Մշակութաբանություն

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Արագածոտնի պատմական Ուշի բնակավայրի մերձակայքում գտնվող Սուրբ Սարգիս վանական համալիրին՝ ներկայացնելով հուշարձանի պատմական, ճարտարապետական և հոգևոր նշանակությունը։ Վանքը հայկական միջնադարյան հոգևոր ու մշակութային ժառանգության կարևոր բաղադրիչներից է և հետաքրքրություն է ներկայացնում ինչպես կրոնական պատմության, այնպես էլ եկեղեցաշինության ու ճարտարապետական արվեստի ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Հուշարձանի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու վանական համալիրների կառուցվածքային առանձնահատկություններին, եկեղեցական կառույցների գեղարվեստական ձևավորմանը, շինարարական ավանդույթներին և միջնադարյան Հայաստանի հոգևոր կենտրոնների դերին հասարակական կյանքում։ Սուրբ Սարգիս վանքի պատմամշակութային արժեքը կապված է նաև նրա՝ որպես ուխտատեղի և հոգևոր հիշողության վայրի նշանակության հետ։ Նման հուշարձանների ուսումնասիրությունը նպաստում է Հայաստանի պատմական բնակավայրերի, կրոնական կենտրոնների և ճարտարապետական ժառանգության ճանաչմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հայ միջնադարյան պատմությամբ, ճարտարապետությամբ, եկեղեցագիտությամբ և մշակութային ժառանգության պահպանությամբ զբաղվող մասնագետների, ուսանողների, ինչպես նաև Հայաստանի պատմական ու հոգևոր հուշարձաններով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Կրոն

1892 թվականին Կոստանդնուպոլսում հրատարակված այս՝ 222 էջից բաղկացած աշխատությունը, ըստ վերնագրի, նախատեսված է եղել 1893 թվականի կիրակիների ընթացքում կիրակնօրյա դպրոցներում դասավանդելու համար։ Վերնագիրը ներկայացված է օսմանյան թուրքերենի՝ հայատառ գրության ձևով և պարունակում է «կիրակի մէքթէպի»՝ կիրակնօրյա դպրոց, ինչպես նաև «տէրսլէրի»՝ դասեր բառերը։ Այս ձևակերպումը հուշում է, որ հրատարակությունը ուսումնական նյութերի ժողովածու է՝ նախատեսված տարվա կիրակնօրյա դասերի կազմակերպման և հաջորդականության համար։ Կիրակնօրյա դպրոցները քրիստոնեական համայնքներում կարևոր դեր են ունեցել կրոնական գիտելիքների փոխանցման, Աստվածաշնչյան պատմությունների ուսումնասիրման, բարոյական դաստիարակության և համայնքային ինքնության պահպանման գործում։ Նման դասագրքերը կարող էին պարունակել աստվածաշնչյան ընթերցանության նյութեր, քրիստոնեական ուսմունքի բացատրություններ, բարոյական խրատներ, աղոթքներ և տարվա տարբեր կիրակիներին համապատասխան դասերի ծրագիր։ 1892 թվականին հրատարակված լինելը և 1893 թվականի կիրակիների համար նախատեսված լինելը վկայում են, որ այն կազմվել է նախապես՝ հաջորդ տարվա ուսումնական կարիքները հոգալու նպատակով։ Կոստանդնուպոլիսը XIX դարի վերջին բազմալեզու և բազմադավան քաղաք էր, որտեղ տարբեր քրիստոնեական համայնքներ ունեին իրենց կրթական և կրոնական կազմակերպությունները։ Այնուամենայնիվ, միայն վերնագրի հիման վրա հնարավոր չէ հաստատել, թե որ համայնքի կամ դավանանքի կիրակնօրյա դպրոցի համար է նախատեսված եղել այս ժողովածուն, ինչ լեզվով են շարադրված դասերը և ինչպես է կազմակերպված դրանց բովանդակությունը։ Այս հրատարակությունը կարող է արժեքավոր աղբյուր լինել Օսմանյան կայսրության հայ և այլ քրիստոնյա համայնքների կրթական կյանքի, կրոնական ուսուցման և XIX դարի վերջի դպրոցական գրականության ուսումնասիրության համար։

Բժշկություն

Աշխատանքը նվիրված է շնչառական խանգարումների համախտանիշի կանխատեսման, կանխարգելման և բուժման ժամանակակից մոտեցումների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են համախտանիշի առաջացմանը նպաստող հիմնական գործոնները, կլինիկական դրսևորումները, հիվանդության զարգացման ռիսկի գնահատման եղանակները և վաղ ախտորոշման նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ռիսկի խմբերի ժամանակին հայտնաբերմանը և այն կանխարգելիչ միջոցառումներին, որոնք կարող են նվազեցնել շնչառական անբավարարության զարգացման հավանականությունը կամ մեղմացնել դրա ընթացքը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է ժամանակակից ախտորոշիչ և կանխատեսող մեթոդների կիրառումը, որոնք հնարավորություն են տալիս գնահատելու հիվանդության ծանրությունը և ընտրելու անհատականացված բուժական մարտավարություն։ Բուժման ժամանակակից մոտեցումները ներառում են շնչառական աջակցության տարբեր եղանակներ, թթվածնաբուժության օպտիմալացում և, համապատասխան դեպքերում, թոքերի մակերեսային ակտիվ նյութի կիրառություն՝ նվազագույնի հասցնելով բուժման հնարավոր բարդությունները։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև ոչ ինվազիվ շնչառական աջակցության տեխնոլոգիաների զարգացմանը և դրանց դերին մեխանիկական օդափոխության անհրաժեշտությունը նվազեցնելու գործում։ Կարևորվում է բուժման արդյունավետության գնահատումը, հիվանդի վիճակի շարունակական մոնիթորինգը և թերապիայի արագ հարմարեցումը կլինիկական փոփոխություններին։ Հետազոտությունը նաև ընդգծում է կանխարգելման, վաղ հայտնաբերման և ժամանակին բուժման փոխկապակցվածությունը, քանի որ շնչառական խանգարումների դեպքում ճիշտ ընտրված միջամտությունը կարող է էականորեն ազդել հիվանդության ելքի վրա։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են նպաստել շնչառական խանգարումների համախտանիշի կառավարման ժամանակակից ռազմավարությունների կատարելագործմանը, բարդությունների նվազեցմանը և բժշկական օգնության արդյունավետության բարձրացմանը՝ հատկապես բարձր ռիսկի խմբերում։

Բնապահպանություն

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Արցախի Հանրապետության Դրմբոնի և Կաշենի մետաղահանքային արդյունաբերության գործունեության շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատմանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով հող-ջուր-բույս էկոհամակարգային համակարգին։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են հանքարդյունաբերական գործընթացների հետևանքով առաջացող ծանր մետաղների կուտակման, տարածման և կենսամատչելիության առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը հողերի որակի, մակերևութային և ստորերկրյա ջրերի մաքրության և բուսական ծածկույթի վիճակի վրա։ Հեղինակը ուսումնասիրում է էկոտոքսիկոլոգիական ցուցանիշները, աղտոտման տարածման ուղիները և կենսաբազմազանության վրա հնարավոր երկարաժամկետ ազդեցությունները՝ հիմնվելով դաշտային հետազոտությունների, լաբորատոր անալիզների և համեմատական տվյալների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում էկոհամակարգերի ինքնամաքրման կարողություններին և շրջակա միջավայրի վերականգնման հնարավոր միջոցառումներին՝ առաջարկելով մոնիթորինգի և ռիսկերի նվազեցման գիտական մոտեցումներ։ Աշխատությունը կարևոր է էկոլոգների, բնապահպանների, հանքարդյունաբերության մասնագետների և կայուն զարգացման խնդիրներով զբաղվող հետազոտողների համար։

Այլ առարկաներ

Հրատարակությունը նվիրված է Խորհրդային Միության զինված ուժերում ծառայած հայազգի զորահրամանատարների կյանքին, ռազմական գործունեությանը և պատմական ժառանգությանը վերաբերող գրականության համակարգված ներկայացմանը։ Մատենագիտական ցանկի հիմնական նպատակն է ընթերցողներին ծանոթացնել հայ զորապետների կենսագրություններին, նրանց անցած ծառայողական ուղուն, ռազմական ղեկավարության առանձնահատկություններին և խորհրդային ռազմական պատմության մեջ ունեցած դերակատարությանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին հայազգի հրամանատարների մասնակցությանը, նրանց գործունեության պատմական նշանակությանը և տարբեր ռազմաճակատներում իրականացված ռազմական գործողությունների վերաբերյալ գրական աղբյուրներին։ Հրատարակության թեմատիկ շրջանակում կարող են ընդգրկվել Հովհաննես Բաղրամյանի, Համազասպ Բաբաջանյանի, Հովհաննես Իսակովի, Արմենակ Խանփերյանցի և այլ նշանավոր հայազգի ռազմական գործիչների կյանքին ու գործունեությանը նվիրված ուսումնասիրություններ։ Ներկայացվող գրականությունը կարող է ներառել կենսագրական աշխատություններ, հուշագրություններ, պատմագիտական մենագրություններ, փաստագրական հրապարակումներ, պարբերական մամուլի հոդվածներ և ռազմական պատմությանը վերաբերող այլ նյութեր։ Կարևորվում են հայ ժողովրդի մասնակցությունը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին, ռազմական մասնագետների պատրաստման և հրամանատարական գործունեության պատմական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև տարբեր սերունդների ռազմական փորձի ուսումնասիրությունը։ Մատենագիտական նյութերի համակարգումը հնարավորություն է տալիս ընթերցողներին կողմնորոշվելու համապատասխան գրականության ընտրության հարցում, համադրելու պատմական տեղեկությունները և կազմակերպելու ինքնուրույն հետազոտական աշխատանք։ Ժողովածուն ունի տեղեկատվական, ճանաչողական և գիտաօժանդակ նշանակություն՝ նպաստելով հայազգի զորահրամանատարների կենսագրական ժառանգության ուսումնասիրությանը և պատմական հիշողության պահպանմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, մատենագետների, գրադարանավարների, ռազմական պատմության հետազոտողների, մանկավարժների, ուսանողների և հայ ժողովրդի ռազմական պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Պատմություն

Հայոց պատմություն (Հնագույն շրջանից մինչև մեր օրերը)-ը համապարփակ ուսումնական և գիտահանրամատչելի աշխատություն է, որը ներկայացնում է հայ ժողովրդի պատմական ուղին ամենահին ժամանակներից մինչև ժամանակակից շրջան՝ ընդգրկելով պետականության ձևավորման, անկման և վերականգնման փուլերը, ինչպես նաև քաղաքական, սոցիալական, տնտեսական և մշակութային զարգացումները տարբեր դարաշրջաններում։ Գրքում դիտարկվում են Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն քաղաքակրթությունները, Ուրարտուի պետությունը, Արտաշեսյան և Արշակունյաց թագավորությունները, քրիստոնեության ընդունումը որպես պետական կրոն, միջնադարյան հայկական թագավորությունների և իշխանությունների ձևավորումը, ինչպես նաև օտար տիրապետությունների պայմաններում ազգային ինքնության պահպանման գործընթացները։ Ներկայացվում են նաև նոր և նորագույն շրջանի կարևոր իրադարձությունները՝ Օսմանյան և Ռուսական կայսրությունների ազդեցությունը, Հայոց ցեղասպանության հետևանքները, Հայաստանի Առաջին Հանրապետության ստեղծումն ու անկումը, խորհրդային շրջանի քաղաքական ու տնտեսական համակարգը և անկախ Հայաստանի պետականության հաստատումն ու զարգացման փուլերը։ Աշխատությունը միավորում է պատմական փաստերի համակարգված շարադրանքն ու վերլուծական մոտեցումը՝ փորձելով ցույց տալ հայ ժողովրդի շարունակական գոյատևման և ինքնության պահպանման հիմնական գործոնները տարբեր պատմական պայմաններում։