Հայոց պատմություն (Հնագույն շրջանից մինչև մեր օրերը)

Բժշկություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է արգանդի վզիկի քաղցկեղի առաջադեմ ձևերի բուժման ընթացքում բարձր մագնեզիում պարունակող մանտիական ապարների կիրառման հնարավորությունների և դրանց ազդեցության ուսումնասիրությանը։ Գրքում ներկայացվում են հետազոտության տեսական հիմքերը, կիրառվող բուժական մոտեցումները, կլինիկական դիտարկումների արդյունքները և դրանց գնահատումը՝ անդրադառնալով հիվանդության ընթացքի, բուժման արդյունավետության և հիվանդների ընդհանուր վիճակի բարելավման հետ կապված հարցերին։ Հեղինակը վերլուծում է նորարարական կամ փորձարարական մեթոդների կիրառման գիտական հիմնավորումները, համեմատում դրանք ընդունված բուժական մոտեցումների հետ և քննարկում դրանց հնարավոր առավելություններն ու սահմանափակումները։ Աշխատությունն ընդգրկում է կլինիկական տվյալների, լաբորատոր հետազոտությունների և գիտական վերլուծությունների արդյունքներ՝ նպաստելով ուռուցքաբանության ոլորտում հետագա ուսումնասիրությունների զարգացմանը։ Գիրքը նախատեսված է ուռուցքաբանների, գինեկոլոգների, բժշկական գիտաշխատողների, կլինիկական հետազոտողների, բժշկական բուհերի ուսանողների և առողջապահության ոլորտի մասնագետների համար, ովքեր հետաքրքրված են քաղցկեղի բուժման նորարարական և հետազոտական մոտեցումներով։

Ֆինանսներ

Տնտեսագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ներքին պետական պարտքի և ֆինանսական համակարգի զարգացման փոխկապակցվածության ուսումնասիրությանը Հայաստանի Հանրապետության պայմաններում։ Քննության են առնվում պետական ներքին փոխառությունների ձևավորման ու կառավարման հիմնական մեխանիզմները, պարտքային գործիքների կիրառման առանձնահատկությունները և դրանց դերը պետական ֆինանսների համակարգում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ներքին պարտքի ազդեցությանը ֆինանսական շուկայի, բանկային համակարգի, պետական արժեթղթերի շրջանառության, տոկոսադրույքների և ներդրումային գործընթացների վրա։ Վերլուծվում են պետական փոխառությունների ծավալի և կառուցվածքի փոփոխությունների հնարավոր հետևանքները ֆինանսական ռեսուրսների բաշխման, մասնավոր հատվածի ֆինանսավորման և ֆինանսական կայունության տեսանկյունից։ Քննարկվում են նաև պարտքի կառավարման արդյունավետության, պարտքային բեռի վերահսկման, ֆինանսական ռիսկերի նվազեցման և պետական արժեթղթերի շուկայի զարգացման խնդիրները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համակարգված գնահատելու ներքին պետական պարտքի նշանակությունը երկրի ֆինանսական համակարգի գործունեության և զարգացման գործընթացներում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել պետական ֆինանսների, պարտքի կառավարման, ֆինանսական շուկաների և Հայաստանի տնտեսության զարգացման խնդիրներով զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Քաղաքագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է հասարակության իրավական գիտակցության և քաղաքական գործընթացների փոխհարաբերության տեսական ու կիրառական ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության հասարակական-քաղաքական միջավայրի օրինակով։ Հետազոտության կենտրոնում քաղաքացիների իրավունքի, օրենքի, արդարության, պետական ինստիտուտների և իրավական կարգի վերաբերյալ պատկերացումների ձևավորումն ու դրանց դրսևորումն է քաղաքական մասնակցության տարբեր ձևերում։ Իրավագիտակցությունը դիտարկվում է որպես հասարակական գիտակցության կարևոր բաղադրիչ, որն ընդգրկում է իրավական գիտելիքները, արժեքային վերաբերմունքները, իրավական գնահատականները և իրավաչափ վարքագծի վերաբերյալ պատկերացումները։ Քննվում է, թե այդ բաղադրիչներն ինչպես կարող են արտահայտվել քաղաքացիների քաղաքական մասնակցության, հանրային քննարկումների, պետական կառույցների հետ հարաբերությունների և հասարակական նախաձեռնությունների շրջանակում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում իրավական ու քաղաքական մշակույթի փոխկապակցվածությանը, իրավական սոցիալականացման գործընթացներին և այն ինստիտուտների դերին, որոնց միջոցով անհատը ձեռք է բերում իրավական գիտելիքներ ու հասարակական վարքագծի նորմեր։ Դիտարկվում են կրթության, ընտանիքի, զանգվածային հաղորդակցության միջոցների, քաղաքացիական հասարակության և պետական ինստիտուտների հնարավոր ազդեցությունները իրավական պատկերացումների ձևավորման վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում օրենքի նկատմամբ վստահության, իրավական նորմերի ընկալման և քաղաքացիների քաղաքական վարքագծի միջև կապի ուսումնասիրությունը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև իրավական նիհիլիզմի, իրավական պասիվության, քաղաքացիական պատասխանատվության և իրավական ակտիվության հասկացություններին՝ որպես հասարակության իրավագիտակցության տարբեր դրսևորումների։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել սոցիոլոգիական հարցումների, համեմատական վերլուծության և քաղաքական ու իրավական գործընթացների ուսումնասիրության մեթոդներ՝ հասարակական դիրքորոշումների կառուցվածքն ու դրանց փոփոխության միտումները բացահայտելու նպատակով։ Հայաստանի օրինակը հնարավորություն է տալիս խնդիրը դիտարկել պետական և հասարակական ինստիտուտների փոխակերպման, քաղաքացիական մասնակցության և իրավական մշակույթի զարգացման համատեքստում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է իրավունքի տեսության, քաղաքականագիտության, իրավական սոցիոլոգիայի և քաղաքացիական հասարակության ուսումնասիրության մոտեցումները՝ բացահայտելով իրավագիտակցության նշանակությունը քաղաքական գործընթացներում քաղաքացիների վարքագծի և հասարակական հարաբերությունների ձևավորման համար։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի և Արցախի բարձրագույն կրթության համակարգերում տեղի ունեցած կառուցվածքային, բովանդակային և կառավարչական փոփոխությունների ուսումնասիրությանը՝ կրթական համակարգերի արդիականացման և նոր սոցիալ-տնտեսական պայմաններին համապատասխանեցման համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում բարձրագույն կրթության կազմակերպման սկզբունքների վերափոխումն է, կրթական ծրագրերի կատարելագործումը, բուհերի կառավարման մեխանիզմների զարգացումը և կրթության որակի ապահովման համակարգերի ձևավորումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բարձրագույն կրթության ազգային ավանդույթների և միջազգային կրթական գործընթացների փոխհարաբերությանը, ինչպես նաև այն խնդիրներին, որոնք առաջանում են կրթական չափորոշիչների, աստիճանային համակարգերի, ուսումնական ծրագրերի և որակավորումների համադրելիության ապահովման ընթացքում։ Քննվում են բուհերի ինքնավարության, ակադեմիական ազատության, կառավարման արդյունավետության և պատասխանատվության փոխկապակցված հարցերը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում կրթության որակի գնահատման և ապահովման մեխանիզմների ուսումնասիրությունը՝ դիտարկելով ներքին ու արտաքին գնահատման, կրթական ծրագրերի վերանայման և ուսուցման արդյունքների չափելիության նշանակությունը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև դասախոսական կազմի մասնագիտական զարգացմանը, ուսուցման ժամանակակից մեթոդների ներդրմանը, ուսանողակենտրոն կրթության սկզբունքներին և գիտահետազոտական գործունեության ու ուսումնական գործընթացի փոխկապակցմանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են երկու համակարգերի միջև կրթական և գիտական համագործակցության հնարավորությունները, մասնագիտական փորձի փոխանակումը, կրթական ծրագրերի համադրումը և ընդհանուր գիտակրթական տարածքի ձևավորմանն առնչվող խնդիրները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ֆինանսավորման, նյութատեխնիկական ապահովման, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառման և կրթական ենթակառուցվածքների զարգացման հարցերին, որոնք էական նշանակություն ունեն բարձրագույն կրթության կայուն գործունեության համար։ Ուսումնասիրվում են նաև աշխատաշուկայի պահանջների և մասնագետների պատրաստման համակարգի փոխհարաբերությունները՝ կարևորելով կրթական ծրագրերի համապատասխանությունը մասնագիտական գործունեության փոփոխվող պայմաններին։ Բարձրագույն կրթության փոխակերպումը ներկայացվում է որպես բազմագործոն գործընթաց, որի արդյունավետությունը կախված է իրավական, կազմակերպական, տնտեսական, ակադեմիական և սոցիալական բաղադրիչների փոխհամաձայնեցված զարգացումից։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է կրթության կառավարման, բարձրագույն դպրոցի մանկավարժության և կրթական քաղաքականության մոտեցումները՝ բացահայտելով բարձրագույն կրթության համակարգային բարեփոխումների հիմնական ուղղությունները, դրանց իրականացման ընթացքում առաջացող խնդիրներն ու զարգացման հնարավորությունները։

Lեզվաբանություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է անգլերեն շարժման բայերի կոգնիտիվ ուսումնասիրությանը՝ իսպաներենի հետ համադրական վերլուծության միջոցով։ Ուսումնասիրության հիմքում ընկած է այն գաղափարը, որ տարբեր լեզուներում շարժման երևույթը կարող է տարբեր կերպ ընկալվել, դասակարգվել և լեզվականորեն արտահայտվել, ինչն իր արտացոլումն է գտնում հատկապես շարժման բայերի իմաստային և կառուցվածքային առանձնահատկություններում։ Աշխատության շրջանակում վերլուծվում են տեղաշարժը, շարժման ուղղությունը, ուղին, եղանակը, սկզբնակետն ու վերջնակետը նկարագրող լեզվական միջոցները, ինչպես նաև դրանց փոխկապակցվածությունը մարդու կողմից տարածական իրավիճակների ընկալման և մտավոր ներկայացման հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում անգլերենի և իսպաներենի շարժման բայերի բառիմաստային կառուցվածքին, դրանց դասակարգմանը և նախադասության մեջ գործածության առանձնահատկություններին։ Համադրական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել երկու լեզուների միջև առկա ընդհանրություններն ու տարբերությունները և ցույց տալ, թե ինչպես են լեզվական համակարգերը տարբեր կերպ կազմակերպում նույն կամ նմանատիպ շարժման իրավիճակների նկարագրությունը։ Աշխատության մեջ կարևորվում է կոգնիտիվ մոտեցումը, որի միջոցով լեզվական միավորները դիտարկվում են ոչ միայն որպես քերականական կամ բառային տարրեր, այլև որպես մարդու ընկալման, կատեգորիզացման և աշխարհընկալման գործընթացների արտահայտություններ։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև շարժման բայերի և նախդիրային կառուցվածքների փոխհարաբերությանը, տարածական հարաբերությունների արտահայտման ձևերին և այն հարցին, թե ինչպես են տարբեր լեզուներում լեզվական միջոցների ընտրությունը պայմանավորվում կոնցեպտուալացման առանձնահատկություններով։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու շարժման հասկացության լեզվական ներկայացումը, անգլերենի և իսպաներենի միջև կոգնիտիվ ու կառուցվածքային տարբերությունները և լեզվի ու մտածողության փոխկապակցվածությունը։ Այն կարող է օգտակար լինել կոգնիտիվ և համեմատական լեզվաբանության մասնագետների, անգլերենի և իսպաներենի լեզվաբանների, թարգմանիչների, լեզվի դասավանդման մասնագետների, ասպիրանտների, ուսանողների և լեզվական աշխարհընկալման խնդիրներով հետաքրքրվող հետազոտողների համար։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է վեստիբուլյար միջուկային համալիրի նեյրոպլաստիկ փոփոխությունների ուսումնասիրությանը տարբեր փորձարարական ազդեցությունների պայմաններում՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով թրթռման, վեստիբուլյար ծայրամասային ապարատի ֆունկցիոնալ խանգարման և հիպոթալամուսային ծագման նեյրոպեպտիդի հնարավոր պաշտպանիչ ազդեցության փոխկապակցվածությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է կենտրոնական նյարդային համակարգի այն հարմարվողական մեխանիզմների բացահայտման վրա, որոնք ակտիվանում են վեստիբուլյար տեղեկատվության բնականոն հոսքի փոփոխության կամ խախտման դեպքում։ Վեստիբուլյար միջուկային համալիրը դիտարկվում է որպես հավասարակշռության, տարածական կողմնորոշման, դիրքային վերահսկողության և շարժումների համակարգման գործընթացներում կարևոր դեր ունեցող նյարդային կառույց, որը սերտորեն փոխազդում է ուղեղի այլ բաժինների հետ։ Հետազոտության առանցքային ուղղություններից է նեյրոպլաստիկության ուսումնասիրությունը՝ որպես նյարդային համակարգի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ վերակազմավորման կարողություն։ Վեստիբուլյար համակարգի գործունեության փոփոխության դեպքում կենտրոնական նյարդային կառույցներում կարող են զարգանալ փոխհատուցողական գործընթացներ, որոնց շնորհիվ օրգանիզմը որոշ չափով հարմարվում է փոփոխված զգայական տեղեկատվությանը։ Քննության են առնվում այդ վերակազմավորման ժամանակային առանձնահատկությունները, տարբեր նեյրոնային խմբերի մասնակցությունը և նյարդային կապերի ֆունկցիոնալ փոփոխությունները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում թրթռման ազդեցությանը։ Թրթռումը դիտարկվում է որպես ֆիզիկական գործոն, որը կարող է փոփոխել վեստիբուլյար համակարգի զգայական մուտքերը և համապատասխան նյարդային կենտրոնների ակտիվությունը։ Ուսումնասիրվում է երկարատև կամ կրկնվող թրթռային ազդեցության պայմաններում վեստիբուլյար միջուկների պատասխանների բնույթը և կենտրոնական նյարդային համակարգի հարմարվողական հնարավորությունները։ Այս ուղղությամբ կարևոր է պարզել, թե ինչպես է փոփոխվում նեյրոնների ակտիվությունը և ինչպիսի փոխհատուցողական մեխանիզմներ են ձևավորվում շարունակական զգայական գրգռման պայմաններում։ Հետազոտության մյուս կարևոր փորձարարական ուղղությունը կապված է լաբիրինթոսային ապարատի ֆունկցիայի խախտման հետ։ Նման պայմաններում փոփոխվում կամ նվազում է ծայրամասային վեստիբուլյար ազդակների մուտքը կենտրոնական նյարդային համակարգ, ինչի հետևանքով կարող են առաջանալ հավասարակշռության և շարժումների համակարգման ժամանակավոր խանգարումներ։ Կենտրոնական նյարդային համակարգը, սակայն, ունի որոշակի փոխհատուցողական ներուժ, և ժամանակի ընթացքում կարող են ակտիվանալ այլ զգայական համակարգերի ու նյարդային կենտրոնների մասնակցությամբ հարմարվողական մեխանիզմներ։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են այդ կենտրոնական փոխհատուցման նեյրոֆիզիոլոգիական հիմքերը և վեստիբուլյար միջուկային համալիրում տեղի ունեցող փոփոխությունները։ Կարևորվում է աջ և ձախ կողմերի նեյրոնային ակտիվության հավասարակշռության խնդիրը, քանի որ ծայրամասային վեստիբուլյար ազդակների փոփոխությունը կարող է խախտել երկու կողմերի միջև բնականոն ֆունկցիոնալ հարաբերակցությունը։ Վերականգնման ընթացքում նյարդային համակարգում տեղի ունեցող վերակազմավորումները կարող են նպաստել այդ անհավասարակշռության աստիճանական նվազմանը։ Այս գործընթացների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալ կենտրոնական վեստիբուլյար փոխհատուցման մեխանիզմները։ Առանձին նշանակություն է տրվում վեստիբուլյար միջուկների և ուղեղի այլ կառույցների փոխազդեցությանը։ Քննության են առնվում ուղեղիկի, ցանցանման գոյացության, շարժողական կենտրոնների և զգայական այլ համակարգերի հետ ֆունկցիոնալ կապերը։ Տեսողական և սոմատոսենսորային տեղեկատվության դերը հատկապես կարևոր կարող է դառնալ այն պայմաններում, երբ վեստիբուլյար ազդակների բնականոն հոսքը խախտված է։ Նման բազմահամակարգային փոխազդեցությունը դիտարկվում է որպես նյարդային համակարգի հարմարվողականության կարևոր բաղադրիչ։ Հետազոտության առանձնահատուկ ուղղություններից է հիպոթալամուսային նեյրոպեպտիդի ազդեցության ուսումնասիրությունը։ Նեյրոպեպտիդները կենտրոնական նյարդային համակարգում կարող են հանդես գալ որպես նեյրոնային գործունեությունը կարգավորող կենսաբանական ազդանշանային մոլեկուլներ։ Աշխատությունում գնահատվում է ընտրված նեյրոպեպտիդի հնարավոր պաշտպանիչ ազդեցությունը վեստիբուլյար համակարգի վրա փորձարարական ծանրաբեռնվածության կամ ֆունկցիոնալ խանգարման պայմաններում։ Հիմնական խնդիրը պարզելն է, թե արդյոք դրա ազդեցությունը կարող է նպաստել նեյրոնների ֆունկցիոնալ կայունության պահպանմանը, հարմարվողական գործընթացների ակտիվացմանը կամ վեստիբուլյար ֆունկցիայի վերականգնման ընթացքի բարելավմանը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում նեյրոպեպտիդի ազդեցության հնարավոր մեխանիզմներին։ Դիտարկվում է դրա մասնակցությունը նեյրոնների գրգռականության, սինապսային հաղորդման և նեյրոնային ցանցերի ֆունկցիոնալ վերակազմավորման կարգավորմանը։ Այս գործընթացների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել նեյրոպեպտիդային կարգավորման նշանակությունը ոչ միայն վեստիբուլյար համակարգի, այլև ընդհանուր նեյրոպլաստիկության տեսանկյունից։ Հետազոտության մեթոդաբանական հիմքում կարող են լինել փորձարարական նեյրոֆիզիոլոգիական, էլեկտրոֆիզիոլոգիական, հյուսվածաբանական և վիճակագրական մոտեցումները, որոնց միջոցով համեմատվում են տարբեր փորձարարական խմբերում ստացված տվյալները։ Նեյրոնների ակտիվության գրանցումը և պատասխանների բնութագրումը հնարավորություն են տալիս գնահատել վեստիբուլյար միջուկների ֆունկցիոնալ վիճակը, իսկ տարբեր ժամանակահատվածներում կատարված դիտարկումները՝ բացահայտել նեյրոպլաստիկ փոփոխությունների զարգացման դինամիկան։ Կարևորվում է վերահսկիչ և փորձարարական խմբերի համեմատությունը, որի միջոցով հնարավոր է առանձնացնել թրթռման, լաբիրինթոսային ֆունկցիայի խանգարման և նեյրոպեպտիդային ազդեցության հետ կապված փոփոխությունները։ Առանձին տեղ է հատկացվում վերականգնողական գործընթացների գնահատմանը։ Ուսումնասիրվում է, թե որքան արագ և ինչ աստիճանով է կենտրոնական նյարդային համակարգը կարողանում փոխհատուցել վեստիբուլյար տեղեկատվության փոփոխությունը, ինչպես են այդ ընթացքում վերակազմավորվում նեյրոնային պատասխանները և ինչ դեր կարող է ունենալ նեյրոպեպտիդային կարգավորումը։ Այսպիսի ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել նյարդային համակարգի հարմարվողական ռեսուրսների մասին։ Աշխատանքի գիտական նշանակությունը պայմանավորված է վեստիբուլյար միջուկային համալիրի պլաստիկության մեխանիզմների, տարբեր ֆիզիկական և ֆունկցիոնալ ազդեցությունների պայմաններում կենտրոնական փոխհատուցման գործընթացների և նեյրոպեպտիդային կարգավորման փոխկապակցվածության համալիր ուսումնասիրությամբ։ Ստացված տվյալները կարող են նպաստել վեստիբուլյար համակարգի նեյրոֆիզիոլոգիայի, զգայական համակարգերի պլաստիկության և կենտրոնական նյարդային համակարգի հարմարվողական մեխանիզմների վերաբերյալ պատկերացումների խորացմանը։ Կիրառական նշանակությունը կապված է վեստիբուլյար ֆունկցիայի խանգարումների ժամանակ վերականգնողական և պաշտպանիչ մեխանիզմների գիտական հիմքերի հետագա ուսումնասիրման հնարավորության հետ։ Նյութը կարող է օգտակար լինել նեյրոֆիզիոլոգիայի, նյարդաբանության, վեստիբուլոլոգիայի, զգայական համակարգերի ֆիզիոլոգիայի և փորձարարական նյարդագիտության ոլորտների հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։