Նոր գրականություն ՀՍՍՀ կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ: Մատենագիտական ինֆորմացիա (1986, Մարտ, թիվ 9)

Քիմիա

Աշխատանքը նվիրված է գամմա-ամինաբութիրաթթվի (ԳԱՄԹ) և դրա ցիկլիկ ածանցյալների հակաօքսիդանտային ակտիվության ուսումնասիրությանը և դրանց հնարավոր նշանակությանը հիպոկինեզի պայմաններում ուղեղային արյան շրջանառության խանգարումների շտկման գործընթացում։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են հիպոկինեզի՝ շարժողական ակտիվության սահմանափակման հետևանքով առաջացող կենսաքիմիական և ֆիզիոլոգիական փոփոխությունները, դրանց ազդեցությունը կենտրոնական նյարդային համակարգի գործունեության և ուղեղային հեմոդինամիկայի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում օքսիդատիվ սթրեսի ձևավորմանը, ազատ ռադիկալների առաջացմանն ու կուտակմանը, հակաօքսիդանտային պաշտպանության համակարգի խախտումներին և դրանց հնարավոր դերին ուղեղային շրջանառության պաթոլոգիական փոփոխությունների զարգացման մեջ։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են ԳԱՄԹ-ի և դրա ցիկլիկ ածանցյալների կենսաբանական հատկությունները, դրանց ազդեցությունը նյարդային համակարգի ֆունկցիոնալ վիճակի, անոթային կարգավորման և հյուսվածքների օքսիդավերականգնման գործընթացների վրա։ Վերլուծվում է նաև այդ միացությունների հակաօքսիդանտային ներուժը և դրա հնարավոր կապը ուղեղային հյուսվածքների պաշտպանվածության ու արյան շրջանառության կարգավորման մեխանիզմների հետ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել հիպոկինեզի պայմաններում զարգացող ուղեղային շրջանառության խանգարումների կենսաքիմիական մեխանիզմների ավելի խոր ըմբռնմանը և նոր դեղաբանական մոտեցումների որոնմանը։ Աշխատանքը հետաքրքրություն է ներկայացնում կենսաքիմիայի, դեղագիտության, նյարդաբանության և պաթոֆիզիոլոգիայի ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների, բժշկական և կենսաբանական ուղղությունների ուսանողների համար։

Պատմություն

Գիրքը պատմում է այն մասին, թե ինչպես հունական վարձկան զորքը, հայտնվելով թշնամական տարածքում առաջնորդի մահից հետո, ստիպված է լինում ինքնուրույն կազմակերպվել և դժվարին ճանապարհով վերադառնալ հայրենիք։ Հիմնական բովանդակությունը․ Ռազմական արշավ Հունական զորքի մասնակցությունը պարսկական ներքին պայքարին։ Կրիտիկական իրավիճակ Առաջնորդի կորուստը և զորքի մնալը թշնամական տարածքում։ Նահանջի կազմակերպում Զորքի ինքնակազմակերպումը, կարգապահությունը և առաջնորդության ձևավորումը։ Դժվար ճանապարհ Լեռներ, թշնամիներ, սով և կլիմայական դժվարություններ։ Առաջնորդության օրինակներ Քսենոփոնը նկարագրում է ինչպես են տարբեր առաջնորդներ օգնում զորքին հասնել անվտանգություն։

Lեզվաբանություն

Այս գիրքը նախատեսված է հայերենը որպես օտար լեզու ուսումնասիրողների համար և ներկայացնում է լեզվի ուսուցման համակարգված և աստիճանական մոտեցում՝ սկսած ամենահիմնական քերականական կառուցվածքներից մինչև ավելի բարդ լեզվական ձևեր և հաղորդակցական հմտություններ։ Այն ընդգրկում է այբուբենի ուսուցում, ընթերցանության և արտասանության կանոններ, հիմնական բառապաշար, ինչպես նաև խոսակցական իրավիճակներում կիրառվող արտահայտություններ, որոնք օգնում են սովորողին արագ կողմնորոշվել առօրյա հաղորդակցության մեջ։ Գրքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քերականությանը՝ բայի ժամանակների, գոյականների հոլովման, դերանունների և նախադասության կառուցվածքի մանրամասն բացատրություններով, որոնք ուղեկցվում են գործնական օրինակներով և վարժություններով։ Բացի այդ, նյութը կառուցված է այնպես, որ սովորողը կարողանա աստիճանաբար զարգացնել թե՛ գրավոր, թե՛ բանավոր հմտությունները՝ կիրառելով սովորածը իրական խոսքային իրավիճակներում։ Գիրքը օգտակար է ինչպես ինքնուսույցների, այնպես էլ դասընթացների մասնակիցների համար, քանի որ համադրում է պարզ բացատրությունները և գործնական կիրառությունը՝ դարձնելով հայերենի ուսուցումը ավելի մատչելի և արդյունավետ։

Պատմություն

Այս գիրքը Քերոլայն Ֆինքելին նվիրված կարևոր պատմագիտական ուսումնասիրություն է, որը ներկայացնում է Օսմանյան կայսրության ձևավորման, ընդարձակման և բազմադարյա զարգացման պատմությունը՝ փորձելով այն դիտարկել ոչ թե միայն որպես պատերազմների ու նվաճումների հաջորդականություն, այլ որպես բարդ քաղաքական, սոցիալական, մշակութային և կրոնական համակարգի ձևավորման գործընթաց։ Հեղինակը ուսումնասիրում է կայսրության պատմությունը՝ սկսած Օսմանյան իշխանության առաջացման վաղ շրջանից և շարունակելով մինչև կայսրության անկումն ու Առաջին համաշխարհային պատերազմի հետևանքները։ Ուսումնասիրության առանցքային գաղափարներից մեկն այն է, որ օսմանյան պետության պատմությունը հնարավոր չէ ամբողջությամբ բացատրել մեկ հիմնադիրի կամ մեկ կանխորոշված «ծրագրի» միջոցով․ կայսրության ձևավորումը եղել է երկարատև և փոփոխական գործընթաց, որի վրա ազդել են ռազմական հաջողությունները, տարածաշրջանային քաղաքականությունը, դիվանագիտական հարաբերությունները, տնտեսական պայմանները, կրոնական պատկերացումները և տարբեր ժողովուրդների ու համայնքների փոխազդեցությունը։ Գրքի սկզբնական հատվածներում մանրամասն ներկայացվում է Անատոլիայում օսմանյան իշխանության ձևավորման միջավայրը, երբ տարածաշրջանը քաղաքականապես մասնատված էր, իսկ տարբեր թուրքմենական իշխանություններ, բյուզանդական տարածքներ և այլ ուժեր մրցակցում էին ազդեցության համար։ Հեղինակը փորձում է վերականգնել այդ ժամանակաշրջանի քաղաքական իրականությունը՝ խուսափելով հետագա դարերի իրադարձությունները վաղ շրջանի վրա մեխանիկորեն տարածելուց։ Օսմանյան իշխանության ընդարձակումը ներկայացվում է որպես աստիճանական գործընթաց, որի ընթացքում փոքր սահմանային իշխանությունը վերածվեց տարածաշրջանային խոշոր պետության, ապա՝ բազմազգ կայսրության։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ռազմական ընդարձակմանը և դրա կազմակերպական հիմքերին, սակայն ռազմական պատմությունը մշտապես կապվում է կառավարման և հասարակական կառուցվածքների հետ։ Ներկայացվում են տարբեր սուլթանների կառավարման ժամանակաշրջանները, ներքին պայքարները, գահակալական ճգնաժամերը և կայսրության տարածքային փոփոխությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև 1453 թվականի Կոստանդնուպոլսի գրավումը, որը պատմական շրջադարձ դարձավ և Օսմանյան պետությանը վերածեց տարածաշրջանի գլխավոր կայսերական ուժերից մեկի։ Գրքում ուսումնասիրվում է նաև կայսրության կառավարման բարդ համակարգը։ Հեղինակը ցույց է տալիս, որ Օսմանյան կայսրությունը միատարր ազգային պետություն չէր, այլ բազմազգ և բազմակրոն քաղաքական միավոր, որտեղ տարբեր համայնքներ ունեին տարբեր իրավական և վարչական կարգավիճակներ։ Կայսրության կառավարման համար կարևոր էին կենտրոնական իշխանության, նահանգային կառույցների, զինվորական համակարգի և կրոնական հաստատությունների փոխհարաբերությունները։ Այդ համակարգը ժամանակի ընթացքում փոփոխվում էր՝ արձագանքելով ինչպես ներքին խնդիրներին, այնպես էլ արտաքին քաղաքական ճնշումներին։ Գիրքը զգալի ուշադրություն է դարձնում նաև օսմանյան հասարակությանը՝ պալատական միջավայրին, զինվորականներին, հոգևորականությանը, քաղաքային բնակչությանը, գյուղացիությանը, առևտրականներին և կայսրության տարբեր էթնիկ ու կրոնական համայնքներին։ Այս բազմազանությունը թույլ է տալիս կայսրության պատմությունը դիտարկել ոչ միայն վերնախավի կամ սուլթանների տեսանկյունից, այլև հասարակության տարբեր շերտերի փոխհարաբերությունների միջոցով։ Հետազոտության մեջ կարևոր թեմաներից են նաև Օսմանյան կայսրության հարաբերությունները եվրոպական տերությունների, Իրանի, Ռուսաստանի և Մերձավոր Արևելքի այլ քաղաքական ուժերի հետ։ Հեղինակը ցույց է տալիս, որ կայսրության պատմության մեծ մասը ձևավորվել է արտաքին մրցակցության պայմաններում, սակայն արտաքին պատերազմները միշտ փոխկապակցված են եղել ներքին կառավարման և տնտեսական խնդիրների հետ։ Հետագա դարերում կայսրության առջև ծառացած դժվարությունները՝ ռազմական պարտությունները, ֆինանսական խնդիրները, վարչական ճգնաժամերը և ազգային շարժումների զարգացումը, աստիճանաբար փոխեցին պետության ներքին ու արտաքին դիրքը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի XIX դարի բարեփոխումների ուսումնասիրությունը։ Օսմանյան իշխանությունները փորձեցին արդիականացնել պետական կառավարման, բանակի, իրավական համակարգի և կրթության ոլորտները՝ միաժամանակ պահպանելով կայսրության ամբողջականությունը։ Այս գործընթացները, սակայն, առաջացրին նաև նոր քաղաքական և հասարակական հակասություններ։ Գրքի վերջին հատվածներում ներկայացվում են կայսրության անկման նախադրյալները, ազգային շարժումների զարգացումը, եվրոպական տերությունների միջամտությունը, Առաջին համաշխարհային պատերազմը և Օսմանյան կայսրության վերջնական փլուզումը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը լայնածավալ պատմական ուսումնասիրություն է, որը Օսմանյան կայսրության շուրջ վեցդարյա պատմությունը ներկայացնում է որպես շարունակական փոփոխությունների, հարմարվողականության, ընդարձակման, ճգնաժամերի և վերափոխումների գործընթաց։ Այն հատկապես արժեքավոր է այն պատճառով, որ համադրում է քաղաքական, ռազմական, տնտեսական, սոցիալական և մշակութային պատմությունը՝ ընթերցողին տալով Օսմանյան աշխարհի ամբողջական պատկեր։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել Օսմանյան կայսրության, Թուրքիայի, Բալկանների, Մերձավոր Արևելքի և եվրոպական պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետներին, ինչպես նաև ընդհանրապես միջնադարյան և վաղ նոր ժամանակների պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է q-սահմանափակ համակարգերի հատկություններին և դրանց կիրառությանը արագ մոտեցումների (аппроксимация) կառուցման գործում՝ որպես արդյունավետ հաշվիչ գործիք բազմափոփոխական և բարդ ֆունկցիոնալ խնդիրների համար։ Գրքում ներկայացվում է q-սահմանափակ համակարգերի տեսական հիմքը, դրանց կառուցվածքային և ալգորիթմային առանձնահատկությունները, ինչպես նաև մաթեմատիկական վերլուծության մեթոդները, որոնք ապահովում են ճշգրիտ և արագ մոտեցումների ստեղծումը տարբեր գործնական խնդիրների դեպքում։ Հեղինակը ուսումնասիրում է համակարգերի սիմուլյացիոն և ներմուծված մոդելավորման կիրառությունները, վերլուծում է կոնվերգենցիայի պայմանները և գնահատում մոտեցումների խնայողության և արդյունավետության ցուցանիշները՝ հաշվի առնելով հաշվողական ռեսուրսների սահմանափակումները։ Աշխատությունը կարևոր է մաթեմատիկոսների, ինժեներների, ծրագրավորողների և մոդելավորման մասնագետների համար՝ նպաստելով արագ և արդյունավետ մաթեմատիկական մոտեցումների ձևավորմանը, բարդ համակարգերի ուսումնասիրմանն ու կիրառական հաշվարկների կատարելագործմանը։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է ուսանող-փրկարարների մասնագիտական հմտությունների կատարելագործման մեթոդիկայի մշակմանը և արդյունավետության բարձրացման ուղիների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում այն գաղափարն է, որ փրկարարի մասնագիտական պատրաստվածությունը չի սահմանափակվում միայն տեսական գիտելիքների յուրացմամբ, այլ պահանջում է գործնական կարողությունների, արագ կողմնորոշվելու, ճիշտ որոշումներ ընդունելու, թիմում աշխատելու և արտակարգ իրավիճակներում արդյունավետ գործելու կայուն հմտությունների ձևավորում։ Աշխատանքում կարող են դիտարկվել փրկարարական մասնագիտության առանձնահատկությունները, ուսանողների պատրաստվածության մակարդակի գնահատման չափանիշները և մասնագիտական հմտությունների զարգացման փուլերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գործնական պարապմունքներին, իրավիճակային խնդիրների լուծմանը, սիմուլյացիոն վարժություններին և հնարավոր արտակարգ իրավիճակների պայմանների մոդելավորմանը, որոնք հնարավորություն են տալիս տեսական գիտելիքները կիրառել առավել մոտ իրական պայմաններին։ Կարևորվում է նաև ֆիզիկական և հոգեբանական պատրաստվածությունը, քանի որ փրկարարական գործունեությունը հաճախ իրականացվում է բարձր պատասխանատվության, ժամանակային սահմանափակումների և սթրեսային իրավիճակների պայմաններում։ Մեթոդիկայի կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել ուսուցման անհատականացումը՝ հաշվի առնելով ուսանողների նախնական պատրաստվածությունը, կարողությունները և մասնագիտական զարգացման կարիքները։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև դասավանդման ժամանակակից մեթոդների կիրառմանը, մասնավորապես՝ ակտիվ և գործնական ուսուցմանը, թիմային առաջադրանքներին, դերային և իրավիճակային վարժություններին, ինչպես նաև ուսուցման արդյունքների պարբերական գնահատմանն ու հետադարձ կապի կազմակերպմանը։ Մասնագիտական հմտությունների կատարելագործման համակարգված մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բարձրացնել ապագա փրկարարների պատրաստվածության մակարդակը, զարգացնել նրանց պատասխանատվությունը, ինքնուրույնությունը, արագ արձագանքելու և վտանգավոր պայմաններում ճիշտ գործողությունների հաջորդականություն ընտրելու կարողությունը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել փրկարարական կրթություն իրականացնող ուսումնական հաստատությունների դասախոսների, փրկարարական ծառայությունների մասնագետների, մանկավարժների, ուսանողների և արտակարգ իրավիճակների կառավարման ոլորտի հետազոտողների համար։