Նոր գրքեր պատանիներին: Ինֆորմացիոն ցանկ= Новые книги юным (1986, Հոկտեմբեր, թիվ 10)

Պատմություն

Հայոց ժառանգական հին իրավունքը ձևավորվել է հայկական պետականության, հասարակական հարաբերությունների և ավանդական սովորույթների զարգացման ընթացքում՝ արտացոլելով հայ ժողովրդի իրավական, սոցիալական և ընտանեկան կյանքի առանձնահատկությունները։ Այն կարգավորում էր ժառանգության փոխանցման, գույքի բաժանման, ընտանիքի անդամների իրավունքների և պարտականությունների հետ կապված հարաբերությունները։ Հին հայկական իրավունքում մեծ նշանակություն ուներ ընտանիքը և տոհմական կապերը, իսկ ժառանգության հիմնական նպատակը ընտանիքի ունեցվածքի և տնտեսական կայունության պահպանումն էր։ Ժառանգական իրավունքի համաձայն գույքը հիմնականում փոխանցվում էր ընտանիքի արական սեռի ներկայացուցիչներին, հատկապես ավագ որդուն, որը հաճախ ստանձնում էր ընտանիքի ղեկավարի դերը և պատասխանատվություն էր կրում ընտանիքի մյուս անդամների նկատմամբ։ Սակայն որոշ դեպքերում կանայք նույնպես կարող էին ստանալ ժառանգության բաժին՝ օժիտի կամ հատուկ պայմանների հիման վրա։ Հայկական իրավական համակարգում կարևոր դեր ունեին սովորութային նորմերը, որոնք դարեր շարունակ փոխանցվել են սերնդեսերունդ և կիրառվել հասարակական հարաբերությունների կարգավորման ընթացքում։ Ժառանգության հետ կապված հարցերը կարգավորվում էին նաև եկեղեցական իրավունքի ազդեցությամբ, հատկապես քրիստոնեության ընդունումից հետո, երբ եկեղեցին կարևոր դեր սկսեց ունենալ ընտանեկան և գույքային հարաբերությունների կազմակերպման գործում։ Հայ իրավական մտքի զարգացման ընթացքում ստեղծվեցին նաև գրավոր իրավական աղբյուրներ և դատաստանագրքեր, որոնցում արտացոլվեցին ժառանգական իրավունքի հիմնական սկզբունքները։ Այս իրավական նորմերը նպաստում էին հասարակության կայունությանը, ընտանիքի միասնականության պահպանմանը և սոցիալական հարաբերությունների կարգավորմանը։ Այսպիսով, հայոց ժառանգական հին իրավունքը հանդիսանում է հայկական իրավական մշակույթի կարևոր բաղադրիչ, որը արտացոլում է ժողովրդի պատմական ավանդույթները, սոցիալական կառուցվածքը և իրավական մտածողության զարգացումը։

Գյուղատնտեսություն

Այս աշխատությունը ներկայացնում է գյուղատնտեսության ոլորտում նոր լույս տեսած գրքերի տեղեկատու-մատենագիտական ցանկը՝ նպատակ ունենալով համակարգված կերպով ներկայացնել արդի գիտական և կիրառական հրապարակումները։ Նյութը ընդգրկում է բուսաբուծությանը, անասնաբուծությանը, հողագիտությանը, ագրոտեխնոլոգիաներին, բույսերի պաշտպանության միջոցներին, ոռոգման համակարգերին և գյուղատնտեսական տնտեսագիտությանը նվիրված նոր գրքեր, որոնք արտացոլում են ոլորտի ժամանակակից զարգացման միտումները և նորարարական մոտեցումները։ Ցանկում ներառված հրատարակությունները դասակարգված են ըստ թեմատիկ ուղղությունների՝ հնարավորություն տալով արագ կողմնորոշվել գիտական և մասնագիտական տեղեկատվության բազմազանության մեջ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կայուն գյուղատնտեսության, կլիմայական փոփոխությունների պայմաններում արտադրողականության բարձրացման, օրգանական գյուղատնտեսության և ագրոտեխնոլոգիական նոր լուծումների վերաբերյալ աշխատանքներին։ Աշխատությունը ծառայում է որպես տեղեկատվական աղբյուր հետազոտողների, ուսանողների և ոլորտի մասնագետների համար՝ նպաստելով գյուղատնտեսական գիտության նոր գրականության հասանելիությանը և կիրառական նշանակության բարձրացմանը։

Մաթեմատիկա

Գիրքը նվիրված է ակտիվ գալակտիկական միջուկների ռադիո և օպտիկական հատկությունների համալիր ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով դրանց ֆիզիկական բնույթը, ճառագայթման մեխանիզմները և աստղաֆիզիկական նշանակությունը։ Այն ներկայացնում է ակտիվ գալակտիկաների կառուցվածքի, կենտրոնական գերզանգվածային սև խոռոչների, նյութի կուտակման գործընթացների և բարձր էներգիայի երևույթների վերաբերյալ տեսական ու դիտարկողական մոտեցումները։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են ակտիվ գալակտիկական միջուկների ռադիոճառագայթման և օպտիկական սպեկտրային բնութագրերը, դրանց փոփոխականությունը, արտանետման առանձնահատկությունները և տարբեր դիտարկումներից ստացված տվյալների վերլուծության մեթոդները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ռադիո և օպտիկական տիրույթներում ստացվող տեղեկատվության համադրմանը, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել այդ տիեզերական օբյեկտների կառուցվածքի և էվոլյուցիայի մասին։ Գիրքը ներառում է ժամանակակից աստղագիտական հետազոտությունների մեթոդներ և արժեքավոր նյութ է աստղաֆիզիկոսների, հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և տիեզերական երևույթներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Գյուղատնտեսություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության գյուղատնտեսության ոլորտում առկա տնտեսական, բնական, կլիմայական, արտադրական և շուկայական ռիսկերի մեղմմանն ուղղված պետական քաղաքականության հիմնական ուղղությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում գյուղատնտեսական արտադրության բարձր ռիսկայնության պայմաններում տնտեսավարողների կայուն գործունեության ապահովման, հնարավոր կորուստների նվազեցման և ոլորտի դիմակայունության բարձրացման խնդիրներն են։ Հայաստանի գյուղատնտեսության առանձնահատկությունները՝ բնական ռեսուրսների սահմանափակությունը, կլիմայական փոփոխությունների ազդեցությունը, ջրային ռեսուրսների խնդիրները, եղանակային անբարենպաստ երևույթները և շուկայի տատանումները, անհրաժեշտություն են առաջացնում ձևավորելու ռիսկերի կանխատեսման, կանխարգելման և հետևանքների հաղթահարման արդյունավետ պետական մեխանիզմներ։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել գյուղատնտեսական ապահովագրության զարգացման, ապահովագրավճարների պետական աջակցության, հակակարկտային պաշտպանության, ոռոգման համակարգերի բարելավման, ջրախնայող տեխնոլոգիաների ներդրման և երաշտի ու սակավաջրության պայմաններում ռիսկերի նվազեցման ուղղությունները։ Ներկայիս պետական քաղաքականության շրջանակում գյուղատնտեսական ապահովագրությունը դիտարկվում է որպես ռիսկերի կառավարման կարևոր գործիք, իսկ 2026 թվականի գյուղատնտեսական տարվա համար նախատեսվել է ապահովագրավճարի 40-60 տոկոսի սուբսիդավորում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև կլիմայական և բնական աղետների կանխարգելմանը, այդ թվում՝ կարկտահարության, գարնանային ցրտահարությունների, հեղեղների, սողանքների և երաշտների հետևանքով գյուղատնտեսությանը հասցվող վնասների նվազեցմանը։ Պետական քաղաքականության մեջ այս ուղղությունները ներառում են կանխարգելիչ ենթակառուցվածքների զարգացում, պաշտպանական տեխնոլոգիաների կիրառում, ջրային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարում և արտադրողների դիմակայունության բարձրացում։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև գյուղատնտեսական արտադրության ֆինանսական ռիսկերի մեղմմանը՝ մատչելի վարկավորման, պետական աջակցության ծրագրերի, ներդրումների խթանման և տնտեսավարողների ֆինանսական կայունության բարձրացման միջոցով։ Կարևոր ուղղություն է արտադրության տեխնոլոգիական արդիականացումը, քանի որ ժամանակակից գյուղատնտեսական տեխնոլոգիաների, ոռոգման արդյունավետ համակարգերի, նոր սորտերի, գյուղատնտեսական տեխնիկայի և թվային լուծումների ներդրումը կարող է նվազեցնել արտադրության կախվածությունը բնական պայմաններից և բարձրացնել արտադրողականությունը։ ՀՀ գյուղատնտեսության զարգացման ռազմավարական մոտեցումները ևս շեշտադրում են ինտենսիվացումը, արտադրողականության բարձրացումը, հողային և ջրային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործումը, արդիական տեխնոլոգիաների ներդրումը և պարենային անվտանգության ամրապնդումը։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև շուկայական ռիսկերի կառավարումը՝ գյուղատնտեսական արտադրանքի իրացման, գների տատանումների, շուկաների հասանելիության և արտահանման հնարավորությունների ընդլայնման միջոցով։ Այս համատեքստում կարևորվում են գյուղատնտեսական կոոպերացիայի զարգացումը, արտադրողների և վերամշակողների միջև կապերի ամրապնդումը, պահեստավորման ու լոգիստիկ ենթակառուցվածքների զարգացումը և ամբողջ արժեշղթայի արդյունավետության բարձրացումը։ Աշխատությունը կարող է ուսումնասիրել նաև պետական աջակցության ծրագրերի արդյունավետությունը՝ գնահատելով դրանց ազդեցությունը գյուղատնտեսական տնտեսությունների եկամուտների, արտադրողականության, ներդրումային ակտիվության և ռիսկերի նկատմամբ դիմակայունության վրա։ Հատուկ նշանակություն ունի ռիսկերի կառավարման համակարգային մոտեցումը, որի դեպքում առանձին միջոցառումները պետք է փոխկապակցվեն կանխատեսման, կանխարգելման, ապահովագրության, ֆինանսական աջակցության և հետաղետային վերականգնման մեխանիզմների հետ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են հիմք հանդիսանալ ՀՀ գյուղատնտեսության ոլորտում ռիսկերի կառավարման պետական քաղաքականության կատարելագործման, աջակցության միջոցառումների հասցեականության բարձրացման և գյուղատնտեսական արտադրության կայունության ապահովման համար։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել ագրարային տնտեսագետներին, գյուղատնտեսության մասնագետներին, պետական կառավարման մարմինների աշխատակիցներին, ապահովագրական և ֆինանսական ոլորտի մասնագետներին, գյուղատնտեսական քաղաքականություն մշակողներին, հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը ներկայացնում է ՀՀ գյուղատնտեսական ռիսկերի մեղմման պետական քաղաքականության համալիր ուսումնասիրություն՝ կարևորելով ապահովագրության, բնական աղետների կանխարգելման, ջրային և հողային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, տեխնոլոգիական արդիականացման, ֆինանսական աջակցության և շուկայական ռիսկերի կառավարման համակցված կիրառումը՝ գյուղատնտեսության կայունությունն ու դիմակայունությունը բարձրացնելու նպատակով։

Մանկավարժություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է կոլեկտիվ ուսուցման սկզբունքների իրականացման հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը՝ ֆիզիկայի դասավանդման օրինակով։ Հետազոտության կենտրոնում գտնվում է ուսուցման այնպիսի կազմակերպման ձևերի ուսումնասիրությունը, որոնց դեպքում սովորողները հանդես են գալիս ոչ միայն որպես գիտելիք ստացողներ, այլև որպես միմյանց հետ համագործակցող, քննարկող և համատեղ խնդիրներ լուծող ակտիվ մասնակիցներ։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են կոլեկտիվ ուսուցման տեսական հիմքերը, հիմնական սկզբունքները և դրանց կիրառման մանկավարժական պայմանները՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով ֆիզիկայի առարկայի բովանդակային ու մեթոդական առանձնահատկություններին։ Հեղինակը դիտարկում է համագործակցային աշխատանքի, փոխուսուցման, խմբային քննարկումների, համատեղ փորձարարական գործունեության և խնդիրների լուծման այնպիսի ձևերը, որոնք կարող են նպաստել սովորողների ճանաչողական ակտիվության և ուսումնական ինքնուրույնության զարգացմանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում դասարանում փոխգործակցության կազմակերպմանը, սովորողների միջև դերերի բաշխմանը և յուրաքանչյուր աշակերտի ակտիվ մասնակցության ապահովմանը։ Ֆիզիկայի դասավանդման համատեքստում կոլեկտիվ ուսուցումը կարող է արդյունավետորեն կիրառվել ինչպես տեսական նյութի յուրացման, այնպես էլ ֆիզիկական երևույթների բացատրության, փորձերի իրականացման, խնդիրների լուծման և ստացված արդյունքների քննարկման ընթացքում։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև ուսուցչի դերի փոփոխությանը՝ ավանդական տեղեկատվություն փոխանցողից դեպի ուսումնական գործընթացի կազմակերպիչ, ուղղորդող և խորհրդատու։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է կոլեկտիվ ուսուցման ազդեցության գնահատումը սովորողների գիտելիքների, տրամաբանական մտածողության, հաղորդակցական հմտությունների, համագործակցելու կարողության և ուսման նկատմամբ հետաքրքրվածության վրա։ Միաժամանակ քննարկվում են նման մոտեցման իրականացման հնարավոր դժվարությունները՝ դասարանի կազմի առանձնահատկությունները, սովորողների պատրաստվածության տարբեր մակարդակները, ժամանակի արդյունավետ կառավարումը և խմբային աշխատանքի վերահսկման անհրաժեշտությունը։ Աշխատության արդյունքները կարող են կիրառվել ֆիզիկայի դասավանդման մեթոդիկայի կատարելագործման և ավելի ակտիվ, համագործակցային ու սովորողակենտրոն ուսումնական միջավայրի ձևավորման համար։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել ֆիզիկայի ուսուցիչներին, մանկավարժներին, կրթության մեթոդաբաններին, ուսուցիչների վերապատրաստմամբ զբաղվող մասնագետներին, հետազոտողներին և մանկավարժական բուհերի ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը ներկայացնում է կոլեկտիվ ուսուցման հնարավորությունների և իրականացման պայմանների համալիր ուսումնասիրություն՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարելի է համագործակցային և փոխգործակցային մեթոդները նպատակային կիրառել ֆիզիկայի դասավանդման գործընթացում՝ բարձրացնելով սովորողների ակտիվությունը, գիտելիքի յուրացման արդյունավետությունը և ինքնուրույն մտածելու կարողությունը։

Բժշկություն

Ուսումնասիրությունը նվիրված է հիվանդանոցային վարակների համաճարակաբանությանը և դրանց կանխարգելման հիմնախնդիրներին՝ առողջապահական համակարգի նոր սոցիալ-տնտեսական պայմաններում։ Աշխատության կենտրոնում բուժհաստատություններում վարակների տարածման օրինաչափությունների, ռիսկի գործոնների և կանխարգելիչ միջոցառումների արդյունավետության ուսումնասիրությունն է։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են հիվանդանոցային վարակների առաջացմանն ու տարածմանը նպաստող գործոնները, այդ թվում՝ բուժական միջամտությունները, հիվանդների խոցելիությունը, բուժանձնակազմի գործունեությունը, հիվանդանոցային միջավայրի առանձնահատկությունները և վարակի վերահսկման կազմակերպումը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում համաճարակաբանական հսկողության համակարգին, որի միջոցով հնարավոր է ժամանակին հայտնաբերել վարակների դեպքերը, հետևել դրանց տարածման դինամիկային և բացահայտել հնարավոր բռնկումները։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում նաև հակամանրէային դեղամիջոցների նկատմամբ միկրոօրգանիզմների կայունության խնդրին, որը բարդացնում է բուժումը և մեծացնում վարակների վերահսկման անհրաժեշտությունը։ Նոր սոցիալ-տնտեսական պայմանների համատեքստում քննարկվում են առողջապահական ռեսուրսների, ֆինանսավորման, բուժհաստատությունների կազմակերպման, կադրային ապահովման և վարակի վերահսկման ծրագրերի ազդեցությունը համաճարակաբանական իրավիճակի վրա։ Աշխատության մեջ դիտարկվում են կանխարգելման հիմնական ուղղությունները՝ ձեռքերի հիգիենան, ախտահանման և ստերիլիզացման պատշաճ կազմակերպումը, բժշկական սարքավորումների անվտանգ օգտագործումը, մեկուսացման միջոցառումները, բուժանձնակազմի ուսուցումը և համաճարակաբանական մշտադիտարկումը։ Կարևորվում է նաև կանխարգելիչ միջոցառումների համակարգված իրականացումը, քանի որ հիվանդանոցային վարակների նվազեցումը պահանջում է ոչ միայն առանձին հիգիենիկ գործողություններ, այլև հաստատության մակարդակով կազմակերպված վարակի վերահսկման ամբողջական համակարգ։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել հիվանդանոցային վարակների կանխարգելման ռազմավարությունների կատարելագործմանը, հիվանդների անվտանգության բարձրացմանը և առողջապահական ծառայությունների որակի բարելավմանը։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել համաճարակաբաններին, վարակաբաններին, հիգիենիստներին, կլինիկական բժիշկներին, բուժքույրերին, առողջապահության կազմակերպիչներին, հանրային առողջապահության մասնագետներին, ինչպես նաև բժշկական բուհերի ուսանողներին և ասպիրանտներին։