Նոր գրքեր պատանիներին : Ինֆորմացիոն ցանկ (1979, Դեկտեմբեր, թիվ 12)

Այլ առարկաներ

ծառայությունների փոխանակման տնտեսական հիմքերին, որոնք բացատրում են, թե ինչու են պետությունները ներգրավվում առևտրի մեջ և ինչպես է ձևավորվում մասնագիտացումը միջազգային մակարդակում՝ հիմնվելով հարաբերական առավելությունների, արտադրական ծախսերի տարբերությունների և ռեսուրսների բաշխման վրա։ Այս տեսության շրջանակում կարևոր տեղ է զբաղեցնում Հեկշեր-Օհլինի տեսություն, ըստ որի՝ երկրները արտահանում են այն ապրանքները, որոնց արտադրության համար ունեն առատ արտադրական գործոններ (օրինակ՝ աշխատանք կամ կապիտալ), և ներմուծում են այն ապրանքները, որոնց արտադրությունը պահանջում է սակավ գործոններ, ինչի արդյունքում ձևավորվում է միջազգային մասնագիտացում և առևտրային փոխանակման արդյունավետություն։ Սակայն այս մոդելի որոշ կանխատեսումների հետ հակասություն է առաջացրել Լեոնտևի պարադոքս-ը, որը ցույց է տվել, որ ԱՄՆ-ի նման կապիտալով հարուստ երկիրը որոշ դեպքերում արտահանում է աշխատատար, ոչ թե կապիտալատար ապրանքներ, ինչը հարցականի տակ է դրել պարզ գործոնային համեմատության տեսությունը և հանգեցրել ավելի բարդ մոդելների զարգացման։ ՀՀ արտաքին առևտուրը, որպես փոքր բաց տնտեսություն, բնութագրվում է ներմուծումների և արտահանումների զգալի կախվածությամբ միջազգային շուկաներից, որտեղ արտահանման կառուցվածքում գերակշռում են հանքարդյունաբերական արտադրանքը, թանկարժեք մետաղները և որոշ վերամշակված ապրանքներ, իսկ ներմուծման մեջ՝ էներգակիրները, մեքենաները և սպառողական ապրանքները, ինչը ցույց է տալիս երկրի սահմանափակ արտադրական դիվերսիֆիկացիան և արտաքին շուկաների բարձր ազդեցությունը տնտեսական զարգացման վրա։

Պատմություն

Ուսումնասիրությունը նվիրված է եվրոպական քաղաքական և փիլիսոփայական մտքի ազդեցությանը Օսմանյան կայսրության «Միություն և առաջադիմություն» կոմիտեի գաղափարախոսության ձևավորման վրա և այդ գաղափարական զարգացումների ու Հայոց ցեղասպանության միջև առնչությունների քննությանը։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են XIX դարի վերջի և XX դարի սկզբի եվրոպական մտքի այն հոսանքները, որոնք տարբեր ուղիներով ներթափանցեցին օսմանյան քաղաքական և մտավոր միջավայր։ Քննարկվում են սահմանադրականության, ազգայնականության, կենտրոնացված պետականության, սոցիալական դարվինիզմի և քաղաքական արդիականացման գաղափարները, դրանց ընկալումը երիտասարդ թուրքերի շրջանում և հետագա վերափոխումները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ տարբեր գաղափարական ուղղություններ Օսմանյան կայսրությունում հաճախ ենթարկվում էին տեղական քաղաքական պայմանների ազդեցությանը և ստանում նոր բովանդակություն՝ կապված կայսրության պահպանման, տարածքային ամբողջականության և իշխանության կենտրոնացման խնդիրների հետ։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է «Միություն և առաջադիմություն» կոմիտեի գաղափարական ու քաղաքական վերափոխման գործընթացի վերլուծությունը՝ սկզբնական սահմանադրական և բարեփոխական պատկերացումներից դեպի ավելի ընդգծված թուրքական ազգայնականության և կենտրոնաձիգ կառավարման մոտեցումներ։ Աշխատության մեջ դիտարկվում են նաև հայերի և մյուս ոչ թուրք ժողովուրդների նկատմամբ քաղաքականության փոփոխությունները, պետական կառավարման կենտրոնացման գործընթացը և ազգային քաղաքականության արմատականացման նախադրյալները։ Հայոց ցեղասպանության համատեքստում ուսումնասիրվում են Առաջին համաշխարհային պատերազմի պայմանները, հայ բնակչության նկատմամբ իրականացված բռնաճնշումների համակարգային բնույթը, տեղահանությունները, զանգվածային սպանությունները և պետական կառույցների ներգրավվածության հարցերը։ Միաժամանակ փորձ է արվում տարբերակել գաղափարական ազդեցությունը և պատմական պատասխանատվությունը՝ խուսափելով այն պարզեցված մոտեցումից, թե եվրոպական գաղափարների առկայությունն ինքնին հանգեցրել է ցեղասպանությանը։ Հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ անհրաժեշտ է դիտարկել եվրոպական մտքի ազդեցությունը Օսմանյան կայսրության ներքին քաղաքական, սոցիալական, ազգային և աշխարհաքաղաքական պայմանների հետ փոխկապակցվածության մեջ։ Աշխատությունը կարող է նպաստել Հայոց ցեղասպանության գաղափարական և քաղաքական նախադրյալների, երիտասարդ թուրքերի շարժման զարգացման և ուշ օսմանյան շրջանի քաղաքական մտքի առավել ամբողջական ընկալմանը։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, օսմանագետներին, ցեղասպանագիտության մասնագետներին, քաղաքագետներին, քաղաքական գաղափարների պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև հայոց պատմության և միջազգային հարաբերությունների ոլորտների ուսանողներին ու ասպիրանտներին։

Գյուղատնտեսություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում գյուղատնտեսության ապահովագրության համակարգի ձևավորման, զարգացման և կատարելագործման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում վերլուծվում են գյուղատնտեսական արտադրության առանձնահատկությունները, բնական և կլիմայական ռիսկերի ազդեցությունը գյուղատնտեսական տնտեսությունների գործունեության վրա, ինչպես նաև այդ ռիսկերի կառավարման գործում ապահովագրության դերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գյուղատնտեսական մշակաբույսերի, անասնապահության և գյուղատնտեսական արտադրության այլ ուղղությունների ապահովագրական մեխանիզմներին, ապահովագրական ծածկույթի ձևավորման սկզբունքներին, ապահովագրավճարների և փոխհատուցումների հարաբերակցությանը, ինչպես նաև ապահովագրական ծառայությունների մատչելիության ու արդյունավետության խնդիրներին։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են գյուղատնտեսական ապահովագրության համակարգում պետության, ապահովագրական ընկերությունների և գյուղացիական տնտեսությունների փոխհարաբերությունները, պետական աջակցության նշանակությունը և ապահովագրական ռիսկերի գնահատման ու կառավարման մեթոդները։ Կարևորվում է միջազգային փորձի ուսումնասիրությունը և դրա հնարավոր կիրառումը Հայաստանի պայմաններում՝ հաշվի առնելով երկրի գյուղատնտեսության կառուցվածքը, փոքր տնտեսությունների գերակշռությունը, կլիմայական փոփոխությունների ազդեցությունը և ֆինանսական ռեսուրսների սահմանափակ հասանելիությունը։ Ուսումնասիրությունը նպատակ ունի բացահայտելու գործող համակարգի հիմնական խնդիրները և առաջարկելու դրա կատարելագործման ուղղություններ՝ ապահովագրական արտադրանքների բազմազանեցման, ռիսկերի գնահատման մեխանիզմների բարելավման, թվային գործիքների կիրառման, պետական աջակցության արդյունավետության բարձրացման և գյուղատնտեսների ապահովագրական իրազեկվածության ընդլայնման միջոցով։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են նպաստել գյուղատնտեսական արտադրողների եկամուտների և ֆինանսական կայունության պաշտպանությանը, աղետային ռիսկերի տնտեսական հետևանքների նվազեցմանը և գյուղատնտեսության երկարաժամկետ զարգացման համար ավելի կայուն ֆինանսական միջավայրի ձևավորմանը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, ապահովագրական ոլորտի մասնագետներին, գյուղատնտեսության ոլորտի պատասխանատուներին, ապահովագրական ընկերությունների աշխատակիցներին, գյուղատնտեսական տնտեսությունների ղեկավարներին, հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Այլ առարկաներ

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Արարատյան հարթավայրի պայմաններում բանջարային լոբու հիմնական վնասատուների կենսաէկոլոգիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը և դրանց դեմ արդյունավետ պայքարի միջոցառումների մշակմանը։ Գրքում ներկայացվում են վնասատուների տեսակային կազմը, կենսաշրջանները, տարածման օրինաչափությունները, զարգացման վրա ազդող կլիմայական և ագրոէկոլոգիական գործոնները, ինչպես նաև դրանց հասցրած վնասի բնույթն ու տնտեսական նշանակությունը։ Հեղինակը վերլուծում է վնասատուների մշտադիտարկման, կանխատեսման և վերահսկման ժամանակակից մեթոդները՝ գնահատելով ագրոտեխնիկական, կենսաբանական և քիմիական պայքարի միջոցների արդյունավետությունը։ Աշխատությունն ընդգրկում է դաշտային հետազոտությունների արդյունքներ, փորձարարական տվյալներ և գործնական առաջարկություններ, որոնք նպաստում են բերքի կորստի նվազեցմանը, բույսերի առողջության պահպանմանը և լոբու մշակության արդյունավետության բարձրացմանը։ Գիրքը նախատեսված է բուսապաշտպանության մասնագետների, գյուղատնտեսների, էնտոմոլոգների, գիտաշխատողների, ագրոնոմների, ֆերմերների և գյուղատնտեսական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում դեղերի պատշաճ արտադրական գործունեության (GMP) և դեղերի պատշաճ բաշխման գործունեության (GDP) համակարգերի ներդրման մեխանիզմների գիտական հիմնավորման մշակմանը՝ ընդգծելով դեղագործական ոլորտի որակի ապահովման և անվտանգության բարձրացման անհրաժեշտությունը։ Վերլուծվում են միջազգային GMP/GDP ստանդարտների հիմնական պահանջները, դրանց ներդրման իրավական, կազմակերպական և տեխնոլոգիական հիմքերը, ինչպես նաև դեղերի արտադրության և շրջանառության վերահսկման համակարգերի արդյունավետության գնահատման մոտեցումները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում որակի կառավարման համակարգերի ներդրմանը, մատակարարման շղթայի հետագծելիությանը, պահեստավորման և տեղափոխման պայմանների վերահսկմանը, ինչպես նաև ռիսկերի կառավարման մեխանիզմներին։ Ուսումնասիրությունը նաև քննարկում է ՀՀ դեղագործական ոլորտի օրենսդրական կարգավորման կատարելագործման ուղիները և միջազգային փորձի կիրառելիությունը ազգային համակարգում։ Աշխատությունը ներկայացնում է գիտականորեն հիմնավորված առաջարկություններ, որոնք կարող են նպաստել դեղերի որակի, անվտանգության և հասանելիության բարձրացմանը Հայաստանի Հանրապետությունում։

Տնտեսագիտություն

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում բանկային գործունեության տնտեսական կարգավորման հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ շեշտադրելով բանկային համակարգի ֆինանսական կայունության, արդյունավետության և բնականոն գործունեության ապահովման հարցերը։ Թեմայի արդիականությունը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ առևտրային բանկերը ֆինանսական համակարգի առանցքային օղակներից են․ նրանք ներգրավում են բնակչության և կազմակերպությունների դրամական միջոցները, իրականացնում վարկավորում և ներդրումային գործառնություններ, ապահովում վճարահաշվարկային ծառայություններ և նպաստում տնտեսության մեջ ֆինանսական ռեսուրսների վերաբաշխմանը։ Միաժամանակ բանկային գործունեությունը բնորոշվում է բարձր ֆինանսական ռիսկերով, ուստի դրա նկատմամբ արդյունավետ տնտեսական կարգավորումը անհրաժեշտ է ոչ միայն առանձին բանկերի կայունության, այլև ամբողջ ֆինանսական համակարգի հուսալիության համար։ ՀՀ գործող օրենսդրության համաձայն՝ բանկերի գործունեության կարգավորման և վերահսկողության առանցքային դերակատարումը վերապահված է Հայաստանի Հանրապետության Կենտրոնական բանկին, որը սահմանում է բանկերի տնտեսական նորմատիվները, իրականացնում լիցենզավորում և վերահսկողություն։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից մեկը բանկային գործունեության պետական կարգավորման տեսական հիմքերի բացահայտումն է։ Կարգավորման հիմնական նպատակներից են բանկային համակարգի զարգացման և հուսալիության ապահովումը, բանկերի բնականոն գործունեության պահպանումը, ավանդատուների շահերի պաշտպանությունը և ֆինանսական շուկայի մասնակիցների համար մրցակցային հավասար պայմանների ստեղծումը։ Այս նպատակներն ամրագրված են նաև «Բանկերի և բանկային գործունեության մասին» ՀՀ օրենքում։ Աշխատանքի առանցքային խնդիրներից է տնտեսական նորմատիվների համակարգի ուսումնասիրությունը։ Տնտեսական նորմատիվները բանկային կարգավորման կարևորագույն գործիքներից են, որոնց միջոցով վերահսկվում են բանկերի կապիտալի բավարարությունը, ռիսկերի մակարդակը, իրացվելիությունը և որոշակի գործառնությունների նկատմամբ սահմանափակումների պահպանումը։ Գործող օրենսդրությունը Կենտրոնական բանկին հնարավորություն է տալիս բանկային համակարգի ֆինանսական կայունության ապահովման նպատակով սահմանել հիմնական և այլ տնտեսական նորմատիվներ։ Դրանց թվում են բանկի կանոնադրական հիմնադրամի և ընդհանուր կապիտալի նվազագույն չափերի նկատմամբ պահանջները։ Բանկային գործունեության տնտեսական կարգավորման կարևորագույն հիմնախնդիրներից է կապիտալի բավարարության և բանկի ռիսկերի միջև հավասարակշռության ապահովումը։ Բավարար կապիտալը բանկի ֆինանսական կայունության կարևոր երաշխիք է, քանի որ այն կարող է ծառայել որպես հնարավոր կորուստների կլանման բուֆեր։ Սակայն չափազանց բարձր կապիտալային պահանջները կարող են սահմանափակել բանկերի վարկավորման հնարավորությունները և նվազեցնել ֆինանսական միջնորդության արդյունավետությունը։ Հետևաբար կարգավորման համակարգի խնդիրն է գտնել այնպիսի հավասարակշռություն, որի դեպքում բանկերը կունենան անհրաժեշտ ֆինանսական դիմադրողականություն՝ առանց տնտեսության վարկավորման հնարավորությունների անհարկի սահմանափակման։ Մյուս կարևոր ուղղությունը իրացվելիության կարգավորումն է։ Բանկը պետք է կարողանա ժամանակին կատարել իր պարտավորությունները ավանդատուների, այլ բանկերի և ֆինանսական շուկայի մասնակիցների նկատմամբ։ Իրացվելիության պակասը կարող է հանգեցնել վճարումների դժվարությունների և նույնիսկ համակարգային խնդիրների, ուստի բանկերի իրացվելիության կառավարումը և համապատասխան նորմատիվների պահպանումը տնտեսական կարգավորման կարևոր բաղադրիչ են։ ՀՀ Կենտրոնական բանկի գործող կարգավորումների շարքում առանձին կանոնակարգեր սահմանում են բանկերի տնտեսական նորմատիվների հաշվարկման և դրանցում ներառվող տարրերի ու սահմանաչափերի հետ կապված պահանջներ։ Ուսումնասիրության մեջ էական տեղ է զբաղեցնում վարկային ռիսկի կարգավորման խնդիրը։ Քանի որ վարկավորումը բանկային գործունեության հիմնական ուղղություններից է, վարկային պորտֆելի որակը անմիջականորեն անդրադառնում է բանկի եկամտաբերության և ֆինանսական կայունության վրա։ Վարկային ռիսկի արդյունավետ կառավարումը ենթադրում է վարկառուի վճարունակության գնահատում, ռիսկերի սահմանափակում, խնդրահարույց վարկերի վերահսկում և հնարավոր կորուստների համար համապատասխան բուֆերների ձևավորում։ Այս ոլորտում կարգավորող պահանջները պետք է միաժամանակ պաշտպանեն բանկային համակարգը չափազանց ռիսկային վարկավորումից և չխոչընդոտեն տնտեսության իրական հատվածի ֆինանսավորմանը։ Կարևոր հիմնախնդիր է նաև բանկային համակարգում ռիսկերի կենտրոնացման սահմանափակումը։ Եթե բանկի ակտիվների կամ վարկային պորտֆելի զգալի մասը կենտրոնացած է սահմանափակ թվով վարկառուների, ոլորտների կամ տնտեսական ուղղությունների վրա, ապա առանձին շոկը կարող է մեծ կորուստներ առաջացնել։ Հետևաբար տնտեսական կարգավորումը պետք է նպաստի ռիսկերի դիվերսիֆիկացմանը և խոշոր պարտավորությունների նկատմամբ համապատասխան վերահսկողության իրականացմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև բանկային կարգավորման և տնտեսական աճի փոխհարաբերությանը։ Բանկային համակարգը պետք է ոչ միայն լինի կայուն, այլև արդյունավետորեն կատարի ֆինանսական միջնորդի իր գործառույթը։ Չափազանց խիստ կարգավորումը կարող է բարձրացնել բանկերի գործառնական ծախսերը, սահմանափակել վարկերի հասանելիությունը և նվազեցնել ֆինանսական ծառայությունների մրցունակությունը։ Մյուս կողմից՝ թույլ կարգավորումը կարող է նպաստել ռիսկերի կուտակմանը և ֆինանսական անկայունության առաջացմանը։ Հետևաբար հիմնախնդիրը կարգավորման այնպիսի մոդելի ձևավորումն է, որը կապահովի ֆինանսական կայունություն՝ միաժամանակ պահպանելով բանկերի տնտեսական արդյունավետությունն ու մրցակցային միջավայրը։ Բանկային գործունեության տնտեսական կարգավորման կարևոր բաղադրիչ է նաև վերահսկողության համակարգը։ ՀՀ Կենտրոնական բանկը օրենքով սահմանված կարգով իրականացնում է բանկերի գործունեության վերահսկողություն, սահմանում է հաշվետվությունների ներկայացման պահանջները և օրենքով նախատեսված դեպքերում կարող է կիրառել համապատասխան պատժամիջոցներ։ Այս համակարգի արդյունավետությունը մեծապես կախված է վերահսկողության շարունակականությունից, բանկերի կողմից ներկայացվող տեղեկատվության որակից և ֆինանսական ռիսկերի ժամանակին բացահայտումից։ Աշխատության շրջանակում կարևոր է նաև բանկային գործունեության թափանցիկության խնդիրը։ Բանկերի ֆինանսական վիճակի, ծառայությունների պայմանների, վարկավորման և ավանդների վերաբերյալ տեղեկատվության հասանելիությունը նպաստում է շուկայի մասնակիցների իրազեկվածությանը և մրցակցության զարգացմանը։ Գործող օրենսդրությունը բանկերի համար նախատեսում է իրենց գործունեության և ավանդների ու վարկերի պայմանների վերաբերյալ որոշակի տեղեկատվության հրապարակման պարտավորություններ։ Ժամանակակից պայմաններում տնտեսական կարգավորման հիմնախնդիրներին ավելանում են նաև ֆինանսական տեխնոլոգիաների և թվայնացման հետ կապված հարցերը։ Թվային բանկային ծառայությունների, հեռավար գործարքների և նոր ֆինանսական տեխնոլոգիաների տարածումը բանկերի համար ստեղծում է նոր հնարավորություններ, բայց միաժամանակ առաջացնում է նոր ռիսկեր՝ կապված գործառնական անվտանգության, տվյալների պաշտպանության և տեխնոլոգիական խափանումների հետ։ Հետևաբար կարգավորման համակարգը պետք է զարգանա բանկային ոլորտի տեխնոլոգիական փոփոխություններին համընթաց։ Կարևոր է նաև բանկային համակարգի և սպառողների շահերի պաշտպանության հարաբերակցությունը։ Վարկավորման պայմանների թափանցիկությունը, արդյունավետ տոկոսադրույքի վերաբերյալ տեղեկատվությունը, հաճախորդների իրավունքների պաշտպանությունը և պատասխանատու վարկավորումը բանկային կարգավորման այն ուղղություններն են, որոնք նպաստում են ֆինանսական շուկայի նկատմամբ վստահության ամրապնդմանը։ ՀՀ Կենտրոնական բանկի բանկային գործունեությանը վերաբերող պաշտոնական կարգավորումների շարքում առկա են ինչպես սպառողական վարկավորման, այնպես էլ բանկային ավանդների, վարկային տեղեկատվության և այլ ոլորտների վերաբերյալ իրավական ակտեր։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ՀՀ-ում բանկային գործունեության տնտեսական կարգավորումը դիտարկում է որպես բազմաբաղադրիչ համակարգ, որի հիմնական նպատակն է ապահովել ֆինանսական կայունություն, բանկերի հուսալիություն, մրցակցային միջավայր և տնտեսության արդյունավետ վարկավորում։ Այն ընդգրկում է տնտեսական նորմատիվների, կապիտալի և իրացվելիության, վարկային ու այլ ֆինանսական ռիսկերի, վերահսկողության, թափանցիկության, սպառողների պաշտպանության և կարգավորման կատարելագործման խնդիրները։ Թեման կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, ֆինանսիստներին, բանկային ոլորտի մասնագետներին, Կենտրոնական բանկի և այլ ֆինանսական կառույցների աշխատակիցներին, հետազոտողներին, դասախոսներին և բանկային գործ մասնագիտությամբ սովորող ուսանողներին։