Նոր գրքեր: Տեխնիկա: (Ինֆորմացիոն ցանկ)= Новые книги: Техника (1987, Январь, №1)

Մանկավարժություն

Այս գիտամեթոդական ուսումնասիրությունը նվիրված է օլիմպիական շարժման էությանը, զարգացման հիմնական փուլերին և երիտասարդ մարզիկների օլիմպիական կրթության մեթոդիկայի ձևավորման խնդիրներին։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են օլիմպիզմի գաղափարական հիմքերը, նրա դաստիարակչական նշանակությունը և սպորտի միջոցով համամարդկային արժեքների տարածման դերը։ Հեղինակը ուսումնասիրում է երիտասարդ մարզիկների կրթական գործընթացում օլիմպիական գաղափարների ինտեգրման մեթոդները՝ ընդգծելով բարոյական դաստիարակության, թիմային համագործակցության, առողջ մրցակցության և սպորտային էթիկայի ձևավորման կարևորությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսումնական ծրագրերի կառուցվածքին, մարզիչների դերին, ոչ ֆորմալ կրթական մեթոդներին և հոգեբանական պատրաստվածության զարգացման միջոցներին։ Աշխատությունը համադրում է մանկավարժական, սպորտային և հոգեբանական մոտեցումներ՝ առաջարկելով գործնական ուղիներ երիտասարդ մարզիկների համակողմանի զարգացման և օլիմպիական արժեքների ձևավորման համար։ Այն օգտակար է մարզիչների, սպորտային մանկավարժների, ֆիզիկական կուլտուրայի մասնագետների և սպորտային կրթության ոլորտի հետազոտողների համար։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է դոլիխոսիգմայի պայմաններում աղիքի ձևաբանական փոփոխությունների ուսումնասիրությանը և դրանց կապին հաստ աղիքի ֆունկցիոնալ խանգարումների զարգացման հետ։ Ուսումնասիրության կենտրոնում սիգմայաձև աղիքի կառուցվածքային առանձնահատկություններն են, որոնք կարող են պայմանավորել աղիքային պարունակության տեղաշարժի փոփոխություններ, շարժողականության խանգարումներ և աղիքային ֆունկցիայի այլ դրսևորումներ։ Աշխատանքում դիտարկվում են աղիքի պատի և հարակից կառուցվածքների հնարավոր ձևաբանական փոփոխությունները, դրանց արտահայտվածությունը և ֆունկցիոնալ վիճակի հետ փոխկապակցվածությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կառուցվածքային փոփոխությունների և կլինիկական դրսևորումների միջև առկա կապերին՝ ներառյալ աղիքային տարհանման դժվարությունները, փորկապությունը, որովայնային անհարմարությունը և աղիքային շարժունակության խանգարումները։ Հեղինակը փորձում է համադրել ձևաբանական և ֆունկցիոնալ տվյալները՝ ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու հիվանդության զարգացման մեխանիզմների և դրա տարբեր դրսևորումների մասին։ Նման մոտեցումը կարևոր է դոլիխոսիգմայի ախտորոշման, տարբերակիչ գնահատման և բուժական մարտավարության ընտրության տեսանկյունից, քանի որ միայն անատոմիական առանձնահատկությունների առկայությունը միշտ չէ, որ ամբողջությամբ բնութագրում է հիվանդության կլինիկական նշանակությունը։ Աշխատության նյութը կարող է օգտակար լինել նաև աղիքային շարժողականության խանգարումների ուսումնասիրության և դրանց հիմքում ընկած կառուցվածքային գործոնների բացահայտման համար։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել գաստրոէնտերոլոգներին, կոլոպրոկտոլոգներին, վիրաբույժներին, ախտաբաններին, անատոմներին, բժշկական հետազոտողներին, դասախոսներին և բժշկական բուհերի համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Lեզվաբանություն

Գիրքը ընդգրկում է՝ կետադրության հիմնական կանոններն ու սկզբունքները, տարբեր կետադրական ձևերի կիրառման տարբերակները (զուգաձևություններ), կետադրության վերաբերյալ լեզվաբանական տարակարծությունները, արդի հայերենում հանդիպող կետադրական խնդիրների համակարգված վերլուծություն, գործնական օրինակներ և բացատրություններ՝ ճիշտ կետադրություն կիրառելու համար։ Այն օգտակար է՝ լեզվաբանության և հայագիտության ուսանողների համար, հայոց լեզվի ուսուցիչների և դասախոսների համար, խմբագիրների և լրագրողների համար, ինչպես նաև բոլոր նրանց, ովքեր ցանկանում են կատարելագործել իրենց գրավոր խոսքի ճշգրտությունը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը կարևոր ուղեցույց է արդի հայերենի կետադրության նորմերի ճիշտ կիրառման և լեզվական վիճահարույց հարցերի հասկացման համար։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է միաձույլ բետոնե և երկաթբետոնե կառուցվածքների իրականացման տեխնոլոգիայի կատարելագործմանը՝ նոր տիպի կաղապարամածային համակարգի մշակման միջոցով։ Ուսումնասիրության հիմնական ուղղությունն է միաձույլ շինարարության գործընթացում կիրառվող կաղապարամածների կառուցվածքային և տեխնոլոգիական լուծումների հետազոտությունը, դրանց արդյունավետության գնահատումը և նոր համակարգի կիրառմամբ շինարարական աշխատանքների կազմակերպման բարելավումը։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են կաղապարամածային համակարգերի նկատմամբ ներկայացվող հիմնական պահանջները, դրանց ամրությունը, կայունությունը, հավաքման և ապամոնտաժման հարմարավետությունը, բազմակի օգտագործման հնարավորությունը և աշխատանքի անվտանգության ապահովումը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նոր համակարգի կառուցվածքային առանձնահատկություններին, բետոնացման գործընթացի կազմակերպմանը, բետոնային խառնուրդի ճնշումների ազդեցությանը և ձևավորվող կառուցվածքների երկրաչափական ճշգրտության ապահովմանը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություն է նաև նոր կաղապարամածային լուծման ազդեցության գնահատումը շինարարության տևողության, աշխատատարության, նյութերի ծախսի և ընդհանուր տնտեսական արդյունավետության վրա։ Կարող են ուսումնասիրվել համակարգի փորձարարական կամ հաշվարկային բնութագրերը, դրա համեմատությունը ավանդական կաղապարամածային լուծումների հետ և տարբեր շինարարական պայմաններում կիրառման հնարավորությունները։ Նոր տեխնոլոգիական մոտեցումների ներդրումը կարող է նպաստել միաձույլ շինարարության գործընթացների արագացմանը, աշխատանքի որակի բարձրացմանը, ռեսուրսների առավել արդյունավետ օգտագործմանը և շինարարական աշխատանքների կազմակերպման կատարելագործմանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել շինարարական ինժեներներին, ճարտարապետներին, երկաթբետոնե կոնստրուկցիաների նախագծողներին, շինարարական կազմակերպությունների մասնագետներին, տեխնոլոգներին, հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Քաղաքագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության ազգային շահերի ապահովման համատեքստում տեղեկատվական անվտանգության դերի, նշանակության և հիմնական խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում տեղեկատվական անվտանգությունը դիտարկվում է որպես պետական և հասարակական անվտանգության բազմաշերտ ոլորտ, որը ներառում է տեղեկատվական ռեսուրսների, հաղորդակցական համակարգերի, պետական կառավարման տեղեկատվական ենթակառուցվածքների և հասարակական տեղեկատվական միջավայրի պաշտպանության հետ կապված հարցեր։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում տեղեկատվական հասարակության զարգացման պայմաններում առաջացող մարտահրավերների դասակարգմանը և այն գործոնների վերլուծությանը, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ պետական հաստատությունների, տնտեսության և հասարակության բնականոն գործունեության վրա։ Քննվում են տեղեկատվական համակարգերի տեխնիկական պաշտպանությանը, տվյալների ամբողջականությանն ու հասանելիությանը, կարևոր տեղեկատվական ենթակառուցվածքների կայունությանը և թվային միջավայրում ռիսկերի կառավարմանը վերաբերող ընդհանուր խնդիրները։ Միաժամանակ տեղեկատվական անվտանգությունը դիտարկվում է ավելի լայն հասարակական ու քաղաքական համատեքստում՝ անդրադառնալով հանրային հաղորդակցության, տեղեկատվության տարածման, մեդիայի և պետական տեղեկատվական քաղաքականության փոխհարաբերություններին։ Կարևորվում է պետական մարմինների, մասնավոր հատվածի, լրատվամիջոցների, գիտակրթական հաստատությունների և քաղաքացիական հասարակության դերերի սահմանազատումը տեղեկատվական միջավայրի կայունության ապահովման գործում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ազգային շահերի հասկացության և տեղեկատվական անվտանգության միջև հարաբերակցության տեսական վերլուծությունը՝ ուսումնասիրելով, թե պետական ինքնիշխանության, հասարակական կայունության, տնտեսական զարգացման և քաղաքացիների իրավունքների պաշտպանության խնդիրներն ինչպես են փոխկապակցվում տեղեկատվական ոլորտում։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում իրավական կարգավորման և ինստիտուցիոնալ կառավարման հարցերին, ինչպես նաև պետական քաղաքականության տարբեր գործիքների կիրառման հնարավորություններին ու սահմաններին։ Կարևորվում է անվտանգության պահանջների և խոսքի, տեղեկատվության հասանելիության ու անձնական կյանքի պաշտպանության իրավունքների միջև իրավական հավասարակշռության խնդիրը։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև միջազգային համագործակցության նշանակությանը, քանի որ թվային և տեղեկատվական ռիսկերը հաճախ չեն սահմանափակվում մեկ պետության տարածքով և պահանջում են միջպետական ու մասնագիտական համագործակցության մեխանիզմներ։ Տեսական մոտեցումների և Հայաստանի պետական ու հասարակական համակարգի առանձնահատկությունների համադրումը հնարավորություն է տալիս համակարգված ներկայացնելու տեղեկատվական անվտանգության տեղը ազգային շահերի պաշտպանության ընդհանուր համակարգում։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել տեղեկատվական անվտանգության, միջազգային հարաբերությունների, պետական կառավարման, ազգային անվտանգության ուսումնասիրությունների և տեղեկատվական քաղաքականության ոլորտներում աշխատող մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Հոգեբանություն

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է Ա. Ի. Միրաքյանի գիտական ժառանգությանը և հոգեկան արտացոլման հայեցակարգի զարգացման գործում նրա ունեցած նշանակալի ներդրմանը։ Աշխատության հիմքում ընկած է այն գիտական մոտեցումը, որի համաձայն հոգեկան գործընթացները պետք է դիտարկել ոչ միայն որպես արտաքին աշխարհի ազդեցությունների պասիվ արտացոլում, այլև որպես մարդու ակտիվ ճանաչողական գործունեության, ընկալման և իրականության հետ փոխհարաբերության բարդ համակարգ։ Հետազոտություններում Միրաքյանի հայեցակարգը ներկայացվում է որպես հոգեբանական երևույթների ուսումնասիրման ինքնատիպ մոտեցում, որը հատկապես նշանակալի է ընկալման գործընթացի բնույթի, դրա մեխանիզմների և մարդու կողմից իրականության յուրացման առանձնահատկությունների բացահայտման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է Միրաքյանի գիտական ուղու և նրա հայեցակարգի ձևավորման նախադրյալների բացահայտումը։ Հեղինակի տեսական հայացքները ձևավորվում են այնպիսի հարցադրումների շրջանակում, որոնք վերաբերում են մարդու հոգեկանի և արտաքին աշխարհի փոխհարաբերությանը, ընկալման կառուցվածքին և հոգեկան արտացոլման մեխանիզմներին։ Այս մոտեցման կարևորությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն փորձում է հաղթահարել հոգեկան գործընթացների չափազանց պարզեցված մեկնաբանությունները և մարդու հոգեկան գործունեությունը դիտարկել ավելի ամբողջական համակարգի շրջանակում։ Ուսումնասիրության առանցքային թեման ընկալման գործընթացն է։ Մարդը շրջապատող իրականությունը չի ընկալում որպես արդեն պատրաստ, անփոփոխ տեղեկատվություն․ ընկալման ընթացքում արտաքին ազդեցությունները ներառվում են մարդու գործունեության, փորձի, գիտակցության և անձնային առանձնահատկությունների համակարգում։ Այդ պատճառով ընկալումը ներկայացվում է որպես ակտիվ գործընթաց, որի ընթացքում ձևավորվում է իրականության որոշակի հոգեկան պատկերը։ Այս դրույթը կարևոր նշանակություն ունի հոգեկան արտացոլման բնույթը հասկանալու համար, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս տարբերակել արտաքին աշխարհի մեխանիկական վերարտադրությունը և մարդու կողմից իրականության ակտիվ հոգեկան յուրացումը։ Միրաքյանի հայեցակարգի առանձնահատկություններից է «ոչարգասիքային» մոտեցման գաղափարը, որը նրա գիտական ժառանգության ուսումնասիրություններում դիտարկվում է որպես կարևոր տեսական սկզբունք։ Այդ մոտեցումը հնարավորություն է տալիս հոգեկան արտացոլումը չսահմանափակել միայն որոշակի վերջնական արդյունքի՝ պատրաստի հոգեկան պատկերի կամ արդյունքի ձևավորմամբ։ Փոխարենը շեշտադրվում է գործընթացի դինամիկ բնույթը, մարդու ակտիվ ներգրավվածությունը և այն պայմանները, որոնց ներքո ձևավորվում ու փոխակերպվում է հոգեկան արտացոլումը։ Այս տեսանկյունից հոգեկան գործընթացը դիտարկվում է ոչ թե որպես մեկանգամյա արձագանք, այլ որպես շարունակական փոխազդեցության համակարգ։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում նաև հոգեկան արտացոլման և գործունեության փոխհարաբերությանը։ Մարդու հոգեկան աշխարհը չի կարող ամբողջությամբ հասկացվել՝ անջատելով այն նրա գործունեությունից։ Մարդը ճանաչում, ընկալում և մեկնաբանում է իրականությունը կոնկրետ գործունեության պայմաններում, իսկ գործունեությունն իր հերթին փոխվում է մարդու ունեցած պատկերացումների և փորձի ազդեցությամբ։ Այս փոխադարձ կապը թույլ է տալիս հոգեկան արտացոլումը դիտարկել որպես ակտիվ և զարգացող գործընթաց։ Նման մոտեցումը հատկապես կարևոր է այն դեպքերում, երբ անհրաժեշտ է հասկանալ, թե ինչու նույն արտաքին իրավիճակը տարբեր մարդկանց մոտ կարող է առաջացնել տարբեր հոգեբանական արձագանքներ և ընկալումներ։ Հետազոտության մեջ անդրադարձ է կատարվում նաև ընկալման վերաբերյալ տարբեր տեսություններին և դրանց համեմատությանը։ Միրաքյանի մոտեցման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել ավանդական պատկերացումների սահմանափակումները և ցույց տալ այն տեսական հնարավորությունները, որոնք առաջանում են ընկալման գործընթացը ավելի լայն՝ սուբյեկտի և իրականության փոխհարաբերության համատեքստում դիտարկելիս։ Այս առումով նրա հայեցակարգը կարող է դիտարկվել որպես փորձ՝ վերանայելու հոգեկան արտացոլման գործընթացի ուսումնասիրության որոշ հաստատված մոտեցումներ և առաջարկելու այլ մեկնաբանության հնարավորություններ։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև սուբյեկտի դերի խնդիրը։ Հոգեկան արտացոլման ընթացքում մարդը հանդես է գալիս ոչ թե որպես արտաքին ազդակների պասիվ ընդունող, այլ որպես ակտիվ սուբյեկտ։ Նրա նախկին փորձը, գործունեությունը, գիտելիքները, հետաքրքրությունները և հոգեկան առանձնահատկությունները կարող են ազդել այն բանի վրա, թե ինչպես է նա ընկալում և մեկնաբանում իրականությունը։ Այս դրույթը հոգեբանական ուսումնասիրության մեջ թույլ է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալ անհատական տարբերությունների առաջացման պատճառները և բացատրել հոգեկան գործընթացների բազմազանությունը։ Միրաքյանի հայեցակարգի նշանակությունը չի սահմանափակվում միայն տեսական հոգեբանությամբ։ Նրա գաղափարների հիման վրա հետագայում ուսումնասիրություններ են իրականացվել ընկալման տրանսցենդենտալ հոգեբանության ուղղությամբ, իսկ այդ մոտեցման հնարավոր կիրառությունները դիտարկվել են նաև հոգեթերապիայի և կրթության ոլորտներում։ Հետազոտական աշխատանքներում հատուկ ուշադրություն է դարձվել Միրաքյանի հետևորդների աշխատություններին՝ նրա տեսական սկզբունքների հետագա զարգացման և կիրառման հնարավորությունները բացահայտելու նպատակով։ Կրթական ոլորտում այս մոտեցումը կարող է կարևոր լինել սովորողի ընկալման և ուսումնական գործունեության առանձնահատկությունները հասկանալու համար։ Եթե հոգեկան արտացոլումը դիտարկվում է որպես ակտիվ գործընթաց, ապա ուսուցումը նույնպես չի կարող սահմանափակվել տեղեկատվության փոխանցմամբ։ Սովորողը պետք է դիտարկվի որպես գիտելիքը յուրացնող և վերակազմավորող ակտիվ սուբյեկտ, որի անձնական փորձը և գործունեությունը նշանակություն ունեն ուսումնական նյութի ընկալման ու իմաստավորման համար։ Հոգեթերապիայի համատեքստում ևս այս տեսական մոտեցումը կարող է օգտագործվել մարդու կողմից սեփական փորձի ընկալման և մեկնաբանության առանձնահատկությունները հասկանալու համար։ Հոգեկան իրականությունը դիտարկելով որպես ակտիվորեն ձևավորվող և մեկնաբանվող գործընթաց՝ հնարավոր է ավելի խորությամբ ուսումնասիրել մարդու վերաբերմունքը սեփական ապրումների, շրջապատի և կյանքի իրադարձությունների նկատմամբ։ Ուսումնասիրության կարևոր արդյունքներից մեկն այն է, որ Միրաքյանի գիտական ժառանգությունը հնարավորություն է տալիս հոգեկան արտացոլման խնդիրը դիտարկել ավելի լայն տեսական շրջանակում։ Նրա մոտեցման արժեքը հատկապես դրսևորվում է այն գաղափարում, որ հոգեկան գործընթացները պետք է ուսումնասիրել դրանց ձևավորման, զարգացման և գործունեության հետ փոխկապվածության մեջ։ Այդպիսի մոտեցումը թույլ է տալիս խուսափել հոգեկան երևույթները մեկուսացված և անփոփոխ արդյունքների վերածելուց և ընդգծում է դրանց դինամիկ ու սուբյեկտային բնույթը։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ Ա. Ի. Միրաքյանի ներդրումը հոգեկան արտացոլման հայեցակարգի զարգացման գործում կապված է մարդու ընկալման և հոգեկան գործունեության ակտիվ բնույթի շեշտադրման, ընկալման գործընթացի նոր տեսական մեկնաբանությունների մշակման և ոչարգասիքային մոտեցման առաջադրման հետ։ Նրա գաղափարները կարևոր նշանակություն ունեն հայ հոգեբանական մտքի պատմության համար և միաժամանակ ստեղծում են հիմք հոգեբանության այլ բնագավառներում հետագա տեսական ու կիրառական ուսումնասիրությունների համար։