Բույսերի վրա որոշ պեստիցիդների մուտագեն ազդեցության նվազեցումը կենսահեղուկի կիրառմամբ

Մշակույթ

Աշխատությունը նվիրված է հայոց գրավոր մշակույթի համապարփակ թվայնացման հիմնախնդրին՝ այն դիտարկելով ոչ միայն որպես մշակութային ժառանգության պահպանման տեխնիկական միջոց, այլև որպես պետական զարգացման, գիտության, կրթության և ազգային ինքնության ամրապնդման ռազմավարական ուղղություն։ Հետազոտության հիմքում այն գաղափարն է, որ ձեռագրերը, հին ու նոր տպագիր գրքերը, արխիվային փաստաթղթերը, պարբերականները, քարտեզները և գրավոր մշակույթի այլ նմուշները կազմում են ազգային հիշողության կարևորագույն շերտերից մեկը, որի երկարաժամկետ պահպանման և հասանելիության ապահովումը պահանջում է ժամանակակից թվային տեխնոլոգիաների համակարգված կիրառում։ Աշխատության մեջ թվայնացումը ներկայացվում է որպես բազմափուլ գործընթաց, որը չի սահմանափակվում փաստաթղթերի սկանավորմամբ։ Այն ներառում է նյութերի ընտրություն և նախապատրաստում, բարձրորակ թվային պատճենների ստեղծում, մետատվյալների ձևավորում, էլեկտրոնային կատալոգավորում, տեքստերի ճանաչում, թվային պահպանման համակարգերի ստեղծում և օգտվողների համար հասանելի տեղեկատվական հարթակների զարգացում։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ֆիզիկական կրիչների վրա պահպանվող մշակութային արժեքները վերածել երկարաժամկետ օգտագործման ենթակա թվային ռեսուրսների։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հայերեն գրավոր ժառանգության առանձնահատկություններին։ Հայկական ձեռագրերի և հին տպագիր նյութերի թվայնացումը պահանջում է ոչ միայն տեխնիկական բարձր որակ, այլև մասնագիտական նկարագրություն, քանի որ յուրաքանչյուր նյութ կարող է պարունակել պատմական, լեզվաբանական, գրական, արվեստաբանական և մատենագիտական մեծ արժեք ունեցող տեղեկություններ։ Թվային պատճենը լիարժեք գիտական ռեսուրս է դառնում այն դեպքում, երբ այն ուղեկցվում է հեղինակային, ժամանակագրական, տեղագրական, մատենագիտական և բովանդակային համապատասխան տվյալներով։ Այդ պատճառով աշխատանքում կարևորվում է միասնական չափորոշիչների և փոխգործունակ տեղեկատվական համակարգերի ստեղծումը։ Թվայնացման կարևորագույն արդյունքներից մեկը մշակութային ժառանգության հասանելիության ընդլայնումն է։ Եթե ֆիզիկական ձեռագիրը կամ հազվագյուտ գիրքը հասանելի է միայն այն հաստատության այցելուներին, որտեղ այն պահվում է, ապա թվային տարբերակը կարող է հասանելի դառնալ հետազոտողների, ուսանողների և ընթերցողների համար աշխարհի տարբեր երկրներից։ Սա հատկապես նշանակալի է հայկական սփյուռքի և հայագիտությամբ զբաղվող միջազգային գիտական համայնքի համար։ Թվային հասանելիությունը կարող է նպաստել նաև հայերեն լեզվով գիտական և կրթական նյութերի տարածմանը և նոր հետազոտությունների առաջացմանը։ Աշխատությունը թվայնացումը կապում է նաև պետական կառավարման և զարգացման գործընթացների հետ։ Համակարգված թվային մշակութային ենթակառուցվածքը կարող է նպաստել պետական և գիտակրթական հաստատությունների միջև տեղեկատվության փոխանակմանը, տվյալների միասնականացմանը և մշակութային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարմանը։ Թվային շտեմարանները կարող են օգտագործվել կրթական ծրագրերում, գիտական հետազոտություններում, մշակութային զբոսաշրջության զարգացման և միջազգային գիտական համագործակցության շրջանակում։ Միաժամանակ աշխատանքը ենթադրում է, որ թվայնացումը պետք է իրականացվի երկարաժամկետ պահպանման սկզբունքներով։ Թվային ֆայլի ստեղծումը դեռևս չի երաշխավորում դրա պահպանումը․ անհրաժեշտ են տվյալների կրկնօրինակում, պահպանման անվտանգ ենթակառուցվածքներ, ֆայլային ձևաչափերի կառավարում, մետատվյալների պահպանում և տեխնոլոգիական փոփոխություններին համապատասխան պարբերական թարմացում։ Հակառակ դեպքում թվային հավաքածուները կարող են ժամանակի ընթացքում դառնալ անհասանելի կամ տեխնոլոգիապես հնացած։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև ժամանակակից տեխնոլոգիաների կիրառումը հայերեն գրավոր ժառանգության մշակման գործում։ Նիշերի օպտիկական ճանաչման, մեքենայական որոնման, արհեստական բանականության և լեզվական տեխնոլոգիաների զարգացումը կարող է հնարավորություն տալ ոչ միայն պահպանել գրավոր նյութերի պատկերները, այլև ստեղծել դրանց որոնելի և մեքենայական մշակման ենթակա տեքստային տարբերակներ։ Սա հատկապես կարևոր է մեծածավալ հավաքածուների գիտական ուսումնասիրության համար, քանի որ թվայնացված տեքստերի միջոցով հնարավոր է արագ որոնել բառեր, անուններ, տեղանուններ և թեմատիկ կապեր։ Միևնույն ժամանակ հին ուղղագրության, ձեռագրային գրերի և վնասված փաստաթղթերի ճանաչումը պահանջում է մասնագիտացված տեխնոլոգիական լուծումներ և փորձագիտական վերահսկողություն։ Աշխատության մեջ պետական զարգացման հետ կապը պայմանավորված է նաև այն հանգամանքով, որ ազգային գրավոր ժառանգությունը կարող է դիտարկվել որպես գիտելիքի և նորարարության ռեսուրս։ Թվայնացված հավաքածուները կարող են հիմք դառնալ նոր գիտական նախագծերի, թվային հումանիտար գիտությունների, կրթական ծրագրերի և մշակութային տեխնոլոգիաների զարգացման համար։ Այդպիսով մշակութային ժառանգության թվայնացումը դառնում է ոչ միայն անցյալի պահպանման, այլև ապագայի համար գիտելիքի նոր ենթակառուցվածք ստեղծելու միջոց։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է հայոց գրավոր մշակույթի թվայնացումը որպես բազմակողմանի պետական ծրագիր, որը միավորում է մշակութային ժառանգության պահպանությունը, գիտությունը, կրթությունը, տեղեկատվական տեխնոլոգիաները և հանրային հասանելիությունը։ Այն կարող է հետաքրքրել մշակութաբաններին, հայագետներին, գրադարանագետներին, արխիվագետներին, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների մասնագետներին, պետական կառավարման ոլորտի ներկայացուցիչներին և թվային հումանիտար գիտություններով զբաղվող հետազոտողներին։

Մշակույթ

Հրատարակությունը ներկայացնում է ՀՍՍՀ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նորահայտ ու տվյալ ժամանակաշրջանում հրատարակված գրականության համակարգված մատենագիտական տեղեկատվություն՝ ծառայելով որպես ընթացիկ տեղեկատու և մասնագիտական որոնման գործիք։ Այն միավորում է մշակույթի, արվեստի, գրականության, թատրոնի, երաժշտության, կերպարվեստի, ճարտարապետության և հարակից ոլորտների վերաբերյալ տարբեր բնույթի հրատարակությունների մասին տեղեկություններ՝ հնարավորություն տալով ընթերցողներին, հետազոտողներին և մշակութային հաստատությունների մասնագետներին արագ կողմնորոշվել նոր գրականության մեջ։ Նյութերի մատենագիտական ներկայացումը կարող է ներառել գրքերի, ժողովածուների, հոդվածների, գիտական աշխատությունների և այլ հրապարակումների վերաբերյալ հիմնական տվյալներ՝ նպաստելով անհրաժեշտ աղբյուրների որոնմանը, ընտրությանը և հետագա ուսումնասիրությանը։ Հատուկ նշանակություն ունի ընթացիկ տեղեկատուի բնույթը, քանի որ այն ոչ միայն արձանագրում է արդեն գոյություն ունեցող գրական ժառանգությունը, այլև պարբերաբար տեղեկացնում է մշակույթի և արվեստի ոլորտում նոր ստեղծվող ու հրատարակվող նյութերի մասին։ Հրատարակությունը կարևոր գործառույթ է կատարում գիտական և մշակութային տեղեկատվության տարածման գործում՝ միավորելով տարբեր աղբյուրներից ստացվող մատենագիտական տվյալները և դրանք դարձնելով ավելի հասանելի մասնագետների ու ընթերցողների համար։ Այն կարող է օգտակար լինել նաև գրադարանների ֆոնդերի համալրման, թեմատիկ մատենագիտությունների կազմման, գիտահետազոտական աշխատանքների աղբյուրագիտական ապահովման և մշակութային ոլորտի տեղեկատվական սպասարկման համար։ ՀՍՍՀ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ գրականության համակարգված ներկայացումը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու տվյալ ժամանակաշրջանի գիտական, մշակութային և արվեստագիտական հրատարակչական գործունեության հիմնական ուղղությունների մասին։ Նման տեղեկատուն արժեքավոր աղբյուր է նաև խորհրդային շրջանի հայկական մշակութային կյանքի և գիտական-տեղեկատվական համակարգի ուսումնասիրության համար, քանի որ արտացոլում է այն թեմաները, հեղինակներին և հրատարակությունները, որոնք ներառվել են ժամանակի մասնագիտական տեղեկատվական շրջանառության մեջ։ Այն կարող է հետաքրքրել մատենագետներին, գրադարանագետներին, մշակութաբաններին, արվեստաբաններին, գրականագետներին, պատմաբաններին, հետազոտողներին և մշակույթի ու արվեստի ոլորտի մասնագետներին։

Իրավաբանություն

Այս աշխատությունը նվիրված է հանցագործությունների համակցության քրեաիրավական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ դրա իրավական բնույթի, տեսակների, տարբերակման չափանիշների և իրավակիրառ պրակտիկայում առաջացող խնդիրների համակողմանի վերլուծությամբ։ Գրքում ուսումնասիրվում է հանցագործությունների բազմակիության ինստիտուտը, դրա նշանակությունը քրեական պատասխանատվության անհատականացման և կատարված արարքների ճիշտ իրավական գնահատման գործընթացում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հանցագործությունների համակցության հասկացությանը, դրա հիմնական հատկանիշներին և այն հանգամանքներին, որոնց առկայության դեպքում մեկ անձի կողմից կատարված մի քանի արարքներ կարող են առաջացնել առանձին քրեաիրավական գնահատման անհրաժեշտություն։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննարկվում են համակցության տարբեր դրսևորումները, հանցագործությունների առանձին կազմերի միմյանցից սահմանազատման չափանիշները և մեկ հանցագործության ու մի քանի հանցագործությունների միջև տարբերակման խնդիրները։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում նաև հանցագործությունների համակցության, կրկնակիության, ռեցիդիվի և այլ հարակից քրեաիրավական ինստիտուտների փոխհարաբերությանը, քանի որ դրանց ճիշտ սահմանազատումը կարևոր նշանակություն ունի արարքի որակավորման և պատժի նշանակման համար։ Քննության են առնվում քրեական օրենսդրության նորմերի մրցակցության, մեկ արարքի շրջանակում մի քանի հանցակազմերի հատկանիշների առկայության և արարքների իրավական գնահատման ընթացքում հնարավոր սխալների հետ կապված հարցերը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում հանցագործությունների համակցության դեպքում պատժի նշանակման առանձնահատկություններին, պատժատեսակների և պատժաչափերի որոշմանը, ինչպես նաև կատարված արարքների հանրային վտանգավորության աստիճանի համարժեք գնահատմանը։ Կարևորվում է այն հանգամանքը, որ հանցագործությունների բազմակիության վերաբերյալ նորմերի ճիշտ կիրառումը պետք է ապահովի ինչպես կատարված արարքների ամբողջական քրեաիրավական գնահատումը, այնպես էլ անձի նկատմամբ արդար և համաչափ պատասխանատվության կիրառումը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել հանցագործությունների համակցության տեսական և գործնական հիմնական խնդիրները, ուսումնասիրել դրանց լուծման իրավական մոտեցումները և դիտարկել օրենսդրության ու իրավակիրառ պրակտիկայի կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Այն կարող է օգտակար լինել քրեական իրավունքի մասնագետների, դատավորների, դատախազների, քննիչների, փաստաբանների, իրավագիտության ուսանողների, գիտաշխատողների և հանցագործությունների բազմակիության ու քրեական պատասխանատվության հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Բժշկություն

Գիրքը «Բժշկական էթիկա»՝ Աստվածատրյան Վ.Ա.-ի, ներկայացնում է բժշկության և առողջապահության ոլորտում էթիկական սկզբունքներն ու արժեքները։ Այն ընդգրկում է հիվանդի իրավունքների պաշտպանությունը, բժշկի մասնագիտական պարտականությունները, հիվանդ-բժիշկ հարաբերությունների էթիկան, գաղտնիության պահպանությունը և տարբեր բժշկական խնդիրների (օրինակ՝ կյանքի վերջի որոշումներ, փորձարարական բուժում, տրանսպլանտացիա) էթիկական կողմերը։ Գիրքը նպատակ ունի ապահովել բժշկական պրակտիկայի համար անհրաժեշտ գիտելիքներ՝ ինչպես տեխնիկական, այնպես էլ մարդասիրական կողմերը հավասարակշռելու համար, և ծառայում է ուղեցույցի դեր ուսանողների, բժիշկների և առողջապահության ոլորտի մասնագետների համար։

Այլ առարկաներ

Թզենի նյութը գյուղատնտեսական-այգեգործական ուղղվածության մասնագիտական ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է թզենու (Ficus carica) կենսաբանական առանձնահատկություններին, մշակության տեխնոլոգիաներին և դրա արտադրական հնարավորություններին, հատկապես Հայաստանի մերձարևադարձային գոտիներում։ Այն նախատեսված է այգեգործների, գյուղատնտեսության մասնագետների և ուսանողների համար, ովքեր հետաքրքրված են չոր և տաք կլիմայական պայմաններին հարմարվող պտղատեսակների մշակությամբ։ Նյութում մանրամասն ներկայացվում են թզենու աճի և զարգացման կենսաբանական փուլերը, նրա բարձր ջերմասեր բնույթը, երաշտադիմացկունությունը և հողի նկատմամբ պահանջները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում սորտային բազմազանությանը և տեղական ու ներմուծված ձևերի համեմատական բնութագրերին՝ բերքատվության, պտղի որակի և հասունացման ժամկետների տեսանկյունից։ Աշխատությունում ներկայացվում են նաև տնկարկների հիմնման և խնամքի ագրոտեխնիկական միջոցառումները՝ հողի նախապատրաստում, տնկման սխեմաներ, ոռոգման կազմակերպում և պարարտացման համակարգեր։ Նյութը ընդգրկում է նաև էտման և ձևավորման մեթոդները, որոնք կարևոր են թզենու ճիշտ զարգացման և կայուն բերքատվության ապահովման համար։ Բացի այդ, քննարկվում են հիվանդությունների և վնասատուների դեմ պայքարի հիմնական միջոցառումները՝ շեշտադրելով կանխարգելիչ և էկոլոգիապես անվտանգ մոտեցումները։ Աշխատությունում անդրադարձ է կատարվում նաև բերքահավաքի, պտղի պահպանման և չորացման տեխնոլոգիաներին, որոնք մեծ նշանակություն ունեն արտադրանքի շուկայական արժեքի համար։ Ընդհանուր առմամբ, նյութը համադրում է տեսական գիտելիքները և գործնական փորձը՝ նպաստելով թզենու մշակության արդյունավետ կազմակերպմանը Հայաստանի պայմաններում։

Հոգեբանություն

Աշխատությունը նվիրված է անցումային հասարակության պայմաններում լիդերության սոցիալ-հոգեբանական մոդելների փոխակերպումների ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով այն գործընթացների վրա, որոնց միջոցով հասարակական, քաղաքական, տնտեսական և մշակութային փոփոխությունները վերաձևավորում են առաջնորդի դերը, վարքագիծը և հասարակության կողմից նրա ընկալումը։ Ուսումնասիրության շրջանակում լիդերությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես անհատի անձնային հատկանիշների ամբողջություն, այլև որպես սոցիալական փոխազդեցությունների, խմբային դինամիկայի, արժեքային համակարգերի և հասարակական սպասումների արդյունք։ Անցումային հասարակություններին բնորոշ անկայունությունը, ինստիտուցիոնալ փոփոխությունները, սոցիալական դերերի վերաիմաստավորումը և արժեքային հակասությունները կարող են էականորեն ազդել առաջնորդության ավանդական ձևերի վրա՝ առաջ բերելով լիդերության նոր վարքային և հաղորդակցական մոդելներ։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ հեղինակության ձևավորման մեխանիզմներին, առաջնորդի և հետևորդների փոխհարաբերություններին, վստահության, ազդեցության, սոցիալական նույնականացման և խմբային համախմբման գործընթացներին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի այն հարցը, թե ինչպես են փոփոխվող սոցիալական պայմաններում վերափոխվում առաջնորդի նկատմամբ հասարակության ակնկալիքները, ինչ հատկանիշներ են դառնում առավել պահանջված, և ինչպես են փոխվում իշխանության ու ազդեցության իրականացման եղանակները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համեմատելու ավանդական հիերարխիկ և ավելի ժամանակակից մասնակցային, հաղորդակցական ու համագործակցային առաջնորդության մոտեցումները՝ բացահայտելով դրանց արդյունավետության պայմանները տարբեր սոցիալական միջավայրերում։ Միաժամանակ դիտարկվում է հասարակության արժեքային և հոգեբանական վերակազմավորման ազդեցությունը լիդերության ընկալման վրա, ինչպես նաև ճգնաժամային իրավիճակներում առաջնորդի վարքագծի առանձնահատկությունները։ Թեման կարևոր է սոցիալական հոգեբանության և կառավարման տեսության համար, քանի որ օգնում է հասկանալ, թե ինչպիսի հոգեբանական և սոցիալական մեխանիզմներով է ձևավորվում արդյունավետ առաջնորդությունը փոփոխվող հասարակական միջավայրում և ինչ գործոններ են նպաստում առաջնորդի նկատմամբ վստահության, լեգիտիմության ու սոցիալական աջակցության ձևավորմանը։