Экономическое обоснование перспективных объемов подземного хранилища газа в Республике Армения

Պատմություն

Այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի հիդրոէներգետիկայի պատմության կարևոր օբյեկտներից մեկին՝ Ձորագետի հիդրոէլեկտրակայանին, որը հանդիսանում է Հայաստանի առաջին խոշոր հիդրոէլեկտրակայաններից մեկը և նշանակալի դեր է ունեցել երկրի էլեկտրաէներգետիկ համակարգի ձևավորման մեջ։ Հեղինակը ներկայացնում է կայանի կառուցման պատմական ընթացքը, որը սկսվել է 1927 թվականին՝ խորհրդային արդյունաբերականացման ծրագրերի շրջանակում, երբ նպատակ էր դրվել օգտագործել Հայաստանի լեռնային գետերի էներգետիկ պոտենցիալը՝ տնտեսության զարգացումը ապահովելու համար։ Կայանը կառուցվել է Ձորագետ գետի վրա, որը հանդիսանում է Դեբեդի վտակներից մեկը և բնութագրվում է արագընթաց, լեռնային հոսքով, ինչը ստեղծում է բարենպաստ պայմաններ հիդրոէներգիայի արտադրության համար։ Աշխատության մեջ մանրամասն նկարագրվում է հիդրոկայանի տեխնիկական կառուցվածքը՝ ջրառի համակարգը, թունելային և ջրատար ուղիները, տուրբինային բաժինը և էներգիայի արտադրության մեխանիզմը, ինչպես նաև դրա աշխատանքային ռեժիմը՝ կախված սեզոնային ջրի հոսքերի փոփոխությունից։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կայանի նախագծային առանձնահատկություններին՝ դարիվացիոն տիպի կառուցվածքին, որի դեպքում ջուրը ուղղվում է հատուկ ուղիներով դեպի մեքենայական սրահ՝ ապահովելով էներգիայի առավել արդյունավետ օգտագործում։ Նշվում է նաև, որ կայանը բազմիցս վերազինվել և արդիականացվել է՝ ավելացնելով հզորությունը և բարելավելով տեխնիկական ցուցանիշները։ Բացի տեխնիկական նկարագրությունից, աշխատանքը անդրադառնում է նաև Ձորագետի հիդրոկայանի տնտեսական և սոցիալական նշանակությանը՝ ընդգծելով դրա դերը Հյուսիսային Հայաստանի արդյունաբերական շրջանների էլեկտրամատակարարման, տեղական ենթակառուցվածքների զարգացման և էներգետիկ անկախության ապահովման գործում։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է Ձորագետի հիդրոէլեկտրակայանը որպես խորհրդային ինժեներական մտքի կարևոր ձեռքբերում և Հայաստանի էներգետիկ համակարգի հիմնարար բաղադրիչ, որը շարունակում է ունենալ ռազմավարական նշանակություն նաև հետագա տարիներին։

Գրականություն

Ժողովածուն ընդգրկում է հայ բանահյուսության և ժողովրդական մշակույթի ուսումնասիրության համար կարևոր նյութեր՝ ներկայացնելով հայ ժողովրդի ավանդական աշխարհընկալումը, կենցաղը, հավատալիքները, սովորույթներն ու պատմական հիշողությունը։ Հատորում ներառված են Գարեգին Սրվանձտյանցի հայտնի աշխատությունները՝ «Գրոց ու բրոց», «Սասունցի Դավիթ կամ Մհերի դուռ», «Մանանա» և «Համով-հոտով», որոնք նշանակալի տեղ են զբաղեցնում հայ բանահյուսական ժառանգության հավաքման, պահպանման և ուսումնասիրության պատմության մեջ։ Դրանց միջոցով ընթերցողը ծանոթանում է ժողովրդական պատմություններին, ավանդություններին, վիպական պատումներին, բանավոր խոսքի արտահայտչականությանը և ժողովրդական մտածողության առանձնահատկություններին։ Հատուկ նշանակություն ունի «Սասունցի Դավիթ կամ Մհերի դուռ» աշխատությունը, որը կապված է հայ ժողովրդական էպոսի գրառման և պահպանման ավանդույթի հետ։ Սրվանձտյանցի գործունեությունը կարևոր դեր է ունեցել բանավոր մշակույթի արժեքների գիտական ու գրական շրջանառության մեջ մտնելու գործում։ Հատորը արժեքավոր աղբյուր է հայ բանահյուսության, ազգագրության, լեզվի, ժողովրդական հավատալիքների և ավանդական մշակույթի հետազոտողների համար, ինչպես նաև օգտակար է հայ ժողովրդի հոգևոր ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների ու ուսանողների համար:

Մաթեմատիկա

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է մասնիկների և բարդ կառուցվածք ունեցող ալիքատարների միջև ռեզոնանսային փոխազդեցության տեսական և կիրառական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է այն խնդիրը, թե ինչպես են լիցքավորված կամ այլ տեսակի մասնիկները փոխազդում ալիքատար համակարգերում տարածվող էլեկտրամագնիսական դաշտերի և ալիքային ռեժիմների հետ, երբ համակարգի երկրաչափությունը կամ նյութական կառուցվածքը զգալիորեն բարդ է։ Աշխատության առանցքային հասկացությունը ռեզոնանսն է, որի դեպքում մասնիկի շարժման պարամետրերը և ալիքատարում գոյություն ունեցող դաշտային ռեժիմների բնութագրերը կարող են համապատասխանել միմյանց՝ առաջացնելով էներգիայի և իմպուլսի առավել արդյունավետ փոխանակում։ Հեղինակը դիտարկում է բարդ կառուցվածքով ալիքատարներում էլեկտրամագնիսական դաշտերի ձևավորումը, տարբեր ալիքային ռեժիմների հատկությունները և դրանց ազդեցությունը մասնիկների դինամիկայի վրա։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ալիքատարի երկրաչափության ազդեցության ուսումնասիրությունը, քանի որ կառուցվածքային տարրերը, սահմանային պայմանները, հատվածների փոփոխությունները և պարբերական կամ ոչ պարբերական կառուցվածքները կարող են էապես փոխել ռեզոնանսային պայմանները և փոխազդեցության ուժգնությունը։ Աշխատանքը նաև անդրադառնում է մասնիկների շարժման ընթացքում առաջացող էներգետիկ փոփոխություններին և այն պայմաններին, որոնց դեպքում մասնիկները կարող են արդյունավետորեն փոխանցել էներգիա ալիքային դաշտին կամ, հակառակը, էներգիա ստանալ այդ դաշտից։ Այս խնդիրների մաթեմատիկական նկարագրությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել ռեզոնանսների դիրքը, լայնությունը և ինտենսիվությունը, ինչպես նաև համակարգի կայունությունն ու դինամիկ վարքը տարբեր պարամետրերի դեպքում։ Հետազոտության կարևորությունը պայմանավորված է նրանով, որ մասնիկների և ալիքային համակարգերի նման փոխազդեցությունները նշանակություն ունեն մասնիկների արագացման, ճառագայթման աղբյուրների, բարձր հաճախականության սարքերի և ժամանակակից էլեկտրադինամիկական համակարգերի զարգացման համար։ Բարդ կառուցվածքով ալիքատարների կիրառումը հնարավորություն է տալիս ավելի ճկուն կերպով կառավարել էլեկտրամագնիսական դաշտի տարածումը և ռեզոնանսային հատկությունները՝ համեմատած պարզ երկրաչափությամբ համակարգերի հետ։ Աշխատությունը հատկապես հետաքրքիր է այն ընթերցողների համար, ովքեր ուսումնասիրում են տեսական ֆիզիկա, էլեկտրադինամիկա, արագացուցիչների ֆիզիկա, ալիքային գործընթացներ և մասնիկների դինամիկա, քանի որ այն համատեղում է ալիքատարների տեսությունը մասնիկների շարժման և ռեզոնանսային փոխազդեցությունների ուսումնասիրության հետ։

Բժշկություն

Այս աշխատությունը ներկայացնում է Հայաստանի Հանրապետությունում իրացվող կաթի և կաթնամթերքի որակի, անվտանգության և վերահսկման գործընթացների ուսումնասիրությունը՝ անասնաբուժական սանիտարական փորձաքննության տեսանկյունից։ Այն անդրադառնում է կաթի արտադրության, պահպանման, տեղափոխման և իրացման փուլերում կիրառվող վերահսկողական մեթոդներին, ինչպես նաև սննդամթերքի անվտանգության ապահովման հիմնական պահանջներին։ Գրքում ուսումնասիրվում են կաթի և կաթնամթերքի ֆիզիկաքիմիական, մանրէաբանական և օրգանոլեպտիկ հատկությունները, հնարավոր վտանգավոր գործոնները, հիվանդածին միկրոօրգանիզմների ազդեցությունը և դրանց կանխարգելման միջոցառումները։ Ներկայացվում են անասնաբուժասանիտարական գնահատման սկզբունքները, լաբորատոր հետազոտությունների մեթոդները, արտադրանքի համապատասխանության որոշման չափանիշները և ոլորտը կարգավորող պահանջները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի կենդանիների առողջության, սպառողների անվտանգության և սննդային շղթայի վերահսկման խնդիրների ուսումնասիրման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել անասնաբուժության, գյուղատնտեսության, սննդի տեխնոլոգիայի և սննդամթերքի անվտանգության ոլորտների ուսանողների, մասնագետների և հետազոտողների համար։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է տարբեր ատոմային միջուկների վրա պրոտոնային և գամմա ճառագայթմամբ հարուցվող միջուկային ռեակցիաների ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով գրգռման ֆունկցիաներին և իզոմերային հարաբերակցություններին։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել միջուկային ռեակցիաների ընթացքի օրինաչափությունները՝ կախված մասնիկների կամ ճառագայթման էներգիայից, թիրախային միջուկի կառուցվածքից և առաջացող ռեակցիայի արգասիքների հատկություններից։ Գրգռման ֆունկցիաների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս որոշել ռեակցիայի ելքի փոփոխությունը էներգիայի տարբեր արժեքների դեպքում և բացահայտել այն էներգետիկ տիրույթները, որտեղ տվյալ միջուկային փոխազդեցությունը առավել արդյունավետ է ընթանում։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է նաև իզոմերային հարաբերակցությունների ուսումնասիրությունը, որը վերաբերում է նույն միջուկային կազմով, սակայն տարբեր էներգետիկ վիճակներում գտնվող միջուկների առաջացման հարաբերությանը։ Այս ցուցանիշի վերլուծությունը արժեքավոր տեղեկություն է տալիս միջուկային ռեակցիայի ընթացքում անկյունային իմպուլսի բաշխման, միջուկի գրգռված վիճակների ձևավորման և հետագա դեզէքսցիտացիոն գործընթացների վերաբերյալ։ Հետազոտության շրջանակում տարբեր միջուկների համար համեմատվում են պրոտոններով և գամմա ճառագայթմամբ հարուցվող ռեակցիաների առանձնահատկությունները՝ հնարավորություն տալով գնահատել տարբեր տեսակի միջուկային փոխազդեցությունների ազդեցությունը ռեակցիայի արգասիքների առաջացման վրա։ Ստացված տվյալների վերլուծությունը կարող է ներառել փորձարարական չափումների և տեսական մոդելների համադրություն, ինչը թույլ է տալիս ստուգել միջուկային ռեակցիաների նկարագրման կիրառվող մոտեցումների համապատասխանությունը իրական գործընթացներին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի փորձարարական արդյունքների համեմատությունը հաշվարկային գնահատականների և այլ հետազոտությունների տվյալների հետ, քանի որ նման համադրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել առկա անհամապատասխանությունները և կատարելագործել միջուկային ռեակցիաների նկարագրման մեթոդները։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է միջուկային կառուցվածքի և միջուկային փոխազդեցությունների մասին գիտելիքների ընդլայնման համար, ինչպես նաև այն կիրառությունների տեսանկյունից, որտեղ անհրաժեշտ է ճշգրիտ պատկերացում ունենալ ճառագայթային և միջուկային ռեակցիաների ընթացքի վերաբերյալ։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է մոլիբդենային խտանյութերի վերամշակման տեսական և տեխնոլոգիական հիմունքների մշակմանը՝ նպատակ ունենալով ստացված մոլիբդենային միացությունների կիրառմամբ ստանալ լեգիրող և նոր նյութեր։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը մոլիբդեն պարունակող հանքային հումքի արդյունավետ վերամշակումն է, դրա բաղադրիչների առանձնացումը և հետագա տեխնոլոգիական փուլերում ստացված նյութերի նպատակային օգտագործումը։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են մոլիբդենային խտանյութերի ֆիզիկաքիմիական հատկությունները, դրանց բաղադրությունը, կառուցվածքը և վերամշակման ընթացքում ընթացող հիմնական քիմիական ու տեխնոլոգիական գործընթացները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում մոլիբդենի արժեքավոր միացությունների ստացման եղանակներին, դրանց մաքրությանը, հատկություններին և հետագա կիրառման հնարավորություններին։ Աշխատության կարևոր խնդիրներից է այնպիսի տեխնոլոգիական գործընթացների մշակումը, որոնք հնարավորություն կտան բարձր արդյունավետությամբ վերամշակել հումքը, նվազեցնել օգտակար բաղադրիչների կորուստները և ստանալ պահանջվող հատկություններով վերջնական արտադրանք։ Ստացված մոլիբդենային միացությունների հիման վրա լեգիրող նյութերի ստացումը դիտարկվում է որպես մետաղների և համաձուլվածքների հատկությունների բարելավման հնարավոր ուղղություն, քանի որ մոլիբդենի ներմուծումը կարող է նպաստել նյութերի մեխանիկական ամրության, ջերմակայունության, կոռոզիոն դիմադրության և այլ կարևոր բնութագրերի բարձրացմանը։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում է նոր նյութերի ստացման հնարավորությունը՝ կիրառելով մոլիբդեն պարունակող միացությունների հատուկ ֆիզիկաքիմիական հատկությունները։ Աշխատության մեջ տեսական ուսումնասիրությունները կարող են զուգակցվել փորձարարական հետազոտությունների և տեխնոլոգիական գործընթացների մշակման հետ՝ պարզելու հումքի վերամշակման օպտիմալ պայմանները, ռեակցիաների ընթացքը, ստացվող նյութերի կազմն ու կառուցվածքը և դրանց կիրառական բնութագրերը։ Նման մոտեցումը կարևոր է հանքային հումքի համալիր օգտագործման, մետալուրգիական և քիմիական արտադրության արդյունավետության բարձրացման և բարձր ավելացված արժեք ունեցող նյութերի ստացման տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել քիմիկոսներին, մետալուրգներին, նյութագետներին, քիմիական տեխնոլոգների, հանքային հումքի վերամշակման մասնագետներին, հետազոտողներին, ասպիրանտներին և համապատասխան տեխնիկական ու բնագիտական մասնագիտությունների ուսանողներին։