Նոր գրքեր: Հասարակական-քաղաքական գիտություններ: Բանասիրական գիտություններ: Գրականագիտություն, լեզվաբանություն: Պատմություն: Պատմական գիտություններ: Աշխարհագրություն: Հնագիտություն: Ազգագրություն: Ինֆորմացիոն ցանկ (1980, թիվ 7)

Տեխնոլոգիա

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է գերխոշոր ինտեգրալ միկրոսխեմաների նախագծման գործընթացի կազմակերպման մաթեմատիկական մոդելավորմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է մշակել և ուսումնասիրել մաթեմատիկական մոդելներ, որոնք հնարավորություն են տալիս նկարագրել բարդ ինտեգրալ սխեմաների նախագծման բազմափուլ գործընթացը, գնահատել դրա առանձին փուլերի փոխկապակցվածությունը և գտնել նախագծային աշխատանքների առավել արդյունավետ կազմակերպման եղանակներ։ Գերխոշոր ինտեգրալ սխեմաների ստեղծումը ներառում է բազմաթիվ հաջորդական և փոխկապակցված գործողություններ՝ ֆունկցիոնալ պահանջների ձևակերպումից և տրամաբանական նախագծումից մինչև սխեմայի սինթեզ, ֆիզիկական նախագծում, տեղաբաշխում և երթուղավորում, մոդելավորում, ստուգում և արտադրության նախապատրաստում։ Աշխատանքի շրջանակում այդ գործընթացները կարող են ներկայացվել որպես բարդ կազմակերպչական և հաշվարկային համակարգ, որտեղ յուրաքանչյուր փուլ ունի իր ժամանակային, տեխնիկական և ռեսուրսային սահմանափակումները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նախագծման աշխատանքների պլանավորման և օպտիմալացման մաթեմատիկական մեթոդների ուսումնասիրությունը։ Կարող են կիրառվել գրաֆների տեսության, օպտիմալացման, հավանականությունների տեսության, գործառնությունների հետազոտության և համակարգերի մոդելավորման մեթոդներ՝ նախագծային փուլերի հաջորդականությունը, դրանց միջև կախվածությունները և անհրաժեշտ ռեսուրսների բաշխումը նկարագրելու համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ավտոմատացված նախագծման համակարգերի դերին, քանի որ ժամանակակից ինտեգրալ սխեմաների բարդության աճը պահանջում է նախագծային գործընթացների զգալի ավտոմատացում։ Մոդելավորման միջոցով հնարավոր է գնահատել նախագծման ընդհանուր տևողությունը, հաշվարկային ռեսուրսների օգտագործումը, առանձին փուլերի ծանրաբեռնվածությունը, սխալների հայտնաբերման հավանականությունը և նախագծային որոշումների փոփոխության ազդեցությունը վերջնական արդյունքի վրա։ Աշխատանքը կարող է նաև ուսումնասիրել նախագծման գործընթացի տարբեր կազմակերպչական տարբերակների համեմատական արդյունավետությունը և առաջարկել օպտիմալ ռազմավարություններ՝ նախագծման ժամանակի կրճատման, ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման և վերջնական միկրոսխեմայի որակի բարձրացման համար։ Մաթեմատիկական մոդելների կիրառումը հնարավորություն է տալիս դեռևս նախագծման վաղ փուլերում կանխատեսել հնարավոր խնդիրները և ընտրել առավել նպատակահարմար նախագծային լուծումները։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառվել գերխոշոր ինտեգրալ սխեմաների նախագծման ավտոմատացման համակարգերի կատարելագործման, նախագծային աշխատանքների կառավարման, հաշվարկային ռեսուրսների օպտիմալ բաշխման և բարձր բարդության միկրոէլեկտրոնային արտադրանքի ստեղծման գործընթացի արդյունավետության բարձրացման համար։

Ֆինանսներ

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում վարկային կազմակերպությունների ֆինանսական կայունության գնահատման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը և դրանց արդյունավետության ապահովման մեթոդների վերլուծությանը։ Հեղինակը դիտարկում է վարկային կազմակերպությունների դերը ֆինանսական համակարգում, դրանց գործունեության առանձնահատկությունները և կայունության վրա ազդող հիմնական գործոնները՝ ներառյալ ակտիվների որակը, իրացվելիությունը, կապիտալի բավարարությունը, վարկային ռիսկերի կառավարումը և ֆինանսական արդյունքների գնահատումը։ Քննարկվում են ֆինանսական կայունության գնահատման տեսական մոտեցումները, կիրառվող ցուցանիշները և վերլուծական մեթոդները, ինչպես նաև դրանց կիրառելիությունը Հայաստանի վարկային շուկայում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մակրոտնտեսական միջավայրի, կարգավորող քաղաքականության, մրցակցային պայմանների և ֆինանսական ռիսկերի ազդեցությանը վարկային կազմակերպությունների գործունեության վրա։ Հետազոտությունը ներկայացնում է առկա խնդիրների բացահայտում, գնահատման մեխանիզմների կատարելագործման հնարավորություններ և առաջարկություններ՝ ուղղված ֆինանսական կայունության ամրապնդմանը, կառավարման արդյունավետության բարձրացմանը և վարկային համակարգի զարգացմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել ֆինանսիստների, տնտեսագետների, բանկային և վարկային ոլորտի մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և Հայաստանի ֆինանսական համակարգի զարգացման հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Մանկավարժություն

Այս աշխատությունը նվիրված է ծնողների ֆիզկուլտուրային կրթվածության դերի ուսումնասիրությանը երեխաների ֆիզիկական դաստիարակության կազմակերպման գործընթացում՝ ընտանիքի և կրթական միջավայրի համագործակցության տեսանկյունից։ Հետազոտության շրջանակում ծնողների ֆիզկուլտուրային կրթվածությունը դիտարկվում է որպես գիտելիքների, կարողությունների, արժեքային վերաբերմունքի և գործնական հմտությունների ամբողջություն, որը հնարավորություն է տալիս ծնողներին գիտակցված և նպատակային մասնակցություն ունենալ երեխայի ֆիզիկական զարգացման ու առողջ ապրելակերպի ձևավորման գործընթացին։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում է ընտանիքի ազդեցությունը երեխայի շարժողական ակտիվության, ֆիզիկական զարգացման, առողջ սովորությունների և ֆիզիկական վարժությունների նկատմամբ դրական վերաբերմունքի ձևավորման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ծնողների անձնական օրինակի նշանակությանը, քանի որ երեխայի վարքային սովորությունների ձևավորման վրա մեծ ազդեցություն կարող է ունենալ ընտանիքում ֆիզիկական ակտիվության նկատմամբ ընդհանուր վերաբերմունքը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են քննարկվել երեխաների տարիքային և անհատական առանձնահատկություններին համապատասխան ֆիզիկական վարժությունների ընտրության, շարժողական ռեժիմի կազմակերպման, անվտանգության կանոնների պահպանման և հանգստի ու ակտիվության ճիշտ համադրման հարցերը։ Կարևորվում է նաև ծնողների և մանկավարժների համագործակցությունը, քանի որ ընտանիքի և կրթական հաստատության համատեղ ու հետևողական աշխատանքը կարող է բարձրացնել ֆիզիկական դաստիարակության արդյունավետությունը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ ծնողների իրազեկվածության մակարդակին, ֆիզիկական դաստիարակության վերաբերյալ նրանց պատկերացումներին և այն դժվարություններին, որոնք կարող են խոչընդոտել երեխայի բավարար շարժողական ակտիվության ապահովմանը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ընտանեկան ֆիզիկական ակտիվության կազմակերպման տարբեր ձևերին՝ համատեղ մարզանք, շարժախաղեր, զբոսանքներ, սպորտային գործունեություն և այլ միջոցառումներ, որոնք կարող են նպաստել ոչ միայն երեխայի ֆիզիկական, այլև սոցիալական և հուզական զարգացմանը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է նաև ծնողների մանկավարժական պատրաստվածության բարձրացման անհրաժեշտությունը՝ համապատասխան խորհրդատվության, տեղեկատվական ծրագրերի, գործնական պարապմունքների և առողջ ապրելակերպի վերաբերյալ կրթական միջոցառումների միջոցով։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ծնողների ֆիզկուլտուրային կրթվածության և երեխաների ֆիզիկական դաստիարակության արդյունավետության միջև առկա կապերը և ներկայացնելու այդ փոխկապակցվածության ամրապնդման հնարավոր ուղիները։ Աշխատության արդյունքները կարող են նպաստել ընտանիքում առողջ և ակտիվ կենսակերպի մշակույթի ձևավորմանը, երեխաների շարժողական կարողությունների զարգացմանը և ֆիզիկական դաստիարակության գործընթացի ավելի արդյունավետ կազմակերպմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել ֆիզիկական դաստիարակության ուսուցիչների, մանկավարժների, ծնողների, նախադպրոցական և դպրոցական հաստատությունների մասնագետների, առողջ ապրելակերպի ոլորտի մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Պատմություն

Աշխատությունը պատմաժողովրդագրական տեսանկյունից ուսումնասիրում է Օսմանյան կայսրության կազմում գտնվող հայկական պատմական տարածաշրջաններից մեկի հայ բնակչության թվաքանակը, տարածքային տեղաբաշխումը, սոցիալական կառուցվածքը և բնակավայրային համակարգը XIX դարի վերջի և XX դարի սկզբի ժամանակահատվածում։ Հետազոտության առանցքում քաղաքային և գյուղական հայ բնակչության ժողովրդագրական պատկերի վերականգնումն է՝ տարբեր բնույթի պատմական աղբյուրների համադրման միջոցով։ Քննության են առնվում բնակչության հաշվառման տվյալները, եկեղեցական և համայնքային տեղեկությունները, վիճակագրական նյութերը, ճանապարհորդների ու ժամանակակիցների վկայությունները, ինչպես նաև այլ աղբյուրներ, որոնք հնարավորություն են տալիս պարզաբանելու հայ բնակչության թվաքանակի վերաբերյալ երբեմն իրարից տարբերվող տվյալները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բնակավայրերի աշխարհագրությանը, հայաբնակ գյուղերի և քաղաքային կենտրոնների առանձնահատկություններին, ընտանիքների կազմին, բնակչության բնական շարժին և տեղաշարժերին։ Ժողովրդագրական գործընթացները դիտարկվում են տարածաշրջանի սոցիալ-տնտեսական պայմանների հետ փոխկապակցված՝ անդրադառնալով գյուղատնտեսությանը, արհեստներին, առևտրին, զբաղվածության կառուցվածքին և արտագնա աշխատանքի երևույթներին։ Կարևորվում է նաև կրթական, եկեղեցական և համայնքային հաստատությունների դերը հայ բնակչության հասարակական կյանքի կազմակերպման, մշակութային ինքնության պահպանման և համայնքային կապերի ամրապնդման գործում։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու բնակչության թվաքանակի և տարածքային բաշխման փոփոխություններին, ինչպես նաև վերլուծելու միգրացիոն շարժերի, տնտեսական դժվարությունների, քաղաքական անկայունության և անվտանգության խնդիրների ազդեցությունը ժողովրդագրական իրավիճակի վրա։ Առանձին նշանակություն ունի տարբեր աղբյուրներում առկա վիճակագրական տեղեկությունների քննադատական համադրումը, քանի որ բնակչության հաշվառման մեթոդները, վարչական նպատակները և տվյալների ամբողջականությունը կարող էին էապես տարբերվել։ Պատմաժողովրդագրական վերլուծությունը միաժամանակ հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու տարածաշրջանի բազմազգ և բազմադավան բնակչության ընդհանուր կառուցվածքում հայկական համայնքների զբաղեցրած տեղի մասին։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը կարևոր նյութ է Արևմտյան Հայաստանի պատմական ժողովրդագրության, հայ բնակչության սոցիալական պատմության, բնակավայրերի աշխարհագրության և XIX–XX դարերի սահմանագծի տարածաշրջանային պատմության ուսումնասիրության համար։

Կենսաբանություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի հյուսիս-արևելյան հատվածի ծառաբույսերի բազմազանության ուսումնասիրությանը և առավել արժեքավոր տեսակների կենսազանգվածի փոփոխության դինամիկայի բացահայտմանը։ Աշխատության հիմնական նպատակը տարածաշրջանի դենդրոֆլորայի տեսակային կազմի, տարածական բաշխման, էկոլոգիական առանձնահատկությունների և անտառային համայնքների կառուցվածքի ուսումնասիրությունն է, ինչպես նաև այնպիսի ծառատեսակների կենսազանգվածի գնահատումը, որոնք ունեն բարձր բնապահպանական, տնտեսական կամ անտառատնտեսական արժեք։ Աշխատության ուսումնասիրության օբյեկտը կապված է Հայաստանի հյուսիս-արևելյան անտառային տարածքների հետ, որոնք առանձնանում են բարդ ռելիեֆով, բարձրությունների զգալի տարբերություններով և արտահայտված ուղղաձիգ գոտիականությամբ։ Այս պայմանները ձևավորում են բազմազան կենսամիջավայրեր և պայմանավորում ծառային ու թփային բուսականության տեսակային կազմի փոփոխությունը՝ կախված բարձրությունից, լանջերի դիրքադրությունից, խոնավության պայմաններից, հողի առանձնահատկություններից և մարդածին ազդեցությունից։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է անտառային համայնքների տեսակային կազմի բացահայտումը և դրանց կառուցվածքի գնահատումը։ Այդ համատեքստում կարող են ուսումնասիրվել հիմնական անտառկազմող տեսակները, ուղեկցող ծառատեսակները, թփային բուսականությունը և դրանց հարաբերակցությունը տարբեր բարձրադիր գոտիներում։ Հյուսիս-արևելյան Հայաստանի անտառներում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն հաճարենու, կաղնու, բոխու, լորենու, թխկու, հացենու և այլ ծառատեսակներ, որոնց տարածվածությունն ու գերակայությունը կարող են փոխվել տեղանքի բնական պայմանների և անտառի պատմական օգտագործման ազդեցությամբ։ Բարձրությունների գոտիականության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պարզել, թե ինչպես է փոխվում դենդրոֆլորայի բազմազանությունը տարբեր բարձրություններում և որ գոտիներում են ստեղծվում ծառային բուսականության զարգացման առավել բարենպաստ պայմանները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում նաև անտառային տարածքների մարդածին փոփոխություններին, անտառահատումներին, հողօգտագործման փոփոխություններին և դրանց հետևանքով բնական անտառային համայնքների կառուցվածքի վերափոխմանը։ Աշխատության առանցքային բաղադրիչներից է կենսազանգվածի գնահատումը։ Ծառերի կենսազանգվածը կարևոր ցուցանիշ է անտառային էկոհամակարգերի արտադրողականությունը, ածխածնի կուտակումը, նյութերի շրջանառությունը և անտառային ռեսուրսների տնտեսական ներուժը գնահատելու համար։ Կենսազանգվածի դինամիկայի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս հետևել ծառատեսակների աճի և զարգացման ընթացքին, գնահատել անտառային պաշարների փոփոխությունները և կանխատեսել դրանց հնարավոր զարգացումը տարբեր բնական ու մարդածին պայմաններում։ Հատկապես կարևոր է արժեքավոր տեսակների առանձնացումը և դրանց պաշարների վիճակի գնահատումը, քանի որ նման տեսակները կարող են ունենալ ոչ միայն փայտանյութային, այլև հողապաշտպան, ջրակարգավորիչ, կենսաբազմազանության պահպանման և էկոհամակարգային այլ նշանակություններ։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են կիրառվել անտառների գույքագրման, անտառային ռեսուրսների ռացիոնալ օգտագործման, պահպանության և վերականգնման ծրագրերի մշակման ժամանակ։ Դրանք կարևոր են նաև կլիմայական փոփոխությունների պայմաններում անտառային էկոհամակարգերի դիմադրողականության գնահատման և ածխածնի կուտակման ներուժի ուսումնասիրության համար։ Հետազոտության գիտական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ այն համադրում է դենդրոլոգիական բազմազանության, անտառային էկոլոգիայի և կենսազանգվածի քանակական գնահատման խնդիրները՝ հնարավորություն տալով տարածաշրջանի անտառները դիտարկել որպես փոխկապակցված և փոփոխվող էկոհամակարգեր։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել բուսաբաններին, դենդրոլոգներին, անտառագետներին, բնապահպաններին, էկոլոգներին և Հայաստանի անտառային ռեսուրսների պահպանությամբ ու կառավարմամբ զբաղվող մասնագետներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը կարևոր ներդրում է Հայաստանի հյուսիս-արևելյան անտառային բուսականության բազմազանության, դրա տարածական օրինաչափությունների և արժեքավոր ծառատեսակների կենսազանգվածի փոփոխությունների ուսումնասիրման գործում՝ ստեղծելով գիտական հիմք անտառային էկոհամակարգերի պահպանության, կայուն կառավարման և երկարաժամկետ գնահատման համար։

Գերմաներեն

Այս ուսումնական ժողովածուն նախատեսված է գերմաներեն լեզուն սովորողների համար և միավորում է ընթերցանության ընտրված նյութեր ու գերմաներեն-հայերեն բառարանային օգնություն։ «Ծաղկաքաղ ընթերցուածք» ձևակերպումը ցույց է տալիս, որ գրքում ընդգրկված են տարբեր բնույթի ընթերցանության համար ընտրված տեքստեր, որոնց միջոցով սովորողները կարող են զարգացնել գերմաներենով կարդալու, բառապաշարը ճանաչելու և լեզվական կառուցվածքները հասկանալու հմտությունները։ Գերմաներեն-հայերեն բառարանի առկայությունը նախատեսված է անծանոթ բառերի իմաստները պարզաբանելու և ընթերցանության ընթացքում առաջացող դժվարությունները նվազեցնելու համար։ Նման ձեռնարկները կարևոր դեր են ունեցել օտար լեզուների ուսուցման գործընթացում, քանի որ հնարավորություն են տվել սովորողներին տեքստերի միջոցով ծանոթանալու ոչ միայն նոր բառերին ու արտահայտություններին, այլև գերմաներենի շարահյուսական առանձնահատկություններին և գրավոր խոսքի տարբեր ձևերին։ Ժողովածուն կարող էր կիրառվել ուսումնական հաստատություններում, ինքնուրույն ուսումնառության ընթացքում կամ գերմաներեն լեզվի դասավանդման օժանդակ նյութի կարգավիճակով։ Հայերեն բացատրությունների կամ բառային համարժեքների օգտագործումը նպաստում էր հայախոս սովորողների համար լեզվական նյութի ընկալմանը և գերմաներենի ու հայերենի միջև բառապաշարային կապերի ըմբռնմանը։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև XIX դարի վերջի հայալեզու օտարալեզու ուսումնական գրականության, գերմաներենի դասավանդման մեթոդների և հայերեն բառարանագրության պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Առանց գրքի ամբողջական բնագրի հնարավոր չէ հստակեցնել ընթերցանության նյութերի հեղինակներին, ժանրերը, լեզվական բարդության մակարդակը կամ բառարանի կառուցվածքն ու բառաքանակը։