Նոր գրքեր: Հասարակական-քաղաքական գիտություններ: Բանասիրական գիտություններ: Գրականագիտություն: Լեզվաբանություն: Պատմություն: Պատմական գիտություններ: Աշխարհագրություն: Հնագիտություն: Ազգագրություն: Ինֆորմացիոն ցանկ = Новые книги. О (1978, Դեկտեմբեր, թիվ 12)

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է արհեստական նեյրոնային ցանցերի մեթոդների կիրառմանը բարձր էներգիաների տիեզերական ճառագայթների ֆիզիկայում ստացվող փորձարարական տվյալների մշակման, դասակարգման և մեկնաբանման խնդիրներում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է մեծածավալ և բազմաչափ տվյալների ավտոմատ վերլուծության այնպիսի մոտեցումների մշակման վրա, որոնք հնարավորություն են տալիս փորձարարական չափումներից առավել արդյունավետ առանձնացնել ֆիզիկապես նշանակալի տեղեկատվությունը։ Տիեզերական ճառագայթների ուսումնասիրության ընթացքում գրանցվող տվյալները կարող են պարունակել մասնիկների էներգիայի, տարածական բաշխման, դետեկտորներում առաջացած ազդանշանների և փոխազդեցությունների վերաբերյալ մեծ թվով փոխկապակցված պարամետրեր, ինչի պատճառով դրանց մշակումը պահանջում է ժամանակակից հաշվողական մեթոդների կիրառում։ Արհեստական նեյրոնային ցանցերը դիտարկվում են որպես բարդ և ոչ գծային կախվածություններ հայտնաբերելու ունակ գործիքներ, որոնք կարող են ուսուցվել փորձարարական կամ մոդելավորված տվյալների հիման վրա և հետագայում օգտագործվել նոր իրադարձությունների ճանաչման ու դասակարգման համար։ Քննության են առնվում մուտքային տվյալների նախնական մշակման, հատկանիշների ընտրության, նորմավորման և ուսուցման համար համապատասխան տվյալների հավաքածուների ձևավորման խնդիրները։ Կարևորվում է նեյրոնային ցանցի կառուցվածքի և ուսուցման պարամետրերի ընտրությունը, քանի որ դրանցից է կախված ստացված մոդելի դասակարգման ճշգրտությունը և նոր տվյալների նկատմամբ ընդհանրացման կարողությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում տարբեր տեսակի տիեզերական մասնիկների կամ դրանց առաջացրած իրադարձությունների տարբերակմանը, ինչպես նաև առաջնային մասնիկների բնութագրերի վերականգնման հնարավորություններին։ Ուսումնասիրվում է բարձր էներգիայի առաջնային տիեզերական ճառագայթների՝ Երկրի մթնոլորտի հետ փոխազդեցության արդյունքում առաջացող մասնիկային հեղեղների վերաբերյալ տվյալների վերլուծությունը։ Դետեկտորային համակարգերում գրանցվող բազմաթիվ ազդանշանների համատեղ մշակումը հնարավորություն է տալիս գնահատել սկզբնական մասնիկի էներգիան, տեսակը և այլ ֆիզիկական բնութագրեր, իսկ նեյրոնային ցանցերի կիրառումը կարող է նպաստել այդ գնահատումների արդյունավետության բարձրացմանը։ Կարևորվում է նաև օգտակար իրադարձությունների և ֆոնային ազդանշանների տարբերակումը, քանի որ փորձարարական տվյալներում աղմուկի և տարբեր ծագման իրադարձությունների առկայությունը կարող է բարդացնել ֆիզիկական արդյունքների ստացումը։ Նեյրոնային մոտեցումների արդյունավետությունը գնահատվում է դասական վիճակագրական և տվյալների մշակման այլ մեթոդների հետ համեմատության միջոցով՝ պարզելու դրանց առավելություններն ու սահմանափակումները։ Առանձին նշանակություն է տրվում մոդելավորման տվյալներին, որոնք հնարավորություն են տալիս ձևավորել հայտնի բնութագրերով ուսուցման ընտրանքներ և ստուգել ալգորիթմների աշխատանքը վերահսկվող պայմաններում։ Միաժամանակ կարևորվում է մոդելավորված և իրական փորձարարական տվյալների միջև հնարավոր տարբերությունների հաշվառումը, քանի որ դրանք կարող են ազդել նեյրոնային ցանցի կանխատեսումների հուսալիության վրա։ Քննության են առնվում նաև ուսուցման ընթացքում գերհարմարեցման կանխարգելման, արդյունքների ստուգման և մոդելի սխալների գնահատման խնդիրները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է մշակված ալգորիթմների կիրառելիության գնահատումը մեծածավալ փորձարարական տվյալների ավտոմատ մշակման համար, երբ ավանդական ձեռքով կամ պարզ կանոնների վրա հիմնված վերլուծությունը դառնում է ժամանակատար և ոչ բավարար արդյունավետ։ Նեյրոնային ցանցերի կիրառումը հնարավորություն է տալիս արագացնել տվյալների մշակումն ու իրադարձությունների ընտրությունը, բացահայտել բազմաչափ պարամետրերի միջև թաքնված կապերը և բարձրացնել ֆիզիկական բնութագրերի վերականգնման ճշգրտությունը։ Աշխատությունը գտնվում է փորձարարական ֆիզիկայի, աստղամասնիկային ֆիզիկայի, տվյալագիտության և արհեստական բանականության հատման ոլորտում՝ ցույց տալով մեքենայական ուսուցման մեթոդների նշանակությունը ժամանակակից ֆիզիկական փորձերի համար։ Նյութը կարող է օգտակար լինել տիեզերական ճառագայթների և բարձր էներգիաների ֆիզիկայի մասնագետների, տվյալների վերլուծաբանների, մեքենայական ուսուցման հետազոտողների, ֆիզիկոսների, ծրագրավորողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Ինֆորմատիկա

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է փայտանյութի խոնավության չափման ավտոմատացված համակարգի մշակման, նախագծման և կիրառման հարցերի ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են փայտի խոնավության վերահսկման նշանակությունը արտադրական գործընթացներում, չափման ժամանակակից մեթոդները, սենսորային համակարգերի կիրառման սկզբունքները և տվյալների ավտոմատ մշակման տեխնոլոգիաները։ Ներկայացվում են սարքավորման կառուցվածքային լուծումներ, չափման ճշգրտության ապահովման մեթոդներ, կառավարման ալգորիթմներ և փորձարարական հետազոտությունների արդյունքներ։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել փայտամշակման արդյունաբերության, ավտոմատացման, չափիչ տեխնիկայի և ինժեներական համակարգերի նախագծման ոլորտներում աշխատող մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Այլ առարկաներ

Հողագիտական և ջրատնտեսական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Արարատյան գոգահովտի մակերեսային ջրերի որակական կազմի ուսումնասիրությանը և ոռոգման նպատակով դրանց օգտագործման ազդեցության գնահատմանը հողերի մելիորատիվ վիճակի վրա։ Քննության են առնվում ոռոգման ջրերի հիմնական ֆիզիկաքիմիական ցուցանիշները, հանքայնացման աստիճանը, լուծված աղերի և առանձին իոնների հարաբերակցությունը, ինչպես նաև դրանց տարածական ու սեզոնային փոփոխությունների հնարավոր առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ջրի որակի և ոռոգելի հողերում ընթացող աղակալման, ալկալիացման ու ջրաաղային ռեժիմի փոփոխությունների միջև փոխկապակցվածությանը։ Վերլուծվում են ոռոգման պայմանների, հողերի հատկությունների, ստորերկրյա ջրերի մակարդակի և բնական դրենաժի ազդեցությունները գյուղատնտեսական տարածքների մելիորատիվ վիճակի վրա։ Քննարկվում են մակերեսային ջրերի ոռոգման պիտանիության գնահատման, հողերի վիճակի մշտադիտարկման և բացասական փոփոխությունների կանխարգելման մոտեցումները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հիմնավորելու ջրային և հողային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման ու մելիորատիվ միջոցառումների կազմակերպման անհրաժեշտությունը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հողագիտության, գյուղատնտեսական մելիորացիայի, ջրային տնտեսության և ոռոգելի երկրագործության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Քիմիա

Այս աշխատանքը նվիրված է կադմիումի քանակական որոշման էքստրակցիոն-աբսորբցիոմետրիկ մեթոդի մշակմանը՝ օգտագործելով տրիֆենիլմեթանային շարքի հիմնական ներկանյութեր, ինչը թույլ է տալիս բարձր զգայունությամբ և ընտրողականությամբ հայտնաբերել մետաղի իոնները բարդ միջավայրերում։ Հետազոտության մեջ կադմիումը դիտարկվում է որպես ծանր մետաղ, որի ցածր կոնցենտրացիաների ճշգրիտ որոշումը կարևոր է ինչպես բնապահպանական մոնիթորինգի, այնպես էլ արդյունաբերական և կենսաբանական նմուշների վերլուծության համար։ Աշխատությունը վերլուծում է կոմպլեքսագոյացման գործընթացները կադմիումի իոնների և տրիֆենիլմեթանային ներկերի միջև, որոնք առաջացնում են կայուն գունավոր համալիրներ՝ հարմար սպեկտրոֆոտոմետրիկ չափումների համար։ Էքստրակցիոն փուլում ուսումնասիրվում է ֆազային բաշխման գործակիցը, օրգանական լուծիչների ընտրությունը և pH-ի ազդեցությունը համալիրի կայունության և տեղափոխման արդյունավետության վրա։ Աբսորբցիոմետրիկ չափումները հիմնված են ստացված գունավոր համակարգերի լույսի կլանման ինտենսիվության վրա, ինչը հնարավորություն է տալիս կառուցել կալիբրացիոն կորեր և որոշել կադմիումի կոնցենտրացիան լայն միջակայքում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մեթոդի ընտրողականությանը այլ մետաղական իոնների ներկայության պայմաններում և հնարավոր միջամտությունների նվազեցմանը կոմպլեքսային ռեագենտների միջոցով։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ տրիֆենիլմեթանային ներկերի վրա հիմնված էքստրակցիոն-աբսորբցիոմետրիկ մեթոդները հանդիսանում են արդյունավետ գործիք կադմիումի զգայուն և ճշգրիտ որոշման համար՝ բնապահպանական և վերլուծական քիմիայի ոլորտներում։

Այլ առարկաներ

Այս տեղեկատվական ցանկը ներկայացնում է «Նոր գրքեր․ Տեխնիկա» բաժնի շրջանակներում հավաքագրված հրատարակությունների համառոտ մատենագիտական ցուցակը, որը նպատակ ունի տեղեկացնել տեխնիկական ոլորտի նորագույն գրականության մասին և հեշտացնել ընթերցողների, հետազոտողների ու մասնագետների կողմնորոշումը ժամանակակից տեխնիկական գրքերի շուկայում և գրադարանային ֆոնդերում։ Ցանկում սովորաբար ընդգրկվում են տարբեր ենթաբաժինների հրատարակություններ՝ ինժեներական գիտություններ, մեքենաշինություն, էլեկտրոնիկա, տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ, էներգետիկա, շինարարություն և այլ կիրառական տեխնիկական ուղղություններ, որոնք արտացոլում են տվյալ ժամանակաշրջանում գիտատեխնիկական առաջընթացի հիմնական միտումները։ Նման ինֆորմացիոն ցուցակները ունեն ոչ միայն գրադարանային հաշվառման և տեղեկատվության տարածման գործառույթ, այլ նաև կարևոր դեր են խաղում գիտական հաղորդակցության մեջ՝ թույլ տալով մասնագետներին արագ ծանոթանալ նոր լույս տեսած մասնագիտական գրականությանը, գնահատել դրա արդիականությունը և կիրառելիությունը իրենց աշխատանքներում։

Տնտեսագիտություն

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է շուկայական տնտեսության պայմաններում էներգետիկ համակարգի զարգացման հիմնական խնդիրների, սահմանափակումների և հնարավոր լուծումների ուսումնասիրությանը։ Աշխատության առանցքում էներգետիկ ոլորտի և տնտեսության ընդհանուր զարգացման փոխկապակցվածությունն է․ էներգիան դիտարկվում է ոչ միայն որպես արտադրության և սպառման համար անհրաժեշտ ռեսուրս, այլև որպես տնտեսական աճի, արդյունաբերության մրցունակության, ներդրումային ակտիվության և երկրի տնտեսական անվտանգության կարևոր նախապայման։ Շուկայական տնտեսության անցումը էապես փոխում է էներգետիկ համակարգի կառավարման տրամաբանությունը։ Եթե կենտրոնացված տնտեսության պայմաններում ոլորտի զարգացման հիմնական որոշումները կայացվում էին վարչական պլանավորման միջոցով, ապա շուկայական միջավայրում մեծ նշանակություն են ստանում պահանջարկի և առաջարկի հարաբերակցությունը, գնային մեխանիզմները, մրցակցությունը, մասնավոր ներդրումները, ֆինանսական կայունությունը և սպառողների շահերի պաշտպանությունը։ Այս պայմաններում էներգետիկ համակարգի արդյունավետ զարգացումը պահանջում է պետական կարգավորման և շուկայական մեխանիզմների հավասարակշռված համադրում։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է էներգետիկ անվտանգության խնդիրը։ Էներգակիրների ներմուծումից կախվածությունը, մատակարարումների հնարավոր խափանումները, արտաքին շուկաների գների տատանումները և աշխարհաքաղաքական գործոնները կարող են անմիջական ազդեցություն ունենալ ազգային տնտեսության վրա։ Հայաստանի դեպքում էներգետիկ անվտանգության հարցը հատկապես կարևոր է, քանի որ երկրի էներգետիկ համակարգը զգալիորեն կապված է ներմուծվող վառելիքի հետ։ Հետևաբար էներգետիկ համակարգի զարգացման ռազմավարության կարևոր բաղադրիչներ են մատակարարման աղբյուրների դիվերսիֆիկացումը, տեղական էներգետիկ ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործումը, ենթակառուցվածքների արդիականացումը և տարածաշրջանային էներգետիկ համագործակցության ընդլայնումը։ Ուսումնասիրության մյուս առանցքային խնդիրն էներգետիկ ոլորտում ներդրումային գործընթացների ակտիվացումն է։ Էլեկտրակայանների, էլեկտրահաղորդման ցանցերի, ենթակայանների, գազամատակարարման համակարգերի և այլ ենթակառուցվածքների զարգացումը պահանջում է մեծածավալ և երկարաժամկետ ներդրումներ։ Միաժամանակ էներգետիկ նախագծերը հաճախ ունեն երկար վերադարձի ժամկետներ և ենթակա են տեխնոլոգիական, ֆինանսական, շուկայական ու կարգավորող ռիսկերի։ Այդ պատճառով ներդրումների ներգրավման համար անհրաժեշտ են կանխատեսելի կարգավորող միջավայր, հստակ սակագնային քաղաքականություն և ներդրողների իրավունքների արդյունավետ պաշտպանություն։ Էներգետիկ համակարգի տնտեսական արդյունավետության կարևոր բաղադրիչ է սակագների ձևավորման խնդիրը։ Էլեկտրաէներգիայի և այլ էներգակիրների գները պետք է միաժամանակ հնարավորություն տան էներգետիկ ընկերություններին ապահովելու իրենց գործունեության ֆինանսական կայունությունը և հաշվի առնեն բնակչության ու տնտեսության տարբեր հատվածների վճարունակությունը։ Սակագնային քաղաքականության սխալ կառուցվածքը կարող է հանգեցնել կամ ոլորտի ֆինանսական խնդիրների խորացմանը, կամ սպառողների համար անհամաչափ բարձր ծախսերի առաջացմանը։ Հայաստանի էներգետիկ համակարգի զարգացման վերաբերյալ պետական քննարկումներում ևս շեշտվել են շուկայի կառուցվածքի և սակագների մեթոդաբանության կատարելագործման, կորուստների կրճատման և համակարգի ֆինանսական առողջացման խնդիրները։ Էներգետիկ ոլորտի զարգացման կարևոր ուղղություն է էներգաարդյունավետության բարձրացումը։ Նույն քանակությամբ արտադրանք կամ ծառայություն ավելի քիչ էներգիայի օգտագործմամբ ստանալու հնարավորությունը նվազեցնում է ինչպես տնտեսության ծախսերը, այնպես էլ էներգետիկ ռեսուրսների նկատմամբ ճնշումը։ Էներգախնայող տեխնոլոգիաների ներդրումը կարող է հատկապես կարևոր լինել արդյունաբերության, շինարարության, տրանսպորտի և բնակելի հատվածի համար։ Հայաստանի էներգետիկ քաղաքականության վերաբերյալ նախկին ռազմավարական քննարկումներում նույնպես առանձնացվել են էներգաարդյունավետության և էներգախնայող տեխնոլոգիաների ներդրման խնդիրները։ Վերականգնվող էներգետիկայի զարգացումը ևս ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ է։ Արևային, հիդրոէներգետիկ, քամու և այլ վերականգնվող աղբյուրների օգտագործման ընդլայնումը կարող է նպաստել ներմուծվող վառելիքից կախվածության նվազեցմանը և էներգետիկ համակարգի դիվերսիֆիկացմանը։ Միաժամանակ վերականգնվող աղբյուրների, հատկապես արևային և քամու էներգիայի, անկայուն արտադրությունը առաջ է բերում համակարգի ճկունության, պահեստավորման և ցանցային կառավարման նոր պահանջներ։ Հայաստանի ներկայիս քաղաքական շրջանակում նախատեսվում է մինչև 2030 թվականը վերականգնվող աղբյուրներից ստացվող էլեկտրաէներգիայի մոտ 50 տոկոս մասնաբաժին, իսկ մինչև 2040 թվականը՝ մոտ 60 տոկոս, ինչը մեծացնում է նաև ցանցերի, պահեստավորման և կարգավորող համակարգերի զարգացման անհրաժեշտությունը։ Էներգետիկ համակարգի տեխնիկական վիճակը ևս դիտարկվում է որպես զարգացման սահմանափակող գործոն։ Հնացած էլեկտրահաղորդման գծերը, ենթակայանները և արտադրական հզորությունները կարող են մեծացնել կորուստները, նվազեցնել մատակարարման հուսալիությունը և սահմանափակել նոր արտադրական հզորությունների միացումը ցանցին։ Այդ պատճառով էներգետիկ համակարգի զարգացման ծրագրերը պետք է ներառեն ոչ միայն նոր հզորությունների կառուցում, այլև գործող ենթակառուցվածքների վերակառուցում և արդիականացում։ Հայաստանի երկարաժամկետ զարգացման ծրագրերում այդ խնդիրների շարքում ընդգծվել են էլեկտրահաղորդման գծերի և ենթակայանների վերակառուցումը, տարածաշրջանային ինտեգրման ենթակառուցվածքները և էլեկտրամատակարարման հուսալիության բարձրացումը։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել էներգետիկ շուկայի կառուցվածքի հարցը։ Մրցակցային միջավայրի ձևավորումը կարող է նպաստել ծառայությունների որակի բարձրացմանը, արդյունավետության աճին և ներդրումների խթանմանը, սակայն էներգետիկ ոլորտի որոշ հատվածներ ունեն բնական մենաշնորհի առանձնահատկություններ։ Էլեկտրական ցանցերը, օրինակ, չեն կարող արդյունավետ կազմակերպվել բազմաթիվ զուգահեռ ենթակառուցվածքների միջոցով, ուստի դրանց գործունեությունը պահանջում է հատուկ կարգավորում։ Այս հանգամանքը շեշտադրում է անկախ և արդյունավետ կարգավորող մարմնի, թափանցիկ սակագնային մեխանիզմների և շուկայի մասնակիցների հստակ կանոնների անհրաժեշտությունը։ Մեկ այլ կարևոր ուղղություն է տարածաշրջանային էներգետիկ համագործակցությունը։ Էլեկտրաէներգիայի փոխանակման հնարավորությունների ընդլայնումը, հարևան երկրների հետ հաղորդման ենթակառուցվածքների զարգացումը և տարածաշրջանային շուկաներին ինտեգրվելը կարող են բարձրացնել համակարգի ճկունությունը և ստեղծել արտահանման կամ փոխադարձ մատակարարման լրացուցիչ հնարավորություններ։ Հայաստանի երկարաժամկետ էներգետիկ ծրագրերում նույնպես առանձնացվել է տարածաշրջանային ինտեգրման և հարևան երկրների հետ էլեկտրաէներգիայի առևտրի ընդլայնման ուղղությունը։ Շուկայական տնտեսության պայմաններում կարևոր է նաև էներգետիկ ընկերությունների ֆինանսական կայունությունը։ Էներգետիկ համակարգի բնականոն աշխատանքը պահանջում է, որ ընկերությունները կարողանան ծածկել գործառնական ծախսերը, սպասարկել պարտավորությունները, իրականացնել անհրաժեշտ վերանորոգումներ և ներդրումներ։ Ֆինանսական անկայունությունը կարող է հանգեցնել ենթակառուցվածքների վերականգնման հետաձգման, ծառայությունների որակի նվազման և համակարգային ռիսկերի կուտակման։ Այդ պատճառով ոլորտի ֆինանսական առողջացումը պետք է դիտարկվի որպես տեխնիկական զարգացմանը զուգահեռ իրականացվող գործընթաց։ Թեմայի ժամանակակից մեկնաբանության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն ունի նաև ցածր ածխածնային զարգացման անցումը։ Էներգետիկ համակարգի ապագան աստիճանաբար կապվում է ոչ միայն էներգիայի արտադրության ծավալների, այլև դրա բնապահպանական ազդեցության նվազեցման հետ։ Հայաստանի համար այդ անցումը ենթադրում է վերականգնվող էներգիայի ընդլայնում, էներգաարդյունավետության բարձրացում, ցանցերի արդիականացում և ներդրումային ու ինստիտուցիոնալ բարեփոխումներ։ Համաշխարհային բանկի գնահատմամբ՝ Հայաստանի դիմակայուն և ցածր ածխածնային զարգացման համար 2025-2060 թվականներին անհրաժեշտ ներդրումների ծավալը կարող է կազմել մոտ 8 միլիարդ դոլար, որի կարևոր ուղղություններից է էներգետիկան։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը էներգետիկ համակարգի զարգացումը դիտարկում է որպես բազմագործոն տնտեսական խնդիր, որտեղ փոխկապակցված են էներգետիկ անվտանգությունը, շուկայի կառուցվածքը, գնային և սակագնային քաղաքականությունը, ներդրումները, էներգաարդյունավետությունը, վերականգնվող էներգետիկան, տեխնիկական ենթակառուցվածքները, տարածաշրջանային համագործակցությունը և բնապահպանական նպատակները։ Դրա հիմնական նշանակությունն այն է, որ էներգետիկ համակարգի արդյունավետությունը դիտարկվում է ոչ թե մեկ առանձին ցուցանիշով, այլ ազգային տնտեսության կայուն զարգացման ընդհանուր համատեքստում։ Թեման կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, էներգետիկայի ոլորտի մասնագետներին, ֆինանսիստներին, պետական կառավարման և տնտեսական քաղաքականության մասնագետներին, ներդրողներին, էներգետիկ ընկերությունների ղեկավարներին, ինչպես նաև էներգետիկ տնտեսագիտությամբ զբաղվող ուսանողներին և հետազոտողներին։