Նոր գրքեր: Հայաստան: Ինֆորմացիոն ցանկ =Новые книги. Арменика. Информационный указатель (1979, Հոկտեմբեր, թիվ 10)

Քիմիա

Աշխատությունը նվիրված է տարբեր մոնոմերների հիման վրա պոլիմերների և պոլիմերային ծածկույթների էլեկտրասինթեզի գործընթացների ուսումնասիրմանը, ինչպես նաև ստացված նյութերի ֆիզիկաքիմիական, մեխանիկական և պաշտպանիչ հատկությունների հետազոտությանը։ Էլեկտրասինթեզը պոլիմերների ստացման արդյունավետ մեթոդներից է, որի դեպքում էլեկտրաքիմիական գործընթացների միջոցով մոնոմերները վերածվում են պոլիմերային կառուցվածքների, իսկ որոշ դեպքերում պոլիմերը ձևավորվում է անմիջապես էլեկտրոդի մակերևույթին՝ ստեղծելով համասեռ կամ բազմաշերտ ծածկույթ։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս վերահսկել նյութի ձևավորման պայմանները և նպատակային կերպով փոփոխել ստացվող պոլիմերի կառուցվածքն ու հատկությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է տարբեր մոնոմերների քիմիական կառուցվածքի և դրանց էլեկտրաքիմիական վարքագծի ուսումնասիրությունը։ Մոնոմերի կառուցվածքը, ակտիվ խմբերի բնույթը, լուծույթի բաղադրությունը և էլեկտրասինթեզի պայմանները կարող են էական ազդեցություն ունենալ պոլիմերացման ընթացքի, շղթաների կառուցվածքի, ծածկույթի հաստության և վերջնական նյութի հատկությունների վրա։ Այդ պատճառով աշխատանքի շրջանակում կարևոր նշանակություն ունի սինթեզի պայմանների և ստացվող պոլիմերային նյութերի բնութագրերի միջև փոխկապակցվածության բացահայտումը։ Աշխատության ընթացքում կարող են ուսումնասիրվել էլեկտրաքիմիական պոլիմերացման մեխանիզմները, մոնոմերների օքսիդացման կամ վերականգնման գործընթացները և էլեկտրոդի մակերևույթին պոլիմերային թաղանթի ձևավորման առանձնահատկությունները։ Էլեկտրաքիմիական մեթոդների կիրառումը հնարավորություն է տալիս հետևել սինթեզի ընթացքին և գնահատել համակարգի վարքագիծը տարբեր էլեկտրական պոտենցիալների և հոսանքի պայմաններում։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել էլեկտրոլիտի բաղադրությանը, լուծիչի բնույթին, մոնոմերի կոնցենտրացիային, ջերմաստիճանին, էլեկտրոդի նյութին և սինթեզի տևողությանը։ Այս պարամետրերի փոփոխությունը կարող է հանգեցնել պոլիմերային շերտի կառուցվածքի և հատկությունների էական փոփոխությունների։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչը ստացված պոլիմերների և պոլիմերային ծածկույթների ֆիզիկաքիմիական հատկությունների գնահատումն է։ Կարող են ուսումնասիրվել նյութերի կառուցվածքը, մոլեկուլային կազմը, ջերմային կայունությունը, էլեկտրական հաղորդականությունը, մակերևութային հատկությունները, կպչունությունը, մեխանիկական ամրությունը և քիմիական միջավայրերի նկատմամբ դիմադրողականությունը։ Այս ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս որոշել սինթեզի պայմանների ազդեցությունը պոլիմերի գործնական հատկությունների վրա և բացահայտել տվյալ կիրառության համար առավել նպատակահարմար նյութերը։ Պոլիմերային ծածկույթների դեպքում առանձնահատուկ նշանակություն ունի մետաղական կամ այլ մակերևույթների պաշտպանության հնարավորությունը։ Ծածկույթը կարող է հանդես գալ որպես ֆիզիկական և քիմիական արգելք՝ սահմանափակելով հիմքային նյութի շփումը խոնավության, թթվածնի, էլեկտրոլիտների և ագրեսիվ քիմիական միջավայրերի հետ։ Այդ պատճառով աշխատանքի շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ծածկույթների հակակոռոզիոն հատկությունները և դրանց արդյունավետությունը տարբեր պայմաններում։ Ծածկույթի պաշտպանիչ հատկությունների վրա կարող են ազդել ինչպես պոլիմերի քիմիական կառուցվածքը, այնպես էլ թաղանթի ամբողջականությունը, ծակոտկենությունը, հաստությունը և մակերևույթին կպչունության աստիճանը։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիր է տարբեր մոնոմերների հիման վրա ստացված նյութերի համեմատական գնահատումը։ Նման համեմատությունը հնարավորություն է տալիս պարզել, թե տվյալ մոնոմերի կառուցվածքային առանձնահատկություններն ինչպես են անդրադառնում պոլիմերացման գործընթացի արդյունավետության, թաղանթի ձևավորման և նյութի վերջնական հատկությունների վրա։ Միաժամանակ հնարավոր է որոշել սինթեզի այն պայմանները, որոնց դեպքում ստացվում են առավել կայուն, միատարր և ֆունկցիոնալ ծածկույթներ։ Աշխատության փորձարարական մասը կարող է ներառել էլեկտրաքիմիական չափումներ, ստացված պոլիմերների կառուցվածքային ուսումնասիրություն և ծածկույթների ֆիզիկական ու քիմիական հատկությունների փորձարկում։ Ստացված արդյունքների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել սինթեզի պարամետրերի և նյութի հատկությունների միջև օրինաչափությունները և մշակել պոլիմերային ծածկույթների ստացման առավել արդյունավետ պայմաններ։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը պայմանավորված է էլեկտրասինթեզով ստացվող պոլիմերների լայն կիրառական հնարավորություններով։ Նման նյութերը կարող են օգտագործվել պաշտպանիչ և հակակոռոզիոն ծածկույթներում, էլեկտրաքիմիական սարքերում, սենսորային համակարգերում, էլեկտրոնիկայում, էներգետիկայում և նյութերի մակերևութային հատկությունների բարելավմանն ուղղված տեխնոլոգիաներում։ Էլեկտրաքիմիական մեթոդների առավելություններից է նաև ծածկույթի ձևավորման գործընթացը համեմատաբար ճշգրիտ վերահսկելու հնարավորությունը, ինչը կարևոր է տարբեր տեխնիկական կիրառությունների համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը համադրում է էլեկտրաքիմիայի, պոլիմերային քիմիայի և նյութագիտության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել տարբեր մոնոմերներից էլեկտրասինթեզով ստացվող պոլիմերների և պոլիմերային ծածկույթների ձևավորման օրինաչափությունները, կառուցվածքային առանձնահատկությունները և շահագործական հատկությունները։ Աշխատանքը կարող է նպաստել նոր ֆունկցիոնալ պոլիմերային նյութերի ստացման, դրանց հատկությունների նպատակային կարգավորման և տարբեր մակերևույթների համար արդյունավետ պաշտպանիչ ծածկույթների մշակման ուղղությամբ հետագա հետազոտությունների զարգացմանը։

Տնտեսագիտություն

Տնտեսագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության առևտրային բանկերի ֆինանսական կայունության ապահովման և դրա բարձրացման հետ կապված հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում բանկերի գործունեության հուսալիության, վճարունակության, իրացվելիության, կապիտալի բավարարության և շահութաբերության վրա ազդող հիմնական գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վարկային, շուկայական, իրացվելիության և գործառնական ռիսկերի կառավարմանը, ինչպես նաև դրանց ազդեցությանը բանկային համակարգի ընդհանուր կայունության վրա։ Վերլուծվում են բանկերի ակտիվների և պարտավորությունների կառավարման, սեփական կապիտալի ամրապնդման, վարկային պորտֆելի որակի բարելավման և ֆինանսական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման հնարավորությունները։ Քննարկվում են նաև բանկային վերահսկողության և կարգավորման մեխանիզմները, ներքին կառավարման համակարգերի նշանակությունը և տնտեսական միջավայրի փոփոխությունների նկատմամբ բանկերի դիմակայունության բարձրացման ուղղությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու առևտրային բանկերի կայուն գործունեությունը պայմանավորող գործոնները և ֆինանսական համակարգի հուսալիության ամրապնդման հնարավոր մոտեցումները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել բանկային գործի, ֆինանսների, ռիսկերի կառավարման և ֆինանսական համակարգի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Աշխարհագրություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տարածքում ձնածածկույթի ձևավորման, տարածական և ժամանակային փոփոխությունների, ինչպես նաև դրա ջրաբանական նշանակության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են ձյան կուտակման և հալման գործընթացները, դրանց կախվածությունը բարձրությունից, ռելիեֆից, կլիմայական պայմաններից և օդերևութաբանական գործոններից։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ձնածածկույթի՝ որպես ջրային ռեսուրսների ձևավորման կարևոր բնական բաղադրիչի դերին, քանի որ ձմռանը կուտակված ձյան զանգվածը գարնանային և վաղամառային հալոցքի ժամանակ կարող է զգալի ներդրում ունենալ գետերի հոսքի, լճերի սնուցման և ջրամբարների ջրային պաշարների համալրման գործում։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են ձնածածկույթի տարածքային բաշխման առանձնահատկությունները Հայաստանի տարբեր բարձրադիր և կլիմայական գոտիներում, դրա պահպանման տևողությունը և հալման ինտենսիվությունը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ձյան ջրային պաշարների գնահատմանը և դրանց հնարավոր ազդեցությանը գետային հոսքի սեզոնային ռեժիմի վրա։ Այս տեսանկյունից ձնածածկույթի ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի ջրային ռեսուրսների պլանավորման, գյուղատնտեսական ջրամատակարարման, ոռոգման համակարգերի կառավարման և ջրային հաշվեկշռի գնահատման համար։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև կլիմայական փոփոխությունների պայմաններում ձնածածկույթի քանակի, տարածման և հալման ժամկետների հնարավոր փոփոխություններին, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ Հայաստանի ջրային ռեսուրսների սեզոնային հասանելիության վրա։ Ձնածածկույթի վերաբերյալ երկարաժամկետ դիտարկումների և ջրաբանական տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս ավելի լավ հասկանալ ձյան դերը երկրի ջրային հաշվեկշռում և կանխատեսել դրա փոփոխությունների հնարավոր հետևանքները։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են օգտակար լինել ջրային ռեսուրսների կառավարման, հիդրոլոգիական կանխատեսումների, կլիմայական հետազոտությունների, գյուղատնտեսության և բնական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման ոլորտներում։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ջրաբաններին, կլիմայագետներին, աշխարհագրագետներին, բնապահպաններին, գյուղատնտեսության մասնագետներին, ինչպես նաև Հայաստանի ջրային ռեսուրսների ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին և ուսանողներին։

Այլ առարկաներ

Հողային կադաստր նյութը հողագիտության, հողաշինարարության և հողային ռեսուրսների կառավարման ոլորտի ուսումնական և մասնագիտական ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է հողային կադաստրի համակարգի ձևավորման, վարման և կիրառման հիմնական սկզբունքները։ Այն նախատեսված է գյուղատնտեսության, հողաշինարարության, տնտեսագիտության և պետական կառավարման ոլորտների ուսանողների ու մասնագետների համար։ Նյութում մանրամասն բացատրվում են հողային կադաստրի էությունը և նշանակությունը՝ որպես հողային ռեսուրսների հաշվառման, գնահատման և կառավարման պետական համակարգ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հողատեսքերի դասակարգման, քարտեզագրման և հաշվառման մեթոդներին, ինչպես նաև հողի որակական և քանակական գնահատման չափանիշներին։ Աշխատությունում ներկայացվում են նաև կադաստրային տվյալների տնտեսական գնահատման սկզբունքները՝ հողի արժեքի որոշում, եկամտաբերության հաշվարկ և հողօգտագործման արդյունավետության վերլուծություն։ Բացի այդ, քննարկվում են հողային կադաստրի տվյալների կիրառությունը հողային քաղաքականության, գյուղատնտեսական պլանավորման և տարածքային կառավարման համակարգերում։ Նյութը անդրադառնում է նաև հողերի պահպանության և ռացիոնալ օգտագործման խնդիրներին՝ ընդգծելով դրանց դերը կայուն գյուղատնտեսական զարգացման գործում։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը համադրում է տեսական գիտելիքները և գործնական մոտեցումները՝ ապահովելով հողային կադաստրի համակարգի ամբողջական և կիրառական պատկերացում։

Գյուղատնտեսություն

Աշխատությունը նվիրված է հողի ջրային ռեժիմի ազդեցության ուսումնասիրությանը խաղողի վազի աճի, զարգացման և բերքատվության ձևավորման գործընթացների վրա՝ Լեռնային Ղարաբաղի նախալեռնային գոտու հողակլիմայական պայմաններում։ Քննարկվում են տարածաշրջանի բնական և գյուղատնտեսական առանձնահատկությունները, հողերի ֆիզիկական ու ջրային հատկությունները, մթնոլորտային տեղումների բաշխումը և բույսերի ջրապահովվածության վրա ազդող հիմնական գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հողի խոնավության փոփոխություններին, խաղողի վազի արմատային համակարգի ջրակլանման առանձնահատկություններին և բույսերի ֆիզիոլոգիական գործընթացների կախվածությանը ջրային պայմաններից։ Ուսումնասիրվում են տարբեր խոնավության պայմաններում վազերի վեգետատիվ աճի, տերևային մակերեսի ձևավորման, ընձյուղների զարգացման, ծաղկման, պտղակալման և խաղողի հասունացման առանձնահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում ջրային անբավարարության և ավելցուկային խոնավության հնարավոր ազդեցություններին բերքի քանակական ու որակական ցուցանիշների վրա։ Կարևորվում են ոռոգման ժամկետների, ջրման նորմերի, հողի խոնավության պահպանման և ջրային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման հարցերը։ Դիտարկվում են հողի ջրային ռեժիմի կարգավորման ագրոտեխնիկական միջոցառումները, դրանց համապատասխանությունը նախալեռնային գոտու պայմաններին և խաղողի մշակության արդյունավետության բարձրացման հնարավորությունները։ Աշխատությունն ընդգծում է հողակլիմայական գործոնների ու բույսերի կենսաբանական պահանջների փոխկապակցված ուսումնասիրության նշանակությունը՝ կայուն բերքատվության ապահովման և ջրօգտագործման բարելավման նպատակով։ Այն կարող է օգտակար լինել խաղողագործների, ագրոնոմների, հողագետների, ոռոգման համակարգերի մասնագետների, բույսերի ֆիզիոլոգների, գյուղատնտեսական հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Կենսաբանություն

Այս ուսումնական նյութը նվիրված է կենսաբանական վիճակագրության հիմունքներին, որը կիրառվում է կենսաբանական, բժշկական և էկոլոգիական տվյալների վերլուծության համար։ Այն օգնում է հասկանալ, թե ինչպես են հավաքվում, մշակվում և մեկնաբանվում փորձարարական տվյալները։ Հիմնական թեմաներն են՝ Վիճակագրության հիմնական հասկացություններ (միջին, դիսպերսիա, շեղում) Նմուշառման մեթոդներ և տվյալների հավաքում Հավանականության հիմունքներ կենսաբանական հետազոտություններում Կոռելյացիա և ռեգրեսիա Հիպոթեզների ստուգում (t-թեստ, χ²-թեստ և այլն) Կենսաբանական փորձերի արդյունքների վերլուծություն Նյութը կարևոր է հատկապես այն ուսանողների և հետազոտողների համար, ովքեր զբաղվում են փորձարարական կենսաբանությամբ և տվյալների գիտական մշակմամբ։