Նոր գրքեր պատանիներին : Ինֆորմացիոն ցանկ (1980, Հոկտեմբեր, թիվ 10)

Սոցիալական աշխատանք

Հրատարակությունը ներկայացնում է Բաքվում գործող՝ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի անունը կրող Մարդասիրական ընկերության խորհրդի գործունեության հաշվետվությունը՝ ներառելով նաև ընկերության ատենադպիր Սարգիս Վարշամյանցի հորդորական խոսքն ու ճառերը։ Այն կարևոր պատմական վավերագիր է տասնիններորդ դարի հայ հասարակական կյանքի, բարեգործական նախաձեռնությունների և համայնքային ինքնակազմակերպման ուսումնասիրության համար։ Մարդասիրական ընկերությունները նշանակալի դեր են ունեցել հայ համայնքների սոցիալական ու մշակութային կյանքում՝ նպաստելով կարիքավորների օգնությանը, կրթական և հանրօգուտ նախաձեռնությունների իրականացմանը, ինչպես նաև հասարակական համերաշխության ամրապնդմանը։ Նման հաստատությունների գործունեության հաշվետվությունները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու կազմակերպական կառուցվածքի, կառավարման ձևերի, խորհրդի աշխատանքի և հանրային պատասխանատվության մասին։ Հաշվետվությանը կից հորդորական խոսքն ու ճառերը լրացուցիչ կարևորություն են հաղորդում հրատարակությանը՝ արտացոլելով բարեգործության, մարդասիրության, հասարակական պարտքի և համայնքի բարօրության վերաբերյալ ժամանակաշրջանի պատկերացումներն ու արժեքները։ Դրանք հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես էին հասարակական կազմակերպությունները հիմնավորում իրենց գործունեության անհրաժեշտությունը, դիմում համայնքի անդամներին և խրախուսում մասնակցությունն ու աջակցությունը հանրօգուտ գործին։ Հրատարակությունը կարևոր է նաև Բաքվի հայ համայնքի պատմության տեսանկյունից, քանի որ ներկայացնում է համայնքային հաստատությունների գործունեության և հայ հասարակական կյանքի կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Այն կարող է հետաքրքրել հայոց պատմությամբ, բարեգործական շարժումների զարգացմամբ, հասարակական կազմակերպությունների պատմությամբ, հայ հրապարակախոսությամբ և համայնքային ինքնակառավարման ավանդույթներով զբաղվող հետազոտողներին։ Նյութը արժեքավոր է պատմաբանների, մատենագետների և հայ հին տպագիր գրքի ուսումնասիրողների համար՝ որպես սկզբնաղբյուր, որն օգնում է բացահայտելու հայ համայնքներում ձևավորված մարդասիրական նախաձեռնությունների գաղափարական հիմքերը, կազմակերպական փորձը և հասարակական նշանակությունը։ Հրատարակությունը նաև վկայում է տպագիր խոսքի դերի մասին համայնքային կյանքի լուսաբանման, հանրային կարծիքի ձևավորման և բարեգործական արժեքների տարածման գործում։

Պատմություն

Գիրքը նվիրված է քրիստոնեական եկեղեցու պատմությանը և ներառում է նաև ազգային եկեղեցական պատմությանն առնչվող նյութեր։ Աշխատության հիմնական թեման եկեղեցու ձևավորման, զարգացման և պատմական տարբեր ժամանակաշրջաններում ունեցած դերի ուսումնասիրությունն է։ Եկեղեցական պատմությունը կարևոր տեղ է զբաղեցնում կրոնական և պատմագիտական գրականության մեջ, քանի որ հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու քրիստոնեության սկզբնավորման, տարածման, եկեղեցական կառույցների ձևավորման, հոգևոր առաջնորդների գործունեության և քրիստոնեական համայնքների պատմական զարգացման մասին։ Նման աշխատություններում սովորաբար անդրադարձ է կատարվում քրիստոնեական եկեղեցու սկզբնական շրջանին, առաքյալների քարոզչությանը, վաղ քրիստոնեական համայնքների կազմավորմանը, եկեղեցու կազմակերպական կառուցվածքի ձևավորմանը, դավանաբանական հարցերի քննարկմանը և եկեղեցական ժողովների պատմական նշանակությանը։ Կարևոր տեղ կարող են զբաղեցնել նաև քրիստոնեության տարածման ընթացքում տեղի ունեցած իրադարձությունները, եկեղեցու և հասարակության փոխհարաբերությունները, հոգևորականության գործունեությունը և այն պատմական հանգամանքները, որոնք ազդել են եկեղեցական կյանքի զարգացման վրա։ Գրքի վերնագրում առանձնացված ազգային եկեղեցական պատմությունը ցույց է տալիս, որ ընդհանուր եկեղեցական պատմության հետ մեկտեղ ուշադրություն է դարձվում նաև որոշակի ազգի եկեղեցական անցյալին։ Հայկական համատեքստում այս ուղղությունը հատկապես կարևոր է, քանի որ Հայոց եկեղեցին դարեր շարունակ նշանակալի դեր է ունեցել հայ ժողովրդի հոգևոր, մշակութային, կրթական և հասարակական կյանքում։ Հայ եկեղեցու պատմության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու քրիստոնեության ընդունման և տարածման պատմական գործընթացները, ազգային եկեղեցական ավանդույթների ձևավորումը, հոգևոր կենտրոնների գործունեությունը, եկեղեցական գործիչների ներդրումը և եկեղեցու մասնակցությունը հայոց մշակութային ժառանգության պահպանմանը։ Ազգային եկեղեցական պատմությունը նաև առնչվում է գրավոր մշակույթի զարգացմանը, ձեռագրերի ստեղծմանն ու պահպանմանը, դպրոցների և կրթական կենտրոնների գործունեությանը, ինչպես նաև այն պայմաններին, որոնցում եկեղեցին շարունակել է իր առաքելությունը պատմական տարբեր ժամանակաշրջաններում։ Այս տեսանկյունից աշխատությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել ոչ միայն կրոնական գիտելիքներ ձեռք բերել ցանկացողների, այլև հայ ժողովրդի պատմությամբ, եկեղեցագիտությամբ և ազգային մշակութային ժառանգությամբ զբաղվող ընթերցողների համար։ Եկեղեցական պատմության ուսումնասիրությունը նպաստում է պատմական իրադարձությունների հաջորդականությունը հասկանալուն, տարբեր ժամանակաշրջանների միջև կապերը բացահայտելուն և եկեղեցու գործունեությունը ավելի լայն հասարակական ու մշակութային միջավայրում դիտարկելուն։ Նման գրքերը կարող են ծառայել նաև ուսումնական նպատակների՝ օգնելով համակարգել եկեղեցու պատմության վերաբերյալ գիտելիքները, ծանոթանալ հիմնական պատմական հասկացություններին և հասկանալ կրոնական հաստատությունների դերը հասարակության զարգացման մեջ։ Հատուկ նշանակություն ունի ընդհանուր եկեղեցական պատմության և ազգային եկեղեցական պատմության համատեղ ներկայացումը, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս ազգային եկեղեցու զարգացումը դիտարկել ոչ թե մեկուսացված, այլ քրիստոնեական աշխարհի պատմական իրադարձությունների և ընդհանուր գործընթացների համատեքստում։ Այդ մոտեցումը կարող է նպաստել ինչպես համընդհանուր քրիստոնեական պատմության, այնպես էլ հայոց եկեղեցական անցյալի առանձնահատկությունների ընկալմանը։ Հրատարակությունն արժեքավոր է նաև հայերեն կրոնական և պատմագիտական գրավոր ժառանգության ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ արտացոլում է եկեղեցական գիտելիքների տարածման, պատմական տեղեկությունների համակարգման և դրանք ընթերցողին մատչելի դարձնելու ավանդույթը։ Միաժամանակ, միայն վերնագրի և մատենագիտական տվյալների հիման վրա հնարավոր չէ հաստատել գրքում ընդգրկված առանձին իրադարձությունների, պատմական դեմքերի, ժամանակաշրջանների կամ թեմաների ամբողջական ցանկը, ուստի նկարագրությունը ներկայացնում է աշխատության վերնագրից բխող հիմնական բովանդակային ուղղվածությունը՝ առանց չստուգված մանրամասներ վերագրելու գրքին։

Կրոն

Այս աստվածաբանական աշխատությունը ներկայացնում է քրիստոնեական եկեղեցու նշանավոր հայրերից մեկի՝ Սուրբ Հովհան Ոսկեբերանի մեկնողական ավանդությունը՝ նվիրված Հին Կտակարանի Եսայի մարգարեի գրքի բովանդակության և հոգևոր իմաստի բացահայտմանը։ Եսայի մարգարեի գիրքը կարևոր տեղ է զբաղեցնում աստվածաշնչյան գրականության մեջ՝ ընդգրկելով Աստծո արդարության, ժողովրդի հոգևոր վիճակի, ապաշխարության, փրկության հույսի, արդարության հաստատման և ապագա փրկչական իրադարձությունների վերաբերյալ մարգարեական խոսքեր։ Քրիստոնեական մեկնողական ավանդության մեջ այս գիրքը հատկապես նշանակալի է Մեսիայի գալստյան, աստվածային փրկագործության և մարդկության հոգևոր վերափոխման հետ կապված մարգարեությունների տեսանկյունից։ Հովհան Ոսկեբերանը հայտնի է աստվածաշնչյան բնագրերի խորքային մեկնությամբ, բարոյական հարցադրումների ընդգծմամբ և Սուրբ Գրքի ուսմունքը հավատացյալների առօրյա կյանքի հետ կապելու իր մոտեցմամբ։ Նրա մեկնողական ժառանգության կարևոր առանձնահատկություններից է աստվածաշնչյան խոսքի իմաստի բացահայտումը՝ հաշվի առնելով ինչպես բնագրի պատմական ու գրական համատեքստը, այնպես էլ դրա հոգևոր և բարոյական նշանակությունը։ Նման մեկնություններում ուշադրություն է դարձվում մարգարեական խոսքի բովանդակությանը, դրա հասցեատերերի պատմական իրավիճակին, մեղքի ու արդարության հակադրությանը, ապաշխարության անհրաժեշտությանը և Աստծո ողորմության գաղափարին։ Եսայի մարգարեի խոսքերի քրիստոնեական մեկնաբանությունը նաև հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու Հին և Նոր Կտակարանների գաղափարական կապերը, հատկապես այն հատվածները, որոնք քրիստոնեական ավանդության մեջ ընկալվել են որպես Քրիստոսի անձի, առաքելության և փրկագործության նախապատկերներ։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի աստվածաշնչյան ուսմունքի խորքային ընկալման համար, քանի որ միավորում է Սուրբ Գրքի մեկնությունը, եկեղեցու հայրերի աստվածաբանական մտածողությունը և բարոյական դաստիարակության նպատակները։ Այն ընթերցողին ուղղորդում է ուշադրություն դարձնելու հավատքի և գործերի փոխկապակցվածությանը, հոգևոր պատասխանատվությանը, արդարության պահպանմանը և Աստծո կամքի ճանաչմանը։ Սուրբ Հովհան Ոսկեբերանի մեկնողական ժառանգությունը կարևոր տեղ է զբաղեցնում քրիստոնեական աստվածաբանության պատմության մեջ և դարեր շարունակ օգտագործվել է հոգևոր կրթության, քարոզչության ու Սուրբ Գրքի ուսումնասիրության մեջ։ Այս հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ եկեղեցական գրականության, հայրաբանական ժառանգության, աստվածաշնչյան մեկնաբանության և քրիստոնեական աստվածաբանական մտքի պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել հոգևորականներին, աստվածաբաններին, բանասերներին և ընթերցողներին, որոնք ուսումնասիրում են Հովհան Ոսկեբերանի երկերը, Եսայի մարգարեի գիրքը և հայերենով պահպանված քրիստոնեական մեկնողական ավանդությունը։

Ֆիզիկա

Կոնդենսացված միջավայրերի հետ իոնացնող ճառագայթման փոխազդեցության ֆիզիկական հիմունքները-ը ֆիզիկայի և ճառագայթային ֆիզիկայի ոլորտի բարձրագույն ուսումնական ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է իոնացնող ճառագայթման և կոնդենսացված միջավայրերի փոխազդեցության հիմնական ֆիզիկական գործընթացները, աշխատությունում մանրամասն քննարկվում են ճառագայթման տեսակները՝ ալֆա, բետա, գամմա և նեյտրոնային ճառագայթներ, ինչպես նաև դրանց էներգիայի կորուստի մեխանիզմները նյութում, ներառյալ իոնացում, գրգռում և ցրման գործընթացներ, միաժամանակ բացատրվում են ճառագայթման թուլացման օրենքները, կլանման գործակիցները և նյութերի հետ փոխազդեցության միկրոսկոպիկ մոդելները, հատուկ ուշադրություն է դարձվում կոնդենսացված միջավայրերի կառուցվածքային առանձնահատկությունների ազդեցությանը ճառագայթման վարքի վրա՝ բյուրեղային, ամորֆ և հեղուկ համակարգերում, աշխատությունը նաև անդրադառնում է կիրառական ասպեկտներին՝ դոզիմետրիա, ճառագայթային պաշտպանություն, միջուկային տեխնոլոգիաներ և բժշկական ֆիզիկա, նպատակ ունենալով ձևավորել խորքային պատկերացում ճառագայթման ֆիզիկական հիմքերի և դրանց կիրառությունների մասին։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է սուպերսիմետրիկ մեխանիկայի տեսական կառուցմանը և ուսումնասիրմանը այնպիսի ֆազային տարածության պայմաններում, որն օժտված է Կելերի կառուցվածքով։ Հետազոտության հիմքում սուպերսիմետրիայի և դիֆերենցիալ երկրաչափության փոխկապակցումն է, որի միջոցով դասական և քվանտային մեխանիկայի համակարգերը նկարագրվում են ավելի ընդհանրացված երկրաչափական լեզվով։ Կելերի ֆազային տարածությունը միաժամանակ համադրում է կոմպլեքս, հերմիտյան և սիմպլեկտիկ կառուցվածքների հատկություններ, ինչի շնորհիվ այն բնական միջավայր է սուպերսիմետրիկ մեխանիկական մոդելների ձևակերպման համար։ Աշխատության կարևոր խնդիրներից է հասկանալ, թե ինչպես է Կելերի երկրաչափական կառուցվածքը ազդում համակարգի դինամիկայի, աստիճանների ազատության, Համիլտոնյան ձևակերպման և սուպերսիմետրիայի գեներատորների կառուցման վրա։ Սուպերսիմետրիկ մեխանիկան ուսումնասիրում է բոզոնային և ֆերմիոնային ազատության աստիճանների միջև հատուկ համաչափություն, որի շրջանակում համակարգի դինամիկական փոփոխականները լրացվում են ֆերմիոնային փոփոխականներով, իսկ սուպերսիմետրիայի փոխակերպումները կապում են տարբեր վիճակներ և դաշտեր։ Կելերի ֆազային տարածության կիրառումը հնարավորություն է տալիս այդ կառուցվածքները ներկայացնել երկրաչափորեն համահունչ ձևով և ուսումնասիրել սուպերսիմետրիկ համակարգերի ավելի ընդհանուր դասեր։ Աշխատության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում Կելերի բազմաձևությունների երկրաչափական հատկություններին, սիմպլեկտիկ ձևին, Պուասոնի կառուցվածքին և դրանց կապին մեխանիկական համակարգերի Համիլտոնյան նկարագրության հետ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև ֆերմիոնային փոփոխականների և դրանց համապատասխան երկրաչափական կառուցվածքների ներառումը, ինչը թույլ է տալիս ձևակերպել սուպերսիմետրիկ գործողություն և ուսումնասիրել դրա ինվարիանտությունը։ Հետազոտության ընթացքում կարող են դիտարկվել սուպերսիմետրիայի գեներատորները, նրանց Պուասոնյան կամ քվանտային կոմուտացիոն հարաբերությունները, Համիլտոնյանը և համակարգի շարժման հավասարումները։ Առանձին հետաքրքրություն է ներկայացնում դասական մոդելից քվանտային նկարագրության անցումը, որի ընթացքում երկրաչափական կառուցվածքը կարող է էական դեր ունենալ քվանտային վիճակների, օպերատորների և սպեկտրի ձևավորման հարցում։ Կելերի ֆազային տարածությամբ մոդելները կարող են կապվել նաև երկրաչափական քվանտացման, կոհոմոլոգիական մեթոդների և քվանտային դաշտի տեսության որոշ կառուցվածքների հետ՝ ստեղծելով ընդհանուր տեսական շրջանակ տարբեր ֆիզիկական համակարգերի ուսումնասիրության համար։ Աշխատության արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ այն միավորում է մաթեմատիկական ֆիզիկայի մի քանի կարևոր ուղղություններ՝ սուպերսիմետրիա, սիմպլեկտիկ և Կելերի երկրաչափություն, դասական մեխանիկա և քվանտային մեխանիկա։ Այսպիսի մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն ուսումնասիրել կոնկրետ մեխանիկական մոդելներ, այլև բացահայտել այն ընդհանուր մաթեմատիկական սկզբունքները, որոնք ընկած են սուպերսիմետրիկ համակարգերի կառուցման հիմքում։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է սուպերսիմետրիկ մեխանիկայի երկրաչափական ձևակերպման խորացված ուսումնասիրություն՝ կենտրոնանալով Կելերի ֆազային տարածության կառուցվածքի, սուպերսիմետրիկ դինամիկայի և համապատասխան մաթեմատիկական մեթոդների վրա։ Այն կարող է հետաքրքրել տեսական և մաթեմատիկական ֆիզիկայով, սուպերսիմետրիայի տեսությամբ, երկրաչափական մեխանիկայով և քվանտային տեսությունների մաթեմատիկական հիմքերով զբաղվող հետազոտողներին և մասնագիտացված ուսանողներին։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է հին Վանի թագավորության արքա Ռուսա II-ի արձանագրության ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով դրա պատմական, լեզվաբանական և աղբյուրագիտական նշանակությունը։ Վերլուծվում են արձանագրության բովանդակությունը, գրության առանձնահատկությունները, ստեղծման պատմական համատեքստը և դրա կապը Վանի թագավորության քաղաքական, վարչական և ռազմական գործունեության հետ։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում սեպագիր արձանագրությունների ընթերցման, թարգմանության և մեկնաբանության հարցերին, ինչպես նաև դրանց միջոցով վերականգնվող պատմական իրադարձություններին, պետական կառավարման համակարգին և կրոնամշակութային պատկերացումներին։ Հետազոտությունը կարևոր սկզբնաղբյուրային նշանակություն ունի Ուրարտուի պատմության, հին Արևելքի քաղաքակրթությունների և հայկական լեռնաշխարհի հնագույն պատմության ուսումնասիրության համար՝ հետաքրքրություն ներկայացնելով պատմաբանների, հնագետների, լեզվաբանների և էպիգրաֆիկայի ոլորտի մասնագետների համար։