Основные проблемы рационального использования ресурсов строительного производства в горных условиях

Մանկավարժություն

Այս թեման վերաբերում է ապացուցումների ուսուցման գործընթացի կազմակերպման գիտամեթոդական հիմքերին և այն մեխանիզմներին, որոնց միջոցով հնարավոր է կանխատեսել ուսումնական չափորոշիչներով սահմանված արդյունքների ձևավորումը և զարգացումը։ Այն ընդգրկում է մաթեմատիկական մտածողության, տրամաբանական հիմնավորման և ապացուցման կարողությունների ձևավորման գործընթացի ուսումնասիրությունը՝ դիտարկելով, թե ինչպես են ուսանողները կամ սովորողները յուրացնում ապացուցման կառուցվածքը, քայլերի հաջորդականությունը և հիմնավորման ճշգրտությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսուցման մեթոդների ընտրությանը, գնահատման չափանիշների մշակմանը և ուսումնական արդյունքների կանխատեսման մոդելներին, որոնք թույլ են տալիս կանխատեսել սովորողների առաջընթացը ըստ կրթական չափորոշիչների։ Այս մոտեցումը հիմնված է կրթական չափագիտության, դիդակտիկայի և մաթեմատիկայի ուսուցման տեսությունների համադրման վրա՝ ապահովելով ուսուցման արդյունավետության վերլուծություն և բարելավման հնարավորություններ։

Մշակույթ

Աշխատությունը նվիրված է Հարություն Կալենցի գեղանկարչական արվեստում գույնի դերի և գունային համակարգի առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով նրա ստեղծագործական մտածողության ձևավորումը և գեղարվեստական արտահայտչամիջոցները։ Գրքում վերլուծվում են Կալենցի գունային լուծումների կառուցվածքը, լուսաստվերի կիրառությունը, գունային հակադրությունների և նրբերանգների միջոցով ստեղծվող հուզական ազդեցությունը։ Հեղինակը դիտարկում է նաև եվրոպական և արևելյան գեղարվեստական ավանդույթների ազդեցությունը նրա ստեղծագործության վրա՝ ցույց տալով, թե ինչպես է ձևավորվում յուրօրինակ գունային լեզու՝ համադրելով ավանդական և մոդեռնիստական մոտեցումները։ Աշխատության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Կալենցի թեմատիկ կոմպոզիցիաներում գույնի իմաստաբանական դերին՝ որպես տրամադրության, խորհրդանշական բովանդակության և տարածական ընկալման հիմնական միջոց։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է արվեստաբանների, գեղանկարիչների, ուսանողների և հայ կերպարվեստի հետազոտողների համար՝ նպաստելով Հարություն Կալենցի ստեղծագործության գունային համակարգի խորքային և համակարգված ընկալմանը։

Lեզվաբանություն

Լեզվաբանական, քերականագիտական և զուգադրական լեզվաբանության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ժամանակային հարաբերականության կարգի ուսումնասիրությանը ժամանակակից անգլերենում՝ իսպաներենի համապատասխան քերականական և իմաստային կառույցների համեմատությամբ։ Քննության են առնվում ժամանակի լեզվական արտահայտման միջոցները, բայական ժամանակաձևերի համակարգերը և գործողությունների ժամանակային փոխհարաբերությունների ներկայացման առանձնահատկությունները երկու լեզուներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բացարձակ և հարաբերական ժամանակների տարբերակմանը, խոսքի պահի ու գործողության ժամանակի փոխհարաբերությանը, ինչպես նաև միաժամանակության, նախորդման և հաջորդման իմաստների քերականական արտահայտությանը։ Վերլուծվում են անգլերենի բայական ժամանակաձևերի, վաղակատար և շարունակական ձևերի գործառույթները՝ իսպաներենի համապատասխան ժամանակաձևերի և կերպային տարբերությունների զուգադրությամբ։ Քննարկվում են ժամանակների համաձայնեցման, ուղղակի և անուղղակի խոսքի, ստորադասական նախադասությունների և բարդ շարահյուսական կառույցների շրջանակներում ժամանակային հարաբերությունների արտահայտման օրինաչափությունները։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են դիտարկվել անգլերենի և իսպաներենի ժամանակային ձևերի իմաստային համապատասխանությունները, դրանց կիրառության սահմանափակումները և համատեքստով պայմանավորված տարբերությունները։ Անդրադարձ է կատարվում բայական ժամանակի, կերպի և եղանակի փոխկապակցվածությանը, ինչպես նաև ժամանակային հարաբերականության արտահայտման բառային ու շարահյուսական միջոցներին։ Կարևորվում է զուգադրական վերլուծության նշանակությունը երկու լեզուների քերականական համակարգերի ընդհանրությունների և տարբերությունների բացահայտման, թարգմանական համարժեքների ընտրության և օտար լեզուների դասավանդման մեթոդիկայի կատարելագործման տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ընդհանուր և զուգադրական լեզվաբանության, անգլերենի և իսպաներենի քերականության, թարգմանաբանության ու օտար լեզուների ուսուցման ոլորտների մասնագետների և հետազոտողների համար։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում գործազրկության նվազեցման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ աշխատաշուկայի ձևավորման, զբաղվածության պետական քաղաքականության և սոցիալ-տնտեսական զարգացման փոխկապակցվածության համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում գործազրկության մակարդակի վրա ազդող տնտեսական, ժողովրդագրական, սոցիալական և ինստիտուցիոնալ գործոնների բացահայտումն է, ինչպես նաև դրա կրճատման արդյունավետ մեխանիզմների մշակումը։ ՀՀ աշխատաշուկայի կարևոր խնդիրներից են աշխատուժի առաջարկի և պահանջարկի անհամապատասխանությունը, տարածքային տարբերությունները, երիտասարդների և որոշ սոցիալական խմբերի աշխատանքի տեղավորման դժվարությունները, ինչպես նաև աշխատատեղերի վերաբերյալ տեղեկատվության հասանելիության խնդիրները։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել գործազրկության կառուցվածքն ու դինամիկան, դրա պատճառները, գործազուրկների սոցիալ-ժողովրդագրական կազմը, մասնագիտական որակավորման և աշխատաշուկայի պահանջների անհամապատասխանությունը, ինչպես նաև երկարատև գործազրկության և աշխատանքային միգրացիայի հետ կապված երևույթները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կառուցվածքային գործազրկությանը, երբ աշխատուժի առկա հմտությունները չեն համապատասխանում տնտեսության կողմից առաջարկվող աշխատատեղերի պահանջներին։ Այս խնդրի լուծման համար կարևոր նշանակություն ունեն մասնագիտական վերապատրաստումը, վերաորակավորումը, կրթության և աշխատաշուկայի կապի ամրապնդումը և գործատուների պահանջներին համապատասխան մարդկային կապիտալի զարգացումը։ ՀՀ զբաղվածության 2025–2031 թվականների ռազմավարական ծրագիրը նույնպես առաջնահերթ է համարում մրցունակ և զբաղունակ աշխատուժի ձևավորումը, բարձր արտադրողականությամբ աշխատատեղերի ընդլայնումը և աշխատուժի առաջարկի ու պահանջարկի անհամապատասխանությունների կրճատումը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև գործազրկության տարածքային առանձնահատկություններին՝ հաշվի առնելով Երևան քաղաքի և մարզերի միջև տնտեսական ակտիվության, աշխատատեղերի քանակի, մասնագիտական հնարավորությունների և ենթակառուցվածքների տարբերությունները։ Կարևոր ուղղություն է երիտասարդների, կանանց, երկար ժամանակ աշխատանք չունեցող անձանց, հաշմանդամություն ունեցող անձանց և աշխատաշուկայում այլ առումով խոցելի խմբերի զբաղվածության խթանումը։ Ժամանակակից պետական քաղաքականության շրջանակում նախատեսվում են նաև նպատակային միջոցառումներ, օրինակ՝ 63 տարեկանից բարձր անձանց և հաշմանդամություն ունեցող անձանց աշխատանքի տեղավորման դեպքում գործատուների համար աջակցության մեխանիզմներ։ Աշխատանքում կարող են վերլուծվել նաև փոքր և միջին ձեռնարկատիրության զարգացման, նոր աշխատատեղերի ստեղծման, ներդրումների խթանման և մարզային տնտեսական ակտիվության բարձրացման հնարավորությունները՝ որպես գործազրկության նվազեցման անուղղակի, բայց երկարաժամկետ արդյունավետ միջոցներ։ Միաժամանակ կարևոր է պետական զբաղվածության ծառայությունների արդյունավետության բարձրացումը՝ աշխատանքի որոնողների և գործատուների միջև կապի բարելավման, թափուր աշխատատեղերի վերաբերյալ տեղեկատվության հասանելիության և անհատականացված խորհրդատվության միջոցով։ ՀՀ օրենսդրությամբ զբաղվածության պետական քաղաքականության նպատակներից է կայուն զբաղվածության ապահովման պայմանների ստեղծումը, ինչպես նաև աշխատուժի պահանջարկի և առաջարկի արդյունավետ համադրումը։ Աշխատության գործնական նշանակությունը կայանում է նրանում, որ գործազրկության նվազեցման արդյունավետ քաղաքականությունը կարող է միաժամանակ նպաստել բնակչության եկամուտների աճին, աղքատության կրճատմանը, մարդկային կապիտալի արդյունավետ օգտագործմանը, սոցիալական ներառմանը և երկրի տնտեսական ներուժի ընդլայնմանը։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը գործազրկությունը դիտարկում է ոչ միայն որպես աշխատատեղերի պակասի, այլև աշխատաշուկայի կառուցվածքային անհավասարակշռությունների հետևանք՝ ընդգծելով կրթության և աշխատանքի շուկայի համապատասխանեցման, նոր և բարձր արտադրողականությամբ աշխատատեղերի ստեղծման, մասնագիտական վերապատրաստման, ձեռնարկատիրության խթանման և զբաղվածության պետական աջակցության համակարգի կատարելագործման անհրաժեշտությունը։

Տեխնոլոգիա

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է կարծր համաձուլվածքների և մեքենամասերի ջերմաքիմիական մշակման տեխնոլոգիայի կատարելագործմանը, ինչպես նաև գործընթացի հիմնական պարամետրերի լավարկմանը։ Հետազոտության հիմքում մետաղական և կարծր նյութերի մակերևութային ու ծավալային հատկությունների նպատակային փոփոխությունն է՝ դրանց մաշակայունությունը, կարծրությունը, ամրությունը, ջերմակայունությունը և շահագործման երկարակեցությունը բարձրացնելու նպատակով։ Ջերմաքիմիական մշակումը դիտարկվում է որպես մեքենաշինության մեջ կիրառվող կարևոր տեխնոլոգիական միջոց, որի ընթացքում ջերմային ազդեցությունը համակցվում է քիմիական միջավայրի ներգործության հետ՝ նյութի մակերևութային շերտի բաղադրությունն ու կառուցվածքը փոփոխելու համար։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են կարծր համաձուլվածքների և մեքենամասերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, դրանց շահագործման պայմանները և այն գործոնները, որոնք որոշում են մշակված մակերևույթի ծառայողական հատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մակերևույթի և միջուկի հատկությունների փոխհարաբերությանը, քանի որ մեքենամասերի աշխատանքի ժամանակ հաճախ անհրաժեշտ է միաժամանակ ապահովել մակերևութային բարձր կարծրություն և ներքին շերտերի բավարար ամրություն ու դիմացկունություն։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ջերմաքիմիական մշակման տարբեր եղանակների ուսումնասիրությունը։ Կախված մշակվող նյութի տեսակից և պահանջվող արդյունքից՝ կարող են կիրառվել ածխակալման, ազոտավորման, ածխաազոտման և մակերևութային հատկությունները փոփոխող այլ գործընթացներ։ Դրանցից յուրաքանչյուրն ունի իր տեխնոլոգիական առանձնահատկությունները և պահանջում է ջերմաստիճանի, մշակման տևողության, միջավայրի բաղադրության և այլ պարամետրերի ճիշտ ընտրություն։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում է ջերմաստիճանի ազդեցությունը մշակման ընթացքի և վերջնական հատկությունների վրա։ Ջերմաստիճանի փոփոխությունը կարող է ազդել նյութի կառուցվածքային փոխակերպումների, դիֆուզիոն գործընթացների և մակերևութային շերտի ձևավորման արագության վրա։ Չափազանց ցածր ջերմաստիճանը կարող է չապահովել անհրաժեշտ փոխակերպումները, իսկ չափազանց բարձր ջերմաստիճանը կարող է հանգեցնել անցանկալի կառուցվածքային փոփոխությունների, դեֆորմացիաների կամ նյութի հատկությունների վատթարացման։ Հետևաբար ջերմաստիճանային ռեժիմի ընտրությունը դիտարկվում է որպես տեխնոլոգիական գործընթացի արդյունավետության առանցքային խնդիր։ Մեկ այլ կարևոր գործոն է մշակման տևողությունը։ Ջերմաքիմիական գործընթացների ընթացքում նյութի մակերևույթ ներթափանցող տարրերի տարածման խորությունը և ձևավորվող շերտի հատկությունները մեծապես կախված են ժամանակից։ Մշակման չափազանց կարճ տևողությունը կարող է հանգեցնել անբավարար խորության կամ ոչ ամբողջական ձևավորված շերտի, մինչդեռ չափազանց երկար գործընթացը կարող է մեծացնել էներգիայի և ժամանակի ծախսը՝ առանց համարժեք տեխնիկական առավելության։ Աշխատանքում կարևորվում է նաև քիմիական միջավայրի կազմի ուսումնասիրությունը։ Մշակման միջավայրի բաղադրությունը կարող է որոշել մակերևութային շերտում ներթափանցող տարրերի կոնցենտրացիան, դիֆուզիայի ինտենսիվությունը և ձևավորվող կառուցվածքային փուլերի բնույթը։ Այդ պատճառով միջավայրի պարամետրերի ճիշտ ընտրությունը կարևոր է անհրաժեշտ մակերևութային հատկություններ ստանալու և գործընթացի կրկնելիությունն ապահովելու համար։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է մշակման ենթարկված նյութերի և մեքենամասերի կառուցվածքաֆազային վիճակի ուսումնասիրությունը։ Միկրոկառուցվածքի, մակերևութային շերտի հաստության, կարծրության բաշխման և այլ բնութագրերի հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու կիրառված տեխնոլոգիական ռեժիմների ազդեցությունը և բացահայտելու առավել արդյունավետ պայմանները։ Այս տվյալների համադրումը մեխանիկական փորձարկումների արդյունքների հետ թույլ է տալիս կապ հաստատել նյութի կառուցվածքի և դրա շահագործական հատկությունների միջև։ Աշխատանքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մաշակայունության բարձրացման խնդրին։ Մեքենամասերի շահագործման ընթացքում մակերևույթները ենթարկվում են շփման, ճնշման, հարվածային և ջերմային ազդեցությունների, որոնց հետևանքով կարող են առաջանալ մաշվածություն, ճաքեր, դեֆորմացիաներ և այլ վնասումներ։ Մակերևութային շերտի հատկությունների նպատակային փոփոխությունը կարող է զգալիորեն բարձրացնել մեքենամասերի դիմադրությունը նման ազդեցությունների նկատմամբ և երկարացնել դրանց ծառայության ժամկետը։ Հետազոտության մյուս կարևոր ուղղությունը գործընթացի լավարկումն է։ Լավարկման նպատակն է ընտրել այնպիսի տեխնոլոգիական պարամետրերի համակցություն, որի դեպքում ստացվում է պահանջվող որակի մակերևութային շերտ՝ նվազագույն կամ ընդունելի ժամանակային, էներգետիկ և նյութական ծախսերով։ Այդ նպատակով կարող են ուսումնասիրվել տարբեր գործոնների փոխազդեցությունները, կառուցվել փորձարարական կախվածություններ և կիրառվել մաթեմատիկական կամ վիճակագրական մեթոդներ՝ օպտիմալ ռեժիմների ընտրության համար։ Աշխատանքում կարող է գնահատվել նաև մշակման տեխնոլոգիայի արտադրական արդյունավետությունը։ Տեխնոլոգիական ռեժիմի կատարելագործումը պետք է հաշվի առնի ոչ միայն նյութի վերջնական հատկությունները, այլև սարքավորումների արտադրողականությունը, էներգիայի ծախսը, գործընթացի տևողությունը, մշակման կայունությունը և արտադրանքի որակի կրկնելիությունը։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս տեխնոլոգիական նորարարությունը կապել մեքենաշինական արտադրության իրական պահանջների հետ։ Առանձին նշանակություն ունի մշակման տեխնոլոգիայի կիրառելիությունը տարբեր տեսակի մեքենամասերի համար։ Ատամնանիվները, լիսեռները, առանցքները, կտրող գործիքները, ձևավորող տարրերը և այլ դետալներ կարող են աշխատել տարբեր բեռնվածությունների և շփման պայմաններում, ուստի դրանց համար անհրաժեշտ մակերևութային հատկությունները նույնպես տարբեր են։ Այդ պատճառով մշակման ռեժիմները պետք է ընտրվեն՝ հաշվի առնելով դետալի նյութը, երկրաչափական ձևը, չափերը և շահագործման պայմանները։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը համադրում է նյութագիտության, մետաղագիտության, ջերմային մշակման և մեքենաշինական տեխնոլոգիայի մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով կատարելագործել կարծր համաձուլվածքների և մեքենամասերի ջերմաքիմիական մշակման գործընթացները և գիտականորեն հիմնավորել դրանց օպտիմալ պարամետրերը։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են նպաստել բարձր մաշակայունությամբ, կարծրությամբ և շահագործական երկարակեցությամբ մեքենամասերի ստացմանը, արտադրական գործընթացների արդյունավետության բարձրացմանը և տեխնոլոգիական ծախսերի նվազեցմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել մեքենաշինության, մետաղամշակման, նյութագիտության, գործիքաշինության և արտադրական տեխնոլոգիաների ոլորտներում աշխատող մասնագետների, ինժեներների, տեխնոլոգների և հետազոտողների համար։

Բժշկություն

Գիրքը նվիրված է խխունջային լսողության կորստի ախտորոշման, բուժման և կանխարգելման իմունաբանական ասպեկտների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ հիմնված կլինիկական հետազոտությունների արդյունքների վրա։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են հիվանդության առաջացման մեխանիզմները, իմունային համակարգի դերը լսողական խանգարումների զարգացման գործընթացում, ինչպես նաև իմունաբանական ցուցանիշների նշանակությունը վաղ ախտորոշման և հիվանդության ընթացքի գնահատման համար։ Հեղինակը վերլուծում է ժամանակակից ախտորոշիչ մեթոդների արդյունավետությունը, բուժման տարբեր մոտեցումները և կանխարգելիչ միջոցառումների կիրառման հնարավորությունները՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով հիվանդների անհատական առանձնահատկություններին և բուժման արդյունքների բարելավմանը։ Գրքում համադրվում են տեսական գիտելիքներն ու կլինիկական փորձը՝ ներկայացնելով հիվանդության վաղ հայտնաբերման, բուժման արդյունավետության բարձրացման և լսողական ֆունկցիայի պահպանմանն ուղղված գիտականորեն հիմնավորված առաջարկություններ։ Աշխատությունը նախատեսված է օտորինոլարինգոլոգների, իմունոլոգների, աուդիոլոգների, կլինիկական բժիշկների, գիտահետազոտողների, բժշկական բուհերի ուսանողների և լսողական համակարգի հիվանդություններով հետաքրքրվող մասնագետների համար։