Процессы сохранения этнической самобытности армян в полиэтнической среде Дагестана

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է բարձրադիր գոտու բնական և ֆիզիոլոգիական պայմաններում օրգանիզմի վեգետատիվ գործառույթների կարգավորման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ վերահսկվող շնչառության և հակաօքսիդանտային միջոցների կիրառման համատեքստում։ Քննարկվում են բարձրության ազդեցությամբ առաջացող ֆիզիոլոգիական փոփոխությունները, մթնոլորտային ճնշման և թթվածնի մասնակի ճնշման նվազման հետևանքները, ինչպես նաև օրգանիզմի հարմարվողական մեխանիզմների ձևավորման օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վեգետատիվ նյարդային համակարգի գործունեությանը, սրտանոթային և շնչառական համակարգերի փոխկապակցվածությանը, սրտի հաճախության, զարկերակային ճնշման և շնչառության ռիթմի կարգավորման առանձնահատկություններին։ Ուսումնասիրվում են վերահսկվող շնչառության տարբեր եղանակների հնարավոր ազդեցությունները օրգանիզմի թթվածնային ապահովման, վեգետատիվ հավասարակշռության, սրտանոթային ցուցանիշների և ֆիզիոլոգիական հարմարվողականության վրա։ Անդրադարձ է կատարվում բարձրադիր պայմաններում օքսիդատիվ սթրեսի առաջացման մեխանիզմներին, ազատ ռադիկալային գործընթացների ակտիվացմանը և հակաօքսիդանտային պաշտպանական համակարգի նշանակությանը։ Կարևորվում են հակաօքսիդանտների հնարավոր ազդեցությունները բջջային նյութափոխանակության, օքսիդավերականգնման հավասարակշռության և օրգանիզմի ֆունկցիոնալ վիճակի պահպանման գործընթացներում։ Դիտարկվում են նաև վերահսկվող շնչառության և հակաօքսիդանտների համակցված կիրառման հնարավորությունները, դրանց ազդեցության գնահատման ֆիզիոլոգիական ցուցանիշները և տարբեր բարձրությունների պայմաններում օրգանիզմի արձագանքման առանձնահատկությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել շնչառական, սրտանոթային և կենսաքիմիական ցուցանիշների գրանցման ու համեմատական վերլուծության մեթոդներ՝ վեգետատիվ կարգավորման փոփոխությունների օրինաչափությունները բացահայտելու նպատակով։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի բարձրադիր ֆիզիոլոգիայի, օրգանիզմի հարմարվողականության մեխանիզմների, շնչառության կարգավորման և հակաօքսիդանտային պաշտպանության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել ֆիզիոլոգների, կենսաբանների, բժշկագիտության մասնագետների, սպորտային ֆիզիոլոգների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Մաթեմատիկա

Գիրքը նվիրված է B մեզոնների հազվադեպ տրոհումների և CP ինվարիանտության խախտման երևույթների տեսական ու փորձարարական ուսումնասիրությանը՝ Ստանդարտ մոդելի և դրանից դուրս տեսությունների շրջանակներում։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են տարրական մասնիկների փոխազդեցությունների հիմնարար գործընթացները, B մեզոնների քայքայման մեխանիզմները, ինչպես նաև այն պայմանները, որոնց դեպքում կարող են ի հայտ գալ մասնիկների և հակամասնիկների վարքագծային տարբերություններ։ Հեղինակը վերլուծում է CP խախտման դերը տիեզերքի նյութ–հականյութ անհավասարակշռության բացատրության մեջ, ներկայացնում է Ստանդարտ մոդելի կանխատեսումները և քննարկում է հնարավոր նոր ֆիզիկական երևույթների որոնման ուղղությունները։ Աշխատությունում անդրադարձ է կատարվում հազվադեպ տրոհումների տեսական հաշվարկներին, քվանտային դաշտերի տեսության մեթոդներին, փորձարարական տվյալների մեկնաբանությանը և այն սահմանափակումներին, որոնք դրվում են Ստանդարտ մոդելի ընդլայնված տարբերակների վրա։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի ժամանակակից մասնիկների ֆիզիկայի զարգացման, հիմնարար փոխազդեցությունների բնույթի բացահայտման և նոր ֆիզիկական տեսությունների ստուգման համար։ Գիրքը նախատեսված է ֆիզիկոսների, մասնիկների ֆիզիկայի ոլորտի հետազոտողների, ասպիրանտների, դասախոսների և տեսական ֆիզիկայով հետաքրքրվող ուսանողների համար։

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է արգենտինացի գրող Խուլիո Կորտասարի արձակում պատմվածքի ժանրի զարգացման առանձնահատկությունների, կառուցվածքային փոփոխությունների և գեղարվեստական նորարարությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում գրողի ստեղծագործական տարբեր փուլերում կարճ արձակի ձևափոխման ընթացքն է՝ վաղ շրջանի համեմատաբար ավանդական պատմողական կառուցվածքներից մինչև իրականության և երևակայականի սահմանները խախտող բարդ ու փորձարարական ձևերը։ Քննության են առնվում սյուժեի կազմակերպման, ժամանակի և տարածության կառուցման, պատմողի դիրքի, կերպարների համակարգի, կոմպոզիցիայի և լեզվաոճական միջոցների փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում առօրյա իրականության մեջ անսպասելի, խորհրդավոր կամ ֆանտաստիկ տարրերի ներթափանցման եղանակներին, որոնց միջոցով սովորական իրավիճակը աստիճանաբար ձեռք է բերում բազմիմաստ և անորոշ բնույթ։ Ուսումնասիրվում է նաև բաց ավարտի նշանակությունը, երբ հեղինակը խուսափում է իրադարձությունների միանշանակ բացատրությունից և ընթերցողին ներգրավում է ստեղծագործության իմաստային կառուցման գործընթացում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում պատմողական հեռանկարի փոփոխականությունը, ժամանակային հաջորդականության խախտումը և տարբեր իրականությունների զուգահեռ ներկայացումը, որոնք պատմվածքի ավանդական կառուցվածքին հաղորդում են նոր հնարավորություններ։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև գրողի ստեղծագործություններում խաղի սկզբունքին, ինտերտեքստային կապերին, խորհրդանշական պատկերներին և լեզվական փորձարարությանը՝ բացահայտելով դրանց դերը ժանրային նորացման գործընթացում։ Պատմվածքների համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու հեղինակի գեղարվեստական մտածողության զարգացմանը և պարզելու, թե ինչպես են նրա ստեղծագործական որոնումները փոխում կարճ արձակի ձևային ու բովանդակային սահմանները։ Կորտասարի ժանրային փորձարարությունները դիտարկվում են նաև լատինաամերիկյան և համաշխարհային գրականության զարգացման համատեքստում՝ ընդգծելով նրա ներդրումը XX դարի պատմվածքի նոր գեղագիտության ձևավորման մեջ։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը պատմվածքը ներկայացնում է ոչ թե որպես անփոփոխ գրական ձև, այլ որպես շարունակաբար վերափոխվող ժանր, որի միջոցով գրողը փորձարկում է պատմողական նոր ռազմավարություններ և վերաիմաստավորում իրականության, երևակայության, ժամանակի ու ընթերցողի փոխհարաբերությունները։

Իրավաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է ՀՀ քրեական դատավարությունում օրինական ուժի մեջ մտած վերջնական դատավարական որոշումների՝ նոր երևան եկած կամ նոր հանգամանքներով վերանայման իրավական և դատավարական հիմնահարցերի համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն բացառիկ դատավարական մեխանիզմն է, որը հնարավորություն է տալիս վերջնական դատական որոշման նկատմամբ նոր քննություն իրականացնել այն դեպքերում, երբ հետագայում ի հայտ են գալիս այնպիսի փաստեր կամ իրավական հանգամանքներ, որոնք կարող են էականորեն ազդել գործի ելքի վրա։ Աշխատությունում վերլուծվում են այս ինստիտուտի էությունը, նպատակները, տեղը քրեական դատավարության համակարգում և դրա հարաբերակցությունը դատական ակտերի վերանայման մյուս ձևերի հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նոր երևան եկած և նոր հանգամանքների տարբերակմանը, դրանց իրավական բնույթին և յուրաքանչյուր հիմքի կիրառման նախադրյալներին։ Ուսումնասիրվում են այն դեպքերը, երբ վերջնական որոշման կայացման պահին գոյություն ունեցած, սակայն դատարանին անհայտ հանգամանքները հետագայում բացահայտվում են և կարող են էական նշանակություն ունենալ գործի ճիշտ լուծման համար։ Միաժամանակ քննարկվում են այնպիսի նոր իրավական հանգամանքներ, որոնք կարող են առաջանալ կամ հաստատվել վերջնական դատավարական որոշումից հետո և հիմք հանդիսանալ դրա վերանայման համար։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է նաև դատավարական սխալների, ապացույցների արժանահավատության և նոր ի հայտ եկած փաստերի փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը։ Քննության են առնվում կեղծ ապացույցների, վկայի կեղծ ցուցմունքի, փորձագետի ոչ հավաստի եզրակացության և այլ էական հանգամանքների ազդեցությունը դատական որոշման օրինականության ու հիմնավորվածության վրա։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի դատական ակտի վերջնականության և արդարադատության շահերի միջև հավասարակշռության խնդիրը․ մի կողմից անհրաժեշտ է ապահովել օրինական ուժի մեջ մտած դատական որոշումների կայունությունը, իսկ մյուս կողմից՝ հնարավորություն ստեղծել այնպիսի որոշումների վերանայման համար, որոնց նկատմամբ հետագայում ի հայտ են եկել էական նոր փաստեր կամ իրավական հանգամանքներ։ Ուսումնասիրության շրջանակում անդրադարձ է կատարվում նաև վերանայման ընթացակարգին, դրա նախաձեռնելու հիմքերին, իրավասու սուբյեկտներին, դատարանի լիազորություններին և վերանայման արդյունքում հնարավոր դատավարական լուծումներին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել քրեական դատավարության մասնագետների, դատավորների, դատախազների, փաստաբանների, իրավաբանների, իրավագիտության դասախոսների, ասպիրանտների և դատավարական իրավունքի հիմնահարցերով զբաղվող հետազոտողների համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպատակ ունի բացահայտելու վերջնական դատավարական որոշումների վերանայման ինստիտուտի տեսական և գործնական խնդիրները, գնահատելու դրա կիրառման արդյունավետությունը և ներկայացնելու այն կատարելագործելու հնարավոր ուղղությունները՝ արդարադատության, օրինականության և անձի իրավունքների արդյունավետ պաշտպանության տեսանկյունից։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է ֆիբրոբլաստների աճի գործոնների և շագանակագեղձի բարորակ գերաճի հետ կապված ստորին միզուղիների ախտանշանների առաջընթացի միջև հնարավոր փոխկապակցվածության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում բջջային աճը, տարբերակումը և հյուսվածքային վերակազմավորումը կարգավորող ազդանշանային մեխանիզմների դերն է հիվանդության կենսաբանական զարգացման գործընթացում։ Ֆիբրոբլաստների աճի գործոնները դիտարկվում են որպես բազմագործառույթ ազդանշանային սպիտակուցների խումբ, որոնք մասնակցում են բջիջների կենսագործունեության և հյուսվածքային հավասարակշռության կարգավորմանը, ուստի դրանց ակտիվության փոփոխությունները կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել շագանակագեղձի հյուսվածքային փոփոխությունների ուսումնասիրման համար։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել կենսաբանական ցուցանիշները հիվանդների կլինիկական բնութագրերի հետ՝ գնահատելով դրանց կապը ախտանշանների արտահայտվածության, հիվանդության ընթացքի և հյուսվածքային փոփոխությունների առանձնահատկությունների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել շագանակագեղձի ստրոմալ և էպիթելային բաղադրիչների փոխազդեցությանը, քանի որ դրանց միջև ազդանշանային հաղորդակցությունը կարևոր նշանակություն ունի հյուսվածքի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ վիճակի պահպանման համար։ Ստորին միզուղիների ախտանշանների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հիվանդության գնահատումը կապել ոչ միայն օրգանի կառուցվածքային փոփոխությունների, այլև միզարձակման ֆունկցիոնալ խանգարումների և կյանքի որակի հետ։ Կարևոր ուղղություն է կլինիկական դրսևորումների առաջընթացի հետ կապված հնարավոր կենսաբանական ցուցանիշների բացահայտումը, որոնք կարող են նպաստել հիվանդության զարգացման մեխանիզմների ավելի ամբողջական ըմբռնմանը։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել, որ ախտանշանների ծանրությունն ու շագանակագեղձի կառուցվածքային փոփոխությունների աստիճանը միշտ չէ, որ ուղղակիորեն համապատասխանում են միմյանց, քանի որ կլինիկական պատկերի ձևավորմանը կարող են մասնակցել բազմաթիվ փոխկապակցված գործոններ։ Հետևաբար աճի գործոնների նշանակությունը դիտարկվում է բազմագործոն կենսաբանական և կլինիկական համակարգի շրջանակում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ուրոլոգիայի, բջջային կենսաբանության, մոլեկուլային բժշկության և կլինիկական հետազոտությունների մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով խորացնել պատկերացումները շագանակագեղձի բարորակ գերաճի առաջընթացի մեխանիզմների և դրա հետ կապված ստորին միզուղիների ախտանշանների զարգացման վերաբերյալ։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է Կարնո կրթական համակարգի ձևավորման, զարգացման և կազմակերպական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը 19-րդ դարի երկրորդ կեսից մինչև 20-րդ դարի սկիզբը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Սանասարյան վարժարանի գործունեությանը։ Հետազոտությունը կրթական կյանքը դիտարկում է Օսմանյան կայսրության արևելյան շրջանների հայության հասարակական, մշակութային և ազգային զարգացման համատեքստում՝ ցույց տալով, թե ինչպես էին դպրոցական հաստատությունները դառնում կրթության տարածման, ազգային ինքնագիտակցության ամրապնդման և մտավոր կյանքի զարգացման կարևոր կենտրոններ։ Ուսումնասիրության առանցքային թեմաներից է Կարնո կրթական միջավայրի ձևավորման պատմական նախադրյալների բացահայտումը, դպրոցների ցանցի զարգացումը, ուսումնական հաստատությունների կազմակերպչական կառուցվածքը և դրանց կրթադաստիարակչական նպատակները։ Առանձնահատուկ տեղ է հատկացվում Սանասարյան վարժարանին՝ որպես ժամանակաշրջանի հայ կրթական կյանքի կարևորագույն հաստատություններից մեկի, որի գործունեությունը դուրս էր գալիս սովորական դպրոցական կրթության շրջանակներից և կապված էր ազգային մտավոր ներուժի ձևավորման ու մասնագիտական պատրաստության խնդիրների հետ։ Հետազոտության ընթացքում կարող են ուսումնասիրվել վարժարանի հիմնադրման պայմանները, ֆինանսավորման աղբյուրները, կառավարման համակարգը, ուսուցչական կազմը, աշակերտների ընդունելության և կրթության կազմակերպման սկզբունքները։ Կարևոր ուղղություն է նաև ուսումնական ծրագրերի ուսումնասիրությունը․ կարող են դիտարկվել հայագիտական, լեզվական, պատմական, բնագիտական և այլ առարկաների տեղն ու դերը կրթական գործընթացում, ինչպես նաև տեսական գիտելիքների և գործնական պատրաստության հարաբերակցությունը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ հայոց լեզվի և գրականության, ազգային պատմության ու մշակույթի ուսուցմանը՝ որպես ազգային ինքնության պահպանման և սերունդների կրթության կարևոր բաղադրիչների։ Միաժամանակ կարող են ուսումնասիրվել օտար լեզուների, գիտությունների և մասնագիտական առարկաների դասավանդման առանձնահատկությունները, որոնք նպաստում էին շրջանավարտների ավելի լայն կրթական ու մասնագիտական հնարավորությունների ձևավորմանը։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է նաև ուսուցչական կադրերի պատրաստման և մանկավարժական գաղափարների տարածման հարցը։ Դպրոցների գործունեության միջոցով տարածվում էին ժամանակի առաջադեմ մանկավարժական պատկերացումները, ուսուցման նոր մեթոդները և աշակերտակենտրոն մոտեցումները, որոնք աստիճանաբար փոփոխում էին ավանդական կրթական մշակույթը։ Կարող է ուսումնասիրվել նաև կրթության հասանելիության խնդիրը, աշակերտների սոցիալական կազմը և տարբեր բնակավայրերից սովորողների ներգրավումը։ Սանասարյան վարժարանի գործունեությունը հատկապես կարևոր էր նրանով, որ այն նպաստում էր կրթված ազգային մտավորականության և մասնագետների ձևավորմանը, որոնցից շատերը հետագայում դեր են ունեցել հայկական հասարակական, մշակութային, կրթական և քաղաքական կյանքում։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև Կարնոյի կրթական հաստատությունների և համայնքային կյանքի փոխհարաբերությանը՝ ցույց տալով, թե ինչպես էին դպրոցները մասնակցում ազգային կազմակերպվածության և մշակութային կյանքի պահպանմանը։ Պատմական համատեքստի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու նաև այն սահմանափակումներն ու դժվարությունները, որոնց պայմաններում գործում էին հայկական դպրոցները՝ կապված վարչական վերահսկողության, ֆինանսական խնդիրների, քաղաքական անկայունության և կրթական ռեսուրսների սահմանափակության հետ։ Հետազոտության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն լրացնում է արևմտահայ կրթության պատմության ուսումնասիրությունը և հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու Կարնոյի հայության կրթական և մշակութային կյանքի մասին։ Աշխատությունը կարող է արժեքավոր լինել մանկավարժության պատմությամբ, հայագիտությամբ, արևմտահայության պատմությամբ, կրթական հաստատությունների պատմությամբ և 19-րդ դարի հայ հասարակական մտքի զարգացմամբ զբաղվող մասնագետների համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը Կարնո կրթական համակարգը ներկայացնում է որպես ազգային կրթության և մշակութային ինքնության պահպանման կարևոր հենարան՝ բացահայտելով դրա զարգացման հիմնական փուլերը, կրթական կազմակերպման առանձնահատկությունները և Սանասարյան վարժարանի նշանակալի դերը հայ կրթական ու հասարակական կյանքում։