The Young Turks and the Ottoman nationalities

Գյուղատնտեսություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում գյուղատնտեսական կոոպերացիայի զարգացման հեռանկարների ուսումնասիրությանը՝ Լոռու մարզը դիտարկելով որպես հետազոտության օրինակ։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են գյուղատնտեսական արտադրողների համագործակցության ձևավորման և զարգացման առանձնահատկությունները, կոոպերատիվների տնտեսական նշանակությունը և դրանց դերը գյուղատնտեսական արտադրության արդյունավետության բարձրացման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում փոքր և միջին գյուղացիական տնտեսությունների միավորման հնարավորություններին, համատեղ արտադրության, վերամշակման, պահպանման և իրացման կազմակերպմանը, ինչպես նաև նյութատեխնիկական ռեսուրսների և ֆինանսական միջոցների ավելի արդյունավետ օգտագործմանը։ Լոռու մարզի օրինակով դիտարկվում են տարածաշրջանի գյուղատնտեսական ներուժը, տնտեսությունների կառուցվածքը, արտադրողների առջև ծառացած հիմնական խնդիրները և կոոպերացիայի միջոցով դրանց հաղթահարման հնարավորությունները։ Քննարկվում են կոոպերատիվների ստեղծմանն ու գործունեությանը նպաստող և խոչընդոտող տնտեսական, կազմակերպական և իրավական գործոնները, ինչպես նաև անդամների միջև համագործակցության արդյունավետության, կառավարման և շահերի համադրման հարցերը։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում գյուղատնտեսական արտադրանքի իրացման հնարավորությունների ընդլայնմանը, շուկայական դիրքերի ամրապնդմանը, արտադրանքի մրցունակության բարձրացմանը և ավելացված արժեքի ձևավորմանը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու կոոպերացիայի դերը գյուղական տարածքների սոցիալ-տնտեսական զարգացման, զբաղվածության ընդլայնման և գյուղատնտեսական արտադրության կայունության ապահովման գործում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել ագրարային տնտեսագետների, գյուղատնտեսության ոլորտի մասնագետների, գյուղական համայնքների և կոոպերատիվների կառավարման ներկայացուցիչների, պետական կառավարման և տեղական ինքնակառավարման մարմինների մասնագետների, հետազոտողների ու համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Պատմություն

Այս աշխատությունը նվիրված է 1905–1906 թվականներին Ռուսական կայսրության Անդրկովկասում տեղի ունեցած հայ-թաթարական զինված ընդհարումների պատճառների, զարգացման ընթացքի և հետևանքների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հեղինակը դեպքերը դիտարկում է ժամանակաշրջանի քաղաքական, հասարակական և ազգային հարաբերությունների լայն համատեքստում՝ անդրադառնալով հատկապես Ռուսական առաջին հեղափոխության ազդեցությանը, ցարական իշխանությունների ազգային քաղաքականությանը, Անդրկովկասում հայերի և տեղի մահմեդական բնակչության միջև գոյություն ունեցող սոցիալ-տնտեսական ու քաղաքական հակասություններին և ազգամիջյան լարվածության խորացմանը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է 1905 թվականի փետրվարին Բաքվում բռնկված արյունալի ընդհարումների վերլուծությունը, որոնցից հետո բախումները տարածվեցին Անդրկովկասի բազմաթիվ բնակավայրերում՝ ընդգրկելով Երևանի նահանգը, Նախիջևանը, Զանգեզուրը, Ղարաբաղը, Շուշին, Գանձակը, Թիֆլիսը և այլ շրջաններ։ Աշխատության մեջ ուշադրություն է դարձվում ոչ միայն ռազմական բախումների ընթացքին, այլև դրանց նախադրյալներին, իշխանությունների վարքագծին, տեղական վարչական մարմինների դերակատարությանը, բնակչության ինքնապաշտպանության կազմակերպմանը և հայկական քաղաքական ուժերի գործունեությանը։ Առանձին կարևորություն է տրվում հայկական ինքնապաշտպանական կառույցների ձևավորմանն ու գործողություններին, ինչպես նաև այն գործիչների գործունեությանը, որոնք տարբեր շրջաններում կազմակերպեցին բնակչության պաշտպանությունը։ Հեղինակը ներկայացնում է նաև բախումների աշխարհագրական տարածումը, առանձին քաղաքներում և գյուղերում տեղի ունեցած իրադարձությունները, բնակչության կրած մարդկային և նյութական կորուստները, ավերածությունները, տեղահանությունները և տնտեսական հետևանքները։ Միաժամանակ աշխատությունը փորձում է ցույց տալ, որ հակամարտությունը չի կարելի բացատրել միայն առանձին կենցաղային կամ տեղային միջադեպերով․ այն կապված էր կայսրության քաղաքական ճգնաժամի, հեղափոխական շարժման, ազգային հարաբերությունների սրման և տարածաշրջանում իշխանության պահպանման խնդիրների հետ։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև նրանով, որ ներկայացնում է 1905–1906 թվականների իրադարձությունները պատմական ավելի լայն գործընթացների շրջանակում և հնարավորություն է տալիս հասկանալու դրանց ազդեցությունը հետագա հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների, ազգային քաղաքականության և հայկական ինքնապաշտպանության պատմության վրա։ Աշխատանքը հիմնված է պատմագիտական ուսումնասիրության սկզբունքների վրա և հատկապես արժեքավոր է նրանց համար, ովքեր ցանկանում են խորությամբ ուսումնասիրել XX դարի սկզբի Անդրկովկասի քաղաքական ու ազգային պատմությունը։ Հեղինակը՝ Գրիգոր Ա. Թարխանյանը, աշխատանքը ներկայացրել է որպես պատմական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճանի հայցման ատենախոսություն՝ ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտում։

Աշխարհագրություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի գունավոր և ազնիվ մետաղների հանքավայրերի երկրաբանական առանձնահատկությունների, հանքաբեր շրջանների կառուցվածքային բնութագրերի և դրանց արդյունավետ յուրացման գիտատեխնոլոգիական հիմքերի ուսումնասիրությանը։ Վերլուծվում են հանքային շրջանների երկրաբանական ձևավորման պայմանները, մետաղային հանքայնացման առանձնահատկությունները, հանքավայրերի առաջացման օրինաչափությունները և դրանց արդյունաբերական նշանակության գնահատման մեթոդները։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են հանքավայրերի շահագործման արդյունավետության բարձրացման ուղիները, հանքանյութերի մշակման տեխնոլոգիական մոտեցումները, երկրաբանական տվյալների կիրառումը նախագծման և արտադրական գործընթացների օպտիմալացման համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի հանքահումքային ներուժի օգտագործման, հանքարդյունաբերական գործընթացների կատարելագործման, ռեսուրսների արդյունավետ կառավարման և տեխնոլոգիական լուծումների ներդրման խնդիրներին։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի երկրաբանության, հանքարդյունաբերության և հանքաքարի վերամշակման ոլորտների զարգացման համար՝ հետաքրքրություն ներկայացնելով երկրաբանների, լեռնային ինժեներների, հետազոտողների և արդյունաբերական մասնագետների համար։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է ազգային տնտեսության մրցունակության բարձրացման տեսական և կիրառական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ որպես ոլորտային օրինակ դիտարկելով լեռնարդյունաբերությունը։ Հետազոտության առանցքում մրցունակության վրա ազդող տնտեսական, արտադրական, տեխնոլոգիական և կառավարչական գործոններն են, ինչպես նաև այն հնարավորությունները, որոնց միջոցով հանքարդյունաբերական կազմակերպությունների արդյունավետության բարելավումը կարող է նպաստել տնտեսության ընդհանուր արտադրողականության և արտահանման ներուժի զարգացմանը։ Քննվում են մրցունակության գնահատման հիմնական մոտեցումները՝ արտադրողականության, արտադրանքի ինքնարժեքի, տեխնոլոգիական մակարդակի, ներդրումային ակտիվության, արտադրական հզորությունների օգտագործման և արտաքին շուկաներում դիրքավորման տեսանկյուններից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում լեռնարդյունաբերության առանձնահատկություններին՝ բնական պաշարների սահմանափակությանը, կապիտալատարությանը, ենթակառուցվածքների նշանակությանը, համաշխարհային հումքային շուկաների փոփոխությունների ազդեցությանը և արտադրության երկարաժամկետ կազմակերպման անհրաժեշտությանը։ Կարևորվում է արդյունահանվող հումքի առավել արդյունավետ օգտագործման, վերամշակման խորության մեծացման և ավելի բարձր ավելացված արժեք ունեցող արտադրանքի ձևավորման տնտեսական նշանակությունը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են նաև ներդրումային միջավայրի, նոր տեխնոլոգիաների ներդրման, արտադրական գործընթացների արդիականացման, աշխատուժի մասնագիտական կարողությունների և կառավարման արդյունավետության հետ կապված խնդիրները։ Մրցունակության բարձրացումը կապվում է ոչ միայն արտադրության ծավալների աճի, այլև ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, տեխնոլոգիական նորացման և արտադրանքի որակական ցուցանիշների բարելավման հետ։ Առանձին տեղ է հատկացվում պետական տնտեսական քաղաքականության և ոլորտային կարգավորման դերին՝ ենթակառուցվածքների զարգացման, ներդրումների խթանման, մրցակցային պայմանների և երկարաժամկետ տնտեսական զարգացման համար անհրաժեշտ ինստիտուցիոնալ միջավայրի ձևավորման տեսանկյունից։ Միաժամանակ կարևորվում են բնապահպանական պատասխանատվությունը, արտադրական անվտանգության պահանջները և հանքային պաշարների կայուն օգտագործումը, քանի որ ոլորտի երկարաժամկետ մրցունակությունը կապված է նաև տնտեսական, սոցիալական և բնապահպանական գործոնների հավասարակշռման հետ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մակրոտնտեսական և ոլորտային վերլուծության մոտեցումները՝ ուսումնասիրելով լեռնարդյունաբերության արդյունավետության, տեխնոլոգիական զարգացման և կառավարման կատարելագործման հնարավոր կապը ազգային տնտեսության մրցունակության բարձրացման հետ։

Lեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է XX դարի 50–60-ական թվականների հայ գեղարվեստական արձակի լեզվում խնդրային ստորադաս բաղադրիչ ունեցող բարդ նախադասությունների կառուցվածքային, իմաստային և գործառական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում ստորադասական կապով կազմված այն շարահյուսական կառույցներն են, որոնց ստորադաս բաղադրիչը գլխավոր նախադասության բայական անդամի նկատմամբ կատարում է խնդրի գործառույթ և լրացնում կամ ամբողջացնում նրա արտահայտած իմաստը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են քննության առնվել նման նախադասությունների կառուցման հիմնական կաղապարները, գլխավոր և ստորադաս բաղադրիչների հարաբերությունները, կապակցման լեզվական միջոցները և ստորադաս բաղադրիչի դիրքային առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել շաղկապների, հարաբերական բառերի և այլ կապակցական միջոցների գործածությանը, ինչպես նաև այն դեպքերին, երբ բաղադրիչների իմաստային հարաբերությունը պայմանավորված է գլխավոր մասում կիրառված բայի կամ այլ գերադաս անդամի բառաքերականական հատկություններով։ Կարևորվում է խնդրային ստորադաս նախադասությունների դասակարգումը՝ ըստ դրանց շարահյուսական կառուցվածքի, իմաստային հարաբերությունների և խոսքային կիրառության։ Գեղարվեստական արձակի նյութի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու ոչ միայն տվյալ կառույցների քերականական առանձնահատկությունները, այլև դրանց ոճական և արտահայտչական հնարավորությունները։ Նման շարահյուսական ձևերը կարող են մասնակցել կերպարների խոսքի կառուցմանը, մտքերի, զգացումների և ընկալումների փոխանցմանը, հեղինակային պատմողական խոսքի կազմակերպմանը և երկխոսությունների բնականության ապահովմանը։ Հետազոտության ընթացքում կարող են համեմատվել տարբեր հեղինակների ստեղծագործություններում հանդիպող կառուցվածքային տարբերակները՝ բացահայտելու տվյալ ժամանակաշրջանի արձակին բնորոշ ընդհանուր միտումները և անհատական լեզվաոճական առանձնահատկությունները։ Առանձին նշանակություն ունի ուսումնասիրվող կառույցների հարաբերակցությունը հայերենի բարդ ստորադասական նախադասությունների ընդհանուր համակարգի հետ, ինչը հնարավորություն է տալիս ճշգրտել դրանց տեղը շարահյուսական դասակարգման մեջ։ Լեզվական փաստերի քանակական և որակական քննությունը կարող է նաև ցույց տալ առանձին կառուցվածքների գործածության հաճախականությունը և դրանց զարգացման որոշ միտումներ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հայերենի շարահյուսության, քերականական իմաստաբանության և գեղարվեստական խոսքի լեզվաոճական ուսումնասիրության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ամբողջական պատկերացում կազմել տվյալ ժամանակաշրջանի հայ արձակում խնդրային ստորադաս բաղադրիչով բարդ նախադասությունների կառուցվածքի և գործառության մասին։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է ծակոտկեն և ճեղքավորված ապարների մեջ հատուկ լուծույթների ներարկման մեթոդների մշակմանը՝ հիմքերի և հիմնահողերի ամրության բարձրացման նպատակով։ Հեղինակը ուսումնասիրում է ապարների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, դրանց ֆիզիկամեխանիկական հատկությունները և այն գործոնները, որոնք ազդում են շինարարական կառույցների հիմքերի կայունության վրա։ Հետազոտության շրջանակում մշակվում և գնահատվում են տարբեր ինժեկցիոն տեխնոլոգիաներ, որոնց միջոցով հնարավոր է լցնել ապարների ծակոտիներն ու ճեղքերը, նվազեցնել դրանց թափանցելիությունը և բարձրացնել կրողունակությունը։ Գրքում վերլուծվում են կիրառվող լուծույթների կազմը, ներթափանցման պայմանները, ամրացման գործընթացի արդյունավետությունը և ստացված արդյունքների ազդեցությունը հիմնահողերի ինժեներաերկրաբանական հատկությունների վրա։ Հեղինակը ներկայացնում է տեսական հաշվարկների, լաբորատոր փորձարկումների և գործնական կիրառությունների արդյունքները՝ գնահատելով առաջարկվող մեթոդների տեխնիկական և տնտեսական արդյունավետությունը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի շինարարական և հիդրոտեխնիկական կառույցների նախագծման, սողանքային և անկայուն տարածքների ամրացման, ինչպես նաև բարդ երկրաբանական պայմաններում իրականացվող ինժեներական աշխատանքների համար։ Այն արժեքավոր աղբյուր է գեոտեխնիկայի, շինարարական ճարտարագիտության, երկրաբանության և ստորգետնյա կառույցների նախագծման ոլորտների մասնագետների և հետազոտողների համար։