Выделение и изучение экстремофильных форм микроорганизмов с участков с термальными и геохимическими аномалиями на территории Армении

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Իրանի Սիսթանի և Բալուչեսթանի նահանգի համալսարանների գործունեության արդյունավետության գնահատմանը՝ տվյալների պարփակման վերլուծության (DEA) և Մալմքվիստի արտադրողականության ցուցանիշի կիրառմամբ։ Գրքում ուսումնասիրվում են բարձրագույն կրթության հաստատությունների գործունեության գնահատման տեսական և մեթոդաբանական հիմքերը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով այնպիսի չափորոշիչների ընտրությանը, որոնք հնարավորություն են տալիս համակողմանիորեն գնահատել համալսարանների կողմից մարդկային, ֆինանսական, նյութական և այլ ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետությունը։ DEA մեթոդաբանության միջոցով տարբեր համալսարաններ դիտարկվում են որպես համեմատելի որոշում կայացնող միավորներ, որոնց մուտքային և ելքային ցուցանիշների համադրությունը հնարավորություն է տալիս որոշելու հարաբերական տեխնիկական արդյունավետության մակարդակը և բացահայտելու արդյունավետ ու պակաս արդյունավետ հաստատությունները։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչ է Մալմքվիստի ցուցանիշի կիրառումը, որի միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել ոչ միայն արդյունավետության մակարդակը, այլև դրա փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ գնահատելով արտադրողականության աճի կամ նվազման դինամիկան և դրա հիմնական բաղադրիչները։ Հեղինակը վերլուծում է համալսարանների գործունեության վրա ազդող գործոնները, բացահայտում արդյունավետության տարբերությունների հնարավոր պատճառները և քննարկում կրթական ու գիտական գործունեության կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համեմատել տարբեր համալսարանների արդյունքները, բացահայտել ռեսուրսների օգտագործման առավել արդյունավետ մոտեցումները և գնահատել կառավարման որոշումների ազդեցությունը հաստատությունների արտադրողականության վրա։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ստացված արդյունքների կիրառական արժեքը, քանի որ արդյունավետության գնահատման քանակական մեթոդները կարող են օգտագործվել համալսարանների կառավարման կատարելագործման, ռեսուրսների ավելի նպատակային բաշխման, կրթական ծառայությունների որակի բարձրացման և գիտահետազոտական գործունեության զարգացման համար։ Աշխատությունը միավորում է բարձրագույն կրթության կառավարման և քանակական վերլուծության մոտեցումները՝ առաջարկելով տվյալների վրա հիմնված գործիքներ համալսարանների գործունեության համեմատական գնահատման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, կրթության կառավարման մասնագետների, վիճակագիրների, հետազոտողների, համալսարանների ղեկավարների, դասախոսների, ասպիրանտների և ուսանողների համար, ինչպես նաև այն մասնագետների, ովքեր հետաքրքրված են DEA մեթոդաբանությամբ, արտադրողականության չափմամբ և բարձրագույն կրթության հաստատությունների արդյունավետության գնահատմամբ։

Քիմիա

Աշխատությունը նվիրված է սուլֆոնների և դրանց լուծույթների կառուցվածքային ու ֆիզիկաքիմիական հատկությունների ուսումնասիրությանը՝ քվանտաքիմիական հաշվարկների և ինֆրակարմիր սպեկտրոսկոպիայի մեթոդների համակցված կիրառմամբ։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել սուլֆոնային միացությունների մոլեկուլային կառուցվածքի, էլեկտրոնային վիճակի, քիմիական կապերի և միջմոլեկուլային փոխազդեցությունների առանձնահատկությունները ինչպես առանձին մոլեկուլների, այնպես էլ լուծույթների միջավայրում։ Քվանտաքիմիական մեթոդները հնարավորություն են տալիս տեսականորեն հաշվարկել մոլեկուլների երկրաչափական կառուցվածքը, էներգետիկ բնութագրերը, էլեկտրոնային խտության բաշխումը, կապերի պարամետրերը և հնարավոր կայուն կոնֆորմացիաները։ Այս տվյալները կարող են օգտագործվել փորձարարական արդյունքների մեկնաբանման և տարբեր կառուցվածքային մոդելների համեմատության համար։ Ուսումնասիրության մյուս կարևոր ուղղությունը ինֆրակարմիր սպեկտրոսկոպիան է, որի միջոցով հնարավոր է գրանցել մոլեկուլների տատանողական սպեկտրները և դրանց հիման վրա նույնականացնել բնորոշ ֆունկցիոնալ խմբերը, քիմիական կապերը և կառուցվածքային փոփոխությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում լուծույթների ուսումնասիրությանը, քանի որ լուծիչի բնույթը կարող է էապես փոխել ուսումնասիրվող նյութի մոլեկուլային վիճակը՝ առաջացնելով սոլվատացում, միջմոլեկուլային փոխազդեցություններ և սպեկտրային գծերի տեղաշարժեր կամ ինտենսիվության փոփոխություններ։ Քվանտաքիմիական հաշվարկների և փորձարարական սպեկտրային տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս ավելի հիմնավորված կերպով մեկնաբանել այդ փոփոխությունների պատճառները և որոշել լուծույթներում գերակշռող փոխազդեցությունների բնույթը։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նաև կոնցենտրացիայի, լուծիչի հատկությունների և մոլեկուլային կառուցվածքի ազդեցությունները սպեկտրային բնութագրերի վրա։ Ստացված արդյունքները կարևոր են սուլֆոնների կառուցվածք-հատկություն փոխհարաբերությունների բացահայտման, դրանց քիմիական վարքագծի ավելի խորը ըմբռնման և նման միացությունների հետագա կիրառական ուսումնասիրությունների համար։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել քիմիկոսներին, ֆիզիկական քիմիայի և քվանտային քիմիայի մասնագետներին, սպեկտրոսկոպիստներին, նյութագիտության ոլորտի հետազոտողներին, լաբորատոր մասնագետներին, ասպիրանտներին և համապատասխան բնագիտական մասնագիտությունների ուսանողներին։

Պատմություն

Գիրքը նվիրված է Մեծ Հայքի թագավորությունում հոգևոր և աշխարհիկ իշխանությունների փոխհարաբերությունների պատմական ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով Ք.ա. IV դարից մինչև Ք.ծ. դարերը։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են պետական իշխանության և կրոնական կառույցների ձևավորման, փոխազդեցության և փոխադարձ ազդեցության գործընթացները՝ հաշվի առնելով Հայաստանի քաղաքական, սոցիալական և մշակութային զարգացման առանձնահատկությունները։ Հեղինակը դիտարկում է նախաքրիստոնեական շրջանի կրոնական համակարգը, քրմական դասի դիրքն ու գործառույթները, սրբավայրերի և պաշտամունքային կենտրոնների դերը, ինչպես նաև արքայական իշխանության և կրոնական վերնախավի միջև գոյություն ունեցող կապերը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, թե ինչպես էր կրոնական գաղափարախոսությունն օգտագործվում պետական իշխանության հեղինակության ամրապնդման և հասարակական կարգի պահպանման համար, և հակառակը՝ ինչպես էր արքայական իշխանությունը ներգործում կրոնական հաստատությունների կազմակերպման ու գործունեության վրա։ Աշխատության կարևորագույն հատվածներից մեկը քրիստոնեության տարածման և պետական կրոն հռչակվելու գործընթացն է, որը արմատապես փոխեց հոգևոր և աշխարհիկ իշխանությունների հարաբերությունների բնույթը։ Քննարկվում են Հայ եկեղեցու ձևավորման ու ամրապնդման, հոգևորականության հասարակական և քաղաքական դերակատարության, եկեղեցական սեփականության, իշխանության և իրավասությունների հարցերը, ինչպես նաև արքունիքի և եկեղեցական վերնախավի համագործակցության ու հակասությունների դրսևորումները։ Գիրքը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես են կրոնական և քաղաքական ինստիտուտները փոխադարձաբար ազդել միմյանց վրա և ինչ դեր են ունեցել պետականության պահպանման, ազգային ինքնության ձևավորման ու հասարակական հարաբերությունների կարգավորման գործում։ Աշխատությունը կարող է արժեքավոր լինել հայոց հին և վաղ միջնադարյան պատմությամբ, հայկական կրոնական ավանդույթներով, եկեղեցու պատմությամբ և պետություն-եկեղեցի հարաբերությունների ձևավորմամբ հետաքրքրվող պատմաբանների, հայագետների, կրոնագետների, մշակութաբանների, ուսանողների և հետազոտողների համար։

Այլ առարկաներ

Մատենագիտական բնույթի այս հրատարակությունը նվիրված է Հայաստանի երկրաբանական կառուցվածքի, ընդերքի բնական հարստությունների, օգտակար հանածոների և երկրաբանական զարգացման պատմության վերաբերյալ գրականության ներկայացմանն ու հանրահռչակմանը։ Գրականության հանձնարարական ցանկի հիմնական նպատակն է ընթերցողներին ծանոթացնել Հայաստանի տարածքի երկրաբանական առանձնահատկություններին, երկրակեղևի ձևավորման գործընթացներին, լեռնային համակարգերի առաջացմանը և բնական պաշարների բազմազանությանը՝ համապատասխան գիտական, գիտահանրամատչելի և ուսումնական գրականության միջոցով։ Հրատարակության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է երկրաբանության հիմնական հասկացությունները, ապարների և հանքանյութերի ծագումն ու դասակարգումը, երկրաբանական ժամանակաշրջանների առանձնահատկությունները, ինչպես նաև Հայկական լեռնաշխարհի երկրաբանական զարգացման կարևոր փուլերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում Հայաստանի լեռնային ռելիեֆի ձևավորմանը, հրաբխային գործունեությանը, երկրաշարժային ակտիվությանը, տեկտոնական շարժումներին և դրանց ազդեցությանը երկրի բնական միջավայրի վրա։ Ներկայացվող գրականության թեմատիկ ուղղությունները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու Հայաստանի տարածքում տարածված մագմայական, նստվածքային և փոխակերպված ապարները, դրանց առաջացման պայմանները և երկրաբանական նշանակությունը։ Կարևորվում է նաև Հայաստանի ընդերքի հանքային հարստությունների ճանաչողությունը, մասնավորապես մետաղական և ոչ մետաղական օգտակար հանածոների, շինանյութերի, հանքային ջրերի և այլ բնական պաշարների ուսումնասիրությունը։ Անդրադարձ է կատարվում պղնձի, մոլիբդենի, ոսկու, երկաթի և այլ հանքանյութերի տարածվածությանը, ինչպես նաև տուֆի, բազալտի, պեռլիտի, պեմզայի և հրաբխային ծագման այլ ապարների նշանակությանը Հայաստանի տնտեսական և շինարարական գործունեության մեջ։ Հրատարակության բովանդակային ուղղվածությունը կարևորում է երկրաբանական գիտելիքների դերը բնության ճանաչման, բնական հարստությունների արդյունավետ օգտագործման և շրջակա միջավայրի պահպանության գործում։ Գրականության հանձնարարական ցանկը կարող է նպաստել երկրաբանական երևույթների նկատմամբ հետաքրքրության ձևավորմանը, ինքնուրույն ընթերցանության կազմակերպմանը և Հայաստանի բնաշխարհի վերաբերյալ գիտելիքների խորացմանը։ Նման մատենագիտական հրատարակությունները կարևոր նշանակություն ունեն նաև գրադարանային տեղեկատվական սպասարկման տեսանկյունից, քանի որ օգնում են ընթերցողներին կողմնորոշվել մասնագիտական և գիտահանրամատչելի գրականության բազմազանության մեջ, ընտրել իրենց հետաքրքրություններին համապատասխան աղբյուրներ և համակարգված պատկերացում կազմել ուսումնասիրվող բնագավառի մասին։ Հրատարակությունը կարող է օգտագործվել բնագիտական կրթության, հայրենագիտական ուսումնասիրությունների, թեմատիկ ցուցահանդեսների, գրադարանային միջոցառումների և ուսումնական աշխատանքների կազմակերպման ընթացքում։ Այն նախատեսված է Հայաստանի երկրաբանությամբ, աշխարհագրությամբ, բնական պաշարներով և բնապահպանական հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների, դպրոցականների, ուսանողների, ուսուցիչների, գրադարանավարների և ինքնակրթությամբ զբաղվող անձանց համար՝ նպաստելով հայրենի բնաշխարհի ճանաչողության ընդլայնմանը և գիտական գրականության նկատմամբ հետաքրքրության զարգացմանը։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է ցեղասպանությունների հիշողությանը վերաբերող թանգարանների կազմակերպման սկզբունքների, ցուցադրությունների կառուցվածքի և պատմական նյութի ներկայացման եղանակների համեմատական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում թանգարանն է որպես պատմական հիշողության պահպանման, փաստագրման, կրթության և հանրային հաղորդակցության հաստատություն, որտեղ պատմական իրադարձությունների ներկայացումը ձևավորվում է գիտական ուսումնասիրության, թանգարանագիտական մեթոդաբանության և հիշողության մշակույթի փոխազդեցությամբ։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են համեմատվել տարբեր երկրներում գործող համապատասխան թանգարանների առաքելությունները, հավաքածուների ձևավորման սկզբունքները, մշտական և ժամանակավոր ցուցադրությունների կառուցվածքը, փաստաթղթերի, լուսանկարների, անձնական վկայությունների, առարկայական նյութերի և թվային միջոցների օգտագործման մոտեցումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել ցուցադրական տարածքի կազմակերպմանը և այն հարցին, թե ինչպես է այցելուն ուղղորդվում պատմական ժամանակագրության, թեմատիկ բաժինների և անհատական պատմությունների միջոցով՝ առանց պատմական նյութի գիտական հավաստիության և մարդկային արժանապատվության սկզբունքների խախտման։ Կարևոր ուղղություն է թանգարանային պատմույթի ուսումնասիրությունը՝ պարզելու, թե տարբեր հաստատություններ ինչ հարաբերակցությամբ են ներկայացնում պատմական նախադրյալները, հետապնդման քաղաքականությունը, մարդկանց փորձառությունները, միջազգային արձագանքը, հիշողության ձևավորումը և հետագա հասարակական հետևանքները։ Համեմատական վերլուծությունը կարող է ընդգրկել նաև ցուցանմուշների ընտրության չափանիշները, արխիվային նյութերի կիրառումը, բանավոր պատմության աղբյուրների ներկայացումը, այցելուների համար նախատեսված բացատրական տեքստերը և բազմալեզու տեղեկատվության կազմակերպումը։ Առանձին նշանակություն ունի կրթական գործառույթը՝ դպրոցական և ուսանողական խմբերի համար նախատեսված ծրագրերի, ուղեկցվող այցելությունների, հետազոտական կենտրոնների և թվային կրթական ռեսուրսների տեսանկյունից։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև զգայուն պատմական նյութի ներկայացման էթիկական խնդիրներին՝ ուսումնասիրելով փաստագրական ճշգրտության, զոհերի հիշատակի նկատմամբ հարգանքի և այցելուների համար պատասխանատու հաղորդակցության սկզբունքները։ Տարբեր թանգարանների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել ինչպես ընդհանուր թանգարանագիտական օրինաչափությունները, այնպես էլ ազգային պատմական փորձից և հիշողության քաղաքականությունից բխող առանձնահատկությունները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է թանգարանագիտության, պատմագիտության, հիշողության ուսումնասիրությունների և մշակութային հաղորդակցության մոտեցումները՝ բացահայտելով, թե ինչպես են թանգարանային հաստատությունները պահպանում, մեկնաբանում և հանրությանը փոխանցում ցեղասպանությունների վերաբերյալ պատմական հիշողությունը։

Մշակույթ

Աշխատությունը նվիրված է Իջևանում անցկացված միջազգային սիմպոզիումների շրջանակում ստեղծված քարե քանդակների գեղարվեստական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում բացօթյա քանդակագործական ստեղծագործություններն են, դրանց ձևավորման գեղարվեստական սկզբունքները, թեմատիկ և ոճական բազմազանությունը, ինչպես նաև բնության և ճարտարապետական միջավայրի հետ փոխհարաբերությունը։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են սիմպոզիումների ձևավորման պատմությունը, դրանց նշանակությունը հայկական քանդակագործության զարգացման և միջազգային մշակութային երկխոսության համար, ինչպես նաև տարբեր երկրների արվեստագետների ստեղծագործական մոտեցումների փոխազդեցությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քարի՝ որպես քանդակագործական նյութի գեղարվեստական և արտահայտչական հնարավորություններին, դրա բնական ձևի, գույնի, կառուցվածքի և ֆակտուրայի օգտագործմանը ստեղծագործական գործընթացում։ Վերլուծվում են քանդակների հորինվածքային կառուցվածքը, ծավալային լուծումները, ռիթմը, տարածական հարաբերությունները, ձևի պայմանականացման աստիճանը և աբստրակտ կամ պատկերային արտահայտչամիջոցների կիրառումը։ Աշխատությունը բացահայտում է նաև ավանդական և ժամանակակից քանդակագործական մտածողության համադրությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես են արվեստագետները ազգային մշակութային ակունքները, ժամանակակից գեղարվեստական լեզուն և անհատական ստեղծագործական որոնումները արտահայտում քարե ձևի միջոցով։ Կարևոր տեղ է հատկացվում քանդակների տեղադրման միջավայրին, քանի որ դրանք դիտարկվում են ոչ միայն որպես առանձին արվեստի գործեր, այլև որպես լանդշաֆտային և քաղաքային տարածքի գեղարվեստական կազմակերպման տարրեր։ Բնական միջավայրի, լուսավորության, տարածության և դիտողի շարժման հետ ստեղծագործությունների փոխհարաբերությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել դրանց ընկալման առանձնահատկությունները բացօթյա պայմաններում։ Աշխատությունը նաև ընդգծում է Իջևանի սիմպոզիումների նշանակությունը որպես միջազգային ստեղծագործական համագործակցության հարթակ, որտեղ տարբեր գեղարվեստական ավանդույթներ և քանդակագործական դպրոցներ փոխազդում են միմյանց հետ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել ինչպես Իջևանի քանդակագործական ժառանգության, այնպես էլ Հայաստանի ժամանակակից մոնումենտալ և բացօթյա արվեստի ուսումնասիրությանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել արվեստաբաններին, քանդակագործներին, ճարտարապետներին, մշակութաբաններին, արվեստի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, դասախոսներին, ուսանողներին և ժամանակակից հայկական քանդակագործությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։