Էլեկտրոնային էմիսիա

Գրականություն

Հայ ժողովրդի պատմական ողբերգության, ազգային հիշողության և արդարության որոնման մասին ստեղծված այս ծավալուն պոեմը համարվում է Հովհաննես Շիրազի ամենահզոր ու նշանակալից գործերից մեկը։ Ստեղծագործության առանցքում Հայոց ցեղասպանության թեման է, սակայն այն չի սահմանափակվում միայն պատմական իրադարձությունների նկարագրությամբ։ Հեղինակը վերածում է ազգային ցավը համամարդկային դատաստանի, որտեղ անցյալի ոճրագործությունները ներկայացվում են որպես մարդկության խղճի մեծագույն փորձություն։ Պոեմում միահյուսվում են պատմությունը, փիլիսոփայությունը, հայրենասիրությունը, ողբը և մեղադրանքը՝ ստեղծելով հզոր գեղարվեստական պատկերաշար։ Շիրազը պատկերում է ոչ միայն հայ ժողովրդի կրած կորուստներն ու տառապանքները, այլև նրա հոգևոր ամրությունը, վերապրելու կամքը և արդարության հանդեպ անսասան հավատը։ Գործի կառուցվածքն ու գաղափարական շերտերը որոշակիորեն հիշեցնում են Դանթե Ալիգիերիի «Դիվական կատակերգությունը», ինչի պատճառով էլ պոեմն ստացել է «Հայոց Դանթեականը» անվանումը։ Հեղինակը խորհրդանշական ճանապարհորդության միջոցով ընթերցողին տանում է ցեղասպանության դժոխային տեսարաններով, զոհերի հիշողություններով և պատմական դատաստանի գաղափարով։ Ստեղծագործությունն առանձնանում է հուզական մեծ լիցքով, պատկերավոր լեզվով, սուր հրապարակախոսական շեշտադրումներով և ազգային արժանապատվության ուժեղ զգացումով։ Տասնամյակներ շարունակ պոեմը բախվել է գրաքննության սահմանափակումների, իսկ ամբողջական տարբերակի հրապարակումը երկար ժամանակ դժվարությունների է հանդիպել, ինչն էլ ավելի է ընդգծել նրա նշանակությունը հայ մշակութային ու պատմական հիշողության մեջ։ Այս ստեղծագործությունը ոչ միայն գրական երկ է, այլև ազգային վկայագիր, հիշողության պահպանման և պատմական արդարության պահանջի հզոր արտահայտություն, որը մինչ օրս շարունակում է ազդեցություն ունենալ ընթերցողների վրա։

Բժշկություն

Հայկական հին և միջնադարյան բժշկագիտության պատմությանը նվիրված կարևոր ուսումնասիրություն է, որտեղ Ս․ Ա․ Վարդանյանը ներկայացնում է, թե ինչպես էր ձևավորվել և զարգացել դեղագիտությունը Հայաստանում դեռևս հնագույն ժամանակներից։ Գիրքը բացահայտում է, որ հայկական բժշկությունը հիմնված էր բնական բուժամիջոցների լայն կիրառության վրա՝ հատկապես դեղաբույսերի, կենդանական ծագման նյութերի և հանքային միջոցների օգտագործմամբ։ Հեղինակը մանրամասն անդրադառնում է Մխիթար Հերացու, Ամիրդովլաթ Ամասիացու և այլ նշանավոր բժիշկների աշխատություններին, որոնցում նկարագրված են հարյուրավոր բուժիչ բույսեր ու դեղամիջոցներ։ Ստեղծագործության մեջ ներկայացվում է, որ հայկական դեղագիտությունը ոչ միայն ժողովրդական փորձի արդյունք էր, այլ նաև գիտական համակարգ, որը կապ ուներ հունական, արաբական և արևելյան բժշկական ավանդույթների հետ։ Գրքում քննարկվում են տարբեր հիվանդությունների բուժման մեթոդներ, դեղամիջոցների պատրաստման եղանակներ, բուժիչ բույսերի հատկություններն ու դրանց կիրառման սկզբունքները։ Հեղինակը ցույց է տալիս, որ հին Հայաստանում մեծ ուշադրություն էր դարձվում սննդակարգին, կանխարգելիչ բուժմանը և մարդու օրգանիզմի ամբողջական առողջացման գաղափարին։ Աշխատությունը կարևոր աղբյուր է հայ բժշկության պատմությունը, միջնադարյան գիտությունը և հայկական ձեռագրական ժառանգությունը ուսումնասիրողների համար, քանի որ այն ներկայացնում է հայկական դեղագիտության հարուստ ավանդույթները և դրանց տեղը համաշխարհային բժշկագիտության պատմության մեջ։

Բժշկություն

Սա բժշկական-էպիդեմիոլոգիական և հանրային առողջապահության ոլորտին պատկանող գիտական ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է վերարտադրողական տարիքի կանանց վերարտադրողական առողջության գնահատմանը կլաստերային և պոպուլյացիոն մոտեցումների կիրառմամբ, որտեղ վերլուծվում են բնակչության խմբերի ներսում առողջական ցուցանիշների բաշխվածության առանձնահատկությունները, ռիսկի գործոնների տարածվածությունը և դրանց ազդեցությունը պտղաբերության, հղիության ընթացքի և գինեկոլոգիական հիվանդությունների հաճախականության վրա, աշխատանքը ընդգրկում է նաև վիճակագրական և համաճարակաբանական մեթոդների կիրառումը՝ տվյալների խմբավորման, համեմատական վերլուծության և առողջական կլաստերների հայտնաբերման նպատակով, միաժամանակ դիտարկվում են սոցիալ-տնտեսական, կենսաբանական և վարքային գործոնների փոխազդեցությունները, որոնք ձևավորում են կանանց վերարտադրողական առողջության ընդհանուր պատկերը, և առաջարկվում են հանրային առողջապահության քաղաքականությունների բարելավման ուղիներ՝ ուղղված կանխարգելման, վաղ ախտորոշման և ռիսկերի նվազեցման ռազմավարություններին։

Այլ առարկաներ

Արցախի Հանրապետության անտառային դարչնագույն հողերի ագրոքիմիական և ագրոֆիզիկական հատկությունների բարելավումը պարարտանյութերի և մելիորանտների կիրառմամբ ուղղված է հողի բերրիության բարձրացմանը, կառուցվածքային կայունության բարելավմանը և բույսերի սննդային ռեժիմի օպտիմալացմանը՝ հաշվի առնելով տվյալ գոտու բնական կլիմայական և հողագոյացման առանձնահատկությունները։ Անտառային դարչնագույն հողերը բնութագրվում են միջին հումուսայնությամբ, թթվայնության փոփոխական մակարդակով և հաճախ սահմանափակ սննդանյութերի մատչելիությամբ, ինչը պահանջում է համալիր ագրոտեխնիկական միջոցառումների կիրառում։ Պարարտանյութերի՝ ինչպես օրգանական (գոմաղբ, կոմպոստ), այնպես էլ հանքային (ազոտական, ֆոսֆորական, կալիումական) կիրառումը նպաստում է սննդանյութերի հավասարակշռության վերականգնմանը, բույսերի աճի ակտիվացմանը և բերքատվության բարձրացմանը։ Միաժամանակ մելիորանտների օգտագործումը՝ օրինակ կրաքարային նյութեր թթվայնության կարգավորման համար կամ գիպս՝ կառուցվածքային բարելավման նպատակով, օգնում է կարգավորել հողի ռեակցիան, բարելավել կլանող կարողությունը և նվազեցնել աղակալման կամ թթվայնացման բացասական ազդեցությունները։ Ագրոֆիզիկական հատկությունների բարելավման տեսանկյունից կարևոր է հողի խտության նվազեցումը, ջրաթափանցելիության և օդափոխության բարելավումը, ինչը հնարավոր է հասնել ինչպես օրգանական նյութերի ներմուծմամբ, այնպես էլ ճիշտ մշակման համակարգերի կիրառմամբ՝ ռոտացիա, նվազագույն մշակություն և կանաչ պարարտացում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև հակաէրոզիոն միջոցառումներին, քանի որ լեռնային ռելիեֆը և տեղումների բնույթը կարող են նպաստել հողի լվացմանը։ Ընդհանուր առմամբ, պարարտանյութերի և մելիորանտների համակցված կիրառումը հանդիսանում է արդյունավետ միջոց Արցախի անտառային դարչնագույն հողերի արտադրողականության բարձրացման և կայուն գյուղատնտեսության զարգացման համար՝ ապահովելով ինչպես ագրոքիմիական, այնպես էլ ագրոֆիզիկական բարելավում։

Բժշկություն

Տուբերկուլյոզի արտաթոքային ձևը հիվանդության տեսակ է, որի դեպքում միկոբակտերիաները ախտահարում են ոչ թե միայն թոքերը, այլև մարդու օրգանիզմի այլ օրգաններ և հյուսվածքներ։ Տուբերկուլյոզը վարակիչ հիվանդություն է, որը հիմնականում առաջանում է Mycobacterium tuberculosis բակտերիայից և կարող է տարածվել արյան կամ ավշային համակարգի միջոցով՝ հասնելով տարբեր օրգաններ։ Արտաթոքային տուբերկուլյոզը կարող է ախտահարել ոսկրերը, հոդերը, ավշային հանգույցները, երիկամները, միզասեռական համակարգը, ուղեղի թաղանթները և այլ օրգաններ։ Այս ձևը հաճախ ավելի դժվար է հայտնաբերվում, քանի որ ախտանիշները կարող են լինել ոչ սպեցիֆիկ՝ երկարատև թուլություն, ջերմություն, ցավ ախտահարված հատվածում, քաշի կորուստ և ընդհանուր վատ ինքնազգացողություն։ Օրինակ՝ ոսկրային տուբերկուլյոզի դեպքում կարող են առաջանալ ցավեր և շարժման սահմանափակումներ, իսկ նյարդային համակարգի ախտահարման դեպքում՝ գլխացավեր և նյարդաբանական խանգարումներ։ Արտաթոքային տուբերկուլյոզի ախտորոշումը պահանջում է լաբորատոր, ռենտգենաբանական և միկրոբիոլոգիական հետազոտություններ, ինչպես նաև երբեմն բիոպսիա։ Բուժումը երկարատև է և հիմնականում ներառում է հակատուբերկուլյոզային դեղամիջոցների համակցված ընդունում՝ բժշկի խիստ հսկողությամբ։ Հիվանդության կանխարգելման համար կարևոր է ժամանակին հայտնաբերումը, BCG պատվաստումը, առողջ ապրելակերպը և վարակված անձանց հետ շփման սահմանափակումը։ Արտաթոքային տուբերկուլյոզը համարվում է լուրջ բժշկական խնդիր, սակայն ճիշտ բուժման դեպքում հնարավոր է լիարժեք ապաքինում և բարդությունների կանխում։

Այլ առարկաներ

Արտասահմանյան երկրների հակակոռուպցիոն քաղաքականության համեմատական վերլուծություն-ը քաղաքական գիտության և հանրային կառավարման ուղղվածությամբ ուսումնասիրություն է, որը համեմատական մեթոդաբանությամբ վերլուծում է տարբեր պետությունների հակակոռուպցիոն ռազմավարությունները, դրանց ինստիտուցիոնալ կառուցվածքները և իրավական մեխանիզմները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել արդյունավետ կառավարման լավագույն փորձը, աշխատությունում դիտարկվում են հակակոռուպցիոն մարմինների ստեղծման մոդելները, թափանցիկության և հաշվետվողականության ապահովման գործիքները, հանրային ծառայության բարեվարքության համակարգերը, ինչպես նաև քրեական և վարչական պատասխանատվության կիրառման տարբեր մոտեցումները, հատուկ ուշադրություն է դարձվում միջազգային կազմակերպությունների՝ օրինակ՝ ՏՀԶԿ-ի և Թրանսփարենսի Ինթերնեշնլի առաջարկություններին և չափանիշներին, միաժամանակ համեմատվում են տարբեր քաղաքական համակարգերի ազդեցությունները կոռուպցիայի մակարդակի վրա, ներառյալ զարգացած ժողովրդավարությունները և անցումային տնտեսությունները, աշխատությունը նպատակ ունի ցույց տալ, թե ինչպես են պետական կառավարման արդյունավետ մեխանիզմները, օրենքի գերակայությունը և ինստիտուցիոնալ անկախությունը նպաստում կոռուպցիայի նվազեցմանը և հանրային վստահության բարձրացմանը։