ՈՒՆԹՆ ԱՐՏԱՆԵՏՄԱՄԲ ՎԹԱՐՆԵՐԻ ՀԵՏԵՎԱՆՔՆԵՐԻ ԳՆԱՀԱՏՈՒՄՆ ՈՒ ՎԵՐԱՑՈՒՄԸ

Քաղաքագիտություն

Քաղաքական մարդաբանությունը մարդաբանության այն ուղղությունն է, որը ուսումնասիրում է քաղաքական իշխանության ձևավորման, կիրառման և վերարտադրության մշակութային, սոցիալական և պատմական հիմքերը տարբեր հասարակություններում՝ հատկապես ոչ միայն պետական կառույցների, այլ նաև ոչ ֆորմալ և ավանդական իշխանության ձևերի մակարդակում։ Այն վերլուծում է, թե ինչպես են տարբեր հասարակություններում ձևավորվում իշխանության հարաբերությունները, առաջնորդության համակարգերը, սոցիալական վերահսկողության մեխանիզմները և քաղաքական վարքագծի մշակութային նորմերը՝ ընդգրկելով ցեղային, համայնքային, պետական և գլոբալ կառավարման ձևերը։ Քաղաքական մարդաբանությունը կարևորում է իշխանության և մշակույթի փոխկապակցվածությունը՝ ցույց տալով, որ քաղաքական համակարգերը չեն կարող լիովին հասկանալ առանց տվյալ հասարակության արժեքային համակարգերի, խորհրդանիշների, ծեսերի և սոցիալական կառուցվածքի ուսումնասիրության։ Այս գիտակարգը լայնորեն օգտագործում է դաշտային հետազոտություններ, էթնոգրաֆիա և համեմատական վերլուծություն՝ բացահայտելու համար իշխանության ոչ տեսանելի ձևերը, օրինակ՝ հեղինակության, խորհրդանշական իշխանության և սոցիալական վերահսկման մեխանիզմները։ Այն նաև ուսումնասիրում է պետության ձևավորման գործընթացները, գաղութատիրության ազդեցությունը, հետգաղութային քաղաքական կառուցվածքները և ժամանակակից գլոբալիզացիայի պայմաններում իշխանության վերափոխումները։ Քաղաքական մարդաբանությունը կարևոր դեր ունի հասարակական գիտությունների մեջ, քանի որ օգնում է հասկանալ քաղաքական գործընթացները ոչ միայն իրավական և ինստիտուցիոնալ տեսանկյունից, այլ նաև որպես մշակութային և մարդաբանական երևույթներ, որոնք խորապես կապված են մարդու վարքագծի և հասարակական կազմակերպման հիմքերի հետ։

Տնտեսագիտություն

Հայաստանի Հանրապետության սոցիալական վիճակի ազդեցությունը տնտեսության վրա արտահայտվում է բնակչության եկամուտների, զբաղվածության, աղքատության մակարդակի, ժողովրդագրական իրավիճակի և սոցիալական ապահովության համակարգի միջոցով։ Սոցիալական պայմանների բարելավումը նպաստում է աշխատուժի որակի բարձրացմանը, սպառողական պահանջարկի աճին և տնտեսական ակտիվության ընդլայնմանը։ Ընդհակառակը՝ բարձր աղքատության մակարդակը, գործազրկությունը և սոցիալական անհավասարությունը սահմանափակում են ներքին շուկայի զարգացումը և նվազեցնում ներդրումային գրավչությունը։ ՀՀ-ում սոցիալական վիճակի վրա մեծ ազդեցություն ունեն նաև միգրացիոն գործընթացները, որոնք հանգեցնում են աշխատուժի արտահոսքի և ժողովրդագրական խնդիրների խորացման։ Միաժամանակ սոցիալական աջակցության ծրագրերը և պետական քաղաքականությունը փորձում են մեղմել սոցիալական լարվածությունը և խթանել տնտեսական կայունությունը։ Սոցիալական և տնտեսական ոլորտների փոխկապվածությունը ցույց է տալիս, որ կայուն տնտեսական զարգացումը հնարավոր է միայն սոցիալական հավասարակշռության ապահովման պայմաններում։

Գրականություն

Արձագանքեք — հայ հեղինակ Աիդա Մնացականյան-ի ստեղծագործություն է, որը կառուցված է մտորումային արձակի, կարճ պատմությունների և հոգեբանական դիտարկումների համադրությամբ՝ կենտրոնանալով մարդու ներաշխարհի, զգացմունքային արձագանքների և կյանքի տարբեր իրավիճակների նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքի վրա։ Գրքում հեղինակը փորձում է ցույց տալ, թե ինչպես են մարդիկ «արձագանքում» կյանքի փորձություններին՝ լինի դա ուրախություն, կորուստ, սեր, հիասթափություն կամ ինքնաճանաչման պահեր, և ինչպես այդ արձագանքները ձևավորում են մարդու բնավորությունը, արժեքները և ներքին աշխարհը։ Ստեղծագործության գաղափարական առանցքում մարդու և կյանքի փոխազդեցությունն է՝ այն, որ յուրաքանչյուր իրադարձություն թողնում է հետք և դառնում ներքին փոփոխության պատճառ։ Մնացականյանը հաճախ օգտագործում է պարզ, անմիջական և զգացմունքային լեզու, որը թույլ է տալիս ընթերցողին հեշտությամբ ընկալել ներկայացված մտքերը և նույնականանալ կերպարների կամ իրավիճակների հետ։ Գրքում նկատելի է նաև դաստիարակչական և փիլիսոփայական շերտ, որտեղ ընդգծվում են ինքնավերլուծության, ներողամտության, մարդկային հարաբերությունների արժեքի և հոգևոր հավասարակշռության գաղափարները։ «Արձագանքեք»-ը կարելի է դիտարկել որպես կյանքի փոքր դրվագների միջոցով մարդու ներքին աշխարհի քարտեզագրում, որտեղ յուրաքանչյուր արձագանք դառնում է ինքնաճանաչման հնարավորություն։

Փիլիսոփայություն

«Այսպես ասաց Զարաթուստր» (Նիցշե) փիլիսոփայական ստեղծագործություն է, որը ներկայացնում է Զարաթուստրա կերպարի միջոցով նոր արժեքների, մարդու ինքնակատարելագործման և ազատության գաղափարները։ Գիրքը գրված է գրական-ֆիլիսոփայական ոճով՝ ասելով բանաստեղծական, առակային և քարոզչական լեզվով, ինչը այն դարձնում է յուրահատուկ և ազդեցիկ։ Զարաթուստրան իջնում է լեռից՝ մարդկանց պատմելու համար, որ պետք է վերացնեն հին բարոյականությունն ու ստեղծեն նոր, իրենց կյանքի համար հարմար արժեքներ։ Նիցշեի գլխավոր գաղափարներից է «Übermensch» (վեր-մարդը), այն մարդը, ով կարող է հաղթահարել իր սահմանափակումները և վերափոխել ինքն իրեն։ Գիրքը քննադատում է քրիստոնեական բարոյությունը և «հիվանդ հոգով» մարդու մոտեցումները, որոնք խանգարում են ուժեղ և ստեղծարար կյանքի։ Նիցշեն նաև խոսում է «ծիրանի հավերժական վերապրում» գաղափարի մասին՝ այն մասին, որ մարդը պետք է ցանկանա նույն կյանքը ապրել միշտ, առանց դժգոհության։ Գիրքը լի է խորհրդանշական պատկերներով, օրինակ՝ արցունքներ, խաչ, օձ, լեռ, և այս ամենը ծառայում է խոր իմաստներ փոխանցելու համար։ «Այսպես ասաց Զարաթուստր» պահանջում է ընթերցողի ակտիվ մտավոր մասնակցությունը՝ քանի որ այն չի տալիս պարզ պատասխանը, այլ մտորումների սկիզբ է։ Գիրքը մեծ ազդեցություն է ունեցել 20-րդ դարի մշակույթում, գրականության և փիլիսոփայության վրա։ Այս աշխատությունը հարմար է նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են արժեքների վերարժևորմամբ, ինքնաճանաչմամբ և փիլիսոփայական ռոմանտիկությամբ։ Հրատարակիչ - АСТ Հրատ. տարեթիվ - 2019 ISBN - 978-5-17-119670-7

Lեզվաբանություն

Գիրքը ընդգրկում է՝ ոճաբանության ընդհանուր տեսական հիմունքները, հայերենում գործածվող հիմնական ոճերը (գիտական, պաշտոնական, հրապարակախոսական, գեղարվեստական և խոսակցական), լեզվական արտահայտչամիջոցների (փոխաբերություն, համեմատություն, հակադրություն և այլն) կիրառությունը, խոսքի ոճական ճիշտ կազմակերպման սկզբունքները, լեզվական ընտրության և արտահայտչականության խնդիրները տարբեր հաղորդակցական իրավիճակներում։ Այն օգտակար է՝ լեզվաբանության և բանասիրության ուսանողների համար, հայոց լեզվի ուսուցիչների համար, լրագրողների և հրապարակախոսների համար, ինչպես նաև բոլոր նրանց համար, ովքեր ցանկանում են զարգացնել իրենց խոսքի ոճական մշակույթը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը նպաստում է հայերեն խոսքի գիտակցված, ճշգրիտ և արտահայտիչ կիրառմանը՝ բացահայտելով նրա ոճական բազմազան հնարավորությունները։

Աշխարհագրություն

Համաշխարհային օվկիանոսի ջրերի դինամիկան ընդգրկում է օվկիանոսային ջրերի շարժման բոլոր ձևերը՝ ալիքային շարժումները, մակընթացություն և տեղատվությունը, ինչպես նաև օվկիանոսային հոսանքները, որոնք պայմանավորված են քամիների ազդեցությամբ, Երկրի պտույտով (Կորիոլիսի ուժ), ջրի ջերմաստիճանային և աղային տարբերություններով։ Ալիքները հիմնականում ձևավորվում են քամիների ազդեցությամբ և կարևոր դեր ունեն ափերի ձևավորման ու էրոզիոն-կուտակային գործընթացներում, մակընթացությունները պայմանավորված են Լուսնի և Արեգակի ձգողական ուժերով և ազդում են ափամերձ էկոհամակարգերի ու նավագնացության վրա, իսկ օվկիանոսային հոսանքները ձևավորում են գլոբալ ջերմային և նյութափոխանակության համակարգ, որը տեղափոխում է ջերմություն, աղեր, սննդանյութեր և կենսաբանական օրգանիզմներ տարբեր լայնությունների միջև։ Համաշխարհային օվկիանոսը ունի հիմնարար դեր աշխարհագրական թաղանթում, քանի որ այն հանդիսանում է կլիմայի կարգավորիչ հիմնական գործոններից մեկը՝ մեղմելով մայրցամաքների կլիման, ապահովելով խոնավության շրջանառություն և մասնակցելով ջրաշրջանառության գլոբալ ցիկլին, ինչպես նաև ազդում է մթնոլորտի կազմի և ջերմային հավասարակշռության վրա։ Օվկիանոսային ջրերը նաև կենսաբազմազանության կարևոր միջավայր են՝ ապահովելով Երկրի կենսոլորտի զգալի մասը, սննդային և էկոլոգիական շղթաների հիմքը, իսկ տնտեսական տեսանկյունից ունեն մեծ նշանակություն՝ որպես ձկնորսության, ծովային տրանսպորտի, էներգետիկ և հանքային ռեսուրսների աղբյուր, ինչպես նաև մարդկային գործունեության և գլոբալ հաղորդակցության հիմնական միջավայրերից մեկը։