Առաջին բուժօգնություն

Հ. Մ. ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

ԱՌԱՋԻՆ

ԲՈՒԺՕԳՆՈՒԹՅՈՒՆ

Ուսումնական ձեռնարկ

ԵՐԵՎԱՆ աԱ6

Հ.Մ. ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

ԱՌԱՋԻՆ ԲՈՒԺՕԳՆՈՒԹՅՈՒՆ

Ուսումնական ձեռնարկ

ԵՐԵՎԱՆ

-

ՀՏԴ

ԳՄԴ Գ

ԱՌԱՋԱԲԱՆ

(07)

54.197

-

Առօրյա կյանքում, ինչպես

նան

արտակարգ իրավիճակներում,

դժբախտ դեպքերիժամանակառաջինբուժօգնության ճիշտ ն ժամանակին յշրատարակության է երաշխավորվել Խ.Աբովյանի անվան 3ՊՄՀ-ի գիտական խորհրդիկողմից Մասնագիտականխմբագիրներ՝

Հ.Մաթնոսյան

Գրախոսողներ՝բժշկ.գիտ.դոկտոր` կենս. գիտ.դոկտոր

Ջ.Սարգսյան Վ.Սարգսյան

Գ888

ցուցաբերմամբ են հաճախ պայմանավորվում տուժածի, հիվանդ մարդու

կյանքը ն հետագա բուժման հաջողությունը:Ուստի յուրաքանչյուր անհատ պետք է պատշաճ չափով տեղյակ լինի առաջին բուժօգնություն ցույց

Մ.Իսաջանյան

եղանակներին:

տալու

Առաջինբուժօգնության ցուցաբերումը յուրաքանչյուր բուժաշխատո-

ղի,

Գրիգորյան Հ.Մ. Առաջին բուժօգնություն: Ուսումնական ձեռնարկ մանկավարժական Աաաա

ԱԱ

թվում

այդ

նան

ապագա

մանկավարժներիքաղաքացիական ն մարդ-

կային պարտքն է` անկախընտրած մասնագիտությունից:

Ուսումնական ձեռնարկում մանրամասն նկարագրված են առավել հաճախ հանդիպող վնասվածքների, սուր

Ն.

կյանքին սպառնացող հիվան-

դությունների ախտորոշումը,տարբեր հիվանդություններիվերլուծությունը

Ուսումնական ծեռնարկում մանրամասն նկարագրված են առավել հաճախ հանդիպող դժբախտ դեպքերի ն կյանքին սպառնացող սուր հիվանդությունների ախտորոշումը, տարբեր արտակարգ իրավիճակների վերլուծությունը: Ցույց են տրված նան արյունահոսության, կոտրվածքների, տարբեր տեսակի վերքերի ն վերակենդանացմանժամանակ անհետածգելիբուժօգնություն ցույց տալու ծները, ինչպես նան մարմնիտարբեր մասերի վիրակապումնու անշարժացումը: 2եռնարկը նախատեսվածէ առաջին բուժօգնություն ուսումնասիրող ուսանողների համար: Այն կարող է օգտակար լինել նան փրկարարների, պետավտոտեսչության աշխատակիցների, ծնողների ն ընթերցող լայն հասարակայնության

համար-

ն

ն բուժօգնություն բուժօգնություն ցույց ցույց տալու լու եսղ կները առաջին ղանակները:

Ձեռնարկը նախատեսվածէ մանկավարժականբուհերի «Առաջին բուժօգնություն», «Արտակարգիրավիճակներ» Ա «Քաղպաշտպանություն»

ուսումնասիրող ուսանողներիհամար: Այդգիտելիքներըօգտակար կարող են

լինել

նան այլ

բուհերի ուսանողներին, ավագ դպրոցի աշակերտներին,

զինվորականներին,արտակարգիրավիճակներիոլորտի, պետավտոտեսչության աշխատողներին` ինքնօգնություն

ն

փոխօգնություն ցույց

առիթով: ՀՏԴ ԳՄԴ

(07)

51197

Մեր երկրում բնակչության առողջության պահպանումը ն բժշկական

օգնությունը պետությանկարնորագույնգործառույթներիցու խնդիրներից մեկն է:

)ՏՑԻ

978-9939-0-0690-1

Գրիգորյան Հ.Մ.,

Օ

տալու

|

մներ` ֆիզկուլտուրան Նախատեսված ենեն մ միջոցառումներ`

մարդկանց առօրյա

ն

սպորտը

կենցաղում ներդնելու, ժամանակակիցհիգիենայի պա-

հանջները կատարելու, ինչպես նան մասնագիտացվածբժշկական օգնու3

Հ.

Ց: :

թյան բոլոր

տեսակների գծով քաղաքային

ու

գյուղական բնակչության

Բժշկական աշխատողների բանակում ամենաստվար խումբը

պահանջմունքների լրիվ բավարարման ն երկրի բնակչության նկատմամբ

մում

դիսպանսեր հսկողության նշանակալի ընդլայնման ուղղությամբ: Հատուկ

րը:

ուշադրություն է դարձվում մոր

ն

մանկան առողջության պահպանման

ուղղությամբ տարվող միջոցառումներին:

են

բուժքույրերը

զարգացումնու նոր մարդուդաստիարակումը:Նա իր մեջ պետք է զուգակցի հոգնոր հարստություն, բարոյական մաքրություն

ֆիզիկական կատա-

ն

րելություն:

Մասնագիտականառումով` գրագետ, պատրաստակամ` ոչ միայն խա-

ղաղ,

այլն պատերազմին արտակարգ իրավիճակներիպայմաններում գորն

բուժեղբայրներիըստ ամենայնիպատրաստու-

մը առողջապահությանօրգանների կարնոր խնդիրներիցէ:

Բժշկական ուսումնարաններիհամակարգում բուժքույրերի եղբայրների պատրաստման հետ

պանության շահերից ելնելով,

Կառավարությունը մեծ պանությանը

ն

ուշադրություն է դարձնում երկրի

հզորացմանը: Դա պարտավորեցնումէ բնակչությանը,

թվում նան բուժաշխատողներին՝ամեն կերպ

սատար

են անցնում նան

պաշտ-

լինել մեր հայրենիքի

սումնարանների

զերծվի, ինչպես

կրճատվածէ:

տեխնածին աղետները կարող

են

պատճառ լինել

վիթխարիքանակությամբ զոհերի ամբողջ երկրագնդի բնակչության շրջա-

Վայրենիքիպաշտպանությունը,զինված ուժերի

իրականացնի նան

հետ

է

մտնում նան բժշկական ծառայությունը:

մարմիններն

հիմնարկները ն

ու

ցիական պաշտպանության

ու

արտակարգ իրավիճակներիբժշկական ծա-

ռայության կազմավորումներըպետք բնակչությանը

ն

առողջապահական

նրանց հիմքի վրա ստեղծված քաղաքաէ

բուժօգնություն ցույց

իրականացնեն սանիտարահիգիենիկ

ու

տան

պաշտ-

հումանիտարուսումնական հաս-

ուսանողուհիները: Կարնոր նշանակու-

ու

որ

բժշկական

ու-

նրանց ուսուցման ժամաքանակը

համեմատած

պաշտպանությանբուժքույրերի ն բուժեղբայրների պատրաստմանհամար: Ուստի այստեղ շարադրված նյութը հնարավորինս

համառոտ

է` հիմնա-

կանում սահմնափակվածայն հարցերով, որոնք անհրաժեշտ են

Խաղաղ ժամանակներում կազմավորված բոլոր

բուժ-

Սույն ուսումնական ձեռնարկը նախատեսվածէ քաղաքացիական

միասին, պետք է

քաղաքացիական պաշտպանությունը, որի կազմի մեջ

մանկավարժական ն այլ

հետ

ն

մասնագիտականպատրաստություն

թյուն ունի վերջիններիս պատրաստման որակը, քանի

պաշտպանության գործին: ժամանակակիցպատերազմը,եթե այն սանձանան

միասին, երկրի քաղաքացիական

նման

տատությունների ուսանողներն

այդ

կազ-

բուժեղբայրները՝ բժիշկների առաջին օգնականնե-

ծելու համար բուժքույրի

Կարնեորագույնխնդիրներից են անձի բազմակողմանին ներդաշնակ

նում:

ն

տուժած

հակահամաճա-

քացիական պաշտպանության

ապագա

բուժքույրերի

ն

քաղա-

բուժեղբայրների

պրակտիկգործունեությանհամար: Ձեռնարկը տրամադրում է անհրաժեշտ գիտելիքներ` տարբեր տեսակի վնասվածքների ժամանակ ցույց կությունները վերաբերում են

ոչ

տրվող օգնության համար: Տեղե-

միայն պահանջվող գործնական հմտու-

րակային միջոցառումներ` պատերազմական իրադրության նե արտակարգ

թյուններին, այլն վիրավորների ու հիվանդներիփոխադրմանը, երեխաների

իրավիճակների պայմաններում: Այդ իրողությունը բուժաշխատողներից

խնամքին

պահանջում

դժբախտ պատահարների, տարբեր հիվանդությունների դեպքում

է ոչ

միայն հայրենասիրության

ու

արիության, ուժեղ կամքի

ու

կերակրման առանձնահատկություններին:Վնասվածքների,

ցուցաբերում, այլե բավականաչափպատրաստություն՝ նման պայմաննե-

տրվող բուժօգնության բնագավառին վերաբերող

րում հաջողությամբ գործելու համար:

տելիքները կարնոր նշանակություն

ունեն

նան

այդ

առօրյա

ցույց

բազմաբնույթ գիկյանքում, կեն5

շԴլբ-

«Թիջ-

՞:

ցաղում, արտադրության մեջ,

ոչ

Առաջին բուժօգնության նպատակները,խնդիրները ն սկզբունքները

միայն պատերազմականիրավիճակնե-

րում, այլն խաղաղ ժամանակներումու պայմաններում:

.

Առաջին բուժօգնության հիմնական նպատակն է` դեպքի վայրում,

Այս ամենի հետ միասին կարնոր է ոչ միայն ապահովել բուժքույրերի ն

մինչ

բուժեղբայրների մասնագիտական որակյալ պատրաստականությունը,

ղություններ, որոնք ցուցաբերվում են վնասվածի կյանքին սպառանացող

այլն անհրաժեշտ է պարզաբանել հիվանդի հիգիենիկ դաստիարակության ն

ազդակները ժամանակավորապեսդադարեցնելու, կյանքի համար վտան-

բուժպաշտպանականռեժիմի դերը: Կրտսերբուժաշխատողներիդերն անչաւի մեծանում

(գրիպ ն հիվանդությունների

այլ

է

գավոր բարդությունները կանխարգելելու

զանգվածային

ն

այլն) ժամանակ վնասվածներինու

գործելինչպես հաշվեցուցակային,այնպեսէլ Առաջին օգնություն ցույց

Օությունցույց տալիս: Զանգվածայինվնասման զենքի կիրառմանդեպքում

կոշտ

բուժաշխատողներիաշխատանքըկընթանադժվարինպայմաններում.մարդ-

օգնություն ցույց

տալու

գործում:

Այսպիսով, տվյալ ուսումնական ձեռնարկի կարնոր խնդիրներից մեկն այն է,

որ ապագա

իրենց պարտքը

բուժքույրը

ն

հայրենիքի հանդեպ

բուժեղբայրի կարողանան կատարել ն.

ստացած գիտելիքները կիրառեն

պրակտիկայում՝մարդկանց կյանքը փրկելու ելու համար:

ն

առողջությունը վերականգն-

ն

վակուում ներքնակները,

Քաղաքացիական պաշտպանություննիրենից ներկայացնում է զի-

մաններ,երբ կրտսերբուժանձնակազմըստիպվածկլինի հիվանդներիպահ-

վումը` վնասվածներինխնամելու ուղղությամբ բժշկական աշխատողներին

փափուկ պատգարակները, պնեմո

են

ռետինե լարանըն այլն:

պայ-

սանիտարականջոկատների ներգրա-

հաշվեցուցակային միջոցներն

տահանվածանձեռոցիկները,եռանկյունաձնվիրակապերը,սառցե պարկը,

տահարումներիդեպքում, կամ` երբ հիմնականհիվանդությունըծաՕրանումէ

տուկ նշանակություն է ստանում

ձեռքի տակ եղած միջոցներ:

կալները, անհատականվիրակապականփաթեթը (ծրարը), բինտերը, ախ-

համակցված ախլացման, ծանր ախտահարումներիու հիւլանդությունների,

ՀաԱյս ամենը նրանց վրա դնում է մեծ պատասխանատվություն:

նե

տալու

է օգտա-

մարմնի տարբեր մասերն անշարժացնելու համար նախատեսված բեկե-

կանց կուտակվածության, սպասարկվող հիվանդների թվի զգալի ավե-

պանումըն խնամքըկազմակերպել բժշկիբացակայությամբ:

նրա վիճակը թեթնացնելու

Առաջին բուժօգնության ցուցաբերման ժամանակ պետք

հիվանդներին բժշկական օգ-

ուղեկցող հիվանդությամբն այլն: Կարող են նան ստեղծվել այնպիսի

ն

նպատակով:

վարակիչ հիվանդություններ),տարերային

աղետների, արտակարգ իրավիճակների(երկրաշարժ, ջրհեղեղ, ձնահոսքեր

օգնության ժամանումը, ձեռնարկել համակարգվածգործո-

շտապ

`

ծառայության համակարգ, որն ուղղված նականացվածպաշտպանական

է

միջոցառումներ`խաղաղ Ժամանակաշրջաձեռնարկելու պաշտպանական նում

ն

տարերային պատերազմիընթացքում հակառակորդիհարձակման,

աղետների

ու

զանգվածայինվարակի ժամանակազգաբնակչության առող-

ջությունը պաշտպանելու, երկրի տնտեսական միջոցները պահպանելու

ն

անհետաձգելի փրկարարական,վերականգնողականաշխատանքներիրա-

կանացնելու համար: Քաղպաշտպանությանկազմավորումներում թույլատրվում են ներգրավելու 16-60

ցիչների ն 16-55

տարեկան արական սեռի ներկայացու-

տարեկանկանանց:

-ողտով

ոն

:մմժօտիոռոցգի տիտ 1զծղուս զ վնզտ կոդտոոք վմս 'Աղոռվի Հսոտ

վկտՀսմս զ տչղթտմվդտ ուսժողն

Ժտղվ, ղդ

-ոմվ դտ 1ղդծոմզկտոռ ոտով

6Ոսծ

ովոռ դս/Մսդտղոնմսծով դս(8սդեօ

կմոդըովվքզսմ1սմղզոլսփոտնղտ 1զտոոմտոխռղլոդ

դվձճոսը

ջ դվՕոոքոստ

'մհսՀ դվՈոժօոիոտցգի 1զպգոկ 'ԱմզմղոսՕտիմտսհ)զդծոքմոՀդո"ք

-ստն

ոլոջով

'ԱդտոցվմճոոտԵտմտ վմզժմղի ուստոտխոդ'մկողորոք

1զկտչըՂ Ա`1ս(Թսոսվողյս/Ատ1ղզցծղմոնոն"շ օոիոռտցիվռդրմտո

տՀվգ :մղղս(8սծնսստ

Ղ

մժգտ կ Հսնմոն օոծոտնդտիվվվղոցմոկղով

-իսղօ ցո/ԹյսդԵօ օմոնտոլ -սփ Ղ դո(8սդԵօդժով 1 ուսիոմղկոնծողկ մուս(81սդԵօքյսմ դվձոստ ըյսմ

-ղցդկտռվիոմվԵմողտտմո

1/(ո Ղ

տշղքոմվդՌ ով)յտտԾՈսծ դ1ս(81սդԵօքսմ դվձոսը

մուստոոմտոհոթոյող վօոքյսՏ հմտդովվքյսմ) մոդորդոտվմոտտ

դտը

-ք1սմ կյստով զ ըւստոցմհ մդՀս/8յսդԵօդվծոստօտիմտ6Ոսծ դվզոդոոոք Ղ

ռող օոծոտտոմօտիոռդի )զդտոտՀոհո 1 դղտտոհոդ վմս '1 դս(Յւսձծնսմոո վը վմզդըյսսոծսձվը օտիննսսոտկոտտհիոդ մռդւս8սդԵօքյսմ դվձոսը

'Ամզո -ոը

'6վվտծօ դոռոռդի դվօոք՛յստ 1զմզմոմ՛սն"լ,

ըւստսԵ վտղնո'ըյսոդլոծօդորոոցիԻ

:մտրով ՀսյգոմղկտնԵտհըյսք

(Այղզոխփոն -ղտ

Հսմ

Ղ

ՀԱ1զմզմոծյսԾդս(81սցԵօքյսմ վղտնմոկտո մօմտմ վզիոտ մզդկմոդ

-րվկ ռտղտտվԵեռտդոտն ցտկողչքմ ծվոյոծօ դորմովտտոլո մըյսոյսփոնղտ

օ

'Առո/Թ

Հսկմփ վմցտղ վջոքւստ օտիննյս մղդուսսՈոծսծվըդՈսԵեմողվլ,

վմզդմսիողմվի'վմզդօտիմովտտոլո իսմղցնսծզըցոկոքզսմոմվի Հոմղզճ'մըյսօոմոտ

»

'մդյս(8

Հսծղնետ տԵտտղվվկոնԵետնսըդծոծոստմօտիոռցի 1զդծղմռնոոլ

ս

«ս

հվտզո

դուսյզԵմոովդոկ վմզդճՈոսղմղ դվրոսՀ Հվկոմտի ը

ռկտտոթց դողողովվ 6դռտմն:մմղդոոս(8ւսննյս վմ`ոտտողիո

ղ

մմղզդմվնգո|

տղմհդսհմվ վոյս ուսցտքոմոմստո մյսԹռոժոմոնք դո/81սմՈոսոօ:իսծսծվը

«

վմզդուսդոքոմոմստո

մուս 6ոսվ դտ(81սդԵօքւսմդվձոսը

մղմմտտ ծվ

դցղզմվ 1 ուսքմսԾոմվ դմղդժգոտտոլշո

մվ ցԱս 'զ ըոսմսիտոծտհնսյզմզմոծ:սԾ դս(8սցԵօ ցվրոօտիԵեցտԵ (Օ9Ն3Յ)

դղմվ-դժդվ1ոտ (ո01ս(81սդԵօդժռվ) ըյսդվ 1 օտիհովտոդօտիոտցի դոզմմղ

մս

'ցվմզդծուսմԵկո'մռո(8ս՝ մս '1

6Ոսծ

դ՛յս/8-սցԵՕօ

Ադղս(սրոստք

դտկոկչքմ

6Ոսծ

դս/սցեօ

Ղ

դվմ

3ս Ղ

դտկովծոժոնոժ Ադր

-ռոհ ցորօոմտտ

նսիգտԵ ողսղոծօ դտրոռցի դվվ

ծռտկնմոր նցտիվվ «ս օոիղոմտի 'ջտիմովոտոլտ 'ԱդորմղմոծսծՑդոտ/8 Հսդեօ ցոկտկչքմ վղտողտ

մսյսմ

Եմողտտմո(մ ուսմզդկտավիոտմվ

Ղ մժռտ(ղ վօոքյսՏ 1որիտ ռղ օտիպոդ ոլոռով մոդւս(Յւսնձսստ

ցվօտիոտդիըոոկմոյսդորոք դտ(8սդեօ

հոտտՀ

'մդտրոծոդողոմվ վմզցոՂաԱՈծսձվը ոոնցդտհովո դո(81սծնսսո ըցո/8յսկոդմտԵետ(ո

Ղչդվը 'մժօոիոռտցի

,վիմտ

Ետմո

6Ոսծ

զԵմողլ|

դտրծոծտստ վմղդդւս(8:սնդտիվվ չվկտմոի(Ե

ս

'մցոոցԵռդտկոմղիԵտմոտ վմզդըյսմոծԵգռտո| դոք8յսծնսսո

ռտ/81սցԵօքւսմդվծոստ վռվ) Ձսդոց

տշղքոմվդտ վտոՀ :6վռյս(81սդԵօ1սնմոր օտծ

դ1ս(ՅյսգմկռողտհՀքմ հւստով

դտ սդտտտչտտռ

"իսըւսսոտդրո լզ մսզմոկ ողո

-ոհկտով մռղըտ ողղ :մդոտ(Թսդոկոնմսծով 1սմտտ -զդդսդո

նմտը մյսԹցոժոմմմք -ոտո

-ոհ

:Մմզռխփոնզտկմոդըրվվքսմդողոտտվետդ -ոոտը

Ղ 1զծզդւս Վ վնղտ նղզտմս'նզտցրտ 'դզմստըով

մժռտքղվջշդոտ պո դւս(81սդԵօռվծոսը :ը1սռմսԵՀսմզիկմփ

1 Ժտղիո

մսղմոհ Վ ըս

դ

:1

օտինն:ս ըյսդոկոդբվվ

ցկտնծ ցՈսԵոմսղմող դո(8սոմզկտոռետհ 1տիտ մդս(8ս/ոսոք

-6ոռոկոմվ բսմզդդկտջվիտմվ Եմտկոտմո

Ղ

նսի

դո(8սդորտշտիոնոժց

Պ--

ՊՐ

կարնոր է այն դեպքերում,երբ տուժածը գտնվում է ուշագնաց վիճապես

կում: Օգնություն ցույց տվող անձի կողմիցպարզվածտվյալները կարող են

օգնությունցույց տալիս: օգտակարլինել մասնագիտական Ամենիցառաջ անհրաժեշտէ պարզել`

նը տուժածին կամ հիվանդինցուցաբերվող անհետաձգելիբուժօգնության

վնաս-

վածքը,

այն համակարգնէ, ծակի առաջացող

2.վնասվածքստանալու ժամանակը, 3.վնասվածքստանալու տեղը:

ծին

ու

տալ

արագ,

հնա-

սակայնայնպես, որ

Նման

բնույթի աղետների հետնանքովորոշակի տարածքումառա-

ջոկատներըն միավորումներըշարժուն խմբեր են, որոնք

են զանգվածային խոցմանդեպքում, աղետի իրականացնում

վայրերում

ցուցաբերումը,տեղի սանիտարատուժածներին առաջին բուժօգնության վերահսկումըն այլն: պայմանների կան, համաճարակային են. խնդիրներն հիմնական

ծառայության

Առաջինբուժօգնությաննպատակներնեն՝

-Պահպանել տուժածիկյանքը՝ապահովելովկենսականկարնորօրգաններիգործառույթները: -Կայունացնել տուժածի վիճակը` կանխելով նրա վիճակի վատթա-

շոչստեղծվի

րացումը, տարբեր միջոցներով մեղմացնել ցավը, որպեսզի

կային վիճակ: -Տուժածին

|

զանգվածայինխոցման վայրում, աղետի գոտում վարակված ստացածներիհայտնաբերում, նրանց մարդկանց,տուժածների,վնասվածք -

ցուցաքերում առաջինբուժօգնության ն տեղափոխում.

ախտահարտուժածներին, վնասվածներին,վիրավորներին, բնույթի, նրանց կենսականցուցանիշներիբավածներինվիրաբուժական ուղղված բժշկականօգնությանցուցաբերում, րելավմաննպատակներին -

իրագործում,կանխարգելիչշիճուկների, հակաշոկայինմիջոցառումների սրտի ն շնչառականաշխատանքի պատրաստուկների, հակամանրէային

պայմաններումիրականացվողառաջինբուժօգնությանմիջո-

ցառումներով է պայմանավորվածվնասվածքիելքը:

այն չազդինրա որակիվրա:

այլ

հեր, տուժում է մարդու առողջությունը:

ն հանգամանքների: րավորությունների

ՔՊ ն ԱԻ

հիվանդություններիժամանակ նախահիվանդանոցային

ջացած իրավիճակնէ, որի դեպքում լինում են բազմաթիվմարդկայինզո-

անհրաժեշտբժշկականօգնության միջոցները՝`ըստառկա

ՔՊԲԾ

կատարվումէ դժբախտպատահարների,հանկար-

Արտակարգիրավիճակըվթարի,բնական, տարերայինկամ տեխնա-

վնասվածքիմշակմանտեսակը,

Առաջինօգնությունըպետք է ցույց

որը

փուլում` մինչ մասնագիտական բժշկականօգնությունը:

Տուժածինզննելիս անհրաժեշտ է պարզել` 41. վնասվածքի տեսակըն ծանրությանաստիճանը, 3.

փոխմանոչ ենջակա մարդկանցժամանակավոր հոսպիտալացում:

Արտակարգիրավիճակներիպայմաններումառաջին բուժօգնությու-

տեղի է ունեցել որոնց առկայությամբ 1.այն հանգամանքները,

2.

տեղա-

վերականգնում, վարակիչ հիվանդություններովախտահարված,

նախապատրաստել տարհանման` համապատասխան

ուղղվածության բուժհիմնարկ: Առաջինբուժօգնություն ցույց առաջ

տալու

դեպքում անհրաժեշտ է նախ ն

կատարել տեղանքի զննում, ճանաչել

ն

գնահատել ստեղծված

իրավիճակը: Ցանկացած արտակարգդեպքի ժամանակ ձեռնարկվողգործողու-

թյուններիծրագիրըներառում

է

հրատապ գործողություններիփուլեր:

«Պի--

«ոի մ

Մ

Դրանք են՝

Դեպքի վայրի զննում, գնահատում

սեփական անվտանգության

ե

ապահովում

Ո/.Տուժածի տեղափոխում համապատասխանուղղվածության բուժհիմնարկ

զննողի

ն շրջապատող

պետք է համոզվել,

որ

ն

առաջին բուժ-

դեպքի վայրն անվտանգ է

մարդկանց համար: Վտանգավոր գործոններ

են՝

հրդեհը, բարձր լարման էլեկտրական հաղորդալարերը, թափվող քարերը, երթնեկող մեքենաները, թունավոր գազերը ն այլն:

դ.Առաջնայինկամ նախնականզննում Այս փուլում կատարում են մի շարք

գործողություններ տուժածի

կյանքի անմիջական սպառնացող վտանգներըհայտնաբերելու, վերացնելու ն

կյանքի նշաններըստուգելու նպատակով: Սիրտ-անոթային համակարգի գործունեությունը պարզելու համար

ստուգվում է՝ -պուլսի առկայությունըքնային զարկերակի վրա, -խոշոր զարկերակի վնասման դեպքում կարճ ժամանակահատվածում

վնասվածը կորցնում է

մեծ

քանակությամբ արյուն, ինչից կարող

է

մահանալ. ուստի անհրաժեշտ է շտապ դադարեցնել արյունահոսությունը: Շնչառական համակարգի գործունեությունը պարզելու ստուգվում են՝

կարնոր կենսական օրգանների գոր-

-Գիտակցությունը, -զարկերակը ն ուժեղ արյունահոսության առկայությունը:

Առաջինհերթին պետք է ուշադիր զննել դեպքի վայրը ն փորձել պարզել, թե ինչ է տեղի ունեցել: Մինչ տուժածին մոտենալը

ծունեությունը,այսինքն`

են

ն -շնչուղիների անցանելիությունը շնչառությունը,

ԷԴեպքի վայրի զննում, անվտանգությանապահովում

տալը

-բիբերի ռեակցիանլույսի նկատմամբ,

Առաջին հերթին ստուգում

ԱԼ.Շտապօգնությանահազանգում

ցույց

պետք

-գիտակցությունը:

.Տուժածի առաջնային զննում

օգնություն

Նյարդային հաճակարգիգործունեությունըստուգելու համար է զննել՝

համար

Գիատկցությունը ստուգելու համար անհրաժեշտէ զգուշորեն շարժել

տուժածի ուսերը, փորձել խոսել նրա հետ՝ տալով պարզ բնույթի հարցեր ու հասարակ հրահանգներ («Ցու՛յց տվեք լեզուն», «Փակեք աչքերը», «Սեղմե՛ք իմ ձեռքը» ն այլն:

Եթե տուժածը գտնվում է գիտակից վիճակում, ն նրան այլես վտանգ չի սպառնում, հարկավորէ օգնել նրան՝ ընդունելու ն հարմարդիրք, սկսել

երկրորդայինզննումը:

Եթե նա գտնվում է անգիտակիցվիճակում, ապա պետք է օգնության կանչել որնէ մեկին, կամ խնդրել հեռաձայնելշտապօգնություն:

.Հրատապ գործողություններիմեջ է մտնում ահազանգը`տուժածին հնարավորինսարագ ցուցաբերվող մասնագիտական օգնություն ապահովելու նպատակով: ի/.Տուժածի երկրորդայինզննման ժամանակ,եթե կան շնչառություն

ն պուլս,

գիտակցությանթե՛ առակայության, թե՛

դրա կորստի դեպքում տվողը շտապ պետք է հայտնաբերինրա կյանքին անմիջական վտանգ չներկայացնող,բայց անուշադրության դեպքում վտանԳավոր դարձող գործոնները:

օգնություն

ցույց

-շնչառական ուղիներիանցանելիությունը,

-շնչառության առկայությունը:

ապահովող Գաղափար՝օրգանիզմի կենսագործունեությունը

'

եղանակները զննմանկատարման Երկրորդային պարզել, թե ինչ է զգում տուՏուժածի ն ներկաներիհարցուփորձ. է տառապում, ունի նա, ինչ հիվանդություններով ժածը, ն ինչ գանգատներ ն

ինչ դեղորայք է սովորաբարընդունում: զննում. զննելով տուժածի մարմինը Տուժածի մանրակրկիտ ն

ուշա-

արյան

դրություն դարձնել արտաքին նշաններին՝ արյունահոսությանը մարմնի մասերի անբնականդիրքին, մաշկի հետքերին, վնասվածքներին, շարժել գլուխը, խոր գույնին, վերքերին,խնդրել տուժածին` զգուշորեն

սկսած մատներից, ե աստիճանաբար շունչ քաշել, շարժել վերջույթները՝ դեպի վեր բարձրանալով:

խան-

Կենսականկարնոր նշանների վերահսկում.գիտակցության պուլսի, մաշկի գույնի փոփոխություններ: գարումներ,շնչառության, Եթե տուժածի վիճակը թույլ

փոխել հիվանդանոց:

է տալիս,

գործառույթներիմասին Մարդու օրգանիզմը կառուցվածքով,ֆիզիոլոգիականու հոգեբանական առանձնահատկություններով օրգանական աշխարհի էվոլյուցիոն

զարգացմանբարձրագույնարդյունք է: էվոլյուցիայի ընթացքում տեղի ունեցել մարդկայինօրգանիզմըկառուցող ների

բարդ

ու

տրիլիոններիհասնող բջիջ-

տարբերակում, դրանց ֆունկցիոնալ կատարելագործում

բարդացում:Միատեսակհատկություններովօժտված բջիջներից էլ ջանում

են

են

օրգանիզմի հյուսվածքները: Հյուսվածքներին բնորոշ

ն

առա-

են

թե ,

կառուցվածքային գործունեությանհամընդհանրություն, նթե՛ֆունկցիոնալ |

փոխներգործունեություն,համագործակցություն: Մարդու օրգանիզմի հյուսվածքներնընդհանուրառմամբբաժանվում

անհրաժեշտ է նրան տեղա-

խմբի՝էպիթելային,շարակցական,մկանային ն նյարդային: Դրանք

են չորս

ունեն

իրենց տարատեսակները. գործունեությանբնույթով

որոշ

տեսակ-

ները մասնագիտացվածեն (օրինակն̀յարդային հյուսվածքներն իրագործում են

դրդման կամ արգելակման,իսկ մկանայինհյուսվածքները`կծողա-

կան ֆունկցիաներ ն այլն): Մեկ համընդհանուր, բարդ առույթ

կենսական գործ-

իրականացնողտարատեսակ հյուսվածքներիամբողջականությու-

նից էլ կազմված են մարդու առանձին օրգանները` սիրտը, թոքերը,

ստա-

մոքսը, երիկամները,աչքերը ն այլն: Դրանքմիասնականօրգանիզմի տարբեր կառույցներն են` իրենց կառուցվածքայինն ֆունկցիոնալ առանձնա-

հատկություններով, ունեն յուրահատուկ ձն, կառուցվածք ու

համեմատա-

կան մշտական տեղադրվածություն:Օրգանները օրգանիզմի գործող,

աշ-

են, որոնք կարող են իրագործել մեկ կամ մի քանի խատող մեխանիզմներ են ն համընդհանուր մեկ միասնականհագործառույթ, մասնագիտացված

մակարգով իրագործում կամ ապահովում են օրգանիզմի որնէ կեռսական գործունեություն: Օրինակս̀իրտն իրագործում է արյան շրջանառության,

Ց. ՀՀ

ՀԷ

երիկամճերը`թունավոր նյութերի արտազատման, թոքերը`շնչառական

առաջնակարգհատկանիշըդրա

ֆունկցիաներն այլն:

միասնություննէ:

-

Ֆիզիոլոգիական ու կառուցվածքայինառումով տարբերվումեն

նան

օրգան-համակարգերը:Սրանքօրգանիզմի միննույն ֆունկցիայի իրականացմանը մասնակցողտարբեր օրգաններիմիավորումնէ մեկ ամբողջու-

թյան` մեկ համակարգիմեջ: Դրանց թվին են դասվում` նյարդային, սիրտ-

անոթային,շնչառական, ստամոքս-աղիքային, ներզատական համակար-

գերը: Իսկ մեկ ամբողջության մեջ մեկից ավելի օրգան-համակարգերի

են

միավորումիցէլ կազմավորվում օրգանիզմի, այսպես կոչված,

ապա-

րատները, օրինակկ̀մախքի հոդավորված ոսկորների ն մկանների միա-

վորումիցկազմավորվում է հենաշարժողականապարատը:

Ֆիզիոլոգիականառումով հաճախ օգտագործվում է (նյարդային,

ջերմակարգավորման,շնչառական ն այլ

նան

կենտրոն

կենտրոններ) հաս-

կացությունը: Օրինակն̀յարդայինկենտրոններըկենտրոնականնյարդա-

յին համակարգի տարբեր բաժիններում տեղակայված նյարդաբջիջների գործունեությամբ էլ կուտակումներ են, որոնց փոխհամաձայնեցված

պայ-

մանավորվածէ օրգանիզմի տվյալ ֆունկցիայի նպատակասլացու ճիշտ

իրագործումը,իսկ շնչառականկենտրոնի ֆունկցիոնալ միասնականգործունեությամբ ապահովվումէ շնչառության բնական ընթացքն ու կարգա-

վորումը: Տարբերակելով օրգանիզմիառանձին կառույցները ն դրանց ֆունկչպետք է կարծել, որ օրգանիզմը ցիոնալ գործունեությանմեխանիզմները` դրանց պարզունակմիագումարնէ, այլ` կենդանիօրգանիզմի բոլոր բջիջ-

միասնականեն, ները, հյուսվածքները,օրգանները,օրգան-համակարգերը ու

դրանց գործունեությունը,փոխկապակցությունը,փոխազդեցությունը

իրականացվումեն կազմակերպվածն համաձայնեցված ձնով` շնորհիվ այդ

միասնության: Հետնաբար, չափազանց բարդ

կենդանի օրգանիզմի

Օրգանիզմիբարդ

`

ու

առանձին կառույցների

կարնորագույնհատկանիշէ

ֆունկցի

նան

ինքնակար-

գավորիչ կարողությունը: Ինքնակարգավորման շնորհիվ օրգանիզմի կեն-

սական ցուցանիշներըպահպանվումեն հարաբերականորեն «հաստատուն» մակարդակիվրա: Ինքնակարգավորումը օրգանիզմիհամընդհա-

նուր առանձնահատկությունն է` ուղղված պահպանելու կենսագործունեության որնէ գործոնի մշտականու կայուն մակարդակը:

Ինքնակարգավոր-

շնորհիվ հարաբերականորեն պահպանվումեն օրգանիզմի«կայուն» ջերմաստիճանը, արյան անոթայինճնշման ցուցանիշները, արյան ֆիզիկաքիմիականբաղադրության հաստատունությունը, ՔՒ-ը նայլն: ման

Օրգանիզմիինքնակարգավորման գլխավոր դերը պատկանում է նյարդային համակարգին:Դրա շնորհիվ իրագործվում են նյութափոխանակության,մարսողության,շնչառության, արտազատման ու այլ կեն-

սական գործընթացներ:Նյարդայինհամակարգիմիջոցով կարգավորվում

են նան

օրգանիզմի հումորալ կապերնուկայունությունը:

Ինքնակարգավորման շնորհիվ լիարժեք կերպովապահովվումեն

միայն օրգանիզմիմիասնություննու

ոչ

հարաբերական կայունությունը,այլն

դրանց կապը շրջապատող միջավայրիհետ:

Առաջինօգնությունը

Գիտակցությանխանգարումներ,ուշագնացություն Գիտակցությունն արտաքին ազդակների հանդեպ մարդու ուղեղի բնածին կամ ձեռքբերովի հակազդումների (ռեակցիաների) ամբողջությունն է, որի միջոցով օրգանիզմը

ապահովում է կապը

արտաքին աշ-

խարհի հետ: նշանԳիտակցության խանգարմանըբնորոշ են հետնյալ ընդհանուր

Անհրաժեշտէ տուժածին պաշտպանելվնասվածքից:Պետք է նրան պառկեցնելհարթ մակերեսիվրա, բարձրացնելոտքերը 20-30 սմ, որպեսզի

արյունը տեղափոխվիդեպի գլխուղեղ,

շնչելու անուշադրիսպիրտ:

տալ

Գիտակցությունըվերականգնվելուցհետո հարկավորէ խմեցնել տաք թեյ, սուրճ, ծածկել ծածկոցովմարմնի նորմալջերմատիճանն ապահովելու նպատակով:

Գիտակցությանկորստի դեպքում տուժածի մկաններըթուլանում են,

ները՝ »

կլման

նյարդայինհամակարգիխանգարումներ՝

-տեսողության, խոսքի, լսողության,

կողմնորոշման, հիշողության,

ն

հազի ռեֆլեքսներըբացակայումեն, ինչը հանգեցնում է շնչուղի-

ների անցանելիությանխանգարման,առաջացնելովշնչառության կանգ:

Գիտակցությանբացակայության,

զգացողության ն այլն, -սրտխառնոց, փսխում,

շնչառության փոփոխություններ,

հատուկ ուշադրություն դարձնել գլխին

»

պուլսի փոփոխություններ,

հնարավորվնասվածքները.

»

մաշկի գույնի փոփոխություններ: ցույց

տալու

ն

պուլսի

առ-

Տուժածին ԿԱԴ (առաջին տարբերակ)դիրքի բերելիս անհրաժեշտէ

-ցավի ռեակցիայիբացակայություն,

Առաջին օգնություն

շնչառության

կայության դեպքում պետք է նրան շրջել կողքի` անվտանգ(ապահով) դիրՔի (ԿԱԴ):

-Գլխացավ,գլխապատույտ,

»

բայց

ողնաշարին՝ նկատի ունենալով

1.Կանգնել կամ ծնկի իջնել տուժածիկողքին.

նպատակովանհրաժեշտ է

ապա-

հովել տուժածի անվտանգությունը,հանգստացնելնրան, օգնել ընդունելու

հարմար դիրք, ահազանգել շտապօգնություն նե պաշտպանել նրան գեր-

2.Մի ձեռքով բռնել օգնություն ցուցաբերողի ձեռքիկողմի կոնքազդրային հոդի շրջանից ն մի փոքր բարձրացնելկոնքը: 3.Մյուս ձեռքով բռնել տուժածի ձեռքը՝ ափով վեր, ն

խոր հրել այն բարձրացրածազդրի տակ:

տաքացումից կամ գերասառեցումից: Ուշագնացությունը գիտակցությանկորստի հետնանք է,

ն

որը

զար-

գանում է գլխուղեղի արյան շրջանառության խանգարման հետնանքով:

Ուշագնացության պատճառ կարող է դառնալ ուժեղ հուզմունքը, փակ

հնարավորինս

4.Ծալել տուժածի՝ օգնողի ձեռքի կողմի ոտքը ծնկան հոդում րավորինսմոտ բերելով ոտնաթաթըկոնքին: 5.Աճուր բռնել տուժածի հակառակկողմի ուսը

ն

հնա-

կոնքը, դանդաղն

տարածքում առանց թարմ օդի երկար ժամանակ գտնվելը, մարմնի դիրքի

համաչափշրջել նրան ն հենել նրանօգնողի ոտքին:

կտրուկ փոփոխությունը,երկարատն ն ծանր ընթացողհիվանդությունները:

6.Տուժածի ազդրի տակ գտնվող ձեռքը բռնել արմունկից ն դաստակից ու զգուշորեն հետ տանելու ծալել` դաստակըհենելովմեջքին:

ՈՒշագնացությանընախորդումեն գլխապտույտը, տեսողության խանգարումը, սրտխառնոցը:

Հ

7.Շրջելուց

հետո

վերնում հայտնված նրա ձեռքը ծալել արմունկից՝

ափը դնելով կզակի վրա:

8.Կայունացնել տուժածի գլուխը, զգուշությամբ հետ տանել այն

ն

-խոնավ, գունատ կամ կապտավուն մաշկ:

դիրք (երկրորդ տարբերակ)

նկատմամբ ուղիղ անկյան տակ՝ ծալելով արմնկային հոդում, դաստակը՝ ափով դեպիվեր (նկ.): որ

Տուժածի մյուս ձեռքն անցկացրե՛քկրծքավանդակիվրայով այն-

դաստակի արտաքին մակերեսը դիպչի նրա այն այտին, որն

ուղղված է օգնողին: 3.Ազատ ձեռքով ծալեք տուժածի ձեզնից

հեռու

գտնվող ոտքը

ծնկից մի փոքր վերն բռնելով: 4.Ուսից

ն

կոնքից բռնած` դանդաղ, համաչափ ն զգուշորեն շրջե՛ք

տուժածին դեպիձեզ: մուտքը դեպի

Կողքի անվտանգ դիրքն ապահովում է օդի ազատ

շնչուղիներ: Այն միաժամանակթույլ

է տալիս

գիտակցությունըկորցրած

տուժածի դեպքում կատարել երկրորդայինզննում: ԿԱԴ

դանդաղկամ անկանոն շնչառություն,

-աղմկոտ շնչառություն,

1.Տուժածի՝ ձեզ մոտ գտնվող ձեռքը հարմարեցրեք նրա իրանի

պես,

-շնչահեղձություն, -խորը ն մակերեսային շնչառություն,

9.Բացել տուժածի բերանը:

2.

բնորոշ նշաններն են`

-արագ,

դեմքըշրջել դեպի վերն:

ԿԱԴ

Շնչառությանխանգարումներ

դիրքի բերելիս ցանկալի է տուժածին շրջել

աջ

կողմի վրա, եթե

չկան վնասվածքներ,30 րոպեն մեկ պետք է տուժածին շրջել մյուս կողմի

վրա:

արգելվում է Անգիտակիցվիճակում գտնվող մարդկանց

հաբ, ջուր, ատամներիմիջն դնել փայտիկ կամ որնէ գործիք:

տալ

դեղա-

Տուժածին առաջինօգնություն

ցույց

տալու

նպատակովանհրաժեշտ

է առաջին հերթին՝

-նստեցնել նրան հարմար դիրքով, արձակել սեղմող հագուստը, կոճակները, -խորհուրդ

տալ

նրան հնարավորինսքիչ շարժվել,

-ապահովել թարմօդի բավարարքանակ, -հանգստացնելտուժածին, -Օգնել ընդունելու բժշկի կողմից նախկինումնշանակված դեղամիջոցները,

-զանգել շտապօգնություն: Շնչառության կանգի դեպքում արյան մեջ թթվածինը կտրուկ նվա-

զում է: Սկսվում

են

վնասվել հյուսվածքները, խանգարվում է մարմնի բոլոր

համակարգերի բնականոն գործունեությունը,

որը

շատ

կարճ ժամանա-

կամիջոցումկարող է հանգեցնել սրտի կանգի ն մահվան: չորս րոպեներիընթացքումառաջանումէ Շնչառությանկանգիցառաջին

կլինիկականմահ, իսկ4-6 րոպե անց զարգանումէ ուղեղիխանգարում: Այն դեպքում,երբ շնչուղիներնանցանելիեն, ն նկատվումէ կրծքավանդակի

շարժում, շոշափվում է

պուլսը,

պետք է կատարել արհեստականշնչառություն՝

տուժածիօրգանիզմըթթվածնովապահովելուհամար:Այն դեպքում,երբ օդը չի անցնում,պետքէ ենթադրել,որ շնչուղիներըխցանվածեն: Այդդեպքպետքէ սկսել շնչուղիներըխցանումիցազատելուգործողությունները:

ՀՀ ՀԷ

Ֆ

տուժածի հետնում

Շնչուղիների խցանում Շնչուղիների խցանումը շնչառական ուղիների լրիվ կամ մասնակի փակվելն է, ինչի հետնանքով խանգարվումէ օդի անցումը թոքերին:

Շնչուղիների խցանումըկարող է լինել լրիվ ն մասնակի: Մասնակի խցանման դեպքում որոշ քանակությամբ

անցնում է

օդ

ն

օգնում նրանկռանալու: Այնուհետն կատարում են

կտրուկ հարված տուժածի մեջքին թիակների միջն: Յուրաքանչյուր հարվածից հետո գնահատում են խցանման աստիճանիփոփոխությունը: Եթե թիկունքին հարվածելը չի օգնում, ե տուժածի վիճակը վատանում

է, սկսում են կատարելորովայնայինհրումներ (նկ.1

ա,

բ):

թոքերին: Այն հնարավորություն է տալիս մարդուն` հազալով փորձել դուրս բերել խցանող

օտար

մարմինը: Տուժածը սովորաբար ձեռքերով բռնում է

կոկորդը, ցուցաբերումէ վախի ն տագնապինշաններ, խոսում է դժվարությամբ, հազում է: Նեղացած շնչուղիներով օդն անցնելու ժամանակ լսվում են

խզզոցներ, խռխռոց, սուլոց:

Դեմքը գունատվում է, կապտում: Տուժածը

կարող է կորցնել գիտակցությունը:

Լրիվ խցանման ժամանակ տուժածը չի կարողանում խոսել, շնչել, հազալ: Դեմքըկարմրում Է, պարանոցայիներակներըփքվում են:

Լրիվ խցանումըկարող է լինել անատոմիականն մեխանիկական:

Անատոմիականխցանում առաջանում

է լեզվի, այտուցված հյուս-

վածքների պւստճառով:

Մեխանիկական խցանմանպատճառըօտար մարմիններնեն. հասակների

մոտ

դրանք սովորաբար վատ

Իսկ երեխաները երբեմն կուլ

են

ծամած

մեծա-

սննդի կտորներն

են:

տալիս կամ քթով անցկացնում խաղա-

լիքների մասեր, ուլունք, կոճակ, լոբու հատիկ ն այլն:

Առաջինօգնություն. հիմնական քայլերն

են`

որովայնի հրումները, կրծքավանդակիսեղմումները

հարվածները մեջքին, ն

բերանը մատներով

մաքրելու գործողությունները: Որովայնի հրումները կարող Գիտակցություն ունեցող,

ն՛

են

կիրառվել

ն՛

գիտակցությունը կորցրած մարդկանց շրջա-

նում:

Այս գործողությունները բարձրացնում են ճնշումը թոքերում, որը

դուրս

է հրում օտար

Նկ.

մարմինը:

Գիտակցությունըչկորցրած անձանց առաջին օգնությունը սկսում մեջքին հարվածելով: Դրա համար օգնություն

ցույց

են

տվողը կանգնում է

1.

Շնչառականուղուց ա,բ Գ,դ

-

-

Օտար

մարմնիարտամղմանձները.

տուժածը գիտակից վիճակում է

տուժածը գիտակցությունը կորցրելէ

օգնություն

ցույց

տվողը կանգնում է տուժածի հետնում`

իրանը որովայնի վերին կեսում (նկ

1 գ,

գրկելով նրա

դ): Տուժածը կարող է լինել

կամ կանգնած: Մի ձեռքի բռունցքը բութ

տուժած

Կրծքավանդակի սեղմումեր գիտակցություն չկորցրած

Լրիվ խցանման դեպքում որովայնային հրումներ կատարելու համար

կատարում

են

հետնյալ կերպ. կանգնել տուժածի

հետնում

նրա

ն

բազուկների տակիցձեռքերով գրկել նրա կրծքավանդակը,ապա մի ձեռքի

նստած

մատի կողմով դնել. տուժածի

բռունցքը

բութ

մատի կողմով դնել կրծոսկրի մեջտեղում

ն ոչ

թե կողերի

որովայնին՝ պորտի ն կրծոսկրի ստորին եզրի միջն ընկած տարածության

կամ կրծոսկրի ծայրին: Մյուս ձեռքը դնելով առաջինի վրա` կատարել

մեջտեղում: Մյուս ձեռքով բռնել բռունցքը ն երկու ձեռքերն ամուր սեղմել

կտրուկ ն

տուժածի որովայնին, ապա ուժգնորեն դեպի վեր

ն

արագ

կատարել կտրուկ

կրծքավանդակիմկանային հատվածը, հրի դեպի վեր

ն դուրս

մղի

սեղմումներ՝ առջնից հետ ուղղությամբ:

Կրծքավանդակիսեղմումներըգիտակցությունըկորցրածտուժածին.

հրում

ներս, որպեսզի սեղմվի որովայնի վերին շրջանը ն ստոծանին՝

արագ

պառկեցնել նրան կոշտ, հարթ մակերեսի վրա, ձեռքերը տեղավորել կրծոսկրի մեջտեղում

օտար

մարմինը:

ն 5

անգամ կտրուկ սեղմում կատարել:

Օտար մարմինը գիտակցությունը կորցրած չափահաս տուժածի

Անհրաժեշտության դեպքում

այդ

գործողությունը կատարում

են

մի

բերանիցհեռացնում են՝ մատներովմաքրելով այն (նկ.2):

քանի անգամ:

Գիտակցությունըկորցրածանձանց օգնությունը Անհրաժեշտ է տուժածին պառկեցնել մեջքի վրա, կոշտ

ն

տեղում, այնուհետն ձեռքի ցուցամատով ստուգել բերանի խոռոչը. ..

մարմին հայտնաբերելուղեպքում այն պետք է շտապ որ

օտար

հեռացնել: Այնուհետն

հարկավոր է նստել տուժածի ազդրերին՝ ծնկներով հենվելով պես,

հարթ

գետնին այն-

նրա ոտքերը լինեն օգնողի ծնկների միջն: Ապա ձեռքի ափի բլրա-

կը պետք է դնել տուժածի որովայնին պորտի ն կրծոսկրի ստորին եզրի

միջն ընկած տարածության մեջտեղում, մյուս ձեռքը դնել առաջինի վրա, կատարել դեպի ներքն

Ա առաջ

Նկ.

2.

Բերանիխոռոչի ս ըմպանիազատումըօտար մարմիններից,լորձից ն

ուղղված կտրուկ հրումներ. ձեռքերի մատ-

ա-ձեռքով, բ-տանձիկիօգնությամբ

ները պետք է ուղղված լինեն դեպի տուժածի գլուխը: Այդ գործողությունը պետք է կրկնել

չորս

անգամ, այնուհետն կրկին մաքրել բերանի խոռոչը

ն

կատարել երկու ստուգիչ ներփչում:

Այն դեպքում, երբ տուժածը հղի կին է, կամ հնարավոր չէ ընդգրկել տուժածի որովայնը, շնչուղիները խցանվելու դեպքում կիրառվում կրծքավանդակիսեղմումներ:

են

փսխմանզանգվածներից

Շնչուղիները բացելուց հետո, անձեռոցիկով փաթաթած ցուցամատը սահեցնելով բերանի խոռոչի խորքում, փորձում մարմինը: Դրանիցհետո շնչուղիներն

կատարում

են 2

են

հեռացնել

օտար

ներփչում՝ համոզվելու համար, որ

արդեն անցանելի են:

Մինչն մեկ տարեկան երեխաների մոտ խցանված շնչուղիները

բա-

ցելու համար նրան պառկեցրե՛ք ձեր նախաբազուկիվրա` պահելով նրա

ն բթամատով ն գլուխը: Այնուհետնմյուս ձեռքի ցուցամատով երեսնին այդ ձեռքի վրա շրջեք երեխային բռնե՛քծնոտը, բացե՛ք բերանը ավելի ցածր լինի ոտքերից: Ազատված վայր այնպես, որ նրա գլուխն հետ շրջե՛ք երեխայիթիակներիմիջն, ափով 3-5 անգամ թույլ հարվածեք

պարանոցը

ձեռքի

ձեր ն մեջքի վրա պառկեցրե՛ք նրան ի

այնպես,որ նախաբազկին

Մահվաննշաններ Մահը մարդու կենսագործունեությանդադարնէ: Շնչառականն սիր-

տանոթայինհամակարգերիգործունեությանդադարից հետո զարգանում է թթվածնայինքաղց, որի նկատմամբանմենազգայունըուղեղի բջիջներն են:

նրա գլուխն

Մարդու կյանքի նշաններն են՝

է գլխի ցածր դիրքը նպաստում ավելի ցածր լինի ոտքերից: Այս դեպքում

-սնսրտի աշխատանքիառկայություն,

-շնչառության առկայություն,

ուն:

օտար մարմնի դուրս գալ շնչուղիներից գծով կրծոսկրի միջպտկային սատարել կրծքավանդակիսեղմում գծի վրա դրե՛ք մատմիջպտկային համար երնակայական մեջտեղում.դրա մատնեմատի կողԱ անմիջապես նեմատը, իսկ միջնամատը ցուցամատը՝ ն մյուս երկու մատների բարձիկներով քին, բարձրացրեքմատնեմատը

ոտ 2 սմ

սեղմումներմ̀ կրծքավանդակի կատարե՛ք

խորությամբ:

ն Պարբերաբար կատարե՛ք հարվածթիկունքին

վանդակին:

Օտար մարմինը երեխայի

սեղմում կրծքա-

է ձեռքի ճկույթը սահեցնել դեպի բետեսանե ի է: Դրա համար անհրաժեշտ

րանի խոռոչի խորքը

ներփչումներ:

ն

փորձել դուրս բերել այն,

Տարբերում են մահվաներկու փուլ. Առաջին փուլը կլինիկական մահն է, երբ սիրտը չի աշխատոււմ

կատարել

ն

շնչառությունը դադարում է, սակայն օրգանիզմում առկա թթվածնի որոշ պաշարների շնորհիվ մարդուն դեռնս կարելի է վերակենդանացնել`0-4 րոպե:

Երկրորդ փուլ.4-6 րոպեից հետո սկսում

այն բերանից կարելի է հեռացնել, եթե

դրանից հ ետո

-բիբերի ռեակցիանլույսի նկատմամբպահպանվածէ:

է

զարգանալ կենսաբանա-

կան մահը. գլխուղեղի գործունեությունն ընդհատվում է ուղեղի բջիջների

անդարձելի մահվան պատճառով:

Մահվանկասկածելինշաններնեն՝ -տուժածի մարմնի անշարժ դիրքը, ինքնակամ շարժումների բացակայությունը,

-ցավային

ն այլ

ազդակների նկատմամբ պատասխան ռեակցիայի

բացակայությունը,

-մաշկի գունատությունը, կապտավուներանգը, -շնչառության բացակայությունը, -սրտի կանգը, -լույսի ազդեցությունից բիբերի նեղացման բացակայությունը:

Կենսաբանականմահվան նշաններըլինում կածելի)

ն

(ստույգ) (նկ. 3): հավաստի

են

հարաբերական(կաս-

Գարաբերականնշաններընույնն են,

ինչ կլինիկականմահվան ժամանակ (դա այն ժամանակահատվածնէ, երբ

դրանցտեսակները,առաջինօգնությունը Վնասվածքներ.

տեսանելի փոփոխություններ գլխուղեղի բջիջներըքայքայվել են, բայց մահվան են գալիս կենսաբանական չկան): Վավաստինշաններնի՞հայտ

օրգանների ամբողջականությանխախտումն է: Վնասվածքներըբաժան-

սկզբից10-12 անց:

են՝ Մահվանստույգ նշաններն կողքերից սեղմելիս բիբը -կատվի աչքի ախտանիշը(ակնագունդը նեղ ճեղքի տեսք

կում),

է ստանում ն բաց

թողնելիսիր նախկին տեսքը չի

է սրտի կանգից -դիակայինսառեցումը, փայտացումը(սկսվում Ա իջնում ներքն), անց մարմնիվերին մասերից աստիճանաբար են սրտիկանգից2-4 բծեր,որոնքառաջանում -դիակային

ԱՆՀԱ Թ, -

ժամ

Շ /

չու ԱՑ

Մայ

2-4

անց(նկ. 3):

վում են

ըստ

արտաքինազդակներիբնույթի՝

ա) Մեխանիկական(առաջանումեն, օրինակ, բարձր տեղից ընկնելուց,

հարվածից, հարվածային ալիքից): Սրանց թվին են պատկանում

ոսկրերի կոտրվածքը, հոդախախտը,

փափուկ հյուսվածքներիսալջարդը, վերքերը ն այլն:

բ)Ֆիզիկական` առաջանում են բարձր կամ ցածր ջերմությունից (էլեկտրահարում),ճա(այրվածք,ցրտահարություն),էլեկտրականությունից ռագայթումից(ճառագայթահարում):

գ)Քիմիական` (առաջանում

թթուներից, հիմքերից, զանազան

են

թույներից,քիմիականզենքից): Ո.Վնասվածքները կարող են լինել փակ՝ առանցմաշկայինծածկույթի

յ

-

ա

ստա-

խամչորացումը, եղջերաթաղանթի -տեսանելի լորձաթաղանթների

րումը, ժամ

Վնասվածքնարտաքինուժի ազդեցությանտակ հյուսվածքներին

Լ

ամբողջականությանխախտման,ն բաց՝ դրանց խախտումով:Բաց վնաս-

Ց

ՄՀՀառար

(Լո

վածքներըկոչվում են

«Ջ-

վերքեր:

1Ա1.Վնասվածքները կարող

են

լինել չբարդացած ն բարդացումով.

հատկապեսվտանգավորբարդություններեն վնասվածքայինասֆիքսիան, արյունահոսությունը, շոկը, վարակը/ինֆեկցիան/,թունավորումը/ինտոք-

Բ:

սիկացիան/:

Հա»--ՀԱՎ

'"

նան

1-4

Պատերազմի ժամանակ բնակչության զանգվածային ախտահա6-8

8-10

15:20

րումների, արտակարգ իրավիճակներում ցույց

տրվող բժշկական օգնու-

թյանտեսակներնեն. 1.Առաջին օգնություն. ինքնօգնության ն

Նկ.

Մահվաննշաններ

ինքնօգնությանն

է

տրվում ախտահարման օջախում

փոխօգնության ձնով.

2.Առաջին օգնություն. 3.

ցույց

ցույց

է

տրվում ախտահարման օջախում

փոխօգնությանձնով, ինչպես նան փրկարարականաշ29

ասեպտիկ

անցածփրկարար-

մասնակցող հատուկ պատրաստություն սատանքներին

այրվածքներիմակերեսի վրա.

կողմից: ն բուժանձնակազմի ների ն օգնությանեկած կրտսեր միջին

կյանքը ն շտապ է` փրկել վնասվածի Առաջին օգնությաննպատակն ձեռքի տակ եղած ն ցուօջախից`օգտագործելով դուրս բերել վնասման ցուցա բերման միջոցները: Առաջին բոուժօգնության ցակով նախատեսված սկզբից մինչն ախտահարման կանգիդեպքում`մինչն5-10րոպե: ՅՕրոպե(«ոսկեժամ»), իսկ շնչառության Առաջինօգնությանխնդիրները դեմ կյանքի համար վտանգ ներկայացնողնշանների

ժամանակամիջոցը կազմում լավագույն

է

ա) Պայքարել

կամ կանգ, շոկ, (շնչառությանն սրտի աշխատանքիխանգարում

-ցավագրկում, հակաթույների ն հակաբիոտիկներիօգտագործում: 3.Առաջին բժշկական օգնություն

դեպի բժշկատեղափոխումը ախտահարվածների բ)Կազմակերպել

կան հիմնարկներ:

համար անհրաժեշտ է ձեռնարկել հետնյալ Դրանց իրականացման համար

է

տրվում ախտահարման

հետնանքները, որոնք վտանգ են ներկայացնում կյանքին, կանխել ինֆեկցիոն բարդությունների զարգացումը, ախտահարվածներինտեսակավորել ն

նախապատրաստել փոխադրման: 4.

Որակավորվածն մասնագիտական բժշկականօգնություն. ցույց ցույցէ .

ն

նեղ մասնագետ բժիշկների կող-

մից բուժհաստատություններում՝սկսած վերքի վիրաբուժականմշակումից մինչն բարդ վիրահատություններ:Այս ւտիպիօգնությունն ունի երեք խնդիր. -

-

վերականգնման -վերին շնչուղիների անցանելիության փսխմանզանգվածիհեռակուտակումների, մարմնի, լորձի, արյան

ցույց

օջախում բժիշկների կողմից: Այն նպատակունի վերացնելվնասվածքների

տրվում բարձր որակավորում ունեցող

|

օտար

-հակաշոկայինմիջոցառումներիանցկացում,

արյու-

նահոսություն):

միջոցառումները.

Լ

(վարակազերծ) վիրակապի տեղադրում վերքերի

-

վիրաբուժականօգնություն

ցույց

տալ

վերականգնողականբուժում անցկացնելմինչն ապաքինվելը, կանխել ն բուժել վնասվածքներիցառաջացած բարդությունները:

ցում, լեզվի հետանկմանկանխում,

արհեստական անցկացում՝ միջոցառումների -վերակենդանացման Տ-աձն խողովակի «բերանից-քիթ»կամ («բերանից--բերան», շնչառություն

մերսում, միջոցով)ն սրտի արտաքին

ճնշող դադարեցում

ժամանակավոր արյունահոսության -արտաքին

անոթի վրա վնասվածմասից կապով`մատներովսեղմելով արյունահոսող միջոցներովե այլն, վերն, լարանովկամ ձեռքի տակ եղած այլ ժամանակավոր անշարժացում՝կոտրվածքների, -ծայրանդամների

այրվածքներիժա-

ծավալուն վնասվածքների հյուսվածքների փափուկ ն

կամ մանակ ժամանակավորբեկակալների

ձեռքի տակ եղած միջոցներով,

ՊԻ Տրավմատիկկամ վնասվածքայինշոկ. առաջացմանպատճառները,

առաջինօգնությունը Շոկը

սուր

զարգացող,

կյանքին վտանգ սպառնացողախտաբանա-

կան երնույթների ընդհանրություննէ:

Տ

Շոկի զարգացման սկզբնականշրջանում վնասվածի վարքագիծըկարող է լինել վիճակինանհամապատասխան: Նա չի գիտակցում իր վիճակի ծանրությունը,անհանգիստէ ն Գրգռված: Աստիճանաբար գրգռվածու-

թյունն յալ

Ծանրը ն խոր վնասվածքների, արյունահոսության, այրվածքների

հետնանքով մարդու մոտ կարող է առաջանալ տրավմատիկ շոկ: Այս դեպ-

ու

անհանգստությունն արգելակվում են,

նշանները. արագացած

ն

ի հայտ են գալիս հետն-

ն թույլ

պուլս, գունատ, սառը, խոնավ մաշկ, հաճախացած շնչառություն, ծարավի ուժեղ զգացում, սրտխառնոցն փսխում, գիտակցությանխանգարում,կորուստ:

քում օրգանիզմի բոլոր կենսականֆունկցիաները խանգարվում են: Որոշ

դեպքերումշոկի պատճառ են ցրտահարությունը,սովը, ծարավը, հոգեկան : ծանրապրումները,գերհոգնածությունը: Առաջանում է օրգանիզմի վրա գերուժեղ բացասականգործոնների ծանր հիվանդություններ, արյան (վնասվածքներ,կոտրվածքներ,

մեծ քա-

նակի կորուստ) ազդեցության, սթրեսների, ցնցումների հետնանքով

ն

արտահայտվումէ արյան շրջանառության,շնչառության,նյութափոխանակության, նյարդային ու այլ համակարգերիգործունեությանխանգարմամբ:

Օրգանիզմի վնասվածքներիժամանակ, բացի տեղային երնույթներից, լինում են նան ընդհանուր երնույթներ, որոնք

մեծ

մասամբ արտա-

հայտվում են կենտրոնականնյարդային ն սիրտ-անոթայինհամակարգերի

կողմից` տարբեր փոփոխություններով(նկ. 4): Շոկն օրգանիզմի կարնոր կենսականգործընթացներիանկումն է, որն առաջանում է կենտրոնական նյարդային համակարգի խիստ ընկճվածության ն ուղեղի կեղնի գերսահմանայինարգելակմանպատճառով:Շոկի ժամանակ արյան ճնշումն ընկնում է: Ըստ

առաջացման պատճառի ն

զարգացման մեխանիզմիտարբերումեն,

-վնասվածքայինշոկ,

-այրվածքայինշոկ,

Նկ. 4. Շոկի նշաններըն առաջին օգնությունը

շոկ, -հետարյունահոսական

-անաֆիլակտիկշոկ ն այլն:

Շոկի ախտանշաններնեն՝ մաշկի գունատությունը,

սառը

քրտնար-

-ապահովել թարմ օդի առկայությունը,

տադրությունը, արյան անոթայիծ ճնշման անկումը, շնչառումների հաճա-

-զգուշությամբ տեղափոխելբժշկական հիմնարկ:

խացումը, սրտխառնոցը, փսխումները, շրթունքների, մարմնի ծայրամա-

Տարբերում

սերի կապտությունը, սրտի տոներիխլացումը, գիտակցությանկորուստը: է

դադարեցնել`արյունահոսությունը,

ապա

անշարժացնել

դրանից 1-2

ժամ

նալուց

ժամ հետո:

շորերովն ապահովելլրիվ հանգիստ վիճակ:

Այրվածքայինշոկն

4-36

անց: Երկրորդայինշոկը երնան է գալիս վնասվածք ստաՍրա թվին է դասվում հետվիրահատական շոկը:

Տրավմատիկշոկի նշաններն են՝ շրջապատի, իր ցավերի նկատմամբ

վնասված վերջույթը, տուժածին տալ հորիզոնականդիրք, փաթաթել տաք առաջանումէ

շոկի առաջացման առաջնային Ա երկրորդայինտե-

սակներ: Առաջնայինշոկը զարգանում է վնասվածք ստանալու պահին կամ

Արյունահոսությանհետնանքով առաջացած շոկի դեպքում առաջին հերթին պետք

են

անտարբերությունը(տուժածը չի տնքում, օգնություն չի խնդրում, չի

մարմնի տարածուն այրվածքների

բո-

ղոքում): Մաշկը գունատ է, պատված սառը քրտինքով, նկատվում է անո-

դեպքում` գերուժեղ ցավային զգայությունների հետնանքով: Սովորաբար

թային ճնշման կտրուկ անկում, բիբերը լայնացած են, մարմնի ջերմաստի-

այրվածքայինշոկից հետո զարգանում է այրվածքային հիվանդություն:

ճանն

Վնասվածքայինշոկն քով: Տարբերում

են

նոց,

առաջանում է ծանր վնասվածքների հետնան-

վնասվածքային շոկի

առաջնայինն

սակները: Առաջնայինվնասվածքային շոկը զարգանում է

վնասվածք

ժամանականց

նշաններն են՝ ները,

բոլոր

ն

չի մասնակցում արյան շրջանառությանը,բարձրանում է

ընթանում է 2

հե-

իջնում է մարմնի ջերմաստիճանը:

փուլով.

1.էրեկտիլ (գրգռման) փուլ, փուլ: 2.տորպիդ (ընկճվածության)

այլն:

էրեկտիլ փուլը կարճատն է, երբեմն անցնում է աննկատ: Ըստ Պիրոգովի`

միջոցները, որպեսզի կանխվի շոկի

այս

փուլում վնասվածըլինում է անհանգիստ,անընդհատփոխում Է

դիրքը, խիստ գրգռված է, գանգատվում է ցավերից, բղավում է

ն

օգնու-

թյուն խնդրում:

-տուժածին պառկեցնել,փաթաթելշորով,

Երկրորդ կամ տորպիդ փուլում վնասվածնանշարժպառկածէ.

-անհրաժեշտության դեպքում տալ ցավազրկողդեղամիջոցներ,

-դադարեցնել արյունահոսությունը, անշարժացնել կոտրվածքը

խտանում է, ն

Շոկը

արյան ճնշման կտրուկ անկումը, ռեֆլեքսների խանգարում-

զարգացմանընթացքը,

ղուկ մասը

է

Շոկի ժամանականհրաժեշտ է՝

այլն,

փայծախում)

ողնուղեղի ֆունկցիոնալ կապը: Ողնուղեղային շոկի ախտա-

ձեռնարկել

այլն:

պերիֆերիկ անոթների թափանցելիությունը, որի հետնանքով արյան

ակամամիզարձակումը,փսխումներըն -շտապ

ծարավի զգացում, սրտխառ-

ճառով արյան մի մասը կուտակվում է ներքին օրգաններում (լյարդում,

վտանգավոր է: Այն առաջանում է

ողնուղեղի վնասվածքների դեպքում, ինչի հետնանքով խախտվում

գլխուղեղի

է

Շոկի ժամանակ օրգանիզմի կողմից որոշ փոփոխություններիպատ-

ստա-

հետ):

Ողնուղեղային շոկը չափազանց ն

ունենում

փսխումներ,սրտի տոները խլացած են ն

երկրորդային տե-

նալու պահին, իսկ երկրորդային շոկը վնասվածք ստանալուց որոշակի

(մի քանի ժամ

ընկած (մինչն 304):Տուժածն

բղավում, չի գանգատվում, ոչինչ չի խնդրում, մարմինը ն

սառն

գունատ, հայացքն անշարժ ուղղված է դեպի հեռուն, պուլսը հազիվ

է

նա

չի

է, դեմքը

թելանման,

շոշափվում: Հարցերին կա՛մ բոլորովին չի պատասխանում, կա՛մ.

«Դի»-

«ի»-

-Հ

Յ

Է

՞" ԷՎ

ՀՀ

5:

Երրորդ աստիճանի շոկի դեպքում տուժածի ընդհանուր վիճակը

միայն ինքն իր համար շշնջում է: Շնչառությունը դանդաղ է ն հազիվ է

գնահատվում է որպես ծայրահեղ ծանր: Պուլսը թելանման, հաճախ չի

նկատվում:Վերքըն մաշկը բոլորովին անզգա են: Երբեմն

երնույթները մի քանի ժամից անցնում են, իսկ

այս

շոշափվում, արյան ճնշումը 60մմ-ից ցածր:

մեծ

Վնասվածքների,կոտրվածքների,այրվածքների,այրունահոսության

մասամբ այս երնույթները շարունակվում են մինչն մահ:

Վիրահատականշոկ: Մի

դեպքում պետքէ անհապաղիրականացնելհակաշոկայինմիջոցառումներ:

ծանր վիրահատություններից հետո,

շարք

քանի ժամ, կարող է առաջանալ վիրահատականշոկ,

Այդ նպատակով անհրաժեշտ է անշարժացնել մարմնի վնասված մասը,

որի Ժամանակարյան ճնշումն աստիճանաբար ընկնում է: Դա կանխելու

դադարեցնել արյունահոսությունը,վերքի վրա դնել ախտահանվածվիրա-

որոնք

տնում

են մի

համար անհրաժեշտ է ամեն ցույց

տալ

10-15

րոպեն մեկ չափել արյան ճնշումը

կապ, ն տուժածինշտապ

Ա

Առաջին բուժօգնությունը: Շոկի ժամանակ պետք է անհապաղ ձեռ-

համապատասխանօգնություն, կատարել արյան փոխներար-

կում, ներարկելհանգստացնողդեղամիջոցներ նայլն:

նարկել հետնյալ հակաշոկայինմիջոցառումները,որոնք ներառում են. -մարմնին

Շոկը կանխելու համար անհրաժեշտ է որոշ դեղանյութերի օգնու-

կարգերը:

-սրտի աշխատանքի խթանում(ներարկել կոֆեին, կորդիամին),

-արյունահոսության դադարեցում,

բարդության տարբերումեն տրավճատիկ շոկի երեք աստիճան:

կը լինում է բավարար: Նրա արգելակմանպրոցեսները թույլ

-վնասված մասի անշարժացում` բեկակալներով կամ ձեռքի տակ եղած միջոցներով,

են արտա-

հայտված, մարմնի ջերմաստիճանը նորմային մոտ կամ մի քիչ ցածր է,

-

է 95-100մմ

տաք

թեյ,

-վերքի առկայության դեպքում այն ծածկել ախտահանվածվիրա-

սնդիկի սյան:

Երկրորդաստիճանի շոկը միջին բարդության

վնասվածինտաքացնել, ծածկել, ջեռակ դնել, խմեցնել

սուրճ,քիչ քանակով ալկոհոլ, ուտելու ոչինչ չտալ,

պուլսի հաճախականությունըմեկ րոպեում 90-110զարկ, արյան անոթային հասնում

հակաշոկային դիրք՝ գլուխը ցած, ոտքերը բարձր 20-

-ցավազրկում (ներարկել կամ տալ ցավազրկողներ),

Առաջինկամ թեթն աստիճանի դեպքում տուժածի ընդհանուր վիճա-

ճնշումը

տալ

25սմ,

թյամբ ամրապնդել կենտրոնականնյարդային ն սիրտ-անոթային համա-

Ըստ

տեղափոխել մոտակաբուժհիմնարկ:

է: այս

դեպքում

կապով,

տու-

-վնասվածին տեղափոխելշոկից դուրս

ժածի մոտ նկատվում են դեպրեսիա, ընդհանուրանհանգիստվիճակ, մաշ-

գալուց

հետո

միայն:

կի արտահայտված գունատություն, մարմնի ջերմաստիճանի անկում, առատ

քրտնարտադրություն: Արյան անոթային ճնշումը 80-85

մմ

սնդիկի

սյան սահմաններում է, իսկ պուլսի հաճախականությունըմեկ րոպեում

կազմում է

110-130

զարկ: Վաճախանում է շնչառությունը, թոքերի «էքս-

կուրսիան» դառնում է մակերեսային:

Շոկի կանխարգելումը(պրոֆիլակտիկան) Վնասվածներիմոտ շոկի կանխարգելումնանհրաժեշտ է հատկապես արտակարգ իրավիճակների պայմաններում, քանի

որ

վերջիններս

գտնվում են ծանր հոգեկան վիճակումն ֆիզիկականգերհոգնածությունից, ցրտից ն սննդի ռեժիմի խախտումիցհաճախ կարող են ընկնել շոկի մեջ:

`

Շոկը կանխելու համար նրանց պետք է ամեն ժամը մեկ նայել, տաք

հագուստ, տաք

ն

լիարժեք սնունդ

ն

խանգարող ազդակները, վերականգնում նյութափոխանակությունը,

տալ

հնարավորինսշուտ տեղափոխել

րարկում ցավազրկողներ, ծայրանդամն անշարժացնում բեկակալներով

Երեխաներիմոտ ձեռք առնվող հակաշոկային միջոցառումների

Բժշկականտարհանմանընթացքումձեռք առնվող հակաշոկային

առանձնահատկությունները

միջոցառումները,առաջինօգնությունը ն բուժումը օջախում շոկի մեջ գտնվողին առաջին բուժօգնությունը

պետք է կազմակերպվի անմիջապես: Այս օգնությունից

ծանր,

2.դադարեցնել արյունահոսությունը, վերքի վրա դնել ախտահանված վիրակապ,

3.Վնասվածինպատրաստել տեղափոխելու բժշկական հիմնարկներ: Ցավը մեղմացնելու համար պետք է ներարկել ցավազրկողներ, սառը,

տվյալ մարմնամասին տալ հանգիստ դիրք

Բաց վնասվածքի ժամանակ պետք է վերքը ծածկել ախտահանված

վիրակապով, որպեսզի վերքը չկեղտոտվի, չվարակվի մանրէներով,

ն

հյուսվածքները կրկնակի անգամ մեխանիկականվնասվածք չստանան: օտար

մարմինները ն վնասված հյուս-

վածքները, որովհետն կարող է առաջանալ արյունահոսություն:

Արյունահոսությունը դադարեցնելու համար պետք է դնել ճնշող կապ կամ լարան, ծածկել

տաք

Զանգվածային վնասումների ժամանակ առաջին հերթին պետք է ընդունել շոկի մեջ գտնվող երեխաներին ն անմիջապես ձեռք առնել հակաշոկային միջոցառումներ: Հարկավոր է ուշադրություն դարձնել հոգեկան վիճակի վրա: Խնամքը պետք է լինի պատշաճ մակարդակով, հիվանդասենյակի ջերմաստիճանը սովորականից1-2 աստիճանով ավելի բարձր: Ցավազրկող նյութերը պետք է նշանակել

վերացնել շոկ առաջացնողպատճառները:

Չի կարելի վերքից հեռացնել

պայմանավորված է նրանց նյարդային համակարգի առանձ-

որը

նահատկությամբ:

1.վերացնել ցավային սինդրոմը, ներարկել ցավազրկողներ,

վնասված մասի վրա դնել

Մանկական տարիքում վնասվածքային շոկն ընթանում է ավելի

կախված շոկի

են

հետագա ընթացքը ն ելքը: Դրա համար անհրաժեշտ է՝

ն

ն

ապահովում հանգիստ անկողնային ռեժիմ:

բժշկական հիմնարկ:

Վնասման

նե-

ըստ

հեղուկները ներարկել սահմանափակ, քանի

որ

տարիքի, հակաշոկային կարող է առաջանալ

թո-

քերի այտուց:

Հակաշոկային միջոցներից կարելի է ներարկել արյուն, արյան փոխարինողներ,հիդրոլիզին

ն

այլն:

Հակաշոկային հեղուկները պարունակում են գլյուկոզա

ն

աղ,

սպիտակուց, ջուր,

քնաբեր դեղանյութեր:

ծածկոցով, ջեռակներ դնել, անհրաժեշտության

դեպքում հագցնել հակագազ, վերջինիս չլինելու

դեպքում օգտագործել

բամբակ-թանզիվային դիմակ` ռադիոակտիվ նյութերի փոշուց պաշտպանվելու համար:

Այս ամենից հետո

վնասվածին տեղափոխում են բժշկական հիմ-

նարկներ, որտեղ վերացնում են արյան շրջանառությանը

ն

շնչառությանը

Վերակենդանացում(ռեանիմացիա)ն

դրա

մեթոդները

-

Սրտի անմիջականկանգ կարող է առաջանալ կայծակնահարության,

ծանր կոտրվածքների, թունավորումների,սրտի ինֆարկտիժամանակ: Այս Վերակենդանացումըկյանքի համար կարնոր կենսականօրգանների, առաջին հերթին` սրտի պանումն է,

որը

ն

թոքերի ֆունկցիայի վերականգնումը

ն

պահ-

է

դեպքերում անհապաղ պետք է սկսել արյան շրջանառության

ն

շնչառության վերականգնմանմիջոցառումները: Շնչառության լրիվ կանգի դեպքում կրծքավանդակըդառնում է ան-

կատարվում է կլինիկական մահվան շրջանում:

Վերակենդանացումըգիտություն

բոլոր

օրգանիզմի կենսական կարնոր

շարժ: Շնչառության մասնակի խանգարման ժամանակ վնասվածի մոտ թքարտադրություն,ձեռքի եղունգային ֆալանգ-

օրգանների աշխատանքի մարման, այնուհետն դրանց վերականգնման

նկատվում է հազ,

պրոցեսներիմասին: Ներկայումս վերակենդանացմանպարզագույն գիտե-

ները կապտում են, դեմքը դառնում է բոսորագույն: Եթե ժամանակին

լիքների իմացությունը դարձել

օգնություն

է

հրատապ: Բանն այն է, որ սրտի աշխա-

տանքի դադարի դեպքում օրգանիզմում դեռես 4-6 րոպե շարունակվում

են

ցույց

առատ

չտրվի,

ապա

հնարավորէ շնչառության լրիվ կանգ ն

Դրա համար վնասվածին պետք է շտապ

մահ:

հանել փլվածքների տակից, դուրս

պասիվ կերպով նյութափոխանակությանպրոցեսները: Վետնաբար կենտ-

բերել ածխաթթու գազով լցված շենքից: Եթե մարմնի վրա ընկած է մեր-

րոնական նյարդային համակարգի,օրգան-համակարգերիմարող գործո-

կացած էլեկտրական

ղությունները կարելի է վերականգնել ժամանակին վերակենդանացման

փայտի միջոցով հեռացնել լարը՝ պահպանելով անհաւոական անվտան-

միջոցառումներիճիշտ կիրառման շնորհիվ:

գության կանոնները: Այնուհետն մաքրում

կատարում Վերակենդանացում

են

(երբ ուղեղի բջիջները դեռ չեն մահացել,

կլինիկական մահվան փուլում, բայց

դադարել է սրտի ն թոքերի

աշխատանքը-այն տնում է 3-Տրոպե):

սրտի

խանգարվելկամ էլ դադարել մարդու շնչառությունըն

աշխատանքը: Դա ոչ

միայն վատացնում է անձի վիճակը, այլն կարող

մահվան պատճառ դառնալ: Շնչառության խանգարում կամ լրիվ կանգ կարող է լինել պարանոցի կամ կրծքի վանդակի մեխանիկականճնշման է

պատճառով, երբ մարդը

մնում

մաքրում

են

ապա

պետք է անջատել հոսանքը կամ էլ են

քիթ-ըմպանըօտար

չոր

մարմին-

այլն), մատին թաշկինակ կամ թանզիվփաթաթելով

բերանի խոռոչը լորձից

ն

առանց ժամանակ կորցնելու

թու-

լացնում սեղմող հագուստը, կատարում արհեստական շնչառություն

Տարբեր հիվանդությունների,վնասվածքների ն դժբախտ դեպքերի

ժամանակկարող են

ներից (հող, պրոթեզ

ն

լար,

է փլվածքների կամ հողի տակ,մարտական

ն

սրտի մերսում: Սրտի աշխատանքին շնչառության դադարելը դեռնս չի նշանակում կենսաբանական

մահ:

տնողությամբ, երբ

Դրան նախորդում է կլինիկական մահը`

շտապ

կանգնել շնչառությունը

ն

3-5

րոպե

միջոցներ ձեռնարկելիս դեռնս կարելի է վերաարյան շրջանառությունը:

Օրգանիզմի՝ կյանքից մահ անցումը բարդ պրոցեսների շղթա է, որն -

թունավոր նյութեր կիրառելիս, ածխաթթու գազի առկայության պայմաններում (հրդեհների ժամանակ), ջրախեղդ լինելու, էլեկտրահարման, ինչ-

ընթանում է նախահոգեվարքային,հոգեվարքային

պես նան նյարդերի վնասման ժամանակ, երբ

գիտակցություննաստիճանաբարմթագնում, շնչառությունը հաճախանում

քիթ-ըմպանը:Դրանք առաջ

են

օտար

մարմինը փակում է

բերում շնչառականմկաններիկաթված:

ն

կլինիկական

մահ

փուլերով: Նախահոգեվարքային փուլում մարդու մաշկը գունատվում է, է, սրտի տոները խլանում են, արյան անոթայինճնշումը հավասարվում է 60

«Պ-մմսնդիկիսյան, ակնաբիբերընեղանումեն, սակայնլուսազգացողությունը

«"ի-«Հ

:

կարող է երկարպահպանվել:

կատարվում այս օգնությունը, այնքան մեծ է վնասվածինփրկելու

րավորությունը:

-

փուլը կարող Նախահոգեվարքային

է

'

տնել մի քանի ժամ, անգամ

փուլն օրգանիզմիմահվանավելի խոր փուլ է: Այդ փուՎոգեվարքային լում հիվանդըգտնվում է անգիտակիցվիճակում, սրտի տոները խլանում

Գիտակցությունըստուգելու համար անհրաժեշտ է զգուշորեն շարժել տուժածի ուսերը, փորձել խոսել նրա հետ` տալով

օր:

են, շնչառությունը դառնում է մակերեսային, արյան

հավասարվումէ 40

մմ

սնդիկի սյան, ակնաբիբերըլայնանում են,

թույլ է արտահայտված: ազգացողությունը Հոգեվարքայինփուլը տնում է մի քանի ժամ,

:

անոթային ճնշումը

հնա-

ու

պարզ

բնույթի հարցեր

հասարակ հրահանգներ («Ցույց տվեք ձեր լեզուն», «Փակե՛ք աչքե-

րը»,«Սեղմե՛քիմ ձեռքը»ն այլն):

լուս-

Եթե տուժածը գտնվում է գիտակից վիճակում,ն նրան այլես վտանգ չի սպառնում, հարկավոր է օգնել նրան`ընդունելուհարմարդիրք, ն սկսել

ն

օրգանիզմի կարնոր

երկրորդայինզննումը:

դադարմանհետնանքով անցնում է կլինիֆունկցիաներիաստիճանական

Եթե նա գտնվում է անգիտակիցվիճակում, ապա պետք է օգնության

կականմահվանփուլ:

կանչել որնէ մեկինկամ խնդրել հեռաձայնելշտապօգնություն:

Կլինիկականմահվան փուլում հիվանդի գիտակցությունը,պուլսը բացակայում են, շնչառությունը դադարում է, արյան անոթային ճնշումը

խանգարվելշնչուղիներիանցանելիությունը,ս առաջանալշնչառությանու

հավասարվումէ 0-ի, ակնաբիբերնառավելագույնսլայնանում են,

սրտի կանգ: Այն կարող է խանգարվածլինել նան վնասվածքիպատճառով

գացողություննիսպառբացակայումէ: Այս փուլը կայն

դա

դեռես վերջնական մահ չէ,

ու

տնում

է 4-5

Անգիտակից վիճակում տուժածի լեզուն կարող

լուսազ-

րոպե: Սա-

հնարավոր է օրգանիզմը նորից

գնալ,

կոտրված ատամներից, կոկորդի այտուցումից, շնչուղիներում հայտնված օտար

Յուրաքանչյուր բուժքույր պետք է տիրապետիսրտի աշխատանքի `

եղանակներին,այսինքն` իմանա վերակենշնչառությանվերականգնման սկսել առանցհապաղման:Դրա համար անհրաժեշտէ՝

մարմիններից: Դրա համար պետք է կատարել անգիտակից

վիճակում գտնվող տուժածի շնչուղիների անցանելիությանապահովում` բացում (նկ. 5):

միջոցառումները տեխնիկան:Վերակենդանացման դանացմանտարրական պետքէ

հետ

առաջացած անատոմիական խախտումներից, կուտակված արյունից,

կյանքիբերել` վերակենդանացնել: ն

է

Անհրաժեշտէ տուժածին պառկեցնելմեջքի վրա, ն եթե չկա նոցի վնասվածք, գլուխը

հետ

պարա-

տանել՝ մի ձեռքը դնելով նրա ճակատին,

ա) ապահովելշնչառականուղիներիանցանելիությունը,

մյուս

բ)կատարելարհեստականշնչառություն,

կամ ձախ եզրից այնպես,որ այն ավելի բարձր լինի ճակատից: Այնուհետն

գյվերականգնելարյան շրջանառությունը(կատարել սրտի անուղ-

պետք է բութ

ձեռքի երկրորդն

երրորդ մատներով բարձրացնելկզակըծնոտի աջ

մատը դնել ստորին շրթունքի

ն

կզակի միջն գտնվող

ղակի մերսում):

սահմանագծին ն զգուշորեն բացել տուժածի բերանը: Անհրաժեշտության

համար շնչառականուղիներիանցանելիության Վերակենդանացման առաջինկարնորփուլն է: Այդ պատճառով,որքանվաղ է վերականգնումն

դեպքում հարկավորէ բերանից հեռացնել լորձը, հետ տված զանգվածը,

հանել շարժվող պրոթեզը:

Յ դյմատին փաթաթածթանզիվովկամ թաշկինակովմաքրել խոռոչը

լորձից ն այլ

պարունակությունից,

բերանի

եյկրկին արտաշնչել վնասվածի բերանի մեջ ուշադիր հետնելով կրծքավանդակիշարժմանը:

Թոքերիարհեստականօդափոխության եղանակներնեն.

Բերան-բերանարհեստականշնչառություն կատարելուհամար աննկ.

5.

վերականգնումը Շնչուղիներիանցանելիության

հրաժեշտ է ապահովելշնչուղիներիանցանելիությունը(դիրքը` մեջքի վրա, գլուխը հետ, կզակը վերն), այնուհետն փակել տուժածի քթանցքերը օգ-

է Շնչուղիները բացելուց հետո, առանց գլխի դիրքը փոխելու,պետք

է կատարել շնչառությանստուգում: Այն իրականացվում հետնյալ կերպ. ուղղելով կռանալ, ականջը մոտեցնել տուժածի բերանին հայացքն ն որովայնինփ̀որձել տեսնել, լսել կրծքավանդակին

թյունը:

Եթե տուժածը

նրա շնչառու-

ն զգալ

նություն

ցույց

տվողի առաջինն երկրորդմատներով,ապա բերանովամ-

բողջությամբ ընդգրկել տուժածի շրթունքները, կատարել մանը: Եթե կրծքավանդակըբարձրանում է, պետք է

բաց

թողնել տուժածի

Քիթը՝ թույլ չտալով, որ կատարվիպասիվ արտաշնչում (նկ. 6): Այնուհետն

շնչում

է, հարկավոր է նրան տալ

«կողքի ապահով

անհրաժեշտէ ստուգել զարկերակը.եթե այն առկա է, սակայնբացակայում է

նագտեներիժամանելը:

կրծքավանդակըչի բարձրանում, հարկավոր

պետք է շնչառություն,

ճախ հարկավորէ կատարել2

ստուգիչ ներ-

փչում (խոր ներփչում չկատարել)` հետնելով կրծքավանդակիբարձրաց-

նրա վիճակը մինչն մասդիրք» (ԿԱԴ) ն կանչել շտապօգնություն՝հսկելով

Եթե չկա

շնչառություն. սկսել արհեստական

ստուգիչ ներփչում` բերան բերան, կամ -

1-ական վայրկյանումշնչուղիբերան քիթ մեթոդներովյուրաքանչյուրը` --

շնչառությունը, պետք

ստուգում

ն

է

շարունակել կատարել ներփչումները:եթե

կրկնել ներփչումները:Եթե

շնչուղիներում կա օտար

օդը

է կատարել

գլխի դիրքի

կրկին չի անցնում, ուրեմն

մարմին, կամ գոյություն ունի խցանման

այլ

պատճառ:

ստուգելու համար: ների անցանելիությունը

Գիտակցությունըկորցրածի շնչառությանվերականգնմանհամար

պետք է կատարելհետնյալ գործողությունները.

այվնասվածինմեջքի վրա պառկեցնել հարթ

վրա,

ու

կոշտ մակերնույթի

արտաշնչել վնասվածիբերանի մեջ, եթե չի բարձրանում,ապա առաջ ն ցած ձգել ստորին ծնոտը կրծքավանդակը բյգլուխը

ու

հետ

բացելբերանը,

թեքել

ն

Նկ.

6.

Թոքերիարհեստականօդափոխում՝ «բերան-բերան»եղանակով:

«-

Ե'

կատաԲերան քիթ ներփչումներըչափահաստուժածներիդեպքում ժամանակ(նկ. 7): Դրա այտերիպատռվածքի րում են բերանիվնասվածքի, ն կատարելքթանցհաճար բերանըպետք է փակել ձեռքով ներփչումները համար շուրթերը ն քիթը ազատ են թողնվում: քերի մեջ: Արտաշնչման

Եթե կա

-

պուլս,

պետք է համոզվել նան,

թյուն: Դրա համար անհրաժեշտէ արագ

որ

չկա ուժեղ արյունահոսու-

զննել տուժածին:Ուժեղ արյունա-

հոսության դեպքում արյունը շիթով դուրս է մղվում արյունատարանոթից, ն անհնար է այն դադարեցնելճնշող վիրակապով:

՞Հ

Այս եղանակով թոքերի արհեստական օդափոխության համար օգնություն ցույց տվողը նստում է ծնկների վրա, վնասվածի գլխավերնում, մի ձեռքը դնում է պարանոցի տակ, մյուսը` ճակատին, գլուխը` որքան

հնարավոր է,

հետ

է

թեքում

բութ

մատով ն ցուցամատով փակում է

քթանցքերը: Բացելով տուժածի բերանը` ծածկում է այն թանզիվով կամ թաշկինակով, այնուհետն խոր ներշնչում է կատարում ն իր շրթունքներն Նկ.

7.

շնչառությանը արհեստական Տուժածի նախապատրաստումը եղանակով «բերան-քիթ»

սխալ կատարելուդեպքում շնչառությունը Արհեստական փսխում: Դրանիցխուկարողէ անցնել ստամոքսիմեջ առաջացնելով

է ուղղված դիրքում,քասափելու համար ստորինծնոտը պետք պահել վեր մուտքը: մնում են բաց, իսկ կերակրափողի նի որ այդ դիրքումշնչուղիները է տուժածին մի պահ է փակ: Եթե ստամոքսը սկսում ուռչել, հարկավոր մաքրել բերանի խոռոչը, կողթի շրջել, թեթնակիսեղմել ստամոքսի վրա, շնչան կատարելարհեստական նորից հետ շրջել մեջքի վրա շարունակել

ռությունը:

զարկեՏուժածի պուլսը շոշափումեն մակերեսորենտեղակայված իսկ անգիվրա, օրինակ՝քնային, ճաճանչայինկամ բազկային,

րակների է շոշափել քնային նպատակահարմար տակից մեծահասակներիդեպքում վրա: զարկերակի ն

է վահանաձնաճառը, Պուլսը գտնելու համար անհրաժեշտ շոշափել կողքայինմասով` ակոսի մեջ գտնել մատները սահեցնելով պարանոցի

այն:

(այսինքն` կատարումէ արտաշնչում,

որը

է վնասհամապատասխանում

վածի ներշնչմանը): Այդ ընթացքում ուշադիր պետք է հետնել վնասվածի

օդի մի մա-

սը

ամուր հպելով վնասվածիբերանին՝ուժեղ արտաշնչում է նրա բերանի մեջ

կրծքի վանդակի շարժումներին: Այն բանից հետո, երբ բարձրանում է կրծքավանդակը, օգնություն

վնասվածի գլուխը թեքում

է

ցույց

տվողը դադարեցնումէ օդի ներմղումը,

մի կողմի վրա

ն

դրանով իսկ պայմաններ

ստեղծում պասիվ արտաշնչման համար: Հաստատված է,

որ

ներմղված

օդի քանակն ավելի կարնոր է, քան արտաշնչման հաճախականությունը: Հինգ արտաշնչմանգործողություն կատարելուց հետո պետք է ստուգել

պուլսը` ճաճանչայինզարկերակիվրա: Թոքերի արհեստականօդափոխությունն անհրաժեշտ է կատարել մինչն ինքնուրույն շնչառության վերա-

կանգնումը: Երբ կրծքավանդակնիջնում

ն

ընդունում է իր նախկին դիրքը,

վերը նկարագրվածամբողջ ցիկլը հարկավորէ նորից կրկնել՝ մեկ րոպեում կատարելով մինչն 12-14 ներփչում: Եթե գլուխը օդը

բավարարչափով է

հետ

թեքված, ապա արտամղված

կարող է անցնել ստամոքսիմեջ` դժվարացնելով թոքերի ուղղումը,

առաջ բերել է

ոչ

ե

ծանր բարդություններ (ստամոքսիպարունակությունըկարող

լցվել շնչառական ուղիները` առաջացնելով հեղձում): Այդ իսկ

պատ47

ճառով ուշադիր պետք է հետնել էպիգաստրալ շրջանին: Վերջինիս

նշանակում է,

որ օդը

ուռչելը

լցվել է ստամոքսի մեջ:

անհրա-

Այդ բարդություններից խուսափելու համար, բացի գլուխն

ժեշտ չափով հետ թեքելուց, հարկավոր է արտաշնչմանժամանակ ձեռքով զգույշ

օդը:

սեղմել ստամոքսի շրջանը, որպեսզի հեռացվի այնտեղ կուտակված Եթե պետք է արհեստականշնչառություն կատարել երեխային, ապա

ավելի լավ է՝ շրթունքներով բռնել բերանը ն քիթը միաժամանակ,քանի որ դրանք իրար մոտ են գտնվում, ն օդ արտամղել ոչ մեծ քանակներով հետնելով կրծքի վանդակի շարժումներին:

Նկ. 9. Թոքերի արհեստական օդափոխում ռետինե

Երեխաների շնչառության հաճախականությունը պետք

է

լինի մեկ

րոպեում 15-18 անգամ:

Արհեստականշնչառությունն ավելի հիգիենիկ դարձնելու համար անհրաժեշտ

է

բերանը կամ քիթը ծածկել

շերտ թանզիվից պատրաստ-

ված անձեռոցիկով կամ թաշկինակով: Կարելի

է

օգտագործել

նան

խողովակներ, շնչառական տոպրակներ (նկ. 8, նկ. 9):

Տ-աձն

տոպրակի

ն Տ-աձն

խողովակի միջոցով

Այդպիսի ուժով մերսում կատարելու

ձեռքերի սեղմում

ն են

են

համար օգտվում

մարմնի ծանրությունից (փոքրահասակ երեխաների

երկու մոտ

մեկ ձեռքով, նորածինների մոտ` մեկ-երկու մատով): 4) արյան

շրջանառության հաճապատասխանծավալային արագություն ստանալու հաճար պետք է կատարել

ոչ

պակաս

հրոց` մեկ րոպեում: Հակառակ

դեպքում, չնայած առանձին հրումների արդյունավետությանը,ընդհանուր արյունահոսքն անբավարար կլինի կյանքի համար: Անհրաժեշտ է հիշել,

նույնիսկհամապատասխանմերսման միջոցով հաջողվում արյունահոսքը նորմայի 20-4046-ի չափով:

Շատ

կարնոր է,

է

որ

պահպանել որ

մերսման

ժամանակ ձեռքերը մնան ուղիղ (նկ. 10):

տեսակները Նկ. 8. Տ-աձն խողովակների

-՞է՞2

հաջորդաբար

անգամ վնասվածի թոքերի մեջ օդ է ներմղում ն

անգամ

սեղմում կրծոսկրը` մեկ վայրկյան ընդմիջումով:

-

Երկու հոգով միաժամանակօգնություն ցից մեկն

տալու

ցույց

դեպքում նրան-

ներմղում թոքերի մեջ, իսկ մյուսը կատարում է սրտի մերսում

օդ է

(նկ. 11): Արհեստական շնչառության

ե

սրտի մերսման հարաբերությունը

պետք է լինի 1:5-ի: Միշտ պետք է հիշել, որ օդ մղելու ժամանակ մերսումը պետք է դադարեցնել, հակառակ դեպքում օդը չի մտնի վնասվածի թոքերը:

Նկ.10. Սրտի արտաքինմերսման տեխնիկան. ա

-

սրտիմերսում կատարելու դեպքում ձեռ-

քերի տեղակայման տեղը, բ, Գ

-

ձեռքերի ճիշտ

տեղակայումները սրտի մերսման դեպքում:

րումները ոչ

չափազանց ուժեղ, քանի

որ

այդ

պետք է լինեն եռանդուն,

բայց

դեպքում կրծոսկրը կամ կողոսկրերը

ն

կարող են կոտրվել: Այդ վտանգը հատկապես մեծ է ծերերի մոտ, որոնց կրծքավանդակի փոքր ճկունության պատճառով սիրտը կրծքանվադակի

ողնաշարի միջն սեղմելու համար հարկ է լինում

մեծ ուժ

արտաքին մերսումը ճիշտ կատարելու ցուցանիշ

քներակում

Նկ. 11. Սրտի անուղղակի մերսում թոքերի գազափոխություն.

ն

ա

-

կատարում է մեկ մարդ,

բ

-

կատարում

հայտնվելը

Սրտի արտաքին մերսման դեպքում, հրոցների ժամանակ

ազդրային զարկերակում: Սրտի մերսումը կատարում

վանդակը հրվում է դեպի ոշնաշարի կողմը.

արհեստական շնչառության հետ զուգակցված: Այս դեպքում ցանկալի է,

որ

ներում գտնվող արյունն անցնում

սրտի մերսումը կատարի մեկ, իսկ արհեստական շնչառությունը` մեկ

մարդ: Եթե վնասվածի մոտ միայն մեկ մարդ կա, է

ապա

նա

այլ

նույնպես կարող

նշված միջոցներով կատարել վերակենդանացում: Այդ դեպքում

Է

դրա

սիրտն ուղղվում է,

նա

ն

դեպի արյունատար անոթները: Երբ

նրա խոռոչները նորից լցվում

են

է իր նախկին ձնը,

արյունով:

Երեխաների սրտի արտաքին մերսումը կատարում են

կրծքի

հետնանքով նրա խոռոչ-

ձեռքերը թուլացնում են, կրծքի վանդակը ստանում

քան

երկու հոգով:

գործադրել: Սրտի

է պուլսի

են

ն

են

ոչ

պակաս,

հրոց` մեկ րոպեում: Մերսմանարդյունավետությունըորոշում են

«թի»Հ: ԷՏ ԷՏ

Հ

պուլսի հայտնվելով, բիբերինեղացմամբ,ինքնուրույն շնչառությամբ, մաշ-

Առաջինօգնությունը փափուկ հյուսվածքների,հոդերի

կային ծածկույթներիվարդագույն՞"գունավորմամբ:

վնասվածքներիդեպքում

Այս միջոցառումները կենսաբանականմահվան ակնհայտ նշանների

առկայությանդեպքում (դիակայինբծեր, դիակայինփայտացում) չեն իրականացվում:

Շնչառական ն սիրտ-անոթային համակարգերիաշխատանքի վերականգնման համար անցկացվումեն համալիր միջոցառումներ:Եթե վնաս-

Մեխանիկական ազդակի ներգործության պատճառով առաջացած

վնասվածքներըկոչվում

շարքին են դասվում՝ Այդ վնասվածքների այփափուկհյուսվածքների սալջարդը, բ)հոդակապաններիձգվածությունըն պատռվածքը,

25-30

կաթիլ կատվախոտի(վալերիանի)կաթիլ ներ:Իսկ եթե անգիտակից վիճակում է, բայց պահպանված են պուլսը ն շնչառությունը,

գ)փակ հոդախախտումը,

դյոսկրերի փակ կոտրվածքները,

պետք է պառկեցնելպատգարակիվրա, ոտքերին բարձր դիրք տալ, արձակել սեղմող հագուստները,անուշադրի սպիրտ տալ շնչելու, հնարավորության դեպքում` թթվածին:

Վերակենդանացման միջոցառումներըհատկապեսլավ արդյունք են տալիս, եթե օգնությունը ցույց է տրվում առաջին հինգ րոպեների ընթաց-

քում՝ սրտի ն շնչառությանկանգի պահից հաշված: Վերը նշված վերակենդանացման միջոցառումները է պետք անցկացնելբոլոր այն վնասվածների մոտ, որոնց մոտ կլինիկականմահը տեղի է ունեցել հանկարծակիու անսպասելի: Այս միջոցառումները է չպետք կատարելանբուժելի ն ծանր ընթացող

երկարատն հիվանդությունների վերջին շրջանում, դիակային փայ-

տացման նշանների առկայության,այսինքն` անվերադարձ մահվան ակնհայտ պատկերի դեպքում:

ամ-

բողջականությունը խախտվածչէ:

վածը գիտակից վիճակում է, անհրաժեշտէ նրան հանգստացնել, հագցնել չոր,տաք հագուստ, ծածկել, տալ տաք թեյ կամ սուրճ, քիչ քանակությամբ ալկոհոլ,

փակ վնասվածքներ: Այս դեպքում մաշկի

են

եյերկարատնճնշման սինդրոմը:

Փափուկ հյուսվածքների սալջարդ:

Առաջանումէ բարձր տեղից կոշտ

իրի վրա ընկնելիս, պինդ մակերեսի հարվածելիս: Տեղի է ունենում

մաշկային հյուսվածքների

ենթա-

մանը արյունատարանոթներիվնասում:

ու

Նշանները. տարբեր ուժգնությանցավեր, այտուց,

ֆունկցիայի լրիվ

կամ մասնակիխանգարում:

Առաջինբուժօգնությունը. անհրաժեշտ է վնասված մասի վրա դնել սեղմող կապ նում

ն

սառը թրջոց կամ սառցե պարկ: Սեղմող կապը դադարեց-

է այտուցի հետագա

Ծայրանդամին տալիս

են

զարգացումը, իսկ

բարձը

ն

սառը

մեղմացնում է ցավը:

հանգիստ դիրք, իսկ ծավալուն վնաս-

վածքների դեպքում անշարժացնում են ծայրանդամը: Վնասվածք ստանալուց

երկու

օր

անց անհրաժեշտ է դնել տաքացնող թրջոց` այտուցը ներ-

ծծվելու նպատակով: Հոդակապաններիձգվածություն ե պատռվածք: Այս վնասվածքներն ամենից հաճախ առաջանում

են

կտրուկ շարժումներ կատարելիս: Այն

ավելի հաճախ լինում է սրունք-թաթային

ն

ծնկան հոդերում: Վերջինիս

դեպքում հաճախ վնասվում է մենիճկը:

Նշաննները: Առաջանում են տարբեր ուժգնության ցավեր հոդի

շրջա-

նում, շարժումների սահմանափակում, այտուցվածություն:

Առաջին բուժօգնությունը: գիստ

նս հարմար

Անհրաժեշտ

դիրք, դնել սեղմող կապ

է

ծայրանդամին

ն սառը

հան-

տալ

թրջոց` առաջին օրվա

ընթացքում` 30-4Օրոպեն մեկ, հաջորդ օրվանից՝ տաքացնող

թրցոց:

Նկ.

Վոդախախտումներ

Հոդախախտում են կոչվում մտնող ոսկրածայրերի

ոչ

հատուկ նշանակություն նում

այս

բնականոն ունեն

ու

կամ այն հոդի կառուցվածքի մեջ կայուն տեղաշարժերը: Առանձնա-

այն հոդախախտումները, որոնք

են որնէ արտաքին մեխանիկականուժի

վածքային

ճնշման հետնանքով (վնաս-

հոդախախտումներ): Այդ հոդախախտումների

գործում դեր

են

առաջա-

առաջացման

խաղում կենցաղային, արտադրական, սպորտային հար-

վածները /տրավմաները/,ինչպես նան ձարտական գործողությունների մանակ ստացած վնասվածքները: Ամենից հաճախ դիտվում

արմնկային,ծնկան ների

ու

ս

են

ժա-

ուսային,

կոնքազդրային, իսկ ավելի սակավ` դաստակի,

մատ-

ստորին ծնոտի հոդախախտումներ: Հոդախախտումների դեպքում

սովորաբար առաջանում են հոդաշապիկի պատռվածք, իսկ երբեմն էլ

դակապանների,մկաների ու ջլերի վնասվածքներ: Հնարավոր են

արյունատար

նան

անոթների, նյարդերիու ոսկրերի վնասվածքներ(նկ. 12):

հո-

մաշկի,

12.

Վոդախախտ

Ախտանշանները: ՀոդախախտումներիԺամանակ ախտահարված հոդի շրջանում առաջանում են տարբեր ուժգնության ցավեր

բնորոշ նշաններ: Ամենից բնորոշը հարկադրականդիրքն է, դրսնորում է

հոդերի համար յուրօրինակ

ունենում.

ն

որը

մի

շարք

տարբեր

Այսպես, օրինակ,

դեպքում հիվանդը ձեռքը պահում է արմնկային ուսային հոդախախտման հոդում ծալված, մարմնից մի փոքր կողմ շրջված վիճակում

ն

այլն: կոդա-

խախտման ախտորոշման համար կարնոր նշանակություն ունի հոդի դեֆորմացիան: Հոդի շոշափման Ժամանակ առանց որնէ դժվարության

հնարավոր է լինում որոշել, եկել հոդի խոռոչից

ու

որ

հոդը «դատարկ» է, իսկ հոդագլխիկը դուրս է

տեղափոխվել իր համար

Վոդի գլխիկի բացակայությունը

ստույգ

ոչ

սովորական, նոր տեղ:

վկայում է

առկայությանմասին: Ձոդախախտվածվերջույթին բնորոշ

հոդախախտման է տվյալ վերջույ-

թի զսպանակաձնշարժումը: Վոդախախտումըվստահ կարելի է ախտորոշել ռենտգեն նկարահանման միջոցով:

Տարբերում

են

լրիվ

Ա

մասնակի հոդախախտում: Մասնակիի դեպ-

քում հոդը կազմող ոսկրերի ծայրերն իրարից լրիվ հեռացած չեն:

Հոդախախտինբնորոշ

են

հետնյալ նշաննները.

-ցավ հոդախախտվածհոդի շրջանում.

«Պիխ»Տ -վերջույթի հարկադրական դիրք. -հոդի դեֆորմացիա.շոշափելիս հոդախոռոչը դատարկ է, հոդաԳլխիկը չի շոշափվում հոդափոսում. -հոդի ֆունկցիայի(շարժունակության) խանգարում. Այն դեպքում, երբ հոդախախտված ոսկրերը հեռանում են իրարից, երկարում է վերջույթը,իսկ երբ ոսկրերը բարձրանում են իրար վրա, ապա

Առաջինօգնություն: Անհրաժեշտէ տուժածին տալ ցավազրկողներ, անշարժացնելհոդն այն դիրքում, որում այն գտնվում է նորմալ վիճակում

(օրինակ` ուսային հոդի հոդախախտիդեպքում բազուկը սրբիչով կամ գլխաշորովկապում են կրծքավանդակին): Դնել սառը թրջոց, եթե կա վրան դնել ախտահանված վիրակապն

վերք,

վնասվածքաբանական ուղղվածության բուժհիմնարկ:Այս դեպքում վնասվածին բուժհիմնարկ են ուղարկում փափուկ փռվածքի վրա անշարժ պառկած վիճակում: շտապ

ուղարկել

Պատգարակիվրա դնելիս հոդախախտվածմասի շուրջը փափուկ իրեր (բարձեր, հագուստնայլն):Ազդրային

պետք է դրվեն

հոդախախտումների

դեպքում ոտքը հաճախ թեթնակի ծալված է լինում, իսկ ներբանը դեպի դուրս շրջված: Երբեք չպետք է վերջույթին բնականոն դիրք տալ: Վիրա-

կապ դնելու դեպքում ոտքը պետք է մնա այն դիրքում, որն առաջացել է

հետո: հոդախախտումից

Կապաբանությունըհամարվում է վիրաբուժությանգլխավոր

ն պա-

տասխանատու բաժիններից մեկը, որն ունի գործնական մեծ նշանակություն: Բուժքույրը պետք է լավ տիրապետիտարբեր տեսակի կապեր դնելու

-ծայրանդամիերկարությանփոփոխություն:

վերջույթի երկարությունը կարճանումէ:

Դեսմուրգիա (կապաբանություն)

տեխնիկային:Վնասվածքների, տարբեր տեսակի դժբախտ դեպքերի մանակ ճիշտ

ն

ժամանակին

ցույց

տրված բուժօգնությամբ

են

պայմա-

նավորված վնասվածքի հետագա ընթացքը, բուժման ժամկետը ն ելքը: րակապն այն միջոցն է,

որը

որոշ

ժամանակով դրվում

Հաճախ վիրակապը թրջվում է կամ դրա վրա քսվում

է

է

ժա-

Վի-

վնասվածքի վրա:

որնէ դեղանյութ:

Կապը վիրակապիարտաքին թաղանթնէ, որի միջոցով վիրպակապը

պահվում է վնասված մասի վրա: Կապերը կիրառում են վերքային մակե-

րեսը կեղտոտվելուց ն վարակից պաշտպաւլու, արյունահոսությունը դադարեցնելու, մարմնիվնասված մասին որոշակի դիրք տալու Կապերը գործածում

նպատակով:

մարմնի որնէ մասի վրա համաչափ ճնշում

են նան

գործադրելու կամ մարմնիորեէ մասն անշարժ պահելու համար: Կապի տեսակի ընտրությունը կատարվում է ելնելով անհետաձգելիբուժօգնություն

ցույց

տալու

պայմաններից,վնասվածիվիճակից, վնասվածքի բնույ-

"թից,վերքի չափերից ն տեղադրությունից: Ըստ

գործածման նպատակի` կապերը լինում են սովորական, ամ-

րացնող, ճնշող, ձգող, անշարժացնող: Ըստ

գործածվող նյութի՝

1.Փափուկ վիրակապեր`՝սոսնձային (կլեոլային, կոլոիդային, կպչուն սպեղանու), բինտային, գլխաշորայինն այլն:

2.Կոշտ կապեր` փոխադրական բեկակալներ Ամենից շատ օգտագործվում

են

ն

գիպսային կապեր:

գիպսային կապերը:

Կապեր դնելու ընդհանուր կանոններնեն.

այԿապը պետք է դրվի

արագ,

տեխնիկապեսգրագետ, վնասվածի

համար՝ հարմար:

«ռի»-

5:

Հ:

Է

իր նպատակին: բ)Դրված կապը պետք է լիովին համապատասխանի ճնշող կապը պետք է համաչափ ճնշում գործադրիմարմնի այն մասի վրա, որի վրա դրված է, իսկ անշարժացնողկապը պետք է անշարժացնիտվյալ մարմնամասը: գ)Կապը պետք է

դրված լինի ամուր, լավ պահի վիրակապը, լինի

բինտինվազագույնծախսումով: մարմնիվրա փոքրիկ վիրակապերիամրացմանհամար:

Կրծքի վանդակի,որովայնի,վերջույթների,դեմքի փափուկ հյուսվածքների վնասման ժամանակ դրվում

է

վիրակապ,

որն ամրացվում է

կպչուն

սպեղանու միջոցով: Այս կապիառավելությունն այն է, որ այն կարելի է դնել

ֆ

դրա

րացնումեն մաշկին: Սպեղանինկարելի է

վրայով, մի քանի անգամ ամ-

նան

ամրացնել խաչաձն: Կպչուն

սպեղանին վատ է կպչում մարմնի մազոտ մասերի վրա:Դրա համար վիրակապվողմասը մաքրում են մազերից: Կոլոիդային ն կլեոլային կապեր(սոսնձայինկապեր): Կոլոիդը սպիրտում

Կպչուն սպեղանու կապեր: Այս կապերը (նկ. 13,14) ամենից հաճախ օգտագործվում են

սպեղանու ժապավեններ ն, անցնելով

նում

լուծված կոլլակսիլն է Ա

է:

Լուծույթը չորանալուց

հետո

կոլլոիդը

չորա-

վերածվում թաղանթի,որն ամուր կպչում է մաշկին: Վերքային մա-

կերեսը ծածկում

են

մի քանի շերտ ախտահանված անձեռոցիկով,

որը

ծածկում

անձեռոցիկով (նկ.15): Վրայի անձեռոցիկին քսում

են

մեծ

են

կոլլոդիում Ա փակցնում մաշկի առողջ մասին:

բացի այդ լավ է պաշտպանումվերքը վարակիներթափանցումիցն

արագ,

նյութեր: չի պահանջումմեծ քանակությամբվիրակապական

/"ը

ԷՖ,

Նկ.

Նկ.

13.

14.

Իմ Նկ. 15. Սոսնձայինկապեր. ա

Կպչուն սպեղանուտարբերտեսակի փոքր կապեր

ձիկով`

10410

նով քսում

Կպչուն սպեղանուկապ՝ որովայնիառջնիպատիվրա

են

սմ

են

կլեոլ, սպասում

է

-

փակցվող կպչուն սպեղանիկապեր

հետնյալ կերպ: Դրված կապի շուրջը

1-2

վրձի-

րոպե մինչն չորանա, այնուհետն սոսինձ

քսված մասը ծածկում թանզիվե անձեռոցիկով,իսկ եզրերը կտրում մկրահետո

ախտահանվածթանզիվով, բամբակ-թանզիվե բար-

սմ չափի:Կտրումենբարձիկից3-5

փակցվող կլեոլային, բ

Կլեոլային կապը դրվում

Արյունահոսությունըդադարեցնելուն վերքի եզրերը մշակելուց վերքը ծածկում

-

ավելի երկար կպչուն

տով: Այս կապի դրականկողմն այն է,

համար էլ կարելի

է

տեխնիկապեսհեշտ

որ

չի ձգում մաշկը, չի գրգռում,

դրա

մի քանի անգամ կպցնել նույն տեղում: Այս կապը է

դրվում, Ա այն կարելի է դնել մարմնի գրեթե

բոլոր

ՀՀ

Տչ

:

Հ:

վրա: Կապի բացասականկողճմնըայն մասերի պոկվում

է, որ վիրակապըվերքի ար-

տադրությունիցթրջվելովհեշտությամբ

է:

բինտեր (նկ. 16): Վերցնում են տվյալ կապի էլաստիկ (առաձգական) համար անհրաժեշտ երկարությանցանցավոր բինտի կտոր, վերքը ծածկելուց

հետո

լուց

հետո

բինտ, նախօրոք բուժքրոջ ձեռքերը ցանցի մեջ մտցնեհագցնում են մարմնի տվյալ վնասված մասի վրա: Այս բինտերը

դնում

են

շրջակարելի է դնել ձեռքի, գլխի, կրծքի վանդակի, սեռական օրգանների են մեկից մինչն յոթ նի վրա: Ցանցավոր էլաստիկ բինտեր արտադրվում

Տեաձն

կարված է մեկ այլ

(Տ)-աձե կապ այլ

(նկ.17): Բինտի մի կտորի միջին

մասում

բինտի ծայրը, կամ ճի քանի շերտի վրայից գցված է մեկ

բինտի կտոր: Այս կապն ամենից հարմար է շեքի շրջանը վիրակապե-

լիս: Այս դեպքում բինտի հորիզոնական մասն ամրացվում է մեջքի վրա, իսկ մյուս բինտն անցկացվում է շեքի շրջանով ն ամրացվում մեջքին կապված

բինտին: Այս կապը հաջողությամբ կարող է փոխարինել սուսպենզորին, որն օգտագործում են ամորձու վիրահատությունից հետո:

չափսի:

լ

Նկ.

17.

Շեքի վրա դրվող 1-աձն կապ

Պարսատիկաձն կապ (նկ.18): Այս կապը դրվում է քթի, ստորին

ծնոտի, ճատակի

ն

գլխի փափուկ հյուսվածքների վնասվածքի ժամանակ:

Բինտի կամ քաթանի ծայրերը մեջտեղից երկարությամբ կիսում են, իսկ կենտրոնականմասը մնում է ամբողջական:

Նկ. 46. էլաստիկառաձգականբինտեր

(թվերով ցույց

են

տրված բինտի համարները)

Նկ. 18. Պարսատիկաձնկապեր. ա-քթին, բ-կզակին, գ-ծոծրակի շրջանին, դ-գանգաթաղի շրջանին

Գլխաշորային կապ (նկ.19): Այս կապն ամենից հաճախ ծում են

վերին վերջույթներինհանգիստ դիրք տալու

օգտագոր-

համար, նան

բազուկի,

նախաբազկի, սրունքի վնասվածքների, արմնկային, ուսային, ծնկան

հո-

դախախխումների,Գլխի, կրծքագեղձի, սեռական օրգանների վիրահատությունների ժամանակ: Այն իրենից ներկայացնում է եռանկյունաձն կտոր: Կապը դնելու համար գլխաշորի միջնամասնանցկացնում են նախաբազկի

տակ (ձեռքն արմնկայինհոդում ծալվում է ուղիղ անկյան տակ), գլխաշորի հիմքն ուղղում են մարմնի միջին գծի կողմը, իսկ գագաթնային մասը՝ դեպի

արմունկը` իրանի ն վնասված ձեռքի միջն):Գլխաշորի ծայրերն ամրացնում են

պարանոցիվրա:

Նկ.19. Գլխաշորայինկապերիտեսակները

ա-գլխին, բ-ուսագոտուն (երկու գլխաշորով), գ-կոնքազդրայինհոդին (2 գլխաշորով), դ-սրունքին, ե-կրծքագեղձին,զ-նախաբազուկը ն դաստակը պահելու

համար

Անհատական վիրակապական ծրար (փաթեթ) (նկ.20): Առաջին օգնություն ցույց տալու ժամանակհաճախ օգտագործում են անհատական

վիրակապականծրար, ված է

որը

փաթաթվածէ պերգամենտե թղթով

ն

ամփոփ-

ռետինապատպատյանում, հաճախ՝ներծծվածհականեխիչլուծույթ63

«»ի-5:

Հ

ծ:

Թ

բարձիկներից: Այս ծրարը բաղկացած երկու բամբակ-բինտային երով: է

է բինտի ծայրին: Մի բարձիկը շարժական է, իսկ՝ մյուսն ամրացված հանելու համար կտրումեն ռետինապատպատյանը,աջ ձեռքով Բարձիկները

բռնումեն բինտիգլխիկը,ձախով՝բինտիծայրը, բացումբարձիկները,ուղղում են դնումվերքիվրա: Թափանցողվերքերիժամանակմի բարձիկովծածկում ժամանակ երկու բարձիկները մուտքի,իսկ մյուսով՝ելքի անցքը: Այրվածքների են տեղավորումեն կողք-թողքի:Բարձիկներըբինտի միջոցով ամրացնում

ն

է մարմնին:Ծրարիայն մասը, որը դրվումէ վերքիվրա, պետք լինի մաքուր: Այդ մակերեսին(արտաքին արգելվումէ ձեռքով դիպչելվիրակապի պատճառով

Նկ.21. Բինտիդիրքըճիշտ դնելու ձնեը

մասի վրա կարմիրթելանիշկա):

Իրանի համար անհրաժեշտ է 10-12, գլխի համար՝ 6-8, իսկ ձեռքի մատների համար՝

4-6

սմ

ն

լայնության բինտ: Բինտավորմանժամանակ ան-

հրաժեշտ է հոգ տանել այն մասին, որ վնասվածքը գտնվի իր համար հար-

մար դիրքում, իսկ բինտավորվող մասը բոլոր կողմերից մատչելի լինի մասը պետք տենալուհամար: Բինտավորվող

Եթե կապը

է

մո-

լինի անշարժ վիճակում:

է վերջույթի վրա, անհրաժեշտ է դրվում

նրան տալ միջին ֆի-

զիոլոգիական դիրք: Յարմարվիրակապելուհամար վնասվածմասըկարող են

բռնել օգնականները: Բացի փոքր վնասվածքներից, մնացած

բոլոր

դեպքերում հիվանդին բինտավորում են պառկած վիճակում: Բինտավորվող մասը (հատկապես վերջույթները) վիրակապով ամրացնում

են

այն

է` հատկապես, դիրքում, որը ֆունկցիոնալ առումով նպատակահարմար

ծրար (փաթեթ) վիրակապական Նկ. 20. Անհատական է Բինտայինկապեր: Վիրակապըճիշտ դնելու համար անհրաժեշտ տվյալ բինտավորվողանատոմիականմասին համապատասխանլայնու-

թյանբինտ օգտագործել(նկ. 21):

եթե վիրակապը դնում

երկար ժամանակով: Վերջույթի սխալ դիրքը

կարող է առաջացնել ծռումներ, հոդերի դժվարաշարժություն,անգամ վերջույթի անշարժացում, ինչի հետնանքով կարող է խանգարվելնրա ֆունկցիան: Վերին վերջույթների համար միջին ֆիզիոլգիական դիրք

է

հաճար-

վում այն, երբ բազուկը մարմնիցքիչ զատված է, արմնկայինհոդը ծալված է

ուղիղ անկյան տակ, ձեռքի ափն ուղղված

պատը, ՛64

են

իսկ մատներըգտնվում

են

է

դեպի որովայնի առջնի

կիսածալված վիճակում: Իսկ ստորին

Յջ ՞:

համարայն դիրքն է վերջույթի հոդում թեթնակի ծալված

հարմար, երբ

ոտքը

պարզված է` ծնկան

իսկ սրունք-թաթային վիճակում,

հոդը ծալված է

ուղիղ անկյան տակ: Կապը դնողը կանգնում է վնասվածի թիկնային կողմում: Նպատա-

կահարմար է,

որ

բինտվող մասը գտնվի վիրակապողի կրծքի վանդակին

հավասար բարձրության վրա, քանի

որ

այդպես հարմար է կապելու հա-

մար, իսկ կռացած կամ բարձր դիրքով կապը դնելն անհարմար է

ն

հոգ-

նեցուցիչ: Եթե կապը դնելիս հիվանդը գտնվում է պառկած վիճակում, վիրակապողը կանգնում է վնասված կողմում

ն

կապը փաթաթում աջից ձախ,

կամ ձախից աջ, նայած ինչպես է հարմար: Բինտային կապը սովորաբար

սկսում են ծայրամասից ն աստիճանաբար բարձրանում դեպի կենտրոն, բայց

դեպքերում այդ

որոշ

կանոնը չի պահպանվում: Վիրակապում

երկու ձեռքով, ընդ որում, աջով բռնում են բինտի փաթաթվածմասը ն

ձեռքով այն բացում, իսկ կապը դնելու ընթացքում շտկում

են

Բինտի փաթը պետք է ընթանա ժամացույցի սլաքի ուղղությամբ ռությամբ

որոշ

են

շրջագծից

երկարությունը քիչ ավելի պետք է լինի բինտվող մարմնամասի ն կապվում իրենց մեջ առնելով ապա երկու ծայրերը խաչվում են իրար

բինտվող մարմնամասը, այնուհետն հանգույց է արվում:Բացիհանգույցից բինտի ծայրը կարելի է ամրացնել քորոցի միջոցով կապելով:Հանգուցակապը պետք է դնել վնասված մակերեսի հակառակ կողմում, որպեսզի ցավ հետո չպատճառի ե չանհանգստացնիհիվանդին: Կապելն ավարտելուց

սահելու Տվյալ մարմնամասն

պետք է ստուգել, թե որքանո՞վ է ճիշտ դրված այն, քանդվելու,

հակում ունի՞, թե՞ ոչ, հարմա՞րէ, չի՞ սեղմում արդյոք

:

հետաամուր բինտավորելուդեպքում առաջանում է այտուցվածություն,

գայում՝ նույնիսկ մեռուկացում: Որպեսզի վիրակապմանժամանակ հեշտ լինի

ամեն

կողմից

մոտե-

նալ վնասվածին, օգտագործումեն երկու հատուկ վիրակապականսեղան

(Նիկիֆորովի սեղան, նկ.22)ը

նույն

բինտը: բացա-

դեպքերի: Բինտի ներքին մակերեսը պետք է ուղղված լինի

դեպի վեր (որոշ դեպքերում այդ կանոնը չի պահպանվում), իսկ մարմինը

պտտվի բինտվող մարմնամասի շուրջը,

նրանից ոչ

հեռու`

ծածկելով

Շա-

խորդ փաթի 1/2 կամ 2/3-ը:Յուրաքանչյուր մարմնամաս բինտավորելու ժամանակ պետք է ընտրել համապատասխան չափի `

համապատասխանձնի

ու

ն

լայնության բինտ,

տեսակի կապ: Հակառակ դեպքում ստացվում է

բինտային նյութի ավելորդ ծախս, իսկ կապը լինում է

ոչ

լիարժեք:Կապը

պետք է լինի հարմար, չանհանգստացնի վնասվածին ն ճիշտ ծառայի իր նպատակին: Միշտ պետք է հիշել,

որ

առաջին փաթը դրվում է

հաջորդ փաթերի ժամանակ ճնշումը մեծացնում են,

բայց

ոչ

թույլ,

իսկ

այնքան,

Նկ.

22.

Նիկիֆորովի սեղան

որ

խանգարվի տվյալ մարմնամասի արյան շրջանառությունը: Բինտավորելուց

հետո

բինտի ծայրի վրա կատարում են երկայնաձիգ կտրվածք, որի

ՀՀ

՛

Այն բաղկացած է երկու շարժական սեղաններից. գլխի հատվածն ավելի ցածր է, որի վրա դրվում արկղեր: երբ կապում

են

են

վեր (նկ.24): Բինտավորումը կարելի է կատարել ինչպես վերնից ներքն, այնպես էլ ներքնից վերն: Եթե այս կապը դրվում է մարմնի այն մասի վրա,

երեք

որի հաստությունը միատեսակ չէ (օրինակ, սրունք, նախաբազուկ), ապա

կրծքավանդակը կամ

որովայնը, վնասվածըպառկում է սեղանին, այդ

այդպիսի կապն ամուր

դեպքում արկղը դնում

բինտը փաթաթում

են

գլխի կամ կոնքի

տակ: Եթե չկա այդպիսի սեղան, գործում

են

ապա

ձեռքի

օգտա-

բինտ

ցանկացած տիպի վիրակապական-

բութ

են

են

ու

հարթ չի ստացվում: Այս դեպքում վերքից դուրս

ավելի շեղ, քան պարուրաձն կապի ժամանակ: Ձախ

մատով պահում

քանդում

ն

են

բինտի ներքնի մասը, այնուհետն մի քիչ

ծալում այնպես,

որ

բինտի ծայրն ուղղված լինի դեպի

հակառակը: Ապա կրկին պարուրակապ են դնում, կամ, ելնելով

կամ վիրահատական սեղան: Կապը դնելիս

ներքն

հաճախ հարկ է լինում օգտագործել հենակներ,

անհրաժեշտությունից,կրկին ծալվածքներ են

ն

անում:

որոնցից ամենից տարածվածը կոնքի տակ

դրվող հենակն է (նկ.213:

Նկ. 23. Վենարանկոնքի համար

Բինտային կապերի հիմնական տեսակները: Ցանկացած տեսակի կապ ճիշտ դնելու համար անհրաժեշտ է լավ իմանալ մարմնի այս կամ այն մասի անատոմիական կառուցվածքը: Մարմնի տարբեր մասերն

ունեն

տարբեր ձներ (կոնաձն, գլանաձն):Վիրակապմանժամանակ անհրաժեշտ է

հաշվի առնել

այդ

հանգամանքը: Ամենապարզը շրջանաձն կապն է: Այս

դեպքում բինտի ծայրը դնում

են

վիրակապվող մասի վրա, իսկ

աջ

ձեռքով

փաթաթում են բինտը: Կապի այս տեսակի դեպքում բինտի հաջորդ գալար-

ներն ամբողջությամբ ծածկում

են

նախորդները: Այս կապը հարմար է դնել

նախադաստակի,սրունքի ստորին երրորդի, ճակատի, պարանոցի, վայնի վրա:

որո,

Պարուրաձն կապը սկսվում է շրջանաձնեկապի նման, այսինքն,

են 2-3 դրվում

շրջանաձն գալարներ, ամրացվում են, իսկ հետո

գալարները շեղակի, մասամբ ծածկելով նախորդգալարը,

բինտի

Նկ. 24. Բինտայինկապերիտարբեր տեսակները. ա-պարուրաձն՝ դարձումների գործադրումով, բ-պարուրաձն դարձումներով նախաբազկիվրա, գ-ուսահոդի հասկաձծն,դ-դաստակի հետադարձ, ե-ծնկահոդի մոտեցող, է-ութաձն՝ սրունք-թաթայինհոդի վրա: (Թվերով հեռացող,զ-արմնկահոդի նշված է բինտի գալարների դնելու կարգը:

բարձրանում են

«-

|

ՊՐ

`

"ե

.

ֆ

ՀՏ

«

ԷՎ

Մարմնիտարբեր մասերին դրվող կապեր

Խաչաձն կամ ութաձն կապ (նկ.24): Այս կապը հուսալիորեն ծածկում է ծոծրակը ն պարանոցի հետին մասը:

Կապն իր արտաքին տեսքով հիշե-

ցում է ութ թվանշանը:Բինտը շրջնաձն գալարներով ամրացվում է գլխի շրջանում,այնուհետն ձախ ականջի հետնի վերին մասով շեղակի իջնում է վրա, ապա անցնում պարանոցի աջ կողմնային մասով՝ առջնից պարանոցի այն, որից շրջանցելով

հետո

պարանոցի հետնի մասով անցում է կատար-

առջնի մասը փաթաթելուց հետո բինտն ուղղում են վումգլխի վրա: Գլխի դեպի ձախ ականջի վերնաճասը Ն շեղակի փաթաթում (կրկնելով 3-րդ քայլը): Այնուհետն կրկնում են 4-րդ քայլը: Դրանից հետո շարունակում են զուգորդելով վերին երկու քայլերը: Բինտավորումըվերբինտավորումը` ջացնելուցհետո այն ամրացնում են գլխի վրա: Դամամետ

Ա հակամետ

կապ (կրիայի կապ): Այս կապերը հիմնակա-

նում դրվում են վնասված հոդերի շրջանը վիրակապելու ժամանակ: Հա-

մամետ կապը սկսում են հոդից վեր

րով, որոնք խաչվում

են

ու

վար տարվող շրջանաձն գալարնե-

ծնկափոսի շրջանում

ցցվածմասում` լրիվ ծածկում

են

ն

իրար մոտենալով

դուրս

հոդը: Վակամետ կապը սկսվում է վեր-

ծնկային մասում

շրջանաձն կապ դնելով,

նախորդից վար

ու

շրջանում,ապա

աջ

ապա

նման

քայլեր են արվում

վեր: Բինտի գալարները խաչաձնում

են

ծնկափոսի

Գլուխ. Հիպոկրատի գլխարկ (նկ. 25) է կոչվում գլխի վրա դրվող կապը: Այս կապը կարելի է դնել ինչպես մեկ, այնպես էլ երկու բինտով: Մեկ

բինտն ամրացնում ենճատակի վրա` տանելով ականջախեցիներիցդեպի ծոծրակը, որտեղ բինտը վերջանում է: Դրանից հետո մեկ բինտով նակում

են

շրջանաձնպտույտով կապել, իսկ մյուսը

են

տանում

շարու-

գլխի միջին

մասով դեպի ճակատը, որտեղ բինտի շրջանաձն պտույտով ծածկում են

երկայնակի, ն թեքվելով

տանում

են

դեպի ծոծրակի շրջանը ծածկելով

առաջին փաթի մի մասը, ապա կրկին թեքում են

ն

շրջանաձն հետ բերում՝

ամրացնելով առաջին փաթի մյուս մասը, նորից թեքում

են

շրքանաձն

պտույտի վրայով ն շարունակում այնքանժամանակ,քանի դեռ վիրակապը

գլուխը: Այնուհետն կապն ամրացնում

չի ծածկել ողջ

են

շրջանաձն

պտույտով: Այսպիսով, ամբողջ վիրակապման ընթացքում մեկ բինտով կատարում

են

միայն շրջանաձն պտույտներ` ճակատի

Կ

ծոծրակի վրա

ամրացնելով երկրորդ բինտը երկայնակի պտույտներով, որը ծածկում

է

գլուխը: Շրջանածն դրվող փաթերը պետք է այնպես դրվի, որպեսզի ամեն հաջորդ պտույտը ն

ծածկի նախորդիկեսը: Այս կապը դրվում է ճակատային

ծոծրակայինմասի վրա:

ու ձախ փաթաթելով մեկը մյուսի վրա, ծածկում են ծունկը: Վիրակապումըվերջացնելուց հետո բինտը հանգույցով ամրացնում են ազդրի վրա:

Պ-

Ն

շրջանաձն կապով կամ հանգուցում երկայնաձիգկապին:Վերջինիսերկու

ծայրերըկապում են ծնոտի վրա, որն ապահովում է բինտիամրությունը: Վերին վերջույթ: Մատի վրա դրվող կապը (նկ.26, նկ. 27) սկսվում է

դաստակիշրջանումդրվող մի քանի շրջանաձն փաթով,այնուհետն բինտը ձեռնաթաթի հետնամասով թեքությամբ ուղղում են դեպի արմատը: Այստեղից պարուրաձն փաթաթում

են

բութ

մատի

ամբողջ մատը մինչն

հիմքը, ապա ձեռքի հետնամասովբինտըհասցնում են մինչն դաստակըն ամրացնում: ճիշտ նույն ձնով կարելի

է

վիրակապելոչ միայի մեկ, այլն

բոլոր

մատնարմատները,ընդ

նում է

ձեռնոցիտեսք: Սովորաբարձեռնաթաթիվրա դրվում է պարուրաձն

որում, նման

դեպքերումվիրակապնունե-

կապ: Նախաբազկին արմունկիշրջանում դրվում է պարուրաձնծալքավոր

կապ:ՕԾալված արմունկի շրջանում դըրվում է Նկ. 25. Գլխի ն պարանոցիվրա դրվող կապեր ա-հետադարձ կապ, բ-Վիպոկրատի գլխարկ, գ-կապագլխարկ, դ-մեկ աչքի վրա դրվող կապ,ե-երկու աչքի վրա դրվող կապ,զ,է,ը-սանձիկ կապիփուլերը Շատ

համամետ

կամ տարամետ

(կրիայի)կապ՝ինչպեսծնկի շրջանում:

հարմար ն դիմացկուն կապ է համարվում «կապագլխարկը»

(նկ.25): Այս կապը դնելու համար վերցնում են մեկ մետր երկարության բինտ նե բինտի մեկ այլ շերտով ամրացնում ստորին ծնոտի վրա: Դրա

բինտի միջնաճասըդնում համար

են

գլխի գագաթնային մասի վրա,երկու

ծայրերն ականջներիառաջամասովերկայնաձիգուղղությամբ

իջեցնում ներքն. օգնում է վնասվածը,եթեի վիճակի է, իսկ եթե ոչ՝ օգնականներից որնէ մեկը բռնում է կապի ծայրերըձգված ապա գլխի շուրջը վիճակում, դնում են առաջին շրջանաձն պնդօղակը(ֆիքսում են), այնուհետն հաս-

նելով կապին,բինտն անցկացնումեն

տակով ն

թեքությամբ ծածկում ճակատն ու գագաթիմի մասը: Այդպիսով,ամեն անգամ երկայնաձիգկապի դրա

ու թեք տակով անցկացնելով հետզհետեուղղաձիգ դիրք տալով կապերին են ծածկում ամբողջ գլուխը: Դրանից հետո բինւտն ամրացնում են 4-2

7շ

Նկ.

26.

Մատների ն ձեռնաթաթիվրադրվողկապեր

ա-ճեկ ձատի վրա դրվող կապ,բ-«ձեռնոց»,գ-առաջին մատիվրա դրվող կապ, դ-

երկրորդմատիվրա դրվող հետադարձկապ,ե-ի-ձեռնաթաթիվրա դրվող կապի փուլերը

«ռլ»5

գեղձի ստորին հատվածը, այստեղից մեջքի վրայով իջնում

են

դեպի

աջ

թնատակը, որտեղից մեկ անգամ շրջանաձն փաթաթում են կրծքավանդակի շուրջը` կապի մեջ ընդգրկելով գեղձի ստորին հատվածը: Կրծքանվադակի աջ կեսում կապը թեքությամբուղղում մեջ վերցնելով կրծքագեղձի2/3-ը, այսինքն` ցող

են

դեպի ձախ ուսը՝

կրկնում են

կապի

ձախ ուսով ընթա-

նախորդփաթի ուղղությունը, այստեղից մեջքի վրայովիջնում աջ թնա-

տակը

ն

այսպես կրկնում փաթերի ուղղությունը մինչն կրծքագեղձիլրիվ

ծածկվելը: Վերջում բոլորակ կապով բինտն ամրացնում

են

կրծքավան-

դակին: Գրեթե նույն ձնով կապում են երկու կրծքագեղձերըն

Նկ.

27.

Նախաբազկիվրա դրվող կապի փուլերը

Կրծքավանդակիվրա դրվում է պարուրաձնկապ, որի համար առողջ ուսի վրայից գցում են մոտավորապես1,5 մետր երկարությամբ բինտի ժա-

պավեն, այնպես, որ բինտի մի ծայրն իջինի մեջքի, մյուսը կրծքի վրա (նկ 24.):Թրաձն ելուստից մի քիչ ցած բինտը շրջանաձն կապում են,

րուրաձն փաթաթումներքնից վերն՝ ծածկելով կրծքավանդակըմինչն թափոսի շրջանը

ն

այստեղ ամրացնում շրջանաձն կապով: Բինտի

կախված ծայրը գցում ազատ

են

աջ

ուսի վրայով

ն

պա-

անու-

ազատ

կապում մեջքից կախված

ծայրին: Կրծքագեղձիկապը (նկ.28ա) լայն տարածվածկապերից է:

Այստեղ

Նկ.28. Կրծքավանդակիվրա դրվող կապեր

կապ ա-կրծքագեղձի,բ-Դեզոյի կապ,գ-Վելպոյիկապ, դ-պարուրաձն

կապի նպատակըոչ միայն վիրակապիճիշտ ամրացումն է, այլն կրծքագեղձին բարձր դիրք տալը: Կապը դրվում է հետնյալ կերպ. աջ կրծքագեղձը կապելիս բինտի ուղղությունն ընթանում է ձախից աջ, իսկ ձախը կապելիս հակառակը՝ աջից ձախ: Կապը սկսվում

է

շրջանաձն, որը դրվում

է

կրծքա-

վանդակի վրա՝ կրծքագեղձիանմիջապեստակով: Մեկ-երկուփաթ դնելուց հետո

բինտը թեքությամբ ուղղում

են դեպի

ուսը` ընդգրկելով աջ կրծքա-

Դեզոյի կապը (նկ.28բ)

դրվում է

կոտրվածքի ժամանակ: Կապը դնում

ծալում ցանում

են են

են

հիմնականում անրակոսկրի հինգ փուլով: Նախաբազուկը

արմնկայինհոդում` ուղիղ անկյան տակ, թնատակի շրջանում տալկի փոշի

Ա

դնում բամբակից պատրաստված փոքրիկ

Եր Հ

`:

Ա

բարձիկ, որպեսզի բազուկի վերին կեսը զատվի իրանից, դրա դուրս

է հրվում

կոտրված անրակի դրսային հատվածը,քանի

կոտրվածքի ժամանակ տեղաշարժված է լինում

շնորհիվ

որ

վերջինս

երկարության: Բար-

ըստ

ձիկն ամրացնում են բինտի մի քանի շրջանաձն կապով: Սա Դեզոյի կապի առաջին փուլն է: Այնուհետն բինտի մի քանի պարուրաձն փաթով բազուկն

ամրացնում են կրծքավանդակին(երկրորդ փուլ): Վերցնում

բինտ կամ նույն բինտով անցնում

են

մեկ ուրիշ

վրա դնել բամբակի մի շերտ), այնուհետն բինտն իջեցնում

են

ուղղաձիգ

բազուկի հետին մակերեսովդեպի արմնկայինհոդը, որտեղից թեքությամբ յալ

են

դեպի առողջ թնատակը: Այստեղից դարձ-

թեքությամբ թիկունթով բարձրանում

են

դեպի վնասված ուսը,

ուղղաձիգ բազուկի առջնի մակերեսով անցնում շրջանցում այն առջնից դեպի

այդտեղից էլ դեպի վնասված

հետ

ն

ուղղում

ն այս

ուսը

29.

Սեյրի կապ

կողմի թնատակով, կրծքա-

են առողջ

վանդակի առջնի մձակերեսովդեպի վնասված ուսը (լավ է վնասված ուսի

նախաբազկի վրայով ուղղում

Նկ.

են

դեպի

որտեղից

Որովայնի շրջանում սովորաբար դրվում է պարուրաձն` վարից վեր

գնացողկապ, սակայն դա հարմար է միայն որովայնիվերին հատվածի համար, իսկ ստորին մասի վրա կապ դնելու դեպքում այն հաճախ վեր է

սա-

հում, այդ պատճառովէլ կապը պետք է ամրացվի ազդրին: Այդպիսիկապը

կազմված էլինում պարուրաձնն կոնքի այլ կապերի զուգակցումից (նկ.30):

դեպի արմունկը, առողջ

թնատակը,

ձնով կրկնում մի քանի անգամ

(երրորդ փուլ): Այս կապի էությունն այն է, որ կդտրված անրակի դրսային կտորն իջեցվի ցած ն անշարժ պահվի: Այս փաթերըդնելիսկրծքավանդակի առջնի

հետին մակերեսի վրա գոյանում է եռանկյունի: Այնուհետն

ն

վերցնում

են

լայն բինտի մի ժապավեն, որի վրա հենվելու է ամրացվող

ձեռնաթաթը: Ժապավենի ծայրերը կապում

նոցից:

Սա

համարվում է

չորրորդ

վում է ավարտված, բայց քանի շաբաթ են նս

ն

որ

են

իրար

ն

կախ տալիս պարա-

փուլը: Այսպիսով, Դեզոյի կապը համար-

կապը դրվում է երկար ժամանակով (2-3

ավելի), ուստի այն տեղում մնալու

Ա

չսահելու համար վերցնում

մեկ բինտ ն Դեզոյի կապիվրայով դնում նոր պարուրաձնկապ կամ էլ

Նկ. 30. Որովայնին կոնք-ազդրայինհոդի վրա դրվող կապեր.

ա-պարուրաճն,բ-աճուկային շրջանի վրա կապ

առաջացած եռանկյունու անկյուններըկապում են իրար (հինգերրոդ փուլ):

Կապ դնելուց սեղմում է,

հետո

ապա

Վելպոյի (նկ.28գ)

պետք է ստուգել, թե չի՞ սեղմում, արդյոք,

կապը թուլացնում ն

են:

այն: Եթե

Նույն նպատակիհամար դրվում

Սեյրի (նկ.29) կապերը:

են

Ստորինվերջույթ: Ազդրի շրջանում սովորաբար դրվում է

պարուրա-

ձն, ծալքավոր կապ, որն ամրացվում է ազդրի վերին երրորդին հասկաձն

փաթաթելով:Ծնկան հոդի շրջանում (ծալված վիճակում) դրվում

է կրիայի

««Հ:

կապ, իսկ ոտքը

պարզած վիճակում ութաձն կապ, ծնկից վեր

ն

վար՝

շրջա-

որ-

վրա: Այդ կապը դնելիս վնասված մասին պետք էայնպսի դիրք տալ,

նաձն, իսկ ծնկափոսիշրջանում` թեք խաչաձնող փաթաթումով: Սրունքի

պեսզի հնարավոր լինի մուռենալ վնասված վերջույթին: Վերջինս պետք է

վրա դրվում է սովորական պարուրաձն ծալքակապ (ավելի հաճախ վերըն-

գտնվի անշարժ դիրքում: Վիրակապելիսպետք է հետնել, որպեսզի վնաս-

թաց): Կապի ամրությունն ապահովելու համար պետք է ւիաթաթել ամբողջ

ված մասը չցավի ն չծալվի: Գիպսային վիրակապ դնելու համար

սրունքը (նկ, 31):

գործում

են

նեղ (10-12սմ), միջին՝ (17սմ)

ն

լայն (23սմ)

ն

օգտա-

1,5-3մ-ից ոչ ավելի

երկարություն ունեցող բինտեր: Ոսկրային ցցվածքները պաշտպանելու համար նախօրոք պատրաստում

են

թանզիվից կարված բամբակետարբեր

չափսի բարձիկներ: Գիպսայինվիրակապիդրմանկանոնները

Գիպսայինվիրակապ դնելիս յուրաքանչյուր հաջորդ շերտը պետք է ծածկի նախորդի2/3-ը մասը: Կապը դրվում է ծայրամասիցդեպի կենտրոն՝

համաչափ ծածկելով մարմնամասը: Բինտը չի կարելի ծալել: Առաջին

բ

բինտը վերջանալուց հետո պետք է դրվի երկրորդը, ն այդպես շարունակ

Նկ. 31. Ստորինվերջույթիվրա դրվող կապեր. ա-մոտեցող ն հեռացող կրիաձն կապ, բ,գ,դ-ոտնաթաթին սրունք-թաթային հոդի վրա դրվող կապեր

Անշարժացնողկոշտ կապերի խմբին են պատկանումգիպսային կա-

պերը: Ոսկրերի ն հոդերի շատ վնասվածքներիդեպքում հիմնական բուժման

մեթոդ է տարբեր տեսակի գիպսայինկապերիկիրառումը: Այս կապերը

սենյակում, որտեղ պետք է լինեն գիպդրվում են հատուկ գիպսադրման սային բինտերի ն գործիքների սեղան, կոտրվածքներիուղղման համար հատուկ սարքավորումներնայլն:

Գիպսայինկապերը բաժանվում են տակդիրայինին առանց տակդիրայինի: Մարմնի վրա մազերի առկայության դեպքում վիրակապը համա-

չափ կպչում է դրանց ն ավելի լավ է պահվում: Գիպային վիրակապը դնելիս

վերջույթի վրա դնում

են

բամբակի մի

շերտ, որն ամրացնում են բարակ

բինտով: Հաճախ գիպսային վիրակապն ուղղակի դրվում է մերկ մաշկի

մինչն գիպսային կապը անհրաժեշտ հաստության հասցնելը, այսինքն` 5-6 շերտ` վերին վերջույթի,

6-9

շերտ՝ սրունքի

ն

համար: Գիպսայինվիրակապըդեպք է դրվի ոչ այլ

ն

միայն թեթնակի

ու

ազդրի ն շատ

9-12

ձիգ

ն ոչ

շերտ` իրանի էլ

շատ

թույլ,

համաչափձգելով: Որպեսզի շերտերը լավ միանան

ամբողջություն կազմեն,անհրաժեշտէ յուրաքանչյուր շերտ հարթեցնել ն

ձնավորել պահանջվող դիրքով: Դրա համար ձեռքի աւփովհարթեցնում

են

բինտը: Գիպսակապը դնելուց

են

հետո

դրա

վրա մատիտով նշում

կոտրվածքի առաջացման, գիպսային կապի դրման, այն հանելու մոտավոր ժամանակը ն կապը դնողի ազգանունը: Ցանկալի է սխեմատիկ պատկերել կոտրվածքը:

Գիպսային վիրակապը հիմնականում լինում է շրջանաձն

ն

լան-

գետային:

Լանգետային կապը (նկ.32) դրվում է հետնյալ ձնով. նախապատրաստված գիպսային լանգետը ջրում թրջելուց հետո հանում

են ն

ամուր

Հաշ ` Պ«՝

ԻՀՎ

սեղանի վրա: Այնուհետն լանգետը թաց հարթեցնում են վնասված

մասի վրա

ն

ափերով հարթեցնելով տալիս անհրաժեշտ ձն:

Դրանից հետո լանգետը փաթաթումեն սովորական թանզիվե բինտով: Այս

կապը հաճախ կիրառում

են

Լանգետային-շրջանաձն կապը (նկ.33) ամրացնումեն

վիճակում տեղադրում

ոչ

թե

սովորա

այլգիպսայինբինտով, որն ապահովումէ կապի դիմացկունությունը:

ան,

երեխաների համար, քանի

որ շրջանաձն կապերը կարող են ճնշել վերջույթները ն դրանից բխող տարբեր բար-

դությունների պատճառդառնալ:

Նկ. 33. Շրջանաձնգիպսային վիրակապ

Գիպսադրմանոչ ճիշտ տեխնիկայիկամ բորբոքային պրոցեսի պատճառով կարող են առաջանալ մի շարք

բարդություններ: Ուստի գիպսա-

դրումից 24-48 ժամվաընթացքում(հատկապեսշրջանաձն կապի դեպքում) վնասվածը պետք է գտնվի մշտական հսկողության տակ,

ն 3-4

ժամը մեկ

պետք է ստուգվի վերջույթի վիճակը:

Նկ.32.

Ծնկան հոդի անշարժացումը գիպսայինլանգետով. ա-հետինգիպսային լանգետ, բ-առջնիգիպսայինլանգետ

Գիպսային վիրակապիճիշտ դրման դեպքում ձեռքի ները լինում

են

նորմալ գույնի,

տաք,

նատությունն

ոտքի

մատ-

դրանցում պահպանվում են շարժու-

նակությունը ն գգացողությունը: Ուժեղ, չդադարող ու

ն

ցավը, մատների գու-

կապտավուներանգը, այտուցվածությունն ու սառնությու-

նը վկայում են վերջույթի ճնշման ն սխալ գիպսադրմանմասին:

ճնշման երնույթների հայտնաբերմանդեպքում կտրում են գիպսային կապն ամբողջ երկարությամբն ծայրերը հեռացնում 1-2

սմ

(նկ.34):

Ֆ

պրոցեսների ն թե վնասվածքների բուժման ժամանակ:

Անշարժացո

ունի նան կանխարգելիչ նշանակություն հատկապես ոսկրերի, հոդերի ն մեծ անոթների

վնասման ժամանակ`առաջին բուժօգնություն

ցույց

տալու

դեպքում: Խոշոր խողովակավոր ոսկրերի վնասվածքների դեպքում ցավը մեղմացնելու նպատակովվնասվածիններարկումեն ցավազրկող: Առաջին բուժօգնություն

ցույց

տալու

ժամանակ ամենակարնորը

վնասված վերջույթի անշարժացումն է: Անշարժացնող կապը չի թողնում տեղաշարժվելու կոտրված ոսկրերի բեկորները, որով մեղմանում է ցավը դրանով իսկ կանխում շոկային վիճակի առաջացումը: Ոսկրերն իրենց ծայրով չեն վնասում շրջապատի անոթները, նյարդերը

դրանց հետ

ն

ն

սուր

մաշկը՝ կանխելով

կապված մյուս բարդությունները:

Կոտրված ոսկրերի անշարժացումը, որը կատարում են ժամանակաՆկ.

34.

վորբեկակալ դնելով, ապահովում է վերջույթի կամ մարմնամասի լրիվ

.Գիպսակապիեզրերի հեռացումըիրարից

ա-գիպսայինկապիեզրերի թեքելը, բ-գիպսային կապի կտրելը, գ-գիպսային կապի եզրերի հեռացումըիրարից

Իրանի ն ստորին վերջույթների վրա գիպսպյին կապը դնելուց

հետո

վնասվածին զգուշությամբ պառկեցնում են, որպեսզի կապը չկոտրվի: Մինչն գիպսակապիչորանալը ցանկալի է այն ծածկել սավանով կամ վերմակով: Գիպսային կապերի հանելը: Լանգետային գիպսային կապըհեռացնում են մկրատով` զգուշորեն (որպեսզի մաշկը չվնասվի), ամբողջ եր-

կայնքով կտրելով վիրակապի այն մասը, որը փափուկ բինտից է կազմված: Շրջանաձն գիպսակապը հեռացնելու համար այն թրջում են տաք ջրով: Փափկելուց հետո վիրակապըկտրում են

մկրատով:

Կոտրվածքների անշարժացումըփոխադրական բեկակալներով Մարմնի վնասված հատվածի անշարժացումնապահովում է տվյալ

մասի հանգիստը, մի բան, որն այնքան անհրաժեշտ է թե՛ բորբոքային

հանգիստը ն հետապնդում է հեւոնյալ նպատակները.1)նվազեցնելտուժածի ցավազգացողությունը

ն

դրանով իսկ կանխել վնասվածքային շոկի

առաջացումը. 2)կանխել փափուկ հյուսվածքների ն ներքին օրգանների լրացուցիչ

վնասվածքները. 3)բաց կոտրվածքների դեպքում նվազեցնել

վերքային ինֆեկցիայի առաջացման ման համար ստեղծել

ու

զարգացման վտանգը. 4)աճակց-

նպաստավորպայմաններ:

Վնասված մասի անշարժացման համար օգտագործում

են

ամուր

(պինդ) կապեր. փոխադրականկամ հանպատրաստիցբեկակալներ, գիպսային կապեր, կմախքային ձգում կան բեկակալներնօգտագործում ցույց

տալու

ն

Ա

են

անշարժացնողսարքեր: Փոխադրավնասվածինառաջինբուժօգնություն

տեղափոխելուհամար:

Բեկակալի դրման կանոնները 1.Երբեք չի կարելի բեկակալներ դնել առանց տակդիրի, քանի կարող է սեղմել տվյալ

մարմնամասը` առաջացնելով մի

թյուններ: Այդ պատճառով բեկակալի տակ դրվում

շարք

որ

այն

բարդու-

է բամբակ կամ տակդիր,

իսկ վերջինիս բացակայության դեպքում բեկակալը կարելի է ւիաթաթել

ժամանակավոր(փոխադրական)անշարժացում

ձեռքի տակ եղած որնէ փափուկ նյութով կամ չոր խոտի խրձով:

Անշարժացնողկապերընախատեսվածեն մարմնի այս կամ այն մասը

2.Կապը իր մեջ պետք է ընդգրկի առնվազն երկու հոդ՝ մեկը վնաս-

որոշակի Ժամանակով անշարժ դիրքում պահելու համար: Ժամանակավոր

ված մասից վեր, մյուսը` դրանից ներքն: Երկար խողովակավոր ոսկրերի

անշարժացումը հիմնականում ծառայում է վնասվածներին տեղափոխելու

(բազուկոսկր, ազդրոսկր) դեպքում անշարժացնում են երեք հոդեր:

ժամանակհանգիստ վիճակ ստեղծելու համար.օգտագործումեն կոտրված

3.Բեկակալըվերջույթի վրա դնելիս անհրաժեշտ է նրան տալ միջին

ոսկրերիանշարժացման,ցավը մեղմացնելուն շոկը կանխելուհամար:

ֆիզիոլոգիականդիրք ն անշարժացնելայդ դիրքում:

4.Բեկակալըդնելուց

հետո

Չնայած անշարժացման

է որնէ մեկը բռնի վնասված մարմ-

վածքի հետագա ընթացքի, ելքի, երբեմն՝ տուժածի կյանքի համար:

նամասը, իսկ մյուսը կապի այն՝ տուժածին լրացուցիչ ցավ չպատճառելու համար: են

երկու խմբի` ֆիքսացիոն

ն

էքստեն-

զիոն: պատրաստվածբեկակալները: Սրանք կարող են

բաց

կոտրվածքների ժամանակավոր անշարժացումը կա-

են

են

ստվարաթղթից

լինել ստանդարտ (նախ-

որոշակի չափսով պատրաստված): Վերջինիսդեպքում օգտագործում ձեռքի տակ եղած նյութերը` տախտակի կտորներ, ցողունից

րաստված խրձեր, ձեռնափայտ,անձրնանոց ն

էքստենզիոն

են

պատ-

այլն:

այն բեկակալները, որոնք առաջացնում են անշար-

ժացում` ձգման միջոցով:

դրա

բացակայության դեպքում` ձեռքի տակ

եղած նյութերից պատրաստվածբեկակալների միջոցով: Մինչն բեկակալը

դնելը պետք է վերքը մշակել

Որպես ֆիքսացիոն բեկակալ օգտագործում օրոք

Ոսկրերի

տարում են ստանդատ, իսկ

Բեկակալներըբաժանվում

եղանակը Ժամանակավոր է (մի քանի

ժամից մինչն մի քանի օր), սակայն ունի կարնոր նշանակություն վնաս-

ամրացնում են բինտով կամ շորով:

5.Բեկակալը դնելիս միշտ պետք

այս

ջին բուժօգնություն

ցույց

ե

տալու

կապել ախտահանված վիրակապով: Առա-

ժամանակ, երբ վերքից

դուրս

են ցցված

կոտրված ոսկրի ծայրերը, կտրականապես արգելվում է ուղղել դրանք,

քանի

որ

այդ

դեպքում վարակը կարող է թափանցել ավելի խոր

տե-

ղադրված հյուսվածքների մեջ: բեկակալներկարելի է օգտագործել ձեռնաՈրպես հանպատրաստից փայտ, դահուկիձեռնափայտ, ստվարաթուղթ,ծղոտի խուրձ նայլն (նկ.35)

Նկ.35.Հանպատրաստից բեկակալներ. ա-փայտից, բ-նրբատախտակից, գ-ձեռնափայտից ե անձրնանոցից, դ-ստվարաթղթից ն ծղոտից, դահուկով ն դահուկի ձեռնափայտով

ոՀ

ԷՅ Ըստ

պատրաստվող նյութի` բեկակալները լինում

են

մետաղյա

(օրինակ` Կրամերի աստիճանաձն(նկ.36), փայտյա` ինչպես առանձին տախտակներիձնով, այնպես էլ

բարդ

րիխսի բեկակալը, նկ. 37): Կարելի

է

կառուցվածքով (օրինակ` Դիտեօգտագործել

նան

ստվարաթղթից

պատրաստված բեկակալներ: Վերջին ժամանակներս սկսել

են

ավելի

լայնորեն օգտագործել պլաստմասսայից պատրաստվածբեկակալները, որոնց առավելությունն այն է, փափկում են,

ն

որ տաք

ջրի մեջ ընկղմելու դեպքում դրանք

կարելի է հեշտությամբ ձնափոխել` տալով վերջույթին

ձն: հարմար ն համապատասխան

բեկակալ. ստանդարտփոխադրամիջոցային Նկ.37. Դիտերիխսի ա-բեկակալիմասերը, բ-դրվածբեկակալիընդհանուր տեսքը, Գ-վերջույթիձգումը ոլորիչի օգնությամբ

Ստանդարտ կամ ձեռքի տակ եղած նյութերից պատրաստվածփոեն վնասվածմասի վրա` նախապեսայն խադրականբեկակալներըդնում

փաթաթելովբամբակով(բամբակըդնում որոնք ավելի մեծ ճնշման

են

են

ոսկրային ցցվածքների վրա,

ենթարկվում):Բամբակ չլինելու դեպքում

է բամկարելի է օգտագործելթանզիվ, վնասվածիհագուստները:Կարելի բեկակալը: ոչ թե վնասվածվերջույթը, այլ փոխադրական բակապատել

Նկ.

36.

Սրունքի անշարժացումը Կրամերիմետաղյա աստիճանաձնբեկակալով

ժամանակհարկ օգտագործման է լինում անգամ բեկակալների ու չափին համապատասկորացնել դրանք` տվյալ վնասված վերջույթին Ամեն

ձն կարելի է տալ որնէ առողջ անձնավոխան: Բեկակալին անհրաժեշտ րության վերջույթի վրա: Ցավը մեղմացնելու համար բեկակալ ամրացնե-

ներարկումեն ցավազրկող:Բեկակալը դրվում է զգուշությամբ, առանց վնասվածինլրացուցիչ ցավ պատճառելու: Վերջույթի ձնին հակորացրածն բամբակեպատբեկակալը պետք է ամուր մապատասխան վերջինիս հետ կազմելով մեկ անշարժ ամգրկի վնասված վերջույթը

լուց առաջ

են բինտի, պարանի,կամ բողջություն: Բեկակալը մարմնին ամրացնում

քարշափոկի միջոցով: Ցավերը մեղմացնելու համար վերջույթին տալիս

Տուժածներին վնասման օջախից կարելի

են

է

տեղափոխել

պատգա-

նորմալ ֆիզիոլոգիական դիրք: Այդ դիրքը թուլացնում է մկանների լար-

3 կապ՝ րակներիօգնությամբ(նկ. 39): Պատգարակներըպետք է ունենան

վածությունը:

սրունքին, ծնկներին Ա ազդրերին:Այդ կապերը չպետք

Կոտրվածքներիանշարժացումն ապահովելու համար անշարժացնում

են

անմիջապես կոտրվածքին

զուկոսկրի

ե

մոտ

գտնվող երկու հոդեր, իսկ

ազդրոսկրի կոտրվածքների ժամանակ` երեք հոդեր:

զուկոսկրի կոտրվածքիժամանականշարժացնում են ուսային, արմնկային ե

դաստակ-նախադաստակայինհոդերը, իսկ ազդրոսկրի կոտրվածքի

անցնեն պարա-

ն վնասվածներիվրայով: նոցի, կրծքավանդակի

Պատգարակը կարելի

բաԲա-

է

է

տեղափոխել 2,

կամ

հոգով: Տեղափո-

խոխներըպետք է քայլեն համաչափ, զգույշ, առանց տատանումների՝միշտ պահպանելով պատգարակիհորիզոնականդիրքը: Տեղափոխոխներըբոլոր

շարժումներըպետք է կատարենխմբի ավագի հրահանգով:

ժամանակ՝կոնքազդրային,ծնկան ն սրունք-թաթային հոդերը:

Վերինվերջույթներիկոտրվածքներիժամանակավորանշարժացման համար ամենից հաճախ օգտագործում են Կրամերի բեկակալ, նրբատախ-

տակից,ստվարաթղթիցպատրաստվածբեկակալներ,գլխաշոր ն այլն: Ստորին վերջույթների կոտրվածքներիժամանակ օգտագործում

են

Դիտերիխսի փայտյա փոխադրական բեկակալներ՝ դրանց տալով վեր-

ջույթին համապատասխանձն: Փոխադրական բեկակալների բացակայության դեպքում կարելի է վնասված ոտքը կապել առողջին (այս դեպքում առողջ

ոտքը

բեկակալի դեր է կատարում): Կոտրված ողնաշարի ոսկրերը

կարելի է անշարժացնել տախտակներիօգնությամբ, որոնք մարմնին

ամ-

րացնում են մի քանի տեղից (նկ. 38):

Նկ. 39. Պատգարակիդիրքը բարձրանալու(ա) ն իջնելու (բ) ժամանակ

Տուժածին պատգարակիվրա պառկեցնելուժամանակ խմբի ավագը բարձրացնում է տուժածի կարնոր մասերը՝ գլուխ, պարանոց, իսկ տեղափոխմանդեպքումբռնում է պատգարակիհետնի աջ ձողից ն ման են

Նկ. 38. ա) ազդրիանշարժացումըտախտակիկտորներով բ) սրունքի անշարժացումըկտորիներդիրիօգնությամբ

ընթացքում հսկում

է

ողջ

տարհան-

տուժածի վիճակը: Պատգարակը տեղափոխում

ձեռքերով բռնած կամ այն դնելով ուսերին: Նեղտեղերով անցնելիս

տեպատգարակըտեղափոխումեն երկու հոգով, կամ էլ տեղափոխողները ղավորվումեն ձողերից դեպի ներս՝ մեջք-մեջքի դիրքով, ն կողքային քայ-

լերով անցնում նեղ տարածքը:

Տուժածին պատգարակի վրա պառկեցնում են նրա համար հարմար

դիրքով, անկախդիրքից` տուժածը տեղափոխվումէ գլուխը դեպի առաջ Արտակարգիրավիճակներիժամանակ վտանգավորգոտուց

:

տուժա-

ծին տեղափոխումեն միայն այն ժամանակ,երբ առկա է նրա կյանքին կամ

անվտանգությանըսպառնացող անմիջական վտանգ (հրդեհ, փլուզման վտանգ,հրավտանգն թունավոր նյութերի առկայություն օդում

ն

այլն):

Վնասվածիտեղափոխմանճներն են. -օգնել նրանքայլել, -ուսերին դրած` վնասվածիհագուստից բռնած տեղափոխում, -ձեռքերից բռնած տեղափոխում,

-կոճերից բռնած տեղափոխում,

Նկ.41. Տուժածի տեղափոխումըուսափոկիօգնությամբ`մեկ հոգով (ա) ն

-վնասվածի թիակներիկողմից դեպի հետ տեղափոխում,

երկու հոգով (բ.գ)

-վնասվածի դուրս բերում մեջքի վրա, -վնասվածի դուրս

բերում կրծքի վրա, մեջքի վրա, պառկած, չորեք-

թաթ,

-վնասվածիդուրս

բերումձեռքերի վրա,

-թիկնակովաթոռիննստեցրածտեղափոխում, -ծածկոցով տեղափոխում (նկ. 40,41,42,43,44):

Նկ. Նկ.

40.

քարշ տալով բրեզենտիկամ թիկնոց-վրանիվրա Տուժածի տեղափոխումը

42.

Տուժածի տեղոփոխումըմեկ հոգով.

ա-ձեռքերի վրա, բ-մեջքի վրա, գ-ուսի վրա

Նկ. 43. Տուժածի տեղափոխմանեղանակները. ա-մեկը մյուսի հետնից, բ-«կողպեքի» վրա՝ երեք ձեռքով,

գ-«կողպեքի» վրա չորս ձեռքով

Վնասվածներին տեղափոխում

են

նան

հանպատրաստից

սարքված

ե

պատգարակներով(նկ. 44): տեղափոխելիստուժածներըպետք է հարմար դիրք ընդունեն Բուժհիմնարկներ փուսափելուն ցավերըմեղմացնելուհամար(նկ. 45): լրացուցիչվնասվածքներից

Նկ. 45. Տուժածի դիրքը` բուժհիմնարկներփոխադրամիջոցայինտեղափոխման

ժամանակ.

ա-մեջքի վրա, բ-մեջքի վրա՝ ծնկները ծալված ոտքերով, գ-մեջքի վրա՝ գլուխը ն ստորին վերջույթները բարձրացրած, դ-որովայնի վրա, ե-կողքի վրա ամրապնդված-կայունացված դիրք, զ-կիսանստած դիրք, է-կիսանստածդիրք՝ վերջույթներըծնկներում ծալված

իջեցրած

Նկ. 44. Վանպատրաստից

սարքվածպատգարակներ

Վերքեր.դրանց բնութագիրը, տեսակները,առաջացած

Պարզ

բարդությունները,առաջին օգնությունը

են

կոչվում այն վերքերը, երբ վնասվում են մաշկը ն

ղանթը:

Բարդ. վերքեր, երբ, բացի մաշկից Վերքը մեխանիկականուժի ներգործությամբմաշկի, լորձաթաղանթի,

նան

խորանիստ հյուսվածքների (ենթամաշկ, մկաններ, արյունատար անոթներ,

նյարդերն

այլն) ն

լորձաթա-

լորձաթաղանթից,վնասվում են

ն

խորանիստ հյուսվածքներ ն օրգաններ:

Վերքերինբնորոշ են հետնյալ տեղային նշանները.

խախտումն օրգաններիամբողջականության է (նկ. 46):

-ցավ, -լայնաբացում (բացվածք), -տարբեր աստիճանիարյունահոսություն, -վնասված մասի ֆունկցիայի խանգարում, -կարող

են

լինել ոսկրերի, հոդերի

ն

ներքին օրգանների վնասման

նշաններ: Ցավի ուժգնության աստիճանը կախված է նյարդային վերջավորու-

թյունների, նյարդասյուների վնասումից ն մարդու նյարդահոգեկան վիճակից, վնասված մասի տեղակայումից, վերք առաջացնող առարկայի տեսակից: Ուժեղ ցավը կարող է առաջացնել վնասվածքայինշոկ: Եթե կտրվածքը կատարվել է մաշկի էլաստիկ թելերին զուգահեռ, ապա

Յա

է, ապա կլինի մեծ: Վերքի բացվածքը կախված է վնասվածքի մեծությունից,

խորությունից, մաշկի էլաստիկ թելերի տեսակից, փափուկ հյուսվածքների

Նկ.46. Վերքեր.ա-մակերեսային,բ-խոր

կծկման ուժից:

1-կտրած,2-ջնջխված, 3-կծած, 4-թրատած,Տ-պատառոտած 1ա-թափանցող,2ա-ծակած, Յա-հրազենային

Արտակարգ իրավիճակների

նե

վնասվածքների35-40Չ2-ը: Վերքերըլինում

են պարզ ն բարդ:

Արյունահոսության ուժգնությունը կախված է վնասված անոթի տե-

սակից, տրամաչափից, քանակից, զարկերակայինճնշման մեծությունից ն

պատերազմի ժամանակ վերքերն

ամենից հաճախ հանդիպողվնասվածքներ են, որոնք կազմում են

բացվածքը կլինի փոքր, իսկ եթե այն էլաստիկ թելերին ուղղահայաց

բոլոր

վերքի բացվածքից: Կտրված ն

հատած

վերքերի դեպքում արյունահսությունը կարող է

ուժեղ լինել:

Ֆունկցիայի խանգարումը պայմանավորված է, թե ինչ տեսակի վնասվածք է ստացել տուժածը:

ՅՆ

ՅԷ

Վերքայինպրոցեսիփուլերը

Բոլոր պատահականվերքերը համարվում

Վերքային պրոցեսն ընթանում է երկու փուլով.

հիդրատացիային

դեհիդրատացիայի:

նյարդային վերջույթների ռեակցիա, մեծանում են

է

անոթների թափանցե-

գալիս լեյկոցիտներըն արյան հեղուկ

զանգվածը, որը հյուսվածքներում առաջացնում է

այտուց,

բորբոքային

երնույթներն թարախ: այտուցը,

թյունը, վերքի մեջ

մեջ են անցնում վնասող արկի, առարկայի հետ միասին, մաշկից,

կանոնավորվումեն արյան կազմը ն շրջանառուէ գրանուլյացիոն հյուսվածք, որը հարթում է

վերքի եզրերը,լրացնում վերքի արատը, որից հետո աճում

Վերքերինբնորոշ են

գուստիցն օտար մարմիններից:

Երկրորդայինմանրէայինվարակում տեղի է ունենում, երբ

սուր

ուշ

ն ոչ

վիրակապեն օգտագործում, ճիշտ են դնում վիրակապը,ոչ ախտահանված

է շարակցական

Վերքերը լինում

վիրահատականկամ «մաքուր» (ասեպտիկ)ն

են

վարակված,որոնք առաջանումեն կենցաղում, արտադրությանմեջ, տերազմի ժամանակ.

այդ

պատճառովդրանք կոչվում

ն վերքեր: Ըստ իրենց բնույթի` մանրէներովվարակված

են

պա-

պատահական

չվարակված:

Վարակված վերքերը` կախված դրանց առաջացնող պատճառից,

հետնյալբարդությունները.

լինում են հրազենայինն

-ուժեղ արյունահոսություն, որից կարող է զարգանալ արյան սուր կորուստ ն

հա-

վիրահատությանժամանակ խախտվումեն ասեպտիկայիկանոնները:

աճում

հյուսվածք:

վարակ-

ված (ինֆեկցված):

2.Դեհիդրատացիայիփուլ. բորբոքային երնույթները մեղմանում են, պակասում է

մանրէներով

Առաջնայինմանրէայինվարակումը սկսվում է, երբ մանրէներըվերքի

1.Հիդրատացիայիփուլ.վնասված հյուսվածքներումառաջանում է

լիությունը, անոթներիցդուրս

են

ոչ

հրազենային:

Հրազենայինվերքերն առաջանում են հրազենի ազդեցության հետնանքով, արկերից, դրանց բեկորներից,գնդակից: Վերքի այս տեսակը

սակավարյունություն,

հյուսվածքների ս օրգաններիանատոմիականվնասում-

-վնասվածքայինշոկ,

առանձնանում

-տեղային ինֆեկցիայի զարգացում`թարախակույտիկամ ֆլեգմո-

ն ների բարդությամբ ն բազմազանությամբ,բարձը վարակվածությամբ

նայի առաջացում: Բնորոշ նշաններն

են

ցավի ուժեղացում, վերքից

է

այլն:

թարախիարտադրություն,տեղայինջերմությանբարձրացում:Ավելի հազ-

Հրազենայինվերքերնիրենցհերթինլինում են՝

վադեպ վերքի մեջ թափանցումեն անաերոբ մանրէներ, ն զարգանում է

ա)Միջանցիկվերք, երբ գնդակը կամ բեկորը մտնում

գազայինպրկախտ(գանգրենա): Ամեն

մի վերք կարող է բարդանալ կրկնակի, երկրորդային, վաղ

միջով ն

գալիս, առաջացնելովմուտքի ն ելքի անցքեր: այլ

առաջացնումէ ակոս:

գացում, գազային գանգրենա,փայտացում), որը կարող է արտահայտվել

ինչպես տեղայիննշաններով, այնպեսէլ ամբողջ օրգանիզմի վրա թողած

հյուսվածքի

բ)Շոշափող վերք, երբ արկը չի ներխրվումհյուսվածքներիմեջ,

ն

ուշացած արյունահոսությամբ,բորբոքումով (թարախային պրոցեսի զար-

դուրս

է

Գ)Կույր վերք, երբ բեկորը կամ գնդակը մնում է հյուսվածքի մեջ դուրս

ազդեցությամբ:

ն

չի գալիս: Այս դեպքումլինում է միայն մուտքիանցք:

Հրազենայինվերքերը կարող են վնասել խոշոր անոթները, նյարդերը,

ոսկրերը,հոդերը, ներքին օրգանները: "

Տ

Տ

ԷՏ Ե Ի

Հայտնի է, են

որ բոլոր

պատահական ն

հրազենայինվերքերը ենթակա

մանրէներով վարակման: Առաջնայինվարակն անցնում

վերք առաջացնողգործիքի

ն

է

վերքի մեջ`

ոչ

ախտահանված

վիրակապից,ասեպտիկայիկանոններիխախտումիցն այլն:

լավանում են

վերքային խողովակ, որը լցվում է արյան

կարդուկներով, մահացած հյուսվածքներով, ոսկրի բեկորներով Ա

Պատառոտված ն ջնջխված վերքեր առաջանում են ծանր

ճա-

օտար

նում են ոչ

միայն հարված այլն ձգում: Վերքի եզրերն անհարթ են,

արյունահոսողԱ ջը, շրթունքը,

ցավոտ: Ձգման հետնանքովկարող

առաջացնելով բազմաթիվ գրպանիկներ

կույր

գիաներիձնով:

միջանցիկ, շոշափող, թափանցողն

ոչ

թափանցող:

տարբերում են ծւսկած, կտրած, թրատած, պատառոտած,հրազենային,

Վնասվում են խոր հյուսվածքները ված է,

թունավոր,կոմբինացված (համակցված) նայլ վերքեր: Ծակած վերքեր առաջանում են

վնասելու հետնանքով(ասեղ, մեխ,

սուր

սուր

ծակող գործիքով մարմնամասը

ոսկոր, բիզ) այլն): Նման

փոքր (կետային)մուտքի դուռ (անցք):

վերքերն

ն

գանները,նպաստելովբարդություններիառաջացմանը:Դրա համարէլ յուրաքանչյուր բուժաշխատողչպետք է անուշադրության մատնի նման

վերքերը:

շատ

ն

օրգանները, վերքը լայն

ն

սուր,

կտրող իրի (դանակ, ապակի,

այլն) ազդեցության:Դրանց դեպքում

հյուսվածքը

չի վնասվում, վերքի եզրերը ուղիղ են, հարթ, բայց իրարից հեռու

են

են

բաց-

այս

դեպքում վնասվածքի մեջ ընդգրկված են երկու

ն

կտրած ն ծակած, կամ ջարդած ն պատառոտածվերք նայլն: վերքեր.

աղվես ն այլն) հետ

ու

վերքի մեջ

կարողէ պետք է

այս

վերքերն առաջանում են կենդանիների (շուն,

մարդկանց կծելուց. վտանգավորեն այն առումով, որ թքի են մտնում

մանրէներ. Եթե կենդանին կատաղածէ,

առաջանալկատաղությունհիվանդություն: Դա

ապա

կանխելու համար

ներարկել համապատասխանշիճուկ:

Թունավոր վերքեր.

այս

վերքերն առաջանում

են

թունավոր միջատ-

ների, սողունների` օձի, կարիճի կծելու պատճառով,երբ վերքի մեջ

Կտրածվերքերը հետնանք են

վիրադանակ,ածելի

ծոցեր, որոնք նպաստում

ավել տեսակի վերքերի նշաններ: Օրինակ` միաժամանակկարող է լինել Կծած

վարակել մոտ տեղավորված խոռոչները,հյուսվածքները, օր-

ն

վերականգնմանպրոցեսը դժվար ու թերի է տեղի ունենում:

ն

Խառը վերք.

Այս վերքերը վտանգավորեն այնքանով, որ կարող են վնասել կարնոր կենսական օրգանները (սիրտը, թոքերը, արյունատար անոթները,

ուղեղը)

պատռվել ական-

տարբեր բարդություններիառաջացմանը` թարախայինն անաերոբ ինֆեկ-

ն վերքային խողովակի բնույթի` վնասող արկի (ազդակի)տեսքի

են

թույլ

ձեռքը, ոտքը: Կարողէ պոկվել մարմնի մի մասը:

վնասողիրի կինետիկուժի, ձնի ն վերքայինհյուսվածքի նկատմամբ շարժման ուղղության` վերքերըկարող են լինել մակերեսային ն խոր,

ունենում

են

Այս տիպի վերքերի Ժամանակ վերքի եզրերը շերտազատվում են,

Ըստ

Ըստ

ն սուր

գործիքներով վնասվելուց (թուր, կացին): Սրանք հյուսվածքների նկատ-

մարմիններով:

ն

առաջնային ձգումով ե

մամբ կոշտ ազդեցությանհետնանքեն: Այս դեպքում հյուսվածքներըստա-

Մարմնի խորքը թափանցող վնասող իրի, արկի բեկորի թափանցելու հետնանքով առաջանում

վերքերը մեծ մասամբ

առանց բարդությունների:

զանազան օտար մարմիններիու հագուստի

ձիջոցով: Երկրորդային վարակն անցնում է վերքի մեջ

է

Նման

մնում:

թա-

փանցում են կենդանականթույներ (օձի, կարիճի, մեղվի) կամ քիմիական թունավոր նյութեր քանի

որ

ու

ռադիոակտիվ նյութեր: Օձի թույնը վտանգավոր է,

այն առաջացնում է արյան կարմիր գնդիկների քայքայում (հե-

մոլիզ): Դրա համար էլ կծած մասից վերն (կենտ ոսկրի վրա՝ բազուկոսկր,

ա".:

3-՛ ՉԷ

Տ

պետք Է դնել լարան ն կծած տեղում կատարել կտրվածքներ, ազդրոսկր) որպեսզի թույնը արյան

հետ

դուրս

հոսի: Կարելի

Է

գյուրզին: Ապացուցվածէ, որ լարան դնելուց հետո օձի թույնը մասամբ չեզոքանում

է

ներարկել

նան

առաջին 20

հակա-

են

կամ ներարկել թմրադեղեր:

այլն), այն չհանել (արյունահոսությունը կուժեղանա),

ավիշի միջոցով:

նվազ ցավոտ, քիչ արյունահոսող: Առաջանում է

ցավազրկողն

8) Եթե վերքի մեջ կա ներխրվածառարկա (օրինակ` դանակ, մեխ

րոպեում

Կոտորած վերք. առաջանում է բութ գործիքով հարվածելուց: Նման

վերքերի եզրերը լինում

7) Ցավը մեղմացնելու համար խմելու համար տալ

ծածկել

կամ սինթետիկ բաժակ, նրանով զգույշ

այդ

այլ

ն

վերցնել թղթի

առարկան, վերքը

ծածկել ախտահանվածկտորով, բաժակի հատակի մասում

անցք բացել ն

զգուշորեն տեղադրել այն ներխրված առարկայիվրա, այնուհետն ամրաց-

թրով, կացնով, դաշույնով հարվածելիս:

նել բաժակըվերքը ծածկողկտորի վրա կպչող սպեղանիով:

Առաջինօգնությունը: Անհրաժեշտէ՝

9) Եթե վերքն առաջացել է կենդանու(շան) կծելու հետնանքով, այն

-դադարեցնել արյունահոսությունը.

րոպե լվանալ հոսող ջրով

օճառով, շուրջը

-վերքը պաշտպանել մանրէներիներթափանցումից.

10-15

-մեղմացնել ցավը:

տով, իսկ բուն վերքը՝ որնէ հականեխիչ լուծույթով

մշակել յոդով, սպիրն շտապ

տեղափոխել

բուժհիմնարկ,որպեսզի այնտեղ կատարեն կատաղությանդեմ պատվաս-

Դրա համար պետք է ձեռնարկել հետնյալ միջոցառումները. 1) Բացել վերքի շրջանը (անհրաժեշտության դեպքում կտրել

ու

հա-

տում:

գուստը): Վերքերի լավացում՝ առաջնայինն երկրորդայինձգումով

2) Դադարեցնելարյունահոսությունը` մատով սեղմելով կամ լարա-

նով, իսկ երակային ու մազանաթոյինարյունահոսության ժամանակ վերքի սեղմող դնել

վրա

վիրակապ:

3) Դնել ախտահանված վիրակապ վերքն առաջնային վիրաբուժա-

կան մշակման ենթարկելուց գամ

յոդ

հետո.

դրա

համար վերքի եզրերիներկու ան-

քսել, կամ մաքրել սպիրտով, իսկ վերքի մակերեսը մշակել հակա-

նեխիչ լուծույթով: Եթե վերքը խոր չէ

ն

չի արյունահոսում, այն կարելի է

լվանալ ստերիլ աղաջրով, ապա ծածկել ախտահանվածվիրակապովկամ

անհատականվիրակապականծրարով: Խոր

Ա

արյունահոսող վերքը չի

կարելի լվանալ: 4) Ներարկել հակափայտացումայինշիճուկ

ն

անատոքսին:

5)

Մեծ

վերքերի դեպքում խմելու համար տալ հակաբիոտիկներ.

6)

Մեծ

վնասվածքներիդեպքումծայրանդամնանշարժացնել.

Առաջնային ձգումով լավանում են ասեպտիկ վերքերը: Սրանք այն

վերքերն են, որոնք առաջանում են վիրահատարանում:Բավական է

այդ-

պիսիվերքերի եզրերը մոտեցնել իրար, հպելով միմյանց, կար դնել, մշակել յոդով. 6-8

օր

անց կարելի է կարերը հանել: Վերքը համարվում է լավացած:

Առաջնային ձգումով

են

լավանում

հարթ եզրեր, չունեն ճեղքեր, ծալքեր կուտակվել

ն

ն

նան

այն վերքերը, որոնք

ունեն

գրպանիկներ,որոնց մեջ արյուն չի

չեն ախտահարվել:

Երկրորդայինձգումով լավանում

են բոլոր

թարախակալվածվեր-

քերը, որոնց ծալքերում, գրպանիկներումկուտակվել է արյուն, վերքնախէ: Այդպիսիվերքերը երկար ժամանակ մնում տահարվելն թարախակալվել են ն

լայն

վիճակում:Նման բացված

վերքերը մշակում են հակաբիոտիկներով

անտիսեպտիկհեղուկներով: Աստիճանաբարվերքի շրջապատումառա-

ջանում է գրանուլյացիոնհյուսվածք, որը պաշտպանումԷ վերքը հետագա

ՀԱՀ" ԱՊ ՀՐ

վարակվելուց,աճում :

է նան

շարակցականհյուսվածք, հետագայում զար-

գանում է սպի: Կեղնի տակ լավանում են քերծված վերքերը, այրվածքները: Կեղնեը

հուսալի պատնեշ

է

արտաքին աշխարհի ազդակներից վերքը

պաշտպա-

նելու համար.դրատակ լավանում է վերքը: Ախտահարվածվերքի վերքային պրոցեսի ընթացքումտարբերում են

երկու փուլ. բորբոքային,վնասվածհյուսվածքի այտուցի փուլ

ն

վերքային

դեֆեկտիվերացմանփուլ: Վնասվածքայինպրոցեսի ժամանակ

այս

կամ այն փուլի առկա-

յությունը որոշում է առաջին բուժօգնությանն բուժման բնույթն ու ծավալը

բժշկականտարհանմանփուլերում: Առաջինօգնությունը վնասմանօջախում վնասվածքների ժամանակ Առաջին բուժօգնության ցուցաբերումըներառում է հետնյալ հիմնա-

կանխնդիրներիկատարումը. -բոլոր

ռետինե լարան, լարան-ոլորան, սեղմող կամ ճնշող վիրակապ, անոթը

սեղմել իր ընթացքիերկարությանվրա), -անհատական վիրակապականծրարով վերքը

արագ

ծածկել,

-վնասված մասի անշարժացում պատրաստի բեկակալներով կամ ձեռքի տակ եղած միջոցներով` այն դեպքերում, երբ են

մեծ

չափով վնասվել

վերջույթներիփափուկհյուսվածքները, -պարզ

Նկ.47. Վերքերիմշակումը

հնարավորձներով արյունահոսությանդադարեցում ( դնել

տիպի հակաշոկայինմիջոցառումների անցկացում,

-մասնակի սանիտարականմշակում, -վնասվածների տարհանում դեպի բժշկական հիմնարկներ կամ

առաջինբուժօգնությանջոկատներ:

Վերքըվիրակապելուցառաջ նրա շուրջը պետք է յոդ քսել, ն ոչ մի դեպքում ձեռքովչդիպչել վերքին: Վերքը չլվանալ ոչ ջրով, ոչ էլ ուրիշ լուծույթներով: Վնասման օջախում հարկ չկա վերքի մակերեսիվրա գտնվող հա-

գուստի կտորները, օտար մարմինները ն հատկապեսներթափանցած մար-

մինները հեռացնել: Որպեսվիրակապականնյութ օգտագործում

Թանգիվիցպատրաստումեն

են

թանգիվը,բամբակը:

բինտեր, անձեռոցիկներ,կապեր, տամպոն-

ներ, բամբակ-թանգիվային բարձիկներ,թանզիվեգնդիկներ(նկ. 47):

նյութի օգտագործմաննպատակնէ` ծածկել վերքը, Վիրակապական

դադարեցնել նրանից արյունահոսությունը,վերքը մաքրել թարախից,վեր102

«՛կ-3

քի մեջ պահել տարբեր դեղանյութեր: Ինքնօգնությանն փոխօգնության

1.վիրահատականդաշտի մշակում. վերքը ծածկում

համար հիմնական վիրակապական0նյութէ ծառայում անհատականվիրա-

ված անձեռոցիկով, մաքրում

կապականծրարը: Սրա մեջ մտնում

դեպի ծայրամաս),

են

բինտը, որի մի ծայրին ամրացված է

են

2.կատարել ցավազրկում,

պերգամենտե թղթով, որը արտաքինից փաթաթվածէ ռետինե թաղանթով:

3.կատարել վերքի բացազատում:

Վերքերիբուժման սկզբունքներըբժշկականտարհանման փուլերում

են

ախտահան-

վերքի շրջանի մազերը (վերքի եզրերից

անշարժ բարձիկ, իսկ մյուս բարձիկը շարժական է: Այս ամենըծածկված է

Վերքերը լավանում

են

առաջնային, երկրորդային ձգումով

Կ

լավա-

ցում կեղնի տակ:

Վերքիառաջնայինվիրաբուժական մշակում

Հարթ, իրար կպչող եզրերովվերքերըլավանում են առաջնայինձգու-

Անհետաձգելի բուժօգնությունը վնասման օջախում,ըստ կոնկրետ ընդհանուր ն բժշկական իրավիճակների,ներառում է հետնյալ գործողությունները.

մով: Սկզբում վերքի եզրերը կպչում են իրար` ի հաշիվ էքսուդատի ֆիբ-

րինի: Հետագայում առաջանում է նուրբ, գծային, շարժուն շարակցական

-վիրակապի,բեկակալիուղղում, անհրաժեշտության դեպքում ձեռքի

սպի:

տակ եղած միջոցներիցպատրաստված բեկակալներիփոխարինումպատ-

րաստի բեկակալներով,

վերքերը լավանում են երկրորդային Թարախայինպարունակությամբ ձգումով: Սկզբում մաքրվում է բորբոքային օջախը մահացած բջիջներից,

-հակաբիոտիկներին հակափայտացումայինշիճուկի ներարկում,

արյան մակարդուկներից, այնուհետն զարգանում է գրանուլյացիոն հյուս-

-տուժածների

վածք,

ն

վիրավորներինախապատրաստումտարհանման դե-

պի բժշկական հիմնարկներ,

յան փոխարինողներ, տաքացնել վնասվածին, տալ

տաք

թեյ, սուրճ,

սնունդ,քիչ քանակովալկոհոլ): ն

ն

այնքան շուտ կլա-

վանա վերքը:

Տարբերում են վերքի վիրաբուժականմշակման հետնյալհիմնական փուլերը.

Երկրորդային ձգումով լավանում նան

են

թարախային վերքերը, ինչպես

առաջնային վիրաբուժական մշակման ենթարկված, մաքուր,

եզրերը

իրարից հեռու

բայց

վերքերը:

Վնասվածիբուժման հիմնականսկզբունքները.վնասվածիխնամքը

լիարժեք է կատարվում այդպիսի մշակումը, այնքան

ավելի քիչ հավանական է ինֆեկցիայիզարգացումը,

սկսվում է սպիացման պրոցեսը: Աստիճանաբարվերքի եզրերը

փոքրանում են:

-հակաշոկային միջոցառումներիանցկացում (ներարկել մորֆի, կատարել նովոկայինայինբլոկադա, հակաշոկային հեղուկներ, արյուն Ա ար-

Որքան վաղ

ն

Բացի վերքի տեղային բուժումից` պետք է

նան

անցկացնել վնաս-

վածի ընդհանուր բուժում, կազմակերպել նրա խնամքը: Ընդհանուր բուժման խնդիրներն են. -պայքար

ինտոքսիկացիայիդեմ (սա զարգանում է միկրոբներիկեն-

սագործունեության պատճառով),

-կարնոր կենսական օրգանների գործունեության ն նյութափոխանակության վերականգնում,

ՀԱՐ

ԷՋ

-օրգանիզմի պաշտպանականուժերի բարձրացում: Տուժածի խնամք ասելով` հասկանում ենք մի անցկացում, որոնք կարող դեպքում`

են

շարք

միջոցառումների

անհրաժեշտ լինել ցանկացած վնասվածքի

անկախվերքի տեսակից ն

է լինի հարմար:

Պետք

է հետնել

մաքուր հիվանդի

մարմնի մաքրությանըն արտաքին տեսքին: Դրա համար անհրաժեշտէ.

-հիգիենիկ լոգանքներ կամ ցնցուղ`

5-7

օրը մեկ անգամ (ծանր,

-պետք է հետնել բերանիխոռոչին(կատարել ողողումներ, իսկ ծանր են

թանզիվե գնդիկներով Ա անտիսեպտիկ

լուծույթներով), -ժամանակին կտրել ձեռքի

ն

ոտքի մատների եղունգերը, մաքրել

ականջները: Մեծ

սնվում

են

Այս միջոցառումներըբուժքույրը կատարում է ինքնուրույն:

Հիվանդներիխնամքը կազմակերպվում է բուժքրոջ կողմից: Խնամք են

պահանջում գլխի, կրծքավանդակի,որովայնի շրջանի

իսկ պառկած հիվանդները` ընդհանուր սեղանիցճաշարանում,

հիգիենային: Հիվանդասենյակներըպետք է լինեն լուսավոր, ջերմաստիճանը

Այն հիվանդները, որոնք չեն կարողանում ինքնուրույն ուտել, նրանց

դեպքերումտալիս

են

հեղուկ

պահում է փսխման մասսան

մինչն

բժշկի գալը, մանավանդեթե դրա մեջ արյուն կա: Այդ դեպքում հիվանդին պառկեցնումեն հանգիստ դիրքով, դնում են սառցե պարկ, ուտելու լու

ն

պետք է փոխել հաճախակի,անկողինը պետք է լինի փափուկ, հարթ, մաշկը

անկողնում (ակտիվ, պասիվ, հարկադրական):Ծանր մոտ Քուր,

ն թույլ

մա-

հաճախակիքսել կամֆորայի սպիրտ, ուղղել սավանը,ժամանակ առ

ջրով

ն

օճառով: Պետք է ուշադրություն դարձնել

ժամանակ շտապ պետք է տեղյակ պահել բժշկին:

Որպեսզի օգնությունը լինի արդյունավետ,բուժքույրը պետք է նոթ լինի

բոլոր

քավորումներին Կ

բժշկական միջամտություններին, օգտագործվող

ծանը են չոր

ն

մեծահասակհիվանդներիխնամքից:Երեխայիմոտ

շրթունքներ, որոնց պետք է օրը

քույրը

սար-

է

տարբերվում

հաճախ լինում

մի քանի անգամ վազելին քսել:

Վիվանդերեխաներըհաճախ լինում է

ծա-

կարողանաճիշտ օգտվել դրանցից:

Հիվանդ երեխայի ընդհանուր խնամքը քիչ բանով

հիվանդների

պառկելախոցերից խուսափելու համար մաշկը պետք է պահել

գոլ

հիվանդի պուլսին, շնչառությանը, փորկապությանը:Արտակարգդեպքերի

դժվար

Պետք է ուշադրություն դարձնել հիվանդի տեսքին, նրա դիրքին

աստիճան: Հիվանդը պետք է լողանա առնվազն

առաջանալ պառկելախոցեր:Դրանից խուսափելու համար սպիտակեղենը

խմե-

համար ոչինչ չեն տալիս:

մաքուր,

կազմակերպումէ բուժքույրը: Երկար պառկող հիվանդներիմուո կարող են

ճաշեր: Փսխում լինելու դեպքում քույրը

18-20

չոր,

մեկ անգամ, փոխի սպիտակեղենը: Ծանր հիվանդների խնամքը

շաբաթը

անկողնում: Նման

ծայրանդամ-

ների վերքերով վնասվածները:

պետք է լվանալ

նշանակությունէ տրվում հիվանդի սննդին:Քայլող հիվանդները

կերակրում է հիվանդասենյակիքույրը:

Ա

Բուժքույրը պարբերաբար պետք է հետնի հիվանդներիանհատական ան-

կողնային հիվանդներինմաքրում են անկողնում խոնավշորով), հիվանդներիբերանը մաքրում

ռետինե

օղակ:

տեղակայումից:

Վնասվածըպետք է տեղավորված լինի լավ լուսավոր, տաք, սենյակում: Հագուստը պետք

ժամանակ փոխել հիվանդի դիրքը ն մարմնի թիկնայինմասին դնել

են

դյուրագրգիռ: Դրա համար էլ

բուժական միջոցառումներ անցկացնելը: Այդ պատճառով բուժ-

պետք է լինի սիրալիր, ուշադիր ն համբերատար: Վատկապեսհատուկ ուշադրություն է դարձվում երեխայի սննդին,

քանի

որ

նրանք հաճախ ունենում

են

վատ ախորժակ: Կերակուրըպետք է

պատրաստել համեղ, երեխային կերակրել առանց շտապելու, փոքր

բա107

բռնելով նրա գլուխը:Փսխելու դեպքում պետք է բռնել ժիններով, փսխելուց

հետո

տալ

սառը

գլուխը,

Առաջինօգնությունը գանգի, գլխուղեղի փակ ն ողնաշարի

ջուր` բերանը ողողելու համար, այնուհետն

վնասվածքներիդեպքում

պառկեցնել անկողնում, լավ ծածկել, իսկ դողի դեպքում ոտքերին դնել Գանգի

ջեռակ:

Երեխայի բոլոր

դիտումները պետք

է

գրանցվենթերթիկում, որտեղ

նշվում է մարմնի ջերմաստիճանը,ախորժակը,դուրս գնալը, սրտխառնոցը կամ փսխումը, միզելը

ն

այլն:

Երեխաներըշատ հաճախ վախենումեն սրսկումից, ուստի ներարկիչները

ն

գանգուղեղի

վնասվածքներն առաջանում

բաց

են

փակ, թափանցող նոչ թափանցող

ու

միջուկային զենքի հարվածող ալիքի ներ-

գործությունից, շենքերի փլվելուց, զանազանամուր առարկաներովգլխին հարվածելուց, որնէ կոշտ իրի վրա ընկնելուց, ծանրության տակ ճնալուց (նկ. 48):

անհրաժեշտ բժշկական գործիքները պետք է նախապատրաս-

տել երեխայիտասադաշտիցդուրս:

ն

Թե՛ բաց,

թե՛ փակ վնասվածքներըկարող

են

զուգորդվել ռադիոակ-

տիվ նյութերի ախտահարմամբ:Այս դեպքում վնասվածքներըչափազանց արագ

են

ընթանում:

Փակ վնասվածքներիշարքին

են

դասվում ուղեղի ցնցումը: Այս դեպ-

քում ուղեղի սպիտակ ն գորշ նյութում առաջանում են կետավոր արյունա-

զեղումներ: Ըստ

կլինիկականախտանշանների`ուղեղի ցնցումը լինում է երեք

աստիճանի. -թեթն կամ առաջինաստիճանի,

-միջին կամ երկրորդաստիճանի, -ծանր կամ երրորդ աստիճանի: Ուղեղի ցնցմանժամանակլինում է գիտակցությանկորուստ` վնասվածք

ստանալուց անմիջապեսհետո, հիշողության կորուստ անկախ ցնցման աստիճանից:Վնասվածըչի հիշում իր հետ կատարվածդեպքիմասին: Առաջին աստիճանի դեպքում լինում քանի վայրկյանից մինչն

1-2

րոպե: Լինում

է

գիտակցության կորուստ մի

է նան

փսխում, գլխացավ:

Երկրորդ աստիճանիժամանակ գիտակցության կորուստը տնում մի քանի ժամ, ռեֆլեքսները լինում րեսային, պուլսը

դանդաղ,լինում

են

է նան

է

թուլացած, շնչառությունը մակե-

փսխում:

ԿՇ»-Հիլ ՞

Պ: ծ

Արյունահոսության դեպքում կլինիկական ախտանշաններն ի են

հայտ

գալիս մի քանի ժամից մինչն մի քանի օրվա ընթացքում: Այս դեպքում

արյունը կուտակվելով գանգի խոռոչի որնէ

մասում

ճնշում է ուղեղի վրա,

լինում է դանդաղ,ռեֆլեքս-

բարձրանում է ներգանգային ճնշումը, պուլսը

ները թուլացած: Լինում է նան փսխում, գիտակցությանմթագնում:

Երբեմն վնասվածի վիճակը շատ է ծանրանում ն հնարավորչի լինում փրկել:

Ուղեղի

սալջարդ

կամ ջարդվածք: Սա առաջանում է ուժեղ հարվա-

ծից: Այս դեպքում վնասվում է ուղեղի հյուսվածքը, կարող է լինել ղի արյունահոսություն: Լինում է

չն

1-2 ժամ:

գիտակցությանկորուստ

1-2

նան

ուղե-

րոպեից մին-

Ողնուղեղայինճնշումը լինում բարձրացածկամ իջած, նկատէ

վում է մարմնի ջերմաստիճանիբարձրացում,փսխում: Բիբերը լինում են

կաա՞Ր-

-՞

ՀՀ, Հքու՝ Ց1Հ-Տ

Նկ.

48.

լայնացած, լուսային ռեակցիան բացակայում է: Ըստ

այն հանգամանքի,թե տուժածի որ մասն է վնասված, լինում է

տեսողության, լսողության, կլման ակտի ն խոսելու խանգարում: Առաջանում

Ուղեղի ցնցում

են

նան

վեգետատիվ խանգարումներ, սրտի աշխատանքի ն շնչա-

ռության խանգարում,քրտնարտադրություն: Երրորդ աստիճանի դեպքում գիտակցությանկորուստը տնում

քանի

օր:

Որքան գիտակցությանկորուստը երկար

է տնում,

է

մի

այնքան

ն վնասվածի վիճակը ծանրանում է: Այս դեպքում դիտվում է մկանների ռեֆլեքսների տոնուսի թուլացում, պուլսը լինում է դանդաղ, շնչառությունը՝

մակերեսային: Վնասվածն ունենում

է

գլխացավ, գլխապտույտ, ականջ-

ներում աղմուկ, ակամա միզարձակումնկղում:

Առաջին բուժօգնության համար վնավածին տալիս դիրք, գլխին դնում

են սառը

Ա

թյունն է,

որը

ճնշում է գործադրում ուղեղի վրա: Ուղեղի ճնշում կարող է

առաջանալ նան գանգի ոսկրերի կոտրվածքի պատճառով, երբ ոսկրի կտորներըճնշում

են

հանգիստ

պատգարակովտեղափոխումբժշկական

հիմնարկ: Անշարժացնողբեկակալ դնել չի թույլատրվում, քանի կարող է ճանապարհինհետ

տալ,

ն

որ

վնասվածը

խցանել շնչափողը: Գլուխը դրվում է

բամբակ-թանզիվիցպատրաստված գլանակի վրա: Փսխում լինելու դեպքում գլուխը պետք է շրջել մի կողմի վրա

Ուղեղի ճնշում: Հիմնական պատճառը ներգանգային արյունահոսու-

են

ն

բերանը մաքրել փսխման

զանգվածից: Վնասվածինտեղափոխումեն բուժհիմնարկ, որտեղ պետք

է ապա-

ռեժիմ: հովել անկողնային

ուղեղի վրա:

Հ.

Գանգոսկրիկոտրվածքներ:Սա լինում

վթարներիժամանակ,

է

ար-

տադրությանմեջ, փլատակներիտակ մնալիս: Գանգոսկրիկոտրվածքները լինում բաց

են

փակ ն

բաց,

թափանցող ն

ոչ

փանցել վարակ, առաջացնելով մի

թա-

հիվանդություններ` մենինգիտ,

շարք

էնցեֆալիտ, ուղեղի աբսցես ն այլն:

քին: Լինում է գանգուղեղայիննյարդերի, ուղեղի կարծր թաղանթի վնաս-

գանգի խոռոչը բերանի, ականջի ն քթի միջոցով հաղոր-

որ

դակցվում է արտաքին աշխարհի հետ, ները դասվում են

բաց ն

Առաջինօգնության համար պետք ներարկել ցավազրկող,

այդ

պատճառով այս կոտրվածք-

ցիկը կամ բամբակ-թանզիվայինվիրակապըդնում են վերքի վրա, այնու-

է

քթից արյունահոսություն, ուղե-

կապի եզրերի վրա, ն ամրացնում են բինտայինկապով,որպեսզի վիրակապը

չճնշի վնասված ուղեղին: Գլխին դրվում է «չեպչիկ» վիրակապ:

Առաջինօգնության նպատակով կատարումեն գլխի անշարժացում, այս

դեպքում խոռոչները լվանալ չի

միայն տամպոն, որպեսզի ինֆեկցիան ավելի խոր

չթափանցի, ներարկելսիրտ-անոթայինհամակարգի աշխատանքը կարգա-

դեղանյութեր,շնչական կենտրոնըգրգռող

միջոցներ:

Գանգոսկրի կոտրվածքի դեպքում, եթե չեն երնույթներ,

ապա

վնասվածին տալիս

կոտրվածքն ուղեկցվում է

նան

են

լինում ուղեղային

հանգիստ դիրք, իսկ եթե

ուղեղի վնասումով,

ապա

կատարում են

թափանցող ն

մի կողմի

վրա, որպեսզի փսխմանզանգվածըչնկնի շնչափողի մեջ: Եթե վնասվածըգտնվում է անգիտակիցվիճակում, պետք է լեզուն շտապ

տե-

ղափոխել բուժհիմնարկ:

Անհրաժեշտությանդեպքում կատարվում է վիրահատություն: Դրանից

հետո

վնասվածին պետք է

նրա նկատմամբ, քանի

որ

տալ

հանգիստ, սահմանել հսկողություն

նրանք կարող

են

պոկել վիրակապը, ընկնել

մահճակալից: Կարգավորել սնունդը, կատարել կաթետերիզացիա, դնել

Ողնաշարիբաց լինում

են բաց Ա

ն

փակ վնասվածքներ.Ողնաշարի վնասվածքները

պատճառ կարող է հանդիսանալ փակ: Փակ վնասվածքների

հարվածային ալիքը,բարձրտեղիցգլխի կամհետույքիվրա ընկնելը: Ողնաշարի վնասվածքի ժամանակ կարող է վնասվել կամ չվնասվել

Գանգոսկրի ն ուղեղի հրազենային վնասվածքներ:Այս վնասվածքեն

են

գազահանխողովակ:

վիրահատություն: ները լինում

մարմինները հեռացնել չի թույլատրվում

վնասման օջախում: Փսխում լինելու դեպքում գլուխը թեքում

տուժածին տեղափոխումբժշկական հիմնարկ: Եթե քթից, ականջից կամ

վորող

ն օտար

բռնել բուլավկայով, կապել բինտով, ամրացնել պարանոցինն

վնասվածքստանալուց մեկ օր անց:

է դնել

պատրաստումեն բամբակ-թանզիվայինօղակ` այն դնելով վիրա-

հետն

առաջանում են արտահայտվածարյունազեղումներ:Սա ի հայտ է գալիս

կարելի: Պետք

ախտահանվածվիրակապ,

ն տեղափոխել բժշկական կատարել անշարժացում

Վերքին ձեռք տալ

ղային հեղուկի հոսք, դեմքը թեքվում է մի կողմի վրա, ակնագնդերիշուրջ

բերանից կա արյունահոսություն,

է դնել

թարախայ

հիմնարկ:

թափանցող վնասվածքներիշարքին:

Այս վճասվածքի Ժամանակ լինում

ն

վնասում, որը ընթանում է

Վիրակապը դրվում է յուրահատուկ ձնով. ախտահանվածանձեռո-

Գանգիհիմքի կոտրվածք:Սա դասվում է ծանր վնասվածքներիշար-

վածք: Քանի

ն

ինֆեկցիայով:

թափանցող: Ավելի վտանգավորեն

թափանցող վնասվածքները, որոնց Ժամանակ կարող է ներս

ն

ներ: Առաջանումէ ուղեղի ցնցում

ոչ

թափանցող: Դրանք դասվում են ծանր

ողնուղեղը: Եթե վնասվում է նան ողնուղեղը, վնասվածքը համարվում է

բարդացած:

վնասվածքներիշարքին, քանի որ վնասվում են մի շարք կարնոր կենտրոն112

:8մով

Ղ

մսՅոճ

Ահշտը 'դոդտծոսոչ

ըյսփչ

Ե11

վցվ|| ձտզտ մդղզնղդտտվիոդվրողնսկդտ

'մզդկոնօ ղդվտվսցղ ուսդն ըյսդոծմՀ վկղսչսի վոոմսՓոտհկ դղ

'Յճդտտտոշո դոկոշւսԵետոյոդ

ղ

ըւսնզտոկտսԵ ՛իստմվոո

մղզծսոլուղկստիո վեողոմս

Ճտղո

վմտտոկ լ

ԱմԱՈսձքյա:յ

օտիմտսդ '6ֆ ՈՂ իստսձվըվմզցկոտոլոտ ըոյստոքմոՀցո վմոՀշոցընս

նսմող Ղ

ԴՈ

:իսվտըմոդոծմզի զ

:Ադ4ս/81սծոո4դ4 մ ըւսիմոծցտո|'օոիճող վմղզդդողը դվոոնսկծվը

Հսդոօստո

'ոյսմոծղդոռ| դոք8ւսնսծոծԵ

-սկ վմղդդոս(8յսնսծոԵԵ վկտողզտմսխմ Ղ

ցվմզի դզ ոշւսիտվն

ոո

վմղդդոծմօ

վմդսկվ 'տոյսմ

'օոտիճող վմզդմոսծմզի դվմստո

զ ըոյսդոծմչ վծսդոտմոր Ամցտիոտցի զՅ.

:Ձոսկ վկյսնդվ դվրոնգնոսդնսծվնզտ օոիոողի դողմմղ 'դ1ս/81սոսվոդյս(Աո 'ճմղզի Ղոդ տկ կոցոնտք

վծոմ դրողտր :ուսժողն վճօտիոտդիկտփռվ

'ռղ դմզդդոՀչռտտոլո դոսը ղծղմե հտցտրոք վմղդժօտիոտդի ծոց

վչճսօսոլվձղսհ ոյսմոծդողղ|վոովծկդ՞սՓվմզդդողծսօ 'դ1սԹ-սօ-ս1 -որտնդտ իվմլ Դչցվք 6վմզդձոտղմզդտչդռո օտողո 'մզցժոտդմղդտկողվովվ

մղմմոոտ վհտոզղտ 1զգվ1դղ նսմտհուսժոզն դոնողի վղոդոռոնվնզն՛սդնլյ :Աղծսոյուղկմո

'դղս(Թյսօտիծստո վկղտողտմսխմ

'ուսմոծդոտղ|դործյսգո

վմղզդըտնդտմոոօ'ուսմոծդտո| վմզդդւս(8յսնսծոԵԵ

Վ ուսդռվ: կոդոոտք

վմօոիոտդի իվմլ վնզնոսդնլյ

կսՀ ուսմզմ 1 ճոստ

մմս

'Ժօտիոոի վմղդ

-գտԵմօ վ:չսսսո|վցրոիսմս Ղ վղոտնդտոիուծօմհ Ղոց 1 ուսդվ) ղոդտոոքովըո

մորով

յս1լոտ

6Ոսծ

փմոդովվքոսմ դՀս(81սդԵօդտհկոտվետդոռտը

ուսոնխփոնզտ'մղդնսկմետիոծ ուսկմոմղը 'մզդըսսոծսծվը դվրոկսչողով ող ՀմոՀ

ճողսիծտհճնդը :1զմտտողկվղմող նմսզիտ

վ: ողիոդոսը մգդըյսծը6 'մզգոյսք

Դզդծդտ ովծհղֆցվ | նսմոհ

6վկոմտետոհ

ոյսդծղկսոհ դղ

իսլզոտկ իսմղկսփոչմոձճ

ոտմիվմճղը դվօոտիոռգիՂ տմղդ

Ղ

ըսոտդի վղոդոտք րող իվմլ վնղնոսընս

1 ռսդվ) ուսժոզն որտ մս վցոծ 'ԱՅօտիոտդի կղտփվմոՀողնս դոծ 'Ձօոի զ ըսիմոտոու :կոդտրոք վմզոգմցտիոռտդի դվրոոռղզետմվ

-ոտդիմդտց վզի 3ս Ղ

ցվրոդղետմվ դղ ուսքոծոսոտ 'մզցմօտիոոցի

՛'ուսիմտուոսՑ վ: 1զոսփոնզտ տոմիվղհոմոծտոհր Հվմյս

6վկոտմոԵտտոհհղո :(Թջ դ) դոմդ տմի վղտմոծտոհ

-ոՓ ոտ ղոտոլոտտդղ ուսդն ոտմիվվոմտԵտտհոմորով ոմլ, :ղտտոլտտ -ոմմդ '"ղոտտոլտտ Ղողողղմ տչսկ ռոծռո

:01ս(8:սոողոծվո

Ղ

6ոմ

վմոչշոցնյ

դ1ս(8սոողմսփ 'տոյսմսհ

դո/8սնսծոԵե Ղձմզդ 6վոոը օտիոռցի 'օտիձոկ վմզցոոնդոմոոծ Ղոդ :իսօոիմոկ վմղդվնտ Վ օոիմսիոդորրո

ոյսվոտողլ,

մմս

ռզ

'դ1ս(81սվզդոծ

վմզցվնո Գ ոոսցվ` :օոիմո) .մմզդցողը 'քտիժփ 4 ըոսդվ|ԱդրտիսմՍ

-ցոռտ

վմզդուսքմոՀ վմտշոդնս Ամզդդոշդոտոլո դմս 'իոծ նզքյս 'ըյսմտԵծդոոռ|

'մմմվն վօտիոռոդիիսյզոյսփչ

տմի վմղուս ոոհ վռիԵ ոյւսմնուօմսԵ դղ ոյսշռք մմղ 'ուսդողտոտո մ վլզիռ

ըյսթմսԵոտԵՕԾ:վիոտդիչ մնղնսդնս

վղոդկմկ վեոզիոոմս 1գգծռթմոՀդո

փոհկոմվի օտիդովոտոլո

:2

1զգն մրոքՅյսշսԵԵ

՛լ

:Ադդս(84սդԵՇՔՀԱՄ

յորղտզվ դզ ըոսդռվ կոդտրոք

վմղդմցտիոտցի ղտփ վմոՀողդնլյ

Առաջինօգնությունը պարանոցի,կրծքավանդակին կրծքախոռոչի օրգաններիվնասվածքներիդեպքում

որքան հնարավոր է արագ

տեղափոխում են բժշկական հիմնարկ,

նագիտականբուժօգնություն Պարանոցի վնասվածքներըկարող ն ոչ

են

լինել

բաց,

փակ, թափանցող

թափանցող: Կարող են վնասվել խոշոր անոթները, նյարդերը,ըմպանը,

ն կապ,

Առաջին բուժօգնության համար վերքի վրա դրվում է ճնշող ցույց

մաս-

ինչպես նան հակաշոկայինմի-

տալու,

ջոցառումներ անցկացնելուհամար:

Բուժումը վիրահատական է: Վիրակապըպետք է փոխվի

հաճա-

խակի: Վնասվածինանհրաժեշտ է լավ խնամք:

կոկորդը,շնչափողը, կերակրափողը:

Կողերի կոտրվածք:Կողերը հիմնականումկոտրվում են հարվածից: Կարող են կոտրվել մեկ կամ մի քանի կողեր: Ամենից հաճախկոտրվում

Քնային ն ենթջանրակային զարկերակի ն լծերակի վնասվածքներ Քնային

Ա

ենթանրակայինզարկերակիվնասվածքիժամանակ

առա-

են

5-8-րդ կողերը: Այս դեպքում վնասվում են շնչառական ուղիները, շնչա-

ջանում է ուժեղ արյունահոսություն, Ա մի քանի րոպեից տուժածը կարող է

փողը ն բրոնխները. շնչուղու լուսանցքը լցվում է լորձով, արյունով: Խան-

մահանալ:

գարվում

Լծերակի վնասման ժամանակկարող է առաջանալ օդային էմբոլիա, որը

պայմանավորվածէ երակների բացասականճնշումով: Այդ դեպքում

օդը

երակի մեջ է

մտնում

սուլոցով, առաջանում է ուժեղ ցավ,

սուր

ար-

շնչառությունը, թոքային օդափոխությունը: Առաջանում է

է

հիպօքսէմիա(թթվածնայինքաղց): Լինում է սուր ն ուժեղ ցավ, որն ավելի է ուժեղանում շնչառության

շարժումների ժամանակ: Առաջանում են հազ, վնասվածքային շոկ, կերեսային

գծերը սրված, լինում է դժվարաշնչություն,պուլսը

ղանթների ցիանոզ, պննմոթորաքսն հեմոթորաքս:

ն

շնչառության կանգ

ն մահ

(օդը խցանում է

արագացած, ապա սրտի

նաախասիրտըն

աջ

աջ

Կոկորդի

Այս բարդություններնառաջանում են այն ժամանակ, երբ կոտրված

ոսկրի

փորոքը): ն

շնչափողի վնասվածքը կարող

է

լինել ինչպես ինքն-

ուրույն, այնպես էլ մյուս օրգանների հետ միասին: Այս դեպքում լինում է

մա-

հաճախացած շնչառություն, մաշկի Ա տեսանելի լորձաթա-

յունահոսություն, մաշկը ն տեսանելի լորձաթաղանթըգունատ են, դիմա-

Ա

ն

սուր

ծայրերը վնասում

են

թոքերը

ն

պլնրան: եթե

օդ

է լցվում

պլներայիխոռոչի մեջ կոչվում է պնեմոթորաքս,եթե արյուն՝ հեմոթորաքս:

Առաջինբուժօգնության համար կոտրվածոսկրի շրջանում դնում

են

հնոց, նոպայաձն հազ, արյունախխում, կլման ակտի խանգարում, ձայնի

ճնշող կլոր կապ խոր արտաշնչմանժամանակ: Այն պատրաստում են լայն

խռպոտություն սկզբում, իսկ հետո լրիվ բացակայություն:Արյունը կարող է

բինտիցկամ սրբիչիցն կիսանստածդիրքովտեղափոխումբուժհիմնարկ:

լցվել շնչառականուղիները ն առաջացնելշնչահեղձություն (ասֆիքսիա):

Կերակրափողին ըմպանի վնասվածքի ժամանակ լինում զգացողություն կլման ժամանակ, սնունդը

ն թուքը

դուրս

է ցավի

են հոսում

բաց

Բաց պննեմոթորաքսի ժամանակօդը ներշնչման ժամանակ վնասված մասով ներս է մտնում

պլնրայի խոռոչ, իսկ արտաշնչման ժամանակ դեպի

արտաքինմիջավայր դուրս

են

գալիս օդը

ն

արյունը (նկ. 50):

վերքից, լինում է դժվարացած շնչառություն, ասֆիքսիա, խոսքի խանգարում: Կերակրափոխիվնասվածքը հանդիպում է ավելի քիչ, այն էլ կրծքի

վանդակի թափանցող վերքերի ժամանակ:

փակ վնասվածքներ Կրծքավանդակի

Կրծքի վանդակին խոռոչիվնասվածքներըդասվում են ծանր վնասվածքների շարքին. դրանք երբեմն վերջանում

են

մահով: Այս վնասվածք-

ները կարող են առաջանալ բութ գործիքով հարվածելիս, փլատակների տակ մնալուց, հարվածային ալիքից, որի ժամանակ վնասվում են կրծքի

վանդակի փափուկ հյուսվածքները, լինում է կողերի կոտրվածք,

զար-

գանում է վնասվածքային էնֆիզեմա, պլնրայի խոռոչում արյունահոսություն ն պննմոթորաքս:

Կրծքավանդակիբաց վնասվածքներըն դրանցբարդությունները

բաց, Կրծքավանդակի

մաշկի, մկանների, կողերի բաց,

պննմոթորաքսիսխեման, բ-տուժածի դիրքը կրծքավանդակիվերքը

փակելուց հետո

ն

ն

թափանցողվերքերը կարող են առաջացնել անոթների վնասվածքներ, նույնիսկ թոքերի

պատռվածք,իսկ կրծքի վանդակիթափանցող վերքերի ժամանակ լինում է

Նկ.50. Կրծքավանդակիթափանցողվիրավորում ա-բաց

ոչ

փակ ն փականային պնեմոթորաքս:

Փակ պնեմոթորաքսիժամանակ օդը պլերայի խոռոչ է մտնում հյուս-

փոխադրամիջոցովտեղափոխման ժամանակ

վածքը վնասող առարկայի (արկի կտորի) հետ միասին: Առաջանումէ փակ Այս վիճակը հանգեցնում է թոքերի աշխատանքի ընկճման, թթվածնային քաղցի

ն

շոկային երնույթների:

անհանգիստվիճակ, հնոց, արյունախխում, ցիանոզ, պուլսը թույլ

լեցումով,

կան անբավարարություն:

որ

վերքային խողովակը լինում է կարճ, արտաքին

հյուսվածքները կծկվում ն փակում են անցքը: Վնասվածը զգում է ցավ,

Ախտանշաններնեն` կրծքավանդակի ցավ, հարկադրված դիրք արյան ճնշումը ընկած: Առաջանում է

պնեմոթորաքս,քանի

ն

հաճախացած,

սրտային ն

շնչառա-

ունենում

է հազ,

նկատվում է ցիանոզ, շնչառությունը մակերեսային է

հաճախացած,պուլսը`

արագ

ն թույլ

ն

լեցումով:

Բաց պննմոթորաքսիժամանակօդը ներշնչմանժամանակվնասված մասովներս է

մտնում

պլերայի խոռոչ, իսկ արտաշնչման ժամանակ դեպի

արտաքինմիջավայր դուրս է գալիս օդը

ն

արյունը:

Այս վիճակը բերում է թոքերի աշխատանքիընկճման, թթվածնային քաղցի ն շոկայիներնույթների:

Ախտանշաններնեն՝ կրծքավանդակի ցավ, հարկադրված դիրք ն անհանգիստվիճակ, հնոց, արյունախխում, ցիանոզ, պուլսը հաճախացած, թույլ

լեցումով, արյան ճնշումը ընկած: Առաջանում է սրտային

ռական անբավարարություն:

ն

Առաջին օգնությունը կրծքավանդակիոչ թափանցողվերքերի

ն

փակ

ժամանակ պննեմոթորաքսի

շնչաԱնհրաժեշտ է վերքի վրա դնել ախտահանվածվիրակապ, նախնական եղանակով դադարեցնել արյունահոսությունը, ձեռնարկել թեթն

Այս դեպքում ներշնչման ժամանակօդը ն դուրս

վերքի միջով լցվում

է

չի գալիս, կամ դուրս է գալիս քիչ քանակությամբ

(փականը խանգարումէ օդի

դուրս

գալուն):

Օդը կուտակվելով լցվում է պլերայիխոռոչի մեջ: Եթե վնասված է առրտային պլերան, ապա օդն անցնում է փափուկ հյուսվածքների մեջ,

մաշկի տակ ն առաջացնում ենթամաշկային էնֆիզեմա: Օդի շատ լինելու դեպքում կարողէ առաջանալ կրծքավանդակի այտուց:

հա-

կաշոկային միջոցառումներ (տաքացնել, տալ տաք թեյ, քիչ քանակությամբ

Փականայինպննմոթորաքս

պլերայի խոռոչ

Հ է

ալկոհոլ), ներարկել ցավազրկող միջոցներ նե կիսանստածդիրքով տեղափոխել բժշկական հիմնարկ:

Անհրաժեշտությանդեպքում կյանքի ցուցումով կատարում են վիրահատություն: Բաց պննմոթորաքսի ժամանակ առաջին հերթին դրվում է հերմետիկ

վիրակապ, որի համար օգտագործում

են

բամբակ-թանզիվային բարձիկ

կամ ախտահանվածանձեռոցիկ,վերքի եզրերին քսում կում

են

վերքը: Վիրակապի վրայից դնում

կպչուն սպեղանիով

ն

են

են

րաքսը

ն

փա-

մոմլաթ` ամրացնելով այն

կիսանստած դիրքով տուժածին տեղափոխում

բժշկական հիմնարկ: Այստեղ վիրահատական եղանակով վերածում են

վազելին

բաց

են

պննմոթո-

փակի:

Փականային պնեմոթորաքսիԺամանակվնասմանօջախում դնում են

ախտահանված հերմետիկ վիրակապ ն կիսանստած դիրքով վնասվածին շտապ

տեղափոխում բժշկական հիմնարկ: Այստեղ

օդը

հանում

են

պունկ-

ցիայի միջոցով: Կանխարգելիչ նպատակով պլերայի խոռոչի մեջ ներարկում

են

հակաբիոտիկներ ն ուղարկում մասնագիտականբժշկական հիմ-

նարկ, որտեղ վերքը խուլ կարում են: Վիրահատությունից հետո վնասվածը պետք է լինի բժշկի

ն բուջքրոջ

հսկողության տակ: Ցավը մեղմացնելու համար ներարկում են ցավազրկողներ: Վերքի ապաքինումից

հետո

պետք է կատարել բուժական մարմ-

Շամարզություն:

«ԴիթՀԱՐ Յ:

կողերի տակից

Առաջինօգնությունը որովայնի, որովայնախոռոչին կոնքի

են

վնասվածքներ առաջանում

հիմնականում

են

վածներից, հատկապես այն առարկաներով, որոնք բայց

ազդում են մեծ

գործիքներով հար-

բութ

փոքր մակերես,

ունեն

սմբակ, փլվածքներիտակ մնալիս

այլն):

Վնասվածք ստանալու համար

մեծ

լությունը: Երբ մարդ սպասում է հարվածին, որովայնի պատի մկանները

հարվածի ուժըզգալի չափով մեղմանում է: Եվ հակա-

ռակը,եթե հարվածն անակնկալ է, այսինքն` որովայնի պատի մկանները թուլացած են,

ապա

թույլ

հարվածից անգամ կարող

են

են

փայծաղ, ստամոքս, աղիներ

ն

մեծ

են

մակերես

առաջանալ զգալի

նախ ն

են

առաջ

այն

այլն): Այդ օրգանների հաճախակի վնասլյարդը

փայծախը, ընդ որում մեծ նշանակություն ունի դրանց նորմալ կամ փայծաղը մեծացած չեն

հարվածը դժվարությամբ

ն

պատռվածք: Իսկ եթե դրանք չափերով մեծացած

ն

վնասվում, առաջացեն

լինել մեկ կամ

ներքին արյունահոսություն՝ արյունը լցվում է որովայնախոռոչ: Այդ

ունեում

օրգանների պատռվածքիդեպքում հաճախ պատռվում է օրգանը պատող կապսուլան: Որոշ դեպքերում լինում

երբ չնայած

պա-

բերել

են

Մեծ

լինում,

որ

նում

օրգանի վնասմանը, պատիճի ամբողջականությունը

վնասվածքների դեպքում

են

Մեծ

գալիս

որոշ

ժամանակ անց վերջին հաշվով է

որովայնախոռոչիմեջ:

վնասվածի մոտի ի հայտ

են

պուլսը

են,

գալիս

սուր

արյունապակասության

հաճախանում, արյան ճնշումն իջ-

է Գլխապտույտից, գանգատվում

լինում

փսխումներ:

օրգանների են

չի

վնասվածքների ժամանակարյունահոսությունն այնքան ուժեղ է

է, ծայրանդամներըսառն

կողերի տակ,

են ն դուրս

ներկապսուլային պատռվածքներ,

պատռվում է կապսուլան, ն արյունը հոսում

լարված է

այդ

են

խախտվում: Նման դեպքերում արյունը կուտակվում է կապսուլայի տակ:

Որոշ չափով լարվում

գտնվում

կարող է առաջ

ն

բազմաթիվ տեղերում:

թոլոգիական վիճակըվնասվածք ստանալու պահին: ապա

դրանք ավելի հեշտ

նշաններ` մաշկը գունատվում է,

Պարենխիմատոզօրգաններից ամենից հաճախ վնասվում են

Եթե լյարդը

ապա

են

Որովայնի օրգանների պատռվածքները կարող

գրավում (լյարդ,

վածքը պատռվածքնէ:

ն

նշանակու-

պատռվածքներ:

ՄԵծ

օրգանները, որոնք որովայնի խոռոչում

ն

պարունակում,

նելով մեծ

վնասվածքներ: Բութ գործիքով հարվածի դեպքում վնասվում

մեծ

Պարենխիմատոզ օրգանների պատռվածքների դեպքում տեղի է

Այդ տեսակետից կարնոր հանգամանք է նան հարվածի անակնկաե

հեշտությամբ կարող

Եթե այդ օրգանները լցված են սննդով, մեծ քանակությամբ հեղուկ

լոգիական վիճակում են գտնվում ներքին օրգանները:

լարվում են,

այն

կամ

ստամոքսի դատարկ կամ ընդհակառակը ՝ լ ցված լինելը:

պահին որովայնի պատի դրությունը. այսինքն` այն լարվա՞ծ է, թե՞ թուլացած, ստամոքսը ն աղիները լցվա՞ծ են սննդով կամ հեղուկով, ի՞նչ ֆիզիո-`

այս

թյուն ունի դրանց ֆիզիոլոգիական դրությունը, հատկապես աղիների

օդ

նշանակություն ունի տվյալ

են դարձել, ապա

նան

Աղեստամոքսային համակարգի համար նույնպես

ուժով (բռունցք, տարբեր առարկաներ, կենդանու ն

որովայնի առջնի պատին,

պատռվել նույնիսկ չնչին հարվածից:

կոնքի խոռոչի օրգանների փակ կամ ենթամաշկային

Ա

մոտենում

հիվանդությանպատճառով փխրուն

օրգանների վնասվածքներիԺամանակ

Որովայնի

ու

ման

ն

են

որովայնի պատի մկանները: Այն շոշափելիս

ցավոտ:

քանակությամբ արյուն կուտակվելու դեպքում որովայնի բախ-

հնչյունը բթանում է, մանավանդ որովայնի ստորին մասերում:

Սա շատ

«խ-

է

5:

Է

ԷՋ

՞: -

-

ախտանշանէ ներորովայնայինարյունահոսություննախտորոշելու կարնոր

Պատռվածքիդեպքում որովայնի շրջանում առաջանում են

դեպքում): համար (իհարկե, մյուս նշանների-առկայության

Պարենխիմատոզ օրգանների պատռվածքն առաջին րոպեներին

հայտնաբերել հնարավոր չէ: Վնասվածի մոտ

այդ

ժամանակ լինում է

վածի: Հետո

հանդես

գալիս մի

են

շարք

ները` որովայնի ժամը մեկ վնասվածին հետնելիս կարելի է

ճառով, այն

պատը

որոշ

խիստ լարվում է մկանների լարվածության

ցավերից: Լինում

դեպի որովայնի մյուս մասերը: Օրինակ, լյարդի պատռվածքիառաջին րո-

Մարմնի ջերմաստիճանըչի բարձրանում:

կողմում,

բայց

է

միայն որովայնի ստորին մասում, այն էլ

արյան քանակի ավելանալու

հետ

միասին բթությունն

րանում են, ն ի հայտ

վածք ստանալուց

Իսկ փայծաղի պատռվածքի ժամանակ պերկուտոր բթությունը

են

աղիները, հետո

մոտ

պուլսը

ապա

չի փոխվում:

երնույթները խո-

ժամ

անց):Այս դեպքում սահմանափակվումէ են

100-140

աղիները ն

ողջ

որո-

զարկ մեկ րոպեում,

ջերմաստիճանըբարձրանում է մինչն 39 աստիճան:

հաստ

Հիվանդի կյանքը փրկելու համար կատարում են վիրահատություն:

ստամոքսի պատռվածք: Աղիների

պատռվածքը կարող է լինել մեկ կամ մի քան տեղերում, որոնք կարող

պատ-

գալիս զարգացած պերիտոնիտինշաններ (վնաս-

վայնը: Պուլսը հաճախանում է, դառնալով

ժամանակստացվում էմի քիչ պատռվածքների Ստամոքս-աղիքային է

սրտխառնոց, փսխում: Սկզբում

աղիների պերիստալտիկան (կծկանքը), փքվում

սկսվում է ձախկողմում, ապա անցնում է աջ կողմը:

աղիները: Ավելի քիչ պատահում

են

Եթե այս շրջանում վնասվածինչեն օգնում,

աջ

անցնում է նան որովայնիձախ կողմը:

այլ պատկեր: Ավելի հաճախ պատռվում են բարակ

են

չափով ներս է քաշվում: Վիվանդը գանգատվում է ուժեղ

հայտնաբերել, որ պերկուտոր բթությունն աստիճանաբար տարածվում է պեներինբթությունը լինում

երնույթներ, որոնք խոսում

սկսվող պերիտոնիտի մասին: Այս դեպքում նկատվում են հետնյալ նշան-

շո-

կային վիճակ: Յուրաքանչյուր 0,5-1

հանկար

ծակիուժեղ ցավեր, որոնք հիվանդի կողմից նմանեցվում են դանակի հար-

Որքան

են

շուտ

վիրահատում, այնքան մեծ է լավանալու հեռանկարը՝

են

լինել տարբեր մեծության (փոքր պատռվածքիցմինչն ամբողջ շրջագծով

Միզասեռականօրգաններիփակ վնասվածքներ

'

պատռվածք):Աղիների պատռվածքիժամանակ, բացի ներքին արյունա-

Միզասեռականօրգանները (երիկամներ, դրանց սկահակները, մի-

որովայնի խոռոչի

զածորանները, միզապարկ, միզուկ) վնասվում են տարբեր տեսակի այն

հոսությունից, աղիների

պարունակությունըթափվում է

հարվածներից,որոնք անմիջապեսուղղված են

մեջ, առաջացնելովորովայնամզիբորբոքում(պերիտոնիտ): Հաստ

աղու միկրոֆլորանավելի վիրուլենտ է, քան բարակ աղինե-

րինը, դրա համար էլ

հաստ աղու

պատռվածքնավելի վտանգավոր է: Մյուս

կողմից`բարակ աղու վերին հատվածի միկրոֆլորան ավելի քիչ վիրուլենտ է, քան ստորին մասինը:

Ինֆեկցիայի տեսակետից ավելի Քիչ վտանգավոր պատռվածքը, քանի սում է

որ

է ստամոքսի

ստամոքսահյութի ազդեցության շնորհիվ պակա-

Երիկամի պատռվածք.

սա

կամի

հետ

լինում է երկու

միաժամանակվնասվում է նան

այդ օրգանների վրա:

տեսակի. մի դեպքում երի-

որովայնամիզը,մյուս դեպքում

պատռվում է միայն երիկամը:

Երիկամիպատռվածքըկարող է լինել փոքր կամ մեծ, մի տեղից կամ

մի քանի տեղից: Այս դեպքում առաջանում է պարենխիմատոզարյունահոսություն

ն

զարգանումէ արյունապակասության նշաններ:

թե՛ միկրոբներիքանակը, ն թե՛ դրանցվիրուլենտությունը:

Երիկամիփոքր պատռվածքիդեպքում բացակայումեն

սուր

վնասվածքների Առաջինօգնությունը համակցված (կոմբինացված)

արյու-

դեպքում

նապակասության նշանները: Այս դեպքում բուժումը կոնսերվատիվ է (ոչ վիրահատական):

Միզապարկիպատռվածքն առաջանում է ուղղակի հարվածից, մանավանդ, երբ դատարկ է,

այդ

ապա

ժամանակնա

օրգանը գտնվում է լցված վիճակում: Եթե միզապարկը նա

մնում

գտնվում է ցայլոսկրի հետնում,

Ա

է անվնաս: Միզապարկըկարող է

միննույն հարվածի

վնասվել ցայլոսկրի

կոտրվածքի դեպքում, երբ կոտրված ոսկրի ծայրերը խրվում

են

միզապար-

կի պատի մեջ ն վնասում այն:

Միզապարկիվնասվածքը նույնպես կարող է լինել

տեսակի՝ ներո-

րովայնամզայինն արտաորովայնամզային: Միզապարկի վնասվածքի ժամանակ լինում է միզարձակության խանգարում: Միզապարկիպատռվածքիբուժումը վիրահատականէ:

Արտակարգ իրավիճակի պայմաններում, ինչպես նան պատերազմի ժամանակ, երբ օգտագործվում

են

զանգվածայինվնասման զենքերի

առաջանում են տեսակներ(միջուկային,քիմիական, կենսաբանական)

հա-

մակցվածվնասվածքներ,որոնք բնորոշվում են զանազանմեխանիկական ե

ջերմային վնասվածքներով զուգորդված

ճառագայթային հիվան-

սուր

դության հետ:

Համակցված վնասվածքներն օժտված թյուններով Ա ն

տարբերվում են

են

մի

յուրահատկու-

շարք

իրենց ընթացքով մնացած վնասվածքներից

ելքով:

Զանգվածային վնասման զենքի օգտագործումիցառաջանում է հարվածայինալիք, ջերմային էներգիա, իոնային ն լուսային ճառագայթում, ներթափանցողռադիացիա, որոնք առաջացնում են զանգվածային ախտահարմանօջախներ ն միանվագ,միատիպզանգվածայինկորոստներ: Այս դեպքում բնակչության 80-9096-ը կարիք կունենա առաջինբուժ-

օգնության: Փակ վնասվածքներըկկազմեն 5292, մաքուր այրվածքները՝25հետ՝ 60-8596: 30762,իսկ այրվածքներըզուգորդված այլ ախտահարումների Ըստ

մումեն

ծանրության աստիճանիախտահարվածների 70-7596-ը կազ-

ծանր

ն

միջին ծանրության

թեթն ախտահարվածները:

իսկ 25-3096-ը ախտահարվածները,

Հետնաբար, ախտահարվածների7095-ն 1096-ը ուղեկցելու կարիք Ըստ

ն

տեղակայման` ախտահարումները վերին ն

է

տարհանման,

միայն 2092--ըկարող է գնալ ինքնուրույն:

ներում կազմում են 59926,գլխի, վանդակի

ունենում

ն

ստորին վերջույթ-

դեմքի ն պարանոցիշրջանում 1296, կրծքա-

կրծքավանդակիօրգանների վնասվածքները 1596, իսկ

որո-

վայնի վնասվածքները`՝1492:

Պիթ-

«Պիբ-

`:«Հ: ի

«ՅԱ

»Հ

Հ

Է

Մահացությանտոկոսը կազմում է՝ յին

ալիքից 1892, լուսահարվածային

ռադիացիայից3096: ճառագայթումից5246, իսկ ներթափանցող

2.

ԳՁամակցված վնասվածքներիդեպքում դժվարանումէ

վածների տեսակավորումըբժշկական տարհանման փուլերում:

Վամակցվածվնասվածքներիտեսակներիցվտանգավորեն.

ախտահ

3Յ.Իոնայինճառագայթների ներգործությունից իջնում է օրգանիզմի

1.մեխանիականն ջերմային վնասվածքներիզուգակցումը: Այս դեպքում առաջանումէ վերք, կոտրվածք,այրվածք:

դիմադրողականությունը,ճնշվում է ոսկրածուծի գործունեությունը, զարգանում

ն ճառագայթայինախտահարումների զուգակցում2.մեխանիկական

են

սակավարյունություն, լեյկոպենիա

Այս պայմաններում արագ

աճում

են

ն

օրգանիզմի թունավրում:

թարախածինմանրէները ն

առաջաց-

ները: Առաջանումէ վերք, կոտրվածք` զուգակցված ճառագայթայինախ-

նում

տահարումներիհետ:

արյան վարակում ն այլն, որոնք դժվարացնում են վերքերի, կոտրվածք-

զուգակցում: Առա3.Ջերմային ն ճառագայթայինախտահարումների

վերքերի թարախակալում, մեռուկային երնույթներ, թոքաբորբեր,

ների ն այրվածքների բուժումը:

4.Համակցված վնասվածքներիժամանակ արյան մակարդելիության

ախտահարմանհետ: ջանում է այրվածք` զուգակցվածճառագայթային 4.Մեխանիկականն ջերմային վնասվածքներիզուգակցում`

ճառա-

ժամանակը երկարում է 1,5-4 անգամ, առաջանում են արյունահոսություն-

հետ: Առաջանում է վերք, կոտրվածք,այրգայթային ախտահարումների

ներ, արյունազեղումներ ն կապտուկներ վերքերում

վածք ն ճառագայթայինհիվանդություն:

րում: չա-

նում է

փով վարակվածեն ռադիոակտիվնյութերով:Այդ նյութերը շփման կամ օդի

միջոցով կարող

են

վարակել բժշկական անձնակազմին ն շրջապատի

անհրաժեշտ ՎՁետնաբար

ավելի վաղ շրջանում

ն

է պահպանել ընդհանուրն

անձնական կան-

գարգա-

ընթանումէ չափազանց ծանը:

Շոկի էրեկտիլ փուլը տնում է երկար, իսկ տորպիդ փուլը` կարճ, ընթանում է ավելի ծանրն մեծ մասամբ վերջանում է մահով:

Դրա համար էլ անհրաժեշտ է ժամանակին կատարել

մարդկանց: '

ներքին օրգաննե-

5.Վամակցված վնասվածքներիդեպքում տրավմատիկշոկը

Վերջինսհամարվումէ ամենածանրըն ամենավտանգավորը: զգալի Բոլոր համակցված ճառագայթայիկախտահարումները

ն

խարգելիչ 6.

միջոցառումներիկանոնները: խարգելիչ համապատասխան

միջոցառումները,ն

բոլոր

կան-

կանխել շոկի առաջացումը:

Վամակցվածվնասվածքների ժամանակ դժվարանում են առաջին

ունեն հետնյալ յուրահատկությունները. վնասվածքներն Համակցված

բուժօգնությանկազմակերպումըե ցուցաբերումը:Դրանցուշացման պատ-

սինդրոմ (համախտանիշ),երբ 1.Փոխադարձծանրաբեռնվածության

ճառով մեծանում

է

անվերադարձկորուստների քանակը: Դրան նպաստում

է առկայությունըբարդացնում մեխանիկականն ջերմայինվնասվածքների

են

ընդհակառակը, հիվանդությանառկայությունըբարդացնումէ մեխանիկաճառագայթային

անհատական պաշտպանության միջոցների (հակագազ, պաշտպանիչ

սուր

ճառագայթայինհիվանդությանընթացքըն ելքը,

ն

ջերմայյին վնասվածքներիընթացքըն ելքը: Դրանց պատճառով մահացությունն աճում է 1,5-3 անգամ, քան առանձին վնասվածքներիժա-

կան

ն

մանակ:

փլատակների, բազմաթիվ հրդեհային օջախների առկայությունը

ն

հագուստ)պակասըն այլն: Դժվարանումէ համալիրբուժումը: Ելնելով

համակցված

առաջին բուժօգնությունը հանման

ե

վնասվածքների յուրահատկություններից`

վիրաբուժական օգնությունը բժշկական տար-

փուլերում կատարվում

են

նույնատիպ

ն

համալիր, որպեսզի

«ոխ-5:

«Ֆխ»-

վ

ԱՑ

ԱՐԸ ի

3:

-

Յէ

:

արագ

վերականգնվիախտահարվածօրգանիզմի ն

վնասված օրգանների

ֆունկցիան:

հավաքվում նյութերը

միասինն վարակվածվիրակապական

Բոլոր ախտահարվածներին պետք է վերցնել հաշվառման, որոշել ճառագայթայինհիվանդության աստիճանըն շրջանը, կատարել դոզիմետ-

ու

թաղվում են

հողի մեջ, վարակըչտարածելու նպատակով: Եթե վերքերը, այրվածքները վարակված

են

կայուն թունավոր նյու-

թերով, վերքի մակերեսից թույները ներծծվում են օրգանիզմի կողմից,

րիկ ստուգումներ տարհանման բոլոր փուլերում: Բժշկական միջամտությունները պետք է կատարել արագ, քանի դեռ

ճառագայթայինհիվանդությունըգտնվում է գաղտնիշրջանում:

առաջացնում ընդհանուր թունավորման երնույթներ

ն

այիխտահարում

ներքին օրգանները (սիրտ, երիկամներ,թոքեր):

Ռադիոակտիվն մարտականթունավոր նյութերը, վարակելով վերքը, արագ

Վերքից հեռացված հյուսվածքները ռադիոակտիվ նյութերի

հետ

ներծծվում են օրգանիզմի կողմից` առաջացնելով ընդհանուր

թու-

Մարտականթունավորնյութերով ախտահարվելու դեպքում առաջին բուժօգնությունն

ախտահարման օջախում կատարվում

է

ընդհանուր

նավորում: Լյկզբնականշրջանում վերքը չի տարբերվում սովորականչվա-

սկզբունքով. վնասվածին հագցնում են հակագազ, կատարում վերքի մաս-

րակված վերքից:Վետոաստիճանաբարվերքի մակերեսին առաջանում են

նակի սանիտարականմշակում

նեկրոտիկ (մեռուկային) փոփոխություններ, որոնք վատացնում են բջիջ-

հրաժեշտ է դաղարեցնել արյունահոսությունը, վերքի վրա դնել ախտա-

ների բազմացմանհատկությունը: Այս փոփոխությունները նպաստավոր

հանված վիրակապ,անշարժացնել բեկակալով, կատարել թեթն հակաշո-

պայմանեն

մանրէներիհամար, որոնք ներս

թափանցելովառաջացնում են

թարախայինպրոցես: Ընկճվում նատ, ոչ առողջ

կատարում

պրոցեսները, առաջանում վերականգնողական

են

գրանուլյացիա,ն

առաջանում է ուժեղ

կային միջոցառումներն

է գու-

են

շտապ

ն

ներարկում հակաթույն: Այնուհետն

ան-

տեղափոխել բժշկական հիմնարկ: Այստեղ

վերքի առաջնային վիրաբուժական մշակում, որպեսզի

հնարավորինսարագ դադարեցվիթույնի ներծծումըվերքային մակերեսից:

վիրակապություններիժամանակ հաճախ

երկրորդայինարյունահոսություն:

Առաջին բուժօգնությունը:Վամակցվածվնասվածքների Ժամանակ, եթե կա վերք, այրվածք

ն

ճառագայթային հիվանդություն, օգնությունը

կազմակերպվումէ ընդհանուր կանոններով: Լարանը դրվում է սահմանափակ ժամանակով (1 ժամից

ոչ

ն

ճնշող վիրակապը

ավել): Անհրաժեշտ է

վերքը կապել ախտահանված վիրակապով, անշարժացնել բեկակալով,

հագցնել հակագազ կամ բամբակ-թանզիվայինդիմակ, կատարել մասնակի սանիտարականմշակում

Այստեղ ուղղվում

է

ն

տեղափոխելառաջին բուժօգնության ջոկատ:

վիրակապը,դրվում է բեկակալ

ն

կատարվում վիրա-

բուժականմիջամտություն` կյանքի ցուցումով:

Ոսկրերիկոտրվածքներ,տեսակները,առաջինբուժօգնությունը Մեխանիկականուժի ներգործության հետնանքով ոսկրի ամբողջա-

կանությանլրիվ կամ մասնակի խախտումըկոչվում է կոտրվածք: Խաղաղ

պայմաններում կոտրվածքներ կարող

տարբեր պատճառներից(նկ.51): Տարբերում

են

են

փակ ն բաց

առաջանալ

կոտրվածքներ

(նկ. 52, 53, 54):

Նկ.

ՀԷ//2

52.

Կոտրվածքներիտեսակները. ա-փակ,բ-բաց

Տ.

Խաղաղ

պայմաններում ավելի

հաճախ

են

հանդիպում փակ

կոտրվածքներ(առանց մաշկի վնասման): Արտակարգիրավիճակներումն պատերազմական պայմաններում հիմնականում հանդիպում

են

բաց

կոտրվածքներ(մաշկի վնասմամբ): Ոսկրի ամբողջականությանխախտումները կարող է ընդգրկել ողջ ոսկրի հաստությունը, որոնք կոչվում

են

լրիվ

կոտրվածքներ, կամոսկրի լայնքի մի մասը, որոնք կոչվում են ոչ լրիվ կոտրվածքներ: Վերջիններիս թվին կերն

ու

են

պատկանում ոսկրային ճեղքվածք-

թերկոտրվածքները:Կոտրվածքներն ուղեկցվում են ինչպես վնաս-

ված ոսկորի, այնպես էլ շրջապատող մկանների, անոթների, նյարդերի ն

փափուկ հյուսվածքների (մաշկի,

այլն) զգալի փոփոխություններով:

Նկ.51.Կոտրվածքներիառաջացման պատճառները ա-հարվածից,բ-սայթաքելիս, գ-բարձր տեղից ընկնելիս, դ-սեղմմանտակմնալիս

«իզ-«Հ:

ՀՏ ՅԷ

Բոլոր տեսակի վնասվածքների մեջ խաղաղ ժամանակ ները կազմում

են

կոտրվածք-

6-8975-ը:Միջուկայինպատերազմիդեպքում այն կկազմի

1196:

Կոտրվածքներըլինում

են

վնասվածքային (տրավմատիկ)

տաբանական:Ախտաբանականիդեպքում որոշակի դեր

ունեն

ն

ախ-

ոսկրերում

պրոցեսները (ուռուցքներ, ոսկրերի տեղի ունեցող ախտաբանական

տու-

բերկուլյոզ, օստեոմիելիտ ն այլն):

Գրեթե յուրաքանչյուր կոտրվածք ուղեկցվում է մկանների, նյարդերի, կապանների,ջլերի, արյունատարանոթներիվնասումով: Յ

Անկախ վնասվածք առաջացնող ազդակի տեսակից, ուժից

ազդեցությանուղղությունից Նկ.

53.

Կոտրվածքներիտեսակները.

1-լայնակի,2-շեղ, 3-երկայնական,4-պտուտակաձն, 5-բեկորային,6-փշրված

ու

ն այդ

լարվածությունից`տարբերում են

ուժի

հետնյալ

տեսակի կոտրվածքները վնասվածքային (տրավմատիկ), ախտաբանական (պաթոլոգիական), փակ կամ ենթամաշկային, բաց,

լրիվ բազմակոտրվածքներ,

ն ոչ

բարդացած,

լրիվ, ենթավերնոսկրային,երկայնակի,

պտուտակաձն,փշրված կամ բեկորավոր կոտրվածքներ: Ցանկացած տեսակի կոտրվածքի դեպքում պետք է իմանալ կոտըրէ, թե՞ վածքի բնույթը` բա՞ց է թե՞ փակ, կոտրված ոսկորը տեղաշարժվա՞ծ ոչ:

Կոտրվածքի

այս

հիմնական հատկությունից ելնելով էլ որոշվում

է

առաջինբուժօգնությանբնույթը: Յուրաքանչյուր կոտրվածք բնորոշվում է տեղային

ն

ընդհանուր

երնույթներիառկայությամբ: Կոտրվածքներիկլինիկականնշանները բաժանվում են բացարձակի ն

Նկ. 54. Ոսկրերիկոտրվածքիտեղաշարժմանտեսակները.

1-լայնական,2-երկայնական,3-անկյունային,4-ծայրամասային

հարաբերականի: Բացարձակի ժամանակ ենթադրվում են այնպիսի նշաններ, որոնք

հնարավորություն են տալիս ճիշտ ախտորոշել կոտրվածքը: Դրանց թվին են

պատկանումպաթոլոգիականշարժունակությունը, վերջույթի ոսկրերի

կարճացումը

ն

դեֆորմացիան, վերքի առկայությունը, ճարճատյունը

(կրեպիտացիան):Վերջին նշանը ստուգելու անհրաժեշտություն չկա, քանի

5:

գործողությանժամանակկարող է ցավը սաստկանալ (հիվանդը կարողէ ընկնել շոկի մեջ) ն առաջանալ կոտրվածոսկրի տեղաշարժ: Կոտրվածքի նշան է համարվումտեղային ցավը, հարաբերական որ այդ

հյուսվածքների այտուցը,վերջույթի կամ ֆունկցիայի խախտումը:

որնէ այլ

վնասված օրգանի

Այտուցըթեն կոտրվածքի ստույգ նշան չէ, այնուամենայնիվ,այն Օգնում է ճշտելու կոտրվածքի տեղը: Վնասվածքստանալուցանմիջապես հետո կոտրվածքի շրջանում առաջացած արյունազեղումը վկայում է այն մասին,որ գործ ունենք մեծ տրամաչափի վնասվածքի հետ:Ավելիուշ առաջացած արյունազեղումըցույց է տալիս ավելի ուշ հայտնաբերված կոտրվածք: Տեղային ցավը որոշում

են

մանրակրկիտ շոշափմամբ ն առանց-

քայինծանրաբեռնվածության մեթոդով:

Ախտորոշման համարկարնորնշանակություն ունի

զոտումը, որը կատարումեն

նան

ռենտգեն հետա-

Ն

օրգանիզմի կողմից ընդհանուր

գործունեության ն մ է ճարմնի. Բո Բարորայում խանգարմամ ջերմաստիճանը, նկատվում է ախորժակի կորուստ,

ցում Տարբերում |

Լ

են

այիծնե,

անեմիա, լեյկոցիտոզ,ԷՆՌ-ի

արագա-

ոսկրերի հետնյալ տեսակները. կոտրվածքների

այՈչ լրիվ կոտրվածք կամ ճաքվածք, բ) լրիվ կոտրվածք, երբ ոսկորըկոտրվում է `

կոչվում

է

Մ.

ապա

ն

բազմակի

կոտրվածքը

բեկորային:

ա) Բաց կոտրվածք, որն ուղեկցվում է մաշկի ամբողջականության

խախտումով, բ) փակ կոտրվածք, երբ մաշկի ամբողջականությունը չի խախտվում:

Կոտրվածքի նշաններնեն. -տարբեր ուժգնության ցավը. համեմատած -կոտրված մասի երկարության՝ փոփոխություն`

առողջ

ծայրանդամի հետ (ավելի հաճախ՝կարծրացած). կամ սահմանափակում.

նորմալ՝ ախտաբանականշարժունություն կոտրվածքիտեղում.

-կոտրվածքը կարող

է

ուղեկցվել տարբեր օրգանների վնասվածքով

(գանգի կոտրվածքի դեպքում` գլխուղեղի վնասվածք, կոնքի կոտրվածքի դեպքում

կոնքի օրգանների վնասվածք, կրծքավանդակի կոտրվածքի

դեպքում՝ սրտի ն թոքերի վնասվածք):

Առաջինբուժօգնությունը -Շոկը կանխելու համար տալ ցավազրկողներ,

են

կոտրվածքի դեպքում վերքը մշակել

ն

ծածկել ախտահանված

վիրակապովմինչն անշարժացումը, իր ամբողջլայնքով: Լրիվ

տեղաշարժումով (երբ կոտրվածոսկորի ծայրերը

անջատվումն հեռանում

կոտրվածք, եթե կան բազմաթիվ կոտրված մասեր,

-բաց

1.

է

Եզակի կոտրվածք (ոսկորը կոտրված է մեկ տեղից)

Բ/.

-դադարեցնել արյունահոսությունը,

բ) ձեռքբերովի:

ո ծ կոտրվածքը լինում

նակի, պտուտակաճն,զուգորդված, ներխրված կոտրվածքներ:

-ոչ

երնույթներով՝ գիտակցության, շնչառության իրտ-անոթային համակարգի ա

կոտրվածքի գծի տարբերում են` լայնակի, շեղակի, երկայ-

-ֆունկցիայի խանգարում, այսինքն՝ շարժումների անհնարինություն

տարբեր պրոյեկցիաներով:

Կոտրվածքներն ուղեկցվում են

Ալ. Ըստ

իրարից)ն առանց տեղաշարժի:

կատարել ժամանակավոր անշարժացում բեկակալներով Կրամերի մետաղյա կամ Դիտերիխսիփայտյա բեկակալներով, կամ ձեռքի տակ եղած միջոցներով:Դրանց բացակայությանդեպքում ստորին ծայրանդամ-

Հ

.

Ֆ::

՛

ները կապելիրար, դրանց միջն դնելով փափուկ ներդիր կամ օգտագործել

փափուկֆիքսատորներ:

բայց

երկար խողովակավորոսկրերի (բազուկոսկր ն ազդրոսկր) կոտըրվածքի ժամանակպետք է դեպքում` ուսային,

Կոտրվածքի դեպքում ճարպային էմբոլիան հազվադեպ

անշարժացնելերեքական հոդեր (բազուկոսկրի

արմնկայինն

ճաճանչ-դաստակային,իսկ ազդրոսկրի

կուտտրվածքի դեպքում՝կոնք-ազդրային,ծնկան ն

սրունք-թաթայինհոդերը).

նում է

ժելու նպատակովերկարմետաղյաձող են մտցնում ոսկրիխողովակիմեջ:

պետք է ստուգել անշարժացրած մասից

առաջանումեն գիտակցությանհանկարծակիկորուստ, ջղաձգումներ:

Ոսկրերի բաց

ավելի ծանր: Ճառագայթայինհիվանդությունը

կանգնման)վրա: Այս դեպքում վնասվածքը լավանում է

ուշ,

ն

լինում

են

բարդություններ:

Ոսկրային հյուսվածքում առաջանում

են

օստեոստազ, դիստրոֆիկ

ված

կոտրվածքիշուրջը գտնվող օրգանների ն հյուսվածքների վնաս-

Օստեռմիելիտառաջանում է, երբկոտրվածքիշրջան են թափանցում տարբերտեսակիմանրէներ:

վտանգավոր արյունահոսություն,կյանքի համար կարնոր

կենսականօրգաններիվնասումներ(սիրտ, թոքեր, երիկամ, լյարդ):

Վնասվածքայինշոկ հաճախ հանդիպումէ բաց

ն

Այս դեպքում առաջացող սուր,

ենթասուր ն

խրոնիկձնով, ուղեկցվելով մեռուկացածոսկրային հյուս-

վածքի քայքայմամբ

փակ կոտրվածք-

թարախայինպրոցեսը կարող է ընթանալ

ն

ներծծմամբ:

Կոտրվածքիոչ ճիշտ սերտաճումը` ոչ լիարժեք ֆունկցիայով, հա-

ների ժամանակ, առավելապես հրազենից առաջացած բեկորայինկոտըր-

ճախ ռենտգենհսկողությանբացակայության,

վածքներիժամանակ:

ված ոսկրերիծայրերի ոչ ճիշտ

վտանգ է ներկայացնում խոշոր

ն

կենտրոնականանոթների ն

ներվասյուներիվնասվածքը:

Արտաքինն ներքին ուժեղ արյունահոսությունը կարող է հասցնել

դրանիցբխողծանր հետնանքներով: սուրարյունապակասության,

անշար-

ժացման, վնասվածմասիերկարատնանշարժացմանհետ:

Կոտրվածքիժամանակ ամենից հաճախ լինում է վնասվածքային

ՄԵծ

բարդու-

Կոտրվածքիժամանակառաջացածբարդություններըպայմանավորեն

ման, ինչպես նան կոտրված ոսկրերի ոչ ճիչտ համադրման ու

Կոտրվածքներիբարդությունները շոկ, ուժեղ

փակ կոտրվածքներիհետնանքով ծագած

մացիան,ոսկրերիկարճացումը ն կեղծ հոդի առաջացումը:

խանգարում,ոսկրայինհյուսվածքի մեռուկացում:

ն

ն

թյուններից են օստեոմիելիտը, սերտաճած կոտրվածքը, ոսկրերի դեֆոր-

է ազդում ոսկրային հյուսվածքի ռեգեներացիայի (վերա-

բացասաբար

է այն դեպքում, երբ ոսկրերի կոտրվածքը բու-

ճարպային էմբոլիայով գլխուղեղի երակների խցանվելու դեպքում

Այն կոտրվածքները,որոնք ուղեկցվում են ճառագայթային հիվանեն

լինում է հատկապես երկար

վնասված երակներիմեջ: Ճարպայինէմբոլիայիվտանգավորությու-

նը հատկապես մեծանում

ճերքնիմարմնամաւիգույնը, ջերմությունըն զգայնությունը: դությամբ, ընթանում

Սա

խողովակավորոսկրերիկոտրվածքիդեպքում, որի ժամանակճարպնանց-

մնացածդեպքերումանշարժացնումեն մոտակաերկու հոդերը:

Անշարժացումից հետո

բավականինծանր բարդություն է:

հանդիպող,

Նման

ն ոչ

դեպքերում առաջանում է

ոչ

ճիշտ բուժման

ն

կոտր-

ժամանակինհամադրմանհետնանք է:

կեղծհոդ.

դա

չթուլացող

շարժումն է

կոտրվածքիչմիակցվածտեղում, ոսկրերի դեֆեկտի, ռեգեներատիվհատկությունների խանգարման,ոչ ճիշտ բուժման հետնանքով:

.

5:

ՀՀ

Տ:

Բաց ն փակ կոտրվածքներիժամանակառաջինբուժօգնությունը Կոտրվածքների ժամանակ անհետաձգելի բուժօգնություն

ցույց

-վնասվածի

կոտրվածքի հետնանքով առաջացող

մոտ

փափուկ հյուսվածքների վնասվածք), -վերքի պահպանումըերկրորդային վարակից (բաց վերքերի ժա-

մանակ) ն արյունահոսությանդադարեցումը, -

կոտրվածքի համեմատաբար ճիշտ համադրումը ն վնասվածի հա-

մար հանգիստ ստեղծելը,

-փակ

վնասվածքի դեպքում վնասվածի կյանքին սպառնացող

վտանգ առաջանում է ուշ: Եթե փակ կոտրվածքի ժամանակ զարգանում է վնասվածքային շոկ, ապա

կոտրվածքիդեպքում

ծանր

երնույթների կանխումը (վնասվածքային շոկ, խոշոր անոթների, նյարդերի

վնասման օջախում բեկակալ դնելու ժամանակմիաժամանակպետք

է անցկացնել պարզագույն հակաշոկային

վազրկողներ, տալ

տաք

միջոցառումներ(ներարկել ցա-

թեյ, ոչ մեծ քանակությամբ ալկոհոլ) (նկ.55):

ն

սրունքի կոտրվածքիդեպքում անշարժացում առողջ ոտքի հետ, գ-սրունքի ոսկրերի

հիմնականնպատակնէ.

տալու

ն

ա-ազդրի կոտրվածքի դեպքում երկու դահուկափայտերիօգնությամբ, բ-ազդրի

Ոտնաթաթի ոսկրերի կոտրվածքի անշարժացումը: Այս կոտրվածքի

դեպքում կարելի է օգտագործել ինչպես Կրամերիաստիճանաձն,այնպես էլ՝ Կրամերի ցանցավոր բեկակալ: Բեկակալ դնելուց առաջ ծռում

են

նախապես

ուղիղ անկյան տակ՝ տալով սրունքի հետին մասի ուրվագծին հա-

մապատասխանձն, կիսախողովակի տեսք: Բեկակալը բամբակապատում են

գորշ

գույնի բամբակով

ն

ամրացնում վնասված ոտքին: Բեկակալը

պետք է հասնի սրունքի վերին երրորդից մինչն մատներիծայրը: Մատների ծայրերը չեն փակում` արյան շրջանառությանը

ն

մաշկի գույնին հետնելու

համար:

Կոտրվածվերջույթներն անշարժացնում են նան բժշկականպնեմատիկ բեկակալներով: Այս բեկակալները պատրաստում են պլաստմասսե

թափանցիկ թաղանթից (նկ.56),

որը

բաղկացած

Դ)երկշերտհերմետիկթաղանթ,2)ամրացնողշղթա,

խողովակ: Պննմատիկ բեկակալները լինում նախաբազկիհամար, 2)սրունքի

ե

է

հետնյալ մասերից.

3) օդամուղ-- օդ փչելու

երեք տեսակի. 1)ձեռքի

ն

ոտնաթաթի համար, 3) ծնկան հոդի

ն

են

ազդրի համար:

Նկ.56. Բժշկականպննմատիկ բեկակալ. Նկ.

55.

Վերջույթներիանշարժացումըկոտրվածքներիդեպքում՝ձեռքի տակ ունեցած միջոցներիօգնությամբ.

ա-ձեռնաթաթին նախաբազկի համար, բ-սրունքի ն ոտնաթաթի

համար

«ովզ»4:

ա)բեկակալը հանում

ծրարից ն

են

պանել հետնյալ կանոնները.

բացում ամրացնողշղթան,

բ)բացված բեկակալն զգուշությամբ անցկացնում

վնասված

են

մասից վերն ն ներքն, իսկ բազուկոսկրի

գ)բացում են օդամուղ փականի ծորակը, են

1.Բեկակալը պետք է համապատասխանիվնասված մասին. այն դնելու Ժամանակ հարկավոր է անշարժացնել (ֆիքսել) երկու վնասված

վերջույթի տակով ն փակում շղթան,

դ)բերանովուժեղ փչում

պահ-

Փոխադրական բեկակալներ դնելու ժամանակ անհրաժեշտ է

Այս բեկակալներըդրվում են հետնյալ կերպ.

շինան, որից

հետո

փակում են օդամուղ

ն

ազդրոսկրիկոտրվածքներիժա-

մանակ ոչ պակաս,քան երեք հոդ:

2.Բեկակալները պետք է լինեն դիմացկուն, հարմար ս փափուկ ներ-

ծորակը: Պննմատիկ բեկակալը չի խանգարում արյան շրջանառությանը, իսկ

թափանցիկ:թաղանթը թույլ

տալիս հետնելու վերջույթի գույնին: Բեկա-

է

դիրով: 3.Բեկակալը դրվում է հագուստի, կոշիկների վրայից, իսկ այն

տե-

կալը հանելու համար բացում են ծորակը, բաց են թողնում օդը ն արձակում

ղերում, որտեղ շփվում է ոսկրային բարձունքի հետ, դրվում է բամբակ կամ

շղթան:

տակդիր՝ մաշկն ուժեղ ճնշումից պաշտպանելու համար:

Բեկակալը կրկնակի օգտագործելուց

առաջ

լվանում

են

ջրով

ու

պեսզի լրացուցիչ ցավ

օճառով ն չորացնում: Վնասվածներին տեղափոխելու համար օգտագործում դարտ

4.Բեկակալը փաթաթում են բինտով` ծայրից մինչն կենտրոն,

են

ստան-

բեկակալներ,իսկ վերջին տարիներին անշարժացնող վակուումա-

յին պատգարակներ(նկ.57):

`

չպատճառի վնասվածին,ն

5.Բեկակալը դնելուց

ն

ֆիքսելուց

հետո

որ-

շոկ չառաջանա:

պետք է անհապաղծածկել

տուժածին, որպեսզի օրգանիզմի սառչելու հնարավորությունչստեղծվի:

6.բեկակալներըդրվում Վնասման

համար կարելի

են

վերջույթներիվրա` հարմար դիրքով:

օջախում կոտրվածքներիժամանակավորանշարժացման է օգտվել նան պատահականիրերից (տախտակ, փայտի

կտոր, ստվարաթուղթ, հովանոց, դահուկի ձեռնափայտ ն այլն), իսկ սրանց բացակայության դեպքում վնասված վերին վերջույթը բինտով կապում են

կրծքավանդակին,իսկ վնասված ստորին վերջույթը կապում են

առողջ

վեր-

ջույթին: Անհրաժեշտ է նշել, «մե.

լ

Նկ.

57.

ա

ԺԵ...

1»02Ի-ՆԼԾ

7»

ՀԻ»:

Անշարժացնողվակուումային պատգարակներ.

ա-ընդհանուր տեսքը, բ-տուժածըպառկած դիրքով

որ

անշարժացումընպատակահարմարէ կատարել

անզգայացնողնյութի ներարկումիցհետո միայն: Բաց կոտրվածքիդեպքում առաջին բուժօգնություն ցույց մանակ պետք է առաջին հերթին բոլոր

տալու

Ժա-

հնարավոր միջոցներով դադարեց-

նել արյունահոսությունըԱ ծածկել վերքը` օգտվելով անհատական վիրակապականծրարից:

-

Կոտրվածքներիբուժմանմեթոդներըն վնասվածներիխնամքը փուլերում բժշկականտարհանման

Տարհանմաներկրորդ փուլը հաճախ կարող է երկարաձգվել,այդ պատճառով մեծ

իսկ

ունի կոտրված ոսկրերի անշարժացումը, նշանակություն

մանավանդ խողովակավորոսկրերի, հատկապես ազդրոսկրի կոտրվածքի

Բաց ն փակ կոտրվածքներովվնասվածներիմասսայական ընդունման

ժամանակ առաջին բուժօգնության ջոկատներումիրականացվումեն

դեպքում: Նման

դեպքերում ստորին վերջույթի անշարժացման լավ արդյունքի

նախազգուշական միջոցառումներ` վնասվածքայինշոկը բուժելու, վնաս-

կարելի է հասնել ստորին վերջույթը Դիտերիխսի փայտյա բեկակալով

օջախում նախապես կատարված աշխատանքներիթերությունների

անշարժացնելով:Այս մեթոդը հնարավորությունէ տալիս, անշարժացումից

ման

վերացման,տուժածների նախապատրաստմանն դեպի մասնագիտական տարհանմանվերաբերյալ: հիվանդանոցներ

Բեկակալը դնում

Վնասվածքայինշոկի կանխարգելումն ու բուժումն իրականացվում են

-վնասվածին տաքացնել (տալ

տաք

թեյ, սուրճ, քիչ քանակությամբ

ալկոհոլ)ն նրան տեղափոխելհակաշոկայինպալատ,

ներ ն

ցավազրկում (ներարկել ցավազրկողներ կամ

տալ

ներարկել համապատասխանխմբի արյուն, արյան փոխարինող-

հակաշոկային լուծույթներ,

Կոտրվածքն անշարժացնելու համար դրվում

են

այլն):

բեկակալներ, կան-

խարգելիչ նպատակով ներարկվում է հակատետանիկ (հակափայտացու-

մային)շիճուկ, հակաբիոտիկներնայլն: Վնասվածներիննպատակահարմարէ տարհանել բուժքրոջ ուղեկցությամբ, վերջինս կարող է համապատասխանանհրաժեշտ օգնություն տալ

ճանապարհին:

Վնասվածքային շոկից խուսափելու համար վնասվածներինտեղափոխելիս կանխարգելիչնպատակով ներարկումեն ցավազրկող նյութեր:

է մինչն թնա-

Ճառագայթային հիվանդությամբ ուղեկցվող, կոտրվածքների դեպ-անհրաժեշտ միջոցառումների անցկացում, որոնք կկանխեն վնասն այլ

բարդություններ,

-ճառագայթային հիվանդության կոմպլեքսային (համալիր) բուժում, որն իր առանձնահատուկազդեցություննէ թողնումոսկրերիսերտաճմանն լավացման ժամկետներիվրա,

-իրականացնել կոտրվածքներիտեղայինբուժում:

Վնասվածքայինշոկը կարող է առաջանալ կոտրված ոսկրերի ոչ լավ անշարժացմանպատճառով:

Բժշկականտարհանմանտվյալ փուլում հակաշոկայինմիջոցառումներն անցկացվում են լրիվ ծավալով` սկսած հիվանդին տաքացնելուց

մինչն սրտի անուղղակի մերսումը: Մասնագիտացվածհիվանդանոցներումփակ կոտրվածքների տեղային բուժումն սկսում

հասնում

տակը, իսկ մյուս ծայրը հագցնում են ներբանին անցկացրածճարմանդին:

վածքային շոկը

անդամահատում, արյունահոսությանվերջնական դադարեցումն

ցույց

բինտով: Բեկակալի արտաքին շարժվող մասը դրվում է

քում բուժման հիմնականխնդիրներնեն.

-կիրառել վիրաբուժականմիջամտություն(վերջույթի ամպուտացիա -

են

այնութաձն

ներբանին կամ կոշիկին հպելով.

Ներսի կողմից բեկակալը հասնում է մինչն շեքը:

ցավազրկողհաբեր), նովոկայինայինբլոկադա, -

փաթաթում

են

կոտրված ոտքի արտաքին մակերեսին, որի ծայրը

հետնյալ կերպ.

-կատարել

բացի,իրարմոտեցնել կոտրվածոսկրերի ծայրերը:

են

տեղաշարժված ոսկրերի ծայրերի համադրու145

մից, որն իրականացնում են ձեռքի

ն

հատուկ սարքերի միջոցով կամ

ձգումու|: Նայած կոտրվածքի տեմակին`

սա

իրականացնում են տեղային

ծեփուկներ), ինչպես նան մերսումները,բուժականֆիզկուլտուրան, էլեկտրոթերապիան ն այլն: Տաքը թողնում է ցավազրկող ազդեցություն, միաժամանակնպաս-

կամ ընդհանուրանզգայացումից հետո: Փշրված ոսկրերը ճիշտ անշարժացնելու համար հաճախ օգտագործում են մեծ

գիպսայինկապեր: Դրանց առավելությունն ակնհայտ է հատկապես

կոտրվածքներիժամանակ, եթե անաէրոբ ինֆեկցիայի վտանգ չկա:

Գիպսային վիրակապ դնելուց

հետո

կատարվում է վնասվածների

տեսակավորում: Այդ ընթացքում նշվում է լարան

ն

գիպսային վիրակապ

դնելու ժամանակը: Գիպսային վիրակապի վրա մատիտով սխեմատիկ

Վնասվածի ընդհանուր վիճակի վատացման, ցավի ի հայտ

գալու,

բարձր ջերմության, լեյկոցիտոզի,թարախայինբարդություններիդեպքում

կատարումեն

կտրվածք, անհրաժեշտության դեպ-

կարերը, վերքի եզրերը հեղեղում հակաբիոտիկներով:

Կոտրվածքներըֆիքսելու համար կիրառվումէ կայուն ձգման մեթոդ, որը

լինում է վերմաշկային ն կմախքային:

Փակ ն բաց

րերի համադրումից

անշարժացումից, կարնոր նշանակություն ունի

ֆունկցիոնալ բուժումը, քանի դեպքերում մնում

են

կոտրվածքների միակցումից

հետո

որոշ

անատոմիականն ֆունկցիոնալ զգալի փոփոխու-

թյուններ:

Ֆունկցիոնալ բուժման թյուն ունեն

որ

միջոցառումներիցմեծ համալիր

ֆիզիոթերապիան(չոր օդային

ն

ավիշի շրջանառությունը, դրանով

Բուժական ֆիզկուլտուրան ակտիվ ն պասիվ շարժումների ձնով բարերար է ազդում մկանների ուժի, տոնուսի, հոդերի շարժունակության

վերականգնմանվրա: Համակցված

վնասվածքների սուր

նշանակուԱ

ցեխային

են

1.կոտրվածք ունեցողներիմեծ մասը երկար ժամանակպահպանում բացասաբար

է

ազդում օրգանների

ն

հյուս-

վածքներինորմալ գործունեությանվրա: Այդ պատճառովբուժքույրը պետք է պարբերաբար հիվանդի հետ

անցկացնի շնչառական վարժություններ,

նրան հաճախակիշրջի անկողնում (պառկելախոցերիցխուսափելու կարելի է

թույլ

տալ

է տալիս հիվանդի վիճակը ժամանակ առ

հա-

ժամանակ նրան

կիսանստածդիրք, մեջքին փակցնել մանանեխիծեփուկներ,

մարմնի` անկողնում սեղմվող մասերին քսել կամֆորայի սպիրտ,

տալ

խորխաբեր,սուլֆանիլամիդային պրեպարատներ,խոնավեցվածթթվածին: 2.Թոքային վերքում թարախային բարդություններից խուսափելու ու

մաքրել բերանի խոռոչը.

ողողել բերանը անտիսեպտիկ հեղուկներով, մեխանիկորեն հեռացնել

բերանիփառերը: 3.Եթե վնասվածըչի կարող ինքնուրույն սնունդ ընդունել (գտնվում է

անգիտակիցվիճակում, ունի ծնոտի կոտրվածք ն այլն),

զուգորդված

Ճառագայթային հիվանդությունը, հիվանդների

համար հարկավոր է պարբերաբարխնամել

ջրային վաննաներ, բարձր

հաճախականության հոսանքի կիրառումը պարաֆինային

դեպքում, երբ

խնամքն ունի որոշակի առանձնահատկություններ.

մար): Եթե

կոտրվածքների բուժման համար, բացի ոսկրերի ծայն

ն

նելով մկանների ն նյարդերի տոնուսը:

է անկողնային ռեժիմ, որը

ստուգում են վերքի վիճակը: քում բացում են

ՄԵրսումը լավացնում է արյան

կոտրվածքները ն

պատկերումեն կոտրված կամ վնասված մասը:

Վերքի շրջանում

էին ֆիլտրատների ն արյունազեղումների արագ ներծծմանը:

իսկ նպաստելով այտուցի, ինֆիլտրատների արագ ներծծմանը, բարձրաց-

թվով վնասվածների ընդունման ժամանակ:

Գիպսայինվիրակապկարելի է օգտագործել ինչպես փակ, այնպես էլ բաց

տում

ապա

կերակրում

են

2.Վերնոսկրայինկոտրվածքներինբնորոշ է այն,

զոնդի միջոցով. այն անցկացնում են քթի, կոկորդի ն կերակրափողի

միջով մինչն ստամոքս: Վիվանդիքտալիս

են

մնում է վերնոսկրովպատված,ն

հեղուկ կերակրատեսակներ:

3.էպիֆիզիոլիզային,

որ

կոտրված ոսկր

նրա ամբողջականությունը պահպանվումէ:

Օստեոէպիֆիզիոլիզային, ամպոֆիզիոլիզային

Երեխաներիոսկրերիկոտրվածքներիառանձնահատկությունները

կոտրվածքներ:Առաջիներկուսը, դրանք էպիֆիզին մետաֆիզիտրավմատիկ

Երեխաներիմոտ հանդիպող կոտրվածքներն

առանձ-

անջատումն է. էպիֆիզիոլիզայինկոտրվածքներ հանդիպումեն միայն երեխա-

նահատկություններ: Դա պայմանավորվածէ երեխաներիոսկրային համա-

մոտ, այսինքն` մինչն ոսկրացմանպրոցեսիավարտը: ների Աանչափահասների

կարգի անատոմիականն նրանց օրգանիզմիֆիզիոլոգիական առանձնա-

Ապոֆիզիոլիզէ կոչվում ապոֆիզիանջատումըաճողաճառիսահմանում:

մի

ունեն

շարք

Կոտրվածքներիբուժումը:Երեխաներիմոտ ոսկրերիկոտրվածքը բուժում

հատկություններով: Երեխաների

մոտ

կոտրվածքներ ավելի քիչ

են

հանդիպում, ինչը

են

կոնսերվատիվ(ոչ վիրահատական եղանակով):Կոտրվածքնեհիմնականում

բացատրվում է նրանց մարմնի փոքր քաշով, լավ զարգացած ծածկող

րի մեծ մասը բուժում են ֆիքսող կապերով:Անշարժացումըկատարվումէ գիպ-

հյուսվածքով (վերնոսկրով) ն ոսկրերի մեծ առաձգականությամբ`համեմա-

մոտ թարմկոտրվածքսայինլանգետով,որն ամրացվումէ բինտով:Երեխաների

տած

ներիժամանակշրջապտույտ գիպսայինկապ չի դրվում,քանիոր աճող ւսայտուցի

մեծահասակմարդու ոսկրերի հետ: Երեխաներիոսկրերի առաձգականությունը ն ճկունությունը պայմա-

նավորված են նրանց ոսկրերում հանքային աղերի փոքր նյութերի մեծ քանակությամբ, ինչպես երեխաների մոտ ավելի

հաստ է ն

նան

ն

օրգանական

վերնոսկրի կառուցվածքով,

որը

ավելի լավ է մատակարարվումարյունով

ն

հետնանքների պատճառովկարողէ առաջանալ դրանիցբխողբացասական

խանգարում:Եթե 7-8 օրում պարզվումէ, որ վերջույթի արյան շրջանառության այտուց

Ըստ

ձաավորված ամուր

տալիս է ճկունություն նակ

ե

,

առաձգական պատյանը նրան

կապը վատ է ֆիքսել կոտրվածքը, ապա կարելի է ամրացնել

տարիքի, կոտրվածքիտեղի ն բնույթի` բուժման ժամանակ կի-

րառում են ձգման մեթոդ (կպչուն սպեղանու

կամկմախքային ձգման մե-

թոդ): Կմախքայինձգում հիմնականում կիրառում են 5-7-ից բարձր տարիք

պաշտպանում հարվածներից: Կոտրվածքի ժամա-

ոսկրիամբողջականությանպահպանմանը նպաստում են

ե

գիպսայինկապով:

շրջապտույտ

(սնվում), քան մեծահասակներիմոտ: Ոսկրի շուրջ

չկա,

խողովակա-

ունեցող երեխաների մոտ, իսկ մինչն

ՅՑտարեկաներեխաների համար

կի-

կպչուն սպեղանիովձգում: Վիրաբուժականմիջամտությունցույց է

վոր ոսկրերի ծայրերին (էպիֆիզին) միացած լայն էլաստիկ հիալինային

րառում են

աճառները, որոնք

տրվումայն դեպքերում,երբ 2-3 անգամծածկողկապերդնելիսլավ ադյունքչի

մեղմացնում

են

հարվածի ուժը:

Տարբերում

են

ստացվում:Կոտրվածոսկրերըերեխաներիմոտ ավելի արագ են կպչում, քան

կոտրվածքներիհետնյալ տեսակները. 1.մակերեսայինկոտրվածքներ (դալար ճյուղի տիպով) հաճախ լինում

են

փոքր

ուղեկցվում

են

Ա

ճկված

ոսկրերի(ճաճանչ, արմունկոսկր)

մասերում

ն

ոսկրի ուռուցիկ կողմի վնասվածքով: Իսկ գոգավոր կողմից

ոսկրը պահպանումէ իր նորմալ կառուցվածքը:

է նրանց ոսկրերումՕրգանական մոտ, որը պայմանավորված մեծահասակների

նյութերի մեծ քանակությամբ: Ոսկրերի կպչելու Ժամանակըկրճատող

ծոններից մեկը ոսկրերի հաստությունն է: Այսինքն, որքան ոսկրը հաստ է, այնքան ուշ է կպչում: Փոքր երեխաներիոսկրերի կոտրվածքիվերականգնումն

գոր-

ավելի

արագ

է ընթանում,քան մեծահասակներինը:

մ.

'

Վնասվածների խնամքը: Համակցված վնասվածքների ժամանակ

Ոսկրերի բացն փակ կոտրվածքներ`զուգորդվածճառագայթային

պառկելախոցերից խուսափելու համար պետք է մաշկը լվանալ

հիվանդությանհետ

օճառով, քսել կամֆորայի (գերչակի)

Այս դեպքում ոսկրային կոշտուկի ձնավորումը կատարվումէ դժվարությամբ ն ոչ ճիշտ: Նա չի հասնում

Նախնականոսկրակոշտուկը,

իր նորմալ կառուցվածքին: որը

յուղ,

ջրով,

բերանի խոռոչը մշակել

բո-

րաթթվի լուծույթով, լեզվի չորության դեպքում քսել գլիցերին, բերանը մաքրել 296օ-անոցսոդայաջրով, ուշադրություն դարձնել սննդի վրա,

վիտամիններովհարուստ հեղուկ սնունդ`

բաղկացած է ոսկրանման հյուս-

գոլ

տաք

տալ

կամ գոլ վիճակում:

վածքից, ենթարկվում է որակական Ա քանակականփոփոխությունների,չի ներծծվում կալցիումական ն կրային աղերով, խանգարվում է փոխանակությունը, երբեմն

աճում

է շարակցական հյուսվածք, որը

ծածկում է

կոտրված մակերեսները,ն առաջանում է կեղծ հոդ: Օրգանիզմի ճառագայթահարումիցիջնում է նրա դիմադրողականությունը, խախտվում է պաշտպանողական ֆունկցիան,

մեծանում

է

ենթա-

մաշկի ն լորձաթաղանթների ոսկրերի շրջաթափանցելիությունը.կոտրված պատում առաջանում են թարախակույտ, փափուկ հյուսվածքների ֆլեգմոնա, Օօստեռմիելիտն այլն:

Այսպիսի կոտրվածքների լավացումը կատարվում է երկու անգամ

ավելի երկարժամանակում: Առաջին բուժօգնությունը: Ախտահարման օջախում անհրաժեշտ

է

դնել ախտահանված վիրակապ, կատարել մասնակի սանիտարականմշակում, անշարժացնել բեկակալով, կատարել թեթն հակաշոկային միջո-

ցառումներն տեղափոխելմասնագիտականհիվանդանոց: Համակցվածվնասվածքներիբուժումը ներառում է հակաշոկային միջոցառումներ, որոնք իրականացվում

են

բժշկական տարհման

փուլերում: Ախտահարմանօջախում կատարվում միջոցառումներ: Դրանք են՝

են

բոլոր

թեթն հակաշոկային

արյունահոսության նախնականդադարեցումը,

վնասված մասի անշարժացումը՝ բեկակալներով կամ ձեռքի տակ եղած

միջոցներով,ցավազրկողներիներարկումը,տաքացումը`փաթաթելովկամ քիչ քանակով ալկոհոլ տալով:

դի

--7

«Դլ--

--

ՖՀ

Տ»

Ղ.

Հ

ԵՏ

գ)Մազանոթային արյունահոսություն. մազանոթների վնասման

Արյունահոսություն.տեսակները, առաջինբուժօգնությունը

պատճառով վերքից ծորում է խառը (երակային ն զարկերակային)կարմիր

արտաքինն ներքին պրյունահոսությանդեպքում

գույի արյուն: Այս դեպքում վնասվում

Արյունահոսությունըվնասված անոթից արյան արտահոսքն է: Հիմ-

մանրագույն անոթներ: Արյունը

են

հաճախ ինքնաբերաբարդադարումէ առաջինրոպեներիընթացքում,քանի

նական պատճառը վնասվածքներն են, երբ խախտվում է արյունատար

որ

վնասված անոթի լուսանցքում արյան մակարդմանշնորհիվ առաջանում

անոթի ամբողջականությունը, ավելի սակավ լինում

են

մակարդուկներ (թրոմբներ), որոնք խցանում են արյունահոսող անոթը:

է

հիվանդությունների

ժամանակ (օրինակ, հիպերտոնիկ հիվանդության ժամանակքթից

արյու-

Արյան մակարդելիությանիջեցման դեպքում կարող է առաջանալ երկա-

նահոսությունը, խոցային հիվանդությանժամանակ`արյունահոսությունը

րատն, նույնիսկ կյանքի համար վտանգավորարյունահոսություն:Այս դեպ-

ստամոքսից

Քում արյունահոսում է ամբողջ վերքային մակերեսը, որը, որպես կանոն,

ն

այլն): Արյունահոսություն կարող է լինել

նան

տաբանական փոփոխություններիժամանակ: Բացի այդ՝

անոթի ախ-

արյունահոսու-

առանց օգնության ինքն իրեն դադարում է

թյուն կարող է սկսվել նանարյան մակարդելիությանխանգարումներից: Ըստ

արյունը ճնշման ազդեցության տակ վերքից

դուրս

ալ

է գալիս

դ) Պարենխիմատոզ այրունահոսություն. առաջանում է պարենխիմատոզ օրգանների (լյարդ, երիկամ, փայծաղ, թոքերի), վնասվածքների

արյունահոսող անոթիտեսակի` տարբերում են.

ա)յԶարկերակայինարյունահոսություն, երբ

:

կարմիր գույնի շիթի նման: Այդ

ժամանավ: Այնիր բնույթով խառըտիպի արյունահոսությունէ: Այս դեպքում առաջանում է երկարատն արյունահոսություն: Նման

արյունահոսություն-

արյունը հարուստ է թթվածնով: Յատկապես վտանգավոր է մեծ տրամա-

ների դադարեցումը բավականին դժվար է. այն վիրաբույժից մեծ հմտու-

չափի անոթներիցարյունահոսությունը՝ ազդրային, բազկային, պարանո-

թյուն

ցային: Այս դեպքերում մի քանի րոպեի ընթացքում արյան

սուր

բ)Երակայինարյունահոսություն.առաջանում է մեծ կամ փոքր երակների վնասման ժամանակ: Վնասված երակից դանդաղորեն ու անընդմեջ է գալիս մուգ

կարմիր արյուն` առանց պուլսացիայի: Մուգ գույնը

պայմանավորված է նրանով,որերակայինարյունը հարուստ է ածխաթթու գազով: Վտանգավորէ

խոշոր երակների վնասումը(օրինակ՝ լծային երակի

վնասումը): Պարանոցիերակներիվնասմանժամանականոթի մեջ կարող է օդ

ներթափանցել, առաջացնելով օդային էմբոլիա (խցանում), Ա մահվան

պատճառ դառնալ: Մի շարք

տարբեր մեթոդներիկիրառումէ պահանջում:

կորստի

պատճառովկարող է տուժածը մահանալ:

դուրս

ն

դեպքերումկարող է առաջանալ արտաքինԱ

ներքին արյունահոսությունններիհամակցում (օրինակ, կրծքավանդակի

Հրազենից առաջացածարյունահոսության:Կարող են վնասվել ինչպես զարկերակները, այնպես էլ երակներն

ու

պարենխիմատոզՕօրգան-

ները: Ըստ

արյունահոսությանտեղակայման`տարբերում են.

ա)արտաքինկամ տեսանելի արյունահոսություն՝ մաշկից

ն

լորձա-

թաղանթից.

բ)ներքին արյունահոսություն` դեպի ներքին օրգանները

ն

մարմնի

խոռոչները:

Ներքին արյունահոսությանը հիմնականում բնորոշ

են

հետնյալ

նշանները. եթե ներքին արյունահոսությանընթացքում վնասվածը Լյորցրել

կամ որովայնախոռոչիվնասվածքներիդեպքում):

«ՊլթՀիա

`:

ՀԷ Հ

է այրան զգալի

քանակ, ապա դրսնորվում են

ընդհանուրնշաններ.

սուր

արյունապակասության

վնասվածների տեղափոխմանժամանակ ինֆեկցված վերքերից, ինչպես

ի

դիրք. ունենում է հարկադրական -հաճախ վնասվածն -սառը,

հետնանքով, երբ լուծվում է արյունատար անոթի հյուսվածքը (պատը), նան

ճառագայթային հիվանդությամբվիրավորներիմոտ:

մաշկ, գունատ, կպչուն քրտինքովպատված

Սա

-գլխապատույտ, սրտխառնոց,թուլություն,

օրը, ն

ուշացած՝ 10-15-րդ

օրը:

Երկրորդային արյունահոսությունն սկսվում է հանկարծակի: Երբեմն դրան նախորդում է վերքից արյունային արտազատումը, ինչպես նան

-ծարավիզգացում, դող,

անհետանում

մթագնում,կորուստ, -գիտակցության -հաճախացած,թույլ

կարող է լինել վաղ՝ 2-4-րդ

է պերիֆերիկպուլսը:

Այդպիսի արյունահոսությունը

պուլս,

ենթադրվող տեղում` ցավ, հյուսվածք-ներքին արյունահոսության մաշկի գույնի փոփոխություն (նկ.58): ների պնդացում,այտուցվածություն,

մեծ

վտանգ է ներկայացնում վնաս-

վածների կյանքի համար, հատկապես,երբ այն սկսվում է գիշերը

ն ուշ

է

ախտորոշվում:

Արյունահոսությանախտորոշումը Արտաքին արյունահոսության ախտորոշումը դժվարություն չեն ներկայացնում: Արյան գույնը,

ն

պուլսող

բնույթի որոշումը բնույթը, մուտքի

օգնում են ճիշտ ախտորոշմանը:

դուռը

Արյան ճնշման չափումը, պուլսի որոշումը, վեասվածիվարքը, տեսքը թույլ

58.Ներքինարյունահոսություն.

որովայնի խոռոչի մեջ, ստամոքսիցկամ արյունահոսություն

ա)արյունահոսություն ստոծանու խոռոչիմեջ բ)արյունահոսություն Ըստ

առաջացմանժամանակի

լինում արյունահոսությունը

է առաջ-

որն սկսվում է վնասԱռաջնայինէ կոչվում այն արյունահոսությունը, որոշ ժաստանալուց անմիջապես հետո: Վնասվածք ստանալուց

վնասման հեմանակ (երբեմն 1-2 օր) անց արյունատար անոթի պատի

կոչվում տնանքով առաջացածարյունահոսությունը

է

երկրորդային:

ժա-

վնասումից Երկրորդային արյունահոսությունլինում մանակ անց, արյունատար անոթի լուսանցքը փակող թրոմբի քայքայման է

ն

արյունախխումը ներքին արյունահոսության ախ-

տորոշումը դարձնումեն ավելի

ստույգ:

Հատկապես դժվար է խոռոչներում տեղի ունեցող արյունահոսության

ախտորոշումը: Ներգանգային հետատոմայի դեպքում լինում

նային ն երկրորդային:

տալիս ենթադրելու ներքին արյունահոսության մասին: Արյունային

փսխման հայտնվելը Նկ.

վածք

են

որոշ

ցության կորուստ, թույլ

պուլս,

հանդես են

են

գիտակ-

գալիս լոկալ ախտանշաններ:

Որովայնի խոռոչի մեջ տեղի ունեցող արյունահոսության դեպքում դիտվում

են

մաշկային ծածկույթների գանատություն, տախիկարդիա,

արյան ճնշման անկում, պերկուտոր ձայնի բթացում այն մասերում, որտեղ հավաքվում է արյունը: Լինում

են

որովայնի պատի գրգռմաննշաններ:

Պլերայի խոռոչում տեղի ունեցող արյունահոսությանդեպքում գացող

անեմիայի նշանների

հետ

զար-

մեկտեղ լինում են շնչառության խան-

գարման նշաններ:

-»ի»Է`

ՊՏ է

Արյան կորստիքանակը որոշում

ծիքային մեթոդների հիման վրա:

կլինիկականնշանների ն

են

գոր-

ունի կարնոր նշանակություն

Դա

նե-

րարկվողարյան քանակը որոշելու համար: շատ

մեծ

հետնանքներ

արյունահոսություննառանձնապես նկատելի

կամ քիչ ներարկումը վատացնում է վնաս-

վածի վիճակի:

են ն վտանգավոր կազմահվան: Ուստի առաջին բժշկականօգնության

չի առաջացնում: Ուժեղ արյունահոսությունները խիստ

կարող են հանգեցնել

Արյունահոսությանժամանակկատարում են արյան փոխներարկում: Փոխներարկվող արյան

Ոչ

շուտամակերպման գործում չափազանց կարնոր է արյունահոսության փույթ դադարեցումըԿ դրա հետնանքների(արյան կորստիքանակի) վե-

րացումը:

Արյան կորստի մեծությունը որոշում

են

կամ Տարբերում են արյունահոսության դադարեցման նախնական

սրտի կծկման հաճախակա-

նության ն զարկերակայինճնշման մեծությամբ: (Թեթն աստիճանի արյան

ժամանակավորն վերջնական եղանակներ:

կորստի դեպքում պուլսը

Արյունահոսությանդադարեցմանհամար կիրառումեն ֆիզիկամեթոդն դեղորայքային կան, մեխանիկական,ջերմային, կենսաբանական

կային ճնշումը`

110/70

մմ

լինում է

զարկ` մեկ րոպեում, իսկ զարկերա-

սնդիկի սյուն:

Միջին ծանրությանդեպքում պուլսը 100/70

մմ:

բար

զարկ մեկ րոպեում, ճնշումը

Ծանր աստիճանիարյան կորստի դեպքում պուլսը

մեկ րոպեում,ճնշումը 80/60

ապա

Արտաքին արյունահսությունը ժամանակավորապեսդադարեցնում

Եթե արյունահոսությունը դադարեցվել է այս կամ այն եղանակով,

են

կանոնավորվումէ, ն հեմոդինամիկան

1)Վերքիվրա ճնշման գործադրում.վերքի վրա դնում են ախտահանված վիրակապ, ծայրանդամըբարձրացնումեն վեր ն սեղմումարյունա-

արյան կորուստն

աստիճանա-

կոմպենսացվումէ:

նիզմներից մեկի շարքից

դուրս

գալու

դեպքում տեղի են ունենում

ար-

տամկանին գլխուղեղի կեղնի իշեմիայի(արունազրկման):

հետնյալ եղանակներով՝

տար անոթը:

2)Վերքի վրա ճնշող (սեղմող) վիրակապդնելը. վերքիեզրերը յոդով

ծանր

ախտաբանականփոփոխություններ,որոնք իրենց հետնից բերում են

մշակելուց հետո այն ծածկում են մի քանի տակ

ցիկով, վրան դնում

Կարճժամանակումօրգանիզմիկողմից արյան 3592-ի կորուստը կաէ

Արյունահսությանժամանակավորդադարեցմանեղանակները

զարկ

մմ:

Շարունակվող արյունահոսության,ինչպես նան կարգավորող մեխա-

րող

ներ: Վիմնականըմեխանիկականեղանակնէ:

հանգեցնել մահվան: Դանդաղ կորստի դեպքում օրգանիզմն ի վի-

են

անձեռոախտահանված

բամբակի հաստ շերտ ն սեղմելով ամուր փաթաթում

են:

3)Վերքի տամպոնումը. վերքի խոռոչը լցնում

են

տամպոններով,ն

ճակի է երկար ժամանակ պահպանել հեմոդինամիկան, որն ապահովում է

վրան դնում սեղմող վիրակապ: Այս տեսակը կիրառվումէ որպես արյու-

կարնորկենսականկենտրոններին օրգանների գործունեությունը:

ճահոսության ժամանակավոր դադարեցմանմիջոց: Սակայնորոշ

կարող է լինել չկարգավորվող, եթե անձը Արյունահոսությունը

տա-

ռապում է հեմոֆիլիայով: Այս դեպքում անգամ աննշան վնասվածքը,

օրինակ ատամիհեռացումը, կարող է բերել ծանր, երբեմն մահացու նահոսության:

արյու-

դեպքե-

րում, օրինակ` քթի, հեշտոցի արյունահոսություններիդեպքումայն

հա-

մարվում է արյունահոսությանդադարեցմանվերջնականմիջոց: Վերքի մեջ մտցնում

են

մեկ կամ մի քանի տամպոնն ամբողջովին

ֆիքսում են վիրակապով: լցնում վերքի խոռոչը: Տամպոնն արտաքինից

կարող են ծծեցված լինել արյան մակարդելիությունըբարծՏամպոնները

րացնողմիջոցներով՝տրոմբին,ֆիբրինոգեն,կալցիումի քլորիդ

ն

այլն:

4)Զարկերակի սեղմումըմատներով.այս մեթոդըկիրառում արյունահոսությունը արագ

ն

են

զարկերակըսեղմում են վերանրակայինմասիմի4.ենթանրակային ջին հատվածում`1-ին կողի վրա:

ուժեղ

ժամանակավորապեսդադարեցնելու համար`

5.Ուսային զարկերակը սեղմում

են

երկգլխանիմկանի ներքին եզրի

շրջանում՝ բազուկների վրա:

6.Ազդրային զարկերակը սեղմում են պուպարյան կապանի միջին

մինչն նախապատրաստենճնշող վիրակապըկամ լարանը: Անոթը արյու-

հատվածում` ցայլոսկրի հորիզոնականճյուղի վրա (նկ.59):

նահոսող մասից վերն սեղմում են դեպի ոսկրերը:

5)Մատով զարկերակի սեղմումը ընթացքի վրա: Մարմնի տարբեր մասերից տեղի ունեցող արյունահոսության դադարեցման համարկարելի է մատով սեղմել անոթն իր ընթացքինհակառակ ուղղությամբ: Այս դեպքում

անոթը սեղմում

արյունահոսող մասից վերն:

Սա

կատարում են զարկե-

րակից արյունահոսությանժամանակ, երբ դնում

են

լարան, կամ երբ վնաս-

են

վածինկարճ ժամանակովտեղափոխումեն վիրաբուժականբաժանմունք: Մատի սեղմումովհուսալի կերպովփակվումէ զարկերակիվնասված

լուսանցքը: Անոթը սեղմում վորված է

մակերեսային,ն

են

այն տեղում, որտեղ զարկերակը տեղա-

կարելի է սեղմել մաշկի վրայից վնասման մասից

վերն, տակը գտնվող ոսկրի վրա:

6)Մատով անոթի սեղմումը անատոմիականկետերի վրա: Զարկերակներից ուժեղ արյունահոսությանժամանակ անհրաժեշտ է մատով

սեղմել անոթը որոշակի անատոմիականկետերում, որտեղ

նա

տեղավոր-

ված է ոչ խոր: Այն սեղմում են նրա տակ գտնվող ոսկրի վրա: ԶարկերակՆկ.

ները սեղմելու անատոմիականկետերնեն.

Արյունահոսողանոթի վնասված մասում սեղմելը.

ա-ընդհանուրքնային,բ-արտաքինծնոտային,գ-քունքային,դ-ենթանրակային,ե-ուսային,զ-ենթանոթային,է- ազդրային

1.Ընդհանուրքնային զարկերակըսեղմում են առաջին մատով կամ մնացած չորս

59.

մատով կրծոսկրա-պտկա-անրակաձնմկանի ներքին եզրի

միջին հատվածում, 6-րդ պարանոցայինողի վրա:

Արյունահոսության դադարեցումըռետինե լարանով(էսմարխիռե-

2.Ծնոտի արտաքինզարկերակըսեղմում են ստորինծնոտի ներքին

եզրին: Յ.Քնայինզարկերակըսեղմում են ականջի բլթակիցվերն:

տինե լարան): Այն իրենից ներկայացնումէ 1,5մ երկարություն ունեցող ռետինե ժապավեն: Ծայրերին ունի կոճկվող ծայրակալներ կամ կարթ շղթա:

ու

Լարանը դնում են վերջույթի կենտ ոսկրերի վրա՝ բազուկոսկրիկամ

«ՊԱՐվրա: Դրա համար անհրաժեշտ է ծայրանդամըբարձրացնել, ազդրոսկրի արյունը դատարկվի,

ապա

որ

արյունահոսող մասից վեր կապել մի քանի

շերտ թանզիվով կամ կտորով (տակդիր), վրան ձգելով կապել լարանը՝ առաջին երեք գալարները իրար վրա, այնուհետն՝ շարքով,

ն

վերջում

ամ-

րացնել ծայրերը: Առաջինհիմնականպտույտից հետո մյուս փաթերը դնում են

ավելի թույլ, մեկը մյուսի կողքին, այնուհետն կարթը գցում

ռետինե գալարների վրա:Լարանը դնում երրորդին

են

են

շղթայից

նախաբազկի միջին` մեկ

Լարանը ձգում

այնքան` մինչն արյունահոսությունըվերքից լրիվ

Լարանը պետք է դնել այնպես, որպեսզի դադարեցվիարյունահոսուբայց

ներվաս-

Տարբերում են արյունականգլարաններիբազմաթիվտեսակներ(ռետինե, կտորից, լարան-ոլորան ն այլն): Լարան դնելուց հետո տուժածին շտապ

լարանը հանելու

ն

ուղարկում

են

բուժհիմնարկ՝

արյունահոսությունըվերջնականեղանակովդադարեց-

նելու համար:

ժամանակ պետք է նայել լարանը, քանի որ երբեմն այն մասից սահում

դադարի:

թյունը,

է

յուները: Լարանի տակիմաշկը պաշտպանվում Է փափուկ ներդիրով:

Վնասվածներինբուժհիմնարկներ տեղափոխելիս ժամանակ

սրունքի միջին մեկ երրորդի վրա: են

մաստիճանը,ցավը վերանում է: Ամուր դրված լարանը վնասում

չվնասվեն լարանի տակ ընկած հյուսվածքները ն նյարդերը

առ

վերջույթիկոնաձն

է ցած:

Եթե լարան չկա,

ապա

պետք է փաթաթել որնէ կտորով, թաշկինա-

կով, սրբիչով կամ կտորով, պտտեցնել

ն

ամրացնել փայտի կտորով

այնպես, որ այն չբացվի: Կարելի է օգտագործել նան գոտի, նախապեսդրա

(նկ.60):

տակ դնելով տակդիր:

8)Վնասված վերջույթի մաքսիմալ (առավելագուն)չափով ծալումը հոդում: (Թնատակային,ենջանրակայինզարկերակից արյունահոսություն-

ներըկարելիէ դադարեցնելձեռքը ֆիքսելով, մաքսիմալչափով ծալելով

ն

սեղմելով մեջքին (վիրակապի օգնությամբ): Այս դեպքում զարկերակը սեղմվում է անրակին առաջին կողի միջն (նկ.61): Նկ. 60. էսմարխիռետինելարանի ամրացումը 1-լարանիձգումը, 2-լարանի ամրացումը

Եթե լարանը վերջույթի վրա գտնվում է երկու ժամից ավելի, ապա

կարող են զարգանալ պերիֆերիկ հյուսվածքներիանվերադարձփոփոխու-

թյուններ: Լարանը դնում են վնասվածմասից վերն, բայց վերքին մոտ: Այն համարվումէ ճիշտ դրված, եթե արյունահոսությունը դադարում է, մաշկը գունատվում, անհետանում

է պերիֆերիկ պուլսը,

ընկնում է վերջույթի ջեր161

Նկ. 62. Զարկերակայինարյունահոսության դադարեցումըոլորիչով

Վնասվածներին տեղափոխելիսչի կարելի լարանը ծածկել վիրա-

կապով կամ էլ հուգուստով:

10)վնասվածմասին բարձր դիրք տալով: Վերջույթի տակ դնում բարձ կամ տուժածի հագուստը:

Դա առաջ

են

է բերում երակներում ն զար-

կերակներում արյան ճնշման իջեցում ն արյունահոսության դադարում: Այս

լ

Նկ.

61.

եղանակը հաջողությամբ կարելի է կիրառել վերջույթներիարյունահոսու-

Արյունահոսության ժամանակավոր դադարեցումը՝ անշարժացնելով դիրքում վերջույթի առավելագույնչափովծալված դիրքում -արմնկային հոդում, բ-կոնք-ազդրային հոդում, գ-ծնկան հոդում,

վերջույթը

որոշակի

ն դ-ուսային արյունահսության ենթանրակային դադարեցումը

Ց)Լարան-ոլորան դնելու տեխնիկան:Վերջույթի վրա դնում

վածքային լարան, որի Հետո

են

գործ-

ազատ

Նման հյուսվածբները:

ծնով լարան դնում գլխաշորով (նկ. 62): Լարանըպետք է թուլացնել ամեն ժամը մեկ, իսկ ձմռանըամեն կես ժամը մեկ, մի քանի րոպեով, հետո իսկ Սորիցամրացնել: Լարանը թուլացնելու ժամանակ են մատով սեղմում

անոթը` վերքից վերն: Թղթի վրա գրում

մ են լարանին կամ ամրացնում էլ

են

են

նան

կենտրոնական

լարան դնելու ժամանակը, այն

վիրակապին:

սեղճող վիրակապ դնելուց

հետո

է տալ

վերքի վրա-

միայն:

Սուր սակավարյունություն:Առաջանում է օրգանիզմի կողմից արյան զգալի կորստի դեպքում,

ծայրը առավելագույն չափով ձգում են: փայտիկի կտորը մտցնում են դրա տակ ն ոլորում: Գործվածքելա-

րանը քիչ է ճնշում

թյունների ժամանակ: Վերջույթին բարձր դիրք պետք

որը շատ

վտանգավորէ. այն արտահայտվումէ

արյան շրջանառության ուժեղ խանգարումով,թթվածնայինքաղցի զար-

գացումով:

Տուժածը գանգատվում

է

աճող թուլությունից, գլխապտույտից,

ականջներում աղմուկից, աչքերի առջն մթագնումից, ծավաից, սրտխառնոցից, փսխումից:Մաշկային ն տեսանելի լորձաթաղանթներըդառնում են գունատ, դիմագծերը սրված: Տուժածը արգելակված է, երբեմն, ընդհակառակը գրգռված, շնչառությունը հաճախացած, պուլսը

թույլ

լեցումով,

հա-

ճախ չի շոշափվում, զարկերակայինճնշումը ցածր է: Հետագայում նկատվում է գիտակցությանկորուստ, որը պայմանավորվածէ ուղեղի արյունազրկումով, վերանում է պուլսը,

չի որոշվումարյան ճնշումը, ի հայտ են

գա-

Հ

Հ: Հո

լիսջղաձգումներ, նկատվում է ակամա կղում ե միզարձակում: Անհապաղ

նելը: Արյունահոսության դադարեցմանայս ձները կատարում են

անհետաձգելի միջոցառումներ ձեռք չառնելու դեպքում տուժածը

գետ-բժիշկները:

հանում

մա-

Առաջին բուժօգնություն

է:

ցույց

մասնա-

ժամանակ կիրառվում են

տալու

Առաջին օգնության համար անհրաժեշտ է վերքի վրա դնել ախտա-

արյունահոսության ժամանակավոր դադարեցման եղանակներ: Արյունա-

հանված ճնշող վիրակապ, Աեանցկացնել հակաշոկային միջոցառումներ:

հոսության վերջնական դադարեցումը կատարվում է մասնագետ-վիրաբույ-

Տուժածի ուշագնացությանդեպքում նրան պեռկեցնում են հարթ մակերեսի

ժի կողմից: Բուժքույրը պետք է կատարելապես տիրապետի արյունա-

վրա՝ գլխուղեղի արյունազրկումը կանխելու համար: Արյան զգալի կորստի

հոսության ժամանակ

նիկային: Նման

գտնվում է իրանից ներքն: Առանձին դեպքերում օգտակար է կատարել

ճապի մատնվելու:

են բոլոր այլ

վերջույթները, որով

հասնում

մոտ

բարձրացնում

են թոքերի, ուղեղի,

երիկամների ն

կարնոր օրգաններում շրջանառվող արյան քանակի ժամանակավոր

տրվող բուժօգնության մեթոդներին

դեպքերում պետք է գործել

դեպքում տուժածին տեղավորում են այնպսի դիրքով, որի դեպքում գլուխը «արյան ինքնափոխներարկում»` պառկած վիրավորի

ցույց

արագ

ն

ն

տեխ-

ճիշտ, առանց խու-

Թոքային արյունահոսություն. Առաջացման պատճառը թոքում

մեծ

կամ փոքր արյան անոթի վնասումն է: Երկար տնելիս կամ ուժեղ արյու-

նահոսությանԺամանակ զարգանում է

արյունապակասությունԱ մահ:

սուր

Լինում է թոքային հյուսվածքի վնասվածքների, տուբերկուլյոզի, թոքային

շատացմանը (նկ. 63):

քաղցկեղի, ինչպես նան սրտային հիվանդություններիդեպքում` թոքերում առաջացող

կանգային երնույթների պատճառով:

Առաջինօգնությունը -Գիվանդին -Քույլ

չտալ,

տալով պառկեցնել` որ

նրան կիսանստածդիրք,

հիվանդը շարժվի

ն

խոսի, հոգեպես հանգստացնել

նրան, -կրծքին դնել սառցեպարկ, իսկ ոտքերի տակ՝ ջեռակ, -չտալ -՛տալ -առատ

Նկ.

63.

Վնասվածիդիրքը սուր արյունապակասության դեպքում՝ «արյան ինքնափոխներարկում»

Արյունահոսությանվերջնականդադարեցմանեղանակներն են

տաք

կերակուր կամ տաք հեղուկներ` խմելու,

խմելու երկու ճաշի գդալ աղ` կես բաժակ ջրում, արյունահոսության դեպքում

շտապ

տեղափոխել բուժհիմ-

նարկ:

անո-

թի վրա կար դնելը, անոթը կապելը, օրգանի լրիվ կամ մասնակի հեռաց164

Տրավմատիկ տոկսիկոզ

Յ) վնասվածքի պատճառով օրգանիզմում կուտակվող վնասակար

Պատճառները: Առանձինմարմնամասերի (ամենիցհաճախ վերջույթների) երկարատնճնշման (4-6Ժամիցավելի),ճմլման, սեղմման վթարների,փլուզումներիհետնանքովմարդու մոտ

առաջանում է փափուկ

(հողային,շինարարա-

կան, հանքափորային ն այլ աշխատանքների Նման դեպքում) հետնանքով:

դեպքեր լինում

են նան

քով առաջացող

փրկելուց մի քանի ժամ

տնանքով անջատվում են մկանայինպիգմենտ (միոգլոբին)ն այլ հիստամինայինթունավորնյութեր (տոքսիններ):Դրանք, ներծծվելով արյան մեջ, թունավորում են ողջ օրգանիզմը.հատկապես կործանարար ազդեցություն

են ունենում

երիկամների, լյարդի

ն

նյարդայինհամակարգի վրա:

Տրավմատիկ տոքսիկոզը հաճախ անվանում են նան «տնական ճնշման սինդրոմ»,«կրաշ-սինդրոմ»: Առաջացման գործոններնեն 1) տնական ցավային Գրգիռներիազդեցության պատճառովօրգաու նիզմինյարդառեֆլեկտոր նյարդահումորալ ֆունկցիաներիխանգա-

2) արյան պլազմայի կորստովպայմանավորված օրգանիզմի արյան

թանձրացումը,

են

գալիս տուժածին

անց:

լարան: Անոթայինարյան շրջանառությունը չկասեցնելու համար լարանը չպետք է շատ ուժեղ ձգել: Լարանը պետք է ծառայի մարմնի վնասված

տակին:

Կրաշ-սինդրոմիդեպքում, անկախ կոտրվածքի առկայությունից,անանշարժացում: հապաղ պետք է իրականացվիվերջույթի ժամանակավոր Առաջին օգնության միջոցառումներիթվին են դասվում նրան

քացնելը,

տաք թեյ,

տա-

սուրճ տալը, ճաշի կազմակերպումը,հնարավորության

դեպքում տեղադրված լարանից վեր հատվածում նովոկայինային բլոկադայի կատարումը: Տարբերում են զարգացմաներեք շրջաններ:

Առաջինշրջանում (առաջին 48 ժամում) փլատակներիտակից դուրս բերելուց

հետո

լինում է միայն ցավ, հոգեկան սթրես, ընդհանուր

թուլու-

թյուն:

Երկրորդ շրջանում (վնասվածք ստանալուց երեք նում

է

ծայրանդամներիուժեղ

այտուց,

օր

անց)

զարգա-

վնասված մաշկը գունատ է, նրա

մանրըարյունազեղումներ, հետագայում: վրա առաջանում են կապտավուն

արյունախառն հեղուկով լցված բշտեր: Ավելի

ուշ

զարգանում է երիկա-

մային անբարարություն`մեզը պակասում, կամ նույնիսկ բացակայում է (լինում է անուրիա): Երրորդը՝ վերականգնմանշրջանն է, որը սկսվում է

մա-

սից արյան ուժեղ հոսքը դեպի կենտրոնականօրգաններ կասեցնելու նպա-

՝

րումը,

հետնան-

յին սինդրոմը,ապա ճմլման ենթարկված մասի վերնի մասում տեղակայել

այրունատարանոթներիերկարատնե

ճնշման հետնանքովհյուսածքը ստանում է քիչ քանակի արյուն, ն դրանում առաջանում են մեռուկացմանու տարրալուծման օջախներ, որոնց հե-

դրա

Առաջինօգնություն ցուցաբերելիս շտապ պետք է վերացնել ցավա-

տարերային աղետների, միջուկային զենքի

կիրառման (հարվածողալիքի ներգործության, շենքերի փլուզումներին այլն) ն այլ դեպքերում: Մկաններիու

ու

թունավորումները:

Տրավմատիկ տոքսիկոզի նշանները երնան

ժամանակ,

հյուսվածքներիփակ վնասվածքներին բնորոշ ընդհանուրերնույթներով ուղեղկցվող պատկեր, որն անվանվում. է վերջույթների ճնշման վնասվածքային տոքսիկոզ (թույներից առաջացող թունավորում)կամ սինդրոմ: Խաղաղ պայմաններում հաճախ փափուկ հյուսվածքներիճնշման ու ճմլման երնույթներ են առաջանում փլուզումների շատ

նյութերի արտադրուկներիներթափանցումըարյան մեջ

3-4 շաբաթ

անց:

ՀԱՆ Է տ

Ըստ ճնշման տնողության` 6-8 ժամ),

միջին (8-12Ժամ)

Ա

ծանր (12 ժամից ավելի) ձներ: Ծանրության

աստիճանը որոշվում է նան ճնշման տակ մնացած մասի մակերեսով՝ որքան մեծ է, այնքան ծանր է վիճակը:

Առաջին բուժօգնությունը: Առաջին հերթին անհրաժեշտ է` որքան հնարավոր է ձեռք

շուտ,

վնասվածին դուրս

բերել փլատակների տակից,

ապա

միջոցառումները. առնել հետնյալ

տալ

բերելուց

հետո

վնասված վերջույթին

րոնից դեպիծայրամաս.

կամ ձեռքի տակ եղած -անշարժացնելծայրանդամըբեկակալներով տախտակի միջոցներով,եթե նույնիսկ կոտրվածքչկա (նրբատախտակ,

ճյուղնայլն). կտորներ,ձեռնափայտ,ծառի կոզայի լուծույթ

-կատարել հակաշոկային միջոցառումներ,

դուրս

էլաստիկբինտով`կենտբարձր ն հանգիստ դիրք, ամուր վիրակապել

--տուժածին

ցավազրկողներ,

-՛տալ

-Փանրության տակից

տարբերում են թեթն (ճնշման տակ է եղել

ն

տալ

մեծ

քանակությամբհեղուկներ, ներարկել

գլյու-

միզամուղներ:

սրտային դեղամի-

տալ

ջոցներ (կոֆեին, կորդիաճին), -ծանրության տակից դուրս տալ

բերելուց հետո վնասված վերջույթին

բարձր ն հանգիստ դիրք, ամուր վիրակապել էլաստիկ բինտով կենտ-

րոնից դեպի ծայրամաս,

-անշարժացնել ծայրանդամըբեկակալներովկամ ձեռքի տակ եղած միջոցներով, եթե նույնիսկ կոտրվածք չկա (նրբատախտակ,տախտակի կտորներ, ձեռնափայտ,ծառիճյուղն այլն). խմելու մեծ քանակությամբհեղուկներ, ներարկել գլյուկոզայի

-տալ

լուծույթ

ն

միզամուղներ:

Արգելվում է ծայրանդամի վրա լարան դնել. այն դնում են միայն ուժեղ զարկերակային արյունահոսության դեպքում, երբ ծայրանդամը

ծանրությանտակ է եղել

Դ5

ժամից ավելի

ս

ենթակաէ ամպուտացիայի:

Ընդհանուր երնույթների արտահայտման դեպքում կիրառում

հակաշոկայինմիջոցներ:Տուժածին նշանակում

են մեծ

են

քանակությամբ հե-

ղուկներ, ցավազրկողներ,սրտային պրեպարատներն տեղափոխում բուժ-

հիմնարկ: -տալ

ցավազրկողներ.

-կատարել հակաշոկային ճիջոցառումներ,

տալ

սրտային դեղա-

միջոցներ(կոֆեին, կորդիամին).

շնչահեղձուկ(ասֆիքսիա) Վնասվածքային(տրավմատիկ) Վնասվածքայինշնչահեղձուկը շնչառության կանգն է,

փլատակների,հողաշերտերին

որը

դիտվում է

բնույթի ծանրության տակ մնալու դեպ-

այլ

քում, երբ առաջանում է կրծքավանդակիուժեղ ճնշում, ինչի հետնանքով

դառնում շնչառական շարժումները, ն

են

դժվարանում կամ անհնարին

խիստ խանգարվումէ արյանշրջանառությունը: Խիստ դժվարանումէ շնչառությունը, առաջանում է Ախտանշանները:

պուլսի արագացում,դեմքի, պարանոցիու կրծքի վանդակի փքվածություն ու

կապտուկներ, գլխի, դեմքի, պարանոցի մաշկի, բերանի լորձաթաղանթ-

ների, աչքի ցանցենուԱ շաղկապենուվրա կան կետավոր արյունազեղումներ ն այլն:

Առաջին բուժօգնությունը: Ամենից

կրծքավանդակիվրա ճնշումը,

ն

առաջ

պետք է լրիվ վերացվի

հանվի սեղմող հագուստը: Անհրաժեշտու-

թյան դեպքում պետք է կատարվենսրտային դեղամիջոցներիներարկում-

ներ (կոֆեին, կամֆորա) ն այլն:

Թմրադեղեր չի կարելի

տալ,

թյունը: Առաջին բուժօգնություն

քանի

ցույց

որ

դրանք ընկճում են շնչառու-

տալուց

հետո

տուժածին տեղա-

համար: փոխումեն բժշկականհիմնարկ` հետագա բուժման ն դիտարկման

Առաջինբուժօգնությունըայրվածքներիդեպքում Այրվածքներ.առաջին բուժօգնությունը:Այրվածքըհաճախակիհանդիպող, ծանր վնասվածք է, որը կարող է առաջանալջերմային,քիմիական ն

ճառագայթային գործոններից: Այն ընթանում է տեղային

երնույթներով: Խաղաղ ժամանակ այրվածքներըկազմում են

վածքների մինչն 375-ը: Գերակշռող մասը լինում

է

ընդհանուր

ն

վնաս-

բոլոր

կենցաղային ն միայն

փոքր մասը՝ արդյունաբերական պայմաններում:

Խաղաղ պայմաններումայրվածքներառաջանում են տաք, եռացող, հրավտանգ հեղուկներից, շիկացած մետաղներիբոցերից, քիմիական նյու-

թերից (խիտ թթուներ

ն

հիմքեր), մթնոլորտային(կայծակ) ն տեխնիկական

էլեկտրականությունից:

Արտակարգիրավիճակներիպայմաններում այրվածք կարող

է

առա-

ջանալ միջուկային զենքի պայթյունից, լուսային ճառագայթումից, հրդեհներից,վնասվածի ծխացող հագուստներից, տարբեր քիմիականնյութերից, դյուրավառ հեղուկներից (նապալմ, ֆոսֆոր):

Այրվածքը մեծ մասամբ լինում գլուխ, ձեռքեր), կարող

է

ընթանում է շատ

ն

րուստ,

ծանր

լինել

նան

է

մարմնի բաց մասերի վրա (դեմք,

խորանիստհյուսվածքներում: Վերջինս

մի շարք բարդություններով(գիտակցության կո-

այրվածքային շոկ, շնչահեղձություն, իսկ շնչառական ուղիների

այրվածքի դեպքում շնչական անբավարարություն): Այրվածքիաստիճանները:Բարձր ջերմության ազդեցությունից հյուսվածքների վնասվածքներըկոչվում

ջերմային այրվածք, իսկ քիմիական

են

նյութերից՝քիմիական այրվածք: Այրվածքի խորության աստիճանը պայմանավորված

է

ջերմային

ազդակի տեսակից, ազդման տնողությունից, տեղակայումիցն հյուսվածք-

ների անատոմիականառանձնահատկություններից (նկ.64): Ըստ

կլինիկական ախտանշանների`տարբերում

այրվածքներ.

են 4

աստիճանի

՝

Վ

Տ

5է

-ին աստիճանի այրվածքի Ժամանակ առաջանում

են

անոթների

վերջույթները, կրծքի վանդակիառջնի

ն

հետնի մասերն առանձին-առան-

սեռական օրգանը 146:Իսկ ձեռքի ափով հաշվելու

թափանցելիությանմեծացում, էքսուդացիա, մաշկի տարածված կարմրու-

ձին կազմում

թյուն, թեթն այտուց,կսկծալի ցավ: Ցավն լինում է նյարդայինվերջույթների

դեպքում, ձեռքի ափն ընդունում են մարմնիմակերեսի1-1,276:

են 1896,

վրա ջերմային գործոնի ազդեցությունից ն առաջացած էքսուդատի ճնշու-

մից: Այս բոլոր

երնույթներն անցնում

են 3-7

օրվա ընթացքում: Երբեմն

մաշկի վրա մնում է պիգմենտացիա(գունավորում):

աստիճաններ

1-րդ աստիճանիայրվածքի ժամանականոթներիպատերի թափանցելիության բարձրացման հետնանքով մաշկը լինում է խիստ կարմրած, էքսուդաատը լինում է

շատ,

որի պատճառով մաշկի վրա առաջանում

են

բազմաթիվ ն տարբեր մեծության բշտեր (գնդասեղի մեծությունից մինչն բռունցքի չափ): Վնասվածը գտնվում է գրգռված վիճակում,

հա-

պուլսը

ճախացած է, մարմնի ջերմաստիճանը` բարձր: Մարմնի մակերեսի 1542-ից

բիճտ

բարձր այրվածքի դեպքում առաջանում է այրվածքայինշոկ: Այս այրվածքը լավանում է

8-14

օր

անց: Մաշկի անընդհատությունըԱ էպիթելյար հյուս-

լոծույթ ոջ»

վածքը վերականգնվում են:

Ա-րդ աստիճանի այրվածքի դեպքում խորը փոփոխություններ են առաջանում ինչպես մաշկում, այնպես էլ խորանիստհյուսվածքներում: ր/-րդ աստիճանիայրվածքն ընթանում է

շատ

ծանր, ածխանում է

մաշկը, ենթամաշկայինճարպաշարակցականն ոսկրային հյուսավծքները,

արյոնատարանոթները,նյարդերը: Այն իր հերթին լինում է ծանր, միջին

Նկ. 64. Այրվածքիաստիճանները

ծանրության ն թեթն աստիճանի:

Այրվածքիծանրությանաստիճանըորոշելու համար նկատի են նում,

թե մարմնի մակերեսի քանի՞

կազմում

է 16-17000

ունե-

տոկոսն է այրվել:Մարմնի մակերեսը

մակերեսն ընքառակուսի սանտիմետրը:Այրվածքի

դունված է հաշվել «Իննի» (Պոստնիկովի) մեթոդով կամ ձեռքի ափով: Ըստ

Պոստնիկովի` ամբողջ մաշկի մակերեսի նկատմամբ մարմնի

տարբեր մասերը տոկոսային հարաբերությամբ կազմում րանոցի

հետ

են.

գլուխը

պա-

միասին կազմում է 995,վերին վերջույթները` 22:94:65,ստորին

այրվածք Ճառագայթային Ճառագայթայինայրվածք առաջանում է այն ժամանակ, երբ մաշկի ն

լորձաթաղանթիվրա ընկնում

են

Օն

0 ճառագայթները:Հետնաբար՝

ճառագայթային այրվածք առաջանում է ճառագայթային հիվանդության ժամանակ: Ըստ

կլինիկականախտանշանների`ճառագայթայինայրվածքն ըն-

թանում է 4 շրջանով:

տ

1.առաջնայինռեակցիայի շրջան,

Քիմիական այրվածքի ժամանակ այրված մասը պետք է

2.թաքնված կամ գաղտնի շրջան,

քիմիական նյութերով:

Յ.սուր բորբոքայինշրջան,

Թթուներով այրվածքի դեպքում չեզոքացումը կատարում

4.վերականգնմանշրջան: ներից

խիտ հիմքերից:

Մեծ

մասամբ վնասվում

առաջանում է է

խիտ թթու-

մաշկը, լորձաթաղանք-

խտություն ունեցող թթուներով, կամ այրված մասը լվանում

դեպքում թույլ են

հոսող ջրով:

ները, տեսողությանօրգանը: Այրվածքի ծանրության աստիճանը պայմա-

Որպեսառաջին բուժօգնություն, վնասվածինշոկային վիճակից հա-

նավորված է քիմիական նյութի խտությամբ:Թթուներից առաջացած այր-

նելուց

վածքի ժամանակ այրված մասի կեղնը լինում է գորշ գույնի, իսկ հիմքերից

Այրվածքի շրջապատի մաշկը մաքրում

են

առաջացած այրվածքի դեպքում սպիտակգույնի:

լուծույթով, ջրածնի պերօքսիդով, օճառի

ն

Առաջինբուժօգնությունը այրվածքներիժամանակ Վնասման

են

անոց սոդայի լուծույթով, անուշադրի սպիրտով, իսկ հիմքերով այրվածքի

Քիմիական այրվածք: Քիմիական այրվածք ն

չեզոքացնել

նում

օջախում տուժածներին պետք է տեսակավորել ն առաջին

կատարում

հետո

են օտար

են

վերքի առաջնային վիրաբուժական մշակում: 0,596--անոց տաք

նովոկայինի լուծույթով: Հեռաց-

մարմինները,բացում բշտերը, վրան դնում են սինտոմիցինի

էմուլսիա, Վիշննսկու քսուկ կամ ախտահանված վազելին:

Այրվածքի տեղային բուժումը կատարվում

բուժօգնության համար ձեռք առնել հետնյալ միջոցառումները. ա)յդադարեցնելբարձրջերմայինազդակի հետագա ներգործությունը,

անուշադրի

փակ, բաց

ն

է մի քանի մեթոդներով՝

խառը:

մասը ծածկել վիրակապովկամ սավանով, բյայրված

գ)դադարեցնելցավը՝ ներարկելով ցավազրկողներ,

դ)տարածվածայրվածքի ժամանակ անշարժացնել ծայրանդամը ն շտապ

տեղափոխելբժշկականմասնագիտականհիմնարկ, ե)անցկացնելթեթն հակաշոկայինմիջոցառումներ: Վնասվածին բարձր ջերմությունից ազատելու համար պետք է նրան

դուրս

բերել վնասման օջախից,

ապա

հանգցնել այրվող

ն

ծխացող

զգեստները`ծածկելովայն խիտկտորովկամ շինելով: Այրված մասի վրա ախտահանված վիրակապ դնելու համար նախապես պետք է տվյալ մասն ազատել հագուստից, զգուշորեն

կտրելովայն,

որպեսզի հագուստի կտորները չմնան այրված մակերեսին: Բշտերը չպետք է

վնասել: Այրվածքային շոկից խուսափելու համար պետք

է

ներարկել

ցավազրկող, ծածկել տուժածին, տաքացնել, անշարժացնել ծայրանդամները ն որնէ փոխադրականովտարհանել:

"Հիչշ:

ԷՐ Ի

Ցրտահարությունն ընդհանուրսառեցում

1-րդ աստիճանիժամանակցրտահարվում է ենթամաշկային

շերտը,

մաշկը կապտակարմրավունէ, անզգա, այտուցված: Մաշկի վրա կան

Ցրտահարություն: Ցածր ջերմաստիճանի տնական ազդեցության հետնանքով օրգանիզմում առաջացած փոփոխություններըկոչվում ցրտահարություն: Այն կարող է առաջանալ

օդից,

խոնավ ն

սեղմող

հագուստներից ն

են

երկարատն ցրտից, խոնավ

կոշիկներից, ուժեղ քամուց, եր-

կարատնհարկադիրդիրքից, արյունահոսությունից,ծայրանդամիվրա

լա-

րանը երկար թողնելուց, օրգանիզմի հյուծվածությունից, ֆիզիկական

ն

հոգեկան գերհոգնածությունից:Ցրտահարությունից խանգարվում է օրգա-

նիզմի ջերմակարգավորումը,մարմնի ջերմաստիճաննիջնում է մինչն աստիճան: Օրգանիզմում առաջանում է թթվածնայինքաղց,

ինչի հետնան-

քով խանգարվում է ուղեղի ֆունկցիան, առաջանում է գիտակցության կորուստ,

իջնում

է

զարկերակայինարյան ճնշումը, արգելակվում է շնչառու-

թյունը, զարգանումէ կեղծ մահվան պատկեր:Երբ օրգանիզմի ջերմաստիճանն

իջնում

է 30-28

աստիճան, տեղի

են ունենում

ծանր

ն

անվերադարձ

բազ-

մաթիվ բշտեր` լցված արյունախառնհեղուկով: Ինֆեկցիայիառկայության դեպքում բշտերը կարող են թարախակալվել: Այդ դեպքում բարձրանում է օրգանիզմի

ջերմությունը,

առաջանում

են

թունավորման երնույթներ,

գլխացավ, անքնություն, լեյկոցիտոզ: Ցրտահարվածտեղը սահմանագատ-

ված է առողջ Լավացումը /-րդ

մասից,

տնում

Ա

է 30-60

պրոցեսն ընթանում է օր:

թաց

գանգրենայի ձնով:

Մաշկի վրա մնում է սպի:

աստիճանի ժամանակ նեկրոզի

են

ենթարկվում փափուկ

ն

ոսկրային հյուսվածքները, մաշկը, արյունատար անոթները Ա նյարդերը: Ախտահարվածմասը կապտած է, գունատ, բշտերը լցված

են

սառը,

անզգա, մաշկի վրայի

արյունախառն հեղուկով: Դեմարկացիոն(առողջ

ն

վնաս-

ված մասը սահմանազատողգիծ) գիծն առաջանում է 9-14-րդ օրում: վացումը

տնում

է շուրջ

մեկ տարի, ցրտահարված տեղում

մնում

է

Լատա-

րածված սպի:

(նկ.65): փոփոխություններ Ըստ

կլինիկականընթացքի`ցրտահարությունըլինում է 4 աստիճանի,

Էին աստիճանի ցրտահարության ժամանակ մաշկն ընդունում է կապտակարմրավուներանգ, թեթն այտուցված է, արյան շրջանառությունը

խանգարված:Վնասվածը գանգատվումէ ծակող, այրող ցավերից: Ցավեր առաջանում են նյարդային վերջույթների վրա այտուցային հեղուկի ճնշումից: Այտուցը տնում

է 3-7 օր,

որից հետո նվազում է մաշկի կարմրությունը,

մաշկը թեփոտվումէ, ն տվյալ մասը դառնում է զգայուն ցրտի հանդեպ:

Էրդ աստիճանի ժամանակ վերը նշված կլինիկական երնույթներն արտահայտվում են ավելի ուժեղ ձնով: Մաշկի վրա առաջանում

են

բշտեր՝

լցված դեղնավուն կամ արյունախառնհեղուկով, զգացողությունը խան-

գարվում է, լինում

է սաստիկ ցավ: Լավացումը տնում

է 10-30

օր` առանց

բարդությունների:

ԻԻ-

ՀԱՀ

«Ն»: ԷՏ

Տ

Աստիճանները

Գ)օրգանիզմի

Ա

ն

ախտահարված մասի ջերմաստիճանը

պահպանե

բնականոն թվերի վրա:

Դրա համար ցրտահարվածինպետք է տաքացնել, ծածկել ծածկոցով: Ցրտահարվածմասում

անհրաժեշտ է ձեռքով կամ սպիրտով կատա-

րել շփումներ` մինչն մաշկի նորմալ գույնի վերականգնումը: Վնասված մասը չի կարելի շփել ձյունով,

ները կարող

-

են

քանիոր

քերծել մաշկը

ն

ձյան միջի սառույցի փոքրիկ կտոր-

ինֆեկցիայի անցման համար ստեղծել

նպաստավորպայմաններ: Այս միջոցառումներից

բուժհիմնարկ, որտեղ

հանում

հետո

են

ախտահարվածին տեղափոխում

են

զգեստները, կոշիկները ե աստիճանաբար

տաքացնում նրան:

-.-Վ

առնեն ՅՑ:

|

ջուր

բինտ

թանզիվ

վազելին ծ.

ընդհանուր սառեցում

Լ.

տս,

թեյ, սուրճ

։

ախտահանված վիրակապ,

նե-

ներ, բշտերը մաքրում են սպիրտով:Ցրտահարվածինտալիս են տաք թեյ,

սուրճ, քիչ քանակությամբալկոհոլ, գլյուկոզա, հակաշոկայինհեղուկներ: են առնում

համապատասխանմի-

ջոցառումներ ն տեղափոխումմասնագիտացվածհիվանդանոց:

Ընդհանուր սառեցման դեպքում անհրաժեշտ

|

362Շ

ՄԵՖ...

են

րարկում հակատետանիկ (հակափայտացումային) շիճուկ, հակաբիոտիկ-

Բարդությունների դեպքում ձեռք

| ԵԼ

Ցրտահարված մասի վրա դնում

տեղափոխել բուժհիմնարկ,

ե

տեղավորել

տաք

է տուժածին շտապ

սենյակում, հանել հա-

գուստները, մարմինը շփել սպիրտով, լավ փաթաթել, հագցնել գուստներ,

Նկ.65. Ցրտահարությանաստիճանները

տալ

խմելու

տաք

տաք

հա-

հեղուկներ (թեյ, սուրճ), մարմնի տարբեր մա-

սերին դնել ջեռակ: Այն դեպքում, երբ տուժածը չի շնչում, կատարել արհեստական շնչառություն, ներարկել սրտային դեղամիջոցներ:

Առաջինօգնությունը Ցրտահարությանժամանակ ձեռք

են առնում

հետնյալ միջոցառում-

ները. ա)վերականգնելախտահարվածմասի արյան շրջանառությունը, բ)պահպանելախտահարվածմասն ինֆեկցվելուց,

ա՛

Առաջին բուժօգնությունը: Լեզուն ֆիքսում

Առանձինմարմնամասերիվնասվածքներ

ն

են

բուլավկայով, այն

թելով ամրացնելով հագուստի կոճակին: Գլուխը պետք է թեքել մի կողմ

Ստորինծնոտի հոդախախտ:Այս վնասվածքը լինում է այն դեպքում,

կամ տուժածին պառկեցնել որովայնի վրա, կրծքի տակ դնել բարձ կամ

երբ ստորին ծնոտը կատարում է սովորականից ավելի մեծ շարժում, օրի-

վնասվածի հագուստը: Անհրաժեշտէ հսկողություն սահմանել վնասվածի

նակ, ուժեղ հորանջելիս, սննդի մեծ պատառներ կուլ տալիս, փսխման,

նկատմամբ: Արյունահոսության ժամանակ դնում

բերանի խոռոչի վիրահատություններիժամանակ:

մատով սեղմում են արյունահոսողանոթի վրա համապատասխանտեղում,

Ախտանշանները.հոդախախտիցանմիջապես հետո ծնոտի շարժումը վերանում է, բերանը մնում

է բաց,

այլես չի փակվում, վնասվածը չի

են

Առաջին բուժօգնության համար հոդախախտի ուղղումը կատարվում

մասնագիտականՕգնությունցույց

Դրա համար վնասվածին նստեցնում են առանց թիկնակի աթոռի վրա, բուժքույրը երկու ձեռքով բռնում է վնասվածիգլուխը հետնի կողմից ն պահում անշարժ վիճակում: Վիրաբույժը երկու ձեռքերի

բութ

մատները

համար:

տալու են

կոպերը, լորձաթաղանթը, շաղկա-

պենու, եղջերաթաղանթիմասերը: Իսկ հրազենային վնասվածքի ժամանակ

վնասվում

բռնի ձգման միջոցով:

ճնշող կապ, կամ

պարսատիկաձն կապ ն տեղափոխում բուժհիմնարկ`

Աչքի վնասվածք: Վնասվում

կարողանումխոսել, թուքը թափվում է բերանից: է

ծնոտի վրա դնում

են

են

ակնագնդերը, բիբերը

ն

գլխի մյուս մասերը: Կարող

են

վնասվել աչքի ինչպես արտաքին,այնպեսէլ ներքինհատվածները: Ախտանշանները.առաջանում

են

ցավեր աչքերի մեջ, կոպերի, շաղ-

կապենու, եղջերաթաղանթի վնասվածքներ, ենթամաշկային

ու

շաղկա-

արյունազեղումներ, Օտար մարմնի առկայություն (մե-

դնում է ստորին ծնոտի սեղանատամներիվրա` երկու կողմից, իսկ դրսի

պենու այտուցներ

կողմից մնացածմատներովբռնում է ծնոտը, ձգում ներքն ու

տաղի կտորների, վառոդի, ապակու կտորներ ն այլն), արցունաքահոսու-

տեղը: Հոդախախտն ուղղելուց

հետո

փակելու նպատակով այն կապում

են

հետ ն

ծնոտի շարժումները

գցում

սահմանա-

պարսատիկաձն կապով: Սնունդը

Ծնոտի կոտրվածք: Այս վնասվածը երկու անգամ ավելի հաճախ է հանդիպում, քան ծնոտի հոդախախտը: Ծնոտի կոտրվածք կարող է առաջանալ հարվածից, ընկնելուց, հրազենի օգտագործումից, հարվածող միասին լինում է

նան

բաց

կոտրվածք, այսինքն` կոտրվածքի հետ

մաշկի, լորձաթաղանթին մկանների վնասվածք:

Ախտանշանները.ցավ, ատամների դասավորության խախտում, խոսելու, ծամելու

ն

կուլ տալու ակտիխանգարում, իսկ հրազենայինզենքի

օգտագործման ժամանակ

նան

բերանի խոռոչի, լեզվի, դեմքի փափուկ

հյուսվածքների, անոթներին նյարդերիվնասվածք:

թյուն, լուսավախություն, աչքից արյունահոսություն, տեսողության խանգարում, եղջերենու պղտորում, ծանր դեպքերում աչքի ներքին թաղանթ-

ների դուրս թափում,անգամակնախնձորիլրիվ քայքայում:

պետք է տալ մանրացվածն հեղուկ վիճակում:

ալիքից: Հաճախ առաջանումէ

ու

Առաջին օգնությունը: Դրվում է ախտահանվածվիրակապ, ն

շտապ

վնասվածինտեղափոխումեն բուժհիմնարկ: Աչքի

օտար

մարմիններ. լինում

են

ավազի, ածխի, մետաղի ն

այլ

հատիկներշաղկապենու ն եղջերենու մեջ: Նշանները: Աչքի մեջ առաջանում է այրոցի

քահոսություն, լուսավախություն:Լինում է

նան

սուր

զգացում, արցուն-

ցավ ակնագնդերում,եղ-

ջերաթաղանթիպղտորում: Շաղկապենու ն եղջերենու զննման ժամանակ հաճախ օտար մարմինը երնում է:

.

ՊՐ

Առաջինօգնությունը: Շաղկապենուօտար թանզիվի կտորով, բորաթթվի կամ

այլ

մարմինը հեռացնում

են

լուծույթով ներծծված, ձողիկի վրա

փաթաթած թանզիվով: Եղջերաթաղանթի օտար

այրվածքների դեպքում տեղափոխում են

շատ

բուժհիմնարկիակնաբուժականբաժանմունք:

Ականջիվնասվածքներըո̀րպեսինքնուրույն վնասվածքներ, քիչ

Աչքի վրա դնում են ախտահանվածվիրակապ, ներարկում են հակատե-

դիպում: Դրանք մեծ

տանիկշիճուկ:

նակ,հատկապեսհրազենայինն են

լնասված

Քթի, ականջիվնասվածքներ(նկ. 66)

մարմինը հեռացվում է

մասնագետ-բժշկիկողմից` հատուկ ակնաբուժականգործիքների միջոցով:

Աչքի այրվածք: Տարբերում

քացախաթթվով,ապա

թույլ

մասամբլինում

են

ծնոտի, աչքի

ն

են հան-

գլխի վնասմանժամա-

միջուկայինզենքի օգտագործմանդեպքում:

աչքի այրվածքների հետնյալ տեսակ-

ները` բարձր ջերմության ազդեցությունից, քիմիական նյութերից (խիտ թթուներ, խիտ հիմքեր), էլեկտրազոդումից, միջուկային զենքի պայթյունի հետնանքով:

Աչքի ջերմային այրվածքներն իրենց նշաններով առանձնապես չեն տարբերվում մաշկի նման

այրվածքներից: Լուսային այրվածքներ

առա-

ջանում են ուժեղ, վառ լույսի, օրինակ, միջուկային պայթյունի, մետաղների

էլեկտրազոդմանդեպքում լուսային ճառագայթմանհետնանքով:

Նշանները. դիտվում

են

խիստ արտահայտված սուր

մրմռոց,

լուսա-

վախություն, շաղկապենու կարմրություն, արցունքահոսություն, կոպերի

կծկում, երբեմն տեսողությանվատացում: Լինում է ցավ, Լուսավախություն, արյունազեղում, կոնյուկտիվիտ:

Առաջին օգնությունը. աչքերին դնել

սառը

թրջոցներ, կաթեցնել

0,2596-անոց դիկայինի,բորաթթվիկամ նովոկայինիլուծույթ, հագցնել մուգ ակնոց:

Քիմիական այրվածքներն առաջանում են աչքի վրա թթուների

ու

Նկ.

է մահացած հյուս-

վածքները՝ առաջացնելով սպի կամ սպիտակբիծ («աչքի հատ»):

Առաջին օգնությունը.

աչքը

շտապ

լվանում

են

երի դեպքում դեպքում շիթով:: Թթուներից առաջացած այրվածքների

սառը

ջրի

աչքը

նում լվանու

ն

ականջի

Ախտանշանները.լինում է վերքի առկայություն, ցավ, լսողության խանգարում, ականջներում աղմուկ, գլխապտույտ, սրտխառնոց,փսխում,

առատ

են

նատրիումիհիդրոկարբոնատիթույլ լուծույթով, իսկ հիմքերից առաջացած

Օտար մարմիններվերքի մեջ, եղունգի տակ, կոպերիտակ,քթի ե ջ

հիմքերի ներգործության հետնանքով:

Նշանները. առաջանում է կեղն, որն անջատում

86.

ուղեղային հեղուկի հոսք: Ավելի հաճախ այս են

զուգակցվում վնասվածքները

հետ: ակնակապիճի,ծնոտների կամ գանգիվնասվածքների

շռի-37

է լսողական անցքը մաքրել կամ լվանալ: Վնասվածին շտապ են

տեղափոխում

Ականջներումլինում է

տհաճ

բուսական յուղ,

մարմինը հեռացնում

օտար

է ցավ քթի

մեծ

կարող է

լինել

վնասվածքների ն

թյուն, հեմոֆիլիա, սրտային-լյարդային հիվանդություններ), ինչպես

մի

նան

Առաջինօգնությունը.վնասվածիննստեցնում են կամ տալիս կիսադիրք՝ թեքելովնրան առաջ, որպեսզիարյունըչհոսի հետ`

դեպի ըմպան

քթի միջնորմին

մարմին կարող

րոպե

ն

խմելու ոչինչ չեն տալիս

անմիջապես տեղա-

փոխում

են

բուժհիմ-

օգնություն ցույց

«արՀՑ

համար:

Ս

տալու

.Բուժհիմնար-

կում հատուկ գործիքով

հեռացնում

ասպիրինիմեծ չափաբաժիններընդունելուց:

են

(նկ. 67): դժվարաշնչություն

նարկ` մասնագիտական

հիվանդություններիպատճառով (օրինակ, հիպերտոնիկհիվանդու-

կոկորդ: Այնուհետն մատներով սեղմում

մարմինը:

Վնասվածինօգնելու նպատակովուտելու ն

դնել տամպոններ, վերքի վրա դնել ախտահանվածվիրակապ:

նստած

են

ն հանդիպել ոսկորի կտոր, սննդի մնացորդ, դրամ, ասեղ, հուլունք այլն: է Այս դեպքում լինում է ցավ, որը ուժեղանում է կլման ժամանակ: Լինում

շրջանում, արյունահոսություն,

Առաջին օգնությունը. դադարեցնել արյունահոսությունը, քթի մեջ

շարք

այլն):

Կոկորդում օտար մարմին: Կոկորդում որպես օտար

նան

այտուց:

Քթի արյունահոսություն.

հա-

են

լինում է դեմքի վնասվածքների ժամանակ,

սա

լոբու

հաճախ տրորում են քիթը, փռշտում,ունենում Ախտանշանները.

են հա-

մասամբհրազենայինզենքի Օգտագործմանդեպքում: քթի ձնափոխումն

մտցնել զանազան կլոր իրեր (սիսեռ,

են Օտար

ականջի մեջ լցնել կամֆորայի կամ

տուկ գործիքի միջոցով, կամ լվանում են հատուկ մեծ շպրիցով:

Ախտանշանները.լինում

մոտ, երեխաների

է

սպիրտ: Ականջի միջի

Քթի վնասվածք.սա

ն

են

մասամբ լինում է

մեծ

ցավի զգացողություն, լսողության խան-

գարում:

Առաջինօգնությունը. պետք

մարմին.

ժամանակ մնաշնչարգելություն,քթից լորձային արտադրություն:Երկար լուց կարող է առաջանել արյան կամ թարախիհոսք: Առաջին բուժօգնությաննպատակովհատուկ գործիքով հեռացնում

մարմիններ՝միջատ, ուլունք, ոսպի հատիկ ն այլն:

օտար

օտար

որոնք քթի մեջ կարող տիկ, ուլունք

բուժհիմնարկ:

Ականջի օտար մարմին. ականջի մեջ կարող են ընկնել տարբեր

ե

Քթի մեջ

Առաջինօգնությունը. դրվում է ախտահանվածվիրակապ: Արգելվում

են

'

օտար

մարմինը, չհաջողվելու դեպքում կատարում են

վիրահատություն:

անընդմեջ,միաժամանակքթարմատինդնելով սառը: Եթե արյունահոսությունը թրջված շարունակվումէ, քթի մեջ դնում են կալցիում-քլորովկամ ադրենալինով տամպոններ,թողնում24-48 ժամ, այնուհետնպարզում են արյունահոսության պատճառըն բուժումհիմնականհիվանդությունը:

Նկ.67. Օտար մարմնիհեռացումըկոկորդից

Յ.՝

2:

ՀԱՆ ԵՑ

Ուղեղի

սալջարդ

կամ ջարդվածք: Առաջանում է ուժեղ հարվածից:

հաղորդակ

Հայտնի է, որ գանգի խոռոչըբերանի,ականջին քթի ձիջոցով

Այս դեպքում վնասվում է ուղեղի հյուսվածքը, կարող է լինել նան ուղեղի

է արտաքինաշխարհիհետ, ուստի այս

արյունահոսություն: Լինում է գիտակցության կորուստ` 1-2 րոպեից մինչե

փանցողվնասվածքներիշարքին:Այս վնասվածքիժամանակլինումէ քթից ար-

1-2

ժամ:

Ողնուղեղային ճնշումը լինում է բարձրացած կամ իջած, նկատ-

վում է մարմնի ջերմաստիճանի բարձրացում, փսխում: Բիբերը

լինում

ենլայնացած, լուսային ռեակցիան բացակայում է: Ըստ

այն հանգամանքի, թե

ղության, լսողության, կլման նան

մասն

որ

ակտի ն

խոսքի խանգարում: Առաջանում են ն

շնչառության

խանգարում, քրտնարտադրություն: են

սառը

ե

յունահոսություն,ուղեղայինհեղուկի հոսք, դեմքըթեքվումէ մի կողմիվրա, ակնագնդերի շուրջ

են

հանգիստ

պատգարակով տեղափոխում բժշկական

հիմնարկ:

Առաջին բուժօգնության նպատակով կատարում են գլխի անշար-

ժացում (նկ.68)

տալ,

ն

տուժածին տեղափոխում բժշկական հիմնարկ: Եթե քթից,

ականջից կամ բերանից կա արյունահոսություն, ապա չի կարելի լվանալ չթափանցի, ներարկել սիրտ-անոթայինհամակարգիաշխատանքըկարգավորող դեղանյութեր, շնչական կենտրոնը գրգռող

Գլխի

Անշարժացնող բեկակալ դնել չի թույլատրվում, քանի

կարող է ճանապարհին հետ

լինում են արտահայտված արյունազեղումներ:Սա ի հայտ է

խոռոչները: Պետք է դնել միայն տամպոն, որպեսզի վարակն ավելի խոր

Առաջին բուժօգնության համար վնասվածին տալիս դիրք, գլխին դնում

բաց ն թա-

գալիս վնասվածք ստանալուցմեկ օր անց:

է վնասված` լինում է տեսո-

վեգետատիվ խանգարումներ, սրտի աշխատանքի

դասվումեն կոտրվածքները

ն

որ

վնասվածը

խցանվի նրա շնչափողը: Գլուխը

ն

միջոցներ:

պարանոցի վնասվածքի դեպքում տուժածին տեղավորում

են

պատգարակի վրա, ն շարժումներից խուսափելու համար ամրացնում են

քարշափոկերով: Մինչն պատգարակիվրա պառկեցնելընրա վրա դնում

են

դրվում է բամբակ-թանզիվիցպատրաստածգլանակի վրա: Փսխում լինելու

բարձ կամ բամբակ-թանզիվիցպատրաստվածօղակ: Բամբակ-թանզիվե

դեպքում գլուխը պետք է շրջել մի կողմի վրա,

օղակը տեղափոխմանժամանակ մեղմացնում է ցնցումները: Կարելի էգլխի

ն

բերանը մաքրել փսխման

զանգվածից:

տակ դնել նան վնասվածի հագուստը, վերմակից պատրաստված գլան

Վնասվածին տեղափոխում

են

բուժհիմնարկ, որտեղ պետք է

ապա-

կամ ռետինե փչած օղակ:

հովել անկողնայինռեժիմ:

Գանգոսկրիկոտրվածքներ:Սա լինում

է

վթարների ժամանակ, ար-

տադրությանմեջ, փլատակներիտակ մնալիս: Գանգոսկրիկոտրվածքները փակ ն

թափանցողն

թափանցող:Ավելի վտանգավորեն

լինում

են

բաց ն

թափանցողվնասվածքները,որոնց առկայությանդեպքում կարող է

բաց,

ոչ

ներս թափանցել ինֆեկցիա, առաջացնելով մի շարքհիվանդություններ:

մենինգիտ, էնցեֆալիտ, ուղեղի աբսցես ն այլն: Գանգի հիմքի կոտրվածք:Սա դասվում է ծանր վնասվածքներիշարքին:

Լինում է գանգուղեղային նյարդերի, ուղեղի կարծր թաղանթի վնասվածք:

«Պկբ-

գլուխը,

երկուական կապիչ: Զգուշությամբ բարձրացնումեն վնասվածի

պարանոցիտակ տեղադրում օձիքը ն ամրացնումկապիչներիօգնությամբ: Շանցի օձիքը հուսալի կերպով անշարժացնում է ողնաշարի պարանոցային հատվածը:

Նկ.68. Գլխիանշարժացում. ա-անշարժացումըպատգարակիհետ

Նկ.

պարսատիկաձնկապով

69.

Ստվարաթղթեօձիք

ա,բ-ընդհանուր տեսքը,գ-բեկակալը դրված վիճակում

ավազեպարկիմիջոցով բ-անշարժացումը

Գանգոսկրիկոտրվածքիդեպքում, եթե առկա չեն ուղեղային երնույթԳլխի անշարժացումըբամբակ-թանզիվայինօձիքով: Եթե չկան

հա-

կացուցումներ (դժվարացածշնչառություն, փսխում, գիտակցության մթագնում

կամ կորուստ), ապա պառկած վիճակում գտնվող տուժածի

նոցին դնում են

են

պարա-

ներ,

ապա

վնասվածին տալիս են հանգիստ դիրք, իսկ եթե կոտրվածքն

ուղեկցվում է նան ուղեղի վնասվածքով,

ապա

կատարում են վիրահա-

տություն:

բամբակ-թանզիվիցպատրաստվածօձիք, որն ամրացնում

բինտային կապի միջոցով կամ էլ ճարմանդի օգնությամբ: Բամբակ-

թանզիվային կապը վերնի մասում հենվում է գլխի ծոծրակային մասին, իսկ

ներքնի մասով'կրծքավանդակին: Այսպիսով` տեղափոխման ժամանակ

կբացառվենգլխի կողմնայինցնցումները:

(նկ.69): Ստվարաթուղթ-թանզիվե օձիք

Այս օձիքը սովորաբար պատ-

րաստում են նախապեսն օգտագործումկոտրվածքներիանշարժացման համար: Ստվարաթղթից կտրում են մի կտոր, այն ծածկում են բամբակով,

փաթաթում բինտով

ն

կարում եզրերը: Ամեն ծայրին ամրացնում

են

«կթՀԱՆԱ Ի)

ԷԲ: ԷՎ

Այս եղանակը լայնորեն կիրառվում է գլխի, պարա(ոցին ողնաշարի կոտրվածքների անշարժացմանժամանակ (նկ.709): Անշսրժացումկատարում

են հետնյալ

ված վիճակում ունի գլխի,

պարանոցին

այն քիչ տեղ

ե

վերին մասում,

կերպ.

գրավում

է

որը

հարմար

է

իրանի ուրվագիծը: Փակ

վիճակում

տեղափոխման համար: Բեկակալի

համապատասխանումէ ծոծրակին, կա օվալաձն անցք,

որի եզրերին ամրացված է բամբակ-թանզիվայինօղակ: Բեկակալի ներքին ն

կողմնային մասերում արված են անցքեր՝ քուղեր կամ գոտի ամրացնելու

համար: Դրանց միջոցով բեկակալն ամրացվում է կրծքավանդակին:

Նկ. 70. ԲաշմակովիեղանակովԿրամերիբեկակալով՝գլխի, պարանոցին ողնաշարիկոտրվածքներիանշարժացում

1)1,2 մ երկարության աստիճանաձն բեկակալինտալիս են պարաերկնոցի ն գլխի մասիտեսք (օմեգա տառի ձնով), իսկ նույնձհրկարության րորդ

շինային` գլխի, պարանոցի հետին մասի տեսք: Մեջքի ուրվագիծը

ծածկում են բամբակովն փաթաթումբինտով: 2)բեկակալները բինտի օգնությամբ ամրացնում էն տուժածի մարմ-

նին: Բեկակալը դնում ժածի գլուխը

ն

են

երկու հոգով.

այս

դեպքում մկը բռնում է

տու-

բինտավորում, իսկ մյուսը դնում է բեկակլալըն ամրացնում

այն:

Գլխի անշարժացումըԵլանսկու բեկակալով (նկ. 11):Նման բեկակալ պատրաստում են

նրբատախտակից:Այն րլաղկացածէ երկու բազմաշերտ

մասից, որոնք իրար ամրացվածեն փակիչի միջոցով: Սդ բեկակալը

Նկ. 71. Բարձիկ-շինագլխի համար. ա-արտաքինտեսքը, բ-գլխի դիրքը բարձիկիվրա

Բեկակալի կողմնային մասերի վրա գտնվող անցքերի միջով անցկացվում են մեկ

մ

երկարությամբթոկեր:Դրանքամրացվում են կրծքավան-

դակին, իսկ եթե գոտի կա` ճարմանդի միջոցով: Ներքնի երկու անցքերի

բաց-

«ՊլՍԲՏՀան

5: :

անցկացվում են միջով

1,5 մ երկարությամբ թոկեր, որոնց ծայրերն ամ-

րացվումեն մարմնիվրա: Ելանսկու բեկակալդնելիս անհրաժեշտ է պահպանելհետնյալ կանոնները.

մարմնիհետնի մասից զգուշությամբ դնում են գլխի 1)բեկակալը

մեջքի տակ, 2)ծոծրակիշրջանի տակ դնում

ն

են 20 720

սմ

բարձիկ, պարանոցի հետին շրջանում դնում բակ-թանզիվե

չափսի բամեն

բամբակ,

Յ)բեկակալըգլխին ամրացնումեն բինտի օգնությամբ, 4)բեկակալը դնում են

միայնտուժածիպառկածդիրքում: Այս բեկակալըթույլ

ժումները, շուրջը

բայց

չի տալիս գլխի ծռումները

միաժամանակչպետք

է

ն

կողմնային շար-

խանգարի գլխին իր առանցքի

Նկ. 72. Ստանդարտ, պլաստմասսե բեկակալ

շարժումներ կատարելու:Դաանհրաժեշտ է փսխումներիժամանակ

գլուխը մի կողմի վրա թեքելու համար: Ստանդարտ պլաստմասսեբեկակալ: ԲԵկակալի

այս

տեսակը կի-

րառվում է ստորին ծնոտի կոտրվածքիդեպքում: Այն կազմված է կտորե գլխարկից,պլաստմասսե ն ռետինե ժապավեններից(նկ.72): Բեկակալը դնելու կանոններնեն.

1)Գլխարկըհագցնումեն գլխին այնպես, որ լայն քուղը ամուր գրկի

ճակատայինն ծոծրակայինմասերը, իսկ գլխարկի հատակըհպվիգագաթոսկրին: 2)Նեղ քուղերիծայրերը ձգում են

առաջ

ն

կապում առջնի մասով:

բարձիկ: 3)մտորինծնոտիտակ դնում են բամբակ-թանզիվե տեղավորումեն կզակի տակ: 4)Պարսատիկը Սովորաբար բավականէ լինում

ամեն

կողմում օգտագործել մեկա-

Վնասվածքներինայսպիսի կապ դնելու դեպքում կան ռետինե ժապավեն: (արգաանհրաժեշտէ հիվանդին կերակրել հեղուկ կերակրատեսակներով նակ, կիսել) ռետինե խողովակի միջոցով, որն անցկացնում են բերանի

միջով:

Վերին վերջույթների անշարժացումը: Վերին վերջույթների կոտըրվածքների անշարժացմանհամար նպատակահարմարէ օգտագործել 60.» 10 սմ

չափերի Կրամերի մետաղյա աստիճանաձն բեկակալ: Ելնելով վնաս-

վածքի բնույթից` երբեմն մեկ բեկակալի փոխարեն կարելի է օգտագործել երկու

ն

ավելի բեկակալներ` դրանց տալով վնասված վերջույթին

պատասխանձնե: Բեկակալը դնելուց ն

առաջ

համա-

են վերջինս բամբակապատում

փաթաթում բինտով: Վերջույթին տալիս են նորմալ ֆիզիոլոգիական

դիրք` ձեռքը ուսային հոդում մի փոքր շրջված, արմնկային հոդում ծալված ուղիղ անկյան տակ, ափը շրջված

որովայնի կողմը, մատները կիսա-

ծալված վիճակում: Ափի մեջ դնում են բինտ, որը տուժածը բռնում է մատներով: Այս բեկակալի բացակայության դեպքում կարելի է ձեռքի տակ

եղած միջոցներից պատրաստել հանպատրաստից բեկակալներ (նրբատախտակից, ստվարաթղթից): Դաստակի

դեպքում կարելի

նոցին, իսկ ուսի թաթում

են

ն

է

ե

նախաբազկի վնասվածների

անշարժացնել գլխաշորով՝ այն ամրացնելով

պարա-

բազկի վնասվածքներիդեպքում վերջույթը բինտովփա-

մարմնին: Բեկակալը մարմնին ամրացնում

են

բինտի օգնու-

թյամբ: Վերջույթներիբաց կոտրվածքների դեպքում անհրաժեշտ է սկզբից դնել վիրակապն դրանից հետո միայն դնելբեկակալը:

'

Առաջինօգնությունը դժբախտդեպքերին հանկարծակի

Բազուկոսկրիկոտրվածքիդեպքումվերջույթինտալիսեն վերը նկարա-

հիվանդություններիժամանակ

գրված դիրքը՝անութափոսի շրջանում ամրացնումեն բինտիմիջոցով:Դրանից հետո

մեկմետրերկարությունունեցողԿրամերիմետաղյաաստիճանաձնբեկա-

կալըծռում

են ն

՝

էլեկտրահարում

դնումվնասվածձեռքիվրաայնպես,որ բեկակալը սկսվիառողջ

ձեռքիուսայինհոդից,ամուր հպվելովվերթիակայինշրջանին,բազկիկողմնային ն վերջանամատներիհիմնայինմասում` ընդգրկեմակերեսինու նախաբազկին

լով ամբողջվերջույթը:Հարկ է նշել, որ ցանցավորբեկակալը,որը

պատրաստ-

ված է բարակմետաղալարից, ավելիթույլ է, քան Կրամերիաստիճանաձնբեկա-

էլեկտրահարումկարող է առաջանալմթնոլորտային ն տեխնիկական էլեկտրականությունից: էլեկտրահարումը պայմանավորված է հոսանքի ֆիզիկականն մարդու կենսաբանականհատկություններով(նկ. 74):

հետո բինտովամրացնումեն ձեռքին,մակալը: Բեկակալըբամբակապետելուց

սամբ`իրանին(նկ.73):

Լ

ԱԹ

»

Նկ.74. էլեկտրահարում

Նկ.73. Վերին վերջույթիանշարժացումըերկու բեկակալներով. ա, բ-

Լ

բեկակալներինախապատրաստման ն դնելու փուլերը

Հոսանքի ֆիզիկականհատկություններնեն` հոսանքի ուժը, լարվաՈսկրերիկոտրվածքի,հատկապեսբեկորավորկոտրվածքներիժամա-

ծությունը, հաճախականությունըն տեսակը(հաստատուն, փոփոխական):

նակ տուժածըուժեղ ցավիցկարող է ընկնելվնասվածքայինշոկի մեջ, դրա-

Նշանակությունունեն

նան մարդու

կենսաբանական հատկություննե-

նից խուսափելու համար բեկակալ դնելուց առաջ անհարժեշտէ ենթամաշ-

րը՝ չոր մաշկը, ջլերը,

կային ներարկել1-2 մլ 192--անոցմորֆի, պրոմեդոլ կամ պանտապոն:Այ-

ղականություն, իսկ խոնավ մաշկի միջոցով հոսանքն անցնում է ավելի

նուհետն.

վերջույթըտեղավորում են բեկակալիվրա` վնասված մասի

րածականմակերեսով,փաթաթումբինտովն

տա-

շուտ:

նյարդերը ն

ոսկրերը ցույց

էլեկտրահարմանհամար նշանակություն

են

տալիս մեծ դիմադրո-

ունեն

նան

խոնավ

օդը,

բինտնամրացնումպարանոցին:

ՏՏ

կոշիկները, խոնավ հագուստը, բաց

դիմադրողականությունունեցող

թույլ

օրգանիզմը:

ընդհանուր երնույթներ, որոնք լինում

հարման ժամանակ առաջանում

են

տվողը պետք է հագնի ռետինե ձեռնոցներ, կոշիկներ, դրանց

են

թեթն ն ծանր: Թեթն էլեկտրա-

ջղաձգական կծկումներ, գլխացավ,

Գլխապտույտ, ցավ կրծքավանդակում, ընդհանուր թուլություն

ն

հնոց:

վածին

տալիսմարմինը սառչելու, ինչպես

գիտակցությունը կորցրել է, թե

ներից,

(«բերան

տեսողության

գիտակցության,զգացողության, լսողության,

համի զգացողության կորուստ, ընդհանուր գրգռվածու-

թյուն Ա ախտաբանական ռեֆլեքսներ, որոնք արդյունք եններգանգային արյան ճնշման բարձրացման:

Պուլսը լինում է լարված, հաճախացած,սրտի տոները խլացած, որոշ դեպքերում լինումէ սրտիշողացող

էլեկտրական հոսանքն ազդում է թափառող նյարդի, շնչառական կենտրոնի

նե

անոթաշարժ մկանների վրա` առաջացնելով շնչառական

կենտրոնիկաթված ն Մեծ

պետք է պառկեցնել -

բերան»,«բերան

ղակի մերսում, շնչելու

չոր --

ոչ,

հնարավորությունէ

սեղմում է կրծքավանդակը ն

էլեկտրական հոսանքն անջատելուց

տեղ ն տալ

արհեստական շնչառություն

քիթ» եղանակով), կատարել սրտի անուղ-

համար տալ

անուշադրի սպիրտ:

Հոսանքով այրված մասի վրա դնում

են

ն ախտահանվածվիրակապ

տեղափոխումբուժհիմնարկ կամ մասնագիտականհիվանդանոց:

էլեկտրահարման ժամանակ առաջացած այրվածքները, եթե կեղ-

տոտված

առիթմիա:

նան

որը

դժվարացնումշնչառությունը: Անկախ այն բանից, թե ախտահարվածը հետո

ն

մի դեպքում չի կարելի դնել հողի մեջ,

ոչ

Ծանր էլեկտրահարմանդեպքում, բացի նշված կլինիկական ախտանշանառաջանում են նան

բա-

ցակայության դեպքում պետք է կանգնի չոր տախտակիվրա: Ախտահար-

էլեկտրահարման ժամանակօրգանիզմում առաջանում են տեղային ն

ցույց

են

ռադիոակտիվնյութերով, պետք է այրվածքի բուժումն անց-

կացնել հիվանդության գաղտնի (թաքնված) շրջանում` ելնելով

ճառա-

գայթման ծանրությանաստիճանից, ն հանդես բերել անհատականմոտեցում:

շնչառության կանգ:

փոփոխություններ է առաջանում արյունատար անոթներում՝

արյունազեղում ն

ուշ

արյունահոսություն:

Օրգանիզմումառաջանում են

նան

մեխանիկական,ջերմային ն քի-

միականփուիոխություններ:

Սրտի առաջնային կաթվածի դեպքում առաջանում

է

սպիտակաս-

ֆիքսիա, իսկ շնչառության առաջնային կաթվածի դեպքում` կապույտ

ասֆիքսիա:

Առաջին օգնությունը Առաջին հերթին ախտահարվածին պետք է անջատել էլեկտրական լարից` պահպանելովանհատականանվտանգությանտեխնիկայի կանոնները: Հոսանքը պետք է անջատել բռնակավորանջատիչից: Օգնություն

Ջրահեղձություն.առաջինօգնությունը Ջրահեղձությանդեպքում շնչառական ուղիները լցվում հեղուկ զանգվածով. դրա

հետնանքով առաջանում են

են

ջրով կամ

շնչառության խան-

գարման (շնչահեղձության) երնույթներ, իսկ շուտափույտ օգնության ցակայության դեպքում շնչառության դադար

բա-

(ասֆիքսիա) ն մահ:

Ախտանշանները:Առաջանումէ շնչառական Կ սիրտ-անոթայինհամակարգերի գործունեության խիստ անկում, կամ նույնիսկ բացակայություն:Վաճախդիտվումէ գիտակցությանկորուստ:Մաշկըն լորձաթաղանթը լինում են գունատ ն կապտած: Բերանի

ն

քթի խոռոչներից արտահոսում է մեծ

քանակությամբ

փրփրախառը,իսկ երբեմն արյունախառնհեղուկ:

Նկ.

Առաջին բուժօգնությունը: Խեղդվածին ջրից

դուրս

բերելուց

75.

Ջրահեղձություն.առաջինօգնությունը

հետո

պետք է նրան կենդանացնելու շուտափույտ միջոցներ ձեռնարկել (նկ.75):

Սահմանային (տերմինալ) վիճակում պետք էձեռնարկվենվերակենդա-

Եթե տուժածի գիտակցությունը տեղն է, պետք է հանվի հագուստը, մաշկը

նացման ամենապարզ միջոցներ, ինչպիսիք են՝ արհեստականշնչառությունը

չորացվի,

(բերանը՝ բերանին,քիթը բերանիմեջ)

չոր

հագուստ հագցվի, մարմինը տաքացվի (փաթաթվիծածկո-

ցով), տրվի տաք թեյ, սուրճ, քիչ քանակությամբալկոհոլ: Եթե խեղդվածն անգիտակից վիճակում է,

բայց

ն

սրտի փակ մերսումը:Արհեստական

շնչառությունսկսելուց առաջ պետք է արձակվենտուժածի կոճակները,շնչու-

շնչառությունն

ու

ղիներըու ստամոքսըազատվենջրից: Դրահամարօգնությունցույց տվողը մեկ

1)խեղդվածին դնել

ոտքի վրա ծնկում է, տուժածինփորի վրա պառկեցնումմյուս ոտքի ազդրին

պատգարակիվրա, գլխամասը ցածր դիրքով, 2)հանել թրջվածհագուստը,

կամ ծնկինայնպես,որպեսզիտուժածիգլուխնու թիկունքըգտնվենցածր դիր-

արձակելկոճակներն

քում,

սրտի աշխատանքը շարունակվում են, ապա

ու

պետք է`

շնչառությունը դժվարացնողկապերը, 3) քթին

ապա զույգ

ձեռքով մի քանի անգամհամաչափ սեղմում է տուժածի մեջ-

մոտեցնելանուշադրիսպիրտովներծծվածբամբակ, իսկ հնարավորության

քին: Այնուհետնշրջումէ վերջինիս,պառկեցնումմեջքի վրա ու թանզիվփաթա-

դեպքում տալ սրտային դեղամիջոցներ (կոֆեին, կամֆորա)

թած մատովմաքրում բերանի խոռոչնու կոկորդըավազից, տիղմից, ջրաբույ-

ն

կատարել

լոբելինի ներարկումներ,4) կատարել մարմնի ու վերջույթներիմերսում ն

սերից ն

շփում դեպի սրտիշրջանը:

Շնչառական շնչառությանու սրտիանուղղակիմերսմանգործողություններին:

այլ

մասերից,իսկայնուհետնանցնում է արհեստաներթափանցված

համակարգրերիգործունեությանվերականգնումիցհեկանու սիրտ-անոթային տո

տուժածին տեղափոխումեն բուժհիմնարկհետագա բուժման ն դիտարկ-

ման համար:

Տ

ո

«Հ

Հ

Հ

թեքությանվրա դեպի փոքր իջեցնումէ ձեռքն այնպես, որ նրա գլուխը լինի է դիրք: Մյուս ձեռքով ցած, նույն ձեռքի մատներով գլխին տալիս ՇՈՒԲ-ի

:

Է

Գիտակցությանկորուստ. շնչառություն ն անոթազարկչունեցողին ցույց տրվող առաջինօգնությունը Վնասված հայտնաբերելու դեպքում պետք է անհապաղ կատարել հետնյալ

գործողությունները առաջին ներփչումը կատարելուց

մաքրել բերանի խոռոչը

մարմիններից, ն կատարել

օտար

հսկիչ ներ-

փչում՝ շնչուղիների անցանելիությունը որոշելու համար: Եթե բաց ղիները, բայց շնչառություն չկա

ն

առկա է պուլսը,

արհեստական շնչառություն, ապահովելով

ապա

րոպե արհեստականշնչառություն կատարելուց հետո

են

շնչու-

պետք է սկսել

րոպեում

հետո

տալ

ներփչում: Մեկ

է հարկավոր ստու-

են, արդյոք, շնչառությունը ն սրտի աշխատանքը: Եթե գել` վերականգնվե՞լ

վերականգնվելեն,

(ԿԱԴ):

ապա

տուժածին բերում

են

կողքի ապահով դիրքի

Խցանված շնչուղիներով վնասված հայտնաբերելիսանհետաձգելի

առաջին բուժօգնություն

կեցնում ցույց

են

ցույց

տալու

հատակին (գետնին)

տվողը մյուս ափը դնում

է

համար վնասվածին զգուշորեն

ն նստում

պառ-

նրա ազդրերին: Օգնություն

վնասվածի կրծոսկրի թրաձն ելունի

ն

պորտի միջն, երկրորդ ափը՝ առաջինի վրա, մատները վեր բարձրացրած

կատարում հրումներ դեպի առաջ նում

են

ու

ներքն: Կատարելով

5-6

ժամանակ

է

օդը

յուրաքանչյուր

մեջքի վրա, ոտքերը բաց` օգնություն ցույց

տվողի մյուս ձեռքին: Ազատ

շնչառություն: կատարել արհեստական

ն շնչառություն չունեցող մանկիկ հայտնաբերելու Գիտակցություն առաջին դեպքում կատարվումէ հետնյալ առաջին բուժօգնությունը. ներօտար փչումը կատարելուցհետո մաքրել բերանիխոռոչը

կատարել

ն մարմիններից

որոշելու հսկիչ ներփչում շնչուղիների անցանելիությունը

բերան-բերան

են համար: Եթե շնչուղիներըբաց են, կատարում բերան-քիթ, (50 մլ): ներփչումներ (րոպեում 35-40 անգամ) այտերի օդի ծավալով

են մինչն ինքնուրույն շնչաԱրհեստականշնչառությունը շարունակում

ռության վերականգնումը: Պուլս

չունեցող վնասված հայտնաբերելուդեպքում անցկացվող

է. առաջին բուժօգնությունն

եկել, կատարում է2 հսկիչ ճերփչում: Եթե հսկիչ ներփչման

ն -պառկեցնելվնասվածինմեջքի վրա հարթ կոշտ մակերեսիվրա,

չի անցնում թոքեր,

-ծնկի իջնել վնասվածիուսերի

5-8

հրումից

հետո

ապա

շարունակում են

ստուգելով

հրումները

շնչուղիների անցանելիու-

բացվել են, իսկ շնչառությունը չի վերականգնվել,

ապա

սկսում

-քատի վրա փաթաթածթանզիվովմաքրել բերանիխոռոչը, են՝ -կատարել 2:հսկիչ ներփչում (եթե շնչուղիները խցանված

են կա-

տարել արհեստական շնչառություն:

Խցանված շնչուղիներով գիտակից մանկիկի հանդիպելու դեպքում կատարվումէ հետնյալ առաջին բուժօգնությունը.օգնողը մանկիկին պառկեցնում է իր մի ձեռքի վրա, ոտքերը բաց, որպեսզի դիրքը կայուն լինի, մի

ն կրծքավանդակին շրջանում գլխին

մոտ,

թյունը) այնքան Ժամանակ,մինչն շնչուղիները բացվեն: Եթե շնչուղիները

պառկեցնում

ներքն: մատով կատարումեն հրումներ կրծոսկրիթրաձն ելունից Եթե Յ-4 հրումից հետո մաքրում են բերանը ն կատարումհսկիչ ներփչում: սկսում են շնչուղիներըբացվել են, իսկ շնչառությունըչի վերականգնվել,

ձեռքի

հրում` մոտե-

վնասվածին գլխի կողմից, մաքրում բերանի խոռոչը ն, եթե օտար

մարմինը դուրս

մեջտեղին: թեթնակիհարվածումէ երկու թիակների են տալիս երեխայինն Եթե այս ձնը չի օգնում, շուռ

լիչ), -կատարել 15 սեղմում ն

Դեմ-

րոներփչում (15:2 փոխհարաբերությամբ)

պեում 4 ցիկլ:

հաշվել սեղմումներըն պուլսի Սեղմումներիժամանակ բարձրաձայն

:

առկայությունը:

շնչառության խանգարումները, ջղաձգությունը, դեմքի

Սրտի անուղղակի մերսման կատարման ճշտությունը ստուգում

են

հետնյալ կերպ՝ սիրտ-անոթայինվերակենդանացման արդյունավետության նշաններն են՝ քնային զարկերակի վրա պուլսի առկայությունը սեղմումների ժամանակ, լույսի նկատմամբ բիբերի ռեակցիայի վերականգնումը, մաշկի

գույնի փոփոխությունը, ինքնուրույն շնչառության նշանների առկայությունը:

Անոթազարկչունեցող մանկիկ հայտնաբերելու դեպքում կատարում են

հետնյալ առաջին բուժօգնությունը. առաջին ներփչումը կատարելուց

մաքրել բերանի խոռոչը

առաջ

օտար

մարմիններից ն կատարել

հսկիչ

ներփչում` շնչուղիների անցանելիությունը որոշելու համար: Եթե շնչուղիները բաց են, կատարվում (րոպեում

35-40

են

կապտությունը

կորուստը: (ցիանոզ),առանձինծանր դեպքերումէլ գիտակցության

որպես առաջինՕգնություն,խորհուրդ Դեղորայքովթունավորվածին, քանակությամբջուր: Այն թուլացնումէ դեղամիջոցի է տրվում տալ առատ քանակությունը: խտություննու քչացնում արյան մեջ դրա ներթափանցելու է ստիպել նրան Եթե տուժածի գիտակցությունըտեղն է, պետք դեպքում էլ պետք է կատարելստամոքսի լվափսխել: Հնարավորության Ստամոքսի լվացման արտազատուկըպետք է պահպանելախ-

ցումներ:

տաբանականքննությանենթարկելու համար: Առաջնակարգ հարկավոր է պարզել դեղորայքի բնույթն

ու

օգտա-

գործվածքանակությունը:

բերան-քիթ, բերան- բերան ներփչումներ

անգամ) այտերի օդի ծավալով (50 մլ)

ն 2

Ալկոհոլայինն նիկոտինայինթունավորում.առաջին օգնությունը

մատով մեր-

սումներ` կրծոսկրի կենտրոնում (135-140 սեղմում), սեղմումների խորությունը` 1,5 սմ: Յուրաքանչյուր ներփչումից հետո մում:

Սեղմումները դադարեցնելու

հայտ գալու

ն

կատարում են

3-4

սեղ-

քնային գարկերակի վրա պուլսը

ի

դեպքում սրտի մերսումը դադարեցնում են, իսկ արհեստական

շնչառությունը շարունակում, մինչն ինքնուրյն շնչառության վերականգ-

նումը:

Ալկոհոլային թունավորումներիդեպքում նկատվում է դեմքի սփրթարյան նածություն, բերանիցալկոհոլի հոտ, պուլսի հաճախականացում,

ճնշման անկում, գլխապտույտ, հոդացավեր, կոմային վիճակներումէլ` գիտակցությանկորուստ, մահ (Նկ.76): Վերջինս հաճախ

ջղաձգումներ,

է պատահումէ մեթիլ սպիրտից,երբ այն սխալմամբօգտագործվում որպես

օղի: Մեթիլ սպիրտի 10 գրամը կարող է մահացու

Դեղամիջոցներով թունավորում. առաջին օգնությունը

Վերոհիշյալ

հաճախակիհանդիպող`

թունավորումը կենցաղում

օրգանիզմիհամար անցանկալի,խիստ վտանգավոր բարդություններիցէ: Դեղորայքային թունավորումները կարող

են

արտահայտվել տարբեր

ձներով: Դրանց ախտանիշներնեն` պուլսի հաճախականության, մարմնի ջերմաստիճանի բարձրացումը, գլխացավերը, գլխապտույտը, ընդհանուր թուլությունը, հանկարծակիվրա հասնող խոր քունը, սրտխառնոցը,սրտի ն

լինել:

չափերի ալկոհոլի օգտագործման դեպքում առավելապես խախտվումէ ուղեղիկի ֆունկցիան: Այդ պատճառովէլ մարդու շարժումՍեծ

ներն

ու

վում

են

քայլքը

դառնում են անկանոն: Ծանր դեպքերումկաթվածահար-

շնչառության,արյան շրջանառությանկանոնավորիչկենտրոնները:

Ալկոհոլի նկատմամբ առավել դյուրազգաց

են

մանկական

ու

կա-

նացի օրգանիզմները:

Ալկոհոլայինթունավորումներիդեպքում առաջին օգնության մեթոդփսխումներ,անուշադրի ներն են՝ թարմ օդի առկայությունը,

առաջացնել

ոՀ

թունավորումներիդեպքում գոլ սպիրտի

Կենցաղայիննյութերով թունավորումներ,առաջինօգնությունը

ջրով լվացում: Շնչառությանկան-

գի դեպքում կատարել արհեստականշնչառություն, ստամոքսի լվացումներ,

տալ

սրտի աշխատանքըկանոնավորողդեղամիջոցները:Ծանր կո-

Այս տիպի թունավորումներըխիստ վտանգավորեն: Դրանք կարող

մային վիճակներում նույնպես նպատակահարմարէ արհեստական շնչա-

են

ռության կիրառումը (տե՛ս արհեստական շնչառություն):

րում՝ վերին շնչառական ուղիների այրվածքներ:

Նիկոտինը թութունի տերնեներումգտնվող թույն է, որն ուժեղ ազդեցություն

է ունենում

ուղեղի

ե

ներքին օրգանների վրա:

Մեծ

քանակությամբ

ծխախոտ ընդունելը` հատկապես սկսնակ ծխողների ղեպքում նում

է

առաջաց-

առաջացնել նան բերանի, ըմպանի, որկորի, ստամոքսի,

որոշ

Կենցաղային թունավորումներն առաջանում են գրգռող (ժավելաջուր, կաուստիկ

դեպքե-

նյութերից

ամանեղեն, մեքենաներ լվացող, կեղտա-

սոդա,

բծեր հանող փոշիներ):

թունավորման երնույթներ` ընդհանուր թուլություն, թքահոսություն,

թթուներով թունավորման դեպքում առաջանում են

ՀՎիմքերով ու

սրտխառնոց, փսխում, նքոցներ: Թունավորվածի բիբերը ճեղացած են,

բերանի, կոկորդի, կերակրափողի ուժեղ ցավեր, շրթունքների, բերանի լոր-

անոթազարկը` դանդաղած: Թունավորվածին պետք է

ձաթաղանթիայտուց,

տալ

մուգ սուրճ,

ապահովել թարմօդի առկայություն,թուլացնել սեղմողհագուստները:

փորլուծություն:

Որպես առաջին օգնություն` թթուներից (օրինակք̀ացախից)

առա-

ջացած թունավորումըմեղմացնելու համար մեկ բաժակ ջրին ավելացվում է մեկ թեյի գդալ

կերակրի սոդա

ն

տրվում տուժածին:Իսկ հիմքերով թունա-

վորման դեպքում (կաուստիկ սոդա, լվացող փոշիներու

լուծույթներ)` ջուրը

քիչ թթվայնացվումէ քացախով, լիմոնի հյութով, լիմոնաթթվով: Մաշկի վրա կենցաղայինթունավորիչներիներգործության դեպքում այդ

հատվածըպետք է

10-15

րոպե պահել հոսող ջրի տակ կամ իրագործել

ջրաողողումներ:

Գազերով(ածխաթթուգազ) թունավորումներ.առաջին օգնությունը Առաջանում օջախի,

են

կենցաղային, վառարանների, նավթավառի,

խողովակների անսարքությունից, մեքենաների

գազատար

գազ-

արտա-

զատած գազերից, առանձին դեպքերում կենսագազերից (շմոլ, ածխաթթու գազ): Գազերով թունավորումներըօրգանիզմում առաջացնում են խոր

բագասական փոփոխություններ. մասնավորապես խախտվում է Նկ.

76.

Ալկոհոլով ն նիկոտինովթունավորումներ.նշաններըն առաջինօգնությունը

նյութափոխանակությունը:

օրգա-

նիզմի ընդհանուր

ՀԷ

Շմոլ գազով թունավորում առաջանում է վառելիքի, քարածխի ոչ

լրիվ այրվելուց, ավտոմեքենաների արտադրած ծխից: Այն անցնելով

Ե

Սնկերով թունավորման դեպքում երկու

անց ի հայտ է գալիս

ժամ

թունավորման առաջին նշաննները ցավ որովայնում, լուծ, սրտխառնոց,

շնչառական ուղիներ`խցանում է դրանք,խափանում Օշ-ի մուտքը դեպի

փսխում, ընդհանուր թուլություն: Ախտահարվում է հատկապես կենտրո-

հյուսվածքներ

նական նյարդային համակարգը, որին բնորոշ է գլխացավը,ականջներում

ն

արյան բաղադրության մեջ առաջացնում թթվածնային

քաղց:

աղմուկը, դեմքի կարմրությունը

Ածխաթթուգազով (Շ0շ) թունավորման դեպքում ները

ցույց

են

տալիս,

որդրա

(հետազոտություն-

1965-ի(պրոմիլ, տոկոսի 1/100

մաս) առկա-

յությունը կարող է առաջացնելթունավորում).օրգանիզմի արյան

գնդիկներիբաղադրության մեջ գտնվող հեմոգլոբինը (ՒԷ|Ե)վեր

է

ցության կորուստ: Առանձին ծանր կոմային դեպքերում առաջանում են մահ:

Գազերով թունավորվելիս, որպես բուժական օգնություն, պետք փոխում

ն

անուշադրի սպիրտի շնչառում, արտահագուստի թուլացում,

անհրաժեշտությանդեպքում կազմակերպելարհեստական շնչառություն:

ն շտապ

տեղափոխում են տուժածին բուժհիմնարկ

մասնագիտականբժշկականստուգման:

Առաջինօգնությունը կենդանիներիկծելու, սողուններին միջատներիխայթելու դեպքում Մարդուն կարող են կծել շները, երբեմն կատուն, վայրի գազանները, թունավոր սարդերը ն այլն:

Հոդվածոտանիների խայթոցից առաջանումեն ընդհանուր թունավորման երնույթներ (դող, գլխապտույտ,սրտխառնոց, բերանի չորություն):

Բարձր գերզգայունությամբ (ալերգիա)

մարդկանց

տառապող

մոտ

այդ

խայթոցներիցկարող է վրա հասնել մահ:

Սննդայինթունավորումներ.առաջինօգնությունը

Հոդվածոտանիների խայթոցների դեպքում, որպես առաջին բուժ-

Սննդային թունավորումների դեպքում առաջին հերթին պետք

է

պարզել օգտագործվածսննդի տեսակը ն քանակը: Դրա մնացուկները պետք է պահել ախտաբանականհետազոտությունների համար: են

նավոր սնկերից,պահածոներից,երշիկեղենից, ոչ թարմ մսեղենից նայլն:

պետք է կատարել

մեղուն, իշամեղուն, կրետը, կարիճը, խայթել օձերը, հոդվածոտանիները` է

միջավայրի տեղա-

Սննդային թունավորումներ ամենից հաաճխ առաջանում

շտապ

ածուխի հաբեր, կաթ

ականջներում աղմուկ, սիրտ-շնչառական անբավարարություն,Գիտակ-

օդ, թարմ

Սննդային թունավորումների դեպքում

ածվում

դեմքի արյունալցումը,կրծքավանդակիշրջանում ցավ, փսխում,

տուժածի համար անմիջապես ապահովել

ձգումները, շատախոսությունըն վերջապես գիտակցությանկորուստը:

ստամոքսի լվացում, առաջացանել փսխում, տալիս են ակտիվացված

Գազերով թունավորման ախտանիշներն են` գլխացավ, գլխա-

ջղաձգումներ,շնչառականկենտրոնիկաթվածահարումն

ջերմությունը, գրգռվածությունը, ջղա-

կարմիր

կարբօքսիհեմոգլոբինի: Դրանով էլ խախտվում է էրիթրոցիտներիթթվածնատեղափոխիչ ֆունկցիան: պտույտ,

ն

օգնություն, իրագործվում է վնասվածք ստացած մասից մատներով կամ

ունելիով խայթի հանումը: Դրանից հետո

այդ

մասը պետք

սպիրտով, եթերով, օդեկոլոնով, լվանալ օճառով

ու

դրա

է

մշակել յոդով,

վրա տեղադրել

սառցակտորկամ պահել սառը ջրի տակ: թու-

Կարիճի թույնը պարունակում է չեզոք բնույթի նյութեր, որոնք հիմնականում ազդում են նյարդամկանայինհամակարգի վրա: Թունավորումն

Հ:

Յէ Հ:

արտահայտվում է ուժեղ ցավով,

որը

կարող

է

պահպանվել 1-24

ժամ:

Առաջինօգնությունը թունավորումների դեպքում

Որպես առաջին բուժօգնություն կարիճի խայթած տեղ անհրաժեշտ է մշա-

կել բուսականյուղով,

ապա

տեղակայել դրա վրա տաք ջեռակ:

Մարդու օրգանիզմի համար առավել վտանգավորեն թունավոր օձե-

րի խայթոցները: Օձի թույնն օրգանիզմի վրա թողնում

է Յ

տիպի

ազ-

դեցություն.

Դրանքառաջացնումեն շնչական շարժիչ 1)Նյարդաթունաբանական:

մկանների, գլխուղեղի անոթաշարժիչ կենտրոններիկաթված: Այս տեսակի

թույն է

արտադրումկոբրան:

2) Վեմոռագիկ: Այս թույնը մակարդում

է

արյունը

ու

խայթած մասում

թողնում այտուցաուռուցքայիննեկրոզի հետնանք: Նմանատիպ թույն

են

պարունակումիժերը: Յ)Խառը տիպի թույն:

Սա

հեմոռագիկ

ն

նյարդաթունաբանական

ազդեցությամբ օժտված համակցված թույն է:

Օձերի խայթոցի դեպքում, որպես աոաջին բուժօգնություն, կարելի է կատարել

վերքից՝10-15 րոպե բերանով թույնի հետծծումը: Դրա շնորհիվ

հնարավոր

է

դառնում 30-5046-ով

հետ

թունավորման աստիճանը: Օգնության

քաշել թույնը

նման

ձնը պետք է

ու

թեթնացնել

իրականացնել

առանց մտավախության,քանի որ բերանի խոռոչ, ստամոքս ընկնող օձի

թույնը դառնում է բացարձակ անվտանգու թունավորում չի կարողառա-

ջացնել: Օձի խայթոցիդեպքում ալկոհոլի օգտագործումըլրիվ հակացուցված է:

Սուր թունավորումներնօրգանիզմի համար վտանգավորերնույթներից են:

Օրգանիզմիթունավորմանպատճառներըբազմաբնույթեն: Դրանք կարող

են

առաջանալարտադրական,մասնագիտականբնույթի գործունեությունից,

կենցաղայինքիմիականնյութերից(ացետոն, ներկանյութեր,նավթաքլորոֆոս, լին), դեղամիջոցներից(հանգստացնողթմրադեղեր,մկնդեղայինմիացություն-

սնդիկ ու ներ, հակահիստամինայինպրեպարատներ,

դրա

միացությունները,

կալիումի գերօքսիդ), անորակ սննդից, ալկոհոլից (մեթիլ սպիրտ), գազերից

(ածխաթբուգազ, լուսագազ), շրջապատիբույսերից,մրգերից,դրանց պահածոներից,թունավորսնկերից: Ըստ

թունավորումներըլինում են. միջավայրիազդեցության`

1) էկզոգեն,երբ օրգանիզմիվրա թույնըներգործումէ դրսիմիջավայրից,

2) էնդոգեն, երբ թունավորմանպատճառ են դառնում օրգանիզմի

փոփոխությունները:

ներսի միջավայրի ախտաբանական

Արտաքին՝ էկզոգենմիջավայրիցթունավորնյութերնօրգանիզմեն

թա-

|

փանցում 3 ճանապարհով,ա) բերանով սննդային, դեղորայքայինթունավո|

րումներ, բ) ինհալացիոն շնչառական ուղիներով գազերով, արտադրական :

(տոկսիկ գազերով) թունավորումներ,գ) մաշկաբնույթիարտազատուկներով

ծածկույթի չպաշտպանվածմասերով օրգանիզմ անցնող թունավոր նյութերով թունավորում:Սրանց թվինդասվումեն դեղորայքայիններարկումների,միջատների, սողուններիխայթոցիցառաջացածթունավորումները:

Թունավորման հիմնական ախտանիշներն են` մարսողական ֆունկցիայի ընդհանուր խանգարումը, որովայնի շրջանում ցավերը, սրտխառ-

նոցը, փորլուծությունը, գլխացավերը, ջղաձգությունը, սիրտ-անոթային,

շնչառականհամակարգերիֆունկցիոնալ խախտումները ն այլն: Թունավորման պատճառները պետք է բացահայտվեն անմիջապես: Կասկածելի նյութերը պետք է ենթարկվենմանրազնինքննության:

Ջերմահարում ն արնահարում. առաջինօգնությունը

Խորհուրդներ`տարբեր բնույթիթունավորումներիժամանակ »

Առաջացնելարհեստականփսխում:

»

Շնչառության կանգի դեպքում իրագործել արհեստական շնչա-

Ջերմահարում

ռություն:

Բացահայտելթունավորմանպատճառը:

»

Թունավորվածսննդի կամ այլ նյութի մնացուկները պահել ախտա-

բանականքննության համար: դրա

օգտա-

գործմանքանակը(քանի հատ) ն չափը:

վրա`վերին շնչառական ուղիների

հնա-

րավոր խցանումներիցխուսափելու համար: »

տալ

կենտրոնական նյարդային համակարգի

են

Ուժեղ տաքացած, տոթ սենյակներում, բնակարանում,արնի կիզիչ ժամերին, -32-34"Շ-ի առկայությանդեպքում,դրսի ստվերում անգամ կաէ խախտվել օրգանիզմի

գործունեությունը,

ե

ջերմակարգավորիչմեխանիզմներինորմալ

մարդու մոտ տեղի են ունենում

ջերմահարման կամ

արնահարմաներնույթներ:

Փսխումներ կատարելիս,եթե տուժածը պառկած վիճակում է, լինել նրա գլուխը թեքել կողքի

զգույշ,

պրոցեսներն իրագործվում

րող

Պարզաբանել դեղորայքի ազդեցության բնույթը,

»

արնահարում:Օրգանիզմի ջերմականոնավորման

բարձրագույն բաժնիգ̀լխուղեղի ն նրա կեղնի կողմից:

»

»

ն

Գազերով թունավորվածինանմիջապես տեղափոխել թարձճ օդ,

նրան շնչառելու (2-3 անգամ) անուշադրիսպիրտովթրջվածբամբակի

Ջերմահարման ու արնահարմաննշաններըգրեթե նույնն են: Դրանց դեպքում բարձրանում է մարմնի ջերմաստիճանը, արագանում շնչառությունը, սրտի աշխատանքը, կարմրում է դեմքը, նկատվում է

առատ

քրտնարտադրություն, օրգանիզմի ընդհանուր թուլություն, ուժեղ գլխացավ, գլխապտույտ, ականջներում աղմուկ, ծարավի զգացում, առանձին ծանր դեպքերում գիտակցությանկորուստ: Վերջինս ավելի հաճախ նկատ-

խծուծ: »«

Տուժածին անմիջապեստեղափոխել թարմ օդով միջավայր:

»

Արագդիմել կամ խնդրել դիմելու «Շտապօգնություն»ծառայությա-

նը, կամ էլ տուժածին տեղափոխելմոտակա բժշկականհաստատություն:

վում է երեխաներիմոտ:

Արնահարմանհիմնական պատճառն արնի ուլտրամանուշակագույն Ծառագայթների ազդեցությունն է մարդու գլխի վրա: Այս դեպքում գլխուղեղի անոթներըգերմատակարարվումեն արյան մեծ քանակությամբ (հիպե-

րեմիա), որի հետնանքով էլ բարձրանում է ներգանգային ճնշումը,

ու

խախտվում են ջերմականոնավորիչ կենտրոններինորմալ ֆիզիոլոգիական գործունեության մեխանիզմները: Արնահարման ու ջերմահարման դեպքերում առաջին օգնության

թոդները նույնն

են:

Դրանց դեպքերում տուժածին

արագ

մե-

պետք է տեղա-

փոխել ստվերոտ, հով տեղ, պառկեցնել, հեռացնել, արձակել ավելորդ, սեղմող շորերը: Գլխի, սրտի, պարանոցի, ողնաշարի շրջաններում հար-

կավոր է տեղակայել

սառը

ջրում թրջված շոր, "

այդ

մասերում կատարել

տեղակայել սառը ջրաշփումներ, 2-3

Հ

-հեռացնել բերանից շարժվող պրոթեզը, փսխման զանգվածը, շուռ

կոմպրեսներ,սառցակտորներ:Տուժածին

անգամ տալիս են շնչելու անուշադրի սպիրտովթաթախվածբամբակ:

Վաճախակի`փոքր քանակությանբ, կարելի

է տալ

ջուր:

սառը

Արնահար-

տալ

կողքի վրա, տալով կողքի ապահով դիրք (ԿԱԴ), որպեսզի փսխման

զանգվածը դուրս

ման, ջերմահարման առանձին ծանր դեպքերում, երբ տուժածը կորցրել է

էպիլեպտիկ նոպա. առաջին օգնությունը

գիտակցությունը,պետք է կիրառել արհեստականշնչառություն: Արնահարումից,ջերմահարումից հետո` է

ամսվա ընթացքում, պետք

օրգանիզմը պահպանել կտրուկ տաքացումներից:

գիտակցությանկորուստ,

Ջղաձգություններ.առաջին օգնությունը մկանային կծկումներ

են, որոնք հիմնականումուղեղում չվերահսկվող էլեկտրական ակտիվու-

թյան հետնանքեն: Ջղաձգության պատճառներըտարբեր նում

են

էպիլեպտիկ նոպային բնորոշ թեքվում է

Ջղաձգությունները հանկարծակի առաջացող

են:

հոսեն.

Ամենից հաճախ առաջա-

էպիլեպսիայի, արյան բարձր ճնշման (հիպերտոնիայի), սրտային

հիվանդությունների,ուղեղի ուռուցքի, ուղեղի կաթվածի, տարբեր վնասվածքների ժամանակ, էլեկտրահարումից, ջերմահարումից, մեծ չափաբաժիններով դեղեր ընդունելուց, իսկ երեխաներիմոտ հիմնականում բարձր

ապա

են

սկսում

հետնյալ նշանները` հանկարծակի են

մկանայինկծկումները. գլուխը

մի կողմի վրա, բերանից գալիս է փրփրանման, վարդագույն

թուք:

Դեմքը կապտում է, բիբերի ռեակցիան լույսի նկատմամբբացակայում է: Նոպան սովորաբար տնում է

1-3

րոպե, այնուհետն

նա

քնում է, իսկ

արթնանալուց հետո ոչինչ չի հիշում:

Առաջին օգնությունը: Չի պետք է

պառկեցնել` հեռու

հիվանդին տեղափոխել, միայն կարելի

վտանգավոր սուր իրերից, արձակել սեղմող

հագուստները, ատամների արանքը դնել ծալած թաշկինակ կամ կտոր,

որպեզի լեզուն չկծի:

ջերմությունից: Նման

վիճակում գտնվող մարդկանց պետք

է անհապաղ ցույց

տալ

բուժօգնություն: Այսինքն՝ -եթե հիվանդը զգում է,

որ

պետք է ընկնի, կամ սկսում է ընկնել,

հարկավոր է պաշտպանել նրան ընկնելուց, պառկեցնել գետնին կամ հատակին. -հեռացնել մոտակայքում գտնվող սուր

-գլխի տակդնել բարձկամ իր շորերը.

ն

պինդ առարկաները.

գտնվող. շրջանում

-արձակել սեղմողկապերը,հատկապեսպարանոցի

ՀՏ ՞

ԲԱՌԱՐԱՆ

թարախիկուտակում՝ օրգանիզմի սահամանափակ տարածությանմեջ ուղեղի թարախակույտ ԱԳՈՆԻԱ -հոգեվարք.օրգանիզմիմահամերձ,հոգեվարքայինվիճակ

ԱԴԱՊՏԱՑԻԱ

հարմարում, համապատասխանեցում.օրգանիզմի կամ առանձին օրգանների հարմարումը նոր գրգռիչների, շրջապատող միջավայրի նոր պայմաններին ԱԷՐՈԲ օդակյաց

ԱԿԼԻՄԱՏԻԶԱՑԻԱ

կլիմայահարմարում. արյան շրջանառության, շնչառության, ներզատական, նյարդային ն այլ համակարգերի,օրգանների հարմարումը շրջապատող նոր կլիմայականպայմաններին

ԱՄՊՈՒՏԱՑԻԱ

անդամահատում ԱՆԱԷՐՈԲ անօդակյաց

ԱՆԵՍԹԵԶԻԱ

անզգայացում. զգայության լրիվ բացակայություն

ԱՆՈՄԱԼԻԱ

օրգանիզմի զարգացման պրոցեսներում բնականոն ընթացքից շեղում. տվյալ տեսակինոչ բնորոշ հատկություններիդրսնորում

ԱՆՏԻԲԻՈՏԻԿ

հակաբորբոքայյին

ԼՈՒԾՈՒՅԹ

ԱՆՏԻՍԵՊՏԻԿ

հականեխիչ լուծույթ ԱՆՈՒՐԻԱ անմիզություն. միզարտադրությանբացակայություւն ԱՈՐՏԱ մայր զարկերակ ԱՊՆՈՒ- շնչադադար ԱՌԻԹՄԻԱ ոչ ռիթմայնություն.օրգանիզմի տատանողականպրոցեսների(սրտի կծկումների, շնչառության հաճախականության ն այլն) օրինաչափությունների խախտում ԱՍԵՊՏԻԿ -վարակազերծ, մանրէազերծ ԱՍՖԻՔՍԻԱՍ շնչահեղձություն. ախտաբանականվիճակ. առաջանում է օրգանիզմում սուր թթվածնային քաղցի ու հյուսվածքներում ածխաթթու գազի կուտակմանհետնանքով - լարվածության կորուստ. մկանային համակարգի, նյարդային կենտրոնների, ամբողջական օրգանիզմի ֆունկցիոնալ կարողությունների թուլացում, նվազում ԱՏՐՈՖԻԱ հյուսվածքի,օրգանի չափերի փոքրացում. առաջանում է դրանց անբավարար սնուցմամբ ու որակական փոփոխությունների հետնանքով ԱՖԵԿՏ հոգեկան կարճատն պոռթկում, գերզայրույթ. լինում է ֆիզիոլոգիական (ընթանում է առանց գիտակցության կորստի) ե ախտաբանական (կարող է ընթանալ գիտակցությանկորստով): Բնորոշ է անկայուն նյարդայինգործունեությամբօժտված մարդկանց

ԱԲՍՑԵՍ

չ

ԲՋԻՋ

բոլոր

-

-

ԱԲՍՑԵՍ ՈՒՂԵՂԻ

կենդանիների, բույսերի կառուցվածքի նվազագույն միավորը ն կենսագործունեության հիմքը, որն ընդունակ է ինքնուրույն գոյության, զարգացման, վերարտադրման

-

-

-

-

-

-

-

-

նեկրոզ, պրկախտ.հյուսվածքի, օրգանի մահացում ժառանգակիր. քրոմոսոմներում հատուկ դասավորությամբ ժառանգական գործոններ,որոնցով պայմանավորվումէ ժառանգատիպը

ԳՐԱՆՈՒԼՅԱՑԻՈՆ ԲՋԻՋՆԵՐ

բջջային հատիկներ.օրգանիզմի մի շարք բջիջների (արյան սպիտակ գնդիկների որոշ տեսակներ, գեղձային բջիջներ) պրոտոպլազմայումեղած հատիկանմանգոյացություններ

ԳԱՆԳՐԵՆԱ

ԳԵՆԵԶ

-

-

-

ԴԵՀԻԴՐԱՏԱՑԻԱ

-

--

ոսկրածուծն այլն կապաբանություն, վիրակապություն. գիտություն կապաբանու-

ԴԵՍՄՈՒՐԳԻԱ

-

թյան մասին

-

-

-

-

ԱՏՈՆԻՍ -

-

հիդրատացիայիփուլում առաջացածերնույթներիմեղմացում,

արյան կազմի ն արյան շրջանառության նորմալացում ն այլն

ԴԵՊՐԵՍԻԱ

ընկճվածություն, ընկճում. առանձին կենսականցուցանիշների անկում ԴԵՊՈ օրգանիզմում անհրաժեշտ նյութեր (արյուն, հանքային տարրեր) պահեստավորող օրգաններ ն հյուսվածքներ` ենթամաշկ, լյարդ, փայծաղ,

-

-

-

ԴԵՖԵԿՏ

արատ

-

ձնափոխում, ձենափոխություն.որնէ օրգանի կամ մարմնամասի բնականոնձնի, կամծավալի խախտում ԴԻՍԹՐԵՍ բացասականզգացմունքներիցառաջացածսթրեսայինվիճակ ԴԻՍՊՆՈՒ այրան բաղադրությանմեջ թթվածնի պակասության հետնանքով շնչառական պրոցեսի խանգարումներ ԴԻՈՒՐԵԶ օրամեզ. օրվա ընթացքում օրգանզմի արտազատված մեզի քանակություն ԴՈՆՈՐ փոխներարկմաննպատակովարյուն տվող անձ

ԴԵՖՈՐՄԱՑԻԱ

-

-

-

-

-

ճկուն, առաձգական օրգանիզմի վրա արտաքին միջավայրից ներգործություն էՄԲՈԼԻԱ ՕԴԱՅԻՆ- արյունատարանոթիխցանում

էՆՑԵՖԱԼԻՏ

գլխուղեղի վարակիչ հիվանդություն, որն առաջանումէ գլխուղեղ մանրէներիներթափանցմանպատճառով

էՆՖԻԶԵՄԱ ՎՆԱՍՎԱԾՔԱՅԻՆ

-՝փքանք, փքուռուցք, օդակուտակ. ախտաբանական վիճակ, որի դեպքում որնէ օրգանում առկա է օդի մեծ քանակություն կամ որնէ հյուսվածքում օդ է կուտակվում, որը բնական պայմաններումչի լինում

էՎԱԿՈՒԱՑԻԱ

տարհանում

էԼԱՍՏԻԿ

էԿԶՈԳԵՆ

-

-

-

-

-

«»ի»`

«ռիթ»

ԹՐՈՄԲ

արյունատար անոթներում, սրտի խոռոչներում տարբեր պատճառներից առաջացող արյան մակարդուկ: Արյունահոսության դեպքում ունի նան արյան հոսքի կասեցման,պաշտպանականնշանակություն

-

ԻՆՏՈԿՍԻԿԱՑԻԱ

ԻՆՖԵԿՑԻԱ

ԻՇԵՄԻԱ

վարակ տեղային սակավարյունություն: Օրգանիզմի որնէ շրջանի (հյուսավծք, օրգան) արյունամատակարարմանքչացում: Առաջանում է այդ մասի զարկերակիսեղմման, մասնակի կամ էլ լրիվ փակման հետնանքով

-

ԼԵՅԿՈՑԻՏՈԶ

ԿԱՊՍՈՒԼԱ

ԿԼԵՌԼԱՅԻՆ

ԿԾԱՆՔ

ԿՈՄԱ

-

թունավորնյութերովօրգանիզմիթունավորում

-

-

արյան բաղադրության մեջ լեյկոցիտներիքանակի ավելացում

-

պատիճ սոսնձային կապ ախտաբանականփուիոխություններիպատճառով հոդի շարժումների սահմանափակում: Մկանների տնական, երբեմն էլ անվերադարձ -

ԿԱՊ

--

կարծրացում

-

ԿՈՄՊԵՆՍԱՑԻԱ

ն

համակցված

--

առողջաբանություն, առողջագիտություն. գիտություն առողջության մասին, որն ուսումնասիրում է արտաքին միջավայրի տարբեր գործոնների ազդեցությունը մարդու առողջության, աշխատունակության ն կյանքի տնողությանվրա

ՀԻԴՐԱՏԱՑԻԱ

վնասվածհյուսվածքներումնյարդային վերջույթներիռեակցիայի պատճառով անոթների թափանցելիության մեծացում, որի հետնանքով անոթներից դուրս է գալիս հեղուկ զանգվածը` հյուսվածքներում առաջացնելովայտուց, բորբոքային երնույթներ ն թարախ

ՀԻՊԵՐՏՈՆԻԱ

գերլարում, գերճնշում. արյան ճնշման ն անոթների լարվածության կայուն բարձրացում` այն կարգավորող մեխանիզմներիախտահարմանհետնանքով

ՀԻՊՈԴԻՆԱՄԻԱ

թերշարժունություն. օրգանիզմի շարժումների ընդհանուր ծավալի փոքրացում

ՀԻՊՈՔՍԻԱ

թթվածնաքաղց. հյուսվածքներում, բջիջներում թթվածնի քանակության նվազում

ՀԻՊԵՐՏՈՆԻԱ

գերճնշում. այրան ճնշման ն անոթների լարվածության համեմատաբար կայուն բարձրացում

ՀԻՊՈՏՈՆԻԱ

թերճնշում, թերլարում. ախտաբանականպատճառներովառաջացած արյունատարանոթներիպատերի լարվածությանանկում

ՀՈՄԵՈՍՏԱԶ

օրգանիզմի ներքին միջավայրի կենսաբանական ցուցանիշների հարաբերականհաստատություն -

-

-

-

-

-

-

գիտակցության կորուստ կյանքին սպառնացողվիճակ: Արտահայտվում է սրտի, շնչառության ն այլ կենսաբանական ֆունկցիաների խանգարումով: Ուղեկցվում է գլխուղեղի կեղնի ն ենթակեղնային գոյացությունների ուժեղ արտահայտվածարգելակմամբ

ԿՈՄԲԻՆԱՑՎԱԾ

վ

ՀԻԳԻԵՆԱ

փոխհատուցում. կոմպենսատոր մեխանիզմներիհաշվին վնասված օրգանի կամ ֆունկցիայի լրիվ կամ մասնակիվերականգնում

ԿՈՄՊԼԵՔՍ

համալիր

ԿՈՆՍԵՐՎԱՏԻՎ

ոչ վիրահատականեղանակ -

-

-

-

մերսում առավելագույն

ՄԵՆԻՆԳԻՏ

ուղեղապատյանիբորբոքում. ուղեղի կակուղ պատյանիբորբոքում ՄԻԿՐՈԲ մանրէ

ՄԻԿՐՈՖԼՈՐԱ

միկրոֆլորա

ՄԻՈԳԼՈԲԻՆ

մկանային սպիտակուց ՄԱՍՍԱԺ

-

ՄԱՔՍԻՄԱԼ

-

--

'

-

-

-

ՀԵՄԱՏՈՄԱ

արյունուռուցք, արյունազեղված այտուց. արյունահոսությանհետնանքով հյուսվածքներում արյան ուռուցքանման սահմանափակ

-

ՆԵԿՐՈԶ

կուտակում՝ լցված արյունով

ՀԵՄԱՏՈՒՐԻԱ

արյունամիզություն

ՀԵՄՈԴԻՆԱՄԻԿԱ

արյան շարժում. արյան շարժումը արյունատար անոթներում ն

ՆԵՅՐՈՆ

ՀԵՄՈԹՈՐԱՔՍ -արյունեզեղմանհետնանքովարյան կուտակումկրծքանվանդակի

ՇՈԿ

-

-

-

մեռուկ. հյուսվածքի առանձին հատվածիմեռուկացում նյարդաբջիջ. նյարդային համակարգի ֆունկցիոնալ ե ձեաբանական միավոր

-

սրտում

ՀԵՄՈԼԻԶ

խոռոչում խոռոչում

արյունալուծում,արյան կարմիրգնդիկների քայքայում

ՀԵՄՈՍՏԱԶ

արյունականգ.արյան հոսքի դադարում

ՀԵՄՈՖԻԼԻԱ

արյան անմակարդելիություն -

ՇԻՆԱ

-

-

բեկակալ ախտաբանական երնույթներիընդհանրություն.առաջանումէ չաւիազանց ուժեղ, անբնականգրգիռների ազդեցությամբ. կյանքի համար մեծ վտանգէ ներկայացնում

-

-

ՊԱԹՈԼՈԳԻԱ

-

գիտություն հիվանդությունների, հիվանդածինվիճակների մասին ախտաբանական

ՊԱԹՈԼՈԳԻԱԿԱՆ

-

ՀԱՐ

Օշ

լուծանք. կամային շարժումների կարողության ամբողջականկորուստ կամային շարժումները լիարժեք կատարելու հնարավորության,կարողության թուլացում

ՊԱՐԵՆԽԻՄԱՏՈԶ

ՕՐԳԱՆՆԵՐ

պարենխիմատոզօրգաններն են՝ լյարդը, փայծաղը, թոքերը, երիկամները

ՊԵՐԻՍՏԱԼՏԻԿԱ

գալարակծկանք.աղիների գալարակծկանք

ՊԵՐԻՏՈՆԻՏ

որովայնամզիբորբոքում

ՊԵՐԻՖԵՐԻԱ

ծայրամաս ՊԱՐԱԼԻԶ

ՊԱՐԵԶ

-

-

--

-

-

-

ՖՈՒՆԿՑԻԱ

գործառույթ. օրգանիզմի, օրգանի, հյուսվածքի, բջջի ճեության դրսնորումները ՖԱԼԱՆԳ -վերջույթի մարմնամաս

ՖԱՆԵՐԱ

-

-

կենսագործու

նրբատախտակ

ՖԻԶԻՈԼՈԳԻԱԿԱՆ բնախոսական ՖԻԿՍԱՑԻԱ ամրակցում, ամրակայում,գամում -

-

ՖՈՒՆԿՑԻՈՆԱԼ

-

գործառութային

բախում գունավորում

ՊՐԵՊԱՐԱՏ

պատրաստուկ

ՊՐՈՅԵԿՑԻԱ

դիրք ՊՈՒԼՍ երակազարկ

ՊԵՐԿՈՒՍԻԱ

-

ՊԻԳՄԵՆՏԱՑԻԱՍ

-

--

-

-

Կ ներքին օրգաններում ախտածին միկրոօրգանիզմների զարգացում ՍԻՄՊՏՈՄ ախտանշան.հիվանդությանախտանիշ ՍԻՆԴՐՈՄ համախտանիշ.ախտանշաններիամբողջություն

ՍՏԱՆԴԱՐՏ

չափանիշ,տիպօրինակ ՍՏԵՐԻԼ ախտահանված, վարակազերծ

ՍԵՊՍԻՍ

այրան

-

-

-

-

-

ՎԻՏԱՄԻՆ

օրգանիզմի բնականոն աճի, զարգացման համար խիստ անհրաժեշտ Քիմիականօրգանականնյութ

-

սահմանային վիճակ. տարբերում են նախահոգեվարքային, հոգեվարքային ն կլինիկականմահվան վիճակներ ՏՈՆՈՒՍ լարում, լարվածություն. նյարդային կենտրոնների մկանների, անոթների լարվածություն՝ երկարատնհոգնածությամբ չուղեկցվող դրդված վիճակ

ՏՈՔՍԻԿՈԶ

թունավորում ՏՈՔՍԻՆ թույն ՎԻՃԱԿ

ՏԵՐՄԻՆԱԼ

-

--

-

-

ՏՐԱՎՄԱ

-

վնասվածք վնասվածքային

ՏՐԱՎՄԱՏԻԿ

ՑԻԱՆՈԶՁ

-

-կապտուկ

ՕՍՏԵՈՄԻԵԼԻՏ

ոսկրածուծաբորբ,ոսկրածուծի բորբոքում. առաջանում է ոսկրածուծը թարախայինմանրէներովախտահարվելիս -

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

Առաջին օգնության հիմունքներ: Հայկական կարմիր խաչի ընկերություն, Երնան, 1999: ԳրիգորյանՀ.Մ. նախակլինիկականպարապմունքներվիրաբուժությունից,

1988: Երնան,«Մանկավարժ», Բույանով Վ.Մ., Առաջին բուժօգնություն,Երնան, «Զանգակ-97», 2003: 2009: Դանիելյան Ի.է, ՆարիմանյանՄ.Զ.,Առաջինբուժօգնություն,Երնան, իրավիճակներում, Մինչբժշկականօգնությունը բնակչությանը արտակարգ

Երնան, 2007: բժշկություն: Մխոյան Գ.Գ., Եղիազարյան Մ.Ի., Արտակարգիրավիճակների Երնան, 2005:

Առաջին բուժօգնության նպատակները, խնդիրները սկզբունքները...

ւււ

ւու...

Է/քՇ ԽՇՈՍԱՍԻեւ

Այջքածիե Ր.Ճ. /ԹՕՈՈՈՕ»ԿԵ:6

ՇՕՇՈՕՔԻսՔ.

ԵՅոՅՇոքօՓ. հ., ԽՍԽՇե,

1998.

1999.

Անա

ԱԱ

ԱԱ

Շնչառությանխանգարումներ... Մահվան նշաններ...

Ճ.Ռ., ՇՕեօՑ Շ./.

ԱԱԱ ԱԱ ԱԱՎԱԱԱ ԱԱ

ՆԱԱԱՂԱԱՂԱկկԱ

կանն,

Գիտակցությանխանգարումներ,ուշագնացություն........................

«Լույս», 1984: ՇՕօՑ

ԼԱ

Շնչուղիների իԽցանում,

2003. Օքօե6»,քո.

ԱԱ

ընդհանուր

ե

Գաղափարօրգանիզմի կենսագործունեությունըապահովող ֆունկ-

Ուսումնական ձեռնարկ բուժքույրերի պատրաստմանհամար, Երնան, ՈՕԽՕԱլԱ ոքս ՈՈքՅՅԽՅ».

ԽՏՈԱԱՍԻՇԽ"ՕԱ

ՕԽՅՅՁԻոսՑ ՈՏքտՕԱ

10.

Առաջաբան

ւււ.

Լու.

ւււ...

ւեւ.

ԱԼ նակա նասաեսաաննա սան աակ22 ԼԱՎԱՆԱ ՆԱ ԱԱԱՂԱԿԱ ԱԱ ԱԱկԱնեԱ նԱնն 27 ւււ...

ԱԱ

ե

ԱսԱԱԱաաաականկամաակնան

ԱՆՎԱ

ՂԱՂ

նակն

ԱԱԿ

ՂԱՂ

Վնասվածքներ.դրանց տեսակները, առաջինբուժօգնությունը.........

Տրավմատիկ կամ վնասվածքայինշոկ. առաջացմանպատճառները,

առաջինօգնությունը

Վերակենդանացում (ռեանիմացիա). դրա մեթոդները Առաջին օգնությունը

փափուկ հյուսվածքների, հոդերի

վնաս-

ԼԱՎԱ ՎՆԱ ԱԱԱԴԱԱ ԱԱ ՎԱՆ ԱԱ կԱկական Ա նաԱ անսաս Դեսմուրգիա(կապաբանություն).. ւււ. ԱԱԱ աակնանԱս նա 57 Մարմնիտարբերմասերինդրվող կապյեր..1 նանան 71 վածքներիդեպյքում... ւււ.

ԱՂ

ու...

Ա

ՆԱս

Աս

111111

Սամանակավոր(փոխադրական) անշարժացում.

ւեւ,

Վերքեր. դրանց բնութագիրը, տեսակները,առաջացածբարդությունները, առաջին օգնությունը

Առաջին օգնությունը գանգի, գլխուղեղի փակ վածքների դեպքում...

Լ...

ԱՎԱ

ն

ողնաշարի վնաս-

ՎԱԱԼ ԱԱ ԱԱ ԱԱ ԱԱ ԱԱ Աաաա նանան նաս,

Առաջինօգնությունը պարանոցի, կրծքավանդակին կրձքախոռոչի օրգաններիվնասվածքներիդեալքում....ւ Կրժքավանդակիփակվնասվածքներ... ւււ.

ւււ.

Լ.Լ,

ՎԱԿԱԱ կԱ կաԱկնաակն: ԱԱ ԱՆԱ աԱ նԱ աաա աաան

Կրծքավանդակիբաց վնասվածքներ կ. դրանցբարդությունները.......

2ԱՏՏ»-

Առաջինօգնությունը կրծքավանդակիոչ թափանցող վերքերի ն փակ ժամանակ... այնեմոթորաքսի

ւււ

Ասո ԱանԱ ԱԱ Աաաա Ակա ԱԱ ականն նան121

ԱԱ

աաա

Առաջինօգնությունըորովայնի, որովայնախոռոչին կոնքի օրգանների վնասվածքներիԺամանակ...

Ամո

աաա

աա

աոատ

աւա

Առաջին օգնությունը կոմբինացված (համակցված) վնասվածքների

ՌԵԱլքՈԼՄ..

աաակ

1.

աաա ոա

Ոսկրերի կոտրվածքներ.տեսակները,առաջինբուժօգնությունը.......

Ոսկրերի բաց

ն

/Սորհուրդներ՝տարբերբնույթիթունավորումներիԺամանակ............

Ջերմահարումն

արնահարում. առաջին օգնությունը......................

Ջղաժգություններ,առաջինօգնությունը...

աաա

էպիլեպտիկնոպա. առաջին օգնությունը...

ամաաաաակաանմաննաաա

աաա

Առաջինօգնությունըթունավորումներիդեպքում............................

Բառարան...

Լա...

Գրականությունը...

աաա աաա աաամանանան,

աակ

աաա

աաա

աաա

աաա

փակ կոտրվածքներ`զուգորդված ճառագայթային

հիվանդության եմ.

ււ...

ԱԱԱ

ԱԱ

ԿԱՂԱ

ԱԱՂԱԱԱԱԱԱ

ԱԱԱնն Անաս նանն ննա151 ս

Արյունահոսություն. տեսակները, առաջին Օգնությունը արտաքին

ն

Անաս ՆԱ ՂԱԱ ՆԱ Անկա նաԱ նաԱ կԱն նաԱ Անանն նան 166

ներքինարյունահոսությանդեպլյթում..ԼԼ ւււ.

Տրավմատիկտոկսխկոզ.. ւււ.

ԱակասԱաակասըը

Վնասվածքային(որավմատիկ)շնչահեղծուկ (ասֆիքսիա)...............

ա 171 նԱսԱսնակառ Աս աակ Անան անա,180

Առաջինբուժօգնությունը այրվածքներիդեպյքում.. ւււ.

Ցոտահարությունն ընդհանուր սառեցում...

Լունա

Առանձինմարմնամասերիվնասվածքներ... ւմն

ԱռաջինՕգնությունըդժբայստ դեպքերի նե հանկարծակիհիվանդու-

Լ.Ա ՂԱԱ ՆԱՆԱ նաաաանն անը195 ում

թյունների ժամանակ.էչեկտրահարում. ւււ.

ՁՋրառհեղժծություն. առաջինՕգնությունը...

Գոտակցությանկորուստ. շնչառություն ցույց

տրվող առաջինօգնությունը.

Լւ.

ւււ

Աաաա

անոթազարկ չունեցողին

ն

Ավակնաաան `

ւու

ււ.

ԱՆԱ

նաԱ

կԱ

ամեն

Դեղամիջոցներովթունավորում. առաջինօգնությունը.....................

թունավորում.առաջին օգնությունը...... Ալկոհոլայինն նիկոտինային

Կենցաղայիննյութերով թունավորում. առաջին օգնությունը.............

Գազերով(ածիսաթթու)գազով թունավորում. առաջինօգնությունը....

Սննդայինթունավորումներ.առաջինՕգնությունը...........................

Առաջինօգնությունը կենդանիներիկծելու, սողունների, միջատների խայթելու դեպքերում.առաջինօգնույթյունը.1 1...

`

ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

ՀԱԿՈԲ ՄԱՆՈՒԿԻ

Առաջինբուժօգնություն

(ուսումնականձեռնարկ)

Խմբագիր՝

կենս. գիտ. թեկ.

Գրախոսողներ` բժշկ. գիտ. դոկտոր կենս. գիտ. դոկտոր`

Տպագրությունը՝ «Ռեզոգրաֆ»: Ծավալը՝

մամուլ:

Տպաքանակ՝150:

Մ.

Իսաջանյան

Ջ.Սարգսյան Ջ.Սարգսյան