Երկեր չորս հատորով հատոր 2 - Պլատոն

ՊԼԱՏՈՆ ՀԱՏՈՐՈՎ

ԵՐԿԵՐ ՉՈՐՍ

Հին հունարենից թարգմանեց ն ծանոթագրություններըգրեց՝ ՍԵՐԳԵՅ

ՍՏԵՓԱՆՅԱՆ

ԵՐԵՎԱՆ ՍԱՐԳԻՍ

ԽԱՉԵՆՑ

»

ՓՐԻՆԹԻՆՖՈ

Խմբագիր` Սարգիս Լնոնյան

ՀՀ

Գիրքը լույս է տեսել Ազգային ժողովի նախագահ

պրն. ՏԻԳՐԱՆ ԹՈՐՈՍՅԱՆԻ

հովանավորությամբ

Վրատարակչությունը երախտագիտություն է հայտնում արգո մեկենասին

|ՏՑԱ

978-99930-59-70-7/

Օ Սերգեյ Ստեփանյան, ՕԹՍարգիսԽաչենց Ճ ՓՐԻՆԹԻՆՖՈ, 2008,

Իմացություն'գրադարան

|

ԹԵԵՏԵՏՈՍ

էՎԿԼԻԴԵՍ, ՏԵՐՓՍԻՈՆ, ՍՈԿՐԱՏԵՍ, ԹԵՈԴՈՐՈՍ, ԹԵԵՏԵՏՈՍ

Նո՛ր

Էվկլիդես.

դեն վաղուց

ես

Տերփսիոն.

զարմանս ինձ Տերփսիոն.

գալիս գյուղից, Տերփսիոն, թե՞ ար-

եկել:

Վաղուց: Ագորայում քեզ փնտրեցի,

բայց

ի

չգտա:

Ես

էԷվկլիդես.

ես

քաղաքում չէի:

Եվ որտե՞ղ էիր:

Նավահանգիստ իջնելիս հանդիպեցի Թեետե-

ԷվԿլիդես.

տոսին, որին Աթենք էին բերել Կորնթոսի ճամբարից":

Ո՛ղջ, թե՞ մեռած: Էվկլիդես. Մահամերձ, քանի որ նրա վիճակը բազում վերքերի պատճառովշատ ծանր է ն բացի այդ՝ նրան մեծապես վնասել է զորքին համակած վարակը: Տերփսիոըն.

Տերփսիոն.

Մի՞թեթանչը: Այո:

էվԿլիդես.

Այդ ի՞նչ ես ասում:

Տերփսիոն. է

Ե

Ինչպիսի մարդու կյանք

վտանգված: Հրաշալի

Էվկւիդես.

Քիչ

առաքինի մարդու, ո՛վ Տերփսիոն:

էլ լսեցի, թե ինչպես են ոմանք գովաբանում նրա

առաջ

պահվածքը ռազմի դաշտում: Տերփսիոն.

Զարմանալի ոչինչ չկա,

օրինակ կլիներ, եթե

նա

շատ

ավելի

տար-

չլիներ այդպիսին: Բայց ինչու՞ չի-

ջնանեց այստեղ, Մեգարայում: ԷվՎկլիդես.

խնդրեցի

ու

Տուն

Շ

էր շտապում: Ես, իհարկե,

պաղատեցի նրան,

բայց

ամեն

կերպ

չուզեց: Նրան ճանա-

Պլատոն

պարհ դնելուգ հետո, երբ տուն

էի վերադառնում, հիշեցի

Սոկրատեսին ն զարմացա, թե ի թիվս

այլ

բաների որքան

մարգարեաբար էր արտահայտվել նան

այս

մարդու մասին:

Եթե չեմ սխալվում, նա հանդիպեց Թեետետոսին իր մահից առաց,

ոչ շատ

ընթացքում

երբ

դեռ պատանիէր,

սա

շփման ու զրույցի

ն

էր տպավորվել վերջինիս օժտվածությամբ:

շատ

Երբ ես Աթենքում էի, Սոկրատեսը պատմեց ինձ նրա հետ

ունեցած

որն արժեր լսել,

զրույցը,

տարիքի հասնելու դեպքում

ն

ասաց,

որ

առնական

անպայման նշանա-

Թեետետոսն

վոր մարդ կդառնա:

Ինչպես երնում է,

Տերփսիոն.

ինչի՞ մասին էր

կարո՞ղես պատմել:

զրույցը,

ըադառնալով՝ ես իսկույն գրի տագայում,

իրավացի էր: Իսկ

Ոչ, Զնսը վկա, անգիր չեմ կարող:

Էվկլիդես.

նա

առա

Տուն

վե-

հիշողությամբ, իսկ

հե-

ժամանակ նորից ինչ-որ բան հիշելիս,

ազատ

լրացնում էի: Բացի

ամեն

այդ

անգամ Աթենքում լինելիս

հարցնում էի Սոկրատեսին մոռացածս բաների մասին գալով տուն՝ ուղղումներ էի անում: ողջ

այդ

զրույցն ինձ

Տերփսիոն.

մասին

ն ամեն

ինձ ցույց

տաս

մոտ

ճիշտ

Այնպես

ն

որ

հիմա գրեթե

եմ

քեզնից

գրի է առնված:

որ,

ես

արդեն լսել

դրա

անգամ այստեղ գալով ուզում էի խնդրել,

որ

գրառումներդ: Իսկ ի՞նչն է խանգարում,

որ

հիմա ընթերցենք: Ես գյուղից

եմ

գալիս

ն

կարող եմ մի-փոքր

շունչ առնել: էվկլիդես.

Ե

Իսկ

ես

ուղեկցեցի Թեետետոսին մինչն էրի-

նեոնշ, այնպես որ ինքս էլ հաճույքով կհանգստանայի:Գնանք, ն

մինչ մենք կհանգստանանք,այս տղան կընթերցի մեզ

հա-

մար: Տերփսիոն. Էվկլիդես. ցը այլ `

ոչ

ճիշտ է: Ահա՛

գիրքը, Տերփսիոն:

Ես

գրի

առա

զրույ-

այնպես, իբրն թե Սոկրատեսը վերապատմում է ինձ,

այնպես, ինչպես խոսել է զրուցակիցների

ասելով, դրանք էին երկրաչափ Թեոդորոսը

ն

հետ:

Նրա

Թեետետոսը:

ԹԹՁեետետոս

Գրառումներիմեջ այնպիսի բացատրականբառերը, ինչպիսիք են, օրինակ, «ն ես ասացի», «ն ես նկատեցի»,- երբ Սոկրատեսն

է

խոսում, կամ՝ «նա հաստատեց»,«նա չհամաձայնեց»,

երբ զրուցակիցն է խոսում,

-

թողեցի

ես բաց

գրեցի այն-

ն

պես, ինչպես իրենք են խոսել: Եվ

Տերփսիոն.

դա

վերցրու գիրքը

Դե, տղա,

Էվկլիդես.

ճիշտ է, էվկլիդես:

շատ

ն

կարդա՛:

Եթե ինձ իսկապես մտահոգեր Կիրենեն:,

Սոկրատես.

Թեոդորոս, հարցուփորձկանեի քեզ

այդ

քաղաքի ն նրա բնա-

կիչների մասին, կհարցնեի՝ կա՞ն արդյոք

այնտեղի երիտա-

սարդների մեջ այնպիսիք, ովքեր տենչում են զբաղվել երկրաչափությամբ կամ փիլիսոփայությանմեկ

այլ

տեսակով: Բայգ

պակաս եմ սիրում նրանց այստեղի երիտասարդներից,

ես

այնպես

որ

ավելի

շատ

կուզեի իմանալ, թե ովքեր

են

մեծ

հույսեր ներշնչում մերոնցից: Ես ինքս ուժերիս ներածին չա-

փով փորձում հետ

ում

պարզել դա՝ հարցուփորձ անելով նրանց,

եմ

սիրում

են

րից շատերը գալիս

շփվել երիտասարդները:Երիտասարդնեեն

քեզ մոտ, ն

արժանիքների դրա պատճառն է

է: Ի թիվս այլ

դա արդար

երկրաչափությունը: Եվ

նան

եթե քեզ պատահել է հիշատակման արժանի մեկը,

ապա

հա-

ճույքով կլսեի նրա մասին: Այո, Սոկրատես, տեղին կլինի,

Թեոդորոս. մեմ, իսկ դու

լսես մի պատանու մասին, որին հանդիպեցի

ձեր քաղաքացիների մեջ: Եթե խենայի

շատ

գեղեցիկ լիներ,

նա

բան ասել, քանի

այդ

որ

կարծիք ստեղծվել, իբր տենչում չբարկանաս խոսքերիս վրա,հատկապես իր կճատ քթով շուտ

ցցուն

որ ես պատ-

եմ

դուրս

ու

կվա-

դեպքում կարող էր նրան: Իրականում,-

գեղեցիկ չէ

նա

ես

ն

արտաքինից,

պրծած աչքերով, ավելի

հիշեցնում է քեզ: Պարզապես քո դիմագծերը առավել են

(տե՛ս,

իմացիր, որ

ասում

բոլոր

ինձ մոտ շատերն

եմ

դա

նրանց մեջ, են

բոլորովին աներկյուղ): Լավ

ում

երբնէ հանդիպել եմ.,- իսկ

գալիս-- երբեք չեմ տեսել նրա չափ

երանելիորեն օժտված մեկին:

Նա

հեշտությամբ յուրացնում է

Պլատոն

այն, ինչ ուրիշի համար դժվար է, աչքի է ընկնում

տությամբ ն

ավելի արի է մյուսներից.

շատ

ես

համես-

չէի կարծում,

թե նման բան հնարավոր է, ն չգիտեմ՝ կա՞ն հիմա այդպիսի

մարդիկ, թե՞

ոչ:

լողություն

հիշողություն ունեն, սովորաբար բնավորությամբ

ն

անկայուն են,

Նրանք, ովքեր նրա պես

այս

այն կողմ

ու

սուր

տարուբերվում, ինչպես

են

դատարկ նավերը, ն իրենց բնությամբ ավելի բայց են

շուտ

խենթ են,

արի: Մինչդեռ ավելի ծանրակշիռները, ովքեր օույլ

ոչ

մեջ, տառապում

ուսման

է ուսմանը

մոտենում

մոռացկոտությամբ: Իսկ

են

ն

նալի է, թե ինչպես է հաջողում

տարիքում:

Լավ

այդ

է: Եվ

լուր

ն

հիրավի զարմա-

յուղը,

Սոկրատես.

սա

ուսումնասիրությանըթեթն, վստահ

ու

հանդարտ, ինչպես անաղմուկ հոսող

որ

միտք, ընկա-

ո՞վ է մեր քաղաքացիներից,

այդպիսի որդի ունի: Լսել

Թեոդորոս.

Ահավասիկ Քիչ

առաջ

նրա անունը,

եմ

բայց

չեմ հիշում:

ինքը տղան, մեզ մոտեցողներից մեջտեղինը:

ն

նախասրահում նա

ն

իր ընկերները յուղ

էին քսում

մարմիններին, իսկ այժմ, կարծում եմ, վերջացրել են տեղ

են

ն այս-

գալիս: Տե՛ս, գուցե ճանաչես նրան:

ճանաչեցի:

Սոկրատես.

Դա

սունիոնցի՞ էվփրոնիոսի

որդին է, մի մարդու, բարեկամս, որն ինքը ճիշտ այնպիսին էր, ինչպես որ նկարագրեցիր այդ

վական մարդ էր

ն

իրենից

Բայց տղայի անունը

ես

հետո

պատ-

կարողություն թողեց:

մեծ

չգիտեմ:

Նրա անունը Թեետետոս

Թեոդորոս.

կարողությունը, կարծում եմ, մսխել

դեպքում դրամի հարցում առատաձեռն

պատանուն: Շատ

այս

են

է, Սոկրատես: Իսկ

խնամակալները:Ամեն

պատանին զարմանալիորեն

է:

Սոկրատես.

Քո

խոսքից երնում է,

մարդ է: Կարգադրիր, որ այստեղ գա Թեոդորոս.

ն

որ

նա

ազնվագույն

նստի մեզ

հետ:

Թող այդպես լինի: (Թեետետոս, մոտեցի՛ր

Սոկրատեսին: Սոկրատես.

Այո, Թեետետոս, որպեսզի ես կարողանամ

(Ձեետետոմս

դիտել ինքս ինձ դորոսն

ասում

թե

ն տեսնեմ,

ինչ դեմք

այդ

ունեմ:

Թեո-

է, որ ես քեզ նման եմ: Մինչդեռ, եթե մեզնից

յուրաքանչյուրը ձեռքին քնար բռնած լիներ, իսկ նա ասեր, որ դրանք միանման են լարված, մի՞թե իսկույն կհավատայինք նրան, թե

կփորձեինք պարզել` արդյո՞ք երաժշտությունից

գլուխ հանում

է, թե՞ ոչ:

(Թեետետոս.

Սոկրատես.

Կփորձեինք պարզել: Եվ եթե պարզեինք,

վատայինք, իսկ եթե պարզեինք, որ

որ

հեռու

հասկանում է, կհաէ երաժշտությունից,

չէ՞ինք հավատա: (Թեետետոս.

Սոկրատես.

կյո: Եվ ուրեմն, եթե դեմքերի նմանությունըմեզ

ինչ-որ չափով հետաքրքրում է,

նկարի՞չէ

արդյոք

(Թենետետոս.

Սոկրատես. Թեետետոս.

Սոկրատես.

այդ

ապա

բանն ասողը,

Կարծում եմ,

հարկավոր է տեսնել`

թե՞ ոչ:

այո:

Իսկ Թեոդորոսը նկարի՞չէ: Որքան գիտեմ, Եվ

ոչ:

էլ երկրաչա՞փ:

ոչ

Թեետետոս.

Հենց երկրաչափ է, ո՛վ Սոկրատես:

Սոկրատես.

Եվ գիտի աստղագիտություն, թվաբանու-

թյուն, երաժշտություն

ն

այն ամենը, ինչ հարկավոր է կիրթ

լինելու համա՞ր: Թեետետոս.

Սոկրատես.

Կարծում եմ, Ուրեմն, երբ

այո: ասում

է, որ մենք արտաքին

նմանություն ունենք, անկախ նրանից՝ գովում է, թե կշտամբում, պետք չէ բանի տեղ դնել: Թեետետոս.

Սոկրատես.

Գուցե պետք չէ: Իսկ եթե

գովի մեզնից որնէ մեկի հոգու

նա

առաքինությունն ու իմաստությու՞նը:Չարժէ՞ արդյոք, կնդիրն ուշադիր քննի նրան,

ում

որ ուն-

գովել է, իսկ վերջինս

ար-

ժանիորեն դրսնորի իրեն: Թեետետոս.

Սոկրատես.

Իհարկե, Սոկրատես: Այդ դեպքում, սիրելի Թեետետոս, ժամն է,

Ե

Պլատոն

դրսնորես քեզ, իսկ

քննեմ, քանզի լավ իմացիր,

ես

որ

դու

որ

Թեոդորոսը շատերին է գովել ինձ մոտ՝

ցիներից, ն մեր քաղաքացիներից,բայց

ոչ

ե՛

Օտարերկրա-

ոքի չի գովել այն-

պես, ինչպես քիչ առաջ քեզ: Այ թե լավ կլիներ, Սոկրատես: Բայց տես,

Թեետետոս.

չի՞ կատակում արդյոք: չէ Թեոդորոսին: Ամեն դեպքում

նման

Դա

Սոկրատես.

մի կանգնիր տվածդ խոստումից,անգամ եթե կարծում ես,

ետ

թե կատակում է, որպեսզի հանկարծ չստիպես նրան երդում տալ.

պես

չէ՞

նրա ասածներին կասկածելու հիմք չունենք: Այն-

որ

հավատարիմմնա

որ դու

Դե,

Թեետետոս.

պնդում

քո

որոշմանը:

ուրենն պիտի այդպես անեմ, եթե

ես:

ինձ,

Ասա

Սոկրատես.

րում Թեոդորոսի

երկրաչափությունես սոռվո-

դու

մոտ:

կյո:

Թեետետոս.

Իսկ աստղագիտություն,հարմոնիա ն թվա-

Սոկրատես.

բանությու՞ն: Փորձում

Թեետետոս.

Ես

Սոկրատես. ն՛'

նրանից,

ն՛

եմ:

նույնպես,

փորձում

եմ

սովորել

ուրիշներից, որոնց այդպիսի հարցերի գիտակ

համարում: Բայց թեպետ

եմ

տղաս,

որոշ

բաներ

արդեն բավա-

ես

կանաչափ գիտեմ, կա մի փոքրիկ հարց, որի մեջ դժվարանում

եմ.

հենց

այդ

հարցն էլ կուզեի քննել

քո

ն

մյուս ներ-

կաների օգնությամբ: Մի՞թե սովորել չի նշանակում առավել իմաստուն դառնալ նրանում, ինչ սովորում Թեետետոս.

Սոկրատես.

Ինչպե՞սչէ: Եվ իմաստությամբ է,

ես:

որ

իմաստունը

իմաստուն է: Թեետետոս.

Սոկրատես.

կյո:

Իսկ

դա

է իմաինչ-որ բանով տարբերվու՞մ

ցությունից: Թեետետոս.

Ի՞նչը:

ԹԵետետոս

Իմաստությունը:Մի՞թե իմաստուններըինչբան իմացողները չեն:

Սոկրատես. որ

Թեետետոս.

Իհարկե:

Սոկրատես.

Ուրեմն իմացություն:

ն

իմաստությունը

նույն բա՞նն են: կյո:

Թեետետոս.

Հենց

Սոկրատես. եմ ն որը

ի՞նչ

է այն հարցը, որում դժվարանում

սա

չեմ կարողանումամբողջությամբլուծել ինքնուրույն.

Չե՞ք ուզի խոսել այդ մասին: Դե, ի՞նչ կասեք: Մեզնից ո՞վ կխոսի առաջինը: Եթե նա սխալվի,- ն առհասարակ ով էլ սխալվի,- թող նստի էշի վրա, ինչպես ասում են երեխաները, երբ գնդակ են խաղում: Իսկ նա ով չի սխալվի, կլինի մեր թագավորը ն կտա ցանկացած հարց, է իմացությունը:

որի պատասխանըկուզեր ստանալ մեզնից: Ինչու եք լռում: Թե՞ իմ զրուցասիրությամբ ինձ բռի եմ պահում, Թեոդորոս:

Պարզապես շատ կուզեի, կամացներ մեզ:

որ

կարգադրիր տղաներից մեկին, սովոր չեմ նման զրույցների

սովորեմ: Իսկ

բարե-

Բռի ոչինչ չեմ տեսնում, Սոկրատես: Ինքդ

Թեոդորոս. ես

ընկերացներ ու

զրույցը

որ ն

պատասխանիքեզ: Չէ՞ տարիքս չի ներում,

նրանց համար

ահա

դա

կլինի, քանզի երիտասարդներինիրոք տրվում: Եվ քանի

որ

սկսել

ես

որ

որ

որ

նոր

անչափ օգտակար ամեն

բան հեշտ է

Թեետետոսից, թող

նա

էլ

շա-

րունակի պատասխանելքո հարցերին: Լսու՞մ

Սոկրատես. ոդորոսը:

ես, Թեետետոս, թե ինչ է ասում

Կարծում եմ, չես ուզի հակառակվել նրան,

Թե-

ն ոչ

էլ

վայել է երիտասարդին հակառակվել իմաստուն այրի հորդորներին: Ուստի պատասխանիրարժանապատվորենու

նվորեն՝ ի՞նչ է

քո

կարծիքով իմացությունը:

Թեետետոս.

ուրեմն պարտավոր

Ով

Սոկրատես, եթե կարգադրում եք,

եմ

պատասխանել: Բայց եթե սխալվեմ,

ուղղեք ինձ: Սոկրատես.

ազ-

Իհարկե, եթե կարողանանք:

Ե

Պլատոն

թվում է,

ԻՍձ

(Թեետետոս.

այն ամենը, ինչ կարելի է

որ

սովորել Թեոդորոսից՝ երկրաչափությունը ն մնացած գիտությունները, որ Ժ

թվարկեցիր,իմացություններեն, նմանապես

կոշկակարությունն ու

նան ն

դու

մյուս արհեստները միասին

բոլոր

յուրաքանչյուրն առանձին այլ բան չեն, քան իմացություն: Որքան ազնիվ

Սոկրատես.

Մեկ

պարզ

հարցին տալիս

ու

շռայլ

ես, բարեկամս:

այդքան հարուստ

ես

խոր

ու

պա-

տասխան:

Ի՞նչ նկատի ունես, Սոկրատես:

Թեետետոս.

Սոկրատես.

Գուցեն ոչինչ: Ամեն դեպքում փորձեմ ասել,

թե ինչ եմ մտածում: ունես

կոշիկ կարելու արհե՞ստը: Ուրիշ ոչինչ:

Թեետետոս.

Սոկրատես.

այլ

Երբ նշում ես կոշկակարությունը,նկատի

Իսկ երբ նշում

ես

ատաղձագործությունը՝ ոչ

բան, քան փայտյա իրեր պատրաստելու արհեստը, այն-

պես չէ՞: Հենց

Թեետետոս.

Սոկրատես.

դա:

Երկու դեպքում էլ

դու

սահմանում

ես

այն,

ինչին վերաբերում է յուրաքանչյուր իմացությու՞նը: Այո:

(Թեետետոս.

Բայց հարցը, Թեետետոս, իմացության վերաբերության մասին չէր ն ոչ էլ այն մասին, թե որքան են Սոկրատես.

իմացությունները: Չէ՞ դրանք, ասածս

այլ

որ

մենք ցանկանում

են

ոչ

թե հաշվել

պարզել, թե ինչ է ինքը իմացությունը: Գուցե

դատա՞րկբան

է:

Թեետետոս.

Ոչ,

Սոկրատես.

Նկատի

դու

ճիշտ առ

ես:

նան

հետնյալը: Եթե ինչ-որ

մեկը հարցներ մեզ, թե ինչ է իրենից ներկայացնում այնպիսի հասարակ ու առօրեականմի բան, ինչպիսին է, ասենք, կավը, իսկ մենք պատասխանեինք, որ կավը բրուտագործների

ն

վառարանագործներիկավն է, մի՞թե դա չէր լինի զավեշտական: Թեետետոս.

Գուցե:

(Ձեետետոմս

Սոկրատես.

Եվ առաջին հերթին որովհետն կկարծեինք,

թե հարցնողը ինչ-որ բան կհասկանա մեր պատասխանից,

ենք՝ «կավը կավ է», անկախ այն բանից, թե ինչ կավելացնենք հետո. օրինակ` «կավը տիկնիկագործներիկամ երբ

ասում

ուրիշ արհեստավորներիկավ է»: Թե՞ կարծում ես,

որ

ինչ-որ

մեկը կարող է հասկանալ մի բանի անունը, չիմանալով, թե

ինչ է

դա:

Թեետետոս.

Ոչ մի դեպքում:

Սոկրատես.

Ուրեմն

նա

չի հասկանա կոշիկների իմա-

ցությունը, չգիտենալով լհենց| իմացությունը:

Ոչ:

Թեետետոս.

Սոկրատես.

Հետնաբար նա,

ում

հայտնի չէ իմացությու-

նը, չի հասկանա ո՛չ կոշկակարություն,ո՛չ էլ որնէ այլ արհեստ: Այդպես է:

Թեետետոս.

Սոկրատես.

Ուրեմն ծիծաղելի է «ի՞նչ է իմացությունը»

հարցին պատասխանելովորնէ արհեստի անուն որ

տալը:

Քանի

հարցն այն չէր, թե ինչի մասին է իմացությունը: Կարծես թե այդպես է:

Թեետետոս.

Սոկրատես.

Եվ բացի

տասխանել պարզ

ն

այդ,

այնտեղ,

ուր

կարելի է

պա-

հակիրճ, մենք մի անվերջանալի ճանա-

պարհ ենք անցնում: Օրինակ, կավի մասին հարցին կարելի է պարզ

ն

հստակ պատասխանել, որ

ջրով բացված հող

դա

է, իսկ թե ով է այն օգտագործում, անտեսել: Թեետետոս.

թերնս հարցնում ես ն այս

Թեետետոս.

ն

ես

ղու

այն մասին, ինչին քիչ առաջ հանգեցինք

Սոկրատեսը՝քո անվանակիցը::

Սոկրատես.

ներ

Այժմ դա հեշտ է թվում, Սոկրատես: Եվ

Ինչի՞ն, Թեետետոս: Թեոդորոսը գծել էր մեզ համար ֆիգուր-

քառակուսու կողմերիծվրա ցույց

էր տալիս,

որ

երեք

ոտնաչափ ն հինգ ոտնաչափ երկարությունունեցող հատվածները համաչափ չեն մեկ ոտնաչափ երկարություն ունեցող ն այդպես հերթով փորձելով յուրաքանչյուրը՝ նա հատվածին,

հասավ տասնյոթ ոտնաչափ երկարություն ունեցող հատվա15

Պլատոն

ծին: Այստեղ

կանգ առավ: Քանի

նա

կբնորոշեր

այդ

հատվածների

էր, մեր մտքով անցավ գտնել մի բան,

քանակն անսահման որը

որ

բոլոր

այդ

կողմերը:

Եվ ի՞նչ, գտա՞ք այդպիսի բան:

Սոկրատես.

Կարծում եմ, գտանք: Տե՛ս ինքդ:

Թեետետոս.

Խոսի՛ր:

Սոկրատես.

Բոլոր թվերը մենք բաժանեցինք երկու

Թեետետոս.

լդասի). մի մասը կարելի է ստանալ` բազմապատկելովորնէ

թիվ իրեն հավասար անգամ: Մենք ներկայացրինքդրանք հավասարակողմքառանկյան ձնով

ն

կոչեցինք այդպիսի թվերը

քառանկյուն ն հավասարակողմ:

լավ:

Սոկրատես.

Շատ

Թեետետոս.

Մյուս թվերը գտնվում են սրանց միջն, ինչ-

պես օրինակ երեքը կամ հինգը

կարելի ստանալ նման ձեով, թիվը փոքր թվով

ն

ն

այլ

փոքր թիվը

յուրաքանչյուր թիվ,

որ

չի

միշտ բազմապատկելովմեծ մեծ

թվով: Մենք կոչեցինք

դրանք երկարավուն` ներկայացնելով որպես երկարավուն քառանկյան կողմեր: Սոկրատես.

Հրաշալի է: Իսկ այնուհետն՞: Բոլոր հատվածները, որոնք կազմում

Թեետետոս.

են

քառանկյուն, որի մակերեսը արտահայտվում է հավասարակողմ թվով, մենք կոչեցինք երկարություն, իսկ յուրաքանչյուր

հատված, Ե

որ

տալիս է երկարավուն թիվ, մենք կոչեցինք քա-

սռակուսուկողմ, քանի որ դրանք համաչափչեն առաջիններին

թե երկարությամբ,

ոչ

այլ

իրենց կազմած մակերեսներով:

Նույնն է ծավալ ունեցող մարմինների դեպքում: Սոկրատես. ծում տալու

Պարզապես հրաշալի է, զավակնե՛րս: Կար-

եմ, ՔԶեոդորոսինանհնար է մեղադրել

սուտ

վկայություն

մեջ: Բայց իմացության մասին քո հարցին, Սոկ-

(Թեետետոս.

րատես, ես չէի կարողանա պատասխանելայնպես, ինչպես

քառակուսու կողմի երկարությանը վերաբերող հարցին, թեն ինձ թվում է,

որ

փնտրածդհենց այդպիսի մի բան է: Այնպես

(ԹՁեետետոս

Թեռդորոսը կարծես դարձյալ ստախոս

որ

դուրս

եկավ:

Այդ ինչպե՞ս: Եթե որնէ մեկը գովեր

Սոկրատես.

արագավազությունը ն ասեր, սարդի չի հանդիպել, իսկ

որ

քո

6օ

ավելի արագավազ երիտա-

մրցավազքի ժամանակ զիջեիր

դու

առավել արագավազին,մի՞թեգովեստի ճշմարտությունը դրանից կպակասեր:

կարծում:

Թեետետոս.

Չեմ

Սոկրատես.

Իսկ ի՞նչ է, կարծում ես, թե իմացության

հետազոտությունը, ինչպես քիչ

առաջ

ասացի, չնչին բան է

ն

չի` առնչվում բարձրին: Թեետետոս. Բարձրագույնին է առնչվում, Զնսը վկա: Այդ դեպքում վստահիր ինքդ քեզ

Սոկրատես.

ու

Թեո-

դորոսի ասածին ն ամեն կերպ ջանա հասկանալ իմացության

ժ

էությունը, նրա ինչ լինելը: Եթե հարցը վերաբերում է միայն ջանա-

Թեետետոս.

լուն, ով Սոկրատես, ապա |ամեն բան) Ուրեմն

Սոկրատես.

առաց,-

չէ՞

պարզ

որ

դու

կդառնա: հենց նոր հրա-

շալիորեն առաջնորդեցիրմեզ,- փորձիր ներկայացնել բազում

իմացություններըմեկ սահմանումով, ինչպես քառակուսու կողմերի մասին հարցին պատասխանելով՝ ներառեցիր դրանք

բո-

մեկ տեսակի մեջ:

լորը

Բայց լավ իմացիր, Սոկրատես, հաճախ է

Թեետետոս.

պատահել, որ լսեմ

ու

փորձեմ քննել այն հարգերը, որ

տա-

լիս ես, սակայն ո՛չ կարողացել եմ բավարար չափով համոզել ինքս ինձ, ո՛չ էլ ուրիշներից եմ լսել բացատրությունը, որ պահանջում

ես:

Ամեն

Սոկրատես.

չես,

այլ

Քո

դեպքում հույսս չեմ կտրել:

ցավերը նրանից են,

հղի ես, սիրելի

Թեետետոս.

որ

դու

անպտուղ

(Թեետետոս:

Չգիտեմ, Սոկրատես: Ինչնէ, պատմում եմ

զգացածս: Սոկրատես. ես

հարգարժան ու

Ուրեմն չե՞ս լսել

զարմանալի՛տղա,

որ

խստաբարոտատմոր՝Փենարետեի որդին

եմ՛:

2 ՊԼԱՏՈՆ

դու,

Դյլատոն

Անշուշտ, լսել

Թեետետոս.

Իսկ չե՞ս լսել

Սոկրատես.

վում

այդ

եմ: արդյոք,

որ

ես

էլ եմ զբաղ-

արվեստով: Երբեք:

Թեետետոս.

Ուրեմն լավ իմացիր, որ այդպես է, միայն

Սոկրատես.

թե չմատնես ինձ ուրիշներին, որովհետն ես թաքցնում եմ իմ

արվեստը: Նրանք, ովքեր չգիտեն

կատակի մեկն

Լսե՞լ Ե

եմ

ն

ասում

դա,

շփոթության մեջ

եմ

են, իբր խեղ-

գցում մարդկանց:

մասին:

ես դրա

Լսել

Թեետետոս.

Սոկրատես.

եմ:

Ասե՞մ պատճառը:

Թեետետոս.

Իհարկե:

Սոկրատեմ.

Ապա մտածիր, ի՞նչ է իրենից ներկայաց-

նում

տատմոր արվեստը: Ինքդ հեշտությամբ կհասկանաս, թե

ինչ նկատի

ունեմ:

Քեզ հայտնի՞ է,

որ

նրանցից

մեկը

ն ոչ

ծնունդ չի ընդունում, քանի դեռ ինքը կարող է հղիանալ ծնունդ

տալ,

այլ

սկսում է զբաղվել դրանով լոկ այն

ն

ժամա-

նակ, երբ այլես ընդունակ չէ ծննդաբերելու: Թեետետոս.

Այո, իհարկե:

Սոկրատես.

Ասում

են, որ դրա

պատճառը Արտեմիսն:

է, քանզի ինքը անզավակ լինելով` դարձավ ծննդաբերության

Օգնական: Սակայն կույսերին թույլ

որովհետն մարդկային բնությանը

ինքը չի առնչվել: Ահա ինչու

այդ

չտվեց ծնունդ ընդունել, հասու

չէ արվեստը, որին

արվեստը նա շնորհեց

տա-

րիքի պատճառով անպտղացածներին՝պատվելով նրանց իր հետ

ունեցած նմանության համար:

Թեետետոս.

Կարծես թե այդպես է:

Սոկրատես.

Այդպես է անհրաժեշտաբարնան այն,

հղիներին

ոչ

հղիներից պիտի ամենից լավ տարբերի

որ

տատ-

մերը: Թեետետոս.

Սոկրատես.

Իհարկե:

Եվ նրանք կարող են բալասանով ու

յախոսությամբ գրգռել կամ,

ըստ

հմա-

ցանկության, մեղմել եր-

(ԹՁԹեետետոս

կունքի ցավերը: Դժվարությամբծննդաբերողիննրանք կարող են

ստիպել ծննդաբերել կամ, եջե ճիշտ կհամարեն, վիժել:

Այդպես է:

Թեետետոս.

Սոկրատես.

Իսկ չե՞ս նկատել

արդյոք,

նրանք նան

որ

խնամախոսությանմեծ վարպետներ են, քանզի անչափ իմասեն ն

տուն

գիտեն, թե որ կինը ո՛ր տղամարդու

պիտի

հետ

կենակցի, որպեսզի ծնի լավագույն զավակներին: Ոչ,

Թեետետոս.

Սոկրատես.

այդ

մասին ոչինչ չգիտեի:

Ուրեմն իմացիր, որ դրանով ավելի

հպարտանում,քան

շատ

են

կտրելով: Տե՛ս, մի՞թեմիննույն

պորտալար

արվեստը չես համարում բերք աճեցնելն ու խնամելը ն, մյուս կողմից, ինչ հողի մեջ ինչ սերմ ցանել ն ինչ

տնկել

բույս

իմանալը: Թեետետոս.

Անկասկած, միննույն արվեստն է:

Սոկրատես.

Իսկ կնոջ դեպքում, բարեկամս, արդյո՞ք

նույնն է տատմոր ն խնամախոսի արհեստը: Թեետետոս.

Կարծես թե

ոչ:

Սոկրատես.

Ուրեմն

Սակայն տղամարդու

սխալ վում,

ն

ոչ:

ն

կնոջ

անշնորհք խնամախոսությունըկավատություն է կոչ-

ահա

ինչու տատմերերը,լինելով սրբազան, խուսափում

խնամախոսությունից, վախենալով կավատության մեջ

են

մեղադրվելուց: Մինչդեռ խնամախոսելն իրականում բնորոշ է ն

վիճակված հենց տատմորը: Թեետետոս.

Սոկրատես.

Անշուշտ: Այդպիսին է տատմոր արվեստը,

զիջում է իմ արվեստին: Չէ՞

որ

կանայք չեն

սիլներ, մերթ իսկական երեխա,- մի բան, տարբերել: Քանզի եթե

դա

տեսիլից տարբերելը մեծ

ու

որ

ծնում

բայց

այն

մերթ

տե-

հեշտ չէր լինի

պատահեր, իսկական երեխային

հրաշալի գործ կլիներ: Չե՞ս կար-

ծում: Թեետետոս.

Սոկրատես.

Կարծում եմ: Իմ

արվեստը ամեն ինչում նման է նրանց

արվեստին ն տարբերվում է միայն նրանով, որ ես ծնունդ եմ

Ե

Պլատոն

ընդունում նում

եմ

թե կանանցից, այլ տղամարդկանցից,ն ընդու-

ոչ

հոգու,

այլ

արվեստում այն է,

մարմնի ծնունդ: Իսկ մեծագույնը մեր

ոչ որ

մենք կարող ենք բոլոր

երիտասարդի միտքը՝ կեղծ տեսի՞լ,

ստուգել, թե ինչ է ծնում

թե՞ ճշմարիտ

Դրանից բացի, իմ

պտուղ:

ընդհանուրնայն է,

որ

եղանակներով

իմաստությանմեջ

ն

տատմոր միջն

արդեն անպտուղ

ես

եմ, ն շատերի նախատինքը, թե ուրիշներին հարցուփորձ

անելով ինքս երբեք հետն դրա

ոչ

մի պատասխան չեմ տալիս, որով-

զուրկ եմ իմաստությունից, ճշմարիտ է: Ահա թե որն է պատճառը: Աստված ստիպում է ինձ ծնունդ ընդունել,

իսկ ծնել արգելում է: Ուստի ես ընդհանրապեսիմաստունչեմ

չեմ ունեցել սեփական հոգուս հղացած պտուղը

ն

բարեբախտությունը:Ինչ վերաբերում է ինձ սկզբում նրանք ինձ թվում գայում են.

աստծո

ծնում

բերության դրդիչը

հետա-

կարծիքը: Պարզ է,

այլոց

ինձնից նրանք ոչինչ չեն կարող սովորել, ն ապա

բայց

օգնությամբ զարմանալիորեն առաջադիմում

այդպես է թե՛ իրենց, թե՛

գտնում

շփվողներին,

հետ

բոլորովին տգետ,

են

սերելու

ես

այլ

իրենց մեջ

որ են

բազում գեղեցիկ բաներ, իսկ ծննդաեմ

ն

աստված: Սա ապացուցվում է

նրանով, որ շատերը չիմացությունից իրենց առաջադիմության պատճառը համարեցին իրենք իրենց ռացան ինձնից՝ հարկ եղածից շուտ

ն

արհամարհանքովհե-

դիմելով

այդ

քայլին կա՛մ

ինքնուրույն, կամ տեղի տալով ուրիշների համոզումներին:

Հեռանալուց

հետո

նրանք վիժեցին իրենց մեջ մնացածը՝

մտնելով վնասաբերկապերի մեջ, իսկ այն, ինչը

ես

էի ընդու-

նել նրանցից, կործանեցինվատ դաստիարակությամբ:Սուտը ն

տեսիլը նրանք գերադասեցին ճշմարտությանը, այնպես որ

ի վերջո ն իրենց, ն ուրիշներին

են:

պարզ

դարձավ,

որ

տգետ

Նրանցից մեկը Արիստիդեսնէ` Լիսիմաքոսի որդինչ, կան

նան

շատ

նում

էին

ուրիշներ: Երբ հետագայում այդպիսիք վերադառն

զարմանալի կրքոտությամբ խնդրում,

որ

նորից

ընդունեմ իրենց, ոմանց իմ դեմոնն արգելում էր միանալ ինձ, ոմանց էլ

թույլ

էր տալիս, ն նրանք դարձյալ առաջադիմում

ԹՁԵհտետոս

էին: Ծննդաբերող կանանց հետ ընդհանուր է նան այն,

գիշեր

որ

ցերեկ նրանք տառապում են երկունքի ցավերից, ն

ու

նույնիսկ կանանցից առավել, իսկ իմ արվեստը կարողանում է

գրգռել կամ դադարեցնել այդ ցավերը: Եվ ամեն բան հենց

այդպես էլ լինում է: Բայց երբեմն, Թեետետոս, նկատելով, որ

նրանք հղի չեն,

ն

հասկանալով, որ չունեն կարիքս, ես բարի

հոգածությունից դրդված զբաղվում հետ

եմ

խնամախոսությամբն

օգնությամբ բավական հաջող գուշակում նրան,

ում

շփվելն օգտակար կլինի նրանց համար: Նրանցից

շա-

աստծո

տերին

ուղարկեցի Պրոդիկոսի

ես

Ե

մոտ, շատերին էլ` ուրիշ

իմաստուն ն աստվածաշնորհ այրերի: Եվ

ազնիվ

երկար պատմությանսպատճառնայն է,

այս

տղա,

ինչպես ենթադրում եմ

ն

որ դու,

ինչպես կարծում է

այ

նա, ինչ որ բան ես կրում քո ներսում: Վստահիր ուրեմն ինձ

որպես տատմոր որդու,

որն ինքն էլ գլուխ է հանում

այդ

ար-

վեստից, ն կարեցածիդ չափով պատասխանիրիմ հարցերին: Եվ եթե քո պատասխաններումտեսլային որ

բան նկատելով

ես

բերեմ

դուրս

ու

ու

ոչ

ճշմարիտ ինչ-

դեն նետեմ

այն,

չմոլեգնես, ինչպես ծննդաբերողներնիրենց առաջնեկներիհամար: Քանզի, թանկագինս, շատերն արդեն այնպես էին զազել,

անգամ

որ

էին կծել ինձ, երբ նրանցից

պատրաստ

խլում էի որնէ անհեթեթություն:Նրանք չեն հասկացել, դա անում

եմ

գա-

որ ես

բարի նպատակներով,ինչպես չեն հասկանում,

մի աստված չարիք չի գործում մարդկանց: Ես նույնպես ոչինչ չեմ գործում չարակամությունից, պարզապես ինձ որ

ոչ

համար անընդունելի է տեղի

ստի առաջ

տալ

ն

ձ

թաքցնել

ճշմարիտը: Այնպես որ, Թեետետոս, փորձենք դարձյալ

սահ-

մանել, թե ինչ է իմացությունը: Իսկ այն, ինչ չես կարող ասել, երբեք մի ություն

ասա,

տա,

քանզի եթե աստված կամենա

կկարողանասանել

Թեետետոս.

կլինի չգործադրել

ն

քեզ արի-

դա:

Լավ, Սոկրատես, եթե պնդում ես, ամոթ բոլոր

ջանքերը

ե

չասել ով ինչ

մտածում

է: Ինձ թվում է, որ ինչ-որ բան իմացողը զգայում է այն, ինչ

Պլատոն

գիտի,

ինչպես հիմա կարծում եմ՝ իմացությունը ոչ

ն

ինչ

այլ

է, քան զգայություն:

Հրաշալի

Սոկրատես.

ազնիվ պատասխան, տղաս:

ու

Քանզի հարկ է ասել այն, ինչ

մտածում

ես:

Բայց արի միա-

սին քննենք, իրակա՞նինչ-որ բան է ծնվել, թե՞ տեսիլ: Ուրեմն ես, որ զգայությունն է իմացություն:

ասում

(Թեետետոս.

կյո:

Սոկրատես.

Կարծես թե իմացության վատ բնորոշում

չես գտել: Սակայն այդպես էր ճիշտ է՝

նա

«Մարդն է կան,

ն

ասում

նան

Պրոտագորասը,

հանգել էր դրան ուրիշ եղանակով": Նա ասում է. բոլոր

իրերի չափը` գոյություն ունեցողների,

գոյություն չունեցողների,

որ

որ

չկան'2»: Կարդացե՞լես

երբնէ: Վաճախ եմ կարդացել:

Թեետետոս.

Նա

Սոկրատես.

նկատի ունի,

որ

յուրաքանչյուր իր ինձ

համար այնպիսին է, ինչպիսին երնում է ինձ, այնպիսին է, ինչպիսին երնում է քեզ: Չէ դու

քեզ համար

մարդը ես եմ

ն

ես:

Այո,

Թեետետոս. Ե

որ

ն

նա

այդպես է ասում:

Մեր իմաստուն այրը կարծես թե չի ցնդա-

Սոկրատես.

բանում: Փորձենք հետնել նրան: Չի՞ լինում երբեմն, որ փչում է նույն քամին, բայց ոմանք մրսում են, իսկ ոմանք՝ ոչ, ն մեկը քիչ է մրսում, իսկ մյուսը՝ շատ: (Թեետետոս.

Այն էլ ինչպես:

Սոկրատես.

Ինչ ասենք ուրեմն,

ինքյան սին,

սառն

ըստ

է կամ սառը

որ

քամին ինքն

ըստ

չէ՞, թե՞ հավատանք Պրոտագորա-

որի մրսողի համար այն

սառն

է, իսկ նրա համար,

ով չի մրսում՝ ոչ: Թեետետոս.

Սոկրատես. Թեետետոս.

Սոկրատես. Թեետետոս.

Կարծես թե: Չէ՞ որ յուրաքանչյուրին տարբեր է թվում:

Այո: Իսկ «թվում է»-ն նշանակում է զգայե՞լ: Այդպես է:

(եետետոս

Ուրեմն թվացածը

Սոկրատես.

բանն են՝ թե տաքի

յուրաքանչյուր

ոք

ն

թե

նման

զգայությունը նույն

ն

դեպքերում: Ինչպես

այլ

որ

զգայի որնէ իր, այնպիսին էլ այն կլինի իր

համար: Ըստ

Թեետետոս.

Սոկրատես.

զգայություն է ն

Հետնաբար զգայությունը միշտ կեցության որպես իմացություն անսխալ է: Ակնհայտորեն:

Թեետետոս.

Սոկրատես.

երնույթին:

Այդ դեպքում, Քարիսները'5վկա, իմաստնա-

գույն այր է եղել Պրոտագորասը,ն է

մեզ

նման

այդ

աղոտ

խոսքերն ասել

ռամիկների ամբոխին, իսկ աշակերտներին

գաղտնի պատմել է ճշմարտությունը:

Ինչպե՞սհասկանամ քեզ, Սոկրատես, ի՞նչ

Թեետետոս.

նկատի ունես: Հիմա կասեմ, ն

Սոկրատես. է.

ԼՊրոտագորասը պնդում էյ,

կարնոր դիտողություն

սա

որ

ոչ

մի բան ինքն

ըստ

ինքյան մեկը չէ, քանզի չես ասի ո՛չ այն, թե ինչ է, ո՛չ էլ, թե ինչպիսին է: Չէ

որ

եթե ասես,

որ

այն մեծ է, վերջինս կարող

է նան փոքր թվալ, իսկ եթե ասես, որ ծանր է, կարող է թվալ

թեթն, ն այդպես շարունակ, որովհետն ոչ մի բան ո՛չ ինչ է,

ոչ էլ ինչպիսին է: Բոլոր իրերը գոյանում են մղումից, շարժումից ն միախառնվելուց, ն մենք սխալմամբ ենք ասում, թե դրանք գոյություն ունեն, քանի չունի,

այլ

որ

ոչինչ էլ երբեք գոյություն

մշտապես կայացման մեջ է: Այս հարցում,

ռությամբ Պարմենիդեսի, համերաշխ

են

բացա-

Պրոտագորասը,

Հերակլիտոսըն էմպեդոկլեսը, իսկ պոետներից բանաստեղծական երկու ոճերը ներկայացնող ամենարերնելի այրերը՝ կատակերգությանմեջ էպիքարմոսը, ողբերգության մեջ րոսը,

որը

հիշելով «Աստվածահայր Օվկիանոսին ն դիցամայր

վեհ Տեթիսին»՝ ասում ման

Հոմե-

է, որ ամենայն ինչ հոսանքի ն շարժ-

ծնունդ է': Քեզ չի՞ թվում,

որ դա

Թեետետոս.

Թվում է:

Սոկրատես.

Իսկ ո՞վ մարտի

նկատի ունի:

դուրս

կգա մի բանակի

ԴՊլատոմ

դեմ, որի զորավարն ինքը Հոմերոսն է,

ն

չի դառնա զավեշտի

առարկա:

Այո,

Թեետետոս.

հեշտ բան չէ, Սոկրատես:

դա

Հեշտ բան չէ,

Սոկրատես.

Բացի

Թեետետոս:

ուսմունքն ապացուցվում է նան նրանով,

յալ

որ

այդ,

հիշ-

գոյության

ն

կայացմանտպավորությունըտալիս է շարժումը, մինչդեռ դաարգելում

դարը

թյունն

ն

հուրը,

ու

կործանում է գոյությունը: Չէ՞

որ

ծնում

ն

որ

ջերմու-

կարգավորում է մյուս բաները,

ինքը ծնվում է պոռթկումից ն շփումից, իսկ սրանք վերաբերում են շարժմանը: Թե՞ կրակի ծագումը այդպիսին չէ: Ե

Թեետետոս.

Այդպիսին է:

Սոկրատես.

Իսկ կենդանիները նու՞յնպես ծնվում

են

շարժումից:

Ինչպե՞սչէ:

Թեետետոս.

Իսկ մեր մարմինները, մի՞թե չեն տկարա-

Սոկրատես. նում

պարապությունիցու անշարժությունից

ն

մի՛թե չեն

ամ-

րանում մարզանքի ու շարժման արդյունքում: կյո:

Թեետետոս.

Իսկ մի՞թե հոգին չի ամրանում ն կատա-

Սոկրատես.

րելագործվում գիտելիք կուտակելով ջանադիր ուսման ընթաց`

քում, որն

այլ

բան չէ, քան շարժում, մինչդեռ դադարի, ան-

հոգության

ն

անփութության վիճակում ո՛չ ինչ-որ բան սովո-

րում է, ո՛չ էլ սովորածն է հիշում: Իհարկե:

Թեետետոս.

Ուրեմն շարժումը, հոգնոր թե մարմնավոր,

Սոկրատես.

բարիք է, իսկ դադարն՝ընդհակառակը:

Կարծես թե այդպես է:

Թեետետոս.

Այդ դեպքում ես կավելացնեմ նան անհող-

Սոկրատես.

մությունը, անդորրը ն փտում

Հոմերոսի, ունի,

որ

այլ

բաները, այսինքն՝ այն, ինչը

կործանվում է դադարի ն պահպանվումէ շարժման

ու

մեջ: Եվ ի լրումն Վ

նման

այլ

սրա

ես

կնշեմ

նան

ոսկե շղթան, որն,

ըստ

բան չէ, քան Արեգակ, հետնաբար նա նկատի

քանի դեռ կա շրջաբերական շարժումը ն Արեգակը,

Թեետետոմս

ամենայն ինչ գոյում մարդկանց մոտ5:

պահպանվում է թե՛ աստվածների,թե՛

ն

Իսկ եթե հանկարծ

կտրելով կանգ առներ,

քար

ամեն

բան գլխիվայր

շուռ

այդ

շարժումն ասես

իրերը կկործանվեին

բոլոր

կգար:

Այո, Սոկրատես, ինձ թվում է,

Թեետետոս.

նկատի ունի հենց այն, ինչ ասում Ուրեմն, ազնիվ

Սոկրատես.

որ

Հոմերոսը

ես: տղա,

շարունակիր հետնել

ինձ: Նախ, տեսողության վերաբերյալ. այն, ինչ կոչում սպիտակ գույն,

քո

բան չէ, սակայն

աչքերից

նան

ն

դուրս

գտնվող տարասեռ ինչ-որ

աչքերի մեջ չէ,

նրա գոյության որնէ տեղ: Չէ՞

ես

որ այդ

ն դու

չես կարող նշել

դեպքում այսպես ասած

կանգնելով ն գտնվելով դադարի մեջ՝ նա չէր լինի կայացման մեջ: շարք

Թեետետոս.

Սոկրատես.

Այդ ինչպե՞ս: Վերադառնանքքիչ առաջ

ասվածին,

ըստ

որի ոչինչ ինքնին չի գոյում որպես մեկ: Այդ դեպքում մեզ պարզ

կդառնա, որ սնը, սպիտակը ն ցանկացած ուրիշ գույն

գոյանում է, երբ աչքն արձագանքում է մոտեցող շարժմանը, իսկ այն ամենը, ինչ գույն ենք կոչում, ոչ արձագանքողն է,

ո՛չ էլ այն, ինչին արձագանքում են, որ

այլ

գոյանում է երկուսի արանքում: Թե՞

առանձին մի բան է, դու

կպնդես, որ քեզ

այսպիսին թվացող գույնը, այդպիսին է թվում նան շանը կամ

ուրիշ որնէ կենդանու: Թեետետոս.

Ոչ, Զնսը վկա, չեմ պնդի:

Սոկրատես.

Շատ

լավ: Իսկ ուրիշ որնէ մարդու

թվու՞մ է այնպես, ինչպես քեզ: Կպնդե՞սդա, թե՞ ավելի

դա

շուտ

կընդունես,որ նույնիսկ քեզ համար դա երբեք նույնը չի լինի, քանի որ դու ինքդ միշտ նույնը չես: Թեետետոս.

Կարծում եմ, ավելի

Սոկրատես.

Արդ, եթե մենք չափեինք մի բան կամ

դիպչեինք դրան ն այն լիներ ապա,

մեծ

շուտ

երկրորդը:

կամ սպիտակ կամ

տաք,

ընկնելով ուրիշի ձեռքը, այն չէր դառնա ուրիշ` իհարկե

ինքնին անփոփոխ մնալու դեպքում: Եվ եթե այն, ինչ մենք

Պլատոն

չափեցինք

ինչին դիպանք, իսկապես լիներ այդպիսին, չէր

ն

փոփոխվիմեկ ուրիշ իրի մոտենալու կամ մեկ արդյունքում, քանի

ինքնին

որ

այլ

բան կրելու

մի փոփոխությունչի կրել:

ոչ

Մինչդեռ մենք, բարեկամս,ստիպվածենք զարմանալի ու

զա-

վեշտական պնդումներ անել, հետնելով Պրոտագորասինն

բո-

նրանց, ովքեր համաձայն են նրան:

լոր

Թեետետոս.

Այդ ինչպե՞ս,ի՞նչ նկատի ունես:

Սոկրատես.

Վերցրու փոքրիկ օրինակ,

հասկանալի կդառնա, թե ինչ

եմ

ն

ուզում ասել: Դիցուք, մենք

ունենք վեց խաղազառ. ավելացնելով դրանց նս կասենք,

որ

եղածները մեկ

որոնք ավելացրինք, ապա

կասենք,

որ

ն

ն

քեզ լիովին մենք

չորսը,

կես անգամ շատ էին նրանցից,

եթե ավելացնենք տասներկու

զառ,

եղածները կիսով պակաս էին: Այլ կերպ

ասել չենք կարող: Թե՞

ընդունում

դու

պատասխան:

ես այլ

Ես՝ ոչ:

Թեետետոս.

Սոկրատես.

Այդ դեպքում, եթե Պրոտագորասը կամ մեկ

ուրիշը հարցնի քեզ. «Ո՛վ Թեետետոս, կարո՞ղէ արդյոք

բան ավելի

մեծ

կամ ավելի

շատ

դառնալ

այլ

որնէ

կերպ, քան

ավելացման միջոցով»,- ի՞նչ կպատասխանես: Եթե, Սոկրատես, ասեի այն, ինչ մտածում

(Թեետետոս.

եմ

հարցի առնչությամբ, կպատասխանեի,որ չի կարող: Իսկ

եթե պատասխանեի, ելնելով նախորդ հարցադրումից, հակա-

սությունից խուսափելու համար կասեի,

Հրաշալի

Սոկրատես.

Սակայն եթե

դու

ասես, որ

է,

որ

կարող է:

բարեկամս, Հերան վկա:

կարող է, պատասխանդկլինի

Եվրիպիդեսի ոգով. նախատելի չէ մեր լեզուն,

բայց

ոչ՝ միտ-

քը": Թեետետոս.

ճշմարիտ է:

Սոկրատես.

Եթե

ես

ու

դու

տուն, հետազոտեինք մտքի հետ

լինեինք խելացի

ն

կապված ամեն բան

մնար սոսկ միմյանց սխալների բացահայտումը, ապա

իմասն

մեզ

բախ-

վելով սոփեստականմենամարտում՝մենք կկարողանայինքմի

փաստարկով պատասխանել մյուսին: Բայց քանի

որ

մենք

(ԹՁեետետոս

հասարակ մարդիկ ենք, նախ փորձենք քննել ինքը հարցը

պարզել` չկա՞

մեր մեջ համաձայնություն:

արդյոք

Շատ

Թեետետոս.

Ես

Սոկրատես.

ն

կուզեի պարզել

դա:

նույնպես: Այդ դեպքում փորձենք հան-

գիստ,- քանզի բավականաչափազատ

ժամանակ ունենք,-

առանց կրքերի քննել ինքներս մեզ

այն, թե ինչպես ենք

տեսնում

ն

ն

ամենը: Կարծում են, մենք կսկսենք մեր քննու-

այս

թյունը պնդումից, ըստ որի ոչինչ չի դառնում ավելի

մեծ

ո՛չ

իր ծավալով, ո՛չ էլ թվով, քանի դեռ հավասար է ինքն իրեն: Այդպես չէ՞: կյո:

Թեետետոս.

Այնուհետն այն, ինչին ոչինչ չեն գումարել

Սոկրատես. ն

ինչից ոչինչ չեն հանել, երբեք ո՛չ ավելանում է, ո՛չ էլ

կասում,

պա-

մշտապես հավասար է |ինքն իրեն):

այլ

Թեետետոս.

Միանգամայնճիշտ է:

Սոկրատես.

Այդ դեպքում երրորդ պնդումը,

կընդունենք, կլինի հետնյալըզ.նախապես չեղածը հետագայում առաջացածը չի

որ ն

կարող գոյություն

մենք

Ե

|միայն) ունենալ

առանց առաջացման ն կայացման: Թեետետոս.

Ինձ

Սոկրատես.

Այս երեք պնդումներն են բախվում իրար

այդպես է թվում:

մեր հոգում, երբ խոսում ենք խաղազառերի մասին կամ են, ո՛չ էլ նվա-

ասում, որ ես իմ տարիքում, երբ ո՛չ աճում

զում, միննույն տարվա ընթացքում նախ բարձրահասակ էի քեզնից, իսկ հետո ցածրահասակ, ընդ որում իմ հասակը չպակասեց,

այլ

դու

աճեցիր: Չէ՞

որ

ավելի

ուշ

ես, կայացու-

մից անկախ, կարծես թե դարձա այն, ինչ չէի նախկինում: Իսկ քանի

որ

անհնար է դառնալ առանց կայացման, հասա-

կիցս ոչինչ չկորցնելով

ես

չէի կարող ավելի կարճահասակ

դառնալ: Եվ բյուրավոր նման դեպքերում բանն այսպես է, եթե ընդունենք ասածս:

Դու հետնու՞մ

ես

ինձ, Թեետետոս:

Ես

գի-

տեմ, որ դու անփորձ չես նման հարցերում: (Թեետետոս.

Աստվածներըվկա, Սոկրատես, այդ բանե27

Շ

Պլատոն

րի մասին մտածելիս մեծագույն զարմանք եմ ապրում, բեմն ուշադիր ներհայեցողությունը բերում է

եր-

ն

նրան,

որ

ուղեղս մթագնում է:

Թեողորոսը կարծես վատ չի կռահել

Սոկրատես.

քո

բնությունը: Քանզի հենց փիլիսոփային է հատուկ այդպիսի զարմանքը: Փիլիսոփայությունը զարմանքից բացի չունի,

ն

սկիզբ

նա, ով ասել է, թե Իրիսը Թավմասի զավակն է,

տոհմաբանությունից:7:Սակայն

գլուխ է հանում

հասկացա՞ր,ինչպես է սի ուսմունքին, թե` ոչ:

այլ

այս

դու

արդեն

ամենը վերաբերում Պրոտագորա-

Թեետետոս.

Կարժես, ոչ:

Սոկրատես.

Իսկ ինձ շնորհակալ կլինե՞ս, եթե օգնեմ

բացահայտել

այրի, ինչպես նան ուրիշ անվանի այրերի

այդ

խորհրդածություններում թաքնված ճշմարտությունը: Թեետետոս.

Ինչպե՞սչէ,

Սոկրատես.

Այդ դեպքում ուշադիր դիտիր շուրջդ

շատ

շնորհակալ կլինեմ: ն

տես, որ անհաղորդներիցոչ ոք հանկարծչլսի մեզ: Կան այն-

պիսիք, ովքեր կարծում են, իբր գոյություն ունի լոկ այն, ինչ

կարելի է ամուր բռնել ձեռքերով, իսկ գործերի

ն

կայացում-

ների, ինչպես ն անտեսանելիամեն բանի գոյությունը չեն ընդունում'5: Բայց

Թեետետոս.

դու

խոսում ես բթամիտ

ու

համառ

մարդկանց մասին:

Սակայն կան

նրանք բավական անկիրթ են:

Այո, տղաս,

Սոկրատես. նան

առավել խելացիները, որոնց գաղտնիքները

կուզեի քեզ հաղորդել: Սկիզբը, որից կախված է ամեն բան ն

որի մասին խոսեցինք, նրանց համար այսպիսին է. ամենայն

ինչ շարժում է,

ն

շարժումից բացի չկա ոչինչ: Այն երկու

տե-

սակ է՝ յուրաքանչյուրը քանակապեսանվերջ, մեկը գործում է,

մյուսը՝ կրում: Դրանց բախումից ու շփումից գոյանում են Ե

ան-

թիվ-անհամարերկվորյակներ՝մի կողմից զգայելին, իսկ մյուս կողմից զգայությունը,որը միշտ առաջ է գալիս զգայելիի հետ: Այդ զգայությունները մենք կոչել ենք տեսողություն,

լսողու-

(ԹՁԶեետետոմս

թյուն, հոտառություն,ցրտի ու տաքի, հաճույքի ու ցավի,

չանքի

ու

վախի

ուրիշ բաների զգացումներ: Սրանք

ն շատ

բազմաթիվ են, իսկ նրանք, որ իրերը ցեղակից

են

տեն-

անուն

չունեն՝ անթիվ: Զգայելի

զգայություններից յուրաքանչյուրին.

այս

այսպես, բազմորակ տեսողությանը` բազմապիսի գույները,

լսողությանը՝ համապատասխանաբար հնչյունները, ն

յություններին՝ այլ զգայելիները, որոնք գոյանում միասին: Դե ի՞նչ, Թեետետոս, ի՞նչ է տալիս

հետ

զգա-

այլ

են

նրանց

շեղումը

այս

մեր նախորդ խորհրդածություններին:Գլխի ընկնու՞մես: Դեռ ոչ,

Թեետետոս.

Սոկրատես:

Շարունակիր հետնել, գուցե մեզ հաջողվի

Սոկրատես.

ավարտին հասցնել մեր շեղումը: Ասվածը նկատի ունի, իրերը, ինչպես արդեն նշեցինք, շարժվում են,

բոլոր

շարժումը լինում է

արագ

որ

ն այդ

կամ դանդաղ: Դանդաղըշարժվում

է նույն տեղում ն ուղղված է մոտակա իրերին, իսկ այն, ինչ

գոյանում է դրանից, լինում է դանդաղ: Մինչդեռ այն, ինչ շարժվում է ղից

արագ,

այդ

ն

այստե-

ավելի արագաշարժ է, քանզի նրա բնությունը

գոյացողը

հենց

գնում է դեպի հեռավոր իրերը,

մ

մոտենալով համապաէ սպիտակություն ն դրան ազ-

ընթացքն է: Եվ երբ

տասխան ինչ-որ բանի,

ծնում

աչքը,

գակից զգայություն,- ինչը երբեք չէր լինի, եթե դրանցից յուրաքանչյուրը հանդիպեր նրան, ինչն իրեն չի համապատասխանում,- տեսողությունը անմիջապես միտվում է դեպի

աչ-

քերը, իսկ սպիտակությունը՝դեպի այն, ինչ օգնում է գույնին առաջանալ: Աչքը լցվում է տեսողությամբ ն սկսում է տեսնել, իսկ համածնողը լցվում է սպիտակությամբ ն դառնում ոչ թե

սպիտակություն,

այլ

սպիտակ, լինի

ուրիշ ինչ-որ բան: Նման ձնով դիտված բոլոր

նան

դա

փայտ,

կարծրը, տաքը

մյուս բաները չեն կարող գոյել

քար

ն

ըստ

կամ

այդպես ինքյան,

ինչն արդեն ասացինք, այլ իրերի բոլոր տեսակներըգոյանում են

շփումից

ու

շարժումից, ն, ինչպես

հստակ տարբերել, թե որն է գործում

ն

ասում

են, անհնար է

որն է կրում: Քանզի

չկա գործող, քանի դեռ չի հանդիպել կրողին,

ն

չկա կրող,

Պլատոն

քանի դեռ չի հանդիպել գործողին: Իսկ երբ հանդիպում են,

մեկը դառնում է գործող, մյուսը՝ կրող: Այնպես որ այն նից, ինչի մասին խոսել ենք սկզբից, ինքն

ըստ

ինքյան,

այլ

ոչ

ամե-

մի բան չի գոյում

առաջանում է ինչ-որ բանի հարաբե-

րությամբ, իսկ «գոյությունը» հարկավոր է վերացնել, չնայած

բազմիցս

որ

վորության որ

քիչ առաջ

ն

էլ օգտվել ենք դրանից ըստ

տգիտորեն: Հիշյալ այրերի ուսմունքն

ն

սո-

է,

ասում

չպետք է ընդունել այնպիսիարտահայտություններ,ինչպես

«ինչ-որ բան», «ինչ-որ մեկի», «իմ»,

«այն»

«այս»,

ն

բոլոր

մյուս այն անունները, որ նշանակում են դադար: Պետք է համաձայն բնության իրերը կոչել «կայացող», «ստեղծվող», «կործանվող»

ն

«փոփոխվող»: Ահա

ինչու խոսքով իրերը

կանգնեցնել ցանկացողը հեշտությամբ բացահայտվում է: Հարկավոր է այսպես դիտել ն՛ մասը, ն՛ բազում մասերի

բա-

ղադրությունը, որպիսին է նրանց կարծիքով մարդը, սովորական քարը

ն

ցանկացած կենդանի ու տեսակ:

տետոս, գոհացնում

ու

է քեզ բավարարու՞՛մ

ի՞նչ, Թեե-

Դե

այս

ուսմունքը:

Չգիտեմ, Սոկրատես: Ես անգամ չեմ կարո-

Թեետետոս.

ղանում հասկանալ,

քո

կարծիքն

արտահայտում, թե ինձ

ես

փորձում:

ես

Բարեկամս,դու մոռացար, որ ես ոչինչ չգիկարծիքներից ոչ մեկը իմը չեմ համարում: Ես

Սոկրատես. տեմ

ն

այդ

անպտուղ

եմ

ն

ինչու փորձում տեսես

բոլոր

միայն ծնունդ

եմ

հմայել քեզ

եմ

ն

ընդունում քեզնից,

առաջարկում եմ,

իմաստունների ուսմունքներից, քանի դեռ

աշխարհ չես բերել սեփականը: Իսկ երբ բերես,

ես

գեմ՝ տկար է

ու

ն

որ

արդյոք,

թե առողջ:

արժանապատվությամբ ու

Այժմ եղիր

քաջ

ահա համլույս

կստուտոկուն

ազնվությամբ պատասխանիր՝

քեզ ինչ է թվում, ի՞նչ եմ պատրաստվումհարցնել: Թեետետոս.

Սոկրատես. յոք

Տուր հարցդ: Մեկ անգամ էլ

քեզ ուսմունքը,

որ

ասա,

է արդբավարարու՞մ

ոչինչ գոյություն չունի

կայացման մեջ՝ դառնալով բարի, գեղեցիկ

ն

այլ

կերպ, քան

այլն:

(Զեետետոս

Երբ լսում եմ դատողությունդ, այն թվում է

Թեետետոս.

ինձ միանգամայնիմաստալից ն

Այդ դեպքում զանց չառնենք

Սոկրատես. լը:

Մեզ դեռ

տեսքով շատ ընդունելի:

այդ

մնում

են

մնացյա-

երազներն ու հիվանդությունները,նան

ցնորվածությունները, որոնք, ինչպես

են, առաջ

ասում

գալիս տեսողության, լսողության կամ մեկ խանգարումից: Չէ՞

նան

որ դու

գիտես,

որ

են

զգայության

այլ

սրանց բոլորի դեպքում

հիշյալ ուսմունքը հերքվում է, քանզի այդկերպ գոյացած զգա-

յությունները միանգամայն կեղծ են,

ն

այն, ինչ յուրաքանչ-

յուրին թվում է այդպիսին, իրականում հակառակն է: Թվացող բոլոր

մեկը գոյություն չունի:

ոչ

6շմարիտ

Թեետետոս.

Շատ

Սոկրատես.

Այդ դեպքում,

մնում ն

բաներից ն

այդ

ես ասում,

Սոկրատես:

ի՞նչ փաստարկ

տղաս,

է

նրան, ով համարում է, թե իմացությունը զգայություն է

յուրաքանչյուրի համար թվացող իրն այնպիսին է, ինչպիսին

երնում է: Սոկրատես, այն բանից հետո, երբ նախա-

Թեետետոս.

տեցիր քիչ

տովանել,

առաջ

ասածիս համար,

վարանում եմ խոս-

ես

ասելու բան չունեմ: Բայց, ճիշտն ասած, ես

որ

անզոր կլինեի վիճել

ն

պնդել, թե ցնորվածության կամ

Ե

զա-

ռանցանքի մեջ մարդիկ չեն ընկնում կեղծիքի գիրկը, երբ մեկն իրեն աստված է կարծում, իսկ մյուսը՝ ճախրող թռչուն: Սոկրատես.

Նկատի չունե՞ս արդյոք

երազի

ն

արթնու-

թյան մասին հայտնի վեճը: Այդ ի՞նչ վեճ է:

Թեետետոս.

Սոկրատես.

Կարծում եմ,

դու

հաճախ

սին: Հարցը հետնյալն է. կարելի է ներկա պահին մենք քնած ենք են

կամ

որ

արթուն ենք

Թեետետոս.

ցույց

ն

ն

ես

արդյոք

մեր

բոլոր

լսել

դրա

ապացուցել,

արթուն ենք զրուցում:

ամեն

Շ

ապա-

բան արձագանքում է, ինչպես

ստրոֆեն ն անտիստրոֆեն: Ոչինչ չի խանգարում երազ մարել

նան

որ

մտքերը երազ

Իրոք, Սոկրատես, այստեղ դժվար է

գտնել: Քանզի

մա-

մեր այժմյան զրույցը,

հա-

իսկ երբ երազում մեզ

Պլատոն

թվում է, թե երազները հաջորդում

իրար,

են

անհեթեթ

դա

նմանություն ունի արթուն վիճակի հետ: Ուրեմն

Սոկրատես.

դու տեսնում

ես, որ վիճելն այնքան

էլ դժվար չէ, քանզի վիճելի է արդեն այն, թե ինչ վիճակում Վ

ենք՝ արթուն, թե քնած: Եվ քանզի մենք արթուն ն քնած ենք լինում հավասար ժամանակ, մեր հոգու մեջ միշտ պայքար է ընթանում, թե վիճակներից

մեկի կարծիքն է ավելի

որ

ճշմարիտ, այնպես որ հավասար ժամանակիընթացքում մենք մերթ ասում ենք,

որ

ճշմարիտ է

մերթ էլ` մյուսը,

սա,

երկու

ն

դեպքում էլ մեր վստահությունը նույնն է: Թեետետոս.

Միանգամայնճիշտ է:

Սոկրատես.

Ուրեմն հիվանդությունների ն ցնորվածու-

թյունների համար էլ կարող ենք ասել նույնը, բացի այն,

որ

ժամանակը սրանց դեպքում հավասար չէ:

ճիշտ է:

Թեետետոս.

Հետնաբար ժամանակի երկարությամբկամ

Սոկրատես.

կարճությամբ չէ որոշվում ճշմարիտը:

մաքուր զավեշտ կլիներ:

Թեետետոս.

Դա

Սոկրատես.

Իսկ

համար ուրիշ հստակ

երկու կարծիքներից որնէ մեկի

այս

կարո՞ղես բերել:

ապացույց

Կարծում եմ, ոչ:

Թեետետոս.

ինձնից լսիր,

Ուրեմն

Սոկրատես.

նրանք, ովքեր ճշմարիտը

թվում է նրան,

ում դա

սահմանում

են

թե ինչ

որպես այն, ինչ

թվում է: Որքան գիտեմ, նրանք ասում

այսպես. «Ո՛վ Թեետետոս, կարո՞ղ է արդյոք

են

ընդհանրապես

տարբեր իրի

կասեին

այն, ինչն

է, ինչ-որ առումով նույնը լինել իրենից

այլ

Եվ մենք չպիտի ընդունենք,

հետ:

որ

խնդրո

առարկան ինչ-որ առումով տարբեր է սրանից, իսկ մեկ առումով՝ ոչ:

Ես

Թեետետոս.

հարցնում

այլ

ամբողջապես այլի մասին»:

եմ

Անհնար է,

որ դա

լինի նույնը ինչ-որ

հատ-

կությամբ կամ որնէ առումով, եթե ամբողջապես այլ է: Սոկրատես.

նել,

որ դա

Եվ անհրաժեշտ չէ՞

չի լինի

նման

այդ

իրին:

արդյոք

նան

համաձայ-

Թեետետոս

Կարծում եմ,

Թեետետոս.

այո:

Չէ՞ որ եթե ինչ-որ բան դառնում է նման,-

Սոկրատես.

իրեն կամ ուրիշին,- մենք կասենք, նույնն է դառնում

որ

դառնալով նման` այն

երբ դառնում է ոչ նման, դառնում է այլ:

ն

Թեետետոս.

Անհրաժեշտաբար:

Սոկրատես.

Բայց մենք արդեն ասել ենք,

նույնքան

շատ

է ն անսահման, որքան կրողը:

Թեետետոս.

կյո:

Սոկրատես.

Եվ

այլը,

բայց

ոչ

ն

մյուսի միացումից կծնվի

Իհարկե: Հավատարիմ մնալով

Սոկրատես. քո

մեկի

որ

նույնը:

Թեետետոս.

սենք իմ,

գործողը

որ

ն

այդ

սկզբունքին՝ խո-

ուրիշ բաների մասին, օրինակ՝ առողջ

հիվանդ Սոկրատեսի: Կասե՞նքարդյոք,

տեսի

ն

նման

է երկրորդին:

Նկատի ունես,

Թեետետոս.

որ

Սոկրաառաջինը

արդյո՞ք ամբողջությամբ

վերցված հիվանդ Սոկրատեսը նման է ամբողջությամբ վերցված

առողջ

Սոկրատեսին: ճիշտ հասկացար, հենց

Սոկրատես.

Ըստ

Թեետետոս.

իս՝

Ուրեմն

Սոկրատես.

նման

դա

դա

նկատի ունեի:

չէ:

ուրիշ Սոկրատես է, եթե նման

Անհրաժեշտաբար:

Թեետետոս.

Հետնաբար քնած Սոկրատեսի ն

Սոկրատես.

բաների դեպքում,

որ

քիչ

առաջ

բոլոր

այն

քննեցինք, տեղի ունի նույ-

նը: Ի՞նչ կասես: Իհարկե:

Թեետետոս.

Նշանակում է, ցանկացած իր, որն ի բնե

Սոկրատես.

այնպիսին է,

որ

հանդիպելով մեկ ուրիշ իրի, սկսում է գործել,

բախվելով առողջ

Սոկրատեսին, կհարաբերվի ինձ որպես մի

մարդու, իսկ բախվելով հիվանդ Սոկրատեսին, կհարաբերվի որպես մեկ ուրիշ մարդու: Թեետետոս.

Իսկ ինչու՞ ոչ:

3 ՊԼԱՏՈՆ

Դյլատոմ

Եվ երկու դեպքում էլ ես,

Սոկրատես.

այն,

գործողն է,

որ

կրողն եմ,

ն

կբերենք տարբեր բաներ:

առաջ

Ի՞նչ:

Թեետետոս.

Երբ

Սոկրատես.

ինձ թվում է հաճելի

Վ

որ

ես

եմ

առողջ

ն

գինի

խմում, այն

եմ

ն քաղցր:

Թեետետոս.

կյո:

Սոկրատես.

Քանզի, ինչպես արդեն համաձայնեցինք,

գործողը

բերեցին քաղցրություն

կրողը առաջ

ն

թյուն, որոնք միաժամանակմիտվում զգայությունը, որ գալիս է կրողից,

են

զգայող

ն զգայու-

տարբեր կողմեր,

ն

է դարձնում լեզուն,

իսկ քաղցրությունը շարժվելով դեպի գինին, անում է այնպես,

այն ն՛ լինի

որ

ն

քաղցր,

Թեետետոս.

այդպիսին թվա լեզվին:

Իհարկե, մենք արդեն համաձայնեցինք,որ

այդպես է: Սոկրատես. ըստ

Իսկ երբ ես հիվանդ եմ, գինին համտեսողն

էության նույն մարդը չէ: Չէ՞

որ

այդժամ գինին

մոտենում

է ոչ նմանին: Թեետետոս.

Սոկրատես.

նին ն

առաց

Այո: Այդ ուրիշ Սոկրատեսը ն համտեսված գի-

կբերեն այլ զգայություն. լեզուն կզգա դառնություն,

գինու մեջ գոյացած ն տարածվածդառնությանհետնանքով

այն կլինի արդեն նեմ ոչ

ոչ

թե դառնություն,

թե զգայություն,

Թեետետոս.

Սոկրատես.

Շատ

այլ

դառը,

իսկ

ես

կլի-

զգայող:

այլ

ճիշտ է:

Եվ այդպես զգայելով՝ ես երբեք ուրիշ չեմ

դառնա, քանզի ուրիշ իրերից եկող զգայությունն էլ ուրիշ է ն 1609.

զգայողին դարձնում է ուրիշ գործողը, միանալով ուրիշի

ն այլ:

Այդպես էլ ինձ վրա ներ-

հետ ն առաջ

բեք չի կարող նույնը մնալ, քանի

որ

բերելով ուրիշը, եր-

ուրիշից

առաջ

բերելով

ուրիշ՝ ինքն էլ ուրիշ կդառնա: Թեետետոս.

Սոկրատես.

պես չի մնա:

Այդպես է: Ես

ինքս էլ նույնը չեմ մնա,

ն

գինին նույն-

/(Թենտետոս

(Թեետետոս.

Այո:

Սոկրատես.

Չէ՞ որ եթե ես

պիտի չէ

կամ

եմ

զգայում,

դառնամ, քանզի ոչինչ չզգայելով՝ հնարավոր

զգայող

զգայող

ինչ-որ բան

դառնալ: Նմանապես այն, ինչը դառնում է

դառը

կամ մեկ

այլ

քաղցր

բան, այդպիսին է դառնում ինչ-որ

մեկի համար, որովհետն չի կարող

լինել

քաղցր

մեկի

ոչ

համար: Միանգամայն ճիշտ է:

Թեետետոս.

Եվ մեզ, կարծում եմ,

Սոկրատես.

մնում

է, եթե գոյում

ենք, գոյել կամ, եթե կայանում ենք, կայանալ միմյանց մար, որքանով

թյունը, Ահա

բայց

անհրաժեշտությունը կապում է մեր

որ

գոյու-

չի կապում ո՛չ ուրիշների, ո՛չ էլ հենց մեզ

ինչու մեզ

հա-

հետ:

է կապված լինել միմյանց: Այնպես որ,

մնում

եթե ինչ-որ մեկն ասի, թե «ինչ-որ բան գոյություն ունի», պիտի ասի, թե ինչի համար, ինչից յություն ունի», ն նույնը, եթե ասում

ն

ինչի նկատմամբ «գո-

է «կայանում է»: Նա չպի-

տի ասի, որ դա ինքն ըստ ինքյան գոյություն ունեցող կամ

կայացող բան է, ոչ էլ ուրիշին

հանջում ուսմունքը,

որ

թույլ

անել

տա

դա:

Այդ է

պա-

քննեցինք:

Միանգամայնճիշտ է:

Թեետետոս.

Հետնաբար, եթե ինձ վրա ներգործողը գո-

Սոկրատես.

յություն ունի ինձ համար, ն

ուրիշի,

ոչ

ապա

ես

այն զգայում

եմ, իսկ ուրիշը՝ ո՞չ:

Ինչպե՞ս չէ:

Թեետետոս.

Սոկրատես.

Նշանակում է, իմ զգայությունը ճշմարիտ է

ինձ համար, քանի

որ

վերաբերում է իմ էությանը: Եվ

համա-

ձայն Պրոտագորասի՝ես ինձ համար գոյություն ունեցող իրերի դատավորն եմ՝ նրանց,

որ

գոյություն ունեն,

ն

նրանց,

որ

գոյություն չունեն: (Թեետետոս.

Սոկրատես.

Կարծես թե: Եթե

ես

անթերի դատավոր եմ

ն

գոյություն

ունեցող կամ կայացող բաների մասին իմ մտքերի մեջ չեմ սխալվում, ինչպե՞սկարող

եմ

չիմանալ այն, ինչ զգայում

եմ:

Պլատոն

Իհարկե չես կարող:

Թեետետոս.

Ուրեն

Սոկրատես.

իմացությունը

ոչ

մահուն

Հոմերոսի,

է

դու

ինչ է, եթե

այլ

ճիշտ

շատ ոչ

զգայություն,

Հերակլիտոռսի

հետնորդների այն ասույթին,

ըստ

ասացիր,

որի

ն դա

նրանց

ն

բան

ամեն

որ հա-

բոլոր

է,

հոսում

ինչպես գետը, Պրոտագորասի՝իմաստուններից ամենաիմաստունի համոզմունքին, որ

բանի չափը մարդն է,

ամեն

էլ Թեետետոսիայն ուսմունքին,

որ

եթե

այդ

ն

կամ

ամենը ճշմարիտ

չասե՞նք, որ ընդունեցի: Ի՞նչ

է, իմացությունը զգայություն է: Դե, Թեետետոս, է քո նորածին մանուկը, որի ծնունդը ես

սա

կասես: Թեետետոս.

Անհրաժեշտաբարայդպես է, Սոկրատես:

Սոկրատես.

Ինչպիսին էլ լինի, թերնս դժվարությամբ,

բայց

բերեցինք նրան: Իսկ հիմա, երբ արդեն ծնվել է,

դուրս

հարկավոր է պտտեցնել նրան օջախի շուրջը

չենք խաբվում

դեպքում պահել

ն

պարզել, թե

դաստիարակությանն անարժան

արդյոք

կեղծ վիժվածքով: Ինչ

ն

ես

կարծում, նրան հարկավոր է

ու

ամեն

խնամե՞լ,թե՞ մտադիր ես համբերատար

հետնել, թե ինչպես

են

քննում նրան,

ն շատ

չես վշտանա,

եթե ձեռքիցդ խլեն առաջնեկիդ:

Թեետետոսը կհամբերի, Սոկրատես, քանզի

Թեոդորոս.

բնավ խստաբարո չէ: Սակայն հանուն

աստվածների

ասա,

ի՞նչն այնպես չէ: Սոկրատես. դորոս,

ն

Դու

իրոք զրույցի մեծ սիրահար ես,

եթե ինձ համարում

կարծում,

որ

ես

Թեո-

փաստարկներով լեցուն պարկ

հեշտությամբ դուրս

հանելով

այդ

փաստարկ-

ներից մեկը՝ կարող եմ ասել, որ ամեն բան այնպես չէ: Դու Ե

չես հասկանում, թե ինչ է տեղի ոչ

ունենում:

Փաստարկներիցն

մեկը չի ելնում ինձնից, այլ՝ մշտապեսիմ զրուցակիցներից:

Անձամբես ոչինչ չգիտեմ, բացառությամբչնչին մի բանի, այն |՝ թե այս

վերցնել բայս

կամ այն իմաստունի որ փաստարկն է հարկավոր ն

ուշադիր քննել: Հիմա էլ նույնն

ինքս ասելու ոչինչ չունեմ:

եմ

փորձում անել,

(Օեետետոս

Շատ

Թեոդորոս.

լավ ասացիր, Սոկրատես: Այդպես էլ

վարվիր: Սոկրատես.

ինձ

քո

Գիտե՞ս,Թեոդորոս, թե ինչն

է

զարմացնում

բարեկամի՝Պրոտագորասի մեջ:

Թեոդորոս.

Ի՞նչը:

Սոկրատես.

Ինձ շատ

Շ

է դուր

գալիս նրա այն

ասույթը,

թե ամեն բան այնպիսին է, ինչպիսին որ երնում է յուրաքանչ-

յուրին: Բայց քանի

որ

դատողության սկիզբն ինձ զարմացնում է,

ահա

իր «ճշմարտության»շ2.սկզբում

չի ասում, թե

բո-

իրերի ճշմարտության չափը խոզն է կամ կինոկեփալոսըշ'

լոր

կամ էլ կարծիքներ ունեցող մեկ ուրիշ բան: Այդ դեպքում

ն

նրա խոսքը ավելի դժվարամարս ու ն

նա

սկիզբ կունենար

ճոռոմ

կապացուցեր, որ մենք զարմանում ենք նրա իմաստության

վրա, ինչպես մի աստծո,

մինչդեռ բանականությամբ

դույզն իսկ չի գերազանցում շերեփուկին, էլ

ուր

նա

մնաց մարդ-

կանց: Ի՞նչ կասես, Թեոդորոս: Քանզի եթե յուրաքանչյուրի

համար ճշմարիտ է այն, ինչ երնում է իրեն զգայության միջոցով, ն մարդը չի կարող դատել մյուս մարդու վիճակի մասին

ավելի լավ, քան են

ինքը, մեկն անզոր է տեսնալ`ճշմարիտ

նա

մյուսի կարծիքները, թե սխալ,

արդյոք

բազմիցս ասացինք,ծիքները,

ն

դրանք

ամեն

բոլորը

ոք

ճիշտ

ինչպես

բայց,-

ինքն է կազմում իր կարեն

րեկամս, Պրոտագորասնիմաստուն է,

ն

ճշմարիտ,

ն դա

բա-

ապա,

իրավունք է

տա-

լիս նրան բարձր վճարի դիմաց ուսուցանել ուրիշներին, իսկ մենք տգետ ենք յուրս

իր

պետք է սովորենք նրանից, յուրաքանչ-

ն

լինելով մեր իմաստության չափը: Ինչպես չասենք,

որ

խոսքերով Պրոտագորասը փորձում է սիրաշահել

ժո-

այդ

ղովրդին: Իմ անձի

ն

տատմոր իմ արվեստի մասին

ես

լռում

եմ, քանզի դա պարզապես զավեշտականէ, այլ նկատի ունեմ

զբաղմունքը՝դիալեկտիկան: Չէ՞ որ եթե ամեն կարծիք ճիշտ է, եթե ճշմարիտ է Պրոտագորասի «Զշմարտումեր

ողջ

թյունը» քերից,

ն

կատակ չէ այն, ինչ մեզ հասնում

ապա

է նրա գրքի խոր-

միմյանց տեսիլների ու կարծիքներիքննությամբ

Պլատոն ու

բացահայտումով զբաղվելը փուչ

ն

անիմաստ գործ է:

Ինչպես ասացիր քիչ

Թեոդորոս.

առաց,

մարդն իմ

այդ

բարեկամն է, Սոկրատես:Այնպես որ չէի ցանկանա համաձայնելով քեզ՝ հերքել Պրոտագորասին, թեպետ չէի ցանկանա նան

հակառակվել կարծիքիդ: Ուստի դարձյալ վերցրու

/(Թեե-

տետոսին: Նա հիմա էլ սիրով լսում է քեզ: Թեոդորոս, եթե գալով Լակեդեմոն՝

Ով

Սոկրատես.

մտնեիր պալեստրա ն տեսնեիր, որ ուրիշները, նույնիսկ մարսնով վտիտները, քայլում են մերկ, մի՞թե չէիր ամաչի այդպես

նայել նրանց՝ ինքդ թաքցնելով տեսքդ Բայց ինչու

Թեոդորոս.

փորձեին համոզել ինձ, նրանց, ինչպես

դիտել

ն

ճկուն մեկի

հաճելի է,

ապա,

որ

եթե նրանք

ինձ թույլ որ

տան

պարգապես

արդեն ծեր

եմ

երի-

մրցելու համար:

հետ

Այդ դեպքում, ՔԶեռղորոս, եթե քեզ

Սոկրատես.

դա

ասացվածքի, ինձ համար էլ ընդունելի

ըստ

կոկին պիտի դիմեմ իմաստուն Թեետետոսին: Նախ

Ես

ասա

որ

չմտնել գիմնասիոն, քանի

ն

տասարդ

է:

կարծում,

նրանց կհաջողվեր: Ես կհամոզեի

դա

ձեզ այժմ,

ն

ես

չմերկանալով:

ն

ինձ, Թեետետոս, ի՞նչ էինք քննում քիչ առաջ:

քեզ չի զարմացնում, իմաստությամբ

որ

հանկարծ այնպես եղավ,

Մի՞թե որ

քո

ո՛չ մարդկանցից, ո՛չ էլ աստվածներից

դու

որնէ մեկին չես զիջում: Թե՞ կարծում ես,

որ

պրոտագորյան

չափը աստվածներին պակաս է վերաբերում, քան մարդկանց: Ոչ, Զեսը վկա: Եվ

Թեետետոս.

հարցնում

ես:

շատ

եմ

զարմանում, որ

Երբ քննում էինք, թե ինչպես

են

նրանք

պնդում, իբր ամեն բան այնպիսին է, ինչպիսին որ երնում է նրան, ում երնում է,

ես

Բայց հիմա հանկարծ ճիշտ Սոկրատես. սուր

ես

գորասը

ընկալում

միանգամայն ճիշտ համարեցի:

դա

դուրս

Որովհետն ու

դու

եկավ հակառակը: երիտասարդ ես,

տղաս,

ն

ճամարտակությունը:Պրոտա-

տանում

կամ մեկ ուրիշը նրա փոխարեն կպատասխաներ.

«Ով ազնիվ պատանիներ ու

ծերեր,

այդ

դուք

եք միասին

Թեետետոս

ճամարտակում

նստած

ու

ներքաշում

աստվածներին,

նան

որոնց գոյությունը կամ չգոյությունը

ես

գրվածքներիսմեջ բացառում եմշ2՛-:Իսկ

դուք

թե ճառերիս, թե՛ եք բաներ,

ասում

որոնք հաճելի են բազմությանը, իբր սարսափելի է,

տության մեջ ոչ

որ

իմաս-

մի մարդ չի գերազանցում անասունին: Դուք

ոչ

մի անհերքելի ապացույց

չեք ներկայացնում, այլ օգտվում

եք հավանականությունից, որի կիրառումը երկրաչափության

մեջ, աներ

Թեռդորոսը կամ մեկ ուրիշ երկրաչափ, ոչ մի

դա

արժեք չէր ունենա»:

դունե՞ք

արդյոք

Իսկ հիմա դու

ն

Թեոդորոսըորոշեք՝ կըն-

ճշմարտանմանությունն ու

հավանականու-

թյունը այսպիսի կարնոր քննության մեջ: Բայց Սոկրատես, ո՛չ

Թեետետոս.

ո՛չ էլ մենք

դու,

դա

ճիշտ չէինք համարի: Այդ դեպքում պետք է քննել

Սոկրատես.

տնելով

ն

քո

Թեոդորոսի խոսքին:

Թեետետոս.

Իհարկե այլ կերպ:

Սոկրատես.

Արդ, տեսնենք,

արդյոք

իմացությունն

զգայությունը նույն բանն են, թե տարբեր են: Չէ՞ բողջ

կերպ՝ հե-

այլ

զրույցը

նվիրված էր դրան

ն հանուն

դրա

որ

մեր

ու

ամ-

մենք իրար

խառնեցինք բազմաթիվ այս անհեթեթությունները: Թեետետոս.

Իհարկե:

Սոկրատես.

Համաձայնենք, որ այն, ինչ զգայում ենք

տեսողությամբ կամ լսողությամբ, միաժամանակ նան ճանաչում ենք: Եթե, օրինակ, մենք լսենք բարբարոսների խոսքը նախքան նրանց լեզուն սովորելը, մի՞թե կասենք, որ չենք լսում նրանց արտասանածը, թե` կասենք, գիտենք, թե ինչ են ասում:

որ ն՛

լսում ենք,

Նմանապես չիմանալով նրանց

գրերը, մի՛թե հայացք նետելով դրանց վրա՝ կասենք, տեսնում

դրանք, թե` կասենք,

տեսնում

ենք:

նում

ու

որ

որ

չենք

գիտենք դրանք, որովհետն

Մենք կասեինք,

Թեետետոս.

ն՛

որ

գիտենք այն, ինչ

տես-

լսում ենք դրանց մեջ, Սոկրատես. գրերի դեպքում

գրության

ձնն

ու

գույնը մենք

տեսնում

ենք

ն

գիտենք, իսկ

Ե

Պլատոմ

բարբարոսների խոսքի դեպքում մենք լսում ենք մանակ գիտենք ձայնի բարձրությունն ու

ժիաժա-

ն

ցածրությունը: Իսկ

այն, ինչ սովորեցնում են քերականները ու մեկնիչները, մենք

չենք զգայում ո՛չ տեսողությամբ, ո՛չ լսողությամբ: Հրաշալի է, Թեետետոս:

Սոկրատես. հետ

այդ

մասին,

որ

Չարժե վիճել քեզ

չգոռոզանաս: Բայց նկատի

նան

առ

իմ

մյուս մտահոգությունը ն մտածիր, թե ինչպես հաղթահարենք այն:

Ի՞նչ մտահոգություն:

Թեետետոս.

Ահա

Սոկրատես.

վո՞ր է Ժ

դա

արդյոք,

որ

թե ինչ. եթե մեկը հարցնի. «հնարա-

որնէ մարդ իմանա մի բան ն մտապահելով

չիմանա իր հիշածը հենց այն պահին, երբ մտապահում

է»: Կարծես թե շատախոսում եմ, իսկ ուզում էի հարցնել հե-

տնյալը. արդյո՞ք որնէ մեկը ինչ-որ բան սովորելուց

հետո

չի

իմանում իր մտապահածը: Թեետետոս.

Այդ ինչպե՞ս,Սոկրատես: Ասածդ անհեթե-

թություն է: Սոկրատես.

Ուրեմն ցնդաբանու՞մեմ: Սակայն մտածիր,

մի՞թե ինքդ չէիր պնդում,

որ

տեսնելը նույն զգայելն է

ն որ

տեսողությունը զգայություն է:

Թեետետոս.

Այո:

Սոկրատես.

Այդ դեպքում քիչ առաջ

ասվածի

ձայն մի՞թեինչ-որ բան տեսնողը չի դառնում

այդ

համա-

բանն իմա-

ցող: (Թեետետոս.

Այո:

Սոկրատես.

Եվ ինչ, կասե՞սարդյոք,

որ

կա հիշողու-

թյուն կոչվածը: Թեետետոս.

Սոկրատես.

Այո:

Ոչնչի՞ հիշողություն, թե՞ ինչ-որ բանի:

Թեետետոս.

Իհարկե ինչ-որ բանի:

Սոկրատես.

եվ մի՛թե

վորել

ն

ոչ

զգայել է:

Թեետետոս.

Ինչպե՞սչէ:

այն բաների, որոնք

նա

սո-

(ՁԶեետետոս

Երբ որնէ մարդ ինչ-որ բան է տեսնում,

Սոկրատես.

չի՞ հիշում երբեմն իր տեսածը: Թեետետոս.

Հիշում է:

Սոկրատես.

Անգամ աչքերը փա՞կ: Թե՞

իսկույն մոռանում

դեպքում

այդ

է: Նման

Թեետետոս.

պնդումը սարսափելի կլիներ, Սոկ-

րատես: Սոկրատես. դա,

Այդուհանդերձմենք ստիպված ենք պնդելու

եթե ուզում ենք պահպանել նախորդ փաստարկը:

Զնսը վկա, ինձ էլ է թվում,

Թեետետոս.

որ

այստեղ

կասկածելի ինչ-որ բան կա, սակայն լավ չեմ պատկերացնում,

թե ինչ: Ասա ինձ: Բանն

Սոկրատես.

ով

տեսնում

այսպես է: Մենք

ասում

ենք,

որ նա,

է, դառնում է իր տեսածի իմացող: Չէ՞ որ մենք

համաձայնեցինք, որ տեսողությունը, զգայությունը թյունը նույն բանն

ն

իմացու-

են:

Իհարկե:

Թեետետոս.

Սոկրատես.

Բայց նա, ով

է իր տեսածը նան

տեսնում

ն

իմանում է, հիշում

այն ժամանակ, երբ փակում է աչքերը:

Այդպես չէ՞: Թեետետոս.

կյո:

Սոկրատես.

Իսկ «չի

տեսնում»ղւը նշանակում է «չի

իմանում», քանզի տեսնելը իմանա՞լնէ: Թեետետոս.

ճշմարիտ է:

Սոկրատես.

Հետնաբար, երբ

դեռ հիշում է

դա,

նա

արդեն ասացինք, որ

չգիտի նման

դա,

ինչ-որ բան գիտի

նա

քանի

որ

Մենք

դեպքը անհեթեթ կլիներ:

ճիշտ

Թեետետոս.

Շատ

Սոկրատես.

Անհնար ինչ-որ բան է

ասում

չի տեսնում:

ն

ես ասում: դուրս

գալիս, երբ

ենք, թե իմացությունը ն զգայությունը նույն բանն

Թեետետոս.

Կարծես:

Սոկրատես.

Ուրեմն պիտի ասենք,

են:

որ

են:

դրանք տարբեր

Ե

Պլատոմ

Վախենամ, այդպես է:

Թեետետոս. Շ

Ի՞նչ է ուրեմն իմացությունը: Թերնս ստիպված ենք սկզբից սկսել մեր քննությունը: Ինչպե՞սվարվենք, Սոկրատես.

(Թեետետոս:

Ինչի վերաբերյալ: Ինձ թվում է, վախկոտաքլորների պես հետ Սոկրատես. ցատկելով մեր ապացույցից`հաղթական ճիչ ենք արձակում Թեետետոս.

նախքան հաղթելը: Այդ ինչպե՞ս:

Թեետետոս.

Մենք նման ենք վիճաբանների: Առանց բա-

Սոկրատես.

ռերը համաձայնեցնելու, ուզում ենք դրանց իմաստները փոխելով լավ

կորդներ ենք, Վ

գտնել, ասելով,

ապացույց այլ

որ

թե հակառա-

փիլիսոփաներ, բայց չնկատելով,

չեմ հասկանում, թե ինչ նկատի ունես:

Թեետետոս.

Դեռ

Սոկրատես.

Փորձեմ բացատրել միտքս: Չէ՞

հարցրեցինք՝ կարո՛ղ է վորածն

ու

հիշածը,

ն

նակ

այդ

որ

մենք

որնէ մարդ չիմանալ իր

արդյոք

սո-

մատնանշեցինք նրան, ով ինչ-որ բան

է տեսել ն փակ աչքերով հիշում է դա,

Դրանով ցույց

որ անում

մոլեգնած այրերը23:

են այդ

ենք այն, ինչ անում

քո

ոչ

թեն էլ չի տեսնում:

տվեցինք, որ հիշելով հանդերձ նա միաժամա-

չգիտի, ինչն անհնար է: Այդպիսով պրոտագորյան ն

առասպելն այն մասին, թե իմացությունն

ու

զգայությունը

նույնն են, տապալվում է:

Թեետետոս.

Ակնհայտ է:

Սոկրատես.

Իսկ

ես

կարծում եմ՝

առաջին առասպելի հայրը,

ամեն

ոչ:

Եթե ողջ

լիներ

գնով կպաշտպաներ այն:

Մի տե՛ս, ինչ նեղն ենք գցել որբուկին: ԱնգամՊրոտագորասի թողած խնամակալները,որոնցից մեկը

ահա

է, չեն ուզում օգնության գալ:

հանուն

Թվում է,

այս

Թեոդորոսն

արդարության

մենք ինքներս պիտի օգնության հասնենք նրան: Թեոդորոս. 16,

որՈչ թե ես, Սոկրատես: այլ ՀՎիպպոնիկոսի

դի Կալլիասն է նրա խնամակալը": Ես ավելի շուտ

նրանցից

եմ, ովքեր վերացական խորհրդածություններից հեռանալով՝

(ԹԹՁեետետոս

դիմեցին երկրաչափությանը: Ամեն դեպքում շնորհակալ կլինեմ

քեզ, եթե օգնես նրան:

Լավ

Սոկրատես.

ես ասում,

Թեոդորոս: Իսկ հիմա տես,

թե ինչպես եմ պատրաստվումպաշտպանել: Չէ՞

խճճվել

ավելի սարսափելի բաների մեջ, եթե

շատ

կարելի է

որ

ուշադրու-

թյուն չդարձնենք բառերին, որոնք սովորաբար պնդել կամ հերքել ենք: Ու՛մ ուղղեմ խոսքս, քե՞զ, թե Թեետետոսին: Երկուսիս,

Թեոդորոս. սարդը,

քանզի

նա

թող

պատասխանիերիտա-

պակաս չափով կամաչի սխալվելուց: Ես

Սոկրատես.

բայց

Ե

կքննեմ ամենադժվար հարցը: Կարծում

եմ, դա հետնյալն է: Կարո՞ղէ արդյոք

միննույն մարդը իմա-

նալով ինչ-որ բան, չիմանալ այն, ինչ գիտի:

Ի՞նչ պատասխանենք, Թեետետոս:

Թեոդորոս.

Կարծում եմ,

Թեետետոս.

դա

անհնար է:

Բնավ, եթե համարես, որ տեսնել նշանակում է իմանալ: Ի՛նչ կասես, եթե որնէ մեկը խորամանկ հարցով նեղը գցի քեզ ն, ձեռքով փակելով մի աչքդ, ուզենա Սոկրատես.

պարզել` տեսնու՞մ

հիմատիոնըշ5փակ աչքով: Կարծում եմ, կասեմ, որ այդ մեկով չեմ

ես արդյոք

Թեետետոս.

տեսնում, բայց Սոկրատես.

տեսնում

եմ

այս

Շ

մյուսով:

Հետնաբար միննույն բանը

դու

ն՛ տեսնում

ես, ն՛ չե՞ս տեսնում: Թեետետոս.

Կարծես թե այդպես է:

Սոկրատես.

Բայց

ինչպես,

ես

հարցնում

եմ`

նա

կարո՞ղ ես

գիտես: Արդ, պարզվում է, տեսնում:

կասի. որ

«Ես

չեմ հարցնում, թե

դու

չիմանալ այն, ինչ

տեսնելով հանդերձ

դու

չես

համաձայնեցիր, որ տեսնելը իմանալն է, իսկ չտեսնելը՝ չիմանալը: Ինքդ եզրակացրու, թե ինչ է բխում այս Դու

ամենից: Թեետետոս.

Եզրակացությունն հակառակ է ենթադրու-

թյանս: Սոկրատես.

Հավանաբար, սիրելիս,

կխճճվես, եթե հարցնեն՝ կարելի՞ է

արդյոք

դու

ավելի

շատ

միննույն բանը

Պլատոն

ճանաչել հստակ

ն աղոտ,

ի

մոտո

ճանաչել, իսկ հեռվից՝ ոչ,

իմանալ խորապես ն մակերեսորեն:Նման

ն

ուրիշ բյուրավոր

հարցեր իսկույն կուղղի քեզ որնէ զրուցասեր վարձու պելտաստՇ, հենց որ ասես, թե իմացությունը ն զգայությունը նույն

բանն են: Խորանալով լսողության, հոտոտելիքի ն մյուս յությունների էության մեջ,

ն բաց

զգա-

կհակառակվիքեզ, կհետապնդի

նա

չի թողնի այնքան ժամանակ, մինչն

իմաստությամբ հիացած, ձեռքերդ

ու

նրա մեծ

որ դու,

ոտքերդ կապկպված,

չկամենասազատվել նրանից դրամով, որի չափը ինքներդ կորոշեք: Բայց գուցե

հարցնես.«Իսկ ի՞նչ կասի ի

դու

պաշտպա-

նություն իր պնդումներիինքը Պրոտագորասը»:Փորձե՞մասել:

16:։՝'

Թեետետոս.

Իհարկե:

Սոկրատես.

Ըստ

իս, նա ի մի կբերի այն ամենը, ինչ

մենք պնդեցինք նրա օգտին, ն կասի. «Այս հրաշալի Սոկրա-

տեսը, երբ մի երեխա, վախեցած այն հարցից. թե կարող է արդյոք

միննույն մարդը հիշել

նույն բանը, վախից

ն

միաժամանակչիմանալ մին-

պատասխանեցո̀չ,

կանխատեսել, թե ինչ կլինի,

-

այս

քանզի չէր կարող

Սոկրատեսն ինձ ծաղրի

ենթարկեց իր խոսքում: Մինչդեռ, ո՛վ թեթջնամիտՍոկրատես, բանն այսպես է: Երբ

դրույթները

ն

դու

հարցերի միջոցով քննում

պատասխանում է այնպես, ինչպես

հարցվող

ինքս կպատասխանեի, ն սխալվում է, հերքվում Ե

իմ

ես

եմ

ես, իսկ

եթե պատասխանումէ այլ կերպ, ապա հերքվում է նա ինքը:

Եվ

դու

կարծում ես, թե ինչ-որ մեկը կհամաձայնի՞քեզ, իբր

ինչ-որ բան կրածի ներկա հիշողությունը, հիմա երբ նա դեն չի կրում

դա,

ար-

նույնական է անցյալում իր կրածին: Բնավ

այդպես չէ: Թե՞ որնէ մեկը կհամաձայնի, որ միննույն բանը կարելի է ն՛ իմանալ, ն՛ չիմանալ: Կամ, եջե նա վախենա համաձայնել, կարծում ես, կընդունի՞, որ փոխված մարդը նախքան փոխվելը եղած մարդը նույն մարդն է: Ավելին. դա

նույն մարդն է,

ն

ոչ

այն մյուս անսահման

ն

որ

լքանակու-

թյամբ) գոյացողները,- քանզի փոփոխություններըշարունակ՞` վում են,-- եթե փորձենք խուսափել բառային որոգայթներից,

(ՁԶեետետոս

լարում ենք մեկս մյուսին: Ոչ, սիրելիս, կասի նա, ազնվո-

որ

րեն

արի իմ ուսմունքի դեմ ն, եթե կարող ես,

դուրս

հայտիր,

որ

բացա-

մեզնից յուրաքանչյուրի զգայությունները յուրա-

հատուկ չեն, կամ եթե յուրահատուկ են,

ապա

դրանից չի

բխում, թե ինչ-որ մեկին թվացողը գոյանում է միայն նրա հա-

մար, իսկ եթե ինչ-որ բանի մասին պետք է ասել «կա»,

դա

պիտի լինի նրա համար, ում թվում է: Իսկ եթե

սին,

ոչ

խոսում ես խոզերի

դու

միայն ինքդ

ն

կինոկեփալոսներիմա-

վարվում խոզի պես, այլն ունկնդիր-

ես

ներիդ դրդում այդպես վարվել իմ գրվածքների հետ, իսկ լավ չէ: Չէ՞

որ

ասում

ես

դա

եմ, որ ճշմարտությունն այնպիսին

ժ

է, ինչպես գրի եմ առել. գոյություն ունեցող ն չունեցող բա-

ների չափը մեզնից յուրաքանչյուրն է: Ամեն

ոք

անչափ տար-

բեր է մյուսից, որովհետն մեկի համար գոյություն ունի մի

բան

ն

նրան այդպես է թվում, իսկ մյուսի համար մեկ

բան

ն

նրան

այլ

կերպ է թվում:

Ես

բոլորովին չեմ պնդում,

թե չկա իմաստություն կամ չկան իմաստուն այրեր,

ոչ,

ես

եմ, որ իմաստուն է նա, ով մեզնից որնէ մեկին թվա-

ասում ցող

այլ

ն այդ

մեկի համար գոյություն ունեցող չարիքը փոխա-

կերպում է այնպես, որ նրան թվա բարիք

ն

համար: Սխալ մի՛ փնտրիր իմ բառերի մեջ,

բարիք լինի նրա այլ

ավելի լավ է

հասկացիր դրանք:

Դա

կարելի է անել` հիշելով քիչ

առաջ

ասաօդ այն մասին,

որ

հիվանդին կերակուրը թվում է

դառը

ն

այդպիսին է նրա համար, իսկ առողջին՝ հակառակը: Նրան-

ցից

ոչ

մեկին պետք չէ ավելի իմաստուն համարել,-

անհնար է,-

ն ոչ

էլ մեղադրել, թե հիվանդը տգետ է,

պես է կարծում, իսկ

դա

որ այդ-

իմաստուն է, եթե կարծում է

առողջը

հակառակը: Հարկավոր է փոխակերպել վատագույնը, չէ՞ մյուսը ավելի լավն է: Այդպես է

նան

որ

դաստիարակությանհար-

ցում` վատագույնը հարկավոր է փոխակերպել լավագույնի: Սակայն բժիշկն անում

է դա դեղերի միջոցով, իսկ

խոսքի: Եվ այնուամենայնիվ,

ոչ

սոփեստը՝

ոքի չի հաջողվել հետագա-

յում ճիշտ դարձնել որնէ մեկի սխալ կարծիքը, քանի

որ

Պլատոն

անկարելի է կարծիք ունենալ գոյություն չունեցողի կամ ցածից տարբեր մի բանի մասին: Սակայն ես կարծում եմ,

զգա-

մշտապես ճշմարիտ է:

Սա

կարծիքը պայմանավոր-

որ նա, ում

ված է հոգու վատ տրամադրությամբ,հակառակ տրամադրության օգնությամբ փոխում է լավի, կոչում

են

այդ

պատրանքը, իսկ

առավել լավն է,

բայց

ես

ն

ոմանք ճշմարտություն

կասեմ,

որ

մեկը մյուսից

ճշմարիտ: Ոչ, սիրելի Սոկրատես, ես

ոչ

հեռու

եմ

իմաստուններին գորտեր անվանելու մտքից:

կոչում

եմ

նրանց բժիշկներ, եթե հարցը վերաբերում է մար-

միններին,

ն

Ես

հողագործեր, եթե հարցը վերաբերում է բույսե-

րին: Քանզի կարծում եմ, սրանք էլ, երբ բույսերից մեկը հիվանդանում է, բույսի վատ զգայությունները փոխում ն

առողջ

ճշմարիտ զգայությունների, իսկ իմաստուն ն

քինի հռետորները անում

են

այնպես,

որ

ՉԷ

որ

թվացողն է,

քաղաքացիներին

յուրաքանչյուր քաղաքին

գեղեցիկ

ն

արդար

գոյություն ունի նրա համար, քանի դեռ

որ

այդպես է համարում: Սակայն իմաստունն անում ն

առա-

թվա ոչ թե չարիքը, այլ արժանին:

արդար

որ

լավ,

են

նա

է այնպես,

քաղաքներում ամեն վատ բանի փոխարենարժանին թվա լինի

Միննույն հիմունքով սոփեստը,

արդար:

դաստիարակել իր աշակերտներին, իմաստուն է վարձատրության արժանի: Այնպես տուն

են

մյուսներից,

սխալ չէ, ն

դու,

ն

որ

որ

անսասան:

Եթե ուզում

միննույն ժամանակ

ոչ

տուր:

ամեն

թե այնպես

որ

արա,

դու

մնում

ես

է

վիճարկել այն սկզբից, վիճարկիր

Քանզի բանական մարդուն հարկ է

փել դրանից, այլ շատ

որ

հիշյալի նկատառումով իմ ուսմունքը ես

բարձր

ոքի կարծիքը

հակառակ ուսմունքով, իսկ եթե նախընտրում տալ,

ն

ոմանք ավելի իմաս-

ուզես-չուզես, պիտի ընդունես,

չափը: Չէ՞

կարող է

որը

կերպ հետամուտ

ոչ

ես

հարցեր

թե խուսա-

լինել դրան: Միայն

հարցերդ չլինեն վիրավորական,քանզի

անհեթեթ կլիներ ասել, թե ձգտում

ես

առաքինության,

իսկ սեփական խոսքում լինել անարդար: Իսկ անարդարությունը լինում է այն ժամանակ, երբ տարբերություն չի

Թեետետոս

դրվում վեճի

ն

խորհրդածության միջն, քանզի մի դեպքում

կարելի է կատակել ն որքան հնարավոր է խճճել, իսկ մյուս դեպքում պետք է խոսել

լուրջ

ն

ուղղել զրուցակցին՝

տալով նրան միայն այն սխալները, որոնք նա

թույլ

ցույց

է տվել

իր կամ ուսուցիչների մեղքով: Եթե այդպես վարվես, իրենց տարակուսանքների ն բար-

դությունների համար քեզ,

զրուցակիցները կմեղադրեն

քո

իրենք իրենց

այլ

ն

կփնտրեն

թե

ոչ

ընկերակցությունը՝

քո

ատելով իրենց ն փախչելով իրենցից դեպի փիլիսոփայու-

թյուն, որպեսզի դառնան ուրիշ մարդ ն վերջ

տան

նրան, ինչ

էին նախկինում:Իսկ եթե վարվես հակառակ կերպով, այնպես,

ինչպես վարվում է բազմությունը, կստանաս հակառակը`ն՛ դու,

ն

զրուցակիցներդ. երբ նրանք հասակ առնեն, փիլիսո-

փաներ լինելու փոխարեն կդառնան այդ զբաղմունքն

ատող-

ներ: Եթե ընդունես այն, ինչ ասացի քիչ

առանց

դժգոհության, բռնկվելու

ն

առաջ,

ապա

Ե

հնարավորինս բարեհաճ քննիր

այն, ինչ իսկապես նկատի ունեինք՝ ասելով,

որ

ամեն

բան

յուրաքանչյուրին՝թե՛ առանձինմարդուն, թե՛ քաղաքին թվացածը հենց այդպիսին է: Սրանից ելնելով էլ շարժվում է

ն որ

որոշիր, նու՞յն են

արդյոք

իմացությունն ու զգայությունը, ն

ոչ

ինչպես այժմ՝ ելնելով ընդունված արտահայտություններիցու

բառերից, որոնք շատերը վերցնելով ինչպես պատահի, ամեն

տեսակ բարդություններ են ստեղծում միմյանց համար»: Ահա

այսպես եմ, ո՛վ (Թեոդորոս,իմ համեստ

նության գալիս բարեկամիդ: Եթե

նա

ողջ

ուժերով

Օօգ-

լիներ, ավելի լավ

կպաշտպաներ ինքն իրեն: Թեոդորոս.

Կատակում ես, Սոկրատես: Իրականում դա

բավականին մեծ օգնություն էր Սոկրատես.

Շատ

այդ

մարդուն:

լավ, բարեկամս:

Ասա

ինձ, չնկատե-

ցի՞ր հենց նոր Պրոտագորասիճառի ընթացքում, երբ նախատում էր մեզ այն բանի համար, որ երեխաների հետ զրուցելով նրա դեմ վեճի մեջ օգտագործում ենք մանկական վախը,

նա

սրամտություն համարելով մեր արածը, դարձյալ

Պլատոն

կարնորեց

իրերի չափը»

«բոլոր

կարգադրեց մեզ լրջորեն

ն

մոտենալ իր ուսմունքին: Սոկրատես.

Ինչպե՞սչնկատեցի, ո՛վ Սոկրատես: Ուրեմն ինչ, կհրամայես լսե՞լ նրան:

Թեոդորոս.

Անպայման:

Թեոդորոս.

ես, բացի քեզնից բոլորն այստեղ

Տեսնում

Սոկրատես.

երեխաներ են: Այնպես որ

պիտի հարց

դու

մարդուն լսելու դեպքում ես

այդ

ն

պատասխան փոխանակենք, որպեսզի

ու

չմեղադրի մեզ, թե մանկական խաղի ենք վերածել նրա

ուս-

մունքի քննությունը: Բայց մի՞թեՔեետետոսը երկարամորուս այ-

Թեոդորոս.

րերից

ավելի լավ չի հետնի

շատ

դեպքում, Թեոդորոս, քեզնից

Ամեն

Սոկրատես.

Եվ մի կարծիր, թե ես

պանելու

եմ

հնարավոր միջոցներով

բոլոր

լավ:

ոչ

պաշտ-

ընկերոջդ, իսկ դու ոչինչ չես անելու: Ոչ, սիրե-

լիս, մի փոքր էլ

պարզենք՝ դու՞ դիկ քեզ

քննությանը:

այդ

նման

հետնիր մեր քննարկմանը, մինչն

դու

գծագրերի չափը, թե`

ես արդյոք

բոլոր

որ

մար-

վստահ են իրենց վրա աստղագիտությանն

ուրիշ գիտությունների մեջ, որոնցում

դու

իրավամբ աչքի

ես

ընկնում: Թեոդորոս.

ներկայությամբ, Սոկրատես, դժվար է

Քո

խուսափել պատասխանից, իսկ ես միամտաբար կարծում էի,

չես ստիպի ինձ մերկանալ:

թե լակեդեմոնացիների նման

Բայց Ե

դու

նմանվում

Սկիրոնինշ՛: Չէ՞

ես

լակեդեմոնացի-

ները հրամայում են կա՛մ հեռանալ, կա՛մ մերկանալ, իսկ կարծում եմ, վարվում եկվորին, մինչն հետ

որ

ես

Անտեոսիշճ պես.

բաց

դու,

չես թողնում

չստիպես նրան մերկանալ ն մրցել քեզ

խորհրդածությանմեջ:

Սոկրատես.

ՎՀրաշալիորեննկարագրեցիր հիվանդու-

թյունս, Թեոդորոս: Բայց

հիշատակածայրերից առավել

ես քո

զորեղ եմ, քանզի ինձ պատահել

Հերակլեսներ ու Թեսնսներ, Շ

որ

ն

են

ճարտարախոս բյուր

նրանց հաջողվել է նեղել ինձ,

սակայն ես երբեք չեմ նահանջել, այնքան

որ

ուժեղ էր սերս

(ՁՉեետետոս

զբաղմունքի նկատմամբ:

այս

մրցել ինձ հետ,

դա

ինձ,

ես: Ամեն

դեպքում, հետնելով բախտին, որ կսահմանես

պետք է դիմագրավեմքո առարկությունները:Սակայն

ես

հանձնում

եմ

ինձ քեզ միայն սահմանածդ շրջանակներում: Այսքանը ինձ բավական է: Միայն թե

Սոկրատես.

տնիր,

օգտակար կլինի ն՛ քեզ, ն՛ ինձ:

Այլնս չեմ հակառակվում, առաջնորդիր ուր

Թեոդորոս.

ուզում

նույնպես մի հրաժարվիր

Դու

որ

մեր

չընդունի մանկական երանգ,

զրույցը

ն

հե-

մեզ

դարձյալ չնախատեն դրա համար: Թեոդորոս.

Կփորձեմ անել հնարավորը:

Սոկրատես.

Ուրեմն կրկին սկսենք քիչ

հարցից ն տեսնենք՝ճի՞շտ էինք արդյոք,

առաջ

նշված

երբ կրքոտ դժգոհում

յուրաքանչյուրին դարձնում է ինքնաբավ բանականությանկրող, թե՞ ոչ: Չէ՝ որ Պրոտագորասը էինք

այդ

ուսմունքից,

համաձայնեց մեզ,

որ

որը

ոմանք առանձնանում

վատագույնը տարբերելու ունակությամբ ն

են

լավագույնը

ն

հենց դրանք են

որ

իմաստունները:Այդպես չէ՞: Թեոդորոս. Սոկրատես.

Այո:

Սակայն, եթե

նելով համաձայներդրան, այլ

ինքը այստեղ ներկա լի-

նա

ոչ

մենք՝ նրան օգնելու համար,

հարկ չէր լինի վերադառնալսկզբին հանուն

նրա փաստարկի

ամրապնդման:Իսկ հիմա որնէ մեկը կարող է մեղադրել մեզ, թե մենք համաձայնություն ենք տվել նրա փոխարեն: Շատ ավելի ճիշտ կլինի հնարավորինս հստակ պայմանավորվել սրա

վերաբերյալ. որովհետն

շատ

բան կախված է նրանից,

թե ինչ կորոշենք: Թեոդորոս. Սոկրատես.

ճիշտ

ես ասում:

Այդ դեպքում անենք ամենահեշտըն

ձայնություն ստանանք

ոչ

թե ուրիշներից,

այլ

համա-

նրա ուսմուն-

քից: Թեոդորոս. Սոկրատես.

Ինչպե՞ս: Ահա

այսպես.

նա

ասու՞մ

է, որ

թվում է, գոյություն ունի նրա համար, ում թվում է:

4 ՊԼԱՏՈՆ

այն, ինչ

Պլատոն

Թեոդորոս. Սոկրատես.

Այո, ասում

է:

Մենք էլ, ո՛վ Պրոտագորաս, խոսում ենք

մարդու, ավելի ճիշտ բոլոր

մարդկանց կարծիքների մասին

ն

ասում, որ չկա այնպիսի մեկը, ով ինչ-որ հարցերում համա-

րում է իրեն ուրիշներից իմաստուն, իսկ ինչ-որ հարցերում ուրիշներին իրենից իմաստուն: Եվ մեծագույն վտանգի

պա-

հերին, երբ մարդիկ զրկանքներ են կրում պատերազմներում, հիվանդություններից կամ ծովում, վերաբերվում

են

իրենց

առաջնորդներին ինչպես աստվածների՝ համարելով նրանց

փրկիչներ, որոնք առանձնանում են ոչ այլ բանով, քան իրենց իմացությամբ: Եվ ողջ մարդկայինաշխարհը լի է նրանով, որ առաջնորդներ իրենց, այլոց, ինչպես նան իրենց գործերի համար, ոմանք էլ ունակ են համարում իրենց սովորեցնելու ն առաջնորդելու: Եվ ուրիշ ոմանք փնտրում

են

ուսուցիչնե

ն

ի՞նչ կարող ենք ասել, եթե ոչ այն, որ այս բոլոր դեպքերում մարդիկ համարում են, որ իրենց մեջ գոյություն ունի իմաստություն ն տգիտություն: Թեոդորոս.

Ուրիշ ոչինչ:

Մի՞թենրանք չեն համարում իմաստությունը ճշմարիտ մտածողություն, իսկ տգիտությունը՝կեղծ կարՍոկրատես.

ծիք: Թեոդորոս.

Սոկրատես.

վենք

քո

Իհարկե:

Այդ դեպքում, Պրոտագորաս,ինչպե՞սվար-

ուսմունքի

հետ.

ասենք,

որ

մարդկանց կարծիքները

մշտապես ճշմարի՞տեն, թե՞ ընդունենք, որ երբեմն ճշմարիտ են, իսկ երբեմն՝ կեղծ: Չէ՞ որ երկու դեպքում էլ դուրս

նրանց կարծիքները միշտ չեն ճշմարիտ, այլ լինում ն՛ կեղծ, ն՛ ճշմարիտ: Այժմ մտածիր, Թեոդորոս, չէ՞ր ուզի

լիս, են

է գա-

որ

արդյոք

Պրոտագորասի կողմնակիցներիցորնէ մեկը, կամ

ինքդ, հաստատել, որ ոչ

ոք

դու

չի համարում մյուսին տգետ, իսկ

նրա կարծիքը՝ կեղծիք: Թեոդորոս. մ

Սոկրատես.

Բայց

դա

անհավանականէ, Սոկրատես:

Եվ այդուհանդերձ դրան է անհրաժեշ50

Թ.Եետետոս

տաբար

հանգում ուսմունքը,

որի

ըստ

իրերի չափը

բոլոր

մարդն է: Այդ ինչպե՞ս:

Թեոդորոս.

Եթե

Սոկրատես.

ինքդ քեզ համար դատողություն

դու

կազմես ինչ-որ բանի մասին

ն

հայտնես

կարծիքը

քո

դրա

վերաբերյալ, ապա այդ կարծիքը համաձայն հիշյալ ուսմունքի ճշմարիտ կլինի քեզ համար, բայց մի՛թե մեզ ն ուրիշներին չի կարելի դատել

քո

դատողության մասին կամ մի՞թե քո

դատողությունները միշտ ճշմարիտ քեզ հետ

են:

Արդյոք չե՞ն վիճում

հակառակ կարծիք ունեցող բյուրավոր մարդիկ,

որոնք վստահ են, Թեոդորոս.

սխալ

որ դու

ես

կարծում

մտածում:

ու

Զնսը վկա, Սոկրատես, ինձ անհանգստաց-

նողները բյուրից էլ Սոկրատես.

Հոմերոսը: Ուրեմն ի՞նչ: Միթե կուզեիր, որ մենք շատ

են, ինչպես ասում

է

ասենք, թե ինքդ քեզ համար ճշմարիտ կարծիք ունես, իսկ բյուր

մարդիկ`սխալ:

Թեոդորոս.

Կարծես թե

դա

է անհրաժեշտաբարբխում

հիշյալ ուսմունքից: Սոկրատես.

Իսկ ի՞նչ է բխում հենց Պրոտագորասիհա-

մար: Մի՞թե անխուսափելի չէ այն,

որ

մարում, թե մարդը իրերի չափն է,

ո՛չ էլ բազմությունը, որն

այդպես չի էլ կարծում,

ապա

ն

եթե ո՛չ ինքն է

ճշմարտությունը, որ

նա

հա-

գրել է,

ոքի համար է: Իսկ եթե այդպես է կարծում, սակայն

ոչ

բազմությունը համակարծիք չէ նրան,

ապա

իմացիր,

քան

շատ

ծում

են, այնքան հիշյալ կարծիքը ավելի շուտ

են

որ

ինչ-

նրանք, ովքեր այդպես չեն կարծում կամ կարկեղծ է, քան

ճշմարիտ: Թեոդորոս.

Անհրաժեշտաբար,եթե ճշմարիտ կամ կեղծ

է՝ ելնելով յուրաքանչյուրի կարծիքից:

Սոկրատես.

չէ`

որ նա

Եվ հետո, անչափ ուշագրավ է հետնյալը.

ճշմարիտ է համարում այն կարծիքը, որը հակառակ

է իր սեփականին,եթե համաձայնում է, որ բոլոր

կարծիքները ճշմարիտ

են:

մարդկանգ

Պլատոն

Թեոդորոս.

Իհարկե:

Չի ընդունի ուրեմն, որ ինքը սխալվում է, եթե համաձայնի, որ իր կարծիքը սխալ համարողները ճիշտ Սոկրատես.

են:

Թեոդորոս.

Ակներնաբար:

Սոկրատես.

Իսկ մյուսները կընդունե՞ն,որ իրենք սխալ-

վում

են:

Թեոդորոս. Սոկրատես. են՝

Իհարկե

ոչ:

Իսկ նա չի` համաձայնի, որ նրանք ճիշտ

ելնելով իր գրածից: Թեոդորոս.

Սոկրատես.

Երնում է, կհամաձայնի: Հետնաբար

բոլորը,

սկսած Պրոտագորա-

սից, կվիճեն, ավելին՝ նա ինքը կընդունի, որ հակառակ կարծիք ունեցողն իրավացի է,

ն

ստիպված կլինի համաձայնել,

ո՛չ շունը, ո՛չ էլ առաջին իսկ պատահած մարդը որնէ չճանաչված իրի չափը չեն: Այդպես չէ: որ

Թեոդորոս. Սոկրատես.

Այդպես է: Հետնաբար, քանի

որ

Պրոտագորասի

«ճշմարտությունը» վիճարկվում է, ոչ ոքի համար ճշմարիտ չէ՝

ոչ ուրիշի, ոչ էլ հենց իր: Թեոդորոս. Սոկրատես, ինձ թվում է, մենք շատ ենք նեղում բարեկամիս: Սոկրատես. Բայց, սիրելիս, գուցե մենք արդեն չափից շատ

ենք նեղել հենց ճշմարտությու՞նը: Լինելով մեզնից

ավագ՝ Պրատոգորասըպիտի որ նան ավելի իմաստուն լինի: Գուցե նա հանկարծ ելնի գետնի տակից ն բացահայտի մեզ՝ շաղակրատում եմ, իսկ դու՝ համաձայնում, Ըստ իս, մենք հետո կրկին մտնի լգետինը) ն անհետանա: պետք է բոլոր դեպքերում հավատարիմ մնանք ինքներս մեզ ասելով,

ն

որ

ես

միշտ ասենք այն, ինչ կարծում ենք: Այնպես որ հիմա էլ

ուրիշ ինչ է մնում, եթե ձայնի, ն

որ

ոչ

մարդիկ լինում

հաստատել, որ ամեն են

ոք

կհամա-

մեկը մյուսից ավելի իմաստուն

մեկը մյուսից տգետ:

(Ձեետետոմս

Անձամբ ես այդպես

Թեոդորոս.

եմ

կարծում:

Եվ մի՞թե Պրոտագորասի ուսմունքն ավելի

Սոկրատես.

հիմնավոր չէ այն ձնով, որով մենք, պաշտպանելով հեղինա-

կին, սահմանեցինք՝որ մեծ մասամբ իրերն այնպիսին են, ինչ-

պիսին թվում

են

յուրաքանչյուրին` տաք,

Բայց եթջենա պիտի ընդունի, մյուսից,

ապա

չոր,

այլն:

ն

քաղցր

մարդիկ տարբեր են մեկը

որ

երբ խոսքը առողջության կամ հիվանդության

մասին է, կհաստատի,

որ

ոչ

մի կին, երեխա

ն

գազան չի

կարող բուժել իրեն, բավականաչափիմանալով, թե ինչն է իր համար առողջարար, ցում

հենց դրանում է մեկը գերազան-

ն որ

մյուսին, ՕՁ եթե իհարկե առհասարակ ինչ-որ

բանում

գերազանցում է: Թեոդորոս.

Ես

էլ

այդպես կարծում:

եմ

Պետական հարցերում նույնպես հրաշալին,

Սոկրատես.

ամոթալին, անարդարն ու

սրբազանն ու

արդարը,

ոչ

սրբա-

զանը ճշմարիտ են յուրաքանչյուր քաղաքի համար այնքանով, որքանով թվում

են

նրան այդպիսին ն որքանով քաղաքը

նականացնում է դրանք, այնպես

որ

դրանցում ոչ

ոք

մյուսից ավելի իմաստուն՝ո՛չ մարդը մարդուց, ո՛չ էլ քաղաքից: Իսկ

ահա

քաղաքի համար օգտակարը

օրի-

չի լինի քաղաքը

ն ոչ

օգ-

տակարը սահմանելու հարցում Պրոտագորասըկհամաձայնի, որ

մի խորհրդականըտարբերվում է մյուսից, ինչպես մի քա-

ղաքի կարծիքը ճշմարտության վերաբերյալ տարբերվում է մյուս քաղաքի կարծիքից,

ն

ասել, թե այն, ինչ

օգտակար է համարում իրեն, մի-

քաղաքը

անգամայն համոզիչ է

այդ

նա

հազիվ թե համարձակվեր

քաղաքի համար, իսկ իմ հիշա-

տակած արդարի ն անարդարի, սրբազանի մասին նրանք ցանկանում են պնդել,

որ

ն ոչ

սրբազանի

դրանցից ոչ մեկը ի

բնե չունի էություն, այլ իրականում դառնում է այդպիսին միայն ընդհանուր կարծիքի միջոցով ն գոյատնում է այնքան

ժամանակ, քանի դեռ ուժի մեջ է

այդ

նրանք, ովքեր տարբեր կերպ կրկնել մունքը, հանգել

են

հենց

այս

են

կարծիքը: Եվ

Պրոտագորասի:ուս-

իմաստությանը: Սակայն

բոլոր տես-

Ե

Պլատոն

նում

ես, Թեռդորոս, թե մի բառը

մյուսի ետնից ելնելով

ն

փոքրից դառնալով մեծ՝ ինչպես է կլանում մեզ:

`

Բայց չէ՞

Թեոդորոս.

որ

մենք

ազատ

ժամանակի

պա-

կաս չունենք: Իհարկե: Նախկինում, սիրելիս, ինչպես նան

Սոկրատես.

այժմ, ինձ հաճախ բնական է թվացել,

երկար ժամանակ

որ

փիլիսոփայությամբ զբաղվող մարդիկ, դատարանում որպես հռետորներ հանդես գալով, ծիծաղ

են

շարժում:

Ի՞նչ նկատի ունես:

Թեոդորոս.

Դատարաններումն

Սոկրատես.

նման

ուրիշ վայրերում

պտտվող երիտասարդներինփիլիսոփայությամբ ն հետազո-

տությամբ զբաղվող երիտասարդներիհետ համեմատելուդեպԺ

քում գուցե պարզվի, որ առաջինները հարաբերվում են երկրորդներին ինչպես ստրուկները ազատներին:

Ինչու՞:

Թեոդորոս.

Որովհետն երկրորդները, ինչպես

Սոկրատես.

ասում, մշտապես ազատ

ժամանակ ունեն

ն

ես

դու

խորհրդածում են

անդորրի ու ազատությանմեջ: ճիշտ ինչպես մենք ենք այժմ անցնում երրորդ խորհրդածությանը,այնպես էլ նրանք հերթական որնէ խորհրդածությանշուրջ նախորդից առավել հաս-

համաձայնության չգալու

տատուն

չտանել

դրա

դեպքում կարող են հոգ

երկարության կամ կարճության մասին, քանի

նրանց մտահոգում է լոկ հարցի իսկությունը: Մինչդեռ

ջինները երբեք

6`

նում

է ջրային

ցածի մասին, կորդին

ն

ազատ

առա-

ժամանակ չունեն,- նրանց շտապեց-

ժամացույցը::,-

այլ

որ

ն

չեն կարող զրուցել կամե-

միշտ ստիպված են բավարարել հակառա-

արձանագրվածհայցը, որից

դուրս

ոչնչի մասին

խոսելու իրավունք չունեն: Նրանց ճառերը մշտապես իրենց նման

նստած

մի ստրուկի

են

վերաբերում` ուղղված տիրոջը,

որը

է օրենքը ձեռքին, իսկ դատավեճը միշտ առնչվում է

բացառապես քննվող գործին, որի ընթացքից հաճախ կախ173

վաշ է պաշտպանյալի կյանքը: Այդ ամենից նրանք դառնում են

բարկացկոտու խորամանկ,գիտեն խոսքով շողոքորթել

ն

Թեետետոս

գործով սիրաշահել տիրոջը, փոքրոգի են

ն ոչ

շիտակ: Վեհու-

թյունը, ուղղամտությունը ն ազատամտությունըմանկուց խլել է նրանցից ստրկությունը, որը

թյան

ն

խում

են

ստիպել է դիմել խարդախու-

անցնել սպառնալիքների ու

վախի միջով, որոնք փո-

դեռնս նուրբ հոգիները: Իսկ նրանք, ովքեր

արդա-

րամիտ ն ճշմարտասերլինելով չկարողացանդիմանալ դրան, տրվեցին ստին

ու

փոխադարձ վիրավորանքներինն վերջնա-

կանապես այլասերվեցին

կոտրվեցին: Այնպես

ու

երեխաներից մեծահասակ դառնալով` նրանք, զուրկ

որ

որ

հիմա իսպառ

բանականությունից, իրենց համարում են հասուն

են

ն

իմաստուն: Սրանք ուրեմն այսպիսին են, Թեռդորոս: Ինչ վերաբերում է մեր երգչախմբի մարդկանց,

ցանկության

ապա

դեպքում կարող ենք խոսել նան նրանց մասին: Սակայն կարող

ենք թողնել նրանց ն վերադառնալ մեր խորհրդածությա-

նը, որպեսզի չչարաշահենք խոսքի հենց նոր հիշատակված ազատությունը: Թեոդորոս.

Քանզի

դու

մարդիկ,

ոչ

շատ

Ոչ մի դեպքում, Սոկրատես, շարունակենք: լավ ասացիր, որ մենք՝ այդպիսի երգչախմբի

թե ինքներս ենք ենթարկվում խորհրդածություն-

խորհրդածությունները՝մեզ, ինչպես ծառաները, ն դրանցից յուրաքանչյուրը սպասում է, մինչն որ մենք կորոշենք ավարտել այն: Չէ՞ որ չունենք դատավորներն, ի տարներին,

այլ

բերություն բանաստեղծների,չունենք հանդիսատեսներ,որոնք հետնում

ն

խրատում են մեզ:

Սոկրատես.

Այդ դեպքում, եթե դեմ չես, խոսենք կորի-

ֆեյների մասին, քանզի ուրիշ ինչ կարելի է ասել նրանգ

մա-

սին, ովքեր փիլիսոփայությամբզբաղվում են ծուլորեն: Երիտասարդ

տարիքից չեն ճանաչում ո՛չ

ագորա

ն

ո՛չ

դատա-

րան, ո՛չ Խորհուրդ ն ո՛չ էլ ուրիշ որնէ հասարակական վայր

տանող ճանապարհը:Օրենք

ու

կարգ, լինի գրված թե բանա-

վոր, նրանք ոչ տեսել են, ո՛չ լսել:

Չեն

շտապում ընկերու-

թյունների մեջ ներգրավվել պաշտոն ստանալու համար, իսկ հավաքույթներ, խնջույքներ ու ֆլեյտահարուհիների ուղեկցու55

Պլատոն

թյամբ զբոսանքներ ի վիճակի չեն տեսնել անգամ երազում: Առաքինի է

արդյոք

իր ծնունդով քաղաքացիներից որնէ մեկը,

թե հոռի, ինչ նեղություն է կրում որնէ մեկը ծնողներից,

ամուսնուց կամ կնոջից՝ այդպիսի մարդուն նույնքան անհայտ

է որքան ըստ

ծովում:

Նա

ասացվածքի անհայտ է, թե քանի կաթիլ կա

մինչն իսկ չի գիտակցում, որ անտեղյակէ դրան:

Քանզի նա խուսափում է դրանից ոչ հանուն փառքի, ն իրականում նրա մարմինն է միայն գտնվում ու բնակվում քաղաքում, իսկ բանականություննայդ ամենը համարելով փոքր

չնչին, ճախրում է դարոսը,

ամեն

բանից վեր ն, ինչպես

ասում

«իջնում է երկրի տակ»՝ չափելով երկիրը,

ն

է

ու

Պին-

«բարձ-

րանալով երկնքից վեր»5՝ ճանաչում է աստղերը, հետազոտում է

յուրաքանչյուր իրի բնությունն ընդհանուր առմամբ

ն

չի

իջնում մոտավորի մակարդակի: Ու՞մ նկատի ունես, Սոկրատես:

Թեոդորոս.

նկատի

Սոկրատես.

ունեմ

Թալեսին::, Թեռդորոս: Ասում

են, երբ նա զբաղվելով աստղագիտությամբն դիտելով եր-

կինքը, ընկավ ջրհորը,

ոմն

թրակուհի՝ գեղեցիկ

հաճելի մի

ն

սպասուհի, ծիծաղեց նրա վրա, ասելով, թե ուզում է ճանա-

չել ինչ կա երկնքում, սակայն չի տեսնում

իր առջնն

ու

ոտ-

քերի տակ եղածը: Այս ծաղրը վերաբերում է բոլորին, ովքեր Ե

իրենց կյանքն անցկացնում են փիլիսոփայության մեջ: Իրոք,

այդպիսի մարդուց վրիպում է

ոչ

միայն մերձավորագույն հա-

րնանի արածը, այլ նույնիսկ այն՝ մարդ է արարած: Մինչդեռ նրա փնտրածն

այլ

արդյոք ու

սա,

թե մեկ

հետազոտելիքը

հենց մարդու ինչ լինելն է, այն, ինչ մարդուն ի բնե հատուկ է գործել կամ կրել ի տարբերություն այլ արարածների:Հաս-

կանու՞մ ես, Թեոդորոս, թե՞ ոչ: Թեոդորոս. Այո, ն դու ճիշտ

ես ասում:

Այդպիսի մարդը, բարեկամս, հանդիպելով

Սոկրատես.

որնէ մեկին մասնավոր կերպով կամ հանրության մեց,- օրիՇ

նակ, ինչպես ասացինք սկզբում, երբ ստիպված է նում

կամ մեկ

այլ

դատարա-

տեղ խոսել ոտքերի տակ կամ աչքի առաջ

Թենտետոմս

եղածի մասին,- շարժում է

ոչ

միայն թրակուհիների,այլն

ամ-

բոխի ծիծաղը, անփորձության պատճառով ընկնելով ջրհորների ն ամեն կարգի դժվարություններիմեջ,

սոսկալի խամության հետնանքով հիմարի փառք վաստակում: Երբ բանը հասնում է հայհոյանքին, ոչ ոքի չի կարողանում անձն այդ

նական վիրավորանք հասցնել, իր անհոգության պատճառով

մեկի մեջ չարիք չի տեսնում: Իր շվարության մեջ նա ծիծաղելի է թվում: Իսկ երբ գովում կամ մեծարում են ուրիշոչ

ներին,

ոչ

թե շինծու,

այլ

իսկական ուրախություն է ապրում՝

թվալով պարզմիտ ու հիմար: Բռնապետներին թագավորների

փառաբանումներըլսում է, ինչպես եթե դրանք ուղղված լինեին հովիվներին՝ նրանց, որ արածացնում են խոզերին, ոչխարներինու կովերին ն առատ կաթ ստանում իրենց կենդանիներից: Միայն թե նա համարում է, որ մարդկանցարածացնել

ու

կթել ավելի դժվար է, ընդ որում հովիվը, որի փարախը

սարի վրա է, պարսպի ետնում,

ազատ

ժամանակի սակավու-

թյունից մյուս հովիվներից պակաս վայրի պես, երբ փիլիսոփան լսում է,

որ

ն

անկիրթ չէ: Այս-

ինչ-որ մեկը գնել է

բյուր

պլեթրոն հող կամ ավելի զարմանալի մի ունեցվածք է ձեռք

բերել,

դա

նրա համար աննշան մի բան է, քանզի

նա

սովոր

է հայել ողջ

երկիրը: Եթե գովաբանում են որնէ տոհմ ն ասում, որ սա ունեցել է հարուստ նախնիների յոթ սերունդ, դա համարում է կարճատես մարդկանց անհիմն գովեստ, որոնք տգիտությունից չեն կարող համաժամանակյահայացք նետել ամբողջին ն հասկանալ, որ յուրաքանչյուր մարդ ունեցել է անթիվ պապեր ու նախնիներ, որոնց թվում եղել են Մ՛

հարուստներու աղքատներ,ն՛ թագավորներու ստրուկներ, ն՛ բարբարոսներ ու հելեններ: Այդուհանդերձ նրան անհեթեթ է թվում, երբ որնէ մեկը հպարտանումէ քսանհինգ սերունդ նախ-

նիների ցանկով

ն

իր տոհմը հասցնում մինչն Ամփիտրիոնի

որդի Հերակլեսը, որովիետն Ամփիտրիոնիքսանհինգերորդ նախնին եղել է այնպիսին,ինչպիսին եղել է նրան վիճակված բախտը, ն նույնը վերաբերում է Ա

նան

հիսուներորդ նախնուն,

Ե

Պլատոն

այնպես

որ

մեր փիլիսոփային զավեշտական է թվում կշռա-

դատելու ն հոգու

այս

ունայնությունիցազատվելու նրանց ան-

դեպքերումնման մարդը դառնում է բազմության ծիծաղի առարկա, քանզի բազմությանը թվում է, թ նա անչափ հավակնոտ է, թեպետ չի նկատում ոտքի կարողությունը:Բոլոր

տակինը ն

քայլափոխի դժվարությունների է բախվում:

ամեն

Հենց այդպես էլ լինում է, Սոկրատես:

Թեոդորոս.

Իսկ եթե, բարեկամս, նա վեր հաներ որնէ

Սոկրատես.

6` մեկին եմ ես

ն

այս

եթե ինչ-որ մեկը ցանկանար «ի՞նչ անարդարություն

գործել քեզ կամ դու՝ ինձ» հարցից անցնել այն հարցի

հետազոտությանը,թե ինչ է ինքը արդարությունը ն ինքը արդարությունը ն ինչով մնացյալ րը,

չէ՞

բոլոր

են

դրանք տարբերվում միմյանցից ու

բաներից, իսկ «երջանիկ է

որ նա մեծ

ան-

արդյոք

թագավո-

ունեցվածքի տեր է» հարցից անցնել

թա-

դժբախտության

գավորական ն մարդկային երջանկության ու

ուսումնասիրությանըն նրան, թե ինչպես պետք է մարդկային բնությունը մի բան ձեռք բերի, իսկ մեկ ապա Ժ

այդ

բանից խուսափի,

այլ

հարցերում իրեն հաշիվ տալու ստիպված փոքրոգի, խորամանկու դատամոլ մարդը կներկայանար բոլոր

այս

բոլորովին հակառակ կողմից: Գլխապտույտբարձրությանվրա առկախված վար նայելով, տառապելով ծիծաղի առարկա է դառնում

ոչ

ու

ցնդաբանելով,

նա

թե թրակուհիների կամ մնաց-

յալ

տգետների աչքերում, քանզի նրանք

այլ

նրանց, ովքեր ստացել են

ազատ

դա

չեն նկատում,

մարդու,

ոչ

ստրուկի

դաստիարակություն: Այդպիսին է նրանցից յուրաքանչյուրը, Թեոդորոս: Առաջինը դաստիարակվել է ազատության ն պա5

կոչում ես նրան փիլիսոփա, որ չի վախենում հիմար երնալ,- ն նրա համար մեծ ցավ չէ հայտնվելով ծառայությանմեջ հայտնաբերել, որ չգիտի ինչպես հարապության մեց,-

դու

վաքել իրերը, ճաշ պատրաստել ն հաճոյախոսել, իսկ երկրորդն

այդ

բոլորը

կարող է անել

շատ

սակայն չգիտի, թե ինչպես պետք է

գԳցիթիկնոցը:

ն

արագ

ազատ

ն

ճարպկորեն,

մարդն ուսերին

որսալով խոսքի ներդաշնակությունը՝ճշմա58

(ԹՁԵետետոս

րիտ կերպով գովերգի մարդկանց ն աստվածների երջանիկ

կյանքը: Թեոդորոս.

Եթե այն, ինչ

ես, համոզեր բոլորին

ասում

այնպես, ինչպես ինձ, ով Սոկրատես, խաղաղությունը մարդկանց մեջ կլիներ ավելի Սոկրատես. րոս,

իսկ չարիքը՝ պակաս:

շատ,

Չարիքը հնարավոր չէ վերացնել, Թեոդո-

քանզի միշտ պիտի գոյություն

ունենա

բարիքի հակա-

դիրը: Աստվածներիմեջ չարիքը տեղ չի գտել, սակայն

ան-

հրաժեշտաբարայցելում է մարդկային բնությունը ն

աշ-

այս

խարհը: Ահա ինչու պետք է փորձել հնարավորինս

արագ

այստեղից փախչել այնտեղ: Փախուստը ուժերի ներածին չափով աստծուն

նմանվելն է, իսկ նմանվել

է դառնալ խոհեմորեն արդար

աստծուն

նշանակում

բարեպաշտ: Սակայն, բարե-

ն

կամս, այնքան էլ հեշտ չէ համոզել բազմությանը, թվացող պատճառներովչէ,

րությունից

ն

իրեն

որ

անհաժեշտ է խուսափել

որ

ստո-

ձգտել արդարությանը, երկրորդի մասին հոգ

տանել, իսկ առաջինի մասին՝ ոչ, թվալ մարդ: Քանզի, ինչպես ասում

ոչ

թե վատ,

այլ

լավ

են, սրանք տատի հեքիաթներ

ճշմարտությունը հետնյալն է. աստված ոչ մի կերպ ն ոչ մի դեպքում անարդարչի լինում, նա արդարագույննէ, ն չկա

են:

նրան առավել

նման

մի բան, քան մեզնից նա, ով մոտեցել է

արդարագույնին:Այստեղ են իսկապես բացվում մարդու րը,

նան

նրա ոչնչությունն

երկչոտությունը: Քանզի

ու

իմացությունը իմաստություն

ն

ու

դրա

ճշմարիտ առաքինություն է,

իսկ չիմացությունը՝ տգիտություն ցած թվացյալ ուժերն

ուժե-

ն

բացահայտ չարիք: Մնա-

իմաստություններըպետական կառա-

վարման մեջ վերածվում են կոպտության, իսկ արվեստներում՝ գռեհկության: Իրենց գործերում անարդարներինն խոսքի մեջ

ամբարիշտներինլավ կլինի թույլ չտալ, որ խորամանկությամբ վտանգավոր դառնան, քանզի նրանք պարծենում են դրանով ն

անընդունակ են հասկանալու,

դարձած մարդիկ են,

ն

բնավ

ոչ

որ

անարժան, երկրին բեռ

առաքինի այրեր,

որ

ապահով ապրեն իրենց պետության մեջ: ճիշտն

պիտի ասած,

ԴՊլատոմռ

որքան քիչ

են

համարում իրենց այնպիսին, ինչպիսին

որ

դառնում այնպիսին, ինչպիսին

որ

կան, այնքան ավելի

են

չեն համարում: Չէ

որ

նրանք չգիտեն անարդարության

պատժի մասին, մինչդեռ հենց

դա

գիտենալ: Այդ պատիժը ո՛չ ծեծն տառապում

են

էր պետք ամենից լավ

ո՛չ էլ մահը, որից նրանք, ովքեր անարդարություն չեն

նան

է,

գործել, այլ այն, որից անհնար է խուսափել: Թեոդորոս.

Ի՞նչ նկատի ունես: Իրականում, բարեկամս, գոյություն ունի

Սոկրատես.

երկու օրինակ՝ աստվածայինբարեպաշտությունն պատժված անաստվածություն:Չտեսնելով դա հիմարության կամ ծայրահեղ տկարամտությանպատճառով`նրանք չեն նկատում, թե

ինչի ինչից են

նմանվում իրենց անարդար գործողություններով

են են

հեռանում:

Դրա համար էլ նրանք

արդար

ն

պատիժ

կրում` հետագայում ապրելով այնպիսի կյանք, որին նման

է եղել նրանց լապրած) կյանքը: Իսկ եթե նրանց ասենք, որ

իրենց «իմաստությունը» չթողնելու դեպքում մահից

հետո

էլ

երկիրը, ն նրանք այստեղ պիտի վարեն իրենց վայել կյանք՝ հոռիները հոռիների մեջ, բոլոր այդ իմաստուններնու խորամանկներըկլսեն մեզ ասես նրանց չի ընդունի չարիքից

ազատ

խենթերի: Թեոդորոս. Ե

Սոկրատես.

տեղի է

ունենում

Շատ

ճիշտ է, Սոկրատես:

Գիտեմ, բարեկամս:Ընդ որում, նրանց հետ միննույն բանը: Երբ մասնավոր զրույցի մեջ

հարկ է լինում պնդել սեփական փաստարկնընդդեմ հակառակ կարծիքի ն եթե նրանք կամենում են արիաբար դիմա-

կայել

որոշ

ժամանակ ն վախկոտներիպես չփախչել, այդժամ,

սիրելիս, նրանք ի վերջո դժգոհ

են

մնում

իրենցից, իրենց

ասածներից, ն նրանց հռետորությունըչքանում է, այնպես որ

չեն տարբերվում երեխաներից: Այժմ թողնենք Շ

շատ

շեղվեցինք, հակառակդեպքում այս

զրույցը

սա,

քանզի

տեղատվու-

թյան պես կծածկի մեր առաջին դատողությունը: Վերադառնանք նախորդ ասածներին, ի՞նչ կարծիքի ես:

(ԹՁեետետոս

Թեոդորոս. ոչ

Նման

շեղումները, Սոկրատես, ես լսում

պակաս հաճույքով: Չէ՞

եմ

իմ տարիքում դա ավելի հեշտ

որ

է: Ամեն դեպքում վերադառնանք,եթե ուզում ես:

Դառնանք մեր այն պնդմանը,

Սոկրատես.

ըստ

որի

նրանք, ովքեր համարում են, թե գոյությունը շարժման մեջ է, ն ասում, որ յուրաքանչյուրի կարծիքը միշտ այդպիսին է կարծողի համար, մնացյալի ն ոչ պակաս նան արդարությանառնչությամբ հատկապես կպնդեին,

որ

քաղաքի սահմանածից

այն, ինչը նրան արդար է թվում, արդար է նրա համար, քանի դեռ պահպանվում է: Իսկ ինչ վերաբերում է բարուն, ոչ ոք քաջություն չի ունենա

հանդուգն կերպով վիճարկել, թե

քա-

ղաքին օգտակար թվացածը ն նրա կողմից սահմանվածըօգտակար կլինի ամբողջ ժամանակ, քանի դեռ ուժի մեջ է, իհարկե բացի նրանից, ում համար վեճի առարկա է լոկ տակարություն»բառը:

Սա

«Օօգ-

մի ծաղր կլիներ մեր դատողության

համար: Այդպես չէ՞: Թեոդորոս. Սոկրատես. այլ

Իհարկե:

Այդ դեպքում

ոչ

թե խոսենք անվան մասին,

դիտարկենք այդ անունը կրող իրը: Թեոդորոս.

Այո: Ինչ-որ բան սահմանելով՝քաղաքը

Սոկրատես.

ունի օգտակարը, անկախ դրա անունից, սահմանում

է

ն բոլոր

նկատի

օրենքները

իր համար հնարավորինս օգտակար ձնով՝

ելնելով իր պատկերացումներից: Թե՞ օրենքներ սահմանելով ուրիշ ինչ-որ բան նկատի ունի: Թեոդորոս.

Ոչ մի դեպքում: Եվ այդպես է մի՞շտ, թե՞

Սոկրատես. քաղաքը

նան

Թեոդորոս.

շատ

հարցերում

սխալվում է: Կարծում եմ,

Սոկրատես.

նան

սխալվում է:

Առավել նս դրան կարելի է համաձայնել,

եթե որնէ մեկը հարցներամբողջ տեսակի մասին, որին

պատ-

կանում է օգտակարը, այսինքն` նկատի ունենալով նան այն,

ինչը վերաբերում է

ապագա

ժամանակին:Չէ՞

որ

մենք օրենք-

Պլատոն

ներ ենք սահմանում, որպեսզի դրանք օգտակար լինեն

հետագայում, որը մենք կոչում ենք Թեոդորոս.

Ե

Սոկրատես.

նան

ապագա:

Իհարկե:

Արդ, հարցնենք Պրոտագորասինկամ

այդ-

պես ասողներից ուրիշ որնէ մեկին. «Պրոտագորաս, դու ասում ես, որ մարդը ամեն ն

այդ

կարգի

բանի չափն է՝ սպիտակի, ծանրի, թեթնի

բոլոր

բաների առանց բացառության, քանզի

ունենալով իր մեջ չափանիշը ն համարելով դրանք այնպիսին, ինչպիսին

ընկալում է, համարում է նան,

որ

որ

դրանք հի-

րավի այդպիսին են»: Այդպես չէ՞: Այդպես է:

Թեոդորոս. Սոկրատես.

փանիշ Շ

նան

«Հետնաբար, Պրոտագորաս, նա ունի

ապագայի համար ն ինչպիսի կարծիք

որ

չա-

ունե-

գալիքի վերաբերյալ, այնպիսին էլ այն կլինի: Դիցուք,

նա

ջերմությունը. եթե անտեղյակ մեկը կարծում է,

որ

տենդի մեջ

ջերմություն կունենա, իսկ մեկ ուրիշը՝ բժիշկը, կարծում է

է ն

հակառակը, որի՞ կարծիքի համաձայն կդասավորվիապագան:

Երկուսի՞: Թե՞ բժիշկի համար ո՛չ տենդ, ո՛չ ջերմություն չի լինի, իսկ նրա համար թե՛ մեկը, թե՛ մյուսը: Թեոդորոս. Սոկրատես. Ժ

Դա

ծիծաղելի կլիներ:

Սակայն քաղցրության ն տտիպության հար-

գցում,որոնք պիտի լինեն գինու մեջ, կիշխի հողագործի,

ն ոչ

կիթառահարի կարծիքը: Թեոդորոս. Սոկրատես.

Ինչպե՞սչէ: եվ

ապագա

աններդաշնակությանն ներ-

դաշնակության մասին մարմնամարզությանուսուցիչը չի կաավելի լավ դատել երաժշտից, անգամ եթե նրան ինչ-որ

րող

բան շատ ներդաշնակ թվա: Թեոդորոս.

Ոչ մի դեպքում:

Սոկրատես.

Եվ խնջույքի հրավիրված որնէ մարդ, չլինե-

լով խոհարարությանգիտակ, ավելի ճիշտ կածիք չի կազսի

գալիք հաճույքի մասին, քան խոհարարը:Քանզի մենք վիճում ենք

ոչ

այն մասին, թե ինչն արդեն հաճելի է կամ դեռ պիտի

(Թեետետոս

հաճելի լինի ինչ-որ մեկին, այլ՝ թե ինչը պիտի հաճելի թվա յուրաքանչյուրին

ճիշտ՝ ամեն

ոք

լինի: Ո՞վ

ն

հարցում կդատի ավելի

այդ

իր փոխարե՞ն,թե՞ դու ինքդ, Պրատագորաս,

սովորական մարդկանցից ավելի լավ կկարողանաս մեզնից

յուրաքանչյուրին համոզել խոսքով, թե ինչն է մեզ համար լավագույնը դատարանում:

Իհարկե, Սոկրատես, հենց դրանում էլ

Թեոդորոս.

նա

հույս ունի մեծապես տարբերվել բոլորից:

Զնսը վկա, բարեկամս, հակառակ դեպքում,

Սոկրատես.

եթե ոչ

չհամոզեր իրեն ճանաչողներին, որ

նա

մի գուշակ

ոչ

ն

էլ ուրիշ մեկը չի կարող իրենից լավ դատողություն անել

այն մասին, թե ինչպիսին կլինի ների դիմաց

ոչ

ոք

Թեոդորոս. Սոկրատես.

ուղղված

են

ն

կթվա գալիքը, նրա

զրույց-

դրամ չէր վճարի: ճիշտ է:

Շատ

Սակայն թե օրենսդրությունը, թե՛ օգուտը

ապագային, ն

ներ սահմանող քաղաքը

բոլորը

կհամաձայնեն, որ օրենք-

հաճախ վրիպում է ամենաօգտավե-

տի հարցում: Թեոդորոս. Սոկրատես. նա

որ

մարել

Իհարկե: Ուրեմն տեղին կլինի ասել

քո

ուսուցչին,

ստիպված է մեկին մյուսից առավել իմաստուն հան որ

հենց

այդ

մեկն է լիրերի) չափը,

ն որ ես՝

Ե

տգետս,

բոլորովին էլ պարտավոր չեմ չափ դառնալ, ինչպես քիչ առաջ

անկախ իմ ցանկությունից ստիպում էր անել նրա

անունից բերված փաստարկը: Թեոդորոս.

Ինձ

ամենաթույլ պահն է,

թվում է, Սոկրատես, թույլ

նան

դա

փաստարկի

այն պատճառով, որ իշխող է

դարձնում ուրիշների կարծիքները, մինչդեռ, պարզվում է,

ռր

սրանք բոլորովին էլ նրա կարծիքը ճշմարիտ չեն համարում: Սոկրատես. շատ

Այս փաստարկը, Թեոդորոս, թույլ

ուրիշ առումներով: Մինչդեռ ամեն

լինի այն զգայությունների կամ

ըստ

է նան

մարդու ընկալումը,

դրանց կազմված կար-

ժիքի հիման վրա, ավելի դժվար է բացահայտել որպես

ոչ

Պլատոմ

ճշմարիտ: Գուցե որ

փուչ բան է, քանզի պատահում է,

ասածս

դրանք անհերքելի են,

գուցե իրավացի են

ն

նրանք,

ովքեր ասում են, թե ընկալումներըիմացություններ են, Վ

հեռու չէր ճշմարտությունից,երբ (Ռյեետետոսը

յությունն

իմացությունը նույնն

ու

են:

ասաց,

ն

մեր

որ զգա-

Այդ դեպքում Պրոտա-

գորասի անունից բերված փաստարկը ստիպում է մեզ ավելի մոտենալ այդ շարժուն էությանը ն հարվածելով նրան՝ տեսնել, թե ինչ ձայն կհանի՝ լիարժեք, թե խուլ»: Այդ էության մասին

վեճն աննշան բան չէ

շատերի միջն է ծավալվել:

Բոլորովին աննշան չէ, այն տարածված էր

Թեոդորոս.

ամենուր Հոնիայում,

ն

ն

պաշտպանում էին

այդ

Սոկրատես.

Ահա

Հերակլիտոսի բարեկամները միաձայն ուսմունքը: ինչու, սիրելի Թեոդորոս, հարկավոր է

նախ քննել նրանց պնդումները: Բնականաբար:Քանզի, Սոկրատես, հերա-

Թեոդորոս.

կլիտյանների կամ, ինչպես

հոմերականներին

ես ասում,

դու

հների ուսմունքների հարցում իրենց փորձառությամբ պարծե-

եփեսոսցիների հետ խոսելը նույնքան դժվար է, որքան

ցող

հիմարների: Նրանք մշտապես շարժման մեջ են, ճիշտ այնպես, ինչպես գրված է իրենց գրքերում, իսկ մեկ կետի վրա

կանգ առնելը, հարցեր տալը

ն

տրված հարցերին լրջորեն

պատասխանելընրանց բոլորովին էլ հատուկ չէ: Դադարն այդ

այրերի համար, ավելի

ընդհանրապեսանընդունելի է:

շուտ,

Իսկ եթե որնէ մեկին ինչ-որ բան հարցնես, ամբողջ տարափ կտեղա,

դուրս

նա

դրույթների մի

բերելով դրանք իրար ետնից,

ինչպես նետերը կապարճից: Եվ եթե կամենաս հասկանալ նրանց խոսքը, քեզ վրա կտեղա միննույն խոսքի ձնափոխված

տարբերակը,ն

դու

նրանց

հետ

երբեք

ոչ

մի բանի չես

հան-

գի: Դա այդպես է անգամ այն ժամանակ, երբ խոսում են միմԵ

յանց որ

հետ:

Նրանք պաշտպանվումեն

ամեն

ինչից, այնպես,

չլինի, թե իրենց դատողություններում կամ հոգիներում

հանկարծ ամուր մի բան գոյանա, քանզի, ինձ թվում է, թե դա

համարում

են

լճացում: Իսկ լճացման դեմ

այդ

մարդիկ

(ԹՁեետետոմս

կատաղի պայքար լոր

են

մղում

ն

հնարավորինս դուրս քշում

տեղերից: Գուցե, (Թեոդորոս, դու տեսել

Սոկրատես.

րին վիճելիս

ես այդ

այրե-

չես հանդիպել խաղաղ զրույցի պահին, չէ`

ն

նրանց մեջ բարեկամներչունես: Սակայն, կարծում եմ, կերտներին, որոնց կցանկանային իրենց ժամանակ հենց այդպիսի բաներ են

ազատ

նման

որ

աշա-

դարձնել,

ասում:

Ի՛նչ աշակերտներ, ո՛վ երանելի: Նրանցից

Թեոդորոս. ոչ

բո-

չի դառնում մյուսի աշակերտը, նրանք ինքնաբերաբար

ոք

դրան, ընդ որում միմյանց համարում

են հասնում

տգետ:

են

Այնպես որ նրանցից, ինչպես ասացի, ո՛չ բռնությամբ, ո՛չ էլ կամովի ճիշտ խոսք չես

ստանա:

Մենք ինքներս պիտի

քննենք խնդիրը: ճիշտ

Սոկրատես.

չգտանք

ես

ասում:

հարցը հների մոտ,

այդ

թաքցնում էին

դա

Բայց մի՞թե մենք արդեն որոնք պոեզիայի մեջ

բազմությունից. օրինակ այն,

ծնվում է Օվկիանոսից

ն

Տեթիս գետից

դադարի մեջ չէ. այնուհետն նորերի

ն

ն

որ ամեն

որ

ըստ

ոչ

նույնիսկ կոշկակարները լսելով

որ

մի բան

այդմ ավելի

իմաստունների մոտ, որոնք թաքնվածն այնպես են նում,

բան

հասու

լուսաբա-

դառնան

նրանց իմաստությանըն վերջ դնեն իրենց սխալ համոզմունքին, թե

որոշ

հասկանան,

իրեր դադարի մեջ են, ամեն

որ

նան

իրեր էլ` շարժման,

բան շարժվում է, ն մեծարեն իրենգ

ուսուցիչներին: Եվ բացի

կան

որոշ

քիչ մնաց մոռանայի,- չէ՞

այդ,-

ուրիշները, Թեոդորոս, որոնք պնդում

են

որ

հակառա-

կը, իբր

Անշարժությունն է, կամ

բոլոր

որ

կա,

ն դրա

այն հակադիր ուսմունքները,

Մելիսսոսներն ու դադարի մեջ է

ն

է՝ ամեն",

անունն

Պարմենիդեսները:, իբր

որ ամեն

տարածել

են

բան մեկ է,

չունի շարժման համար տարածություն: Ինչ-

պե՞ս վարվենք այս ամենի հետ, բարեկամս: Քանզի քիչ-քիչ

5 ՊԼԱՏՈՆ

Պլատոն

շարժվելով՝ մենք հայտնվեցինք երկուսի մեջտեղում,

առաց

ն

եթե փրկվելու համար չդիմենք փախուստի,կհատուցենք ինչ-

պես նրանք, որոնց պալեստրայումգծի վրա խաղալիս բռնում ն

ձգում

հակադիր երկու ուղղություններով:Ահա ինչու ինձ

են

թվում է, թե մենք պետք է նախ քննենք նրանց, որոնցից

սկսեցինք՝ «հոսողներին»: Եվ եթե նրանց ասածը մեզ Ե

թվա, կմիանանք նրանց մեզ թվա,

նրանց

մոտ

կփախչենք մյուսներից: Իսկ եթե

ն

ավելի իրավացի

որ

ն

լուրջ

են

«անշարժները», կվազենք

կպրծնենք անշարժը շարժողներից: Բայց եթե

երկուսն էլ խելամիտ ոչինչ չեն ասում, մենք կհայտնվենք զավեշտական վիճակում, իրավացի համարելով մեզ՝ տկարներիս,

ն

հերքելով հնագույն

ու

ամենաիմաստուն այրերի

ուսմունքները: Տե՛ս ուրեմն, Թեոդորոս, արժե՞արդյոք

այդպի-

սի վտանգի ենթարկվել: Թեոդորոս.

դեպքում, Սոկրատես, վայել չէ

Ամեն

շադրության մատնել

ները:

անու-

չքննել յուրաքանչյուր կողմի պնդում-

ն |

Եթե այդքան ուզում ես, ստիպված ենք

Սոկրատես.

քննել: Շարժման քննությունը իմ կարծիքով պետք է սկսել Շ

հետնյալից. ի՞նչ նկատի ունեն, երբ ասում են,

որ ամեն

բան

շարժվում է: Նկատի ունեմ՝ շարժման մի՞ տեսակի մասին են ասում, թե՞, ինչպես ինձ է թվում, երկու: Սակայն դա այդպես

պիտի թվա

ոչ

միայն ինձ,

նան

այլ

քեզ, եթե կիսես կարծիքս,

որպեսզի հարկ եղած դեպքում տառապենք երկուսով: Ասա ինձ, արդյո՞քշարժում ես կոչում (|երնույթը),երբ որնէ բան մի

տեղից տեղափոխվումէ մեկ

այլ

տեղ կամ պտտվում միննույն

տեղում: Թեոդորոս. Սոկրատես. Ժ

Այո:

Թող ուրեմն

կը: Իսկ երբ որնէ բան մնում

դա

լինի շարժման մի

տեսա-

է նույն տեղում, սակայն ծե-

րանում է կամ սպիտակից վերածվում է սնի ն փափուկից՝

կարծրի, կամ մեկ ման

այլ

փոփոխություն կրում, մի՞թե դա շարժ-

երկրորդ տեսակը չէ:

ԹԵհտետոս

Կարծում եմ,

Թեոդորոս.

այո:

Անհրաժեշտաբար այդպես է:

Սոկրատես.

Ես

պնդում

եմ, որ շարժման տեսակները երկուսն են՝ փոփոխությունը ն

տեղափոխությունը: իշտ

Թեոդորոս.

Այդ

Սոկրատես.

նրանց, ովքեր նենք.

ես ասում:

ասում

տարբերակումն անելով,

դիմենք

են, թե ամեն բան շարժվում է, ն հարց-

բան շարժվում է երկու` եղանակով, այսինքն ն՛

ամեն

փոփոխվում է, ն՛ տեղափոխվում, թե՞ մի բան՝ երկու եղանակով, իսկ մեկ

այլ

բան՝ միայն մի եղանակով: Սակայն, Զնսը վկա, ասելու ոչինչ չունեմ:

Թեոդորոս.

Թերնս պատասխանեին,որ երկու եղանակով: Հակառակ դեպքում, բարեկամս, նրանք

Սոկրատես.

կունենային

ն՛

շարժվող, ն

դադարի մեջ գտնվող իրեր,

բնավ ավելի ճիշտ չէր լինի ասել, թե ամեն բան ավելի

ն

շուտ

շարժվում է, քան գտնվում դադարի մեջ: Շատ

Թեոդորոս.

ճիշտ ես ասում:

Արդ, եթե

Սոկրատես.

ամեն

ինչ պիտի շարժվի, իսկ

անշարժությունը ոչ մի բանի հատուկ չէ, տի մշտապես շարժվի շարժման բոլոր

ապա

ինչ պի-

ամեն

եղանակներով:

Անհրաժեշտաբար:

Թեոդորոս.

Քննենք

Սոկրատես. դրույթը:

Մի՞թե չենք ասել,

կամ մեկ

այլ

նան

նրանց ուսմունքի հետնյալ

որ

ջերմության, սպիտակության

բանի գոյացումը նրանք բացատրում են այնպես,

թե դրանցից յուրաքանչյուրը զգայության հետ միաժամանակ

շարժվում է ներգորօողի

զգայողն է, ցողն է,

ն ոչ

բայց

նակ է թվում,

ոչ

ն

կրողի միջն, ընդ որում կրողը

զգայությունը, իսկ ներգործողը որակ ունե-

որակը: Գուցե «որակ»

ն դու

չես հասկանում

դրա

բառը

քեզ տարօրի-

ընդհանուր նշանա-

կությունը: Այդ դեպքում լսիր հերթականությամբ:Չէ՞ գործողը ոչ ջերմություն է, ո՛չ էլ սպիտակություն, նում

է ջերմ ն սպիտակ, ինչպես որ ուրիշ նման

անշուշտ հիշում ես,

որ,

որ

այլ

դառ-

բաները:

ինչպես ասացինք քիչ առաջ,

ներԴու

մեկը

Ե

Դյլատոն

ինքն

ըստ

ինքյան ոչինչ է՝ ո՛չ ներգործող, ոչ կրող: Միայն

երկուսի համատեղմամբէ ծնվում զգայությունը ն զգայելին,ն

վերջինը դառնում է որակ ունեցող, իսկ առաջինը`զգայող: Իհարկե հիշում եմ:

Թեոդորոս.

Թողնենք ուրեմն այն, թե ինչպես են նրանք

Սոկրատես.

՞Շ դատում այս կամ այն հարցի մասին, ն կենտրոնանալովմի կետի վրա՝ հարցնենք. դուք ասում եք, որ ամեն ինչ շարժվում ն հոսում է, այդպես չէ՞: Թեոդորոս.

Այո:

Սոկրատես.

Հետնաբարշարժվում

են

շարժման այն եր-

կու եղանակներով, որոնք մենք տարբերակեցի՞նք,այսինքն՝

տեղափոխությամբ ն փոփոխությամբ:

Անշուշտ, եթե շարժումը լիակատար է:

Թեոդորոս.

Արդ, եթե

Սոկրատես.

այդ

ամենը միայն տեղափոխվեր,

սակայն չփոփոխվեր, մենք կկարողանայինքասել, թե ինչպիսին է այն, ինչը հոսում

Այդպես է:

Թեոդորոս.

Բայց քանի

Սոկրատես.

ն

է: Այդպես չէ՞:

հոսողը հոսում

որ դա

էլ չի մնում լանփոփոխ)

է որպես սպիտակ, սակայն փոխվում է

որ

ծում

գույնի, որպեսզի ամբողջը չմնա տեղում),

այլ

տեղի ունի

սպիտակության հոսք

(այնպես

պե՞ս կարելի լինի ճիշտ:

է

նան

անվանել որնէ գույն, որպեսզի

ն

վերա-

ապա

այդ

ինչ-

անունը

Ի՞նչ հնար կարելի է գտնել, Սոկրատես: Ուրիշ էլ ի՞նչ, եթե ոչ այն, ինչը միշտ փախչում է խոսողից՝ Թեոդորոս.

հոսողը: Սոկրատես.

Իսկ ի՞նչ կասենք որնէ զգայության մասին,

օրինակ՝ տեսողությանկամ լսողության: Պահպանվու՞մէ

յոք

արդ-

զգայությունը տեսնելու կամ լսելու ընթացքում: Թեոդորոս.

Եթե ամեն

բան շարժվում է, պիտի

որ

չպահպանվի: Սոկրատես.

Հետնաբար հարկ չկա ավելի

շատ

տեսնելու, քան չտեսնելու ն նման ձնով նան մյուս

խոսել զգայու-

Թ.եետետոմս

թյունների մասին, եթե

բան շարժվում է

ամեն

եղանակ-

բոլոր

ներով: Այո, չկա:

Թեոդորոս.

Մինչդեռ հենց զգայությունն է իմացություն,

Սոկրատես.

ինչպես ասացինք

ես ն

(Թեետետոսը:

Այո, ասացիք:

Թեոդորոս.

Ուրեմն «ի՞նչ է իմացությունը» հարցին

Սոկրատես.

մենք կպատասխանեինքոչ ավելի, քան այն հարցին, թե ինչ է չիմացությունը:

Երնում է, այդպես է:

Թեոդորոս.

հրաշալի ուղղում կլիներ մեր

Դա

Սոկրատես.

խանին, եթե մենք ձգտեինք ապացուցել,

որ ամեն

պատաս-

ինչ շարժ-

վում է: Քանզի այդկերպ պատասխանըճիշտ կլիներ: Սակայն

կարծես թե պարզվեց,

եթե ամեն բան շարժվում է, ցան-

որ

կացած պատասխան,ինչ էլ հարցնենք, նմանապեսճիշտ կլի-

նի, քանի

որ

ցույց

կտա,

որ

բանն այսպես է

ն

այսպես չէ,

կամ, եթե ուզում ես, կայանում է, որպեսզի չկանգնեցնենք

բան «է» բառով»:

ամեն

ճիշտ

Թեոդորոս.

ես ասում:

Բացառությամբ նրա, Թեոդորոս,

Սոկրատես.

որ

ես

ասացի «այսպես»

ն «ոչ

չէ ասել, քանի

այն դեռնս շարժման մեջ չէ: Նմանապես ն

«ոչ

որ

այսպեսը». չէ

որ

այսպես» բառերը: «Այսպես» պետք

շարժում չկա

մունքի ջատագովները պիտի մեկ

մեջ: Այս

նան «սրա»

այլ

դրույթ

Ե

ուս-

ընդունեն, որով-

այժմ իրենց ենթադրությունների համար բառեր չունեն,

հետե

բացառությամբ իհարկե

«ոչ

մի կերպ»-ի: Հենց

սա

լավագույնս

կհամապատասխաներ նրանց խոսքերի անորոշությանը: Թեոդորոս. ձնն

Դա

նրանց խոսքի համար ամենահարմար

է:

Սոկրատես.

Ուրեմն, Թեոդորոս, ինչ վերաբերում է

բա-

րեկամիդ, պարզեցինք ն չենք համաձայնում նրան, թե ամեն

մարդ, անգամ ոչ խելամիտ մեկը, համաձայնվինան,

որ ըստ

բոլոր

իրերի չափն է: Չենք

համընդհանուր շարժման

ուսմուն-

6Շ

Պլատոն

քի իմացությունը զգայություն է, եթե իհարկե

/Թեետետոսն

այդպես ասելով այլ բան նկատի չունի: Թեոդորոս.

Վրաշալի ասացիր, Սոկրատես:Եվ քանի

հարցը լուծված է, ինձ պետք է

ազատ

արձակես, ն

ձայն պայմանավորվածությանես կարող եմ այլնս

խանել հարցերիդ, չէ՞

որ

համա-

չպատաս-

Պրոտագորասինվերաբերող խոսքն

որ

այսքանով ավարտվեց: Դեռ

Թեետետոս. Վ

Տրատեսը դեռ չեք առաջ

Թեռդորոս, քանի

ոչ,

որ

դու

ն

Սոկ-

քննել նրանց դրույթերը, ովքեր, ինչպես քիչ

ասագիք, պնդում են, թե ամեն բան դադարի մեջ է:

Լինելով այդքան երիտասարդ, ո՛վ

Թեոդորոս.

Թեետե-

սովորեցնում ես ավագներին խախտե՞լպայմանավորվածությունները: Ոչ, ինքդ պատրաստվիր պատասխանել

տոս,

դու

Սոկրատեսի մնացած հարցերին: Եթե կամենա: Սակայն ավելի մեծ հաճույ-

Թեետետոս.

քով կլսեի այն, ինչի մասին ասացի:

Սոկրատեսին զրույցի հրավիրել նույնն է,

Թեոդորոս.

թե հեծյալին դաշտ Սոկրատես.

բերելը: Հարցրու

դուրս

ն

Կարծում եմ, Թեոդորոս,

կլսես:

չեմ ընդունի

որ

պահանջը: ԸՕեետետոսի

Ինչու՞ չես ընդունի:

Թեոդորոս. Սոկրատես.

Ես

վախենում

պով քննել Մելիսսոսին ն

այլոց,

եմ

այդքան հանդուգն կեր-

ովքեր պնդում են, թե ամեն

բան դադարի մեջ է: Իսկ ամենից շատ վախենում եմ նրանցից մեկից՝ Պարմենիդեսից: Ինձ համար նա, ինչպես կասեր

Հոմերոսը,«ակնածելի» է

ն

Ես «սարսափելի» միաժամանակ"Հ:

հանդիպեցի նրան, երբ տակավին երիտասարդէի՞՛, իսկ նա՝ շատ

ծեր,

ն

իմ

առաջ

բացվեց

այդ

այրի

բոլոր

առումներով

ազնվագույն խորությունը: Վախենամ, թե չհասկանանք նրա խոսքերը ն մանավանդ,թե ինչ նկատի ունի դրանց տակ: Իսկ

ամենակարնորը՝այն,

հանուն

ինչի ծավալվեց մեր քննությու-

նը,- իմացության ինչ լինելը,- կթաքնվի հորդացող պնդումների մեջ, եթե իհարկե որնէ մեկը տեղի

տա

դրանց առաջ:

ԹԵետետոս

Մինչդեռ հարցը,

որ

մենք հիմա բարձրացնումենք, վիթխարի

է իր ընդգրկմամբ ն կտուժի, եթե ինչ-որ մեկն այն դիտարկի

հպանցիկ, իսկ եթե դիտարկվի բավարար չափով, վի

ն

դա

կձգձգ-

կքողարկի իմացության մասին մեր հարցը: Պետք է խու-

սափել երկուսից էլ` փոխարենը տատմոր արվեստի օգնությամբ փորձելով ազատել Թեետետոսին իմացության մասին հղացած մտքերից: Եթե ճիշտը

Թեոդորոս.

ես

դա

համարում, այդպես

կվարվենք: Սոկրատես.

Ասվածի առնչությամբ, (Թեետետոս, դու

պետք է պարզես հետնյալը:

Դու

պատասխանեցիր,որ

զգա-

յությունը իմացություն է: Այդպես չէ՞: Այո:

Թեետետոս.

Սոկրատես.

մարդը

տեսնում

Եթե ինչ-որ մեկը հարցներ քեզ. ինչո՞վ է սնը, լսում բարձրն

սպիտակն ու

կարծում եմ՝ կպատասխանեիր,որ աչքերով

ն

ու

ցածրը,

ականջներով:

Իհարկե:

Թեետետոս.

Սոկրատես.

Անունների

ն

նախադասություններիանբռ-

նազբոս գործածությունն առանց բծախնդիր ընտրության շատ դեպքերում չի համարվում անազնիվ,

ոչ,

ավելի շուտ

հակա-

ռակն է կարծես անազատ դաստիարակության,սակայն եր-

բեմն անհրաժեշտ է, ինչպես հիմա, մերժել պատասխանը,եթե այն ճիշտ չէ: Մտածիր, ո՞ր պատասխանն է ավելի ճիշտ. աչքն այն է, ինչով մենք տեսնու՞մ ցով

ենք, թե՞ այն, ինչի միջո-

ենք, կամ ականջն այն է, ինչով լսու՞մ ենք, թե՞

տեսնում

ինչի միջոցով լսում ենք: (Թեետետոս.

էլ ավելի

շուտ

Սոկրատես. նման

Ինձ

թվում է, Սոկրատես, որ երկու դեպքում

զգայում ենք դրանց միջոցով, քան դրանցով:

Սոսկալի կլիներ, որդիս, եթե փայտե ձիերի

մենք ունենայինք բազում զգայություններ ն չկազմեինք

նրանցից մեկ գաղափար":,- կոչենք այն հոգի կամ մեկ բան,- որով

այդ

այլ

զգայարանների՝ինչպես գործիքներիմիջոցով

մենք զգայում ենք զգայելին: ՛՛

Պլատոն Սա

ինձ նախորդ պնդումից ավելի ճշմա-

Ահա

թե ինչու եմ մանրամասնում այս ամե-

Թեետետոս.

րիտ է թվում: Սոկրատես.

նը. եթե մենք միննույնի օգնությամբ, օրինակ՝ աչքերի, ընկալում ենք սնն ու սպիտակը, իսկ ուրիշ զգայարաններիմիջոցով՝ մնացածը, կդասե՞ս արդյոք

ամենը մարմնին, եթե

այս

քեզ հարցնեն այդ մասին: Ավելի լավ կլիներ, եթե ինքդ խոսեիր

ու

պատասխանեիրն

չտքնեի

ես

քո

փոխարեն: Ասա ինձ.

մի՞թե չէիր դասի մարմնին այն, ինչի միջոցով զգայում տաքը,

կարծրը, թեթնն

Թե

քաղցրը:

ու

կդասեիր մեկ

ես այլ

բանի:

Ոչ մի

Թեետետոս.

բանի չէի դասի:

Իսկ չե՞ս համաձայնի,որ մի կարողությամբ

Սոկրատես.

այլ

զգայածը անհնար է զգայել մեկ ուրիշ կարողությամբ,ասենք լսողության միջոցով զգայածը՝ տեսողությամբ, կամ տեսողու-

թյան միջոցով զգայելին՝ լսողությամբ: Ինչպե՛ս չհամաձայնեմ:

Թեետետոս.

Ուրեմն երկուսի մասին միաժամանակխոր-

Սոկրատես.

հելու դեպքում

չէի՞ր զգայի երկուսն էլ, մերթ առաջին,

դու

մերթ երկրորդ զգայարանի միջոցով:

Ոչ:

Թեետետոս.

Ուրեմն ձայնի

Սոկրատես.

հերթին մտածում

գույնի մասին

դու

առաջին

ես, որ դրանք երկուսն էլ գոյությու՞ն ունեն:

Իհարկե:

Թեետետոս.

Սոկրատես.

Եվ

որ

յուրաքանչյուրը տարբերվումէ մյու-

Թեետետոս.

նույնակա՞նէ: Ինչպե՞սչէ:

Սոկրատես.

Եվ

սից, իսկ ինքն իր Ե

ն

հետ

որ

երկուսով երկուսն են, իսկ

յուրա-

քանչյուրն առանձին՝մե՞կը: Դա

Թեետետոս.

Սոկրատես. արդյոք

Ուրեմն

դրանք, թե

Թեետետոս.

նույնպես: դու

կարո՞ղ ես նկատել, նույնն

ոչ:

Հավանաբար:

են

(Թեետետոս

Իսկ ինչի՞ միջոցով

Սոկրատես.

նը: Չէ՞

ես մտածում

դրանց ընդհանուրը չես կարող

որ

ո՛չ

որսալ

թյամբ, ո՛չ էլ տեսողությամբ: Ահա իմ խոսքերի մի եթե հնարավոր լիներ տեսնել` դառն են

նս.

գույնը, ինչով

ես

համոզված եմ,

որ

ամե-

այդ

լսողու-

ապացույց

ձայնը

արդյոք

ն

չէիր վարանի ասել, թե

դու

ո՛չ տեսողությունն է, ո՛չ էլ լսողությունը, մեկ ուրիշ ինչ-որ բան է: ես

դրան: Ընդ որում,

հասու

Ուրիշ ինչ, եթե

Թեետետոս.

դա

ոչ

լեզվի միջոցով գործող

ունակություն: Լավ

Սոկրատես.

Բայց ինչի՞ միջոցով է

ես ասում:

այդ

ունակությունը բացահայտում քեզ համար ընդհանուրը բոլոր իրերի մեջ, ընդ որում յություն»

նան

նրանց, որոնք

«չգոյություն»,

ն

կոչում

դու

ես «գո-

ինչպես է բացահայտում այն,

ն

ինչը քիչ առաջ հարցրեցինք դրանց մասին: Ի՛նչ զգայարաններ կառանձնացնեսայս ամենի համար, որոնց միջոցով յուրաքանչյուր իր կզգայվեր մեր (ընդհանուր)զգայականությամբ: նմանության ն ինչպես

խոսում

Դու

Թեետետոս.

ոչ

ես

գոյության

ես

չգոյության,

նմանության, նույնականության ն այլության,

այն ճասին, թե ինչ թիվ է կիրառելի դրանց

նան

նկատմամբ՝մեկը, թե ուրիշ մի թիվ: Պարզ է, նում

ն

զույգի

ն

որ

դու

հարց-

կենտի, ինչպես նան այստեղից բխող մյուս

բաների մասին, այսինքն՝ թե մարմնի

որ

մասի օգնությամբ

ենք զգայում դրանք հոգով: Գերազանց

Սոկրատես. ես

հենց

դա

ես

հետնում

ինձ, Թեետետոս,

էի հարցնում: Բայց Զնսը վկա, ով Սոկրատես, ասելու

Թեետետոս.

ոչինչ չունեմ, բացի նրանից, որ սրանց համար ի տարբերություն նախորդներիչկա հատուկ զգայարան, ն ինձ թվում է, թե հոգին ինքն

ըստ

ինքյան է դիտում

բոլոր

բաների ընդհա-

նուրը: Սոկրատես.

Դու

գեղեցիկ ես, Թեետետոս,

ն ոչ

այլան-

դակ, ինչպես ասում

էր Թեոդորոսը: Քանզի գեղեցիկ խոսողը

գեղեցիկ է

Դու

ու

բարի:

ոչ

միայն գեղեցիկ, այլն բարի գործ

Պլատոն

արեցիր՝ ազատելով ինձ երկար ճառից, քանզի քեզ համար արդեն ակնհայտ է, որ իրերի մի մասը հոգին դիտում է ինքն ըստ

ինքյան, իսկ մյուս մասը՝ մարմնականունակությունների

միջոցով: Ինքս հենց այդպես կարծելով՝ես ուզում էի,

որ հա-

մաձայնես ինձ:

Բայց

Սոկրատես.

|Իրերի|ո՞ր տեսակին կդասես էությունը:

Չէ՞ որ

սա

ավելի

ձգտում է ինքն

ըստ

Սոկրատես.

Սոկրատես.

րուն

ու

կդասեմ էությունը նրան, ինչին հոգին

ինքյան:

Եվ նմանի՞նու ո՞չ նմանին, նույնականի՞ն Այո: Իսկ գեղեցիկին

ու

այլանդակին կամ

բա-

չարի՞ն:

Թեետետոս.

Ե

ինչին:

ամեն

այլի՞ն: Թեետետոս.

է

դա

պատկանում է

շուտ Ես

Թեետետոս.

ու

ակնհայտ է:

Թեետետոս.

Ինձ

թվում է,

որ

հոգին ավելի

շատ

դիտում

սրանց էությունը փոխադարձ հարաբերության մեջ՝ իր իսկ

մեջ համեմատելով ներկան ու անցյալը ապագայի հետ: Սոկրատես.

Շատ

լավ: Իսկ արդյո՞ք կարծրի կարծրու-

թյունը հոգին զգայում է շոշափման միջոցով նան

ն

նմանապես

փափուկի փափկությունը:

Թեետետոս.

Սոկրատես.

կյո: Իսկ դրանց էության, այսինքն՝ ինչ լինելու,

դրանց հակադրության ն հակադրությանէության մասին հոգին

փորձում է դատել` համեմատելով դրանք իրա՞ր: Թեետետոս.

Սոկրատես. Շ

Իհարկե:

Մի՞թե մարդկանց ն կենդանիներինի բնե

հատուկ չէ ծննդյան պահից նեթ ստանալ տպավորություններ,

որոնք մարմնի միջոցով փոխանցվում են հոգուն: Իսկ

խորհրդածություններնայդ ամենի էության

ն

օգուտի մասին

գոյանում են (եթե գոյանում են) դժվարությամբ ն նակ անց միայն՝ բազում ջանքերի ն ուսման Թեետետոս.

Միանգամայն այդպես է: /4

ահա

շատ

գնով:

Ժամա-

Թեետետոս

Իսկ հնարավո՞րէ

Սոկրատես.

թյանը՝ հասու

հասու

լինել ճշմարտու-

չլինելով էությանը: Անհնար է:

Թեետետոս.

Իսկ կարո՞ղէ

Սոկրատես.

նել նա, ով չգիտի

դրա

արդյոք

մի բանի գիտակ լի-

էությունը:

Թեետետոս.

Այդ ինչպե՞ս,Սոկրատես:

Սոկրատես.

Ուրեմն տպավորությունների մեջ չէ իմա-

ցությունը,

այ|

մ

դրանց մասին մտահանգումներում, քանզի

սրանց մեջ կարելի է

էությունն ու ճշմարտությունը, իսկ

որսալ

տպավորությունների մեցջ՝ոչ: Թեետետոս.

Ակնհայտ է:

Մի՞թե նույն կերպ կանվանես այդքան տարբեր երկու բաները: Սոկրատես. Թեետետոս.

Սոկրատես.

Դա

անարդար կլիներ:

Իսկ ի՛նչ անուն

կտաս լսողությանը, տեսո-

ղությանը, հոտառությանը, սառեցմանը ն տաքագմանը |միասին վերցրած): Թեետետոս.

Կանվանեիզգայություն, ուրիշ ի՞նչ:

Սոկրատես.

Ուրեմն

այդ

ամենը զգայությու՞ն կանվա-

նեիր:

Անհրաժեշտաբար: Սոկրատես. Որի միջոցով, ինչպես ասացինք, անհնար է որսալ ճշմարտությունը, ինչպես նան էությունը: Թեետետոս.

Թեետետոս.

Սոկրատես. Թեետետոս.

Սոկրատես.

Այո, անհնար է:

Ուրեմն նան իմացությու՞նը: Նան

իմացությունը:

Այդ դեպքում, (Օեետետոս, զգայությունն

ու

իմացությունը երբեք չեն կարող նույնական լինել: Թեետետոս.

Ակներնաբարոչ, Սոկրատես: Հիմա

պարզ

դարձավ, որ իմացությունը զգայությունից տարբեր բան է: Սոկրատես.

Սակայն մենք

սկսեցինք մեր

պարզելու համար ոչ թե իմացության ինչ չլինելը,

այլ

զրույցը

ինչ լի-

նելը: Այդուհանդերձ մենք առաջադիմեցինք այնքանով, /5

որ

Պլատոն

այսուհետն կփնտրենք անվան,

դա

թե զգայության մեջ,

ոչ

տրվում է հոգուն, երբ

որը

սա

ինքն

այն

այլ

ինքյան

ըստ

քննում է գոյը: Բայց, Սոկրատես, ինձ թվում է,

Թեետետոս.

հոգու

վիճակը կոչվում է «կարծել»:

այդ

Քեզ ճիշտ է թվում, բարեկամս: Այդ դեպ-

Սոկրատես. Ե

որ

քում սկսելով սկզբից

նայի՛ր, չե՞ս տեսնի ջադիմել ես,

ն

ասա

ն

ասածները,

ավելին հիմա, երբ այսքան

արդյոք

առա-

մեկ անգամ էլ` ի՞նչ է իմացությունը: Ասել,

Թեետետոս.

ջնջելով նախորդ բոլոր

որ

իմացություն կարծիք է, չի

ամեն

կարելի, Սոկրատես, որովհետն գոյություն ունի նան

կեղծ

իմացություն: Սակայն ճշմարիտ կարծիքը իմացություն է, թող

սա

քում

լինի իմ պատասխանը:Իսկ եթե քննության ընթաց-

դա

ակնհայտ չդառնա, մենք, ինչպես այժմ, կփորձենք

գտնել մեկ

այ

պատասխան: Սակայն հարկ է ավելի խիզախ լինել,

Սոկրատես. տետոս, ն չտալ

երկչոտ պատասխաններ,ինչպես

սկզբում: Եթե այդպես վարվենք, `

ն

ապա

անում

(Թեե-

էիր

կլինի երկուսից մեկը՝

կամ կգտնենք այն, ինչ փնտրում ենք, կամ էլ այլնս չենք համարի, թե գիտենք այն, ինչը բնավ չգիտենք: Չէ՞ որ սա էլ փոքր պարգն չէ: Եվ այսպես, ի՞նչ ես ասում.

կա կարծիքի

երկու տեսակ, որոնցից մեկը ճշմարիտ է, իսկ մյուսը՝ կեղծ, դու

սահմանում

ես

իմացությունը որպես ճշմարիտ կարծի՞ք: Իհարկե:

Թեետետոս.

ն

Քանզիհիմա

դա

ինձ համար

ակնհայտ է: Սոկրատես.

Չարժե` ուրեմն կրկին վերադառնալ կար-

ծիքի քննությանը:

Վ

Թեետետոս.

Ի՞նչ նկատի

Սոկրատես.

Այժմ, ինչպես

անհանգստացնում է այն, ինքս ինձ

ն

ունես:

ես

որ

հաճախ նախկինում, ինձ

մեծապես դժվարանում

ուրիշ որնէ մեկին ասել, թե

ինչպես է այն գոյանում մեր մեջ: Թեետետոս.

ն

Ի՞նչ կիրք:

այդ

ինչ կիրք է

եմ ն

(Թեետետոս

Կեղծ կարծիք կազմելու կիրքը: Այժմ էլ

Սոկրատես.

եմ՝

կասկածով մտածում

չթողնենք

արդյոք

շարժվենք

ն

սա

ես

այն ճանապարհով, որն ընտրեցինք քիչ առաջ:

Ինչու`

Թեետետոս.

Սոկրատես, մանավանդ որ

ոչ,

քեզ անհրաժեշտէ թվում: Չէ՞ շատ

հենց նոր

որ

ճիշտ նկատեցիք, որ մենք

ազատ

դու

ն

դա

Թեոդորոսը

ժամանակի պակաս

չունենք: Լավ հիշեգրիր, քանզի Ժամանակնէ նորից

Սոկրատես.

բռնել ճիշտ հետքը: Չէ՞

որ

ավելի նախընտրելիէ լավ կատա-

րել նվազագույնը, քան անավարտ թողնել առավելագույնը: Թեետետոս.

Իհարկե:

Սոկրատես.

Ուրեմն ի՞նչ: Ինչի՞ մասին էինք խոսում:

Մի՛թե չասացինք, մեկի

մոտ

որ

կարծիքը միշտ կեղծ է

ն

որ

այն կեղծ է, իսկ մյուսի մոտ ճշմարիտ,

մեզնից

ն որ այդ-

պես է ի բնե: Թեետետոս.

Ասացինք:

Սոկրատես.

Իսկ ամենայնի ն առանձինի մասին մենք

կարո՞ղ ենք իմանալ կամ չիմանալ: Ուսումը ն մոռացումը, որ գտնվում են իմացության ն չիմացության միջն, ես հիմա բագ եմ թողնում: Ներկայիս խորհրդածությանհետ սա ոչ մի առնչություն չունի:

Բայց չէ՞

Թեետետոս.

որ

յուրաքանչյուր իրի հարաբե-

րությամբ ուրիշ ոչինչ չի մնում, Սոկրատես:

Մնում

է միայն

կա՛մ իմանալ այն, կա՛մ էլ չիմանալ: Այդ դեպքում կարծիք ունեցողը կարծիք

Սոկրատես.

ունի կա՛մ իմացածի, կա՛մ էլ չիմացածի մասին:

Անհրաժեշտաբար: Եվ իմացողը չի կարող չիմանալ այն, ինչ

Թեետետոս.

Սոկրատես.

գիտի, ինչպես

ն

չիմացողը չի կարող իմանալ այն, ինչ չգի-

տի: Թեետետոս.

Անկասկած:

Սոկրատես.

Վետնաբար կեղծ կարծիք ունեցողը իր

իմացածը համարում է

ոչ

այն, ինչ

դա

կա,

այլ

իր իմացած

Ե

Պլատոն

մեկ ուրիշ բան,

երկուսն էլ իմանալով, երկուսն էլ չգիտի:

ն

Թեետետոս.

Բայց

Սոկրատես.

Կամ

անհնար է, Սոկրատես:

դա

էլ այն, ինչ նա չգիտի, տարբեր է

համարում այն բաներից, որոնք

նա

չգիտի, այսպես օրինակ՝

ո՛չ Թեետետոսին,ո՛չ էլ Սոկրատեսինչիմացողի մտքով կարող է անցնել, թե Սոկրատեսը Թեետետոսն

է, իսկ Թեետետոսը՝

Սոկրատեսը: Այդ ինչպե՞ս:

Թեետետոս.

Սոկրատես.

Բայց չէ՞

որ ոչ ոք

չի կարծում, թե իր իմա-

ցածը չիմացածն է կամ չիմացածը՝իմացածը: Դա

Թեետետոս.

Սոկրատես.

ծիք կազմել: Եթե

հրեշավոր բան կլիներ:

Ուրիշ ի՞նչ եղանակով կարելի է կեղծ կարիրերը մենք կա՛մ գիտենք, կամ չգի-

բոլոր

տենք, անհնար է որնէ կարծիք կազմել, գտնվելով

այդ

երկու

պայմաններիցդուրս: Ծիշտ է:

Թեետետոս.

Շատ

Սոկրատես.

Այդ դեպքում մեր որոնումներում մենք

պետք է առաջնորդվենք ոչ թե իմացությամբ կամ չիմացու-

թյամբ,

այլ

գոյությամբ

ն

չգոյությամբ:

Թեետետոս.

Ի՞նչ նկատի ունես:

Սոկրատես.

Ավելի

կլինի, եթե մենք ասենք,

պարզ

որ

ինչ-որ բանի՝ որպես չգոյության մասին կարծիք ունեցողը

կեղծ կարծիք ունի անկախ իր մտավոր ունակություններից: Թերնս այդպես է, Սոկրատես:

Թեետետոս.

Սոկրատես.

Ուրեմն ինչ, ո՛վ Թեետետոս, ի՞նչ պատաս-

խան տանք հետնյալ հարցին. «Հնարավո՞րէ ասվեց,

ն

կարո՞ղէ

արդյոք

այն, ինչ

ինչ-որ մեկը կարծիք կազմել

արդյոք

յություն չունեցողի մասին, լինի

դա

գո-

որնէ իր կամ հենց ին-

Մենք հավանաբար կասենք. «Այո, երբ կարծողը ճիշտ չի

քը»:

կարծում»: Այդպե՞սկասենք: Այդպես:

Թեետետոս.

Սոկրատես. նում

Ուրեմն

նան

համանմանը:

ա՞յլ դեպքերում տեղի

է ունե-

(ԹՁեետետոս

Թեետետոս.

ե՞րբ:

Սոկրատես.

Երբ որնէ մեկը ինչ-որ բան է տեսնում,

բայց

ոչինչ չի

տեսնում:

Այդ ինչպե՞ս:

Թեետետոս.

Սոկրատես. նում որ

Եթե նա տեսնում

է

ինչ-որ բան,

է գոյություն ունեցող ինչ-որ բան: Թե՞ դու

մի բանը

նան

ապա

տես-

կարծում ես,

գոյություն չունեցողների մեջ է:

Թեետետոս.

Ոչ, չեմ կարծում:

Սոկրատես.

Ուրեմն ինչոր

բան տեսնողը

տեսնում

է

այն, ինչ գոյություն ունի: Թեետետոս.

Սոկրատես.

Ակնհայտ է Եվ ինչ-որ բան

լսողը

լսում է մեկ բան,

հե-

տնաբար այն, ինչ գոյություն ունի: (Թեետետոս.

Սոկրատես.

բանի,

որ

կյո:

Եվ ինչ-որ բանի դիպչողը դիպչում է մեկ

գոյություն ունի, եթե իհարկե դա մեկն է:

Թեետետոս.

Դա

էլ ճշմարիտ է:

Իսկ կարծիք ունեցողը մի՞թեմեկ բանի մասին չէ կարծիք կազմում: Սոկրատես. (Թեետետոս.

Սոկրատես.

Անհրաժեշտաբար: Իսկ կարծիք ունեցողը կարծիք է կազմում

գոյողի՞ մասին: (Ծեետետոս.

Համաձայն եմ, գոյողի մասին:

Սոկրատես.

Ուրեմն չգոյի

մասին կարծիք ունեցողը

կարծիք ունի ոչինչի՞ մասին: Թեետետոս.

Ակնհայտորեն:

Բայց նա, ով կարծիք ունի ոչինչի մասին, ընդհանրապեսկարծիք չունի: Սոկրատես.

Թեետետոս.

Պարզ է,

Սոկրատես.

Արդ, գոյություն չունեցողը անկարելի է

որ

այդպես է:

մտածել ոչ իրերի հարաբերությամբ, ո՛չ էլ նրանցից կա՞խ: (Թեետետոս.

Իհարկե ոչ:

ան-

Ե

Պլատոց

Ուրեմն կեղծ կարծիքը տարբեր մի բան է գոյություն չունեցողի մասին կարծիքից: Թեետետոս. Այդպես է թվում: Սոկրատես. Հետնաբար ո՛չ այս, ո՛չ էլ քիչ առաջ արՍոկրատես.

ված դիտարկմամբմենք չենք Ոչ, չենք

Թեետետոս.

կեղծ կարծիք:

ունենում

ունենում:

Իսկ չանվանե՞նքդա այսպես:

Սոկրատես. Թեետետոս.

Ինչպե՞ս:

Սոկրատես.

Մենք կասենք,

կեղծ կարծիքն այն է,

որ

երբ որնէ մեկն իր մտքում շփոթում է մի իրը մյուսի

հետ

ն

ասում, որ այն գոյություն ունի: Այդկերպ նա մշտապես կար-

ծիք է կազմում գոյություն ունեցողի մասին, բայց մեկի մասին մյուսի փոխարեն, ն քանի

սխալվում է իր դիտարկածի

որ

վերաբերյալ, կարելի է արդարացիորենասել,

որ

կեղծ կար-

ծիք ունի: Ըստ

Թեետետոս.

իս,

ճիշտ

շատ

ես ասում:

Քանզի եթե

որնէ մեկը կարծիք է կազմում գեղեցիկի մասին այլանդակի

հիման վրա կամ էլ այլանդակի մասին գեղեցիկի հիման վրա, իսկապես կեղծ կարծիք է կազմում: Ակնհայտ է, Թեետետոս,

Սոկրատես. Թեետետոս.

էլ վախենում ես ինձնից: Բայց ինչու՞:

Սոկրատես.

Ինձ

պագում ինձ

ն ոչ

կարող եմ սասանել

լի՞

է լինել

թվում է,

այդ

ես

բան,

հակադիր է ինքն իրեն, այսինքն՝ լինել ոչ

ըստ

սեփական բնության, այլ

Ուրեմն,

չես հավատում, թե

դանդաղորենարագընթաց, ծանրորեն թեթն կամ

այլ

ներում

դու

չես երկր-

իսկապես կեղծը՝ հարցնելով. կարե-

մեկ Ես

որ դու

եմ

դու

որ

ըստ

սեփական հակադրության:

քեզ, որպեսզի հանդգնությունդ զուր

նախընտրում ես ասել,

որ

չանցնի:

կեղծ կարծիքը այլա-

փոխված կարծի՞քնէ: (Թեետետոս.

Սոկրատես.

Այո: Եվ,

ըստ

համարել մեկ ուրիշ բան,

քեզ, որնէ իր կարելի՞ է մտովի

ն ոչ

այն, ինչ է:

(ԹՁեետետոս

Այո, կարելի է:

Թեետետոս.

Ուրեմն, երբ ինչ-որ մեկի միտքը այդպես է

Սոկրատես.

վարվում, անհրաժեշտաբարմտածում րը

է

կա՛մ

այդ

երկու իրե-

միասին, կա՛մ դրանցից յուրաքանչյուրն առանձին: Անհրաժեշտաբար: Կամ

Թեետետոս.

միաժամանակ,

կա՛մ հաջորդաբար: Հրաշալի է: Իսկ միտք ասելով

Սոկրատես.

դու

նկատի

նույնը, ինչ ե՞ս:

ունես

Թեետետոս.

Իսկ ի՞նչ նկատի ունես

Սոկրատես.

Ես

րում է ինքն իր

հետ

նկատի

ունեմ

անում

հարցնելով

ն

է ոչ

զրույցը,

որ

հոգին վա-

տեսածի մասին: Բացատրում եմ

որպես մեկը, ով ոչինչ չգիտի: հոգին

դու:

այլ

Ինձ

թվում է,

որ

քեզ

դա

մտածող

բան, քան զրուցում ինքն իր հետ,

պատասխանելով ինքն իրեն, հաստատելով ն

ժխտելով: Իսկ երբ դանդաղ կամ աշխույժ կերպով ինչ-որ բան ըմբռնելով՝սահմանում սա

է դա ն այլնս չի վարանում, մենք

կոչում ենք կարծիք: Ուստի ես պնդում եմ,

ունենալը նշանակում է խոսել որը

ոչ

ն

որ

կարծիքը ընթացիկ խոսքն է,

թե հաղորդվում է ուրիշին ձայնի միջոցով,

թյան մեջ՝ ինքն իրեն: Ի՞նչ

ես

կարծիք այլ

լռու-

կարծում:

Նույնը:

Թեետետոս.

Ուրեմն, երբ ինչ-որ մեկը կարծում է,

Սոկրատես.

իր մեկ ուրիշ իր է, ըստ երնույթին ասում

որ

մի

է ինքն իրեն, որ

մի իրը մյուսն է: Թեետետոս.

Սոկրատես.

Անշուշտ:

Ե

Հիշիր, երբնէ չե՞ս ասել ինքդ քեզ, թե գե-

այլանդակ է, իսկ անարդարը՝ արդար, կամ, ամենակարնորը,չե՞ս փորձել երբնէ համոզել ինքդ քեզ, ղեցիկը ավելի որ

շուտ

դրանցից յուրաքանչյուրն ավելի

շուտ

մյուսն է կամ լրիվ

հակառակը, անգամ երազում չե՞ս հանդգնել ասել ինքդ քեզ, թե կենտը զույգ է, կամ նման ուրիշ բաներ: Թեետետոս.

ճիշտ

Սոկրատես.

Իսկ ի՞նչ

6 ՊԼԱՏՈՆ

ես ասում: ես

մտածում, ուրիշ որնէ մեկը՝

Պլատոն

ողջամիտ կամ խելագար, կհանդգնի ասել իրեն,

որ ցուլը

ն

համոզել ինքն

ձի է կամ երկուսը՝ մեկ:

Թեետետոս.

Զնսը վկա, այդպես չեմ

Սոկրատես.

Այդ դեպքում, եթե ինքն իր հետ խոսելը

կարծիք կազմել է,

ապա

խոսելով

ոչ ոք

ն

մտածում:

կարծիք կազմելով

երկու իրերի մասին ն ըմբռնելով դրանք իր հոգով՝ չի ասի

ն

չի կարծի, թե դրանցից մեկը մյուսն է: Այդ մյուս կոչվածը դու

նույնպես պիտի մի կողմ թողնես: Քանզի Ժ

ես ասում

չի կարծում, թե այլանդակը գեղեցիկ է կամ ուրիշ Ես

Թեետետոս.

թողնում

եմ

դա,

եմ՝ ոչ ոք նման

Սոկրատես, ն

բան:

համա-

ձայն եմ քեզ: Ուրեմն երկու իրերի մասին կարծիք

Սոկրատես. ցողը

ունե-

չի կարող դրանցից մեկը համարել մյուսը:

Թերնս:

Թեետետոս.

Սակայն կարծիք ունենալով դրանցից մի-

Սոկրատես.

այն մեկի մասին, իսկ մյուսի մասին՝ ոչ, նա երբեք չի իմանա, որ

մեկը մյուսն է: Թեետետոս.

ճիշտ

ես

ասում:

Քանզի նա ստիպված

կլիներ ըմբռնել այն, ինչի մասին կարծիք չունի: Սոկրատես.

Ուրեմն ո՛չ նա, ով կարծիք ունի երկու իրե-

րի մասին, ո՛չ էլ նա, ով կարծիք ունի դրանցից մեկի մասին, չի կարող մոլորվել: Հետնաբար, եթե որնէ մեկը սահմաներ

կեղծ կարծիքը որպես մոլորություն, դրանով ոչինչ չէր ասի: Այսպես, ո՛չ

այս,

ո՛չ էլ նախորդ դեպքում մեր կարծիքը կեղծ

չէ: Թեետետոս.

Սոկրատես.

վի,

որ

շատ

Թերնս

ոչ:

Եվ այդուհանդերձ, Թեետետոս, եթե

կեղծ կարծիք գոյություն չունի, ստիպված կլինենք

անհեթեթ բաներ ընդունել:

Ի՞նչ անհեթեթ բաներ: Չեմ ասի քեզ, մինչն որ չփորձեմ խնդիրը Սոկրատես. քննել բոլոր կողմերից: Ես կամաչեի մեզ համար, եթե մենք հայտնվեինք փակուղում ն ստիպված լինեինք ընդունել հիշԹեետետոս.

պարզ-

(ԹՁեետետոմս

անհեթեթությունները:Բայց եթե գտնենք ելքը ն ազատվենք, այդժամ կասենք ուրիշների մասին, որ նրանք նման

յալ

դրության մեջ են,

ն

կխուսափենք զավեշտ դառնալուց: Բայց

եթե անվերջ խոչընդոտներիհանդիպենք, ապա, պիտի անձնատուրլինենք փաստարկին,ն

թող

մեզ, ինչպես կամենա: Լսիր, թե ինչ ուղի

տա

կարծում եմ, պտտի ու շուռ եմ

գտել մեր

որոնումների համար: (Թեետետոս.

Դե, խոսի՛ր:

Սոկրատես.

Ես

չէի ասի,

որ

մենք ճիշտ ենք վարվել՝

համաձայնելով, իբր ինչ-որ մեկը չի կարող կարծիք կազմել, թե իր իմացած իրերը իր չիմացած իրերն են, ն այդկերպ խաբվել: Բայց

դա

հնարավոր է.

Արդյո՞ք նկատի

Թեետետոս.

կածում էի դեռ այն ժամանակ, երբ բան գոյություն ունի. ես,

որ

այն, ինչը

ունես

էինք,

ասում

ճանաչում

եմ

կաս-

ես

որ նման

մի

Սոկրատեսին,

երբեմն տեսնելով հեռավորության վրա ինձ անծանոթ ինչ-որ մեկին, կարող տեմ:

Նման

եմ

մտածել, թե

դա

Սոկրատեսն է, որին գի-

դեպքերում լինում է ասածդ:

Սոկրատես.

Չմերժե՞նքարդյոք

այդ

|պնդումը),քանի

որ

այն ստիպում է մեզ չիմանալ մեր իմացածը: Թեետետոս.

Սոկրատես.

Իհարկե:

Մենք կպնդենք ոչ թե

այդ

դրույթը,

այլ

ուրիշը. գուցե այդկերպ մեր բախտը բերի, գուցե ն՝

ոչ:

մեկ Այժմ

մենք մի վիճակում ենք, երբ հարկավոր է փորձել մեր փաստարկը ամեն կողմից: Տե՛ս, թե ինչ եմ ասում: Կարո՞ղէ արդնախկինում ինչ-որ բան չիմացողը սովորել

յոք

դա

հետագա-

յում: Թեետետոս.

Սոկրատես.

Իհարկե կարող է: Իսկ

հետո

մեկը մյուսի ետնից

նան

ուրի՞շ

բաներ: Թեետետոս.

Ինչու՞ չէ:

Սոկրատես.

Փաստարկս հասկանալու համար պատկե-

րացրու,

որ

մեր հոգիներում գոյություն ունի

մոմե

տախտակ.

Պլատոն

մեկի մոտ՝ մեծ, մյուսի մոտ՝ փոքր, մի դեպքում՝ մաքուր, մյուս դեպքում՝ ոչ մաքուր Վ

ն

ավելի կոպիտ մոմից, ոմանց

առավել նուրբ է, իսկ ոմանց Սոկրատես. ն

երբ մենք ուզում ենք հիշել մեր տեսածը,

լսածը կամ մտածածը, դնում ենք յությունների

ու

էլ` սովորական որակի:

Պատկերացրի: Ասենք, որ դա մուսաների մոր՝ Մնեմոսի-

Թեետետոս.

նեի"5 ընծա է,

մոտ

այն

մոտ

մտքերի տակ

պես դրոշմում ենք մատանու

ն

տախտակըմեր

այդ

զգա-

դրոշմում դրանք այնպես, ինչ-

կնիքը: Եվ այն, ինչը դրոշմվում

է, մենք հիշում ենք ն գիտենք, քանի դեռ պահպանվում է, Ց

իսկ երբ ջնջվում է նում

ենք

ն

նոր դրոշմվածքներչեն գոյանում, մոռա-

այլնս չենք իմանում:

ն

Թեետետոս.

Թող այդպես լինի:

Սոկրատես.

Ուրեմն

դա

իմացողը

ն

իր տեսածից

ու

լսածից ինչ-որ բան քննողը կարո՞ղէ այդկերպ կեղծ կարծիք կազմել: Թեետետոս.

Ի՞նչ եղանակով:

Սոկրատես.

Մերթ համարելով,

այն իրերն են, որոնք

նա

որ

իր իմացած իրերը

գիտի, մերթ համարելով, որ դրանք

իրեր են, որոնք նա չգիտի: Չէ՞

րեցինք՝ ընդունելով,

որ

որ դա

որ

նախկինում մենք լավ

չա-

անհնար է:

Թեետետոս.

Իսկ ի՞նչ կասես հիմա:

Սոկրատես.

Պետք է սկսել փաստարկը՝ սահմանելով,

անհնար է իմանալովինչ-որ բան

հիշողությունը, բան, որը ունես, բայց

բայց

ն

ունենալով հոգում

չզգայելով այն, համարել

դա

դրա

մեկ ուրիշ

նույնպես գիտես ն որի դրոշմվածքը նույնպես

չես զգայում: Եվ դարձյալ, իմացածը անհնար է

համարել այն, ինչ չգիտես ն որի դրոշմվածքը չունես,

ան-

հնար է նան չիմացածը համարել չիմացած, չիմացածը հաԵ

մարել իմացած, զգայածը համարել ուրիշ, զգայածը համարել չզգայած, չզգայածը համարել չզգայած, չզգայածը համարել

զգայած, զգայածը ն իր նշանն ունեցողը համարել ուրիշ իմացած, զգայած

ն

իր նշանն ունեցող. առավել նս անհնար է,

(ենետետոս

եթե

դա

ցածն

իհարկե պատահում է, ունենալով ճիշտ նշան, իմա-

ու

զգայածը համարել ուրիշ իմացած, ինչպես

իմացածն

նան

զգայածը նույն պայմաններում համարել ուրիշ

ու

զգայած, չիմացածն ու չզգայածը համարել ուրիշ չիմացած ուրիշ չզգայած, չիմացածն չիմացածն

6Շ

չզգայածը համարել չիմացած,

ու

չզգայածը համարել չզգայած: Բոլոր

ու

ն

այս

դեպ-

քերում անհնար է կազմել կեղծ կարծիք: Դրա հնարավորությունը պահպանվում է միայն հետնյալ դեպքերում:

Ո՛ր դեպքերում: Գուցե դրանց օգնությամբ հասկանամ քեզ: Քանզի հիմա չեմ հասցնում քո ետնից: Թեետետոս.

Դրանք այն դեպքերն են, երբ իմացածը

Սոկրատես.

դնում

իմացած ն զգայած ուրիշ ինչ-որ բանի տեղ՝ կամ

ես քո

չիմացած,

բայց

զգայած բանի տեղ, կամ էլ իմացածն

զգայածը ուրիշ իմացածի

զգայածի տեղ:

ու

Այժմ ես ավելի

Թեետետոս.

ու

ետ

ժ

մնացի:

Ուրեմն մի անգամ էլ լսիր: Իմանալով Թեո-

Սոկրատես.

դորոսին ն ինքս իմ մեջ հիշելով, թե ինչպիսին է, նույն կերպով իմանալով

Թեետետոսին, չե՞մ կարող

նան

եր-

արդյոք

բեմն տեսնել հենց ձեզ, իսկ երբեմն՝ ոչ, երբեմն դիպչել ձեզ, իսկ երբեմն՝ ոչ,

երբեմն լսել կամ զգայել մեկ

թյամբ, իսկ երբեմն ձեզնից

կայն հիշել

ն

այլ

զգայու-

մի զգայություն չունենալ,

ոչ

սա-

իմ մեջ իմանալ ձեզ:

Իհարկե:

(Թեետետոս.

Արդ, առաջինը, որ

Սոկրատես.

իմ պարզաբանումից, այն է,

որ

դու

պիտի հասկանաս

իմացածը կարելի է ինչպես

չզգայել, այնպես էլ զգայել: Թեետետոս.

ճշմարիտ է:

Սոկրատես.

նան չիմացածը կարելի է ՀՎետնաբար

ճախ չզգայել,

բայց

հա-

հաճախ՝ միայն զգայել: նույնպես հնարավոր է:

Թեետետոս.

Դա

Սոկրատես.

Տե՛ս, գուցե այժմ ավելի լավ հասկանաս:

Եթե Սոկրատեսը ճանաչում է ն՛ Թեռդորոսին, ն՛ սին, բայց

նրանցից

ոչ

մեկին չի

տեսնում

ն

չի

եետետոստանում

Պլատոն

նրանցից ոչ մի ուրիշ զգայություն,

երբեք չի կարող ինքն

նա

իր մեջ կարծիք կազմել, իբր Թեետետոսը Թեոդորոսն է:

Զի՞շտ եմ ասում, թե՞ ոչ: Այո, ճիշտ

Թեետետոս.

Արդ,

Սոկրատես.

սա

ես:

իմ թվարկած դեպքերից առաջինն

էր: Թեետետոս.

Այդպես է:

Սոկրատես.

Երկրորդն այն է,

մեկին, իսկ մյուսին՝

ոչ,

ն

իմանալով ձեզնից

որ

չզգայելով ձեզնից

երբեք չէի համարի, թե նա,

ոչ

մեկին, ես

գիտեմ, այն մեկն է, որին

ում

չգիտեմ: Թեետետոս.

ճիշտ է

Սոկրատես.

Երրորդ դեպքն այն է,

չզգայելով ձեզնից ոչ մեկին,

չճանաչելով

ն

մի չիմացածին չէի համարի

ես

մյուս չիմացածը: Պատկերացրու, բոլոր

որ

որ

մեկ անգամ էլ լսեցիր

մյուս դեպքերը. դրանցից ոչ մեկում ես երբեք կեղծ

կարծիք չեմ կազմում քո

ն

Թեռդորոսի մասին՝ո՛չ այն

ժամա-

նակ, երբ երկուսիդ էլ ճանաչում եմ, ո՛չ էլ, երբ մեկին ճանա-

չում եմ, իսկ մյուսին՝ ոչ: Նույն բանն է

նան

պարագայում, եթե իհարկե

ինձ:

Հետնում

(Թեետետոս.

սա.

նշված

մոմե

ես

եմ:

Ուստի կեղծ կարծիք կազմելու տարբերակ

Սոկրատես. է մնում

հետնում

զգայությունների

երբ իմանալով քեզ

ն

Թեռդորոսին ն ունենալով

տախտակինձեր մատանիներինշանները,

բայգ

բավականաչափլավ չտեսնելով երկուսիդ հեռվից, յուրաքանչյուրիդ տալիս

եմ

տեսողությանս համարժեք նշան

ն

հարմա-

րեցնում նախկիննշանին, որպեսզի կայանա վերաճանաչումը: Այսպես

ես

անհաջողության

եմ

մատնվում

ու

սխալվում,

դնելով մեկի տեսողականզգայությունը մյուսի նշանին, շփոթելով դրանք, ինչպես ոտնամաններըկամ աջն յելու մեջ: Այդկերպ է գոյանում

ոչ

ու

ձախը հա-

համարժեք ն կեղծ կարծի-

քը. Թեետետոս.

Թերենս այդպես, Սոկրատես:

Դու

հրա-

(ՁԹեետետոս

շալիորեն ներկայացրիր |կեղծ) կարծիքի հատկությունը:

հետնյալը: Եթե իմանալով ձեզ երկու-

Նան

Սոկրատես.

սիդ, մեկին զգայում եմ, իսկ մյուսին՝ ոչ, իմ ճանաչողությունն զգայության չէ:

ըստ

Դա

քիչ

էի ասում

երբ չէիր

առաջ,

հասկանում: Թեետետոս.

Այո, չէի հասկանում:

Սոկրատես.

Իսկ

յելով մեկին ոչ ոք

ն

ես

էի,

ասում

որ

ճանաչելով

ն զգա-

ճանաչման հիմքում ունենալով զգայությունը,

երբեք չի համարի նրան մեկը,

ում

գիտի, զգայում է

ն

որի ճանաչումը զգայության հիման վրա է: Այդպե՞սէր: Թեետետոս.

կյո:

Սոկրատես.

Մնում

այժմ, ասելով,

որ

է դեպքը, որի մասին խոսում ենք

կեղծ կարծիքը գոյանում է այն ժամանակ,

երբ որնէ մեկը իմանալով երկուսին, տեսնելով նրանց կամ զգայելով մեկ

այլ

զգայությամբ, դնում է նրանց նշանները ոչ

յուրաքանչյուրից ստացված զգայության,

ըստ

վատ նե-

այլ

տաձիգի նման վրիպում է թիրախից ն սխալվում. հենց

դա

էլ

կոչվում է կեղծ կարծիք: Թերնս այդպես է:

Թեետետոս.

Արդ, երբ նշաններից մեկի համար

Սոկրատես.

թյունն առկա է, իսկ մյուսի համար՝ ոչ,

ն

զգայու-

բացակայող նշանի

զգայությունը դրվում է առկա զգայության վրա, մտածողությունը խաբվում է: Մի խոսքով, չիմացածի

ն

երբեք

չզգայ-

Ե

վածի վերաբերյալ, ինչպես երնում է, չի լինում ո՛չ խաբկանք, ո՛չ էլ կեղծ կարծիք, եթե իհարկե մենք հիմա սթափ ենք տում:

Իսկ իմացածի ն զգայվածի վերաբերմամբ մեր կար-

ծիքը պարում

ն

ճոճվում է, դառնալով կեղծ կամ ճշմարիտ.

ճշմարիտ, երբ համապատասխան դրոշմվածքն ճիշտ դրվում են

դա-

են

միմյանց վրա,

ն

ու

դրոշմը

կեղծ, երբ դրանք վրիպում

իրարից: (Թեետետոս.

Ի՛նչ հրաշալի դատողություն էր, ո՛վ Սոկ-

րատես: Սոկրատես.

Դեռ

ինչեր պիտի ասես, երբ լսես մնացՅ/

Շ

ՂՊլատոն

Չէ՞ որ ճշմարիտ կարծիք ունենալը հրաշալի է, մինչդեռ

յալը:

խաբվելը՝ ամոթալի: Անկասկած:

Թեետետոս.

են, թե դրա պատճառը հետնյալն է:

Ասում

Սոկրատես.

Եթե որնէ մեկի հոգու մոմը խորն է,

հարթ ն փափուկ,

առատ,

զգայություններիմիջոցով թափանցողըդրոշմվում է հոգու սրտում, ինչպես

այս

է Հոմերոսը,- ընդ որում սիրտը («6-

ասում

ռք) նրա դեպքում հնչողությամբ նման է մոմին (Հհքօօ)"",- ն

այդպիսի մարդկանց մոտ գոյացող վական խոր

ն

ուսման

ն ապա

մեջ

նշանները մաքուր են,

բա-

մնայուն: Այդպիսի մարդիկ նախ ընդունակ են օժտված լավ հիշողությամբ, քանզի չեն

շփոթում զգայություններինշանները, այլ ճշմարիտ կարծիք են կազմում: Իրոք, նրանց դրոշմվածքները հստակ են ն ազատ

նրանք արագորեն դնում

են

յուրաքանչյուր դրոշմվածք համապատասխանիրի վրա,

որը

դասավորված, այնպես

Այդ մարդկանց կոչում են իմաստուն-

նրանք կոչում են

գոյ:

ներ: Թե՞

կերպ

դու

այլ

կարծում:

ես

Ոչ, հենց այդպես:

Թեետետոս.

Իսկ երբ

Սոկրատես.

որ

այդ

սիրտը

բրդոտ

է, ինչպես եր-

գում է ամենաիմաստուն պոետը՞տ,երբ աղտոտված է կամ մաքուր մոմից չէ, նրանք,

մոմը

ում

նան արագ

են

հետ

նան

կարծր է կամ փափուկ է,

շատ

մոռանում

կառակը: Նրանք, թրիքի

շատ

ում

մոմը

բրդոտ

միախառնված,ունեն

են

ապա

սովորում, բայց

է ն քարքարոտ,

աղոտ

հողի ն

դրոշմվածքներ: Աղոտ

կարծր տախտակներունեցողների դրոշմվածքները, ն

փափուկ տախտակներունեցող-

ներինը, քանզի հալչելով լղոզվում աղոտ:

արագ

փափուկ,

են, իսկ նրանք, ում մոմը կարծր է, հա-

քանզի չունեն խորություն,

շատ

են ն շատ

արագ

դառնում

Իսկ եթե դրան գումարած մարդ փոքրոգի է,

տարածության պակասի պատճառով ծածկելով դրոշմվածքներնավելի

հակված են

աղոտ

են

դառնում: Բոլոր

այդ

ապա

միմյանց՝ մարդիկ

ունենալ կեղծ կարծիքներ: Քանզի, լինելով

ծանրաշարժ,ինչ-որ բան տեսնելիս, լսելիս կամ մտածելիս

(Թեետետոս

նրանք ի վիճակի չեն արագորեն յուրաքանչյուր իրի վրա դնել հաճապատասխանդրոշմվածքը, անում են

ն

քանի

սխալ

որ

նշանակումը,մեծ մասամբ տեսնում, լսում

են

ն մտածում

մոլորյալներ ն տգետներ: ճիշտ ես ասում, ո՛վ Սոկրատես:

սխալ. նրանց կոչում

են

Թեետետոս.

Շատ

Սոկրատես.

Կասե՞նք, ուրեմն,

մենք

որ

ենք

ունենում

սխալ կարծիքներ: Հաստատապես:

Թեետետոս.

Սոկրատես.

Իհարկե նան ճշմարի՞տկարծիքներ:

Թեետետոս.

նան

Սոկրատես.

Այդ դեպքում համարե՞նք, որ

ճշմարիտ: եկել ենք

վերջնական համաձայնության ն կարծիքների այդ երկու սակները անկասկած գոյություն

տե-

ունեն:

Միանգամայնճիշտ է:

Թեետետոս.

Սոկրատես.

Հիրավի զարհուրելի

ն տհաճ

շատախոս

է

մարդը, (եետետոս: Թեետետոս.

Ինչու: Ինչու՞ ես այդպես

Սոկրատես.

Բարկանում եմ սեփական տգիտության

ասում: ն

շատախոսությանվրա: Ուրիշ ի՞նչ անուն կարելի է տալ նրան, ով այսպես

տանում

ու

բերում է իր խոսքը

ն

ծուլության

պատճառովի վիճակի չէ ընդունել կամ մերժել գեթ մեկ փաս-

տարկ: Բայց

Թեետետոս.

Սոկրատես. որ

դու

բարկանալու ի՞նչ

ունես:

Ոչ միայն բարկանում, այլն վախենում եմ,

պատասխանչեմ գտնի, եթե որնէ մեկն ինձ հարցնի. «Սոկ-

րատես, դու

պարզեցիր,

որ

կեղծ կարծիքը ոչ զգայություն-

ների փոխհարաբերության,ո՛չ էլ ինքնին մտքերի մեջ է,

այլ

գոյանում է զգայության ն մտքի միացությունի՞ց»: Թեետետոս.

Ինձ

թվում է, Սոկրատես,

որ

հենց նոր

ապացուցվածի մեջ ամոթալի ոչինչ չկա: Սոկրատես.

«Ուրեմն,- կասի նա,-

մարդուն, որին մենք միայն մտածում

դու

ենք,

պնդում ես, բայց

չենք

որ

տես-

նում, երբեք չենք համարի ձի, որին նույնպես չենք տեսնում

Պլատոն ու

չենք շոշափում

որին հետնաբար միայն

չենք զգայում»: Կարծում եմ,

բայց

ն

ես

ենք,

մտածում

կհաստատեմ դա:

Թեետետոս.

Եվ իրավացիորեն:

Սոկրատես.

«Ուրեմն ի՞նչ-- կշարունակի նա,-

տասն-

մեկը,

որը

միայն մտածվում է, երբեք չի՞ համարվի տասներ-

կուս,

որը

սոսկ մտածվում է»: Դե արի

Բայց ես կպատասխանեմ,որ երբ ինչ-որ

Թեետետոս.

մեկը

պատասխանիր:

ու

կամ շոշափում է,

տեսնում

նա

կարող է տասնմեկը

տասներկուս համարել, սակայն մտովի

նման

կարծիք

այդ

թվերի մասին կազմվել չի կարող: եվ ի՞նչ: Կարծում ես,

Սոկրատես.

մտքում դիտարկի հինգն յոթ ու

յոթը

ու

եթե որնէ մեկը

նկատի չունենա հինգ կամ

ն

սՍարդուկամ ուրիշ ինչ-որ բան, յոթը,

որ

այլ

դիտարկի հենց հինգն

որոնք, ինչպես ասացինք, դրոշմվածքներ են

մասին անհնար է կեղծ կարծիք կազմել,

որոնց

ն

հարցնելով

ապա

ինքն իրեն, թե ինչ կլինի դրանց գումարը, նա, քննելով

դա

իր մեջ, կասի, որ տասնմեկ, իսկ մեկ ուրիշն էլ կասի, թե

տասներկու՞ս:Թե"

բոլորը

կասեն

կմտածեն,

ու

տասներ-

որ

կուս:

Ոչ, Զնսը վկա,

Թեետետոս. Ե

բոլորը

կասեն,

որ

տասն-

մեկ: Իսկ եթե ոմն դիտարկի ավելի մեծ թվեր, սխալն առավել կլինի: Քանզի ինձ թվում է,

մեծ

ամեն

դու

խոսում ես ավելի

շուտ

թվի մասին: ճիշտ է թվում: Եվ նկատի առ,

Սոկրատես.

որ

այդժամ

դրոշմված տասներկուսը համարվում է տասնմեկ: Թերենս:

Թեետետոս.

Սոկրատես.

Այդ դեպքում չե՞նք վերադառնում արդյոք

նախորդ խորհրդածությանը:Չէ՞ կրողը համարում է Շ

դա

բան: Մենք ասացինք, ընդունել,

որ

որ

իրեն հայտնի ինչ-որ բան

ուրիշ, դարձյալ իրեն հայտնի ինչ-որ որ դա

անհնար է, ն ստիպված եղանք

կեղծ կարծիք չի լինում, որպեսզի չստիպենք

մարդուն միաժամանակ ն. իմանալ, բանը:

ն

չիմանալ միննույն

Թեետետոմս

Թեետետոս.

Շատ

Սոկրատես.

Արդ, հարկավոր է հայտարարել,

ճիշտ է: կեղծ

որ

կարծիքն այլ բան է, քան զգայության փոխարինումըմտքով: Այլապես մենք կմոլորվեինք հենց մտքի մեջ: Իսկ հիմա

դուրս

է գալիս, որ կամ կեղծ կարծիք գոյություն չունի, կա՛մ էլ կա-

րելի է չիմանալ իմացածը: Այս երկուսից ո՞րն ես ընտրում:

Դժվար ընտրություն ես առաջարկում,Սոկ-

Թեետետոս.

րատես: Սոկրատես.

դունելի

են

Բայց վախենամ, երկու դեպքերն էլ անըն-

մեր խորհրդածությանհամար: Եվ այդուհանդերձ

հարկ է հանդգնել: Ի՞նչ կլինի, եթե մի կողմ դնենք ամոթը:

Ինչպե՞ս:

Թեետետոս.

Սոկրատես.

Պատրաստվելովասելու, թե ինչ է իմանալը:

(Թեետետոս.

Եվ ո՞րն է այստեղ ամոթալին:

Սոկրատես.

Դու

կարծես թե չես հասկանում,

որ

մեր

խորհրդածությունն ի սկզբանե եղել է իմացության որոնում: Չէ՞ որ մենք չգիտեինք, թե ինչ է դա: Թեետետոս.

Ոչ,

Սոկրատես.

Այդ դեպքում, մի՞թե չես կարծում,

ոչ,

ես

հասկանում եմ: որ բա-

ցատրել, թե ինչ է իմացությունը, չիմանալով իմացությունը, անամոթություն է: Ողջ զրույցի ընթացքում, Թեետետոս, մեզ

չհաջողվեց պահպանել խորհրդածությանմաքրությունը: Մենք արդեն բյուր

անգամ ասացինք «ճանաչում ենք»

«չենք ճանաչում», «գիտենք» ն «չգիտենք», ասես հասկանում ենք միմյանց, մինչդեռ բոլորովին էլ չենք պարզել, թե ինչ է իմացությունը: Թե կուզես, հենց հիմա օգտագործում ենք «չճանաչել» ն «հասկանալ» բառերը, ասես ունենք դրա իրավունքը, բայց

չէ՞

որ

ն

մենք զուրկ ենք իմացությունից:

Թեետետոս.

Իսկ ի՞նչ կերպ պիտի խորհրդածես այդ

բառերից հրաժարվելու դեպքում, ո՛վ Սոկրատես: Սոկրատես.

Ոչ մի կերպ, քանի դեռ

ես

ես

եմ:

լինեի վիճասեր ճամարտակ կամ այստեղ ներկա լիներ պիսի

այր,

նա

կկարգադրեր մեզ խուսափել

նման

Եթե այդ-

բառերից

Պլատոն ն

լրջորեն կնախատեր ինձ: Բայց քանի

մարդիկ ենք, ուզու՞մ ես,

ես

կարող

ինչ է իմացությունը: Ինձ թվում է,

դա

մենք աննշան

խիզախել ն ասել, թե օգտակար կլիներ:

Զնսի, խիզախի՛ր: Իսկ

Հանուն

Թեետետոս.

եմ

որ

այդ

բառե-

րից չխուսափելդ միանգամայն ներելի է:

Լսե՞լ

Սոկրատես.

ցատրում

այդ

ես արդյոք,

թե ինչպես են հիմա բա-

«իմանալը»:

Թեետետոս.

Գուցե: Բայց

Սոկրատես.

Ասում

այս

պահին չեմ հիշում:

նշանակում է «իմացու-

են, որ դա

թյուն ունենալ»: Թեետետոս.

ճշմարիտ է:

Սոկրատես.

Հետնաբար մենք քիչ բան կփոխենք, եթե

ասենք,

որ դա

նշանակում է «ձեռք բերել իմացություն»: Իսկ ինչո՞վ է

Թեետետոս.

Սոկրատես. մտածում

նոց

ն

Եթե կարողանամ: Ինձ

այնուամենայնիվթվում է,

որ

ձեռք բե-

տիրելը նույն բանը չեն: Այսպես, եթե ոմն գնել է թիկ-

լինելով

դրա

տերը չի կրում այն, մենք չենք ասի, թե

տիրում է դրան, այլ՝

նա

ես

օգնիր պարզել մտքինս:

ն

Սոկրատես. ու

տարբերվում առաջինից:

Գուցե ոչնչով: Սակայն լսիր, թե ինչ եմ

Թեետետոս.

րելն

սա

Թեետետոս.

Սոկրատես.

որ

ծեռք է բերել:

ճիշտ է: Տե՛ս

ձեռք բերողը չունենալ

ուրեմն, կարո՞ղէ այդ

արդյոք

իմացություն

իմացությունը: Եթե ինչ-որ մեկը

որսալով թռչուններ՝աղավնիներ ն այլն, կերակրեր ն խնամեր նրանց տանը պատրաստածաղավնաբնում, մենք կասեինք, նա

որ

մշտապես տիրում է դրանց, քանի

որ

ձեռք է բերել:

Այդպես չէ՞: Թեետետոս.

Սոկրատես.

չունի, սուն

այլ

Այո: Մյուս կողմից, սակայն, նա ոչ մի թռչուն էլ

ունի իշխանություն նրանց վրա, քանի

որ ձեռնա-

է դարձրել փակի տակ պահելով, այնպես որ կարող է

վերցնել յուրաքանչյուրին

ն բաց

թողնել, երբ ցանկանա: Եվ

(ԹԵետետոմ

նա

կարող է անել

դա

այնքան անգամ, որքան անցնի մտքով:

(Թեետետոս.

Այդպեսէ:

Սոկրատես.

Արդ, ինչպես նախկինում, երբ մեր հոգում

պատրաստեցինքչգիտես ինչ

շինություն, հիմա էլ

մոմե

պատ-

րաստենք յուրաքանչյուր հոգու մեջ աղավնաբնի պես ինչ-որ

բան՝ բազմապիսիթռչուններով, որոնց մի մասը կապրի երամներով, մյուսներից առանձին, իսկ մյուս մասը՝ փոքր խմբերով կամ միայնակ, մյուսների մեջ

այս

այն կողմ թռչելով:

ու

Թեետետոս.

Համարիր, որ պատրաստելենք: Իսկ հետո՞:

Սոկրատես.

Պետք է նշել,

որ

մեր մանկության օրերին

վանդակը դատարկ է, քանզի թռչուններ ասելով նկատի

այդ

իմացությունները: Նա, ով ձեռք է բերում իմացություն,

ունեմ

փակում է այն նշված վանդակի մեջ: Մենք կասենք, սովորել կամ գտել է

նալը հենց

դա

իմացության առարկան ն

այդ

Ցանկության դեպքում

իմացություն

իմա-

որ

որսալ

ն

կարող է դարձ-

նա

որսալով պահել

ու

թողնել: Մտածիր, ի՞նչ բառերով անվանենք սա. որոնցով անվանում էինք սկզբու՞մ,երբ Ահա

նա

Թող այղպես լինի:

Սոկրատես.

թե՞ ուրիշ:

որ

է նշանակում:

Թեետետոս.

յալ

նա

նորից

ձեռք էր բերում,

Դու

ունեմ:

բաց

այն բառերով,

մի օրինակ, որի օգնությամբ դու ավելի

կհասկանաս, թե ինչ նկատի

ասում

պարզ

ես,

որ

թվաբանությունն արվե՞ստէ: կյո:

Թեետետոս.

Դիցուք, թվաբանությունը կենտի

Սոկրատես.

ն

զույգի

մասին ամեն տեսակ իմացությունների որս է: Թեետետոս.

Դիցուք:

Սոկրատես.

Ես

տիրողը

ն այդ

կարծում եմ,

թվերի իմացությանը

որ

իմացություններնուրիշին փոխանցողըիր

վեստով ձեռնասուն

է

պահում դրանք

ն

ար-

սովորեցնում ուրիշ-

ներին: (Թեետետոս.

կյո:

Սոկրատես.

Եվ փոխանցողին մենք անվանում ենք

Ե

Պլատոն

ուսուցիչ, ընդունողին աշակերտ, իսկ նրան, ով պահում է

ձեռք բերած իմացություններն իր աղավնաբնում, անվանում ենք իմացո՞ղ: Իհարկե:

Թեետետոս.

Իսկ հիմա ուշադրություն դարձրու

Սոկրատես.

թե ինչ է բխում այստեղից: Մի՛թե բոլոր թվաբանության գիտակը: Չէ՞

որ

ն տես,

թվերն իմացողը չէ

նրա հոգում առկա է

բոլոր

թվերի իմացությունը:

եվ ի՞նչ:

Թեետետոս.

Ուրեմն նա կարող է ուզած Ժամանակհաշ-

Սոկրատես.

վել

այդ

թվերը կամ ուրիշ ինչ-որ բան, որքանով

որ

սա

թիվ

ունի:

Ինչպե՞սչէ:

Թեետետոս.

Եվ մենք կենթադրենք, որ հաշվելը

Սոկրատես.

ինչ է, եթե

ոչ

ոչ

այլ

դիտարկել, թե ինչ թիվ կարող է ստացվել:

Թեետետոս.

Այդպես է:

Սոկրատես.

Ուրեմն նա, ով հետազոտում է այն, ինչ

գիտի, թվում է չիմացող, մինչդեռ մենք արդեն պայմանավորվեցինք,

որ նա

գիտի

բոլոր

թվերը: Չէ

որ դու

լսել

ես նման

մասին: անհեթեքթությունների կյո:

Թեետետոս.

Աղավնիներ որսալու

Սոկրատես.

ն

ձեռք բերելու հետ

արված համեմատության մեջ մենք ասացինք,

որ որսը

եղել է

երկակի՝ նՄախքանհայթայթումը հայթայթելու նպատակով ն հայթայթումից հետո ձեռքի մեջ առնելու ն պահելու համար այն, ինչն արդեն վաղուց ձեռք է բերված: Մի՞թե այդպես չէ նան

նրա դեպքում, ով երկարատն ուսման

արդյունքում

որո-

շակի իմացություն ձեռք բերելուց հետո, կարող է դարձյալ սովորել նույն բանը, որսալով իմացությունը,

որը

ն

պահելով յուրաքանչյուր իրի

թեն վաղուց էր ձեռք բերել,

բայց

լայդ

պահին) նրա մտքում ձեռքի տակ չէր:

Թեետետոս.

ճշմարիտ է:

Սոկրատես.

Ես

հենց նոր հարցրի քեզ, թե ինչ բառե94

(Օեետետոմ

րից պիտի օգտվենք՝ խոսելով այն դեպքերի մասին, երբ թվաբանության գիտակը մտադրվելով հաշվել, իսկ քերականության գիտակը՝ կարդալ, վերստին իմանում է ինքն իրենից այն, ինչ գիտի: Բայց

Թեետետոս.

դա

անհեթեթ է, Սոկրատես:

Իսկ կասե՞նքարդյոք,

Սոկրատես.

հաշվում է անհայտը, եթե ընդունենք, տառերն ու

կարդում կամ

որ նա

որ

գիտի բոլոր

նա

թվերը:

բոլոր

Թեետետոս.

Դա

Սոկրատես.

Չէի՞ր կամենա, որ մենք ասեինք, թե մեզ

համար

նույնպես անհեթեթ է:

մի նշանակություն չունի, եթե ինչ-որ մեկը փորձի

ոչ

կամ այն կողմ ձգել «իմանալ»

այս

քանի բերելը

որ

նան

«սովորել» բառերը,

բան է իմացությանը տիրելը: Եվ չե՞նք

ասում

թե անհնար է, որ ոմն ձեռք չբերի իր ձեռք բերածը:

Ուստի անհնար է,

կարող է

ն

մենք սահմանեցինք՝ մի բան է իմացություն ձեռք

ն այլ

արդյոք,

որ ոմն

չիմանա այն, ինչ գիտի, թեպետ նա

մասին կեղծ կարծիք կազմել: Քանզի կարելի է

դրա

չունենալ

այդ

իմացությունը, այլ օդում սավառնող իմա-

ցությունները որսալիս որնէ իմացության փոխարեն վերցնել մեկ ուրիշը: Այսպես, նա կարող է տասնմեկը համարել տասներկուս՝ տասերկուսի իմացության փոխարեն որսալով իր մեջ եղած տասնմեկի իմացությունը, ինչպես

ձեռնասուն

աղավնու

փոխարեն վայրի աղավնուն: Ասածդ իմաստ ունի:

Թեետետոս.

Սոկրատես.

էր

որսալ,

Երբ

չի սխալվում

նա ն

որսում է այն, ինչ պատրաստվում կարծիք է կազմում գոյություն ունե-

ցողի մասին: Այնպես որ լինում է ճշմարիտ ն

ն

կեղծ կարծիք,

նախկինում մեզ անհանգստացնողպահերից ն

ոչ

մեկը մեզ 6Շ

չի խոչընդոտում: Թերնս կհամաձայնեսինձ: Կամ գուցե ա՞յլ

կերպ կվարվես: Թեետետոս.

Ոչ, այդպես:

Սոկրատես.

Արդ, իմացածը չիմանալուց մենք

վեցինք: Չէ

որ

ազատ-

ձեռք բերածը երբեք չի կարող լինել ձեռք

Պլատոն

չբերած, անկախ այն բանից՝ սխալվում ենք, թե մենայնիվ ինձ թվում է,

որ

Այնուա-

ոչ:

այստեղ կարող է ի հայտ

գալ

ավելի վտանգավոր մի բան: Թեետետոս.

Ի՞նչ:

Սոկրատես.

Իմացությունների շփոթից կարող է

գոյա-

նալ կեղծ կարծիք:

Թեետետոս.

Այդ ինչպե՞ս:

Սոկրատես.

Նախ ինչ-որ բանի մասին իմացություն

ունեցողը չգիտի

մասին

դրա

ոչ

թե տգիտությունից,

այլ

սեփական իմացության պատճառով: Այնուհետն, այս մի իմացության մասին կարող է կարծել, թե սա մեկ ուրիշ իմացություն է, իսկ մեկ ուրիշ իմացության մասին՝ թե իմացությունն է: Իսկ

դա

ցություն ձեռք բերելու անտեղյակ է կացնել,

որ

ն

անհեթեթություն է, քանի հետ

մեկտեղ հոգին

այս

սա

իմա-

որ

բանից

ամեն

ոչինչ չգիտի: Դժվար չէ այստեղից եզրա-

լինելով անգետ՝ կարելի է իմանալ,

ն

լինելով

կույր կարելի է տեսնել, քանզի իմացությունը ստիպում է չիմանալ: Գուցե լավ չէր,

Թեետետոս.

Սոկրատես,

մենք

որ

թռչունների տեսքով ներկայացրինք միայն իմացությունները, հարկավոր էր անել այնպես, որ դրանց նեն

նան

հետ

չիմացությունները: Այդ դեպքում

հոգում սավառ-

որսացողը

կբռներ

նույնի մերթ իմացությունը, մերթ չիմացությունը. չիմացությու-

նը կհանգեցներ նրան կեղծ կարծիքի, իսկ իմացությունը՝ ճշմարիտ:

Ինչպե՞ս չգովեմ քեզ,

Սոկրատես.

հանդերձ մեկ անգամ նս քննիր ասածդ,

ինչպես ասում

Թեետետոս: ն թող

Այդու-

լինի այնպես,

Նա, ով կբռնի չիմացությունը, ըստ

ես:

քեզ

կեղծ կարծիք կկազմի: Այդպես չէ: Թեետետոս.

Այո:

Սոկրատես.

Բայց նա իհարկե չի համարի, թե կեղծ

կարծիք է կազմում: Թեետետոս.

Այդ ինչպե՞ս:

( ՁԶեետետոս

Ոչ, նա համարելու է

Սոկրատես.

ճշմարիտ

դա

ն

իմա-

ցողի կեցվածք կընդունի մի բանի հանդեպ, որի առնչությամբ

մոլորության մեջ է: Իհարկե:

Թեետետոս.

Եվ ուրեմն կմտածի, թե բռնել է

Սոկրատես.

ոչ

թե չի-

մացությունը, այլ իմացությունը: Թեետետոս.

Պարզ է:

Սոկրատես.

Եվ այսպես, երկար դեգերումներից հետո

մենք վերադարձանք մեր առաջին դժվարությանը: Եվ մեր վե-

րոհիշյալ մերկացնողըծիծաղելով կասի. «Ո՛վ ազնվագույն այրեր, մի՞թե նա, ով գիտի երկուսն էլ` ն՛ իմացությունը, ն՛ չի-

մացությունը, կարող է դրանցից մեկը, րել մյուսը,

որը

նա

նույնպես գիտի:

բայց

որը նա

նույնպես չգիտի:

գիտի,

համա-

մի՞թե դրանցից ոչ

Կամ

մեկը չիմացողը կարող է դրանցից մեկը,

մարել մյուսը,

նա

որը

նա

որը

Կամ

չգիտի,

հա-

իմանալով մեկը,

չիմանալով մյուսը, մի՞թե իմացածը կհամարի չիմացած,

կամ մի՞թե չիմացածը կհամարի իմացած: Թե՞ կասեք,

կան նան

որ

իմացությունների

իմացություններ, որոնք

նա

ձեռք է բերել

ուրիշ զավեշտական աղավնաբներում ն

րում

ն

այս

անգամ էլ

չիմացությունների

ն ն

պահում է ինչ-որ

մոմե

դրոշմվածքնե-

ձեռք բերելուց ի վեր գիտի դրանք, անգամ եթե

լտվյալ պահին) իր հոգում դրանք ձեռքի տակ չեն: Այդպես դուք

ստիպված կլինեք բյուրավոր անգամներ վերադառնալ

նույնին

ն

դույզն իսկ չեք առաջադիմի»: Ի՞նչ պատասխանենք

սրան, Թեետետոս: Բայց Զնսը վկա, Սոկրատես, ասելու ոչինչ

Թեետետոս.

չունեմ:

Մի՞թե,տղաս,

Սոկրատես.

մեր փաստարկը ն

ցույց

նա

տալով,

որ

իրավացի չէ՝ կշտամբելով

ճիշտ չէ կեղծ կարծիքը

իմացությունից առաջ քննելը, իսկ իմացությունը մի կողմ նելը: Չէ՞

որ

թող-

անհնար է իմանալ, թե ինչ է կեղծ կարծիքը,

քանի դեռ մենք բավարար չափով չենք ըմբռնել, թե ինչ է

իմացությունը:

7 ՊԼԱՏՈՆ

9/

Պլատոն

Ներկա պահին, Սոկրատես, անհրաժեշտ է

Թեետետոս.

համաձայնել քո խոսքերին: Այդ դեպքում

Սոկրատես.

ոմն

թող

մեկ անգամ

նս

հարցնի |լսկսելով)սկզբից՝ ի՞նչ է իմացությունը: Չէ՞

որ

մենք

չենք հրաժարվել դրանից: Թեետետոս.

Բնավ, քանի դեռ

Սոկրատես.

Ասա

դու

չես հրաժարվել:

մեզ, ինչպե՞ս պատասխանենք, որ-

պեսզի հնարավորինսքիչ հակասենք ինքներս մեզ:

Այնպես, ինչպես մտադիր էինք

Թեետետոս.

պատաս-

խանել նախկինում, Սոկրատես:Ուրիշ առաջարկ չունեմ: Այդ ինչպե՞ս:

Սոկրատես.

ճշմարիտ կարծիքը իմացություն է, որով-

Թեետետոս.

հետն

ճշմարիտ կարծիքը անսխալ է,

բան գեղեցիկ է Սոկրատես. տոս,

ն

դրան առնչվող ամեն

բարի:

ու

Որնէ մեկին գետն անցկացնելիս,

ուղեվարն ասում

է. «Ինքը ցույց

(Թեետե-

կտա»55:Այստեղ նույն-

պես, եթե մենք շարունակում ենք փնտրտուքը, հանդիպող

խոչընդոտները կբացահայտվեն հենց փնտրվող առարկայի

կողմից: Իսկ եթե տեղում մնանք, ոչինչ չենք բացահայտի: ես ասում:

ճիշտ

Թեետետոս.

Շարունակենք քննությու-

նը: Սոկրատես.

Այն չի լինի երկար, քանզի գոյություն ունի

մի ամբողջ արվեստ,

որը

ցույց

է

տալիս քեզ,

որ

իմացու-

թյունը ճշմարիտ կարծիք չէ:

Ինչպե՞ս:Այդ ի՞նչ արվեստ

Թեետետոս.

Իմաստության մեջ

Սոկրատես.

նրանց,

ում

կոչում

են

է:

մեծերի արվեստը,

հռետորներ ն դատավորներ: Չէ՞

իրենց արվեստով վերջիններս ոչ թե սովորեցնում են,

այլ

մոզելով ստիպում |լուրիշներին)կարծել այն, ինչ իրենք ցանկանում: Թե՞ Ե

դու

նրանց

ես

համարում

մեծ

որ

հա-

են

ուսուցիչներ,

որոնք ջրային ժամացույցի ընձեռած կարճ ժամանակահատվածում կարող են սպառիչ կերպով ներկայացնել ճշմարտու-

թյունը ինչ-որ դրամական հափշտակության կամ մեկ

այլ

(ԹՁԵեետետոս

բռնության մասին մարդկանց, որոնք անտեղյալ

են

տվյալ

պատահարից: Բնավ այդպես չեմ համարում, բայց նրանք

(Թեետետոս.

համոզում

են:

Իսկ մի՞թե համոզելը չի նշանակում կար-

Սոկրատես.

ծիք համոզել:

Ինչպե՞սթե չէ:

Թեետետոս.

Եվ երբ դատավորները իրավացիորեն հա-

Սոկրատես.

մոզված են,

լինելով,

իմանալ ինչ-որ բան կարելի է միայն

որ

ն ոչ այլ

կերպ,

տեսած

միննույն ժամանակ դատում են

բայց

լսածի հիման վրա, ստանալովճշմարիտ կարծիք, թեպետ դատելով առանց իմացության, նրանց համոզմունքը ճիշտ է, չէ՞ որ

նրանք ճիշտ

են

դատում:

Թեետետոս.

Իհարկե:

Սոկրատես.

Սակայն, բարեկամս, եթե ճշմարիտ կար-

իմացությունը դատական ատյաններում նույնը լինեին, ապա անգամ ամենալավ դատավորը երբեք չէր կազմի

ծիքը

ն

ճշարիտ կարծիք առանց իմացության: Այնպես որ սրանք պիտի

որ

տարբեր լինեն:

Հիմա հիշեցի, Սոկրատես: Ես լսել էի

Թեետետոս.

մասին ինչ-որ մեկից,

բայց

դրա

մոռացել էի: Նրա ասելով` իմա-

ցությունը ճշմարիտ կարծիք է,

որը

հիմնված է բացատրության

վրա, իսկ բացատրությունից զուրկ կարծիքը

է իմա-

դուրս

ցության ոլորտից: Այն, ինչը զուրկ է բացատրությունից, անի-

մանալի է,-

նա

այդպես էր կոչում

դա,-

իսկ այն, ինչը ունի

բացատրություն՝ իմանալի է: Սոկրատես.

ինչպես էր ես

ու

դու

ես

խոսում: Բայց

տարբերում իմանալին

նա

ն

ասա

նան, թե

անիմանալին, գուցե

նույն բանն ենք լսել: Բայց

Թեետետոս.

վերհիշել

Հրաշալի

դա:

ես

չգիտեմ, կկարողանամ

Եթե խոսեր մեկ ուրիշը,

ապա

ես

արդյոք

կկարողանայի

հետնել նրան: Սոկրատես.

Այդ դեպքում մի երազը լսիր մյուսի փոխա99

Պլատոն

րեն: Քանզի

ես

կարծես թե նույնպես լսել

եմ

ոմանցից,

առաջին տարրերը, որոնցից բաղադրվածենք մենք, բոլոր

յալ

մնաց-

ն

բաները բացատրություն չունեն: Դրանցից յուրա-

քանչյուրն ինքն

ըստ

ինքյան կարելի է միայն անվանել, բայց

անհնար է ինչ-որ բան ավելացնել

որ

լություն ունի այն

այդ

անվանը ն ասել` գո-

թե ոչ: Քանզի

արդյոք,

այդ

դեպքում դրան

կվերագրվեր գոյություն կամ չգոյություն, մինչդեռ ոչինչ չպիտի հավելվի. չէ՞

որ

խոսում

միայն

են

այդ

տարրի մասին:

Նրա դեպքում տեղին չեն ո՛չ «ինքը», ոչ «այն», ո՛չ «յուրա-

քանչյուրը», ո՛չ «մեկը», ո՛չ

ո՛չ էլ

«այս»,

արտահայտությունները: Քանի

որ

ուրիշ

շատ

նման

լինելով տարածված ն վե-

րագրվելով բոլոր իրերին՝սրանք այնուամենայնիվտարբեր են նրանից, ինչին վերագրվում

են:

հնարավոր լիներ բացատրել ն

սա

Իսկ եթե առաջին

ունենար իր ներքին իմաս-

այն հարկ կլիներ բացատրել առանց կողմնակի որնէ

տը,

բանի: Սակայն իրականում առաջին տարրերից ԵԾ

տարրը

ն

մեկը

ոչ

հնարավոր չէ բացատրել: Դրանք կարելի է միայն անվանել,

քանզի դրանք կարող

են

միայն անուն

տարրերից կազմված իրերը, որոնք

անունները նույնպես թյուն: Չէ՞ սումն

ունենալ: Իսկ

բաղադրյալ

են

այդ

որոնց

ն

են, տալիս են բացատրու-

բաղադրյալ

բացատրության էությունը բառերի շարահյուէ: Այնպես որ հիշյալ տարրերը ո՛չ բացատրելի են, ո՛չ որ

էլ ճանաչելի, դրանք լոկ զգայելի են, իսկ շարահյուսվածը ն՛ ճանաչելի է, Շ

ն՛

արտահայտելի, ն՛ կարող է լինել ճշմարիտ

կարծիքի առարկա: Ահա ինչու երբ ինչ-որ մեկը ճշմարիտ կարծիք է կազմում ինչ-որ բանի մասին առանց բացատրության, նրա հոգին հանգում է ոչ

այդ

իրի ճշմարտությանը,բայց

ճանաչողությանը: Քանզի նա, ով չի կարող

տալ

կամ

ստանալ ինչ-որ բանի բացատրությունը,չգիտի դա: Իսկ նա,

ով ստացել է բացատրություն,կարող է ի վերջո իմանալ դա:

Այսպիսի՞նէ

քո

երազը, թե՞ դու

(Թեետետոս.

Հենց

Սոկրատես.

Ուրեմն

եմ

այդ դու

այլ

բան

ես

լսել:

լսել:

բավարարված ես

ն

պնդում

(ԹՁեետետոմ

ես, որ բացատրությամբուղեկցվող ճշմարիտ կարծիքը իմա-

ցությու՞ն է: Թեետետոս.

Հենց այդպես:

Սոկրատես.

Այդ դեպքում, Թեետետոս,

ձեռք բերեցինք այն, ինչը փնտրել են

ն

մենք

այսօր

նախքան գտնելը

ծե-

րացել բազում իմաստուններ: Թեետետոս.

թվում է, ով Սոկրատես, որ այն, ինչ

Ինձ

ասվեց, հրաշալի էր: Սոկրատես.

Թերնս այդպիսին է վերջին պնդումը:

Քան-

զի ի՞նչ իմացություն կարող է լինել առանց բացատրության ն

ճշմարիտ կարծիքի: Սակայն մի բան ասվածի մեջ ինձ այն-

ուամենայնիվ չի բավարարում: Թեետետոս.

Սոկրատես.

Ի՞նչը: Այն,

որ

ամենից դիպուկ է թվում. իբր

տար-

րերն անճանաչելի են, իսկ բաղադրյալի սեռը՝ ճանաչելի: Թեետետոս.

Սոկրատես.

Մի՞թեդա ճիշտ չէ: Պետք է պարզել: Իսկ ասվածին պատանդ

կլինեն օրինակները, որոնցից օգտվում էր նա, ով այդ

ասում

էր

ամենը: Թեետետոս.

Սոկրատես.

Ի՞նչ օրինակներ: Գրի տառերն ու վանկերը: Թե՞ կարծում ես,

մեր ասածը քննողը Թեետետոս.

Սոկրատես.

լի

շուտ,

այլ

բան նկատի ուներ:

Ոչ, հենց դրանք: Վերադառնանքդրանց ն քննենք կամ, ավե-

քննենք ինքներս մեզ. արդյո՞ք այդպես ենք

գիտություն սովորել, թե՞ ոչ: Նախ, մի՞թե վանկերն ունեն

գրա-

բա-

ցատրություն, իսկ տառերն անբացատրելի են: Թեետետոս.

Սոկրատես.

Թերնս: Ինձ

էլ է այդպես թվում: Քանզի եթե որնէ

մեկը հարցնի, թե ինչ է «Սոկրատեսի» մեջ առաջին վանկը, ն ասի. «Ո՛վ Թեետետոս, ասա, ի՞նչ է «սո»-ն»,- ի՞նչ կպատասխանես: Թեետետոս.

Որ

դա

սեն ո է:

Պլատոն

Սոկրատես.

Այդպիսի՞նէ ուրեմն վանկի քո

բացատրու-

թյունը: Թեետետոս.

Սոկրատես.

կյո:

Այդ դեպքում

նան

տուր

սե-ի

բացատրու-

թյունը: Թեետետոս.

տարրը: որ

Բայց ինչպե՞սկարելի է բացատրել տարրի

Չէ՞ որ սե-ն բաղաձայն է, այն սոսկ աղմուկ է, սուլոց,

գոյանում է լեզվի օգնությամբ: Իսկ

ահա

բեն-ը ո՛չ ձայն

է, ո՛չ էլ աղմուկ, ն այդպիսին են տառերից շատերը: Հետնաբար շատ

ճիշտ ասվեց, որ տառերնանբացատրելիեն: Նրան-

ցից միայն յոթ ամենահստակներնեն,

որ

ձայն ունեն, մինչդեռ

իմաստ չունի դրանցից ոչ մեկը: Սոկրատես.

Ուրեմն

այս

մոտեցմամբ, բարեկամս, իմա-

ցության մեր քննությունը ճիշտ է: Թեետետոս.

Սոկրատես.

Այդպես է թվում: Ուրեմն ինչ, ճի՞շտ էինք՝ տառը համարելով

անճանաչելի, իսկ վանկը ճանաչելի: Թեետետոս.

Սոկրատես.

Հավանաբար: Իսկ ի՛նչ կասենք՝ վանկ են համարում եր-

կու՞ տառերը, թե՞ բոլորը,

երբ դրանք երկուսից ավել են, կամ

գուցե ինչ-որ մի գաղափար,

որը

գոյանում է դրանց

համա-

դրությունից: Թեետետոս.

Կարծում եմ, բոլորը:

Սոկրատես.

Վերցնենք այս երկուսը՝

սե-ն

ն

ո-ն:

Մի-

ասին դրանք իմ անվան առաջին վանկն են: Ուրիշ ի՞նչ գիտի նա, ով գիտի այդ զույգը: Թեետետուս.

Սոկրատես. (Թեետետոս.

Սոկրատես.

Հենց

այղ:

Ուրեմն նա գիտի սե-ն ն ո՞-ն:

կյո: Եվ ինչ,

ոչ

մեկը չգիտի

ն

չիմանալով եր-

կուսն էլ գիտի՞:

հրեշավորանհեթեթությունէ, Սոկրատես:

(Թեետետոս.

Դա

Սոկրատես.

Սակայն եթե անհրաժեշտ է ճանաչել յուրա102

(Թեետետոս

քանչյուրը, քանի

պետք է ճանաչել երկուսն էլ,

որ

հրաժեշտ է ճանաչել չելու համար, իսկ

ան-

ապա

տառերը այնուհետն վանկը ճանա-

բոլոր

դեպքում մեր հրաշալի տեսությունը

այդ

հօդս է ցնդում: Թեետետոս.

Այն էլ

Սոկրատես.

Այո, քանզի լավ պահապաններ չեղանք

շատ

հանկարծակի:

դրան: Գուցե հարկավոր էր վանկ համարել

նրանցից գոյացող

այլ

ոչ

թե տառերը,

որոշակի տեսքը, որն ունի իր սեփա-

կան, տառերից տարբեր գաղափարը:

Անշուշտ: Եվ

Թեետետոս.

քան

այլ

դա

ավելի

շուտ

այդպես է,

կերպ: Ուրեմն քննենք

Սոկրատես.

վաճանենք այդ

մեծ

ու

ն

անարժան կերպով չդա-

նշանակալի ուսմունքը:

Իհարկե:

Թեետետոս.

Եվ, ինչպես ասացինք,

Սոկրատես.

թող

առանձին տա-

ռերի կազմությունիցգոյացած գաղափարը լինի վանկ՝ ինչպես գրության, այնպես էլ մնացած բոլոր

բաներում:

Թող:

Թեետետոս.

Ահա

Սոկրատես.

ինչու այն չպիտի

ունենա

մասեր:

Այդ ինչպե՞ս:

Թեետետոս.

Չէ՞ որ եթե կան մասեր, ամբողջը անհա-

Սոկրատես.

րաժեշտաբար մասերի համակցություն է: /(Թե՞ դու բացատրում ես

մասերի ամբողջն իբրն մեկ տեսակ, որը տարբեր է

բոլոր

մասերից: Ես, այո:

Թեետետոս.

Իսկ ամենը

Սոկրատես.

ն

ամբողջը նույնն

ես

համա-

րում, թե՛ տարբեր: Դա

Թեետետոս.

պահանջում ես, ասել,

որ

Ե

որ

ինձ համար

պարզ

չէ, սակայն եթե

խիզախորեն պատասխանեմ,կհանդգնեմ

դրանք տարբեր են:

Սոկրատես.

թե ճիշտ է արդյոք Թեետետոս.

Խիզախությունդ տեղին է,

Թեետետոս:

պատասխանդ,դեռ պետք է տեսնել: Իհարկե պետք է:

Իսկ

Պլատոն

Հետնաբար, համաձայններկայիս դատողու-

Սոկրատես.

թյան՝ ամբողջը տարբերվում է ամենից: կյո:

Թեետետոս.

Իսկ կա՞ տարբերությունամբողջի ն ամենի

Սոկրատես.

միջն: Օրինակ, երբ մենք ասում ենք՝ «մեկ, երկու, երեք,

չորս,

հինգ, վեց» կամ «երկուսը երեք անգամ, երեքը երկու անգամ» կամ

«չորս

ն

երկուս, երեք, երկուս

ն

մեկ»,-

բոլոր

այդ

դեպքերում նկատի ունենք միննու՞յնը,թե՞ տարբեր բաներ: Թեետետոս.

Սոկրատես.

Միննույնը: Վեցից տարբե՞րինչ-որ բան:

Թեետետոս.

Ոչ:

Սոկրատես.

Ուրեմն յուրաքանչյուր արտահայտություն

նշում էր վե՞ցը: Թեետետոս.

Սոկրատես.

կյո: Եվ դարձյալ, մի՛թե մեկ բան նկատի

չու-

նենք, երբ խոսում ենք դրանց բոլորի մասին: Թեետետոս.

Սոկրատես.

Անհրաժեշտաբար: Եվ արդյո՞ք վեցից տարբեր ինչ-որ բան:

(Թեետետոս.

Ոչ:

Սոկրատես.

Ուրեմն մեկր կարող է նույնական լինել

նրան, ինչը թիվ է,

ն

կոչում ենք

դա

ամեն

կամ

Թեեռտետոս.

Ակնհայտորեն:

Սոկրատես.

Կարող ենք այսպես ասել

պլեթրոնը նշող թիվը Թեետետոս.

Սոկրատես. Թեետետոս.

Սոկրատես.

ն

ինքը պլեթրոնը նույնն

բոլորը:

մասին.

այդ

են: Թե

ոչ:

Այո:

Ասպարեզի դեպքում ն՞ս նույն բանն է: Այո:

Իսկ զորքի թվաքանակն ու

ինքը

զորքը

ն

դեպքե՞րը:Քանզի ամբողջ թիվը յուրաքանչյուր իրի ամբողջ էությունն է: բոլոր

նման

Թեետետոս.

կյո:

Սոկրատես.

եվ մի՞թե յուրաքանչյուր թիվ

քան իր մասերը:

այլ

բան է,

Թենետետոս

Ոչ:

Թեետետոս.

Ուրեմն ամեն բան,

Սոկրատես.

մասեր ունի, կազմ-

որ

ված է մասերի՞ց: Թեետետոս.

Ակնհայտորեն:

Սոկրատես.

Կարելի է համաձայնել,

որ

ամենը պիտի

լինի մասերի ամեն, եթե ամենայն թիվը ամենն է: Այդպես է:

Թեետետոս.

Սոկրատես.

Ուրեմն ամբողջը մասերից չէ, քանզի լինե-

լով մասերի ամենայնություն՝կլիներ ամեն:

Թերնս:

Թեետետոս.

Իսկ մասը միթե

Սոկրատես.

այլ

բանի մաս է, եթե

ոչ

հենց ամբողջի: Ամենի մասն է:

Թեետետոս.

Սոկրատես.

Արիաբարես մարտնչում, Թեետետոս:

Բայց

եթե ամենը ինչ-որ բան կորցներ, մի՞թեչէր լինի նույն ամենը: Թեետետոս.

Անհրաժեշտաբար:

Սոկրատես.

Նույնը չէ`

ամբողջը, եթե նրանից

արդյոք

մի տեղ ոչինչ չի պակասել: Այն, ինչին ինչ-որ բան

ոչ

պակասում է, ո՛չ ամեն է, ո՛չ էլ ամբողջ, քանզի սրանք գոյանում

են

որպես նույնական բաներ միաժամանակն միննույն

տեղից: Այժմ ինձ թվում է, թե ամենը

Թեետետոս.

ն

ամբողջը

ոչնչով չեն տարբերվում: Սոկրատես.

մասեր, ամբողջը

Արդ, մենք ասացինք, ն

որ

այնտեղ, ուր կան

ամենը կլինեն մասերի ամենայնություն:

Թեետետոս.

Իհարկե:

Սոկրատես.

Այդ դեպում վերադառնանք նրան, ինչը

փորձում էի ասել քիչ առաջ:

Եթե վանկը տառերը չէ,

ապա

տառերն անհրաժեշտաբարդրա մասերը չեն, այլապես վանկը նույնական կլիներ նրանց ն ճանաչելի կլիներ նրանց չափով: Թեետետոս.

Այդպես է:

Սոկրատես.

Հետնաբար

այդ

բանից խուսափելու

մա՞ր ենք տարբեր համարում դրանք:

հա-

Ե

Պլատոն Թեետետոս.

կյո:

Սոկրատես.

Ուրեմն ինչ, եթե տառերը վանկի մասեր

չեն, կարո՞ղ ես

ցույց

վանկի ուրիշ մասեր, որոնք չէին

տալ

լինի տառեր: Ոչ մի դեպքում, Սոկրատես: Քանզի ընդու-

Թեետետոս.

նելով,

որ

կան վանկի մասեր, զավեշտալի կլիներ մի կողմ

նետել տառերը ն գնալ ուրիշ մասերի ետնից: Իհարկե, Թեետետոս:

Սոկրատես.

Շ

Համաձայն ներկայիս

փաստարկի՝վանկը ինչ-որ մեկ, մասերից զուրկ գաղափար է: Թեետետոս.

Երնում է,

Սոկրատես.

Հիշու՞մ ես, բարեկամս, թե ինչպես քիչ

ընդունեցինք դրույթը,

առաջ

այո:

ըստ

որի սկզբունքները, որոնցից

կազմված է մնացած ամեն բան, անբացատրելի են, որովհետն դրանգից յուրաքանչյուրն ինքնին անկազմ է, դրա

ն

ճիշտ չէր լինի

մասին ասել «գոյություն ունի» կամ ասել դրան «այս», արտահայտություններընրանից տարբեր

են

ն

քանի

որ

այդ

օտար

են

նրան: Դա է հիշյալ սկզբունքների անբացատրելիու-

թյան

ն

անճանաչելիության պատճառը: Հիշում

Թեետետոս.

Իսկ կա՞ ուրիշ որնէ պատճառ, բացի նրա-

Սոկրատես.

նից,

որ

ճառ

չեմ

եմ:

դրանք միակերպ ն անբաժանելի են:

Ես

ուրիշ

պատ-

տեսնում:

Բայց ուրիշ պատճառ կարծես թե չկա:

Թեետետոս.

Այդ դեպքում չի` պատկանումարդյոք

Սոկրատես.

կը այն նույն տեսակին, ինչ

տառը,

եթե չունի մասեր

վանն

մեկ

գաղափար է:

Միանգամայն:

Թեետետոս.

Ուրեմն եթե վանկը տառերի բազմություն ն

Սոկրատես.

ինչ-որ ամբողջություն է, իսկ տառերը նրա մասերն են, նմանապես ճանաչելի տառերը, քանի

որ

ն

արտահայտելի են ն

Թեետետոս.

վանկերը,

մասերի ամենայնությունը նույնական է

բողջին:

ապա

Իհարկե:

ն՛

ամ-

(ՁԶեետետոս

Իսկ եթե վանկը մեկ է

Սոկրատես.

ն

նմանապես անբացատրելի ն անճանաչելի են տառը:

անբաժանելի, նան

վանկը

ն

Քանզի նույն պատճառնէ այդպիսինդարձնում դրանք:

Թեետետոս.

Չեմ

Սոկրատես.

Հետնաբար մենք չէինք ընդունի պնդումը,

կարող քեզ առարկել:

որի վանկը ճանաչելի ն արտահայտելի է, իսկ տառը՝

ըստ

հակառակը: Ոչ, եթե մեր փաստարկը համոզիչ է մեզ

Թեետետոս.

համար: Իսկ չե՞ս ընդունի հակառակ պնդումը, որը

Սոկրատես.

յուրացրել

դու

գրագիտություն ուսանելով:

ես

Ի՞նչ պնդում:

Թեետետոս.

Չէ՞ որ ուսանելիս դու փորձել ես անել ոչ

Սոկրատես.

բան, քան տեսողությամբ ն լսողությամբ զանազանել յու-

այլ

րաքանչյուր

ինքն

տառ

ինքյան, որպեսզի խոսելիս

ըստ

ն

գրելիս քեզ չշփոթեցնի դրանց դասավորությունը: Շատ

Թեետետոս.

ճիշտ

ես ասում:

Իսկ կիթառահարիմոտ կատարյալ նվագել

Սոկրատես.

սովորելը քեզ համար մի՞թե այլ

բան է, քան յուրաքանչյուր

հնչյունին հետնել կարողանալը ն որոշելը, թե

ձակում այն: Եվ

որ

լարն է

Ե

ար-

կհամաձայնեն, որ հնչյունները երա-

բոլորը

ժշտության տառերն են: Թեետետոս.

Ուրիշ ոչինչ:

Սոկրատես.

Եվ եթե մենք հարկադրված լինեինք մեր

իմացած տառերի մասին, ամեն

ապա

ն

վանկերի հիման վրա դատել մյուսների

կասեինք,

կարգի ուսման

որ

տառերի սեռը ավելի հստակ

ն

մեջ ավելի հիմնավոր ճանաչողություն է

տալիս, քան վանկերը: Իսկ եթե որնէ մեկն ասեր, թե վանկը

ճանաչելի է, իսկ տառն ի բնե անճանաչելի, կմտածեինք, որ նա կամա թե ակամա կատակում է: Թեետետոս.

Սոկրատես. նան

Իհարկե: Ինձ

թվում է, թե մենք կարող էինք բերել

ուրիշ ապացույցներ, սակայն պետք չէ կորցնել նախնա107

Պլատոն

կան քննության թելը՝ թե ինչ է նշանակում,

թյունը ճշմարիտ կարծիքի

միասին

հետ

որ

ծնում

բացատրու-

են

կատար-

իմացություն:

յալ

Դա

Թեետետոս.

պետք է դիտարկել:

Այդ դեպքում

Սոկրատես.

ինձ, ի՛նչ է նշանակում

ասա

բացատրությունը: Ըստ իս՝ խոսքը երեքից մեկի մասին է:

Ո՞ր երեքից:

Թեետետոս.

Առաջինըհետնյալն է. պարզաբանել սեփա-

Սոկրատես.

կան միտքը խոսքի միջոցով՝ դիմելով բայերին ու անուններին ն ասես

ջրի կամ հայելու մեջ արտացոլելով կարծիքը բերա-

նից ելնող հոսանքի մեջ: Քեզ չի` թվում, նման

մասին մենք

Թվում է:

արագ

մտածում

Հետնաբար

ամեն

ոք

կարող է անել

դա

կամ ավելի դանդաղ, կարող է

ցույց

դրսնորում

են

դա

թե

տալ,

յուրաքանչյուր իրի մասին, եթե ի

կամ համր չէ: Այսպիսով, բոլոր ունեն,

դեպքում այդպես անողի

Ամեն

ենք, որ նա բացատրում է:

ասում

Սոկրատես.

ինչ է

բացատրությունը

մի բան է:

Թեետետոս.

ավելի

որ

ծնե

խուլ

նրանք, ովքեր ճիշտ կարծիք

բացատրությամբ, ն

ոչ

ոքի ճիշտ

կարծիքը չի գոյանում առանց իմացության: Թեետետոս. ճշմարիտ է: Այդ դեպքում թեթնամտորեն չմեղադրենք

Սոկրատես.

նրան, ով ներկայացրեց իմացությունն այնպիսին, ինչպիսին որ

նա

հիմա դիտարկումենք, իբրն թե նա ոչինչ չի ասել: Քանզի

գուցե նկատի է ունեցել

ոչ

թե

սա,

այլ

այն,

որ յուրա-

քանչյուր իրի մասին հարցնողին կարելի է պատասխանելդիմելով նախատարրերին: Օրինակ ինչպե՞ս,Սոկրատես:

Թեետետոս.

Սոկրատես. ասում

Օրինակ, Հեսիոդոսը խոսելով սայլի մասին՝

է, որ «սայլը

հարյուր փայտյա մասերից է»՛:

կարող թվել դրանք, կարծում եմ, վական կլիներ, եթե «ինչ է

սայլը»

դու

ես

նույնպես: Սակայն

չեմ բա-

հարգին մենք կարողանա-

յինք թվել՝ անիվները,սռնակները,թափքը, բռնակներըն լուծը:

Թեետետոս

Թեետետոս.

Իհարկե:

Սոկրատես.

Իսկ գուցե

մեզ, եթե

զավեշտական համարեր

նա

անվանը վերաբերող հարցին պատասխանեինք

քո

վանկարկելով այն, ն ունենալով ճիշտ կարծիք ն արտասանություն՝ համարեինքմեզ քերականներ, որոնք ունեն Թեետեանվան քերականականբացատրությունը: Չէ՞

տոս

հնարա-

որ

վոր չէ գիտուն կերպով խոսել մի բանի մասին, քանի դեռ չես

սահմանել յուրաքանչյուր իրը նախատարրերիմիջոցով մաձայն ճշմարիտ կարծիքի, ինչպես արդեն ասվեց քիչ Թեետետոս.

Այո, ասվեց:

Սոկրատես.

Այսպես, սայլի մասին

կարծիք, իսկ նա, ով կարող է

հարյուր մասերի միջոցով, ավելացնելով

այդ

առաջ:

ունենք ճիշտ

նս

լինել

հասու

հա-

դրա

էությանը

կարողությունը,

բացատրությունըն կարծիք ունեցողի փոխարեն դառնում է սայլի իմացության ավելացնում է ճշմարիտ կարծիքին

նան

գիտակ՝ սահմանելով ամբողջը տարրերի միջոցով:

հմուտ

քեզ թվում է ճի՞շտ, Սոկրատես:

Թեետետոս.

Եվ

Սոկրատես.

Եթե քեզ, բարեկամս, այդպես է թվում

եթե ընդունում ես,

որ

դա

ն

տարրերի միջոցով յուրաքանչյուր իրի

նկարագրությունը բացատրություն է, իսկ նկարագրությունն վանկերի կամ ավելի մեծ մասերի՝ անհեթեթություն, ապա

ըստ

հաստատիր դա, որպեսզի շարունակենք քննությունը: Ես

Թեետետոս.

Սոկրատես.

միանգամայնընդունում

Համարու՞մես

արդյոք

եմ դա:

ինչ-որ բանի գիտակ

մեկին, ում միննույն բանը թվում է մերթ այսպիսին, մերթ այն-

պիսին

ն

ով միննույն բանի մասին կարծում է մերթ այսպես,

մերթ այնպես: Ոչ, Զնսը վկա:

Թեետետոս.

Սոկրատես. քո

Իսկ հիշու՞մ ես

արդյոք,

թե ինչից է սկսվել

կամ մեկ ուրիշի համար գրաճանաչությունը: Թեետետոս.

նկատի

ունես

կին հարաբերում ենք մերթ նույն

տառը

այս,

դնում ենք մերթ

այս,

այն,

որ

մենք միննույն վան-

մերթ այն

տառը,

կամ մին-

մերթ այն վանկու՞մ:

Պլատոն

Սոկրատես. Թեետետոս.

Հենց

դա:

Զնսը վկա,

ես

չեմ մոռացել

դա ն

այդպես

վարվողներին գիտակներ չեմ համարում: Սոկրատես.

Ուրեմն ի՞նչ: Եթե

ժամանակ որնէ մեկը,

այդ

ցանկանալովգրել «Թեետետոս», մտածի, որ հարկ է գրել

եչ

ն

ն

գրի այդպես, իսկ այնուհետն, ցանկանալով գրել

«Թեոդորոս», գրի Տյուն է

(Թոռ

գրի, կասե՞նքարդյոք,

ն

եչ, համարելով, որ այդպես պետք

որ նա

գիտի մեր անունների առաջին

վանկերը: Թեեռետետոս.

Սակայն մենք հենց նոր համաձայնեցինք,

այդպես վարվողը չունի իմացություն:

որ

Սոկրատես.

Իսկ ի՞նչն է խանգարում նրան նույն իմա-

ցությունն ունենալ նան երկրորդ, երրորդ

վանկի

ն չորրորդ

մասին: Թեետետոս.

Սոկրատես. տոս»

ն

Ուրեմն այնժամ, երբ

նա

գրում է

«Թեետե-

անվան տառերը հերթականությամբ,ունի ճիշտ կարծիք

նկարագրություն տառերի միջոցո՞վ: Թեետետոս.

Ե

Ոչինչ:

Սոկրատես.

Ակներնաբար: Ուրեմն դեռ չլինելով գիտակ՝նա ունի ճիշտ

կարծիք, ինչպես ասացինք: Թեետետոս.

Սոկրատես.

կյո:

Եվ ճիշտ կարծիքի

բացատրություն, քանզի համաձայնեցինք, որ

նա

այդ

հետ

միասին

նա

ունի

գրի առավ տառացի, իսկ մենք

եղանակը բացատրությունէ:

Թեետետոս.

ճշմարիտ է:

Սոկրատես.

Այդ դեպքում, բարեկամս, լինում է ճիշտ

կարծիք բացատրության հետ միասին,

որը

չի կարելի կոչել

իմացություն:

Շ

Թեետետոս.

(երես:

Սոկրատես.

Մտածելով, թե ունենք իմացության

ամե-

մենք կարծես հարստացանքմի նաճշմարիտբացատրությունը՝ նոր երազով: Բայց գուցե այս մեղադրանքը վաղաժա՞մէ:

/(ՁԶեետետոս

Գուցե պետք է սահմանել իմացությունը

ոչ

թե այսպես, այլ

երրորդ եղանակով, որն, ինչպես ասացինք, հաստատում նա, ով սահմանում

է

է իմացությունը որպես բացատրությամբ

ուղեկցվող ճիշտ կարծիք: Լավ հիշեցրիր: Մի եղանակ դեռ մնացել է:

Թեետետոս.

Առաջինը մտքի պատկերնէր ձայնի մեջ, երկրորդը հենց նոր քննված անցումն է տարրերից դեպի ամբողջը: Իսկ ո՞րն է

երրորդը, ի՛նչ կասես: Կասեմ

Սոկրատես.

այն, ինչ կասեին շատերը. պետք է

ունենալ նշան, որով խնդրո առարկան կտարբերվեր մյուս լոր

բո-

բաներից:

Կարո՞ղ ես բերել որնէ օրինակ:

Թեետետոս.

Օրինակ, եթե ցանկանում ես, Արեգակի մա-

Սոկրատես.

սին, կարծում եմ, բավական կլինի նշել,

որ

ամենապայծառն

է այն ամենից, ինչ պտտվում է Երկրի շուրջը:

սա:

Թեետետոս.

Իհարկե:

Սոկրատես.

Փորձիր հասկանալ, թե ինչու եմ ասում

Հենց նոր մենք խոսում էինք այն մասին,

որ

առանձին

իրի տարբերակիչհատկանիշը,--այն, ինչով վերջինս տարբերվում է մյուս իրերից,- ըմբռնելու դեպքում ոմանց ասելով կա-

րելի է գտնել գործ ունես

այդ

իրի բացատրությունը: Բայց քանի դեռ

ընդհանուրի հետ, ի վիճակի կլինես բացատրել

միայն իրերի միջն առկա ընդհանուրը: Հասկանում

Թեետետոս.

շալի կլիներ

դա

եմ:

Եվ ինձ թվում է, թե հրա-

բացատրություն կոչել: Նա, ով ճիշտ կարծիքին հավելում է իրի

Սոկրատես.

տարբերակիչհատկանիշը, դառնում է գիտակը մի բանի, որի մասին մինչ

այդ

ուներ միայն կարծիք:

Թեետետոս.

Այդպես էլ կասենք:

Սոկրատես.

Եվ այժմ, Թեետետոս, երբ մոտեցել

եմ

պնդմանս, ինչպես մի նկարի, բոլորովին չեմ հասկանում այն: Մինչդեռ երբ ղություն անել

հեռու դրա

էի, ինձ թվում էր, թե կարող եմ դատովերաբերյալ:

Պլատոն

Ինչու՞ է այդպես:

Թեետետոս.

Կասեմ, եթե կարողանամ:Քո մասին ճիշտ

Սոկրատես.

կարծիք ունենալու դեպքում ն հավելելով դրան

նան

բացատրություն, ես ճանաչում եմ քեզ, իսկ եթե

ոչ,

այն կարծիք

եմ

որոշակի ապա

մի-

կազմում:

Թեետետոս.

կյո:

Սոկրատես.

Իսկ բացատրությունը

քո

տարբերակիչ

հատկանիշի մեկնությու՞ննէ: Այդպես է:

Թեետետոս.

Քանի դեռ

Սոկրատես.

միայն կարծիք ունեի, մտովի

ես

ոչինչ չէի ըմբռնում նրանից, ինչով

դու

տարբերվում ես ուրիշ-

ներից: Թեետետոս.

Կարծես թե ոչ:

Սոկրատես.

Ուրեմն

մտածել

ես

բան, որին ուրիշները տիրում

Այդ դեպքում ասա՛

Սոկրատես.

կարող էի

ես քո

քեզնից

պակաս չափով:

ոչ

Անհրաժեշտաբար:

Թեետետոս.

Ե

են

ընդհանուր ինչ-որ

եմ

հանուն

Զնսի, ինչպե՞ս

մասին առավել |ճիշտ) կարծիք ունենալ, քան

ուրիշ ինչ-որ մեկի: Դիցուք,

ես

մտածեցի, որ գոյություն ունի

Թեետետոսը՝մարդ, որն ունի քիթ, աչքեր, բերան ն այլն: Մի՞թե հիշյալ միտքը կարող է ստիպել ինձ մտածել ավելի այս

Թեետետոսին, քան Թեոդորոսին, կամ, ինչպես

շուտ

է ասում, մյուսիացիներից

Եթե ես մտածում

Սոկրատես.

քիթ

շուտ

նման

քո՞ մասին ուրիշների:

մեկին, ով

Սոկրատես.

տետոսի մասին

եմ

միայն

պրծած աչքեր,

կարծիք կազմում, թե` ինքս իմ

ն

Եվ ինձ թվում է, թե կարծիք կկազմեմ Թեեոչ

ավելի վաղ, քան երբ

կդրոշմի հիշողությանս մեջ մյուս հետ

ոչ

Ոչ:

Թեետեւտոս.

ների

եմ

աչքեր ունի, այլն կճատ քիթ ն դուրս

ն

ավելի ինձ

վերջինին":

Ուրեմն ի՞նչ:

Թեետետոս.

Շ

առածն

բոլոր

քո

տեսածս

կճատությունը

կճատություն-

ունեցած իր տարբերությունը:Նույնը վերաբերում

(ՕԾեետետոս

է նան

քեզ,

քո

այդ

մյուս հատկանիշներին:Եթե

ես

տարբերությունըկհիշեցնի քեզ

ն

ճիշտ կարծիք

վաղը հանդիպեմ կձնավորի իմ մեջ

մասին:

քո

Շատ

Թեետետոս.

ճիշտ է:

Ուրեմն ճիշտ կարծիքը յուրաքանչյուր իրի

Սոկրատես.

մասին առնչվում է տարբերակիչ հատկանիշին:

Ակնհայտորեն:

Թեետետոս.

Ի՞նչ է նշանակում ճիշտ կարծիքին բացատրության հավելումը: Չէ՞ որ միանգամայն զավեշտական Սոկրատես.

է խրատը, ըստ

որի պետք է հավելյալ կարծիք կազմել այն

մասին, թե ինչով է մի բանը տարբերվում մյուսներից: Թեետետոս.

Ինչու՞:

Սոկրատես.

Որովիհետնայն պատվիրում է մեզ ճիշտ

կարծիք կազմել, թե ինչով

են որոշ

իրեր տարբերվում մյուս-

ներից այն ժամանակ, երբ մենք ճիշտ կարծիք ունենք այն մասին, թե ինչպես որքան էլ այսպես

են

ջուր

դրանք տարբերվում մյուսներից: Եվ ծեծենք,

դա

ոչինչ չի

տա

այդ

խրա-

տի համար, որն ավելի արդարացի կլիներ կոչել կույրի հրաման:

Քանզի խրատել հավելել այն, ինչը մենք արդեն ունենք՝

հասկանալու համար այն, ինչի մասին կարծիք ենք կազմել, իսկական կուրություն է: Այդ դեպքում

Թեետետոս.

քիչ

առաջ

ասա,

ի՞նչ նպատակ ունեին

տվածդ հարցերը:

Սոկրատես.

իմանալ, այլ

ոչ

Եթե բացատրության հավելումը նշանակեր

թե կարծիք ունենալ տարբերակիչ հատկանի-

շի մասին, դա կլիներ իմացության ամենահրաշալի սահմանումը: Չէ՞ որ իմանալ նշանակում է իմացություն ստանալ:

Այդպես չէ՞: (Թեետետոս.

Սոկրատես.

կյո:

Ուրեմն ի՞նչ է իմացությունը հարցին կարե-

լի է պատասխանել, որ

դա

ճիշտ կարծիք է՝ ուղեկցվող

բերակիչ հատկանիշի իմացությամբ: Չէ՞ հավելումը հենց

8 ՊԼԱՏՈՆ

դա

էր:

որ

տար-

բացատրության

Պլատոն Թեետետոս.

ՒԹերնս:

Սոկրատես.

Եվ ի՛նչ միամիտ կլինեինք, եթե քննելով

իմացությունը, ասեինք, իբր

դա

ճիշտ կարծիք է՝ ուղեկցված

կա՛մ տարբերակիչ հատկանիշի,կամ մեկ ուրիշ բանի իմացությամբ: Այնպես որ, Թեետետոս, ո՛չ զգայությունը, ո՛չ ճշմարիտ կարծիքը, ո՛չ էլ ճիշտ կարծիքով ուղեկցվող

բացատրու-

թյունը իմացություն չեն: Թվում է՝

Թեետետոս.

ոչ:

Եվ մենք դեռ հղի՞ ենք իմացությամբ, բա-

Սոկրատես.

րեկամս, ն դեռ տանջվու՞մենք նրանից, թե՞ արդեն

լույս

աշ-

խարհ բերեցինք այն:

Այո, Զնսը վկա,

Թեետետոս.

ն քո

օգնությամբ ես

ասա-

ցի ավելին, քան կրում էի իմ մեջ: Եվ

Սոկրատես.

ամենը տատմոր մեր արվեստը հա-

այդ

մարում է սին ն մշակման ոչ արժանի՞: Այո, ամենը:

Թեետետոս.

Եթե այսուհետ

Սոկրատես.

խարհ բերել ուրիշ

պտուղ,

ներկայիս վարժանքից հետո լավը: Իսկ եթե

մնաս

պատրաստվեսլույս

դու

ո՛վ Թեետետոս, քո

դատարկ, ավելի մեծ բեռ չես լինի մերհամեստ

համարի, թե գիտես այն, ինչ չգիտես: անել միայն

սա,

ոչինչ ավելի,

ն ես

Իմ

ու

խոհեմ

արվեստն ի

ն

չես

զորու

ոչինչ չգիտեմ նրանից,

զարմանալի այրերը՝թե՛ նրանք, որոնք կան,

ինչ գիտեն մեծ

ն

թե նրանք,

եղել

որ

պատահի,

պտուղները կլինեն առավել

ձավորներիդ համար, կլինես ավելի է

ն դա

աշ-

են:

Իսկ տատմոր արվեստը ես

ն

մայրս

ստացել ենք աստծուց. մայրս՝ կանանց համար, իսկ ես՝

ազ-

նիվ պատանիների,նրանց, ովքեր գեղեցիկ են: Իսկ հիմա ես պիտի գնամ թագավորական սրահ

ն պա-

տասխան տամ Մելետոսի ներկայացրած ամբաստանագրինտ::

Սակայն վաղը, Թեոդորոս, մենք կրկին կհանդիպենքայստեղ:

ՍՈՓԵՍՏ

ԹԵՈԴՈՐՈՍ, ՍՈԿՐԱՏԵՍ, էԼԵԱՑԻ

թյան", Սոկրատես, մենք, ինչպես

բերել մեզ

ն

Համաձայն երեկվա պայմանավորվածու-

Թեոդորոս.

ներս

ՕՏԱՐԱԿԱՆ, ԹԵԵՏԵՏՈՍ

ն

հարկ էր, եկել ենք ինք-

մի օտարականի՝ծնունդով էլեայից.

հետ

Պարմենիդեսին Զենոնի հետնորդների բարեկամն է, իսկական փիլիսոփա: նա

Իսկ գուցե, Թեռդորոս, դու չիմանալով բե-

Սոկրատես.

րել ես

ոչ

թե օտարականի, այլ,

աստծո՞շ:

ոմն

Այսպես,

ինչպես Հոմերոսն է ասում,

պատմում է,

նա

որ

աստվածները, ն

հատկապես օտարականների աստվածը, հաճախ դառնում

խիղճ ունեցողներին

արդար

ն

են

հետնում

Ե

ուղեկից

են

մարդ-

կանց անօրենությանն ու բարեպաշտությանը:Գուցե քեզ էլ է ընկերակցում ամենազորներից մեկը, ոմն մերկացնող աստված,

որը

պիտի հետնի

Թեոդորոս.

Ոչ,

տես, նա համեստ

է

թվում է, նա

զի

բոլոր

ոչ

այս

ն

բացահայտիմեզ: օՕտարականնայդպիսին չէ, Սոկրա-

նրանցից,

թե աստված է,

որ այլ

անվերջ վիճում

Եվ ինձ

աստվածային մարդ, քան-

փիլիսոփաներինես այդպես

Սոկրատես.

են:

եմ

կոչում:

Հրաշալի է, բարեկամս:

Ամեն

դեպքում

կողմնորոշվել նշածդ սեռի հարցում ավելի հեշտ չէ, քան

աստվածների սեռի: Քանզի

ներով

ն այլոց

այդ

մարդիկ շրջում

են քաղաք-

տգիտության պայմաններում մշտապես աչքի

ընկնում: Լինելով ոչ թե կեղծ, այլ իսկական փիլիսոփաներ ն բարձրից դիտելով ցածում ընթացող կյանքը, ոմանգ են

Պլատոն

թվում

են

չնչին, իսկ ոմանց՝ բազում արժանիքներովօժտված:

Նրանք ներկայանումեն մերթ որպես քաղաքականգործիչներ, մերթ որպես սոփեստներ, իսկ ոմանք նույնիսկ մոլագարներ են

համարում նրանց: Սակայն եթե մեր հյուրը դեմ չէ,

ես հա-

ճույքով հարցուփորձ կանեի նրան, թե ինչպես են վերաբեր217

վում նման բաներին նրա երկրում ն ինչպես են կոչում: Վերաբերվում ինչի՞ն:

Թեոդորոս.

Սոփեստին, քաղաքական գործչին, փիլիսո-

Սոկրատես.

փային՞:

Ի՞նչն է,

Թեոդորոս.

որ

ամենից շատ է հուզում քեզ,

ն

ի՞նչի մասին ես ուզում հարցնել նրան: Ահա թե ինչը: Արդյո՞քնրանք համարում են Սոկրատես. այս ամենը մեկ բան, թե՞ երկու (տարբեր բաներ), կամ գուցե տարբերակելովդրանք, ինչպես որ երեք անուններն են հուշում, ըստ երեք սեռերի՝յուրաքանչյուր անվանը հատկացնում են մե՞կ սեռ: Ես

Թեոդորոս.

կարծում եմ,

որ նա

չի մերժի

այդ

առա-

ջարկը: Ի՞նչ կասես, ո՛վ օտարական: Ե

Այդպես է, Թեոդորոս, առարկություն չու-

Օտարական.

նեմ, ն ոչ էլ պատասխաննէ դժվարություն հարուցում. նրանք

ընդունում

են

երեք

հստակ սահմանում Թեոդորոս.

սեռ: տալը

Ի

Սակայն դրանցից յուրաքանչյուրին փոքր

ու

դյուրին գործ չէ:

դեպ, Սոկրատես, քո հարցը

շատ

է

մոտ

այն հարցերին, որ տալիս էինք նրան նախքան այստեղ գալը: Իսկ օտարականը պատասխանում էր այնպես, ինչպես հիմա

քեզ:

Նա

ասում

է, որ բավականաչափլսել է այդ

մասին

ն

հիշում է լսածը: Շ

Սոկրատես.

Այդ դեպքում, օտարական, մի՛ մերժիր մեր

առաջին խնդրանքը, որով դիմում ենք քեզ: Ինչպե՞սես

սո-

վորաբարքննում ներկայացնելիքդ՝երկար ճառի տեսքո՞վ,թե՞ հարցերի միջոցով: Օրինակ, Պարմենիդեսը իր հրաշալի

ճա-

ռերում օգտվում էր երկրորդ եղանակից: Այն ժամանակ ես դեռ երիտասարդ էի, իսկ նա՝ արդեն շատ ծեր:

Սոփեստ

Հաշտ

Ծտարական.

խաղաղ զրուցողի հետ, Սոկրա-

ու

տես, առավել հեշտ է խոսել հարց

պատասխանի ձնով:

ու

Հակառակ դեպքում ստիպված ես խոսել ինքդ: ընտրել,

ում

մեկին,

այս

ես

ցանկանաս,քանզի

որ

Սակայն եթե

կարող

Դու

Սոկրատես.

ներկաներից զրուցակից սիրով կլսեն քեզ:

բոլորը

խորհրդիս, կընտրես երիտասարդներից

հետնես

Թեետետոսին կամ մեկ ուրիշին, ով սրտովդ է: Լինելով ձեզ

Օտարական.

րատես, ես ամաչում եմ

բառի ետնից,

առաջին անգամ, Սոկ-

հետ

վարել

զրույցը

ոչ

թե աստիճանաբար,

կառուցելով երկար

ձիգ

ճառ

ն

դիմելով ինքս ինձ կամ ուրիշին միայն ձնի համար: Չէ՞

որ

բառը

այլ

ու

իրականումայն, ինչի մասին հիմա խոսվեց, հակառակ սպասման

նույնքան

չէ, որքան դրա մասին հարցը,

պարզ

քննության կարիք ունի: Բացի

այդ,

մերժել քեզ

ն

երկար

ն այս

մարդ-

կանց, մանավանդ նրանից հետո, ինչ ասացիր, ինձ թվում է անքաղաքավարի

բռի:

ու

Ես

լիովին համաձայն եմ,

զրուցակիցը լինի Թեետետոսը. դրա համար հիմք յում ինչպես նրա

հետ

որ

իմ

են ծառա-

ունեցած իմ նախկին զրույցները, այն-

պես էլ քիչ առաջ տվածդ խորհուրդը: Բայց,

Թեետետոս.

արդյոք

ով

օտարական, կբավարարե՞ս

դրանով բոլորին, ինչպես

Դրա մասին խոսելն արդեն ավելորդ է,

Ծտարական. Թեետետոս:

Ինչպես երնում է, այսուհետ իմ խոսքը պիտի

ուղղված լինի քեզ: Իսկ եթե զրույցը րիր ոչ թե ինձ,

այլ

այս

քեզ ծանր թվա, մեղադ-

բարեկամներիդ:

Այս պահին ես կարծում եմ,

(Թեետետոս.

սակայն եթե

Սոկրատեսը:

ասաց

դա

որ

չեմ հոգնի,

պատահի, մենք կներգրավենք այս Սոկրա-

տեսին՝ Սոկրատեսի անվանակցին, իմ տարեկցին, որն ընկերակցում է ինձ գիմնասիոնում ն սովոր է տքնել ինձ

հետ

մի-

ասին: Օտարական.

Լավ ասացիր: Այդ մասին

քննարկման ընթացքում, իսկ ինձ հետ

դու,

դու

կարծում եմ, պի-

տի սկսես հետազոտությունը սոփեստից՝պարզելու

կմտորես ն բացատ-

Ե

Պլատոն

րելու համար, թե ինչ է Շ

նա

իրենից ներկայացնում: Չէ՞

որ

հիմա մենք համամիտ ենք միայն նրա անվան հարցում: Բայց այն, ինչ կոչում ենք

այդ

անունով, մեզնից յուրաքանչյուրը

հավանաբար հասկանում է յուրովի: Մինչդեռ միշտ ավելի շուտ

պետք է բացատրությանմիջոցով համաձայնությանգալ

իրի շուրջ,

անվան

քան համաձայնության գալ

շուրջ

առանց

բացատրության: Ամեն դեպքում հետազոտել այժմյան խնդրո առարկան,այսինքն այն, թե ինչ է սոփեստը, այնքան էլ րին գործ չէ: Եվ քանի վեն, Վ

հնում

բոլորը

որ

մեծ

գործերը պիտի լավ կատար-

համամիտ էին,

որ

հիմա, Թեետետոս, քանի

ցինք սոփեստի սեռը,

ես

նախքան մեծ գործերին

որ

անցնելը պետք է վարժվել աննշան պես

դյու-

թեթն բաներում: Այն-

ու

որ

դժվարահաս համարե-

խորհուրդ եմ տալիս նան մեզ վարժ-

վել մեկ այլ` առավել հեշտ բանի հետազոտությանեղանակի

մեջ, եթե իհարկե չնշես ուրիշ ավելի հարմար ճանապարհ: Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Ոչ, ինձ հայտնի չէ այդպիսին: Այդ դեպքում չփորձե՞նքարդյոք,

հետնե-

լով աննշան մի բանի, այն նմուշ դարձնել առավել մեծի

հա-

մար: Թեետետոս.

ՕԾտարական. ն

աննշան,

բայց

Այո:

Ի՞նչ առաջարկենք, որ լինի

քաջ

հայտնի

չլինի մեծից պակաս բացատրելի: Օրինակ,

ձկնորսը. մի՞թե նա բոլորին հայտնի

ն

աննշան ինչ-որ բան

չԵ: Թեետետոս.

Օտարական.

Այդպես է: Բայց

ես

նրանից եմ ակնկալում ստանալ

մեր ուզածին հասնելու եղանակը

ն

դրա

ոչ

անօգուտ

բա-

ցատրությունը: Թեետետոս.

Ծտարական.

Դա

լավ կլիներ:

Այդ դեպքում սկսենք այսպես.

ասա

ինձ,

համարենք իր արվեստի գիտա՞կ, թե անարվեստ նրան, ով

ունի ուրիշ ինչ-որ ունակություն: Թեետետոս. Բնավ ոչ անարվեստ մեկը:

Սոփտեստ

Սակայն

ՕԾտարական.

բոլոր

արվեստները երկու

տե-

սակ են:

Ինչպե՞ս:

Թեետետոս.

Հողագործությունը ն մահկանացու մարմ-

Օտարական.

նի

ամեն

խնամք, նան այն, ինչ վերաբերում է բաղադրյալին

կազմվածին, որ անվանում ենք

ինչպես նան

նմա-

նակող արվեստները,- բոլորն էլ կարելի է կոչել մեկ

անու-

ու

սպասք,

նով:

Ինչպե՞ս, այդ ի՞նչ

Թեետետոս.

անուն

է:

Երբ ոմն կյանքի է կոչում մի բան, որը

ՕԾտարական.

մինչ

այդ

ծում

է, իսկ կյանքի կոչվածի մասին ասում

գոյություն չուներ, մենք ասում

ենք,

որ

նա

ենք,

ստեղոր

այն

ստեղծվում է: ճիշտ է:

Թեետետոս.

Բայց մեր դիտարկած արվեստների ուժը

Օտարական.

հենց ստեղծագործությանմեջ էր: կյո:

Թեետետոս.

Այդ

ՕԾտարական.

միասին մենք կանվանենք

բոլորը

ստեղծագործ արվեստ: Այդպես է:

Թեետետոս.

Իսկ սրան հետնում

ՕԾտարական.

իմացությունների մի ամբողջ շարք, կանի, ըմբիշի

ն

չեն ստեղծում,

այդ

է գիտությունների ն

թվում

որսորդի արվեստները,քանի խոսքով

այլ

որ

գործով իրենց

ու

նան

առնտրա-

սրանք ոչինչ

են

ենթարկում

այն, ինչ գոյություն ունի կամ գոյանում է, իսկ մասամբ էլ

խանգարում են անել բոլոր

այս

ուրիշներին: Ամենից հարմար կլիներ

տեսակներն անվանել ձեռքբերման արվեստ:

Թեետետոս.

Այո, հարմար կլիներ:

Իսկ եթե

Ծտարական. են

դա

ձեռքբերման

ն

բոլոր

արվեստներըբաժանվում

ստեղծագործ արվեստների, դրանցից

որո՞նց դասենք ձկնորսությունը: Թեետետոս.

Ծտարական.

Ակնհայտէ,

որ

ձեռքբերմանարվեստներին:

Բայց մի՞թե այդ արվեստը երկու տեսակ

Պլատոն

չէ: Մեկը կամավոր փոխանակությունէ ընծաների, վարձակա-

լության

վաճառքի միջոցով, իսկ մյուսը գործով

բան իրեն ենթարկելն է,

ամեն յոք

ն

այդ

ն այդ

ն

խոսքով

դեպքում չի՞ լինի

արդ-

տեսակը ենթարկմանարվեստ:

Թեետետոս.

Ծտարական.

Այդպես է երնում ասվածից: Ուրեմն ի՞նչ, չբաժանե՞նք երկու մասի

ձեռքբերման արվեստը: Թեետետոս.

Օտարական.

Ինչպե՞ս: Դասելով դրա

ողջ

հայտնի մասը ըմբշա-

մարտին, իսկ գաղտնի մասը՝ որսորդությանը: Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

կյո: Սակայն անհեթեթ կլիներ երկու մասի

չբաժանել որսորդությունը: Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Ասա, ինչպե՞ս:

Մի մասը կլինի շնչավորի

որս,

իսկ մյու-

սը՝ անշունչի: Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

որը

Եթե, իհարկե, երկուսն էլ գոյություն

Ինչպես թե չունեն: Անշունչ իրերի

ունեն: որսը,

չունի անվանում, բացառությամբջրասուզակության որոշ

տեսակների ն ուրիշ արվեստների, մենք մի կողմ կթողնենք, իսկ շնչավոր կենդանիների որսը նիների

որս:

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

ների

մենք կանվանենք կենդա-

որսը

Թող այդպես լինի:

Սակայն ճիշտ կլինի ասել,

որ

կենդանի-

երկու տեսակի է: Ցամաքային կենդանիներիորսը,

որոնք բաժանվում են բազում տեսակների ն անվանումների, ճիշտ կլինի կոչել ցամաքային կենդանիների որս, իսկ ցող

կենդանիներիորսը՝ ջրային կենդանիներիորս: Թեետետոս.

Ե

լողա-

ՕԾտարական.

կենդանիների մի

Իհարկե: Չէ՞ որ մենք տեսնում դասը

թնավոր է, իսկ մյուսը բնակվում է

օրում: Թեետետոս.

ենք, որ լողացող

Ինչպե՞սչէ:

Սոփեստ

Եվ թնավորների

ՕԾտարական.

մենք

ասում

Այո,

ենք:

ասում

Իսկ ջրում բնակվողների որսը հիմնակա-

Ծտարական.

կոչվում է ձկնորսություն: Այո:

Թեետետոս.

ՕԾՕտարական. այդ

տեսակ որսին

ենք թռչնորսություն:

Թեետետոս.

նում

ամեն

Եվ ի՞նչ: Կարո՞ղ եմ

արդյոք

բաժանել

երկու մեծ մասերի:

որսը

Ի՞նչ մասերի:

Թեետետոս.

Մեկի դեպքում որսն արվում է տեղից՝

ՕԾՕտարական.

ուռկանով, իսկ մյուսում` հարվածի միջոցով:

Ի՞նչ նկատի ունես,

Թեետետոս.

այդ

ինչպե՞սես

տար-

բերակում դրանք:

Մեկը՝ հաշվի առնելով,

Ծտարական.

որ

այն արգե-

լափակում է, հարկ է կոչել ուռկանում: Իհարկե:

Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

ներն

ու

Իսկ զամբյուղները, ցանցերը, թակարդ-

որոգայթները ուրիշ ինչպե՞սկոչենք, եթե ոչ ուռկան-

ներ: Հենց այդպես:

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Ուրեմն որսի

նում, կամ նման

մի բան:

Թեետետոս.

կյո:

ՕԾտարական. ու

այս

տեսակը կոչենք ուռկա-

Իսկ մյուս տեսակը,

որ

արվում է կեռերի

եռաժանիների հարվածներով, մեկ բառով պիտի կոչենք գուցե կա՞ մեկը, ով ավելի գեղեցիկ անուն

հարվածում:

Կամ

կտա դրան,

(Թեետետոս:

Թողնենք անունը: Չէ՞

Թեետետոս.

որ այս

մեկն էլ

բա-

վարար է: ՕԾտարական.

Հարվածող որսի այն տեսակը, որ արվում

է գիշերով, կրակի լույսի տակ, հենց իրենք որսորդները կո-

չում

են

հրե

Թեետետոս.

որս:

ճշմարիտ է:

Պլատոն

Իսկ ողջ ցերեկային որսը,

ՕԾՕտարական.

կեռերով

ու

արվում է

եռաժանիներով,կոչվում է կեռաորս: Այո, այդպես է կոչվում:

Թեետետոս.

որ

Եվ կեռաորսի մի տեսակը, որի դեպքում

Ծտարական.

հարվածն ուղղված է վերնիզ ներքն (քանի

որ

այն իրակա-

նացվում է եռաժանիով), կարծում եմ, կոչվում է եռաժանիաորս:

Այո, ոմանք այդպես

Թեետետոս.

Սակայն դեռ մնում

Ծտարական.

են

կոչում:

է այսպես ասած

մի-

ակ տեսակը:

Ի՞նչ տեսակ:

Թեետետոս.

Երբ հարվածը հասցվում է հակառակ

ՕԾՕտարական. 221.

ուղղությամբ

ն

կեռի միջոցով, ընդ որում ուղղված է

թե

ոչ

ուր

պատահի, այսինքն՝ մարմնի ցանկացածմասին, ինչպես եռաժանու

դեպքում,

ձկան գլխին

այլ

ն

բերանին, որից

նրան հակառակ ուղղությամբ ձգում են վեր ճյուղերի

թաձողերիօգնությամբ: Ի՞նչ անունով պիտի կոչենք

հետո

կար-

ն

Թեե-

սա,

տետոս: Թեետետոս.

չը

կարծում եմ,

որ

մենք գտանք այն, ին-

ցանկանում էինք: ՕԾՕտարական.

Ե

Ես

Հետնաբար հիմա մենք քեզ

հետ

մի-

ոչ

այն համաձայնեցինք ձկնորսության անվան հարցում, այլե

ստացանք խնդրի բացատրությունը: Բոլոր արվեստների կեսը

կազմում է ձեռքբերմանարվեստը, ձեռքբերման արվեստի կեսը՝ ենթարկելու արվեստը, երնթարկելու արվեստի կեսը՝ որսի արվեստը, որսի արվեստի կեսը՝ կենդանիների որսը, նիների որսի կեսը՝ ջրում բնակվողների հատվածում որսը՝

ողջ

որսը,

կենդա-

ջրի ստորին

ձկնորսությունը, ձկնորսության կեսը՝

հարվածող որսը, հարվածող որսի կեսը՝ կեռաորսը, իսկ Շ

սրա

կեսը՝ որսը, որի դեպքում հարվածն ուղղված է ներքնից դեպի վեր: Այդ գործողությունը կոչվում է կարթում,

հենց

դա

ն

մեր փնտրածը

էր:

Թեետետոս.

Ամեն

դեպքում

դա

բավական պարզ

է:

Սոփեստ

ՕԾտարական.

Իսկ չփորձե՞նքարդյոք

նույն օրինակով

պարզել, թե ինչ է սոփեստը: Իհարկե:

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Առաջին հարցը,

հետնյալն էր, պե՞տք է

որ

մենք

տվեցինք,

ձկնորսին համարել սովորա-

արդյոք

կան մարդ, թե՞ նա մեկն է, ով տիրապետումէ որոշակի ար-

վեստի: կյո:

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Իսկ հիմա, Թեետետոս, վերցնենք սոփես-

տին: Արդյո՞քնա սովորական մարդ է, թե բոլոր

առումներով

իսկական իմաստուն է: Իհարկե

Թեետետոս.

սովորական: Քանզի

ոչ

կանում եմ, թե ինչ նկատի ունես.

նա

ով կրում է

հաս-

ես

այդ

անունը,

համենայն դեպս պետք է լինի այդպիսին: ՕԾՕտարական.

Ուրեմն մենք պիտի ընդունենք,

որ

նա

տիրապետումէ որոշակի արվեստի:

Ի՞նչ արվեստի:

Թեետետոս.

Ծտարական.

տենք,

որ

այդ

աստվածների, մի՞թե մենք չգի-

Հանուն

այրերը ցեղակից

Թեետետոս.

Ծտարական. Թեետետոս.

Ծտարական.

Ո՞վ

են

միմյանց:

ում:

Ժկնորսը սոփեստին: Այդ ինչպե՞ս:

նրանք երկուսն էլ ինձ որսորդներ

են

թվում: Թեետետոս.

Բայց ի՞նչ

որս

է անում

երկրորդը: Առաջի-

նի մասին մենք արդեն խոսեցինք: ՕԾտարական. որսը

Քիչ

առաջ

մենք բաժանեցինք ամբողջ

երկու մասի՝ ջրային ն ցամաքային:

(Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Այո: Եվ մենք դիտարկեցինք այն մասը, որն

առնչվում է ջրաբնակներին:Իսկ ցամաքային մասը մենք ղեցինք առանց ստորաբաժանումների՝ա̀սելով, մազան է:

որ

այն

թո-

բազ-

Պլատոն Թեետետոս.

ՕԾՕտարական. ու

Իհարկե: Վետնաբար մինչն

ձկնորսը երկուսն էլ գործ

այս

պահը սոփեստն

ձեռքբերման արվեստի

ունեն

հետ: Թեետետոս.

Կարծես թե այդպես է: Սակայն կենդանի արարածների որսի

ՕԾտարական.

հարցում նրանք տարբերվում են: Նրանցից մեկը

որս է անում

ժովում, գետերում ն լճերում: Թեետետոս.

Ծտարական.

Այո: Իսկ մյուսը

ցամաքում

է անում

որս

զանազան գետերում, հարստության

ն

երիտասարդության

ու

հովիտներում ն իրեն է ենթարկում այնտեղի արարած-

առատ

ներին: Ե

Թեետետոս.

Ծտարական.

Ի՞նչ նկատի ունես: Ցամաքային որսն ունի երկու գլխավոր

մաս: Թեետետոս.

Օտարական.

Որո՞նք են դրանք: Ձեռնասուն

կենդանիների որս

վայրի

ն

կենդանիների որս: Թեետետոս.

նիների

Մի՞թեգոյություն ունի

ձեռնասուն

կենդա-

որս:

ԾՕտարական.

կենդանի է

Այո, եթե մարդը ձեռնասուն

Ընդունիր երկուսից մեկը. կա՛մ ձեռնասուն

կենդանիներգոյու-

թյուն չունեն, կա՛մ գոյություն ունի մեկ ուրիշ ձեռնասուն դանի, իսկ մարդը վայրի կենդանի է, կամ էլ ասել,

որ

մարդը ձեռնասուն

կենդանի է,

բայց

կեն-

դու

կարող

դու

չես ընդու-

ես

նում, որ գոյություն ունի մարդորսություն:Սահմանիր,ինչպես

կուզես: Շ

Թեետետոս.

սուն

Իմ

կարծիքով, օտարական, մենք ձեռնա-

ենք ն մարդորսություն գոյություն ունի:

Օտարական.

Այդ դեպքում բաժանենք ձեռնասուն

դանիների որսը երկու մասի: Թեետետոս.

Ինչպե՞սկանենք

դա:

կեն-

Սոփեստ

Սահմանելով ավազակությունը, գերեվա-

ՕԾՕտարական.

րումը, բռնակալությունը ն

ռազմական արվեստը որպես

ողջ

բռնացող որս: Թեետետոս.

Շատ

Իսկ դատավորականարվեստը, ժողովրդի

ՕԾտարական.

խոսելու

առաջ

լավ:

արվեստը, ինչպես նան

վարվեցողության

արվեստը ընդհանուր առմամբ կանվանենք համոզելու

ար-

ժ

վեստ: Թեետետոս.

Ճիշտ է: նշենք համոզելու արվեստի երկու

Ծտարական.

տե-

սակները: Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Որո՞նք: Մեկը՝ մասնավորզրույցի մեջ, իսկ մյուսը՝

հասարակական ելույթի ժամանակ: (Թեետետոս.

Իհարկե երկուսն էլ գոյություն

Իսկ չի` վարձատրվում արդյոք

ՕԾտարական.

վոր

որսը,

կամ չի՞ բերում

Թեետետոս.

ունեն:

Չեմ

ընծաներ:

հասկանում:

Դու

Ծտարական.

արդյոք

մասնա-

թերնս ուշադրություն չես դարձրել

սիրահարների որսին: Թեետետոս.

Ի՞նչ առումով: Այն,

Օտարական.

տուցում նրանց, Թեետետոս.

Ծտարական.

ում

որ

սիրահարներն ընծաներ

փորձում

Շատ

ճիշտ

Թող

են

մա-

տեսակը կոչվի սիրային

ար-

են որսալ: ես ասում:

այդ

վեստ: Թեետետոս.

Ծտարական.

Լավ: Վարձատրմանայն տեսակը, երբ զրույցի

բռնվում սիրաշահելու համար

են

սում

ն ամեն

կերպ հաճոյախո-

են, իսկ որպես վարձատրություն ստանում

վեստ, իմ կարծիքով մենք

բոլորս

նալու արվեստ: Թեետետոս.

ԻՔերնս:

միայն

գո-

կարող ենք կոչել հաճոյա-

Պլատոն

Իսկ այն տեսակը, երբ

ՕԾտարական.

զրույցի

են

հանուն

բռնվում

են, թե

առաքինությանն որպես վարձա-

դրամ, ճիշտ չի՞ լինի

տրություն ստանում

ասում

արդյոք

կոչել ուրիշ

անունով:

Իհարկե:

Թեետետոս.

Ի՞նչ անունով: Փորձիր ինքդ ասել: Թեետետոս. Դա ակնհայտ է, քանզի մենք, ըստ իս, հայտնաբերեցինք սոփեստին: Կարծում եմ, այդպես կոչելով՝ ՕԾտարական.

ես

նշեցի ճիշտ անունը:: Բայգ համաձայն մեր այժմյան

ՕԾՕտարական.

Ե

բացատ-

րության, Թեետետոս, ձեռքբերման, ենթարկման, որսի, ցամա-

քային կենդանիների որսի,

ձեռնասուն

կենդանիների որսի,

մարդորսության, առանձին մարդկանց որսի, տրության, դրամի որսի

ն

հարուստ

ու

հանուն

վարձա-

կարծեցյալ դաստիարակության արվող

ն

հրաշալի երիտասարդներիորսի

ողջ

ար-

վեստը պիտի կոչվի սոփեստություն: Թեետետոս.

ՕԾտարական. Շ

որ

Միանգամայնճիշտ է: Դիտարկենք սա

նան

ուրիշ կողմից: Չէ՞

մեր քննածն անկարնոր արվեստ չէ, այն շատ բազմակող-

մանի է: Եվ մեր նախորդ պնդումներումայն ներկայանում էր ոչ

թե այնպիսին, ինչպիսին մենք հիմա նկարագրեցինք, այլ

ուրիշ սեռի տակ: Թեետետոս.

Ծտարական.

Ինչպե՞ս: Ձեռքբերման արվեստը երկու տեսակ էր.

մի մասը որսն էր, իսկ մյուսը՝ փոխանակումը: Թեետետոս.

ՕԾտարակռան.

Այդպես էր:

Նշենք փոխանակմաներկու տեսակները՝

մեկը նվիրատվությանմիջոցով է, իսկ մյուսը՝ առնտրի: (Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Նշենք: Սակայն առնտուրը մենք նույնպես կբա-

ժանենք երկու մասի: ց

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Ինչպե՞ս: Տարբերակելով սեփականպատրաստման

Սոփեստ

իրերի վաճառքը ն փոխանակումը, երբ փոխանակվումեն պատրաստած իրերը:

լոց

Իհարկե:

Թեետետոս.

Եվ ինչ, քաղաքում իրականագվող փո-

ՕԾտարական.

խանակման առնտուրը,

որը

կազմում է

առնտրի գրեթե կեսը, չի՞ կոչվում

արդյոք

փոխանակման

ողջ

մանրածախ:

կյո:

Թեետետոս.

Իսկ քաղաքների միջն գործող առնտուրն

Ծտարական. ու

այ-

փոխանակումըկոչվում է մեծածա՞խ:

Ինչպե՞սչէ: Բայց մի՞թե մենք չնկատեցինք,

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

որ

մե-

ծածախ առնտրի մի մասը վաճառում ն փոխանակում է այն, ինչը

սնում

ն

բավարարում է մարմնի կարիքները, իսկ մյուսը`

այն, ինչը սնում

ն

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

բավարարում է հոգու կարիքները:

Ի՞նչ նկատի ունես: Հոգուն վերաբերող մասից մենք գուցե

անտեղյակ ենք, սակայն մյուսին ծանոթ ենք: Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Այո:

Մենք կասենք, որ ամբողջ երաժշտական

արվեստը, որը հաճախ քաղաքից

այստեղ

ն

քաղաք

է անցնում, գնվելով

վաճառվելով այնտեղ, նմանապես նան նկարչու-

թյունը, աճպարարությունըն հոգու վրա

ազդող

բաներ, որոնք ներկրվում

են

ն

վաճառվում

ճանքի համար, մասամբ էլ լուրջ ղին

ն

վաճառողին

տրական կոչվել,

ոչ

ուրիշ

մասամբ զվար-

կարիքների համար, ներկրո-

պակաս չափով են թույլ

քան

շատ

կերակուրն

ու

տալիս

առն-

խմիչքը՝ իսկական

վաճառականին: Թեետետոս.

ՕԾՕտարական. նան

Շատ

ճիշտ

ես ասում:

Ուրեմն չե՞ս կոչի

արդյոք

նույն անունով

նրան, ով գնում է իմացությունները ն քաղաքից քաղաք

շրջելով այն փոխանակում դրամի հետ: Թեետետոս.

Օտարական.

9 ՊԼԱՏՈՆ

Իհարկե: Իսկ

այդ

հոգնոր առնտրի մեջ պետք չէ՞

Ե

Պլատոն

մի մասը կոչել ցուցադրությանարվեստ, իսկ մյուսը,

արդյոք որ

նախորդից պակաս զավեշտական չէ

ն

իմացության առն-

է, կոչել գործի բնույթից բխող որնէ անունով:

տուր

Անշուշտ:

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

մասը,

որը

ՀՎետնաբարիմացության առնտրի այն

վերաբերում է մյուս

կոչել մի անունով, իսկ այն,

բոլոր

արվեստներին,պետք է

վերաբերում է առաքինու-

որ

թյանը՝ ուրիշ անունով: Անտարակույս:

(Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

«Արվեստներիվաճառք» անունը կհամա-

պատասխաներայն մեկին, իսկ երկրորդի անունը

դու

որը

ինքդ փորձիր գտնել:

Ուրիշ ի՞նչ

Թեետետոս.

սխալվելու, եթե

ոչ

վերաբերում է մյուս բոլորին,

անուն

կարելի է գտնել առանց

մեր խնդրո առարկան. դա սոփեստի սեռն

է:

ՕԾՕտարական.

դա՝ ասելով,

սուիեստությունըձեռքբերման, փոխանակման,

առաքինությանըվերաբերող դատողությունների իմացությունների հոգնոր առնտրի արվեստ է:

վաճառքի ու

որ

Եվ ուրիշ ոչինչ: Իսկ հիմա ամփոփենք

ն

Թեետետոս.

Օտարական.

Միանգամայնճիշտ է: Եվ երրորդ. ինձ թվում է,

մեկը բնակություն հաստատի քաղաքում

ն

որ

եթե որնէ

մասամբ գնի իմա-

ցություններ, իսկ մասամբ ինքնուրույն պատրաստելովդրանք

վաճառի` այդկերպ հոգալով իր

ապրուստը,

դու

չես կոչի

նրան ուրիշ անունով ն կնշես քիչ առաջ ասվածը: (Թեետետոս.

ՕԾտարական. տն

Այո, կնշեմ:

Եվ ձեռքբերման այդ արվեստը, որովհե-

գործ ունի փոխանակման, ուրիշի

դրանքի վաճառքի հետ, որքան

որ

ն

սեփական

արտա-

առնչվում է իմացություն-

ների սեռին, ինչպես երնում է, միշտ կանվանես սոփեստություն: Թեետետոս.

Անհրաժեշտաբար,չէ՞

դատողությանը:

որ

հարկ է հետնել

Սոփեստ

Իսկ հիմա տեսնենք,

ՕԾտարական.

նման

չէ՞

արդյոք

մեր հետազոտած սեռը մեկ ուրիշ այդպիսի բանի:

Ինչի՞:

Թեետետոս.

Ձեռքբերման արվեստի մի մասը մեր

Ծտարական.

դեպքում ըմբշամարտն էր:

Իհարկե:

Թեետետոս.

Ուրեմն ճիշտ կլինի բաժանել այն երկու

ՕԾտարական.

մասի:

Ի՞նչ մասերի:

Թեետետոս.

Համարենք դրանցից մեկը մրցում, իսկ

ՕԾտարական.

մյուսը՝ մարտ: Թող այդպես լինի:

Թեետետոս.

Մարտի այն մասը, որի պարագայումմի

Օտարական.

մարմին ելնում է մեկ ուրիշ մարմնի դեմ, գուցե տեղին է կոչել, ասենք, բռնություն:

կյո:

Թեետետոս.

Իսկ այն մասին, որտեղ բառերն են ել-

Ծտարական. նում ոչ

բառերի դեմ, Թեետետոս, ուրիշ ի՞նչ անուն

տանք, եթե

վիճաբանություն: ճիշտ է:

Թեետետոս.

Հետնաբար վեճերին առնչվող մասը

Ծտարական.

պետք է համարել երկակի:

Ինչպե՞ս:

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

ճառերը ելնում րությանն

ու

են

Երբ հրապարակավարտասանվողերկար երկար ճառերի դեմ

ն

առնչվում

անարդարությանը,դրանք կոչվում

են

արդա-

դատական

վեճեր: Թեետետոս.

ՕԾտարական.

կյո: Իսկ երբ մասնավորզրույցի մեջ այն

ժանվում է հարցերի

ու

պատասխանների, ուրիշ ի՞նչ կերպ

սովորություն ունենք անվանել

դա,

արվեստ: Թեետետոս.

բա-

Հենց այդպես:

եթե

ոչ

հակաճառության

Ե

Պլատոն

ՕԾՕտարակաճն. Իսկ հակաճառության արվեստի այն մաՇ

սը, որը հետ

գործ ունի առօրեականհարցերին վերաբերողվեճերի իրականացվում է

ն որը

պարզ

ոչ

ու

հնարամիտ կեր-

պով, թեպետ պիտի համարվի առանձին տեսակ, ինչպես

որ

համարվեց մեր փաստարկիկողմից, սակայն անուն չի ստացել մեր նախորդներիցն արժանի չէ ստանալու նան մեզնից: ճշմարիտ է: Քանզի բաժանվում է անչափ

Թեետետոս.

փոքր

ն

զանազան մասերի: Բայց այն մասը, որն արվեստ է

ՕԾտարական.

նակում

վիճում է արդարի, անարդարի ն մնացյալ ամենի

ն

մասին, սովոր չե՞նք

արդյոք

կոչել վիճաբանությանարվեստ:

Ինչպե՞սչէ:

Թեետետոս.

Սակայն վիճաբանության արվեստի մի

Ծտարական.

պարու-

մասը ծախսատար է, իսկ մյուսը՝ դրամաբեր:

Միանգամայնճիշտ է:

Թեետետոս.

Փորձենք ուրեմն նշել յուրաքանչյուրի

ՕԾտարական.

անունը: Այո, պետք է նշել:

Թեետետոս.

ՕԾՕտարական. որը

հանուն

Ես

կարծում եմ,

որ

արվեստի այն մասը,

հաճելի ժամանցի մոռանալ է տալիս տան

գոր-

որի ճառերը լսողներից շատերին տհաճություն պատճառում, կոչվում է ճամարտակություն:

ծերը

ն

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

են

Այո, կարծես այդպես է կոչվում: Իսկ

սրա

հակառակը, որը շահույթ է բե-

րում մասնավոր վեճերից, ինքդ փորձիր անվանել: Թեետետոս.

Եվ դարձյալ ուրիշ ի՛նչ կարելի է ասել

առանց սխալվելու, եթե անգամ, դա մեր

Ծտարական.

ոչ

հետամտած

այն,

որ

նորից, արդեն

զարմանալի սոփեստն է:

Հետնաբար, ինչպես կրկին հիշեցնում է

մեր քննությունը, սոփեստը լմարդկանց) մի հույթ է ստանում մարտի

ն

սեռ

է, որը

շա-

վիճաբանության, հակաճառության, վեճի,

ձեռքբերմանարվեստի միջոցով:

Թեետետոս.

չորրորդ

ճիշտ է:

Սոփեստ

ես, ինչ ճիշտ են ասում, որ այս

Տեսնում

Ծտարական.

թռչունն այնքան էլ պարզունակ չէ, ն, ինչպես Ուրեմն պետք է

ՕԾտարական.

Այո,

ն

է

մի ձեռքով:

ասում, նրան անհնար է որսալ Թեետետոս.

առածն

երկուսով:

որսալ

պետք է

ըստ

կարելվույն կրնկա-

կոխ հետնել նրան: Ասա ինձ, ստրուկների զբաղմունքն ունի՞ անուն: Շատ

Թեետետոս.

անուններ: Բայց

որո՞նք նկատի

դու

ունես: Ահա

Ծտարական.

«քամհարել»

ն

«ջոկել»: Իհարկե:

Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

«գործել»

ն

սրանք. օրինակ՝ «մաղել», «զտել»,

Եվ դրանցից բացի՝ «սանրել», «մանել»,

մեր իմացած ուրիշ

բյուր

այդպիսի արհեստներ:

Այդպես չէ՞: Թեետետոս.

Ի՞նչ ես ուզում պարզաբանել այս օրինակ-

ներով, ինչու՞ ես հարցնում: ՕԾտարական.

Բոլոր

այս

հիշատակված արվեստները

կոչվում են բաժանող: (Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

Այո: Եվ քանի

որ

խոսքն, ըստ իս, մեկ ամբող-

ջական արվեստի մասին է, այն պետք է մեկ Թեետետոս.

Ծտարական. Թեետետոս.

Ծտարական.

Եվ ինչպե՞սկոչենք

անուն

ունենա:

դա:

Տարբերակման արվեստ: Թող այդպես լինի: Մտածի՛ր, իսկ չե՞նք կարող

արդյոք

հայտնաբերել սրա երկու տեսակները: Թեետետոս.

Չափից

արագ

պատասխաններ ես

պա-

հանջում: ՕԾտարական.

Այդուհանդերձհիշյալ տարբերակմանմեջ

մի դեպքում վատագույնը զատվում է լավագույնից, իսկ մյուս

դեպքում՝ նմանը նմանից: Թեետետոս.

Հիմա, երբ արդեն ասվեց,

դա

ակնհայտ է:

Պլատոն

ՕԾՕտարական.

Երկրորդ տարբերակմանընդհանուր ան-

վանումը ես չգիտեմ, սակայն գիտեմ առաջինը, այն մեկի, թողնում է լավագույնը ՕԾՕտարական.

բերակում բոլորը

Ես

անունը:

կարծում եմ,

կոչում

են

այդպիսի տար-

որ ամեն

մաքրման ինչ-որ տեսակ:

Այո, կոչում են:

Թեետետոս.

Ծտարական.

հեռացնում վատագույնը:

ն

Ասա այդ

Թեետետոս.

որը

Բայց մի՞թե ամեն

չի հասկանա,

ոք

որ

մաքրման այս արվեստը երկու տեսակ է: Այո, իր ժամանակին գուցե

Թեետետոս.

ն

հասկանա,

սակայն ես հիմա չեմ հասկանում: ՕԾտարական.

Եվ այդուհանդերձմարմնի մաքրման բա-

զում տեսակներըկարելի է նշել մեկ անվամբ:

Որո՞նք են դրանք,

Թեետետոս.

Ծտարական.

ն

ո՞րն է

այդ

անունը:

Կենդանի էակների մարմիններում եղած

լախտերը) մաքրվում

ն

հեռացվում

են

մարմնամարզությամբ,

բժշկմամբ ն արտաքին մաքրմանը վերաբերող արվեստների

օգնությամբ, որոնցից է, ամոթ չլինի ասել, բաղնիսապանների արվեստը: Կա

նան

անշունչ մարմիններիմաքրումը, որի

սին մինչն վերջին մանրուքները հոգ է կան

ն

զարդարման արվեստը.

տանում

մա-

թաղեգործա-

բազմաթիվ զավեշտական

սա

անուններ ունի:

Այն էլ ինչքան:

(Թեետետոս.

Օտարական.

Մակայն մեր քննու-

Իհարկե, Թեետետոս:

թյան մեթոդին սպունգով լվանալու արվեստը պակաս հատուկ չէ,

ն

սակայն առավել հատուկ չէ, քան դեղեր պատրաստելու

արվեստը, անկախ այն բանից, Ե

որ

առաջինի բերած

օգուտը

փոքր է, իսկ երկրորդինը՝մեծ: Այդ մեթոդը, փորձելով կանալ

բոլոր

արվեստներինսեռակիցն ու

ոչ

հաս-

սեռակիցը,

հա-

մարում է դրանք միանման ն մեկը մյուսից զավեշտական չի դիտում: Նա չի համարում զորավարությամբ որսի արվեստը

բացատրողինառավել արժանի նրանից, ով որսալով, սակայն համարում է

շատ

դա անում

է լվեր

ավելի ինքնահավան:

Սոփեստ

Հենց նոր

հարցրիր ինձ, թե ինչպես կոչենք բոլոր

դու

այն

ունակությունները, որոնք պիտի մաքրեն ինչպես շնչավոր, այնպես էլ անշունչ մարմինները,քանզի մեր մեթոդի համար

միննույն է, թե այն է,

որ

անունը կլինի առավել փառաշուք: Կարնորն

անունը մի կողմ թողնի հոգու մաքրմանը վե-

որ այդ

րաբերող բաները

ն

իր մեջ առնի այն, ինչը վերաբերում է

մնացյալ ամենի մաքրմանը: Չէ՞ ձում

որ

հիմա մեր մեթոդը փոր-

է առանձնացնել մտքի մաքրումը մյուսներից, եթե իհար-

կե մենք հասկանում ենք, թե ինչ է նա ուզում: Ես

Թեետետոս.

հասկացա ն համաձայն եմ,

որ

գոյու-

թյուն ունի մաքրման երկու տեսակ՝ մեկը հոգու մաքրումն է, ն

սա

առանձին է մարմնի մաքրումից:

ՕԾՕտարական.

Հրաշալի է: Իսկ հիմա լսիր հաջորդ քայ-

լի մասին: Փորձիր երկուսի բաժանել այն, ինչի մասին խոսում

էինք: Կփորձեմ բաժանել քեզ

Թեետետոս.

հետ

միասին, ինչ-

պես կարգադրես: ՕԾՕտարական.

Հոգու արատավորությունը մի՞թե առաքի-

նությունից տարբեր ինչ-որ բան չենք համարում:

Ինչպե՞սթե ոչ: ՕԾՕտարական. Բայց չէ՞ որ մաքրվել նշանակում է Թեետետոս.

նետել վատը

ն

դուրս

թողնել մնացածը:

Թեետետոս.

Ծտարական.

Իհարկե: Ուրեմն, եթե մենք գտնենք հոգու միջից

չարիքը հեռացնելու միջոցը, այն իրավացիորեն կանվանենք

մաքրում: Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Միանգամայնիրավացիորեն: Սակայն պետք է նշել հոգնոր չարիքի

երկու տեսակ: Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Որո՞նք են Մեկը

այդ

նման

տեսակները: է մարմնի հիվանդությանը,

իսկ մյուսը՝ այլանդակությանը: Թեետետոս.

Չեմ

հասկանում:

Պլատոն

Գուցե

ՕԾտարական.

դությունը

ն

դու

նույնը չե՞ս համարում հիվան-

աններդաշնակությունը: Այս հարցին նույնպես չգիտեմ ինչպես պա-

Թեետետոս.

տասխանեմ:

Մի՞թեայլ բան

ՕԾտարական.

ես

համարում աններդաշ-

նակությունը", քան որնէ վնաս կրելու արդյունքում

համասեռ

բնության խանգարում: Ոչ:

Թեետետոս.

Իսկ այլանդակությունըմի՞թեայլ բան

Ծտարական.

համարում, քան անհամաչափությանբոլոր

ես

առումներով տգեղ

դրսնորում: Բնավ

Թեետետոս.

ոչ:

Եվ ի՞նչ: Չե՛նք

ՕԾտարական.

տեսնում

արդյոք,

որ ան-

պիտան մարդկանց հոգիներում կարծիքները համահունչ չեն ցանկություններին, կամքը՝ հաճույքներին, բանականությունը՝ ցավերին,

ն

այդպես

Այն էլ ինչպես:

Թեետետոս.

Բայց չէ՞

Ծտարական. տաբար

բաները:

մյուս համանման

նան

դրանք

որ

անհրաժեշ-

բոլորը

ազգակից են:

Ինչպե՞սչէ:

Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

Այդ դեպքում մենք ճիշտ կվարվենք՝ չա-

րիք կոչելով հոգու աններդաշնակությունն ու հիվանդությունը: Շատ

Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

ճիշտ:

Եվ ինչ, եթե շարժվող իրերը, որոնք

դնելով որոշակի նպատակ՝ձգտում են իրագործել այն անգամ վրիպում որ

դա

ու

սխալվում են, կարո՞ղենք

տեղի է ունենում

իրի

ն

արդյոք

ն ամեն

ասել,

նպատակի համաչափությու-

նից, թե՞ դա անհամաչափությանհետնանքով է: Թեետետոս.

Օտարական.

Ակնհայտ է,

որ

անհամաչափության:

Բայց մենք գիտենք,

որ

ամենայն հոգի

անգետ է հակառակ իր կամքի: Թեետետոս.

Օտարական.

Անկասկած: Իսկ

անգիտությունը

ճշմարտությանը

Սոփեստ

միտված՝ հոգու վրիպում է, երբ ըմբռնումը չի

հասնում

իր

նպատակին:

Անտարակույս: Ծտարական. Ուրեմն անմիտ հոգին հարկ է համարել այլանդակ ն անհամաչափ: Թեետետոս.

Թերենս:

Թեետետոս.

Նրա մեջ, ինչպես երնում է, գոյություն

Ծտարական. ունեն

չարիքի

ն դա

ակներնաբարհիվանդությունն է:

այդ

երկու տեսակները:Մեկը կոչում

կյո:

(Թեետետոս.

Իսկ մյուսը անգիտություն,

Ծտարական.

ուզում համաձայնել, որ

դա

ես

բայց

չեն

միայն հոգուն հատուկ չարիք է:

ճիշտ կլինի համաձայնել քիչ

Թեետետոս.

ծիդ, նրան, ինչ

են արատ,

առաջ

ասա-

վիճարկեցի: Հոգու մեջ կա չարիքի երկու

տեսակ, ընդ որում վախկոտությունը, անժուժկալությունը

ն

անարդարությունը պետք է համարել մեր մեջ եղած հիվանդություններ, իսկ անգիտության հաճախակի ն բազմապիսի

վիճակը՝ այլանդակություն: ՕԾտարական.

Մարմնի մեջ

այդ

երկու վիճակների դեմ

մի՞թե չկան երկու արվեստներ: Ի՞նչ արվեստներ: Օտարական. Այլանդակությանդեմ՝ մարմնամարզությունը, իսկ հիվանդության դեմ՝ բժշկությունը: (Թեետետոս.

(Թեետետոս.

Ծտարական.

թյան

ն

Ակնհայտ է: Իսկ ամբարտավանության, անարդարու-

վախկոտության դեմ մի՞թե չկա պատժիչ արվեստ,

մի՞թեչկա բոլոր արվեստներիցի բնե ամենահարմարը՝ Արդարադատությունը": Թեետետոս.

Թերնս այդպես է, եթե խոսենք ելնելով

մարդկանցկարծիքից: Օտարական.

Եվ ինչ, մի՞թեցանկացած անգիտության

դեմ կարելի է նշել առավել ճիշտ արվեստ, քան ուսուցման

արվեստն է:

Պլատոն (Թեետետոս.

Ոչ:

Ե

բարի: Եվ ինչ կասենք՝ մեկն է

Շատ

ՕԾտարական.

ուսուցման արվեստը, թե՞ դրանք բազմաթիվ են ն դրանցից երկուսը ամենակարնորն են: Մտածի՛ր: (Թեետետոս.

Մտածում

Եվ ինձ թվում է,

ՕԾտարական.

կարող ենք գտնել

եմ:

դա

որ

մենք ավելի շուտ

եղանակով:

այդ

Ինչպե՞ս:

Թեետետոս.

Դիտարկելով՝արդյո՞ք անգիտությունը չի

Ծտարական.

հատվում մեջտեղից: Չէ՞

որ

լինելով երկակի՝ այն ստիպում է

երկու մաս ունենալ նան ուսուցմանը, քանի

որ

յուրաքանչյուր

տեսակ պահանջում է իր մասը: Ուրեմն ի՞նչ: Հիմա

Թեետետոս.

դու

տեսնու՞մ

ես

այն,

ինչ փնտրում էինք: Շ

ՕԾտարական.

Ինձ

թյան առանձնացվածմեծ

թվում է, ն

ես

տեսնում

եմ

անգիտու-

ծանր մի տեսակ, որն իր

մասե-

րով համազոր է անգիտության մյուս մասերին:

Ի՞նչ տեսակ:

Թեետետոս.

Օտարական.

Երբ չիմանալով մի բան, կարծում են, թե

գիտեն: Մեր մտածողության բոլոր

սխալները կարծես թե

գո-

յանում են այստեղից: ճշմարիտ է:

Թեետետոս.

Ծտարական.

Հենց միայն

այս

տեսակին է տրվում

տգիտություն անունը: Իհարկե:

Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

Իսկ ինչպե՞սկոչենք ուսուցման արվեստի

այն մասը, որն ազատում է դրանից: Վ

Կարծում եմ, օտարական,

Թեետետոս.

որ

մնացյալը

կոչվում է արհեստավորականուսուցում, իսկ տգիտությունից ազատող

մասը, այստեղ |Աթենքում) կոչվում է դաստիարա-

կություն:

հելլենների մոտ, ով Սակայն մենք դեռ պիտի պարզենք՝անբաժա՞նէ

Ծտարական. Թեետետոս:

Եվ գրեթե

բոլոր

Սոփեստ

այն

թե՞ ունի անվանման արժանի որնէ

արդյոք,

ստորաբա-

ժանում:

Այո, պետք է պարզել:

Թեետետոս.

Ինձ

ՕԾտարական.

թվում է,

մասը նույնպես բա-

որ այս

ժանվում է:

Ի՞նչ հիմունքով:

Թեետետոս.

Փաստարկների միջոցով ուսուցման

ՕԾտարական.

ար-

վեստի մի ուղին խորդուբորդ է, իսկ մյուսը՝ հարթ: Թեետետոս.

Ի՞նչ ասենք դրանցից յուրաքանչյուրի

մա-

Մեկը մեր հայրերի վաղեմի ուղին է,

որը

սին: ՕԾտարական.

նրանք կիրառել են

ն

շատերը դեռ կիրառում են իրենց որդի-

ների նկատմամբ`մերթ նախատելով, մերթ պաղատելով, երբ սրանք ինչ-որ սխալ են գործում: Ամբողջ

այդ

մասը

շատ

ճիշտ կլինի կոչել հանդիմանություն: Այդպես է:

Թեետետոս.

Իսկ մյուսի դեպքում ոմանք իրենք իրենց

ՕԾտարական.

որոշել են,

որ

տգիտություն ակամա է, այնպես

ամեն

որ նա,

ով ինչ-որ բանում իմաստուն է համարում իրեն, երբեք չի

ցանկանա որնէ բան սովորել այն բնագավառում, որում իրեն ուժեղ է համարում,

ն

այստեղ հանդիմանության միջոցով

մեծ

դժվարությամբ դաստիարակելուեղանակը քիչ բան է տալիս: Թեետետոս.

Ծտարական.

Նրանք ճիշտ Ահա

ինչու հիշյալ մտայնության վերաց-

համար նրանք դիմում

ման

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

են մտածում:

ուրիշ եղանակի:

են

Ի՞նչ եղանակի: Նրանք հարցնում

են

մարդուն

այդ

առարկայի մասին, որի վերաբերյալ նա կարծում է, թե ինչ-որ բան է ասում, թեն իրականում ոչինչ էլ չի ասում:

նրանք հեշտությամբ ի դերն

են հանում

Այնուհետն

նրա հարափոխ կար-

ծիքները ն, ժողովելով մեկ խորհրդածության մեջ, տում որ

են

դրանք միմյանց հետ

ն

համեմատելով ցույց

միննույն իրերի հարցում դրանք հակադրվում

համեմա-

տալիս, են

իրար

Ե

Պլատոն

միննույն առումով

ն

միննույն հարաբերությամբ: Իսկ սրանք

տեսնելով դա՝ բարկանում են իրենք իրենց վրա ն բարյացակամ են դառնում ուրիշների նկատմամբն այդկերպ ազատՇ

վում իրենց մասին մեծամիտ ու

համառ

կարծիքից, այնպես

ազատումներիցամենից հաճելի է լսել այդ ազատման մասին, ն նրա համար, ով ապրում է այդ ազատումը, այն լինում է ամենահուսալին:Չէ՞ որ այդ մարդկանց մաքրագործողները, տղաս, մտածում են ինչպես բժիշկները, որոնք որ բոլոր

համարում են, թե մարմինը չի կարող վայելել առաջարկվող

կերակուրը, քանի դեռ կերակուրից չի հեռացվել այն, ինչ կարող է խանգարել վայելքին: Հոգու վերաբերյալ նրանք նույն կարծիքի են: Վ

Սա

որնէ

չի

օգուտ

առաջարկվողգիտե-

ստանա

լիքներից, քանի դեռ բացահայտողը,ստիպելով բացահայտյա-

լին ամաչել

ն

հեռացնելով գիտելիքներին խանգարող կար-

ծիքները, չի մաքրագործել նրան ն ստիպել մտածելու, գիտի լոկ իր իմացածը, ն Թեետետոս.

Այո,

ոչ

դա

որ նա

ավել:

լավագույն

ն

խոհեմագույն պահ-

վածք է: Ծտարական.

Ահա

ինչու, Թենտետոս, այդպիսի բացա-

հայտման մասին մենք պիտի խոսենք որպես մեծագույն

ն

կարնորագույնմաքրագործման,իսկ նա, ով չի բացահայտվել, անգամ եթե նա մեծ արքան'2 է, քանի որ չի մաքրագործվել

կարնորագույնի մեջ, պիտի համարվի անդաստիարակն այլանդակ այն հարցերում, որոնցում իսկապես երջանիկ դառնալ ցանկացողը պիտի լիներ ամենամաքուրն ու ամենագեղեցիկը: Թեետետոս.

Միանգամայնճիշտ է:

եվ ի՞նչ: Ինչպե՞սկոչենք այդ արվեստից օգտվողներին: Քանզի ես վախենում եմ նրանց սոփեստներ Օտարական.

կոչել: Թեետետոս.

Ծտարական.

Ինչու՞: Որպեսզի նրանց շատ

չլինենք:

մեծ

պատիվ արած

Սոփեստ

Բայց հենց նոր ասվածը կարծես նման մի

Թեետետոս.

բան էր: Գայլը նույնպես

ՕԾՕտարական.

նավայրենի գազանը՝ ձեռնասուն հայաց մարդն ամենից թյան հարցում, քանզի

այնպես ընդունենք, կարծում եմ,

որ

շատ

կենդանուն: Սակայն

շրջա-

պիտի զգուշավոր լինի նմանու-

ամենախաբուսիկսեռն է'3: Բայց

սա

որ

է շանը, իսկ ամե-

նման

նրանք սոփեստներ

ն

Քանզի ես

են:

վեճը չի լինում փոքրըսահմանների

պատ-

ճառով, եթե դրանք լավ են պաշտպանվում:

Ոչ, թերնս չի լինում:

Թեետետոս.

Թող ուրեմն տարբերակմանարվեստի մի

Ծտարական.

մասը լինի մաքրման արվեստը, մաքրման արվեստից առանձնացվի հոգուն վերաբերող մասը,

այդ

մասից՝ ուսուցման

ար-

վեստը, ուսուցման արվեստից՝դաստիարակությանարվեստը, իսկ դաստիարակությանարվեստից՝բացահայտումը, որը մեր ներկայիս քննարկման մեջ

թող

կոչվի

ոչ

կերպ, քան

այլ

սո-

փեստություն: Թող կոչվի: Բայց քանի

Թեետետոս.

որ

սոփեստը

երնաց բազում կերպարանքներով,ես դժվարանում եմ

ն

չգի-

տեմ, թե ինչպես կարելի է ճիշտ բնորոշել նրան:

Եվ զարմանալի չէ,

Ծտարական.

դժվարանում ես:

որ

Սակայն սոփեստը նույնպես, պետք է մտածել, արդեն դժվարանում է որոշել, թե մից: Չէ՞

որ

ուր

ճիշտ է ասացվածքը,

բանից'": Այնպես

որ

որ

այս

պահին

փախչի այս քննարկուհեշտ չէ փախչել ամեն

հիմա մենք պիտի առավել ուժեղ

գրո-

հենք նրան:

ճիշտ

Թեետետոս.

ես ասում:

նախ

Ծտարական.

դադար

տանք

ու

շունչ առնենք,

իսկ հանգստանալու ընթացքում քննենք մեզ համար յալը:

հետն-

Տես, թե որքան բազում կերպարանքներովներկայացավ

սոփեստը: Սկզբում մենք գտանք, հարուստներ Թեետետոս.

որսացող

է:

Այո:

որ

նա

երիտասարդներն

Պլատոն

Երկրորդ. նա հոգուն առնչվող գիտելիք-

ՕԾՕտարական.

ների վաճառական է: Իհարկե:

Թեետետոս.

Երրորդ. մի՞ջե

Ծտարական.

նա

նույն

նա

իր սեփական գիտե-

գիտելիք-

այդ

ների մանրածախ վաճառական չէ: Այո, ն չորրորդ.

Թեետետոս.

լիքների վաճառականն է:

Լավ հիշեցիր: Հինգերորդը կփորձեմ ինքս

ՕԾտարական.

հիշել:

Տիրելով

վիճաբանության արվեստին

դարձավ

նա

փաստարկների մրցամարտիկ: Այդպես էր:

Թեետետոս.

|

Վեցերորդը վիճելի է,

Ծտարական.

բայց

ամեն

դեպ-

քում մենք, զիջելով սոփեստին, համարեցինք, որ նա հոգի-

ները մաքրագործողնէ կարծիքներից,որոնք խոչընդոտում են հոգուն առնչվող գիտելիքներին:

Միանգամայնճիշտ է:

Թեետետոս.

Նկատու՞մ ես,

ՕԾտարական.

որ

երբ ինչ-որ մեկը

զում իմացություններ ունի, իսկ նրան կոչում

արվեստի անունով,

են

բա-

միայն իր

արվեստի մասին կեղծ տպավորու-

այդ

թյուն է ստեղծվում: Սակայն

պարզ

է, որ նա, ով այդպիսի

տպավորություն ունի, չի կարող տեսնել այն հիմնականը տվյալ արվեստի մեջ, որին ուղղված են բոլոր

թյունները,

ահա

ինչու

այդ

այդ

իմացու-

իմացություններին տիրողին

նա

մեկի փոխարեն կոչում է բազում անուններով: Թեետետոս. Ե

Ծտարական.

Թերնս

մեծ

մասամբ այդպես է լինում:

Թող ուրեմն նույնը չպատահի մեզ

հետ

մեր ծուլության պատճառով: Մենք նախ կվերցնենք սոփեստի

բնորոշումներից մեկը: Քանզի,

ըստ

իս, հենց

այդ

մեկն է

առանձնացնումնրան: Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

Ո՞րը: Մենք ասացինք,

վարպետ է: (Թեետետոս.

Այո:

որ նա

հակաճառության

Սուիեստ

ՕԾտարական.

Եվ ինչ, չասացի՞նքնան,

սովորեցնում

որ

է դա նան ուրիշներին:

Ինչպե՞սչէ:

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Այժմ տեսնենք, թե ինչի վերաբերյալ են

նրանք սովորեցնում հակաճառել: Թող մեր քննությունը սկսվի հետնյալից.

ասա

ինձ, արդյո՞քնրանք սովորեցնում են վիճել

աստվածային բաների մասին, որոնք շատերի համար անտեսանելի

են:

են, թե այդպես է:

Ասում

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Իսկ երկրի, երկնքի ն

այլ

տեսանելի բա-

ների մասի՞ն:

Անշուշտ:

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Եվ մասնավոր զրույցներում, երբ խոսք է

բացվում ծագման ն կեցության մասին ընդհանրապես, մենք

գիտենք,

որ

նրանք ուժեղ

են

հակաճառության մեջ

ն

ուրիշ-

այլ

հար-

ներին էլ այդպիսին են դարձնում: Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Իհարկե:

Իսկ օրենքների

պետական

ն

ցերի առնչությամբ նրանք նու՞յնպես խոստանում

են

վիճա-

բաններ պատրաստել: Թեետետոս.

ճիշտն ասած, նրանց

հետ

ոչ ոք

չէր

զրու-

ցի, եթե չխոստանային: ՕԾտարական.

Այն, ինչ

բոլոր

արվեստների ն դրանցից

յուրաքանչյուրի դեմ պիտի առարկի ինքը վարպետը, սովորել ցանկացողին մատչելի է գրավոր ձնով: Թեետետոս.

Դու

հավանաբար նկատի

գորասի գրքերը ըմբշամարտին

նման

այլ

ունես

Պրոտա-

արվեստների մա-

սին:5: Ծտարական.

Այո, բարեկամս,

ն

շատ

ուրիշ գրքեր:

Բայց մի՞թե հակաճառությանարվեստը որոշակի ունակություն չէ,

որը

հարմար է ցանկացած վեճի ժամանակ:

Թեետետոս.

չի

Ամեն

դեպքում ավելացնելու գրեթե ոչինչ

մնում:

Պլատոն

աստվածների, տղաս,

Հանուն

Ծտարական.

քեզ հնարավոր է թվում: Չէ՞

մի՞թե դա

երիտասարդներդ,մեզ-

որ դուք,

նից ավելի սրատես եք:

Ի՞նչ նկատի

Թեետետոս.

ասում:

Ես

ինչու՞

ն

ես

այդպես

չեմ հասկանում հարցդ:

Հնարավո՞րէ,

ՕԾՕտարականտ. ամեն

ունես

մարդկանցից մեկը

որ

բան իմանա: Ինչ երանելի կլիներ այդժամ մեր ցեղը, ով

Թեետետոս.

օտարական: ՕԾտարական.

Իսկ ինչպե՞սկարող էր ոմն չիմանալով

հանդերձ ողջամտորենհակաճառել իմացողին:

Ոչ մի կերպ:

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Այդ դեպքում ո՞րն է սոփեստությանհրա-

շալի ուժը:

Ի՞նչ առումով: Ծտարական. Ինչպե՞ս են նրանք կարծիք ձնավորում երիտասարդներիմեջ, իբր իրենք ամենաիմաստունմարդիկ Թեետետոս.

Ե

են:

Ակնհայտ է,

որ

եթե նրանք հակաճառեինոչ ճիշտ

տասարդներին չթվար, թե

դա

դու

ես

երի-

ճիշտ է, իսկ չթվալու դեպքում

իմաստուն նրանք համարվեին համար, ապա, ինչպես

ն

ոչ

իրենց առարկությունների

ասում, հազիվ թե ցանկանային

լինել նրանց աշակերտը ն դրամ վճարել: Այո, հազիվ թե:

Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

Օտարական. են

ցանկանում են:

Քանզի ինձ թվում է,

որ

նրանց համարում

վիճարկվող առարկայի գիտակներ:

Ինչպե՞սչէ

Թեետետոս.

ՕԾտարական. են

որ

Այն էլ ինչպես:

Թեետետոս. Շ

Բայց չէ՞

վարվում

ամեն

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Բայց մենք ասացինք, որ նրանք այդպես ինչի նկատմամբ: Այո:

Եվ աշակերտներին նրանք թվում

իմաստուն ամե՞ն ինչում:

են

Սոփեստ

Անկասկած:

Թեետետոս.

Եվ այդուհանդերձ նրանք այդպիսին չեն,

ՕԾՕտարական.

քանզի պարզվեց,

Իհարկե անհնար է:

Թեետետոս.

Հետնաբար պարզվում է,

ՕԾտարական.

տիրում է

թե ճշմարիտ,

ոչ

շատ

կարծեցյալ իմացության:

այլ

ճիշտ է թվում:

Վերցնենք ավելի

ՕԾտարական.

պարզ

օրինակ:

Ի՞նչ օրինակ:

Թեետետոս.

մեկը, իսկ

Ահա այս

Ծտարական.

լինել

սոփեստը

որ

Միանգամայն, ն նրանց մասին ասվածը ժմ

Թեետետոս.

հիմա

անհնար է:

որ դա

դու

փորձիր ուշադիր

ճիշտ պատասխանել:

ն

Խոսի՛ր:

Թեետետոս.

Եթե որնէ մեկն ասեր, որ ո՛չ խոսել գի-

ՕԾտարական.

տի, ոչ էլ հակաճառել, այլ` միայն մեկ արվեստի միջոցով ստեղծել բոլոր

իրերը:

Ի՞նչ նկատի ունես՝ ասելով

Թեետետոս.

Դու

ՕԾՕտարական.

Ես

ՕԾտարական.

քեզնից

զատ

Թեետետոս.

բոլոր

Թեետետոս.

ասի

դա

դու

ու

այդ

ամենի մեջ ենք, իսկ ինձ-

մյուսները կենդանիներ ու

Ի՞նչ նկատի

ծառեր

են:

ունես:

Եթե ինչ-որ մեկն ասեր,

ՕԾտարական.

ինձ, քեզ ն

կարծես թե չես հասկանում:

դու

Ոչ, չեմ հասկանում:

Թեետետոս.

ու

որ

ստեղծել է

բույսերը:

Ի՞նչ ստեղծման մասին ես խոսում:

հողագործի մասին, քանի

որ

նկատի ունես

Դու

չես

կենդա-

նիների ստեղծողին: Օտարական.

Եվ բացի

աստվածների ն մնացած

արագ՝ նա վաճառում է Թեետետոս.

ՕԾտարական.

10 ՊԼԱՏՈՆ

չես հասկանում արդեն փաստարկիս

սկիզբը: Քանզի «ամենը»

նից

իրերը:

բոլոր

Սա

այդ

ամեն

այդ

նան

ծովի, երկրի, երկնքի,

բանի ստեղծողին: Արարելով

ամենը շատ քիչ դրամով:

ինչ-որ կատակ է:

Իսկ մի՞թե կատակ չէ, երբ

ոմն

ասում

է,

Պլատոն

թե ամեն բան գիտի

ն

կում կսովորեցնի դա

նան

փոքրըվճարի դիմաց կարճ

ժամանա-

ուրիշին:

Իհարկե:

Թեետետոս.

գիտե՛ս կատակի ավելի նուրբ ու գրավիչ տեսակ, քան նմանակումը»: Թեետետոս. Ոչ: Դու նշեցիր ամենապարփակն բոլորը մեկի մեջ միավորող բազմազան տեսակ: ՕԾտարական.

Դու

Ծտարական.

Արդ, մենք գիտենք,

րարում է, թե կարող է

որ

նա, ով հայտա-

բան ստեղծել միայն արվեստի

ամեն

միջոցով, նկարչական արվեստի միջոցով ստեղծված նմանակումներով

ն

գոյություն ունեցող իրերին

համանուն

կարող է խաբել անմիտ երիտասարդներին՝հեռվից լով պատկերվածը ն համոզելով, նում

որ

իրերով

ցույց

տա-

ի վիճակի է գործնակա-

կատարել, ինչ կամենա:

Ինչպե՞սչէ: ՕԾտարական. Եվ ինչ, չե՞նք կարող մտածել, որ խոսքի

Թեետետոս.

հարաբերությամբ նույնպես գոյություն ունի ինչ-որ արվեստ, որի օգնությամբ կարելի է բառերով գրավել իրական ճշմարտությունից

հեռու

գտնվող երիտասարդների ականջները,

ցույց

տալով ամեն ինչի լեզվական տեսիլները ն անելով այն-

պես,

որ

ասվածը թվա ճշմարտություն, իսկ ասողը՝

բոլոր

հարցերում ամենաիմաստունը: Թեետետոս.

Իսկ ինչու՞ պիտի գոյություն չունենա նման

մի արվեստ: ՕԾտարական.

Մի՞թեբազում լսողներին, ո՛վ Թեետետոս,

բավականաչափ ապրելուց

ն

տարիք առնելուց հետո, երբ

նրանք առավել սերտ շփման մեջ հետ

ն

են մտնում

իրականության

կյանքի փորձով հարկադրվում են ավելի սթափ նայել

իրերին, անհրաժեշտ չէ փոխել նախկինում կազմած կարծիք-

ները, այնպես որ փոքրը երնում է մեծ, թեթնը՝ծանր, իսկ բառերի երնութական ճշմարտությունը հերքվում է իրական գոր-

ծով: Թեետետոս.

Որքանով կարող

եմ

դատել իմ

այս

տա-

Սոփեստ

րիքում, հեռու

այդպես է: Սակայն ինձ թվում է,

դա

նույնպես

գտնվողներից եմ:

ՕԾտարական. մա

որ ես

Ահա

ինչու մենք

բոլորս

կփորձենք, ն հի-

էլ փորձում ենք, մոտեցնել քեզ առանց կենսափորձի: Ինչ ինձ հետնյալը. պա՞րզէ

վերաբերում է սոփեստին, ասա

դեն,

որ

լինելով իրականությաննմանակող,նա

շագործ է, թե՞ դեռ վստահ չենք,

որ նա

ասես

ար-

մի հրա-

իրականումչի տիրում

այն ամենի իմացությանը, ինչին, թվում է, կարող է առարկել: Բայց ինչպե՞ս,օտարական: Ասվածից ար-

Թեետետոս.

դեն գրեթե հասկանալի է,

մեկն է նրանցից, ովքեր

նա

որ

հաղորդակից են կատակներին: Այդ դեպքում նրան պետք է համարել

Ծտարական.

հրաշագործ

ն

նմանակող:

Ինչպե՞սկարելի

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

դեպքում

բաց

Ուրեմն

առաջ:

է չհամարել:

Հիմա մեր գործն է

ոչ

մի

չթողնել թռչնին: Քանզի մենք գրեթե բռնել ենք

Ե

նրան մեր դատողության ցանցը, որից նա այլես չի փախչի: Թեետետոս.

Օտարական. Թեետետոս.

Ծտարական.

Ինչպե՞ս: Չէ՞ որ նա աճպարարներիսեռից է:

համակարծիք եմ քեզ:

Ես

Մենք որոշեցինք բաժանել պատկերա-

ստեղծ արվեստը ն մուտք գործել

դրա

մեջ,

ն

եթե սոփեստը

իսկույն հայտնվի մեր դեմ, բռնել նրան համաձայն արքայի կարգադրության"՛,իսկ այնուհետն փոխանցել նրան արքային ն հայտնել ավարի մասին: Իսկ եթե սոփեստը թաքնվի նմա-

նակման արվեստի տարբեր մասերում, մենք պետք է հետնենք

նրան, բաժանելով նրան ընդունած մասը, մինչն վի: Ընդհանրապեսո՛չ

այս,

ո՛չ ուրիշ որնէ

սեռ

որ նա

չբռն-

գլուխ չի գովի,

թե երբնէ փախչել է նրանցից, ովքեր կարող են մաս

առ

մաս

հետապնդել նշված եղանակով: Թեետետոս.

Օտարական.

կի հիա 10"

ես

Լավ

ես ասում:

Այդպես էլ կվարվենք:

Համաձայն բաժանման նախորդ եղանատեսնում

եմ

նմանակման արվեստի երկու

ձ

Պլատոմռ

տեսակ: Սակայն դեռ չեմ կարողանում հասկանալ, թե որտեղ է մեր փնտրած գաղափարը:

Բայց նախ նշիր

Թեետետոս.

բաժանիր

ն

երկու

այդ

տեսակները մեզ համար: ՕԾՕտարական.

Ես

տեսնում

եմ

նմանակման արվեստը

հետնյալի մեջ. վերջինս տեղի ունի գերազանցապես,երբ

հետնելով բնօրինակի երկարության, լայնության

ն

ոմն

խորության

համաչափությանը, գունավորելով յուրաքանչյուր հատվածը՝ ստեղծում է նմանակում: Եվ ինչ, մի՞թե բոլոր

Թեետետոս.

փորձում անել

դա:

Օտարական.

րում

են մեծ

Ոչ նրանք, ովքեր քանդակում կամ նկա-

գործեր: Եթե նրանք փոխանցեինգեղեցիկ իրերի

ճշմարիտ համաչափությունը,դու գիտես,

նմանակողներն են

որ

վերին մասը կլի-

ներ հարկ եղածից փոքր, իսկ ներքնի մասը առավել մեծ, որովհետն առաջինները տեսանելի

հեռվից, իսկ երկրորդ-

են

ները՝ մոտիկից: Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Իհարկե: Այդ դեպքում մի կողմ չե՞ն դնում

վարպետները ճշմարիտ,

ոչ

արդյոք

իրական համաչափություներըն

իրագործում իրենց պատկերներում ոչ թե իրական, այլ այնպիսի համաչափություններ, որոնք գեղեցիկ են թվում իրենց: (Թեետետոս.

Ծտարական.

Իհարկե: Արդար չի՞ լինի

այդ

նմանը կոչել

նմա-

նություն: (Թեետետոս.

Ծտարական.

Ե

որը

կյո:

Իսկ նմանակման արվեստի այն մասը,

վերաբերում է սրան, չկոչե՞նք նմանություններիարվեստ: Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

Կոչենք: Իսկ ինչպե՞ս կոչենք այն, ինչը մի կող-

մից թվում է գեղեցիկ, թեն չի դիտվում գեղեցիկի տեսանկ-

յունից, իսկ մյուս կողմից, եթե հնարավոր լինի բավականաչափ դիտարկել, նման չէ նրան, ինչին

որ

մեր ասելով

նման

Սոփեստ

է:

Մի՞թեպատրանք չէ այն, ինչը թվում

է նման, բայց

նման

չէ: Թեետետոս.

Անշուշտ: Այդ մասը մի՞թե շատ

Ծտարական.

գեղանկարչությանմեջ,

ն՛

ընդարձակ չէ

առհասարակ նմանակմանողջ

ն՛

ար-

6Շ

վեստում:

Ինչպե՞ս չէ: ՕԾՕտարական. ճիշտ չի` լինի արդյոք նմանության փոխարեն պատրանքներ ստեղծող արվեստը կոչել պատրանքԹեետետոս.

ների արվեստ: Թեետետոս.

Իհարկե: Արդ, սրանք են պատկերաստեղծարվես-

ՕԾտարական.

տի իմ նշած երկու տեսակները՝նմանությունների արվեստը ն

պատրանքներիարվեստը: Թեետետոս.

ճիշտ է: Իսկ այն, ինչում

ՕԾտարական.

ես

նախկինում վստահ

չէի, այսինքն՝թե երկու արվեստներիցոր մեկին հարկ է դասել

սոփեստին, հիմա էլ չեմ կարողանում հստակ պատկերացնել:

զարմանալի մարդ է, ն նրան շատ դժվար է հասկանալ, քանի որ հիմա էլ թաքնվեց ստորաբաժանմանհամար անչափ Դա

խրթին տեսակի մեջ: Թեետետոս.

Թերնս այդպես է: Դու

ՕԾտարական.

հասկանալո՞վես համաձայնում, թե՞

քեզ շուտափույթ համաձայնության դրդեց սովորության ուժը: (Թեետետոս.

Այդ ասելով ի՞նչ նկատի

ունես:

Իրականում, երանելի բարեկամ, մեզ

բա-

ժին է ընկել բավականին դժվար հետազոտություն: Չէ

որ

ՕԾՕտարական.

երնալն

ու

թվալը,

ինչ-որ բան ասելը,

բայց -.

այս

չլինելը, ինչպես

նան

ոչ

ճշմարիտ

ամենը նախկինում էլ միշտ հղի էր

բազում դժվարություններով ն հիմա նույնպես: Քանզի,

Թեե-

տետոս, չափազանց դժվար է հասկանալ, թե ինչպես է ոմն ասում ոչ

կամ կարծում ինչ-որ կեղծ բան

մի հակասության մեջ չի ընկնում:

ն

սա

բարձրաձայնելով՝

Պլատոն

Ինչու՞:

Թեետետոս.

Այս պնդումը պիտի հանդգներ ենթադրել

Օտարական.

չգոյության գոյությունը»: Այլապես հենց կեղծիքը գոյություն չէր

ասաց նա

Մեծն

ունենա: դա,

Պարմենիդեսը

տղաս,

առաջին անգամ

երբ մենք դեռ երեխա էինք, ն մինչն կյանքի վերջը

վկայում էր

դա

Քանզի երբեք

թե՛ իր արձակում, թե չափածոյում:

ն ոչ

մի տեղ,-

ասում

է նա,-

չգոն չի լինում,

Այս ճանապարհիցետ պահիր քո միտքը":

Այսպես է վկայում Պարմենիդեսը,

ն

նրա գլխավոր պնդումը

հանգամանալից քննության առնելու դեպքում

դա

է

պարզ

դառնում: Եվ եթե քեզ համար միննույն է, նախ դիտարկենք այս

պահը:

Այո, համարիր, որ ինձ միննույն է, սակայն

(Թեետետոս.

դու

պետք է ավելի լավ քննության եղանակ գտնես, գնաս

այդ

ճանապարհովն ուղեկցես ինձ: Պետք է այդպես վարվել: Ասա

ՕԾՕտարական.

կհանդգնե՞նքմենք ՕԾՕտարական.

խոսք

ասել «բացարձակ չգոյություն»:

արդյոք

Ինչպե՞սչէ:

Թեետետոս.

հանուն

ինձ,

ու

Եվ եթե նրա ունկնդիրներից մեկը

ոչ

կատակի, այլ լրջորեն ստիպված լիներ

թե

պա-

տասխանել, թե ինչի նկատմամբ հարկ է կիրառել «չգոյությունը», մենք ի՞նչ կմտածեինք: Ի՞նչ պիտի աներ նա, ինչպե՞ս պիտի օգտագործեր

այդ

ն

բառը

ի՛նչ պիտի

ցույց

տար

հարցնողին: Թեետետոս.

Դժվար բան

ես

հարցնում,

ն

ինձ համար,

կարելի է ասել, գրեթե անհաղթահարելիդժվար: Ծտարական.

Սակայն

պարզ

է, որ

չգոյությունը չի

կարող կիրառվել գոյություն ունեցողի նկատմամբ: Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Իհարկե:

Իսկ եթե գոյություն ունեցողի նկատմամբ

չի կիրառվում, ճիշտ չի՞ լինի կիրառել նան ինչ-որ բանի նկատմամբ:

Սոփեստ

Ինչպե՞ս:

(Թեետետոս.

Չէ՞ որ մեզ համար պարզ

Ծտարական.

է, որ «ինչոր

բան» արտահայտությունը մենք միշտ կիրառում ենք

գոյու-

թյուն ունեցողի նկատմամբ: Խոսել նրա մասին որպես մերկ, գոյություն ունեցող

ամեն

ինչից

անմասն

բանի անհնար է:

Այդպես չէ՞:

Այո, անհնար է:

Թեետետոս.

Այսպես խորհելու դեպքում համաձա՞յն

Ծտարական.

ես, որ եթե ոմն ինչ-որ բան է ասում, անհրաժեշտաբարասում է դա մեկ բանի մասին:

Այդպես է:

Թեետետոս.

Քանզի

Օտարական.

մեկ է,

«զույգը»

դու

կասես,

որ

«ինչ-որ բանը»

նշանակում է երկուս, իսկ մի քանիսը՝ բազ-

մություն: Թեետետոս.

Իհարկե: Եվ ոչ ինչ-որ բանի մասին խոսողը, ինչ-

ՕԾտարական.

պես երնում է, անհրաժեշտաբար չի

ասում

ընդհանրապես

ոչինչ: (Թեետետոս.

Միանգամայն անհրաժեշտաբար: Այդ դեպքում պետք է համաձայնել,

Ծտարական. նա

Բայց չէ՞

խոսում է, սակայն ոչինչ չի ասում:

փորձում է ասել «չգոյություն», (Թեետետոս.

ոչ

որ

որ

նա, ով

շատ

դժվար

էլ խոսում է:

Այսպես մեր քննության վերջը

կլինի:

Սի չափազանցրու: Քանզի, սիրելիս, կա

Օտարակառն.

մի դժվարություն նս,

ն դա

ամենամեծ

ու

առաջնային դժվա-

րությունն է: Այն առնչվում է հարցի սկզբին: Թեետետոս.

ՕԾտարական.

մեկ ուրիշ

Ի՞նչ նկատի ունես: Ասա, մի՛ ձգիր: Հարաբերակցվու՞մէ արդյոք մի գոյին

գոյ:

(Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Ինչպե՞սչէ: Իսկ հնարավոր կհամարե՞նք,որ չգոյին

հարաբերվի գոյություն ունեցողից ինչ-որ բան:

Պլատոն

Այդ ինչպե՞ս:

Թեետետոս.

Չէ" որ թիվը մենք կիրառում ենք գոյի

Ծտարական.

նկատմամբ: Եթջե առհասարակ պիտի ընդունենք,

Թեետետոս.

ինչ-որ բան

որ

է:

գոյ

Ուրեմն մենք նան չպիտի փորձենք չգոյի

Օտարական.

նկատմամբ կիրառել ո՛չ մեկը, ո՛չ էլ բազումը: Սա

(Թեետետոս.

փորձելու դեպքում, համաձայն մեր

դատողության, մենք ճիշտ չենք վարվի: ՕԾտարակռան.

Ուրեմն ինչպե՞սկարող է

ոմն

բերանով

արտասանել կամ մտքով ընդգրկել գոյություն չունեցող

բա-

ները կամ գոյություն չունեցող իրը առանց թվի: Ասա, ինչպե՞ս:

Թեետետոս.

ՕԾՕտարական. ցող

Երբ մենք

ասում

ենք «գոյություն չունե-

բաներ», մի՞թե չեն կիրառում հոգնակի թիվ:

Իհարկե:

(Թեետետոս.

ենք

Իսկ երբ ասում

Օտարական.

չգո

մի բան, մի՞թե

չենք կիրառում եզակի թիվը:

Ակնհայտորեն:

Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

համարում գոյն

ու

Սակայն մենք անարդար

ՕԾՕտարական.

սխալ ենք

չգոն միմյանց հարաբերելը: Շատ

Թեետետոս.

ն

Եվ

ճշմարիտ դու

ես

ասում:

հասկանու՞մես,

որ

չգոյությունն

ինքնին հնարավոր չէ ո՛չ ճիշտ արտահայտել, ո՛չ էլ մտածել, քանզի այն անմտածելի, անարտահայտելի,անարտաբերելին անիմաստ է: Իհարկե:

Թեետետոս.

որ

Օտարական.

Ուրեմն ես սխալվեցի՞քիչ առաջ՝ ասելով,

կնշեմ

կապված մեծագույն դժվարությունը:

դրա

հետ

Բայց չէ՞

Թեետետոս.

որ

մենք կարող ենք նշել մեկ

ուրիշ՝ ավելի մեծը: եվ ինչ, սիրելիս, չես հասկանում ասչգոյությունը նան առարկողին դնում է այնպիսի

ՕԾտարական.

վածից,

որ

Սուփեստ

դժվարության մեջ,

նրան հերքել փորձողը ստիպված է

որ

լինում հակասել ինքն իրեն: Թեետետոս.

Ի՞նչ նկատի ունես: Ավելի

պարզ

խոսիր:

Պետք չէ պարզություն ակնկալել ինձնից:

ՕԾտարական.

Չէ՞ որ ենթադրելով, որ չգոյությունը հաղորդակից չէ ո՛չ մե-

կին, ո՛չ էլ բազումին,

ես

հենց նոր խոսեգի նրա մասին

պես մեկի: Ես ասում

եմ

«այն, ինչ գոյություն չունի»:

կանու՛մ

որ-

Հաս-

ես:

Այո:

Թեետետոս.

Քիչ

Օտարական.

առաջ

ես

ասացի, որ այն անարտա-

բերելի, անարտահայտելին անիմաստ է:

Դու

հետնու՞մ

ես

ինձ: Թեետետոս.

Հետնում

եմ:

Ինչպե՞ս չէ:

Սակայն փորձելով գոյությունը միացնել

ՕԾտարական.

չգոյությանը՝ ես մի՞թեչասացի նախորդի հակառակը:

Այդպես է թվում:

Թեետետոս.

Եվ ինչ, միացնելիս մի՞ջե չասացի,

ՕԾտարական.

որ

չգոյությունը մեկն է: կյո:

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Եվ ասելով,

որ

չգոյությունը անիմաստ,

անարտահայտելին անարտաբերելի է, մասին որպես մեկ բանի: Օտարական.

Բայց մենք ասում

հայտվում է ճիշտ, եթե չի մեկ, ոչ որպես բազում այդ

դրա

ն

սահմանում

ենք,

որ

ոմն

արտա-

չգոյությունը ո՛չ որպես

ընդհանրապեսչի անվանում այն:

դեպքում էլ այն կդիտվեր որպես մեկ:

Թեետետոս.

Ծտարական. որ

խոսում էի

Ինչպե՞սչէ:

Թեետետոս.

Քանզի

ես

առաջվա նման

Միանգամայնճիշտ է: Իսկ ի՞նչ կարելի է ասել իմ մասին: Չէ՞ ես

հիմա էլ կարող

եմ

պարտություն կրել

չգոյութցան իմ բացահայտումներում: Հետնաբար, ինչպես ասացի, չփնտրենք իմ խոսքում չգոյության մասին ճիշտ

պնդումներ, այլ քննենք քեզ:

Ե

Պլատոն

Ի՞նչ նկատի ունես:

Թեետետոս.

Փորձիր հնարավորինսհավաքել ուժերդ,

ՕԾտարական.

ինչպես բան

դա

ասա

վայել է քեզ պես երիտասարդին,ն ճշմարիտ մի

չգոյության մասին՝ չկցելով դրան ո՛չ գոյություն, ո՛չ

միասնություն, ո՛չ էլ բազմություն:

փորձ անելու

Նման

Թեետետոս.

Շ

շատ

ցանկությունը թերնս համակեր ինձ, եթե աչքիս նայի

քո

դա

առաջ

ունե-

փորձը: Եթե այդպես

ՕԾՕտարական. ու

տարօրինակ

մտածում, թողնենք ինձ

ես

քեզ, քանի դեռ չենք գտել այնպիսի մեկին, ով կարենար անել, իսկ մինչ

ասենք,

այդ

սոփեստը

որ

հմուտ

շատ

կերպով թաքնվեց դժվարամատչելի տեղում: Դա միանգամայն ակնհայտ է: Թեետետոս. ՕԾՕտարական.

Եվ եթե ասենք,

որ

նա

տիրում է

րանքներ ստեղծելու արվեստին, ապա կառչելով

այդ

պատ-

բառօգ-

կշրջի այն հակառակ ուղղությամբ ն կհարցնի մեզ, թե ինչ նկատի ունենք ընդհանրապեսպատկեր ասելով, երբ նրան կոչում ենք պատկերներ ստեղծող: Այնպես որ, Թեետետոս, պետք է մտածել, ինչ պատասխանել

տագործումից`

նա

երիտասարդի հարցին: Պարզ է,

Թեետետոս.

մեջ գոյացող

դակները

որ

մենք կնշենք ջրի ն հայելու

պատկերները, այնուհետն նկարներն

ն բոլոր

Ծտարական.

ու

քան-

մյուս այդպիսի բաները:

Ակնհայտ է, Թեետետոս,

որ դու

դեռ չես

հանդիպել սոփեստի: (Թեետետոս.

Ծտարական.

Ինչու՞: Քեզ կթվա, թե

նա

կկոցում է աչքերը կամ

ընդհանրապեսզուրկ է աչքերից: Թեետետոս.

Ինչպե՞ս:

Ծտարական.

խոսելով հայելիների

Երբ ն

դու

պատասխանեսնրան այդպես՝

քանդակների մասին, նա կծիծաղի քո

բացատրություններիվրա, որովհետն դու կխոսես նրա հետ որպես տեսնողի, իսկ նա կձնացնի, թե չգիտի ո՛չ հայելիներ,

Սոփեստ

ո՛չ էլ տեսանելի ուրիշ ինչ-որ բան միայն խոսքից բխողի մասին: ոչ

ջուր,

ն

կհարցնի քեզ

Ինչի՞ մասին:

Թեետետոս.

ՕԾՕտարական. Նրա, ինչը գոյություն ունի բոլոր

ների մեջ, որոնք

քո

մից նշվում

մեկ անունով, երբ

են

այս բա-

ասելով բազմաթիվ են, սակայն քո կողբոլորը

այդ

կոչում

ես

պատկեր, ասես դրանք մեկ բան են: Թեետետոս.

րի մասին, եթե

ոչ

Ո՛վ օտարական, իսկ ի՞նչ ասենք պատկեայն, որ դա ճշմարիտ իրի նմանություն է՝

ինքը լինելով ուրիշ այդպիսի իր: Իսկ ուրիշ այդպիսի իրը համարում ես

Ծտարական.

ճշմարի՞տ:Ի՞նչ նկատի ունես

նկատի ունեմ,

(Թեետետոս.

նման

այն

որ

թե ճշմարիտ, այլ

ոչ

է:

ՕԾՕտարական.

կան

ասելով «այդպիսի»:

Չէ՞ որ դու ճշմարիտ ես համարում իրա-

գոյը:

Այդպես է:

(Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

Ուրեմն ի՞նչ: Մի՞թեոչ ճշմարիտը հակա-

դիր չէ ճշմարտին:

Ինչպե՞ս չէ:

(Թեետետոս.

Ուրեմն նմանը

Օտարական.

կան

գոյ,

քանի

որ

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

կոչում

ես

Բայց չէ՞

այն

որ

դու

ոչ

չես համարում իրա-

ճշմարիտ:

այն գոյություն ունի:

Սակայն, ինչպես ինքդ ասացիր,

ոչ

ճշմա-

րիտ կերպով: Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Ոչ: Այն սոսկ պատկեր է: Ուրեմն այն, ինչն իրականում գոյություն

չունենալով գոյություն ունի, մենք կոչում ենք պատկեր: Թեետետոս.

Երնում է, գոյությունը

ն

չգոյությունը միա-

հյուսվելով իրար դարձան շատ անհեթեթ մի բան: Ծտարական.

Իհարկե անհեթեթ: Տեսնու՞մ

ես,

այդ

խճճման շնորհիվ բազմագլուխ սոփեստըճստիպեց մեզ ակամա

համաձայնել, որ չգոյությունը ինչ-որ ձնով գոյություն ունի:

Պլատոն Թեետետոս.

ՕԾտարական.

եմ, այն էլ ինչպես:

Տեսնում

Եվ ի՞նչ: Ինչպե՞ս սահմանենք նրա

ար-

վեստը, որպեսզի համաձայնությանգանք ինքներս մեզ հետ: (Թեետետոս.

նում

քեզ:

Ծտարական.

Ժ

Ինչու՞ ես այդպես ասում: Ի՞նչն է վախեցենք, թե սոփեստը խա-

Երբ մենք ասում

բում է պատրանքներիմիջոցով արվեստ է, չե՞նք պնդում

նրա արվեստը խաբեության

ն

արդյոք,

որ

մեր հոգին նրա

ար-

վեստի պատճառով կեղծ կարծիք է կազմում: Գուցե ա՞յլ բան

պիտի ասենք: Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

Ոչ, հենց

այդ:

Ուրիշ ի՞նչ կարող ենք ասել:

Իսկ կեղծ կարծիքը հակառա՞կէ գոյու-

թյուն ունեցողին, թե՞ ոչ: (Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

Հակառակ է: Իսկ ինչ կասես, կեղծ կարծիք կազմելը

նշանակում է կարծիք կազմել չգոյությա՞նմասին: (Թեետետոս.

Օտարական.

ք

Անհրաժեշտաբար: Իսկ

նշանակում է կարծիք ունենալ,

դա

չգոն գոյություն չունի՞, թե՞ որ բոլորովին չգոն գոյություն

որ

ունի: Թեետետոս.

Սակայն չգոն պիտի

յություն ունենա, եթե իհարկե

ոմն

ինչ-որ կերպ

որ

գո-

երբնէ պիտի ստի գեթ ան-

նշան մի հարցում: ՕԾտարական.

եվ ի՞նչ: Մի՞թե նա չի կարծի,

որ

ստու-

գապես գոյություն ունեցող բաները բոլորովին գոյություն

չու-

նեն: Թեետետոս.

ՕԾտարական. Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Այո: Սա

նու՞յնպեսկեղծիք

է:

Նույնպես: Եվ պնդումը, թե գոյություն ունեցողը

յություն չունի կամ գոյություն չունեցողը գոյություն ունի, իս նույնպես կեղծ կլինի: Թեետետոս.

Ինչպե՞սկարող

է չլինել:

գո-

ըստ

Սոփեստ

Գուցեն չի կարող,

Ծտարական.

բայց

ոչ

սոփեստի հա-

մար: Ինչպե՞ս կարելի է համոզել ողջամիտ մարդուն, եթե սրանից առաց համաձայնեցինք,որ այն, ինչի մասին խոսում ենք

անարտաբերելի, անարտահայտելի, անբացատրելի

անմտածելի է: Հասկանու՞մենք

արդյոք,

ո՛վ Թեետետոս,

ն

սո-

փեստի ասածը:

Ինչպե՞ս չենք հասկանում: Նա կասի,

Թեետետոս.

հանդգնելով պնդել, իբր

որ

առկա է նան կարծիքների ն

սուտն

խոսքի մեջ, մենք պնդում ենք քիչ

առաջ

ասվածի հակառակը:

Քանզի մենք հաճախ ստիպված ենք գոյություն ունեցողը մի-

Ե

ացնել գոյություն չունեցողի հետ, թեպետ հիմա համաձայնեցինք,

որ դա

միանգամայն անհնար է: Լավ հիշեցրիր: Սակայն հարկ է որոշել,

ՕԾՕտարական.

թե ինչպես վարվենք սոփեստի հետ: Դու տեսնում

հեշտությամբ ներն

ու

ես, թե ինչ

առատությամբ են գոյանում առարկություն-

ու

դժվարությունները, երբ մենք փնտրում ենք նրան

խաբեբաներիու

ստախոսներիարվեստի մեջ: Այն էլ ինչպես

Թեետետոս.

Սենք հետնեցինք նրանց փոքր մասին,

ՕԾՕտարական.

մինչդեռ նրանք

եմ տեսնում:

էության անվերջ

ըստ

շատ

Շ

են:

Երնում է, սոփեստին անհնար է որսալ,

Թեետետոս.

եթե ամեն բան այսպես է: եվ ինչ, փոքրոգաբար նահանջե՞նք:

Ծտարական.

Ես

Թեետետոս.

կասեի,

որ

անգամ աննշան հնարավո-

րության դեպքում մենք պիտի շարունակենք որսալ

այդ

մար-

դուն:

Այդ դեպքում պիտի ներողամիտլինես ն,

Օտարական.

ինչպես ասացիր քիչ կամաց մի կերպ

գոհանաս, եթե մենք կամաց-

առաջ,

դուրս

գանք

այս

դժվարին խորհրդածությու-

նից: Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

րանք

Ինչպե՞սչէ: Ես

ունեմ

նս:

մեկ ուրիշ, ավելի մեծ խնդ-

մ

Պլատոն

Ի՞նչ խնդրանք: Մի՛ կարծիր, թե

Թեետետոս.

ՕԾտարական. որ

ես

վերածվում

եմ

ինչ-

հայրասպանի:

Ինչպե՞ս:

Թեետետոս.

Պաշտպանվելով, մենք ստիպված ենք

ՕԾՕտարական.

ստուգել մեր հոր՝ Պարմենիդեսի ուսմունքը պով պետք է փորձենք առումով գոյություն ունի

ցույց

տալ,

ն

ջանադիր կեր-

չգոյությունը ինչ-որ

որ

գոյությունն իր հերթին ինչ-որ

ն որ

իմաստով գոյություն չունի: Ակնհայտ է,

Թեետետոս.

նման

հանուն

մենք պիտի կռիվ տանք

որ

մի բանի:

ՕԾՕտարական.

Ինչպես

են, դա կույրին էլ պարզ

ասում

է: Որովհետն քանի դեռ մենք չենք հերքել դա կամ չենք ըն5

դունել,

որ

ոչ

չի խոսի կեղծ խոսքերի կամ կարծիքների

ոք

մասին, լինեն դրանք պատկերների, նկարների, նմանակումների, պատրանքների, թե դրանց առնչվող արվեստների վե-

րաբերյալ, առանց ինքն իրեն հակասելու

ն

զավեշտի

առար-

կա դառնալու:

Ահա

Ծտարական.

դեմ ամեն

դուրս

գալ

ճիշտ է:

Շատ

Թեետետոս.

ինչու հիմա մենք պիտի հանդգնենք

մեր հոր խոսքին կամ էլ մի կողմ թողնենք

բան, եթե վախը խանգարի մեզ անել դա:

Սակայն մեզ

Թեետետոս.

մի բան

ոչ

ոչ

մի դեպքում

չպիտի խանգարի: ՕԾՕտարական.

երրորդ փոքր խնդրանքը:

միշտ անհույս

եմ

ամենի բացահայտումը: Հիմա էլ այդպես

եմ

ՕԾՕտարական. այս

նան

Միայն ասա:

(Թեետետոս.

համարել

Ես ունեմ

Քիչ առաջ

նշեցի,

որ

կարծում: Թեետետոս.

ՕԾՕտարական. Ե

Այո,

դու

ասել

ես այդ

մասին:

Վախենամ, պատումների, պատճառով

խելագար թվամ քեզ, քանի

որ

գամ: Այդուհանդերձ հանուն

քեզ

ասես ես

գլխիվայր հանձն

եմ

շուռ

առնում

պիտի այդ

Սոփեստ

ուսմունքի բացահայտումը, ն գուցե մեզ հաջողվի

թվում է,

Ինձ

Թեետետոս.

ցույցին դիմելով՝

գոտեպնդվիր ն

որ

դա

անել:

բացահայտմաննու

ապա-

արգելված ոչինչ չես անի, այնպես

դու

շարժվիր:

առաջ

Թող այդպես լինի: Ինչի՞ց սկսենք

ՕԾտարական.

որ

վտանգավոր խորհրդածությունը:

Ես

կարծում եմ,

այդ

տղաս,

որ

մենք պիտի շարժվենք հետնյալ ուղղությամբ:

Ո՞րն է

Թեետետոս.

ուղղությունը:

այդ

Նախ մենք կդիտարկենք

ՕԾտարական.

պահին

այս

ակնհայտ թվացողը, որպեսզի չընկնենք մոլորության մեջ հեշտությամբ համաձայնենք միմյանց, իբրն թե ճիշտ

ն

դատո-

ղության ենք հանգել: Խոսիր ավելի հստակ, ասա՛, ի՞նչ նկատի

Թեետետոս.

ունես:

Ինձ

ՕԾտարական.

թվում է, թե Պարմենիդեսը ն ցան-

կացած մեկը, ով երբնէ փորձել է քննադատաբարսահմանել գոյի քանակն ու որակը, խոսել են մեզ հետ շատ թեթնամտորեն: Թեետետոս.

Ծտարական.

Ինչպե՞ս: նրանցից յուրաքանչյուրը

պատմում մեզ, ասես երեխաների:Մեկն ասում է,

հեքիաթ է որ գոյը

եռա-

կի է ն նրա մասերը երբեմն պատերազմումեն միմյանց դեմ-՛,

երբեմն էլ բարեկամանումեն, ամուսնանում, զավակ ծնում կրթում: Մեկ ուրիշն ասում է, թե գոյը երկակի է՝ խոնավ չոր,

տաք

ու

որ

դրանք բնակվում

են

միասին

ու

ու

Մեր էլեական ցեղը, սկսած Քսենոփանեսից ն

ամուսնանում:

դեռ նրանից էլ «ամեն

ն

սառը,

ու

առաջ,

իր պատումներում հաստատում

բան» ասածը մեկն է2: Ավելի

ուշ

է, որ

հոնիական ն սիկի-

լիական մուսաները: հասկացան, որ ավելի ապահով է ի մի

բերել որ

այդ

երկուսն

ու

ասել,

որ

պահվում է թշնամությամբ

ու

գոյը

բազում է

ն

մեկն է

բարեկամությամբ: Քանզի

բաժանվողըմիշտ միանում է, ինչպես

ասում

են

ավելի խիստ

մուսաները: Իսկ առավել համեստները պնդում են, թե

ն

ամեն

Պլատոն

ինչ մշտապես մերթ մեկն է

մերթ բազում է

ն

սիրված Ափրոդիտեիկողմից,

ու

ինչ-որ վեճի պատճառով պառակտվածինքն

իր հետ: Իսկ թե ճիշտ է

արդյոք

դրա

մասին ասում

յուրաքանչյուրը, դժվար է պարզել, ինչպես

մեղադրել հին

ու

նան

նրանցից դժվար է

նշանավոր մարդկանց այնպիսի մեծ մեղքի

մեջ, ինչպիսին է սուտը: Թեետետոս.

Սակայն մի բան համոզիչ է թվում:

Ի՞նչը: Այն,

Ծտարական.

որ

նայելով մեզ բարձրից` նրանք

մեզ մեծ նշանակություն չեն տալիս: Քանզի չմտահոգվելով, հետնում Ե

ենք արդյոք

իրենց խոսքին, թե

ոչ,

նրանցից յուրա-

քանչյուրը շարունակում է ասել իրենը: Թեետետոս.

Ծտարական.

Ի՞նչ նկատի ունես: Երբ նրանցից որնէ մեկը հայտարարում

է, թե բազումը, մեկը կամ երկուսը գոյություն ունի կամ գո-

յանում է,

որ տաքը

խառնվում է պաղին ն

որ

ուրիշ բաժանումներ ու խառնուրդներ,- հանո՛ւն

ենթադրվում են աստվածների,

մի՞թե ամեն անգամ դու հասկանում ես նրանց ասածը: Երիտասարդ տարիքում ինձ թվում էր, թե ես հրաշալիորեն հասկանում եմ չգոյության մասին որնէ մեկի ասածները: Մինչդեռ հիմա մենք դժվարանում ենք դրանում: Թեետետոս,

Շ

Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

Տեսնում

եմ:

Հավանաբար,գոյության հարցում մեր

գում միննույն վիճակն է: Երբ ինչ-որ մեկը խոսում է

թյան մասին, մենք երբ

նա

ասում

հո-

գոյու-

ենք, թե հասկանում ենք նրան, իսկ

խոսում է չգոյության մասին,

ասում

ենք,

որ

չենք

հասկանում: Մինչդեռ երկու դեպքում էլ նույն բանն է: Թեետետոս.

Ծտարական.

Թերնս: Եվ

նախկինում հիշատակված մյուս

բաների մասին պետք է ասվի նույնը: (Թեետետոս.

ՕԾՕտարական. Ժ

Իհարկե: Եթե կուզես,

շատ

բաների մասին մենք

կխոսենք հետագայում, իսկ կարնորագույնի ն առաջնագույնի մասին հարկ է խոսել հիմա:

Ծոփեստ

Ինչի՞ մասին

Թեետետոս.

խոսում: Պարզ է,

ես

առաջին հերթին հարկ է հետազոտել գոյությունը

ն

որ

պարզել,

թե ինչ է այն նշանակում նրանց մոտ, ովքեր խոսում

են դրա

մասին: Դու, Թեետետոս, կրնկակոխ հետնում

ԾՕտարական.

ինձ:

Ես

ասում

եմ, որ մենք պիտի ընդունենք հետնյալ մե-

Դիցուք, նրանք ներկա

թոդը:

ենք. «Դուք,

ում

են

այստեղ,

պնդմամբ տաքն

ու

ն

ն

մենք հարցնում

կամ մեկ ուրիշ եր-

սառը

կակի բան գոյություն ունի միասին

առանձին,- ինչպե՞ս

հասկանանք ձեր «գոյությունը»: Պե՞տք է արդյոք սից բացի ենթադրել երրորդը

մարել եռակի ն

ես

ոչ

երկակի: Չէ՞

ն

այդ

հետնաբար ամեն

որ

երկու-

ինչ

հա-

եթե երկուսից մեկը կոչեք

չեք կարող ասել, թե երկուսն էլ նմանապես գոյություն ունեն: Քանզի երկու դեպքում էլ գոյություն կունենար մեկը, բայց ոչ երկուսը»: գոյություն,

ճշմարիտ

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

«Թե`

ես ասում:

երկուսն էլ ուզում եք գոյություն կո-

չել»: Գուցե:

Թեետետոս.

Ծտարական. դուք

«Բարեկամներ,- կասենք,-

միանգամայնպարզորոշ Շատ

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

այդ

դեպքում

կերպով երկուսը կկոչեիք մեկ»:

ճիշտ է:

«Քանի

որ

մենք հայտնվել ենք դժվար

կացության մեջ, մատչելի կերպով բացատրեք մեզ, թե ինչ եք

ուզում նշել, երբ դա

ասում

եք գոյություն: Չէ՞

որ

պարզ

է, դուք

վաղուց գիտեք, իսկ մենք նախկինում կարծում էինք, թե

գիտենք, իսկ հիմա դժվարանում ենք: Նախ սովորեցրեք մեզ, որպեսզի մենք չկարծենք, թե հասկանում ենք ձեր ասածները, այն դեպքում երբ բոլորովին չենք հասկանում:» Մի՞թեսխալ կլինի, եթե այսպիսի պահանջով դիմենք նրանց ն ուրիշներին, ովքեր

ասում

են, թե ամենը մեկից շատ

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

11 ՊԼԱՏՈՆ

է:

Բնավ: Եվ ի՛նչ: Չպե՞տք է ուրեմն ամենը մեկ

Պլատոն

համարողներից հնարավորինս պարզենք, թե ինչն են նրանք կոչում գոյություն: Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Ինչպե՞սչէ: Նրանք պիտի պատասխանեն հետնյալ եք, թե գոյություն ունի միայն մե՞կը»:

հարցին. «Դուք ասում

Նրանք կպատասխանեն.«Ասում Թեետետոս.

Օտարական.

ենք»: Թե` ոչ:

Այո: «Եվ ի՞նչ: Կա՞ մի բան,

որը

դուք

կոչում

եք գոյություն:» Թեետետոս.

Օտարական.

կյո: «Այն, ինչը կոչում եք մեկ,

որի համար

ն

երկու անու՞ն ունեք, թե՞ այլ բան»: Թեետետոս.

Ո՞րը կլինի նրանց հաջորդ պատասխանը,

օտարական: ՕԾտարական.

Ակնհայտ է, Թեետետոս,

որ

այսպիսի են-

թադրություն անողի համար հեշտ չէ պատասխանել այս ուրիշ

շատ

ն

հարցերի:

Թեետետոս.

Օտարական.

Ինչու՞: Ընդունել երկու անուն, երբ համարում

են, որ մեկից բացի ոչինչ գոյություն չունի, զավեշտալի կլի-

ներ: Թեետետոս.

Ծտարական.

Իհարկե կլիներ:

Եվ ընդհանրապես,ընդունել,

որ

անունը

ինչ-որ բան է, անիմաստէ: Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

Ինչու՞: Իրիգ տարբեր

անուն

ընդունողը խոսում

է երկուսի մասին: Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

Այո: Եթե

նա

նույնն է համարում իրը

ն անու-

ստիպված է ասել, որ դա ոչնչի անուն է, կամ էլ եթե ասի, որ դա ոչնչի անուն է, դա կլինի միայն անվան նը,

ապա

անուն, ն ոչ ուրիշ ինչ-որ բանի: Թեետետոս.

Այդպես է:

Սոփեստ

Օտարաղկղռան. Մեկը նույնպես, քանի որ մեկի անունն

մեկ է միայն

ըստ

է,

անվան:

Անհրաժեշտաբար: ՕԾտարական. Եվ ի՞նչ: Մի՞թե ամբողջը տարբեր է մեկ գոյից, թե՞ նրանց պնդմամբ դրանք նույնն են: Թեետետոս.

Ինչպե՞սչէ, նրանք արդեն ասել

Թեետետոս.

Ծտարական.

Եթե ամբողջը, ինչպես

ասում

են դա:

է Պարմե-

նիդեսը, Բոլոր կողմերից նման է գնդաձն զանգվածի Եվ մեջտեղից նույն չափն ունի բոլոր

տեղերում, քանզի

ո՛չ ավել, Ո՛չ էլ պակաս չափով պիտի լինի ապա

գոյությունն ունի մեջտեղ

սրանք, անհրաժեշտաբարունի

ն

նան

ն այստեղ, ն

ծայրեր, իսկ եթե ունի մասեր:

Այդպես է:

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Սակայն ոչինչ չի խանգարում, որ

նատվածը ամեն մասի մեջ լինի մեկ ամբողջ

ն

այնտեղ",

ն

մաս-

այդկերպ լինի ամեն,

մեկ:

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Ինչու` չէ: Բայց անհնար է,

որ

այդ

վիճակը լինի

ինքը մեկը:

Ինչու՞:

Թեետետոս.

Ծտարական.

Համաձայն ճիշտ դատողության՝իսկական

մեկը պիտի համարվի առհասարակ մասերից զուրկ: Իհարկե պիտի:

Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

Իսկ բազում մասերից կազմված լինելու

դեպքում այն կհակասի դատողությանը:

Հասկանում եմ:

Թեետետոս.

ՕԾտարական. արդյոք

չէ ասել,

գոյությունը մեկ որ

Թեետետոս.

11"

Իսկ ունենալով մեկի հատկություն՝կլինի՞ ն

ամբողջ, թե` առհասարակ պետք

գոյն ամբողջ է: Դժվար ընտրություն

ես

առաջարկում ինձ:

Ե

Պլատոն

ՕԾՕտարական.

Ծիշտ

Շատ

Քանզի եթե

ես ասում:

թյունը ինչ-որ ձնով մեկն է, այն նույնական չէ մեկին, ավելի

շատ

ն

գոյու-

ամենը

կլինի մեկից: կյո:

Թեետետոս.

ՕԾՕտարական. Եվ եթե գոյությունը ամբողջ է ոչ թե մե`

կության շնորհիվ,

հենց ամբողջի,

այլ

ապա

գոյությանը պա-

կասում է ինքը գոյությունը:

Իհարկե:

Թեետետոս.

Համաձայն այս փաստարկի՝գոյությունը,

Օտարական.

զրկվելով ինքն իրենից, կլինի չգոյություն:

Այդպես է:

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Եվ ամենը դարձյալ մեկից ավելի

դառնում, եթե գոյությունն

ամբողջը ստացել

ու

են

է

շատ

իրենց

առանձին բնությունը: կյո:

Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

Իսկ եթե ամբողջն ընդհանրապեսգոյու-

թյուն չունի, նույն բանին է ենթարկված

չլինելուց

զատ

կարող է

նան

գոյությունը

նան

ն

երբնէ չդառնալ գոյություն:

Ինչու՞:

Թեետետոս.

Օտարական.

Դարձողը գոյություն է դառնում դառնա-

լով ամբողջ: Ուստի ո՛չ գոյության, ո՛չ էլ գոյացման մասին չպետք է խոսվի որպես գոյություն ունեցողների մասին, եթե գոյություն ունեցող բաների մեջ չի ենթադրվում ամբողջ: Թվում է, միանգամայն այդպես է:

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Եվ

ոչ

ամբողջը չպիտի

ունենա

քանա-

կություն: Քանզի քանակություն ունենալու դեպքում, ինչպիսին էլ լինի նի

այդ

քանակությունը, այն անհրաժեշտաբարպիտի լիքանակության ամբողջ:

այդ

Իհարկե:

Թեետետոս.

Օտարական.

յուրը

նրա

Եվ բյուրավոր ուրիշ բաներից յուրաքանչ-

բովանդակում է դժվարություններ,որոնք առաջ,

ծառանում

են

ով ասում է, թե գոյությունը կա՛մ երկակի է, կա՛մ

էլ մեկն է:

Սոփեստ

Սա

Թեետետոս.

էր: Չէ՞

գրեթե պարզ

ի դերն է հանում

մեկ բան

որ

այն, ինչն արդեն

հետնում

բերելով նախապես ասվածին առնչվող

մյուսին՝ իր

է

մեծ

հետ

խրթին մոլո-

ու

րություններ: ՕԾտարական.

Մենք ամեննին էլ լավ չքննեցինք նրանց,

ովքեր ջանասիրաբար ուսումնասիրում են գոյությունը

յությունը, սակայն

դա

նրանց, ովքեր

բան

այլ

ն չգո-

էլ բավական է: Պետք է քննել նան են ասում,

որպեսզի

ամենից ել-

այդ

նելով տեսնենք, որ ասել, թե ինչ է գոյությունը, ավելի դյուրին չէ, քան ասել, թե ինչ է չգոյությունը: Ուրեմն հարկավոր է դեմ

Թեետետոս.

գալ

դուրս

նան

վերջիններիս: ՕԾտարական.

Նրանք կարծես գիգանտների կռիվ

են

ելնում, որի պատճառըգոյության մասին վեճն է:

Ինչպե՞ս:

Թեետետոս.

ՕԾտարական. ն

Ոմանք

անտեսանելիի ոլորտից,

ժայռերն

ու

ամեն

ասես

ինչ իջեցնում

երկնքից

են

ձեռքերով գրկում իսկական

ծառերը: Բռնելով դա՝ նրանք պնդում են, թե

յություն ունի սոսկ այն, ինչին կարելի է դիպչել

րելի է շոշափել, իսկ մարմինն ու գոյությունը որպես նույնական բաներ,

ն

ն

գո-

ինչը կա-

սահմանում

մյուսներին, ովքեր

ասում

են

Ե

են, թե

գոյությունն անմարմին ինչ-որ բան է, արհամարհում են

ն

ոչինչ չեն ուզում լսել նրանցից: Դու

Թեետետոս.

սին:

Ես

խոսում ես ահավոր մարդկանց մա-

նույնպես հանդիպել եմ նրանցից շատերին:

ՕԾտարական.

Ահա

ինչու նրանց

հետ

վիճաբանողները

զգուշորեն պաշտպանվումեն վերնից՝ անտեսանելիոլորտից, պնդելով,

որ

ճշմարիտ գոյությունը մտահասու

ն

անմարմին

գաղափարներն ենտ: Իսկ հակառակորդներինշած մարմիններն

ու

ճշմարտությունը փոքրըմասերի բաժանելով՝ իրենց

դատողություններում գոյության փոխարեն կոչում են կայա- 6Շ ցում, այսինքն` շարժուն ինչ-որ բան: Երկու կողմերի միջն, (Թեետետոս, այս առիթով մշտապես մեծ կռիվ է.

Պլատոն

ճշմարիտ է:

Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

Ուրեմն երկու կողմերից էլ մենք պիտի

բացատրություն ստանանք, թե ինչ

են

նրանք համարում գո-

յություն: Իսկ ինչպե՞սստանանք:

Թեետետոս.

Այն ավելի հեշտ է ստանալ նրանցից, ով-

ՕԾտարական.

քեր գոյությունը

տեսնում

գաղափարների մեջ: Քանզի

են

նրանք ավելի համերաշխ են: Իսկ նրանցից, ովքեր ամեն բան

հանգեցնում

են

մարմնին, ավելի դժվար է

գրեթե անհնար: Ինձ թվում է,

որ

ն

հավանաբար՝

մենք պիտի այսպես վար-

վենք նրանց հետ:

Ինչպե՞ս:

Թեետետոս.

Ծտարական.

Լավագույնը

եթե

հնարավոր լիներ,

գործով նրանց կատարելագործելն էր: Բայց եթե

դա

չհաջող-

վի, կանենք խոսքով` ենթադրելով, որ նրանք ուզում առաջ

քիչ

են

տրված պատասխաններիցառավել հիմնավոր պատաս-

խաններ

տալ

մեզ: Այն, ինչին համաձայնել

են

լավագույն

մարդիկ, ավելի ուժեղ է նրանից, ինչին համաձայնել են վատթարները: Սակայն մենք հոգ ենք

տանում

ոչ

թե նրանց,

այլ

ճշմարտությանմասին: Թեետետոս.

Ծտարական.

Շատ

ճիշտ է:

Կարգադրի՛րուրեմն կատարելագործված-

ներին պատասխանել քեզ

ն

պարզաբանի՛ր նրանց

ասած-

ները: Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Թող այդպես լինի:

Թող նրանք ասեն, կա՞ այնպիսի մի բան,

ինչպիսին մահկանացու կենդանին է:

Ինչպե՞սչէ: ՕԾտարական. Իսկ կհամաձայնե՞ն արդյոք, Թեետետոս.

որ դա

հոգի

ունեցող մարմին է: Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Իհարկե: Իսկ հոգին գոյություն ունեցող բան

մարու՞մ են:

հա-

Սոփեստ

կյո:

(Թեետետոս.

Եվ ի՞նչ: Չե՞ն ասում

ՕԾտարական.

գին

արդյոք,

որ

մի

հո-

է, իսկ մեկ ուրիշը` անարդար, առաջինը խոհեմ

արդար

է, իսկ մյուսը՝ անխոհեմ:

Ինչպե՞ս չէ:

(Թեետետոս.

Եվ չե՞ն ասում,

ՕԾտարական.

որ

արդարության ներկա-

յության շնորհիվ յուրաքանչյուր հոգի դառնում է արդար,

իսկ

անարդարությաններկայությամբ՝անարդար: Այո,

(Թեետետոս.

ն

նրանք համաձայն են,

որ

այդպես

Բայց այն, ինչը կարող է ներկա կամ բա-

Օտարակղան.

ցակա լինել, կասեն նրանք, անպայմանորենգոյություն ունի: Այո, կասեն:

Թեետետոս.

Իսկ երբ արդարությունը, բանականությու-

Օտարական.

նը, մյուս առաքինություններն ու գոյություն այդ

ունեն

ն

ամենը, ասու՞մ

են արդյոք,

դրանք բոլորը ոչ

տեսանելի են:

մեկը տեսանելի չէ:

Եվ ինչ, մի՞թե նրանք ասում են, թե նման

բաները մարմին

ունեն:

Այս դեպքում նրանք նույն պատասխանը

(Թեետետոս.

այլ

որ

թե դրանցից գեթ մեկը տեսա-

Դրանցից գրեթե

Օտարական.

չեն տալիս,

դրանց հակադրությունները

գոյություն ունի հոգի, որի մեջ գոյանում է

նելի կամ շոշափելի է կամ (Թեետետոս.

նրանց թվում է, թե ինքը հոգին մարմին ունի,

իսկ բանականության ն հարցրածդ

ամեն

ինչի վերաբերյալ

նրանք չեն համարձակվում համաձայնել, որ դրանք գոյություն

չունեն կամ

որ

դրանք բոլորը

Օտարական.

մարմիններ են:

Մեզ համար պարզ է, Թեետետոս,

որ այդ

մարդիկ կատարելագործվել են: Քանզի նրանց մեջ եղած

ավտոքթոններըշ՛ չէին վարանի հանդգնել ն այն, ինչ չեն կարող շոշափել իրենց ձեռքերով,

սպարտերը ասել,

որ

Ե

ն

ոչինչ է: Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Նրանք մտածում

են

գրեթե ասածիդ պես:

Նորից հարցնենք նրանց: Եթե համաձայ167

6օ

Պլատոն

նեն, որ գոյություն ունեցող ամենաանշանբանն իսկ անմար4

մին է,

արդեն բավական կլինի: Քանզի

դա

դեպքում

այդ

նրանք միաժամանակպիտի ասեն, թե ինչն է ի բնե հատուկ ն՛

մարմնավոր, ն՛ անմարմին իրերին

ինչին նայելով նրանք

ն

պնդում են, թե երկուսն էլ գոյություն ունեն:

հայտնվեն դժվարության մեջ: Սակայն եթե տե՛ս, կուզե՞նարդյոք

նրանք ընդունել

ն

Գուցե նրանք դա

պատահի,

համաձայնել, որ

գո-

յությունն այսպիսին է:

Ինչպիսի՞ն:Ասա,

Թեետետոս.

ն

մենք իսկույն կիմա-

նանք: ԾՕտարական. Տօ

Ես

պնդում եմ՝

բան,

ամեն

որ

ի բնե

ունակ է ազդել ուրիշի վրա կամ ազդեցություն կրել անգամ շատ

աննշան ինչ-որ բանից

գոյություն ունի: Ես այսպես ինչ է, եթե

ոչ

միայն մեկ անգամ, իսկապես

ն

եմ սահմանում

գոյը.

դա

ոչ

այլ

ունակություն:

Թեետետոս.

Ներկայում ավելի լավ ասելիք չունենալու

պատճառովնրանք ընդունում Ծտարական.

են այդ

Հրաշալի է: Քիչ

սահմանումը: հետո

գուցե ն՛ մեզ, ն՛

նրանց ուրիշ բան թվա: Սակայն համաձայնեցնենքդա նրանց

հետ

այն ձնով, որով հիմա առաջարկեցինք:

Թեետետոս.

ԾՕտարական.

Թող այդպես լինի: Իսկ այժմ անցնենք մյուսներին`

գաղա-

փարների բարեկամներին:Մեկնիր մեզ համար նրանց փաս-

տարկները: (Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Կփորձեմ: Դուք խոսում եք կայացման ն գոյության

մասին՝ տարբերակելով դրանք: Այդպես չէ՞: Ե

Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

Այո: Եվ մարմնով, այսինքն զգայության միջո-

ցով ենք մենք հաղորդակիցդառնում կայացմանը,իսկ հոգով, այսինքն խորհրդածության միջոցով` իսկական կեցությանը, որի մասին դուք ասում

եք, թե մշտապես նույնն է, իսկ կա-

յացումը՝ մշտապես տարբեր:

Սոփեստ

ենք:

Այո, ասում

Թեետետոս.

Բայց

Ծտարական.

այդ

դեպքում, ո՛վ ազնվագույն

մարդիկ, ի՞նչ նկատի ունեք, երբ երկու դեպքում էլ

ասում

եք

«հաղորդակից դառնալ»: Մի՞թեոչ այն, ինչի մասին հենց նոր խոսում էինք:

Ի՞նչը:

Թեետետոս.

Որնէ ունակությամբ առաց բերված ներ-

Ծտարական.

գործությունը կամ կրավորությունը, որոնք գոյանում

են

իրերի հանդիպումից: Գուցե

ապատաս-

խակը, Թեետետոս,

բայց

դու

չես լսում նրանց

երկու

ես, քանի որ սովոր եմ նրանց, լավ

լսում եմ: Եվ ի՛նչ են պատասխանում:

Թեետետոս.

Նրանք համաձայն չեն մեզ այն բանի

ՕԾտարական.

ինչը հողածինների առիթով ասվեց գոյության մասին:

շուրջ,

Ո՞րն էր

Թեետետոս.

Որպես գոյի բավարար սահմանում

ՕԾտարական.

առաջադրեցինք, որ նան

դա:

ամեն

բան կարող է կրել

ն

ներգործել

աննշան չափով: Այո:

Թեետետոս.

Օտարական.

թե կրելն

յության

ու

հետ

Դրա դեմ, սակայն, նրանք առարկում են,

ներգործելը հատուկ է կայացմանը, մինչդեռ գոդրանցից

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

ն ոչ

մեկը կապված չէ:

Եվ մի՞թե որոշ

իմաստով իրավացի չեն:

Մենք կպատասխանենք,որ պիտի ավելի

հստակ կերպով տեղեկանանք նրանցից՝ համաձա՞յնեն յոք,

մենք

որ

արդ-

հոգին ճանաչում է, իսկ գոյությունը ճանաչվում:

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

նրանք այդպես

են ասում:

Եվ ինչ, ինչ են համարում ճանաչելն

ու

ճանաչվելը՝ ներգործությու՞ն,թե՞ կրավորություն, թե՞ երկուսն էլ միասին:

ո՛չ այս ն ոչ էլ այն: Քանզի դեպքում նրանք կասեին նախորդ պնդումների հակառա-

Թեետետոս.

այդ

Պարզ է,

որ

կը:

Դյլ ատոմն

ՕԾտարական.

Հասկանում եմ: Եթե ճանաչել նշանակում

է ինչ-որ բան անել, ապա

կրի

բար

այդ

ճանաչվող, պիտի անհրաժեշտա-

գործողությունը:Համաձայն այս փաստարկի՝կե-

ցությունը ճանաչողությամբ ճանաչվողն է

ն

որքանով

որ ճա-

նաչվում է, այդքանով շարժման մեջ է դրված կրավորությամբ, ինչպես ասացինք, չի կարող գոյանալ դադարի մեջ

որը,

գտնվողի մոտ: ճիշտ է:

Թեետետոս.

Զնսի, մի՞թե մենք հեշտությամբ

Հանուն

ՕԾտարական.

կտանք համոզել մեզ,

թույլ

որ

շարժումը, կյանքը, հոգին

ն

բանականությունըհաղորդակից չեն բացարձակգոյությանը ն

որ

գոյությունը ո՛չ ապրում է, ո՛չ էլ մտածում, իսկ պատկա-

ռելին

ն

սրբազանը, չունենալով խելք, կանգնած է անշարժ: Մենք զարհուրելի

Թեետետոս.

դրույթ

ընդունած կլինե-

ինք, օտարական: ՕԾՕտարական. ն

Բայց կասե՞նքարդյոք,

որ

այն մտածում

ապրում է:

Ինչպե՞ս:

Թեետետոս.

Մենք ասում

Ծտարական.

թյուն

ունեն

նրանում,

ենք,

որ

երկուսն էլ

գոյու-

չենք ասում, թե դրանք կան նրա

բայց

հոգում: Ուրիշ ինչպե՞ս պիտի գոյությունը տիրեր

Թեետետոս.

դրանց: Իսկ չե՞նք ասի, թե ունենալով կյանք,

Ծտարական. Ե

հոգի՝ գոյությունն անշարժ է, չնայած որ շնչավոր է: Դա ինձ անհեթեթ է թվում: Թեետետոս. ՕԾՕտարական.

վողն

ու

Ուրեմն պետք է համաձայնել,

շարժումը գոյություն

շարժ-

ունեն:

Ինչպե՞սչէ:

Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

գոյն անշարժ է,

որ

Այստեղից, Թեետետոս, բխում է,

ոչ ոք

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

ոչ

որ

եթե

մի տեղ ոչինչ չի կարող մտածել:

Իհարկե: Մյուս կողմից, եթե մենք ընդունենք,

որ

Սոփեստ

ամեն

բան ընթացքի

ն

շարժման մեջ է,

պնդմամբ գոյի

այդ

մեջ կբացառենք նույնականը:

Ինչպե՞ս:

Թեետետոս.

Մի՞թեքեզ թվում է,

ՕԾտարական0.

որ

առանց դադարի

գոյություն կունենար նույնականը, նույն քանակություն ցողը

ունե-

միննույն հարաբերության մեջ գտնվողը:

ն

Ոչ մի դեպքում:

Թեետետոս.

Եվ ինչ, ինչպե՞սես պատկերացնում, որ

ՕԾտարական.

առանց

սրա

ինչ-որ տեղ լինի կամ գոյանա խելքը:

Ոչ մի կերպ:

Թեետետոս.

Պետք է

ՕԾտարական.

գնով խոսքի օգնությամբ

ամեն

պայքարել նրա դեմ, ով մի կողմ թողնելով իմացությունը, բա-

նականությունը ն խելքը, շարունակում է ինչ-որ բան պնդել: Իհարկե:

Թեետետոս.

Փիլիսոփան,

ՕԾՕտարական.

որը

բարձր է գնահատում

դրանք, հիշյալի արդյունքում թերնս չպիտի ընդունի

ինչի

դադար

վերագրողներիասածները,- անկախ նրանից, թե

ինչպես է վերցվում բազմություն,են, թե գոյը

ն

այդ

ամենը՝ որպես մեկություն, թե որպես

բոլորովին չպիտի լսի նրանց, ովքեր

համատարած շարժում է:

Նա

որ

գոյությունն

ու

Շատ

(Թեետետոս.

ամեն

ասում

պիտի հիշի ման-

կական շուտասելուկը՝«ն՛ անշարժ են, ն՛ շարժվում են», դունի,

ամեն

ն

ըն-

բան կազմված է երկուսից էլ:

ճիշտ է:

Եվ ինչ, միթե արդեն բավարար չափով

ՕԾտարական.

չսահմանեցինք մեր խոսքով գոյությունը: Անշուշտ:

Թեետետոս.

Զարմանալի բան, Թեետետոս:

Ծտարական.

կարծում եմ,

որ

մենք հիմա կհասկանանք

այդ

Իսկ ես

քննության

դժվարությունը: Թեետետոս.

Ինչպես, ի՞նչ նկատի

ՕԾՕտարական.

ունես:

Չե՞ս նկատում, սիրելիս, որ այժմ հայտն-

վեցինք գոյության կատարյալ չիմացության մեջ, մինչդեռ մեզ

թվում է, թե խելքին

մոտ

բան ենք

ասում:

Պլատոն

Սակայն

Կարծում եմ, այո:

Թեետետոս.

ես

բոլորովին

չեմ հասկանում, թե ինչպես դա պատահեց: ՕԾՕտարական. Ավելի ուշադիր նայիր: Եթե մենք հիմա համաձայնենքսրան, մեզ իրավացիորենկարող են ուղղել այն հարցերը, որոնք ինքներս էինք պատրաստել նրանց համար,

ովքեր պնդում են, թե ամենը

տաք

է ն պաղ:

Ի՞նչ հարցեր: Հիշեցրու ինձ:

Թեետետոս.

Իհարկե: եվ

Օտարական.

ես

կփորձեմ դա անել` հարց-

նելով քեզ, ինչպես այն Ժամանակ հարցնում էի նրանց, պեսզի

առաջ

շարժվենք միասին: ճիշտ է:

Թեետետոս.

Շատ

Ծտարական. ժումն

ու

դադարը

լավ: Չե՞ս համարում արդյոք

շար-

միմյանց հակադիր բաներ:

Ինչպե՞սչէ:

Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

կուսն էլ

որ-

Եվ

դու

իհարկե ասում ես,

որ

դրանք եր-

դրանցից յուրաքանչյուրը հավասարապեսգոյու-

ն

թյու՞ն ունեն: Ե

եմ:

Այո, ասում

(Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

Իսկ եթե համաձայն ես,

որ

գոյություն

ունեն, ինչ ես կարծում, երկուսն էլ ն յուրաքանչյուրը շարժ-

վու՞մ են: Բնավ:

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Ուրեմն ասելով,

որ

երկուսն էլ գոյություն

ունեն, դու նկատի ունես, որ երկուսն էլ դադարի մե՞ջ են:

Այդ ինչպե՞ս:

Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

Ենթադրելով հոգու մեջ

այդ

երկուսից

բացի նան երրորդը՝գոյությունը, որն ընդգրկում է դադարն ու

շարժումը,

դու,

ըմբռնելով

հայելով դրանց հաղորդակցու-

ն

թյունը գոյությանը, չե՞ս ասում

թյուն Շ

րորդ

որ

երկուսն էլ

որ

շարժումն

գոյու-

ունեն:

Թեետետոս.

դարը

արդյոք,

Երնում է, պնդելով,

ու

դա-

գոյություն ունեն, մենք կանխատեսումենք ինչ-որ երբանի գոյությունը:

Սուիեստ

Ուրեմն շարժումն

Օտարական.

յություն չեն,

ն

սա

միասին գո-

դադարը

ու

մեկ ուրիշ բան է: Թերենս:

Թեետետոս.

Հետնաբար իր բնությամբ գոյությունը ո՛չ դադարի մեջ է, ո՛չ էլ շարժման: ՕԾտարական.

Հավանաբար:

Թեետետոս.

Ու՞ր պիտի ուղղի իր միտքը նա, ով ցանկանում է պարզություն մտցնել այս հարցում: Թեետետոս. Ու՞ր: Ծտարական.

ՕԾտարական.

Կարծում եմ, հեշտությամբ

ոչ

մի տեղ:

Քանզի եթե ինչ-որ բան չի շարժվում, ինչպե՞սկարող է այն

չլինել դադարի մեջ: Եվ այն, ինչը դադարի մեջ չէ, ինչպե՞ս կարող է չշարժվել: Այնպես վեց

այդ

երկուսից

դուրս:

գոյությունը մեզ մոտ հայտն-

որ

Մի՞թեդա հնարավոր է:

Միանգամայնանհնար է:

Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

Ընդ որում

արդար

կլինի հիշել հետնյալը:

Ի՞նչը:

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Այն,

որ

երբ մեզ հարցրին, թե ինչին

պետք է վերագրվի «չգոյություն» անունը, մենք հայտնվեցինք դժվար կացության մեջ: Հիշու՞մ ես: Իհարկե հիշում եմ:

Թեետետոս.

Ծտարական.

Իսկ մի՞ջե

այս

պահին մենք պակաս

դժվար կացության մեջ ենք գոյության հարցում:

Ինձ, օտարական, եթե իհարկե այդպես

Թեետետոս.

կարելի է ասել, թվում է,

որ

մենք ավելի մեծ դժվարության

մեջ ենք: ՕԾտարական.

յությունը

ն

Այս պահին թողնենք

սա:

Քանի

չգոյությունը հավասարապես կապված

գո-

որ

են

այղ

դժվարության հետ, հիմա արդեն կարելի է հույս ունենալ,

որ

դրանցից մեկի առավել կամ պակաս չափով հստակ երնալու դեպքում նույն չափով կերնա նան մյուսը: Եվ եթե մենք ի զորու

չենք տեսնելու դրանցից ոչ մեկը,

ապա

պիտի շարու-

նակենք դրանց միաժամանակյապատշաճ քննությունը:

Պլատոն

Հրաշալի է:

Թեետետոս.

Բացատրենք, թե ինչպես ենք

ՕԾտարական.

ամեն

ան-

գամ բազում անուններով կոչում միննույն բանը: Թեետետոս. Ինչպե՞ս:Որնէ օրինակ բեր: Մարդու մասին խոսելիս մենք օգտվում

ՕԾտարական.

ենք բազում բառերից՝վերագրելով նրան գույն, տեսք, հասակ, արատներ ենք

ասում

ու

ոչ

առաքինություննե, ն այդ միայն, որ նա մարդ է, այլն

ամենի միջոցով որ

բարի մարդ է,

այդպես անթիվ-անհամարուրիշ բաներ: Այդպես էլ յուրաքանչյուր իր, որը մենք մեկ ենք համարում, համարում ենք ն

բազմակի ն կոչում ենք բազում անուններով:

նան

ճշմարիտ

Թեետետոս.

ես ասում:

Այդպիսով մենք իսկական տոն սարքե-

ՕԾՕտարական.

ցինք երիտասարդներին թերուս ծերունիների համար: Չէ՞

որ

յուրաքանչյուրին հասու է, որ բազումը չի կարող մեկ լինել, իսկ մեկը՝ բազում, ն նրանք հաճույքով պնդում են, թե պետք չէ մարդուն բարի կոչել ն բարին բարի է, իսկ մարդը` մարդ: Թեետետոս,

ինձ թվում է,

դու

հաճախ

ես

հանդիպում

այս

խնդրով զբաղվողների, երբեմն տարեց մարդկանց, որոնք իրենց կարճամտությանպատճառովզարմանում են դրա վրա ն

կարծում, թե այդկերպ

շատ

իմաստուն բան

են

հայտնա-

բերել255: Իհարկե:

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Որպեսզի մեր խոսքը լինի բոլորի

մար, ովքեր երբնէ ինչ-որ կերպ խորհել

են

գոյության մասին,

այն ուղղված լինի ինչպես սրանց, այնպես էլ

թող

մյուսներին, ում

հետ

հա-

զրուցել ենք մինչն հիմա,

ն թող

բոլոր շարու-

նակվի հարցերի ձնով:

Ի՞նչ հարցեր: ՕԾՕտարական. Չե՞նք կապում արդյոք Թեետետոս.

ման

ն

գոյությունը շարժ-

դադարի հետ կամ ուրիշ ինչ-որ բան մեկ ուրիշ բանի

հետ, թե՞ հաշվի առնելով, որ դրանք չեն խառնվում ն չեն

հաղորդակցվում, հենց այդպիսին ենք համարում մեր

դատո-

Սոփեստ

ղություններում: Թե՞

ամեն

ինչ ի մի բերենք հաղորդակից լի-

նելու կարողության տակ: Իսկ գուցե մի մասը հաղորդակցվում է, իսկ մյուս մասը՝ ո՞չ: Ո՞րը կլինի նրանց ընտրությունը, Թեետետոս, ի՞նչ

կասենք: Ես

Թեետետոս.

չեմ կարող պատասխանելայդ հարցին:

Իսկ ինչու՞ չես պատասխանում ամեն

Ծտարական.

հարցին առանձին, որպեսզի կարողանաս տեսնել ամբողջը: ճիշտ

Թեետետոս.

ես ասում:

Եթե դեմ չես, ընդունենք, թե նրանք

Ծտարական.

են, իբր ոչ մի բան ոչ մի բանի հետ չի կարող հաղորդակցվել: Այդ դեպքում շարժումն ու դադարը անմա՞սն կմնան ասում

գոյությունից:

Ինչպե՞սչէ: ՕԾՕտարական. եվ ի՞նչ, անհաղորդ մնալով գոյությանը՝ մի՛թե դրանցից որնէ մեկը կարող է լինել: Թեետետոս.

Չի կարող:

Թեետետոս.

Ինչպես երնում է,

Ծտարական.

պատճառով ամեն ինչ իսկույն

ն

թե նրանց, ովքեր ն

ասում

այս

ենթադրության

միաժամանակփուլ եկավ թե՛

նրանց մոտ, ովքեր պնդում են, թե ների է

ամեն

են, թե գոյը

բան շարժվում է,

վում է, ոմանք էլ՝

որ

ամեն

որ

ն

համաձայն գաղափար-

նույնական է: Քանզի նրանք բոլորն էլ հավելում

գոյությունը, ոմանք ասելով,

են

բան իսկապես շարժ-

իսկապես դադարի մեջ է:

ճիշտ այդպես:

Թեետետոս.

Նրանք, ովքեր մերթ համադրում են, մերթ

Ծտարական.

բաժանում, դարձնելով այն մեկ կամ բաժանելով անվերջ կամ վերջավոր տարրերի ն այնուհետն համադրելով դրանք,կախ նրանից` պատահում է րաբար,

չկա

ոչ

դա,

ան-

իրենց կարծիքով, պարբե-

թե միշտ,- բոլորն էլ սրանով ոչինչ չեն ասում, եթե

մի միախառնում: Ճիշտ է:

Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

ընդունում,

որ

Բացի

այդ,

նրանք, ովքեր բոլորովին չեն

որնէ բան, հաղորդակցվելով ուրիշի հատկու175

Ե

Պլատոն

թյանը, կոչվում է ուրիշ, կներկայացնեին հիշյալ ուսմունքի ամենազավեշտականմասը:

Ինչպե՞ս:

Թեետետոս.

Ստիպված լինելով

Ծտարական.

մամբ կիրառել «լինել», «առանգ», «այլ», ն

բյուրավոր

այլ

ամեն

«ինքն ըստ ինքյան»

արտահայտություններ՝նրանք անզոր

հրաժարվել դրանցից իրենց խոսքում, այնպես

բացահայտիչներիկարիք չունեն ն, ինչպես ուր

բանի նկատ-

էլ գնան, իրենց

տանն

են

են

որ

հավելյալ

առածն

է ասում,

պահում թշնամուն

ն ապագա

հակառակորդին,որը ձայն է տալիս ներսից, ինչպես զարմանալի էվրիկլեսը՞": Ասածդ միանգամայնճշմարտանման է:

Թեետետոս.

Ծտարական.

Իսկ ինչու` չվերագրենք բոլոր

իրերին

փոխադարձ հաղորդակցությանունակություն: Դա

Թեետետոս.

Ծտարական. դադարը

Ինչպե՞ս: Չէ՞ որ շարժումը լիովին կդադարեր, իսկ

Թեետետոս.

ինքը

նույնիսկ ես կարող եմ հերքել:

կշարժվեր, եթե դրանք հանդիպեին իրար:

Ծտարական.

Սակայն մեծագույն անհրաժեշտությունն

անհնար է դարձնում,

որ

շարժումը դադարի, իսկ

դադարը

շարժվի: Թեետետոս.

ՕԾտարական. (Թեետետոս.

Ծտարական. ամեն

Անկասկած:

Հետնաբար մնում

է միայն երրորդը:

Այո: Եվ անհրաժեշտ է սրանցից մեկը՝ կա՛մ

ինչ ձգտում է խառնվելու, կա՛մ ոչինչ չի ձգտում, կա՛մ

էլ մեկը ձգտում է, իսկ մյուսը՝ ոչ: Թեետետոս.

Օտարական. Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

Իհարկե: Առաջին երկուսն անհնար ճանաչվեցին: Այո: Ուրեմն ճիշտ պատասխանելցանկացողը

պիտի ընդունի երեք տարբերակներիցմնացածը: Թեետետոս.

ճիշտ այդպես:

Ծոփեստ

ՕԾտարական.

իսկ

որոշ

բաներ՝

Եթե ոչ,

բաներ ձգտում են խառնվել,

որոշ

այստեղ կրկնվում է տառերի

ապա

դեպքը. դրանցից մի մասը ներդաշնակվում է, իսկ մյուս մասը՝ ոչ:

Ինչպե՞սչէ:

Թեետետոս.

Ձայնավորները, ի տարբերություն մյուս-

Ծտարական.

ների

առավելապես անցնում են

բոլորի միջով, ինչպես

շղթան, հետնաբար առանց դրանց անհնար է միմյանց ներ-

դաշնակեցնել (մնացյալ) տառերը: Թեետետոս. Անտարակույս: ՕԾտարական.

որի

հետ

Իսկ արդյո՞քբոլորը

գիտեն, թե

կարող է հաղորդակցվել, թե՞

դա

որ տառը

պատշաճի

ըստ

իրագործողին անհրաժեշտ է որոշակի արվեստ:

Անհրաժեշտէ արվեստ:

Թեետետոս.

Ի՞նչ արվեստ:

Օտարական.

Քերականության արվեստը:

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Եվ ինչ, մի՞թե այդպես չէ

ցածր հնչյունների դեպքում: Մի՞թեմիմյանց ն

նան

հետ

բարձր

ն

համադրվող

Ե

չհամադրվող հնչյուններն իմանալու արվեստին տիրապե-

տողը

երաժիշտ չէ, իսկ չիմացողը՝ ոչ երաժիշտ: Այդպես է:

Թեետետոս.

Եվ մյուս արվեստների

Ծտարական.

ն

անարվեստու-

թյան դեպքում էլ մենք կգտնենք այսպիսի բաներ:

Ինչպե՞սչէ:

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

ռերը

նման

Ուրեմն, եթե մենք համաձայն ենք,

խառնուրդ են կազմում, մի՞թե ինչ-որ իմացության

շնորհիվ չպիտի

առաջ

շարժվի իր դատողությանմեջ նա, ով

ցանկանում է ճշտորեն

հունչ իրար

ն

ցույց

տալ,

թե

որ

սեռերն

են

համա-

որոնք իրար չեն ընդունում: Եվ կա՞ն արդյոք

այնպիսի տարրեր, որոնք անցնում բերում դրանք այնպես, ն

որ սե-

որ

են

բոլորի միջով

ն

ի մի

դրանք կարողանան միախառնվել,

հակառակը՝բաժանման դեպքում արդյո՞ք կան բաժանման

բոլորովին տարբեր պատճառներ:

12 ՊԼԱՏՈՆ

«օ

Պլատոն

Իհարկե, նրան անհրաժեշտ է իմացություն,

Թեետետոս.

ն

գուցե ամենակարնոր իմացությունը:

Ինչպե՞ս անվանենք

Ծտարական.

ո՛վ

Թեետետոս:

Կամ, հանուն

իմացությունը,

այդ

Զնսի, գուցե մենք աննկատորեն

հայտնաբերեցինք ազատների իմացությունը ն փնտրելով սո-

փեստին՝ կարծես ավելի

գտանք փիլիսոփայի՞ն:

Ի՛նչ նկատի

Թեետետոս.

շուտ

Օտարական.

ունես:

Բաժանել սեռերի, միննույն տեսակը չհա-

մարել ուրիշ, իսկ ուրիշը չհամարել միննույն,- մի՞թե չենք ասի, որ

առնչվում է դիալեկտիկականիմացությանը»:

սա

Այո, կասենք:

Թեետետոս.

ԹԾտարական.

Ուրեմն նա, ով կարող է անել

դա,

կարող

է բավարար չափով տարբերել մեկ գաղափարը,որն անցնում է միմյանցից զատված բազում այլ

բաների միջով:

Նա

կնկա-

տի, թե ինչպես են բազում, միմյանցից տարբեր գաղափարներ դրսից ընդգրկվում մեկ գաղափարով, ինչպես է մեկ

ղափարն ամփոփվում բազմությունների մեջ

գա-

ինչպես

ն

են

բազում գաղափարներբաժանվում իրարից: Սա նշանակում է

իմանալ

ն

տարբերակել ըստ սեռերի, թե որքանով կարող է

յուրաքանչյուր իր հաղորդակցվելմյուսի Թեետետոս.

Ծտարական.

հետ

Միանգամայնճիշտ է: Բայց ես կարծում եմ,

ն

դու

որքանով՝ ոչ: չես վերագրի

դիալեկտիկան որնէ մեկին, բացի նրանից, ով անկեղծորեն ն արդար

կերպով զբաղվում է փիլիսոփայությամբ:

Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

Ինչպե՞սկարելի

ուրիշին: Փիլիսոփային այսպիսի տեղում մենք է վերագրել դա

կգտնենք թե՛ հիմա, թե հետագայում, եթե իհարկե փնտրենք:

Սակայն նրան նույնպես դժվար է

տեսնել, թեպետ

պարզորոշ

սոփեստին տեսնելու դժվարությունը այլ կարգի է:

Ինչու՞:

Թեետետոս.

Օտարական.

քանզի

դա

Նա

փախչում է չգոյության խավարի մեջ,

անելու մեծ հմտություն ունի,

նշմարել մթության մեջ: Այդպես չէ՞:

ն

նրան դժվար է

Սոփեստ

Թերնս:

(Թեետետոս.

Իսկ փիլիսոփային, որը մշտապես դիմում

Օտարական.

է գոյության գաղափարին բանականությանմիջոցով, դյուրին

չէ տեսնել իր տեղի շլացնող լույսի պատճառով: Չէ՞

շա-

որ

տերի հոգնոր աչքերն անզոր են դիմանալ աստվածայինիհա-

յեցողությանը: Սա

(Թեետետոս.

պակաս ճիշտ չէ, քան այն, ինչ

ասա-

ցիր սոփեստի մասին: Այդ դեպքում մենք նախ ավելի հիմնավոր

Օտարական.

կքննենք փիլիսոփային, եթե դեռ ցանկանում ենք դա անել: Սակայն պարզ է, որ պետք չէ մի կողմ թողնել սոփեստին, քանի դեռ բավականաչափչենք դիտարկել նրան:

Լավ ասագիր:

Թեետետոս.

Ուրեմն մենք համաձայնեցինք,որ

Օտարական.

սեռեր ձգտում

են

որոշ

հաղորդակցվել միմյանց, իսկ մյուսները՝ ոչ,

սեռեր՝ քչերի հետ, մյուսները՝ շատերի, իսկ մի մասին էլ ոչինչ չի խանգարում հաղորդակցվել բոլորի հետ: Դետնաբար այնպես կառուցենք մեր խորհրդածությունը, որ, ն

որ

որոշ

խառնաշփոթիցխուսափելով, չդիտարկենք

բոլորը,

այլ

ընտ-

րենք կարնորագույն համարվողները:Նախ տեսնենք, թե ինչպիսին է դրանցից յուրաքանչյուրը, իսկ այնուհետն տեսնենք, թե ինչպիսին է միմյանց

կությունը: Եվ եթե ու

չգոյությունը,

ողջ

ապա,

հետ

հաղորդակցվելու դրանց

պարզությամբ չըմբռնենք գոյությունն որքանով

դա

թույլ

է

տալիս ներկայիս

քննությունը, անզոր չենք լինի բացատրելու դրանք, եթե լով չգոյության մասին,

ունա-

որ

ասե-

այն իսկապես չգոյություն է, կարո-

ղանանք անվնաս հեռանալ այստեղից: Այո, մենք պիտի այդպես վարվենք:

(ՕԹեետետոս.

Այժմ հետազոտվող կարնորագույն սեռե-

ՕԾտարական. րը

հետնյալն

են՝

ինքը գոյությունը, Այո, դրանք

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

կապվում իրար 12"

դադարը

ն

շարժումը:

են:

Եվ դրանցից երկուսը, մեր ասելով, չեն

հետ:

Պլատոն

Իհարկե:

Թեետետոս.

Սակայն գոյությունը երկուսի

ՕԾՕտարական.

կապվում է: Չէ՞

որ

դրանք երկուսն էլ գոյություն

էլ

հետ

ունեն:

Ինչպե՞սչէ:

Թեետետոս.

Ուրեմն դրանք երեքն

Ծտարական.

են:

Իհարկե:

Թեետետոս.

Դրանցից յուրաքանչյուրը մյուս երկուսի

ՕԾՕտարական.

հարաբերությամբուրիշ է ն նույնական է ինքն իր հարաբերու-

թյամբ: Այդպես է:

Թեետետոս.

Իսկ ինչ նկատի ունենք հիմա՝ ասելով

ՕԾտարական.

«նույնական»

ն «այլ»:

Արդյոք դրանք երկու

տարբերվում են այն երեքից

ն

սեռ

են, որոնք

մշտապես կապվում են նրանց

հետ, եթե դա

անհրաժեշտ է,

հինգ սեռ,

երեք, թե՞ մենք ինքներս մեզ համար աննկատ

կերպով

ն ոչ

այդ

ն

գուցե պիտի հետազոտվի

երեք սեռից մեկն ենք անվանում նույնական

ն

ուրիշ: Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Գուցե:

Սակայն թե՛ շարժումը, թե

ո՛չ

դադարը

ուրիշ է, ո՛չ էլ նույնական: Թեետետոս.

Օտարական. ու

Ինչպե՞ս: Այն, ինչը մենք կվերագրեինք շարժմանն

դադարին ընդհանուր ձնով, դրանցից ոչ մեկի համար ճիշտ

չէր լինի: Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Ինչու՞: Շարժումը կդադարեր, իսկ

դադարը

կշարժվեր, քանզի երկուսի առումով, անկախ նրանից, թե մեկն է դառնում ուրիշ, այն ստիպում է մյուսին փոխվել

դառնալ հակառակ իր բնությանը, որքանով

որ

վերջինս

որ

ն

հա-

սղորդակիցէ հակառակին:

Ե

Թեետետոս.

ՕԾՕտարական. `

ն

ճիշտ այդպես:

Երկուսն էլ հաղորդակիցեն նույնականին

ուրիշին:

Սոտփեստ

կյո:

Թեետետոս.

Ո՛չ շարժման, ո՛չ էլ դադարի մասին մենք

ՕԾտարական.

չպիտի ասենք, թե դրանք նույնական կամ ուրիշ

են:

Ոչ:

Թեետետոս.

Իսկ չպիտի՞ գոյությունը

ՕԾտարական.

նույնականը

ն

մտածենք որպես մեկ բան: Գուցե:

Թեետետոս.

Բայց եթե գոյությունը

ՕԾտարական.

նույնականը

ն

տարբեր ոչինչ չեն նշանակում, մի՞թե ասելով, թե շարժումն

երկուսն էլ գոյություն ունեն, մենք կասենք, որ դրանք երկուսն էլ նույնական են, քանի որ գոյություն ունեն: ու

դադարը

Բայց

Թեետետոս.

դա

անհնար է:

Ուրեմն անհնար է,

Օտարական.

որ

նույնականը ն

գո-

յությունը մեկ լինեն:

Հավանաբար:

(Թեետետոս.

Իսկ չե՛նք ընդունի երեք տեսակներից

ՕԾտարական.

բացի

նան

չորրորդը:

Թեետետոս.

Օտարական.

Այո, իհարկե: եվ ի՞նչ: Գուցե հարկավոր է «ուրիշը» կո-

չել հինգերո՞րդտեսակ: Թե՞ «ուրիշը»

ն

«գոյությունը» հար-

կավոր է կոչել մեկ սեռի երկու անվանումներ: Թեետետոս.

Օտարական.

Գուցե: Բայց

ես

կարծում եմ,

դու

համաձայն ես,

գոյի մի մասը մշտապես համարվում է ինքն իսկ մյուսը՝ հարաբերական: որ

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

ըստ

ինքյան,

Իհարկե:

Ուրիշը մշտապես ուրիշի նկատմամբհա-

րաբերության մեջ է: Այդպես չէ՞: Թեետետոս.

Ծտարական.

Այդպես է: Ոչ,

դա

այդպես չէ, եթե գոյությունը

ուրիշը միանգամայն տարբեր չեն: Սակայն եթե ուրիշը ղորդակից է երկուսին էլ որպես գոյություն, մեջ կլիներ այնպիսին, որն ուրիշ է

ոչ

ապա

ն

հա-

ուրիշների

ուրիշների հարաբերու-

Պլատոն

թյամբ: Իսկ հիմա մեզ

դարձավ, որ ուրիշն այդպիսին

պարզ

է ուրիշի հարաբերությամբ:

Ուրեմն ընտրված տեսակների մեջ հին-

ՕԾտարական.

իրականություն է:

ասածն

Քո

(Թեետետոս.

գերորդը կլինի ուրիշի բնությունը: Այո:

(Թեետետոս.

Եվ

ՕԾտարական.

բնությունն անցնում է

այդ

բոլոր

մյուսների միջով: Քանզի յուրաքանչյուր մեկ ուրիշ է մյուսների հարաբերությամբոչ թե սեփականբնության պատճառով, այլ ուրիշի գաղափարին հաղորդակից լինելու շնորհիվ: ճիշտ այդպես:

Թեետետոս.

Այդ հինգ տեսակների մասին առանձին-

ՕԾտարական.

առանձին մենք կասենք այսպես:

Ինչպե՞ս:

Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

նախ շարժումը միանգամայն տարբեր է

դադարից: Թե" ուրիշ կերպ կասենք: Այդպես:

Թեետետոս.

Ուրեմն շարժումը դադար չէ:

ՕԾտարական.

Բնավ:

Թեետետոս.

Սակայն գոյություն ունի, քանզի հաղոր-

Օտարական.

դակից է գոյությանը: Այո, գոյություն ունի:

Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

Եվ դարձյալ շարժումը ուրիշ է, քան նույ-

նականը: Հավանաբար:

Թեետետոս.

Ուրեմն նույնական չէ:

Օտարական.

Ոչ:

(Թեետետոս.

Բայց չէ՞

ՕԾտարական.

նի

որ ամեն

որ

վերջինս նույնական էր,

քա-

բան հաղորդակից է նույնականին: Այն էլ ինչպես:

(Թեետետոս.

Հարկ է համաձայնել,

ՕԾտարական.

նույնական է, թե՛

ոչ

որ

շարժումը թե՛

նույնական, ն չվշտանալ դրանից: Քանզի

երբ մենք ասացինք,

որ

այն նույնական է ն ոչ նույնական,

Սոփեստ

նկատի ունեինք երկու տարբեր բան: Երբ մենք կոչում ենք այն նույնական, անում ենք դա, որովհետն հաղորդակից է նույնականին ինքն իր հարաբերությամբ,իսկ երբ կոչում ենք ոչ

նույնական, դա տեղի է

ունենում

ուրիշին հաղորդակցվելու

պատճառով, ինչի շնորհիվ բաժանվելով նույնականից՝ շարժումը դառնում է ոչ թե

այս,

այլ

ուրիշ, այնպես

որ

արդա-

րացիորեն համարվում է նույնական: Իհարկե:

Թեետետոս.

Ահա

ՕԾտարական.

ինչու, եթե շարժումը մասնակից

լիներ դադարին, բոլորովին էլ անհեթեթ չէր լինի կոչել այն դադարած:

ճիշտ է, եթե մենք ընդունեցինք,

Շատ

Թեետետոս.

որ

սեռերի մի մասը ձգտում է միախառնվել, իսկ մյուսը՝ ոչ:

Դրա ապացույցին մենք հանգեցինք ավե-

ՕԾՕտարական.

լի վաղ, քան այժմյան ապացույցներին.մենք պարզեցինք, որ դա

այդպես է համաձայն բնության:

Ինչպե՞սչէ:

(Թեետետոս.

Ասենք մեկ անգամ նս. շարժումը տարբեր

Օտարական.

է ուրիշից, ինչպես նան

ուրիշ՝ նույնականի ն դադարի հարա-

բերությամբ: Անհրաժեշտաբար:

Թեետետոս.

Ուրեմն համաձայն այժմյան

Ծտարական.

թյան՝ ուրիշ է

ն

բացատրու-

ուրիշ չէ:

Թեետետոս.

ճշմարիտ է: Իսկ հետո՞:

ՕԾտարական.

Կասե՞նք

արդյոք,

որ

այն

ուրիշ է երեք տեսակների հարաբերությամբ, իսկ չորրորդի

հարաբերությամբ՝ոչ, ընդունելով, որ տեսակները,որոնք մենք ձգտում էինք հետազոտել, հինգն են:

Ինչպե՞ս: Չէ՞

Թեետետոս.

որ

որ

անհնար է համաձայնել,

դրանց քանակն ավելի փոքր է հենց նոր

Ուրեմն մենք պիտի

Օտարական.

նակենք պնդել,

որ

ցույց

տրվածից:

քաջաբար

շարու-

շարժումը կեցության հարաբերությամբ

ուրի՞շ է:

Պլատոն

Այո, որքան կարելի է

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

կանում է

ն՛

Բայց մի՞թե պարզ չէ,

շարժումն իրա-

որ

գոյություն է, ն՛ չգոյություն, քանի

հաղորդակից

որ

գոյությանը: Միանգամայնպարզ

Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

է:

Ուրեմն չգոյությունը անհրաժեշտաբար

առկա է ինչպես շարժման, այնպես էլ

քաջաբար:

Քանզի

ամեն

ինչի վրա տարածվող ուրիշի բնությունը յուրա-

քանչյուր բան դարձնում է ենք

ամեն

մենք իրավացիորենկարող

ն

չգո,

ինչ կոչել չգոյություն,

ն

դարձյալ, քանի

ամենը հաղորդակից է կեցությանը, կոչել ՕԾտարական.

է, բայց

նան

այդ

գոյ:

Յուրաքանչյուր տեսակի մեջ գոյությունը անվերջ

է

շատ

չգոյության քանակը:

Երնում է, այդպես է:

Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

որ

Թերնս:

Թեետետոս.

շատ

սեռերի մեջ:

բոլոր

Ուրեմն պետք է ասել,

որ

մյուս տեսակ-

ների հարաբերությամբգոյությունն ուրիշ է: Անհրաժեշտաբար:

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Եվ քանի դեռ առկա

են

ուրիշ բաները,

մեզ մոտ չի մնում գոյություն: Չլինելով ուրիշ բան՝ գոյությունը մեկ է

ն

հետնաբար չի կարող թվապես անվերջ

շատ

լինել:

Կարծես թե այդպես է:

Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

Պետք չէ վշտանալ դրանից, քանի

որ սե-

ռերի բնությունն ընդհանուր է: Իսկ եթե որնէ մեկը համաձայն չէ սրան,

միայն

այս

թող

հերքի մեր նախորդ փաստարկները ն

վերջինները:

(Թեետետոս.

Օտարական.

Ե

Թեետետոս.

Օտարական. ըստ

այլ

հետո

Շատ

ճիշտ

ես ասում:

Այժմ քննենք հետնյալը:

Ի՞նչը: Երբ մենք խոսում ենք չգոյության մասին,

երնույթին նկատի ունենք

ոչ

թե գոյությանը հակադիր,

պարզապես նրանից տարբեր ինչ-որ բան"': Թեետետոս.

Ինչպե՞ս:

Սոփեստ

Օօտարական.

Երբ, օրինակ, ասում ենք, թե ինչ-որ բան

չէ, չի՞ թվում քեզ

մեծ

արդյոք,

որ

դրանով ավելի

շուտ

նկա-

տի ունենք փոքրը, քան հավասարը:

Ոչ, ինչու՞:

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Ուրեմն, եթե ասվեր,

որ

բացասումը նշա-

նակում է հակադրություն, մենք չէինք համաձայնի, կամ կհա-

մաձայնեինք միայն այնքանով, որ «ոչ»-ը նշանակում է իրեն հաջորդող բառից տարբեր ինչ-որ բան կամ, ավելի շուտ, այն իրերից, որոնց վերաբերում են բացասմանը հաջորդող բառերը: Միանգամայնճիշտ է:

Թեետետոս.

Օտարական.

Եթե դեմ չես, մտածենք

նան

հետնյալի

մասին:

Ինչի՞ մասին:

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Ուրիշի բնությունը թվում է ինձ իմացու-

թյան պես մասնատված:

Ինչպե՞ս:

Թեետետոս.

Ծտարական.

նրա ամեն

նացված է

Իմացությունը նույնպես մեկն է,

բայց

մաս, որն առնչվում է որնէ առարկայի, առանձն

ունի իր հատուկ անվանումը: Ահա ինչու է խոս-

վում բազում արվեստների ն գիտելիքների մասին: Թեետետոս.

Օտարական. րը

Իհարկե: Հետնաբար նան ուրիշի բնության

մասե-

ենթարկված են նույն բանին: Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Գուցե: Բայց ինչպե՞ս նկարագրենք դա: Ուրիշի ինչ-որ մաս հակադիր չէ՞

արդյոք

գեղեցիկին: Թեետետոս.

ՕԾՕտարական. անուն

Կասե՞նք,որ

անանուն

է, թե՞ կասենք, որ

ունի:

Թեետետոս.

ամեն

Հակադիր է:

Կասենք,

որ

ունի: Քանզի այն, ինչ մենք

անգամ ոչ գեղեցիկ ենք կոչում, ուրիշ է հենց գեղեցիկի

բնության հարաբերությամբ:

Պլատո0Օ

ՕԾՕտարական. ՕԾտարական.

ինձ հետեյալը:

ասա

Ի՞նչ: Մի՛թե

Թեետետոս.

Արդ,

առանձնացված մի բան չէ,

գեղեցիկը ինչ-որ գոյի սեռից

ոչ

դարձյալ հակադրված է ինչ-

որը

գոյի":

որ

Այդպես է:

(Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Այդ դեպքում, ինչպես երնում է, ոչ գեղե-

ցիկը գոյի հակադրությունն է |մեկ ուրիշ) գոյին: Շատ

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

եվ ի՞նչ: Մի՞թեհամաձայն նշված

ղության՝ գեղեցիկը մեզ

մոտ

դատո-

առավել չափով է գոյի մեջ, քան

գեղեցիկը:

ոչ

Բնավ:

Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

ն

ճիշտ է:

Ուրեմն պետք է հաստատել, որ

մեծը հավասարապեսգոյություն

մեծը

ունեն:

Հավասարապես:

Թեետետոս.

Իսկ պետք չէ՞ արդյոք

Ծտարական.

մարել արդարն

ոչ

ու

նույնական

հա-

մեկի

գո-

անարդարը այն իմաստով,

որ

յությունը մյուսից բոլորովին էլ առավել չէ: Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

Իհարկե: Նույնը պիտի ասենք նան մնացյալ բանե-

րի մասին, քանզի պարզվեց,

ուրիշի բնությունը իրական

որ

գոյություն ունի: Իսկ եթե ուրիշը գոյություն ունի, չափով անհրաժեշտ է ընդունել նան Թեետետոս.

Ծտարական.

Ե

դրա

ոչ

պակաս

մասերը:

Ինչպե՞սչէ: Ուրեմն ուրիշի մասի բնության հակա-

դրումը գոյությանը, եթե կարելի է ասել, պակաս չափով չէ

գոյություն, քան ինքը գոյությունը, հակառակը, այլ՝ սոսկ Թեետետոս.

Օտարական. Թեետետոս.

որը

դրա

չի նշանակում գոյության

ն

ուրիշը:

Միանգամայնպարզ

Ինչպե՞սկոչենք Ակնհայտ է,

որ

է:

դա:

դա

հենց չգոյությունն է,

մենք հետազոտում ենք սոփեստի պատճառով:

Սոփեստ

Եվ գուցե, ինչպես դու

ՕԾտարական.

ես ասում,

կեցու-

թյան առումով այն բոլորովին էլ պակաս չէ մյուս բաներից,

այնպես

հիմա արդեն պետք է համարձակորեն ասել,

որ

որ

չգոյությունը անկասկածունի սեփականբնությունը, ն ինչպես մեծը մեծ էր, իսկ գեղեցիկը՝ գեղեցիկ, այնպես էլ չգոյությունը բազում թվով գոյություն ունեցող տեսակներից մեկն է:

Կամ

գուցե մենք վստահ չե՞նք դրանում, Թեետետոս:

Բնավ:

Թեետետոս.

Իսկ գիտե՞ս,որ մեր անհնազանդությունը

Օտարական.

գերազանցում է այն արգելքը,

դրել էր ինքը Պարմենի-

որ

դեսը:

Ի՞նչ արգելք:

Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

Մեր հետազոտության ընթացքում մենք

ապացուցեցինք շատ ավելի, քան

նա թույլ

էր տվել մեզ դի-

տարկելու:

Ինչպե՞ս:

(Թեետետոս.

Մի տեղ

ՕԾտարական.

Երբեք Ետ

ն ոչ

նա ասում

է.

մի տեղ չգոն գոյություն չունի.

պահիր միտքդ որոնման այդ ուղուց`::

Այո, ասում

Թեետետոս.

է:

Իսկ մենք ոչ միայն ապացուցեցինք, որ

ՕԾտարական.

չգոյությունը գոյություն ունի, այլն

ցույց

տվեցինք, թե ինչ-

պիսին է չգոյության ձնը: Քանզի ապացուցելով ուրիշի բնության գոյությունը

ն

այն,

որ

վերջինս տարածվում է ամբողջ

գոյի փոխլծորդվածությանվրա, մենք համարձակվեցինքասելու,

որ

կեցությանը հակադրված ուրիշի բնության յուրաքանչ-

մաս

յուր

իսկապես չգոյություն է:

Թեետետոս.

շատ

Եվ ինձ թվում է, օտարական,

որ

մենք

ճիշտ ենք ասել:

ՕԾՕտարական.

Թող ուրեմն

ոչ

ոք

չասի, թե մենք ներ-

կայացնելով չգոյությունը որպես գոյության հակադրություն՝

Պլատոն

համարձակվումենք ասել,

որ

այն գոյություն ունի: Քանզի

գո-

յության հակադրության մասին մենք վաղուց արդեն հրաժար-

վել ենք ասել` գոյություն ունի

.38.թե բոլորովին անիմաստ է: Իսկ այն, ինչ ասացինք քիչ առաջ, թե չգոյությունը գոյություն ունի

տարհամոզի, բացահայտելով, կամ էլ, եթե

նա

գոյությունը

ն

որ

մենք ճիշտ չենք ասում,

անել,

դա

թող

ասի այն, ինչ

սեռերը միախառնվում են

ուրիշը թափանցում են

իսկ ինքը ուրիշը,

թող որնէ մեկը մեզ

ապա

որ

դեռ չի կարող

մենք ենք ասում, այն է՝

Ե

թե ոչ, իմաստ ունի,

արդյոք,

ամեն

բան

ն

ն որ

միմյանց,

հաղորդակից է գոյությանը, գոյում է

որ

այդ

հաղորդակցությանշնորհիվ, թեն տարբեր է նրանից, ինչին հաղորդակից է: Եվ քանի որ ուրիշ է գոյության հարաբերությամբ, միանգամայն պարզ

է ն անհրաժեշտ, որ

չգոյություն: Իսկ գոյությունը հաղորդակից լինելով

նը՝ ուրիշ է մյուս սեռերի համար,

ն

այն լինի չգոյությա-

բոլորի համար լինելով

ուրիշ՝ չի լինի ոչ դրանցից յուրաքանչյուր մեկը, ոչ

բոլորը

միասին, այլ՝ հենց ինքը, այնպես որ բյուրավոր դեպքերում գոյություն անկասկած չկա, ն մյուս բաներից յուրաքանչյուրը ն

բոլորը

շատ

միասին

առումներով՝ոչ: ճշմարիտ է:

Թեետետոս.

Բայց եթե ոմն չի հավատում

Ծտարական.

դրություններին, ապա -

առումներով գոյություն ունեն, իսկ

շատ

այս

հակա-

պիտի ինքը քննի խնդիրը ն քիչ առաջ

ասվածից ավելի լավ ինչ-որ բան առաջարկի: Իսկ եթե հաճույք է

ստանում

բառերի տարուբերումից, ձնացնելով, իբր

դժվար ինչ-որ բան է նկատել,

այդ

դեպքում, ինչպես

ցույց

է

տալիս մեր այժմյան փաստարկը, նա զբաղվում է մեծ ուշադրության

ոչ

արժանի գործով: Քանզի

ղժվարություն չկա,

դա

այդ

բանն անելու

չի պահանջում խելամտություն, իսկ

մեր առաջարկածըն դժվար է, ն գեղեցիկ: Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

Ի՞նչը: Այն, ինչի մասին ասվեց սրանից

հնարավոր համարելով

այս

առաջ.

ամենը՝ կարողանալ հետնել

աս-

Սոփեստ

հիմնովին հերքել նրան, ով պնդում է, թե ուրիշը ինչ-որ կերպ նույնական է, իսկ նույնականը ուրիշ է այն իմաստով ու առումով, որոնք նա է վերագրում դրանց: Սակայն նույնականը ներկայացնել որպես ուրիշ, իսկ ուրիշը՝ վածին

ն

նույնական, մեծը՝ փոքր կամ նմանը՝ ոչ նման ն հաճույք

ստա-

նալ փաստարկներում մշտապես հակասություններ

առաջա-

դրելուց՝ իսկական հերքում չէ, այստեղ ավելի

երնում է

շուտ

մ

սկսնակը, ով նոր է միայն առնչվել գոյի խնդրին: ճիշտ այդպես:

Թեետետոս.

Իրոք, սիրելիս, փորձել զատորոշել

Ծտարական.

նը ամենից:

ն

ճիշտ չէ, ն՛ վայել է միայն տգետին,

ամե-

բայց

ոչ

փիլիսոփային:

Ինչու՞:

Թեետետոս.

ինչի զատումն ամենից կարող է

Ամեն

Ծտարական.

ընդհանրապեսխոսքի վերջը լինել, քանզի խորհրդածությունը գոյանում է գաղափարներիփոխհյուսումից: ճշմարիտ է:

Թեետետոս.

ուրեմն, թե որքան տեղին էր մեր

Տես

ՕԾՕտարական.

պայքարն այդպիսի մարդկանց դեմ նրանց ընդունել, Թեետետոս.

ՕԾտարական.

որ

ն

այն,

ստիպեցինք

որ

մի բանը միախառնվումէ մյուսի

Իսկ

հետ:

ինչի՞:

հանուն

Որպեսզի հաստատենք,

որ

խոսքը մեզ

համար գոյի սեռերից մեկն է: Եթե զրկվենք նրանից, մենք,ն դա շատ կարնոր է,- կզրկվենք փիլիսոփայությունից: Դեռ ավելին, մենք պիտի համաձայնությանգանք նան խոսքի էուքյան շուրջ: Եթե մենք զրկվեինք նրանից ն այն ընդհանրապես չլիներ, ապա ոչինչ չէինք կարողանա ասել: Իսկ մենք կզրկվեինք, եթե չընդունեինք,

որ

ոչինչ ոչինչի

հետ

չի միախառն-

վում: Թեետետոս.

Դա

ճիշտ է: Բայց

ես

չեմ հասկանում, թե

ինչու պիտի մենք համաձայնությանգանք խոսքի ՕԾտարական.

Գուցե

դու

շուրջ:

ավելի հեշտ հասկանայիր հե-

տնելով ինձ այսպես:

Ե

Պլատոն

Ինչպե՞ս:

Թեետետոս.

Չգոյությունը երնաց մեզ որպես

ՕԾՕտարական.

թյան սեռերից մեկը,

ցրված է ողջ գոյով մեկ:

որը

Այդպես է:

Թեետետոս.

Ուրեմն հարկ է քննել՝ արդյո՞քմիախառն-

ՕԾտարական.

վում է այն կարծիքի

խոսքի հետ:

ն

Այսի՞նքն:

Թեետետոս.

Եթե չի միախառնվում դրանց հետ,

ՕԾՕտարական. ամեն

գոյու-

ապա

ինչ անհրաժեշտաբար կլինի ճշմարիտ, իսկ եթե միա-

խառնվում է,

ն՛

ապա

կարծիքը, ն՛ խոսքը դառնում են կեղծ:

Չէ՞ որ չգոյի մասին կարծիք կազմելն

ղության

ն

ու

խոսելն է

մտածո-

խոսքի մեջ սկիզբ առնող մոլորությունը: Այդպես է:

Թեետետոս.

Իսկ եթե կա մոլորություն, կա

ՕԾտարական.

նան

խա-

բեություն: կյո:

Թեետետոս.

Եվ եթե կա խաբեություն, ամեն ինչ պի-

Օտարական.

տի լցված լինի նմանություններով, պատկերներով ն

պատ-

րանքներով: Անտարակույս:

Թեետետոս.

Ասացինք, որ սոփեստն այստեղ է թաքն-

ՕԾՕտարական.

ված, սակայն ընդհանրապես բացառում է կեղծիքի

նը: Քանզի ասում է, թե յութօյանմասին

ն

ՕԾտարական.

չի մտածում

ու

չի խոսում չգո-

բոլորովին հաղորդակից չէ գոյությանը:

սա

Այո,

(Թեետետոս.

ոչ ոք

գոյությու-

դա

այդպես էր:

Իսկ հիմա պարզվեց, որ չգոյությունը

ղորդակից է գոյությանը, այնպես

կառակվի: Գուցե ասի,

որ

որ նա այս

են:

հա-

գաղափարներիմի մասը հաղոր-

դակից է չգոյությանը, իսկ մյուսը՝ ոչ,

անհաղորդներիթվում

հարցում չի

հա-

ն որ

խոսքն ու կարծիքը

Ուստի դարձյալ կպնդի,

որ առհա-

սարակ պատկերման ն պատրանքներ ստեղծելու արվեստ, որի մեջ է ժիքը

ն

նա

մեր ասելով, գոյություն չունի, որովհետն կար-

խոսքը չեն հաղորդակցվում չգոյության

հետ:

Կեղծիք

Սուրեստ

առհասարակգոյություն չունի, եթե գոյություն չունի այդպիսի հաղորդակցություն: Ահա ինչու հարկ է նախ հետազոտել խոս-

կարծիքը ն պատկերացումը,որպեսզի երբ դրանք

քը,

պարզ

դառնան մեզ, տեսնենք դրանց հաղորդակցությունըչգոյության հետ:

Դա

տեսնելով՝ մենք կապացուցենք,

թյուն ունի,

ն

տին, եթե նա

որ

կեղծիքը

գոյու-

ապացուցելով՝կկապենք կեղծիքի հետ սոփեսմեղավոր է, կամ, ազատ արձակելով, կփնտրենք

նրան ուրիշ սեռի մեջ: Սոփեստի մասին կարծես միանգամայն

Թեետետոս.

ճշմարիտ էր ասված սկզբում,

սեռն

որ այդ

անորսալի է: Ինչ-

պես երնում է, նա բազմաթիվթաքստոցներունի, է

դրանցից մեկը, անհրաժեշտ է հաղթահարել

ն

երբ լքում թաքստոցը

այդ

դեռ նախքան սոփեստին հասնելը: Հազիվ հաղթահարեցինք մի

իբրն թե չգոյությունը գոյություն չունի,- նա

թաքստոցը,-

արդեն գտել է ուրիշը

հարկ է ապացուցել,

ն

կարծիքի մեջ գոյություն ունի կեղծիք, հետո որ

Ե

ն

որ

գուցե

խոսքի

այս

ն

մեկից

գտնվի մեկ ուրիշը, իսկ այնուհետն հաջորդը, այնպես

թվում է՝

վերջ չունի:

սա

Նա, ով թեկուզն քիչ-քիչ կարող է առաջ

ՕԾտարական.

շարժվել, պիտի քաջություն պահպանի: Ով

նման

դեպքերում

փոքրոգություն է դրսնորում, ի՞նչ պիտի անի ուրիշ դեպքերում, երբ

ոչ

մի բանում չի առաջադիմի կամ էլ դարձյալ

ստիպված կլինի սին դժվար թե

գնալ: Համաձայն ասացվածքի՝ այդպի-

ետ

առնի: Իսկ հիմա, սիրելիս, երբ

քաղաք

ռեցինք այն, ինչի մասին խոսում ես, մնում ամենամեծ

արգելքը. մնացյալն ավելի հեշտ է

ն

հաղթահարել աննշան:

Լավ ասացիր:

Թեետետոս.

Նախ, ինչպես

Ծտարական.

վերցնենք խոսքն

է

սպա-

ն

պայմանավորվել ենք,

կարծիքը, որպեսզի հստակ պատկերաց-

ու

նենք՝ առնչվում է դրանց չգոյությունը, թե երկուսն էլ միանգամայն ճշմարիտ

են

ն

դրանցից

կեղծ: Թեետետոս.

ճիշտ է: է1

ոչ

մեկը երբեք չի լինում

«Հ

Պլատոն

ՕԾՕտարական.

մ

Եկ այնպես, ինչպես խոսում էինք

պատ-

կերների ն գրերի մասին, դիտարկենքնան անունները,քանզի այդկերպ է բացահայտվում այն, ինչ հիմա փնտրում ենք: Թեետետոս.

Իսկ ինչի՞ն պիտի անդրադառնանք բառե-

րի մեջ: ՕԾտարական.

Արդյո՞քդրանք

բոլորը

համաձայնեցված

են

միմյանց, թե՞ դրանցից ոչ մեկը մյուսին համաձայնեցված

չէ:

Կամ

գուցե մի մասը ձգտու՞մ է դրան, իսկ մյուսը՝ ո՞չ:

Թեետետոս.

Պարզ է,

որ

մի մասը ձգտում է, իսկ

մյուսը՝ ոչ: Ծտարական. օ

Գուցե

դու

նկատի

ունես

հետնյալը.

նրանք, որոնք ասվում են հերթով ն ինչ-որ բան են նշանա-

կում, համաձայնեցվածեն, իսկ նրանք, որոնց համադրությու-

նը ոչինչ չի նշանակում, համաձայնեցված չեն: Թեետետոս.

Օտարական.

էիր

ն

Ինչպե՞ս:Ի՞նչ նկատի ունես: Այն, ինչն, իմ կարծիքով, դու ենթադրում

ընդունեցիր: Չէ՞

որ

մենք ունենք գոյությունը ձայնով

նշանակելու երկու եղանակ:

Ինչպե՞ս: ՕԾՕտարական. Մեկը՝ անուններով, մյուսը՝ բայով՞:: Թեետետոս.

Թեետետոս.

Ծտարական.

ենք

Նկարագրիր յուրաքանչյուրը: Գործողության նշանակումը մենք կոչում

բայ:

Թեետետոս.

Օտարական.

կյո: Ձայնային նշանը,

որը

վերաբերում է

ծողություններ կատարողին,մենք կոչում ենք Թեետետոս.

ՕԾտարական.

գոր-

անուն:

Միանգամայնճիշտ է: Սակայն խոսքը երբեք չի կազմվում մի-

այն հերթականությամբասված անուններից

ն ոչ

էլ առանց

անունների ասված բայերից: Թեետետոս. Ե

Օտարական.

նելով՝

դու

Չեմ

հասկանում դա:

Ակնհայտ է,

որ

հենց նոր ինձ համաձայ-

նկատի ունեիր ուրիշ ինչ-որ բան: Իսկ

ես

ուզում

Սոփեստ

էի միայն ասել,

որ

այդպես հերթականությամբարտասանվա-

ծը խոսք չէ:

Ինչպե՞ս:

Թեետետոս.

Դիցուք,

ՕԾտարական.

«ննջում է» ներ,

ն

եթե

ն

ոմն

կրկներ դրանք

ն

բոլորը,

են

«վազում

է»,

գործողություն-

չէր լինի խոսք:

դա

Իհարկե: Ուրեմն, եթե ասվում

ՕԾտարական.

«ձի»

է»,

ուրիշ այդպիսի բայերը նշում

Թեետետոս.

րու»,

«քայլում

«առյուծ», «եղջե-

են

ուրիշ բառեր, որոնք նշում

են

գործողություն

կատարողներին, դրանց հաջորդականությունից նույնպես չի գոյանում խոսք: Քանզի արտասանվածըչի արտահայտում ո՛չ:

գործողություն, ոչ անգործություն, ո՛չ իրական գոյություն, ո՛չ էլ չգոյություն, քանի դեռ բայերը չենք միացրել անուններին:

Այդժամ ամեն բան ներդաշնակվում է,

ն

առաջին իսկ

դրությունը անմիջապես դառնում է առաջին

ն

համա-

ամենահակիրճ

խոսքը:

Ի՞նչ նկատի ունես:

Թեետետոս.

Երբ ինչ-որ մեկն ասում

Ծտարական.

վորում է», չես ասի

արդյոք,

որ

դա

է՝ «մարդը

նվազագույն

ն

սո-

առաջին

խոսքն է: Իհարկե:

Թեետետոս.

Քանզի այդկերպ նա ինչ-որ բան է հայտ-

Ծտարական. նում

գոյություն ունեցողի, կայացողի, գոյություն ունեցածի

կամ գալիքի մասին

ն ոչ

միայն արտասանում է անունները,

այլն որոշակի եզրակացություն կազմում՝ համադրելով ներն

ու

բայերը: Ահա ինչու ասացինք,

թե սոսկ անուններ տալիս, իսկ

այդ

որ նա

անուն-

խոսում է, ն ոչ

համադրությունըկոչեցինք

խոսք": ճիշտ է:

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Ինչպես

որ որոշ

իրեր համատեղվում են

միմյանց հետ, իսկ մյուսները՝ ոչ, այնպես էլ ձայնով արված որոշ

նշաններ չեն համատեղվում, մյուսներն էլ, համատեղ-

վելով, խոսք

13 ՊԼԱՏՈՆ

են

կազմում:::

Պլատոն

Միանգամայնայդպես է:

Թեետետոս.

նս:

Ի՞նչ մանրուք:

Թեետետոս.

Խոսքը, եթե կա, անհրաժեշտաբարինչ-

ՕԾտարական. որ

մի մանրուք

Կա

ՕԾտարական.

բանի մասին է, քանզի

ոչ

մի բանի մասին խոսք չի լինում:

Այդպես է:

Թեետետոս.

Իսկ պե՞տք է

տարական.

խոսքը որակ

արդյոք

ունենա:

Ինչպե՞սչէ:

Թեետետոս.

Դառնանք ինքներս մեզ:

ՕԾտարական.

Դառնանք:

Թեետետոս.

մադրելով իրերն իսկ

դու

ասա,

կարտասանեմնախադասություն՝հա-

Ես

ՕԾտարական.

գործերը անունների

ու

ինչի մասին է

Թեետետոս.

բայերի միջոցով,

ն

խոսքը:

այդ

Կփորձեմ ուժերիս ներածին չափով: «Թեետետոսը նստած

Ծտարական.

է»: Այս նախադա-

սությունը երկար չէ՞: Թեետետոս.

Ոչ,

Դու

Ծտարական. ն ում

համառոտ

է:

պետք է ասես, թե ում մասինէ այն

նկատի ունի:

Թեետետոս.

Պարզ է,

իմ մասին է

որ

նկատի ունի

ն

ինձ: ՕԾտարական. Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

Իսկ ա՞յս մեկը:

Ո՞րը: «Թեետետոսը, որի

հետ

ես

հիմա

զրու-

ցում եմ, թռչում է»: Թեետետոս.

Այս մեկի դեպքում նույնպես

թե այն նկատի չունի ինձ կամ Ծտարական. (Թեետետոս.

Ծտարական.

չի ասի,

իմ մասին չէ:

Սենք ասացինք,

ժեշտաբար պիտի ունենա Ե

որ

ոչ ոք

որ ամեն

խոսք անհրա-

որակ:

Այո:

Իսկ ի՞նչ որակի դասենք այդ երկու նա-

խադասմություններից յուրաքանչյուրը:

Սոփեստ

Մեկը կեղծ է, մյուսը՝ ճշմարիտ:

(Թեետետոս.

Մեկը քո մասին ճշմարտություն ասում

ՕԾտարական.

է,

այսինքն՝այն, ինչ կա իրականում: Թեետետոս. Անշուշտ: Իսկ կեղծն ասում

Ծտարական.

է

իրականությունից

տարբեր բան: կյո:

Թեետետոս.

Ուստի խոսում է գոյություն չունեցողի

Ծտարական.

մասին որպես գոյություն ունեցողի: Թերենս:

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

մասին ասվածներից: Չէ՞ յուր

է բաներ, որոնք տարբեր են քո

Ասում

մենք ասացինք,

որ

որ

յուրաքանչ-

բանի հարաբերությամբբազում բաներ գոյություն ունեն,

իսկ բազում բաներ՝ ոչ: Իհարկե:

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Իմ

հաջորդ նախադասությունըքո մասին,

ելնելով խոսքի մեր բնորոշումից, անհրաժեշտաբար պիտի լինի ամենահամառոտներիցմեկը:

Քիչ

Թեետետոս.

մենք համաձայնեցինք,որ

առաջ

այդ-

պես է:

Այնուհետն, որ

ՕԾտարական.

դա

խոսք է ինչ-որ բանի

մասին: Այդպես է:

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Եթե այն

քո

մասին չէ,

ուրիշ

ապա

ոչ

ոքի մասին էլ չէ:

Ինչպե՞ս թե:

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Լինելով

ոչ

սարակ չէր լինի խոսք: Մենք որ

խոսքը լինի

ոչ

ՕԾՕտարական.

ցույց

տվեցինք,

անհնար է,

Եթե

ճիշտ է: քո

մասին ասված բաները ուրիշ են,

սակայն ասվում

են

որպես նույնական,

բաներն ասվում

են

որպես գոյություն ունեցող,

13"

որ

առհա-

մի բանի մասին: Շատ

Թեետետոս.

մի բանի մասին, այն

ն

գոյություն չունեցող ապա

բայերից

Դյլատոն ն

անուններից

այդպիսի համադրությունը հիրավի

գոյացող

կեղծ խոսք է իրականում: Ուրեմն ի՞նչ: Մի՞թե պարզ

Ծտարական.

ծողությունը, կարծիքը

ն

ճշմարիտ, գոյանում

մեր հոգում:

են

չէ,

որ

Դու

ՕԾՕտարական.

երնակայությունը, լինեն կեղծ, թե

ավելի հեշտ կհասկանաս, եթե նախ

ըմբռնես, թե ինչ է իրենից ներկայացնում դրանցից

քանչյուրը

ն

մտա-

Ինչպե՞ս:

Թեետետոս.

ճիշտ է:

Շատ

Թեետետոս.

յուրա-

ինչով է տարբերվում մյուսներից: Տուր ինձ

Թեետետոս.

դրա

հնարավորությունը:

Այսպիսով, մտածողությունը

Ծտարական.

ն

խոսքը

նույնն են, միայն թե մտածողություն մենք կոչում ենք մեր հոգու ներսում տեղի ունեցող անձայն զրույցը,

որ

հոգին վա-

րում է ինքն իր հետ»:

Իհարկե:

Թեետետոս.

Իսկ հոգուց ելնող

Օտարական.

ն

բերանով անցնող

հնչյունների հոսքը կոչվում է խոսք: ճշմարիտ է:

Թեետետոս.

Եվ մենք գիտենք,

ՕԾտարական.

խոսքի մեջ է...

Ի՞նչը:

Թեետետոս.

Հաստատումն

ՕԾՕտարական.

ու

բացասումը:

Այո, գիտենք:

Թեետետոս.

որ

Եթե դա հոգում գոյանում է լուռ ն մտա-

ՕԾՕտարական.

ծողության միջոցով, ուրիշ ի՛նչ կկոչես, եթե

կարծիք:

/Թերնս այդպես:

Թեետետոս.

Իսկ երբ ինչ-որ մեկի

Օտարական.

գոյանում է

ոչ

ոչ

Օտարական.

այդ

վիճակը

թե ինքն ըստ ինքյան, այլ զգայության միջո-

ցով, ճիշտ չի՞ լինի Թեետետոս.

մոտ

արդյոք

այն կոչել երնակայություն:

Ինչպե՞սչէ: Ուրեմն, եթե խոսքը լինում է ճշմարիտ ն

կեղծ, եթե մտածողությունը երնաց մեզ որպես հոգու զրույց

ինքն իր հետ, կարծիքը մտածողության արդյունքն է, իսկ

Սոփեստ

«երնում է» կոչվածը՝ զգայության ն կարծիքի խառնուրղ, ապա

անհրաժեշտ է,

որ

խոսքին ազգակից

բաներ երբեմն

որոշ

լինեն կեղծ": Իհարկե:

Թեետետոս.

ՕԾՕտարական. քը

Նկատու՞մես,

գտնվեցին ավելի

թե ամեն

կեղծ կարծիքն ու խոս-

որ

քան սպասում էինք՝ վախենալով,

շուտ,

ինչ հետազոտելով, անվերջանալի գործ բռնած

կլինենք: Նկատում

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

եմ:

Այդ դեպքում քաջ լինենք

հարցում: Քանզի այժմ, երբ

դա

մեզ

նան

մնացյալի

է դարձել, հիշենք

պարզ

քիչ առաջ արված տեսակներիբաժանումները:

Որո՞նք:

Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

Մենք տարբերեցինք պատկերավոր ար-

վեստի երկու տեսակ` պատկերների արվեստը ն տեսիլների արվեստը: Այո:

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Եվ ասացինք,

որ

չգիտենք, թե

որ

տե-

սակին դասենք սոփեստին:

Այդպես էր:

Թեետետոս.

Օտարական.

Եվ մեր

այդ

չիմացությունն առավել

մեծ

խավարով պատվեց, երբ հայտնվեց ամեն ինչ կասկածի տակ

առնող ուսմունքը,

ըստ

որի չկան ո՛չ պատկերներ, ո՛չ

սիլներ, ո՛չ ուրվականներ

ն

տե-

ընդհանրապես երբեք ն ոչ մի

տեղ կեղծիք չկա:

ծշմարիտ

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

կեղծ խոսք ունեն

ն

ես

ասում:

Այժմ, երբ պարզվեց,

որ

գոյություն ունի

կեղծ կարծիք, կարելի է ընդունել, որ գոյություն

իրերի նմանակումներ, ն այստեղից գոյանում է խաբե-

ության արվեստը: (Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Կարելի է: եվ այն,

որ

սուրեստն

այդ

տեսակներից

մեկին է պատկանում, մենք արդեն նախապես ընդունել ենք:

Պլատոն

կյո:

Թեետետոս.

Ծտարական.

մասի մեր

առաջ

Փորձենք, դարձյալ բաժանելով երկու եղած սեռը, առաջ շարժվել միայն աջ մասի

ուղղությամբ, ունենալով այն, ինչը հատուկ է սոփեստին,մինչն

թողնելով նրան իր բնությունը, ցույց տանք այն հատկապեսինքներս մեզ, իսկ հետո նրանց, ովքեր ի բնե ավելի մոտ են այս մեթոդին: որ

անցնելով ամենայն ընդհանուրիկողքով

ճիշտ է:

Թեետետոս.

Մի՞թե մենք չսկսեցինք ստեղծագործա-

Օտարական.

կան

ն

ն

ձեռքբերմանարվեստների բաժանումից: Այո:

(Թեետետոս.

Եվ մի՞թե սոփեստը չերնաց մեզ որսի,

Ծտարական.

պայքարի, առնտրի

ն

ձեռքբերման մի քանի ուրիշ տեսակ-

ների մեց:

Իհարկե:

Թեետետոս.

Իսկ այժմ, երբ նրան հափշտակել է նՇմա-

ՕԾՕտարական.

նակման արվեստը, Ե

պարզ

է, որ նախ հարկ է երկու մասի

բաժանել ստեղծագործականարվեստը: Չէ՞

որ

նմանակումը

որոշակի ստեղծագործությունէ, թեն մենք խոսում ենք հենց իրերի,

այլ

թե

դրանց պատկերումներիմասին: Այդպես չէ՞: Միանգամայն այդպես է:

Թեետետոս.

ՕԾՕտարական. առաց

ոչ

ունի երկու

Իսկ ստեղծագործական արվեստը նախ ն մաս:

Որո՞նք են դրանք:

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Մեկն՝ աստվածային, մյուսը՝ մարդկային: Չհասկացա:

Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

Ստեղծագործությունը, ասացինք մենք,-

եթե հիշենք սկզբում ասվածը,- ունակություն է,

որը

նախա-

պես գոյություն չունեցածի գոյացման պատճառ է: Այո, մենք

Թեետետոս.

Ծտարական.

Շ

էակներն ու ն

դա

Կասենք

բույսերը,

որ

հիշում ենք:

արդյոք,

գոյանում

են

որ

բոլոր

կենդանի

երկրի վրա սերմերից

արմատներից,ինչպես նան անշունչ առարկաները,որ գտն198

Սոփեստ

վում

են

հողի մեջ հոսուն

չլինելով, գոյանում

են

վիճակում, նախապես թե դեմիուրգոս աստծո՞՛, այլ մեն

ն ոչ

ոչ

հոսուն

ուրիշ ինչ-որ բանի գործունեությունից: Թե՞ կօգտվենք ուրիշների ուսմունքներից ն ասույթներից:

Ի՞նչ ուսմունքներ:

Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

Որ բնությունն ինքն է ծնում

դրանք ինք-

նաբերականպատճառի ուժով, առանց սերող մտածողության: Թե՞ ասենք, որ դրանք ստեղծվում են աստծուց եկող

աստ-

վածային բանականությամբ ու իմացությամբ: Գուցե տարիքիս բերումով

Թեետետոս.

հաճախ

ես

եմ

մ

փոխում կարծիքներս: Բայց հիմա, նայելով քեզ ն հասկանալով, ես

որ

էլ

եմ

կարծում ես, թե ամեն բան գոյացել է աստծուց,

դու

այդպես մտածում: Հրաշալի է,

Ծտարական.

(Թեետետոս:

մարեինք, որ հետագայում դու կլինես

այլ

Եթե մենք

հա-

կերպ մտածողների

թվում, հիմա համոզիչ խոսքով կստիպեինք քեզ համաձայնել: Բայց քանի

ես

որ

հասկանում

եմ քո

բնությունը,

որ

անգամ

առանց մեր զրույցի կդիմի նրան, ինչին ձգտում էր, թողնում եմ

դա,

կընդունեմ,

որ

քանզի մենք

զուր

ես

ժամանակ կվատնեինք: Ես

այն, ինչ վերագրում

են

բնությանը, արարվում

է աստվածայինարվեստով, իսկ այն, ինչ ստեղծվում է մարդ-

կանց կողմից` մարդկային արվեստով, ն, համաձայն

այդ

դրույթի, գոյություն ունի ստեղծագործության երկու տեսակ,

մեկը՝ մարդկային, մյուսը՝ աստվածային: Թեետետոս.

Ծտարական.

ճիշտ է: Դրանցից յուրաքանչյուրը նույնպես

բա-

ժանենք երկու մասի: Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

Ինչպե՞ս: Ինչպես

որ

ամբողջ ստեղծագործական

արվեստը բաժանեցիր լայնքով, այնպես էլ հիմա բաժանիր

երկայնքով"շ: Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

Թող այդպես լինի: Արդ, գոյանում է

չորս

մաս.

երկուսը,

որ

Պլատոն

վերաբերում

են

մեզ, մարդկային են, իսկ մյուս երկուսը,

որ

վերաբերում են աստվածներին՝աստվածային: Այո:

Թեետետոս.

Եվ երբ դրանք այլ կերպ են բաժանված,

ՕԾՕտարական.

յուրաքանչյուր բաժնի մի մասը բուն ստեղծագործական է, իսկ մյուսները լավագույնս կարող են կոչվել պատկերավոր: Ըստ

այդմ ստեղծագործականարվեստը դարձյալ բաժանվում

է երկու մասի:

Ասա, ինչով է տարբերվում յուրաքանչյուրը:

(Թեետետոս.

Մենք գիտենք,

ՕԾտարական.

դանի էակները, ն այն, ինչից գոյացել ները` կրակը,

ն

ջուրը

մենք, ն՛ մյուս կեն-

որ ն՛

են

բնական երնույք-

դրանց եղբայրակից բաները,

ստեղծագործություննեն,

աստծո

յուրաքանչյուրն արարված է նրա

ն

կողմից: Այդպես չէ՞: Այդպես է:

Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

պատկերները, բայց

Դրանցից յուրաքանչյուրին ուղեկցում ոչ

իրենք իրերը, որոնք նույնպես

վածային արվեստի արդյունք

են

աստ-

են:

Ի՞նչ պատկերներ:

Թեետետոս.

Եվ նրանք,

ՕԾտարական.

մանակ, ն՛ նրանք,

որ

որ

այցելում

ցերեկը կոչվում

են

քնած ժա-

բնական տեսիլներ.

են

ստվերները, երբ կրակի առկայությամբ որոշ մթություն է

գոյա-

նում, կամ կրկնակի տեսիլները, երբ իրի սեփական լույսը

լուսատուի

լույսը

միանում

ն

ստեղծում են պատկեր, որը

ն հա-

կասում է տեսողականզգայության տրամադրածնախկին սո-

վորական պատկերին: Թեետետոս.

Ուրեմն գոյություն

ստեղծագործությաներկու արգասիք՝ինքը իրը ցող

ն

դրան ուղեկ-

պատկերը: ՕԾտարական.

որ

աստվածային

ունի

Իսկ մե՞ր արվեստը: Չե՞նք ասի

տնաշինականարվեստի շնորհիվ այն

տուն

նկարչության շնորհիվ մեկ ուրիշ բան է անում,

է կառուցում, որը,

մարդու քունը, ստեղծվում է արթունների համար:

արդյոք,

ինչպես

Սոփեստ

Իհարկե:

Թեետետոս.

մ

Մեր ստեղծագործականգործունեության

ՕԾտարական.

մյուս արգասիքները նույնպես երկակի որ

են.

մենք ասում

ենք,

մի կողմից՝ ինքը իրը բնաստեղծականարվեստի արգասիք

է, իսկ մյուս կողմից՝ պատկերը պատկերավոր արվեստի ար-

գասիք է: Հիմա ես ավելի լավ հասկացա ն ընդու-

Թեետետոս.

նում

եմ

ստեղծագործությաներկու տեսակները, որոնք նույն-

պես բաժանվում են երկու մասի: Համաձայն առաջին բաժանման՝

դրանք

են

աստվածայինն մարդկայինարվեստները,իսկ

համաձայն երկրորդ բաժանման` դրանք են իրենք իրերը

ն

այն արգասիքները,որոնք իրերի նմանակումներնեն: ՕԾՕտարական.

Հիշենք,

որ

պատկերավոր արվեստի մի

տեսակը պատկերներ ստեղծելու արվեստ է, իսկ մյուսը՝

տե-

սիլներ ստեղծելու արվեստ, եթե կեղծիքն իսկապես գոյություն ունի

ն

իր բնությամբ գոյություն ունեցող բաներից մեկն է:

Այո, այդպես էր:

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Եվ քանի

որ

կեղծիքն այսպես երնագ

մեզ, մենք առանց որնէ կասկածի պիտի համարենք,

որ

այն

երկու տեսակի է: կյո:

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Տեսիլներ ստեղծելու արվեստը դարձյալ

բաժանենք երկու մասի:

Ինչպե՞ս:

Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Մի տեսակն իրագործվում է գործիքների

օգնությամբ, իսկ մյուսի դեպքում տեսիլներ ստեղծողը ինքն է դառնում դրա գործիքը:

Ի՞նչ նկատի

Թեետետոս.

Ծտարական.

նով նմանվել լական

այդ

քո

Ըստ

ունես:

իս, երբ ոմն ցանկանում է իր մարմ-

արտաքինին կամ ձայնով՝ քո ձայնին,

տես-

արվեստը մեծ մասամբ կոչվում է նմանակում:

Թեետետոս.

Ծտարական.

կյո:

Առանձնացնենք վերջինը՝ կոչելով այն

ԴՊլատոմ Ե

նմանակման արվեստ: Մի կողմ թողնենք մնացած ամեն բան՝ զիջելով

տրամադրելով դա մեկ ուրիշին, ով ի մի կբերի

հարմար անվանում կգտնի:

ն

դա

ու

Առանձնացնենք, իսկ մնացյալը թողնենք

Թեետետոս.

ուրիշին: Սակայն նմանակման արվեստը, (ԹՁեետե-

Ծտարական.

նույնպես հարկ է համարել երկակի: Եվ տե՛ս, թե ինչու:

տոս,

Խոսի՛ր:

Թեետետոս.

Նմանակողներից ոմանք գիտեն, թե ինչն

ՕԾտարական. են

նմանակում, իսկ ոմանք չգիտեն: Իսկ ո՞ր տարբերությունն

ենք մենք ավելի

մեծ

համարում չիմացության ն իմացության

միջն առկա տարբերությունից: Թեետետոս.

Ոչ մի ուրիշ տարբերություն, հենց

այդ

մեկը: ՕԾտարական.

Քիչ առաջ

կանում էր իմացողներին:Քանզի

բերված նմանակումը պատքո

արտաքինինծանոթ լինե-

լով՝ որնէ մեկը կարող է նմանակել քեզ: Թեետետոս.

Շ

Ծտարական.

Անշուշտ: Իսկ ինչպե՞ս վարվենք արդարության

ընդհանրապես ամբողջ առաքինության

Մի՞թե բազում

հետ:

չիմացողներ, որոնք սակայն կարծիք ունեն,

ն

ամեն

կերպ չեն

փորձի անել այնպես, որ այն, ինչն իրենց մեջ առաքինություն են

համարում, դրսնորվի,

ն այդ

իսկ պատճառով արդյո՞քմե-

ծապես չեն նմանակի դրան գործով Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

ն

խոսքով:

Եվ այն էլ շատերը: Բայց մի՞թե բոլորն էլ չեն մատնվի

հաջողության՝փորձելով

արդար

թվալ,

բայց

ան-

չլինելով այդպի-

սին: Թե՞ միանգամայնհակառակը: Թեետետոս.

ՕԾՕտարական. Վ

ծում

Միանգամայն հակառակը:

Այդպիսի նմանակողին՝չիմացողին, կար-

եմ, պետք է տարբերել այն մյուսից՝ իմացողից: Թեետետոս.

Ծտարական.

Այո: Բայց որտեղի՞ց հարմար անվանում

Սոփեստ

գտնենք նրանցից յուրաքանչյուրի համար: Ակնհայտ է, դժվար է,

ն

սեռերի բաժանումը տեսակների թերնս նան

ներկայանում էր ոչ

ոք

որ դա

պարապ

հնում

անմիտ զբաղմունք, այնպես

ու

երբնէ չի փորձել բաժանում կատարել: Ահա

որ

ինչու

անուններն այդքան անհրաժեշտչէին: Եթե ավելի խիզախ խոսենք,

տարբերակմանկարծիքի

հանուն

ապա

հետ

միավոր-

ված նմանակումը կկոչենք կարծիք-նմանակում,իսկ իմացության

հետ

միավորվածը կկոչենք գիտական նմանակում: Թող այդպես լինի:

Թեետետոս.

Ուրեմն պետք է օգտագործել առաջին

Ծտարական.

անվանումը, քանի

սոփեստը ոչ թե իմացողներից է,

որ

այլ

նմանակողներից5: Թեետետոս.

ճիշտ է:

Շատ

Այդ դեպքում փորձենք կարծիք-նմանակ-

ՕԾտարական.

մանը հետնողին, ինչպես փորձում են երկաթը պարզելու մար՝ մաքուր է այն արդյոք, թե ժանգոտ: Թեետետոս.

հա-

Փորձենք:

Բայց այն ժանգոտ է,

Ծտարական.

Քանզի նմանակողներիցմեկը պարզամիտ է,

ն

այն էլ

ն

իրեն թվում է,

շատ:

թե գիտի իր կարծեցածը, իսկ մյուսի կերպարը իր վայրիվերո ճառերի պատճառովհարուցում է բազում տագնապներ՝ստիպելով կասկածել, նում

նա

չգիտի այն, ինչում գիտակ է

ձնա-

ուրիշների առաջ:

Թեետետոս.

թյուն

որ

Իհարկե,

քո

նշած երկու սեռերն էլ

գոյու-

ունեն:

Ծտարական.

Չկոչե՞նք առաջինին պարգամիտ նմանա-

կող, իսկ երկրորդին երեսպաշտ նմանակող: Թեետետոս.

Ծտարական. (Թեետետոս.

ՕԾտարական.

Թերես: Իսկ վերջինիս սեռը մե՞կն է, թե՞ երկուսը: Դու

Ես

քննիր: քննում եմ,

ն

ինձ երնում է երկու

սեռ:

Մեկը կարող է երեսպաշտություն անել հրապարակավ ն երկար ճառերի ձնով, իսկ մյուսը մասնավոր, կարճ զրույցներով

Ե

Պլատոն

ստիպում է զրուցակցին ինքնահակասությանմեջ ընկնել: Շատ

Թեետետոս.

ճիշտ

ես ասում:

Եվ ինչպե՞ս կոչենք երկար ճառեր

Ծտարական.

ար-

տասանողին՝քաղաքական գործի՞չ,թե՞ հրապարակայինճարտասան:

Հրապարակայինճարտասան:

Թեետետոս.

Իսկ ինչպե՞ս կկոչենք մյուսին՝ իմաս-

ՕԾտարական.

տու՞ն, թե՞ սոփեստ: Նրան անհնար է իմաստուն կոչել, չէ՞

Թեետետոս.

ընդունեցինք, որ

անգետ է: Բայց քանի

նա

որ նա

որ

նմանակում

է փիլիսոփային, կստանա վերջինից ածանցվածանունը, ն ես

արդեն գրեթե հասկացա, որ

նա բոլոր

առումներով իսկապես

պիտի կոչվի սոփեստ: Իսկ ի մի չբերե՞նք, ինչպես ն նախկի-

Ծտարական. նում,

նրա անունը

այս

անգամ շարժվելով վերջից դեպի

սկիզբ: Իհարկե:

Թեետետոս.

ՕԾՕտարական.

Այդ անունով կոչվում է |զրուցակցին)հա-

կասության մեջ գցող

երեսպաշտ կարծիք-նմանակումը, որը

տեսիլներ ծնող պատկերավորարվեստի մասն է, վածային է,

այլ

ոչ

թե

աստ-

մարդկային,ն մեր փաստարկներումսահման-

վեց որպես ստեղծագործության աճպարարական մաս. նա, ով

կասի,

որ

իսկական սոփեստն

այս

միս

իս, միանգամայն ճշմարիտ կվարվի՞՞: Թեետետոս.

Միանգամայն:

ու

արյունից է,

ըստ

ՊԱՐՄԵՆԻԴԵՍ

ԿԵՓԱԼՈՍ, ԱԴԻՄԱՆՏՈՍ, ԱՆՏԻՓՈՆ, ԳԼԱՎԿՈՆ,

ՊՅՈՒԹՈԴՈՐՈՍ, ՍՈԿՐԱՏԵՍ, ԶԵՆՈՆ, ՊԱՐՄԵՆԻԴԵՍ,

ԱՐԻՍՏՈՏԵԼ

Կեփալոս.

Երբ հայրենի Կլազոմենեից՝ եկանք Աթենք,

ագորայում հանդիպեցինք Ադիմանտոսինն Գլավկոնին: Բռնելով ձեռքս՝ Ադիմանտոսնասաց. -

ողջույն,

Կեփալոս: Եթե որնէ բանի կարիք ունես,

կարող ենք այստեղ անել քեզ համար, -

Բայց

ես

հենց այստեղ եմ,-

որ

ասա:

պատասխանեցիես,-

որ-

պեսզի խնդրանքով դիմեմ ձեզ:

Ո՞րն է խնդրանքդ,- ասաց նա: Եվ ես հարցրի. Ի՞նչ էր քո համամայր եղբոր անունը: Ես չեմ հիշում: Նա դեռ երեխա էր, երբ նախկինում այստեղ էի գալիս Կլազոմենեից: Շատ ժամանակ է անցել դրանից: Նրա հոր անունը, կարծեմ, Պիրիլամպոս էր: -

Ե

-

-

-

-

-

Այու- պատասխանեցնա: Իսկ ի՞նչ էր նրա անունը:

Անտիփոն: Բայց ինչու՞ ես հարցնում: Տեսնու՞մ

ես,

-

ասացի ես,- իմ

ներին: Նրանք իմաստության լսել են,

որ այդ

մեծ

այս

համաքաղաքացի-

սիրահարներ

են:

Նրանք

Անտիփոնըհաճախ է հանդիպել Զենոնի

րեկամ ոմն Պյութոդորոսի

հետ

նրանից Սոկրատեսի, Զենոնի

ն

ն որ

հաճախ լսած լինելով

Պարմենիդեսի երբեմնի տեղի

ունեցած զրույցը անգիր հիշում է այն: -

իշտ

ես ասում,-

պատասխանեցԱդիմանտոսը:

բա6

Պլատոն

Հենց այդ

-

կուզեինք լսել,- խնդրեցի ես:

զրույցը

Դժվար ոչինչ չկա,- պատասխանեցնա,- որովհետն պա-

-

տանի տարիքում Անտիփոնըլավ է յուրացրել այն, չնայած այժմ, հետնելով պապի է

ն

անվանակցի օրինակին, զբաղվում

գլխավորապեսձիերով: Բայց եթե պետք է, գնանք իր

Նա

որ

հենց նոր այստեղից տուն գնաց,

ն

բացի

այդ

մոտ

մոտ:

է ապ-

րում՝ Մելիտեում:: Այնուհետն շարժվեցինք

փոնին տանը:

Նա

ն

տեղ հասնելով գտանք Անտի-

նոր սանձ

էր պատվիրում դարբնին: Իսկ

երբ ճանապարհ դրեց վերջինիս, եղբայրները հայտնեցին մեր

այցի պատճառը. ն

նա

հիշեց ինձ իմ նախորդ այցելությունից

ողջունեց: Եվ երբ մենք խնդրեցինք պատմել

հրաժարվում էր՝ ասելով,

որ

դա

դժվար գործ է,

այնուամենայնիվսկսեց պատմել: Նա պատմելով` Զենոնը Ե

ն

ասաց,

որ

նախ

զրույցը, բայց

հետո

Պյութոդորոսի

Պարմենիդեսը մի անգամ ժամանեցին

Համաթենականմեծ խաղերին":Պարմենիդեսն արդեն բավականին ծեր էր՝ վաթսունհինգն անց, լրիվ ճերմակած, սակայն գեղեցիկ

ն

բարետես: Զենոնն

այդ

ժամանակ մոտ քառասուն

տարեկան էր՝ բարձրահասակն բարեկազմ. ասում էին, թե

նա

Պարմենիդեսի սիրելին էր: նրանք հանգրվանեցին Պյութոդո`

րոսի մոտ, քաղաքային պարսպից այն կողմ, Կերամիկոսում:: Եկել էր նան Սոկրատեսը ն նրա հետ

շատ

ուրիշներ, ովքեր

ցանկանում էին լսել Զենոնի երկերը, քանզի դրանք առաջին

անգամ էին բերվել: Սոկրատեսն այդ ժամանակ շատ երիտա-

Վ

սարդ

էր: Ընթերցում էր ինքը Զենոնը, իսկ Պարմենիդեսը

դուրս

էր եկել: Ընթերցելու արդեն քիչ բան էր մնացել, երբ

ներս մտավ Պյութոդորոսը, իսկ նրա ետնից նան Պարմենի-

դեսն

ու

Արիստոտելը:,որը հետագայում դարձավ Երեսունից

մեկը: Նրանք միայն կարճ հատված լսեցին ընթերցվող երկից:

Սակայն Պյութոդորոսը նախկինում լսել էր Զենոնին: Ամբողջ երկը լսելուց

հետո

Սոկրատեսըխնդրեց մեկ

գամ էլ կարդալ առաջին փաստարկիառաջին դրույթը, այն ընթերցվեց, ասաց.

ն

ան-

երբ

Պարմենիդես -

է

Ի՛նչ նկատի ունես, Զենոն, ասելով,

պիտի լինի

նման

ն ոչ

նման:

որ

եթե

Չէ՞ որ դա

--

-.

անհնար է: Ոչ

նմանը չի լինում նման, իսկ նմանը չի լինում

Այդպե՞սչես

բազում

գոյը

նման:

ոչ

ասում:

Այդպես,- պատասխանեցԶենոնը:

ետնաբար, եթե

ոչ նման,

ոչ

նմանը չի լինում նման, իսկ նմանը՝

չի կարող գոյություն ունենալ

բազումը: Քանզի

նան

եթե բազումը գոյություն ունենար, այն կկրեր |իր համար) անհնարը: Դա՞ ես ուզում ասել, ուզում

պնդել,

ես

բազումը գոյություն չունի՞:

որ

հակառակ բոլորի Քո

յուրաքանչյուր

պնդում դրա ապացույցն ես համարում ն կարծում ես, գրի առած յուրաքանչյուր փաստարկ ապացուցում է,

որ քո որ բա-

զումը գոյություն չունի՞: Դա՞ նկատի ունես, թե՞ ճիշտ չեմ

հասկացել: -

Ոչ,.- պատասխանեցԶենոնը,- ընդհանուր առմամբ լավ հասկացել երկը:

ես -

Տեսնում

եմ, ով Պարմենիդես,- ասաց

Զենոնը ուզում է

մոտ

սակայն

որոշ

մոլորեցնել մեզ

ն

նա

գրել է գրեթե նույնը, ինչ

ձնափոխությունների շնորհիվ փորձում է համոզել, թե ուրիշ ինչ-որ բան է ասում:

պոեմներում դու ասում ես,

Քո

որ

լինել քեզ ոչ միայն բարեկամության

մեց, այլն իր երկերում: Քանզի դու,

Սոկրատեսը,-

որ ամեն

ինչ մեկն է,

ն

տալիս

հրաշալի ապացույցները: Իսկ նա ասում է, թե բազումը գոյություն չունի, ն նույնպես ներկայացնում է բազմաթիվ ծանրակշիռ ապացույցներ: Ձեզնից առաջինը պնդում է ես

դրա

մեկի գոյությունը, իսկ մյուսը՝ թե բազումը գոյություն չունի, յուրաքանչյուրը խոսում է այնպես,

ասես

Ե

ն

բոլորովին էլ չի

կրկնում մյուսին, մինչդեռ դուք գրեթե նույնն եք ասում,

ն այդ

ամենը մեր՝ մյուսներիս ըմբռնման կարողությունից վեր է: -

Այո, Սոկրատես,- պատասխանեցԶենոնը,- սակայն դու

ամբողջությամբչես հասկացել այս երկի ճշմարտությունը, թեպետ լակոնական լակոտների՛ պես հրաշալիորեն հետամուտ

14 ՊԼԱՏՈՆ

ես

լինում ասվածին: Նախ

ն առաջ

հետնում

ն

քեզ համար

Պլատոն

մութ մնաց,

իմ երկը բոլորովին նկատի չունի այն, ինչ

որ

ասացիր, ն չի փորձում մարդկանցիցթաքցնել այդ մեծ

հղացումը:

մտա-

նշածը կողմնակի բան է, քանզի իրականում

Քո

երկս պաշտպանումէ Պարմենիդեսի փաստարկը նրանց դեմ, Ժ

ովքեր փորձում են ծաղրել նրան՝ ասելով, թյուն ունի,

ապա

այստեղից ծագում

հետնություններ, որոնք հակասում

եթե մեկը գոյու-

որ

են

բազում զավեշտական

են

նրա ուսմունքին: Այս

երկն ուղղված է նրանց դեմ, ովքեր հաստատում ընդ որում համարժեք, եթե

ավելի

ոչ

սուր

ծաղրի է ենթարկում

նրանց հարձակումները՝ցանկանալով ցույց մը գոյություն ունի» դրույթը, 6օ

ըստ

բազումը,

են

տալ,

որ «բազու-

առավել զավեշտալի է, քան

դրույթը

որի գոյություն ունի մեկը: Վիճասիրությանայդ-

պիսի ճնշման տակ

երիտասարդ տարիքում գրեցի

ես

երկը: Սակայն ինչ-որ մեկը գողացավ այն, այնպես առիթ չմնաց որոշելու՝ արժե

արդյոք

Քեզնից, Սոկրատես, վրիպեց,

գրել

եմ

ոչ:

դրդված

դա

լինելով վեճերի նկատմամբ երիտասարդականսիրուց,

բայգ

տարեց մարդու փառասիրությունից: Թեպետ, ինչպես

ոչ

արդեն ասացի,

դու

Ընդունում

-

գտնում,

որ

եմ

վատ չես հասկագել այն: դիտողությունդ,չ-- ասաց

այնպես է, ինչպես

ես ասում:

դու

հետնյալ հարցին. չե՞ս կարծում, 129՞

ինձ

այն հրապարակել, թե ես

որ

որ

այս

որ

Սոկրատեսը,-

ն

Պատասխանիր

գոյություն ունի

նմանու-

թյան ինչ-որ ինքնին գաղափար ն նրան հակադիր մեկ ուրիշ՝ ոչ

նմանի գաղափարձն

լինում

ն՛ ես, ն

դու,

ն

որ

այդ

մնացյալ

երկուսին հաղորդակից ենք ամեն

բան,

որ

մենք բազում

ենք կոչում: Որ նմանին հաղորդակից եղողը ինքը նման դառնում հենց

այդ

հաղորդակցությանչափով,

որ

է

այն, ինչը

հաղորդակից է լինում ոչ նմանին, դառնում է նման, իսկ այն,

ինչը հաղորդակից է լինում երկուսին էլ, դառնում է ն՛ ջինը,

ն

երկրորդը: Եվ եթե

բոլոր

առա-

իրերը հաղորդակից

են

դառնում երկու հակադիր գաղափարներին ն երկուսին էլ նման Ե

դառնալով՝ ոչ

նման

են

դառնում միմյանց,

մեջ զարմանալի ի՞նչ կա:

ապա

դրա

Պարմենիդես

Տարօրինակ կլիներ, եթե որնէ մեկը դառնում է

ոչ նման,

իսկ

ցույց

տար,

նմանը՝նման: Բայց եթե

ոչ

նմանը

որ

նա ցույգ

երկուսին էլ հաղորդակից եղողը երկուսին էլ

տար,

որ

ն ոչ

նման

պես եթե

մեկին,

է, ապա

ոմն ցույց

ինձ, Զենոն,

բան մեկ է

հաղորդակից

ն

բազում է, քանի

որ

հաղորդակից է

բազմությանը: Բայց եթե նա ապացուցեր,

որ

մեկը բազում է,

է

նույնը

անհեթեթ չի թվում, ինչ-

դա

որ ամեն

տար,

նման

ն

նան

դեպքում ես կզարմանայի:Եվ այդպես է

այդ

բաների պարագայում: Եթե

նա ցույց

սակները իրենց մեջ կրում

են այդ

տար,

մյուս բոլոր

նան

սեռերն ու

որ

ՇՀ

տե-

հակադիր վիճակները, դա

զարմանքի արժանի կլիներ: Բայց զարմանալի ի՞նչ կա, եթե որնէ մեկն ապացուցի,

որ

ցանկանա

այդ

տարբեր

ցույց

են

տալ

մասերը, քանի ցանկանա յոթ

ն

աջ

որ

ցույց

ես

մեկն եմ ն բազում եմ, ն երբ

բազմությունը, ասի,

ձախ, առջնի ես

որ

եմ

ներկա անձանցից: Այդկերպ

ն

ստորին

նա

կտար,

ցույց

մեկն

ես

որ

դեպքն էլ ճշմարիտ է: Արդ, եթե որնէ մեկը փորձի ցույց

մեկի

ն

բազումի նույնությունը քարերի, գերանների

այդպիսի բաների օրինակի վրա, սենք կասենք, է

տալիս,

որ

դրանք

ցուցում ո՛չ այն, մեկ,

ն նա

ինչի

հետ

ոչ

որ

շատ

են

կամ մեկն են,

մեկը բազում է, ո՛չ էլ այն,

բոլորս

ասում

տարբերակի գաղափարներն իրենք

օրինակ, նմանությունն ու ցույց

տա,

որ

ու

ես

շարժումը

ն

14"

տալ

ուրիշ

նա ցույց

չի

ապա-

բազումն է կասի այն,

այլ

էի, այսինքն նախ

ինքյան, ինչպես,

ըստ

ուրիշ

նման

ամեն

ինչ շարադրել

ինչպես ասացի, ցույց

բաներ,

ու

ն

տա,

որ

շատ

ես

ավելի

միննույն դժվա-

առումներով առկա է նան հենց գաղափար211

միախառնվել ն բաժանվել,

կզարմանամ:Դու

կզարմանամ, եթե որնէ մեկը բոլոր

շատ

են

բավական խիզախորեն, բայց, րությունը

երկու

նմանությունը, բազմությունն

ոչ

դրանք կարող

այդժամ, Զենոն,

որ

ն

եմ

համաձայն ենք: Իսկ եթե որնէ մեկն

անի այն, ինչի մասին հենց նոր

մեկը, դադարն

որ

բայց

մի զարմանալի բան չի ասի,

մենք

բազումին: Իսկ եթե

մեկն եմ, ասի, թե

ես

իմ մեջ

ետնի, վերին

ն

հաղորդակից

տալ,

որ

Պլատոն

ների մեջ,

ն

եթե ցույց

տա

այդ

դժվարությունը քննախոսու-

թյամբ ըմբռնված բաներում ճիշտ այնպես, ինչպես ցույց

տվե-

ցիք տեսանելի իրերի պարագայում: Պյութոդորոսն

ասաց,

որ

Սոկրատեսի խոսելու ընթացքում

իրեն թվում էր, թե նրա արտասանածամեն Պարմենիդեսին

ն

բառ

Զենոնին: Սակայն նրանք

մեծ

կբարկացնի ուշադրու-

թյամբ վերաբերվեցիննրա ասածներինն մերթ ընդ մերթ

հա-

յացքներ փոխանակելով ժպտում էին՝ արտահայտելով իրենց հիացմունքը:Երբ Սոկրատեսնավարտեց,Պարմենիդեսնասաց.

Ով Սոկրատես, որքա՛ն է հիացնում փաստարկելու շնորհքդ: Ասա ինձ, ի՞նքդ ես կատարել այդ բաժանումը, ըստ -

որի միմյանցից առանձին գոյություն ունեն

գաղափարներըն

այն, ինչ հաղորդակից է դրանց: Մի՞թե ինքը նմանը առանձին է այն նմանից, որը մեր տրամադրությանտակ է, այդպես է

նան

մեկի, բազումի

ն բոլոր

ն

մի՞թե

այն բաների դեպքում,

որոնց մասին լսեցիր Զենոնից:

Այու- պատասխանեցՍոկրատեսը:

-

Այդպես է նան այնպիսի գաղափարներիդեպքում, ինչ-

-

պիսիք բոլոր -

են

նման

Այոչ-

ինքն

ինքյան

ըստ

արդարը,

գեղեցիկը, բարին

ն

բանե՞րը: ասաց

նա:

մարդու` գաղափար, որն մեզ նմաններից՝ մարդու գաղա-

Ուրեմն գոյություն ունի նան

-

առանձին է մեզնից

ն բոլոր

փար, կրակի գաղափար կամ ջրի գաղափար: -

Հաճախ, Պարմենիդես,- պատասխանեց Սոկրատեսը,-

չգիտեմ, թե ինչպես խոսել այդպիսի թե՞ այլ կերպ: բաների մասին՝ այնպես, ինչպես նախորդների՞, դժվարանում

ես

-

եմ

ն

Իսկ այնպիսի բաների մասին, Սոկրատես, որոնք կարող

էին զավեշտալի թվալ, ինչպես օրինակ՝ մազը, ցեխը, շատ

աղբը

ն

ուրիշ աննշան ու անպետք իրեր, մի՞թե նույնպես դժվա-

րանում

ես

ասել,

որ

դրանցից յուրաքանչյուրի համար գոյու-

թյուն ունի առանձին գաղափար՝տարբեր այն մեկից, որին մենք դիպչում ենք, թե՞ ոչ:

Պարմենիդես

Ամեննին,- պատասխանեց Սոկրատեսը:- Դրանք այն-

-

պիսին են, ինչպիսին

ենք: Եվ միանգամայն անհե-

տեսնում

թեթ կլիներ կարծել, թե դրանք ինչ-որ գաղափար ունեն: Թեպետ, երբեմն ինձ տանջել է կասկածը, թե բոլոր

դեպքում էլ պիտի

որ

երբ կանգ եմ առնում եմ`

նույն բանը լինի: Բայց

ամեն

իրերի

անգամ,

կասկածի վրա, իսկույն փախչում

այդ

վախենալով կորչել դատարկաբանությանվիհում:

Հասնե-

լով այդտեղ՝ ես վերադառնում եմ իրերին, որոնց մասին հենց նոր ասում էինք, թե գաղափարներունեն,

ն

զբաղվում դրանց

քննությամբ: Դու

-

դեսը,-

դեռ երիտասարդ ես, Սոկրատես,- ասաց Պարմենի-

փիլիսոփայությունն ամբողջությամբ չի համակել

ն

քեզ, ինչպես, կարծում եմ, դեռ կհամակի: Այդժամհիշյալ իրերից

մեկը դու չես արհամարհի: Իսկ այժմ երիտասարդ

ն ոչ

տարիքիդ պատճառով դու հաշվի ծիքը:

Ասա

ինձ հետնյալը.

ասացիր, որ

դու

մարդկանց կար-

ես առնում քո

գաղափարներ, որոնց անունները կցվում

կարծիքով կան են

իրենց

հա-

ղորդակից իրերին, ինչպես, օրինակ, նմանին հաղորդակից-

ները դառնում

նման, մեծությանը հաղորդակիցներըմ̀եծ,

են

իսկ գեղեցիկին

ն

արդարին հաղորդակիցները՝արդար

ն

գե-

ղեցիկ: -

-

Իհարկե,- պատասխանեցՍոկրատեսը:

Իսկ հաղորդակիցամեն իր հաղորդակիցէ ամբո՞ղջգա-

ղափարին, թե՞

մասին: Թե` կարող է լինել հաղորդակ-

դրա

ցության մեկ ուրիշ տեսակ: -

-

Այդ ինչպե՞ս,- հարցրեց Սոկրատեսը: Քո

կարծիքով, ամբողջ գաղափարը լինելով մեկ՝ գոյու-

թյուն ունի բազում իրերի մե՞ջ, թե՞ ինչպես: -

Իսկ ի՞նչն է խանգարում նրան լինել դրանց մեջ, Պար-

մենիդես,- հարցրեց Սոկրատեսը: -

Լինելով մեկ

ն

նույնական՝ այն միաժամանակ կլինի

բազում առանձին իրերի մեջ

ն

ինքն իրենից՝:

այդկերպ առանձնացածկլինի

Ե

Պլատոն -.

Ոչ,- պատասխանեցՍոկրատեսը,- քանզի միննույն գե-

րեկը միաժամանակբազում տեղերում է ինքն իրենից,

ն

լինելով մեկ

րը, շատ

ն

չի առանձնանում

այդպես նան գաղափարներիցյուրաքանչյուն

նույնական, կարող է միաժամանակլինել

բաներում:

Վրաշալի է, Սոկրատես,-

-

Պարմենիդեսը,-

ասաց

բազում տեղերում միաժամանակ տեղադրում

ինչպես եթե մեկ առագաստով ծածկելով ասեիր,

որ

մեկը վեր է շատերից: Թե՞

ես

շատ այլ

դու

միննույնը, մարդկանց,

բան նսկատի

ունեիր: --

-

Օերնս

դա,-

պատասխանեցՍոկրատեսը:

Բայց մի՞թե ամբողջ

առագաստը

կլինի նրանցից յուրա-

քանչյուրի վրա, թե՞ մասամբ մեկի վրա, իսկ մասամբ՝մյուսի: -

-

Մասամբ՝մեկի, մասամբ էլ` մյուսի: Պետնաբարիրենք գաղափարները,Սոկրատես,-

նակեց Պարմենիդեսը,-

մասեր,

ունեն

ն

շարու-

այն, ինչ հաղորդա-

կից է դրանց, հաղորդակից է դրանց մասին, այնպես որ

յու-

րաքանչյուր իրի մեջ կլինի

այլ

ոչ

թե ամբողջ գաղափարը,

նրա մասը: -

-

Երնում է, այդպես է: Եվ

դու,

Սոկրատես, ցանկանում

ես

ասել, թե մեկ

գա-

ղափարը իսկապես բաժանվում է մասերի ն դրանից հետո

մե՞կ է -

-.

էլ

մնում:

Ոչ մի դեպքում,- ասաց Սոկրատեսը: Տե՛ս,- շարունակեց Պարմենիդեսը,- մի՞թե անհեթեթ չէ, երբ մասերի բաժանես մեծությունը, բազում մեծ մասերից

որ

յուրաքանչյուրը մեծ

լինի մեծության մասի շնորհիվ, որն

ավելի փոքր է, քան ինքը մեծությունը: -.

-

Անշուշտ,- պատասխանեցՍոկրատեսը: Եվ եթե յուրաքանչյուր իր ստանա

հավասարի փոքր

մասը, մի՞թե այդ մասը, որ փոքր է հավասարից, կդարձնի այն որնէ բանի հավասար: -

Դա

անհնար է:

Պարմենիդես

Բայց, ասենք, մեզնից մեկն ունի փոքրի մասը, այդ դեպ-

-

քում փոքրն ավելի

մեծ

կլինի

մասից

այդ

ն

հետնաբար ինքը

փոքրը մեծ կլինի, իսկ այն, ինչին կավելանա առանձնացված

մասը, կդառնա նախկինից փոքր, Լինելու բան չէ,--

-

ասաց

ավելի մեծ:

ն ոչ

Սոկրատեսը:

Ուրեմն ի՞նչ եղանակով, Սոկրատես,- հարցրեց Պարմե-

-

նիդեսը,- կհաղորդակցվեն իրերը քո

գաղափարներին,

այդ

եթե չեն կարող հաղորդակցվել ո՛չ մասերին, ոչ էլ ամբողջ

գաղափարներին: Զնսը վկա,- պատասխանեցՍոկրատեսը,-

--

դա

որոշելն

ինձ բոլորովին էլ հեշտ չի թվում: Իսկ ի՛նչ կասես հետնյալի մասին:

-

Ինչի՞ մասին:

-

Կարծում եմ,

--

որ

յուրաքանչյուր գաղափար դու մեկ

համարում հետնյալ պատճառով: Երբ բազում իրեր քեզ

ես

մեծ

նայելով դրանց բոլորին, հավանաբար տեսնում

են

թվում,

ես

մեկ նույնական գաղափար,այնպես որ մեծը համարում ես

դու,

մեկ: -

-.

չի

ճշմարիտ

հարեց Սոկրատեսը:

ես ասում,-

Իսկ եթե հոգով հայես ինքը մեծը քեզ ինչ-որ

երնա արդյոք

մեծ

ն

մյուս

մեծ

բաները,

բան, որի միջոցով

այդ

ամենը անհրաժեշտաբարմեծ է երնում: -

-.

(Թերնս: Ուրեմն կհայտնվի մեծության մեկ ուրիշ գաղափար, որը

գոյանում է մեծի

ն

նրան հաղորդակից բաների կողքին, իսկ

դրանց բոլորի վերնում՝ մեկ ուրիշը, որի միջոցով դրանք լորը

մեծ

կլինեն: Եվ յուրաքանչյուր գաղափարքեզ

դեն չի լինի մեկ, -

այլ

կլինի անսահման

բո-

մոտ ար-

բազմություն:

Բայց մի՞թե այդ գաղափարներից յուրաքանչյուրը միտք

չէ, Պարմենիդես,- հարցրեց Սոկրատեսը,-

ն

մի՞թե նրան

հա-

տուկ չէ գոյանալ բացառապեսհոգում: Այդկերպ դրանցից յու-

րաքանչյուրը մեկ կլիներ

ն

չէր կրի այն, ինչի մասին հիմա

ասացիր:

Ե

Դլլատոմ

Արդյո՞քցանկացած միտք մեկ է,- հարցրեց Պարմենիդեսը,- ն արդյո՞ք այն միտք է ոչնչի մասին: -

-

-

-

Շ

անհնար է,- պատասխանեցՍոկրատեսը:

Դա

Ուրեմն ինչ-որ բանի մասի՞նէ: կյո:

Գոյություն ունեցո՞ղ,թե՞ չունեցող բանի:

-

-.

-

Գոյություն ունեցող: Իսկ չի` մտածում

որն ընդգրկում է -

-

է

արդյոք

բան

ամեն

միտքն այն մեկի մասին,

այդ

մեկ գաղափար է:

ն

կյո: Այդ դեպքում գաղափար չէ՞

արդյոք

այն, ինչը մտածվում

որպես մեկ, եթե այն միշտ նույնն է բոլոր -

Անհրաժեշտաբարայդպես է թվում: Իսկ եթե բոլոր

-

բաների համար:

ինչպես

ես

դու

իրերը,- շարունակեց Պարմենիդեսը,-

ասում,

չպե՞տք է նկատի առնես, մտքերից

ն մտածում

հաղորդակից են գաղափարներին, որ

յուրաքանչյուր իր կազմված է

է ամենը կամ որ լինելով միտք՝ մտա-

զուրկ է: --

Վ

Դա

անիմաստ է,- պատասխանեցՍոկրատեսը,-

թվում է, ո՛վ Պարմենիդես,

որ

ամեն

ինչ այսպես է.

փարները բնության մեջ գոյություն ունեն իսկ մնացյալ իրերը նմանվում

են

--

ոչ

ինձ

գաղա-

որպես օրինակներ,

դրանց կամ դրանց

նակներն են: Իսկ գաղափարներինհաղորդակից լինելը ինչ է, եթե

ն

նմա-

ոչ այլ

դրանց նմանվելը:

Արդ, եթե ինչ-որ բան նման

Պարմենիդեսը,- չի

կարող արդյոք

է գաղափարին,- ասաց

գաղափարը նման

այդ

լինել իրեն նմանվածին այնքան, որքան իրեն: Թե՞ գոյություն ունի միջոց,

որ

որ

սա

նմանը

նմանվել է չլինի

նման

նմանին: -

-

Ոչ, չկա: Իսկ մի՞թե մեծապես անհրաժեշտ չէ,

որ

նմանը

ն

այն,

ինչ նման է նրան, հաղորդակիցլինեն միննույն գաղափարին: --

Անհրաժեշտ է:

Պարմե0իդես

Իսկ այն, ինչին հաղորդակից լինելով նմանը նման

-

է

դառնում, մի՞թե հենց գաղափար չէ.

Իհարկե:

-

լինել գաղափարին,ն գալինել չի կարող: Եթե ոչ՝ այդ գաղա-

ուրեմն ոչինչ չի կարող

--

ղափարը ոչնչին նման

նման

փարի կողքին միշտ կհայտնվի մեկ ուրիշ գաղափար, ն եթե վերջինը

նման

է

մեկ ուրիշ բանի,

ապա

դարձյալ կհայտնվի

մեկ ուրիշը: Եվ նոր գաղափարների գոյացումը երբեք չի դադարի, եթե գաղափարը

նման

լինի իրեն հաղորդակից

իրերին: իշտ

Շատ

--

ես ասում:

Ուրեմն իրերը հաղորդակիցեն գաղափարներինոչ

-

նությամբ,

ն

նմա-

հարկ է փնտրել հաղորդակցությանայլ միջոց:

(Օերնս:

--

Հիմա

-

դու

տեսնու՞մ ես, Սոկրատես,- շարունակեց Պար-

մենիդեսը,- թե ինչ դժվարություն է ծագում գաղափարների ինքն -.

ըստ

ինքյան գոյությունը պնդելու դեպքում:

Այն էլ ի՛նչ դժվարություն: Բայց լավ իմացիր,-

-

ասաց

Պարմենիդեսը,-

որ դու

ըստ

էության չես զգացել այն պնդման դժվարության մեծությունը, թե

ամեն

Ե

գաղափար մեկ է ն մշտապես առանձնացած է

իրերից: -

-.

Ինչու՞,- հարցրեց Սոկրատեսը: Պատճառները շատ են, սակայն գլխավորը հետնյալն է:

Եթե որնէ մեկն ասեր, թե գաղափարներըլինելով այնպիսին,

որպիսին նկարագրում ենք, չեն ճանաչվում, հնարավոր չէր

սխալվում է, եթե իհարկե նրա ընդդիմախոսըչլիներ փորձված, հմուտ ն չցանկանար հարցի քննության ընթացքում հետնել բազմաթիվ ապացույցների, լինի ապացուցել,

որ

նա

այլապես նրան, ով պնդում է, թե դրանք անճանաչելի են,

անհնար կլիներ տարհամոզել: -

-

Ինչու՞, Պարմենիդես,- հարցրեց Սոկրատեսը: Որովհետն, Սոկրատես,

ես

կարծում

եմ՝

դու

ն

ուրիշ

Պլատոն

մեկը, ով ընդունում է որնէ իրի ինքն նախ կհամաձայնի, որ մեր մեջ -

ինքյան էությունը,

մի էություն էլ չկա:

ոչ

Վակառակդեպքում ինչպե՞սայն կարող էր գոյություն

ունենալ ինքն -

ըստ

ճիշտ

ըստ

ինքյան,- հարեց Սոկրատեսը:

ասում,-

ես

շարունակեց Պարմենիդեսը,- քանզի

գաղափարներըփոխադարձհարաբերության մեջ են, ն այդ հարաբերությանմեջ է, որ ունեն Վ

են

էություն,

այն, ինչ ն ոչ

թե

մեր մեջ եղած իրենց նմանությունների նկատմամբ հարաբերության մեջ, որոնց հաղորդակիցլինելու շնորհիվ յուրաքանչէ ստանում:

Իսկ

յուրս

անուն

նուն

են, գոյություն ունեն

այդ

մեր մեջ եղածները համա-

միմյանց հարաբերությամբ, ն

ոչ

գաղափարների,այնպես որ պատկանումեն իրենք իրենց, այլ ոչ

անվանակից գաղափարներին: -

-.

Ի՞նչ նկատի ունես,- հարցրեց Սոկրատեսը: Եթե, օրինակ, ձեզնից որնէ մեկը,- պատասխանեցՊար-

մենիդեսը-- տեր է կամ ստրուկ

ստրուկ չէ, յուրը

ն ոչ

մարդ է,

նա

ապա

հենց տիրոջ

էլ տեր է հենց ստրուկի տերը. յուրաքանչ-

ն

յուրաքանչյուրը կամ մարդու տեր է, կա՛մ

մարդու ստրուկ: Իսկ ինքը տիրությունը այն է, ինչ կա ստրկության հարաբերությամբ, ն նմանապես ինքը ստրկությունը այն է, ինչ կա տիրությանհարաբերությամբ,ն մեր մեջ եղածը չի առնչվում գաղափարներին,

Կրկնում եմ, գաղափարներըգոյություն վում

են

ոչ

ունեն

էլ դգրանք՝մեզ:

ինքնին

ն

առնչ-

միմիայն իրենք իրենց: Հասկանու՞մես, թե ինչ եմ

ասում: -.

-

Միանգամայն,- պատասխանեցՍոկրատեսը: Ուրեմն նան

ինքը իմացությու՞նըպիտի լինի ինքնին

ճշմարտության իմացություն՛«: -

-

Իհարկե: Եվ իմացության ամեն տեսակ, որպես այդպիսին, կլինի

որնէ իրի իմացություն, այդպես չէ՞: -

-

Այո: Իսկ մեր մեջ առկա իմացությունը մի՞թե չի լինի մեր

Պարմենիդես

ճշմարտության իմացություն,

մեր իմացություն մի՞թե

ն ամեն

չի վերաբերի մեր կողքին եղած ամեն իրի:

Անհրաժեշտաբար:

-

Բայց ինքնին գաղափարներ, ինչպես

-

ն

համաձայնում

ես, մենք չունենք, ն դրանք չեն կարող լինել մեր կողքին: -

-

Ոչ, չեն կարող: Սակայն գաղափարների ամեն ինքնին

սեռ

ճանաչվում

է իմացության գաղափարո՞վ: --

--

կյո:

Որը մենք չունենք:

ղչ:

-

-.

Վետնաբարմենք չենք ճանաչում գաղափարներիցն

ոչ

մեկը, որովհետն հաղորդակից չենք ինքնին իմացությանը: -

-

|Օերնսոչ: Եվ մեզ համար անճանաչելի են թե ինքնին գեղեցիկը,

թե՛ ինքնին բարին

թե՛ այն ամենը, որ մենք ենթադրում ենք

ն

իբրն ինքնագո գաղափար: -

-

-

-

Կարծես թե այդպես է: Տե՛ս, դեռ կա ավելի զարմանալի բան:

Ի՛նչ: Կասե՞ս արդյոք,

որ

եթե գոյություն ունի ինքնին իմա-

ցության որնէ տեսակ, այն

շատ

եղած իմացությունից, ն նույնը

ավելի ճշգրիտ է մեր մեջ

նան

գեղեցիկի

ն

մյուս

նման

բաների պարագայում: -

--

կյո: ուրեմն, եթե ինչ-որ բան հաղորդակից է ինքնին իմացու-

թյանը, շատ --

-

դու

կասես,

տիրում

այդ

որ

ոչ

այլ

ոք,

քան աստվա՞ծէ ամենից

ամենաճշգրիտիմացությանը:

Անհրաժեշտաբար: Իսկ հնարավո՞րէ,

որ

աստված, ունենալով

այդ

իմացու-

թյունը, իմանա նան մեր մեջ եղածը: -

-

Ինչու՞ ոչ: Որովհետն, Սոկրատես,- պատասխանեցՊարմենիդեսը,219

Դյլատոն

ինչպես մենք համաձայնեցինք, դրանց ուժը չի տարածվում մեր մեջ եղածի վրա, իսկ մեր մեջ եղածի ուժը չի տարաօ-

վում գաղափարներիվրա,

այլ

յուրաքանչյուրը միայն իր

հա-

մար է: Այո, մենք ընդունեցինք դա:

--

Արդ, եթե աստված ունի ամենակատարյալ տիրությունը

-

ն

ամենաճշգրիտ իմացությունը, աստվածների տիրությունը

երբեք չի վերաբերի մեզ

ն

նրանց իմացությունը երբեք չի

ներառի ո՛չ մեզ, ոչ մեր կողքին եղած ուրիշ մի բան,

այլ

ինչպես մենք մեր իշխանությամբչենք իշխում աստվածներին ն

աստվածային ոչինչ չենք ճանաչում մեր իմացությամբ,

այնպես էլ նրանք, միննույն հիմունքով, թեպետ աստվածներ են, մեզ տեր չեն ն անտեղյակ են մարդկանցգործերից:

Բայց մի՞թեավելի զարմանալի չի լինի,- հարցրեց Սոկ-

-

զրկենք իմացությունից: Այդուհանդերձ,- պատասխանեցՊարմենիդեսը,- գաղափարները, Սոկրատես, անխուսափելիորենհանգեցնում են այս րատեսը,- եթե աստծուն -

ն շատ

ուրիշ դժվարությունների,եթե

րի գաղափարներ են

ն

եթե մենք

գաղափարներըիրե-

այդ

ամեն

գաղափար սահմա-

նենք որպես ինքնին մի բան: Լսողը կդժվարանահասկանալ ն

սա

կվիճի՝ պնդելով,

որ

կա՛մ գաղափար գոյություն չունի,

կա՛մ, եթե դրանք գոյություն ունեն, պիտի անհրաժեշտաբար անճանաչելի լինեն մարդկային բնությանը: Այս առարկությունը

զուրկ չէ իմաստից, ն ինչպես ասացինք քիչ

առաջ,

դժվար է

տարհամոզել այդպես ասողին: Միայն շնորհաշատ

այրը

կարող է հասկանալ, որ գոյություն ունի ամենայն իրի սեռ Ե

ինքն

ըստ

ինքյան էություն, իսկ առավել շնորհալին

կհասկանա ն կհամոզի ուրիշին բավարար չափով

դա

ն

նան

քննե-

լու: -

Համաձայն եմ, Պարմենիդես-.

ասածներդ շատ սրտովս -

ասաց

Սոկրատեսը,-

են:

Բայց եթե, Սոկրատես,- շարունակեց Պարմենիդեսը,-

նկատի առնելով հենց նոր

ն

նախկինում ասվածը, որնէ մեկը

Պարմենիդես

չընդունի իրերի գաղափարները ն չսահմանի յուրաքանչյուր իրի գաղափարը,

ապա

բոլորովին չի իմանա, թե

նա

պիտի ուղղորդի իր միտքը, քանի

որ

նույնական գաղափարի գոյությունը, րացնի քննախոսության ամեն քով,

լավ հասկացել ես

դու

ճիշտ

-

ն

ուր

մերժում է մշտապես

այդկերպ լիովին կվե-

հնարավորություն:

Իմ

կարծի-

սա:

պատասխանեցՍոկրատեսը:

ես ասում,-

Ինչպե՞սկվարվես, ուրեմն, փիլիսոփայության հետ: Ու՞ր

-

կդիմես, եթե անտեղյակ ես

նման

բաներից:

Այս պահին բոլորովին չեմ պատկերացնում:

-

Որովհետն, Սոկրատես, առանց նախապես մարզվելու,

-

դու

փորձում ես սահմանել, թե ինչ է գեղեցիկը,

րին

ն

մյուս

երբ

եմ դա,

բա-

գաղափարները:Ես նախկինում էլ նկատել

բոլոր դու

արդարը,

այստեղ զրուցում էիր

այս

Արիստոտելիհետ:

Լավ իմացիր, որ քննախոսության հանդեպ քո կիրքը գեղեցիկ ու

աստվածային է,

բայց

քանի դեռ երիտասարդ ես, մարզվիր

նրանում, ինչը շատերը անօգուտ են համարում ն կոչում են

դատարկաբանություն: Հակառակ դեպքում ճշմարտությունը խույս կտա քեզնից: Իսկ ինչպե՞ս պետք է մարզվել, ո՛վ Պարմենիդես,-

-

հարցրեց Սոկրատեսը: Դրա մասին լսել

--

ես

Զենոնից,- պատասխանեցՊար-

մենիդեսը,- սակայն հուրախություն ինձ նրա էլ դու հրաժարվեցիր տեսանելի իրերի շուրջ

տողություններից է

ն

հետ

զրուցելիս,

խարխափողդա-

առաջարկում ես քննել այն, ինչը կարելի

լավագույնս ըմբռնել բանականությամբն համարել

գաղա-

փար: --

Քանզի ինձ թվում է,-- պատասխանեցՍոկրատեսը,-

այդկերպ ամեննին էլ դժվար չէ ցույց ն՛

նմանություն, ն՛ -

ուզում

Շատ ես

տնյալը.

ոչ

ոչ

ճիշտ է-.

տալ,

որ

իրերն

որ

ունեն

նմանություն, ն այլն: ասաց

Պարմենիդեսը,- սակայն եթե

ավելի լավ մարզվել, հարկավոր է անել նան միայն ենթադրել գոյություն ունեցողը

ն

հե-

դիտարկել

Պլատոն

ենթադրությունիցբխող հետնությունները,այլն ենթադրել,

այդ որ

դա

գոյություն չունի:

Ի՞նչ նկատի ունես: Վերցնենք, օրինակ, Զենոնի արած ենթադրությունը. եթե կա բազումը, ի՞նչ է հետնում սրանից թե՛ իր՝ բազումի համար իր ն մեկի հարաբերությամբ,թե՛ մեկի՝ իր ն բազումի հարաբերությամբ: Իսկ եթե բազումը գոյություն չունի, ապա հարկ է տեսնել, թե ինչ է դրանից հետնում մեկի ն բազումի համար՝ -

--

իրենք իրենց

ն

ենթադրենք, որ

ի՞նչ

միմյանց հարաբերությամբ:Եվ դարձյալ, եթե նմանը գոյություն ունի կամ գոյություն չունի,

է բխում այդ

երկու ենթադրություններից՝ինչպես դրանց

հիմքում դրված իրերի, այնպես էլ ուրիշ իրերի առումով իրենք իրենց ն միմյանց հարաբերությամբ:Նույնը վերաբերում է նան ոչ

նմանին,շարժմանը, դադարին,գոյացմանըն ոչնչաց-

մանը, անգամ գոյությանը ն չգոյությանը: Մի խոսքով, ինչ էլ ենթադրես որպես գոյություն ունեցող կամ չունեցող, կամ մեկ բան կրող, հարկավոր է քննել հետնանքները ինչպես այդ

այլ

ենթադրության, այնպես էլ յուրաքանչյուր ուրիշ ենթադրության

հարաբերությամբ:Նույնը վերաբերում է

նան

մի քանի կամ

թվով ենթադրությունների: Այդ ուրիշ ենթադրությունները

մեծ

պիտի քննես թե իրենք իրենց, թե միմյանց նկատմամբ ունեցած հարաբերության մեջ, անկախ այն նույնպես

դու

բանից, թե ինչ կընտրես

ունեցող, թե չունեցող,

ն

ինչպիսին կենթադրես՝գոյություն

ն այս

ամենը՝ եթե իհարկե ցանկանում

կարգին մարզվելուց հետո տեսանել ճշմարտությունը:

ես -

Անհնարին բան

նեց Սոկրատեսը,-

ես

ես

ասում, Պարմենիդես,- պատասխա-

լավ չեմ

դա: Գուցե հասկանում

որնէ ենթադրություն անես, որպեսզի

ես

ինքդ

ավելի լավ պատկե-

րացնեմ: -

ասաց -

Ծանը առաջադրանք ես տալիս իմ տարիքի մարդուն,Պարմենիդեսը:

Իսկ

դու,

Զենոն,-- ասաց

Սոկրատեսը,- գուցե դու`

դա:

անես

Պարմենիդես

Զենոնը ծիծաղելով

ասաց.

Խնդրենք Պարմենիդեսին,Սոկրատես: Քանզի հեշտ բան

--

չէ նրա ասածը: Թե՞ չես տեսնում, ինչ

ավելի

շատ

լինեինք, չարժեր խնդրել, որովհետն շատերի

տեղին չէ խոսել

առաջ

խնդրում: Եթե մենք

ես

տարիքում: Չէ՞

որ

բաների մասին

նման

բազմությունը չգիտի,

այն էլ

ն

այդ

առանց համակող-

որ

մանի քննության անհնար է ըմբռնել ճշմարտությունը: Եվ ես, Պարմենիդես, միանում

եմ

Սոկրատեսի խնդրանքին, որպեսզի

ինքս էլ լսեմ այն, ինչ երկար ժամանակ արդեն չեմ լսել:

Անտիփոնիասելով Պյութոդորոսը պատմում էր, խոսքերից

այս

հետո

ինքը նս, ինչպես

նան

որ

Զենոնի

Արիստոտելն ու

մյուսները խնդրեցին Պարմենիդեսին խոսել

չմերժել: Եվ

ն

Պարմենիդեսնասաց. Ստիպված եմ համաձայնել: Ինձ թվում է,

-

վել

որ ես

հայտն-

Իբիկոսի'" ձիու վիճակում: Լինելով ծեր՝ այդ ձին պիտի

եմ

դուրս

գա

մրցավազքի, ն փորձը հուշում է նրան գալիքի

սին, իսկ Իբիկոսը, համեմատելով իրեն ձիու հետ,

ասում

մա-

է,

ինքն էլ ծեր տարիքում ստիպված է կամքին հակառակ

որ

տրվել սիրուն:

Սա

հիշելով երկյուղ

եմ

ապրում՝ ինչպես պիտի

կարողանամ այդ տարիքում լողալով անցնել դատողությունների

այս

օվկիանոսը:

եթե, ինչպես Զենոնն

Ամեն

դեպքում կփորձեմ, մանավանդ այստեղ

է ասում,

բոլորս

մերոնք ենք:

Ինչի՞ց սկսենք ն առաջին հերթին ի՞նչ ենթադրենք: Կամ, եթե ցանկանում եք ն պիտի խրթին խաղ խաղանք, կսկսեմ ինձ-

նից

իմ ենթադրությունից

ու

ն

կքննեմ, թե որոնք են

տնանքները, եթե մեկը գոյություն ունի

ն

հե-

եթե գոյություն

չունի: -.

-

Իհարկե,- պատասխանեցԶենոնը: Իսկ ո՞վ կպատասխանիինձ,-- ասաց

ուրիշ ո՞վ, եթե կլինի

ն

ոչ

ամենակրտսերը:Նա

կպատասխանիհենց այն, ինչ

Պարմենիդեսը,-

պակաս բծախնդիր մտածում

է, ն նրա

պատասխանները միաժամանակ շունչ առնելու դադարներ կլինեն ինձ համար:

Ե

Պլատոն Շ

-

Ես

եմ, Պարմենիդես,- արձագանքեց Արիս-

պատրաստ

տոտելը,- քանզի ամենակրտսերասելով նկատի

Տո՛ւր հարցերդ, ն --

Շատ

լավ,-

րո՞ղ է այն արդյոք Ինչպե՞սթե:

ես

ինձ:

ունես

կպատասխանեմ:

ասաց

Պարմենիդեսը-- Եթե կա մեկը, կա-

լինել բազում:

-

--

-

-

-.

--

Ուրեմն այն չունի մասեր ն ինքը չպիտի որ ամբողջ լինի:

Ինչու՞: Մասը ամբողջի՞մասն է: կյո: Իսկ ի՞նչ է ամբողջը: Մի՞թեոչ այն, որի մեջ

մի

մաս

Ուրեմն երկու դեպքում էլ մեկը բաղկացած կլիներ

մա-

ոչ

չի պակասում: -.

-

Իհարկե:

սերից, եթե լիներ ամբողջ -.

-

ն

ունենար մասեր'շ:

Անհրաժեշտաբար: Ուրեմն երկու դեպքում էլ մեկը կլիներ ոչ թե մեկ,

այլ

բազում: --

-

-

-.

ճշմարիտ է:

Սակայն պիտի ոչ թե բազում լինի,

այլ

մեկ:

Այո, պիտի:

Ուստի եթե մեկը մեկ լինի, ո՛չ ամբողջ կլինի, ո՛չ էլ

մա-

սեր կունենա: --

-

Իհարկե ոչ: Արդ, եթե այն բոլորովին զուրկ է մասերից, չի

ունենա

ոչ սկիզբ, ո՛չ վերջ, ոչ էլ մեջտեղ, քանզի դրանք կլինեին նրա մասերը: -

-

ճիշտ է: Բայց չէ՞

որ

վերջը

ն

սկիզբը յուրաքանչյուր իրի

սահ-

մաններն են: -

-

Ինչպե՞սչէ: Վետնաբարմեկն

անսահման

վերջ:

է, եթե չունի ո՛չ սկիզբ, ո՛չ

Պարմենիդես -

-

Անսահման

է:

Ուրեմն զուրկ է

նան

ձնից, քանի

որ

հաղորդակից չէ ո՛չ

շրջանին, ոչ էլ ուղիղին: --

-

Ինչպե՞ս: Չէ՞ որ շրջանը այն է, ինչի ծայրերը ամենուր միննույն

հեռավորության վրա --

-

են

կենտրոնից:

Այո: Իսկ ուղիղը այն է, ինչի կենտրոնը երկու ծայրերի

նկատմամբ միննույն հեռավորության վրա է: -

--

Այդպես է: Վետնաբար, եթե մեկը հաղորդակից լիներ ուղղաձգու-

թյանը կամ շրջանաձնությանը, կունենար մասեր

կլիներ

ն

բազում: -.

-

Իհարկե:

Վետնաբար այն ուղղաձիգ

մասեր: ճիշտ -

-.

ն

շրջանաձն չէ, եթե չունի

է:

Եվ լինելով այդպիսին՝ոչ մի տեղ գոյություն ունենալ չի

կարող, քանզի չի կարող լինել ուրիշ բանի մեջ,

էլ ինքն

ոչ

իր մեջ: -

-

Ինչու՞: Լինելով ուրիշ որնէ բանի մեջ՝ այն կպարագծվեր վեր-

ջինիս կողմից մասերով,

ն

բայց

բազում տեղերում կհպվեր դրան իր բազում քանի

որ

մեկը զուրկ է մասերից

դակից չէ շրջանին, անհնար է,

ն

հաղոր-

բազում տեղերով հպվի

որ

շրջանին: -

-

Անհնար է: Իսկ գտնվելով ինքն իր մեջ՝ կպարագծի

ոչ

այլ

բան,

քան ինքն իրեն: Եթե իհարկե գտնվի իր մեջ: Քանզի անհնար է, որ մի բան գտնվի ինքն իր մեջ ն չպարագծի իրեն: -.

-

`

Անհնար է:

Ուրեմն երկուսն էլ` ն՛ պարագծվողը,ն՛ պարագծողը կլի-

նեին բոլորովին տարբեր բաներ,

ն

միննույն ամբողջը չէր

ե

Պլատոն

կարողանա միաժամանակ կրել

կլիներ

թե մեկ,

ոչ

ն

գործել, այնպես

որ

մեկը

երկու:

այլ

Ինչպե՞սչէ:

-

Ուրեմն մեկը

-

ոչ

մի տեղ չի գտնվում` ո՛չ ինքն իր մեջ,

ոչ էլ ուրիշի: --

-

Զի գտնվում: Եթե այդպես է,

ինձ՝ արդյոք

ասա

կարո՞ղէ այն դադարի

կամ շարժման մեց լինել: Իսկ ինչու՞ ոչ:

-

-

Քանզի շարժվելով՝ կա՛մ կտեղաշարժվեր, կամ կփոփոխ-

վեր: Չէ՞ -

-.

-

-

-

-

-

-

որ

միայն սրանք

շարժման տեսակները:

են

կյո: Սակայն փոփոխվելով՝մեկն այլնս չի կարող մեկ լինել: Զի կարող:

Ուրեմն փոփոխությամբչի շարժվում: Երնում է՝

ոչ:

Իսկ տեղափոխությա՞մբ: Գուցե: Սակայն եթե մեկը տեղափոխվեր, ապա կա՛մ կպտտվեր

նույն կետում, կա՛մ էլ մի տեղը կփոխեր ուրիշով: -.

--

Անհրաժեշտաբար: Ուրեմն պետք է

պտտվելիս ունենա

որ

մասեր, որոնք կպտտվեն դրա շուրջ: վոր է,

ո՛ւչ կենտրոն, ոչ

որ

կենտրոն ն ուրիշ

Բայց ինչպե՞ս հնարա-

էլ մասեր ունեցողը պտտվի

առանցքի շուրջ: -

--

-

-

Ոչ մի կերպ: Իսկ գուցե

այս

ու

այնտեղ հայտնվելո՞վէ շարժվում:

Այո, եթե իհարկե շարժվում է: Սակայն պարզվեց,

որ

այն չի կարող

ոչ

մի բանի մեջ

գտնվել: -

-

--

Ակյո:

Ուրեմն հայտնվել (ինչ-որ տեղ) առավել Զեմ

հասկանում, թե ինչու:

նս

անկարող է:

Պարմենիդես

Եթե ինչ-որ բանի մեջ որնէ բան գոյանում է,

-

հրաժեշտ է,

որ

քանի դեռ գոյանում է, չլինի այդտեղ,

էլ ամբողջովին դրանից

ոչ

դուրս

լինի, քանի

որ

անբայց

արդեն

գոյանում է: Անհրաժեշտաբար:

-.

Այնպես որ, եթե ինչ-որ բան կրում է

-

վիճակը, ապա

այդ

միայն մասեր ունենալու շնորհիվ: Այդժամ նրա մի մասը կարող է գտնվել ինչ-որ բանի ներսում, իսկ մյուսը՝ միննույն ժամանակ դրսում: Իսկ մասեր չունեցողը

միաժամանակգտնվել ն՛ ներսում,

րող

մի կերպ չի կա-

դրսում:

ճշմարիտ է:

-

Իսկ մի՞ջե առավել

-

նս

ամբողջ չեղողը, քանի

ու

ն

ոչ

անհնար չէ, որ

որ

մասեր չունեցողն

չի գոյանում ո՛չ մաս-մաս, ո՛չ

ամբողջությամբ, հայտնվի ինչ-որ տեղ: Ակնհայտ է:

-

-

Ուրեմն մեկը ինչ-որ տեղ գնալով

ն

ինչ-որ տեղ հայտն-

վելով՝ չի փոխում տեղը, չի պտտվում նույն տեղում

ն

չի փո-

փոխվում: -

-

--

-

(Օերնս ոչ: Վետնաբար մեկը զուրկ է որնէ շարժումից: Զուրկ է:

Սակայն մենք

նան

ասում

ենք,

որ

այն չի կարող

գտնվել ինչ-որ բանում: -

Այո, ասում

ենք:

ուրեմն մեկը երբեք միննույն տեղում չէ:

-

-.

--

Ինչու՞: Որովհետն այդ դեպքում այն կգտնվեր մեկ ուրիշ

ղում՝` այնպես, ինչպես գտնվում էր --

-

այդ

տե-

տեղում:

Իհարկե: Սակայն մեկը չի կարող լինել ոչ ինքն իր մեջ, ո՛չ էլ

ուրիշի: -

-

15"

Ոչ:

Ուրեմն մեկը երբեք միննույն բանի մեջ չէ:

Ե

Պլատոն

Թերնս ոչ:

-

Իսկ այն, ինչը երբեք չի լինում միննույնի մեջ, ո՛չ

-

դադարի մեջ է, ո՛չ էլ կանգնած է տեղում: -

-

Դա

անհնար է:

Եվ

ըստ

երնույթին մեկը ո՛չ կանգնած է տեղում, ո՛չ էլ

շարժվում է: Երնում է,

-

այո:

Ուստի այն չի կարող նույնական լինել ո՛չ ուրիշի հետ,

-

չի կարող տարբեր լինել ուրիշից

ն

Տարբեր լինելով ինքն իրենից՝ տարբեր կլիներ մեկից

ն

ոչ էլ ինքն իր,

բայց

նան

ինքն իրենից:

Ինչպե՞ս:

-

-

չէր լինի մեկ: -

ճշմարիտ է: Իսկ նույնական լինելով ուրիշի հետ՝ կլիներ ուրիշ ն չէր

-

լինի ինքը, այնպես

որ

չէր լինի, ինչ է,

այլ

կլիներ մեկից

տարբեր ինչ-որ բան: Այո, կլիներ:

-

Ուրեմն այն նույնական չէ ուրիշին

-

ն

տարբեր չէ ինքն

իրենից: -.

Ոչ: նան

Բայց չի լինի տարբեր

-

ուրիշից, քանի դեռ մեկ է:

Քանզի մեկին հատուկ չէ ինչ-որ բանից տարբեր լինել, հատուկ է միայն ուրիշին -

-

ն

այլնս

ոչ

դա

մի բանի:

ճիշտ է: Շնորհիվ այն բանի,

որ

մեկ է, չի կարող լինել ուրիշ:

Ի՞նչ ես կարծում: -

-

Իհարկե չի կարող: Բայց եթե

դրա

պատճառով չի լինում ուրիշ, ինքն իր

պատճառովէլ չի լինի ուրիշ, իսկ եթե չի լինում ուրիշ ինքն իր պատճառով, ապա

ոչնչով տարբեր չլինելով՝ ոչնչից

բեր չի լինի: -.

ճիշտ է:

տար-

Պարմենիդես -

-

-

-

-.

Բայց

նան

ինքն իրեն նույնական չի լինի:

Ինչու՞ ոչ: Սեկի բնությունը նույնական չէ նույնականի բնությանը:

Այդ ինչպե՞ս: Որովհետն, երբ ինչ-որ բան ինչ-որ բանի նույնական է

դառնում, այն չի դառնում մեկ: -

-.

Իսկ ի՛նչ է դառնում:

Նույնական դառնալով բազում բաների՝ այն անհրաժեշդառնում է բազում, բայց ոչ մեկ:

տաբար -

-

ապա

ճշմարիտ է:

Բայց եթե մեկը

-

նույնականը ոչնչով չտարբերվեին,

երբ ինչ-որ բան նույնական դառնար, այն մշտապես

կդառնար մեկ, --

ն

ն

դառնալով մեկ՝ կդառնար նույնական:

Իհարկե:

Վետնաբարեթե մեկը նույնական է ինքն իրեն, այն մեկ

չէ ինքն իր հետ, հնար է,

ն

ն

լինելով մեկ՝ չի լինի մեկ: Բայց

դա

ան-

մեկը չի կարող տարբեր լինել ուրիշից կամ նույ-

նական լինել ինքն իրեն: Անհնար է: -

-

ուրեմն մեկը չի կարող տարբեր կամ նույնական լինել

ոչ իր, ոչ ուրիշի հարաբերությամբ: -

-

Ոչ, չի կարող: Եվ

ոչ

մի բանի նման կամ

ոչ

նման

չի լինի՝ ո՛չ ինքն

իր, ոչ ուրիշ ինչ-որ բանի: -.

-

Ինչու՞: Որովհետն նմանը այն է, ինչին հատուկ է նույնականու-

թյունը: -.

-.

Այո: Սակայն պարզվեց,

որ

մեկը զուրկ է նույնականի բնու-

թյունից: -

-

Այո, պարզվեց: Բայց եթե մեկին հատուկ լիներ որնէ բան բացի հենգ մեկ

լինելուց, այն կլիներ ավելին, քան մեկը, իսկ

դա

անհնար է:

Պլատոն

կյո:

-

Ուրեմն, մեկին բոլորովին հատուկ չէ նույնականությունը՝

-

ո՛չ ուրիշ ինչ-որ բանի, ո՛չ էլ իր հարաբերությամբ: Կարծես թե՝ ոչ: Վետնաբար մեկը չի կարող նման լինել ո՛չ ուրիշին, ո՛չ -

-

էլ ինքն իրեն:

|Օերնս

-

ոչ:

Սակայն մեկին նան հատուկ չէ ուրիշ լինելը, քանզի

-

այդ

դեպքում նրան հատուկ կլիներ մեկից ավելին լինելը: Այո, ավելին:

-

Իսկ այն, ինչին հատուկ է տարբեր լինելն իրենից

-

ուրիշից, նման

ն

չէ ո՛չ ինքն իրեն, ո՛չ էլ ուրիշին, եթե այն,

ինչին հատուկ է նույնականությունը, նման է: --

ճիշտ է: Իսկ մեկը, որին, ինչպես երնում է, հատուկ չէ տարբեր

-

լինելը, ամեննին չի կարող լինել

ոչ նման՝

թե՛ իրեն, թե ուրի-

շին: Ոչ, չի կարող:

-

Վետնաբար մեկը ո՛չ

-

նման

է, ո՛չ էլ ոչ նման՝ թե ինքն

իրեն, թե ուրիշին: -

Երնում է՝ ոչ: Եվ լինելով այդպիսին՝չի լինի ո՛չ հավասար, ո՛չ էլ ան-

-

հավասար թե՛ ինքն իրեն, թե՛ ուրիշին: -.

-.

Ինչու՞: Ձավասար լինելու դեպքում վերջինս կունենա չափ, որն

ունի այն, ինչին պիտի հավասար լիներ մեկը: -

-

կյո: Իսկ ավելի փոքր կաս ավելի մեծ լինելով այն իրերից,

որոնց համաչափ է, ավելի

մեծ

կլինի փոքրերից, իսկ մեծերից՝

փոքր: -

-

կյո: Իսկ այն իրերի հարաբերությամբ,որոնց նկատմամբան-

համաչափ է, չափով կլինի ո՛չ մեծ, ո՛չ էլ փո՞քր:

Պարմենիդես -

-

Ինչպե՞ս չէ: Բայց մի՞թե անհնար է,

--

նույնականին հաղորդակիցն

նույն չափը կամ ուրիշ որնէ բան:

ունենա -

որ

Անհնար է: Իսկ այն, ինչը չունի նույն չափը, չի կարող հավասար

լինել ոչ ինքն իրեն, ո՛չ էլ ուրիշին: -

--

Երնում է՝ ոչ:

Սակայն ունենալով ավելի

մեծ

կամ ավելի փոքր թվով

չափման միավորներ, այն կունենար նույնքան մաս, որքան

չափման միավոր, ն այդկերպ դարձյալ մեկ չէր լինի,

կլի-

այլ

ներ այնքան, որքան իր մեջ եղած չափման միավորներն են: -

-

ճիշտ է: Եթե ունենար չափման միայն մեկ միավոր,

հա-

ապա

վասար կլիներ մեկ միավորին: Սակայն պարզվեց,

որ

չի

կարող հավասար լինել ինչ-որ բանի: -

-

Այո, պարզվեց:

Վետնաբար հաղորդակից չլինելով ոչ չափի մեկ միա-

վորին, ոչ շատերին, ոչ

էլ քչերին

ն

բոլորովին հաղորդակից

չլինելով նույնականին՝ այն, ինչպես երնում է, երբեք հավասար

չի լինի ոչ ինքն իրեն, ոչ ուրիշին

ն ոչ

էլ ավելի

մեծ

կամ ավելի փոքր կլինի ինքն իրենից կամ ուրիշից: -.

-

Միանգամայնայդպես է: Եվ ինչ, կարո՞ղէ բանի

որ

հետ

արդյոք

մեկը նույն տարիքի թվալ ինչ-

կամ թվալ ավելի երիտասարդ կամ ավելի

տարեց: -

--

հետ`

Ինչու՞ ոչ: Որովհետե միննույն տարիքի լինելով իր կամ ուրիշի այն հաղորդակից կլինի ժամանակային հավասարու-

թյանն

ու

նմանությանը, իսկ մենք ասացինք, որ մեկը հաղոր-

դակից չէ ո՛չ նմանությանը, ո՛չ էլ հավասարությանը: --

--

Այո, ասացինք: Մենք ասել ենք նան,

նությանը

ն

որ

այն հաղորդակից չէ

անհավասարությանը:

ոչ

նմա-

Պլատոն -.

-

Իհարկե:

Սակայն լինելով այդպիսին՝կարո՞ղէ

մեկը որնէ

արդյոք

բանից ավելի տարեց կամ ավելի երիտասարդ լինել տարիքն ունենալ ինչ-որ բանի --

-

ն

նույն

հետ:

Ամեննին: Ուրեմն մեկը չի կարող ավելի տարեց կամ ավելի երի-

տասարդ

լինել թե՛ ինքն իրենից, թե ուրիշից

ն

նույն տարիքի

չի կարող լինել ոչ ինքն իր, ոչ էլ ուրիշի հետ: -

-

Ակնհայտորեն ոչ: Սակայն եթե մեկն այդպիսին է, կարո՞ղ է

արդյոք

ընդ-

հանրապես գոյություն ունենալ ժամանակի մեջ: (Թե անհրաժեշտ չէ,

Ժամանակիմեց գոյություն ունեգողը միշտ ավելի

որ

տարեց դառնա ինքն իրենից: -

-

Անհրաժեշտ է: Իսկ մի՞թե տարեցը միշտ ավելի տարեց չէ երիտասար-

դից: -

Ե

-

Ինչպե՞ս չէ: Ուրեմն այն, ինչն ավելի տարեց է դառնում ինքն

իրենից, միաժամանակավելի երրիտասարդ է դառնում ինքն իրենից, եթե -

-

ունենա

Ի՞նչ նկատի

իր մեջ այն, ինչից

որ

տարեց է դառնում:

ունես:

Հետնյալը. եթե ինչ-որ բան տարբեր է ուրիշից, այն չի

կարող դառնալ նրանից տարբեր, քանզի արդեն տարբեր է,

իսկ այն, ինչը եղել է տարբեր է

տարբեր

ն

ն

կլինի տարբեր, միայն եղել

տարբեր կլինի ապագայում,

բայց

այն, ինչը

դառնում է ուրիշից տարբեր, ո՛չ եղել է, ոչ է ն ո՛չ էլ կլինի

այդպիսին, այլ միայն դառնում է, -.

Շ

-

ն

ուրիշ ոչինչ:

Անհրաժեշտաբար: Ուրեմն ավելի տարեցը տարբեր է

ոչ

այլ

բանից, քան

երիտասարդից: --

-

Այդպես է:

Հետնաբար ինքն իրենից տարեց դարձողը անհրաժեշ-

տաբար

պիտի ավելի երիտասարդ դառնա իրենից:

Պարմենիդես

Թերնս:

-

Սակայն ժամանակի մեջ չի դառնում ինքն իրենից

-

ավելի երկար կամ ավելի կարճ,

դառնում է ն կա, կար ն

այլ

կլինի ինքն իրեն հավասար: նույնպես անխուսափելի է:

Դա

-

Այդ դեպքում անհրաժեշտ է թվում,

-

գոյություն ունեցող հետ

ն

որ

ժամանակի մեջ

նրան հաղորդակից ամեն բան ինքն իր

լինի նույն տարիքի

ն

միաժամանակավելի տարեց

ու

ավելի երիտասարդ դառնա ինքն իրենից: Կարծես թե այդպես է:

-

-.

--

Սակայն նշվածներից որնէ վիճակ մեկին հատուկ չէ: կյո, հատուկ չէ: Ուրեմն մեկը հաղորդակից չէ ժամանակին ն ոչ մի

-

ժա-

մանակի մեջ գոյություն չունի: Ուրեմն

-

ոչ,

ինչպես

է

ցույց

Եվ ինչ, մի՞թե չի երնում,

-

«դառնում էր» բառերը

են

ցույց

տալիս դատողությունը: որ

«եղել է», «դարձել է»

ն

տալիս հաղորդակցություն

անցյալին: Այն էլ ինչպես:

-

Իսկ «կլինի», «դառնալու է»

-

ցույց

ն

«կդառնա» բառերը մի՞թե

չեն տալիս ապագան: կյո.

-

--

Իսկ «գոյություն ունի»

«դառնում է» բառերը ցույց

ն

են

տալիս հաղորդակցություն ներկայի՞ն: --

--

Իհարկե:

Գետնաբար, եթե մեկը հաղորդակից չէ

ոչ

մի

ժամանա-

կի, ուրեմն երբնէ չէր դառնում, չի դարձել, հիմա գոյություն

չունի

ն

հետագայում նույնպես ո՛չ գոյանալիս կլինի

ն

ո՛չ էլ

կգոյանա: -

-

Շատ

ճիշտ է:

Բայց կա մի բան,

որ

հաղորդակից է գոյությանը

կերպ, քան անցյալի, ներկայի -.

ն

Զկա:

ապագայի միջոցով:

այլ

Պլատոն -

-

-

-

-

ՎՁետնաբար մեկը հաղորդակից չէ գոյությանը: (Թերնս ոչ: Եվ ուրեմն մեկը

ոչ

մի կերպ գոյություն չունի:

Երնում է՝ ոչ:

Եվ

ոչ

էլ գոյություն ունի որպես մեկ, քանզի

քում գոյություն կունենար

ն

այդ

դեպ-

հաղորդակից կլիներ գոյությանը:

Բայց, ինչպես երնում է, մեկը գոյություն չունի որպես մեկ

ն

ընդհանրապես գոյություն չունի, եթե հավատանք այսպիսի դատողությանը:

-

-

Թերնս: Իսկ այն, ինչ գոյություն չունի, կարո՞ղէ

արդյոք

մի բան

կրել կամ ունենալ: -

-

Ինչպե՞ս: Նրա համար չկա ո՛չ անուն, ոչ

իմացություն: Այն չի կարելի զգայել, դրա -.

-

ն

ն

նրա մասին չկա

անգամ անկարելի է

մասին կարծիք կազմել: Երնում է՝ ոչ:

Վետնաբարչի կարելի անվանել այն, խոսել

կազմել նրա մասին, ներից -

բառ,

ոչ

նան

ճանաչել,

մեկի զգայությանը սա

Կարծես թե

կարծիք

գոյություն ունեցող

բա-

հասանելի չէ:

ոչ:

Բայց հնարավո՞րէ արդյոք,

-

ն

ն

որ

այս

ամենը համապա-

տասխանի մեկին: -

Ինձ

Այդ դեպքում, եթե դեմ չես, վերադառնանք մեր սկզբ-

-

Ե

թվում է՝ ոչ:

նական ենթադրությանըն նորովի քննենք խնդիրը: -

Իհարկե ղեմ չեմ: Արդ, մենք ասում

-

ենք,

որ

եթե մեկը գոյություն ունի,

մենք պիտի համաձայնությանգանք այն հարցի շուրջ,

թե ինչ

հետնանքներ են բխում դրանից: Այդպես չէ՞: --

Այդպես է:

-

արդյոք

Սկսենք սկզբից: Եթե մեկը գոյություն ունի, կարո՞ղ է

գոյելով հանդերձ հաղորդակիցչլինել գոյությանը:

Պարմենիդես

Զի կարող:

--

Ուրեմն պետք է լինի

-

նական չէ մեկին, քանզի գոյություն

ն

նան

մեկի գոյություն,

մեկը գոյություն ունի կամ

որ

է: Իսկ հիմա մենք ելնում ենք ոչ

մեկը մեկ է, այլ՝

որ

նույ-

դեպքում այն չէր լինի մեկի

այդ

մեկը նրան հաղորդակից չէր լինի,

բանը կլիներ ասել,

որը

այլ

միննույն

որ

մեկը մեկ

թե ենթադրությունից, թե

մեկը գոյություն ունի: Այդպես չէ՞:

Այդպես է:

-

Այդ դեպքում ուրիշ ի՛նչ պիտի նշանակի գոյություն

-

ունենալը, եթե -.

-.

ոչ

մեկ:

Իհարկե: Յետնաբար, եթե ոմն ընդհանուր առմամբ ասի,

որ

մեկը

գոյություն ունի, մի՞թեդա չի նշանակի, որ մեկը հաղորդակից է

գոյությանը: --

Իհարկե: Մի անգամ էլ հարցնենք. եթե մեկը գոյություն ունի, ի՞նչ

-

է հետնում

սրանից: Մտածիր, մի՞թե այս ենթադրությունը ան-

հրաժեշտաբար չի նշանակում,

որ

մեկն այն է, ինչը ունի

մասեր:

Ինչպե՞ս:

-

-

Ահա

թե ինչպես: Եթե գոյություն ունեցող մեկի մասին

ասվում է,

որ

այն կա, իսկ մեկի մասին, որը գոյություն ունի,

ասվում է,

որ

մեկ է,

ն

դարձյալ`եթե գոյությունը

նը չեն, սակայն վերաբերում ունեցող մեկին,

ապա

են

մեկը նույ-

մեր ենթադրած գոյություն

անհրաժեշտ է,

մեկը լինի ամբողջ, իսկ մեկը

ցող

ն

որ

ն

ինքը գոյություն

ունե-

գոյությունը լինեն նրա

մասերը: -

-

Անհրաժեշտաբար:

Ինչպե՞ս կոչենք մասերից յուրաքանչյուրը՝ սոսկ մա՞ս,

թե՞ ամբողջի մաս: --

-

-

Ամբողջի մաս: Ուրեմն ամբողջն այն է, ինչը մեկ է

Իհարկե:

ն

ունի մասե՞ր:

Պլատոն -

Եվ ի՞նչ, գոյություն ունեցող մեկի հիշյալ մասերից

րաքանչյուրը, այսինքն մեկը

յու-

գոյությունը, կարող է մնալ

ն

առանձի՞ն՝մեկը առանց գոյության իբրն իր մասի, իսկ

գո-

յությունը առանց մեկի իբրն իր մասի: -

-

Ոչ, չեն կարող: Եվ դարձյալ,

գոյություն,

ն

այդ

մասերից յուրաքանչյուրն ունի մեկ ն

յուրաքանչյուր մաս կազմված է առնվազն եր-

կու մասերից: Նույն հիմունքով այն, ինչը պիտի մաս դառնա, միշտ նույն կերպով կունենա

այդ

երկու մասերը: Քանզի

մեկը միշտ բովանդակում է գոյություն, իսկ գոյությունը՝ մեկ:

Ուստի միշտ դառնալով երկու, այն անհրաժեշտաբար երբեք մեկ չէ: -

--

Միանգամայնճիշտ է: Եվ մի՞թեգոյություն ունեցող մեկն այդպիսով անսահման

բազմություն չէ: -.

-

-

-

Կարծես, այո: Մոտենանք խնդրին նան ուրիշ կողմից:

Որ: Մենք ասացինք,

որ

մեկը հաղորդակից է գոյությանը,

որի միջոցով էլ գոյություն ունի: --

-

Այո: Եվ հենց

այդ

պատճառով պարզվեց, որ գոյություն

ունե-

մեկը բազում է:

ցող --

-

Այդպես է: Եվ ինչ, արդյոք մեկը, որն, ինչպես ասացինք, հաղոր-

դակից է գոյությանը, կլինի միայն մեկ, թե նան բազում, եթե մենք մտովի վերցնենք միայն

այդ

մեկը ինքն

ըստ

ինքյան,

առանց նրա, ինչին մեր ասելով այն հաղորդակից է: -

Ե

-

Իմ

կարծիքով, այն կլինի մեկ:

Արի տեսնենք: Մի՞թե գոյությունը անհրաժեշտաբար

տարբեր չպիտի լինի մեկից

ն

մեկը՝ գոյությունից, եթե մեկը

գոյություն չէ, այլ` գոյությանը հաղորդակից ինչ-որ բան: -.

Անհրաժեշտաբար:

Պարմենիդես --

ուրեմն, եթե մեկը

ն

գոյությունը տարբեր են,

այն պատճառով, որ մեկը, մեկ լինելով, տարբեր է

ապա

ոչ

գոյությու-

նից, իսկ գոյությունը, գոյություն լինելով, տարբեր է մեկից: Ոչ: Դրանք տարբերվում են միմյանցից ուրիշի

ն

այլի

պատ-

ճառով:

ճիշտ է:

-

Վետնաբարուրիշը նույնական չէ ոչ մեկին, ո՛չ էլ

-.

գո-

յությանը: Անկասկաժ:

-

Եվ եթե մենք ընտրենք դրանցից կա՛մ գոյությունը

-

ուրիշը, կա՛մ գոյությունը կուզես

ապա

ն

մեկը, կա՛մ մեկը

ն

ն

ուրիշը, ինչպես

յուրաքանչյուր ընտրության մեջ մենք մի՞թե

չենք ընտրի այնպիսիք, որոնք կարելի է կոչել

զույգ:

Անկասկած:

-

--

-.

Յետնյալ կերպ: Կարելի՞է ասել «գոյություն»: Կարելի է: Իսկ կարելի՞ է ասել «մեկ»:

-

Այդ էլ կարելի է:

-

Այդկերպ նշվել է դրանցից յուրաքանչյուրը:

-

Այո:

-

Իսկ եթե

-

ես

ասեմ

«գոյություն

ն

մեկ», մի՞թե չեմ նշի

զույգ. -.

--

Իհարկե: Գետնաբար, եթե

«ուրիշ

ն

գոյություն»,

ես ասում

ես

եմ

«գոյություն

ն

ուրիշ» կամ

խոսում եմ յուրաքանչյուր զույգի

մասին: Այդպե՞սէ: --

-

Այո: Իսկ այն, ինչը ճշտորեն կարելի է կոչել

զույգ,

լինելով

այդպիսին, մի՞թեչէր լինի երկու: -

-.

Անհնար է,

որ

չլիներ:

Բայց եթե իրերը երկուսն են, կարո՞ղէ դրանցից յուրա-

քանչյուրը չլինել մեկ: -

Ոչ, չի կարող:

Պլատոն --

Քանի

որ

մեր զույգերից յուրաքանչյուրի մեկերը միասին

երկուսն են, հետնաբար յուրաքանչյուրն առանձին մեկ է: Ակնհայտորեն:

-

Իսկ եթե դրանցից յուրաքանչյուրը մեկ է,

-

ապա

կացած մեկի համադրությունը ցանկացած զույգի կազմի

հետ

ցան-

չի՞

երեք:

արդյոք

Այո:

-

Իսկ մի՞թե երեքը կենտ չէ, իսկ երկուսը՝ զույգ:

-

Ինչպե՞ս չէ:

--

Ուրեմն ի՞նչ, եթե կա երկուսը, անհրաժեշտաբարպիտի

-

լինի կրկնակին, իսկ եթե երեքը՝ եռակին, քանի

որ

երկուսի

մեջ կրկնակի անգամ բովանդակվածէ մեկը, իսկ երեքի մեջ՝ եռակի անգամ մեկը: Անհրաժեշտաբար:

-

Իսկ երբ կա երկուսը

-

չէ,

երկուսը լինի կրկնակի,

որ

անհրաժեշտ չէ՞, -

-

կրկնակին, արդյո՞քանհրաժեշտ

ն

որ

ն

եթե կա երեքը

ն

եռակին,

նան

երկուսը

երեքը լինի եռակի անգամ:

Ինչպե՞սչէ: Իսկ եթե կա երեքը

ն

ն

եռակին, անհրաժեշտ չէ՞,

ն

երկուսը եռակի: Միանգամայն:

կրկնակին, ինչպես

լինի երեքը կրկնակի անգամ

որ

-.

-.

Վետնաբար,զույգ

թվերը կարող

են

կենտերը՝ կենտերի, կենտերը՝ զույգերի -

-

ն

վերածվել զույգերի,

զույգերը՝ կենտերի:

Այդպես է:

Իսկ եթե այդպես է, մի՞թեչես կարծում, որ մնում է ինչմի թիվ, որի գոյությունն անհրաժեշտ չէ:

որ -

Բնավ: Ուրեմն, եթե գոյություն ունի մեկը, անհրաժեշտաբար

-

պիտի գոյություն ունենա -.

նան

թիվը:

Անհրաժեշտաբար:

-

ունենա

Սակայն եթե գոյություն ունի թիվը, պիտի գոյություն

գոյի

անսահման

բազմություն:3: Մի՞թե թիվը

անսահ-

Պարմենիդես ման

չէ իր բազմությամբ ն գոյությանը հաղորդակից լինելու

մեց: Իհարկե:

-.

Բայց եթե

-

յուրաքանչյուր

թվերը հաղորդակից են գոյությանը, թվի

բոլոր

մաս

նույնպես պիտի հաղորդակից լինի դրան:

Այո:

-

ՀՎետնաբար գոյությունը տարածվում է գոյություն

-

ցող

բազում բաների վրա

ցող

ոչ

ունե-

չի պակասում գոյություն ունե-

ն

մի իրի մեջ՝ ո՛չ ամենամեծ, ո՛չ ամենափոքր:Բայց

հարցն անգամ անհեթեթ է: Քանզի ինչպե՞ս կարող էր

այդ

գոյու-

թյունը պակասել գոյություն ունեցողին: Ոչ սի կերպ:

-

Ուրեմն գոյությունը բաժանված է ամենափոքր, ամենա-

--

մեծ

ն այլ

դրա -.

--

-

-

մասերն անհամար են: Այդպես է:

Գետնաբարամենից

-

Իսկ կա` դրանց մեջ այնպիսինը, որը գոյության մասն

ինքը

Բայց

չէ:

ես

է դա

պատահել:

կարծում եմ,

որ

եթե այն գոյություն ունի,

քանի դեռ գոյություն ունի, մշտապես պիտի ինչ-որ

բան լինի -

մաս

Ինչպե՞սկարող

ապա,

-.

մասեր ունեցողը գոյությունն

շատ

Այո, ամենից շատ:

է, բայց -

մասերի ն ամբողջովին մասնատված է, այնպես որ

ն

չի կարող լինել ոչինչ:

Անհրաժեշտաբար: ուրեմն մեկը առկա է գոյության յուրաքանչյուր մասի

մեջ` չբացառելով ոչ ավելի փոքր, ոչ ավելի մեծ, ոչ ուրիշ ինչ-որ -.

-

մաս:

Այդպես է:

Իսկ լինելով բազում տեղերում՝ մնու՞մ է

ամբողջ: Մտածիր այս մասին: -

Մտածել եմ

ն տեսնում

եմ, որ անհնար է:

արդյոք

մեկը

Պլատոն -

Ուրեմն այն մասնատվածէ, եթե ամբողջ չէ: Քանզի չլի-

նելով մասնատված՝չի կարող միննույն ժամանակ գտնվել

յության -

-

գո-

մասերում:

բոլոր

կյո:

մասնատվողը լինի այնքան,

որ-

Ուրեմն ճիշտ չէինք ասում քիչ առաջ, պնդելով, թե

գո-

Եվ անհրաժեշտ է,

որ

քան իր մասերի թիվն է: -

-

Անհրաժեշտ է:

յությունը ամենից շատ մասերի բաժանվողնէ: Չէ՞ ժանվում է

թե մեկից ավելի թվով մասերի,

ոչ

որ

այն

այլ,

բա-

ինչպես

կարծում եմ, հենց մեկի: Քանզի ոչ գոյությունը մեկի պակաս ունի, ո՛չ էլ մեկը՝ գոյության,

դրանք մշտապես ամեն ինչի մեջ -

-

Ըստ

-

են:

էության, այդպես էլ կա:

Վետնաբարգոյությամբ բաժանված ինքը մեկը

անսահման --

միասին լինելով երկուս՝

այլ

մեծ

ն

բազմություն է:

Ակնհայտորեն: Ուրեմն

ոչ

միայն գոյություն ունեցող մեկն է բազում,

այլն ինքը մեկը, բաժանված լինելով գոյությամբ, անհրաժեշտաբար

պիտի լինի բազում:

Միանգամայնճիշտ է: Եվ որովհետն մասերը ամբողջի մասերն են, մեկը պիտի ամփոփվիամբողջի մեջ: Մի՞թեմասերը չեն ամփոփվում ամ-

-

բողջի կողմից: -

-

-

-

Անհրաժեշտաբար: Իսկ ամփոփողը սահմանն

է:

Ինչպե՞ս չէ: Հետնաբար գոյություն ունեցող մեկը

ն՛

մեկ է, ն՛

զում, ն՛ ամբողջ է, ն՛ մաս, ն՛ սահմանվածէ, ն՛ -

-

-.

-

բա-

անսահման

է:

Ակնհայտորեն: Իսկ եթե սահմանվածէ, չունի՞ արդյոք

ծայրեր:

Անհրաժեշտաբար: Եվ եթե ամբողջ է, չունի՞

արդյոք

սկիզբ, մեջտեղ

ն

Պարմենիդես

վերջ: Մի՞թե որնէ բան կարող է ամբողջ լինել առանց այս երեքի: Եվ զրկվելով դրանցից որնէ մեկից, մի՞թե որնէ բան

կարող է ամբողջ մնալ: Չի կարող:

--

ուրեմն մեկը, ինչպես երնում է, պիտի

-

մեջտեղ

ն

սկիզբ,

վերջ:

Պիտի

-

ունենա

ունենա:

Սակայն մեջտեղը ծայրերից հավասար հեռավորության

-

վրա է: Հակառակ դեպքում այն չէր լինի մեջտեղ:

Ոչ, չէր լինի:

-

Եվ լինելով այդպիսին՝մեկը, ինչպես երնում է, հաղորդակից է ինչ-որ ֆիգուրի՝ ուղղաձիգ, շրջանաձն կամ դրանց -

խառնուրդին: Այո, հաղորդակից է:

-

Բայց լինելով այդպիսին՝մի՞թեմեկը չի գտնվի թե՛ ինքն իր մեջ ն թե ուրիշի: -

Ինչպե՞ս:

-.

Չէ

-

մեջ,

ն

Այդպես է:

-.

-

Եվ

ոչ

Սակայն ամբողջի բոլոր

պակաս բոլոր -

-

-

մասերը հենց մեկ

են՝ ոչ

ավել,

մասերը:

կյո:

Ուրեմն ամբողջը մեկ է:

Ինչպե՞ս չէ: Իսկ եթե

-

ն

մասերն ամփոփվում են ամբողջի կողմի՞ց:

բոլոր

Այո:

-

-

մասերից յուրաքանչյուրը գտնվում է ամբողջի ամբողջից դուրս ոչ մեկը գոյություն չունի: որ

եթե

բոլորը

բոլոր

մասերը գոյություն

կազմում են մեկ

ն

ունեն

ամբողջի մեջ

հենց ամբողջ ն ամփոփվում

ամբողջի կողմից,չի նշանակում դա արդյոք, որ մեկը ամփոփվում է մեկի կողմից ն այդկերպ մեկն արդեն ինքն իր են

մեջ է: -

Ակնհայտորեն:

16 ՊԼԱՏՈՆ

'լատոս

Սակայն ամբողջը մասերի մեջ չէ՝ ո՛չ

-

ինչ-որ մեկի: Քանզի եթե

բոլոր

մասերի մեջ է,

բոլոր

ժեշտաբար պիտի լինի նան մեկի մեջ: Չէ՞

մասերի, ո՛չ

ապա

անհրա-

չլինելով որնէ մեկի մեջ՝ այն չի կարող լինել բոլորի մեջ: Եթե այն բոլորից մեկն է ն նրա մեջ չկա ամբողջ, ինչպե՞ս ամբողջը կլինի բոլոր

որ

մասերի մեջ: Ոչ մի կերպ:

-

Բայց այն նան

-

բողջը

որոշ

որոշ

մասերի մեջ չէ: Քանզի եթե ամ-

մասերի մեջ լիներ, ավելի մեծը կգտնվեր ավելի

փոքրի մեջ, իսկ

անհնար է:

դա

Այո, անհնար է:

-

Սակայն չլինելով ո՛չ

-

մեծ

թվով մասերի, ո՛չ մեկ մասի ն

ո՛չ էլ բոլորի մեջ, չպիտի արդյոք ամբողջը լիներ կա՛մ ուրիշ ինչ-որ բանի մեջ, կամ էլ ընդհանրապեսոչ մի տեղ:

-.

Անհրաժեշտաբար:

Սակայն

-

քանի

որ

ոչ

մի տեղ չգտնվելով՝ այն կլիներ ոչինչ, իսկ

ամբողջ է

ն

ինքն իր մեջ չէ, չպիտի` արդյոք

լինի

ուրիշ ինչ-որ բանի մեջ: -.

Իհարկե: Հետնաբար, եթե մեկն ամբողջ է, ուրիշի մեջ է, իսկ

-

իր մասերի ամբողջությունն է, ապա ինքն իր մեջ է: Այսպիսով, մեկն անհրաժեշտաբար պիտի լինի ն ինքն իր, ն

քանի

որ

ուրիշի մեջ: -.

Անհրաժեշտաբար: Ունենալով նման բնություն՝ չպիտի՞այն շարժվի

-

ն

լինի

դադարի մեջ: -

-

Ինչպե՞ս: Պիտի լինի դադարի մեջ, քանի

լինելով մեկի մեջ նույնի՝ ինքն իր մեջ է:

որ

--

-

ն դուրս

որ

ինքն իր մեջ է: Չէ՛

չգալով ինքն իր միջից, այն

Այո, այդպես է: Իսկ այն, ինչ միշտ միննույնի մեջ է, մշտապեսդադարի

մե՞ջ է:

Պարմենիդես

Իհարկե:

--

Իսկ այն, ինչ ուրիշի մեջ է, ընդհակառակը, պիտի

-

մշտապես չլինի նույնի մեջ, ն երբեք չլինելով նույնի մեջ՝ էլ դադարի մեջ է, իսկ չլինելով դադարի մեջ, շարժվում է: Այդպես է:

ոչ

-

Ուրեմն մշտապես լինելով ինքն իր

-

պիտի մշտապես շարժվի

ուրիշի մեջ՝ մեկը

լինի դադարի մեջ:

Ակնհայտորեն:

-.

-

ն

ն

Նան

իրենից

ն

պիտի նույնական լինի ինքն իրեն

ն

տարբեր ինքն

ուրիշ իրերի հարաբերությամբնույնպես պիտի լինի

նույնական

ն

տարբեր, եթե այնպիսին է, ինչպիսին ներկա-

յացրինք: Այդ ինչպե՛ս:

-

Որնէ իր մյուսի նկատմամբ հետնյալ հարաբերության

-

մեջ է՝ կա՛մ նույնական է դրան, կա՛մ տարբեր է դրանից: Եվ եթե ո՛չ նույնական է, ո՛չ էլ տարբեր, ապա մամբ

այս

իրի նկատ-

հարաբերությունը կա՛մ մասի հարաբերություն է

դրա

ամբողջի նկատմամբ, կա՛մ ամբողջի հարաբերություն՝մ̀ասի: Երնում է, այդպես է:

-

Արդ, մի՞ջե մեկը ինքն իր

-

-

-

մասն

է:

Բնավ: Ուրեմն հարաբերվելով ինքն իրեն որպես մասի՝ այն

նան

չի լինի իր հարաբերությամբ ամբողջ, եթե ինքն իր նկատ-

մամբ -

-

-.

-

-

-

բողջ, -.

-

16"

մաս

է:

Ոչ, չի լինի: Իսկ մեկը տարբե՞րէ մեկից:

Ակներնաբար՝ոչ: Գետնաբար չի կարող ինքն իրենից տարբեր լինել:

Ոչ: Արդ, եթե մեկը ինքն իր նկատմանբ ո՛չ

ո՛չ էլ մաս, չպիտի՞ արդյոք

այլ

է, ո՛չ ամ-

նույնական լինի ինքն իրեն:

Անհրաժեշտաբար: Եվ ինչպե՞ս:Այն, ինչ գտնվում է ինքն իրենից տարբեր

Պլատոն

տեղում,

ինքն իր մեջ է, չպիտի` արդյոք

բայց

տարբեր լինի

ինքն իրենից, եթե գտնվում է ուրիշ տեղում: -

-

Կարծում եմ, պիտի: Պարզվեց,

մեկը հենց այդպիսին է, քանի

որ

միա-

որ

ժամանակ ն՛ իր, ն՛ ուրիշի մեջ է: -

-

-

Այո, պարզվեց: Ուրեմն մեկը կարծես թե տարբեր է ինքն իրենից: Կարծես: Իսկ եթե մի բան տարբեր է ինչ-որ բանից,

ապա

մի՞թե

այն տարբեր չէ լիրենից) տարբերից: -.

Անհրաժեշտաբար:

Մի՞ջե այն ամենը, ինչը մեկ չէ, տարբեր մի՞թե մեկը տարբեր է այն ամենից, ինչը մեկ չէ: -

-.

է մեկից, ն

Իհարկե: Ուրեմն մեկը տարբե՞րէ ուրիշ բաներից:

-

-.

-

Տարբեր է: Հիմա տե՛ս, ինքը նույնականը ն ինքը տարբերը մի՞թե

հակադիր չեն միմյանց:

Ինչպե՞սչէ: Իսկ կարո՞ղ է երբնէ նույնականը լինել տարբերի մեջ, իսկ տարբերը՝նույնականի: -

-

--

-

մեց,

Ձի կարող:

Բայց եթե տարբերը երբեք չի կարող լինել նույնականի ապա

գոյություն ունեցող բաներից

բերը ոչ մի ժամանակգոյություն չէր պես լիներ

այդ

ոչ

ունենա:

մեկի մեջ

տար-

Քանզի եթե

այդ-

ժամանակամիջոցում տարբերը կգտնվեր

նույնականի մեջ: Այդպես չէ՞: --

-

Այդպես է:

Իսկ եթե երբեք նույնականի մեջ չէ,

ապա

երբեք չի

գտնվում գոյություն ունեցող բաների մեջ: -

-

ճշմարիտ է: Ուրեմն տարբերը ո՛չ նրա մեջ է, ինչը մեկ չէ, ո՛չ էլ նրա

մեջ, ինչը մեկէ

Պարմենիդես --

Իհարկե ոչ:

Վետնաբարտարբերի օգնությամբ չէ մեկը տարբեր նրանից, ինչը մեկ չէ, իսկ այն, ինչը մեկ չէ՝ մեկից: --

-

-

Ոչ: ուրեմն, իրենք իրենց օգնությամբ չեն տարբեր միմյան-

ցից, քանի -

-

հաղորդակից չեն տարբերին:

որ

Իհարկե ոչ: Իսկ եթե տարբեր են ո՛չ իրենց, ո՛չ էլ տարբերի օգնու-

թյամբ, չի կորչում դրանց փոխադարձ տարբերությունը: -

-

Կորչում է:

Բայց

այն, ինչը մեկ չէ, հաղորդակից չէ մեկին,

նան

քանզի չէր լինի -

-.

մեկ,

ոչ

այլ

ինչ-որ իմաստով կլիներ մեկ:

ճշմարիտ է: Սակայն ոչ մեկը չի կարող լինել թիվ, որովիետն ունե-

նալով թիվ՝ այն բոլորովին էլ չէր լինի --

-

Իհարկե

մեկ:

ոչ

ոչ:

Եվ ինչ, մի՛թե ոչ մեկը մեկի մասը չէ: Թե՞ այդկերպ այն

հաղորդակից կլիներ մեկին: -.

-

Վաղորդակիցկլիներ: Արդ, ամեն դեպքում, եթե մեկը մեկ է, իսկ ոչ մեկը՝ ոչ

մեկ, ոչ մեկը չի կարող լինել

ոչ

մեկի մասը, ոչ էլ կարող է

ամբողջ լինել նրա հարաբերությամբ որպես մասի, ինչպես նան ոչ

մեկը չի կարող լինել մեկի մասը,

ոչ

էլ ամբողջ լինել

նրա հարաբերությամբորպես մասի: -

-

ն

Ե

Ոչ, չի կարող: Բայց մենք ասացինք,

մասի, մասի

ն

որ

միմյանց նկատմամբ ամբողջի

ամբողջի կամ տարբերության հարաբերու-

թյան մեջ գտնվող բաները նույնական են: -

-

Այո, ասացինք: Իսկ եթե այդպես է, չասե՞նք նան,

որ

մեկը նույնական

է ոչ մեկին: -.

-

Ասենք:

Վետնաբարմեկը, ինչպես երնում է, տարբեր է ուրիշ

Պլատոն `

բաներից

ինքն իրենից,

ն

բայց

նույնական է դրանց

նան

ն

ինքն իրեն: -.

--

ն

Մեր դատողությունից դա է բխում:

Իսկ չի՞ լինի

արդյոք

մեկը

նման

ինքն իրեն

ն ոչ նման

ուրիշ բաներին: -

--

Գուցե: Քանի

որ

այն տարբեր երնաց ուրիշ բաներից, ուրիշ

բա-

ներն էլ պիտի տարբեր լինեն նրանից: --

-

Իհարկե:

Բայց չէ

այն տարբեր է ուրիշ բաներից նույնքան,

որ

որքան վերջիններս նրանից՝ ոչ ավել, --

-

-

-

ոչ

պակաս:

Այդպես է: Իսկ եթե

ոչ

ավել,

ոչ

պակաս, ուրեմն

նան

նմանապե՞ս:

կյո: Որովհետն մեկը ուրիշ բաներից տարբեր ինչ-որ բան է

կրում ն որովհետն մեկը ուրիշ բաների նկատմամբն վերջին-

ներս մեկի նկատմամբ կրում են նույնը: -

-

Ի՛նչ նկատի Ահա

ունես:

թե ինչ: Մի՞թե յուրաքանչյուր անվամբ

ինչ-որ

դու

բան չես կոչում: -

-.

Կոչում

եմ:

Եվ նույն անունը

դու

կարող ես ասել մեկից ավելի՞ ան-

գամ: -.

-

Իհարկե:

Բայց մի՞թեմեկ անգամ ասելով՝ դու կոչում

իսկ մի քանի անգամ ասելով՝ ոչ

նրանից, քանի անգամ

ես

ասում`

անգամ, մշտապես նկատի ունես -

-

-.

-.

այդ

ես այդ

իրը: Թե՞

իրը,

անկախ

մեկ անգամ, թե մի քանի

միննույնը:

Անկասկած: Բայց չէ՞

որ

«տարբերը» նույնպես ինչ-որ բանի

անուն

Անտարակույս: )Հետնաբար,երբ

դու

այն արտասանում ես մեկ, թե մի

Պարմենիդես

քանի անգամ,

անում

դա

եթե ոչ այն, ինչը կրում է

անվանելու համար

ես

ոչ

այլ

ինչ,

անունը:

այդ

Անհրաժեշտաբար:

-

Երբ մենք

-

ասում

ենք,

ուրիշը մեկից տարբեր ինչ-որ

որ

բան է, իսկ մեկը տարբեր է ուրիշից, երկու անգամ ասելով «տարբեր»՝ մենք այդկերպ անվանում ենք այն բնությունը,

որը

կրում է

ոչ այլ

ինչ, եթե

ոչ

անունը:

այդ

Անշուշտ:

-

--

Եվ ինչպես

մեկը տարբեր է ուրիշ բաներից, այնպես

որ

էլ ուրիշ բաները տարբերվում են մեկից,

ն

մեկին հատուկ է

հենց այն տարբերությունը, որը հատուկ է ուրիշին: Իսկ այն,

ինչը որնէ կերպ նույնական է,

նան

նման

է: Այդպես չէ՞:

Այդպես է:

-

Իսկ որքանով մեկը տարբեր է ուրիշ բաներից, դրան-

-

ցից յուրաքանչյուրը նման է յուրաքանչյուրին, քանի

որ յուրա-

քանչյուրը մյուսից տարբեր է: -

-

Թերնս:

Սակայն նմանը հակադի՞րէ

ոչ

նմանին:

կյո:

-

-

-

--

Հ`ետնաբարնան տարբերը հակադիր է նույնականին: Ակյո: Սակայն պարզվեց նան,

որ

մեկը նույնական է ուրիշ

բա-

ներին: -

-

Այո, պարզվեց: Բայց չէ՞

որ

ուրիշի

Ե

հետ

նույնական լինելը

ն

ուրիշից

տարբեր լինելը հակադիր վիճակներ են: --

--

նման -

--

Իհարկե: Սակայն պարզվեց, որ նրանով,

որ

տարբեր են, դրանք

նման

է դարձնում դրանք

են:

կյո: Ուրեմն նույնականությունը ոչ

շնորհիվ նմանության հատկությանը հակադիր հատկության, քանզի տարբերը դարձնում է դրանք նման:

Պլատոն

Այո:

-

Արդ, նույնականնէ

--

օ

դարձնում դրանք, այլապես

ոչ նման

այն հակադիր կլինի տարբերին: (Օերնս:

-

ՀՊետնաբարմեկը

-.

րին, որքանով

կանը՝ ոչ

նման

տարբերը

որ

ն ոչ նման

կլինի ուրիշ բանե-

նման

է ն

որքանով

որ

նույնա-

նման:

Այո, թերնս այսպիսի բացատրությունը տեղին է:

-

Սակայն տեղին է

-

նան

հետնյալը:

Ի՞նչը:

-.

Քանի

-

որ

նրան հատուկ է նույնականությունը, այլությու-

նը նրան հատուկ չէ, իսկ եթե այլությունը նրան հատուկ չէ, նրան հատուկ չէ նան

ապա

նման՝

ոչ

այն

նման

նմանությունը, իսկ չլինելով

ոչ

է: Բայց քանի որ նրան հատուկ է այլու-

թյունը, այն ուրիշ է, իսկ լինելով ուրիշ՝ ճշմարիտ ես ասում:

ոչ

նման:

-

-.

Վետնաբար, եթե մեկը նույնական է ուրիշ բաներին

ն

տարբեր է դրանցից, ապա համաձայն երկու հատկությունների ն

դրանցից յուրաքանչյուրի՝ այն կլինի

նման

ն ոչ նման

ուրիշ

բաներին: մ

Իհարկե:

-

Իսկ քանի

-

ն

որ

պարզվեց,

որ

այն տարբեր է ինքն իրենից

նույնական է իրեն, չի՞ պարզվի

արդյոք

համաձայն հիշյալ

երկու հատկությունների ն համաձայն դրանցից յուրաքանչյու-

րի,

որ -.

այն

նման

է ն ոչ նման

ինքն իրեն:

Անհրաժեշտաբար: Իսկ հիմա տե՛ս, արդյո՞ք մեկը հպվում է ինքն իրեն ն

-

ուրիշ բաներին, թե՞ չի հպվում: -

-

Ես հետնում

եմ

քեզ:

Չէ՞ որ պարզվեց, որ մեկը ամբողջությամբ գտնվում է

ինքն իր մեջ: -

-

ճիշտ է: Իսկ արդյո՞քմեկը նան ուրիշ բաների մեջ չէ:

Պարմենիդես --

-

Իհարկե: Բայց քանի

ուրիշ բաների մեջ է, հպվում է ուրիշ

որ

բաներին: Իսկ որքանով որ ինքն իր մեջ է, ուրիշին չի կարող հպվել -.

ն

հպվում է միայն ինքն իրեն:

Ակնհայտորեն: Այսպիսով, մեկը հպվում է ն

-

ինքն իրեն, ն

ուրիշ

բաներին: -.

-

Գպվում է: Իսկ հիմա հետնյալը. մի՞թե ամեն բան,

որ

պիտի հպվի

որնէ բանի, անհրաժեշտաբարչպիտի լինի նրա կողքին, ին-

չին

որ

պիտի հպվի, ընդ որում՝ նրան

շատ

մոտ

տեղում,

ուր

չլինելու դեպքում չի հպվի: -.

-

Անհրաժեշտաբար՝պ̀իտի:

Ուրեսն, եթե մեկը պիտի հպվի ինքն իրեն,

անմիջապես ինքն իր կողքին լինի,

մոտ

պիտի

ապա

այն տեղին,

ուր

ինքն

է: --

-

Այո, պիտի:

Եթե մեկը երկուս լիներ,

ապա

կարող էր անել

դա

ն

միաժամանակգտնվել երկու տեղերում: Բայց քանի դեռ այն մեկ է, չի կարող -

-

Ոչ, չի կարող: Վետնաբար,նույն անհրաժեշտությունը թույլ

մեկին լինել երկուս -

-

-

-

անել:

դա

ն

չի տալիս

հպվել ինքն իրեն:

Այո, նույն: Սակայն այդկերպ մեկը չի հպվի

նան

ուրիշ բաներին:

Ինչու՞: Որովհետն, ինչպես ասացինք, այն, ինչը պիտի հպվի

լինելով առանձին, գտնվում է նրա կողքին, ինչին պիտի հպվի, -

-

ն ոչ

մի երրորդ բան նրանց միջն չպիտի լինի:

ճշմարիտ է: Վետնաբար հպվելու համար պիտի գոյություն

առնվազն երկու բան: -

կյո:

ունենա

Ե

Պլատոն

Եվ եթե

-

այդ

երկուսին հաջորդաբար ավելանա երրորդը,

դրանք կլինեն երեքը, իսկ հպումները՝երկուսը: կյո:

-

Այսպիսով, երբ ավելանում է մեկը, ավելանում է

-

մեկ հպում, են

ն դա

նշանակում է,

նան

հպումները մեկով պակաս

որ

հպվող բաներից: Իրոք, որքանով

որ

առաջին երկու

բա-

ները գերազանցումեն հպումները, այսինքն՝ինչ թվով որ ավել հպումների թվից,

են

այդ

նույն թվով էլ դրանք ավել

են

հպում-

ներից, քանզի հետագայում արդեն յուրաքանչյուր հպում միա6

նում -

-

է հպումներին, իսկ

միավորները՝միավորներին:

ճիշտ է Ուրեմն որքան էլ լինի միավորների թիվը, հպումների

քանակը մշտապես մեկով փոքր է -

-

ապա -

-

այդ

թվից:

ճշմարիտ է: Բայց եթե գոյություն ունի միայն մեկը, իսկ երկուսը՝ ոչ, հպում լինել չի կարող: Իհարկե:

Արդ, մենք ասացինք,

որ

մեկի ուրիշը ո՛չ մեկ է, ո՛չ էլ

հաղորդակից է նրան, եթե ուրիշ է: -

-

կյո: Հետնաբար ուրիշը ո՛չ մեկ է, ո՛չ էլ երկուս

կրել որնէ -

-

-.

-

-

-

այլ

ն

չի կարող

թվի անուն:

Ոչ:

Ուրեմն մեկը միայն մեկ է

ն

չի կարող երկուս լինել:

Երնում է՝ ոչ: Բայց եթե չկա երկուս, չկա

նան

հպում:

Ձկա:

Ուրեմն մեկը չի հպվում ուրիշ բաներին, ն

ոչ

էլ ուրիշ

բաներն են հպվում մեկին, եթե չկա հպում: -

-

կյո: Ըստ

այդմ մեկը

ն

հպվում է ուրիշ բաներին

իրեն, ն՛ չի հպվում: -

(Օերնս:

ու

ինքն

Պարմենիդես

Իսկ չի՞ լինի արդյոք

-

վասար ինքն իրեն

մեկը

նան

հավասար

ն

ոչ

հա-

ուրիշ բաներին:

ն

Ինչպե՞ս:

-.

Եթե այն ավելի մեծ կամ ավելի փոքր է ուրիշ բաներից

-

կամ ուրիշ բաներն են ավելի փոքր մեկից,

յանցից

մեծ

դրանք միմ-

ապա

կամ փոքր կլինեն ոչ իրենց էությունների շնոր-

հիվ: Բայց եթե դրանից զատ

երկուսն էլ

հավասա-

ունենան

հավասար կլինեն միմյանց: Իսկ եթե ուրիշ

րություն

ապա

բաները

ունենան

մեծություն, իսկ մեկը՝ փոքրություն, կամ

մեկը

ունենա

մեծություն, իսկ ուրիշ բաները՝ փոքրություն,

ապա

գաղափարը, որին կավելանա մեծությունը, ավելի մեծ

կլինի, իսկ այն մեկը, որին կավելանա փոքրությունը, կլինի փոքր:

Անհրաժեշտաբար:

-.

Վետնաբարգոյություն

-

ունեն

մեծության

ն

փոքրության

գաղափարներ: Քանզի եթե գոյություն չունենային, միմյանց հակադիր չէին լինի

ն

չէին գտնվի գոյի մեջ:

Իհարկե:

-.

Սակայն եթե մեկի մեջ կա փոքրություն, այն կա՛մ ամ-

-

բողջի մեջ է, կա՛մ էլ

դրա

մասի:

-.Անհրաժեշտաբար: Արդ, եթե մեկը ամբողջի մեջ է, չի ձգվի

-

հավա-

արդյոք

սարաչափ ամբողջ մեկի երկայնքով կամ չի

ամփոփի այն

արդյոք.

Ակներնաբար:

-.

Սակայն հավասարաչափ ձգվելով մեկի երկայնքով, չի՞

-

լինի

արդյոք

փոքրությունը նրան հավասար, իսկ ամփոփելով՝

նրանից մեծ: -

-

Ինչպե՞ս չէ: Բայց հնարավո՞րէ,

ինչ-որ բանի կաս ավելի որպես մեծություն

ն

որ

փոքրությունը հավասար լինի

մեծ

լինի ինչ-որ բանից

հավասարություն, բայց

ինքը:

ոչ

ն

գործի

որպես հենց

Ե

Պլատոն

Անհնար է:

--

Ուրեմն փոքրությունը չի կարող գտնվել մեկի ամբողջի

-

մեջ, -.

այլ

միայն

մասի:

դրա

կյո: Բայց ոչ ամբողջի մասի մեջ, հակառակ դեպքում այն

-

կդրսնորի իրեն այնպես, ինչպես ամբողջի նկատմամբ,

ն

կլինի կա՛մ ավելի մեծ, կամ ավելի փոքր այն մասից, որի մեջ է: -

-

Անհրաժեշտաբար: ուրեմն փոքրությունը երբեք չի լինի գոյություն ունեցող

որնէ բանի մեջ, քանի

որ

չի գտնվում ո՛չ մասի մեջ, ո՛չ էլ

ամբողջի: Եվ հետնաբար, չի լինի ոչ մի փոքր բան, բացի

հենց փոքրությունից: -

Շ

-.

ԷԹերնսոչ: Ուրեմն մեկի մեջ չի լինի մեծություն, քանզի

այդ

դեպ-

քում մեծությունից բացի մեծ կլինի նան ուրիշ մի բան, այն,

ինչի մեջ գտնվում է մեծությունը

ն

ինչը զուրկ է փոքրությու-

նից, որին մեծությունը պիտի գերազանցեր, եթե

մեծ

է: Բայց

անհնար է, որովհետն փոքրությունը ոչ մի բանի մեջ չէ:

դա -

-

ճշմարիտ է: Սակայն ինքը մեծությունը

հենց փոքրությունից,

ն

մեծ

է ոչ

այլ

բանից, քան

ինքը փոքրությունը փոքր է հենց մե-

ծությունից: --

-

Վ

Իհարկե: Այսպիսով,ուրիշ բաները ո՛չ մեծ, ոչ էլ փոքր

են

մեկից,

եթե չունեն ո՛չ մեծություն, ոչ էլ փոքրություն: Այս երկուսը

ընդունակ են գերազանցել ն գերազանցվել ոչ թե մեկի րաբերությամբ, այլ

միմյանց,

ն

հա-

նմանապես մեկը չի կարող

ավելի մեծ կամ ավելի փոքր լինել մեծությունից ու փոքրությունից, ինչպես նան ուրիշ բաներից, քանի

որ

դրանք չեն

բովանդակումիրենց մեջ ո՛չ մեծություն, ո՛չ էլ փոքրություն: -.

-

Ակներնաբար: Ուստի, եթե մեկը

մեծ

կամ փոքր չէ ուրիշ բաներից, ան252

Պարմենիդես

հրաժեշտ չէ

արդյոք,

որ

գերազանցի դրանք

ն

գերազանցվի

դրանց կողմից: --

Անհրաժեշտ է:

Բայց միանգամայնանհրաժեշտ է,

-

զանցում

ն

այն, ինչը գերա-

որ

գերազանցվում է, լինի հավասարաչափն, լինելով

հավասարաչափ,լինի հավասար:

Ինչպե՞սչէ:

-

Այնուհետն, մեկը այդպիսի հարաբերության մեջ կլինի

-

նան

իր նկատմամբ:Այն չունի իր մեջ ո՛չ մեծություն, ո՛չ փոք-

րություն, այն ո՛չ գերազանցվում է ինքն իր կողմից, ո՛չ էլ գերազանցում է ինքն իրեն,

լինելով հավասարաչափ՝կլինի

այլ

ինքն իրեն հավասար: --

Իհարկե:

Վետնաբար մեկը կլինի հավասար ինքն իրեն

-

ն

ուրիշ

բաներին: --

Ակներնաբար: Եվ գտնվելով ինքն իր մեջ՝ մեկը նան ամփոփելու է

-

իրեն դրսից ն, որպես ամփոփող,ավելի

կլինի ինքն իրե-

մեծ

նից, իսկ որպես ամփոփվող՝ավելի փոքր: Այդկերպայն կլինի

ինքն իրենից

սեօ

ն

ինքն իրենից փոքր:

Այո, կլինի:

-

-

դուրս --

-

--

Իսկ անհրաժե՞շտէ նան,

որ

մեկից

ն

ուրիշ բաներից

ոչինչ գոյություն չունենա: Իհարկե:

Բայց չէ՞

որ գոյը

մշտապես պիտի գտնվի ինչ-որ տեղ'":

Այո:

Իսկ մի՛թե մի բանի մեջ գտնվողը չի լինի փոքր մեծի մեջ: Չէ՞ որ այլ կերպ այն չէր կարող գտնվել ուրիշ բանի մեջ: -

-

-

Ոչ, չէր կարող: Բայց քանի

որ

մեկից ն ուրիշից բացի ուրիշ

չկա, մի՞թե անհրաժեշտ չէ,

որ

ոչ

մի բան

դրանք գտնվեն միմյանց մեջ,

ուրիշ բաները՝ մեկի մեջ կամ մեկը՝ ուրիշ բաների մեջ, կամ

էլ՝

ոչ

մի տեղ:

Ե

Պլատոն

Ակներնաբար:

-.

Ուրեմն, եթե մեկը ուրիշ բաների մեջ է, ուրիշ բաները

-

մեծ են

մեկից, քանի

ամփոփում են այն, իսկ մեկը, որպես

որ

ամփոփվող, փոքր է ուրիշ բաներից: Իսկ եթե ուրիշ բաներն մեկի մեջ, մեկը

են

մեծ

կլինի ուրիշ բաներից, իսկ ուրիշ

բաները՝ փոքր մեկից: (|Օերնս:

-

Այդ դեպքում մեկը ն՛ հավասար, ն՛ մեծ, ն՛ փոքր է ինքն

-

իր

ուրիշ բաների հարաբերությամբ:

ն

Ակնհայտորեն:

-

Իսկ եթե մեծ, փոքրըն հավասար է,

-

ապա

ինքն իր

ն

ուրիշ բաների հարաբերությամբ կլինի հավասարաչափ,իսկ քանի --

-.

որ

ունի չափ, ունի

նան

մասեր:

Ինչպե՞սչէ: Սակայն չափի մեջ լինելով մեծ կամ փոքր, այն մեծ,

փոքր կամ հավասար կլինի ինքն իր

ն

ուրիշ բաների հարա-

բերությամբ նան թվապես: -.

-

Ինչպե՞ս: Եթե մեծ է ինչ-որ բանից,

ապա

ավելի մե

է

նրանից

իր չափով: Իսկ եթե կա չափ, ուրեմն կան մասեր: Նույնը տե-

ղի ունի --

-

նան

այն դեպքում, երբ մեկը փոքր է կամ հավասար:

Այդպես է: Ուստի լինելով ինքն իր նկատմամբ մեծ, փոքր

ն հա-

վասար՝ այն կլինի նույնաչափ ինքն իրեն կամ ինքն իրենից չափով մեծ կամ փոքր, իսկ եթե չափով, ապա նան մասերով: -

-

է

Ինչպե՞սչէ: Սակայն լինելով հավասարաչափ, այն հավասարաչափ

ինքն իր նկատմամբ, իսկ լինելով մեծ կամ փոքր, թվապես

կամ փոքր է իր նկատմամբ:

մեծ -.

-

Ակներնաբար: Ուրեմն մեկը ճիշտ այդպես կհարաբերվինան ուրիշ

ներից: Քանզի եթե տաբար

պիտի

նան

մեծ

բա-

է երնում ուրիշ բաներից, անհրաժեշ-

թվապես նրանցից մեծ

լինի, իսկ եթե

Պարմենիդես

փոքր է՝ փոքր,

ն

եթե հավասար է մեծությամբ, պիտի

նան

մասերով հավասար լինի: Անհրաժեշտաբար:

-.

Այսպիսովմեկը, ինչպես երնում է, դարձյալ թվապես հա-

-

վասար, մեծ -.

փոքր կլինի իր

ն

ուրիշ բաների նկատմամբ:

արդյոք

մեկը Ժամանակին,ն եթե

Կլինի: Իսկ հաղորդակի՞ցէ

-

ն

հաղորդակից է, չի՞ դառնում ավելի տարեց ինքն իրենից

արդյոք

ն

ավելի երիտասարդ

ուրիշ բաներից, ինչպես

երիտասարդ ն ավելի տարեց ինքն իրենից

ոչ

ն

ն

նան

ուրիշ

բա-

ներից: -

-

-

-

Ինչպե՞ս: Եթե մեկը կա, ուրեմն նրան հատուկ

է գոյությունը:

կյո: Իսկ մի՞թե«կա»-ն չի նշանակում կեցության հաղորդակ-

ցություն ներկա Ժամանակին, մի՞թե «կար»-ը չի նշանակում կեցության հաղորդակցություն անցյալ ժամանակին ն մի՞թե

«լինելու է»-ն

չի նշանակում կեցության հաղորդակցություն

ապագային: -.

-.

Նշանակում է. Վետնաբար,եթե մեկը հաղորդակից է կեցությանը, այն

հաղորդակից է --

--

-

-

--

նում

ժամանակին:

Իհարկե: Ուրեմն՝ ընթացող ժամանակին: Այո:

Ուրեմն այն միշտ ինքն իրենից ավելի տարեց է

նում, եթե առաջ -.

նան

դառ-

է շարժվում ժամանակի մեց:

Անհրաժեշտաբար: Իսկ

դու

չե՞ս հիշում

արդյոք,

որ

առավել տարեցը դառ-

է առավել տարեց նրանից, ինչը դառնում է առավել երի-

տասարդ: -

-

Հիշում

եմ:

Սակայն եթե մեկը դառնում է ինքն իրենից տարեց,

Պլատոն ԵԾ

պիտի տարեց դառնա ինքն իրենից որպես ավելի երի-

ապա

դարձողից:

տասարդ

-.Անհրաժեշտաբար: -

Այսպիսով, այն տարեց

ն

երիտասարդ է դառնում ինքն

իրենից: -

-

կյո: Իսկ մի՞ջե այն ավելի տարեց չէ ներկա պահին, երբ

կայանում է՝ գտնվելով անցյալի

ն

ապագայի միջն: Չէ՞

որ

անցյալից շարժվելով դեպի ապագա՝չի կարող խուսափել ներկայից: -

-

Շ

Ոչ: Արդ, չի՞ դադարում արդյոք

երբ հայտնվում է ներկայում

ն

առավել տարեց դառնալուց,

այլնս

ոչ

թե դառնում է,

այլ

արդեն առավել տարեց է: Քանզի եթե այն առաջ է շարժվում, չի կարող կանգնեցվել ներկայով, չէ`

որ

առաջ

շարժվողին

հատուկ է հպվել ն՛ անցյալին, ն՛ ապագային, թողնելով ներ-

կան

բռնվելով ապագայից՝այդկերպ գտնվելով նրանց մեջ-

ն

տեղում: --

մ

-

Քշմարիտ է: Իսկ եթե ամեն կայացող բան պիտի անցնի ապագայով,

հասնելով դրան, դադարում է կայանալուց այն, ինչին հասել էր կայացման մեջ: ապա,

-.

-

ն

դառնում

Ակներնաբար:

Այնպես

հասնում

որ,

երբ մեկը առավել տարեց դառնալով

է ներկային, դադարում է կայանալուց ն այդ պահին

առավել տարեց է: -.

-

Իհարկե: Իսկ մի՞թեառավել տարեց չէ նրանից, ինչից

որ

տարեց

էր դառնում: Եվ մի՞թեառավել տարեց չի դառնում ինքն իրենից: -

-

Այո: Իսկ առավել տարեցը ավելի տարեց է նրանից, ինչն

է: առավել երիտասա՞րդ

Պարմենիդես -

-

Այդպես է: Ուրեմն մեկը ավելի երիտասարդ է ինքն իրենից այն

ժամանակ, երբ առավել տարեց դառնալով հայտնվում է ներկայում: -

-.

Անհրաժեշտաբար:

ծ

Սակայն ներկան մշտապես առկա է մեկի դեպքում նրա գոյության ընթացքում: Քանզի երբ էլ գոյություն ունենա,

ողջ

գոյություն ունի ներկայում: -

-

Ինչպե՞սչէ: Ուրեմն մեկը միշտ ինքն իրենից ավելի տարեց ն ավելի

երիտասարդէ դառնում: -

-

|Օերես: Իսկ գոյություն ունի կամ կայանում է ինքն իրեն

հա-

վասա՞ր ժամանակի մեջ, թե՞ ավելի երկար ժամանակի ընթացքում: --

-

Վավասար: Իսկ եթե կայանում է կամ գոյություն ունի հավասար

ժամանակի ընթացքում, ունի միննույն տարիքը: -

-

Ինչպե՞սչէ: Իսկ այն, ինչ ունի միննույն տարիքը, ո՛չ տարեց է, ո՛չ

էլ երիտասա՞րդ: -.

-

Իհարկե: Վետնաբար, եթե մեկը գոյություն ունի

ն

կայանում է

ինքն իրեն հավասար ժամանակիընթացքում, ո՛չ ինքն իրենից տարեց կամ երիտասարդ է -

-

-

-

Ինձ

թվում է՝

ն

ո՛չ էլ դառնում է այդպիսին:5:

ոչ:

Իսկ ուրիշ բաների՞ց: Չեմ

կարող ասել:

Բայց

դու

կարող

տարբեր բաներ են

ն

ես

ասել,

որ

ուրիշ բաները, քանի

ոչ՝ տարբեր բան, ավելի

շատ

են

որ

մեկից,

քանզի լինելով տարբեր բան, դրանք կլինեին մեկ, իսկ լինելով տարբեր բաներ, -

Այո,

17 ՊԼԱՏՈՆ

շատ

են

մեկից

ունեն:

ն ունեն

բազմություն:

Պլատոն -

մեծ

Իսկ լինելով բազմություն՝ հաղորդակիցեն մեկից ավելի

թվի: -

-

Ինչպե՞սչէ: Եվ ինչ, ինչն է գոյանում ն գոյացել առաջինը՝մե՞ծ թի-

վը, թե փոքրը: -

-

Փոքրը:

Սակայն նվազագույնը առաջինն է, իսկ

դա

մեկն է,

այդ-

պես չէ՞: Ե

-

կյո:

ուրեմն

-

բոլոր

բաներից,

թիվ ունեն, առաջինը

որ

յացել է մեկը: Սակայն մյուս բաներն էլ թիվ ունեն, քանի դրանք ուրիշ բաներ են -

-

ն

գոոր

ոչ՝ ուրիշ բան:

Այո, ունեն:

եմ, գոյացել է ավելի վաղ. Առաջին գոյացածը, կարծում

իսկ մյուս բաները՝ ավելի

ցածներ,

ընդ որում ավելի ուշ

ուշ,

ավելի երիտասարդ են

գոյա-

նախապես գոյացածից:

Այնպես որ ուրիշ բաները ավելի երիտասարդկլինեն մեկից, իսկ մեկը ավելի տարեց կլինի ուրիշ բաներից: -

-

Այո: Կա

մի ուրիշ հարց

նս:

Կարո՞ղ էր

մեկը

արդյոք

գոյա-

նալ հակառակ իր բնության, թե՞ դա անհնար է: -.

-.

Անհնար է:

Սակայն պարզվեց,

մասեր, ունի -.

-

նան

որ

մեկը ունի մասեր, իսկ եթե ունի

սկիզբ, վերջ

ն

մեջտեղ:

կյո. Իսկ մի՞թե ամեն բանի՝ թե՛ հենց մեկի, թե՛ ուրիշ բանե-

րից յուրաքանչյուրի մեջ չէ նախ գոյանում սկիզբը, իսկ այնուհետն -.

-

մաս --

-

մնացյալը, ներառյալ նան վերջը:

Ինչպե՞սչէ: Եվ մենք ասում ենք,

որ այդ

մնացյալը մեկի

է ն որ

վերջին հասնելով է դառնում մեկ

Ասում

ենք:

Ըստ

իս, վերջը գոյանում է ավելի

ուշ,

ն

ն

ամբողջի

ամբո՞ղջ: ն

նրա հետ,

Պարմենիդես

համաձայն իր բնության, գոյանում է մեկը: Ուրեմն, եթե մեկը գոյանում է

ոչ

հակառակ բնության,

ապա

գոյանալով վերջի

միաժամանակ ն ուրիշ բաներից հետո, այն կգոյանար

հետ

համաձայն իր բնության:

Ակներնաբար:

-.

Նշանակում է, մեկը ավելի երիտասարդ է ուրիշ բանե-

-

րից, իսկ ուրիշ բաները ավելի տարեց Ինձ

-

մեկից:

այդպես է թվում:

Եվ ինչ, մի՞ջե անհրաժեշտչէ,

-

են

ուրիշ որնէ բանի մի

որ

սկիզբը կամ մեկի կամ

մաս, եթե այն մաս

այլ

է ն ոչ մասեր,

լինելով մաս՝ լինի մեկ: Անհրաժեշտ է:

-

Ուրեմն մեկը գոյանում է թե առաջին մասի գոյացման

-

հետ, թե երկրորդ մասի ն բոլոր

մյուս մասերի գոյացումից

ետ

չի մնում, անկախ նրանից, թե որն է որին միանում, մինչն

որ

հասնելով վերջինին, դառնում է մեկ ամբողջ՝ բաց

չթող-

նելով գոյացման մեջ ոչ մեջտեղի, ո՛չ առաջին, ո՛չ վերջին

ո՛չ էլ ուրիշ որնէ -

-

հետ:

ն

մաս:

ճշմարիտ է: Ուրեմն մեկը միննույն տարիքի է Այնպես

որ,

բոլոր

ուրիշ բաների

եթե չի ելնում իր բնության դեմ, չպիտի

գոյանա ուրիշ բաներից ավելի վաղ կամ ավելի ուշ,

նրանց

հետ

միաժամանակ: Եվ համաձայն

այս

այլ՝

փաստարկի՝

մեկը չպիտի ավելի տարեց կամ ավելի երիտասարդ լինի ուրիշ բաներից,

ն

նմանապես ուրիշ բաները՝ մեկից, մինչդեռ

համաձայն նախորդ փաստարկի՝այն ավելի տարեց ու ավելի

երիտասարդ էր ուրիշ բաներից, իսկ ուրիշ բաները ճիշտ նույն ձնով՝ նրանից: -.

-

Իհարկե: Այդպիսին է մեկը,

ն

այդպես է այն գոյացել: Բայց ինչ-

պե՞ս է մեկը ավելի տարեց կամ ավելի երիտասարդ դառնում ուրիշ բաներից ն ուրիշ բաները՝ մեկից, ն ինչպես չի դառնում առավել տարեց ն առավել երիտասարդ: Մի՞թե կայաց17"

Պլատոն ման

բան այնպես է, ինչպես կեցության

դեպքում էլ ամեն

հարցում, թե՞ այլ կերպ է: Ե

--

-

Չեմ

կարող ասել:

Իսկ ես կարող եմ ասել միայն այսքանը: Եթե մի բան

մյուսից տարեց է,

ապա

չի կարող նրանից տարեց դառնալ

ավելի, քան իր գոյացման պահին էր,

ն

չի կարող ավելի երի-

դառնալ, որովհետն անհավասար մեծությունները

տասարդ

ավելանալով հավասար մեծություններին՝լինի

դա

ժամանակ

կամ մեկ ուրիշ բան, մշտապես հավասար են պահում իրենց

միջն եղած սկզբնական տարբերությունը:

Ինչպե՞սչէ:

-

-

Գետնաբարոչ մի

գոյ

չի կարող ուրիշ գոյից ավելի

տա-

րեց կամ ավելի երիտասարդդառնալ, եթե նրանց տարիքային օ

տարբերությունը միշտ հավասար է: Մեկը տարեց է, մյուսը՝ երիտասարդ, ն

դա

այլնս չի փոխվում:

ճշմարիտ է:

-

Այնպես որ գոյություն ունեցող մեկը երբեք ավելի

-

տա-

րեց կամ երիտասարդ չի դառնում ուրիշ գոյություն ունեցող

բաներից: Ոչ, չի դառնում:

-

Բայց տե՛ս, մի՞թե դրանք առավել տարեց կամ առավել երիտասարդ չեն դառնում հետնյալ կերպ: -

-

--

Ինչ կերպ: Ինչպես որ մեկը ավելի տարեց ներկայացավուրիշ

ներից -

--

Ժ

ն

բա-

ուրիշ բաները՝ մեկից:

Ուրեմն ի՞նչ: Երբ մեկը տարեց է ուրիշ բաներից, հետնաբար ավելի

շա'տ ժամանակ է գոյություն ունեցել, քան ուրիշը: -

-

կյո: Տես

մի անգամ էլ: Եթե մենք երկար

ն

կարճ

ժամա-

նակին ավելացնենք նույն ժամանակը, կտարբերվի՞արդյոք երկար ժամանակըկարճ ժամանակիցնույն չափով, թե՞ ավելի փոքր չափով:

Պարմենիդես -

-

Ավելի փոքր չափով: Ուրեմն հետագայում մեկը տարիքով կտարբերվի ուրիշ

բաներից

այն չափով, որով տարբերվում էր սկզբում,

ոչ

ավելանալով ուրիշ բաների

այլ,

հավասար ժամանակաչա-

հետ

փով, տարիքով միշտ պակաս չափով կտարբերվի դրանցից, քան մինչ -

-

Այդպես չէ՞:

այդ:

կյո:

Այսպիսով, այն, ինչ տարիքով ինչ-որ բանից պակաս

չափով է տարբերվում, քան նախկինում, չի՞ դառնում արդյոք ավելի երիտասարդնրանից, ինչից -

--

որ

նախկինում տարեց էր:

Այո, ավելի երիտասարդ է դառնում: Իսկ եթե առավել երիտասարդ է դառնում, մի՛թե ուրիշ

բաներն էլ իրենց հերթին չեն դառնում ավելի տարեց մեկից, քան նախկինում: -.

--

Իհարկե: ուրեմն այն, ինչը գոյանում է ավելի ուշ, ավելի տարեց

է դառնում նրանից, ինչը գոյացել էր ավելի վաղ ն առավել

տարեց էր, մինչդեռ այն երբեք տարեց չէ,

այլ

դառնում է

տա-

րեց, որովհետն մշտապես միտված է առավել տարեցին, իսկ

առաջինը միտված է առավել երիտասարդին: Եվ դարձյալ, առավել տարեցը նույն ձնով ավելի երիտասարդ է դառնում առավել երիտասարդից: Քանի

որ

երկուսն էլ, շարժվելով

դեպի իրենց հակադիրը, դառնում են իրենք իրենց հակադիրը՝

առավել երիտասարդը դառնում է ավելի տարեգ առավել տարեցից, իսկ առավել տարեցը՝ ավելի երիտասարդ առավել երիտասարդից: Մինչդեռ նրանք չեն կարող դառնալ այդպի-

սին, որովհետն դառնալու դեպքում այլնս չէին լինի կայացման

մեջ,

այլ

արդեն այդպիսին կլինեին: Ուստի դրանք առա-

վելթ.Ստարեցն առավել երիտասարդ

են

դառնում միմյանց

նկատմամբ: Մեկը ավելի երիտասարդ է դառնում ուրիշ բաներից, քանի

որ

պարզվեց, որ այն առավել տարեց է

վաղ է գոյացել, իսկ ուրիշ բաները ավելի տարեց

որովհետն ավելի

ուշ

են

ն

են

ավելի

մեկից,

գոյացել: Նույն հիմունքով նան ուրիշ 26՛

Ե

Պլատոն

բաներն են այդպես հարաբերվում մեկի հետ, քանզի վեց, --

--

որ

դրանք առավել տարեց են

ն

պարզ-

ավելի վաղ են գոյացել:

Երնում է, այդպես է: Արդ, եթե ոչ մի բան մյուսից ավելի տարեց կամ ավելի

երիտասարդչի դառնում ն դրանք միմյանցից միշտ տարբերվում են հավասարթվով, ապա մեկը ավելի տարեց կամ ավելի երիտասարդ չի դառնում ուրիշ բաներից,

բաները՝ մեկից: Բայց քանի

որ

ն

ոչ

անհրաժեշտ է,

որ

յացածը միշտ տարբերչափով տարբերվի ինչպես

նան

ժեշտ է,

որ

նան -.

-

վաղ

գո-

գոյացածից,

ուշ

գոյացածը՝ վաղ գոյացածից,

ուշ

էլ ուրիշ

նան

անհրա-

ուրիշ բաները ավելի տարեց ու երիտասարդդառ-

մեկից, իսկ մեկը՝ ուրիշ բաներից:

Միանգամայնճիշտ է: այդմ մեկը դառնում է

Ըստ

ն

կա ինքն իրենից ն ուրիշ

բաներից ավելի տարեց ու ավելի երիտասարդ,բայց միաժա-

մանակ նան չի դառնում

չի հանդիսանում ինքն իրենից

ն

ն

ուրիշ բաներից ավելի տարեց ն ավելի երիտասարդ: -

-

նում

Շիշտ այդպես: Իսկ քանի է

որ

-

Ուրեմն մեկը կար, կա ն

-

սին,

ծիքը -

ն

կլինի, ինչպես նան կայացել է,

կկայանա:

Անկասկած:

Ուրեմն գոյություն կունենա մի բան,

կլինի մեկի համար --

հաղորդակից է ժամանակին:

որ

Անհրաժեշտ է:

կայանում է -

դառ-

հաղորդակից լինի անցյալին, ապագային ն ներ-

որ

կային, որքանով -.

մեկը հաղորդակից է ժամանակին ն

առավել տարեց ն առավել երիտասարդ, մի՞թե անհրա-

ժեշտ չէ, -

.

ն որը

որը

կար, կա ն

պատկանում է մեկին:

Իհարկե: Եվ եթե մենք կարողացանքայսքան բան ասել ապա

կլինի

ն դրա

իշտ

նան

դրա

դրա մա-

իմացությունը, դրա մասին կար-

ընկալումը: ես ասում:

Պարմենիդես -

նել,

Այն ունի ն դրա

անուն

ն բառ,

այնպես որ այն կարելի է անվա-

մասին կարելի է խոսել: Եվ այն ամենը, ինչ վե-

րաբերում է ուրիշ բաներին, վերաբերում է -

-

նան

մեկին:

Միանգամայնճիշտ է: Խոսենք նան երրորդ կետի մասին: Եթե մեկն այնպիսին

է, ինչպիսին ներկայացրինք,մի՞թեանհրաժեշտ չէ, որ լինելով

մեկ

ն

բազում

ն

չլինելով մեկ

ն

բազում, ինչպես

ղորդակից լինելով ժամանակին, այն դակից լինի կեցությանը, քանի

որ

որոշ

նան

հա-

ժամանակ հաղոր-

գոյություն ունի, իսկ

ժամանակ հաղորդակից չլինի կեցությանը, քանի

որ

որոշ

գոյու-

թյուն չունի: -.

Անհրաժեշտ է: Իսկ երբ մեկը հաղորդակից է կեցությանը, կարո՞ղ է

-

արդյոք

հաղորդակից չլինել նրան, կամ երբ հաղորդակից չէ՝

հաղորդակից լինել: -

-

Ոչ, չի կարող: ուրեմն տարբեր ժամանակ հաղորդակից է ն հաղորդա-

կից չէ: Միայն

այս

եղանակով

կարող է լինել

դա

ն

չլինել

հաղորդակից միննույն բանին: -

--

ճիշտ է:

Բայց մի՞թեժամանակ չէ

դունում է գոյությունը,

ն

այն պահը, երբ մեկը ըն-

նան

այն պահը, երբ հրաժարվում է նրա-

նից: Քանզի ինչպե՞սկարող է մերթ ունենալ գոյություն, մերթ չունենալ, եթե մի պահի ձեռք չի բերում այն

ն

ուրիշ պահի

հրաժարվում նրանից: -

-

Ոչ սի կերպ:

Իսկ մի՞թե գոյություն ընդունելը չես համարում

գոյա-

ցում: --

-

-

-

Իհարկե:

Իսկ հրաժարումը գոյությունից մի՞թեկործանում չէ: Իհարկե:

Եվ, ինչպես երնում է, մեկը ընդունելով գոյությունը

հրաժարվելով նրանից՝ գոյանում է

ն

կործանվում:

ն

Պլատոն Ե

-.

-

Անհրաժեշտաբար: Իսկ լինելով մեկ

բազում, գոյանալով ն կործանվելով,

ն

մի՞թե չի կործանվում որպես բազում, երբ գոյանում է որպես մեկ, ն մի՛թե չի կործանվում որպես մեկ, երբ գոյանում է որպես բազում: -.

-

Իհարկե: Իսկ քանի

որ

դառնում է ն՛ մեկ, ն՛ բազում, մի՞թեչպի-

տի բաժանվի ն համադրվի: --

-

Այն էլ ինչպես: Եվ երբ դառնում է

ոչ

նման

ն նման,

չպիտի՞ արդյոք

նմանվի ն տարնմանվի: -

-

կյո: Իսկ երբ դառնում է ավելի մեծ, ավելի փոքր կամ

վասար, չպիտի՞ արդյոք օ

-.

-

հա-

մեծանա, փոքրանա ն հավասարվի:

Այդպես է: Իսկ երբ շարժվելիս կանգ է առնում

կամ երբ դադարի

մեջ լինելով սկսում է շարժվել, ինքը պիտի ոչ մի ժամանակի մեջ չլինի: -.

-.

ն

Ինչպե՞ս: Նախապես լինելով դադարի մեջ, իսկ

հետո

շարժվելով,

նախապես շարժվելով, իսկ այնուհետն կանգ առնելով, այն

չի կարողանա կրել -.

-

դա

առանց փոփոխության:

Իհարկե: Քանզի չկա ժամանակ, որի ընթացքում մի բան կարող

է միաժամանակՍ՛ չշարժվել, ն՛ չլինել դադարի մեջ": --

-

-

-

Անկասկած: Բայց այն չի կարող փոփոխվել առանց փոփոխվելու: Թերնս

ոչ:

Այդ դեպքում ե՞րբ է այն փոփոխվում, չէ՞

որ

լինելով

շարժման, դադարի ն ժամանակի մեջ՝ չի փոփոխվում: -.

մ

-

Այո, չի փոփոխվում: Ուրեմն գոյություն ունի

այդ

տարօրինակբանը, որի մեջ

այն կգտնվի փոփոխությանժամանակ:

Պարմենիդես -

Ի՞նչ է

դա:

ՀԳանկարծակիությունը7: Քանզի հանկարծակիությունը կարծես նշանակում է մի բան, որից սկսած փոփոխությունը -

տեղի է ունենում

կամ այն ուղղությամբ: Չէ՞

այս

սկսում փոփոխվել, քանի դեռ դադարի մեջ է,

որ

մեկը չի

էլ՝ քանի դեռ

ոչ

շարժման մեջ է. իր բնությամբ տարօրինակ այդ հանկարծակիությունը շարժման

ն

դադարի մեջտեղում է կ բոլորովին

ժամանակի մեջ չէ, մինչդեռ նրա ուղղությամբ

ն

նրանից

սկսած է փոփոխվում շարժվողը՝ անցնելով դադարին, իսկ դադարի մեջ գտնվողը՝ մտնելով շարժման մեջ:

Երնում է, այդպես է:

-

--

Եվ եթե մեկը դադարի մեջ է

փոխվի

ն

շարժվում է, պիտի փո-

կամ այն ուղղությամբ, քանզի միայն այդկերպ

այս

կարող է անել երկուսն էլ: Իսկ փոփոխվելով՝ փոփոխվում է հանկարծ, ն երբ փոփոխվումէ,

գտնվել ն

րող

ըստ

ոչ

մի ժամանակի մեջ չի կա-

այդմ չի կարող ոչ շարժվել, ոչ էլ գտնվել

դադարի մեջ: Ոչ, չի կարող:

-

--

Բայց մի՞թե ուրիշ փոփոխություններիդեպքում էլ տեղի

չունի նույնը. երբ որնէ բան գոյությունից անցնում է կործանման

կամ չգոյությունից՝ գոյացման, հայտնվում է

դադարի

ն

շարժման արանքում, այնպես

ունի, ոչ գոյանում է

ն

որ

այդ

երկուսի՝

ո՛չ գոյություն

ո՛չ էլ կործանվում:

Թերնս:

-

-

Նույն հիմունքով, երբ մեկից անցնում է բազումին

ն

բազումից մեկին, ո՛չ մեկ է, ո՛չ էլ բազում, ոչ բաժանվում է,

ո՛չ էլ համադրվում: Նույն կերպ, նմանից անցնելով ոչ նմանին ն ոչ նմանից նմանին՝ այն ո՛չ նման է, ո՛չ էլ ոչ նման, ո՛չ նմանվում է, ո՛չ էլ տարնմանվում: Եվ անցնելով փոքրից մեծին ու հավասարին, ն հակառակը, չի դառնում ո՛չ մեծ, ո՛չ փոքր, ո՛չ էլ հավասար, ո՛չ ավելանում է, ո՛չ պակասում, ո՛չ էլ հավասարվում: -

Երնում է, ոչ:

Ե

Պլատոն

Վետնաբար մեկը, եթե գոյություն ունի, կրում է

-

բոլոր

վիճակները:

այդ

Ինչպե՞սչէ: Իսկ չքննե՞նք, թե ինչ

--

-

կրում ուրիշ բաները, եթե մեկը

են

գոյություն ունի:

Քննենք:

-

Խոսենք այն մասին, թե ինչ պիտի կրեն ուրիշ բաները,

--

եթե մեկը գոյություն ունի:

Խոսենք:

-.

Քանի

--

որ

ուրիշ բաները մեկի հարաբերությամբ

են

ուրիշ, դրանք մեկ չեն, այլապես չէին լինի ուրիշ: ճիշտ է:

--

Ուրիշ բաները բոլորովին էլ զուրկ չեն մեկից,

-

այլ

ինչ-

կերպ հաղորդակից են դրան:

որ -

-

Ինչ կերպ: ուրիշ բաները տարբեր

են

մեկից նրանով,

որ

մասեր

ունեն, քանզի մասեր չունենալու ղեպքում դրանք մեկ կլի-

նեին: -

-.

--

-

ճիշտ է: Մենք Այո,

ենք, որ մասեր ունի այն, ինչն ամբողջ է:

ասում

ասում

ենք:

Սակայն ամբողջը պիտի բաղկացած լինի բազումից,

ն

մասերը կլինեն նրա մասերը, քանզի դրանգիցյուրաքանչյուրը պիտի լինի -

-

ոչ

թե բազումի, այլ ամբողջի մասը:

Ինչպե՞ս: Եթե ինչ-որ բան բազումի մասը լիներ ն ինքը գտնվեր

բազումի մեջ,

ապա

կլիներ

նան

ինքն իր մասը, ինչն անհնար

է, ն ուրիշ բաներից յուրաքանչյուրի մասը, եթե բոլորի մասն է: Սակայն չլինելով մեկի մասը, կլինի ուրիշ

բացառությամբայդ մեկի,

ն

բաների մասը,

չի լինի յուրաքանչյուրի մասը: Իսկ

չլինելով յուրաքանչյուրի մասը, չի լինի բազումի մեջ մտնող

մեկի մասը: Բայց եթե բոլորի հարաբերությամբինչ-որ բան չէ, այն ոչինչ չի կարող լինել՝ ոչ մաս, ոչ ուրիշ ինչ-որ բան'": ոչ

Պարմենիդես -

-

Ակներնաբար:

Ուրեմն մասը

թե բազումի կամ բոլորի մասն է,

ոչ

այլ

ինչ-որ գաղափարին ինչ-որ մեկի, որը մենք կկոչենք ամբողջ. սա բոլորից վերածվել է ավարտուն մեկի, ն մասը այդ ամ-

բողջի մասն է: -.

-

Միանգամայնճիշտ է: Ուրեմն, եթե ուրիշ բաները ունեն մասեր, դրանք հաղոր-

դակից --

-

են

ամբողջին

ն

մեկին:

Իհարկե:

Ուրեմն մեկից տարբեր ուրիշ բաները կլինեն ավարտուն

ամբողջ, որն ունի մասեր: -.

-

Անհրաժեշտաբար: Նույնը վերաբերում է

նան

յուրաքանչյուր մասին, քանզի

յուրաքանչյուրը հաղորդակից է մեկին: Չէ յուրաքանչյուրը

մաս է, ապա

որ,

եթե դրանցից

լինել յուրաքանչյուր նշանակում

է, որ այն մեկ է, առանձնացված է ուրիշ բաներից ն գոյու-

թյուն ունի ինքն --

-

ըստ

ինքյան, քանի

որ

յուրաքանչյուր է:

ճիշտ է: Սակայն յուրաքանչյուրը հաղորդակից է մեկին որպես

նրանից տարբեր ինչ-որ բան, քանզի հակառակ դեպքում ղորդակից չէր լինի,

այլ

ինքը կլիներ մեկ: Բայց չէ"

որ

հա-

մեկից

բացի ոչինչ չի կարող մեկ լինել:

Ոչ, չի կարող: Մինչդեռ ամբողջը ն մասը անհրաժեշտաբար հաղորդակից են մեկին: Չէ որ մեկը կլինի ամբողջ, որի մասերը կլինեն մասեր, իսկ մասերիցյուրաքանչյուրը կլինի մի մասն այն -

--

ամբողջի, որի --

-

մասն

է:

Ե

Այդպես է: Բայց մի՛թե մեկին հաղորդակիցըչի լինի նրան հաղոր-

դակից որպես մեկից տարբեր մի բան: -

-

Ինչպե՞սչէ: Իսկ մեկից տարբերը կլինի բազում: Քանզի եթե մեկից

տարբերը չլինի ոչ մեկ, ոչ էլ մեկից ավելին, կլինի ոչինչ:

Պլատոն

Իհարկե:

-.

Բայց քանի

-

որ

մեկին որպես մասի

ն

մեկին որպես ամ-

բողջի հաղորդակից եղողը ավելին է մեկից, մի թե անհրա-

ժեշտ չէ,

որ

մեկին հաղորդակից դառնողը քանակապես լինի

անսահման:

Ինչպե՞ս:

-

Մտածենք այսպես. արդյո՞քմեկին հաղորդակից լինելու

--

ժամանակ այն մասնակից չի դառնում որպես

ոչ

մեկ

իբրն

ն

մեկին անհաղորդ ինչ-որ բան:

Ակնհայտ է:

--

Գետնաբարայն, ինչի մեջ չկա մեկ, կլինի բազմություն:

--

կյո:

-

Եվ ի՞նչ, չե՞նք կարող

-

արդյոք

մտովի առանձնացնելայդ

բազմությունից նվազագույնը, ն մի՞թեայդ նվազագույնը, քանի

հաղորդակիցչէ մեկին, անհրաժեշտաբարչի լինի

որ

մություն -

-.

ն ոչ

բազ-

մեկ:

Անհրաժեշտաբար: Այսպես, գաղափարիուրիշ բնությունն ինքն

ըստ

ինքյան

շարունակաբար դիտարկելու դեպքում միշտ կտեսնենք այն քանակապես անսահման: --

-.

Միանգամայն ճիշտ է: Այնուհետն, եթե յուրաքանչյուր մաս դառնում է մաս,

սերը միմյանց ն ամբողջի նկատմամբ արդեն ներ: Ամբողջը նույնպես -

-

սահման

ունեն

մա-

սահման-

ունի մասերի նկատմամբ:

Անկասկած: Վետնաբարմեկից տարբեր բաները այնպիսին են,

իրենց

ն

որ

մեկի ընդհանրացումից,ինչպես երնում է, գոյանում

է նրանցից տարբեր ինչ-որ բան, որն էլ ն

սահմաններէ դնում

դրանց միջն այն դեպքում, երբ ուրիշ բաների բնությունն ինքնին անսահման -

-

պես

է:

Ակնհայտորեն: Այսպիսով, մեկից տարբերներըն որպես ամբողջ, ն՛ մաս անսահման

որ-

են, բայց ն հաղորդակիցեն սահմանին:

Պարմենիդես --

Իսկ չե՞ն լինի

-

ն

Իհարկե: արդյոք

դրանք

նման

միմյանց

ն ոչ նման

իրենք իրենց:

Ինչպե՞ս:

-.

Քանի

--

ամբողջն իր բնությամբ

որ

է, պիտի

անսահման

կրի միննույն վիճակը:

Իհարկե:

-.

Եվ քանի

--

ամբողջը հաղորդակից է սահմանին, պիտի

որ

կրի միննույն վիճակը:

Ինչպե՞սչէ:

-

Եվ քանի

-

կությունն

ուրիշ բաներին հատուկ է սահմանափա-

որ

անսահմանությունը,

ու

միմյանց:5:

են

Այո:

--

Իսկ հակադիր բաները ամենից ոչ նման բաներն

-

են:

Անշուշտ:

-

Արդ, համաձայնյուրաքանչյուր վիճակի՝դրանք

-

իրենք իրենց

ն

--

ն ոչ

են

նման:

Թերնս: Ուրեմն ուրիշ բաները նման ն

-

նման

միմյանց, իսկ համաձայն երկու վիճակների

միասին՝ միանգամայն հակադիր են

իրենց

ն

ոչ

նման

կլինեն իրենք

միմյանց:

Այդպես է:

-

-

Եվ մենք արդեն հեշտությամբ կգտնենք, որ մեկից

բեր ուրիշ բաները նույնական մամբ, շարժվում

են

ն

են այդ -

-

ն

որ

տար-

տարբեր են միմյանց նկատ-

դադարի մեջ

հակադիր վիճակները, քանի

ն

վիճակները հակադիր

այդ

են

ն

պարզվեց,

կրում որ

են

բոլոր

նրանք կրում

վիճակները:

ճիշտ

ես ասում:

Իսկ չարժե՞ թողնել այս ամենը որպես ակնհայտ|խնդիր)

մեկ անգամ էլ դիտարկել`մեկի գոյության դեպքում մեկից

տարբեր ուրիշ բաները կլինեն

ոչ

պիսին:

այսպիսի՞ն,թե` միայն այս-

Ե

Պլատոն

Իհարկե արժե դիտարկել:

-

Դիտարկենքսկզբից. եթե մեկը գոյություն ունի, ի՛նչ պի-

-

տի կրեն մեկից տարբեր բաները:

Դիտարկենք:

Մեկը գոյություն չունի առանց ուրիշ բաների

-.

ն

ուրիշ

բաները՝ առանց մեկի: եվ ի՛նչ:

-

Այն,

-

մեկից

ե

դրանցից զատ

որ

չկա ուրիշ բան,

որ

տարբեր է

ուրիշ բաներից: Քանզի երբ ասվում է «մեկ

ն

ուրիշ

բաներ», ասվում է ամեն ինչ:

Այո,

-

ինչ:

ամեն

Ուրեմն դրանցից տարբեր չկա ոչինչ, որի մեջ կգտնվի

-

ինքը մեկը

ն

ուրիշ բաները:

Իհարկե ոչ:

-

Ուրեմն մեկը ն ուրիշ բաները երբեք չեն գտնվում մին-

-

նույնի մեց: Երնում է, ոչ:

-

Վետնաբարառանձի՞նեն:

-

Այո:

-

Եվ մենք

-

ասում

ենք,

որ

իսկական մեկը չունի մասեր:

Ինչպե՞ս կարող է ունենալ: Արդ, ոչ ամբողջ մեկը, ո՛չ էլ նրա մասերը չեն կարող

-

-

գտնվել ուրիշ բաների մեջ, եթե մեկը առանձին է ուրիշ բաներից -

-

ն

չունի մասեր:

Ինչպե՞ս չէ: Այդ դեպքում ուրիշ բաները

ոչ

մի կերպ հաղորդակից

չեն մեկին, եթե հաղորդակիցչեն ո՛չ նրա մասերին, ո՛չ էլ ամ-

բողջին: -

-

Ըստ

՝

երնույթին՝ ոչ:

Հետնաբար ուրիշ բաները ոչ մի կերպ մեկ չեն

ն

իրենց

մեջ բնավ չունեն մեկ: -

-

Իհարկե ոչ: ուրեմն ուրիշ բաները

նան

բազում չեն, քանի

որ

Պարմենիդես

բազում լինելու դեպքում բազում բաներից յուրաքանչյուրը

կլիներ ամբողջի

մաս:

Իրականում, սակայն, մեկից տարբեր

ուրիշ բաներըոչ մեկ են, ո՛չ բազում, ո՛չ ամբողջ, ո՛չ էլ մաս, եթե հաղորդակից չեն մեկին: -

--

ճիշտ է: Այնպես որ իրենք ուրիշ բաները երկու կամ երեք չեն

ն

չեն բովանդակումդրանք իրենց մեջ, եթե բոլորովին զուրկ են

մեկից: -

-

Այդպես է: Ուրեմն ուրիշ բաները ո՛չ իրենք

են

նման

նման,

ն ոչ

ոչ էլ իրենց մեջ ունեն նմանություն կամ ոչ նմանություն: Քանզի եթե ուրիշ բաները լինեին նման ն ոչ նման կամ իրենց մեջ ունենային նմանություն

նմանություն, մեկից

ն ոչ

տարբեր ուրիշ բաները իրենց մեջ կունենային երկու հակադիր գաղափարներ: -

-.

Ակներնաբար: Սակայն պարզվեց,

որ

անհնար է, որ երկուսին հաղոր-

դակից լինի այն, ինչը հաղորդակիցչէ մեկին: -.

-.

ն

Անհնար է: Վետնաբարուրիշ բաները ո՛չ

ոչ էլ

նման՝

այդ

են, ո՛չ էլ ոչ նման

նման

երկուսը միասին, քանզի լինելով

դրանք հաղորդակից կլինեին

այս

նման

կամ

ոչ

կամ այն գաղափա-

րին, իսկ եթե հաղորդակից լինեին երկուսին էլ,

ապա

ղորդակից կլինեին երկու հակադիր գաղափարների, իսկ

հադա,

ինչպես պարզվեց, անհնար է: --

-

ճշմարիտ է:

Նշանակում է, ուրիշ բաները ո՛չ նույնն են, ո՛չ էլ

տարբեր, ո՛չ շարժվում են, ո՛չ էլ դադարի մեջ են, ո՛չ յանում են, ո՛չ էլ կործանվում, ո՛չ ավելի փոքր

ն

ո՛չ էլ հավասար

են

ն

մեծ

գո-

են, ո՛չ ավելի

չեն կրում ուրիշ

այդ

կարգի

վիճակներ: Քանզի եթե ուրիշ բաները ենթակա լինեին

այդ-

պիսի վիճակներին, հաղորդակից կլինեին մեկին, երկուսին, երեքին, կենտին

ու

զույգին,

մինչդեռ պարզվեց

որ

դա

Ե

Պլատոն

անհնար է, որովհետն վերջիններս բոլորովին զուրկ --

-.

Շատ

մեկից:

ճիշտ է:

Գետնաբար, եթե մեկը գոյություն ունի,

թե՛ ուրիշ բաների հարաբերությամբ վերջինս ն՛

են

ապա

թե՛ իր

ն՛ ամեն

ն

ինչ է,

ոչինչ: -

-

կՉրաշալիէ ասված: Թող այդպես լինի: Իսկ պետք չէ

քննել մեկի

արդյոք

գոյությունից բխող հետնանքները: -

-

Պետք է:

Իսկ ի՞նչ է նշանակում «եթե մեկը գոյություն չունի»

թադրությունը: Մի՞թեայն տարբերվում է «եթե

ոչ

մեկը

են-

գոյու-

թյուն չունի» ենթադրությունից: -

-.

ն

Այո, տարբերվում է: Միայն տարբերվու՞մէ, թե՞ «եթե մեկը գոյություն չունի»

«եթե

ոչ

մեկը գոյություն չունի» դրույթները միանգամայն

հակադիր են: -.

-

Միանգամայնհակադիր են: Իսկ եջե ոմն ասեր, իբր մեծը, փոքրը կամ ուրիշ ինչ-որ

բան գոյություն չունի, մի՛թե ցույց

չէր

տա,

որ

խոսելով չգո-

յության մասին՝ յուրաքանչյուր լդեպքի) համար նկատի ունի տարբեր ինչ-որ բան: -

-

նի,

Իհարկե: Ուրեմն հիմա էլ, եթե ոմն ասի, նա

ցույց

կտա,

որ

որ

մեկը գոյություն

չու-

չգոյության մասին խոսելով` նկատի

ունի ուրիշ բաներից տարբեր ինչ-որ բան,

ն

մենք գիտենք,

թե ինչ նկատի ունի:

--

Գիտենք:

ուրեմն ասելով «մեկ»

կամ չգոյություն՝

նա

ն

ավելացնելով դրան գոյություն

առաջին հերթին նկատի ունի ճանաչելի

ինչ-որ բան ն, այնուհետն, ուրիշ բաներից տարբեր ինչ-որ բան: Քանզի այն, ինչի մասին ասվում է, թե գոյություն չունի, պակաս ճանաչելի չէ

ն

ճանաչվում է որպես ուրիշ բաներից

տարբեր: Այդպես չէ՞:

ՊարմեՕիդես -

-

Անհրաժեշտաբարայդպես է: Հետնաբար հենց սկզբից պետք է ասել, թե ինչ է մեկը,

եթե այն գոյություն չունի: Նախ, ինչպես երնում է, մեկին պիտի հատուկ լինի այն,

որ դրա

իմացությունը գոյություն ունի,

այլապես մենք չէինք հասկանա նրան, ով կասեր՝ «եթե մեկը գոյություն չունի»: -

-

ճշմարիտ է: ուրեմն նրանից պիտի տարբեր լինեն ուրիշ բաները,

քանզի հակառակ դեպքում մեկի մասին չէր ասվի, թե այն տարբեր է ուրիշ բաներից: --

-

Իհարկե: Ուրեմն իմացություն լինելուց

թյուն է: Քանզի երբ

ոմն

բաներից, խոսում է

ոչ

ասում

զատ

մեկը

նան

տարբերու-

է, թե մեկը տարբեր է ուրիշ

թե ուրիշ բաների տարբերությունից,

մեկի տարբերությունից:

այլ -

-

Ակներնաբար: Այնուհետն, գոյություն չունեցող մեկը հաղորդակից է

«դրան», «ինչ-որ բանին», «սրան», «սրան պատկանողին», «սրանց»

ն

մյուս նմանատիպ բաներին: Քանզի եթե այն

ղորդակից չլիներ «ինչ-որ բանին»

ն

հա-

մյուս նշված տեսակնե-

րին, չէր խոսվի ոչ մեկի, ոչ էլ մեկից տարբերի կամ մեկին պատկանողի մասին: -

-

ճիշտ է: Վետնաբար գոյությունը մեկի համար չէ, եթե այն

յություն

չունի,

մինչդեռ նրան ոչինչ չէր խանգարում

ղորդակից լինել բազումին, գոյություն ունի

մեկը, ո՛չ էլ

այս

«այս»

մեկը,

ն դա այլ

ոչ

գոհա-

անհրաժեշտ է, որովհետն ուրիշ բան: Բայց եթե ո՛չ

գոյություն չունենա

ն

խոսքը վերաբերի

ուրիշ ինչ-որ բանի, մենք ոչինչ չպիտի արտասանենք, իսկ եթե ենթադրվում է,

որ

գոյություն չունի

ոչ

ուրիշը,

այլ

այս

մեկը, ապա այն պիտի հաղորդակիցլինի ն «սրան», ն ուրիշ շատ -.

բաների: Իհարկե:

18 ՊԼԱՏՈՆ

Պլատոն

Վետնաբար այն

-

նման

չէ ուրիշ բաներին, որովհետն

ուրիշ բաները, տարբեր լինելով մեկից, պիտի լինեն այլատեսակ:

կյո:

-

Իսկ մի՞թե այլատեսակը ուրիշը չէ:

--

Ինչպե՞սչէ: Եվ մի՞թե այլատեսակը ոչ նմանը չէ:

-

--

Ոչ

-

նման

է

Վետնաբար, եթե ուրիշ բաները նման չեն մեկին,

պարզ

է, որ ոչ նմանը ոչ նման կլինի ոչ նմանին:

Պարզ է:

-.

-

Ուրեմն մեկն էլ պիտի ունենա

ոչ

նմանություն, որի շնոր-

հիվ ուրիշ բաները նրան նման չեն: (Թերնս:

-

-

Իսկ եթե

նմանություն ունի ուրիշ բաների նկատմամբ,

ոչ

մի՞ջե չպիտի նմանություն ունենա Ինչպե՞ս:

ինքն իր նկատմամբ:

-

Եթե մեկը մեկի նմատմամբ ոչ նմանություն ունենար,

-

անհնար կլիներ խոսել մի բանի մասին,

ապա

մեր ենթադրությունը կլիներ

թե մեկի,

որը

մեկ է,

ն

այլ

մեկից տարբեր

Ուրեմն մեկը պիտի նմանություն ունենա

ինքն իր նկատ-

ոչ

մի բանի վերաբերյալ: Իհարկե:

-

Բայց

-

չպետք է այդպես լինի:

Ոչ:

-.

-

դա

մամբ: --

-

Այո, պիտի:

Ուրեմն նան հավասար չէ ուրիշ բաներին, քանզի եթե

հավասար լիներ, իր հավասարությանշնորհիվ նման կլիներ

նրանց: Սակայն երկուսն էլ անհնար է, եթե մեկը գոյություն չունի: -

-

Անհնար է: Իսկ քանի

որ

հավասար չէ ուրիշ բաներին, մի՞թե ան274

Պարմենիդես

հրաժեշտ չէ, -

-

-

-

ուրիշ բաներն էլ հավասար չլինեն նրան:

որ

Անհրաժեշտէ: Իսկ այն, ինչ հավասար չէ, մի՞թե անհավասարչէ: կյո: Իսկ անհավասարը մի՞թե անհավասար չէ անհավասա-

րության շնորհիվ2: -

-

Ինչպե՞սչէ: Ուրեմն մեկը հաղորդակից է

նան

անհավասարությանը,

որի շնորհիվ ուրիշ բաները նրան հավասար չեն: --

-

Գաղորդակիցէ: Բայց չէ՞

որ

անհավասարությունն ունի մեծություն

ն

փոքրություն: --

-

--

-.

Այո, ունի: Ուրեմն այդպիսի մեկն ունի մեծություն

ն

փոքրություն:

Կարծես թե: Սակայն մեծությունը

ն

փոքրությունը միշտ

հեռու

են

Սիմյանցից: --

-

Իհարկե:

Վետնաբարդրանց արանքում միշտ ինչ-որ բան

գոյու-

թյուն ունի: -.

-

Այո, ունի: Իսկ կարո՞ղ ես նշել ուրիշ ինչ-որ բան, բացի հավա-

սարությունից: -.

-

ունի --

-

Ոչ, միայն

դա:

Վետնաբար այն, ինչն ունի մեծություն նան

հավասարություն,

որը

ն

փոքրություն,

նրանց միջն է:

Ակնհայտ է: Այնպես

որ

գոյություն չունեցող մեկը պիտի հաղորդա-

կից լինի ն՛ հավասարությանը,ն՛ մեծությանը, ն՛ փոքրությա-

նը: -

-

-

18"

Թերնս:

Այն պիտի հաղորդակից լինի Այդ ինչպե՞ս: 2/5

նան

կեցությանը:

Պլատոն

Պիտի լինի այնպիսին, ինչպիսին

ներկայացրինք: Քանզի այդպիսին չլինելու դեպքում մեր ասածը՝ այն, որ մեկը գոյություն չունի, ճշմարիտ չէր լինի: Իսկ եթե դա ճշմա-

րիտ է,

ապա

պարզ

որ

է, որ մենք խոսում ենք նրա մասին որ-

պես չգոյի: Թե՞ այդպես չէ:

Այդպես է:

-

Իսկ եթե մենք ընդունում ենք,

-

որ

ասել ենք ճշմարտու-

թյուն պիտի անհրաժեշտաբար ընդունենք,

որ

խոսում ենք

գոյություն ունեցողի մասին: -.

--

նի

Անհրաժեշտաբար: Արդ, ինչպես երնում է, մեկը

չգո

է, քանզի եթե այն չլի-

չգո

գոյությանը պատկանողից ինչ-որ բան հանձնի

ն

չգո-

յությանը, իսկույն կդառնա գոյություն ունեցող: --

-

Միանգամայնճիշտ է:

Վետնաբարչգո մեկը, եթե ձգտում է

շղթայված լինի չգոյությանը նրանով,

այնպես, ինչպես

գոյը

հանուն

որ

չգո

ինքը

լինել, պիտի է, ճիշտ

չգո

իր գոյության կատարելության

պիտի շղթայված լինի գոյությանը նրանով,

որ

այն

Քանզի այդկերպ լավագույնս գոյություն կունենա գոյը, Ե

չէ:

չգո ն

չի

գոյի չգոն: Գոյը, եթե ձգտում է կատարյալլինել, հաղորդակից է

գոյություն ունենալու գոյությանը

նը, որովհետն չգոն կատարյալ

դակից է -

-

գոյ

Շատ

չգո

լինելու չգոյությանը

ն

չգո

լինելու

չգոյությա-

լինելու համար հաղոր-

ն չգո

լինելու գոյությանը:

ճիշտ է:

Ուրեմն եթե

գոյը

յությունը՝ գոյությանը,

հաղորդակից է չգոյությանը, իսկ ապա

մեկը նույնպես, քանի

որ

չգո-

գոյու-

թյուն չունի, պիտի հաղորդակից լինի գոյությանը չգոյություն ստանալու համար: -.

--

Անհրաժեշտաբար: Եվ եթե մեկը գոյություն չունի, այն ակներնաբարհաղոր-

դակից է գոյությանը: -.

-

Ակներնաբար: Բայց նան չգոյությանը, քանի

որ

գոյություն չունի:

Պարմե0Սիդես -

-

Ինչպե՞ս չէ: Իսկ կարո՞ղ է

նենալ այն, եթե -

-

որնէ վիճակ ունեցող իրը

արդյոք

չի գալիս

դուրս

չու-

վիճակից:

այդ

Չի կարող: Եվ

ամեն

բան,

որ

ունի

ն

չունի

այդ

վիճակը, նշում է

փոփոխություն: -

-

-

-

-

-.

Ինչպե՞սչէ: Իսկ փոփոխությունըշարժում է: Այդպե՞սասենք: Այո, շարժում է: Եվ պարզվեց, որ մեկը ն՛ գոյում է,

ն՛

չի գոյում:

կյո:

Վետնաբարպարզվում է,

որ

այն ն՛ ունի, ն՛ չունի

այդ

վիճակը: --

-

(Օերնս: ուրեմն

չգո

մեկը

նան

շարժվում է, քանզի փոփոխու-

թյուն է կրում` գոյությունից անցնելով չգոյության: -

-

քանի

Ըստ

երնույթին:

Բայց եթե վերջինս գոյի մեջ որ

ոչ

մի տեղ չի գտնվում,

գոյություն չունի, այն չի կարող մի տեղից մեկ

այլ

տեղ տեղափոխվել: --

-

Իհարկե: Նան

չի կարող շրջվել նույն տեղում, որովիհետնչի

հպվում միննույնին: Չէ՞

որ

միննույնը գոյություն ունի, իսկ

չգո

մեկը չի կարող գտնվել գոյություն ունեցողի մեջ: -

-

Դա

անհնար է:

ուրեմն

չգո

մեկը չի կարող շրջվել մի բանի մեջ, որի

մեջ չէ: -.

-

Ոչ: Սակայն մեկը չի փոփոխվումնան ինքն իր մեջ ո՛չ իբրն

ոչ իբրն չգո: Քանզի եթե այն փոփոխվերինքն իր մեջ, մենք կխոսեինք արդեն ոչ թե մեկի, այլ ուրիշ ինչ-որ բանի

գոյ,

մասին: --

ճիշտ է:

Պլատոն

-

Իսկ եթե չի փոփոխվում, չի շրջվում տեղում

ն

չի տե-

ղափոխվում, ուրիշ ինչպե՛ս կարող է շարժվել: -

-

ն

Այո, ինչպե՞ս:

Անշարժը անհրաժեշտաբարպիտի գտնվի դադարի մեջ,

դադարի մեջ գտնվողը՝ կանգնած մնա: -.

-

Անհրաժեշտաբար: Արդ, ինչպես երնում է, մեկը ն՛ կանգնած է, ն դադարի

մեջ է: -

-

(Թերնս: Եվ եթե շարժվում է, նրան մեծապես անհրաժեշտ է փո-

փոխվել, քանզի որքանով որ մի բան շարժվում է, այլնս նույն

վիճակում չէ, որում էր, -

-

-

-

ուրիշի մեջ է:

այլ

Այդպես է: Վետնաբարշարժվելով՝ մեկը փոփոխվում է: Այո:

Իսկ

ոչ

մի կերպ չշարժվելու դեպքում այն բոլորովին չէր

շարժվի: -

-.

Ոչ: Վետնաբար,եթե

չգո

մեկը շարժվում է, այն փոփոխվում

է, իսկ քանի որ չի շարժվում, չի փոփոխվում: -

--

Իհարկե

ոչ:

ՎՁետնաբար չգո

մեկը

ն՛

փոփոխվում է, ն՛ չի փոփոխ-

վում: -.

-

Ե

Ակներնաբար: Իսկ մի

թե փոփոխվողը

չպիտի նախկինից տարբեր

դառնա ն կործանվի նախորդ վիճակի հարաբերությամբ, ն

մի՞ջե չփոփոխվողը չի դառնում տարբեր

ու

չի կործան-

վում: -.

-

Անհրաժեշտաբար: ուրեմն նան չգո մեկը փոփոխվելով կայանում

ն

կոր-

ծանվում է, իսկ չփոփոխվողը ո՛չ կայանում է, ո՛չ էլ կոր-

ծանվում: Եվ այսպիսով, չգո մեկը կայանում ն կործանվում է, ինչպես նան ո՛չ կայանում է, ո՛չ էլ կործանվում:

Պարմենիդես

Անշուշտ:

-

Այժմ կրկին վերադառնանքսկզբին

-

այն

է մեր այժմյան ասածներին,

նման

ն

տեսնենք՝ արդյո՞ք

թե՞ տարբեր է դրան-

ցից: -.

-

Վերադառնանք: Արդ, եթե մեկը գոյություն չունի, ասե՞նք, թե ինչ է

դրա-

նից բխում: -

-

կյո:

Իսկ երբ մենք

ենք,

ասում

որ

գոյություն չունի, արդյո՞ք

նշում է մեկ ուրիշ ինչ-որ բան, եթե

դա

ոչ

գոյության

բացա-

կայություն նրա մոտ, ինչը մեր ասելով գոյություն չունի: --

--

ենց

դա

է նշում:

Մի՞թե ասելով,

նկատի ունենք,

որ

որ

ինչ-որ բան գոյություն չունի, մենք ինչ-որ կերպ գոյում է, իսկ մեկ

նա

այլ

կերպ չի գոյում: Թե՞ «գոյություն չունի» արտահայտությունը

պարզապես նշանակում է, գոյություն չունի -

Դա

ն

որ

չգոն ո՛չ այսպես, ո՛չ այնպես

հաղորդակից չէ գոյությանը:

ակնհայտ է:

Ուրեմն չգոն չի կարող ոչ գոյել, ոչ էլ մեկ

-

այլ

կերպ

հաղորդակից լինել գոյությանը: -

-

Ոչ: Իսկ կայացումն

ու

կործանումը

ոչ

այլ

ինչ են, եթե

գոյությանը մասնակից դառնալը ն գոյությունից զրկվելը

ոչ

հա-

մապատասխանաբար: -

-

Այո, ոչ

Իսկ այն, ինչը բնավ հաղորդակից չէ գոյությանը, ո՛չ

ստանում -

-

ինչ:

այլ

է գոյություն,

ո՛չ էլ կործանվում է:

Անկասկած: Իսկ քանի

չպիտի ո՛չ

որ

ստանա

մեկը

ոչ

մի կերպ գոյություն չունի, այն

այն, ո՛չ կորցնի, ո՛չ էլ մասնակից դառնա

դրան: --

-

Իրարկե:

Վետնաբար, եթե

չգո

մեկը բոլորովին հաղորդակից չէ

Պլատոն

գոյությանը, այն ո՛չ կործանվում է, ո՛չ էլ կայանում:

Երնում է`

-

Եվ

-

ոչ

ոչ:

էլ որնէ կերպ փոփոխվում է, քանզի փոփոխու-

թյուն կրելու դեպքում կկայանար ու կկործանվեր: ճշմարիտ է:

--

Իսկ եթե չի փոփոխվում, անհրաժեշտաբար նան

-

չի

շարժվում:

Անհրաժեշտաբար:

-

Եվ մենք չենք ասի,

--

է: Չէ՞ որ

որ ոչ

մի տեղ չգտնվողը կանգնած

կանգնածը պիտի մշտապես կանգնածլինի միննույն

տեղում: Այո, միննույն տեղում:

-

Այսպիսով, մենք կասենք, որ չգոն երբեք կանգնած չէ

-

ն

երբեք չի շարժվում:

Իհարկե ոչ:

-

Այնուհետն,

-

Քանզի

-.

այդ

որ

գոյից ն

մի բան նրան հատուկ չէ:

ոչ

դեպքում այն հաղորդակից կլիներ գոյությանը:

Ակնհայտ է: Ուրեմն այն չունի ո՛չ մեծություն, ո՛չ փոքրություն, ո՛չ էլ

-

հավասարություն: Ոչ, չունի:

-

Չունի

-

նան

նմանություն

ն

տարբերություն ո՛չ ինքն իր,

ո՛չ էլ ուրիշ բաների նկատմամբ: -.

Երնում է, չունի:

Եվ ինչ, կարող են

-

արդյոք

ուրիշ բաները որնէ կերպ

հարաբերվել նրան, եթե ոչինչ չպիտի հարաբերվինրան: -

-

Ոչ, չեն կարող: Ուրեմն ուրիշ բաները ո՛չ նման

են

նրան, ո՛չ էլ

ոչ նման,

ո՛չ նույնական են, ո՛չ էլ տարբեր: -.

Ե

-

Անշուշտ: Իսկ կհարաբերվե՛՞ն արդյոք չգոյությանը «դրա»,

«ինչ-որ բան», տո»,

«հիմա»,

«սա»,

«սրա»,

«այլի», «այլին»,

«իմացություն», «կարծիք»,

«դրան»,

«առաջ»,

«հե-

«զգայություն»,

Պարմժմենիդես

«խոսք»

ն «անուն»

կոչված բաները կամ գոյություն ունեցող

ուրիշ բաներ: -

-

-

-

Ոչ, չեն հարաբերվի:

Այսպիսով, չգո մեկը զուրկ է որնէ վիճակից: Այո, կարծես թե զուրկ է: Այժմ խոսենք այն մասին, թե ինչպիսին պիտի լինեն

ուրիշ բաները, եթե մեկը գոյություն չունի: --

-

Խոսենք: ուրիշ բաները պիտի լինեն ուրիշ, քանզի եթե չլինեին

ուրիշ, մենք չէինք խոսի ուրիշ բաների մասին: -

-

Այդպես է: Իսկ եթե մենք խոսում ենք ուրիշ բաների մասին, ուրեմն

դրանք տարբեր

են:

Մի՞թե նույնը չես կոչում «ուրիշ»

ն

«տարբեր» բառերով: --

-

Իհարկե: Իսկ չե՞նք ասում

արդյոք,

որ

տարբերը տարբեր է

տար-

բերի նկատմամբ ն ուրիշը ուրիշ է ուրիշի նկատմամբ: -

-

Այո:

Հետնաբար ուրիշ բաները, եթե պիտի ուրիշ լինեն,

պետք է -

-

ունենան

մի բան, որի նկատմամբ ուրիշ կլինեն:

Անհրաժեշտաբար:

Ինչ կլիներ

դա: Չէ

որ

ուրիշ բաները չեն կարող ուրիշ

լինել մեկի նկատմամբ,եթե մեկը գոյություն չունի: -

-

Ոչ, չեն կարող: ուրեմն դրանք ուրիշ

իրենց միայն

դա

են

միմյանց նկատմամբ, քանզի

է մնում, այլապես ոչ

մի բանի նկատմամբ

ուրիշ չեն լինի: -

-

ճիշտ է: Վետնաբար դրանցից յուրաքանչյուրը ուրիշ է մյուսի

նկատմամբ որպես բազմություն: Դրանք չեն կարող

տար-

բերվել միմյանցիցմեկով, քանզի մեկ գոյություն չունի: Դրանց յուրաքանչյուր խմբավորում, ինչպես երնում է, քանակապես անսահման

է: Եթջեոմն

վերցնի ամենափոքր թվացողը,

ապա

Պլատոն

էլ, հակառակ քիչ առաջ

դա

մեկ

ն

փոքրագույն թվալուն,

ինչպես երազում՝ իսկույն կդառնա բազում այն մասերից, -

-

Շատ

որ

ն շատ

ավելի

մեծ

ստացվում են նրա բաժանումից:

ճիշտ է:

Լինելով այդպիսի խմբավորում՝ուրիշ բաները ուրիշ են

իրենք իրենց նկատմամբ,եթե մեկի չգոյության պայմաններում ուրիշ բաները գոյություն ունեն: -.

-

Իհարկե: Ուրեմն գոյություն կունենան բազում խմբավորումներ,

որոնցից յուրաքանչյուրը կթվա մեկ, սակայն չլինելով մեկ, որովհետն մեկ գոյություն չունի: -

-

Այդպես է:

Եվ կթվա, թե գոյություն ունի դրանց որոշակի թվաքա-

նակ, քանզի դրանցից յուրաքանչյուրը մեկ է՝ լինելով բազում: -

-

բան, -

-

Իհարկե: Դրանց մի մասը կթվա որ

զույգ,

մյուս մասը` կենտ, մի

կարծես ճիշտ չէ, եթե մեկը գոյություն չունի:

Այո, ճիշտ չէ: Եվ ինչպես ասացինք, կթվա, թե նրանցում կա փոքրա-

փոքրագույնը բազմաթիվ փոքրերից յուրաքանչյուրի համեմատ կթվա բազում ն մեծագույն: Ինչպե՞ս չէ: Նան յուրաքանչյուր խմբավորում հավասար կթվա բազում փոքրերին: Վերջինս կարող է թվալ մեծից փոքրի վերաօգույնը, սակայն

այդ

-

-

վող այն դեպքում, եթե նախապես երնա մեջտեղում: Հենց

դա

էլ կստեղծի հավասարությանպատրանք: -

-

(Թերնս:

Կթջվա նան,

որ

յուրաքանչյուր խմբավորում սահման

ունի ուրիշ խմբավորմանհարաբերությամբ, թեպետ ինքն իր նկատմամբ չունի ո՛չ սկիզբ, ո՛չ սահման, ո՛չ էլ մեջտեղ: -

-

Ե

Ինչպե՞ս: Որովհետն եթե ոմն մտովի համարի որնէ բան այդպիսի

խմբավորումների սկիզբ, վերջ կամ մեջտեղ,

ապա

սկզբից

Պարմենիդես

միշտ կհայտնվի ուրիշ սկիզբ, վերջից հետո`

առաջ

ուրիշ

վերջ, իսկ մեջտեղի մեջ՝ ուրիշ մեջտեղ, որն ավելի մեջտեղային

ն

ավելի փոքր կլինի, որովհետն անհնար է մեկ գտնել

նշված մասերում, եթե մեկը գոյություն չունի: -

-

Շատ

ճիշտ է:

Իսկ ողջ

գոյը,

որը

ոմն

նկատի է առնում, իմ կարծիքով

պիտի բաժանվի ն մասնատվի: Չէ՞ որ այն կարելի է նկատի

առնել միայն որպես մեկից զուրկ բան: -.

-

բար

Իհարկե:

Հեռվից

թույլ

տեսողության համար այն անհրաժեշտա-

կթվա մեկ, իսկ մոտիկից սուր մտքին յուրաքանչյուր մեկ

կներկայանա որպես անսահման

բազմություն, քանի

որ

զուրկ

է մեկից, իսկ մեկը գոյություն չունի:

-.Անհրաժեշտաբար: -

Այսպիսով, եթե մեկը գոյություն չունի,

ունեն

գոյություն

այլ

մեկից տարբեր բաներ, յուրաքանչյուր ուրիշ բան պի-

տի թվա ն անսահման, ն՛ սահմաններ ունեցող,

ն՛

մեկ, ն՛

բազում: -

-

-

-

Այո, պիտի թվա:

Իսկ չի՞ թվա

արդյոք

նան

նման

ն ոչ նման:

Ինչպե՞ս: Ասենք, նկարում պատկերված իրերը մեծ հեռավորու-

թյան վրա կանգնածին կթվան նույնը ն, հետնաբար, կթվան նման: --

-

ն

Իհարկե: Իսկ եթե մոտենանք, դրանք կթվան բազում

ու

տարբեր

տարբեր տեսքի պատճառովկներկայանանտարբեր ու միմ-

յանց -

-

ոչ

Այդպես է: Այդպես էլ նշված խմբավորումները պիտի անհրաժեշ-

տաբար --

-

նման:

նման

ն ոչ

նման

թվան իրենք իրենց

ն

միմյանց:

Իհարկե: Ուրեմն կթվան նան նույնական միմյանց

ն

միմյանցից

Պլատոն

տարբեր, միմյանց հպվող

ն

միմյանցից անջատված,շարժման

տեսակներով շարժվող

բոլոր

գտնվող, մեկը

ն

ն

գոյացող

ն

բացարձակ դադարի մեջ

կործանվող, ինչպես

նան

դրանցից

միաժամանակ հենց այդպիսին,- մի բան,

որ

ոչ

մենք

կարող ենք հեշտությամբ հետնել, եթե մեկը գոյություն չունի,

իսկ բազումն ունի:

ճիշտ է:

Շատ

--

Մեկ անգամ էլ վերադառնանքսկզբին ն ասենք, թե ինչ

--

կլինեն մեկից տարբեր ուրիշ բաները, եթե մեկը գոյություն չունի: -.

-

-

-

նան

Ասենք:

Արդ, ուրիշ բաները սեկ չեն լինի:

Ինչպե՞ս չէ: Բայց չեն լինի

նան

բազում, չէ՞

բազումի մեջ կլինի

որ

մեկը: Իսկ եթե ուրիշ բաներից ոչ մեկը մեկ չէ,

ապա

դրանք ամբողջությամբոչինչ են, այնպես որ չեն կարող

բա-

զում լինել: -

--

ճշմարիտ է: Իսկ եթե ուրիշ բաների մեջ չկա մեկ, ուրիշ բաները ո՛չ

բազում են, ո՛չ էլ մեկ:

-

-

-

-

Ոչ: Եվ չի թվում ո՛չ մեկ, ո՛չ էլ բազում:

Ինչու՞: Որովհետն ուրիշ բաները մի չգոյի

ոչ

բանի: Չէ՞ -.

-

որ

ն

ոչ

մի տեղ հաղորդակից չեն

չգոյից ոչինչ չի հարաբերվում որնէ ուրիշ

չգոն մասեր չունի:

ճշմարիտ է: Ուրեմն ուրիշ բաները ոչ կարծիք

ունեն

չգոյի մասին,

ո՛չ էլ պատկերացում,ն չգոն բնավ չի մտածվում ուրիշ բաների կողմից: --

--

Ե

Իհարկե ոչ:

Գետնաբարեթե մեկը գոյություն չունի,

ապա

ուրիշ

բա-

ներից ոչ մեկի մասին չի կարելի կարծիք կազմել ոչ որպես

Պարմե0նիդես

մեկի, ոչ որպես բազումի, քանզի առանց մեկի անհնար է կարծիք կազմել բազումի մասին: -

-

Այո, անհնար է:

Այսպիսով, եթե մեկը գոյություն չունի,

չունեն

նան

բաները

ուրիշ

ապա

գոյություն

դրանց մասին անհնար է

ն

կարծիք կազմել ոչ որպես մեկի, ո՛չ որպես բազումի: -.

-

Երնում է՝

Ուրեմն նան անհնար է կարծիք կազմել դրանց մասին

ո՛չ որպես -

--

ոչ:

նման

բաների, ո՛չ էլ որպես

ոչ

նման

բաների:

Այո, անհնար է: Եվ չի կարելի համարել դրանք ո՛չ նույնական, ո՛չ էլ

տարբեր, ոչ հպվող, ո՛չ էլ անջատ,

պիսին, ինչպիսին

ն

առհասարակ ոչ այն-

դրանք թվացին մեզ նախորդ դիտար-

որ

կումներում: Ուրիշ բաները չեն կարող ո՛չ լինել, ո՛չ էլ թվալ այդպիսին, եթե մեկը գոյություն չունի: -

-

ճշմարիտ է: Իսկ ճիշտ չի

լինի

մեկ բառով ասել,

արդյոք

որ

եթե

մեկը գոյություն չունի, ոչինչ գոյություն չունի: -

-

Լիովին: ուրեմն այդպես ասենք,

ն

ավելացնենք,

երնում է, անկախ նրանից`գույություն ուրիշ բաները, թե

ոչ,

թյամբ անկասկած կան -.

իրենք իրենց ն

ն

չկան, թվում

Միանգամայն ճշմարիտ է:

ունեն

որ

արդյոք

ինչպես

մեկը

ն

միմյանց հարաբերուեն ն

չեն թվում:

ՄԵԿՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԵՎ

ԾԱՆՈԹԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵ ր

ԹԵԵՏԵՏՈՍ

ՄԵԿՆՈՒԹՅՈՒՆ

Մեգարացի փիլիսոփա ն գիտնական էվկլիդեսը հանդիպում է ոմն Տերփսիոնի: Սա առաջարկում է կարդալ էվկլիդեսի գրի առած զրույցը իմացության մասին, որ տեղի է ունեցել Սոկրատեսին երիտասարդ Թեետետոսի միջն (1428-1436): Գրության սկզբում ներկայացվում է տեսարանը, երբ Սոկրատեսըերկրաչափ Թեռդորոսի միջնորդությամբ ծանոթանում է Թեետետոսի հետ ն զրույցի է բռնվում իմացության մասին (1439-7146Ե): Իմացությունը սոսկ մասնավոր իմացություն չէ, ինչպես որնէ արհեստի դեպքում, այլ ինչպես մաթեմատիկայում,ուր ռացիոնալ ն իռացիոնալ թվերը ենթադրում են ընդհանրապես թվի իմացություն, պահանջում է պարզել, թե ինչ է իմացությունը ամենաընդհանուր իմաստով (1466-1484): Սոկրատեսը ներկայացնում է մանտիկայի իր արվեստի սկզբունքները (1486-1514): Ծանաչողության զգայական եղանակը քննադատության է ենթարկվում հարահոսության պատճառով, որի մեջ կորչում է ճանաչվող առարկայի հաստատունությունը:Գոյությունը պիտի առաջարկի հաստատուններ,որոնց վրա կարող է հիմնվել իմացությունը (1516154Ե): Զգայականությունը հաստատուն ոչինչ ներկայացնել չի կարող, հետնաբար չի կարող դրվել ճանաչողության առարկաների է համեմատությար հիմքում (1546-1556): Այն, ինչը հաստատուն թվում զգայական ճանաչողության մեջ (օրինակ՝ սպիտակը), ակտիվ ն պասսիվ շարժման՝ ներգործման ն կրավորության արդյունք է, հետնաբար արդյունք է կայացման: Կայացումը ճանաչողության հաստատուն դիտվել չի կարող. իրական կայացման ն երազում տեսած պատկերների հարահոսության միջն ճանաչողության տեսանկյունից տարբերություն չկա: Այս ամենի հիմքում Հերակլիտոսի ն Պրոտագորասի ուսմունքներն են (1568-160մ): Թեոդորոսը դնում է հետնյալ հարցը. արդյո՞ք չի հանգեցնում Պրոտագորասի հայտնի սկզբունքը («մարդը բոլոր իրերի չափն է»)

ՊԼԱՏՈՆ

Մեկնություններ

ն

Ծանոթագրություններ

վեճի ն համընդհանուր ճշմարտության հնարավորության մերժման: Սոկրատեսըհերքում է զգայական ճանաչողության բացարձակությունը` ելնելով փաստարկից, ըստ որի զգայությունը չի կարող հիմնավորել ինքն իրեն, իսկ ճշմարտացիության որնէ ուրիշ չափանիշ չունի (1606--163): Զգայական եղանակով ստացվող իմացությունը չի կարող հիշվել ու պահպանվել, հակառակ դեպքում Հերակլիտոսի բանաձնը ճշմարիտ կլիներ նան իմացության համար, ն մարդը միննույն ժամանակ ն՛ կունենար տվյալ իմացությունը, ն՛ չէր ունենա (1636-1656): Իմացության հանգեցումը զգայականությանը թույլ չի տալիս վերացնել իմաստունի ն ոչ իմաստունի, առողջի ն հիվանդի տարբերությունը: Կատարյալ ճշմարիտ կարծիքներ չկան, կան առավել կամ պակաս չափով ճշմարիտ կամ կեղծ կարծիքներ (1668-167Ե): Սակայն ամեն իմացության հարաբերականությունը ի վերջո հնարավոր է շնորհիվ այն բանի, որ կա աստվածային բացարձակը: Անգամ համատարածհարաբերականությունքարոզող Պրոտագորասի հիմնական դրույթը հասցված է բացարձակ աստիճանի: ՎՀարահոս զգայականությունը իմացության հիմք համարելու պարագայում մենք անկարող ենք նույնիսկ անվանել ն ընկալել իրերը: Սակայն բացարձակ դադարի տեսությունը (էլեատներ) հասկանալի պատճառներով նույնպես չի կարող իմացության նախապայման դիտվել: Տեսողության ն լսողության տարբերակումը հաստատվում է ոչ թե զգայականությամբ,այլ մտածողությամբ:Մի շարք կատեգորիաներ, ինչպես, ասենք, նմանությունը, տարբերությունը ն այլն, ակներնաբար ունեն ոչ զգայական ծագում (1699-1864): Զգայականությունը չի բերում իմացություն, ն մենք մշտապես դիմում ենք մտածողությանը, հետնաբար իմացությունը որոշ իմաստով ճիշտ կարծիքն է (1878): Սակայն իմացությունը միշտ ճիշտ կարծիք չէ: Հնարավոր չէ արդեն հայտնին շփոթել մեկ ուրիշ հայտնի բանի հետ, հայտնին անհայտի կամ մի անհայտը մեկ ուրիշ անհայտի հետ, ուստի կեղծ կարծիք կարելի է կազմել հայտնին համարելով ոչ թե այն, ինչ սա կա, այլ մեկ ուրիշ բան: Հետնաբար հիմքում գոյության ն չգոյության հարցն է (187Ե-71886): Չգոյի մասին անհնար է կեղծ կարծիք կազմել: Կեղծ կարծիքն այն է, երբ մի բանը թվում է մյուսի փոխարեն: Սակայն մտածողության մեջ հակադրված երկու իրերը չեն կարող շփոթվել: Իմացությունը չի կարող որոշարկվել կարծիքի հասկացությամբ (188Ժ2010): Ներկայացվում է խոսքի ն իմացության համաբանությունը:Բառե-

(ԹՁԵետետոմ

րի նվազագույն միավորները`հնչյունները, ընդհատ են ն այդուհանդերձ արտացոլում են այն ամբողջը՝ բառը, որի մասերն են: ճիշտ կարծիք բառի մասին կարելի է կազմել լոկ այն դեպքում, եթե դրա մեջ առկա է իսկական իմացություն, որը տվյալ պարագայում այդ բառի ամբողջի գաղափարն է, իսկ սա ինքնին ոչինչ չնշանակող հնչյունները իր հարաբերությամբորոշակի կապի մեջ դնելով՝ առաջ է բերում իմաստալից ամբողջը (201Ժ-208Ե): Իրի տարբերակիչ հատկանիշն իմանալը նշանակում է իմանալ հենց իրը: Չիմանալ իրը նշանակում է չիմանալ, թե ինչով է այն տարբերվում մյուս իրերից: Հետնաբար տարբերել իրը նշանակում է ոչ թե կարծիք ունենալ դրա մասին, այլ իմանալ (2086օ-210Ե): Վերջում դարձյալ խոսվում է սոկրատյան մանտիկայի ն այն

մասին, որ նա պարտավոր է ներկայանալ դատարան ն խանել Մելետոսի ամբաստանագրին(2108-2109):

պատաս-

ԾԱՆՈԹԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

1Լհճծէթետ. Տօքհլտէ (ԼօծԵ Թարգմանությունն արվել է Քռօ,

ՇԱՅՏՏԼԸՇՅԼ ԼլԵւ8ոյ/, Կօխոտտ ԿԱ, ՒԹՁԹո/ՅՄՄՍՈԽԾՈՏԱԵ/

Քօտտ հին հունարեն/ անգլերեն հրատարակությունից:Նկատի են առնվել հետնյալ Յո թարգմանությունները. անգլերեն (1հԹՅ6էթենտ,նշվ. աշխ., տ գերմաներեն (ԵԹէօո, Էոցիտի ԵաՁոտշեօո ԵՍ ՒՏԹՁրօԺ Խօոհ քօր,

ԼԻճՅՅՅԱԹԾՏ,.ՏՃՈՒԱՇիճ

ՍԵ

Մյ

ո

մՄ:

8ձոմծո,

ՏՇոլԹյոոՁՇիօ՛), օխ 11, հԽԼՇՇ«ՑՁ, 1970, ԼՇ»11,

ԸՕՎԵԽԸՇԱԵԱՎՑ,

2004,

ՏԵԼ

սօո

Բոօժոշհ

Յճոժմ

|, Սճոոտաժե

ռուսերեն (Ոոուօէւ, ՈՇքօղ

1. 8. 82-

ՇԵԱՂԵՇՑՕ):

Խոսքն աճենայն հավանականությամբԿորնթոսյան պատերազմի մասին է, երբ Ք.ա. 369 թ. Սպարտային դաշնակից աթենացի7 ները զորք ուղարկեցին Իսթմոսի դեմ: էրինեոն տեղանք էլնսիսի մոտակայքում: Յ Կիրենե քաղաք Կիրենաիկեում (Հյուսիսային Աֆրիկա): Այստեղ են ծնվել մաթեմատիկոսԹեռդորոսը, փիլիսոփաներԱրիստիպպոսը, Աննիկերիսը, Կառնեադեսը, բանաստեղծ Կալլիմաքոսը, աշխարհագիր էրատոսթենեսը: 9 Սունիոնցի Սունիոնը Ատտիկայի հարավային ծայրամասն է: Այնտեղ է գտնվում Աթենայի տաճարը: Սոկրատես Թեետետոսի այս ընկերը հիշատակվում է նան «Սոփեստում» (2185) ն «Պոլիտիկոսում» (257ժ): Կարծիք կա, որ -

-

-.

--

-

-

-

--

19"

Մեկնություննսեր

հենց

Ծծանոթագրություններ

ն

նա է

հիշատակվում Արիստոտելի«Մետաֆիզիկայում» (Պլ 11, 1036Ե, 25-28) ծ Քառակուսու կողմ տվյալ դեպքում իռացիոնալ թվով արտահայտվող կողմն է: Թեետետոսի բերած օրինակի իմաստն այն է որ միայն ընդհանրապես քառակուսի ֆիգուրի առկայությամբ է հնարավոր մտածել քառակուսի ն ուղղանկյուն ֆիգուրների առանձին գոյությունը: Նմանապես, միայն իմացության ընդհանուր հասկա75 ցությունն է թույլ տալիս մտածել առանձին իմացություններ: ՛ Տատմոր՝ Փենարետեի որդին դիալեկտիկականիր արվեստը Սոկրատեսն անվանում էր մանտիկե տեխնե, այսինքն՝ տատմոր ար77 վեստ, որն օգնում է ճշմարիտ արվեստի աշխարհ գալուն: Ց Արտեմիս կույս դիցուհին ծննդաբերության Իլիթիա դիցուհու հետ միասին օգնել է կանանց ծննդաբերությանժամանակ: Դիցուհիները հաճախ նույնացվել են, տե՛ս Հերոդոտոս, Պատմություն ինը գրքից (թարգմ.` Ս. Կրկյաշարյանի), Ե., 1986, էջ 233: Ց ԱրիստիդեսմԼիսիմաքոսի որդի Արիստիդեսի (Ավագ Լիսիմաքոսի որդու) թոռն է: Եղել է զորավար ն քաղաքական գործիչ Պարսկական պատերազմների ժամանակ: «Լաքես» տրամախոսության մեջ (1798-1806) Լիսիմաքոս Կրտսերը Սոկրատեսի ներկայությամբ խորհրդակցում է Լաքեսի հետ իր որդու` Արիստիդեսիդաստիարակության մասին, որը նրա ասելով բոլորովին արժանի չէ ո՛չ իր պապին, ո՛չ հորը: Պրոդիկոս տե՛ս «Սոկրատեսի պաշտպանականը»ծանոթ. 8, Պլատոն. Երկեր չորս հատորով, հատոր | (թարգմ.՝ Ս. Ստեփան27 յանի), Ե. Սարգիս Խաչենց, Փրինթինֆո, 2006: Պրոտագորասի ուսմունքը ելնում է այն պատկերացումից, որ իմացությունն իր հիմքում զգայական է ն ըստ այդմ մերժում է այդ իմացության համընդհանուր օբյեկտիվ նշանակությունը: Զգայական աշխարհի հարահոս բնույթն ըստ նրա բացառում է ամեն համընդ22 հանրություն ն օբյեկտիվություն: Մարդն է բոլոր իրերի չափը իմացության հարաբերականության այս դրույթը իմացաբանության պլատոնյան քննադատության գլխավոր թիրախն է՝ «Կրատիլոսից» մինչն «Պետություն»: -

-

-

-.

-

-

-.

-

--

-

-

-

-

Ց

Քարիսներ Զնսի ն օվկիանուհի Եվրինոմեի դուստրերն են: Բարեհաճության դիցուհի Եվրինոմեից ժառանգել են իրենց բնավորության լուսավոր որակները: Համաձայն Հեսիոդոսի «Թեոգոնիայի» (907-911) երեք քույր են՝ Եվփրոսինե («Ցնծություն»), Ագլայա («Պայ23 ծառ») ն Թալիա («Ծաղկող»): Պարմենիդես (Ք.ա. 540-470) էլեատների դպրոցի հիմնա-

-

-

(Ձեետետոմս

դիրն է: Պահպանվել են հատվածներ «Բնության մասին» փիլիսոփայական պոեմից, որտեղ նա մերժում է շարժման, կայացման ն փոփոխության օբյեկտիվ գոյությունը: Ելնում է գոյության՝ որպես անփոփոխ ու հավերժական Մեկի գաղափարից:Ավելի մանրամասն տե՛ս սույն հատորում ընդգրկված «Պարմենիդես» տրամախոսությունը: Հերակլիտոսը, էմպեդոկլեսը ն կատակերգու էպիքարմոսը սովորեցնում էին, որ միասնական մատերիան բաղադրվում է հակադիր տարրերից: Տես նան «Խնջույք», ծանոթ. 44, Պլատոն, նշվ. հրատ. հ. Է Սոկրատեսընշվածների թվին է դասում նան Հոմերոսին, քանի որ «Իլիականի» հիշատակված հատվածում («ԽՄ, 302. .Հերան՝ Երկիրը, հյուր է գնում իր ծնողների` Օվկիանոսի ն Տեթիսի մոտ: Վերջիններ, հանդիսանալով ջրի սիմվոլներ խորհրդանշում են հավերժական հարահոսությունն ու հարափոխությունը: 23 Հոմերոսի «Իլիականում» Զնսն ասում է, որ աստվածները չեն կարող նրան գահավեժ անել երկնքից, անգամ եթե բռնվեն երկրի ն երկնքի միջն ձգվող ոսկե շղթայից («Իլիական», «ԿՈԼ. 18-22): Ոսկե շղթան Սոկրատեսի շուրթերով մեկնաբանվում է որպես Արեգակ, քանի որ խորհրդանշում է Արեգակի մշտակայունությունը: |

--

-

Նկատի ունի Հիպպոլիտոսի խոսքը (Եվրիպիդես, «Հիպպոլի26 տոս»). «Լեզուս երդվում է, սիրտս` ոչ»: Պլատոնյան այս թեզը կիսում էր նան Արիստոտելը:«Զարմանքից են մարդիկ ն ներկայում, ն առաջին անգամ սկսել փիլիսոփայել...» (Մ6աքհտօճ, |, 2, 982Ե, 11-20): Անտիկ շրջանում հակադիր տեսակետ է ունեցել Դեմոկրիտեսը, որն առաջնությունը տալիս էր «չզարմանալուն»՝ ավտարկեային, այսինքն` ինքնատիրապետմանը: 28 Ճանաչողության մեջ զգայությանը առաջնություն տվող փիլիսոփաների վերաբերյալ Պլատոնի մտորումները ավելի մանրամասն շարադրված են «Սոփեստում» (2468--Շ): Թ Այս հատվածն ունի հետնյալ մեկնաբանությունը. օգնական կանայք հինգ օրական նորածնին գրկած՝ վազում են օջախի շուրանուն են տալիս նրան, իսկ ընտանիքի ընկերները են բարեջը կամները ընծաներ են բերում նրան: Հայտնի է, որ Պրոտագորասըհեղինակն է «ճշմարտություն» վերնագրով փիլիսոփայականպոեմի, որը չի պահպանվել: 37 Ճ. Կինոկեփալոս շան գլխով կապիկի տեսակ: Պրոտագորասի ասույթն ամբողջությամբ հնչել է այսպես. «Աստվածների մասին չեմ կարող իմանալ ինչպես այն, որ գոյու-

-

-.

-

-

--

--

ՄԺեկնություններ

ն

Ծանոթագրություններ

թյուն ունեն, այնպես էլ այն, որ գոյություն չունեն, ն կամ թե ինչպիսի տեսք ունեն: Շատ բան կա, որ խանգարում է իմանալ դա՝ լնրանց) աներնութությունը ն մարդու կարճակեցությունը»(ՕԹ ԷրոցՈ՛6ութ

մր

Յեն. ԿՄօտօխ

9, Ճսհ., ՌՔ Ձստց.

4):

-

Կօո

ՇԶոճՇիլտշի սոմ

ՄՄՁԱՇՈ ԽՅոշ,

8ժ.

ստի

ՒԼ,

ս.

Թո,

ՒԹՈրՅոռ

ՕլԹ5.

1959-1960,

Էք

Պլատոնն ակնարկում է վիճաբան սոփեստներին, որոնց խնդիրը ոչ թե ճշմարտության բացահայտումն է, այլ զրուցակցի խոսքի մեջ հակասություններ որսալը: տես «Սոկրատեսի պաշտպանականը», ծանոթ. Կալլիաս 10, «Պլատոն, նշվ. հրատ. հ. |: Հիմատիոն թիկնոց: Պելտաստը (թեթնազեն զինվոր) մետաֆոր է, որից Պլատոնն օգտվում է սոփեստներին բնորոշելու համար (մասնավորապես «Գորգիասում»): 2/ Սկիրոն ավազակ, որը ժայռից ծովն էր նետում ճամփորդ48 ներին: Սպանվել է Թեսնսի ձեռքով: Անտեոս Գեայի ն Պոսեյդոնի որդին, Լիբիացի հսկա, որը սպանում էր բոլոր օտարերկրացիներինն որին սպանեց Հերակլեսը. սա կարողացավ խեղդել նրան՝ պոկելով հողից ն զրկելով ուժից, որ նրան տալիս էր մայրը: Հ Նկատի ունի «Ոդիսականի» հետնյալ տողը. «Սակայն հիմա իմ պալատում չարկամ մարդիկ են խռնվում» (1ոմերոս, «Ոդիսական», 74. 122, թարգմ.՝ Ս. ԳրքաշարյանիԵ., 1957): Նկատի ունի մահացածի ստվերի հայտնվելը, որ տարածված հնարք էր աթենական թատրոնում: Ջրային ժամացույց կլեպսհիդրա՝ ջրով լեցուն դույլ, որի անցքից դուրս հոսող ջրի քանակով որոշում էին ժամանակը: 54 3: Պինդարոս, 292: Դեպքը նկարագրել է Դիոգենես Լաերտցին (, 34): Նայելով աստղերին՝ Թալեսը չի նկատում ջրհորը ն ընկնում է դրա մեջ: -

-

-

-.

--

--

--

-

-

-

-

-

-

--

--

-

Հ

Կիրթ ն դաստիարակվածմարդը պիտի աջ ուսին գցի թիկնոցը: Հմմտ. Արիստոփանեսի«Թռչունների» 1567-1573 տողերը, որտեղ Պոսեյդոնը բարբարոսների Տրիբուլլոս աստծուն պարսավում է թիկնոցը ձախ ուսին գցելու համար: Պնդումների ն փաստարկների ճշմարտացիությունը հարվածելով ստուգելու այս մետաֆորըՊլատոնը կիրառում է նան «Փիլե64 բոսում» (55Շ): -

-

Թեետետոս

տե՛ս ծանոթ. 14: Օվկիանոս ն Տեթիս Պլատոնը ազատ մեջբերում է Պարմենիդեսի «Բնության մա65 սին» պոեմի 38-րդ տողը (ՁԻ. 38): Մելիսսոս (Ք.ա. ՄԷՄ դ.) էլեատների դպրոցի վերջին ներկայացուցիչը: Պահպանվել են հատվածներ նրա «Բնության ն կեցության մասին» գրքից: Իր ուսուցիչներին՝ Պարմենիդեսին ն Զենոնին հետնելով, մերժում է շարժման Ն փոփոխությանօբյեկտիվ գո65 յությունը: Տվյալ հատվածում «է» օժանդակ բայի մեջ պարմենիդյան անփոփոխ կեցության իմաստային երանգից խուսափելու համար Պլատոնը փոխարինում է այն «կայանալ» հարափոխություն նշա69 նակող բայով: «0 Նկատի ունի Պրիամոսին ուղղված Հեղինեի հետնյալ խոսքը. «Ոհ, սիրելի՛ դու իմ կեսրայր, պատկառելի, բայց ն ահե՛ղ» («Իլիական», թարգմ.՝ Հ. Համբարձումյանի,Ե., 1955, էջ80): -- 70 Այն մասին, որ Սոկրատեսը երիտասարդ տարիքում եղել է Պարմենիդեսի աշակերտը, Պլատոնը գրում է նան «Սոփեստում» (217): Սակայն արդեն անտիկ հեղինակները կասկածի տակ են առել այդ հաղորդման ճշմարտացիությունը: 70 Փայտե ձիու մեջ, որի օգնությամբ հույները գրավեցին Տրոյան, թաքնված էին զինվորներ, որոնցից յուրաքանչյուրն ուներ իր տեսողությունը ն լսողությունը, սակայն մյուսների հետ հանդես էր գալիս հանուն մեկ միասնական գաղափարի: Սնեմոսինե հիշողություն անձնավորող դիցուհի, Ուրանոսի ն Գեայի դուստրը, որը Զնսից հղիանալով՝ ծնեց ինը մուսաներին: --

-

-

-

-

-

-

--

--

-

Տվյալ հատվածում Պլատոնը «սիրտ» բառի համար կիրառում է հոմերյան «ծռք տարբերակը առզքծնւդասական ձնի փոխարեն՝ ՀՈքօօ-ի (մոմ) հետ դրա համահնչությունն ընդգծելու համար: Հոմերոսի «Իլիականում» (, 189 ն հաջ.) կիրառելով «բրդոտ սիրտ» տարտահայտությունը նկատի ունի հերոսի մազածածկ կուրծքը: Խորունկ խոցվեց Աքիլլեսը: Իր թավարծի Լանջքի ներքո սիրտն էր հուժկու ալեկոծվում երկմտանքից» (թարգմ.` Հ. Վամբարձումյանի) Սոկրատեսի խոսքում «բրդոտ սիրտը» կարծր, անընկալունակ հոգու մետաֆոր է: Այս հատվածը մեկնաբանվում է այսպես. ուղեվարը, ծանծաղ գետն անցնելիս, այն հարցին, թե որքան խորն է գետը, պատաս98 խանում է. «Ինքը ցույց կտա»: -

-

-

Մեկնություններ «7

նեն

Ծանոթագրություններ

Հեսիոդոսի նշված ասույթը «Աշխատանք ն օրեր» պոեմից է (տող 456): "Ց Սխոլիաստն ասում է, որ մյուսիացիներից վերջինը ամենա112 աննշանն է: Սոկրատեսը պիտի ներկայանար արքոնտին, որը քննում էր մեղադրական հայցերը: Մելետոսի ն նրա ամբաստանագրիմասին տես «Սոկրատեսի պաշտպանականը»,Պլատոն, նշվ. աշխ. հ. |, նան ծանոթ. 2: -

-

-

ՍՈՓԵՍՏ

ՄԵԿՆՈՒԹՅՈՒՆ

Հանդիպում են Թեոդորոսը Կիրենեից, ոմն էլեացի օտարական, Թեետետոսը ն Սոկրատեսը: Զրույցի նպատակը սոփեստին, քաղաքական գործչին ու փիլիսոփային սահմանելն է: Ներկաները համաձայնում են, որ հարկավոր է սկսել սոփեստից (2168-218Ե): Նախ սոփեստը սահմանվում է որպես ձկնորս կամ որսորդ, որն օգտվելով համոզելու արվեստից` որսում է հարուստ երիտասարդներին: Որսորդությունը ձեռքբերման արվեստ է, ն ոչ արարման: Բացի այդ, այստեղ գործ ունենք ոչ թե փոխանակման, այլ ենթարկման հետ, թեպետ ի տարբերություն ձկնորսի՝ սոփեստը գործում է ոչ թե բռնի, այլ համոզելով: Սոփեստության էությունը ոչ թե առաքինությունը է ն նրա փնտրտուքը, այլ դրամականշահը (2186օ223Ե): Սոփեստը վաճառում է առաքինությանը վերաբերող իմացությունը: Ընդ որում վաճառում է ինչպես սեւփական, այնպես էլ ուրիշների իմացությունը (2236-2314): Դրամական շահը սոփեստին դարձնում է վիճաբանության վարպետ: Սոփեստն ազատում է երիտասարդների հոգին կարծիքներից, սակայն լցնում է իսկական իմացության ուրվականներով (2258--2366): Վերոհիշյալ սահմանները մնում են արտաքին, քանի դեռ չի հաստատվել գլխավորը, այն, որ սոփեստը ոչ թե սովորական ստախոս է, այլ նա, ով նախապես չի տարբերում իրարից ճշմարիտն ու կեղծը, գոյությունն ու չգոյությունը ն, հետնաբար, ոչ մի իմացության սահմանման մեջ հետնողական ու կայուն լինել չի կարող: Սոփեստինմերկացնելու համար անհրաժեշտ է հստակ տարբերակել գոյությունն ու չգոյությունը: Նման դիալեկտիկայիհնարավորությունը վիճարկում է Պարմենիդեսի հայտնի թեզը, թե չգոն գոյություն չունի (2396-2428): Եթե Պարմենիդեսի մեկը նույնական է գոյությանը, ապա ինչու՞

Մեկնություններ

ե

Ծանոթագրություններ

ենք օգտվում երկու կատեգորիաներից:Եթե դա ամբողջ է, ուրեմն կարող է կիսվել կամ բաժանվել մասերի, ինչի արդյունքում մեկը բացարձակ չի կարող լինել (242Ե-2458): Դադարը չի կարող սպառիչ բնորոշում լինել մեկի համար, ինչպես ցանկանում էին Պարմենիդեսի հետնորդները, քանի որ գոյությունը, որի հետ այն նույնացվում էր, ներառում է իր մեջ ինչպես դադարը, այնպես էլ շարժումը (2468--2506): Անհնար է գաղափարներիհաղորդակցությանթե՛ լրիվ բացակայությունը, թե համատարած հաղորդակցությունը: Առաջին դեպքում գոյությունը զուրկ կլիներ դադարից ն շարժումից, երկրորդ դեպքում դադարը կվերափոխվերշարժման, իսկ շարժումը` դադարի (25122524): Դադարն ու շարժումը հաղորդակցվում են գոյությանը, սակայն չեն հաղորդակցվում միմյանց: Գոյության հետ դրանց հաղորդակցության համար անհրաժեշտ են նույնությունը ն տարբերությունը: Այսպես, հարաբերվելով գոյությանը, դադարն ու շարժումը որոշակիորեն նույնանում են դրա հետ, բայց միաժամանակ նան տարբերվում դրանից: Եվ ուրեմն բոլոր այս հինգ կատեգորիաները՝ գոյությունը, դադարը, շարժումը, նույնությունը ն տարբերությունը, միմյանց նկատմամբ նույնության ն տարբերությանհարաբերության մեջ են (2518-257Ե): Պարմենիդեսիուսմունքը չգոյի չգոյության մասին կեղծ է (2586-2590): Կարծիքները, խոսքը ն քննախոսությունը նույնպես պիտի դիտվեն գոյության ն չգոյության դիալեկտիկայի տեսանկյունից: Խոսքը պիտի լինի կամ կեղծ, կամ ճշմարիտ, որքանով որ նկատի ունի որոշակի առարկա (259օ--264ե): Սոփեստները մոլորության մեջ են, երբ ասում են, թե կեղծ ոչինչ գոյություն չունի: Ըստ այդմ, նրանց արվեստը բացառապես ձեռքբերման արվեստ չէ, նան արարող արվեստ է, որն օգտվում է նմանակումից: Իսկ քանի որ ստեղծագործությունը կա՛մ աստվածային է, կա՛մ մարդկային, սոփեստը, որպես մարդկային արվեստի կրող, ստեղծում է նմանակումներ, որոնք կարող են համապատասխանել իրականությանը, իսկ կարող են նան չհամապատասխանել: Սոփեստը նմանակողն է, որը զուրկ է նմանակման օբյեկտի է տեսիլներ ն միտումնավոր իմացությունից, հետնաբար ծնում խճճում զրուցակցին հակասությունների մեջ (2646-2689): ՝

ԾԱՆՈԹԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԼհոՅճէթխտ. Թարգմանությունն արվել է Ք, Տօքհլտէ (Լօճե ՇԱՅՏՏԼՇՅ| ԼլԵՐ8ո/, Կօխոտտ ԿՄԱ.Ւմ ՍոխտոտիԺ/ ՔՐ6ՏՏ) հին հունարեն/ անգլերեն հրատարակությունից: Նկատի են առնվել հետնյալ թարգմանությունները.անգլերեն (Տօքհտե նշվ. աշխ. մտ Ձո Էոցիտի ՄՁոտշեօո ԵՄ ՒԹՁոօցԱմԽօոռ Էօտ6), գերմաներեն (ԹԹլառ, Օ6

Տօքիլտէ, ՏձոոիՇիճ Մ/6Ո6 ՍԵՑոՏ65է սօո Բոժոշհ

Թձոժռո, Թճոմ

լո ՄԼ

ՏՇհլթլթոոճշիօ

ն

ՕՇոՈ6օհլՏՇհ-Օ6սէտօհ, Ւ/ԹոԵսոց, 1985, ՍԵՏոՏ6Եէ

ԵԾՅՈԵՑԱէ

սոմ

հճրՁստցօցճԵոսօո

ՇՕՎՔՒԼՇՒՈԼԸ, 1ՕԵԽ

ԹՇ

11, հօՇթաՑճ. 1970,

|, Ձճոոտաժե 2004,

ՔՀԹլաթո, ՕՁ Տօքհլտե սօո

Օմ

Ճճքօ

ՄՄՏՇի|,ռուսերեն (126, Շօֆաշւ, ՈՇքեռօտ Ը.

Խս Ճ.

ՃԱՅԷԼԵՑ ԼՅ): '

Նկատի ունի պայմանավորվածությունը, որ հաստատվում է «Թեետետոսի» վերջում: Այստեղ շեշտվում է երկու տրամախոսությունների բովանդակությաններքին կապը: Ի տարբերություն «Թեետետոսի», զրուցակիցներին միանում է մի օտարական էլեայից: Սրա մասին ոչինչ հայտնի չէ: Անանուն օտարականի առաջնային դերը զրույցի ընթացքում ն Սոկրատեսի լռությունը պատահական չեն: Հավանաբար ի դեմս օտարականի Պլատոնն ուզում է տեսնել ինքն իրեն ն այդկերպ ընդգծել սոկրատյան փիլիսոփայությունից իր որոշակի հեռացումը: Հ Նկատի ունի «Ոդիսականի» այն հատվածը, որտեղ Պենելոպեի փեսացուներից մեկը դիմում է Ոդիսնսին վիրավորած մեկ ուրիշ փեսացուին. «Ով Անտինոս, այդ լավ չեղավ, որ խփեցիր մուրացկանին. Միգուցե նա մեկը լինի երկնաբնակ աստվածներից, Որովհետե աստվածները, օտարներին նմանվելով, Այլափոխվում ու շրջում են քաղաքներում ն գյուղերում, Եվ տեսնում, թե ով մարդկանցից անօրեն է ն անարդար»: («Ոդիսական», 7«ՄԱ| 484-489, թարգմ.` Ս. Գրքաշարյանի): Ց Քաղաքից քաղաք շրջող ն ամբոխի տգիտության պայմաններում ուսյալներ հորջորջվող սոփեստների մասին Պլատոնը հիշա11717 տակում է նան «Տիմեոսում» (196-20Ե): Այս երեք կերպարները՝ սոփեստը, քաղաքական գործիչը ն փիլիսոփան, ասես փիլիսոփայական եռագրության առանցքային դեմքերն են: Առաջին երկուսը ներկայացված են «Սոփեստ» ն «Պոլիտիկոս» դիալոգներում: Երրորդի համար դժվար է որնէ հստակ տրամախոսություն առանձնացնել. թերնս մյուսներից առավել այդ -

-

-

Մեկնություններ

ծանոթագրություններ

ն

պահանջին կարող է բավարարել «Պարմենիդեսը»: Այս երիտասարդ Սոկրատեսը, որը լուռ ներկա է «Թեետետոսում», «Պոլիտիկոսում» իր վրա է վերցնում պատասխանողիդերը ն փոխարինումհոգնած Թեետետոսին:Տես նան «Թեետետոս», ծա179 նոթ. 5: Ձկնորսի ն սոփեստի միջն, ինչպես կերնա հետագայում, կա մեծ նմանություն: Երկուն էլ խայծի (ստի) օգնության են դիմում իրենց ավարը որսալու համար: Ուշագրավ է աննշանից ու հայտնիից (ձկնորս) անցումը դեպի նշանավորը ն անհայտը (սոփեստ) դրանց միջն էական համաբանություն նշելու միջոցով: Մ Սոփեստ բնորոշումը ի սկզբանե չի ունեցել բացասական երանգ: Այդպես են կոչվել բանաստեղծներն ու երաժիշտները, նան յոթ իմաստունները: Ց Սոփեստի տվյալ բնորոշումն ընձեռում է նրա էության քննու7128 թյան որոշակի դիտակետ, բայց ոչ սպառիչ սահմանում: Ժ ՊՎմմտ. «Ֆեդոն» (66օ), որտեղ պատերազմների ընդհանուր պատճառ է դիտվում ընչաքաղցությունը: Բացառված չէ, որ այս տեղում աններդաշնակության իմաստով օգտագործելով ԾծԾՆԸ բառը՝ Պլատոնը մտածում է նան դրա մյուս իմաստի մասին`դադարի: Հենց դադարիհասկացությունըավելի ուշ կկազմի գոյի մեկնաբանությանհիմնարար կոնցեպտը: 736 1` Արդարադատությունը(Ճեօղ) այստեղ հիշատակվում է նույն համատեքստում, ինչ Պարմենիդեսի պոեմում: Արդարադատությունը ն բարիքը այն փորձաքարն են, որով ճշտվում են բոլոր արվեստ737 ները ն հետնաբար՝նան սոփեստի արվեստը: Հ Մեծ արքա տե՛ս «Սոկրատեսի պաշտպանականը»,ծանոթ. 38, Պլատոն, նշվ. հրատ. հ. |: Մեկնաբան Ռայներ Վիլը գտնում է, որ իրերի խաբուսիկ արտաքին նմանությունների դեմ Պլատոնի այս զգուշացումը կարող է դիտվել որպես դիալեկտիկան պաշտպանող նրա ամենադիպուկ թեզերից մեկը: Տես ՔԵՋռօո, Օ6ղ Տօքհւտ, Շոշշհտշհ-ք6սէտեհ, ՍԵ ՏԵԼ Խօո ՕԱ Խօո ԹՅ:6Լ Ճքջէ Խս ԵծԵօ Թէ սոմ հճրՁստցտցճետո Մ/Շհ|լ Ւ(ԹոոԵսոց,1985, Տ. 178: Ասացվածքը հավանաբար շրջանառության մեջ էր Պալեստ747 րայում մրցող ըմբիշների մոտ: Դիոգենես Լաերտցին (54 55) նշում է, որ Պրոտագորասը գրել է «Ըմբշամարտի մասին» պոեմ: Նմանակման (բմկւղժւ-) արվեստը Պլատոնի համար ունի դիալեկտիկական ֆունկցիա: Մի կողմից՝ դա յուրաքանչյուր արվեստին հատուկ նմանակումն է բացարձակնախատիպին,իսկ մյուս կողմից՝ -

-

-

-

-

-

-

--

--

--

-

-

-

Սոփեստ

փիլիսոփայականդիսկուրսի հաղորդակցությունը (ածծւծւշ) բացարձակ ճշմարտությանը: Համաձայն Արիստոտելի,Պլատոնի լւ666էՆՀ-ը սոսկ անունը փոխած լբկւղօնշ--ն է: «Մենեքսենոս» (240Ե) ն «Օրենքներ» (6989) տրամախոսություններում Պլատոնը պատմում է, թե ինչպես Դատիսը Դարեհի հրամանով գերեվարեց բոլոր էրիթրեացիներին:Պարսից զորքի զինվորները ձեռք ձեռքի տալով շրջապատեցինէրիթրեան ն հետզհետե սեղմում էին օղակը, մինչն որ էրիթրեացիները «չհայտնվեցին նրանց ձեռքերում»: Տես նան Հերոդոտոս, Պատմություն 01 149, Կ 31): Պարմենիդյան դրույթի քննություն, ն հերքումը նպատակ ունեն կանխելու սոփեստների կողմից դրա վկայակոչումը: -

-

-

Թ

Պարմենիդես, «Բնության մասին» (Ծե, 8 7 Օ): Բազմագլուխ սոփեստ ակնարկվում է միֆական Հիդրան, որին հաղթեց Հերակլեսը: Տես նան «Եվթիդեմոս» (2976) տրամա755 խոսությունը: 2. Գոյի եռակիություն՝ պնդող մտածողների թվում Պլատոնը, ըստ ամենայնի, նկատի ունի Փերեկիդեսին, որը ուսուցանում էր կեցության հիմնական երեք սկզբունքների մասին՝ Զնսի (կյանք), Քրո1759 նոսի (ժամանակ) ն Քթոնի (հող): Քսենոփանես (Ք.ա. 540-475) էլեական դպրոցի հիմնադիրն է: Գրել է պոեմներ քաղաքական, բարոյագիտականն բնափիլիսոփայական թեմաներով: Քննադատում էր Հոմերոսի մարդակերպ աստվածների պատկերացումը ն առաջ էր քաշում միակ աստվա159 ծության գաղափարը: նկատի ունի ՀերակՀոնիական ն սիկիլիական մուսաներ լիտոսին Եփեսոսից ն էմպեդոկլեսին Ակրագասից (Ագրիգենտումից): -

-

-

-

--

-

--

-

Պարմենիդես, «Բնության մասին» (ՕԽ, 28 8 8): Հետազոտողները տարբեր տեսակետներ ունեն այն հարցի վերաբերյալ, թե որ փիլիսոփայականտեսությունները նկատի ունի Պլատոնը: Առաջին խմբում հիշատակվում են մատերիալիստական տեսությունները.Պաուլ Նատորպը ն էդուարդ Ցելլերը պնդում են, ջե Պլատոնն ակնարկում է Անտիսթենեսին:Շլայերմախերի համոզմամբ՝ առաջին խմբում են ատոմիստներըն Արիստիպպոսը:(Թեոդոր Գոմպերցը նշում է միայն ատոմիստներին:Երկրորդ խմբում ակնե165 րնաբար պյութագորյան ն էլեական փիլիսոփաներն են: «6 Պլատոնը գաղափարների տեսության այս ջատագովներից է համարում մեգարացիներին ն բոլոր նրանց, ովքեր որպես ճշմար1765 տության չափանիշ ընդունում են լոգոսը: -

-

-

Մեկնություններ

ե

ծանոթագրությունԸներ

2/

Զգայական ճանաչողության առաջնության ջատագովներըհամեմատվում են սպարտերի հետ, որոնք աշխարհ են գալիս Կադմոսի ցանած վիշապի ատամներից: Ավտոքթոնները(ինքնուրույնաբար հողից ծնվածները) աթենացիներն են, որոնց առաջին արքա Կեկրոպսըծնվել էր հողից ն կիսով չափ օձի մարմին ուներ: Նկատի ունի մեգարացիներին՝հատկապես Անտիսթենեսին: Սրանք ելնում էին դատողության տեսությունից, որը ճշմարիտ էր ճանաչում բացառապես նույնաբանությունները: 1774 Եվրիկլես որովայնախոսը, որի երկրորդ ձայնը Սոկրատեսի ներքին ձայնի ծաղրապատկերնէր: Եթե Սոկրատեսիդեպքում ներքին ձայնը վճռորոշ պահերին օգնում էր գտնել ճշմարիտ ն առա776 քինի որոշում, էվրիկլեսի երկրորդ ձայնը գուշակում էր չարը: Նույնը ն ուրիշը որպես սեռեր մնացյալ բոլոր սեռերի միացման ն բաժանման հիմունքներն են: Որ չգոյությունը գոյության հակադրություն չէ, բխում է արդեն այն դերի տրամաբանությունից, որը վերապահված է ուրիշին: Ուրիշի ն գոյության փոխհարաբերությունըկանխորոշում է նան չգոյության ն գոյության փոխհարաբերությունը: 784 Եթե հաստատվում է, որ չգոյությունը ն գոյությունը հակադրություններ չեն, հարց է առաջանում, թե որոնք են դրանց հակադիր համարելու մոլորության պատճառները:Օտարականի համար մոլորության հիմքում սուփեստներիստախոսությանարվեստն է: Գեղեցիկին հակադիրը (ասենք, եթե դա գեղեցիկի չգոյություն է դիտվում) անանուն չէ ն ուրեմն թույլ է տալիս խոսել իր մասին, մի բան, որն, ըստ Պարմենիդեսի, ամենուր է չգոյության պարագայում (այն անարտահայտելի է): Սոփեստական չգոյությունը սահմանվում է անանունության ն անորոշության պայմաններում, այսինքն՝ շրջանցելով գոյության սեռերը, որոնց հարաբերությամբայն (որպես ուրիշ) պիտի որոշարկվեր: Պարմենիդես, «Բնության մասին» (ՕՀ, 87 7): Զատորոշել ամենը ամենից վարվելակերպ, որը հատուկ է սոփեստներին ն մեգարացիներին: 789 Կարող է թվալ, թե ձծեօ-ին ն ծղօօ-ին չգոյության կապված լինելը :բավարար չափով ապացուցվել է հետնյալ դրույթներով. 1. յուրաքանչյուր սեռ հաղորդակից է չգոյությանը (որպես ուրիշի) ն 2. խոսքն ինքը սեռերից մեկն է: Սակայն այդկերպ խոսքի կապը չգոյության հետ չի ներկայացված իր հնարավորությանասպեկտից: -

-

-

-

-

-

-

-

-

-

ն բայ ծնսօրտ. քղառ: Ըստ Պլատոնի՝ այս երկուսի առկայությամբ ն բաղադրությամբէ հնարավոր խոսքը: ՔերականուԱնուն

-

-

Սոփեստ

թյան հունական ավանդույթը մինչն Դիոնիսոս Թրակացի ներառյալ որպես այդ երկու համազոր անհրաժեշտ ելնում է նախադասության՝ տարրերի կապակցության պատկերացումից: 1792 3: Հմմտ. «Պարմենիդես» (1414-1422): Ց Հետնողականորեն համաբանություն է հաստատվում գոյու793 թյան ն խոսքի միջն: Հմմտ. «Թեետետոս» (1906): Այստեղ դիտարկվում է սոփեստական ձակ ՊքյՄդ-ն, որի սահմանումը վերջնականորենկորոշարկի սոփեստի էությունը: -

--

-

--

-

Դեմիուրգոս աստծո մասին տե՛ս «Տիմեոս» (294-30Ե): -- 799 Երկայնքով բաժանելու մասին խոսվում է նան «Ֆեդրոսում» (2668): Այս հատվածում ստեղծագործական արվեստները բաժանվում են մարդկային ն աստվածային արվեստների: Հետագա բաժանումը կատարվում է խորությամբ (Պլատոնի համար` երկայնքով), այսինքն` ընդհանուրից շարժվելով դեպի մասնավորը: Սոփեստականչիմացությունը բացահայտվում է աստվածային ն մարդկային գործունեության տարբերակմանֆոնի վրա: Այն, ինչը սոփեստներնիմացություն են համարում, չի ճանաչում իր սահմանն ները ն հետնաբար անհնար է դարձնում ինքնաքննադատությունը մնում է սոսկ հակաճառություն հանուն հակաճառության: 203 «4 Սոփեստի այս վերջնական բնորոշումը մեկ անգամ էլ ցույց է տալիս հրատապությունըճանաչողական սկզբունքների դիալեկտիկական գիտության, առանց որի սոփեստ հասկացության նույնիսկ ճշմարիտ սահմանումը բաց է պահում քննախոսության դռները սո204 փեստության առաջ:

-

--

--

ՊԱՐՄԵՆԻԴԵՍ

ՄԵԿՆՈՒԹՅՈՒՆ

Կեւփալոս Կլազոմենեից պատմում է էլեացիներ Պարմենիդեսի, Զենոնի ն պատանի Սոկրատեսիմիջն տեղի ունեցած զրույցը: Կեփալոսը վերարտադրումէ զրույցը Անտիփոնի խոսքերից, իսկ սա անձամբ է ներկա եղել զրույցին (1268-1279): Եթե բոլոր իրերը լինեին բազում, դրանցից յուրաքանչյուրը նման կլիներ մյուսին ն միաժամանակնրանից տարբեր: Հետնաբար հակասությունից խուսափելու համար հարկ է ընդունել, որ ամեն բան մեկ է: Այդպես է խորհրդածում Զենոնը (1276-1286): Սոկրատեսը հարց է դնում ինքն ըստ ինքյան գաղափարների մասին՝ նմանութան ն ոչ նմանության, որոնց հաղորդակից լինելով էլ բազումը կարող է պահպանել իրեն: Ավելին, իրենք գաղափարները բազում են (1298-1378): Չնայած, որ գաղափարը տարբեր իրերի հետ իր հաղորդակցության մեջ որոշակիորեն բեկվում է, այն մնում է անբաժան: Իրը գաղափարի հետ նմանության մեջ է ամբողջապես, առանց միջնորդող որնէ բանի (131Ե-135Ե): Ոչ մի գաղափար գոյություն չունի մեկուսի, քանի որ այն ճանաչելի է ն ճանաչելի է մյուս գաղափարներիհետ համեմատության ն փոխհարաբերությանմեջ (133Ե-135Ե): Զրուցակիցները համաձայնում են քննել մեկի ն բազումի դիալեկտիկան, ընդ որում դրանցից յուրաքանչյուրն ինչպես իր, այնպես էլ մյուսի հարաբերությամբ Նախ բացարձակ ն հարաբերական իմաստով առաջադրվում է մեկը: Մի դեպքում նրանից բացի ոչինչ գոյություն չունի ն առաջին հերթին՝ իրենից տարբերը, որի հետ հնարավոր կլիներ համեմատել այն: Բայգ այդ պարագայում մեկը անորոշարկելի ն անսահմանելի է (137Շ-142Ե): Հարաբերական առաջադրմանդեպքում մեկը նույնական է ինքն իր հետ ն տարբեր է ուրիշից: Դրանք որպես ընդհանուր ունեն միշտ իրենց բաժանող Ոմն

Պարմենիդես

սահմանը, որի մեջ նրանք միաժամանակտարբերվում ն նույնանում են (142Ծ-157Ե5): Ուրիշ բաների առնչությամբ մեկի բացարձակ ն հարաբերական առաջադրումն ունի հետնյալ նշանակությունը. հարաբերական առաջադրման դեպքում հասկանալի է, որ ուրիշ բաները գոյություն ունեն ն բացահայտում են մեկից տարբեր որակներ (157Ե-159Ե): Մեկի բացարձակ առաջադրմանդեպքում ուրիշ բաները չգո են ճանաչվում: Բացի այդ, բուն տարբերությունը մեկից մերժվում է (159Ե-760Ե): Այնուհետն մեկի առաջադրման փոխարեն քննվում է դրա բացասումը: Հարաբերական բացասման դեպքում պահպանված է ենթադրվում նրանից տարբեր ինչ-որ բան: Ըստ այդմ, որոշակի ինքնություն է վերագրվում գոյություն չունեցող մեկին: Հարաբերական ժխտման դեպքում մեկը պահպանում է բոլոր ուրիշ, իրենից տարբեր (բազում) բաները (160Ե-163Ե): Բացասման բացարձակ եղանակը ժխտում է գոյությունը ն դրա բոլոր հնարավոր որակները, այնպես որ մեկի մեջ ժխտվում է ոչ միայն նրա ինքնությունը, այլն որակները, որ կարող են ունենալ մեկից տարբեր ուրիշ բաները (163Ե-164Ե): Մեկի բացասումը ուրիշ բաների առնչությամբ ունի այն հետնանքը, որ հարաբերական բագասման մեջ միանգամայն հստակ ենթադրվում են ուրիշ բաները: Բացարձակ բացասումը այս իմաստով չի տարածվում մեկի հետ ուրիշ բաների ունեցած տարբերությունների վրա (164Ե-1656): Հակառակ պատկերն է, երբ մեկը ժխտվում է բացարձակորեն: Ուրիշ բաները զրկվում են գոյության հնարավորությունից,քանի որ մերժվում է ոչ միայն մեկը ինքն իր հարաբերությամբ, այլն մեկը որպես ուրիշ բաների գոյության որոշակի հիմք (1656-1666):

ՕԾԱՆՈԹԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՕրՇՅԱՇՐ Թարգմանությունն արվել է Ք/Թօ, ՇՅի/ստ. ՔՅոճում6Տ. Կօխոծճ Խ, ՒԷԹՐ/ՅԺ ՒիքքՏ. ԼՓՏՏօ՛ Ւհքք Տ (ԼօօծԵ ՇԵԹՅՏՏԸՇՁԼԻ ԼԵՐ ՍՈՒՄԾՐՏԵ/Քօտտջ հին հունարեն/ անգլերեն հրատարակությունից: Նկատի են առնվել լչֆհետնյալթարգմանությունները. անգլերեն (ԾՅոՈ6Ում6Տ, նշվ. աշխ., տտ Յո Էոցիտհաճոտառնօո ԵՄ ՒՁԹոցմ Խօղհ ո 4/6 ԷօՏՐ/), գերմաներեն (ԹԹծո, ՔճոոճուժմճՏ, ՏՃՈՒԱՇիճ ՄԲ Թձճոժօո, 8ՅՅոժ |, ԶՅոոտեւժ, 2004, ՍԵՅՈՏՏԵՒ սօո Բռոշ Տստօոիլ, Լօա 11, հԼՕՇԹՔՃ, 1970. Ոռճքսխօռուսերեն ((1ոճ7օԷ, ՇՕԿՔԱՇԻՒԽՒՑ. Ւ. ԷԼ. 1Օոճշօոշ): ատ. ոռքշոօղ

ՊԼԱՏՈՆ

Մեկնություններ '

Ծծանոթագրություններ

ն

Կլազոմենե հոնիական քաղաք Փոքր Ասիայում, Անաքսագորասի հայրենիքը: Կլազոմենցի Կեփալոսին պետք չէ շփոթել «Պետություն» տրամախոսության մասնակից Լիսոսի որդի Կեփալոսի հետ:

-

-

Հ

Այդ զրույցը տեղի է ունեցել հավանաբարՔ.ա. 449 թ.: Ց դեմոս Աթենքում: Մելիտե Պամաթենականխաղեր Աթենա դիցուհու պատվին կազմակերպվող տոնակատարություններ,որ տեղի էին ունենում Աթենքում չորս տարին մեկ: Կերամիկոս Աթենքի արվարձան: 208 Արիստոտել չշփոթել Ստագիրացու հետ: «Պարմենիդեսում» (1274) նշվում է, որ նա հետագայում դարձել է Աթենքի երեսուն տիրաններից մեկը այն բանից հետո, երբ Ք.ա. 404-ին տեղի ունեցավ օլիգարխների հեղաշրջումը: Հավանաբար հենց նրան նկատի ունի Քսենուփոնըիր «Հունական պատմության» մեջ, կոչելով «աթենական աքսորյալ», որին Լիսսանդրոսը ուղարկեց Լակեդեմոն իր անունից բանակցություններվարելու (1 2, 18): Դիոգենես Լաերտցին, ըստ ամենայնի, հենց նրան է հիշատակում որպես «պետական գործերով զբաղվող» այր, որը «պերճախոս դատական ճառերի» հեղինակ էր (մ, 35): ՛ Լակոնական լակոտները բարձր են գնահատվել հին Հունաստանում: Այդ մասին է վկայում Պետրոնիուսը իր «Սատիրիկոնում» (Գլուխ 40): Ց Այստեղ Պլատոնը ուղղակիորեն առաջադրում է գաղափարների իր տեսության առաջնային դրույթը գաղափարների ինքնին (գնՓ «ռծ Ն) գոյությունը: Ց Գաղափարի ինքն իրենից առանձնացվածլինելու մասին գրել է նան Արիստոտելը («Մետաֆիզիկա», 'Ա 14, 1039 8 33-Ե 2): --

-

--

-

-

--

--

--

--

-

-

-

Պարմենիդեսը առանձնացնում է էության իմացությունը զգայական իրերի իմացությունից: Սակայն «Պետության» մեջ Պլատոնը տարբերակելով ինքն ըստ ինքյան իմացությունը իրերի իմացությունից` այդուհանդերձ միավորում է դրանք, քանի որ իմացություն, նան «ինքն ըստ ինքյան» զուրկ չէ առանձին հատկություններից ն վերաբերում է առանձին իրերին: Իբիկոս (Ք.ա. Կ) դ) հույն քնարերգու, երգչախմբային երգերի հեղինակ: Բանաստեղծությունը, որ նկատի ունի Պլատոնը, ներառված է էդմոնդսի կազմած հունական քնարերգության ժԺողո223 վածուում (ԼՄ՛Ձ ց/Ո866Շ8, 1 2): 12Մեկի (էս) ն այլի (ւ ԵԽ) դիալեկտիկանհասկանալու հա-

-

-

Պարմենիդես

մար հարկ է նկատի առնել, որ Պլատոնը տարբերում է մեկի մի քանի տեսակ: Առաջինը բոլորովին չի ընդունում որնէ բազմակիություն. սա գոյությունից անդին է: Երկրորդ տեսակը միավորում է բազումը. Պլատոնը կոչում է այն էս ծս (մեկ գոյություն): Երրորդը զուտ մեկի թվային որոշարկմանն է վերաբերում: Իր «էնեադներում» (մ, 1, 8) Պլոտինոսը շարադրել է մեկի այս տեսակների պլատոնյան տեսությունը: Պլոտինոսի հայերեն թարգմանությանը կցված մեկնություններում ե ծանոթագրություններում թարգմանիչ ն հետաԱ. Ստեփանյանըգրում է, որ պլոտինյան մեկը չի բխում զոտող պլատոնյան համապատասխանկատեգորիայիցիբրն դրական արժեբանությամբ ն դիալեկտիկայով հաստատվող բացարձակ ն վերացական արարիչ մեծություն: Այն նան ժխտողական վալենտականությամբ ն դիալեկտիկայով հաստատվող բացարձակ մեծություն է (տես Պլոտինոս, «էնեադներ», Սարգիս Խաչենց, Երնան, 1999, էջ 120, ծանոթ. 11): Այստեղ հարկ է նկատել, որ պլատոնյան ն պլոտինյան մեկի ընդհանուր դիալեկտիկականարմատը թույլ չի տալիս վալենտականության այլընտրանք ներմուծել դրա մեջ: Եթե անգամ Պլոտինոսը հարստացրել ու մոդիֆիկացրել է պլատոնյան մեկը, ապա ոչ վալենտականության («դրական կամ բացասական», ինչ224 պես գրում է Ա. Ստեփանյանը) առումով: Ց Թվի ն գոյության բազումի փոխհարաբերությանն առնչվող Պլատոնի այս դրույթը դժվար մեկնաբանելի է: Գաղափարները որպես իդեալական թվեր վեր են զգայական աշխարհի «թվայնացումը» ապահովող մաթեմատիկականթվերից, քանի որ գոյը բխում է մեկի ն անորոշ երկակիության (Հ բազմակիության) սկզբունքներից: է. Պլոտինոսն այս առնչությամբ ուղղակիորեն ասում «Թիվը նախագո չէ» (Պլոտինոս, նշվ. հրատ., էջ 9): «Տիմեոսում» (528-Շ) Պլատոնը խոսում է տարածության (2աքօւ) մասին, որը ներառում է իր մեջ ողջ մատերիան: Սա զգայական ճանապարհով ներշնչում է մեզ այն կեղծ պատկերացումը, իբր ողջ գոյը պիտի գտնվի տարածության մեջ: Սակայն Պլատոնի ողջ ուսմունքի միջով կարմիր թելով անցնում է թեզը, ըստ որի գոյության իրական սկզբունքները`գաղափարները,չեն կարող տեղավորվել տարածության մեջ կամ տարածության մեջ որնէ կոնկ253 րետ տեղ զբաղեցնել: Ներկայի պլատոնյան հասկացությունը համադրում է գոյությունը (ծս) ն կայացումը («օ. ԴԱԽՏՂԱՆ):Նմանատիպ կարծիք է հայտնում ներկայի (560ս)մասին Արիստոտելըիր «Ֆիզիկայում» (Բ/ 10-11, 217Ե 29-2192 26): Ավելին, ըստ Արիստոտելի,հենց ներկան է հնարավորությունտալիս գոյություն ունեցող համարել ժամանակը, -.

-.

-

20"

Մեկնություններ

ն

Ծանոթագրություններ

քանի որ հանդիսանում է միակ չափումը, որի մեջ «այլությունը» չի կլանում նրան: Ներկան ուրիշ ներկայի մեջ չի վերանում: Ակներնաբար այստեղ ակնարկվում է Զենոն էլեացու ապորիաներից մեկը՝ «Նետը»: Արձակված նետը թռիչքի ճանապարհին անցնում է տարածականբազում կետերով: Սակայն յուրաքանչյուր կետում գտնվելով դադարի մեջ՝ այն չի կարող շարժվել. դադարի ն շարժման փոխբացասումը հանգեցնում է պարադոքսի: Վանկարծակիության(էքէօւֆսղշ)հասկացությունը համարժեք է ներկայի (որպես հիմայի) (նս) հասկացությանը, քանի որ այն գոյության ն կայացման սահմանագծի վրա է: Ց Հմմտ. «Սոփեստ» (2458--6): Թ Սահմանի ն անսահմանի դիալեկտիկան քննվում է «Ֆիլե269 բոսում»: --

-.

-

--

--

ԱՆՎԱՆԱՑԱՆԿ

Ադիմանտոս 207 Ամփիտրիոն 57 Անտեոս

Անտիփոն 207, 208, 223 Արիստիդես 20 Արիստոտել 208, 221, 224 Արտեմիս 18 Գլավկոն

Եվրիպիդես Զենոն

117, 207-209,

211, 212,

221-223

էմպեդոկլես 23 էպիքարմոս 23 էվկլիդես 9 էվրիկլես 176 էվփրոնիոս 10 Թալես 56 Թավմաս 28 Թեետետոս

7, 8, 10, 11, 13-15,

17, 21, 24. 26, 27, 29, 30, 32,

36. 38, 40, 42, 43, 48, 64, 69-71, 85,

86.

89,

91,

96-98.

119, 120, 123-125, 15/,

101,

128, 131

162, 167, 169-171,

103,

73, 75, 76, 78. 80, 82, 105,

106,

109-112,

134, 138, 140, 146, 149,

114, 154,

174, 175, 178, 187, 194, 199,

Թեոդորոս 8, 9, 11-17, 58, 59, 63-66, Թեսնս

28, 36-39,

42. 43, 47, 48, 50. 54-

69, 70, 73, 77, 85,

56,

110, 112, Դ14, 117, 118

Անվանացանկ

Իբիկոս 223 Իրիս 28 Լիսիմաքոս

"

Կալլիաս 42 Կեփալոս 207 ՀՎեսիոդոս108 Հերակլես 48, 57 Հերակլիտոս 23, 36, 64 Հիպպոնիկոս 42 Հոմերոս 24, 25, 36, 51, 70, 88,

Մելետոս 114 Մելիսսոս 65 Մնեմոսինե 84

Պարմենիդես 23, 65, 70, 117, 118, 150, 158, 207-210,

159,

163,

187,

212-224

Պինդարոս 56 Պիրիլամպոս 207 Պյութոդորոս 207, 208, 212, 223 Պրոդիկոս 21 Պրոտագորաս 22, 23, 26, 28, 35-38,

42, 44, 47, 49-53,

62-64.

70, 143

Սկիրոն 48 Սոկրատես 8-15, 46-48,

/5, 108,

50-52,

17, 21, 23-27, 55, 56,

ՄՄ, 78, 82, 83, 109,

117-119.

58-61,

85-87, 207-210,

29-31,

Փենարետե

Քսենոփանես 159

Օվկիանոս 23,

44,

63, 64, 66, 68, 70, 71.

89, 91, 212-223

Սոկրատես (Թեետետոսի ընկերը) 15, Տեթիս 23, 65 Տերփսիոն 7, 8

33, 34, 36-41,

95-99,

101,

102,

73,

106,

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

Թ1141ԴՀՎԱԱՔԱԹԱԱՅԱԱ

ԱՅՈ

մր 12

Ա

ԹԱ

ՈԱ

Ո ՈՈՈ իը5

ՈՈՈՒՈԱՒՄՈՈՈ

Ո

ԱԱ

ԱՄԱԱՂԱԱԼՆՎԱՋԹԹ

ԱԱ

Մեկնություններ

ՈՂ ՍՂՈՈՒ

ՄՈՂՈՑ ԱԹ

ն ԱԱ

ը

Ո

ՆՈ

ՈՈՈՒՈՈՈՈ

ծանոթագրություններ Ա

ԱԱ

Ա

րարը

Պ678

Պլատոն Երկեր չորս հատորով, Վատոր 1/ Հին հուն. թարգմ.ն ծանոթագր.՝ 312 էջ Ս. Ստեփանյան. Եր.: ՍարգիսԽաչենց, ՓՐԻՆԹԻՆՖՈ, 2009. --

--

ներկայացնում է հույն փիլիսոփա Պլատոնի (Ք.ա. 428/7-348/7) երկերի երկրորդ հատորը, որում տեղ են գտել փիլիսոփայի հասուն շրջանի երեք տրամախոսություն՝«Թեետետոս», «Սոփեստ» ն «Պարմենիդես»: Եթե «Ֆեդոն» ն «Խնջույք» տրամախոսություններում(հ. ի Պլատոնի խնդիրն էր տալ գաղափարներիտեսության ընդհանուր ուրվագիծը, այս երկերում նա քննում է գաղափարների իմացաբանական արժեքը ն դրանց դիալեկտիկան:

'ԻՄԱՑՈՒԹՅՈՒՆ`

ԳՐԱԴԱՐԱՆԸ

ՀՑԴ 1/14 ԳՄԴ 87

Հրատ. խմբագիր՝ԱրաԽաչիկօոլյան էջադրում՝Անժելա Մանուկյան Սարգիս Խաչենց հրատարակչություն ՍՊԸ 0010 Երնան,Արամիփ. 1, Ազգայինպատկերասրահ հեռ./ֆաքս.(37410) 56-36-61, 6-ոՅԱ: ՏՁՈցՏեհճՇշիտոտՕցոՅ.ՇՕո

ՓՐԻՆԹԻՆՖՈ

ՀԺ ՍՊԸ

Երնան,Շարուրի 37/1 (37410) 46-53-80, ֆաքս. (37410) 6-ՈՅ): /ո/օ(Թքոռեուօ.Ձո տոոմ.քոոնոօԾ.ՅոՈ

հեռ.

46-53-84