Հայ միջնադարյան տաղերգության ժանրերն ու տաղաչափությունը (X-XVIII դդ.)

Հարգելի´ ընթերցող.

ԵՊՀ հրատարակչությունը, չհետապնդելով որևէ եկամուտ, ԵՊՀ հայագիտական հետազոտությունների ինստիտուտի համացանցային կայքերում ներկայացնում է իր հայագիտական հրատարակությունները: Գիրքը այլ համացանցային կայքերում տեղադրելու համար պետք է ստանալ հրատարակչության համապատասխան թույլտվությունը և նշել անհրաժեշտ տվյալները:

ՀՀ ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՄԱՆՈՒԿ ԱԲԵՂՅԱՆԻ

ԱՆՎԱՆ

ԱԶԳԱՅԻՆ

ԱԿԱԴԵՄԻԱ

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ

ԻՆՍՏԻՏՈՒՏ

ՎԱՐԱԳ ՆԵՐՍԻՍՅԱՆ

ՀԱՅ ՄԻՋՆԱԴԱՐՅԱՆ

ԺԱՆՐԵՐՆ

ՏԱՂԵՐԳՈՒԹՅԱՆ

ՈՒ ՏԱՂԱՉԱՓՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԹՀՕԳՄԱԴԴ.)

ԵՐԵՎԱՆԻ

ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԻ

ԵՐԵՎԱՆ

ՀՐԱՏԱՐԱԿՉՈՒԹՅՈՒՆ

-

ՀՏԴ

891.

ԳՄԴ

981.0

83. 3Հ

Ն 633

Գբ

ԱՌԱՋԱԲԱՆ

է ՀՀ ԳԱԱ Մ. Աբեղյանի անվան ւոոարակվուժ որոչմամբ դիտականխորՀրգդի ինստիտուտի

:

ազմխության Ս

ա Խմ բ'"ԴԸՐ ի

Ը

ՑարդՀայտնիտվյալներով «'ոաղերգություն» բառըդրավոր խո«քի մեջ առաջինը դործածել է ՃԱ դարիմատենագիր Ներսես Լամբրոնացին էր «Գովեստ ծավալուն է Ներսես որը նվիրված ներբողականում», ՇնորՀալու Մանրամասն Հիշատակին: խոսելովՇնորՀալու բազմաբնույթ գործունեու-

չակՄադոյան

Վ. Ս. Ներսիսյան Ն 633

ՄՆԱՆ

նաղալ յան տաղերգությանժանրբերն Հայճտի Երնան, 2008, 222 եչ: «ՆԱԼՒդդ.)

ա

է

է

ատվա

խոսք»

Հանզում է

լ

ականն :

աաա

լու

ւ

աայ

չափերը: Ցույց է տրվուն, որ

Գոթական հատակների ն ժանրերն

ու

ււ

-

ւռաղերգության ։

լ

ՀնարավորուՀետազոտությունըբնազրաղհտին ղյուրին կերձեռ ագրական այլաբնու յթ տարընթերցումներից տալիս տարբերակը: աս Հայտնաբերել պով

Բ է

ն Ա»

Գիրքը Հասցեագրվու

-

այ

Կն

հրաժչտական վաստակը՝ Հեղի-

ի եթեր զի:

ու

ու-

1ՏՑԱՎ978-58084-0990-3

Օ

83. 3Հ

ՆերսիսյանՎ.

Ս. 2008

ու

ժառանղությանըաիտաչՀայտելով տաղը (ոաղԷ երգԷ ութիւն) .

երգելու երնեույթը

:

Մինչդեռ մեր օրերում բառն ունի բոլորովին

կիրառվում ռապես կ

ԳԴ

2.

Հոգւոյն էր":

՝

նան

ողի:

սուրբ

ճած տուներ, անծբրպետեր,

Ներսես Լամբրոնացուխոռբը Շեործալու երգելու. նպատակովՀարմար,ոլառչաճավոր չարականներ Հոդեորտաղեր Հորիհրաժչտությամբ նած լինելու մասին է: եվ մեջբերված Հատվածիերկրորդ տողը, ընդգծված բառով Հանդերձ, մասնավորապես է բանաստեղծի վերաբերում գանձարանա-

յին ուսու մնասիրողնե-

ասպիրանտներին մասնագիտացող ության ասպարեզում անասի ամեն ՀարցերովՀետաջրբրվող ոնե իե ինչպեսՀայ գրակաձության

ե

Որ ձրաժիչչ

.

աբան-

մատ

Էն

սալ

տաղցըձայնիւ

-

պարայեհրը ռական. ըոսարակոմ Հայացքները, տեսական մեջ տեղ զտած

ը

նրա

Շարականաց կարգ աճեցներ,

րագարյան ռիթմիկ «չափածո, կությայամբ

ո

աչքաթող չանելովնան

է.

Տաղերդութիւն,ի

ժանրանվիրված Ճ-ՃՄ11 ղղ. Հայ տաղերգության «տաղ»... Բացածայտվում ավակա' թննությանը: որն իր Հիմնականնչանաբովանդակությունը, Հասկացության

Հառկ նական նիշների

աԱ

,

Մ

ւնը

են

թյան մասին ն նռ. կը գրոլել է

ու

այլ

իմաստ, այն

բացա-

է գրականագիտական Նախ ն առաջ նչանակությամբ:

Հին գրչադրերում տաղ Հորջորջումը կրող չափածո ստեղծաղործությունների տժբողջությունը, իբրե գրական-գեղարվեստական մի որոշակի արտադբանք, որ, սկզբնավորման շրջանումունենալով Հոդնոր-կրոնական բովանդակություն,դրականության աչխարՀականացմանը զուգընթաց,աստիճանաբարձեռք է բերում նան իրականության ամենակենսական խնդիրներին են արձագանքելու Հառոկություն: ւղ կոչվել Գրիգոր Ձեռադրերում Նարեկացու (4 դչ), ՆերսեսՇնորՀալու (ՃԱ դ.), Ֆրիկի(Ճալ դ.), ՀովՀաննես Պլուզ Երզնկացու Փշ" դ.), կոստանդին Երզնկացու(ՃԱԼՃՈՄ դդ.),ՀովՀաննես (ԱՄդ:), Մկրտիչ (ՃՄ դ.), Գրիգորիս Թլկուրանգու Նաղաչի Աղթամարցու (ՃՆԼ դչ), ԴավիթՍալաձորցու («ՄԱ դ), Պաղտասար Դպրի(ՃՆԱ դ) ն ուրիչբանաստեղծների երկերիցչառտերը: չափածո

պատմությունը, այլն դժվար է բացատրել նոր ն նորագույն ժամանակների

իր մեծ Հասկազությունն լայն առումով տաղերդություն Ավելին, նան չափածո նույն Հեղինակների

ընդգրկումէ այն

ոչ

միայն

այդ

ույլ դործերը,

որոնք թեսլեւո դոյություն ստեղծագործությունները,

աղբյուրներումչեն կրում

տաղ

ունեցող

ժառանդության ազգայինառանձնաչատկությունները չափածո բնութադբող չատ երնույթներ:ՃԽՃեն ՃՃ դղ- Հայ բանաստեղծության նվաճումնեիր շատ կողմերով սերում են միջնադարյան տաղերգության ավանդույթնե

դրավոր Հետ

կոչվածների անունը, սակայն այդպես ինչձնւականընդՀանրությունների:

իից

դաղափարական թեմատիկ. Հանղուլինելու Հիւմունջով Ո Տաղարան ղնետեղված ժողովածուներում ւվես են Համարվումայդպիսիք: ճասլես ե ուավելնեղ մի ըմբռնում Կւս Հասկացությանզուտ ւլայմանական ժառանդուՃԱԼՃՆԼ դարերի ւաղասացների է միայն ես, որ վերաբերում ն է ԽորՀըՀիմբ ձեւավորվել թյանը:Այս Հայացքը չունի դիտականամուր կեսերին,երբ ՀայտՃ2. դարի Յ0-ականթվականների դային Հայուտանում ներկայագտաղերդությունը բերումով Հայ միջնադարյան նի Հանդամանքի ն աչխարՀիկ սիրո, բնության պանդխտության, վում էր միայնսողիալական, դեղարվեստաիրենց սրանք իսկ քնարականչերտերով, այլ ընկալումնհրի ն արդեն ստացել էին Հիչյոլ ժամանակաչըդրոնորումներ բարձրագույն կան էլ՝ ւոււ-գրչի տակ:Այստեղից բանաստեղծների ջանիւաքենասուսղանղավոր

այս

սաչմաններում:

ողջ

է

վործապան ժառանդության

ծառայում

ու

Հա-

ու

ու

ու

տաղերըՀայ գրականությւոնմասնավորառլես Միջնադարյան են: մասն ույդ տաղեԱռանց անբաժանելի արժեքավոր, բանաստեղծության ամբողջական Հայ դրականության չէ ւպատկերացնել բի ոչ միայնՀնարավոր ՛

ու

ու

խյունեորը

տաղերը,լինելով մեզ Հայ բանաստեղծներից Միջնադարի կյանքի դեղարվեստական Հոգնոր աղդգային յության պատմական, ն գաղափարական ունեն դրասզատմական դրոնորումները, ճանաչողական, միջոզով Այդ ստեղծաղործություններիմենք զանչանակություն: կարեոր ւավրումնեՀայ մարդուննրաչխարՀի, միջնադարյան ենք կազմում ղափար նրա մտածելակերպի բե, բարոյականնկարագրի նախասիրությունների, է մեր իսկ ինքնաճանաչմամասին, որը նե նողաստում ։այկերացումների

նը:

ցիկի զղացողություն դաստիարակելու Հաւոկությամբ, բարձր արվեստով ե ն առինքնող ֆնարականությամբ միջնադարյան ւռաղեր այսօրէլ չարունաեն կում սրտեր զգացմունքներ թարգմանել դոյատնել նոր սեԱյս Հեւո ւՐնալովնրանց ժամանակակիցնխորՀրդատուն: Հատկությունների չնորՀիվ էլ միջնադարյան Հայ տաղերը արժանացել են Հետաքրքրության դարձելՀամընդՀանուր Հիացմունքի լայնճանաչման, առար կա: Արդեն ավելի քան մեկ դար է, ինչ դիտականմիտքը զբաղված է միջուսումնասիրման գործով:Բանասիրականե տաղերգության նադարյան բնագրագիտականանխոնջ աչխիատություններից բացի ստեղծվելեն նան վերլուծական բնույթի բազմաթիվ արժեքավոր Հետազոտություններ, որոնպում ըստ ամենայնի լուսաբանվել դնաՀաւվել են կոնկրետ ստեղծաղորթեմատիկ գաղափարական,մասամբ նան՝ ծությունների,Հիմնականում՝ գեղարվեստական տաղաչափականառւանձնաՀաւկությունները՝: Սակայննկատենք,որ եղած գրականագիտականուսումնասիրունվիրված են սռանձին ւռաղ ստեղծաասացների գնրազանցուղես թեմառիվ-զաղաիարագան Հառվանիչների Տեությա Ը: օրինաչաընդՀանուր Հայտաղերգության առավել իջնադարի փությունները տեսական առումով թիչ են Հետազոտվել: Մասնավորապես դրականադիտությանՀետաքրքրությունների տեսադաշտիցղուրս է մնացել ն ձների Հատկությունների տաղաչափական ժանրային Հայտաղերգության Համակարգված, մանրամասնքննության լուսաբանման աչխատանքը,թեւետ ճշմարտությունը է ավելացնել, որ դիտականմիտքը, ճիչ ւ"լաՀանջում առիթներով կամ Հպանցիկանդրադարձումներով,բայց, այնուայնիվ, տաղերգության վերաբերյալ երբեմն արտաՀայտելէ նան այնն որ թե երբնույթի բնդՀաան ն թե այս կամ այն ր ղմերիբ ութադր կոնկրետ ինդտեսակետից են րի կապակցությամբ արվածընկալումների առումովներկայացնում որոչակի Հետաքրքրություն: արդյունավետությանը զուգընթաց քիչ չեն նան վրիպումնէ չՀիմնավորված, Հապճեպ կատարվածընդՀանրամակերեսային, Դեռես Հստակորենլուսաբանված չէ գրչադիր տարբեր աղբյուրբում ՀաճախակիՀանդիպող «տաղ» եզրանունի վերաբերյալ Հայ միջնադարյան տեսականմտքի ճչգրիտ ըմբռնումը, Հայտնի չէ, թե դա գործածաու

ժամանակաչրջանի

Հասած

ձեռքբերումնե-

ու

հր լավագույն արտադրանքն բանաստեղծական

դրանորումներով:

մշակույթի

ու

Հասնում է մինչն ուշ միջնադար, քյան Հետ ն Հարատնելով աւփոփվում չրջանակներն ժամանակային թյունն այն է, որ ւռաղերզության դղ.

այդ

ու

կենսունակություն: ստեղծագործական իբրե գրական, որ տաղ հզրանունն Մինչդեռ՝ քանի դործունեուէ Նարեկացու կապվում Գրիգոր գլխավորապես իրողություն ուստի իսկումեջ ուսումնասիրության նյութ Ներկա աշխատության

նան

բունդների

որոչ

2 ՃՄԱ

մեծապես պայմանավորված են

Հուզել,

հ քնարհրգությունիմաստղերզություն, աչխարչիկբանաստեղծություն նան կրոնականե վիւլական ռր: չնայած ների նույնականությանմիտումը, երբեմն Հանդեսէ բերում դոյությանդիտակցությանը, բնույթի ւռաղերի

են

ն

ե Համամարդկային բարու դեղեբով:Իրենց արտաՀայտած դաղափարներով,

ու

ունեցած

ն

|

հոաարադու կարծիքներ, «իշի Կանագության է. անագան Բ

՛

ի

Ակնչայտ

7":որը: ո

.

ունի կամ Հարաբերակցություն ի՞նչաղերսակցություն իմաստային ն նման այլ Հասկացությունդպարսավ կարգի ղդանդատ, ողբ,դովեստ, խրատ, չափածո Հին որ դրչադրերում զետեղված ների Հեւ, Հասկաղություններ, են թե տաղ բառի դործածվում Հավասարաւվես կապակքությամի բնադրերի ն այս ողբ նը խրասո, ն ՏաղՀասկազությու թե` առանձին: Հարակցությամբ ն տո. կան

ն

Հետ

սեոի գործածվելիս միասնաբար

կարգի այլ Հասկացությունների են արտաչայտում, թե՞ Հանդես են բերում միսկի Հարաբերակցությո՞ւն այլ աղերսներ: անդգամայն որոնք Հասկացություններից բոլոր կամ, կարճ ասած, Հիչատակված են Համա-

Գլուխ Ա. ՏԱՂ.

չափանիչներով դգրականադիտության ժամանակակից ժանըըմբռնմանը: պասասխանել

կարող

են, որ

են

խնդիրներ են, որ կարոտ էական նչանակություն ունեցող Սրանք Եվ կարեորըտաղ տերմինի ստույդ մանրակրկիտ Հիմնավորֆննության: ու

սփոնլով մյուս Հարակից ջաչումնան ֆննության ենթավրա, խնդիրների ուսումնասիրնյութի տաղաչափական կառույցների կա գեղարվեստական Հիմնական բովանդաիր արտածայտած ման քանիոր տերմինն ւվաչանֆը, նան խոսքի է բանաստեղծական կերպով ենթադրում կությամբանփուվփոխ դաղ ՀամաչափՀորինվածությանաիփարը: ոիթմական է, որ, նչանակությանբացաչայտոււրն

լույս

առաջ է անչրաժեչտաբար

նան

ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅԱՆ

ՈՒ ՀՆԱԳՈՒՅՆ

ԱՐԴԻ

ԳՈՐԾԱԾՈՒԹՅԱՆ

ԸՄԲՌՆՈՒՄՆ

ՔՆՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

Հեղինակները տաղ Հասկացությանը Նոր Հայկազյան ւովել բառագրքի «բան չափաբերական,ոտանաւոր երդ, քերթուածնուաղգելի»բացատրուբառի դիմաց դնելով «երգ, քերթուած, թյունները:Իսկ Հը: Աճառյանը, նաւոր» իմաստները, նչում է, թե «ոսկեդարում չկար բառս»: Նա արձանագեն ւոատաղ աչավխել, բում է, որ Հնում սրանից աչափութիւն, կազմվելտաղ են

ոտա-

դասաց,

տազերգութիւն,

ստատաղ

ւոաղաիան բարդությունները (ատախօս),

շրջանի Հայ մատենագրականՀուչարձաննեետոսկեդարյան «նոր բառեր» են: Ըստ բ այց տաղերգու տաղաչաիփ, կազմությունները րից), մնում որ է չստուգաբանված արմատ": «տաղը» Հր- Աճառյանի, Նկատենք, են Հին «ռաղին» արդի ածանցված ինչպես սույն ւռված մեկնաբանությունների, բացաւորությունները չորված Սույն Հասկացություններին կարգով վկայակոքննուորոնցից ւի քանիսըօրինակի տեսակետների մեկնաբանություններից, դրականադիտական դրանը մասինւսրտածայտված են մանրակրկիտ նան տաղ բանին Հարցերի չում ասի»,«Ընվերը նչված չ ափեալ բառարանագիրները («Վանգիւք ինչպես դնաչառնմանը, թյանն որը բան ասի» է իմովքս դէ՞ր ինձ «Տաղն՝ տաղիւք»', աշխատությունը, երգել զբնաւն...Հանուղազ է նվիրված սույն Հեւտազուտական ուսումնասիրմանն ն ձեռք բեբառի ոլորսւներում հրնույայնպես էլ երեույթի կիրառության ասպարեզում այլն) մտքի ունի աջակցել Հայգրականագիտական նւատակ նակ, Սուա«ոտանաւոր որ կազմելուն: երգ»,«քերթուած րած Նկատենք իմաստներից: Հատակ միասնական պատկերացում թի մասինամբողջական, իբբն «երգ» կամ Հիմքում, Հ ասկացությունների ղելի» Հոմանիչ ուղղակի տեքստային Հատկություն, ընկած են «բան չափաբերական», «քերթուած» կամ «ոտանաւոր» իմաստները: Տաղի վերաբերյալ ուշագրավ դիտարկումներ է կատարելՄ. Աբեզյամեջ «Հայրեն» եր: «Հին գուսանական ժողովրդականերդեր» աչխատության Հասկացությանկապակցությամբ նա նչում է, որ ձեռադրերում «այս առանձին տիպի տաղերն» ունեն «Տաղսիրոյ դեղեցիկ», «Տաղսիրոյ» ընդՀանուր վերնադրերը, Հ«Հայինչպես ն՝ «ՏաղՀայերէն վասնուրախութեան», ն այլ մի կամիմ ելնելով կարգաւ» ասել»: «Հայրէն բէնի ձեերը:ԱյնուՀչնտե ասա» մէկիկ մի 12», որ չատ Հայրեն գիտես, փվաս«ՎՀայրէնս «դիտեւմք, նա է պարզաառնվում «Հայերէն» է. բառն տերից» եղրակացնում«Այստեղ վես իբբն դոյական, մոտավորապես երգ կամ տաղ նչանակությամբ,-- բայց ունի, «աղ Հայերէն»,կամ մինչ տաղբառնընդանուր նչանակություն է մի առանձին տեսակիտաղի նչանալոկ «Հայերէն», «Հայրէն» ստանում

(Հանված են

ու

,

ու

՛

Մ. Աբեղյանն այստեղ չի բաԶանց առնենք այն ւվարագան,որ կություն»": կոնկրետ նչանակությունը: ցսռորում տաղ տերմինի գրականագիտական նա սոպավերլուծությամբ նյութերի ճչդգրիտ կարնորնայն է,որ փաստական

ընդչանուրբովանդակությունը» Հասկացությանիմաստային առանձին Հայրենի ժանիըներկայանում է իբրն ւուսղի«մի սածմաններում որի

ցուզումէ

տեսակը»:

արմյուս դատողություններն չուրջ Մ. Աբեղյանի Հասկացության

մասնավոր բնութագրումտաղերին տված դեն առանձին բանաստեղծների նան լոկ այս կամ այն Հեղինակի ընդՀանրացումներ ներ են, Հետնաբար

Այսպես`«Վերածնությունը Հայոց չբջանակներում: ստեղծաղործության ւՐ Նարեկագինե ճգնավորական «Գրիդոր մեջ» Հոդվածու Հին դրականության Հողնորերգի անդրադառնալով ողբերզություն» Հարգիկառղլակցությամբ, նա դրել է. Նարեկացու կատարածնորամուծություններին, ասպարեզում Հողնոր երդը, «Նարեկացու ձեռով այսւվես փոխվում է ոչ միայն տխուր ւռեսակը չարականների ղարգանաայլն ուրախ երգը:Եթե աւղպաչխարության Ն.), բնավորությունը-Վ. «Մատեանի» է ողբերգություն (իմա՝ լով դառնում են էլ ուրախ Հեւտեոււմ չարականներն ուրիչները, որին Հետագայում հն, Հորինված՝ ուրախ որ առանձին տեսակիՀոդգնորերգեր վում են ւտաղերի,

վերած-

Ըստ ւռալու Համար»: Հանդիսավորություն տոնակատարություններին ն ունեն թեմատիկա տաղերն կրոնական քանի որ Նարեկացու Աբեղյանի, Մ.

ուսւոի«Հոգնոր դրվելեն եկեղելու ուրախ տոներինհրգվելունւզատակով, են «առանձին իբրե ոլորտում դրանք Հանդես ղալիս երգ» Հասկացության է Նարեկացզու բնութադրելմիայն այստեղՀակիրճ ւռեսակ»:Գրականադեւոն ձեն նպաՀորինման կատարման ուղղվածությունը, կ րոնական ւռաղերի նա տաղերը է բնորոչել Ներսես ՇնորՀալու տակը:Գրեթե նույն կերպ էլ ե սրբերի ւռոներին երգելուՀաեն ինչպես գրված տերունական, «որոնք ու

մար»:

է

իմաստը ոչ միչտ ըմբռնմամբ տաղ Հասկացության Որ դիտնականի ծավալին, կամ կրոնական երգ արտաՀայտության Համինկնում Հոդնեոր տամեջ պատմության» Նարեկացու երեում է «Հայող Հեն դրականության բնույկրոնական Բանաստեղծի տաղերի վերլուծության սկսվածքից:

ղերի ն. դրանք Հոգնոր կանոնիկ ղվարթ երանդների Թի, Հորինման չարժառիթի, մասինխոսելուց դուրսմնալուՀանգամանքի երդերի Հաստատունկարգից ունեցած ընդարձակ իր վերաբերյալ Հասկացության առաջ,ընդգծելով «տաղ» կոչէ, թե «Այսպես Աբեղյանը ղգուչաղնում Մանուկ ըմբունումը, երդերը-բովանդակությամբ այլեւսչխարՀիկ վում են ոչ միայնկրոնական, ե «ւռաղ

սիրոյ

ե

Իսկինչպես Հայտնի է, ուրախութեան»:

ոչ Նարեկացին ո՛չ

ն դործերմեղ չեն թոորակմամբ «տաղ սիրոյ ուրախութեան» ՇնորՀալին նչանակուկարծիքով «տաղն» իր ընդչանուր ղել: Ուրեմն,Մ. Աբեղյանի Հետյ, այլ ունի ւուա-երգ» Հասկացության նույնանում «Հողնոր թյամբչե

վել ծավալուն բովանդակություն

նե

ներառնում է

նան

«աչխարՀիկ երգ»

իմաստը:

ընկալմամբ «տաղը» մշտապեսՀաՀարկ է լրացնել: որ Մ. Աբեղյանի Ս էր վեէ արդեննկատելի երգ Հասկազությանը: որոչակիորեն մրնկնում ե է Հեղիենթատեքստում բխում բը բերված մի քանիդատողությունների Հորին«Հին թ ե բանաստեղծությունը ժամանակ... նակի այն տեսակետից, «Հայ վիպականբանաչյուսություն» վում էր երգելովե երգելուՀոռբար նս դրսնորվել է երգ ն տաղ եզրաբառերիիմաստայինընդծանրուերկի մեջ թյան

ըմբռնումը.«Եթե երդասել, խաղ ասելն

այլ

բաղաղրյալ

ձեերը(իմա՛

դրել է Մ. Աբեղյաենք «երդել»,-տաղ ասել-նեըչ-- այղ երգելու իմաստը ոչ թե «ասել» բայն իր մեջ ունի, այլ երգ, տաղ» Վ. ն.) մի բառով

ասում

Հեղինակինն են-խաղբառերից է ստանում»ը(ընդգծումները

Վ. Ն.)

Սա

ձների, այնսլես նչանակում է, որ ինչպես տաղ ասել ն երդ ասել բաղադրյալ ն չի տարբերություն իմաստույին Հայաղզետրը միջն հերդբառերի էլ տազ

դնում:

միայն «երգ» կամ «երգվող բանասրբազատրելնանե Ասատուր Մնացականյան

ԽնդրոառարկաՀասկազությունը են

ւտեղծություն» իմաստով (ԳՏ, էջ 85), Ա. Կվյատկովսկին,Մկր. Մկրյանը":

միջնադարում ոչ բոլոր տաղերն Զոպանյանիկարծիքով՝ չեն երգվել ն կենցապարզապես է, տաղեր որոչ ռր գտնում երգվել: են գրային ձնով: կապակ«Այդ բոլորտաղերն ալ,- Հայրենների ղավարել տարածված կերպով բերանացի ցությամբ գրել է գիտնականը,-ավանդաբար, են տեղե տեղ, դարե դար, մինչ Ֆրիկիկամ կուտանկերդվեին, որովՀետեւ դին Երզնկացիի,կամ Գրիգոր Աղթամարցիի ՀովՀաննես Թլկուրանցիի ձեռքովգրված էին,չէին երգվերկ ձեռագրականօբիՀեղինակին տաղերը են նակներով միայն տարածված ւզաչպանված»": երգվելու կամ ընկալմամբ Պետք է ենթադրել: որ Ա. Ջոպանյանի դգործոնչէ: էական Համար դեռ բնութադրման չերդվելու պարադանտաղի բնութադրման Հատակ բայցգիտականորեն Հակիրճ, Հասկացությունը բաէ արժանացելԷդ. Ձրբաչյանին Հ. Մախչանյանի«Գրականագիտական անէ «բանաստեղծության ւարանում»: Այստեղ տաղը նախ սաչմանվում վանում Հայ միջնաղարյանքնարերգության մեջ» ձնակերպմամբ,որ, չնաօտարման։զարադային, Հիմնակաված վիւղականն վիղաքնարական տաղերի նում ճիչտ է մեկնաբանում երեույթը:Շատ ավելի անառարկելիէ «Միջնաեն նան առՀասարակ չափածո տաղ ասելով Հասկացել դարյանՀայաստանում որ, ինչպես լրացումը, ստեղծադգործություն, տարբերելով այն արձակից»"՝ է Հասկացության Հետաղայում կտեսնենք, լիովին Համապատասխանում են

ՄինչդեռԱ. Նա

ու

ու

փաստերին: բացաՀչայտող Հնօրյաըբմբոնումը

Հետազոտողներից Այս ամենին ավելազնենք, որ Հին գրականության են այն թե Հայ միջնադարյան չափածոյի տեսակետը, ւզաչտպանում

ոմանք

դրական յոնհսակների չարքում«տաղը» նս ներկայացնումէ նրա մի առանէ ն գրավոր կերպաՀաճախ դրսնորվել ձին ժանըը:Սույն մտայնությունը բանքով:Օրինակ,ՇնորՀալու մասին նչվել է. «Ներսես Շնործաղլինբեղմնա-

է: Նա դրել է բազմաթիվ չարականներ, բաղ մաժանը ստեղծաղործող վոր ե Առաքել ԲաԱ. Ղազինյանի` դանձեր, տաղեր, պոեմներ Հանելուկներ»": մեջ կարդում ենք. «Նա Հետաղոտության ղիչեցուն նվիրված արժեքավոր գրել է միջնադարյան Հայ բանաստեղծությանմեջ Հայտնի գրեթե բոլոր ե. վիպականոլոեմգանձ, ողբ, ներբող,պամա-կրոնական ւռաղ, ժանրերով՝ իր այս կարծիջը փորներ ն այլն» (ԱԲ, էջ 81: Հետագայում գրականադետն արվեստիննվիրված բանաստեղծական Նարեկացու ձեց պաչտպանելԳրիգոր այն տեՀրապարակած մեր ծավալուն մենադրության մեջ: Անդրադառնալով կամ նույնական է «չափածո թե «տաղըեր բովանդակությամբ ու

սակետին, բմբոնման օժտված ստեղծաղործություն» ոիթմիկկազմակեպվածությամբ մտնում ժանը կատեգոՀե Հետե Հոսկացություն իբրե գրականագիտական եմ «Ես է. դրում Հակուած ընդունելու,որ Հայ մեջ»", Ա.Ղազինյանը րիայի է ինքնուրոյն մէջ տաղը ներկայագնում քնարերգութեան միջնադարեան ժանրը»: դեւվընդՀանրացնելու դատողություններն Բերվածկարծիքներն մի չկա տաղի մեջ ջում կարելի է ասել, ոբ դրականադգիտության վերաբերյալ է չափաբերական, բան Համարվել ընդՀանրականըմբռնում:Այն մերթ ուռամերթ ստեղծադործություն, չափածո բանաստեղծություն, նավոր, քերթված, ու

երդվող բանաստեղծություն, երգ, քերթված նվադելի, մերթ՝ Հոդեոր հրգի տեսակ,մերթ՝ դրական առանձին ժանը,մերթ էլ` ընդՀանուրնչանակուէ թյամբ մի Հասկացություն, որ ենթակա է ժանրային բաժանման(նչվել միէ որոնել ռ լեւուք ւլայոճառը այն Հայրենը): Սույն տարաձայնությունների միտքը գեթ մեկ անդամ դեռ Հիմնավոր այն բանում, որ գրականագիտական ձեռնամուխ չի եղել Հասկացության Հետ կերպով Հետնողականորեն անցյալում արված ւոնսականբացատառնչվող գրավոր վկայությունների, իբրն մեկ ե նրա դեղարվեստական կոնկրետ դրսնհորումների, ու

րությունների

մանրազնին միասնականերնեույթի, Համադրական,

սիրությանը:

ու

ուսումնաքննական

բնութադրությունն ժանրային Ուստի ն Հայ միջնադար յան չոաղերի սկսելուց առաջ ն խնդրի նկատմամբմեր մոտեցման չափանիչներըՀիմնաեզրի ենք Համարում նախանդրադառնալ անՀրաժեչտ վորելունպատակով դրական թ ե ինչ տեսնելու Համար: ւվարզաբանմանը,

բովանդակության երեույթի

Հետ

գործ ունենք:

ստեղծմանդործում անդնաՀայերեն դիտականտերմինաբանության ՑարդՀայսնիտվյալնեՀատելիծառայությունունի Հունաբան դպրոցը": ն չըէլ դործածել բով Հայ մատենագրության մեջ «տաղ» Հասկացությունն

Հունարենից դրել այդ դպրոցիներկայացուցիչները իբրե Հունազիր բնազերկերում,դերազանցապես կատարածթարգմանական Հունաբերում Հանդիպող ՔՂՕՇ(էպոս) բառաձեւիՀայերեն Համարժեք":Հին «ԸՍՕՇ» -բ արբառակապակցություններում րեն խոսքի մեջ, նրա տարբեր ւոսծայտել է մի չարք իմաստներ`

ջանառության մեջ

են

1. Բառ,

2.

ղրույց

Բան, խոսք, ճառ,

պատմվածք, պատմություն, խոսակցություն,

3. Խոստում,

4. 5.

6.

կարճ ասած, միով բանիվ, Նյութ, բովանդակություն, իմաստ,

ւասած, Այսպես.

չաուած, ասազվածք, Ասույթ,

տող, Տող (ընդՀանրապես), չափածո 8. Երգվողխոսք, երգվող ւատմություն, ուռանավոր, երգվող 9. Ջոռտիածո խոսք, 10. Թախծոտ բանաստողծություն(երբեմն), ն.քնարական Հերոսական բնույթի վիպական 11. Հեկզամետրը չափով Հորինված (Հոմերոսի«Իլիական»ե «Ոդիդյուցաղզներդություն ստեղծաղգործություն, 7.

սական» պոեմները ն այլն)ո: Տաղբառի Հնագույն գրավոր կիրառությունը տալիս է Դիոնիսիոս Հայերեն թարգմա«Քերականականաիխուհստ» աչխատության Թրակացու նությունը, որ արվել է Մ դարի երկրորդ կեսին". «Եւ զտաղն քաջոլորակի

ի|վերծանեսցութ)»ո: Քանի

որ

բառն օդտադործվածէ «Յաղագս վերծանութեան»դլխում՝

քերթության դամբանականի, քնարական կատակերգության, ողբերգության,

գրավոր այլ տեսակիերկերի չարքում, ուստի կարծվել է, թե այն արտատաղաչափությամբ Հարոում է «ոտանավորի տող, առավելապես` վեզաչափ են Հորինվածքերթված, Հերոսականպոեմ, դյուցավզներգություն(ինչպիսիք այսինքն արդի ընդունված տերմիԻլիականնՈդիսականը)», Հոմերոսի

ե

ու

վերջին իմաստընկատի էւլոս նչանակությունը: «Թրակազին նով ասած` է (վերծանեսցուք)»,-եզբակացնո նի, երբ գրում է. «եւ տաղն Քաջոլորակի ու-

Մուրադյանը»: Արուսյակ

չժխտելով սույն տեսակետը,թե ԴիոնիսիոսԹրակացին Ամբողջապես

է վեցչավ տաղաչափությամբ քերթվածի, Հորինված սաՀմանումը տարածում

«Իլիականն» Հերոսական ւլոեմի, դյուցազներդության վրա (Հումերոսի հ ելնելով Հայերեն թարգմանուաչխատության Թրակացու «Ողիսականը»), դրեալն» թե «զ տաղն՝ զչափով թյանը կցված բառարանիբազատրությունից, է, Հակված ենք կարծելու, որ ԴիոնիսիոսԹրակացումոտ բառն ունի մի բիչ ու

իր մեջ ընդգրկում է կանոնավորչափով Հորինված թե այլ լինեն դրանք Հեկղամետրով, առՀասարակ, ստեղծագործություններն

ավելի լայն ըմբռնում

ն

Տվյալ դեպքում լինեն պոեմ թե բանաստեղծություն: Հորինված, չափերով կառուցված ւպեւոք սկզբունքով է, որ ոիթմիկ Հույն Քքերականը դտնում երկր այսինքն ուժեղ, արտաբերմամբ, է ընթերցել կամ արտասանել քաջոլորակի հռանդուն կերպով ուժզ նակիլարվածությամբ, ընդգծված չհշտադրությամբ,

քանզի չափս ք. նուագս բազումսթողին տաղից հոաչաջերթողացն. չրջմամբն բազփաց, ցարադադ նաց,չափականաց,կայականաց,ո"լարաւորաց

Հնոց

մաչրջմամբք, գեղեցիկ ն լաւ չափեցելոց»": Ոը այստեղ խնդրո առարկաՀասկացությունը մատնանչում է եռաչափ մի որոչակի (2թյլ64ՔՕ") կազմությամբ երգվող բանաստեղծության ւտեսակը, Հաստատվում է ոչ միայն «չափս ե նուաղս» արտածայտության առկայու յուս տեսակների թյամբ, այլե երգերի պարերգերի Հիչոառոակությամբ, սկզբնավորած ավանդները Հենց օրՀչներդերի ինչպես ն Հին ջերթողների

(ԲԽՀՕԽՕՇ)":

(Եբրայեցու) ենք դանումՓիլոնԱլեքսանդրացու դործածված Բոսուր հ երկերում, կենաց չոնսականի» «Յաղազսվարուց լինելութեանն» են ն Հայերեն թարգմանվել քերականությունը, որոնք,ինչպես Թրակացու չրջանում:«Ի լինելութեանն» առաջին Հունաբան դպրոցի գործունեություն Հետազո բնույթիմի ծավալուն մեջ,որն աստվածաբանական աչխատության «Ի

ու

ո"լաՀանջով: մժեջօղտագործելու Տաղ բառը միայնմեկ անգամ ղործածված է

խնդմարդակերլության տություն է, Հեղինակն անդրադառնում է է Հոմերոսը. «որթե դա դեռ արտածայտել այն տեսակետը, ն մեկնէ դեղեցկաձայնուպէս դժնհայ սու ի գիտութիւն բաւական Քանզիասե է վնասեալ. ոչ Հ պարտանալ թէ արժան քեամբզկեանս վարուցն,

բին՝Հայտնելով

Հոմերոս,

դգեղոյ կերպարանօք մարդկային կարծեն նմանեցուղեալղ ղառստուածութիւնն եւ ի ոչ բաց: կացեալ ի բազմաստուած կարծնացն երնհալբաղումանգամ, Հաոտաղքն այսպիսի են»՞: ԱյնուՀետեւ Փիլոնըբերում է Հոմերոսից մի տասնյոթերորդ երգի 486է «Ոդիսականի» որ իրենից ներկայացնում ված»,

տողերը" Գրեթե

Համան ւան

ու

Դիւրին

ենք «Յաղազո մի կիրառության էլ Հանդիպում

ու

լավ, Փիլոնն ավելացնում մինչդեռ այն խնայելն ավելի խելամիտ է ն Հոմերոս առակ յեղիաղա ի սկզբան հրեքտասաներորէ. «զայս ինձ թուի միմեդի Հագներդութեան ի ձեռն այսոց տաղից ասելով. Միւսացւոց որ ի ն. մեռանին ն կաթնակերաց, ձիակրթաց, անց վերայ կեան զմիմեանսասիրաց. ււրաւզարենից, արդարոց մարդկան»: Խոսքն այստեղ, Հեղինակիիսկ նչումով,վերաբերումէ «Իլիականի» բովանդակությանը, տասներեքերորդ երդի 4-6 տողերում արտաՀայտված կենցաղին ղոչվող միղիացիների մշտական կոիվներում ուր մարտատենչ, ցեերկարակյաց ա րդար կաթնակեր, Հակադրվածէ խաղաղասեր, ձիակիթ, ղերի ապրելակերպը": ն Դժվարչէ նկատել,որ Փիլոնից մեջբերվածթե՛ առաջին թե երկրորդ նրա Հողնակի գործածությունից ընդգծվածբառը, դատելով օրինակներում ու

ու

,

տողեր ունի չոառխածո կոնտեքստներից, տաղից) առանձնուսվես՝ (տաղքն, ն

տողեր իմաստը: կամբանսատեղ ծական մասին, Նույն աշխատությանմեջ, խոսելով օրՀներգերիկատարման ես օդտադործելէ բառը, միանդաայս դեպքում բայց Փիլոնը մեկ անգամ երգ աւրՀնութեմայն այլ նչանակությամբ.«Եւ ապա աւագն յուոն կացեալ՝ ե սկզբնաւն իմն սն իւր աստուծոյ, զոր նորոգ արարեալ, երգէ

արարեալ

Ալեքսանդրացու

ու

այն դաղափաՔարողելով սկզբնամասում: ճառւի վարուցկենաց տեսականի» ն կարճում է մարդու մաշում Հոդսը կյանբը» թե ինչք դանձկուտակելու Քըչ

Թեոն

«Յաղազսճարտասանականկրթութեանց» երկի Հայերեն թարգմանության մանմեջ, որ նույնպես սրվել է ՆՄդարի երկրորդ կեսին: Գրքի «Յաղադս Հետ ուսուցողական աշխատանքի առնչկանց վարժման» դլիչում,խոսելով նչում է, Հեղինակը մասնավորապես վող մի ջանիՀանգամանքների Մառին, անծէ որովՀեւոն Հավաստի պետք Թե մեկնությունը արդյունավետ, լինի մտքին է լշողների այլե խոսքը խելՀասցնել րբաժեչտոչ միայնւզատմել, ֆին, «մինչ զի լինել ջերթողին Հոմերոնեհայ ասացեալ ն՝

աստծու

|

ասեմ

քեզ

տաղ

ն

ի միտ կարիքաջ

տամ

առնուլ»:

այո մեկ առանձին նախադասության Հոմերոսից բերված Հիմանվրա Հաւոա-դժվար է ճչգրիտ կերպով որոչելբառի կոնկրետ իմառւոը: Խոսակցին է էղլո՞ս, ե ՞րդ, բ անսատեղի ՞նչ սավում, տալու նպատակով Հասկանալ կորեն աոււս՞ծ, ճա՞ու, թե՞սովորական խոսք: խոստո՞ւմ, պատմությո՞ւն, ծությո՞ւն, է Հոմերոսին դիմելը: Համարանխուսափելի Հարցը պարզելու է Հոմերոսյան տողի պաչպանված բնադրում Թեոնի աչխատության

Հունարենձեւը.

«(

«ղծ

հզմ ՔԽՄՓբոօմ 9ղօօ ԲՊՕՇ ՔԲքքթ

»5:

Թեռնը տողը նույնությամի մեջ է ոգին այս երգից":Գուչակ Թերեսիասի տասնմեկերորդ բերել«Ոդիսականի» այՈդիսեսին, է իջած նախադասությամբ դիմում Հադեսի թադավորություն Ոբոնումները ցույց

տվեցին,

որ

նուՀծեւոնբացսոորելով, թե նա ինչ կերպ ւետ ք է բառ բանովՀաղորդակցվի ծանոթ մեռյալների Հե: Տեսնենք, թե «Ոդիսականի»Հայերեն ն ռուսերեն նորագույն թարզմանությունների տվյալ տողում ինչ փոխարկմանէ ենթարկվել ԸՊ06-ը: եղիա Թովմաճանիե Արահն Ղազիկյանի Հայերեն, Վ. Վերեսանի ստացել է ռուսերեն թարդմանություններիմեջ այն Համապատասխանաբար ու

բան,խութ

նե ՇիՕ8Օ

ձեւերը":

նչված տողիթարգմանությունները` ԱՀա առարկա ինդր» Հա-

այդ

ջորդականությամբ. Լ

2,

լեր խելամիտնոյն Հետայն... Լուր բան Հեչտին, մը դիւրին... մէջ ի/օոք Պիտիդրնեմ մբտքիդ

3. ՈԹԼԻՕ6

Շի080

(8668

ՇԵՑ»),

Ս 6-Օ

Ել

ՅՅՈՕԿԻԱ...

չե թեպետ բառացիորեն մյուս թարգմանություններում Իսկպոեմի է առկա խոսք դրսնորվել. բայց այնուամենայնիվտողի ենթատեքստում են Հոմերոսյան Շ բացածայտում Այս փաստերը իմաստր": Հասկացության

Հայ վկայում,որ Հունաբան դպրոցի անուղղակիորեն է բան, խոսք նչանակությամբ. նույնպեստաղ բառը դործածել թարգմանիչը "ղՕՇ-իբառիմաստըն

«Հեշտ խոսք կասեմթեզ

ե

կտամ»: ՔաջարարՀուկանալ

Սոկբատայ», է Պլասոոնի «Պաչտպանութիւն Տաղբւսուբ կիրառվել «Ի Մինովս ե յաղագս նան ե օրէնսդրութեանց» ի նչպես օրինաց «Յաղագս

վերաբե-

մեֆ,որոնք րդեն օրինի» երկերի Հայերեն թարդգմանությունների շրծանին, այսինքն երրորդ են գործունեության դպրոցի Հունաբան բում Ավելորդ ենք Համարում անդրակատարվելեն 510-600 թթ. ընթացքում: մեջ տեղ դտածերկու կիրառություննեաշխատուվյան դառնալառաջին տվել է դրանց անառարտող ատակերին քանի որ միով յն. կամի բոտ տ աղ ասելով, «Իբրու կելի բաղատրություններըասել».«զի իբրու տաղ ասէ. զի այսպէս ասել»:

բին",

էջերի Հրատարակիչն

առել`

բանիւ,միանգամայն են նան «երրորդ օրէնսդրութիւն» գրըրգործածված Նույն իմաստով ն երկուսը-«իբրու ասելիէ տաղն» «իբերեք օրինակներից Քում Հանդիպղող տաղս ասելիէ »"": Սա ապացուցվումէ ոչ միայննախորդօրինակների բու ռուաշխատության այլն. Պլատոնի Հետ ունեցած ւսկնՀայտ նմանությամբ,

տվյալներով": սերեն թարգմանության «Ասէ իսկ զայսոսիկ Հիշյալ երկում Հանդիպող երրորդ օրինակը՝ է Հոմերոսի «ԻլիՀաջորդում անմիջապես ուսղ քս...» արտածայտությունը

մեջբերմանը. կատարված ւսկանից» քանզի ոչ երբէք Իլի| ուրուք, զ Դարդանիայ, «Շինել, ւսսէ (Հոմերոս մարդկան,այլ ոն բնակէրե դաշտի քաղաքբազմութեան Քաղ աքանալով, ծայրս լերանց բնակէին»: կաւին մեջ չի նչվում կոնկրետ տեղը, չարադրանքի Սա,թեղետ Պլատոնի երգի 216-218 տողերի թարգմանուբայցիրապես«իլիականի»Փսաներորդ տա-

առ

արտածայտում թյունն է", ն «զայսոսիկ տաղլքս...» բառակապակցությունն ունի նան. է «այս չախածոտողերը...» իմաստը: Միննույննչանակությունն «զի ղայսիսկ տաղսնչանակէ»" մեջ կիրառված «Ի Մինովս»աչխատության

է Հոմերոսից բառը, որ դարձյալ արտածայտությանընդզծված վերաբերում որ սույն բացատրությունը լիովին մեջբերված մի տողին": Ավելաղնենք, Հաստատվումէ նչված երկերի ռուսհրեն թարդմանությամբ"": նուն Դավիթ ԱնՀաղթի «Վերլուծութիւն«ՆերաԱնդրադառնանք

ասչխաստությանմեջ ծանդիպող կիրառությանը: ծութեանն» Պորփիւբի» երկերի առաջացմանպատճառներըբացատրելիս Դակեղծ կամ անՀարազատ վիթ Անչաղթը գրում է. «Իսկ ըոտ երրորդ յեղանակի լինեն խորթք չարաղորպէս եղե բռնաւորին սիկիըոծք վասն ժլատութեան, Պիսիստրատոսիւ նովաւ ցնդաբարբերհցելոց ՀոմերականացՀաղներգուլացւոց: Վասն զի թեանցն, կամ եղե. նմա ժողովել զամենայն տաղս Հոմերականս:,ե. վարձա Վասնորոյ նողագն բազումս մուսղ ուռեղծանեթէ Հոմերոնի իցէ` վասն իւրեանց չաբոնաւորին որպես լով մառռուցանէին մաւոնանչած օրինակն, անկասկած,վերաբերում է Հիցն»": Դավիթ ԱնՀաղթի ՄԼ բոնակալի նախաձեռնությամբ Հումերոսթ. ւս.) Պիսիստրատոս դարումԸՄ. յան ստեղծագործության պատումները Հաղզներդուներից (ւապսողներից) դրառելու, խմբագրելու ն պոեմների ամբողջականտեքստերը վերականդնեդրա Հետ կապվածՀանգամանք լու պատմականՀայտնի իրողությանն նետառ

առ

տա-

խոստանայր տալ:

բազումջ

ս

ու

եջ"": բեն,հրեույթ, որ ժշտաղեսարծարծվել չ Հոմերագիտության

Եկառի ունենալով այս պարաղան՝կարելի է ենթադրել, որ Դավթիչարբաղրանքումտաղս տերմինը գործածված է Հոմերոսյան ստեղծաղործուհրթյան ճավածո Հաղներդություններ, կտորներ, տողեր, բանաստեղծական ն. մի քիչ ավեմանավանդոր (ինչպես նչանակությամբ, դեր ընդծանուր երկի լի վերը ՀիչատակվածՀագներգութեանցն բառը)Դավիթ ԱնՀաղթի է", իսկ թարգմանությունն Հունարենբնադրումօգ տազործվածԺՀՂՕ6-ի տողչ այս վերջինս Հին Հունարենում ունի չափածոտող, բանաստեղծական սա

իմաստները՝ բանաստեղծություն Հանրագումարիբնրելովնչվածբոլոր փաստերն արված վերլուծուէ ասել թյան արդյունքները, Հետնյալը. կարելի "

Հ

ու

ս) Տաղ Հասկազությունը Հայ մասոհնադրությանմեջ առաջինանգամ ե. դա Հիմնականում դիտեն Հունաբան դպրոցի թարգմանիչները, գործածել Հայերեն Համարժեքը: երբեմն էլ Ծ-Ղ1ՕՇ վել է Հունարեն Հ1-Օ6, բառերի աչխատանքներիմեջ տաղը յուրաքանչյուր կոնկբ) Թարգմանական է այն իմաստը,ինչ բնագրի րետ դեքում արտաՀայտում Համապատասիյան մասերում արտածայտելեն ճ 106 ե ԺԱՂՕՇբառաձները: Համարժեքը։ դ) Տաղ Հասկացությունը Համարելով Հունարեն ք1106-ի Հայ թարգմանիչներըայն օգտադործելեն նան ոչ դրականնչանակությունասած, իբրու թէ, միով բանիւ, խոսք առՀասարակն այլն ներով (այսպես որ ունեցել են Հունարեն բնադրերիկիրառությունները: իմաստներով), մի կողմ Թողած դ) Տաղբառը զուտ իբրն դրական Հասկացություն, ո

է երկերում դործածվել թարգմանական կիրառությունները,

նրա մյուս յալ Հեւոն

1.

նչանակություններով. ստեղչավով Հորինված կամ կանոնավոր չեչտադրությամբ

ուժեղ

Իշ բ

ծագործություն, Դ

3.

4.

բանաստեղծություն,

տող, կամ բանաստեղծական չափածո բանաստեղծություն: չափածո (Հագներդություն), Հառոված ի խոսքի Հ փ

կիրառություններով դրական կաւրժեքը: Թարդմանությունները «ւռաղ Հասկացությանիմաստային ե նրանցում դործածված են Հասկացուսկզբունքով, ւուսրվել ւատճենման են օտար մւոածողության կնիքը (տես Հատթյունները ես իրենը վրա կրում Հայ մշաՀունաբան դործիչները վերը նչված գ. կետի օրինակները): կաղզես մտ հ, Հեւուս այում »

ղուդաչեռ ղզարդազմանը վետական

ենթակա էր կայունացման

տված Հասկացությանը շարադրանքներում ինքնուրույն Հայմեռածողների չատերն

ներից մանավանդ որ խնդիրն արծարծող մեկնաբանություններին, են իրենց Հայացքները զգային մչՀիմնավորել ֆանացել ակնՀայտորեն կույթի

ւվյալներով:

մեկէ բառիմաստի որն անդրադարձել Առաջին Հիչարժանաղբյուրը: Հ այերեն թարգմանունարանմանը,ԴիոնիսիոսԹրակացուքերականության Ն. Ադոնցի հնթադրուէ: Այս փատոաթուղթը թյանը կցված բառարանն սել, որ բառարանը կլիներ ճիչտ Ավելի թյամբ ունի Հնագույնծադումբ": Մ դարի Հետո, այսինքն՝ ջոլես անմի ավարտից է թարգմանության կազմվել թարգմանչիկամ մեկ ուրիչի ձեռքով Դիոնիսիոս 50-ական թվականներին,

Հեչուսուցումըդործնականորեն դոլրոցական քերականության Թրակացու մասամբ Կարանությունը Հաղթաչարելու լե

աա տված ականի դրեսլն»"Ուրեմն,բառարանի «զտաղն՝ զչափով

ԱԱ Աաաաարն: ն

Հունաբան

ողբերդակացն թեան ձայնին սածւմանեցաւ

Դավթի չարադրանքում է այն Հանգամանքը: որ Հեւուսքրքրական անկախբովանէ միանգամայն աոացել աւյլ։ Դիոնիսիոսից աղի ըմբռնումն

դակություն": Եթե Հույն քերականըուչադրություն է դարձնում տաղի(չովրա (զտռաղն ջաջոլորակի յուրաՀծասկության փածո երկի)արտասանական է նրա ռիթԴավիթՔերականը բացածայել ուա փորձում վերծանեսցուք), ր

երկերի մեջ տեղ դտած Անչուչտ, ճիչտ չե լինի միայնթարգմանական Հայերեն որոչված Համարել վերջնականասռլես

ԳԱ

ն ն վասն երկայնուիսկ մեծավերջ դործիզէերկայն, ղմեծասար ղզանդայտն

խոսք, չափածո ւռաղնիբրն ընթերցվող միկ դրոնորման ձները:ԸսսոԴավթի, ն ոլորակ տաղի: տաղի քաջոլորակ ե րկու է կարող կազմակերպվել են Հարմար որոնք առանձնանում Առաջին դեպքումխոսքիմիավորները, հեն բառերով չեշտերով, սկսվելուցմինչե վերջ ճշտորեն արտաձայտում ն նան սկսմանէ ի բառիւք ոլորակաւք չափը ո"լածպանելով (յարմար միոքը, Այ կերպ առած` բերիցե ն զչափս): աւարտեսլը մինչե յանկումն զմիտոան մեջ արդի սղ որ է, աչափագիտության չափածո խոսքի այն կազմությունն ե ոիթմական Հ ամրնկուռքերի ուտանավոր՝ բառական կոչվում է ւպարդոտնյա նումով: Քաջոլորակ տաղի ղավթյան սույն սաչմանումը վերաբերում է ոչ

կերպով՝

ու

ույ

երնեույթին,

գերազան ոնկոչվել Հույն բանաստեղծի դործերի Գթա օրի ակով: Հոգուն ի բացատրությամբ, չչոփածո ավիթ ու սկ Բր Հառոկություն ունեցող

երկերին, որոնք,

Հնում

րստ

մեծ

դ

տեսակն է, որի Հորինվա ջի խոսքի այն աա

յուրա-

լ

'

:

մեջ մաքի առաջարկությունը (մտֆի գործառնությունը, մտքի դըսնորումը, բառական ուռքը որպես առաջարկութիւն մոազն հրկարադոյն իցէ): ավելիերկար է (յորժամ վելի հրկար է ինմքի առաջարկությունն Հարց է ծադում. չենք գտնումչարադրանքի ուղղակիորեն չե ց: Ու թեն Հարցի ւլառասխանն մեջ, բայց այն արդեն ենթաղրելի է քաջոլորակ տաղի սաչմանումից, ըստ Համընկնում էին իրար ե կազմում որի, ինչպես տեսանք, չափը չ

մտքի

կրող) Խազանաքար

միտքն ու

չափից ն այն անցնում է չափաթյունն ավելի երկար Է լինում կամ ավթի սկզբնավորվումէ բաղաձայն որն րստ կան Հաջորդ միավորին, Հեմեծասարը Հնչեցնեն լինելուիրողությունը. որսվեսզիսրանք անդգայոն կրկնակ Հնչյուններով, ռիթմիկկազմակերպվածությամբ ն աղը չափածո, բացատրությամբ՝ ղինակի երկար (երկրորդտաղին սկիզբն ի բաղաձայնից կամ ի կրկնակէ Հաւիցի, Հայ է նան Հետագա չրջանների առկա է: Այս ընկսղումն օժոված դրվածքն դործերում: ջերականնհրի խոսքըվերաբերումէ ռիթմականուղքով բառաասած մեջ անդրադառնալով տերմինարանությամբ աչխւաւռության ջերականին» Իր «Մեկնութիւն է եւսմւ«Դավթյան քերթության» Հայտլավ երեում կան ուռքի Հատումին", Դավիթ Քերականը(7 դ.) Գրել է. «Իսկ քաֆոլորակիտաղ ՀառաՀասկացությանը՝ Անանուն բ ացատրությունից, ա րած նի Մեկնիչի օրինակով Հաւովածի ն ոլորակաւք ի սկսմանէ մինչե բ առիւք յ արմար յորժամ ասիՀումերականն, Բայղ ասի ն բոլորակ տաղ ե բերիցեն ղչափա: ե ղզանդայտն աւարտեսը յանկումն ղմիտսն արար Հանդերձութիւն սկիզբն առնելով ի կըբկնակէն տաղի՞" հրկարադգույն մտացզն Ն.), յորժամ տուսջարկութիւն ե (Միտքը,մտածությու(իմա՝ոլորակտոաղ--Վ. զմեծասարներկայն գործեաց, տրամախոծութիւնն ն կրկնակեՀաւիցի»զի իցէ, երկրորդ տաղին սկիզբն ի բաղաձայնից կամ ի

գրված

ազն

ու

ելից յերկրորդումն տաղուն»": խմաստր) բառակապակցության հրկի մեջ ավ ջերականութեան» ԼՄ դ. վերջերին իր «Յոաղադո ըմբռնումը մտացն երԱռաքել Սյունեցին. «առաջարկութիւն չե Հաջող է ձեակերպել հ. կարօտանայ ն երվկայնիցէ,զի՛տուաջի վանգն ոչ կտրե ցույտնելղմիտք

թուր

նը.

-

բորդ

ե

այնու երրորդ տաղի, այսինքն ոտին, զի վճարիցէ

բանին» զմիտք

Հարկ է ավելացԴավիթ Քերականիչարադրանքին՝ Վերադառնալով կամ կրկնակ Հնչյուններով անգայտ դեվլքում բաղաձայն նել: որ Հառոումի

ինչ պես ժամանակին

թյունը, մեծասար ուրքերըհրկար դարձնելու է, որ մնում անտարակուսելի Սակայն Ն. է անՀասկանալի": Ադոնցը, նչել է ըմբոԴավթի ես դալիսեն Հաստատելու, թե ւռաղի փասին այսանունները ն բխում է խոսթի վրա Հատկանիչների դումը Հիմնված է տաղաչափական ռեսու

ն

բնույթից: կառուցման չափածո

Սյուառել, որ ՄԼԱդ. մտածող Ստնփանոս կարելի է վատաՀությամբ է, որովչետն մեջբերելով ես «տաղը» չափածո խոսքն նեցու Հայացքով Թրակացուոլածանջըն կանգ մասինԴիոնիսիոս վերծանելու ղը ջաջոլոլրակի կողմի վրա, Հեղինակըչեչտում է այն միոքը։ միայն արտաբերման առնելով ն այդչի կխախտվի սվատճառով անւոնհսելու կանոններն թե ընթերցման -

էլերջաջոլորակի անՀաջող- ղզտաղն կոտացվի կերպ արտասանությունը է վերծանողաց, սովորութիւն որպէս զբանն յաւղել ծանեսցուքիայսինքն՝ ղզչափնն տգեղ ղչափողն ցուցանէ այսուիկ զի ո՛չ առնելով զայս, խրամատե «եւ

ի

ձեռն

այն ւռունելույ»": : կամ հնթառժին կամ ստորոոո ապաթարց Հաժաւք Արնելցու Համարում անդրադառ նալ հնք | ավելորդ Այստեղ

որովչետե սույն Հարցի մասին նրա ար( Ս: դար) ւռեսակետի քննությանը, էության, բավարարնյութ չեն տալիս ր ատ տաՀայտածղատողությունները, նան չեն նղաստում միջնադարյան ջննության Համար,Հեւոնաբար տաղի Համամ Արնելցին՝ գործին: բմբոնումը պարզաբանելու : ասում մասին` էության նրա չի վերծանությանսկզբունքը, խոսք ՄԵԺ «ւոաղ» ւսելով Ներսես ՇնորՀալին բանաստեղծ Որ միջնադարի է Հասկանումէ Հենց խոսքի չափածոտեսակը, ակնչայտորհներեում ասպարեզում խոսքի չոչափելով ուր սուս որդի» երկի Հիչատակարանից,

տաղի բացատրելով «Յի-

նա խնդիրը, չնորՀների վերուսոտրված ւուսրբեր մարդկանց

բերում է նան. ոմանց`արձակ,ուրիչների՝չսռիածո ստեղծադործելու օժտվածությանօրիասելով, թե արարիչը

նակները,

Ջի

այնու

(Բբ.

էջ 176):

ՎարդանվարդապետԱրնելցու բազատդարի Հայտնիգործիչ է, որ կառոար յալ է ստեղծադգործություն տաղը երդվող չափածո

բությամբ՝

ն

,

Ը

շ

ո

ոչ

Փ"

ս

ր

ար

,

որ

բոռ

Ըուո

լ

-

:

ոո

Քճղցը

ւ

հոր

ն

նա

ապա

տաղք

սատչաճադոյնք նե դիպաւորք»' ավելի արժեքավոր է ՀովՀաննես Պլուզ երզնկացուկարծիքը, Շատ :

մանավանդ

այդ

Հայտնողն է մտքի

այն մեծաւռաղանդ միջնադարի տաղերգուն,

ան Հոովուոմ ուտեղծաղործական փորՀաշվի Լկ ութ ո Կոփաղան Բոյլի" ե ձը: մեջ, բերելով ԿՐ յախորդհազաբի Կխոության իաաին հաողն մաղի ժամն ԲորադրաուքԻնրը «ԾԻՑ վա Հ" ր` խորոված ր ւն ոո «խագ է ի Լյ կի ֆննությու լով։ աթո ե ը իր բ այլԻ ի կարո Լ լով Դիրը՝ թ - է թթու արարից մեկնոզի 1իցըցողի մոն էր ` ի 6 սութիւ ագա իատ Հի ոնե ղդ" եց, յոլովաոթ ոՀ կի ոաԱ ել խոնա Ի կնիչ երթ ՀովԷԱՆ Ամ ան լի մ"խորգ ղվով բցորորու ի է իր րղրակացության արդյունքը. Ա"9 տաղնչավ ասի, չափեն որով չարամանութիւն վանգքն, որը

յոցքըձնակ

իր Հաձեռքբերումների վրա,միաժաւանակ, սն»

Ք

ւ

ա

որ

Մ

«ո

Ը

չմ

լ

պար-

«

զարան

ասն-

ս

զքեզ

յաղազս

տա-

նա,-

Բ" Ս9

Մ

Ք

Սամա

Ղ

մեննիչնէ

Ր

Հու ննե

ս

Երզ

՛

չ

,

ի

ոո

չ

ւ

աի

ոճը,

.

է

ն

«Արդ

բանին չսռիի, զոր յայլում տեղւոջ ոտք ասի: Զի որպես կենդանին ոտիցն ֆայլիւք վճարէ զառաջակայճանապարծն,նոյնպես յարմարաւղն բանի վանչափե զբանն ե ե որոյ վասն վանգիւք չափնալ Բ"ին ասի, այսինքն չափեալ»": տաղ ՀովՀաննես երզեկացու խոսքի մեջ ուչագրավն այն է, որ անՀամեմ աոո է «տաղ» Հասավելիորոչակիորեն, քանորնէւյլ եղ, մեկնաբանվում կացության միջնադարյանըմբռնումը: Ներկատեսակետը.թե տաղը չափածոխոսքն է կամ չոսիածո Քը։ այնուծեւոն չեչտվում է գրեթե բոլոր մեկնիչների գործերում: «Նախ տաղ կոչէ ղչափով որ ըատ վանդիցն ն ըստ Հեդիցն կազմի»,-գրում է Եսայի բառ կրկնված Նչեցին"Տվյալնախադասությունը բառ ենք զտնում Հովծաննես Ծործորեցու ֆերականության Համապատասխան

Գիրք

ընթանայ խոսան,

Գրված-

դրեալն,

առ

Հատվածումի":

Ոմանց տայ բան՝որ ոչ չափի,

աաամիտթըն բանիիը

- արեհ թեր«Քի ա. աան Ար Ի որի: "րո ո» Վ ԻռոԻ/ Գինի, ՀՏ, է տխոյք Հահի րի, ր, "մ Ան « րե Հոր լ. ղի ղո" «լի/ոի, .. ՀԻ ԻԻք: է ծ է չո Պի ԱՈՔ ՍԱ ոի Արլինին դանակն Աժիտք ձիաւոր քորիե յոճի լինին

Սյունեցին տաղը չորս տեսակներիդասակարգելիսոչ միայն Առաքել վում է ոտքերի մասին ուսմունքի վրա, այլն Հաչվի է առնում Հանգի Սա նչանակում է, որ տաղի նրա ըմբոնումը ես ժնում է իրակությունը: ստեղծագործությանռոիթմիկՀատկությունների ոլորտում: Որ նրա Հայացջով տաղն առՀասարակչափածո երկն է, ավելի ցայտուն հրնում է առաջին «են

ձնեակերպումներից,որոնք մատնանչում կացություններից ե բանավոր): (գրավոր ջայինՀատկություններ

Դ (4)

հղանւվի «ամենայն տաղ ըոռո չովածբնութազրությունից. տեսակին ն վերջին վանգն տիա էս հն ձայնն ի Ժիսոսինտարմարին ուռն լինի, նախ`զի եւ ճառագայթ կերպարալինին,ըստ այնմ, թւ. Յիսուս Որդի Հաւր միսծին է, որ իբբն.նմուչ Սյունեցին մոռոնանչում է Ներսես նին »"": Հիչարժան ջերթվածը: Սյունեցուըն3997 ւտողերիղ սլոնմատիսղ բաղկագած ՇնորՀալու Դ «Յիսուս Որդին» տաղ է, որովՀետե գրված է չափածո կալմամբ՝ Հանդավոր: ն թվարԴավիթ Ջեյթունցին (2071 դ.) Հաստատում է նույն միտքը դրանեջ որ Համար, տալու կում չափածոգործերի մի քանի տեսակներ,ցույց են մտնում տաղ ծասբոլորն էլ իրենց ռիթմականՀատկության պատճառով ե կացությանմեջ: Այսպես. «Ջի՞նչ է, որ ասէ. տաղն քաջոլորակի»Հարցին «Տաղն է չափովն կչոով" դրեՀեղինակըտալիս է Հետնյալ սլատասխանը.

որք, թէ՛ոռանաւորք

թէ՛

ու

«Խտ

..

լ |

տաղջ թէ՛գանձք, Թէ՛ ուոդանութե-

թէ՛ երգլթի չարականլք), ենն ն չափեալ որէթ)վանդովք ալէլուիայք։ թաղաւորք"թէ՛ են

ն

ե յաւրինեղ ջաջոլորակով ղարդարհալ արուհստիւ ՃՆ նան գիտնական ղ. նչանավոր դրսնորվել է Նույն ըմբռնումը Հայկազանց» մերում լեզուի բուռ «Քերականութիւն Սիմեոն Զուղայեցու

ամբ լցեալն

տեսակի՝ չահրկու բաժանելով (բանը) Խոսքը էջերում: ուսումնասիրության է բան», Համար Հեղինակը դործածում «տաղսկան ն. արձակ, սոււսջինի փածո «Տաղական բանէ բան» ական ձնակերպուժները: «անչուսղ երկրորդիՀամար՝

ն ըստ չարագրութիւ

կան բանք

են, որք

ւք հան»ո,-բոբոցորորու սփութեա ոտիւք» չավեսղը վարինայսպիսի

նաւ ոտնաչ

ոչ

անտաղա-

Ղ իս : քկատենք, որ տաղ

նայ-«իսկ

է

:

էր դեհռլքու արավոր իայ իմաստն ընկալվելու մեջ չափի բառարմատի ՀակիրճկերՁուղայեցին էու, Սիմեոն Բացի Հիչյալեղրանունները: ստեղծել Է

ն

Հն

|

է նան պովտալիս

տաղի սմածմանումը, նչելով,թե

է չաբաղկանայ «տաղն

ըմբոնման յուրովի ռածմանումն փել տողից»:Սա երեույթի ավանդական ական» չունի «անչոաղ Նոր Հայկազյան որ բառարանը Է": Ավելացնենք, «ներտաղական» Հոէ» '» Հղեւով Համար » ղ կ Ը ամար Հղ լով ա կա բառի բառչոդվա ը, բայց «ւռաղ : ուռանաւոր» է. «։ռաղաչափական, չսռիաբերական, մանիչը,բազատրում ի բե եկե է ասել,որ միջնադարի Հայ ւտածողն ըկ րու մ Այսպիսով:կարելի լ

Հասկացությունը մեկնաբանվելէ միայն գրոդարի որպես եզը, այն գլխավորապես կան նչանակությամբ: խոսք` կամչափածոդրվածք(ընթերցվող,երբեմն էլ երգՀայտել է չատիածո նչված երկրորդ կողմը, որ իսկն ասած մասնավոր Փակազծում վող)իմաստը: երեում է ն է կիրառականՀանդամանքտվյալ դրականիրողության Համար, Հետն յալ փաստից:Միջնադարի տեսաբաններըտաղը սածմանելիս կամ բնուեն բառչ բան,չափովգրեալն, ոլորակ(այթաղրելիս Հիմնականումօգտվում Մ

վերջերիցսկսածտաղ

կայունանալով

արտա-

(ընթերվերծանել չեչտադրություն), ինտոնացիտ, առոգանություն, սինքն՝ միծա-

մեծասար(քորեյ), անդայտ (պիռիքիոս), ցել, կարդալ, վերարտադրել), ե նման բնույթի այլ վր (յամբ), տոց, վերջինվանդն միապես(Հանգ)

Հառ-

լոկ խոս-

են

Եթե նույնիսկ ւպաչպանված չլինեին Հայ մտածողների տեսականդատողությունները, իշարկե փոքր-ինչ դժվարությամբ, բայց դարձյալ Հնարավոր էր Հենց միայն դեղարվեստական սւռեղծագործությունների ջննությամբ բացաչայտել «տաղի» միջնադարյան ըմբոնումը: Դրա Համար պարզապես պետք է զրականադիտության տարբեր, բայց որոչակի չափանիչների դիտակետիցտիպաբանականվերլուծության ենթարկել տաղ կոչված երկերը: տալ այլնայլ բովանդակությամբ, տրամադրությունկարելի է ցույց գնաչատման, մարդկային բնավորուներով, իրականության ընկալման թյան նե պատկերային Համակարգի միանդամայն տարբեր սկզբունքներով, զանազան ւուսղաչափությամբծավալամենատարբեր կառուղզվածքներով, ներով Հորինված ստեղծադործություններ, որոնք Հծավասարապես կրում են ու

ու

օրինակ, չռաղ անունը:Այսսլես,

տաղ խորադրերի տվյալներով Գրչագիր «Աւետի Նարեկացու խորՀրդոյ...»(ԳՆ, էջ 66), Ներեն

կոչվելԳրիգոր «ԱյսաւրմայրՍիոն...»(Գն, էջ 300, 86ես 151: ՆՇ, էջ 210.1 ) ՇնորՀալու բ կրոնական շրչներգերը, բարոՖրիկի«Սիրտ եմ, ընդե խոոռվել» (Ֆ, էջ 405),ՀովՀաննես Պլուղին վեբանաստեղծությունը յախրատական սչ

մեծ

բագրվող «Այս ի՞նչ կբրակ էր...» վիլաքնարական բնույթի սիրային քերթ(ԿԱԼԽՈՄդդ. «ես եժ կորուվածր(ՀԵ, էջ 271-272),Խաչատուր կեչառնցու սեալ ոչխար...» աղերսախաոն ողբը (ԽԿե, էջ 204), կոստանդին Երզնկացու «ԱՀա Հ ոտը ն դար գարնան...» բնության զարթոնքն ուրամարդկային անեն թ ոռ (ԿԵ էջ 248 խությունը գ տեղծագործություն

վեր «Ես իմաի կուրանցու ու

Կէ

ռ

ս

ու

ր

վ տածկանա ի ութ Աա

թ. Լ իզ

ու

,

ջ

ո

Դ եղե

Ց

ա

,

մ ուն

-

-

թ :-

: ե " ոո վիպակա ողբը (Հ վիրվա' 197, Մկրտիչ Նաղաչի պանդխտության թեմայով գործերը (ՄՆ, էջ 165, 168),Առաքել (ՃՄ7դ) «Յովասավխու» Բաղիչեցու սլատմությունը(ԱԲ, էջ 239) Գ բիգորիս Աղթամարցու«Աստուածոռոուր նաչատակին» վկայաբա«Յետ նությունն ղդընալոլվարդին...»սյուժետավոր այլաբանությունը (ԳԱ, էջ 121, 224), պատմականորոչ ողբեր" ն այլն: Ի դեպ, տեղին է նկատել, որ ՄԼ Նը դդ) ինքն է Հայրենի բաղաբի աղետը պատկերող ողիի ավարտամասումիր ստեղծագործությունը կոչում Դ

Ղ

ռոն սիԸ՛ԻԴ

ու

Ք

Ր

,

,

39),

ու

Ստեփանոս Թոխաթցին

տաղ.

Տաղիս երգող Ստեփանոսի..." տաղը առումով Գրիգոր Ծավալի Նարեկացու

բաղկացածէ

ւռողից,

124, կեչառեցունը՝ 36, Ֆրիկինը՝ 144, Պլուզին վերադրվածը՝ ՇնորՀալունը՝ 88, կռատանդին 8, 20, իկ երզնկացունը՝ Թլկուրանցու տաղերիցառաֆինը՝

24 ն 88, Առաքել Բաղիչեցունը՝ 1312, Մկրտիչ Ֆաղաչինը՝ տողե Աղդթամա ն 136, Ստեփանոս Թոխաթյղունը ր ցունը ւթ

154, հրկրորդը՝

Էիբի

Գ

որիս

`

`

:

ՉԲ

-

ՒԼՐԺ

Հորինված Ընդ որում`Հիչատակված ստեղծաղործությունները ն 34-41: 6-5, 4144, երկտողա4-4. վերջապես՝ 5-5, Հայրեն, 3-84, 4-3, 5 Է 5, երկրորդ տողի՝ 58Է3-5չափերով: նի տների առաջին տողի՝

"

են

է տալ, որ տաղ կոչված երկերի մի մասը գրված ցույց կարելիէր մի չունեն կառուրվածք, այդպիսի ձեերով,մյուսները տարբեր բանակապի են քառատող:նույնիսկ 5նե8 ւմյուսները՝ հրկտողանի,

|

նան

ջանիսըՀորինված տներով,կան միաչանդ ն տողանի

բազ

մաչանգ

ե այլն: տաղեր կաբանչանդգ

կամ երեր

միայն: ի յ չնչին փաստերի Ք ւռակեղած բազմաթիվ կու է)Ր ինակմերր ձեռքի նոր Ի օր չե ԱկնԲայղ կարիք ղգազվում: վկայակոչելու մայ առիթով յը ինակներ մասը ը

Հայտ է,

որ

Հ

ե տրամադրությունների Թե՛ նյութի։ թե՛բովանդակության ու

առումներով ողերի ամբողջականութե՛ ծավալային տաղաչափական ու

թյան մեջ Հասմուուռունդծերչեն Հայտնաբերվում: աուն նաՀարդ է ծագում.ի՞նչնէ պատճառը,որ դրական Բնականաբար կոչվում են օժտված երկերը Հավասարապես ւռարբերՀոռոկություններով մեկնություննեարդեն կար Հին մտածողների տաղ:Հարցիպատասխանը

Տ րի կաիԱթյան, ոււ:

Հասկանա

ո

ւն

ոլորին

նույն

փետԱԱ

անվան

տակ

միավո

ինել ւռաղին

ող

Հիմ-

կիրառության

մեկնողականհբկերում ն տերմինի դործնական կիրառուբացատրությունների տվածւոեսական չկա,կա միայնհրնույթի բմբոնման նույթյունների միջե Հակասություն ձեով, մյուս է մեկնաբանության որ մի դեպքում դրսնորվել նականություն, Հատկանիչն է: Ուստի ն կարող ենք ասել,

որ

ստեղծագործաբար: դեղքում՝

Ավելացնենք, որ տաղ եղրին, իր նչանակությամբ Համարժեք է 4եերը՝բան չավփիա(սրա մյուս ւռարբերակ ինչպես բան չափել անվանումը

նան՝ ուռանաւոր բան չավիաւ, չափովդրել եւ այլն՝նույնպես), բերական, է ՃԻ դվկայված ուղղակիորեն Այս Համարժեքությունն Հասկացությունը: կամեջ: Քանակի Հետազոտության մտածող ՀովՀան Որոտնեցու նչանավոր ն սուղ օրիձայնավորների եբկար բերելով անդրադառնալիս, տեդորիային նակր, իմաստասերնավելացնում է, թե ջերականները «զբնութիւն դգրոյն քննեն ե զտաղսնչափեն, որ ոտանաւոր կոչի»": Սույն ըմբռնմամբ էլ որոչ ձեռադրերում ոտանաւոր Հասկացությունը զօր մածուն է տաղին: Օրինակ` «Յիչելով Բաղիչեցու Առաքել փոխարինում արձանագրել սիրտ իմ սասանի» սկսվածքով ողբր, ինչպես բարեխղճորեն է ձեռագրերից մի քանիսի մեջ կոչվում է տաղ, մյուսներում Հրատարակիչը, մաւտ ածէ զմաՀն է ասել «Մինչ էջ 180: Նույնը կարելի (ԱԲ,«Ես ուռանաւոր եմ « Այբն էջ աստուծոյ 2043, 293), ոչխար» (Խկ, կորուսեալ է» (Ֆ, էջ ն է օրինակ», «Քան զամենայն զործս բարեաց» (ԱԲ, էջ 157, 166), «Անծին ու

Հաւ

ու

:

օ

այս

ական

եթե

։

կամ դործերից մեկմեկ Այստեղ բերեցինք մի քանի բանաստեղծների ՝

անրակիզբնէ» (ԳԱ, էջ 107) սկզբնատողն ունեցող երկերի վերաբերյալ ն այլն: Նան նկատե( ի է, որ Հիչված այս կամ այն տարբերակի յլ դործածությունը կախված է Հեղինակի կամ ղզրչինախասիրությունից: Օրինակ Հովա(ՃՆ դ.) սովորաբար էր բանաստեղծությունները կոչում սւսիՍեբաստացին է ուռանավորներ(Հն, էջ էջ 96, 102, 109, 143, լոե՛ս նան էջ 194 -199), իսկ մեկը մի ձեՂրիմեցու (ԿՄԱդ) նույնատիպ երկու դործերից Մարտիրոս է ուռանավոր, երկրորդը տյուսում՝ տաղ (ՄՂ, էջ էջ 135, ռագրում Համարվել 140, տե՛ս նան՝ էջ էջ 89, 105, 116, 128, 131, 142): նորից տաղ Հասկացությանը: Դառնանք ատեղծառը դոր չութ մ ան չ տե Ի մինԸ մատնանշումՀ է լ ոկ դը ղ կառուցգեղարվեստականխոսքի փածո-ոիթմիկ բնույթը, որն ընդամենը ՀԵԼ ն մաննե երկուա Է", է, ժանրային որոչտաղ բառը չունի 4նեերից մեկն նշանակում որ կամ դիտենք, ւսկի իմաստ չափածո արբովանդակություն, որովՀետեւ ժանը դրական չեն»:Հենց մոսւոնանչող տերմիններ ձակՀասկացությունները են ե՛ նույն ւռեգրական Հայ գրվել միայն միջնադարում արձակ, նե՛չառիածո ողբ, պատմություն, Հիչատակարան, սակի երկեր (վարք, վկայաբանություն, ն տաղ խրատ այլն):Ուստի Հորջորջված ստեղծազործությունների վերլուարտադրանքի սածծությունը միջնադարյան դրբական-դեղարվեստական՝ չե առանձմաններում բազի չավփածո-ոիթմիկկանոնավոր կազմությունից որոնք նացնում այնպիսի այլ Հաւտկանիչներ, արտաչայբովանդակության, տած առումով աա մ կամ ծավալի տրամադրությունների, դործերի Համար լինեն կայուն ե ընդչանրական արտացոլելով երնույթի իբրն մի որոչակի գրական տեսակի էությունը: Մինչդեռ Հայտնի է, որ առկայության խուք Հե կարող լինել նան առանցայդպիսի Հատկանիչների ժանրիմասին: Այսպիսով, ՀակառակՀասկացության մասին մեր ունեցած տարորոչ պատկերացման,սոսկ փաստերիճնչմամբ թելադրանքով Հանդում ենք է «չափաայն եզրակացության, թե ւռաղըիր բովանդակությամբ նույնական ծո կամ ռիթմիկ կազմակերպվածությամբ օժտվածռտեզծագործություն» ըմբոնմանը ե իբբնեգրականագիտականՀասկազություն ժանրը չե մտնում ու

:

կատեգորիայի մե՛ջ: չէ Հիչել,որ Ավելորդ

տաղ

«բանաստեղծություն Հասկացության

«չափածո ստեղծագործություն» միջնադարյան ըմբոնումը մերթ բնդ մերթ արտածայտվելէ նան 2Ա17Ճ-247 դդ. Հայ որոչ Հեղինակների դործերի կապակցությամբ: Հայտնի է, որ Մխիթարյանմիաբանության բանաստեղծներիչաՎենեփածովաստակնամփոփող եռաչատոր ժողովածուն, Հրատարակված տիկում 1852-1854 թթ., կրում է «Տաղք Մխիթարեան վարդապետաց»վերԱբովյանըտաղ է կոչել նախադորպատյան տառությունը: Խաչատուր չրջանում դրած իր Քնարական ստեղծաղործուկանոնավորտաղ աչափությամբ երկեթյունների չարքերիզ ԻնչպեսՀաստատելէ մեկը"":

Դուրյանի Պետրոս

«մւոադիր բանաստեղծը Իէ ակադեմիականՀրատարակության պառրաստողը, է եղել»իր ջերթվածների «գրքույկը լույս ընծայել«Տաղք» խորագրով է չոա«Նոր երկրորդ գիրքը անվանել եր քերթվածների ՄիսաքՄեծարենցն ն «Գիրք ճանաւղարղեր»: Հիչենք նան մեծն եղիչեԶարենցի «Տաղարանը» մեջ զետեղված տաղերը(«Տաղ սիրո ձոնված ապագայի Հի» ժողովածուի պարմանիներին»ե այլն): էր Կարելի

այս

չարքը

'

,

ԳլուխԲ.

նորանոր օրինակներով: Համալրել

ԺԱՆՐԻ

ԲԱՑԱՀԱՅՏՄԱՆ

ՀԻՄՈՒՆՔԸ.

ԺԱՆՐԱՅԻՆ

ՀԱՄԱԿԱՐԳԸ

եթե ճիչ: է այն տարածվածկարծիքը, թե արվեստիմեջ արտաժանրային ստեզծադործություններ չկան, ուրեմն Հայ միջնադարյան տաղերից յուրաքանչյուրը: իբրե գեղարվեստականկոնկրեւո դործ պատկանում է մի որոչակի ժանրի, կամ տաղերգությունը, որպես «տաղ » կոչված ստեղծաղործությունների ամբողջությունը ներկայացնող գրական հրեույթ, ենթակա է

է անդրաժանրային դասակարգման: Բայցայս խնդրիննպատակաՀարմար դառնալ տաղերի ժանրային պատկանելության միջնադարյան վավերացումների բացածայտմանը զուգընթաց,մանավանդ որ դրա Հնարավորությունը

ուլիս են մատենագրականփաստերը,որպեսզի մի կողմիզ կտրվածչլինենք գրական երեույթների ձնավորման գործառնության պատմականիրողուՀայ միջնագարին վերագրածչլինենքայնպիթյուններից ն միաժամանակ` ռի Հասկացություններ, օրոնք նոր ժամանակներիգբական-դեղարվեստական մտածողության արդյունք են: էր ւռարբեր է, որ դրականությունը ՀատկանիչԱռՀասարակ Հայտնի ների Հիմքի վրա ենթարկվում է տարբերխմբավորումների: Օրինակ,դեղարեն արձավեստականերկերն ըստ խոսքի կառուցման եղանակի բաժանվում կի ն չափածոյի: Արծարծված նյութի կամ պատկերմանխնդրի դիտակետից որոնք սովորաենթարկվում է այլնայլ տեսակավորման, դրականությունը բար կոչվում են թեմաներ: Գրականությունը բաժանվում է նան ըստ իրաէպոս, քնարերգություն, դրամա, կանության արտացոլման սկզբունքների՝ որ անվանում ենք գրական սեռեր: Այսպես կարելի է բաժանման Հիմքերը փոփոխելովխմբավորումները բազմացնել: Նման բաժանումներն, ըստ էության, ածանցումն են ընդՀանուրի ն որ ԴավիթԱնՀաղսեռի ե տեսակիփիլիսուրայականկաւռեղզորիայի, եզակիի, թից սկսած չարունակաբարմշակվել է Հայ միջնադարյան իմաստասերների երկերում ե ուսուցանվել Համալսարաններում դպրոցներում իբրե տրաու

ու

մասերից մեկը: մաբանության առարկայի անՀրաժեչտ բազկազուցիչ ու

Եվ բնական է, որ Հայ մշակույթի գործիչները՝գրող թե՛ դրիչ, տաղը Համարելով գեղարվեստականստեղծադործության կառուցվածքային ձե նւս. շատ ընդՀանուր մի Հասկազություն, ծավալով փորձելեն մատնանչել

նրա տեսակները: արդեն Տաղիտեսակավորմանմասնակի ղդիբսնորումների Հանդիպեցինք սույն չարադրանքի նախորդ էջերում, երբ քննվում էր ՀասՏեսանք, որ Դավիթ կացության միջնադարյան ըմբռնումը: Հետնեորդներից ոմանքընդունում էին չուսղիերկուչոնսակքաջոլորակ ներա ե ոլորակ։ Ակնարկվեցնան, որ Առաքել Սյունեցին, Հաշվի առնելով Հանդավոր տաղերի գոյության փաստը: այղ տեսակների թիվր Հասցնում է չորսի"՞: Տաղիայս դասակարգումները, ինչպես նչել ենք իր տեղում, կատարվածեն խոսքի ռիթմական որոչակի ների Հիմջի վրա, այսինքն տաղաչափական մակարդակով: իրակությունների Գրականայլ Հատկությունների Հիման վբա:դասռողական-վերլուծական եղանակներով տաղն բստ տեսակների դասակարգելու ուրիչ փորձեր թե անցյալի բնավ չի նչանակում, միջնադարից մեզ Հայտնի չեն: Բայց չեն ունեցելտաղիՀատկությունների մչակութայինգործիչներըգաղափար ժան մասինի ն չ չեն նչմարել Սիա Ը' Պարզ աւ աւլես` տեսակներ: չմարել տաղիզ անաղան ային տաղե ուննե ր Ղ"ՐԸ ֆննական ) Ը է մակա ԸԴ ակնե ով կ ամ Հատկութ թեմատիկ Հեւոաղուոման ե տեսակավորմանենթարկելու, դրանը տեսակները դիտակաե նորեն Համակարգելու, դործըճե զբաղեցրել Հիմնավորելու խմբավորելու նրանք գերաունեցած իրենց գիտանքները նրանց:եվ այս բնագավառում կոնկրետ տոտհղծաղգործություննեզանցգաւվես դրսնորելեն դործնականորեն՝ նշումների կունդրանցխորագրեբե չարադրան քի մեջ արվածՀեղինակային ձնով, որոնք անկախդրիչներիկատաբի մեջ՝զանազան ինութադրումների Հեղինակային ծագում: րած միջամտություններից, Հիմնականում ունեն

Ողբ Աստուածամօրն ողորմադին, Տաղ Աստուածածնին ի դէմ խաչին,

:

3.

4.

Քերականն

տաղ

իկ

ս

|

Ուստի տաղերիժանրայինւհսակավորման միջնադարյան չավանիչները

պարզելու ւսւումով շատ արդյունավետ է ձեռագրական խորագրերիդրանզաւո-զատ քննությունը: ցումրտեղ դտած ժանրանունների Համադրական ասել, որ այո կարգիքննության Համար առանձնաՀարկէ նախապես ե

խաչելութեանն

աստուծոյ Քրիստոսի

6. Վասն խաչելութեանն Քրիստոսի տաղս, 7. Ողբ Աստուածածնին,

կազմակերպվածության առանձնաչատկությունսա

Տաղսուրբ

5.

ու

մերոյ,

ե. ողբ Ց. Տաղսուրբ Աստուածածնին սուրբ խաչելութեանն, 9. Տաղ Աւագ Ուրբաթուն ուա, 10. ՅօՀանիսի ՍԱՆ վարդապետին ասացեալ ողբ Աստուածածնին, 11. Տաղ սուիբ Աստուածածնին,

12. Տաղ Մեծի Հինդգչաբթի, 13. Ողբ դեմ սուրը տաղԱստուածածնին,

11.Տաղ Աստուածածնայ, Տաղ1

15.

սու

ՐԻ

րն Աստուածածնին ին ընդդ

խաչին,

խաչի

ն էմ ի Դ ղէմխաչին, ինչչ տէրն Է ի խաչին, չ

16. Սուրբ Աստուածածինն ՂԻ" 17. Ողբ ի դեմ խաչինՔրիստոսի, երբ զեկայքն Համբարձիառէք,ղտաղսէ ողբաց

է

՛

Հետ

ասա,

Տաղ Աստուածածնայ (ՀԵ,էջ280-281),

20. Ողբ Աստուածածնին, 21. Տաղգանձիս, Ուրբբաթուն, 22.Ողբ Մեծի 23.ՏաղԱւագ Ուրբոթին ասա, 24.

Տաղե

25- Ողբ

ոեր Նէրսէ, (ռես ՆՇ, էջ 351):

ու

պես Հարուստ ե չաչավետ նյութեր են տալիս այն ստեղծաղործություննեեն խոիը: որոնք պաչպանվել են մի քանի գրչագրերում ե ներկայանում մի ջանիւռարբերակներով: եվ սույն Հեւռաղուռության նպատակի բադգրային դիտակետից, տվյալ ւպարագային՝ կարեոր չէ այն իրողությունը, թե խորազն որոնք կարնորնայն բերից որոնք են ուռույդգ Հեղինակայինը դգրիչներինը: են որ դրանք ամբողջությամբ է, կոնկրետ ուռեղծավերզրած՝ արտաչայտում գործության մասին միջնադարի ըմբոնումը:Դիմենք ճի քանիօրինակների: սրբուՀչին...» սկսվածքով բանաստեղծությունը, որ «Աստուածածին մի ձեռագիր վերադրում է ՀովՀաննես Պլուզ Երզնկացուն, իսկ մեկ ուրիչը՝ Վ. Ն.), Հայտնի է երկու տերներսեի (ենթադրվում է՝ Ներսես ՇնորՀալին տասնյակից ավելի ընդօրինակություններով, որոնցից չատերն ունեն խոբագրեր: ԱՀա դրանք.

Մի կողմ թողած Հեղինակայինպատկանելության մասին ՄԱՆ վարդապետին ասացգեալ...,«..ի տէր տեղեկությունը(8օՀանիսի Նէրաէ), այս խորագրերը ստեղծազործությունը բնութագրում

Հիմունքներով. ա.

ըստ

2. զտաղս,

Ոզբ սուրբ Աստուածածնին, Երբ զեկայքն Համբարձիասէք, ընդ նմին՝ ն

ղ

ն Պարունակեալն՞

Հետեյալ

խութի չափածո կազմության ձեի՝տաղ (Իթ. 2, 4, 5, 6, 8, 9,

11, 12, 13, 14, 15, 18, 19, 21

23, 24),

բբոտ բովանդակության կամ ասրտաՀայտած տրամադրության ընդՀանուր բնույթի՝ողբ (85. 1, 3, 7, 8, 10, 13.17, 20, 22, 25),

-

1.

են

դ.

ըստ

արծարծված նյութի

կամ պատկերման

ողբաց խաչելութեանն Քրիստոսի..., ՍուրբԱստուածածինն

«ի դէմ խաչին Քրիստոսի (Իռ. 6, 16, 17),

խնդրի՝վասն ի դէմ խաչին...,

դ. ըստ քնարական կերպարի՝ ողբ Տաղ Առտուածամօին ողորմադին, (Է՛՞. 3, 4 7 8, 11 13, 14 15, 19, 20), Ոզբ Աստուածածնին Աստուածածնին,

ե.

բատ

կիրառության

կամ կատարման

կերպի՝երբ զեկայքն

3. Նորին սաղ Հողոյ,

այս ւս, ՏաղՄեծի Հինդչաբաթի Հառրբարձի ասէք..., Աւագ Ուրբաթուն (Դշ. 2, 9, 12, 18, 22, 23):

Այժմ դիտենք Գրիգոր Նարեկացու«երգ զարմանալի,երդ ողով սկսվող ստեղծագործության չարժվարժենի» երկու տարբերակների մի քանի խորագրերը, տարբերակներ, որոնք բնադրական առումով ունեն սոսկ աննչան ղանազանություններ. Այ տաղ եկեղեցոյ. 2. ԳովեստԵկեղեցւոլ սրբոյ Շողակաթին, Յ. Այլ գովեստ ի Գրիգորէ Նարեկացոլ, Եկեղեցւոյ, Վ. Ծննդեան, Է աւուր, 5. Մեղեդիկ 6. Մեղեդի 9 աւուր, անուչ, սրբոյն Գրիզորի Նարեկացոլ ասացեալ 7. Մեղեդի Չ աւուր, անոյշ,Նարնկացոյ

4.

("ող

Ի Գրիգորէ մեղեղի Չ աւուր, Նարեկացոյ Ե աւուր, 9. Մեղեդիսի Գրիգոր Նարհկացոյ 10. ՄեղեդիԷ աւուր, ա. Մեղեդի անոյչԷ ւուուր, 12. Մեղեդի, Է աւուր, ի Գրիգորէ Նարեկ 13.

կռբայմանկտաւաղի), (ռունք ծավալը

ՀԲ,

տուն

ԻԴ)

ն

ույլն:

այս հրեք տաղերի ԸնդՀանրացնելով խորագրերում պաչպանված փաստական վերլուծության արդյունքները՝ տվյալների կարելիէ ասել,որ

120, 123, 124):

դրական միտքը փորժձելէ բանաստեղծությունը միջնադարյան բնութադրել

ա.

11, 15, 17):

Բայց այստնղ արդեն բանաստեղծությանբովանդակությանկամ արտաՀայտած տրամադրության ընդՀանուրբնույթ է դիտված գովեստը (Ի. 2, 3), պաւոկերման եյութ՝եկեղեցին կամ (թ. 2, 3,

Քրիստոսի ծնունգը 4,13),գործառնական նպատակ կամ կատարման կերպ՝ տոնի ՀինՇողակաթի վեցերորդ կամ յոթներորդ օրը՝մեղեդային դգերորդ, հրաժչտությամբ կատաչբումը (Պ». 2, 5, 6, ՛ 8, 9, 10, Ա, 12, 13): նւսվւԱռաքել Անդրադառնանք Բաղիչեզու փառք մարդոյ «Ամենայն դատարկն ունայն» սկսվածքով բանաստեղծության մի քանիխորագրերից սին՝23 միավորներից ընդամենը 9-ին»:

բնույթը՝

կանելությունը՝ Առաքելվարդաղեւոէ Բաղիչեցոյ, յԱռաքելվարդապետէ Սիւնեաց, ե Նաղաչի (՞».1.12 4, 8, 9), արծարծած ասացեալ նյութը՝ վասն Հողգոյ, վառնկենաց եղկելիմարդոյս(Դշ. 3, 4, 5, 6, 7, կիբառությու(Դշ. 4), ծայրակապային նը՝ չաՀաւէւտ լսողաց ձեր՝է յանուանադիծ տանց նամ ուրիչ ստեղծադգործությունների խորագրեր, անչուչտ,կավելանանայլ կարգիբնութաղզրումներես, ասննք՝։լառտվիրատուի անունը (Ի խնդրոյ Յա-

այս Նարեկացու բնութագրման Հիմունքները ստեղծագործության

Խրատական բանԱռաքելվարդապետէ, 2. ՏաղմԱռաբել վարդապետէ Բաղիչեցոյ,

ւււ,

Այս խորագրերում բնութադրված է ստեղծագործության չափածո կա4, 5, 7, 9), կամ արտածայտած բովանդակության վերաբերմունքիընդՀանուր խրատ (ԻՇ. 1, 6), Հեղինակայինսլատ2, 3, տաղ (8/օ. ռուցվածքը՝

դեպքում կունենանք պարզաբանելու գրեթե նույն արդյունքը՝ գումարած որակական ընդՀանուր անույչ, ազնիւ, դեղեցիկ (Գշ. 6, 7, զնածատությունը՝

ամ

(Իջ. 7):

Մեղեդի Ծննդեան,

14. Նորին սրբոյն Գրիգորի, 15. Տաղ աղ նիւ, 16. Տաղս ի նոյն Գրիգորէ Նարեկոյ, 17. Տաղս այս դեղեցիկ է (ԳՆ, էջ էջ Նարեկացոյ

5. Տաղ վասն Հոդոլ

Առաքելվարդապետէասացեալ չաՀաւէտ

6. Խրոառո Հոզեորք, նքՏաղ վասն կենաց եղկելիմարդոյսե մանուանադիծ տանց, 8. յԱռաքել վարդաւղեւտոէ Սիւնեաց, 9. Այլ տաղ ի Նաղաչի ասացեսը (ԱԲ, էջ 188):

1.

84.

Տաղ վասն Հոգոյլ ի

ժ։

բ.

ե

րստ

ըստ

խու

Ք

ռիթ

առուզման ց

ձնի

(տաղ, Ղ ոտանաւո

Ը.

,

կամ արտաՀչայտած բովանդակության ընդ։որամադրության (ողբ,գովեստ, խրառո),

Հանուր բնույթի

արծարծածնյութի կամ պատկերմանաուարկայի (Վասն խաչելութնեանն Քրիստոսի..., ՍուրբԱստուածածինն Գոողբացէ դէմ իչաչին..., վեստ եկեղեցւոյ..., Վասն Հոգոյ...,Վասն կենացեղկեՄեղեդի ծննդեան..., Վասն սուրբ երուսաղէմայ), Լի մարդոյս..., դ. ըստ

գործառնական նպատակիկամ կատարմանկերպի(երբ ղզեն ընդ նմին ն ղ Պարու նակեսլն զտաղս...,Աւագ աւա..., Ուրբաթուն մեղեդիԵ (Ջ, Է) չուուր..., չածաւէտ լսողաց..., երլ), դ-

կայքն

ըստ

ասէք, Համբարձի

(ՅօՀանիսի Պլուզ վարդաՀեղինակային սվառոկանելիության Ի Առաքել Ի տէր Նէրլաե խէ... Գրիգորէ Նարեկոււոյ-., Ի Նաղաշի Առաքել վարդապեւոէՍի ննաց..., վարդապետէԲաղիչեցոյ.... ասացեալ... Յակոբիրիցու է ասացեալ): ե.

եզրանունների։տարբհրակային որ ւռաղերի առատությունը, գրչագիր

բուռ

ասացեալ... պետին

այն ք ուղերի դասակարդման Ըստ էության,այստեղ բաղածայտեցզին ն կիրառվել են Հայ միջնաՀիմնականսկզբունքները, որոնք առանձնացվել

արված դիտարկումների խորագրերում Հիմն վրա արձանագրեցինք փաճի կողմիցՀասոաոում է երնեույթի կաղծերում, դիտականմշակվածության

:

մատենադրությանմեջ՝իբն գրական որոչակի ըմբռնման արոադարյան Հայտություն:Բայց տաղերի դռսակարգմանայս սկզբունքները կիրառվել են կաք այն կոնկրետ տեղ ծադործության ոյս միայն գործնականորեն, առանց տեսական Համակարգմանկամ բնութագրման մնում բնադաէ ենթադրել, որ վյալ Մեզ արժանանալու: է. դիտականՀառիակարգման մշակման տեսական վառում նյութի այլապես քը չի Հետաքրջրել միջնադարյանՀայ մշակութային դործիչներին, Համակարգման, այդպիսի լինելով պատրաստ իրենց իմացությամբ լիովին հթե դրա անՀրաժեչտությունը այդ գործը, էին կատարել

անՀրաժեչտությամբ, ընդՀանրացման

աշխատան-

կարող նրանք

զգացվեր:

Վերը մեր կողմից բացաչայտվածՀիմունքներից ժանրային դասաէ մեկը (բ կետը), ն դա խոսքի բովանդակարգմանառումով առանձնանում տրամադրությանընդչանուր բնույթի Հատկակության կամ արտածույտած անունն էլ փաստորենմատնանչում է ստեղնիչն է, որի Հիման վրա տրված կոչված երկերի ձեռադիր խորսագտաղ ծագործության ժանրը: Դասդասելով

ենք, որ Հայ միջնաՀամովզվում բերումտեղգտած այս կարգի դիտումները, դարը

գործնականորենվավերացրելէ տաղերի ժանրային տեսակավորման

ԱՀա այդՀամակարդն եր Հիմմբ Համակարգ": ընդարձակ բավականաչափ

կազմությամբ. նական դովութիւն, գովասանութիւն, գովանք, գովասանք, (գովթ, Գովեստ

բան

դրուտոո), գովութեան,

դորով), նախատինք, (պարսաւանք, արասւ խրատական), (բան Խրատ (ողբանք,բան ողբերգական,եղերերգութիւն), Ողբ (աղոթք,աղերսանք, պաղատանք,խնդիր), Աղաչանք (բողոք)այլն: Գանդատ ն

բացակայությունը (գրականմիտքը դեռնս չի Հանգել մեկ միասնականեզրբանունիընդունման զործածության ոկզբունքին),Մյուս կողմից մոսոու

նանչում է դրականւոեսակիւռարորոչման չափանիչի կենսունակությունը

(ատեղծադործության ժանրը որոչել

ըստ խոսքի բովանդակությանկամ արտածայտուծ տրամաղրության ընդՀանուր բնույթի՝մայրենի լեզվի բառւագանձից ընտրելով որեէ Համապատասխան բառաձն):

Անչուչտ,թվարկված տեսակներովդհռնս չի սաչմանափակվում ղերգության ժանրային Համակարգը: կան Հոռրեմատարար ռակավ գործածված այլ ժանրանուններ նույնպես, որոնց կանդրադառնանք Հետագաչարբադրանքիընթաղքում: Այստեղ փաստորենչնչեցինք նամ. այն ժանրերը, են որոնք առանձնանում ոչ թե խոսքի բովանդակության կամ արտածայրոված տրամադրության ընդՀանուր բնույթի, այլ բոլորովին ուրիչ Հատկությունների Հիման վրա:Դրանք են, այսպես առած,«Տաղոլբուլին. վարդի» ստեղծադործության տեսակը ն Հայրենը:Սրանցից առաջինի ժանրային տա-

է որոչակի կայուն առանձնաչատկությունը Հիմնականում պայմանավորված

դիմառնականկերպարներիբնույթով, երկրորդը՝ տաղաչափական որոշակի կառուցվածքով տողաչափով": ն

ու

Ստեղծագործության ընդՀանուրբովանդակությամբ սպլայմանավորՀոկողքինԳանձարան Հառիար ժողովածուների են րբինված որոչւռւաղեր երբեւին կոչվել մեղեղի, փոխ, մի վորդորակ: Օբինոկ՝ ջանի ձեռադրերում մեղեդի են անվանվել Գրիղոր Նարեկացու «Էին աջոյ աջոյ ձեռին...»,«Սէրմառաւաւտէ...»,«Երգ ղզարմանալի...», «Յառաջ քան «Ես ված վերոչիչյալ անունների

չարժիցն...»,

ձայնզառիւծունասեմ»

սկսվածքով որոնք գրգործերը, Համարվել են տաղ (ԳՆ, էջ էջ ընդօրինակություններում 72, 97, 123, 126, 129) Նույնըկարելի է ասել նան Ներսես ՇնորՀալու «Նոր եղեւ բանաւոր ն այւորնկոյն...», «Նոր ձայն աւետեաց Հրեչւոակապետ սաւր...»,«Արփիական լոյսն...», «Նորֆերովբէ Հողանիւթ...», «Նորազուարճ խնդութեամբ բերկրեա ցընծալով»,«Նռր դրախտին եկեղեցւոյ...», Հըսկող» սկսվածքով «Գրիդորիոս, առաքինի մա-ստեղծադործությունների

չադրականուրիչ

սին (ՆՇ, էջ էջ 20, 133, 144, 165, 169, 178, 253): տաղի Հետ Հավանման ԱվելիՀաղզվադեպ` առնչակգություն է

մում

փոխը(ԳՆ, էջ էջ

123, 130, 136, 208

81. 10,

117:

կաղ-

ՆՇ, էջ էջ 15, 17, 28, 30, 34, 41, 84, 103,

ն այլն) են իսկ սրան, ինչպես գույց ալիս փաստերը, գրեթե Համարժեքէ յորդոբրակՀասկացությունը: ԱյսպեսՆերսեսՇնորՀա» լու «Բանքչճավոու մեջ զետեղված ժողովածուի «Նոր ծաղիկ բրողխէ...», «Հօր կառիաւիջեալ...»,«կհանքն ընդ Հօր...», «Անարատտաճար...», ՀՆոր լոյս յարփենւոյն...», «Ի գաւազանէն Ցեսսեայ...» (Բ9բ, էջ Հորդորակները

էչ վում

.

,

,

2,

"

,

-

6)

ի

հ

դո

ս

իում 2,

սղ

11--՛ւո

Ամ

ար

Ս

մ

սրւժնու

վաս

կագմո

Ս-

ւ

Վ զ

ը

՞-գ)-

ոն

չՂ

ղ

(ԳՆ,էջ

ձի

հ

ն

ի

ՐԴԸ:ԼԱԸ

1ււր ը

է

ղ

ո

բոլորովին

Կան ուր

ատող րաի,

ձո

լին կի դոր Ֆ լ եմիավոր ներկաաղ» կոչված հրգե-

Հե

լ

ոոիր Հ յի ՆԱՆ սոսկ «փ» կոչված ԱԱ կ ԱՐԱ " Ցուիյան չես բակերպ Ծո քեոգրերու արա աղերի էջ 94): է կ անունները մեղհդի, ի Բ հթե նդոԳորի ր ըմբոնե մանե վ ակնՀայտ է նոր ԱԱ այն գործեր միլ Աո ԱԱ ուխոխութ այսինքն թեմաներ յունը, հրաժչմիայն յ "ի դրվել հրաժչտության ն Ա Ի աի տական եղանր ուստապես բտածիսական Հորինվել «ո ինչես աե գրական : ըբաժչտական առումով փոխ գանձարաննե(իրաւ ամանակ «Գանձարան» Ս Համողզմունքին դե աավան դական ՍԱԱրոն չի առանձին տեսակ: յական որոնզում Խոր ւ ւ անի Զատիկ մար բավականաար" ը յամբ զենել ցե անվան առտենա ան Ցյառըն (Ծնունդ տնություն, ննա կազարգի դարանիթիվ դրի Հառմակա րգային խմբեբի նկարադրուԹյուՎարդավառ, Համբարձում, վոր" արկ-ժողովածուներ տոնականօրվա առկա րիղոր Նարեկա ցուն պատկան դանձարանալ յեն միավորանդակ աժանդա այլն),աաժշատվան ճոխացնելու, ները: ըզվում որե րբատացնն ցըն կանխեալ լրացուցիչ անեղին դօրինակված ոււոի րանցում ընդ» կին...», «Այսաւ ւզանծալիհրգով...» ոգեաց էջ 4Թր (ԳՆ ւջ «Եր կամ անչում որոնք իւ ցընծութն թեամբ...», ըւադեմ. Հողւոյն. էջ (ԳՆ, գերին ւորվել այնպիսի տաղերը ւսՀաւոկու մեղե293, լություն զ.Թ.9բ.ղ, վեր անան կոնկրետ յութի երաժշտական «Քառասնից թե ուռհեղծադործ ությունւեները փոխերը (Իթ րաոր: կատարվում րակ դի, փոխ կամ «ԶինչԳԱԻ աար: յունների Հիմքի վրու. հրգի ար ո ԳրիգորԳ լավունո (1113-1166 կությունն բե դրականՀաւո ոգի ՀԲերգա ջ դային-երաժ ՋրօրՀնե Քի Հիսուս ե մկբտության երնու իրառություննե, ւոագրական(ով ժ'«լ դե է՝ Հ թթ.) չտական) աի հորին տյոնի հղեԼեր երաժ ությամբ: Կարելի միննույն ԱԱ ղեղգին աառածրա տակ թ Հ. ՏՆ ղմ, բացառիկ ե

փոխ

են

Հեա». ԱՈՒՆՆ

(ԳՆ,

ը

«Սետւ բեկազու

եմ

ոգ

ԱԱւմ

,

գարե

,

ԼՆ

"

,

Ը ճար

,'

Հինդ դարերի

՛

ի

նել յուղն

ոարբորգրրում յո ԸԴ"

ե

րր Ք "ԷՐ

33:34): հն

-

նանս.

,

է,

սոքենոաւյն

ուռ

(լսած

են

ական

ըստ

Տ

,

տո-

Ը

ՆՇ,

|

-

,

,

անուննե

ն

Հալ

են

մատն

ը,

ծառն

նք

անո

յորդորա

Ը:

դել

նե

են

կարա առաք դարուն աոան

ա

այն յ

չ

յուն է

դցրաչունչ

ն

բաո

է

Է արՐՐ:

զար

ո

դտվող-

աեվանե մելմառ օ

|

Ա ն

աան

Աաաա իի ԳՐԻ"

ու

Արա յա ա Շնորձալո ալուն: ըգվող Ներահս

97,

ա-

՛

Հ

Ն

Ա

,

,

աե

չժ

-

ե

ան

181,

,

,

,

,

մի

տա

՝

ստե

,

,

,

ոռ

ւրիչ փոխերի եա, որոնք

Ր

Գ

ը

Ղ

տա

է

Լ8

ե, ըստ

չ

բե րել

ի միավորումը կգան

Մարագ Հա

են

ւմ

Գ Պազլա

ատող

լր"

աաեը

ւցույցեր կոչված փոխոային» բաժ, Խախթւրերգը րժան ողեորըգերի կսռոարմ ռերմին՝զգար աբում է լոկ նեղանա Անն արդեն Անն Համարժեք է յորդորակ» կաղությունը: բրոն Հոյ եի Քյոչկերյանի կ թե յում

դարձյալ

նան

,

հ

Ը ձուլնե

:

ե

«

,

ե

Լ

ե

յունը:

չոր

ԱԱ

պես

առանձն

փոխին

Հա .-

«

այն մ

:

տեսակե

ւր

,

աստ: ...Պ արզ է ուրեմն -յ աշխույժ ձայնով ե ըբգելու եմ: մ «Հ Հե որ որդորակն» առաջին ըթին վերաբերում յալ միավորի բի ե հրաժչտո բերում է տվյալ .ան Սա՛նչան մասնա Ս թյանը» (ԳՆ էջ 36): չանակում է Հ որդորակնիր վոր կիրառուռումով: վ: Փոխ բ այնուամե նայնիվ լ է փոխից մի ը սոսկ ղանազանվե թյամ արձ է եղանակի փո րձանագրե բել յունը (ա. շխույժ կամ ծ անը իմ ատով) հոձ իսկ| Հո Հորդորակն Ր կ այդ ն ույն դեըը կատարե րելով Հան դերձ, միաժաման անակմատ4 ն մ հրաժ. ( տաղի)Համեմ' առությամ հանչել լ է նախորդ յամբ նոր բաժշտահղան ղանաԸԴ իավորի ե առարկելի կի ռավել աչի չիւույժ լինելը: լը: Ո Ուստիմե զ միակողմ ղ անի լի է թվում այն յն ղանա կարծի, Քը, Թե «..ի ոխը նկատի է ունե ցել եղան վելը, ան(Գն 36): չուչտ լի աչխո շխույժ դառն խմաստով..» Անչուչո ալու սույնյն մ ն բ, հթն սաղացուցվեր փոխն ունեցելլ է արբերհրաժշտահղանա կ, մինչդեռ վերե րդեն տես նք, որ ե՛ փո-

որդոր,

,

:

,

ա

Հո ղծազործ գործություննե րի ոխը ւվես բդորակը Ձե ռագրերում երբեմն «փոխ» ե ծած բ են: առնչութ յամբգո ըծածված ղզրանուննե ն չումն են կրում նան. գանձի րի վերջին տնե բը (տե՛ս Գ Ն, է էջ էջ 149, 1 160, Բայց գանձա 304, 319):319): 170, 181, 2 217: ՆՇ էջ էջ րանայինժ ողովածունե րում փոխ: է տաղային յին միավորն բների Հետ: Ա Մյս ը ավելի Հաճախ կապվում մլ մեջ մ Հա րաբերակցութ ը, մերթ ղի Հատված յան չ մերթիո ի: է Համա րվում տաղի ն բս յց ինքնուրույն Ըույ միավոԸ Հանդիսա պող, ը չարուն ղի որնէ ակություն ծառա յող մերթ էլ որնէ ւու ղից Հետո ն բա Հետ զու Դ յունը, ստեղծագործություն նույնմ

ն

ո

ու

որ

«Զայ-

»,

յն...»

Ի

«

:

է

ե

լի

Ա

Հ

Ե

ղն

Հ

զար-

.

,

«կանան

չդչծր)

ով,

տաղն

.)

չ

այղ

ք

ե

»

ն

'

մե

բո

կ": Գանձ արանի այնեղանակ՝:

աճա

լոյսյո...»,

«Ն

Նր

Կե ոչ այսպես են ղներն րին կողմնոբոչելու ն պատա կով կաղմո են աժ նուրբ մեղեդային կատարվել այն դործերը, չա որոն լուն ծավալ հ առով էլ երգ: Այս հրաժչտութ ԻԹԻ5632, 30 37): « են «աղ ղեղի» կամ : են իվ Հոգե լ Բրա բազմաթ, ստեհղծվե " ուն ուն Հո պես Ս միասնաբար յունը ոսքն ոնց բաժչտութ ած»: անն է է, որ ստեղծաբեղ «երգելով նուկԱռե ն է հղել հրաժիչտ աստեղծներինն մ դործելու ւ ղանա

թ

ծ.

ւ»,

աւո

ն

են

ձեն

է

նն

ո

«Ան ուն

,

«Առտաճ անաւը

ԽԵօԻԹ

բար

Մ

ող

է

,

:

ում

«

,

Հ

ու

Հ

այն յն

ը

Հե ՀետնանքՔ

ւր

ի

ՄՍ

քա

չ

յո

ե

լ

Մ աշտո

Գ

հն

ը

ան-

Եչր

Պա

երԸ

լ

ոլքում

Մեղե

Հեյռն

ոչ

այ լ

Ք

լ

ա

ուրա

ե

լ

եռա

Համալ Ր

ո լու

նրան

ո

առանձնաչ

ն

լ

ն ըչ

մա-

յալ

Լ Հան

է

են՝

երգե

են

Խ

ոխումն,

ձեռնարկ-

նան էլ այնպես

չ

հղե

'

Հ

լ

ցնելը:

րգը

,

Հողե

նան

անցնելը:

յակի

ւ

Տես

այս

»

:

Սան

,

լ

ՐԸ»

ւ

Հ

ձ

ու

:

գանձ

այն փաստը,որ առանձ խորագրեր ն ոխ» նչում նչումով:

կենք,

արծող

արարողո

ն՛

ն՛

որ

են

,

Հիշարժան

:

ի

-

չ

փոխութ

,

է

ա

,

ավե

աաա տաղից

,

ա

ա Ի:

Ավելացնենք, վել ե " մին դույն ձայնով: իչերը. հ՛ աղերը Հաճխ: երվ եր, որ ւՀ Մ ոյն ոռորբերությու ն իմաթտայի կայն, որ փոխի Հորդորավի երգերի ոկղզբէ միայն դանձարանույին նանչեցինք, ըառ հերնույթին, դործել Փոռ է, որ ւմ նեցել: չի ղարդույու ժն Հետաղգույում նավորման շրջանու Հանդես Հասկացությունները ույդ ձեռ տողրերում վելի ուչ ժամանողների մի միննույն ստեղծաղործությունը են դողի Համազոր Խչանակությամբ- ձեո մ Ըոե՛ս ւսդրերու «յորդորակ» իսկ ուրիչ գրչագրի մեջ կոչվում է «փռոիւ», 193, 201, 237, 215, 226, 354): 161, 5Ր 1285, ԲՉ, էջ էջ 6. 15, 71, 119, 123, անորոլես Հորդորովկի, Հեւոեությու նը ոլարզ է. մեղեդու,փոխի, արտադրողն կիրամասին կարելի է խոսելմիայն դրանց ձին ւոհսակների մ ինքնուրույն նրանցու բ նորոչ։ ժողովածունհրին ւ

ու-

ու

Գլ ուխ

ԺԱՆՐԵՐԸ

առ

ռությունների, ծիսական Հսռոկու թյուններիսեսանկյունից: միավորներ ծառայելու, հրոաժշւսկոան սրանք չեն կարող ժանրային ըմբռնման սաՀմաններում Գրականության խոսքի բովանդողլուտեսակներ, որովՀեսոն որպես առանձին ննրկույյանուլ դեղարվեստած տրամադրության ընդՀանուր բնույթի, ածայ Բյուն ւը ուն ազ ներով չեն ւտոՀմ չառիանիչ կառուցվածքային կան սլատկերման Հաոռւուաւռուն աներկբայելիսհսակներից: վում դրականմյուս, վելի ,

չոէէ

ւո

ոոո-

ու

ու

բոլոր ւռեսալների տաղերգության Համարելով Մեր ծրագրից առավել կարնորնը` մանըամասն ուլառիչ ուսումնասիրությու փորձենք իսկ Հանգամանորեն, ժյուսներին՝ Համժեմառոաբար ներին անդրադառնալ դուրս

ու

ընդՀանուր գծերով

ու

ակնարկներով:

Գ.

աան "1

ւե բանաստեղծության կնե ամենատարածված Առունն, Ըել ոտը: է գոլիս չի ինչպեսնչել ենք, Հանդես անի փոխակներովն հր նչանակությամբՀամարժեքէ ներբող (նե. Ի կացությանը", որ ճափածո ստեղծագործութ մու նեն Ը մ. 1: է չատ ր ուվել Հաղվադեպ Եթե ներբող-ը կամ "ի քյե (877ներ ն Խ(9լէլ փողոց,դյուղ, արվարձան) Հայերեն է, ապա դովը վաղ չըծանի իրանական Ո փոխառութ , ուննե այա ոբի Հիման վրա առեղծվել է Հայերեն դովեստ ձն բ: է, որ Մ դարից ի վեր գրվել են Հայտնի բազմաթիվ արձակ ներբողնվիրված են Քրիստոսին, խաչին. եկեղեքուն, արբերին, պետական, եկեղեցական մշակութային գործիչներին որ բին: նդ մ. րանց միզգալի մասը պաչպանվելէ ՄովսեսԽորենազու, ԴավիթԱնՀաղակնե

'

Իր

լ

,

"

ւմ

Ի

ո

յումն

ի

(թ-

բառա

-

՝

`

«րուք Մանր: ի

Աստվածա

ու

Է

Պերու Այունեցու, Զաքարիա Ձադեցու Գրի Դրո"հոիրթալորի, Արնելցու թել Բաղիչեցու Տրդատար.քույի, Ներսես Մեծի,ՍաՀակՊարթնի (է ՐԻ աթութորր» մասին «ներբողական աշւոոցի

թի, Թ

,

արդան

արեկացու,

դոր

,

Առաքե

ն

ու

ն

:

Իմաստասերը": .

ււ

ւս »

է գրածեղել 17ճառեր»

բբող

ւ.

Սու

չ

բա ն

որ

նն

իո

ողական

այս

են

ե՛ "

"

ներբողյաններն (այսուչեւոն կնչեն Հասկացությունը աւ ներբողյան բառով)ստեղծվել եկեղեցական արարողութ ի, այս

են

ժամանակ ընթերցվելու Իր ի նպատակով: Հնարանքների բազմազանությամբ, դառոողական, բնույթով ներբողյանն աղերսվում է ճառագրության ուտույգ Հաւնդեսէ գալիս իբրե ճառի ժի ենթատեսակը, որը, կրոազդայինսրբությունները ձգտում էր ծառայել փառաբանելով, Քրիստոնեության այնպեսէլ ՀայՀոաարադիրքերիամրապնդման,

տոնականՀանդիսությունների

ազան

..ւո, աան «ուի աղա ինչպես Հ

թին

Ս «ոլավագ

է

են

դրուատ

կիրառությամբ:

լ

ՀովՀաննես / ն

նե

կոչվել Ֆերբող, դովեստ ներբողեան, ւ." ԻՐԸձեռագրերում գովեստի գովեստի, գովեստ նչանակում է, արձակի րոն տեսակի սամաններ ո նր": գովեստ Հասկացությունները առիմաա Համարժեք

բողետա

-

:

ի

ԱԿ

:, ի՞Հ. ի ՄԻ

կարագ

Յ5

ե

ործին յին դաստիարակության Դ

զ

:

կության Հայրննասիրոլուն" նկատմամբՀեղինակային բաքը, ազ Խյութի թյո Սոեղծադործո'ւ դեղարվետոոյան թյո: նն ընղ Հանուր յորամադրու ք էին ընդու նել իչի'ող նքը: վերաբերմու ար ժանրին թելադրո' անՀբաժեչյուաբ բնույթն ռիթմիկ Հնարանքների կազմոառավել Համառլատոասիչոդյոզ ք էր ներբողյանների խոսթի բովանդակությանը դրսնորվու յոեղ-տեղ ձե, կերոլվածությոն որ ոլդեն մաս նավորասլեսօփովածէ Աստվածածնի Խմուն Հոռոկությամբ մարջ իմթից--.»): մեջ: Օրինոմլ. Հուլոնի Խերբողյանը(«Գու մասին Գրիգոր Նարեկացու Աստուծոյ ե ոկզքաննուտեղմարդոյ դոյութիւն ւվատկեր ես առաւել քեզ ոլար«Զի թ: բանամլանս զչնորչս աղամ, առ" ն այսը ծաւ, աղադր ստեղծողին Աստուծոյ ի ծոսոզղ

ու

լ

ո

որ Տիրամայը: ունել չնորՀ, հրկրպագութեամբ որ ի լրումն սւռեղծմանհղեր պատճա. կերոլարան

տականեմք ռսյի

առ

ասե, կտակնՀասանիւը, այն զոր գարէական մարդոյ ի Փո աջ քո ի վերայ որդւոյ նան. Է Հանդիղել կարհլի

ի վերայ հղիցե

ւււ

տրտմանմար-

առն

ձեռն

ջո,

ե

չարադրաձենի խրախուսելոյ»"

այուվիսիւռողատվողՀատվածսհոիցս ան յհղծականաց «Ի մարդկային զարմէ Հրեշտակերկնային, բերմանցչնորի ծովային ած սհրովբէ, ե Հողային նիւթոյոսկի Սսռիերույ։ ծադման ամզ անձրեաձիր,արեուն Հանդարտի մթոյն Հալույսմարդարիտ...,ցօղոյն դիչերույին աւօտոի, այգոյն սուող ակնորփիափայլ:մերկացելոյ ա.Նախաստեղծին ճշմարտաճառ: օրինի ստունրին բերկրանոաց, խօանակ եւ արդ ո՛ր բան բաղդոո ոհլով ղանձամքեմերկացելոյ փառք անկապտելի... Արարչինմայր, Անչասին

Հանդիմանայսոծեղ

-

ւ

Խորի:

առ

սոառ

՝

մեծութիւնդ լիցի կարող դգերաշոչակեալ,Փոռ ազարդողին զգեԱմենակալինյանձանձիչ, ծնող, Անբաւին դրկարան, գրգիչ ե ցուցիչ, ՎերօրՀնելոյն պայծառ՝ հս դու ե կանայս, դլուխ նոցին ոլարծանաց Կամ

մատ

քո

»

աակ:

՞:

«ՕրՀնեալ

.

՛

ի

ի

չա

ա

,

տեսա-

՛

չեշտված բնույթը,

ովա

Հավոլի ԱԱ

ու

,

՛

ա

ի փաստո ի լաթ ավոր Նո Աաաա կատարումի չսնկախ,ղոււո բառայինՀնչերանդների կեն սածմաններում լկաղ

գովեստը բնույթովչաբածո մակերպվածության

ե

շրծանից իսկ սկսած իր մեջ պարունակում էր նան բովան մով նոր որակներ ի Հայտ բերելու, ինչպես նան՝

ե

մանը

որոնք գրականության բանաստեղծության զարդազմանըզուգածեռ գայում դարձան ա.

լիրիւսզեգակոթ մեզ Հայտնի առաջին նմուշները պատկանում կ երր: եռագրականտվյալներով գովեստ ովես

դոր

նք ր

Ց

:

վարդըն վառ առեալ...» 117, 120):

ե

են

«երգ զարմանալի...» սկսվածքով

մեջ սւռեղծվում չափածո գովեստներ, բացիՀայդրականության ընդունեէ ճառադրությունից էր նախապայման կարեոր մարոչ սլակաս

ձգտում էր դտնել իր նաստեղծության

ազատ

Հա-

Հոչափերով իոաուն

ու

թարմացումնՀարատեությունը: ու

գ

Է Գրի-

ՄիջնադարյանՀեղինակներիկամ գրիչների վկայությամբ զգովես նան Ֆրիկի «Աստուած աՀեղ անքննելի...» (Ֆ, էջ՛ 410, ներ Պլուզի «Յանեղական լուսոյն աճաշա պտղոյն...» էջ էջ 279, 281), ՀովՀաննես «Քան զամենայն պէտ...» (ՀԹ, էջ 150),Առաքել Բաղիչեգու աա». «Ա » «Աւիչնեսցուք մեք միարան...», «Գորովագութձայնկականի : 166, 176, 205, (ԱԲ, ՄԶ Ժ 212), ԳրիգորիսԱղթաէջ էջ ւո-

րքՀԿա անժամանակեայ...» ւած Թլկուրանցու հո ոի

են

(ՀԵ,

ու

ան

2»)

Ա»

ոա.Ա դեղով», ովեմ

Հայր...», «Ա «Արքային փակեալ կակ կազմեալ անփուտ...», «Արեղակնափայլ անըկար ԳԱ ռո (ԳԱ, րով...» էջ էջ 162, 167, 174, 185, 188 «Մաքուրպաւկե ւպատկեր...», , 206), Մ ինդ արկաւ»,«Այգի: զե » Մ ( էչ «Տիպ այնմ եղեր էջ Դպրի րարվենք այստեղ ստեղ Ղ նչվածնն չվ ադործություններըն այլն: բով, ն շարունակենք, դարձյալ սպառածչենք լիորովՀետն Բաննայն է, որ Հիչնի Հայ գովեստները: մե են նան այնպիսիստեղծաղործությունյալն դրերում մ ժանրանուններով մաւտնանչված ներ, որոնք թեն չեն, սակայն, են գովեստի դրական բնու ՄԸԻԺ: դատելով Ի տեսակին: : արցու

«Գովեալ

սուրի

պարտէզ...

,

թու

(ԳԴ 130 '

1Բվարգումը եջնադա եջԷաԲոլոր աղատ ուրիշ Ր5 շի ո

բանաստեղծականության են կամ ուսղ

գալու

են

Գեթ կար

Համարվե

:

էլ արձակդործերից թելադրանքով

սածմանաղատվում որով ժանրը փաստորեն հրեան Տաղ դովեստների բնավորություն: լով զուտ քնարական նաւ

ցողավա

բերշխարչակա

թաքնված Հնարավորություններ,

լ

կենացն բարձրութեան, սուրբ պարծանաց Պսակ իմաստութեան...»"": վարուց Պսակպայծառարար

,

անա կանոնավո ատ

«Մտի Ղրիմեցու արտիրու Պաղտասար 175), 17», 1.18 Բավալ

նմանութեան...

լուսոյ գակ անեղծութեան,

ւռաղ

,

մաքուր Հարսնութեան. Պակ կուսութթնան Պսակընորութեանանփորձգովութեան,

Նյութի

ներբողյանի, մյուս մ»7 հի տեսակ:

գովեստր մի կողմից դարձավ կողմից Հ որոչ Հատկությունները յուրացնող գրականնոր որ է ժաու ան ն րա անվան անվանու կը ներթողյանից գեց մների մի մասը,նյութը, խոսքի , , ի բանակա իսկ Հոդնոր երդից՝ ֆնարականություն ը։ սեղմությունն հղանակավոր հրաժչտությամ, կ մի ձնե,որ, անչուչո,բառային աչա ծու թյ ն ' ազճակնի ղվա պարագայումյոտեղ ավելի զորեղե ' ի բդաշնակություն նե թե՛ էր կազմում: Խոսքիթե՛ գովաբանական ռիթմիկ

2նի

ստ

. քէ:պատկանում

Թռուրով աաա

Թեմ

2)

անակապես

դովեստները կարելի է բաժանել երեք խմբի: չափազանցմեծ խումբ են նե բկայացնում այն ստեղ'

ծագործոս 2

նները, որոն Է նվիրված

հեն ու

Աստծու

ե բակիրն

«

րիԳոա

կացին (ԳՆ, 18 1) 494-495,

509-51:), (ՀԵ, 72 ՀԱ էջ 238-

Երզնկացին

թյամը

Ր

,

տաղ

ասաց

փարդագոյն շարդագոյ

ի

ա-

2.25 կոստանդին լ

ոի»(ԶԳւջ էջ

ներ: Այս

75-82), Մկրտիչ Նաղաչը

էջ Լջ 128-129, 167-176, 47, 52) ե ուրիչ շատ ու

չատ

ոո ո Ի

վ

է

նանքը:

Փաթ կիրաոության ար

բազմիցս պատկերների,արդեն վաղուց ընդունված էր ձն նը, դործածությու որն իր Հետ բերու կայուն ակեիպումների աղմում են զմու կ բազ թյուններ Անկասկած թյուն: ւսկնչայտ տիօշրինակու տոնեն են որոնք ն երը. եկեղեցակա ստեղծվել որոնք տաղերը. Գրիգոր Նարեկացու այն ած երգերի Հետ եձ կոչված երգեր դանձ դուրս արարողություններից բին ին` ղաշպաշտոնական ն ունեն օժտված են ք այլարբա նական Հորինվածք նպառակով, կատարելու ճարն Հանճարեղ վ բրա երեույթի բանաստեղծականարտակարգընկալման ռատվածաչնչՀետնկելով Բանաստեղծը, տադրման առւասնձնաչատկությամբ: "րդի Հոդրոր է դնում յան «երզ երգոցի» օրինակին, մի կողմ գործածվող կանոնները ն դիմում իրականությունիցստացած սեփակա դով տոնիՀաւրար նրա ոտեղծած ւտների ն: ԱՀա շրինակ,վարդավառի կաղու ն

նա

`

ն

առու

,

ի

ու

Կրո

Ը .-

ւոից մի Հատված.

Գոչար վարդրն վառ առհա Ի վեՀից վարսիցն արփենից Ի վեր ի վերայ վարսից ի

ԱԱ

ե

Պողպջեէրզոյնըն այն ձազկին. երփին հրփնու նակ ծաղկին պրտուղն Շողչողեր

Է

ճղին:

Քրքում վակասիրպտուղն Սանր խուոբն տերեւով... Ի

փունջ խուոնհրաս վարդից

Խոն: ԳԱԱ

Գոյնզգոյն

ւ ՄԴ

ին: ն:

Շո

չաերն չողէր Հովտին,

Շողչողէր դէմ արեգականն...(ԳՆ, էջ 117-118):

Բանաստեղծիկրոնական զգացմունքը կերպավորված է բնության

շարժունպատկերների ամբողջական նկարագրությամբ, է որպեսիրականաշխարՀի դեղեցկության գովք: Գովաբանական առո ավելչեշտված բնավորություն ունի Գրիգոր Նա-

կենդանի, ե

նեղ Հնչում

դու ստռաղը նան

ու

րբեկացու«Մեղեդի ծննդեան» տաղը, որի մեջ չոայլ գույներով կերպավորվում է արտաքինբոլոր դեղեցիկ բարեմասնություններով օժտված,ճաչակա-

«

եթառաուսուցանելառպառայան Խաղի ազգային վերամարմնավորմամբ երպանայի Տա Այս իսկ պատճառովդրանցում առկա կանոնիկ ոխոորո Դ

արձակե բ ոցի

ու

տո-

211421 ՀովՀաննես Պլուզ Վ10-419), Երզնկացին (Կե, էջ

ուստ

Այդ նոճ բողբոջ առրաւ սդ Զարդ առնող վարդին չուշանին,

Առտվածած-

485-188, 475-481. 460.463,

(Աս,ւջ ւջ 15-30,

ւ

կրտչին,

աի

արՀԱ ներ

Տո

Առաթել մ հյոոնոցը ին(ԳԱ,

231-233), (ՄՆ. 105-106), Գրիդորիս լ

Ս

ւսղ

գող

զանազան Հավատիվկաներին,

խաչին,

ԱՐ

77-7Ի ո 72 39:

(ԲՋԲ, ՇնորՀալին

սես

,

(Քրիստոսին),ՀովՀաննես

ն

կեղեւլուն,

Ս

կլ ի րիստոնեակաԿԽկրոնի

ե"

ՍԱ:

Խ

ոի

սո

ւով

չմո

'

-

բավ

ագաթ ՖԵաթ

Շողն ի ժմին իջեալ

արատով լոյս:

Պարօիցը աաա հրամից արդ ե

Քարան աաա րիո

սողի-խողի Ատիճաղ-պատիճաղ

ր

ե ՐԴ

ով,

միմեանո.

ա

ՆԻՔ»: կապեր,

Հոսէր զելեելան ընդ Հանդարտիկխաղայր,թիկեէթեկին ճեմէր: Բերանն ԲՅՈ ԿՐ երկթերթի, վարդն ԻԴ" ի Րր չբթանց կաթէՍաթի, Լեզուին չարժողին թաղցրերգանայրտաւիղն: Ծոցն լուսափայլ կարմիրվարղով լցեալ, Ծղիթն Հոյլթ... .

Ի աո

ծիրանի` մանուչակի

Ա ա ՖԻ

անա

ր

ուտոյ, անոյ, ոյ, ի յորդանէ. նէ Գոտին`արծաթափայլ,ոսկետտուն, կամարակապ լականց... Անձինն հ մարդարտափայլ գեղով, չաաժել Ոտիցնի գնալ չողն ի կաթիլառնոյր... (ԳՆ, էջ 124-125):

Հողնոր երգի մեջ գործածվող կանոնիկ պատկերների առումով առանձնապեսցայտուն օրինակներեն ւռալիսԱստվածամորը տաղեձոնված

Իր: Սուրբ կույսին բարեբանող պատկերներից չոարածվածներըիր առավել «Գովեստ է ՍուրիԱստուածածինն...» երկում դեռ Ֆ7 դարումՀատուկ մեկնյութ է դարձրել նաբանության ՊետրոսՍյունեցին: Հայտնիմատենագիր ԱՀա դրանք. «Դրախտ Այգի վայելուչ.Մորենիանկիզեաստուածոաւոունկ.

Վէմ Փրածին. Գաւազանծաղկեալ. Սափորոսկի. Տուփ լե. Լետոն սուրբ. անուչածչոտ խնկոց. Տաւվանակ կենդանադիրկտակին. ՁրՀոր կենդանի

ֆրոյն. Բոյսբարի.Տեղի չափիւղայի. Քաղաք Աստուծոյ. Պարտէղ փակեալ. Աղբեւըկնքեալ.Բլուր կնդրկի.Հովիտ շուչանի.Երկիր Ամպ ծարաւու-.

Դուոն Ւուռ

թեթե.Անասդատանկ"խ Աոաւաւո խաղաղու ամ նները, կլյս փոխաբերությու ւխ.

ա

ղ

քնան»: ծագում

նում

ԱՀԱՄՆ

որ

քն

|

զաԱստվածաշնչից ա

լ,

(Հատկապես

դործածվել ներբողյանիե չարականի Խան տաղ-գովնստնենախառլես տեղ դ զել ու

են

՛

առատորեն

մեջ,

ններ

444, 445:

400,

Մ

բր:

միայն խորանլուսոյ,

ուրիչ պատկերների: փառաբանող

բոան

էչ» թ ւ

չի

ի

ո

Կո

անարատ տաճար,

Մ.յուս

արը կողմից կենդանի շփման բացակայությունը Հնարավորություն տալիս բանաստեղծական եսի անչատականությանարտածայտմանը: սվարագային ստեղծադործությանջնարականությունն աղաՀովվում է նկարագրվողառարկայի Հեղինակիդրսեորած դրվատականվենկատմամբ բաբերմունթով, ինչպես նան՝ չափածո խոսքին բնորոչ գեղարվեստական այլնայլ Հնարանքների գործածությամբ, Հնարանքներ,որոնք բանաստեղՀաղորդում են ներքին Հուզականություն: Այդպիսինէ, օրինակ, ծությանը սուրբ Հռիփսիմեին նվիրված այն Հայտնի տաղը, որն սկսվում է «Հանճաբեղ շնորՀալիդ ընտրեալ է» տողով:

1"

"

թաղան

ու

ԱՍ,

210, 253:

239, Խե, 16 7, 168: ՀԵ, էջ Լջ

Գար

առտուածազիծտախլուծիչ» Եւայի բժիչկ, կենաց, աթոռ Աստուծոյ, անիծից երկնային Հացի, սեղան լուսավայլ' տակ, աստուածընկալբուրվառ, ղամբար ոոմր ռած երկնագնաց չաւղին» պարծանքկուսից։ մաքուր աղաւնի, 401, 405, 144: 399, էջ էջ (ԲՋՐ, ն այլն, նայլն ծին որդւոյ, Հարսն անեղին 251, 253, 255, ԱՍ, էջ էչ 168: 238, 239, 240, 249, Հե, էջ էջ 167, ԽԿ, էջ էջ 169, 171, 174, 216, 219): 17, 18, 19, 59, ԳԱ, էջ էջ 167,

Հարա

կիրաշնունը

ւռկայությամբ փոխարերությունների առարկան ւզատկերման

սիրամարգ. արխրալի, ,ըրբափայլ ոսկէթել տարփալի,

Հենց միայննչվածկանոնիկ վյալ չռաղիթե ղատորոչել է Հեչտությամբ կարելի նե

Եռապսակ իւղագլուխ ցանկալի, ՀՈորոացԳոգագու Հոխխոիժ:

թե՛ ժանրայինպատկանելությունը:

իսկաճեմաղառ ձի օղապրար, Նր Նոյեան ալան եյդ

Աղբիւր կնթեալ, ֆրչոր կենդանիծրոյն: ԼիբանանկՀոսեաղ յատակխեկենոյն. Դու

ես

չու

Օ4ասպան արագիլ գաւ

Կ, դաշչտերու ծաղիկ չանՀուիոաց,

աք

Մոտո որմարտիրոս մբբջագան, Հոր վորութնան,

անուչ խնկոյն.. ւռուվփ Բու բվառ ոսկի լցեալ,

ԷականԲանին ԷԼիակոխ քաջութեամբ ըզՀընժան,

լեառն զմոսոյն (Ս0-Բ,էջ 141): ծաղկաւէտ, Բուրաստան են

ներբողական կ բբ"ղ

ի

Խ աչատուր

ՀրեչտակՀրաշագեղ Հռիփսիմէ...(ԲՋԲ, էջ 516):

Խասպեկ կաֆացու «Գովեստ

ն» բանաստհղծությունից, Սուրէ Աստուածածինընդարձակ տրված է Հիչյալ փոխաբերություններին:

Հանդիպել այնպիսի րի Աա Նան գովեստներիմեջ կարելի ստապած բանաստեղծի մեջ

ո

լայն

տահղ

որոնք կրում տեղերի,

է

են

անՀա-

իրականությունից

չոչափելի Հոգերանությանարձաղան-

բական ապրումի, կենդան Հույզի են երգին բնորոչ արտաչայւոնե նկատել ժողովրդական ի որեն օժտված կ Ք Ը Աղու

ԱՀա

ջերմությամբ ւլայծառզգացողությամբ չաձեերով, ու

Ճոնած

Քամարցու Աստվածամորը

:

յաչաց

Մբտաց երեի»

ղ

:

աչոք ու

Գրիգորիս Գրիգոր

դովեատիցմի քառյակ.

մարմնոյս ծածկիս, ինձ բնակեալ ա դու իմում «րոոի Ծրարեաղ նիմ զքեզ ի Հոդիս (ԴԱ, էջ

Եթէ

դադար,

աար,

Հրաչադեղ Հռիփսիմէ: Հրեչտակ

Հրաջավառ Անուջաճատությածբ կենաց Փաղցրադոյն, մանախույին Սառիոր

Սույն տողերը Փաղված

չղթայի մեջ թի,

Հաճախ խոսքի գովասանության է երեում բաեսը, որն, իՀարկե Քնարականտրամադրության դրսեորման

ամենատարածվածձեն է, բայց ոչ միակը: Եվ դա մասամբբնական է, որովՀետն Հիմնական պաչանջով մշտապես առաջին տարածքում է դտնժանրի վում պատկերման առարկան, նրա դրական Հատկություններն չնորՀնե-

մե

մեծա-

բում (ԲՋՐ, էջ էջ 172 271րց 218): 59: ԳԱ, Լջ 7 167 169 էջ ւջ 19, 21. 29, ստեղծավորժական «իրի Բայց ժամանակաչրջանի սրանցովոգին չեն բավարարվել երնակայությունը մորը

Շատ

Երկիր բախեալ.Տումար անընքեռ նելի.

211):

Ոբոչկրոնական դովեստներ ունեցել են

ե Իրենց եհրաժչտությունը իբբն երգ մեղեդի զարդարելովեկեղեցական ր րը: Սակայնչպետք է կարծել, թե սրանց կիրառության լորտր սաճմանաչփակվելէ լոկ եկեղեցու չրջանակներում: ժողովրդական ժամաւոոներին,ուխտաղնացությունների, խնջույքների,Հարսանիքների նակ նույպես ընդունված է եղել այդ երգերի կատարումը: դա, զետեղԲացի վելով խառն, բազմաբնույթ նյութեր պարունակողժողովածուներիմեջ, ենթադրելի է, որ դրանք ծառայել են որպես ընթերցանության նյութ:

արե Տաագարձի Հ յ

Ի

ու

Գոր

բ) Առանձինխումբ

անձնավորություներին

ու

կազմում ազգային արժեքները խորՀրդանչող երնույթներին նվիրված դգովեստները:Նման

են

«

(ՆՇ, էֆ 248-252, 260-261. գրել ներսես Շնորչալին 321-323), Աո աքել Բաղիչեցին տաղեր շ նույ ռ (ԱՍ, էջ ՅՕԼ307, 28Դ, ԱռաքելՍյունեցին չժ 102Գրիգոր Աղթամարցին 266-277): Ան. էջ: 205-211. ան (ԱԲ, էջ բանաս(ՀՍ. էչ էշ Սեբաստացին 163. (ԴՂ, էջ Ղ ափանցին 83), Պետրու 182(ՊԴ, էջ ՊաղտասարԴպիրը մեջ տեղծներ Այս սատեղծաղործությունների ն ուրիչներ: 339-340) 306-307, էջ 305, Տիդատ Մեծը, իչը, Ներսես մ են Գ րիդ Է որ Լուսավոր բոտ ամենայնի մեծարվու Դավիթ Անճալքը, չարականադիրները, ն ե հ են Մ արքան, Հայ թարգմանիչներն Սճ- Էջմիածինը, մայրենիլողո' Խլաթեցին, Գրիգոր գրիգոր նարեկացին, այլն: մ դեմջերն հրնույթնեոր դրանցուՀիչյալ Ակներն է այն փաստը: թյան, աղզդադրվավում հենՀայության ինքնաճանաչողո: են

՝

Հ.

(ԳԱ,

1/հչ180-188. 118-121,

Հովասառի

անկոտրում ոգին,գաղափարի (Հավատի) Հանդեպ թյո: Հաստաւոակ աւքու եր: Տաղը,որ Լուսավորչի տոնին Փրիստոնղդրսնորած Համար երգվել է եկեղեցում (աես ԳԵ, էջ 300, Բ» 140, յա բնակչության այլադավան տիրապետողների լծի տակՀեծող Հայություինչպե է բնկալել

առկունությունը,

ս

նը:

Գանր» մաշարերս իրի անմարմին մարմնով ,

թիաա ամ Ի

սրբու

ո'

-

Էջմիածինը

Բաղիչ Հոդնոր-կրոնաՀայաստանի արտացոլելով Հիչատակները, գովեատի...»), թրիտոնհական առնչվող կենտրոնի կան «ւզանծալի» Հետ

նրա

է նան «թասփաընդղզծում

մեծաւես անցյալը: փառավոր քաղաքական

ռական», «ցիր դերն կատարելի

զործում ցան» եղած ազգի վերաչամախմբման

ու

ու

Էջմիածնի

թյունը. աուաքելու

խրմբարան դու Էջմիածի՛ն. Թո Ա «այո ուրական,

այան, բայկիր րան ժողովարան: ս

Հայրապետաց էջմիածին, չնորձաց բաշխող, Ի խաւարէ ի լոյս բերող, ԱզգիսՀայոց նոր նորոգող 270. 273: ծրնող..- (ԱՍ, էջ էջ եւ ի յորդիս լուսոյ ՞

որ կրոնականմուտեզումները, Հայտնիանուններիդնաչաւռության մեֆ,ժամանակիմարդու աշխարՀայեցոգովեստների Քիչ տեղ չեն զրավում ենն արտաչայտությունն բնավ ստվերչեն դզում ղությանօրինաչուի վրա: Այս բովանդակության Հայրենասիրական սոտհղծադործությունների սուրբն Գրի«Գովեստի է դիտելՆերսեսՇնորՀալու առումով ուչազրավ

կրոնական ունի զուտ Լուսաւորիչն» տաղը (ՆՇ, էջ 248-252), որն նան չէ ջաղաքական-Հայրեզուրկ երանգ, բայց, մեր կարծիքով, նյութ է տաղի մեֆ նկարագրում Բանաստեղծը

գոր

ու

նասիրականբովանդակությունից: խոչտանդումները: ձեռքով ֆրիստոնյա Գրիգորիանասելի Հեթանոսների նրա ե. ւսյս դովաբանում ամենինզուդածեռ՝ ԽորՎիրապում տառապանքը

յ

Անի

աց

Խաս

աի»Ար» աղ ռամբ, ար

ու

սայրից՝

հրկամբբ:

ոչ շատացզեալ

զ

:

" մլ

:

ո"

ր

բ ինրանոյ, որուն

մս

եպատավին:ՕրինակԱ̀ռաջել. («ԱՀա ասեմ բան

կարթիցն արկեռը ոլորանաց գելու... Ի,ր վերապարզեալտատասկացսրբեալ Արեան վրաակաւ ներկանելով նորուն: ուատի բրղխեալ բարի,

ու

Հիմնականում ժողովրդի Հեւտադա գոազ դաչավաքթման, ձգտումների, ազատագրական դբաՓաւկե ր ման առարկայի դիրքերի են այդ դաղափարաբանության առտեւման ծառայում կամ թաքուն՝ բազածչայտ կան բոլոր Հատկությունները, զովարադողողը

ամ

ե.

Ա

յին

հւ

այսու,

բեղ կախելոյն կախեալյոտից րարունն (ՆՇ, էջ 249-251):

Եվ ժողովրդի ոգին ամրապնդելու, նրա դիմադրողականությունը

մե-

ծացնելուՀեռաչար մտադրությունն ընկած չէ՞ արդյոք տվյալ տաղի չափազանցՀամտաՀաղացմանՀիմքում: Բոլոր դեպքերում, այս գաղափարը է՛ դեղարվեսե՛ է ՇնորՀալու ըմբոնումներին, Ներսես քաղաքական տուկ ընդՀանուր նկարադրին: տական վաստակի տաղերում ես թեպետ Հաճախուղղակիորեն Սույն խմբին պատկանող է Հերոսը, բայց այն մչտաւվեսներկա քնարական է պատկերման բացակայում է ասել, որ այս դոառարկային տրված գնաչատությունների մեջ: կարելի մասն է նպատակով: ստեղծվել Հենց ընթերցվելու վեստներիզգալի ԳրիգորԽլաթելուն, Թաղեոս Սեբաստացուն,ՊաղտասարԴպրին ՊՂ, էջ 342-344) գրել նվիրված տաղերը (ԱԲ, էջ 205-211: ՀՍ, էջ 180-181 ն են է դտել Ս փաստը որոչակի նրանը մաչվան առիթով, արձագանք ատեղծադործություններիմեջ: Բայց եթե ՀովասափՍեբաստացին Պետիրենց բանաստեղծություններն կառուցել ամբողջությամբ բոս Ղափանցին են անդե լոկ չատ են Համառուռակիորեն սկզբունքներով գովասանության Բաթողած ազդեցությանը, ապա Առաքել կորստիմեծությանն րադարձել ներՀյուսել է նան ողՀավասարապես ւռաղիդովաբանականՀենքջին ղիչեցզին բական տարըը, մի Հանդամանք, որ մեծապեսպայմանավորվածէ Խլաթեցու ն. չէր կարող Ուստի ն պառտածաանտեսվել: եղերականությամբ վախճանի կան չէ այն իրողությունը, որ միջնադարում Առաքել Բաղիչեցու տաղը է որպես գովեստ, մերթ էլ եղերերդություն: ինչԻսկիրապես, մերթ դիտվել է ուսումնասիրողը (ԱԲ,էջ 96),դործ ունենք երկղես արդեն անվանակոչել այս

,

ու

ու

տեսակ

Հեւ: ստեղծադործության օժտված Հատկություններով ժանրային

մի յուրակերտ ստեղծադգործութ Թեթե դրչով Հորինված գովաբանական ի

է Պաղտասար Դպրի«Առ Վ.» (ՊԴ, Լջ 147-148)

երկոքին Համաջան ամոլքնայժմուսԳ̀.

ն

8.

Ա.

տաղը:

դ)

ՀովՀաննես Թլկուրանդինէլ դիմելով սիրած կնոջը, ասում

մի այլ Վերջապես

խումբ են ներկայացնում կնոջ դեղեցկությունն Հմայքրի,սիրո ղդգազումը, բնությունն նրա Հրաչալիքները, մարդգկային

ու

ու

ուրախությունները փառաբանող տաղերը: Սրանքունեն ղուտ աշխարՀիկ ն բովանդակություն իրականությունից ստազած անՀչատական բնկալումրնեՐե։ անձնական, ուվրած Հոդեվիճակների, կենսասեր ձգտումների արգասիք են: -

Սիրո գովեստներում ան առավելաղես,

նախորդ խմբերի մեջ մտնող բանաստեղծական եսը,կնոջ գեղեցկությամբ Հմայված, նրա մարմնականբարեմասնություններն ինքնամոռաց Հիացմունքով դովաբանող",Հողու բոլոր լարերով նրան տենչացող, տառապող: բայց Հաճախ: սիրո զգացմունքը ւաշտաւունքիաստիճանբարձրացնող ՔնարականՀերոիչխում տաղերում,

է

Դու

իու

.

5, 6-14, 18-22

32-35,

42-52, 60-65)

ե

էն

դործածում այն

երեույթները, որոնք աչքի առարկաներն Հաճելի են,

Գողոցիկի Հառկություններով բուրավ ւո

գ

ղ,

են

ընկնում օգտակար,թանկարժեք,Համեղ,

ու

այլն:

կոստանդին Երզնկացու դովերդած կինն

դեռես չտեսնված պառկերէ, բաղզառիկ,

որ

իր արտաքին Հմայքով մի նման է լուսնի, կամս̀լացիկ

տունկի, գունեղ վարդիծաղկող բուրաստանի. ո

Ս...աթ

ուսեղէն

Լուսին բոլորած ելնես... Կարմիր, լի ւ

,

ես...

ու

ու

Փանի՛

Մի ուրիչ տեղ

Ա ւ

(ԿԵ, էջ 159):

նօեօֆար,

ԲԱ աԵրՆ արգ, ոց

ւ

Անմաչ խնձոր

սերկեիլ, նուռն նարինջ կարմիրվարդ: Ծոցդ է դրբախտ անմաՀութեան, ու

ու

ու

դոաճազան պրողով դըրախաւ

2" ""» ՔՂ

21ն

"

"ԻՐ

ՅՐ

ԼԹ.

ւջ 129)

'

մլ Աղթա գովեստ պատվեր Գրիգորիս դառնում ամենայնի ւավել բազմաբնույթ, այլազան, Հարուստ: հստնե

արցու

են

իո" տ

նման առ

երներնբ'

Հոծ

Լո"

ու

Ցոռկոյնես արարացոց՝ արմակնո նրչոյլ Հրեղէն. ն Նարդոս Քբքումզբմուռ

ն

ի Հըեդկականէն: Հարուն

Շարել պաղպաջուն ակունք, կայծ կարմիրի Փիսոն գետէն,

Ուկեակ. յակինթ նեակատ,կարկեչան բիւրեղ

սառնօրէն: զջեզ գովել չկարէ Հողեղէն, Գառռուական անօթ լուսեղէն: մաքուրարծաթ ն սրբեալ ՁաՀրդ վառե վառանչէջ, փարատես ե տանէն, զխաւարն

Չքնաղ վայելուչ

տրպազ,

գրլուխ Ռամիցըս

գունով վարդ ես,

Ամէն ծաղկանցզարդ

ու

հս մեղրով չաղրղած նուչ չաքար սին, զէտ արեգակն ես: Դու Հալած Թափված ոսկի,արծաթ ես, Ղումաշ ես խազընի, դովեմ զջեզ (ՀԹ, չջ 150-151):

ուրիչ

բանաստեղծների Գրչիտակ: Կնոջըմեծարելիս, որպես կանոն, տաղասացներըպատկերման ձ ւառաղ

ու

թուի)բդրիլու

141-163),ԳրիդորիսԱղթամարցու (ԳԱ, էջ էջ 185-187, ՀովասափԱնբաստացու (ՀՄ,էջ էջ 68-75, 78-79, 81-82),

նաղաշՀովնաթանի(ՆՀ, էջ էջ

սպիտակ

Դու

կ

`

119-130, 134-136, 192-211, 238-246),

ծաղիկ ես, կանաչ ուռիկ ես: կարմիրխատիչխնձոր ես,

նման

ԱնուշՀոտովդու զիս արբեցուցեր ես,

Այս գովեստներն իբրն գրական ձնավորված երնույթներ՝ սկզբնավորվում են կռստանդինԵրզնկացու մի քանի տաղերով (կե, էջ 158-168) ե իրենը Հետագազարգացում են գտնումՀովՀաննես (ՀԹ, էջ էջ Թլկուրանցու սր:

փնջած մանուչակ, վարդ

Տարէն ելուկ

է.

զինուոր, զօրանասի զօրավարէն(ԳԱ,էջ

190):

ԲայցանՀարկիկուտակումների,Հաճախադեպ կրկնությունների, ինչպես նակ. Սուրբ Գրքից եկող որոչ Հասկացությունների գործածության պատճառովերբեմն ԳրիգորիսԱղթամարցու խոսքը զրկվում է գեղարվեստականանՀրաժեչտ առարկայականությունից.

Կամ՝

Հանց գեղեցիկ մորճ չիտակ գեղով յիս Հասաւ, Պատկեր ու

առ

ոք ԱՆԻԻ իւր Ա

««Տեան

՛

ռես

ուղ

ա՛հի

կի«զար մալ ի, նոճի,կանաչ ձիթենի,

Նարինջ թուրինջ,

որ

Զինչբուրաստան,

որ

(ԿԵ,էջ ծաղկեզաւ

տունկ պալասանի, սինուրար,չմշատ տուբի, զն Են ի ( ԳԱ, մր կաՍւա. Հ կենա Քոր ն ՎՈՀԴՐ չչ 200 ու

կարմիրէ զարդարած էջ 163, 164):

Տառի, իչ

ու

,

է)

:

կու՝

163, 166, 159, 161, 163, 165, 16Դ, ւսա ու

Լճառըն կարարաղ.Կարմեզե Սինայ. Թաբորւ. ԱՀերմոն

ու

հան Բելա» աի Արու գա193: աղբիւր ոչուր աան հլովմայ ն ես յուզ

ստեղծագործական Իր դգովեստներովՀովՀաննես Թլկուրանցու ավանդներինէ վերադառնումՀովասառի Սեբաստացին.

կաքւու էրխատուտեր, նման

Քան

զաիրամարգ պայծառացեր.

Խոն ՛ր Ի լարի Դե,ն ակն

գոծար անգին, զպայծառ վարդլառաւաւտին, Չէ բերել մարընՀողածին Քան

Քան

զքեզ անուշ

սլտուղ

երկրին (ՀՍ, էջ 70, 73):

Նման

պատկերներնսուկաեն նան ուչ չրջանի բանաստեղծներիգործերում: Այստեղվկայակոչենք միայն Նաղաչ Հովնաթանին. Խալերըդ՝պայծառ աստղունք.երեսրդ է բոլոր լուսին, ՍիՀ ոլորած, ընկած թո ուսին... թիկունջին, Լեզուղ՝ քաղցրախօսբլբուլ, ատամներըդ՝մարզարտաչար, Ծոցրդբաղչա, կանանչբօատան,չամամ. խնձորչարեշար.. Ունբերըգ՝կաղածկամար,թրրի նրման կու չողչողայ, Աչջերըդ՝նաղիջալլադ, որ տեսնեմ՝ սիրտսկու դողայ... (ՆՀԲ, էջ 29):

ծամերըդ՝

Կոստանդին տաղերում կնոջ արտաքինըդեռես ունի երզնկացու վերացական,ընդծանուր նկարագիր: դնելով ուժեղ Ենթատեքատում զգացմունք՝Հեղինակն, այնուամենայնիվ,ասես, չի գտնում բավարարչափովՀամարձակություն կնոջ մարմնական բարեմասնությունները դովաքաամեն մի նելու: Սա ինքնին Հասկանալի է: Գրական սկզբնավորվողերեույթ, որ չունի իր ավանդները, սովորաբար դրսնորվում, Հաստատվում է ոչ միանգամից ավարտունտեսքով,այլ աստիճանարար՝ ն ժամանակի իրականության փոփոխություններին զուդընթաց: Այնպես որ՝կնոջ մարմնականդգեղեցկություններիառաջինլիաբերան,անկաշկանդ մեծարանքը վիճակվածէր որոչ

ու

ՀովՀաննես Թլկուրանցուն: եթեկոստանդին Երզնկացին ընդամենն ուրվագծում է

կնոջ Հրեղեն անուչ խոսքը, դեմքը, որ լուսեղեն է կամ լուսնի պայծառ,աղեղ,կամարՀոնթերը, շաքար շրթունքները, թուխ աչքերը, ոլորուն, սիա (ս1., թուխ)մազերը, անուչՀուր (Կե, էջ էջ 158, 159, ջաղցը լեզուն, նան՝ նման կլոր է ու

ու

ՀովՀաննես Թլկուրանցին բացառիկ

նվիրումով տաք չնչով դրվատում է նան. սիրածի բերանը, ծոցը,կուրծՔը։ մեջքը, այտերը, վիզը, ատամները,կզակը, ձայնը, անձն քայլվածքը, ն ծիծաղը, Փնքչությունը,մատները թիկունքն Քանզուո. ույլն. «Մէջքն ճօճան» (ՀԹ, էջ 123), «Պօճան վզովրդ բերդեր քակես» (էջ 126) «Շողայը, Ու մարգարտէչար ատամունք» կլափն լար չրթունք (ւջ 142), «Բերանդ չաքրով ե Լե թութակ լեզու ես, Գոյնդէ կարմիր Հոտովղ անուչես վարդին, ճջ 144), «Ռապուկ, ճոխ երբ որ դու այլես, Մանրիկ-մանրիկ ճարտար, ծիծղաս չունչս քաղես» 2 146), «Շողայր, կաթէր լուսն ի վղէն», է դեղձան ուկիթելէն», «Ձոխաղ«Աչերնէ ծով, ունքն՝թուխ ուքոլ,Մոազն նաց, մանրաքայլող», «Շաքարկաթէր իւր քարամէն» (էջ 148), «Երեսդ է է ԶօՀրան, կրլոիդ է խնձոր, ծրծերդ է չամաւ,Զինչ եդեմ արն,ճակատդ դրրախտիի քո ծոցդ կան» (էջ 155), «Ունքն է կեռեր քան ըզկամար», «Ձաէ լոյս կառտող լոյս կուտայ» ւջ 157, «Երեսդ վառ.է, ծիրանի, Վարդ բռեՀան Բերնէղ է վայրթանունուֆար»,«Քո ձայնդ անուչքաղցրեղանակ, փի ՓուՀար, Այդ ֆո մասունքնեն լուսեղէն», «Անձրդ ջո ճոի,բուսերչենար» (էջ 158), «Շրթունքդ չող է լուսեղէն, Պրոկնէղի վայր թափիջոչար» ու

ու

ու

ու

ու

ու

(էջ 161):

Անչուչտ,կնոջ

գեղեցկության այս նկարագրությունն իբրե «մի իր որոչ չերտերով ձեավորված ճաչակ» (Մանուկ Աբեղյան), է եղելասվելի վաղ ժամանակ նհրում՝ժողովրդականսիրո երգի մեֆ,բայց մեկ այնուծետե դառարդեն թափանցելով անգամ գրավոր բանաստեղծություն, նե. չնչին փոփ անբաժան պոետիկայի նում է վերջինիս կամ չնչին իրը ն բացորոչ անբ բծինիս պոհտիկայի խություններով անցնում տաղից տաղ, ՀեղինակիցՀեղինակ: ՀաԱյս Հայացքը դյուրին է Հաստատել ՀովՀաննես Թլկուրանցուն ԱՀա ԳրիգոֆորգածբանաստեղծներիդովեստներիցՀանվածօրինակներով: բիս Աղթամարցու գործածածպատկերները,որոնց մեծ մասըՀիչեցնում է Թե՛ ն Համապատասխան Թլկուրանցու Կոստանդին Թե՛ ձովՀաննես Երզնկացու կիրառությունները. «Աչերդ ծով ի ծով ունիս... Ուներդ է քաչած կամար, զինչ գարնան աղեղնէ յամպե» (ԳԱ, էջ 185):«Աչերդ է կանթեղ» (ւջ 200), «երեսդէ պայծառ քան ըզթերթ վարդի», «Շրթունքդ է չաքար, խօսանքըդ ղանդ է, Լեզուդ ի բերանդ անգինջօՀար է» (էջ 201, «Սուրաթղէ սատաֆ.... Բիւրեղջանդակեհալմառտունք»(72 203), «Հողմով տատանիքո Հերըդ դեղձան» (էջ 204), «Քո մէջքդ է բարակքան զուռի վարոց, Սպիտակ ատամունք մարգարէչարոց» (էջ 209), «Շրթունքըդ է ջո լար, կլափդ է ամպար» (էջ 210),«Մոմեղէն մատունք, Հոտ պալասանի»(էջ 239): գովեստներումնս կնոջ նկարագիրնօժտված Հովասառի Սեբաստացու ն կինը բարձէ ավանդականի գծերով: Նրա դովերգած անչատականության պոյով» (ՀՍ, էչ 83), դեմքը` պայծառ, գեբաՀառակէ՝ «Քան զչինար՝ սալվի ղեցիկ, վառվոուն ու բոլոր (իմակլոր),մաչկը` սպիտակ(էջ էջ 69, 75, 76,

առանձինոճ

ու

տալ

բազորոչ

փովո-

են գջ էջ 69, 70), աչքերը՝ թուխ վարսերը՝ ոսկի,մանուչակ,Հուռավեւտ, խոսվածքը,լեզուն, բարբառը` անուչ, քաղցը, դուրե-

75, 81. 82), Հոնքերը կամարկամ կեռումեո 69, 70, 83) ու ծովեր 172 75),

(ւջ էջ

կով.Ունքերիդ Հեւտ խիստ է իրառըն»: կարմիր ւզայձառ., «Երհսրդ՝ իէնչզէս մոմերվառած ճառըն»ւջ 5Ռն այլն: Սիրո դովեսոների մեջ աղ ասացները, կնոջը, կարծես դրվոաւոելով ձգտել են Հենց այդ իրողությամբ արդարացնել նրա նկատմամբտւսծած իրենց ինքնամոռաց Հորդաբուխ որոնք անխուսափելիի ղզղացմունքները, ու

ոլորուն (էջ էջ 75, 82), կան (ւջ էջ 73, 74, 76. 79, 8Ն 82, 83): Նա «մանրբիկ-մանրիկ կու ծիծաղի» (ւջ 79), ասուն-խոսուն է 2 83), զրուցելիս աչք-ունքըխաղացնում է (էջ էջ 69, 76, 78), վիզը «ճօճան» ն նա ամէ. ջայլվածքը՝ առՀասարակ՝ ծեքծեքուն է 2 էջ 69, 75, 83), ընդունակ բողջովին նազող-նազկտան է սիրած տղանախ անտարբերություն մարդունկատմամբ իսկ ւա բացսսորել դըսեռորել, վարմունքի պատճառը.

Իմ

|

Հետնանքն են դրսնորվում են քնարականՀերոսի կամքից, կոչումից, վիճակից բանականությունից անկախ. ու

ու

երբ որ անուչ Հոտն յիս բուրեց, Զիս ի խելաց չուտով թափեց (Կե, էջ 163):

8ե՛ր խոցեցար,խեղճ ն գերի, սիրտսէ

Հասզայ զջո

Քո

սիրուտ կայրի,

սերը

մեղադիր յէր կու լինիք՝ Ով որ չեսնու չե մնայ ռսրդար (ՀԹ, էջ 132): ինձ

(ՀՍ,էջ 72): փորձեցի

Դիտենքնան ուչ միջնադարիբանաստեղծ դոՆաղաչ Հովնաթանի տեղ գտած Համապատասխան վեստներում «Լուսնի նման պատկերները: երես բոլորած», պայծառ «երեսդ նման է կարմրափայլ վարդին»,«Երեսրդ է» վարդի թեր (ՆՀ, էջ Լ745, 35, 62), «Աչքերդ՝ ւզայծառ «Աչսրեզական», Քերդ՝կանթեղ», «Ծով աչքերդ ճբրաղէ վառ» (ւջ էչ 6, 18, 32, 49, 5Ռ, կամար» (էջ էջ 6, 49), «Վարսերդ ոսկի Թելի նման ոլորած», «Ծամերդոսկեթել», «Վարսերդ Քամինկու տանի» (էջ էջ 5, 55, 71 64),

Յով որ դու նայիս ն առնես նատար, Լինի ջանբՇզմոմ, զողպատ է, Թէ Փար (ԳԱ, էջ 209): Ով որ տեսնու՝խին կու Լինի, Մալ րոզակ անպէտ թվի (ՀՍ, էջ 79: ու

«Ունքերըդ`

«Ծոցիդ խիստ է նորաՀոա», չամամներըն Հուռ կու դայ մուչկի ամ«Ծոցէդ նման է բար»,«Մոցդ (էջ էջ 5, 6, 42, 60), «Մատունքդ դրախտին» բարակ՝ մոմեր» 124 թափած 6), «Անուչ ելՎուլի»,«Լեզուդքանցչաքար Հա-լեզուդ մով», «Բերանդղանդ,լեզուդ նաբաթ», «Շրթունքդբարակ է, կարմիր ն փայլուն»(չջ Էջ 21. 62, 6Ն 42), «Ատամներըդ՝ չարմարգարտի»(էջ 47),

կանանչսալվի չենար» 14 Յ2)ավանդական «Բօյդ՝ ընկալումներինզուդաՀեռ

Հովնաթաննօգտաղործելէ միանգամայն զուտ նաղաչյան ինքնատիպ, խառնվածքին բնորոչ պատկերներ: Այստեղավանդական ձներն այս կամ այն կերպՀիչեցնող զուղդաՀչեոեն նոր ներն անգամ տացել հրանգ իովանդակություն. «Բերանդ՝ կարմիր գինի, լեզուդ նուչ» (էչ 5), «Ծամերըգ՝ ռեՀան ն սուսամբար» Համեղ ու

6, «Սոց աղբիւր |է՝երկու լուլայ,

Վրացուբոլոր գինու կուլայ», «Գլես եիդ կապել սամուր եաղլուխ, մարջանընկած օրթալուիխ,, Ոսկի Նարինջի աթլաս,կարճարխալուղ», «Մատնումղ կայզմրութ մատանի, Գօյդնման կէ չաժտանի» (էջ Դ, «Աչքերդ`.. մաքուր Հայելի»2 18),«կարմիր երեսըդ կու փայլիինչպէս Հայելի», ծով է, ձեռս՝ «Ծոցրդ թող մէջն լողայ», թռչուն, «Մեչքըգկապելես էրծաթքմուրասայքամար»(էջ 21), «Խալերըդ՝պայծառ աստղունք»(էջ23), «Մոցումդ կայ ոսկեջրած երկու ծաղկաման, ԱնուչաՀոտ վարդ, ղարանֆիլ,ամուլ, հասաման» (էջ 46), «Ճակատրդ լրցել ետ ոս-

ոս-

ործ, որաերբն դաստա) թք

Ը թ

արդ

ԼՐ

ած

(ՆՀԲ, էջ 20: |

Ք, կրակի մէջ ընկնող մարդն՝

Լ

Այլ մողադիր չեղնիլ ինձի (ՆՀԲ, էջ 26):

|

որ բնության ղեղեցկության ղովքը կրոնականորոչւոնհսանք, Արդեն ակիմիտումով առկաէր Գրիգոր մի տաղում: Այս գիծը մասամբ Նարեկացու չարունակվեց ԿոստանդինԵրզնկացուորոչ բանքերի մեջ: Բայց թե՛ Նարեկացու ն 22 Ե ղնկացու ստեղծաղործությունները, անկախայլաբանական ե են նան ինքնակա արժեքով ՀովՀաննես միտումի Սարկավագ էական ղեր են խաղացել լույսի տակ ի Հայտնի տեսության ստեղծելու գործում: Բնության յ նության փառաբանություններ Բ սիրային կվ Հանդիպում ենք վերը Հիչ ատակված իրայի առնակի գովարանության տաղերում, է ավելի Հաճախկինը պատկերված ոչ միայն բնությունից Համեմատությամբ, այլե ղարնան պարտեզում, ծառ. զունեղ ծաղկի պաստառիվրա, այդ դունանկարիդգովերգով:ՀովՀաննես են գովեստներ, որոնք վերաբերումեն միայն բնուբ ն թյան (ՀԹ, էջ 139 -140, 164 -169): : ի զարթոնքին նանային ճան կիրակոսեպիսկոպոսի(ՎԱՀԱՆ դղ-) «Գովանջ

հան ր

ժտված լ ոկազան

աված առարկաների ուր

ո Թլվուրան 5 Նմնացել հն այտնի ու

թոչնոց»'"", (ՃՆ1դ-) «Տաղհն գովասանքայդոյ, խաղողոյն Աստվածատուրի դինոլ», Սարկավադ (ՃՆ1 գ.) «Գովասանութիւն Բերդակցու խաղողոլ», Ստեփանոս (ՃՄԼՃՆԱ դղ-)«Տաղ գարնան» (ՍՀԱ, էջ էջ 7-78, Վարադեզու 281-284, 415-417), Խասպեկ (ՃԱՆԱ Խաչատուր Կաֆացու զ.) «Տաղե վերայ վարդին ն անուչածուտ (ՃՆ ծաղկանց», ԴավիթՍալաձորցու դ.) «Գովասանք ծաղկանց», Սուքիասվարդապետի Թ42Ոդ.) «Տաղ գարնան»,Երեմիա (ՃՆԱ դ.) «Ի վերայրոյ» (ՍԲ, էջ Քյոմուրճյանի էջ 150-152, 350-358, 407-409,446-448), Մարտիրոս Ղրիմեցու «ՏաղԼ դովոսանութիւն վասն այգեաղ» (ՄՂ, էջ 176, թերի)տաղերը: ԿանՀարսանեկան, ուրախության,

կայացնելիբն

Ամենից

առանձնանում

140-141:

442-443, 634-636:

ՆՀԲ, էջ էջ 79-83, 85-90

ն

ՄՆ, էջ

այլն):

101-104:

ու

գովասանական բովանդակությամբ: Այստեղից էլ դովեստի մյուս ցուրաՀատկությունը՝ վեր ռ"լատկերել, Հանելանձնավորության կամ երեույթի ինչ-ինչարժանիքները, բարությունը կամ առաքինությունը, փառքն մեծությունըկամ դործերն օգտաե կամ ներքին կարությունը, արտաքին այլն: դեղեզկությունը Սույն Հառոկությունները, է Հին ներբողյաոր գովեստը ժառանգել

Սույն խմբավորման մեջմտնող տաղերի բովանդակությունն արդեն

ու

որոչ բան Հուչումէ սրանց դործառնության ոլորտի վերաբերյալ: Արծարծելով եկեղեցու կողմից անտեսված ղաղավփարներ, սրանք ընթերցման ն արտառանության կա երգի ձեով կենցաղ են հղանակներով ավարել մարդկանց թե աշխարՀական) (Հոգեորական, անՀատական վիճակներում: կամ մտերիմ

ԸուտԹեոնի՝ է բան), ներբողյանը խոսք է (ներբողեան որ որոչակի ան-

ու

որով վասն այն յայտնի

`

ձայնով Սիբուբաներսասցիյոլով (Կե, էջ 165): նման Ուրա Հավաքույթներում բնույթի նան.

փաստնէ Հաստատում

տաղերի կիրառության

«կավածթով սիրային տաղի խորադիր-նչումներից «Ի մեկը.

գինէխումն

Հարկավ, միջնադարում Հոծ ստեղծված գովեստների մեջ զանգվածի ես

կանն ապագայում

կՀչայտնադործվեն այնպիսի տաղեր, որոներենց նյութով ինդիրներով ափած դուրս կմնան նչված ՀՀ հրեք եմբավ» Րեց: ԱյդուՀանդհրգ՝ սրանք են այն Հիմնական սա խմբերը, չոչ-

ու

որգրեթե

Են քոոքյաբ եծրկայացնում Հայ միշնադարյան դովեստն

Իոն: Արդ`դառնանքկարկորադույն

ու

խնդրին:Որո՞նքեն գովեստի այն

բազմազանութժտված ստնեզծագործություններ մի առանձին Համատեղել Բ ոջ ներԸ մբի են

տաղիս Թեմատիկ

թյան ժամանակ,թե՛ անձի բարի արժանիքներըթվարկելիս ն. թե՛ այլ առիթ«եւ ներբողեանկոչի վասն զծինաոններբողենիւք իմն ն խաղուք ներով. «Վասն զի բարիքն առաւել գովին, ե նելզյաստուասծոն բարերանութիւնս», են՝ ն ն են՝ բարհացն որ զողով զբարուք, որ զմարմնով, ն է՝ որ արտաքուստ ի մեղ է», «Եւ ղեղեցզիկեն գործք ե յետ մաՀու դգովնալք...»,Հեւ գովելի են գործք ե՛ որք վասն ժամանակինեղեն...» գիրքը» նույնպես նախ նչում է տեսակի ընդծանուր «Պիտոյից բնույթը ն այնուՀետեւ տալիս է տերմինի ծագմանառավել Հատակմեկնա«Ներբողեանէ բան արտադրական եղելոց բարեաց: եւ բանությունը. ցեալ Լ այսպէս վաղադս Հնոյն ի գեղս դովութիւնս առնելոյ. գեղս կոչէին

ա

ասա-

զնրիափողողպաֆ"՞:

ներբողյանը բարին, բարերարությութեմատի- նը,բարիքը Ուբեմն՝ «Պիտոյից»դրթի, է տրվել ներբողյան բացաՀչայտողխոսք է ոո-

նրա ր

`

աա որոնջ Հիմք բնորոչ տարբեր

ձերի(ւարորոչեցելոց դիմացելոց)դործի առաքինության ե. այլ բարերարությունների Համաձայն (բոտառաքինութեան գործոյ ն այլոց բարեաց) ւքեծություն է ցույց ւոալիս(երենդուզանէ մեծութիւն)": Թեպետիր այս սաչմանման մեջ Թեռն Ալեքսանդրացին մասնավորապես չի մատնանչում ւռեսակի բայց այղ մաԴրվատական բնավորությունը, սին,այնուամենայնիվ, սկնարկվումէ թե ներբողեան անվան խացատրուառ-

Գրիգորիս Աղթամարցու է բացվեր...» «Գարուն

անուշ առայ» (ԳԱ, էչ 242):

ու

հն Թեոն նից,արձանադրված «Ճարտասանական Ալեքսանդրագու վարժություններ» հրկում: ն ՄովսեսԽորենացուն «Պիտոյից»գրքում: վերագրվող

ընկերային միջավայրում, խնջույքներիՀարսանիքների ժամանակ: ՀեղիԽակայինիսկ վկայությամբգիտենք. որ Կոստանդին Երզնկացին իր սիրո տաղերըդրել է Համակիր «եղբարցՖպաՀանջով, որոնք կամեցելեն ունկնդբոլ կամ փարդալ Հատկապես աչխարՀիկ բովանդակությամբ ուռանավորներ. Նա հս

ամբողջականտեսակ:

գովեստը Քնարական մոուաջ՝ է, որն ստեղծագզործություն է դբվատական, զովասանական հնավորությամբ:Դա սլատ-

մունքները ծավալել զուտ

170-172, ՍՀԲ, ՄՂ, էջ էջ 131-134,

եղբարքմի կան Հես. մե «իբ Է ԱչխարՀի բան ուզեն

ն.

յեն, թե՛ ռիրային նե այլ թեմաներով ստեղծվածդրվատականտաղերում: Հեղինակնի դեմո ո"լատկերման է այնպիսի Հատկությունառարկայիտեսնում ներ կրողի, որ լիովին Հիմք է տալիս նրան իր անձնական խոչերն զգաց-

գինեխումի,քաղաքների գովեստներ(ՍՀԱ, էջ էջ 145-162,

157-161, 229-232,

մի որոչակի

ատ

ն

անունն

Հնում

գովեստը,դրվատանքըՀրապարակայնորենբնակավայրերում(գյուղերում կամ նրբափողոցներում) անելու պատճառով: Տեսակի դբվատական է տրված անվան Հիմքը պարզաբանելով,բայց որ դա բնավորությունը երկրորդական Հանդամանքչէ ժանրի Համար, երեում է նակ ներբողյանի

կառուցվածքային առանձնաչատկության բազաչայտմանսկսվածքից.«Եւ

պարտ գովելն`

եւ

արժան է...

բոտ նախաչաւիղ առնել

տեղւոյ

ի

սլառոճառին,

ասլա..." Գովեստի կարեոր մեկն էլ, որ չէր կարողլուսաբանՀատկանիչներիղ վածլենել Հին ճարտասանական նրա չափածո տեսություններում, կառուցվածքնէ: Սա թեպետմիայնղովեսոին բնորոչՀոռոկանիչ չէ, սակայն, նախորդ Հառտկանիչներից (բարու, բարության արտացոլումըն նյութի նկատն մամբ ղդրվատական անբաժան վերաբերմունքը) նրանց էաառկայությամբ՝ ստանում կան նչանակություն է տվյալտեսակիբնութագրման Համար: Իբրե Հուզականխոսքին առավելբնորոչ ձն, չափածո կառուցվածքը ոչ միայն Համընկնում,այլե ըստ ամենայնի է պատկերման օժանդակում առարկայինկատմամբ տածածՔնարական Հեղինակի վերաբերմունքի դրսնորմանը: Ներբողյանի բաղադրամասերի պարտադիրկառուցվածքը՝ ներածություն, Հերոսիծագումնաբանությունը, դավառը, նախնիներն ծնողները, ստագած դաստիարակությունը, ուսումնառությունը, գործերը, անձր ե այլն, որ բերվածէ «Պիտոյից» գրքում" ", անխախտ չղարձավ դոչափանիչ վեստիՀամար: Անչուչտ, գովեստներում կարելիէ Հանդիպել այս կամ նչված այն պաչանջի կիրառմանը, բայց դրանք չ փոխանցվեցին ժանրին որպես բնդծանրական այն ձնով,որ երնան գային իրողություններ դրականբոլոր ու

Գրսդորումներում: Այնպեսոր վերը նչված չափածոյկառուցվածքից բացի գովնատիմեչ չի նչմարվումորեէ այլ կառուցվածքային

Մի Փանիխոսք գովեստիծավալի մասին: է, որ գովեստների մեծ Հայտնի մասը Սա է ծայրակառլով: Հորինված թերես եղել է ժանրիինքնաՀաստատման 4եեհրից մեկը,բայց այնպես էլ չի գտել իր վերջնական ե կայունացումը չե ւ

Հնտնեաբար դարձել

աի:

Ն,

է բնորոչՀաւռոկություն: Հայոց այբուբենն Հողող է, որ ենական գովեստները են 36 բազկացած ն կամ36 երկտողիզ տողից, ամ

ԽԱԳ աաւ:մ առարկայի անունները այլ արտաՀայտություններ Բէ,Աոզորման վերջին սովորաբար աին Բայն անարի ծավալը ջանիգործերի նչված ծ ավալը գերազանբարո :

տողը

ներկայացնում է սրանց կամ

ցում

նան. «չ

ու

առ

են Քերը:Հայտնի «Ջոնը»,եղիչեՋարենցի Դանիել Վարուժանի նչանավոր

«Գովքխաղողի, զինու ն գեղեցիկ դպրության» ստեղծադործությունը: ժանինառանձնապեսբուռն զարգացում ապրեցխորչրղաչայ բանաստեղեն գրել ծության մեջ: Ներբող-գովքեր Գեղամ Սարյանը, Զարյանը, Նաիրի ԴավՀովՀաննեսՇիրաղը,Սիլվակաղուտիկյանը,Համո Սաչյանը, ՎաՀադգն

թյանը

առանձնաՀատկու-են

թյուն:

Ուրեմն144

տեղծությունը (Ֆ, էջ 411-428: Առաջինըբաղկացածէ 216 տողից, իսկ երկթեպետ Հրատարակվածէ 344 տողերի ծավալով, սակայն, ըստ մեղ, 172 տողերիքանակն է: դա ոչ ճիշտ տողատմանարդյունք է, ստույզը Զանցառնելով բազառությունները ն նկատիունենալով այն պարադան, որ միջնադարին աոավելՀատուկ է երկարաչունչ չափածոն, կարելի է եզրակացնել, որ ղդովեստի տեսակիՀամար Հիմնականում բնութաղզրականէ ոչ այնքան մեծ ծավալային կառուցվածքը: Ժանրըիր Հիմնական ղդծերով,բայը փոփոխակիինտենսիվությամբ չարունակեց գործել նոր ն նռրաղույն չրջանների Հայ դասականգրականության մեջ՝ մերթ ընդունելով ներբող, մերթ դրվա, մերթ էլ՝ ձոն գովք է, որ ԽաչատուրԱբովյանի՝ անվանումները: Հետաքրքրական նախադորպատյան չրջանում գրած «Դրուա Մայր Աթոռն մեր էջմիածին» սուրի ե «Պատկերւլարծանաց սրբոյ կուսին» բանաստեղծությունները Թե՛ձենին նկատելի Հետառումով կրում են միջնադարյան թե՛թեմատիկայի դովեստի բորդը,

մ

Հո-

չի Հասնում

ար առուցվածք

այս

չեն

ունեցողգովեստները: Գրիգոր Նարեկացու, ա րշա Ներանս ողոջ Հովնաթանի, նես մանավանդ, ՀովՀանն. Թլկուրանցու ար Դհպրի այս

աղատ»

բնույթի տաղերը են (մեծ Համեմատաբար ավելիկարճառոտ մասըկազմում է: 20. ի) ա նչն. տող):Իսկբաեն, օբինակ, ն ցառություններից ռաքելՔաղիչեցու Էջմիածնին նվիբված տաղը (ԱՍ, է 265-275) ն Ֆրիկի «Բանք գովութեան աստուած» բանասառ

|

ե

ուրիչ բանաստեղծներ:

Իո

դեղեցիկի մասին: Սրանցկողքին եղել վատը,չարը, արատավորը, որոնց գրականությունն անդրադարձելէ պարայս Հակադիր կողմերը Համապատասխան սավիժանրով:Իրականության Մարժանրայինընտրությամբ պատկերելուխնդիրը Հոտակ է ներկայացրել տիրոս Ղրիմեցին.

Գովեստդրվել է լավի,

բարու,

Հարանցմեր ընտրելող Նախնի ունիմք Հաստասոական, Գատուէր

գրել պարսաւ Վատաբախտից (11, 8077 : դեզեցկաց ող կոլա

ւ Իո

տ

ովասա

,

քանակը միջնադարյանչափածոյիցմեզ Հասած պարսավների Սակայն դովեստներիՀամեմատությամբսակավաթիվէ: բացզաւրել փաստը: Ինչո՞վ Ըստ երնույթին, այս Հանդամանքումզգալի դերէ խաղացելավետաբանականայն ըմբոնումը, որն արտաՀայտվելէ «Մի՛ դատէք, զի մի դատիցիք» պատվիրանով ն բազմիցս մեկնաբանվելառաքյալների թղթերում, ԱյսուՀչետե այլի «...ո՛չկոչեաց զմեզ Աստուած ի պղծութիւն՝ որ անարգէ, ոչ զմարդ անարդէ, այլ զԱստուած...»,«Մի՛ բամբասէքզմիմեանս, եղբարք, էւր» զօրէնանբամոր բամբասէ զեղբայր կամ դատիզեղբայր

«րբութիւն:

դատի»"": յան Հայաստանի էլ միջնադար ազդեցությամբ Գուցեայս Հայացզքի

բասէ ն զօրէնսն

սակավկարեորություն մտածողությունը բանաստեղծական

է տվել պարսաչարիքների, մարդկային բավանքի, նչշավակմանեղանակովՀասարակական բոյական արբաւոների Հասնելուդեղադիտականսկզբունքին: վերացմանը

է նան այլ Հանգապատճառաբանվում «Անտարբերությունը» Թերենս Հոռի կողմերն ուղղելու միտումը գրականության Իրականության մանքով: նեՀաստատուն,ուժեղ արմատներ էր ավելի մեջ ավանդաբար իրագործվում տած

ն

լայնորեն զարգացածայնպիսիմի ժանրի

ինչպիսին խրատն միջոցով,

էր: Այս երկու ՀանգամանքներիարտաՀայտությունըչէ՞ արդյոք այն իրողությունը, որ պարսավըերբեմն զուգակցվել է խրատին՝ վերջինիս բնավոանվան ռակ: բության դերիչխումով կամ պարզապեսՀանդես եկելԽբատ է ղազրալի...» Վերցնենք նախԱռաքել «Արբեցութիւն Բաղիչեցու

Աբբհցությանմասին մի տաղ էլ ունի ՀովՀաննես Թլկուրանցին(ՀԹ, էջ 183-185):Այս տաղըբանաստեղծի կողմիզերկու անգաւՐ ստեղծաղործության սկզբում ե վերջում անվանվել է խրաւո.«Բեղ Հողեորխրատ մի տամ...», «Ով այս խրատիսՀամբն ճաչէ...»: Անչուչտ, ոտանավորը գրված է որով ոռակայն չէ կարելի խրատական-դաստիարակչական Նւղատակով, որոչել գրականերկի ւռեսակը, որովՀետ. այդ մուռեցումը ելակետ դարձնելու դեպամեն մի գործ դրեթե կարելի կլինի Համարել խրատ: ԹլկուՔումՀամարյա իրապես ւզարսավիցայտուն նմուչ է. րբանցու բանաստեղծությունն

Բրո: փան ԳԱԻ ցաքերու աէ: Ջկեամի

ն : Ստեղծագործության հզ տներում բ ե տաղի օրինակը ղծաղործությ կզբի վեց եւ նուրբ նաստեղը բավականին դիտողականությամբ ազդայինբարոյականության չածերի դիտակետից դատապարտումէ Հարբեցողություխստորեն նը Համարելով դա մեծաղույն չարիք.

ածքով սկսվածքով

տա

Սովաւբազում չարիք գործի եւ

Հի: չխարՀի:

բ

««Աչքեայլ բնդ այլ դի Հայեսցին, Լեզուն խօսի զիան աղտեղին, Ձեռբն ձգէ, ուր Հանդիպին, Ոաջնի քայլելն փաթաթին... (Աբ, էջ 173):

` Քի թոույի խոս է մինչն վեցեավարտը: Բայդ չարունակվելու տաղը գով ը Ե

դրա

Հետնանքների պարսավնակներն է,

Իշ

ն

թվում է, թե

ջ Հիչելով, որ Հարբեզողնանտեսում է Պողոս առաքյալի խրատաղասացնստեղծագործությունն է միայն այնուծետե զարգացնում խրատարանության Հունով, որից տաղը բացառապեսձեռք է բերում կրոնաբորդ

տա

ամ

բարոյախոսական բնավորություն.

գաղան,

զայլ

Շունն

զբերանն գայ1ԻՎ է...

(ՀԹ, էջ 184 -185: նան

Տե՛ս նան

չարունակությունը):

Մկրտիչ Նաղաչի «Վասն

քով տրամագծորեն մանրամասնորեն ներՀակ է վերջինիս: Թեոնը,օրինակ: ընդամենը կես նաներբողյանի Հետ առնչվող խնդիրները: ներկայացնելով է անդրադառնում պարսավին.«Արդ՝յայսցանէ դգովեսցուք. խաղասությամբ ն սույն տեսաի ներՀակացն»: արվեստի Ճարտասանական պարսաւեսցուք նան « «Պ հում նե մ մեկն Նի Հե նե կԼ կ արա բ է ցած Հակադրությա իտո՛ բբո"ղյ ի Հ մից» գրթի Հեղինակը.«Պարսաւէ բան արտադրական էից չարեաց Հակառակ գովութեան լեալ: Եւ զնոյն ունի բաժանումն. վասն զի նոյնքան պարսաւհսցես,որքան դովեցերն: ...Պարտե արժանիէ ի պարսաւելննախաչաւիղ նել, որպէս ի ներբողեանա...»:5: գնաչատմանայս երկու ներչակ չափաԻրականության ընկալման կերպարանք նիչներըկոստանդինԵրզնկացուգրչի տակ բանաստեղծական են ձեոք բերել միսանաբար:Չնայած տարբերժանրային Հատկությունների մնում նման տաղերիառավել իչխող բնույթը Հիմնականում Համատեղ մանը՝ է պարսավը,որովՀետն բանաստեղծը ներՀչակիրողությունների զուղաղիր բարին, որքան պատկերմանըդիմում է ոչ այնքան առաքինությունն մերժելին, բացասասրանց Հետ ունեցած Հակաղրությանմեջ արատավորը, տ

ու

ու

առ-

Սակաւբանիցսդու լսէ՝

պածէ, ՀՀոմաքուր մեղացղանձդ օրբծ, ն

սուրբ

ու

աղտոց

Մինչ ժամանակն ի 4եռիդ է: «Եղբայր,բարէացդու Հետն, ԳաՀբն ազշթքն յօժարէ, Զբարեաց խրատնկատարէ, Որբ բզՀոգիդկեցուցանվ... (ԱԲ, էջ էջ 174,

փընչայ բան

որ մեր Համողմամբ ագաչութեան» բանաստեղծությունը (ՄՆ, էջ 113-119), պարսավէ: Ինչնէ, փաստըմնում է փաստ,որ պարսավիտեսակինՀայ տաղերդուները դիմել են Հազվադեպ: , Հին ճարտասանական ձեռնարկներում պարսավի մասին սովորաբար խոսվում է ներբողյանից Հետո, իբրն խոսքի մի այնպիսիտեսակի,որ բնույ-

բեկումն Հաւատի.

2. ՊՏ

Հետ

Զկչտանալուչափրն չրբգիտէ, Փախէ,զերեսն ի վրայ դնէ,

Որոչ գրչագրերում խրատ է կոչվել

սպանութիւն անած լինի:

Այս է կորուստ Հայոցսգի եւ է

Ու

րբա-

ս

Ե»

ու

175: Տես նան

չարունակությունը):

կանը ավելի ցայտուն պատկերելու մտադրությամբ: Մինչդեռ զուտ դրվատականԽղատակով Հորինվածտաղերում ւպարսավի նկատելի խառնվածք վորաբարչի Հանդիպում, Աատվածածնին նվիրված գովեստներում տեղ չի Հատկացվում կամ ՀովՀաննես Մկրոչին Եվայի, Հավատի ն. նաչատակներին ձոնված տաղերում՝ այլադավանբոնակալնեՀերովդեսի Րե "պարսավին:

Քան արտառոց նա

ռո-

առենք՝ օրինակ,

է Հիշյալ

թյան տպլազորությանտակ: Տաղի որոչ թառատողել, անելու Հիմք տալիս են.

ու

թո

աւատար,

ու

ու

Եւժունիչոու ոկ մարդ

տաղը,

ի սիրով: տեն բզ արգըՆ իմաստուն, միմարկոչեն ծուռ ճանփով, ժով անուն Ծածկելեն բզգործն աղէկ Հանեն վատ ՛ւ եթէ սուրբ առաքինիլինին ոմանք բոլոր սըրտով, ԵՆ նոցա Հակառակ,ով է անսուրբ պիղծ գործով: խիստ ոչ

շուտով:

խրատ

էակաի աա հաա անագան

իմաստունն է բուրաստանք՝ ծաղկովլբցած գոյնբզգոյնով, փ անմիտին սիրտն է Ա մութե մրլար նամանով: Իմսստունն՝ պրտուղ բարի, անմածութեան ճաչակ տալով, Իսկանմիտնէ անպբտուղ, ե լի փըչով: դատարկացեալ աիմաստունն է ճանապարՀ ինք դբնալով, ճըչմարտութեան Իսկանմիտնէ կոյր մբաօք՝ի խորխորատ անգելւ ի ծով: իմաստունն ոչ երկբնչի, |23 Հարկանեն զինթըն ոբիով, ու

Խրատ բանք մի ջանի խբրբատ («Կամեցայ ն բենվածէ Պարտավի

դովեստի

Գրրել»), բայց

(ՀԹ. էջ 190):

գրված է ընդդեմ

միայն մեկ ձեռագրում ունի

«ն

նախատինք»Հավելումը (ԱԲ, էջ

Հպարտնէ

ծառ ն չոր անբեր պտղի,տերեաթափ ուռի, Քար,ապառաժ, անտաչելի, ֆուր՝տղմախառւն, անբմպելի:

Հպարտնչէ մարդ բանաւոր, այլ անսաուն անբան կոչի, Է չար գաղան նա վայրենի, որ բնդ մարդկան ոչ սովորի: «.Հպարտնի Հուր կու նմանի, ով մօտենայ՝ ինքըն այրի, Տիկ է դատարկք̀ամով ի լի, երբ որ բանաա՝ իրթ չերնի։

չէ աստուածապաչ «.Հպարտն այլ Ա կամացնՀաւանի, Զին.ն յամենէն ի վե կարծէ, անդբնդոց Հաւասարի: տ,

Հազարան տիպ աքաղաղի յոդային ԹոչունսՀայի

բարիկա-

ա

է

Հեղինակը կոչել է իրականումայն Հո-

եւ

Համադրությամբ: կանանց վերաբերյալ մեկական պարսավներեն պաՀպանվելԽաչատուի կեչառեցու (Խն,էջ 158-159) ն ՀովՀաննես (ՀԹ, էջ 187Թլկուրանցու 190)անուններով:Այս

բանաստեղծություններում Հին Նոր կտակարաններիցբերված, ինչպես նան անչատական ընկալումների ճանապարՀով ստեղծված Հիման վրա կ միջնադարյան օրինակների սչխաիչրմբոնման դիրքերից ու

Հեղինակները խստագույնս դատապարտում են կանացիգործերն

Հատկությունները: կնոջգեղեցկություննՀմայքը մշտապեսբարձը գնաՀատող ՀովՀաննես Թլկուրանցու բանաստեղծական նկարադրինավելի ու

է,

«Քան Առաքել Բաղիչեգու

որ

մարմբնով...(կե, էջ 169-172):

Թեպետ«Բանք աղադաչար կնոջնախատինք, ն. փողադս հանց» խորագրով (ԿԵ, 216-219) ստեղծագործությունը

ջառէ:

պարսավանք.

սառ

Բայցյանդէտ մարդուխօսիցխոցիՀոդով

ուն

170): Մեր Համոզմամբ Հենց այս վերջին նչումն է ճիչտորեն բնութագրում ստեղծագործության ժանրային պատկանելությունը: Բաղիչեցու տաղըսկզբիզ մինչն վերջ ներկայանում է հբրն մարդկային ամբարտավանության

ու

ու

ենթաւք

զամենայն գործս չարի...»սկսվածքով նւ Հպարտության Հպարտի (իմաա̀մբարտավանության,սնապարծության), մի քանի ձեռաղդրերում է որպես բնութազղրվել ն

ու

ու

նման

աաա

Աստուած փրկէ կնկան չառ

ւ չունիմ Հանգստութիւն անգէտ Խօսով, երակխոցիմ Ճերայչեն ցուցնել բզբանըն պիտանի խորՀրրդով: Զէ սուրաքէ են բէսիֆաթ, կան կենդանի չեն Հոգով,

ու

պարսավը

Հուսախաբ

փրկէ կնկան ««ՑովՀաննէան ի կրնկանէ Շատ է խմեր տօստօքան, Անչափսրտովն յետ գրգոէ,

ես

աչեր

ստախօս

Աստուած

-

ու

որ այդ

կինն երդնու,երդմամբ ճայթէ՝ Համարինձ

կոստանդին Երզնկացու«Ֆրրիաթ կանչեմ Հազար...» սկավածթով

որտեղ նչավակվում են գիտուն լուսավոր անՀատներիառօրյան թունավորողտդետ մարդկանցբարքերը, դրեթե ամբողջովին կառուցված է պարսավին գովեստիփոխնիփոխ: զուդորդմամբ՝ Հակադրություններիսկզն. բունքով տաղը,

մոտեցումը,բայց Հավանական է,

գրածլինիիրականությունից ստացած անձնակամ դաուն

մի ոտամբնի վեր լինի, թէ` Զբեզ կոխեմ ներբե Հողի (ԱԲ, էջ

երգիծական

դրսնորվելէ Մարտիրոս մի քանի պարսավներում,որոնք մեջ խաՂրիմեցու

բազանվում են

որոչ Հողեորականներիարառտները՝ ժամանակաչրջանի ագաՀությունը,ոիկրամոլությունը, ընչաքաղցությունը, չարությունը ն այլն:

է, բարոյական նման Հասկանալի

փում է ազդի

|

171-172):

չէ տեսնել, որ Առաքել Դժվար տաղով պարսավնարդեն Բաղիչեցու ստացել է որոչ երան («Հպարտնէ տիպ աքաղաղի... ն մի ե վերլինի, ոտաւիին Թւ...»):Այսդիծը Հետագայում ավելիՀոտակորեն

ընդգծելու Համար այն

ու

որ

ն

նկարագիրնամենից առաջ ստեղծվում էր

իրողությունը, թե Հողեորականությունը խուսաժողովրդիՀանդեպրոտ կոչումի իր պարտականություննե57

բարեխղճորեն կատարել, Հետնաբար ինչպես բանաստեղծի մոտեցումն, դիտվելէ, «ուներ Հասարակական-քաղ աքական նչանակություն» (ՄՂ, էջ 58: էտրնեցի դաժան կռվարար, եսասերՀակոբ երեցն իր պաչտոնին նայում է միայնչաՀավետության դիտակնետից.

ԻԸ

արդեն

ու

ժամարարութիւնն կու սիրէ, Թէ զքառասնիցն ամէն իւր

տան..

Եվ ընդՀակառակը՝ Թէ

աղքատաց

կամԹէ

մած

դգիծական ընդգծված բնավորություն:

Ուլորոր

Բիր

ժանրին Պարսավի

Հաճախ է դիմել Նաղաչ Հովնաթանը՝ ստեղծելով ն ինքնաչաւան բարկացող մարդոց», «Գովասանութիւն Երնանայ ի վերայՇաՀվերտունը քաղաքին»,«Ոտանաւոր ւեր ԱբրաՀամին», ներքին դասի մոնթերուն», «ՎարքՀաւա«Անարգանք սարի մոնթերուն» ն ուրիչ բանաստեղծություններ: ԲայցՆաղաչ Հովնաթանի պարսավներիցմի քանիսր, չոշափելով կենցաղային մանը Հարցեր, կրում

գործություն է, ուր վարպեւոորենպատկերվածէ Հասարակությանսոցիալական կյանքում դրամի կատարածդրական դերը, դրամի բաղզասական ն կատ մամ, ծ նեղած ան ե ոի Դրո մատերե թռի ունեցած անչագ, Հողետոչոր ու

ամեն

բի

Ուատի՞ ծնար, ո՛վբոնաւոր, Որ Բ:

երիցուն է»

,

բն

էչ 106-107: -

նեն

երիղուն

վերայ է

Հուգովեն Հ"ԲիՏը Հեր Ք

ո"լարսավ

ները:

Վերջին ոտանավորի խորագրում նչված«դովասանք»բառը,

Հասկանալի է, գործածվածէ Հեզնաբար, ն Հավին ծաղրըոչ այնքան Ք վերաբերում, վինէէ վերաբերու որթան տեր Սիմեոնին: Նկատենք, որ մինչն Ղրիմեցու Հանդեսդալը՝նրա նախորդների դործերում խոտելի երեույթը պարսավիպատկերմանառարկաէր ծառայում առւանը կերպարային կոնկրետացման: Ղրիմեցին փորձեց տվյալ տեընտրե սակի Համար աբ Հերոս րոս ընտրել իրականում դոյ ւթյուն ունեցող ե նրանց անձանցը կե բա

ց

գրական

կ բպավորելու եղանակով ստեղծել

անչատական բնավորություններ: ւՐն Սրանք,մարմնավորելով որոչակիխավինՀատուկգծեր, միաժամանակ զուրկ նան չեն կ ե, ընդՀչանրացնող նչանակությունից: յու ւՀ

Մարտիրոս Ղրիմեցին զգալիայ դործում: Նա ոբ

:

որ

քեզ նրմանո՛չ

գոյ

յերկրի,

ձեռն ումեք,ո՛չ զօրանայ ն. ո՛չբերկրի:

դու

..Մինչ կորուսիչ

ես դու Հողւոց ն ծրնանիս անչուն չարիս, միջնորդ եղեալ, յառաջ բերին բազում բարիս: Այնքան սիրով կապին մարդիկ թո կապանշթդ ն կարկամին, Որ ոբթան կապ ձգես նոցին, այլ առաւել կապիլ կամին: «Ամուրպարիսպք ն Հաստատունք սարսին ի քէն ե սասանին, ուժով քո զօրացեալ չընչին մարդիկ անդ Յորժամ ժ

139140"

.

տէր

ոլո

.

ըզքեզ Բազումք

ինչ արդեն

Յունանին հաաարոյիա ՀՍոֆիացի առաջա «Զիլայեցի »», Սիմչոն Երդիծական

ժըտաս

արավը

,

աան

(Մ,

ւդ մին

հիդծադգրել

«Վասն ւոգետ, Հպարտ գոռողաց

Աչ իսկի մարդչիմացա, Է

ն

«Առ

ելեր ոովին, ձեռվին»), իսկ ապա, երբ թվում է նրան, թե

անա

Հասարակական Հնչեղություն

տիրոս

տեսնում ենք, այստեղ նույնպես Ինչպես որոչակիորեննկատելի է Ղրիմեցին երնույթի երգիծական վերարտադրությունը: Մարտիրոս ծիծանան գույներով է նկարել ղաշարժ երիզուն սպվարսաւ«Սիլիստրեցի Յակոբ անքն է» բանաստեղծության Հերոսի կ երպարը: մանր դողուկատարելով թյուն, նա Հայտնաբերվելու մտքից նախսուր տազնապէ ապրում («Դող էր ՝

ու

Լ Ղրիմեղուվերը Հիչատակված ։տաղերին մանավանդ Պաղ տասար Սա մի ստեղծաԴպրի մամօնայն» բանաստեղծությանը:բարձրարվեստ

Հանդիպի,

4այնեն Հաղորդութեան, Ռտվինկոտրի,մէջքն բեկի, Շուտովվենուհ գաւազան (ՄՂ, էջ 85):

Հաջողությամբէ վերջաղել ցնծություն.

սակին Հաղորդել ազդային

՛

աւն աաա աալ:

փոատորեն է Խորթեմայով, Հարստացրել ժանրը ոեարական արգացմա

Փորձելով բնութադրել Հայ միջնադարում ստեղծված պարսավների ների ընդՀանուր կողմերը, կարելի է ասել, որ պարսավըտաղիմյուս տեսակներից առանձնանում է Հասարակայնորեն դատապարտելիերնեույթների, այդ երեույթները մարմնավորողանՀատականությունների դեւքուղղվածնախան տականբովանդակությամբ: Պատկերման ւաւարկայինկատմամբՀեղինակի է: գ եղարվեստական Փարսավը վերաբերմունքը բացասական,մերժողական պատկերավոր խոսք է, որ բարոյականությանորոչակիդիրջերիցՆչավավեմՋոլով չարը, խոտելին,արատավորը, աք բոչելու դեպի դրականը, դաստիարակել նրան բարու -

ողով:

աո Խղատոզ ունի

«ն ազ ԱաԻԸ ե-

Հայ Համակերպվող վյալ տեսակը՝Ի Հակառակքրիստոնեական ան մամ Ն Լ յ վերարերցողությա Ի» իրակա ությա կառոամբ գր ոի բւմ աա մունքի ներից մեկն է: Այս իմաստովպարսավըկարելի է Համարել տեղծության աչխարՀականացման ժանրային դրսնորումը: ժանըը չարունակեց դոյատեել նան ՃՆ1Ա դարիցՀետո: Նոր Պարսավի ժամանակներիդասական բանաստեղծությունից Հայտնի են Խաչատուր «Հայ մարդու «Հախվերմազիգովքը», ՄիքայելՆալբանդյանի

զի

Տաղի

`

տվյալ

.

ակսփվ ականութ .

Աբովյանի

--

բարեխղճորեն Հետեաբարբանաստեղծի կատարել, մուռեցումն,ինչպես արդեն ղիտվել է, «ուներ Հասարակական-քաղ աքական նչանակություն» (ՄՂ, էչ 58: էտրնեցիկուվարար,դաժան հսասերՀակոբերեցն իր պաչ-

ԻԸ

սակին Հաղորդել ազ դային Հնչեղություն ն գծագրել Հասարակական երդիծականընդգծված բնավորություն: ժանրին Հաճախ է դիմել Նաղաչ Պարսավի Հովնաթանը՝ ստեղծելով ե ինքնաչաւան «Վասն ւոգէւ, Հպարտ գոռողաց բարկացզող մարդոց»,«Գովասանութիւն Երնանայ ի վերայ ՇաՀվերտունը քաղաքին»,«Ուոռանաւոր ւէր ԱբրաՀամին», ներքին դասի մոնթերուն»,«Վարք Հաւա«Անարդանք սար մոնթերուն» ե ուրիչ բանաստեղծություններ: ԲայզՆաղաչ Հովնաթանի պարսավներիցմի քանիսը, շոշափելով կենցաղային մանր Հարցեր, կրում ու

ու

տոնիննայումէ

միայնչաՀավետությանդիտակնետից. ժամարարութիւեն կու սիրէ, Թէ զքառասնիցն ամէն իւր

տան...

Եվ ընդՀակառակը՝

Ղրիմեղուվերը Հիչատակված ւռաղերինն մանավանդ Պաղտասար Սա բարձրարվեստ Դպրի մամօնայն» բանաստեղծությանը: մի ստեղծա-

տիրոս

մաՀ Հանդիպի, թէ 4այնեն Հաղորդութեան, տվին կուշրի, մէջթն բեկի, Շուտովյենու՛ ի գաւազան (1Ղ, Լջ 88 աղքատաց

Գամ

«Առ

ործություն արպեւոորեն պատկերված է, գործությ բ վարպետորենպատկերվ է Հասարակության րակությ ցիալ կան կյանքում դրամի կատարածդրական բազասականդերր, դրամի խվաամամբ դրամատերերիունեցած անծագ, Հոգիաոչոր Փարավըու

Ինչպեստեսնումենբ,այստեղ նույնպես որոչակիորեննկատելի է երնույթի հրգիծականվերարտաղրությունը: Մարտիրոս Ղրիմեցին ծիծանան դույներով է նկարել ղզաչարժ «Սիլիստբեցի երիզուն պարսաւՅակոբ անքն է» բանաստեղծության Հերոսի կերպարը: մանրըդողուկատարելով թյուն, նա Հայտնաբերվելու մտքիցնախսուր տագնապէ ապրում («Դող էր ելեր ուվին,ձեռվին»), իսկ ազա, երբ թվում է նրան,թե ամեն Ինչ արդեն

ով բոռնաւոր, որ Ուստի՞ ծընար, Որ թէ չըտաս դու «Մինչ կորուսիչ

ԱԱ

է վերջացել Հաջողությամբ ցնծություն.

Երգիծական բնույթ

ունեն

նան

մտ, մոխ (11,

չժ 106-107: -

ի

տէ Յունանինվերայ «Սոֆիացի ն

չա

«Տ

է

չ

Վերջին ոտանավորի խորադրում նչված «դովասանք» բառր, Հասկա-

նալի է, գործածվածէ Հեգնաբար, ն ծա ախի որքան տեր Սիմեռնին:

ոչ

այնքան

Հավին

1 վրրաթնրումն ալ ու

իչ նրա հոն նախորդների լի եւ. ծրնույթը Ղրիմեցու սլարսավիՀանդես պատկերմանառարկաէր ծառայում իկերպարային կոնկրետացման: սալի Համար,Հերա) բնու թնո ԱՏ 9 գրագան վյալ տէնրանցկնրպավորելու ենք, :

ւ առանց

ածԻՐԻ հազում Բորի»

բնութաղրել Հայ միջնադարում ատեղծվածպարսավների Փորձելով ընդՀանուր կողմերը, կարելի է ասել, որ պարսավըտաղի մյուս տեսակներից առանձնանում է Հառարակայնորեն դատապարտելի երնեույթների, այդ հրեույթները մարմնավորող անՀատականություններիդեմ ուղղված նախատականբովանդակությամբ: Պատկերման առարկայի նկատմամբ Հեղինակի վերաբերմունքը բացասական,մերժողական է: Փարսավբ ղեղարվեստական պատկերավոր խոսք է, որ բարոյականության որոչակիդիրքերից նչավակե" խոտելին առոաավո նպատ ունի Հասարակությանըկողմնոն Իշ արակել նրան բար ու պի դր ը» դ առաքինության

Աա Է է», մեն Հաւիդովառանքն բ կարաավները:

«Դաւիթ

Ն

դու

(ՊԴ, էջ 139-140"):

ասացեալոտանաւորս», հրեցու գործեալ երիցուն է», «Զիլայեցի երիզուն

ծերում Ի

ես

քեզ նըմանո՛չ գոյ յերկրի, ումեք, ո՛չ զօրանայ ն ո՛չ բերկրի: Հողւոց ն ծրնանիս անչուն չարիս,

ն սարսին ի ֆեն ն սասաճին, ..Ամուրպարիսվպ.ք Հաստատունք ուժով քո զօրացեալ չընչին մարդիկ անդ Հասանին Ցորժամ

Ասէ իսկի մարդչիմացաւ,

ՈւլԲահար անա,ի յիր

ձեռն

Որ որքանկաղ ձգես եռցին, այլ առւաւել կապիլ կամին:

՝

ւբ

սողիալա-

ու

մինչն

՝

Գոլը

ԴՊՐ

Ղրիմեղին

1: Պո, ողով: , չ

ի խա Աո աարի

տեսակը՝ Հակառակ բնավորություններ: ԻԿ թաաթնա ագ վա ավա աթո ագհրդաԽ Դոահ մրնաշալ բում լ աարի դարան ովա: Մարաիրո Հետո: Նոր Ղոիմեջին աան նրբ դարից արսավի Հարունակել բարն աո: յայի գործում: փաստորեն ժանբըՀարստացրել դասական Հայտնի Խաչատուր ժամանակների բանաստեղծությունից նոր թեմայով, ոեարագա Աբովյանի«Հախվերմազիգովբը», Միքայել Նալբանդյանի«Հայ մարդու ռ

ո

ւսնձա

եղանակով ստեղծելանՀատական

աԻ

Ե

ա

է

որ

,

Նա

:

.

է

պաիսա

արգազմա

|.

Տաղի տվյալ թբիատոնհական ՀամակերպվողՀայեցողությանը, իրականության նկատմամբդրականության ակտիվ վերաբերՀարդ ոճա ՛

է

ության

աախարձականադմա

անբայ

։

նան

ՄԱԼ

են

Հայրենիքը», «Կնդուկ պոչատին նորա Սանչոյի մկրտությունը», Ռափայել կրթած Հայ աղջիկ»,«Մայրաքաղաքում «Մայրաքաղաքում Պատկանյանի նանե Քնար»չարբիմի Հայ երիտասարդ», ինչպես «ՆորՆախիջնանի կրթած

ակի սլաչար

Հենդ ՃԼՃ դարի երկրորդկեսերին էլ ժանրը իր Հիմնականմիտումնեէպիգրամիմեջ, որն Հետադաառավել սեղմ քնարականւռեսակի՝ մերվեց բով գրչի յում չարունակելզզարդանողնորագույն չրջանի Հայ բանաստեղծների

դիրք», ինչպես նան այլ վերտառությամբ թարդմանականե ինքնուրույն նյութեր պարունակող ժողովածուներ: Հայտնի են եղնիկ ԿողբացուԽրատկազմած խրատականներըե ները,Հովչաննես Մովսես Երզնկացիների

ջանիդործեր:

Համո Զարյան, Նաիրի Ծատուրյան, եղիչեՋարենց, (Ալեքսանդր տակ

ՍաՀ-

Պարսավիտեսայան, Հրաչյա ՀովՀաննիսյան,ՊարույրՍեվակն ուրիչներ) կը լայնորեն դործածվել է դուսանականպոհզիայում: իբբն մարդկության դարավորկենսափորձով իմաստավորված Խրոռոն՝

դաստիարակության միջոց, ծագում է անՀիչելի ժամանակՀայ քնարականխրատի իրականությանմեջ ներից:ՄերխորինՀամողմամբ` Հնագույն արտաչայտությունը պետք է ՀամարելՀեթանոսական չրջանի բաասեմ, այր քաջ մեզ ավանդած նաչյուսությունից Մովսես Խորենացու «Քեզ է իր որն ընկնում ա չքի Արտաչէս» սկսվածքով Հառովածը, ամենից աււաջ ՀորդորականՀնչերանդով ողջամիտբովանդակությամբ"".

Խոսքի տեսակ

ու

ու

ասեմ, այր քաջ

Արտաչէս,

ոբյաղթեցերթաջ ազգին Ալանաց,

հոոմոնյան «Առակաց»իրթը՝ իր Հրա լավԿե րա զիմաստութիւն զխրատ,իմանալ զբանս մ ` Հան

առթ " է

Է

Յ0

ր

2.

այլն:

Սրանք մեծ

մասամբ Հակիրճ կառուցվածք ունեցող արձակխոսքի նմուչներ են, որ նպատակունեն մտերմիկ Հորդորով պատկերավոր մւռածողությամբ բարոյապեսդաստիարակելՀասարակության անդաժներին՝ ուսուցանելով նրանց բարին մերժելին: չարը, նախրնորելին սովորաբարուղղված է երկրորդ ղեմքբին: Դա լվ երեում է Խրատը կոչականի կամ բայի դիմորոչ ձեիղգործածությունից. «Ռրդե«որդեա՛կ...» ա՛կ,լու է մարդոյ իմաստնոյ քարինս կրել, քան ընդ առն անմի ն յիմարի մարդոյ, որ չիք գործ ուղիղ ն անուն բարի, լաւ է ըմպելգինի»,«Որդնակ, նմա մած, զի Հիւքան զկնանք »"", «Մէ՛ բարկանարաչակերտի մեղուցելոյ, ոչ թէ յիւր կամաց Հիւանդանայջ"":Բայց Հաճախ,երբ Հիչյալ կոչակաանդ նը ինքնին Հասկանողիլինելու կամ թե ընկած լինելու սլաւոճառովբացաէ ասույթի բնավոկայում է տեքստում, խրատն ինքնաբերաբարստանում կենդանի»: ան կենդանի մեռածն չունի անուն է, լաւ քան ությունը. «Մոլրդ, որ չունի բարի, րությունը է նա խրատիմի Հայ մատենագրության մեջ պաՀպանվել արձակ բիչ դրսնորումը, որ Հանդես է եկել ճառի կերպարանքով:Մանուկ Աբեղյուձգնը մասին գրելէ. «Այս ճառերիչԺեջ Հեղինակի տումն է խրատել ուսուցանել: Դրանք «Հոդեոր խրատներ» են, : ընդՀանուր խնդիրն է քրիստոնեականուսումն բարոյականությունը» ճառենան Նա «Հաճախապատումի» վերլուծության ընթացքում բերում է է տվյալԽուքիբնույթը. բից մեկի(ԻԳ) խորագիրը, որտեղ մատ նանչված «Խրատք ճգնութեան ե ցոյց Հանդիսից, որ առաքինութեան յորդորմունս»ճ: Ակներնէ, որ Մ. Աբեղյանիտվածորակումը Հենված է ոչ միայն բմբոնման վրա: Որ Հայ միչսեփականդիտարկումների,այլե ավանդական ՄԱ դարի մանաղարումորոչ ճառեր Համարվել են խրատ,վկայում է նան ու

ու

ու

լաւ

բա

որոնց

ու

Անցնելովերկարատն բանավորճանապարՀ` խրատըմուտք է գործել գիր ունեցող ժողովուրդների դրականությանմեջ, գնաՀատվել,զարգացվել ու փոխանցվելՀետագասերունդներին: Խրատի տեսակինՀենց իր իսկ սկզբնավորումից լայնորեն Հաղորդակից է դարձել Հայ մատենադրությունը: Կորյունի վկայությամբ՝ գրերի գյուտից անմիջապեսՀետո Հայերեն առաջին գործը եղել է թարգմանված

ի բ բոլոգործվելու

ու

ու

ծառայացուցանելով ի ստրկացկարգիպաՀել, եւ թբչնամութիւն յաւիտենական Ի մէչ երկոցունցազգազ 1: Փաջաց Հաստատել

ն

աչել

Նոր կտակարանների մյուս գրքերի թարդ-

«Հաճախապատումի»

կամ

Լ չպես

ու

ու-

"4 օրէն դիւցաղանը` Հ վասընմիոյ Քին"

Իր ԱԱԱԻՑՆԱ

,

Հին

լայնորեն տարածված են եղել «Խրոասոք Հայաստանում Խիկարայ «Խրաոք Նուչիրուանի», «Բանք իմաստասիրաց», Իիմաստնոյ», «Խրատ-

որ

Ե՛լ Հաւանեացբառից ԱչագեղոյդրատերսԱլանաց` Տալ բզպատանիդ:

ո

մանությունը:

նան

պարզ

.-

Քեզ

է բերել

բազմիցս դիտվածէ, եղել է իմաստություն փորձն մուրացնելու ն կատագիտելիքները ու

"21" հր Հորդոր": Հայ իրականության մեջ գրավորխրատների ու

որոչ-

խորադիճառերն ամփոփողժողովածուի տենագիրՀովՀան Մայրագոմեցու որոչ Հառոկությունժանրային ճառերի յ ղ վարուց»:Խոսելով ՀամաԽորագրի է. «Ժողովածուի ների մասին, ուսումնասիրողը նկաւոել ձայն՝ այդ գործերը խրատներհն: Այս վերջին Հասկացությանտակընկաղվում էր բարոյախոսական աիոլիգրվածք »:5:Մեր ընդգծածարտաՀայտունյութերի բնույթն աչէ` «Խրատվարուցի» թյունը մասնավորապես՝ ասված վերաբերմամբ ճառերի ֆի առչն ունենալով: Ուրեմն խրատՀասկազությունը բարոյախուսամիտումն է կիրառվել ամենից առաջ դրանց ուսուցողական բը՝ «Խրո

ու

|

կանցուցմունքը Հաչվի առնելով:

Բայցսրանք էլ

Հենք խրատիժանրակազմ այն մեջ, որոչել են բեկվելովճառագրության ճառ նրա հնթատեսակներիցմեկի՝ բնույթը: -խրոռոի է Նուն «Պիտոյից» կարծում ենք,թեզը Հաստատվում գրքում խրատն իբբն ճարտասանությանառանձին տեսակդիտվելու փաստով: Ախխրատի են, որ Հառտկություններից

դրսնորված),որ ռուռությունն

ու

օգտակարէ կյանքում: Այս Հատկանիչներն էլ` Հաք ուԻընդծանրականեն նան խրատիՀամար: շդւոակարությունը

չատ

դրքի՝

Ամփոփելովասվածը՝կարելի է նչել, որ ըստ «Պիտոյից» խրատըայն օգտակար Հակիրճխոսքն է, որն արտածայտոււմէ ինչ-որ բան անելու Հռրդոր կամ ինչ-որ բանից Հրաժարվելու կոչ: Թեոնն իր աշխատության մեջ խրատին անդրադառնում է թռուցիկ ակնարկով սոսկ պետքի Հետ ունհցած աղերսակցությունը նչելու Համար: Նրաըմբոնմամբ՝ խրա, ուղղվելովորեէ անձնավորության, յուրաքանչյուր վերածվում է պետքի. «ամենայն խատ ի յամառօտ ղէմս վերաբերեալպէտս առնէ»: Խրատըմիջնադարյան բարոյախոսության Հիժնականտեսակներից մեկն է: Եվ դրականության ասպարհղումՀետզՀետե ավելի մեծ տեսակարար կչիո բարձը Հնչեղությունձեռք բերող չափածո ձեր չէր կարողչօգտաբարոյական սկզբունքների ամրապնդման դործվելժամանակաչրջանի տարածման, դրանցով Հասարակությանանդամների վարքագիծը կարգավորելու գործում:ՋՁոռիածո խոսքը Համեմատաբար ղյուրին էր մտապաՀծում չընթերցող զանգվածը. ու

՝

«Իսկ դործեսցես զնա նմանապէսպիտոյիցն` ցոռորությունից. ղզննրբողան. կանսնասելով, ն ղզյարասականն, զ պատճառն,ն զընդդիմակին կազմութիւն, զառակն,ե զյարագոյցն, ն. զվկայութիւն Հնոցն, ե զի վերայ բանին

յորդորումն»"":

է, որ մանրապատում այն խրատները, Հասկանալի որոնք Հիչատակվեվերը,չունեն (չէինէլ կարողունենալ) նչվածբաղադրամասերը: Հայմատենադրությանմեջ խրատիմասին տեսականՀնագույնդատողություններ է պարունակում «Պիտոյից» գիրքը:Այստեղխրատըներկայացվումէ իբբն ճարտասանական մի առանձինտեսակ՝ վարժության բան խորին ցեիբաց, վատաՀությամբ Համոզմունքովասված այն խոսքը, որն ցին

է ինչ-որբանանել տալու արտաՀայտում Հորդորկամ ինչ-որբանից Հրաժաբեցնելու կոչ. «Խրատէ բան բացասութեամբ յորդորելով յինչ, դլիաւորեալ ն կամ Հրաժարեցուցանելով»:": «Պիտոյիդ»գիրքը տարբերակումէ խրառոի վեց ւոնսակ (բացասական, Հրաժարական, պարղ, չարալծեալ ե յորդորական, է նկատել, առաւելածրաչ)": ԱնՀրաժեչտ որ սույն տարբերակման Հեմբը ճԺիսանական չէ: Մի դեպքումորոչտարատեսակների Հիմք Համար բաժանման է կիրառվելխոռքի ՀնչերանգայինՀատկությունը (բացասական, Հրաժարական,մորդորական, իսկ մյուս դեպքում՝ առւաւելածրաչ), խոսքի կազմությու-

(պարզ, չարալծեալ): Գրքում չոչափվում է նան պետքի խրատիտարի նդիրըբերության խրատի պիտոյից. «Զանազանեցաւ զխրատն առանց դիմաց գոլ, իսկ զպէտանՀանդերձ դիմօք:Դնելդարձեալ՝ զխրատնմիչտ բան նական, բայցպէտքն՝ երբեմն գործական ք»:7: Այսինքն՝ խրատիմեջ բացակայում է որեէ դեմքի կամ անձնավորության մինչդեռ Հիչատակումը, պետքը կերպովդա մատնանչում է: ԱյնուՀետե՝ պետքը կարող պարտադիր է դրսնորվելթե խոսքովե թե՛ իսկ խրատը՝ գործողությամբ, միայն խոսքով: խրատուն»գլխում տրվածեն միայն պետքին «Յաղագս խրոսոիայս ւտարբերությունները,ն խոսք չկա դրանց մասին: Բայց ընդՀանրությունների այդ են նը

ու

պարզ ընդՀանրությունները

պետքի այն Հատկանիչները, որ դուրս

«Գետքեն բացայիշատակք Համառօտ

դառնում, հթե նկատիենք են

առնում

տարբերությունների կազմից:

ի դեմս ինչ վնրաՓաֆադիպութեամբ եկացկենցաղոյս օզտակարաղդոյնն»:՞: Ուբեմնպետքըորեէ անձնավորության տեղին արվածայն Համակողմից ռոտ Հիշարժանարտածայտությունն է (խոսթով կամ գործողությամբ

եւ է այսպէս, որոց ասացեալ բերեալ: ու

ու

ու

որդիք ամէն ծնունդ Ադամայ եկէքտամ ձեզ խրատ աստուծոյ

ի Հողէն, բանէն, Գիտեմոր ամէն մարդ չկարէ ուսնիլ ի գրէն, Վասն այնոր զայս գրեցի, որ լսէք մինէն 12 էջ 208): ու

Ճո

դարիցսկսածՀայ դրականության մեջ երնեանէ գալիսխրատինոր ւռաղի տեսքով: դրսնորումը՝ Տղան («Ա խրատներ են դրել Ներսես Ձափածո Գրիգոր ՇնորՀալին,

կոստանդ.), Ֆրիկը, Պլուղ երզնկացին, կեչառեցին, Հովչաննես Խաչատուր դին Երզնկացին, Առաքել Սյունեցին, Առաքել ՀովՀաննես Թլկուրանցին, ն. ուրիչ բանաստեղծներ: խ րատական Նրանց Բաղիչեցին, Մկրտիչ Նաղաշը չատերի ժանրային իսկությունն ավանդվածէ ստեղծաղործություններից էսկ ւվեերբեմն Հեղինակների, միջնաղդարից՝ գրավոր եղանակով: Այսպես,

լի Հաճախգրիչների կողմից խրատեն կոչվել բազմաթիվտաղեր(ԲՋԲ, էջ էջ 351, 369. Ֆ, էջ էջ 251, 302, 321, 346, 348. 355, 357, 366, 439, 452, 459, 462: ՀԵ, էջ էջ 208, 271, 273, 274, 275-276: ԽԿ, էջ էջ 145. 150, 206: Կե, էջ էջ 194, 204, 207. 216: ԱՍ, էջ 92, ՀԹ, էջ էջ 181, 183: ԱԲ, 157, 166, 170, 173, 188: ՄՆ, էջ էջ 113, 120, 123, 129, 143: ՆՀ, էջ 89: ԳԴ, էջ 314, 329, 332ն

այլն):

չի կարեԲայց այս բոլոր ստեղծաղործություններնանվերապածորեն Բանն այն է, որ Հասկազությունն, է, Լի խրատներ ինչպեսՀայտնի Համարել: նահ բացի խոսքի տեսակիանվանում լինելուց, միջնադարումգործածվելէ ավելիլայն առումով,աիտածալտելով գիտելիք,կրթություն,դաստիարա կություն իմաստները: Եվ իզուր չէ, որ Նոր Հայկազյան բառարանը

«խրատ» բազի «բան յորդորիչ, Հասկացության Համար ազզզուչացուցիչ, դումն...» Հինական է նան «ՀրաՀանդգ, նչանակությունից, առանձնացնում կրթութիւն,դառւոիսրակութիւն», «ուսումն, մակացութիւն, գիտութիւն», «խորՀուրդ», «կարզադրութիւն, օրէնք» առումները": Հրաման, Եվ Հասկանալի է,

խոսքի դեղարվեստական սաշմաններում «խրատ» բառովերբեմն մատնանչվել է գրական ստեղծաղործությունների դրանց ժանրային անկախ, պատկանելությունից, մատուցած գիտանքը, ճանաչողականկամ դաստիարակչական բնույթը:Օրինակ, կռստանդին Երզնկացին«Յաղադս եղբայրութեանբարւոյ ն չարի» բանաստեղծության «Զիմ որ

գանկատըս լրսեցէք, յիսնէ առեք բան մի խրրաո» (Կե, էջ 184) տողի վերժեն բառով ակնարկումէ ոչ թե դրական տեսակը, այլ այն գիտանքը, որ է ընթերցողն եր խոսքից: ստանալու Մինչդեռ ։ուսղըե՛ Հեղինակի Հավաստե՛ մամբ,

արմտածայտած տրամադրության բնույթով սլաւոկանում ընդՀչանուր գանդոոռոի տեսակին: Կար խրատէ եմ Ֆբիկի «Փափագել անվանվել ի ջուրն՝ յուսովկու գնամ...»սկսվածքն ունեզող միստիկական Հայտնի բ անաստեղծությունը, որ անանց բարուն» Հասնելու, մեղքերից մաքրվելու ն կատարելագործվելու մասին մի Հողեբուխաղաչանք է Ըստ էության խրատի Ատոված: ժանրային Հատկություններով չեն նան միջնադարում օժտված այդպիսիք Համարված ուրիչւռաղերես (կե, էջ 216-219: ՀԹ, էջ էջ 181-182. 183-186: ԱԲ,էջ էջ 166-169, 170-172: ՄՆ, էջ 113-119): Սրանցից ժի քանիսին արդեն ենք սույն չարադրանքի անդրադարձել նախորդ Հատվածում: է

արվումճգնակելության, անտեսել այսրաչխարՀիկանցավոր Հրապույրները, որոնք ոչ այլ ինչեն,քանչարիդրսնորում, լինել աղքատասեր բարհդործ, ամեն կերպ Հոգալ անդրկենաց ։պածանջների մասին. ու

Ձուտելն խբմելն ւստ է, աղօթից Ա զ աւոժի կենալ... ն ու

,

կացիր՝

Արթուն պատրաստ չարն յերակ մարդուն կամի գալ, Առտէնս թէ բարի գործես, ֆեզ յանղէնն ի դէմ կամի գալ,

Զայսկեանքս ուրացիր, հսկի մի՛ Հոգալ Փբրի՛կ, ղանցաւորս (Ֆ, էջ

Մէ՛սիրէրզաչխարՀը» դու

Ու

ն

359-360):

կեանքս անցաւոր,

զինչցաչխարՀիս թուիՔեզ

լաւ

(Հե, էջ 215):

աղուռր

ու

արդար գնա, որ ճտիրէ տանջանք անվախճան, ԶանաղպարՀ սնոտի սիրով, որ խաւարբերէ Հոգեկան (ԽԿ,էջ 148): Մի՛խաբիր

փառացերկրի, Մի՛ցանկանար

Որ այսօր

կայ, վաղն անցանի (ԱԲ, էջ 161):

առ

Հակառակ ամենին, խրատների արքն այս

ո իշ, Բոիոոգի Հանցջանա, չլինիս բաժին չ իչր

գրչագրերում չենք

յայտնի...»

էջ 182-190), Ֆրիկի«Երբոր յէգուց

(ՀԹ,էջ 191-192), Մկրտիչ Նաղաչի «ԻնչչաՀ է Քո զուր դատիլդ...» (ՄՆ, էջ 127-128),Մարտիրոս ն Ղրիմեցու զուտ «Մաքուր (ՄՂ, էջ բմպանակիս...» 135-136), Գաղտասար «ՈՎ դու մանուկդնռածասակ...» Դպրի (ՊԴ,էջ 145146)սկսվածքով գործերըն այլն:

Միջնադարյան տաղերդուներն իրենց խրատներում չոչափվումեն

բա-

բոյականության բազմազան խնդիրներ, որոնք ըստ ամենայնի են խարսխված մարդու ժամանակի կան

ն

աշխարծընկալման երկուՀիմնական կողմերի՝կրոնա-

աշխարՀիկ բմբոնումների վբա:Սովորաբար կրոնականբնույթի

Հաճախկոչ է Իբոոոներով ավետարանական վարդապետության դիրքերից

Հես,

'

ար

գնալու

ես

ե

գ

|

ու

(ՄՆ

,

էջ

132): :

Աղթատնտար տունդ, կչտացուրփորն, Մերկութիւնն ծածկէ, Հագցրու չորն, Հին չորին փոխարենյետ կառնուս նորն, Հոգիզ կու մտանէ լուսոյ օթաղն (ՆՀԲ, էջ 166):

ավելանում է այնպիսի

մեռնելու ես...» (Ֆ, էջ 267-273),Կոստանդին Երզնկացու «Այլոց այնչափբառցիր...», «Պարոն Ամիր,մեր պարծանաց...», «Առաքելըն էջ էջ Քրիստոսի...»(ԿԵ, 176-180, 195-198, 213-214), ՀովՀաննեսԹլկուրանցու «իմ սիրսո,լոէ...»

ձիր

որ

որոնց ժանրային ստեղծաղործություններով, թեպետ Հին անվանումները

գտնում արձանագրված, որոնց տիպաբանական սակայն են Հատկանիչներն իրավունք մեզ առանցվարանելու տալիս դրանք ներառնել խրատիտեսակի մեջ:Այս տաղերից են, օրինակ, Գրիգոր Տղայի«ԱսաՑից բան մի (ԳՏ,

:

Նույն գաղափարըտարբեր ձնակերպումներովկարելի է ընթերցել ինչպես սույն Հեղինակների ուրիչ գործերում, այնպես էլ այլ բանաստեղծներիխրատներում(Ֆ, էջ էջ 268, 269-270, 310-311, 327, 346, 352, 355, 367: ՀԵ,էջ էջ 172-173, 198: ԽԿ, էջ էջ 145, 146, 150: ԿԵ, էջ 178: ԱԲ, էջ էջ 174ն. 175, 192: ՄՆ, էջ էջ 124, 126, այլն): Այս կարգիմտքերն գաղափարները,թեպետ առաջինՀերթին Հենվում էին Քրիստոննականուսմունքի վրա, բայց բանաստեղծության մեջ Հաէին օբյեկտիվ իրականության ազդեցությամբ, ճախարծարծվում լինելով այդ իրականության Հանդեպ եղած որոչակի կենդանի արտաՀայտություն: Այն Հայազքը, թե աչխարՀըունայն է, մարդը՝ մածկանացու, ինչք անկայուն, կազմավորումէր իր փիփուչ Հարատությունը՝ լիսոֆայությունը, որ սնվում էր ժողովրդական աչխարՀըմբոնումից ն ուղղված եր դեպի իրականկյանքը, ձգտելով մարդու վարքի բարոյականության նորմաներիկարգավորմանմեջ գտնել փոքրբիչատեՀաստատուն արժեքներ:Ըստ այդմ՝ խրատներըկապվում են Հասարակական կյանքի Հետ ու

վերաբերմունքի

ու

ու

ու

ՍԱԾ (71/11 լ

ՏՏրՏ

ՏՏՏ

րիյիրկյր իի արարաաաաաաաաաաիքրրրպոթ լն ախար ալպեյրապրպե րը

տրամադրություններ: աչխարՀիկ արտածայտում իչխող մոտիվըուսման սերնդին ուղղված խրատներում Մատաղ Հորդոբն դրսնորելու ռեր,եռանդ,Փանասիրություն նկատմամբ դիտության

ն

ու

են նման բնույթի երկու է: Ներսես ՇնորՀալին,որից մնացել ներ Է կարդում Հայոց այբուբենի անունից.

տաղ,

խրոասո-

Զայն

Ձարթուցանէըզթեզ, մանուկ, Ձայնիւ Հընչմամբ որպէս թբմբուկ, Մի՛ցուսմանէլենիր տաղտուկ, վայ անձինդյատուկ... Ձի մի՛

սլետքէ դրսեորի ընթացքում. վարքագիծ ։պաչտոնավարման

Թոյճ՝ ասէ, Թագ,

արքունական, ։վետութիւն իչիւանական. Թէ ընկալցիս դու ըղմարդկան, Համարիրթեզ սեփական. ՄՐի՛

տաս

Կամ

ակ

|

բարոյականսրբաղործվածսկզբունքներ են, Հաճախէլ գոյատեւման ղզրավաամեն սեբայց կաններ,որ թեպետ ծագումեն անՀիչելիժամանակներից, րունդ իր ժամանակաշրջանիպաՀչանջներիոգով, Հանուն իր ժամանակակցի դաստիարակության, վերարծարծում է նորովի: Այսպես,ՆերսեսՇնորՀալին, աճող սերնդին տալով Համակողմանիդաստիարակություն ե Հուսալով, որ նրան է վիճակվածտեսնել ազգային "պետականությանվերականգնումը, չե մոռանում խրատել նան ապագա ոլետականգործչին, չեչտելով, թե նա ինչ

ւ Ղամբար վառե քեզ

լուսաւոր,

եթէիցես մարգ մբտաւոր,

Այ

Այլ Քաղցը

ԶԷՏ

Ձանիւ Հասցես,ասէ, չնորչաց,

ծոյլ կենար դեզերած, Մի՛ Մի՛ «իրերջուն դանդաղանաց,

370-371,

376): ուսու-

խրատական քերթվածի դասականնմուչները ՇնորՀալին ստեղծեց,մչակեց դրանցգլխավորսկզբունքները, տիպերը: Հաջորդբանռատեղծներըմեծ մասամբՀետնել են այդ սկզբունքներին»"": Իր խրատական տաղերումՇնորՀալին սովորեցնում «Համժբակներին» է ձեռնամուխ լինել նպատակասլաց գործունեության, ժամանակը զուր չվատնել, նմանվել իմաստուններին, լինել խոնարՀ պարկեչտ:Հարգել ն ծնողներին, ուսուցչին ծերերին, Հեռու մտնող չարագործ, արատավոր անկիրթմարդկանցից (ԲՋԲ,էջ էջ 360, 372-379): Սույնբնույթի Հորդորնեն բը առկաեն նակ Առաքել Դպրինույնատիպ տաԲաղիչեցու Գաղտասար 157-105: ՊԴ, էջ 145-146): ղերում (ԱԲ,էջ գրեթե բոլոր խրատներումկոչ է արվում չխոսել չար Միջնադարյան աղտեղիբաներ,չբամբասել,չզբաղվել ունայնախոսությամբ,լինել մարՀեռու մնալ չարությունից, սիրել գասեր,բարեղործ,առաքինի,արդարամիտ, ընկերոջն մերձավորին, առել արբեցություննչնությունը(ՈԶԲ,էջ էչ 352, 357, 360, 371-372, 375-378: ԳՏ էջ 183-189: Ֆ, էջ էջ 270, 303-305, 327 352, 355, 363, 366, 367-368: ՀԵ, էջ էջ 201, 216-217: ԽԿ, էջ էջ 146, 148, 150: Կե, էջ էջ 176, 179 -180, 198, 205, 213: ԱԲ, էջ էջ 161. 162, 163164: ՄՆ, Էչ էջ 121-122, 126, 130: ՆՀ, էջ 89-90: ՊԴ, էջ 145-146):Սրանք ն

ու

ու

ու

անցան,

ն

Հեզ

(Բ9Բ, էջ 355): խոնարՀական...

ժեքները, իրեն բնորոչ մարդասիրությամբ Հորդորում է լինել բարեգործ, աչք Հ չունենալ լ Գույքի գույ փարթամության. ու

է նկատելդրականագետ ՁՃիչտ ԱրչակՄադոյանը,որ «ինչպես

ու

,

որ

ու

Մի՛արթնութիւն ըզբաղանսց...(ԲՋԲ, էչ էջ

ու

Քոց, Հարանց

Ֆրիկըմոնղոլական դաժան նվաճումների տիրապետությանժագրեթե բոլոր արմանակաչրջանում,երբ երերուն ե անապածովէին դարձել

ն

նույնպես ցական,

բս

ըզթեզ ծաղկի նրման. Ծանիր եւ մի՛լինիր ամբարտաւան,

կբբթեամիմաստըսՀոգնոր, Որովլինիս դու երկնաւոր...

'

Փ,

,

,

փա

զիչՐ ՔԱ Յուր աղբառաց՝ Հմ, Փարթամությանըն Ո՛չ մալն, ո՛չ մուլքն, ո՛չ Հազինայ. բարեացառաք Գրնա՛

Ջի

երազինման է

սա...

արա,

(Ֆ, էջ 32Դ:

ՀաՀարուցած տգետների Հաչվիչառնելով Կոստանդին Երզեկացին, ն իմաստության, Փարոզումէ անընդծատ ձգտելլույսի լածանքները: չառնչվել անդետ մարդկանց,չխոսել նրանց Հետ ե նրանց ննրկայությամբ: նա անում է նան բարուն բարությամբն չարին չարությամբ Միաժամանակ է ՓրիստոնեՀակադիր խրատը,որն իր էությամբ միանդամայն Հատուցելու ության Համակերպմանգաղափարին.

սբրտէ Հոգովբանի, սուրբ կամօքի ջեզ գիմէ՝ ինք էրիո Վ սէր ունի սրրտով զերդ ըզծող խոնարՀլինի, Դու զՀուրբն չուր զուդք ի յիր դիմաց Հով քամի. (ԿԵ, էջ 197-198:

եղիր դու Հուր վառել ի

Ով որ ինք

սա

չար

ու

ու

Հեռու մնալու Վատանդգներից

Թլկուրանցին ՀամարՀովՀաննես ուսու-

«սուտ չտրվելդինեխմության, չվատաՀել սիրելի»-ների անուչ (ՀԹ, էջ 184-186, 191-192): Մկրտիչ Հորդորում է զերծ ժնալ Նաղաչը աղածության չղզաչել ոխ ախտից, (ՄՆ, Էջ 113-119, 120-122): թշնամանք Նաղաչ պատգամումէ ճանաչել Հովնաթանը սեփականունակությունները, լինել քաղցրախոս, գաղ տնապածզգուչավոր, տեղի ունեցած վեճ կո-

ցանում է

լեզվին

ու

ու

ու

վից, վտանգավոր Հետո Հասնել ընդՀարումներից Հաշտության, խուսափել

մաՀացու (ՆՀԲ, էջ մեղքերից

175-179): Հայ բանաստեղծության մեջ գինու խրախճանքի թեմայիառաջին արծարծող է, եր խրատական, ներից

Մարտիրոս որ Ղրիժեցին,

մարդկանցՀորդորում է դինի խմել, բայց ծիծաղելի վիճակիմեջ

Համար խմելչափավոր.

մ աքջուր ն զուտ

ն

տաղով

չընկնելու

Ըմպանակիս,

Ով «իրելի, երբ Հանդիպիս,

Թէ ե պատիւ,կամ Հարսանիս, վեցէն վեր չանցանիս, է չէ յետոյ լինիս ճառիս, Շատ վատ ասես Մարտիրոսիս:

Հազ,

ցույց Փորձելով

տալ չափածո խրատի տիպաբանական գծերը, կարելի չափածո խրատը տաղի մյուս տեսակների զատվում է ժանրակազմ երեք Հիմնական Հառոկանիչներով: ամենակայունը խոսքի Դրանցից Հորդորականբնավորությունն է, որ ձե բովանդակություն է ստանում ուսուցողական, բարոյակրթականնպատակամիտումով:Սույնիրողությունը Հաստատվում է թե՛ վերն արված մեջբերումներով ե թե՛ դրանց վերլուծուե. թյամբ: Հորղորը սովորաբարդրսնորվում է երկու կերպով՝ Հաստատական եր մեջ թաքցնելով խրատատվիՀոգատար վերաբերմունքը այն դասի կամ խմբի նկատմամբ,որին ուղղված է խոսքը: անձի, ԺանրիՀաջորդ ընդՀանրական գիծն էլ Հենց Խոսքիուղղվածությունն է երկրորդ դեմքին: Սա բացառապեսպայմանավորվածէ ստեղծադործության Հոիդորիչ բնույթով, որ անխուսափելիորեն պաՀանջումէ գործածել լ Հրա նե հղ Մ Հրամայական ր Իսկ սայ ինչպես Հայտնի անակիայաձեեր: է, ունի միայն Հիչյալդեմբը-.

է ասել,

որ

ու

արգելական,

Քանի ի Հառնիս ի"

Զայսըմպանակ, որ ունիս մառի, Է

Հարիւրիչառի. կատարեալ երկու երեքն սիրով արբ, Թէ յաւելում քեզ ի խաբ, Շուտովբերէ յաչվիղ մրափ,

Որչափլինիս

ի

մեծութիւն՝ կացիրմարդկան ԽոնարՀչ

ու

բմաստուն՝

դու

ւ

չատ.

Քո

ծափ...(ՄՂ, էջ 135):

Անչուչտ, մանուկներին ուղղվածխրատական

բանաստեղծությունները օգտագործվելեն ուսուցողական Կենպատակներով, ծառայայեցվել բունդներիդաստիարակությանը, կիրառություն գտելդպրոցի Հրջանակնեբում: Ջի բազառվում, որ նույն միժավայրումօգտագործված դտաղոր

լինեն նակ

Հիմնականում է այնպիսի կատարվել Հավաքատե ղերում,ուր ունկնդիր է եղելդիրքից գրականություն ից Հեռու կանգնած Հասուն տարիքիբնակչությունը:Խրատների մեծ կատարումը, դատելով մասիե կարաչուն ոի կաու

ռուցվածքից,ընթացելէ ընթերցմանկամ արտասանության ձնով: Թեպետ նրանց երգեցողական կատարման չեն լաՀպանվել ուղղակի վերաբերյալ բայց նույն Գլուզի վկայություններ, է աստուծոյ անունն...» «ՕբՀնեալ սկավածքով Համառուռ խրատի տարբերա ներից մ եկի Հ...առաջինձայն ոբ լաւ ղայ» (ՀԵ, էջ 273) խԽորագրային նչումը ցույց է տալիս, որ Խրաոները կարողէին նան երգվել: Իսկընդծանրապես զետեղվելով այլեւայլժողովածուներում՝ Խրատներնընթերցանության սիրվածն յութ ե ք ժառայել գրաճանաչ խավիՀամար: ասա

,

որ չըդատէ ըզքեզ Աստուած, ընզերին Հոր մի՛ փորել, (Կե, էջ 205): թէ չէ այն քեզ կայ պատրաստած... ՛

" կամ՝

լ մյուս խրատները: Բայ, Հենվելով ՀովՀաննեսԳլուզիցվերը բերված վկաոո ության վրա, րոր կարե է են ենթադրել, գարելի է, որ խրատական բանքերիզդալի մասը

մէջ անգիտացմի՛խօսիլ

Աղքատին մի՛ բարկանալ,

տա

կատակելով Հարուն եզ

ցած,

Լեզուղ կու Քո

այլոց սովրի՝

էլ

կառես,

մի կայցես, ընդդէմ փորձածմարդն, չբլնի՝ նոր փորձես...(ՆՀ,

Մեծատուն

մարդոյ

"

։

էջ 90): :

Կդե այն Գ դալի անդամ եսը երկրորդ դեմքով է Հանդես Բանաստեղծական ւն մի ուժեղացնհլու Ս ՖԽ կող երբ ստեղծագործության Քնարակա դեպքերում, ներքին իր ելի է բարոյակրթել փորձում Իրի Վո պաՀանջով Հեղինակն ընթերցողին ս

ակով: Ա անձին դիմելու ծեղանակով:

Այ

վում Ֆրիկը.

առանձնապեսՀաճախէ Հնարանթից ը

Ճ իիսկիտեղՂ մի՛ տազ... սիրտ, վատինմի՛ լբսեր, չարին ասէ թեղ, Ֆոբի՛ն. Թէ այս բանբս չէ գեմ կատակ, Դարձեսզ Տ էչ (Ֆ. Փոխէ՛ղթեզ ի յայդ կերպեդ, երբ դարձաւ ան մաղզգի սպիտոկ»--

ԻԺ

Հնարանքըխորթ չէ

՛

հոկ

օգտ-

ու ւ

նաւ

Մկրտիչ Նաղաչիխրատներին.

387:

Նաղաչ,

մի՛ խաբիր մեղօք,մի՛ դատիր նման, անասնոյ Մի՛ գիրկաչխարՀիսածեր,մի՛ կարծեր,թէ թեզ տի մնան...

ե

Մեռնիմ Լուսաւորչայ լոյս է, Հաւատին,

Նսկա ւ Բ խազար» արի ագա)» ծառայիդ, տեսջեզԻա կասե,

(ՄՆ, էչ 124)։

մեջ Հասցեատերը սովորաբար Խրատի խոսքի ուկ, որդեակ, եղբայր,

առանձնանում

է

Ո ակնաաա Ան

մա-

Դ

թ

ու

ներաչխարչը ավելի է Հաճախ

րից Բի"Ղ բխողՀուզական 1 կա բն բնույթի

ամբողջականանում հ

նկարագրություններով.

եմ

ես

Հօն

իսկի

ել կայ, ո՞ւբեմ Հոդոյս

«երբ որ Փբիկի

Հիչենք նան

չենել,

դադարել...(ՄՆ, էջ

մեգուց մեռնելու

-146): ես...»

տաղիցմի

Հասո-

սուս:

"Ր

դեռ ի

օրա ու ամառն

է, պետ արա,

որ

ի 4րմեռբն

չանկանիս,

լերանցիջաւ՝ յաջողութիւն Ձիւննվերայ դութեզ չունի քեղ

չունիս:

աք աաա երթաաւծ կարար րանա բազիտակել՝ Հրմեսն թան դու

Ջիչնն աղիջո է Տես,

դու

տրղայ

չ

արթնագնե :

ե

՛

չես անիմայ, Ք "ՂՏ1 աղէկ լ8ոծ՝ քծ ինչք ունիս... (Ֆ, էջ 260-277: լրաէ՝

Հայրենասիրական բնդոդֆ դ.) տեղծի սանամոր ւթյա ք (ՄԱ

Արան Հավատափոխո «զնուն

ունի Դավիթ:Սալաձորխրատը,որը Հորինվել է բանասառիթով: Տիկին ԽաթունիՀոգում

բդորով ջանում է ցության ճանապարծից. որդո

ետ

են: Խրատի ակնՀայտ քնարական բաբախներն

Դա

է Հաստատվում

սեռին բնորոչ գծերով: էպիկական խրատը կայուն տեսակ եղավ աչուղականբանաստեղծուՋասիածո Շիրին, թյան Համար՝ դրա գոյատեման բոլոր չրջաններում( Սայաթ-Նովա, Շերաւի,Հավասի,ՇաՀչեն ն. ուրիչներ): Միսկին-Բուրջի, Զիվանի, են

մի՛ վարութկեղծաւորիս, Բնա ԳՐ արել, անչոդ լինիս... Երբ ելանես բու մոխորան Հ շան, Տարաժամել դբնաց,բաեկեր, ր Հաա ԱԻ" Մինչ Դ

սանամար,

ուրիչ օրինակներով: ավելի է է նան նկատել, որ խրատի քՔնարականությունն Կարելի ընդգծվում խոսքի ռոիթմիկկառույցով: Սրանքմիասին դառնում են վճռաատվում կան գործոններ, որոնցով չափածո խրատն արմատապես սածմանազ է արձակխրատիվերը Հիչատակվածդրանորումներից:Վերջիններսօժտված

որ

ես

սիրուն

(ՍՀԲ,362-363): դուն, իկին Խաթուն ԱմուրկեցիրՀաւատիդ

նան

բազումԽոիւժողովել: կրակին Հայրենիք ի չեմ եմ

նկնիմ,

ուռ

Հորդոչ-

Մուլուքնամբ դործեր, զինչ մեղթ կայ կուտել, աւոր

ու

Ամա՛ն, Հա՛յ վախ, մուրվաթ, զենէՀար,

Հորդ

Ծով մեղացզիս պատեր, "ւ ես եմ գումարել, հս զիմ կեանքս,աչխարՀաս անցուցել:

ոն

երանամ,

Լան

որտեսակ,

բուն բուն

Խաթուն...

Սաղկունթե ԸԱԱ բրանամար

ուս

իրբկայանում է իբրե ջաղաքացիական Քնարերգության

է րմարդու ա

տեղ

9ու

Ճոկէ

ու

աա

յ Դ

չ

ն

ազդ

մորով, Խ րՀոնաԴրդի" Հոգաարությամբ: վ իրականությունըփաստորենպատկերվում է թաս կա7" ությա Քու արձաղանք Հայացքներով ված: Այս առումով էլ

Դոլ

տ

ն ազգ է, գ գիննծանը ր է, ն փֆուչն տատասք վարդն ընտրէ Գտիր անմաչՀութնանտեղ, տիկին Խաթուն... եւ միտքդ փոխէ, մեղա ասա՛յ Դարձիր. նալաթտուր սատանին,գլուխն կոխ... Այն կեանքն անմաՀութնան աղբիւր կբխէ, Հարիւը Հազար Բեւր»տիկին Խաթուն:

Հ աչխարՀիկ բմք, մբոնումներով, անձնական Հասարակական ձգբարուն Հասնելու ներքին մղումով, խրատվողի Հան-

լավին

տո՛ւր,

պատասխան

Հայն Նոյնպէս յն փոքր փոջը պ

գո

բն

ոնական կրոնակ

ան

ու

սիրելի,մարդ ե այլ կոչականնեիիի դոր ծածությամբ: յամբ դծաղդրվող ավորությունը միայնՀեղինակային որն է, կերպարն ընդէ միջնադարյան Հանրացնում մտածող նրան բնորոչ անՀատականությանը՝ Իս կ

դիր

պածել նրան ուրա-

Այլ էր ժանրի «ճակատագիրը»նոր ն նորագույն չբջանների ազդամին դասականպոեզիայում: Ջափածոխրատըմերթ զուտ ուսուցողականբոերգիծականՀեղվանդակությամբ,մերթ էլ փոքը-ինչ կհրպարանափոխված՝ կրքոտ կոչով, բայց նախառնթեքումով ն Հասարակական-քաղաքացիական Հիմնականում ժանրակազմ Հաւտկություններն դաստիխիարակչաբ Ս կ րակազմ գլխավոր նան 2020 ն. 274 կան նպատակամիտումը պածպանած,չարունակեցգոյատեւել դդ- բանաստեղծության մեջ: Ասելով այս՝ամենից առաջ նկատիունենք Միուսման Ռափայել վրա ունեցած կարծիքը», Փայել Նալբանդյանի«Հիմարաց՝ լու», Պատկանյանի «Բարի խրատ», «Աղֆիկ, ջեզ կասեմ, Հարաիկ, դու վչա«Մի Ծատուրյանի խրատները», «Խրատ», Ալեքսանդր «Խնամակալի դեմոկրատիա»..», «Ել, ՎաՀան Տերյանի տիր», «Գիր», «Հերիք ազգ իմ», «Զարդեցեքանդուլ...», Ավետիք ԻսաՀակյանի«կտակ», «Ռազմակոչ», տիԶարենցի«Յոթը խորՀուրղդ»-ներն. այլ բանաստեղծություննհրի եզիչե ավոր

ու

ե

Ժանրի փոփոխությունները

եկան չոչափած երեւան գլխավորապես

:

Հարցերի, իՀըմբոնման, բե շխաշխարՀըմբոնման արտածայտւած ոգու ե դաղափարախոսության ժան ոլբոցեսում բնագավառներում: Գրական այն երբեմն, նվազ ինտենսիվությամբ՝ կամ Հին գեղարվեստականմտածողության իներցիայով,կամիբրե քաղաքացիական պատդամիդրսնորկոչ ման ՈՐ» Հին Աաամանը Հարա ճե. լամ Ա ամենածարմար, րանք ն գրական ազտադործե ավանդներընորովի ը բ գ դործելու սկզբունքի արտաՀայտություն: Նորե նորագույն բանաստեղծությանՀամարխրատըերբեք չդարձավ առաջատար գրականտեսակ, որովչետե իր էությամբ էր նոր ժաայն արդեն խորթազած մանակների վարգացած անչատի Հոդերանությանն վարվելակարդին Հետնարարնան գեղարվեստական մասծողությանը: Այդ վերաբերմունքըլավ է ձեակերպվածՊարույր խրատական բանաստեղծությանմեջ. ու

ի

ու

,

«Որդուս» Սեւակի

ինք» էլ խրատկարդացողին ո՛չ Հարգում եմ, ո՛չ Հանդուրժում թ ււ" ափակ

չ

ԵՐԻ իշտ, էլ դենն

Ի

ւոե. թին ղզուգաչեռաբար Հաղորդելու բովանդակություն Հոգնեոր-կրոնական աանդին երգոգացու Աոարլ արորթավոր ն Ի: բիդորին քամարջու տաղեր: Դրչագրորումվարդի ք. առխա . սովորաբար տեսակավորվում են ըստ արծարծած կի այլաբանությունները ն ովե ԱԳՆ Ի ր ի : երանա որ կարդի տարընթեւ ումների յութի, լեզվական ն բլբուլի» նե ընդՀան (ԿԵ, էջ է բանաձնումով «Տաղ կարելի լ վարդի 224: 107: 212: 130, 221. ԶԳ, չք ԳԱ, ՄՆ, չչ չչ չժ չմ 30 37 20: ՄՀԱ, 4818 185, 404: ՍՀԲ, Հք ՛6է 217, 418, 432): մեջ այլաբանական տաղերի գաղափարական ււ ությունը դերազանցապեսՀենված է եղել կաք Հեղինակային ունքների (ԿոստանդինԵրզնկացի,Առաքել Բաղիչեցի,Ստեփանոս), սոսկ այդ բավարարվելով դիտարկումների կամ նան : է այդ փաստերի մատնանչմամբ Մինչդեռ չատ կարնոր փաստերին ովան թննությունը բիի բովանդակության ղուդորդելբուն ստեղծադործություննե այլ սկզբմանրամասների վերլուծությամբ ն դգրբավոր Համապատասխան Հեւո ունեցած աղերսակցությունների իազաչայտումով: Երզնկաղինիր այլաբանականտաղեէ, կոստանդին նչպես նում աոան Ա Ի յու առ Հ

թարմ

ար

Սղ

ԱԲ. 137. եսՍձ203: ՅԾ Դրագանադիտության |

'

ի

,

Բա րան խորագրային

ցուց

վրա՝

՝

հաղբյոար ձրի Հոնի« աԱն ԻՊ աերԼ թեա Հայ միջնադարյանբանաստեղծությանմեջ մի առանձինգրական Ա Ա-ի ո: ԱորՀիոՔ «Դրո ԲՏԱ ւի սակ թյուննե Ի ԲՐԻ ներկայացնումբազմիցս մշակված վարդի սոխակի այլաբանու: ի ՀԱԻ Բյուններբ: Այս այլաբանականսիրավեպը, Հատուկ Արնելքի ԻԻ» ծ ահսութի Ն ՀԳ ԱՂ Մ Աաաա մարան գեղարվեստական րի աոան" վուրդների Հարի զանազան մտածողությանը աան րումնե- մերի Ն արանի ԱԻ Խա բով տեղ զտել աար: բանավոր դրավոր ստեղծաղործումիսանո ժողովուրդների ոն» Գ» ՀԵյ"«որք ունի Հնազույնծագում:Լինելով ոնի աղն ո Կր» ի բնությանՀայտնի իյունեզրում, Հարդի 12րիոո մչասոխակիսիրավեպիլավագույն տացածին վարդի վերնադիրը փոխՀարարերակցությունը ստեղծաղո 2ություն՝ իմաստավորող բթ տվյալ այլաբանամեջ: Ժողովրդական բովանդակումէ քս

տղաս,

խորչում

.

1:

՛

սովորա

տե-

են

է

որ

այդ

ժողո-

ր

,

ե

ր

ու ն որը է» կումն է Հայ միջնադարյանտաղերդության

րոչակի աան յլարանությունը ողովրդական սպլատկերավոր մտածողությանմեջ վարդի

նե սոխաայլաբանությունը իր նախնական բանավորՀորինվածքներովարտաՀայՄ տել է եւե ատ այոմ՝ Վարդը գեղեցիկ յ աղջիկ է գամ Հարա բա, իակ ն Սոխակը՝ սիրակարոտ երիտատարդ կամ փնսա, որ անդադաԸ է ե Վարդիգովքն անում:

։ Խվացոլ վրոկան սյուժեի ընտրությունը երզնկացունխպատազաճարմար նաե որովչետե բանաստեղծը նականիմաստով տաղ ուռեղծելու տեսակետից, ե է եղել, որ վարդի Լ սոխավիճիրավոզը ոդոոր-զրոնավան խապեսնկատած տեսաիմաստովես կարելի է մչակել: Անընդունելի պետք է Համարել այն նկատառումչի դրել այո աա Կրա Հայրր վանական վետտոգրոն, Ժ ՀատՋապարաադրոլգ ար ատեղծաղործությանը նման մեջ («Մեկնումեկնության չափածո Հորինած այդ մտադրությամբ կապես ձեգ մարքՀամառտտ: Վասն զի զարծեի չինեցի, անդիտաց թիւն վարդին հա վասն այն Ե, է խաւորացէր բանք վարդիս անվաս մտա "7 Որ ԿոստանդիներզեկացինՀակում է ունեցելլ Վարդի «Մեծ գոչութիւն Հարիւր է երնում կերպով պառկերել Քրիստոսին,Հրաչալի

աշխարՀիկ բովանդակություն: Կ

Իրարու առանձինմշակումներով անդրաայլաբանությանը արդի 11 դարերի աոխազի դարձել բանաստեղծներ կոստանդին Երզնկացին

լրոնագան բոլորովին Երզնկացին հորը, աի

ե

Նաղաչը, Գրիգորիս ցին,Մկրտիչ Զաքարիա Աղթամարցին,

Գնունի բաւ Խարբերդցին, Ստեփանոսը, Պաղտասար Դպիրը բ Հայտնի բան է, ուրի եեւ: Հեղինակները թե՛ դրական օժտվաԲայց Բաղիչե

աչատուր

ր թե

Հ

:

ն

ն.

յացնում :

են

"

ու

նչանա:

մ

միանգամ. իանգամայն

տարբերսկղբունքներ,տարբերմակարդակներ: ղովրդականաչխարՀիկ նյութի նորովիվերարտադրման, այդ նյու-

լ.

բան-

բովանդակություն

դրոցի» 145-149:

որ այս

ստեղծադործական որակի ժառանգության թողած Նան ւթյան թե՛ տվյալ նյութի գեղարվեստական կ առումով ներկաջշակման

ծո

լ

Ք"

մ

բծությ

Առաթել

"

ր

ու

դո

էի

րար

ծա

:

ե

է

ա

Ր

ու

:

'

Տաղում Վարորոչ Հատվածներից: Հազար» սկսվածքով բանաստեղծության դը, դիմելով իր չուրջն Համախմբված թռչուններին,

Ասէ.Գիտեմոր

չեմ Վասն աշխարծի եմ

Մինդարունայլ չոռ Ցայնժամ որ

զիս տազո,

եմ ես

գոզոը,

նա

կամիմ դոառել....

Մարմբնս, ոբ է սուրբ ւ անապրակ՝ եմ Ցել կերակուր պարդեել:

եմ

բնությունը

ն

մամբ ամբողջություն:Նրա Համոզմամբ

123):

Կոստանդին Երզնկազու այս տաղում

ու

,

տեր

ւե

մէջնէ դեղին( սիրուտէր,ուսկայսրտիս

:

ակներն է ՀիսուսՔրիստոսի` մարդկության փրկությաներ անձր ինքնակամ զոՀարբերելու, Փբկչէ երկրորդգալստյան ի վերջին աՀեղ դատաստանի, ադամորդու մեղքերի Քավության, մեռյալների Հարությանօրի պարզերես երեւալու վերաբերյալ նորկտակարանային ը: պատկերացումները Վերադառնալով եղե պոյծառ գարուն» «Այսօր պետք է նկատել,որ թերթվածն ստեղծադործությանը, իր այլաբա նական սյուժեով, արտաՀայտած տրամադրությամբ այնքան Հանուն

այլ

սերը Բանաստեղծը

Հոռատանցէր զմեղ Հեռ ինմը, ՄինչՀեւ մ այլդարուն 1ԻՆի,

122,

դարձաւ վարդն ի պլպուլն

213ես

Լուր մերձեցիքյիս Համարձակ, 44 ԷՄ բիւնս է մել բաժակ,

Որ երբ չառներ յօրբն վերչի, Նա չերեիթծա չորացել(Կե, էջ

արան վարդ քագոարորի րն զիւր յետ սփռեց

Վասբն սիրոյ փոքրիկ Հաւերն ի ծազկբնուն Հոր Լուկ պբլպուլն ուրախացաւ "ւ ելաւ, բազմաւ ի վերայ Թլ՝ Հաղար բարի դալուն վարդին՝ ծաղկանց

կալոց,

սե

պես է պետք բժբունել: ԲայցՀենց

թյուն դրել, բացատրելով, թե ինչ-

մեկնությունն էլ ցույդ է տալիս, ոի տաղիմի մասըգրելիս է երզեկացին նկատի ունեցելավետարանական Քո Մանուչակի նյուՀուդան է, Վարդը՝ Քրիստոսը, այդ

ն Հին օրինացքածաղիկները՝ Հանանեիր այլն:Չնայած՝ տված մեկնությանմեջ նկատելի է որոչ Հակասություն.եթե ՎարդըՔրիստոսն է, ապա ինչո՞ւ ն ծա-

մյուս Մանուչակին Ղիկներին(իմա` Հին օրինաց չի Հաջողվումկտրել վարդենին,որպեսզինա նորից Փաչանաներին) ծաղկելով, ԱստծուՈրդու խաչելության Հարությանգաղափարը: արտաՀայտի ու

Ստեղծագործության 33-իցմինչն 64 տողերը թյամբ 49.52 տողերի)", ներառյալ (բազառուինչպես պարզվեց մեր Ֆության մեջ չենարտացոլվել,

Համեմատությունից, մեկ-

որովՀետկ. դրանք այն մարմնականն խարՀիկը, են, աչորոնք կրոնական իմաստով տաղասացը զլացել է պետքէ որ դա

դժվարչլիներ նրա Համար:

ԹԼ՝

Սէրէ վարդն

ու

սէր«լ

մեկնել, թեպետ

,

էջ ո

.

մ

ե դիտումէ որպես մի անբաժան

զգացզողությու Համբնդծանուր ամ ար փ երԳԳած թի ավեր առարկայի, բը

մի

է, որն առկա է ամենուր: Ամեն մի թյուն պայմանավորվածէ սիրով: «Ի՞նչէ գեղեցիկը» գտնում է սիրո զգաց նույնպեսկոստանդին երզնկացգին սում է. դը, դիմելով Սոխակին,

Իան

Հարցի Վոջ.Վար ք

ու

:

Պլպուլ,մի՛դու զարմանար Ձիի

ով

ղպայծառ վարդիս գեղ պատկերին, որ սէր չունենայ առ մ12 էջ ինք չըկայգեղեցկութիւն

մասին Այ" բանաստեղծության

142):

Չոպանյանը հրինր

Արչակ

ե

«Սերբ որ հրդած է... իր մեջ կը ւզարունակեբոլոր սերերը, թե նր»: աչխարչիկէ ստացվել, աե որ դաղառիարախոսության ո. ն վարդի» մեջ Հողեոր-կրոնական տե ղ է ստեղծագործության կողմըՀետին ն մղվել, ժամանակակիցներն է աչխարՀիկն Հողեոր ցին նույնպես արտաՀայտել այն: Այս է պատճառը, Հասկացել Է տարածում գտած հանաստեղծու-

,

՛

Աչ

յ

աստ

-

էւ

Արաբ իրակ

Աա

ինչ նության Հենց սկզբում, նչելով, թե դաղափարական նում ազ դարարում է. տաղը, Բաղիչեցին ւոուական է, Ականջդրէք բանիս, որ պատուակ

բ

ջ

ո Բարի

՛

է (ԱԲ, ուրախութիւն Հոզոյ, այլե մարմեոյ

212):

լ րրե թ էեջոն Արարա Դտենք, մանե

Իսկապես,տաղի սկզբի մասը, ջանի դեռ զխ

չենք Հիչեցնող նկատելիակնարկներ երգ: երկրային սիրո մի այլաբանական Մի Հավ են Հեւո զրուցում Վարդն Բլբուլը: միմյանց ու

դ

Բլբուլնի վարդն ասաց. -Խօսիցեմ դու լուր, Որ ես թեզ ցուցանեմ սիրոյմեծ հտուր Վարդնի բլբուլն յայնժամ զայս ճուղապ եթւ՝ Բանիցթոյին ոչ Հաւանիմ Վախեմ,թէ յորդ խաղայ այն աղբիւրէնչուր, իմ ողողէ Է առնէ զիս Զատերնաս ի ւ, Բլբուլն ի վարդն ասաց. -«Քեղ ամպ զքեզ. պաչեմ Որ է ժարեդական տ«թոյն Վերայբո Հովանիսիրով լինիմ եւ աղցրագոյն ցօղով սնուցանե զջեզ:

Աւ

-

քուր» Բափուր՝ ւ

..

մ

,

Աաաա

ր արրպաչավչ ըադակրրրՈ

ՈՈԱ ՈՎ Ո

ասէ. Ուրախ լեր, բերկրեալդղ,Տէր ընդ քեզ...

Վարդն ի բլբուն ասաց. -Ի քէն վախեմես, Զի մի որուտալովինձ ագ արկանես. Ի գեղեցիկ դունոյս թառամիցիմես

լինիմ ՀՐԵՑ ԲԿի Հաղգանը բուլ

աիդ

ասաց:

-նՆս

առաւօտ.

վերայ

արերականվերայ բո մարեն զքեզ ղզարդարեմ, Ծաղկանցնամենի պարծանքցուցանեմ (ԱԲ, էջ 214-215):

բոտ

այստեղ մի կողմից ներկայացվածէ սիրավառ ամեն աղջկա կամ ինչանելու Հարսնացուի սիրած Հանուն երիտասարդի մյուս կողմից ամոթխածկույսի մտավախությունը չբջապատիբամբասանքներից բնորոչՀոդերանությամբ: խուսափողի Բոսյցմիննույն ժամանակնույն տաղն այլաբանորեն արտացոլումէ դրվագը: Բլբուլն այս ղեպքում ԳաբրիԱվետումի Քրիստոնեական է, ՎարդըՍուրբ կույս Մարիամըէլ Հրեչակապետն չէ նկատել, որ Դժվար

պատրաստակամությունը, Հայտնի

դր ամենայն Քաոս Հարգեք անեք սաց.

-Մեծ Լւ

այ,

թագաւո

յղասջիր ն ծնցես որնե թագաւորեսցէ ի եւ նորա վախճան թաղաւորութեան Ծակովբայի յաւիտեանս: սաէ

բանիջում. ն

մեծ...

Մարիամ.ԱՀաւասիկ՝կամ աղախինՏետուն, եղիցի ինձ ի

դնաց ե նմանէ Հրեշտակն

նան «Գիրք Առաքել Բաղիչեցու այլաբանությունն աղերսվում է Հառվածին, այն ւղայութեանՔրիստոսի»պարականոնատեղծադգործության

վերը մեր մեջբերած որի Հետեյալ մտքերը Համընկնում են բանաատեղծից « Հեւո. Ասէ Մարի իմանալզղալուստնորս, ամէ...Ռրէս կարիզեմ տողերի ե կամ յորում ժամու, ինձ: Ասէ Հրեչպատմեա հթէ յորում աւուր իցէ, ե սիբտ ջո ի ե ծանեարյինէն, զի զոր այժմ լուար նէր զսիրտ քո յասացելոց բանից ե ե ոչ խորամանկութեամբ ո՛չ խաբէութեամբ իւիք պատրանօք զքեզ նենգութեամբ եկի խօսել ընղ քեզ, այլ յառաջագոյնպատրաստել ե ինքն ասես, ե է զոր ճար բնակարաննորա: Ասէ Մարիամ...Եթէ այն բանդ, բանի ըստ ինճ Տէր Հաճեցաւ խոնարչել յաղախին ծառայս իւր, եղիցի

իմմէ, մի՛Հեռացուցա Մէ՛զարչուրեսցի տեսութենէ տակն. իմոց՝ տա-

մուի-

երկինք ն երկիր բեզ երանի տայ... -Տամ թեզ աւետիս,

Աո Գրած է որուն Խա» Վարդն աար, Ոբ այն

.-Ե.

ասէ ցնա Հրեշտակն. Մի

Եւ աՀա

ջում»"": «Յետ դրնոլոյվարդին...» սկսվածքով Աղթամարցու Գրիգորիս Հորոնք է նկատել, դրվագներ ղի մեջ դբրականագետ ՄույիսԱվդալբեգյանը այլաբանական սղատկերացումները Հիչեցնում են ՀովՀաննու ավետարանի

Եթէ Հաւան չինիս գալոտնաննորա, Նա

տանն

մի լեցի:

,

գունով Ազգի-ազգի

ուլ Տի վարդն ալ

Եւ

չնորՀս ՄԱսուծոյ: զի դտեր Մարխոռք, երկնչիր, զանուն նորա Յիսուս:Նա եղիցի դի, ն կոչեսցես

րայ

բ

ՏՍՏՏՏՏՏՏՏ

աայ

(ԳԱ, էջ 79-80): Բերենք մի ՀատվածԱղթամարցուՀիշյալ ստեղծադործությունից-

թագաւորինլինիցիմ ծառայ... Այլ երկնչիմ յաՀէ փառացննորա... ԲլբուլնԷ վարդն ասաց. -Դու մի՛վախենար, Ջո զքեզ իրեն դադար. կամբնա լ Դու ուրախացիրօիրով ծածկարաը, Նորակամիսլինել տեղին տաճար(ԱԲ, էջ էջ 217, 218, 219):

Լորի

դրնալոյ վարդին եկ պլպուլն յայգին, թափուր զվրանն,բաղեցաւ Հոգին, Խնդրէր ն Հարցաներըզիւր սիրելին, ֆիղան ի մէչ գիչերին: կանչէրզար -Լինի թէ այգեգործնարար զայս ընդ իս, Յետ

ետես

ու

Հայտնիէ,

միջնադարումթագաւորն տաճարբառերը փոխաբերախորՀրդանչական բովանդակությունե. արտածայտում են Քրիստոս(Աստված) Մարիամ իմաստները:Ավետարանի թելադրանքով իր պատրաստակամությունն է Հայտնում, որպեսզի էլ Վարդն «Մեծ թագաւԲԷ» «Էր» իչ նան ի իր «ր"ի 7եչ որ

բզվարդըն հիննցուք հազար Տարո Տա

կանիմաստովունեն

ու

"

սիրո

սրտ

,

ի

Վարդն ըլբուլն առայ. «Դու զալ նմ երբ դայ այն թագաւորն,ինձ իմացարա,

սու

Որ ես զիս սվլատրաստեմ արժանինորա, Ոբ սիրովիմ սրտիսմէն Հանգչի Ճա (ԱԲ, էջ 220):

Ինչպես հնք, ակնՀայտէ այս տողերինմանությունը ՂուԱ գլխի Հետ. Հեւ նա՝ կառու Ավետարանի (Գաբրիէլ Հրեշտակն) եկեալ տեսնում

առ

ո բ տարան, ան,

:

Ակնչայտ է

այս

արդ, վարդ

Ը1874

՛

ու

ագուցի

ծ...

(ԳԱ, էչ էչ 224, 226, 230):

ՀովՀաննու ավետարանի նմանությունը տողերի ի

Մա-

է վերՀիչել,որ երբ գլիի Հետեյալ ՀատվածիՀետ: Միայն անՀրաժեշտ մոտենում Գոէ Քրիստոսի կիրակիօրը "լուսադեմին բիամ Մազթաղինացին երբ Իսկ է: հրկու բեղմանին ն նկատում, որ այն դատարկէ, արտասվում ե «ասէ են նրան լացի պատճառը, Մարիամը ՀրեչտակՀարցնում Դայս եդին ուր գերեզմանէ աստի, արձին զՏէրն իմ զի կայր. ոչ

ի

նոչդիտեմ

րեի նիւ» "ո նանա ի թիկունը խնդրե: զի՞ կին Աաէ Յիսուս. ցնա թէ Ցիսուս իցէ: զո՞ լաս,

դու,

|

նո» զնա: գիտեր Նմա ոյո-

պէս թունցաւ թէ պարտիզպաննիցէ, ասէ ցնա. Տէր՝ եթէ ն 139. նա, զի ե առից ղնա» ինձ, ուր եդիր զնա,

բարձեր զնա՝

Բոլպուլն ի ԳաբրիէլՀրեչտակին նման, եւ

մ

Ա

Գ

է՝

ն

ն մե

ն նան.

իջումնՄիածնինարգանդ

են

Օրինակ,

բ անաստեղ

զինչգործեցաւ, (ԳԱ,էջ 229): Ձի վարդըն վայելուչվայգոյնվերացաւ ,

գիտէքԲէ

219):

Սույներկտողըակնարկումէ աշակերտներիՀետ

Հարություն

նչել Հ լ

է

է.

ն

վարգին, Հոզւոյ

ԱյսուՀանդերձղե ք է չեչտել,

ն

մարմին

Քրիստոսի ռրոտդգա-

մը, թե ինքը ցու նույն տաղի մեֆ կարելի է մատնացույցանել այնպիսիտողեր, որ, կարծես, արտացոլում են ՀովՀաննես Մկրտչի քարոզչության, Սուրբ Հողու դալատյան,Քրիստոսիերկրորդ Հայտնության դրվագները ն առՀասարակ ՔրիստոնեականՀավատքիՀետ առնչվող այլնայլ պատկերացումներ: այլաբանության կրոնականկողմը ՆչելովԳրիգորիսԱղթամարցու Մ. Ավդալբեգյանը չի բոսցառում տաղնՀասկանալ նալ երկրային սիրո իմաստով(ԳԱ, էջ 86) իսկ այնուՀետն, Հետեելով կարապետ կոստանյանցին ե Ներսես Հակում է ցուցաբերում «վարդի ու բլբուլի «յդ այԱկինյանին, լաբանական տեսնելու Աղթամարցու կակծի Հայրենասիրական սիրավեպում արտաՀայտությունըբանաստեղծական ինքնատիպլուծում ուռացած»(ԳԱ, էչ 89): Հոգնոր,աչխարՀիկ քաղաքականկողմերիմիասնությունը նույն տաղիմեջ նկատելուցՀետո բանասերըեզրակացնումէ, թե Աղթամարցին ստնղծել է մի այնպիսիայլաբանություն, որ կրոնավորըՀասկանակրոնական,Հայրենաբաղձ պանդուխտը՝ սիրո իսկ սիրաՀարը՝ Հայրենասիրական, (ԳԱ,էջ 90): իմաստով ւ

ու

ՄկրտիչՆազաչի,Ստեփանոսի Սուքիասիմ. ակումներըբը նուլնպե նույնպես այս կամ այն կերպ առնչվում են քրիստոնեական Հետ: Հավատքի Նաղաչի «Վասնբլբուլին ե վարդին»տաղը, որ կառուցվածքով նման Է Առաքել Բաջ"լ

Թե՛Մկրտիչ Նաղաչի, թԹե՛ Ստեփա-

որ

կրոնականդրավոր Հայտ չեն բերում է սկզբնաղբյուրների ազղդեցությունիցդրանց են յլ արտածայտում բնագրային ակնչայտաղերսակցություններ, երկրային սիրո Հրճվանք կարոտ, նվիրում ն ջերմություն: Նույնը կարելի է ն Գնունեցու այլարանուասելնան. Խաչատուր Խաբրբերդցու ԶՁութարիա են թյունների մասին, որոնք թեպետ գրված ԳրիգորիսԱղթամարցումչակումների ազդեցությամբ, բայց չունեն դրանց կրոնականհրանգավորումն ու Հայենասիրականչունչը: ՊՆԼԱ դարում պաչպանվում է վարդիե. սոխակիսիրավեպի մշակման արդեն ավանդույթ դարձածմոտեցզումը՝ մչակվող սիրավեպըկրոնականկամ ունքով: ովանդակությամբ օժտելուլու Պաղտասար Պաղտասար Դ պիրն, աշխարՀիկբովանդակությամբ սկզբունքով: է սիրավեպըկամ սիրավեղին օգտագործում օրինակ, բնորոչւզառտկերներն ղուդաչեռաբար Հայրենասիրականզգացմունքներ արծարծելունպատակով: տրաՆրատաղերիցմեկում քնարականՀերոսը դիմելով սոխակին՝ թախծոտ մադրությամբասում է, թե ինչպես նա վարդից,այնպես էլ ինքը իր սիբելի-

՛

են

Հետ

ու

ա

ս

եց (իմա`Հայրենիքից)կարոտէ մնացել).

դու՝

ես`

թո վարդէն իմ սիրելոյս, կարօտովմրնացաք խրղճալյիարդէն,

Քո

լալօնքդ

ըզցաւս

իմ նորոգիլ

ՊԱՐՆԻ»

լոնա, սիրտնիմ խոցեաղ։ Լբռնա, երգնակ, : Մի՛լար, անբախտ,մի՛ լար, աչքն իմ լրցեսղ է (ՊԴ, էչ 06) է,

,

ղիչեցու այլաբանական ընկալվելէ որպես Գաբրիէլին Մաերկխոսությանը, բիամիզրույց (ՄՆ, 107)": իր այլաբանության Ստեփանոսն ավարտին Հարկէ Համարելավելաց-

(ՍՀԲ, էջ 434):

մշակումները Հիմնականում զերծ Սուքիասի ե

է Գալիլիայում" Հանդիսղելու Աղթամար-

,

մեջչ

զիշլոլիւլ

նոսի ն

գայ (ԳԱ, էջ 231): առած

ությա ն

,

մարմնի անՀետացմանմասին". Քրիստոսի

եկեսզայգեզործինմրխիթարեացզնա, Ասսց՝Մի լար, պլպուլ, քո վարդըն կու

1ծ

Հոգին է պիւլպիւլ ն վարդն է մարմին, Ձոր արտին Հոզալվասնայն մեծ օրին.

են այն Այս ւոողերըայլաբանական արձագանքն ավետարանական Հատվածի,որտեղՄադթաղինացին առաքյալներինՀայտնում է գերեզմանից

Ա.

կուսական (ՍՀԲ,72

«ի ձեռաց վարդին զանդաւռպՎիւլպիւլին»սկսվածքով ԻսկՍուքիասը

Թոչունք, այսօր

Ֆե.'

տիպ կուսին պայծառ խիվարդին նման, Հրեշտավինձայնն Է իրական,

Ա.եիք

Հ ւի չ բիգորիս թվ"ւ Ն Ի րին: լ դրացու ախանությա պատու վետարանի զանազան առնչվում տեղեր, որ դարձյալ Մե1

այլ

դու

ես

ապա

,

,

իբ պաչտամունքիառարկայինկատմամբտածած անսածման է նան « բոտն Դպիրնարտածայտում նվիրվածությունը Պաղտասար րուն եկեալ» սկսվածքովայլաբանությանմեջ.

գ

ու

եկեալ, անուչ Գարուն

Հովերն Հբնչեցին,

բիւլբիւլին «Գովասանք

Սիրովվառեալերեկ պՎիւլպիւլնի յայգին,

Ի

դէմ վարդինեղանակէրլ«լագինԲացվիրի՛ Ժ նապելի,

լում է վարդի

եմ, եմ, կարօտ Տեսոյդ կարօտ Զարթիր,իմ աննըման,

Ձայնամէննինձ անթիւբարիք վարկանիմ.

եմ եմ, կարօտ (ԳԴ,էջ Գեղոյդ կարօտ

ն

վարդին» (ԱԲ, էջ 212):

ք» արտաչայտությունն պատասխանի արտացո-

սոխակի այլաբանականմշակումների մի Հաւտկությունը: Բայց ըս չէ միայն դրան ե կարող էր տրվել բոլոր այն էության՝ բնորոչ գործերին, որոնցում առկա է տրամախուսական եվ բնավ էլ կառուցվածքը: միայն այս Հատկությամբ չէ, որ տվյալ այլաբանությունն առանձնանում է ուրիչ տեսակներից:Գալով բանաստեղծական Առաքել ւուաղի Բաղիչեցու Թիվ գործածված կամ «գովասանք» Հասկացությանը, «գովասանութիւն» ւվեւոք ե ասել, որ այլ որակման ազդակը ծագում է Հեղինակային բնադրի առաջին իսկ քառյակից, որով բանաստեղծնակնարկելէ իր տաղի դաղափաբականնպատակը,ուլ (Մարիամե Գարրիել) ավետարանական Հերոսների կում սիրո զգացումի (Հարս փեսա) զովաբանությունը. ու

սա

կարօտեմ, կարօտեմ... Գեղոյդ ես ջո փրչովդ թէ բիւր անդամ Հարկանիմ, Ի ջո սիրոյդ թեն ի Հուր արկանիմ,

Բացվի՛ր, ի՛մ նազելի, եմ, կարօտեմ, Տեսոյդ կարօտ Զարթի՛ր, ի՛մ աննրման,

ն

Հարկավ,«զրոյցք

էջ 82,83):

առ-

ու

Երկրայինսիրո այլնայլ զդացումային դրսնեորումներիկարելի է ՀաԴպրինակ այլ մչակումներում (ոնս ՊԴ, Էջ Լջ ղորդակիցլինել Պաղտասար 104, 120-121, 124-125, 126-127 ն այլն): Բայցածա ԳետրոսՂափանցին նույն այլաբանությաննէ դիմում մի

կողմիցազգային Հավատամքի Հոգեոր-կրոնական (ավետում, խորՀուրդները ե Հողեոր զարթոնք, եկեղեցի ն այլն)վերաիմաստավորելու, Համբարձում, մյուս

կողմից՝ Հծայենիքի ազգույյին-քաղաքական վիճակին, Հայությանաղա-

Գովեմղգոյն վարդին, որ

Բլբուլնէ Այս դեպքում

ես

Հետ

Նորա,որ

աննման

է,

քաղցրաձայն է...

(ԱԲ,էջ 212-213):

է մտածել, թե Հնարավոր է «գոնույնիսկավելորդ

վասանք» Հասկացությունն իբրն ժանրանուն գործածել ե ըբմբոնել սույն ստեղծագործություններն առՀասարակ:Սույն չարադրանքի նատեսակի խորդ էջերում մենք արդեն տեսանք, թե ինչպիսի ժանրակազմՀատկանիչներով էր օժոված գովեստ-դովասանքը: ՈւստիԹե՛«զրոյզք ե պատասխանիք» ն Թե՛«ղզովասանութիւն» կամ «դովասանք» Հասկացությունները թեպետն արտացոլում են վարդի ն սոխակիայլաբանականմչակումների առանձին Հատկությունները, էունրա ժանրային սակույնչեն արտածայտում թյունն ամբողջությամբ: այլաբանականգործերը պարզապես չեն Տվյալ (դրակարիքը չե էլ ղդացվել), նեցելիրենց Հատուկժանրանունը որովծեւոե. արծարծածնյութի Հիման վրա արված որակումը («Տաղվարդի ն բլբուլի»)

տասիրական (ՊՂ,էջ 69-81): տենչանքներին արձագանքելու մտադրությամբ է նկատել ճիչ Միանգամայն որ այս երկրորդ Շուչանիկ Նազարյանը, բնույթի երդերում «վարդը խորՀրդանչումէ Հայրենիքը, ազդը կամ ժողովուրդը, վարդենին դառնում է Հայրենի տունը, վարդի թփերը՝ժողովրդի տարագիրզավակները»(ՊՂ, էջ 73): է, որ Գեւորոս Հասկանալի այլաբանականայս տաղերով Ղափանցին ավանդական կերզարներինՀաղորդումէ նոր իմաստ բովանդակություն: Ինչպեսարդեն ասվել է, «վարդը՝որպես ՀայրենիքիխորՀրդանիշն սոխաՀայրենիքի ազատության կբ, ոբպես երգչիխորՀրդանիչ», Հայբանաստեղծության մեջ բերել է Գեւտրոս (ՊՂ,81՝ պատկերավորման այդ Ղասիանցին «Վարդիհ սոխակի»տաղերնամենիցառաջբնութաղդրվումեն իրամտածելակերպը ազգային նոր գրականության որոչ փոխանցելով դլխավոր կերպարներիկայունուայլաբանական պատկերման: կանության Գրչագրերում Հեղինակների: վարդի սոխակի այլաբանականտաղերիվերթյան ե թեմայի միսսնականությամբ:Հնարավորչէ այս Հառկանիչ ներից նագրերըբազմազանեն: Խորադրերը երբեմն մառնանչում են ստեղծագորորեէ մեկի բացակայության դեպքում ունենալ Հենց տվյալ տիպի ստեղծածությունների պատկերավորման այլաբանականառանձնաՀատկությունը՝գործություն:ԱնՀնարինէ գտնել որեէ դրականերկ,որի գործող անձինք արտածայտած կրոնականկամ աչխարչիկ ե այն չունենա այլաբանական իմաստի «Բոսնգարնան լինեն Վարդն Սոխակը, արժեքով. նչանակություն: օրինակաւխորչուրդ ի Քրիստոս...»(Կե, էջ 117), «Բանք վարդի օրինակաւ Նույնկերպարներովչի ստեղծվել նան որնէ տաղ, ուր այս կամ այն չափով պատմէ»(Կե, էջ 137), «..վարդն ի սուրբ Աստուածածին զՔրիստոս նմանեարտացոլվածչլինի սիրո զգացումը: Եվ, վերջապես,դրականայս տեսակից ոլ» ՊՎիւլՎիւլն՝ ԳաբրիէլՀրեշտակապետն են մնում յօրինակեալ»(ԱԲ, էջ 212: Հմմտ. որոնցում բացակայում դուրս բոլոր այն այլաբանական ղզործերը, ԳԱ,էջ 130), «Տաղ ուրախութեան», են սիրո թեման «Տաղուրախութեանմարդկան»,«Տաղ մարմնավորողՎարդն Սոխակը: (ԳԱ,էջ էջ 130,22Ն 224: Խն էջ 203):Միայն գարնան», երկու մշակումնեՏաղերում Վարդի Սոխակիդիմառնականկերպարները կախված է «ժանրատիպ» բե տրվել որակումներ. Հ...վարդինն պուլպուլին զրոյցք ն. աչխարՀայացքից անծատականՀակուժներից, ԽորՀրդանչում Հեղինակի պատասխանի ք» (ԽԿ, էջ 203), «...գովասանութիւնի պլպուլն ն ի վարդն», ու-

ու

ու

ու

ու

|

ու

ու

Յ0

կամ կրոնական աչխարՀիկ բովանդաավի բ: Գաղափարախոտություն՝ առաջին Թե սիրո է, դեՎարդը առարկա ընկալումը, լուքյա կարոնն ցիկաղջիկ Հարս,էսկ Սոխակը միայն նրանովհրջանկացողսիրակաեն

դ

ղ

ե

բոտ

բիտասարդ կամփեսա, ունի ավելի Հաստատուն

Հոդերանական Հիմք, պատկերացումների վրա ն անփոփոխ Դորոոթ Մեժ: Երկրորդ ընէ Իոթվարիամը,իսկ Բլբուլը՝ Հարության : ՞ըո» շտակապտը, անչուչտ,նյութին Քրիստոնեու-

Գի ոթչ ովրդավուն կալումը թ Վո աոա» ԼԱ յան քամ ԳրՐ փող տաճարը ի ռչ Բն

ի

Բրլ"լ

Հնարաժտորեն տված է՝ Հօգուտ մեկնաբանությունն փատագով Քոր կրոնի:Հայտնիէ, եկեղեցինիր ղոյության ընթացքում բան է վերցբել սովորություններից, թվում Վարդավառի տոնը՝ «Նո վրգավգան պայծառակերպության ավեւտարանազոր Տոն Հե:վրա րիատուի անվանտակ Քրիստոսի այլարբանա1 կան է ընկալումն «դի ճյուղավորումներով: Հենց է արի ,, ճյուղավորումներն զրկել միանչակերպարները նակբնույթից (Վա յ" բ Ձոր ազան ծ: Մհրթ՝ Մարիամը), փաստում ԱՆ" արձեստականութ ընկալման Ն

բի որ

լք

Բ

չատ

նան՝

այդ

ու

այդ

Լ:

են

են

Վարդի ՐԴ

Ս "խակի

"Ը:

բնավորություն, թյունների թույլ

մեջընդմեջ ընդչատվում է Հեղինակային միջամտուէպիզմով: Կոստանդիներզնկաղզու, ԳրիգորիսԱղթամարմչակումների կառուցզու, ԶաքարիաԳնունեցու, Խաչատուր Խարբհրդցու վածքում պատմողականմասն տրամախոսությունը Հանդես են գալիս դրեթն Հավասարապես,կողմերից որեէ մեկի ավել կամ նվազ դրսնորումն էական դեր չի կատարում ստեղծաղործության բնույթի խնդրում: Այս ստեղծազործությունների կառուցվածքում որոշակի տեղ է գրավում սյուժեն, որ զարգանում է Հիմնական ն Հարակիցայլ դիմառնականկերղլարնեբի դործողություններով (Սոխակըորոնում է Վարդին,Հանդիպում է ուրիչ փորձ է անում ծաղիկներիխարդավանքներինկամ, չգտնելով նրան, Հարց այգուն կամ այգեպանին, նամակ է գրում Վարդին,ի վերջո Հանդիպում է խոստումը նրան ն ուրախանում, կամ ուրախանում է Հանդիպմանլուրն են ե սիկյանքի լսելով այլն): Տրամախոսություններով ընդղծված շաղախված րո մասին մարդկային խոՀերն զգացմունքները Հույսի,ուրախության, նվիրումի կարոտի,սւլասման, անջատմանթախծի, փոխադարձգովքի ն այլ տրամադրությունների Հետ: Այս տաղերըսյուժեի ն Հուզականզգացմունքների առկայությամբ ձեռք են բերում վիլաքնարականբնավորություն: որ

ու

ու

ու

բացածայտվում

ու

ու

ու

սիրավեպը մչակելովքրիստոնեական բովանդաայնուամենայնիվ, չմերժեցիննրա ժողովըոո" Մոնայի Վանգան կու Լ վարդի ոչ: ինչպես տեԱրնելքի ժողովուրդների գեղարվեստական սանջ, ստեղծվեցիննան. մ, զուտ սոխակըվաղնչակա Թինրի վրա անդադարդայլայլող երկրային ազատ սիրո նվիրվածությունն Բո սած Քը կամ Հայրենիքի Համարվել է այդ ծաղկի անդավաճանսիրաչարը: ր Այս ։լատկերացմամ ա զգայինքաղաքականվիճակնէր երդվում: վարդըսիրո առարկաէ, գեղեցիկ աղջիկ կամ Հարս, իսկ սոխակը «Վարգին սոխակի»տաղերիոի մ բ: երիտասարգ կամ փեսա, որը երջանիկ է միայն առանմնածատկությունը պատմոզականն. տրամախոսական է լ թների զուգակցումն է: Այս երկու երնույթի նման ընկալումը մի կողմից կողմերի արարեր Ը ), ստեղծադործություններումիրականությամբ(վարդի սոխակի դրսնորվելէ բ: Հույզերի բացա ե ապրածզդացմունքի, ռաքել Բաղիշեցու ՄկրտիչՆաղաչի մչակումների ն սոր րն: պոմ ման անձրաժեչտությամբ: Որ վարդի Քուք թեման սոխակիսիրո բացարձակ դերիչխումէ Հերոսներիխոսժ հան է. բաղովրդական է է պատմողի «Բլբուլնի վարդն ասաց...» ե Հաստատվում Լ : ու

տաղծրգուներն, Գա Հ«յ Բէէրկան հաա անիր դիր» «Ելի կումնե այելիշի 7:76 Տոր ան

ո

ու

.

մոածողությա Բիտ "Է անն

տարվան

ու

էո

ամա

իրագոր»

Կու յա վարդի պայմանավորվա աի ան ր դոյունյու Հոդեվիճավի, ԳԲ-

ո

առույվ

Պարիր Խո Հյուսված,

Աոա տարբեր

ու

աործատի

չ

ՀԱ ,

ու

հարանուն ան

գիչեցու տաղի մէջ կաաի զայս «Բլբուլն

ասաց

ա

աո

.

աու սաանղծագործության Հեղինակային ռեմարկը(ման այս

ւ

,

զուսպ

ըստ

ոչ

թե

Ը

գում

։

է

դրամատիկական

ավանդոր առկա է տրաչե նույնանում նրա Հետ, ագործությանբաղկացուցիչ

է. . չո ՎԱ ցուցմունջ "

մախոսական կառուցվածքը), Բայց որովՀեւոնդա

բանածյուսությունից, վդազան ո

մոտը: Տաղի ն թատերազանացմաան մլչն:

ի

ւս

ա. Միայն Բաթեման բանաժյուսական աի» Հաի ան Ն բուլի ժողովրդական ոարեգտություններին: բանաերգերը, պատասխան ունի: Նկատված «Հայկական վարդին» (Ա) Ւ վոր զրույցները, Հեքիաթները, առակներն ապացվածքները Հիչեղնում միջամտությունը

Տլամարառավան վոլմ

Հեւա ԱՆհցու, գերիչիման,

ն Սանփանոսի Սուջիասի տաղերը գերազանցապես անավո

անքո

Նա-

է նան,

որ

են

ն ք Հոր մտել պատմությա սոխակըՀայ ժողովրդի մշակույթի ու

լից:

ծա-

վարդը ն Ինքնին չրջանում»"": չառո վաղ ժամանակներից,դեռնս Հոթանոսական տարածում դարերով մեջ է, որ ժողովրդական Հասկանալի բանաՀյուսության նան ւվեւք է գտներ ունեցողայսթեման, վաղթե ուչ։ արտաՀայտություն նան արեէլյանչատ ժող"ազգային դրականությանմեջ: եվ իսկապեսՀայ հրով վարարտարով չափեր ձեւն, տարբեր են

որ

գործերում բանաստեղծների վուրդների

ու

պատկերացու«իրո ժողովրդական սոխակիփոխադարձ

Հայտվելէ վարդի

ու

Հետեյալ պատկերով

Հայ տաղառաց ՀովՀաննեսԹլկուրանցին Օրինակ` իր սիրո երգերիցմեկում. այդ մտածողությունը էդրսնորել ի բաղչանին Արեկիջնունք

մը:

,

բրլբուլին անենք նադար, Որ ի բաֆուր վարդիսիրուն եւ

ի չուռ

160): կուդայ քան զդիւածար(ՀԹ,

է յալ Համեմատությամբ Իսկ Ալիչեր Նավոին Հետն

մարմնավորու

նույն պատկերացումը. եմ, իմ

Գ աոա Նավոին

՝

Ն հարթ: աո րիմ մանա

սիրած|

հրելեն

այտել

ինձ,

բազման այլնայլՀնարանքների պատկերավորման Փոխարհրության խաղերում. է տեսնել Սայաթ-Նովայի կարելի |241օրինակներ Դու բրլբուլ

ատեղծադործություն, որբ ՀաստատապեսկարողանաԱղթամարցուՀամար անմիջականբնագիր ճանաչվել: Յչմարիտնայն է, որ մենք դործ ունենք թափառողթեմայի Հետ» 5: այստեղ խոսում է ՈՀՆԻ» տեսնում կոստանյանցը ենք, Կարաւզետ կողմ| մասին: Նա ժիի կողմից լ մ փայն չրջանի ՃՆՄԼդարի Հայ բանաստեղծի ուչ ժեր)բժում է բացարձակթարգմանության Հնարավորությունը, մփյուս կողմից` չբազառելով ազդեցությունն առՀասարակ,ընդունում է Աղթամարցումչակումների ինքնուրույնությունը: կոստանդինԵրզնկացու «Այսօր եղն պայծառ գարուն...» տաղը վերն լուծելիս Մկրտիչ Պոտուրյանընկատում է, որ «Վարդը- որմե անբաժանէ բուն մբՔով, տարբեր նչանակությամբ բանասատեղծներու ՊլպուլըՊարսիկ մեջ: Հայկականնչանակությամբ կներկայանակոստանդինիայս Փերթվածին ն ՀրեչԳաբրիել ան, իբրն Հոս լպուլը այլ թագավոր մբ, մը չէ ինքնուրուն Համարելով տեսակետից տակ»: Գաղափարական թեՓոտուրյանը Մկրտիչ Հայ-պարսկականմշակումները սոխակի ատիկ առումով փոխազդեցությանխնդիր չի դնում: այլաբանաԱղթամարցու ՆերահսԱկինյանը ժամանակին Գրիգորիս «Պարսկաարդյունք. կան դործերը Համարել է պարսկականազդեցության այլական ազդեցության արդյունք է մանավանդանորբանաստեղծությանց բանականնկարադիրը բնորոշ առանձնաչՀառտկություն ՆչելովՀույ բանաստեղծության

"".-վարթ

իս, յիս կարմիր

կարելի էր բերել օրինակներ Այս կարգիպատկերների

նան.

պարսիկ

վրացբանաստեղծ Հաֆեղի, Խայամի, Նիզամու, Ռուդաքիի, բանաստեղծներ բավասակայն ն. ուրիչ գրողներիստեղծադործություններից, Թեյմուրազի առէ քննության մեր նսզատակն Ներկադեպքում` բարվենքնչվածներով: մչակումնեՀայ-պարսկական այլաբանության նել միայն վարդի սոխակի ն. այլ բանաստեղաղդային ինչպես խնդըը,իսկ իրանական, Բեառնչության ու

Հարս

միանդամայն

Հարդի ու

Հերճչմարտացիորեն միանդամայն բանաստեղծ Վալերի Բրյուսովը սոխաջում է այն անընդունելի, բայը տարածվածտեռակետը,թե վարդի փոխ են ււել արնելյան կի թեման միջնադարի Հայ բանաստեղծները մեջ, Բ: Վ. Բրյուսովը այնուՀետն իր ուսումնասիրության Հարնաններից բացաչե Հանգամանքը, ինքնատիպության ռուս

ու

ունեցած որոչ ընդՓնարերդգության միջնադարյան Հույ Քնարերգության չեչտելով աչխատ անքում": այլ մի Հանրություններիմասիննչել ենք մեր ռում «Իրենը Հարնանների ռրոչ թեմաների ձեերիփոխառությունը: Հայ-պարսկական այլաբանության սոխակի որ վարդի Նկատենք, մշակմանորոշ որոչ առնելով թեմաներ փոխ արաբներից պարսիկներից մեջ չի արժաթ եպետ բանասիրության առնչության խնդիրը մշակումների գնացինիրենը ուղիով...»:: Հայբանաստեղծությանեղանակներ,-դրել է նա,- Հայ բանաստեղծները սակայնմիջնադարի նացել Հատուկ Հետազուման, է նան ՀայագետՄայիս Ավեն կերպով անդրադարձել Խնդրին թԹոուցիկ Հպանցիկ ն ուսումնասիրող փորձել ոմանք ներից Հրատարակիչներից բլբուլի սիրովեպը«թերես արնելջի ոՂդալբեգյանը, դրելով, թե վարդի Համառուտատալով որոչ բացատրություն: իչնդրին՝ կերպովանդրադառնալ բանասդեցությամբ Հայ բանաստեղծությաննյութ դարձրեցմիջնադարյան կարեռրներին: Լ 17 կիորենծանոթանանք կեչառեցին» Հետ Լւ Խաչատուր միասին Երզնկացու մշակումների տեղծկոստանդին Հայ-պարսկական Առանց քննելուվարգի սոխակի էջ 109): կոստանյանցնիրավացիոկարապետ բանասեր Հարցը` Հարաբերակցության ՀայագետՄերժելով Ներսես Ակինյանի վերը բերվածկարծիքը, ՀետաՀատուկ է Արնելքին"": բեն ընդունում է, որ այդ այլաբանությունը ընդունեէ միանգամայն արնեելագետ ԲաբկենՋուղասվ յանըաիտաչայտում ծանոթ Աղթամարցին դայում նա թեն Հնարավորէ Համարում,որ Գրիգորիս Աղթամարցու Գրիգորիս է նե նրա (այսինքն` լի տեսակետ.«Ինչվերաբերում «Վարդ նե սոխակ» նչա.Տ2 դար) Թավրիզեցու՞ր եղածլինի Բեդինդդին լեզխորՀրդական նկարագրին, Վ.Ն). «այլաբանական բանաստեղծության («Ա դար) «Բոլբոլնամե» Աթթարի Ֆարիղէղդին նավորսուֆի բանաստեղծ միայն ես որ բնորոչ չեին Հետ ծությունների

Հայ

ու

ու

ու

ու

ու

ու

-

էպոեմներն, բայց չտեսնելով ոչ մի ուղղակի կապ նրանց միջն, գրում որնէ կամ թուրքական «Հազիվթե Հաֆողվինշել որոչակի պարսկական

այնպիսի երնույթներ էին, վին», ապա դրանթ Գե պարսիցգրականությանը, դրանք ողջ Արնելքի Համար ՀամբնդՀանուր

ղարվեստականՀնարանքներէին...»": ւռեսնում ենք, խնդրին անդրադարձող էլ Ինչպես բոլորբանասերներն Հարցը չոչափել են առանցմանրամասներիմեջ խորամուխ լինելու Հապճեպորենընդունելով վարդի սոխակիայլաբանության Հայկականմշակումների ինքնուրույնության կամ պարսկականբանաստեղծությունից ազդվելու տեսակետը: բանաստեղծության մեջ վարդի բլբուլի այլաբանուՊարսկական թյան ամենավաղ վերաղրվում է ՃԱ դարի նչանավորբանաստեղծ մշակումը Հետադամշակումներն արդեն ՊՆՄն Հաջորդ ՇեյխՖարիդէդդին Աթթարին: են: ՃԱԼՃԱՄ դարերիգործեր դարերի Հայ տաղերգու կոստանՀետնլաբար, ե դին Երզնկացին նրա Հետնությամբ նան միջնադարիմեր մյուս բանաստեղծները,եթե իսկապեսայդ այլաբանական թեման վերցրել են պարսկական գրականությունից,ուրեմն երանց վրա պետք է ազդած լիներ Աթթարը: Վարդի աոխակիսիրավեպիմասնակիմշակումներ գանում ենբ անունով պաչծպանված երկու դործերում`Հռչակավոր «Հավքերի Աթթարի զրույցը» որով Հեղինակըմեծ ազդեցություն է գործել պարսից, ինչպես նան ողջ պարսկալեզու դրականության, սուֆիական մանավանդ` ուղղության վրա, ն «Բոլբոլնամե» չափածո երկում: Ինչպես Աթթարին ստույգ պատկանողբոլոր ստեղծադործությունները, այնպես էլ «Հավքերի զրույցը» ամբողջովին տոգորված է սուֆիական դաղ աիաիախոսությամբ: այդ պոեմի Համառուռ բովանդակությունը: ՎերՀիչենք ՝

ու

ու

ու

պոեմում,

են զրույցի: բոլոր թոչունները Հրավերով Հոպոպի Հավաքվում Հուղո-

Հորդորում է Հավբերին թԹոչել Հասնելուառասպելական Սիմորղթոչուիրեն ամ մու նին, որի սոսկ խաբուսիկստվերներն են իրենք ատկերները: կ թ պատկերները: յտվերներ ւ «Ավելի լավ չէ՞ ձեզ Համար`ձղտեք ձեր սկզբնաչիմքին,-ասում է քարոզիչը,- ն դադարեքստվերներ լինելուցձ̀ուլվելով ասրեղակնային լույսին»: Հոպը

"

յ

պոպը ներկայացնումէ սուֆիական Նա բացատգաղավփարախոսությունը: բում է թռչուններին անցնելիք յոթ Հովիտներիգաղտնիքը (յոթ Հովիտնե-

են, որենք ճզնակեցությամբպետք է Հաղսուֆիզմի յոթ աստիճաններն թաչարիամեն մի ճչմարիւտսուֆի) ե առաջնորդումէ նրանց թռիչքը դեպի Իր այս արդար առաքելությանՀամարէլ, ինչպես պատկերում է բանաստեղծը,Հոպուվըզարդարվածէ պսակով:Ի վորջո յոթ Հովիտների ղժկարողանումեն ՀաղթաՀարել ընդամենը երեսուն թոչուն պարսկերեննչանակումէ երեսուն, (ռսի մորղ՝թոչուն): Գարզվումէ, որ այն որին փնտրում ԽորՀրդավոր էին Սիմորղը, Հենց իրենք են 6: տենդաղին, իբ

Մոլը:

դարությունները զբույցը» «Հավքերի

Համառոտ ստեղծագործության վերաչարադրանՓեց անդամկարելիէ նկատել,ոբ Ֆարիդէդդին այլաբանության Աթթարի է ինքնառոչնչադման արչոաՀայտվել եղանակովմիակ

բչմարիտ Հարողակառորեն ես-ինՀոանելու գաղափարը:

Գոեմի «Սոխակի պատրվակը» դլխումՍոխակը թոչուններին բացատ-

բում է իր նախընտրածապրելակերոլն Հակումները, արտաչայտումՎարն, չկամենալով բաունեցած իր ռերն դի նկատմամբ Հավատարմությունը է երթին": մասնակցել Վ արդից, Հրաժարվում Հասվքերի ժանվել Նկատենք,որ Աթթարիպոեմի միայն այս Հատվածումէ խոսվում Բլէ այն փաստը,որ այստեղ Վարդը սիրո մասին: Ուչագրավ բուլի Վարդի չունի, նա ի Հայտ չե դոյություն բոլորովին անձնավորված կերպար իբրն սովորագալիս:Մինչդեռ միջնադարյան Հայ ջնարերգության մեջ Վարդը նա է արերբեմն այլե է Հանդես ոչ բար դալիս անբաժան, միայնՍոխակից ու

ու

ու

մարտնավորելով տաչայտում ստեղծագործության Հիմնական ղաղափարը, զդգացւրամադրություն որոչակի Հոգեբանություն մտածելակերպ, մունք: ու

ու

ն տաայլաբանական Նաղաչի Մկրտիչ ՕրինակԱռաքելԲաղիչեցու են ձնով, թե՛ կառուցված տրամախոսության ղերում, որոնք ամբողջովին ՝

միասին ներկայացՎարդըն թե՛ ՍոխակըՀանդես են դալիս Հավասարապես, ՄՆ, էջ 107-112): 212-221. (ԱԲ, էջ նելով Հորինվածքի բովանդակությունը

Հետ միասին կարեոր դեր է Սոխակի տաղերում երղնկազու կոստանդին է գեզարգացնում Հաճախ էլ Հեղինակը որի միջոցով ՀատկացվածՎարդին, աչխարՀիկ Քրիստոնեական ղեցկի, կյանքի, սիրո մասին իր ունեզած ու

ըմբոնումները: Կոստանդիներզնկացուտաղերիցմեկում Վարդը, դիմելով ասում Սոխակին,

է.

զպայծառ վարդիսգեղ պատկերին, զարմանար ինք չրկայ գեղեցկության» Համար տանին, զիս նորա «բբտին, Հանդարտիսէրն ի աբրոտին-

Գլոլո՛ւլ,մի՛ դու Զի "վ որ սէր չունենայ ...Քով որ սէր կա յիր Որ բանի նայիս Հայի`

ն

Խա

Խա

տանին սիրով սփոին ի մբճլիսնին, 142-143): ւ յիմ անուչ Հոտոյս ուրախանան ըմպեն զգինին (նե, էչ

Առճուն Ու

առ

զիս

ն

օժանպատկերը Սոխակի ՖարիդէղդինԱթթարիպոեմի Հուսվածքում բացագաղափարը միստիկական դակ դեր է կատարումստեղծաղործության Այն ստեղծվել է, որպեսզի Հայտելու Համար ն չունի ինքնուրույն արժեք: սերերը, ե առաջնությունըտրՀակաղրվենմիմյանց երկրային երկնային Սոխակի Վարդիսիր" այլաբովի վերջինիս: Սրանովէ պայմանավորված նության թռուցիկ մշակմանփաստըւվոնմում: իրենց այլաինչպես տեսանք վերնում, Հայ քնարերգուները Այնինչ, հրկչէին Հակաղրում բանականտաղերում ոչ միայն այպիսիսրությամբ այնպես երկրայինը, այլն ձգտում էին բանաստեղծությունն նային սերն Բացիայդ կառուցել, որ այն արտաձայտեր թե՛մեկն թե՛մյուս գաղափարը: Սա դործերեն նվիրել այս թեմային: միայն ամբողջական Հայ տաղասացները կոստանդին պարսիկբանաստեղծի, եչանակում է, որ ի ւտարիերություն ու

ու

ու

ն մյուս տաղերդուները Բաղիչեցիմ Առաթել Նաղաչը, Մկրտիչ Երզնկացին,

Վարդի

Սոխակիսիրավեպի

դարձրել Հենց Հատուկ ուչադրություն աշչաւռեղծադործական այդ նյութի մչակումը դիտելովիրենց պառկերմանը` մեկը: գլխավորնպատակներից խատանքի Հուլուի բոՀետնող Աթթարը«սուրբ» Սուֆիզմին Հավատարմորեն են

ու

Սովարքով տսպրող Հեչտասեր է փափկակեցությամբ, բանովդատապարտում սիրով. չատ է տարվածերկրայինվաղանցիկ խակին,որը չափազանց

մարան» լյա Հատ 428.5

մ.)

եպետ թեղ (Վարդը նրա Սակայն աաարիե

տե

բյա»

բէ

առատ

դեղեցկություն

իւք

աթում

զիս ն տանին,չաքրով խառնենայն Հաթրմնին, ՓՔաղեն Ու զուդեն կուլպաշաքար,եռ դեղ լինիմ սբտացաւինԹէ եփեն զիս կրբակով,չարպաքչինեն ի չուկանին, Նա գրնեն զիս ն տանինա̀մէն ցաւու դեղ Հիւբնդին (նե, էջ

մեֆ. ստեղծադործության վարդի»

Հուղուղինն Թութակին,

144):

Առաթել Բաղիչեցու բլբուլի «Տաղ

Բլբուլն ի վարդն ասաց. -Դու դեղ ցաւոց ես, ՌիզամենայնՀիւանդ սիրովբբժչկես... (ԱԲ, էջ

«Բոլբոլնամեն» թոչունների:

ավարտվու Ա ու

ն

216):

արտաՀույտիչըՍոխակնէ: «Սոխակըբանաստեղծն կրողն դաղավփարների է,- մեկնաբանում է եվ. Բերտելսը,- ն ընդ որում այն բանաստեղծը, որը փախչում է պալատականկյանքի աղմկոտ թովչանքներից, մենության մեջ երդե ե «եղակի բարեկամին»,Հարբելով «աստվածայինսիրո» գավաթիգի ու

բե

-

ենք Հենց մենք տեսնում Այլ կերպ ասած, պարզ է, որ ի դեմս Սոխակի իրեն` Աթթարին...»": Բայց այլաբանականերկի գլխավոր կերպարները, որոնք սովորաբար

են իրենց էուորոչակի կայունգաղափար, արտածայտելու կանխորոչված ա րվեստադետի գրչի սոսկչուսկի Ճշմարիտ թյամբչեն լինում Հակասական: ե՛ ւպարզամտուե՛ խորամանկությունը, աղվեսը չի կարող միաժամանակ կերպարով Այժմ մի ոլածընդունենք,որ Սոխակի թյունը խորՀրդանչել: պալատական էր կյանքը Հեղինակը ։զառոկերել կամենում «Բոլբոլնամեի»

մնում այն պարագան, ժխտողբանաստեղծին:Այս դեպքում անբացատրելիէ Հեիր Հառրակրած վերագրել թե ինչու է Աքթարը չողոքորթի Հատկություն բոլոր թոչունները կանգնած պալատ, բոսին.«Երբ ԲազենՀասավ Սալիմանի ու բազեց բերանը, փառքով մեերկրպադեց Սոխակը կազմած: չ արքեր էին` նա Սալիմանին ձոնեց բազում դրվատիք ծարեց արքային: Գովաբանելով` են ե՛ մրջյունօիՀնանք. «Դու այն արքան ես,- ասաց,- որին Հպատակվում փերիները:ՋկաՔեգազանը,ե՛ դներն սողունները, ե՛ մարդն ներն Դու աստծու առաքյալն ես, դու զանից ավելի լավ արքա, բարի թաղակիր: ես Հավերժական,մտքերը քո" բարձր են կատարելությունից.., ես թագավոր մեկուսացված էի քեզ ծառայելուց, որովՀետն ինձ անարժան էի Համա-

զգացջնարականջերմ չնչի Հայկականտաղերում տիբապետող չո որտեղ պոեմում, Աթթարի մունքայնության փոխարենՖարիդէդդին ու զրույցների պատմվող կողմնակի ենթ Հանդիպումայս կամ այն սութիվ բնավորությունզանազանխավերներկայացնողայլաբանական տուակների, են Այս ների, իչխում է էռլիկականոճը, սառը դատողությունը: ամենը ցույց կապատկերներով տալիս,որ ԱթթարՆիչաբուրցուպոեմնիր մւոթերով, Հ այ տաղերդուների ռուցվածքովոչ մի ընդՀանուր եզր չունի միջնադարի նան. ազբում»: սիրավեպիՀետ, Հետեաբարչէր կարող վարդի սոխակի Հորինած ու

ու

ու

ու

ու

ու

վրա: դել ՀայՀեղինակների

այլ

պաշտոնականՀողեորականությանը այլաբանորեն ներկայացնող Հուղոպի Սոխակինուղղված պատասխանով,որով նա աստծու, Հավասի, վարքի Հեղինակության մասին բանավեճի է Հրավիրում Սոխակին'"": Ո՞ւմ կողմն է բանաստեղծիՀամակրանքը, Սոխակի Վարդի՞,թե՞ Հոգնորականության: Դժվարէ ասել: պալատի

Հեղինակի բազատրությամբ` արեւելագետ եվ. Բերտելսի Ականավոր

ու

նան.

ու

ու

կոչնչանա):

ոչնչացման վարդիգեղեցկության Հայկականայլաբանություններում է դեղեցկուվարդի չ հչտվում խնդիրըչի դրվում:Այստեղ ավելի Հաճախ վիճակներում Տարբեր վարդի կենսաբերկողնը: բուրավետության թյան ունենալ. գեղեցկությունըտարբերձներով է չարունակումգոյություն

Նույն միտքը դրսնորվելէ

ու

ու

գեղեցկության գեղեցկութ) մլ

թոչունների արքա Սալիմանին,որի պալատում դատ կենդանիների է կազմակերպվումՍոխակիդեմ: ՍալիմանիՀրամանով Բազեն բոնությամբ ապրելաէ բերում Սոխակին:Վերջինս, պաչտպանելովիր վարքն պալատ կերպը, դատափետում,պախարակումէ պալատականԲազեին,Սիրամարգին,

բոլոր

Այս ստեղպոհմին: ԴառնանքԱթթարինվերագրվող«Բոլբոլնամե» է: խելակորույս ծագործությանսյուժեն չափազանցպարզունակ Սոխակը է վարդատունէ Վարդինն ամբողջօրն անցկացնում կերով սիրածարված ե նրանք բողոքումեն մու": Սա ղայրացնումէ մյուս Հավբերին, կի Թփերի

ԱՀան

թյունը:

ու

«ժխտող» կերպարի սկզբունքայնուպալատական միջավայրը

Հակասումեկնաբանությունը ԲացիայսՀանդգամանքից, բերտելսյան

Համապատկերային ողջ ստեղծագործության թյուն է ստեղծում Աթթարի դլուխղործոորն իր Հեղինակ, Մի միջն: կարգի դաղափարարանության ու

պոեմում, ստեղծել էր սուֆիզմբ մարմնավորող ցում «Հավթերիզրույցը» Հազիվ թե մյուս ստեղծագործությանմեջ կերպարը, այլաբանական Հոպոպի ոի Հուոպն իր արայլ դեր: Հիչենք, բոլորովին այդ կերպարին Հատկազներ գեղարվեստական խորՀրդանչում ը նկալմամբ Աթթարի տաքին Հատկանիչով ղարդարել է պսակով:Թերենսայս գիտակէր

ԱԻ այե իան ամանակ աԱԱ նուջության աբանի «Բոլբոլնամեի» կերպարներն սյուժեն, ստ

ցությու

ու

ր Բորի արա

մեկՀարմա-

յրակեւից

չրչադար

ԿԻ

եր-

ծնե

ե

ելսին,

-

այս

անգամ ես

մ ն Էռնելո տեսությանը: «Մարդը,-բացատրումէ եվ. Բերսուֆիզմի դրանք բեցնելով աչխարՀի տելսր պոեմի միստիկականգաղափարը,-Հարբածէ առարկայական էղեզնությամո: Ճիչտ է, այս Հարբածությունը անչրաժեչտ է, այն (վարդի) դեղեցկությամբ: ն ավելի լավ է փուչ, անկենդանգիտությունից, Հարստանալուձդտումից անչէ: Մարդը անարգ չողոքորթությունից: Բայցայն վերջնականնպատակ ցողիկ սիրուց պետք է արադ վերելք ապրի,որպեսզիիրեն նախապատրաստի սերը» ընկալելու: Եվ եթե նա չափիցավելի է տրվում գեղեց«Հավերժական (բակի պաշտամունջին,ասլա «երկնային գաձից» թռչում է պատդգամաբերը ղեն), Հափչտակումէ մարդուն, երկրային գեղեցկությունները առանց նրա պատասոչնչանում, վերածվում են փոչու, իսկ նա ներկայանում դատի ՝

է)

է տալիս»: խան

է

ու

Ֆան. մեզ Հիմք չե տալիս Բայց «Բոլբոլնամեիխ» բովանդակությունը ն պնդելու, թե ՀեղինակիՀամակրանքըպալատի Հոգեորականությանկողմն է: Այս գրվածքի մեջ չի նկատվում մեծ արվեստագետին բնորոչ մտքի կուռ ամբողջականություն: եվ եվ. Բերտելսի փաստորեն Հակառականությունը բխում է պոնհմումտեղ գտած բազմաթիվ աղաղակողՀակասությունները

Հարթելու Համառ ձգտումից: Հարցէ ծագում,արդյո՞ք«Բոլբոլնամեի» սուֆիզմիդաՀեղինակը է: սականբանաստեղծԱթթարՆիչաբուրցին մեծանուն Պարսիկ բանասեր,իրանական Հին գիավորՀուչարձանների ՓաջաՀմուտ ուսումնասիրող Սայիդ Նաֆիսին Աթթարին Ֆարիդէղդին նվիրված իր ուսումնասիրության մեջ, որեէ ընդՀանուր բան չտեսնելով ոճականՀաւկությունների ե սւոույդգ «Բոլբոլնամեի» չպատկանող Աթթարին բարձրարվեստ ստեղծաղործությունների միջն, եզրակացնումէ, որ «Բոլբոլնամեն» Աթթարիդործը չէ: նաֆիսին«Բոլբոլնամեի» մեջ նկատումէ ավելի ուչ ժամանակների լեզվա-ոճական իրողություններ: «Ոչ մի տարակույս չկա, որ իններորդ ղդարում,-եզրակացնումէ ՍայիդՆաֆիսին,- կեղծիք է թույլ «վել մի մարդ, որն իրեն կոչել է Ֆարիդէդդին ՄաՀմադ Աթթար...Նա ու են մի քանի թույլ անարժեքգրքեր..., որոնբ «Շոթորնամեն», լբոլնամեն», «Հալաջնամեն»,«Մանսուրնամեն»: Սրանցն Աթթարին պատկանողերկերիմիջե ոչ մի ընդՀանուրբան չկա»: է դարաչբջանը նչելիս Սայիդ Նաֆիսին ղեկավարվում Անտարակույս,

է Հարինոլ -

է Հիջրայի տոմարով: Իսկ Հիջրայի իններորդ դարը Համապատասխանում Հուլյան տոմարի 1398-1494թվականներին":

Աթթարին վեՈւրեմն,ՆաֆիսինՀաստաւոում է, որ Ֆարիդէդդին ՃՄ դարի է: դործ բադրվող «Բոլիոլնամեն»

չէր Իսկ մեզ լոկ մնում է եզրակացնել,որ «Բոլբոլնամեն» նույնպես սոխակի սիվարդի ստեղծված կարող ազդել ավելի վաղ ժամանակներում է վատաշորեն ոլնդել, կարելի բավեպիՀայկականմչակումներիվրա: Ավելին, ն տրա 2 ադրիությու դաղափարական արտածչայտված որ կառուզվածքային, անդամ ժամանակով ների դիտակետիցչունենալով ընդՀանուր ոչ մի եզր քն Հ ասարակ ե Հետ, Մ դրվածքն այդ Հայկական մյուս մշակումների իրեն մ ու

-

ու

առ

ուռ

ՀայՄԵ բանաստեղծներին: րի: միջնադարի մինա Հնարավորէ, որ Հայ տաա) Իսկ մի՞թե բացառվումէ, որ ՀՄ/ԼՉՄՈղգ- որեէ կոնկրետ նույն թեման մչակելիս ազդված լինի արնելյան որնէ բանաստեղծի ասաց այստեղ անձրագործից: Առ Հասարակչբացառելովայդպիսի կոնկրետկապ, էականնշաչունի դա ժեշտ է նշել, որ դրված Հարցի լուծնան դիտակետից արդեն թեշրջանում վաղ սապություն: էականն այստեղ այն է, որ ավելի միջնյութ դարձել ման բոլորովին ինքնուրույնաբար է բանաստեղծության մեջ: նադարյան Հայ տաղերգության մեջ, Հենց վաղ չբբանաստեղծության բ) Ինչո՞ւՀայ միջնադարյան ու ձեր, բայց ո՛չ մի բլբուլ» ջանից, միչտ դործածվածենք գտնում «վարդ Արդյոք օտար սոխակ» ւարբերակին: անդամչենք Հանդիպում «վարդ թե այլաբաալիս, չի՞ ենթադրել Հետնողականկիրառությունը բառաձնի կարծում գրականությունից: ենք, որ Վնությունը գալիս է պարսկական է, այդ չրջանում բուլ ձեր միջին Հայերենի բառականփոխառություններից ե ամենելին մեկր" բառհրից լեղվի ամենագործածական մեր խոսակցական է է. այն Հետ: թեմայի փոխառության Հիչարժան ն կաղված չէ այլաբանական Հայկականմշ ակումներից ոչ փաստը,որ իչնդրոառարկաայլաբանության ու նան «դոլ տարբերակին: բլբուլ» մեկում չենք Հանդիսզում Հա-

անծանոթ է

եղել ղել

բի ծադեն: Հարցեր լր«ցուցիչ

ու

մտածողությունը սիրավեպիայլաբանական Վարդի սոխակի ն, կախված տեղական յուրաքանչյուրին տուկ է Արնելթի ժողովուրդներից ամեն մի ժամանակներից, Հանդամանքներից պայմաններից,պատմական է յուրովի, դնեն ժողովրդի բանաստեղծայդ նյութը ընկալել վերարտադրել ու

ու

լով ու

ընկալումներն դավանական Հոդեբաբությունը, կոստանդին տաղասացներ ազգային նկարադիրը: ՄիջնադարիՀայ դրա

մեջ իր ճաշակն

ու

Աղթարա

Նաղաչի, Գրիգորից Մկրտիչ Առաքել Երզնկացու, Բաղիչեցու, ՊաղտասարՎմանավանդ այլ բանաստեղծների, ուչ` Ո իսկ փոբր-ինչ ավելի պետք է դիտել դործերը ժանրով Հորինած տվյալ բին ՊետրոսՂափանցու Հայ մտքի, Հայ իրաստեղծադործություններ, ինքնուրույն միանդամայն կանության ծնունդ:

ե դառնութիւն մեր, խաղաղութիւն Դարձոու.

եւ

բոլոր դուրս (ոյւաժանրերի տաղերգության Համարելով Մերխնդրից արժամեր ժամանակներումարդեն Հիմնավոր Հետազոտության վելապես` անդրադառնանքմիայն մի ջննությունը՝ մանիամասն տեսակների) նացած ն անենք դրանց վերաբերյալ ատեղծադործությունների ջանիբարձրորակ ամենա-

դիտարկումներ: Հայ միջնադարյան բանաստեղծության կենցաղավագործածականգրականտեսակներիցէ ողբը, որն իր հրկարատեւ րան ընթացքում՝կապվածՀայոց կյանքում կատարվածայլնայլ աղետների ն ղժբախտությունների,Հայ մարդու Հոդեկան ւոառաւպագինապումների ե Հետ, քնարական Թե՛ զուտ ունեցել է թԹե՛ անձնականողբերգականության բազմաբնույթ դբսնորումներ: վիպաքնարական չայ միջնադարյանողբի ժանրայինբնութաղրությունը տվել է Փողոս ողբեր» Հետազոտությաննե«Հայ միջնադարյանպատմական Խաչատրյանը Ստեղծադործաբար Հետնելով նրա դիտարկումներին` բաժնում": բածական ճիչտ կլինի առանձնացնել տվյալժանրիՀամար ոչ թե երեք` պատմական, դամբանական ն տարերային աղեսների առիթներով դրված Հավելելով նան անձնական ստեղծազործություններ,այլ չորս տարատեսակ` անում տեսակների Ուսումնասիրո սեղմ, Հիչ է Քնարականողբը: Ա աաա ամփոփիչ ողիի Հանդամանալի քննության վրա": ԱյսուՀանդերձ միանգամայն երուն է Գ. Խաչատրյանը` ընդունելի չատրյանի իբրն անչրաժեչտ լրացում արած այն վերապաչությունը, թե միջնադարյանաղբյուրներում ողբ կոչված բոլոր դործերը «անպայմանն անվիճելիորենչի կարելիՀամարելողբեր... նրանցից անկախ չատերը... փաստորեն Քնարական կամվիպականբանաստեղծության տեսակներեն, թեն ձեռագրերում երհան են գալիս «ողբ»

ան

ն

ԱԱ րոա,

ԱՎե վելորդ չե ընդգծել, որ Հայ

Կի աար

մական

դամբանական ողբագրության առաջին

Քերթողի«Ողբք ի մածնԶեանչիրի Մեծիիչխաուչադիավ նմուչըԴավթակ Ֆին» ստեղծագործությունն է, որի 36 տներիցյուրաքանչյուրը սկսվում է

Հայոց այբուբենի Հերթականգրով: Հայ գրականության ղարգացմանվաղ չբջանում ստեղծվածայս մեծարժեքջերթվածը արդեն կրում է ողբի ժանբին բնորոչՀիմնական Հիմքում դնեՀոռոկանիչները: Ստեղծագործության լով Հայոց ԱրնելիցաշխարՀիքաջակորովառաջնորդԶնանչիրիՀանկարծակի սպանության դեղքջը` ՀեղինակիՀայբենասիրականդաղափարաբանության դիրքերիցնչավակում է նենգությունը, չարիքն դավաճանությունբ, սրտիցավովանդրադառնումմարդկայինկյանքի ու դեղեցկության կործանման, պետականիչիանության Հիմջերի խարխլման, Հասարակական ապածովությանկորստյանխնդիրներին. ու

9շ

": ճառադայթ

սրտածայնկատմամբիր վերաբերմունքը բանաստեղծն Երնեույթի

է ոչ

ւում

«եսի»

բնույթի դնածատումներով, այլն.Քնարամիայննկարագրական վերածելով. պատկերների Հիասքանչ Ա ա ըսոը քանչ պլ Ք"»րը զգոյզգազժունքները Ռա

մխիթարութեանգնացք քո փակեաց, աչք իմ

Ուստի վշտագին վիրօք

ու

բա

Մեղ,

պետութեանն Հիջաւ Հրաչալի

եւ

որոշ

լալ

դրունք Հինից ։եղասցին ե

Ձի մեծասքանչ կործանեցաւ տէրութիւնն

Ծորեն յար զաղբիւրս

արտասուաց:

ողբով Հայ գրավորքնարերգությանմեջ ղդացմունք-պաոԴավթակի

կերը ձեռք է բերում

ազ

գային-քաղ բովանդակություն. աքական

այրիմ` տազ նապեալ ցժիրա-ւի, ունայն քնե Հայի": Մինչզաթոռ քո բարձրագած

Ջեռնում

նչել դրսնորմամբ,բովանդակությամբ «...Բնաիեհրդությունը ու

է

է իր Համար նյութ ձե. Հեգելը.կարող Լիզան իրադար Էոորլ կարագրության կերպ չոշափելով վիպական ազավառ Ձեր, են, բալլադները: ռոմանսները, ու

թյունները`

Այդպիսիք

բ

այդ

օրինակ,Հերոսականերգերը, է այնքաայստեղ մի կողմից պատմողական որոչակի մի մի մյուս Բայց մասին: պ ածի շրջադարձային մեչ

ո ավ գումորոջակի Հաղոր էրավիճակի, մով,անով մի իւազգի ճակատագրի դեսը ջանի է Քնարական,

որ

բնորոշ ր ՞

է ամբողջի Համար, ներ է

որ զլամբողջովին է, որը խավորն այստեղ ոչ թե ռեալ իրադարձությունների պատկերումն անՀատիընկալզերծ է ինչ-որ սուբյեկտիվությունից, այլ ընդՀակառակը ուրախ կամ խուր, աչ-

իր Հիմնական տոնով կողմից մնում

տրամադրությունը եղանակն զդացմունքը, միջով»: որ անցնում է ողջ ստեղծաղործության խույժկամ միապաղաղ, Նրա մասին: դործի Դավթակի է Հենց Հեգելի խոսքը, կարծեսասված դործածուն կատելի տարրի է ողբը թեպետ ի Հայտ բերում պատմողական ստեղծագործությա վիլաջնարական թյուն, բայց դրանով չի վերածվում է դալիցողբերգական ի Հայտ որ տարրը, դլխավորապես Պատմողական չունի ինքնաձնով"", նկարադրության թռուցիկ Հայտնի իրադարձության մտորումների, կա նչանակություն, այլ սոսկ ծառայում է իբրն ջնարական նախապայման: անՀրաժեչտ դրսեորման զգացմունքների սոզրումների ողբեր: Ստեղծվել են անձնական քնարականբնույթի բազմաթիվ ինձէն գտայ...Ֆ, զիս Տղայի«Յորժամ Հիչատակելիեն Գրիդոր Հատկաոլես արի.--»,«Զանացիթ' «ես ոչ կարծեցի...»,Ֆրիկի «Հանց մեծամեծ խորՀծուրդ ման

ու

ու

լոյսն ելանեմ...»,«Գնաց մանկութեան Հասրաթն...»,Խաչատուր երկրի...», ոչխար...»,«Ի ճչորսւտարերաց կեչառեցու «ես եմ կորուսեալ է Բէն...», մինչե մածու...Ֆ, «Այբէն զօր «Յիչելով ԱռաքելԲաղիչեցու օր էր «Քեզի է Համրով սուղ...», ի սբիտն «Ղարիբին ԴավիթՍալաձորցու նան մաՀն Հիչել Առաքել էր Կարելի դստերն...» տաղերը: «Ողբ ե տբւած...Ֆ,

խնամող, եղելոց

է

ողբերը: Ձուղայեցու Հակոր Քերովբեի, Սյունեցու,

ւոեսակներ: գործածված տաղիՀամեմատաբար ավելիսակավ անուններով աղոթք,

Դրանցիցէ աղաչանքը,որ Հանդես է եկել մի չարք

«Նոր ւվաղատանք: մաղթանք, խնդրվածք, աղերսանք, աղերս, աղաչանք, բառարանը» Հայկազյան

այս

անուններիցյուրաքանչյուրի

բացատրու-

է նան թվարկված Հիշատակում Հետնողականորեն թյանն անդրադառնալիս թ. բացառություն է ներկայացնում մյուս բոլոր տարբերակները: `: Մասամբ

ունի որը լրացուցիչ Հասկացությունը, «աղօթք»

«աղաչանք աստուած»

նան

առ

ա-

բացասորու«խօսք ընդ աստուծոյ», «ուխտ սրտի քնաղաչանքի կամ թյունները": Տաղերդությանմեջ գործածվածաղոթքի կրոառանձնանում է Հոգու փրկություն արտաչայտող սակըՀիմնականում Աստծուն Աղաչանքի Աստվածամորը: կամ ուղղված նականՀայցումներով՝ պատկերվումէ Հոգեկան մեջ մարդկային Ո սկզբունքով:Ուստի եւ արտացոլման ակնկալիքների ների,Հույսերի ժանբն ունի մաքուր Քնարականբնավորություն: Տվյալ տեսակին պատկանողառավել նչանակալից ոսւտեզծագործու-

տուած»,

առ

տագնապապրումների,

կերպարը

թյուններից է

Հայտ երգը,որը

կան...»:

«Առաւօտլուսոյ...» սկավսծքովՀանրաՇնորՀծալու Ներսես Հնուղ է վեր կոչվելէ «Երգ աղօթաՀայոց«Ժամագրքում» :

Առաւօտ լուսոյ,

Աբեգա՛կն արդար, Առ

իս լոյս

ծագետ՛:

Բա աան ո

Քան

բեղ ի Հաճոյա:

ոթն, ԳԱ անմիդաֆկելոյ

Գտող զի արա:

Դուռնողորմութեան "

Դաւանողիս բաց,

Դաանցո՛ վերնոցն: Երբեակ միութիւն,

ինձ

ան ողորմեա՛

են Ֆրիկի ցյուսացեալ...», Տղայի«Գովելեացն Գրիգոր Աղաչանքներ եմ ե Բասնուն Առաքել յե" «Յիսուս «Փառփագել ջուրըբն...», դգթացար...», ն տէր արարածոց,..»։ «Աստուած «եղուկ Աղթամարցու ղիչեցու Գրիգորիս Ղրիմեցու «Մայր Հազար մի վայ...», «Անեղին տաճար...», Մարտիրոս ն այլ «Ջիս՝աննըմանս...» Ղափանցու Պետրոս անեղինսուրբ Տալիթայ...», ու

Կան նան

եւ

բանաստեղծություններ: բոս

ն չէ նչել, որ Ֆրիկի «Յիսուս անուն յիս գթացար...» ՊեւոԱվելորդ Համապատասխանա ւռաղերը Ղափանցու «Զիսաննմանս...» սկսվածքով

բար

257)

բը:

ունեն Ն

Քրիստոս»(Ֆ,էջ ասացեալաղաչանք ՏէրՅիսուս «Ֆրկանն ռու

«Խն դիր իր

ն ե

է 299) չանք(ՊՂ, էջ

Հառաչանք»

ն

աղաչան բողոքողոք աղաչանք,

,

վերնագրեվերնագր

չոչափված բանաստեղծություններում Հիչատակված Վերանալով են

կոնկրետ խնդիրների տւլ

նե

ավե

ժանրի մեջ

վել

ուո ութ նրա քարը կկատարե ութ Ասածու, ական անչա1. Դ քմարդկայինՀողու փրկագործմանվերաբերյալմիջնադարյան թյամբ արդու

ելի է

ՔԸ

Բո)

ավելա

ե յան,

ա

.ո

Ը՞՛Լ

նրա

սրտագո

աե. ժո»

ն

է Ֆրիկի«ՅիԱյս տեսակետից առվելբնութագրական տի բաղձանքները: ԱՀա անուն մի յես դթացար...» Հատված. տաղը: սուս

աանԽն սաԲ

էՆ

զո.

տեւ,

յաւազանէն

քե

Հաւատափ,

Լ, կու մբնամ... ի աա ուռոյդ

զովանամ,

կենդանիաղբիւրն դու հա, տուր Փարաւիս,որ ոսկոյ, ո՛չ արծաթոյ, ո՛չ աչիւարՀիսկու ցանկանամ:

զօրն երերամ, Դշ տեսուդ «փափագած, կարօտոյս տեսուդ արժանանամ... Ժողովէ զիս,Տէր,ի քեզ, ու

ե

յայս

որ թո

ես Դու բժիչկ փողմի չունիմ,որ ես Քեզտամ, անարծաթ, ոյ ծառ կենամ... Ողորմեաինձ, ճար արա, Քեզ,յաւիտեան

նայ չորանամ: յդեզործ ըզքեզ գիտեմ,թէ պէտ չանես՝

յերկիր բարի, որ ես Հաստատ արմատանամ, Զիս տբնկեա՛ Հընչե ի յիս, որ բորբոքում: ԸզՀարաւգարնանային Հշտէ ւ՝ի խոր բբրէ, որ զարթընչիմ

ձի ջուր կենդանի աղաղացո՛

ու

գուարթանամ

սրրաիս,որ կազղանամ: Ոռոգէ՛յորդ. վրտակով,ր կանաչիմն. մանկանամ, Մի՛թողուր զիս անտերն ն անծաղիկ,որ գոսանամ: որի ժամու պըտուղ Քեզ տամ, ն. դարմանէ՛, Զիսսբնո՛ Ցանջըրդիսեմ ցամաքեալ,ամպչի օղեր զուարթանամ: Ցօղետ,Տէր, ողորմութեամբ,լինի պրտուզս իմ թաղցրածամ, ն Աղերսեմթազաւորիդ, առնում պարգես սլարծենամ: կու մնամ, ողորմութեանրդ Դու բաչխող ես բարութեանց, յոատրա

Տո՛ւրէնձ

որ գանձանապական,

չաղջատանամ: յաւիտեան

(Ֆ, էչ էչ 258. 260-262):

երկրային մեղԲաղիչեցին Հիչարժանէ նան այն փաստը,որ Առաքել նան է Աստծուն պաղատում բացի, խնդրելուց Փերի Համար թողություն

փրկելնրան նվաճողների վշտերը, լծիցՀայության փարատել ի Հայոց, Դադարեց»՛ վիչտս

Գոր միջ» կրեք յազգաց 1369, Տէր, ողորմեա. (ԱԲ. էջ 200):

Հարցն մերոց,

Հաս յօգնութիւն ծառայիցքոց,

Անօգնական ազգիսՀայոց.

Տէր,ողորմեա: Տէր,ողորմեւ,

սրբոյ խաչիդ Միջնորդութեամբ

անարատսուրբ

ծնողիգ

արեան Փրկչիդ, Ցիչես՛ զՀեղումն

ողորմեա՛՞":

ցույց են ւոււլլիսփաստերը, գործելէ

նան

ուրիչ

ժողովուրդների բանավոր դրավորւվոեզիայում" Հայ տաղերդությանմեջ, մեծ մասամբՀեղինակայինվկայություննե«Զիմ դանկատըսլբսեբով՝զանդատեն կոչվել Կոստանդին Երզնկացու վերագրվող«Այբէն մինչե ի Քէն...», ցէք...», ՀովՀաննես Թլկուրանցուն մ՛ առնեմ...», «Այբէն մինչն ի ՔԼն...», Գրիդորիս Աղթամարցու «Գանդատ ու

ԳՓաղտասար Դպրի«Տաղ զկենցաղոյադանկատեալ»,ՊետրոսՂափանցու զպատրանաց աչխարչիս»բանաստեղծությունները, «Գանկատ Ֆբիբողոք՝

«Է՛յչարխ, երբ ծըոիս մարդուն...» տաղը, «Ընդդէմ Ֆաղլաքին» խորադրով:

կէ

որն առավելապեսՀայտնի է

Հիմք ընդունելով սրանց ընդծանուր բնույթը, կարելի է ասել, որ դանդատիիչխող արսալադրությունը տրտունչն է, չափավորթախիծըկոմ գոունությունը, սր առաջանում,ծաղում է դոյություն ունեցող վիճակի կատմամբջնաթական Հերոսիցուցարերած ԱնՀրաժեչտ անչաշատությունից:

՝

թեմատիկան երեք խմբերի. բաժանել Հասարա-

Առաջին խմբիմեջ

մտնում

են

ու

այն ստտեղծագործությունները,որոն-

մեջ գոյություն ւսրտացոլված դժգոչությանաղբյուրըիրականության են, սոցիալականե ազգային ունեցող Հասարակական անարդարություններն Նման բնույթի գանգատներիգերազանց նմուչանՀծավասարությունները:

ցում

Փնարերգությանն անծանոթտեսակչէ ղդանդատք (բոՄիջնադարյան որն, է դեպ, ինչպես ր

156-157):

կարելիէ դանդգատները պայմանականորեն

Վասնանսպառ գթութեան ֆո,

),

,

բնույթն Նկատիառնելովչոչշավփված Խնդիրների

Գոչեմբ մեղայՏեառնդ մերոյ, մէնջ զցասումն ջո Դարձո՛ի

ո 1ո7Ը

383-390,

ու

ել ի խնդիր փոքու ՀօտիդՏէր, ռղորմետ՛: Տէր,ողորմեա, Արդ, անկանիմքառաջիթո,

Տէր, ողորմեա,Տէր,

են է միջնադարում: սակը մոռոնանչվել Գանդգառտի տեսակին ւլատկանում նան այն ձրարժեք ստեղծաղործ. ններ, ին այնպիսի բարձրարժեք ստեղծագործություններ, ինչպիսիք են Գ րիդոր Տղայի «Գոյ միս գիտութիւն...» (ԳՏ, էջ 179-181", Ֆրիկի«Մարդոյն երբ ն. արդար Էջ էջ յերաւի-..»(Ֆ, Դալեչն Բուրֆե...», «Աստուած 530-540)", կոստանդինԵրզնկացու«Հոգով տրւհր խրատ..», «Ես քանի Հառաչ բերեմ...» 112 էջ Լջ 181-183, 192-194), ՀովՀաննես Թլկուրանցու «Հանցկուն այլ ո՞վ տեսեր զմրութ...»,«Թէ ման չէր կամ մեռ նիլ...», նրան վերագրվող «ես քո սիրուն չեմ դիժանար...»(ՀԹ, էջ էջ 131-133, 137138, 217-218), Պաղտասար Դպրի«Մէկ աղ նուիմի սէրըն կայ ի գրլիիս...», «իմ Հեռարբնակ Հողւոյս Հատոբ...»,«Ի սիրելոյսեմմէ է բաց ընկեցզայ...», «ՈՎ Համայնից փափագելի...», «Իմ անիրաւ դատաւորընքաղաքիս...» ոկա(ՊԴ, էջ էջ 90-91, 100-101, 102-103,141վածքով բանաստեղծությունները ու

Որ ապաւէնդ ես նեղելոց,

եւ

զղանդատի տխրությունը չի վերաճում ողբաղին Հեծիեծանքի, այլապես այն, կորցնելով իր ինքնությունը, կմերվեր ողբի ժանրին: որ ժանրի Ելնելովդանդատիբնույթից Հարկ է ավելացնել, կոնկրետ դրսնորումները չեն սաչմանափակվում տաղերի այն անակով, որոնք տեոր

ան

է Բաղիչեցուն կարծես, Իր նույնքանզգայուն«Աղ«թք» Փերթվածով, 1763 -1780 թթ.). ձայնակցում ՍիմեոնԱ Երնանցին(կաթողիկոս

Աբի,Աստուած

է ընդզծել,

օրինակներեն նան Փաղտասար ները Ֆրիկի տաղերն են: Լավագույն Դպրի «իմ անիրաւ դատաւորընքաղաքիս...» նե. «Ո՛վ Համայնից փափագելի...» բանաստեղծությունները: Վերջինիսմեջ, խոսքն ուղղելով ոսկուն, Հեղինակը սոցիալականչերտավորումից, կրքոտ կերպով բողոքում է Հասարակության գոյամիջոցների անարդարբաժանումից. Ի

յիմաստնոցփախչիլփութա,

Խոտորնակի «ոընթանաս,

Ցանարժանոցն ո՛չ Հեռանաս, ցինէն վասն է՞րի բացը չբֆիս... (ՊԴ, էջ 142):

որոնցում Քնարական այն տաղերը: Երկրորդխմբին են պատկանում

պատճաոՀերոսը ։որտնջում է իր անձնականվիճակից, անբավարարության բարոյական ժամանակի ներ Համարելով Հոգու ն մարմնի Հակաղրության, աղճատչափանիչներիխաթարմանկամ մարդկային Հարաբերությունների ման Հասարակական Հիչենթ Կոստանդին Երզներնեույթները: Իբբե օրինակ

Հեղինակըբողոքում «Հողով տբրւեր խրատ...» տաղով կացուդանգառները:

կանանչտերերն թող պատնեն, տանին թաղեն ի նոր

որր»ամաԲր

է այն բարոյականՀալածանքներիդեմ, որին ենթարկվել է ինքը աչխարՀիկ

կհնսասհը

բ

Հակումներ Հակ

դրսնորելու բ դրսնորելու

ԱԱ

Համար

,

մեծ ծանր բեռընդբնել: իմաստնոց 1Ըսել։ Հոգիս է խիստ բանից յօժար է ինջ ծընել. է Հեչտասեր, զի ցժաչխարՀէս Մարմինս ի յերկութիս միչին մոմ եմ` մէջ Հրրոյն վառել, ԱնՀիժն անՀաստատ՝ եմ անչանգիստիչուրչ եկել... է յիս Հասել, չատ կբսկիծ վեր ի սիրտսէ խոց զուգած դառբն ցաւօք է զիս տանչել: եմ Հողէ պարիսպ ածել բերդամուրանուն Հանել, երկիր «լատերազմաւի յիմ վերայ եմ յարձակել. Ես եմ առանցսրլէՀ մերկ եմ յանդիման կանգնել, ու

հէ

մարդկանէ

102-103

չերեի թէ

են

խոցել... (Կե, էջ 181-183):

«Զիմ դանկատըսլբսեցէ՛ք...»ե «Ես ջանի" Հառաչբերեմ...» տաղերը զանգատեն ընկերային միջավայրումՀանիրավիստացածվիրավորանքնեԸէ»չչրջապատիկողմից չՀասկացվածլինելու դեմ: կյանքը բանաստեղծին է մենության. դատապարտել Ով «րրա Նա

էր սիրելի՝եղաւ Հեռի յիսնէ Լ

օտար,

տարին իՊչ մեղ դրնեմ, երը ռր լինիմ յիւրմէ ՛

(Ե "էչ

"ղՂբ--

195): ՞

նան ԳրիՎերն Հիչատակված գործերիցսույն խմբի մեջ են մտնում Տղայի«Գոյ յիս գիտութիւն...» (ԳՏ, էջ 179-181), ԳրիգորիսԱղթամարմ" առնեմ...», ցու «Գանկատ մինչն ի ՔԲէն...» (ԳԱ, էջ էջ 155-156, «Այբէն 157-159) ստեղծադործությունները, Պաղտասար Դպրի«Որքանեմ կացեալի

գոր

«Ի սկզբանէՀոգւոյս կենցաղզս...»,

132-133, 154-155):

ոսոխն աղտեղի...» տաղերը(ՊԴ,էջ

էջ

Վերչին՝երրորդխումբն ընդգրկում է անպատասխան սիրո մորմոքի կամ սիրբուչու բաժանմանՀետնանքովառաջեկածտրտունջն դժդոչուորոնք զուտ անձնականաղթյուննարտացոլող բանաստեղծությունները, բնույթ բնորոչ օրինակկաունեն:Այս եմբիՀամար նկարագիր րումների բող է ծառայել «Տաղ վասն սիրոյ» ստեղծազործությունը»ուր Յովանէսի սիր" զգացումի է բողոքի նույնքան զորեղ Հզորությունը մարմնավորված ու

ու

Հոբդումով. Եսք»

«իրուն չեմ դիմանար,Հալալ արա, Հանը մեռայ,

ինծի թուբգայ.. իՀետ զոռկիփետ. նկս, փոր Թոզլքւանանբզի" դինիով,մարբուպ բերեն ինձ Փածանույ,

Ա.

Ւ

այլ

ե.

այլն):

Հադեպ, դժվարչէ նկատել, որ գանգատիրոլոր երեք ենթախմբերի Դա Դպրի անունը: ւզատածոմար օրինակներբերելիս, տրվեց Պաղտասար կան չէ: Որ ժանըն իսկապեսխիստ բնորոչ է Դորի ստեղծադործությանն ժառանգության առծասարակ,Հաստատում է նան մեր օրերում նրա չափածո «Մեր բանասճչմարիւո դնաչատականըմասին արված գրականագիւտական իր են Մնացականյանը,Շուչանիկ. Նազարյանն Առատուր տեղծը,- գրել «Ի ժամանադժվար յետնհալ իսկ բնութագրած («Ի ցայս դառն աչխարՀի», դառնացած տխուր: Այս դժդոՀչ, կիս»)կյանքից չատ է գանդգատավոր, կրոնականը,մի կուռ առումով նրա բոլոր երգերը՝ ներառյալ Ի

ու

ու

217-218):

այլ բանաստեղծուՆման բնույթ ունեն ՀովՀաննես Թլկուրանցու նեն 137-138, 131-133, 223-225), Պաղտասար ինչպես թյուններ (ՀԹ, էջ էջ 100-101, 94-95, 90-91, 86-87, Դպրիսիրայինտաղերի մի մասը (ՊԴ, էջ էջ

ու

ՀազարդէՀաց խոցեն

ԱՐ

(ՀԹ չջ

ի

ու

ԲԻ ոա

ու

զաստուած վրկայ, Ո՞ւրէ ղաւլրգ։ո՞ւրէ երդումն,որ բոնեցաք Ի զատ ընկաք, եղե մեզ մաՀանայ... չարկամն օտարացաք,

ե գործոց Մի այդչափ յանդիմանել, դի«մայւտնապէս

ու

ԱՐԱՐ

պաղչայ...

խրմեցաք ի մի կրթխոայ, կերակրեցաքի մի սեղան ուր է Հիմայ: Մէկոեղ ելաք,մէկտեղ նրստաք, ան ժամանակն

.

եմն անզօր,մի Տըկար

"ւ ոի

ու

ու

սիրայինն են կազմում»(ՊԴ, էջ 40): ամբողջականություն մուռենում իր որոչ կողմերով ղանդգաոր Հայմիջնադարյան ու

է

Հայտնի

Համար առավել բնուէլեգիային, բայց չի նույնանում նրան: Եթե էլեդիայի Հակումով թադրականգիծը նրա թախծոտբնավորություննէ՝ ողբերգականի Համար Հատկանն. առանց բողոքի ապա գանգատի առկայության), ե (թեկուզ չականը տրտունջի ն դժդոչության լիցքն է (թեկուզ ոչ ընդգծվածթախ-

ծի չերտերով): 2: դ. Հայ գոյատնել իր որոչ դրսեորումներովչարունակեց ժանըը Հասարակազարգանալով մեչ, գլխավորապես դասականբանաստեղծության Ռ. Հիչենք միայն մեֆ, խնդրի թեքումով: Ջխորանալով կան-քաղաքական

դանդատներ» «Անվերջ «Գանդատբաղդեն», «Գանդատ», Պատկանյանի Ավ.իսածակԵվրողա», «Բողոք գանգատը», «Հայի «Ծերուկ վանեցի», բանաատեղծությունները: յանի «Ախ մեր սիրտը լիքը դարդ, գավ...» տեսակներկարող են ներկաՏաղերգությանմեջ եզակիղործածված լբսէ..-»սկզբնաականջդիր «եղբա՛յր, երզնկացու յացնելկուստռանդին է՝ մեկնություն, որակել 145-149), Հեղինակը (Կե, որ տողով քերթվածը չա«Արբանեակ «Գուրղազ, քանդի...» Հիմանց Դ ՈՂոՆ Ղրիմեցու ջար 8 Մարտիրոս Մորո աւ

ու

դու

|

(ՄՂ, էջ էջ բին...» ոտանավորները

որոնջ 111-112,116-125),

անեծքՓ են:

են Համարվել Առաքել Գառմություն «Տաղ Յովասափու» Բաաղիչեցու 239), էջ (ԱԲ, ԳրիգորիսԱղթամարգու զվարս Մարինոսիճղ«Ոտանաւոր Խաւորին», «Տաղ Աստուածատուր Խաթայեցուն»(ԳԱ, էջ էջ 107, 121) զատ-

յին նկարադրովառնչվում է վիզական էսկ ժյուսները՝ պոնմի, սրբախոսուՀետո լինեթյան երկու Հայտնի տեսակների՝ վարքի վկայաբանության լով դրանցչափածոդրսնորումները:

Գլուխ

ու

Ներկայացնելով տաղերգության կանգ տեսակները, Հիմնականում

առանք, այսպես կոչված, գրականանխառն կամ մաքուրժանրերի վրա ն որոչ նյութերի Հարկադրմամբմիայն անդրադարձանքժանրային տարբեր ունեցող ստեղծադործությունների: Համաժձուլվածքներ որ Առաքել Տեսանք, Բաղիչեցուերկու տաղերը (Գրիգոր նվիրվածը ն «Վասն արբեԽլաթեցուն օժտվածեն ղովեսո-ողիքին ւզարսավ-խրատի ցողացը») Հատկություններով: Նույն կերոլ էլ կան խրատ-աղաչանքի (Հե, էջ 172-182), ողբ-մաղթանքի (ՀԵ, էջ 224-227: ԽԿ, էջ 139-144: ԱԲ, էջ 195-198), (կե,էջ գանգատ-աղաչանքի 158-162. ՊԴ, էջ էջ 168, 134-135) մի երնույթ, որ երբեմն նկատվելէ նան միջնադարյան գործիչների կողմից ն արտամշակութային Հայտվել տաղերիխորագրային ծանուցումներում: Օրինակ՝ Առաքել Բաղիչեցու «Այբէնմինչն ի ՔԲէն...») տաղը տարբերձեռագրերումմերթ կոչվել է ողբ։ մերթ էլ՝ մաղթանք(ԱԲ, «ես եմ Լ74195),Խաչատուր Կեչառեցու կորուե սեալ ոչխար» բանաստեղծությունը մի ջանիդրչագրերում կրում է «Ողբ ն է Խաչատուր (ԽԿ, էջ 204) վերնագիրը: կեչառեցւոյ ասացեալ» Խոսլով Հին ռուսական մատենագրության մեջ գոյություն ունեցող Համանման երեույթների ԴմիտրիԼիխաչովընկատել է. «Ստեղծագործությունների մի քանի ժանրային խորագրերում որակումների ոչ միայե մատնանչումէ գրչի միացումը չիմանալով թե որ տատանումները, որակումն ընտրի, երբեմն է այն բանի, որ Հին ռուսական իրականումիրենց մեջ Համատեղել են մի քանի ժանրեր են ցույց տալիս դիտարկումըկարելի է բածել նան Հայոց Հին

դրանորումներ,

..

մաղիանք

մասին՝ ակադեմիկոս

այլն. Հանդիսանում արդյունքն ատեղծագործություններն

Ինչպես

փաատերը, սույն գրականության որոչ երկերի վրա:

տա-

Դ,

ՏԱՂԱԶԱՓԱԿԱՆԸՄԲՌՆՈՒՄՆԵՐԸՄԻԶՆԱԴԱՐՅԱՆ

ՀԱՑԱՍՏԱՆՈՒՄ

Հայ տաղերգությունը գերազանցապես Միջնադարյան Փնարերգո

ստեղծագործության անբաժանելի Հատղա

թյուն է: Իսկ Քնարականչափածո նիչներն են Հուզական, զդացմունքայինբովանդակությունն ռիթմիկ կաայս երկու կողմերը ռուցվածքը: Բանաստեղծության խատանքիընթացքում երնան են զալիս միասնաբար, ներդաչնակու է, "բ մեջ: Հայտնի թյան կամ,լավ է ասել, սերտ Համագոյակցության յուս է միջոցով, Հնչում ռիթմի ընդգծված Փի Հուզականությունը առավել ու

քտեղծագործա "«սեր

իո" խեքադրումԴ կողմից ոիթմազանությունը աի որում ինքնին թն ինչու, առկայություն մունքայնության աղ իրենց ժողովուրդների բանաստեղծներն Բուք Հոգոծառո «ազփ Հորոգոուբ փանացել րական ապրումները գերազանցապես ՊՐ"

Աշա

ն բոլոր

բոլոր

ր

մաար

ն

ին

Լ

Հ

կառուցման եղանակով:

նրա կազմավորման տեսակները, ռիթմի սռհղծադործության Ջափածո

ԽԴ ՈՐ բազմազան": Նույն ան ։ "Քո բանաստեղ ծությա ՀԷ գործոնները: արված ճչմարիշ" ար

ու տարրերըկամ գործոնները տարբերեն ծության Համակարգումսրանք բոլորը Հանդես չին դալիս Այդ իսկ պատճառով յուրաքանչյուր աժամանակ: կ ոնկրետ ունի կաղմակերոլման ինքնա գործածելու ռիթմ առաջ բերող այս կամ այն տարրերը կառուցվածքը» ռիթմական է իր ընտրում տումով ստեղծազործության լ ու տրամադրությունները խոՀերն պաչարած իրեն ասելիք նյութը, զգաառավել Հատակու Հնչեղ վերարտադրելու Համապատասխան, լով: ենթարկվ մտաՀղացման թելադրանքին ընդՀանուր ցողությամբ` անմու Հստակորեն մտքերը Հուղական որոչակի Եթե արվեստագետի նացորդկերպով մարմնավորումեն դտել տվյալ ռիթմական

կառավ " բոռ ԽորՔի '

մեջ, նչանակում է

բնավորո

ռոիթմակա բովանդակությունն բանաստեղծության ու

Իութ արվետագեար

առուզվածքը

Համընկնում

են

միմյանց: մի ուրիչ փորձինույն բանը վերարտադրել

պատկերների բանաստեղծության անչուչտ, ռիթմականկառուցվածքով, նան բովանՀետնեաբար մ եջ, ամբողջության մակարգը,բառականկազմըիր պիտի ենթարկվենորոչակիփոփոխո դակությունը՝անխուսափելիորեն

Հ.

թյունների: Այսղեպքումարդեն, մենք գործ կունենանք մի նոր բանաստեղծության, կաւլավագույն դեպքումնախկինբանաստեղծության մի նոր Հետ, որն առաջինից տարբնրակի կղանազանվի ոչ միայն տաղաչափական Հո-

բինվածքով, այլե. բովանդակության ինչ-ինչկողմերով:

Միջնադարի Հայ Փնարերդությանտաղաչափական ՞

չ

ու

Հանդավորման օկզբունքները,ի՞նչ զարդգա-

ն ապրել դրանք ժամանակի ն ընթացքում

են

՞

որ Հեղինակների կողմից, է միջնադարի ինչպիսի՞ն Հայտաղերգության ռիթմականության աաա Թյունն մակարդակը, տվյալմակարդակն իՀայտ բերելու Համար Հնաու

րանքներ

են եղանակներ գործածելմեր տաղասացները ն

ու

ե, ի Տաղաչափության Հարցերը,

Ց:

ե՞նչ

այլն:

տարբերություն գրականագիտական փարգերի, չատ ավելի Հաճախեն արժանացել միջնադարի Հայ

աան թյանը: հարխավորապես Դիոնիսիոս Թրակացու Հյ տիա Քերականության գործերում Հիշատակման արժանի մտքեր բանաստեղծական

"Բ

մատենագրության

կան

չափ

մե

,

կչ-

տեսակների, Հանգի խնդիրների յենենից սրանց վերաբերյալ: առաջ Հայ Հին մտածողնե երի խոսում ւր մասին,զանազանում դրանք արձակից, աան նչելով բանանը ո

ն

այլ

ու

"

ղները,

են

են

չափով լինելու իրողությունը. չ-հար Հառկանիչը՝ ավե: բացատրված Դիոնիսիոս թարգմանությանը կցվածբառարանում ԲԻ, Տայծրեն Էմոար Հների, վանկն Վանկե րով չափվում կապակցությունը: Վանկերի որոչակի Խր ԱՆՆ Հարությունը, միտքը լավ ձնեակերպված ՀովՀաննես ով դրնալն»,

ԻԸ: ըստ

ա ռ

Ր

է

-

ոտքն

ու

:

են:

գրված

Թորակա

է

'

ե

խո

է

Պլուզ Երզնկացու Փորականին» աշխատության մեջ. «Արդտաղն չափ ասի, ն

անն իւն ն, բանին չափի, այլումն տեղւոջ . արաորով չարամանութիւն ւա:աստեղծական հազներիմասինուսմունքը, ված հնք արծարժմի Օ ակա աշխատություններում, յուրացրել Դիոնիսիոս եե:ացուֆերականություն Հայերը ԻԻ» Քն աարութ, ոնաԽիո ո Բոր «դրելով կարճձայնավորների, րկա «էությունր, Ալա «Հուհրոքյան աարի Հար ամանակավոր տաղաչափության սկզբունքները: Թե՛ թարգմանիչը Թե՛ օշ լ

,

զոր

ն

ոտ

դանում են

լ»

չարբ

ռե

նե

որ

նական

:

Աո

էրկար ու

,

ր

ու

կարճ

տ

Հաւոկանիչների: բոտ տաղաչափական յ բաժանվումեն երկու խմբի. ոտքերը Առաջինդասակարգմամբ ե ԱյնուՀետե այս բաժանման ութը՝եռավանկ: երկվանկ նկատի է առնվա բկար ուր դասակարդումը: է դրանց տաղաչափական ե ե առանձնածատկությունը կարճ վանկերիՔանակական

կան,ե՛

Հորը

Դիռնիսիո

վանկերի

լ" "րմ «իրք որու որ չվ

լ

ռլ

2ջակա Այսպիսով,

դասավորությունը: կարճ վանկերի որոչակի նականՀատկանիչը(վանկերիթիվը) այստեղ ձեռք է բերում տաղաչ

ու

ւ

ա

ուն: նչանակությ Հատկանիչիշան ամանակնէ, որնն ոտքի տեսակըորոչող միավորը Տաղաչափական (է ւոնողությունը տաՀայտում է կարճ վանկի արտասանական ն Հավասարէ երկու է րաքանչյուր երկար վանկ (-- տիպի)երկամանակ

ար

ար-

"իզի) բո զար

վանկի:

Հայ

Հրո

աներ" թոն

Հատկանիչներն

առջե ծառանում են գրապատմական ուսումնասիրողի առումով որոչակի Հետաքրքրություն մի չարք խնդիրներ. ներկայացնող տաղաչափագիտական են ինչպիսի Հայացքներ ունեցզել են միջնադարի Հայմածողները որո՞նք միջնադարում գործածված չափերիտեսակներն ենթատեսակները, բանաստան տողժազան կառուցման,

ցում

են այն մեկնիչները: որոնք անդրադարձել «Յաղազս ոտից» բաժնի ես առանձնացնում են ուռքերի ծությանը, Հայերենում ն. են ներ: Այդ տեսակներըդասակարգվում միաժամանակ ըստ քերակա

քանա

,

ն

երկվանկուռքերն են` -3, ուստի ա) Համբոյր կազմված է երկու երկար վանկերից(Մաջ դոց, Քառամանակէ, օրինակ՝ ն (- «), հռամանակ, բ) Մեծառար մեկ երկար ն մեկ կարճ վանկ օրինակ՝Դաւ- էթ, ) եռամանա գ) Մեծավերջ մեկ կարճ ն մեկ երկար վանկ (Ե ՍՈ.

-

-

-

-3,

-

`

օրինակ Կո

րիւն,

-

-

օրինակ՝Ե դ) Աճդայա երկու կարճ վանկ (Ս 6), երկամանակ, "եւ

-

հոբ :

ուռքերնեն՝ Եռավանկ ռոՕ Ժ)։ Ը-ն. ա) Ստեղն բաղկացածէ մեկ երկար երկու կարճվանկերից օրինակնռ- Աբ- րա ամ Փառամանակ, Լ), -) ն մեկ երկար վանկեր (ս.ս բ) Վերջատանջ երկու կարճ օրինակ՝Սո ղո մովն, Փառամանակ, ուն` (-Կ միացությ երկար,կարճն. երկարվանկերի Քողաբորի գ) Հինգամանակ,օրինակ Ամ բա կում, մանակ» ակ (. --ս), քառամա դ) Քողաղաւակարճ, երկար ն. կարճվանկեր -

-

,

'

-

`

-

-

-

`

-

-

՝

-

-

-

օրինակ՝Փի լիպ պոս, "(---Ժխ (----Հ) Հինգամանա ե մեկկկ կարճ վանկեր՝ հ) Հաւեղ- երկու ե երկար օրինակ` Հով-աե-ոլոռ, բի ) (Հ Աւարտեղ մեկ կարճ ե երկու երկար վանկեր՝ գարքփվանքեր» ր օրինակ Հինդամանակ, էնդ ,-" Ի-. հռամանակ,օրինակ է) Ներդեւ հրեք կարճ վանկեր`(Ժ Կ) "

-

ո

'

-

Ստե

-

-

ակ,

-

՝

(

|

Մ)Սոնթ

-

Հան

-

նէս":

Յով օրինակ` վեցամանակ,

երեք երկարվանկեր

իմասնկատի է ունելել Հունական տերմինի երբեմն՝ մար Հայ թարգմանիչը կազմության է դարձրել ուռքի ավելիուչադրություն տը, իսկ ընդՀանրաւվես է Հայերեն Հասկացությունը" կերտելկամ սպղասռճենել վրա,որի Համաձայն չեչտված անչեչտ ո նկատիւնենալով փոխարեն Երկար կարճ վանկերի

-

եկող այս տաղաչափադիտությունից ամանակավոր Հունական Հետեաբար անՀարիրեն եղել Հայոց լեզվի արտասանությանը, կանիչները ն չեն արժեք, որեէ դործնական ուոտի ներկայացրել նրա ոդուն, նակ խորթ` կարճ ձայնավորներ: երկար ունեցել չի Հայող լեզուն որովՀետեւ անչամապաՀունական տեսությունը կարճ վանկերի Ա հբկար են անն կատել առիթով առանձին օրինակների է տասխան եղել Հայերենին, Հաո-

կիրառել չարունակեց դիտությունը Հայկական տաղաչափական վանկերը» էլ Հայ Այսօր ն որ նչանակությամբ: մի մասը բոլորովին այդ անվանումների մեծավերֆ դրականության մեջ երբեմն օգտաղործվող տաղաչափական ( սռբֆիբրաքողաղուտ (անապեստ), մեծասար (ջորեյ),վերջատանջ (ցամբ.), Լա Թրակացու դալիսեն Դիոնիսիոս անվանումները ջոս),ստեղն (դակտիլ) ոտից» Հատվածից: «Յաղագս թարգմանության բականության Հետաղա չըքերականությունը, Թրակացու Այնուչետե,վերլուծելով են տաղաչափական բացատրել որոչՀարցեր աշխատել ջանի Հայ մեկնիչները մեկնիչնրա Հայ Հույն քերականի` Հակառակ Օրինակ, ինքնուրույնաբար: են նան այն Հարցին, բանասինչու թե են տալ ւպզատասխան ները փորձում բնուո րպէս ասին, «Ուսք վասնզի ուտքկոչում տեղծականչափի միավորը ն աւ՛այսպէս ջերդութիւն թիւն կենդանեացի վերայ ոտից Հաստատազգույն, այսուքիւքուտիւք,որ չափք անուանին...», բողջ ե Հաստատուն կատարի ինԳրեթե նույն կերպ է մեկնաբանում է ԴավիթՔերականը"՞:

ու

ու

նս Դիոնիսիոսի Հայ թարգմի քանիսը, թեն նրանք գամ Հին ջերականներից են իբրե Հայերեներկայացնում մանչիՀետնողությամբ այդ տեսությունը երկար վանկի դրությամբ Օրինակ՝ օրինաչափություն: նին յուրաչատուկ է մեկը վերլուծելիս Անանուն մեկնիչը գրում է, որ երկար

դրբոնորումներից

որպիսի Հեզիկ, վասնզի վանկը «յորժամ ի կրկին ձայնակիցնվերաբերիցի, Եւ է ղայն կրկնակոչ ո յժ ունի: բաղաձայնից զերկուց զայն կրկնակգոլով ե. ի դայէ բաղկացեալ բոտ Հայումս, այլ բոտ յունին, ի «էէ լինելու տեսուՀնչյունի է վ Հայերենում կրկնակ Բայց եթե սխալ նան Հե-ղիկ բառի առաջինվանկը երկարներկայացէ թյունը:ուստի սխալ նելու Անանուն քհրականիմիտումը: տաղաչե կարելիասել, թե Հունական ամանակավոր ԱյսուՀանդերձ` եղել չեն բոլորովին մարզանքներ դ րելու բանաստեղծություն

-

բացատրում դիրը

չափությամբ Անանուն մեզանում:

մասին մեկնիչի վկայությամբ ՏիգրանԵրվանդյանի է Հատված մի որից ստեղծադործությունը, ԴավիթՔերթողին վերագրվող տաէ ամանակային դրված նմուչ, տաղի բերում քերականըիբրն քաջոլորակ ԱՀա այդ Հատվածը. սկզբունքներով: ղաչափության եւ

արդ՝Ֆերգործողհ

միսս երեիւը

ւ

փողարին ԽորՀծուրդս

ՄեֆոդւոյՏիգրանայդեղանինՏիդրանուծիիչր Հի: Ներածեալկողարաղնան ողջամիտաչխարՀաձու

Այս Հատվածըիբրն քաջոլորակտաղի նմուչ իր «Յաղադսքերակամեջ, առանցէականլրացում անելով Անանունին, Ֆութնան» աշխատության նան Առաքե աեՍյլունեզին'": է այք վկայակոչում ուք

որոչ

ցում: .

ԽՀրաժե

է

նալ

որ յուրացնելով բանաստեղծական նկատել, են

մոտե-

այն է, որ ոտքի տեսակներիՀունարեն անվանումնեէ, որ դրանց Հայերեն Համարժեքները:Ապացուցված տերմինների,որոնք մեծ մասամբ Հունա-

ՀԼ րաոր ձորն կ

Րիդի

Բով

ՄովսէսՔերթողը":

Աբնելցին,փոքրդարինչանավորմտածող Վարդանվարդապետ Հետ առնչվող Հարցերի ոտքի բանաստեղծական ինչ ավելի ընդարձակելով իր Հենվելով երնույթի արտաքինկողմի վրա, շրջանակը,բայց, առավելապես մեկնաբամակերեսային նախորդներինման Հարցերին ւռալիս ավանդական թե ինէ այն խնդիրներին, անդրադառնում նություն: Նա մասնավորապես ինչու վերջում, դրվում ջերականության ոտից» Հատվածը չու է «Յաղագս են այդ ոտքերի ինչու կոչվի» չափի միավորըետք է ուք անՀչրաժեչտաբար վերջինմասն ամանս ուռից, զի որք «Ի Ի վերջոյ դնէ զանդ պարզ. անվանում զի որպէս այսմ արուհստի, է ամենայն կենդանւոյ: եւ Հարկաւոր է ոտք ն. մասանց յայլոց կեալկենդանին առանց ուռից ոչ կարէ է Հաստատութեան զկեանսիւր, բայց պակասունիցի՝ կարէ Հայթայթել զի թէ այլ մասունս Հաստաարավատ ի Ա ր ե ոտից, յոյժ , տառապի,այսպէսն քեր ական առանց ղծանրուն թիւ բովանդակէ հիկոտասանն տել ունի զկատարելութիւնն. թէ խառնես զի ասին, եւ թիւնն մարւժնոյարուհստիս: պարզջ վասն այնը այլ ն. առողջ ուք, ն առատ պարզ ե շարադրեսե. չլինի ցաւածիթ»" վում լինի Անիտա զաւո, նույն կերպ պատասխանելուց Նչեցին այս Հարցերին Ճո

թանձ

թանձրացնես՝

բոտ

Եսայի

երնեույթին,առաջ է քաչում

նան

ոտքերիբազմազան բանաստեղծական ընթաց-

խոսքի

դա չափածո կապելով Հարցը» անՀրաժեչտության տեսակների նյութի ւուանձնաՀատ-

է լինում Փի Հետ, որը իր Հերթին պայմանավորված «Ձի թէպէտն զոտն ե տրամադրությամբ: կությամբ, բնույթով ընդՀանուր

որա ԲունՔրոգանովան են, տաղաչափական տերմիններիկազմության պատճենումներն բենի

նան.

տա

ւէ տաղաչափականուսմունքը, Հայ մտածողները ծր "75 Հունական ասին էխնդիրներում այնուամենայնիվ ցուցաբերել ինքնուրույն Բ

:

ու

ու

Հա-

|

բանիցն կոչել,- գրում է սովորեցին այժմ ի վերայ տաղաչափական զի որպէս ընայլ իմն աւբինակաւ, որպէս նախ ասացաւ, թացք կենդանեացոտին փոփոխմամբլինի ն Հաստատուն կայ, որով ն վճաԷ՛, բէ զուղնեորութիւնն չափաւորդնացիւք ոտնադրութեամբն: Եւի դնազան` է՛, զի արչաւելով, է քայլեն, ն է՛, զի մանրաքայլս. ն. դարձեալ՝ զի բացարձակ երբեմն Հանդարտգնացիւք զրնթացանավարտեն»"": ՀովՀաննեսՊլուզ երզնկացու, ԱռաքելԱյունեցու, ԴավիթՁեյթունցու քերականական աշխատանքներումքննվող Հարցի կապակցությամբ լրացուցիչ ուչաղրավ մտքեր չեն Հանդիպում: էլ ինքնուրույն, բայը բանաստեղծական ուռքերի վերաբերյալ Որքան են: Եվ սրա դլխաայս վերլուծությունները բոլոր դեպքերում մակերեսային վոր պատճառնայն է, որ ծայ քերականները նչվածխնդիրներն առաջեն Փաչել ոչ թե ազգային բանաստեղծության ինչ-ինչ ՀատկանիչներըբացաՀայտելու կամ բնութագրելու մտադրությամբ, այլ Հունարենից թարդմանվածքերականությանտեսության Հետ առնչվող Հարցերինպատասխան լու զուտ մանկավարժական նպատակներիցղրդված: Խնդիրը զգալիորեն այլ կերպարանքունի ՃՄԱ դարի նչանավոր մտածող Քերականականաշխատության մեջ", աչխաԶուղայեցու տություն դրված 1637 թվականին: Պետք է նչել, որ բանաստեղծական մնում պարզ ուռբերի բնութադրման է ուղղությամբՍիմեոնՋուղայեցին ն նրա Հայ ԴիոնիսիոսԹրակացու մեկնիչների ուսմունքի սաՀչմաններում` չՀաչված այն Հանդամանքին,որ մի քանի դեպքերում առանձինոտքերի Համար նա մատնանչումէ միանգամայնինքնուրույն օրինակներ: ո տության սապարեզումնրա կատարածնչան ամենիցառաջ պայմանավորված է պարզ ուռքերի ուսբարդ ուռթերիտեսությամբՀարստացնելուփաստով,որ նորություն էր մեզանում: Ջուղայեցու հթե պարզ ոտքը կազմվում է երկու Հայացքով` կամերեք վանկերից,ապա բարդ ոտքը «բաղկանայյերկուց կամյերից պարզ "ոից» ": Ճուղայեցինբարդ ութին տալիս է նան տող անունը: «Յաղադա բարդ ոտից,որք են տողք»,այսպեսէ նա ձեակերպելայն ՀատվածիխորաԳԻՐԸ,"ր նվիրվածէ բարդ ոտքերիտեսակներին" ": Քարդոտքերը կամ տողերը տեսակավորելուՀամար Հեղինակն օգտվում է ամանակային տաղաչափությանմեջ ընդունված պարզ ոտքերի անուններից Համբոյր, մեծավերչ,անդայտ, ստեղն, վերջատանջն այլն, բոյ այս անդամ դրանց մեջ դնում է բոլորովին նոր բովանդակություն, դուրս թողնելով ամանակ դոխծածությունից Հասկացությունը ն կիրառելով երկոտննայտող, հոոտննայտող, երկարուոք, աղօտ ոտք (իմա՝կարճ ուք անունս

Ֆա,- բայց

սա

աստ

տա-

Սիմեոն

ն աիագի

5 ԲՒրոււը ի

-

Վ. Ն.) բմբոնումները: որը

Երկոանյա տաղ ասելովՋ̀ուղայեցին Հասկանում է այն բարդ ոտքը, կազմվածէ երկու պարզ ոտքերից:Եռոանյատողը, Հասկանալիէ, երեք

բաղկացած բարդ ուռքն է: Երկարուռքը,ինչպեսւղարզվում ոտքերիդ ւպարզ է, աղուտը (կարճը)` երկվանկ հռոավանկն է Հեղինակի բերած օրինակներից,

են: ուռքերը կամ տողերը տասներկուսն Սբանցիցչորսը երկոտանիեն, ութը` եռոտանի: է երկու երկար բաղկացած Երկուսանիտողերն են`, ա) Համբոյր 3ՒՅ կազմուն ներկայացնում է «վեցավանգ»չափ (իմա՛ ւվարզ ուռքերիը մեծ բ) Մեծասաի բաղ կացածէ խորՀուրդ», թյունը),օրինակ «Հոիփսիմէ՛, 3-2 կազմությունը), մեկ երկար, մեկ կարճ ոտքերից, «Հնդավանդ» է (իմա` է մեկ կարճ ե մեկ «Իւղաբերքն եկին», գ) Մեծավերջ բաղկացած շրինակ՝ օրի2-3 կազմությունը), երկար ուռքերից, ունի «Հնդավանդ» չափ (իմա՛ ն «քաո ւռքերից է երկու կարճ նակ`«Այսօր երեւի»,դ) Անդայտկազմված

Ըստ Ջուղայեցու

՝

բարդ

-

՝

-

-

-

«Խոստովանիմ»: օրինակ` ռավանդ» է (իմա՛4 կամ 22 կազմությունը), է մեկ երկար ն հրկու են` ա) Սոեղն բաղկացած Եռոտանիտողերն (իմա՛3Ւ282 կարճ ոտթերից, ուստի ներկայացնումէ «եօթնավանդ»չափ -

կազմբ) Վերջատանջ չափ «հօթնավանդ» մեկ հրկար ուռքերից, ունի

`«Անեղանելիդ Առտուած», օրինակ կաղմությունը), ված է երկու կարճ ե

-

(իմա`

գ) Քողաողբային», կանայքն «Նրատեալ օրինակ` կազմությունը), է (իմա «ութնավանգ» կազմված է երկար, կարճ, երկար ոտքերից: բորբ դ) », Քողաղուտ 3-2--3 կազմությունը), լայինպարառեալ «Ողբալով օրինակ` 2-3-Ւ2 «եօթնավանդ»է (իմա՛ բաղկազածէ կարճ, երկար, կարճ ուղքերից, է երօրինակ «ի յելս արեւու արեւ», ե) Հաւեղ կազմված կազմությունը), 3-8Ւ3-Ւ2կազչափ (իմա՛ կու երկար ն մեկ կարճուքերից, ունի «ութնավանգ»

2--2-Է3 -

-

՝

-

Աւարտող Բ մությունը), օրինակ`«Մադեցաւ մեզ յարեւմբտից»,զ) է (իմա ն երկար ուռքերից, «ութնավանդգ» -

երկու

ցած է մեկ կարճ է) Ներդեւ- բաղ օրինակ «ԱՀա նա Հարսն իմ պանկալի», կազմությունը), (կմա չասի նե ներկայացնում է «վեցավանդ» կազած է երեք կարճ ոտքերից բաղՍոնք բ) տախտակ», «Աստուածադիծ 2:2-:2 օրինակ` կազմությունը), ՛

:

՛

-

3:33 է կացածէ երեք երկար ոտքերից, «իննավանդ» (իմա՛

նը), օրինակ «Սուրբ ոսկի քաչանայդ նազելի»'": որոնք սեսակները, ԻՀարկե, այստեղ վկայակոչված

կազմությու-

՝

ամբողջության

տաղաչափադի

նախորդ դարերի մեջ իրենց վրա դեռես կրում են դերազանցում ազնկատելիորեն Հետթերը, ըմբոնումների պարզունակ ոտքերիկամ անդամ գային ոտանավորիմեջ կիրառությունդտածբարդ նա: Բոյ չափատեսակներ ընդգրկելովմի չարք կոնկրետ բի տեսականին"»՝ բնութադրման սույնփորձով այդուչանդերձ փաստէ, որ բարդ ոտքերի այնքանբնորոչ մեռն Ջուղայեցին դառնում է ազգայինտաղաչավփությանը Հայտ նաբերողն ա ռաջին ուսմունքի, բարդ ուռղքերի մի կայուն Հատկանիչի՝ մչակողը մեզանում: է նան անդր ադառնում ՍիմեոնՋուղայեցին Համառոտ չարադրանջով են

նեՍի-

ու

միավորին, Հիմնական ռիթմական կազմված բորԴուռքերից չավ իմաստը. որը

կոչում է

բանսատեղծական անչուչտ, այս բառիտակՀասկանալով տողը», որ պարզ ոտքերի « Ջափեալ տողից»"": «Տաղն բաղկանայի չափեալ Հայացքով լինում է Հեղինակի անդամը, միությունն է կամ բարդոտնյա ն. անչանդետ անՀավա(տարբեր, Հանդետ (նման, նույնչափ)" Հավասար, «Հանդէտ է, որոյ տողքն միաչափքեն,... իսկ անչանդգէտ սար,այլատեսակ): Այսինքն Հանդետ է, որոյ տողքն են անՀանդէտք»,- ասում է Հեղինակը""։ տեեն կոչվում այն չափերը,որոնք կազմվում են միանմանկամ միննույն են են որոնք կազմվում սակիբարդ ոտքերից,իսկ անՀանդգետ այն չափերը, տարբեր,անչավասարբաղկացությանբարդ ուղքերից: բացատրությամբ չափերը Ջուղայեցու Թե՛Հանգետե թե՛ անՀանդգետ Հանգետ են լինել Երկանդամ եռանդամկամ քառանդամ: կարող երկանդամ, անտեսն նա բարձանց» օրինակը` ի է երեւի «Այսօր բերում չափի Համար ե է, զի իչրաքանչիւր տողքս են յերկուց ոտից Հինդ վաննչելով,«Հանդէտա գից»: Ասելէ` երկանդամիյուրաքանչյուր բարդ ուոքը բաղկազածէ երկու պարզ ոտքերից ե Հինդ վանկից, ուստի երկանդամըարդի բնութադրմամբ (5-5) սխեման:Իսկ երկանդամանՀանդետ Ֆերկայացնումէ (2-3) է (23) է բանինիանաւ«Արթունք զուարթունք, նչում չափի ՀամարԶուղայեգին « է,... զի առաջինն է անՀանդէտ որ ծիծռունք» օրինակը,բացատրելով. յեօթնավանե յերից վերջինն իսկ ե Հինգ վանգից, է յերկուց ոտից

տաղ,

Հ

գից»"": Ասել է,

Հտ Տ

է Աո

Խա»:

ոտից

հրեք պարզ ոտքերիցյոթընդՀանուր Հնգավանկչափով, իսկ երկրորդր՝ է, սույն մեկնաբանությունը ժամանակավանկանիչափով: Հասկանալի որ (2:Ւ3)Է(2-Ւ3-Է2) է կազմությունը: Շարաղկից բանաձնումովներկայացնում ն են նան եռանդամՔառանդամՀանղդետ անՀանգետ բանքիմեջ բերվում չափերինմուչներ: Ուչադրավէ այն փաստը,որ բարդ ոտքերը, ինչպես նան բարդ ուռքեբից կազմվածչափերըբնութագրելիս, ՍիմեոնՋուղայեցին իր տեսակետնեբը փորձում է ՀաստատելՀայ միջնադարյանքնարերգության դասականներ ու

.

Ներսես ՇնորՀալու, Գրիգոր Նարեկացու, ՀովՀաննես Աղցեցու, կոմիտաս

Գլուզ Երզնկացու

ուբիչ Փազվածօրինակներով: ն

ԻՐ8 ի ստեղծաղործություննե ր Արեա բանաստեղծների

են բանաստեղծական Առանձին Հետաքրթրություն ներկայացնում

չուրֆ Դոր Հ""ՐՀԸ խնդրի

կչիո մ էէ Գ ասւաջին Մ.Մագիստրոսը ջինը խոսում Գրիգոր «Մեկնութիւն քերականին»աշխատանքի«ՅաղագսՀագնեդութեան»Հատվածում.«Իսկ Հագներգութիւն, դրում աչ ի Հաղելոլ կարկառունանա, կարկառունբանիւք յարամաին չարամանեալամենայն մրմունջք ն երգք գուսանութեան,քանզի բազում բանից պետք են կարկատելն աւարտել զսա, զոր այժմ ի Հայումս

բոռ

եւ

կչիռ բանիւբուես-

ն Հրաչալի ղժուարադիւտ տաւորեալ ներգործեն զայսոսիկ յոյժ չքնաղ առասութիւնս: Քանզի աւարտենմիով ղծիւ բազում բանս, եթե գովասանուզմիմեանսբաթիւն ն եթե սարսաւ, երբեմն երիս գիրս յաւարտին ունելով հ ն վեցուտանիս ստեղծանին խելով ն երբեմն երկուս. այսպէս ուռանաւորս

քառոտանիս:

թե ուստի ալամ արՀեստիսեղեաք տեղեակք.յիսմայելականացն ն ապա արՀեսն բազում ջանիւ կրթեցաք նախ դրոյն լեզուին զսա` գտեալ ղ չաղվին, գիտելով ստեղծանեն տին:Քանզիթեպետ ե յունք ղզոտանաւորսն բոլորն դ րեթե ամենայն Հմումո գոլով արուեստին, Իսկնոքա այլ ոչ զկչիոն: նորադոյնս եւ նոցա ստեղծանին մանկունք թե ոչ Արաբիասովաւ վարին: զչափ ն զկչիո, ոչ նոցա չարամանութեամբ ւպառտկանաւոր ինչ ե կասոարհաղո Եւ

ւալ ամուսին»: Հրամայեն դտնում ենք նույնությամբ այս դատողությունները Մագիստրոսի իսկ միայն մեջ", վերլուծության ջերականության երզնկացու ՀովՀաննես ԵսայիՆչեցուաչխատանքում"": ւոււսջինՀատվածը՝ վերաբերյալ Հասկացության կչիոռ Հասռվածում բերված Մագիստրոսից մեզ Հետաքրքրող ամենաէականմտքերը

աակ կաններից ԱԱարաբներից), ա)

(իմա`

են. Հետեյալն

ձեռք դիտելիջները

է բերել իսմայելա-

անծանոթ է նրանցկչիբ) Հույները ուռանավորեն ստեղծումչափով,

"Ը'

հն տար ած-

չատ Հորինվածբանաատեղծությունները

գ)Հ

ված արաբներ

աո :

(1չ եբալ 72 քադրատունին կչիո Հասկացության անդրադարձել Ինը էալար բացառրությանը՝ Գոր» գիտտրուիցվլայակոչվածՀավատը, ոչ : է չափակ մամբ . զյանգան անալ, ֆիս ն

նթիմ

Արսեն առաջինը Բանասերներից

մ

-

այտ

զնույնաաք .-- անալ: բաժան բառի, ԱԻ առնի վանկից ե.մ" ւ վորլ Հերքելովվերջին երլուծելով ո Վոգի, ծանէ զխինդիրն» ՀՒ" Ի վարդապետը բանաանը Հնարավորությունննըը՝ եի եզրակացնում ինչ իմանալ զկչիոն, բեմն չմնաց ԲԱՆ քՄաղփա Ար-

իչ ող իծ Ն ՆՑ վանկութիւ տայ

որ

ե

Հաց

ոչ լու՛

"

:

աիԴավ առաւել յանգուցաան կչիո Հասգացություը "ք սեն

Հոծ

ու

լ

մ առնորեն

այլ

Այս ՀասկացությանմասինՀների թողած ակնարկները: ամրա

Քանզիչավ գտանհքք: քան ե յունականին առսուել հ

ԱՊ

ու-

արե

Ֆան ենՀասկանում

տրու

.

Մնացականյանը Ի Սութրյանն Ասատուր կչեանվանու իբն տաղաչափական Նոր Հայկազյանբառարանում Առձեռնբառարանո ոտից քերթուածս», է. «..Զափ ի ռր բացատրված բառարանում տաերուն չափը», ՍտեփանոսՄալխասյանցի Կրի չավ»: է «տաղաչափական մեր Հանգ, մեջ նույնացվելէ մերթ ու

չո.

:

Էաալինով, կչիորբանասիրության

րի Հետ: եղածբացատրություններիակնծայտ մերթ չափ Հա սկացություննել մ վերանայելու ե է խնդիրը, Հա,չվի առնելով դաւնո առիթ յունը Հակասութ ծ մե Ը կարծիքով,երկու էական Հան դամանք. Մե ղ Հասած դործերում որոչակիորե վ որեն զանազանվում ա) Մագիստրոսի առան ն են չասի,կչիո ն ըպես աչոռիական ակացությունները, ՐԸ» սպե արդեն րած մ. մեչբերումի ա վերը Մ չ ի ատրոսիցկատարած Ր Ա սպես, ձին կարգեր: է. ար բատ Հեղինակի ղինակի չափը երեում պարզ միանդամայն նա բնորոչ է Համարո երե. Հունական, ն սրաբաբնույթներ են, նեն: յն արա երկրորդըմիայն Իր կանուտանավորին Ս. Ըոլ բ" ատրոսը Հաճախէ դործում Հանդավորեն ղործե՛ ն ի գիծ», «մի այօղ ար գործածում յաձե, իսկ է «ի մ ի րը արտնալգիծ» արտածայտություննե Նշան չանավոր «Հազարտ Ր ողեանի» առաջ ԷՑ հրնում է, որ Մագի բոսը դիտե նան Հանգի արաբական ւմը: «..Տ աղասացութիւնջ Արաբացւոցն սովորարա վարժարանութեամբմրցեալք միայօղ աւարտի րտեալ գծի, ն ըն զոր դուք կափաւյ ուանէք»,-ասում էէ նա իր արար ընդդիմախոսին՞՞: ենք,Ք, Մ Ին չպես տեսնում Մագիստրոսիգործե ւռարբերիմաստ Ճ շանակություն ունեն : ոու. չափ, կչիռ, սր, բ) Մազգիստրո մեզանում գո մեչ դնելով 1. տեսն կչիո տաղաչափական կչոի բնույթը անելով նան. մասն Հագներգության անավորապե բսպես դիռանրը երգ մբէ, որ ինքը րի մեջ, Հա ոնում դիտանքը յուրացրել է ունջնե որոնք լով չաի կչռով ոտանավո ը ստեղտիրապետում լու արվեստին: Հայյ մ մատենագրության յանը քաջածանոթՄ.ագիստրուը, եթե կչռի տեսությոթյունը սովորել է ԱԱ այնր դրում է, որ մինչ աան .յթը դեռես դիտական ճանաչվածչի եղել յերի կողմից, Հետն. աբար այն չի ունեցել նան բ անվանումը Հ Եթեճիչտ է մեր յս դատողություն «րեմն կարելիէ ը արաբցեմլով կոխ ական տեսություն աննույնիմա վանումը նս պետՔ է պատճենածլինի արաբ տ:

ւ

ո

ԵԱ Իր ամեայ

ան-

տաղա,

Հի"Ը ա

առա,

յ

,

ւ

`

սկ

ում

աւ-

տառ

28.

:

Հաաա

ան

ատ-

ր տա Հանդավորել իս ո առաժինը երեԱր ոզոգությունը

Հայկագան է արաբներից,

ու

,

ու

Աութի

ու

ու

Հ

ո,

ԳՆ

-

ա

ներիցանզ

էրնույթի Իո» ւրեմն փորձ րձեն

Անո ՄԼ

տաղաչափ

,

ական

տերմին "

ադիստրոսը ստ

տեսնել, թե ո՞րնէ Հ այերեն կչիո Հասկացության 7" Համարժեքըարարել բննում ն այդ Համարժե, բացի իր ընդՀանբականնչաՓԸ, Ց, արաբերենումարտաՀ այտո՞ւմ է արդյոք աղաչա չափաղիւոանակությունի կան բոչողի իմաստ:

իրե

տ

որո

Հայերեն «կչիո» բռի

զ-9, ունի Թյունի

ւ

անում է 027 ամապատասխան արժ չափ նչանակուկչիո,

ԱՆՏ,

գոյականը, բացի քաշ, նան բանաատե, տեղծական չափ իմաստովունի Հավա աբակչռել,վանկաչեչտել յօ

,

Ը:216 չանակություն

ի

Հա «աե ,

ն

(Ատհտսքօ6ՅՈե) Աաաա չափո դել

բայական

լու

: վակնություն Հ չուն ի արտացոլեղած բառարանըՀավակն Մեր ձեռքի տակ հղած Մեզ բով: տային նրբություննե իր իմո կազմը ողջ բառային ի ղջ արաբերենի կա

բա

ո

այն արարբերեենթադրելեն ՇԽՁԵԼ տսքՕ8ՅՈՍ6, ), չափ Գ վանկաչեչտում ՀաստատեԷ մՄ են ական յունը ԸԸ իմաստները: տակտ, ռիթմ ի. Կրաչկովկու մի յությունը: Ըստ անվանի է գալիս Լ լու ավաեմ, Ջո իը «4 «Ճարֆար տեսարան դարի արաբ Իբն-Ղուդամին է իսկականբանաաւտեղծին բնոչում տասանություն» աչխատության մեջ նչում :Ի.կ տողատակում իչ պաչանջնե Հրաժեչտ Հատկանիչբոչ ութ ե ղ ռիթմի ՀամաչաձենՐԸ» նան. Ը . րում է մո. ՀՅ Հ արտածա է յտություֆին Համապատասխանում փությանւզածան Հե տաքրքրո

ղ

նում

բառի բայական ձեերըբր

հ

ն այական, ջազի արեելագետի, պետք է

ի

ունենա

ն

թա

տ

ոգու

,

ԲԱԹ

նադիրբաչկովսկին Հատկանիչների յա "23

զմության մեջ նը", որի կազմ

մեզզ Հե Հետաքրքրող

գործածված (վ(վուազան)

բառը ը

փոխառելեն մեջ բանասՏառգանոլիԳ, «Ր այդ իմաստներ լիներ ն գրո

ոախոյան աազաջ ջորին արո արտածա Խոխապոա իշիտռ լե զանակուքյո (կչի") ն Գեատտերը բերենում

Վերջապես,արաբնե յամբ: է ռիթմ նչանակությամբ: նան

բառը

այս

`

իթ են ռիթմ իմաստներով" "։ տած պետք 5 արաբերենում գործած եր Հ ես գոր լեզուն առնող լեզուն րը որդլեռղի Ան տազիո,«Ր տաղ աչափաԲե րված ւյ ցույց Մմիկողմից՝ բանաստեղծ ղծական է արտածայտում կան տերմինը Ր նչանակուռիթմ տակտ չտում, մյուս կողմից` վանկաչեչտում չափոդում, ւարսիկները

Ան

ն

ափա

,

ա

բա

չափ,

,

թյուն յունները,

բայց ոէ բայց

ոչ երբե որբոք

`

Հանձ

արաբերենումբացի նչված բառիցբանաստեղ ՉԸ են նան «2325 Ա-Հասկացության Համարօգտագործում ծական մե մեջ ընդգրիր բ որն մի Հասկացություն, արտաչայտ բե բուդի) Համ (արուզի)մի յին տաղաչափական կում է արաբական մ րամ ղոչ,բոչաղ, վանթ, մոթաթարեր, բո", կոնկրետներ. չարք ն այլն: Այս ձնեերիցյուրամոն աարի Ւֆ, արի, Լ ֆեր, թոմիլ, ծ բգավան ան որոչակիոտքերիՀաջո է է. քանչյո է մեկ զմված կազմ Օրինակ մոթաթարերը ը: ը, ե՛ ամբողջ տողաչափը: ԼԵ»

Ք

Հ.

ւս

ասել,

-

որ

աան

ԿԱՆ

ԲաԻԱԵ Բալի անատտե ,

"

:

ս

է" ախանչում 0 ազան ությ ուռթերից(Օ-կա «ր երկու երկարվան անի : երկար բեք վանկանի մեկ կ Հեզաջը՝ ակ ,

բճ

ն

չորա

ա

Ժ

-

է, ի ( ր "յո լ, Ն Ս-----վար չէ նկատել, -նան կան են մ ոտքեոտքերից: բը կազմված միանման Լ Խաֆիֆը թշ, մաղիդը Օրինակ բ: բից կազմվածչափեր: Թավելը.

ԱՐԻ

այլն:

չորս

նե

ուռ

ո

խորն թառիք

սովորաբար բը Ֆ ուռանավորի կոնկրետչափերը ար Տնսաբաններն Ս ակայնե՛ ղում եղած երկար կարճվանկերը: բնութադրում են՝ նչելով յուե՛ պարսկական ոտանավորը ոնավոր է դառնումմիայն արարական, ե՛

ո

«ո

արա

,

կանոն ո ւ

չեչտով, որը կարող է րաքանչյուր ոտքի վրա ընկնող գլխավորռիթմական չեչտից՝ուռքի մյուս երկար կրել լոկ երկարվանկերիցմեկը: Բացիգլխավոր են հրկրորդական՛ չեչտ կրել: Բայց ոիթմա(պրոզայիկ) վանկերըես կարող են են մնում չեչտերից ն կարող երկրորդական կանչեշտերը, որոնք անկախ «Ի են իրենց որակով: տարբերվում կամչՀամընկնել, սրանցՀետ Համբնկնել չեչտերը դուրս են մղում պրոզառիթմիկ միչի այլոց, Վեսթ չէ կարծել,Թե Ֆ. են Միրզաշճաֆարն ակադեմիկոս յիկ չեշտերին-դրել արնելադետներ ճամաեն նան ոտանավորըկարդալու ե. Կորչը- վերչիններըպածպանվում տարբերվումհն իրենց բայց առաջիններից նակ,ինչպես արձակըկարդալիս, Հնչում են մի Քեչ որակով,թանի որ պրողայիկչեշտերը ռիթմիկ չեշտերից են կարդացողի կողմից չեչտերը լսվում Ռիթմական ավելի բարձը(բարակ): ու

երկար ճիչտ է վերարտադրում կարճ կրող վանչեչտեր գլխավոր Ռիթմական վանկերիտարբերությունները»"": են ջան հրկրորդական արտասանվում, կերը ավելիերկար աուանձնացված չեշտեր կրող մյուս երկարվանկերը"՛՞: տողիմեջ բանաստեղծության չեչտերն էլ արաբական Ռիթմական են չափը, ութերի միջե ստեղծում Հ ամաչափուորոչակի կարգավորում ԱՀա թե ինչու արարական տողը: բերում ՊԻ թյուն, Հավասարակչոռության չափ, ն ունի ե՛ բանաստեղծական (կչիոբ) մեջ վուազանը ղաչափության ռիթմ իմաստները: չափոգում(ՀՅԻճսքՕՑՅՈԱ6) վանկաչեչտում, վերը մատ նանչբանաստեղծության Բայցարաբականսվարսկական հր նկարագրությամբ Հիչեցառանձնածչատկությունը վածարտասանական ԱՀա թե ինչ է դրում նում է Հայկական«ի ձայն ասելը», «ձայնիւ ոդելը»: կամ «ի ձայնասելը» այս մասին.«Ռտանավորներն Մանուկ Աբեղյանը այս է, միայն դեպքում «ձայնով կարդալը», դա նույն ձայնով ասելն առանց որեէ ճիգ դնելու, եթե

ու

նա

ու

ու

ու

Հաեն, ոտանավորի կազմության երկարացվում պետք է վրա իրենց որոնք այն վանկերը, անդամների ոտքերը կամ անդաւրները այդ՝ռիթմական չեչտերը:Բացի կրենռիթմական

չեշտվում սուանձնապես մեմատ,

ոտքերի

ու

ու

Հաջորդ ռիթմականոտքերից կամ միվանկերը ժամանակ արտասանումի արվեստական են

մի-մի փոքրիկդադարովանջատվում

Այ«պիսի անդամներից:

ն այղ ակերոլմեկին են Հնչում, ռիթմականչեչտերը միչտ միակերպուժեղ ունկնայնպես որ միակերպերկարտնողությամբ, չեչտերը կրող վանկերը են լինում առանձին ռիթմական լսելի անջատ-անֆատ Համար միչտ դիբների

ոտքերըկամ անդամները:

մեզնում կոչվում է «ի ձայն» կամ Տ62ոժ6ը,սիրվածէ եղել մեզնում մինչն «ձայնով ասել» կամ «ոգել ձայնիւ», առանձնան նույնիսկ մինչն. 1880-ական թվականները, 19-բգ դարիկեսերը ածա, Այսպիսիաթտասանումն

որ

Համար»: ոտանավորների նան նկատումէ. ասելը», դա «Ձայնով Մանուկ Աբեղյանը

ոլես գրաբար

ասելն է, ձին տեսակիեղանակավոր

որ

երգելու

ն.

,

Ա առւանթիվ ասելու միջին տեղն

սովորականիխոսակցան կամ ղզրուցատրական ձեով ձայնով, որոչ դեղքերում նան սովորականիցէլ ցած ձայնով, «ձայնով ասելու» ժամանակձայնը բարձրացնում են սովորականիցավելի: Այսպիսի արտասանությանժամանակխոսքի մեջ որոշ բառերի վրա, նայելով բովանդակությանն բառերի կաղակցության խմբերին, ուժեղ չեչտեր են դրվում, ն վանկերի ամանակը,այսինքն՝տնողությունը, երկարացվում է, այնէ մի առանձին ռիթմ պես որ առացվածը,եթե արձակէ, ստանում եղանակավորություն: Մինչե այժմ էլ մեր «Սասնա ծռեր» պառոմողները,եթե չեն երգում այն Հատվածները, որ ուրիչները երգում են, Հաճախ ձայնով են ասում, ն Հայտնում են, թե այդինչ կտորը պետք է ձայնով ասել «Ի ձայն ատել» իր ծադումով գալիս է ժողովրդական-դուսանական արվեստից: Հիչենք, որ կչոի երնեույթը ԳրիգորՄազիստրոկատարողական սը նկատել էր իր ժամանակաշրջանիՀայկական գուսանական երգի մրմունջների կատարողականարվեստում: Արաբական պարսկականբանաստեղծությունն էլ իր կատարողսէ, որն կան առանձնածատկություններովմի տեսակ երգ-արտասանություն է

բոնում: Եթե Թեվասում

են

ու

ու

ու

ու

ու

(527 --ի), կչոի օգնությամբ ե առաջէ գալիռ վանկաչեչտումի՝ վուազանի տողին Հաղորդում ընդգծված, ուժեղ ռիթմ: բանաստեղծության արտասաՈւրեմն, վուազանը (կչիոր)արաբական «ձայնիւ ասելու» ժաէ Հայկական ի նչ նույն դերն կատարում, նության մեջ որը նույնմանակոտքերի ռիթմականչեչտերի բարձրացումը, արչեստռական ն է կարծիքով, կչիո ոտանավորի պես ընդգծում ուժեղացնում ռիթմը:Մեր իմաստով էլ Հասկացել չափողում Հասկացությունը ուժեղ վանկաչեչտում, օդտագործելէ Գրիգոր Մագիստրոսը: «յոյնք զոԱյստեղվերստին անդրադառնալովԳրիգորՄագիստրոսի ոչ զկչիոն» այլ դատողությանր, ւտանաւորսնստեղծանեն գիտելով զճաղին, պետք է ասել, որ Հույները, ըստ հրեույթին, ի ւասրբերություն արաբներիե ժամանակներումչեն ունեցել Հայերի, չեն ունեցել կամ գոնե Մագիստրոսի բանաստեղծությունը «ձայնով» ասելու, երգեցիկ, ընդգծված չեչտերով արՀակված չենջ տասանելու սովորություն:Տալովնման բացատրություն, ե վերջնականլուծում է ստանում: կարծելու, թե սրանով խնդիրը սպառիչ Բանն այն է, որ Հունական ուտանավորի բնութաղրության Հարցում կարծիքը: կարող է ե ինչ-որ պատճառովթերի լինել Մագիստրոսի ու

ՐԻ

կոնկրետչափերիվերաՀայ մատենագրության մեջ բանաստեղծական բերյալ նս Հանդիպում ենք Հետաքրքիրդիտողությունների:«Յաղագսխաչանչան գաւազանին, զոր ընծայեաց Տեսոն ՓետրոսիՀայոց կաթողիկոսի. Գրիգոր վերլուծականում ասացեալխործուրդ խաչին» բանաստեղծության

Եթե,ինչես

տա-

է իբ ստեղծագործության բնութադրում մանրամասնորեն Մաղդիստրոսը Հեղինակիվկայությամբ ղաչափականառանձնաՀատկությունները:

պիտի կազմվածլինեն ոչ թե 3 կամ տողերից,այլ բեյթերից (երկտողեկչ«Իսկ ըստ Արաբացւոցն (տողերից): երկու մասրաներից րիդ),այսինքն՝ ե երից քառից միոյ քուէի» արտաչայնե հռատասնեայ, է բաղկազհալ ռեալ Այս կառուցվածքին: ւոությունը վերաբերում է տների տաղաչափական 30 վանկից,յուէ կ ազմված տ ուն (բեյթ) է ալիս, որ յուրաքանչյուր ցույց հրեք քառավանկե մեկ եռավանկ անդամնեբաքանչյուր տողը (մասրան), հ այսինքն՝ բեց (երիցքառիցմիոյջուէի՞՞ հրեք առաչափ մեկ հոաչավփ), ն չորիզ: սան 15: Իսկ «շարամանեսղը 3--4-Է4-Ւ4 եհրկարացեալ ոոիանակօ.ք

կարելի է բնուկազմություննունեցող բանաստեղծությունը «...Տաղէ կանոններով. տաղաչափական ե՛ արաբական ե՛ Հունական, թագրել ըստ ելլետաղ դիւցաղնականչափարբերեալ քաջ ոլորեալչե Հոմերական

բը

(380419

սա

ն

է նռատասնեսւյ, կչռնալն բաղկազեաը Իսկ ըստ Արաբացւոցն նազւոցն: սան ն չոամանակօքհրկարացեալ միոյՔուէի,ն չարամանեալ երից Փառից անդուստ ե զոտքն պարզ երկուռասան...»-՞: բից» ամբողֆբերելով է արտածայել Մագիստրոսն է եղել, որ այո ձեակերպումով Կկարծիջ տողիմեջ թե՛տուներուն Թիվը,եթե յուրաքանչյուր Թեվը» «թե՛տողերուն

Հ

Հ

Մոձնե.ակերոլմամբ զուտքնպարզ երկոտասան» արչեստաայն տողը» իր փորձել է բնութադրել բանաստեղծական դիստրոսը Հայերենին խորթ, բայց տեսականորեն իրականում կանորենՀարմարեցնելով կանոններին: տաղաչափության ամանակավոր Հայերի կողմից ընդունված սաղ աչափուէ, րուո թե չափական այն իմաստն Նչված արտածայտության է 24 տող կազմված յուրաքանչյուր բանաստեղծական թյան սկզբունքների` են այդ ն մեջ դործածվածտաղաչափական ստեղծագործության ամանակից, տեսակները: ռւսքերի Հայտնի բոլոր Համակարգից երկու տող բանաստեղծությունից. Բերենք ընդամենը

ամբողջ բերելով անդուստ

կ. իր միտքը ՀաստատելուՀամար Տեր-ՍաՀակյաՔԻՎԸ»։ վանկերուն եղած «եռատառնեայ, ե երիցքառից միոյ քուէի» արմտածայտուեր Մագիստրոսի է տողերուն

է` 30Է34-ԷՐ-38 մեկնաբանում թյունը

«որ Հավասարությամբ,

նույն արտածայտուՀամար Թելը»: Այնուծետե, տներիԹեվը ստանալու 2 41, է՝13ն 13» միազու133 նույն որ ինչ «կամ, է` թյունը բացատրում տուն 3 տողեդնենք՝ կտեսեթեյուրաքանչյուր թյուններով:«Հիրավի, 13Հ- 39)»: Նույն արկա ամբողջուռանավորիմեջ՝(35 տաղի է ցույց տալիս մեկ այլ բացատրությամբ բանասերի տաՀայտությունը Նման անընդունելիմոտեցմամբէ 13:441-15 (Դ: մեջ եղած վանկերիթիվը որ 13 տուն

նենք,

նան «չարամանեալ սան եթկարացեալ ամանակօք մեկնաբանում բանասերը

«Խնդիրըկպարզվի,հրբ ամանակբառինտանք չորից» կառլակցությունը. նա Ամանակեալ մեֆ (Անդամ): տաղաչափության այն իմաստը:զոր ունի մոունե«ոլորակներու» սիրող» որ Մագիստրոսը, ՀերՎի։ եթե ենթադրենք, մալ բու նախորդ բաժանումենզատ կունենանք Հիրավի24 ամանակյուջանչյուր տուն 6 տողե բաղկացյալ), տան մեջ (վասնզիամեն տող 4 անդամէբաղկացյալբլլալով բաքանչյուր տողի մեչ 24 ամանակպիտիունենանք)»"": իր բանաստեղծությունը Ըստ այս դիտարկումների` Մագիստրոսն հրբեմն 3, երբեմն մերթ կազմվածէ Համարում38, մերթ 39 տողերից,տները՝ «եռատասան» Մագիստրոսի էլ 6 տողերից:Այլե` ըստ ուսումնասիրողի, 13, է նչանակում,մերթ՝ իսկ «հրից թառից միոյ բուէի» թվականըմերթ 4-1: Ստացվումէ, որ Մագիստ3-41, մերթ էլ մերթ կոռլակցությունը՝ ն մի անլուծելի Հանելուկ է ստեղծել ոչ թե բոռն իր բանաստեղծությամբ սկզբունքներովտեսականվերլուծության որոշակիտաղաչափաղիտական խրթ այն Հիչենք, որ Մադիստբոսի թարկել Գրիգոր բցատբությա ե որ չէ, Հաշվիառնենք, մանավանդ ստեղծագործություններից Ֆարան ՀզվածՀայոց կաթողիկոսին: պարզապես, չանացել կությունն այն է, որ ՀոդվածիՀեղինակը, ալ «ԻՔ ի ավյոլենրը Հարմարեջնել կոոիաոբոսի Մել թվում է, որ խնդիրն

ժառանգության, արժանի

|

(յուրակենթադրե բաժանում ուրիշ

ու

սա

սա

արիին: խերեր

ալկերպարանք ծի :

(աղի

4ռ

։

է

|

ն

Համարձակծառայս ամ : Բայց ի յիս Թէ անխայես՝չեմ «իրելի որդիութթան

ն

է՝ ուղեր

բանաստեղծությունը վկայումէ ենքը՝ Մագիստրոսը, տնե-

ուրեն Հիմունքներերով, տաղաչափության վերլուծված է արաբական

Ըստ

ման.

-Շ

ԶՐՉԸ

ԺՉ-ՍԿ

-ԻԿ-

ԶԵ

ԸԿԿԿ

ՍՍՀ

լ

րան: -

չէ դժվար բ արավ: Հաճբոյըը» ծ ավարտեղը: ուռթատեսակները Կոանավորի Քողաբորբը: անդայտը»

ա ըչ

կունենանՀետնեյալսխեամանակիայս երկու տողերը վանկերի

ԴԱ

Միայն այս հրկու տողերիմեչ ասարը,

Տ Գո խոսելու .

Փրիկի ն զոնստանդինՍրգեկացու

անիզիՊր տԱ Իավան է

նրանց

ւ աֆ

են

Է

-

էն

տաղոչ սիաւ-

չափը:Այսպիսի Հայրենի Ֆրիկը Հաճախ դործածել որագրեննե, րի խոր գրած նրա մի չարք բանաստեղծությու տաղաչասիությամբ ոտանաւորք առայեալ բում չեջտվում է չափի տեսակը.«Նորին Ֆրվանն ասացեալտող Փրկանն Հայերէն բաներսՀոդեչաժ»(Ֆ, 293), «նորին զորո։պածպա սիրոյ Հայերէն է» (Ֆ, 490 ն այլն: Այս կարգիխորագրերից Հայտնի է,

որ

ՀՐ վրան է.

-

վել

են

տում

բենի

են

եւ

պատկանողայլ տվյալներ ես, որոնք ՀաստաՓաջատեղ յակլինելու փաստը: ՀայՀաւյյրենիչափին բանաստեղծի մեկում բանաստեղձություններից Հորինված

Ֆբիկի գրչին

ստույդ

Ոբովք առաւել սաստիկ մորմոքեալ ճմլեցուցանեն

մաղաչափությամը

կարհացնսրտինըղձից Ջաղզէտս ն բղխմունս, Առ արտասուսը

Ֆրիկն իր մասին գրում է.

Ուստի ն բազմեալ իմ ի գլուխ

գբբախ տբնկեցի, մի Հայերէն բաներխորՀբրդով` չուր բաչեցի, զինչ "ը «բնուցի (Ֆ, էջ 365): Ցաչիցը»աղբերացն

Շատ

Իսկ նույն չսսին ունեցող մի

այլ

Ո՞ւբ

են թո

Դասու

եւ

առակ(Ֆ, էչ

ճանաչումէ Հայկականայդ չափիկառուցտեսականորեն բանաստեղծը օժոված է Հայգիտե, որ իր Հորինածը առանձնաձչատկությունը, վածքային ն. ոչ թե մի այլ բանք է: Հորինվածքի տաղաչափական կառուցվածքով բենի «Յանուն անեղին Աստուծոյն մեդատելով կոստանդին Երզնկացին, թէ ե ՇաՀ«...եղբայրք խնդրեցին, բանաստեղծության ծին...» սկավածքով ձայն մեղ ուռանաւորասայ. ես չինեցի ղզբանջսզայս. է ՇաՀնամայի նամայի Փաջատեղձայն կարդացեք»(ԿԵ, էջ 209) խորագիրծանոթադրությունից, չափին,որով Հորինված կոչված մոթաքարեր կտրած յակէ եղելպարսկական Բանաստեղծի Է ԱբուլղասիմՖիրդուսու մեծաՀոչակստեղծաղործությունը: այս գիտանքիմասինՀատուկ Հետազոտությունէ գրելՄատաղաչափական Կոսձներից մեկի վերաբերյալ Օտարտաղաչափական նուկ Աբեղյանը՞":

ըստ

բանաստեղծն նպատակադրումից, այդ էր ողբերգի օրինակինե «նողին Հեծութեամբ» Հորինել սացների

Փատ-

վածը ի պարզ Հանդգերով՞": է թողել ԳրիՀիչատակություններ Հանգի մասին ավելի ընդարձակ Տեդոր

առն

դործերում ՀանգիվերաՀայ մտածողներիցմի Փանիսի Միջնադարի են ուչադրավ Այդ փաստեղեկություններ: բերյալ նույնպես պաՀպանվել են տալիսխոսելու տաղաչափագիտատերըՀիմք արտածայտողների դրանց |

ինչպես արմասին: Առաջիննայս ասպարեզում, կանորոչակիդգիտանքների «Մատետն ողբերդուէ : Նարեկացին դեն նկատելէ Մ. Աբեղյանը", Գրիգոր դրումէ. մեկում բանաստեղծը բեռն» երկիգլուխներից

որ

Նարեկացուըմբոթյան բովանդակությանՀետ ունեցած կավի մեջ: Հանդը, որ կոչմիջոց» նումներով,ոչ թե խոսքիզարդարանքէ, այլ մի Հնարանք, տրաարտաՀայտած ված է ավելի տպավորիչդարձնելու բանաստեղծության իր ստեղծաղործութ ելնելով էլ։ մադրությունը:Այդ դիտակցությամբ Հետնել ողբաանՀրաժեչտէ Հարմարում

է, փաստըՀավաստում ունեցած Հատակպատկերացման տանդին Երզնկացու պարզեէ չափը ուսանավորի օժտված եղել որ Հայ տաղերդունառՀասարակ տաղաչափաԵրզնկացու` լու որոչակիունակությամբ: Ցավոք,կոստանդին ուրիչ գ րավոր փաստերի գիտելիքներունենալու վերաբերյալ կանտեսական տեղյակչենք:

զոր ընծայեաց Իր «Յաղաղսխաչանչանդաւազանին, Մագիստրոսը: Հանդի վերաբերՊետրոսիՀայոց կաթողիկոսի...»բանաստեղծության

ոիւ, Քառիւքձայնաւորօք, յանդաւորեալ «Վեցանկեամբք ե նոյիւ թոյեւ, յօդաւորեա Հիւնիւ,եչիւ։ այբիւ,իսկ երկուս բաղաձայնիւք, . են ո չնհաթ

յալ

նա

գրում է.

է նոյի...

Հանգ կազմվող վեց Հնչյուններն (այսինքն`

Ն3»5:: էն-Վ. վերջավորությունն ութնան,

բանաստեղծա Այս մեջբերումիցկարելի է նկատել,որ Մագիստրոսը չորս Հնչյունական կան Հանդը մի կողմից բնութադրում է ըստ

Հատկանիչի

մյուս կողմիցըստ ն երկու Համբնկնում, բաղաձայնների ձայնավորների նմանության: բոտ վերջավորության «միայօդ աւարտեալգծի», այսինքն՝ կոտտանդնուու-

մեֆ, խոռելով առաջաբանի իսկ «Հաղարտողեանի»

Է. մայնիցկողկողանաց

ատուդառպիա իրաւաըար բոր»

նոսին՝նոցին Հեծութեամբ

«ի Նարեկացու` Գրիգոր Հանդը, որով ռովորատանցն»,այսինքն` նոյն դիր բերել զաւարտմունս է սսվելիազդեցիկ էին Հորինվում, բար«լալհաց»բանաստեղծություններն սաստիկ առավել աստիճան դարձնում խոսքը: մինչե արտասուք բխեցնելու Հանգի ազդեԲանաստեղծական է սիրտը: ճմլում մորմոքումով մարդկային այստեղ այնքան էլ չափազանցությունն ցությանը վերադրված նկատելի այն անտեսենք այդ: Էականնայստեղ կարեորչէ, ուստի նե տվյալ դեպքում Հանգի առանձնաներկայացնող է, որ չափածոխոսքի ձեական Հառտկանիչը է բացատրել բանաստեղծու փորձում Գ րիգոր Նարեկացին Հատկությունը

որ

ԸՆգ«թ»,«րք

բնդ

ԱյստեղիցՀստակորենիմացվում է,

դա նչանակում ստեղծադործություններում, Հորինված տաղաչափությամբ

Եւ արդ,

ես

ղզվչտակրութիւն՞րր: տարածանեւմ Ձանձինս

368):

տվյալ «Հայրեն» եզրարառր չեշտում է Հատկաղես Եթե ՓՖբիկը

է,

այնր երախանաց,

Աւաղականձայնարկութեամը

է.

մասալ ու ամէն բաներնՀայերէն՝

ակմբից

պարու

Որք զլալեացն յեղանակենբանաստեղծութիւն,

մեֆ,բանասստեղծագործության

իրեն,առում դիմելով ճարտասանաբար տեղծը,

Հանդերձեն` յարմարութիւն զբանիցն

|

ունեցած իր Մանուչեի թվականինարաբ մտավորական ասում էր ավետարաէ, որ արաբը պարսավում նավեճիմասին,Մագիստրոսն ն չափաւոր բանիւքոտիդ ղաւետա«Թէ նոքա ոչ դեղայարմար նիչներին,

սում

Հետ

ի մի յանդաւորեցին ցարմարեալ բանսն

մեր»"":

տառ

ն

ի դիծ, որպէս

բա-

ՄաՀմէտն

փորձում Ղուրանում գործածությունը Եվ ՔանիորՄանուչենՀանգի Մաուստի տեսիլով, մարգարեական

|

չնորչված ՄաՀմետին բացատրել առարկելովնրան, այն միտքն է Հայտնում, թե «ո՛չմարդգարէուգիստրոսն, Արաբացթեան տեսիլ ե ո՛չ նչանք ն ո՛չ արՀեստք, այլ տաղասացզութիւնք

էր

մրցետլք միայօդ աւարտեալ գծի, զոր ւոցն սովորաբարվարժաքբանութեամբ ամՀայտնում է նթան, թե այն Մադիստրոսը դուք կափայանուանէք»"": ամ դրեաց, դծագրեքառօրեայ բողջ նյութը» «զոր ՄաՀմէտ թո զքառասուն ն մատենագրեցիցքեզ առաւել ես Հրաչալի միով գծիւ ցյօդաւորեալ ցից...

նուիւն,

ղոր

դովէիր զնա»"":

նույնպեսկան): Հատվածներ

բան»":

|

Հայոց Հին գուսանականերդերին նվիրված իր մենագրության մեջ, միջնադարյանբանաստեղծությանՀանգի խնդրին, Հայ անդրադառնալով ՇավիղԳրիգորյանըփորձում է զարգացնել դուսանականարվեստիգիտակ են ինքնուայն ճիչտ տեսակետը,որ Հայերը Հանգի դործածությանՀասել Բայց իր չաանկախ: պոեզիայի ազդեցությունից բույնարարա̀րաբական ն մեկնաբաընկալելու ճիչտ բադրանքիմեջ, առաջքաչելով Մագիստրոսին ելու խնդիրը, նա եզրակացնումէ. «..սխալը ոչ թե Մագիստրոսինճիչտ վկայությանմեջ է, թե Հայերը Հանչընկալելու, այլ Հենց իբ Մադիսաբոսի են առելարաբներից ղբ փոխ փոխառնելուսույն է Հանգը արաբներից ենք,անընդունելի կարծում Ոչ «Հազարտողեանի» պարտադրելը: Գրիգոր Մագիստրոսին տենսակեոը ն ոչ էլ Հեղինակիմյուս ղրություններում չկա որեէ այնպիսաւաջաբանում, Այլ մեզ Հանդգելունման եզրակացության: սի Հիչատակություն,որ Հիմք ն մի Հանգիփաստը, բան է «Հազարտողեանի» ազդեցությամբ ՀայերիկողմիցՀանդի գործածությունըարաբներից այլ բան՝ընդչանրապես այն կարծիքնէ ունեցել, թե տեսակետը:Ասել, որ Մազիստրոսը ռտովորելու իբր Հանգի գործածությունը Հայ բանաստեղծությանմեջ սկսվում է «Հաչենք կարող,որովՀետնայդ անելու Համարբավարարփասզարտողեանով», է Հանդգավոր տեր չունենթ: Բայց,իԻրոթ»։ Մադիստրոսի «Հազարտողեանը» տա

արաբական

ընթացել կրոնական Հիմնականում ՀանՂուրանի Արաբմտավորականը, է ներկայացնում: կողմն հրնութական մարգարեական Աստծու չնորչված կողմից ՄաՀմեղին դավորլինելու փաստը ն նչելով Հանդի ներկայացնելով տեսիլի անառարկելի արտաՀայտություն թերադ է ունեցել նաՀատելու, միտում Ավետարաններում, բացակայությունը մաչմեդակասկածիենթարկելու ջրիստոնեականկրոնի Հեղինակությունը,

«ՄաՀմէտի ի տուչուկան Հավատքըբարձր դասելու Քրիստոնհությունից: նա միայօդ չափաւորութեզայսոսիկողհաց տաղս զի թենէ Հոդւոյն տուաւ, իւր կուղմաչմետականն ամբ գծի: Եւ այապիսիբանիւք Հրաչացուցանէր

ենթադրել» աւաջաբանից չե կարելի «Հազարտողեանի» Անկասկած`

կամընմիջոցով սովորել Մագիստրոսի Հանգի գործածությունը թե Հայերը որ ւոեսանք, են նախորդ չարադրանքից արաբներից:Արդեն դօրինակել ն ժողովրդական ո ղբաՀայացքով տեսական որոչակի մինչն Մագիստրոսը՝ «Մատեան ողբերգութեան»Քերթվածի մի Հոռովաազդեցությամբ սազների ծը Հանդավոր տողերով է դրում Գրիգոր Նարեկացին(ուրիչ Հանդավոր

Հեղինակը գրվել Ղուրանի ձեական ազդեցությամբ: եվ այդպես է վարվել որոչակի չարժառիթիցելնելով: նե Մանուչեի մեջ առկա է մի չատ էական բանավեճի Մագիստրոսի ոտաչի դարձվել: «Փատճառ կողմ, որի վրա դեռնս պատչաճուչաղրություն չարադրանքիցպարզ երեում է, որ բանավեճը նաւոր բանից» առաջաբանի խնդրի չուրֆ:ՀանգիՀարցը վեճի լոկ է

է միայն տալիս Մանուչեն ընթացքում չէ, որ բանավեճի ՊատաՀական Հանարաբական չրջանի նախաիոլամական Ղուրանի անունը ն ոչ մի խոսք՝ մարդարհական իբբն գավոր արձակիմասին", քանի որ Հնարավորչէ դրանք չէ նան, որ Գրիգոր ՊատաձՀական ներկայացնել: տեսիլիարտաՀչայտություն որնէ ՀանգաՀունարեն Հայերեն կամ չի առարկում արաբին՝ Մազիստրոսը

արտացոլող

ՍուրբԳրքի բովանդակությունն վոր գործ Հիչելով։ որովՀետնե. ո՛չ Հունական չի եղել ո՛չ մեզանում, ժամանակ այդ երկ Հանդավոր ոչ մի կարողուիրականությանմեջ, ուստի վստաՀլինելով իր բանաստեղծական Հավրա, թյունների ու մայրենի լեզվի ընձեռած Հնարավորությունների նման բնույթի աչդրել է չորս օրվա ընթացքում մարձակորենստանձնում խատանքն լուհցնել արաբ մտավորականին: ՀանգավորչարադիՈրբիսկապեսվեճի խնդիրը կրոնականնյութի «յԱդամայսկսեԵրբ մանն է վերաբերել,երեում է նան Հետեյալ փաստից: ատեղծզնա» նյութն ընդդրկողնույալ մինչն զդալուստնկբկին այնմ, որ չորս օր Համաձայն՝ նաՀանգ «Հազարտողեանը»Հեղինակնիր խոստման մեծ եղէ, խոատովան եթէ Հետո կարդում է Մանուչեին, «նորա զարՀուրեալ` Գրքի չափածո սուրբ Աստուածն Ուրեմն, Հիմնականում է

քրիստոնէից»:

նմանողուհանը» Ղուրանի «Հաղ արտող Հանդիսացող վերաչարադրանքը ուղղվածՄադեմ Քրիստոնեության թյամբ Հանգերով է գրել Մագիստրոսը ՀեղիտալուչԱվետարանների Հակածարված Հարձակմանը ՆուչեիՀանիրավի մարգարեՂուրանը Եթե Հանգավոր նակությունը փրկելու մտադրությամբ: նան. է է դրված, Հետեաբար այդպես ստեղծված ականտեսիլի զորությամբ

տեսուՀամարիս զայս մարգարէական ամ գրեաց, առօրեայ դծագրերի զքառասուն

«Սակայն թէ «Հազարտողեանը».

թԹիւնս՝զոր Մածմէտ

Քեզ»:

քո

է բանաստեղծական ոտքի,չափի Հանգի մասաՀչմանավփակվում չրջանակը թեւ տեղեկություններով, ների Հաղորդած կզկտուր ոին մի քանիմտածող տեսաթե Հայտնի չէ, մեղ տաղաչավականմյուս կարզերի մասին այժմ են ունեցել մեր Հները, բոոյց գեղարվեստական չափական ինչ Հայազքներ ն

է Հատկապես չեչտել,որ ԳրիգորՄադիստրոսի անՀբաժեչտ Սակայն տարբերվում է սկզբունքով գործածության Հանդի ստեղծաղործությունը դրելէ նույն դգործը : ամբողջ 1016 տողից կազմված Մադիստրբոսը Ղուրանից: են տարՀորինված տարբեր Հատվածներ մինչդեռ Ղուրանի .ին, Հանդով` ն

բեր Հանդերով. «ՄաՀմէտն մեր,--

է Մանուչեն,--...

ասում

մեր. զՂուրանն տառիւսաՀչմանհաց ոտանաւոր

ե.

աւ

դոյուէ տալիս, որ միջնադարում նյութի ուսոււբնասիրությունը ցույց զգացոձ նավորված որոչակի թյուն է ունեցել խոսքի ոիթմիկկառուցման են ղություն:Հայ տաղասացներըլիովին օժոված եղել այդ ղդգազողությամ են իրենցը ն. դա Հմտորեն չավածոգործերում: կիրառել ծո

միով յօդիւ

տունս ասէ,թէ այսչափ

այս անուն գրով...»-": դրով, ե այսչոռի՝ է ընսորել դժվարադույն ըստ երնույթին, դիտմամբ Հայ բանաստեղծը, իր արտածայեղանակով ապացուցի Համոզիչ որպեսզի ճանապարՀծը» ավելի տած առարկությանճչմարտացիությունը: մասին մի ուչագրավ միտք է թողել Ներսես գործածության

այո

Հանգի պատ«Բան Հաւատոյ» ստեղծագործության Հիչոտակարանում, ՇնորՀալին: նա դրել է. փորձը, իր դիմելու բազմաչանգության ճառւաբանելով վերջ յանգական, տառիւ

Ոչ

մի

Զի

ընթերցողք ոչ

է մի՛ծուլից լուր ծանրանան, Այլ խտրաբարփոփոխական,

(Բ9ՋԲ, էչ 240): ձանձրանան

թե Ներսես ՇնորչաԱյս քառատողիցՀանդել այն եզբրակազության, մերժում սկզբունքորեն տաղտկալիությունը, լին, զգալով միաՀչանգության մեր կարծիքով, է դա ն գիտակցաբարանցնում է բազմաՀանդգությանը, առաջ է տարակուսանք կարող ա յս դեպքում էշ": Այլաոլես անընդունելի թ. «Ողբ Եդեսիոյ», է, որ 1140-ականթթ. կեսերինդրված գալ.ինչպես նե թթ. են, իսկ գրված «Բան Հաւատոյ» երկերը բազմածանգ ն միաչանգ: որդին» երկնիգը»՝ «Ցաղագս «Յիսուս ստեղծված «Բան Հաւատոյի» Հիչատակարանից վերը մեջբերՄերՀամողմամբ` են իր նախասիդեպքում որ վյալ տալիս, բանաստեղծը վածտողերըցույց ն Հանգերով ե փուբոխական բությունից Հրաժարվել ռստեղծագործությունը

ծանը,դժվաելնելով` նկատառումներից զուտ մանկավարժական Հոբինել`

բամարսնյութը ծույլերին մատչելի դարձնելու, նրանց ձանձրույթից ազաՀետնելով ժամանավարժեցնելունպատակով: տելու ն ընթերցասիրության կի գրականճաչակին,ՇնորՀալինդեռնս այն կարծիքինէր, թե նույնածանէլ" ն այն ծույլերին է միայն ձանձդությունը արվեստիկատարելություն բույթ պատճառում:

ունեցած ՇնորՀալու Ներսես Նկատմամբ Ջնայածճույնաչանգության մ եջ տեսակետի արժեքաբերված վերեում բանաստեղծի` Խախասիրությանը: նկատել է վորն այն է, որ նա, թեկուզ ծույլերի առիթով, այնուամենայնիվ բնույթը: միակերպությունն տաղտկալի Ֆույնածանդության իմբոնումների Հայաստանում Թեպետմիջնադարյան տաղաչափական ու

|

որ Հայս ճիչտ է դիտված, »ո":Միանգամայն չեչտինեն,ն չեչտիւն բոասժանին տաղաչաէ Հայերենի մեզանումդառնում Բաղլրատունին աշխատությամբ փությանառաջին Հետազոտողն տեսաբանը»: երբեմն այս Հայաղքը որոչ վերապաՀչումներով, ԱրսենԲազրատունու Հետագայում դերը կարնորելով` նան բառաչեչտի կամ անդամաՀչատության ու

Գլութ ՌԻԹՄԻԿ

ԲՆՈՒՅԹՆ

զարդազնումեն Արսեն Այտընյանը, ԷդվարդՀյուրմյուղյաընդունում նը, Արահն Սութրյանը, Ավետիք Բաշաթրյանը, Հակոբ Ճաղարբնգյանը, Աթանես Տիրոյանը" ն ուրիչներ: Այսպիսին էր Հայկական տաղաչաու

ե.

ՈՒ ՋԱՓԵՐԸ

Մեծանուն

Միջնադարում Հարկչի զդացվել պարզաբանելու Հայերենի տաղաչա-

Սա միանգամայն փական կառուցվածքի խնդիրը: է: Ինչպեսւե Հասկանալի

սանք նախորդչարադրանքից,միջնադարիՀայ մտածողներիտաղաչափադիտական Հայացքները էին Հիմնականում սաչմանափակվում Դիոնիսիոս

Քերականության` բանաստեղծական Թրակացու ուռքերի մասին Հայտնի

ուս-

մունքով:Սակայն, ընդունելով մասամբզարգացնելով այդ ուսմունքը, միջնադարիՀայ Քերականները, անուղղակիկերպով Հայերենին փաստորեն, ու

բնորոչ էին Համարում նան Հունական ամանակայինտաղաչափությանկա-

ռուցվածքային տեսությունը:

Հայկական տաղաչափությանբնույթի խնդիրը դիտականՀիմունքներով քննության է արժանանումմիայն նոր ժամանակներում,երբ Հայ մչակույթի Հետազոտողները, Հաղորդակիցլինելով եվրուլական բանասիրության տեսականնվաճումներին, մասնավորապես տաղաչափական Համակարդերի ուսմունքին, փորձում էին Հայերենի ներքին օրինաչավություններով կառուցվածքը: Ու արդեն ավելի բնութադրել ազգային տաղաչափության ֆան Հարյուր Հիսուն տարիՀայերենի տաղաչափությանբնույթի Հարցը որոչ ընդչատումներովդտնվում է բանասիրական մտքի կենտրոնում: Չնայած այս երկարատեժամանակաչրջանին՝ այն այսօր էլ մնում է Հայագիտության չլուծված պրոբլեմներիցմեկը, ե, ինչպես ճիչտ կերպովդիտվածէ, «անպայման սլաՀչանջումէ ՀետագաՀետաղոտությունենր ճշտումներ»'": Հայերենի տաղաչափությանբնույթի Հարցով զբաղվել է Առաջինը

Հանդես դալը: մինչե ՄանուկԱբեղյանի վիճակը փազիտության Հիմնավոր ձեռնամուխ լինելով Հայոց լեզվի ւտաղաչավության Հայադետը, ն ելնելով Հայերենի առողանական առանձնաչատկուուսումնասիրությանը ն. խոսքի չեչտերի խաղացած դերից: քերականական թյուններից, Հատկապես

վանկա-չեչտա զարգացնում է Հայ տաղաչափությանչեշտական(իմա՛ բնույթի տեսությունը": էր Մ. Աբեղյանի տեսակետին Ջնայած որոչ առարկությունների՞՞, ՃՃ դարի 60-ամինչե Հետնում միտքը ընդՀչուպ Հայ գրականագիտական գրած իր ուսումնասի կան թվականների վերջը: Այս ժամանակաչրջանում Հայ բանաստեղծությ գնածատելով բություններում, ըստ արժանվույն առանձնաՀայկականտաղաչավության չափի տեսակների դասակարդման, բացաչայտման ասպարեզ նեՀատկությունների ե օրինաչափությունների Հսկայականներդրումը, էդ. ճրբաչյանը բում Մանուկ Աբեղյանիկատարած բնույթի տեվանկական վերստին առաջ քաչեց Հայկականտաղաչափության ելսությունը՛ը:Գրականադետնայս տեսակետըփորձում էր Հիմնավորել, նան՝ ինչպես կայուն դիրքի իրողությունից, նելով Հայոց լեզվի բառաչեչտի ճնչող մեծամասնունոր ն նորագույն չրջանի Հայ բանաստեղծությունների ճան, որ Էդ. Նկատենք

թյունը խառն ուռքերով գրված լինելու փաստից": ուչադրության Հորինսկզբունքներով չե ժխտում վանկա-չեչտական իՀարկե, Ջրբաշյանը,

ու

Արսեն որը ֆրանսերենի Բագրատունին, ֆերականությանընվիրվածի լեզուի ե ոտանաւորաց «Յաղաղա բանաստեղծական խատության

(ավան)

"

ոի

ճիչ» մեջ) տեամբարձման թյունները, չեչտերի բացթողում (անչեչտ վանկը ն, որ ամենավճոաղափոխություն, տարբերուռքերի խառը գործածություն ու

աղդիառ-կանն է

Հիմնավորքննությամբ մերժում է Հայ բանաստեղծությո Տ չափականոտանավորիգոյությունն այւչասարակ,ն այն տեսակետն Է առաջ Քաչում, թե Հայերեն ոտանավորըպատկանում է թվական նր: Համակարդի միաժամանակ գտնում է, որ ՀաՀետազոտողը տաղաչափական կառուցվածքի է նան. վճռականնախապայմաններից դամաչատությունը, որը կատարվում է չեշտի միջոցով. «Անդամքնվասն

ո»

-

Հ«վոլվաջում

ղոյությունըմերւվոեզիայում: վածբանաստեղծությունների որակումտված կառուցվածքին ԱնկախՀայկականւմաղաչափության ել կողմնակիցներն երկու տեսակետի կամ վանկական), ներից (չեշտական աուանձնաչատկո էական են բնութաղրում մեր տաղաչափության ու

այսինքն կազմությունը, անդամավոր բնութագրականը, ամենից

տողերում որոչակիվանկերիվրա կամ ոբոչակիտեղերու բանաստեղծական Այս Հատկանիչն ռիթմիկ կայուն չեչտեր ունենալու անՀրաժեչտությունը: է տարբերվում տաղաչափությունը բի ամբողջության մեջ է, որ Հույկական մյուս ժողովուրդներիտաղաչափություններից:

ԻՔ

չափի տեսակներին անդբթադառ նալը ընդՀանուրգծերով Նախբան ՊԼ ԱԼ խոսքի Հայ ղդ. չափածո սովորաբար նչենք, թե տաղերգուները են օդտմիավորներից կամ դործոններից ինչպիսի ռիթմի կազմակերպման վում իրենը ստեղծազործությունները գրելիս: տաղերգության մեջ խոսքի ռիթմի Հիմնականմիավոր է Միջնադարի տողը: Տաղերդուները իրենց բանաստեղՀանդես գալիս բանաստեղծական են որոնց Հորինել տողերով, կանոն ծությունները իբրն Հավասարավանկ Տ ողերի վանէ բերում առաջ կ րկնությունը օրինաչափ,Հաջորդական ուիթմ: են ժառանղդել Հայ Հատկանիչը կականՀավասարության բանսատեղծները իբենդ նախորդներից:Այն մասամբ առկաէ Նաբեկացուտաղերում ե. ավելի Մադիստբոսի ՇնորՀալուդործերում: Տողերի կայուն օրինաչափությամբ՝ Հավասարությունը Հայկական տաղաչափությանվանկականիրակության ու

է, ռիթմիգլխավոր մեկը: նախապայմաններից դրսնորումն Հատկանիչըբնորոչ Համարելով վանկականՀավասարության Տողերի այնուամենայնիվ, նչենք, որ առանձին միջնադարիՀայ տաղերդությանը՝ տաղերումկարելի է Հանդիպելխախտմանդեպքերի. որոչակի վանկաքանակ պարունակողտողերիցկազմվածբանաստեղծությանմեջ Հանկարծ Հայտնվում են թերավանկկամՀավելավանկտողեր: Նման տողերը բանաստեղծաեն դառնում այն բանաստեղկանռիթմի խաթարմանպատճառ. առավել աւմզես ծություններում, որոնք գլխավորապեսՀորինված են զուտ վանկականուարթյան սկզբունթով ե առանց այդ էլ՝ ռիթմիկ երաժչտականւոնսակեւտից են: դեն թույլ Այդպիսինէ օրինակ՝կոստանդիներզնկացուն վերագրվող է բաղկացած «Այ սուրաթ պայծառ...» սկսվածքով տաղը» որը Հիմնականում 11 վանկանիտողերից: ԱՀամի Հատված.

կ

Ա"

գարնանքամի, / ԱԱ ԱԱ Աաաա Դու

Հր

ծաղիկ Փարա էս

ծղուկոո ««Աոն՝ Հով որ / չոր / ջերմու, բբ

դուն յորդորելով/ ն ծագեցաւ

ՀԱՆ փարեւ

Ասեն

մանրոբայլես. ս

ւա

Երբ ՈՎբնկեր / ի թո սիբուղ բանտ /ի զնտան, Հաղիղաթ/ ե անմաճութեանդ/ է նա տես, Ով ոբ ունի /է Քո սիրուդ /էբջ մի նչան, կենդանիմարդՀոգնոր / դու զնա գիտես: .

» ճ

ք

ոռ

,

(ծե, էչ 166-167:

է

տարբերսխեմաներով ԼԱ Գարգարի թորերը, փողմվաժ այստեղ այլն), ԱնդաւմՀատությունը են

,

,

ու

164),

վանկականսկզբունքով Հորինված ղործերը (որոնցտողերըչեն սակավ են բարեբախտաբար: ենթարկվում միանման ներքին բաժանման), միջնադարիՀայ քնարերգության ժեջ, բացի վերը նչված տաղերից»Հավաեն գրված նան. ռար վանկաթվերիռիթմով չո) Կոստանդիներզնկացուն ենթադրաբարվերագրվող«ԱՀա Հոտըն Նաղաչգարգարնան» «Հոգի,աչերուս իմ լոյս» (Կե, Էջ 158-162),Մկրտիչ 101-104) գործերը, (ՄՆ, ն. ուրախութեանւասրդկան» ի «ՏաղՀարսանեաց զՄիԳրիգորիսԱղթամարցու«Գովեմբ ըզվրկայն արի» «Խոստովանիմբք մառնեմ սիրովքեզ», «Արածին» մեղեդու 1-ից 16-րդ տողերը, «Գանդաւո 128ջային փակեալպարտեզ», «Տառլանակկազմեալանփուտ» (ԳԱ, էջ էջ նան Նաղաչ ինչպես 129. 150, 155-156, 167-176) ստեղծադործությունները, Ջուտ

,

,

«Իմ Հովնաթանի

թյամբ ամեն ղերով:

տան

բացառուտաղը` դամով...»սկսվածքով (ՆՀԲ, էջ 58-59)` 7-վանկանի կրկնակի

հարըն նրստհլ չորրորդ

տող

տո-

տանս արնելեան»ողբը բ) Խաչատուրկեչառհցու «Վասն աւհրման 9տաղը` Գնունեցու «Վասնղարիպութեան» (ԽԿ,էֆ 129 -133), Զաքարիա

վանկանիտողերով (9Գ, էջ

-

60):

ազդեդ) Ներսես ՇնորՀալու«Աստուծոյ ողորմութնանցըն դոչես, ողբաս, Դողբի ցումն...»(ՆՇ, էջ 32-33) ն Պաղտասար ախ «Հերիջ տողերով: 11-վանկանի տաղերը̀ 138) (ՊԴԲ, սկավածթներով էջ Հառաչես» 81«Յիս նայէ չիտակ..» բանջը (ՀՍ, էջ դ) ՀովասափՍերաստացու 82)` 12-վանկանիտողերով: եղծութ բանաստեղծությու«Խոստովանութիւն» ե) ՀովասափՍեբաստացու նր (ՀՍ, էջ 147-150)` 15-վանկանիտողերով: զգալիմասի ՀաԲայը Հայ միջնադարյան բանաստեղծությունների ոչ միայն տողերումհղած վանէ Հանդիսանում մար ռիթմի նախապայման ՝

Ա

բանաստեղծակա անդամժները ձակառլեսոչ մի դեր չի կասոարում,որովՀետն. ն Թույլ բանաստեղծության մեջ չեն դառնումկայուն միավորներ, ւռողերի վերջաԹվի Հավասարությունից ռիթմը առաջ է դալիս միայն վանկերի 12 վանկանիտողերի առկայությունը ավելի է թուՀանդի դղործածությամբ: լացնում եղած ռիթմը: Նաղաչին վերադրվող«ես դիտէի, Նույնը կարելի է աահլ Մկրատփչ մասին (ՄՆ, էջ 158ինձ մուլք էր տրւած» բանաստեղծության ղզաչխարՀս

(56,

բացար-

եջմտտաին Հառոկանիչների առկայություայլե "լ" չ Հմ / ունը,ը, Ի կեԻ ի ԹՎի Հավասաութ ն նույն կա.ուն միհույ տաղաչափական է մեջ առաջ բերում նը, որ տողերի Ան ավորներ՝ոտքեր ե, մանավանդ,այդ ուռքերից ֆեր Հարատանում է բառական անկականռիթմը տեղծականտողե

Քանառ աոռիոգ

արիան ախար

ռիթմով: առաջեկած հար ավաացյունից Գա ար Իոալար Հատվկանի չեշտական Համեմատությամբ լո"

Ձիչտ է, վանկականՀատկանչի

առանձինտեսակներիննաորքան ուռանավորի բազմազանությամբ, չափերի մեզ Հետաքրքրող չրջանում Այսպես, ւռալու ձգտումով: խապղատվություն

ՔանզիՀայ տաղասացները է ավելի սակառ կայունությամբ, դբանորվում են տալիսչեչտերի աղ ատություն, բայցդրանք թույլ առանձինդեպքերում են ն որակ չեն կազմում: ուսումնաւսիրությունը Նյութի սաչմանափակ միջ առկաէ չհշտական ջնարերգության Հույ է որ տալիս, միջնադարի ցույց ռիթմիկուլտուրան: բնորոշ է անդաՀիմնականում Հայ բանաստեղծությանը Միջնադարի աշխատության Իր «Հայոց լեզվի տաղաչափություն» կազմությունը: մավոր բ ացառությամբ, սակավ է «Մեր ոտանավորները, Մ. գրել մեջ Աբեղյանը կամ բարդ անդամներով ա՛յլ չեն Հորինվում, ոտքերով պարզռիթմական Հասոկություէ մեր չեչտի ընդՀանուր ռիթմականուռքերով:Դա առաջանում

բափոքր ծավալի Փնարական դասականտաղնրգուների գրած 353 մեծ են յամբականքառավանկանդամ152-ը Հորինված նառտեղծություններից 896),91-ըՀայրեններ են(26,124),39-ըունեն 6Է5 կամ 5-6 սխեներով(42, Հորինված են 15 մժան(11,326) իսկ մնապած 71 բանաատեղծությունները ու

,

չափերով(19,896): տարբեր

միջնաամենասիրվածը չափերից Քառավանկանդամներով կազմված չափը:Մեզ ՀասածԳող8-վանկանի դարում եղել է յամբական հրկանդամ թան երգերի առանձին տողերից կարելի է ենթադրել, որ ոտանավորիայս բանաձյուսություտեսակըգալիս է չատ Հնուց ե սերում է ժողովրդական

մեծ մառամբվերջին վանկի վրա է, ն բառեից: ՈրովՀետեբառերիչեչտը չեչոոր, մեջ էլ դերադասբառը, որի վրա է ջերականական բի կապակցության զորեղ չեչտերիկանոնավորդասավորուետադասէ, ուստիՀեշտությամբ ն սլարզ ոտքերը զույգ-զույգ՝թե՛բովանդակությամբ է առաջ գալիս, թյուն են երկոտկամ դիպոդիաներ, ն անդամներ կազմում թո՛չեշտով միանալով,

նից.

երկնէր երկին/ երկնէրերկիր երկնէրն ծո՛/ վըն ծիրանի."

այս մասինարված ոտանավորի Հայկական ԸնդՀանրապես նություններ»-՞:

է միջնադարի Հայ ռուսվելճչտությամբ վերաբերում բնութագրությունը Աբեղյանիորոչ վերառլածությամբ Մանուկ որովՀետն. բանաստեղծությանը, ասած «սակավ բացառության» սաչմաններն այստեղ ավելի են նեղանում` ն //

3) այլ Հիմնականումընդգրկելովսոսկ Հայրենի տեսակը(24382 (2-32, 3Է3-Ւ3) Հորինվածմի երկու պարդոտնյաբանաստեղախեմաներով

ես է Հայտնի է, որ այս չափով միջնադարումժողովուրդն Հորինել բազմաթիվերգեր (ՀՄԺե, էջ 86-8Դ: գտնում ենք այս տեսակիամենից վաղ գործածությունը Ոտանավորի մաղում. ԳրիգորՆարեկացու«Էին աջոյ աջոյ ձեռին...» սկսվածքով

ՋինընելաանԱՐ

Ց

մեջ բառականչեչտերի, անդաբանաստեղծությունների Գարզուտնյա մասամընան. բառամեջ Քերականական բանաստեղծությունների մավոր Հայբանասմիջնադարի կանչեչշտերի կայուն,օրինաչափդասավորությամբ նան չեչտականբնույթի ռիթմիդործոնը: է բերում ձեռք տեղծությունը է բանասմիավորներից Հայ տաղերգությանռիթմիկ կազմակերպման տան մեջն իբրե առավել է ռիթմըամբողջանում տունը:Տողերի տնղծական տա-բորդ ռիթմականմիավորկրկնվում Հաջորդտների ձեով: Միջնադարի են որոչակիկայունսկզտներըկառուցում բանաստեղծական ղասացները բունքով: միջնադարյան Տողերի տներիռիթմականՀնչերանգը,իբրե կանոն, են Հանդի որ Հաստագործածությամբ, Հարստացնում Հայաաղերգուները Ճ մեջ ի տառլեսմուտք էր դործել Հայգրավորբանաստեղծության դարից

Ծաղիկծոցո՛յ,/ ծոց Հայրենի,

ու

ն/ իչեալյերկնից, նրմա՛ Ամպո՛յ (ԳՆ, ցաւղեալ Ձսէր իւր ե մեզ / ջաղցրի՛կ

տաղիմեջ (ԳՆ, էջ 60-64) «Յարութեան» Նարեկացու է Ներսես ՇնորՀչագործածել այս տեսակըչատ սիրել Ոտանավորի

բելի է Հանդիպել նան

ու

մեծ

զգուչացնում երգից,ուստին. ինքը վերցրել է աշխարՀիկ(Ափրոդիտեայ) իր ստեղծագորթե այդ իրողության Հիման վրա չենթադրել։ ընթերցողին` ունի. ծությունը նույնպես աշխարձիկուղղվածություն է

է վստածաբար առել, որ Ֆ-ՃՆ1Ա ղղ, ստեղծված կարելի Այսպի«ով, մեծ մասր կառուցվածէ ռիթմական մբ չարք ծայ բանսատեղծությունների

գղ.

մասը, մո-

Նաիր ստեղծադործությունների լին իր ծավալուն երկերում: Ինչերկանդամով՞": 8-վանկանի 10,000 տող գրել է յամբական տավորապես այս չափը պես նչել է Հեղինակը «Յիսուս որդի» երկի Հիշատակարանում,

վեր:

Ճ-ՃՄ11

էջ 72-73):

ձնով կաերկանդամ8 վանկանիչափին առւանձինտողերի Ցամբական

ու

րե ՀամատեղՂ միավորների

/ անուն, Փագո՛ւմն ծո՛ցծնողին / եկեալ է՛ր, ւոյն ծագեայ,

հ

ծություն:

ետ: Է

բյ" .

գործածությամբ: Դոր

եւ

աչջի է բնկնում ոչ այնքան Հայ բանաստեղծությունն

«եռան մր

Մի ի բանիւէ չափաւոր

Թէ

յոյս

"Ք

ախո

Կա,

Ֆրմա, կարծի արտաքին

|

անցնում են չեչտի ամբարձայդ վանկերն ռիթմ,որովՀեւոն. ւզարզուսքերի մեջ միչտ ման տեղ (ժի չորրորդ տաղաչափության պեոնը վանկա-չեչշտական

(Բ9Բ, էչ 175): Ափրոդիտեայ Որպէսն ղզերզե

Հավասարէ երկու յամբի), ապա չեչտի տեղափոխությունը2-րդից 1-ին կամ են դալիս քորեյամբական 6-րդից 5-րդ վանկերիվրա, որի Հետնանքով առաջ տողի չեշտականՀաւոկանիչը, անդաւբներ,նվազեցնում է բանաստեղծական անդամների տողի մեջ վերացնելովպարզ ոտքերի ռիթմը: Բայց դրանից տաղ աչափափոփոխություն առաջ չե դալիս բանաստեղծության որակական է ստեղոր պածոլանվում ույն պաճառով, կան ընդծանուր կառուցվածքում ն մյուս ոիթմիկողերի Հյուսանդամավորկազմությունը, ծագործության չեն ներկայացնում: Քանակ սաուսնձին վածքումայդ ւռեղափոխությունները ն 8-րդ վանկերիչեշտադրուէ 4-րդ Հատկանիչն էական այս չափի Ուրեմն, անթյունը, որով անդամներըթույլ, տողերը մի թիչ ավելի զգալի դադարով միայն ջատվում են միմյանցից: 2-րդ էլ 6-րդ վանկերիվրա ընկնող չեչտերը

են Գրիգոր Շնործալու Հետնությամբ այս չափով ստեղծագործել «Գոնվիրված Շնորչալուն ե Տղան (ԳՏ, էջ 161) Ներսես Լամբրոնացին՝

վեստ ներբողականում»՞": բազմաթիվտաղեր Ցամբականերկանդամ8-վանկանիոտանավորով Թլե. Կոստանդին ՀովՀաննես Երզնկագիները, են դրել Ֆբիկը. ՀովՀաննես ԱղթամարԳրիգորիս Բաղիչեցին, Առաքել Սյունեցին,

Առաքել կուրանցին,

ու

երՔառավանկ

Դողիրը ուրիչներ: Պաղտասար Հովնաթանը, ցին,Նաղաշ կեիեչառեԽաչատուր չենք Հանդիպում բանաստեղծությունների կանդամով ցուն

Լ

ժողովածուներում: Նաղաչի Մկրտիչ Մանուկ կառուցվածքը: այս տեսակի

ոտանավորի Բնութագրելով է (242): Գլխավորչեչտերը 4-րդ է՝ 4--4-(2Է2) է. «Սքեման գրել Աբեղյանը Թեվըչորս է. չեչտվածվանկերն չեչտերի վրա են. ռիթմական 8-րդ վանկերի է չորս տակձնով կազմված եր Հիմնակուն են՝ 2, 4, 6, 8, որով ոտանավորն են բերում հբկու բարդ ուքեր: առաջ որոնք երկերկու միանալով` տերից» անչեչտ վանկը կարող է անցկ. վեղերորդվանկերի սակայն, մեջ, երկրորդ ռիթմիկ է, երը ւունվազն տեղ:Բայց ուռանավորը ութի ամբարձման

են կողմը,չսուսջբերելով ռիթմիկհրաժչտական ոտանավորի ուժեղացնում զգացողություն: ւոակտերի նան.յամբական անթերի

այսՀատկություննե բանաստեղծության 8-վանկանի Յամբական են եկել վաղ չրջանում ն տաղաչափական իրակություննեորոչակի հրեան

ւոնմնե։ողերից կազմված Հազարավոր ՇնորՀալու Րե ուժ ստացել Ներսես րի մեջ: վրաչեչտ կա տողի մեֆ, Հարկավ,միայն զույԴ վանկերի էրեք ռիթմական չափով բանաստեղծուլամբական Հայ ։տաղասացները 8-վանկանի են»: ռիթմական սղլակաս երկու չեչտով ուսանավորները... տողերի ռիթմիկ իրենց մտցնելով թյուններ դրելիս, բազմազանություն ԲայցՃ-2Մ1Ա դարերումայս չափովգրվածբանաստեղծությունների են տեղավփոխու չեչտերի երկրորդական մեջ, Հաճախ օգտվել Հյուսվածքի յամբականւռակտերով, է անթերի փոջը մասն է, որ կազմված մեջ տողերի երակություններից: բաղ թողման տաղաչափական թյան ռիթմականչեչտերը:Սա

նել

բոլոր ւպածանջվող սխեմայով բանաստեղծն այս ստհղծադործելիս չափով որովՀետե է, Հասկանալի իէնջնին Հարաչեչտն եռավանկ երկվանկկամ միայն մշւռապես իբեն չի կաչկանդում պաչանջով, միավանկբառհր գործածելու նյութականիմաստարտածայտող տողերից էին դրվում բազմաքանակ սովորաբար երբ այն էլ միջնադարում, բոբանաստեղծական Հայերենում Բազի ոտանավորներ: դրանից՝ կազմված ձանձկրում այսինքն՝

է

գործածությունըառաջ է բերում տողերիմեջ անթերիտակտերի մի բան, որ չի կարող չզգալ միակերպություն, բույթ սլատճառող

լոր

ու

թույլ

ստեղծագործելիս բանաստեղծն տալ ճշմարիտ արվեստագետը: մյուս է ուժեղացման, իթմի կողմից մի ձգտում ներթին զդացողությամբ Առ Հասարակ,

կողմից մեչ," մ

Ը

Ան ար : աիսրոնդո կ» մ

ոռ

՞ղ

Հետ չեշաների մե

ՐՔ լ

մազանության, ղ

`

ն

ործո գործողը

վաբվելով՝մերթ

ազատ ածպանե լ"Վ ԴԵ" նք: "Ք ԱՂ

տնվում

սրան

բաց

դ

են

մ զժող

Ան

Հակադրության ջոր

ի

թողնելով կամ տեղափոխելով,

/ թէ այն Ցեղի՛ Զանդիճեցի, չարի, Ցետի՛ն բանին /մբտիկ Քարի,

4.68

Զինչ զաւրնի բուն / ժարդըն որՀի՛, Գիչերնամէն /ըն խափանի,

245.8 2, 4,8

,

ի ոի

ԿԱ

ածել աչխարծի, չածի' ղբ կու վազե՛մ/ Հետ

Բուռն

եմ

/ես

չատ

իշի՛ Այոշր ,

,

/

,

Համո: բլբուլը ,

աՔամով, .ռ էնք /բուրն ծառա՛յ կամով ւ Դ կենդան: ինքի Հոոի երա՛յթենո՛վ / ւ: / ձա՛յնդ անուչ։ Որ զծո՛տ

է, բրլեո՛-լ։ Քա՛ղցը եւ մեզ նրստել /չաբարֆրրո՛ւչ ու

բացթողումը ԱնՀրաժեչտէ նչել, որ չեչտի տեղափոխությունն 2-րդ ն 6Եթե վրա: ռիթմի ոտքերի միննույն ուժով չեն ներգործումպարզ առաջչի դալիսբաչեչտի բացթողումովէականփոփոխություն Ըդ վանկերի ու

Զինչ սիրտնեղա Առ

է մեչ ենթադրվում բնավորության տողիռիթմական ճառտնդ ծական ու

ու

նան

ֆե՛զ

ունիս /

/

կայն թուրո՛ւչ։

ուրախութեան: |

)

2 ծ 2 իբ

1, 26 25

239":

(Ֆ, էջ '

2՛ »

147 5,8

Մ

2, Փ5.8

(ԿԵ, էչ 132

ղերում

/ջաղցբըԲԸԼբ" կու գաս, Էլ: Ուստի՞ Քեզիբարեւ/ես Քեզ եմ ղուլ,

2.4.5.8

Քաղցըըլեղուո վդ/ չուր տո՛ւրինձի:

1. 4. 6.8

հս.

2. 4. 6. 8.

/սաչրգ սըմբո՛ւլ, չարբաթ, Լեզուդ

Փբոե՛

շն Այլ բանդչրկա՛յ

(Կե, Էջ 130: ղրնդա՛ն

ոչ

Ի

գութ դուք

անթերելօրբատօրէ՛, փութա, կապեալ

2.48

փութա" անկեալ բել փութ ռելուլ / ներել

2. 4:6

ա

/

,

7ե.ի

Հարկի՛

,

.

4.

(ԳՂ, էջ 319:

'

նման է որոնդ կարելի օրինակներով, չարադրանքը Չծանբաբեռնելով

գործերում,

Հանդիպել երկանդամ8-վանկանիչափով գրած գրեթե բոլոր Հյուսվածքի մեջ չեչանդրադառնանքայն Հարցին, թե բանաստեղծական տադրությանինչպիսի ձնեերհն Հանդեսզալիս, նե ռիթմիկ տողերի Համեմատությամբ ինչ մաս են կազմում չեչտի տեղափոխությանդեպքերը: Ներսես ՇնորՀալուց, Հովծաննես ն. կոստանգինԵրզնկացիներից,

Աղթամարցուց, Գրիգորիս Բաղիչեղուց: Առաքել Թլկուրանցուց, ՀովՀաննես ն Պետրոս բանաս168-ական վերցրած Ղափանցուց Հովասափ Սհբաստացուց Ա»,Նարա Ա րությունները: է սույն աղյուսակում արտացոլված նդամենը

տո

Հայտ

են

դալի գալիս

Հետն Հրո

լալ

Հ չեչ-

տողե(96, 35 76) կանոնավորապես չեչտեր են կրում 4-րգնե8-րդ վանՐից 1295-ը Մնացած49 տողերիմեջ կերիվրա (տե՛ս 1-ից մինչն 9-րդ 4ները ներսույալ):

Կարելի նկատել, որ

են: Հասչեշտերը բացակայում (3,6526) գլխավոր 8-րդ վանկերի 4-րդ կամ կանալիէ, որ այլնայլ չեշտադրություն ունեցող այդ 49 տողերը 1295-ի դիեն մ մում: Նախքննենք այդ տողերըփոքր-ինչ մանրամաս կաղ -

-

"ա՛յլայլ անկա՛ւ (Կե, Կե, էք 165): անկաւ

մ

են ւսնտողերը, որ խախտում առաջազնում Այս տիպիւզարզոտնյա բանասվանկանի երկանդամ դամներիուիթմիմեջ, բնորոչ չեն միջնադարի

6.

'

տողերում տեղծական

ւռ

/ Մ`

աժի՛ն / իրք Ջ ի տեզ ե՛ բաժին

«8

շ

սս

մուտ խել«՛ջիմոաաութիւնրդ

2. 4. 6. 8

ժամո՛ւ

,

ո.

,

Բայցաւ

Բան

գուն

/

ն

ու

բաներուտ, Դարձիրյունա՛յն/ Ձե Է՛ անչաչ 7ե անօգուտ,

գ օրէնս

ո

/ես

,

,

կամ`

աղ

ե

կուտամ ծաղկընուն Հրաման զուն, տհրեւ խիատ

Սբանցից Հինդը չեչտեր են կրում 2-րդ, 6-րդ ն 8-րդ վանկերիվրա. են «Ամէ՛նն բարութեսմբլրցել...» (ԿԵ, էջ 118), «ԱՀա՛ զիմ տերենիսՀա(նե, էչ 120, «Անկեալի յերեսի՛նվերայ...» (ԱԲ, էջ 187, «Իցէ՞ ճի.» չբրֆիմ...» բախացա՛յց զարդի...» (ՊՂ, էչ 243), «Անքուն ն անՀչանգիստ (ԳՂ, էջ 247) Չորրորդվանկի չեչտի բացակայությանՀետնանքով, նչված ու-

տողերըզրկվել են անդամավորկաղմությունից ն ձեռք բերել մամբական պարզ ոտքերի ռիթմ՝ երկրորդութի չեչտի կորուստով: Ծամբական վաննման չեչտադրությամբպարկանի երկանդամոտանավորըդործածելիս իր մյուս տաերզբնկացին զոանյատողերերբեմն Հորինում է Կոստանդին

են ն սղատածում: տեղծությանը Հազվադեղլ

լուսերե՛ս...» (ՀԹ,

էջ 126), «Այլ թէ արամո՛վ երեք տող «Լութֆ (ԳԱ, էչ Պօղոսի «Ըստ առաքելոյն 184), իմաստո՞ւնէ Խիկար...»(ԱԲ. էչ չեչդլխավոր են ազատ ւռակտերի որովՀեւոն. սկզբունքով, 152)կառուցված պատԱյս Վրա: (5-րգ) վանկերի տը դոնվում է ոչ թե նախորդ, այլ Հաջորդ նրանցումչկա ոչ այնճառով էլ տողերը զրկվել են կանոնավորությունից, է միայն վանռիթմ,պաչպանված ոչ պարզ ուռքերի ,

ու

կազմություն, դամավոր են ողերը Հառռուկենտ ւռարոիթմիկ այսպիսի կերի Թեվը:Բարեբախտաբար, Ց մեջ: բանաստեղծության վանկանի միջնադարյան «Մարմինս, Վեց տող՝«Վերչի՛նբա՛նընէր, որ լուա՛...» Հե,էջ232), .

ողորմէր ինձ, եզբա էջ «Աստուած 123), (Կե, էջ 163),«Չես մբըջքկառափ...» (ՀԹ, էջ «Րուզէի ց (ԳԱ, 123), կուղաս» /ԸՔ--:» չուրջ (ՀՍ, էջ 72), «Նաղչուն ձազերով կնքած ի յաւազանի

որ է սո՛ւրբ

ու

անապակ...»

մատա

տողը Երզնկացու են: ՀովՀաննես (ՊՂ,էջ 243), մեր կարծիջով աղճատված վերականգնել էր պետք Հիման վրա տարընթերցումների ձեռաղրական է նան

Այսպիսովվերականգնվում չեչտաղ2 Փ 6, 8-րդ վանկերի ղի անդամավոր լ բությունը: Կոստանդին երզնկացու ՀովՀաննես տո-

«Վերջի՛նբաներն/ էր, ո՛րլուա

առաջխաղացությունն ու

ՐՐ տող Թլկուրաւցո լ

պատճառով բացակայության տարընթերցումների րոմչ արարո ջերականական իմաստային ընդշանուր չարադրանքի պետք է վ

ու

թյամբ:

/

ԿՆ Մորդ«ոու եմ ո»

աո

եզ կերակուր

շ46

`

ու

պատրաստել

ոո

ողորմ/ էր 4, եզրը: Ոբ զայն երետինձ պատասխան, Աստուա

Թէ չէ մնայի խն. կապելու... (ՀԹ, էֆ

125: 2. 4. 6.8.

123-124):

տողի մեջ Աղթամարցու Գրիգորիս

«մառոամքը ք» բառի դաղտնավան-

ենք հրկանդամռող, որի է, սղման Հետնանքով ստանում կը բոռնաղբոս / մատամրք Տողերի կառա՛ի...»: է. «Րուղեի՛ց առաջին անդամըթերավանկ

Թիվը պակասթողնելուսովորույթ եղել է առաջինանդամիմեջ վանկերի նակ Հովասափ Սեբաստացու Հնում" 2: Նույն կառուցվածքըսլետք է ունենա է ավելորդ, սխալ ջերականորեն է նախդիրի դործածությունը տողը՝ «Զէ՛ս կնքած /.յաւմեֆ. բառի է «յաւազանի» առկա այն արդեն որովՀետե ու

ազանի՛..»:

կրում 3-րդ, 5-րդ կամ 8-րդ վանկերի վրա- «Թէ էջ 129),«Զանոպա՛ն դունո՛վչողչողի՛ն...» է կայեր զօրն անասլա՛տ...Ֆ(4Թ, թեւոք ճեմս առնէր...» (ՊՂ, էջ 245), «Ի Հրնչել (31, էջ 243), «Թեւարաց (ՊՂ,էջ 247, «Ներ Հաւուց եմ հս խրղճալի...» (ՊՂ, Հաղմոցսաստկագին...»

Հինգ տող չետեր

էջ 248):

Կան

են

տողեր,որբի տարբերություն յամբովավարտվողսովորական

երկկոչված` բարդոտքերի` քորեյով ավարտվողանդամներ(այսպես են: Ջորս տողի պեհոններ երրորդ կամ անտիաւլաստոս Փորեյ անդամներ) է՞ր եք /անմեջ այղպիսի ընկածեն տողի սկզբում.«Նա Հանց անդամներն / (ՀԹ, է 122), «Ոբ դեղի՛ն...» էջ 135), (Կե, էջ ճեբմա՛կնդարձե՛ր գիտացել...» «Դո՛ւ հս ակնե / դոհս / 135), (ՀԹ, էջ ուրախութես՛ն...» «Այլգու գեղ (ՀՍ, էջ 73): Հարանգի՛ն...» Տաս տողի մեջ նման չեշտաղբրությունունեցող անդամներըընկած են տողի վերջում: Այդ բանըտեղի է ունեցել ՀանգիպաՀանջըայլ կերպ բաո՞ւրԼ 2 վարարելչկարողանալուՀետեանքով. «Տէրն ձայնեաց/--Ադոաւմ, / ստ (ՀԵ, էջ 231,«Գրիդորիսէ՛ դբեալէ...» (ԳԱ, Էջ 163), «Զի մութ գիչեր » (ԱԲ, է... » (ԱԲ, 174), է... «Ամբս այս՝կենաց/ փբկութիւն էջ /բն դողաց էջ 175), ունեն

ու

կա տող(1192), Երզնկացուց չկա ոչ մի տող, ՀովՀաննես ՇնորՀալուց 5 (2, 9862). Աղ4 տող (2, 3866), Թլկուրանցուց՝ Կոստանդին Երզնկացուց՝ ՝2 (1. 19522)մեկական ՀովասափՍռորբաստացուց 301. 7906), թամարցուը՝ 10 տող (5, 9 50 ն ՊետրոսՂափանԱռաքելԲաղիչեզուց ղերի ուղղումով,

սես

ցուց

4 տող

(2, 3892):

տողերում, վրա կրող չեչտերը4րգդե 8-րդ վանկերի Գլխավոր ւտեղափոչեշտերի է Հետեաբար 2590 անդամներիմեֆ, առկա երկրորդական որ կաղձեերը), 9րգ 567ճ8ն խության503 դեպք (Հմմտ.աղյուսակի Հուսյս չափով 19, 206-ը: Ուրեմն, միջնադարում մում է բոլոր անդաւրների ոտքերըերկյամբերիՀ"րջորեյամբ բինված բանաստեղծությունների Ընդ որում բամաս են կազմում: փոքը Հառմքեմատությամբ բորդ են պեոնների աիոխված մեղ մեջ անդաւրների նաստեղծականտողերիառաջին 258 (տե՛ս6, 79 ձեերը) անդամների՝ երկրորդ իսկ (տե՛ս5, 78 ձեերը),

ու

Հու" տեղափո տարբերությունը -

չեչտի Ճիշտ է, տողավերջիանդամներիերկրորդական

/

հա

լիչ» երկրոր

ու

Կրո բ 9,

առնձներիՀետ): վրա կա 2 20) զույգ վանկերի (71, 922-ի տողերից Նույն մեչ 5, 6 ձեերը):Այսպիսիտողերի սՆ23 վազն 3 ռիթմականչեշտ (տոհ ութերի պարզ են սածմանում մասամբ զգալի նանյամբական բարդ ուռքերի

ռիթմը.

կրզզին/ աղբիւրացեող: / ոբրբոյն բողխեուլ: Ցո՛րդ.արտասա՛ւք /ուռկանք եղեալ, Նորինմաղթա՛նք ոզ / ձրկո՛ւնս Ի չո՛ւրց խորոց ձբկունսՀանհալ: ՛

ԱՀի՛ւթ

,

/

՛

է մեզօթ122կաջետլ Րոտնալ եւ

/ ոչ գարձեալ է, ի չարեաց

Ասաէն մարմնով/ անՀանգի ռաէ... (ԱԲ, էջ 187:

Գետթէ ասել, որ այսպիսիղակասռիթմիկ տողերընույնպես Հաղվաեն մեջ ն ոէ գնել միջնադարիյանբական8 վանկանիբանաստեղծության

բողջականռիթմի տեսակետից էականփոփոխություններառաջչեն բերում: է 168-ական տեսնել,թե Հեղինակներիցցութաքանչյուրի Հետաթիջիր տաղերումինչ մաս նն կազմում անկանոնչեչտաղրությամբտողերը: Ներ132

դբ

ավելինվազ են, բայց առմամբ դեպքերը ընդՀանուր դեռես չէին Հասել այ թե չնչին է: Սա նչանակումէ, որ Հայ տաղերդուները ավելի ճաշակին,թե պարզ ոտքերի ռիթմի փոփոխությունները Ավ տողամիչում: քան դեղեցիկ է թողնել տողասկզբին» Հարմար Աղթամարցին ե. առանձնապես Գրիղորիս Բաղիխչեգին Առաքել են երկրորդ կատարում ավելիՀաճաիւ ի տեղափոխություն չեչշտերի ՌԾ 7, ձները Հմմտ. 6, ԱԲ ն ԳԱ սյունակների բի մեջ (աղյուսակի

՛

Քացախ,լեղի՛ Համարելէ, եւ թէ բեՀեզ/ բգգէցեալ է` Աճարդ,անպէտ7 ն ոչինչ է... (ԱԲ, էչ 185-186):

տո-

-

Մ

Յակո՛բ,զարթիր/ ի քնոյ մեղաց: բաց, Սբտի՛մբչոօք/ զականչըդ ծ առտու / էնչ կասէ՛ քէ Լրսէ՛ ՛

Ց:

ամէն ազդաց ամէն Իսրայէլի՛՛ /

ւ

ւ

սիրով: /յերկիր Էծո՛վ, զեռունք խաղան ՛

Ծովըն

դբբուրդ

լ

առնու

ի

2. 4.8

Տ

2: ո

:

ն, էչ 265268

2.

,

6.8

ո , 6. ,

ի

Սեթ

ո»

1. 4. 6.8

Ազոտ եւ

ի

գան պաղՀոլ. յառա) բրխել:

յորդոր /

թարէն /

՛

Ք

ի

/

2. 4. 6.8

՛

՛

ԻՆչ 4

4. 6.8

Բայց ի՛նչ անեմ, / ճարակչըկայ ՄաՀու մեղաց/ ներթեւ եմ ես, Հայիմ Քեզ, Հայիմ նա, Որ Հողոյ /ոոեգծեր է գրեն:

2, 4. 6,

ի

(ՀԹ, էջ 127

2. 4.68

ՕՆ

տա-

ղասացներըՀորինել են ամենատարբերթեմաներով թնարականբանաստեղՐ: ա) Կան մեծ թվով կրոնականՀոդեչած բանքեր, որոնք տոդորված են երկրային մեղքի գիտակցությամբ ն աստծու գթասրտությանը արժանանալու Քրիստոնեական կամ նվիրված են Աստծուն իաղձանքով, սրբբություն-

Հոու

141-143,

166-168, 203-207, 227-231, Ֆ, 288-292, 312-320, 329-331, 405-410, 474480, Հե, 172-182, 219-221, 228-236, 261-265, ԿԵ, 231-233, ԱԲ, 199-201, ԳԱ, 152, 177-179, ՀՍ 143-146, ԶԳ, 47-50, ՍՀԲ, 147-149, 368-371),

Բ) Քիչ չեն խրատականբանաստեղծությունները,որոնցում Հեղիեն անում խորՀչիդածություններ նակները կյանքի անցավորության, բարի

ընթերցողին Հեռու մնալ Հոռի բարբեգործերի մասին, Հորդորում բից կեղծավոր մարդկանցից, սիրելուսումը ե այլն (Ֆ, 321-328, ՀԹ, 178180, 183-192, ԱԲ, 157-165, 173-175, ՀՍ, 122-123, ԳՂ, 316), չար

ու

ու

գ) Գրվել

են

ւ.

Բա ՛

Ա

ժամանակիերնելի անձնավորություններին նվիրված

Աաաա ,

,

,

,

141-142)

Ա

540, ԱԲ, 184-187, ՍՀԲ, 225-229, 451-454, ՊԴ, 98-99, 139-140,

:

ե) ՄեՏ թիվ են կազմում սիրո, բնության երգերն այլաբանական բովանդակությամբբանաստեղժությունները (ՀԵ, 163-177, Կե, 117-123, ու

131- 136, 163-165, ՀԹ, 119-143, 148-149, 157-169, ԳԱ,

130-142,

213-223,

ՀՍ, 65-80, 83-84, ԶԳ, 37-43, ՍՀԱ, 145-150, 152-153, 170-172, 175-176, ՄՀԲ, 197-199, ՊԴ, 88-89, 92-93, 95-97, 111-112, 120-121,157-160,

զ) Հոբենվելեն

նան

անկանի

Ա

ական

Սերոժ եե դործեկապան տների մեջ,սովորաբար անդամների առաջին տողերի բում՝ Կ թոր անդամի թիվը:Այսպիսի վանկերի պակասէր թողնվում

պատմածայրենասիրական թեմաներով մի քանի

ց ու, ամ

Հովասափ

կամ երգվում, երկար էր արտասանվում սովորականից

ու

ՃՈԼՃՄԱ տնողությանը:

դդ.

Նա-

,

ող

ուսոց

Հ

Անն

թերավ

անդամի էր քառավանկ մը ամանակով Հավասարվում ի

Աե

եդա

անական ծադոր-

1 թր թեր ամանակով

ութվանկա տաղերգուների

ստ

չ4աչված Հատուկենտ դեպքերը» չե սկզբունքը Հիմնականում կանո տակտերի աղատ ղերդուները կարճ տողի մեջ են իբրն դիտել գործածելը,ըստ երնույթին, Թիվ 4 գերադասելեն անդամներիմեջ վանկերի սւտեղ նան, որ ուչ միջնադարում Նկառելի է

ածելու բաներ

ծություններում,

արար Տանկ "1Մն աար թամ

խոԴաատարազես: «Քրի, ԱաՆ հապայինէրգԳարի է" 1 աաա Նաղաշ Հատկապես տաղերում, վող աաա յող ախո է, Հովնաքո, Հոինվածք Ղափանցուհրկանդամ վանկանի Գեւտրոս ուլ Իո խության այլն գլխավոր միայն երկրորդական, ող»Բոառացել Հիչաորի ընթացք կատարման ջեր: Հասկանալի երաժշտական որոչ

են ոչ

հն

է,

աննկատ:

Կա

ներկա օրերում:

աա

ությ բանաստեղ

գազան

չբջֆանների նան

:

ել նաննո

ա

ն

գարե Աթո

նորագույն երե

16 վան ոչ ոտաամի ԳրիգորՄաՆարեկացին, ՀովՀանկոստանդինԵրգնկացին, ԽոՄարտիրոս Մկրտիչ Նաղաչը, բ ուրիշներ:Բայց քառանՖ քառանդ

ա

ՀԱՆ 17Գրիգոր դարէրում րիկը, ՆնորՀոգի Է Իր Թլկուրանցին,Առաթել Հ զեԼ Ղափանցին բասարցին,Պաղտասը դործածում Շնործալին լ լրագիտտրոսը, ԴԻղիր ագին վանկանիչափը Նարեկացին: դամ 2-71

հավորը: Այո Բո գիստրոսը, Ներսես նես

եղել

նան

|

թ ԿԻ արր

Թլկուրանցու կոստանդին Երզնկացիների, Դպրի ն Գոտրու Պ աղտասար ղաչ Հովնաթանի, ե այս չա Հայտնի է, որ ն ՆարեկացուՇնորՀչալու

աԼ

են դ) Սնոեղծվել սոցիալ-քաղաքական բովանդակությամբ քերթված-

Ֆեր (Ֆ,

արը,

ե

2. 4.8

115-115,

ոնական,

արտաչայտման զ գացումների իր միանդամայ ե Հույզերի:կենսասեր, մեֆ է 4ն: Այս բնագավառում ՀատկապեսՀովՀաննես տաղաչափական

246.8

113-114,

Ի"

րությունների,

2. 46.8

11 դդ. Հայ ՖՃ-Ճ2Մ վանկանիերկանդամոտանավորով

(ԳՆ, 72-74, ՆՇ, 55-60, ների փառարբանմանը

4-4

,

Յամբական

(Կե,'Ժէջ 118)

ման

կըռունկնյերկնից 7 դոչէ՛ անոյչ, Էբսօղթնամէ՛ն / մրնան ապուչ, / Ծիծառնեկեալ առնչ մեզ յուշ, Թէ շր սիրո՛յ/ 4եր մերձեցաւ:

85-86, 89-95, 104-105): ՀՍ, ՄԱ1դդ. ընթացքումտվյալ չափի դործածուկարելիէ ասել արգա ն զարգաց վերաբերյալ: ումների թյան ուղղությամբ տեղի ունեցած էական է,ն մյուս Հները ժողովրդակասիրո եր ն, Ը-:"լ ար կացի ՇնորՀալին Եթե Նարե նում բարոյաէին ին կկր Հորինու գին բնորոշ այս չափով գերազանցապես ֆնե Ճ1Ա-3ԼՄՈ1 բառնասոող դդ. խոսականն այլ բնույթի գործեր, ապա ժամա միննույն արունակելովնրանց նան այդ ուղղություններով, դարձրին երկանդամուռանավորը յամբական այլնայլ ապրումների, մարդլոյ մասնավորոզես`

տաղեր (ՀԹ, 197-204,

25:

ու

(35

էին փոքր-ինչ յուրովի, նրանք սովորաբարտողերի առաջին անդամները կազմում էին ազատ տակտերով,բաղկացածՀիմնականում 2--3 վանկերիցե վանկերից. միայն՝ դեպքերում սակավ Դաւթի/թագաւորին կտա. / Հայր սրբուծւոյն || |

եիաաարթ: / / պաղինաւէտլակոախի» ||ակնձաճոյ Գո՛յն գեղեցիկ բաղցրունակ... /Համ. դսռծր

կոբ.

/

առայ Տաղկածնը

մ տեբնախիտ7 կանաչացեալ: Թերթ տարածեալ /ոսկեճաճանչ / մեֆ | Աւետի՛ս երկրպագէր կարապետ (բն ՑովՀաննէս(ԳՆ, էջ 67, 68):

Սիովնի՛ ելէ՛թ, տեսէ՛ք/ի ԲեթղաՀէ՛մ. /հ"ր 8-մ4 թագաւորի ելէք յայրի՛ն, պագէ-ք / ն:

| ||երկիր ի Ընդ Հովիւ /սբն երդեցէք ||ն ընդ մոգուց /՛ն հրկրպագէ՛ք, / Հօր միայնո՛ ԱՀա զոսկի՛ / թազաւորի՞ն, ||զխո՛ւնկնաստուծո՛լ 2 7 Հա՛

դութ

Հօր

Ե 174 ար

ո. :

«Քան զադործսբարեաց...»։ ղաւմենայն Մկրտիչ Նաղաչի մենայն գործս չարի...», «ԱւԼրՀնեսցուք մեք միաբան...», ե ոխ չպաչելու» բանաս«Վասն ագաՀծութեան»,«Խրատ խոոհվչկենալու են Հորինված 4--4-Ւ4Ւ4կազմությամբ դերազանցորեն տեղծությունները

«Քան Բաղիչեցու ղու...», Առաքել

Գեքածրաշ / արփընփայլեալ | զկնի յաթոռ / փառացնատեալ Րարունւոյն/ ի թեզ բնակեալ ||դու անդադար/ բարեխօսհալ / ողորմութեան / դուռն բացեալ: /մեղուցելոց

ո"ւուքի ւը փոխարէնք|/ կապանաց ԱԱ , բո ե՛ աան աաաադան ւ

ի

ամենա

՛

/

/

տողերով:

ղիս արձակետլ, ադոլ

պառտե-

վարվել նան ՆերսեսՇնորՀալին Վարդանանց բազմինաչատակներին է կանոնավո նվիրվածչարականում, վոր "րը Հորինված Հոր աաղաչավությամբ: որը

/ ||եւ զաւրագլուխ/ առոքինաց, պբսավաւոր Նոթաճրաջ / զինու Հողւոյն || / ընդդէմ մաՀո՛ւ, Վառւնքաք արիաբար / քաջ ||որ վանեցեր/ բզթրչնամին, Վարդան նաչատակ, / արնամբրդ / թո՛ | պբսակեցեր Վարդոաղույն զեկեղեցի՞՞:

Փառանդամ Փաատորին ֆ

՝

վանկանիոտանավորըՀները գործածել են շ-ւ ն. առանձնապես՝ 3Է4-4-Ւ4 ձների Հետ խառն, որոնք թերավանկ անդամի չեշտվածվանկիսովորականից ավելի երկար արտասանությամբ՝ են ամանակով Հավասար դիտվել 44-44 տեսակին:Ըռտ էության, այս չափի նախնականգործածության մեջ էականը տողի քառանդամ տակտերի ն. վերջին 3 անդամներիանթերի կաղմությունն է րեմն, 16 վանկանիՓՔառանդամ ոտանավորընախապեսռուանձնացն 15 ն վանկանի թառանդամից չի ունեցել ինքնուրույն գոր-

ոոոչխաղաջուքյունը

ԲԱԼ "-

սխեմայովեն դրվածՖրիկի տաղաչափական Հիմնականում344444 պատկերք Հեր...», «Մինչ «Գեղեցիկ «Յիսուս անուն, յիս դթոացար...», ե ու

«գոմ

Նույն կերպ է

Լ

ու

առ.

կար

,

Ժառանգելով իրենց նախորդներիցՔառանդամիայս ձեր, տաղասացները զարգացրելեն այն ըստ ամենայնի: իրենց ՄագիստրոսնՇնորՀալին առաջ,եթե Նարեկացին, Ամենից 14: 15 վանկանի էին Հորինում ն 16 ջառանդամ բանաստեղծությունները խառն ոտանավորներով,ապա Ֆրիկի, կոստանւդին Երզնկացու,ՀովՀաննես Թլկուրանցու ն նրանց Հաջորդների առանդամ բանաստեղծություննե Ֆրիորեէ մեկը: Այսպես, Հիմնականումունեն նչված կաղմություններից ես...», որ «Որք մեռնելու էգուց որ կի «Աններելի Հուր վառեցի...», «Երբ ն «Է՛ անաւրէն էր գոյացել...», լրսեն այս ողբերոյս...», «Մինչ դեռ ոչինչ անձն իմ «Ծարաւի է «Բան, որ լառաջ քան ղյաւիտեանս...», անառավ...», կենԱստուծոյ միչ «Փառք «Աստուած աՀեղ, անքըննելի...», թեղ...», դանոյն...», կոստանդին Երզնկազու«Գարունլինի ուրախութիւն...»։ «Առա«ԱՀա բսկիզբն առնում բանից...» «Մի պարծենալդու ի բէնէ...», ԹլկուՀովՀաննես «ՕրՀնեալ է այրն անըսկիզբն...», ջեալըն Քբրիստոսի...», բժչկես Ճարտար «Հիմիկ բանցու«Թէ բսկի չըկայ սուրբ վարդապետ...»,

«ԶարթիքԻԻ

լան կոստանդին Երզնկացու «Ամ ք.» «Ֆըրիաթ կանչեմ Հազար...», «Զիմ դանդատըս զուտ...» մւոեղծաղործուԱմիր, մեր պարծանաց...» Հառաչ բերեմ...», «Պարոն Քանի՞ կոստանէ միայն սխեմանառանձինչափ դարձել թյունները: Իսկ 2444 Հ«ո' բարձի», այնչավ, դին Երզնկացու «ԱՀա գիչերս էանց...», «Այլոց ածէ զմածն

ու

մաւտ

է...»,

լրանցէ

Իզ

են Հետ ինձ...» «Մի գով տրւեր խրրատ...», «Ոմանք չար Համար: մարւդոյ» սկսվածքովբանաստեղծությունների Եերզնկոստանդին է Համարել պետք բացառություն Որոչիմաստով ն

Հաւատալ

ե սրա

ա

«Եղբայր

տաղը այլաբանական կացու «Այսօր եղն պայծառ դարուն...» Այլաբանության մեկնությունը: լրսէ...» սկսվածքով ականջդիր 324-4--4. 7-ը ղերից 29-ը (40,2806) ունեն 454-434 սխեման, է Գրեթե նույն Հարաբերությունն (9,7292)՝2-4-Ւ4Ւ4 կազմությունները: ունեն առաջին (43,7596) նկատվում նան մեկնության մեջ. 48 տողերից21-ը 2:4-:4:4 սխեման: ՅԷ4-Է4-Է4 ե 4-ը կառուցվածքը, 23-ը (47,9256՝ տոն 16 վանկանի Այս վերչին տեսակըերկուսի մեջ էլ չատ իչ է, հոկ ե այդ իոկ պատճառո են կազմում, Հավասարքանակ ղերը մոտավորապես մեկի բացարձակ Հիմք չունենբ դնելու սրանցիցմեկն

(5058 36-ը

ու

ն

տո-

(8,3358՝

գերակշռո

ու

Ակնչայտ է: Հարցը:

ոի

Հիչյողբանաստեղծո Երզնկացին Կոստանդին '

մի տարբե-

ւտաղաչավությամբ: Քառանդամի թյունները գրել է ավանդական բանաստեղծություններություն սակայն, որ Նարեկացու Մադիստրոսի ն Համեմատությամբ՝ տողերի վանկանի բում 16 վանկանիտողերը Հոազդեցությամբ Նախորդների այսպիսիՀարաբերությունչեն կազմում: 4--4-4--4 ձների բինված կոստանդինԵրզնկացուայս տաղերիմեջ անդամ Փ Քառանդաանթերի վանկանիյամբական նկատելիաճը ցույց է տալիս, որ ու

մբԷՂ

Լ ավելի գնալով Լ

մեծ

է կշ րար կչիո տեսակարար

բերում: ձեռք Ք բոր

ստացվում է, Ինչեէ,չՀաչված բացառությունները,

որ

մի

նե

ապան,

ՄԿԱ Արորն

տաղերում:

Առաքել վանկանիքառանդաեն մնազել ինքնու-

են ղիչեցին Մկրտիչնաղաչընախընտրել արդեն ն թառանգամձնեերըդուրս մըչ իսկ 254414

բույն

Բա-

գործածությունից: մյուս Փառանդամի Բայց 16 վանկանիքառանդամի առանձնացումը տաղերդուներըայդ միջնադարի

ուռանավո-

բնավչի նչանակում,թե ձնեերից թերավանկանդամովսկսվող տողեր ամեննին չեն ստեղծադործելիս բով

կազմջառանդամներով տալովանթերի Նախապատվությունը գործածում: մերժում չեն իսպառ այնուամենայնիվ, մեր տողերին, ստաղերգուները, ված ե որոչ տողերի մեջ առաջինանդամը թողնում են թերաՀինավանդները վանկ: Երկարտողերի պարագայումթերավանկանդամի սակավկիրառուռիթմի մեջ էական փոփոխությունառաջ չի բեթյունը բանաստեղծական

է տալիս Հորինվածքին: բայց նկատելի բաղմաղանություն բում, նայած

Ինքնին Հասկանալի է,

Իրն օդավել

անկանի

տարբերբանաստեղծներ

որ

քառանդամի Անա

ու

այս

են ճաշակին, տարբեր չափերով

Հատկությունից:

Ֆրիկն, օրինակ,որ սիրում է 16 վանկանիբանաստեղծությունները անդաՀորինել անթերիանդամներով,չատ Հազվադեպէ դիմում թորավանկ բանասհ այս ողբերոյս..-» է ոբ լբսեն «Ռրք նմուչներից այղ Հազվադեպ մի, տեղծության Հետնյալ Հատվածը.

են, /Խիոտ ի զատ

ամո Հարո առո ե" Ք7որջանաներ ո ն ՄԱՆ յ

. իի Հեջեին թաշո» / գնած.

Խամբ

ս

/

եպիսկուղոս

զմիմնան/

թրն

կու

/

քադաւոր ինք

|

որ

Համբերէ ի

փբչց՝ մրչակ

/ կերմանեցին/ ե սերմանեն| զերկիր, որ կայ խոնարՀ ցած, եզ տրւած, ի ի որ որչառի դանձիտ կայ /լեր ջո ԳաՀսարան / զտուողն Աստուած (Կե, էջ 150-150: | | վրճարէ որ աճեցո՛ Վաստակէ՛ /ե ու

Փառանդամբանաստեղծությունների վանկանի Երզնկացու 24 տոկոս

մեջ

թերավանկ անդամով տողերը միջին Հաչվով մոտավորապես են կազմում: անդամղնում նան են թերավանկ ոոողասկզբում դեպքերում Սակավ որ Մկրտիչ Նաղաչը: Ուչագրավէ այն փաստը, -

Բաղիչեցին, ոԼլ"րանցին: յամբական դարի բանաստեղծների

-

Հ» ոտանավո առանձի

վանկանի

իբրն բինված դործերում այլես երկվանկոտքը Հանդես չի դալիս է լինում: հոավանկ միայն անդամը Ոբպեսկանոն, թերավանկ անդամ: լ նայմրջման էր / Հնազանդել, Սողոմոն (ՀԹ, էջ 1817: մ աչքըն Հողով / էր ՀՐցուեր գըն լուանին Նայտատան

Որասէր՝Ես

/եմ

/

աստուածն

/ ««բածի՛ ողորմածաց| ասէ Ցիսուս

է Զի դւոանէ / ողորմութիւն | յորժամ գայցեմ

բան,

(ԱԲ, էջ168): դատաստան

գնան, Հաւատով | բզչափաւոր /ի իւ կուրանա բըն լուանան որթ անմիտ են, չարափառ. ադաչութեամ (ՄՆ, էչ 113/ անցաւորիս||ն. ի յալեաց / մէջբն րան ածեն Գիբկ

«Որբ իմաստուն / /ի

/ն

են

առնուն

յոքնան՝ Հանգատնան Հառանեն Վայլեն / || / Է

717:ոյսերես(ՍՀԱ,է մ

«հրու քո սիրուղ,/ Հանդիպեցայ||էա քո Յուր էկի, / Հայ ու

/

ա

ս

(Ֆ, էջ 276-277:

175)

/

ՓՐ", ՑՐ" պածպանելով Հիմնականում

՛

118:

/ անլոյծ ողով, | եկեղեցիք Ռղբոռցէ՛ր Հայաստանհայց... / աչխարտ նաց : / ամենեքեան,||ձայն ամբարձէ՛ք Ողբոքէ՞ր

տերը (15 վանկանիտողերի մեջ՝ 3-րդ, 7-ՐԴ, 11-ՐԴ

ս

ւ

ն

եվ Հ):

158ՐԴվանկերի), միչ-

չեչերկրորդական առանդամ բանաստեղծության տաղերգուները նաղդարի ՖԽ8 երկանդամի վանկանի ավելի ազատ, քա տերիՀեւ վարվում են փոքրինչ Հայ բանասչափը Մալ ջառանդամ ԿՄԱդարերումվանկանի ստեղչե գտել:Այս ուռանավորով կողմից լայն գործածություն տեղծների ՀՍԲ, էչ 350ծաղկանց», («Գովասանք ծագործել են Դավիթ Սալաձորցին :

/

12-67

ծախեն:

ի սուր քաշեն: Հանաղաղզաւր ժողովեն / ն ԵՆ նախանձոտ | զաւտար երէ՛/ցըն կու ատեն..ՏնոՀանյոավը / կըս բարբառեն, / զերդ ԸՎզՀրեչտա՛ Երբառա) դան /է Դիրք կարդող / եւ աւիէնթ իսկիաէր չեն: ոբբութեան Նոքագիտեն/կաճոն / բբն ոխ պաչեն... / յայն կու խրնդայ ||ոբ ֆրիսաոնեայ ««Տատանալյ ||եւ

այնոր

/ ինք «ինքն է աէր/ բուրաստանիս

ու

որ

ու

մ

ասըն

կողմից

ձների 2-Է4:4-84 3-Է4:414 տաղաչափական մյուս կողմից՝ Ճայ դարի վերջերին կամ առանձնացումըտեղի է ունեցելՀիմնականում ու դրսնորվել է Ֆ կոստանդին Երզնկագու ն ՃՈ/ դարիսկզբներ ն, 4:4:-4:Է4

չարած, ՔԻնզարդարին «տերն փբոէ վարդըն Խոաաաան» մեմ պատրաստել բազմաց,

՛

ւյս

տարբերություն Ֆրիկի, կոնստանդին Երզնկացույամբական վանկանիչափն ունեցող բոլոր գործերում կարելի է Հանդիպել թերավանկ անդամովսկսվող տողերի. Ի

են Գրիգոր Նարեկացու վարդն վառւսւհ«ԳոՀար օրինակներն ծածության ն «Մատյանի»ԻԶ ասեմ» «ես ձայնղառիւծուն ւուսղերը սկսվածքով ալ», նչա ն գրվելէ ժողովրդական ինքն է վկայում, որը: ե չպես բանաստեղծն բանը, ե լալյաց բգերինմանողությամբ: նված ե

163-164)

ն. առանձ136-137, 139-140, 319, 322, 317, 299-300, 305-307, 313, Խառըես Ղափանցինէջ էֆ ւնթերի 327-330, 332-334), որն ստեղծել է տվյալ չափի դործածության

(ՊԴ,էֆ էջ Դպիրը 358),ԳՓաղտասար (ՊՂ Պետրոս

ւսն-

դործերում թերավանկ նմուչներ:Հիշարժանէ, որ նչված Հեղինակների է մատնված: մոռացության Հին ավանդույթը դամի Հայ բանասւտաղաչափությամբ քառանդամ ամբական16 վանկանի `

.

(րարման

տեղծները գրել

են

Հիմնականումուսուցողական, խոչական,խրատական,

Երզնիսկ Կոստանդին բանաստեղծություններ, ողբական բարոյախոսական, նան.այլաբանական ստեհղծադործություններ: կացին՝ ԳնունեԶաքարիա ՀովասափՍեբաստացու, ԳրիգորիսԱղթամարցու, բանաստեղծունուն Հայտնի չեն կամ վանկանիՔառանդամ 13 ցու անունով վանէլ 15, 14ն ինչպես 16, այնպես Հովնաթանի թյուններ,իսկ Նազաչ չեն ենթարկվում: անդամարբաժանման կանի տաղերը կանոնավոր մի քանիտեսակներովենթատեսակներով ոտանավորը Քառանդամ են ղարդացրել առանձնապես 4-4, 4-Է4-Ւ43, 4-Ւ3--4-Է3) (44-44, 3--4-Ւ Ֆոր ն նորագույն չրջաններիբանաււտեղծները: ու

Ք.»

Հետո միջնադարյան 8 վանկանիյամբականոտանավորից Երկանդամ

ամենասիրածչափն է եղել «Հայրենի կարգը»: կատարեՀայ տաղասացների Մանուկ Աբեղյանըբացալով Հայրենի մանրամասնուսումնասիրությունը, կարնոր Հատկանիչները Հայաել է որա տաղաչափական

Էից: Խան

վում

ո) կազմվածէ

վանկանիտողերիցկամ 7

տողեր, առանձին գ) Կանոնիկսխեմանէ՝

վանկանիերկտողե-

կարող է Հանդես գալ Հանգավորվածեն նե դիտեթե կիսատողերը

բ) 7-բգ վանկից Հետո կա զորեղ Հատած,

իբրե տողավերջիդադար,

ն

Հորինվ կարեդրանք կատարյալմշակվածությամբ Հայրենի տաղաչափության

որը

են

||323, որով չեչտվում են 2-րդ, 5ե զգալի է դառնում յամբ-անաբդ, 7-րդ, 10-րղ, 12-րդ, 15-րդ վանկերը, պարզ ոտքերիռիթմը: պետտյան Լ դ) Գլխավորչեշտերնընկնում են՝ 5-րդ, 7-րդ, 10-րդ 15-րդ վանկե35 են բերում 5-2 կաղմու|| անդամավոր բի վրա: Սրանովտողերըձեռք 24342

են

վերո կացու

երոՀ

իչյոլ

տաղերը ն

Համարել: նմուչներ դասական տեսակի

լի է ոտանավորիայս

սի՛

«

«2ՐՔոիՑ: Բոր րւալէր1:88 Հորվարդը» վերայ 4վարսից 7 ծաղի՛կ / Ի,ծովայի

ԳոՀար/

ա

/

առեալ

՛

|

՛

մալ

/ի / / գո՛յնըն/ այն ծաղկի՛ն, / ձովէ՛ն||պզպըջէր Համատարա՝ / /նի ճբղի՛ն / մ չողչողէր պըտուղ երփին/ երփնունակ Փաղկի՛ն,

ի

ի

վեր

աի

(ԳՆ, էջ 17118):

14-ր ունեն 2. 5, 7 կանոնավոր կիսատողերից չեչտը (5. Դ: 8 վան2-րդ վանկի 3-ի մեջ բաց է թողնված չեշտադրությունը, մե17 Տաղի 7 վանկանի

10, կանոնիկչեչտադրությունը, 11-ը կանի կիսատողերից (10. 15), 5չեչտի բացթողումով հրկրորդական է վանկի կը Հորինված 12-րդ են վրա չեչտերը տեղաւփոխված 11-րդ վանկերի ե մեջ այղ երկրորդական էլ Համապատասբոլոր տողերն այս (10,11-15): ունեն

12. 15

բանաստեղծության

Ուրեմն

իոկ կերպովկրում են գլխավորթիթմիկշեշտերը, իան տեղերումանխափան տողերի մեծ մասի մեջ նան հրկրորդականները: ւ

ինչպես յալ մշակվածությունը, կատար Հայրենների Նարեկացու են տալիս,որ

«Մատյանի»նչված Հատվածումեղած վկայությունը ցույց

է եղել մեզանում: դարիցառաջ էլ այս չաիը գործածական չափին.առայժմ է ՀազվադեւղդիժելՀայրենի ՆերսեսՇնորՀալին ե «Տաղ աւխոնացն

միայն մեկ-երկու Հանելուկներ" են Հորինվածնան (ՆՇ, էջ 39-40): Հայրենի չափով սանղծաղործությունը ն. «Որպէս խթան: վարում» ԳրիգորՏղայի «Յորժամ զիս ինձէն գտայ» (ԳՏ, էչ էչ 191-196, 413-414). բանաստեղծությունները սկավածքներով երանից Հայտնի

են

/ ձայնե՛մ է անձանձիր /մբչտակայ այժմի՛կ չ է Հեռանալ (48, / ,

Մեղա՛յ/

ասե՛ք /

ես

թյունը:

Ջելան

չեչտերի (2-րդ ն 12-րդ) է) Երբեմնթույլատրվում է, երկրոդական առաջին կիսատողը(կամ րն ո ԱրԱր րԱ

/

ըն

|

առաչի'/ ունիմ իմ

աչաց

ո,

որ ոչ

/

192)

դտնում լայն կիրառություն առւանձապես տեսակը են Ֆրիը, է

ՀովՀանն այդմ մեֆ: Հայրեններ դրել լատ էամդավոխուքյուն: տաղերգության արն Աու ՍերբասՀովասափ Աղթամարցին, Նաղաչը» Նո -ո թ 10, 15,10 - ղբ (ատ Մկրտիչ կեչառեցին, չեչտադրությունները: Երզնկացին, ունեցող բանաստեղծություննե- տացին ուրիչներ: կարգաւ»Հորինվածքն «Հայրենի աՆ ՀԱրնա Քո շաղերաշալել ոզ րեի Հեզում հղաժ կազմում Կերի ինչ ' ակարունա ԷԶ լան նկարադիրը մոտավորապես աըհագիեի Հատուկ չափի ո ավաղ կ Հայրենինբնորոչ Հատկանիչների: ՀայկականբանաստնՏու այս Ոտանավորի

տո-

ղը

|

Գ բիդոր Նարե Նար

Պեւոք Ք է ասե Լչ "Ր

՛

,

10.

15,

11.

15,

ալա ւոկիը ւթյա

ա

ղությանըան

20/1գգ,

10. 13. 15

տնողականո

այս

այա

ե

:

աշա

ն

ան:

գոր

մաս

են

հ նորը

ւ

ըստ

դարձած

Քննության նյութ

ման

տող

(կամ 7 ն

վանկանիբաժան-

բաժանվում կի871-րՀառոածով Հայրեններից՞" հրկտող) դեպքում` Նաղաչից ե Հովաեն

Մկրտիչ Կկեչառեցուց, (99,0826),8-ը (Ֆրիկից, սատողերի են 09266, ունեն որոնք կազմում 2-ական), սափ Սեբաստացուց՝

կառուցվածք: ծուուն, Բանինղորդե ու

/

դէչն

Աստուծ, ճէ՛աւնէրինձ/

րստ

Ու

ու

Էէկապած..55-Ւ5 աղէկն / ի Ջարիխն /ն, որ է էմ գործած... 6-5-ք5 մեղաց (Ֆ, էջ էջ 383, 388):

չատ չար

Եւայի... եղուկ տայ սրտիս...

Հանէ | զմարդնի փառաց,(նման կինն՝ Լ

/լինի մարմնոյս / Հոգիս ղատախազ

ն ային ` / ամէն Ք գնացի / ծաղկունջ ն... եղե ՖԽչ որ գեղեցիկ ուն. կայի Զինչ / բնաւ / իտեղի... խօսքն զիւր պածեր չի Զինչ որ Է խոստանայ՛

/

ոլ

55-55

(հն, էջ էջ 148, 152):

5-4-Է5

.

Հառակնէր երկայն /

ե

Ջեռւուջն

/ որ ճոծար,

հռանդամ

բանթըն Համեղ /

ե քաղցը

525.5

(ՄՆ, էջ էջ 105, 124:

խոսուն...

նաի Հուն... զինչբոն բուներՀաներ /

5-Է5-Է5

115):

ռուցվածք.

պածեր/ զուրխօսջ /Ֆ իէտեղի

բաժանվողմնացած993 տողերը պետք է թնՀատածովկիսատողերի է Հայբենների ւսռաղաինչպես ընդունված մասերի, նելըստ 7ն8 վանկանի ճիչտ վարվելը Այաես պրակտիկայում" ": ուսումնասիրության չափության Հատա8 վանկանի ղորեղ մասերը Հայրենի որ նե է այն պարզ պատճառով, են դալիս իբրե առւանծի չնորՀիվ ունեն տողի արժեք, Հաճախէլ Հանդես

ներքին տողերիթե՛ 7ե թե՛8 վանկանիկիսատողերը են երկու մեծ խմբավորումների. բաժանվում կազմությամբ չեչտադթույլատրելի ա) կանոնավորՀ̀այրենի տաղաչափությանը բություններովկիսատողերՀայրենինոչ բնորոչ կառուցվածքունեցող կիսատողեր: Բբ)Անկանոն՝

՝

:

վանկեկիսատողերի պածպանված դեպքումխստաղույնս Առաջին 15ն. են

(5-րդ, 7-րԴ բէ բանակըն գլխավորչեչտերի դասավորությունը

,

Հայրե947-ր կանոնավոր կիսատողերից 894-րե նույնթվովութվանկանի նային կազմություն

(սրանցից608-ր

ունեն

10-րդ,

ն

677-ը կանոնիկչեչտադրու-

ն սխեմայով՝ 3-23), իսկ 99-ր 34ն այս 99-ի 46-իմեջ մտնող Նախ անդրադառնանք է6ն ՛7 վանկի կազված փոխարեն որոնցից առաջինը

2.5.7, 10.12.15 թյամբ՝

2--3--2,

ու

ու

սատողերին,

46-ը՝ոչ:

այն կի-

վանկե-

վանկերից: բից, իսկ երկրորդը 8 վանկի փոխարեն՝ մի մասը ՀաստատաՀավելավանկկամ թերավանկ այս կիսատողերի Բեէ ձեռագրական ւռարբնրակներով: վես աղճատվածէ կ վերականգնվում Հետ միասին: Համապատասխան ուղղումների բենք այդ կիսատողերը 7 ն 9

։

34-իկազմից՝

1.

Հոդով սուրբ

էր Նարեկացին...

2.

Ճրչմարիտն

ըղորդ

3.

Ով բանիսիմ ականջդնէ...

/ Իսկ Հոդո՛վ/ ըն սուրբ էր

կասեն...

(ՀԹ, էջ 209) 3. 5.7.

/ դընէ՛.. Ով բանիս/ականջ

3. 5. 7.

(ՀԹ, էջ 213)

/ տիրե՛ ամէ՛ն / աչխարՀիս

2. 5.7

Շատղարի/է տո՛ւն/ դարձաւ...

3. 5. 7.

լազով առա... Դաստաւորին

Դառւորի՛ն/ լոզո՛վ /

Դատաւորնանիրաւ էր գեմ...

Դատւռը /

5.

Ամէն ղարիպի

ծ.

7.

դարձաւ...

տուն

(ՄՆ, էչ 127, 165)

ն

,

ՀՄ

ասաց...

յ

անիրաւ / էր գեմ. ,

ՅՐ

չ/ (Գն,

Սեբաստա

Հովասափ Համարել նան ունեցել է 125), որը նախապես (ՀՍ, ՂԸ Հասնի...» կիսատո

պետք Աղճատված մաՀն/

|

է

«Անկուման / Հասնի՛..»՝1. «Ար մի / անկումա՛: կ

,

1.

5.7

Յ

ճա..

/ւ՛ բղորդ7 կասե՞ն... Ճըրչմարի՛տ

Լ

4. Թէ յամէնաչխարչիս տիրես...

/ մարդոյ, մ չի Զինչոբ /լոստանույ

Ասենք, ոթ

կերը (տե՛ս «Աղյուսակ Բ» էջ 202): Ինչոլես լարղ երեում է աղյուսակից,993 յոթվանկանիկիսատողերից

5-Տ-ԷՏ

(ՀՍ, էջ

է, որովաղճատված վերջին տողըՀաստատապես մեջբերված Ֆբրիկից Նա16 նն. չէ Մկրտիչ է անաղարտ Հետե 15-իփոխարեն վանկից, կազմված պետք տողը,մի վանկպակասէ: Աղճատված է ղաչի5-45 կազմությամբ է մի քանիձեռագիր մփյուստողը ես, որը վերականդնվում Նաղաչի Համարել ե. ստանում բնորոչկաՀայրենին միանգամայն Հիմանվրա տաբբերակների

ձին տողեր:

իսկ երկրորդ դհոլքում խախտվածէ կամ վանկերիջանավանկերիվրադ, նան կամ 95-րդ ն 10-րդ վանկերիգլկարգը) կը (Հետեւաբար չեչտադրության

բղ

ազորըց 27-ի կազմի

մաման

..դրնչովն

ա

Ա

տարբերակը չեչտադրությամբ .

5. 7

լ

,

.

դի

նչովն ՀՐԵ

ա

"

ն ոո"

,

/

կու խոջէ՛

10.12.

4Ց

(Հե, էջ 143)

«յա

յնպե

Մ

Ի

պրողէն ծընեսղ հս.

3. ՛Ի մաՀու

Ը. ռո չ դե

ն

"

.

/

ձբնեալես.

Աջք

ասլա:

Լ

«յայտնապէս գիտեցար.

հցար-

Դ

ոչ / ՛

10. 12. 15 10.12.

«ՔրեսէՖ/ ի վայր / կու թափի՛

ւ

ակլանես/ի

զայն ի վեր

13. Աստուած

գու չեմջ

ու

,

դեմ...

ՔՐ Գորգ6զդլուխնի

Փիաոն/

զետէ՛

( ԳԱ, էջ

աչի

մոխրին ։լառրկած մէկըն աղքատ`

9.

ու

10. 12.15

/։լառրկա՛ֆ մոխրի՞Ջ մէկն աղքա՛ա/

1012.

զՀոգիդ մածուանիչոցեն

մածուն. ԸՎզՀոգիդ/ խոցեն/

ու

(Ֆ, էջ337, 386) 10. 13.15

(ՄՆ, էջ 122

186):189

2. 5.7

/ է գե՛մ... ըսպանած

Գո.

(Ֆ. էչ

ի

/

վերուց... վեր/ Վորո'5 ու/խըն իոն ի որ/ ԻՒ ԳԵ"

վերուց. Ց ԲՐ"

Ֆա

ԵՀան...

ղաշ /ըն ի վեր /եչան..

17 կիսատողերը առայժմ մնացած 34-ի կազմից 16 ն 2-ի կազմից կամ ձեռագրական տալիս քանզի դրանք Հնարավորչէ վերականգնել,

չեն

տարընթերցումներ: անՀրաժեչտ արտասանական 65կիսատողերից առաջին Հայրենների առարկա դարձած Քննության 3-4 կազմությունը: Օրինակ. 4Է3ն բ ունեն

19-ը երկրորդկիսատողերից

ունեն

(ԳԱ, էջ7 153)

ւի

զրաթանչելիսմանկանց..

/ կենա ւթ... Գաշել զմեզ / անփորձ / զնոսա՛.. Մինչ զարմացընե՛ր

5.7.

16.

Մինչ ղարմացներզնոսա.

17.

Աւա՛խ,զմանուկ արեն...

/ արեն... Աւա՛խ,/ բզմանոււկ

18.

Որպէ«թէ բազեն զվարդն..

/ բզվարդն... Որողէ՛/ թէ ջաղե՛՞ն

2.5.7

տողը (ՀՍ, պբսակլուսոյ...» «եւ Քառասուն Հովասափ Սեբաստացու «եւ Խ ձեր (տե՛ս լուսոյ...» պըսակ ունի Հեղինակայինձեռադրում նըն է, անընդունելի բայց ճի ճիչտ անչուչ, Վերծանումն, էչի տողատակը):

մ 107

չ

լ

(40), մեր կարծիքով,

եւ

(ԳԱ, էջ 184

ն. 5ՒՅ կազմությունը:

ուտող / /

ԱՅՅ

ոզ էի չի 81 «Թեւրգ «Թէ լինի դեղ իմ խոցերիշ-

25.7

3.5.7

3-4

Ն

3-4

Ջաղն անՀա՛մ / ո՞վէ տեսել... / ակն կաղ... ԴատաստանիՖ

5.7

(ՀԹ, էջ 208, 212)

մանկանց... փանց

/ եղեգնախո՛ւնկ... Նորասքանչ

՛

:

/ Աստուած երբԸզմեզ/ստեղծեաց...

ղաբանչելի՛ս / .Յիչե՛մթ/ ԳոՔոՆ: իո

4-3

յ

ատ

2.57

երբ զմեզ աստեղ ծեսց..-

(Ֆ. էջ 337 (Ֆ, էֆ 344 (Հե, էչ 149. 4:3 (ԽԿ, էջ 147

ի՞նչեղար-.Ֆբրինկ, գէմ... Սոլար մանկտի՛ջ/ Հասրաթով ,

340)

2. 5. 7.

Գաել բզմեզ անփորմկենաւթ..

ույն

8.

/ գի վերայ /բզխելք սւ.որչբերես

10. 13. 15

15.

..

27-ի կազմից` է վերայ. ըբզխելջդ չոբբերես

(ՀՍ, էջ 108)

ու:

վեր

7. որ

'

Փիսոնդետէ-

Աւր

11-12. նա

:

պրտղէ՛Խ

152) (Խե.էչ

կիսատողեր

10.

-

/

10. 12. 15

սղման տաղաչափական անՀրաժեչտության, Առանց տարբերակների ես: են այլ վերականգնվում կանոններով հրկարումիՀայտնի

ու

,

էս

...լեալ

ի մաՀո՛ւ

չե

5...կրեան ի վայր կու թափի6.

անչէ՛ջ/ կրակ/դրերյի.

եւ

անչէչ կրակդրիր յի".

2. Ի

է ոտանավորի նորմային: Համապատասխանում

,

(ԳԱ, էջ 184) 4:4 (ՀՍ, էչ 108

5-3

է արժա՛ն. զարմանավո՛յ /

/ այնմ գաւառին. Եպիսկոպուն

կիսատողեր

Հայրենի վանկանի Սրանքթենբավարարում Հատուկ չունեն այս չափին սակայն սպաՀչանֆը, ը, վանկականության 3է5 5-2, անդամավորությու 2-32, կամ յա կազմությունը տի ն ձեռք են բերել Հայրենինխորթբնավորություն: 7ե8

են

Վարգա ուս-

հի

Աաաա 1է՛ մն

ն

,

«ԻԴ

նքն

են,

ինչպե Բոր"

իչղովն էլէր «ծելԼ (Հե, էչ 146):

իւղ»Վն գլո՛ւխն,| ծաղկանց || որ ծաղկանց «ԱՀարոՆ/ի ի Գլուխն, ինչե: զԱՀար որ

երզնՀովՀաննես ։

"ՐԻ նակ՝ ՞

:

Գրելով տեսակետից: է, Հատվածից պարզվում Հաղաչոիունյան Լ ոչթե թ Հին կտակարանիՀամապատասխան բանաստեղծը այլ Ուբեմն, օծելուն՞": յուղով Բարբառային «եք էո մեիպրսակ/ փառառուն, լուսոյ:..», այստեղխոսքը վերաբերումէ ԱՀարոնիգլուխը ոասաանությամբ, է

«Խ»

պետ

նթերցած

ֆ

(ին

`

որը

որ

/ իւզովն էր օծել. լ ՖԽ,որ ծաղկանց զԱՀարոնի՛ դրլուխ Զի՞նչ

բեն

կիսատողը 4-3 վանկանի Մեզ Հետաքրքրող

աւանում

է

1. 5. 7

չեչտադրությունը:

փոխաբաղադրության

նե 44 կազ5-3 ութվանկանի կամք Բայց 4-3 կամ34 յոթվանկանի մեծ ձեռագրական ա ղճաթե ոչ մությունն ունեցող կիսատողերը մասամբ

որ առանձին դեպքեաղատ չեղումներ, տումներեն, այլ տաղաչափական մի է մոռռանալ,են առի«...Զպետք բում թույլ տվելմեր տաղերգուները: նույնիսկ բանսատեղծնեոր լավաղույն է Մանուկ Աբեղյանը,թով նկատել կանոններըն որոչ ազատուսքեմայի ոտանավորի բը երբեմն չեն պաչում նան միջնադարի չեն կազմում թյուն են թույլ տալիս»:Բացառություն

Հայ տաղերդգուները:

993 տողերից կաոչ Հայրենային քննությանառարկա Այսպիսով: ուղղումնեկատարված առաջին Փանակը ունեցող կիսատողերի ռուցվածք 46-ից 36-ի: Սբանք բից Հետո 99-իցիջնում է 79-ի, երկրորդկիսատողերինը՝

կազմումեն Համապատասխանաբար

7, 9076

ն

3, 6276:

Հայոր միջնադարի տաղերդուների կարողենք եզրակացնել, Ուրեմն, 7եի8 կիսատողեվանկանի բանաստեղծությունների բենի չափով Հորինած 9426-ով)Հորին1868-ը՝ բի ճնչող մեծամասնությունը (1986 կիսատողերից Հատուկ կանոններով: ված է Հայրենի տաղաչափվությանը Ինչպեսարգեն նչել ենք, Հայրենի չափին բնորոչ է հրկրորդական Ըստ այդմ՝ տեղափոխությունը, (2-րդ,12-րդ)բացթողումն տողի յամբանապեստմիացությունները երբեմն փոխա(2:Է3-Է2)4(3--2-3)

չեչաերի

չափով

այլ ողբական, սոցիլական, այլաբանական, կան,խրատական, ն Հաջորդուտնական Երկվանկ եռավանկմիավորների բնույթի գործեր: օր

լիովին Հաառաջէ բերում ազատ ռիթմականխոսքի պատրանք, լուրջ խառնէ այդ բնույթի ստեղծադործությունների

ազաախանում թին:

վ :

Հայրենի չափինանդրադարձել ՃՄԼՃՄԱ դարերումբանաստեղծները

գորՀազվադեպ:Այս չափով Հետաքրքիրու պրժեքավոր Համեմատաբար (ՆՄ, Մ ոկացին Ներսես ֆեր են թողել Քերոբեն Քերովբենց)"Ր, (ՀովՀաննես են

Ս6

ՃԱ

ուրիչներ: դարում,ինչպես

ե

նոր

գրավոր չրբֆաններում, նորագույն

ու

Հայկականտեզուտ այս ինքնատիպ, մեջ ուռանակվորի բանաստեղծության դարի չունեցավ,բայց մինչն քսաներորդ սակըայլես գործածություն դյուղաչխարծում արեմտաչայ պ ածւլղզանվեց տասական թվականները

ձեով: ժողովրդականբանածչյուսության ..

Հաճախ դործաձելվանկանի բանաստեղծները Միջնադարի է տեսությունից, Հայտնի տաղաչափության կանդամ չափը։ որը, ինչպես 0-5 տվյալնեեղած Համաձայն է կամ536կաղզմություններով: գործածվում վել են բացառապես նախապատվությունը Րե ՆարեկացինՇնորՀալին

են

հր-

ու

գերազանւաղերգուները մինչդեռ ՃոԼ-ՃՆ1 դարերի 5-6 կազմությանը, թե չե նչանակում, են 6-5 Բայզ բոլորովին տարբերակը: ցապեսընտրել Հաստատվել, է մեջ ավելի վող կազմությունը Հայ բանաստեղծության սա

մեկ վաղ չրջանում, երբ դեռ չէր ձեավորվել ճւսչակը, ստեղծելու քերթված ժի ամբողջական չափատեսակով միասնական մեջի բանաստեղծության ենց միննույն տողերիձեովՀ̀ արդենառանձին Ա. կաթոկոմիտաս Աղցեցի Հայտ են եկել թե՛ մեկը ն թե՛մյուսը:Օրինակ` «Անձինք նուիրե36 բաղկացած 615-628 տներից թթ.) իր ղիկոսը (կաթող. նմուչներ. 5-6 կազմությանհրկանդամի ընտիր ալք» չարականումտվել է

քան մյուսը: Բանն այն է,

որ

/ է մարորնակա՛ն կենցաղո՛յս... միամի՛տք Ընկե՛րք Լբւան / քազաւորթ| եւ լբջան/Խբնգութեամբ... շո «զգո» / /

:

իլ

են

կառուցվածքը): ութերի չափով են դարեր կրոնականն

թյունը,

449-45Ոն

ու

ն 3Ւ5 կառուցմի պենտոնով(արդյունքումստացվումէ՝ 52 (այս դեպքում առաջանումէ կամ անապեստ-յամբ միազությամբ վածքը), ե. չատ Հազվադեպ (3Է2)-Է2 3:(3է2) կառուցվածքը), էլ` յամբերիփոխարեն ե անապեստեն թորեյներ է ջորեյ-անապեստ-յամբ (ստազվում գործածվում պարզ Փորեյ-անապեստ են խխոչադրվել գերազանցապես գրվել դարերում 7-ՆՈ Հայրենի դերազանցապես յրենի

բինվում

(ՊԽՀ,էջ 274-279), 131-134), ՀովՀաննես Մ,սկվեցին (ՀՍԲ, էջ 382-387, Քյոմուրճյանը երեմիա (ՀՍԲ, Դավիթ Սալաձորցին էջ

ցին (ՄՂ, էջ 111-112,

է կարդալ. տողըանծրաժեչ:ո բանաստեղծական

/հւ

քաղաքո, կանայք պատուականք

ն տող Եվ այսպես նս ութ Համանման կազ ությաննան ք

բաղկացո Հոգ որոնցից նմուչի Համար կարելիէ վկայագոչոլ

մեջ առկա է Նույն ստեղծագործության

տասներկուտող,

եր: բ:

6Ւ5

Ֆ

ՐԸ:

1"Գ ԺԱրոՔո/ բանաւոր Ում ոՎէ ՆՔ ազանց... իու

,

|ազգաց արավ ւթյան ձեր... էի Հընձան անո

ուս

ւ.

ռեալ

/ ճրգնութեսն Կոխեցա՛յք

Ջունի

ո՛թ/

աչծր::՛

/եւ

/ ը"

չարութեան...

/ ի նոսա՛ ||առնուն

«Անձինքը» Աղցեցու կոմիտաս

ազատ

Հորինվ քառատակտերով աֆ

մեջ տեղ են Հյուսվածքի բնդՀանուր

Քով:

գրավել ազատ

ՀիմունՓառատակտերի

ՔերԴավթակ (6 տող ն Մեծի իչխանին» Փերթվածից Զեւանչիրի

Համանման կազմության տողեր կարելի էր բերել

թոզի «Ողբք ի 11 տող

ման

նան

կազմություններով):

Բայց երկանդամ6-5 կազմությամբ ուռանավորնիբ ներքին կառուցվածքով միատարըչէ, ն դա դըսեորվում է երկու տարբերռիթմականբնավոբություններով. 11 վանկանիոտանավորմի չարժուն անապեստով,որ Դ յամբական ունենում 2) (3 2կամ 2-3.) սխեման: է (2 Ժ 2 Հիմնականում երրորդ կամչորրորդ ոտքը վանկանիոտանավոր` Բ) անապեստյան 2) սխեմայով: յամբ (3-13-(2-ԷՒ3կամ Մեկյամբով անապեստյան11 վանկանիերկանդամոտանավորըՀայ ոիթմիկ մեջ ամբողջականՀորինվածքի բանաստեղծության միջնադարյան ն միավորէ դարձել«Ա դարում Հովչաննես Երզնկացու Ֆրիկիուռեղծաեն նան ԲաԱռաքել այս չափը դործածել ԱյնուՀետն, գործություններով: ՂաԳեւտրոս ՆաղաչՀովնաթանը, Սուքիասը, Նաղաչը, ղիչեցին։Մկրտիչ

փանցինն ուրիչներ: ինչ ՀիմնականՀատկանիչնեՓորձենքտեսնել, թե տաղաչափական 11 վանկանիՀորինվածքով սւոհղծաբով են աչջի ընկնում անապեստյան գործությունները: ո Ամենից առաջ այդ բանաստեղծությունների տողերըՀիմնականում ունեն կանոնիկսխեմա է. չնեչտադրություն 3-րդ,6-րդ,8-րդ 11-րդ

վանկերիվրա`

| յերկնից/է բարո՛յե, ենջ կարօ՛ո Յաստբրնուռբ Ու ժածկեա՛լ /ենջ մեղօթ, 1զինչ լոյս /Ֆ է յամպո՛յն. Մեք բուսա՛թ./ զերթ ծաղիկ| յերես /Նի Հողո՛յն, /.

է զինչտունկ /Ճ /ենջ Բանի՛ Ծարաւա՛ֆ

ե

(ՀԵ,էջ 183): Հորո՛յն

երանի՛ / ինճ Հազար,||թէ Հանց/ լինենա՛մ, Ոբ ի մեֆ / աղբերէն| կարտ / չի մբնամ։ Դու Աստուա՛ծ / հս գբթածլու խիոտ/ բարեկամ, Յայն չըրէ՞ն/ ինձ արբո,| որ ես / լիանա՛՝(Ֆ, էջ 440):

ս, | թէ ինչ / կու դատի՛ Բայց դու ղայս / գիտացիր / մբտաձիս ( ՄՆ, էջ | ւի Հող երբ թողուս /օոտարաց

| զմայր / Ըն մեղաց, Սիրելով/ բզպարապ / (ՍՀԲ,էջ 432): է /յերեւի՛մ արութեա՛նց գործոց երբէք Ոչ / երամի դ մ չուտով 7 կու Հասնկի՛ս... Մէ՛վաղեր, / կամեցաւ | ելա՛նք/ նրբտներնիս

Թ: չունի»

մարդբարի,| որ զթեզ / / ղու յիչէ | ւ այնով/

մածուն Ձ»-բ

րած,

ճանաչէ՞

/մի ծաղկի՛ ||նման / կու փայլէ՛ ժամանակ / (ԱԲ, էջ 189: Բայցյետոյ լալագին| ի Հող / մբտանէ՛

Լ.

՛

Անջան՛/ մեծութիւն||ն փաթ / աշխարՀի, ան լ չինուա՛ տաճարի՛ Ածբի՛7 Փակաի՛ ե

գնացաձք...

/ Էլ չունիմ /սիրելի | թանց քեղ պատուկա՛ն, / Ինձ կարօտ սիրեկան, /մի թողուլ, նաղլո՛ւ / պարտական, կու մեռնիմ / կու մբնաս ղու ի՞նձ / (ՆՀԲ, էջ 37): / ես եղէ՛ թեզ Հեյբա՛ն, | դու մարալ, ֆեյրա՛ն

բե-

առաջ Հյուսվածքում բազմազանություն Բ) կանոնիկտողերի բացթողման բում յամբականուռքի վրա ընկնող չեչտի տեղափոխության են

ու

անապեստից դեպքերը: Այսպես, մեկ-մեկ տողի երկրորդ մասը յամբից Հինդվանկանի կազմվածլինելու փոխարենկազմվածէ լինում մեկ միաչեչտ ոտքից. ու

եմի չո՛ւրն՝ /յուսո՛վկու գր նամ, Փափագել /նոբ կենդանանա... Թէ Հասնի՛մ յայն աղբիւր (Ֆ, էջ 439, 440): եւ մաքբիմ ի մեղաց/եւ արդոպրանոաք /Ճե աճոաւական նոր խառնում Միագեալ (Հե, էջ 1948: /ռ անրոյամյա՛ն... ե անքակ Անճորիշչ Դուռն բա՛ցի սբտիդ/« Ձի գնայ մարդ ի տունն

ը. Խոստավանի / (ԱԲ, էչ էչ լուիաննական

չար նետի՛ւք/ի ոռառանայք՛ Խոցեցար (ՄՆ, էջ էջ Թչնամո՛յնչբլինի՛,/ թէ յողթածարի»--

189, 190):

131.

144:

424):

/ Է առւուրինութնանը (ՍՀԲ,էչ ցաղօթի՛ց Զանձրացա՛յ Ի Ի

/ անծուատաթմակը կիսատսիրելեաց, անձն ի2 (ՊԴԲ, էչ 172): / Ճանձրալյու այս կենցաղոյս սուտ

Քուբաստանք

ու

/

129):

պարտեզքե

(ՊՂ, էչ 238): մողողառնավնք-.-

Երբեմն էլ տողերի նույն 5 վանկանիմասը չեչտի տեղափոխութ պատճառովկազմվում է ջորեյ-անապեստից(ՀԵ, Էչ195): /դժոխոցք.կ ղդուռթն կորբֆանեաց Աւեբեալ

Ի

ի

չբրոյն թեւաւորք|ջուդըն/ թբոուցել (Ֆ, էջ 434):

(ԱԲ, էջ | զօբբբն/ նախատեն... Հրեղինաց Րամկական

182):

թեզ տիրէ, Է շրբն / Հառանե՛..(ՄՆ, էջ

133):

մաշ Յորժամ

ւոողի Հաճախ մերտաղերդուները չեղումներ,

գ)Թույլ տալով ազատ փոխարենկաղմում են անապեստ-յամբի: երկրորդ մասը յամբ-անապեստի տողավերջումընկնելու Հետնանքով թեպետ 8-րդ վանկի ոտքը Ցամբական չեչտվում է 9-րդ վանկը, սակայն11-րդ վանկիվրա ընկնող դլխոփոխարեն վոր չեչտի կայունդիրքի ն վճոորոչ ղորության պատճառովոտանավորի ԱնՀրաժեչտ է չե առաջանում: բնավորությանմեջ էական փոփոխություն են ւսնատեղ նան դրավում չնչին որ այս կարգի չեղումները ավելացնել:

կազմում:Օրիերկանդամ11 վանկանիբանաստեղծությունների պեստյան մեջ եմ ի ջուրն» 87 տողանոց բանսատեղծության նակ,Ֆրիկի«Փափազել

յամբականոռքը

ընդամենը երկու անդամէ դրված տողավերֆում-

/ քան ԸզՀին/Ֆ Ազուժ... վերբստի՛ն Նորոդիմ ԶաՀագի՞ն զիմ բզմեղթ/սու նրստիմ ու լամ (Ֆ,

էջ էջ 439, 442):

անունն

ու

»

118 տող) մեջ` տաղերի(միասին՝ մարդոյ դատարկն ունայն» սկսվածբներով աղօթե դէմ արի 8 Մկրտիչ «Անձ իմ «Անցանէ մեծութիւն...» Նաղաչի 11, Պետրոս մ եջ՝ տող) ստեղծագործությունների արարողին» (միասին՝ մեջ` «Ի (32 տող) մայրեաց...» բանաստեղծության Ղափանցու թանձրախիտ 5: Ուրեմն, 641 տողերի մեջ այսպիսիչեղումների քանակը Հասնում է ընու

,

՝

է 7, կազմում 50-իե մոտավորապես դամենը

776.

ազատ չեղումների արդյունք պետք է Համարել դ) Տաղաչափական

երեք յամբ կամ փոխարեն երկու անապեստի սակայն, այնորոնք դեպքերը, մեկ յամբ դործածելու մեկ չոբբորդ պեոն Նույն 641 մատնել: են, անուչադրության էր որ նույնիսկ կարելի ջան ջիչ դեսլք. չեղումների մեջկա այդպիսի տողերի մասում նան տողերի առաջին ու

|

/

ՔերառմրըկերակբրիլըզՀացՀրամայնաց..

/տէրե ի ցորնաւ Եբեջշբնա՛յ

մեռելոց...

ԸտաՀաւառաց, գործա/ Համարուզելոյշ- (Հե, էջ էչ 198, 195

Տ...

ԻՆչ

դու պարտական... չաՀէ ջո՛ ռաելդ,/ երբ ո՛չ կատարես... թէ «րգանարքն

/

ո

/ ն ամէՖն սուո... Ռոմիկ էն յաչքբարծի՞

/ կամ յաջ, կամ յաՀես՛կ(ՊՂ, էջ 238): Աբի,իմ տրտուտի՛կ,

բանաստեղծությու Նաղաչի եհ)չովՀաննես Երզնկացու կ. Մկրտիչ է վանկականությա են տողեր, որոնցում խախտված ների մեջ Հանդիպում 635 կազմության տողերը այդ փոխաՀավելավանկ կանոնը: Թերավանկ 745 կազմությունները:Այս բնույթի տողերը անվասունեն 636, 55, բեն տարբեմեծ մասամբ ուղղվում են ձեռադրական կած աղճատումներեն ե ու

բակներով. Ցուսացէքդութ նամ

իչխունէ

Թէ Հո՛զմյին

Որմիա՛յնէ

միչտ կեն«ՕբՀնեալէ աստուծոյ երզնկացու ՀովՀաննես Առաքել մեծ չեղում, (252 տող)մեջ կա այդպիսի դանոյն» թերթվածբի ե «Ամենայն փառք «Յիչել"վ զօր մաչում՝սիրտ իմ սասանի Բաղիչեցու '

պարտիզաց..անկան/ պարի՛սպ կործանեցա՛ն, / առա՛տ... ո՛չ ցօղե՛ն ամոլերն, ծնամութելա՛ւ

(ՄՆ, էչ էչ 134, 136. 148)

Ու

յաստուած, / մեջ ,

/ ն տէր ,

ոբ

տուողջա./ բարեացըն

է տուող, բոռխեացն

կամ

,

դանձի-

նա

/

տննեղանելի,

ա

՛

,

,

կե, ,

կամաւո ՃՄ1

,

Ցամենա՛յն պողոյ կեր,՛.(ՀԵ, էջ էջ 185-187.190, 192) Ղ17

՛

/

/բայզ բայց

/ զինչ «բ գործեր, ոլ ,

անեղանելի՛ ,

միի մէկէն.

մլ

7-ի՞նչ չա՛ճէ բեզ խնդալ

Ի՞չ չա՛Հբել խնգալ/ ի յայսմ աշխարձիշ. Բ էմ

7 Է

յ պատկերէ դ... Առտուծո

/ զաստուածճանաչեսաստուծոյպատկերէղ

ապրոսդո 6 ափեննա՛չն դոււ. այն զրոլոյ

Որ թէ Հո՛ղմյինջ չնչէ/՛.

չն2է, / նա չո՛ւտ թառամի՛...

անմա՛Հ ու

/ իչխանէ փառօք ՛

սա/

1էզք հո դուո Ել.

,

զինչ մեղք

6-5 մեկ յամբով անապեստյան դարից սկսած՝

Ն

կա կուտել. էջ Է 131145) ,

ինջհրկանդամի

ՆՆԱ-ՊՈՂԱ ղդ-այն դառնում է Հազվադեպ: նուրույնդործածությունը էլ 4-Է4-Է3 երկանդամով, է 6-5 յամբական երբեմն ավելի Հաճախ Հանդիպում խառնդործակազմում բանաստողծությունների հռանդամով

Հորինված

ծությամբ:

այն մոեսակին,

1 վանկանի՝երկանդամի Այժմ անդրադառնանք Սրա (չարժունանապեստով): որն ունի յամբականբնավորություն յարութեան» «Տաղ վաղ գործածությունը Գրիգոր Նարեկացու սակայ անապեստները: են, որոնց Հետն յալ երեք տողերն Փերթվատծի տատուն են` տողավերջին.

6-5

աո թրմա,

ի զբալ նորա| «քոչ. ոոկեղէն, Փիրանի, 58-60) ի վերա՛յնորա`||բածե՛զ.թ եւ ի Վերա՛ նորա՛| Որդի՛արբայի(ԳՆ, է)

«Ե. Եւ

յ

/ Խիստանողորմես, Բբլբո՛լ/բն վա՛ՐԴ /ն ասաց/ ս. 7ըս ֆեզ է Հալալ կուդբնե Որ զիմ / արիւն

չենք Հանդիայս տեսակին Հետագայում վանկանիհրկանդամի Տղայի Գրիդոր ոչ ՇնորՀալու, Ներսես Մաղիստրոսի պում ոչ Գրիղգոր ն կոստանդին Երզնկացիների ստեղծագործուՖրիկի,ոչ էլ ՀովՀաննես չրջանում յամբական6-5 երկանդամըգորՄեզ Հետաքրքրող թյուններում: են Նաղաչը, Մկրտիչ ԱռաքելԲաղիչեցին, ՀովՀաննեսԹլկուրանցին, ծածել

ՆԵՑրն

ու

ու

՛

ե

ու

սուանձնաՀատկություոիթմական Այս ոտանավորովգրված դործերի է Հետնեյալ ՀիմնականՀատկանիչներով. նը պայմանավորված ա)

առկայություն. տողերի վանկանի

/

ես,

է

աղչայ

ծազ

բման

ես

,

:

է... Ապոնջ/ դբրէ՛թ / բանիս,| ոթ պատուական Ի ոէբ /Ֆ է վարդ/ 5 առաց, | ոլթ» / Զի սէր բեղ աւնտե՛մ, ||սիբո՛լ/ դու տեղի՛..(ԱԲ, էջ 212-213): --

ջո՛/եկի՛

աւիՀնութեան...

(ԶԳ,էջ 30):

,

տարբերու-

'

թյուններ չստեղծելով: Հենդվանկանիանդամները կառուցվում են ազատ չեչտադրությամբ, յամբ կամ անաեստ-յամբից(երբեմն նան՝ յամբ-անապեստից Հիմնականում՝ ն կամ մեկ միաչեչտ Հինդվանկանի Քողաղոտիցկամ ջորեյ-անապեստից)

|լ գեղեցի՛կ / բոլ"ը ԱՂԵ Պոկեր է ՀԱՆ: էջջ140: Հո Աի իւ ||բակի (ՀԹ,է

ն...

է, / լրոհա՛ | սիրտնի՛մ / խոցեալ Լըռեա՛ / երգնաղլ, / մի լար, | աշբն իմ 7 լբցեալէ (ՊԴՔ, էջ 138: / Մի լար, անբախոս,

ու

բերենք մի քանի օրիկազմելու նպատակով պատկերացում կոնկրետ Փակ.

ա

անմաձուլ

1 բզե՛րգ/ս եղանակե՛ն Քաղդրիկ

ու

ոքից(պենտոնից):

ուտ

/ յ լոյսն արհգակա՛նն, պայծառացաւ Այսաւր / ելեալ / ծագեաց| յաչխարՀ/ս.ամենա՛յն, / աւետիս7 դարնա՛ն, Թոչո՛ւնքբն մեզ / բերեալ

5.

Հրրրագբությարի, փոռգորի

(ՄՆ, էջ 107: աի մառ:

ԱՀա՛

բ) ճիչտ անդամՀատություն.Հատած 6-րդ վանկից Հետո` | 4-րդ» երեք 2-րգ» յամբ՝ յամբական կառուցվածք. ղ) աւաջին անդամի

մեկ չորրորդ պերն 2-րդ, կամ մեկ յամբ րդ ե կամ մեկ չորրորդ մեկ յամբ 4պեոն ծրդ վանկերիչեչտաղրությամբ բԴ, 6-րդ վանկերիչեչշտադրությամբ: Երբ 6 վանկանիանդամըառաջինկամ երկրորդ յամբերից մեկի չեշտվի կամ յամբ-չորէ չորրորդ պեոն-յամը Հետնեանքովունենում բացթողման նե երբեմն 2. չեչտադրություններով) բորդ պեռն կառուցվածքը(4. 6, կամ թորեյ-յամբպատճառով` էլ` այդ նույն չեչտերից մեկի տեղափոխության 2.3 6չեչտադրու(1.4.6ն յամբ կամյամբ-քորեյ-յամբ կառուցվածքները է անդամի յամբականբնավորություդարձյալ ւպածւպանվում թյուններով), նր, որովՀետնզույգ վանկերիվրա միչտ առկաեն առնվազներկու ռիթմականչեշտեր (4-րդ, 6-րդ կամ 2-րդ: 6-րդ): Իսկ քորեյականչեչտը, որ սովոէ առաջացբազմազանություն բաբար Հազվադեպէ Հայտնվում, պարզապես նում ռիթմականձնեափոխուՀորինվածքիմեջ, առանձին բանաստեղծական

ԱԻ

/ Այդի՛ / ընդ քեզ / ասեմ | տո՛ւրինձ պատասխան / Ընդէ՛ր /ոչ պաչեցեր| զվարդն ի՛մ պատուական, / է սալվար/ու սուլթան, Որ է / ամէ՛ն Փֆաղկա՛նց (ԳԱ, էք 229 : ով Խմածութեան... | Հ գեղեցիկ Գունով / րն

ուրիշներ: Աղթամարցին

ախի

,

Առաջին ե երկրորդ անդամներիռիթմականբնույթների ան բնավորությունը ակնՀայո է. 6 վանկանիանդամնիր կայունյամբակ մի5 անդամը ե՛ չեշտական ռիթմ, իսկ վանկանի թյամբ ունի ն՛ վանկական, այն վանկական: սխեմանէ՝ 6 երկանդամայս ւռեսակիկանոնիկ Ուրեմն1̀1-վանկանի (4-2) Է 5 կամ (2842 դրսնորվումէ նան. 285,ռբ Է5-(2-27 ՝

Հ

ձներով:

«Աղեկ պատկեր ՀովՀաննեսԹլկուրանցու «Այբէն Յ6 տողերից34-ը, Առաքել Բաղիչեցու բանաստեղծության բոլոր...» (116 տող)գործերի մինչն ի քէն..» (48 տող)ն «Ականջդբրեք բանիս...» ն վարդին»այլաբանու«Վասն բլբուլին նաղաչի տողերից 155-ը, Մկրտիչ «Յետ դընալոյ վարդին...» թյան (80 տող) 70, Գրիգորիս Աղթամարցու ն «Տաղ վարդին Գնունեցու 124, Զաքարիա (136 տող) ստեղծագործության բլբուլին» գործի (152 տող) 135 տողերը: տողեսխեմայով Սույն տվյալներիցպարզ երնում է, որ կանոնավոր են կաղճնչող մեծամասնությունն ողջ Հյուսվածքի իը բանաստեղծական մում: տողերը, Նման

կառուցվածքունեն

մեջ Հանդիպող մնացած են Հիշյալբանաստեղծությունների աղճատումնե սխեմային, Հիմնական որոնք չեն Համապատասխանում 4-5, 55, 6ծ, 75 կողազատ չեղումներ: Օրինակ՝ կամբանաստեղծական է կարելի ն առել, տողերը, Հավելավանկ ունեցող

մություններն

թերավանկ

2 ող:

պոն

գրչականաղճատումներ (Թլկուրանցի: Հաստատապես մասը ուղղվումէ 5, ԶաքարիաԳնունեցի՝7): Դրանցմի 7, Աղթամարցի՝ ռադրականտարընթերցվածքներով.

որ

են

Յորգորկոլ, / ուբալխ.| Թէ զաւլի «էր Քանի /

Յորդոր / կացիր,/ ուրախ ||..

եռ

(ՀԹ, էջ 146)

սիաաթով ||իՖ4ք/ Իբնջեր / ԷՃես

// ինձ խբնջեր7 էնե.

..

||մէկ Հայելուդ գինՉԷ՛ Չինումաչին / Հեռանաս ||նա զօրն ի Ցորժամ

մաշ

Ու

չէ՛

/

որ

/ թէ սռանը/ վարզին||...յանկարծակմեոնիմ. Վախեմ,

/թ' Վախեմ,

Է Հոն

Հեռանաս |ի..

(ՄՆ, էջ էջ 108, 110, 117

Վախե՛մ/ Հողմըն / սաստիկ

Վոխեմ/ Հոզմ սսատիկ// ելաւ աՀագին.

/ուբախ||պուլպուլըն կենայ.

Ի Հոն /

առանց 7 վարդին՛

ուրախութեամբ (ԳԱ, էջ ւջ 227. 230, 235)

Հավելավանկերկու տողն էլ ուղղվում է տաղաչափաԱղթամարցու կան սղման կանոնով: Ց, Մկբմնացածտողերի (Բաղիչեցի՝ Սխեմային չՀամապատասխանող 7, ԶաքարիաԳնունեցի՝ 10) առաջինանդամնե3, Աղթամարցի՝ տիչ Նաղաչ՝ բը երեք յամբերի փոխարենկազմված են երկու եռավանկ միավորներից: ՆմուչիՀամարբերենք երկուականօրինակ. կենքաղա||ուրախանում Եբաղով յս ||յանկարծ / քո... / ոբսուղին անկայ Ցոքոդայթ

/ֆո անսուդ| իմ կեանք / Ոբ ուանը եւ. շարա

ն

ես...

ն

լուր

111,

Հիման վր:

բնույթի գործեր(Առաքել ԲաղիչՋՀաչվածմի երկու-երեք կրոնական Հոգլխավորապես այս չափով միջնադարում եցի, Գրիգորիս Աղթամարցի)` գբն բովանդակությամբ Քաղաքական այլաբանական բինվել են սիրային, ՄկրտիչՆաղաչ, Բաղիչեցի: Առաքել վածքներ (ՀովՀաննես Թլկուրանցի, ԽաչաԳնունեցի։ Զաքարիա ՀովասափՍեբաստացի, Աղթամարցի: Գրիգորիս ռիթմով Հատակ բավականին Ցամբական6-5 երկանդամը տուրԽարբերդցի): ն «Այսօր ըզքեզ տեսայ Խարասարցին է Հետագայում գործածել Մարտիրոս տաղի մեչ. ուրախացայ» սկսվածքովներբողական Հանց /

իմացայ,

է

միայնմի ի մեջ նկատելի այս 48 տողանոցՀորինվածք Խարասարցու անապեստոայլ չեղում, որտեղ 6 վանկանիանդամնունի ոչ թե յամբական, յան կազմություն. (ՍՀԱ, էջ 169): / է լեզուդ 7 բարբառեա՛

31,

33):

օրՀնութեամբ Սաղմոսի՛ւջ,

էլ

կա ՀովՀաննես պէտ...» սկսվածքով բաԹլկուրանցու «Աչերդէ թուխ Խոստեղծության մեջ (36 տող): է, որ անապեստյանոտքերովտողերիցմի քանիսը աղճաՀնարավոր ու

«Յետ գըբնալոյվարդին...» ստեղծաՕրինակ՝ Աղթամարցու գործության Հետեյալ երկու տողերը, որոնց յամբերը վերականգնվումեն

ձեռադիրտարբերակներով.

Հատկանիչի վանկական անդամների

ու

շիր» / կամեցա, / ղաչխարձ ամէն / զինչ որ կայ, || Ջարդարեցար (ՍՀԱ, էջ 166): լն ուրախացա՛յ Այս«ր /բզջեզ / տեսայ

112):

վանկանիանդամիանապեստյանկազմությամբ5 տող

լինեն: տումներ

է տողերի կառուցում Հիմնականում

երես /դ ի Վեր/ նային|

իջանիմ... / ամենի... (ԳԱ, էջ էչ 230, 233):

Առաջին`

«Տեսիլ տեպուն Ներսէսի» գործի մեջ մեջ յանւռողերիԹիվը Հասնում է ի: Այս ւռաղի կան տող),ուր անաւվեսո 1-ին է կրում միայն չեչտեր նան այնպիսի տողեր, որոնը առաջին անդամը 635 երկանդամբ կ 6-րդ վանկերի վրա: Սա նչանակում է, որ Սեբաստացին նան կերպ է վարվել բանաստեղծը

ա

է Հարամ...

Ե. / գեզելին||փայլեն / ի յերկրի... պայծառ | ի աասնուՀընգին...(ԶԳ, էջ էչ Ոբլիճի՛/ բոլոբհալ

Հաճախէ անապեսոյւան սովորականից Սույն չափը դործածելիս «Փրկիչ, մի տար զմեզ ի Օրինակ՝ ղերի դիմում ՀովասափՍեբաստացին: մեջ 6 վան44 տողանոց բանաստեղծության չարին» սկսվածքով փորձանք Նման 9 անդամ կազմվածեն մաքուր անավեստներից: կանի անդամները (100

/ աւետաւոր, կես Դրախտէ՛ն

(ԱԲ, էջ էջ 195, 196)

| զիս խիստ / կու մաչէ... (ՄՆ, էջ էչ /դժոխոցն

| ի Հող / / /բաժանեալ Գարշտավ |է ԸՖթերցա՛ւ բողրմրաայն

(ԳԱ, էջ էջ 226, 233):

տո-

Ջինումաչիե|...

Յորժամ/

եմ.

/ / կ... ւռարա՛ն Քանզի յինէն ես Քեզ / ողջույն /գրեմ է...

մ զսիրելին իմ Քաջ. են ցի«նէ՛ Ճի տարան /դրեմեռ | սրտով սիրելիՔեզ ողջոյն

Դոլիր

Փաղտաստր

Հովնաթանը» Իսկ ՄարտիրոսՂրիմեցին, Նաղաչ սովորաբարկառուցու ե ուրիչներ 65 հրկանդամը ՊետրոսՂափանցին ն. անապեստյան խուն դործածությամբոտքերի յամբական / գալ/ ն ազդիս/ Հայոց| յերկիր ՂՈՐԻՄա2Ն / է մեր / եշթբն Հարիւր ութսուն "ւբ ն / ասացա Ձետեղնալ/ մբնացի՛ն (ՄՂ, էչ ԱխՔիրման Ի կաֆա՛, / ի Ղբրիճմ|ի ԼԵ՛Հ ի

Տո /թոսզան, /

146): |

/ / Յունաց մնե Հարաւո՛յ... իչխա՛նքն Թագաւորն / / ե՛ւր Մ բանսարկու Թբչնամի՛ն... զաղեղն Լարեաց / / խ եռացմամբ գօռացեալ...1: ախտի՛ւ Ուրկածի՛ն

եղանաորն էր տաղերը Հորինելէ երաժշտական Հովնաթանը, Նաղաչ Հետնում կախստագույն երգելով, չի տաղաչառիական կի ուղեկցությամբ` ե է սոսկ վանկաքանակն տողի ֆանում պաՀպանել նոնների գլխավորապես անդամակազմությունը:Ուստի նրա գրչի տակյամբական 65 հրկանղդան մին Հաճախ զուգորդում են նույն չափիանապեստյաներկանդամ երբեմն էլ նունիսկ 4Ի4Է3 կազմության տողեր.

ու

| Խոր /ըդ զարբաֆով զարդաբեցիր՝ Մարմին / տրվիր, ||այլվի 7 Ցածկեցիր, Մո Իմ ես

նրչանց ցըդ/ սիրտ/

Նույն երեույթն սուկաէ տաղերում:

նան

:

Դպբին ՊետրոսՂասիանԳՓաղտասար

Հնաղույն տեսակներիցէ 5-6 երկանդամբ: Հայկական ուռանավորի

Ինչպեսնախորդտեսակներիմեջ, այստեղ ես

վանկանիանդամներն Ֆեն 2Է3 կամ 3Ւ2 կազմությունները: 6 վանկանիանդամներըկաղմվում են 42, 28, (33): Ուրեմն, 536 կամ էլ՝ անապեստներից յամբերից (222, բնաէ երկանդամընույնպես Հանդես դալիս յամբականկամ անապեստյան է անդամների առաջիններիցտարբերվում վորություններով, միայն թե Հակառակդասավորությամբ: առանձին 5-6 երկանդամբւաւաջին անդամ Յամբական կազմությամբ երգ «Երգ գտնում ենք տողերիձեովգործածված Նարեկացու զարմանալի, տաղում. ծննդեԼամ ն») («Մեղեդի ղուր: ղեդի չոարշգոր ժվարժենի»սկավածթով թով

ու-

սա

/ Ձեւաց Ճճեղիչոյէ կամարաձե՛ւ կապեալ... / Բերան/Խ երկթերթի,||վարդնի / չրթանց կաթէր,

/ յ տաղի ղն: Փաղցրերդանայր Լեզուի ն/Հարժողին ||կարմիր վարդով լբցեալ.Ծոջըն / լուսափայլ, / / / /Խ ի | մարգարտափայլ դեզո՛վ,

Ավե /Կ չարժել | Ռռի՛ ց

ի գնալ

լո՛յսն ի / կաթիլ/ առնո՛յր(ԳՆ, էջ 121-122):

բնավորությամբ 536 հրկանդամնավելի Հին է: Այս Անապեստյան անհսակի աւանձին տողերիձնով գործածվելէ ԴավթակՔերթողի ազատ թաՀորինված«Ողբում». ռատակատերով / ոզիասցութ... Ցի ձայնիւ | անդադար / կոբբատեան / խորխորաո... ||փորեցին Զանգի՛ւա

սդալի՛/

յալ տողերը նույնպես

Հաւուն

Համանման

ունեն

տաղի Հայտնի արթնացեալ...» բնույթ.

ս անուչի՛ց: խառնեար /ի գինի՛ | զխառնելի՛ 7 մատուցա՛||ի Հարսանեաց, Հրաւէր Քաժա՛կ | եկա՛յքնոր / ժողովուրդք» Հրբաւէ՛ր/ Հարսանեայ,

կերա՛յթ/յիմ Հացէս,||ն. արբէ՛ջ/ զիմ գինիս՞":

/ պաՀեցի՛ր, վ յ կարո՛տ էրելո / եղէ՛/ թեզ Հէյրան, | դո՛ւմարալ ֆէյրան:

|

որոչ

«Հաւուն, ԳրիգորՆարեկացու

ըս

/ վբբա՛բազմի Բարձի՛ն ||ի մէ՛ջ դարպասի՛ն, ես ղո՛ւլ / եմ թո Հադիդ| կարմիր ատլասի՛ն, / մէկ տաղ աաէ՛ / քո թասին Թող Յովնաթան / ան (ՆՀԲ, 737 ես եզէ՛/թե ու.մարալ մարալ / ջերան (ՆՀԲ, ա՛ն,| դու Ա՛/9ող Հերան,

ցու

Հետն

Ամբողջովինանապեստյանբնավորությամբէ Հորինել Նարեկազին ուր յամստեղծադործությունը, «Տաղ եկեղեցւոյ»վերնագրով տողանոց են Հաստատուն դրությա, իսկ6բականուռքերը ընկած սկզբում` տողերի են զուվանկանիանդամները Հիմնականումներկայացնում անապեստների ն դադրություն ն միայն մեկ դեպքում է, որ կազմվել է մի միավանկ մի Հինգվանկանիբառից.

Երկինջ/ն ի յերկիրս| եւ երկիր/» ի յերկինքն, Վայրէ՛ջք/ խոնա՛րՀ,| եւ վերել'բ/ ի բարձունս. երկին՝ / նոր երկին|լո՛յս արփիազարդեալ, Վերին/ աւետի՛թ| ն ի յերկիր / ֆաւալին(ԳՆ, էջ 113):

ի

(ԳՆ, էջ 81-82) ն. «Յա«ՍրբոցՔառասնից»տաղի Փոխը Նարեկացու են 536

ռաջ քան չարժիցն...» սկսվածքով տաղը (ԳՆ, էջ 126-128) գրված Հոէ ընկնում անթերի ն դամով: Սրան մ նե հրկանդամով:Սրանցից աչքի ՀՔ առաջինն յամբական 3 յամբ չորրորդ պեոնորաես կամ Դ ունենալով վեն չին անդուր բ "1 Ք յամբ բաղկացությունը:

ինված. ով`

թյո

կ

առհա

/

զբազո՛ւկա ||առ

/ըն Տէրն, Համայնի՛ց

7բանե իդառնագունի՛ / աւդո՛յն.

/ լ նոցա արեւ/ ծագեաց, Արեգակն արդար / ճոցա՛ (ԳՆ, էչ 82): /բզսաւն / երկուց/մարդոց Հալելով /

Մինչդեռ «Յառաջքան չարժից ն...»

տաղը,

կողջինունի ղից, կանոնավորՀորինվածքների թերավանկտողեր.

է 34 բաղկացած ե մեկ երկու Հավելավանկ որը

ո-

եռածիւսակզարդիւթ-Անճարիցընճարն ճարտարապետնալ Ես Հապաի բաց, ես Հառպա ի բաց գրամ...

Հոու պերճաբարոյ,ցոփինաճեմ (ԳՆ, էջ

էչ

126,127):

Անչուչտ,սբանք գրչականաղավաղումներոր Համապատասխան է ուղղել: անՀծնարին պատճառով բազակայության տարընթերցումների է Ներսես ՇնորՀա5-6 հրկանդամը կիրառել բազմիցս Հետաղայում հրկանդամը, նա Հորինվածքով է գործածել միայնլամբական լին: Բայց ամ են,

փը Հազիվ թե թույլ տար նման անփութություններ: Մեզ Հետաքրքրող չրջանում յամբականկազմությամբ 5-6 երկանդանվիրված մը գործածել է նան Հովչաննես Պլուզ ԵրզնկացինԱստվածամորը մեղեդու մեջ: յ Հըբճուողակա՛ն Գովեստ/բերկրանաց /Հընչմամբ, / երգեմբ: Քեզ, կոլաժ Տիրամայը,|բաղցրաձայնեակ | մայր Հայրածի՛ն որդւոյ, ՈՎ կումից / պարծանք Անծի՞ն/ ծբնողի՛ն||բանի՛ն/ ծընող / մարմնով(Հե, էչ 238):

ությա: յրժուն դրությամբ աՀելո կ ան ե չար պածելով քը առաջին անդամի անապեստյ նան խորչում չի (մերթբնդմերթ ոտք իբրն առաջին,կամ իբրե երկրորդ Շնորյամբականանդամը վանկանի բառիգործածությունից): վանկանի օղգտվեչեշտի բազթողումով` է ռիթմական առաջին կազմում Հաճախ ուռ

Հալին

լով

չորրորդ

պեոն-յամբմիացությունից-

/ ն արդար | ըզՀոււթ/ սիրոյ Արեգակ

տ

||մօրն եւայի Սուրբ կո՛յս/ Մարիամ

,

61,

վանկկիսատողերեն, |

Եբբորգը`

կազմվածեն այսինջն`

Որով/է գրժոխ ,

՛

/.

իջեալ է ,

ն

7 նե 5

վանկերից:

...(ՆՇ, /բզդերեալսն փբրկեաց ,

,

էջ

189,

ունի 6-5 կազմություն: 5ՒՑ-իփոխարեն նման Հմուտ է. արտակարգ տաղաչանրբանկատ ՆերսեսՇնործալու

կազմությունը.

արարողիՖ...

Բարունո՛յն/ վերնո՛յ||բնաւից/ / ճաշակ,||բուրո՛ւմ/ Քաղցրածաք

ն

(ՀԵ, էչ անուչածոյո...

239, 240):

Նկատելիէ, որ Հովչաննես Երզնկացինայս տաղը գրել է ՇնորՀալու Հատկաորոչ ազդեցությամբ: Սա ապացուցվումէ ոչ միայնտաղաչափական այլե լեզվաոճականընդՀանրություններով: նիչներով, ՆերսեսՇնորՀալի սափոր՛ ոսկի ||մանանայիւ / լցեալ...

աոան Աոաարիաաա անն

թերաՀավելավանկ վանկանիլենեին, անդամները, երկրորգ պետքէ

239):

մեջ միայներկու անդամէ բաց 48 տողանոցայս բանաստեղծության չեչտը ն. ստացվելէ 2Է թողնվել 6 վանկանիանդամիերկրորդ ռիթմական

Եւ

որ 6

էջ

՝

ւ / / ն լուսո՛յ մեզլոյս...» (ՆՇ, Էչ Փագեցաւ «Փրբկող

:

:

"

Հորինված եռանդամով յամբական

,

,

բըժի չկ.

/ (Հե, / / Քաղցրանըչոյլ փայլմամբ Խորին գիչերույ

«Տիրուչի՛/սուրբ կոյս | մայր ժարմնացելոյ Քանի՛ն»(ՆՇ, էջ49 |

/

/ |ազատարար ծրնունղդ, Ադամայ Նախնո՛յն

/

201-202, (ՆՇ, էջ էջ 44-45, 61-63, 159-160, 161-164, 187-189, 271-273), գերազանցությամբ 253-255, ճնչող 248-252, որոնք 219, 225-226, ուղիղ 400 տող կազմող այս Հորինվածեն անթերի ռիթմով: Միտանաբար` առաջ ունենալով դրանց աչքի տաղերումնկատելիէ սակ երեք չեղում, որ, արդյունք են: Այսպես, է նդել, թե դրչականաղճատման բնույթը,կարելի երկու տողի մեջ

11 տաղ

րար ղափոխությամբ.

/9ադեալ

գիտական «Տաղերն դանձեր»ժողովածուի ՆերսեսՇնորՀալու

գտել5-6 մեջ տեղ Հրատարակության

վանկանի անդամները ՀովՀաննես ԵրզնկացինՇնործալու է անդամիառաջին չեշտիբացթողումովկամ մասամբ կառուցում

Տաղի

մեծ

/ | սառըն/ Հոզւոց Հալեաց. ԶանՀաւատութեա՛ն / 7 ծառո՛ց մ հրեւեցա՛ն ծաղի՛կք, Բանաւո՛ր / լ անու /բուրմամբ: չաչուտ Երփզնազարդ գունով, / զոգիս, Գարուն/ Հոգեւոր |դալարացո՛յը (ՆՇ, էջ 215): ( կանաչացա՛ն սաղարթք... /տրնկոց Գաւսացեալ

են

/

ն ճըչմարտութեան որթոյն.--

ողկուզի

189), (ՆՇ, էֆ էչ 161.188, գբտար-.. Աթոռանեղին Փառակերպեան

Երզնկացի ՀովՀաննես "

||մանանային

/

աանԹե, էչ 299): րապ աան Բնակ Ոսկեղէն/

սափոր

կենաց...

լուսոյն.-.(Հե, էջ 238): անտեսանելի Աթոռանեղին,

«Յանուն անեղի Երզնկացու ունի Կոստանդին Այլ նկարագիր Այս տաղաչափությունը: բանաստեղծության նեմեծին» սկավածքով անընթեռնելի է

հիփ

աստու-

ծոյ

88 տողերիցմեկը աղճատված («Ու ստեղծագործության (« Այն որ ւ ե չած» Կե, էջ 210),երկուսը՝ թերավանկ զընդան փոքը «ՀիմիՀաւանելԷ մի տակջաֆան»-կԵ, ոսկեկար», Հազնէր ինք / Հանդերձ դեպքում 85 տողերը արտասանության բնական Հայերեն էջ 218: Մնացած նմուչ բերենք Իբբն ե 5-6 (65 տող)կազմություններ: 6-5 (20 տող) ունեն ու

-

ու...

Հենց առաջիներկու

Յանուն /

տողերը:

աստուծոյ/ ե

անեղին||

մեծին.

(կե, էջ 209): որ Է՛/ միածին... ՅանունՀօր /ե որդւոյն,

մեծամասՀամեմատությամբ տողերը 6-Է5-ի երկանդամ ՔուսՀազին Հերթին էլ եր երկրորդտեսակն սակայն նությունեն կազմում, Հան. չե կարելիբացառություն նակ է ներկայացնում այդ իսկ պատճառով նման անդամչատուտարբհր խորթ է Հայերենի տաղաչափությանը Ճիշտ է,

մարել:

մեֆ: Համատեղումըմի բանաստեղծության թյամբտողերի

ԲացառությունըՀենց տաղն է ամբողջությամբվերցրած: Ինչոլես ձայն թէ ի Շածնամայի է կոստանդնիՀ... Եղբայրք ի նդրեցին, պարզվում կարդաձայն ես չինեցի ղբանքս զայս. ի ՇաՀնամայի մեզ ոտանաւոր ասայ. ն ինչպես ցույց է վել 209) խորագիր-ծանոթադրությունից։ ցէք» (ԿԵ, էջ մոկտրած դրվելէ պարսկական այս սոնհղծագործությունը Մ. Աբեղյանը, ւ

«ձայնիւ» ոգելու արվեսազդեցությամբ, չափիձնական կոչված թոքարեր «ՇաՀնամեի» տողերի ոիթՖիրդուսու միջոցով արտասանության տական առաջբերելու մտադրությամբ: մականելեէջը ընդշրինակարար դեպքում տաղիբոլոր Նման տիվեստական արտստանության քողաղոտ Հիմնականում (333) չ (342) սխեման՝ ղերը ստանում Են 645 կտրած). ոտքերով(վերչինըթ̀երի, զառատակտ տո-

»

դ

Հաա /ԱաայաոՒ /ԹԻՆ : է Մ Ժ«ճու, Մ Բաո Դորայի ա"պանք» ՄԱ ՌՔՊ"ո երագ եաԱԱ (Կե, էչ 209, 2109:

Է սու

`

սի /

ճեն բելի՛ն 7բնկե՛ր

/

գաւոր

էչ

չեչտերից23-ըընբանքի85 ողերիբոլոր 340 ռիթմական Սակայն, չիչոկած են այն վանկերիվբա, որոնց նախորդներըպետք է ըստ սխեմայի Հանդես փուխարեն ված լինէին: Ուրեմն, 23 անգամմիայն թողաղոտների ընդգըծված էն եկել անապեստներ, վերորերյալՀատվածից ինչպես, օրինակ՝ ոբ:

ՃԱ-ՃՄԱԱ

Հաճախ գործածվածւոեսակներիցէ 10դդ. ոտանավորի

կազմությամբ երկանդամը:Տվյալ չափի անդամներըսովորաէլ՝ միկամ անտաւվեստ-յամբից, մեկ-մեկ բարկազմվում հենյամբ-անաղզեստից ե քառավանկկամմի 5 վանկանիբառականուռքերից: Սա նչանակում ավանկ 5-5 վանկանի՝

է,

որ

այս

չեն օժտված Հորինված բանաստեղծությունները ոտանավորով

պայմանավոր բնավորությունը Հա-

ոտքերի ռիթմով: Սրանցռիթմիկ ն է նախո̀րոչակի անդամներիկազմությամբ

պարղ

վանկական ւռողերի ապա՝

վասարությամբ: որից ւղածբանաստեղծը, Հայ առաջին Ցարդ Հայտնիտվյալներով են երկանդամ ջական մրող բանաստեղուռանավորով 10-վանկանի պանվել են նրա «Անճառ է է: Այս չափով դրված ծություններ,Ներսես ՇնորՀալին «Նորաւետեացլուր այսաւր մեզ ՀընխորՀուրդ ոսրրբոյ յայտնութեանն...», .».ն «Այսաւր մայր Սիաւուրսչսուաջին.. չեաց...»,«Այսաւր լոյ" ծագեաց (ՆՇ, էջ 25-27, 71. 108-էջ ոն տ աղերը ցընծայ տաւնելեվ...» սկսվածքներով են 117 տող, 109, 210-212): Շնորալու այս տաղերը, որոնք միասինկազմում ԱՀա, օրինակ,մի Հատված առաջխաղացումով: արտաբերվումեն անխաթար իւորագրովանձինքից«Տաղ Համաւրէն սուրբ Հայրապետացն»

/՛տաւնելով, Այսաւը/ ժայր Սիո՛ն| ցընծա՛յ | զարգարի/ փառաւք, Բանա՛լ զառազաստ,

յ յոր» Սիչատակի՝ "չե.խբնդութնամբ ի Հայրապետաց: / ընտրելոց ոՒՐԲ Դասուց (ՆՇ, էջ 210): կսո վարդապետաց-.-

/խըրմբից երջանիկ

ւ

'

Մ

գա

րբ

Բայց նչված փաստիՀիման վրա Հարկ չկա Հապճեպենթադրություն է Հայկական անել, թե տվյալ ոտանավորը ՇնորՀալու նորամուծությունն առանձին 535 երկանդամն տողերի տաղաչափությանմեջ: Բանն այն է, որ Հորինված ձեով արդեն կիրառվելէ նան ավելի վաղ չրջանիիոն չափերով կոմիտաս կա տող կաթողիկոսի վեց Այդպիսի երկերում: բանաստեղծական «ՍրբոցՀոիիոիմնանց» անձինքում, «րին` Առձի'նթ/ երւիրեալթի սիրո՛յն/ Քրիստոսի... / տանէ. / ըս ձե՛ր||բարձրացեալ ի պարծան / ||արա՛նցարդարոց..." Վարդապետութիւն 27 տող.

ԻսկԴավթակՔերթողի ողբում կա նույն կազմության դ

,

' Բո «գնալ». ԱՄ 7Իբնիք | ,

.

,

զան

տուէ Անարատ /

գժոյոյնք

լ ջեւ սուգ /բզգեցան, Րամջթոռչաւորաց

/ միս» Առագաստ Հարսանց

փոչուտեցա՛ն...7

ու

ն. «Տաղ Եկեղեցւոյ» Գրիգոր Նարեկացու «Տաղ Յարութեան» են 55 տողեր. երեքական երկանդամի գործերիմեջ նկատելի / Սայլն ա՛յն/ իջանէր| ի լեռնէն Մասսեաց../ ||մանկունք գեղեցիկ... ի ձեռ /ըա նոցա | խաչն ||երգ չարժվարժենի Երգ զարմանսզի՛ ռած... է նչդարենի Մառոնաւրինաւրէն

Առաչի՛ նորա՛

տողերի կանոնաանդաւների մությունը ն աչքի են ընկնում Հավասար չենք վոր ւիթմով: Օրինակներ բերում: մյուս 6 տողերը: Մեկիմեջ թեն սլաՀնկարագիրունեն Այլ ռիթմ սակայնչի պանվածէ վանկականՀավասարությանպաՀանջը(10-վանկանի), ունի փոխարենտողն 55-ի պաՀպանվածանդամՀառության սկզբունքը. մր. անդամնե նր: կազմու Բազակայում 6-4 կազմությունը է ռիթմը րի անդ ցակայում է ու

ռիթ

փրկչական...

(ԳԱ, էջ 198): է Աղլթամարցի՛.. Է՞րունայնարբանես

յ

Նչճեմ, թէ նչճեմ ||միշաւրէի ժամ (ԳՆ, էջ էջ 60, 120):

է ՀովՀաննես Թլկուրանանդրադարձել Ավելի ուչ 55 երկանդամին բուրաստան»տաղը, որի 05 վարդ ցին, գրելով «Դու հս գարնանային 6-8 կազմությունը: Այս 16են ն ունեն ղերից 16-ը, սակայն,Հավելավանկ ից 11-ը նույն տողն է, որ իբն կրկնություն դրված է տների վերչումտո-

ու

/ / արել Հեղինակն փոփոխությունը չափի տողի կրկնվող ենջ. կարծում ,

||ՃէլլայտԷֆենաի: Սիրով մի ապանաներ, ,

,

,

որոնք մեր կարՀինգ տող մնացել են թերավանկկամ Հավելավանկ, են: ծիքով, գրչական աղճատմանարդյունք է Մեկը՝ «կամշքն աստուածայինկենաս կենդանի», վերականգնվում է գրչագրականտվյալներով: Մի քանի ձեռագրեր, ինչպես Հավաստում Հրա(տե՛ս ԳԱ, էջ 198): Հենց «այ փխ. ածային» տարբերակը տարակիչը,ունեն ունենա. «կամօքնաստուծոյ| սրանք էլ ճիչն են: Տողն, ուրեմն, պետք է

Մնացած կազմությունը: կենաս / կենդանի» տարբերակն կանոնավոր Հետն ե ն. չորսը Հայատառ ւզարսկերեն յալ տողերն ու

ւրամադրությունը կարնոր նրանում արտածայտված է Հատուկ նպատակով

Լ.

չեչտելու,առանձնացնելու մտադրությամբ:

Հավաչի իմաստավորվում: լնացոծ 5 տողերիՀավելավանկությունը : նականնայնն է, որ դրանք ձեռագրականաղճատումներլինեն Ասենք, որ 5 վանկանիանդամների առատության պաբացարձակ բանաստեղծության նվել են էաե ն կ տողերի ե մ այդ Հավելավա ռիթ միի մե մեջ Հայտնվելը կան փոփոխությունառաջչե բերում:

2. 3. 4.

,

Հատուկ տ

ար

||վարդ բուրաստան, դարհանային Աչեշ / գ է ֆովե՛ր| բումար/ ու մեատա՛ն, Քո ծոց / դ է դրավ ||մբրդաց/ անդաստան, / դատաստան: Դու ինձ` / դատաւոի, ||արա՛ ||ճէլլա»"/ էֆէնտի / (ՀԹ, էջ 153): Սիրով/ մի սզանաներ, Դու

քս

/

ու

6:5 5:5 5-5

ոտանավորովեն գրված ԳրիգորիսԱղթամարցու տբնկեալյանեղէն», «Դու ես արեդակ,լուսին Ի Լրեդեմայ ինչան», տաղերը, սկսվածքով «Մաքուր պատվերովնրման Հբեչտակի» եռ նան նրան վերագրվող«Գարունն է բացվեր վարդն ի պաղչանին» ն Մէ կողմ թողնենք վերջին բանաստեղծությունը ստնեղծագործությունը: առաջիներեք Հեղինակությանըստույդ վզատկանող Խոսենք Աղթամարցու

.7..Գր"

յ

գործերիմասին: Սբանջմիտաինկազմումեն

228 տող,

որոնցից222-ը ունեն

5Ւ5

ու

սուլ

ճչտել վերսրանքնս ժամանակին թեվ« պարսկերենայլ տողերի, մնասիրո ուսու 282. իրող տաղերի Բ. ծանելէ բանասեր Ջուգասզյանը՝ Աղթամարցու է քաղել պարսկերենՀատվածներն թարգմանությունները Հրատարակիչը նրա աշխատությունից(ԳԱ, էջ 60): ու վերտառադարձությունն ու

ի

ու

Անտարակույսէ,

որ այդ

Հատվածների

ճիչտ է: Հիմնականում ծանությունը

5-5

երկանդամ55

-

«15

Սէ ոզ բուդիմ ||փեչի Թու մեՀման... 6-5 ԶԵՀէ Հուքմ Հրաման||զեշէ սախթագիլ..6.5 Մուոաազոեդա բունի | դարիբարամաք»65 զեՀչէ սամպուլ:.պուլ ու ԶեՀէէ Հուսնու. զեչէ բաթ | ու (ԳԱ, էջ էշ 191. 202. 203, 203:

կազ-

Բայց Հիչյալ

չորս

մտաղաչափա տողերի

է վերանայել Հարցը պաՀանջում կան անկատարությունը այնուամենայնիվ Հենց այս տեսանկյունից: պարսկեԱրդ,ինչպե՞սէ նախապեսարտասանվել տառադարձվել թէ երառաջինտողի բեն 37) ն են մեկը թե մյուսը: ու

ոօզ(կամ մեչ.միավա՞նկ՝ ռուզ), (շր)բառր թե՛ տազիս Ջեռադրերը (կամբռուզ): բոօզ կավանվ՝ ործածած ՀԶՉ Հարցիորոչող

ստանում պատասխանը

մ գոր ենք Աղթամարցու էն նույնատի«

միավան ում պած պարսկեր (գեմջ) (ճանապարՀ), աՀանջով (գույն), չ ոտանավորի ձեռագրականտառադարձություններից,

բառերի բառեր: դրանք երկարելն ընթերցվել են իբրն երկավանկ

դուռ): Հրաչագործության տութմեռւյողին, (Կեանք

Ըռանկվարդին| որպեսբզլոզ.եւ

միչտ դիտեմ յ զվարդինըռած... արզաւան..-(ԳԱ, 134. 135, 197:

|

Շշխչանդչաբարի ||ռու

Է"«Ղ երկավանկ օրինաչափը Այսպիսով, մեզ Հետաքրքրող ողն

ձեւն

օրենքով փէչիթու / մժեՀման»-

բության

ստանում

չառիի բռօզ 7բուդիմ |

է: եվ է «Սէ |

"Է

զուգ

կանոնավորտեսքը: Երկրորդն չորրորդ օրինակներիղեՀէ բառը որոչ ձեռագրերում ունի «ղէ... զէՀէ» կամ «ղեՀէ... ղեՀ» ձեերը: Բ. Ջուղասղյանըմիօրինակության (ի՛նչ...) բացաիբրն պարսկերեն«3 է բերել ե ընդունել ղեՀէ տարբերակը է այն, որ տողերի Հետնանքը եղել բառի տառադարձություն: կանչական են նույն բաԲ այց պարսկերենը Հավելավանկ: առաջինանդամներըդարձել 5Է5

ցականչությանՀամարունի նակ մի այլ ձ4ե.՝ (ի՛նչ): Սա Հայերեն ն Հիչձեռք է բերում զեչ տարբերակը դարձնելուդեպքում, բնականաբար, ըստ երեույթին, եցնում է ձեռագրերիղէ կամ զեծ ձմւերը: Աղթամարցին, մյուսը՝ միայն թե մեվը՝ առաջին, գործածելէ երկու ձեերըմիաժամանակ, 5-5 կառուցվածքը. երկրորդանդամիմեֆ, պածպանելով

որոչ

զբնդաբուն, ||դարիջարամա՛թ... ,

.

ընդուՃիչտ կլինի բայի ներկաժամանակիփոխարենՀրամայականի ե Քնարականտրամադրուարտածայտված ամբողջՓառատողում նումը, դա՝ Թյոն ե պատկերների միասնականությանառումով նս: Սիրոբերկրանքին ՓարավՀերոսը ՀրամայաբարՀորդորում է սիրուչուն, որին փոխաբերաբար կոչում է բերկրության բաժակ: Քաղցըօչարակե Հրաչաանմածական ֆՓուը։ ե սլարգնել դործ, խմեցնել մի կաթիլ այդ անմածական ջրից կենդանություն Փարտվյաղին, մեռյալին, այսինքն իրեն. չուր), : սպի Հայաթ (անմածավան Բերկբության բաժակ իա կաթ. Ե. արաւ (ուք չեմ գիրէոա). Մուրդողբնգա դարիքարամաթ: փբո՛ւՖ,

որ

տաղասացը

կանոնը: վառարության

մի քանի բանաստեղծո այսչափով Հետադա (ՍՀԲ, թյուններ են Հորինել ՄարտիրոսՂրիմեցին (ՄՂ, էջ 110), Սուքիասը 444-445, էջ (ՍՀԲ, էջ 424-425, 431-432, 432-440), Երեմիա 30-31, 49-50), 446-448, 448-449), ՆաղաշՀովնաթանը(ՆՀԲ, էջ էջ 9, Պետն. ուրիչներ (Տես 268-269, 272-274) էջ էջ 240-242,

ժամանակներերում

Քյոմուրճյանը

բոս նան.

(ՊՂ, Ղափանեցին

ՄՀԲ, էջ էջ 119-120, 168-170,

նոր

ն

185-188,

209-210,

273-275):

գտավ լայն կիրառություն առանձնապես երկանդամը 10-վանկանի

դործերում: բանաստեղծների նորագույն չբջանի Հայ դասական

տեսակներ, Հայ միջնադարումՀանդիպում են ուռանավորիմի քանի միանդամ որոնցով գրվել են սակավաթիվտաղեր: Դրանցիցէ 5-վանկանի է Վո Մնա Հ ավասարությամբ է, որ վանկական Ինքնին Հասկանալի բառակա ռիթմը,ջանզի այս չափով Հորինված բանաստեղծությունների 10Սակայն չէ: միատեսակ դասավորությունը ոտքերի չեչտերի դիրքն պատճառով կարճության տողերի վանկանիերկանդամի Այս բնավորություն: թեթն աչխույժ ունի 5-վանկանիմիանդամիոիթմը ամքե«ԱչխարՀ Ներսես ՇնորՀալու չափի նախնական տաղերնեն, որոնք, այոն «Առաւօտ նչանավոր լուսոյ» նայն» սկսվածքով են է. հրգվել են ժապես կոչված, ժամագրբայինստեղծադործություններ ներգության ընթացքին": ու

ձեռադրերում ներկա ժամանակիփոխարեն Այս դեպքում տողն ազատունի Հրամայական«զբնդաջո՛ւն» տարբերակը: ե տաղաչափական տեսակետիցստանում կաէ վում Հավելավանկությունից Ճոնավորկազմություն.

Մ,ուրդա

երկանդամը 10-վանկանի կառուցվածքով Հավանկական է բնորոչ ոտանավորին ւպածպանել խոաւռագույնս դործածելիս նչանակում է,

տառա-

Ջե՛Հ Հուքմ ու Հրաման||զեՀէ՛ սախթադիլ.. Զե՛Հ Հուսն ու սուրաթ ու զեՀէ՛ (սունբուլ)... սամպուլ

Երբորդտողի բայը

:

անաա-

երե

Գրիգորիս Աղթամարցուխնդրո առարկա հրեք բանամ 228 տողերիղ կանոնավոր կազմություն ունեն 227-ը: Սա տեղծությունների Ա յոպիսով,

|

|

Համեմատությամբ` ու

գործածությունները

/լուսո՛յ /ն Արեղզա՛կ արդար, Առաւօտ

Առ

իշ /լոյս ծագնա:

Բղխո՛ւմ/ն ի Հօրէ՛ Բղխետա՛/ի Հողւո՛յս, Բան քեզ /ի Հաճո՛լո՞րն:

ԸնդՀուպ մինչե ՃՄԼդարը այս չափի այլ գործածություն դրվելեն Գրիգորիս նի չէ: ՃՆ1 դարում 5 վանկանիուսանավորով 164-166) գովքը ն մարցու «Տաղ Աստուածածնին» (ԳԱ, էջ Մո

բաստացու

ՀԱատուած իմ է յոյս»

լիո է արիր, բանաատելծությունը սկավածքով Ը`'

չ""իին

141-142): Հետագաչրջանում նույն մեկ-երկու գրչափորձերովանդրադարձել են Գրիգոր (ՍՀԲ, էջ 18-19),Սիմեոն Ջուղայեցին կեսարացին (ՍՀԲ, էջ 300-302), Մարտիրոս Ղրիմեցին (ՍՀԲ,էջ 260-262),Աստուծապովը (ՄՂ, էջ 116-125),Նաղաչ (ՆՀԲ, էջ էջ 56-57, 133-135),ԳաղՀովնաթանը (ՊՂ, էջ 291-294, 336տասար Դպիրը(ՊԴԲ, էջ 81-82), ԳետրոսՂափանցին

ւոների երրորդ յին տաղերիցմեկի առիթով, միայն թե նրա բանաստեղծական 4:3 են տողերն ոչ թե 5-2, ստացել 1'Ր

այլ`

ելեալես այվանն, եսո եմ

Ներսես ՇնորՀալուն Թե՛ ԳրիգորիսԱղթամարցու,Հովասաի Սե-

ն բիաստացու, տաղերը Գրիգոր կեսարագու, Ղրիմեցու Ասապովի Մարտիրոս են Հորինված այբուբենի ծայրակապով: Միայնթե՝ յուրաքանչյուր գրով ՇնորՀալինգրել է երեք տող, ՄարտիրոսՂրիմեցին՝վեց, Աղթամարցին,Սե-

ն բառաացին,կեսարացին Ասաղովըմ̀եկական: վելորդ չէ նկատել, որ Գրիգորիս Աղթամարցուստեղծագործության մեջդնեե Դրերով սկսվող տողերի միջե առկաէ «Տիրամայր,որ զաստուած ծնար» տողը խախտելովծայիակապիսկզբունքը: Որոչձեռագրերում, ինչպես արձանադրելէ Հրատարակիչը,«տողի չիք» (ԳԱ, էջ 164): Այս փաստը պատաՀական չէ ն, ամենայն Հավանականությամբ,խնդրո առարկաարտաՀայտությունը գրչականՀավելում է: Աստվածամորը նվիրված գովքի Համարբնտրելով 5-վանկանիչափը, Աղթամարցին, սակայն, բոլոր տների 3-րդ տողերինավելացրելէ «տիրամայր»կոչականը: Այդ տողերն ստացել են 5ՒՅ

կազմությունը:

Մ

1Լջճամբարամագին, սաստկագին, Փբողձկեալ ՀառաչմամբՀողւոյս արտադրիմ Զաղէրսլալադին:

աժ արո

ԳարՊողաա

(ՍՀԲ, Հեռացայ Քանզի

Խնամշթխրնամէ,

Թվում է,

թե բանաստեղծը տաղը գրելուց Հետո է կոչականներնավելոցբել, այս կերպչափի աչխույժ բնավորությունը նյութի լրջությանը Հարմարեցնելովն փոքը-ինչ ՀանդիսավորությունՀաղորդելով Հորինվածջին: Նույն կերպ է վարվել Ասապովը, նվիրած որը Սուրբ Աստվածածնին իր դովնստիբոլոր տներիերրորդտողերինկցել է «Մարիամ»կոչականը: .

ԼՐ «`

Դ06

Ֆմած

Անճառին տաճար, ՔարիՀաշտարար, Գպաղդն աար Մարան,

ԴՈՒ

Բլու

(046, է7 309:

մոտեջուժէ դրսեորել ՆաղաչՀովնաթանի5 վանկանիսիրա-

Հարսն

Այժմ այրի եղեալւոոչորիմ,

..

(ԳԱ,էջ 164-165): Հովանաւորէ:

50):

նոր բառ.

ես

ծածկէ, Ծակոյթիւ կեցո՛ի չարէ, աիբամայր,

,

իր 5-վանկաՓոբբ-ինչ այլ կերպ է վարվել ՍիմեոնՋուղայեցին, որն 34243 կողէ տվել տողերին երրորդ տների նի չափով Հորինած տաղիբոլոր ամեն դեպքում վերջին հոավանկուռքի Համար միչ ընտրելով մությունը`

Անեղին տաճար: լեզ

ւմ,

թեզ Հէյր ան:

Ծամերդ ոլոր, Աչերգ բոլոր: ԻԱ ինճ արիր մոլոր (ՆՀԲ, էք 56):

Բանինբարերար, յ

կանես սէյրան,

Դու

Մարալֆէյրան, չալապո

:

Թե՛

կառուցվածքը.

ԴՐՔ ում

էջ

260):

Դպրի ենք Պաղաասար էլ Հանդիպում մի տաղի Նույնկազմությամբ ՛

Աա ոգօք

Ի

ցնորհցայ,

քոց գերիս Հրապուրանաց

կոհոլ խմոր:

Քանի խարեցայ ՛Ի ի քեղ յարեցայ, Բազի վնասէո̀ղբալից Ոչինչ չաՀեցայ(ՊԴԲ, էջ

164-165):

անդամով" 38 5 Առանձին Հետաքրքրությունէ ներկայացնում: մասինՄանուկ տեսակը,որի բությունն ունեցող 12-վանկանիուռանավորի անե բԳի են մի քանի ժողովրդակ Հորինված Աբեղյանը գրելէ. «Այս չափով «Է ն ունիմ», «կուտ կոբեկ կես երգեր...» ն Հիչատակել ծաբանական --

րն դի-

ու

«Այս չափով Հորինդիզան»ստեղծադործությունները»": զան,պետ-պետ Մ. է Հայտնի Աբեղյանը:ավելացնում վածգրավոր երգեր, այնուծեւոն.

/. անբաւ վերնոցն մ յայրընպարագրի, բարձո՛ւն (ՆՇ, էջ 15): / | մանուկ Հինաւուրցն ծերունին երեւի՛տբրղա՛

Ի

-

չեն »":

Մնազաերգերի Հետազոտող Ասատուր ժողովրդական Միջնադարի ժողովուրդն Հորինել է «նահ չ աւո կանյանը ցույց է տվել, որ այդ չափով ծաուն կեողբերգական»բնույթի այլ երգեր«Ծաղկեցաւ լուրջ նույնիսկ՝ ն այլն, իսկ ՃԱ դաԲան ի Հօրէ»,«ՕրՀնեալէ Յիսուս» նաց»,«Անճառելի իչբա«Ասացիցիան մի յայտնի»սկսվածքով բի բանաստեղծԳրիգորՏղան՝ (ՀՄԺԵ,էջ էջ 87-88, 581-583): տականստեղծադործությունը ոտանավորով Ի Հավելումն ասվածի,կարելի է նկատել, որ 3-45 են նան ուրիչ ՀովՀանՇնորՀալին, Ներսես բանաստեղծներ` ստեղծադործել ՝

ու

նես

ՊետրոսՂակփանցին: Բաղիչեցին, Գլուղ Երզնկացին, Առաքել

մեջ լայն կիուռանավորիայս տեսակը բանաստեղծության Անչուչտ, բառություն չի ունեցել:Թերենսայս պատճառովել վյալ Հորինվածքով մեծ մասի մեջ մերթընդմերթՀանդիպում են Հո-ստեղծաղործությունների

վելավանկ44/5

-

13 ն

թերավանկ2--4|իԷ5

«Կոտ Մ. Աբեղյանի Հիչատակած ղեր:Օրինակ՝

-

ու

(նույնիսկ՝ 5-Ւ5Հ10)

կես կորեկ ունեմ»

տո-

Հայտ-

նի երդում.

վանկից:Մինչդեռ, թեվ 10068 ձեռադիրը ալիս Մատենադարանի երնանի բել է Հրատարակիչը Հարթումէ տաղաչավ է «...ի նենգաւորէ» ընթեցվածը,որն էլ փաստորեն վանկլինելու փոխարենկազմվածէ

ան

մեջ Ներսես ՇնորՀալուը Դրիդ« իչ Հավար բանաստեղծության է ՀովՀաննեսԵրզնկացի | չափով ստեղծադործել խոչրինդոտը:

ե

դրելով «Յամենայն մեղաց ի ղատ»

ն

«Ադամայորդիք ամէն» խրատաբարո-

տաղերը. յախուսական

«Ծաղկեցաւծառն կենաց»-ից | Շ աննման էր. 31 / արթայակա՛ն ճեն | ե աննման էր. Տերե՛նամն / արփիափայլ / Հոտն որ ելավ ||ե աննման էր... (ՀՄԺե, էչ 295): Գարնանային

/մեղաց ի ղատ,/ Ցամենա՛յն Եւ

յօրէ՛ն

/ս

Իմաստուն

/

ԹԼ երե.ք/

են

ասէ՛,դու

կացիր։

| ըս միչտմերժեցիրաստուածային զա անուն Սի ա՛թ||տայ ականջիդ ՐԴ: ղոր

..

ւ մարդ: ամեն Հըպարտ, / զաղքատըն սրտախօ««ս, 200, 202):

առու՛| աստուած

մարդ/ ըն ԶՀարուստ

,

,

զզարդ(ՀԵ, էջ էջ Զալեոր/ ծերըն պոռնիկէն որսիրէ

ԳրիգորՏղայիբանաստեղծությունից. ( ոբ բռաՀաթ է... Իշսի՞ն, /բարիս Շատոը լեղո՛ւբ

լու զկիննԷ կողէ՞ն, / զԱղամ սեղծհա՛ց |աբար լուսեղեն, աստուածութնան պատկեր / յանմաՀէ՛ն, եդիրէ տնկեալ Ի դրախտին փառօ՛ք (Հե, էջ 208): / պածել յանճառէ՛ն /եդ ի Խրմա՛ Գատուիրա՛ն

երբ աստուած

182,183,1847:

Հորինված «Էն դիզան, բէտբէտ դիէ Ղնոնդ Ալիչոր Հրատարակել այն տարբերակը, երգի ժողովրդական ղան» տե՛ս (արտատպությունը անը «Հայոց երգք ռոամկականք» ժողովածուում ՀՄԺԵ, էջ 580-580: ՆերանսՇնորՀալին3Է4|Ւ5 չափով Հորինել է երկու տաղ: Դրանցից ճրաղալուցիփոխնէ (ՆՇ, էջ 15-16). Ծննդյան մեկը

3էձյիՒ5ուռանավորովէ Մաքուր

բանաստեղ-

սկսվածքով Տղայի«Առսացիցբան մի ցայտնի...» Գրիգոր Գրչականտվյալների է ղգալի խաթարումներով: ծությունըՀրատարակվել չէ դրանքուղՀնարավոր մի դեպքի, բացառությամբ սվատճառով, պակասի | Ի նենդաւոր լեզուն» / ոք խոցեսցի՛ «Մի արդեօ՛ք ղել: Բազառությունը է, որը Հնդավերջինանդամն 183, 45-46) տող արտաչայտության (ԳՏ, էջ ինչպեսարձանադ6

Տղայից Հետո

/ ժողվանեկան| դեղմաշկի՛ Համար..." Նորածաքաներ

կրակ| երկբի՛Հրդե՛՞է... / ի խաղ անկեալ| է... (ԳՏ, էչ էչ ճատբա՛կ ոբպէ՛ս ԱչխարՀ`

/ տաւնիս այսա ւբ է եկա յթ ցը նծասցո՛ւք, Տիրական (ՆՇ, էջ 72): 7 այսաւր երկինքլ անմարմնականաւք -յ Րախճանա

'

| գանգտելո՛ւ Համար..տանի՛ս /բերգի՛ գացին Թբուան

Բշց իոկ է

մի տաղն է՝ Հինդ երկտող տներից կազմված Մյուսը Ծաղկազարդի ւրամադրուոբ աչքի է ընկնում զվարթ դողտրիկ բանաստեղծություն, թյամբ.

Ի

/

ամբուն բանաստեղծությ աարի ովին

ազայն, Ծրլեկացու, ձիչյալ. բանատտելծությունները, գրված չեն անխառն տողերով: Առաչին սկ երկր"րԴի 3-գ|5 սխեմանունեն միայն 56-ը (73,6890), տ է 87-ը (64, 9226), -ը կամ ն 47 տողերը թերավանկ Մնացած լ: 2-4 |Ւ5, ջ՝ 3835, 4:4|է-5, կառուցված. խիստբազմազան 4Ի

Հ ""Ե Հավելավան

գործի մեջ այս կառսկսվածքով մի տեղ են կուտակվածն Հիմնաուցվածքի տողերը փոքը ընդմիջումներով կան չափի Հետ Հնչում են այնքան անոիթմիկ։ որ դրեթե արձակխոսքի տպավորությունեն թողնում (տե՛ս ՀԵ, էջ 216): 6, 5-Է5: Հատկապես որդիք ամէն» «Ադամայ

անքները. Հոյլք

որ

կան կառուցվածքինչենթարկվող տողերի մի մասը (առաչին տաղի մեջ 12)վերականգնվումէ ձեռագրականսարընթերցվածքնետող:երկրորդում՝

"է

3-4|Ւ5 ոտանավորովէ, Հորինված Առաքել Բաղիչեցու «Ողբ դերեզՀասել է մեզ մանի» վերնագրովստեղծագործությունը, որ դժբախտաբար, ողբը ՀովՀաննես (Աբ, էջ 335): Բայց Բաղիչեցու միայն մեկ ձեռագրով Համեմատությամբ չատ անգամ ոիթբանաստեղծությունների Երզնկացու նչված կազկանոնավոր: Ողբի 56 տողերից 50-ը (89, 306) ունեն միկ է էականորակչեն կազմությունը:իսկ Հավելավանկթերավանկտողերը

սրինԷՏ, ի Հայեցա՛յ, Մանգու 276): յիմարացա՛յ ըզդչխոյն՝

ր

քան Առաւե՛

բանաստեղծությունները

ՀիմնաԱյդուՀանդերձ ածավորաղճատումների: ենթարկվել գրչական են

մում:

ԱՀա ԵՀաս 7 էձ

.ը

մածո՛ւ ||մարմնոյս նիւթական,

42-45

4:45 բզՀոդիս/ իմ կու տաի՛ն ||յերկիր Հեռաստան: / զՀանգիստ / որ աղտեղակա՛ն, 34/5 մարմնո՛յս, «Սիրեցի՛ Եւ բզծոգի / իմ ատեցի՛ ||զպատկեր տիրավկա՛ն։ 4:4|:5

եւ

/ ես կորստակաւն չարին Սաղթեցա՛յ գործով

եւ

Հոզո՛յս/ բարինթոզի'| յաւիտենական...

երկանդամբ: վանկանի

Խբնդա՛խորան| րդ լուռո՛յ, տաճար| ղ արեւո՛յ. Բերկբե՛ա, Յընծա,աթո՛ո| Բարձո՛ղԲանի՛ն||բարձրելո յ (ՆՇ, էջ 23):

Աստուծոյ,

'

Ի || զգարար:

ապրիլ անկեսղյածի՛մ որպէս խելագար, ե Հմար. ||ինձ Ռչ երբէ՛թ/ ես դրտանե՛մ Ա՛խ,փորիկ, / աւսոզ, վարգի /|բույս լութաոթերթի / արփիափայլ (ՊՂ, էչ 262): ||տունկ աիրակերաի՛կ կարմբափայլ

..

նկ,

կ,

«ԶդարնանէԲիւզանդիոյ,որ խործրդաբարակնարկի բնակիչանոտաղը (ՊՂ, էջ 275-277) բնության գարբեն» վերնադրովՀայրենասիրական զարթոնքի նանային պատկերմամբայլաբանորենարտացոլումէ նախկին առ

ւ

թյունը.

րթարան Մհ"""Հ. կ Ցիսուսի բաշին Տու էր(լ տբրամալի՞ եար Հի՛Ֆ,

սրբու

«Ր

(ԱԲ, էջ202):

դեգերել" ||չբչիմ Ողի«ղ"վ./ վ | անդադար, / ե ար

է ՀորինվածՀովշաննու կաղմությամբ7 վանկանիոտանավորով ողբ-բանաստեղծ սրբուչին» սկզբնատողով «Աստուածածին Երզնկացու 4:3

կա՛

ՊԼ դաբի բանաստեղծՊետրոսՂափանցուցՀայտնի է այս չափով գիված հրկու տաղ, որոնցից մեկի մեջ (ՊՂ,էջ 262-264) Հեղինակը խորՀիդավոր ակնարկներովմարմնավորում է Հայրենասիրականձգտումներով տարվածանՀատիՀոդեկանտառապանները.

ԻԵղ դչԽոշ ւ՛ի 4ոբ /

(ՊՂ. էչ

հս

34/5 34/5

|

չափերիցէ 43 կազմությամբ ՄիջնադարումՀաղվադեպկիրառված դիմելէ Ներսես ՇնորԱյս չափին մի քանի անդամ Հալին(տե՛ս ՆՇ, էջ էջ 22-24, 46-47, 106-107).

ու

ու

/

ի ճախր առեալ ամէն Կարին» ո 7 աա «ԱԱ երգեցին

ու

նկատվում է, ԱռՀասարակ տարընթերցումներ:

||գան երամովիՖ, Հաւո՛ւցկաքաւելո՛վ

Օդայի՛ն/ թբոչունքն

թերաերկու գործերի Հավելավանկ մասամբ տալիս են բազմաբնույթ ու խիստ Հակասական

Երզնկացուայս ՀովՀաննես

վանկ տողերը մեծ

բաղազ ասասիրական ազդաբնակչության երկրի Քրիստոնյա Բյուղանդիո

Գոչէրձայնի՛ւ | ողբալի | սոսկալի, որ ասէ՛ր Զբա՛նան, ,

մոեղի,

Շարժերզամէն||

240: Ցողբ ե ի կոչ ||ըս բանի (ՀԵ, էչ

" ն պարզ խարան աֆ

անդամէ Քերթվածքի 88 տողերիմեջ միայն մեկ 60-րդ տողն ունի Հատությանկարգը. բանաստեղծության յա կառուցվածքըԽաչնալ/ իմ ,

սատուած

ա31

անդամ-

էջ

(Հե,68 146): որդին(ՀԷ,

/որդիս

ընդար Իրի բացա-: Հանդերիմիշմեչ, երկարբանաստեղծության Հայտմանը, Աա չուտով սկսում է Հնչել բինակությանպարադայում, Բու դարձԶազջարիո» ացին, է: 20Մ1 դարումդործածել մառսլատաս-

կարճտողերի միակերոլընթացքը թեն սրտազոզ խանում է ողբի բնավորությանը,մայրական բայց

Այս չափը

աղ:

նան.

Գլունվիրված մի տաղում: Ի տարբերություն ՀովՀաննես յոլ Մարիամին 4-3 անդամավորտողերին որոչ հր բանաստեղծության մեջ զի, Զաքարիան ընդմիջումներով խառնում է

3-4

կազմությունը.

ու

ուծի, Ս սրբբուՀի լ Դուստրը Դաւթի՛ ||Հարսն երկնի, Զթեզ խօսեցան ԱմեֆրՀնեալ ր

լ

`

|ս

արքայի,

Յիսուսի: շն || Ամր ' բաղցրաձայն, արբառհցան ն

Կան

Մարգարէ| ք

ի

ծաո Բուսանի

Կ

մի երնելի ստեղծաինքնին վերցրած` է ճչմարիտ կայծից, օժտված դործություն չէ, այն զուրկ բանաստեղծական է արծիեստական չինծու հրանդով: Ակներեէ, որ տաղը սարքվել է ՇնորՀալու ն Պլուզի Աստվածամորը ձոնված երգերի նմանողությամբ: Այս նույն չափովխրատական բովանդակությամբնե երբեւն զրնգուն Հնչեղությամբ, ինքնատիպբառախաղերովօժտվածմի չարք քառյակներ է ստեղծելբանաստեղծՍտեփանոս Դաչտեցին. ու

Տղեդ ղբրկէ՛| աղունի, Մեր Հացըն չատ ||ազ ունի՛ Լեր խորագէտ| օ4ի պէս, Միամիտզինչ ||աղունի'":

Ցոթվանկանի չափը` (2Է3)Է2 սխեմայով, դործածել է ՀովՀաննես Երզնկացին «Առաջնաճաչակ պբողոյն» բանաստեղծությանմեջ, որն իր բո`

սուրբ

/ չառաւիղ/ ԸՖտրեալ

Հաբսբն/

"Ր

կույսն. ,

Գերծանր ամայնին /գուռոյ, Մա՛յբ Մանուէլի՛ ՍուրբԿո՛յս(Հե, էջ /

-

258:

Այս չափը ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ «Հայրենի կարգաւի» 7-վանկանիկիառանձինկիրառություն ստազած: ԻնչպեսՀայրենի առաջին կիսատողի՝ աատողում,այստեղ նս ոտանավորնունի երեք ոիթմականչեչտ՝2-րդ» Տ-ԻԴ ե 7-բդ ե Վերջին ե եչտերն են: են: Այստեղ վանկերի երկուսըչափի գլխավորչեչտերն նկե վրա:։ Վերչին Ամոն առաջբերելու նպատակովմեկ-մեկ թույլատրվում է խկրորդականչեչտի բացթողում կամտեղափոխություն: չեչԳլխավոր ե ' կանոն,իքպետ է մնան ան: անհրն, Ւ անփոփոխ դիրքով

Անա

ԷՐ:

անվխովո

ո

,

/ յամենայն/ դոյի.Քեզ վոոռա / կոչել Հարոներկնառորին / ի քեզ/վառեալ սատուած Հուրն /ի յերկիր անկեալ. Նոթ / Ով Դու / Հողեեն ,

ՀԱ ԱնրինԱՆԻ յամենայն

առրա

գոյից...

Հուրբն աստուած ի քեզ վառնալ... Նոր դրբոխտ ի յերկրի սոբնկեալ. Ով դու Հողեղէն Սրրովբե-.. Հըբեչտակմարմնաւորյերկնէ... Գատեսլխանձարըօքզօծեալըն... Հովւացընի այրին տեսեալ... զրւարթնոց գրնդի ն... 8անկալի Տեսլեամբ

Ը

Հրրաչափառ աստղին... քայ վեՀից.-

աա ինվեր

դրախտ

Ա

Հբեշաակ -Ի, Գաատեալ մարմնաւոր դոլ» " խանճարը:Ք Հովա /՛ ի այրին/ մնալ /

/

յ

.շ»

ու

թոռ

2.5.7 35.7 25.7

ա

ՈՆ:7 դ.

վեՀի).Զթեզ վերադասնաց /

5.

ե

Ցանկալի ԱրանՄըին Տեսլեամբ.

լ

,

ԲԱՐԻ

,

/

/

դ: ո արան

5-րդ կերպով Ուրեմն, գլխավորչեչտերը անխախտ 92, այլ ոչ թե է Հաչվել պետք քանակը վրա կրող տողերի մ Հետ միասինորոչու էլ 36 կրբկնակների 16):Հենց այս տողերն

լուսո՛յ,

/ փնսայի՞ն սրբոյ,

|

|

| աննրման(ՋԳ,էչ 52):

առ

ւտնողությանը: կան ոտքի (ջորեյի) Մնազած108 տողերից 92-ը ունեն 2-:3--2 (-70 տող) կամ պարզապես միշտ կազմությունները: (3-2)-Է2(-8 տող)կ 52 (514 ւող) թույլատրելի տող անխախտչեչտադրությամբ: Հավելավանկ Տ-րդ ն 7-րդ վանկերի են: ձեռագրականաղճատումներ Հաստատաւղես որոնք 8-վանկանի, են երեում է այն բանից, որ սրանցից11-ը վերականգնվում բի ւռարբերակ ուղղված սղման կանոնով: Ներկայացնենքայդ սռողերը, կեր նչելով չեշտադրությունները: նր:

ամնեներնան,

Գնունեցու տաղը Զաքարիա

վանդակությամբմի ներբող է

ինչպես է վարվել Դլուղը:Բանասթե կոնկրետ դեպքում Տեսնենք, կոյս» թեսուրբ 144 տողերից 36-ը նույն «Մայի/Մանուէլի՛ տեղծության է բոլոր եզրափակում տնեկրկնակ տողն է, որ իէբրե 4-րդ տող բավանկ բը: Հիմջ կա ենթադրելու, որ տների 4-րդ ւռողերիոիթմականփոփոխումիավանկբառը բացականչական առաջին թյունը Հնում անզղալի է դարձվել Այս ավելի երկար արտասանելով: փոքրինչ ուժեղ չեչտի ազդեցությամբ է բառահրկվանկանի կերպ «Մայր» բառըամանակովդրեթե Հավառսարվել

են

«Առաջ-

բնավորությու ' ռիթմիկ բանաստեղծության արտղոյն» նաճաչակ 4 տող կա, ոը չեղվու միայն վանկանի մեջ Քերթվածթի Երզնկացու են

ե,ը:

ռիթմից բնորոչ ռիթմից. ոտանավորին որո

ոտանավո

Յբնֆա՛Հերմոն/ ն Թափոր-Հովի՛ւքընփառ/ր« տայի՛ն,.. Րամեալ գնդի ն Հրչական...

Հոր/ /կոտորմած... պատճառով ութ: չեչտի Հինդերորդ վանկի գլխավոր դարի" 4-3 չեչտադրությունն սխեման: սրանք ստացել (Հե, է| է) 250, 258:

մատո

"

են

2.4.7

ու

ե

։

ան

օգտագործվածենք չափը մասնակի կիրառությամբ Նույն վանկանի տեսնում կոստանդիներզնկազուն վերադրվող «Հոգի, աչերուս իմ լոյս» Բայց այս ստեղծագործությանտողերը տալիս են տարբեր տաղում: սիրային 2.5.7-ի Հետ խառն Հաճախեն Հանդես դատեսակիչեչյոաղրականկարբդեր:

ողերը: Սրաչեչտադրությամբ լիս նան 2.4.6, 2.4.7, 2.5.6, անթույլատրելի (ռե՛ս ԿԵ, էջ է ռիթմ վանկական զուտ բերել ձ եռք նով բանաստեղծությունը 158-162): անմեջ յամբականքառավանկ Վերը,խոսելովՀայ տաղերգության միայն մասին,կանդ աուանք բանաստեղծությունների Հորինված դամներով ե 8 վանկանի սրանց վրա,որովՀեւոե. Քառանդամի 16-վանկանի երկանդամի 12-վանկանիեռանդամ տեսակը ունեցել է Քառավանկ Համեմատությամբ խիստ սաչմանափակ կիրառություն: է ճիչտ անԵռանդամ12-վանկանիչափի գլխավոր նախապայմանն ն 4-րդ, 8-րդ, 12-րդ վանկերիանխախտ չեչտաղ(4:4--4) դամծատությունը ե 10-րդ վանկերիմեջ,- նկաբությունը:«Մեր այս ոտանավորի2-րդ, 6-րդ տում է Մ. Աբեղյանը,չեչտն անպայմանչի ւզածանջվում, բայցուտանավովանբբ «իթմիկ է, երբ առնվաղնչորս կամ Հինգ չեչտ կա տողի մեջ զույգ է երկրորդական գալիս մեջ բազմաղանություն առաջ կերի վբա»-": Ջւափի Այ" դեպքերում անդամ:ները չեշտերիբացթողմամբկամ տեղափոխությամբ: են մեկ չորրորդ սղեոնիցկամ մեկ քորեյերկու յամբի փոխարենկաղմվում յոմբեց: Այ ոտանավորիամենածչինգործածությունը Ներոհս ՆնորբՀալու մերոյ» (ՆՇ, էջ 86-90), Աստուծոյ Քրիստոսի «Տաղվասնխաչելութեան (ՆՇ, 100-102) վերնագրերովբանասէջ «Տաղ խաչելութեան Քրիստոսի» նորա» ընդարձակ տեղծություններն են ն «Յաղադաերկնի ն զարդուց եռանդամ12 վանկանիչափի նախնականկիրաՓերթվածը:Մաստնանչելով գրում է, որ ՇնորՀալինայս ղության Հատկանիչ ներիցմեկը,Մ. Աբեղյանը երբեմն առաջինանդամի մեջ «պակասվանկեր է ոտանավորը ղդործածելիս, թողնում ե ամանակըլրացնում է ուժեղ չեչտով ն երկարարտասանությամբ, է նկառոված, էնչպեսազատ բայց մեջ»""։ՁՃիչտ տակտավոր ուռանավորների ՇնորՀալինընդամենըերկրորդ տաղիմեջ է, այն էլ միայն երկու այստեղ`

լրացնելով թերավանկ թողելա̀մանակը դեղթում,տան սկսվածք անդամը հթկարարտասանությամբ.

/ մայնիւ գոչէր / Ֆէրե ի Ի«ԷՆ Բարրադոշ Զէլի Էլին / եւ աւանդէր/ սու Հայր ղՀոզին:

:

Փոտ:

ւ:

«ԿԼ:

/ անդի ստորին, ճարժամ է՛ջ / մեր կենսատո՛ւն / Լուռտւոթեա ը զորսի աւար / անդ նրստէին

(ՆՇ, էջ

էջ100,101:

է Մկրտիչ անդրադարձել տեսակին եռանդամի կազմությամբ ն «Վասն ղարիպազն» մածուան» տղայոց գրելով«Ողբ վասն Նաղաշը, 4-44

տա-

ղերը (ՄՆ,

էջ

էջ

168-176):

150-157.

ԱՀա

մի

քառատող

առաջին

ստեղծադգործությունից. սոքչնեքեա՛ն, այսօր/նե ողբացե՛ք Էացէ՛ջ / / Դառն արտասուօ՛ք դութմիաբա՛ն, Հառաչեցէ՛ջ / մարգ / տեսեր չէ՛ բանակա՛ն, Հանց Զի կսկիծայլ ճի՛ւղ/ ամէնկուլան(ՄՆ, էջ 152): Որ սար ձոր / ն ծառ ու

ու

հս, Հետնելով Շնորչալուն, իր Մկրոիչ Նաղաչը մերթ անդամները ընդ մերթ առաջին մեջ բանաստեղծությունների

Շտազենք ասել,

այս

ազատ

որ

տակտերիկանոնովթողնում է թերավանկ:

Ղարիպի/ խելքն է կորեր,/ միտքն է մոլա՛ր,

/ մտօք ճարտար, եւ թէ լենի՛/ քան զՍողոմո՛ն / / մի քանի՛ ճոՀար, Որ թէ իչօսի՛ անգի՛ն բա՛ն / Սաստեյղխնմա՛ / թէ Լո՛ւռ կացիր, յիմար (ՄՆ, էջ 170): անգէ՛տ,

իբրն կանոն, թերավանկանդամովէ սկսում Բայց եթե ՇնորբՀչալին, մեկ-մեկ այն դնում է նան երկրորդ» միայն տների ւսուաջինտողերը, Նաղաչը հրրբորդե

չորբորդ անգամ`

տողերի սկզբում.

ն / Լալո՛վ ասաց./ Բարո՛վկացե՛ք, Հայրքեղբայրք,

Բարով կացէ՛ք / իմ «իրելի՛ք.

/ դուք

Հաւասար,

գնամ/ դառն դժար, Այս ճանապարՀ / դրէ՛քպաչար(ՄՆ, էջ 155): / Զինաչա՛րինձ պատարագ /.

որ ես

ու

(84 տող) մեջ կա բանաստեղծության 10 դեպք, իսկ պանդխտության տաղիմեֆ (88 տող)1̀4: թերավանկության

«Ողբ վասն տղայոց

մաՀուան»

է տարընվերականգնվում թերավանկությունը որոչ դեղպքերում՝ Սակայն թերավանկեն Հասկանալիէ, որ անդամներիցմի քանիսը թերցումնհրով: Ի դեպոլոք է ավելացնել, Հետնեանքով: գրչականաղ ճատումների դարձել ն Հանդիպում ենք 475-4 այս որ Նաղաչի բանաստեղծություններում 4-4-Ւ5

ջերթվածքի (առւաջին տողերի կազմություններովհրեք Հավելավանկ

որոնը վանկանի անդաքները երկրորդի48-րգ։ 74-րդտողերը), են ն ուղղվում են ւոռարբերակներով: եղծված նույնպես «Ողբ վասն տղայոց փածուան» ե «Վասն ղարիՄկրտիչՆաղաչի բաորովՀետեւ. առաջխաղացությամը, Հնչում են անթերի պացն» տաղերը ն. վանկեմիչտ 12-րդ 8-րդ 4-րդ: գլխավոր ողերի չեչտերը նաստեղծական

83-րդ

ե

բաառաջին ռիթմ:Միայն անդամավոր առաջբերելով ընկնում, երբ 8ռիթմը, անդամների է անգամ մեկ մեջ խախտվում նաստեղծության

բե վրա են

տողն Հետնեանքով զորեղչեչտի բացակայության վանկի կազմությունը.

ԲՂ

եւ

է 6Է6

ստանում

(ՄՆ,Լ74150: է է մօրէ՛ն բաժանի՛՞ն որդի՛ջ սիրական

12 վանկանիչափի լուրջ ընթացքը լեովին ՀամապատասԵռանդամ Համընկնում Հեղինակի խանումէ տողերի ողբայինբովանդակությանը, ոճին: նկարագրական-պատմողական են Հետո սույն չափով բանաստեղծություններ Նաղաչից Մկրտիչ (ՍՀԱ, էջ 150-152), Խարասարցին Մարտիրոս գրել ՃՄԱղ- ւտտաղասացներ Սու(ՍՀԲ, (ՍՀԲ, էջ 295-296), ԴավիթՍալաձորցին էջ 364-365), ԳՓաւղոսը ՃՃ1Ա ն բանաստեղծ դ. չատ` ամենից (ՍՀԲ, էջ 392-393, իՀարկե` Փիտսը 305, 320, 233-235, 236-237, 267, 270-271, (ՊՂ, էջ էջ Ղափանցին ԳՓետրոս սիրեռանդամը քառավանկ 321. 323-324, 335, 339-340, 341: 12-վանկանի «2 Ճան նան. Համար: դարերիՀայ դասականների ված է մնացել է նան Հազվադեպ մեջ գործածվել տաղերգության Հայ Միջնադարի եռան3:44 կազմությամբտեսակը:Ռրոչվերապաչությամը 11- վանկանի՝ է Շնորկիրառությունը կարելի Համարել ամենածին դամ այս ոտանավորի ես խռովել, սկսԵրուսաղէ՛մ» «Իսկ դու տաղի ընդէ՞ր «Ծննդեան» Հալու

Հիչյալ կառուցվածքը»

/ ի յԱդամայ, Որբ էաք / ժեղուք կապեալ Լ /արձակեցաթ 7ե կապանաց Քրիստոսի

մի Քանիսի ունեցող 10 տողերից կազմություն տարակերպ Մնացած են Հետքերը: աղճատման վբանկատե բանք Երզնկացու«Կամեղայ է Հորինված Կոստանդին Նույ չափով մի ջանի խըրատդրել» սկրսվածքովընդարձակտաղը.

/ խբրատ / գըբել. րանքմի ջանի՛ կամեցա՛յ դբնել, Ով կամի՛ / ի՛նձ ի սբրտէ՛ / ականջ / Հոգովսիրով, Ով ուղէ՛/ խօսքպիտնան (Կե, էջ 216): Նաիր չար /ո՛չ Հասանէ՛ / կամ պատաՀե՛լ

նման

տողը

մնացել է

3-5-3 2:5-4 (ԿԵ, էջ 217. 218):

ԱմիրՓոլինիձեռքով Այս տողերը չեղումներեն, Թոե՞ Հեղինակայի՞ն

դժվար է ասել: կատարվածգրչականաղճատումներ, մաքուր երկյամբ անդամներըբոլոր տաղում Երզնկացու Կոստանդին 3222 են կազմում: 200 քառավանկանդաք՛ների Մնացածներըքորեյամբեր են Սա (65-ը)կամ չորրորդ պեռններ (71-ը): նչանակում է, որ բանաստեղծը երկրորչդարձնելով ռիթմով,ուչադրություն ւռաղնՀորինելէ անդաւավոր

նան կողմիվրա: ւուսղիռիթմիկ-երաժչտական դականչեչտերի, Հետնեաբար է ՄկրտիչՆաղաչին դրվել մեջ կիրառության Սույն չափը վերստին «Ինձ ումէտ կայր (տե՛ս կուման» ողբ-բանաստեղծությամը վերագրվող ե Դաւիթ է ի սուղ, սիտըն 180-182) դարդն «Ղարիպին ՄՆ, էջ Սալածորցու (ՀՍԲ, էջ 360-361): է խորուն» պանդխտությանտաղով ու

որ

ՃՆԱ-ղ-ՃՆ

աչխույժդորբավականին դարերում

եռանդամիերկրորդ 4Լը 2143 կազծածություն է գտել են (ՍՀԲ, Խասովեկը մությամբ:Այս ոռանավորովսւոեղծագործել Խաչատուր (ՍՀԲ, կԿաֆացին (ՍՀԲ,էջ 166-168), ՀովՀաննես էջ 145), Վարդանկաֆացին 403-404, 426-427, 180, 183-184), Սուքիասը Հովնա(ՍՀԲ, էջ էջ Նաղաչ էջ 160թանը (ՆՀԲ, էջ 40-41,ՊաղտասըԴպիրը(ՊԴԲ, էջ էջ 108, 139-140, 145, 260-261. 278-290): (ՊՂ, 160, ՊետրոսՂափանցին էջ էջ էլ երկարատն եկող երկու ուռանավորտեսակներ ՇնորՀալուը Ներսես Հեւոո Մեկը 9 վանկանի գործածելէ ԳրիգորիսԱղթամարցին: ընդմիջումից որով բանաստեղծըգրել է «Ուռընհրկանդամչափն է` կազմությամբ,

կարու սուրբ

ստեղծագործության բոլոր100 տողերը կոստանդնի Սակայն, որոչընթերցելիս կանոնավորկազմություն չունեն:Բանաստեղծությունն 4 դեպք: Մեկ անգամչի "ակիորեննկատվում է ռիթմականխախտումների 3Է3-4. թեբավանկ՝

ու

/ կանանց, ազգըն դատաողարտեալ Եսայի՛ւ / (ՆՇ, էջ35): /ի յանցանաց ազատեցա՛ն Մարիամա՛ւ

ն

՛ Մի կենալ Հակառա՛կ-.. կըբնկան /լեզուանի ե լորբենչել նէ՛/ լութֆ արամ. Զերա՛յ / մի պած սիրու կա՛մ:3:37 Ոչ ունի՛/ Հետ մարդու

նան, Նկատենք

/

պածանջը,ն պածպանվելվանկականՀավառարակչոության

11-րդ վանկերիգլխավոր չեչտեՀեւտեանքով տեղափոխության կամ հրկրորդի անթույլատրելի բից առաջինի 3 ող ձեռք են բերել այլեւայլ ռիթմական բնավորություններ.

Սխեմայովպածանջվող3-րդ, րդ

ն

ունեն վածքովփոխը,որի 26 տողերից16-ը

Թող կենա՛յ/ ամէն չար 7 յիրմէ՛ն ի զատ(ԿԵ, էջ 218):

նչանին»

վանկանիայս

՝

գանձը:

/ աստուած Համայնի՛, Գերակատար

Տէր արարիչ/ երկնի ն երկրի,

է Հոգի՛ /բրիխումն ծընունդ, Որդին / անձի՞նջ (ԳԱ,էջ 143): եռակի ՀարթՀաւասար ունեն 4-5 միատիպկատողերը (203 տող) բոլոր Բանաստեղծական ն վանկերի վրա: 4-րդ Զրդ միչտ ռուցվածքը, գլխավորչեչտերը կրելով

երկրորէ սլարզ ուռքերի ռիթմը,որովՀեւոն. բացակայում տողերում Գանձի խնդրում: չեչտերըէականդերչեն խաղում ռիթմիկկազմավորման դական բնույթ: այս տաղն ունի վանկական Ուստի ն Աղթամարցու է: Այ" չաուռանավորն եռուռնյա9 վանկանի Մյուսը անապեսոյան (ԲՋԱ, էջ 474վերաղրված փին նախ Հանդիպումենք Ներսես ՇնորՀծողուն ՊլուզԵրզնկացուն ՀովՀաննես Հավանականությամբ 475),բայցանենայն «Ի սուրբ կոյսն Հոիփսիմե» խորագրովտաղում. պատնանող՞" / / Քրիստոսի՛ մարմնացեալ, Փեսայի՞ն / / Հարսնացեալ, կուսութեամբ Անառակ / բազմացեալ, / անմատոյց Ցառադաստ / Հոիփսիմէ / Հրաչագե՛ղ 291. Հրեչտակ

«Մեղեդիազնիւ» վերնազԵրկրորդնմուչը ԳրիգորիսԱղթամարցու 17.56 (40 է տող)": Հատվածն տողերի տաղի բով / չարի, Եւ.Փորոզ առաթետաց աշխարՀի՛ / սքանչելի՛ եւր ընտրեաց Զաչակելրտ եւ մեծեան / ըն կրոոց/ էջ

զզօրութիւն/ըն Խախանեաց / /.

.

իափանի՛ (ԳԱ,150-158: ,

Աա «Ի

տալի

վածոիթմով:

Հ

ն

Ը

Ա արցու Կոաղոոի

աղի» ընկնում վանկա-չ չտականընդդծ-

աչքիեն :

Գ

Զ

լուխ

Պ'

ՀԱՆԳ ԵՎ ՏՈՒՆ

է չափվածսոողերիցզ, խոսքը կառուցվում Քանի որ բանաստեղծական ւողեւլարունակող քեր՝նախադասություններ, ուսի առանձինամփոփմտ. որ ռաղաչափության են մի սերտ ամբողջություն, կազմում մմ բնականաբար

բանաստեղծա Ուրեմն, է տուն Հասկացությամբ: մեջարտածայտվում միմյանց Հետ սերտոտունը իրենից ներկայացնումէ իմաստով ոիթմով է մի նոր, սվելի միություն:Այն դառնում մի ջանիտողերի բեն կապված կրկնվումէ բոբարձրկարդիռիթմականմիավոր,եթե նույն կազմությամբ ու

նաստեղծությանմեջ: Միանմանտներով

են

Փնարական Հատկապես օժտված

Հուղառատ բովանդակությո որոնց բնույթի ստեղծադործությունները, են ներդաչնակ միասնություն: ներկայացնում ռիթմիկ Հորինվածքը ն ժամաէ այն Հնադույ ձնավորվել հրնույթ Տունը իբըն ռիթմական դեռես հրաժչտությունը նակներում,երը բանաստեղծությունն տողո՛՛ Հավասար որ երդի ձեով:Իզուր չէ, էին ե զարգանումէին միասին` են Հաղորդում բոՀնչերանդ կանոնավոր քանակով տները հրաժչտական ու

անբաժա

ու

Հորինվածքին: նաստեղծական նմուչները խոսքիՀնագույն մեջ ես Քնարւսկան Հայիրականության նպատակով երգելու մեղեղու Հետ միաժամանակ, ստեղծվել են եհրաժչտական Վերցնենքվաղ կազմությամբ: տների որոչակիմիանման գերազանցապես կամ դարձով է, որ Հայտնի իրենց ն բանաստեղծությունը: ՀայՀողդնեոր Հբջանի 51Դ թվում են կազմումչարականները, կրկնակովմիանմանտներ

մշակույթի

Գարթեին,Մովանս Մեսրոլ Մաշտոցին,Սածակ երնելիներին՝ Օրինակ չատերը: կցուրդներիցչարականներից

վերագրվող Խորենադուն

ջառատող

մեր

տներով ե

ու

ողորմյան

Մաչտոցինվերագրվողյալ Հորինված Հետե

եմ բազում են յոյժ, Մեղ.ջ ծովու, Ծանըեն ջանզաւազ մեղայ: Քանզի քեզ միայնոյ ինձ,Աստուած: Ողորմեա՛

տէր,բզդուռն ողորմութեան, Բաց, Որ ոզբալովկարդում սո

Փեզ,

մեղայ: Փեզ միայնոյ Քանզի

Թ

ինմ, Աստուած: Ոզորմեա՛

ռ`

աաանման լութեու՝

.

Հաննես Երզնկացու «ՆրւագեմքՀողոյն նուաղոս վայելուչս»(Հե, էջ 222(Խն, 223), Խաչատուրկեչառեցու «Ողբ վասն աւերման տանըս արնեելեան» ու

Քանզի թեզ միայեոյ մեղայ,

Ողորմեա՛ ինձ, Աստուած": նան վեցտողանի հրկտող, հռատող» կան Հորինված Շարականներ մեջ որոնց բացակայում Վաղ չբջանի տներով: չարականներում, այլ քանակի ուտեղծոիթմը (իբրնկանոն, չարականները է կանոնավոր: Հավասարտողերի են ազատ կարեորգործոն կազմակերպման ռիթմիկ խառն չափերով) վել ն

ու

կարգը, այնպես էլ դարձը: է բետնատման է վոտաչ Կարելի սկզբունքներ: տարակերպ բում չափածոխոսքի պնգել, որ «Լին աջոյ, աջոյ ձեռին», «Սէր յառաւուտէ...», «Էն ի միչ (ԳՆ, էջ էջ 72-74, Էէն...», «ՅանկարծաՀնչեաց...» տաղերը սկսվածքներով «Գունդ սուրբ 97-102, 103-107, 111-112) Հորինված են հռատող տներով, «Սեաւ եմ, յերկիրս...», ի «ԳոՀար «Երկինքն ղզեղեցիկ...», վկայիցն...», ւ րտմեալ» գործերը(էջ «Այն փոքրիկ սկսվածքով Հաւտին վարդըն...», «Սուրբ Խաչին» նվիրէջ 78-82, 94-96, 113-114, 117-119, 110)` Փառատող, իրենց եկ նացածնս տաղերը՝ (ւջ 129-130)ե̀րկտող, վածպատասխանին 120115-116, 75-77, 83-93,108-109, 59-71, էջ Հանդերձ(էջ տարբերակներով տնատման, են էլ կամ անչավասարւտողաքանակի 128), կամ ենթակվում տնատման անՀրաժեչտությունըչի զգացվում: դրանց Հետո, երբ բանաստեղծությունը մասամբառանձնանում Նարեկացուց է երգից, զուտ ընթերցման նպատակովստեղծվածտաղերը նս (քաջոլորակ մերթընդմերթ Հորինվում են միանմանռիթմիկ տներով: տաղերը) կոչված մեծանում Տան ռիթմիկ նչանակությունը առանձնապես է Հանգի հրեան գաչատ նչանակալից Հետնանքով: Այս տեսակետից լու ն.չափի կանոնավորման ե է ԳրիգորՄաղիստրոսի մասնավորապես ՇնորՀալուավանդը:ՇնորՀալին խառնտակտերովդրածչարականներից տաղերիցբացի ստեղծել է նան կանոնավորՀյուսվածջի բազմաթիվդործեր`տաղեր,չարականներ,աղոթքերկտող,հռատող,քառատող, Հինգտոպերու մեծածավալայլ ջերթվածներ` առանցխախտումների: ղանի,վեցտողանի,ութտողանի տներով՝ Ռիթմիկտնատման սկզբունքը Հատուկ է ՃՈԼՃՆ Ա գդ. Հայ տաղերու գությանը:Այդ մակարդակինմեր տաղասացներնՀասել են` յուրազնելով ազդային բանաստեղծությաներկարատեփորձը: Որպեսզի զարգացնելով այն սպավորությունը թե Հիչյոլ դարերիցպածպանված բոլոր չստեղծվի, ատեղծագործությունները անխտիրկառուցվածեն չափածոմիանման ոնեբե Հաջորդականությամբ, նախապեսնչենք, որ սակավաթիվորոչ գործեր, է Հանդես դալիսինչպես միակերպտնատման

ի Հայտ ժառանգությունը տաղերգական Նարեկացու Գրիգոր

ու

այնուամենայնիվ,զուրկ

են

այդ

բուվարդ Թլկուրանցու«Դու ես գարնանային էջ 129-133),ՀովՀաննես ն «Անծին անսկիզբն Աղթամարցու բաստան»(ՀԹ, էջ 153 -156),Գրիդորիս ար«Գանձ «Արեդակն Ուռընկարու սուրբ նշանին», է Հայրըն երկնային», «Բարերար դարութեան» (ԳԱ, 107-120, 143-148, 177-179), Ներսես Մոկացու Աստուած...» (ՆՄ, էջ 141-142), ՄարտիրոսՂրիմեցու «Տաղ այրի երէզուն ն այլն: ԻՀակե,չի բազառէ» (ՄՂ, էջ 128-130) ստեղծագործությունները

Հատկանիչից:Դրանցիցեն, օրինակ,Հով-

աղավաղումնե ձեռագրական մի քանիսը պարզապես վում, որ նչվածներից

բի արդյունք

են:

Հարուստ չէ տների բաղմազանո Այս չրջանի բանաստեղծությունը

է եղել չատ սիրված թյամբ:Ամենից

քառատողը,

ն

հրկտողանի ապա՝ տու-

նը (կամբեյթը):Մյուս տեսակներիցՀամեմաւտաբարսակավՀաճախականու գործածվելեն նան եհռատողը:Հինգտողանի թյամբ, բայց այնուամենայնիվ

ութտողանի, ցոթտողանի, մերթընդմերթ նույնիսկ` վեցտողանի, բնույթի տաղեր կրոնական չնչին բացառությամբ, նի տներ: Վերջիններս, տաստողա-

ու

չարականներհն՝ Հորինված Հողեոր երդի ավանդներով: .

առաջին մեջ Հանգի Ըստ փաստական Հայտաղերգության տվյալների ՄագիստգործիչԳրիգոր դարինչանավոր կապվում է 2:21 ղդործածությունը է

Գետադարձ կաթողիկոսի Պետրոս բոսի վաստակիՀեւ: Օրինակ` զոր բնձոնած դաւազանին, խաչանչան «Յաղադո նրա թթ.) (կաթ.1019-1058 ասացհալխորՀուրդ խաչին» ծայհաց Տետուն Գեւրոսի Հայոց կաթողիկոսի, սկսածողջ ունեն Մագիստրոսից Հանդը"": ութեան տողերը տաղիբոլոր բնորոչ ընթացքում Հանգը դառնում է Հայ բանաստեղծության միջնադարի տողի, այնպես ինչպես է մեկը, որն էականդեր կատարում Հատկանիչներից Ա

էլ

տան

կազմավորման խնդրում:

Համաչնչյուն երկու կամ ավելի տողերի Հանդգըբանաստեղծական Այն մի ձայնավորը: չեչտված ունենալով վերջավորություննէ, Հիմքում մյուս կողմից կողմից միմյանց է կապում տողերի ռիթմականավարտը, Հայտնի է, նման Հնչյունների ներդաչնակություն: մուաջբերում նույն կամ մեծ Հուչարձանները մասամբ ձեռազրերում չափածո որ միջնադարյան ձնով: եվ Հանգի դործաեն չտողատված, արձակչարադրանթի արտագրված տողի երկարուէ պարզելու նպաստում որոչակիորեն ծությունըմեծապես մոքերի տողերով արտաչայտված ամբողֆությունը կամչափը: Հեւտնաբար՝ նան տան կառուցվածքը Տող,տուն, Հանգ կամ տեսակի: թյունից ելնելով: մեջ խաՀորինվածքի բանաստեղծական տաղաչափական իրակությունները կայունՀամակարգով: չաձեվում են միմյանցռիթմական եղել է Հիմնականում Մենչն Ճ1դարը մեր բանաստեղծությունը

ան-

Հանգ: Բայց ինչպես ամեն մի երեույթ, այնպես էլ Հանդը միանդամից հրեան չի հել, այլ ծագել ու կազմավորվել է չազածո խոսքի ւիքմիկ կա-

գացման սպաՀանջով` ունենալով երկարաոնընթացք: ձեավորման Իզուրչէ,

ԻՂովրդակ ՎԳ ն

Հորոժքոմր փչրանքների,

«Ր

ԲԳորից

նկատվում են Հեթանոսականչրջֆանի ն

ացած

ն

| |

՛

Ն-24

դարերում Հորինված

|

|

աշխարՀիկ ստհղծադործությունների առանձին Հատվածներում: ԱՂ Հուոր րինակ` Գողթաներգերում Հանդիպում ենք եղեղնիկ-պատանեկիկ, ծուխ հլաներ-րոցելանէր, ապղին Ալանաց-գատերա Ալանաց-ղիցազանց, ԾխանիՆաւասարդի, Հոռատառել, Իլչերութը թաղուոյար արավարտ հեր պաՀել-

Նույնբանըերբեմն ենք վաղ չիջանի "2 ատ Հրեն գրավոր երգերում: Բերենք միայն մեկ փաստՄովսեսԽորենացունվերադր՛

տեսնում

:

՞

վող «Խորչուրդմեծ

ն

նան

սքանչելի» չարականից.

լ

ԽորՀուրդ մեֆե սքանչելի, ոյր աւուր չոյան Ր" «Որդիք մարդկանօշրՀնեցէք, Զի վասըն մեր մարմնացաւ: Անբաւելին

ի

ն

լ

|

ե

Ոչ մեկնելով Հօրէ, Ի սուրբ

այրին

բողմեքու"":

Քերթողի «Ողբում» տողերի ՀամաՀնչուն վերջավորուԴավթակ թյուններն ավելի Հաճախեն ի Հայտ դալիս: Տողավերջի առձայնույթների է.

բառակրկնությունների բազմաթիվ փաստերը զանցառնելով` նչենք ռաւավելուշագրավդեպքերը. -«Եւ

բանաւոր Հաա

պարիսպնամբութեան

Աջշարագն

միայն

'

սրանք,

ըստ

ն որոչ-

են

մական

7 ուս

ու

կո

ղճրբց

,

,

որ

ազատ

մերմերՀին ի անաստեղծություննէ,

բի»Հարա ՏԻ ԱԱ տարը

զուգածեռ:

ու

կանոնավորմանը տողաչավի բանաստեղծական Հետագայում`

արդեն նչվել Ինչպես

է,

որ գործածությանը, Հանգի իսկական Նա-

Հաս-

Գրիդոր տատվումէ նան Հեղինակներիվկայությամբ,Հանդիպումենք բանաՀյուսակա բեկացու «Մատյանի» առանձին Հառվածներում` որսլես տաղերգության ավելի որոչակի իսկ մ եջ ո գործածություն, ավանդույթի ն Ներսես ՇնորՀալու դործերում: Մագիստրոսի Գրիգոր Հեւտնեողականորեն, Այս նչանավոր դեմքերի գրական ժառանդությանուսոււբնասիրությունը մեջ Հանդի վերքնակող, է տալիս, որ Հայ դրավոր բանաստեղծության ցույց ազդակներ են երեք էական Հաստատման դեր խաղացել գործում վճուական փորձը, օդտադործելու այն յուրացումն ժողովրդական բանարվեստի Հետ ունեցած ԻՆ Հարեւանժողովուրդների չափածոմշակույթի Հ իչենք յին պոեզիայի բնականոն զարդացումը:

Աա: ագ արվեստի, երդերի Հանդավորման

խրամատ

ն

Հանդգն ՛ ի որպիսին Համակարգում, չափերի ւուՀասարակչէր կարող կայուն դործածություն գտնել, քանզի իբին ոիթմամիայն կանոնան Հանդավորման որակ է ստանում կությունը այլապեսայն չեր կարող նկատվել ան ե դործոն: Ուստի անիր դեղարվեստակ նորդոչ Քի ներդաչնության խոսթի դառնալ չափածո մեջ ճիչտ կլինի տեսնել վերը նչված տողավարտՀամաՀնչյունությունների որ պետք է որակ իսկականՀանդի ձեավորմաննախապատրաստությունը, ն

քունը

ոսիկարԵ.ար

«-ՍիրովՔո այրին շիրելիջ բայն

ՔԷիունկ ՈՀ. արի թ, իի,մանին:

Հայ է միջնադարի ե Հանգըդառնում որոչտաղեր, չարականներ մեկը: ծականարվեստիբնորոչ Հատկանիչներից ւ

հո ոք,

"Ր

,

կոխեցինզչրաչագեղպատկերն...

...Ջթուեսցին յամսժամանակաց աւուրքգոսւնաթեր, Յորում մածՔո ցուարեր... առթեցաւ

եւ

նե

Է

Փո

Իոգռճապար" մարան ար

ԿԱ

գանձեր, տեղծականՀին ավանդներովգրված մի չարք անչանդ

դաէրբո անմոռացի մտի ունին,

90»... աա

մաբ |

Մագիստրոսի

անուչութեան

' |

ձիցտողերիդաշնակավոր վերչավորություններ կարելիէ մատնանչել |

|

ղ

ոֆու-

լատ

Հայտնի է, որ Հանգի կիրառությունըմեր դրավոր « ) են Նարեկացու թյան մեջ սկսվել է նույնաՀանդով: նույնաչանդ բոլոր տողերը որոնց նի» ԻԳ, ԻԴ, ԻԶ, ԻԹ դլուխների մի քանիՀաւովածներ: ունները:Ամունեն գոյ»է: ոյս հաղ» Համապատասխանաբար Հանի «Հազարտողնանը»,Խաղ բողջովին ին Հանգով է գրված Մադիստրոսի չ

:

ԳրիգորՆարեկացու ն. «ՏաղՎարդավառին» «Տաղ Յարութեան»բանասանղդծություններում. Փիբանի-ախթայի, անրովբէքն-քնրավբէքն, ոսկի-աղ-

.Վշ

Բայց

ոյր

ու

ա

ցանկն չինության «Քուն, որ 4դնցաւ ի ապանանել զարն,

`

,

,

՛

ժողովրդականլալյաց փորձը Հանդավոր ծիջը արարականկաֆայի մասին ն իր նախորդների բոս կատարած Խորովի զարգացնելու ուղղությամբ ներտես ՇնորՀալու տեղծականորոնումները: բանաս է վերը չՀաչված ն Շնորչալուժամանակներից

ե.

տ

ՀԵՂԻՆ Գրողին, Ը Հանդեր չեն, որովՀետե էության, դեռես իսկական Գոա Հանդես գալիսդիպվածաբար բանաստեղծական նչված կառուցվածքայինՀամակարգչեն կազմում: ակի խառն "Իբ կ մի քորմոռանալ այն պարագան -

ձեռք բերեր

ար աա

Ի

երկնի

հգնամոլին-աբառազ Աա Լուրոազ

բիչիմի, ճապուկ-Հաստաբաղուկ, դեգ աոփոորղլորին,

Բ"

.-

վիրավորի):

դով՝ «Ներբողեանի

հան

խաչն...»,

սուրբ

է նան գաւազանին» տաղերը: ՄիաՀանգ

«Օաղաղսխաչանչան Հանդգով՝

մեզ չափածո ՇնորՀալուց ժառանդության ճնչող մեծամասնությունը: առաջինը մեր դրականության պատմության մեջ, ստեղՇնորՀալին, ծել է նան փոփոխական Հանդերով գործեր: Նրա գործերում Հանզափուխությունը կատարվումէ տարբեր Հաճախականությամբ,տարբեր քանակի դերի ծազալով, էրկտողից թառատողիցսկսած մինչե մի բանի տտանյակ, Ֆույնիսկ մի ՔանիՀարյուր տողերից բաղկացած Հառովածների ընդդրկմամբ, մեծ մասամբանկանոն ձեով, սակավաթիվն բազմաթիվ տողերի ծավալով: Ուսի ն ՇնորՀալու փոփոխականՀանդերով Հյուսվածուտեղծագործություններիմի մասըՀնչում է բազմածանգ, իսկ մյուսները թողնում են որովՀետ Հանդափոխությունը կրում է նույնածչանգի տպավորություն, մասնակիբնույթ: Բայց Շնործալունախասիրությունը գերազանցապեսեղել է նույնաՀանդի կողմը, ն բանաստեղծըբաղմաանգին Հիմնականում դիմել է ինչինչ շարժառիթներից դրդված: Օրինակ, ինչպես արդեն նչել ենք, «Բան Հաւատոյ» մեծածավալստեղծագործությունը, Հեղինակի Հաղորդման Համաձայն, նույնաչանդի փոխարենբազմաՀանդովէ գրվել լոկ մանկավարժական ծույլերին ձանձրույթից աղատելու ե բնթերցասիռրոչակի նկատառումով՝ իության վարժեցնելու նպատակով:«Յիչսռռակարան Սողոմոնի» ե. առակաց տառից յիչատակի» բանաստեղծությունները բաղզմա«Անդրադարձութիւն Հանդ են ստացվել ծայրակապին վերջնակապիձեական զուդորդումը պածպանելու պաչՀանջով: Այդ ստեղծազործություններիյուրաքանչյուր երկտոզբ սկավումե ավարտվումԼէ նույն գրով. Հասած

տո-

ու

Աստուածե լ էն

Հոդովն թի

ի

սմԱ

անուն Խաղաղութիւն արջԱ,

Քարբառնցաւ իմաստութեամբ, Ջորդիսխրատեաց ըզգոնութնամբ:

Բարեր»

Դաւթի»րդի վեՀ ջան ըզմարԴ ...ե ՄրգարէինսատուաժազարԴ: այլն (ԲՋԲ, էջ 385):

կողմը չխախտելու մղումով Հեղինակն ստիպված Հեչյող ձնւական ղանց է առել նույնիսկ լեզվի կանոնները. ՛

Ըստ մանկական սոց

Նոյն

ե

նոջաը, խոստումընյարակար(ԲՋԲ, էչ 385-386):

Հոնդերով օժտվածչարականները ՇնորՀալինգրել է ժողովրդականաշխար44

բնորոչ Հաւոկանիչներիկիրառմամբ:որպեսզի Հիկ երգի տաղզաչափությանը լենի նրանցՀամարմլաւոչելի թվան ունկնդրողներէն, դրանք ախորժալուր մտաւլածումը: նյութի ընկալումն են, Սակայնտվյալ դեպքում էականը ոչ այնքան դրդապատճառներն խոսքի մեջ այն, որ Հայ չափածո որքան դրանց առաջ բերած արդյունքը` տոմի նոր տեսակ: որբ բանաստեղծական է Հանդավորման սկզբնավորվում տողավարտ Հատկությամբ, տների ռիթմը չեջտելու իր բացառիկ դերի չգչէր կարող աննկատմնալ խաղով բազմազան ներդաչնակությունների կիրառությու՞ դրա որ մանավանդ բավել բանաստեղծներիուչադրությունը, բազմածչանգով Հետագայում սզդեցիկ Հեղինակ: նը տվել էր մի մեծ ե, աստիկողմից է ընդունվում բանաստեղծների փորձը ուսեղծագործելու որոչատաղաչափական դեղադիտական ճանաբարտարածվելով,դառնում կի սկզբունք: ԱնՀրաժեչտէ ավելացնել,որ այս նոր սկզբունքը ողջ հաճա թացքում գործածությունից լիովին դուրս չի Մոլ այլ կիրառվել է նրան զուզածնու, իբր մի ենց մեր դդ. Այնալեսոր, ՃԷ7:711 Քի տաղերը բանքերն "ր են Հանդավորմանթ ին: ո" ԱՐՔ. Դիմել ու

ու

ու

ու

ու

ու

ոն միջնադար գոյարը, ո Իննան ի բով աարեց Հարանութ գաաղորն րո ար Կգ» հարիր

' Գրիդոր Նարեկացու

ու,

դանձարանային աՀպանվածերկու տասնյակ Հայ տաղերդուՀանգի գործածությունը

փոխ նշանց են:

կաթողիկոսին(10 սկսվում է Պետրոս Գետաղարձ առտորեն թյան մեջ այսինքն`դանույնաչանդգտաղով, 1058) տաղերն

Ա

ԳրիդորՄագիստրոսիձոնած

խումբ ներկամեջ ճի առանձին բից: ՀՊԼՃՄԱդդ. բանաստեղծության վերջունեն մինչն. յացնում այն տաղերը, որոնց բոլոր տողերըսկզբից ւռաղերում բաժանված երկտող տների միննույն վերջավորությունը, ացի են

.. դասավորությամբ: տներով դործերում` աէեգեը ոլթ Լալա ԿԵԼ թնէ մագակրթյան ոբպեսբզմարդ...», Հալու «Ծարաւեցաւ ի ո ո լուսն Հայր երզնկացու սկսվածքովդործերը, ՀովՀաննես րա .-

2222,

28, քառատող

«երոտ

ի

մեֆ Ֆրիկի ստեղծագործությունների ԳԵՆԴ ր

մէկ տեղ բերած...» տաղը, թվում ն. նրա խորադրովՀանրաչայտ տաղերը: նման խիստ «զբո

ա

նան. մ Բրի» «Վասն Փֆալաքին», Դալի «Ընդդէմ ԱԽ բավա Հ վո աի

Բաղիչեցու: Երզնկացուբանքերիմեծ մասը:Առաքել կոստանդին մոտ կեսից ատեղծադործությունների Սեբաստացու նույնաչանգ գործեր ունեն

ը,

նան

ի

արի ար

Թլկուրանցին, ՀովՀաննես կրո: ար"իրր

Հովնաթանը, ն Գրիգորիս Աղթամարցին,Սուքիասը, Նաղաչ

են կարճանա ունեցող բերթվածքները,մանավանդ,ելե Հորինված

որում

ա

գի Ինթերցող այց

նանն .չ բոլորանար Գ ականջին

Հնչում

են

ստ

տաղտու

Նա նաւն :

Կան նան. ստեղծաղգործություններ,որոնցում Հետեողականությամբ: Հեղիմերթ ընդ մերթ ռրոչ տողեր թողել են անՀանգ. օրինակ` նողները Ֆրիկի «Թէ չե կայրաէրմաչխաիՀս...Ֆ տաղը, որն ունի երկտող տների սկսվածքով ե Հանդի 025", ...02 դասավորությունը. կառուցվածք Թէ չի կայր սէր յաշխարՀսկամ սէր չէր եղեալ, Արարիչըն մարդիկ սէր ե՞րբցուցանէր: .Գեմ էր Մովսէս, այն մեծ սիրելին, ԽոնարՀ Սէր ունէրՀաստատուն, Տէր միչտ իօսէր, բետիր կատարեալ, ԱՀարոն Աստուծոյ (Ֆ, էջ ծաղկեալբզծով պառտաուէր-.. Գաւազանին առ

առ

ունեն

243-244):

քերթվածում Սակայնայս ընդարձակՔերթվածում ( (122 տող)միմիե րկու տեղ տներն

Հանգր.

եւ աստուածասէր, Աբբաչամ Հիւրընկալ ՎասնսիրոյզիսաՀակ մատաղկու զենէր (Ֆ,

«Յակոբ Մարտիտիրբոս կոբ Ղրիմեցու

րինել» է (ոլր

Հնդու,

երիցուն» հրիցուն»

տա

244): ամբող ջո Հ "տաղը ամբողջովին

դեղեցկացտալ գովասան(ՄՂ,Լ7483): տո-

տարբերՀաջորդականությամբ, դասավորությունների բայց միչտ՝զույդ

տո-

ղերի Հանդակցությունը պածպանելով:Օրինակ՝Ֆրիկի «Է՞ր չես երթարի միտքդ ի վար» սկսվածքովբանաստեղծությունը(Ֆ, էջ 478480), որբ դիված է ար Հանդգովն բաղկազածէ տասը թառատողերից,ըստ տներիՀաջորդականության

ՅՁՅՕՅ, ՕՅՕՁ,

ունի Հետեւյալ Հանդապատկերը. Հաստատուն

ՕՅՕՅ, Օ202,

1202,

3308,

2208,

ՅՀՅՅ,

2808,

ՀովՀաննես Թլկուրանցու

փափաք»սկզբնատողով սիրային տաղը (ՀԹ, էջ 134 -136)կազմված է Հինգ Փառատողերից Օ2Օ2, ՁՅՅ2Ձ, Օ202, ՕՅՁՅ, էն միաՀչանգի Նման դործեր ունեն Օ122 դասավորությամբ: նան. կռատանդին Երզնկացին, քո

Գրիգորիս կեչառեցին, Աղթամարցին, Խաչատուր Հովասափ Սեբաստացին: մի չարք ՆույնաՀանդ

տաղերեն

նան

Հետնյալ

Գիտեմ վաղեց էի մեռեալ, ժամանակացյաչից վարած, ԽիստսովամաՀէի բեկեալ, զի եմ ջաղցած... ըզ Հաց, Բըրդեա՛

...Ո՛չփայտ,ո՛չքար չէ մրնացել, նոսա չեմ Հընացել, ինձ դարձ մեղաւորիս, տուր Տէր,

դոբծերում Հայ տաղացներըոչ միայն անչանգ թողնում, այլե երբեմն դործածում են, այսպես կոչված, երկրոր-

ներին. Ե

Ե

Որ ընդ

Զի Քո ստեղծուածնեմ ւ՛ արարած: ..Վասըն լեղուն ն Քացախին, Որ 'Քեզ Համար էր պատրաստած, վասբն Քո

Յ

գերոզմանին, զոք

հղած

(Ֆ, էջ էջ 314. 318, 319):

Ֆրիկի այս ինչպիսին Բայց մեծածավալստեղծադործություններում, տաղտուկի միաՀանդի բանքն է, նման սակավաթիվտները աննկատմնալով գործավալի փոքը առաջ չեն բերում:Իսկ մեջ, էական

բազմազանություն

ն անՀչանգ Քառատող գործերում Հանգավոր տների բաժանված դերիզուգորդումը սովորաբար ՕԶՕՅ, 1222, ՕՅՅՅ, է կատարվում խաուն

եմ «Լոյս հրեսացղդ

Հանդիպում ենք զուգորդումներով,

Որ չէր բբնաւ անդ

Վատարախաից գրել պարսաւ

Օ802,

բեր

եւ

էջ

Հարանցմեր ընարելոց Նախեի ունիմՀաստատական, ԳՓատուէր եւ

նչված Հաճ, 0202, 2202, 0848 դասավորությամբ դական Հանգեր:այսինքն՝ են ԵՅԵԶ,0264 կամ մեջ տեղ-տեղ Հայտնվում ւոներիՀետ բանաստեղծության ԵԵռշ լրացուցիչ Հանգերով տներ ես: Այսպես, Ֆբիկի«Երբ քեզ խրատնէր մեջ (272 տող), ծավալունբանաստեղծության սկսվածքով պատրաստած» ե անՀանդգ ած տարտողերի է Ը) Հորինված միաչանգի որբ Հիմնականում

անՀչանդտո-

նույն եղանակին, մի քանիսը դիմելով ծերում տաղասացներից ցրում են նս զգալիորեն ղերի բազմազանղուղորդումներըօդտադործելով: բենպատակով կազմելու նույնաՀչանդիմիակերպությունը: Պատկերացում է "րը տաղը, գրված «Ես ձ4եզ տեսայ...»ակսվածքով բենք Թլկուրանցու «ունք միաՀանդով. Ես

ձեզ տեսայ սիրով Ֆստած,

Աբենման արեգակունք: Զինչ պաղչայ մի՝ որ կայ ի ներս

Վարդ ու

չուչան,

ծազկունբ: պայծառ

Աչեր ունիք զետ բզծովեր, Ուներ ունիք քան զթուխ ամպեր. լար չրթունը Շողայրկլան ատամունք: Ու. մարղարտեչար ու

Թէ վարդապետն զձեզտեսֆու

Մոռնայ ղուսումն

Ամէն անձամբնի

ու

դող

չատ

զրունչ,

ել Ֆու,

զամաորնձմեռունք: ԱՏՖցընէ

ԽիզանԱդ,

Ի

Սիրովբակեր բարձրբերգեր, դիլ Հանէթ վէմբ

ու

ց

բարուն:

Թուրկուրանցի

Խե

ՅովՀաննկս Զեզ կու գովէ, ոսկի տփուզք, Վախեմ,թէ Հուրն այրէ զՀոգիս, Անչէջ ուտեն անքուն որդունք

ԺԱՑ Արի ճ 5 (եկ, էջ

ւջ

--

ես կանման ույլ գործերի բազմաթիվ ներին թերթելիս Հանգափոխությամբ 154-155, 152, 129-133, ԽԿ. էջ էչ րելի է Հանդիպել (տե՛ս ՀԵ, էջ էջ 224-227. ՀԹ. էջ 164-169, ՄՆ, էջ էջ 101-104, 123-126, 143-149, ԳԱ, էջ էջ 107-120, 180-181 ՀՍ, էջ էջ 76-77, 89-90, 102128-129, 143-149, 153-156, 164-166, այսօրինակփո105, ՄՂ, էջ 101-104, ՊՂ, էջ 322): Ակնչայտ է, որ Հանգերի ն առանձին որակՏե կազմում բաէ կրում բնույթ մասնակի փոխությունը առաԱյ ստեղծաղործություններում նաստեղծական

(ՀԹ, էջ141-143):

«Տեսայ պատկերբ».», «

՛

Լան

որրից: Ցանկա, «Պ

բարք,

դո

մե,

ԻաԻԻ

բար նՀան ան ոա

ին

Ց"

որ

բոլոր

ր փորոխովառ Կա, աղականությ արգազոխունյան քրձույքին տողերիծավալով: Հու տար ԲԱոՐԲՆՐ փառաո ուի, բի բաժանված մի գործեր, որոնփոփոխությունը մի քանի տասնյակ տողերից կատարվում ' ոգի զամ ել Այսպես, տներով: մեկ-երկու ընդամենը արարո ոաԱոոանդին Երզնկացու «ՕրՀնեալ Հայրն» սկսվածքովծավալուն սկզբի տողերն մյուս տողերը՝ Է գթության ի Հորդ Էէ Հանգը, Վերքին «ողերը «րէ Հար ՏԻՆ, ԲԱ արբեցողաց»վերնագրովխրատական ին Դի:աի 7"ական աղիչ Բերքվածբի տողեր Հաջորդաբար գրված ի, իննի արնի" 40. «վ. Նաղաչի«Ի՞նչ չաՀ լեե: Աաաա ԻԸ, Մաոն չի ողը ունի ին Հանգը, մյուս Պ՛ Փառատողբ՝ իք, վե բո Հանդը: ՀովասափՍեբաստացու 1Բբանաստեղծության թ «Յուխատեալ ի պատուէր ին սկզբի իրականին» Հանգով օրից Հետո իսկ վերջին տունը՝ Հանդով, Ղէ. ՆաղաշՀովնաեր ովելի ծաղիկ սկսվածքովտաղիսկզբի երփորձերանե դիմել են կան

ում

էր

Հետն ի

Տոթ

բկտող

Հան

չարք

է

»

ն

է

ունեն

ան

«Վասն

ս

են

ք

Հանք

է

«ուր

թո

է

4 տողը

է,

կու

ջա

Փառատող

ոգի

Ն ունեն աները

ես դու...»

ար

թառատող

ոս

Հանդ, Հաջորդեբեթ տները`ավ: Տաղերդու-

բանաատեղ

տունը`

ր

լու ես

նածանգ են՝ի (յուրաքանչյուր տունը ԵԵԵԵ դասավորությամբ), իջ ծության 6-րդ տունն ունի այք ն որք Հանդերը(ՇՇԱԺ),7-րգ քառատողը ՈՌ), քառա10-րդ (ԱԾ, ն (6666), միաՀանգ 8-րդ 9-րդ տները Հանգը (քհն), սրան կից դասավորություն ըէն ն իրք Հանգերով ունեն տողը ենեե դադարձյալ Հետնում քառատողը է տող ի Հանդով (յուրաւքանչյուր 17-րդ տները նորից իաՀանգով (Էէ), 15-րդ սավորությամբ), (ԼԱ, վերջին 10 տողերը Հանգով ԵԵԵե), 18-րդը՝ութեան է Հանդով (ԵԵեԵ, Այս նույն անկադասավորությամբ): դարձյալի Հանդով (ամեն տան ԵԵԵԵ ՀԵ, էչ էչ 163-171 ձոնությունը նկատելի է նան ուրիշ գործերում(տէս 168-176, ԳԱ, 150-157. 228-234, ՀԹ. էջ 153-156, ՄՆ, էջ էջ 107-112, 129-136, 52-58, 47-50, 46, 37-39, էջ էջ 121-127, 177-179, ՀՍ, էջ 122-123, ԶԳ, էջ էջ ՄՂ, էջ 89-92, 113-115, 138-139, ՆՀ, 46-47, 49-50): են նան

են՝հայ

ե

ո

Այդ անկանոնությունընկատե-

այն գործերում, որտեղ Համեմատովերը լե են փոխվում Հանդերը։ Օրինավ՝ ՀովՀաննեսերզնկաբար ավելի Հաճախակի տունն ունի երկու քառատող առաջին տաղի Աստուածածնին» Ցու «Ողբ 16 տողերը հույն ի (ճեն դասավորությամբ), Հաջորդ տարբերՀանդեր՝

Հարոն

փարա

Հանգեր

աարի կարով

իի Հավասարաթիվ է ե՛ բերած օրինակներիմեջ, ն՛

ա խբրատ մի տամ», «կանանց «Այ աուրաթպայծառ.»

Ե

եկ, ար՛ել...», զուր Հր,«Ար11:11 15126 , 1 «ինի։ Հ անջ 148-149, Մարտիրոս Ղրիմե մեր ընաորվլոց..-», «Եղեկէք ձեզ բան սոեմ...թ Քանդիս...» (ՄՂ, էջ Ի Հիմանց էջ 83-88. 105:105, ԼՑ) աՆ: րաո բանաստեղծութ թողերլու ՆույնաՀանդ Հայու կամ երկրորդական տողի, միք րդ:ոէ թագն ՀանդությանըդիմելիսԱ տողոՀանդիգործ բում անխախտ կերպովույն աոաունը այլ ՀէԽ Հառրորել Աագի»ի ի եո աաա վարութային պարտադիր սկզբուն, րարման ամնւնա Հանդերովստեղծաղործեազգ.»

Հորինվածքներում: սկզբունքը: իչիչում է նույնաչանգության վելապես ՀանդերովՀորինված Հատկանչականէ այն փաստը, որ փոփոխական ձեով, ոչ է Հաճախ անկանոն յուն Հանդգավփոխու, կատարվում գործերում

Յ

,

ն

Հորինել տաղհրդուները միջնադարի ՍրանցՀետ մեկտեղ, է կանոնավոր կատարվում այնպիսիգործեր, որոնցում Հանգափոխությունը անունն...» սկսված«ՕրՀնեալէ աստուծոյ ձեով: ՀովՀաննես Երզնկացու տուն), Հան(03 քառատող տողերից է բով քերթվածքում, որը կազմված 12 տողը մեկ: փոխվումէ յուրաքանչյուր դը կանոնավորապես կատարվում սովորաբար տաղերումՀանգափոիխոությունը Բազմածանզ Համեմատաբար տների: Հայ միջնադարում է ըստ բանաստեղծական տաղերը օրի են երկտող տներով ե փոփոխական ՀանդերովՀորինված Դպրի «Յընծանայսաւր...» (ՆՇ, էջ 123-125), Պաղտասար ՇնորՀալու Երկտողանի 84) գործերը: լով երգեմ երդ Հառաչման...» (ՊԴԲ, էջ 238-240, ԳԴԲ, էջ մեծ մասամբկամ անՀանգ.են (ՆՇ, էջ 248-252, ՀԵ, էչ 170-172, ՀՄԱ, էք 64 175, 88, 8ո, ճո... (ՆՇ, էջ 100-102, ԱԲ, էջ կոմ միաձանգ՝ 112 կառուցվածքներ 281-284, ՀՍԲ, էջ 277-278) ե 02, 08, 05...(ՊԴԲ, էջ

«ավագ

Ա ոլորբ Աո

Դ,

են նույնածանդ կամէլ Հորինված

Համառոտ

(ԳԴԲ,էջ Անյաղթ Փիլիսոփայ», «Դաւիթ

ծավալուն Հատվածներով

ու

(ՆՇ, էջ 256-259, ԱԲ, էջ 181-183, ՀՍԱ, էջ 231-235, ԳՂՔԲ,էջ էջ 71 191-193): է նկատել, որ որոչ դեւլվքերում կարող է տարակուսանքպատՏեղին ճառել յամբական անդամավոր կազմություն ունեցող առանձին տաղերի տնատման «Քան զամենայն դործս բափորձը: Օրինակ, Առաքել Բաղիչեզու ՅՅ բե-..» սկսվածքովտաղը (ԱԲ, էջ 170-172)ներկայացվածէ երկտողանի` նույնածանդ տներով ն յամբական քառանդամ 16-վանկանիչափով` (4-4 //4: Փ.

հրանկանոնությունից, դործեր զերծ չեն մասնակի որոչ Այսօրինակ տուն,

երեք) վադեպլ՝

բեմն իրար են Հաջորդում նույնաՀանգ հրկու (Հազ ստանում է ծական Հյուսվածքն բանաստեղ Հեւոնանքով ոոռո... ուուռ, ե այլն, կամ 2242, 6666... ԵԵԵԵ..., ռուոու,

Մինչդեռ տողերի ճնչող մեծամասնությանմեջ 8-րդ վանկի ի Հանգի

իրականումՀորինված է քառատող ՝ երկանդամ8-վանկանիոտանավորով(434). տաղը

Քն

Մկրտիչ «ԱՀա այւլաւոկերով...», «Մաքուր «Դու դրախտեղեմայ...», Աղթամարցու (ԳԱ, էչ երեկ...»,«Յետ գնալոյվարդին...» գիք մեր ծաղկեցան», «Գարուն «Վարչ ես խղճոլ:.-»։ «Ո՞նց էջ 192-198, 206-237),ՀովասափՍեբաստացու

է տալի" կարծելու, որ

Հանդավորմամբե

յամբական

դեննաց մէջ..»,

զադնայն գործս չարի`

իր «րբոցն է քչնամի:

Այ դեպքում ամբողջ Հյուսվածքի մեջ ենք Հանդավորման լոկ 2-ականտող: Այնպեսոր միջնադարյանՀայ բանաստեղն

Օճ2

է Փառատող տների կառույցը: ծությանՀամար առավել Հատկանչական Քառատող տների բաժանված գործերումառկաեն Հանզգերի դսսավո-

Ցար նչյ - ա այսինքն`

ո»

տեսակն

:

առանձին Հանդ`ճճոճ, ԵԵԵԵ, ...ռռռո չոբս տողն էլ նույնածանդ Այսպիսիգզործերիզեն Ներսես սկսվածքովփոխը,որի բոլոր 12 քաՇնորՀալու «ՄայրԱստուծոյ Մարիամ» ունեն ռատող տները առանձինՀանգ (ՆՇ, էջ 22-24): Նան` ՓՖրիկի «Տեսէք, «Ի գնալն թ: ջանի մարդիկ...» (Ֆ, էջ 484-485), կեչառեզունվերադրվող (Խե,էջ 134-138), վարդին...» «Այբն աստուծոյ է օրինակ», «ԱւԲաղիչեցու տարութիւն է խիստդժար», «Ամենայնփառք մարդոյ» (ԱԲ, էջ էջ 157-165, 154-193),Աղթամարցու ասեն...», «Գովեալ սուրբ Հայր...», «Ծաղկունք «Դու նս արեդակ...» (ԳԱ, էջ էջ 130-142, 162-163, 199-205), Զաքարիա Գնուննցու«Այսաւբդառնայ արեն ի խոյն», «ԶՕրք անմարմնոցն...» (ԶԳ, էջ էչ 40-45), ՆազաչՀովնաթանի «Քանի կանչեմ...», «Եղբայք,յորժամ...», «Կատուն մեռաւ...», «կամիք գովել...»(ՆՀ, էջ էջ 46-47, 96-97, 98-99, 99101, Պաղաատար Դպրի«Մայր եւ կոյս Մարիամ»,«կայլակարհանջո...» անչյո

ու

նի

եվե267, 306-307) տաղերը: էչ էչ «Հաւոյն մեծի Համանըման...»(ՊՂ, տների չորրորդ նվում է մնացած ան կառույցունի

ալ...»,

ունենում

Հետն

81-82), Ճազարիա

68-71.

Հովնաթանի (9Գ, էջ 30-37),Նաղաշ պայծառացգաւ...»

Գնունեցու «Գովելի ծաղիկ ես...»(ՆՀ, էջ 35-36), ՊետրոսՂափանցու«Պիւլիւլն

է զազրելի, Հպարտութիւնն

ն

«Յիս նայէ շիտակ.» (ՀՍ. էջ էջ

«ԱՀա

Տի Սատուոյ է ատելի եւ

հ

Ի թր թ «Ադամայ

Իի

աաաուժոյ

որի

ԵԵԵԵ,

ՁՃՅՅՃ, 8444,

այլն տնածչանեն ՀովՀաննես Երզնկազու«Յամենայն մեգործե Նման երի սխեմա: (ՀԵ,էջէջ 200-218),Կոստանդին թ «կամեցայբանք մի ջանի...» (Կե,էջ216-219), Առաքել ԲաղիչեԵրզնկացու «Ականջ դրէք բանիս...» (ԱԲ, էջ էջ 181-183, ցու «Ցիչելով զօր մաՀուն...», «ես դգիէի...»(ՄՆ, էջ 158-164), 212-228, վերագրված Նաղաչին

չ Հպարտութիւնն զոզբելի, Հիիւր «րբոջն ոի զահայն Պ"ր7" է առուլի է Քչնամի:

իրավունք առկայությունը (բացառությամբ տողի)

էջ 98-99, 113, 120-121. 175-177,

«Բարի 181, ՊետրոսՂափանցու«Էջմիածի՛ն, առտուասծակերտ...», ն չար Հրամայեցեալ...», «ես եմ ցըրօղ դանդաղանաց...»սկսվածքովտաղեըը (ՊՂ, էջ էջ 305, 320, 341): 177-178,

առա

,

,

են:

»

,

«Վէմ Հաւսարայ:..Ֆ, «Գարտաւորեալ դերիս...»,«Գայծառւագոյն որգեակ...»,

Արագիռի աիրոչցն:կամ Աե. «ռատ: չնորՀալիդ..-» «Հանճարեղ ա ,. Գլուզին վերագրվող ՀովՀաննես Հողմըն գար«Այսօր եղայ կոստանդինԵրզնկացու (ՆՇ, էջ 363-364) կենցալոյս-::» ան»(ԿԵ,էջ 138133) Սուքիասի 398-400), «աղոտ (ՀՍԲ, էջ ա : Ն ...», արիներ ար Աա «Իբր ի մարմնի աք ԱԱչք Այս բնույ335 բոլոր

տողե

|

ունե

տաղը

«իմ

396-390,

դայու...»

«է

սուրբ

սուտ

-

դու

238.340) տաղերը": ոս

լ

«Ի

հղեռնա

ս

հու...» իտոք...». է.

ե

աչաց

ԹարգԺան»(էջ

մե մեկ

Լ

Հաջորդումեն նույնաչանդ

Ն Ի ԼանՀյուսվածքն ռագու դորոգրում, (8808),ԵԵԵՑ, բ, կամ Հե որո րը Խո" էջ 117-123, նները ՄՄ (ՀԵ էչ թո Գոր») առանձինՀանդովդարձ(կբկնակ) ն

թի ուրիչ

մ

փ

ե

Ց.

ՐԸ

ՐԱՐ

Գ) Առաշին տառ

չորրորդ

ան

անց

այլն, ,

մի

ստանում

42248, 6ՇԸՃ,

172 -182, Կե,

օօշե, Ժմժէ...:

է

Այդպիսիքեն Հով-

յն»(ՀԵ, էջ 249-25Ո. Գրիդո: անում աո ԿԱՆաա «բոզ» կազմեալ «Տւսղանակ ապննես

Սրզ

ա

ու

պարտէզ», ունեն փակեալ «Արքային բիս Աղթամարցու որոք տաղերը, (ԳԱ, էջ 167-176) սկսվածքով

անու: ուտ»

ե

մոն

են՝

նջ

ա

ուղղված Աստվածամորը: ն Նման

ն-

բոկրոնական ն

նան

ունեն

(ՄՂ, էջ 93Ղրիմեցու «Դաւիթերեց Ստամպոլու» Մարտիրոս

«Իմ 96), Սուքիասի

աչաց լոյս...»,

«Իմ

մեղոասէր միտք

ու

մարմին»,«Ի

գարնանային...»(ՀՍԲ, էջ էջ 395միտս եկեալ հրբեւն-երբեմն...», Դարի «Յիսուս,փրկիչւչ396, 400-401, 403-405, 407-409), Պաղտասար «Ի պէնիմ տէրով...», «Գարուն, դա«Ի Հրեղինացերանհալ...», խարի», «ՈՎ Համայնից փաիմմէ ի բոց ընկեցայ...», բուն Հասեալ...Ֆ, Ճ ի սիրելոյ 109-110) 108, 100-101.106, սկաված96-97. 72-73, (ՊԴԲ, էջ էջ փադելի...» «Ի ժամ

Քով տաղերը:

է երկու ւտտարբեր ղուգածանկազմում քառատող Յուրաքանչյուր ուոռ նմուչ են Այս կազմության դասավորությամբ: ն. «Նարդոս բուրեալըեղբաւրոր«իմանալի սերովբէ» Ներսես ՇնեորՀալու էջ էջ 6-8, 166-168), նան ԿոստանդինԵրզնփոխերը(ՆՇ, դին» սկավածքով բանաստեղծուխորագրով անցաւոր մեծութեան...» յաղագս կացու«Բանք (ԿԵ, էջ 209-213): ձնական ազդեցությամբ թյունը գրված«Շածնաժեյի»

դ)

գեր`ՃՅԵԵ, օօմմ... ՝

տողաէ կտրածմոթաքարերի ոչ միայն վերարտադրել Այստեղբանաստեղծը սկզբունղուգածանգի սրանբնորոչ այլն կ արգը, չափն չեշտադրության սույն քերթՓը՝ առանց բեյթային կառուցվածքիկիրառման:Երզնկացու 15-րդը ե 20-րդը)ունեն Հանգերիքքքք, ու

վք» 3333/ ԱՆ ԱՐԵՇ դասավորությունը: ,

սակավ 8սողանոց տներով Հորինվել ՃՄոԱ-ՃՆ ԼԱ 3 տողերից ունեն 1, 1 մված կա կամ մեծամասամբ Այդ տաղերը տաղեր: են տները: Սա ապան ցով ամբողջականանում նակնե նսա Վեր կրկ ակներ, որո դարձեր կ ե են եղանակները ցույց է այն բանի,որ դրանք ունեցել իրենց հրաժւտոական Համեմատաբար երգվել են: 5-տողանոց տներով բանաստեղծությունները ն է Հայտ են բերում Հանդավորման են 6։67ն8 տաղերից տողանոց չատ են

դդ- 5, 6, 7 ն

.

անաձները. ՐԸ

Հետե "16

Եե... ոոո ԵԵ" (ՀՍԱ, էջ 413-414, ՀՍԲ, էջ 319-321, ՆՀԲ, էչ էջ 1. ոո 15-19, 42-43, 63-65, ՊԴԲ, էջ 137-138, ՊՂ, էջ 255.256). 2. 812 Եօ... ոոո Եօ (ՆՀԲ, էջ 44-46, ՊՂ, էջ 231-232, 278-290) 3. 128 22... ոռո 82 (ՀՍԲ, էջ էջ 396-398, 418-423, ՆՀ, էջ 94-95).

Հայտնի է,

5:. թ. եչ Ց Հարդի 7,838օո... ործ. Եօ որո

՛

8.

9.

ոո

:

Ե...

ոռոռ

ԵԵ

(ՊԴԲ, էջ 145, ՊՂ, էջ 278-290).

7ն

8-տող անիի

է նրա կախված արժեքը մեծառղես Հանգիռիթմական

ե որքան այդ կազմում տողավարտներդաչնակությունների ներ ընդգրկվեն տարբերձեւեր, կրող բառերը լինենՓերականական ներդաչնակությունները կառւանձնաայնքան որոչակիորեն զգոլիկդառնաՀանդը» այնքան ուժեղ տուն նան տող, միությունները: ռիթմական երկտող, ու

ւռաղերդունեհրը միջնադարի չոեսակետից կազմության Նրանց սատեղծագործություն Հանգեր: գործածել տարբերուժգնության Հանդը, որը կաղմէ թույլ կամ աղ.քասո առենիցՀաճախՀանդիպում նկհրում վարդապտեբրղխէ-արբուցանեչեչյովածձայնավորով՝ վում է բառավերջի Յ69, 369-370), պաէջ էջ սվարանոցի-զոսկի(ԲՋԲ, բոսրի-տախտակի, պասոմէ, (Ֆ եմ 535, ԵՀնի-ձի-ան րի-մաքի։ զ զրրեՀնի-4ի-անվարտի-փախչի (Ֆ,էչ բոն Րդի-լինի-ջ սի143), տրղայ-տեսայ-արքայուա), (չե, էջ 536),ճանչէ-թաիէ-փորէ-խոցէ (ԿԵ, էջ էջ 188, 195), թբւի-մեղադրելի-կ բելի-չարադրեցի-ալիտանի-լեզի պղծէ-ապացեր-վիշապի(ԽԿ. էջ 150, Թլկուրանցի-բաներու-բանի-տալու, Հնչյունական են

,

-Կիաղվ

որի-մաքի,

՞

ցանկալի-ամենայնի-յե

չլխատէ-չառէ

(ՀԹ, էջ էջ 138, 187. կանէ (ՄՆ. էք 125), յեգիզտոսէբամի (ԱԲ, էջ 206), Հառանի-լալի-փոչի-դիչհրի -«ասի-մանկտի-ողորմ| 80), դորյի Ս, Հալուէ Սինէ-թո'իէ (ԳԱ, էչ 186), դրի ի-բորբ"ի Բ" ի (ՊԴԲ, էջ էչ ի դիչերի-դեգերի-Հոգի 89, 101), ըստեղծայ-ընկալայ-փոխեցայ, այուէ-

ԿՂ4 բ,

Ի րո

-

Հրի-փայլեարհղայ-կաֆայ-ւլատաչեցայ, 86,141:

։

/

էջ (ՄՆ, էջ 165), 205), արունի-լինի-Հասանի էջ էջ 75, 80), ւշ 186), Հեծելի-ի լի, արբաժի-Ինձի(ՀՍ,

(ՀԹ, էջ նու-ելնու,լըսե-պատրուսէ

ԻՆԿ

(Հ

(ԳԱ, վաղորդայնէ-տեսանէ-լ խայցընծայ-կապլեցա

կուլա-կու նու լ կուլա-կու լա-գինու

(Ամ(ՀՍԲ,էջ էջ 190ՀՍԲ, էջ

(ՆՀԲ, էջ

16),

(8Աո 22: դրան ձայնավորով չեչտված բառավերջի ու

լա

ե

ավելի նկատելիեն

փառւաց-աշխածաց անԱդամ-դողամ,

դրախտին-արարչի արաղւն: ջուն-մասամ-կուլամ,նայիս-միս (Ֆ, էջ էջ 257, աղ Հուն (ԽԿ, էջ էջ 139, 145), յորդորին-խօսի 154), «Հ (ՀԹ, էչ Հաւաստ-իւատ-զ ատ(ԿԵ,էջ էջ 137,184),նուչ-փուչ-Քո«Հ-Լ" ղաց,

տնե,

նեզու-

,

ՀաՀգերը` ավարտվող Հաջորդող բաղաձայնով (ՀԵ, էջ 209), ր մեղաց, դրախտին-արարչին-օձին-մարմին

192, 295-299, 344-345, ՄՂ, էչ 135-136, ԳԴԲ, էչ էչ 145, 146-149, չչ 341344, 425-431, 440-442 ւ այլն):

ճում

են

էն դարու Այս բաց Հանգերը մերթ ընդ մերթ ավելի զգալի որդիկենայ-սպիտականայ-չունե Օրինակ` կի բաղաձայնիդաշ նակով: անաւրինոյ-տէրունո 245) (ՀԵ, էֆ է շ 148-149, սրրտի-սրնուցի-գրդուեցի (ԽԿ, էֆ -դրնացի,աշխարելի-Հալի 304, 445), խառնեցի (Ֆ, էջ տեսկենդանի-լինի 207, ինի (ԿԵ, էֆ 131, Սողումոնի-առաք 154-155)բաորու-նորու-սիրու, (ԱԲ, 142, 183), Արամի-տոչմիէջ

Շասո

ԳԳր. ա (ՀՍԲ, Ե էջ 180-180

են ված6, գործած սակավ Ավելի

որ

նման ՀնչյունՈրքանչատ նույնական կամ Հնչյունական կաղմությունից:

տաւի-լաւի

'

՝

Գ

աի

ւ

բ

երրառո ւ ճին ա

,

էջ էջ 166, 176), իոնդացին-Ժո

(ԱԲ, Հողին-մարդկային պատուական-նման,

(ՄՆ, էջ էջ 105, 128), Հոգւով-Վրտղով-յապաղովին,կարգաբար-Հաւասար (ԳԱ, էջ էջ 162, 222), աօզարկին-կոկոնին-ղազալին-վարդին Հով-ըզծով, (ՀՍԲ, էջ 8Ռ, էջ կանուխ-անանուխ-թուխ սուն-Հուն-արնուն-պլպուլուն(ՀՄ, 135), էջ թբոչուն641, ըմպանակիա-Հարսանիս-ճառիս-Մարտիրոսիս(ՄՂ, էջ 138): սիրուն-կարօտուն(ԳՊԴԲ, Նուն ուժեղանում են, հրբ վերջին ձայփակՀանզգերն կազմությամբ զարդ-մարդ-ՀըՀաջորդում է ոչ թե մեկ, այլ երկու բաղաձայն՝ նավորին էջ 202, 265), չբրթունք-ծաղկունքպարտ, պատուարք-Հարք-բարերարք(ՀԵ, ունք, անդ-բանդ, թաղթ-անչաղթ, մարտ-յարտ (ԿԵ, էջ էջ 161. 210, 212),

բերթ-թերթ-լերդ (ՀԹ. զարդ-մարդ-վարթ-վարդ-պարտք,

էչ

էջ 154-155),

ծաղկանց-յարեդականգՀանդերձ-մերձ-ղարձ-րարձ, Հերթ-երթ-թերթ-լերթ, մարգարտաքրտունք-չրթունք-ազարդ-մարդ-սարդ-վարդ, լուսաթափանց, (ԳԱ, էջ էջ 133, 135. 170, 194, 203), վախտն-դրախտնկունք-ատամունք (ՊԴԲ,էջ էջ 37, 43): թախտն,նորի-բոլորի-խնձորի

գործեՀայ տաղասացների Ջնայածթույլ Հանդերիդեհրակչուությանը, ամեբուժ բավականինՀաճախգտնում ենք նան ուժեղ Հանգեր: Սրանցից են: «Ուժեղ Հաննեցուկի բաղաձայնով ուժգնացածներն Խածասոկոանչականը նեցուկի բաղաձայնիղդաչնաղեր կազմելու Համար,-դրում է Մ. Աբեղյանը,կը չատ ավելի կարնորէ մեր լեզվի մեջ, քան ուրիչ լեզուների: որոնք, նախ՝ են բանեցնում ե, ապաա̀րականՀանդեիգականուժեղ Հանդգեր փոխեփոխ են Հաճախերկու ն նույնիսկ երեք Հետո գալիս ձայնավորից չնշտված բի ն շատ անգամ կազմվում մոռանալ այն,որ մեր Հանդերը Ջոզիտի բաղաձայն: են նույն ածանցական նույն մասնիկներիցկամ Հոլովման խոնարՀչման Հանգ նույնի կրկնություն, մենակ, իբրն որոնք վերջավորություններից, են դառն միայն եեցուկի բաղաձայնի օգնությամբ չեն ավելիդաչնակավոր

Ճ1Ա-ՃՆ1Ա

նում, դդ. բանասմիակերպություննանզգալի է մնում»: են ընտիր Հանգեր՝ կու տեղծներընեցուկի բաղաձայնիդաչնակովկազմել տամ-ատամ, այս քարիս-չի դրլորիս, զերես-«իառաւորես, տրխմար-Համար(Ֆ, էջ էջ 253, 265, 394, 478), նչան-չիչան-ռաւչան, մեծին-միածին,եղան-ղան, (կե, էջ էջ 165, 209, 211, 232), նըման-յանդիման անճառ-պաճառղ-անվըճար (ՀԹ, էջ էջ 133, (ԽԿ,էջ 153),տար-կատար,մեղաց-կատաղած, ճարակ-կրակ 175, 194), զամենեսին-միտսին,դատաստանին-խառնին, մեծաղին-զՀոգին աստուածա(ԱԲ, էջ էչ 178, 179-180, 187),Հմուտ-մուտ, ողորմագին-Հոգին, (ՄՆ, էջ էջ 148, 153, 156, 173), վասն իմ-ունիմ, կամ-բարեկամ դիբ-Խ նդիր» տան-անպիտան պայծառ-ծառ, նիւթոց-օթոց, դողման-աննըման-մեՀման, (ԳԱ, էջ էջ 156, 171, 175, 197, 230), զարդարած-վերաց, մտին-վարդին-յաաւերուն-ռիրուն, ցանկան-ազ նւական (ՀՍ,էջ էջ 72, 77, 115, 120), ուա.օտին, մեծատուն-իմաստուն(9Գ, էջ էջ բաղչենին-կոկոնին,տապանին-նախնեին, 31. 48, 58, լուսին-ուսին-նամուսին, էջ էջ 29, Հարաւ-ծարաւ-տարաւ(ՆՀԲ, յոտից նոՑ, թողին-սալմոաօսողին, յայդին-լալագին,լուռին-երեսին-խօսին, ու

ու

Այս օրինակներըմիջնաբաղաձայնովՀանդենեցուկի մեջ գործածված դարյան բանաստեղծության մասն հն կազմում: Այստեղ բաց է թողնվել ինչպես բազմաթիվ բի մի չնչին ձեերով կազմված միօրինակ այնսլեսել ջերականական այլ ընտիրփաստեր, մոռագել-անցել,սիրովփրկչին-արարչին, անթիվ նմուչներ (կենամ-գրնամ,

էջ էջ ցին-թեպէտխոցին(ՊԴԲ,

գրով

ե

83, 145, 149, 171:

այլն):

այլ է ոչ միայննեցուկի բաղաձայնով, Հանգը ուժեղանում ձայնաանչեչտ վանկի մեջ նախավերջին ղավարտներդաչնակությունների են կոչվում Նման ներդաչնակությունները վորի Հավելյալ ընդգրկմամբ: ճոխ կամ խոր Հանդեր: մեջ նեցուկի բաղաձայնի տաղերդության Խոր Հանդերը միջնադարի վելի սակավեն դորՀամեմառոությամբ Հանդերի դաչնակովուժեղացած նույնատիւզձեերով կազմՔերականական ծածվել: Այստեղ նս խուսափելով (ՀԵ, էջ 246),Հիանալի-զարմառրբութեան-բնակութնան վածօրինակներից՝ (ԽԿ, էջ 154), պւոողաբեր-փչա(Ֆ, էջ 530), Հաստասոնգալ-յորդորեցայ նան

տո-

նալի

տպավորուբեր (ԱԲ, էջ 183) ն այլն, որոնք ավելի չուտ կրկնաբանության Խոր Հանգեկիրառված են բ երենք վարպետությամբ միայն թյուն թողնում, մոլոր-խոլոր։ սպապայ-կաղպայ-յաղզայ, բի մի քանի Կմուչ՝տառղուիս-խաւսիս, 267, 322, 373, 430, 533), խա(ֆՖ, էջ էջ կրբրակի-ղուրակի Հողին-խըմողին, (ՀԵ, էջ էջ 211, 213), վերանան-Հեռաբանաւոր-հրկնաւոր բեցաւ-թափեցաւ, առւանձնա(ԽԿ, էջ էջ 153, 156): Խոր կամ ճոխ Հանդեր նան, բանիս-տանիս կաՀարաւ-տարաւ-ծարաւ, կոստանդինԵրզնկացին. դործածել Համով-քամով-կաանՀաժար-կամար-Համար, լուսին-կուսին, պան-ոապան,

պես Հաճախէ

յիմար-բիմար

գերի-թերի, բէխառար-կառղլար, մով, Հաւասար-բառար-Հասար, Հանդիպում (Կե, էջ էջ 118, 119, 122, 132, 209, 210) ե այլն: Խոր Հանդերի ն մյուսների դործերում՝ Աղթամարցու Բաղիչեցու, ենք նան Թլկուրանցու,

կընկանէ-օստօէՀան-կարկեչան, անդաստան-գատաստան, բարին-տարին, սիրական-ռիրական, տեջանէ (ՀԹ, էջ էջ 120, 153, 155, 190), խնդիր-ընտիր, (ՄՆ, էջ 160, 163), 158, ունիցիս-լինիցիս Հողոյ-կողոյ, (ԱԲ, էջ էջ ղի-լեղի յանեղէն-լուկըտակ-վրտակ, ապապ-ատողաս։ զրրբուց-ղբբուց։ էջ 101, 1317, 192, 175, 140, 131, խոլորլենի-գենի, (ԳԱ, 209), էջ էջ սեղեն, վարոց-չարոց 75», 81-82, 85, (ՀՍ, էջ էջ մեձին-աւերեցին ցաչու-մածու,

բոլոր-ոլոր-մոլոր, հրեույթ էջ135):Եզակի 89), Հարսանիս-չանցանիս(ՄՂ,

Հանդերը՝ խորՀուրդ

են

բարդ

կազմու-

անիչուն-ի Հուն (Ֆ, էֆ արի-կատարի, թյամբ խորացված դիր (ԱԲ, էջ 162), որչաշիիցես-զոր չափիցոոէշ 285, 342), խընդիր-ունկըն քեղ թողին-քում որսողին,ախտային-ա՛խ է չափ իցես, ըսպանողին-առ տա-

349): ներւողավերչիՀնչյունական Սակավդեպքերում տաղերգուները են արել չեշտված ձայաչքաթող Հանդերձ, պաՀպանելով դաչնակությունը նակարեոր Հանգի նույնության սկզբունքը, որ։ ինչպես դիտենք, նավորի

(ՊՂ,էջ էջ ամանին մեն,սառնամանին-ռաուն

327, 332,

'

խողայմանն է: Նման խախտումներընկառոհլիեն միայն օժանդակ բայի տարբերժամանակայինձնեերովստեղծված ներդաչնակություններում: Այսպես, երբեմն իբրե Հանգ են ղործածվում այնպիսի Հարաչեչո բառեր, որոնց նույնը լինելու Հետ մեկտեղ ձայնավորներըկամ տարբերեն, կառք չեշտված են մնում Հնչյունական դաչնակի սաչմանից ե Հանդ չեն դառնում: դուրս է Օրինակ՝ սի՛ւնք է-բերդ է-աւերակէ-կո՛ի,է (ՀԵ, էջ 206), քաղցը է-չշաքար

ԱՎԱՐՏ

հաես, ջար ես-սրտի՛ն (Կե,Լ74158),դեղեցի՛կ ես-անո՛ւչ հա-լեզո՛ւ հս-նըմա՛ն

Հաներես (ՀԹ, էջ էջ տուն

144, 151,

Հրեչյտակապե՛տն է-աստուածածի՛նն է--Քրիս-

է (ԱԲ, էջ 2218,ծառա՛նս-աչակերտես (ՄՆ, էջ 128, է-առեալ

Տաղերդություն Հասկացությունըինքնին ենթադրումէ Հայ միջնա-

սաւառ-

ում

դարում

ես (ԳԱ, 158), անուչաՀոտ է-չաքար է նացեալես-Հազերհա-անուչածոտ

Սրանցիցփոքր-ինչ Հաճախակիիբբե Հանգ են գործածվել այնպիսի

վերջաչեշյտե Հարաչեչտբառեր, որոնց չեշտակիր ձայնավորները դարձյալ տարբերեն՝ զատեն-ծախե՛ն, չինէ-յիմար է, Հերի՛քԷ-կարէ՛(Ֆ, էջ էջ 276, 346, 485), Հոդիէ-Հազէ, չրոյ է-արրուցան՝(ՀԵ, էչ էք 161. 188), ձայնէ(Կե, էջ էջ 131-132, 159, վարդի՛նէ, լուս ես-նլնես, աստուծո՛յէ-Ժառանգէ՛

արծաթ էչ 154), ի՛ւ4ես-խոցես, ես,զքեզ, Հա214, Հրեղէ՛ն էի-դնացի՛ (ԵԿ, էԽես-ծընեալ (ՀԹ, էջ էջ 145, 151. 175), գործէ -գալոզէ, անՀանգիստ հս, առաւօտ էջ էչ 174, 187, 197, ժառանդէ, փարատնս-դո՛ւ եմ-ծագե՛մ (ԱԲ, 215), անողորմհս-դնե՛ս,ուրա՛խեմ-խնայե՛մ (ՄՆ, էջ էջ 107, 118, պարծանք ես

չունեն ռիթ-

մականարժեք: Եզակիդեպքերում, երբ Հարաշեչտբառերի Հնչյունական ներդաչնաւկությունը սկսվում է ավելի խորքից, որի մեջ ընդգրկվում է նան չեչտված ձայնավորը,առաջ են դալիս իգական Հանգեր՝ է (Հե,էջ սատանի՛ է-ատելի՛ ես (Կե, 202), վարդհս-զարդ էջ 159),խԽօր«տի՛կ հս-անուչՀուտի՛կ հս-ծաղի՛կ ես (ՀԹ, էջ էջ ես, Հեղե՛րհա-տարեր հս, աննմա՛ն ես-չաքարբերա՛ն հա-ուռի՛կ 150, 151, 152), Համարեալ ես, ընտրեալ 1է, դովելի՛ է-ըզգեցեա հս-ցանկալի՛ է (ԱԲ, էջ էջ 185, 216, 220) ն այլն: Թե՛ կարծեցյալ ն. թե՛ է-պատրաստեալ իգականՀանդերը պատածական բնույթի են ն բնորոչ չեն միջնադարյան Հայ տաղերգությանարվեստին:

.

լ

-

լ

մ ե Հին Հինգրչագրերում

տա

ոչված տաղ կոչվ

չափածոստհղծաղոր-

երկերը, ՓիլոնԱլեքսանդրացու Պլատոնի, Ալեքսանդրացու, կացու նչանակուէլ դրական ա յնպես ինչպես գրական, Թեոն

ութգործածվելէ թ Պր նայած թե բնագրային8706-ի, որը

156, 201, 229), ն

ն

չրջանում ունենալով Իր սկզբնավորման ծություններիամբողջությունը: աչխարծաղագրականության բովանդակություն` միայն Հոգեռր-կրոնական է իր արտացոլման լ այնացնում նացմանը ղուդրնթաց տաղն աստիճանաբար ամեն ըստ ամենայնի իրականության արձադանքում թեմատիկչրջանակը մեջ տաղ բառն ավանդնակենսականխնդիրներին:Մեր մատենադրության ճարտախաՄ փիլիսոփայական, դարի երկրորդ կեսիցք̀երականական, վել է ոբթարգմանություններու նական բնույթի Հունարեն երկերի Հայերեն բան ԺԾՆՕՇ (ստիթոս) էլ երբեմն պես բնադրերում Հանդիպող 8106 (էպոս) որոնցից են ԴիոնիսիոսԹրառերի Համարժեք: Այդ թարդմանություներում,

(24, էջ 33)

է, վկա՛յէ-որոնէ՛(ԳԱ, էջ էջ հա-ըօփուխես, բուրէ՛«իարթամ Հասրաթ է-դովէ՛,ի՛նձ է-Համբերէ՛(ԶԳ, Էջ էջ 36, 40: է, որ սրանք սոսկ կարծեցյալՀանզեր են Հասկանալի

ն

նված Հորինված

-

իմաստներ,ինչպես «Էավելի

նան.

ոչ

Հին Հունարենում ունեցել է ինչ ԺՆ09-ը, կոնկրետչարադրանքում տա-

նչանակություն է արտաՀայտել: Հայ մտածողների տաղ-ր կայունանալով որպես եզրաբառ(տնրմին)` ՊածլավուՄագիստրոս (Դավիթ Քերական,ՍտեփանոսՍյունեցի, Գրիգոր է մեկնաբանվել ն ուրիշներ)երկերում ըմբունվել նի, Ներսես Շնործալի խոսք. չափածո որպես ոիթմիկ կառուցված միոյն գրականնչանակությամբ` ֆերակաէ ԴիոնիսիոսԹրակացու դրեալն»,-բացատրված ղչափով «Զտաղն` չա«Վանդիւք բառացանկում: նության Հայերեն թարգմանությանըկցված Գլուզ Երզնէ ՀովՀաննես այսինքն չափեալ»,-նչել բանին տաղ առի, փեալ է եսայի իմաստը մեկնաբանել գրեալ ն»,-բառի կացին: «Տաղ կոչէզ̀չափով ն կչոով գրեալքն»,- դրել է ԴավիթԶեյթունցին: են չափով Նչեցին: «Տաղ Հանրաձայտէ, որ տաղի Հնադույն նմուչները, բոտ պաշպանված են միայն Ճ դարում` դրական-երաժչտա փաստերի,մեզանում ստեղծվել որպաՀանջով, բնույթ ունեցող «Գանձարան» ժողովածուիկազմավորման բ աղկանոնների պես տվյալ ժողովածուիառանձին մասերը ներկայացնող էին ղարդարոկացուցիչ միավորներ:Եվ թանի որ այդ կանոններըկոչված մեջ ուստի Հանդիսությունները, դրանց տոների լու ազդային եկեղեցական է ունենային պետք անՀրաժեչ տաբար միավորներն ընդգրկվող տաղային ու

՝

«տուփ «այգի վայելուչ», «մորենի անկիղելի», «դաւազան ծաղկեալ», », կնքեալ» «աղբիւր փակեալ անուչածուտխնկոլ», «.ղարտէզ ուղղված աղաչանքներումիչխում է նրա միջնորդուԱստվածամորն («Զքեզ ունիմ միջնորդ, կենաց բաղձանքը թյամբ թողության արժանանալու եղկելո՛յս): ճար ն յոյս, ի նեղութեան ժամոյն օղնեա՛ են որդու տառապանքների ողբերն արտացոլում ԻսկԱստվածածնի կրակրծի,Աղիք անչուն խոցեալ («Սիրտրս վիշտը մոր սիրող նրատմամբ ե Արբեսլաղած լեղի»):կան քեղ տեսնեւիծարաւի՝ ծնօղիսդալարի,

րական «քով,

բովանդակություն: Հետեւաբար կարելի է արձանադրել,որ իրենց կազմավորմանչրջանում ստեղծվածլինելով եկեղեցականբանաստեղծների տաղերնունեցել են ղուտ կրոնականբովանդակություն: եզ Հասած այս բնույթի տաղերի առաջին Հորինողը Գրիգոր Նարեկացին է, որի գրականավանդներըՀետադայում զարդացրել է Ներսես Շնոր-

Հալին:Ավետյաց, ծննդյան Աստվածածնի, Քրիստոսի

արի բազմաթիվ

Հայտնության,

ու

Տյառնընդառաջի, Հարության, Հանբարձման,Հոգեգալստյան, ն Եկեղեցու այլ տոների Համար նրանք ստեղծել են Խաչի, արդավառի, տաղեր, որոնք գեղեցիկ

մեծ

տա-

միաժամանակ: ընդգրկում երեք մուռիվներն են ներկայացնումՀո Արծարծվողնյութի առումովւարբերխմբեր մեղքի ն ապաչունայնության, աշխարՀի գու ն մարմնի Հարաբերության, նան չափածովկայավերաբերողււսղերը,ինչպես խարանքիխնդիրներին ղեր, որոնք

մառամբ արտաՀայտում են ուրախ,

Գրիգոր Նարեկագու տրամադրություններ: որոչ գործեր(«Տաղ Տարագիր «Տաղ յշբՀնել ջրոյն», «Տաղ Ծննդեան»,«ՏաղՎարդավաԻան»: ռի», եղեդիԾննդեան» այլն) Հողեոր դաղափարներն զգազմունքե

«

դիտակետից ւղատկանելության ժանրային տեսիլները: բանություններն այլաբաաղաչանք, ողբ: խրատ, օրչնություն են, գովեստ,ւզարսավ, տաղերը ն այլն: նություն է Հավասարթվով կազմված 2-42111դարերի Հայ ջնարերգությունը Եղած ե րկտողերից): մասը՝ մի վանկեր պարունակողտողերից (Հայրենների են կազմում Հոտոկոս չնչին որոնք թերավանկկամ Հավելավանկտողերը, աղճատումներեն: մասամբ գրչական րբինվածքներում, ունեն անդամավորկազմուՄիջնադարյանտաղերը Հիմնականում իրագործանդամՀատությունը միակերպ տողերի թյուն, բանաստեղծական Անդամակայուն դասավորությամբ: չ եչտերի վում է խոսքի Քերականական մ իաժամանակ չատերը վոր չափերով Հորինված բանաստեղծություններից

ու

ներն արտացոլում կենդանիէրականությունից առնված պատկերներով, էսկ Ներսես ՇնորՀալու տաղերը ուղղադիծ, նրբագեղ կանոնիկ արտատաղային ժառանգությունն ընդդրկում է նան. Հայտչաձնեերով: ՇնորՀալու

ու

են

ու

Մկրտչի, Աստվածածնի, ՀովՀաննես Ծաղկազարդի, Խաչելության, Ստեփանոս

Նախավկայի, Հրեշտակապետների, առաքյալների, մարգարեների,Հայբապետների,մարտիրոսներիտոները: Ներսես ՇնոիՀալինՀորինել է նան ազդային եկեղեցական սրբերին նվիրված տաղեր: Հայտնի են ԳրիղորԼուսավորչին, Տրդատ Գ թագավորին, սուրբ Հռիփսիմեին ն Հռիփսիմյանց սուրբ կույսերին, ՆերսեսԱ Մեծին նրա ձոնած ստեղծադործությունները: ն Ներսես ՇնորՀալու գործը Հնտադայում յուրոՆարեկացու Գրիգոր վի չարունակել են չատ-չատերը, որոնցիղ առավելապեսՀիչատակելիեն ՀովՀաննես Պլուզ երզնկադին, Խաչատուր Կեչառեցին, Ֆրիկը,կոստանդին

:

Առաքել Բաղիչեցին,Մկրտիչ Նաղաչը, Այունեցին, Առաքել Երզնկացին, ե

Գրիգորիս Աղթամարցին, ոչ Պաղտասար Դպիրը ուրիչներ`

միայն սոսկ նան կազմելու չարժառիթով, այլ եկեղեցական պաՀանջդանձարաններ մունքներից դուրս` տարաբնույթ բովանդակությամբ տաղեր ստեղծելու Տերունական տոներին նվիրված տաղերում Ավետարաններից նպատակով: «ունված նյութերի մեծ մասը սովորաբարվերաչարադրվելէ` Հիմնականում Հարազատ մնալով սկզնաղբյուրին, բայց ՀամեմատաբարպակասՀուղակաեն կազմում ճությամբ: նվիրված այն տաղեԲացառություն Աստվածածնին առանձնանում են Էի» որ առինքնող քնարականությամբե. բաժանվում են Խրեջխմբի. լ

գովեստներ, ո» Աստվածածնի բ-

ուղղված պաղատագին Աստվածամորն աղաչանքներ,

մայբականսրտբկսկիծն

մորմոքները պատկերողողբեր: ընկնում այն կանոնիկփոխաբերությունների զօրծածությամբ,որոնք դեռ ՄԼ դարում մեկնության Հատուկ առարկաեն գարձելՊետրոս «ԳովեստԷէսուրբ Աստուածածինն» գրվածքում. Սյունեցու դ.

-

աչթի Գովեստներն

են

այս

ու

են

լ

20չՀաչված ւռողերում: օժտված են պարզ ուռքերի ոիթմով, քանզիդրանց ես չեչտերը բառական 25 տոկոսի սաՀմաններումթույլատրելի չեղումները, զուտ պարզոտն յաւռողերով ունեն Քանակ են կազմում կայուն դիրք:Զգալի որ Քեէ միայն, գործերը:Ընդամենը մի քանի բանաստեղծություններում են Հաջորդակաանկանոն բականականն. բառականչեչտերը դասավորվում Թույլ ռիթՀնչում են կոտրված, նությամբ:Այդ բանաստեղծությունները Ոտանաուժով: Հանգի մով, ռիթմ, որ զդալի է դառնում լոկ տողավերջում՝ իրենց 15 վանկանի չափերը վորի տեսակներիցչատերը (7, 8, 9, 10, 12, 14, են 5-6, 11-վանկանու տարատեսակներով,

կիրառվել տեսակները)

(8-վան-

չափերը սիրված չորս տեսակիառավել Հազվադեպ, ընդՀակառակը՝ ն 6-5 երկանդամի տեսակը 16կանի երկանդամբչՀայրենը, 11-վանկանի դործածվելեն բազմիցս: ջառանդամը) վանկանի է.

է Հանգը: բնորոչՀատկանիչներից բանաստեղծության Միջնադարյան Հիմգործեր: Հանգերովբաղմաթիվ Գրվել են նույնաչանդ ն. փոփոխական Խիստ կանոններով: ոչ բայց է նույնաՀանգությունը, նականում իչխում ն ՇնորՀալուն Ճոինչպես2-7Ա դարերում: Հետնելով Մագիստրոսին են նան բազն. ՃՄԱԼ դղ. դասականբանաստեղծները կիրառել ղարգացրել են ե Թե՛բազ Թե՛ գործերումնրանք գործածել միաՀանդ մաչանգ մաՀանգը: |

տարբերուժգնությամբ Հանդատեսակներ. գերակչոողը, ռակայն,թույլ Հանգն է:

Խոր,իգականՀանգերը, ինչպես

նան.

կարծեցյալ կեղծ Հանդգերը

բնույթ պատաչական կրում: Միջնադարի տաղերգությանը Հատուկէ միատեսակտնատման սկզտեսակիՔառատող տան ձեն է՝ Յ222, 12802, 0802, 2425, ՀՅԵե, բունքը:Սիրված ՁՃԵշԵ տները, որոնք դրսնորվել Հանդադասավորություններով: Երկտողանի են ունեն Ձ2 Համեմատաբար ավելի զուգածանւվակաս Հաճախականությամբ, գի: Բանաստեղծական ների մյուս տեսակներըդործածվել են Հազվադեպ: են

Նույն տաղաչափական ձներով միջնադարում դրվել

ԱՂՑՈՒՍԱԿ Ա.

տարբեր աչխարՀայեցողությամբ, տարբեր բովանդակությամբտարբերթեմաներով ստեղ-

օրինաչառիություններ, մյուս կողմից՝ բանաստեղծական ազատ չեղումներ բնագրերի գրչական աղճատումներ: Համապատասխան տարբերակների առկայությանդեպքում, ելնելով տաղաչափական կանոններից,Հնարավոր է դառնում ուղղել աղավաղված ձեերը:

առարկում աիտվաա|

Եեշտված

վանկերըՆՇ

ու

ծագործություններ: Միջնադար յան Հայ բանաստեղծության տաղաչափականձեերի ումի կողմից բացածայտում է ընդՀանուր սումնասիրությունը Հատկանիչներ

Ընդամենը

Ս

են

տողի մեջ

.

ՊՂ

«Ե

ՅԵ

12|

ու

2.

20|

ու

Ի

Ց

7)

445.

Ց

45:

35.

25.

36.

|

ԱՈՂ

.

145.

|

|

23|

|

40|

72.

9/1

|

9|

77:

"

71/4

5|176|

լ

'

|

:

՛

-

65|5յ1՛7

"

35115)

14|

ա

ոՂ

81148115

41411

|

5|8|

|

"

'

շ|'

ի Տ

ԱՂՑՈՒՍԱԿ

ԾԱՆՈԹԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Բ.

վանկանի կիսատող

՛

ՀաՀատ. Բ, Վենետիկ, 1837, էջ 840:Հբ. Աճռույան, «Նոր բառգիրք Հայկազեանլեզուի», Հատ. Դ, երնան, 1979, էֆ 362: բառարան, յերեն արմատական

աի .մ վանկերը աո

|գՆ,

ԽՇ

կազմուտյունը 25.7

|

ՅԻԵ2|:՝4| '|2

6-վանկանի 8-վանկանի

|աԿ

|4(6 ի: 531312

'

(Ք|581Թ

|Թ

ախն

|Խ

|42

|ս

շ '

|

|ա

|Դ|Ծ| 2) Յ 67121

|)

| 7|

5|

լր

1| 2|

՛

-

|

ընդգծումները: կանենք միայնՀեղինակային նացույց

ԻՄ

թո

եցնի: առանքներիթվարկումնիսկ էջեր կզբաղեց բա839: Հր. Աճառյան,Հայերեն արմատական «Նոր բառգիրք Հայկազեանլեզուի», էջ

|

|

40.42. 42.15 .

ե արչարադրանթի տվյալների ձեռագրական բերված այս կիրառությունը Նարեկացուց Հմմտ- ԳրիդորՆարեկացի, (աուղօք): է՝ աուղաւթ տածայտածիմաստիՀիման վրա ուղզվել ե Ա. Ա. Ղազինյանի, Ձ. Մ. Խաչատրյանի

այ

աշխատասիրությամբ՝ Մատեան ողբերգութեան, 5, էջ 1069, ծանթգ. 2: Հատ. Բ, Երեան,1967, էջ էջ երկեր, լ/անուկ Արեղյան,

1985, Երնան, 7 Տես

40.13.15

|

ՆՇ

|

|

|

|

5.3

||

Ց

|

|վ

32| 62|վ 13 4| 95/89) 12:66 39| 23| 8|30112|13| 17|36| Ց) 6|149|25:

վանկանի

|9

1|4

|76

Ըդամենը

|Ե.Լ|ԽԿԼՀԹԱՆ|Գ)|ՅՀՄ

|)Ֆ

վանկանի

թյուն

|

3)

7|

|

|13

|128| 118

|11

|76

|

|7

|1

:6

|138

|

Դ Ց

շ

|ա

էջ 486,

ՍՍՌՄ

Հայոց Հին

ն աՏ|5|4|6թ | .11.15,

362:

ռարան, էջ

Քանի կիսատողունեն ԳՆ

ի

"ո

ո"

կազմությունը

որ-

առավել կարնոր գրականագիտական Չենք Հիչատակումորնէ Հետազոտություն:Միայն

Յ

'

տե-

են:

5| 40|

:

ետին

Լ»

ո Իւ Հարամ Լանա" եվ թար արմեո»

բանիւ յաղագս վարուց միծի պատմագրական «Գովեստ ներբողական տեաոն Ներսիսի ասացեալ առն Ներսիսի կլայեցւոյ Հայոց կաթողիկոսի. տես ընդչանրական «Թուղթ կիլիկեցւոյ» պիսկոպոսիՏարսոնի Առաֆիկայ ն Հետադա ընդղծումներըմերն 477: 1865, Այս էջ Հալւոյ». Էջմիածին,

ԻՐ

շ 4 5

:

|79

'

ա

ՖԵ

չ

.

Քանի կիսատողունեն

տող

գիրջ երկրորդ, պատմություն, գրականության են):

ՄԱ

երկեր,

:

Հասո.

Դ, Երնան,

երը

1970, էջ 111: 619:

էջ Երեան, Մանուկ Աբեղյան.Երկեր,Հատ. 27: Մանուկ Արեզյան,երկեր,Հատ. Բ, էջ 1 966, էջ 160: Մշճուկ Աբելյան, Երկեր,Հատ. Ա, երնան,

»

տաղերբառերիընդդծումներըՀեղինակինն

ն

Գ

Հապավրով

ն նշվողայս

լումզերով

ն

Գ,

ն,

1968,

,

ա.

Հաջորդ աղբյուրների

վերջում:

|

23, 24:

1941, թիվ 5-6, էջ 90: Մ. Աբեղյան, ԳԱ Հա, կական ֆիլիալի«Տեղեկագիր», 1946, էջ 574 (ոզբերդու երեհան,

Ո03ՈՍԿ6Շիամ6/068քե, (ո ցՓՕամ, ,

հ.

նկր ցանկը

1966, Օք. 475:

տե

302:

|

սույն աշխատության ան, ՀաՀայ դր-Մկր.Մդգբչոն,

/-4 դարեր), երնան, կանությանպատմություն 1966, է 542-543: Արչալ Չոպանյան,երկեր, Երեան, 283: Երեան, երեւան, 1972, էֆ բառարան, Գրականագիտական Հ.Մազխչանյան, Էգ.Քքբաշյան, ՄՈԼ դասարանի դպրոցի Հեռնարկ միջնակարդ նություն», առաջին գիրք» նե ՀաՖԽախորդ 122: Տես նան դասագրբթի 1955, 1976, էջ

|

,

Երեան, էջ ԳԱԱաաագություն, Համար Հրատարակությունները: չորդ տարիների

,

երետն, ժողովածու, ժանրեր», գրականության «Հայմիջնադարյան

1984, էջ 199:

18 Տե,

արուհստր, Անթիլիասբանաստեղծական ԳրիդորՆարեկացի. ԱրչալոյոՂաղիննան, 1995,էֆ 99-100:

Լիբանան, Այս մասին ավելի մանրամասն

Հունաբան դպրոցը ն նրա զարգացՄանանդյան, Հունաբան դպրոցը ն նրա դերըՀայերենիջեՄուրադյան, տե՛ս

Հ.

չրջանները, Վիեննա, բականականտերմինաբանությանստեղծման գործում, Երեան, 1971. էջ 57-350: Շ. Ը. /106888. Էքօտքի, ԹՋՈՑԱ Փօքսնքօտճո6 գս/ճօՕՇշօգօխօմ Էէռյոն 8 ՃքօթաօմՃքստոսս, Մ--Մ/ 1973, էջ 210-218: Հայ թատրոնի պատմության Հմուտ ՀետազոտողՀենրիկ ՀովՀաննիսյանը «Թատրոնը միջնադարյանՀայսատանում»(Երեան,1978) մեծարժեքՀետազոտությանմեջ վէպ ն վիպատաՖութիւն Հասկացությունների կապակցությամբանդրագառնումէ նան «տաղ» բառին ն գրում «ԴիոնիսիոսԹրակայուՀայ մեկնիչները 8՛06-ը թարգմանել էին առ, քանի որ դա էր Համապատասխանում բանավորավանդվածպատմականերգերի իրենց ըմբոնմանը» (էջ 210), սրանով միայն իշկ ՀաստատելովՀասկացության ազգային բանաձյուսական ծագումը: Տարակուսելին այն է, ոբ «րանաւոբ ավանդվածպատմականերգերի» Համար Հայ դասականպատմիչներըբաղզմիցս գործածելհն մի թանի Հասկացություններ, որոնց մեջ, սակայն, բազակայումէ տաղթ: 1928:

ման

Ա.

է միանդամայն ծագմանվերաբերյալ Արչալույս արտածչայտել Ղազինյանն Հասկացության կարծիջ: «Քանի որ տաղ տերմինը,- գրել Ճա,- լայն իմաստովյանդում է չափածոյ խօսքին ուստի, թերես, բառը կաղմուել է յունարէն 201ՃՍ46Ն0 չափել, սաՀմանել բառի նչանակություՃից... արուեստը, էջ 255): բանաստեղծական էջ...» (Աքչաղոյս ԳրիդորՆարեկացի. Ղաղինեան, Ի դեպ,Մովսես վերջում ռրոչ ձեռագրեր գրջի երրորդ ցանկի Գատմության Խորենացու ունեն Ա ե Խ Խմբերի մեջ օգտագործված չ-«Տաղբ գրչագրերը) (բննական Հրատարակության ԽորենաըւոյՊատփաւյինք ն ի ՍաՀակ Բագրատունի»Հավելվածխորագիրը(տես «Մավաիսի 1913, էջ ՎԱ, 256 Մ. Աբեղեանե Ս. Ցարութիւնեան, Տփղիս, մութիւնՀայոց», աչխատութեամբ գրականաղետ բարեչիչատակ ժամանակիննկատել տվեց Այս փաստրմեղ Պողոս առղատակ: բնագրի մեջ: Հիչաչատրյանը), որ Հրատարակիչները, Հասկանալիէ, չեն դրել Համեմատական՛ գլուխ, յոլ Խորագիրըգալիս է Հեղինակայի՞ն օրինակից,որն ունեցել է նան. Համապատասխան Ինչեւէ,տաղ չոիոռւ. արտածայտութե՞ՀԼտադադրչականՀավելում է, մճում է անբացատրելի: է, թե կարող են լինել նան ոչ չասի տաթյան տրամաբանական վերլուծությունը (նչանակում ղեր) ե առանձնապես՝ բառի Հոդնակիեբ, որ կիրառվել է ընդամենը մի ենթադրելի դլխի առիԹով, Հիմք ԵՆ տալիսմտածելու, որ գործ ունենք Հունարենից կատարածթարգմանություննեմեկի (առզ, բի Հծետնանքով Խութի ասպարեզում Իո«բ իմաստներից գրավոր բոուիՃեռթբերած Հես: Բայց այս իմաստներիմասին՝փոքր-ինչ Հետո: կոմ Ֆավխադոսություն) ԷԼ ՇՕՇՈոՑս/ 416օքօպոսմ,տ. 1, Խէ 1958, Շ/088քե»,

«1քՅՔՈՑՐՔՑԿՑՇԻԾ-ք)/ՇՇԽԱՄ

293. ոք. ք 652. ոօ Խնօո, 1881. տք. Շ/օտոքե

ԽՅԵՀՅՑՈՑՔ)»,

«ՐքՑԿՑՇԽԾ-քյՇՇԽԱՄ

այլ

,

:

յ

«ՐքՇԿՑՇԵ:Օ-ք)/ՇՇԽՍՄ

ՇՈՕԲՅքե», ԱՅՎՅԻՍՑ ԽԿԱՅՏՇԽԱԿԱ

ՕրՃՇոՇԻԱԾԻԼ

Փաայօոսս Ս ոՑ48-0ՐՍԽՍ, օ6քՅ6Օ18//. Ք. Ոօռոսասոա. Խնօ8, 1890, օրոք. 356. Տեւս Ֆան Ա. Մուրադյան, Հունաբանդպրոցը ն նրա դերը Հայերենիքերականականտերմինաբանության

ԽԶՇՇԱԿՑՇԽՕՄ

ՕՇԱՑՇՐՈՓՑՅ

1971,էֆ 160: գործում, եբնեան, անգաման Այ» Հաջորդէջերում թարգմանական գործերիչրչանները նչելիս Հենվել ենք

ե

պատ-

Հետազոտությամբապացուցվածե ՀամընդՀանուր արժանացած ճանաչման մարանասիրական տեսակետներիվրա: Հունարենից թարդմանված աչխատություններիամբողջականցուցակը՝ տես Շ, Ը /քգոատուո, ՓօքասքՕՔՅԱՍՑ Էռյում 8

օՓԵՍ/ՕՇՕՓՇԵՕԱ

բոռ

ժամանակաշբչանների,

4.օ0ոօմ Պքածունմ, Փքտոնմենմ /6օեվ,

ԿԱ Ոք.,

էչ 186-188:

,

Շոդք, 2,

ս

ՅքԱՑԽՇԽՍՑ ՈՌՕ/ԱՕՏՅՈՑՈԱ»,

Շ/068քե»,

«Ղ0ՅՑԱԹՐՔՑԿ6ՇԻՕ-ք)/ՇՇամ

ԱՅՅ ո.

Ս ՍՇՇՈՑՃՕՅՅՄ.

ՒԼ

Առդերեանց, Մկրտիչ աշխատասիրութեամբ

Հայս...,

1826. էջ 245: Վենետիկ

Նույն տեղում:

Երեան, ՍիմոնԳրքաչարյան, Թարգմանեց բնագրից Հունարեն 28 Տե՛սՀոմերոս, Ոդիսական, 246:

1957, էջ

ի նախնեացմերոց, որոց Հելլեն բնագիր «Փիլոնի երբայնցւոյճառք» թարգմանեալք

ե Հասին

մեղ,մեզ,Վենե

առ

տիկ,

10: 1216:

են Հետեւյալ կերպ- Ջեսը 30 Հոժերոսիցբերված տողերը արդի Հայերենովթարգմանվել

բիթ բոթ Նայեց

է

ձեռնամ, աա

ակն

կաթնակեր,

զիսյոց, դեպիազդերը արարայոց: նույնոլնանա ցեղերինարդարոդույն

Հին

ւՀ5անԲ

ե Լա

՛

«Փիլոնի ցւ"յ Բրյո իլ» ի Երրայեցւոյ

Հ

ու

բն

Հունարեն

դ

ճառք»

ոք

յան ձում մանեզ նց Համազասպ Համբարձումյան, ադրից Քարգոա Հու"

ի նախնեացմերոց, էֆ ՐԴ թարգմանեալք

29:

նշեԷ

Հանդեր 2") կրթութեանց ճարտասանական Ցաղագս «Թէլովնեայ

էջ 33: Նույնտեղում,

Է

քոր: Օմ)տտօռ,

էջ 30-32:

1938,

Քօեօքօն, 1886,

Լ

ւ

տությամբ պրոֆ. Հակոր Մանանդյանի,Երեան,

153:քառա

բ.

աաա աչխա»

ՕմտՏ68, օմեւ

շ

|

Օսանծլուստ

Ծյոժօոք, ք485 1. Լքված, 1896, թ. 173.

146:

149, տող

չոմերոս, Ոդիսական,էչ

Թոմաճան, Հատ, Ա, Վենետիկ,

եղիա ե Հելլենականե թարգմանեաց Ոդիսական, Հոմերոսի Արսեն Ղազիկյան,Վոհաոիկ, թարգմանեց

(1847), էջ

ՌՄՂՋ

էչ

1924,

311:

բնագրին ՀոմեբէՈդիսական, ԽԼ, 1953, ոցքօ8օճ 8. 86ք968666,

312: ԼԱածք,Օմսօօ5/, '

'

37Հմմ.

«ես

մւոջում

մե ջել Հիմա կրացարրձ

ւ ո զ" վասն

Հ

.ՅԱՇՈՂՔԾ

544,

Հոր.

հտ

Ք Չոոց2Ի07060:Օ70):

Ք ԻԹեՏԻՕՐԱ:

ՈքՓոօտ

8.

.

(ՐՁԱՅք,ՕԱմօօծո, ոծքջոօն

ոժատութ...»

(Համերու, կՀասկանառ...» գույն դու

էջ 151): ՀաաաՀատրարձումյան, 1987, ՄՈս818. Օմսօ668, աք, «/ՓՈՑ

ՕՈՈՒթՕԹ... » (

Աթոո):

129.

տք.

Ոդիսա(Հոմերոս, ավ պաՀիր:.-» ՈՂի-

'

կան, էչ 149): «ես Հեջտությամբայդ տական,Հունարեն բնագրից թարգմանեց

Աու «ՅԾ ՈՐՈ.

"Լ1927. ,

ԶՇԽԱՈԵ

Զ

ԽօՐ)/

Վ

154). ԸՏօք/0686Ի 1948, րոք. ն. զ անութիւն Սոկրատայ

Եւթիփոոն, տլրամախօսութիւնթ. 38Գղատոանի իմաստասիրի յո37 էչ

1877,

Վենետիկ,

ԱրաէնՍուջրեան, Տիմէո», աշխատասիրութեամբ

«

44:

Լուն

երկի Սոկրատեսի» «Ջատագովություն ա դեպ, "ո "Գլատոնի տեղում: Հին է Հայերեն է , կատարվել թատ Հասկանալի թարգմանուիյու մեջ, որ, թարգմանության է ւ. տեղերումգործածել

Տես նույն

կախ,Մ. ՍոլովյովըՀամապատասխան Տես (ԱՏՈՒ, Շ/ՕՑՕիԼ»արտաՀայտությունները: 1968. էչ 83, 89: :

1, էչ 711:

տերմիՀունաբանդոլրոցը ն նրա դերը Հայերենիթերականական Մուքագյան, Ֆարանությանսանղծմանդործում, երնան,1971, էջ 160:

9.

տ. 1 Շտք. քօօհսմՇ/ՕՑՅքԵ՞, Մնացորդք ի Երրայեցւոյ Փիլոնի

711.

ԿՂՔՅՑԻԾՈԾԿ6ՇԽՕ-

ՕՊք. 2-

ՈՕ/ԿՕԲՁՈՈՑ/Ս»,

ս ՅքխտԻՇԽԱՑ

««/ՂԱՕԵԱՇԱՄ

ՓքՅԽԱԱՇԽԱՄ

7:

Դա «ԳԱՄԻ քտ»:

ՇՕԿՍԻԹԻԱՑ 8

'

ե

Ցաղոդ» տրամախոսութիւ նֆ: 42«Պլատոնի «5

է

Մինովա», Վենեսիկ, Մի"

,

1990,1890,էջ 8.

,

Եգունովը Համարժեք թարգմանիչ 41 իբրե Հիչյոլարտածոայյտությունների ծի 3, Տես (ՈՃՈ0Ի, ՇՕՎԱՒՑԻԱՑ 8 Ոքօշ: Ոժխճշ, Ա.

ռուս

ձեակերպումը: ընտրել է «ՄՈՅԽԿ ՇՏՅՅՅՈԵ» ԿՅՇՌՈԵ2, ԽԼ, 1972.էչ 146:

43 Նույն տեղում: 44 Տե

Ջա,

ի

բն բնագրից

Հին արեն ի Հունարեն

թարգմանեց ց

ՀամբարձումՀամազասպ Համբար Համազասսլ

119:

«րինակըթարգմանվելէ

չին

Տես

մոա»:

քճտաօո

ՈճճՈՕԲՅ

«ԸՕԿԱԽԹԻԱ,

Օուշա՛..»,

«ՅՈս

ԼՈԱՈՈՕԻ, ՇՕԿԱԽԾԵԱՑ

ՈՅքցոժՈՑի ԵՇ Շ

վերչինը՝«Ձ

իսկ

ՌօԽ

ՌՄ

ք

ս

ԼքօՎՑՇԽՕՐՕ

3,

ՀԱԼ

ՕՅԽՕՑ

2, էչ

ԿՅՇՈԵ

տող

Ա ՏԵՒ

151:

ոքօօգ6ՇՇՕքՕԽ

Օ6ԵԶՇԱԵՑԻՒԵԹՑ

Մ. Խէ, 1879, էջ

Խ(ՅքՈՕՑԵԼ»,ԿՅՇՈԵ

բնագիրը, Քննական Գորփիշբի, «Ներածութեանն 48ԴաւիթԱճյողթ,Վերլուծութիւն Ս. Ս. »

առաջաբանն ծանոթագրությունները ռուսերեն, գրաբարից թարգմանությունը ու

1976, էջ 4-6: երեւան, Արեչառ յանի, .

.-

Այս

ոէ «աի

«ՐՕաՅք,

810.

մանբամսան ՈՑքՑՔ01

ՉՈԻԱՍԽՃՕՈՑՃԱՔ»,Ո.

/ՃԱՌՈՑՔՅՈթԹՈՅՑ

ոՕչքՅ:.4.

1աօ-Ւօ4ս,

/.

- ԱԻ

ՅՈՕ-

՛

114Ա212».

1.

Ր.

ԽՓՈԱԿՑ,

թգ» ԲարԽքճուատ Փիր ոս

,

62. Թե ինչ

«րս

անծայտ: յ

Բայց յց

ՐԸ որ"չ չը, չբանների

նորագույն բագույն

նորԿորն

Օոք.

77-78:

կազէ Պիսիտտրատոսի եղանակներով

կեղծիքն նյութերի Հավաքված պարզաբանել մածՀանձնաժողովը ռումմնոէ

որոչ

ու

մինչե Հարազատությունը,

Հետազոտողներ, ղներ, զ ՛

ինչպ վկաինչպես

«Դոլոնականը»,Հա-

տասներորդերգը Հ. Համբարձումյանը,«իլիականի» Հոմերագե Հ. Ա. Համբարձումյան, (տե՛ս են բնդմիջարկություն» «ժամանակի մարում Գիսիստրատոսի

յում է

ՄառրումներՀոմերոսիմասին, Երեան,1964, էջ 306): 6է 1ռ Քօղրեյոու 158սքօո Ըօողոծունոսող, Հմմ». Ազտնր Բոօ1օքօոոճոտ ՇՃՕ, օԼ

ՄԱԼ

բոր» Ո. 8ացիու, ԽԸԽՈՆ

(1904), ք.

ՇոՕ8Ձքե», «/(քՑ8ԻԹՐքօԿՅՇԽՕ-ք)/ՇՇինմ

Օք, «ՂՍՕԽԱՇԱՄՓքճոսմօրսմ |

53 Նույն յն

տեղում, տեղում,

ՆՍ

Ս

օմլգ1է 440115

8սչՏծ.

ՇՕՇՈՅՑԱՃ

լ.

«

ՅքԵՊԱՇԽԱՑՈՕ/ԿՕՏՅՈՑ/ՈԱՍ»,

ո. Ղտօքծօվեսմ,

Օք.

Ա, ԷԼ, 1958,

Թ/Թ.Փ.Փ.48

1821. Վենետիկ, Անթիմոսնան, գապետէ

աշխատանք

ո

»

դրանից Խուսափել Հակասությունը, Նկատելով Հավանականությամբ ծելիս,ամենայն ձեռ. Թիվ 2325, էջ 52բ-53բ): Մատենադարան,

Թ.4812

Շք.

ս ՅքետէՇԽԱՑՈՕ«ՕՔՁՈՈ6/ն»,

«ՂԴԱՕԽԱՇԱՄ

ՓքճխամՇխամ

(տես

է

Վեռ. թիվ 2380, էջ. 4006: լրառէնադարան,

:

է ում ծ" րվ«բ գայնն Համամ հաա» Արոլցի՞ : Թրազացո վերարտադբ որու" Աոկնոթանոլ տաղի բովանդակությունը ոլորակներով իբրե

62Ն ույն տեղում, էջ

193:

ւ

Հ

Է

ճշտորեն

«արտ

ո

տ

«4ՂԵ

լու

նմա -

տաղի բովանդակությանը: պետք է Համապատասխանի միջոցներով տաՀայտչական իրակա-Հայկական նա է «Դավթյան Փերթությունը» Հիչատակում չափանիչ ներդաչնակության մարգաԴերորայի զրույցը: ն աստվաձաչնչյան Ոողայի-Ոողիբայի երեք նյութեր՝ նությունից (ուս կապակցությամբ մածվան Հովնաթանի Սավուղի տաված ողբը՝ բեությունը ն Դավթի ։

՛

ու

253-254): ս Ձքի

ՇԽԱ6ՈՈՕՈՒՕՑՁՈՈՑ/Ա», էչ

«ՂԱՕՒՍՇԱՄՓքՅխնԱՇասմ ԹԻ

Լ. Գ. Խաչերյանի, ՎարդանԱրէելյի. Մեկնութիւն բերականի,աշխատասիրությամբ

Երեան,1972, էջ 78: ձեռ. թիվ 2325, էչ լրատենադարան, տեղում, էչ 54ա-54բ: Նույն Դոն

54ա:

'

էչ էջ

08Տատենադարան, Վաղոթուրիին էջ - Բի» թիվ

ու-

դոր

ձեռ.

Մատենադարան,

Հ...

3504,

Թիվ 2380, 6

72: .

24:

'

է Գրի-

Գու, «իքշ մատենագրության աարաշխատության ասելը» է, ինչ «ձայնով Է Էր Հոր"

որ Հայ Հասկացությունը,

նույնն Մադիստրոսը,

Ջ ութեան, Տ,

է

եսայիՆչեցի,

ձեռ.

249:

են): Հեղինակինն էջ 553: Ընդդծումները

Ճ/

ո"

58 «Բայցյոյոնի է Հայադիտաց,-մի առիթով դիպուկ Ֆկատելէ Արսեն Քագրատունին,ն. ի բառս ահդ բանառանդծական, բազում ուրեք նշանակէլոկ տաղաջափական, թէ Համերական Հ. իի Աբոն վարքերթածոջն»(Քերականութիւնգաղղիական էնչ ճչմարանըՀամերական Ց.

ա

4 ԸՃԼԱ-ԸՃԼՆ):

էջ

Եսա-

որովՀետե սկիզբը: դարի պետք է տեղի ունեցած լինի մինչն ն ոլորակ են ջաջոլորակ բաժանում որոնք Հատակորեն Ծործորեցին, ՀովՀաննես

Հետ, ապա դա

Լ

էֆ 58:

»

միավոբիմաստով: չորի,չափական

ժե Նչեցին են նան Անանուն Մեկարտացոլել այնուամենայնիվ մասին դավթյոան տեսությունը, տաղերի աշջերականութեան, Վերլուծութիւն Նչեցի, (Եսայի նիչի տեջստիցեկող այդ Հակասությունը ձեռ. թիվ3504, 1966, էջ 72-73:Մատենադարան, Լ. Գ. Խաչերյանի, երեան, խատասիրությամբ իր «ՀաւաՊլուզ Երզնկացին Է նչել, որ մինչ այդ՝ՀովՀաննես էջ 24ա-24ր): Հետաքրքրական մ Անանուն օգտաղորչարագրանքթն Մեկնիչի ու Փո մն ջերակ նին մեկն ւթեան»

որոչ ընդՀանրություն ՆիկողայոսԱդոնցիկարձիջովԴավթիբացատրությունները «/ՍՍՕԿԱՇՍԱՓքճոսմժամ ս Հունական մեկնությունների Հետ (ահս, Դիոնիախուի

ՈՕԽՕՅՅՈՑ/Ն»,

է ոչ թն ամբողչական տալիս, որ բառն այստեղ օգտագործված

«/ՂԱՕԻՍՇԱՄՓքճսսմՇեսմս ՅքխՋՈՇԽԱԾ ՈՈՕ/ԽԿՕՔՁՈՑ/Ա»,

ու

82.

ՆԵՆ

այլ

ճատման

Մեկնութիւն ջերականին,Հրապ. Գնորդ ԶաՀուկյանի,--«Բանբեր Դավթ ժԱրբական,

ճքաաօոած

են

կնիչի էջ 129: Անանուն Մեկն Հեղինակըվերագդրան Բայց տաղը: է քաջոլորակ միայն մատնանչվում մեջ աչխատության է Համաբնութաղդրական Քերականը ինչ Դավիթ այն բում է տաղաչափական այս որ առեղծՉի բացառվում ե ոլորակ Համար առանձին-առանձին: տաղերի բումՓաջֆոլորակ տաղի անունն ոլորակ չարադրանթից Հեղինակային ձեռքով՝ վածը ծագած լինի արտագրողների

:

Մոառենադարանի », գիրք 3, Երնան,1956, էջ

երկրորգ աւաշինտաղ» գործածված կապակցությամբ ստեղծագործության

ձնակերպումներըցույց

«

«ՂԻՌՊԱԿՈՅՑ ճԱՈծճք)/ՔՁՅ»,

2, ԽԼ, 1964, Շտք. 246-247:

հԽԼ,1980, օք.

Ե,

Հատկանիչները,

էջ 474: տրամախօսութիւնք», «Փղառսնի

Մ46 Հոմերոս.Ոդիսական, Հունարեն բնագրիցթարգմանեց Գրքաչարյան,երգ

Երեան,1975. էջ Միննույն գործ,

382:

յան, երեան, 1955, էջ

ան, լիակ

Հատ.

85-89:

աող

էջ 84: տրամախօսութիւնք», «զղառանի

տե՛սՄանուկ Արեղյան,երկեր, Այս երեույթի մասին ավելիմանրամասն

Ն.

ժածել

,

ու

անդրագառ նում Այս խնդրին մանրամասն Ֆշանակությունը:

ենջ

գլխում:

սույն

որոնթ սկսվում բողո: բառով: այն երգերը, Այսպես են կոչվել ժամադգրքի 1836, էջ 789: լեզուի», Հատ. Ա, Վենետիկ, «Նոր բաուգիրջՀայկազեան Մեկնութիւն Հմմտ. ԴաւիթՑեյքունցի, ձեռ. թիվ 3883, չչ 130բ-131ա: Մատենադարան,

բորդ

են

Դ

"

Տեռ

ե՛ նպատակը: ե՛ ցակայումէ տեսակավորման Հիմքը, կկկնարկրվերաբերում է «Եկայք Հաւատացեալք երկրպազեսցուքսուրբրբ

1981, էչ 72: ե. Կ. Մելթոնյանի, երնան, աշխատասիրությամբ փերականի, ճուն չարադրեալ ի Սիմշնէ վարդապետէ արարեալ «Գիրք որ կոչի քերականութիւն,

1725,էջ 211-212: կոստանդնուպօլիս, ղայեցւոյ»,

74ոն «եղում ւջ 717218: 75, տ ւ էջ 716: ույն

ի տեղում,

-

ՓենուՀայազքների

փիլիսոփայական գործունեության կյանջթի, ՍիմեոնՋուղայեցու տաղաչա1971: Սիմեոն Ջուղայեցու երնան, Ս իմեոն Ջուղայեցի, տե՛ս Մ իբզոյ"ն, Հբթյունը ույն աշխականդրադառնանք Հայաքների վերլուծությանն դնաչատմանը ն

"

ու

փազիտական

Հատվածում: Համապատասխան տության

77 «Նորբառդգիրջ Հայկազեան լեզուի»,Հասո.Բ, ՃՄԱ

էջ

է

նան,

ներաժութիւն տրամաբանական

տու

ովինՀամածունչ է

Հայագետկղեմես նշանավոր դարիիտալացի

յիմաստասիրութիւնն

,

,

եղծնե

ւ12 երի եւ բանաստեղ ջֆերակա Հայմիջնադարյան ն

րի արտածայտյա կար ծ

ՀԷբներին:

-

1969,

4ՎԴ-ՄԷ Ղդ-),երեւան, ողբեր( պատմական Հայմիջնադարյամ 79 Գ. Մ. Խաչտաբյան,

էչ էչ 209, 220, 228,

Նույն

264:

էչ տեղում,

ն երգվել է վերոնչյալ չարականների .. արո բերում խորագրերը նպատակով Հասցնելու նվազագույնի Այստեղ կրկնությունները

263:

Աբ, Երնան, «Յովչաննու ՈրշանեքւայՎերլուժութիւն «Ստռրողութնանց» իստոտելի,

որոչ

89 Ի

Հետ:

ե

մեջեն ֆ

ժամա

ենք

421:

չէ մատնանչել ԱնՀետաքրքիր Քերական Գաղզանոս, բան» (ոե՛սկզեմես «տաղն է չափաբերական բացատրությունըՍա լիԳալանոսի չաչելոյ Հոոմ, 1645, էջ ժզ):

երրորդութեերրորդութ

մանկունք չարականներին դրախտին» յանեղաչեն պածէին Համբարձի«Պարունակեսղ անն» կա1861,72 257, 507),որոնցից առաջինը ի Սբ.Էջմիածին. Հոգնոր երգոց...», (տես «Շարական Մեծ Գածքին, ն իսկ երկրորօրը՝ Հիշատակի չարչարանքի է խաչելության տարվումՔրիստոսի 1987 թ. օրացույցը, 72 54, 114):Դատելով Ս. Էջմիածնի տոնին(ոե՛ս,օրինակ, դը՝Խաչվերացի մտած է եղել ժամանակ մի նան տաղը սույն Գլուզի ՀովՀաննես իխորագրից: 18-րդ այս,ինչպես ե

ընտրությամբ:

որ

Րի

թե

Ը:

աա

ենե

տրամադրության

արտածայտ:

ոռի

են բոլոր կարգով մատնանչում

զարտադիր ՐԸ կաթ, ԲոոաԴՐ ատկապես բնդօրիսածմանափակ բացակայում խոսքի բովանդակուբաղոանիՎ գրչագրական վ արան խ որագրում դՀանուր բնույթիՀիման վրա արված բնորոչու-

Ա, ՐԸ՛ԱԻ ո"Լ ո

թլյա ադե

ի

է

ը

ընդունեանվերապաՀորեն 22 միջնադարյան բոլորդիտումները ենթադրել, չկան եղած բնուԹ յուրիմացություններ կամ Հակասություններ չփոթություններ, չաբավարար վերլուծությունը պածպանված տվյալների ԱյդուՀանդերձ՝ թագրություններում: խորագոր ւռարբեր ստեղծագործությունների է տարիսեզրակացնելու, փով Հնարավորություն Եվ այդ բնութագրման տեսակին: մեկը վերաբերումէ Հենց գրական բայինըբնութագրումներից է վերականգնվում փաստորեն Համադրությամբ եզրանունների տարբեր արված դիտակետից հր կերպարանքով: Հաւսկաթգն Հիմնական ժանրային գործած միջնադարում տազերի մը:Ոչ

լի են,

լու

էլ պետք է ե

առնչվում չափածոերկերի այն տեսակները,որոնք ձեռագրականտվյալներովչեն

«տաղ»

գնել, կազմել թե «Հայ թարգմանիչները այն Հայացքը: ն Հաստատել միաժամանակ բոյնժանը» է երդ, կչռութաւոր խօսք», նչանակում

սռւագանձը, են, օրինակ, Հիչատակարանը, չարականը, Այդպիսի Հասկացությանը: Համար մի Փանիսի դրանցից որ ե այլն: Եվ այդ՝ պատճառով, այն Հենց միայն կը (Հանելուկը) ռիթմականՀորինվածքը,իշկ մյուսների Հաչունի խիստ կանոնավոր

թույլ

մար

մեչ բնարերգութեան թե «Հայ միջնադարեան

տաղը

է ինքնուներկայացնում

իրբն չափածոյխօսք, բանաստեղծություն, էն... բռուը՝ բանսատեղծական ԳրիգորՆարեկացի. (տես Ղոալիննան,

Հակսսություն Աբչողոյ» էչ էջ 100, 255): արուհսաը, Հոդվածը գրականությունը» Աբովյանըե Հայ միջնադարյան 84 Տես մեր «Խաչսաթուր 81-95): "ոզ

1987, թիվ 1, էջ («ԲանբերԵրեանիՀամալսարանի»,

1969,էջ 214:

երնան, երկու Հառորով, ժողովածու Երկերի 85Գեաբթոա Դության, կողմից Թվարկանի մի բ տնսակների տաղի Դ Ջեյթունցու ում վե կողմից ինչ Զեյթունցու է ավիթ 86 իսկկ ինչվերաբեր մի Հեռու է լինեդասակարգում միյն ոչ գիտական էության, ըստ դա, է որ առել, պետջ մանք, ՀավակՀամարվելու փորձ նույնիսկ մտեսակավորման չի կարող ունենալ այլե առծասարավ լու, ն է չափով այս «Տաղն դիշոակետիցԴավիթ Ֆությունը:Վերընթերցենբ խոսքն Զեյթունցու թ: տաղքթագաւ|,Թեգանձք, թէ երգլթիենԹէն չարականիք են, թէ գրեայլք, կչռով լցեալ ն արուհստիւզարառոգանութեամբ Հասո. 1,

տաղի

որջ

ն

որա

22 ալէլութայջ, "ր

վանգովջ չափեսդ

տեսակները տաղի չե Հետապնդում Ձեյթունցին Դավիթ լուրինեսալ»:

ե Քաֆոլորակով գարհալ

բաջառրումէ, Թե ինչ բան է ԳէրկայացնէլուԽղատա: նա միայն աչակելաոին

տաղը

ւ

«րիի

ոթպեսզիՀոաս՝ արգենծանոթմի ջանիանուններ, աչակերտին էբերումԲոփով կչոովգրվոզ՝ Ֆման է այն բանչ պար ունակ Նրա արածր, արտածայտած, երեույթը: դարձնի կանալի Հ Ի՞նչբան է ուտանաՀարցին՝ որեէ Ֆին, եթե մեր էն կոչվում խոռջի ոիթմով գրվածբոլոր ստեղժագործություն վորը, ասի.«Ոտանալոր ն. սոնհներ յակներ, Թե՛ջառ 22առակներ 22.երգերիանքստեր, բանաստեղծություններ, ե

րերումԾավ

փո.

ռակերաի

թւ՛ նորը, ու

Հանգերով են, խոսքիարվեստով զարդարված, որոնք վանկերով չափված գազելներ, Զեյթունցու թե՛ այոանզ, թէ՛ չեչանրովՀորինված»:Ջճայածճիչո լոցաաբությոանը,

կայուն

մոտ

բա-

անուններից

նչանակություն էական

կառուցվածքը:

չափածո աակ «նոր բառադիրբՀայկազեանլեզուի»,

Բ, էջ 247:

Հատ.

561:

ՄանուկԱբելյան, երկեր, Հատ. Բ. էջ 27, Հոռո. Գ, էջ Ք, էջ 416:Հբ-Աճռույան, Հաւ. Հայկազեանլեզուի»,Հատ. Ա, էջ 573, «Նորբառգիրք Հատ. Գ, երնան, 1977, էջ 445: բառարան,Հարո. Ա, երեն, 1971, էջ 582, Հայերեն արմատական

խաչն Քրիստոսընկալ », Ներսես «Գովեստ ներբողաՆերսես Լամբոնացու սուրբ կենսատու խաչին», «Ներբողեան ՇնորՀալու Մոկացու Ներսես «Նորբողեան ե սուրբ Գրիգոր Նարեկացին», Այունեցու կան...»,Առաքել ն այլն: ստեղծագործությունները չորեցունց արանցն...» «Ներբողեանգովեստի

«Ներբողեանիէսուրբ Մագիստրոսի Գրիգոր Օբինակ՝

մո րոյ ա ԳՏԱՆ « Տաթ Մ.Վ «Բազմավ գիաաաա 196, թիվ 4-5, էչ 92-94: 0ովՀաննու Դաւիթ», Վենետիկ,1932-Ռ89Ա, էչ էս». 1902, 1833, էջ 159-182:«Արարատ», Մատենա: դրութիւնջ, Վենետիկ, 04Ճէցւոյ խիմառասաէրի աա ՔԻՎ 4րիի խը 7ոո, ԳՈՐ 273, էՀրե Անի, աթո: ԱԲ, 54-55 ան 59.68: : Մատենա «Բենրեր իրք Իթ.՛չչ 366-307: արի

ո

.

ոՀ»

ո

325:

9-25:

ն

ի

:

ԴՐ

ԴԻՐՔ

7,

Երկեր,Հատ. Աբեղյան, Մանուկ բ

"

շք

,

,

Դ, էչ 71:

աես Ա.

Ներբողյանիմասինավելի մանրամռան

'

,

,

Ղազինյան,Ներբոզը Հայ Հին դրակո»209

127-178:

1984»գրթում, երնան, ժանրեր, գրականության միջնադարյան մեչ,-«Հայ Ֆությոան էչ 414: Մատննագրութիւնք», 98 «Սրբոյ վանականի վանից Հ«բն մերոյԳրիգորիՆարեկույ էչ

չժ տեղում, ոոնոառ Նույն տեղում,

414:

էջ

-

46:

-

ծադաստիարակությունը, ծագման ազնվազարմությունը օրինակ՝ Հանգամանքները, են լավ սերունդծնվում են որ լավ բնական նախնիներից է, Հիմբ,որովՀետե ռայում որպես սին): 3» Կի

ն վ ած Ս մարդը լինում է Հենց : ի րպ դաստիարա որոնք ենք այն մարդկանց, մեջ գովաբանում ներբողյանների

«/ՂՈՈՊԱԿԻԵԹ

Տես նշաններ են»: Հայտնի բարոյական բնավորության արարթները քսոօքահս...», էջ 46: 108 «Գ ւք ան,1999.լ, եք 05 : երնան, Մուրադյանի, », աշխատասիրու, ԳոծարՄուրադ իրությամբ չի Ի"

Գո Ը

419:

վերագրվող«Ներբողհան ի սուրբ որ Դավիթ ԱնՀաղթին ն Մատենագրութիւնք փիլիսոփայի (ոե՛ս «ԴաւիթԱնյաղթ

Ա աթ» աաա թիկ, Բոաթ մնալով Աստուածն

»

ե

109,

բաԻսկ «առկա չեղումները աղճատումներ»: է ճշտել որոչ բնագրի ճառի կաբելի «նրանով բնագրի արձակ պլարբերություննեմեջ» են» կաղապարի «որոչակի | ցատրվումտաղաչափական ն

Ներսես Շնորչա(ռես Ա. Մադոյան,ԴավիթԱնչաղթ տեղավորելուանչրաժեչտությամբ 1980» գրքում, էջ 132-133): Սա երնան, ՌՇ, ժողովածու, Հոդվածների լե,-«ԴավիթԱնՀաղթ, սաՀմաններում կրում Հենք չափածոԽոսքի է, որ Ներսես «մչակումբ» ՇնորՀալու Խշանակում նան նրա ծՓավալայնությունը, որ այդ թվում Հ ատկությունները, է արձակ բնորոչ ներբողյանին նան ՇնորՀալու կյանքին, Նման է ընդունել չափեր ընդարձակ Հասնում է բանատողի: «Գովեստ ե. քաղաքական նվիրված գործունեությանը բազմակողմանի գրական-մչակութային գրել Լամբրոնացին Ներսես (937 որ տող), չավածո ջերթվածը կենսագրական Ճերբոզական...» (տես «Թուղթ ընդգՀանրականՆերաիսի է Ներբողյավիվաստակինկատելիազդեցությամբ բբ

..

յ», էջ ՇնորՀաղւո

5: 6:

461-497):

1902, թիվ «Արարատ»,

Ծնունգբ, ԺԳ, 10, ԻԱ, ՂԸ, Յովբ, ԻԸ, 6: Սաղմոութ, Լ.

31:

Ա, 17: Ը, 21: ԾԳ, 2:

Գ, 12: Ցայանութիւն,

Թիւջ, Ժէ, ԺԹ, 1: Իէ, 2,

ԺԳ. 22: 7: Ղեատկան,

ելջ. Գ, 2-4 ԺՋ, 33, ԼԱ, 1: երդ երգոց, Բ, 1, Դ, 6, 12, 16: եռայի,ԺԱ, եջեմբա.ԼԱ, 23: Եզեկիել.Դ, 1-2: եբրայեցիսն,Թ,

19: 9:

4:

ԺԲ, 22:

չատ լ/անուկ ԱբեղյանիկարծիքովՀայ տաղերգությանմեջ կնոչ նկարագրությունը Հետ, եկ որոչգծերով տ արբերվում սիրո երգի ունի ժողովրդական եզբ կողմերովընդծանուր է եղելմեր սիրո երկազմված Հայագետը,-գրել է անվանի է Ֆրանից: «Հին ժամանակներից,-նրա Հասակն ոճ կ եոջ գովելով անձը: սիրած Ֆղարագրելու գերիմեչ միսուանձին ճաշակ՝ ձայնը,վարսերն ատամները,լեզուն բերանն Հրթունթները, ծոցը, աչք-ունքը, երեսը, նան ուրիչ ազդերի ե նույնիսկ Հագուստը,-- մի եղանակ,որ կա մէչբը, ձեռները, քայլվածջը են եկածեղել նան. ոբոչ արտածայտեր նմաՀեւ սուաջ միսաին մեջ:Դրա բոոնսատեղծության ՀովՀ. երզնեկացին, կոստանդին բանեցնումեն մասամբ Ֆություններ, որ գրեթե նույն բառերով ու

ու

ու

ու

ու

ու

այլն Խույնիսկ Սայաթ-Նովան, Հովնաթանը Նաղաչ Աղթամարցին, Գրիգորիս Թլկուրանջին, ն.

Արան --վ երկիր Ը Խկարադրլի գոորեր, թոանկադի ԱրորԳԱ Հ"ՐՓ ԳԱԱ Հայրենների զոքներ,դքանբ լեռներ, ինչպես «երդ էրդոցի» մշ, մի մուիվ, 41) Ընդգէչ եջ երգք մեչ...» (ՄանուկԱրեգյան,Երկեր, նոր ժողովրդական Հին

: ոո

-

ու

ԲՐ

ու

որ ոչ

է

Հատ- Բ,

Լ ոչ

նորք ՄԼ)

կա

135. 152:

ֆումները Հեղինամիննեն): 1980, էջ 244.257: 13,Երեան, Մատեն Ի ԹեՎ անի», «Բանբեր էչ 130: Այս սաՀմանումըգրեթե կրթութեանց», ճարտասանական Յաղագս «Թլովնեայ Հետ. մեկնարանության

Տույնական է էրնույթի արիստոտելյան

միչոց է «Գովառանությունը

Տես «/ՄՈՊԱՎԱԵԹՑ

Համար»: բացածայտելու մեծությունը ոբեէ մարդուբարեդործության Ատ ոքօՓ. 41. 4. Ս Օճալճտ ք ճՅո

ՇՈՈՅՈՌԵՍ,

ԽՕԽԽՓՑԻՄՈՅքԱԱ

(ՈՅԽՇՈՂՕՑ,

ՔՍՈՉՕքՍԽԱ»,ՇՕ6քՅԱԵԱԾ

7-04.

9154-80 ՇՇԽ0ՑՇԽՕՐՕ )ԿԱՅՑքՇՍՈՑՈՁ, 1978, էչ 48:

էչ 130, կրթութեանց», ճարաստանական «ԹլովենայՑաղաղա

ԳործիՆերբողման ( Էն«Ներբողյանը «Հունտորիկույյում»: ջննության նյութ է դարձելԱրիստոտելի գաղափարը բնույթի (արտագին է Հենց գործին վերաբերում ), է Արքատոտելը:լոջոոորում կամթյոնը

) լ |

Ար

ԱՆ

Ուստի

ա

այդ

«ի"5

լա

ոՀար

,

տեղում:

ույն

կիգրջի դրույթները գործնականորեն մասին «Պիտոյից» Ներբողյանի Նույնտեղում:

Մանուկ ԱբեղյաՕբինակ, երկերում: Հայմատենագրական բառություն են գտել վաղ Հրջանի նը փաստերիՀամադրությամբապացուցումէ, որ ՄովսեսԽորենացին«Հայոց պատմության» կանոններին (ՄԱԳ, ժեջ Տիգրանի բաժինը գրելիս Հետնել է ներբողյանի ճարտասանական «Վարք կորյունի կարապետ 302--304): Նույն տեսակետնէ Մելիք-ՕՀանջանյանը 7, էջ 49-54):Սակայն գիրք (տես Մատենադարանի», կապակցությամբ «Բանբեր Մաչտոցի» բնավորությունը, որն, ի դեպ, ընդդծել են երկու ներբողյանի կառուցվածքն դովաբանական Վարք ՊատմութիւնՀայոց», էջ 73: կորյուն, (տես է լ Խորենացւոյ մատենագիրներն «Մովսիսի ձեռն ե Մաչտոցի,բնագիրը... թարգմանությամբ,առաջաբանով ծանոթագրություններովի 24-36), Հիչյալ երկերի ժանրակազմգլխավոր պրոֆ, դ-ր Մանուկ Աբեղյանի,երնան, 1941, էջ նշանակություն, ուստի ն դրանք երկրորդական Համեմատությամբ ունեն Հատկությունների մյուս դեպարձակի, գործ ունենք պատմագրական մի դեպքում չեն ներբողյաններիՀետ: Քում վարքի

Հաստատում

ու

վերածվել

1. էչ 92:

ո

Հատկապես արարի

տո

Ներսես Շնործալին(ԲՋԲ, էջ 249-284), է վերաչարադրել Արչակ Մադոյանը, է գրականագետ նկատել Դավթին,որ, ինչպես

այնքան Հարազատ

որ

մենք չէ որ

յ

է դետել, Հետաբթրջրական

Ն

ե

յուս

լ

132:

Մատթեոռ,է,

1:

Ղուկաս, Զ. 36-38: Հոռվմայեցիոն,ԺԴ,

Ա.

Թեսաղոնիկելիան,Դ,

8:

կաթոաղիկնայը

Բովոլր» կրթութեանց»,136: ճարտասանական «ԹէովնեսյՑաղագա Նու

Դ, 11: Տես

հան

13:

՝

Էջ

«գիրք պիտոյից». էջ

124:

Տես

նան

«Սրբոյ Հօրն մերոյ ՄովսիսիԽորենացւոյՄատե-

է գտել ճառադգրության լայն կիրառություն 1865,72445: Պարսավը Վենետիկ, Ֆադգրութիւնք», դիւԹատերաց է ՀովՀանՄայրագոմեցու«Վասն անօրէն դրսեորումներից մեջ:Դրապայյտուն ե մերժվում են աչխարվատարբանվում իչստությամբ ականաց»Հայտնի ճառը, ուր ծայրաչեղ Հայոց Հայրապետի (տես «Տետոն ՑՅովՀաննու Մանդակունւոյ Հիկ ժողովրդական արվեստները

Ճառջ», Վենետիկ, 1960, էչ 131-137): Պարսսվիսկզբունքներն իր «Մեղադրութիւն ստախոս Փողողլեք(«Ղազարայ Փարպեցին լեուլիօդտագործելէ Ղազար Թղթում նչանավոր աբեղայից» Գ. Տեր-Մկրտչնե Թուղթ Վածչան Մամիկոնհան»,աչխատությամբ ւոյ Պատմութիւն Հայոց 204 «Գիրք պիտոյից», եջ 124): 1904, էջ 185 աննե ՍտՏփղիս, Մալխասյան, գործածությունըցույց է տալիս, որ սույն տաղը Հորինված է ոչ թե վանկաառ

-

Հանգի

1958 թ. Հրատարակության մեչ, այլ յամբական նի չափով, ինչպես ներկայացվածէ երնանյան «Տ «Տաղզպ ատածման 5 նան Դարի Նույնը է րի քառանդամ ոտանավորով: 16 վանկանի վերաբերում վերաբորո նույնր վորով: կանի քառանդա ե «Տաղ ի դիմացծերունեաց"առ խոչեմ մանկունսն» (ԳԴ, մերոյս բնութեան» (ՊԴ, էչ 136-137)

որ Դպրի «Տաղերի» Ֆկատեցինք, Վերջերսուրախությամբ տողատմանը: 145-146) գործերի են ճիչտ տողատմատուցված սույն մեջ Փերթվածները Հրատարակության եոր,ամբողջական

էչ

Հենրիկ աչխառտասիրությամ Տաղեր, լիակատարժողովածու, Դպիր, Գոաղատուար մամբ(աես 2007, էչ Հրատարակչություն, ն արվեստիթանգարանի Երեան,Գրականության Բախչինյանի,

էչ

170-171,

83,

«շշ

,

102): ՛

քնարերգությանբնույթը զարգացման Հայ միջնադարյան ՎարադՆերոքայան, Ա, Երեան,2004, էչ 6-7: Հանդես», արբեր չրֆափուլերում,-«Գրականագիտական ն Մ. Մ. ԽորենացւոյՊատմութիւն Հայոց, աշխթատութեամբ Աբեղեան Լոտ Տես

Մովսիսի

-

Տփզիս1913, էչ Յարութիւնեան,

178:

Ի.

1966, 4

յանի, Երեան, մո Բ. Ի. Զուգասզ Վ ասիրու Սոգագանր» ա. Նուչիրուտնի», աչիատաիրությամբ «խրատջ նուչիրուակիթ բագ

Լ.

ոտ. «Գատմութիւն

Ա. Ա.

303:

տեքստը պատրաստեցին ընտրեցին, ե ծա-

երնան, Մ.Մկբչյան Սրապյան, Մ. Ավդալբեգյան, Ճոթագրեջին 140: Հատ. Գ, Աբելյան, 22Մանկ Նույն տեղում:

Հ. ՔԲեՃՏ.

: 44: Աաաա

«

էջ181:

էջ

երկեր,

ՀովՀան Մ.

,

1957,

ՄԻ" ոմեղի,

Երեան, 1973, Հ

97:

տէղում, էջ ,

30:

.

յ

34:

|

լեզուի»,Հառո. Ա, էչ 992: 130«Նոր բառդիրթ Հայկազեան 1985, երնան, (ԺԱ-ԺՋդարեր), պոեմը Հայկական Միջնադարյան 131Ա. Գ Մաղոյան, ժողովածու, Հատ.

գարույրՍեվակ,Երկերի

առաչին, երնան,1972, եչ

172:

'

էջ

Հայ բանաստեղծության ՃՈՒԼՃՃԼ «Այլաբանությունը 1986, էջ /ԱՌՑՔՅՈ)քԵԼ». գրջում, երնան, ս ք/օՇՅՑ

Շք6ՈՒՅՑՑԻՕՑԵԼՑ

դդ.

«Մրառաո Մաթեոս,

ԻԵ, Յ1-46:

317-340

Ցայաճութիւն,

Վենե-

մե) չ ն Հետն. ության Հրատ բատարակությ ՐՍ արար ՄկՄկրտիչ տի,Գոտուրյանի տաղերիձեռագրումայս 103 "կոստանդիներզնկացու թիվ Մատենադարանի տիկիՄխիթարյան Հետո (տես կոռատնդին եբզեկա49-52 տողերիցկազմված թառւտտողը դրվածէ 64-րդ տողից ժան 135չիչար

է,

ոլ

Հրառոուսումնասիրությամբ բանաստեղծ ֆերթվածները, ժողովրդական

ե յուր ժԴ դարու Վենետիկ,1905, էջ 117-118): բակեցՀ. Մ. Գուտուրյան,

փ. `

նան

ր

.«ԱճաՀիա», 1906,

թիվ 6-7, էչ

99:

ջրոնիկ, Գրական ըչակ Ջոպանյան, Ղուկոռ, Ա, 28, 30-35, 38: Նոր կտակարաԲ, 138 «Թանգարան ՀայկականՀին ե Ֆոր դպրութեանց», «Անկանոնգիրջ

ւ.

Ղուկաս,ԻԴ, 9 -11: Մոսթյառ,ԻԸ,

7:

Ի, 1-2 ՅօվՀաննե»,

ԺԶ, Մարկոս,

7:

58:

Երեան,1984, էչ Հ- Բախչինյանի, լայաթ-Նովա.Հայերենխաղեր,աշխատասիրությամբ 83 ն

Էջ էջ36. 45, 48, 69,

նան

այլն:

ՊՇրաատը.հ(5մ16781 Ճոռծունո Իօօե)/ ճոմ Մորուք

օք Եոնօոճ| Լ1շուխո»ջ, 30. Խշա-

օմմաբ: ճոոճ

Քոսխօօ1. ոռծուռ.

1է5 Աօլրնօո 10 օէիօր Լատ

«Այր: Տքօօնոմ

աոօտ,-՝

Մտհօ Օչետքոո,մօխոոծ 13.

1984, քք. 93-120.

27:

ն էք25: ԳրիգորիսԱղթամարցինյուր տաղերը, կառաանյանց, աննշելու: Զուր աղիյուր առանց ն. կոատանյանցը` յս Հեղինակիանունը տալիսէ ն անգլերենլեզուներով ւսերեն տվյալ անունը գտնելու ցան մեր տնական որոնումները` րիստոմաինչպես նան պարսկերեն ուսումնասիրություններում,

148 Տե.

Կ.

՛

տիաներումն

այլ

է

8ՕՇՈՕԿԻԵԱՆ",

ո.

'

'

կարգիժողովածուներում: Ա

օ0/086Ա

Կ

ՅքԽՑի

Ո0/օոօԻՍՕ

2/1 8686,

7.

1, ԽԼ, 1913, Շոք.

Ա3

«ՂքՅՑԱօՇՈՑԱ

էջ 32:

ԺԴ դարու ժողովրդական բանաստեղծ, Երզնկայի. կոռտանդին 1915, էչ «Հանդես Տես Ն. Աղինյան, Աղթամարցի, ամսօրեայ», Գրիգորիս

Տես «ՈՕՅ3ԱՑ

154 Ն ույն 155 Բ.

՛ տե տեղում,

1966, էջ 52: ԲքծԲՁԻ,

ՃՔԽԹԻՍԱ»,

էջ

55:

39:

983էջ 133:

՛

երնան, առնչություններ, գրական Հայ-իրանական Ձուդոազյան, 1333 (1955) ՍպաՀան, ՄպոՊո» զրույցը, Հավջերի 156Շեյի, ՖոբիդէդղինԱթթաջՆիչարութցի, ն Հաջորդ զրոյցը (այս պարակալոգու Աքթար,Հավթերի Այսուչետե՝ տաղ (պարսկերեն): տես մեր տվյալները մանրամասն Հրատարակչական լուք ն, 1976. էջէջ ն միջոցնե ԱԱԹԸԹ0Լ ե ում,երե. ե ԴԻՆ 1912, ոք. 217219.

Լ.

րր 46ք8մԱ6Շ"ՕՍԱ Ո՛60օօՓ

Ի ԹքՇԱՍ

.-

Ա 65

ճՍոտքՁՈ)/քԵԼ

Ս

հա :

138,

Ս

հւ,

,

:

աղբյուրի

»

թա

ու, 1965, «աոծբճուքտ, օյՓսմոաո աճ տողայի ռուսերեն Բերաշելսի օգտվել չգտնելու պատճառով 354, Բնադիրը ությունից:

Ճայ», Վենետիկ,1898, էջ 16-19: աատուն Ի, 13-15: «Պասմութիւն վառնթաղման յարութեանՔրիստոսի կովՀաննես, ն. կանանց «եղի զրույցը երկում նույպես Ֆչվում է, օր Հրեչսոակների Հոյ մերոյ» պարականոն 349): էչ ունենում է գիչերը (տե՛սնույն տեղում,

էջ

բազմաթիվ Հրատարակված

:

ԺԴ, 22-25: Ղուկաս,ԻԱ, 25-28: ՅավՀանԻՋ, 26-29: Մարկոս, գրոց», կոստանդնուպոլիս, սուրբ Ի 11-15: Տես նան «Բառարան

օբ» Հոդվածը): 1881. էչ 129-130 («Դատսատանի

Երեան,1958, Գազել ներ,

150 Խխ.

ԽՕԳՈՏԱԵՏԱՎ,Ք038

տես

1940,Լ74 էջ 215,254,

ռո

:

մասին մեր կարծիջների արտածայտած 133Այս Խնդրի չուրչ դրականագիտության (ռուսերեն),մեջ» Հոդվածը Զ, 51-59:

լկիչեբ Նաղոի,

| |

ան 129 «Թէռվնեայ կրթութեան» ճարտառանական Ցաղագո ճարտասանական չովննայ Յաղագս

Տի.,

:

Նույն տեղում:

195:

Տես

52: Տես |

Նույն տեղում:

128 Նույն

Նույն տեզում:

Ր

երնան, Աբեղյան,Ժողովրդականխաղիկներ, Մանուկ Հայէջ 178: Աս.ՄՃացականյան, Առածանի, 442,455, 460, 507, 519, 556: Ա. Տ. Ղանալանյան, 1956, էջ 156-177: երնան, ժողովրդական երգեր, միջնադարյան կական 1969, էջ 68: Ղափանցի, երնան, Պետրոս Նազարյան, Շուչանիկ

առաֆաբաարձակից », խմբագրությամբ գեղարվեստական

120«ԷջերՀայմիջնադարյան

ստացել: Խորագիր բիամ»պատածական

ե

նյութերն ՖովԿ.Մելիջ-ՕՀանջան յանի,ժողովածուի եմ

ոո

ր

պալ

եպիսկոսլոսի Բազրնանդայ կողբոյւոյ «եղնկայ

(1826), էջ

Կ

՝

նկատել ՉԻ,յուզանդացին

9:

գիրջ Ա, աշխատասիրությամբ իմաստնոլ», խրատթ Խիկաբայ 93: 79, 1969, Երեան, էջ Մարտիրոսյանի, եղծ աղանդոց», Վենետիկ, ՌՄՀԵ ն

`

թաափվո դեպ՝իր կազմած«Հատընտիրտաղարանում» ն սխալի պատճառնչ Մարիամ», «Գաբրիել է... ի է. «սխալ Ր" ի Հայ բանաստեղծից Ն. Հատընտիրտաղարան բիէլ` 3-րդ տողին» (տես Նորայր Բիւղանդայի, ԺՆՆ, 2003, էջ 275): Մ. տիլ Մինասեանը, եց թյան րակ ԺԲ-ԺԸ, Հլ դարսն ( Թէ Հանց որ տաղի 3-րդ տողում Նաղաչի Ն. Բյուզանդացու Համողմամբ՝ Մկրտիչ ե ՄաԱյսինքն՝ «Գաբրիէլ է տաղը ես) առկա Հատուկ անվան ազդեցությամբ բեկուման դու Գաբրիելն 142 Ի

49-50:

կլթթար,Հավբերիզրույցը, էչ Ք. ԾԹբոգոաօ,էԼ քԲՒաթ ո՛ք)չմեւ Օյֆսուս

րղՆույն

տեղում, էջ

Նույն տեղում, էջ Նույն տեղում, էջ

ենթ ե.

342: 347:

343:

Թ

Ֆարիդէդդին Աթթար Նիչաբուրցու կյանջի կայի Նաֆիոի, Հե Հետազոտություն

ն

,

|

էջ 167(պարսկերեն): Հետաքրքիր է, որ սանհզծագործությանմասին, ԹեՀրան, 1941-1942, պատմություն» անգլիացի արնելագետ Էդուարդ Բրաունը գրականության (/Ա «Գարսից գեսչատմանը, մեջ, անդրադառնալով Աթթարի եբկերիվերլուծությանն աշխատության օէ օՐ Իա, «Բոլբոլնամեն»նույնիսկչի Հիշատակում: Տե՛ս քԱԾՃՈ6 էԼ Օ. 4 Լղշուը/ էնչ) 1, Շճռծոժցշ, 1955, էջ 507-515: ու

1965, էջ 49-50: Առձեռնտոմարացույց, Բ.Թումանյան, եջնան,

Տես

6շւ՛

«Մ.

Նույն տեղում, էջ

պատմական27-47: միչնադարյամ Հայ 166 Նույծ Խաչաարյան, տեղում, էչ 35-49: ոզբեր, էչ

168 Տես

53:

|

35:

'

ԴութակՔերթող,Ողբբ է

Նույն տեղում, էջ

101:

տեղում 1 ույն մն ահզում,

99:

էջ

5,

ր. 8. Փ. ԸՅՐՑ/

172Տես

Ժ.Լ

՛

մաՀն

Ջեանչիրի Մեծիիչխանին, Երեան,1986, էջ

:

8 ԿՏԵլքՅյ:

ոոօեճյո,

ո.

497.

3, ԽԼ, 1971, Շոք.

Ի գրերով ակավողտները:

երեն,

,ՀՅքՆՑԽԽՅՑ

2000, էջ 852:

Հատ.

Ա, էջ

34, 37, 38, 47, 953,

Շքօճի

/ՃԱՑքաոյբԺ

Բ, էջ

199,

զ

ՔՅԽՕՑ,.

Ք.

օօՇՈՅտստԹոթ

Ո

թադորթուիյան ԱՀ Կոնդ

Էա ա

ո.

ԷԼ

Ոյ/քսածտ,

1. ԽԼ 1962, օք.

80Տես

Լ.

ՈՅքՑ004

Հգ

Շ

յո

բո-

տողի

է աշխարՀիամեն անարդարությանն անչավասաՀատ. Գ, էֆ,314): Երկեր,

Մանուկ Ամյան, ե դրբականումիջնադարյան Վկայաբանություն վարք,-«Հայ Տեջ-Դավթյան, 38-92:

ս Յքետեօած «/ՂՍՕԵԾՇսմ Փքճանմօսսմ

Նան՝

նան

Մա-

178-179.

43-44,

Շբ.

Խաչերյանի, աչխատասիրությամբ ոի Մեկնութիւնքերականի, Աբեելջի: Վարդան աշխատասիրությամբ քերականութեան, Լ.

Գ.

Եսայի նչեցի, Վերլուծութեւն

1972, էջ 160-163:

«113

ՕՇԱԱ ՓքՅենմՇասմ Է

ուծժո

ա

ս

Շրոք. 136. Տես ,

ՁքխտԻՇԽԱ6 /ՈՕԽՕՅՁՈՑՈԱ»,

»

նան

եռայի

96:

ան,

ու

Մատենադարան. անվան Մաշտոցի ձեո.

ԱՍՏ

«/ՃՔԱՌԱՇԻՍՑ

ՃքՅՏԱԹՅքԽՈՒՇԿՕՐ0, ՑՇՈՒՈԱՈՑՈԵՒԵԹՑ

ՇՈՏՈես

Ս

80/ԿՅՈՍԿՑՇՈՒՑ Մ-70// Խ. Շ. ոքմաԹստի

Ա

զ

Մուբադյան,Հունաբան դպրոցը

Ն.

՛

դ

ե

86.»,

18ք-

տերմիՔերականական

164:

Հատ.

264:

երեան,1956, էջ

ՈՕ/ԿՕՔՋՈՑ/Ն»,

Ս ՅքխՑԻՇԽԱՑ

ՍՕԻԾՇԱՄՓքՅԽԱԱՇԽԱՄ

Մեկնութիւնբնականի,էֆ

«(

ՎարդանԱրեւելցի,

էջ

նրա դերը Հայերենի

3,

Մատենադարանի», քերականին,-«Բանբեր Մեկնութիւն Ճերամյան,

չթ

196«Գիրթջ

178.

«ոք.

160:

էչ 183: ՎերլուծութիւնՓերականութեան, եսայիՆչեցի, ն արարեալ ւգ

. արար կոչի բերականութին, ն,

որ

Ֆնաոնլ է. «Դա մի խիս» բոզոթ Աբեղյանը

թյան ժանբեր»գրքում, էջ

Հայաստանում Հին միջնադարյան աշխատությունները

ՈՕՈՒՕՑՅՈՈ6/Ա»,

«Հաձեռագրում ունեցել «Բան ի Ֆրիկ գրթոյն» վերնագիրը:Հբապարակելով Տաղբ ցերգում»՝ Ա. Տնկանցը,բոտ երնույթին գրականտեսակըինքնաբերաբարմատնանչելու լուռ մտադրությամբդրան տվել է «Գանգատ» Հավելյալ վերնագիրը,որն այնուչեւտն այլ Հրատաբակիչներիկողմիցընկալվել է իբբն խորագիր:Խոսելով«Գանգատի»մասին՝ակազ. Մանուկ (

քերականական

տես

կարճ վանկերը,

ու

վանդի» Հատվածները, սուղ «Յաղագս վանգի», երկար «Յաղագս ն մեկնությունների ուղղագրական Քերականական Զածուկյոսն, Հատ. Ե, էջ 35-38: Գեորգ Երկեր, Արեղյան, նուկ 1954, եֆ 91-92: երեան, դդ), (/-ՃՄ ե

գործում, ստեղծման Ֆաբանության

ԳրիգորՏղայի այս բանաստեղձությունը երկու գրչագրերում բնութագրվածէ «ամԱսաբոսաանութիւն» բառով, որ մոտ է «գանդատ» Հասկացությանը:Մեր օբերում՝ բանասեր առանցբանաստեղծությանժանրայինթննություն կատարելու,վերլուառւի Մնացականյանը, նչել է Ֆան տեսակը,գրելով, թե բովանդակությունը, փաստորեն Հ այավաՓ որբ որբ միաժաման «ՎԼ ուռ Բ" ի ողիմեջ,մոք, ՔՐԻՒՏ "րանք" անչյուր

են

դանաղանվում երկար են զանազանվում երկար ինչ սկզբունքով

ՍՇՇՈՅ4088/

ս

Ս3484

2380, էջ 53ա:

1971, էջ երնան,

,

Թե

191 ը.

ԽԼ,1974, Օք. 239, 370: ,«քոյութն ոստծքոոյ/ քեն ՅԱԱՍԱՕոտճԱ», ԽԼ 1940. Շոք. 109-110. 195: էԼ ՈՇՇոՅ/օ8, 15օքստճսոծքոոյքթւ,

թության դեմ

Ա

Ցքժառ 8 ճստօքոոյքծ

ՈՕ/ոՕ821Ո6/Ա»,

ձեռ.

42:

թիվ Մաչտոցիանվան Մատենադարան,

ս

1967. 1967. օրոք.ոք44.

Ս

Հատ.

47:

անր 50)

,

մոշ ՊողոսԽաչատրյանի, Հայ Հին բանասանղծության», աշխատասիրությամբ «Գանձարան

թ

ոօ ոքօօտքՅի

«Քաոս,

/., 1974, էջ 105-120: ՍՇԹ/ՇՇրոթՑ", ս ճքխտոշսած «/ՂԱՕԵՕօսմՓքճասմաամ 58. 1915,օրոք.

ՒԼՃՈՕԻվ,

Ո6ոքօրքՅ2,

ՄայրԱթոռՍուրբ Էջմիածին,2004, «Ժամագիրջ Սուրբեկեղեցւոյ», Հայաստանեայց

41.

)

էղ.Մ. Զբլոաշյոոն, տես Այս մասին մանրամասն

/.

ՔԵԼ,

/ԱՑքՁՈՈ)

ճք9ՔՒԻՅք)ՇՇԽՕԱ

էջ 277-278: տեսություն, Գրականության

թե " էջ աերական «2աոթ ՓքԽԱՄՇԽԱՄ Նչեցի ՇՈՊՔ. 129. Ոօ/ո0821ո6/ն», «(Ո

ՍՕԻՕՇՍՄ ՅքատԻՇԿԱՓ

Ճ400ա-401ա: 7 2380,

:

ՉՇոծոՍատ.

աշնՆույնտեղում, էջ

5-32:

Ոօտյոսհք

Շ /ԱԹԿՑՏ,

1966,էջ 181-186: Երնան, Խաչերյանի,

Հայկազեանլեզուի», «Նորբառգիրջ

ՀԱ

|

|

Մ

)

։

դեպ, ղեռ մինչն մի 15-20 արի առաջէլ Հայկականգյուղաչխարծում մարդիկավելի ախդործածում էին բլբուլ, քան սռբավկձեր: Ի

181.

|

երնան, 1994, էջ

(26որհ,

չարադրեսլԻ

Սիմ էշնէվարդապետէ

1735:

"պոլի Պող ոյացոյ» չչ 212: Նույնտեղում, նդն Դ

կ

ս,

198Նույն տեղում, էչ 213: էջ 214-215: Նույնտեղում,

ՄառուկԱբեղյան,Երկեր,Հա. «Գիրբ

Ե, էջ 102:

։

Ճու-

ՎՐԴ Ի Սիր»Սիմէ»նէ վարդազեաէ արարեալն. չարադրեոգ կոչի քերականութին,

օր

Երեան 1977, էջ36-37: 216: Գ,մոր Հաւ Հայերեն բառարան, արմատական Ա ճառյան, Հրաչյա վարդ""« 11 Ի Սիմիօնէ ն

ղայեցւոյ», էչ

«Գիրք

'

որ

Ձուղայեցւոյ»,էջ

կոչի բերակաութիւն,արարնալ

չարադրեալ

216:

204Նույն տեղում:

205Նույն

տեղում: օոք. 231-232.

Ս ՋքԽՔՈՇԽՆՑ

ՈՈ0/ՄՕՅՔՈՑ/Ա»,

ՓքՏոնմեամ

«.ՂԱՕԽՕՇՍմ

:

ձեո. Ի/ 2380, անվան Մատենադարան, Մաշտոցի

Նույն տեղում, էջ

80:

Հատ. բացատրական բառարան,

1944: երնան, Տեւս«Տաղասացութիունք Գրիգորի Մագիստրոսի 1868,էջ Գաչլավունւոյ», Վենետիկ, 92, տես նան «Պատճառ ուտռանաւոր բանից» երկրորդերեսը: ա ռաջաբանի

Ը

ԽԼ Ս31-80

«Ք)օռամ

ոյա.

1977, Շոոք.

Մոթաարկրիմի տարաաքսակի մասին (կտրած մռքաբարէր՝11 վանկանի),օրով է Ֆիրդուսու «ՇաՀնամեն», տես Մանուկ Արեղյան, Երկեր,Հատ. Ե, էջ 449:

իվը Խքոոոշց 22 1

"

ՅԻԱՍԱՕոծշսո, 4ԱՈծքճյոյ քոշք

«Րբաատոատ ՈՅքՇԱՄՇԽՕՐՕ

Ս Նույնտեղում, '

տեղում, տեղում,

ո.

1, ԽԼ 1962, Շոք. 329.

ՇՕՇրոՅՅոԾիիաՑ

ԽԼ, 1901Շրոք. 268.

Խսքտօօ-առոքօա,

էջ

Ժեւէ

մաստով:

447:447:

Երկեր,Հատ. Ե, էջ

446-452:

Նույն անղում, էչ 349: Մատեան ողբերգութեան, Գբիդոր Նարեկացի, Գ. Մ. Խաչատբյնի աշխատասիրությամբ` 1985,էչ 344: Երեան,

Ա.Ա.

Ղազինյանի, նույն տեղում, էչ

Տես

345-346:

Գրիգոր էջ Մաղիսաբաս, Տաղասացութիւնը, 92:

Մանուկ Արեղյան,նույն տեղում: եգ. Տրոյան, Մանուկ Աբեղյանը

չ"րբ"ՐԴ:

Շ. Խ.

109:

Հայոց Հին գուսանական Գրիգորյան,

ն.

ո ուսումոամիրու-

տաղաչափության

Հայկական

1968, 76 1 էջ 91: Հարցերը,- «Բանբերերնանի Համալսարանի»,

թյան

«Քերականութիւն գաղղիական,ի Նույն տեղում, էջ

Հ.

544-545:

Անթիմոսհան»,էջ Արսէնվարդապետէ

561:

գործը, երնան, 1970, էչ

Տես

ՍարդիսՀարությունյան,Մանուկ Աբեղյան, կյանջն

յս

Հայացքներիգնաճատությունը Հեղինակներիտաղաչափագիտական

421:

ու

տե

Էդ. Ճլ-

,

էջ Հարցերը, ուսումՖասիրության

լ հսկավել ԱՑարոր աոատուն նա բոն" Դ"Ր

ան

ե

եղյանը

ն

անու

ափության

ո

ր

գ

էր անո ոզնք :

Հատ.

Ե,

էջ

107-113: -113:

1967, Հա. 6, Երեան, տես ժողովածու, երկերի ՋՁարենց, եզղիչն Օբինակ՝ ւթյան

Հարունը է)

90:

91:

Նույնի,

Եեր րկեր,Հատ. ղյան, ՄանուկԱրեղյան, ,

Ե, էջ 101-102:

են: ԸնդգծումներըՀեղինակինն

256«ՄովոիսիԽորենացւոյԳատմություն Հայոց», գիրք Հենը միայն

2:44:4

ի

Ս,

ԳԼ

էջ

Լ"

85:

«Բան Հաւատոյ

«Յիսուս որդի», վիպասանություն», «Հոմերական

ծազործություններըմիասին կազմում

|

էջ 294-307: տեսություն, Գրականության ուսումնասիրուե Հայկականտաղաչափության Աբեղյանը Մանուկ էդ.Ջրբաշյան,

478-479:

էչ

ան տաղաչափությ ուսումնառիրուն. Հայկական ււ: Էդ. ճրլադյան, Մանուկ Աբեղյանը

թյան Հարգերը,էջ

Ե,

երկեր, երկեր, Հաշ.

աե, ղյան,

քյու

Գրիգոր Մադիսաբոս, Տաղասացութիւնը, էջ 90:

ՄանուկԱբեղյան,Երկեր,Հատ. Դ, էջ

-

:

նույն տեղում, էջ երբորդ: Տես Սույն տեղում:

Ֆչանակումէ եռաչափ,խորանարդ:Մ,ագզիստիոսի օգատպործել է եռաչափ

2 Մաճուն Ալլան,

Տաղասացութիւնք, էջ ԳրիգորՄադիտարտա,

:

օ

Տաղասացութիւնք, էչ երրորդ: գրիդորՄաղիսարոս, 8 ՕԿօքոշգ մ օճքոՅտ ԽԼ, 1911, օոք.139. /. «քաոս, ճսոծքշո)ք: Ճքո66ոշտ

Դրիգոր Մադիտաբոս, Տաղասացութիւն, էջ 91: Տէթ-ՍաՀակյան, ԱզգայինՀին բանաստեղծությանը տաղաչափական գաղտնիքը, 1907,էջ 253: «Բազմավեսլ», Նույն ույն տեղում, 72 254: ե,

Գրիգորյան,Հայոց Հին գուսանականերգերը, երնան,1971, էչ

էջ 167-168: երգերը,

ռ

ե, էջ 448:

Կ.

Ը. Ս.

'

ՄաճուվԱբելյան,երկեր,Հատ. Նույնյն

ՔՅԵՍԹ».

Բութ

)ԿԹԺՈՍՅ:

ՁԵՅ4ՑԽՍԻՉ

Փ. Է.

700.

լ

885:

|Լ Ծ. էՔՓԿածՇայմ,Է136քՅԿՔԵԹ ՇՕԿԱԿՏԵԿՏ, ոո. 1, ԽԼ-/1.1956. էջ 381: ՈՏքօսոօժ-ք)օօոսմ64088քե, ոօո թօմճովսօմ 1Օ. /4. ՔյճնԽԿսո»,ոո. 1, Խլ, 1970,

Տե,

Նույն տեղում`

2,

նույն տեղում, երբորդերես: էՀ Բոքճյօը, 4ք36680-ք)օօամ 6/օոճք»,

886.Նույն տեղում, էջ Շրք.

548:

«Նոր բառգիրք Հայկազեանլեզուի», Հատ. 1. Վենետիկ,1836: «Առձեռն բառարան Հայկազեանլեզուի, յօրինեաց Հ. Մկրտիչվ. Աւգերեան,Վենետիկ, 1846: Սա. Մաղզխաայանը, Հա-

յերեն

Նույն տեղում, էջ երրորդ:

երկրորդ էջը: առաջաբանի բանից» ուռանաւոր

ՓՊատճառ

ԱրսէնՍուրբնան, Հոմերական բառգիրք ե Հոմերականտաղք, «Բազմավէպ», 1877, էջ ՄՃացականյան, Հայկականմիջճադարյանժողովրդականերգեր, Երեան,1956,էջ 89:

Ա».

29:

235Նույն տեղում,տես

71ա--718::

Քերականութիւն դաղղիական|, Հ. Աբաէն վարգապնաէ ԱՏԹիմոսնան, Վենետիկ,1821,

546:

էշ

էջ

ԵսայիՆչեցի,Վերլուծութիւնբերականութեան,էջ

են

ատեղ-

7150 տող:

461-497:

էջ ԹուղթընդՀանրական, ՇնորՀալի, Ներսես 168:

աճուկ Արեղյան,երկեր, Հատ. է, էչ է Ֆ մեջ տողատված Հրատարակությա Ֆրիկիայս տաղը Տերյը արքեպիսկոպոսի ցույց գործածությունը Հանգի չափով:

է

որ տալիս,

ճիչը

4-4

ձեով

է: տողատելն |

գեռեղվա

280-282 էջերում են ՆՇ, 203-207, 262-264, օգտագործված լլյս Ֆալատտկով

ԿԱՆ

», 5

Կե, ա, 4-րդ տաղի սկզբի 80 տողերը, ե «Տէր, ողորմես»-ից է տաղերը,ԱԲ, «Վասն արբնցողաց»,«Ղաբիպի»տազերը ն 23-րդից «կզ11-րդ,2 4-բգ տաղ էրը ղերբ` առանցկիկնակների,ԳԱ, 7-բղդտաղի Հորգորակը,

Հե, 11-րդ տաղը տաղերի,

ե

:

բի

տողերը, ՀՍ,

ե» 4,

ի տաղերը, ԳՂ, էջ էջ 239, 243-246,

,,

դ,

մի կողմ թողած կրկներգերը: ստեղծագործությունները՝

Հատ. ե, չջ Մանուկ Աբեղյան, Երկեր,

Ի

173:

247-278,

ներե

կ

դեպ աղյուսակի

.7եՆՇ 19-րդ չարբի

աաիթ ԿՊԻՐԸ Ողբք ի Դավթակ Քերթող,

'

16 նիչը ցույց է տալիս ՆերսեսՇնորՀալուզ մեջ Հանդիպող այունակի առնված168տողերի Թեանդամների Փանակը:

Բառն Նարեկացու«Աւնաի՛ս,

մեֆ

խռթՀրգոյ...»

ն

«Սեաւ

ե 1981»Հրատարակության տաղերը «Տաղեր գանձեր, մեջ,Հակառակ թ. «ՀայպետՀրատի» Ք է որ մերկարծիթով ճիչ» չէ: մատուցվում վանկանի տողերով,

2.Հ

361:

էչ 329-330,

էջ

ու

128 տող (Ա-ԻԷ թառյակները ն «Երկուսն ի մէկտեղ բերած...» ՀովչաննեսԵրզնկացուղ՝ զբ), Խաչատուր կեչառեցուց1̀20 տող («ես իմ կորուսետըոչխար...», «եղբայրթ,ձեզ խրատմի կեանքս է յերազ նման...», «Թէ մարղ ես դու միտ ունիս...», «Հոզիս դատախազ տամ...»,«Այս 78 տող («է մաՀ, ջանի ղզթեզյիչեմ...», լինի մարմճոյս...), ՀովՀաննես «Գեղ Թլկուրանցուց՝ մի կայր, Նարեկասեն...»), ՄկրտիչՆաղաչից9̀8 տող («Զինչ որ գեղեցիկ ծաղկունթ...», « երազէ «Ինչ չաՀ է թո զուր ղատիլդ...», «Հոդի, մի ասերղարիպ...»), 138 տող (ճեղուկ ԳրիգորիսԱղթամարցուց՝ Հազարմի վայ...», «ՄարմինսըզՀոգիս զրտա-

ես

շո

Հատ. Բ,

7.

"

ի

.

գեպ`

այս

էն

Բ, էջ 47:

8, 12, 15: |

Երեան,1977, էչ 102,

երկու տոզերի վերականդնմանմասին, առանը կոնկրետ տողերը

Ա

Երեան,1986, էջ էջ 117-118, 273: Հովաննես երդեկայի.Բանք չափավ,էջ 118: հն 7 վանկանի չափով, Հաջորդ 40 տողերը անապեստՏաղի սկզբի 16 տողերը գրված որոշ ընդՏների սկղբնատառերը յամբական տող երկանդամ: յան եռուրնյա է, Հորդորակը՝

վում

Նույնտեղում, էջ 283-285, տուն 2, 9, 10, 19, 25: «կռունկ» երգը ն նրա սլասմությունը, Շուչանիկ Նաղարյան,

տեղում:

1984, էջ երնան, ժանրեր», «ՀայԱ միջնադարյան գրականության

Հ»"-

.

-"

1965,

տող:

53:

«Գանձարան Հայ Հին բանսատեղծության»,էջ 556-558: «Մատենագիրջ Հայոց», Ը Հատոր,Շարական, էջ 284, տուն

Տես

ենթադրել դործ չափերի Հատվածական առկայությունը տարբեր Հետ: մեկ այլ երեք առանձինբանաստեղծությունների 1861, էջ 294«ՇարականՀոզնոր երգոց...», ի Սբ.Էջմիածին, 154: Վենետիկ, չչ Գաչլաւունւոյ», 295«Տաղասացութիւնբք Մագիստրոսի Գրիգորի ոբոնջ ավաբ 18, 21.23-րգ), (12-14, վեց տողերը այն պետք է Համարել բացառություն (թերես

Տես

109:

-

Ե, էջ 175:

:"

Ը, 12: Ղեւտացոց,

272ՄաճուկԱրելյան,Երկեր,Հառ».

111:

չ-

ժԱդինայ դրախուէն...», «Արեգակնափայլ գեղով...»,«Աստուածանըկար պատ4

5: Աբեղյան, Բ Հիսնյակ,խաղ

ծայրչակապբ:

140 տող («Յիչեմք զբսթանչելիս մանկանց...», «Յորժամ կեբ»...) ե Հովասափ Սեբասատցուց՝ ոի ականչգննս...», «Ստեղծաւղն ամենայն գոյից...» բանաստեղծություններըն «ԱչխաՀրիս

է

Մ.

բայց «ի խնդրոյ» միջումներով Հողում են «Խաչի ի խնդրոյ Վարդանայ» նչվում որտեղ Հետո բանաստեղծի Հիչաստակարանը, կա վածը կազմող տներից (ԳԱ, էջ 151): Գրիգորի բաբունւոյն ն ԱռացեսլԳրիգորիսնգերի...Հրամանաւ Էչպես ն այս Հակասությունը, տեղեկության «Ի խնդրոյ Վարդանայ»ծայրբակապի ունինք ոք հն տալիս, որ

ու

Հանց...» չարբից կաֆա),ընդամենը Մաճոարն էչ Մանուկ Աբեղյան, երկեր,

ն.

212,այլեՀ̀ովՍբասլյանի, երզնկացի բմենուՀչի Բանթ չավավ,աշխատասիրությամբ ՀանխեսԵրզնկացի.

«Գրնաց մանկութեան Հասրաթն ...», «Թէ դու ի սրրտանցքբննես...», «Իմ մի՛ լրսեր...»,«Մարդոյն երբԴալեՀն Բուջն...»բանաստեղծությունները), սիրո,վատին

«Դու

192:

մի խաղ», խմբաղրեցինկոմիտսա

լրանուկԱրեղյան,երկեր, Հատ.

290Նույն

լոյսն ելնեմ...»,

191:

ակադե«ՀայկականՍՍՌ Գիտությունների ՍտեփանոսԴաչտեցի.Ռ. Արբածսաքյան,

ու

կէ...»,

«Հազար

ու

միայի Տեղեկագիր»,1956, թիՎ 12, էջ

Հայրենի ուսումնասիրության Համար վերցրել էնք Գրիդոր Նարեկացուց27 տող ն «Տաղ Սուրբ («Տաղ Վարդավառին» խաչին» ստեղծագործությունները), ՇնորբՀալուց՝ ն Հայոց աւետետցը» այբուբենի ցորենի մասին Հանելուկները), Գրիդոր («Տաղ Տղատոլ մեց 76 տող («Յորժամ զիս ինձէն գտայ» ծավալուն տաղը), Ֆրիկից 177 տող («Զանացի ե՛Է

եղբայրթ...»,

41:

ՄանուկԱբեղյան,երկեր, Հատ. Ե, էջ

286Նույն տեղում,էջ

333-334:

սուտ

16:

154, 161, 166:

Նույն տեղում,էջ

ու

56:

Բ. Լ.

Հատ.Ե, էջ 226-233:

1980, ՄՃազյամանյան, ՀայմիջնադարյանՀանելուկներ 125.42//դդ-)երնան,

»

4157 ,

էջ գրականառնչություններ, Հայ-իրանական Ջուղաղյան, 283 Տես Հրատաերկրորդ վերանայուած եկեղեցւոյ», Սուրբ «ԺամագիրքՀայաստանեայց 2004, էջ էջ 33-40, 41-47: Աթոռ Էջմիածին, Սուրբ Մայր բակութիւն,

45:

Բ, էջ: 23-53.

չջ իչխանին, երհան, 1986, Մեծի Ձեւանչէրի

Ը

Սիմեսն Սեղարանեցի, Բանաստեղծություններ, Սութիաշխատասիրությամբ կարազետ ՄանուկԱրքզյան,երկեր,Հա».

մածն

էջ 283-285, տուն 1 2, Շարական, Հայոց»,Հատոր, «Մատենագիրք էջ 97, 109: Մեծիիչխանին, Ողբջ ի ւան Ձեւանչէրի Քերթող, Դավթակ

265«Մատենադիրջ Ը Հատոր, Գէորգ Հայոց», Շարական, կազմեցին Վարաղ ՆԵրսիսեան, էջ

փերագանգեվո

ԳրիգորՆարեկացի,Տաղեր,, երնան. 1957, էջ

ԳԻարզության, էջ 87-88: Գրիգոր Մադիռաբաս, Տաղասացութիւնք, 1976, ասյանի, Երեան,

առաջին անդամէ սկզբ-

63, 69, 79:

եմ, դեղեցիկ...» սկսվածթներով

2007, էջ Մադոյեան, խմբագիր Արչակ Մադոյեան, Անթիլիաս-Լիբանան,

«...հրկու տողի մեջ է Մանուկ Աբեղյանը. են կազմված, բայց ընթերգվածներով տարբեր անապեստներից Հատ. Ե, էջ 1 ): Երկեր, Աբեղյան, (Մանուկ ցվամբերով»

ժամանակին նչել վկայակոչելու,

257, 342-343

|

350:

Ե, էչ Մանուկ Արեղյան,Երկեր,Հատ. 23: է չ Էջմիածին, «ՇարականՀոգեոր երգոց...», ի Սբ. էջ 51, 78, 95, 103, իչիոանին, ԴալթակՔերթող, ՈղԻթի մաշն Ջեւանչէրի Մեծի անճանգ տողը` մեչ մատնացույց է արվում «0» հան Հանդգով:Տես

09: 109:

նիչով տաղաչափադիտության Ֆա. «Անձն իմ գերի, էր Համալրել 299 Գետրոս կարելի օրինակները նչված Ղափանցուց

մբտօքջթերի...» տաղով (ՊՂ, էջ 332-333): ընդգծված մասը մասնացույց է փանամնի

301 ՄանուկԱրեվյան,երկեր,Հատ.

անում

դարձիՀագար

Մոդ

անողը:

.

Ե, էջ 363:

Էդ. Խոնդկարյանի, Մկրոիչ Նաղաչ,աշխատասիրությամբ 1965: Երեան, սզատՆՀ- Նաղաչ ժողովածուն Բանաստեղծություններ, Հովնաթան, 1951: Երեան, Նազարյան, Շուչանիկ Մնացականյան, Ասատուր բաստեցին Ա. ՄնազաՆՀԲ աշխատասիրությամբ Տաղեր, ՆաղաչՀովնաթան, ՄՆ

-

-

ՀԱՄԱՌՈՏԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

կանյանի, Երեան,1983:

ՑԱՆԿ

Առաքել Բաղիչեցի, դ., ուսումնասիրություն, քննական ն 1971: բնագրեր ծանոթաղրություններ Արչալույս Երեան, Ղազինյանի, ԱԳԺՏ ժողովրդական տաղեր, Մանուկ Աբեղյան, Գուսանական 1940: Երեան, ԱՍ նե իր Փերթուածները, Առաքել Սիւնեցի ուսումնասիրությամբ ԱԲ

ՃՄ

-

-

-

Հրատարակեց ՄկրտիչՊոտուրյան,Վենետիկ,Սբ. Ղազար,1914: ԲՋԱ

Տետուն

-

Վենետիկ,Սբ.

Ներսիսի ՇնորՀալւոյ Հայոցկաթողիկոսի Բանք չափաւ,

Ղազար,1830:

Բանքչափաւ, Ներսիսի ՇնորՀալւոյ Հայոցկաթողիկոսի Բ Վենետիկ, Սբ. Ղազար,1928: տպաղրություն, ԳԱ ԳրիղորիսԱղթամարցի, ՃՄԼ դ., ուսումնոսիրություն, քննականբնագրեր ե ծանոթություններ ՄայիսԱվդալբեղյանի, երնան,1963: ԳՆն Նարեկացի, Տաղեր գանձեր,աշխատասիրությամբ Գրիգոր ԱրԲՋՉԲ Տեաոն -

-

մինե Քյոչկերյանի,Երնան,1981:

ԳրիգորՏղա, Բանաստեղծություններ րությամբ երնան,1972: Շ.Մնացականյանի, ԶԳ- ՆերսեսԱկինյան, եպիսկոպոսԳնունյաց ե յուր Զաքարիա գերը, Վիեննա,1910: ԽԿ Մ. Թ. Ավդոլբեդյան, Խաչատու (դալբեդյ Է, չատուր Կեչառեցի,ԿԱԼԱՆ ղդ., 1958: երեւան, Կե- կոստանդին Երզնկացի, աշխատասիրությամբ ԱրմենուՏաղեր, ԳՏ-

նե. պոհմներ, աչխատասի-

Ա.

տա-

-

յ

Հի

ՆՄ - Ներսես աչխթատասիրությամբ Բանաստեղծություններ, Մոկացի, 1975: Երեան, Ա. Դոլուխանյանի, ե ԱրՆՇաչխոռոասիրությամը դանձեր, Ներսես ՇնորՀալի, Տաղեր 1987: մինե Քյոչկերյանի, Երեան, ՊԴՀրաւոարասիրոյն կարօտանաց, Դիր, Տաղիկներ Պաղտասար Մխազականյան, Առսաւոուր Շուչանիկ Նաղալյան, կության սվլաստրաստեցին

Երնան,1958: ՊԴԲ-

աչխատասիժողովածու, լիակատար Տաղեր, Դպիր, Պաղտասար

2007: բությամբ Հենրիկ Բախչինյանի,Երեան,

ողբեր(ԺԴպատմական Հայմիջնադարյան Խաչատրյան, դդ.),Երնան, 1969: երնեան, ԳՂ Շուչանիկ Ղափանցի, Պեւորոս Նազարյան, ՕԳ ՄԼԽՄԱդդ.)», ՍՀԱ «Ուչ միջնադարիՀայ բանաստեղծությունը Հատ. առաջին, ՍաՀակ յանի, Հասմիկ երկու Հառտորով, աչխատասիրությամբ ՊԽՀ

Պ. Մ.

-

1969:

ԺԷ

-

-

Երեան,1986:

ԹՅ2Տ421դղ.)», բանաստեղծությունը Հատ. հրկրորդ» ՍաՀակլյանի, Հասմիկ Հառորով, աչխատասիրությամբ

ՍՀԲ

երկու

-

1987: Երեան,

Ֆ

-

«Ուչ միջնադարիՀայ

Ֆրիկ, Դիվան,ի

լույս

Նյուընծայեց Տիրայր արբեպիակուլոս,

1 1952: որք, Յորք,

1962: Սբաոլյանի, Երեան, ՀԵ- ԱրմենուՀի Սրառլյան, ՀովՀաննես Երզնկացի, ուսումնասիիբու-

թյուն

ե

բնագրեր, Երնան,1958:

ՀԹ-

մբ ՀովՀաննես ԲՔԻ Ժո" Թլկուրանցի Տազերաշխատասիրու, ,

վազյանի,Երեան,1960: ՀՄԺԵ

-

,

Էմ. Գի .

-

միջն ան ժ ժողովրդակա ն Հայկական Մնացականյան, իջնադարյան

Աս.

րգեր, ծջեան, 1956: ՀՍ-

Հովասափ Սեբաստացի բջ աշխատասիրուՔանաստեղծություննե ,

Վ.Գ. Գնեորգյանի, թյամբ 1964: երնան, թյուն

ՄՂ- Ա. Ա. Մ արտիրոսյան,Մարտիրոս Ղրիմեցի,ուսումնասիրուն

բնագրեր,Երնան,1958:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

ՁԱՎԱՎԱՎԿԿՎԱՎԱԿԱՎԱԿՉԱԱԿՎԱԿԱԿ

ԱԿԱԴԿ.Կ.ս

Առաջաբան

գլուԼ.

լ»...

ՏաղՀասկազությանարգիըմբռնումն ու

Հնագույն դործածությանքննությունը

Գլութր. Քըչ Հիմուն, Ժանրի բացածայտման

ԱՎ

ԱՎ

Հ«

Յ

,

ԱԶԱՆ ՛7

ԴՎՄԱՂԱ

ժան ժանրային ի Համակարգր կարգը

«

ՔԱՎԿԶԱՎՎՎԱԿԶԱԿՉԱՎՎԱՎԱՂՎԱԿԶԱՎԱԿՎԱՂԿԱԿԱՎԱԿՂԴԱՎԱԶԿԿԿ.

ժանրերը

Տաղո կան ըմբռնումները աղաչավական ՀԵՐ ԱՎ

միջնա ն Հայաստանում ն իջնադարյան

ձնավորումըԳնորգ Մադոյանի: Համակարգչային Հողածությամբ: Տպագրվումէ Արամն Սենիկ Ներսիսյանների

12,7 չափեքը Ռիթմիկբնույթն ԿԱՂԱ ԿԱՂ Զ. Գլութ Հանգ Է Սուն Ձ

ԶԱԿԱԿԱՎԱՎԱՎԱԿԱԿԱԿԱԱԿԱԿԱՎԱԱԱՉԱԱԿԱԱԿԱԿԹԱԿԱԿԱԶԿԿ

Ավարտ Ա.

ՓՓՎՓՄՓՎՓՄՓՎ

Աղյուսակ ու

Մ

ԿԱ

ՀԶ

ԿԱԱԱԶԿԿԱԿ

ԱԶԴԱԶԱԱԱԱԱԿԱԿԿԱԿԱԱՂԱԿԱԱԿԱն

Աղյուսակ նաԱ

ՉՉԿՎՎԿԿԱԿԿԿ

Ա.Կ

Ա

Ծանոթագրություններ

նաԱ

Աաաա

Համառոտադրությունների ցանկ

ւ

...ԶՎՎՎՎԼԸԱԱԱԱԶ

ԱԱԱն, ԱՆԱՆ Ւ

ՂԱՂ

ԱԱԿԱԿԿԱԴ

(

ճ

'

Փ.

ՍՈԽՏԻ ԲուխԿ-ԿօՍՏ6

16.08.08թ.: է տպագրության Ստորագրված եղանակը՝ռիզոգրաֆիա: Տպագրության Ի 1: Ֆորմատ`60:84 1/16, թուղթ՝օֆսեթ, տպ. մամուլ Ծավալ՝

Տպագրվածէ «ԼԻՄՈՒՇ» ՍՊԸ-ի տպարանում: Ք. Երնան,Տերյան72, հեռ. 58.22.99 բ-ոոլէ լոթոսջի.տո