Հայ միջնադարյան տաղերգության ժանրերն ու տաղաչափությունը (X-XVIII դդ.)

Գյուղատնտեսություն

Այս աշխատությունը նվիրված է ՍՄԿԿ Կենտկոմի 1978 թվականի հուլիսյան պլենումի ընդունած որոշումների և դրանց ազդեցության ուսումնասիրությանը Հայաստանի գյուղատնտեսության զարգացման ուղղությունների վրա։ Գրքում ներկայացվում են գյուղատնտեսության արտադրողականության բարձրացման, հողերի արդյունավետ օգտագործման, ոռոգման, մեքենայացման, քիմիացման, մելիորացիայի, անասնապահության և բուսաբուծության զարգացման հիմնախնդիրները, ինչպես նաև գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպման և կառավարման կատարելագործման ուղիները։ Աշխատությունը վերլուծում է այն ժամանակաշրջանի ագրարային քաղաքականության առաջնահերթությունները, նախատեսվող բարեփոխումները և դրանց տնտեսական ու սոցիալական նշանակությունը Հայաստանի գյուղական տնտեսության զարգացման համատեքստում՝ ներկայացնելով նաև ոլորտի հետագա զարգացման հնարավորություններն ու հեռանկարները։

Աշխարհագրություն

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության միջսահմանային գետերի՝ կայուն քլորօրգանական միացություններով աղտոտվածության ուսումնասիրությանը և դրա մակարդակի գնահատմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել ջրային էկոհամակարգերում երկար ժամանակ պահպանվող քիմիական աղտոտիչների առկայությունը, որոշել դրանց տարածվածությունն ու կոնցենտրացիաները, գնահատել աղտոտվածության հնարավոր աղբյուրներն ու տարածման ուղիները և վերլուծել դրանց ազդեցության հավանական ռիսկերը ջրային միջավայրի ու դրա կենսաբանական բաղադրիչների համար։ Ուսումնասիրության կարևորությունը պայմանավորված է միջսահմանային գետերի առանձնահատկությամբ․ դրանց ջրերը բնականորեն տեղափոխվում են վարչական և պետական սահմանների միջև, ուստի վերին հոսանքներում առաջացած աղտոտումը կարող է անդրադառնալ ստորին հոսանքների ջրերի որակի վրա և ստեղծել համատեղ բնապահպանական խնդիրներ։ Կայուն քլորօրգանական միացությունները առանձնահատուկ նշանակություն ունեն իրենց քիմիական կայունության, շրջակա միջավայրում երկար պահպանվելու և կենդանի օրգանիզմներում կուտակվելու հնարավորության պատճառով։ Դրանց մի մասը կարող է ունենալ բարձր թունավորություն և կենսաբանական համակարգերում առաջացնել երկարաժամկետ բացասական ազդեցություններ։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել ջրի, գետային նստվածքների և անհրաժեշտության դեպքում կենսաբանական նմուշների մեջ այդ միացությունների առկայությունը։ Նմուշառման տարբեր կետերի ընտրությունը հնարավորություն է տալիս համեմատել գետերի վերին և ստորին հոսանքները, բնակավայրերին ու արդյունաբերական տարածքներին հարակից հատվածները և բացահայտել աղտոտվածության տարածական փոփոխությունները։ Լաբորատոր վերլուծությունների միջոցով կարող են որոշվել տարբեր քլորօրգանական աղտոտիչների որակական և քանակական ցուցանիշները։ Ստացված տվյալների համադրումը թույլ է տալիս գնահատել առանձին գետերի աղտոտվածության աստիճանը և պարզել, թե որ հատվածներում են աղտոտիչների կոնցենտրացիաները առավել բարձր։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է աղտոտման հնարավոր աղբյուրների բացահայտումը։ Դրանք կարող են կապված լինել գյուղատնտեսական գործունեության, արդյունաբերական արտադրության, նախկինում օգտագործված քիմիական նյութերի մնացորդների, թափոնների ոչ պատշաճ կառավարման, կենցաղային և արտադրական արտահոսքերի կամ գետավազաններում այլ մարդածին ազդեցությունների հետ։ Քանի որ կայուն քլորօրգանական միացությունները կարող են պահպանվել երկար ժամանակ, դրանց առկայությունը կարող է վկայել ոչ միայն ներկայիս, այլև նախկինում գոյություն ունեցած աղտոտման մասին։ Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել նաև աղտոտիչների վարքը ջրային միջավայրում։ Ջրում հայտնված որոշ միացություններ կարող են կուտակվել հատակային նստվածքներում, իսկ որոշ պայմաններում կրկին անցնել ջրային փուլ։ Դրանց տարածումը կախված է ջրի հոսքից, ջերմաստիճանից, նստվածքների բնութագրերից, օրգանական նյութի պարունակությունից և այլ ֆիզիկաքիմիական գործոններից։ Այդ պատճառով միայն ջրի նմուշների ուսումնասիրությունը կարող է ամբողջությամբ չարտացոլել էկոհամակարգում աղտոտիչների իրական բաշխվածությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կենսակուտակման և կենսամեծացման հնարավոր երևույթներին։ Որոշ կայուն օրգանական աղտոտիչներ կարող են կուտակվել ջրային օրգանիզմներում և սննդային շղթայի միջոցով փոխանցվել ավելի բարձր տրոֆիկ մակարդակների։ Այս հանգամանքը կարևոր է ինչպես ջրային էկոհամակարգերի կենսաբազմազանության պահպանության, այնպես էլ մարդու առողջության համար, հատկապես այն դեպքերում, երբ գետային ռեսուրսները կապված են ձկնորսության, գյուղատնտեսական օգտագործման կամ խմելու ջրի աղբյուրների հետ։ Հետազոտության շրջանակում կարող է իրականացվել աղտոտվածության մակարդակների համեմատություն գործող բնապահպանական չափանիշների և թույլատրելի սահմանային արժեքների հետ։ Այդպիսի գնահատումը հնարավորություն է տալիս որոշելու ուսումնասիրված ջրային համակարգերի էկոլոգիական վիճակը և առանձնացնելու այն տարածքները, որտեղ անհրաժեշտ է լրացուցիչ մոնիթորինգ կամ աղտոտման աղբյուրների վերահսկում։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև տվյալների տարածական և ժամանակային վերլուծությունը։ Տարբեր եղանակներին իրականացված նմուշառումների համադրումը կարող է ցույց տալ աղտոտիչների սեզոնային փոփոխությունները և դրանց կապը տեղումների, գետային հոսքի, գյուղատնտեսական աշխատանքների կամ այլ մարդածին գործոնների հետ։ Միջսահմանային բնույթը ուսումնասիրությանը տալիս է նաև տարածաշրջանային համագործակցության նշանակություն։ Ջրային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարումը պահանջում է հարակից տարածքների և պետությունների միջև տվյալների փոխանակում, համատեղ մոնիթորինգ և աղտոտման կանխարգելման համակարգված մոտեցումներ։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են օգտագործվել գետերի էկոլոգիական վիճակի գնահատման, ջրային ռեսուրսների կառավարման, աղտոտման աղբյուրների հայտնաբերման և բնապահպանական մոնիթորինգի կատարելագործման նպատակով։ Դրանք կարող են նաև հիմք հանդիսանալ ռիսկերի նվազեցման և կայուն քլորօրգանական աղտոտիչների տարածման կանխարգելման միջոցառումների մշակման համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը համադրում է էկոլոգիական մոնիթորինգի, հիդրոքիմիայի, քիմիական անալիզի և շրջակա միջավայրի ռիսկերի գնահատման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով պարզել Հայաստանի միջսահմանային գետերում կայուն քլորօրգանական միացությունների առկայության և տարածվածության օրինաչափությունները։ Թեման ունի կարևոր գիտական և գործնական նշանակություն, քանի որ նման աղտոտիչների ժամանակին հայտնաբերումն ու տարածման վերահսկումը կարևոր նախապայման են ջրային էկոհամակարգերի, կենսաբազմազանության և ջրային ռեսուրսներից օգտվող բնակչության անվտանգության պահպանման համար։

Ֆինանսներ

Աշխատանքը նվիրված է առևտրային բանկերում ֆինանսական ռեսուրսների կառավարման արդյունավետության ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության բանկային համակարգի նյութերի հիման վրա։ Հետազոտության կենտրոնում բանկի ֆինանսական ռեսուրսների ձևավորման, ներգրավման, բաշխման և օգտագործման գործընթացներն են, ինչպես նաև դրանց կառավարման արդյունավետության գնահատումը։ Առևտրային բանկի կայուն և շահութաբեր գործունեությունը մեծապես կախված է այն բանից, թե որքան արդյունավետ է այն կառավարում իր միջոցների աղբյուրները, ակտիվների կառուցվածքը, իրացվելիությունը, վարկային ներդրումները և դրանց հետ կապված ռիսկերը։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել բանկի սեփական կապիտալի, ավանդների, ներգրավված այլ միջոցների և պարտավորությունների ձևավորման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց արժեքն ու բանկի ընդհանուր ֆինանսավորման վրա ունեցած ազդեցությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆինանսական ռեսուրսների և ակտիվների միջև հավասարակշռության ապահովմանը, քանի որ չափազանց բարձր իրացվելիությունը կարող է նվազեցնել միջոցների եկամտաբեր օգտագործման հնարավորությունները, մինչդեռ չափազանց ագրեսիվ վարկավորումը կարող է մեծացնել իրացվելիության և վարկային ռիսկերը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է բանկի ակտիվների ու պարտավորությունների կառավարման փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը։ Այդ գործընթացում անհրաժեշտ է հաշվի առնել միջոցների ներգրավման ժամկետները, արժեքը և կայունությունը, ինչպես նաև ակտիվների եկամտաբերությունը և մարման ժամկետները։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս նվազեցնել ժամկետային անհամապատասխանություններից առաջացող ռիսկերը և ապահովել բանկի վճարունակության ու իրացվելիության պատշաճ մակարդակ։ Ֆինանսական ռեսուրսների արդյունավետության գնահատման համար կարող են օգտագործվել մի շարք ցուցանիշներ՝ ակտիվների և սեփական կապիտալի եկամտաբերություն, զուտ տոկոսային մարժա, կապիտալի բավարարության մակարդակ, իրացվելիության ցուցանիշներ, ներգրավված միջոցների արժեք, վարկային պորտֆելի որակ և չաշխատող վարկերի տեսակարար կշիռ։ Այս ցուցանիշների դինամիկայի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու բանկի ֆինանսական կառավարման ուժեղ և թույլ կողմերը և գնահատելու կառավարչական որոշումների արդյունավետությունը։ Հայաստանի Հանրապետության բանկային համակարգի համատեքստում կարևոր է նաև հաշվի առնել Կենտրոնական բանկի կողմից սահմանվող կարգավորող պահանջները, քանի որ կապիտալի, իրացվելիության, ռիսկերի կառավարման և այլ նորմատիվների պահպանումը բանկերի ֆինանսական կայունության կարևոր նախապայման է։ Հետազոտությունը կարող է ներառել նաև առանձին առևտրային բանկերի ֆինանսական հաշվետվությունների համեմատական վերլուծություն՝ բացահայտելու համար տարբեր բանկերի ռեսուրսների ձևավորման և օգտագործման արդյունավետության տարբերությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի բանկային ավանդների և վարկային պորտֆելի հարաբերակցության ուսումնասիրությունը, քանի որ ներգրավված միջոցների արդյունավետ վերափոխումը վարկային և այլ եկամտաբեր ակտիվների կարևորագույն գործառույթներից է։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է գնահատել ռիսկերի կառավարման դերը, քանի որ ֆինանսական ռեսուրսների բարձր եկամտաբեր օգտագործումը պետք է իրականացվի ընդունելի ռիսկի սահմաններում։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև ֆինանսական շուկաների փոփոխություններին, տոկոսադրույքների տատանումներին, գնաճային միջավայրին, արժութային ռիսկերին և տնտեսական ակտիվության փոփոխություններին, որոնք կարող են էական ազդեցություն ունենալ բանկերի ռեսուրսների արժեքի և օգտագործման արդյունավետության վրա։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը կայանում է ֆինանսական ռեսուրսների կառավարման բարելավման այնպիսի ուղղությունների բացահայտման մեջ, որոնք կարող են նպաստել բանկերի շահութաբերության, իրացվելիության և ֆինանսական կայունության բարձրացմանը։ Դրանց շարքում կարող են ընդգրկվել ֆինանսավորման աղբյուրների դիվերսիֆիկացումը, ակտիվների և պարտավորությունների կառավարման կատարելագործումը, ռիսկերի գնահատման մեթոդների զարգացումը, կապիտալի արդյունավետ օգտագործումը և ֆինանսական պլանավորման ու կանխատեսման գործիքների կատարելագործումը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ֆինանսական ռեսուրսների կառավարումը դիտարկում է որպես առևտրային բանկի արդյունավետ գործունեության առանցքային գործոն՝ ուսումնասիրելով ռեսուրսների ձևավորման և օգտագործման փոխկապակցվածությունը, դրանց կառավարման արդյունքները և Հայաստանի բանկային համակարգում արդյունավետության բարձրացման հնարավոր ուղիները։

Կենսաբանություն

Այս թեման վերաբերում է ցիկլոֆոսֆամիդով հարուցված ագրանուլոցիտոզի ժամանակ դիտվող նյութափոխանակային խանգարումների առանձնահատկություններին՝ ընդգծելով այն բարդ պաթոֆիզիոլոգիական մեխանիզմները, որոնք զարգանում են դեղի ցիտոտոքսիկ ազդեցության հետևանքով։ Ցիկլոֆոսֆամիդը որպես ալկիլացնող հակաուռուցքային և իմունոսուպրեսիվ դեղ ազդում է արագ բաժանվող բջիջների վրա՝ հատկապես ոսկրածուծի միելոիդ շարքի վրա, ինչը հանգեցնում է նեյտրոֆիլների կտրուկ նվազման և իմունային պաշտպանության խորը ընկճման։ Նյութափոխանակության խանգարումները այս վիճակում պայմանավորված են ինչպես ուղղակի բջջային տոքսիկությամբ, այնպես էլ համակարգային բորբոքային և դետոքսիկացիոն մեխանիզմների ակտիվացմամբ։ Լյարդում ցիկլոֆոսֆամիդի կենսափոխակերպման ընթացքում առաջացող ակտիվ մետաբոլիտները՝ հատկապես ֆոսֆորամիդային մանստարն ու ակրոլեինը, կարող են նպաստել օքսիդատիվ սթրեսի աճին, գլուտաթիոնային պաշարների սպառմանը և միտոքոնդրիալ դիսֆունկցիային։ Սա իր հերթին խաթարում է էներգետիկ նյութափոխանակությունը՝ նվազեցնելով ATP-ի արտադրությունը և բջջային վերականգնման կարողությունը։

Այլ առարկաներ

Այս հրատարակությունը ներկայացնում է պատանիների համար նախատեսված նոր գրքերի տեղեկատվական ընտրանի, որը նպատակ ունի օգնել երիտասարդ ընթերցողներին կողմնորոշվել ժամանակակից գրականության բազմազան դաշտում և գտնել իրենց հետաքրքրություններին համապատասխան ընթերցանություն։ Ցանկում ընդգրկված են տարբեր ժանրերի ստեղծագործություններ՝ արկածային և ֆանտաստիկ պատմություններ, գիտահանրամատչելի գրքեր, սոցիալ-հոգեբանական վեպեր, ինչպես նաև կրթական և ճանաչողական բնույթի հրատարակություններ, որոնք նպաստում են պատանեկան մտածողության, երևակայության և արժեքային համակարգի ձևավորմանը։ Նյութը առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձնում այն գրքերին, որոնք զարգացնում են քննադատական մտածողությունը, ստեղծագործական մոտեցումը և գիտելիքի նկատմամբ հետաքրքրությունը՝ միաժամանակ աջակցելով ընթերցանության մշակույթի ձևավորմանը։ Տեղեկատվական ցանկը նաև ընդգծում է ժամանակակից մանկապատանեկան գրականության դերը անձի սոցիալականացման, ինքնաճանաչման և աշխարհընկալման ընդլայնման գործընթացներում՝ ներկայացնելով գրքեր, որոնք կարող են դառնալ ոգեշնչման աղբյուր և կրթական ուղեցույց պատանիների համար։

Գրականություն

Ջեյմս Ջոյսը (1882–1941) համարվում է 20-րդ դարի գրականության ամենաաղմկահարույց և ազդեցիկ ստեղծագործողներից մեկը, որի գրական ժառանգությունը ձևավորել է ժամանակակից եվրոպական արձակի և նորաոճ նարատիվ տեխնիկայի հիմքերը։ «Ուլիս» ստեղծագործությունը, որը առաջին անգամ հրատարակվել է 1922 թվականին, ներկայացնում է դետալային ու բազմաշերտ մոտեցում առօրյա կյանքի, մարդու հոգեբանության և ներքին հոգեկան հոսքի արտահայտմանը։ Աշխարհահռչակ գործի առանցքային առանձնահատկությունն է Ջոյսի օգտագործած «ներքին հոսք» (stream of consciousness) տեխնիկան, որը թույլ է տալիս ընթերցողին անմիջականորեն դիտարկել կերպարների մտքերն ու զգացմունքները՝ ընդհատվող ժամանակային և տրամաբանական կառուցվածքով։ «Ուլիսը» ներկայացնում է Դուբլին քաղաքի մեկօրյա կյանքը՝ հետևելով Լեոփոլդ Բլումի ու այլ կերպարների առօրյա գործողություններին, որոնք արտացոլում են մարդու ներքին տագնապները, ցանկություններն ու հոգեբանական բարդությունները։ Ստեղծագործությունը համարվում է մեծ գրական դարաշրջանի խորհրդանիշ, որը փորձարարական ոճով և խորքային խորությամբ արտահայտում է ժամանակակից մարդու առօրեականության, ինքնության և հասարակական հարաբերությունների խնդիրները։ Ջոյսի աշխատանքը քննադատական և սիմվոլիկ շերտերով հագեցած է, ինչը թույլ է տալիս ուսումնասիրել այն որպես հասարակության, պատմության ու հոգեբանության հայեցակարգային մի ամբողջություն։ «Ուլիսը» մեծ ազդեցություն է ունեցել ոչ միայն գրականության, այլև ժամանակակից նարատիվ տեխնիկայի և մտավոր մշակույթի զարգացման վրա, վեր հանելով ստեղծագործողի ստեղծագործական ազատության և լեզվական նորարարության գաղափարը։ Այսպիսով, Ջեյմս Ջոյսի «Ուլիսը» համարվում է ժամանակակից գրականության գլուխգործոց, որը ընթերցողին ներգրավում է մարդու հոգեբանության բարդ աշխարհ, առօրյա կյանքի մանրամասների և գրական արտահայտչական նորաձևության մեջ։