Վաղ շրջանի բանաստեղծություններ (1910 – 1915 թթ.)

поСВЯЩаетСЯ 120-ЛетиЮ Со днЯ роЖдениЯ и 90-ЛетиЮ СМерти СергеЯ еСенина

նվիրվուՄ Է Սերգեյ եՍենինի ծննԴյան 120 եվ ՄաՀվան 90-աՄյակներին

Стихи раннего периода (1910-1915 гг.) В переводе и с предисловием В. С. Магаляна

վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ (1910-1915 թթ.)

Վ. Ս. Մաղալյանի Թարգմանությամբ և առաջաբանով

ՀՏդ 821.161.1­1 Եսենին ԳՄդ 84(2Ռ)­5 Ե 586 Տպագրվում է ԵՊՀ գրահրատարակչական խորհրդի որոշմամբ Печатается по решению издательского совета ЕГУ Գրախոս`

ԵՊՀ արտասահմանյան գրականության ամբիոնի պրոֆեսոր, բա­ նասիրական գիտությունների դոկտոր, ՀՀ Պետական մրցանակի դափնեկիր, մշակույթի վաստակավոր գործիչ ՀԵնրիկ Էդոյան

Рецензент:

профессор кафедры зарубежной литературы ЕгУ, доктор филоло­ гических наук, лауреат государственной премии Ра, заслуженный деятель культуры гЕнРих Эдоян

Սերգեյ Եսենին Ե 586 Վաղ շրջանի բանաստեղծություններ (1910­1915 թթ.), Վ. Ս. Մաղալյանի թարգ­ մանությամբ և առաջաբանով: Երևան, ԵՊՀ հրատ., 2015. ­ 318 էջ + 10 էջ ներդիր: Ժողովածուն ընդգրկում է ռուս մեծ բանաստեղծ Սերգեյ Եսենինի վաղ շրջանի բա­ նաստեղծությունները և դրանց զուգադիր՝ թարգմանությունները, որոնց մեծ մասը հայերեն է հնչում առաջին անգամ: Сергей Есенин Е 823 Стихи раннего периода (1910­1915 гг.) в переводe и с предисловием В. С. Магаляна. Ереван, изд. ЕгУ, 2015. - 318 стр. + 10 стр. вкл. В сборнике представлены стихи раннего периода великого русского поэта С. а. Есенина. наряду с этим представлены их армянские переводы, большинство из которых выполнены впервые. ՀՏդ 821.161.1­1 Եսենին ԳՄդ 84(2Ռ)­5

ISBN 978-5-8084-2035-9 © ԵՊՀ հրատ., 2015 © издательство ЕгУ, 2015 © Մաղալյան Վ., 2015 © Магалян В., 2015

ՍԵրԳԵյ ԵՍԵնին | 1922 թ.

«ՌուՍաՍՏանի քնարական ՍիրՏը»* Բոլոր գրածներից այն եմ սիրում, ինչ մէկը իր արիւնով է գրում: Գրիր արիւնով, և կտեսնես, որ արիւնը ոգի է:

ՖՐԻԴՐԻԽ ՆԻՑՇԷ

* այս ակնարկը՝ Ս. ա. Եսենինի ծննդյան 100 և մահվան 70­ամյակների առ­ թիվ տպագրվել է «Հանդես Երևանի համալսարանի» գիտաինֆորմացիոն լրատուի 1995 թ. 3­րդ համարում (տե՛ս էջ 86­96), որն աննշան փոփոխու­ թյուններով և որոշ հավելումներով ներկայացնում ենք այստեղ իբրև սույն հրատարակության առաջաբան:

ՌուՍաՍտանի քնարական Սիրտը

ամեն մի ճշմարտացի բանաստեղծ, սկսած Հոմերոսից, իր հաստատուն տեղն ու ձայնն ունի այս արևի ներքո, անկախ այն բանից, թե երբ և որտեղ է ծնվել նա: նարեկացին ու դանթեն, Ռուսթավելին ու Ֆիրդուսին, Խայյամն ու Հաֆեզը պատկանում են բոլոր ժամանակներին ու ժողովուրդներին: Շեքսպիրն ու Բայ­ րոնը, Գյոթեն ու Շիլլերը, Հայնեն ու Պուշկինը, Բոդլերն ու Վեռ­ լենը, լերմոնտովն ու Հյուգոն, լոնգֆելլոն ու ուիթմենը նույնպես ուրույն ձայն ու լայնարձակ տեղ ունեն համաշխարհային գրա­ կանության մեջ: Հզոր թափի ու հուժկու ձայնի բանաստեղծներ են նաև Շևչենկոն ու Վերհառնը, Թումանյանն ու Ճավճավա­ ձեն, Միցկևիչն ու Պետեֆին... նրանց հավերժական երթին եկան միանալու նաև անցյալ դարասկզբի մեծանուն երգիչներ իսա­ հակյանն ու Բլոկը, Տերյանն ու Ռիլկեն, Չարենցն ու Մայակովս­ կին, Ֆեդերիկո Գարսիա լորկան և շատ ուրիշներ: Սերգեյ Եսենինը ևս նրանց թվին է պատկանում: արդեն հարյուր քսան տարեկան դարձավ ռուս մեծ քնարերգակը: Սա­ կայն նա ոչ միայն գրականության մեջ, այլև կյանքում մնաց հա­ վերժ երիտասարդ, երեսունը դեռ նոր բոլորած... Սերգեյ Եսենինը դուրս էր եկել գյուղական «թեք ընկած պա­ ռավ ու խարխուլ մի տնակից» և մաքուր ու անարատ հոգով մտել հակասություններով ու դառնություններով լի այս դաժան աշ­ խարհը, քայլել դժվարին ճամփաներով: նրան բաժին էր ընկել բանաստեղծական դառը ճակատագիր: նա իր այդքան կար­ ճատև կյանքն անցկացրել է հոգեկան ծանր ու տանջալի ապ­ րումների, խոր ցնցումների ուղեկցությամբ և, ավա՜ղ, ավարտել մեծ ողբերգությամբ... իր ստեղծագործական կյանքի ընդամենը մեկուկես տաս­ նամյակի ընթացքում ինչ գրել է Եսենինը, ոչ միայն մնայուն տեղ

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

է գրավում ռուսական քնարերգության մեջ, այլև դարձել է հա­ մայն մարդկության մշակույթի անբաժան մասը: նա, ինչի մասին էլ որ գրում է, թվում է՝ բանաստեղծական վճիտ ու մաքուր լեզվով, անկեղծ ու շիտակ, մտերմիկ ու սրտաբաց խոսում է իր մասին, անում է իր կյանքի հուզախռով պատմությունը, որն այսօր խորա­ պես հուզում է մեզանից յուրաքանչյուրին: Ճիշտ է ասված, որ բա­ նաստեղծի անձնական կյանքի ետևում հառնում է նրա դարաշըր­ ջանը: այդպես է և Եսենինը, որ անցյալ դարի հեռավոր 20­ական թվականներից իր լուսավոր կերպարով հասնում է մեր օրերը, ուղևորվում դեպի գալիքը: նրան հաճախ իրավացիորեն անվա­ նում են «Ռուսաստանի քնարական սիրտը»: Սերգեյ ալեքսանդրի Եսենինը ծնվել է 1895 թ. սեպտեմբերի 21­ին (հին տոմարով՝ հոկտեմբերի 4­ին), Ռուսաստանի Ռյազա­ նի նահանգի կուսական խորքերում գտնվող կուզմինսկի գավա­ ռակի կոստանտինովո (այժմ՝ Եսենինո) գյուղում, գյուղացու ըն­ տանիքում: Ես ծնվեցի երգերով խոտե թավիշ վերմակին, Արշալույսը ինձ գարնան ծիածանով բարուրեց: Հասակ առա ես որպես թոռն Համբարձման գիշերվա, Վհուկ-խավարն ինձ բարի բախտ է նախագուշակում: (Թարգմ.՝ Պ. Սևակի)

այսպես է իր մասին գրել Եսենինը 1912 թ. բանաստեղծու­ թյուններից մեկում: Սակայն մինչ այդ նա հարուստ ու հետաքըր­ քիր մանկություն է ունեցել, ապրել ու մեծացել է իր ծննդավայ­ րում, հայրենի բնության գրկում: նրա հոգին հմայվել է ծագող արշալույսների հրդեհներով ու խաղաղ գետակների ցոլանքնե­

ՌուՍաՍտանի քնարական Սիրտը

րով, տանիքներին կախվող արծաթ լուսնի լիրով ու անծիր երկըն­ քի անհունով, կապույտ լճերի շլացուցիչ հայելիներով ու ճերմակ կեչիների լույսով, ծաղկած ցարասենիների բույրով ու լայնար­ ձակ դաշտերի հակինթ ցողով, գետակներին կախված ուռենի­ ների նազանքով ու հայրենի եզերքի այլ գեղեցկություններով, որոնք հետագայում դարձել են նրա բանաստեղծությունների ոգին: նա մանկուց տեսել է բնության այդ ամենանրբին երանգ­ ները, ունկնդրել ամենաքնքուշ ձայները, ըմբոշխնել ամենաանուշ բուրմունքները: «Երկու տարեկանից,‒ իր առաջին ինքնակենսագրության մեջ հետագայում գրել է բանաստեղծը,‒ հորս չքավորության և մեր ընտանիքի բազմանդամության պատճառով ինձ դաս­ տիարակության են տվել մորս կողմից բավականին հարուստ պապիս մոտ, որն ուներ երեք չափահաս ամուրի որդի, որոնց հետ էլ անցել է իմ ողջ մանկությունը: իմ քեռիները կռվարար ու չափից դուրս հանդուգն տղաներ էին: Երեքուկես տարեկանում նրանք ինձ նստեցնում էին անթամբ ձիուն և իսկույն բաց թողնում քա­ ռատրոփ արշավով: Ես հիշում եմ, թե ինչպես սթափվում ու ամուր բռնում էի նրա բաշից: Հետո ինձ սովորեցրին լողալ: Մի քեռիս (քեռի Սաշան) ինձ առնում էր նավակի մեջ, հեռանում էր ափից, հանում էր շորերս և, շան լակոտի նման, նետում էր ջուրը: Ես անվարժ ու սփրթնած չփչփացնում էի ձեռքերով, և, մինչև շնչահեղձ լինելու չափ ջուր կուլ չէի տալիս, նա հա բղավում էր. «Է՛խ, զզվելի դիակ, ինչի՞ ես դու պետք»: «Զզվելի դիակ»­ը նրա փաղաքշական խոսքն էր: Հետո, ութ տարեկանից, մյուս քեռուս համար ես հաճախ փոխա­ րինում էի որսորդական շանը, լողում էի լճակներով՝ սպանված բադերը բերելու: Ես շատ լավ էի սովորել մագլցել ծառերը: Երե­ խաներից ոչ մեկը ինձ հետ չէր կարող մրցել...

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Երեխաների շրջանում ես միշտ լավ հեծյալ էի ու մեծ կռվա­ զան և շրջում էի միշտ քերծվածքներով: Չարաճճիություններիս համար ինձ նախատում էր միայն տատս, իսկ պապս երբեմն բոր­ բոքված թափահարում էր բռունցքն ու ասում կնոջը. «դու, իմ հի­ մար, նրան մի կպնիր: նա այդպես ուժեղ կլինի»»1: այդպես, ուժեղ ու ամեն մի փորձության պատրաստ, պատա­ նի Եսենինը ոտք է դնում կյանքի մեծ ճանապարհին: նա, տեղա­ կան ուսումնարանում նախնական կրթություն ստանալուց հետո, 1909 թ. ընդունվել և 1912­ին ավարտել է կոստանտինովոյից 30 կմ հեռավորության վրա գտնվող Սպաս­կլեպիկի հոգևոր­ուսուց­ չական դպրոցը: այնուհետև մեկնել է Մոսկվա, ուր առևտրական մի գրասենյակում աշխատում էր նրա հայրը: Հոր օգնությամբ ու միջնորդությամբ 17­ամյա Եսենինը աշխատանքի է անցել այդ գրասենյակում՝ հաճախելով նաև ա. Վ. Շանյավսկու անվան ժո­ ղովրդական համալսարանը, որը, սակայն, չի ավարտել: «կար­ դալ սովորել եմ 5 տարեկանում, քեռուս օգնությամբ: իսկ բանաս­ տեղծություններ սկսել եմ գրել 8 տարեկանից: ուսանել եմ շատ, բայց ոչինչ չեմ ավարտել»2,− մի առիթով գրել է Եսենինը: Մոսկվայից մի կարճ ժամանակով նա կրկին վերադարձել է հայրենի գյուղ, ապա 1913 թ. մարտին դարձյալ տեղափոխվել Մոսկվա, ուր էլ աշխատանքի է անցել տպարանում. սկզբում՝ որ­ պես համեմատող, իսկ այնուհետև՝ սրբագրիչ: աշխատելու այդ տարիներին նա ծանոթացել է տպագրական գործի ու գրական­ մշակութային կյանքի հետ և հենց այդ ժամանակ էլ մամուլում տպագրել իր առաջին ոտանավորները:

С. А. Есении. Собр. соч. в шести томах, том. V, М., 1979, էջ 219­220. Սույն առաջաբանում օգտագործված այս և սրան հաջորդող մյուս բոլոր արձակ մեջբերումների թարգմանությունը կատարվել է մեր կողմից (Վ. Մ.):

նույն տեղում, էջ 234:

ՌուՍաՍտանի քնարական Սիրտը

Եսենինը 1915 թ. տեղափոխվել է Պետրոգրադ, որտեղ ապ­ րում ու ստեղծագործում էին ժամանակի ռուս մեծանուն բանաս­ տեղծներից շատերը: առաջինը, ում այցելել է պատանի բանաս­ տեղծը, եղել է ալեքսանդր Բլոկը: «Երբ ես նայում էի Բլոկին,− իր ինքնակենսագրականում գրում է Եսենինը,− ինձանից քրտինք էր կաթում, որովհետև առաջին անգամ էի տեսնում կենդանի բանաստեղծի»3: այստեղ Եսենինը, ծանոթանալով գրական մի­ ջավայրին, հաճախելով հայտնի սալոնները, սովորել ու ապրել է ստեղծագործական բուռն կյանքով: «Ժամանակակից բանաս­ տեղծներից ինձ ամենից շատ դուր էին գալիս Բլոկը, Բելին և կլյուևը: Ձևի առումով ինձ շատ բան է տվել Բելին, իսկ Բլոկն ու կլյուևը քնարականություն են սովորեցրել ինձ»4,− իր ինքնակեն­ սագրական պատառիկներից մեկում խոստովանել է Եսենինը: Պետրոգրադում 1916­ին5 լույս տեսավ Եսենինի բանաստեղ­ ծությունների «Ռադունիցա»6 անդրանիկ ժողովածուն, որը մեծ համբավ բերեց նրան: այդպես Ս. Եսենինը մտնում է գրակա­ նության մեծ հորձանուտը: 1919­ից նա անդամակցում է իմաժի­ նիստների գրական խմբակցությանը, ստորագրում նրանց մանի­ ֆեստը, կրում է անարխիստների ազդեցությունը, ծանոթանում գրական այլ խմբակցությունների ծրագրերին ու նրանց անդամ­ ների ստեղծագործական մեթոդներին ու գաղափարական դա­ վանանքներին: այդ անկումային ուղղությունները, որքան էլ գայ­

նույն տեղում, էջ 220:

նույն տեղում, էջ 236:

ըստ Եսենինի հաղորդած տեղեկությունների, այն «լույս է տեսել 1915­ի նոյեմբերին՝ 1916­ի թվագրումով» («Տե՛ս Եսենինի Երկերի ժողովածուի հիշյալ 5­րդ հատորը, էջ 223 և 237):

Եկեղեցական­կրոնական ծիսակատարության անվանում ռուսաց մեջ, որը տեղի է ունենում «Սուրբխաչ» տոնին հաջորդող 2­րդ շաբաթվա ընթացքում:

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

թակղիչ լինեին, չէին կարող շեղել քնարերգության բարձունքները ժողովրդական ակունքներից ելնող բանաստեղծի ճամփան: Եսե­ նինը ուներ առողջ ու պայծառ ոգի, որը ժառանգել էր իր աշխա­ տասեր ժողովրդից: Եվ գրական այդ մոլորությունները նրա վրա գրեթե ոչ մի ազդեցություն չեն թողել: նա իր էությամբ մնացել է ռեալիզմի դիրքերում: «Ես բոլորովին էլ կրոնասեր մարդ չեմ և ոչ էլ միստիկ եմ,− գրել է նա:− Ես ռեալիստ եմ, և եթե իմ մեջ ռեալիս­ տի համար ինչ­որ մշուշային բան կա, ապա դա ռոմանտիկան է, բայց ոչ հին քնքուշ ու տնասեր խառնվածքի, այլ ամենաիսկա­ կան երկրային...»7: Եսենինը իր կենդանության օրոք հրատարակել է 23 ժողովա­ ծու8, որոնք բարձր են գնահատվել գրաքննադատության կողմից: իհարկե, ժամանակին նրա ստեղծագործությունների շուրջ եղել են նաև թեր ու դեմ կարծիքներ, որոնք, սակայն, շուտով խլացել են բանաստեղծի հզոր քնարի հնչյունների ներքո: Մաքսիմ Գոր­ կին նրա մասին գրել է. «այդ բանաստեղծություններից հետո ակամա մտածում ես, որ Սերգեյ Եսենինը ոչ այնքան մարդ է, որ­ քան մի օրգան, որ բնությունը ստեղծել է բացառապես պոեզիայի համար՝ արտահայտելու դաշտերի անսպառ տխրությունը, սե­ րը աշխարհի յուրաքանչյուր կենդանի արարածի նկատմամբ և գթասրտությունը, որին ամեն ինչից առավել արժանի է մարդը»9: Եսենինին գնահատել են նաև տարբեր ազգերի շատ ու շատ այլ մեծություններ, որոնց թվում և Վիլյամ Սարոյանը: նա, Վա­

նույն տեղում, էջ 206:

դրանցից են՝ «голубень» (СПб, 1918), «Преображение» (М., 1918), «Сельс­ кий часослов» (М., 1918), «Трерядница» (М., 1920), «исповедь хулигана» (М., 1921), «Стихи скандалиста» (Берлин, 1923), «Москва кабацкая» (л., 1924), «Персидские мотивы» (М., 1925) և այլն:

Максим Горький. Пол. собр. соч., том. 20, М., 1974, էջ 67­68.

ՌուՍաՍտանի քնարական Սիրտը

հագն դավթյանից լսելով Եսենինի մասին, ասել է. «ուրեմն Եսե­ նինն ալ մեծ բանաստեղծ է, որովհետև մեծ գութ ունի...»: Ե. Չարենցը ևս ժամանակին բարձր է գնահատել Ս. Եսենինի ստեղծագործությունները և 1923 թ. հայերենի է փոխադրել դրան­ ցից մեկը՝ «ընկերը», իսկ Գ. Մահարին 1928­ին մի բանաստեղ­ ծություն է նվիրել Եսենինին: Եսենինը մեծ ռեալիստ է, «մայր Ռուսիայի» նկատմամբ նրա անսահման սերը ծնունդ է առել իր հայրենի եզերքից՝ հետա­ գայում իր մեջ ներառելով այն ամենալավը, գեղեցիկն ու վեհը, որոնք հատուկ են ռուս ժողովրդին: նրա քնարը բխում է ժողովըր­ դական երգերի խոր ու վճիտ ակունքներից և հասնում է դասա­ կան պարզության: նրա բանաստեղծությունները առանձնանում են իրենց թարմությամբ ու կոլորիտայնությամբ, պարզությամբ ու պայծառությամբ, հագեցած են հայրենի բնության գունագեղ պատկերներով: Բնությունը նրա համար եղել է կերպարների, պատկերների, գույների ու ձայների վերարտադրման անսպառ աղբյուր, քնարական նրբանուրբ ապրումների արտահայտման շտեմարան: Եսենինն ուներ մարդկանց հոգու խորքերը թափան­ ցելու մեծ կարողություն: նա ազգային խոշոր բանաստեղծ է, և իր բարձրարվեստ ստեղծագործություններում արտահայտել է ռուս ժողովրդի ոգու անհուն մեծությունը, գրել է բազմաթիվ հայրենա­ սիրական, սիրային բանաստեղծություններ ու պոեմներ, բալլադ­ ներ ու հեքիաթներ, դրամատիկական ստեղծագործություններ ու արձակ երկեր, քննադատական հոդվածներ, ճամփորդական նոթեր և այլն: Եսենինի թողած գրական ժառանգությունը նրա ապրած ժամանակաշրջանի հակասություններով լի դիմապատ­ կերն է, հնի ու նորի հոգեկան խռովքը, «հեռացող Ռուսաստանի» թախիծը և նրա «չուգուն ու բետոն հագնող» քաղաքների գեղար­ վեստական կենսագրությունը:

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

արդ, մեր նպատակից վեր է Ս. ա. Եսենինի ստեղծագործու­ թյունների վերլուծությունը, դրանց մասին շատ է խոսվել, ստեղծ­ վել են առանձին մենագրություններ ու գրքեր, գրվել են բազմաթիվ հուշեր և այլն: Հայ իրականության մեջ ևս գնահատվել է Եսենինի գրական ժառանգությունը, ընդարձակ առաջաբաններով լույս են տեսել նրա երկերի ժողովածուները10: Մեր նպատակը Եսենինի վաղ շրջանի ստեղծագործություն­ ներին ծանոթացնելն ու նրա անդրկովկասյան ուղևորություննե­ րին անդրադառնալն է՝ կապված հայ իրականության հետ: Սերգեյ Եսենինի բանաստեղծական հոգին թևածել է անսահ­ ման հեռուներում: նա եղել է ճամփորդությունների մեծ սիրա­ հար: իր կարճատև կյանքի ընթացքում հասցրել է Ռուսաստանը ակոսել լայնքով ու երկայնքով՝ Հյուսիսային սառուցյալ օվկանո­ սից մինչև Սև ու կասպից ծովերը, արևմուտքից մինչև Չինաս­ տան, Պարսկաստան ու Հնդկաստան: նա եղել է նաև ուկրաի­ նայում ու ղրիմում, ուղևորություն է կատարել Միջին ասիայում, շրջել է Թուրքեստանում ու կիրգիզական տափաստաններում, ծանոթացել է այդ վայրերում ապրող ժողովուրդների մշակու­

դրանք են՝ Սերգեյ Եսենին. Հատընտիր (Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 400 էջ), «Ռուս դասականների գրադարան» մատենաշարի Ալեքսանդր Բլոկ, Սերգեյ Եսենին. ընտիր երկեր (Երևան, «Սովետական գրող», 1986, 448 էջ) ժողովածուները, որոնք կազմել, խմբագրել և առաջաբանները գրել է բանաստեղծ ու թարգմանիչ Վահագն դավթյանը: «Սովետական գրող» հրատարակչությունը 1982 թ. լույս է ընծայել Ս. Եսենինի բանաս­ տեղծությունների և պոեմների մի փոքրիկ ժողովածու ևս՝ Հրաչյա Թամ­ րազյանի թարգմանությամբ: Ռուս մեծ բանաստեղծի երկերի հայերեն առանձին թարգմանություններ տպագրվել են նաև գրական հանդեսներում ու ժողովածուներում:

ՌուՍաՍտանի քնարական Սիրտը

թային արժեքներին: 1922­23 թթ. շրջագայել է արևմտյան Եվրո­ պայում, ինչպես նաև աՄն­ում, իսկ 1924­25­ին ուղևորություններ է կատարել դեպի անդրկովկաս: դրանք պատահական ճամփոր­ դություններ չէին, այլ՝ ստեղծագործական ներշնչանքների երկա­ րատև պահեր: Հնուց ի վեր մեր Պառնասն ռուսական Դեպի անծանոթ ափեր է քաշել, Եվ ամենից շատ դու ես, ո՛վ Կովկաս, Առեղծվածային մշուշով կանչել: (Թարգմ.՝ Հ. Սահյանի)

Եսենինը առաջին անգամ կովկաս է եկել 1924 թ. սեպտեմ­ բերին, սկզբում եղել է Բաքվում, ապա այցելել է Թիֆլիս և մի կարճ ժամանակ այստեղ մնալուց հետո կրկին մեկնել է Բաքու: իսկ հոկտեմբերի կեսերից նորից եկել է Թիֆլիս, ուր մնացել է մինչև դեկտեմբերի սկիզբը: այդ օրերին Մոսկվա՝ իր հարազատ­ ներին ու ծանոթներին գրած նամակներում հստակ ուրվագծված են Եսենինի այստեղ գալու ծրագրերը: նրա նպատակն էր Բաք­ վին ու Թիֆլիսին ծանոթանալուց հետո մեկնել Երևան, ապա անցնել Պարսկաստան, լինել Թավրիզում ու Թեհրանում: այդ ամենից հետո նա նպատակ ուներ նաև անցնել Թուրքիա, գնալ Տրապիզոն ու կոստանդնուպոլիս, տեսնել Բոսֆորի ափերը: Սա­ կայն նյութական միջոցների սղության և այլ պատճառներով նա չի կարողանում իրականացնել իր այդ երազանքը: այդ աշնանն էլ՝ սկսած հոկտեմբերի կեսերից, Եսենինը ձեռնարկում է գրել իր «Պարսկական մոտիվներ» շարքը: դեկտեմբերին մեկնում է Բաթում և այնտեղ մնում մինչև հաջորդ տարվա գարունը: նա

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

այնտեղ ծանոթանում և հանդիպումներ է ունենում երիտասարդ ուսուցչուհի մի կնոջ՝ հայուհի Շահանե ներսեսի Տալյանի հետ, որի անունն էլ բանաստեղծը անմահացրել է իր «Պարսկական մոտիվներ» շարքում. Շահանե, օ՜, դու իմ Շահանե, Հյուսիսից եմ եկել ես հեռու, Ու պատրաստ եմ ես քեզ պատմելու Արտերից ու լուսնից մեր անեղծ, Շահանե, օ՜, դու իմ Շահանե: Հյուսիսից եմ եկել ես հեռու, Ուր լուսինն այնքան մեծ է ու ջինջ, Ձեր Շիրազը որքան էլ թովիչ, Բայց էլի ինձ Ռյազանն է գերում, Հյուսիսից եմ եկել ես հեռու: Ես պատրաստ եմ հիմա պատմելու, Որ մազերն իմ առա արտերից, Թե կուզես, փաթաթիր մատներիդ, Նրանք նուրբ են այնպես ու հլու, Ես պատրաստ եմ հիմա պատմելու: Մեր լուսնի, արտերի մասին լայն Դու գանգուր մազերից իմ դատիր, Թանկագինս, ժպտա, կատակիր, Չարթնացնես իմ հուշերը միայն Մեր լուսնի, արտերի մասին լայն:

ՌուՍաՍտանի քնարական Սիրտը

Շահանե, օ՜, դու իմ Շահանե, Հյուսիսում մի աղջիկ կա նույնպես, Որ դեմքով քեզ նման է այնպես... Չի կարող նա մտքից ինձ հանել, Շահանե, օ՜, դու իմ Շահանե: (Թարգմ.՝ Վ. Դավթյանի)

Եսենինը նրան նվիրել է նաև իր «Москва кабацкая» (1924 թ.) գիրքը հետևյալ մակագրությամբ. Дорогая моя Шагане, Вы приятны и милы мне. 4 января 1925, Батум

Բաթումում Եսենինը անչափ ազատ ու կենսախինդ կյանքով է ապրել՝ շատ շուտ ծանոթանալով քաղաքին ու նրա մարդկանց հետ: այդ մասին իր «Բաթում» բանաստեղծության մեջ գրել է. Նավահանգիստ եմ գալիս ես հանդարտ, Ո՛վ էլ հանդիպի՝ Ճամփում-ուղեկցում, Եվ իմ հայացքը Ճնշող ու անթարթ, Դեպի կախարդիչ հեռուն եմ գցում: (Թարգմ.՝ Պ. Սևակի)

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Եվ, «կախարդիչ հեռուների» կարոտը սրտում, Եսենինը տեն­ դագին աշխատում է «Պարսկական մոտիվներ» շարքի վրա, գրում է բազմաթիվ նոր բանաստեղծություններ ու պոեմներ, կապ է պահպանում իր մոսկովյան ծանոթների հետ, նամակներ է գրում Թիֆլիս ու Բաքու: Մոսկվա ուղարկած իր նամակներից մեկում նա գրում է. «այնպես առատ ու հեշտ է գրվում, որ կյան­ քում հազվադեպ է լինում»11: այդ նույն նամակում կարդում ենք նաև՝ «Հայաստանում ինձանից հայերեն տպագրվում է մի ամ­ բողջ գիրք»: Սակայն, ցավոք սրտի, մինչև այսօր էլ հայտնի չէ այդ գրքի ճակատագիրը: նույն օրերին Եսենինի գրած մեկ այլ նամակից տեղեկանում ենք, որ Հայաստանից նրան ուղարկել են 400 ռուբլի, սակայն ինքն այդ գումարը դեռ չի ստացել: Եվ դա կապելով իր հասցեն հաճախակի փոփոխելու հետ՝ նա Գ. ա. Բենիսլավսկայային խնդրում է, որ եթե վերջինս այդ դրամը ստանա, ապա անպայման ուղարկի Բաթում12: Սակայն այդ գու­ մարը Հայաստանից ո՞վ էր ուղարկել նրան, դարձյալ մնում է ան­ հայտ: այստեղ կարելի է ենթադրել, որ վերոհիշյալ հայերեն գրքի հրատարակության և այդ 400 ռուբլու միջև մի ընդհանուր կապ կա, որը մինչև այսօր էլ մնում է հանգուցված: Եսենինը Բաթումում մնում է մինչև 1925 թ. փետրվարի սկիզ­ բը, ապա մեկնում է Թիֆլիս և նույն ամսվա վերջերին հասնում Մոսկվա: Մի կարճ ժամանակ այնտեղ անցկացնելուց հետո կըր­ կին վերադառնում է Բաքու և ապրիլի սկզբից մինչև մայիսի վեր­ ջը մնում այնտեղ: այդ ժամանակ էլ «Բակինսկի ռաբոչի» թերթի խմբագիր, ադրբեջանի կոմկուսի կենտկոմի երկրորդ քարտուղար Պ. ի. Չագինը Ս. Մ. կիրովի խորհրդով նրան ցույց է տալիս Բաքվի տեսարժան վայրերը, որոնք գրեթե նույն պատրանքն

С. А. Есенин. Собр. соч., том VI, էջ 169:

նույն տեղում, հատ. VI, էջ 165:

ՌուՍաՍտանի քնարական Սիրտը

են ստեղծում, ինչ կստանար բանաստեղծը Շիրազ ու Թեհրան քաղաքների պատկերները դիտելիս: Ծանոթանալով արևելյան համայնապատկերին՝ Եսենինը բավարարվում է դրանով ու հրա­ ժարվում իրան մեկնելու մտադրությունից: 1925 թ. ամռանը Եսենինը ծանր կանխազգացումներով ու մեծ տագնապով մեկնում է Մոսկվա՝ իր բարեկամներին գրկելով «վերջին անգամ սիրով անշեջ» և ասելով. Երկյուղ կա իմ հոգում հիմա և տրտմություն կա իմ հոգում... Պաղում է իմ սիրտը կարծես և դժվար եմ ուրախանում... կովկասը, փաստորեն, Եսենինի համար դարձավ այն, ինչ ժամանակին Բոլդինոն՝ Պուշկինի: նա այստեղ ունեցավ իր «Բոլ­ դինյան աշունը», գրեց իր լավագույն բանաստեղծությունների ու պոեմների մի զգալի մասը, որոնք տպագրվել են «Բակինսկի ռա­ բոչի» և «Զարյա Վոստոկա» թերթերում ու տարբեր հանդեսնե­ րում: Թիֆլիսում և Բաքվում 1925­ին հրատարակվել են «Страна Советская» և «Русь Советская» ժողովածուները, որոնք ջերմու­ թյամբ են ընդունվել ընթերցողների կողմից: Հարուստ տպավորություններով և բանաստեղծական մեծ ավարով Եսենինը վերադարձել է Մոսկվա և ձեռնարկել իր ստեղ­ ծագործությունների եռհատորյակի պատրաստման աշխա­ տանքները: նույն թվականի դեկտեմբերի 23­ի երեկոյան Եսենինը Մոսկ­ վայից գնացքով ուղևորվել է լենինգրադ, հաջորդ օրը, իջևանելով «անգլետեր» (ներկայումս՝ «աստորիա») հյուրանոցում, նա ար­ դեն պետրոգրադյան իր ծանոթների ու մտերիմների շրջանում էր: լենինգրադում նա ցանկանում էր մնալ մինչև ամառ, որից հե­

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

տո՝ մեկնել իտալիա՝ Մաքսիմ Գորկու մոտ: Սակայն այդ ամենն, ավա՜ղ, ի դերև ելան: այստեղ՝ «անգլետեր» հյուրանոցում, նա ապրեց ընդամենը չորս օր: դեկտեմբերի 27­ի գիշերը գրելու մեծ կիրքը նրան մղեց իր վերջին բանաստեղծությունը թղթին հանձ­ նելու սեփական արյունով: առավոտյան, երբ բանաստեղծ Վ. ի. Էռլիխն ու Ե. ա. ուստի­ նովան նրա մոտ են գալիս, Ս. Եսենինը վերջինիս գանգատվում է, որ հյուրանոցում ո՛չ թանաք կա, ո՛չ էլ թանաքաման՝ ցույց տալով իր ձեռքի դաստակի կտրվածքը, որտեղից արյուն է հանել՝ գրելու համար: Ե. ա. ուստինովան, տեսնելով այդ, խիստ զայրացել է ու հանդիմանանքով ասել՝ մի՞թե հնարավոր չէր սպասել ու հետո գրել: իսկ Եսենինը նրան պատասխանել է՝ իսկ ես հաշվապա՞հ եմ, ինչ է, որ գործս հետաձգեմ վաղվան: դրանով էլ այդ զրույցն ավարտվել է: Հետո Եսենինը սեղանին դրված ծոցատետրից պո­ կել է մի թերթիկ և, հեռվից ցույց տալով, որ բանաստեղծություն է, քառածալ է արել ու խցկել Էռլիխի պիջակի գրպանը, ասելով՝ սա քեզ: Վ. ի. Էռլիխը ձեռքը տարել է թղթին, բայց Եսենինը նրան կանխել է. «Թո՛ղ մնա, հետո կկարդաս»: այսպես նրանք հրա­ ժեշտ են տվել միմյանց: նույն օրը երեկոյան նրանք նորից են այցելում Եսենինին, միասին ընթրում են և, լինելով շատ հոգնած, շուտ հեռանում են՝ նրան թողնելով մենակ13: նրանց գնալուց հետո, մինչև այսօր, ոչ ոք չգիտե, թե այդ գի­ շեր ի՞նչ է կատարվել «անգլետեր» հյուրանոցում, մասնավորա­ պես Եսենինի զբաղեցրած № 5 սենյակում: Միայն դեկտեմբերի 28­ի առավոտյան ահեղ բոթը ցնցում է ողջ Ռուսաստանը. Եսենի­ նը ինքնասպան է եղել...

Воспоминания о Сергее Есенине, М., 1975, էջ 457­458:

ՌուՍաՍտանի քնարական Սիրտը

Վ. ի. Էռլիխը, այդ գույժն առնելուն պես, հիշում է իր ծոցա­ գրպանում եղած Եսենինի՝ արյունով գրված բանաստեղծությու­ նը, որը հանում է ու կարդում. Մնաս բարո՜վ, իմ բարեկամ, մնաս բարով, Թանկագի՛նս, իմ սրտի մեջ ես դու մնում, Կանխատեսված այս բաժանումը շատ շուտով Մեզ առջևում նոր հանդիպում է խոստանում: Մնաս բարո՜վ, իմ բարեկամ, անխոս, անձեռք, Դու մի թախծիր, վիշտ մի բարդիր քո հոնքերին, Այս աշխարհում մեռնելն, այո՛, նոր չէ երբեք, Բայց ապրելն էլ, անշուշտ, նոր չէ բոլորովին: (Թարգմ.՝ Վ. Դավթյանի)

ահա այսպես լռել է «Ռուսաստանի քնարական սիրտը», կյան­ քից վաղաժամ հեռացել է աշխարհի մեծագույն բանաստեղծնե­ րից մեկը, որի երգերն այսօր էլ, նրա եղերական մահվանից ինը տասնամյակ անց, «բրոնզի պես զնգում» ու իրենց քաղցրալուր հնչյուններով կախարդում են պոեզիայի միլիոնավոր սիրահար­ ների սրտերը: դեկտեմբերի 29­ին լենինգրադի գրողների տանը կատար­ վում է քաղաքացիական հոգեհանգիստ, իսկ 30­ին Ս. ա. Եսենինի աճյունը տեղափոխվում է Մոսկվա և հրաժեշտի համար դրվում Մամուլի տանը: Հուղարկավորությունը տեղի է ունեցել դեկտեմ­ բերի 31­ին, Մոսկվայի Վագանկովոյի գերեզմանատանը: Ս. Եսենինի եղերական վախճանից հետո, ինչպես նրա մա­

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

սին գրված մահախոսականներում ու հրաժեշտի խոսքերում, այնպես էլ առանձին հոդվածներում ու գրքերում, տարբեր կար­ ծիքներ են հայտնվել, ոմանք նույնիսկ փորձել են նսեմացնել նրա բնատուր տաղանդը և խոր հայրենասիրությունը, ոմանք էլ մերժել են նրա զրնգուն քնարի կախարդական հնչյունները ընդհանրա­ պես: այդ հրապարակումներից երկուսը՝ լ. ն. Տրոցկու («Սերգեյ Եսենինի հիշատակին», «Պրավդա», 19 հունվարի 1926 թ.) և ն. ի. Բուխարինի («Չար գրառումներ», «Պրավդա», 12 հունվա­ րի 1927 թ.) հոդվածները տասնամյակներ շարունակ, ընդհուպ մինչև 1950­ականները, բացասական դեր են կատարել Եսենի­ նի գրական ժառանգության գնահատման գործում: լ. Տրոցկին իր այդ հոդվածում այն կարծիքն է հայտնել, որ իբրև Եսենինը ինքնասպանություն է գործել, որովհետև «նա հեղափոխության բանաստեղծ չէր... նա ինքնասպան է եղել, որովհետև հաշտ չէր հեղափոխության հետ... Եսենինը մահվան էր ձգտում համարյա իր ստեղծագործական կյանքի առաջին իսկ տարիներից»: ավելի հեռուն է գնացել ն. Բուխարինը, որն իրոք իր չար «գրառումներում» նշել է, թե «Եսենինը իր ողջ զգացմունքային արմատներով շրջապատող կյանքից ներծծել է բոլորովին այլ հյութեր, և խորհրդային ձգտումները նրա ուժերից վեր էին»: Չմոռանանք ասել, որ Տրոցկին և Բուխարինը այն տարիներին Խորհրդային Միությունում զբաղեցնում էին կուսակցական և պե­ տական բարձր պաշտոններ՝ Համկ(բ)կ կենտկոմի ու քաղբյու­ րոյի անդամներ էին, իսկ վերջինս նաև «Պրավդա» թերթի գլխա­ վոր խմբագիրն էր: ուստի, նրանց այդ բնութագրումները այն ժամանակվա համար կարևոր են եղել, որոնց հիման վրա էլ նույն տարիներին շրջապատում եղած բանաստեղծների ու գրականա­ գետների կողմից Եսենինին տրվել են աննպաստ գնահատական­ ներ. այսպես, օրինակ՝ «Եսենինը ցանկանում էր լինել հեղափո­

ՌուՍաՍտանի քնարական Սիրտը

խության հետ, բայց չկարողացավ... նա չկարողացավ կյանքին համընթաց քայլել, ուստի կյանքը երես թեքեց նրանից... Եվ նա ինքնասպան եղավ» (Վ. Պոլոնսկի): «Եսենինը ինքնասպանու­ թյան բանաստեղծ է», «Եսենինը որպես բանաստեղծ ապրեց ու մեռավ «Բոհեմական Մոսկվայում»» (ա. կրուչկինին) և այլն: Հակառակի պես, արտահայտված այս տեսակետների «ճշմարտացիությունը» հաստատելու են գալիս նաև այն բազ­ մաթիվ ինքնասպանությունները, որոնք այդ ժամանակ տեղի էին ունենում Մոսկվայում և այլուր: Եսենինի հուղարկավորությունից մեկ տարի էլ չանցած, 1926 թ. դեկտեմբերի 3­ին, նրա շիրմի վրա ինքնասպան է լինում «Բեդնոտա» թերթի խմբագրության աշ­ խատակից Գալինա Բենիսլավսկայան, բանաստեղծի նախկին կինը: այդ օրերին ինքնասպանությունների թիվն այնքան է մե­ ծանում, որ Վլ. Մայակովսկուն առիթ է տալիս գրելու իր «Սերգեյ Եսենինին» հանրահայտ բանաստեղծությունը, որը կարևոր դեր է կատարել անկումային տրամադրություններով լի Ռուսաստա­ նում ինքնասպանությունները կանխելու գործում: Սակայն, հակառակ եղած թյուր կարծիքների, նույն օրերին Եսենինի զտարյուն ազգային քնարը բարձր են գնահատել բազ­ մաթիվ նշանավոր գրողներ ու գիտնականներ: Օրինակ՝ ալ. Տոլս­ տոյը գրել է. «Մեռավ խոշորագույն բանաստեղծը: նրա ստեղ­ ծագործությունները կարծես թե երկու բռով շռայլորեն շաղ տված հոգու գանձեր լինեն»: իսկ Մ. Գորկին, առնելով նրա մահվան բոթը, խոր վշտով բացականչել է. «Մենք կորցրինք ռուս մեծ բա­ նաստեղծին»: Ս. Եսենինի տաղանդը բարձր են գնահատել նաև Ս. Գորոդեցկին. ն. Տիխոնովը, ալ. Վորոնսկին, Վ. Ռոժդենստ­ վենսկին, ն. ասեևը և ուրիշներ: Վերջին տասնամյակներում Եսե­ նինի մասին արժեքավոր աշխատություններ են գրել կ. Զելինս­ կին, յու. Պրոկուշևը, ա. կոշեցկինը, Վ. Ֆյոդորովը և այլք: նրա

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

մասին լույս են տեսել հուշերի երկհատորյակ14, «Եսենինի կյան­ քը»15 և այլ մնայուն աշխատություններ: այս ամենով հանդերձ, շուրջ երեք տասնամյակ, Եսենինի գրական ժառանգությունը մղվել է ետին պլան, նույնիսկ մատնվել մոռացության: Միայն 1950­ականներից են սկսվել տպագրվել նրա երկերը: այդ տարիների հրատարակությունների շարքում առանձնանում է 1955 թ. լույս ընծայված Ս. Եսենինի երկերի երկ­ հատորյակը, որը գիտական պատշաճ մակարդակով կազմել, ծանոթագրել ու տպագրության են պատրաստել կ. Զելինսկին ու Պ. Չագինը, ընդարձակ առաջաբան է գրել կ. Զելինսկին (տե՛ս Сергей Есенин, Сочинения в двух томах, Москва, госиздат «художественной литературы», 1955): ի դեպ, նշենք նաև, որ Ս. Եսե­ նինի բանաստեղծությունների հայերեն առաջին «Հատընտիրը» (1961 թ.) թարգմանվել ու կազմվել է ըստ այս երկհատորյակի: այս հատորներից հետո Խորհրդային անծայրածիր երկրի տարբեր հանրապետություններում ու Ռուսաստանի մարզերում, խոշոր քաղաքներում, ամենատարբեր հրատարակչությունների կողմից մեկը մյուսի ետևից լույս են տեսնում նրա բանաստեղ­ ծությունները, թարգմանվում ԽՍՀՄ ժողովուրդների լեզուներով: այդ հրատարակությունների շարքում առանձնանում է Երևանում 1975 թ., «Խուդոժեստվեննայա լիտերատուրա» և «Սովետական գրող» հրատարակչությունների համատեղ ուժերով, 100 հազար օրինակ տպաքանակով, լույս ընծայված Ս. Եսենինի Երկերի

Серия литературных мемуаров. С. а. Есенин в воспоминаниях современников в двух томах, вст. статья, сост. и коментарии а. а. Козловского, том 1, М., «худ. лит.», 1986, 512 էջ, том 2., М., «худ. лит.», 1986, 448 էջ:

Жизнь Есенина, рассказывают современники, составитель, автор вступительной статьи и примечаний С. П. Кошечкин, М., изд. «Правда», 1988, 608 էջ:

ՌուՍաՍտանի քնարական Սիրտը

միհատորյակը: այս հրատարակությունը նախորդներից տար­ բերվում է իր ուրույն կառուցվածքով: նրանում ժամանակագրա­ կան կարգով ներկայացված են Եսենինի կենդանության օրոք լույս տեսած նրա հեղինակային, մեկը մյուսին չկրկնող, 10 ժողո­ վածուները ԽՍՀՄ Գա թղթակից անդամ, ականավոր գրականա­ գետ Վ. Բազանովի խմբագրությամբ ու ընդարձակ առաջաբա­ նով, որն ունեցել է նաև երկրորդ հրատարակություն (Եր., 1978): այնուամենայնիվ, եղած գրքերի մեջ իրենց գիտականությամբ արժեքավորվում է չորս հրատարակություն, որոնցից առաջինը հեղինակի կազմած եռհատորյակն է, ապա 1960­ականներին տպագրված հինգհատորյակները (երկու անգամ՝ 1961­1962 և 1966­1967 թթ. ) և վերջին վեցհատորյակը16: այս հրատարակու­ թյան հիմքում ընկած է 1925 թ. Եսենինի կողմից պատրաստված «Բանաստեղծությունների» եռհատորյակը, որի տպագրությունը, դժբախտաբար, իրականացվել է բանաստեղծի եղերական մա­ հից հետո միայն17: Եսենինն իր այդ ժողովածուն կազմելիս ընտ­ րել է այն բանաստեղծությունները, որոնք նա համարել է հաջող­ ված ու ավարտված: նա այստեղ չի զետեղել իր երկերի մոտ մեկ երրորդ մասը: Եռհատորյակից դուրս մնացած այդ գործերի թվում կան ինչ­ պես վաղ շրջանում, այնպես էլ ընդհուպ մինչև մահը նրա կողմից գրված ստեղծագործություններ: 1925 թ. աշնանը բանաստեղծը սկսել է և՛ մամուլում տպագրված իր նոր ստեղծագործություն­ ները, և՛ հները վերամշակել ու աստիճանաբար զետեղել հիշյալ

Տե՛ս С. А. Есенин. Собрание сочинений в шести томах, под общей редакцией В. г. Базанова, вступительная статья Ю. л. Прокушева, Москва, «худо­ жественная литература», 1977­1980:

Տե՛ս Сергей Есенин. Собрание стихотворений, том. 1­4, Москва­ленинград, 1926­1927:

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

հատորներում: Սակայն նա չի կարողացել այդ գործն ավարտին հասցնել ու լիակատար դարձնել իր երկերի ժողովածուն: Շատ ստեղծագործություններ մնացել են անմշակ, ձեռագիր վիճակում կամ սփռված մամուլի էջերում: Եսենինի մահից հետո Պետհրատը «ընտիր բանաստեղծու­ թյունների ժողովածուն» «լիակատար» դարձնելու միտումով որոշում է, բանաստեղծի կազմած եռհատորից բացի, կազմել նաև լրացուցիչ մեկ հատոր՝ 4­րդը, դրա մեջ ընդգրկելով ձեռագիր մնացած և մամուլում սփռված բոլոր այն բանաստեղծություննե­ րը, որոնք Եսենինը դուրս էր թողել իր կազմած հատորներից կամ չէր հասցրել վերամշակել: «Բանաստեղծություններ և արձակ» վերտառությամբ այդ լրացուցիչ հատորը լույս է տեսել 1927 թվականին: կազմողը նա­ խորդ երեք հատորների խմբագիր, բանաստեղծի մտերիմ ընկեր, գրող իվան Վասիլևիչ Եվդոկիմովն (1887­1941) էր: Ժողովածուն ունի հետևյալ բովանդակությունը. ա) Բանաստեղծություններ, որոնք տարբեր պատճառներով գրողի կողմից չեն ընդգրկվել եռհատորյակում, բ) Մոռացված և հին ամսագրերում ու թերթե­ րում տպագրված բանաստեղծություններ, գ) Տարբեր անձանցից ստացված, ալբոմներից հանված գործեր, որոնք չէին տպագրվել մինչ այդ և դ) Ետմահու հայտնաբերված բանաստեղծություն­ ներ: այդ ստեղծագործությունները, որոնք մեծ մասամբ թվագըր­ ված չեն եղել, հիշյալ հատորում դասավորված են ժամանակա­ գրական կարգով. մի դեպքում հաշվի է առնվել մամուլում դրանց տպագրության ժամանակը, իսկ մյուս դեպքում՝ ձեռագրերում պահպանված հեղինակային տարեթվերը: այդ գրքում ընդգըրկ­ ված է 62 բանաստեղծություն, այդ թվում և ալբոմներում ու գրքե­ րի վրա եղած գրառումները: դրանց մի մասը՝ ժամանակին՝ մինչև հիշյալ հատորի լույս տեսնելը, թերթերում, հանդեսներում ու ժո­

ՌուՍաՍտանի քնարական Սիրտը

ղովածուներում տպագրվածները, բնականաբար, նույնությամբ տեղ են գտել հիշյալ 4­րդ հատորում: նրա առաջաբանում ի. Վ. Եվդոկիմովը գրում է, որ ինքը հնարավորություն չի ունեցել օգտը­ վելու բանաստեղծի ձեռագիր ժառանգությունից, քանի որ այն պահպանվելիս է եղել պոետի քրոջ՝ Ե. ա. Եսենինայի և տարբեր անձանց մոտ: ուստի, պետք է ենթադրել, նշում է նա, որ 4­րդ հա­ տորը ևս ամբողջությամբ չի սպառում այն ամենը, ինչ գրել է Եսե­ նինը, հնարավոր է, որ լինեն առանձին բացթողումներ, հետագա­ յում գտնվեն նոր գործեր, տարբերակներ ու այլընթերցումներ: ի. Վ. Եվդոկիմովի ենթադրությունները ճիշտ են դուրս եկել. հիշյալ քառհատորյակի հրատարակությունից հետո, անցած շուրջ 50 տարիների ընթացքում, մինչև վերջին վեցհատորյակի տպագրվելը, բանաստեղծի ընկերների ու բարեկամների, հե­ տազոտողների, ինչպես նաև ընթերցողների ջանքերով գտնվել և մամուլում տպագրվել են Եսենինի կորած համարվող ու մոռացու­ թյան մատնված շատ բանաստեղծություններ ու սևագրություն­ ներ: Հատկապես մեծ թվով նոր նյութեր են հայտնաբերվել 1950­70­ականներին: այդ տարիներին նորանոր հրապարակում­ ներով հանդես են եկել Եսենինի քույրերը՝ Ե. ա. և ա. ա. Եսենի­ նաները, կ. Զելինսկին, յու. Պրոկուշևը, Վ. Բելոուսովը, դ. Զո­ լոտնիցկին, Վ. Զեմսկովը, Վ. աստախովը, ն. Խովրյակովը, Տ. կոնսպացկայան և շատ ուրիշներ: նորահայտ ոտանավորնե­ րի շարքում լայնորեն ներկայացվել են նաև բանաստեղծի վաղ շրջանի գործերը, դրանց մեջ հատկապես պետք է առանձնացնել «Հիվանդոտ խոհեր» շարքը: այն բաղկացած է 16 ոտնավորից, որոնցից 15­ը նախկինում հայտնի չեն եղել:

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

«Հիվանդոտ խոհեր» վերտառությամբ այդ ձեռագիր տետրը մինչև 1965 թ. պահպանվել է Ռյազանի բնակչուհի Մ. դ. իլյինայի ընտանիքում: 1912 թ. ամռանը Եսենինն իր այդ տետրը տվել էր նրա եղբորը՝ իր դասընկեր Ս. դ. իլյինին, որը զոհվել է Հայրե­ նական մեծ պատերազմում, և այդպես էլ հիշյալ տետրը մնացել է նրա քրոջ մոտ: իսկ վերջինս 1965 թ., երբ կոստանտինովոյում բացվում է Եսենինի տուն­թանգարանը, այն հանձնում է նորա­ ստեղծ թանգարանին: ներկայումս շուրջ 175 բանաստեղծություն է հաշվվում, որոնք չեն զետեղվել Եսենինի մինչև 1978 թ. լույս տեսած հիմնական ժո­ ղովածուներում18: դրանք գրեթե ամբողջությամբ ընդգրկված են վերջին վեցհատորյակի 4­րդ հատորում, որը Եսենինի բանաս­ տեղծական ժառանգության եզրափակիչ հատորն է և պարու­ նակում է 169 բանաստեղծություն19: այն բացվում է «Պոետը»

Բացի նշված հինգհատորյակներից ու վերջին վեցհատորյակից, ուշադրու­ թյան արժանի են նաև Ս. ա. Եսենինի երկերի այլ ամբողջական հրատա­ րակություններ, որոնցից կարելի է առանձնացնել ա. ա. կոզլովսկու և յու. լ. Պրոկուշևի կազմած ու ծանոթագրած եռհատորյակը՝ յու. Պրոկուշևի ընդարձակ առաջաբանով, որը տպագրվել է 1.280.000 օրինակ տպաքա­ նակով և ունեցել է երեք հրատարակություն (տե՛ս Сергей Есенин, Собрание сочинений в трех томах, под общей редакцией Е. а. Есениной, а. а. Есениной, С. а. Васильева, С. а. Кошечкина, Ю. л. Прокушева, В. д. Феодорова, Библиотека «огонька», изд. «Правды», Москва, 1970), ինչպես նաև՝ С. А. Есенин, Стихотворения и поэмы, вступ. статья и. С. Эвентова, сост., подг. текста и примеч. М. С. Эвентова и и. В. алексахиной. л., изд. Совет. писатель, 1986 (Б­ка поэта, БС): արժեքավոր է նաև 1990 թ. հրա­ տարակված երկհարտորյակը՝ 300.000 օրինակ տպաքանակով, որը կազ­ մել, ծանոթագրել և դրա համար առաջաբան է գրել յու. լ. Պրոկուշևը (տե՛ս Сергей Есенин, Собрание сочинений в двух томах, Москва, изд. «Советская Россия» и «Современник», 1990):

Մյուս վեց բանաստեղծությունները «Հավելում» ընդհանուր խորագրով, որ­ պես առանձին բաժին, ներկայացվել է Եսենինի վեցհատորյակի 6­րդ հա­ տորում՝ տե՛ս С. А. Есенин, Собр. соч., том. VI, М., 1980, էջ 391­397:

ՌուՍաՍտանի քնարական Սիրտը

ոտանավորով և ավարտվում Եսենինի «Մնաս բարո՜վ, իմ բարե­ կամ, մնաս բարով» վերջին ստեղծագործությամբ: նրանում զե­ տեղված ոտանավորները՝ ինչպես Եսենինի կենդանության օրոք հրատարակվածները, այնպես էլ անտիպները, ներկայացվել են բանաստեղծի ինքնագրերի հիման վրա: Եսենինի վաղ շրջանի ստեղծագործությունները թվով 49­ն են՝ ներառյալ «Հիվանդոտ խոհեր» շարքը: Ծանոթանալով դրանց հետ՝ դժվար չէ նկատել, թե պատանի բանաստեղծը ո՛ւմ գրքերն է խոր և ուշադիր ընթերցել, ո՛ւմ ազդեցությունն է կրել: նրա այդ գործերում շնչում են Պուշկինն ու Բլոկը, լերմոնտովն ու կոլցովը, ներկրասովն ու նադսոնը, նիկիտինն ու դրոժկինը և ուրիշներ: Սակայն, չնայած դրան, Եսենինի պատանեկան շրջանի ոտա­ նավորները լուրջ հետաքրքրություն են ներկայացնում և արժա­ նի են ամենայն ուշադրության: Պատանի պոետը այդ տարիքում արդեն կարողացել է նկատել ու անխաթար վերարտադրել բնու­ թյան գեղեցիկ պատկերները: նա խոր սիրով ու անանց կարոտով երգել է հայրենի գյուղի «գերանակապ խրճիթներն» ու նրանց շուրջ «ծաղկած ցարասենիները», «ժամատներ թվացող դեղին դեզերն» ու «վառվող մոմերի նման ուղին լուսավորող ճերմակ կե­ չիները», «արևամուտի ծիրանավառ գոտին» ու «արշալույսների լաջվարդ քողը», «գետակի արծաթ խոխոջյունն» ու «հեռավոր աստղերի դողը»... այդ ստեղծագործությունների վրա նկատելի է նաև Եսենինի՝ իր տատից կրած խոր ազդեցությունը: «նա երեք տարեկանից իմ գլուխն էր լցնում հին, նահապետական­եկեղեցական մշակույ­ թը...,‒ հետագայում գրել է Եսենինը:‒ ութ տարեկանից տատս ինձ իր հետ տանում էր զանազան սրբավայրեր... Ես նրա ձեռնա­ փայտից բռնած՝ հազիվ էի քարշ տալիս հոգնած ոտքերս,‒ հիշում է բանաստեղծը,‒ իսկ նա հա ասում էր. «արի՛, արի՛, գառնուկս,

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

աստված քեզ երջանիկ բախտ կտա»»20: Մեկ այլ առիթով Եսենի­ նը գրել է. «Հաճախակի էին մեր տանը հավաքվում կույր երգա­ սացները, որոնք, գյուղից գյուղ շրջելով, երգում էին հոգևոր երգեր գեղեցիկ դրախտի, ղազարի և Միկոլայի սիրո մասին: իսկ իմ դայակը պատմում էր հեքիաթներ, շաբաթ և կիրակի օրերին նա ինձ ուսուցանում էր աստվածաշունչը և անում սրբազան պատ­ մություններ: Պապս երգում էր հին ու թախծալի երկարաձիգ եր­ գեր»21: ահա այս ոգով է դաստիարակվել Եսենինը մանկության օրե­ րին: դրա հետ մեկտեղ նա ամռան գիշերներին լսել ու տեսել է ջահել աղջիկների ու տղաների հարմոնի նվագակցությամբ հնչող քաղցրալուր երգերն ու պարերը, որոնց անմիջական տպավորու­ թյան ներքո էլ, գուցե, գրվել են հետևյալ տողերը. Հնչի՛ր, հարմոն, աղջի՛կ, տնից դուրս ե՛կ համարձակ, Դիմավորի՛ր նշանածիդ ցանկապատի տակ: Կապույտ կրակն է բռնկվել իմ սրտի խորքում, Կապույտ աչքերն է հիմա հարմոնն իմ երգում: Ասեղնագործ թաշկինա՞կդ է հեռվից ծածանվում, Թե՞ լուսայգն է լճի վրա նախշերն իր փռում: Հնչի՛ր, հարմոն, ու տարածի՛ր քո ձայնն ամեն կողմ, Գեղեցկուհին նշանածի երգը լսի թող: (Թարգմ.՝ Հ. Սահյանի)

նույն տեղում, էջ 125:

նույն տեղում, էջ 205 և 208:

ՌուՍաՍտանի քնարական Սիրտը

Եսենինի պատանեկան շրջանի ստեղծագործական կյան­ քի ինքնատիպ ու հետաքրքիր երևույթներից պետք է համարել «Հիվանդոտ խոհեր» շարքը: Հատկապես այս շարքում պոետը իրականությունը ներկայացնում է մռայլ գույներով: նա իրեն հա­ մարում է «ծանր ու անհուն տանջանքի և դառն բախտի» երգիչ: «դառնության արցունքներ սնող», «անբախտ ու սառնաշունչ խոհերը» անվերջ տանջում են նրա «հոգնած հոգին» և «հավետ փակում ճամփան»: նրա համար հեռաստանները մառախլա­ պատ են, ամենուր թանձր խավարն է տիրում, «ճերմակ մշուշ­ ները» տանջում և նրա սրտին հասցնում են «դառն վերքեր»: Եվ այդպես, պատանի բանաստեղծն անվերջ բողոքում է «ուրախ երգերը խլացնող» վշտերի դեմ: Պարզ է, այս ամենը ոչ թե նա ապրել ու զգացել էր, այլ դրանք գրքերից եկող ազդեցություններ էին, որոնք դեռ չէր կարողացել հաղթահարել: Սակայն զանազան բանաստեղծներից կրած այս ակնհայտ ազդեցությունների կողքին կան նաև ինքնուրույն պատկերներ ու մտքեր, բանաստեղծական գեղեցիկ տողեր: Հավանական է այն կարծիքը, ըստ որի, երբ Եսենինը գյուղից 1912­ին մեկնել է Մոսկվա, նպատակ է ունեցել «Հիվանդոտ խոհերը» հրատարա­ կել որպես առանձին ժողովածու, բայց ինչ­ինչ պատճառներով հրաժարվել է այդ մտքից, հետագայում նույնիսկ մոռացել է հի­ շյալ տետրի գոյության մասին և չի ընդգրկել այն իր կազմած եռ­ հատորյակում: Եսենինի «Հիվանդոտ խոհեր» շարքը և նրա վաղ շրջանի մյուս ստեղծագործությունները, ներառյալ նաև 1914­1915 թթ. գրած բանաստեղծությունները, որոնց ընդհանուր թիվն անց­ նում է 120­ից, այժմ տպագրված են վեցհատորյակում: դրանցից շուրջ 40­ը ժամանակին թարգմանվել է հայերեն և զետեղվել վե­ րոհիշյալ «Հատընտիրում»: այնտեղ ներկայացված են նաև Ս.

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Եսենինի հետագայում գրած շուրջ 160 այլ բանաստեղծություն­ ներ ու պոեմներ, որոնք թարգմանվել են Հ. Սահյանի, Գ. Էմինի, Պ. Սևակի, Վ. դավթյանի և Գ. Բանդուրյանի կողմից: նշենք նաև, որ Եսենինի բանաստեղծություններից կատարված հայե­ րեն մի շարք թարգմանություններ էլ տպագրվել են դրանից հե­ տո հրատարակված «ընտիր էջեր ռուս սովետական պոեզիայի» (Եր., Հայպետհրատ, 1963) ժողովածուում: Ս. Եսենինի բազմաթիվ բանաստեղծություններ նորովի է թարգմանել բանաստեղծ ու գրականագետ Հրաչյա Թամրա­ զյանը և հրատարակել «ուսանողի գրադարան» մատենաշարով լույս տեսած «XX դարասկզբի ռուսական բանաստեղծություն» (Եր., ԵՊՀ հրատ., 1982) անթոլոգիայում: Վերջին երկու տաս­ նամյակների ընթացքում Եսենինի որոշ ստեղծագործություն­ ների թարգմանությամբ հանդես են եկել աղվան Վիրաբյանը22, Վիգեն Բաբայանը23, արտեմ Սարգսյանը24, արարատ աղասյա­ նը25 և ուրիշներ: Սակայն պետք է նկատել, որ նրանց կատարած փոքրաթիվ այդ թարգմանությունների շուրջ կեսը ավելի շուտ փո­ խադրություններ են, քան թե թարգմանություններ: նույնը կարելի է ասել նաև մյուս թարգմանությունների մի զգալի մասի վերաբե­ րյալ, որոնք տեղ են գտել վերոհիշյալ հայերեն հրատարակու­ թյուններում:

Աղվան Վիրաբյան, կարոտների սփոփանք, Երևան, 2002, էջ 165­177:

Վիգեն Բաբայան, Բազմանվագ, Երևան, 2003, էջ 179­192:

Արտեմ Սարգսյան, ամենը քեզ, հատ. Բ, Երևան, 2005, էջ 87­92:

Արարատ Աղասյան, Ռուսական պոեզիայի գանձարանից, Երևան, 2013, էջ 134­145:

ՌուՍաՍտանի քնարական Սիրտը

Մենք Ս. Եսենինի վաղ շրջանի բանաստեղծությունների թարգմանությունն սկսել ենք անցյալ դարի վերջերից: Մեր որոշ թվով թարգմանություններ և «Հիվանդոտ խոհեր» շարքն ամբող­ ջությամբ տպագրվել են գրական մամուլում: Մի քանի թարգմա­ նություններ էլ տեղ են գտել մեր հեղինակած ժողովածուներում: Սակայն դրանք մեր կատարած թարգմանությունների մի մասն են միայն: այժմ ներկայացնում ենք Եսենինի վաղ շրջանի ստեղ­ ծագործությունների մեծ մասը՝ թվով 100 բանաստեղծություն: Շուրջ մեկ տասնյակ բանաստեղծություններ էլ թարգմանել ենք Եսենինի հետագա տարիների (1916­1919 թթ.) գրածներից, որոնք ցարդ հայերեն չեն թարգմանվել: Չորս բանաստեղծություն էլ թարգմանել ենք նրա՝ կյանքի վերջին օրերին գրածներից, որոն­ ցից երկուսը հայերեն են հնչեցվում առաջին անգամ: Մենք աշխատել ենք հարազատ մնալ եսենինյան բնագրերի բովանդակությանն ու էությանը, հնարավորության սահմաննե­ րում պահպանել ենք նաև այդ բանաստեղծությունների չափն ու ռիթմը: Պետք է նշել, որ Եսենինի վաղ շրջանի գործերը, չնայած գրված են պարզ ու անպաճույճ լեզվով, ունեն զգալի բարդու­ թյուններ, կրում են ժողովրդական բանավոր խոսքի, բառ ու բանի ազդեցությունները, օգտագործված են բարբառային շատ բառեր ու արտահայտություններ, սլավոնական ու հին ռուսական դարձ­ վածքներ, կրոնական ու եկեղեցական հասկացություններ ու եզ­ րույթներ, որոնք բավականին դժվարացնում են դրանց հայերե­ նացումը: այդուհանդերձ, մենք աշխատել ենք հաղթահարել այդ դըժ­ վարությունները և փորձել Եսենինի վաղ շրջանի ստեղծագոր­ ծությունները ներկայացնել բնագրերին համահունչ: դրանք

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

հիմնականում այն բանաստեղծություններն են, որոնք մինչև այժմ ուրիշների կողմից հայերեն չեն թարգմանվել: այդ շրջա­ նի շուրջ մեկ տասնյակ բանաստեղծություններ ու պոեմներ, որոնցից են, օրինակ, «Бельгия», «греция», «Польша», «город», «Марфа Посадница», «Песнь о Евпатии Коловрате», «Ус» և այլն, չենք թարգմանել ո՛չ թե դժվարությունների կամ էլ թարգ­ մանված լինելու պատճառով, այլ նկատի ունենալով այն հան­ գամանքը, որ դրանք հիմնականում նվիրված են առաջին աշ­ խարհամարտի անցքերին և, մեր կարծիքով, գեղարվեստական վարպետության առումով զիջում են հեղինակի վաղ շրջանի մյուս ստեղծագործություններին, ուստի գիտակցաբար թողել ենք մի կողմ: ուրիշների կողմից ևս դրանք առայժմ հայերեն չեն թարգ­ մանվել: Սույն ժողովածուում ընդգրկված բանաստեղծությունները դասավորված են ժամանակագրական կարգով, այնպես, ինչպես կատարված է ռուսերեն վեցհատորյակում: Եսենինի մի շարք բա­ նաստեղծություններ, որ անցյալ հինգհատորյակներում ունեն գրության տարբեր թվականներ, այստեղ ճշգրտված և ուղղված են: Մենք ևս, առաջնորդվելով վերջին վեցհատորյակով, ուղղել ենք մեր թարգմանությունների նախկին թվագրումները և հա­ մապատասխանեցրել վեցհատորյակում օգտագործված թվա­ կանների հետ: Միայն ավելացնենք, որ փակագծերում առնված թվականները հրատարակիչներինն են ու մոտավոր, իսկ առանց փակագծերի դրվածները հեղինակինն են և ճիշտ: Հայերեն տեքս­ տերին զուգադիր ներկայացված են նաև ռուսերեն բնագրերը: Մեզ թվում է, մեր ներկա թարգմանությունները, իրենց հնարավոր

ՌուՍաՍտանի քնարական Սիրտը

թերություններով ու բացթողումներով հանդերձ, կարող են հիմք հանդիսանալ հետագա, ավելի կատարյալ թարգմանությունների համար: «Սերգեյ Եսենինը Ռուսաստանի պոետական համաստե­ ղության լուսաշող, անմարելի աստղն է»,‒ այսօր այսպես է բնութագրվում ոչ միայն ռուս, այլև աշխարհի շատ ու շատ ժո­ ղովուրդների կողմից սիրված մեծ բանաստեղծը: ուստի նրա ստեղծագործությունների հայերեն թարգմանությունները ան­ հրաժեշտ են և միշտ էլ սիրով կընդունվեն ընթերցող լայն շրջան­ ների և հատկապես երիտասարդության կողմից: Վերջում ավելացնենք, որ Եսենինը, մեծ բանաստեղծ լինե­ լուց բացի, եղել է նաև նվիրված ու անձնազոհ ընկեր, ունեցել է մարդկանց դեպի իրեն ձգելու եզակի անմիջականություն ու ջեր­ մություն: նա սիրել ու մինչև վերջ հավատացել է իր ընկերներին, մերձավորներին ու բարեկամներին՝ նրանց նկատմամբ ցուցա­ բերելով հոգատարություն ու սրտացավություն: այստեղ՝ կովկա­ սում ևս նրան շրջապատել են նորանոր բարեկամներ ու մտերիմ­ ներ, որոնց մեջ, բնականաբար, եղել են նաև բազմաթիվ հայեր: Հետագա ուսումնասիրություններն ու պրպտումները գուցե կբա­ ցահայտեն Եսենինի՝ հայ իրականության հետ ունեցած կապե­ րին վերաբերող հետաքրքիր փաստեր, որոնք նոր լույս կսփռեն մեծ բանաստեղծի կյանքի ու գործունեության առանձին կողմերի վրա:

ՍԵրԳԵյ ԵՍԵնին | 1914 թ.

СТихи РаннЕго ПЕРиода СЕРгЕя ЕСЕнина и их аРМянСКиЕ ПЕРЕВодЫ

ՍԵրԳԵյ ԵՍԵնինի Վաղ ՇրՋանի ԲանաՍՏԵղԾուԹյուննԵրը ԵՎ դրանՑ ՀայԵրԵն ԹարԳՄանուԹյուննԵրը

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ահա իջավ լուրթ իրիկուն. Ցողն է ցոլում եղինջներին: Եվ ես՝ կռթնած ծեր ուռենուն, կանգնել եմ լուռ ճամփի եզրին: լուսնի լիրն է լույսով իր մեծ ուղիղ կախվել մեր տանիքին: ինչ­որ մի տեղ կապույտ հեռվից Երգն եմ լսում ես սոխակի: այստեղ որքա՜ն լավ է ու տաք, Խարույկի մոտ՝ ձմռանն ինչպես: կեչիներն են շարվել շիտակ Վառվող հսկա մոմերի պես: ու մութ հեռվում, գետից անդին, Երևում է փեշն անտառի, ուր որ քնատ պահակն իր թին Զարկում է խուլ բնին ծառի:

այնտեղ, ուր այգը կաղամբի ձգված Թմբաշարերն է լաջվարդով օծում, Փոքրիկ թխկենին՝ շուրթերով հպված, Մոր կանաչ կուրծքն է մանկան պես ծծում:

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Ձմեռն ինչ­որ երգ է մանում, Խուլ անտառի քունն է տանում Սոճիների խմբերգով: Եվ ամենուր թախիծով խոր լուռ չվում են երկիր մի նոր Գորշ ամպերը երկնքով: իսկ բակով մեկ հողմը պարում, իր մետաքսե գորգն է փռում, կախում սառցե ծոպեր: Ճնճղուկները ժիր ու կայտառ, որբերի պես խեղճ ու անճար, Փեղկերին են կիպ կպել: նրանք քաղցած մրսել, հոգնել, իրար գգված կուչ են եկել ու դողում են ցավալի: իսկ մրրիկը խենթ հեծեծում, լուսամուտի փեղկն է ծեծում Եվ կատաղում ավելի: Խեղճ հավքերն են հեզ ու քնքուշ, այդ բքի տակ ննջում անուշ, Պատուհանի մոտ սառած: ու երազում տեսնում են պերճ արևի ջինջ ծիծաղի մեջ Գարնան դեմքը ջերմառատ:

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ԵրԳի նՄանակուՄ

Բուռ­բուռ առնում ջրում էիր դու քո ձիուն՝ սանձը վրան, իսկ լճակում կեչիների շողքն էր բեկվում ճերմակիրան: Ես նայեցի պատուհանից. գլխաշորդ էր ծփում կապույտ ու քամին էր օձագալար գանգուրներդ ձաղկում անփույթ: Ես մոտեցա, որ փրփրած հորդ շիթերի թրթիռներում քո ալ շուրթից համբույր քաղեմ՝ ցավեցնելով կուրծքդ եռուն: իսկ դու, մի նենգ ժպիտ դեմքիդ, վրաս առատ ջուր շաղ տալով, Թամբին թռար ու սլացար՝ զանգակներդ իրար տալով: Բայց արևի հինած ցանցից, ժամանակն իր թելն է հանում... Պատուհանիս տակով մի օր քո դին էին թաղման տանում: ու խնկաբույր սաղմոսների և ողբաձայն երգերի տակ ասես առա ես հրաշքով այն զանգերի զնգոցն հստակ:

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

այգաբացի ցոլքն է բոսոր ժանյակի պես լճին հյուսվում: Խոր անտառից խլահավի լալկան կանչն է անվերջ լսվում: ինչ­որ մի տեղ ցախաքլորն է թաքուն լացում մութ փչակում: Միայն ես չեմ կարող լացել, անծիր լույս կա իմ խենթ հոգում: Գիտեմ՝ կգաս մթնշաղին խաչմերուկն այն ճամփաբաժան, ու կնստենք թարմ խրձերին, մոտիկ դեզի շուրջը այնժամ: Մինչ արբելս՝ կհամբուրեմ, կճմլեմ քեզ ծաղկի նման, Խնդությունից թունդ արբածին երբեք չկա դատ ու դիվան: Եվ իմ քնքուշ շոյանքներից դու կնետես քողդ խավոտ, ու ես հարբած քեզ կտանեմ թփերի մեջ մինչ առավոտ: ինչքան կուզե թող որ կանչեն խլահավերն այնտեղ լացով, այգաբացի ալ ցոլքերում ուրախ թախիծ կա մի տանջող:

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Տիղմը ծխի պես ցրվեց, ավար դարձավ հեղեղին, Եվ լուսինը կորցրեց Շողասանձերն իր դեղին: Ես լողում եմ բարկասով ու ափերին զարնվում: Շարված դեզերն հեռվում զով Ժամատներ են թվում: կռկռոցով տխրալուր, լռության մեջ, խոր ճահճում, Խլահավը սևափետուր Ժամերգության է կանչում: Եվ պուրակը բիլ մեգով Մերկությունն է քողարկում... Բախտիդ համար մորմոքով աղոթում եմ ես թաքուն:

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Թխենին առատ ձյուն է շաղ տալիս, Ծաղկանց մեջ սեզն է ցողով լվացվում, դաշտում՝ թեքվելով ծիլերին թավիշ, Սերմնագռավներն են հերկերով անցնում: Մետաքս խոտերն են թավալվում գետնին, Եվ սոճու բույրն է ծավալվում խեժից, Հե՜յ, դուք կաղնուտներ ու մարգագետին,­ Ես խենթացել եմ ձեր թանձր մուժից: Գաղտնի լուրերին հավատ չեմ տածում ու լուսավորվում հոգուս ընդերքում, Հարսիս մասին եմ անվերջ մտածում, Եվ միայն նրա համար եմ երգում: Թխենի՛, թափի՛ր ձյուներդ անհոգ, Երգե՛ք դուք, հավքե՛ր, անտառում մեր պերճ, դաշտով մեկ ես իմ խելահեղ վազքով Փրփուր ծաղիկներ կփռեմ անվերջ:

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ուԽՏաՎորնԵրը

ուխտավորներն անցնում էին մեր գյուղերով, կանգնում էին կվաս խմում ամեն բակում, Վանքերի հին փականներին խոնարհվելով՝ Մաքրամաքուր Փրկչին էին երկրպագում: լայն դաշտով մեկ փռվում էին, անփույթ ծփում, Եվ Հիսուսի մասին անուշ տաղեր երգում: իսկ բեռնված յաբուների շուրջը տոփում, Սագերն էին ձայնակցելով աղաղակում: Եվ հոտերով մուրացկաններն այնտեղ հայում, Խղճահարույց ճառեր էին ասում վերին. «Մենք բոլորս Տիրոջ փառքին ենք ծառայում՝ Ճգնավորի քուրձեր առած մեր ուսերին»: ուխտավորներն հացերն էին հապճեպ հանում ու խնայած կտորտանքը կովերին տալիս: կանչում էին հովիվներն ու զվարճանում. «դե՛, աղջիկնե՛ր, ելե՛ք պարի, խենթերն են գալիս»:

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Զմայլանքը սոսկ մի խայթ է թույնի, Մի՛ ապրիր երբեք մարդկանց մեջ գերի, Զվարճանքներդ մի փոխիր նույնիսկ Գեղեցկության հետ անգույն օրերի: ամեն բան կանցնի, և կյանքի ցուրտը Զգայուն սիրտդ կճզմի իր տակ, Ջահել օրերիդ վսեմ խորհուրդը, կանվանեն դատարկ ու հիմար կատակ: Պաշտպանվիր վարդի շնչից բուրավետ, Եվ մի վրդովիր թփերը նրա: Սերն ի՞նչ է՝ ունայն անրջանք հավետ, ու սին իղձերի անկատար երազ: (1910)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ՊոԵՏը

նա գունատ է: Խորհում է իր զարհուր ուղին: Հոգում նրա տեսիլքներ են ապրում պերճ­պերճ: կյանքի զարկից կուրծքն է ուռել, դեմքն է դեղին, իսկ այտերին կասկածներ են դաջվել անվերջ: Մազերն անկարգ՝ խռիվ փնջեր՝ ցրիվ տված Եվ կնճռապատ ճակատը լայն, բարձր ու աննինջ, Բայց նրա պարզ անուրջների գույները վառ իր ցնորքի պատկերներում վառվում են ջինջ: նստած է նա մութ ու անշուք ձեղնահարկում, Մոմի լույսն է արտացոլվում դեմքին պայծառ, Եվ գրիչը նրա ձեռքին շրշում թաքուն ու նրա հետ զրուցում է գիշերն անծայր: Եվ նա թախծոտ իր խոհերի երգն է գրում, Հոգով որսում ստվերները անցած հուշի: Եվ աղմուկն այդ, որ իր հոգու շունչն է կրում, նա կտանի վաղն ու ... կտա մի գրոշի: (1910-1912)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ԳիՇԵր

Հոգնած օրը թեքվեց դեպի մայրամուտ, Եվ հորձանքի խուլ աղմուկն է մարմրում, Հանգավ արևն ու աշխարհի վրա մութ լուսնի նավն է խոկումներով երերում: Խաղաղ հովիտն ունկնդրում է խավարում Խոխոջյունը մեղմաթավալ առվակի, Մութ անտառն է խոնարհվելով խոր նիրհում Երգի քաղցր հնչյուններով սոխակի: Երգով տարված գետն է անուշ շշնջում, Եվ ափերն է փայում ինչպես մեղեդի: ալյաց վրա մեղմ զեփյուռն է լուռ ննջում, ու շրշյունն է լսվում ուրախ եղեգնի: (1910-1912)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

նՄուՇնԵր ՍԵրԳԵյ ԵՍԵնինի ՁԵՌաԳրԵրիՑ

«Պոետ» բանաստեղծության ինքնագիրը

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

«Աստղեր» բանաստեղծության ինքնագիրը

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

«Հուշեր» բանաստեղծության ինքնագիրը

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

«Տխուր է...» բանաստեղծության ինքնագիրը

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Երիցուկի պսակի տակ՝ գետափին, անտառի մեջ մակույկ էի նորոգում, Մեկ էլ հանկարծ իմ սիրածի մատանին ընկավ ջուրն ու կորավ պղտոր կոհակում: Սա փորձանք էր նենգադավ ու չարամիտ, ասես ջադու սկեսուրի՝ մի պառավ: Գայլաձուկը մեկեն առավ մատանին ու սիրուհուս սերն էլ հետը նա տարավ: իմ մատանին չգտնվեց, ինչ արած, ու ես տխուր իջա հովիտ գլխիկոր, իմ ետևից ծիծաղելով գետն ասաց. «քո սիրուհին արդեն ունի նոր ընկեր»: Ես էլ երբեք խմբապարի չեմ գնա, կծիծաղեն բոլորն այնտեղ ինձ վրա, կպսակվեմ մի օր թախծոտ ու մռայլ կարկաչահոս ալիքի հետ ես ցմահ:

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Մթին գիշեր է, չի լինում քնել, Ելնեմ, թափառեմ գետակի ափին: Փայլակն էլ արդեն ալ գոտին հանել նետել է փրփուր ջրերի ծափին: կեչին մոմի պես բարձունքին կանգնել, Զուգվել է լուսնի շողերով դեղին: դուրս ե՛կ, իմ հոգյակ, լսիր անարգել Երգող տավիղի թովիչ մեղեդին: կսիրեմ ես քեզ ու չեմ հագենա քո այդ կուսական աննման տեսքից, իսկ թե միասին մենք պարի գնանք, նուրբ քողը կառնեմ քո չքնաղ դեմքից: Բլրի լանջով ես քեզ կտանեմ կանաչ թավուտը մթին անտառի, Թավիշ դղյակում թաքուն կպահեմ, Մինչև որ կակաչ լուսայգը վառվի:

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

աՍՏղԵր

ո՜վ պայծառ աստղեր, ո՜վ բարձրիկ աստղեր, ի՞նչ եք թաքցնում դուք ձեր խորքերում: ո՜վ խորախորհուրդ, անմեկին աստղեր, ի՞նչ զորությամբ եք իմ հոգին գերում: աստղե՜ր իմ սուտակ, աստղեր՝ ուս­ուսի, ինչո՞վ եք չքնաղ, ինչո՞վ եք զորեղ, ինչո՞վ եք գերում, գիտության լույսի Տենչանքը հզոր, երկնայի՜ն, բյուրե՜ղ: Եվ ինչպե՞ս եք ձեր կապույտ շողերով Հմայում, կանչում երկինք՝ ընդարձակ: նայում եք քնքուշ ու սրտագորով, Երկնային աստղե՜ր, աստղե՜ր հեռարձակ:

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ի. դ. ՌուդինՍկուն ոսկի շողը արևի կայծն իր վար նետեց, Հոգիս իր ջերմ բարևի Հուրը ավետեց: Սրտիս խորքում պահ մտավ Հույսի մի ալիք, ինչ­որ բան եմ սպասում Օրերից գալիք: կենդանացա այդ հրից, լույս իջավ վրաս: Մոռացա հինն ու նորից Մեջս ի՜նչ մնաց: Եվ արյունս հուրհրաց Բոցից առավել, Ե՛վ ջերմ է, և՛ լույս անանց Հոգում իմ ջահել: Սիրտս՝ լցված բարությամբ, Բաբախում է հույժ: Շողն ինձ օծեց հարությամբ ու ջերմով աշխույժ: Ես սիրով եմ արդ անցնում նշված իմ ուղին, Սիրտս էլ չի տագնապում ահ ու երկյուղից:

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ՀուՇԵր

այնտեղ՝ դրսում, դարպասի մոտ Բուքն է ոռնում հանց մի շուն. իսկ ծերուկը՝ քուրսուն թախծոտ, Պատանությունն է հիշում: «Է՜խ, ի՜նչ օրեր էին անվիշտ, ապրում էի ես անհոգ, Շրջում էի քեֆերում միշտ, ուրախ երգեր երգելով: իսկ հիմա ի՞նչ կյանք է, ավա՜ղ, նվաղում եմ վշտերում, Եվ օրերն այն, վաղուց անցած, Տրտմությամբ եմ միտ բերում: ­քեֆ ես արել դու ողջ մի դար,­ ասում են՝ դա բավ է քեզ, Ծերությունս վանել անդարձ Էլ չեն տալիս ասպարեզ: ինձ ասում են՝ բա՛վ է, ծերուկ, Հիմար բաներ մի՛ արա, քո վերջն էլ է շուտով գալու, Մահվան շունչն է քեզ վրա:­

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

կհարմարվեմ, է՛հ, ինչ արած, Երևում է բախտս էս է: կգա նաև հերթը նրանց՝ Ծերունական ցավ կտեսնեն»: այնտեղ՝ դրսում, դարպասի մոտ, Բուքն է ոռնում հանց մի շուն, իսկ ծերուկը՝ քուրսուն թախծոտ քուն է մտնում անշշուկ: (1911-1912)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

իՄ կյանքը

կյանքն իմ ասես տանջանքի է անվերջ մատնված, Վիշտն ու թախիծն իմ ճամփան են մեկտեղ փակել, Խնդությունից կյանքը կարծես բաժանվել է հավերժ պարտված, Խոր կարոտից ու վերքերից խոնջացել է սիրտս անքեն: ասես կյանքում վերուստ ինձ մի չար ու դաժան բախտ է տրվել, այս փուչ կյանքում ի՜նչ դառնագին բաժին է ինձ ընկել վերից, առանց այն էլ կյանքում այնքան շատ եմ տխրել ու համբերել, որ մաշվում է հոգիս անվերջ մորմոքներից ու ցավերից: Մուժոտ հեռուն խինդ ու բախտ է խոստանում ու դյութում կրկին, Մոտենում և միայն լացի ու հառաչի ձայն եմ լսում, Հանկարծ եթե որոտ ճայթի ու կայծակը զարկի ուժգին Եվ խորտակվեն կախարդական անուրջներն իմ քաղցր ու վսեմ: Գուշակեցի ու հասկացա ես խաբկանքը դառը կյանքի, Չեմ տրտնջում էլ իմ բաժին թշվառ բախտից ու չեմ լալիս, Եվ հոգիս էլ չի տառապում վերքերից ու թախծից անծիր, ու չի կարող ոչ ոք օգնել՝ ո՛չ տանջանքիս, ո՛չ էլ ցավիս: (1911-1912)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ինՉ անՑԵլ Է, ԵՏ ՉԵՍ դարՁնի

Ետ չես դարձնի ինձ գիշերն այն զովասուն, Էլ չեմ տեսնի ընկերուհուս ես կյանքում, Էլ չեմ լսի ես այն երգը երազուն, որ սոխակն էր երգում քաղցր մով այգում: Թռա՜վ, գնա՛ց գարնանային գիշերն այն, Էլ չես ասի նրան՝ դարձի՛ր, սպասի՜ր, Եկավ աշուն, բուքն է վայում ու միայն անձրևներն են թափվում անվերջ ու զազիր: Խոր քնել է իմ սիրուհին պաղ շիրմում` Թաղած սերս սրտում իր սառն ու մեռած: այդ խոր քունը չի արթնացնի հողմն աշնան, Եվ արյունն էլ չի բորբոքի պինդ սառած: Եվ լռել է այն դայլայլը սոխակի, արդ սոխակն է ծովից անդին թևածում, Եվ չի հնչի էլ առավել, խնդագին, որ երգում էր նա գիշերը զովասուն: Եվ վաղ թռան հրճվանքներն իմ անանց, որ ես կյանքում ճաշակեցի վշտաբեկ: արդ իմ հոգում զգացմունքներն են մարած: ինչ անցել է, ետ չես դարձնի էլ երբեք: (1911-1912)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ԳիՇԵր

Գետն է խաղաղ նիրհում մուշ­մուշ: Մութ անտառը չի խշշում: Եվ չի երգում սոխակն անուշ, ու ջրհավն էլ չի կանչում: Գիշեր է մութ: Շուրջը խաղաղ: առվակն է լոկ կարկաչում: Եվ իր փայլով լուսաշաղախ լուսինն է շուրջն արծաթում: արծաթվում է գետը խաղաղ: առվակներն են լույս ծաթում: Տափաստանի ցողաշաղախ Թավիշ խոտն է արծաթվում: Գիշեր է ջինջ: Շուրջը խաղաղ: Բնությունն է մտել քուն: լուսնարծաթն է կաթնաշաղախ Շուրջն ամեն ինչ արծաթում: (1911-1912)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

արԵՎաԾաԳ

այգը վառվեց հիր ու ալվան կապտամշուշ երկնքում, Եվ ծիրանի գոտին վառման Ցոլաց փայլով ոսկեգույն: Եվ արևի շողերն անհաս լուրթ երկնքում լույս դարձան: նրանց խրձերն հեռվում մաս­մաս կրկին եղան ցիր ու ցան: Հրդեհեցին երկիրն հանկարծ Վառ շողերն այդ ոսկեհուռ: ողջ երկինքն էլ կապույտ հագած Սփռվում է ամենուր: (1911-1912)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ննՋԵՑյալին

արդեն դագաղն են ամրապինդ փակում, որ չկարենաս դու ելնել հավետ, Թաղում են խորն ու սառն հողով ծածկում, ուր լոկ դիերն են ննջում առհավետ: դու մունջ կլինես, երբ այստեղ մենք գանք, Մեր զիլ կանչերին չես արձագանքի: Մեր հոգու տուրքը մեր ձեռքով կտանք ու քեզ պսակներ կբերենք անգին: նրանք կլինեն այն փայլ ու շուքով, որոնց մեջ հողդ թավիշ կբացվի: ընկերներդ քեզ կհիշեն սուգով Եվ հաճախ կգան քո շիրմին այցի: ննջի՜ր դու խաղաղ, մեր լավ բարեկամ, ու մեզ սպասիր աշխարհում քո մութ: ուժով կտանենք մեր վիշտն այս անգամ, Եվ գուցե շուտով մենք էլ գանք քեզ մոտ: (1911-1912)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ՁՄԵՌ

աշունն ահա արդեն չվեց ու ձմեռը եկավ փութով, Հավքի թևով ասես թևեց Եվ նա անտես փռվեց շուտով: Պաղ ցրտերն են ահա փչում, ու լճերն են սառցապատել: Մանուկներն են ուրախ ճչում, ասում՝ լավ ես դու աշխատել: ապակիներն ահա սառել, ու զարդեր են դաջվել վրան: Բոլորն իրենց հայացքն հառել Եվ նայում են դյութված դրան: Ձյունն է վերից արծաթ մանում, Շուրջը ծածկում ճերմակ քողով, արևն ամպից աչքով անում, ու փայլում է մի այլ շողով: (1911-1912)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ԾԵր աՎաԶակի ԵրԳը Ջահելությունն իմ շուտ հանգավ, Թառամել է դեմքս, դեղնել, առաջվա իմ ուժն ու համբավն ասես երբեք չեն էլ եղել: Եղել է, որ հինգին առել ու փռել եմ դագանակով, արդ ես ծեր ու տկար դառել Եվ իմ բախտն եմ լալիս հանգով: Եղել է. ես առավոտից Երգել եմ մինչ խորին գիշեր, արդ թախիծն է հալածում ինձ Եվ վշտերն են սիրտս մաշում: Չէ՞ որ մի օր ինձ ահ չկար, Թունդ գող էի ու ավազակ. Հիմա ծեր եմ ես ու տկար, ողջ անցյալս եմ թողել ազատ: (1911-1912)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Հնչի՛ր, հարմո՛ն, ախորժալուր, նվագներդ առատ ածի՜ր: դուրս ե՛կ, աղջի՛կ, դարպասի մոտ, դիմավորիր նշանածիդ: կապույտ հուրն է սիրտս առել ու վառվում է ինչպես փիրուզ: Ես երգում եմ իմ հարմոնով բիլ աչքերի մասին սիրույս: այդ լուսա՞յգն է նուրբ նախշերն իր արծաթ լճի վրա փռում, Թե՞ զարդահյուս գլխաշորդ է լեռան ուսին թույլ թռթռում: Հնչի՛ր, հարմո՛ն, ախորժալուր, նվագներդ զիլ տարածիր: Գեղեցկուհին թող որ լսի խաղերգերն իր նշանածի:

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Համբարձման տոնին մայրս անտառում երկար թափառել, Շրջել է բոբիկ ցողերի միջով, հանգիստ չի առել: Հուռութ խոտերն են ծվատել, ձաղկել ոտքերը փոշոտ, Եվ հարազատս ցավից լացել է թփերում փշոտ: նա իմացել է, թե լերդն է ցավում, բայց դողն է բռնել, Եվ սնուցողն իմ ճչացել այդտեղ և ինձ է ծնել: ու ես ծնվել եմ խոտե ծածկոցին, երգերով ծանոթ: ինձ գարնան այգն է բարուրել նախշուն իր ծիածանով: Հասակ եմ առել, դարձել խելահաս թոռն այն գիշերվա, Վհուկ­խավարն է կանխագուշակել իմ բախտը ցմահ: Բայց իմ խղճով չէ պատրաստի բախտը, այն ինձ չէ հարմար, Ես քաջությամբ եմ աչքեր ու ունքեր ընտրում ինձ համար: Ես, ինչպես ձյան ճերմակ մի փաթիլ, կապույտում հալվում, անջատիչ բախտի բոլոր հետքերն եմ իմ ճամփից ավլում:

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

իրիկունն իր ծուխն է մանում, կատուն նիրհում է խորանում, ինչ­որ մեկը աղոթում է, տեր Հիսուսին չի մոռանում: Վերջալույսն է բոցավառվում ու ծխում են մեգ ու մշուշ, դրվագազարդ պատուհանին վարագույրն է ծիրան խշշում: ոսկեզօծված գմբեթի տակ ոստայններ են հյուսվել թավիշ, ինչ­որ մի տեղ թակարդն ընկած մուկն է ճանկռում, տխուր լալիս... Եվ անտառի լայն բացատում կապկպել են խրձերն հասկի, Եղևնիներն, ինչպես գեղարդ, երկնքին են հպվել ոսկի: Եվ պուրակի ցողերի տակ բուրվառում է մուժը սիրով... իսկ իմ սրտում հանգչում են լուռ խոր անդորրն ու ուժը Տիրոջ:

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ՊոԵՏը Ջերմագին սիրելի ընկերոջս՝ Գրիշային

նա է պոետ, ով թշնամուն չի ներում, Ճշմարտությունն ով պաշտում է առավել, ով որ մարդկանց իր եղբոր պես է սիրում Եվ պատրաստ է նրանց համար տառապել: Եվ հեշտությամբ այն ամենը նա կանի, ինչ չեն կարող ուրիշները խմբովի: Պոետ է նա, պոետ է նա ազգային, նա է պոետն հայրենական իր հողի: (1912)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

կաԹիլնԵր

Օ՜, կաթիլներ մարգարտյա, օ՜, կաթիլներ գեղեցիկ, դուք ինչ լավն եք ու սիրուն շողերի մեջ ոսկեվառ, Եվ ինչ մեղկ եք ու թախծոտ, դուք կաթիլներ մեղեսիկ, Մռայլ աշնան սառն ու թեն լուսամուտի կուրծքն ի վար: Մարդ՛իկ, խենթ ու խնդագին, մոռացության կյանքում սին, դուք ինչ վեհ եք ու անհաս ուրիշների աչքերում, Եվ ինչ մեղք եք ու ափսոս խավար գրկում անկումի, Չկա՛ էլ ձեզ սփոփանք ապրողների աշխարհում: աշնանային կաթիլներ, ինչքան վիշտ եք դուք ծնում Թախծոտ հոգում դժվարին, զգացմունքներ դառնության: Մեղմ սահում եք ապակուն, թափառումով վար իջնում, կարծես, իրոք, փնտրում եք ձեր շուրջն ինչ­որ ուրախ բան: Մարդի՛կ, դժբախտ ու թշվառ՝ դաժան կյանքով սպանված, Հոգում՝ ցավը դառնագին, դուք ձեր դարն եք ավարտում: անցյալն, ավա՜ղ, հաճելի՝ ձեր հուշերում պահպանված, Հաճախ ետ եք կանչում դուք՝ հին կարոտը ձեր սրտում: (1912)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ՀիՎանդոՏ ԽոՀԵր

Ես չեմ կարող էլ չերգել ու չլացել, րոպեներ են լինում հաճախ դառն ու անվերջ, որ պատրաստ եմ հուզախռով սիրտս բացել, Եվ հնչյուններն ինքնիրենց են լցվում իմ մեջ: (1912)

Մեղավո՞ր եմ ես արդյոք, որ պոետ եմ իմ հոգով Ծանր ու անհուն տանջանքի, դառը բախտի՝ չար ու սին: Ես իմ կամքով չեմ դարձել կյանքում հետո այդպիսին, այդպիսին եմ ես ծնվել, աշխարհ եկել մորմոքով: Մեղավո՞ր եմ ես արդյոք, որ ինձ կյանքը չի փայել, որ բոլորին սիրում եմ ու նույն պահին և ատում: Եվ իմ մասին ես գիտեմ՝ ինչը դեռ չեմ նկատում, այդ պարգևը չէ՞ որ ինձ իմ մուսան է ընծայել: Երջանկություն այս կյանքում չկա՛ երբեք, ես գիտեմ, Զառանցանք է սա մի սին, հիվանդ հոգու երազ հին: Գիտեմ՝ երգն իմ միալար ձանձրացնում է բոլորին, Բայց մեղքս ինչ թաքցնեմ, ես այդպիսի պոետ եմ: (1912)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ԽոՀԵր

Խոհեր իմ խորին, խոհեր թախծալի, Խոհեր իմ ծանր, դառնախեղդ խոհեր: դուք՝ հավերժ հեռու բախտից բաղձալի, դուք տխուր կյանքիս լուռ ուղեկիցներ: Խոհեր՝ տանջանքի հնչյուններ ծնող, Խոհեր իմ անբախտ, սառնաշունչ խոհեր, Խոհեր՝ դառնության արցունքներ սնող, Խոհեր իմ ազատ, անկաշկանդ խոհեր: ինչ եք դուք տանջում իմ հոգնած հոգին, ինչո՞ւ եք ճամփաս դուք փակում հավետ: ինչ եք արթնացնում ուժերն իմ կրկին՝ դարձյալ կռվելո՞ւ սև խավարի հետ: դուք չեք անթեղի հանգած խարույկի Մարող կայծերը... ո՜ւշ է, զո՜ւր տանջանք: Եվ էլ չեք բուժի իմ ցաված հոգու Խոհերն հիվանդոտ, անշունչ ու անկյանք: (1912)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ՏԽրուԹյան ՀնՉյուննԵր

Թախծոտ հնչյուններ, ձանձրալի երգեր, Թողե՛ք որ ես մի շունչ քաշեմ կարգին: դուք ինձ բերում եք ծանր տանջանքներ Եվ ծվատում եք կուրծքս ցավագին: ինձ հանգիստ թողե՛ք, տվե՛ք ինձ բերկրանք, Թողե՛ք, որ մի խոր ես նիրհեմ խաղաղ: Խոհեր խոհերի միջով խուռներամ, դուք խորտակել եք իմ ուղին, ավա՜ղ: լռե՛ք, հնչյուննե՛ր, կսկիծ տարածող, արդեն հորդում են արցունքներն աղի: Թո՛ղ հանգստանա բախտն ինձ հալածող, Հնչյուննե՛ր, դուք ինձ բերում եք թախիծ: Տխրության ձայներ, հնչյուններ վշտոտ, արդյոք երկա՞ր եք տանջելու դուք ինձ: արդյոք կավարտվե՜ն տանջանքներն իմ շուտ, Եվ արդյոք շուտով ես կապրե՞մ հանգիստ: (1912)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

արՑունքնԵր

արցունքներն այդ... նորից այդ դառն արցունքները, անբերկրալի վիշտ ու թախիծ, տանջանք ու մահ: նորից խավար... ու փշրված անուրջները անցան անդարձ դեպի հեռուն այն անսահման: իսկ առջևո՞ւմ... նորից այդ ծով տանջանքները: ո՜հ, ո՛չ, բա՛վ է... Ժա՛մն է արդեն նստել հանգիստ Եվ մոռանալ այդ սիրտ մաշող հնչյունները, առանց այն էլ ճմլվում է ծվատ հոգիս: ո՞վ է երգում կեչիների շուքում՝ այնտեղ, Հնչյունները՝ կարծես թե ինձ վաղուց ծանոթ, դրանք կրկին արցունքներ են... ծով արցունքներ, Եվ հայրենի ջինջ վայրերի անանց կարոտ: Բայց չէ՞ որ ես իմ հայրենի տանն եմ անուշ, իսկ իմ սիրտը տառապում է վշտի ցավից: ա՜խ, ես գիտեմ, լոկ պաղ շիրմում պառկած անուժ, Ես կարող եմ մոռանալ ու նիրհել հավետ: (1912)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Չի նշմարվում մառախլապատ հեռաստանի ետևում, Թե առջևում ի՞նչ է արդյոք ինձ հետ այնտեղ կատարվելու: ի՞նչ է այնտեղ... երջանկությո՞ւն, թե՞ վշտերն են լայն թևում, Թե՞ հանգիստ եմ խեղճ ու հիվանդ կրծքիս համար բերելու: Թե՞ այդ ճերմակ մշուշները տանջելու են ինձ կրկին, ու նորից են վշտացնելու՝ առանց աստղ ու ճրագի, Եվ հասցնելու արնածոր ու դառն վերքեր իմ սրտին, ու նորից են ինձ այրելու՝ դարձյալ առանց կրակի: Բայց խավարի միջով թանձր, հեռաստանում մուժապատ, Ես տեսնում եմ՝ հրդեհվում է արշալույսը ոսկեվառ: ո՜հ, դա մահ է թախծամորմոք երկրի համար ուժահատ, ո՜հ, դա մահ է ու կործանում, բայց խոր նինջ է ինձ համար: (1912)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

1912 ԹՎի աՊրիլի 26­ի Բուքը

Պատուհանիս մոտ դու ոռնում, ի՞նչ ես ուզում, ով փոթորի՛կ, Վիշտ ու թախիծ իրար խառնում, Հիվանդ սիրտս ես կոծում նորից: Գնա՜ դու շուտ, ո՞ւր ես գալիս, Թող որ մի քիչ նիրհեմ խաղաղ, կամ՝ չե՞ս լսում, որ ես լալիս, Մեղանչում եմ աստծո առաջ: Թույլ տո՛ւր, որ ես ջերմ աղոթքով Մի մարմին ու մի շունչ դառնամ, Սպառվել եմ ամբողջ հոգով, Շուտով կիջնեմ ես գերեզման: Երգիր այնժամ դու ինձ վրա, Միայն հիմա շո՛ւտ հեռացիր, կամ մեղավոր հոգուս համար ինձ հետ մեկտեղ, ե՛կ, աղոթիր: (1912)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

դՊրոՑուՄ

այս պատերի ներսում ցուրտ, հեղձուցիչ է ինձ համար, Մգլահոտ է ու խավար, չկա լույսի գեթ մի շող: Բորբոսներն են բուրում թաց անկյուններից անհամար, ահա բախտը պոետի, ճակատագիրն ինձ մաշող: Երևում է՝ ես պիտի հավետ կրեմ լուռ ու մունջ դատավճիռն իմ բախտի, տանեմ կյանքում ամեն ինչ: դառն արցունքներն իմ աղի պիտի հեղեմ անտրտունջ Եվ դրանց մեջ խորտակեմ հայացքներս լուսաջինջ: ո՛չ, ուրեմն, այդ դեպքում, լավ է թողնեմ կյանքն ունայն, Շուտով մտնեմ հողի տակ, իջնեմ շիրիմ կարեվեր, Միայն այնտեղ եմ կարող, նրա գրկում միմիայն, Բուժեմ մեկեն իմ բոլոր ուժերն հիվանդ ու ավեր: Միայն այնտեղ եմ կարող հանգստանալ ցավիս հետ, Եվ մոռանալ այդ ծանր տանջանքները անցյալի, Միայն այնտեղ չի հուզվում հիվանդ կուրծքը առհավետ, Եվ չեն լսվում էլ երբեք հնչյունները թախծալի: (1912)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ՀԵՌաՎոր ուրաԽ ԵրԳ

Հեռո՜ւ­հեռո՜ւ, ինձնից հեռու անսահման, ինչ­որ մեկը ուրախ երգ է միշտ երգում: Եվ ուզում եմ արձագանքել ես նրան, Բայց հիվանդ ու հյուծված կուրծքս չի ներում: անզոր հոգիս զուր տենչում է նրա մոտ, որոնում է նման ձայներ կրծքիս տակ, որովհետև իմ ողջ ուժը կենսահորդ Սպառվել է դեռ շատ վաղուց բովանդակ: Եվ շատ վաղ եմ ես սկսել խենթ թռչել Երկրի մաքուր երազների ետևից, Բախտի վրա նույնպես վաղ եմ տրտնջել՝ ապրած հեռուն հասկանալով՝ փետել ինձ: Վաղ եմ հոգուս կրակներով անվարան Ես ինձ համար փնտրել մութ ու մռայլ օր, Եվ չեմ կարող կրկնել հիմա ես նրան, քանզի էլ ուժ չունի կուրծքս վիրավոր: (1912)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

իՄ ԵրաԶնԵրը

իմ երազները թռչում են հեռու, ուր որ լսվում են ողբ ու կական, ուրիշի ցավն ու վիշտը կիսելու Եվ տանջանքները՝ օրհասական: Ես անդ կարող եմ գտնել ինձ համար անհուն խնդություն ու ծով հրճվանք, Եվ այնտեղ՝ ընդդեմ բախտին իմ խավար, Ես պիտի փնտրեմ խոր ներշնչանք: (1912)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ԵղԲորՍ՝ Մարդուն

Թախծալի ու ծանր է տեսնել ինձ համար ոնց է եղբայրն իմ հարազատ կործանվում: Եվ ձգտում եմ ես բոլորին ատել հար, ովքեր նրա խոր անդորրն են նախանձում: Տե՛ս, նա ոնց է տանջվում դաշտում՝ բահն ուսին. Հին արորով հողն է հերկում քարացած, դու երգերը լսիր նրա՝ վշտի մասին, որ երգում է ակոսներում իր բացած: Մի՞թե քո մեջ չկա քնքուշ կարեկցանք Ցաքանով այդ տառապյալի նկատմամբ: դու տեսնում ես մահ ու տանջանք և հանցանք, Բայց անցնում ես դրանց կողքով լռությամբ: դե՜, դու օգնիր՝ բռնության դեմ կռվելու Եվ կարիքի՝ հեղված գինով ու լեղով, կամ՝ չե՞ս լսում, բախտն է լացում նա հլու իմ երգի մեջ՝ ակոսներով քայլելով: (1912)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Ես վառեցի իմ խարույկը, Բոցը հանկարծ բռնկվեց, լայն թևերով փռվեց շուրջը ու մութի մեջ ինձ գգվեց: Եվ խավարը ցրվեց անհետ, կորավ հեռվում անսահման, իմ ծանրացած կրծքից իր հետ Տարավ ահը սին մահվան: անհայտ թախիծն առկայծելով Ճարճատյունի մեջ խաղաղ, Խարույկիս մոտ վառ կայծերով Երգս դարձավ տխրուրախ: ու ես այնպես գոհ ու զվարթ նայում էի ալ բոցին, Եվ հիշելով թախիծն անթարթ՝ անձայն մի երգ երգեցի: Ես խավարի մեջ եմ նորից, Թեժ կրակս մարմրեց, Մոխիր մնաց ածուխներից, Հանգավ ծուխն ու շուտ լռեց:

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

նորից վիշտն ու թախիծն անթև իջան հիվանդ իմ կրծքին, ու տխրությամբ հեռվից թեթև Մեղմ թովում են ինձ կրկին: Զգում եմ ես շանթ ու որոտ. Սիրտս ուժգին թպրտաց, Եվ արցունքս ընկավ մրոտ ածուխների կույտին թաց: (1912)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Գյուղական Հյուղակ ո՜վ հինավուրց հյուղակ՝ Վիշտ ու կարիքոտ, Բուքն է լալիս շարունակ քո դարպասի մոտ: Եվ հնչում են հաճախ քո շեմից խարխուլ, Հոգսի բողոքն անճար, Երգի ձայներ խուլ: Միշտ նույն երգն են ասում Ծանր ու բիրտ կյանքի, Սովի տարվա մասին ու ծով տանջանքի: Չկան ուրախ երգեր քո ներսում սրտանց, քանզի վիշտն է կերկեր Խլացնում նրանց: (1912)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ՀԵՌաՑի՛ր իՄ ՊաՏուՀանիՑ

Մի՛ արի ինձ մոտ՝ պատուհանիս տակ, Եվ կանաչ խոտը դու մի՛ տրորիր, Ես քեզ էլ վաղուց չեմ սիրում իսպառ, Բայց դու մի՛ լացիր, այլ հանգիստ լռիր: Ես ափսոսում եմ քեզ ամբողջ հոգով, իմ վեհության հետ դու ի՞նչ գործ ունես, Եվ ինչո՞ւ դու ինձ հանգիստ չես տալիս, Եվ ինչո՞ւ այդպես հոգիդ տանջում ես: Մեկ է, ես քոնը չե՛մ լինի երբեք, Ես էլ չեմ սիրում արդեն ոչ մեկին, Չե՛մ սիրում, բա՜յց և կարեկցում եմ քեզ, Հեռացի՛ր դու շուտ, թող իմ ապակին: Մոռացի՛ր, որ ես եղել եմ քոնը, որ քեզ սիրել եմ խելագարի պես, Հիմա չեմ սիրում, այլ քեզ խղճում եմ, Հեռացի՛ր և ինձ մի՛ տանջիր այդպես: (1912)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Գարնանային իրիկուն Գետակն արծաթ խոխոջում է մեղմ ու թեթև կանաչ գարնան իրիկնային անդորրում: արփին իջնում անտառապատ լեռան ետև, լուսնի դեղին ոսկեղջյուրն է դուրս լողում: արևմուտքն իր ծիրանավառ գոտին կապեց, Եվ հերկվորը հյուղն իր դարձավ դաշտերից, Ճամփից անդին կեչիների լույս սափորում Սոխակն անուշ սիրո երգն է տարփողում: արևմուտքից արշալույսը լաջվարդ քողով այդ երգերն է լսում խորն ու քնքշագին, Եվ հեռավոր աստղերին է նայում դողով, ու ժպտում է մայր երկիրը երկնքին: (1912)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Եվ իմ վերևում մի աստղ է վառվում, Բայց աղոտ է լույս տալիս խավարում, Եվ իմ դեմ մի լայն ուղի է փռվում, Բայց նա կորած է մոլախոտերում: ինձ ժպիտներ է ողջ երկիրն հղում, Բայց դրանք լի են քամահրանքով, Եվ բախտն ինձ կարծես ողջույն է բերում, Բայց լոկ արցունքներ՝ սփոփանքի տեղ: (1912)

Սերգեյ Եսենին Գործ՝ Գ. Գրիգորյանի (Ջիոտտո)

«Տասնյոթ տարեկան էի, երբ առաջին անգամ գնացի Մոսկվա» (1912 թ.)

Ս. Եսենինի ծնողները՝ ալեքսանդր նիկիտիչ Եսենինը և Տատյանա Ֆեոդորովնա Տիտովան

Բանաստեղծի հայրական կողմից պապի՝ նիկիտա Օսիպովիչ Եսենինի տունը կոստանտինովոյում, որտեղ 1895 թ. ծնվել է Ս. ա. Եսենինը

Տեսարան Ս. ա. Եսենինի ծննդավայր կոստանտինովո գյուղից

Սերյոժա Եսենինը (երկրորդ շարքում աջից՝ առաջինը) իր հասակակիցների հետ կոնստանտինովոյում (1909-1910 թթ.)

Սերգեյ Եսենինը քույրերի՝ կատյայի և Շուրայի հետ (1912 թ.)

Փայտաշեն այս դպրոցում է սովորել ապագա մեծ բանաստեղծը

Սպաս­կլեոպիկովսկի եկեղեցական­ուսուցչական սեմինարիայի շենքը, որտեղ 1907­1909 թթ. սովորել է Ս. Եսենինը

Ս. Եսենին (1913 թ.)

Ս. Եսենին (1913 թ.)

Ս. Եսենին (1914 թ.)

Ս. Եսենին (1915 թ.)

Ս. ա. Եսենինի բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուի՝ «Ռադունիցա»­ի շապիկը (1916 թ.)

«Այն լույս է տեսել 1915 թ. նոյեմբերին՝ 1916 թ. նշումով»: Բանաստեղծի «Ինքնակենսագրությունից»

Բանաստեղծի երգած Ռյազանյան ձիեր

Ռյազանյան կեչիներ՝ Օկա գետի ափերին

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ինքնաՍՊանի ԽոՍՏոՎանուԹյունը

Հրաժեշտ տո՛ւր ինձ, մա՛յր իմ վշտամած, Ես մահանում եմ, հեռանում կյանքից: անհուն կսկիծը կրծքիդ տակ պահած Մի՛ ողբա իզուր, մի՛ սգա դու ինձ: Ես էլ չեմ կարող մարդկանց մեջ շրջել՝ դառն ու պաղ թույնը հոգուս մեջ տկար: ինչով ապրել եմ և այն, ինչ շնչել, Թունավորել եմ ինքս խելագար: իմ հպարտ հոգով անցել եմ հաճախ Ես բախտի կողքով կույր ու անտարբեր, Տեսել եմ հեղված արյուն ու վախճան, ու նզովել եմ և՛ հավատ, և՛ սեր: Թասն իմ քամել եմ ես մինչև մրուր, Եվ հոգիս լիքն է թույնով մահաբեր, ահա հանգչում եմ խաղաղ ու անլուր, Բայց մահից առաջ զգում եմ թեթև: Երկրի կնիքն եմ դեմքիցս ջնջել, Ես բարձր եմ փոշում գալարվող մարդուց, կրքերի ճորտերն հանգիստ թող ննջեն, կիրքն անհարիր է իմ հարուստ հոգուն:

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Խելահեղ խնջույք, տանջալից երազ, իսկ կյանքը տաղտուկ մի երգ է թաղման, Եվ ահա ես իմ կյանքին վերջ տվի, Եվ վերջին ձոնն եմ երգում ինձ համար: իսկ դու, հիվանդոտ տագնապով հիմա իզուր մի ողբա, մա՛յր իմ, ինձ վրա: (1912-1913)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Ես քո սնարին դրել եմ անփույթ Մի փունջ ծաղիկներ կիսաթոշնած, Եվ թերթերի հետ նրանց դալկաշուրթ դժգունել են իմ խոհերն հոգնած: ու ես շշուկով իմ շապրակներին Պատմել եմ մարող սիրո մասին, Եվ դու քո հանգիստ լացով մտերիմ Էլ ինձ մի կանչիր կյանքում այս սին: Մենք արդ թախծում ենք և ոչ թե ապրում, Պահը մեզ համար գանձ է չքնաղ, Բայց քո համբույրով ջերմ ու անդադրում դու էլ չես այրի շուրթերն իմ պաղ: քո հոգում ես միշտ կարդում եմ թեև. «քեզ համար ի՞նչ փույթ, դու չես սիրել»,­ Բայց ես հո լավ եմ հասկանում նաև քո այդ սիրային թախիծն անվերջ: (1912-1913)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Տխուր է... հոգու տառապանքները Սիրտս կրծում են, անվերջ մաշում, Եվ ժամանակի թախծոտ ձայները նույնիսկ չեն թողնում, որ շունչ քաշեմ: Պառկում ես, սակայն, խոհերը դառն Մտքիցդ իսկի չեն հեռանում, ու պտտվում է գլուխդ խառն... Ես ինչպե՞ս վարվեմ... Չեմ իմանում: Հոգիս ինքնիրեն տանջվում է իզուր, Սփոփանք չկա ոչ մի բանում, Հազիվ շնչելով քայլում ես տխուր, Շուրջդ մռայլ է, բիրտ ու անհուն: Բա՛խտ, էլ ինչո՞ւ ես դու վերուստ տրված, Գլուխ դնելու երբ տեղ չկա, կյանքն աղքատ է և դառն է, ու դժվար՝ ապրելն առանց երջանկության: (1913)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

լալիս էիր դու իրիկվա մով անդորրում, արցունքներդ ընկնում էին դառն հողին, Եվ իմ սրտից ծով թախիծն էր ծանր ծորում, Բայց մենք իրար չհասկացանք, մութ էր ուղին: դու սլացար հեռու ափեր, և իմ բոլոր Երազները դեռ չծաղկած թառամեցին, ու մնացի ես մենակ ու դարձյալ մոլոր Հոգով, առանց սեր ու գորով, տառապելու: Եվ ես հաճախ գնում եմ ջինջ մայրամուտին Մեր հանդիպման վայրերն այն սուրբ ու բաղձալի, ու երազով քո նուրբ տեսքն եմ տեսնում մութին Եվ լսում եմ լռության մեջ հեծկլտանքը քո թախծալի: (1913)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ՇիրիՄի ՄոՏ Ի հիշատակ ննջեցյալի

Շիրիմում այս պաղ, ուռիների տակ խոնարհ, Հանգչում է նա՝ հողում թաղված, լուռ ու մունջ, Մաքուր հոգում սուրբ պոռթկումներ անհամար, արշալույսի վառ հավատով անմռունչ: Խաղաղ հանգան կրակները բարեծին Սրտում երկրի տառապյալի անմեկին, ու ճակատին իջան, մռայլ փռվեցին Ստվերները խորախորհուրդ ամենքին: ննջում է նա, ուռիները գլխիկոր նուրբ շյուղերն են կախել շուրջը տրտմաշուք, ու մշուշում նրանք նույնպես ծանրախոհ անրջում են նրա մասին անշշուկ: ամպոտ հեռուն մեղմիկ քամուց թախծածոր լալիս է, և կնճիռներն են խտանում, նրանք բոլորն ափսոսում են վշտով խոր կյանքից շատ վաղ անցած այդ խեղճ պատանուն: (1913)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

կԵՉին

Սպիտակ կեչին Պատուհանիս տակ, Ձյուների միջին արծաթ է իստակ: Խավոտ ճյուղերին Ձյունե կոպերով, Փնջերն են կախվել Ճերմակ ծոպերով: կանգնած է կեչին քնատ անդորրում, Փաթիլներն են ջինջ ոսկեհուր վառվում: իսկ այգը, ծույլ­ծույլ, անցնում է մոտով ու ճյուղերն օծում Մի նոր արծաթով: (1913)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Միկոլա

ամպի ջարդվածքի նման գլխարկով, ու տրեխներով՝ ստվերի նման, Հյուղակների ու գյուղերի կողքով քայլում է պանդուխտ գթոտ Միկոլան: նրա ուսերին մախաղ է մաշված՝ Երկտակ թելերով շուլալված ամուր, նա քայլում է ու երգում մեղմաձայն Հին հորդանանյան սաղմոսներ անուշ: դառը կսկիծն ու վշտերը դաժան Ցուրտ հեռաստանն է ներծծել իր մեջ, Վառվում են, ինչպես լույսը վաղորդյան, կապույտ երկնքում գմբեթները պերճ: Հեզ դեմքերն իրենց լուռ խոնարհելով՝ լալկան ուռենու շարքերն են նիրհում, Եվ, ոնց հաշվիչի մետաքս ուլունքներ, Թավիշ ճյուղերն են գալարվում սիրուն: Գնում է հուշիկ մարդը սրբակյաց, դեմքից եղևնու քրտինքն է հորդում. «ո՜վ դու, իմ անտա՛ռ, խմբապար բռնած, Օրորի՜ր երգով քո եկվոր որդուն»:

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Եղևնուտի ու կեչուտի ամբողջ Պուրակն է մեկեն հարսնացու դարձել, կանաչ թավուտի թփերին դողդոջ արծաթ ցողերի խծուծն է կառչել: Բարձր բլուրի սիզավետ լանջն է Ջարդուխուրդ արել ամպն իր ստվերով... Եվ լվացվում է Միկոլան տանջված կապույտ լճերի ճերմակ փրփուրով: Հարսնացած կեչու ստվերում նրբին, Ցուպի ետևում, ճյուղերի տակ չոր, կնձնու կեղևով երեսն է սրբում, ասես մի փափուկ ձեռքի սրբիչով: Եվ նա գնում է անշտապ քայլքով, Հեռու գյուղերով ու լերկ հանդերով. «Ես՝ բնակիչս, ուրիշ երկրի, Շրջում եմ այստեղ հին­հին վանքերով»: Բարձր կանգնած են խոտերը փշոտ, Ժանգ է խնկարկում մշուշը մոտիկ. «կերթա՛մ, կաղոթե՛մ՝ ոտքերս փոշոտ, Հանուն ողջության ուղղափառ հոտի»:

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

քայլում է պանդուխտն օտար ճամփեքով, ուր որ կանչում են փորձության ժամին, Վարից խոսում է նա ամպ­մորուքով աստծո հետ՝ նստած ճերմակ իր գահին: Տերը, նրա հետ խոսելով վերից, դրախտի դուռն է կիսաբաց անում. «Օ՜, իմ նվիրյալ ծառա, Միկոլա՛, անցիր դու Ռուսաց երկրով անհուն: Պաշտպանիր այնտեղ դժբախտության մեջ Վշտով տառապող խեղճ ժողովրդին, աղոթիր հանուն հաղթության անվերջ Եվ հանուն նրանց կենցաղի՝ խրթին»: Պանդուխտն անցնում է հին պանդոկներով Եվ ասում մարդկանց. «Եկել եմ ձեզ մոտ Ես խաղաղ հոգով ու խորունկ սիրով Հոգսերի ցավը բուժելու թախծոտ: Ձեր հոգիները մախաղն է ձգում Ցուպի հետ մեկտեղ դեպի մութ ճամփան: Հավաքե՛ք աստծո ողորմությունը Եվ ամբարեցեք հասուն աշորան»:

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Թավ պուրակներն է աշունը վառել, Եվ դառն է հոտը սև այրվածքների: Եկվորն հավքերին իր շուրջը առել ու հատիկներ է ուտեցնում փեշից: «Օ՜, մնաք բարով, իմ ճերմակ հավքեր, Գազաննե՛ր, փախե՛ք, որջերը մտեք, Մթին անտառը,­ լսել են ովքեր,­ Պիտի պսակել կույս ձյուն­ձմռան հետ»: «Բոլորն ունեն տեղ, բոլորն ունեն բույն, Բացի՜ր, ո՜վ մայր հող, ծով կուրծքդ նրանց: Ես՝ աստվածների ծառան հինավուրց, Տիրոջ դղյակն է տանում ինձ ճամփան»: Զնգուն մարմարը լույս սանդուղքների, Ձգվում է մինչև դրախտի այգին, Հանց փռչոտ մազեր չար վհուկների, աստղերն են կախվել խնձորի ծառին: ավելի վառ է լույս տալիս գահին Համեստ Փրկիչը՝ շուրջառը վրան, «ո՜վ հրաշագործ Միկոլա, գնա՛ Եվ մեր փոխարեն աղոթիր նրան»:

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Մայրամուտն է փակում դուռը դրախտի, իսկ Տիրամայրը պատուհանի դեմ աղավնիներին իր մոտ է կանչում, որ աշորայի հատիկներ ուտեն: «ո՜վ հրեշտակային թռչնակնե՛ր, կտցե՛ք, Հասկը կենսատու թռիչքն է կյանքի», Մեղվախոտից էլ քաղցր է բուրում Ծղնոտի ուրախ քրտինքը անգին: Ճոխ ժանյակներով անտառն է զուգված, Եղևնիներն ասես թփուտներ լինեն: իսկ սև հերկերի խոր ակոսներում Ձյան պես ճերմակ հյուսվածքն է վուշի: Վուշի արտերում փեշերը քշտած, կանայք ունդերից կճեպն են հանում ու թափառական Միկոլի պատվին Չոր աշորա են ձյուներին ցանում: Եվ, ինչպես խոտին գերանդու կոթերն իրիկնամուտի քաղի ժամանակ, այնպես էլ ձյունին հասկերն են խշշում, կեչիներիի նուրբ ծամթելների տակ: 1913 - (օգոստոս 1914)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Երկնի կապույտ սկուտեղին լայնանիստ Խիտ ամպերի դեղին ծուխն է մեղրածոր, Մութն է խոկում, մարդիկ քնած են հանգիստ, Միայն ես եմ անրջում ու թախծում խոր: ամպերով է խաչվել հեռուն միգապատ, Եվ սոճուտի անուշ ծուխն է խտանում, լեռնալանջն իր սապատները, ինչպես մատ, Երկարում է երկնի ճեղքի մատանուն: Խոր ճահճուտում ձկնկուլն է կռնչում, Ջուրն է ճողփում նա կտուցով իր հատու, ամպի միջից մեն մի աստղ է վար նայում ու ծորում է ինչպես կաթիլն արցունքի: Ես կուզեի պղտոր ծխում այդ խավար, այդ մեկ աստղով անտառները հրդեհել, ու նրա հետ, ինչպես փայլակ հրավառ, անվերջ կիզվել ու լույս տալով թռչել վեր: (1913-1914)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Գետախորշում զով զեփյուռից եղեգները սրսփացին, Գեղեցկուհին իր չար բախտից արտասվում է ջրի ափին: Զատկի տոնին վիճակ հանեց, պսակ հյուսեց դաղձի ծաղկից, Բայց ալիքը քանդեց նրա այդ հյուսվածքը վերադարձին: ­ ա՜խ, նա մարդու էլ չի գնա, այս գարնանը դրվի պսակ,­ Վախեցնում են մութ անտառի նշանները չարագուշակ: Ճերմակ կեչու խաս կեղևն է քամին պոկել կրծքի տակից, Եվ աղջկան գորշ մկները դուրս են քշում իրենց բակից: Գլուխները թափահարում, դոփդոփում են ձիերն ուժգին, ­ Օ՜, չի սիրում սև հյուսքերը տան պահապան արթուն ոգին:­ Մոտ պուրակից եղևնուտի խնկաբույրն է առատ հորդում, քամիներն են անվերջ զնգում, հոգեհանգիստ ասես կարդում: Գետի ափով կույսը այսպես լուռ քայլում է թախծամորմոք, իսկ ալիքը ձյունափրփուր նուրբ պատանք է հյուսում անհոգ:

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Սիրասո՜ւն եզերք, սիրտս է երազում արևի դեզեր լճերի ծոցում: Ես կուզենայի կորչել զովասուն Հազարաշշուկ քո կանաչ բոցում: արտերի շուրջն ու սահմանամիջին՝ Երեքնուկների շուրջառ ու հափրուկ: Եվ զնգացնում են հատերն հաշվիչի ուռիներն, ինչպես հեզ միանձնուհիք: իր ծուխն է ճամփում ճահիճն ամպերին ու խանձահոտով երկինքն է պատում: Ես ինչ­որ մեկի համար հույժ գաղտնի Սրտիս մեջ թաքուն մտքերս եմ պահում: Բոլորին տեսնում, բոլորն ընդունում, Եվ ուրախությամբ հոգիս դուրս կտամ: Ես հայտնվել եմ այս դառն աշխարհում, որ այն շուտ թողնեմ, ընդմիշտ հեռանամ:

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

աՇուն Ռ. Վ. Իվանովին

Գիհիների թավուտի մեջ, զառիթափին խորունկ, աշունը մի աշխետ զամբիկ, բաշն է խաղաղ քորում: Գետափերի դեղնափրփուր ծածկոցի տակ անփույթ, Խաս պայտերի շաչյուններն են լսվում նրա կապույտ: Սքեմավոր քամին զգույշ իր թևերով անթիվ Տերևներին գիրկն է առնում ելուստներին ճամփի: Եվ համբուրում արոսենու խիտ թփերի մեջ հիր աներևույթ քրիստոսի խոր խոցերը կարմիր: (1914)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Հողմերը չե՛ն, որ ծածկում են թավուտները, ոչ էլ սե՛զն է բլուրները ոսկեզօծում: այդ երկնքի աներևույթ խորաններից աստղաժխոր սաղմոսներն են անուշ ծորում: Ես տեսնում եմ՝ կապտափրփուր գլխաշորով, Թեթևաթև ամպերի մեջ հրավառված Տիրամայրն է վերից նայում սիրագորով՝ Մաքրամաքուր աստծո որդուն գիրկը առած: նա բերում է բիրտ աշխարհի համար կրկին Խաչ հանելու քրիստոսին վերածնված. «Գնա՛, որդյա՛կ, ապրի՛ր խեղճ ու առանց տանիք, լույսն ու մութը դիմավորիր թփին հենված»: Եվ ամեն մի թափառական աղքատի մեջ Ես կգնամ ճանաչելու խոր կարոտով, Թե նա արդյոք աստծո կողմից օծվածը չէ՞, որ շրջում է կեչուց հատած ձեռնափայտով: Եվ կարող է, որ ես նրա կողքով անցնեմ, ու չտեսնեմ գաղտնախորհուրդ պահին հստակ, որ թփերում հրեշտակի նուրբ թևերն են, իսկ կոճղի տակ քաղցած Փրկիչն է նստած:

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ԽրՃիԹուՄ

Գաղջ ձվապուրն է լխկահոտ բուրում, կվասն է տաշտով դռան տակ դրված, Հին վառարանի ժանգոտ ճեղքերում որդերն են սողում՝ խրձերով խրված: Մուրն է գալարվում կաթսայի խուփին, Մոխիր է մանում կրակը հանգած, Սեղանին դրված թաց աղի կողքին Հում ձվի լորձոտ կճեպն է ընկած: Մայրն այս ամենից գլուխ չի հանում, Մեջքից կորանում, հենվում է ցուպին, Ծեր կատուն կաթի թարմ հոտը առնում, Մարաղ է մտնում կճուճին մոտիկ: Բակում կռթում են հավերն անհանգիստ՝ Թառած արորի մաշված կռնակին, իսկ աքլորները՝ ներդաշնակ ու խիստ, Տալիս են իրենց պատարագն ուժգին: Եվ պատուհանի փեղկերի տակից այդ երկյուղալի աղմուկից փախչում, Բրդոտ քոթոթներն իջնում են հակից ու անուրի տակ սողալով թաքչում:

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ա՜յ թե երկիր իմ, հայրենի եզերք, դու անբախտության մի շերտ՝ երկնի տակ: Միայն անտառ ու աղուտներ են թեք Եվ գետամերձ մի ցամաք լեզվակ... Հյուծվում է քո հին խուլ եկեղեցին՝ Խաչը երկնքի ամպերին նետած: դրա համար էլ կկուն վշտակիր Տխուր ափերից չունի վերադարձ: այդ քո համար է, իմ վշտոտ երկիր, որ ամեն տարվա հեղեղին խորունկ Փոքրիկ ցուպից ու մաշված տոպրակից ուխտավորության քրտինքն է ծորում: Փոշոտ են դեմքերն արևահարված, Եվ թարթիչներն են հողմերը կրծել, ու ներծծվել է մարմնում հյուծված Մեր հեզ Փրկիչի տխրությունը ծեր:

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Զգում եմ աստծո երանությունը, ­ Եվ իզուր չէ, որ ապրում եմ ու կամ, Եվ խոնարհվելով ճամփեզրի թփին՝ քար ու խոտերին խոր գլուխ կտամ: Եղևնուտում ու սոճուտում մթին Եվ կեչիների գանգուր գինդերում, Փշե օղակով պսակը գլխին, Հիսուսն է ասես աչքիս երևում: նա ինձ դեպի խոր կաղնուտն է կանչում, որտեղ երկնային դրախտն է հառնում, ու ծիրանագույն լույսի ճաճանչում ամպերով ծածկված անտառն է վառվում: աստծո տված աղավնաոգին ասես կրակի լեզու է անշեջ, որ նվաճել է ճամփան իմ կյանքի Եվ իմ թույլ ճիչն է խեղդել հոգուս մեջ: լցվում է բոցը անդունդը լույսի, Սրտիս մեջ խինդն է մանկութ երազի, Ես հավատում եմ իմ ծնված օրից Սուրբ աստվածամոր պաշտպանիչ քողին:

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Ճանապարհով ուխտավորներն ուխտ են գնում, ոտքերի տակ՝ օշինդր ու կոշտուկներ: Խանդակներում հենակներն են գործի դնում՝ Հեռացնելով սուր փշերն ու տատասկներ: Տրեխներով անջրդեղի դաշտն են տանջում, Եվ ինչ­որ տեղ խրխնջոցն է թաբունի, Հեռվից զանգի զիլ ղողանջն է նրանց կանչում, ինչպես անհեղ շառաչյունը չուգունի: կանայք փոշոտ հանդերձներն են քամուն տալիս, աղջիկները ծամ են հյուսում մինչ կրունկ: Վեհ վանատան աբեղաներն առաջ գալիս ու տեսնում են եկվորների աչքն ու ունք: լայն դարպասի խորհուրդ­գիրն է մարդկանց կանչում. «Եկողներին իմ մեջ հանգիստ ես կտամ», իսկ թավ այգում գամփռները ո՜նց են հաչում, ասես գողի հոտ են առել կալատան: Մթնշաղն է բորբ արևի ոսկին լիզում, Հեռուն զանգի արձագանքն է կրկնում... Թեշիկի պես ուռիների շուքով նազուն ուխտյալները ժամերգության են գնում:

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Եզե՛րք, դու իմ, վաղուց լքված, դո՛ւ, երկիր իմ, լուռ ու անկյանք: Խոտհարքեր են՝ հար չհնձված, անտառներ են, լճեր ու վանք: Խեղճ ու խարխուլ խրճիթներ են, Մունջ նիրհում են՝ մեջքից կքած: նրանց թեքված տանիքների Գերաններն են խխմել մգլած: դարմանի շուրջ փայտամածեր՝ Ծղեպներով կապված իրար, Գորշ բորբոսն է քամին բացել, կարկատում է շողերով վառ: ագռավներն են իջնում անվրեպ, լուսամուտին թևով բախվում, Եվ թխենին, ինչպես մրրիկ, Հեռվից ինձ է ձեռքով անում: Մի՞թե հեքիաթ չէ մի խրթին, քո այս կյանքն ու բախտդ ննջած, Մութում տեսնես հեգ ճամփորդին Փետրախոտը ի՞նչ շշնջաց:

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Ճահճուտներ ու խրուտներ են Եվ երկնքի կապույտ սավան, ոսկեջրված փշատերև Թավ անտառն է բուրում ալվան: ամռան հավքն է սաղմոս ասում Գանգուրներում սեգ ծառերի, Եղևնուտն է երազ տեսնում, Ժխորն առնում խոտհարների: Մարգագետնում ճռճռոցով Սայլաշարն է ձգվում սիրուն, անիվներից լորուտի չոր Խեժահոտն է անուշ բուրում: ուռիներն էլ՝ լուռ կռացած, Սուր սուլոցն են լսում քամու... Եզե՛րք, դու իմ, հար մոռացված, իմ հարազա՜տ եզերք անհուն...

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ՁյունաՓոՇի Շուրջս լուռ է: Վարգում է ձիս, Պայտերի տակ ձյունն է ճռռում, ագռավներն են միայն կողքիս՝ Մարգագետնում թունդ կռկռում: Եվ կախարդված անտառն օրոր, Երազի մեջ նիրհում է լուռ, Ճերմակածուփ գլխաշորով Փաթաթվել է սոճին տխուր: կռացել է, ինչպես պառավ, ու հենվել է ցուպին ամուր, նրա բարձր ճյուղին թառած՝ Փայտփորիկն է նինջս ցրում: Ձիս թռչում է: Եվ անձանձիր Ձյունն իր ճերմակ շալն է փռում, ու ձգվում է ճամփան անծիր, Պարանի պես փախչում հեռուն: (1914)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Գյուղ (Տարաս Շևչենկոյից)

Գյուղ. իմ հոգում խաղաղ անդորր: Գյուղ՝ իմ անգին ուկրաինայում, Շուրջը՝ փարթամ կանաչ անտառ, անբավ ասք ու հեքիաթ՝ ներսում: Ծաղկուն այգիք, ճերմակ հյուղեր, լեռան ուսին՝ ճոխ պալատներ, Պատուհաններ, ու նրանց տակ Ձիգ բարդիներ թավշատերև: Հեռվում՝ դաշտեր ու անտառներ, իսկ դնեպրից անդին՝ լեռներ... Գյուղի վրա՝ լուրթ երկնքում աստված ինքն է հավերժ հսկում: (1914)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

նիրհող զանգի ղողանջից Բիլ դաշտերն արթնացան, Եվ արևին ժպտաց ջինջ քնած աշխարհն անձայն: Հնչյուններն այդ ցրվեցին, Հասան երկնին կապույտ, Զիլ ղողանջով փռվեցին անտառներին անփույթ: Գետից անդին լուռ թաքչեց լուսնի լիրը պայծառ, ու մեղմ ձայնով կարկաչեց ալիքն աշխույժ, կայտառ: իսկ հովիտը՝ լո՜ւռ, խաղա՜ղ, Վանեց իր խոր քունը, Ճամփի եզրին, ինչ­որ տեղ, Մարմրեց հնչյունը: (1914)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

դարԲինը

Հեղձուկն է խեղդում մռայլ դարբնոցում, Շոգն՝ անտանելի ու ծանր է օդը, Ճիչ ու աղմուկից բացի հնոցում Գլուխդ է լցվում սուր ածխահոտը: կռանի շուրջը՝ մեջքից կռացած, Ծեր դարբիններն են ձեռքները ցնցում, ու կայծկլտում է ցանցը շիկացած, նրանց դեմքերից կայծեր են թռչում: Եվ հայացքներում՝ խիզախ ու ցասկոտ, Ծիածանվում է հուրը կրակի, Պատրաստ են նրանք արծվի թափով Հասնել հեռավոր ծովերի ակին... կոփի՛ր դու կամքդ ու թևե՛րդ՝ հույժ, Եվ պոռթկումներդ դարձրու պողպատ, Եվ երազներով սավառնիր աշխույժ Հեռո՜ւ­հեռավոր ամպերից էլ շատ: կռի՛ր դու, դարբի՛ն, ուժգին հարվածով, դեմքիդ քրտինքը թող հոսի վարար, Սիրտդ հրդեհի՛ր զարկերիդ կայծով, Վիշտն ու կարիքը քեզնից հար վանի՛ր: Եվ այնտեղ՝ մթին ամպերի հեռվում, Մռայլ օրերիդ սահմանից անդին, Հզոր արևի ցոլքերն են վառվում

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Եվ արոտներն ու արտերն են թաղվում Օրերի կապույտ փայլերում անանց, Եվ խոր հերկերին շողերն են մաղվում ու հասունանում ծաղիկ ու կանաչ: Եվ դու նոր ուժով արևին ձգտի՛ր, Թրծվի՛ր նրա շողերում պայծառ, Զզվանք սարսափդ դու մի կողմ նետիր, Եվ անդուր վախդ քեզնից հեռու տար: . . . . . . . . . . . . . . (1914)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Բարի՜ աՌաՎոՏ

ոսկի աստղերը խաղաղ նիրհեցին, Եվ գետածոցի հայելին դողաց, այգը բացվեց ու լույսը նորածին Երկնքի ցանցին վարդագույն շողաց: Եվ կեչիները ժպտացին քնատ՝ քանդելով մետաքս ծամերը փարթամ: Զնգացին կանաչ գինդերը նրանց, Եվ հուրհրացին ջինջ ցողերն արծաթ: Ցցերին հյուսված եղինջը ցանցառ Վառ սադափով է զուգվել արևոտ, Եվ, օրորվելով, կատակում կայտառ ու շշնջում է. «Բարի՜ առավոտ»: (1914)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ԵԳորի

Բիլ հեռուներում սարահարթերի, ամպերի ձգվող ժապավեններում Շուրջն է ժողովում ճերմակ գայլերին Մեր սուրբ Եգորին: «Վա՜յ, դուք անվեհեր իմ աչքի լույսեր, Խոսքն իմ լսեցե՛ք տեղին ու հարմար: Չարության նոխազ, ո՜վ վտարյալնե՛ր, Ես ողջույն ունեմ հիմա ձեզ համար: Մուրմոնյան հեռու խոր անտառներում Բոլոր մայր գայլերն հիմնում են բներ: նրանց աչքերում աստղերն են սառում, Մանկամիտ վախն է սրտերում քնել: Եվ ձեր մոխրագույն ճակատից է որ Ձեր հզոր ցեղը, ինչպես նաև դուք, այրվում է ձեզ պես չարության մեջ խոր՝ դարձած բռնկվող ցասմանը նեցուկ: Բայց դե վերջերս ռուս գյուղացու հետ Հաշտվել եք իբրև, և չի բացառվում, որ հույժ կատաղել, երկար կռվել եք ու մեկտեղ թաքուն փռվել անտառում: ուր մայրամուտի երկնքի տակից Հանկարծ կարշավի ուժեղ թշնամին, Հենց այդ հայրենի անտառն է ակից ուզում վերցնել նա այս նեղ ժամին:

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Զգում եմ, կլինի լուրջ իրարանցում, Երբեք միասին դուք չեք մերվելու, Բայց սև բախտն արդեն ձեռքով է անում ու սավառնում է բարձր լեռներում»: լսեցին գայլերն ու որոտացին. «այդ մե՞նք ենք վախկոտ: դա բնավ սո՛ւտ է, Սուր ճանկեր ունենք, ժանիքներ՝ կացին, կպատառոտենք և հում­հում կուտենք»: Եվ հավաքվեցին նրանք ոհմակով՝ անելու ահեղ դատաստանն իրենց: ուժգին ոռնոցով, երկար աղմուկով Հեռվում խլացան ձայները նրանց: Հենց որ զգացին ընկել են դարան, Բարձունքը ելան կաղկանձով մի գոռ: «դու տա՛ր մեզ այնտեղ,­ հնչեց անվարան,­ Վրե՛ժ առնելու, մեր խիզախ Եգո՛ր»: «դե լա՛վ,­ ասաց քաջ Եգորը նրանց,­ Ձեզ կառաջնորդեմ ինչպես զորավար, Բարձր լեռների լանջերով անանց, որ մեղմեմ գալիք փորձանքն ահավոր»: Սուրաց հեծյալը իր երկար տեգով, Եվ թռան բոլոր բուերը ահից: Եվ հողը դողաց ու պատվեց մեգով Գայլերի ահեղ ոռնոցի ձայնից: (1914)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Մոր աղոԹքը

Գյուղի եզրին, մի մենավոր ու հինավուրց խրճիթում, Սրբապատկեր խորանի դեմ մի ծեր կին է աղոթում: աղոթում է նա տրտում, որդուն հիշում՝ վշտանում, որդին հեռու եզերքում հայրենիքն է պաշտպանում: աղոթում է մայրը ծեր, արցունքներն է սրբում դառն, իսկ հոգնատանջ աչքերում անուրջներն են ծաղկում վառ: կռվի դաշտն է նա տեսնում մարտից առաջ՝ իր չորս դին, ուր պառկած է սպանված նրա զինվոր քաջ որդին: Եվ լայն կրծքից, ինչպես բոց, ալ արյունն է ցայտում հորդ, իսկ գոց ձեռքում՝ թշնամուց խլված դրոշն արյունոտ: Հրճվանքի հետ մեկտեղ նա խոր վշտից կարկամեց, Եվ գլուխը ալեհեր գոս ափերին վար գամեց: նոսըր վարսերն իջան ցած ու հոնքերը ծածկեցին, իսկ աչքերից, հանց ուլունք, արցունքները թափվեցին: (1914)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

դյուՑաԶնական ՍուլոՑ

Շանթը ճայթեց ու փշրվեց երկնի ափսեն, Խիտ ամպերը ծվեն­ծվեն պատռտվեցին, ոսկեդեղին նուրբ թելերից կախված վսեմ, աստեղային կանթեղները լուռ ճոճվեցին: Հրեշտակները բացին երկնի փեղկը վերին ու տեսան, թե ոնց է մեռնում ամպը խաղաղ, արևմուտքից, նման մի լայն ժապավենի, Բարձրանում է արշալույսը արնաշաղախ: Եվ աստծո նաժիշտները գուշակեցին, որ իզուր չէ աշխարհն իր շուրջ պտույտ տալիս, Երևում է՝ գերմանները զինվել կրկին ու մեծ կռվով մեր մուժիկի դեմ են գալիս: Եվ դիմում են հրեշտակներն արեգակին. «Գնա՛ շուտով, քաջ մուժիկին արթնացրու, ու գլուխը գզիր մի լավ, թափ տուր ուժգին, Հայտնիր նրան, որ փորձանք է շուտով գալու»: Ելավ մուժիկն ու շերեփով դեմքը ցողեց ու սիրալիր խոսեց տանու թռչնակի հետ, Եվ լվացած կոշտ ձեռքերը հանգիստ յուղեց ու գութանի խոփը հանեց, ինչպես մի նետ: դարբնոցի ճամփին անձայն միտք է անում. «Ես կջարդեմ կեղտոտ խոզի դունչը դրանց»: ու ընթացքում զայրույթին էլ չի դիմանում,

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

դարբինն իսկույն կռում է մի սուրսայր նիզակ, Եվ մուժիկն է արագ հեծնում պառավ իր ձին ու վարգում է դեպի կռվի դաշտը շիտակ: Եվ սուլոցով երգում է նա հզոր մի երգ, Հետո ընկնում ձիուն հարմար մի լայն ճամփա, Գնում է ու սուլում ուժգին, զվարթ խնդում, այդ սուլոցից կաղնիներն են դողում հսկա, Տերևներն են թափվում կանաչ, շուրջը պատում: Գերմանները գլխարկներն են մեկեն նետում՝ Սարսափելով սուլոցից այդ դյուցազնական... իսկ Ռուսիան հաղթանակն է հպարտ տոնում, Եվ երկիրն է ցնծում ձայնից ժամերգության: (1914)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Սա ի՞նՉ Է

այս կախարդված խոր անտառը լայնածիր՝ արծաթե նուրբ փետրիկներով զարդարված, որսի էի գնում երեկ անձանձիր, իմ մարտական հրացանով նոր լարված: Հարթ ու մաքուր արահետով ես անցա, Եվ ոչ մի հետք իմ ետևից ես չթողի... ո՞վ է այստեղ գլուխկոնծի տվել նոր, ո՞վ է սահել ու գլորվել գաղտագողի: Մոտենում եմ ես ավելի ու նայում. Փխրուն ձյունն է ամբողջովին խազմզվել: այստեղ՝ ճանկեր, այնտեղ՝ խորունկ դահուկներ... ինչ­որ մեկն է տարօրինակ վազվզել: Եթե ես լավ իմանայի կախարդական Պատկերների այս գաղտնիքը ցանկալի, ապա գոնե կիմանայի պատահական ո՞վ է այստեղ գիշերները ման գալիս: Բարձրուղեշ եղևնուտից մենավոր կտեսնեի շրջանակի մեջ սիրով, Թե ո՞վ է խոր հետքն իր թողնում հեռավոր Ճերմակ ձյունին՝ մութ ու անտես գիշերով: (1914)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ԶարդանաԽՇԵր

աղջիկը մենակ նստած սրահում ասեղնագործում, Հինած կտավին հյուսում է նաշխուն գեղարդ ու խաչեր: նա նկարում է ննջեցյալներին բացատի ծոցում ու մեռյալների կրծքներին կարում կարմիր կակաչներ: Եվ նուրբ մետաքսն է ուրվապատկերում զոհված հերոսին, իսկ այդ հերոսը իր արքայազնն է ու հոգու սերը, որը ընկել է թեժ գոտեմարտում՝ ցողը երեսին, Եվ խիտ զարդերում արյամբ են օծված թավ եղեգները: նկարն ավարտվում ու լամպն է թարթում թրթիռն իր վերջին: Պղտոր հայացքով նա խոնարհվում է, ցավից կսկծում: աղջիկը թախծում ու հեծկլտում է՝ արցունքն աչքերին, իսկ դրսում արդեն խոր կեսգիշերն է զարդերն իր գծում: քամին քանդել է սգո հյուսքերը, ցրել երկնքով, լուսնի շողերն են խճճվել բարակ վարսերի ցանցում: դողդոջուն լամպի թրթիռների տակ, ճերմակ ծածկոցով, Պատուհանի մոտ, ինչպես մի ուրու, աղջիկն է լացում: (1914)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ՀողՄ Ցնցվեցին տերևները, թխկիները օրորվեցին, ոսկեզօծված նուրբ ճյուղերից արծաթ փոշի բարձրացավ... աղմկեցին քամիները, թավ ծառերը մոլորվեցին, Եվ սվսվաց, «ախ» քաշելով, փետրախոտը չորացած... Մառախլապատ հողմը լացեց պատուհանի գոգին խավար, ու կռացան ուռիները, դիպան պղտոր ապակուն, Եվ շյուղերով օրորվեցին ծամերի պես կախված շվար, ու թախիծով կիսախավար մթնշաղն է կուտակվում... իսկ մթամած հորիզոնից սև ամպերն են դուրս սողում, Եվ զայրացած մռնչում է ահեղ գետը հանց սամում, լեռնանում են ալիքները և ափերն են ողողում, ու մի հուժկու ձեռք ասես ողջ աշխարհն է սասանում: (1914-1915)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

դու հեռացար, ու չես դառնա էլ ինձ մոտ, Մոռացել ես իմ անկյունը այնպես տաք, Եվ դու հիմա ուրիշին ես ժպտում լոկ՝ Թաքնվելով գլխաշորում սպիտակ: ու ես՝ թախծոտ, կարոտաբաղձ ու տխուր, Բուխարիս էլ մարմրում է ու հատնում, Բայց գրքիս մեջ մանուշակն այն դալկաշուրթ, Երջանկության մասին է մեր դեռ պատմում: (1914-1915)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ԹաԳուՀի

իրիկուն է: Վերջալույսն է մարում բուրյան: Եվ խոտերին բիլ մշուշն է սողում թեթև, լեռնալանջին, պարսպի մոտ հնադարյան, Մի պահ ցոլաց սարաֆանդ ճերմակաթև: Ջինջ աստղերի դյութիչ ծորող մեղեդու տակ Բարդիներն են շշուկները իրենց պահել: Գիտեմ՝ այդտեղ սպասում ես, ով թագուհի՛, քո ոսկեթագ թագավորին սեգ ու ջահել: լուսինն իր սուր եղջյուրներով սահում անբիծ, Մանգաղի պես երկնի լազուր կրծքին քսվում, իսկ պուրակից անդին ձգվող հեռու ճամփից Սմբակների դոփյուններն են արդեն լսվում: արշավում է քաջ հեծյալը ինչպես քամի՝ Սանձը ամուր բռնած ձեռքին, դեմքը շիկնած: նա քեզ անվախ կառնի թամբին ու կտանի Օտար վայրեր ու քաղաքներ հեքիաթային: իրիկուն է: Վերջալույսն է մարում բուրյան: Վարգող ձիու փռնչոցն է լսվում հստակ: ա՜խ, դու կանգնիր լեռան լանջին մի պահ միայն, Եվ հանդիպիր քո թագուհուն պարսպի տակ: (1914-1915)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Ցանկապատերին թամբեր են կախված, Եվ ջերմությունն է օղու պես թափվում: Շողերն արևի՝ ոսկով շաղախված, Երկնի կապույտն են ժանյակով փակում: Մարագներ, կոճղեր, շիվեր են շարված, կարուսելային սուլոցն է ձգվում: լայնարձակության քայլերից արբած Խոտերն են թեքվում, տերևն է ճկվում: Պայտերի դոփյուն ու ձայներ աշխույժ, արբեցնող բույրեր մեղրահացերի, Եթե ճարպիկ ես, եղիր շատ զգույշ, Թե չէ փոշու պես քամին կցրի: Սուրմայի տակից փայլող սև աչքեր, կանացի կանչեր առավոտ կանուխ: այն քո շալը չէ՞ զառ երիզներով, որ կանաչին է տալիս զով քամուց: Օ՜, ինչ շատախոս ու ճարպիկ է այն ուրախ մեղեդին ականջներ փետում: Երգի՛ր, թե ոնց է Ռազին Ստենկան իր իշխանուհուն խորտակել գետում: դո՞ւ ես, Ռուսաստա՛ն, շավիղ­ճամփեքով քամուն տվել քո հանդերձանքը վառ: Մի՛ դատապարտիր սաստող աղոթքով Սրտով հագեցած հայացքը պայծառ:

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ԵրաՄակ

կանաչազարդ բլուրներին երամներն են ձիերի, որ սրբում են հուր պինչերով ոսկի փոշին օրերի: Բարձր թմբից ծիրանածուփ ծովածոցն է երևում, ուր որ նրանց խաս բաշերի թանձր ձյութն է երերում: Գլուխներն են ցնցում խաղաղ ալյաց ծոցում գանձերով, Եվ լուսինն է որսում նրանց իր արծաթե սանձերով: Եվ իրենց իսկ ստվերներից երկյուղելով՝ հառնում են ու սպասում, որ նոր օրվա ճամփան կտրեն ու բռնեն: Գարնան օրը զրնգում է, ականջներում շառաչում՝ ողջունելով բյուր ճանճերի գրոհները առաջին: Մայրամուտին թռչկոտում են՝ ձիերն իրար խաբ տալով, Խրխնջում են, քացի տալիս՝ ականջները թափ տալով: Էլ ավելի զիլ է հնչում սմբակների ղողանջը, Երբ սուզվում է, կամ էլ լցվում ուռիների ականջը: ու երբ ծովի գոռ ալիքը ձգտում է զառ աստղերին, Ճանճերն, ինչպես ճերմակ մոխիր, լույս են սփռում ջրերին:

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

արևն հանգավ, ու ձայները մարգագետնում լռեցին, Հովիվն ածեց իր եղջյուրը, հնչյունները փռվեցին: Ճակատներով իրարու դեմ ժիր ձիերն են հավաքվում՝ լսելու թե իրենց համար նա ինչ երգ է նվագում: արձագանքը ծավալվելով ձիերի պիրկ շուրթերին, Ծով խոհերն է տանում նրանց, փռում հեռու ուրթերին: Օ՜, հայրենի՛ք, սիրելով քո լույսն ու մութը գիշերվա, քեզ եմ ձոնում իմ այս երգը իբրև նվեր նոր օրվա:

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ալվան մութը սևերի մեջ երկնային Հրդեհով մի եզր է գծել ոսկեգույն: Ես եկել եմ քո ժամերգին իրիկնային, իմ հեռավոր թավ բացատի խուլ անկյուն: Թեթև չէ քո զամբյուղն անանց վշտերով, Բայց աչքերդ կապտաջինջ են բիլ օրից: Սակայն, գիտե՛մ, սուրբ վանուհի իմ մայր հող, որ ծնվել ենք մենք բոլորս նույն մորից: Սփռվել ենք լայնությամբ ու երկայնքով Երկնի լազուր թևերի տակ շատ նոսըր: Բայց կկանչի, կհավաքի մեզ իր քով Հրակարմիր արշալույսի սաղմոսը: Եվ մենք կգանք մեր լայնածիր դաշտերով ու կհասնենք արդար խաչին գութանի, աղավնակերպ քո գրքերի լույսերով քո շուրթերին ջուր կցողենք կենդանի: (1915)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

լուսնի ժանյակում հովիտը թաքուն ուրվականներ է որսում ծպտված: Սուրբ պատկերի դեմ, կանթեղի ետքում, Մագթաղինեն ինձ սիրալիր ժպտաց: Եվ ինչ­որ մեկը՝ ըմբոստ ու բռի, նախանձեց նրա ժպիտին հոգում: Սև երեկոն իր աչքերը չռեց, լուսինն էլ քնեց իր ճերմակ ճոճքում: Եռաձի բուքն է իր կառքով սուրում, քրտինքն է ծորում սառն ու լպրծուն, լացող ուռենին, ինչպես մի ուրու, Սլացող քամու շալակն է հեծնում: Մահը մութի մեջ դանակն է սրում... արդեն լացում է Մագթաղինեն: ով թափառում է խոր հովիտներում, Թող հիշի նա իմ աղոթքը՝ իրեն: (1915)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

կՏրիՃը ա՜խ, ոնց նստեմ տանը պարապ, Թափ առներ թե մարդ թեժ կռվում: կթռչեմ ես հավքից արագ աշխետ ձիով դեպի հեռուն: Մի՛ ողբացեք, մա՛յր ու քույրեր, Ձեր արցունքն ինձ չի սատարի: նվիրել է գեղեցկուհին ինձ արծաթե զույգ մատանի: Հե՜յ, կճարեմ գետնի տակից նրան մորթե կարճ քոթանակ: Թող որ նա այդ մեծ հրճվանքից Փեսացուին այցի գնա: Վառվի՛ր գլխիս, դու իմ փայլակ, նենգ թշնամուց ես ահ չունեմ: Հա՜ կպաչի լիրբն այն անհագ, Մի սարաֆան հենց որ գնեմ: Ես չեմ կարող հասկանալ թե դուք ինչո՞ւ եք թթվել, կանա՛յք: այդ ձեռքերը թույլ են մի՞թե, որ հաստ լինգն են ծռում մենակ: կապրեմ ուրախ մինչև դագաղ, Ես մի կտրիճ, ինձ մի՛ շեղեք: Սե՛ր իմ, դե ինձ ճամփեք անվախ, Բայց ձեր խոսքի տերը եղեք: (1915)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ՍոնԵՏ Ես լացեցի մայրամուտին, երբ հեռուներն աղոտվեցին, Երբ գիշերը փռեց շաղոտ անկողինն իր լայնատարած, Եվ շշուկով ալիքների աղմուկները խաղաղվեցին, Եվ սրինգը արձագանքով կրկնեց նրանց ձայնը մարած: Եվ ալիքն ինձ ասաց մեղմիվ. «իզուր ենք մենք թախծում խռով»,­ ու, նետելով փառը ճերմակ, ափերն ի վար արագ ցրվեց, իսկ մանգաղը՝ դալուկ լուսնի, իր ցոլքերի պաղ համբույրով Եվ ժպիտով արցունքներս մարգարիտներ իսկույն դարձրեց: ու ես սիրով բերեցի քեզ՝ թագուհուն իմ կապուտաչյա, իմ մենության թախծից ծնված արցունքներիս մարջանն ընծա, Եվ նուրբ քողը քնքուշ ալյաց՝ փրփուրների փայլով բյուրեղ: Սակայն, սիրտս՝ քեզնով արբած, երջանիկ չէ իմ այդ սիրուց... Ե՛տ տուր դու ինձ այն ամենը, ինչը էլ քեզ պետք չէ վաղուց, Եվ համբույրը ե՛տ դուր դու ինձ՝ լուսնի տված համբույրի տեղ: (1915)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

կաԽարդանք Ծաղկանց ծոցում՝ գարունը պերճ մի թագուհի, իր հյուսքերն է պուրակով մեկ փռել կանաչ, Եվ հավքերի խմբերգերի մաղթանքներով Զանգակները հիմնն են երգում նրանց անանց: Հրճվանքի կախարդանքով ասես դյութված՝ նա ծուխ դարձած շուլալվում է անտառներում, Եվ իր փռչոտ բողբողջներին՝ հենց նոր բացված, Մանյակներ են փայլում ոսկի ու սիրտ գերում: Ջրահարսն է նրա ետքից արբած շրջում, Ցողով պատված ջինջ շողում է լուսնի դեմքին, իսկ ես՝ կրքոտ մի մանուշակ, սեր եմ տենչում Եվ ուզում եմ անվերջ բուրել, սիրել մեկին: (1915)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ԹԽԵնի

Թխենին է բուրումնավետ Գարնան շնչով փարթամ բացվել, Եվ ճյուղերն են ոսկեվորված Գանգուրներով լայն տարածվել: ու մեղրաբույր խեժը՝ ավիշ, կեղևն ի վար ցած է ծորում, իսկ խնկաբույր սեզը թավիշ արծաթի պես լույս է ցոլում: իսկ նրա մոտ, հալուտն ի վար, Խոտերի մեջ կյանք արարում, ալիքվում է, կանչում զվարթ, արծաթափայլ փոքրիկ առուն: Եվ թխենին բուրումնավետ, Ճյուղատարած կանգնել շիտակ, իսկ կանաչը ոսկեջրված Հուրհրում է արևի տակ: Եվ ջինջ առուն հորդում հնչեղ, ողջ ճյուղերն է ցողով պատում, ու շողոքորթ ձայնով այնտեղ նրա համար երգ է կարդում: (1915)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Օ՜, մանկի՛կ իմ, ես տխրել եմ, բախտիդ համար երկար լացել, ամեն անցնող գիշերվա հետ ես ավելի խորն եմ թախծել... Գիտե՛մ, շուտո՜վ, օրվա իջնող վերջալույսի թույլ շողերում Մահվան տխուր սաղմոսներով ինձ կտանեն լուռ թաղելու... դու կտեսնես պատուհանից իմ պատանքը ճերմակ կապած, ու կցավի սիրտդ համակ, լուռ ու անլուր վշտից կքած... Օ՜, մանկի՛կ իմ, շա՜տ եմ լացել, ջերմ բառերով թախծել շվար, Եվ սառել են արցունքներս ու դարձել են մարգարտաշար... Եվ դրանցով ես քեզ համար թանկ վզնոց եմ հյուսել նորից, դու այն կախի՛ր պարանոցիդ իբրև մի հուշ իմ օրերից... (1915)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ՊաՌաՎնԵրը լուսամուտի տակ խմբված պառավներ են զվարճանում, նրանց խռպոտ խզխզոցն է ցրում անդորրն անընդհատ, կոճղից ելնող գորշ ճանճերի խիտ պարսերն են, ինչպես սամում, Թռչում դեպի մութ անտառի բացատները թավշապատ: ու նայում են կանայք հեռվում սևին տվող կաղնուտներին, ուր առկայծող փայլակների ցոլանքներ են լույս տալիս, Եվ աչքերի նեղ կոպերն են չռում առանց թարթիչների: «Հորդ անձրև է շուտով գալու,­ գուշակում է խումբը նրանց,­ ողջ երկինքը ծխի մեջ է, ամպից չունենք էլ պրծում, Չէ՞ որ հիմա հենց այնպես չի ամաններին համատարած Թթված լորձի հայտնվելը կվասի պես լպրծուն, կամ իզուր չէ նաև այն, որ նկուղների կճուճներում Հենց նոր կթած թարմ կաթը կտրվել է ու շաղվել, կամ էլ ուրախ չեն հռհռում աղջիկները լայն բակերում, Երևում է, որ խեղճերն էլ հեշտ չեն կարող խաղաղվել»: Հետո նրանք խոսք են բացում հրաշագործ մեկի մասին, իսկ ամենուր թանձր ծխի ծածկույթի տակ վերջալույսին Զրնգացող անձրևների խոնավ շունչն է թևածում: (1915)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Մուտքի մոտ ընկած հին տաշտում ձյութն է թանձր խռնվել, Եվ սև շիթերն են օձերի նման դուրս ցայտել ճեղքից: Հավերն ուզում են այդ սև օձերին խնամքով բռնել Եվ կտուցները գոմաղբում մաքրել լպրծուն կեղտից: իսկ բեռնակառքում թափոն է լցված ու անպետք իրեր, Եվ սռնիներն են, առանց անիվներ, թաթերի նման: Պապը շտկում է սռնակալներն ու խոսում ինքն իրեն՝ ի՜նչ զնդաններ են հնձին գերանդի ծեծելու համար: նկուղի առաջ իր խոճկորներով մերունն է պառկած, իսկ կողքին տաշտն է՝ թթված խմորով ու լափով լեցուն: Մոտիկ ծածկի տակ ճմռթված ու հին չլեր են թափված, որոնց ծալքերում ցոփ հնդկահավն է ոջիլներ որսում: իսկ լեռան կողով հոտն արոտի է շտապում քաղցած, Եվ ոչխարներն են որոճում թքոտ ու խուլ բառաչում: կին հովիվներն են փարախի գլխից ձայնակցում նրանց. «դե, շո՛ւտ հեռացեք»,­ և մտրակներն են ուժգին շառաչում: (1915)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Ռյուրիկ իՎնԵՎին Ես քեզ սիրով կհագցնեմ ցնցոտիներ մուրացկանի, ու կկապեմ մեջքիդ ամուր խաս լորենուց հանված գոտի: դու, հենվելով կեռագլուխ քո անմշակ հաստ մականին, Գնա՛ անտառ, շրջիր մենակ, շնչի՛ր բույրը գայլախոտի: անտառի չոր միջնակներում դրված բուրյան դեզերի մոտ Ջրահարսն է տերևներից նոր հագուստներ կարում վառման: նրա շուրթերն ազնվամորուց կարմիր են ու թավշախավոտ, իսկ հոնքերը սև են սաթից և հյուսվածքն է՝ պայտից կեռման: նրան ասա. «Ես մի հոգնած, խեղճ պանդուխտ եմ թափառական, անտարբեր եմ կորուստների և առօրյա հոգսի հանդեպ»: Հետո հանիր ու դեն նետիր հին ու խամրած քողդ երկար Եվ նրա հետ քայլիր ուրախ մացառուտի դղյակը դեպ: կհավաքվեն շուրջդ իսկույն ջրահարսերն ալ փնջերով Եվ հարմոնի նվագի տակ ճոխ խրախճանք կանեն քեզ հետ: ապա նրանք ծեգը ծեգին, աքլորների զիլ կանչերով, Երգ ու պարով քեզ կուղեկցեն թփուտներով դեպի բացատ: դու՝ թարմացած, հոգով առույգ, կթափառես սիրով անանց, Սրինգ կածես, կաղաղակես, ջանգյուլումներ կասես հողին: Եվ ընդառաջ երբ դու գնաս մեջքից կորված պառավ կանանց, նոր գլխարկդ լուռ հանելով՝ կխոնարհվես հառնող գյուղին: 29 մարտի 1915 թ.

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

լազուր երկնքի լաջվարդ հյուսվածքին Ծիրանին բոսոր մատները հեղեց: կանաչ պուրակի բացատում մթին Բոժոժ­թմբուկը լացով ծիծաղեց: Հովիտ ու ձորակ լուռ մթագնեցին, Մամուռն արծաթե շղարշով պատվեց: Խըրձանոցների հետևից թաքուն լուսնի սպիտակ եղջյուրն հայտնվեց: Եվ ճանապարհով, աշխույժ ու արի, Ծով քրտինքի ու փոշու մեջ կորած, Եռաձի կառքն է սուրում շուրջպարի, դեպի ավանը, թափով մոլեգնած: Եվ աղջիկներն են խորամանկ նայում այն քաջ տղային՝ վառվռուն հագած: իսկ նա իր տեսքով նրանց հմայում, Սուրում է՝ կեպին ծոծրակին թեքած: ու նրա ալվան շապիկից էլ վառ Մայրամուտներն են հրդեհով հոսում: Եվ ոսկեզօծված վահանակներն են Բոժոժների հետ զնգոցով խոսում: (1915)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Ես մի պանդուխտ ուխտավոր եմ. իրիկնային աստղի տակ աստծո գովքն եմ անում նորեն, ինչպես հանդի ծիծեռնակ: ու մետաքսե սկուտեղին՝ կաղամախու խաս սաղարթ, լսեցե՛ք, ով բարի՜ մարդիկ, Խոսքն իմ դողդոջ ու անհարթ: Մարգագետնի անափ գրկում, Ճերմակ սոճու համբույրով, Ծղրիդներն են անուշ երգում Գարնան մասին ու սիրո: ուխտավոր եմ ես մի պանդուխտ, աղոթում եմ աննախանձ, այս անծանոթ ճամփի վրա՝ Պառկած խոտին կիսախանձ: Ես հանգչում եմ քաղցր այստեղ, Ցողերի մեջ աստղալույս, Սրտիս վրա՝ մի հույս­կանթեղ, իսկ հոգուս մեջ՝ Տերն Հիսուս: (1915)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ՏաՏիկի ՀԵքիաԹնԵրը Ձմռան իրիկվա խավարում արթուն, կայտառ խմբերով, աղմուկ ու ճիչով, Մենք թափառելով շտապում ենք տուն Ձյունաթմբերի, խութերի միջով: Եվ, սահնակներից զզված ու հոգնած, նստում ենք երկշարք խմբով միասին՝ լսելու տատի հեքիաթներն անթիվ իվան­հիմարի քաջության մասին: ու մենք վերացած հազիվ ենք շնչում, արդեն դառնում է կեսը գիշերվա: Եվ ձևացնում ենք, թե մենք չենք լսում, Երբ քնելու է մայրիկը կանչում: ­Ժա՛մն է պառկելու: Հեքիաթներին վե՛րջ... Բայց դե էլ ինչպե՞ս կարող ենք քնել: Եվ մենք նորից ենք աղմկում անվերջ, ու սկսում ենք նույնը կրկնել: ապա տատիկն է մեղմորեն ասում. ­ի՜նչ է, ուրեմն, մինչև լույս նստե՞նք:‒ ­Մեր ինչ գործն է, թե գիշերն է կիսվում, Պատմի՛ր հա պատմիր, մենք քեզ կլսենք: (1915)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ՊարուՀի Հնչի՛ր, հարմո՛ն, թմբկահարի նվագի տակ, Պարահանդես մտի՛ր, աղջի՛կ, լուռ մի կենա: Գլխաշորիդ զարդն է ասես շիկնել հստակ, Չա՛փ տուր արագ ու շրջանցիր, մի՛ վախենա: կապուտաչյա այն քաջ տղան՝ քեզնով տարված, կատակո՛վ չի նայում վրադ, կանգնած մենակ: քո այդ ուրախ շարժումներին սիրահարված, Մի՛ հապաղիր, բա՛ց թևերդ ձյունաճերմակ: Տարեց կանայք նայում են քեզ ու ծիծաղում, Ծեր այրերը ծունկ են ծալում դռան տակին: աղջիկներն էլ նախանձով են արդեն նայում Ճոխ ծամերիդ մետաքսակար վարդակապին: ուրախացի՛ր, կաքավի՜ր ու պարի՜ր անզուսպ, Բա՛ց փեշերիդ երիզը լայն, նայի՛ր արթուն: Եվ իմացի՛ր, այն տղայի կողմից, անշուշտ, Վաղն իրիկուն հարսնախոսի կգան ձեր տուն: (1915)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

քեզ մի հյուսկեն դափնեպսակ ես կբերեմ ու կծածկեմ ճամփաներդ ծաղկունքով: Օ ՜, Ռուսաստա՜ն, խաղաղ անկյուն իմ աներեր, քեզ սիրում եմ ու հավատում խոր հոգով: Եվ նայում եմ քո դաշտերին լայնածիր, դու հեռու ես ամբողջովին ու ինձ մոտ: Հարազատ են կռունկներիդ կանչերն ինձ Եվ օտար չեն շավիղները քո ցեխոտ: Ծաղկում է սուրբ ավազանդ ճահճուտի, Ջրեղեգն է ժամերգության կանչում ինձ, Եվ թփերում զրնգում են ցող ու շաղի Պաղ ու բուժիչ կաթիլները մշտաջինջ: ու թեև քո մշուշներն են հեռու մղում ուժգին շաչող քամիներդ թևավոր, Բայց դու նորից սուրբ մյուռոն ու խնուկ ես ծխում, որ դյութերն են թաքուն բերում ամեն օր: (1915)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Գարնան չվեկ թռչնակի պես այն հեռավոր, Մահվան լուրեր են մեզ հասնում օրը օրին: Հայրենիքը՝ միանձնուհի մի սևավոր, Սաղմոսներ է կարդում իր հեգ որդիներին: Ժամագրքի ժապավեններն հուր ու վառման, արյունով են ցողել բառերն ամեն բանի: Ես գիտեմ, որ դու պատրաստ ես եղել մահվան, Բայց քո մահը լինելու է հար կենդանի: Եկեղեցում, պատարագի խաղաղ ժամին, քո փոխարեն նշխար կառնեմ՝ կհաղորդվեմ, Եվ կաղոթեմ հոգուդ համար կարգով ամեն, ու արցունքներն այտերիցս լուռ կսրբեմ: իսկ դո՛ւ, հեռու քո դրախտից, թևեր առած, Ճերմակափառ շուրջառի մեջ երբ գաս հուրհեր, Խաչակնքվի՛ր այնպես, ինչպես մահից առաջ, նրա՛ համար, որ դու երբեք ինձ չես սիրել: (1915)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

կաԽարդը Գզգզված ու ահարկու, ճերմակ ծամերն հերարձակ, Վազում է ու թոչկոտում, փախչում կայտառ, համարձակ: Եվ մթամած գիշերն է խոր լռությամբ սարսռում, ու լուսինն է գորշ ամպերի շալերով ծածկվում: իսկ երգասաց խենթ քամին ընկնավորի ճղղոցով Գալարվում է անտառի մութ ծմակում ննջացող: Եվ բացատն է ահարկում եղևնուտի սայրերով ու բուերն են թաքնվում երկյուղալի ձայներով: ոսկրացած ձեռքերով չար պառավն է կախարդում, Մութ ամպերից աստղերն են կաղնուտներին լուռ թարթում: Օձագալար գինդերով ծամերի տակ մակաղած Գալարվում է հողմի հետ խելահեղ ու կատաղած: Եվ պարում է կախարդը սոսափի տակ սոճուտի, իսկ ամպերն էլ սև կառքով գիրկն են լողում չար մութի: (1915)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ՋրաՀարՍը նոր ՏարՎա ՇԵՄին

ինձ չես սիրում դու վաղուց, իմ թանկագին աղավնյակ, Եվ հետս չես ղունղունում, ուրիշին ես սիրում դու, ա՜խ, ես գետափ կգնամ, զառիթափով լեռան տակ, Եվ այնտեղից կնետվեմ սև ջրերի գիրկը մութ: Էլ չի կարող գտնել իմ ոսկորները ոչ մի մարդ, Եվ ջրահարս դարձած ես ետ կդառնամ գարնանը: այն ժամանակ երբ դու գաս, բերես քո ձին ջրելու, Ես ջուր կտամ նրան կուշտ իմ բռերով ակնազարդ: կթախծեմ ես քեզ համար ու կերգեմ լռելյայն, Թե ինչպես եմ ապրում ես թագուհու պես վշտացած, քեզ կթովեմ աչքերով, կկախարդեմ միմիայն Եվ կտանեմ քո ձիուն բաշից բռնած ինձ հետ ցած: Օ՜յ, ինչպես է ջրի տակ իմ դղյակը մնում խոր, Ջրահարսերն այնտեղ միշտ աչքակապուկ են խաղում, Սառույցից է նա շինված, իսկ խցերը լուսավոր Փայլփլում են փայլարի թխակապույտ շողերում: Թավիշ կանաչ կբերեմ և անկողին կբացեմ, կպառկեցնեմ քեզ կողքիս, բյուրեղապատ իմ խցում, Եվ հայացքով կթովեմ, անհուն սիրով կտածեմ, կհամբուրեմ քեզ անվերջ, կգուրգուրեմ իմ ծոցում: (1915)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ՀոԳԵՀաՑ

ուռիները որբերի պես խոնարհվել են ծամերով ու ծածկել են գյուղի դատարկ խրճիթների շարքերը: ինչպես ձյունը՝ ճերմակին է տալիս արդեն կոլիվոն՝ Հիշատակի հոգեհացը երկնի ճերմակ հավքերի: Ճայակներն են բրինձ տանում շիրիմների թմբերից, աղքատներն են խուրջինները կապկպելով պատրաստվում: կնքահայրերն ու մայրերը սաղմոսներ են երգում ջինջ, Հարս ու աղջիկ ձայնակցում են ու միասին արտասվում: Տապանների շուրջը փոշու շերտերն իրար շուլալող Գայլախոտն է խիտ ու կպչուն թնջուկներով շնկշնկում: Բարձրահասակ քահանան է ծիսական իր ուրարով Շիրմատանը հոգեվարձի սև դրամներն հավաքում: իսկ շրջմոլիկ օտարները ողորմություն խնդրելով՝ Ծեսն ավարտած շիրիմներն են հերթով փնտրում նորօրյա: Եվ աբեղան խնկարկում է հիշատակը մեռելոց. «քո ննջեցյալ ծառաներին, ո՜վ Տեր աստված, ողորմյա՜»: (1915)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

աՎաԶակը

աստղերն են հանգչում, լուսինն է թաքչում, Սոխակի երգն է թփի տակ լռում, ավազակների խմբով ես փախչում, դարան եմ մտնում հեռու անտառում: լեռան հետևում, կանաչ գետափին, Ձկնո՛րս, դու խայծդ ջուրը մի՛ գցիր, Մթին թավուտի անծանոթ ճամփին, դու՝ վաճառակա՛ն, գանձդ մի՛ հաշվիր: Ձեռքերս՝ շղթա, ձեռքերս՝ աքցան, Եվ իզուր չեն ինձ թակարդ անվանում. Ես կողոպտում եմ, խլում ամեն բան, Եվ թանկ մուշտակն եմ վրայից հանում: Խավար պուրակում այգը մեղմաբար, Եղևնու խոպոպ վարսերն է սանրում. դե, փրկի՛ր դու ինձ, դանա՛կ իմ սուրսայր, անիվների խուլ թխկոց է լսվում: Չեն կարող հիմար մարդիկ իմանալ, Թե տերն իր փողը որտե՛ղ է պահում: ինչ ուզենք կանենք, եթե կամենանք, Գիշերվա կեսին, մթին անտառում: (1915)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Հագիս՝ ճերմակ պարահանդերձ, մեջքիս՝ կարմիր գոտիկ, Ես կակաչ եմ քաղում ալվան ածուներում մոտիկ: Պարն է թնդում գյուղի ծայրին, մարգագետնի գրկում, այնտեղ է նա, այնտեղ է նա, և երգեր է երգում: Հիշում եմ, թե ինչպես էր նա կտրուկ ձայնով ցփնում. «ի՜նչ անենք որ գեղեցիկ ես, սիրտս քեզ չի կպնում: Գանգուրներիդ խոպոպները քամիներն են խառնում, Բայց իմ սանրը՝ սուր ու ամուր, մեկ ուրիշն է պահում»: Ես ինչով եմ նրան օտար և ինչու չեմ սիրով մեղմ, Գիտեմ՝ քիչ եմ պարել հետը և բոլորից քիչ խմել: Հեզ ու տխուր նայում էի ես ճմբերին կանգնած, նրանք ուրախ պարում էին, ու շատ էին հարբած: Սիրո բախտը այն է, որում ամոթանքն է պակաս, Եվ աղջկա վիզն էր շոյում նրա մորուքն անսազ: ու միասին մենք հյուսելով պարի այրող օղակ, իր ծիծաղն է ցողում դեմքիս այն աղջիկը շողակ: Հագիս՝ ճերմակ պարահանդերձ, մեջքիս՝ կարմիր գոտիկ, Ես կակաչ եմ քաղում ալվան ածուներում մոտիկ: կակաչներին սիրահարված սիրտն է խինդից ծաղկում, Միայն թե նա ինձ համար չէ այդ երգերը երգում: (1915)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Չի մարել մեր հավատը սուրբ, դեռ սաղմոսն է հնչում զվարթ: Եվ արևի յուղն է հեղվում Բլուրներին կանաչազարդ: Հավատում եմ քեզ, իմ երկի՛ր, Գիտեմ՝ քայլքդ հեշտ ու թեթև, ուխտի միայն մի՛ ճամփա չէ Մեզ ուղեկցում դեպի եդեմ: քո ճամփեքը բաց են բոլոր, Բայց բախտ չկա միայն մեկում: այն թաղված է նոր աշխարհի Գուշակության ճերմակ մեգում: Պալատներ կան շինված անդին Ճոխ վանքերիդ աղյուսներից, Բայց խուցեր են դրանք բանտի, Շղթաներն են զնգում վերից: դու մի՛ փնտրիր ինձ աստծո մոտ Եվ մի՛ կանչիր կյանք սիրելու... Ես կգնամ հե՛նց այդ ճամփով՝ Տաք գլուխս վար դնելու:

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Գրիչն, այո՛, սուր ցողուն չէ, Բայց նրա մեջ կա զիլ ղողանջ: Թանաքամա՛ն, դու ծառայիր Պատարագին անտառային: Օ՜, Տիրամայր, հավերժական, դու երկնային հովանի քող: առանց խոսքի սեր դյութական, որ փռված է գետից այն կողմ: 6 հոկտեմբերի 1915 թ.

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Մայրամուտը, ինչպես մրուր, Պատուհանից ներս է լցվում: Եվ կտավը՝ ճերմակաթույր, իր անթափանց քողն է գործում: Մարող շողն է թաքուն պարում, Եվ ստվերն է թեթև ցատկում: Հին հյուսվածքը խոր խավարում Պատուհանի փեղկն է թակում: լուսամուտի ջինջ ապակին Սև ձյութով է իսկույն պատվում: իր պստլիկ աղջնակին Հեքիաթներ է մայրը պատմում: Ճռճռում է ճոճքը փոքրիկ, Շարական է ասես մանում. «քնի՛ր, դու իմ փոքրիկ ձկնիկ, Մի՛ ճրրա, քնիր անո՜ւշ»: (1916)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

լուսնի լիրը խրձանոցի սնարին Բորբ արևից դեղին դեմքն է թաքցնում: արոտների վրա՝ երկնի կամարին, արևելքն իր ծիրանին է հագցնում: Ջինջ ցողերի ցոլքով այգն է մշուշվում, ինչպես կույսի բիլ աչքերի խորքը մով: Եվ գարունն է անցնում հանց մի ուխտավոր, կեչուց կարված տերխներով ու ցուպով: լորիներին՝ ստվերախիտ բացատում, նա կախել է զնգուն գինդեր թանկագին, ու ցայգի հետ եղրևանու պուրակում Թռվռում է թիթեռի պես խնդագին: (1916)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Խոր անտառում քաջքն է բուի վրա բղավում, Մժղուկներն են հավքերից խոտերի մեջ նվաղում: աո՜ւ: քնած արջին երազում թվում է թե բացատում որսորդն իր սուր ժանիով ձագերին է հոշոտում: աո՜ւ: նա գոռում է ու լացում և գլուխն է օրորում. ­ ո՜վ իմ փոքրիկ քոթոթնե՛ր, շո՛ւտ տուն եկեք բոլորով: աո՜ւ: արձագանքն է զրնգուն կորչում կապույտ երկնքում. ­Հե՜յ, դու ո՞վ ես, ձայն տո՛ւր ինձ, ո՞ւմ եմ այսքան ես կանչում: աո՜ւ: (1916)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

կալՍուՄ

Պապը վաղ է ելել տնից, որ օրանը կալսի շուտով. ­դե՛, հարևան, զարթնիր քնից, Խեղճ ծերուկիս հասիր փութով: նրանք մեկտեղ բերին կալում ոսկի խրձերն իսկույն բացին: Եվ իրարու հերթ չտալով Շղթաները զնգզնգացին: քրթմնջում է պապը բարի, Չկալսված եզրն է գնում. «Ծեծի՛ր, դրկից, դե՛ մոտ արի, Եվ բոքոնը զտիր հարդից»: ու ձեռքի տակ նրա ուժեղ Հատիկներն են թռչում հիմի. ­Հա՛մ ածիկ է՝ ալյուրի հետ, Հա՛մ հարսանյաց առատ գինի: Մեր բաժինը սա է վերուստ՝ Գնալ հետքից ծանր արորի... կալսվել է հասկն անկորուստ, Եվ խմիչքն էլ թունդ կլինի: (1916)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

աներևույթ ցնորքում ջինջ աստղերը լողացան: Սահմռկելով ու ահով ուռկաններում արթնացան: ու ես հարբած շրջում եմ պուրակի մեջ դալկացած Եվ ուզում եմ աստղերը ճմռթելով բերել ցած: նվագում է տավիղը մեղեդիներ ներդաշնակ, Փրփրածուփ լճակում ջրահարսն է լողանում՝ Ճերմակ կուրծքը բոլորված, նման հյութեղ շամամի, Եվ իրանն է գեղանի հողմապտույտ գալարվում, Մայրամուտն է ծավալվում, հալվում ինչպես ծիածան, Մի ծով խինդով իմ սրտում ժամերգություն է անձայն: (1916)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Գլուխս բաց, մախաղով իմ քրտենի, ու սրբելով գաղջ քրտինքս ձիթայուղ, Թափառում եմ անտառի կողմ մրտենի, Բարդիների սոսափի տակ աներկյուղ: Ես գնում եմ՝ մեջքս կապած պարանով, ու նստում եմ մարգագետնում, դեզի տակ, Վրաս առնում բաճկոնակս ծակծկված, Ձեռքիս պահած կեռ մահակս՝ ուղեկից: Երգ եմ ձոնում ես լուսաշող դրախտին, Գոհ այն մտքից, որ ապրում եմ ու դեռ կամ, ու գուղձեր եմ նետում հյութեղ թավ խոտին, ուր անտառի շամբուտներն են շնկշնկան: կռատուկի արահետն է տրորված, Հեռվում լիճն է սև արջասպի պես ծփում, դալարագեղ բարդիներին փաթաթված կատվախոտի պոչուկներն են ինձ կպչում: Հանդաբաժան ծաղկափթիթ թփերից, Սև բուերի կռինչի տակ թնդաձայն, ունկ եմ դնում կախարդական հավքերի Ճաշաժամի մաղթանքները ծիսական: (1916)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ո՜վ իմ զիլ զանգակ, արծաթահնչյուն, այդ դո՞ւ ես երգում, թե՞ ես՝ երազում: Սրբապատկերի ցոլքը վարդագույն դիպել՝ աչքերիս ժանյակ է հյուսում: ասենք թե ես չեմ այն հեզ պատանին՝ աղավնու ծափող թևերին նստած, Սակայն բարի է, երկնի քաթանին Բացատի մասին երազն իմ տեսած: ավա՜ղ, ինձ պետք չէ հառաչը շիրմի, Խոսքը չի կարող գաղտնիքին գրկել: դու ինձ ուսուցի՛ր, որ հնար լինի Խոր քնից կանուխ չարթնանալ երբեք: 1 փետրվարի 1917 թ.

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ալ ծփենու թևի տակ ետնամուտք է ու գավիթ, Տանիքից վեր լուսինը ասես ոսկու դեզ է մի: լուսամուտին կապուտակ կաթիլներն են կերպ առնում, Մի ծերուկ է ալեհեր ամպի վրա սավառնում: նա իր թխլիկ բռերով անտառների խորքերում Շող աստղեր է շաղ տալիս աշնան խոնավ հերկերում: ուռճանում է արտը ծով, և սերմերը ոգեղեն ղողանջյունով երկնքից վար են ընկնում մայր հողին: կար մի հնչուն ժամանակ, որը, ինչպես փայտփորիկ, Հարվածում էր ոստերին սուր կտուցով իր փոքրիկ: իսկ ես ծոցում ծով արտի, բայց քարացած խելքս սին Հավատում էր դաշտերին ու ջրերի խշշոցին: Եղևնուտի բիլ հեռվում, ուր ամպերն են երիզել, Հովիտների ոսկեղեն գետակներ եմ երազել: Եվ իմ հոգին գերվել է բլուրների եզերքին, ուր բառերի ցանքերում ծնունդ կա մի անմեկին: (1917)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Մերկ պուրակներ, հնձած արտեր, Ջրից ելնող մշուշ թեթև, Գլորվելով արևն արդեն անցավ կապույտ լեռան ետև: քուն է մտել խարխուլ ճամփան ու երազում խորհում է լուռ, որ էլ ոչինչ չի մնացել Ճերմակահեր ձմռան գալուն: ա՜հ, ես ինքս խոր թավուտում Տեսա երեկ՝ ամպը հագին Շեկ լուսինը, ինչպես մտրուկ, ոնց էր լծվել մեր սահնակին:

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Լ. Ի. Կաշինային

Սանրվածքդ՝ կանաչ տեսքի, կուրծքդ՝ անբիծ ու կուսական, ո՜վ նրբիրան իմ լույս կեչի, ի՞նչ ես տարվել լճով այդքան: Զեփյուռն ի՞նչ է շշնջում քեզ, ոսկի ավազն ի՞նչ է ասում, Թե՞ հյուսքերիդ համար պես­պես լուսնի արծաթ սանրն ես ուզում: Մի թաքցրու հոգուդ խորքում, Գաղտնիքներդ մեկնիր դու ինձ, Ես սիրեցի աշնան գրկում քո խշշոցը տրտմաթախիծ: Եվ կեչին ինձ պատասխանեց. «ո՜վ հարցասեր իմ լավ ընկեր, Հովիվն իմ տակ արցունք թափեց աստղաշաղախ ողջ այս գիշեր: լուսնի ցոլքն էր շուրջս փռվել, Խոտերն էին փայլուն վերմակ, Մերկ ծնկներիս նա ջերմ փարվել, ու գրկել էր կուրծքս ճերմակ:

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Հետո հանեց նա խոր հոգոց Թավ ճյուղերիս շրշյունի տակ, Եվ ինձ ասաց. «Մնաս բարո՜վ, Մինչ նոր գարուն, իմ հերշտակ»»: 15 օգոստոսի 1918 թ.

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Օ՜, հողմե՜ր, հողմե՜ր, ձնահյուս հողմեր, դուք կյանքն իմ անցյալ ավլեք ու թաղե՛ք: Ես կուզեմ դառնալ պատանի մի նոր, կամ մարգագետնում բուսած մի ծաղիկ: կուզեմ հովվի սրնգի կանչով Ես բոլորի տեղ մեռնել ձեր գրկում: աստղային զանգերն անուշ ղողանջով իրիկվա ձյունն են ունկերս խցկում: ի՜նչ լավ է իր այդ գեղգեղանքն անխառն, Երբ ցավն է խեղդվում բքի մեջ նրա: կուզեի կանգնել ես ինչպես մի ծառ, Հին ճամփի եզրին՝ մի ոտքի վրա: Եվ խռռոցի տակ հոգնած ձիերի կուզեի գրկել ես թուփն այն մոտիկ: դե՛, դուք վե՛ր հանեք, լուսնային թաթեր, Թախիծն իմ դույլով՝ դեպ անհուն եթեր: (1919)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ո՞վ եմ ես, ի՞նչ եմ, լոկ մի երազող՝ կապույտն աչքերիս մեգում կորցրած, այս կյանքն ապրել եմ ես ասես իզուր այլոց հետ մեկտեղ՝ այս երկրի վրա: Ես քեզ հիմա էլ գգվում եմ այնպես, ինչպես շատերին՝ ըստ սովորության, Եվ լուցկու այրվող հատիկների պես, Սիրո խոսքեր եմ քեզ նետում ունայն: ­ Թա՜նկս, քնքո՜ւշս, ես՝ հար քո գերին,­ նույնն է հավետ հոգուս մեջ, սակայն, Եթե մարդուս մեջ դիպչես կրքերին, ապա, իհարկե, չես գտնի ճիշտ բան: դրանից էլ գուցե, հոգուս էլ ցավ չէ կրակ չուզելը խավարում այս մառ, դո՛ւ, իմ նրբիրան, իմ քայլող կեչի, Ստեղծված ինձ ու շատերի համար: Բայց միշտ փնտրելով մի ջերմ հարազատ, Եվ տանջվելով բիրտ գերության ծոցում, Ես քեզ չեմ խանդում, դու եղիր ազատ, Ես բոլորովին քեզ չեմ անիծում: ո՞վ եմ ես, ի՞նչ եմ, լոկ մի երազող՝ կապույտն աչքերիս մեգում կորցրած, Եվ քեզ սիրել եմ ես ասես իզուր, այլոց հետ մեկտեղ՝ այս երկրի վրա: (1925)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

այդպես է միշտ, ինչպես գինով խնջույքում է ոլորվում, Երբ օրերի շրջապտույտ վերջին լիրն է բոլորվում, Մեզնից ով էլ կենաց բաժակ բարձրացնել ցանկանա, նրա մեջ իր արցունքները նա կհեղի ակամա: Մենք բոլորս շատ ենք հոգնել, այո՛, հոգնել սին խաղով, դրա համար մենք մեր ձայնը քեզ ենք թողնում հեզաբար, Վերուստ տրված մեր այս բախտի վրա անհոգ ծիծաղող քո այդ կապույտ, մեղմաժպիտ աչքերի ու քեզ համար: (Հոկտեմբեր, 1925 թ.)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Ժենյա Ռոկոտովին

Հիշո՞ւմ ես մեր փոխայցերը, անուրջներն ու վեճերը. Ջահել էի ես այնժամ, ջահել էիր նաև դու, Բախտը մոտ էր մեզ այնքա՜ն ու պարզ՝ կյանքի էջերը, աշնան մռայլ օրերին մեր մեջ գարունն էր ծաղկում: դե՛, մենք հիմա հոգնել ենք: Եվ երանի՜ թե մի կերպ կարենայինք հանգիստ ընտրել ամենօրյա մեր ճամփան, Եվ մեր լիրը շուտափույթ ավարտեինք մինչև վերջ... Մի՞թե ճիշտ չեմ ասում ես, իմ մտերիմ բարեկամ: 23 դեկտեմբերի 1925 թ.

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Ցտեսությո՜ւն, իմ բարեկամ, մնաս բարով, իմ սիրելի, կրծքիս տակ եմ ես քեզ տանում, նախանշված բաժանումն այս ճանապարհով Մեզ առջևում նոր հանդիպում է խոստանում: Ցտեսությո՜ւն, իմ լավ ընկեր, առանց ձեռքի, առանց խոսքի, դու մի՛ թախծիր և հոնքերդ զուր մի կիտիր,­ Մեր այս կյանքում, մեռնելն, անշուշտ, նոր չէ իսկի, Բայց ապրելն էլ, հարկավ, նոր չէ ու անխտիր: 27 դեկտեմբերի 1925 թ.

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ՀաՎԵլՎաԾ

այՍ ԳիՇԵր

Եվ այս գիշեր՝ հուզումնալի­կապտաթույր, կեչիներն ու լաստիները բացվեցին, ու կորցրեց երկինքն հեռու բացատում արծաթափայլ արցունքներն իր աստղածին: արշալույսին այգը ցոլաց ոսկեջինջ ու բռնկվեց վառ սադափով փառավոր, Եվ շշնջաց նիրհող գյուղի ականջին. «Բարի՜ առավոտ»: (1913)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Գնայի՜...

Երազիս գալիս է մեր դաշտը հարազատ, Շարունակ մեր անտառն եմ տեսնում մտախոհ, Եվ մեղմ երգն եմ լսում անհունի մեջ ազատ, ինչպես մի երկնային արձագանք հեռավոր: կաղամախիներն են դաշտից դեն դողդոջում, Բիլ ադամանդներում գարնանային շողերի, Եվ ժիր առվակներն են այնտեղ զիլ խոխոջում լուսաջինջ շիթերով հակինթ ցողերի: Երանի՜ գնայի եզերքն իմ հայրենի, Մեր անտառն այն կանաչ ու հավերժ մտախոհ, ազատության գրկում որ խաղաղ խնդայի ու երգեի երկնի լազուրը լայն ու խոր: (1913)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ՁՄՌան ՍՊաՍուՄ

աշնանային ծեր կաղամախու տակ Զրույց են անում երկու նապաստակ. ­նայի՛ր,­ ասում է մեկը մյուսին,­ Մեր կաղամախին ոստայնով պատվել, Ճերմակ, նրբաթել շալով փաթաթվել ու կայծկլտում է՝ սարաֆանն ուսին: կաղնու տերևն է կարմրին տալիս Եվ ինչ­որ մեկի սուլոցն է գալիս: Մեկի ոռնոցն է տանգնապով լսվում, Մրսած անտառի ծառերին հյուսվում, այդ ցուրտ ձմեռն է գալիս զայրացած, Խեղճ գազանների պատուհասն անսանձ... աշնանային պարզ կաղամախու տակ իրար են գրկում ընկերները տաք, ու մեջքով դեպի արևն են դառնում Եվ գորշ մորթերին ճերմակ են խառնում: (1913-1914)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ՀոՎիՎ

Հոտն իմ կայտառ դեպի ցողոտ Մարգագետին ես կքշեմ... Եվ ժիր վազող գետակի մոտ Մի ձիգ եղեգ դուրս կքաշեմ... ու եղեգն այդ նուրբ կծակեմ, կշինեմ մի դալար շվի, Սոխակի պես անուշ կածեմ, Գեղգեղանքս կտարածվի: (1913-1914)

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

նոյԵՄԲԵր

Ճերմակ ձյունին՝ դանդաղաշարժ մայր սագերի լողակների դաջված հետքեր՝ խառն ու խրթին, Եվ զիլ խրխինջ գորովալից մատակների ու թավամազ մտրուկների ուրախ տրտինգ: ու նրբահյուս ձյան քողից այն կողմ քնած Գորշ դեզերն են սևին տալով լուռ ձմեռում: Եվ եզերքին մեծ ճամփեքի ծառերն հոգնած Ծեր կանանց պես սապատներն են ասես ծռում: (1916)

ՎԵրՋաԲանի ՓոԽարԵն կարԾիք

Վ. Ս. Մաղալյանի կազմած Սերգեյ Եսենինի «Վաղ շրջանի բանաստեղծություններ (1910­1915 թթ.)» ժողովածուի մասին

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

Վահան (Վլադիմիր) Մաղալյանը իբրև բանաստեղծ ու թարգ­ մանիչ նոր անուն չէ մեզանում: արդեն շուրջ կես դար է, ինչ նրա ինքնուրույն ստեղծագործություններն ու թարգմանությունները տպագրվում են Հայաստանի ու արտերկրի գրական մամուլում ու այլ պարբերականներում, ինչպես և լույս են տեսնում առանձին գրքերով՝ արժանանալով ընթերցող լայն շրջանների դրվատան­ քին: նրա մեծ բարեխղճությամբ կատարած թարգմանություն­ ները հիմնականում ռուսերենից, գերմաներենից ու վրացերենից են: Եվ այստեղ պետք է նկատել այն կարևոր իրողությունը, որ նա ընտրում է այնպիսի գործեր, որոնք նախկինում հայերեն չեն թարգմանվել: նույնը վերաբերում է նաև ռուս մեծ քնարերգակ Ս. Եսենինի բանաստեղծություններին, որոնց մի զգալի մասը, հատկապես վաղ շրջանի ստեղծագործությունները, մինչև այժմ հայերեն չեն թարգմանվել: Վ. Մաղալյանի կողմից Եսենինի այդ շրջանի շուրջ 100 բանաստեղծություն գրեթե ամբողջությամբ հայերեն է թարգ­ մանվում առաջին անգամ, որոնք համահունչ են բնագրերին և, մեր կարծիքով, կատարված են բծախնդրությամբ ու վարպե­ տությամբ, պահպանված են եսենինյան տողերի ռիթմն ու քնարականությունը, իմաստն ու տրամադրությունները, բանաս­ տեղծի հոգու ջերմությունն ու խոսքի յուրահատկությունները: նա Եսենինի նույն շրջանում գրած մոտ երկու տասնյակ բա­ նաստեղծություններ, որոնք ուրիշների կողմից նախկինում թարգմանվել ու տպագրվել են բանաստեղծի հայերեն հատոր­ յակներում, նորովի է թարգմանել՝ նկատելով դրանցում տեղ գտած որոշ թերություններ ու բնագրային զգալի շեղումներ: այժմ, երբ դրանք համեմատում ենք նոր թարգմանությունների հետ, տեսնում ենք, որ վերջիններս ավելի հարազատ են բնագրերին և հնչում են ավելի մաքուր ու զուլալ:

վերջաբանի ՓոԽարեն

ասվածը հիմնավորելու համար բերենք միայն մեկ օրինակ. Եսենինը ձմռանը նվիրված մի բանաստեղծություն ունի, որի առաջին տունը հետևյալն է. Поет зима - аукает, Мохнатый лес баюкает Стозвоном сосняка. Кругом с тоской глубокою Плывут в страну далекую Седые облака. ահա այս վեցյակը Համո Սահյանի թարգմանությամբ. Ճերմակ թիկնոցն ուսին առնում, Մութ անտառն է ականջ անում Ձյուն-ձմեռվա երգին: Ուր որ նայես, իրար գալիս, Գորշ ամպերն են թևին տալիս Դեպի հեռու երկիր: իսկ դրա նոր թարգմանությունը հնչում է այսպես. Ձմեռն ինչ-որ երգ է մանում, Խուլ անտառի քունն է տանում Սոսիների խմբերգով: Եվ ամենուր թախիծով խոր Լուռ չվում են երկիր մի նոր Գորշ ամպերը երկնքով:

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ինչպես տեսնում ենք, այս նոր թարգմանությունը ավելի մոտ ու հարազատ է բանգրին: Վ. Մաղալյանի թարգմանություններից կարելի է նման բազ­ մաթիվ օրինակներ բերել՝ ցույց տալու համար նրա կատարած աշխատանքի լրջությունն ու բարեխղճությունը և պատշաճ մա­ կարդակը: իսկ եթե նրա թարգմանություններում նկատելի են նաև ինչ­ինչ վրիպումներ ու թերություններ, ապա դրանք չեն ստվե­ րում սույն ժողովածուի արժանիքները, որը կարող է հիմք դառնալ Եսենինի նույն բանաստեղծությունների հետագա, ավելի կա­ տարյալ թարգմանությունների համար: ուստի, Վ. Մաղալյանի կազմած ներկա ժողովածուն երաշխավորելով տպագրության, կարծում ենք, որ այն կունենա իր հաջողությունները, կարժանանա թարգմանիչների և ընթերցողների ջերմ ընդունելությանը և միա­ ժամանակ ԵՊՀ հրատարակչության կողմից մի լավ նվեր կլինի ռուս մեծ բանաստեղծի ծննդյան 120 և եղերական մահվան 90­ամյակներին, որոնք լրանում են ընթացիկ տարում: ՀԵնրիկ Էդոյան Բանաստեղծ, գրականագետ, թարգմանիչ 15 հունիսի 2015 թ.

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ԳրքուՄ ՕԳՏաԳորԾՎաԾ նկարնԵրի Ցանկ 1. Սերգեյ Եսենին, 1922 թ. 2. Սերգեյ Եսենին, գործ՝ գեղանկարիչ Գ. Գրիգորյանի (Ջիոտտո) 3. Սերգեյ Եսենինի ծնողները 4. Սերգեյ Եսենինը իր հասակակիցների շրջանում, 1909­1910 թթ. 5. Սերգեյ Եսենինը քույրերի հետ, 1912 թ. 6. Սերգեյ Եսենինը Մոսկվայում, 1912 թ. 7. Սերգեյ Եսենինը Պետերբուրգում, 1913 թ. 8. Սերգեյ Եսենին, 1913 թ. 9. Սերգեյ Եսենին, 1914 թ. 10. Սերգեյ Եսենին, 1915 թ. 11. Ս. Եսենինի բանաստեղծությունների «Ռադունիցա» առաջին ժողովածուի շապիկը (1916 թ.) 12. Պատկերներ Եսենինի ծննդավայրից՝ ա) այն տունը, որտեղ ծնվել է Ս. ա. Եսենինը բ) այն դպրոցների շենքները, որոնցում սովորել է Ս. ա. Եսե­ նինը գ) Տեսարան կոստանտինովո գյուղից դ) Ձիեր ե) կեչիներ

նՄուՇնԵր ՍԵրԳԵյ ԵՍԵնինի ՁԵՌաԳրԵրիՑ (Էջեր 58­61) 1. 2. 3. 4.

«Պոետ» բանաստեղծության ինքնագիրը «աստղեր» բանաստեղծության ինքնագիրը «Հուշեր» բանաստեղծության ինքնագիրը «Տխուր է...» բանաստեղծության ինքնագիրը

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

СодЕРЖаниЕ «Поэтическое сердце России» .................................................................... 6 «Вот уж вечер. Роса…» ............................................................................. 38 «Там, где капустные грядки…» ................................................................ 38 «Поет зима ‒ аукает…» ............................................................................. 40 Подражанье песне ...................................................................................... 42 «Выткался на озере алый свет зари…» .................................................... 44 «дымом половодье…» ............................................................................... 46 «Сыплет черемуха снегом…» ................................................................... 48 Калики ......................................................................................................... 50 «Упоенье ‒ яд отравы…» .......................................................................... 52 1910­1912 Поэт («он бледен. Мыслит страшный путь…») ..................................... 54 ночь («Усталый день склонился к ночи…») ........................................... 56 «Под венком лесной ромашки…» ............................................................ 62 «Темна ноченька, не спится…» ................................................................ 64 Звезды.......................................................................................................... 66 и. д. Рудинскому («Солнца луч золотой…») .......................................... 68 1911­1912 Воспоминание («За окном, у ворот...») .................................................... 70 Моя жизнь ................................................................................................... 74 Что прошло ‒ не вернуть ........................................................................... 76 ночь («Тихо дремлет река…»).................................................................. 78 Восход солнца............................................................................................. 80 К покойнику ................................................................................................ 82 Зима ............................................................................................................. 84 Песня старика разбойника ........................................................................ 86

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

ԲոՎանդակուԹյուն «Ռուսաստանի քնարական սիրտը».......................................................... 6 «ահա իջավ լուրթ իրիկուն...».................................................................... 39 «այնտեղ, ուր այգը կաղամբի ձգված...» ................................................. 39 «Ձմեռն ինչ­որ երգ է մանում...»................................................................ 41 Երգի նմանակում ....................................................................................... 43 «այգաբացի ցոլքն է բոսոր...» ................................................................... 45 «Տիղմը ծխի պես ցրվեց...» ........................................................................ 47 «Թխենին առատ ձյուն է շաղ տալիս...».................................................. 49 ուխտավորները.......................................................................................... 51 «Զմայլանքը սոսկ մի խայթ է թույնի...»................................................... 53 1910­1912 Պոետ («նա գունատ է...») ........................................................................ 55 Գիշեր («Հոգնած օրը թեքվեց դեպի մայրամուտ...») ............................. 57 «Երիցուկի պսակի տակ անտառում...» ................................................... 63 «Մթին գիշեր է, չի լինում քնել...» .............................................................. 65 աստղեր ....................................................................................................... 67 ի. դ. Ռուդինսկուն («ոսկի շողը արևի...») .............................................. 69 1911­1912 Հուշեր («այնտեղ՝ դրսում, դարպասի մոտ...») ........................................ 71 իմ կյանքը ................................................................................................... 75 ինչ անցել է, ետ չես դարձնի ..................................................................... 77 Գիշեր («Գետն է խաղաղ նիրհում...») ..................................................... 79 արևածագ .................................................................................................... 81 ննջեցյալին................................................................................................. 83 Ձմեռ ............................................................................................................. 85 Ծեր ավազակի երգը ................................................................................... 87

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

«Заиграй, сыграй, тальяночка, малиновы меха…» ................................. 88 «Матушка в Купальницу по лесу ходила...» ............................................ 90 «Задымился вечер, дремлет кот на брусе…»........................................... 92 Поэт («Тот поэт, врагов кто губит…») ..................................................... 94 Капли ........................................................................................................... 96 БолЬнЫЕ дУМЫ «нет сил ни петь и ни рыдать…» ............................................................. 98 «я ль виноват, что я поэт…» ..................................................................... 98 думы.......................................................................................................... 100 Звуки печали ............................................................................................. 102 Слезы ......................................................................................................... 104 «не видать за туманною далью…» ........................................................ 106 Вьюга на 26 апреля 1912 года ................................................................. 108 Пребывание в школе ................................................................................ 110 далекая веселая песня ............................................................................. 112 Мои мечты ................................................................................................ 114 Брату человеку.......................................................................................... 116 «я зажег свой костер…» ......................................................................... 118 деревенская избенка ................................................................................ 122 отойди от окна ......................................................................................... 124 Весенний вечер......................................................................................... 126 «и надо мной звезда горит…» ................................................................ 128 1912­1913 исповедь самоубийцы ............................................................................. 130 «я положил к твоей постели…» ............................................................. 134 «грустно… душевные муки…» ............................................................. 136 «Ты плакала в вечерней тишине…» ....................................................... 138 У могилы ................................................................................................... 140 Береза ........................................................................................................ 142

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

«Հնչի՛ր, հարմոն, ախորժալուր, նվագներդ առատ ածիր...» ................. 89 «Համբարձման տոնին մայրս անտառում երկար թափառել...»............ 91 «իրիկունն իր ծուխն է մանում...»............................................................. 93 Պոետը («նա է պոետ, ով թշնամուն չի ներում...») ................................. 95 կաթիլներ .................................................................................................... 97 ՀիՎանդոՏ ԽոՀԵր «Ես չեմ կարող էլ չերգել ու չլացել...»....................................................... 99 «Մեղավո՞ր եմ ես արդյոք...»..................................................................... 99 Խոհեր ........................................................................................................ 101 Տխրության հնչյուններ ............................................................................ 103 արցունքներ ............................................................................................... 105 «Չի նշմարվում...» .................................................................................... 107 1912 թվի ապրիլի 26­ի բուքը ................................................................... 109 դպրոցում.................................................................................................. 111 Հեռավոր ուրախ երգ ................................................................................ 113 իմ երազները ............................................................................................ 115 Եղբորս՝ մարդուն ...................................................................................... 117 «Ես վառեցի իմ խարույկը...».................................................................. 119 Գյուղական հյուղակ ................................................................................ 123 Հեռացիր իմ պատուհանից...................................................................... 125 Գարնանային իրիկուն ............................................................................ 127 «Եվ իմ վերևում մի աստղ է վառվում...»................................................. 129 1912­1913 ինքնասպանի խոստովանությունը ........................................................ 131 «Ես քո սնարին դրել եմ անփույթ...» ...................................................... 135 «Տխուր է... Հոգու տառապանքները...».................................................. 137 «լալիս էիր դու իրիկվա մով անդորրում...» ........................................... 139 Շիրիմի մոտ .............................................................................................. 141 կեչին ......................................................................................................... 143

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

1913­1914 Микола ...................................................................................................... 144 «на небесном синем блюде…» ............................................................... 154 «Зашумели над затоном тростники…» .................................................. 156 «Край любимый! Сердцу снится...» ....................................................... 158 осень (Р. В. иванову)............................................................................... 160 «не ветры осыпают пущи…» ................................................................. 162 В хате ......................................................................................................... 164 «Сторона ль моя, сторонка!…»............................................................... 166 «Чую радуницу божью…» ...................................................................... 168 «По дороге идут богомолки…» .............................................................. 170 «Край ты мой заброшенный…».............................................................. 172 «Топи да болота…» .................................................................................. 174 Пороша ...................................................................................................... 176 Село (из Тараса Шевченко) ..................................................................... 178 «Колокол дремавший…» ......................................................................... 180 Кузнец........................................................................................................ 182 С добрым утром! ...................................................................................... 186 Егорий ....................................................................................................... 188 Молитва матери ........................................................................................ 192 Богатырский посвист ............................................................................... 194 Что это такое? ........................................................................................... 198 Узоры ......................................................................................................... 200 1914­1915 Буря............................................................................................................ 202 «Ты ушла и ко мне не вернешься…» ..................................................... 204 Королева .................................................................................................... 206 «на плетнях висят баранки…» ............................................................... 208 Табун ......................................................................................................... 210 «алый мрак в небесной черни…» .......................................................... 214 «В лунном кружеве украдкой…»............................................................ 216 Удалец........................................................................................................ 218 Сонет ......................................................................................................... 220

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

1913­1914 Միկոլա ...................................................................................................... 145 «Երկնի կապույտ սկուտեղին...» ............................................................ 155 «Գետախորշում զով զեփյուռից եղեգները խշշացին...»...................... 157 «Սիրասուն եզերք, սիրտս է երազում...»................................................ 159 աշուն (Ռ. Վ. իվանովին) ......................................................................... 161 «Հողմերը չե՛ն, որ ծածկում են թավուտները...» .................................... 163 Խրճիթում .................................................................................................. 165 «ա՜յ թե երկիր իմ, հայրենի եզերք...» ..................................................... 167 «Զգում եմ աստծո երանությունը...» ....................................................... 169 «Ճանապարհով ուխտավորներն են գնում...» ...................................... 171 «Եզերք դու իմ, վաղուց լքված...» ........................................................... 173 «Ճահճուտներ ու խրուտներ են...» ......................................................... 175 Ձյունափոշի .............................................................................................. 177 Գյուղ (Տարաս Շևչենկոյից) .................................................................... 179 «նիրհող զանգի ղողանջից...» ................................................................ 181 դարբինը ................................................................................................... 183 Բարի՜ առավոտ ....................................................................................... 187 Եգորի ........................................................................................................ 189 Մոր աղոթքը .............................................................................................. 193 դյուցազնական սուլոց ............................................................................ 195 Սա ի՞նչ է ................................................................................................... 199 Զարդանախշեր ........................................................................................ 201 1914­1915 Հողմը ......................................................................................................... 203 «դու հեռացար ու չես դառնա էլ ինձ մոտ...» ........................................ 205 Թագուհի ................................................................................................... 207 «Ցանկապատերին թամբեր են կախված...» ......................................... 209 Երամակ .................................................................................................... 211 «ալվան մութը սևերի մեջ երկնային...» .................................................. 215 «լուսնի ժանյակի մեջ թաքուն...» .......................................................... 217 կտրիճը ..................................................................................................... 219 Սոնետ ....................................................................................................... 221

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

Чары .......................................................................................................... 222 Черемуха ................................................................................................... 224 «о дитя, я долго плакал над судьбой твоей…» ..................................... 226 Старухи ..................................................................................................... 228 «У крыльца в худой логушке деготь…» ................................................ 230 Рюрику ивневу («я одену тебя побирушкой…») ................................. 232 «на лазоревые ткани…» .......................................................................... 234 «я странник убогий…» ........................................................................... 236 Бабушкины сказки.................................................................................... 238 Плясунья ................................................................................................... 240 «Тебе одной плету венок…» ................................................................... 242 «Занеслися залетною пташкой…».......................................................... 244 Колдунья ................................................................................................... 246 Русалка под новый год ............................................................................ 248 Поминки .................................................................................................... 250 Разбойник.................................................................................................. 252 «Белая свитка и алый кушак…» ............................................................. 254 «наша вера не погасла…»....................................................................... 256 «Перо не быльница…» ............................................................................ 258 1916-1919 «Вечер, как сажа…» ................................................................................. 260 «Прячет месяц за овинами…» ................................................................ 262 «По лесу леший кричит на сову…»........................................................ 264 Молотьба ................................................................................................... 266 «Скупались звезды в невидимом бреде…» ........................................... 268 «Без шапки, с лыковой котомкой…» ...................................................... 270 «Колокольчик среброзвонный…» ........................................................... 272 «Под красным вязом крыльцо и двор…»............................................... 274 «нивы сжаты, рощи голы...» ................................................................... 276 «Зеленая прическа...»............................................................................... 278 «Ветры, ветры, о снежные ветры...» ...................................................... 282 «Кто я? Что я? Только лишь мечтатель…» ............................................ 284 «Так всегда, как в пьяную пирушку…» ................................................. 286

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

կախարդանք ............................................................................................ 223 Թխենի ....................................................................................................... 225 «Օ՜, մանկիկ իմ...» ................................................................................... 227 Պառավները.............................................................................................. 229 «Մուտքի մոտ ընկած հին տաշտում...» ................................................. 231 Ռյուրիկ իվնևին («Ես քեզ սիրով կհագցնեմ ցնցոտիներ մուրացկանի...») ................................................................................ 233 «լազուր երկնքի պաստառին...» ............................................................ 235 «Ես մի պանդուխտ ուխտավոր եմ...» .................................................... 236 Տատիկի հեքիաթները .............................................................................. 239 Պարուհի.................................................................................................... 241 «քեզ մի հյուսկեն դափնեպսակ...» ........................................................ 243 «Գարնան չվեկ թռչնակի պես...» ........................................................... 245 կախարդը ................................................................................................. 247 Ջրահարսը նոր տարվա շեմին .............................................................. 249 Հոգեհաց .................................................................................................... 251 ավազակը .................................................................................................. 253 «Հագին ճերմակ պարահանդեձ...» ........................................................ 255 «Չի մարել մեր հավատը սուրբ...».......................................................... 257 «Գրիչն, այո՛, սուր ցողուն չէ...» .............................................................. 259 1916­1919 «Մայրամուտը ինչպես մրրուր...» ........................................................... 261 «լուսնի լիրը խրձանոցի սնարին...» ...................................................... 263 «Խոր անտառում քաջքն է բուի վրա բղավում...» ................................. 265 կալսում ..................................................................................................... 267 «աներևույթ ցնորքում ջինջ աստղերը լողացան...» .............................. 269 «Գլուխս բաց, մախաղով իմ քրտենի...»................................................ 271 «ով իմ զիլ զանգակ արծաթահնչյուն...» ............................................... 273 «ալ ծփենու թևի տակ...».......................................................................... 275 «Մերկ բացատներ, հնձած արտեր...» ................................................... 277 «Սանրվածքդ՝ կանաչ տեսքի...» ............................................................ 279 «Օ՜, հողմե՜ր, հողմե՜ր, ձնահյուս հողմեր...»......................................... 283 «ո՞վ եմ ես, ի՞նչ եմ...».............................................................................. 285 «այդպես է միշտ, ինչպես հարբած խնջույքում...» ............................... 287

Сергей еСенин | Стихи раннего периода

«Помнишь наши встречи…?» ................................................................. 288 «до свиданья, друг мой, до свиданья…»............................................... 290 DUBL В эту ночь.................................................................................................. 292 Уйти бы... .................................................................................................. 294 В ожидании зимы ..................................................................................... 296 Пастух ....................................................................................................... 298 ноябрь ....................................................................................................... 300 Генрих Эдоян ‒ Вместо пролога............................................................ 303 Список иллюстраций ............................................................................... 307

Սերգեյ եՍենին | վաղ շրջանի բանաՍտեղծություններ

«Հիշո՞ւմ ես մեր փոխայցերը...» ............................................................. 289 «Ցտեսությո՜ւն, իմ բարեկամ, մնաս բարով» ........................................ 291 ՀաՎԵլՎաԾ այս գիշեր .................................................................................................. 293 Գնայի՜ ...................................................................................................... 295 Ձմռան սպասում ....................................................................................... 297 Հովիվ ......................................................................................................... 299 նոյեմբեր ................................................................................................... 301 Հենրիկ Էդոյան ‒ Վերջաբանի փոխարեն ............................................ 303 լուսանկարների ցանկ............................................................................. 307

Сергей Есенин СТихи РаннЕго ПЕРиода (1910­1915 гг.) В переводе и с предисловием Вагана (Владимира) Магаляна (на русском и армянском языках) ՍԵրԳԵյ ԵՍԵնին Վաղ ՇրՋանի ԲանաՍՏԵղԾուԹյուննԵր (1910­1915 թթ.) Վահան (Վլադիմիր) Մաղալյանի թարգմանությամբ և առաջաբանով Հրատարակության տնօրեն՝ կ. Հ. Գրիգորյան Գեղարվեստական խմբագիր՝ ա. Վ. Պատվականյան Համակարգչային շարվածքը և ձևավորումը՝ կ. Ժ. Չալաբյանի Սրբագրիչ՝ Վ. Վ. դերձյան

Ստորագրված է տպագրության՝ 15.12.2015 թ.: Չափսը՝ 70x108 1/32: Թուղթը՝ օֆսեթ: Հրատարակչական՝ 9.93 մամուլ: Տպագրական՝ 10 մամուլ + 10 էջ ներդիր=12.5 պայմանական մամուլի: Տպաքանակ՝ 150:

издательство ЕгУ, Ереван, 0025, ул. алека Манукяна 1 ºäÐ Ññ³ï³ñ³ÏãáõÃÛáõÝ, ºñ¨³Ý, 0025, ²É»ù سÝáõÏÛ³Ý 1