Արտակարգ իրավիճակների կառավարումը

ան

ԱրՏննորձ

Լենեխը

ԻԲԱՎԻ1ՑԿեԵրԻ

կԿենվնր

ան:

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ՏՆՏԵՍԱԳԻՏԱԿԱՆ

ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆ

Մ.Ն. ԵՆԳՈՅԱՆ

ԱՐՏԱԿԱՐԳ

ԻՐԱՎԻՃԱԿՆԵՐԻ

ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄԸ

(դասախոսություններ)

ՏՆՏԵՍԱԳԵՏ

է երաշխավորելՀՊՏՀ ԴԳրատարակության մարքեթինգին բիզնեսի կազմակերպման ֆակուլտետի գիտականխորհուրդը,առաջին բուժօգնությանն քաղպաշտպանությանամբիոնը

ՎՏԴ 351. 862 ԳՄԴ 68. 69 `

Ե 473

Գրայխոս`

ք.գ.թ.,

դոցենտՍ.Հ.Հարությունյան

ԵնգոյանՄ.Ն. Արտակարգիրավիճակներիկառավարումը.-Եր.: Տնտեսագետ,2006.- 24 էջ։

Ե 473

Դասախոսություններընվիրված են մի շարք հարցերի ուսումնասիրությանը՝ արտակարգ իրավիճակների ծագման, գնահատմանընդհանուրբնութագրերին,տարածքների ն բնակչության խոցելիությանը ն ԱԻ կառավարմանհամակարգին:

1305060000

79612067

2006թ.

ԳՄԴ 68.69

|ՏՅԻ| 99941-51-44-4

(Թ «Տնտեսագետ»հրատարակչություն,2006

ԻՐԱՎԻՃԱԿՆԵՐԻ

ԱՐՏԱԿԱՐԳ

աԱ

ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄԸ

ՏԱՏանաաաաաաաաաաաաաատաաաաաաաաաու::::6::::::-:-՛

Արտակարգիրավիճակներումբնակչության պաշտպանությունը յուրաքանչյուր երկրի անվտանգությանհայեցակարգի կարնորագույն խնդիրներիցմեկնճէ. Վերջին տարիներին գրանցված խոշոր աղետները վկայությունն են այն բանի, որ ի դեմս նման արտակարգիրավիճակների (ԱԻ), գործ ունենք ազգայինանվտանգությանխնդիրներիհետ, հետնաբար, պետության ռազմավարական ծրագրերում պետբ է ուշադրության կենտրոնումլինեն տարբեր աղետներից բնակչության ն տարածքներիպաշտպանությանխնդիրները:Ոչ մի երկիր ապահովագրվածչէ բնականն տեխնածինաղետներից:Կղետները կարող են զարգանալ ն ծավալվել, ընդգրկելով հարնսսերկրների տարածքները, հետնաբարանհրաժեշտ է աշխարհի բոլոր երկրների համագործակցությունը,մի կողմ դնելով իրենց միջպետական խնդիրներն ու բազմաբնույթ հարցհրը, ն միմյաճցօգնության ձեռք ժամանակ:Այդ իսկ պատճամեկնել արտակարգիրամիճավների «բյուն այն էլ ռով, անհրաժեշ» էր ստեղծելմի կազմակերպություն, ՄԱԿ-Ի "շ«Վանուտակ, որը մեծ աղետներիժամանակկհամակարգեր ն առավել արդյունավետ կդարձներմիջազգայինմարդասիրական աջակցության որոնողափրկարարական աշխատանքները, տարբեր երկրներիփրկարարական ծառայությունների համատեղ

գործունեությունը,նրանց համագործակցությունը աղետների տեղական կառավարմանհամակարգի հետ, կմշակեր ընդհանուր մեթոդաբանություն: Այդ նպատակովստեղծվելէ Միջազգայինորոնողափրկարարական խորհրդատվական խումբ /ՍԱՏՃՋՃԾՇ/,որի հետ համագործակցումէ ՀՀ ԱԻ վարչությունը` իր բոլոր ծառայություններով: Կարնորելով ԱԻ-ների կառավարման ոլորտի` միջազգային, հատկապեստարածաշրջանային փոխհամագործակցության դերը

երկրի կայուն զարգացմանգործում, ՀՀ-ն կնքել է մի շարք երկկողմ ն բազմակողմհամաձայնագրեր: Տարածաշրջանային համագործակցության նշանակությունը մեծ է հատկապես հարավկովկասյանտիպի երկբներիհամար, որտեղ բարդ ռելիեֆի ն համեմատաբարփոքր տարածքիպայմաններում մեծ է գրեթե բոլոր տեսակիբնականու տեխնածինաղետների ծագման հնարավորությունը, այդ թվում` խոշոր երկրաշարժերիու ջրհեղեղների հավանականությունը,վտանգավոր քիմիական ու նավթարդյունաբերական ձեռնարկությունների,նավթատարու գազատար խողովակաշարերի, լեռնային գետերի ջրամբարների, վթարները,որոնք անցնում են հարնան միքանի երկրներիտարածքով: Բնական ու տեխնածին աղետներիռիսկի ն խոցելիության նվազմանհամար անհրաժեշտէ իրականացնելբնական աղետնեգեոինֆորմացիոնհամակարգիմշարի վտանգներիկառավարման կում ն կատարելագործում,կենտրոնականն քաղաքային մակարդակներով` ՀՀ բնակչությանիրազեկման ազգայինքարոզարշավի նախագծիմշակում ն անցկացում, աղետների վտանգների նվահետագաձնավորում ն զեցման ոլորտում ազգային"օրենսդրության առաջնահերթ այլ խնդիրներ: Արտակարգիրավիճակըորոշակի տարածքումկամ օբյեկտում խոշոր վթարի, վտանգավոր երնույթի, տեխնածին,տարեբնական աղետի,հիվանդուրային կամ էկոլոգիական/բնապահպանական/ թյունների համաճարակի, անասնահամաճարակի/էպիզոոտիա/, բույսերի ն գյուղատնտեսականմշակաբույսերիլայնորեն տարածված վարակիչ հիվանդությունների/էպիֆիտոտիա/,ժամանակակից զենքի տեսակներիկիրառմանհետնանքովստեղծվածիրավիճակն է, որը հանգեցնումէ կամ կարող է հանգեցնել մարդկայինզոհերի, մարդկանցառողջությաննու շրջակա միջավայրին զգալի վնասի, խոշոր նյութական կորուստներին մարդկանցկենսագործունեությանբնականոնպայմաններիխախտման: --

Ադյուսակ 1

ատանտոո

աուն

ոնա

Խոշոր վթար

1 Մարդկայինզոհեր

վ

բնական,

Վտանզավոր երնույթներ

ո

Ը-------------ՂՎ

Մ

լ

|

Մարդկանցառողջու-

թյանըսպառնալիք

Տեխնածին, տարերա'

չին կամ էկոլոգիական աղետ

ՄԱՑ

Շրջակա միջավայրի: զգալի վնաս

ԻՐԱՎԻՅԱԿ

Համաճարակ

։

|

ե

կաա

/

Անասնահամաճարւսկ

ի

ա.

աշ

Խոշոր նյութական կորուստներ

ոռ ն մշակաԲույսերի :

բույսերի վարակիչ հիվանդություն

/ իԼՍարդկանց կենսագոր-

ծունեության բնականոն

Լառա»

աա---ի Զենքիտեսակների ա

կորառում

պայմաններիխախտում

Արտակարգ իրավիճակների կառավարման գործընթացն ուղղված է այդ իրավիճակներիցբնակչությանպաշտպանությանը: Իսկ բնակչության պաշտպանությունը ներառում է մարդկանց կյանքի ն առողջության,ինչպես նան քաղաքացիների,պետության ն այլ սեփականատերերիունեցվածքիպաշտպանությունը: Արտակարգ իրավիճակ կարող է առաջանալ, եթե բնական երնույթներիծագման դեպքում տարածքներըն բնակչությունը խոցելի են: Ընդ որում, որքան մեծ է խոցելիությունը,այնքան աղետալի են արտակարգ իրավիճակներիծագմանհետնանքները (ադյուսակ 1): Անհրաժեշտ էնշել, որ մարդկանցգործուճեության բնակա-

ընթացքի խախտումն արտակարգ իրավիճակների ծագման միանշանակ հետնանք չէ, այլ մինչե արտակարգիրավիճակների ծագումը` մարդկանցգործունեության հետնանք է: Որքան մարդը մինչե արտակարգ իրավիճակներիծագումը անուշադրության է մատնում այդ իրավիճակներիկանխման, կանխարգելման, դրանց վտանգի նվազեցման, տարածքներին բնակչությանխոցելիության նվազեցմանհարցերը,այնքան ավելի մեծ է լինում նման իրավիճակների ծագման դեպքում բնակչության կենսագործունեության պայմաններիխախտմանմասշտաբները: Արտակարգ իրավիճակների կառավարմանգործընթացները պետք է ուղղված լինեն արտակարգ իրավիճակներիծագման վտանգի, տարածքների ու բնակչության խոցելիության նվազեցմանը: Ըստ կանխմանաստիճանի`արտակարգիրավիճակներիծագման վտանգներըբաժանվումեն երեք խմբի` կանխվող,մասնակի կանխվողե չկանխվող (աղյուսակ2): Կանխվող վտանգների խմբին են պատկանում գրեթե բոլոր տեխնածինաղետճերը,իսկ բնականաղետներից`նոր ձնավորվող նոն

սողանքները: Մասնակիկանխվող կամ կանխարգելվողվտանգների խմբե-

րում կարելի է ընդգրկել ջրհեղեղները,սելավները,կարկտահարությունը ն այլն:

Աղյուսակ 2

ոռ

ԱԻ ծագմանվտանգներ (ըստկանխման աստիճանի)

Ի

Կանխող վտանգներ

|| | կանխարգելվող

Չլանխվող

Մասնակիկանխվողկամ .

վտանգներ

վտանգներ

Սաո

ծագման վտանգ կանխվող ան Ն

վերացում Վտանգի

աակ -

ԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆ

Վտանգի վերաբերյալ տեղեկատվության

Սշակված

միջոցառումներ

ր

|Այղգործոնների վերացում

|

Վտանգի ծագման

գործոնները

հավաքում

Վտանգի

գնահատում

ւ

ի--|

|

Տեղեկատվությանմշակում

:

Չկանխվող վտանգներիխմբում կարելի է ընդգրկել երկրաշարժը, հրաբուխը ն այլն: Եթե արտակարգ իրավիճակներիծագման վտանգըդասվում է վտանգներիխմբին,ապա առավել արդյունավետ է կականխվող ռավարման գործընթացն ուղղել վտանգիկանխմանը:Հայտնիէ, որ արտակարգ իրավիճակներիկանխումըառաջացնող գործոնների կանխորոշումնու վերացումն է: Հետնաբարարտակարգ իրավիճակներիկառավարմանգործընթացնայս դեպքում ընդգրկումէ. վտանգների վերաբերյալ տեղեկատվությանհավաքում, այդ տեղեկատվության մշակում, վտանգների գնահատում /այդ թվում նան ռիսկերի գնա»

»

հատում/, »

. վտանգի ծագմանգործոններիկանխորոշում,

գործոններիուսումնասիրում ն յուրաքանչյուր գործոնի վերացման համար անհրաժեշտմիջոցառումների մշակում, արտակարգ իրավիճակներիծագման վտանգիգործոնների վերացման միջոցառումներիներդրում: Վերոհիշյալ միջոցառումներըտարաբնույթ են ն կախված են »

այդ

"

վտանգի տեսակից:

Օրինակ, եթե տեխնածինվտանգներիկանխման միջոցառումները կապված են տեխնիկականլուծումների հետ, ապա նոր սողանքների առաջացող վտանգի կանխման միջոցառումներըկապված են լանջերի ամրացման,ծառատնկման,ջրահեռացման ն այլ ճարտարագիտական լուծումներիհետ: Եթե արտակարգ իրավիճակների ծագման վտանգն ընդԳրկվում է մասնակի կանխվողվտանգներիխմբում, ապա արտակարգ իրավիճակների կառավարմանգործընթացնուղղվում է հնարավոր' հետնանքների նվազեցմանը ն հետնանքների վերացման համար պատրաստվածության բարձրացմանը:Այլ կերպ ասած՝ կառավարման գործընթացնուղղվում է թե՛ վտանգի,թե՛ տարածքների ն թե՛ բնակչությանխոցելիությաննվազեցմանը:

Արտակարգ իրավիճակներիհնարավոր հետնանքների վերացումո այդ իրավիճակիազդեցությանհնարավոր մեղմացման հառար ճախօրոք իրականացվող միջոցառումների համալիրն է՝ փրկարարական ն անհետաձգելի վերականգնողական աշխատանքների կատարում, մարդկանց կյանքի ու գործունեության բնականոն պայմանները ապահովելու համար: Փրկարարական մարդկանց, նյութական ն մշակութային արժեքնեբիփրկությաննպատակովկատարվողմիջոցառումներնեն: Անհետաձգելի վթարավերականգնողական աշխատանքներն ուղղված են մարդկանց կյանքին ն առողջությանը սպառնացող այնպիսի գործոնների ազդեցությանվտանգիվերացմանը,որոնք խոչընդոտում են մարդկանց որոնելուն ն փրկելուն, ինչպես նան շենքերի, շինություններիամրացմանըկամ փլուզմանը,հեղուկ վառելիքի, գազի, էլեկտրաէներգիային ջրի աղբյուրների վթարային անջատմանը,բնակչության ու փրկարարներիկենսաապահովման առաջնահերթ օբյեկտները ժամանակավոր սխեմաներով վերականգնելուն, վերանորոգելուն ն տարածքի սանիտարական մաքրմանը: Եթե արտակարգիրավիճակներիծագման վտանգը դասվում Է չկանխվող վտանգներիխմբին, ապա արտակարգիրավիճակների կառավարման գործընթացը պետք է ուղղված լինի միայն տարածքներին բնակչությանխոցելիությաննվազեցմանը: Խոցելիությունը արտակարգիրավիճակների ծագման վտանգից սպասվելիք հնարավորկորուստներնեն` տտոկոսային արտա-

աշխատանքները

հայտությամբ: Տարածքների ն բնակչությանխոցելիության վրա արտակարգ. իրավիճակներիկառավարման գործընթացներնընդգրկումեն. յուրաքանչյուր արտակարգիրավիճակիծագման վտանգից խոցելիությանվերաբերյալտեղեկատվության հավաքում, այդ տեղեկատվության մշակում, տեղեկատվության վերլուծության ն խոցելիությանգնահատում (խոցելիությունըբնութագրում է վտանգիցանպաշտպանվածության աստիճանը), »"

:

-

միջոցառումներիմշակում, խոցելիության նվազեցման

միջոցառումներիներդրումն իրականացում: Անհրաժեշտ է նշել, որ շատ դեպքերում արտակարգիրավիճակները կարող ենկրել.«շղթայական» բնույթ: Այսինքն, մեկ արեն կարող ծագել այլ իրավիճակից տակարգ, արտակարգ իրխվիճակներ: Օրինակ`երկրաշարժը կարող է հանգեցնել հրդեհների, սողանքների,ջրածածկումների,արտադրականտարաբնույթ վթարների ն այլն: Վետնաբարտարածքներին բնակչության խոցելիության միջոցառումները հաճախկրում են համալիրբնույթ: "

այդ

ՏԱՐԱՇՔՆԵՐԻ

։

ոՀ

|

Տրա

ԵՎ ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆ

ԽՈՑԵԼԻՈՒԹՅՈՒՆԸ

ոՀ::'.

աաաաաաաաապաաաաաաաաատաաատաաաաաառու

Արտակարգ իրավիճակներումբնակչության.պաշտպանության

հիմնական ուղղությունները, ըստ ապահովման

ժամանակի,

բա-

երեք խմբի. մինչնարտակարգիրավիճակների ծագումը, արտակարգ իրավիճակներիանմիջականսպառնալիքի կամդրանց առաջացմանդեպքում,

ժանվում են »

»

»

հետո: արտակարգ իրավիճակներից

Տարածքների ն բնակչությանխոցելիությաննվազեցման'գործընթացներըընդգրկումեն բնակչությանպաշտպանությանայն հիմնական ուղղությունները, որոնք նպատակաուղղվածեն արտակարգ իրավիճակներիկանխմանը,կանխարգելմանը,արտակարգ իրավիճակներումգործելու համար անհրաժեշտճախադրյալների ստեղծմանը: Այդ գործընթացներըբազմաբնույթեն ն ընդհանուր մոտեցմամբբաժանվումեն հետնյալ խմբերի. -

"

իրավական,

կազմակերպչական,

»

-

"

»

:

ֆինանսատնտեսական, գիտական (հիմնարար.ն կիրառական), կրթական, տեխնիկական, ճարտարագիտական:

ԱՐՏԱԿԱՐԳ ԻՐԱՎԻՃԱԿՆԵՐԻ

.

ման

"

ԾԱԳՄԱՆ ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ

ԲՆՈՒԹԱԳՐԵՐԸ

ՔՆԴՀԱՆՈՒՐ

Բրոաարացաաաաաաաաաաաանաաաաապաաաատաամակթոար»:5::1::"՝

Արտակարգ իրավիճակների ծագման վտանգների գնահատհամար ընդունվածբնութագրերն-են.

տարաբնույթ արտակարգ իրավիճակների: ( օրիվտանգներին ծագման` ն այլն), այլն նույն նակ երկրաշարժ, սողանք, հրդեհ' անտառային վտանգի տարատեսակներին՝ երկրաշարժներն ըստ ծագ(Օրինակ՝ ման կարող են լինել տեկտոնական, հրաբխայինն փլվածքային): բ) Վտանգի ծագման պատճառները: Դիտարկենք`երկրաշարժի օրինակով: Տեկտոնական երկրաշարժը հետնանք է տեկտոնա ա) Վտանգի տեսակը: Դա վերաբերում է ոչ միայն

կան լարումների կուտակման,ն երկրաշարժըտեղի է ունենում ըստ բեկման գծի ապարներիուղղահայաց կամ հորիզոնական դիրքով

արագորենխառնվելու հետնանքովայդ ապարներումկուտակված առաձգական լարումների կամ պրկումների ազդեցության: ներքո: Հրաբխայինծագում ունեցող երկրաշարժնառաջանումէ հրաբխային ժայթքման նախապատրաստման հետնանքովկամ հրաբխի է ստորժամանակ:Փլվածքային երկրաշարժը ն գետնյա դատարկությունների առկայությամբ .. առաջանում է ստորգետնյա փլուզումային գործընթացի հետնանքով: գ) Վտանգիընդհանուր Դիտարկենքդարձյալ բնութագրերը: երկրաշարժի օրինակով: ընդհանուր,բնութագրերն են` մագնիտուտը,երկրաշարժի ուժգնությունը,օջախի դրսնորման '

պայմանավորված

Երկրպշարժի`

խորությունը, էպիկենտրոնիկոորդինատճերը,երկրաշարժի տեսակը, երկրաշարժի առաջացմանժամանակը,երկրաշարժըառաջանալու տարվա եղանակը:Սեյսմիկալիքների տարածմանհետնանքով երկրի մակերնույթի վրա առաջանում են խզվածքներ,կրկնվող ցնցումներ, երկրորդայիներնույթներ: դ) Վտանգի ընդհանուր կանխատեսելիությունը: Վտանգներն ըստ կանխատեսելիությանկարող են լինել կանխատեսելի ն ոչ կանխատեսելի: Ըստ Ժամանակիկարող են լինել` կարճաժաճկետ կանխատեսելին երկարաժամկետ կանխատեսելի: ե) /Խոցելիության մեծացման գործոնները: Երկրաշարժերից տարածքների ն բնակչության խոցելիության մեծացման գործոն-

ներն են. սեյսմիկգոտիներումբնակավայրերիբաշխումը, շենքերի,շինությունների,էներգետիկկոմունալ ցանցերի, հաղորդակցության ուղիների, ինժեներատեխնիկականկառույցներիսեյսմակայունությունը, սեյսմիկ գոտիներումբնակչությանխտությունը, ռելիեֆը, առանճնաաշխարհագրական ն հիդրոօդերնութաբանական հատկությունները, սեյսմիկ գոտում բազմահարկ 'առկայությունը, բնահողիառանձնահատկությունները, սոցիալ-տնտեսականառանձնահատկությունները, առկայությունը, վտանգավոր օբյեկտների մակարդակը, բնակչությանպատրաստվածության բացասականհեւոնանքները: "

"

»

-

«

շենքերի

"

»

»

-

»

»

բնորոշ բացասականհետնանքներն են. Երկրաշարժերին -

.

մարդկայինզոհեր, վիրավորներ, բնակչության հոգեբանականմթնոլորտիկայունության խախտում,

»

»

շենքերի, շինությունների,հաղորդակցությանուղիների, կոմունալ-էներգետիկցանցերիավերումներ, մակերնութապատկերիփոփոխություններ,

"

.

մշակուբայի:անշարժարժեքների ոչնչս:ցում,

անկում կենռանիների Վանգվածային գյուղատնտեսական այլն: ն

ԿԱՌԱՎԱՐՄ

ԱՐՏԱԿԱՐԳ

ԻՐԱՎԻՃԱԿՆԵՐԻ:

ԳՈՐԾԸՆԹԱՑԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ՆԿԱՐԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

է

ժբրրաթրոցցաանաապաապաաաատաաատւատատա

ճշգրիտԶ

ԵՑոտնիրի Լ ճտաքաոն

ն

հուսա

ի

ու լրատվությունը տեղեկատվությունն

կառավարմանաննկյուարդյունավետ

ճգնաժաճձերի

գործընթացն կառավարման

Արւոակաոգիրավոճակների «..ասակի ւ տրելի է ՀՀ.

յո

ըստ

բաժանելխմբի(աղյուտեսականորեն երկու ւ

մինչն սրտակագ իրավիճակների ծագումը, ծագմանդեպքում: արտակարգիրսվոճակների ծագումը, ինչս արտակայծ..իրավիճակների են. գործընթացներնիրալանացվում ն կանծագման արտազարգ իրովիճակի խարգելմանո'զղությամբ, բնակչության նվագեցմանուղտարածքներիս ղությամբ, վերոհիշյալրկու ուղղություններովմիաժամանակ: Արտակարգ:րավիճակներիծագման դեպքում կառավարման իրականացվում են հիմնականում գործընթացներն բնակչության պաշտպանությսնօպերատիվմիջոցառումներիկատարման ուղղությամբ: Սալայն,հաշվիառնելովառանձին իրավին դրանց բնույթը, ճակների յուրսհատկությունները շղթայական որոշ դեպքերում պաշտպանության օպերատիվմիջոբնակչության հետ զուգընթաց, իրականացվումեն «առումների իրականացման նան գործընթացներ` վտանգիվերացմանը: ուղղված :

.

կառավար

կանխման վտանգի

»

խոցելիության

»

"

արտւսկարգ

Աղյուսւակ 3

ԱզդեցությունԱԻ ծագման վտանգիվրա

ՄԻՆՉԵՎ ԱՐՏԱԿԱՐԳ

յ

)

Հաա

ԻՐԱՎԻՃԱԿՆԵՐԻ

ԾԱԳՈՒՄԸ

Ա.

Լ

Ազդեցություն խոցելիության վր

Լաւ,

աան.

Ը

--

Ազդեցություն ԱԻ ծագման վտանգի ն խոցելիության վրա

ԱՐՏԱԿԱՐԳ

ԻՐԱՎԻՃԱԿՆԵՐԻ

Բնակչության պաշտպանության| : օպերատիվ միջոցառումներ ա

աաա

ԾԱԳՄԱՆ ԴԵՊՔՈՒՄ

ԻՐԱՎԻՃԱԿՆԵՐԻ ՎՐԱ ԿԱՆԽԱՐԳԵԼԻՉ

։

լ

ԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆԸ

Հ.

ԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆ

ՎՏԱՆԳԻ ՎՐԱ

ԽՈՑԵԼԻՈՒԹՅԱՆ

,

Ո

`:

ՎՐԱ ԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆ

Լ

ԻՐԱՎԻՃԱԿՆԵՐԻ

ՎՐԱՕՊԵՐԱՏԻՎ

ԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆԸ

|

|

ԱՐՏԱԿԱՐԳ

ԴԵՊՔՈՒՄԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ

ԻՐԱՎԻՃԱԿՆԵՐԻ

արկա

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒՄԸ

աաաարաաաատտպաաաատտտտաաատատա:»::2::::4::::-::.--.. ո

բնակչության իրավիճակներում Արտակարգ

թյան ՛

»

բաժանվում միջոցառումները

պաշտպանուերկու խմբի՝

են

կանխարգելիչ...

հիմնական կամ օպերատիվ:

կամխարձե պաշտպանության ւ

:

Բնակչության միջոցաեն` ռումներն բճակավայրերի, գլխավոր այլ ն հատակագծերում մանրամասն հատակագծման նախագծերում ու մտաճռգավոր արտադրություններինպաձեռնարկությունների տակահարմար տեղաշարժումը բնակչության պաշտպանության տեսանկյունից, շենքերի, շինությունների, ինժեներական ցանցերի, հիդրոկառույցների, տրանսպորտայինհաղորդակցության տեխնիկական ն ուղիների մայրուղիների շինարարությունը անվտանգությանն հուսալիությանանհրաժեշտմակարդակներով, վտանգավոր օբյեկտների անվթար գործունեության ապահո-

տարածքների գործառնական ս

»

»

»

վումը,

միջավայրի, տարածքների

ն օբյեկտների շրջակա բնական ճառագայթային, քիմիական ն մանրէաբանական վարակվածության դիտարկմանն հսկողությանկազմակերպումը, գյուղատնտեսական գործունեության կայունության ապահովումը, »

»

բնակչությանուսուցման կազմակերպումը: Բնակչության պաշտպանության հիմնական կամ օպերատիվ միջոցառումներն են՝ արտակարգ իրավիճակներիսպառնալիքիկամ առաջացման -

"

մասին պետականմարմիններինն բնակչությանըազդարարումը,

աղետի գոտում բնակչության պաշտպանության ապահովման Նազմակերպումնու իրականացումը, "

շրջակա բնական

ջրի, սննդամթոքի վիճակի ն միջավայլի, հսկողությունը. վարակվածության դիտարկումը, «ննումն .

ու

նյութր ճառագայթային, քիմիակաճու մանրէաբանական

»

պաշտպանությունը, բնակչության ն վերականգաղետի գոտում փրկարարական լ կատարումը,` նողականաշխատանքների կարգի,ինչպեսնան պաշտհասաոակսկան աղետի գոտում ապապանականնշանակության,բնակչությանգործունեութունն ուժեղան օբյեւտների պահպանությսն հովող այլ կարնորագույն

անհետաձգ

»

"

-

ցումը, աղետի «

կենսաապահովմա՛ մոջոցագոտում . չճակչուբյան

իրականաչումը, ռումների միօոցնետրանսպորտայիս քաղաքացիների, աղետի գու«ում ն բեռների նձրմուծման արտահաքձանէւսնորի տեղաշարշման, »

նակարգուր, աետականմարմիննելի, Գույքի, .նյութատեխնիվա Հն պա««յին հավա այլ ««րանսպորտային շաբճերի ն »

ու օգտագործումը, Քսոշ.'ումն

նպատա միջոջճերի

պետանան աղետի գոտո:մ փոխհատո։ցմաճբ, տիրակյետումը մարժեք համար փրկարարականաշխատանքներիկազմակերպման ցանցերի կապի հանրապետական, գերատեսչական տեղական առաջնահերթ օգտագործումը,

դեպքում անհրաժեշտության սեփականություն հաշարվող գույքի

ոչ

.

հետագա հղւ-

»

ու

յանիտարահա

աղետի գոտում կարանտինայինն այլ մաճարակայինմիջոցառումներիիրականացումը,,.. գյուղատնտեսականմշակաբույսերին կենդանիներիպաշտպանությունը,աղետի գոտում արտակարգիրավիճակների հետնանքովպատճառվածվնասիգնահատումը, բնակչությանպաշտպանությանապահովմանաշխատանբների կատարմաննպատակով աշխատունակքաղաքացիների(նրանց համաձայնությամբ) ներգրավումնարտակարգ իրավիճակներիհետկանքներիվերագման աշխատանքներին`ըստ մասնագիտականե անհատակառ հատկանիշների: »

"

ԱՐՏԱԿԱՐԳ ԻՐԼՎԻՃԱԿՆԵՐԻ

ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ

ՀԱՄԱԿԱՐԳԸ

Արտակարգիրավրճակներիկառավարման ընդհանուր կառուցվածքը բխում Է «Արտակարգիրավիճակներում բնակչության պաշտպանությանմասին» ՀՀ օրենքի 3-րդ հոդվածի պահանջներից, որում նշված է, որ բնակչությանպաշտպանությանհամակարգում ընդգրկվումեն պետականկառավարմանն տեղականինքնակառավարման մարմինները, կազմակերպությունները(անկախ բազմակսրպական-իրավական տեսակից):ՎայաստանիՀանրապետությունում բնակչությանպաշտպանությանգործընթացներիընդուղնուր ղջնավարումնիրականացնում է ՎայաստանիՀանրապետության կառավարությունը (աղյուսակ4): Արտակսրգ իրավիճակներիկառավարման համակարգը բաղկացած է երլու ենջահամակարգերից. գոր«առութային, տալածքային: Գործառութային ենթահամակարգնընդգրկում է նախարարուն դրանց ենթակա կազմակերթյունները, գԳորատեսչությունները պությունները Տարածքայինենջահամակարգնընդգրկումէ տարածքայինկառավարման սետական մարմինները,տեղական ինքնակառավարման մարմինները ն համապատասխան կազմակերպությունները: Գործառութայինենթահամակարգն ունի կառավարման եր(ու մակարդակ՝ հանրապետական, .օբյեկոային: Տարածքային (առավարման ենջահամակարգն ունի կառավարման երեքմակարդակ` տարսծաշրջանային, տեղական, Օբյեկտային: "

«

»

»

»

»

»

Աղյուսակ 4

ՀՀ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

"

Պ

ԱԻ ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆ ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹՅԱՆ

ԲՆԱԳԱՎԱՌՈՒՄ ՊԵՏԱԿԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ

':

ԼԻԱԶՈՐՎԱԾ ՄԱՐՄԻՆ

աաաաշա.

Գոծառութային

Հ

Տարածքային

ենթահամակարգ

ենթահամակարգ Մթ

Հ«

Պետական կաուսվարման տարածքային մարմիններ

Նախարարություններ, գերատեսչություններ

Գործառութային

ենթահամակարգ

ՍՆՆ

Տարածաշրջանային ԼԼ...

մակարդակ Լա.

ա ւեւ

ւաշա

։

Հոր»

ւան.

":

»:

Տեղական

ինքնակառավարման մարմին

Տեղական մակարդակ ԱԱ

|

|

րար

արը

աաա

|

|

Կազմակերպություններ

Կազմակերպություններ

աին,

Օբյեկտային

Տ

:

Արտակարգ իրավիճակներումբնակչության պաշտպանության գործընթացներիանմիջակասղեկավարումնիրականացվումէ այդ բնագավառում պետականկառավարմանլիազորված մարմնի կողմից: Կառավարման յուրաքանչյուր մակարդակում գործում են արտակարգիրավիճակներիհանձնաժողովներն աշխատանքային մարմիններ: Արտակարգ ծագման դեպքում կառաիրավիճակների գործում է կառավարման վարման յուրաքանչյուր մակարդակում կահիմնական կետ,ն ծավալվում են անհրաժեշտ շարժականկետեր: ռավարման Այդ դեպքում արտակարգ հանձնավողովիաշխատանքայինմարմինըհանդիսանում է արտաբնակչության պաշլոպանության կարգ իրավիճակներում բնագաԿառապետական կառավարման մարմինը: մառում լիազորված վարման տարածաշրջանայինմակարդակում արտակարգիրավիճակների հանձնաժողովիաշխատանքայինմարմինըլիազորված մաոմնի մարզային ստորաբաժանումնէ: Արտակարգ իրավիճակեն համաների ծագման դեպքում կառավարման կետերնանցնում հանձնաժողովների օպերատիվ ենթակայության պատասխան տակ: Փրկարարական աշխատանքների անմիջական ղեկավարումն իրականացվումէ շարժական կառավարման կետերից: Արտակարգ իրավիճակներիհետնանքներիվերացման աշխատպնքների կառավարումն իրականացվումէ համապատասխանհանձնաժողովներիկողմից:

քանակությա

իրավիճակների հանրապե

։

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՐոոակարգիրավիճակ(երիվարչության ճգնաժամային նյութեր», Երեան, ինստիտուտ,«Տեղեկատվական կառափ'''ման 1. ՀՀ

2006---

-

ՀՀ

օրենքը «Արտակարգ իոավիճակներումբնակչության սաշտպանությանմասին», 1998թ.,դեկտեմբեր: 3. ՀՀ օրենքը «Քաղաքացիական պաշտպանությանմասին», 2002թ., մարտ: 4. ՀարությունյանՍ. «Արտակարգ իրավիճակների ն քաղուս. ձեռնարկ, Երնան,2003թ.: պաշտպանությանհիմնահարցերը», 5. ՄԱԿ-ի համընդհանուր հարցերի ն տարածաշրջանային խնդիրների տեղեկագիր (Միացյալ ազգերի տեսչություց), հոկտեմբեր, 1994թ.: 2.

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ.

1.

Արտակալգ իրավիճակների կառավարումը

«ը 2. Տարածքներին բնակչության խոցելիությո

3.

գնահատման Արտակսրգիրավիճակների ծագման

ընդհանդրբճութագիրը................ 4.

լառավարման Արտակսրգիրավիճակների գործընթացի ընդհանուրճկարագիրը

5.

դեպքում կառավարման Արտակարգիբավիճակների

ու Աաաա

կազմակելպումը Լ.Լ...

6.

իրավիճակներիկառավարման Արուակարգ համակայգը

ԵՆԳՈՅԱՆ ՄԱՐԳԱՐԻՏԱ ՆԵՐՍԵՍԻ

ԱՐՏԱԿԱԲԳ

ԻԲԱվիճմԿՆԵՐԻ

ԿԱՌՍՎԱԲՑՒՄԸ

(դասախոսություններ)

«րատ. խմբագիր՝ 3ՖՅՀամբարձումյան Սրբագրիչ՝ ՋՀովհաննիսյան Համակարգչային շարվածքը ն էջադրումը` Ն.Խչեյանի ն.

Պատվեր` 65: Չափս՝ 602484"7..-

1.2 Իեղ. մամուլ, 1,02 հրա'ո. մամուլ, 1,5 տպ. մաճուլ,1,39 տա: պայմ. մամուլ:

200: Տպաքս'ռակ՝

«ՀՏնտեսագետ»» հրատարակչություն Տպագրված է «Տնտեսագետ»հրատարակչության տպագրականարտադրամասում Երնան25, Նալբանդյան,128