Աշխատանքային տետր « Գենետիկա» առարկայից գործնական պարապմունքներ անցկացնելու համար

ՀՀ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ԳԻՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ԱԳՐԱՐԱՅԻՆ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆ

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԿԵՆՍԱԲԱՆՈՒԹՅԱՆ ԱՄԲԻՈՆ

Լ.Մ. ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ

ԱՇԽԱՏԱՆՔԱՅԻՆ ՏԵՏՐ

«ԳԵՆԵՏԻԿԱ» ԱՌԱՐԿԱՅԻՑ ԳՈՐԾՆԱԿԱՆ ՊԱՐԱՊՄՈՒՆՔՆԵՐ

ԱՆՑԿԱՑՆԵԼՈՒ ՀԱՄԱՐ

ԵՐԵՎԱՆ ՀՊԱՀ

ԳՄԴ 575 ՀՏԴ 28.04 Մ 537 Աշխատանքը հավանության է արժանացել անասնա ուժական ժշկագիտության ն անասնա ուծական ֆակուլտետի մեթոդական խորհրդի կողմից (28.10. 2010 թ., արձանագրություն 2):

Լ.Մ. ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ

Մ 537

Աշխատանքային տետր «Գենետիկա» առարկայից գործնական պարապմունքներ անցկացնելու համար. - Եր.: ՀԱԱՀ, 2015. - 124 էջ: Ներկայացված են «Գենետիկա» առարկայի ուսումնական ծրագրով նախատեսված ոլոր թեմաները: Բաժիններից յուրաքանչյուրը ներառում է ազմա նույթ խնդիրներ, աղյուսակներ ն նյութը լուսա անող նկարներ:

ԳՄԴ 575 ՀՏԴ 28.04

1Տ8N 978-9939-54-398-7  

Լ.Մ. Մելքոնյան, 2015 Հայաստանի պետական ագրարային համալսարան, 2015

ԹԵՄԱ 1. ԿՅԱՆՔԻ ԳՈՅՈՒԹՅԱՆ ՓՈՔՐԱԳՈՒՅՆ

ՄԱՍՆԻԿ` ԲՋԻՋ

1. Որոնք են կյանքի հիմնական ձները: _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 2. Բնութագրել ջիջը որպես կյանքի կրող: Նշել ջջի հիմնական ֆունկցիաները: _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 3. Բնութագրել նախա ջջային ձները: Վիրուսներ: _________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ Պլազմոիդներ: ______________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 4. Կատարել միա ջիջ օրգանիզմների տարատեսակների նութագրում:

Պրոկարիոտներ (նախակորիզավորներ): ________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Էուկարիոտներ (կորիզավորներ). ներկայացնել դրանց դասակարգումը, տար երակների նութագրումը: __________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 5. Նշել նկ. 1-ում համարակալված օրգանոիդները: _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

6. Բացատրել օրգանոիդների կառուցվացքը ն ֆունկցիան: _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Կենդանական ջիջ

Բուսական ջիջ

ա Նկ. 1. Կենդանական (ա) ն ուսական ( ) ջիջներ (

.,

.

.–

.:

, 1988):

6.1. Բջջաթաղանթ:___________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ ________________________________________________________________ 6.2. Ցիտոպլազմա: __________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ Էնդոպլազմատիկ ցանց:______________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Ռի ոսոմներ:________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ Միտոքոնդրիումներ:__________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ Լիզոսոմներ:________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ Գոլջիի ապարատ:___________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ Վակուոլներ:________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Ներառուկներ:_______________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ Պլաստիդներ:_______________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ Կենտրոնական մարմին (ցենտրոսոմա):_________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 6.3. Կորիզ:__________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ Կորիզաթաղանթ:____________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ Կորիզապլազմա:____________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Կորիզակ:___________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 7. Նկարագրել քրոմոսոմների կառուցվացքը, ացատրել դասակարգման սկզ ունքը, նշել տարատեսակները:

Նկ. 2. Քրոմոսոմների տարատեսակները (

. .

.–

.:

, 2004):

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Նկ. 3. Քրոմոսոմի ընդհանուր ձնը (ա), քրոմոսոմի ներքին կառուցվացքը ( ). 1. երկրորդային սեղմվածք, 2. ար անյակ, 3. քրոմոնեմ, 4. մատրիքս, 5, 6. ԴՆԹ-ի զսպանակը, 7. առաջնային սեղմվածք (

. .

.–

.:

,

2004):

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 8. Երկպլոիդ ն հապլոիդ հավաքակազմեր: Տալ կարիոտիպի, գենոտիպի, կարիոգրամի ն իդիոգրամի սահմանումները: Ըստ քրոմոսոմային կառուցվածքի` վերլուծել ներկայացված կարիոտիպերը ն իդիոգրամը: Նշել կենդանու կամ ույսի սեռը ն տեսակը` օգտվելով աղյուսակ 1-ի տվյալներից: _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Նկ. 4. Իդիոգրամ (

. .

.–

.:

, 2004):

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Նկ. 5. Կարիոգրամ 1. 2ո-38: Կարիոտիպ (

. .

.

(

. .

.

.–

.:

, 1985):

Նկ. 6. Կարիոգրամ 2. 2ո - 64 .–

.:

, 1985):

Նկ. 7. Կարիոգրամ 3. 2ո - 54 (

. .

.

.–

.:

, 1985):

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Նկ. 8. Կարիոգրամ 4. 2ո - 38 (

. .

.

.–

.:

, 1985):

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Աղյուսակ 1 Կենդանիների ն ույսերի տար եր տեսակների քրոմոսոմների երկպլոիդ (2ո) հավաքակազմը Քրոմոսոմների թվաքանակը (2ո)

Տեսակի անունը Մարդ (Էօոօ Տaքi6ոՏ) Շիմպանզե (Քaո trօջlօd7t6Տ) Ձի (EզսսՏ օaԵallսՏ) Էշ (EզսսՏ aՏiոսՏ)

Շուն (ՇaոiՏ ԲaոiliariՏ) Կատու (Ի6liՏ dօո6ՏtiէսՏ) Մուկ (ԽսՏ ոսՏօսlսՏ) Առնետ (ՔatսՏ ոօrv6ջiէսՏ) Հավ (ՕallսՏ dօո6ՏtiէսՏ) Հնդկահավ (Խ6l6aջriՏ ջallօքavօ) Խոշոր եղջերավոր կենդանիներ (8օՏ taսrսՏ) Խոզ (ՏսՏ aօrօԲa) Ոչխար (ՕviՏ Ճri6Տ) Պտղաճանճ (ԾrօՏօքիila ո6laոօջaՏt6r) Մոծակ (Շսl62 քiքi6ոՏ) Սպիտակ կաղնի (Օս6rօսՏ alԵa) Դեղին սոճի (ՔiոսՏ քօոd6rօՏa) Սալոր (ՕrսոսՏ օ6raՏսՏ) Կաղամ (8raՏՏiէa օl6raօ6a) Բոխկ (ՔaքիaոսՏ ՏativսՏ) Հոտավետ ոլոռ (Լatի7rսՏ օdօratսՏ) Բամ ակ (ՕօՏՏ7քiսո իirՏսtսո) Կարտոֆիլ (Տօlaոսո tսԵ6rօՏսո) Լոլիկ (Տօlaոսո l7օօք6rՏiօսո) Ծխախոտ (Niէօtiaոa taԵaօսո) Աշնանացան փափուկ ցորեն (1ritiօսո a6Տtivսո) Անգլիական ցորեն (1ritiօսո tirջidսո) Գարի (Էօrd6սո vսlջar6) Բրինձ (Օr72a Տativa) Խմորասունկ (Տaօօիarօո7օ6Տ օ6r6viՏia6) Կանաչ ջրիմուռ, (Ճօ6t6Եսlariaո6dit6rraո6a)

ԹԵՄԱ 2. ԲՋՋԻ ԲԱԺԱՆՈՒՄԸ

1. Բջջի աժանման հիմնական եղանակները: 1.1. Ամիթոզ: Օգտվելով սխեմատիկ պատկերից` նկարագրել աժանման փուլերն ամիթոզի դեպքում, նշել աժանման առանձնահատկությունները:

դ գ

ԴՆԹ-ի սինթեզի ուղղությունը

Նկ. 9. Ամիթոզի կատարման փուլերը (

. .

.

.–

.:

, 1985):

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 1.2. Ներկայացնել ջջի կենսագործունեության հիմնական փուլերը: Նկարագրել հանգստի փուլի պրոցեսները:

Նկ. 10. Միթոզ (

.,

. .–

.:

, 1988):

Բջջի կենսագործունեության շրջադարձը, դրա ենթափուլերը: _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 1.3. Միթոզ: Սխեմատիկ պատկերի վրա նշել միթոզի փուլերը, նկարագրել տեղի ունեցող պրոցեսները, ացատրել դրանց կենսա անական նշանակությունը:__________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Նկ. 11. Միթոզ (

.,

.

.–

.:

, 1988):

1.4. Ներկայացնել գամետոգենեզի էությունը, ընդհանուր նութագիրը ն հիմնական փուլերը: _____________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Նկ. 12. Գամետոգենեզի փուլերի սխեմատիկ պատկերը (

. .

.

.

, 1967):

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

1.5. Հիմնավորել մեյոզի եղանակով աժանման նշանակությունը սեռական ազմացման պրոցեսում: Համարակալել ն նշել փուլերը, նկարագրել կատարվող պրոցեսները:

Նկ. 13. Մեյոզ (

.,

.

.–

.:

, 1988):

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

1.5. Ինչ է խաչընկումը կամ կրոսինգովերը, նկարագրել էությունը, իրականացման ձները:

Նկ. 14. Կրոսինգովերի սխեմատիկ պատկերներ (

.,

.

.–

.:

, 1988):

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Նկ. 15. Կոնյուգացիայի տարատեսակները (

.,

.

.–

.:

1988):

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 1.6. Բացատրել մեյոզի կենսա անական նշանակությունը: _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

ԹԵՄԱ 3. ԿԵՆՍԱՔԻՄԻԱԿԱՆ ԳԵՆԵՏԻԿԱ

ԴՆԹ-ի ռեդու լիկացիա 1. ԴՆԹ-ի ռեդու լիկացիան ն դրան մասնակցող ֆերմենտների կազմըն ու ֆունկցիանները: 1.1. Նկարագրել ԴՆԹ-ի երկշղթա կառուցվացքը, կենսաքիմիական կազմը ն ացատրել կոմպլեմենտարության սկզ ունքը: _________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 1.2. Ներկայացնել կենդանի աշխարհի տար եր խմ երի ԴՆԹ-ների մոլեկուլային քաշերի հարա երական ցուցանիշները: _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 1.3. Բացատրել պրոկարիոտների ԴՆԹ-ի ռեդու լիկացիայի հիմնական փուլերը: Ներկայացնել պրոցեսին մասնակցող ֆերմենտների կազմը ն դերը: Նշել սինթեզին մասնակցող սպիտակուցային համալիրները ն դրանց դերը ռեդու լիկացիայում:___________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 1.4. Նկարագրել ԴՆԹ-ի ռեդու լիկացիան էուկարիոտների մոտ: _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

1.5. Մոդելավորել ԴՆԹ-ի կոմպլեմենտար շղթաների սինթեզը: ԴՆԹ-ի 1-ին շղթա Թ–Ա–Գ–Ա–Թ– Ց–Ց–Գ–Ա–Ց– Ա– Ց–Գ Ա– Թ–Ց–Թ–Ա–Գ–Գ–Ց–Թ–Գ–Թ–Գ–Ց ԴՆԹ-ի 2-րդ շղթա 2. Տրանսկրիպցիա կամ ի-ՌՆԹ-ի կենսասինթեզ: 2.1. Ինչպիսին է ՌՆԹ-ի կենսաքիմիական կազմը, որոնք են կոմպլեմենտար նուկլեատիդները: Բնութագրել ՌՆԹ-ի տարատեսակները (նկ. 17): _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 2.2. Մոդելավորել Ի-ՌՆԹ-ի մոլեկուլի կենսասինթեզը:

ԴՆԹ-ի շղթա. Թ Ա Թ Գ Ց Գ Ա Ա Գ Թ Ց Գ Ա Թ Թ Ա ԳԱ Ա Ց

Ի-ՌՆԹ-ի շղթա.

2.3. Նշել կորիզային ն ցիտոպլազմային ի-ՌՆԹ-ի մոլեկուլների տարերությունը: Ինչ է նշանակում սպլայսինգ, ինչպես է այն իրականացվում: _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 3. Սպիտակուցի կենսասինթեզը կամ տրանսլյացիան: 3.1. Նկարագրել գենետիկական կոդի որոշման սկզ ունքը ն նութագրել գենետիկական կոդը:________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

3.2. Ներկայացնել տրանսլյացիայի ընթացքը, պրոցեսների հաջորդականությունը: Որ նյութերը ն օրգանոիդներն են մասնակցում պրոցեսին:_____________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

ա

դ

ե գ զ

Նկ. 17. Փ-ՌՆԹ-ների մոլեկուլների տարածական կառուցվածքը. ա. կոմպլեմենտար հիմքերի միջն ջրածնային կապերի ձնավորման հատվածներ, . կրկնահիդրոուրիդինային 8-12 չզուգավորված հիմքերից կազմված օղակ, գ. հակակոդոն, դ. 7 չզուգավորված հիմքերից կազմված 1ΨՇ օղակ, ե. 7 չզուգավորված հիմքերից կազմված հակակոդոնային օղակ, զ. ալկիլացված պուրին (

.,

.

.–

.:

, 1988):

զ ա

գ

դ է

ե ը Նկ. 18. Ամ ողջական ռի ոսոմի պատկերը. ա. ռի ոսոմի փոքր մասնիկը, . N-ֆորմիլմեթիոնիլ փ-ՌՆԹԽ6t, գ. մ-ՌՆԹ, դ. ամ ողջությամ հավաքված ռի ոսոմ, ե. պրոցեսին մասնակցող սպիտակուցային կոմպոնենտներ, ինիցիացիայի համալիր, է. ռի ոսոմի մեծ մասնիկ, ը. ռի ոսոմի մեծ մասնիկի Ճ ն Ք ակտիվ կենտրոններ (

.,

.

.–

.:

, 1988):

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

3.3. Մոդելավորել տրանսլյացիայի ընթացքը, ըստ գենետիկական կոդի աղյուսակի` ստանալ սպիտակուցի մոլեկուլը: Բացատրել կատարված աշխատանքը ն աղյուսակից օգտվելու կարգը:

Ի-ՌՆԹ-ի շղթա. Ո Ւ Ց Ա Ց Ա Ց Ց Գ Ո Ւ Ա Գ Ց Ա Գ Գ Գ Ա Ց Գ Ա Ա Ա Ո Ւ Ա Ո Ւ Ա Ա

Սպիտակուցի շղթա.

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Աղյուսակ 2 Գենետիկական կոդ Առաջին տառ` 5´

ՈՒ

ՈՒ

ՈՒՈՒՈՒ

Ց

Ա

Գ

Ց

Երկրորդ տառ Ա

Գ

Երրորդ տառ` 3´

ՈՒՑՈՒ ՈՒԳՈՒ ՈՒԱՈՒ ֆենիլ- ՈՒՑՑ ցիստեին տիրոզին ՈՒՈՒՑ ալանին ՈՒԳՑ սերին ՈՒԱՑ ՈՒՈՒԱ ՈՒՑԱ ՈՒԳԱ* ՈՒԱԱ* ՈՒԳԳ տրիպտոլեյցին ՈՒՑԳ ՈՒՈՒԳ ՈՒԱԳ* ֆան ՑՈՒՈՒ ՑՑՈՒ ՑԱՈՒ ՑԳՈՒ ՑՈՒՑ ՑՑՑ հիստիդին ՑԳՑ լեյցին պրոլին ՑԱՑ արգինին ՑՈՒԱ ՑՑԱ ՑԱԱ ՑԳԱ ՑՈՒԳ ՑՑԳ գլյուտամին ՑԳԳ ՑԱԳ ԱՈՒՈՒ ԱՑՈՒ ԱԱՈՒ ԱԳՈՒ ԱՈՒՑ իզոլեյ- ԱՑՑ ասպարագին սերին ԱՈՒԱ ցին ԱԳՑ տրեոնինԱԱՑ ԱՑԱ ԱԱԱ ԱԳԱ ԱՈՒԳ** մեթիո- ԱՑԳ լիզին արգինին ԱԱԳ ԱԳԳ նին ԳՈՒՈՒ ԳԱՈՒ ասպարա- ԳԳՈՒ ԳՑՈՒ ԳՈՒՑ գինաթթու ԳԳՑ ԳՑՑ վալին ալանինԳԱՑ գլիցին ԳՑԱ ԳՈՒԱ ԳԱԱ գլուտամի- ԳԳԱ ԳՑԳ ԳՈՒԳ** նաթթու ԳԳԳ ԳԱԳ

ՈՒ Ց Ա Գ ՈՒ Ց Ա Գ ՈՒ Ց Ա Գ ՈՒ Ց Ա Գ

Խնդիր 1. Մոդելավորել ԴՆԹ-ի երկու շղթաների զուգահեռ ռեդու լիկացիան: Պատճեն

ԴՆԹ-ի 1-ին շղթա

Ա Ա ԹԳԳ Ց ԹԹ ԳՑ ԱՑ Ա ԳԹԱԳԱԹԳԱՑԱԹ

ԹԹ Ա Ց Ց ԳԱ Ա Ց ԳԹԳԹ Ց ԱԹՑԹԱՑԹԳԹԱ

ԴՆԹ-ի 2-րդ շղթա

Պատճեն

Խնդիր 2. Մոդելավորել ԴՆԹ-ի երկու շղթաների զուգահեռ ռեդու լիկացիան:

Պատճեն

ԴՆԹ-ի 1-ին շղթա Գ Ա Ց Գ Թ Թ Ա Գ Ց Ց Գ Ա Թ Ա Ա Թ Թ Գ Ց Ց Գ ԳԱ Թ

Ց ԱԳՑԱԱ ԹՑԳԳՑԹԱԹԹԱԱՑԳԳՑՑԹԱ

ԴՆԹ-ի 2-ին շղթա

Պատճեն

Խնդիր 3. Մոդելավորել ի-ՌՆԹ-ի մոլեկուլի կենսասինթեզը ԴՆԹ-ի 1-ին շղթայի վրա: Ի-ՌՆԹ-ի շղթա.

ԴՆԹ-ի 1-ին շղթա ԳԱ Ց Գ Թ Թ Ա Գ Ց Ց Գ Ա Թ Ա Ա Թ Թ Գ Ց Ց Գ Գ Ա Թ

ՑԱԳՑԱԱԹՑԳԳՑԹԱԹԹԱԱՑԳԳՑՑԹԱ

ԴՆԹ-ի 2-ին շղթա

Խնդիր 4. Ինչպես կփոխվի սպիտակուցի կազմը, եթե ի-ՌՆԹ-ի շղթայից դուրս մղվեն 5-րդ ն 13-րդ նուկլեատիդները:

Ո ՒՈ Ւ ՈՒՈ ՒՑ ԳԱ ՑՈ ՒԳԱ Ց ՑԳ Ց ՑԳ Ա ԱՈ Ւ ԱԳՑ Ա ՑԳ ԱՑ ԱՑ

ԹԵՄԱ 4. ՀԱՏԿԱՆԻՇՆԵՐԻ ԺԱՌԱՆԳՄԱՆ

ՕՐԻՆԱՉԱՓՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՀԻԲՐԻԴԱՅԻՆ ՏՐԱՄԱԽԱՉՄԱՆ

ԺԱՄԱՆԱԿ 1. Ներկայացնել հի րիդա անական մեթոդի հիմնական դրույթները: Տալ մաքուր գծի սահմանումը: _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 2. Սխեմատիկ պատկերել ուղիղ ն հետադարձ (ռեցիպրոկ) տրամախաչումները, նութագրել վերլուծական տրամախաչումը: _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

3. Բացատրել ֆենոտիպ, գենոտիպ, ալել տերմինները: Ներկայացնել դրանց փոխկապվածության պատկերը ն երել օրինակներ: _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 4. Ներկայացնել առաջին սերնդի միակերպության ն հատկանիշների ճեղքման օրենքները: 4.1. Պատկերել առաջին սերնդի միակերպության օրենքը` նշելով ալելները լատինական այ ու ենի տառերով: Բացատրել ալելների փոխազդեցությունը:

Նկ. 19. Միահի րիդ տրամախաչում (

. .

.

.–

.:

, 1983):

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ ________________________________________________________________ 4.2. Որ գենոտիպերն են կոչվում հոմոզիգոտ ն հետերոզիգոտ: Ինչ է նշանակում մաքուր գիծ արտահայտությունը: _________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 4.3. Ներկայացնել Պեննետի ցանցի կառուցման կարգը երկրորդ սերնդում հատկանիշների ճեղքման օրենքի օրինակով:

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ ♀ ♂

4.4. Ներկայացնել ճեղքումն ըստ ֆենոտիպի ն գենոտիպի:_________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

5. Դոմինանտության ձները Լրիվ դոմինանտություն:_______________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ Թերի դոմինանտություն կամ միջանկյալ դոմինանտություն: _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Նկ. 20. Հատկանիշների ճեղքման պատկերը ոչ լրիվ դոմինանտության դեպքում (

. .

.

.–

.:

, 1983).

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Կոդոմինանտություն:_________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ Գերդոմինանտություն:________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ Բազմակի ալելիզմ:___________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 6. Երկհի րիդային տրամախաչում: Հատկանիշների անկախ ժառանգման կանոնը (օրենքը): Մոդելավորել երկհի րիդային տրամախաչման հետնյալ օրինակը. տրամախաչել երկհոմոզիգոտ դոմինանտ` ՃՃ88 - դեղին, հարթ հատիկներով ն երկհոմոզիգոտ ռեցեսիվ` aaԵԵ - կանաչ, կնճռոտ հատիկներով ոլոռի ույսեր (նկ. 21): Ստացված արդյունքները համեմատել նկ. 21-ում ներկայացված օրինակի հետ ն վերլուծել:

Նկ. 21. Երկհիդրիդայի ն տրամախաչում ( .

. . . , 1967):

Նկարագրել ստացված սերնդի ֆենոտիպերը, նշել դրանց քանակական հարա երությունը:_____________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ Նկարագրել ստացված սերնդի գենոտիպերը, նշել դրանց քանակական հարա երությունը:_____________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ Ներկայացնել ճեղքումը նկարագրող մաթեմատիկական անաձները ն վերլուծել դրանք: _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 7. Ներկայացնել ազմահի րիդային տրամախաչումները նկարագրող անաձները: Ֆենոտիպերի թվաքանակի անաձն._________________________________ Գամետների թվաքանակի անաձն.__________________________________ Գենոտիպերի թվաքանակի անաձն._________________________________ Գամետների ոլոր հնարավոր միացումների անաձն.__________________ Հոմոզիգոտ ռեցեսիվների քանակը որոշող անաձն.____________________

Խնդիր 1. Նշել երված գենոտիպերից ստացվող գամետների ալելային կազմը` ՃՃ88, Ճa88, Ճ a8Ե, aa8Ե, aaԵԵ:

Խնդիր 2. Ցիգայան ոչխարների տնտեսություններից մեկում ստացվել է կարճաոտք խոյ, որի սերնդի մոտավորապես կեսը կարճաոտք է: Ինչպես է ժառանգվում այդ հատկանիշը:

♀ ♂

Խնդիր 3. Մերունների հավասար գլխաքանակով երկու հարնան խոզա ուծական տնտեսություններում արյան արելավման նպատակով կատարվեց արտադրողների փոխանակում, որի արդյունքում ծնված 208 գոջիներից 25-ն անոտք են ստացվել: Բացատրել այդ երնույթի գենետիկական պատճառները, եթե անոտք կենդանիների գենոտիպը հոմոզիգոտ ռեցեսիվ է` aa:

♀ ♂

Խնդիր 4. Ախոնդրոպլազիան` ժառանգական գաճաճությունը, ժառանգվում է որպես դոմինանտ հատկանիշ: Երկու գաճաճ ծնողներից ծնվել է նորմալ հասակի զավակ: Որոշել զավակի ն ծնողների գենոտիպերը: Ինչպիսին է նս մեկ նորմալ զավակի ծնվելու հավանականությունը:

♀ ♂

Խնդիր 5. Խոզերի մազածածկի սպիտակ գույնը (Ճ) դոմինանտ է սն գույնի (aa) նկատմամ , իսկ սերտաճած սմ ակը (8)` աժանված սմ ակի (ԵԵ) նկատմամ : Տնտեսությունում ազմացման համար օգտագործվել է սպիտակ մազածածկով ն սերտաճած սմ ակով երկու վարազ:

1-ին վարազի սերունդը, անկախ օգտագործվող խոզերի մազածածկի գունավորումից, ստացվել է սպիտակ, իսկ աժան սմ ակներով խոզերի հետ տրամախաչումից ծնվել են երկու հատկանիշներով` սերտաճած ն առանձին սմ ակներով գոջիներ: 2-րդ վարազը սն խոզերի հետ տալիս է երկու գույնի ն սերտաճաց սմ ակով սերունդ: Վերլուծել վարազների երկու հատկանիշների գենոտիպերը:

♂ ♀

♂ ♀

Խնդիր 6. Լեգհորն ցեղի հավերի սպիտակ (W) փետրավորումը դոմինանտ է գունավոր (ոո) փետրավորման նկատմամ : Իսկ թաթերի փետրավորությունը (Ք)` անփետրության (քք) նկատմամ : Սպիտակ գույնի, փետրավոր թաթերով հավերը տրամախաչվել են գունավոր, անփետուր թաթերով աքաղաղների հետ: Սերնդում ացահայտվել են երկու գունավորում ն թաթերի փետրավորության երկու եղանակ: Վերլուծել ստացված արդյունքները ն վերականգնել ծնողների գենոտիպերը:

♂ ♀

Խնդիր 7. Խոշոր եղջերավոր կենդանիների սն գունավորումը պայմանավորված է Ճ գենի դոմինանտ ալելով` Ճ, իսկ կարմիր գունավորումը` նույն գենի ռեցեսիվ ալելով` a: Եղջերավորությունը ռեցեսիվ հատկանիշ է ն նշվում է 8 գենի ռեցեսիվ Ե ալելով, իսկ եղջյուրների ացակայությունը դոմինանտ հատկանիշ է ն նշվում է 8 ալելով: Երկհետերոզիգոտ ծնողներից ստացվել է սերունդ: Վերլուծել ստացվող սերնդի ոլոր հնարավոր գենոտիպերը ն ֆենոտիպերը, ներկայացնել դրանց անաձները:

♂ ♀

Խնդիր 8. Ճագարների մոտ ացահայտված է մորթու գունավորման ազմակի ալելների շարք` դոմինանտ սն համատարած գունավորում` Շ, շինշիլա (դեղնադարչնագույն) գունավորում` օօի, հիմալայան կնգում` օի, (մռութի, ականջների, պոչի ն թաթերի ծայրերի սն գունավորում)` ալ ինոս` օa: Դոմինանտության աստիճանը նվազում է սնից մինչն ալ ինոս ներկայացված հերթականությամ : Ինչպիսին կլինի սերունդը, եթե մայրը ստացվել է հոմոզիգոտ դոմինանտ սն ն ալ ինոս ծնողներից, իսկ հայրը կնգում է:

♀ ♂

♀ ♂

Խնդիր 9. Շինշիլա էգից ն սն արուից ստացված սերնդում առկա են ալ ինոս ձագեր: Ինչպիսին է ծնողների գենոտիպը:

♀ ♂

ԹԵՄԱ 5. ՈՉ ԱԼԵԼԱՅԻՆ ԳԵՆԵՐԻ ԺԱՌԱՆԳՄԱՆ

ՕՐԻՆԱՉԱՓՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Որ գեներն են կոչվում ալելային, որ գեները` ոչ ալելային:__________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 1. Կոմպլեմենտար փոխազդեցություն 1.1. Փոխազդեցության որ եղանակն է կոչվում կոմպլեմենտար փոխազդեցություն: Ինչպիսի ճեղքավորում է սպասվում նման փոխազդեցության դեպքում:_________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 1.2. Մոդելավորել ն վերլուծել ստորն ներկայացված տրամախաչումը: Խնդիր 1. Անգլիացի գիտնական Պեննետը, տրամախաչելով սպիտակ մինորկա ն սպիտակ մետաքսե ցեղերի թռչուններին, ստացել է ամ ողջովին գունավորված Ի1 սերունդ: Ի1-ի ստացվել է Ի2-ը, որում ճեղքումը կատարվել է 9 գունավոր/7 սպիտակ հարա երությամ : Հայտնի է, որ գունավորման պիգմենտի սինթեզը պայմանավորված է երկու հաջորդական ռեակցիաներով, այսինքն` երկու ֆերմենտների հաջորդական գործունեությամ : Խնդիրը լուծել Պեննետի ցանցի կիրառմամ :

♂ ♀

2. Նորագոյացություն 2.1.Գեների որ փոխազդեցությունն է կոչվում նորագոյացություն: Նըկարագրել դրա առանձնահատկությունները, նութագրել սպասվող ճեղքումը:______________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 2.2. Բացատրել ստորն երված օրինակում գամետների ձնավորումը ն ֆենոտիպերի առանձնահատկությունները: Խնդիր 1: Առվույտի երկու մաքուր գծերի տրամախաչումից ստացվել է ծաղիկների գունավորման հետնյալ պատկերը. Ք կարմիր 2 դեղին, Ի1-ի ոլոր ույսերի ծաղիկները կանաչ են: Ի2

890 կանաչ ծաղիկներով, 311 կարմիր ծաղիկներով, 306 դեղին ծաղիկներով, 105 սպիտակ ծաղիկներով: Նշել ալելները տառերով ն մեկնա անել ստացված արդյունքները:

♂ ♀

3. Էպիստազ Տալ էպիստատիկ փոխազդեցության նութագրումը: _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

3.1. Դոմինանտ էպիստազ

Դոմինանտ էպիստազի օրինակ: Ձիերի մազածածկի մոխրագույն երանգը որոշվում է Շ էպիստատիկ գենի դոմինանտ Շ ալելով: 8 գենի դոմինանտ ալելն ինքնուրույն ապահովում է մազածածկի սն երանգ, երկհոմոզիգոտ ռեցեսիվների գունավորումը շեկ է: Շ գենի դոմինանտն էպիստատիկ է 8 գենի դոմինանտնի նկատմամ , այսինքն` ճնշում է այդ հատկանիշի ձնավորումը ն ապահովում սեփական հատկանիշի զարգացումը: Տրամախաչել հոմոզիգոտ մոխրագույն ն շեկ առանձնյակներին, ստացված սերնդի համար գրել սպասվող գամետներն ու մոդելավորել դրանց տրամախաչումից ստացված սերունդը: Վերլուծել մոդելավորման արդյունքները:

♂ ♀

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 3.2. Սուպրեսիա Օրինակ: Սպիտակ պլիմուտրոկ ն սպիտակ լեգհորն ցեղերի հավերի ու աքլորների տրամախաչումից ստացվում է սպիտակ Ի1 սերունդ: Երկրորդ սերնդում ճեղքումը կատարվում է 13/3 հարա երությամ : Բացատրել այս երնույթը, եթե հայտնի է, որ Շ գենի դոմինանտ ալելն ապահովում է փետուրների սն գունավորում, իսկ օ ռեցեսիվ ալելը` սպիտակ գունավորում: 1 գենի դոմինանտը ճնշում է Շ գենի դոմինանտ ալելի դրսնորումը: Մոդելավորել երկհոմոզիգոտ դոմինանտ լեգհորնի ն երկհոմոզիգոտ ռեցեսիվ պլիմուտրոկի տրամախաչումից ստացված առաջին ն երկրորդ սերունդները: Վերլուծել ստացված արդյունքները:

♂ ♀

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 3.3. Հիպոստազ Օրինակ: ՃՃԵԵ գենոտիպով սն ն aa88 գենոտիպով սպիտակ մկների առաջին սերնդում` Ի1-ում, առանձնյակները ստացվում են Ճa8Ե գենոտիպերով ն ագուտի գունավորմամ : Մոդելավորել սպասվող Ի1 ն Ի2 սերունդները, եթե հայտնի է, որ aa > 8-ից, այսինքն` հոմոզիգոտ ռեցեսիվ aa ալելների խում ը ճնշում է 8 ալելի ակտիվությունը` խոչընդոտելով հատկանիշի զարգացումը ն aa8 գենոտիպով առանձնյակները մնում են սպիտակ: Ստանալ առաջին ն երկրորդ սերունդները, վերլուծել ստացված արդյունքները:

♂ ♀

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 3.4. Ռեցեսիվ էպիստազ Որոշ դեպքերում երկու լոկուսների հոմոզիգոտ ռեցեսիվ ալելային խմ երը ճնշում են զույգ գեների դոմինանտների ակտիվությունը. ճեղքումը կատարվում է 9/7 հարա երությամ (ինչպես կոմպլեմենտարության ժամանակ): Պեննետի ցանցում մոդալավորել երկհետերոզիգոտների տրամախաչման արդյունքները ն վերլուծել ստացված գենոտիպերն ու ֆենոտիպերը:

♂ ♀

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Խնդիր 1. Մկների մազածածկի գունավորումը կարգավորվում է երկու ոչ ալելային գեների փոխազդեցությամ : Շ գենի դոմինանտ ալելն ապահովում է սն գունավորում, ռեցեսիվ օ ալելը` սպիտակ գունավորում: Տ գենի դոմինանտը Շ դոմինանտի առկայությամ նպաստում է ագուտի` մոխրագույն գունավորման ձնավորմանը, իսկ Տ ալելը գունավորման վրա ազդեցություն չի թողնում: Վերլուծել երկու երկհետերոզիգոտների տրամախաչման արդյունքում ստացված սերունդը, նշել գամետների կազմը ն սերնդի ճեղքումն ըստ ֆենոտիպի ն գենոտիպի, ացատրել գեների փոխազդեցության մեխանիզմը:

♂ ♀

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Խնդիր 2. Դո երման-պինչեր ցեղի շների 8 գենի դոմինանտ ալելն առաջացնում է մազածածկի սն գունավորում, իսկ ռեցեսիվ Ե ալելը` շագանակագույն գունավորում, Ծ ոչ ալելային գենի դոմինանտն ինտենսիվացնում, ուժեղացնում է առաջին գենի ազդեցությունը, ռեցեսիվ d ալելը` թուլացնում, ճնշում առաջին գենի ացդեցությունը ն ձնավորում երկնագույն երանգ: Երկու գեների հոմոզիգոտ ռեցեսիվ վիճակն առաջացնում է շեկ գունավորում: Դարչնագույն ԵԵԾԾ ն երկնագույն 88dd առանձնյակների տրամախաչման արդյունքում առաջին սերնդում ծնվում են սն շներ: ²ռաջին սերնդի գենոտիպերով` մոդելավորել երկրորդ սերնդի ճեղքման պատկերը, վերլուծել այն, ացատրել ազդեցության մեխանիզմները:

♂ ♀

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Խնդիր 3. Դդմի պտղի գունավորումը ժառանգվում է էպիստազի եղանակով: Ճ գենի դոմինանտ ալելն ապահովում է պտղի դեղին գույն, իսկ a ռեցեսիվ ալելը` կանաչ գույն: 1 գենի դոմինանտը ճնշում է գունավորման զարգացումը, պտուղները մնում են սպիտակ: 1 գենի ռեցեսիվ ալելը չի ազդում գունավորման վրա: Օգտագործելով Պեննետի ցանցը` վերլուծել երկհետերոզիգոտ սպիտակ պտուղներով ույսերի տրամախաչման արդյունքները, ներկայացնել հատկանիշի ճեղքումը ստացված սերնդում:

♂ ♀

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Խնդիր 4. Եգիպտացորենի որոշ գծերում հատիկների գունավորումը ժառանգվում է էպիստազի եղանակով: Ճ գենի դոմինանտ ալելն ապահովում է հատիկի կարմիր գույն, aa գենոտիպը` սպիտակ գույն: 1 գենի դոմինանտը ճնշում է գունավորման ձնավորումը, i-ն չի ազդում դրա վրա: Օգտագործելով Պեննետի ցանցը` մոդելավորել սպասվող գամետներից ստացվող սերունդը, վերլուծել դրա ճեղքումն ըստ ֆենոտիպի ն գենոտիպի:

♂ ♀

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 4.Պոլիմերիա Բնութագրել պոլիմեր փոխազդեցությունը ոչ ալելեյին գեների համատեղ գործունեության տեսանկյունից: Ներկայացնել հատկանիշի դրսնորման մակարդակի ձնավորումը ն գեների նշման սկզ ունքները պոլիմերիայի դեպքում: Օրինակ: Հավերի կենդանի զանգվածը ժառանգվում է պոլիմերիայի եղանակով: Այս հատկանիշի ժառանգմանը մասնակցում է երկու գեն` Լ1 ն Լ2-ը: Ռեցեսիվ ալելները նշվում են l1 ն l2 նշաններով: Մոդելավորել երկհոմոզիգոտ դոմինանտի ն երկհոմոզիգոտ ռեցեսիվի տրամախաչումից սպասվող առաջին սերունդը, երկրորդ սերնդի գամետները ն, օգտվելով Պեննետի ցանցից, դրանց միացումից ստացվող գենոտիպերը: Վերլուծել ֆենոտիպերի ն գենոտիպերի ստացված պատկերը:

Բացահայտել ճեղքման թվային հարա երությունը ժառանգման այս տիպի համար` ԼԼԼԼ գենոտիպին համապատասխանում է շատ ծանր քաշը, ԼԼԼl գենոտիպին համապատասխանում է ծանր քաշը, ԼԼll գենոտիպին համապատասխանում է միջին քաշը, Լlll գենոտիպին համապատասխանում է թեթն քաշը, llll գենոտիպին համապատասխանում է ամենաթեթն քաշը:

♂ ♀

Խնդիր 1. Ցորենի որոշ գծերի հատիկների գունավորումը որոշվում է երկու զույգ ոչ ալելային լոկուսների պոլիմեր գեներով: 4 դոմինանտի առկայության դեպքում ձնավորվում է մուգ կարմիր երանգ, 3 դոմինանտի առկայության դեպքում` վառ կարմիր երանգ, 2-ի դեպքում` աց կարմիր երանգ, 1-ի դեպքում` վարդագույն երանգ, իսկ երկհոմոզիգոտ ռեցեսիվների մոտ հատիկները սպիտակ են:

Որոշել հատիկների գունավորումը, եթե ծնողներն ունեն Ճ1a1Ճ2a2 ն a1a1a2a2 կամ Ճ1a1Ճ2a2 ն Ճ1a1Ճ2a2 գենոտիպեր: Օգտվել Պեննետի ցանցից:

♂ ♀

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

♂ ♀

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Խնդիր 2. Ոչխարների րդի երկարությունը կարգավորում են երեք պոլիմեր գեներ: Ամեն մի առանձին դոմինանտ ալելն ապահովում է զարգացման որոշակի մակարդակ, գենոտիպում դոմինանտների ընդհանուր

ազդեցությունը կումուլյատիվ է, գումարային ( ոլոր դոմինանտների համատեղ գործունեության արդյունք): Գեները նշվում են Տ տառով ն համարակալվում: Ստանալ եռահետերոզիգոտների ն եռահոմոզիգոտ ռեցեսիվների ոլոր գամետները, վերլուծել սերնդում առաջացող ոլոր գենոտիպերը, գնահատել րդի երկարությունը, եթե հատկանիշի նվազագույն ցուցանիշը 12 սմ է, իսկ յուրաքանչյուր դոմինանտի առկայությունը գենոտիպում ավելացնում է այն 4 սմ-ով:

♂ ♀

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Խնդիր 3. Մարդու հասակը կարգավորվում է երեք զույգ պոլիմեր գեներով: Յուրաքանչյուր դոմինանտ ալել ավելացնում է նվազագույն` 150 սմ չափին 5 սմ: Ցածրահասակ կինն ամուսնացել է միջին հասակի տղամարդու հետ, նրանք ունեցել են 165, 160, 155 150 սմ հասակի չորս զավակ:

Որոշել ծնողների ն սերնդի գենոտիպերը: _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Խնդիր 4. Ճագարների ականջների երկարությունը կարգավորվում է երկու զույգ պոլիմեր գեներով, որոնք ունեն նույն կառուցվացքը ն հատկանիշի զարգացման վրա ազդում են նույն չափով: Այդ ազդեցությունը գումարվում է ն ապահովում հատկանիշի զարգացման համատեղ մակարդակ: Բարան ցեղի առանձնյակները հոմոզիգոտ դոմինանտ են այս հատկանիշով` Լ1Լ1Լ2Լ2 ն ունեն 28 սմ երկարությամ ականջներ: Այլ ցեղերը հոմոզիգոտները ռեցեսիվ են: Դրանց ականջների երկարությունը 12 սմ է: Ստանալ երկհետերոզիգոտներ ն դրանց երկրորդ սերունդը, հաշվարկել ականջների սպասվող երկարությունը ոլոր առաջացած գենոտիպերի համար, եթե ոլոր դոմինանտ ալելները հավասար չափով են ավելացնում ականջների երկարությունը:

♂ ♀

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 5. Պլեյոտրոպիա 5.1. Փոխազդեցության ինչպիսի ձն է պլեյոտրոպիան: _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ Բնութագրել պլեյոտրոպ ազդեցությունը հավերի կարճաոտության Շք գենի օրինակով:

Հայտնի է, որ հոմոզիգոտ դոմինանտ գենոտիպի դեպքում առաջանում է կտուցի թերզարգացում: Այդ հատկանիշով ճտերը չեն կարողանում ջարդել ձվաթաղանթը ն սատկում են: Կարճաոտ հավեր աճեցնող տնտեսության ինկու ատորում ստացվել է 3000 ճուտ: Որոշել` դրանցից որ մասն է կարճաոտ, քանի ձու է դրվել ինկու ատոր, որ մասն են կազմում սատկածները: Մոդելավորել երված խնդրի գամետների ն գենոտիպերի պատկերը, վերլուծել ստացված արդյունքները:

♀ ♂

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

5.2. Կարիոտիպը որպես օրգանիզմի ամ ողջականության որոշիչ գործոն: _________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Խնդիր 1. Փոմփոլավոր ադերի տրամախաչումից ձվերի միայն 3/4ից է ճուտ դուրս գալիս: Էմ րիոնների 1/4-ը սատկում է ծնվելուց առաջ: Ծընված ճտերի 2/3-ը փոմփոլավոր են, իսկ 1/3-ը` նորմալ: Ինչպիսի սերունդ կստացվի փոմփոլավոր ն նորմալ առանձնյակների տրամախաչումից:

♀ ♂

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Խնդիր 2. Մկների Մ գենը կարգավորում է գունավորումը ն պլեյոտրոպ ձնով ազդում կենսունակության վրա: 77 գենոտիպն առաջացնում է մոխրագույն երանգ, Մ7 գենոտիպով մկները դեղին են, ՄՄ գենոտիպով առանձնյակները սատկում են էմ րիոնալ զարգացման փուլում: Ինչպիսին կլինի սերունդը, եթե տրամախաչվում են` դեղին 2 մոխրագույն ծնողներ, դեղին 2 դեղին ծնողներ:

♀ ♂

♀ ♂

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Խնդիր 3. Կարակուլյան ոչխարների Տ գենի դոմինանտ ալելն առաջացնում է մոխրագույն երանգ, իսկ հետսաղմնային շրջանում պլեյոտրոպ ձնով ազդում է սիմպատիկ նյարդային համակարգի վրա` հանգեցնելով վերջինիս գործունեության խախտումների: Ծնվելու պահին սերնդում առկա են 3 մաս մոխրագույն երանգով ն մեկ մաս սն երանգով գառներ, որոշ ժամանակ անց հարա երությունը դառնում է 2/1, քանի որ մոխրագույնների 1/3-ը սատկում է: Բացատրել անկման պատճառները ն գրել սերնդի տար եր խմ երի գենոտիպերը:

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Խնդիր 4. Շների մազածածկի սն երանգը դոմինանտ է դարչնագույն երանգի ն ռեցեսիվ ղետության նկատմամ : Հոմոզիգոտ վիճակում սն գույնի ալելը մահացու է: Ինչպիսի սերունդ կստացվի հետերոզիգոտ ղետ ն սն առանձնյակների տրամախաչումից: Ինչպիսին է սն հոմոզիգոտների առաջացման հավանականությունը:

♀ ♂

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

ԹԵՄԱ 6. ՇÔԹԱՅԱԿՑՎԱԾ ԺԱՌԱՆԳՈՒՄ ԵՎ ԿՐՈՍԻՆԳՈՎԵՐ

1. Ինչպիսին է գեների ն քրոմոսոմների հարա երությունը ջջում: Շարադրել Մորգանի օրենքը ն մեկնա անել այն:_______________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 2. Ներկայացնել լրիվ շղթայակցման վերլուծությունը պտղաճանճերի օրինակով:_______________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Նկ. 22. Լրիվ շղթայակցում ( . .

. ., . –

., 1985):

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

3. Մոդելավորել փորձի պայմանների փոփոխման հետ կապված ոչ լրիվ շղթայակցումը ն ստացված արդյունքները: Օգտվել նկ. 23-ում ներկայացված ճեղքման տվյալներից:

Ք

Ի1

Ոչ կրոսային

Կրոսային

Նկ. 23 . Կրոսինգովերի արդյունքում հատկանիշների ոչ լրիվ շղթայակցում. 1. առաջին տրամախաչման գամետներ, 2. կրոսինգովեր, 3. երկրորդ տրամախաչման գամետներ (

. .,

. .

.–

., 1985):

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 4. ØեÏնա անեÉ կրոսինգովերի ընթացքն ըստ նկ. 24-ի սխեմատիկ պատկերի:_______________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Նկ. 24.Կրոսինգովերի սխեմատիկ պատկերը. ա. հոմոլոգ քրոմոսոմների ծնողական զույգը, . քրոմոսոմների կրկնապատկումը, գ. Խ ն N գեների միջն կրոսինգովերի խաչընկումը, դ. հոմոլոգ քրոմոսոմների զույգերը կրոսինգովերից հետո, ե. քրոմատիդների աժանումը գամետների միջն, 1, 4. ծնողական պատճեններ, 2, 3. կրոսային պատճեններ:

Կրոսինգովերի արդյունքում առաջանում են ռեկոմ ինանտ քրոմոսոմներ, իսկ դրանք կրող առանձնյակները կոչվում են ռեկոմ ինանտ առանձնյակներ: 5. Կատարել կրոսինգովերի հաճախականության հաշվարկ, վերլուծել ստացված արդյունքները: Ինչ է մորգանիդը: Ներկայացնել քրոմոսոմներում գեների դասավորության ացահայտման հիմունքները: ո K -  100 7, N որտեղ K-ն կրոսինգովերի հաճախականությունն է, ո-ը` կրոսային առանձնյակների թվաքանակը, N-ը` ամ ողջ սերնդի թվաքանակը: Առաջադրանք: Ճ ն 8 լոկուսները գտնվում են նույն քրոմոսոմում ն կարգավորում են երկու տար եր հատկանիշներ: Հաշվարկել կրոսինգովերի հաճախականությունն այդ լոկուսների միջն, եթե ստացված 400 գլուխ սերընդից 345-ը կրկնում են ծնողական ֆենոտիպերը, իսկ 55-ի մոտ առաջացել է հատկանիշների նոր հավաքակազմ:

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 6. Ներկայացնել ժառանգականության օրենքները: _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Առաջադրանք 1. Կազմել գամետոգենեզի սխեման շղթայակցված ն ոչ շղթայակցված գեների համար:

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Առաջադրանք 2. Կրոսինգովերը մեյոզի ժամանակ, դրա գենետիկական նշանակությունը:______________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Առաջադրանք 3. Կրոսինգովերի հաճախականության հաշվարկը: Ինչ է մորգանիդը: Ներկայացնել անաձնը ն ացատրել դրա անդամների նշանակությունը:__________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Խնդիր 1. Ճագարների մազածածկի երկարության ն գունավորման գեները գտնվում են նույն քրոմոսոմում: Նույն քրոմոսոմում է նան ճագարների ճարպի գունավորումը որոշող գենը: Մազածածկի 8 գենի դոմինանտ 8 ալելը ձնավորում է սն երանգ, իսկ ռեցեսիվ Ե ալելը` դարչնագույն երանգ: Բրդի մազի երկարությունը կարգավորող Լ գենի դոմինանտ Լ ալելը պայմանավորում է երկար մազի ձնավորումը, իսկ ռեցեսիվ l ալելը` կարճ մազածածկի ձնավորումը: Ճարպի գույնի Մ գենի դոմինանտը ձնավորում է սպիտակ գույն, 7 ռեցեսիվը` դեղին գույն: Եռահետերոզիգոտների վերլուծական տրամախաչման արդյունքում ստացվել է 908 ձագ: Ճեղքումը կատարվել է հետնյալ ձնով. 1. Երկարամազ, սն գույնի, սպիտակ ճարպով` 276: 2. Երկարամազ, սն գույնի, դեղին ճարպով` 7: 3. Երկարամազ, դարչնագույն, սպիտակ ճարպով` 125: 4. Երկարամազ, դարչնագույն, դեղին ճարպով` 46: 5. Կարճամազ, սն գույնի, սպիտակ ճարպով` 55: Կարճամազ, սն գույնի, դեղին ճարպով` 108: 6. Կարճամազ, դարչնագույն, սպիտակ ճարպով` 16: 7. Կարճամազ, դարչնագույն, դեղին ճարպով` 275: Ընդամենը` 908:

Լուծել խնդիրը, ստացված արդյունքներով մոդելավորել ճագարների քրոմոսոմի այդ հատվածի գեների դասավորումը:

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Խնդիր 2. Հայտնի է, որ E, Ի, Օ գեները գտնվում են նույն քրոմոսոմում, հեռավորությունը E ն Ի գեների միջն 12 մորգանիդ է, իսկ Ի ն Օ գեների միջն` 8 մորգանիդ: Ինչպիսին կարող է լինել գեների դասավորությունը քրոմոսոմում: Ինչպիսի լրացուցիչ հետազոտություններ են անհրաժեշտ հարցին միանշանակ պատասխանելու համար:

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Խնդիր 3. Ճագարների սպիտակ խայտա ղետությունը դոմինանտ է միատար գունավորման (Ճ ն a ալելներ), րդի նորմալ երկարությունը` երկար մազի (Լ ն l ալելներ) նկատմամ : Երկհոմոզիգոտ դոմինանտ ն երկհոմոզիգոտ ռեցեսիվների տրամախաչումից ստացված առաջին սերունդը հետերոզիգոտ է: Կատարված վերլուծական տրամախաչման արդյունքում ստացվել է հետնյալ թվաքանակի սերունդ. երկու հատկանիշով դոմինանտ` 222 հատ, երկու հատկանիշով ռեցեսիվ` 237 հատ, ղետ-երկարամազ` 31 հատ ն միագույն-կարճամազ` 32 հատ: Որոշել շղթայակցված են տվյալ գեները, թե ոչ: Ինչպիսի գամետներ են առաջանում կրոսինգովերի արդյունքում: Ինչպիսին է գեների միջն հեռավորությունը քրոմոսոմում:

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Խնդիր 4. Ճագարների մազածածկի երկարության ն գունավորման գեները գտնվում են նույն քրոմոսոմում: Նույն քրոմոսոմում է գտնվում նան ճարպի գունավորման գենը: Մազածածկի 8 գենի դոմինանտ 8 ալելը ձնավորում է սն երանգ, իսկ ռեցեսիվ Ե ալելը` դարչնագույն երանգ: Բրդի մազի երկարությունը կարգավորող Լ գենի դոմինանտ Լ ալելը ձնավորում է երկար մազ, իսկ ռեցեսիվը ալելը` l կարճ մազ: Ճարպի գույնի Մ դոմինանտը ձնավորում է սպիտակ գույնի ճարպ, 7 ռեցեսիվը` դեղին գույնի ճարպ: Ենթադրվում է կրոսինգովեր: Եռահետերոզիգոտների վերլուծական տրամախաչման արդյունքում ստացվել է 16 ձագ:

♂ ♀ Որոշել` Քանի տեսակի գամետ է առաջացնում եռահետերոզիգոտ առանձնյակը: 2. Քանի տար եր գենոտիպեր են ստացվել առաջին սերնդում: 3. Քանի տար եր ֆենոտիպեր են ստացվել առաջին սերնդում: 4. Ձագերից քանիսն ունեն եռահետերոզիգոտ ֆենոտիպ: 5. Ձագերից քանիսն ունեն եռահոմոզիգոտ ռեցեսիվ ֆենոտիպ: _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 1.

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Խնդիր 5. Դեղին մարմնով` Ե, ալ կարմիր աչքերով` v, կտրված թներով` vջ եռահոմոզիգոտ ռեցեսիվ էգը տրամախաչվել է վայրի տեսակի արուի հետ (մոխրագույն մարմնով` ԵԷ, կարմիր աչքերով` Մ, նորմալ թներով` vջԷ եռահոմոզիգոտ դոմինանտ): Առաջին սերնդում ոլոր էգերը դրսնորել են վայրի տիպի հատկանիշներ, իսկ արուները` մայրական հատկանիշներ: Ի1 սերնդի ներսում կատարված տրամախաչման արդյունքում Ի2 սերնդում ստացվել է հատկանիշների հետնյալ ճեղքումը. վայրի տիպի` 1781, մայրական տիպի` 1712, ալ կարմիր աչքերով, կտրված թներով, մոխրագույն մարմընով` 470, կարմիր աչքերով, նորմալ թներով, դեղին մարմնով` 465, դեղին մարմնով, կտրված թներով, կարմիր աչքերով` 265, մոխրագույն մարմնով, նորմալ թներով, ալ կարմիր աչքերով` 260: Ներկայացված տվյալների հիման վրա կառուցել քրոմոսոմային քարտեզ` նշելով գեների հերթականությունը ն հեռավորությունը:

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Խնդիր 6. Պտղաճանճի մարմնի գույնը ն թների ձնը պայմանավորող գեները գտնվում են նույն քրոմոսոմում: Մարմնի գույնը պայմանավորող Ե գենի դոմինանտ ԵԷ ալելն առաջացնում է մոխրագույն երանգ, ռեցեսիվ ալելը` սն երանգ: Թների նորմալ երկարության vջԷ ալելը դոմինանտ է կտրված թների ռեցեսիվ vջ ալելի նկատմամ : Նորմալ թներով մոխրագույն էգը տրամախաչվել է սն, կտրված թներով արուի հետ: Սերունդը ճեղքվել է 4 ֆենոտիպի, հիմնականուն կրկնվել են ծնողների ֆենոտիպերը, իսկ մնացած դեպքում ձնավորվել են հատկանիշների նոր խմ եր: Այսպես` 1000 գլխից 416-ն ունեցել են նորմալ թներ ն մոխրագույն երանգ, 414-ը` կտրված թներ ն սն երանգ: Նոր ձնով շղթայակցված մոխրագույն, կտրված թներով ճանճերը կազմել են 86 գլուխ, իսկ սն, նորմալ թներով ճանճերը` 84 գլուխ: Հաշվարկել գեների հեռավորությունը քրոմոսոմում: _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Խնդիր 7. Ինչպես են ժառանգվում հատկանիշները, եթե վերլուծական տրամախաչման արդյունքում առաջանում է 45/ 5/ 5/ 45 հարա երությամ ճեղքում:

Խնդիր 8. Ինչպիսի սերունդ կստացվի, եթե տրամախաչվեն հետերոզիգոտ երկար թներով, մոխրագույն էգը ն սն, կարճաթն արուն:

Խնդիր 9. Ինչպիսի սերունդ կստացվի, հետերոզիգոտ երկար թներով, մոխրագույն արուի ն սն, կարճաթն էգի տրամախաչումից:

Խնդիր 10. Îառուցել ճագարի քրոմոսոմային քարտեզները աղյուսակ 3-ում ներկայացված շղթայակցված գեների միջն կրոսինգովերների հաճախականության տվյալներով:

Աղյուսակ 3 Ճագարի գեների շղթայակցման խմ երի քարտեզներ (Ի.Ա. Զախարով, 1979)

Ե Եr Ես

Գենը անվանումը ոօոaջօսti Er7tիrօօ7t6 aջջlսtiոatiօո Քrօdսօtiօո atrօքiո 6Տt6raՏ6 Եrօոո Եraօի7daօ7l7a Եսքիtalոia

օ

alԵiոiՏո

dս

Ծսtօի քatt6rո

Ծո

ԾոarԲ

E Eո

E2Տt6ոՏiօո EոջliՏի

Բ l

Բսrl6Տ Ճոջօra իair

r1

r621

r2 ո

r622 ոid6-Եaոd6d aջօսti Մ6llօ7 Բat

նիշը a aո ՃՏ

Քրոմոսոմի Լոկուսը Ֆենոտիպը համարը սն ուրդ 36,8 էրիթրոցիտների ագլյուտինացիա 26,2 ատրոպինէսթերազի սինթեզում 42,8 դարչնագույն ուրդ կարճ մատներ գլաուկոմանման հիվանդություն շինշիլայից մինչն ալ ինիզմի առաջացում սպիտակ գոտի պիգմենտային ֆոնի վրա 14,7 գաճաճություն, մահ ծնվելուց հետո խառը գունավորում 1,2 գունավոր պուտեր սպիտակ րդի վրա 28,3 շատ նոսր ուրդ 14,3 երկար մազածածկ (անգորա) կարճ մազածածկ (ռեքս) 17,2 նույնը 29,9 ագուտիանման գունավորում` լայն ժապավենով 14,4 դեղին ճարպ

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

ԹԵՄԱ 7. ՍԵՌԻ ԳԵՆԵՏԻԿԱ

1.

Որ քրոմոսոմներն են կոչվում սեռական: Ներկայացնել հոմոգամետ ն հետերոգամետ սեռերի ձնավորոման մեխանիզմը: Թվարկել սեռերի ձնավորման հիմնական եղանակները: Մարդ ՃՄ

Մորեխ ՃՕ

Շերամ ՃՄ

Ցեց ՃՕ

Նկ. 23. Սեռի ձնավորման սխեմատիկ պատկերը. կրկնակի օղակները զիգոտներն են, մեկական օղակները` գամետները, թվերով նշված է աուտոսոմների քանակը (

. .

.

.

, 1967):

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

2.

Որ հատկանիշներն են կոչվում սեռի հետ շղթայակցված, ացատրել այդ հատկանիշների ժառանգման առանձնահատկությունները: Ներկայացնել հեմիզիգոտ գեների ժառանգման առանձնահատկությունները: _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 3.

Պտղաճանճի օրինակով մոդելավորել սեռի հետ շղթայակցված հատկանիշի ժառանգման պատկերը: Առաջադրանք 1. Պտղաճանճի աչքերի գույնը որոշող գենը լոկալացված է ն ժառանգվում է Ճ քրոմոսոմի կազմում: Աչքերի վայրի` կարմիր գույնը, դոմինանտ է սպիտակի գույնի նկատմամ : Տրամախաչման համար ընտրվել են այս հատկանիշով հոմոզիգոտ կարմիր աչքերով էգեր ն սպիտակաչք արուներ: Նախ` ստանալ Ի1, ապա` Ի2 սերունդը: Վերլուծել ստացված արդյունքները ն համեմատել նկ. 25-ում ներկայացված պատկերի հետ:

Նկ. 25. Նկ. 26. Սեռի հետ շղթայակցված հատկանիշների ժառանգումը (պտղաճանճի աչքերի գույնը). Ճ ն a գործոնները գտնվում են Ճ քրոմոսոմում: ՈՒղիղ տրամախաչում (

. .

.

. , 1967):

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Առաջադրանք 2. Մոդելավորել սպիտակ աչքերով էգի ն կարմրաչք արուի տրամախաչումը: Ստանալ առաջին ն երկրորդ սերունդները, վերլուծել ստացված արդյունքները ն նկ. 26-ում ներկայացված պատկեր :

Նկ. 26. Սեռի հետ շղթայակցված հատկանիշների ժառանգումը (պտղաճանճի աչքերի գույնը). Ճ ն a գործոնները գտնվում են Ճ քրոմոսոմում: Ռեցիպրոկ տրամախաչում. (

. .

.

. , 1967):

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

4.

Ներկայացնել կրիս-կրոս ն հարոլդիկ ժառանգման եղանակների առանձնահատկությունները ն պարզա անել դրանց գենետիկական նշանակությունը:

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Խնդիր 1. Ինչպիսի տար երություն կա կաթնասունների էգերի ն արուների կարիոտիպերի միջն: _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Խնդիր 2. Ներկայացնել սեռական ն մարմնային քրոմոսոմների ժառանգման տար երությունները: _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Խնդիր 3. Ինչպիսին է սեռերի 1/1 հարա երության ձնավորման գենետիկական մեխանիզմը:

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Խնդիր 4. Լա որատոր պայմաններում կատարվել է պտղաճանճի կարմիր աչքերով էգերի ն արուների տրամախաչում: Սերնդում ոլոր էգերը (71 գլուխ) ունեն կարմիր աչքեր, իսկ արուների (69 գլուխ) մի մասը կարմիր, մյուս մասը` սպիտակ աչքեր:

Որոշել ծնողների գենոտիպերը, եթե հայտնի է, որ պտղաճանճի աչքի գույնի գենը գտնվում է Ճ քրոմսոմում:

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Խնդիր 5. Զոլավոր աքլորների ն սն հավերի տրամախաչումից ստացվել է սերունդ, որում 40 աքլոր ն հավ զոլավոր են, իսկ 38 հավ ն աքլոր` սն: Որոշել ծնողների գենոտիպերը, եթե զոլավորությունը դոմինանտ հատկանիշ է:

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Խնդիր 6. Դեղձանիկի կանաչ արուն տրամախաչվել է դարչնագույն էգի հետ: Ստացված սերնդում էգերի ն արուների մի մասը կանաչ է, մյուս մասը` դարչնագույն: Որոշել ծնողների գենոտիպը, եթե կանաչ գույնը դոմինանտ է: _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Խնդիր 7. Հավերի է ռեցեսիվ ալելը հոմոզիգոտ կամ հեմիզիգոտ վիճակում մահացու է ն շղթայակցված է սեռական քրոմոսոմի հետ: Ռեցեսիվ է ալելը կրող աքլորը տրամախաչվել է նորմալ K գեն կրող հավերի հետ: Ստացվել է 120 ճուտ: Որոշել սեռերի հարա երությունը սերնդում: Մոդելավորել տրամախաչումը ն պարզել սատկած ճտերի քանակը:

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ ________________________________________________________________

Խնդիր 8. Կատուների մորթու գույնը որոշող գենը շղթայակցված է սեռի հետ: 8 գենի դոմինանտ ալելը ձնավորում է շեկ մազածածկ, իսկ Ե ռեցեսիվ ալելը` սն մազածածկ: Հետերոզիգոտների մոտ ձնավորվում է խայտա ղետ գունավորում: Ինչպիսի սերունդ կստացվի սն արուից ն խայտա ղետ էգից:

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

ԹԵՄԱ 8. ԻՄՈՒՆԱԳԵՆԵՏԻԿԱ ԵՎ ՊՈԼԻՄՈՐՖ

ՍՊԻՏԱԿՈՒՑՆԵՐ

1. Իմունագենետիկա 1.1.Նկարագրել հակածին-հակամարմին փոխազդեցությունը, դրա իրականացման եղանակնրը:________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 1.2. Ներկայացնել համակարգերի դասակարգումը ն կենդանիների արյան հակածնային կազմը: Բացատրել դրանց ժառանգման առանձնահատկությունները ն խոշոր եղջերավոր կենդանիների ու խոզերի հակածինների գրանցման եղանակները (աղ. 4): _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ Աղյուսակ 4 Խոշոր եղջերավոր կենդանիների ն խոզերի արյան խմ երի համակարգերը

1.3. Ներկայացնել ընտանեկան վերլուծության ն սերնդի ծագման ճշգրտման աշխատանքի հիմքերն ու ընթացքը: Վերլուծել աղյուսակ 5-ում երված գենոտիպերը ն մեկնա անել կատարված եզրահանգումները: Աղյուսակ 5

Հ Մ Դ Մ Դ

Արյան խմ ի համակարգը Ճ

J

Լ

Խ

Z

Ք´

Բ|Մ -|-

-|- Տ1H´||´ -|-

Բ|Բ

Բ|Մ -|-

Տ1H´|-

Բ|-

H´|-

Բ|Բ

-|- Տ1H´|H´ -|-

81GKE1´Բ´Օ´|ՕxՕ´

WX2|- Բ|Բ

H´|-

|

ՕxՕ´|QA1´

WX2|- Բ|Բ

H´|-

|

Շ

Ը2W| Ը2ER1 Ը2W| Ճ/ P1QA2´E1´|11G´G´´ 8074 1 WX2Է´ Ճ2 Ը2ER1| G3Օ1T1A2´E3´Բ´K´| 9250 Ճ2/11G´G´´ WX2Է´ ԸRW 7468 -/- G3Օ1T1Y2E3´Բ´| 11G´G´´ 2 1 |Ը2W| G3Օ1T1Y2E3´Բ´| 9196 -/G3Օ1T1A2´E3´Բ´K´ Ը2 R1 W

Մ

Ճ318

Դ

Ճ-74 -/-

G3Օ1T1A2´E3´Բ´K´|Y2Y´

Ի-Մ

Տ

Հայրության որոշումը

Ընտ. անդամներ Կենդանիների համարը.

Պարադոքս 104 ցուլի դուստրերի ծագման ճշգրտումը (Մելքոնյան Լ.Մ., 1980)

.

________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________

1.4. Ըստ աղյուսակ 6-ում ներկայացված տվյալների` ճշտել հայրությունը, ացատրել իրական ծնողների ացահայտման եղանակի հիմքերը:

Կենդանիների համարը

Ճ

Ը

Բ

Է

M

Հ Պարադոքս

G3Օ1T1A2´E3´Բ´K´| Y2Y´

Ը2W| Ը2ER1

Բ|Մ

-|- Տ1H´||´ -|-

Մ

Ը2W|-

Բ|Մ

-|- Տ2H´|- -|-

Դ

Ճ-648

Ը1|-

Բ|Մ

Ը1|W

Հ Սուլթան Մ Դ

Արյան խմ ի համակարգը

157737 -/-

Հ Հայգլոու

81Օ3Y2A2´E3´G´P´Q´Y´ |G3Օ1T1Y2E3´Բ´

KԷ-600 KՃ-878 -/-

Հ -/Երմակ КП-1006 Մ Դ

82QT2G´P´G´´| 81P1Y2A´G´P´ 81P1Y2A´G´P´| 8212A1´D´G´Q´

8212A1´D´G´Q´| G2E3´Բ´Օ´ G3Օ1T1Y2E3´Բ´| 81G2KA2´8´Օ´

չի հետազոտվել Ը1X2W Բ|Բ 1||W WX2|-

Բ|Բ

Տ

|

Տ2H´ -||H´

Տ2H´ | |H´ Տ1H´| -|-|H´

Է|- -|-

Եզրակացություն

Ընտ. անդամներ

Աղյուսակ 6 Հայգլոուի հայրության ացահայտումն արյան խմ երի ալելներով (Լ.Մ. Մելքոնյանի տվյաներով)

.

չի հետազոտվել

КБ-194 -/-

8212A1´D´G´Q´| 82QT2G´P´8´´

Ը1|E

Բ|Բ

Է|- -|-

Տ1H´| -|H´

8212A1´D´G´Q´| G3Օ1T1Y2E3´Բ´

Ը1|W

Բ|Բ

Է

H´|-

_________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________

1.5. Բացատրել հիմնադրող ցուլերի ն գծերի կառուցման սկզ ունքը Սոկոլ ցլի սերնդախմ ի օրինակով:

Սոկոլ 11Y2E1´Y´G´´|11G´G´´

11G´G´´| Մոդնիյ P1QA1´E´

11Y2E1´Y´G´´| Գեյզեր 11G´G´´

P1QA1´E´| Բորեց 11G´G´´

11Y2E1´Y´G´´| Սմելիյ 11G´G´´

Ալպեր

11G´G´´|ՕxՕ´

P1QA1´E´| Վիխր ՕxՕ´ Նկ. 14. Սոկոլ ցլի ազգակցական խում ը (Լ.Մ. Մելքոնյանի տվյաներով):

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 2.Պոլիմորֆ սպիտակուցներ 2.1. Ներկայացնել օրգանիզմների հեղուկների սպիտակուցային պոլիմորֆիզմի գենետիկական հիմքերը: _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 2.2. Օգտվելով աղյուսակ 7-ից` մեկնա անել տար եր լոկուսների պոլիմորֆ սպիտակուցների ազմազանության աստիճանը: Աղյուսակ 7

Համակարգեր

Լոկուսի նշանը

Հեմոգլո ին Ալ ումին Տրանսֆերին Ցերուլոպլազմին Էսթերազ β-լակտոգլո ուլին αՏ1- կազեին β- կազեին է- կազեին γ - կազեին

ԷԵ ՃlԵ 1Բ Շք EՏ βԼջ aՏ1-Շո β- Շո է- Շո γ- Շո

Ալելների քանակը խոշոր եղջեր. խոզեր ոչխարներ կենդանիներ

ձիեր հավեր

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

2.3. Ներկայացնել պոլիմորֆ սպիտակուցների ուսումնասիրման համար կիրառվող էլեկտրաֆորեզի մեթոդի սկզ ունքը: Ստորն երված օրինակի հիման վրա ացատրել ինչպես են ընթերցվում ֆորեգրամները: _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Մեկնարկի գիծ

Օրինակ: Ֆոսֆոգլյուկոմուտազ ֆերմենտի (Քջո) համար ացահայտվել է երկու թորամաս: Ընթերցել գենոտիպերը, եթե մեկնարկի գծին մոտ թորամասը նշվում է Քջո100, իսկ հեռու թորամասը` Քջո108 (

.,

.

.–

.:

, 1988):

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ Տրանսֆերինի դեպքում հոմոզիգոտների մոտ առաջանում է երեք գիծ: 8 ն Շ շարքերի ծերը գենոտիպի ընթերցման ժամանակ անտեսվում են: Ամենատարածված թորամասերն են` Ճ, Ծ1, Ծ2 ն E: Շարժի ուղղությունը

Է

Մեկնարկ

-

Նկ. 15. Տրանսֆերինի թորամասերի շարժն ըստ 12 նմուշների (

. .

.

. – .: , 1985):

Ներկայացված կարգի համաձայն նշել 10 նմուշների ֆենոտիպերը ն գենոտիպերը: _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Խնդիր 1. Ընտանեկան վերլուծության եղանակով որոշել գրանցված հոր ն մոր համապատասխանությունը: Բացատրել ստացված արդյունքը: Ընտ. ԿենդաԱրյան խմ ի համակարգը անդամ- նիների ներ համարը Ճ Շ Ի 1 Լ Հ G Օ T A ´E ´Բ´K´| Ը2W| Բ|Մ -|- -|Պարա- 104 -/- 3 1 1 2 3 Y2Y´ Ը2ER1 դոքս G E2´ Բ´ Օ´| Մ WX2 |- Բ| Բ 1 -|7440 -/11G´G´´ WX2 | Դ Բ| Բ 1 -|8894 -/- 11G´G´´| E3´ Բ´ Օ´ Ը2ER1

Խ

Տ

ԵզրակացուZ թյուններ

Տ1H´|

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Խնդիր 2. Երկու խոյերի 150 գլուխ սերնդի արյան ամիլազ սպիտակուցի ալելների ուսումնասիրություններում ացահայտվել է 6 ֆենոտիպ`

ՃոՃ/Ճ-3, ՃոՃ/8-15, ՃոՃ/Շ-9, Ճո8/8-27, Ճո8/Շ-66, ՃոՇ/Շ-30: Խոյերից մեկի գենոտիպն է ՃոՃ/8, մյուսինը` ՃոՇ/Շ: Որոշել սերնդի թվաքանակն ըստ խոյերի:

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Խնդիր 3. Խոզամայրը սերմնավորվել է 2 վարազների սերմով: Ստացված սերնդի ն ծնողների արյան խմ երի հակածինները ներկայացված են աղյուսակում: Որ հակածինների առկայությունն է ացահայտում սերնդի իրական ծագումը:

Կենդանու կարգավիճակը, համարը Մերուն 460 (մ) Վարազ 320 (հ) Վարազ 316 (հ) Խոճկոր 135 Խոճկոր 136 Խոճկոր 137 Խոճկոր 138 Խոճկոր 139 Խոճկոր 140 Խոճկոր 141

Հակածիններ Ճ

Ea

EԵ

Ed

E6

EԲ

Իa

ՕԵ

ԷԵ

Է Է Է Է Է -

Է Է Է Է Է -

Է Է Է Է

Է Է Է Է Է Է Է Է

Է Է Է Է Է Է Է Է Է Է

Է Է Է -

Է Է Է Է

Է Է Է -

Է Է Է Է Է Է

Ka KԵ Լa Է Է Է Է Է Է Է -

-

Է Է -

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Խնդիր 4. Կազմել սիմենտալ ցեղի Ֆլորիան 374 ցլի գիծը` նշադրված 8 արյան համակարգի Օ3QA2´E1´Բ´J2´ ալելով: Ստորն ներկայացված են զավակների անունները, ալելները ն հոր անունը (Լ.Մ. Մելքոնյանի տըվյալներով): Ցուլի անվանումը, համաը Արալ-1331 Ապոլոն 773 Ապոլոն 376 Բուտոն 2009 Երշ 2442 Կապիտալ 6488 Կեդր 3501 Լակմուս 5481 Լինկոր 6598 Մոնոլիտ 4262

8 համակարգի ալելը Օ3QA2´E1´Բ´J2´|b Օ3QA2´E1´Բ´J2´ Օ3QA2´E1´Բ´J2|8TA´ Օ3QA2´E1´Բ´J2|Q Օ3QA2´E1´Բ´J2|Օ11Q 8GKE1Բ´Օ´|Օ´ Օ3QA2´E1´Բ´J2|Օ´T´E3´Բ´K´ Օ3QA2´E1´Բ´J2| 8GKE1Բ´Օ´ Օ3QA2´E1´Բ´J2´|b Օ3QA2´E1´Բ´J2´| Օ3QA2´E1´Բ´J2´

Հայրը, համարը Ֆլորիան 374 Ֆլորիան 374 Ապոլոն 773 Արալ 1331 Արալ 1331 Լյուքս 4168 Երշ 2442 Մոնոլիտ 4262 Բուտոն 2009 Ապոլոն 376

Խնդիր 5. Տնտեսություն են երվել մեկ ցլի տար եր մայրեր ունեցող ցլիկներ: Արյան խմ երի հետազոտոթյունների ընթացքում դրանց մոտ ացահայտվել են ստորն ներկայացված գենոտիպերը: Հոր գենոտիպը նույնպես հայտնի է: Ճշգրտել ցլիկների ծագումը նշված ցլից: Հայր` GՕY|8QK´E21´: 1. Ցլիկ` ՕY2D´G´| GՕY: 2. Ցլիկ` 1´G´|8QK´E21´: 3. Ցլիկ` GE3´Բ´Օ´| ՕY2D´G´|:

4. Ցլիկ` GՕY|Օ1T3´Բ´K´: 5. Ցլիկ` 8QK´E21´| ՕY2D´G´: 6. Ցլիկ` GE3´Բ´Օ´| ՕY2D´G´:

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Խնդիր 6. Էլեկտրաֆորեզի դոնդողի ներկված շերտի վրա ներկայացված են թթու ֆոսֆատազ ազմալելային ֆերմենտի նմուշներ: Ընթերցել այդ նմուշներում թթու ֆոսֆատազ ֆերմենտի ալելները ն նշել համապատասխան գենոտիպերը:

.,

Մեկնարկի գիծ .

.–

.:

, 1988.

Ինչպես երնում է ֆորեգրամից, մեկնարկի գծից հետո առաջացել է շարժի չորս աստիճան (աստիճանները նշված են նկարի աջ մասում` 1, 2, 3, 4), որոնք համապատասխանում են 4 ալելների: Գենը նշվում է Ճօքի տառերով, ալելները նշելու համար կիրառվում են թվային ինդեքսներ` 88, 96, 100, 104, որոնք համապատասխանում են մեկնարկի գծից թորամասի հեռավորությանը: Ֆորեգրամի ընթերցման ժամանակ պետք է հաշվի առնել ալելային սպիտակուցների արդ կառուցվածքը, որի պատճառով դոնդողի վրա հետերոզիգոտների մոտ առաջանում են միջանկյալ ծեր: Նկարի վրա թվերով նշված են նմուշները:

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Խնդիր 7. Էլեկտրաֆորեզի դոնդողի ներկված շերտի վրա ներկայացված են մալատ երկգիդրոգենազ ֆերմենտի ազմալելային նմուշներ: Ընթերցել այդ նմուշներում թթու ֆոսֆատազ ֆերմենտի ալելները (Խdի94, Խdի104):

.,

Մեկնարկի գիծ

.

.–

.:

, 1988.

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

ԹԵՄԱ 9. ՊՈՊՈՒԼՅԱՑԻԱՆԵՐ: ՀԱՐԴ-ՎԱՅՆԲԵՐԳԻ ՕՐԵՆՔԸ

1. Ինչ է դասական կամ իդեալական պոպուլյացիան: Տալ դրա սահմանումը ն նշել առանձնահատկությունները: _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 2. Բացատրել Հարդ-Վայն երգի օրենքը արտահայտող անաձները ն դրանց կենսա անական նշանակությունը` ք Է զ -1, ք2 Է զ2 Է 2քզ -1:

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 3. Ինչպես են հաշվարկվում ալելների ն գենոտիպերի հաճախականությունները: Ներկայացնել անաձները: Օրինակների հիման վրա վերլուծել գենոտիպերի, ֆենոտիպերի ն ալելների հաճախականության հաշվարկի եղանակները: Օրինակ 1. Տնտեսության մանր եղջերավոր կենդանիների հոտում կատարվել է ամ ողջ գլխաքանակի ամիլազ ֆերմենտի ալելների որոշում: Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ տվյալ պոպուլյացիայում տարածված են միայն երկու ալելներ` ՃոՃ ն ՃոՇ: Առաջին ալելով հոմոզիգոտների թվաքանակը կազմում է 410 գլուխ, երկրորդ ալելով` 215 գլուխ: Հետերոզիգոտների թվաքանակը կազմում է 605 գլուխ: Հաշվարկել գենոտիպերի ն ալելների հաճախականությունը պոպուլյացիայում: Հայտնի է, որ այս հատկանիշը ժառանգվում է կոդոմինանտ եղանակով ն ոլոր ալելները դրսնորվում են առաջին սերնդում:

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ 4. Մեկնա անել եռալելային տրամախաչման դեպքում կիրառվող Բեռնշտեյնի անաձնը: Բացատրել օգտագործված նշանները: Կատարել երված օրինակի ալելների ն գենոտիպերի հաճախականությունների հաշվարկ` ք2 Է զ2 Է 22 Է 2քզ Է 2ք2 Է 22զ -1:

Օրինակ 2. Լոռվա տոհմա ուծարանի կովկասյան գորշ ցեղի հոտում կատարված հետազոտությունների արդյունքներով ացահայտվել է տրանսֆերինի լոկուսի ալելների հետնյալ ճեղքումը` 1ԲՃ/ 1ԲՃ - 125 գլուխ, 1ԲՃ / 1ԲE - 20 գլուխ, 1ԲՃ / 1ԲԾ - 312 գլուխ, 1ԲԾ / 1ԲԾ - 225 գլուխ, 1ԲԾ/ 1ԲE - 50 գլուխ, 1ԲE / 1ԲE - 9 գլուխ: Հաշվարկել տրանսֆերինի լոկուսի ոլոր ալելների հաճախականությունը հոտում: Հաշվարկ կատարելիս պետք է հաշվի առնել, որ, անկախ ալելների թվից, դրանց գումարային հաճախականությունը հավասար է 1-ի:

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Խնդիր 1. Մի խում փողոցային շների ուսումնասիրության արդյունքներով ացահայտվել են 245 կարճաոտք ն 24 նորմալ ոտքերով առանձնյակներ: Կարճաոտքությունը դոմինանտ հատկանիշ է: Ժառանգումը կատարվում է լրիվ դոմինանտության սկզ ունքով: Հաշվարկել դոմինանտ ն ռեցեսիվ ալելների, հոմոզիգոտ ռեցեսիվ, հետերոզիգոտ ն հոմոզիգոտ դոմինանտ գենոտիպերի հաճախականությունը պոպուլյացիայում:

Խնդիր 2. Եվրոպայում ամեն 20000 մարդուց մեկն ալ ինոս է: Հաշվարկել ալ ինոսության ալելի հաճախականությունը ն հետերոզիգոտների մասը պոպուլյացիայում:

Խնդիր 3. Խոշոր եղջերավոր կենդանիների հոտում ացահայտվել են 16 եղջերավոր ն 84 անեղջյուր կենդանիներ: Հաշվարկել հակառակ ալելների հաճախականությունը ն հետերոզիգոտների քանակը պոպուլյացիայում:

Խնդիր 4. Ճագարա ուծական ֆերմայում ծնվել է 19 ալ ինոս, 5437 ճագար ունեցել է շինշիլա գունավորում: Հաշվարկել պոպուլյացիայում ալ ինոսների գենոտիպի ն ալ ինոսության ալելի հաճախականությունը:

Խնդիր 5. Հայելափայլ գետածածանի թեփուկների ացակայությունը դոմինանտ է թեփուկավորվածության նկատմամ : Հոմոզիգոտ դոմինանտներն անկենսունակ են, հետերոզիգոտները` կենսունակ: Թեփուկավորումը ռեցեսիվ է ն արտահայտվում է միայն հոմոզիգոտ ռեցեսիվների մոտ: Ձըկնորսները ցանցով որսացել են 428 թեփուկավոր ն 32 անթեփուկ ձուկ: Հաշվարկել դոմինանտ ն ռեցեսիվ ալելների հաճախականությունը:

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Խնդիր 6. 407 գլուխ ոչխարների արյան ուսումնասիրության արդյունքում ացահայտվել է հեմոգլո ինի տեսակների հետնյալ կազմը. 14 գլուխն ունեցել է Ճ հեմոգլո ին, 268 գլուխը` 8 հեմոգլո ին, 125 գլուխը` Ճ8 ձները: Հաշվարկել ալելների ն գենոտիպերի հաճախականությունը հոտում:

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

ԹԵՄԱ 10. ՊՈՊՈՒԼՅԱՑԻԱՅԻ ԳԵՆԵՏԻԿԱԿԱՆ

ՀԱՎԱՍԱՐԱԿՇՌՈՒԹՅՈՒՆԸ

Ներկայացնել պոպուլյացիայի գենետիկական հավասարակշռության էությունը: Կատարել ցուցանիշի հաշվարկ: _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ Գենային հավասարակշռությունը նկարագրվում է Հարդ-Վայն երգի հետնյալ անաձնով.

 2քզ  p 2q 2    :  2 

Ըստ ստորն ներկայացվող տվյալների` կատարել պոպուլյացիայի հավասարակշռության հաշվարկ: Առաջադրանք 1. Ախոնդրոպլազիան ժառանգվում է Ճ գենի ռեցեսիվ ալելների հոմոզիգոտ վիճակում (aa), հետերոզիգոտները ն հոմոզիգոտ դոմինանտներն ունենում են նորմալ չափսեր: Սնա ղետ ցեղի հոտում (գլխաքանակը` 1025) ծնվել է 5 գաճաճ: Վերլուծել խոշոր եղջերավոր կենդանիների ախոնդրոպլազիա անոմալիայի ժառանգման հավանականությունը մեկ սերնդի ընթացքում: Հաճախականությունը հաշվարկել ընդունված անաձնով: Գենային հավասարակշռությունը գնահատել հետնյալ անաձնով`

 2քզ  ք 2զ 2 -   :  2  _________________________________________________________________

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Առաջադրանք 2. Երկու հետերոզիգոտների տրամախաչումից ստացված սերնդում ճեղքումն ունի 1 / 2 / 1 նույթ, ինչը լիովին ապահովում է պոպուլյացիայի հավասարակշռության պայմանի պահպանումը: Հաշվարկը կատարել մասերով` ընդունված անաձնով:

ԹԵՄԱ 11. ՊՈՊՈՒԼՅԱՑԻԱՆԵՐԻ ԳԵՆԵՏԻԿԱԿԱՆ ՆՄԱՆՈՒԹՅԱՆ

ԳՈՐԾԱԿՑԻ ՈՐՈՇՈՒՄԸ

Գենետիկական նմանության գործակցի հաշվարկը կատարվում է Մայալի ն Լինդստրեմի առաջարկած անաձնով` 2*7 : r 2 2 2 7 Բացատրել անաձնում նշված ցուցանիշների նշանակությունը: _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ Հաշվարկը կատարել խոշոր եղջերավոր կենդանիների երկու ցեղերի արյան էրիթրոցիտների հակածինների հաճախականությունների ստորն ներկայացվող տվյալներով: Պոպուլյացիաները

Ճ1 21,1 25,2

Կովկասյան գորշ ցեղ Շվից ցեղ

Ալելների հաճախականությունը, 7 Օ2 Օ Շ1 38,2 14,1 0,9 16,3 35,4 38,5 29,9 28,7 13,6 59,1

Մ 40,6 19,8

Ըստ ներկայացված ցուցանիշների` կազմել աղյուսակ ն կատարել հաշվարկ:

∑-

∑112

∑ -

Ստացված արդյունքները տեղադրել անաձնում, վերլուծել ն կատարել հաշվարկ:

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Խնդիր 1. Ճագարա ուծական ֆերմայում, որտեղ ուծվում է շինշիլա երանգավորման տեսակը, 4580 գլուխ ճագարներից 21-ն ալ ինոս են: Որոշել երկու ալելների հաճախականությունը խմ ում: Ինչպիսին է հետերոզիգոտների հաճախականությունը, եթե պոպուլյացիան գտնվում է հավասարակշռված վիճակում:

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Խնդիր 2. Ձնավորվող պոպուլյացիայի գենոտիպերն ունեն հետնյալ հաճախականությունը. ՃՃ` 10 7, aa` 90 7: Հաշվարկել գենոտիպերի հաճախականությունն առաջին սերնդում (պանմիքսիայի պայմանններում): Պարզել հավասարակշռված է արդյոք առաջացած պոպուլյացիան:

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Խնդիր 3. Ջրաքիսների պլատինային գունավորումը որոշվում է Ի գենի դոմինանտ ալելով, որը հոմոզիգոտ վիճակում մահացու է: Սովորական դարչնագույն երանգը ձնավորվում է Բ ռեցեսիվ ալելի հոմոզիգոտներով: Որոշել գենոտիպերի ն ալելների հաճախականությունը պոպուլյացիայում, եթե կենդանիների 640 գլուխը դարչնագույն են, իսկ 60 գլուխը` պլատինագույն:

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Խնդիր 4. Տրանսֆերինի լոկուսի ուսումնասիրությունը ոչխարների հոտում ացահայտել է ֆենոտիպերի հետնյալ հաճախականությունը. (1Բ)-Ճ/8-50, Ճ/Շ-140, 8/Շ-190, 8/Ծ-20, Շ/Ծ-40 գլուխ: Որոշել ալելների ն գենոտիպերի հաճախականությունը: Պարզել համապատասխանում է արդյոք առկա ճեղքումը սպասվածին:

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________

Խնդիր 5. Կովերի հեմոգլո ինի տարատեսակը որոշվում է 2 կոդոմինանտ ալելներով` ԷԵՃ, ԷԵ8: Հետազոտություններում ացահայտվել են հոտի կենդանիների հետնյալ գենոտիպերը. ԷԵՃ/Ճ-28, ԷԵ8/8-535, ԷԵՃ/8-250 գլուխ: Հաշվարկել ալելների հաճախականությունը: Ստացված արդյունքների հիման վրա որոշել գենոտիպերի սպասվող հաճախականությունը: Համեմատել իրական ն հաշվարկված ցուցանիշները:

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ Խնդիր 6. Սիմենտալ ցեղի հոտի կովերի կաթում որոշել են β-Շո ն αՏ1Շո լոկուսների գենոտիպերը. β-Շո` Ճ/Ճ-366, 8/8-8, Ճ/8-126, αՏ1-Շո` 8/8334, Շ/Շ-10, 8/Շ156: Հաշվարկել ալելների հաճախականությունը: Որոշել սպասվող գենոտիպերի հաճախականությունը պոպուլյացիայում: Հավասարակշռված է արդյոք պոպուլյացիան:

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ Խնդիր 7. Խոշոր եղջերավոր կենդանիների հոտում 118 գլուխ նորածին հորթերի մոտ ացահայտվել է հետին վերջույթների անդամալուծություն, 820 գլխի մոտ հետին վերջույթները եղել են նորմալ: Հետին վերջույթների անդամալույծությունը ժառանգական հիվանդություն է, որը պայմանավորված է աուտոսոմային գենով: Այդ գենի ռեցեսիվ ալելի հոմոզիգոտ վիճակն առաջացնում է նշված մահացու անոմալիայի զարգացում: Հաշվարկել պոպուլյացիայում ալելների ն գենոտիպերի հաճախականությունը հիվանդ հորթերի խոտանումից առաջ ն հետո:

_________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ _________________________________________________________________ Խնդիր 8. Հայելափայլ գետածածանի թեփուկների ացակայությունը պայմանավորված է N գենի դոմինանտ ալելով: Հոմոզիգոտ վիճակում այդ ալելը մահացու է, հոմոզիգոտ ռեցեսիվների մոտ ոո ձնավորում է նորմալ թեփուկավորում: Ձկնորսության ժամանակ ռնվել է 428 նորմալ ն 32 անթեփուկ ձուկ: Որոշել ալելների ն ոլոր հնարավոր գենոտիպերի հաճախականությունը: Հաշվարկել անթեփուկների թվաքանակը հաջորդ սերնդում:

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

1.

Զորանյան Վ.Ա., Նազարեթյան Ս.Մ. Գյուղատնտեսական կենդանիների գենետիկա ն կենսատեխնոլոգիայի հիմունքներ. - Եր., 1998: 2. Սիսակյան Ս.Հ. Ընդհանուր ն ժշկական գենետիկայի դասընթաց. - Եր., 1997: 3. Մելքոնյան Լ.Մ., Միրգիրյանց Մ.Մ., Բալասանյան Դ.Ս., Բադալյան Մ.Վ., Գասպարյան Գ.Ա. ՈՒսումնական ձեռնարկ գենետիկա առարկայից. - Եր.: ՀՊԱՀ, 2008: 4. . ., . . . – .,1985. 5. . ., . . . – ., 1983. 6. . . . . – ., 1985. 7. . ., . ., . . . .– , 1968. 8. . ., . ., . . . .– , 1969. 9. . . . – ., 2004. 10. . . . - , . 65. – , 1982.

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

1. 2. 3. 4.

Թեմա 1. Կյանքի գոյության փոքրագույն մասնիկ` ջիջ . . . . . . . . . . . 3 Թեմա 2. Բջջի աժանումը. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 Թեմա 3. Կենսաքիմիական գենետիկա. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 Թեմա 4. Հատկանիշների ժառանգման օրինաչափությունները հի րիդային տրամախաչման ժամանակ. . . . . . . . . . . . . . . . 28 5. Թեմա 5. Ոչ ալելային գեների ժառանգման օրինաչափությունները. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 6. Թեմա 6. Շղթայակցված ժառանգում ն կրոսինգովեր. . . . . . . . . . . . . . 66 7. Թեմա 7. Սեռի գենետիկա. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81 8. Թեմա 8. Իմունագենետիկա ն պոլիմորֆ սպիտակուցներ. . . . . . . . . . . 90 9. Թեմա 9. Պոպուլյացիաներ: Հարդ-Վայն երգի օրենքը. . . . . . . . . . . . 104 10. Թեմա 10. Պոպուլյացիայի գենետիկական հավասարակշռությունը. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .110 11. Թեմա 11. Պոպուլյացիաների գենետիկական նմանության գործակցի որոշումը. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 12. Գրականություն. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .118

Ստորագրված է տպագրության 23.06.2015 թ. Թղթի չափսը 60284 1/16 7, 5 տպ. մամուլ Պատվեր 132 Տպաքանակ 200 ՀԱԱՀ-ի տպարան Տերյան փ. 74