Աշխատանքային տետր « Գենետիկա» առարկայից գործնական պարապմունքներ անցկացնելու համար

Գրականություն

Գեղարվեստական, հոգեբանական և քնարական շերտերով հագեցած վեպ կամ պատմվածքային ստեղծագործություն է, որտեղ հեղինակը ուսումնասիրում է մարդու ներաշխարհի մթագնած վիճակները, կորուստի ցավը, հիշողության ուժը և լույսի որոնումը կյանքի դժվարագույն պահերին։ Գործում կենտրոնական գաղափարը այն է, թե ինչպես է մարդը փորձում պահպանել իր հոգևոր հավասարակշռությունը «խավարի»՝ այսինքն՝ կյանքի ճգնաժամային, ցավալի և անորոշ փուլերի մեջ, և ինչպես է վերջին «երգը» դառնում ներքին պայքարի, հույսի կամ հրաժեշտի խորհրդանիշ։ Նաիրա Մխիթարյանը ստեղծում է զգացմունքային և պատկերավոր լեզվով կառուցված պատմություն, որտեղ սիրո, միայնության, կորուստի և ինքնաճանաչման թեմաները փոխկապակցվում են՝ ձևավորելով խոր հոգեբանական ենթաշերտ։ Ստեղծագործությունը հաճախ ընթերցողին մղում է մտորելու մարդու ընտրությունների, հիշողությունների ազդեցության և ներքին վերափոխման հնարավորության մասին։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է մաթեմատիկական տրամաբանության որոշ ֆորմալ համակարգերում արտածումների բարդության քանակական գնահատականների ուսումնասիրությանը և դրանց ճշգրտմանը։ Հետազոտության շրջանակում արտածումը դիտարկվում է որպես նախապես սահմանված աքսիոմների, կանոնների և տրամաբանական գործողությունների միջոցով որևէ բանաձևի կամ պնդման ապացուցման կառուցվածքային գործընթաց, իսկ դրա բարդությունը գնահատվում է համապատասխան չափանիշների օգնությամբ։ Այդպիսի չափանիշներ կարող են լինել արտածման երկարությունը, օգտագործված քայլերի քանակը, բանաձևերի կառուցվածքային չափերը, ապացույցի խորությունը կամ դրա իրականացման համար անհրաժեշտ հաշվարկային ռեսուրսները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում արդեն հայտնի վերին և ստորին սահմանների բարելավմանը՝ նպատակ ունենալով առավել ճշգրիտ նկարագրել տարբեր դասերի բանաձևերի ապացուցման համար անհրաժեշտ ռեսուրսները։ Քննվում են տարբեր տրամաբանական համակարգերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները և դրանց ազդեցությունը արտածումների չափերի վրա։ Կարևորվում է այն հարցը, թե որոշակի ապացուցողական համակարգում հնարավոր է արդյոք կառուցել էապես ավելի կարճ արտածում, ինչպես են տարբեր արտածման կանոնները փոխում ապացույցների բարդությունը և ինչպիսի սահմանափակումներ են առաջանում առանձին բանաձևերի կամ բանաձևերի ընտանիքների դեպքում։ Հետազոտության ընթացքում կարող են կիրառվել կոմբինատորային, ալգորիթմական և ասիմպտոտիկ վերլուծության մեթոդներ, որոնց միջոցով համեմատվում են արտածումների չափերը և ստացվում դրանց աճի վերաբերյալ գնահատականներ։ Առանձին նշանակություն ունի ստորին գնահատականների ստացումը, քանի որ դրանք հնարավորություն են տալիս ցույց տալու, որ որոշ պնդումների համար սահմանված բարդությունից ավելի պարզ կամ կարճ ապացույց տվյալ համակարգում հնարավոր չէ ստանալ։ Վերին գնահատականները, իրենց հերթին, կարող են կառուցողականորեն ցույց տալ որոշակի սահմաններում ապացույցների գոյությունը։ Այս երկու ուղղությունների համադրումը հնարավորություն է տալիս նվազեցնել հայտնի գնահատականների միջև տարբերությունը և ավելի ճշգրիտ բնութագրել ուսումնասիրվող համակարգերի ապացուցողական հնարավորությունները։ Քննվում են նաև տարբեր համակարգերի միջև արտածումների փոխակերպման և մոդելավորման հարցերը, որոնք կարևոր են դրանց արդյունավետության համեմատական գնահատման համար։ Նման խնդիրները սերտորեն կապված են ապացույցների բարդության տեսության, հաշվողական բարդության և ավտոմատացված թեորեմների ապացուցման հետ, քանի որ ֆորմալ ապացույցների չափը կարող է անմիջականորեն ազդել դրանց որոնման ու ստուգման համար անհրաժեշտ հաշվարկային ռեսուրսների վրա։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են նպաստել ֆորմալ տրամաբանական համակարգերի կառուցվածքային հատկությունների առավել խոր ընկալմանը և ապացույցների արդյունավետության վերաբերյալ տեսական սահմանների ճշգրտմանը։ Այն կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել մաթեմատիկական տրամաբանության, տեսական ինֆորմատիկայի, հաշվողական բարդության և ապացույցների տեսության ոլորտներում աշխատող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Lեզվաբանություն

Գիրքը ներկայացնում է՝ գրաբարի նախադասության կառուցվածքային առանձնահատկությունները, բառերի դասավորության (շարադասության) հիմնական օրինաչափությունները, շարադասության կապը իմաստի և ոճի հետ, V դարի գրավոր աղբյուրներում հանդիպող լեզվական ձևերի վերլուծություն, գրաբարի շարահյուսական համակարգի ընդհանուր բնութագիրը։ Այն օգտակար է՝ հայագիտության և լեզվաբանության ուսանողների համար, դասական հայերենի հետազոտող մասնագետների համար, ինչպես նաև բոլոր նրանց, ովքեր հետաքրքրված են գրաբարի կառուցվածքով և պատմական լեզվաբանությամբ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը կարևոր ներդրում է գրաբարի շարադասության գիտական ուսումնասիրության մեջ՝ բացահայտելով V դարի հայերեն լեզվի կառուցվածքային առանձնահատկությունները։

Այլ առարկաներ

Աշխատությունը նվիրված է 1991 թվականին Հայաստանի գրադարանային համակարգում գործող կենտրոնացված գրադարանային համակարգերի գործունեության ուսումնասիրմանը, կատարված աշխատանքների արդյունքների վերլուծությանը և դրանց հետագա կազմակերպման համար մեթոդական ուղղությունների ներկայացմանը։ Հրատարակության հիմքում տարբեր գրադարանային համակարգերի աշխատանքի վերաբերյալ տվյալների համադրումն ու գնահատումն է, որի միջոցով հնարավոր է պատկերացում կազմել տվյալ ժամանակաշրջանում գրադարանային սպասարկման վիճակի, ֆոնդերի կազմակերպման, ընթերցողական պահանջների բավարարման և մասնագիտական աշխատանքի հիմնական առանձնահատկությունների մասին։ Քննվում են գրադարանների ֆոնդերի համալրման, մշակման, պահպանման և օգտագործման խնդիրները, ինչպես նաև ընթերցողների ներգրավման, գրականության տրամադրման, տեղեկատվական ու մատենագիտական սպասարկման կազմակերպման արդյունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կենտրոնական գրադարանների և մասնաճյուղերի միջև աշխատանքի համակարգմանը, մեթոդական ղեկավարությանը և միասնական գրադարանային ցանցի շրջանակում գործառույթների բաշխմանը։ Վերլուծական նյութը հնարավորություն է տալիս համեմատելու առանձին համակարգերի գործունեության ցուցանիշները, բացահայտելու աշխատանքի կազմակերպման ընդհանուր միտումները և առանձնացնելու այն խնդիրները, որոնք պահանջում էին մասնագիտական կամ կազմակերպական լուծումներ։ Կարևորվում են նաև գրադարանային վիճակագրության տվյալները՝ որպես ֆոնդերի շարժը, ընթերցողների թիվը, հաճախումները, գրքատացքը և ծառայությունների օգտագործումը բնութագրող տեղեկատվական հիմք։ Մեթոդական հանձնարարականները կարող են ուղղված լինել աշխատանքի պլանավորման բարելավմանը, ընթերցողների սպասարկման ձևերի կատարելագործմանը, մատենագիտական և տեղեկատվական գործունեության զարգացմանը, ֆոնդերի նպատակային համալրմանը և գրադարանավարների մասնագիտական աշխատանքի արդյունավետության բարձրացմանը։ Հատուկ նշանակություն ունի այն հանգամանքը, որ ներկայացվող նյութը վերաբերում է Հայաստանի հասարակական և ինստիտուցիոնալ փոփոխությունների կարևոր ժամանակաշրջանին, ինչի շնորհիվ այն կարող է ծառայել նաև որպես գրադարանային գործի պատմության ուսումնասիրության փաստագրական աղբյուր։ Ընդհանուր առմամբ հրատարակությունը համադրում է վիճակագրական, վերլուծական և մեթոդական նյութերը՝ ներկայացնելով Հայաստանի կենտրոնացված գրադարանային համակարգերի տվյալ տարվա գործունեության ընդհանուր պատկերը և գրադարանային աշխատանքի հետագա կազմակերպման մասնագիտական ուղենիշները։

Այլ առարկաներ

Գիրքը նվիրված է վեբ ծրագրավորման կարևորագույն տեխնոլոգիաներից երկուսին՝ PHP ծրագրավորման լեզվին և MySQL տվյալների բազայի կառավարման համակարգին, որոնք լայնորեն կիրառվում են դինամիկ և տվյալների հետ աշխատող վեբկայքերի ու առցանց հավելվածների ստեղծման համար։ Նյութը ներկայացնում է սերվերային ծրագրավորման հիմնական սկզբունքները՝ բացատրելով, թե ինչպես կարելի է PHP-ի միջոցով մշակել օգտատերերի հարցումները, իրականացնել տվյալների մշակում, կառավարել վեբէջերի բովանդակությունը և ապահովել կայքի փոխգործակցությունը տվյալների բազայի հետ։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ծրագրավորման լեզվի հիմնական կառուցվածքներին՝ փոփոխականներին, տվյալների տեսակներին, օպերատորներին, պայմանական արտահայտություններին, ցիկլերին, ֆունկցիաներին, զանգվածներին և օբյեկտակողմնորոշված ծրագրավորման սկզբունքներին։ MySQL-ի բաժինը վերաբերում է տվյալների բազաների ստեղծմանը, աղյուսակների կառուցվածքի կազմակերպմանը, տվյալների պահպանմանը, որոնմանը, փոփոխմանը և ջնջմանը՝ SQL հարցումների կիրառմամբ։ PHP-ի և MySQL-ի համատեղ օգտագործումը հնարավորություն է տալիս մշակել օգտատերերի գրանցման ու նույնականացման համակարգեր, բովանդակության կառավարման հարթակներ, առցանց խանութներ, որոնման գործիքներ և տվյալների դինամիկ ներկայացում ապահովող այլ ծրագրային լուծումներ։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչներից են նաև HTML ձևաթղթերի մշակումը, օգտատերերից ստացված տվյալների փոխանցումն ու ստուգումը, սեսիաների և թխուկների կառավարումը, սխալների մշակումն ու ծրագրային կոդի կազմակերպումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վեբհավելվածների անվտանգության սկզբունքներին, այդ թվում՝ SQL ներարկումներից պաշտպանությանը, մուտքային տվյալների ստուգմանը, գաղտնաբառերի անվտանգ պահպանմանը և տվյալների բազայի հետ ապահով կապի հաստատմանը։ Թեմայի գործնական ուղղվածությունը հնարավորություն է տալիս տեսական գիտելիքները կիրառել իրական ծրագրավորման խնդիրներում՝ աստիճանաբար ձևավորելով վեբհավելվածների նախագծման, մշակման և սպասարկման հմտություններ։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել սկսնակ և միջին մակարդակի ծրագրավորողներին, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ուսանողներին, վեբ մշակմամբ հետաքրքրվողներին և այն մասնագետներին, որոնք ցանկանում են զարգացնել սերվերային ծրագրավորման ու տվյալների բազաների հետ աշխատանքի կարողությունները։ Այն ներկայացնում է վեբտեխնոլոգիաների փոխկապակցված կիրառության սկզբունքները և նպաստում դինամիկ, գործունակ ու տվյալների վրա հիմնված կայքերի ստեղծման համար անհրաժեշտ գիտելիքների ձևավորմանը։

Այլ առարկաներ

Այս հրատարակությունը նվիրված է 1993 թվականին Հայաստանի գրադարանային և տեղեկատվական համակարգում իրականացված աշխատանքների ուսումնասիրությանն ու գնահատմանը։ Նյութում ներկայացվում են այդ ժամանակահատվածում գրադարանների գործունեության հիմնական ուղղությունները, կատարված աշխատանքների արդյունքները, կազմակերպչական գործընթացները և մասնագիտական խնդիրները՝ ուշադրություն դարձնելով համակարգի զարգացման, աշխատանքի արդյունավետության բարձրացման և ծառայությունների բարելավման հնարավորություններին։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչներից է իրականացված գործունեության վերլուծությունը, որի միջոցով փորձ է արվում առանձնացնել գրադարանների աշխատանքի հաջողված կողմերը, առկա դժվարությունները, կազմակերպչական բացերը և այն հարցերը, որոնք պահանջում էին հետագա կատարելագործում։ Հրատարակությունը միաժամանակ ունի գործնական և մեթոդական նշանակություն, քանի որ ներկայացվող հանձնարարականները կարող էին կիրառվել գրադարանների առօրյա գործունեության կազմակերպման, աշխատանքների պլանավորման, հաշվետվությունների կազմման, ընթերցողների սպասարկման, ֆոնդերի օգտագործման և մասնագիտական գործընթացների համակարգման ընթացքում։ Նյութը արժեքավոր է նաև որպես տվյալ ժամանակաշրջանի Հայաստանի գրադարանային ոլորտի վիճակը բնութագրող աղբյուր, քանի որ արտացոլում է 1990-ականների սկզբի սոցիալ-տնտեսական և կազմակերպական փոփոխությունների պայմաններում գրադարանների առջև ծառացած խնդիրներն ու դրանց լուծման ուղղությամբ առաջարկվող մոտեցումները։ Այն կարող է հետաքրքրել գրադարանագիտությամբ, մատենագիտությամբ, տեղեկատվական սպասարկմամբ և Հայաստանի մշակութային ու կրթական հաստատությունների պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին, հետազոտողներին, ուսանողներին և ոլորտի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Hրատարակությունը հատկապես օգտակար է այն ուսումնասիրությունների համար, որոնք նպատակ ունեն վերականգնելու Հայաստանի գրադարանային համակարգի զարգացման ընթացքը անկախության առաջին տարիներին, հասկանալու այդ ժամանակաշրջանի աշխատանքային առաջնահերթությունները և ուսումնասիրելու գրադարանային գործունեության կազմակերպման մեթոդական սկզբունքները։