Բանջարեղենի արտադրության, վերամշակման էկոնոմիկայի և մարքեթինգի հիմնահարցերը ՀՀ-ում

ՀՀ ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍՈՒԹՅԱՆ

ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՀԱՅԿԱԿԱՆ

ԳՅՏՈՒՂԱՏՆՏԵՇ

ՎԿԱՆԱԿԱԴԵՄԻԱ

ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍՈՒԹՅԱՆ

ԷԿՈՆՈՄԻԿԱՅԻ

ԱՄԲԻՈՆ

Կ. Ա ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

Կ. Կ. ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

ԼԱ

ՍԱՆԱՍԱՐՅԱՆ

ԲԱՆՋԱՐԵՂԵՆԻ

ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ,

ԷԿՈՆՈՄԻԿԱՅԻ

ՎԵՐԱՄՇԱԿՄԱՆ

ՄԱՐՔԽԹԻՆԳԻ

ԵՎ

ՀԻՄՆԱՀԱՐՑԵՐԸ

ՀՀ-ՈՒՄ

թոլեջներիու ՕգնությունՀԳԱ ուսանողներին,

սովորողներին,ագարակատերեչին տեխճիկումների

ԵՐԵՎԱՆ

Ներածություն ՀայաստանիՀանրապետությունըթնակոխումէ պատմական անցումային մի փուլ, որի հիմնահարսերի շարքում կարնորվումեն նան ազգային պարենայինանվտանգությունը, պարենայինառանձին ապրանքների արտադրությանհամար նվազագույնտեսակարարռեսուրսների ներդրումը,ագրարայինոլորտի ամրապնդումըն զարգացումը, ռեսուրսայիններուժի օգտագործման արդյունավետությանբարձրայումը, աշխատավոր գյուղավիության անձնական նյութական շան նյութական բարեկեվության հագրգռվածության բարձրավումը, ագրարային հատվածում նոր հարաբերություններիառավելությունները տեսանելիդառձնելը, շույայի հագեւյումը ն այլն: Այս հարյերի լուծումը անհնարինէ առանց բիզնեսի խաղի կանոններիտիրապեւրման: Դրա համար, ինչպես այս ոլորրի համար պատրաստվողմասնագռետները, այնպես էլ ագարակատերերըպետք է լավատեղյակլինեն ճյուղի էկոնոմիկային:Ուսանողը պետք է իմանա, որ շուկայի պայմաններում ինքը ն իր ծառայությունըս:պրանքեն ն արժեք ունեն, որի գնումիմ ագարակատերը նս պերք է շահ ստանա: Հեւրնապես, ագարակատերըձեր ծառւայությունիսկօգտվի, եթե դուք կարողանաք օգնել նրան ճիշտ ընտրելու մշակաբուչսը, արդյունավերօգտագոոժե-՝ լու ռեսուրսները,գտնճելուշուկայի յՍանկալի հատվածը, գոյատնելու ձնավորվողմրյակվային պայքարում ն այլն: Այս նպատակինէ ուղղ-. ` ված շուկայական ։տնտեսությւ։ն պայմաններում բանջարաբուծության էկոնոմիկայիհարյերին նվիրված սույն աշխատությունը:ՀՀ բանջահարսերը նախկինուսքննարկվելեն ԽՍՀՄ րաբուծության էկոնոմիկայի ընդհանուր ագրարային ոլորտի ֆոնի վրա: սույն աշխատության Ագարակատերերը: մեջ կգւրնօնբանջարեղետեսականուճավալյռի արտադրության վիճակի,արդյունավետության, շուկաներիտարողության, պահանների ն շուկաներիտեղաբաշխման, ջարկի ն առաջարկիիրավիճակին

այլ

պատասխանները: հարվերի "3

հմ)

էկոնոմիկայիվերաբերյալ Այս գրքույկը բանջարաբուժության.

որճ ան»

է, իրականությանմեջ մայրենի:լեզվովառաջինհրատարակումն օգտակար կլինի ինչպես բիզնեսի: այս ոլորտով դասախոսներին ձանց, այնպեսէլ ն սովորողների։ այս ենՀՀ գյուղատնպտեսությունում Օրքույկում թահամալիրի դերը, արտադրության զարգասմանձեռքբերումները, ուղիները: Կարհաղթահարելու ստեղծվածիրավիճակըն ճգնաժամը. տնտեսականարդյունավենոր տեղ է հատկացվումարտադրության փության Սույանիշների, նրանցհաշվարկմանմեթոդիկային, էկոնոմիմեկնաբանությանը: դակի ն միտումներիլրնրեսագիտական կայի հարսերըքննարկվումեն արտադրություն-վերամշակում-վաճառահանում-սպառումշղթայում:։

հետաքրքրվող տեխնիկումների, Քոլեջների,

»Փ

քննարկվում են

մակար:

Արտադրության ավելայման ն

բարձրացման հիմնահարցերը

րություննԻ՞Դի լույսի ներքո:

հետագա արդյունավետության

են շուկայական հարաբեքննարկվում

այլ հարեր (ինէկոնոմիկայիբազմաթիվ Բանջարաբուծության հաշվարկում,ինքնարժեքի,արդվեստիկիաների արդյունավետության ն մասնագիտաւման յունավետությանշահարկում, տեղաբաշխման մեեն այլ էկոնոմիկայի քննարկվում թոդաբանության հիմունքներ) ժիններում:

բա-:

դաբուծութլան բ ո Մ էյ Բ անջա ոա ժողով րդատնտեսական նշանակությունը ԵՆ-ում |

Բանջարաբուծության էկոճոմիկան ոսումճասիրում է ճրա արտադրության վիճակը ն միտումների տնտեսական հիմճավորվածությունը, օպտիմալ տեղաբաշխումը ն մասնագիտայումը. ճյուղում ճերդրումների ն արտադրականծախսումների արդյունավետուբյունը, արտադրող, մթերող,վերամշակողկազմաներպություններին ենկոոպերացումը. թակառույվածքի փոխշահավետ ինտեգրակումը, նվազագույն ռեսուրսների ընտրությունը, մարքեթինգը ն այլն: Այն աւլվագա սգարակատիրոջը ն այսօրվա ուսանողին կսգնի պատասխանելու` ի՞նչ արտադրել, որքա՞նն ե՞րք, ինչալիսի՞՞ն ի՞նչ քանակի ռեսուրսներով, ո՞ւմ: համար արտադրել հարվերին: Շուկայական տնտեսությանպայմաններում որոշիչը պահանջարկնէ, առաջարկը ու զինը: Սակայն պետոաթյունը ակտիվորեճ ճպատակամղում է. դրանք: Այս առումով բանջարաբուծության էկոնոմիկան ուտսմնաէ սիրում պետության վարած. ազրարային. քաղաքականության ճպառտովորությունը`կապված բիզնեսի այս ոլորտում զբաղված ազարակայիճ տնտեսություններիշահերի, այս ենքահամալիրի զարգալյմանհետ: Քւսճիոր բանջարանուային բույսերը բազմաբիվ են ու զան, 1 հեկտարի վրա պահանջում են տարամեծ ծախսումներ (ճյուեն դրան տարբեր հատութական,աշխատանքային)ն ապահովում Սումճերը, ուստի այս ճյուղի էկոճոմիկայով զբալվել Սանկակողները պետք է քաջատեղյակ լինեն արտադրության տեխճիկային Կ տեխ-

ագրոարդյունաբերակ բազմա-

ն մենեջմենթին:Այսինքն` էկոնոմիկային,մարքերինգին ճոլոգիային,

շուկայի ւզահանջիվն իրենց սեփական ռեսուոսներիս ու հճարավորությունների) ելնելով պետք է որոշել. լոլի՞կ արտադրել, թե՞ գլուխ սոխ, ջերմատո՞ւն հիմնել, թե՞ սունկ աճեցնել, դրամը տոկոսո՞վտալ, թե՞այլ ոլորտում ներդնելն այլն:. ունեն Բանջարեղենները, բազմազան` փնելով հանդերձ,

շատ

ընդհանրություններ, որոնցովէլ որոշվում է նրաճվ ժողովրդատճտեսական նշանակությունը:Բանջարաբուծությունը ՀՀ գյուղատնտեն մեծ է սությանառաջատաար դեր է խադում ինչպես գյուճյուղերի

ղակիական

յան

այնպեսէլ ամբողջհանրապեսութտնտեսությունների,

Լայն ասպարեզ են ճերդրումների ն Բանջարեղենի բոստանային մշակությանհամար 1998 թվականիններգրավվելեճ 22,5 հւսզարհա լավագույնհողեր, 4-5 նյութականծախսեր, 80100 մլն խորաճարդ լիտըջուլ., 7-8 մլն մ/օր: Զգալի են էլ բանջարեղենի շուկայահանման, ն պահպանման համար: Հետնապես,այդ ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործումը զգալի չափով կնպաստի

տնտեսության մեջ:

Բանջարեղեններըմիամյա, երկամյան բազմամյամշակաաԻ սեր են, որոնլյ հյութալի մասերը՝ տերնները,ցողունները,արմատները, սոխուկները,.պւոուղճերը,ընձյուղները օգտագործում են որպես սնունդ: Դրանք հարուստ են վիտամիններով,հանքայինաղերով, օրգաճական թթուներով,ածխաջրերով ն որոշ չափով սպիտակուցներով ու ճարպերով: Նրանքդամ ու բուրմունքեն տալիս կերակուրներին, են մարսողական, կանոնավոռրում նյարդայինհամակարգերի ն այլ օըզանմների գործունեությունը,մեծանում են օրգաճիզմիդիմադրողականությունըմի շարք հիվանդությունների նկատմամբ:Օգտագործվում են հում վիճակում, ճաշատեսակների մեջ, աղ ն թթու դրված,չո1 շնչի րացված, պահածոյավված ձներով:Բճակչության հաշվովՀՀում մինչն 2005թ. բանջարեղենների ն բոստաճային տարեպարենի է կան սպառման(թարմն վերամշակված) չափաքանակը սահմանված 141 կզ:

մլրդ դրամի միջոցներ ներգրավվում վերամշակման հանրապետությա օգտագործման արդյունավետության ագրոռեսուրսների

եղենները ները հումք հումք

բարձրայմանը: 7. Բանջարեղենները ապահովում են բարձր արդյունավետություն: Զբաղեսճելով 6-754 -ը, նրանք տաՍանքատարածությունների ,

իս են բուսաբուծությանհամախառն արտադրանքի14-1552: Ծախսված 1 դրամը հատուվվում է 0,5-0.8 դրամ շահու թով, 1`

վերամշ ւմնհոմա: ինտենսիվ մշակաբույսեր, բանջարեղենները Լինելով առաջաՆրանք հեկգիտականօղակ համակարգու երկրա ործության քանակի ոռոգման վովպահանջում տեխնիկա, փոխադրամիջուներ, Թ պարարտ անյութեր, (58հազ վերամշակման են

մ:

արի

են

հա

մեծ

ջուր

բանջարապահեստարաններ, սառնարաններ ն նպաստում

կարո-

ինտենություններ հետնապես են երկրագործության ն վարման բարձրացմանը,հոկուլտուրայի մակարդակի

վության

բերրիության ն ղի տնտեսական

հետնորդմշակաբույսերիբերքատ-

Մի խոսքով, լավագույն վության բարձրայմանը: ն համար: գրեթեբոլոր մշակաբույսերի լ

այլն:

նախորդներեն

Դրա

դ րիա Բարաոնությունը կարնոր արը աող ռեսուրսների թ գործուն: զբաղվա

ճել3-4 մարդ:

ում

թու

ներքին

ՆԱՂ:ՈՈՀ

նշանակությունը:

հետ մեկտեղ, տեղ,

բանջարեղենը բանջարեղ ր երի

ապրանքների

մշակությունը կապված է զգալի դժվարությունների հետ, նրանցմեծմասըշուտ փչայող են, աշխատատալ,, դժվարփոխադրունակ, ունեն չոր նյութերի ցածր պարունակություն, վերամշակումը կապվածէ վառելիջիմեծ

ը: համա-

ն ապրանքային արտադրանքի ոոմեուտի ի ճե միջոցների վերջնական. արդյունքի

էր

աշխատանքային է զբավես-

ապրանքայզ Բաճջարեղեններնունենբարձր համախառ մեջ խառը ն կշիռ, տեռակարար բարձր կարճտնողություն: շրջապտույտի `

արտադրության

եռէ

Մրանովչի ավարտվումայդ կարնորպարենային

ՀԷ

մեծ

շահույթիզանգվածը1 հեկտարից:Անհրաժեչտ պայմաններիդեպքում դրանք ամենամըյունակ շուկայական արտադրանքներիվ են: Հասաշխարհային բանկին ՄԱՖ-ի հաշվարկներով ՀՀ-ում 1 հեկտաստալված բիս մակարդակով բանջարեղենները արդյունքի զբաղեվճում են առաջին տեղ` 2600-2900 դոլար, մինչդեռկարտոֆլը`11001300 դոլար, Հբոուլը19901995, խաղողը՝1180 այլն: 8. Ինչպես թարմ, ա յնպես էլ լերամշակվածձնով օգտագործվում են արտահանման համար, որը միճչն 90-ական թվակաձճճերը հասճում էր 100-150 մլն պայմանական ն տոմատի տուփբանջարեղենի Կլահածոյի,10-12 հազարտոննա թարմ բանջարեղիրի կ այլն: Այսօր համար դրա. Հայաստանի անհրաժեշտությունն առավելմեծ է: Նրան բաժինէ ընկնում ապլրանքաշրջանառության 4-555-ը է

են սնն սննդիերամշակող արդյունաբե-

Են

համար:

ծախսումների

հետ, պահանջում են արագ

ն բերքահավաք մասնաշուկայահանում, գիտսյվածփոխադրամիջոցներ, հուսալիմեթոդներ,փոխադրման

հետ մեծ

ծախսերն այլը.

ՆՐ

Աի

տարուան ՇՇ-ում

եղենի ն

բոստանային

զրգացումը ՇՇ-ում Բամջարաջունության,

զարգացումը

պայմաններ ՀՀ-ում ներկայայված մշակաբույսերը Բանջարաբոստանային բնորոշ լայն տեսականիով, բանջարաբուծությաճը

Սան

հարավային զուգանվման,ռեսուրսներիօգտագործկարնորպայման է նրանլյ| ման, դրամականմիջոցներիստայման անընդհւստության,արտաքին դուրս գալու համարն այլն: շ ուկա բանջարեղենների դարասկզբին բերքը չնչին էին, տեսականին համախառնն ապրանքային նմշակուէր ճեղ: Այն գլխավորապես թյան շրջանակները՝ Սածրադիրշրջանների տնամերձհողամասերում:Բանջարաբուծունշանակություն,ապրանքայինէին թյունն ուներ ճեղ սպառողական բերքի միայն 121 592: Բնակչության1 շնչի հաշվով արտադրվումէիճ մեծ էր 40-45 կգ բանջարեղենն բոստանայինմշակաբույսեր, նրանց Լեռնային շատ շրջաններումայն սեզոնայնությունը: օգտագործման Բ» Կրո էր միայնկաղամբին գազարի ներկայածված էլ` ոչ բոլոր շրջաններումն գյուղերում: Բայակայում էր փակ գրունչէր անցտը, վերամշակող արդյունաբերությունը: ճում 80-90 պենտներիյ:։ Անյած 50 տարիների ընթացքում զգալը վերելք ապրես(աղյուսակ 1): Տարածություններնավելայան 3,5 անգամ, համախառնբերքը՝15, ապրանքայինը՝մոտ 40: Համախառն բերքի հավելաճի 30-359օ-ը ձեռք բերվել հաշվի բարձրայման բերքատվության լայման, իսկ 65-7050-ը՝ աղ դրվեց Անցած տարիներին բանջարաբուծությունը ր, հիմքիվրա: Ստեղծվեյին գիտահետազոտական են լեկյիոն ն փորձարարականկայաններիլայն ցանյ, բա ճոր սորտեր: տանճայինմշակաբույսերիբարձրբերքատու տասնյակ հյուսիսային դեպի Լրտադրությունըզգալիորեն:տեղաշարժվել ծաղկակաշրջանները, էապես ընդլայնվեցտեսականին սունկ ն այլն) ղամբ, խավրծիլ, արաիճուկ,

են

հա

զշակաբույսերի

հա

5,0

18.0

Տեսակարար կշիռը

1 2.3

119.

«81355132 -

կանքատարածու-

թյան մեջ 3.|

(եա

Ն6

4,5

52 | 73 | 65

շղ

իր | | | | բոստանայինների |

բերքատվ-ը՝

բանջարեղենի

41:

51525

ամ

Համախառն բերքը

բանջարեղենի...| բոստանայիննեի|

Նոյն

Բերքատվությունը բանջարաբուծությունը

հազարի

բանանային

կենտրոնացված

5.| --Լ.Մ`

6.|

Պետ.

հազ.տ

| իէ1 |

61|

Վ.

31.1

գնումները

9|32|

Մեկ մարդուհաշվով՝

|369 59.

| 389

ՑՋ|-|-

Լ.

տարեկան սպառման |

ճորման

կգ վփաստալյի սպառվել կգ իատոակի արտադրվելէ| կգ

տարածությունների ազե-, `

7.|

աան

իոաոիաուտ Տարա

| 1998

|1997

տարածությունները,

| 1990

միավոր լավագ. տարին

Տարածությունը ան

որը

(ծնեբեկ,

1-ի

այրերու

հոն

Չափի|1940|

Ցույանիշներ

Պի

Բանջարնղենիարւոադրությանհամար Հայաստանում կան ագմանավանդմչսծրադիր անհրաժեշտ

են

Աղյուսակ

ներքինշուկայում` պարենիհամար հազ.տ վերամշակման տ համար

էՀ

վարելահողի հաշվով

«Ղահանջը

Ընդամենը՝ Արտադրվել է 100 հա

460:

| |

ճ5.|

Արտադրությունը

| «2 պառանջի կատմամբ

-վ

Ա5|

|504

Ա: Ո5

ւա

էւ

ոճ

|500 1500

Հ.

|100

|600 |

9.|

314615.

Գիտականհիմքիվրադրվեյ տեղաբաշխումը: Ստեղծվեկին խոշոր տնտեսություններ: մասճագիտական Բանջարաբուծությունը է տրալեսառաջատար ճյուղ ուներ 112 տնտեսություն,որը կազմում այդ գործովզբաղվողների1592-ը: Գիտական հետազոտություննեբով առաջարկվեցինագրոտեխնիկայի, բույսերի խնամքի,պարարոռոգման,հիվանդություններիու վնասատուներիդեմ տապման,

որն արտադրության ձեռք բեառաջավորների հնարավոր բնագծին, է

ճերդրվեյին պայբարի օպտիմալ տարբերակներ,

լյանքաշրջանալրիվ ն ոչ

(թեն ռչ բությաններ, ստեղծվելմեքենաներիհամակարգ

Աե ԼՆ ավարտուն): Մմ զարդացմաճարագ թափըառաջայրեկ վերձամԱրտադրության պախրա

ոը

ՄԼ

ն ենթակառում-` շակող արդյունաբերության, գյուղատնտեսության վածքային ճյուղերի (մթերում,կապ, սանապարհայինտնտեսություն, տենյութատեխնիկականմատակարարում,գիտական աւղվահռվում, ն ինտեգրացման շուկա այլն), ոռոգմանհամակարգի ղեկատվություն, անհրաժեշտություն: Վերամշակողաիդյունաբերությանկարողութ-

յունները հասանտարեկան 300

-՝

հազար տոննայի,որոնց բավարար-

ման համար ստեղծվեսին հումթայինհզոր գոտիներ, ձնավորվեվբան-՝

հետո բանջարաբուծության 90-ականթվականներից զարգայման վերաբերյալհղած տվյալներըքիչ արժանահավատ են: Դրանքհիմնականում ընտրանքային հեւռտազոտությաճ տվյալներեն: Իրակաճուման- ՝

կումըավելի մեծ

ճռրույթի գաղտնիության

տվյալներ չկան:

Քանջարաբուծության մարզերում տեղաբաշխման, առանձին

Է"

միջույների բարձր արտադրողակաճութմակարդակ, ճայման. բարձր

բաձրարժեքսորյամբ օգտագործելուլայն հնարավորություններ, համակարգ ն այլն: Սատեր, պլանավորման ն տեղեկատվության

զարգացմանմիտումների մասին բերվածտեղեկատվությունիկ երնում է, որ դրանք ն հեռանկարի նույնը չեն տարբեր ռ ազմարզերում մավարություննկլինիտարբեր: ու ռեՏարբերեն նոն ռեզերվներճն

էլ

սուրսները: 2-ից երնում է, որ սեակաճաշնորհման Աղյուսակ Տ տարիներին .

չստացավ: Բայակաարտադրությունը յանկալի զարգալյում մարդկանց նյութական շասեփականատերը, յում էր գլխավորը՝ կայն

ւ.

պատասխամատվությունը, հագրգովածությունն տնտեսական հավելագրումները: սածր էին գները,մեծ էին կորուստները, անկումնակնառուէ նտսեփականաշտորհմաճն Արտադրության ու

Բանջարեղենիտարածությունըկրճատվել է` 5,3հազար հեկտարով կամ 2274-ով, ընդորում`Արարատյան հարթավայրում՝5,8 հազար հեկտարովկամ 3744-ով: ՋՈ Շուկայի պայմաններում առնտրականագյուղատնտեսության ` ցումը իր կնիքն է դնումարտադրա նքի տարածքային մանն մասնագիտայման դժվարությունները Արարատյան հարթավայրի տնտեսություններին ստիպեցին կրճատելու արտադրությունը:Դրաճհակառակ, հեռավորշրջանները սպառման Ն

"Մ

փոխվել է նան կառուցվածքը: մժամանակահատվածում: Զգալիորեն արտադլրուԴա շուկայի ն ռեսուրսների խիստ անբավարարության,

Գյուղացիական տնտեսությունների արտադրանքի

հստակ

կենտրո-. արտադրության հճարավորություններ, տալմաճ բայառիկ

վրա: Իրայման

հետմակարդակի

2-3 աճգամ զիջումէ է, որի պատճառովբերքատվությունը նանքն

Լ:

ն մարզերում արտադրության զյուղապեւռարանճերում՝ վերաբերյալ

գիտական տական կադրերսպասարկում, ն հողի ու ջրի գնիբալյակայություն, ինտենսիվակմանն մասնագի-

վարմանգիտականհամակարգիյածր թյան:

ԲԵԿ

ենթահամալիրը: ջարաբուծության արդյունաբերակւսն առավել բարձրմակարդակ Քանջարեղենի արտադրութ:ան եղել դոն: է 1985 թ. , երբ այն հասավ 0,7 մլնւտ սահմանագծին: . թե ինչ համար կարծես Բանջարաբուծության զարգայման ամեն ն շուկա, ն հուսալի մթերողներ,գիարված էր: Կային ն ռեսուրսներ,

րած մակարդակն այսօր: ն ռեսուրսճերի Ներկայումս շուկայի տարողության առկայության շնորհիվ արտադրությունըկայունաճումէ: Չճայած զարգավմաճ տեմպերին,ազգային անգամ այս ասպաապահովվածությունն րեզում ձեռք է բերվել միայն առանձինտարիների:Հաճրապետության ներքին շուկան այսօր զսպվում է բարձր գների, բնակչության գնողունոչկցածը պահաճջարկին ներբերումներիհաշվին: 90-ական թվականներիւլհետո հաճրապետությունը տարեկան. շուրջ 250 հազարտ պակաս բանջարեղենէ ստանում, որը հավասարազոր է շուրջ 25-30 մլրդ դրամի: Բանջարեղենիարտադրության կրձատումը չի անդրադառնումշուկայական առաջարնին պահանջարկի հավասարակշռությանվրա, քանի որ խիստ կրճատվել է վե-.րամշակուլ արդյունաբերության պահանջարկը, իսկ բնակչության գնողունակությանկածր մակարդակովն. շուկայականբարձըրգներով պայմանավորված, թարմ սպառմանպահանջարկը բավարարված է: աց

տեղաբաշխ Մ

Աղյուսակ2

Նորտ,

Լբեռատվոթյու

Տարածություն հա.

«ա ն

| 3361

3715 3897

Լոռի

|6034

Կոտայք

| | 1635

Շիրակ

|197|

| 236

|1806|

ենի

|138| 10,2|

| | 174

ավուշ

Երնան

303|

|5|2

Ընդամեն, փջիռ

Արագածոտն

|17,5| 18,3| 3.4

| 202

332|

Ընդ բռատ. --ԻՏՏԻ

10,3|10,3

63|

21յգ

791 78| 58

5.1

57|

Ճ6|

|240|

տատայի

| 55|

38312048

204121

12463

|| |

3343 |2048 527. |527

չ:

| |

61| 3.6 | |135| 211

մար

րտադրությամ »

արտադրու: արարած ՝

որ մոտ

կուսաճիշնե իշմ

ապագսյումճրա տեղաբաշխման կառույվածքում որոշ չափով կհաղբահարվի խիստ

կենտրոնայումը, նրանյ

սարզերում:

արտադրությունը կավելացվի ճան մյուս

Հեռանկարում նի արտադրության բանջարեղե զարգաւյումըմեծ չափով կախվածկլինի բնակչության ն շակման կարողությունների

հնարավորությունիլ) վերամմարդըպատկերացում գործարար պետքէ ունենա ոչ միայն բանջարեղենի ընդհանուր օգտագործումից:

Հայ

ցուցանիշների,այլն նրա արտադրության վերաբերյալ(աղյուսակ 3), քանզի բանջարեղենիեա-

մական արտադրանքի առն

հասնել ճան

բարո տեղաջարձերի գրով

բեիքատվության ա

կառուցվածքային ունենալ նրանցբերքատվության

երի աատկերայում ն նների շուկայի

բի, օգտագործման րաբերյալնա

ուղղությում

շուկաբ

ոմ

արճանիք»

վեպահանջարկի

Արոր

գրաարտադրության, կառուցվածքում

ՏԱՐ

տարածությունների 212296»

համար ոկլախառն քան ԱՏԳ վերամշակման եշտ.110150 հազար տոննա, իսկ: ճախկինհզորությունները վերականգկելո պայմմտուփ) Խազար, աոնում 60. Ար թ. 15: հազար Նեւ է

09|

Յ6|

4.2 48,7

աաա աաա

Արարատյան

բերցի Թարմսպառման ավելի 25-2652-ը:

04|

Բանջարեվենների արտադբությանճ հեռանկարի

երնում է,

նի 45|

ում է առաջին տեղը:եղենի վում Զբաղեկնելո

Նր

|40,2| 52,716 60.6 52.7

աա

18|ՅՏվ5|.1` 21212 |8|1|չ|վկ||վ6|2յ: Ճ բոստանային Ընդ քանջ.

851895

| ..76.139 36|

բոտ.

17,7| 24,8

2133 |275|

9չմ| 1,6

ռս

| Արճազիր9320|

րարատ

ՔՔ

Տ.Վ

302|

|Տ

|ՏԱՔ Ք

ե.

108,1

27,3| 27,5

96|

93|

12,7

111,8|147,9

263 18,9|

իո Հ 2 2. "» Տաու 55:1036 ի152 | | | :

Սյունիք.

են

1997| 1998

եդ

բքանջարեղեն մշակվում է ամենուրեք:Սակայն ճրա արդ-

յունաբերական մասճագիտայված: գոտինմճում հարթավայրը, ուր ներկայումս են կենտրոնացված 63-64ն բոստանայինմշակաբույսերի 95-9652-ը:

ւտ

| 236 | 267 | 267 |17.1| 108,0| 86|

ՀՀ-ում ում

բերք.

հազար

դա

վեյ բերքատվության ավելալմամբ:

Համախառը

|1287|

Վլաւ7

թջլթ»| 1992|

ար 10513-| |1328|| ջ

Արմավիր 8477 5321 Գեղարքունիք | 1046 | 1155 |1047| `

Սց

| 1997 | 1998 Բ

Արազածոտեն 1309 նրարատ

սեփական պահանջմունքները ռեսուրսճերովբամարարելու համար

ընդլայնեցին արտադրությունը(աղյուսակ2): արտադրությա բանջարաղենի Արեն ՇՇ-ում. մարզերը տարածություններն ավելացրին Տավուշի յոիքի կտարռվկամ 11572-ով,թեն հայտնիպատճառներովչուղեկվ-

Բանջարաբուտանային մշակաբույսերի տարածքային տեղաբաշխումը եւ զարգացումը ետսեփականաշչնորհման պայմաններում

Ու.

Ա)

նա 150Վ է

Կրի

համար`

վրա կարելի արտադրել 150-200

մլն

լոլիկ: կայումս հանրապետությունում փոր ձարկվողամերիկյան Ը

յունների

տոննա

հոն

կան տասնյակ Հ վերաբերյալ բերքատվության ունելյած մեր պատկեըոժումները ւվեն, պետք փոխվեն: վառառվում

նոր սորտերը(Հալեյ,Հեյնգ,Ֆերրի,Ման, Նեմա, Սալ ոզ Սանի) ապահովումեն 1200 բերքատ ցենտներիկ ավելի բերքատվություն: Հետնաւպես, բե աար

Թեն դրանվ սերմի կգ նաթ

ամերիկ-ան դոլարով, սակայն 1 յեճտներիհաշվով այն է: Արտադրության չնչին գումար ներկայումս առաջավորները 1 հեկց լոլիկ: սորտերի տարիհաշվովտեղական են:500-600. ստանում է. գյուղացիական Դրա համար տնտեսություննեպետք պարզապես:

12001400

բուժանյութ, ավանսավորել. վարկավորել, տրամադրել վառելիք, տեխնիկա, գնումը կակարողություններ, տարաներ, կափարիչներ, րին

տարելարտադրողի մոտիվայլն:

եե

Արարատյանհարթավայրնէ, հիմնական'գոտին Արտադրության 85-8694-ը, ուր արտադրվում ճիշտ ագրոտեխնիկայի է՛՛բերքի սակայն ն բույսերի կարելիէ ստաճալ. դեպքու:հասուն: խնամքի պտուղներ ն դրանով ճան լեռնային իսկ շրջանների-շատ տճտեսություններում ունենանք, փոխադրումները: կանխել: մեծաքանակ՝ Եթե. նկատի որ լոլիկիչոր պարզկդառնա ապա մեծտարածութտ արմա-. ների յունների վրա. փոխաղրում Էւ

ճյուջերը 63129: են, նտեսական աննպատալկահ

ությունը:

ր"

Յոն

Մկան

Աղյուսակ

աբուծու թյան զարգացման. Բանջար

ուրվագծերը ՇՇում (նեռառյալ բոստանայինը) ՑՆ ՅԱՅ | ՏՏ ՍՈՐ Համախառն Տարածոթյոն | Մարզեր Մբջռ բերք. ֆու : : |Խազարտռննա հազարհա՝ 9...

ՄՐ

բերքատվություն,

ՐԸ

ՀՐ

1999 |2000 2001. |1999 2000| 2001 |1999|2000|2001 |

բող

288|294|144| 145| 211 208| 246| 248 |204| |24 140| 9| հ5 /26| 140 201 22| 22 1171 117

Արարատ Փ8 |50|50 Արմավիր 82 54| 84 |

15. | 85| Գեզարթանիք) | Լոկի 18 15| 18 վու| 126| 126| 126 | 24| 24| 24 Կոտայք 45 11119: ճոր: "193|207|28| 29) 3 Շիրակ` ԷԶ Վ51:5| Սյունիք (0.15: ւՆ | գ5վ 369|467 | 14| 1451.յ5 վ" զ 13: Վայովւձոր 04 ՖՃ 04 257 289 280 12.

` :

|299|

21:

ՊՈ

Ընդամեն

Հաճ"

Հար:

ամանն

շտ

Ան

|255|255

08|

Արի-

20|

ԱՎԱ |

հասնում

են 500-800 հազալ.դրամի:Կախված ները բերքատվությու1 ճխյ Սենտներիինքնարժեքը կարող է տատանվել 1500-3000. դրամի 1 հեկտարից սահմաններում: ելքը կարող արտադրանքի է կազմել 2.53,0 մլն, ներառյալ վաճառահանման ամբողջական ծախսերը՝ 1,5 սլն դրամ: Այստեղի էլ նրա տնտեսականբարձը արդյունավետությունը: ԿԱՂԱՄԲ. արտադրության ռեզերվները ճույնպես մեծ են: Այն է Գեղարքունիքի(21926), Կոտայքի (154652), Լոռու 47ն 1806), ն այլն: մարզերում (11124723 Արմավիրի Շիրակի Տարածությունների ավելացումըխոսում է նրա սլահանջարկի՞ն շուկայական մրյուճակությառ մասին: Սակայնարտադրության մակարդակը 3-4 անգամ ածը է հճարավորություններիյ: Հանրապեբանակն ոՀ իայն զարող է իր պահանջները,այլն մեց բավարարել քանակությամբարտահանել(թարմ ս վերամշակված): Հանրապետությունում տարերայնորեն ձնավորվել են հումթա)իճ ն պարենային գոտիներ, ձեռք.է բերվել բարձը բերք աճեցնելու փորձ (1 հեկտարից 60-80 տ ն ավելի), պահպանմաճավանդակ'"«ն կաճբերքատու եղանակներ, սորտեր ն այլն: Գործին դարձյա: խւսնգարում են նույն արգելքները: Վերջին տարիներին, ուշահաս ն միջահասկաղամբիհետ միաէ մին էապես ծաղկակաղամբի կաղամբիարԱրարատյան.հարթավայրումվազահաս կաղամբի տադրությունը: աճեյումը մեծապեսնպաստում է ճրա մատակարարման անընդհա-

մշակվում

ավելացել նվաղահաս

է: Ծախսված տությանը: Կաղամբը բարձը շահութաբեր մշակաբույս

է-4-5 դրամ դրամը փոխհատուսվում շահույթով: Կաղամթի պահեստավորման համար |

պահեկտարի հաշվով

կապիտալ տարողությունների: տարեկան ՍՈԽ. հանրապետությունում պահանջը

պահել առան ԳԼՈՒԽ

սահմաններում:

տատանվումէ 45-60 հազար տոննայի Շուկան էապես ազդում սոխի արտադրության է Հանրապետությունը գրեվրա: թե սոխի ճերմուծման կարիք չի զգում, ստացվում է 30-33.տ բերք:

Սխվիլճսկի տեղական սորտերը: Խաթունարխի, Արամին է մեքերւսյալյնել միջշարայինտւսրածությունների մչակութեն

արելի

յունը, պարարտավումը,բուժումը, բերթքւսհավաքը: քը: Ս Սոխի արտադրուԻյան խոչոր վերավել են: զանգվածները .

Արտադրությունը գլխավո-

|5շց|

Լոլիկըբարձրշահութաբերմշակաբույս է: 1 հեկտարիծախսում-

ցմրոցուտում| Հօ.

«Ց

1|1Ժ

«5Յ| նգնդկտջ վզան| Հ.օւՇԵ. ՓԺ

ԵՏԼոո՝ մոտե.» ք

մստոյո'ղխո |

Հ. Յ

հոյ.

ն)

ՅՅ

ՉԺ Թ Հ ցվՈոցաոտոսմ|

վարա

Հ 5: ճ

' :

դուզ

Յ.

Մ»

Տ»վի..: Է:

«բ: Յ

2.2

Ք5| ՅԱ: Բ. Ծ

ՅՆ

վոն եղնցկուց -ղումռեռծ

ՅՅ

Թ Ձ

25Շ.

Տ.

ռ.ՉօՓ

Փ՞ՅՃՅՀ

Փ|ջ

՝5 ՅՃ|Ճ

ԷՀ ՀՇ Թ

ՅՃԶԾՑ|տ Ձ «ՈՆ

աիի.ՊՀ

ՏՏՀ՝ ս ՖՊփտ Վ

Ժ)ԱՋ

Գ.Ծ

Վ ՕՀ

ՎԱՅ զ

Ձ.Զ

ՏՋՅԺՇյՁ

ծ .

տ). -

ՎԻ`Ի

Երսմտի|5Յ ոո

55 Յ

ԳԾ

ՀՏ»ԺՀ« .7ՉՀ«. ՏԳԾ մստղոռխուՅՁ2ՅՅՅ

օօ Տտ

ԾՀ

35582685888իթ

Տ Յ

ՑՏՅԾՏՑ «վր

ժրբոնոկ|ՕՁ ՁԸ

ՀՈ

ԷՊ-

8.6 Յ

ճո

ՎԺ-ՔՅ.Յ.ա,

1338 5Ց5.Յ`

852.8

Զառ.

Ց:

ՔՅ.Զ Ք Յ

ԲՅ8

Յ|Ջ 3|8 ՎՅ ԹՓ|Յ ավ

Ք ՅԱՏ.

Գ)

ՎԱՐՈՒՆԳ.

վաղ բերքըստացվում է թաղանթային ծածկույի տակ: Կիրառվում են 80-100 միկրոն հաստությամբն 1,4 մ լսյնությամբ պոլիէթելենայինթաղանթներ, 1 հետկարի համար պահածջվում է 1 տ կամ 6-7 հազար մետր 6-8 մ1 տրամագծովմետաղալար:Շահութաբեր մշակաբույս է, սակ'ս)յն բերքատվությունը2-3 անգամզիջում

Հետնապես,հետագա ավելասմազհնահնարավորություններին: են:

նայած տնկման սխեմայխ1 հեկտահագարսածիլ: Գերվաղահաս 43, Եր3 սորտերո ապահովումեմ 70-80տ բերք: Աշխատանքային նանի ծախսումներիմեջ մեծ տեսակարար կշիռ են եազմումբերքահամ-սքի ժամանակկատարվածծախսումնե՞ը: Պահանջկոտ ն զգայուն են պարարտանյութերինկատմամբ: Առաջավորներըստանում են բաղրիջանի 80-90, տաթդեղի` 25-30 տոննա բերք: Վերամշակման արխավիարը տադրությանհամար բարձրարժել:հումք են: է: արտահանմանկարնորմիջոց ՄՇԱԿԱԲՈՒՅՍԵՐ. 1 հեկտարիբերռատվուԲՈՍՏԱՆԱՅԻՆ զբաղեցնումէ տաթյունը կրկնակի սածր է հնարովորիս: Ձմերուկը րածությանն համախառնբե,-քի 85-9002 ): Հանրապիտությունում մեծ համբավվայելող սորտերկան: Սեխի արտադրությունը գտնվում. է վերասմանեզրին, քանիոր այն ուժաղվարակվումէ սեխի6" նճով, Բերքատվությունըռատանվում է խանգարումեն ներմուծումները: 40-50 ցենտներից Լոռի, Սյունիք, Տավուշ) մինչն 180ՂԼրագածոտն, Վայոց ձոր): 210 սենտների շրջաճակներում(Արարատ,Արմավիր, բնղԱրտադրությունը Ապահովումեն 60100942 շահուքաբերություն: շնորհիվ: Հեռանկարում բարծրասման լայնվում է բերքատվության ավելավմ"Ա հնարբավոռությունարտադրության բանջարեղենների մրա բնրքի մախադեպերի ներըհիմնված են միջինառաջադիմական

ՑԱԴՐԻՋԱՆ

ՀԱՇ

-Դ

բերքի 122 -ը կենտրոնացվածեն Արմավիրի, 101156-ը՝ Ծրարատի, 6-772-ը՝Վաչոյ ձորի մարզերում: Միջին բերքատվությունըտատանվում է 35-56 ցենտներից (1րագածոտն, Լոռի, Տավուշ) մինչն 200230 սեռտներիսահմաններում (Վայոց ձոր, Արարատ,Արմավիր): Բերքատվությունը կրկնակիզիջում է 86-ականիմակարդակը:Ունի բարձր աշխատատարություն:Ապահովում է. 60-10072 շահութաբերություն:

րավորությունները մեծ '

-«

ԵՑ

"ԳՋ

օօ

ՁՇՊՅԹԱՏ Դ

| ԷՀ

պ»Վ:աա.2.Գ

9վրոցտտոսմ|

3՝

Հ.Զ

Ջրոնոկ|«ՁՊՋ

Թյծ

ՅԺՄ

ՋՏՑ

ՏՈՆ

օօ

ՐՖոամոի | տ Փ'ՕՓ

ԶՎԱՐՀՅԹՀՓ

Օ. ԿՅ. .«Ղ

.-ծ

ալի

ՏՅՃՀ|/Գ՝

իՃ

Կտ

ԳՀՀ».-ծ

Ջ:Թ:Թ ՎՓ65-Ջ

6»

վճ

Ժ|Փ

ԹԹ 8 2

«ՀՀ

օՀ Վ.ՇԷ

հայտ -

.--բր

«Ջ

ո.

5965588

15:

.Յ

տա`

Ստողլողխո|ԱթՀտ

245858

Հօ .ԺԾ

«ւ

ՀՎՓՕԳՊԳԾՇ

անչ1-21-2է-

Բ5»6ծ

մրոնոի| 7

ԳԳ

ՇՏՋՏՃԶԾՀԴ

8՞Վ:-..-

ՈՎՑՏԹԶՑԶԺԹԾ

ՈՌ ԴԱՈ

ՀՅ.

ՅՇԾՏՅՏ

ն ՏԱՔԴԵՂ.

րի համար հարկավորէ 40-70

Բադրիջանի

աղյուսակ 5):

ՌԸ :-

8Տ 8

Հ5:9ԱՒՒԹԻՒԻ)

ւ.

5 15 Ց6Յ Բ ԷԾ 8.5 ՀՔ Տ658 185:5 Ջ

ՏՅ

-գՅՏ5

Տ-

0 961

ՀՈՅ:

-Ե-Հ

Հաա Է-15:

Յծ

ՏԱՀ|Ջ `

ՀԱՅՅՅ Հ.ՅՀՅՅ

ՏՓՀՏՏ

ՐԹ

ՀՀ

ՀԶ

ս5

ՏՅՅ

ՎՏ

ւմ

Տ|» Ր

|Վ

ԷԷէ: Գ

ՇՈԾՈՀ ԳՐԲ

դրվածությա:

4 ն բտրձր զիոլոգիչր էներգետիկայի, ավարար լուսավորվ առչն սն կամ ֆ ուտդսինթ ետիկ ակտիվությա ռադիաւյիայի(Ֆ ակւ չճտի ճ ե բանգրո նա միակ մաններ խալ) ությունը6 անհրաժեշտ կայ ՎՈՒԹՈԿՆ մաճ հա մար. ՖԱ ԱՋ հաճըասլետութ) արգե բուծությ ան գալ ճ հուսմ ա եորվար ճճերում 1չնկտեմբեր-իձմ ը սմիսների գրեթն ոլոր շրջանն ույսերի բ է դճաոն դրն ջ ջերմաս 417 կկալ/մ ռր ապա հովում նումէ: հ է 1427, տու ւնիում դասճում լ ճը ն Այն ումը: նռռմալ

բա

Աո)

Տորո ԻՐ

..8 ճ

ՀՅ Հ

ՇՏ ՏՅՅՇՏՋ

ուճը ճերառոմ տակ տաքաց

ո ի բանջարաբ

երը, ջերմույն ջերմսոռներ

ւ.

նթների Արոն ննկաբուարանը Նան, ԳԱԱ հիդրոպոնիկ: վող ր նայն: րո տաք ջրերի, հիդրսէներգետիկայի, ՀՀ-ո բնակա անկա

Փա կ

Տ|»|5

ՏԱՅ ՀՏ

կոնոմիկան

»:

Յե

-«

զո

ՏՏ

Հ..Տ,

ՅՅ

մբուծության անջարաքուծ էկոնո

«Փ

Է 5.8

Տվ

2Հ Ջ Գ Տ|Ց մ

-" 9661 ՏՃՅՋ

Տ:Յ| 35Յ

գրունտի

(ճանկած)

Փակկ

88. ա8

58: 5«

Փ.Ժ ՀՇ

«է

ԺՀՇ`

ՇԹթ

«ՇԵ

օՓ`-ՅՏ»Հ "Բ|Հ

բու

Ս նաճու մ, Բ

ԴԻ

ԷՒ:

տ,,/ Տ.» ՀՅ

խա

նդչ) ո ի"

էէէ

5: յ

ՇՏԺՀՅ Հ

-լ

ռւ

211158 ԻՎ

աա ՅՅ

մ -Ոմղհ

տո Չ ՞ղ Պցարկուշը Հ՞ՀՋ :-: է

ՏԱՏԱ,

մու |19

ՅՅ

ՀԳՀԺԵԺԾՇ

Տօ

Էէ121212 Ջ

ՏԸՏ ՁՇՇՏՑՊԸ:

վճտտոուծՋՐ «աուոմող

տոուֆ

|Գ

էն երգիան մ արնի ապ ր մատներու ե:

ամիսներինջեռ իսկ ձմռան

երաճիսներիճ Փեր.

Հոր վում ջերմությու ամրան գի՞ջերայի ԷԼ ուլյում ահանջվու չր

հա

չուն,

ահո

միայս

Գիչ

այն,ուր մեռային ջերմատները արիԻսսՀՀում կարմորէ ոո աճ տիլրացույիչծախսեր չեն կարի չկա, ար տակաճ 0--,եմունը ոսոլոր գոյն կայո նվազ ագո 6000 պալաս, ո չ ից է Ջերմատնոը Սպլնտք ետրվար աաա աաոոաեի բեր-փ լինի ը

ճ չ

ր հաս. -ում որ ն իրակաճում ւմՐ 14-5,8 լ

ո՞վ

վայի վ յ մարզերո

Չ ՇՋ

ՅՆ

ՅՑ

Տա

Հ).ռ՞ օԺ|Հ

բ»

83-Հ

աագերում

լ ուբսից

7,8-13,2

Մո սկի, մինչդեռ, աս ենք սլետք Է այս պարգնիկ

Կարթ

7,8- կ հազարի: Բ նությա

ծության նջարաբու հին:ն

ճանը,ձմռանը ն վաղ մատ

Յ23535254 ՅՅ 2 Յ|8

5 5ՅՅ8. Հ"

խելայի ձնով:

տաս» Սորճութռ

«նդ

է լինի վարո: Արրթավայում աճ Արարատյ ր

Յ'շ»

ճ ՖԱՌ-ի. բ Ս ած է, որ ջերմատուն գ թ ափա նյող համ մնար ճ 760, է չրումգի պետք համար

յա

96611 Չտի

սահ-

թառոկը րդ ճվազոսգույք իոկկու: ի

աուն Ն

՞ՋՋ ՏՃ5 ուցաոհտ 5»

85 50, ՛ Է

ւ8՝ 916,

110 0

արո չլի Ն

զարգաց ԱԻ մրիո Հրազղանում Արագածոս Աման ում՝ այլճ: Աբալ

Արմավիրո11

-«

| «շտ

ելն է, բաս հռակարար

անտ

Բո ռածիլճերի զ սշխ ատուժի օգտագործման ությանը

գրունտիհա

կտրոնների մը, աճելյումը

խնդիրըՈւչ աշ ն ""Ռեդե րմ բանջւ"ր

ջ.

կլիճի բնակչությանկենսամակարդակիլավացմաճ, հանրապետությամ, տաք ջրերի ջերմայինէներգիանօգտագործելու, քամու ն արնի արտաքինշուկաներ որոնելու հետ: էներգիանօգտագործելու, հետ Ջերմատների միասին հանրապետությունումլայն մւսրածում ստասան ջերմոցները, որոնք մեծ նշաճակությում ումեիճ 10Վ2

յան ճեղմայումը,եթերայուղիստայումը, ոչ պիտանիհողերիօգտագործումըէ ն այլն: էներգահագեվվածությամբարձր մակարդակը, ՀՀ-ումնախկին բնական գործոնների հետ միասին կաճխորոշեյին փակ գրունտի Այն առավել լայն թափ լայմ զարգապյումը: բանջարաբուծության հետո: Ջերմատներիտարածութստացավ60-ական թվակաճներիկ Հրազդայունները ՀՀ-ում հասան շուրջ 105 հեկտարի: Մտեղծվեվյին ճի (26 հա), Արս'մուսի 018հւս) խոշռո կոմբինատները,Մայիսյանի, Երնանի, Շահումյանի, Մասիսի, Աբովյանի խոշոր ջերմատնային Մ

տնտեսությունմերԴ՝3-7 հեկտարտարածությամբ՝իրեմՍարտադր:ասԱռաճձին շերմատնեկան ս սղյյիալականենթակառումվածքներով: րում է հեկտարի բերբր տատանվում է 1100-14007 շոջաճակներում, իսկ Արամուսի, Աբովյանի, Գուգառքի, Մայիսյանի ջերմատների առաջավորները1 մ-ուց ստանում էին լոլրկի 10-14, վարունգի 25-30 կգ բերք: Դրա հետ միսսին արագ զարգակում ստալյավ անհատակա ջերմատնա:ին շինարարությունը,որը ներքին մրպակվուհետ: Թյանմեջ մտավ հանիայինմարտադրության Ձնայած կառուցողական,տեխնոլոգիականմեծ հւսջողությումներին,բարձրորակ կադրերին,ջերմատներիտնտեսակամդրուբյունը մշտապես ծանր է եղել: Թեն ճրանթ արտադրամթ էին արտադրում 17 100-130 ռուբլի ինքնարժեքով,պետության աճհեռատես քսոլաքականության(առավհլապեսգներիխիստ լյածը մակարդակի)պասատճառով ջերմատճեըը տարեկանկրում էին 1-2 մլն ռուբլու վնաս: Ձմեռայիմջերմատները ներկայումսդրված են ծաղկի տակ, որը լրիվ բավարարումէ բնակչության կլոր տարվապահանջները:Խոշոր ջերմատնայիո տնտենություններըներկայումսչեն գործում, ճրանս միայն չնչինմասն է օգռագործվումեն ռռպես արնայինջերմատուն: Սակայն, բնակչությանը բանջարեղենովապահովելուհամարճրանվ կարիքը զգասվելու է կլոր տարին: Դա պետք է զուգակսվիբանջարեղենների երկարատն պահպանման արտերկրներիփորձի ճերդրմաճը:Գուցեն փակ գրումտի անհրաժեշտություն չզգայվի: Այստեղ պետք է տրվի տեսակարարէներգատարության այլընտրանքի գնահատականը: Ներքին շուվան ճպաստավոըչէ բաս գրունտի զարգալման համար: Ջերձատներըկապիտալատար կառույյներ են, իսկ արտադ7-8 անգամ գերազանյում են բավ րաճքի իր ծայսսատարությամբ գրունտին:Բիզնեսի.: յս ոլորտի հետագա զարգացումըկապված

հազար հեկտարը սածիլով ապահովելու գործում: Այստեղ ջերմոսային շրջանակների թիվը աճսճնում էր 300 հազարից: Այսօր սրանս չանս դժվարասել է աւպվակու, գոմաղբի, պոլիէթիլենային հագործումը պատճառով: թաղանթների,մեխի ն.այլ նյութերի թասկությասան

Աղյուսակ 6

Փակ գրունտի զարգացումը ՇԾում՝

Ցույանիշներ

ՀՈ Լ.

Չափի միավոր

| Ընդամենը գրունտ պաշտպանված

հա

ռրիվ` ջերմատուն

հա

ջերմույներ ջերմովների շրջանակներ

հա

հւսզար հատ

| Տաբավվողգրունտ

տակ թաղանթների | Ջերմատճային թիվը տնտեսությունների որիկ՝կոմբինատճեր 4. միջինը| | Բերթջատվությոաը՝

1990|

5ծ

օ7

հա

| լօ8

63:

վարունգի |

Վիկի

կանաչսոխի 5. Համախառնբերքը, | -

ընդամենը

տնտ.

տճտ. կգոն

1 1:22 19,6| 183|

104|

94|

32|

24|

|7883

|6897

:8 լ

12.2

կգն կգտ. կԿգճ

տոը0.

| 400

Բանջարաբուծության

իրացման արտադրանքի ուկան ն մա ։

արքեթինգը

Բանջարաբոստանայինպարենամթերքի արտադրությունը պայմանավորվածէ ոչ միայն ագրոպարենայինհամալիրի հնարավորություններով,այլն շուկայական պահանջարկով, իսկ վերջինս հասարակության գնողունակ (իրական) հնարավորություններով: Այսօր արտադրությունըհնարավորությունունի բավարարելու բանջարաբոստանայինպարենամթերքներ" հաճնրապետութնկատմամբ յունում գիտականորենհիմնավորված պահանջարկը,սակայն դրան խոչընդոտում է գնողունականբավարար պահանջարկո: Առավել անբավարար է սպառման տեսականին: Ելնելով շուկայի տարողությունիյ ն մոտ հեռանկարումնրա ծավալի ն կառույվածքի աննշան տեղաշարժի միտումներից, ագրովեարտադրանքի փաթեթավորման, րամշակման դժվարությունների, մակարդակից, արտահանման ստանդարտայման` անբավարար հսկայական դժվարությունների, Հայաստանի համար հնարավոր շուկաների անբավարար ուսումնասիրությունիս, ագարակային տնտեսությունների համար արտահանման օրենսդրական ն մակրոտնտեսական մյուս գործոնների աննպաստ լինելու` հեռաճկարում ՀՀ-ում բանջարաբուծության զարգայման առավելհամեստ կույանիշներ են նախատեսվում: Արտադրության ծավալները շուրջ է40 հազար տոնճայովկամ 2092-ովավելի պակաս կլինեն 1985 թվականից: Բերքատվությունըհեռանկարում2-2,5 անգամ հնարավորի Նման կանխատեսումճերընս անիմաստ են, Սածր է նախատեսված: եթե չկան գյուղացիական տնտեսություններում արտադրությունը էանոնավորելու լծակներ: Դրանք կլինեն պարզապես կանխագուշակումներ՝առանվ իրայպման միջույների: Մարքեթինգըներառում է ինչարտադրելը (տեսականու թյուն), ինչքան արտադրելը(շուկայի տարողությանն սպառողների իմայություն), ում. համար արգնողունակ հճարամորությունների հատվածավորում),իրայման ուղիների, մրյատադրելը (շուկայի իմացություն,ապրանքը կարնորկողմը (հերկիցների ապրանքների բիյյիդի, նիտրատիցածր պարունակությունկամ բայակայություն,

ընտրու-

լելու արվեստ արվեստը րորդն առաջարկելու այո), գնորդին այլն), ն առավել Մարքեբինգի այլն: դիրքավորումշուկայում)

նն որակ, պահունակություն

(ապրանքի

կարնոր հարցերը (ինչո՞ւ բանջարեղեն,ինչո՞ւ քո ապրանքը կգնի ինչպիսի՞ն գնորդիշահը, սպառողը, ո՞րճէ քո ապրանք-առաջարկից ապրանքի թո է սպառողինմատուցելու քո ծառայությանկւսմ առավելությունը ն այլն) ավելի խորը իմացության կարիք ունեն: Բանջարեղենի մարքեթինգի առանձնահատկություննայն է, որ շուկա: Արներառումէ բալմատեսակ արտադրաճբներիսպառման տադրանքներըշուտ փչասյող են, դժվար փոխադրունակ,չեն մակնիշավորվում,չեն գովազդվում,պահանջումեռ արագ վաճառահանում. ունեն չոր նյութերի փոքը պարունակություն, առանձին տեսակճերի սահմանափակ տեղադրվածութ(լուիկ, բաղրիջամ, բոռստանայիճ) յան ն մեծ տարածությունների վրա փոխադրելու անհրաժեչտութ-յուն, միաժամանակյա հասունավում ն բնակչության սպառողակաճ անհամա» հճարավորություններիու վերամշակող կարողությունների են տարաները, ւիաթեթապատասխամություն: Խիստ անբավարար վորման նյութերը, անհամապատասխանեն դրանյ մատակարարմաճ ենթակառուպվածքները, մասնագիտակված փոխադրամիջոսները,շուլաների վերաբերյալ տեղեկատվությունը,մեծածախ շուկանեժսմանակակիմց սարբքարը, շուրսներում երկարատն պահպանման վորումները ն այլն: հատկանշական են, Մարքեթինգիսլրոբլեմներիլա

յստեղ

Պահանջարկի ճշգրիտ իմայության միջույով արտադրության ծավալի որոշումը: Այն ներառում է սպառման պահանջարկի տարառքային ն ժամանակագրականհստակ իմացություն: Տարածքաէ որոշվեն ճներհաին ռեսուրսային ներուժի իմայությամք պետք մայնբային, ներմարզայինն հանրապետական պահանջարկիջավարարման.հնարավորությունները ն արտահանման ծավալնճերը,: կառուվվածքը:Դրա համարխիստ կարնորվում է տեղեկատվության 1.

դերը: 2. Շուկայի

արդյունավետությանմակարդակի ն դրանց ւվահպանման երկարատնությանկանխագուշակումը: 3.

Արտադրանքի արտադրության վերամչակման, փաթեթա-

վորման,ստանդարտացման մակարդակի համապղատասխանեսումը արտաքին շուկայի պահանջներին`օրինակն, արնովչռրավող լոլիկը պետք է լինի Ռոմա տեսակի ն հատուկ չափսերի:

Հետնապես` ագարակատերերը առավելագույն

քանակ

ար-

տադրելուց

տալ: 4.

բարձրորակ բայի պետք է սովորեն

Երկարատն. պահպանության գործի ինդուստրայումը,տաք

շրջաններում հնարավո-պաշտպանված արտադրության գրունտի րությունների հետ զուգակսումը:

մատակարարումը, պահեստային

Արտադրանքիվաճառահանմաճ,արտահանման ն ներդրման մակրոտնտեսականքաղաքականությանհստակեյում՝ շեշտը ղնելով ճերմուծվող արտադրանքների հայրենականու: փոխարինման, միջազգային առնտրումփոխշահամետինտեգրալյմանվրա: 5.

Գյուղմթերքներիշուկաճերիձնավորումն ու զարգայումը, որը կնպաստի բերքի պահեստավորման, փոխադրումներիոլորտում ծագած խնդիրների լուծմանն ու բերքի կորուստներիկրճատմանը: 6.

Առանձին բանջարեղենի շուկաճերիհնարավորությունների մատրի-

Սաճ նախատեսում է իրայումը պահպանելու ն ոնդլայնելումարքեեն. շուկաների թինգի այլընտրանքայինստրատեգիաներ, իմչպիսին շուկայի մշակումըն դիվերթափամնճվումը,

ապրանքի, զարգացումը, սիֆիկացիան: Հարյուր հազարավոր

կության ն մարզերում ձնավորված մթերմանն իրացման գրասենյակներիջանքերի միավորումը: Լուռջ խնդիր է մնում պահեստավորումը, երկարատն ճումը ն սպառողին կլոր տարին պաշարճերի պահպանումը: Այս ասպարեզում շատ երկրներ հարուստփորձ ունեն: ԱՄՆ-. ում կատարված (1597 թ.) ցույց տվելյին, որ ուսումճասիրությունները կլոր տարին բանջարեղենին պտուղների երկարատնպահպանումը ն թարմվիճակումմատակարարումը դրված է ինդուստրիալհիմքերի վրա:. Ստեղծված է արտադրող-մթնրող-պահպանող-վերամշակող-վաճառահանող կազմակերպություններիփոխշահավետմի հան բնույթ: մակարգ,որն ունի արագ արձազացքմանառաքելություն Երկարատնպահպանության պաշարները բավարարումեն մաճրածախ առնտրիպատվերների 9002 -ը: Հարցումներին պատասխանէ 3 ժամում: ամենաուշը Ճանապարհային տրվում համակարգչով` 2-326 -ից: Ապուանքլ:գնորդին մատույեփչացումները չեն անցնում անթերի է. իրազեկություն, հասրմարավետություն, տ. արվեստն. «գնորդը ճիշտ է», «սիրելյեքգնորդինն ոչ թե ապրանքը»,քոթլերյան մանխաղը, ա'զրանքաշարժի ֆավորիտները,գոերիարդյունավետ պետք է դառնանապագայիմեր գործելակերպիհրամարամասները յականները,այլապեսսայլը տեղիցչի շարժվի:

զյուղմթերթների պահպա-

արտադրանք

կոռպերացիաապրանբարտադրողների, սպասվելիք իրավիճակի

)ի անբավարար մակարդակը,շուկայի

մա-

(Իսերօ ոո1օնօոչ), մուտիյ սին իրազեկումը ապրանքըարտադրողների. ն՛ են ռեսուրսների գնումը: Արտադրողները զբաղվում միաժամանակ հայթայքման, ն՛ շոոկայահանմանք ոչ բնորոշ, ն՛ իրենը ուժերով կաՉկան վաճառահանման, տարվող ոչ արդյունավետֆունկցիաներով:

ՆԱՐ

ՍՈՐ

ոԴ

ծառայություններ: պահպանման արդյունավետ մասնագիտացված 8.

ն արժեքում ծախսերըապրանքի ինքնարժեքում Մարքեթինգի

շուկայիցունելյածհեռավորուկազմումնմ 15-3596, նայած իրասման ծառայությունների գոյատ-. թյուններին:Միջնորդական հաշվին այդ նում եճ հազարավորընտանիքներ: Հաճախ արտադրանքը մինչն. առնտուր-Ֆ սպառողինհասնելըանյճում է արտադրող-»մեծածախ առնտրական միջնորդ-» մանրածախառնտուր-» պպառող շղթայի մի քանի օղակներ: Այս շղթայումարտադրանքըհաճախ կորլյնումէ տեսքը,թանկանումԼ: Գյուղայիական ապրանքային ` ներըկանգնածեն իրալյմանմեծ դծվառությունների առաջ:

տճտեսություն9. Կարնոր ճշանակություն, ներմերի, սածիլների ունի բարձրռրակ :

վաճառքը, նյոթատեխնիկական արտադրությունը,՝ ն ապահռվումը այլն: Այսաեղ կարնորվում է«Ագրոմարքեթինգ» պետական ձեռնաթ-

արտադրություն է վարում, որը պայմանակաճորեն ավելիինտենսիվ այսպես` է ներկայացնել ՆԽգարակատեր

կարելի

Բանջարաբուծության

ինտեսիվացման լռրդյունավետությունը .

հազարդրամ վրա Մել հեկտարիբերքատվությունը`

յիոկտարի

ներդրումների, ար այսինքն` նոր

ՅԾ

հայտվում

մարքեթինգային

7»

աա արտա-

նրանով,որ լրայույիչ ճերդրումները(ինտենսիվայում)

են բերքի մի այնո-իսի հավելում, որի դեպքում միավոր առաջասնում

արտադրանքըձեռք է բերվում ավելի նվազ ծախսումներով, այստեարտադրանքի ղից էլ՝ «նվազագույն ծախսումներով առւսվելագույն ստավումը» արտահայտությունը: Իրոք, առաջին ագարակատերը երկրորդի հւսմեմատ 1 հեկտարիհաշվով ծւ'խսումներճ ավելավրելէ 2596 -ով, որի հետնանքով բերքւստվու՞յունըբարձրայել :. 507 -ով, իջել է արտադրանքիինքնարժեքը: Հնարավորէ բերքի այնպիսի ավելայում, երբ ինքռարժեքըոչ միայն չի իջնում,այլ Զույնիսկ բարձրանում է: Այս դեպքում, որպես կարգավորող զործռմ, վերպվումէ 1 հեկտարիվ ստալյվողշս'հույբի զանգվածը: Քանջարեղենի արտադրությունըՀՀ-ում հիմնականում տարվում է ռռոգվող հողերի վրա: Մեկ հեկտարի համար պահանջվումէ` 7Վ0վ հանքային սչարարտանութ, մեքենայալյված են հողի մշակուն վնասատուներիդեմ թյան, պարարտայման, հիվանդությունների ն այլն: Սակայն պայքարի, բերքի տելափոխման աշխատանջները կարգսրիկ հրճյուղի վարմանկուլւռուրան դեռ յածրըէ: Խորհրդային շատակ մնայած մոլախոտելւյին վնասատուների դեմդեռ երկար են վարակամելժ կպայքարի հայ գյուղացին: Այսօր նրանվ պետք ն սեռրտեր,թսղարային սածիլներ պատրաստելու,պարարտանյութ ն բուժանյութ ձեռք բերելոււ,բերքը ժամաճակինշուկա հասցնելու մի'

ու

րանքներստեղծելու,գիտականտեղեկատվական, համար լոլիկի 1 հեկտարի ծառայությունների վրա իր հարնան::համեմատ (ագարակս: հր 2) կատարելէ լրացուցիչծախսեր,ապա նա

Իտենսիվավման տնտեսականարդյունավետություննէլ

գյուղայիւսկաճ չոնտեսություններից մեկը(ագարակատեր 1) կանքն

տնկումըբարձրորակսորտային սերմերովն թաղարայինտնկանյութերով կատարելու,անհրաժեշտ քանակովպարարտանյութեր ն բուժանյութերօգտագործելու, խնամքիու մշակության ժամանակակիյ տեխնոլոգիաների ներդրման,ոռոզմանժամաճակակիս հարմա-.

ագարակատեր2

Խոտոմոր Մեկ յենտների ինքնարժեքը |

մ ն անջա Բանջարաբուծության ինտենսիվ եղեննե ռենսիվակու ավելալման եղանակ է լոայուցիչ տերի,քիմիալյմաճ,ոռոգման, մեքենայայյման,մշակության, արդյունավետ տեխնոլոգիաների արմատավորման,արդյունավեւտ փոխադրամիջույների, սառնարանների,պահեստարանների,վերամչակման կարողությունների Ա այլն: Բանստեղծմանճանապալհով ջարաբուժության ինտենսիվացումը միւսյն նրա արտադրության ինտենսիվայման մակարդակով բնութագրելը,ինչպես դա կատարվելէ միսչն այսօր, խիստ թերի կլիներ: Ուստի ինտենսիվայումը ւվետք է ագրոարդյունաբերական դրտել բանջարաբուծական ենթահամալիրի ամբողջհամակարգի(պահպանում,վերամշակում,վեսճառահանում) առումով: Այդ շղթայի որնէ օղակի աճբավարար աշխատանքը հավասարապես վնասում է ամբողջ համակարգին: Բանջարաբուծության ինտենոիվության մակարդակըբնութագրվումէ բնեղենն արժեքայինյույանիշների համակարգով, ինչպիսին են` տեխնիկան,պարարտանյութերը, բուժանյութերովվիբամշակմանժամաճակակիվ կարողությունները, սորտային սերմերով ապահովվածության աստիճանը:Ինտենսիվացումն անասհման է ժամանակի ն տարածությանմեջ ն սահմանափակ՝ տվյալ սորտի ն ագրոտեխնիկայիպայմաններում:Ինտենսիվության մակարդակը որոշվում նան ընճդհաճրալյնող արժեքայինՍույանիշներով,ինչպիէ ռին են միավորտարածքիհաշվով հիմնականն շրջանառու ֆոնդերի արժեքը,արտադրական ծախսերիմեծությունըն այլն: Այսպես,եթե

Արտադրական ծախսումները

ՏՏ

ջոլյները արդյունավետօգտագործելուհնարավորություններ: է պահպանության՝ Ինտենսիվայմանկարնոր ուղղություններից է ն տեսակարար ծախսերիկրճատումը: կորուստների Այնտարբեր տիպիկառույյներում այդ նպատակիհամար առաջարկվողտարբեր (աղյուսակ7):

մ Աղյուսակ

)

Ցույանիջներ

լ.

«ՀՅ 31192335 Հ. Յ. 3253 8. 33 ԲԷ

Տեսակարար

Յ թյՅՋ է: 5 ՅՏ ԱՅՅ ՀՏ Տար ԻԶ

ՀՏ2Յ

համակարգով:

Փաբ

կու մարը տոննայի

հարւյ պետք

ԵՐԿ

համար,

դրամ

20-40|

250300 |

գաթափման | Բարձմար-բեռ-

աշխատանքնե-

լ500-| 2000|

| 600-800|

400-500

2500:

ՐՐ

ճԼ

պույյ

րի մեքենայավ-

հնարավոր մակարդակը, |510 զան

3. գ

| վ

76 | 20-25|

մարզանման Սաո Կաթո Միջին կո-

40-60

70-80

|90100

"պանման ժա76

90-100

ԹՐ

ոթ

արտադ-

կություններից `

' ւ ,

22:

մանակ, 15-20 է

միս ձեւռդ վատակելեն, իսկ ճրա խիստ տանում

այ

ոչ

համակողմանիությունը

լրաուցիչ ներդրումնելւի արդյունավետությանանկմանը, քանիոր դրսնորվումէ «սահմանայինօգտակարության կամ նվազող հատույցիօրենքը»` ինտենսիվայմանմակարդակի անկման ն համակողմանիության վատալյման պատճառով:Ինտենսիվության մակարդակիբավարարվածությունը որոշվում գործադրվածմիջուների քանակըծրագրավորված բերքի ստացման համարպահանջվող ճռրմատրվայ,ս միջոլյներինհարաբերելումիջույով:

մաոթօրում է տալիս, թե ինչքան բանջարեղենէ արտադրվում | մարդօրում, լ

Ու

ռեր

Խար մարդ/ժամում.բանջարաբուծուբյան մէշ «բաղված միջիտարեկա մեկ աշխատողի հաշվով: Ենբադրենք, որ ընտանիքի անդամը է ռա համար տարվա ընբասքում աշլաստել են (ներալոփկի մշակության ռյալ սածիլների աճեցումը, ռեսուրսների հայթայթումը, մէխաճիզաատած օղերը, արտադրանթի վաճառահանումը ն այլն) 300 մարդ/օր ն. արտադրել են 600Ա լոլիկ, հետնապես 1 մարդ'օրումարտադրվելէ 5 լոլիկ (600:300): Կարող է օգտագործվել ճան աշխատատարությանսՍույաճիչը,այսիճքն` 1 հկտարի ն 1 հաշվով եճնտների աշլսատանքային. ծախսումների նճորճատիվային Լ վենտների համար պահանջվելէ 0.50 մարդ/օր(200:600): Հարկ է ճշել, որ բոլոր բամջարեղեննճերիաձեվումնէլ աշխատատար գործ է: Մակայն արտադ» ր

Աեծթյունը: կամ աստանի Մեր րիճակում

4-6

(քիԻԱՆ արկա րաի Լ աոաոծին ործոններ Սորագույն տեխնոլոգիաների ճերդրում աշմորտուշնորհո ՄԱՄԱ կյսեջական "

-ԱՐՏԱԴՐՈՂԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ

ի րանքի առանձնահատ:տորների Կախված

-ռ

բռատը պահ-

Բանջարեղենճերիարտադրությանտնտեսական արդյունավեՆրանց արտությունը բնութագրվումէ ցույանիշների տադրությամբ զբաղվել յանկայող ագարակատերն սլմենիւլյ առաջ է տա` ի ճչ կբերի յուրաքաչյուր դրչսմը, հրեն ծախսած 1 հեկտարը, 1 մարդ/ օր, ի՞նչ արտեսդրել, ինչպիսի՞նեն չուկայական գները, ի՞նչ ծախսումներով դրսչնք կարւոադրվեն: Հետնապես պետք է քաջատեղյակ լինել այնպիսի լյուսանիչների, ինչպիսին են՝

5 5Յ՝ 3

տնտեսական

0 թօարդյունավետությունը

ԷԷ)

Յիչք

Հել

Բ անջարաբուծության ջարաբ

Բանջարեղենի պահպանությանտարբերտիպի պահեստարանների բնութաիրը

րության նմանձնակերպումըշատ մահմանափակէ ու պարզունակ: Բանք այն է, ռր արտադրությանգործլընթավումծախսվում է ռչ միայն յ տվյալ տարում աշխատած շ կենդանի աշխաաշխատողների ղներ ԱՐ ր 15 ծախսված Նի մ ր : տանքը այլն անցյալում տվյալ տարում զ բազաՆ ձնով հանդես եկող առարկայաված աշխատանքըԱշ): ծախսումների է երկրորդը ն ինտենսիվավմաճ հետնանքովաճում կրճատվում՝առաջինը: Հեւտնապես,արտադրությունըկբարձրանա, եջե (5՛լո էլ փ շշ) հաշվետուն Հ (2՛1բ Կ Է Ե) բազիսայինից: Այսինքն` առարկայացվածաշխատանքըաճում է, կենդանի աչխւա-

Լ Մ ւ

բ նյ չի

Արտադրության Հ

տանըը կրճատվո մ է այնպիսի չափերով, որ արդյունքի մեջ պարույին ծախսումները(Է ը) նվազում նակած ամբողջականաշխատանքա է, եճ: Այստեղ կարնորվում թե՝ է մարդ /օրվա կամ 1 աշխատողի տնտեսումը:նյութական ա. աշխատանքի)ինչպիսի՞ծախսումներիգնով է ձեռք (ճառարկայայած է, եթե բերմում:Տնտեսապես հիմնավորված կամ Ղո «Ղք ԱՀՆ Կանոճական մտածելակերԱյստեղ տարբեր են գնահատումները: են սոյիալական կողմը, ոբ դրա պի տնտեսագետներըկարնորում Իրական գործազրկությունը: մարղիկ լինեն զբաղված, Էչակաս լինի են կարնորում տնտեսագետները (շուկայական)մտածելակերպի աճախ նոյիալական հետւրդյունավետությունը՝ արտադրության

Առաջարկվողեղանակի դեպքում արտադրողականությունը նս

ընկել է

ինչպե՞սվերաուսշվարկել կենդաՆյութական ծախսումճերն պետք է ճյութական ճը աշխատանքի:Առաջարկվող մեթույիկայով ն ծախամները բաժանել արդյունաբերականիգյուղատճտեսւակատվյալ ճյուղի, հարաբերել ճի. ապա այդ գումարճերը վերստին Վիճավարձատրությանը: մարդ/օրւա տվյալ տարվա բանվորների) է. անհնարին գրեթե կագրվածն հաշվառմանգործի նսրկա դրվածքը այդ, օրինան,տրակտորի դարձճում:դրա հրակաճայումը: Բայի արժեքը արդյումճաբերապարարտանյութի կ ամ ամորտիզացիան է, ռրը արդյունք աշխատանքի ճյուղերի քանի բւսճնվորների մի կան է ավելի պարզ առաջարկվում չէ զատել: Այս նաւառակով հնարավոր է, որ տնտեսավարող սուբյեկտի ու մատչելի սխեմա: Բանը ճրանում տնտեձեռք ենճբերվումտվյալ նողմիսգնված ճյութականմիջայները համար. ստեղծված սության բանվորներիկենդանիաշխատանքով սեփակաԴրանք դառնումեն տվյալ տնտեսության ժեք"սրդյունքով: է ծախսումները նությունըն տնտեսությունըկարող այդ ճյութական տարիների1 համապատասխան. վերածել կենդանիաշխատանքի

Դիտարհարաբերականությտ վարձատրությանը մարդ/օրվա (կաղամբ)ճշաանջարեղենը բ ենք օրինանիվրա: Ագարակատերը

ելա հեկտարրբ (աղյուսակ լ

վրա

ունեցել է

8):

հետնյալ

ստալվում է, որ արվ, մինչդեռ ինքնարժեքը

եղանակովհաշվարկելիս Ավանդական

աճել է տադրողականությունն

է աճել է 59 36 -ով: Ստալվել մի վկայում մի խումբը ցուցանիշների

է,

որ

արտադրություն,

900)

է, որ Պարվ

ինքնարժեքը իջնել չէր կարող:

եվ. մակարդակը կ8

Աշխատանջիարտադրողականության ա դինամիկան սովորական եվ աուսուսրկվող մեթոդով (1 հա) Հ7ե

|Ցույանիշներ ա.

Լ.

Չափի միավոր

լօգ0

լ99»

Ավանդական

եղանակով

(Աշխատածճքային -

|Նյութական

||հեկտարի

Հ. :`

մ/օր

ծախսումները

կգ

(07

700.

օ00

87.

հազ.դրամ

բերքատվությունը ելքը |Արտադրանքի վՈունօրում |

Առաջարկվող ձնով |լմարդ/օրվա

| `

Ք.

Լ.

դրամ վարձատրությունը

ՒՆյուբական ծախսերը վերահաշվ.մարդ/օրվա աշխատ, |Ամբողջ ծախսումները

մօր

Ն.»

մ/օր

Մտ Հիթ»

Լլրտադրանքի եւ խա ելքը

եղանակով |

100 1 օ6 Ւ

վաճտադը, աճը` սովորական

հաշվարկման դեպքում առաջարկվողեղանակով|Սր |Լ կաղամբիինքնարժեքը| դրամ

ո)

արդյունա-

"վետությունը է,իսկ մյուսըակառակը: բարձրայել

600)-(290:

տեսան անհեթեթություն:

87 2

նյութական ծախսի գնով:

ցույանիշները

120 հազար դրամ, որին նա հասել է 400 հազար դրամ նյութական ծախսի ավելացման զնով։ (Ս1 դրամի տնտեսումըձեռք է բերվել3.5 դրամ սինքն, աշխատավարձի

կազմելէ (2802

բ.

մբ:

-ով:

Ագարակատիրոջ աշխատավարձի բայարձակ տճտնսումը

նաճնթներիկ:

6 72

րօ

հետազոտությունների

Գիտական հիման վրա աշխատանքային ծախսումների նորմատիվներ են առաջադրվել տարբեր բանջարեղենների` 1 հեկտարի մշակությանհամար (աղյուսակ 9): Աղյուսակ

ոլիկ

տնտեսություն.

Կաղամբ 100 -

5,2 4,8

4,5

: -

Վարունգ

Գլուխ սոխ `

Գազար

1620:

22,4 20,6

1,8

19,2

ՆՈ.

համար հաշվարկվել ենաշխաՀՀ-ում բոլոր բանջարեղենների

փաստացիմիջինՍույատանքային ծախսումներիվիճակագրական են մոտ եղել նորմատիվայինին նհշներ: Փաստասի ծախսումները (աղյուսակ 10): Սակայն գյուղացիական այդ ռորմախատանքայինծախռումներըէապես գերազանլյում-են լյածր մակարդակի,ձեռքիաշխատանքի ներին: Դա մեքենայացման կիրառմանուճեղակման,շուկայահանման,ռեսուրսներիհայթայթման հետ կապված լրալույյիչ ծախսերիարդյունք է:

տնտեսուբյուններում ոշ

Յ2

վրա

| |

ՑՖ5

1573-1534

| |

79 |

Հայ ագարակատիրոջհամար, այնուհազդերձ, պետբ է պարզ ա լիճի, որ ինչսչես ճորմատիվային, յնպես էլ փաստալյի աշխատանջային ծախսումներըբազմիլյս գերազանյում եռ զարգայյած երկրների մակարդակին:Այտվես օրինակ, 19965. աշխատանթայիըծախսումներըԱՄՆ-ում 1. վըա կազմել է՝ վարունգի խամար0.13,լոլիկի, սեխի հաճար՝ 0,32 մարդ/ժամ: Եթե նկատի ունենանք, որ թերքատվության միջինը 300 վ է, աւպա 1 հեկտարի հաշվով ա յն վեազմի 4090 մ/ժամ, որը 1 յենտների Իաշվով Սածըէլոլիկի արտադրությունից՝ իսլ 15, 15» իսկ Ա ճիշներն վարունգիվ՝9050ա անգամ: առի ա '6-՝ ԱյսՍույածիշնեոն գամ: առհպսա,,ակ համեմատելի են կենտրոնացման,ինտենսիվայման խի, յածը պայմաններում աշխատող գյուղալյիական սչնտեսությաւնների համար: Ահա թե ինչ բնագիծ պետք է ճվաճի հայ ագարակատերըմիջազգային շուկայում մրյունակ լինելու Առանձին բանջարեղենների աշխատաճքային ծախսումների կառույվածքը տարբսր է, սակայն բոլորի հւսմար էլ մեծ է մշակուբյան,բերքահավաֆիու վաճառահանման ծախսումներիտեսակարար կշիռը: :գիմ՝

յյ,

1հա

ո ՀՎ

աջ

Տ1

՛.

19 վրա

Գյուղացիական

1 հա վրա 1994-1998 թ.

330.

ծախսումները

մամ

Աշխատանքայինծախսումներ,մ/ժամ

աար

ուղղակի... Ն`

բերքատվությունը ուա վրա|1պվրա

բեխատատար ՀՀում

(51:35| 1976:80 1996 |1958 |198185 |1985-90|

Աշխատանքային

ծախսումների նորմատիվը Շճում Աշխատանքային

բշ

Հռ՞

1րա

Աղյուսակ30

Բանջարեղենների փաստացիությունը `

համար:

ԵՎ

62.

ԲԱՆՋԱՐԵՂԵՆՆԵՐԻ

ՇԱՀՈՒՅԹԸ

ԻՆՔՆԱՐԺԵՔԸ,

գյուղացիական

ՇԱՀՈՒԹԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆԸ.

ն տճտեսությունը

ճախքան մշանպատակահառհմաԵՆ,

տնտեսավարող լանկայածսութ յեկտ, բանջարեղենի կությամբ ւլետը է որոշի իր բիղնեսի

զբոսղվելը

այսինքն րությունը,

սպասելիքները: Գոր

րւ

Ձ.

հիմնահարցը

"Շուկայական տնտեսությանպայմաճներումայդ լուծումը պահանջումէ հիմնարարհաշվարկներ, է բիզսկսվում որտեղ կարնորվումէ ինքնարժեքիհաշվարկը: ճես պլան կազճելույ,

որը

33`

կլինի՝ բնարժեքը

համարկատարեարտադրելու Ինքնարժեքը1 ց բանջարեղեն է՝ դրամական արտալիք (կատարված) ծախսերի ամբողջությունն հայտությամբ`(լռես` ինքնարժեք թեմանյ:Դրա համար ագարակատերը(գյուղայիականանտեսությունը) հաշվարկումէ 1 հա բան-

ցարեղենիմշակության, խճամքի,բերքի հավաքման ն սպառողին հասցնելուծախսումները: Դիսուբ, ԱրմավիրիմարզիԱրմավիրի 830701 (տեղեկատվության գաղտնիությանճսլատակովտնտեսությունները վկայակոչվում են ծածկագրով) գյուղացիականտնտեսությունը հաշվարկել է, որ 1 հա բանջարեղենի ն արտադրանքի վաճառահանմումը մշակությունը կ.զահանջիհետնյալ ծախսերը... Է

մօր 1000դրամ Աածիլների,սերմերի արժեքը 3. արժեքը Պարարտանյութերի

50հազարդրամ 50հազարդրամ

...............Վաաա

Տեխճիկայիվարձակալում (կանքսի,մշակությանն բերքի(աճառահանման համար) (7000 մ՛ 3 դրամ)... ան Ջրի արժեքը ո, ո

ճ.

Հռղիհարկը արժեքը Քուժանյութի

աան

շուկայական գինը:

աւ

"8. Սպլծախտր (փոքրարժեք առարկաներ, ՛աարամեր,փաթեթավորման նյութեր նայլն)

Ընդամենը՝

2 «րդ հարցը,որ

ՀԱաաաաայաանանն

լա ոռ կանին

բերքի աճ քանակն

տ:

պետք է

0, շհատաքդեղ, մշակի

0,3հա բադրիջան,

սռայված բերքը կազմումն են. Արմո,

արգե շն20ց Տա

Բադրիջան՝ ՍՈՐ

Ծ,3 2 500 յ

»150ց

ն բերքատվությունը

որոն

ւշ

շահույթը.

ո"

յին զուտ փոքր է հաշվարկա շահույթը Հետնապես,

Հեր Բ

եկամտից: ե

ե|է բացարձակ րվում հարաբե կայու: ն:

նդաորուն Փաձակոի ահույթի արձակ բյանլոնտեսական

հիմ-. մեծու բամ զանգվածի չ բանջարեղենի կատարվում էէ միկողմբց`. ճավորումը լյսերի, (կարտոլի, Իացահա -. այլ մշակաբու ջից ստալյված շահույթը մ՝բիգնեսի այլ), մյոակողմի յիճ.կամ ալ կնրա տեխնիկական, հազար երե8275 պրամիջոցոԺրինակ, ուորտի հետ.համեմատելու ը գերա-. Ասպես բերչում:է 1:050 հազարդրամը` ոլորտում ճը առետրի կզթաղ Է` առնտրով` Հի:

թի

ՈԱ :Յ28.

350 մ րքատվությունը՝

ապրանքույին (Սեփական

կկազմի` լրիվ ինքնարժեքը Իլ - 2500 1500-4000 կկազմի Իսկ աճբողջ. 3005 (1500- 4000) «1050 հազար դրամ

Ար ՆԱՐ Վար Միջինբե `

)

կազմում, դրամ.

պետք չափ լիճի

ն է,տրնիրայմում մասն

ծախվաճ: սդելու նւ այլն»: Մինչն Գյումրիհասմճելուն երին տրվածը 1 պետների ուստի հաշվով ԻՑ դրամ, սերը1 յենտների

Տ.

աճ հկամտի զուտ. Շահույթի. որոշումը

մճացածը՝ ոչ

184 հազար դրամ հազարդրամ: ագարակատերըպետք է պարզի, | հեկտարից է. է իրահնարավորին

սպառողին, է արտադրական ճերառում ինքնարժեքը: է 300 մ,: վաճառվելու Դիլուք,350 եճտներիմ. հասցնելու ծւսխսերը: է անասունսպրոռածը, մասձ

»:

Լրիվ

ռր

ՋՁԵՀ

է էն Ղրոշվումապրանքային ի իրավան շահույթը: փող է, ապա Սանիշ հանելով (Խաոույջից) գնից շուկայական արտադրանքի ինքտիվ ն ծ ախսերը): իրայմաճ (արտադրական: նարժեքը պ

հազար դրամ

հաշվով՝ նենտների - 4000 դրամ հաշվով՝ 7500 հեկտարի Լ 225 դրամ հազար 5500̀ 350-

յու-. հաշվարկային ձնէ ստանում:Եթեզուտ եկամուտը. դրամական է.

150 հազար դրամ 2 հազար դրամ

......................Ձ.......

0 Ցո

72)

40 հազար դրամ

Դիսուք,

գների՝ շուկայական` համեմատելով:

Ա2Հ«աաԱ

հետ,որտեղ շուկայի "տնտեսությունը 1 յենտնեգործունիԳյումրիի: զուտ է, դրամ հետնապես, րի միջին: եկամու7506 տը (ԶԵ) կկազմի՝

350 հազար դրամ

կատարվում այն հիմնավորումը տնտեսական Ինքմարժեջի: գյուղացիական հետ:

բ.

Աշխատավարճ՝

ծախսերը իսկ վաճառահանման:

Տի ոայահա՝

ագարակտտերը զանցող շահույթ, բնակաճ

Տ:

ԱԾ (արտադրողակածախսումներին՝ |ՀԵ: «աշխատանքային նություն. -:

Բացի

այդ,

1 հեկտարիվ ստակված բանջարեղենները

զանգվածովհամեմատվումեմ

ղությունիմ:

միմյան

շահույթի

ո"

ելնելով շուկայիտարո-

հետ՝

ցուցանիշով: վում է շահութաբերության մակարդակի (Շմ) որոշվումէ շահույթը (2) Շահութաբերության մակարդակը լրիվ ինքնարժեքին(Ի) հարաբերետոկոսայինարտահայտությամբ Բոն: `

ՍՀ

որում

ԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏՈՒԹՅՈՒԸ

ուղդումեն շենքեմեջ ինվեստիցիաները Քանջարաբուծության անջարաբուժը բ մնե րի ձեռքբերսարքավորու շիճարարության,

2 5100

Շմ------ Իլ

ՇԱ

(1500

40002100

Հ----Ի---Հ-----

«8192

համակարգերի ստեղծմանը, սովորան ֆիկացմաճ գազիֆիկայման ճա-. ձեռքբերմանը, փոխադրամիջուների մասնագիտակված կան. ն ն ջռրմատճերի շինարարությանը, Սանսի,ջերմույների ճապ արհային կարողությունների, արտադրանն վաճառա՞անման ճշանման ե տ վ համար անհրաժեշտ մեքենաների վաճառահանման ր մ մաննստեւ»մանը, բուրորասլարակների, ասֆալտապատ ա մ ան րգի քի մանը այլն: Ն ի կառույ ար կարող են տար-

ուրացո դյուր

ՀՀ-ն տարբերշրջաններում 1 բանջարեղենի ինքինարժեքը է 2000-4000 դրամիշրջանակներում,որը ճերկայումստատանվում կառույվածքի, մեքենայացմանն բերքատվության,բանջարեղենի հետնանք է: Գները սերկա գներիմակարդակճերի տարբերության պայմաններումապահովում են 10015076 շահութաբերություն: սույանիշը հուշում է, ջե դրտեղ տեղադրել Շահութաբերության

կով, որը կորոշվի ը

որտեղ.

րդյուսթը

աաա

ՏՐ

եկամտի համեմատական արդյունավետությունը Համախառն ռրոշվումէ ճրա ագարակատիրոջ նկատմամբ)

(այլ մշակաբույսերի, գումարըհարաբերելով`

Յ6

ՀԵՆԾ ծախսումներին` ճյուջական

:ի

ՀԵ: ԱՎ աշխատս'՛վարձատրությանը`

դրան

ամբողջ

բաճաձնով

իբ ն -ֆ ճվազագույՐ

ԳՄ

Բծ-Ի-Ւ

Այնքաճով,ռր կապիտալշինարալրություննեռը ինջնարժեքն

պետք կը

միջոցները: կառուցվածքում աշխատանքի ՛Բանջարեւլլենի ինքնարժեքի

ճ.3. ՀԱՄԱԽԱՌՆ ԵԿԱՄՈՒՏԸ

(ՀԵ) նդր արդյունքի դրամաամեկամ ձենէ: Ենրկայումսգյուղայիական տճտեսություններում է: Որոշվում է` համախառն ճադյուրինհաշվարկվող արմույանիշն (ՀԱ) հանելով արժեծախսումների նյութական արժեքից քը(Նծ::

ՀԵ «ՀԱ-ՆԾ:

ԱՅՆՄ

ՀԼ

ըստ կապիտալատարության արտադրանքի լինե առամել ըճդունելիտարբերաճերդրումների ուռի կ ապիտալ ների ընտրվիբերովիՀախսերի(ԲԾ) ճվազագույնի տարբերաե

է 60-70 տոկոս, ինտենվարձատրությունը ներկայումսզբաղելյնում 35-40 սիվ մշակության պայմանների տոկոսիդիմաս:. ԳԱԱ:

շինությունների . ջեռույմանն սառեյման,ոռոգման,էլեկտրաման ն տեղակայման,

րի,

Է տալիս Ծախաված դրա իրան Այր քույ ստայված շահույթի մեծությունը`արտահայտվածդրամով: Բերված օրինակումայն կազմում է 87 02, ճշաճակում է՝ ծախսված յուրաքանչյուր դրամըբերելէ 1.87 դրամ (7500: 4000), որից 1 դրամը ինքնճահատուցվել է ն արդյունքում` | դրամըբերելէ 87 լումա շահույթ:

ՀԱՀԱ.

համախառն արտադրեն արտադրու ի Հե:ննայն: մա թվր աշխատողների ի (կապիտալներդրումների).

64 ԻՆՎԵՍՏԻՑԻԱՆԵԼ

ԱՐ

հիմնավորումըկատարՇահույթի մեծության հարաբերական.

ՀԵ:Հ հողատարածությանը` ՅՐ

ճի

Լ."

է ինքնարժեքն տադրանքի քի ինքնարժեք

կամ որ Դ միավոր

դրամով, րծակի արդյունավեւռության ճորմատի'լային |

Գն '

Ա-

9 նէ

ն Գոր

է պահանջն տվյալ ճերդրումների

կապիտալ

կա: սննույնծավաի ջերմատան

երակում: տարբերակում.

Դիվութ, լոլիկի տրտառյրութ)ն արն որոն ճ առաճարկվել տարբերակը համար սուցման ները կազձելեն`

ՍԱՆ

"Ր

ժեւկանիչ-

Ցուկանիշչներ

մեջ ներդրումճերը են Քանի որ գյուղատնտեսության կապված ն որոշակի ռիսկի հետ (տարերայինաղետ, գերարտադրություն սոայլճ), ուստիպետքէ հաշվարկելճան ոիսկի հավելավճարը:Եթե շահադրութվորանանռիսկի հետ չկապվածարտադրություններում (շահույթը) մեջ արտաղրանքը յունը 1092 է, իսկ բանջարաբուծության հնարավորությունը կրկնապատկելու կիսովչափ է (0,5 5 100) կամ նս ճույնքան:է` 0.5 /-50/, դրամը կորյճելու հավանականությունը

ՅԱՆ

ԷԼ

Մր Տարբերակներ.

Մմբջղջարտադրանք, ինքնարժեքը,

Է3

արտադրական | 07| լնդրամ. 9|Ծ

ներդրումները, .|6. զապիտալ ոդրա Բերովիծախսէրը,մլն դրամ

|14

Ե86| 118.| Ն58

|07` 07.

է.

Ն88| 1,50

ապա

ժամկետը, եոլնման

կի հիման

կապիտալ ներդրումնե

ականայյման

Նր

տա

(Աջ

ւ.

զնգրովերամշակման ԱՆ տնտեսական ՇՇ-ում

Հայը

հիմնահարցերը

պահածոյայումըհուսալի շուկա է գյուղատնտեԲանջարեղենի հետագա զասգայման համար սության մեջ, նրա արտադրության

2-րդտարբերակում արտագրվում Ենթադրենք, ընտրված է 100Ս լոլիկ ն է յենտները մոտակաշուկայում կարելիէ վաճառել20.000. դրամով:Հետնապես,ղրամական. հասույթը կկազմի 2 մլն դրամ (20,000 2. 10009),մինչդեռընտրված3-րդ տարբերակում արւտադրաղքիինքնարժեքըկազմում է 0,7 մլն: Դիցուք,վաճառահանման է 0,4 մն կամլրիվ ինքնարժեքը՝էմ մլն դրամ: .. ծախսընս կազմում "Այս դեպքում շահույթըկկազմի 0,9 մլճ դրամ.(2-11),իսկայդ տարբերակի3 մլճ դրամիկապիտալ կփոխհատույներդրումները վեն 6 տարում.(5:0,9): Գյուղատնտեսության համար ընդունելի է մինչն15 տարիժամկետը,քանիոր այստեղկապիտալ ճերգրումների բայարձակ սահմանված արդյունավետության նորմատիվը է 0,07: ՈՏԸ. Նույնեղաճակով հաշվարկվում գրունտի,սառնարանաենբաց ին տնտեսության, ոռոգման,պահեստարանճերի շինարարության այլ ուղղություններում ճերդրումների կապիտալ տնտեսականհիմ-

ն.

նավորվածությունը, այլընճտրանբային ճերդրումների արդյուճավե38

Լաք:

Բ ա նջ ար եղ ենի `

ի րր

տությունը,միջոլյնէ-.-։ձեռքբերմանպայմանները ն արն:

ՊԵ»

ռիս-որին

6.2.

աջ

ՀՐՏ

ԱՆ Ներդրումներիետգնմանժամկետը(Ժ) որոշվում է կապիտալ ճերդրումները, դրանցհետնանքովստակվելիքշահույթին(Շ) հարաբերելումիջոցով. . Ժ»-`

ՏՆ

աք

է: Այս 2594լրացուցիչգումարնէլ հենյ ռիսկի հավելավճարը

Հետնապես` ճախընտրելիէ 2-րդ տարբերակը: Համապատասխանտարբերակնընարելուց հետո որոշվում է, կապիտալ նեռորումներիտնտեսականարդյունավետությունը,այսինքն՝ներդրումՇերիհետնաճնքով ստացվելիքշահույթը,ներդրումճերի կապիտալ ներդրումների1 դրամի հաշվով լ

ստակվելիք շահույթը,

կկազը՝ հավելավճարը (0,5 5100) Հ 0,5 50) ) 2594: ռիսկի

Խն

պայման է բանջարերենիսպառմանն աշխատուժի օգտագործման մելմայման, մեծածավալ,ոչ պահունակ կարճ սեզոնայնության հասունս կող արտադրանքըպահպանելու, ժամանակահատվածում համար: Պւասհան իճտեզրացիայի "իճչւվես ագրռարդրունաբերակաճ

ՀՀ արտաքինառնտրի կարնոր հսդվածներիս ծոները Լ: բարձրորակմրգերին բանջարե-

Հայաստանըձայտնիէ որպես յունը արտադրող երկիր: Պահածաձերիարտս գրութ ղենիսպվահածո 1985 թ. այն հաէ մեծ ապրել: զարգացում մեր հաճնրապետությունում «շրատուփի կամ 1940 բ. մակարդակը սավ 494 մլն պայմաճակաձ

Ը.

կեսը եղել են զանյեց 28,5 անգամ: Պահածոների մռտավոլաապես են թթուների,մարինադորոնք արտադրվել բանջարապահածոն»րը, աղ դնելու, չւմուրաբաների, հյութերի, ների, բայի, ն բանելու այլ ձներով: Արդյունաբերականից մեծ չափերով

խավիարի, լյոնների,

ՀՀ-ում

ենճ տնայնագործական եղաճակով: ճրանք պահածոյալյվում է (նէ առյալ օգտագործվել պահածոյայմանճպատակովտարեկան տոննա բանջարեղեն: Տոմա12,0-15,0հւսզար տնայնագործականը) կարնոիվում «2, որիյ հետո է "ռի մածուկը կազմել պահածսների 48-50 են բադրիջանի իոսվիարը,վարունգիմարինադը,կաճաչ ոլոռի նայլ

պահածոների արտագրությունը:

երաշխավորված էր: Ներկայումսհումքայինխոշոր բազաներիկազ-

է գյուղատնտեսական Մեծ ծավալով զարգայել հումքիարտադրությունը,այդ թվում ճան բանջարեղենվելւամշակող ձեռնարկությունների կարողությունը: Դրանվընդհանուր թիվը 1992 թ. հասնում է 632-ի, որոնկիցմրգերիու բանջարեղենի 13 պահածոյալյմանգործահասնում էր մոտ 400 մլն պայրանճերիճախագծային հզորությունը մանական տուփի: Դրանցից 5-ի հզորությունը(Ամրմավիրի՝ 78 մլն պայմանական տուփի, Այրումիճը՝63, Ախթալայինը՝ 57, Մասիսինը՝ 54. Երնանինը՝45) կազմում էին ընդհանուրհզորության մռտ 7594: Չնայած այսպիսի համակենտրոնայմանը, ՖԱՕ-ի ն միջազգային բանկի գնահատմամբ,արնմտյաճչափանիշներովդրանք համարվում են փոքր կարողություններ: Այսպես` Էջմիածնի պահածոների գործարանը,որն ամենախոշորն է ՀՀ-ում, ռրտեղ 1992 թվականին վե-

րամշակել էր ընդամենը11506 տոննա լոլիկ, որը Կա:իֆորնիայի լոլիկի մածուկիգործարամի5 օրվա աիտադրանբնէ: Արւչ"ադրվածսլտհածոյի 8052-ը մշտապես արտահանվելէ

Ռուսատղան:

ՈՄր

ա ւ

Հոր Հապյաստանի բքանջարավերամշակման կարողությունները

լրիվ

օգտագործելուհամարպետք է ստանալ 180-200 հազար տոննա ԲԱՐ բանջարեղեն: 1...Աճցումը շուկայական տնտեսության էական տեղաշարժեր մտլրեց բանջարեղենի. արտադրությամբզբաղվող ագարանային .

ն վերամշակման տնտեսությունների արտադրանքի մարքնթինգի բնագավառում: Ցածր գների, վաճառված արտադրանքի արժեքը

ժամանակինչվճարելու, ն հումքմթերողների տեղերում մեծաքանակ պետականաջակլության բակակայությանհետնանքով գյուղայիականտնտեսությունները են արտադրանքի գերադասում այլընտրանթային արտադրությունը: .. Ես Այժմ պահածռների գործարանների հումքըձնավորվումէ մճաշուկայիթարմ սպառմաճպահանջիհագեվուցորդային սկզբունքով` մից հետո: Դա էապեսազդում է վերամշակված արտադրանքիռրա-կի, ելքի, արդյունավետության ն արտաքինշուկա դուրս գալու հանգամանքիվրա: Նախկինումվերամշակողձեռնարկությունները հումքը ձեռքէին բերում մասնագիտացված փոքրաթիվտնտեսություններից` նախօրոք կնքված պայմանագրի համաձայն:Անկախ հումք կամքից ու շահագը՛ ւվածության աստիճանից,հումքի ստասումը

ւ:

մեն

յունը

վաճառողի

մալուծման պատճառովնրանքգործ ունենհազարավորմատակարարների հետ, ռրը հաճգեւյնումէ հումքի որակի մեծ անհամասեռուբյան: Նը:սնք ապահովված չեն փոխադրամիջույներով, տեղեկատվությամբ, տարաներով,փաթեթավորմաննյութերով,պիտակներով: Հանձնած արտադրանքիհաՉկա որակի պետական վերահսկում: մար ագարակատերը ժամանակին չի վճարվում, որը տանում է բանջարեղենիարտադրության անկմանըն հումքի քաճակի կրճա:ոմաճնը: Պատահակաճ չէր, դր 1998 թ. 10 անգամ ւսվելի քիչ բանջարեղենէո վերամշակվել, քան 1985 թվականին:Վերամշակողձեռնարկությունները հիմնականում գյուղատնտեսությաննախարարության տնօրինության տակ են, որոճյ մեծ մասը աստիճանաբար: սեւիսկանացվում են: Պետության ձեռքում ձեռնարկությունճերի կենտիոնայումը նախկինում նրան զրկում էր տնտեսական ինքնուրույնությունիվ ու Պետութ):ւնը վերսնում էր ստեղծված պատասխանատվությունիվ: շահույթի 70-8096-ը ն վերալւսշխումլյածր շանութաբեր ձեռնակություններիօգտին, որը մեծապես վնասումէր գործարար բիզճեսին ն ճյուղի` արդյունավեռության բարձրացմանը: Օրւսկարգի հարց է սակայն օրենսդձեռնարկությունների լրիվ սեփակաճաշճնորհումը,. բական հիմնադրույթների չճշակվածությունը մշուշսպատ է դարձնում ձեռնարկություններիվալվա գործունեօրը:Նրանցից միմասի ությունը դադարելյված է: Պտղաբանջարաբուծական մերամշակման 1995-1997 բթ. կարողությունները օգտագործվել է միայն 5-64» -ով: Շուկայի մարքեթինգայինուսումնասիրության, տեղեկատվութէներգակիրներիխիստ թանկավման յան անբավարար մակարդակի, հետսանքով, ինքն բարձրասումըհարաւյել է վերամկտրուզ գրժեքի տասնյականգամ թիչ տրտադջշակված, ահանջարկիս ճնույն|.սկ շուկայի զանգվածայինանբարանքի իրալյման դժվարություններ` պարագայում: վարարվածության ՏՏ Լուրջ պրոբլեմ է մճում տեխնոլոգիայի բարելավումը:Վերամխոչըն-. շակման սեկտորիտոխնիկականհետամճայութ լուրջ. է Արտադրանբի համար: վե--. զ արգալման գյուղատնտեսության դոտ մասնա(դա որոշ գործարաններում րամշակմանարդիականասումը է, քաճի որ սրանով կիորեն իրականացվելէ) վճռականգործոն է. կե նան այնՊարկը, որակնու արժեքր, որոշվում արտադրանքի Սճնդի ֆե այս կամ այն արտադրանքըկարո՞ղ արդյոք վաճառվել: հարսը վերամշակմանմակարդակիկատարելագործման :

իհալ

որոշակիա-

հետն րեմ կապված է արտահանմանստրատեգիայի

արտահանվող

արտադրանքի արդյունավետությանու մրցունակության հւսմար պարտադիրպայման է: Հայաստանիպահածոյացմանգործարանները նապված են ռուսական ւռեխնոլոգիականլուծումներիհետ, որոնց յածր մակարդակն անգամ այսօր աճհասանելիեն մեր ձեռնարկություններին:Քաճի որ կայուն տարադրամիպակասի սլատճառով տեխնոլոգիայիարդիականացումնայժմ շատ դժվար է, անհ րաժեշտ է որոնել ինվեստիսիայի այլ աղբյուրներ: Ներկայումս յածր է պահածոյասմանտճտեսական արդյունավետությունը: Բանջարեղենի վերամշակումը էներգատար է, իսկ էներգակիրներիճման թանկասումը,գործարարներիկարողությունմերի միայն 552 -ի օգտագործումը,վարձատրությանարագ աճը, շուկայական գներով հումքիձեռքբերումը,անուղղակի Շախսերիգրեթե ճախկին մակարդակիվրա պահպանումը, միջոյների անբավւսրար օգտագործումը, վարկի աննախադեպդրույքաչափերը,պետության կողմիվ շահույթի անհաշվենկատ օտարումըն հարկերը ձեռնարկուկաճգնեսրելեն ծանր տնտեսականկայության առջն: թյուններին Տեխնոլոգիական անբավարարհագեսվածության պ-սյմաններում դեռնսմեծ է ձեռքիաշխատաճքիտեասկարար կշիռը, ածը է աշխատանքի արտադրողականությանմակարդակը, ֆոնդահատույումը, շահութաբերության մակարդակը:Դա արդյունք է հիմնական ֆոնդերի ճորայման անբավարարմակարդակի,միջույների ֆիզիկականն բարոյականմաշվածությանբարձը աստիճանի: Վերամշակման արտադրանքի ինքնարժեքի կառուցվածքում մեծ տեղ են զրավում վառելիքիհումքի, աշխատավարձի ն ամռրտիզացիայի տեսակարարկշիռները,որոնք ըստ վերամշակվող արտադրանքներին առանձինգործարաններիէապես տարբերվումեն: Պուհածոների արտադրության էկոնոմիկայիհարցերը մանրամասն ենճ «Սճնդարդյունաբերության էկոնոմիկաուսումնասիրվում )ի» դասընթավում, բայց միայճ ընդհանուրգծերով:. ն արդյունճավետության Պահածոյայման հետագազարգացման բարձրացմանգործոններըընդհանուր գծերով կարելի է բաժանել հետեյալխմբերի. |

Տնտետսկանպայմաններ ն գործոններ: Ինչպիսի՞քեն վերամշակողկարողությունների սեփականաշնորհումը՝ առաջնություն 1.

տալով բաժնետիրական, խառը, համատեղձեռնարկոուվերատիվ, կություններինայն պայմանով, որ պահպանվենարդյունավետ կա-

4շ

կարեբողությունները:Շուկայականտնտեսության պայմաններում ն վոր-լում է մրյակյային օժանդակ վերամշակող համակարգերի ստեղծումը:Դա պահանջումշուկայական ազատություն,ֆինանհակամոնոսատնտեսականլծակրերիակտիվ դերի օգտագործում, ստեղծում: դ աշտի պոլայինօրենսդրական պետականվերամշակողկաՊետք լուծարել ոչ շահութաբեր

րողությունները: Դ

ԿԿ,

կոմբինատներըպետք է տրոհել փոքր մասերի, որպեսզի Այդ տրոհումըպետք է արվի արտադր բյթանվիմրցակցությունը: որնի վերջո կբերի տեղականարուղղություռներով, քի ու ռեգիոնալ ստեղծմանը:Կարնոր ձեռնճարկությունների դյունավետ Մեծ

ան-

նշանակութ-

ծառայության յուն կունենա մարքեթինգային ստեղծումը: շահերի տան ձեռնարկությունների վերամշակող Վրտադրող առումով այսօր էլ վնառում է գործին: Այս բանջատվածությունն ուղղել նրան պետբ է պետականաջակյությո"նն հավետ ինտեգրայմանը:

սհերի փոխշա-

է ապահովագրական պետք փոփոլսվող

պետք ապաՀումք հանձնողն մթերողձեռնարկությունները համակարգով, դաշտով, հովվեն օրենսդրական է 1իճիճկուն ն համակարգը Մթերման ակտերով: նորմատիվ

արձագանքի շուկայի արագորեն

պաէանջներին: Հում

պետք ւ ձեռնարկությունների, ի դեմս վերամշակող վաճառողները՝ է Նազվանորոճքպետք ժամանավին ուճենան հուսալի գործընկերներ, հումքի որակի

նախօրոք ճերկայայնեն նայլն:

սավորեն արտադրողներին, նկատմամբիրենյ նկատառումները 2.

Դրանկ գործոններ: Տեխնիկա-տեխնոլոգիական

են պատ-

տեխնոլոգիայիարդիականայումը, ձեռնարկությունների կանում

աղբյուրների համար էներգիայիայլընտրանբային վերամշակման կափափակվող միջոյով հարմարանքի չծակային օգտագործումը, ն ամրազվողներով փոխարինումը, ապակյա

րիչները պտուտակաձն ռտեւլտեղական արտադրության ժամանակակից տարաների

այլ

ստներիկան-

նորայումը, հումքիկորո' ֆոնդերի ծումը, հիմնակաճ.

գուռնախանաինդուստրիայի ստեղծումը, փաթեթավորման խումը,

ներդրումը, անհատական բեռնատարնե

յին փոխադրամիջոլյների մասնավորհամակարգի

բահաճար ն օտարերկրյա ներդրումների ճատա-

ստեղծումը, նյութատեխնիկական րենպասս.պայմանների ն կարարման մակարդակ: 1. Աշխատողների կովլտութՀոեխճիկական `

վերակառուցումը այլն:

աաա»

Պահածոներիիրացմաճ համարազգային ն մբջազգայինշուկաներիմարքեթինգայինննտազատություն: «.

այն

Լայն աջակցությունտնայնագործական պահածոյայմանըն ի»

անջ ար եղ ե նի

արտադրության ավելացման

արդյունա վ ետության

ուսըձ րաց

ման

ՇՇ-ում հիմնահարցերը |

Բանջարեղենի արտադրությանհետագաավելասումը ն տնտեսակսմնարդյուճավետության բարձրայումըպետակաճնշանակություն ունելող հարյ է, միաժամանակբխում է յուրաքանչյուր ագարա-

կատիրոջշահերից: Դա կատարվելուէ մի քանիուղդություններռվ, որոնկիցհատկանշական յ|ՓՖշ`

Տնտեսականհարաբերությունների է վերակառուցումը պետք աղպլրաճռարտադրողների համար արտադրական պայմանընթանա իրավականն տնտեսական դաշտի զարգավմանկայուԱ թյ լ արդյունավետությանպետանան առաե գ կենսագործման, Անու ջելության փոշիայած գյուղացիական տնտեսութն կոռպերավման, յունների ինտեգիավման ենթջակառուվվածքճերի զարգավման,հարկային,վարկայինն ինվեստիցիոն լծակճերի նպւստակայինօգտագործման,մասնավոր ագարակատերերին օժանդակող, հովանավորող, ապահովագրող պետւսկանն մասնավոր ծառայությունների ստեղծմանմիջոյովն ա յլն: 2- Բանջարաբուծության այսօրնույնպեսպետաինտենսիվացումը կաճ հովանավորության ն աջակցության կարիքունի: մեծ կարիքունեն տնտեսությունները վարակազերծ սորտերի, "րակ սերմերի, մեքենաների, գործիքների, փոխադրամիջույների, պարար» տանյութերի, բուժա: ւթերի, վառելիքի,ջերմույային՝շրջանակների, 3.

իրացման մատյան անին ո Լ րարերոթյունների նության տարւթ -

Գյուղայիական բարձրո-

մաքրող սարքավորումների, ապւսկու,սառնարանների,տեսակավորող, հարմարանքի, թաղարնեռ թաղանթի, պատրաստող պոլիէթիլենային ա նյութերի... փաթեթավորման տարաների, գիտատեխնի3. Մասնավոր ագարակատելերինանհրաժեշտ ապահովումը՝ճոր սորտերի, կական տեղեկատվությամբ տեխնոլոբուժանյութերի,շուկայի իրավիճակի գիաների,պարարտանյութերի, ն այլնի վերաբերյալ: Հրատաւվ է. բանջարաբույծիհանրամատչելի այս ճյուգրադարանիհրատարակումը,բոլոր բանջարաբույծներին ղի վարմաճգիտականհիմունքների տարրականհարցերի, առաջաԿ այլն: վոր փորձիուսույանումը ն վաճառահանման 24 Առանձինարտադրանքների արտադրության Է`

ժամանայիԲաաաերուը արարվում ար ալեԱԱաոան ավոր

պետական

օգնության

ապահովումը`

կարնորագույն

արտադ--

րանքներինկատմանբ:

զարգացմանպետակաճ գրուճտի բանջարաբուծության ընդերքիտաք առավելապես իրասկւսնավումը՝ ծրագրի ստրատեգիական քամու էճերգիջերմային թափոնների, ա րնի, ջրերի,արդյունաբերական Հոպ ր հիմանվրա: այի օգտագործման `

65. Փակ

ուսումճասիրությունը՝

6. Միջազգայիդ շուկայիմարքեթինգային պահածոմածուկի, բանջարեղենների հայկականբարձրորւսկտոմատի ների, բարմ բանջարեվենի, գովազդիկազմակերհյութերի միջազգային

պում: Տ``

յուրավման Սոր տեխնոԿրարստյան հարթավայրի աղուտների

փոքր ագարակատերերին լոգիական լուծումների ներդրման (մասնավոր

հատկայումն օժանդակում) տարածությունների միջույով բանջարեղենճերի տարածությունների ընդլայնումը:

Ո"

ն շու"8-Գյուղատնտեճւասկաճ արտաղրանթների արտադրությաճ

կայականհամեմատական վերլուծությանԸյուարդյունավետության. ն ագարակստերերիճ թերիպարբերական հրատարակումը տրաճաղ"րումը:Հաշվառմանգործիներդրումը:

Գործնականօգնություն տնայնազործականճ եղանակովբան-. ջարեղեճիպահւծոյալյման գործով զբաղվոլլներին ն այլն: 9.

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

1. 3ԵօԵՇԽՈՒՒՑ ՇՇՈԵՇԵՕՐՕ 2038ի6ոճ.

Ոօր քօո. 8. Ճ. Պօճքթոուո. հ,., 1990. 2. ԽՉՅԶՂՇԱԵօ ԷԼ 21. ԹօոօԽոուն օՇՈԵՀՇԽՕԼՐՕ Ճ038ԱՇ82 Շ բԵՌուօտ.

հլ.

8ոքտքՕՇԱԵԾՏՃԻՈւ

Խ1., 1998.

Ջ., ՂՎրաւօտՈ.

Աօղթճուօ 11.

1-Փբքուօտ» Շ.

618ո. օտ (օքս հքօշուաւ քոոծԻօ) 4.ՒԼ.

« -16Ռւօ6ո»ո

այտա),

դաո

Տ.

ԽբոյրոԴ088.

Ճ Բոշայողօ

ոՇԷՈԼօՇԷՔ.

20358

ոք. ԻԼ., 1986. ո

Օ.

Չոօաօրդոտ

օո,

ոգ

Ք.

ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

Թաօոօենուռ

1993.

ՇՇԽՀԱՕՏՕՈՇՈՑՅ

Ք օքոոէույում

Օ8ՕՈ-

Ոօ

8., Ոօոաօտ

ԽԼ, 1989...

ոբ. Չւօոօրոռ

ՄԸ ՀՀ-Ում.

թուոցԵԶՉֆֆուուաօօու ԷԼ.

ՌՄ

71.

14.

ՒքյԴոՅ.

1ՇՃ8օօ1:11 ՕՂօ1:14

Ճ. ԽԼ, 1997.

3. ՓԱԿ

ԷՏոօոե: 1997.

Բ. ԽԼ 110 քող. 8. Ք. ».Կ«"Փ0ՋՔ»՞"."ոՈ"ո"՞"71ղ|ց)եըղ1ՁՈ`՞`՞`Ղ`Ղ`՞զ՞զ.(զ(ԻՁՆ.զ«զու

Խաչատրյան Ս.

Ս.

կուլտուրաներիմշակուբյունը, Բանջարաբուծական

աարաատըմ 1997. ճերածությունը, Ե. Ե

ԲԱՆՋԱՐԱԲՈՒԾՈՒԹՅԱՆ

ԹՈԳԿԳԱԳԱԱ

ԱԱԱԱԱԴԱԱՂԱ

ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ

ԵՎ ՄԱՐՔԵԹԻՆԳԸ

ԲԱՆՋԱՐԱԲՈՒԾՈՒԹՅԱՆ

ԱԱ ԱԿԱԴ ԻՐԱՑՄԱՆ

ՆԱՂ

Լ.Ն...

ԻՆՏԵՆՍԻՎԱՑՄԱՆ

Լ...

ԱՐ-

ԼԸ...

ԻՈՅՀՀ

ՅԱՆ

ծ. ՎԵՏՈՒԹՅՈՈՒԾՈՒԹ

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ԱՐԴՅՈՒՆԱ'

ՋՁ

ԸԸԸ

"ԿՇՏՈՒԹՅՈՒՆԸՆՆ,ՆՆՂՆՂՎՆՄՂՎՂՄՎՆ

ԸԸՀ

61 Աշխատանքի արտադրողականճությունը................. 6.2 Արտադրանքի հնքնարժեքը,շ շահույթը յթ ն "Հշահութաբերություն թաբերությունը

6.3 '

Հա

6.4

ուտեկամ մարնի զ

ուտը-

ՆՆ.

ոԼ.-.ԼԸԼ

Ը. ԸՂ ԱԱ Կ,.

ԵԾՅ

ԳՅ ՅԹԳՅԳԳԳԿԱԱԱԱՀԱԱԱԱԱԱ

ԼԼ...

Լ...

գործունեության

7. ԻՄԱՑ

ԱԴԱ...

ՇԱԿՄԱՆՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ԾՇՀՀՎՉԵԼ

ԲԱՆՋԱՐԵՂԵՆԻ ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ

ԱՎԵԼԱՑՄԱՆ ԵՎ

ԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏՈՒԹՅԱՆ ԲԱՐՁՐԱՑՄԱՆ

ՀԻՄՆԱՀԱՐՅԵՐԸ

ՀՀՈՒՄ

ՀՀՀԱՔՄՆԸԸԸԸԸԸԱԱԸԱԱԱՆԱԶԱԿԱԱԱԱԿԿՉ

Վո

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

"Ո

հաոամոգ

ՀԱՆԵՄ

`Ձ

ԼԱԱԱ

շջ

Ինվեստիսիաների (կապիտալներդրումների) արդյունավեւտությունը ՎԱԱԼ

բազմակացութաձն

արդյունավետությանբարձրացմանուղիներըշուկայական ն բազմակաԵ. 1992 թ. Սութաձնտնտեսությանպայմաններում, 23. Գրիգորյան Կ. Ա. Աբտագրության հաւարակական ծադքերը ն գյուարտադրանքիինքնարժեքը,Ե. 1989 5. ղատնտեսական ն Հայաստանիտնտեսությունը,միջազ24. ԳրիգորյանԿ. Ա. Մարքեթինգը գային գիտաժողովինյութեր,Ե.1995թ5.)Ֆշ9ԷՁՁժ03ՑՈ9Ց0Ո 2. 25. Ավետիսյան Ս. Ս. ն ուրիշներ Գյուղատնտեսության ուղեցույլ, 1998 ւոնտեսագիտական Կ. Ա, Ավետիսյան :26. Մ. Ս.,Գրիգորյան Կ. Կ. Մարքեթինգի

Անան.

Աոա

ՈթԱԳԿԳԿԺԳԿԱԹ ԱԱ

ԿԱԳ

ԴՅՈՒՆԱՎԵՏՈՒԹՅՈՒՆԸ

Ե. 1976 թ. 19. ՀՀ օրենքըգյուղալյիական ն գյուղացիականկոլեկտիվտնտեսությունների մասին, Ե. 1990 թ. 20. Գրիգորյան Կ. Ա ԳյուղատնտեսությունըՀՀ Ժողովրդականտնտեսութ-

յան համակարգում, նրա տնտեսագիտական իմալության անհրաժեշտուն շուկայական թյունը ն առանձնանատկությունները տնտեսության պայմաններում, Ե. 1993 թ. 21. Գրիգորյան Կ. Ա ՀՀ գյուղատնտեսականարտադրության եճթակառուցվածքըբազմակալյութաձնտնտեսությանպայմաններում,Ե. 1992թ... 22. Գրիգորյան Կ. Ա. Գյուղատնտեսությանինտենսիվայմանտնտեսական

Լ.Լ...

ԲԱՆՋԱՐԱԲՈՒԾՈՒԹՅԱՆ

ՇՈՒԿԱՆ

ՅՅԱՄՈՒՇԵԿԱԹԻՕ

Րօքֆուոու, Խջոքչուօ-

ԺՈՂՈՎՐԴԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

(ԾԱԾԿՍԾ) ԳՐՈՒՆՏԻ

ԷՈ

88 Օբօ-

Օրօլաչոօոօոաօ

դքօղոթյւոց. 47.Աաաա

ՂԱԱԱԱԱԱԱԱՎԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱՅԱԶԱՆ

ո...

ԷԿՈՆՈՄԻԿԱՆ

Ի1., 1984. ծո քօր. Ճ. ԷԼ. Ք0ուոուօտո. ԻԼ., 1996. 11օղ քօո. Օ. ՛1. 71666ոօ84,՛Լ. 1)Ծ. Փուռուտօեո, ԽՅԼքեօղոՉ.

Խոքոշոմո-

16. 18.

ՇԼքՈՑՈԵՒԼԵՐ

Ոօո քո. Բճրօճօքոո5. ԷքՀ 5:օոՕիոուն.

Ը. Փ., ՎՇԻՆաօ8Յ

3. Ա. ս րբ. Թուոց

13.

15.

ՀՕոՂ6.Իօ

ԱԱՀ

2. ԲԱՆՋԱՐԵՂԵՆԻ

ԵՎ ԲՈՍՏԱՆԱՅԻՆ

ՄՇԱԿԱԲՈՒՅՍԵՐԻ ԱՐՏԱԴՐԱՆՔՆԵՐԻ

ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ

ԶԱՐԳԱՑՈՒ-

դումօտծի ՈՉօԽԵռո-

7 շա 4. 8. Ոքշուքաժու2ՂՇՂԵՇԸՑ0. Խ/Լ., 1997. 8. Յոօաօո. Աօո քօր. Ճ. 11. 5չոուօթ». ԽԼ., 1997. 9. Խծ82Ղ6:Ռ:0 ԷԼ. 8. ՅԽօոօրոծօե1 օՈՅԽՒՑ Ճքճւաէ0ռւ օ5օաք. հ, 1989. 10. ԷԹոՅՈՏՇՈՒԿԷԼ Զ. Չածոօեուռ ոքօատտօոծւտճ Օ80116ի. Խ1., 1986.

11. ՅՃՕԽՕԴՒՅ

Բ օքրույճւժլն 08011680Ո6188. ԽԼ., 1986Ե»:..Ո՞ղւ2ՈՒՐՒ22ՁՈՑՍ9ցՏԵՈԴ

12.

ԲԱՆՋԱՐԱԲՈՒԾՈՒԹՅԱՆ

ՆՇԱՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ

ՀՀ-ում.

Շոբճ6ժՎուո: ՕՏՕԼԱՇՑԾՈՇՆՑ».11., 1982. Շ.

/Ճ.

ԱԼՎԸ.

ոո.

ՀԱՆՀ

Լ.Լ

ՆԸ`

ԿԳԳՎԱԿԾՀԹԿԱԳԳԱԱԱ

ԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱԿԱԱԱԱԻ

Ը.

է տպագրության Ստորագրված բ. 28.09.99 մամ, պատ. ՓԵ Հեչ 116:Գճտպագ ,

Հր

Տպաք,