Բջջաբանություն, գենետիկա սելեկցիայի հիմունքներով

Ա«.ԵԴՈՅԱՆ

՝ `

ԲԱԼԼԱՒԹՅԵ

ենեինկ,.

ՍԵԼԵԿՏԻԼԱ3Ի

Օ0

`

ՊԻՍՈՒՆՔՆԵՐՈՎ

Ռ.

Հ. ԵԴՈՅԱՆ

»ԲՋՋԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ.

ԳԵՆԵՏԻԿԱ ՍԵԼԵԿՑԻԱՅԻ

ՀԻՄՈՒՆՔՆԵՐՈՎ"

ԱՌԱՐԿԱՅԻԼԱԲՈՐԱՏՈՐ

ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐԻՁԵՌՆԱՐԿ

ԵՐԵՎԱՆ «ԼՈՒՅՍ» 1991

Գբախռոսներ Մ. Ե.

Համբաոյան

կենսաբան, դիտ.դոկտոր,սշրոֆեսոր,

Մ. Ե.

Ռ.

Մութաֆյան

եդոլան.--«Բջջաբանություն, դենետիկա սելեկցիայի

Հ.

ծիմունքներով» առարկայի լաբորատոր

բի

1991.- ` ձեռնարբկւ-եր., «Վուլս»,

աշխատանքնե-

էջ.

Զնոնարկի նպատակն էի կատարելագործել սովորողներիինջնուաշաատանքը, մշուկելկննսաքանականմտաժողություն, մտաան

դատողություններանհլու բնդունակու,, Գորոոինջնուրույն շարադրված միջառարկայականներառարն

նրանում

վուննոր։

կայական Սաաի ա

ռուռշատ

են

ճա

է

' ճարցեր

1808080000

(2)

702001) 1991

չհայտարարված

Ֆ. Ր,

ՈՕՇՕո

145ՕԲ11ՕԲԷԼՆԼ

Բոռ

Ը 6Ճ6Օ1

ԱՇ

Ատ

նո

էլք

«Ա4107101714-ՐԵԷԼԻՆՈ:Ց Ը ՕՇՏՕՏՃՈՍ/Ը Ց12:4817120 (ոշ Հք 4356) 1Շ«Օոմ Բքօոռո «Ոտ»

7՞-ո»ւ ՏԸ

ՅԿՏՆ -

Ձոր

ՅՅ

Տ.Ա:

-

Ճշ, թ

նՆԲՆՋՆԲԱՆ

Հանրակրթական ն բարձրադույն դալրոցի վերակառուցումր նոր իչնդիրներ է տռատջաղրումկենսաբանության դասավանդման ջրվոածբի,չովորողների ինքնուրույն աշխատանքի բարելավման ուղղությամբ: Այս ատհսակետից ավելի լուրջ ուշադրություն է դարձվում նան բջջաբանության, գենետիչ կայի ն սելեկցիայի լաբորատոր սլարապմունջներին,որոնք առարկաների «իմքն են, կաբորատոր կենսաբանական աշխատանքների թեմածարլ: կաղժելիս առաջնորդվել ենք մանկավարժական բուճերում դասավանդվող «բջջաբանություն), դենետիկա սելեկցիայի ճիմունըներով» առարկայի ծրազրուվի նախատեսված է 24 լարորատոր աշխատանք: Ցուրաքանչյուէ ըը կազմված բազատառատջադյանքի Հանձնարարականից, վերջում բական մասից, «ճանձնարսրուկանի կատարումից:

նախուոնսված են խնդիրներ ե վարժություններ: Ձեռնարկի նպատակն է կատարելաղործել սովորողների ինքնուրույն աշմոամշակել կննսաբանականմյ,տածողություն, խատանքը, ն անելու ընդուՃանդումներ ինքնուրույն դատողություններ ն ներնակություն: Այն աւպաճովումէ միջառարկայական առարկայական կապի շատ "արցեր: կաբորատոր պարապէ ճանրաղետումունքներինշված ձեռնարկը նախատեսվում թյան այն բուճերի ուսանողների ճամար, որոնք ուսումնասիբում են կենսաբանություն, բջջաբանություն, գենետիկա ն սելեկցիա առարկաները, ինչպես առանձին, այնպես էլ միասնական ծրագրով: Զեռնարկը կարող է օգտակար լինել նան

Ո միջնակարգմասճանրակրքականդպրոցների ուսուցիչների նագիտականպրոֆտեխնիկականուսումնարանների սովորողների, ճանրակրքական դպրոցի բարձր դասարանների շակերտների Ճամալրո կարող են օղզովելնան բուճ ընդունվողները Ձնոնարկից ա-

ո.»

Հղորիի, 71997

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ ԱՇԽԱՏԱՆՔ

աշխատելիս օղ տւ դոդավոր: Ցրված լույսի սպալմաններում ղործումեն Հայելու դողավոր կողմի, իսկ Հարթ դողան են մեծ Թոռշորացում ուննցողօբլեկտիվներով օգտագործում -

Թեմա--.

Մանրադիտակի կառուցվածբը: Բջջի ուսումնասիրման մեթոդները

լ. Ծանոթանալ լուսային մանրադիՀանձնաբառություն

ս"

Կա . 'քողեերին: 7"բո" 4. ք ա ս

կի

ժջին։

2.

ի

Սան

որ

"Ս

ն Լ

ուսու ասիր ԲՅի ֆիլարնրով " ման

մն

տարբել/

դի-

տել միաբջիջ օրգանիղմները՝ ամեոբան, ինֆուզորիան, սոխի

վերնամաշկի բջիջները:

նյութեր

ն

7. Մանրադիտակ, 2. սաբքավոոումներ: Գլութ

Ամեոբայլով ն ինֆուզորիայով անոթներ, ժամանակակիցլուսաԱռաջադբշանՒի բացատռոությունը: յին մանրադիտակըօպտիկական Համակարգ էչ որը կարնոր: նշանակություն ունի (անզեն աչքնրով) մանրադույն օբյեկտժամաների, բյլի ն նրա շրգանոիդների Հիմնական մասնրից լուսավորող նակ։ Այն կազմված է պատվանդանը մնա(կոնդենսոր, Պայելի, լույսի Հետ միաՋաժ Հարմարունքներով ն օկուլլարը դիտասիողակի 3.

սո,

կոնդենսորիուսակ սոհ։լաղրվածէ դիաֆրադաշխատելիս: է ուսումնասիրվող պասորաստուկը որը ծալում ավե-

ման,

լի լավ լուսավարելուն:նրա տակ տնղադրվաժ է դիաֆրագման, ռրը մեծացնում կամ փոքրացնում է Հայելու կողմից

անդրաղարձվածճառագայթներիփունջը: են դիտափոՄեխանիկական չամակարգի մեջ մտնում ղակը, «ենարանըյ) առարկայակիր սեղանը, շարժուն սկավառակը, որն իր վրա ունի 8 անցք օբլեկտիվները տեղավոարոտաձի ընելու ճամար, դի տափողակի բոնիչը: Հնենարանը չ,

Ժանը խի է լալունություն անրադիտակին Շարն

ուն սկավառակը (ատրճանակը) ծառայում է օրյեկարիվը օդտաղործում են Մակրուլտուտակը ուսումնասիրման ճերքոռիոլսելուՀամար:

աղբյուր),

ռին:

Հիմնական մասերից է, Օբյեկտիվը մանրադիտակի

բազ

-

մաոռսսլնլակճամակարդ է, կազմված մետաղյա գլանից, որի մնջ տեղադրված են ոսպնյակները: Արտաքին ոսպելանը, որն ուղղված է դեպի սյատրաստուկը, կոչվում է ճակատային ոսսլնյակ։ կույսի փունջը կոնդենսորի միջոցով ուղղվում է դեւի օբյեկտը, որսեղից լուսի ճառագայթն անցնում է օբյնկտիվների մեջ, որտեղ էլ կառուցվում է օբյեկտի նախնական պատկերը: Սովորականմանրադիտակն ունի Վ օբ40, 607, 9072 խոշորացումով: 0կուլյարը ն յեկտիվ 8, ուսպնյակների«Համակարգէ, որի միջոցով դիտում եխք։ Այն տալիս է պատկերի լրացուցիչ խոշորացում: Մանրադիտակի .

բնդճանուր խոշորացումըՀավասար

է

օբյեկոիվխվիօկուն

լյարի խոշորացումների արտադրյալին: են դիաֆրազման, ուսավորող Ճամակարդի մեջ մտնում ն լուսաճավաքը Հայելին Հայելինտեղաղըը(կ(ոնդենսորը): վում է կոնդենսորի տակ ն լույսի ճառագայթների փունչն ուղղում է դեպի ուսումնասիրվող առարկան կոնդենսորն ի սեղանի անցքի միջով: Հայելին ունի 2 մակերէ-՝ Հարթ հն

փոքր խոշորացումների ժամանակ, պատրաստուկի վրա ցունկացած օբլեկար դտնելու ճամար, իսկ ժիկրուլոուութկը՝ մեժ աոշորաւդումների նպււուդեսյքում, աչքին ճարմարնեցնելու / Իր դոճ/ք լ2 շոր րբոցրծնլ ՝

կով: Առարկայուկիր ռնղանի ոյատրաստուկը (նկ. 1): 1. 5. 3.

վրա դնում

են

ուսումնական

օնուլլուր

դիաափողակ

արտոն

«դատակ

7. րոյոգոիմեքթ ո. ԻԻ Ն,

փամրոպատւաան '

2.

ճ.

9.

Միկրոսյուուո ում

ոՐնարուն

70.

այհլի

11.

կանդանչոր դրաֆոուոայ»Մ

Են.

1.

Մանբաղնետակի կառուցվածէր

ն Տամանակակից բջջաբանությունը բջյագենետիկան

ւե Տենդմումեն Հնտազոտմոն բազմաթիվ բազմատեսակ Մոդնեսի վրա, աոյսնց որոնը անչնարըն կլրներ բջջի կառուցմածքի ն Ֆունկցիայի ուսումնասիրությունը ն ցիտելիքների կուտւսկումմ ու կատարձլաղպործումը: Քչչի ուսումնասիրման ու

ԷՉ

ճեմնական մեթոդներն

են՝

1) օտիկական,

2) ցիտոֆիզի-

մե-

կականյ 2) ուլտրակառուցվածքային, 4) ցիտո- հ Ճիստոկովքիմիսկան,5) կենսաքիմիական, 6) Պյլուսվածքային տուրայի, 7) կենդանի նյութի կամ օբյեկտի ներկման

Քոդ: եր

տարատիսակները.

Ուսումնասիրենքօպտիկական մեթողի առանձնաձճատկուփԽյունները,որպես ավելի ունիվերսալ մեթբողյքանի որ 49թեմայի «ետ շատ ենք առնչվելու: 0պիտակաայդ

Լուսային մանբադիտակովուսումնասիրմանմեթոդ.

մեքողնունի

տագայում

1.

կան

,

չի, են

ւմ

|

անո

ա-

--

-

(ուլտրա

դեպքում օղտվում ենք սովորական լույսից կամ դեղին այս գույնի Հոսանքի աղբյուրից: Սակայն լուսային մանրադի0,2--0,9 մկմ սուկի Ճճնարավորություններըսպառվում են մեծությունունեցող օբյեկտներով: Ավելիփոքր (0,2 մկմ-ից) Դոսնիմենրը զարքլի 8 դիտել: 2. Ուսումնասիռություն «մութ դաշտի»մեթոդով: նշված մեքողով աշխատելու առավելություններն այլն էյ որ լավ է նրնում բջիջը, «ատկապեսերբ ուսումնասիրում են կենդանի մ իկ դրանը ռրդանոիդին օրդ դ""Բք Լ լեպ նկատվում դրաց Բջիջը, րոսկոպիկ մեթոդ): Չ. Ֆազոկոնտբաստային մեթոդ. նույնսյհս օցւտադործվում է կենդանի օբյեկտները դիտելու ճամար։ Այս դեքում մանմիջով անցնում հն տարբեր ուղղության Ճառատփադիտակի գայթներ։ Այնտեղ, որտեղ ուսումնասիրվող նյութը խիտ է, ճառագայքները ղանդաղ են անցնում, իսկ նոսը մասով են անցնում ն էկրանի վրա երնում են տարբեր ինտենրագ սիվության մութ ն րուց դաշտեր:Այս ձեով լավ են ուսում «րի նասիրվում միտոթոնդրիումները ե Գոլջիի առարատը:, դեպքում բջիչը նախօրոթներկում են, է. Մանրադիտակովդիկատառում: Հանձնաբառշության

տել սոխի վերնամաշկի բջիջները, 2. Մանրադիտակիտակ ն, ինֆուղորիսշ առ Մին ին ն։ ի ն ամիմորան, դիտել գունավոր լույսով ,

ե ե կաճոնները Մաճրադիտակից օգտվելու

Մանրադիտակրտեղավորել սեղանի վրա այնպե,

որ

Մանրադիտակիցպետթ է օպտվել Հետնյալ Հայջորդակու-

1.

նությամբ:

է շա մյուս առ անձճրաժեշտ

օկուլլարը լինի ձախ աչքի դիմաց, ամ

ւսնքի

ճամար

կողմում:

չահտք մանրադիտակը թացքում

մանրադիտակիաջ 2. Լրիվ բացել լուսավորող Ճճա ե կոնդենսորը բարձրացնել մինչե ա ռարկայակիրսեղանը 2 պտուտակիօգ այնոլես, որ կոնդենսորի ոսպնյակը լի Քի դիմաց:

3. Փոքր խոշորացման օբյեկտիվը բային դիրքում ն օբյեկտիվը կանգն կատալին ոսպնյակը առարկալակիր

փոքր

Հեռավորության վրա: Միշտ աշխա ման ր օբլյ եկտիվը խոշորացման

ծե դործել

'

4. Զախ ալքով ղիտելով օկուլլարի . օգտվելով ճալելու դողավոր մակերես ները ուղղել սեղանի անցքի ժիջով Հատ լուսի ճիշտ կարգավորմանդ տհսողականդաշտում ստացվում է լ 5. Ուսումնական պատրաստո դ դիմաց ն կողք ղանի վրա օրյեկտիվի տակի օդնությամբ դիտափողրկանգ

ճակատայինոսպնյակըուսո յեկոտիվի

մմ Հեռավորությանվր կից լինի 4.5 6. օկուլյարի աչքով Ձախ դիտելով տակր ղեւի մեղ, դիտափողը բարձր մանրադիտակի տեսողական դաշտ շարժել ձ Այնուճեոն ոչատրաստուկը ուսո տեղավորել դաշի կննտրոնում ՛. Ուսումնասիրվող պատրաս շարժունսկա դիտելուճամար ուլտտել քային դիրքում դնել 40 խոշորացմա օկուլյարից՝ պարզեցնել պատկերը փ թյամբ։ եթե 40 խոշորացման տակ պ զգուշությամբ մեծ պտուտակ ապա պատկերը հրնհալուց ճետո պարզեցն 8. ՄեՓ խոշորացման տակ դի

պատրաստուկը չարժել միայն առարկայակիրսեղանի չարժման միջոցով: 2. Աշխատանքն ավարտելուց «ետո պտտել սկրովառակը ն մեծ խոշորացման տեղը կանգնեցնել փոք խոշորացման օբյեկտիվը, որից Պետո միայն Պանել պատրաստուկըմանրա դիտակի տեսադաշտի, Հակառակ դեպքում կարոզ է ջցարդվել ճակատային ոսպնյակը: 10. Մանրադիտակով միշտ աշխատել նստած վիճակում, աթոռի բարձրությունը պետք է լինի այնպես, որ Հնարավոր լինի նառած վիճակում նայել օկուլլարից: վարժություններ

Որո՞նք են բջջի ուսումնասիրման ժամանակակից Մե-

ն

1.

Հարցեր

2.

Լոդները: լահնչո՞ւ է օոլտիկական մեքոդը նպատակաճարմար սրոյմաններում ուսումնասիրություններ կատո:րհ-

ինչպիսի՞նէ մանրադիտակի լուսավորող ճաիմարանքի

ճամար:

բորատոր լու

3.

դառուցվածքը: 4. ի՞նչ դեր է կատարում կոնդենսորը մանրադիտակով շաատ ելիո:

Բջջի կառուցվածբը: կորիզ: Ցիտոպլազմայի օրգանոիդները

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ ԱՇԽԱՏԱՆՔ

5. հնչի՞ է Հավասար մանրադիտակի ընդճանուր խոշորացումը, երե շբյեկորվըի խոշորացումը 8 է, իսկ օկուլլա-

Լենը՝ 10:

Թեմա---

1. Հանձնաբառություն: Բջջի կառուցվածջին Ծանոթանալ

-ր-

որպես մեկ ամբողջական օրգանիզմի, 2. Մանոքանալցիտոպլազմայի օրդանոխդներին, դրանց ֆունգցիաներինւ Պյակատներն սխեմատիկ Նյութեր ե սաբքավոբումներ: նկարներ, որտեղպատկերվումեն ցիտուլլազմայի օրղանոիդ-

սոխ: ները,ամեռբա, ինջուզորիա, Առաջադրանքի բացատոությունը: Բջիջը կենդանի

լ

ԼԼ,

Հ

կ ՍԱՀՄ

Տ

Լ

|

յաթ աաա

Ճատկանիշները (եյուքյա

ն գանիզմների կառուցվածքային կենսաբանականակտիվության Հի նիզմի մասնիկը, որն ամենավփոքը մետաբոլիզմի ն զղ մուտացվելույ է, քանի որ էվոլյուցիոն տեսակետ միավորն է, որից զարգացել են բա Այն կարելի է դիտել որպես առանձ ված է իրար ճետ փոխադարձկա ֆունկցիոնալացումըորոշում է բջջի Քջջային մակարդակով երնում են

նական

ւմ

2.

Նկ.

ցննտրուսոժ,

7--

«րոգր,

փորը

լիզոսոմ,

ժո"

8»--

Ֆ--

6--

էնդոպլազմային ցանց, Չ-- Գոլշիի մխոոթ կորիզակ

սխ Բջջիկառուցվածէիժամանակակից 4--

դրոականություն, կխնջնակարգավորում, ժառանդականուէվոթյուն): Բջիջը զարգացել ն առաջացել է կենսաբանական ունեն բջիջներն ընքացքում. բոլոր թաղանթ (ցիլլուցիայի մեմբրան), ցիտոպլազմա, որն իր մեջ սերաչտուղլազմատիկ ռում է տարբեր օրգանոիդներ, կորիզ: Բջյի կենդանի ռյարունակությունը կազմում է պրոտոպլազման, որում տարբերվում հն ցիտոպլազման ն կորիզը: Օրգանոիդներին կորիզի միջե ընկած ցիտուզլազմային զտնդվաժը, որտեղ վնետելվաֆեն պիտույլաղմայիճիմնական նյութը, կոչվում 1 ճՔիալոպլազմա: ունեցող Հիալոսլլաղման կենսական կարնոր նշանակություն միջավայր է, որում տեղավորված են ցիտուղլազկիսաճծղուկ մայի օրդանոիդները: Նկ. Յ. ժատիկավոբէնդոպլազմայինզանցի ելեկտոբոնամանբադիտակային Քետոպլազմայիօրդանոիղներնեն էնդոպլազմային ցանմինոգայի եբիկամի Ննեֆոոնի պատկեբը եպիթելայինբջջում (մեծացված ցը, ռիրոսուները, միաոքոնդրիումները, Գոլջիի կոմապլեքոաը, 18000 անգութ. պենտրոռոմը, պլաստիդները: լիզոսոմները, վակուոլները: 1. Թաղանքի մակերնույքի վրա բազմաքիվ ոնբոսոմննրով էնգուչազմալին ուսումնասիրությունը կաՁիոուլլազմայի օրդանոիդների ցանցը ունիվերսալ է բոլոր բյիչների ճամար: 4, միտոջոնդրիումներ: են սուսրում էլեկտրոնային մանրադիտակու (նկ. 2):

ր ԿԻ

էնդոպլազմային ւք

զան

աեԲԱՆ"Ա

ունի

ճյուղավորված

տարբեր

"

ձին

ար

նափակվում է երկակի մեմբրանային քաղանքուր Միշշնալով իրար, ակոսները գլաննեոր ն առաջացնում են բարդ հոալափ ցանց, որի ներոր լյված է

ճարպերի ե գլիկոգեդոլացություններում տեղի է ունենում նի «ինքեզ: են, որոնք երփոքրըգնդաձն Ռիբոսոմնեոր բեմն «անդիպում են կուտակումնեով՝ պոլիսոմների կամ սլոլիոիբոսոմների ձնով: կազմված նն սպիտակուցից ե ՌՆԲ-ից, դրանցում Հայտնաբերվել է ԴՂք-ի ն Շռ-ի աղեր: Դա կազմում է բջջի ՌՆԹ-ի ամբողջ զանգվածի 80. -900/0-ը: Սպիտակուցի սինթեզին մասնակցում են այսպես կոչված ակտիվ ոիբոսոմները, որտեղ ամինաթթուները կապվում ՖԵՆ առաջացնելով պոլիպեպ-

(ածխաջրերի)

(խողովակները),աղպջակները

ճոմոգեն նլութով: Տարբերվումեն երկու տիպի էնդոպլազմայինցանց (նկ.

3), 1.

Հայտնի են էնդուլլազմային ցանցի

այլատեսակներ՝

կամ խորպուբորդ (գրանույլար), Հատիկավոր երո ցի-

տուլազմայի կողմից արտաքին մակերնոււթի վրա նսոս:ժ որտեղ ռիբոսունե մանը ճատիկներ՝ անանանում

են

է

աան Աթա

ողորկ

(ագրանուլյար), ծձրբչկան

2 ո, Հաա

կամ

ճատիկները:ՖունկՋիոնալ առումով սրանք խիստ տաբհրվում են իրարից, կայն երբեմն անցնում են մեկը մյուսին: Դրանքխիստ կաղված են միմյանց Հետ: Հարթ էնդոպլազմայինցանցի վակուռլային պոլացություններում տեղի է ունենում ճարպերի ե գլիկոգենի (ածխաջրերի) սինթեզ: այդ

սա-

Կան ի

դոյ

ՀՂ0

7"

որա»

մարմեիկեճր

ճայտնաբերվելեն Միտոքոնդոբիումները

թ. կ.

Բեն-

դի կողմից, մկան սերմնարանի բչիջներում, Բնորոշ են ինչպես բուսական, այնպես էլ կենդանի բջիջներին։ Զեր ն չափսանրըկարող են տատանվել մեկ բյջի սաճմաններում.տրաէ 0,5--1 մազիծը ճասնում մկմ, իսկ երկարություն: կարոք ունեն է Ճասել մինչն 7 մկմ, Միտոքոնդրիումներն արտաքին թաղանթ, որի Հաստությունը կազմում է 601: ներքին թղանթը, որն ունի 60--80Ճ ճատոություն, առաջացնում է

կրիստներ կամ կատարներ, որոնց միջն տեղադրված է մատրիքոր, դտնվում է Ճճիդրոլիտիկ ն սինքետիկ գործունեու» քյան ֆերմենտներիՀիմնավան քանակը:

պրոցեսին, մասնակցում է նյութավփոխանակության է բջջի Համար թունավոր նյութերը, կուտակում վ արբեր կենսաբանականակտիվ նյութեր (լիպոպրոտիղնեո, ֆերմենտներն Հորմոններ): Այն որոշակի դեր է կատաներբչջային չրի տարարաշխման պրոցեսում, բում էսն մասնակցում է նան քիմիական միացությունների սինթեզին, է բջջային մեմբրանը: որից կառուցվում

բում,

չեռոբա»նում

"854 Նկ. 1--

4.

Միտոքոնղբիումի սխեման. կառուցվածքի

արտաքին քաղանքը,

Հ--

ներթին թաղանթը,

4--

Մատրիքս

3--

կատարներ,

Նկ.

Միտոջոնդրիումը կազմված | 65--2Ո/Ղ0 աղպիտակուցներից, 25--Յ0Ն լիպիդներից ն ԴՆԹ-ի ՌՆՔ-ի ոչ մե» քանակից: Ֆերմենտներըկատալիզում են կրեբսի ցիկլի մրչանՄիտոքոնդրիումի «իմնական ֆունկցիան կյալ փուլերը: է ԱՇՖ-ի սինթեզն ի Հաշիվ այն էներգիայի, որն անջատվում :

ման

ժամանակ:

չ

ու

է տարբեր մետաբոլիտների անաէրոբ

(անքքվածին) ճիռե-

Գոլջիի կոմպլերսը(նկ. 5) մեմբրաններով

է: սաճմանաղատված Ճճամակարգ

ն

բշտերով

ճայտնաբեբվել է 1898

թ. ոլջիի կողմից: ձավ զարգացած է Հատկապես մասնագիտացՍրա ձեր փոխվում է անգամ մել բջջի սատված բջիջներում: մանում, (ախված ֆունկցիոնալ վիճակից: Այն նա կազմված է էնդոպլազմային է մեմբրանի Հճամակարդից, որը նման ցանցի թաղանթին, բայց նրա մակերեույթի վրա չեն լինում Այն ակտիվորեն մասնակցում է շատ բջջային տիբոսոմներ: անկրետոր ֆունկցիա է կատաննրառուկների առաջացմանը,

յ.--

5.

Գոլջիիկոմպլեքսիուլտբակառուվվածրը.

Հարք գլաններ (ցիստերներ), 2-- գլանի բչերից շարունակություն, 3-խոչոր ն մանը պղպջակներ (վակուոլներ)

ԼիզոսոմնեոըՀայտնաբերվել են

թ. մկեձրի լյարդի

ունեն փոքր բջիջներում: Ըստ Դէ. Դյուվայի լիզոսոմներն հն քաղանթով պարկիկների տեսք, որոնք սաճմանափակված

լցված են թթու Հիդրոլիտիկ ֆերմենտներով, ակտիվ ճեղքում են նուկլեինաթթուները, պոլիսախարիդեերը ե լիզիտները: Դրանք նման են մարսողականՀամակարգի ֆերմենտնհրին։ 1իզոսոմի թաղանթի քայքայման դեպքումֆերմենտոեերը կարող են ոչնչացնել բջջի պարունակությունը ն բջիջը կարող է մեռնել, ինքնամարսման ենթարկվել, Լիզոսոմները մասնակցում են նան օտարածին մարմնիկների մարսմանը ն քունազրկմանը, որոնք կլանվում են պինոցիտի ն ֆագոՋի տոզիշնորճիվ: ն

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ

ցիտուղլազմատիկ օրդանոիդ է: Միտոզի ժաՑեետոոսոմը

է զարգացման բարձր: մանակ րջջային կենտրոնը ճասնում աստիճունի, մատնելով բաիդ լայնածավալ կազ կառուցվածքի: մբ՝ միտոտիկ ապարատի կազմի մեչ, Ցենտոիոլըշրջապատված է լուսավոր սաչճմանով, որբ կամ ցենտբոսոմա, ապա ավելի կոչվում է միկոոկենտոռն,

ամուր զանալով՝ցհֆնտրոսֆերայով, որից

«Հեռանում

են

ճա-

ժամանակ Բջիջների բաժանման ռազայքները:

սդրովաղում է վեր ածվում նրկարավուն |կամբչակի՝ Ժեկրոկենտրոնբ որից առաջանում է իլիկը: Սրանք Քծ դեր գենտոոդեսմայի, նն կատարում բջիջների բաժանման ժամանակ ժառանգական նյութի ճիշտ տեղաբաշխման գործում, ԾանոթանալցիտոպլազՀանձնարարության կատառբումը:

մայի օրգանոխդներիկառուցվածքին հ նկարել դրանք: Մանրադիտակով տարբեր խոչորացումներով դիտել ամեոբան, ն գունավոր նկաինֆուղորիան, սոխի թաղանթի բջիջները

րել:

Հարցեր

ԱՇԽԱՏԱՆՔ

բջիջների Թեմա--Բուսական ն կենդանական

:

տարբերությունները

1. Սանոթանալ բուսական ն Հանձնարառություն:

կնս-

2. դանականբջիջների ։տարբերություններին: Մանիադիտան նկարել յորադեսկանցիայի վերնամաշկի բջիչնեկով դիտել լեյկուլլառտները, քլորուլլաաոսալ Հերձանցքը, գույց րը, ները: 3. Մանրադիտակով դիտել ն նկարել լոլիկիփափտալով քրոմոպլաստները: 4. էլոկամսի բջիջները, ցույց ն ցիտոդնայի բջիջների վրա դիտելն նկարել վակու՞ողլների

շարժումը: պլազմայի Նյութեբ

յակիր

ն

սարՒավոբումներ:Մանրադիտակ, առարկա-

անճիաժեշտբույսնի' ծածկապակի, ապակիներ,

դեա, տրադեսկանցիտ,

էլո-

(ճաւսունացած): տարբերսրտուղներ

Բուսական Առաջադոանհի բացատռությունը:

կենղանանմանության ֆունկցիոնալ կան բջիջները կառուցվածքային Հեւո միսսին ուֆեն նւսն. տարբերություններ: բուսական Բջջի ոիկենդանական բջջի Հետ ճամհմատ, տուղլազմատիկ թաղանթի տակ զտնվում է Ճաստ քաղասթ։ Բջջաժաղանքն ուժեղ զարգացած է բարձրակարգ բույսերի մոտ, իսկ ցածրակարգհրի Մուտ՝բարակ է ն ունի պարղ կան

ն

ն

վարժություններ

Ի՞նչ է բջիջը: ինչպիսի՞ն է բջջչի ժամանակակից կառուցվածքը: են 4. դրսնորվում բջջի մու ինչպիսի՞Ճատկանիշներ որսլես կենդանիբնության եերկայացուցչի' 4. Ի՞նչ է Հիալուղլազման, 5. հնչպիսի՞ շարժումներ է կատարում ցիտոպլազման (շրջապտույտ, Հոսանքներով, շրբջանաձն,շատրվանածձն): 6. Ռրո՞նք են օրգանոիդները: պիտուլազմայի 2. ի՞նչ դեր են կատարում միտոքոնդրբումները բջջի կենսագործունեության ընթացքում: 8. Է՞նչ դեր է կատարում Բջջի բաժանմաիԻ ցիտոպլազման 1.

Հ.

Ւ

ժամանակ:

:

ռուցվածը:

Բուսական բջջաթաղանթի առանձնաճատկություններիռ լուսային մանրադիտակովտեսանելի ելուստները՝ ծակոտիները: երկու Հարհան րջիջչների ծակուսիները դասավոր-

են

վում

են

մեկը մյուսի

դիմաց:Տարբեր ինքնասունովիոո-

են ցելռրոֆ) բույսերի բջջաթաղանքի կազմի մեջ մտնում վովոզան, «եմիցելլուլողան, պեկտինը։ Վերջին ժամանակ ներս էլեկտրոնային մանրադիտակայինՀեւտաղուություննե-

փի միջոցով պարզվել է, որ բուսական բջջաթաղանքու կան մեժ թվով բարակ երկար ֆիբրիլներ, որոնց տրամագիծը 250--830 յ է: Դրանք դասավորվում են կամ բջջի առանցՔին զուգաճեո, կամ էլ պարուրաձն ծակուռիների մոտ (շուրաճ ջը) ն: առաջացնում հն սութ Բուսական բջչաքաղանթը

կատարում է մեխանիկական

Ք

ն

պաշտպանական ֆունկցիա:

Բուսականբջջաքաղանքի ճամեձմատ

կենդանականբջիջներն ունեն շատ նուրբ մեմբրանային թաղանք: Թաղանթթ կազմված է երկու շերտ սպիտակուցից, որոնց միջն տեղաՀչ

վորված է լիպիդային շերտը: Դա վերջինիս ապաճովոմ է ն ճարպալուծիչ նյութերի ելքն ու մուտքը բջջի մեջ: ջրաԹաղանթն ունի ընտրողական քափանցելիություն, որը թույլ է մոալիս բջջում պաճպանելՃճամեմատաբար կայունխտուչ թյուն: Բուսական |լ կենդանական ճետկաբարթ օրգանիզմների, նան բուսական ն կենդանական բջիջների միջն կա նյութափոխանակության տարբերություն: Քուսական Բջջի ճատուկ են են որոնք իրականացնում օրզանոիդներից չդլաստիդները, Ցոտոսինթեզը(կանաչ պլաստիդները):Բուլսերի ենքնասնումը բացատրվում է պլաստիդների առկայությամը: Բարձրա հարգ բույսերի մոտ տարբերում են պլաստիդների 3 տնւակկանաչ՝ քլորոպլաստներ, անգույն՝ լեյկոպլասաներ, դունապրոցեսը բույսերի մու: վոր՝քրոմոպլաստներ, Ֆոտոսինթեզի ընթանում է քլորոպլաստներում, որոնք որպես կանոն րնթանում է լուլսի առկայությամբ: Քրոմոպլաստների տրսսմադիժը 4--6 մկմ էյ երբեմն կարող է լինել ավելի խոշոր: Տարբեր «լյուսվածքներում քրոմոպլաստներիքանակը տարբեր է: նվազագույն թիվը 1--5 է: Սրանց առավեՔրոմոպլաստների լագույն քանակը պարունակվում է ասիմիլացնող Ճճլուսվածքում: թլորուղլաստները(նկ. 6) մանրադիտակի օգնությամբ կարելի է դիտել տրադկսկանցիայիտնրնի վերնամաշկի Ճերձանցքի բջիջներում, իսկ քրոմուլլաստները՝ տարբեր պտուղներում: Դրա Համար վերցնել այդ պտուղների մփավփիկամսից, ասեղով ցրել առարկայակիր ապակու վրա ն ջրի կաթիլու" դիտել մեծ խոշորացման տկ: կեյկուլլաստները (նկ. 2) կարելիէ տեսնել տրադեսկանցիայի մռտ։ Այդ նպատակով տերնեաթիթեղիստորին կողմից Ճիմջի մոս Ճատվածից առանձնացնում են վերնամաշկի մի փոքրիկ կտոր, վրան լցնում սախարողայի թույլ լուծույթ, ծածկում ծածկապակիով ն դիտում մանրադիտակով: կորիզը շրջապատող ցիոոպլաղմալում երնում են մանրը, Դրանց: գնդաձնմարմնիկներ, որոնք ուժեղ բեկում են լույսը:

լեյկոպլաստներնեն:

Նկ. 6. Քլուոպլաստիկառուցվածքի սխեման. 1--

լամելլնձր,

2--

նիստեր (գրանննր))

Բուսականբջջին լուրաճատուկ են

նակ

(ն. վակուոլները

ւստ որոնք սլարունակում ջուր: քանակությամը են, որ քուսական բջիջներում վակուռլների այնքան շսոռ են պիսոպլազման ն նրանց օրգանոիդները դասավորվում են բարս-կ շերտի անսքով։ Վակուոլներըլցված վակուռոլային

8),

են

մեծ

չյուքուխ Ցիաուլլազմայից վակուռլները առանձնացված են առշերտ մեմբրանով: Վակուոլի զարգացումը կապված է էնդուլլազմային ցանցի «ետ, Սինթեռի առաջնային արգասիքներլբ լուծելի ածխաջրեր, սպիատկուցներ, պեկտին. կուտակվում են էնդոպլազմայինցանցում, որոնք էլ դառնում են ապագա վակուռլի սաղմերը: Դրանքթաղանքուվշրջափակ--

Հարցեր

ն

մվարժություննել

ի՞նչ տարբերություն կա բուսական ն կենդանական բջիջներիմիջն: 2. ինչպիսի՞ն է բուսական րջջաքավանքի կառուցվածքը» 3. Սանի՞ տիպի պլաստիդներ են լինում բուսական բի2.

բիչներում։

Ի՞նչ կտռուցվաժք

4.

ունեն

քրոմոպլաստեերը:

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ ԱՇԽԱՏԱՆՔ

Թեմա--

22.4

Արյան ձնավոր տարրերը։ Էրիթրոցիտների ն լելկոցիտների 6սւշվումը

1. արյան ձնավոր տարՄանոթանալ Հանձնաբառություն:

բերին, նկ.

7--

8.

Բուսական բջիջըլավ զառզացած վակոսոլներով.

սիակուոլննր, 2--

3-Ջիս(ույլլազմա,

կորիզ

ված դլաններ են, որոնք մեծանալով չափորով, միաձույվում են

ն

վեր ածվում վակուռլների։ էլողնեայիվերնամաշկի բջիջ.

ների վրա լավ երնում է մեկ խոշոր վակուռղլր։ 1ոլիկի պտղի բջիջներում երնում են մի քանի վակուոլներ:

կատաբումը: Մանրադիտակի վր Հանձնարարության դիտել վակուոլները, պլաստիդներիտեսակները ն նկարել դրրանք:

վում

կատարել էրիթրոցիտների ն լեյկոցիտների ճաշմկլ արյան մեջ։ 2.

7, Նյութեր ն սարքավորումներ:

սմ

նրկարությամբ

ե

տրամազծով փորձանոթներ, 2. 1 լ տսրողությամբ 3. Ճարմարանքներ տիճանավորված կաքոցիկ (պիպետկա), 4. մատից արլուն վերցնելու Համարյ մանրադիոակ, 5: Ժ.որյանի խցիկ: Առաջադրգոնելրի բացատբությունը:Արյունը օրզանիզմի ներքին ճեղուկ միջավայրերից մեկն է, որն արլունատար անոթներովշրջանառություն կատարելովօրգանիզմում,իրականացնում է բազմ անրիվֆունկցիաներ: Արյան ձնավոր տարրերն են էրիթրոցիտները, լելկոցիտները: Թթրոմբոցիտները: էրիթրոցիտները բարձր մասնագիտացվածանկորիզ բրջիջներ են, որոնք կորիզը կորցնում են ճառունացմանպրո ցեսում։ ճյ5 մկմ տրամագծով էրիքրոյի տները կոլվում են իսկ 8 մկմ-ից բարձրը՝ մակոռցիտներ,72 մկմ միկոոցիատներ, տրամագծովը՝ մեգալոցիտներ, որոնք օրգանիզմում ճայտոնրվու են վիտամինի պակասի ժամանակ էրիքրոդիանեո: չոր զանգվածի 9000-ը կազմում է Հեմոգլոբինը, իսկ 10"'յ-ը՝ Հանքային աղերը: էրիթրոցիտնունի երկգողավոր տեսք, որի 1 սմ

աս-

շնորչիվ մեծանում է նրա մակերեսը:Հեմոգլոբինի շնորձեվ

կատարում օրգանիզմում Վրիքրոցիտները Ճեռաջման են

քթվածնի

տե-

ֆունկցիա. դափոխման ածխաթքու գազի խցիկի քանակը Հաշվում են էրիթրոցիտների է խորանրկազմված ցանցը օգնությամբ: Գորյանի ն Մեծ խորանարդիկներըուղդաճայաց դիկներից (15215): են 16 փոքր խոՀորիզոնականուղղուցյամբ բաժանվում են խորանարդիկներով, որոնք բանարդների.ճերթափոխվում կամ միբաժանվածեն միայն ճորիզոնական ուղղությամբ խորանարդիկկամ առանց զծերի գծերով այն ուղղաճալաց մմ է, իշ երով: Ընդունելով, որ խցիկի խորությունը ստւնում խցիկի մմ, ենք կողմը՝ 7/20 փոքր խորանարդի ն

ժավալը,

Դորյանը

Համապատասխանումէ փոքր

որը

քափաճարում

մի քանի անգամ էրիթրոցիտը փորձանոթում ճետո թողեն ուղղատայաց ուղղությամբ: Խցիկը լցնելուց անտարրերը ձնավոր նում որպեսզի ենք 1ր Հանդգստանա, մանջատվեն նատվածջիձնով: Այնուճետնխցիկը դնում ենք

րադիտակի սեղանի վրա, խիստ «որիղոնական: Զնալոր տարրերը դիտում ենք օբյեկտիվով 8։, օկովյար 10: կամ 15»: Ճաշվում եե 5 մեծ խորանարդներուՄ էրիթրոցիւոները (5215Հ-80 փոքր), ձաշվում են այն տարրերը, որոք ընեն փոքրըխորանարդի ներսում, որոնք գտնվում են ձախ. կած ն այն կողե վերին ղժերի վրա կամ չփվում դծերին այս մից։ Այն էրիթրոցիտները, որոնը դտնվում են աջ հ ներքին գծերի վրա կամ շփվում են գրանց 2 կողմից, չեն Ճաշվում, քանի հր դրանք պետք է ճաշվեն Հաջորդ խորանար-

դում,

մկլ արյան մեջ ձնավոր տարրերի թիվը ճաշվում ենք ճետելալ բանաձնով.

ՀԵ

ՇԵ ՀՀ-

2-ը

1-ն՝

որտեղ

մկլ արյան մեջ ձնավոր թիվն է, տարրերի ձնավոր տարրերի թիվը, որը Ճառվվածէ սխոքրխոչ

բանարդիկներիորոշակի թվում։

՛

400.4000.

աաա

ժում

էրիթրոցիտներիճաշվման ժամանակ սխալի Ռվ-ը կաղէ «9.30/1, միջինում ՀԵ2,50/1:

արյան սպիտակ մարմնիկներն են, Լելկոցիտները որոնք կատարելով ֆագոցիտող, օրդանիղմի ճամար ունե են նում նն Հատիֆունկցիա: Տարբերում սպլաշտպանական կավոր բջիջներ՝ գրանուլոցիտներ ն ոչ ճատիկավոր րջիչներ՝

ադրանուլոցիտներ:

Գրանուլոցիյոներըըստ

թթվային ն «ճիմնային ներկերով ներկման բաժանվում տիպի. 1. սրանք Նելյտբոֆիլներ, կազմում են բոլոր լեյկոցիտների 60- 208 -ր, ներկվում են չեզոք ներկերով, Հիմնական ֆունկցիան միվրոբներից ն դրանցթույներից սլաշտպանելնէ: կազմում հն 0,501, մասնակցում են ՀիսՔազոֆիլներ, տամին կենսաբանականակտիվ նյութի սինթեզին, արտադրում են «եպարին, որը մւռնում է Հակամակարդիլ ճամակարդում: են

3.

այում

1-40.

.4000.3 ԱԹ

բ-ն՝

խորանարդիկին:

խցիկըլոնելու ճամար վերցրած

Այն Հավասար է 1/4000։

խորանարդիկների թիվը,

փոքր արյան նոսրացման աստիճանը, 1/4000-ը՝ փոքր խորանարդի ծավալը րազմապատկած 4000-ով Հավասար է 1 մկլ արյան ծավալին, 5 մհժ կամ 80 փոքր խորանարդիկներումկա 0րինավ. 400 էրիթրոցիտ, արյունը նոսրացվել է 200 անզսմ։ Մ մկլ-ում չրիթրոցիտներիքանակը կլինի. 6-ն՝

ներկվում էոզինոֆիլներ, են

են

թթվային ներկերով, քալսալիւուտկուցային բնույթի թույները, կազմում են

լինում են 2 տիպի. Ադրանուլոցիտները ակախվ Մոնոզիտներ. ֆադոցիտներ են, ւռեղաշարժվե-

7.

(ով դեպի բորբոքված օջախը, վերածվում

են

մակրոֆաղի:

Լիմոցիտներ. կազմումեն Չ5--300/դ,կարնոր դեր են ի մունաբանական պրոցեսում, կատարում 1Լեյկոցիտների 2.

կյանքի տնողությունը 1-2 շաբաթ է: կեյկոցիտներըՃաշ"վելու ճամար փորձանոթում նախօրոքլցնում են 0,4 մլ 3-21

.չանոց

լուծույթ, Մազանոթային կաթոցիվերցնում են 20 մկլ արյուն կեռ Աաչի «Հեմաղլոբինաչափից հ նորւցնում 20 անդամ: Ցուրաքանչյուր Հեւոո՛ վերցնելուց են լվանում թորած ջրով: կարոցիկը քելկոռիտեծրի «Հայվման մեքոդիկան նույնն է, ինչ որ էրիթրոդիաների դեպքում։ 1եյկոցիտներըճաշվում են ՝00 մենծ խորանարդներում, որը ճամաղպատասխանում է 100. 16--7000 սիոքրին: Օրինակ. փոքր խորանարդնիերումՀաշվում են100 լեյկոցիտներ, արյունը նոսրացված է 20 անդամ: 1 Մկ-ում լեյկոցիտներիԹովըկլինի. 700.

4000,

Տ6ՏՍ||ՑՋՖՏՏՏՍՍՏՍ

Է"

1եյկոցիաւների Հաշվման ժամանակ սխալը կաղմում է ՀԷ6--Ց0ղ կամ միջինում ՀԷ 20/0: կատառումը:Մատիցվերցնել արյուն Հանձնաբա»ության ն Գորյանի խցիկի օղնությամբ Հայվել էրիրրոցիտների ե լեյկոցիտների քանակը:

Հարցեր վարժություններ ն

1.

Որո՞նքեն

արլան ձեավոր տարրերը:

Ինչապիսի՞ ֆունկցիա կատարում էրիթրոցիտները մարդու օրգանիզմում: Ժ. հնչպիսի՞ ֆունկցիա են կատարում լեյկոցիտները: մարդու օրգանիզմում: 4. Քանի՞ խմբի են բաժանվում լելկոցիտները: 5. Ինչալիսի՞ ֆունլրյիս։ են կատարում թրոմբոցիտները: 6. 1600 փոքր խորանարդներում Ճաշվել են 98 լեյկոցիտներ, արյունը նոսրացվել է 20 անգամ, որքա՞ն է 1 մկլ արյան լեյկոցիտների քանակը: 2. 5 մեծ Հաշվել են 420 Լրիթրոխորանարղզիկներում ցիյոներ, արյունը նոսրացվել է 20 անգամ: Ռրքա՞նԷ 1 մկլ արյան էրիթրոցիտներիքանակը: 2.

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ ԱՇԽԱՏԱՆՔ

քոցախարրվի

են

ճիմունքները: բջջաբանական

բազմացման Միտոզ: Միտոզի ֆազերը

Անսեռ

Թեմա--

Ճ 5

Հժանձնաբաբություն: Ուշադիր ղննել

բջիջները,

որոնք

), սվրոֆազում (նադտնվում ինտերֆսղում(միջափուլում ն (ճետնավփուլում) տնլոֆաղում խափովում),նետաֆաղում ) ն նկարել դրանք:Հատուկուշադրություն (Լնրջնափուլում են

Դ արձնել

քրոմոսոմներին:

սոխի արսաշրավոռումներ: Նյութեր Մանրադիտակ, ե

մատի ճղմված քարմ պատրաստուկ,

մատիտներ:

բացատոությունը:ճջջի բաժանումը կաղմԱռաջադշանրի ։

ուլից՝ կորիզի բաժանում (կարիոկննեղ) ն ցիտոպլաղմայի բաժանում (ցիտոկինեղ)։ Միտողը բաժանման մենաունիվերսալ եղանակն է, որը բնորոշ է ինչպես սոմատիկ, այնպես էլ սեռական բջիջներին: Պրոցեսների ամրողչությունը (բուն միտոզը ն ինտերֆազը), որը տեղի է ունենում րջջի երկու ըաժանումների միջե, կոչվում է միտոտիկ ված

ա-

ցիկլ:

ժամանակ Միոոոզի

դուստր

(Հո):

մայրական բջջից առաջանում են 2 բջիջներ քրոմոսոմների դիպլոիդ Պավաքակազմով Վերջինիս պատճառը ինտերֆաղզում կրկնապատկված

Քրոմոսոմների ճավասարաչավ տեղաբաշխումն է: երկումիտոտիկ բաժանումների միջե ընկած ժամանաբջիջը աճում, գործում է պատրաստվում է կվաճատվածում Ճաջորդ միտոզին: Բջջիայս վիճակը ինտերֆավզնէ: հնտերֆազում տեղի է ունենում եյութերի սինթեղ, որը կազմված է քրոմոսոմներիՃաստ թելերից: հնտերֆազնընթանում է 3 փուլով. 1. Օլ Դա տնում նախասինթետիկ է կամ Ճճետմիտոտիկ, մի քանի ժամից ինչն մի քանի օր: 2. Տֆազ,որը տնում է ժի քտնի րոպեից մինչն մի ժամ: անի Այս ֆաղպումտեղի է ունենում ԴՆԹ-ի կրկնապլատկում քրոմոսոմները կրկնապատկվում (ոեդուպլիկացիա), Հեռանում են դեպի բնեռները: են,Հ.իսկ ցենտրիոլները Օջ փուլում Հետսինթետիկ կամ նախամիտոտիկ, որը

միտոզի անցման շրջանն է, ՛ նմ

ա

անի

տնում

է մի քանի րուլեից մին-

ժամ:

ընթանում է 4 փուլով`պրոֆազ, մետաֆազ, անաֆաւզ, տելոֆազ, որոնք իրարից տարբերվում են ցիկլի

մուխոխությունններով ն ձյլաբանական փուփոխություններ ( եկ. 9): Դրոֆազում քրոմոսոմները ենթարկվում են ւ ւարուրացման ն դառնում նկատելի, որպես երկուական թելիկներ: Դա վկայում է քրոմոսոմի կրկնապատկման մասին: Այս կեանրը, որոնք կոչվում են քույրՒՐոմատիդնեբ, ոլրոֆազում ծրարիցչեն Հեռանում, այլ սլաճվումեր ընջճանուր մասսնիկով, որը կոչվում է ցենոբոմեր: վերջում բբոժոՓրոֆազի աոմենրի երկարությունը փոքրանում է պլարուրացման Ճաշվին, մուռավորապես Չ5 անդամ: Պրոֆազում քրոմոսոմները եղառբվում են կորիղի ամբողջ ժւսվալով տեկ. Պբոֆուկում անգի է ունենում դեւի բջջի բնեռր դուստր յենտբիոլների տարամիտում: ձենտրիոլների միջն եբնան են գալիս բաժանման իլիկի թելիկները,որոնց ամբողջուժյունը կոչսում է աքբոմատինային իլիկ։ Այդ թելիկների կազմում մրսոնում է ակտին սպիտակուցը: Դրոֆաղի ավարտի նշաններն էՆ՝ կորիղաթաղանքիե կորիղակի տարրալուծում, որոնց արդյունքում քրոմոսուները Ճանդես են զալիս դիտոպլազմայի ընդճանուր զանդվածում: Կորիզաքաղանքիանձճետացմանպրոցեսին մասնակցում ին վիղոսոմները, դրանք կուտակվում են կորիղաթաղանթիայն որն սկսվում է լուժվել: Հատվածում, մ

բնորոշվում է քրոմոսոմների տեղաշարՊոոմետաֆազը Ժժումովգեպի բջջի բաժանման Հասարակածժայիւ առանցքը:

Մետաֆազում քրոմուոներըդասավորվում

նում նն

.

| Նկ. 1--

չբաժահվող կորիզը:

Ա

9.

Բջջիմիտոզը.

երնում է կլորավուն կորիզակը,

Չ--

Խան աարի մեգաեո գրակ Ց, ո Աա անր քելիկները, Ա ակա-

ինան

որ Աա սիգաքաղանըը լուծվել

ագաթ

է:

(ավ

հրեոս

ժանժ բքաժանժա

Քրոմոսոմները տարամիավել են դեսի բջջի բնեոները: ֆազ: կորիր լիովին բաժանվել է, առաջացել 6 կաիցանագնք, միջոցովցիտուազման է, 0ծ ինչոյնս միջնորմ առուջանալու վում /,

պրոֆազի:

,

5--

4--

տնլո-

ծրհում

քաժան-

են

են

Հասաբա-

Հարքությունում, որտեղ դասավորվելով, առաջաց թիրեղ։ Քբոմոսոմները մետաֆազալին դասավոբվում

կաժային

այնոլնս,

որ

Քրոմոսոմների տելոմերայեն Հատվածները

ուղղված են լինումդեպի բնեռները:Աքրոմատինային ասլա րատի Թեյիկները քրոմոսոմին կպչում են

րաքանչյուր ցենտրոմերինԹելիկները

վեոխց: Անաֆազում տծլուերները ուղղվում

Քույր

Հեռանում Քրոմատիդները

Դեպքում

էն

այնպես.

մոտենում

էն

դեպի

շն

որ

յուբն-

դեպի կենտրոն

ն

բնձոներբը: Այս

են իրարից Հեռանում տռաջին Հերթին ցննորո րային ճատվածները, իսկ ապա յուրաքանչյուր քբոմոոսժ հր ցճնտրոմերով շարժվումէ ղեպի ճակաղիր բնքները: -

--

Քույրքրոմատիդներնիրարից ճեռանալուց ճետո (ճողքա-

Քրոմոսոմների վորվելուց) կոչվում են դուստր քրոմոսոմներ: միաժամանակ ն ավարոտարամիտումը տեղի է ունենում 2ոեւոդվում է շատ արագ: Քրոմոսոմների տարամիտումից է դրանը քանակը լուրաջանչյուր բնենոում ճավասար լինում ելակեւույին բջջի ջրոմոսոմների թվին: տեղի են ունենում պրոֆաղին ճակառակ՝ Տելոֆազում պրոցեսներ: Ապասլարուրվումեն քրոմոսոմները: վերականգնրվում է կորիզաքաղանքը ն կորիզակը ն միտուռիկ կորիզը վերածվում է ինտերֆաղայինի: Բջջի բնենոում դուստր կորիզների առաջացումից Ճեւոո բջջի բաժանում (ցիտոկինելզ): տեղի է ունենում Միսոոգիսիուլերի ուսումՀանձնաբաբության կատառբումը: ճարտար է նասիրությունը

կատարելսոխի արմ առածայրի

աաջնային բջջի վրա: կարելիչ դիտելնակ շչռականլատւլ ասու առրաստուկներ րաստուկների վրա: ժամանակավոր մեթորաստելու ճամար օգտվում ենք ացետոկարմինային : դից:

200--250 Ացետոկտոմինի պատբաստումը:

մլ տարողու-չ մեջ ջ լցնում ենքՔ 55 մլ թյամբ լ բ կոլբայի Ը (բայ լ թորաժ ջ ջուր չաց ավելացնում 45 մլ քացախաթթու ն 2--5 դ կարմին։ Ալնուճիտն կոլբայի վրա դնում ենք ապակյա ձագար, դնում ջրային բաղնիքի կամ թույլ կրակի վրա: (ուժույթը Ժ0--60րուն հոացնում ենք, սառեցնում ն ֆիլչորում։ Ֆիլտրվածլուծույթը տեդավորում ենջ խցանով կաքոցիկում։ Այդ լուժույթը պաճում են թերմոստատում: ,

արթիվը կարելիէ Հաշվելհրիյոասարդ Զրոմոսոմների

Վերցնում ՐՋ

մաւոածալրնրում։ րոր

ենքՔ

10--12

մմ

երկարությամ բկարությամբ

արմաստածայրերը,որոնց գագարները մուգ են, լավ երնացող գոյացնող (մերիստերմի) Հլուսվածքով։ եքե պատրաստուկը են, երկարել, պատրաստելիս արմատները դերճասունացել կարող ենք օղաագործել ֆիքսած արմատներ: Սոխի արմատածայրերը ֆիքսում ենք կառնորայի (3:1

(նլարկի լուծույթ ֆիքսատորում ): Ֆիւսված ացնտալկոճոլ) արմատները պաճում ենք 200 -անոց սպիրտի ալ արզեցված

լուծուլթում.

Այդ արմատածայրերը կորում

ենք առարդայակիր '

օր

ապազու

վիա,

ճզմում

ու

խոչորացումներով: ճրոմոսոժները լավ երնեալուՀա-

մեծ

մար ներկում ենք

սցեւտոկարմինով:

Պատրաստուկիտեղավորում հնք մանրադիտակի սեղանի

վրա, 8 անդամ խոշորացնող օբյեկտիվով գտնումենք րաժանվող բջիջները, ապա :Վ40 ն 20 խոշորացումներով դիայում զրանը: Ուշադիր դիմումներից Հետո գոնում հնք միտողի տարբեր սիուլերում գտնվող բջիջները, նկարում: Աուսվել ուշադրություն սյետք է դարձնել Փիջտոսսմննինւ Հոշվում ենք քրոմոսոմները: Հարցեր 1.

՞.

ն

վարժություններ

Ո՞րն է միտողի գենեւոիկական նշասակությունը: երե բջջում լավ հրնում են Փրոմոսուները յակ կո-

ե րիվզաքաղանթը կորիզակը չան,

ապա

փույն է:

միոի մ զ

եթե Քրոմոսոմների ցենարոմերները դանվում

3.

փիղոնական Հարթությանմեջ, յ

4.

բ

ապա

ա

դ.

մոտոր 22 :Դ

ինչպե՞ս է կոչվում այն քրոմոսոմը,

բաղմաթիվ,հրկատված, Ը"

տիդներից: 5.

դա

ս՞ր

Բ

ԱՐՈՐ

են

ա

Հո-

հույն զ ուլ

/։ է:

որը կաղմվաֆ 1 հրարիռ Հմնռայած քրոմա՞

Միտողի ո՞ր փուլում է նպատակառորմ սր ուաոմնասին չափանըը։ Ինչո՞»: ի՞ն, է կարիուտիպը,

րել ծրոմուոժների ձեր 6. 7.

ւ

Ինչո՞վ են իրարից տարբերվում ինտերֆազիֆազերը, Ի՞նչ 1 բջջային չային ցիկլը:

9. ՄարդուՀյուսվածքային կուլտուրայում միտողի ումանակ տեղի է ունեցել մեկ քՔրոմոսոժի Հնոացում: Քանր"/

Քրոմոսու դոատր կլինի բչիջներում, Միտոզի ո՞րերկուփուլերն են իրար ճՃակադիր 70. դրանց ժամանակ ընթացող պրոցեսների 11. Ի՞նչ դեր ձն ն ԱԵՖ-ը միկատարում Շո՞-Է իոնները տոզի ընթացքում, բս

ոհլոադրում դիտում փիոքթ

ն

նկ

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ ԱՇԽԱՏԱՆՔ

Ինտեշկինեզ «յրոֆաղ Չ-րգ

Թեմա-Սեռական բազմացման բջջաբանական Բիմունքները: Մելոզ: Քրոմոսոմների վարքագիծը մելոզում

որոնք Հանձնաոառություն: Ուշադիր զննելբջիջները,

ներվում ձն մճյողի տարբեր փուլերում

նյութեր

ն

2- ոո"

Առաջաղոանքի բազատոությունը: Մեյոզը

ձն է, ատուկ է,

բաժանման

մ նենում ծ է ունենում տեղի գ միկրոսպորին մեգամու: ժասսլորի մայրական բջիջներում, բուլսեջր Մելողի մանակ առաջանում են արական ն իգական գամետներ: Մեյողը կազմված է 2 իրար Ճաջորդողբաժանումներից. 7. որի ժամանակ համ ռեդուկցիոն, ՔրոմոՀետերուտիզ սոմեերի ըիվը պակասում է կրկնակի լափով ն դառնում որը

Հապլոիդ:

էվկացիոն կամ ճոմեուռիպյ որի ժամանակ պաճպանվում է բրոմոսոմների քանակը: 2 սնռական՝ Բեղմնավորմանժամանակ տեղի է ունենում Հ.

ղզիգուսայումվերականգնվում է քրոմոսոմների դիպլոիդ ճավաքակաղմը: Մելողի լուրաքանչյուր բաժանում իր "երթին կաղմված է Հաջորդական փուլերից, որոնք Հիմնականում տարբերվում են քրոմոսոմների վարքագծով։ 1-ին ն 2-րդ բաժանումների միջն բջիջը գտնվում

բջիջների միաձուլում

է

ն

ինտերկինեզում։

դազ դպրովազ

չ-ին

բաժանում

Ա

վապտոտանաեն

չ

2.

դիդոտննա

3.

պախիտենա

4.

դիպլուտենա:

5.

դիակինող

կամ լեպտոտենան

նրանով,

անչետանում

օ

ում

ր

առանձնաճատկ

բնորո մ թելերի շրջանը բնորոշվում

է

ինտերֆաղային կորիզի ցանցավորկառուցվածքն է,

թելիկները պարուրվում

նն

են

ն

նկատելի է

որոնքիրենցից ներկայաց-

թելիկները կրկնակի են։

ՊիգոտենայումՀոմոլոգ ջրոմոսոմնէրը մոտենում էն միմյանց:Մոտեցումն սկսվում է Մի կետիցն տարածվում քրոմոսոմիամրողջերկարությամբ: Հոմոլոգ քրոմոսոմների նման փոխադարձ ձգումը կոչվում է կոնյուգացիա (միա)։ ՎերջինիսՀիմքում ընկած է միանման ցում կաՀիմքային ռույվածքջով ԴՆԹ-ի

պրոցեսում ցեսու

պս

)

մոլեկուլիճանաչումը:կոնյուգացիայի մ

մ

էԴրոն դրանորում

է մ աար աա է ր 3 ՀԱադթելերից րոր" ՏՄա (բիվալ տ): նամ ւ Պախինեմ մնյողի պրոֆազ 1-ինի Համեմատաբար եր. ո

ՊՆ

մէկ ամբողջո կաղմված /

|

ր

որ-

Ա

,

լի

ան

տնողություն ունեցող փուլն

մ Քրոմոս՞ղմնիե

սոմները բը

րի

1նկատ

է:

Ավար«վումՀոոլոր :

Ի

ւ: ացումըն կոնյուցացիան, Քրոմո-

Կարո

(ի ճաստանում

են ն կարճանում,կռնյուգացիայի պրոցեսում քրոմոսոմները երբեմն կարող են այնքան.

մոտենալ իրար,

որ

են Հեշտությամբ ընդունվում

որպես

մե-

Արոոաոմննրի ծր): Բիվալենտիկաղմումյուրաքանչյուր նման

Է»

ռով էլ

Տ

բարակ

Բիո քրոմոսոմներ: Մրրագիութկի ուսային մանրադիտակով դիտելի

մ «սոմ

տելոցաղ 1-ին

ՀՐդ

տակ,

բ

անաֆազ 1-ին

որ

Քրոմ

մետաֆազ 1-ին

2-87

Մեյողի պրոֆաղ 1-ինը ալքի է ընկնում իր հրկարատեվությամբ ն բարդությամբ: Պրոֆազ1-ինի ֆազերն իր,րի տարբերվում են ծրոմոսոմների

կար 1-ին

«2գ

1ը

գրտ-

նկարել

վի ժամանակ, մտնրադիտակ,մատիտներ:

ա

ո

սարքավորումներ:Ծաղկի կամ ծաղկաբույլի մշտական պատրաստուկ պատրաստված միկրոսպորոգենեե

մճտափազ2-րգ

աժանում

կազմված է

զույգերը կոչվում

են

ձրկարժեբներ քրո-

քույր

քրոմատիդնձրից, Այդ պատճա-

բիվալենտները ծրրեմժն անվանում նն

,ո

հտրադներ:

ապաճովվում է

դորժծել ուժեր, որոնց

են

Դիպլոնեմայումակում

շնորձճիվ

փոխադարձ վանումիչ ցենարոմերների

Վա-

նման լիցքավորված սկսվում | ցինարոմերիշրջանում ճամաձայն, այսինքն ոհսկզբունքի վանմտն մարմինների պրոցես: ընթացած Ճճակառակ ղի է ունենում զիգոնեմայում է Այա բաժանումը լրիվ չէ, քանի որ կասը պաճպանվում են կնռտնճրում խիազմաներում, որոնք դիտվում որսզես որոշ ժամանակ ճոմոլոդ քրոմոսոմներումտեղի է կրոսսինդովերի ունննում ճտմապատասխանմասերի փոխանակում: բնորոշ է բիվալենտներիՀճեռացմտմբյ,որոնք Դիակինեզը են կորիզի Շարունակվում է դասավորվում ծայրամասերում: խիավմի տեղաշարժըցենտրոմերից դեղի քրոմոսոմի ծայրեմեՄիջանկյալ խիազմերի թիվը փոռրանում է 1 մինչն րը: են լինում տաֆազ 1-ինի սկիզբը քրոմատիդները կապված նումն

ակը, բ«կ էն րում թրոմոսումները բագին փոխություններ, Տելոֆաղի վերջում օկ ավում է քրոմոսոմների ոչ

Հապլոիդ քանակով

10),

՛

դուստր

(

զ

Բջիջների առաջացումով (ոկ.

չերմային խիազմով: ջայքսյոՄետաֆազ1-ինը սկավում է կորիզաթքաղտնթի ոիկողմնորոշումով ն աքրոմա մով, դեպի բիվալենտների «շտատրււԲիվալենտները թելիկների Ֆային առաջացումով: կածային Հարթությունում դաստվորվում են այնպես, որ լու-

լոոքունչյուր ճոմոլոգ ղուլդի հրկու անդամներն էլ հրենը են դեպի ճակադիր բեռներ:

ֆենաղոմերներով ուղղված

է, Ցենենտրոմերննրի վանումն ուժեղանում

ւ

առտտրաստ են

բաժանվելու:

քրոմոսոմները

ամբողջական, Անաֆազում ճոմոլոգ քրոմոսոմները

չտա-

համիտվում դեպի ճակառակ բեհոները: Յուրաքանչյու» Ճոմոլոդ քրոմոսոմ ալդ ընթացքում կաղմված է երկու դուստր քրոմատիդներից, որոնք իրար միացած ծեն ցենտրոմերով: Քրոմոսոմների մի ղուլղի տարամիտումը տեղի է ունենում մյուս զույգից անկախ: Դրա ճամար անաֆազ 2-րդու: ճնարավոր է 4 տիսլի բջիջների առաջացում: են

յին

Տելոֆազ 1-ինը սկավում քրոմոսոմներըճասնում

բնեռները տեղաշարժվում

հն

պաճից, երբ անաֆազաբջջի բնեռները: Քանի որ դեւի ճոմոյոգ քրոմոսոմները, ապա

է այն

են

բնեռում քրոմոսոմների յուրաքանչյուր

լոիդ:

լինումէ Համղ-

՝

Այնուճետն վերականգնվում

Չն

թիվը

են

կորիզաթաղանթրը,կորի-

Նկ.

10,

սխեման (րստ Մեյոզի Շառպի1043 թ.)

21-- (եպտաոծես,, պիզոտննա դրանինեզ,6ը մեռավ

ֆազ

Մ

դիպլոտճնա, ա.ֆազ Կաթնա, աելոֆաց ՓԸ

-

1,

լ ինտերնինեզ, 0-. Ժեռաֆաղ 11,

/2--

ճյլոֆազ41։

1.

9-.

անաֆւ -.,

5--

պրո-

՝

են

ինյոնրկինեզում, ի տարբերություն ինտերֆազի, նյութերի սինթեզ տեղի չի ունենում, ՔրոմոսոմներիԴՆԹ-ի կրկնան պատկում չի կատարվում, դրանք արդեն կրկնակի են կազմված են քույր քրոմատիդներից: Մեյոզ 2-րդ, այսինքն մեյողի 2-րդ բաժանումն ընթանում է սովորական միտողի տիղով (ճոմեռտիսկէ) Մելողում տեղի են ունենում ճետնլալ պրոցեսները, րոնք կարնոր նշանակություն ունեն ժտոանգման զործում. 1. Հոմոլոգ քրոմոսոմների կոնլուդացիա, 2. կրոսինդովեր, 3. Քրոմոսոմներիթվի վերականգնում (նվաղում, կրճատում ): Հանձնարարության կատառումը:Մճյողն ուսումնասիրում քհն մշտական պատրաստուկներով: ն

լ

եթե բջիջն ունի 16 քրոմոսոմ, ապա քանի՞ քրոմատիդ է ուղղվում դեպի յուրաքանչյուր բնեռ էկվացիոն րա3.

անաֆազում:

ւս

րՒ"

նի կինեզի ծ.

Ի՞ն

չ

ւ

ն

ան

նտերֆաղի ւռ աես

նե

ի ինտե՛ տեր-

բջջում,եթե 2ՈՀ--18, Քանիբիվալենտէ առաջանում

2ո--30:

Կարելի" է

ասել, որ մելոզի ժամանակ առացաեն 4 նում բջիջներ: Բացատրեք, թե ինչու: 7. Ըջչի նկարումպատկերված է 3 զույգ քրումոսոմներով միտողի ն մեյոզի սխեման: Ռրոշնեցեք՝ա) միտոզի արդյու քում քանի՞ ն ինչպիսի՞ 1 հ 2 բյիջները, բ) մեյոզի «րքրոմոսոմներ են ստանում 6.

արդյոք իրար նման

դյունքումքանի՞

3, 4, 5, 6, 2, 4 8.

ները Յ2

յ

ենչպիսի՞ քրոմոսոմներ

դուստր

Բացատրեք. ա) |

Աւ

ա

աաա

ա

արավ

՞

`

| (2յ

մ

ՆԿ

`

ՊՈՎ

լ

վարժություններ

Ո՞րնէ մեյոզի գենետիկականնշանակությունը: եթե ելակետային րջիջչնունի 14 քրոմուոմ, ապա քանի՞ քրոմոսոմ է ուղղվում դեպի յուրաքանչյուր բենոր վնրաէ կանդնիչ րաժանման անաֆաղում: Քանի՞ քրոմատիդ

.

ւմ

Ն

լ

1.

4.

Ա

լ ոլ

|

Լ

2.

ժանման

առաջ

|

ո-

Հարցեր

Ա

ԱԼՈ Ս |

են

ուանու

բջիջները:

ի՞նչդեր

են

խաղու: նուկլնինաթթու-

ժաասղիաակուցենրը օրգանիզմների բազմացման

ԵՐՐ

,

նկ.

11.

Ց

զույգ

քբոմոսոմենբով բջջի միտոզին մեյոզի սխեման:

Ի՞նչ մանակ, Բ) կենսարանական

դեր են խաղումմիտոզը մելոզը օրգանիղմների բազմացման ն տեսակիպաճաան«ան ճամար, Վ.

Ջ

.

Մարդու

մոտ Տեղի է ունեցել ոչ նորմալ մելոզ: մեկ չի գույդը տարամի դեպի Քրոմոսոմներից տվել տարբեր Քանի՞ քրոմոսում կլինի յուրաքնչյուր բջջում, որն բնեոներ:

2.

«առաջացելէ մեյողի

Հշետնանքուվ:

10.

Ի՞նչ ոլրոցեսներով է

11.

բաժանման Վերականգնիչ

ժելովըտարբերվում միտողից: ո՞ր ֆաղում կարող է ըն-

միջն մասերի փոխանակուանալճոմոլոգքրոմոսոմների թյուն, Բջչյաբանական ի՞նչալաակներներով է ուղեկցվում այդ

ծրեույքը:

չ տ

Ո րոնքն ՞

,

դտ ծնմ

են

մեյոզի 1-ին

2-րդ բաժանումների ն անությունըտարբերությունը: ն

շի-

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ ԱՇԽԱՏԱՆՔ

Թեմա--

1.7

ն մակրոսպորոգենեզը Միկրոսպորոգենեզը

թուլսերի

մոտ:

Փոշեճատիկի ն սաղմնճապարկի առաջացումը

Հանձնարարություն: Մանոքանալն մանրադիտակով դիտել մակրուսորոդենելը ն միկրուպղորողենելը: Այդ աշխուռ. տանջի կատարել ցորենի օրինակով: Նյութեր ե գործիքներ: մշսոսւկանպայրասՓոշեշճատիկի

կրնում ւռուկ,որտեղ

մի չարք բիզ:Քուսական ն

տեսակներիմոտ

էկզինը ունի տարբ-

ելուններ: մեծությանճավելվածներ,

Ինտինը բեր ձների է, է միկԱյսքանով ավարտվում նուրբ,երկշերտ քաղանք ն սկսվում է գամետոդենեղը: րոսպորոգենեզը Միկրոսղորում մի քանի օրից սկսվում է միկբոդամետոդենեղը, որի Հեռտնանքովմիկրոսպորի կորիզը բաժանվելով ն է վեղզետատիվ կոդեներատիվ մ/ոռողով,առաչացնում բիզներ։ ժետաղայումվմզմտատիվ բչիչը չի բաժանվում, եբսննդանյութերի կուոակում, որն յոսնում տեղի է ունկնում է ժլման ընքացջում: Մի չարջ փոշկճատիկի ռդտագորժվում 1--9 մուռ տույսհրի ՀՓաղկելուջ օխ առաչ(Հազաճատիկային

միկրուպորողքնեզի փուլերը, մշտաբուլւերիմոու) դեներատիվ բֆիչը բաժանվելով ռռաջացնում կան պայլորաստուկ ն. ռաղմնապարկի է 2 սերմնարբչիչներ:Բույսերի մի ուրիշ խմբի մուո նշված եմակթոսպորոգենեղի տեղի է ունենում փոբնույթը (պրոցեսը) փոշեխողովակում ղարդացմանտարբեր էտապների նկարներով, մանրադիտակյ 4նտ միաժամանակ: Այսթանով շիճառիկի ծլման ավարտվում տարրհր գույնի մատիտներ: է միկրոդամետոգենեղը: Ծաղյի բողբոչում Առաչադոանքի ծաղբացատոաւթյունը: են

կի մասերի տարբերակմանժամանակ տեղի է ունենում ..ոէչային ն վարսանդայինփթվաժջննրիառաջացում: Այնուճեւո1

առկջայինփքվածջը տարբերակմանէ հնթարկվում, արդյուն-

քում առաջանում են փոշանոթը ն առէչաթելը։ Փոշանոթլ կազմված է 2 պարկերից, որոնթ իրարից անջատվածեն կապով: Ամեն մի պարկում կան 2 փոշերներ։ Բնի կենաւրոնում Հիմնադրվում է սպորոդննային Ճճյուսվածքը, զարպայմտն փուլում վեր է ածվում առաջնային արխեոսպորիալբոորոշ ունի խիտ ցիասպլազմու չիջների, որը մյուսնենրիճամզմատ մեկ կորի, մեկ կորիղակ, Առաջնային արխեոսպորի բյիջները րաժանվում են ն սկզբնավորվում եիկրորդայրի արխեստորի բջիջների, որոնջ ճետադայում վերափոխվում են միկրուպորի մայրական բյիչների: Մայրականայդ բջիջները բաժանվելով մելոտիկ ճանապար"ճով,առաջացնում են տհորադապորներ՝ քրոմոսոմների ճապլոիդ ճավաքակազմով: Մայրական րջջի քաղանքը լուծվելու: ճետո ամեն մի բջջի մուտ առաջանում է նոր թաղանթ ն այդ ժամանակ րջիջը կոչվում Է փոշեճատիկկամ միկրոսպոր: Միկրուսպորումառաջանում է 2 թաղանթ. 1) արոաքին՝ էկղին, 2) ներթին՝ ինտին։ Միկրոսպորը Ճարուստ է սննդանյութերով, ունի նան կո51

Ծաժկառսերմ րույսերի

մակրոսպորոգննեզը տեղի է սերմնաբողբոջում: Սերմնարանում (ցորեն, դարի, գոնվում են մեկ կամ (ոլոր,լոբի ն այլն) մի եգիպտացորեն) քանի սերմնաբողբոջներ: կախված կուլոուրայից, բեղմնավորումից Ճեւո ճամապատասխանաբար նրանցից ղարդանում է մեկ կամ մի քանի սերմ։ Սերմնաբողբոջներումտարմոտ

ունենում

ինտեգումննոներ (ժաժկույթներ)Շացելիուսը բերում կենտրոնական հն

ն

մասը): ինտծղումետները (մեկը կատ երկուսը) լրիվ չեն ծածկում նացելիուսը ն առաչացնում են փոչեմուտքը (միկրուղիլէ), որի միչով փոշեխողովակըթափանյում է

սաղմնապարկ: Յուրաքանչյուր նացելիուսում 4իմնադըըսնրմնաբողբոջի /ում է արխեոսպորիալ բջիջը սերմնաբաղրոջի այն մասում, 'րը ավելի մուս է միկրուլիլերն։Արխեռոպորալ բջիջը մնաաժ այելիուսիԲջ ջն ելի սարբերվումւ իր մեծությամբ, չոշոր կորիղով 11 կորիղավով,Սու ցիտուլաղմ օյով։ ԱրԲջիրր Հենց սկզբից, կամ էլ ւլի քանի ԷԲոադոթի աժան ա

ումիրիք

ատում ՏՐ

ոյն:

ժ

.»

ախ։

Հոոռ

մեր չ

մակրոսյորոցիաի

ամ ոչ),

ռ:

է"

աժվում միղասոլօրի մալնհ

անցեում մելոտիկ

ոոումուվ մելողը

մեդուապորի ույՄ

րական ըջչում չի Ճաժընկնում փոշանոթներում ընթառու մհյողի ճետ (սովորաբար վերջինում ուշանում է): Մելոզի 1-ին: Հեւտո առաջանում է դիադը (ճալոիդ 2Ճավաքաբաժանումից 2 բջիջներ): երկրորդ մեյոռիկ բաժանումից ճետոկազմով են տետրադ մակբուռղորները: առաջանում ի տարբերությունմիկրոսպարի, մակրոսսվլորների տետրաչ 1-աձն: է թրբեմն Հնետաղայում այդ: դը դասավորվում ղծաձն՝ մժակրուպորներից սաղմնապարկտուսջոցնում է միայն մեքը, մնացած 8-ը հո են ղարդանում (ոարրալունվում ծն): Մեկ մակրոսւպորը վեր է ածվում սաղվնասարկի մայբական բջջիչ որի կորիզը բաժանվելով 3 անդամյ առաջացնում է ծ կորիղանի սազմնապարկ: կորիզները դրավում են բնեռային դիրք 4-ր տելտվորՀ յում են խալաղզային,իսկ 4-ը՝ մեկրոռլիլեի մառում։ Սաղմվուրաքանչյուր բնեռից մեկական կորիզ շարժվում նապարկի է դեպի կենտրոն: քորենի, եգիլտացորենի, սոխի, բակչալի

իե

լին

Հնըհաշոբիհի

հոտ

կորիվները միանում

են

մինչէ բնդքնավորումը բնեոան առաչացնում սաղմնապար

երկրորդայինկորիզը: Սաղմնապարկիխալազայինմասում են որոնք ցորենի մուռ բաժանոաւնտիդողները, ձնս:վորվում են հ առաջացնում 16Բջիջ,հսկ մի շարք բույսերի վում 3 անտիսլողները ավելի երկար էն պաճպանվում մոտ (մինչն էմրրիունեեզի «կեզբն): Միկրուվիլնիդիմաց ձնավորվում է

մի շարք այլ բուլսերի մուռ բնեռային կորիզները իրեն չենմիանում մինչն բեղմնավորումը: ն

Նկ. 2--Տ--

12.

ն Մածկասեբմ բույսեոի մոտ միկբոպոբոգենեզի զենեզիսխեման.

ապորոդենեզ,

դականփուլերը,

8--10--

6--8--

միկչ-ոգամետո--

արական դամետոֆիզի առաջացման ճայորչ

ուպերմատովենեղ,

ինտին, բ-էկզին, գ-- վեզնտատիվբյիսչ ժակոտի, զ-- անրմծր («ծրմնաբչիչնճը ա--

):

դ--

Նկ.

:

գեներատիվբջիչ,

է--

1-5--

կան

13.

Սածկասեոմ բույսեբիմոտ

ե մակոոսպռոոզենեզի սխեման, միկոոզամետոաղենեզի 6- 10-. մակրոռպորոգնել, տաղմեասրարկի զարզացումբ (իգա-

դամճոոֆինի), 11-- ձ/արջջային ապարատի առաչացումի,

Մետալ սուն սաղժեաարկ ձյարջջալին

12--

4ա-

աայաիատուվ (մակրողաժքտոգենեվլ)

կազմված է մեկ ձվարջջից ե 2 աիննրգիաներից։Ձվաբֆիչը գրավում է կենտրոնական դիրք աիներդիտներիմիջն, ունի մեկ կորիզ ն մեկ կորիզակ, որը մասնակցում է բեղմնավորմանը, ձվարջջային

ապարատը,

1ՍԲՈՐԱՏՈՐԱՇԽԱՏԱՆՔ

որը

չանձնաբառության կատառումը: Մեկրոսպորոգենեզը

Թեմա--

Հարցեր

ն

են

ոլատրասմշտական

զուլդ

Սանի" տիպի քրոմոսոմ,

են

զույգ

քրոմոսոմ:

Բույսի մուտ միկրուսլորոդեննղի սլրոցոսում առաջացել է 700 փոշետատիկ։Փոշու մայրական քանի՞ բջիջ է մասնակցել դրս տռայջացմանը: 1. Մեկրոսոլորի մայիակու մեկ բջջից, որն ունի 4 քրոմոսու, քանի"տիպի փոշեւատիկ է առաջանում: 4. Միկրոսպորիմեկ մայրական բջջից քանի՞ միկրոսպոր կամ վոշեջատիկ է առաջանում: ծ. Քանի՞ տիոլի փոշհճատիկէ առաջանուԼ չիոշանոքում, 2.

երն ելահնտային բջիջն ունի

1 ղույգ

կենդանիների օոգենեզ) (սպերմատոգենեզ

քրոմոսոմ,

4 զույգ

քրո-

մոսում:

Քանի՞ իլի ձվաբջիջ է առաջանում, եթն ելակետային բջիջն ունի մեկ զույգ փրոմոսոմ, 12 ղույզ քրոմոսու: 2. Բույսի մու առաջայել է 60 սերմ, Մեդասոլորի մայրական քանի՞ բչիջ է մասնակցել դրա առաջացմանը: 8. արմատի բյիչներում սպարուԲրնձի (01178 ՏՅԱ) նակում է 24 քրոմոսոմ: Քանի քրոմոսոմ է պարունակում, 6.

ա) փոշեճատիկի մայրական բջիջը, բ) մինրոսռորը, գ) սաղմը, դ) ձվաբջիջը, ն) բնձռային կորիզը: զ) մեզաղորը, է) փոչեխողովակի կորիզը» ր) էնդոսոլերմը, Թ) դեներատիվ Բջիջը, ժ) մեգասպորի մոր ո:կան Բջիջը:

ն

սպերմասոոգենեվի Ծանոթանալ Հանձնառառություն: ն

նկարել դրո-նթ:

Մշտական պատրաստուկ. սարքավոոումնեո:. նն դգամեոոգքնեղի մանրադիպլատկերվաժ փուլերը» որտեզ գունկարներով, փուլերի զամնտոգեեզի: սակ,պլակաթ՝ ն

Նութեո

լինել տիպիկ ոքկորիզներ կարող եթե ելակետայինբջ» ունլ|/ կորիղանիսաղմնադարկում, 1.

մոտ

օոգենեզի փուլերին,

վարժություններ

Սեռական բջիջների առաջացումը

հ

մակրոսսորոգենեղը ուսումնասիրում ոուկի վրա, դիտել ն նկարել դրանք:

Հ

նավոր մայոիաներ:

տարբերությունրույբաղատոությունը: Առաջադոանհի ն Ի

անրի, կենդանիների սպերմատովոիդները

ձվաբջիջները

ձվարաններում:

Բնություն մեջ ամենատարածվածը սեռական բազմացումն ն բազմարչյիչ բույսերի ն կենդաէ, որը Հատուկ է միաբջիջ Սեռական բազմացման դեպնիների մեծամասնությանը: քում նոր օրդանիղմը, որոլես կանոն, առաջանում է արա-

մասնակցությամբ, զարդոկան ն իդական օրգանիզմների միչոցով բեղմնավորված բջիչի անուսկան նալով արական

ձվարջիջներից: անցնումեն Սեռականբջիջները նախքան Ճասունացումը աճ, Հաժցսուպրոյես (բազմացում, ղարդացման մի բարդ եացում)։

Մեյոզի արդյունքում (ինչոլնս իգական, այնպես էլ արա: բջջից կան օրգանիզմներում) Հասունացման գոտում մեկ առաջանում են 4 սպերմատոգոիդներ,եռկ օողենեզի ժամանակ՝ 1 ձվաբջիջ ն 3 ուղեկցող մարմնիկներ:

Բազմացման սուլի

էասպնրմատոգենները Քրոմոսոմեղանակով, ռլաճպանելով

ժամանակ

ժանվում միտոզի Խերի դիսլլոիդ քանակը: Զարգացմանորոշ աստիճանում տյդ (աճում) է ն կանդ է առնում, բջիջը մեժանում բաժանումը, ատրաստվում միտողով բաժանման, առացացնելով 1-ին սսլերմատոցիտներ,որն անցնում է Ճճասունայման դարդի են

փուլ(Հասունացման դոտի),տյատեղէլ բաժանվելովմեյուառաջացնում է 4 սոլնրմատոզոիդներ: Ճանասլարճով,

տիկ

ԺՈ «

7լ

-

«ՅԾ Թ: « ` ծ) ՞

.

օծ օջա ք

ի

Դ

-

ի

ա

16՛ Կ՛

'

'

`

(57 ԳԸ |

(8

(6)

/ի ն

է 17

/ |

(2) (025

ն)

ն ձվաբջիչի Սսերմատոզոիդի

`:

լ

/'ի

/

'

ի) ,

Ր

|

'

ի"

ի թան

'

Հ)

է միացում կոչվոժ է որից էլ ձեավորվում ապագա օրգանիղմը: բեղմնավուում, իՍջոական բաղմացման ճիմնական կենսաբանական մաստր ն առավելությունն այն է, որ նոր օրգանիզմն առաջանում է տարբեր սլայմաններում զարգացած տարբեր օրմիավորռանոիլմեերի կողմիջ արտադրված երկու ոչիջչների ման «Հետեւանքով: Ռատիերկու ծնողական Ճատկություններր միավորող սերունդն օժտված է լինում միջավայրի պայՀարմալվելու մեժ ճնարավորություններով: Հաննհորխն Հարշեր

Նկ. կ

Ա) Ն օոզենե բ 14. Սպերմատոզենե պ զենեզի (Ա) զենեզի(Բյ)

ման կենդանիների կենդանիների մոտ. օխշման մո

2... 1--. երկրորդականսպերմատոցզեններ, Սղպերմատոզենեղ. ապերմատոիխդիո

1ԿՆ

5--

կարգի 3 մվլու--1, ոպերմատողոիղներ:

Օոգենեզ. վոզ--1

ն

1--

4.

մկլող--3,

երկրորղական օոգնններ,

շոցիտ--Տ ցում,

սպերմատիդի, առաջացում,

օռցիւոչ 1-ին կարգի, ձվաբջջի (2) մեյոզ--2 առաջին ուծկցող մարմնհկներ:

առաջացում, 5--

2--

ն

4--

3--

մե-

առաջա-

Օոգենեղը ընթանում է նույն փուլերով, "ակայն օոցիտ 1-ինը անցնում է աճման ավելի խիստ արտաճայավածփիուլ' նրա ցիտոպլազման «Ճարուստ է մեծ քանակությամբ պաշարային սննդանյութերով, որոնք անճրաժեչտ են աաղմի ղարդայման Համար: Այնուճետն օոցիտ 1-ին» բաժանվում է մելողով ն առաչացջնում 4 Ճապլոիդ քրոմատիդներիՃա40

:

.

Հ

որոնը տարրերվում են միմյանցից: է, «ճարուստ սննդանյութերով, կոչվում մեկը Դրանցից հրկրորդը Ճամիմատարար փոքր, իսկ կոշվոմ լ ոմիտ 3-ի, կամ ուղեկցող մարմմաշմնիկ (ռեղուկցվող) լ վերականզնիչ ճետ է զարղանում: նիկ: Վերջինս Հետագայում Հնտաղալում օոցիտ 42-րդընորից բաժանվում է հ առա2 անճավասար րջիջներ՝ մեկ ձվաբջիջ ն տեկ ուղեկջացնում Բջիջը ես բաժանվում Հ (ոկ վերականդնիչ մարիկ, դով 42 ոչ լիարժեք բջիջներ (ուղեկցող բջիներ): առաջացնելով օողզենեղիժամանակ առաջանում են մեկ դորԱյլչարսՍԽ ն 3 ուղեկցող մարմնիկներ, որոսք «մւոսգաժող ձվաբջիջ են: լում տարրալուծվում

բջիչներ, վաքակաղմով մեծ

Փ

օՐԽ ՉԵ

յ Լ

|

ն

ն

վաշժություններ

Հու Շողենեվի պրոցեսում մելոոի ժամանակ մե մեկ ծեռաղպել Քապել չի իրարից զույգը ռի՞ քրոմոսոմ Էսչարունակի Հասուն ձվաբջիջն 2//Դ դեպքում: Հ. ն քրոմուոմների ե՞ն: թվով Զանի՞սսլերմատողզոիդ կառաջանանմեկ սպերմատովենից, որն ունի 46 քրոմոսոմ: երք կենդանու կողմից առաջացած սպերմատովոիգների Թիվբ 1000 է, իսկ դիպլոիդ բջջում քրոմոսոմների թի2, ապա տիպի ն ի՞նչ քանակությամբ սպերմակլինեն այդ 1000 պրոցեսում քանի՞ ձվարբչջիչ«ն առաջացնում 1.

ոո լող :

|

եմ ոջ

մու

թոմո'ոմեեռի թրոմոոմեերի

,

իրա

/

եղ

քանի՞ ո Ճատում: Թոիցննը րր

Տորիորցի

կրկի՞ ձվարջիջ կս ռաջացնեն րը :

|

շոցիտ ան 1-ինըօողե-:

Փանի՞ապերմատովոիդկառաջանա մարդու մուտ 10 սալնիմատոգենից: 7. Քանի՞ ձվարչջիջն մարմնիկ կաքանի՞վերականգնիչ 6.

ռաջանա 8.

օողենից:

Քրոմոսոմների տարբեր

տիպի «երմեր ոստ:

որոր Դոր |

Քրո-

նում

փում է

Դրոզոֆիլը որպես գենետիկական օրինաչափությունների ուսումնասիրման օբլեկտ, նրա բոազմաճում:: Ծանոթացում դրոզոֆիլի

մուշաց, ՀՈՒՐԻ Ո

Հանձճաշաբություն:

Սանոքանալ լար"րատոր պայմաններում դրոզոֆիլի աճիցմոոն սպոսմաննելում։ 8. Ո/ւսումնաշորել եննդույին մեջավայր" դյատրաստմայ մեթոդիկոն: 3. նանոքահոլ պրուոֆրլի բազմո ցման տոուն ԴոսՃոոկուԹլուններին։ 4. Ծանոթանալ դրողոֆիլի մուտացիաներին: ն Նյութեր սարքավորում ոռ»:Սրոշպնյակ հոշոթադուչը, նուրբ սինցետ, վրձին, «նդղայայման "արմարանը, սռյանդանոց, եհքեր անցդալացժախ Համար, ոռլիտ ոի Լաժնաւոսկի, ճանճի մուտացիոն գժեր: 7.

դրողոմիլի Առաջադրանքի բացատրությունը: ճանը (-օ5օբելլտ 178123Ո0945է6Ր) դննքտյվայի ամենալավազույն դասական օբյնկոներից տեն |: Սլո իր ոշումնասիրությունների Համար օդտագործել է Մորդանը: Դրոզոֆիլի օրինակով Մորղանը սանղժեց ժառանգականության բրոմոսոմային տեսությունը: Դրոզոֆիլըլաբորատոր ռլչսլմանննրում աճեցնում են ՃարՓոստա

թաշատու փորձոնոթներում կոմ բաժակներում, որոնդ րոլությունը չի զերադանցում 100 մլ: նրա ճատակոն լցնում են ճետելալ նյութերից. 200 մլ ջուր, 100 գ նհփաժն տրոն տրորած չամիչ ն Հ գ ադարիած կարտոֆիլ, 25 դ նված Խառնուրդը նորից հփում նն, լցնում փորձանոթների ազար: մնչ, սառնցննլուց «ետո երեսին քսում դրոժ: '

՛

աս-

է

սուր

ջորդում

Թեմա--

Սր

հ

ն

աճման

ւն-

փորձանոթում 2.3 տեղավորել Հ-Ց էդ: էգր սլետք է դեպքում արուտարբերել անովորաբար չգերը տարբերվում են արուներից (դրանի դոյություն ունի ցում էջերը

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ-ԱՇԽԱՏԱՆՔ

են

Աա,վուրաքաւր Ղ'

Հրաժեշտ

քանի՞ ճամակցությունննրով

եթե օրգանիզմն ունի 2,446 կառաջանան,

դրոզոթոլենր ռլաՏՆԱ Բուն ղարդգացման ճամար

ը

ն

ան

ր

է

շլուր

«թ

սեռական դիմորֆիզմ): չափով մեծ են, նրանց փորը կլոր է, վերջաՀավելվածով, սռիտակ ն սկ ժապավենները 2ճամիմյանը, իակ արուի փորը զլանաձն է, ավարա. ճաստ կլոր մասով, սպիտակն սլ օղակներըՀա-

որոշ

ջորդում22 միմյանց:

էգը սննդարար միջավայրի վրա ձվադրում է, լավագույն պայմաններում 3. գ օրվա ընթացքում գալիս Թրթուրները: Սնվելով փորձանոթի են: 5-րդ օրը միջավայրիվրայով, նստում

ոին, անշարժանում են

,

աննդարար իջա. նրանք աեր

վայրով, նրանք աճում դարար

արք ո

են

մագլցելով

փորձանոթի ատեւ

Հարսնյակի, իի սլողաճանճը: ժամվա դրանք ճասունանում ընթացքում վարող Բնդմես:վորվել:Փորձերի ճամար սլետք է էզերը ՛ տ առանձնացնի, որպ լ

փեր ածվում

առաջանում ճարանյչակից

Հետո

է

են

ն

են

Ֆրոնը չբեղմնավորվեն, եսղի 7րոզոֆին ուն,

16178, Շողգը

զուգ

քրու:

"ներ, որոնի

սո

սծու-:ոն Քրշմուոմներն ճն, էջի

Փրոմոսոմքերին,

2.

Հ-րդ

ՐԴ,

դույղ

րոմոսոմներ հսկ ոտացծնարիկ մեթոդիկան: են

յատաբման

|

որ յում

՛՞

"

մուտ

իս

ափրոցե աու.

ՔրոմոսոմներըԽո

4.րդ

դույգլո

ր

ավարը

Ճանճերըուսումնասիրել ոն «ճաք է 1րանց վրա ազզել երերով, Դրա Հսմար վերց էնք դրոզոֆիլ «արունակող փորձանոթի ն վ Թրջոծ բամբուկով: Ճանճերըաննդարար ժիջավայ«րառ

Փակում տեղակվիոխում ենք փորձանոթի որ որի տակ (եպանդան ե) 1: Բրջած թներով, ահս բոմրուվ՝ Ռ,--7 Ժանակ «ղյանհդանոյի Շանձերնսկսում կուչ Երբ (րմ անշարժանում Տն, նրանք Բացում ննք ք0ծր»

որք,

Ժո

ք

են

անջավորումյարնապակու

վրա:

գալ,

ն փորձանոթը նրանց

կա. Ուսումնասիրությունը ման

ա Հքոնլալ արիԵ(արադրել այլոնով. ձզերին արուներին, 2) նկարել, Դնել մոնոՀիբրիդ խաչասերման փորձ, ն

Նկ.

14ա.

Պտաղաճանճի տաոբերմուտանտ

ձներ:

Նկ, 14բ. Պաղանաննի տարեր

մուատնա

ձեեր

4) ծրգճիրիդ խաչասրում, 4) Սեռի Հետ շղթայակցված ժառանգականությունը,

Հարցը, Գեների յիոխներդործությոան ն) Ուսումնասիրել ճեղքավորումը:

5)

ր արըստ ճասոկանիշների ընտրությունը Պտղաճանճնրի

աաա ր

ր

Հարցեր 1.

ն

ոաան

է ԱՂՅ»

4.

եր:

նկարադրեցեք դրոզոֆիլի քրոմոսոմները: Բացատրեքսննդամիջավայրի պատրաստման տեխնո-

Անլգայացված պյողաճանճերիճետ ինչքան ժամանակ:

վրա ն ինչո՞ւ: եք աշխատել կաթնապակու կարող 6. աշ ունի պտղաճանճերի ուլանդանոցը: կառուցվածք ի՞նչ դիտեջ: մուտացիաներ 7. Պտղաճանճի

Թեմա--

Միաճիթրիդ խաչասերում: Հիբրիդային 1-իքն 2-րդ սերունդների անալիզը ։

1. Սանոթանալ մեկուսիչների Հանձնարաբություն:

ճիմ-

հ փոշու ել 2. նական յոիպերի վատրաստմանը: Սեռաղրկել 5ժ.բույսի ծաղիկ կամ ծաղկաբույլ: 3. Սանոթանալ ի, փոփոխականության օրինաչավփությունռանդակոաւնությոան էնրին միաչճիբրիդ խալասերման ժամանակ: 4. Ամրապնղել թաշասերման ժամունակ օգտագործվող ճիմնական տերմինները: ծ. Ուսումնասիրել ելանյութային ծնողական ձննրն ըստ 6. Ուսումն ավլալ Հատվանիջշի։ ս:արրելՀիբրիդային առաջին ն բույսերը անրեղի(Իլ) պարղել ուսումնասիրվող Հատկանեշի ժառանպման բնուլքը, բացաճալտել դոմինանտ ն ռեցեսիվ ճատկանիշչները։ 7. Ուսումնասիրել Ճիրբրիղայիներկ-

ալ

Կ

Բույսերի ծաղիկ կամ Ոլոռի ճիբրիդա-չ

ձնեեր։ 3.

ծաղկաբույլ:

լին (Իւ)

ինչո՞ւ է դրողոֆիլը նպատակաճարմարդենհտիկական

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ ԱՇԽԱՏԱՆՔ

7.

2.

լոգիան: 5.

ե սարքավոբումներ-թեր Ոլոռի ծնողական

Ալուլով ուրդցած

ուսումնասիրման օրինաչաւիությունների ճամար: Հ.

որոր

յռ

՛

անը

Վ

վարժություններ

անիր ուսումնասիրվող հրին "186 փաստա ակաղար տրա-չ

չերնդի (Էշ) բույոհրը, Հատկահիշի թնույքլ, ԿԲՈԼ ոթա բնույ ը: ծ. Հղքա

բորդ

ճրկրորդ (Էչ)

աճրնդիբույսերից ստացված սեր-

Միաճիրրիդկոչվում բացատոությունը: Առղաջադիոսնքի

է

այն խաչասերումը, երը տրամախուչվող ծնողական ձեերը են մեկ այլընարանքի ճատկանիչշով կամ մեկ տարբերվում պատմության մեջ Փենեովկալի գեներով: ալլելային զույգ

խաչասերման օրենքները ճայտնարեՄենդելը:Մենդելըփորձերը կատարել է ոլոռի վրա: րել Պարզվել է, որ այդ փորձի արդյունքների ճիման վր որբառաջին անդամ

այդ

է Գ,

վերաբերվումեն սած նղզրաճանդումները Հավասարառընս բուսական է կննդանական բոլո տնսակներին։կոնկըեա որոնը տրամախաչում ենք ժնողական «Ճոմւովլիզուռձներ, տարբերվում են սնրմի շաքիլատերեների դուլնով՝գեղին հ առաջին սերնդումբոլոր բույս տոր ույն կանաչ:Հիբրիղային նում նն դեղին դույն, Սերմերի ղեղին ղույել/ դոմինանու է, իսկ կանաչ գույնը, որը Իլ-ում Հ" դրչնոլլել, ոհցեսրվ ճատկանիչ է, Էշ-ի սերմերի ցանհլով ն ինքնափոշոտում|ոյ ատանալով բերք, մենք տեսնում ենք, որ ճիբրիղալին Իշ անրընդումսերժերի մեջ կան կանուչ դույնի շաքիլատերեներով սնրմժեր:։ Տեղի է ունեցել ճեղքավորում: 2Ճաշվումները նն Ցույց տվել, որ ճեղզջավորումնրու: Հնենոտիոլնընքացել

Հարաբերությաժլ: (սերմերի 3 մասը դեղեն է, իսկ նանց, որ Իջ սերնդի կանաչ սերմեկը՝կաքաչ): Մենդելը է 8:17

մերը ցանելիսՒղ ն Հիտաղոա են սերունդներում ատամ միայն կանաչ սերմեր,իսկ դեղին սերմերը անելիս 3-րդ ն Ճետագասերունոննրում նկատվում են Հեոհլալ արդյունքներր. դեղին ոնրմերի 1/3-ր ւոալիս հն միոյն դեղին սերմեր, չեն ճեղքավորվում, հսհ 2/3-ը ճեղքավորվում նեն,1/4-յ կաՊո ն 3/4-բ դեղին (3: 1) փոխչարարձրությամբ (նկ. 15),

Դտ

՛

ԳԱ

ն

:

է

՛

վ

Ն

՝

--

՛

`

Ն

ՐՊ ա

լ)/

զՍ

/

ւ-

Ր

Լ

:Վ Եբ (Հի ՛՛

-

՛

Չ-

ւ

"ռտ

Հ ՕՇՓ -

"Փ ՞

ԲՈ ՓՓ

19.

է

,

:

`

`

՛.

,

ՓՓՓ

Հռվանոցիապիտակ գույն. Գաղաքնային ժաղիկ Գաճաճային աճ

Ջնավորդդում

:

Ղ Հ)ր

դեղին զույն

Պտղի ոպիտակգույն

աղի

Սկավառակաձնսպաուղ

Գնղամն (կլոր)

պտուղ

Նկ

Փ Գնդաձե (կլոր) սլտուղ կարմ ույլե տղի դիկարմիր դով Բարձր ցողուն

ՓՇՓՓՓ ՓՓ

ՓՓօ6Փ

Փ6ՓՓ6ՓՓ

Միաճիբբիդխաչասերումե նբա բջջաբանական ճիմքը, ճեղքավոբումըմիանիբոիդխաասռբման ժամանակ

միաճիբրիդ սխեմատիկորեն պակերել խալման բջջաբանականՀիմունքները:

կանաչ գույն

Սերմի կնճռոտ մակերես

Բարձր աճ

լ

ՏՐ

Փ

ԱՀ Դ) "

.-

Սերմի

Սերմի դեղին դույն Սերմի ողորկ մակերես Հովանոցի կարմիր ղույն Ծոցային ծաղիկ

-

Տալ տրամախաչմանսխ. կատառումը: չանձնարաոության

ման,

Ռեցեսիվ ճատկանիչը

Դոմինանտճատկանիշը

Ցանովիոլոռ

Պ

օ.

Նկ.

՛

«Հ/

Հ

Լ

/

Հն

լ

ւ

ը

ձ. ՆՎ

շե

Աղչուսակ3

`

'

Լրիվ դոմինանտում

-

թ

ռո

Լ.

օ՛

որափս

Վաղաճասություն Նորմալ աճ

Հակաժանզային դիմաց-

հունություն

Տանձաձն

ոյտուղ

Հողի ղեղին գույն

թղ

յողու Փարջաճային

ի

Վարսակ Ռւշաչասություն գիգանտայինաճ Ոչ զիմացկունություն.

Պաղաճանձ Աչքերի կարմիր դուլե

Մարմնի գորչ գույն նորմալ քներ քննը նորմալ եռրմալթեծր

Ալքծրի բալագույն ոն դույն Թերզարդացաժթեձը Ռլորվամ թեմր Մարմնի

կորացած թներ

Ֆովախոզուկ ոն Մորթու զույն ոն դույն Մորթու

ծրկարԲուրգ Փրչոտբուրդ

գույն Մորթուաղպիտակ

Մորի». շագանակադույն՝ կարճ Բուրդ Հարք թուրը

չավ

`

կատար ԿԱարդաձն

|

Ռլորաձն կատար Փետրավոր ոտքեր

/նղու-ղրական արյուն

Ոչ փնարավոր(մերկ) ռան

Հարցեր

Դտգար 1որթու Մորու Աճարթ

սա

զույն Ը.

բուրդ

Ռրոլնլ անրմերի գույնը Հրտկալ տրամախաչումների մոտ սերմի շաքիլատերնների դեղին դեպքում, եթե ոլոռի է կանաչին. դույնը դոմինանատում

Սն

հորթի

Լոբու մոտ սերմերի սն գուլնը դոժինանտումէ սւլիտրամախաչել են տակին: Էատ գույնի ճոմոզիգուտ բույսը եո: Ռրոշել ֆենոտիպը ա) Բլ-ի ապիտակասերմբույսի բ) Էշ-ի գ) Էտ սերնդի, որն ստացվուլ է Ճակադարձտրամասպիտակասերմ ծնողի ճետ տրախաչման դեպքում Իլ բուլսը որն սերնդի, ստացվում է ճակադարձ տրամակչաչելիս: դ) Լլ սնասերմ ծնողի ճետ տրամախաչման դեպքում բույսը

Ոչխարիկաբակուլ էն

Գորչազույն մորթի

Մուկ

Անամաղ

2.

մարբի

Ըոզանաէառույը մաղ ՝

Երկար ականչներ

Մարտականշնքր

|

անասուն նղջերավոբ

Ընի

| |

ն:Լղջյութ

1ուշիատկոապլութ

միս

անի ոգ: "ամոլ (ուրդ հայուն

|

Բոր Աքիկակարմիր :

է

Է

ո.

շինանարմիր

քի, մառերի

նորմոլ

.

աչրճրի

պիդմննտավորում

Շագանաձճազույնաչթելո Մեծ սաոչրէր Հարք չուրիքը «Հռոմէական» բիթ :

(աժելույղ Զոլիչակտիլիա

մատեր)

Բ ախիղանախյչեա(զարմ Ժաոներ) Պոսպենենրցնմթի էլ" Մարմնի զաճատոյին աո նորմալ լոռպություն ՖԱ

շիտանոարմիր

«առն,

:

լ

մսդ

|

հասյույու կւսմ վոլը աչբել, Փորը ոշբիլ " Ռայան չուրծեր Ռիզ ԲիՍ Մոսոների նոլմայլ հիմ

|

Հանել:

| | '

|

Պ/աննեելչլոն

ի

լ լ

|

նորու:

չնա)

Էբքթրությաի

աճ Մարմեի Ֆշրմ նան: բյաքյոն ս:

.

՛

ժառնր

Մլրինիլմ (պիցմնքաւվորու

|

Սն սերմերից աճած քթույսը փոշոտել են սպիտակաեն սերմերի կեսը բույսի փոշով,ատացել կեսպիտակ, ար սն: Որոշել փոյրական բույսի գենոտիպը: 4. Սն սերմերից ստացած 8 թույսեր տրամախաչել են Հեւու իրար Ստացվածսերմերի 3/4-րեղեւլ ան,իսկ 1/4-ը սպիտակ: Որոշել երկու ծնողների գենոտիպերը:

սեր

Բր Դոր Բո իճանարմիր

|

մարեր

աչձլիս ։

3.

Մոդ մայոր

3 ատչ«ԱԱ դ) Ան»չնա

ա) Աս«Ատ ի) մաշա

Աղվես Պլաինագույն մորքի

վարժություններ

ն

1.

Մորթու սն դույն Մորքու սպիտակ գույն չարը բուրդ

գույն

զորչ

Շարարաւխա Քրտնագեղձերի բացակայություն Ռճեզուս-բացառական արյուն

նորժալ առողջականվիճակ նորմալ մաչկ

"

կատար չունի ձառարակկատար Հասարակկատար`

Աոկա է կատարը

ն կլոր: ոլինի ոլւտուղները լինում են տանձաձն Պտույների կլոր ձեր դոմինանչո է, Սերնդումստացվել է Հարարե չուի իջ ինչպի ճեղքավորում՝ ա) 1:1, բ) 1:3 րարեբությամբ:

|

ո:

ո)

լ

1:

-

սի՞ն է եղել ծնողական ձների դենուտիոլը: Տրամախաչվող

ծնողներիինչպիսի դես քում կստացվի ֆենոֆենոտիպերի տիսրեն նման սերունդ: ո

Սովալին խողուկիժնողակտն պույդերն ի՞նչ ֆենկութիպ՝ են 2580 ունեն, 22 ա) սհրնդում ստացվել դենութիսը 7 աա ե 750" 0/ 2 արթ ի Չո ։0 դղ»/դ մազերով խոզուկներ, բ) ն է 509: գղուղ:ի՞նչ դենոտիսյի ֆենոտիպի դեպթում ռօյոացնման ճարք սերունդ: վումֆենուտիաորեն 6.

ն

՛

շ.

են 1-ին աքլորին տրամախաչել կատարով Վարդագույն

դեպքումՀավի «ճետ, որն ունի

վարդագույն կատար: Սերըեվարդագուլն կատարով ձճանր:2-րդ դեպդում ստացվել քում արամախաչել են ճավի ճետ, որն ունի ճասարակ կատայր: Այս դեպքում նա ճաներն ունեցել են վարդագույն կա1-ին հ 2-իդ ճավերից ատացտարո Ռբոշելաքլորի,Ճավերից ված ճանրի գենուիպերը: 8. Դարաֆեմոֆիլիան (մաշկային ն քթային արյունադոսության ճակում) ժառանգվում է որսլես ոնցեսիվ աուտոսոմ Հատկանիշ: ինչպիսի՞ երեխաներ կծնվեն ընտանիքում, եթե ծնողները ճիվանդ են այդ ճիվանդությամբ: 9. Ռախիտ է որպես ժառանգվում ճիվանդությունը տոսոմ ոնցեսիվ ճատկանիշ։ ինչպիսի երեխաներ կծնվեն են

պու

ծրկու ընտանիքներում, որոնցից մեկում ծնողները շեսերոպիգոտ են ալդ ճիվանդության ճանդեպ, իսկ մլուսում՝մայէ, իսկ Հայրը է ռախիտով': բր ճեւտնրոզիգոտ ճիվանդ 10. կապուտաչյատղամարդը, որի ծնողներն ունեցել ես է դարչնագույն աչքեր, ամուսնացել դարչնագույն աչքերով աղջկա ճետ. Վերչինիս Հայրն ունեցել է դարչնագույն աչքնր, մայրը՝ կապույտ գույնի, Ենվել է մեկ կապուտաչյա ն նրանց ազգակցատղա: Ռրոշելամեն մի աձի գենոտիպը կան կապը: 11. Մոխրագույնմորթին գեղեցիկ է ն դնաչատվում է Թանկ, թան սն կարակուլը: Ըստ մորթու գույնի ինչպիոի՞ ոչխարներ են (տնտեսական տեուսկետիըց) ճարճար րնտրել, որքան կարելի է շատ սն ն մոխրագույն կարակուլային ոչխարներ ստանալու ճամար, եթե Հոմոգիգուտ մոխրագույն անձատներըլնմալ են: ինչո՞ւ: 12. ձանելենթ 100 սերմ ն ստացել1540 սերմ, որից 460 կնճռուտ են: Ինչսլիսի՞ գենոտիպ ն ֆենոտիպ են ունեցել ծնողական ձները:

18. Մոխրագույն մկները տրամախաչել են սպիւոակիճետ: հրնաքնլ են մոխթուպույն մկներ, իսկ ԷԸշ-ում՝ 198

Իլ-ում

նհ 747 ուկիտակ է ժառանվում մոխրադուլն մկներ: ինչպե՞ս ճատկանիշըո էպացուբնց:

14.

կի

«ետ՝

Շագանակագույն լքացիսբ տրամախաչել

են

ատացվելէ շթաջանակագույն սծրունց: Է:-ում

սպիտաս.ուց-

նն

վու

ն 15 մկներ։ Ո՞ր շադոնակազույն մոխրագույն

Հատկանիշնէ դոմինանտում: Ցանի՞սն

շազանակադույն ն

/

դա

են

ճոմովիգոս

մոխրագույն մկներից: Ինչպե՞սպետք

որոշենք:

Ունենք նորմալ փետրավորմումբ անճայա ժագումով յոթլոր:ինչզե՞սկարելի է ավելիշեշ որոշելդննուտիպըո

Ոչ լրիվ դոմինաճտման խնդիրները չուլն աւերնեներով բույսերն փրար Հետ տրամալոոչելիս սռացվումէ բայն տերնեներով սերունդ, իսկ նեղատերն բույսերն իրար ճետ տրամախաչելիս՝ նկեղատերնսերունդ: կայնատերն բույսերը նեղատերն բույսերի ճետ տրամախաչելիս առաջանում են միչին լայնությամր տերնեներովբույսեր: ինչպիսի՞ սերունդ կառացվի միջանկյալ լայնությամբ տերեներով բույսերի տարամախաչ չումից։ Ի՞նչկատացվի նեղատերի բույսը միջին լայնությամբ ո սոծրններով րուլսերի Ճեւո տրամախաչելի 17. ե բԲշ-ում ըստ Է.-ում ֆենուռիոլի ն շհնոտուղի հնչպիսի՞ սչտուղներ կստացվեն, եքե կարժրաայուուղ հչակը մախաչել են ուի թակսապո:ուղ ելակի «ճետ: Սերնդում րստ

10. Շանքերան բույսի

մուռ

տրա-

ն դենուռիպի լի ի՞նչ սանրունդ ֆենուռի կստացվի,

դաղույնը տրամախաչում էնջ կարմրապողի րողի Պես 18.

վում,

ն

երե վսո-

ապիտակա-

Բլ-ում ն բջ-ում ի՞նչդենոտիպ ն ֆենուռիպ է երե չորամախաչենթ ա) կարժիր գիշերային

ստաց-

գեղեցկու-

Ճուն վարդադուլյն գիշերային գեղերկուճու Ճեւո, ր) երկարականջ ոչխարը ունասկանջիՀետ: Մանկա Հատկանիշը Միջին ականչն է, ւ) չայայաուրիկ Հավեն սի աքաղաղն ճեւու

ՈչՀ լը

ԼՔՈՐԱՏՈՐ

ւած ր ւմ լ-իվդուդոմինածտում '

հո

2/2 րոզիգու

Հոմողիզոտ առանձն աղն" -ի

Ճատկանիշները

առանձնյակների

Դատկանիշչները ԵՈ: վ ունը6.5:

Դոմինանտ

Մ

միհ. անկլա անկյալ

որբի

.

մամ ճղ

բ

նորմավ

ն

արդագու

ու

նեղ տերն

ն տեսական ուզառումները ոբոշել փաւտացի ճնղբավորման

Միջին լայնության տերն:

տ

չոտավետոլոռ 1.

կարմիր ծաղիկ

1.

կարմիր րմիր ժա

Մոլիտակ9ժաղիկ

սարքավորումներ:71. Բույսերի ծաղիկ կամ ծաղկարույլ: 2. Ռլոռի ծքոչւսնան ձներ։ 8. լոռի Հիբրիդաին առաջին (Իւ) ե երկրորդ (Բչ) ռնրունդեերից ռւուսցվաւծ

Դարչոռչույն ծաղիկ

Ի"

դալուզ)

7. 2.

Սն

-

Մուզ

գույնիմորր

|

11: Չ Ն)

ԳԱՄԵՏՆԵՐ

բավոթում ե,

իէնուրիրո

Լ

Ք

(թ)

ոս"ի

(ւպիտակ դունավոբոււ ան խալով|

է

5՝

Բ-«-

7.

Մուգ գույնի Մորթի

Շոչլիտակմ»րբի

՛

ՉՀ... ՀՀ

նրսամուց զույնն

Արանչներիբայակայութ. կարճ

խոշորեղջեբավոր շոթիռրն 1.

2.

Սն

բուրո

Պեմոգչորին նչոռրմալ "յ:

Մոքտակ

,-

Ման

բուու

Հճրուին -.

մաղեր Գանցուր

աննա

Հարք մազեր

Ճ

.

-

բչ

Ւ----

անոաննքը

անասուն

Գոր աւերկնացույնբուր

ր Լ

Մաղ աւտճն

մե`

ԳԱՄԵՏՆԵՐ

ժորքի-

Ոչխաո 1. Երնար անանջներ

է

գ

Ծովախոզուկ |

Հ. շ2իբրնղ հումում

Բ

Թույլ դանդրաձն մքտ-

ձզնվաքիս

նս.)տուկ մոր"ի

.

հի բացատբությունը: Առաջադոան

'

ձարց փետրավորում

Ն

անրմեր:

Վարդագույն ժադիկ

փետրավորում մոյլոակ փճտրավորում կապույտ փճտրավորում

դանգրաձն փնտրա-

վորում 1.

յ

Սսաբտակճաղպիկ

ռւյթը, Նյութեր

Գիշերայինգեղեցկուհի ժաղիկ

Հձանձնաբաբություն: 1) Ծանոթանալժառանգականությա

`

բ

Լայն տերն

Եթդճիքրիդ արամախաչում ոլոռի օրինակով: Շեղքավորման բջջաբաճակաւնճիմունքները

Ժնողական ձներն րոտ տվյալ ճատկանցշի: 3) Ռաումնասիփել ճիբրիդային առաչին (Իլ) օնբնդի բույսերը, պարզել ուսումնասիրմող ճատկահիշների ժաղանգիան բնույթը: 4) փւսումնասրրել Հիքբրիղոյին երկրորդ (Իւ) անրիռի բույսերը,

ռուղ

7.

2.

Հ: 11

օրինաչամփություններին փովկոխականության երկճիբրիդ ուն ժամանակ: 2) Ուսումնասիրել չորա ավաոաւչմ հլանյութային

ո

» թա աակ տոն աակ ՄԱՐԻԱ բացակ, Սանբեբան եարժիր ժւղիկ Սպիտակժաղիկ վարդագույն ժառիկ Ս

ու

է

ԱՇԽԱՏԱՆՔ

Աղյուսակ2

օԲ

էրինրոջիոնէրիժի

մառր

մանդաղդաձն

Ալիջաձն մաղեր

օբ

: -

նկ.

16.

խաշասերումն Ծշկեիրբիդ `

նբա

բյջարանական ճիմքը: .

այն թաչասերումը, երբ ծնողական ձներբ տարբերվում են ե ՛ 7 էնի բ ' 1ոմ յրր աորա Գ նիշներով: Մենդելն օզոագործեց ոլոռի ճոմոզիգուռ բուլռեր, որոնք տար-ե վում հն շնչքնըն գույնով ն ձեռվ: նա ոլոռի Հարթ ոնրմերո ն դեղ:ն շաք| հլատերենիրով Հոմոզիդոտ բույսը տրամա՛սաչեց կոչյաչ, կնճռոտ անրմեր տվողՀոէ Ճիբմոդիղուռբույսի Հեչու Ատե նույլնունս դրսնորվում րբիդայինառաջին(Իլ) սերնդի միակերոլությաւնկանոնըոՀիբրիդային առաջին սերնդի բույսերը աալիս են դեղին ն Հարք Հետագա սերունդներում տեղի է ունեսերմեր: Հիբրիդային

լային

դո:

ւ:

,

՝

արանջային

ւշ

տեա-.

ս

կ ն

ճՃճեղքավորում (եկ. 16, 167): Հիբրիդայիներկրորդ (Էչ) սերնդի ճեղքավորումը

կանորեն Հաշվում ենք պենետի ցանցի օգնությամբ,

ՓՀ

թ

ԷԱ

ԳԱՄԵՑՆԵՐ

յ

--ծ-

էլ ԱԱ-Բ Բ

.ՐՀ

'

էն

ալ

սերունդը:

՛"589

Ջ

ռո

ենք

ործել

"մԸ: ւ

Խա

Մոսկով-

՝ ո րոր որն ունի քա:ռայ գույ ի սերորն ունի դեղնավուն կնճռուռ սորտը,

Ը»

ի

ժեր:

նշանակելով

անիշնեը

Գ"անրեղում ոը մ տ նենանը

Դամկնանան «եյի

դայմանավորվածությո:

Ը

լու

Բլ

ըստ

Հետն , ալ

դամետները՝ ԱՐ, Աբ, աք,

ճա-

աբ

Փ 0-1ԱԲ |

ԵՈ» ,

'

դժզին, Հոթ

3--

դեղին, կնճոռտ

3--

կանաչ

այոր

1--

էանաչ

(ե՞ողտ

ԱԱԲԲ |

ՍԲ

սերմեր

Ջ--

դ.հ.

Աբ `

աճ

|

|

Աբ

|

աԲ

|

աբ

ԱԱԲբ| ԱաբԲ| Աաբբ դ.հ.

|

|

դ.հ.

դ.հ.

ԱԱԲբ | ԱԱբբ| Աաբբ| Աաբբ դ ւհ. Դ.կ. | դ ւհ, դ-կ կ.

ն.

|ԱպԲԲ| Աաբբ| աաբԲ| աաբբ դ.Ի. դ.հ.

կ.հ. կ.հ, Աաբբ | Աաբբ| | աաբբ )

դհ.

դկ.

|

աաբԲ

կո

|

կկ.

աբ

ԱԱԲր

մաճբ «աբբք

Նկ.

«աճբ

«աբ

աատտ աարբ

՝

17.

ն տեսական ավլալնեոր. (Ը. Համեմատելփաստացի

'

Բերվաժ տառերը

ունն

41անյալ

բացտատրությունը՝

չաքիլատերկների դղին զուչնը ժառանդող զենր, զենը, Հարիչատերեննրիկանաչգույնըժառանզգոգ Ք-Սերմի մաշկի ռղորկությունը ժառանգող զեհը, տԲ-- ՍերմիՄա-ջԼի հե՛ոուու՝ յունը ժառանգող դենըՏճւարանորեն բշտ Հենոսվայի ընյշավորումը ընքադում է ալսսլես. Ա--

մաբբ

(3 22) (3 619

«ա--

33.

՝

ա

|

| Մա'շբ | ա«/Թ4| ա`

«ԱՈԱՖԸ Ար

|

Հարցեր ն վարժություններ |

նեզքավռոբումը. եկ 18տ. Խ-կճիրոբիղ թայասեոմտն

ք

աբ

(ՕՕ(3)(3 (3

Աբ

բ բե-

դուրս դուրս

ներոտոշիմի

ԱԿճճ|Ամաբբ|Աաբբ

ք

«մոր

սաացել ենք

Տամար հենք Տրամախոաչլման

աաբբ

«ԱՃԲ

ի

նխուոխուր,

Հարաբերությաւբ'

է3:1

տեստ-

գրա

ծնողնեն ող

ընթանում ճեղքավորումն մին առանձին Հատեիանիշների

վ

նում

նել

է մարսել անրաժեշտ որոնցիդ պամետները,

մար

Հիտնլոը գենուռինչ ճիգի ղամխոներ առաջանան դով բույսերի մուո. սո) Է/Ռր, |) Աաբբ,գ) աաբբ,էշ ԱԱԲԲ, 1.

ճ)

ի

|

Աճբ, զ) Է.,բը,է)

արբ:

Սերմերի դեղին դույնը Ա-ն ղդոմինանտումէ կանաչի1Ր այ, իսկ ճարթ ձերԲ կնճոուոին՝ բ- ա) աապբբ, Բ) Աաբբ, ե է սերմերի գույնը ձեր վերը նշված դ) ԱԱԲբ. ինչպիսի՞ն գենուռիպլերովբույսերի մուտ' 3. Ոլոռի երկճետերողիղու բույսը ըստ գույնի ն ձնի տրամախաչել են երկու Ճատկանիշներով ոնցիսիվի ճետ: Ռրոչշեջ՝ Իլ-ի գենոտիպըն ֆենոտիպ են դե4. կանաչ ճարք սերմերից աճած բույսը փոշուն աճած փոշիով: Հիբրիդո'յին բույսի ղին կնճռոտ սերմերից սերունդը կազմված է 1/4 դեղին ճարթ սերմերից, 1/4 ղեղին կնճռոտ, 1/4 կանաչ ճարթ ն 1/4 կանաչ կնճռոտ սերմերից: Ռրոչշեցերծնողական ձների զենուռիերը: 5. Զմերուկի պտուղի մուտ կեղներկարող է լինել կանոչ կամ զոլավոր, իսկ պտղի ձնը երկար կամ կլոր: երկար կա2.

`

են կլոր տրամախաչել նաչ պտուղներով Ճոմողիդուտ բույսը ճետ: ԷԲլ-ում պտուղները կլոր զոլավոր Ճոմողիդոտ բույսի

:

նուռիղը:

Որոշել ծնողական ձների դենուտիպըն ֆենոտիպը, եթե

սերնդում ճիբրիդային

ենք հրեք մաս մաս (ընդ որում`2Հմասը Հետէրողիգոտ)ողորկ ն մեկ ողորկ սերմերով բույսեր: 8. են

Սն

սեւ

դեղին կանաչ

տրամախաչել գանգուրմորթով ծովախողուկներին երկու ձապեր գանզղուր ռպիտակ ն անրունդ կարելի է սպասել այդ ծովաԻինչպիսի՞

Ծնվել

իրար «ետ։

ճարք

ստացել

են

խողուկներից«հտադայում:

է ն առանց պեմազերով (դոմինանտ) Հայրըդանգուր (դոմիպեխեերի, իսկ մայրը ուղիղ մազերով ե սպլեղեննչճրով 9.

երեխա, բոլորն էլ ունեն պեպեններն դանդուր մաղեր: Գրել երեխաների ն ժնողների դգենուռիոյերը: 10. կուսպուտաչյա աջլիկ տղամարդը ամուսնացել է շա5 հրեխա՝ աչքերով աջյիկ կնոջ Հետ: Ունին դոակոզույն

ենւ)

ունեն

ե

կապուտաչյա աջլին Այդ

տղա-

աչքերով այլիկի մարդու մեկ ուրիշ շաղանակազղույն

ճետ

աչժնվալ շաղդանակադույն ծրկրորդ ամուսնությունիք է նշված 3 թերով երեխաներ, բոլորն էլ աջլիկ: Ինչոլիսի՞ն

էն

ժնողների զենոտիպերը: 11. Շաղանակագույն աչերով աջլիկ երկչետերողիդոտ ճնողների ամուռնությունից ի՞նչ երեխաներ կծնվեն:

տրամախաչել են Քիստավոր կարմժրաճսսկբույսը ճետ, սերնդում ստացվել է ցորենի անքիստ օպիտակաճասկ ն անջիստ սպիտակաճասկ անթիստ կարմրաճասկ ծ նողների դենուիպը: բույսեր»Որոշել են 15. Որոչել ծնողների զենուիսլը, հթե տրամախաչել երկու սն գույնի պտղաճանճեր, որոնցից մեկը ունի նորմալ, իսկ մյուսը՝քերղարդացած քներ: Ամբողջսերունդն ունեցել էսն մարմին, բայց 500-ն ունեցել են նորմալ, իսկ 500/յ-ը՝ 12.

քերղարդացածթներ:

կանաչ են: Ինչպիսի՞ն կլինեն Բշ-ում։ ի՞նչ կստացվի Իլ-ում՝ կ Էջ-ում կլոր, կանաչ ն հրկար, կանալ պտուղներովսորտեբի տրամախաչմանդեքում: 6. Մաքրացեղ Ճոմողիգոտ կարմիր,ւնեղջյուր ցուլով են կարմիր, Հետերողիդու եղջերավոր կովը: սերմնավորել ն Որոշել նրանց սերնդից ստացված տավարի գենոտիպը ֆեշ.

շագանակագույնձախլիկ

12. Ինչպիսի՞ դսմետներ առաջացնեն ճետելալ ղենոԱաբբմՍս, ԱԱԲբՍս, ԱաբբՍս, ոիպով օրդգանիղմները. ՏՍՈՐՄ::

ծնողական ձներ, որոնք տարՈւնենք պատղաճանճի են աչքերի դույնով (կարմիր ն կեռասագույն), բերվում դուլնով (դորչ ն .1) քենրիղարգաքուծությոմբ մարմի ն բնրզարդագած).Որոշել ճիբրիգային պտղաճան(նորմալ են ճետելալ տում ավուշեր: ֆենոտիսլը, որոնք ստացվել ասքրոս, ԱնՍրըՍՄմտուճըսո: Աաբբնս չումիերիցը: 16. ժ:վավխողուկին,որր Հետերովղիղոտ Գանղուր սպիաոակ են հույնեսիսի արուի ուրամախոադել է առաջին Հայտկանհիշով, կ լեՀետ: Որոշել ճելքավորմահ բնութի ըստ ֆենոտվվի 15.

.

.

ոտոլի:

15. Մուռմաղերով դորչնարույի տյթերով կինր,

է

որ

ճնմա-

ույլնլի, ումուսնայել է ոյ տոատջեկ ողամութու "հու որը «ետնռերովռարչնոռույն ոքր ոոհռոա/ բադքարոոթը Ե Կոհսկիջհ: Ինչոլեսի՞ն Լ հրննոս-

տերուհդո»

թոռ

եր» խու քոչ: ՝

78. Բոս

ոՀԱՈԻ

ուհա

ադար: դանչոութ տոււնրով հուս հրելու»: դուոն

Ժոռչկոոգ

վի Էիր

ռա» :

«իու

սի ի

ամուրնաթել

Մեվել Լ Ժիրի

Է Մուդ

Է դորոգուր լոց

ի

դիոթդոոյը նԺ Չ

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ ԱՇԽԱՏՏՆՔ

Թեմա--

Ճ

աւաջինտրամալսաչում

0 կարմրաչջ »

Գեների փոխազդեցությունը

1. դեներ| Հանձեաբառություն: Սանոբրացում

փոխազղեցության ձներին: 2. Մանոթացում կոմպլիմենտար փոխաղդեժառանգման ցությանըդրոզոֆիլի մոտ. աչքերի գոլն

Ւ.

թ օ՛՛վառ-կարմրաչ

կարմրաչք

Ւշչ 3

կարմիր աչք

2 Աա

Է

1. ԱԱ

օրիսկով: Նյութեր ն սաբքավոբումներ: ժնողական ձներ Դրողոֆիլի

վաղ-կարմրաչք ամ

|

,

կարմիր, շագանակագույն վառ կարմիր աչքերով, 1-ին, 2-րդ, 9-րդ տրամախաչումների Հիբրիդային Էշ սերնդի ռանձնյակներ: ԴոմինանտմաներեույԱռաջադուսն իի բացատոբությունը: «եւոնում է, որ Հետերողիդուտ Թի վիճակում մեկ դենի ալլելները փոխաղդում են իրոր ճեւտ։ Վերջինս դրսնորվում է նրանում, որ դոմինանտ ալլելը ճնշում է ոնցեսիվ ալլելի

ձկ.

ա-

դրսնորումը:Ալլելների փոխազդեցությունը դրամտրվում

է

ոչ լրիվ դոմինանտման դեպքում: Ցանկացած օրգանիզմի մոտ լուրաքանչյուր Հատկանիջ որոշվում է բազմաթիվ գեներով: Այս դեպքում տարբեր գեների ալլելները փոխավպդումեն իրար ճետ: Տարբերում են դեների փոխաղպղեցության Հեւոնյալ տիսլերը. 2) կոմոչլիմենտարություն, 1) պլեյոտրոպիս, 3) էպիսձնափոխիչների պոլիմերիա, վեն դործունեու5) չուղ, 4)

մոնոդեն,

ըստ

որու

կարմիրը դոմինանտէ, իոկ վառ.կարմիրը (ա) ոնցեսիվ:

Երկրորդ տրամախաչում աչք Չ կարմիր ԲԲ

աչք Օ՛՛ջագանակագույն

Բբ

Իլ

կարմիր աչք

Իշ3 կարմիր աչք

նան

1շագանակագույն աչք

2.Բբ

1.ԲԲ

բբ

նկ.

`

թյուն:

(ո):

գույնը ժառանգվում է

Այս դեպքում ալքի

ն

կա

վում

են

նս

վկայում է,

որ

17.

կարբմիրն

(ու)։ չաղանակագուլն հրոնվենրի որոչ(ո) դոմինանա, իսկ

մեկ գենի ալլելներով, ընդ որում կարմիրը

շագանակագույերռեցեսիվ (ր),

: :

կոմապլիմենտարության դեմքում դոմինանտ կոմպլիմենտար (լրացուցիչ) գեները գենոտիպում միսժամանակյա աո-

նոր ճատկանիչի կալության դեպքում մլալմանավորում ղդարդացում: Քննարկենք աչբերի գուլնի ժառանգումը դրոդոֆիլի մուռ, որի աչքերի վրայի կարմիր դույնի ճետ Ճանգեղում է շագանակագույն ն ցայտուն կարմիր հրանդը։ Այշդուլների ղենետիկական անալիզի Համար կատարենք 8 տրո:մաիուչում, են

ճանճը վառ-կարմրաչքիճետ, Ւ) դար:լավք՝

կարմրաչթի՝ շաղանակադույն սսչթիճետ, 4) վաս. կորմրաչթը շագանակագույն աչք ճանճի

երրորդ տրամախաչում

կարմիր աչք

ք,

քչ9 կարմիր աչք Տ

աչք շագանակագույն

(սպիտակ աչջ

վառ կարմրաչ բ

պ.

5)

Օ՛վառ ւարմրաչք

աչջ Փշագանակագույն

(1).

Հեւու: 6Լ

Առաջին 2 տրամախաչումներից երնում է, որ շադանաչ զադույս աչք ունեցող ճանճերը պետք է ունենան բի գենոտիպ, վառ-կարմիրը՝ աա: 3-րդ տրամախալման բլ-ում ճանճինրնալը,որը, ելնելով1-ին ն 2-րդ տրակարմրաչջ Մ մախաչումննրից, ունի 2 դոմինանտ ալլելներ՝ Բ, վկավում է այն մասին, որ այդ ալլելները ոլետք է լինեն այս կամ այն Համակցությունում բոլոր կլակետալին Հանքերի Ուսի կարմրաչք ճանճերի դենոտիպը կլինի նուտիպում:

գե-

կամ ԱՀ-բ): Գեն Ժլուսին, իրին ոչ արխոժորֆին (ԱԲ էն ինհիբիտորներ:Դոմինանտ էպիստակոչվում ճնջողնեերը ինճիբիոորը դոմինանտէ, իսկ ունցեսիվի զի մուռ Դ դմի պտղի գույնը կաբող է ինճլ մունակ ոնցիսիվ: ն (է) (ա): Այս դույնը կարող է ճնշվել դոդեղին որի արդյունքում պոուղն մինանտ(ն) հոտ է

նում

է սպիտակ

ԱԱԲԲ, շագանակագույն շթ ճանճերինը՝ ԱԱրբ,այսինքն՝

կերեն Ա ալլելը, բկ վառ-կարմրաչք ճանճերը կկրեն Բ ալչելը ն գենոտիովըկլինի աարի: Այստեղիցպարզ է, որ կարմրաչջ (ԱԱԲՔ) ճանճի մախաչումը վառ-կարմրաչքի (աաբբ ) ն շագանակագույն է, որը սերըն-

ոտի ԽԱ -տալիս

:

ժամանակ

ննուլն

3-ր,

խաչասերման Բլ ոնընդում է տալիս ըստ դենոտիպիՃեղքավորում, ն որը նըՄան է ծրկճիբրիդ խաչասծրմանը: Այղ գենուռիպերըկարելի Տենոտիպային է ցույց տալ4ֆ ռադիկալներով .

ԱԱԲԲ կարմիր

արբ

6 վառ կարմիի `

Ա-բբ

շագանակագույն

տաբբ

սպիտակ

Յ-րդ խայաւերման դեպքում առաջանում կն 2 նորույթներ, որոնբ Հատուկ են կոմպլիմենտար չիոխազդեցությանը, ն Բշ-ում դա կարմիր աչբն է Իլ ճիբրիդի մուռ սոպիտակաչ-

Քը՝

աաբբ:

9:4:5:1

դեների կոմալիմննտար փոխճեղքավորումը

բ

ք. ՞

ԵԺե ոնցնեաիվալլելները չունեն ինքնուրույն ֆենոտիպուԷշ-ում ճեղքավորումն ընթային արչտաճայտություն, Խյա Ֆում է 9:7, իսկ եքն դոմինանտ ն ոնցեռիվ ալլելները ունեն 4աԷնքնուրույլն փենոտիապայեն աստարայտությու՝ 9:3:4 րաբերությոմբ: դքոլքուտ ժեն գերի: բոբծուննությունը ճնշում էւպիստազի

սպիտակ

3ՖԵ-աա

սպիտակ

(Եեատ

ՅԵԵԱ-:

:

Էճի

դեղին

կանաչ

|

(դ:

Ռչ ալլելային բաղմակի դեների փոխներգործության երնվուլթը, որը պայմանավոբում է նույն Ճատկանիշի զարգացումը, կոչվում է պոլիմեբիա: Տարբեր գեների դործունեության միանչանուկությունը ընդգծելու ճամար նշանակում ենք Ալ, Աշ միայն ինդեքսներ նույն սիմվոլներով,ավելացնելով ն այլնւ Տարբերում են ոչ կոմուլլատիվ պոլիմերիան, երբ ՃատՉ

ԱԽԱԱչԱչ, փետրավոր

-

-

՛

» .՛

Տա.

բ.

"ո"

աի ԿՏ"Վ

|

.

-

անփետուր

ԱլալԱչաց

.

փետրավորր

ՆՈ

՛

Ցշ

ԵԵսԱ

պ.

ազդեցության դեպքում երնեան է դալիս այն դեպքում, երբ դոմինանտ ալլելները չունեն ինքնուրույն ֆենոտիպային ար-

տաճայտություն:

Ժ՛ կանաչ

-

ՑԵ-Ա. շ

՝

Եեաա

ա

9 սպիտակ

Խար աարոիԻՐԻ» ՃճիբրիդըԷՐԱՀԼանրողլիգուտ րր է՝ մար ղքավորում:

իբխոորու,

ասյա-

գույն:

ԵԵ ԱԱ

տրա-

դում

ժա-

դեպքում կանաչ

-

Բչ

ասփետուր

տետրավր

Այ-Աշ-:

3Այ-

աչաջ

Նկ.

-

Յայա,

Աջ: չայայաշալ

(դ։

դենուռիկանիշիդրսնորման բնույթըչի փոխվում կախված ն կո'մուլյատիվ թվից, պոլիմերիայ դեների «զումդոմինանտ երբ ճատկանիշի դրսնորման աստիճանըկախված է դոմիոտքերի Տան յդ գեների թից: չավերի զճ1ատզօՂՇՏԱՇԱՏ ն ն մ է ենի գեների դոմինանտ որոշվում է տարբեր փետրավորությունը '

ալլելեերով Ա

ն

Ա(կոումույատիվ պոլիմերիա):

պում դոմիդեպքումգենուսի պոլիմերիայի կոմուլլատիվ նանտ է այն կամ այս ճատկաճանգում գենի կուտակումը նիշի «կուտակման»: Պլեյոտրուլիայի դեպջում մեկ գենըորոշում է մի քանի

ճատկանիչ։ Ցանկացածճատկանիշի վրա կաբող են աղդել ուրիշ գենեբ, որոնք կարող են ուժեղացնել կամ թուլացնել դլխավոր գենի ազդեցությունը Դրանք դգեն-ձնաիոխիչներն

Յ Աղյուսակ

Եոկու փոխազդողզենեբովորոշվող ճատկանիշնեոը ո

Որոշվումծն երնու Ր

այլելայի» դոմի-

եռ: պհննքով զԱ-Բ) Ր

Ռրովում են ծրկու Դչ ավծյային ոնցեսիվ զենձրով (ա--Բ)

Ռրոչվում

ճն

ձրկու

դոմինանոկամ

տեժե-

սիվ գճնծրով

(Ա--Բ)

կամ

(ա--բ)

|

ը

Դբոզոֆիլ Հաւլոքրըաչքեր

Վառ-կարմիրաբեր

Սպիտակեչթեր

Մուկ

մն(Ա-Ի)

Գոիջ գույն (ազանի)

Սսիտան գունավորում

Շագանակուգույն

Դլառինի դույն

կամ սպիտակ զուլն (ա--բ)

էզնեվաքիս

"

են:

լ:

`

:

ւ.

Պլատինի դույն

Չի Գոր» (աշխնո) քույր

Թուրինջի

ՄՐաքույր

Հավ տակ փնարավոչ-Սալի աամ կամ /1.--Բ) ներկված փնտրավորում բություն

Սալիտակ փետրավո- մյ

լություն

ա--բ

մբանդոտնավ ԸՒյուշաձկ

լ

'

շասալրակ (տնրբհաձկ:Վարդաձն (Ա--Բչ կատ ոլորաձն (ա--Ի) կռտար (ատար եգիպտացորեն

Սնբանաղույնռելմեր

Սղիտակ սերմեր

Սպիտակսերմեր

Հոտտվետոլոռ

Միրան..զույնծաղիկներՍպխուսկ ծաղիկներ

Ապի ակ 4աղիններ

Սոխ

Նկ.

18.

Ալլելայինգենեբիփռխազղեցությունը գիշեւայինգեղեցկոմտու ծաղկիզույնի օշինակվ

Կռրմժիր կոճղեզ

) կոճղեզ Անգույն (օապիտալ

Դեղին կռողեզ

Հագահատիկ ՍարմիրՀատիկ

կղիտակ Հատիկ

Հատիկ միջանկյալ զունավորում

կատարումը: ԾՄանոթանալդեների Հանձնաբառության կուծելխնդիրներ: կպոմպլիմենտար փոխաղդեցությանը:

Հարցեր Լ վարժություններ 1.

Ռրոշելբուրավետ ոլոռի

ճետնյալ

ունե» դենոտիպղերն

ծաղկի գույնը. ա) Աաբբ,Բ) ԱԱբբ, դ) Աաբը, դ) ԱԱԲԲ,ե) ԱԱԲԲ, Սաբբ

Ցող բույսերի

՝. են

Ռրոշելճիբրիդայինառաջինսերնդի բույսերի ֆենոՀեւտելալ ծնողական ձների

տրամախաչումից:

տիպը, եթն նրանք ստացվել .

.

ա) ԱԱԲբ . Ատբբ, Բ) ԱԱԲբ ԱԱբբ, դյԱաբր.աասբբ: 3. Աշորայի կանաչաճատիկ սորտը տրամախաչելեն սպիտակաճատիկիճետ. Հատիկները կանաչ են, իսկ Էջ-ում ստացԸլ-ում բոլոր 28 դեղին վում է ճեղքավորում րուս գույնի Յ9 սերմ կանաչ, ն 39 սպիտակ: Ինչպե՞ս է ժառանգվում Ճատկանիշը: ի՞նչ կստացվի: եթե Էլ ճիբրիդները տրամախաչենքճոմոզիդուտ բույսերի «եո: ղեղնաճատիկ ն սպիտակաճատիկ Դ նե 4. Մարդու մուտ բնածին խլությունը որոշվում է դեներով: նորմալ լսողության Համար անճրաժեշտ է դգենոՌրոշել: տիսչում ԴԵ դոմինանո ալլելներիառկայությունը: ւ) 2 ծըծնողների գենոտիպը ճետնյլալ 2 ընտանիքներում. նողները խուլ են, իսկ 7 երեխաներնունեն նորմալ լսողու-

թյուն, Ի) խուլ ծնողներն ունեն 4 խուլ երեխ: 5. որոշվում է մի քանի զույգ գեմաշկի գույնը Մարդու պլոլիմերիաններիփոխներդործությունովըստ կումուլյատիվ մուդզ է, որքոն՝ մի: այսինքն՝ մաշկի դույլնն այնքան վելի ն սպիտակի դնուռիում շատ են դոմինանտ գեները: Նեգրի սերունդը կոչվում է մուլատ: եթե նեդրուճին (Ա, Ա, Աշ, Աչ) ունեն երեսպիտակամորքտղամարդը (ալ այչ աշ, աշ)

ն

կլինեն չրիվ նեգի՞նչՀարաբերակցությամբ տարու խաներ,

շ.

երեխաներ, քան իրենք ին, կամ ավելի

բաց:

նչո"ս:

րերըչ մուլատները, սպիտակները: 6. Եթն երկու մուլատներ (Ալ ալ, մշ, 1) ունեն երեխաներ, ապա կարելի՞ է սպասել՝ա) լրիվ նեգրեր, բ) սպիտակներ, դ) մուլատներ: 4 բացամաշկ նեցրերն ունենալ կարո՞ղ են արդյոք ուդ

8. ինչպիսի՞ն կլինի վարսակիսերմերի դույնը, եթե բույսերը ունեն Հետելալդենուսիպերը:ա) ԱԱԲԲ,բ) Աաբբ, գ) Աաբբ, դ) ԱԱբբ, ե) Աաբբ, զ) աաբբ, է) Աաբբ, ր) աաքբ: 9. Դո։լրոցամերձ Հավաքել են վարսուկի Հողամասից Է վպորշ, 199-ր՝ Հիբրիդայինսերմ, որից 1190-ր սն դույնի տիմնացածը"սպիտակ: Ռրոշել գեների Կիոխներգոիծության ունեցել են սն ղուլնս պր ն ծնողների գենոտիպը, որոնք

աա

10. Ի՞նչ դենուսի լով ծնողական խաչել միմյանց Հետ, որպեսզի նր

սերնդում: չփոխվիաուսջին պայմանավորվածէ երկու

1. Բուրավետ ոլ Ծանոթություն.

դույնը

Սեռի

ն

սար

չ

շղթայակց

Սանոթ

Ժաա

ելա ավոբումներ:

Ծանոթացո

1.

ժառամգո

ճետ

ԼԱԲՔՋՐԱՏՈՐԱՇԽԱՏԱ

նանտ Ա ն Բ գեներով: Գենուռիպ քանչյուրի բացակայուծյան դեպքում են առաջանում, բույսերն ունենում 2. Վարսակի սերմի սն դույլնը դենով, իսկ գորշ գույնը Բ գենով Ք-ի նկատմամբ ն վերջինս մյուսի չի դրսնորվում: Զիգառում եխկու դ մայության դեպքում պիանորվում է

Թեմա--

նն

4.

ԱԱԾ մակցվա չավփություններին:

է Ն գութեր

չաձն) ժառանդմանը:

Ն տաջադբանքի

ավա բացատռությո

ւ ն Էլ Էջ ճանճեր, Պիբրիղեերի վերի ր մատիտներ: ի նայ խոշորացույց,

քրկտուն բույսերի մոտ դիտվում է տի օրդանիղզմներիճամարյլա ճավաս ջաբանական ուսումնասիրու կենդանիների մոտ արական ն իգա տարբերվում նեն քրոմոսոմների «ա մի էգի մոտ բոլոր քրոմոսոմները արուի մոտ 8 քրոմոսոմներից 2-ր բում Չ քրոմոսոմներից մեկր նույնն

մյուսը Հատուկ է միայն արուին: Քրոմոսոմները, որոնցոփ իզական հ արական սեոի օրգանիզմները իրարքց տարբերՌչ զույգ սեռավում են, կոչվում են սեռականքրոմոսոմներ:

կան քրոմոսոմը, որը բնորոշէ մի սեռի օրգանիզմի Համար, անվանում հն Ա-քրոմոսոմ, իսկ զույգ քրոմոսոմը, որը սնռերից մեկի մուռ կենտ է, կոչվում է Ճ քրոմոսոմ: Սեռական. քրոմոսոմների տեսակետից միանման գամետներ առաչացչնող սեռը կոչվում է հոմոգամետ,իսկ տարբերը՝հետեբոգա-. մետ: ծաո օրգանիզմների մուռ Մ քրոմոսոմը Ճ քրոմուոմի Համեմատ ժառանգապեսիներտ է, քանի որբ գեներ չի պա-

ալլելի(1), դոմինանտ կարմիր

էգերի կեսը

բշ-ում

ստանում

(Իլ Հիր-

է Հորից ն մորից

է

ԿԳ

ա-

:

թ

նվ

`

եջ

`

Ուղիղտրամախաչում

ԽԱ կարմրաչք ԽԻ

Ի.

օ՛

«

Ր

Ո/

ՍԵ

ԳՐ,

-

ՏՈՐ

:

Անն

-. ՝

Մ

/

ՍԱ նպիտավաչք

Մ8

գամետ

-

կաղշ-այջ կարմրաչք կարմրաչք

(Խոլլ6-ապիտակ)։

կարմրաչք էգի ապիտակաչք արուի տրամախաչումից Էղ-ուժ բոլորը ստացվում են կարմրաչք: Հետմաբար, աչքի կարմիր գույնի ալլելը դոմինանտէ, իսկ սպիտակը՝ ռեցեսիվ: Բշ-ում տեղի է ունենում ճեղքավորում՝ Ց կարվրաչք ն 1 ճանճ որում սպիտակաչք ընդ էգերի կարմրալք են, իոկ մուս են, արուների իսկ կեսը՝ սպիտակաչը: կեսլ.« կարմրաչք ինչպե՞ս բացատրենք այս չեղումը մենդելյան ժառանղուն

զ

Սյ

Ի

Լ

Մ.

|,,5չ0,Ղ,7.

Ջ.-ՀԸ

Կ-

Պ/՞

ՊԱԿ

--

ԿՄ

Է.

«Հ

`

պ.

տալիս է ալլելը, որի Ճետիանքով էլ Բլ-ում էգերը ն արուների կարժրաչըքեն: ելակետայինարուն ունի ՃԱՆ սեռական քրոմոսոմ ն ալքի սպիտակ գույնի ոնցեսիվ ալելը (դ)

է, իսկ

արուն իր (Ճ)

Մենդելի

կարաչբ

ԿԻ

ր

կարմրաչբ կարմիաչ ք

ելակետայինէգը ունի ՉՃ քրոմոսոմ ն ճոմողիղգոտէ ըստ` աչքի կարմիր գույնի դոմինանտ ալլելի (ՄԻԿ՝ ), ընդ որում նա ` քրոմոսոմիՀեւ իր սերունդներից յուրաքանչյուրին

շ

ԼԶ

),»5.

"

Հաաա

գամ

մից:

Հա

ԽԴ

ԿՄ

Հ-աո--

ա

կարւրաչջ սպիտակաչբ -

(1։

րուների կեսը Հեմիզիգզոտէ ըստ Կ ալլելի նե կարժրաչք ն ԿԽ մյուս կեսը՝ բստ ալլելի սպիտակաչք է, 2 ալլելեն ենն է ստացվել Բ-ի Հճանրոզիգուտէդից: Ալդ պատՃառու:էլ այս տրամախալման Իջ-ում նկատվում է շեղում Ղ 2-րդ օրենքից,

՛

|

է

է: Հոմոզիգոտ էգերի երկրորդ կեսը ճետերոզիգոտ է Մ Մ, քանի ոի ա Հմեկ Հ քրոմոսոմ Հորից է ստանում ալլելով, իսկ մոբից՝ Վ-ով: Երկու տիպի էգերն էլ կարմրաչթ են: Բջ-ում Ի

Կ

"/

բոս»,

ունենում

մեկական Ճ-քրոմոսոմ դոմինանտալլելով բիդներ)

դույնի ժառանգման օրինակով: Վայրիկարմիր գուլնի ալ1ծլը նշանակում են Խ-Է սիւ՛վոլով,իսկ սպիտակը՝Մ-ոի

գենոտիպը կոչվում է հետեբոզիգոտ:ճնտնրողիգոտ քիոմոսոմը Մ ալլեյի ճետ տալիս է դոռատրեբին, որոնք Հետերողիգոտեն (ԽԷՊ/) ն կարմրբաչք,իսկ օդատառն» Պ-ռռոմոսոժը՝ որոփոիբին, որոնք Հեմիղիզոտ էն

նս

ա

Հատկանիշները,որոնք որոշվում են Ճ քրոմոսոմում գրոնրվող գեներով, անվանում են սեռի «ետ շղթայակցված Հատկանիշներ: Վերյինա ուսումնասիրվել է դրողոֆիլի վրա կողմից: Սեռի ճետ շղթայակցված ժաոանգումնՄորգանի ուսումնասիրենք դրոզոֆիլի մուտ աչքերի կարմիրինե սպիտակ`

նման

նա

աչք:

բունակում:

որի շնորճիվ

ն

կատարեն բճոք

Հակադարձ (ողդարճձ

տր մսի:

կարմրաչքարուն Էլ-ում չու

ռիաչու իր էո. մ

մ 7:17

( սպիտակուչք էգը ճէ մոռում: ւ

6օ

ՊոՄորից աչքի սպիտակդույնը տրվում է որդիներին, իսկ ռրում էգերի ն արուների կեսը կարմրաչք է, կեսր սպիտակնման ժառանգումը՝ դուստրերին: դույնը՝ Ուշադիր դիտելով ճիբրիդների գենոտիպը կարող ենք րից աչքի կարմիր աչք: մորից որդիներին,իսկ "որից դուստրերին, կոչվում է կոիսոարհ, որ հրանց տրամախաչումն ըսա էության անալիզող է: Արունդենետիկական կոռսս կամ զոսչ-իոցչաձն ժառանդում:Այս ժառանգման տրամախաչում մերլուծիչէ, քանի Կ է սլայոճուոն ուլն է, որ էղի ն արուի սեռական քրոմոսոմները կամ ռնցեսիվ ալլելը կրող - Քրոմոոր առաջացնում են իր:րից: կայմրաչք ասոանում են Բշ էգերը) կամ «դատարկ» Իլ-ի ԻՊ) (Բ դուստրերը ռոմով դամետ (ույն տարբելոլում աՀ եի Փլաացոայրուր են Քորրք յգ բանր ամեՈրոյ," վ Վ-քրոմուոմը (ստանում Էշ-ի արուները), Քանիոր Իլ դգոժինանաալլելով Հ-րդ Հրց, տւնհք Հրրեւ ստացված Կ չետերեզիգոտ էգը տալիս է գայետների կեսը Պաալլելով, նն 1 ջրոժոՊ.թրոմոսոմբ: Իլ-ի որզիննրը "որիք ստանում Էչ ճիբրիդների մուտ երկու սեռերի մոտ իսկ կեսը Կ, առա 1: է առը, իսկ մորիը Կ աղլելով Ճ-թրոմուսմը, այդ սղաոճաուի 1 ճեզքավորում: էլ նկատվում Ս րթոյուհրՐ Ֆդըդ Որ ' տառ է ոչբի ռնրես "| տղիտակ ցովսեռի ճե» կատարումը: Սանոթանալ Հանձնաբառության հ աչքի ռնուն է երենում Ճանճերի արդեն ոշչարղ եր: Ալոտնեզ ժառանդմանը: լուծել կոնկրետ շղթայակցված Հատկանիշի տ

կասը

ռււյնի Հարոկածիշի ժառսսնդման կապը ների ժառանգման յե: Բշ-ում հուլնոլես ղիտվում է 1:1

քրո սհռական

սոմ-

ՀՀո---Մ ելոտավաչք

--

՛

ՐԻ

ԻԴ

"

-

Փ Փ

Ծ

ՆՈ

Էւ

ւա

Հ

-

ԱՒ ՄՈՒ կարմրաչք

Սվ

Ն

՞

ԿՄ

գամետ

-

Կ՞

տ

Կ/

ՐՐ սպիտակաչ ք

Ծ՛

ժ՛

ՄՈՒ

եկ.

(10։

ել

ղաս )

ՄԿ

սպիտակաչք կարմրաչքսպիտակաչք կարմրաչբ

րից փոխանցվել որդուն, Ժ. Դլատոնիկ տղամարդն ամուսնացել է կրող

ռնտնթոսհդոտ)կնոջ

եա Հաա

ՄՄ Մ/

ԻՄ

ա)

նա առ

«

Պ/՛

ԿՎ

Ս

կատուների մոտ բաց ղեղին գուլնի որոշվում Է Ը դոունենում մինանտ գենով, սնը՝ բ-ով: Բբ է կրիսսլի դույն։ Բ ղենը շղթայակցված է սեոի Ճեո։ ինչպիսի՞լ լինեն ձադերը, եքե՝ ա) էղ կատուն դեղին է, իսկ արոր սն, բ) եքե արուն սն է, իսկ էղը՝ կրիայի դույն: ոարո՞ղ է արուն ունենալ կրիայի ղուլն: Հ. կարո՞ղէ տղամարղը լինել ճետերողիդուտրոտ սեռի «եռ շղթայակցված "ատկանիչի։ Բաղատրելինչո՞ւ: 3. Կրո՞ղ է սեռի Ճետ շղթայակցված ՀատկանիշըՃո-

Հրնտերոզիգուռն

կարմրաչք

ն Հարցեր վարժություններ

1.

ԿՈՒ

՝

ճեղքավորում, րեգ

Հակադարչ տրամախաչում

ԿՄ

խնդիրներ:

:

,

-

Մոր

(սյսինքն՝

կարելի՞ է ալդ ամուսնությունից նորմալ սողա,կամ Հիվանդ ազջիկ։

ալ մղյմմ

ճետ։

Ն Հ

արդու

Մա

տոնիկ

'

րո

է,

Լ

ամուսնադե

աղտ 1 դողտոոմ

ի

երեխաներ: 6. ոմ ԵԹե ալբինիզժը որոչվում է ռեցեսիվ դեհով, հակ Հեմոֆիլիան՝ սեոի «ետ չղքայակյված ոնոկանմ կարո՞ղ է, ապա տար» լինել ճեփոֆրլիկ 1 է տղամարդը Հտատկանիչ աուտոս

Է

այբինու: -

կուրությամբ Գունավոր

տղամարդի ամուսնադել

է

նորմալ կնոջ ճետ ն ունեն 2 երեխայ, ընդ որում տղան գունավոր կուրությամր, իսկ աղջիկը՝ նորմալ: Ի՞նչ լարելի է ասել մոր զենոտիպի մասին: 8. Առողջ ալբինոս աղամարդն ամուսնացել է առողջ կրորի ճայրըճեմոֆիլիկ է, իսկ մայրը ալբինոս: ինչնոջ ճե, կ լինեն ժնվող երեխաները: պիսի՞ն

անունը սինգովեր

(նկ. 19, նկ. 20), խախտվում է շղթայակորի շնորչիվ ապաճովվում է կոմբինատիվ փոխացումը, Հատկանիչներիշղթայանակության լրացուցիչ աղբյուրը: կյված ժառանգումը գրսնորվում է ճետերոզիգուս«երնդում ձԼերի դնտատկանիշների ծնողական ճամակցություննելով

ն «Հատկանիշների նոր Համակցություննեբով րակշոությամբ նվազաժ թվով: Շղլ ժյապչված ժա) ձների (ոնկոմբինանո

գեւղքումշղքայակցման ուժը արբել, է, 1բիվ շղթայակցման դեսլքում Հիբրիդի սերնդում երնան են դալիս միայն ծնողական չՀատկանիշներովՀամակցություններ, ոհմոմբինանտները րացակայում են։ Ոչ լրիվ չղթայակցման դեսլքում դիտվում է այս կամ այն չափով ճատկանիշների ծնողական ճամակցությունների ջերկշոություն, կրոսինդովերիմեժությունը, որն արտացոլում | գեների միջն շղքայակցման ուժը, չափվում է վերախմբավորիչների ն տնալիղող արամախաչումից սերըն(ոնկոմրինանոների) դում ստացված անճատների ընդչանուր թվի «ալրոաղչերուենք սդրում թյամը ն արտաճալյտվում է գներով: Մորգունո ռանգմ ւն

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ ԱՇԽԱՏԱՆՔ

Կ 14

Շղթայակցվածժառանգումը ն կրոսինգովեր: Շղթաակոված ժառանգման օրինաչափությունները: Շղթայակցվածգեներով եռճետերոզիգոտի անալիզվող Թեմա--

տրամախաչման ճեղթավորման Բաշվարկը

չանձնաբառություն:7. Ծանոթացում շղթալակցվաժ ժա2. ռանդման ճե: Սանյչքացում շղքայակցման խմբերի 3. ճետ, Սանոքադում եռճեւտերողզիգոաի մուռ անալիզող տրամայաչման ճեղքավորմանը:

Նյութն

նե

7, սարքավորումներ:

փորձանոթներից Մմեկի մեջ էլակետային վայրի ախպերդրոզոֆիլե կարմիր աչքերով, մոխրազույն մարմխով ն նորմալ թներով, մյուսում հլակետային զժեր կարմիր աչքերով, սն մարմնով ե սաղմնային թներով. 3-րդ ն 4-րդ փորձանոթներում Էլ ն Էջ ճիբբիդներ։ 2. երկոսոլնյակխոշոլոոյույդ: 3. Մանրադիտակ:ԵԹեր ընդճանուր անղդալացմանճամար:

է, Ակնտճայտ բացզատոությունը. Առաջաղբանքի

որ

Մենդե-

լի 3-րդ օրենքը՝ գեների անկախ ժառանգումը, իոականացվում է այն դեսլքում, երը ճատկանիշները սլայմանավորող դեները գտնվում են ոչ ճոմոլոդ քրոմոսոմներում: Ժենների թիվն ավելի շատ է, քան քրոմոսոմների թիվր Ուստի պետք է ենթադրել, որ լուրաքանչլյուր քրոմոսոմում ոչ թե մեկ գեն է ե, այլ շատ: Մեկ քրոմոսոմում դանվող գեները սզզնաբթ ժառանգվեն միասին: Գեների շղքայակցումը կամ շղթայակցված ժառանգումը կազմում է Մորգանի շղթայակցման օրենքի էությունը: Մեյողի ։րոֆազում ճոմոլոգ քրոմոսոմների մասերն փոլրանակման շնորճիվ, որն ստացել է կբոսս25

գեները քրոմոսոմներում դասավորվում են դժաձն, իսկ «նությունն արտաճայտումէ դրախց կրոսինդովերի ճաճախակ Միջն հղած ճարարերականերկարությունը, Որքան զեներն իրարից ճեռու են, այնքան նրանց միջն ճաճախ է տեղի ունենում ք որքան մուռ են՝ այնքան Ճաղզվադեպ կրոսինդովեր, կատարվում կրոսինգովեր: Բոլորգեները, որոնք գանվում ն ժաոռուսնգվում եեւ շղթայակցված, են մեկ քրոմոսոմում կազմում են շղքայակցման խմրեր: Բնականաբար,այս կամ այն տեսակի մոտ շղթայակցման խմբերի թիվը Հավասար է քրոմոսոմնեոի ճապլոիդ թվին, քանի որ Հոմոլոգ քրոմոսոմները պարունակում են դեների էր,

որ

մուռ շրղՀավաքածուներ: եգիպտացորենի Համապատասխան

Ռայակցմանխմբերի թիվը 10 1 (2ո-- 420): Շղքայակցման խմբերում գեների Հարաբերական դասավորության սխեմավում կամ գենետիկական քարտեզներում, ամեն մի գեն ըզբաղեցնում է ռրոշակի տեղ: Գենետիկական քարտեզների կազմմանն գենի տեղի որոշման ճամար անճրաժեշտ է կատարել օրգանիզմների տրամախաչումյ որոնք տարբերվում ծն ոչ պակաս 3 շղթայակցված ճատկանիշներու:

են

Նկ. 19.

Հոմոլոգ քրոմոսոմներիմիջե մասեբի փոխանակման սխեման

Տրամախաչենք ղրողոֆիլի դծեր, որոնք տարբ հիվում որոնց գեները տեղայնացված են «ասոկանիշներով, 1-ին դծի ճանճերն ունեն կարմիր դույ-

Չ-իդ քրոմոսոմում:

նեո

նի մոչք (ԸոՅ ), մոխրողույնմարմին(ՖԵ) հ նախմ ոլ թներ իսկ հրկրորդ ղծի ճանճերը վառ կարմիր աչք ՇԱ՝ (ՍՔ), ն սաղմնային թեր սն մարմին Ե (ոշ) Շոուի (ՄՋՀ

ՃՏԱԲՈՒ):

Հիրոիցները ունեն կարմիր աչբը, մոխրագույնմուրմին ն հոթմալ քննը: Էլ ճիբրիդր տրամախաչենք3 ռհցեսիվ գենի(ուլոինքն կատարենք անալիզողտրամախոա-չ կա

չում):

Ցուգց ունք ճիբրիղային առաջին սհրնդիստացումը. ՀիբրիդայինԲլ առաջին սերնդի առանձնլուկներըհոճեուհրողիդոտ են: Անալիզող տրամախաչման ղեսլբում հոճե74

ւ

'

'

Ջու

Մբ

րջ

Ւ, -ում:

Հ Դրել

ԼԴ.

:

ԵՐԱ

զ-

«ց

Պալ

որ,

Հա

ւծով ՇԵ

Կ

«ց

Նկ.

օո Շո

ծ

(1)։

չո"

զառ կար

ԺՈՅո

«գ

շղ՛

«զի

Հո

Շո

ոո

Հոդ

Հո

ո

6`

««

Մոդ.

Հո

ժը

Խց

ՇՈ:

Շոծ

«գ

(ո)։

ՀԿ

՛

Հ-Ն-աճույն նըրմալ

կառ:

Ծ"«գ՝ «գ

ՇԾ Է

Ե

խր" «1: 6 Լ .4

Է

գ"

քո սգ

Հո»

ՄԱԽԱԻՆ

«ց Նորմալթներով մռխոագույն

5՝

աւ

ւտերողիդուտէզն առաջացնում է 8 տի մապատասխան 8 դենուռիլայինն

Է

ո.

անան ր

ՐԲ

բ

կաշ«իր,

լ

գամ"

քլ

|

Հ.

Ե

Ք

չ շո

օո»

6:

:

Շո:

«Դոր

ՇՏ

ք ի

Շոր Տու"

Նկ.

Է, առանձնյակների ֆենոտիպեր կարմիրչ մոխրադույն, նորմալ թներ կարմիր, մոխրագույն) սաղմնային կարմիր, սն, սաղմնային թներով, կարմիրչ սն, նորմալ թներով, վառ կարմիր, մոխրադույն, նորմալ

վառ կարմ իր։

մեյն

սւր

մն

այի ն

,

վառ կարմիր, մոխրադույլն, սաղմն վառ կարմիր, սն, նորմալ թներով,

Սեռի ճետ շղթայակցվածճատկանիշնեոը

Են քբոմոսոմիմիջոցով) (ժառանգվում

դոմինանտ ճատկանիշը

հչեռիվ

ՀԷ.

Հատկաքիշը

ություն մակարգնլի նորմալտեսողություն Քրտնավպեղձերի նորժոլպարզում

Էրոս մըոնինգովերի չովերով (

Դալտոնիղմ Քրտնագեղձերիբացակալություն

բոյ:

Աչքերի ապիտոսկզույն

Սն

Մոլիտակ ձու

8 "|

զ

:

Շերամիսող

ոջ

Մարժնիդեղին գունավորում

մչբքրի կարմիր գույն

"ւ/

առանվ

Հեմոֆիլիա

Պողանանձճ

Մարմնիպոիշ գունավորում

Խր

ՆՊ

Մարդ Արյան նորմալ

Ի

Դամ ռովեղ ձու

Լ

Թ

ւ:

ՎԱՏ

-

Վոբ" |

բ»

վ

Ո

«4 -

ր

կ

ի.

կուտու

Բրդի սն գունավորում

Ը "1

Բրջի դեղին զունավոբում մոռ «իրրբիղնեերի

«տ -

Օլ

ե

Հ

Հ2-Զ.Հ

ՐԲ

..

'

Հանձեաբաբությանկատարումը: Շղթժայակցվածդենե-

րով եհոչճնետերովիգոտի սերնդում կատարել Հաշվառում: մուծել կոնկրետ խնդիրներ: Հարցեր

ն

Լ

վարժություններ

Դրողոֆիլայի մուտ Ըմէ (Շէ) ռեցեսիվ զենը, որը ւլայմանավորում է հտրվածքներ թնի վրա ն էո Ր) ոնցեսի/ 1.

դենը, որը վլայմանավորում է մարմնի մուլ դգուլնը, դատւավորված են Ճ-քրոմոսոմում: կարելի՞ է որոշել տյդ երկու դեների միջն ճեռավորությունը, եթե երկու ճառկանիշներով ճետերովղիզուտ էղզըտրամախաչննք արուի Ճնտ, որը ռեցեսեվ

՞

-

ձճեղքավորման

նկ.

Հ

ՊՆ,

Տե

/

ր

Տլ

ՏՐ 1-2.

Հ

Ի

Գ7

ւջ»

`

բջջարանական Դբովոֆիլիմոտ կբոսսենգովերի սխեմա(ըստՇատինի1931 թ.): ապացուցման 20.

:

է

ըստ

ալդ

ճտտկանիշների: չւղե՞ս: ին

երե գեները շղիայակցվոծ դրանց միջն կազմում են 2009, աղա 2.

ԱԲ

են

ն կրուսինդովերը ինչպիսի՞ն կլինի

աչքի ՖԸՇԸ--

նորմալ

ցուլն, ԸՇ2-- կարմիր գույնը աչքոր, Վ-Տ8-- նորմալ կլոր աչբելը ի սլույսվոր աչքեր:

աբ

աթ մ

՝

ար

ն

,

դենոտիպերի ո6-ը

Ք

Հիտնյալ

Բ:-ում

լ

տր

Հ

ին երի դ ե ախսչու ւյքում ի

Աբ

|

Յ.

մբ` ԱՔ

ուք ՛

Ի)

աոան

ԷՐ.

՛

Շար արա -

գեները շղթայակցված են, կրոսոինգովերը դրանց

միջն կավմում

է

40",

Ռրոչել էրկՀնանրողիլոտի Ն

սնընդում առրբո ինքնարբեղմնավորմուն Ա-բր ձների կը: Ի՞նչ կստացվի 104:դկրոսսինյո։վնեբի դեսլքում։ ն

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ ԱՇԽԱՏԱՆՓ

ար

բանա-

Թեմա---

Կրուսսինգովերիգենետիկական անալիգը: Գենետիկական քարտեզների կագմում

3 շղթայակցված գեների Հանձնաբրաբություն: միջն կրոս-

աինղովերի տոկոսի որոշումը այդ երեք դեների Համար գենետիկական արաղի ճՃճատպվածի կաղմում:

Նյութեր: նախորդ ոտաղվաժ անոաղլիղող' ալարասդմունքին

տրամախաչման ճեղքավորման

արդյունքները:

Աւաջադրանիի բացատոությունը:Մբնչն նռչիբրիդ

տրա-

մախաչման ժամանակ կրոսսինդովերի անալիղին անցնելը, պետք է պարդենք, քե դեները արդյոթ շղթայակցված են իրար: Դրա ամար անց ենք կացնում լուրաքանչյուր երկու Հատկանիշների աղատ ն անկախ ժառանգման ստուգում (տեսականորեն սպասվում է 1:1:1: 1):

անալիդվող

Անալիղողարամախաչման դեպքումռուտուգում ենք Ճատկանիշների Պնտելալ ղույզերը. աչքի զույն-- մարմնի զույն աչքի գույն-- թների ձե մարմնի զույն-- թների ձե

Հաավանիքնորի

առաջին զույգիդեպքում պեոք

"ր

ոի

Այն բանիցՀեւոու երը աւո ուցել ենք բոլոր Մ Հասոկաւմիշենրի չղթայակցման տվյալները, կարելի է անցնել դրանց ժառանգման միաժամանակյա անալիզի:

ոթն Աթո րատ Շղիալա

է

ած

գեներ

եւլքում

կյված գեներով դրում ենք կարը,

Սան րքալա դենուռիս

ղրելաձե

շղթալակցվածի դեպքում ԱՐաբ։ երբեմն գենոտիպը գրելիս ցույց ենք .յայիս քրոմոսոմները: Այս դեպքում շղթայակցված դեներեհ դեպքում գրում ենք դեպքում

Ճաշվի լ լակ դծերում դրանք այոպես էին Հաակցվում. աչքի կարմիր գույնն մոխրտգուլն երանգ, աչ-

ոո

ն

սլակվանն

ի

ա)

դույն վառ՝վարժիր

մարմնի սն գույն: Այդ պատճառով էլ Բ,-ում չպքայակցված ժառանգման դեպրում պետք է շնրավշոեն Ճատկանիշների նման ճամակտությունները,իսկ նհ է կարմիր աչք ո, Էս վերախմբավորիչները. ն ընտ աորմին, վառ՝ կարմիր աք մոխրաղույն մարմին։ (ՇրոՀայակցված ճատկանիշների անալիվային տրամախաչումը նե գեննտիկականքարելեղներըիտեսչը տնս 21, 21ա ն 22 -նընման ձնովանց ենթ կացնում Հատկանիչնեկարներում)։ րի Պաջորղ զույգի անալիզ, (աչքի դույն ն թների ձե): Ը շ-ում շդթայակցման դեպքում սեո:չ / դնլակշռնն տնսականորեն սպասվող (1:1:1:1 Հարաբերության Համեմատ) ծնողկան Ճառիակցությունները կարմիրուչք ն նորմալ թներ, վո կարմիր աչբ ն սաղմնային թենը, իսկ պետք է ջիչ լնն կարմիրաչք մ սաղմնույինթներ, մներախմբավորումները, ն վառ-կարմիր տչք նորմալ թներ: 3-րդ դեալքում Է ց-ում շղքայակցման դեսլքում պեոք է ղերակշոնն ժնոդական «ամակցզությունները. մոլխլադույն մարմին ն նորմալ թենը, սն մարմին ե սաղմնային թներ, իսկ վերախմբավորիչներըպետք է սպասածից ջիչ "անդիսլեն՝մոխրագույն մարմին ն սազմնային թներ, ոն մարին ե նորմալ քներ։

բի

ն

ապա

բ

,

ա

բ

իսկ

շղքայակցվածի

ԱԲ Բ

Այժմ անդրադառնանքհեախորդպարապմունքի տրամախոսչմանսխնմժային: Պետք | Պիշել, որ անալիղող արամախաչլման Համար սլետք է վերցնենք Իլ-ի էզերը, քոնի ռո դրոզոֆիլի սորուների մոտ կրուսինդովեր չի գնում: Քանի

որ

տեղի կրոսսինգովերը

է

ունենում

ռեցիպրոկ, Հ Հայրակուն ն մայրականՔրոմոսոմներիժիջն. | դային էգի մուտ անղի է ունենում ԶԵ | Հոմոլոդ խոմոսոմների, մասերի փխոխազարձ առաչ. փոխանակում, այդ էգյ՛ կողմից ջացած դամնտներըդասավորենք ղույգերոմի: կոմպլեմենոար': | գամետների վուրաքանչյուր նման ղույդ առաջացել է կամ|

ասո

Զա

-

ՈՏ

-

ենթարկվել ոչ կրոսսինգովերի՝ Դրան Ժոյկրոսսովերային: մապատասխան կրոսսովերային քրոմոսոմներ ունեցող գամետների բեղմնավորումից առաջացած օրգանիզմներըկոչմում են կրոսսովերներկամ ռեկոմբինանտներ, իսկ ոչ կրոսսովերային Փրոմոսոմներիցառաջացածը՝ ոչ կրուսովերնիր՝ կամ ոչ վերախմբավորիչներ: ընքանում վերախմբավորումը զուլգը

ւր

լ

3-րդ Դրանք 4-րդ դույդ միջն ճեռավորությունը կլինի

ն

11,

են

|

ՇԻ

ԶՈ

Ը

-

(Առ

ԱԵԱ

ՅԾ

|կ.աչք.

չգ

մ

|

Հ

Ճ

|վԿ

ԿՅ

ՀԻԼԸՇո՞

|

(Ը

ռ

|

:

'

ա

յայ

(րդ.

--

-

ծ

Պլ

թագ Հ

"6

։

լ

Ս

|

լ

|

|

|

-

Ս4`:

,

էա -

ի |

ԱՅ

.

ՒՈՅ Ջ.

"ր

| աջ Է

'

|

| յ

| Վ

'

| |

|

լ

)

՞

-

| ։

մ.

` `

:

լ

|

Գե

Նվ

՞

ռա

ԾԾ

:

Հեւ

Թ

լ

|

«4

22.

ա

եար

«---վլվ

-ԾԾ

ՀԵԶ.

ՀՇ

տ.

'

«օ" |

Ե

չ:՝

ար

|

Վ

ՍԻ

|

պբը

յ

Ճ

-

|

|

»Շ

ալում:

Կ

Զ:ԶԼԿ

-

ՅԺ

թ1:

։

Համո

թ

Ր

/

տո.

|

ՀԵՐ

--

|Ըն

ս/թ

ս ՀՆԵ-Շ--Ի՞-Վ---Ի-Վ

՞

Լ

:

Զ2

տայ

օ-

:

ՏՈ,2 մ

ւե

«ճ"

լ

-

լ

|ԿԿ այթ

լաո |

|

սմ

Վավջ,

|Կթ

Հ

Ձ

«Ր

|

՛

ւ.

-

-

|-

|

Վո

ԱԱ զա

է.

ԿԶ

տա`

ՀԱ

իրի

Ճանձերհ

-

ՀԸ

Ն

ցվ

առաա-սն Հո «Հ

յ

կ

լ լ

ճնդ.:

ւ :

|

| յ

Նկ. 20 (1)։

Նկ. 21. Դբոզոֆիլիմոտ Է

ՄՇ դեներթ:

ՒՑ,2--19,60)ը»

աՀ»

օ.

Է Հր

մշ

դասերն

Բ

ւ-

--

ալ:

5`

"Ըդ.

Լա

այս ալլելները,

են։

՞

-

ի

նր

Շոե՞

ն

1Ըր: (Աաաա

Շո

|

Հ

Ր ֆշԿռտի:ւ" բ ՀԱՄ

'

ՀՇ

լ

ալլելների հինան դալի խոսում է այդ դեների միջե կրոսսինդովերիմասին: Դա ծ ն 4 զույգ դաչ աներնենչ Հեանաբար ն Ե գեների Ըր կրոսսինգովերը ժիջը կազմում է 0,2--8,2-Հ8,40/0: ժամանման ձնով դիտենք ի մ ԽՄզ գնները: ելակետային. դեների մուս ԵՒ մք Ի ն Եմք են, իսկ Ճամակցություններն են հրեան: կրուսինդովերի դեպքում ե՞ Մք ն ես Էճանճերն

դալիս:

ԲՇՅ

Է"

Ճիբրիդի դամետները, կարհլի է անցնել դեների միջն Ճճեռավորության որոշմանը: Սկիզբից որոշենք Ըո-Ե գեների ճեռավորությունը: ելակետային են Ըդ: ձների մուո շղիայակցվածժ ն Շոե

դեպքում ԸՈՒն

`

ԱՐԱԾ

է ռնցիպրոկ, ուս-

ոլեւոք է դիտել որպես մեկ դնպբի

դյունք: Ւ, չգի Դասավորելով

| |աշսոտիաը

լ

Շանուռի

ՏՈՆ

ւ

Է

ՊՀ 5

Շ

1 «Դ

ՀՀ

ՊՈ

Գամնտները, որոնք ունեն կրոսսինգովերի ննքարկված. քրոմոսոմներ, կոչվում են կրոսսովերային,իսկ որոնք չեն-

Քանի որ տի դասերի

ՀՐ

լ

ք

:

կոաՀաԿ------

իո»

ռերի):

Ը"

Հ

ՇԸ

լ

ճ

|

՛

ԱՀա

|

՛

ՀԴ

յ

լ

-

արարը

՛

Է

կրոսսինգովերի դեպքում(դասերի 1-ին:: բացակայության զույգ), կամ էլ Ճոմոլոգ այս կամ այն Փաստվաքրոմոսոմի ժում կրոսսինդգովերի արդյունքում(2-րգ--4-րդ ղույգ դա-

ո»

աաա.

ուՅ.-

ՀՀ

|

յո լյաոն

աայ

Է

«կ

Շ`

2.

Հակ Լ ա.աառկա ռ

--

եՐԵք շղթայակցվածձճատկանիշնեբի ժառանգումը անալիզայինտշամախաչմանդեպքում.

կարմիր ՇՈ--

ԵՊ--

մոխրագույն մարմին, մք-նորմալ թնձր,. վառ կարմիր, Ե-- սճ մարմին, Նք-սաղժնայինքներ։ աչք,

։

ձների մուռ կան Շո ելակետային բը,

ալլելնեիսկ կրոսախինդովերի դեպթում կլինեն ՇՈՒՄք իւ ՇՈԿՔ Ւ Հ

-ջ

ն

ՇՈՄՔ

81: 6--7շ25

Դրանք 2-րդ Համակցություն:

3-րդ զույգ դասերն պեների միջն «ճեռավորությունը կլինի 0,2-Ւ11,4 իմանալով դենձրի միջն Ճեռավորությունը | նետիկական քարտեղի ճատվածը ՇՈ, ե, ԿՔ Ամենից «եռու դսոնվում է Են Գք գննը։ ն

ճն:

Այդ

ցն

,

,

Էն. 21. Հնննտիկականբայոոնգի ՀղատլաժԸր, Ֆ, ք չորի Է

Տ.

«ամար:

Շռ

Ց

ձէ, Բնական

եքե պեները պասավոլված են գծաձնե, ապա »նոավորությունների դումարը պետք է ճտվասար չինի եք Հիւավորությանը: Իայց 5 Հայովածների իսկ ծայրային լեների Ճճնռուսվոգումարը ծ,4-11,6Հ-Չ00, փոքը գումարից: Ի՞նչն րությունը 19,004 1, այահնքն՝ 040 է դրա պատճառր: Այստեղ պետք Լ Հաշվի առնել կրկնակի ն Եսք գենսկրոսսինդովերը: Վերջինիս դեպքում ԵՒ սք մնում նն իր իրենց ւոեղում,իսկ մեջտեղում դտնվող Ըն ն Ըր կրոսսինդովերի դենելըփոխումեն տեղերը:Կրկնակի ԵՒ նեռ Շղ է երնան դան մի Նք սպեւք Ճեյոնանքով ճանճերը: 2-րդ զույգ դասի ճանճերը դրանք են, բայց չիմանալով գեննհրի իսկական դասավորությունը, չենք կարողանում դրանք ղիտել որպես կրոսսովեր Ե ն մք գեների տեսակնտից: Հետնարարկրկնակի կրոսինգովերը "աշվի աոնելու ճամար պետք է ունենանք լրացուցիչ մարկոս (ակոռիչ), ալոինքն գեն, որը գյոնվում է նշվաժ 2 գեների միջն: որ ե-Մք Ճեռավորությանն Ասվածիցետք է նկզրակացնել: անճրաժեշտ է ավելացնել կրկնակի կրոսսինգովերի ճաճախականությունը։ Քանի որ կրկնակի կրոսսինգովերը տեղի է ունհնում քրոմոսոմի 2 ճատվածներում 2 փիաժամանակյա ճեղքումների ճաշվին, ուստի կրկնակի կրուսինգովերի ճապետք Լ կրկնապատկեր գեների ճախությունը ՈւստիԵ-Ռսք Ե-Շդ

մ. ՇՈ-Նք

՞Ր

միջն ճեռավորությունը կլինի 19,6Դ-0,2. 2--200/0. ԱյժԷ ստացվտծ ւվլալները Համեմատենքայլս 3 դեների տեղերի ճետ: Այդ տվլալները վերցնում են շղքտյակցման2-րդ

88:

խմբից:

Ե

Հ

գենի տեղը 48,5 է ԸՈ-ն' 57,5, իսկ 62,0... դենհրի միջե կրոսսինգովերը /կլինիՋ0,0 (մենք ստացել էինք 8,400), ԸՇՈ-նք գեների մլչն՝ 9--106/ց (մեզ մոտ 11,600), Ե.Նք գեների միջն 18,900(մեզ մոտ Ե-Շո 2ճետնարար

206.4):

Ճերի ընտրողականմաս, մյուսների ուշացած

դուրս

քարտեզի կազմումը

շղիայակցված դեննրի

ճա-

ուժել կոնկրեւտ խնդիրներ:

Հարցեր ն վարժություններ

ԳենոտիպըՊեւտնյալնէ

շղ8այակցված

Որոշել

են

ն

մ

ԲՍ

ձԼլ

բո

'Բնեմ

գեները

կրոսսինգովերըդրանց մին

մուռ առաջացող հոճնտնրողիգուտի

այդ

դամքտների տոկոսը:

ՕՍ

է:

տիպի

բոլոր

մուտ ատացվելեն անալիզոդ Դրողոֆիլի օշրւամախաչ-

ճետնելալ արդլունքները. ՇԿԽՀ

ճՇ

Շէ

ՇՇՀՇԽԻՇԷ

Շ6Շ

ՇԽ

Շե

ՇՇ

ՇԽ

ՇԷՒ

2|25

-

265.

-

-

Լ

շոր

ՇԸՇս ՇՀ ՅՇ

Շէ

ՇԿ

Շէ՞ 2207

ԸԽՀԸԼ՞..

ՀՇԻՇԿԻՇՑ

՞

ՉՈՒ

տա-

տիսը. «է

նորմալաշքաճատածյ Ի-- թնի վրա երկայնակի չիղ

ՇՄ է--

նորմալթներ,

Թեմա--

ն

Գենոմայիս մուտացիաներ

1. Հանձնառառություն: Մանոքանալ ավտուոլիպլոիդային, ալլոպոլիպլոխույին։ 2. Մանոքանալ ցորեն-աշորային Հիբրիդային բույսերին: 3. Հնտերողիգոտավտոտետրապլոիդի ինքնափոշոտմանղեւզքում սպասվող ճեղքավորմանանալիզը: Նյութեր ե սարքավոբումներ:Աշորայի ն պործքի պոլիոլլոիդ շարքի Ճերբարիումային նմուշներ: քազատոությունը: Քրոմոսոմների թիվը, Առաջադրանքի ձնը, չափսերը սիստնմատիկական միտվոր ծն ցուրաքանտեսակի ճամար: նարիոաիպիճամար ճիմնականը օրոչյուր մոսոմննրի Ճապլոխիդ բանակն է: Գեների ճավաքածուն, որը նման ւլարունակվում է ճապլոիդ քրոմոսոմներում, կոչվում է գենոմ, իակ քրոմոսոմների թիվն տնվանում են հապլոիդ

ո քանակ ն նշանակում տառով:Փենուիխ փոփոխությունը

Ռրոշելդեների Տաջորդականությունը ն դրանց միջն րածժությունը, ինչոլեսնան Հիտերոզիդուտ ժնողների դենոԸ.

ԼԱՔՈՐԱՏՈՐ ԱՇԽԱՏԱՆՔ

գալ:

Հանձնաբառբության կատառբումը: Ուսումնասիրելգենետի-

կական «արո

2.

ՇՇ--

թնի վրա կտրվածջ կա, ֆիզ չկա, խոշոր են, կուլի: ճալտվածենրը

տե-

ռականորեն սպասվածին: Վերջինաբացատրվուի է ։պատաՀական պատճառներով, որոշ ֆենոտիպայինդասերի ճան-

ձոն

ՇՄ--

՛

մեր փորձիտվյալները Ճամբնկնումեն Այսպիսով,

1.

«էւ.

կա,

կապված տվյալ օրզանիզմի կամ մի քանի օրգանիզմների ճրոմոսոմների ճապլոիդ քանակի փոփոխությանճետ, որը ճանգում է օրգանիզմի ժառանդական «ճիմունքի ճարսատցման ւ Ֆենոտիպալին արդյունավերության ավելացմանը, կոչվում է գենոմայինմուտացիա:Վճերչինսքրոմոսոմների ճաղլոխիդքանակի մեծացում է, որը կոչվում է նան պոլի-

նլլոիդա: Տարբերում

ավտոպոլիպլոիդան, երբ քրոմոսոժների թվի ավելացումը կտտարվում է նույն տեսակի գենոմի կրբկեառլատկման ե ավելացման ճաշվին։ Թե բույսի գենոմը Է նման ձներն ավելի է, դիպլոիդր կլինի 14, արիպլոիդը՝ 245: են Հաճախ ճանդիպում ինքնափոշոտվողբույսերի մոտ (նկ.

Հ3),

են

տ

Ալլոպոլիպլոխդան պոլիպլոիդայի

այն տեսակն ի,

քրոմոսոմների բվի ավելացումըտեղի է ավելի դենոմների Հաշվին. ւո

ունենում

երթ

'

ֆրկու

կամ

կր

՝

/

|

Հո«յՓ

լ

28552

Հո»

.ւ«.Հ

Նկ.

այդ տեսակճեշիքբոմոսոմնեոի բույսի (3) պտուղներ: միացումիցառաջացած

Սալորի ճն),մամուխի 62)Ն

24.

(ՕՇողճուօտո (2ոՀ-424) ն Վ. ՏՆԽ6ՏԷՂՏ (28-24) ջրոժոսուների ալլուղլոլիպլոիդ կրկնապատկմամբ: դիտել ծխախոտի տրիսոմիկ, մոնուսսժիկ, տնտրասոմիկ աննուպլոիդ (ճնտերոպոլիպլոիդ)ձների քրոմոսոմները:

Խ.

Հո--1

Չո--2

Նկ. 23. Գիղլոիղ է անտոապլոիղ առբայի ճեՐմ|,, ճաի-իյ ղիվլոիդ աչսբա' (22»Հ

14),աջից

անտոապլոեղ(2դ2.28):

(47) նուլիսոմիկ (46)

մոնուսոմիկ

Չո-1 ՀՈՏ

տրիսոմիկ (35) տետրսսոմբեկ (20)

Ճուլպային էֆեկոին ծանոթանալու Դոլիպլոիդայի ֆենուռի

մար պետք է վերցնել ցործն-ատշորալինՀիբրիդներ ն իրար ճամեմատել սյոացված բույսերի Ճասկը,սերմերը:

ճՀելո

Ալլույոլի լոիդայի մասնավոր դեպք է ամֆիդիպլոիդան: Ամֆիզիպյոխդների ստացումը Հեռավոր ճիբրիդների անպրտդությունը Հաղքաճարելումեքոդ է: Ամֆիդիպլոիդալի դեպ-

չվերականգնված ղամետներ, որոնք. քրոմոսումների իվ Հավաքածու, տեղի է ունենում` բեղմնավորում, առաջանումէ գիդոտա Քրոմոսոմների չ Ճավաքածուով:Այս դեպքումնորմալ էն պայմաններ չժվում Հոմոլոգ քրոմոսուների միացման ճ.ա(կոնյուգացիալը) է ցորեն-աշորայինՀիրրիդը, Ամֆիդիպլոիդ որն ունի մար: քում

ունեն

առաջանում

են

ոտ

բրոմուուէ, ընդ որում

14-ը աշոսայինն է, իսկ 42-ը

ցո-.

Աշորայիճուոլոդքրոմու՞ոմներն բենինը: իրար ճետ միանում են, իրար «Հետ: Շնորճիվ դրա մեյողնիսկցորենինը՝

ընթանում է նորմալ

ներ:

ինչպես Ճայտնի է

ն

Վ.

առաջանում էՅԵտոստ

են

դամետկենսունակ

(2ո--48)

ալլոպոլիպլոխդ: է, նրա առաջացումն է ծժաախուտի ընթացել 2 տեսակների`

Ըննարկենք ճետերողիգզոտավոուտելորապլոիդի ինքնափոշոտման դեպքում կատարվող ճեղքավորումը: 2 դիպլոիդ ձների, որոնցից մեկր դոմինան» |, իսկ մյուսր՝ ոնքիսիվ» սորամախաչումից կստանանք ճնետերովիզոտտնտրուպլոիդ. Ան

աս

լ

ԱԱտա

Գամետների առաջացմանճաճախականությունըկարելի է այսինքն որոշել Նյուտոնի րինոմի գործակցով. ("Դեն Գամետում 1:4:6:4:1: ճավանական են Ճճոմոլոզքրոմոչ սոների ճեոհլալ թվերը. 4» 9, 2, 1, 0 Ընդ որում այդ րոլոր գամետներիցկննսունակ են միայն Հ քրոմոսոմով գումետները: նննոունակ դամետների շարքում 2 քրոժոսոմով Աս ալելներն ունեցող դակարող են առաջանալ ԱԱ, աս, մետներ։ Ճեղքավորումն րստ Պենեոի ց»տնցի կլինի այս-

«գես.

Ինչպես երեում է ճեղքավորումնընքանում է

35:1

2ա-

-

օ ԼԱԱ

Ծ՛

4Աա

ժնողների Հետ (ատա): կածաղիկ

դը:

ոշ

ԱԱ

ԱԱԱԱ 4ԱԱԱպ ԱԱապպ

4Աա |4ԱՍԱա|ՔԱվաա| 4Աաապ

(աա| ԱԱաա| 4Աաապ| (ապաա Նկ. 24ա.

րաբհրությամբ: Այս տվյալն առաջին անգամ ստացվել Է

արչջրնկույզով փորձերի ժամանակ ծաղկիգույնն

ռիրելիս: 36-ից 34-ր ճետերողիգուսեն, Ա Էշ-ում Հետերողիգուրները (ինում

բացտտրվում տագործման

ուսումնա-չ

Դիպլոիդ ձնի

մոտ`

է Դրանով սելեկցիայում ավտոտետրապլոիխդ ձների օգքանի որ Ճետերողիզոարդյունավեւտությունը, են

կատառումը: Հանձնաբաբության Դիոել միաճատիկ, կար-

ծբր, փաուկ ցործնները, գրել նրանց քրոմոսոմների նակը 14, 28, 45: Սանոթանալ

Գին, կոնկրետխնդիրներ: Լուժել

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ ԱՇԽԱՏԱՆՔ

1/5:

տությունը Ճաճախ կապված է լինում րարձր պտղարերության ն օրգանիղմների րարձր ադապտացիոն ծատկանիշների «ետ:

Լոր

են Ստացել

ն ցանովի ոլոռի աժֆիսովորական լորու դիպլոիդՃիբրիլներ: Դրանց մեջ Հայտնաբերել ենք նուլեռոմիկ, տրիսոմիկ ն տետրասոմիկ ձեներ:Հալվեցեք նրանց ըրոմոսոմների թիվը: Բ. Ռբ-ջել ոէլակվոպոլիալոիղբույսերի քրոմոսոմ քրի ըչբորենի հ աշորայի ճիբվը, եթե այն ստացվել է դաո րիդացումից: 7. քրոմոսոմների դիպլոիդ քանակը 18 է: ՌրոՃակնդեղի շել տրիպլոիդ, «ենտապլոիղ, Հեքաոպյոիդ. տհարապլոիղ ձների քրոմոսոմների թիվը:

ծ.

(ապ

ինչպիսի՞նկլինի սերոՎ-

քա-

պոիննչաշոշային ամֆիդոչ

Թեմա--

Ի 17

Մոդիֆիկացիոն փոփոխականություն: Մոդիֆինացիոն փոփոխականությանգործանցի որոշումը :

Ծանոքոանալմոդիֆիկացեոն փոՀանձնաբաբություն: փոխականության երնույթին։ 2. Որոշել մոդիֆիկացիոն փոփոխականության զործակիցը ազնվամորու անրեների մոտ 1.

(ատամիկների):

Քանոն, Նյութերե սաբԻավուումներ:

«ծրթառիումույին

տերններըի: Մինո» գեա իպ բացաառությունը: Առտչառոանրքի հն միարտաբին նեցող օրռանիզմները, որոնք ունեն տարբեր ջավայրի տարբեր պայմաններում,

եմուշներ՝ ազնվամորու,

բարդու

ու-

զարգանում

Հարցեր ն վարժություններ

Փենստի դծնսունակ բազմաղանությունն չ, ֆենուրիպային ազությամբ ւեր: նման անճատների Ի է տիպի է։ Օրդգանիղկար ԱԱ 1ո8 հոնյալ էլ «ծնց մոդիֆիկացիոն վփովփոխականությունն տետրապլոխդները՝ 1.

Որոշե

մե

ին

՞

լ

է՞նէ Քո ե

'

ռր ի՞նչքանակություն "ւՔրոմոսոմների կարող է

ֆերտիլ ճեռավորճիբրիդը,որն ստացվել է ՀՈՀ-18 քրոմոսոմունեցող տեսակներից: 3. Ինչոլիռի՞ճեղքավորում կարելի է սպասել ՛

:

Ի

որի

ն Չր «24

՞

ինջնավոշուտման դքալքում: հոիի Սրոջնուկի գունավորված ծաղիկներով

բուլսր,

ունենալ

է Ակա, դենոտիան

Հո

ԱԱՍ

առա

րապլաիդ

են տրամախաչում սպիտա-

մր ծնողից ժառանգում է ոչ թե ճատկանիշչը,այլ գենը, որո որոշում է տվյալ Ճատկանիշի զարգացման «նարավորությունը: '

նորերբեմն եթե անգամ ճատկանիչը նորմալ է, նրա դրանոր Դա ման բաջատրվում առտիճանը կարող է լինձլ տարբեր: է նրանով, որ գենոտիպըլուրաբանչյուր Հատվանիջիճամար տիրառեակցիայի նորմա որոշելու ընդունակություն է

պետում: Ռեակցիայի նորման արտաճայտվում է ֆենուռիւլերի ամբողջականության մել, օրոնք ստեղծվում են որոշակի գենոտիպի ճիմջի վրա արտաքին միջավայրի որոշակի

ազդեցությամբ: պայմանների Փորձի ժամանակ վերցրած Այդ

Գայ

Բ.

Պն.

ՀԱ-») Ռ

բոլոր

բույսերի,

կոչվում

Էւ

են

առ Հո Աա անմասը, կարատ

Հավասարության դեսլրում Միջին թվաբանականների

որ-

ոու» քա վ բխկեան Է,Հովո Հենց սկզբից անչրաժեշչտ է որոշել նենքտարբեր է, եթե անիմաստ մաին դատելն փոփոխականության տատանումը, ամենից փոջրի փուվոխակումը Պոլո,

բառա ու

ո

(կր

ուսու

տ

աս

թոն աա

ո

լ

ու

տ-

Համեմատում

ն

ամե-

նից մեծը Ճո, կազմել փոփոխակային չարք, այսինքն սիստեմավորել վփոփաթակվողմքժությունները, Փովոխակվող չշարբը գրաֆիկորեն արտաճալտվումեն փոփոխակային առանցքի վրա նշվում են վփոփոխակուկորով: Աբացիաների թյուններ Ճ, իսկ օրդինատների առանցքի վրա՝ ճաճախուՁ 1չ թյունը որթ Այնուճետն այուաժում ենք միջին թվաբանականը, փովոխակություննվազագույն ձեով տարքերվում է բոլոր ներից:

Ց:

ՆՍ

իճ

ԼԷ

ոաաասոաաաական'

ոռ

ո,

է, Ճ-ը միջինքվաբանականն որտեղ

Է-ը՝ տարբերակի Հանդիպման Ճաճախականությունը. Ո-ը՝ ընտրյալների ընդճանուրթիվը, ջ-ը՝ գումարը, Ճ-ը՝ տարբերակները:

նշենք, որ փոփոխակության սաճմանները չեն կարող օբլեկտիվործն դնաճատել փոփոխականությունը։ երբեմն փոճազվադեպ են ճանփոխակությունում որոշ տարխբեխակներ են միջին թվաէլ տարբերվում "ենց դրանք դիսլում, բայց բնուժագրման Պաբանականից: Ուստի փոփոխականության Վերժար օդտվում ենք ստանդարտ շեղման սլարամետրից: է տալիս, քե փոփոխակությունիցլուրաքանլյուինս գույց միջին թվաբանականից» որքան է տւսրբերվում հր միջինոմ քն

ԺԹ

Ուստի, փավփոխականությունը: Հատկանիշների

նության բնուցագրման ճամար ընդունում ենք

դորժակից, փոփոխականության ծություն՝

լես, քե

Պ-ի ո՞ր

»-ն

որը

փուփոխակաիս մեկ մե-

ցույց

է

տա

բաժինն է կաղմում.

ՄՀ --

Հ

-Հ-

"0072

գոջժակիցնանչրաժեշտ է տարերե փոփոխականության ճաՀամեմատման փովոխականության բեր Հատկանիշների «-ն ավելի ճարմար է մեկ Հատկանիչը փոփոմար, ապա

Ճամարո անալիզի փականության

առավելադույն փո -ով քանի տարթերվումմիջին փոխակությունները Այդ մեժությունը շարքում: փոփոխակային թվաբանականից

կարելի է ստուգել, քե նվազագույն

ն

են

նշանակվում է է-ով

-

Վոլո-Ֆ

Պարզվել է, Քան |-ե ովելի

ն

կոչվում է նոբմավոջվածշեղում.

կամ

է-

`

Ճո:ա-2

Շ

որքան բնտրության ծավալը մոտ է 38.ի., Այսահդից աոտչ

որ

մեծ

|, այն-

Է ղալիս

աիգմաներիկանոնը: Հա օրինաչութություն |, որը բհուքաչ դրում է պատաճականինուլին հրի զանգվածը րոլոր սիոՀավաքվում ինչպես (լ ո» այոխբերխվնե, փոխակությունները քն մինե ԱՎՅ» սաշմաննեիրում, այսինկե 6 5-ի 2 --Ք» ռաշմանում:

Մեկ ընտրության տվյալներիՀիման վրա կարող ենթ

սյատկերացում կաղմել գլխավոր Ճավագածու մասին, եքի չափենք սխալի միջին քվարանականը: Այն ցույց է տալիս, քե որքանով ենը սխալվում, երը ընդունում ենք, որ բնտրուչ թյան միջին թվաբանականը է գլխաճՃամապատասխանում վոր Հավաջածուի միջին քվաբանականին։Սխալի միջին Թո-

իսկ

222254, 4.

Սր

Հաշվել Բեզոստայա-1 ն Միրոնովյան--Տ0Տ սորՀասկի երկարության ժոդիֆիկացիոն փոփոտ

Հետելալ տվյալների.

Միրոնովյան--808

Քեզոստայա--1 ւ

/ույսէրի ՔՈՎԸ

,

Հասկի երկ. (օժ) Տ.

9.3 2,5

8,8 9.8

9,6

.

10,3 2,5

11,5

|

Բույսերի չասկի

ձրկ. (ամ)

Քիմը

«

7,2

2,8

ն

8,0

8,7

11,3

9,8

9շ

հի

10,3

2,5

Հասկում Հ--17,5Հասկիկ, ցորենի -

Հայտնի է,

որ

այբ

մ.

կաթում

րստ

Թեմա--

Հ՛18

Քանակական ճատկաճիշճեր: Հատկանիշների ժառանգելիությանգործակցի որոշումը

Հանձնառրառություն: Ծանոթանալ «Հատկանիշների ժառանգելիության գործակցի որոշմանը: կուծել խնդիրներ: բացատբությունը:Քտմակակաք, չափերի Առաջաղոանքի

են վերաբերվում քաշր, կաթնատվությունը» ունեն անընդճատ բիԱյս Հատկանիշներն ձվատվությունըո ն է նույթ այդ Հատկանիշների առանձնաճատկություններով մեծ պայմանավորված դրանց կախումը խով փոխներդորժող գեներից: Այս Ճատկանիշներըենթարկվում Են նան մոդիֆիկացիոն փոփոխականությանազդեցությանը: Այսպիսով, քանակականճատկանիշների փոփոխականությունըանընդճատ է: նայած քշռտնակական Ճատկանիշիվրա գենի աղզդեցությանը տարբերվում են ուժեղ ն թույլ գեները: Ուժեղ ն թույլ գեննրիցրացի տարբերում են Լան հրնույթիՄիջանկյալ տարբնհակի: Բացի այդ, պլիհլոտրոպիայի ճետնետնքովնույն գենը կարողէ լինել ուժեղ մի Հատկանիչի առումով ն թույլ մլուռի առումով: Մի քանի պեների ճեղքավորման «ճետեանքով եները՝ ն, Աաաա

Հատկանիշներին

)

՛

2.

ՀԷՑ

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ ԱՇԽԱՏԱՆՔ

ուրա

Հարցեր ն վարժություններ

խականության զորժակիցը ը.

խկ

Ռրոշհլ փոփոխականությանտատանումն

,երոնք-

քանչյուր տերեի մոտ, որոշել մոդիֆիկացիոն փովփոխականության գոբժակիցը: (ուժել կոնկրետ խնդիրներ:

տերի բույսերի

արդյոք

է, որ յուղի տոկոսի, եթե Ճայտնի 9|--Է6,100/ց» 5. Հաշվել սխալի միջին թվաբանականըԿՀ-5,0 սմ Հասմ, ղ--100. մար, եթե ճայտնի է, որ յ -Շ--Ն5

Հ

երկաբությունը, յսզնվամոթու ատամիկների թիվը

1.

է Ճասկիկ,ուղւս կարո՞ղ

Ճ--9),600,

Հանձնաբա:ության կատաբումը:Չափել բւրդու

բի

1,50

-

վաբանականըորոշում ենջ ճետենյալբանաձեով.

5:-

Շ-Հ-Վ,

օրինակինպատկանել Հասկը, որն ունի 28 Հասկիկ։ 4. հնչալիսի՞ բացատրություն կարող է ունենալ ամենի բարձրսոճին, եթե

ու

ագար .

--

Լ172

Արտաքին

միջավայրի ազդեցությամբ քանակականՀատմանիշների փոփոյականությունը ընդճանուրձեով անվանում ծնն

իշ-ն

մեծանում

ժեպոպուլլացիայի Հճեւտերողենության ինչքան ղուգրնաց, պոպուլյացիան Ճոմողեն է, պարատիոլիկ։ Հաշվի ժառանդելիության գործոնի այնքան առնելով, որ ըը կլինի փոքր, ուսո փոփոխականությունը սլալմանավորված ն այնքան ավելի անճերանկարայինէ նրանում ըոտ Հատէ մոդիֆիկացիաներով, պեաք է իմանալ, քն ինչ չափով է ղրա էրեան գալը կախկանիշի ընտրությունը: ժառանգելիության գործակիցը մե«իժ դննուտիխիդ: Դրա ՃամարՀաշվում են ժանում է բատ ճատկանիշի ժաչ երկան դալու բարենպաստ ապյայՀաակսնիշի ոանցելիությոան դորժակիցը, որ մանների Ճաստայոմանը: է տոլիւ ցույց ցենոսիդյային փոփոխականության Հանձնաբաոության կատարումը:ուծել խսնդիրներ, տաժինը չ«ետաղոտվող վոարիա-

պլարատիպիկ

ցիահերում։ Ժառանդեչիության դործակիցը Ա") բան աձնով.

ՌԴ

նն

են քանակականՃայոկանիշներիառանձնաինչպիսի՞ն ճատկությունները:

շ

ծք

-ՀՑ-

՛

Հ փաղրիանար ր, թ

Յ.

կվ»։

ժմ

/

ՀՐ //7Դ րնդճանըո ւր

Դ

ֆ ն յոթիոլ ալի է փարխիանոր, որը ւյս:

ե Վարատիպիկվարիանարց չո-ր՝ փարիտնսիը տնչառոների գենոտիպային տվյալ իոմբի Համս ր: 2Ա-8 որոչում քն այսսնը. դտնում էն Հատկանիչի յրա

փախս.Սանությումբ

լեք

ղորեն

ուռ

,

,

«լսպուլյացիայում Յու" Չ-ԷՅՒ Այս դեպքու դենոյոիոլայինվարիանսը կլինիՃավասար 22 -Չձ. Հենա

--3Տ

«տագայում շե-ն տեղադրում են վերը նշված բանաձնում:

հ

ՀՇ

ս

մասին: ոպույլլագիայի ճոմուլենության

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ ԱՇԽԱՏԱՆՔ

Ճ 19

Մճսդոսրը-- ինրրիդուլին

Ղ

ո

է ասել

փո-

վժի օրդանիլմենխրնմոս ն Համեմայոումի այգ նույն Հատկա. եիշի փոփոխակոնությաւն Հեա Պնտերողեն ալույուլլացիսյում (նույն տնակիմոու)։ ինբոլդայինՀչծումքանակականշատկանիշի փոփոխակահությունը է սլայմաններիը ն կախվաւժ ոչ Քն գենոտիպի փոփոխակությունից։ մյս դեպում վարիանասր ընդունում են ճավասար դեպցում այն Դո/ք Է

է իր

Ո՞ր գեներն են կոչվում պոլիղեններ։ Որոշել Հատկանիչի ժառանգելիության գործակիցը, եքն Հայոնի է, որ դենուռիպայինբաղզմազանությունիցկախչՀաված փարիանսը ն ընդ: անուր ֆենութիպույին վարիանսը ն 8։ են մապատասխանաբար կազմում ի՞նչ կարելի 2.

ր

ՀԸ -ն դենութիլույին (ոողժողյանությունիյ կախված

ոլսոնղ

ն Հարցեր վարժություններ

Հեան-

1.

բ ՀՓԻ ծե:

յու

Հաշվում

է

ծացման Ճճեյո

Պոպույլլսցիաներում գեների ն ճբանց ալլելների ժառանգման օբինաչն:փութունները

Թեմա--

Հանձնարարություն: 1.

Սանոթացում ւ «պուլլացիաննժտռոանպմանօրինաչափումյուն"երին. 2. նանորադում : Ճոմողիղոտացման պրողեսին։ 38. Ալլելների ն դենոտիղերի՝ Հաճախության որոշումն ըսա ֆենոտիղային Հաճախակա-չրում

յ

:

ւ

բանտձնով: նությունՀարգի-Վալհքբերդի

Յուրաքանչյուր 9 նյութերն սարքավորումներ:

ուսանոչ

պարկեր (կարված մուզ կտորից): Յուրաքանչյուր՝ դուրկի մեջ 15 մմ տրամադժով թղթի կտորներ (լուրաքան-

դին չյուր

տակի

շատ

տարբեր ճարաբերակցությամբ,

սն

ն

սպի95-

բացատճություն:Պոպուլլացիանտվյալ ԱշխատանլԼի

աժուսնության Դասնելապգակյական փոշոտվողօրդանիզմների մուս պուուԽաչաձն դեպքում: ճիվնված է տարձնավորումը ն չպաճպանումը լլացիանձրի

տե-

արդյունքի կարելի

անճատների սմբողջություն է, որոնք բնուցադրվում հն ղզբաղեցրածտարածության ընդձանրությամբ ն կյանբի ավյալ պայմաններին Հարմարվաժությամբ: Պոպույլացիաներում ժառանգման ուսումնասիրությունը կապված է յիոփոխվող սերունդներում դրանց գենոտիպտյինկազմի ուսումն չսլլելների 4մապարըոմ աայ լալոքն՝տարբեր դենստիպերի

ակի

բերդենոտիպերովանճատների ազատ վրւս: պանմիքախայի այսինքն՝ Քանի

ճոխության որոշման Ճեւռ, Պոպուլլացիայում որոշակի դենուտվիղի ճաճախությունը՝ տվլալ ղննուսիպի անճատների Կժ Հարաբերականքանակն | (արողադացոաւմ տոկոսներով):

ոա ռեղքավորում կամ տոկոսներով 141Ա:ՀԱ: 20Աա: 25ԱԱ: Իշում լուլսերի 50 .ց-բ չժեոնաբար 22ատա։ են (254: ԱՍ-- 250: գատ) ն 500:0-բ ՃիեւոէրոզիՃոմողիգոտ

(Ատ): Էջում ճոմողիգոտ գենուռիպով բույսերը կազեն 25177,Իյօ-ուք՞ 99,806, «ետնրոզիգուտնհիի թիվր

դոտ

մում

նվաղում է մինչն

0,200:0:

Ըստ ֆենոտիոլի սերնդից սերունդ տեղի է

ունենում

դո-

մինանո ն ռնցեսիվ ճտտկանիշներով բուլսերիաստիճանական ճավասարեցում։ երն Էշ-ում 3 կարմրածաղիկ ն 1 սպիէ, աղտ ԸԻչ-ում՝ 12--15, Էլըց-ում 513-տակածաղիկ բույս

511:

Այսոլիսով, ինքնաբեղմնավորմւն գենետիկական էությունն այն է, որ Ճեւոհրոզիգուռ վիճակում զոնվող գեները անցնում ին ճոմողիդոտվիճակի, այսինքն՝ տեղի է ունենում վայրի վիճակում Հոմողիդուռացմտն սլրոցես:Հետնաբար, ինքնոռիոշուվող բույսերի պոպուլլացիան ննրկալադվում է Հոմողիդուռ ձնեերով: Գործնականումնման պոպուլլացիանիիր ննրկայացվում են մաքուր գծերով, այսինքն՝ մեկ ինքնափոշոտվող բույսի սերնդի խմբերով Այս Հայլտնագործությունն արվել է 1903 ք. հիոճանսենիկողմից: Բարձրակարգկենդանիների ն խաչաձն փոշոտվող բույտըրսերի մուռ ՃոմողիդոտացմանըՃանդում է ապղդակցակտն մոտ նս նման րամախաչումը կամ իմբրիդինդը։ Մարդու

պանմիքտիկսոպուլլացիայումՃաջորդ սերունդն

թյունների Հաշվին, ուստի այս կամ այն գենոտիպով Հատների թվաքանակըորոշվում է ծնողների տարբեր տիպի

Դիտարկենք ժաուսնգման առանձնառասկությունները

վում է

որ

խալասերման վրայ

է ւտարթբեր բազմազան Համակցուգամետների աիտաղդրվում ան-

ա

փնքնաբեղմետվորվու օրդ'ոնիզմենրիպուլույսցիալում: Այսալես. ըստ ծաղկի գույնի Հետերովիգոտ(Ա-կարմիր, ա-սռլետավ)ոլոռի բույսի ինբնսոիոշուտումիըսերնդում (Բշ) սոաց-

է

|

ՀՃաճախությամբո գամետների

խմբում Հանդիպում են ենքադրենջ անչատների որոշակի ձեեր ԱՍ կ առն Հոմողիդուտ մեկ գենի տարբեր ալլելների նույն քանակով: նման խումբը կարտադրիՃավասարբանահ արական դամետներ (0,5 Ն դի Ա նա գններով իգական ժ,5 ա): եքն անճչատներնազատ խաչասերվում են։ ապա կլինի Հանդիպումը բեղմնավորման ժամանակ գամկտների

Արդյունքում պատաճական:

(նկ. ցությունները

24,

կոտացվենճիտկյալ

Բ): Այս

դեպքում դոմինանտ Ճոմոզի-

դուռ. ծագում

խությամբ:

Ատ

տը

ն

տողիգոտը 0,25:

է 0,2»

Հաճա

Չ

օ՛

Հետերողիգո-ԱջԱ

ոռնցեսիվ

ճՃամավկ-

Օ5ա

05Ա

0,25ԱԱ 075Ապ

ո-

Հաջորդ սե-

Ա դոմինանտալիրեդոմ Հաճ ախուչելի Հանդիպման թյունը կլինի 0,5/0,25 դոմի-

0,28Աա 0,25աա

ժա

աար

Կ...

բ

Հոմոզիգուռից ԱԱ-Հ0,25 մա ճետերողիդոտից: կլինի0,5/0,25 ՃոՃաճախությունը ցեսիվ ալլելով դամետի ւաս-ից 0,525 Մա Հետերողիգոտից,այսինքն մոզիգուտ Պաննույնը, ինչ որ նախոբդ դեպքում, ուստի գենոտիպերի կլինի նույնը դիպման Հաճախությունը պոպուլլացիայում ասո յյ

անտ

0,25 ազգաւխաչասերմանդեսլքում

ԱԱ։

0,5

ռհ-

Աաչ 025

Հաա ԱյստեղիցՀետնում է, որ սլանմիջոիկ պողուլլացիայում ն ոնցեսիվ աղլելներովդաջորդ սերունդներում դոմինանտ է պաճպանվում Հաճախությունը մետների Հարաբերական ՛

նույն մակարդակիվրա. 0,5 Ա ն 0,5 ա, այսինքն՝ չպոռլուլլացիան զւտնվումէ Ճավասարակչոության մեջ,

թ.

Հարդըն Վայնեքերգը առաջարկեցին մի

ուսնա.

ձնե որն արտաճայտում է

պանմիքտիկպոսլուլյացիայում գեհուռիպերիԼ ֆենոտիպերի երն ւլուուլյադասավորությունը:

առաջացած ցիայում

օ7|

:

զԱ

(

ԳԼ

`

զշ

ԱԱ

գյա

գամետ-

ների ընդճանուր թիվը նչշանա1

կենք

ն

ղուիմ

աւն տ

է

ալլեչ-

գ,Ա-գյա ռեցեսիվ ալլելի Պոճախությու«առճախությունըվ

լի

եբ (-գյա ((-գյԱա(-զ)ատ --

Հ

կլինի 1--զ.

Սերնդում կու-

նննանք Ճեոնլյալ ճարաբերակ-

Վերլուծելով Փենետի ցանցը կստանանք Հարդի-Վայենէ տալիս պոպուլյացիայում գերերգի բանաձերչ որը ցույց բաշխումը. նուռիպերի

զմԱ:

մա (1--զյաա 2գզ(1--զ) :

Այս րանաձնից օդովելով կարող են որոշել պոպուլյաՄարդու պուպուշ պիայում ռհցեսիվ ձեի Ճաճախությունը: 510/դ-նհն լլացիայում դարչնագույն աչքերով անճասոները կամ 0,51, իսկ կապուռաչը-կամ 0,49: Քանաձնից հլ490/ց նելով կարող էնք ասել, ոբ ատ կապուտ աչյաներիճաճտչխությունը (1--զ)շ է, այս դեւլլքում ալլելիՃաճախությունը կլինի. ատ

ա

Մ0,49

/(1-զթ-

--0,շ

ԴոմինանտԱ ալլելի Ճճաճախությունը կլինի

զ--1--0,7 --0,9 ԱԱ

դոժինանտ

Ճոմողիգուռի կլինի Ճաճախությունը

զ2--0,32--0,09կամ90/0 Հեւտերոզիգուռի Ճաճախությունը. 2զ(1--զ)--8 0,3(1--0,3)--0,42կամ 420/ց

Որոշենք Աա

,

աա

վում են ինքնաբեղմնավորվողելակետային ձեի բեր սերունդների

մոտ

ԱԱ

Ս"-

ի

ՍԿա

աա

ճարարերակցությունը: ազ. Աա սա `

22: Բաս, 1127 «ՍԱ -

ասլա

(եկ. 24,բ)։ ցությունը

եկ. 24, գ

շնորչիվ ոլոպուլյուցի աչԹում սուոիճա-չ Հոմողիդուտածեմուն է քեր ն նարարավելանում ոքջնսիմֆենոտիպերի Բ.- իժ սկա Հետերողիդոտի միաժամանակ ահրընբաժինը նվազումէ 2 չոնգաւ:Հետելալ բանաձնով դից- սերունդ Հաշ-

շիա

տ

`

՝

(26-1)7 ոո» ա

շու: 2:

հնա

ճսաւ ա

Մա

ԽԱԱ, բտա--դորժակիցնեբ են, որոնք կանգորանղ ԱԱ, ած են նլակնտային ուղուլլացի այում Համապատասխան չննուտիպերիառայ, Ո սերնդե Համարը (եթե ելակետայինը Ից է):

հարգայի

կատարումը:Սանսթաոսլ Հանձնաբառշության

ըրոաներում ժառանդման կոնկրեւո խնդիրներ:

պոուուլլա-

էուժել ռրինտչավփություններին։

Հարգզերկ վարժություններ

1. Տաղաւբնիերից մեկի աղեվտցեղշների ալողլուլլաեն 245 կարճաուտն 24 նորմալ ոբցիայում Հայտնաբերված քերով կենդանիներ: Կարճաոտուխյունըդոմինանտ է Մ, իսկ նորմալ ուտքը՝ ոնցեսիվ. ՌրոշելԱնտ ալլելեերի, ԱԱ, Ատ, գննուռիոլերիՀամախությունը: Չ. Աշորայի հլակետային ընտրությունումբատ թյան ԱԱ ճոմողիգոտ նորմալ բույսի ն քղզուկների Հոյբարերությունը 4: 2 է: ՈրոշելՒշ-ի գննուռի լային կառուցատ

բաբձրուն

ատ

վածշլո Հ.

Հաշվել ԱԱ,

Աա ն

Ոոռկոսներով), ոճ

Պոմսղիգու պոզովլացիտյում այլելի Բ) Հճաճախությունը ալլելի(յ

Ռրոշելմ

ան-

աւ

Հատները կազմումեն` 11: 4.

դենուռիպերի Համախությո

տա

գ

'

ն

ա

Հիտկյալ պույուլլացի Հաճահությունը Ատ ա) ԱԱ--3ո8 ր, «400, աաչՀ160/ը Բ) նԱ-641/, Ատ" 83201, ՀՀ40/ը գ) ԱԱՀ-490/., ԱաչՀ-420ղ, 90/0:

աի ցում,

աա

աա

ԼԱՔՈՐԱՏՈԲ ԱՇԵՑՏԱՆՔ

7" 20

Պետք է նշել,

Թեմա-- Ժառանգականության մոլեկուլյար ճիմքը: ԳՆԹ-ի ռեդուպլիկացիաճ: Խնդիրների լուծում տրանսկրիպցիայից 1. ՄտնոթանալԴՆԹ-ի ոհդուպլիկաՀանձնաբաբություն: Հ. իայի մեխանիզմին, Մանոթանալտրանսկրիպցիայի ն

տրանսլյացիայի պրոցեսի ըքացբին,

Լուծել խնդիրներ

3.

ԴՆԹ-ի ոռեդուպլիկացիայի ն զենքտիկական կոդի վերաբերզալ: մոդելոնր: Նյութեր:1. ԴՆԹ ն ՌՆԹ-իշղթայի Ճավաքածֆ

Ս1Զ

որ

ԴՆԹ-ի կազմի մեջ Հանդիպում

են

Ադե-

թի» հուլրոտիգուրը ՀԵԲ-ի

Գուանին,Ցիտողին,

մոլեկուլում պենտողը ոռիբոզան է, իսկ թիմինի փոխար

ուրացիլն է: հն չրածԴՆԹ-ի երկու շղքաներն իրար ճետ կապված նային կապերով: Մեկ շղթայի Ա-ի դիմաց մյուս շղթայում դասավորվում է Թ-ն, իսկ Գ-ի դիմաց՝8-ը: Ջարգաֆի օրեն|

Ս

ճեն

ռասա

«ապեր Յով

կորժղում տեղակայված Առաջադրանիի բացատբությով:ը: ինֆորմացիայի կրողներն են: քրոմոսոմները ժառանգական: Այնուճետ) ւ լեւոք է ընդղծել,որ քրոմուոմումդասամորված ԴՆԹ-ի մոլեկուլը ժառանգական ինֆորմացիայի կրողի էւ

ԴՆԹ-ի դենհաիկական դերն առայինը Հայտնաբերվել է

բու-

ԴՆԹ-ն կազմված է երկու պոլինունկլեոտիռերիաների մոու նուկլեռաիվխդները: դային շղթաներից, որոնց մոնոմերնհ են վերջիններս կազմված են 3 բաղադրամասերից՝ ազոտային ճիմքերից, պենտոզ ածխաչրից (դեզօքսիոիբող) ն ֆուֆորական թքից։ նուկլեոտիդներիմիացումը կատարվում է այսոլես. մեկ նուկլեոտիդի ֆոսֆորական խումբը ոնակցիայի մեջ է մրտնում Ճետյ այսինբն ֆոսՀաջորդ նուկլեուոիդի՝ ։վլենտոզի ՕԱ ֆորական թթվի մեկ խումբը մյուսի սլենտողզայիմեկ է մեկ մոլեկուլՒՆՕ ն առաջանում ԶՕԱ-իՀեւո. անչատվում է թքվածնային կամրջակ, Դա իր ճերքին միանում է ծայրի ֆոսֆորական թթվի ՃճայորդՕԱ-ի Հետ, էլ մյուս սլենւռուլոլի ճետ: Ըստ ազոտային ճիմքերիանվանըփոխվում է նուկյեոտիդների անունը. սա

Ադենին Գուանին -

Ա-

Գ

կր...

Քիտովին-Ֆ-Հ. Թիշոն

-

.

ուրասիլ -Ու-՛՞

Ա Ր

պուրինային հիմքեր

հիմքեր ՏՅ»-պիրիմիդինային

վիտոպլավմա Նկ.

25.

սինթեզիընդճանու»«խեման Սպիտակուցի

քի Համաձայն ԴՆՔԲ-իժոլելույում Ա-ի քանակթ Հավասարէ Թ-ի քանակին, իսկ 8-ի Գ-ի Ընդճանո

քանակը տնակին:

-ն սպի -վորվում է ուրացիլը, իսկ Գ-ի դիմաց՝ 8-ը: Ի--ՈՆԹ-ն ինֆորմացիանկոսռակուցիսինթեզի մասին գենեւոիկական րիզից տեղափոխվում է ցիտոպլազմա,որտեղ ռիբոսոմի կողմից ճանաչվում է Ի--ՌՆԹ-ի սկիզբը: Ի--ՌՆԹ-ի ն նրա մքչ Ֆլաժ ռիբոսոմների ամբողջությունը կոչվում է ւվոլիսոմ, տի սինքեզ որոնում սյպվոատկուգի Է ունենում տրտէս-

2.

-

արտար լուրաճաստկությունն

աոմամբ ԴՆԲՐ-ր տեսակային Ճայովում է ճետեյալ ճարաբեհրությամբ. Ց

որն անվանում

Նլթ

նուկլեոտիդային յուրաճաոկու-

են

թյան գործակից: ԴՆԹ-իՃիմնականզանգվածը կենտրոնացվաժ է կորիղում: 1922 թ. Մ. ն Ֆ. Մեզալոնը առաջարկեցին ԴՆԹ-ի Ստտլը

կամ կրկնապատկմանսխեման: Այս դեղռեպլիկացիայի մեկ ժնողական շղթայից առաջանում են ԴՆԹ-ի 2 նեսր

քում

դուստր շղթաներ, որոնց մոտ մեկ շդթան դոլանում է դիք, իսկ մյուսր նոր է սինթեզվում: Այդ այրոցեսը ցույց տանք սխեմատիկորեն.

Աթ `

Ա-

Թ Գ-8 Ո

Ց-Գ

է

Է

5Թ

գ

|

ան Ա-Թ Հ

`

եր

ՖՐ 5

:

ս

եորական շղթա

Նկ.

Հրկնաս 20.

7 5 ԺԹ

Ա

Ա-Թ

|

ք

Լ-թ

որբ

ասցրել

Հա-

է «կարդալ»

շղ

Ճարյցերհ վարժություններ

թաներ

ԴՆԹ-ի մոլեկուլի մեկ շղթայում նուկլեոտիդներըդաճեւտնլալ ճաջորդականությամրբ-ԱՍ Թ ԹԳ Թ Թ, /՞նչ ԱԹԹ 88Ա ԳՑԱ Հաջորդականությամբ կդասավորվեն նուկլեոտիդները նույն ԴՆԹ-ի մոլեկովի մյուս շղթայում: 2. Դենի ճամապատասխան մասր կաղմված է Հէտեյալ

Թաց,ԹԹԹ, ԹԳԳ, ԱՑԱ, ՑԱԴ:

տորիպլետներից. 1.

ռսավորվաժ են

մեջինֆորմացիաէ

կրում

ծամասնակցում սպիտակուցի այլ աինքեզին, Ի. մատրիցոլ ՌՆԹ-ի դենի 1-ին սինքեղի՝ տն

միջապես չի է որոն դայա որդաաիքի "ամար:

ի-ՌՆԹ-ի ոինթեղը կամ տրանսկրիսցիան տեղի է ունե/ՆԹ-սյոլիմերաղա (տրանսկրիպտազաւ) Ֆերմենտի կայությամբ: ԴՆԹ-ի շղթայի Ա-ի իմաց ՌԵՐ-ում դասա102

ԱՍԱ

Սանոթանալ ոռեդուպլիչ Հանձնաբարբության կատառումը: ն տրանսլյացիայի կացիայի, տրանակրիպցիայի մեխանիղմին: Լուժել ւնդիրնելո

պոլիեպախդային շղթայի սինքեվի Համար խիւտ որոշակի դենի ամինաքքվայինՀաջորդականությաժբ։ ԴՆԹ-ն ան-

նում

ՌԻՌԻԱ

ռիրոսոմը:

ԴՆԹ-ի կբկնասրաոնման սխեման

ԴՆԹ-իԴատվածը՝ գենը իլ

նուկլեոտիդներիՀաջորդականություն

ր

-

Ղուս:շ՞

աթդի

Ամինաթթուների թիվը սպիտակուցայինշղթայում

Գ-9 Տ4

մ թ

ւատեում:

եթն Ի--ՌՆԹ-ում այսպիսին է.

վասար է տրիպլետների թվին,

Է|

բ ՞5

Իւ

Կն շղթայի

Ճիստիդին-լելցին-լիզին

մ- Ռ

Ա-Թ Է|

ամ ացիաս

է մեկ ամինաթքու: Այսինքն՝ լուրաՃամապղատասխանում քանչյուր նուկլնոտիդ՝ տրիսպլետկոդավորում է պոլիչվեղտիդային շղթայի մեկամինաթթու (եկ.25):

ՑԱՑ

Ա-Թ

5-զ

«

ժեռ-

ո

. ռսլիտակուղի մոլեկուլումամինափքուների ՔրՎերժանել |

Թականությունը, որբ կոդավորվում է այդ դենով: 3. Ի. ՌՆՔ-ի մոլեկուլի մի Հատվածն ունի Խուկլնոտիդային Հիտնյալ Ճայորդականությունը.

տո-

`

ԳՈԹԻՑԱԳԱՑԱԶ

ՓՈՒՃԱԳՅՅՅԱՄ

-

Հ

Տ

-

5Տ-

Շ

Հ

Հ

Տ

-

-

Հ

Տ

ՀԵՀ

5|Ջ

Տ Տ Հ ՅՑ

.Հ Հ Հ

Ն

Հ

-:

-

-

Տ Յ 5 Յ

ԳՋ Հ-

Է

-

Է

Հ

Հ

Տ

-

ՀՑ

`

Հ

Յ

ուվիԻ. ՌՆԹ-իմոլեկուլիվրա ախնըովվող Ժույց վեր մոլեկուչում Հաջորդականուամինաքքուների տակուցային բ մ ունը:չ Ի Հեյոն4. Ռիրոնուկլեազ սպիտակուցի շղթանսկսվում է «էթրեոնին-ալալիզին -գլյութամին, ամինաթթուներով. չալ 1 4 ն եինլիզին ալանին ալանին այլի: Այս ի՞ն: Հաջորդակագենը նուկլնուռիդների մապատասխանող :

ՈԷ

25-ՅՀ

ԱԱԴ-

-

:

,

.-

»

սպիտակուին ո

-

նությամբ է սկսվում: են 540 5. Ունենք սաիտակույ, որի կոոզմում մտնում մինաթթու։ Որոշել ի՞նչ երկարությունունի նրան վերաճսկող ԴՆԹ-ում ոենր, հքե հրհու նուկլեուոիդներիՀեռավորությունը )։ (ոն գաորես կաղմում է 8,2. 6. Ռրոշել գենիմոլեկուլային ղտնդվածը, որո ղեկավասինթեզը: կաղմված սսլիուսկուցի րում է 400 ամինաթթվիղ զանզվածը մոլեկուլային է, որ նուկլեոտիդի միջին Հայտնի ա-

`

Հ

Հ -

Հ

-

-

ՀՀՀՀԱՏՀՀՀ

ՀՀՀ

ՏՏՏՏ

.ՀՀՅՀ

Տ

-

Հ

-

-

Տ

ՀՀՀՀԼՏՏՀՏՀ

էլ

-

Տ

«Ջա

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ ԱՇԽԱՏԱՆՔ

ՀՀա:Ց|

|

Մառրդուգենետիկա: Խնդիբների լուծում մարդու մի շար» ճատկանիշճերի ժառանգման վերաբերյալ Բ-է՞ա--

«

:5ՀՀՏՀՅՀ ՀՅՀՏՏ

|

չանձնաբարություն:7. Ծանոթանալ մարդու գենետիկամարդու մի 2. Լուծելխնդիրներ յի օրինտչափություններին: ն ճիվանդությունների ժաանգման վէՀատվկանիչների չարք

'

451. Տ

Հ

Հ

Հ

Հ0ՏաՀ2Հ«

ՀՏՀՏՋԻՀՋՀՀ|

`

ՏտՋՓ» ՋՑ` ԺՀ«Ժյվ `

ՏՀՏ

`

|

-

ՀՀՀ

ՀՀ««ՇԱՓՓՖՋ

չշՀՀՀ|ՏՏՏՀ

|

ա

՛

րաբերյալ:

Հ

| ՎՈ

Ճ 2)

Ե.

`.

--

-

Ճ00է,

-

Հ

ՀՀՀՀ| ՀԵՅ

ՓՅԺՀ|ՀՀՀՀ

Հ.

ՀՀՀՀՏ|Հ ՀՀՀ

Տ

-

Հ -

Հ

"`

Հ

Հ

`

.

բշ գատոությունբ-օո. :ոքյաոտ կենսաԱռաջաղրանԷի բանական սնեստեր կազմում է կենսոլուստիճտիմասը ն էվոլլուցիայի արդյունք է: Մարդընույնպես ենթարկվում է ժաե օրինալաշիությունփոփոխականության ռանդականութուն ներին: Պիոք է խոստովանել, որ մարդուժառանգականուուսում թյան ն մոփոխականություն շրինաչավփությունների նասիրումը կապված է մի շարք դժվարությունների «նտ. ուշ ճեռական շասունացումրյ աւսկավաթիվսհրունդը, տսորբեր ամուսնություններից սհրունդների զարգացման ճամար միանման սյայմանների սպատճովման անչնարինությունը,

22-շ

'

՛ 22.-:: 3, 2ՀԵՀ 22 Հ, 2.

ՅԱ

Ի:՝

Ց

Ց

" Կմ Ք",

1)

ն

|)

/«

ա. Լէ) նե Ֆլ

Թթ

ե

քրոմոսոմներ Մ

:

հ մ

/1

(1

Մ.

չ

՞

ՉԻ...

ՃՃ.

27.

րր

Մաողուքբռմոսոմները

կնոջ քրոմոսոմային ճավաթակազմը, տղամարդու թրոմոսսվային ճավաքակազմը,

Գ--

մարդու թրոմոպոմի

'

՝

-.

Ճ7

1461թ.) Գարնդքնի

դոնվեթի բնղեւնվաժ

`

ՏոՀմաբանականմեքոդը զելու Հեմոտիլիայի ժառանգման թնուլքը։ Դա արյան անմակարղդելիությունն է, որը կապված է օրգանիզմում անտիճեմոֆիլիկ գլոբուլինի բացակայության Հետ: չիվանդնեբի մուս ֆիբրինոգենից ֆՖիբրին չի առաջնում: Հեմոֆիլիան որսլես ռեցեսիվ ալլել ժառանգվում է 3 թրոմոսոմում, այսինքն՝ դիտվում է սեռի Հետ շղկայակցում: մա Հեմոֆիլիայի Ա տիպն է, որի կրողը եղել է անգլիացի թադումն

Վեկոորյան:

Հետոֆիլիալիմյուս Բ տիպի վերջինժամանակներ, է Հայտնաբերվել: Այն նս ոնցեսիվ ճատկանիշ է ն կապված է այսենքն՝ բացաարյանմեջ տրոմբուղլաստինի, գործոնի

կայության ճետ: Դոմինանտ Ճատկանիչ է օճարտբուրգյանշրթունքը», որը նկատվելէ 15-րդ դարում Հաբսբուրգյանդինասոիայում: Դոմինանտձնով է ժառանգվում ախոնդրուզլլազիան-թզուկությունը,որբ կապված է վերջույթների կտրուկկսրճացման Հետ: կազմման ժամանակ օգտաԾազումնաբանության գործվում են Հետնլալ պալմանական նշանները: Ն

ձե 3: 4:

Հատկանիջի

ճետ: սեռի 2մ»Հնարավորություն տվէց ոլւաբ-

դումաընտանիքների,

նությունը, պսա առանձին: օգտվելով է որոչնլ տվլալ բային տվյալներից, կարելի

տիր (դոմինանտ, ռեցեսիվ, ժառանգման յակցված),մոնոգենկամ պոլիգեն լինելը:

սեռական

Բ.

|

ք

.՛

..

ս.

(ոտ

Ց

ոթ

:

գռ

ց

1-7:

/6

Նկ.

աա

Դ

ոռծ

է տվելպարՏոճմաբանական մեթոդըՀնարավորություն զել մի շարք ժառանգականՀիվանգությունների ժառանգման առանձն ոճ եթե տրվաժ է ծագումնաբաասոկությունները:

գ

լ

ց

ր

|

ւն

լ

լ

ԲՐԻ

արՄարդուգենետիկայի մեթոդները ուսումնասիրման են առանձմարդուորսլեսգենետիկական օբյեկտի

կաճատկությունները:

չ

«

այլն:

տացոլում

3 ՎՆ 1 1

հե

ե

կ

հհ ր

ձե

Մ

ՉՀԵՐԸ

Ի

»

ն

Հ

«

մ

11 23

աումոսու մներ Բ

" «"զ

8.

-

մուտացիաների անՀնարինությունը մացման փորձնական

-

"

Պ

Ճ

ռղւռււմւմռ ագ ,

ր

"ո

Հ.

է հ իր)

2 4 / 1" 79 25

7"

ՏՈՄ

'

ե

Թ

լէ

-

| ի 1 յ

՝

ԵՄ

Հ

մեֆ իվը (2ՈՀշճամիեմաւուսբար քրոմոսոմների 46, նկ. 22)

1960թ. ծղքոգրամման Համամայն

Է զասակարգմվան ահկվանակարզման

Է)-արտան

Օ

Հ»

սեւի «իգական,

Ֆ

անհամ

ՀԵ

|

ծննդաբերություկ թյուն ամուսնու

Հ

`

`

ՌԾ

"ամղչանություն

:

Ն. կալ ազգանկական Լ-ՂՎ. Օ ամուսնություն

'

«Հ

«Հ. Է

քրոմոսոմ մուտանտ

6ճ0:

Աեզոտ նոող

ԵՐԻ

ոոեգկայրն

չումորյավներ

Լ

Վ

Լորանը ԴԵՐԵՐ

ո

.

Մ

Նկ. 28. ՆԾազումնաբանության կազմմանժամանակ օգտագործվող սլալմանա կան նշանները: Բերենք ծագումնաբանության նս մե որբը ցույց «րինակ,

է տալիս

(տոնմաբանության) հեմոֆիլիայի ժառանգումը:

Բերենքժաղումնաբանությոաւն հա մե (տոճմաբանության) օրինակ, որը ցույց է տալիս «Հեմոֆիլիայիժառանգումը:

Թ--2

Շ

Ը

ձ ե

Կ./

լ

զե:

38.

բլ

--

ՍԱԼՈՐ յո... ՛

Հ

|

ՕՀ Նկ.

վում է մի շարք կենդանիներիմոտ: Միանման կամ մբաձվավին երկվորյակներըառաջանում են մեկ ձվարջչջին սպերմասողոիդի միացումից, կիսվում է ն նշաորը ն ճետազայում նակում ենք Մե տառերով: Երբեմն լինում են նան տարբեր ձվային երկվորյակներ՝ Տեն, որոնք ծնվում են երկու Հասուն ձվարջիչների միաժամանակյաբեղմնավորումից: ծրկվորյակայինմեթոդը Հենվում է 3 Հիմնական դրույքների վրա. 7. Մե ունին միանման գենուռիպ,Տե-- տարբեր դենոտիւզ. 2. Միջավայրը:որում զարգանում են երկվորյակները ն ռրի ազդեցությամբդրսնորվում են տարբեր Հատկանիշները Մե-ի մուռ, կաղ է լինել միննույնը կա տարբեր ՄՍ-ի նույն զույգի Համարո Յ. Օրգանիզմի բոլոր ճատկանիշները ձեավորվում են 3 դենուռիպ ն միջավայր: դործոնների ազդեցությամը՝ Համեմատում մեծ են նյութը Մե-ր /, Տե-ր բավականին ցուցանիշների Հիման վրաւ Ստացված տվյալների Հիման վրա Հաշվում են կոնկորդանտի (նմանության ճաճախության) ն դիսկորդանտի (տարբերությանՀաճախության)ցուզանիշները: ՄԵ-ի մու" կոնկորդանտի ցուքանիշն ավելի բարձր է, քան Տե-ի մոտ: նշենք, որ տարբեր ճատկանիշներինմանության առտիճանըտատանվում է: ժառանգման մեջ ժառանդելիուրկան բաժինը ճատկանիշի թանակապեսորոշում են Հետեյալ բանաձնով. `

ֆՀ ՇՀ սւհսված ներ Էճհավային երկվորյասեներ

ԱՐՎ"27 ՀՀՆ.

Լ

ճանը որոշելու ճամար: Բաղմսպաղմության երնույթըդիտ-

ս.ՆԵրեխա

անհայտ Ե

.աեռն

Ճատկանիշիժառանգական պայմանավորվածությանաստի-

| մեռած

սեռի անհաս

օօ

.

վ. '

Հեմոֆիլիայի ժառանգումը

ԿՄՀ

ԾԴ

ք.,2

-

Հիվանգանձճայոներ

Մարդուգենետիկայի ուսումնաւիրման մեժոդներից

ե

հրկվոլյակային, բջջագենետինական, պոպուլացիոն մեքող

Մերը:

.

է Հետազոտվո մեթոդն օգտագործվում ծրկվորչակային

բաժինն է, որտեղ՝ ԷԼ-ը ժառանդգելիության

ԻԼ-ը՝ ՄԵ-ի կոնկորդանտը, Օ-8'

ՏԵ-ի կոնկորդանտր:

ւ

ւմ

Ստորնաղյուսակում բերվում է մարդու մոտ Մե-, ն մի ջանի ճատկանիչների կոնկորդանտի մեժություն,»

85-ի (4/գ-ով):

ւ

| | Մե

Հատկանիշ

կոնկորդանտի Գ/գ-ով ՍԲ

ՏՖ

՝

Նորմալ ճատկանիչ Է

րաւԽոարէ ՔՔՈՔՈ Գույք

Լ

8.

`

Դաունիսինդրոմ

րայիպալհոմելիք

Ժաղցնեղ եայիլեպաիտ (ընկնավերություն) Գրա Շիզոֆրքնիա Ս

տն

|

48.

25.

6:

":

:

երկվորյակների

ձե-

-

Ց

ա

Մարդուգենետիկայի է բժշկական բաժիններից Չքնեոիմարդու Հ.ն: պոպուլլացիալում դիպող ժառանդական ճիվանդությունները, դբաղվում է այդ Ճիվանդությունների բուժման, Ճաղքաճարման Հարցերով: կան, որն ուսումնասիրումէ

Հանձնաբաբության` կատառումը: Լուծել խնդիրներ մարմի շարք ն տոշմաբաճիվանդությունների ժառանգման նության դու

կազմման վերաբերյալ:

Ո

-

պար

Ց

ռան

ւՆ

՛

ինն

պրոցեսում տղամարդկանց ն կանանց մոտ Մելոզի կարող ՛է տեղի ունենալ ինչպքս սեռական, այնպնս էլ տոսոմ

1.

ան

ճումոլոգՔրոմոսոմների Հեռացան

ոֆիլիկ տղամարդու ն »ո ամուսնությունից ի՞նչ տոկու

Ալբինոս լրի

Հեմ

մ

ն

էու

այդ

գեները

հրու բու

գեները

կկազմեն առողջ Մ

պտեդոճիպերորոֆիկ (գերաճ) մկանային սնուցախանդարումը (դիստրոֆիան) (մաճ 10--20 տաբեկանում) որոշվում է սեոի 4ետ շղթայակցված ռեցեսիվ դրանցվել է տղաների մոտ:ինչո՞ւ: Հիվանդությունը ղննով: են, ապա ինչո՞ւ պոպու ճիվանդ տղաները մաճանում Եթե լլյացիալից չի ճեռացնում այղ Ճիվանդությունը: գենը ոնցեսիվ է առողջ ծ. Հձավկուրության ճանդեպ: գենի կժնվեն երկու ընտանիք-

տեսողությա

Ինչպիսի՞ երեխաներ Հնտերոզիղոտ են,. իսկ ներում,2122առաջինում ծնողները է Հային. էլ ունեն չորս ժնողներն երկրորդում՝ Հետերողիգուտ, նորմալ տմսողություն: ՏՈ

խանգաբում, Ինչ-

Մ

ԱՈ

Ռախիտ Հիվանդությունըժառանգվում է որպես աուտոմոմ ոնյնսիվճատկանիչ։ինչպիսի՞երեխաներ կծնվեն ց.

|

:

է

էնչ

-՛. Մարդու մոտ

Ս

Հարցեր ն վարժություններ...

տղաները:

(3

ւ

ն մաճանում ճեմոֆիլիայով

կրող կնոջ

Հ

ԼԲ

ի

տարեկանում, իսկ մլում ինչպիսի՞նէ Հիվանդանաչողան աղջիկները առողչ լու Ճավանականությունը դրանց հրեխաների մու է

6.

,

:

Առողջ Փնողներն ունեն3 հրձխա: Մի տղանՀիվանդ ն

մեթողը կարնոր նշանակություն ունի վաբանական ն ֆիզիոլոգիականՀատկանիշների չսումեա-

գործում:

ասին, 5.

ԲՈ

աիրման

Ամուսիններն ունեն նորմալ տեսողություն, իսկ որդին դալտոնիկ է: ի՞նչ կարելի է առել ժնողների գենոտիպերի 4.

,

ի

'

Ռախիտ

ունենալ դալտոնիկ որդի:

մ

:

Հիվանդագին վիճակներ

'

`

39,5

`

:

Ս-Տ

`

:

«Մազերիգույնը

տ

պիսի՞ ռչ նորմալ դամետնեձր (ըսա թրոմոսոմային Ճավաքածուի) կարող նե առաջանալ, եթե ջողենելում ն սպերմասոոդեննեղումաուտոսոմ չի բաժանքրոմոսոմների մեկ զույգը վում: Հ. ո՞ր տիպին է պատկանումմարդՓոփոխականության կանց մոտ ճետնյալ հրնան գալը.ա) շեՃիվանդությունների ժոֆիլիա կամ դալտոնիզմ։ Ինչո՞ւ: բ) դեզինտերիան կամ գրիղը: Ինչո՞ւ:դ) Դաունի սինդրոմը:Ինչո՞ւ: 3. նորմալ կինը ումի դալառնիկ եղբայր: Կարո՞ղ է նա

որոնցիցմեկումծնողները էրկուընտանիքներում, Հէտերոիսկ մյուսում զիգոտէն այդ ճիվանդության մալ: Հանդեպ, ըը Աո

Հետեբոզիդոտէ, իսկ ԱՅ

ԱՄՈ

ՅՈՑ է ռախիտով: ՀայրըՀիվանդ

ՆԱՐԱ

ՅՈՐ

ճեն

Ա3)

Թեմա---

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ ԱՇԽԱՏԱՆՔ 7. 22

|

Արյան խմբերի ժառանգումը մարդու

աոյանխմբեոիժառանգումը Կենդանիների

մոտ

մուո ՃանՀանձնառառություն: Ծանոթանալ կենդանիների

`

դիպող արյան խմբերին (մառսնավորոողեսմարդու մոլո): 2. Որոշել 1--2 մարդու արյան խումբը: Նյութեր ն սարքավորումներ:1. Սպիրտ, Չ. Բամբակ, սպետրեիթասիկ «տուգիչ նյութերով, 8. Հարմարանք՝ մատից արյուն վերցաելուՀամար: Օրգանականբարդ միաԱռաջաղբանՒի րբացատռոությունը: պությունները, որոնց արտադրվելը բարձրակարգ կենդանիխերի արյան կամ Ճլուսվածքի մեչ ճանդում է իմունացման ն որը «բի է ընկնում Հատուկ ֆերմենտների(ճակամժարմինհերի) սարատդրժաժբ, կոչվում են անտիգեններ (ճակածինհեր): Արլոն Միջ քաւիանցած Ճակամարմինները նկատվում եհ առաջանում է այն դեպձակամարմինն շիճուկում: ալյան է տվյալ օրգանիղմի ամար: օտար թում, եքե ատանտիդենն եք, մւու՛ հնք Ո անտիդենը, կառաջանա ը ճակամարմինը: ն իրար լրացնումեն: անտիգենը Հակամար."ննը կենդանիների ն մարդու մուտ արյան խմբերը պայմանա են էրիթրոցիոորոնք դտնվում վորված են անտիգեններով, ների մակերեսին: Արյան խմբերը ժառանգվում են ն ենոչ

է Արյան խումբը կախված մենդելիօրենքներին: թարկվում

թը) (եկ. 30):

«միշտ Ճաշվիէ ասնվում արյչուն փոխ մտ Նկարումկունք չանը մարդկանց ւզեիի ն դրոն Համասլատասին ֆե

ը

Ա-Ա

նկ.էԼ) ԱՐյան խմբերիզենոտի .

բուծել Համապ

Հանձնարարության կաշու բում մեկ փորն որոշման

Լ.

արյան ինչպիս երեխաները աիյունը 2-րդ խմբի 1, իսկ

Հարցերն վառժություններ

մոր

ունեն

Ճ

էին

Տ. ոո"

րղ

:

ն

էւ

խմբի

բոր

4-րդ

աղ

երեխաների արյան ինչուչսվ ա) 1-ի, թմբ

»

ՔԲւ:

8--.222

միդ ւո՝ 2-րդ: Որոշել, քն ո՞վ ուժ տղ

ոի ժնողները՝1-ին ի վեց, որ ալֆՖայի մոտ

Մեկի ծնողներն

3.

բ ունեն կուծնողներն

2.

որոնքնշանակվում

արլույ: եե5 շփոթել նննդատանը

թե երկու, այլ 3 ալլելային գեների գործունեությունից, են Հետնյալ սիմվոլներով Ա, Բ, 0: բջիջներում ճամակցվելով Չ-ական, կարող ձն Դիպլոխիդ

6 գենոտիպ (00, ԱԱ, ԲԲ, ԱՍ, Բ0, ԱԲ)։ Ցանառաջացնել կացած մարդ ունենալով այս 6 դենոտիպերիցմեկը, կայող է լինել Ճոմողիդոտ րստ մեկ գենի (էէ, ԲԲ, 00) կամ Ճճեւտե0 րովիդուռ ըստ 2 գենի (ԱԲ, ԱՍ, Բ0)։ ենթադրում են, որ

Կատկանիշ

ալլելաւյին դեները,

է ժառանգական

դենին դոմինողաոում ենեմ նբ փլուսէն ժն ճնշում:

ՐԲ մեկր

Արոն խումբը ճամարվում

ոնյեռիվ իսկ Ան

Տղան ունի 1-ին խմբի արյուն, իսկ տույրը՝ 4-րդ: ասելնրանց ժնողենրի արյան խմբերի 4.

ծ.

Մայրն

Կարո՞ղ են

մասին:

ունի 1-ին խմբի արյուն,

իակ ճայրը՝ 4-րդ:

երեխաները մոր չառանդել

«րդյոք

Բր:

ի՞նչ

խում.

արան

6. հ՞նչգենու սլետքք ունենան ժնողներո, որաեսպինրերեխաներն ունկնան արյանՀավանական բոլոր խմրերը: րանցից ժնված

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ

ԱՇԽԱՏԱՆՔ

|

,

Բճտրության անոքանալ Ժամանակակից քիայում անլեկընտրության օգտագորժվող տարրեր մեքոդներին, Էվոլյուցիոնսրոցեսի պոաջադրանքի ի"ցոտբությունը: սելեկցիայի միջն Համեմատական նմանությունը ոմա

'

`

թոդները

Հանձնաբառություն: Ծա թրք

|.

ն.

ի.

ՎափիլովինԹույլ տվեց սելեկցիան անվանչլ էվոլյուցիա, որլբ ուղղվածություն է ստանում

դից

սելեկցիայում

մեֆ

մարդուկողմիցը: ժամանակա-

տեզ է պբաղէցնում

ի ընտրությունը, տարբերություն բնական

Հճշտականընտրություն անց

ընտրած որոշակի

էն

արճեստական

ընտրության, ո-

սելեկցիոն երի

կացնում

ոլայմաննենրում։ յապես, բույսերիբնա. իություննըստ Հիվանդաբեր մեխ: նիզմների նեստմամբեղած կայունությանկարողէ կատ արվելջերմոցում կամ ,որԴեստականորին աահղծվաժ միչավայրում խիստ որոշակի ն

ֆենրմասաիճտնի, խոնավության, լուսաժորվածության Կրայմաններում: է ընտրել կարելի նանբնական այնպիսի պար ՛

:

մաններ, որոնցումաելեկտվող ճատկանիչր ավելի Լրիվ է դրսնորվում: Արճեստական ընտրության դճայքում սելեկցիոՖերը կատարում է Հատկապես այն տիամախաչուժները, որոնք կարողէն նկատելի արդյունք տալ,: իսկբնական ընտ-

տրամախաչումները այ» ատաճական բնույթ անան նն ՊՈԼ ոա կ տն է քլ8կցիայում ընդունված ընտրության երկու Հիմնական ոխ ն

րությանդեպքում ամ

ՀԱՅ

ՔԱ

|

մն

իրն

ղանգվածային անչատական: '

:1"14

՛

'

ինարությունը Ձանդվաժայրն

կատարում են րատ սելիկՋիորների կողմիցընտրվափարտաքին, ֆենոտիային ճատկանիչնծրի: Ընտրությանգենետիկականէֆեկտը կախված է այն բանից, քե անլեկցիոները ինչ ճշտությամբ կտրող է «ոաիբերել անճրաժեշտվենոտիպերը: Քանակական ճատկանիշների ժառանդելիությունը Հաճախ պաժր է, այդ ատու ռով էլ Ճույսր չպետք է դնել միայն առանձնյակներիֆենոտիպով կողմնորոշվելուվրա: Զանգվածայինընտրությունը կարող է սրղյունք տալ միայն ժառանգելիության բարձր գործակջի դեպքում: Այն արդյունավետ է յն ճատկանիչների «ռումով, որոնք ղեկավարվում են մեկ դենով, այսինքն որակական ճատկանիշների դեպքում: Մոնոդեն ճատկանիշչՆերի քանակական արդյունքների անալիզը կատտրում են ւլոեւի ճիման վրոռ Տարբերումէն նեգատիվե պոզիտիվզանգվածայինընտրությունը: Նեգատիվ ղանցվածային ընարության էությունն ալն է, որ բուլանըի պոպուլլացիալում (որի պաղարնրություցանկանում է լազացեել) ճեռացնում ծե վատ զարդաղաժ լար պլաղաբերություն ունեցող բույսերը: են պողետիկ զանգվա ր ուաերը թազմայում ժա ութ աԱրնդւ «աաղման ճամար ընտրում, 18 , ՆՈտ Ի որոնբ ունկն սքյեկցեոներին «եռաբրբրող են ն Հատկանիշը: Ընտրված բույսերի սնրմերը սերունղն աճեցնում միասին, նայած այն բանին, քե այղ պրոցեսը օղտադորժում են մի սնդամ, մի քանի տարի կամ տարնհդտարի,դանդվաժծայինընտրությունն անվանում հն միանվաղ, իաղմանվապ ն անընդչատ։ Զանգվածայինրնսոերկու տիպերը«Հէնվում չն ալն Ի ության այս լավ ֆենոտիպը վկայում է լավ զէնոտիայիմասին: որ է, մրրեմն արդ պատկերացումը խարու, Փողի է ոիվ պանդվաժային ընտրություն տեղական ՛ Բն : փրան է, Ներկայում զամայվամն րաո մ Արար ալին րնար թոն մու ճատկանիշնեիի պաճպանմանճամար, իսկ սէսորոնհիի լնկցիայում նոր սորտերի ոտացման ճամար դորժնձականճում 111 օրտաղորթծում: մէջ պանդվաժային ՍւմՖարուժության -

աի աաա Ա

ե աելեկցիոները Աո» զ ին եր ամբ, ան խն

խառնում

ք

Հոու մոր

պատկերաց

որ

էլ Ե աաա

ա թոր

ան

կիրառում ընտրությունը

ւ

են

ճիմնականում

անճատական ընորության «ճե միասին: Անճչատական ընտրությունը ճենվում է բույսի կա կենդանու դնաճատման վրա, որն դննուտիպի օղտադորժվում է սելեկցիոն:

ւչրոցեսում: Դրա

ան-

Շնչատական ենճ ռությաս

մե-

Համար Ճրաժյշտ է աղանալ ընս.բվոժ ն դնաօրգանիզմի սերունդը Ճոսոծըերա ճատկանիջնքրը:

թողն առաջին անդա շաքարի

Մշա է,

է

ֆրանսիացի

անլիկցիոներ 1854 թ նա Վիլմորենը փո ձերը կշ շտառել է ճակնդ/ւլր (ճրաբերյալ շաքարի պարունակությունն

յուսի (20 կ

.

ավելացնելու Ճաշարչ ստացելանրմեր, Դոուսումնասիրել ըտնց սերունդը, / նորից կատարելով ընարություն, ի դրանց տփվոլ նա մի դնտճատականը։ քանի սերունդի վրա կրրկչելով այս դործողությունը շաքարի Հասպարունածությունը

Ձորձլ է

5--6Ն

9-ից մինչն 16. լցնող Աեճատական ընտրությանդեպքումէո ուլյացիան ժանում են առանձին ընաանիքների կամ

առանձին բույսերիինքնո

ուսումնւս.

շոշոտումիր ջրոժ

(ինբրիդինդկամ ինցում: խե ոո): Կենդանիները ինբրիդինգ,մոտ «զգակցական քեղճրի Հր

րա-

հրում

ե

ԻԶ:ունգո կատարում

(ատարձլով տրամախաչում Հոճողիռուշացման մակարդակը բարչրաջնելու Ճումար։Ընտրության ճետադա ուի էասոներ ՄԳՐկորժում են այն բույսերը,որոնք տվյալ սոտ

քուշանիշ Հաշվիեն մաղյները մ. սիր նր ունին:

առնում

նան,

Խոականքչի բոր:

«զդակցանանաի ն. Փուլ (ճնռթայրների կ Պոշնյ ան-

րունդներիարտղաբոճրության

Իճրը)

տվյալները:

Հանձնարարության կատաբումը:

Ընտրության մեքողներ ախ ըստ ուսումնասիրել «ական ավյալների։ «Էրչեր ն

մ.

վանժություններ

Քանի՞իդի

թնտրություն տարբերում: Ի՞նչ ն տարբերություններ նմանություններ կան արն Հեռտական բնական Չ.

7.

անտրությունների միջն: են Ռրո՞նք անհլեկցիայում ինդունվաժընտրության տեւ

սերը: նկառատրեցեք դրանք: 4.

Ի՞նչչ

հեշրիդենդը,

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ ԱՇԽԱՏԱՆՔ

ՏՆ

Ֆ 24

Հետերոզիս ն ինցուխտ։

Թեմա--

7. Հանձնառշառություն: Հետերողիսի էությաՍանոթտնալ եը եգիպտացորենի բույսի վրա: -. Մանոթանալ (ինբրիդինգի)էությանը: 3. Հասկացողությունսելեկցիայում

իւտուխո

տրամախալմանտիպերի մասի նչ

"ութեր: ուտճետերոզիսի Ճիբրիդային եգիպտացորենհ ՏՍ

ւ

առանձնյակներ:

ֆրամախալմա բոլոր

բացատոությունը: Առաջո"դՐանքի

Հանգում

ծն ինբրիդինգի ն աուտբրիդինգի, Ինբրիտիպեր, ինգը մոտ ազգակցական տրամախաչումն է, իսկ աուտլրի7

են`

ոչ

տրամախաչումը:Սուոբրեղինդի ազգակցական

տարբերակներից են կրոսսրրիդինգը կամ միջցեղային մ հ աչումը: : ուսդործում հնբրիդինդնօգտագոր

են

տրա

-

Հոմժողի ռպոպուլլացիայում |

դծեր սաանալու ճամար, որը Հեշտ | ձեռք դուռ ինքնափոշուվող բույսերը մուտ: խԽաշաձն սծրի մոտ անչրաժեշտ է մոռ որա եղըայը-քուվը, Պայր-:ռտիի, որո աղջիկ, Սոորն րերննք Հետծրովղիղուր սերնդու ատաման Հասնելու ատենրը ճետերոդիգու ձեի/ ստիսլողաան (հկ 71 ) կան ինքնափոշուռմ դեպքում

ախ

անուր ազգայցավան ԱՆ

:

ո

'

Գոա ՞

րհ

,

.

)։

Աա

լլ ջ

Հ

լյ

Ապ

|՞

|

նբրիդիգի |շսերունդները

լ, տ Նկ.

31.

ճետեւոզիզոտձեի ստիպողակա Սեբեդիհոմոզիգոտացումը դեպքում: ինքնափոշոտման ն

Դեների ճոմողիգոտացումը այնքան ավելի արազ է կատարվում, որքան ինբրիդինգի ժամանակ ավելի մոտ է մոտ ազգակցական տրամախաչումը: նքե ճատկասիշր ղեկավարում են մի ջանի գեներ, ապա ճոմողիդոտացումը ղանդաղ է ընթանում (եթե չեն կատարում ինքնաբեղմնավորում )յ Քանի որ ռնհցեսիվալլելեերը մեծամասամբ բացասական ազդեօրգանիզմի վրա, ապա պոպուլլացիացուրքյուն են ունենում յում ճոմողիզոտացումը Ճանդում:է ինբրիղինդի ճետնանքով առաջացած, այսպես կոչված, ինբրիղային լճացման, որը պայմանավորված է ոնցեսիվ ալլելների Հոմողիդոտացմամբ։, նշենք, որ ինբրիդինգի «ճետնանքովբացարձակ ձճոմողիդոտ գժեր չենջ կարող ստանալ: Դրանք միշտ ճետերողիգուտեն ն ծայրաճեղ դեպքում ըստ այն բոտ սհուսկան քրոմոսոմների ն Վ քրոմոսոմներում: Խախտվում ալլելների, որոնք կան Ճ է Հոմողիդոտությունը ն մուտացիոն պրոցեսը: ինբրիդինդի բնութագրման Համար օգտագործվում է ինբրիդինգի գործակիցը (Ի): Է դործակիցը թուլ է տալիս որո շել այն բանի Հավանականությունը, որ ցանկացած գենի 2 ալլելները նման են ըստ ծագման, այսինքն ուտացվել են ոնդՀանուր նախնիից: Որոշման բանաձեն է.

Շ ,

ո

-

/

2:

որտեղ Ո-ը ազգակցական ղզծում առանձնյակների թիվն է, որոնք ուղղվում են ինբինգինգի սեբնղիը դեզի ընդնանուռ

նախնին

ն

է. պիսին

ճակառակբ: Ենքացրենք

զակցյությունն այլսչ |

Ա«ԲՅՍ

ն

Դ

ՀՀ Ե

ի

Է

ուռ

սարծոնիցը կլինի (չի, բանի որ դժում նախնուն՝ Բ ընկնում են 3 առանձնլակներ՝ ել, նքն ընպճանուր նախնին Ա-ն է, Էնջն ինբրիդալին ինլրիդինդի գործակցի մեջ ետք է ուղղում մտցնել.

Ք

հ

Խ

քէ, սոռրո

տն,

Ւ

։

Իլ

որոհղ 1,

-ն

Ա

Հ

.

(2) (. լ

ո,

բ

ՀԱ

ընդճանուի կախնու ինբրիդինդի գործակիցն

ինբրիղինվրպուղույյացիոն տարրալուծում

է իրարիլ

տար-

բերվող դզժերի, որոնք վեների մասով ճոմողզիդուռենւ Հավասարեցված ինբբիղային գծերի Ճիբրիդներիտրամախաչման Իլ-ում սծրունդն իրենից ներկայացնում է Ճէավասարբեցվաժ նյութ, որը Համապատասխանումէ «ճիբրիդային Բլ սերնդի միակերպության Մենդելի օրենքին: Ժետագաճեղքավորումը առաջ է բերում Հետերողիդոտություն: Հետերողիսը, ճիբրիդային «զորությունն է, որը երնան է դալիս Հիբրիդի մոտ ծնողական երկու ձների Համեմատ: Հետերոզիսըլայն կիրառվում է բույսերի ն կենդանիների նշենք, որ ճիբրիդային «ղորության` անլեկցիայում, թեստ մինչ այժմպարղաբանվածչէ մեխանիզմը ինբրիդայինընկճվածությունը «ակառակ է Հետերողիսին. եթե առաջինը կապվում է դծերի Ճոմողիդոտացման մեժ

ճետ,

ապա

Հետ:

ի.

4.

Հետերողիսը՝ ճետերողիդուտության բարձրացման կելոեյտերը նշել է, որ Հիբրիդների ճղորությու-

նր կառված է դրանը ծնողների գենետիկական տարբերու թյան Ճեւոնա նշումէր նան, որ Հիբրիդային ուժը կարկոր Դեոնս իր ժյաունի:բնականպայմաններում, նշանակություն մանակին Դարվենը նշել է խաչաձն բեղմնավորման առա-

վելուքյան

բ 41Է

(գ

րրեղոթա հեղչանուր

ինքնաբեղմնավ-րման թերության մասին, Հատկանիշն այն է, որ սերունդների է ղեւի աստիճանակչոն մարման (եկ. 42): շարքում տանում քատ Վ. Շիելի տվյալների, եդւպաացորննի Հիոնրողիս՞ույին ճնբրիդներիբերքատվությունը Ի.չ-ում ընկնում է ճը ով, իսկ Ըչ-ում` 500/դ-ով Իլ-ի քնրքատվության ճամհժուա: Հնտնբոչ ն

բնորոշ Հետերողիսի

են դիոր «ամրապնդելու» փորձերը առայժմ անչճաջողության մատնվում, բացառությամբ այն դեպքի, երբ նմուշը կարճլի է բազմացնել վեգետատիվ ւս: եղանակով: Հետերովիսի րառյնդմանը ձղտում են ապոմիքզիսով բաղմայման միջոցով կամ կոլխիցինի միջոցով Ճասնելովմեյոզի խախտման: -

են Այսպես. տիպի մուտ առաջանում հղդիպտացորենի 61|օՈՔՅէ

դիպլոիդ չվերականգնվածձվարջիջներ:Պոլիպլոիդացումըչի ամրացնում Հետերոզիսը, այլ դամետներիփաքրությանսվբզբունքի առում: ան շնորչիվ դանդավլելյնաւմ է նրա «ֆեկւոլ» ճետագա սերունդներում:

դրա

ն էֆեկտիդոսնորումը Նկ. 32. Բլ-ում ճետեբոզիսի է տրվուտ Քետագաիչեցումը սեբունդներում ույդ (տոկոսով

2երբիդի Հարարձրականհնրքատվությունը):

ձճետերողիսիերետն դալը կախված է տլրոսմախաչման ուղղությունից ն կարող է դիտվել միայն ոնցիպրոկ տրամախաչման 1-ին դեպքում, հարեոր նշանակություն ունեն Ճիբբիդի աճեցման պայմանները:Բարձրպտղաբերության նըշանները լրիվ կարող են դրսեորվել բարենպաստ պայմաններում: նդիպտացործնիօրինաՀանձնաբառության կատառումը:

կով ծանոթանալ 4ետերողիսիերնույթին: լուծելխնդիրներ այդ թեմայի վերաբերյալ:

Հարցեր րցեր

7.

նվարժությ ն

վարժություննե

ր

Հիբրիդային երկրորդ (Իշ) անրնդում ճետերոզիսը դբր-

է, թե անորվո՞ւմ

ոչ:

8՞ր դեպքում է ճետերոզիսի Ճիերիդային ճգորությումեժ՝ ինքնափոչոտվող, Թե՞ խաչաձն փոշոտվող բույսերի նը Հ.

մուու

Աշռրայի Հիբրիդային առաջին սերնդի ինցութտի եննթարկված բուլսծրը, որոնբ տարբերվում են մեկ զույգ ալլեվային դեննրով, ստացվել են 190 տոկոսով ճետերովզիդոո: րոչշել Հոմողիգոտ ե ճետերոզիգուտբույսերի քանակական Հարաբերությունըինցուխտի չորրորդ սերնդում: 4. կրկնակի միջզծային Հիբրիդը։ որն առաջին սերնդում 1 ճա-ից տալիս է 60 ց. բերք, ստացվել է 4 ինքնավփոշոտվող գծերի տրամախաչումից, որոնջ միջին բերքատվությունը 7 ճա-ից 16 ց է: Որոշել այդ ճիբրիղի բերքատվությունքՀ- րդ «սերնդում: 3.

Էոբոբսնորբ Ճ 10. աշխատանքը

Թեմա-. Մոնոճիքրիղ խաչասերում: Հիբրիդային 1-ին Հ-րդ անրունդննրի անալիգը

Լաբոբատուր աշխատանքԿ

11.

Խ Լաբորատոր աշխատանք

12.

Թնմա--

օրի1սկով:

ոլոռի նրկշիբրիդ ,որամախալում Պնդքավորում բյջարանական Հիմունքները Թեմա--

Գենձրի փոխներգործությունը

ՏՏ

`

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

1սբորատորաշխատանք 38

ՄՐ:

Թյմա-.

:

Սնոի

.

տ

լաբորատորանխատանք «8 Թեմա-.

Թեմա--

ոյճումն»-

ԼԱՈ

արման մեքոդները

Թեմա--

ա

շղիսյակցվածՀատկանինքրի

Բջջիկառուցվածքը:

Կորիդ: «իտուպչամայի

գանդիդները

«ր-

8`

.

Բուսական

Խո

Է

նոՑՐբ

Գ

աշխատանք Լաբորատոր

բր:

ոո-թ:

էրու

՝

՝

։

՛

բջջաբունյակուն մմանբեերը: .

.

.

.

լաբորատորտչխատանքՖ 16. Թեմա-. ԳԺենոմայինմուտացիաներ

.

Գենե78

.

,

,

.

-

.

17.

Պ Լաբորատորաշխատանք

մերաԼան

աշխաոանք4 Լաբոբատոր

ժաժատկանիչեերի ,

"ւ

ն

Ջ3

.

.

Դրանց ալլնլենրի .

.

ի

Լաբոբատռբ Թեմա--

.

8,

առաջացումընենդանինի շոգինքղ)

բչիջենըի ն

.

.

-

21.

18 22. աշխատանք

Լաբաբատոր

Արյան խմբերի ժառանգումը մարզու

մոտ

,

աշխատանք 1աբոշատոո

(նորությունմնքողները

Թ. մա--

7 24. աշխատանք

Լաբորատոր Թնեմա--

ո, ուսումնասիրման Օբյնյ նրա բաղմացուուննեքրի . դր ուրֆի չի մուտաջիսնէրին մը: նանոլքսբում

չափո

-

Հետերոզիս

Բովանզակությոն

ն

ինցունտ

.

Մարդու մի

.

Թ)

գնենախիկականօրինս.

.

Մարդու դենեոիկա Խնդիրների լուծում. Ճատկանիների վճրաբնրյալ

Թեմա--

-ր

9.

Դրողաթիչլըորսպնս «բլէկս

շարթ

«իմջը. ԴՆԻ-ի տրանակրիպցիայից,

մոլէկուլլաթ մժմառանցգականության

ոնդուպլիկացիան,Խնդիրների լուձում աշխատանք

7.

ԷՐւռ (օոլնրմասոգենեզ

78 19. Լաբոբատորաշխատանք Թեմա--. Պողպուլլացիաներումգնների ժառանգման օրինաչասփությունները Թճեմա-.

2.

ժմիկրբուրոցենեսր ե խույմակրոսպորուննեղը սերի մոտ: Փոչեսատինի ն ռաղմնասարնի առաջացում ւ

Թճմա-. Քանակական ճատկանիչներ: ուսնգելիությոն գործակցի որոշումը

աշխատանք 29. Լաբոբատոո

քաղմացման բյչաբանական «իմունջեն-

Աեոսկան

|

փ

Թճմա-.

13:

,

Թլմա-. Մողիֆիկացիոն փոփոխականություն, Մողիֆիկոցիոն փոփոխականության գործակցի որոշումը.

ն

.՛ծ.

Կ Ասբորատոբաշխատանք

Թարս--

.

15.

3: 18. Լաբորատոր աշխատանք

էրիքըոտիոների ն լ1-

Մեյոց: Բրոմուոմների վարբագզիձրմմյոզոժմ.

Թ/մմա--

Շղքայակցված ժառանգումը, ն կրոսսինդովէր

Լարոբատոբ աշխատանք3.

/

5.

բազմայման ֆազերը

ԼաբորատորաշխատանիՀ Թիմա--

2.

Արյան չետվոր տարրձլր: կոցիտների Հաշվում

Մբաոզվ։ Մխո

ժա-

.

-

48 14. աշխատանը

Բ Լաբոբատո" աշխատանք

4.

Թձճմա-.

Անսեռ

րչիչնլի

կենչանաճան ԵՐԵՐՈՒՄ

լաբոբատո»աշխատանք

Թեմա-.

.

-

ւ

Բլմա-

-

Թեմա-. կԿրոսսինգովերիգենետիկական անալիզը: տիկական քարտեզների կազմում

Ր

2.

3. ԼաբոբատոճաշխատունՒ

ԲԱՐՈՎ

Լաբոբատոր

ՆՐ

Մանրադիտանիկառտոպվածբբ:Էջի

Բ աշխատանՒ Լաբորբատոբ

13.

ր

Խանգումը

).

ն

.

.

.

.

.

ի

.

:

`

'

.

ի

ի

Ռ.չ.

Եղսյաէ

ԳԵՆՍՏԻԿԱ

«ՈԶՋՋԱՐՌԱՆՈՒԹՑՈՒՆ.

ՍԵԼԵԿՑԻԱՅԻ ՀԻՄՈՒՆՔՆՆՐՈՎ»

ԱՌԱՐԿԱՅԻ ԼԱԲՈՐԱՏՈՒ ԱՇԽԱՏԱՆԵՆԵՐԻ ԶՆՌՆԱՐԿ

՝ Խժբոցիր՝

Ա.

Հ.

Մելքոնյան

7կարիչ՝ Վ. Ա. Ջաղացպանյան դԳճղ.խմժբագիր՝Ս. Վ. Պողոսյան Տճխն. խմբագիր Ա. Գ. Խաչատոյան Վծրատուդողարբագրիլ՝ է. Ե. Կարապետյան

Դ

ձանձնվաժէ շարվածջի 27.02.91 Ջասիոը՝ 84501081. Թուղը՝

տական:

"2

Ստորագրվածէ

Ք..

տյ.

5:

Տռղագրությունը՝ բջսրձր: Չայմ. տպ.

շու,

Հրատ. 562

6,581 մամ.,

2000։ Տապյաքանակը՝'

մամ.

Գինը՝

Չ

տպագրի.

8.05,91

տապ.

6,6

Պատվեր՝ 125:

ռուր..

երնան--9,նորյունիյիող- մն Հրատարակչություն, 19 2. 7ղ. Խքօծշ, «717916», Քքճոճ8-9, 11313760 156180.

«Վույո» ՀՀ Մ

Նախարարնէրիխորճրդին տորնքնր մամուլի կոմիանի 22 6 տպարան, երնանյ, Թումանյան ող. 25/1:

ոոօքմֆտը

7Բ

6 ՀՕ

թօ իճ4Է116

ՆՇՈՅ

ոօ

թ.

Տառատծաակը՝ոՓրքի սովո-

ՈճԿԱՐՆ

ոթ

ՔՇՇԱՄԾ ՈԼ ՃՇ.

ճքօոճվ, 77. Ղ7ԽՅՈԻՏԻՁ,23/1.

Շօոօրծ

գ.

թ.