Դաշտային կերարտադրություն

Ֆացո

ԼՅԹո ՐԱ:

2.

«831115.:

Ա. Ս. ԹՈՎՄԱՍՅԱՆ

ԴԱԹՏԱՑ

ԿԵՐԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅ

«ԼԱՅԱՍՏԱՆ» 2ՐԱՏԱՐԱԿՉՈՒՑՅՈՒՆ

ԵՐԵՎԱՆ, 1918

78 «Տ»

ու

Հրատարակչություն, 1928, (Ը"4այաստան»

ների Համար:

|

բնագավառում, կենսաբանական առանձնաճատկությունները,բարձր Հատուկ տեղ է բերբի ստացման ագրոժիջոցառումների Համալիրը: տրված պրոտեիններով Հարուստ կերերի արտադրության, կուտակման, վերամշակման ն օգտագործման ժամանակակից տեխնոլոգիայի ճարցերի լուսաբանմանը: Գիրթը նախատեսված է գյուղատնատնսականարտադրության մասնագետների Համար: Այն կարող է օգտակար լինել նան բուչեղեկավար դյուղատնտեսության բի ու տեխնիկումների ուսանողների, ն բարձմասնադետների որակավորման կադրերի պատրաստման րացման ֆակուլտետի ունկնդիրների, ինչպես նան գիտաշխատող-

ամԳրքում լուսաբանված են անասնաբուծությանկերի բազայի ն չարապնդմանՀիմնական Հարցերը: Տրված են Հատիկակերային ե տիկարնդեղեն կուլտուրաների, կերի արմատապալարապողատու խոտամիամյա մյուս Հյութալի կերաբույսերի, բաղմամյա օդտադործումը կերարտադրության բույսերի կերային արժեքը,

701(01)78

40202(7078)151

Թ79

633.2

-

ճամազում

ն

ւն

Թյունների ընդարձակումը:Դ

ոլա

ասշտա

մելիորացվո Դոոծվու իՆ բուն ր Նա,,յ»,կի

ընդգժեց, որ անասնաղաճու կերը: ՍՍՀՄժողովրդակա 1926--1980 թթ. պլանով նա տումներ իրականացնելկներ թյամբ: կերերիարտադրո ուղին կերային կուլտուրանե ցումն է, բնական մարգագե բելավումը, կերային կուլտու

ճի Գյուղատնտեսությ րնոր նշանակություն ունի արտադրության ավելացումը, Նաբուծության բնադավասու տավորման, կենդանիների ու բարձրացման ն գլաաքանակ ճամագումարում ՍՄԿկ ընկեր 1. Ի. Բրեժներ Հաշվե

ՍՍՀՄ

ժողովրդական տնտե թվում նւսն դգլուղատն Հիմնական ուղղությունները: արտադրության ճետագա ա Հիմնականում արտադրությ մակերպման ու կառավարմ

ՍՄԿԿ 117

ՆԵՐԱ

ճա-

որ

ավելացնելու

'

`

կերարտադրությանզարգացմանընթացքում տեղի ծեն Այն ներկայումս ձեունեցել որակական մփուիոխություններ։ վավորվել է որպես ինքնուրույն գիտություն: կերարտադրու-

Ճանջները:

որը կերերի արմատապեստարբերվում է կերճայթայթումից, ձն է բնական է Հողի է 4ճիմնված արտադրությանէքստենսիվ կուլտուրաբերրիության օգտագործման վրա, էրբ կերային ների բերքատվությանբարձրացմանճամար անճրաժեշտաշխատանք ն միջոցներ չեն ծախսվուհ Այսպիսի պայմաննետեհ րում կերի բազան կուտակվածկերերի քանակի որակի սակետից չի կարող բավարարել անասնապաճությանպա-

ն

սրոշ նյութեր: Սակայն քիմիտկան արդյունաբներության դերը պատկա-Հվճռական բնագավառում կերարտադրության նում է բուսական կերերին, (ռացիոնի) որոնք կերաբաժնի են ծախսված կերային միավորների շուրջ կազմում մեջ 9500-ը: ԱյստեղիցՃճետնում է, որ կերի բազայի ամրապնդուն մը պաճանջումէ առաջինճերթին դաշտային մարգադեւղպարզացում: նային կնրարտաղիության Ճյուղ որպես դյուղատնտեսության կերարտադրությունը

դաշտավարության

մնացորդտակով օգտագործվումեն նան քափոնները, միկրոբիոլոգիական ները, արդյունաբերության

ն

կերարտադրություն): տուրաներիմշակության (դաշտային օգտագործման(մարբնական կերային տարածությունների միջոցով: կերային նաչ կերարտադրություն) գագետնային

բերքատվությունը: բնական կերաճանդակների է կերային կուլիրականացվում կերարտադրությունը

նախատեսվումէ զգաՀամար մեր չանրապետությունում լիորեն ընդլայնել կերային կուլտուրաներիցանքատարաժուինչպես նան թյունները, բարձրացնելցանովի կերաբույանրի,

մեծ

կերարտադրությունըչափով ջչիկալում

մագումարը նշեց,

անասնաբուծուՀայկական ՍՍՀ-ում բարձրացմանտեմպերը պայմանաթյան մթերատվության Առաեն նան կայուն կերի ո ւտեղծումով: բազայի վորվում

կուսակցության կոմունիստական Հայաստանի

արմատավորժամանակակից տեխնոլոգիայի օգտագործման մանը, Ճամակցված կերերի արտաղրության զարգացմանը:

է

վերամշակման կուտակման, է դարձվում կերերի դրություն

ե արդ

Հանդակն

րի օգտագործման, ոռոգման, ա մեքենայացմանՃճիմանվրա, որոն ն նյութական ա աշխատանքային կերային կուլտուրաների միավոր ավելի շատ կերեր ն սննդանյութ Դաշտային կերարտադրությա դուռուՃողա-կլիմայական պայմա բանական առանձնաճասկություն կերային կուլտուրաների բարձր ն ժիջոցները։ ՄարգագետնայինԱ Բնական կերային վայրերի բարելավման ն ճարցերի ուսումնասիրումը:

նառությունների արմատավորումը կառուց ցանքատարածություննե ինտենսիվ րերի արտադրության

թյունը ուսումնասիրում է գի ն խո ցանքաշրջանառությունների

|

ԲԱԶԱՅԻ `

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒՄԸ

մեծ

ն

.

|

անասնաբուծական մթերքների ինքչափով պայմանավորվում են կերերի որակով, նարժեքը կերաբաժնում «իմնական Ճամաչափուսննդանյութերի թյամբ: Կերերը լրիվ չափով պետք է բավարարեն պրոտեինլան նյութերի, կարոտինի, վիտամինների ն ճանքային եյութերի նկատմամբ կենդանիների պաճանջը: Դրանց սննդուպարարությունը ամենից առաջ կախված է պրոտեինների բունակությունից: Սակայն մեկ կերային միավորում պագ փոխարեն որոշ կերեր Հաճախ պարուՀանչվող 105--110 նակում են 80--90 գ մարանլի պրոտեիններ: կերերի մեջ մարսելի պրուսնինների պակասի պատճառով մեկ միավոր

ցումն է: կերերի ծախոր

կերի կայուն բազայի ստեղծումը ճանդիսանում է ան սնաբուծության զարգացմանկարնորագույն պայմանը: Անոսնաբուծության մթերատվությունը ուղիղ կապի մեջ է գտնըվում կենդանիների կերակրման ճետ: կերային ճաշվեկշոի ոչ ճիշտ կառուցվածքը, կերերի բարձր ինքնարժեքը «ճանդիաւսնում են անասնաբուծության ցածր արդյունավետության Հիմնական պատճառր: Անասնաբուծական մթերքների ինբտեսանարժեքի կառուցվածքի մեջ կնրերը ունեն ամենամեծ կարար կշիոր։ Այսպես, ՍՍՀՄ-ի սովխոզներում 1921-1923 թթ. 1 գ կաթի ինքնարժեքի մեջ կերի տեսակարար կշիոր կազմել է 43,7 տոկոս, խոշոր երջերավոր անասուննեւ բի քաշաճի մեջ՝ 56,8, խոզերի քաշաճի մեջ՝ 61,8, ձվի արմնջ՝ 61,5 տոկոս (ն. Ա. Շուտկով|): Այստեղից տադրության Ճճետնում է, որ ավելի էժան անասնաբուծական մթերքների ատացման ուղին կերերի արտադրությանինքնարժեքի իչջե-

ԿԵՐԻ

Գլուխ առաջին

անասնաբուծական արտադրա անգամ ավելի շատ կե լոգիական նորմաներով: կերե կանաբար բարձրացնում է ա ինքնարժեքը: Այստեղից Ճետնու Հա ինտենսիվացման գորժում

կերարտադրության ինտ ինտենախիվացմա ճխին

կարնոր նշանակություն

տոկոսը: Պաճ

մամյա լ մխայա բակլազգ ծությունների ընդարձակում,դր

ն Ճատիկակերային Ճատիկ

Հողերի50-20

արոտավայրերի տարածություն

խոտաբույսերի ցանքատար անտնաությունում բնական խո

մատավորումը: Ցանքաշր

կշոի մեծացումըն կերային ցա

եջ կերային նառությունների

ցով:

րաներիցանքատարածո

1.

Կերային կուլտուրան կառուցվածքիկատարելագոր չու, ճՃաւկաղես պրոտնինյան

թյան

յին

ների արտադրությանավելացմ ճամարպաճանջչվումէ, որ կե դակով առաջ անցնի անասնա քանակով լիարժեք Անճրաժնեչտ խավոր ուղին ճանդիսանում է

բնրքատվության բարձրացո

մարահլի պարու պրոտեիններ րարժեք կուլտուրաների՝ Ճա բակլազգի խոտաբույսերի տե

կուլտուրաների ցանքատ

դարձնել սպիտակուցներովՃա տադրության ավելացմանը: Կ Ճատկապես անփոխարինելի վարարելու ճամար կարնոր ն

1,5--2

Մ

ատու

միամյա

տուրաներիմշակության բոլոր միջոցառումների ժամանակին անթերի կատարման միչոցով մեկ հ "ոարածությունի

ցանքատարածությունխոտաբույսերի

ների կրճատում:Անչրաժեշտ է կերային կուլտուրաների ջրովիտարածու ընդարձակումը ցանքատարածություննե՞ի ն երկար գոտիներում, ցածրադիր Հարավային թյուններում:

վեգնտացիա ուննցող շրջանների չրովի ողամասերում ն խոզապետք է լայնորեն միջանկյալ արմատավորել նացաձ կերային կուլտուրաների մշակությունը: Խոնավությամբապաճովվածվայրերում ցելերը զբաղեցնողկուլտուբաների թվում լայն տեղ պետք է Ճատկացնելկերային բույանրին։ Անճրաժեշտ է լայնորեն արմատավորելլիտռացիոն ն բակլազգի բույսերի կերերի (Հացաբույսերի խառնուրդ ցանքերի) արտադրությունը: ճամար ինտենսիվացման կերարտադրության Այսպիսով, ն սովանձճրաժեշտէ լուրաքանչյուր կոլտնտեսությունում խողում կերերի արտադրությանն կերային կուլտուրաների կառուցվածքիպլանավորումը կատարել բնա-էկոնոմիկական Համապատասխան,ճողերի ամենառացիոնալ պայմաններին օլտագործման 4իման վրա՝ Ճճաշվիառնելով գյուլղլատնտեսուզարգացումը: թյան բոլոր ճյուղերի Հետագա բերքատվությանբարձրացու2. կուլտուրաների կերային իրականացնելկերային կուլտուրաների Մը: Այն պետք մշակությունը բարելավելու գիտականորեն «իմնավորված կիրառման ճամալիր միջոցառումների ագրոտեխնիկական միջոցով: կերային կուլտուրաներիբերքատվության բարձՀանդիսանումեն ճողի րացման գլխավոր միջոցառումները մշակման, ցանքի ն բույսերի խնամքի սիստեմիբարելավու-

միջոցառումների կիմը, ճողերի էրոզիայի դեմ պայքարի բառումը: պարարտանյութերիլայնորեն օգտագործումը: ն վնասատուների մոլախոտերի, արմատավորումը, տռողման

.

կազմաՀիվանդություններիդեմ պայքարիմիջոցառումների կերպումը, կերերի մեջ սննդանյութերի կորուստների նվադրանց բերքաճավաքիժամկետի Ճիշտ պեցմաննպատակով պրոցեսներիկոմպլեքս մետաՀշմանումը,կերարտադրության

Քենալացումը:

ու

Հողամասե չրովի արտադրությունը կերերի ստացվող

ճաղար,իսկ անջրդի պայմաննեկարելի է Հասցնել 18--15 րում 7- 8 Հաղար կերային միավորի: Միայն կերային կուլ-տուրաների բերքատվությանբարձրացման միջոցով կարելի՝ է Հասնել մեկ միավոր կերերի արտադրության վրա կա-. տարված աշխատանքայինն նյութական ծախսումների կըրճատմանը: Կերերի արտադրության ինքնարժեքի իջեցումիուղղակիորեն իր ազդեցությունն է Սողնում անասնաբուծա-չ կան մթերքներիինքնարժեքի փոքրացման վրա: 3. Մարգագետնայինկերարտադրության բնագավառում` կարկորագույն նշանակություն ունեն բնական կերային տարածությունների բերքատվության բարձրացման «ետնյալ միջոցառումների կիրառումը` կուլտուր-տեխկարնեորագույն նիկական ժիջոցառումների կիրառումը, խոտճարքներին արոտավայրերի մակերեսային ն արմատական բարելավումի, ոռոգվող կուլտուրական արոտավայրերի ստեղծումը, պարարտանյութերիօգտագործումը, ոռոգման ն չրարբիացժան լայնորեն արմատավորումը, ճակաէրողիոնմիջոցառումների արոտավայրերիճիշտ օգտագործումը: կիրառումը, 4. կերային կուլտուրաներիսերմնաբուծության կազմակերպումը: կերային կուլտուրաների ցանքատարածությունների ընդարձակման, բնական կերաճանդակներիբարելավման, լքված ճողերը ն թեք լանջերը խուտացանության միջոցով օգտագործելու ճամար պաճանջվում է զգալիորեն ավելացնել դաշտային ն մարգագետնայինկերաբույսերի սերմերի արտադրությունը: Այդ նպատակով անչրաժեշո է մի կողմիցյուրաքանչյուր տնտեսությունումառանձնացնելանտարածությամբ սերմնադաշտեր ն Ճիշտ ագրոճրաժեշտ տեխնիկայի կիրառման միջոցով ստանալլավորակ սերմերի բարձր բերք տնտեսություննապաճովել սերմերի անչճրաժեշտ քանակով, մյուս կոզմից՝ Հանրապետությունումստեղծել կերային կուլտուրաների ռերմնաբուծականմասնագիչ. `

ու

տացված

՝

ն տնտեսություններ միագիտա-արտադրական

վորումներ, որոնք

ուսումնասիրուինստիտուտների Գիտաճետազոտական թյունները ն առաջավոր տնտնսություններիփորձը ցույց են տալիս, որ Հողերի ռացիոնալօգտագործմանն կերային կուլ-

կարճ

կարող են ժամանակամիջոցում

:

Լ

ճամար պազարգացման կերարտադրության խրականացնել ճանջվող սերմերի արտադրությունը: տնտեսությունում ն շրջանում կերարՑուրաքանչյուր

միավոր), 25,6 ց/ն (13 ց բերքատվությունը ն միամյա Ծո բազմամյա չրովիտարածություններում Համապատասխանաբար բույսերի բերջատվությունը 1չ ճեւտնում է, որ է 50,0 ն 25,9 ց/ն։ Այստեղից բերքատվությա կուլտուրաների րումմշակվող կերային

տադրության ինտենսիվացումը պետք է ընթանա նշված Միայն 4իմնական ուղղություններով միաժամանակ: չորս դեպքում կարելի է ապաճովել անձճրաժեշտքանակով ու. ալդ

`

Հարոն -

որակով կերերի արտադրությունը: կերերի Համամիութենական ինստիտուտը առաջարկում է պերերի «իմնական ւեսակների արտադրության ճետնյալ կա00, կանաչ ռուցվածքը. Հատիկային իտացած կերեր՝ 34--35 կուղիտ կերեր՝ «յուքալի կերեր՝ 14--15, կերեր՝ 33--34, ն այլ 14--15 կերեր՝ 3 (0: Յուրաքանչյուր տնտեսությունում կերային կուլտուրաների ցանքատարածություններիկառուցվածքը սաճմանելիս պետք է ճասնել այն բանին, որ կերակերատեսակներիտեսային Հաշվեկշոում ապաճովվի բոլոր կարար կշիոր:

է Հիմնական ազբյուրըճանդիսանում կերարտադրության

դաշտային կերարտադրությունը։ ՍՍՀՄ-ում կերային բոլոր կառուցվածքի մեջ ստարածությունների ե 7 շակվող ն կուլտուրանե բի ցանքատարա ն ծ ննեկերայի ությու 26 տոկոս, բայց րը կազմում են շուրջ տալիս են արտադրված կերերի ընդճանուրքանակի20 տոկոսը: Այսպիսով, դաշ-.

վարելաճողերում

տային կերարտադրությանյուրաքանչյուր ճեկտարից ստացվում է 6,5 անդամ ավելի շատ կերային միավորներ, քան բնական կերային տարածություններից: Հայկական ՍՍՀ-ում 1971-1928 թթ. տվյալներով մշակվող կեվարելաճողերում րային կուլտուրաների ցանքատարածությունները կերային բոլոր տարածությունների կառուցվածքի մեջ կազմել են 22,3 տոկոս, բայց ապաճովել են արտադրված կերերի միայն 38,9 տոկոսը Այս թվերը ցույց են տալիս, որ մեր կերային կուլտուրաների բերքատվուՀանրապետությունում թյունը դեռնս խիստ ցածը է: թ. ՀայկականՍՍՀ-ում կերային կուլտուրաների ցանքատարածությունները կազմել են 190 «ազ. ճեկտար, որոնց շուրջ մեկ երրորդը չրովի է: Անջրդի պայմաններում բազմամյա խոտաբույսերի միջին բերքատվությունը կազմել է 35,8 գ/ն (18 ց կերային միավոր), իսկ միամյա խուտաբույ-

հրային

|

սերի

բարձրացումը Հանդիսանում է կերերի արտադրուկերի թյան զլխավոր ռեզերվներից բազայի է կերարտաղդաշտային ճամար անճրաժեշտ րության միջոցով ապաճովել արտադրվող ընդճանուր կեմարգագետնայինկերրերիքանակի 65--80 արտադրությանմիջոցով՝ 20--3 չ ւ կերարտադրության մեջ մշակվող կերայի Դաշտային կուլտուրաները բազմազան են, որոնք իրարից տարբերվում են Հիմնական սննդանյութերի (պրուտնինյան նյութեր, ածպարունակությամբ, Հճյութալիությամբ, մարսելիուխաջըեր) կերային կուլոոուրաներից առավելկարեթյամբ:Դաշտային վոր նշանակություն ունեն ճատիկակերային կուլտուրանեըը, բազմամյա բակլազգի խոտաբույսերը,միամյա խուտասիլոսային բույսերը ն ճատիկարնդեղեն կուլտուրաները, տազա

մեկը:

ստեղծման

հայոր

աան

ոոզոաը:

ն կերի կուլտուրաները, արմատապտղավոր բոստանային

հոզտութանորը: մատին բարեր արան մաղըԱր արարի ԴԿ Կ ւի րի/Ա" կերա են վու ու էճ ո / .« ո ո են ն 2" լուո կենդանիների մ Խուրի ա Կարոաո ք կերաբաժնի ո.Բ' խտացրածոո" Կա

ր

-

'

ա

ւ /

սլես

ը

է

որ-

կեր:

Հայկական ՍՍՀ-ում ճատիկակերային կուլտուրաներից դուռիներում առավել մեծ տարաբոլորդյուղատնտեսական ծություններով մշակվում

է

դարին, իսկ

խոնավությամբ

մաքուր որոքազմո աաարովված փարճազը, կամ բակլազգի խոտաբույսերի խառնուրդի ձնով:

դուռում

են

ճետ

որոշ շրջաններում Հանրապետության

կերային կարնոր նշաունի աշնանացան̀աշորան: նակություն ն սխլոսային կուլտուրաներից կարնոր Հատիկակերային ունի եղիպտացորենը, որը մեծ ճարմարվոնշանակություն ունենալու շնորչիվ մշակվում է ամենադականություն

ողակլիմայական

Հայկական պայմաններում:

-

խուը: Դրանքպրոմարգագետնային նեն նան ժատի-

|

:

օգտագործվումեն

:

նան

Բաղմամյաբակլաղգի խուռաբույսերը կուլտուրական արոտավայրեր ն խուտճարքներստեղՀելու, բնական կերային տարածությունները բարելավելու, թեքություններում Հողատարման դեմ պայքարելու գործում: Մրամյա բակլազգի խոտաբույսերիցկարնոր նշանակու-

րաստելու ճամար:

Այս Հատկության շչնորճիվ դրանք Ճաջողուկարոտինով: են վիտամինային խոտալյլուրժպատօգտագործվում թյամբ

ն վիտամիններով,Ճճատկապես ֆոսֆորով), (կալցիումով

կակերային կուլտուրաներիճատիկին։ Բազմամյաբակլաղգի խոտը Ճճարուստէ նան կենդանիներիճամար խոտաբույսերի խիստանծճրաժեշտամինոթթուննրով,Հանքային նյութերով

պարունակությամբգերազանցում տեինների

քան ւպրուռծեիններ,

գոտու ՍՍՀ-ի լեոնատափաստանային պայմաններում որպես սիլոսային կուլտուրա արժեքավոր է նան սորգոն։ կեռնասիլոսի ճագոտու ռոոսփաստանային պայմաններում անջրդի են արնածաղկիկեմար մշակելու նպատակովարժեքավոր բույսերի ճետ խաբակլազգի տրայինսորտերը, ճատկապես սիտր ձնով ցանելու դեպքում Վերջին տարիներին որպես նան բալդրղանը: լոսային կուլտուրա օգտագործվում է գործում Ճատուկ ուշադկերի բազայի կազմակերպման րություն պետք է դարձնել պրոտեիններովՃարուստ կերերի արտադրության արցին: Պրոտեինների բարձր պարունակությամբ աչքի են ընկնում բազմամյա ն միամյա բակլազգի ճատիկարնդեղեն բույսերը: կերերի ընդխոտաբույսերը, անՀանուր ճաշվեկչոում պրոտեիններովճարուստ կերերի ճամար պետք է կերային ճրաժեշտ քանակը ապաճովելու 50--70 00 Հատցանքատարածությունների կուլտուրաների կացնել բակլազգի խոտաբույսերիմշակությանը: Հայկական ՍՍՀ-ում մեծ է բազմամյա բակլաղզգիխոտան բույսերի՝ առվույտի, կորնգանի հրեքնուկի նշանակուեն ընկնում ւվրուտեինյաննյութերի բարթյունը, որոնք աչքի նյութերի Խուոի մեջ պրուտեինյան ձըր պարունակությամբ: է 15- 16 ը, Բակլազգի խուտաբույսերի քանակը ճասնում

տարբեր

`

:

են

«իմնա

(ու

Միավոր տարածությունիցավել ճամար կարնոր միջոցառում է խառնուրդցանքերի կիրառումը: վում այն ցանքերը, երբ նույն տ մանակցանվում են երկու կամ ա նուրդ ցանքերում տարբեր բուսաբ

բազմամյա:

բերքատվությ

մար պաճանջվում է լրիվ վեդնտ տուրաները զբաղեցնում են ցանք հը, բարձր շնորչ ունեն վճռակ դործում ատեղժելու կան կերային կուլտուրաները կա

նող): Հիմնական կերային կուլտու

կուլտուրաննիր լինում

Գա թյուն ունեն վիկը ն շաբղարը: մշակվում է Հանրապետությանբ րում ն ցանվում է գարու կամ վար ցանվիկը՝ աշնանացանաշորայի վոր է ԱրարատյանՀարթավայրում յին դոտու չրովի Հողնրում մշակել ամ ցանել աշնանը, վաղ գարնանը, դարնանիցմինչն ուշ աշուն ստան Շաբդարի կարելի է ցանել ինչպ առվուլտ հգիտացորենի, գարու, երկ ստանալ տարում իսով նույն Հատիկարնդեղեն բուլսերից մ կերային նպատակով մշակելու ապաճովված լեռնային շրջաններ ճետ ցանելու Համար արժեքավոր ե լան, իսկ Արարատյանճարքավայր խառնուրդի ձնով ցանելու Ճամար՝ ճյ Մեր Ճանրապետությունու կ նպատակով արմատապատղավոր տագործում կարող են ստանալ շ մին ճակնդեզը» իկ բարձրլեռնայ բի ճակնդեղը, դոնպեղը,շաղգամը:

'

մշակության

Բազմամյաճիմնական կերային կուլտուրաներըցանվում` ծածկոցային կուլտուրայի տակ։ ննթացանք բազմամյա

մշակության միջոցովցանքաշրջչանառությահ կուլտուրաների

խուռաբույսերը կյանքի առաջին տարում բերք չեն տալիս» բացառությամբ ցածրադիր գոտու ջրովի «ողատարածուչ թյունների: Բազմամյախոտաբույսերը օգտագործվում են կյանքի երկրորդ տարվանից, դաշտային ցանքաշրջանառություններում 2Հ--3 տարի, իսկ կերային ն մերձֆերմային ցանքաշրջանաոություններում՝մինչե 4--Տ տարի: Հայկական ՍՍՀ-ի ցածրադիր գոտում ն նախալեռնային երկար վեղետացիա ունեցող շրջաններում, ճատկապես ջրոինտենկերարտադրության վի Ճողատարածություններում սիվացման դզործումկարնոր նշանակություն ունի նույն տաերկրորդ բերք րում կերային կուլտուրաների լրացուցիչ օգտագործումը, միջանկյալ սոռանալու ճնարավորության կերային կուլտուրաների մշակությունը: Միջանկյալ կերային

են

շնորճիվ ճողի սննդանյութերըն խոնավությունը օգտագործվում են ավելի ինտենսիվ, իսկ բույսերի տարբեր Ճճարկերում զարդանալը 4նարավորություն է տալիս ավելի լավ օգտադործել արնի էներգիան: Առավել աժեքավոր են բակլազգի ն դաշտավլուկազգի բույսերի խառնուրդ ցանքերը, որոնք ապաձովում են միավոր տարածությունից ավելի շատ կերային միավորների ստացումը: Դրա ճետ միասին ստացված կերը Ճարուստ է լինում պրոտեիններով, խոտը լավ է չորանում, կանաչ զանգվածը լավ է սիլոսացվում։ Պառկող ն ցողուններ ունեցող կերային կուլտուրաները (վիկ, ոլոո այլն) խառնուրդ ցանքերում ցանվում են կանգուն ցողուն ունեցող կուլտուրաների ճետ (գարի, վարսակ ն այլն), որը ճեշտացնում է բերքաճավաքի աշխատանքների մեքենայացումը: Տարբեր Ճողա-կլիմայական գոտիներում առավել մեծ տարածում ունեն միամյա կերային կուլտուրաներից եդգիպդարու, վարսակի, արհածաղկի ն բակլազգի տացորենի, բույսերի (վիկ, ոլոռ, սոյա, կերի բակլա ն այլն) խառնուրդ ցանքերը: Բազմամյա բակլազգի խոտաբույսերից առվույտը, կորնդանը ն երեքնուկը ցանվում են բազմամյա դաշոավլուկազդի խոտաբույսերի ճետ խառնուրդի ձնով:

բույսերի միատեղ տեսակներիռպլատկանող

կուլտո

Որպես միջանկյալկուլտու

րը

կաքնա-մոմային ճասունա

վան ճարթավայրում գարնանը

մասում

տար երկու անդամ մշակվում այն անվանվում է կրկնվող կուլ

'

4ձնով։ Այն դեւլբում, երբ մեկ

Հանքայինպարարտանյութերը: Միննույն Հողամասում Հիմն նող) կերային կուլտուրաների դեպքում 1 Բ տարածությունից տոկոսով ավելի շատ կերային տուրայի մշակության դեպքում: Նույնտւսրում Չ--Ց բերք ստ ժեշտ է լայնորեն արմատավոր ցանքի միջանկյալ, խոզանացա ն ենթացանք եղանակները: Միջանկյալ կուլտուրաներն ը ժանվում են երկու խմբի՝ աշնա սշնանային միջանկյալ կուլտո աշնանացաննկ ձմեռող կուլտու կերային նպատակով դրանց բե Պաջորդտարվա գարնանը՝ մինչ ցանքը: Ամառայինմիջանկյալ կ կով ճնձվում են ամուսնը կամ կուլտուրաները ճան միջանկյալ ենքացանք նե ցել ճետտարային,

Միջանկյալ կերային կուլտու է տալիս ճարավ րավորություն նեցող շրջաններում, Հատկապե տարվա ընթացքում ստանալու գ բերք. Այդպիսիցա րաների3--8 տալիս ավելի արդյույավետ օ թյունը, խոնավությունը, արնի

չել միամյա վաղաճաս

մար:

է լրա օգտագործվում շրջանն

Հիմնականկուլտուրաներիմիջն

մատչելի

Գյուղատնտեսական կուլտուրաներիամառային՝ խողզան ճետճարային ցանքի դեպքում բույսերի աճման ու նացան զարգացման առաջին շրջանում չջերմաստիճանըբարձր է լինում, իսկ բերքի ձնավորման շրչանում այն աստիճանաիջնում է, լույսի ինտենսիվությունը նվազումէ, իսկ բար լուսային օրվա տնողությունը փոքրանում է: Այսպիսի պալմաններում երկար լուսային օրվա բույսերի (վարսակ, դարն այլն) վիկ, ոլոռ վեգետացիայի լունանացան շրջանում սայինօրվա տնողության երկարացման ճետնանքով բույսե-

ու

'

:

սիլոսի ճամար, ապա նույն դաշտում խողանացան եղանակով նորից ցանվում է եղիպտացորեն, որը աշնանը րնձվում է. կերային նպատակով: Այս դեպքում եղիպտացորենը, ճամարվում է կրկնվող կուլտուրա: միջանկյալ կերային կուլտուրաները պետք է Աշնանային աչքի ընկնեն բարձր ձմեռադիմացկունությամբ, գարնանը ցածր ջերմաստիճանի պայմաններումունենան արագ վերաճ, ինտենսիվ աճի շնորչիվ կարճ ժամկետում կուտակեն մեժ. կանաչ զանգված, դաշտը վաղ ազատեն քանակությամբ երկրորդ կուլտուրայի մշակության ճամար:Որպես միջանկյալ կերային կուլտուրաներ արժեքավոր են աշնանացան. աշորան, աշորայի ն վիկի խառնուրդ ցանքը, աշնանացան գարին, աշնանացանցորենը, շաբդարը: ձմեռող ոլոռը: ն Խողանացան ճետճարային կուլտուրաները պետք է ունենան կարճ վեգետացիայի շրջան, լինեն արադաճ ն մինչն աշնանային ցրտերի սկսվելը կազմակերպեն մեժ վնդեչտատիվ զանդվաժ: ն Հնտճարայինկուլտուրաների վեգետացիան Խոզանացան ամառվա ընթացքում ընթանում է ջերմային, լուսային օրվա տկողության, լույսի քանակի ն որակի փոփոխված պայմաններում: Վաղ գարնանային ցանքի դեպքում սերմերի ժլումից մինչն բույսերի Հասունացումըջնրմաստիճանն աստիճանաբարբարձրանում է, լուսային օրվա տնողությունը բույսերի աճման զարգացման առաջին շրջանում աստիճանաբար երկարում է, դրա ճետ միասին լույսի ինտենսիվությունը ն կարճալիք ճառագայթների թիվը մեծանում են, Ճճողումլինում են ավելի շատ սննդանյութեր հ խոնավություն:

զարգանումեն ավելի լավ: Կ սու սորգո, սերի (եգիպտացորեն, նման ըբն պայմաններում գացումը մեծ է կա նպաստում ավելի որը

ակտիվ չերմության գումար

բավարար են միանգամայն

Հ--'Գաշտային կեշաբտաղբոությու

Հետճարային կերային կուլտու նպատակովմշակվող կուլտուրանե ված ճողամասում ն նույն տարին եղանակով կերային Հենտճարային են միջանկյալ (շաբդարչ աշնան

խոտը:

արմատապտղավոր կուլտուրա

Խոզանացանկերային կուլտուր նական կուլտուրայի բնրքաճավաք ն նույն տարում` մինչն աշն սում ճավաքվում են կերի ճամար: Ար խողզանացանկերային կուլտուրան նանացան ցորենից, աշնանացա վաղ բանջարեղենիցազատված ճո սերին: Որպես խոզանացան պետք է վեգետացիաունեցող բարձր բերք նպատակիճամար առավել արժեք վազաճաւ սորտերը ն ճիբրիդները, Ճասունացմանշրջանի նամոմային ն ց/ն ավելի կանաչ զանգվածիբեր ն նախալեռնայինգոտու ջրովի ճո եղանակովկարելի է մշակել նան

նե

կրկնվողկուլտուրաներիմշակու Հողամասում երկրորդ բերքը ստա

ները

11004

Հեւռո մնու տուրայիբերքաճավաքից 16006, իսկ նախալեռնային շրջա

վեգետացիայիերկրորդ շրջանի ա մության գումարը: Արարատյանճ կերայինկուլոոուր յին միջանկյալ

Ամառայինցանքի ճամար կա

կերմանը:

րը

ն

այլն)ն

|

են

այնքան բերք, ինչքան ճիմնական

է

ու

ու

Խտացված են ճամարվում այն ցանքերի, երբ դաշտը զբաղեցվում է երկու կուլտուրայով, որոնցից մեկը ճավաքնելուցճետո մլուսը դեռես շարունակում է իր աճն զարդացումը ն կերի «ամար ճավաքվում է առանձին: Այսպես, օրինակ, խտացված ցանքի նպատակով եհղիլտացորենի միջշարքային տարածություններում մշակում են շաքարի կամ կերի ճակնդեղ: եդիոլտացորենիբնրքաճավաքըսիլոսի ճամար կատարվում է կաքնափոմայինՃասունացմանշրջանում, իսկ ճակնդեղըշարունակում է իր աճն զարգացումը նճաչվաքվում է աշնանը: Մեկ տարումերկուբերք ստանալու ճամար երկար վե-

ոլոռը,

|

սորգոն, կերի արմատապտուղներըն այլն: Արարատյանդաշտավայրում ճաճախ կիրառվում է նան կիկնվող ցանքը, երբ դարնանը ցանված եգիպտացորենի բերքաճավաքիցճետո ազատված Ճողամասում նորից ցանն վում -է եղի ղտացորեն (վաղաճաս Հիբրիդներ) այսպիսով ստանում են այդ դաշտից նույն տարում եղիպտացորենիերկու բերք:

կերայինկուլտուրաները: Որպես ճետճարային կուլտուրա կարելի է օգտագործելեզիպտացորենը,արնածաղիկը,

Ջանքերը Ճաճախտալիս

կիրաոման դեպքում միջոցառումների այդպիսի ժամանակին

Հասունացումը: Հնտնաբար, Հետճարային կուլտուրաները ցանվում են ավելի շուտ, քան խովանացան կուլտուրաները: Այն դեպքում, երբ 4ետճարային կուլտուրաները ցանվում են միջանկյալ կերային Ճետո, Ճաճախ Ճանկուլտուրաներից են գես զալիս որպես ճիմնական կերային կուլտուրա: Հետծարային ցանքերը կիրառվում ծեն երկար վեդնտացիայի շրջան ունեցող վայրերում,ջրովիՃողամասերում: Հետճարային կուլտուրաների ճիշտ ընտրության ն ագրոտեխնիկական

ոլոռ,

ոլոռ

վաղ դարնանային (նգիղվիկ-վարսակայինխառնուրդ ն այլն) կերային կուլոուրաների բերքաճավաքից «ետո ազատված «ողամասերոսէ: Խողանացանեղանակի դեպքում ճիմնական կուլտուրայի բերքաճավաքըկատորվում է լրիվ Ճասունացման շրջանում, իսկ ճետճարային եղանակի դեպքում` մինչն դրանց լրիվ

տացորեն,

խառնուրդ, ձմեռող -

կերի կայուն բազա ստեղծել վ խոնավությամբ աղպաձճովվա կուլտուրա կերային Սյունունի ղբաղեցնող կուլտուրա: Այդ ն ավելի արադաճ ն վաղաճաս Համարճավաքվում են աշնան 20--25 օր առաջ: Որպես ցել ղ ժեքավորնն աշնանացան աշոր ները, ոլոռր, եղիպտացորենը ն կերի բաղան կազմակեր ունի նան կանաչ կ նակություն

կանող, ճատկապես դաշտավլո խառնուրդցանքերի օգտագործո

որոնք ճիմնական կուլտուրայի չն աշուն շարունակում են զար նպատակով: Միջանկյալ ցանքերում կեր քատվության բարձրացման ն կ վացման կարնոր միջոցառում է

ղատարածությունները ռացիո է ց թացանքեղանակով կարելի խոտ, շաբղար, բաները (սուդանի

ունեցող շրջաններու գետացիա տագործվում են նան ենթացա պետք է ինտրելայնկուլտուրա Ճեշ դացմանառաջին շրջանում ծաժկոցային կուլտուրայի բեր են վնասվում, չորադիմացկուն Քից ճետո ունեն ինտենաիվ աճ վեդետառիվ զանգված, աշնա Ամ թյուններից քիչ են տուժում: դործել բազմամլա խոտաբույս կուլտուրանե Ճացաճատիխկային եղանակով ցանված առվույոր Ճճետո ժամանակին չրելու դե րատյան ճարքավայրի շրջանն ճար, իսկ նախալեռնային շրջան

`

,

`

իրականացումը, կերերի քերման

արոտային

'

նպատակնէ վաղ գարնանիցմինչն ուշ աշուն կենդանիներին ապաճովել կանաչ կերով: Այդ նպատակով անճրաժեշտ է կազմակերպել մերձֆերմային ցանքաշրջանառություններ, իսկ լեռնային շրջաններում օգտագործել կոմբինացված ղուղակցել եղանակը"կերային կուլտուրաներիմշակությունը Հետ: կերի օգտագործման Այսպիսով, դաշտային կերարտադրությանինտենսիվացման Հիմքում գտնվում է վարելաճողերիՃիշտ օգտագործուճիշտ կառուցվածքի սաճմամը, կերային կուլտուրաների նումը, կերարտադրության տնտեսական արդյունավետությունը մեժ չափով կախված է կերային կուլտուրաների ն դրանց սորտերի ընտրությունից, կիրառվող ագրոտեխնիկայի: ճատկապես քիմիացման, ոռողման ն մեքենայացման մակարդակից։ Ցուրաքանչյուր կոլտնտեսությունում ն: սովխոզում կերի կայուն բազա ստեղծելու ճամար պաճանջվում է կերերի արտադրության գիտականորեն պլանավորում: Այն իրականացվում է տվյալ տարվա կամ կարճ ժամանակաշրջանի ն ավելի երկար ժամանակի ճա(ընքացիկպլանավորում) մար (ճ"եռանկարային կերի բազայի 4ե-. պլանավորում): ռանկարային պլանավորումը կազմվում է 5 կամ 10 տարվա Համար: Հեռանկարայինն ընթացիկ պլանները սերտորեն կապված են իրար ճետ: Էնթացիկ պլանավորման միջոցով ապաճովվում է ճեռանկարային պլանով նախատեսվող ճիմնական միջոցառումներիկատարումը: մեջ պետք է մտցվեն Ճեկերի բազայի պլանավորման տնյալ միջոցառումները` կերային կուլտուրաների ցանքա-. տարածությունների կառուցվածքի կատարելագործումը, կեբային կուլտուրաներիբերքատվությանբարձրացումը, ճանկիրառումը, ոռոգքային ն օրգանական պարարտանյութերի վող Ճողատարածություններիօդտագործումը կերային կուլտուրաներիմշակության ճամար, կերարտադրությանպրոցեսների մեքենայացման մակարդակի բարձրացումը, ճակակրու զիոն միջոցառումների պաճպանման տեխնոլոգիայի կատարելադործումը,բնական ն օգտագործումը, կուլտուկերաճանդակներիբարելավումը րական արոտավայրերի ն խոտճարքների տտեղծումը, կե-

է տնտնս

բ

նան

վրա

բաղա

տ ստեղծելու ճամար պ

ն

բոլո

գյ

յուրաքանչյուր տնտեսությունո

նում շրջանու

ն

Պրոդ

նՈ

պրոտեինի քանակով, 1 մարսելի

ց

բերի քանակը արտաճայտված կ

1 Ճ տարածության (լուլտուրաների սերի ստացման վրա կատարված թական ծախսումները, 1 հ տար

Հիմնական տնտեսականցուցա

մակարդակը Ա նտծնաիվացման

յական տարվա վերջում պետք է

մ յովխողում,

ճիժնավորվածկերարտադրության Մբաժամանակ յուրաքան

որ

սոնսություններումմիանման լինել չ

արտադրությանսիստեմը բոլոր ներում, նույնիսկ նույն գոտու

մարդագետնայինկերարտադրությ

յուն

մեջ կերերի սպիտա

Ցուրաքանչյուր շրջանում

վեկշիոռը:

կազմվում է

«պարունակության իման

նիների կերակրումը կերերի

որոշել կերերի ստացման ն ժախ

8ուրաքանչյուր կոլտնտեսությո նաբուծության վարդացման ճամ

թյունը՝ առաջավորօղակների ն ված ցուցանիշներիՃիման վրա:

Համապա ցանքաշրջանառուքյան

կատարվում վորումը

սերմնաբու րայինկուլտուրաների ցանքա կերայինկուլտուրաների

ց

անասնաբուծական

ման

ծ

ծ

կն

ն

մ

նե

ԽՄԲԵՐԸ

Է

|

մտնում

ն չոր

նյութեր, ր մ

են ջուրը

անազոտ էքստրակտային քատր մ

Հրազ

ե

ախված

.

ունն արա

պալարապտուղները

րի

ն

ն

' Պր Բարըաաթ որը

լ

ույսե

.

(70-

քոն, 0. -

կանաչ կերերը: կանաչ կերի մեջ չրի սլարունակությունն ավելի բարձր է բույսերի զարգացման վաղ շրջաններում, իսկ բույսերի ճասունացմանը զուգընթաց այն նվազում է: Զորնյութերը կազմված են օրգանական ն ճանքային ւ յութերից։ Օրգանականնյութերը բաժանվում են ազուակ կան անազուռ միացությունների: Չորնյութերի օրգանական են նան մասի մեջ մնում վիտամինները:

0),

բեն մ

յի

ի

:

Ր»1 ք ՀԵ

ունակություն

պա-

թաղանթանյուղ չ

նյութերը (պրո-

Ջրի թեր, ճարպեր, ճանքային նյութեր, վիտամիններ):

տեին,

կերերի կազմի մեջ

անճրա ժեշտ բոլոր սննդանյութերը՝ պրոտեին, ածխաջրեր, ճանքային նյութեր, վիտամիններ ն մյուս նյութերը: Կերերի սննդարարությունը, ինչպես նան մեծ չափով կախված է նրանց քիմիական կազկերարժեքը մից ն սննդանյութերի մարսելիությունից:

ուլետք է պարունակեն գյուղատնտեսական

թյունը:կերերը ճամար կենդանիների

որակական ցուցանիշները, Ճիշւոորոշելդրանց սննդարարու-

կերերի ուսցիոնալ օգտագործման ճամար անշճրաժեշտէ

ԿԱԶՄԸ ԵՎ ԳՆԱՀԱՏՈՒՄԸ

ՀԻՄՆԱԿԱՆ

1. ԿԵՐԵՐԻ ՔԻՄԻԱԿԱՆ

ԿԵՐԵՐԻ

Գլուխ եկրորդ

միավոր արածուխյունից

ն

բուծական մթերքների բանակը ստացվող զուտ եկամուտը: Տնտեսապես արդյունավետ են ճամարվում այն կուլտուրաները, որոնք նվազագույն ծախսումների միջոցով ապաճոՓո առավելագույն քանակությամբ կերերի արտադրությունը:

մթերքնե

Արո թ րր եո րհճ ջեՀամ կաա անոր հաաաածության աաաաիան արտագրվու

մարսելի պրոտեիններիինքնարժեքը,

Ազոտականմիացություններ

ն

ն

տակուցային ապիտակուցա

ունեն

Ոլոռ

Ս.

"Հ

22,7 27,0

Պրուռեիններիբարձր պարուն բակլազգի խոտաբույսերիխո կարնդեղեն կովտուրաների Հատի Պրոտեիններիպարունակությամբա ծղուռը, դաշտավլուկազգի խոտաբ ռ"լտուղները,պալարապտուղները: Ամինոթթուները մասնակցում ե ընթացող բազմաթիվ պրոցես թթուների լիսմբին են պատկանում լեյցինը ն այլ Այդ ամինոթթու նում

Կերայինբակլա

ԲոոամոՐ

աի որ ինտացորքն10.0

տբ:

չում

թյունը (րստ Ի.

ն անփոխարի պրոտեինի

կերեր

Ճերերի եջ

սլարունակությունից:

են

կենդանի օրգան կազմի Հյուսվածքների մեջ: Կենս կապվում են սպիտակուցայինփոխ կուցների նկատմամբ կենդանի օր Հանջը փոլարինել այլ նյութերով կուցների լիարժեքությունը կախվա յին կազժից, գլխավորապեսանփո

կերերի թյուն, մտնում

"չ

կարին սպիտակուցներն

,

«տեին:Կերերի որակը Հիմնականու նրանց լիարժեքու բի քանավից։ իրենց միացություններն Ազոտական

մում

չեն կարող առաջանալ, ն

այս պատճառով դրանք կերերի միջոցով: Անփոխարինելի ամինոթթուների պակասի դեպքում, կենդանիների մու խախտվում է նյութափոխանակությունը, իջնում է մթերավությունը,մատղաշի աճը դանդաղումէ:

պետ

է

ստանան

կերերի սպիտակուցներըկարնորագույն,անփոխարինելի ամինոթթուների պարունակությանտեսակետից լինում են լիարժեք ն ոչ լիարժեք: կերերիմեջ լիարժեք սպիտակուցնեբի պակասի դեպքում նվազում է կենդանիների մթերատվությունը,մեկ միավոր մթելքիարտադրության Ճամարծախս"

վում

են

ավելի շատ կերեր, որի պատճառովբարձրանում է Մթերքներիինքնարժեքը: Ոչ սպիտակուցային ազոտական ժիացությունները՝ ամիդները իրենցից ներկայացնում են բույսերիմեջ սպիտակուցքների սինթեզի կամ քայքայման ժամանակ առաչջացող մի|

ջանկյալ միացություններ: խմբի մեջ մանում Ամիդների

նֆ

ամինոթթուները,ազուտ պարունակող գլյուկոզիդնեամոնիակայինե նիտրատային աղերը:Հաստատված է,

ազատ

բը որ

ոչ

ապիտակուցային ազուսական միացությունն եր|,

մեջ գը: Ամիդներնունեն ավելի ցածր սննդարժեք,քան սպիտակուցները, Ամիդային ճարուստ են կանաչխոտը, ռիլոսը,արմիացություններով կազմում ամինոթթուները

են

շուրջ

մատապտուղները, Ռչ սպիտակուցային պալարապտուղները: ազոտական միացությունների կանաչ կեպարունակությունը Հասնում

րի մեջ

9,

է

պրուսեինների ընդճանուրքանակի ՅՕ--

կարտոֆիլիպալարներում՝ 40 գկ, արզե, մատապտուղներում՝ Կերերնիրենց ընդճանուր Հեւո միասին սննդարարության սիլոսի մեչ

ն

`

են նակ կեգնաճատվում պրոտեիխնյան սննդարարությամբ:

բերը բարձր պրոտեինյան սննդարարությունծեն ունենում, ձրբ1 կերայինմիավորը պարունակում է ավելի քան 100 գ

պրոտեին: Բարձի պրոտեինյան աննդարարությամբ աչքի են ընկնում բակլազգի բույսերը: Այսպես, առվույտիխոտի կերայինմիավորը պարունակում է 228 Գ, կորնդանը 186 գ, ոլոռը 158 գ, իակ ոլոռի Հատիկը 121 գ, վիկ 186 գ, կերային բակլան 211 գ, սոյան 223 գ մարանլիպրո-

անին,

ն նրա մարկերերի մեջ պրոտեինիպարունակությունը անլիությունը զգալի չափով փոխվում է՝ կախված բույսերի զարգացմանփուլից, մշակության պայմաններից,կիրառվող եղանակից, պաՃնախապատրաստման ագրուսնխնիկայից,

պայմաններից: Բույսերը զարգացմանառաջինվփուսպանման լնրում պարունակում են ավելի շատ պրոտեին,որի կազմի մեջ ջրում ն աղերում միաժամանակ մտնում են ավելի շատ որը նպաստում է նրա մարսելիուլուծվող սպիտակուցներ, թյան բարձրացմանը: Այդ շրջանում բույսերը ւլարունակում հն ավելի շատ անփոխարինելիամինոթթուներ:Բույսերի զարգացմանփուլերի 4եւտ միասին պրոտեիններիքանակըն մարսելիությունը նվազում է: Այսպես,եթե կոկոնակալման շրջանումՃավաքվածառվույտիխոտի պարունակում է 22,100 միայն 15,800. «պրոտեին,ապա ծաղկմանշրջանումվ՝ ճարավային ե արնելԳրուտեինների պարունակությունը յան շրջաններում լինում է ավելի բարձր: Ոռոգվող պայմաններում պրոտեիններիքանակը որոշ չափով նվազում է: Հեեն տալիս, որ ոռոգման պայմանտազուտություններըցուլց ներում ճանքային պարարտանյութերիօգտագործման դեպՔում կերերի բերքատվության բարձրացման ճետ միասին նրանց մեջ ավելանում է պրոտեինի ն մյուս սննդանյութերի .

Քանակը:

Անազոտ միսցությունների խմբին են պատկանում ճարչ լերը ն ածխաջրերը: Ճարպերը կենդանիներիօրգանիզմում Հանդիսանում են ն մասնակցում են բջջային փոխանակէներգիայի աղբյուր մանը:կերային կուլտուրաներըճարպեր պարունակումեն ոչ ն ճատիկարնդեղեն մեծ քանակությամբ Ճճացաճատիկային ճատիկի մեջ ճարպերի պարունակությունը կուլտուրաների Գե, կանաչ կերի մեջ՝ 0,1--0,500: Ռարպեկազմում է 1--6 բի պարունակությունը բարձր է սոյայի Հատիկներում (15-16 կուլտուրաների սերմերում (30--40 00), ժ0), յուղատու նան դրանց քուսպի մեջ (6--9 00): Ինչպես Կերերիածխաջրերըկազմված են անազոտ եքստրակտային նյութերից ն թաղանթանյութերից:Ածխաջրերըկենդանիներիօրգանիզմում փոխարկվում են ջերմային էներդիայի, մասնակցում են ճարպերի, գլիկոգենի, արյան շաքա՝

կանաչ

Զարգացման

խոտի թյունը

է 30-45 գի, մեյ՝ 40. Թաղանքթանյութերի չարունակուչ ճամեմատաբարցածր է ճատիկային կերերի մեջ (2--10 40), կանաչ կերերի, սիլոսի ն սենաժի մեջ (5-10 ե), պալարներում նե արմատապտուղներում (0,6-1,2 եխ Թաղանթանյութերը դժվար են մարսվում ն յուբացվում կենդանիների կողմից,այս պատճառով դրանը պարունակությունը իջեցնում է կերերի արժեքը: Սաբարձր կայն թաղանքանյութերն անձճրաժեշտեն մարսողական տրակտի նորմալ գործունեության Համար: Թաղանթանյուպարունակությունը բույսերիճասակի Հետ փոխվում է: թերի սկզբնական փուլերում քաթաղանթանյութերի նակն ավելի բիչ է, իսկ նրա մարսելիությունը բարձր է: չասակի ճետ բույսերի փայտանում են, իսկ թքաղանթանյուքերի, Հատկապեսլիզնինի քանակը ավելանում մ, որի Հետնանքով կերերի մարսելիությունըվատանում է: Վիտամինները ֆիզիոլոգիապես ակտիվ նյութեր են: օրգանիզմին անչրաժեշտ են շատ փոքրը քանակուչ Դրանք

պարունակությունըճասնում թաղանթանյութերի Հ--30

.

ղանգվա-

են կոպիտ կերերը: Բույսերի տերնները, ճատիկները, պալարները պարունակում են ավելի բիչ քաղանթանյութեր, քան ցողունների: Ծղոտի մեջ

ժում, ճարուստ Թաղանթանյութներով

ն սորգոյի եգիպտացորենի սլտուղներում,

ճատիկային կերերը, պալարապտուղները(կարտոֆիլ, գեւոն նատանձ): Հացաճատիկային կուլտուրաճատիկարնդեղեն կարտոֆիլի պալարներում օսլայի պաներիճատիկներում, րունակությունը ճասնում է չոր նյութերի մինչն 20 00-թ չափով: Սակայնկանաչ կերի, կարտոֆիլիրերի մեջ այն չափազանցբիչ է (մինչն 2 գե), Շաքարը4անդիսանումէ ջրում լուծվող ածխաջուր: Շմքարի պարունակությունըբարձր է չաքարի ճակնդեղի (մինչե 20 ծ), կերի արմատապտղավոր կուլտուրաների արմատապտուղներում, կերային բոստանայինկուլտուրաների

րի առաջացմանը: Անազոտէքոտրակտայիննյութերն երեն կազմում ընդգրկում են շատ նյութեր, որոնցից առավել կաունեն օսլան ն շաքարի: բնոր նշանակություն Սալանջրում չլուծվող ածխաջուրէ: ՑՕսլայով ճարուստ են

կերերի մեջ

կարուռի

:

խմբի (տիամին, ոիբոֆլավ պարունակու այլն). վիտամինների դի խուաբույսերի կանաչ ն չոր Ծ.

վիտա պալարներում կարտոֆիլի կազմում է 115 մգ, գոնգեղի մեչ՝ խոտի մեջ 900 մգ, կերի կաղ

փուլերում կազմումէ 30--100 կանաչ կերի մեջ՝ 20 խոտաբույսերի մգ: խուտալյուր կազմում է 35--50 ք-ի քանակը կանա վիտամին ցածր է, իսկ Հատիկային կերերիե ների մեջ չկա: Վիտամին ք սինթե ճառագայթների ազ նուշակագույն արնի տակ չորացնելու դեպքում ավելանում է: եգիպտացորենի1 կ 60--100, խոտաբույ բակլազդի ն դաշտավլուկազդիբույ բակլազդի 2500 ՍԷ վիտամին 0Ս։ ՎիտամինՇ (ասկորբինա ձըր է կանաչկերի մեջ, արմատա բեր

կանաչ խոտի մեջ

պո։ւղենրում կուլտուրաների

1 կգ

յին

ք, Ը, 8, Է, զ

վիտամինները: կենդանիներիկերակրմանգործ թյուն ունի կարոտինը(պրովիտ բարձր է բակլազգի նակությունը խոտի մեջ, խոտալյուրում, կարմիր

նակեն առավել բարձր քանակ մար Հատկապես կարնոր նշան

է, որ բուսական կեր անձչրաժեշտ

Հետնաբա Հիվանդություններով: լիար կննսաբանական դանիների

թյունը, նվազում

այնվիտամինները,ապա խախով է մթերատվությ ների որակը, կենդանիներըՀիվան

եթե թյամբ:Սակայն

Հատիկաբնդեղենկուլոուրաների Հատիկի մեջ ն Թեփում, գազարի մեջ, Վիտամին Է պարունակությունը բարձր է բակլազգի խոտաբույսերի կանաչ ն չոր խոտի մեջ։ 1 կգ կանաչ խոտը պարունակում է 100--150 մգ, չոր խոտը 60--80 մգ վիտամին Է: ՎիտամինԷ ւզարունակում են կանաչ բույսերը:Բակլազգի խոտաբույսերի 1 կգ կանաչ կերի մեջ նրա պարունակությունը ճասնում է մինչն 90- մգ, իսկ խոտաբույսերիցպատ"րաստվածսիլոսի մեջ՝ 45 մգ: Հանքային նյութերը բաժանում են երկու խմբի՝ մակրոտարբեր (կալցիում, ֆոսֆոր, նատրիում, կալիում, ժծումբ, ն այլն) ն Քլոր միկրոտարըեր(ծրկաք, պղինձ, կոբալտ, լոդ, մանգան, ցինկ ն այլն): Հանքային նյութերը մասնակցում են կարնորագույնֆիզիոլոգիականպրոցեսներին: նրանք կենդանի օրգանիզմի բջիջներում պաճպանում են մշտական օսմոտիկ ճնշում, որն անձրաժեշտ է սննդանյութերի յուրացման ճամար: Հանքայիննյութերի պակասի դեպքում կերերի մարսելիությունը վատանում է, կենդանիների մթեյին

ն

։

րատվությունը նվազումէ,

կերերի մեջ Հանքայիննյութերի պարունակությունըցա-

ծըր 4. այն կազմում է մինչն Տ ճն, Դրանք բույսերի մեջ բաշխված են անչամաչավ, տերեներըն ցողունները պարու-

նակում են ավելի շատ, քան Հատիկները: Բակլազգի խոտաբույսերը պարունակում հն ավելի շատ ճանքային նյութեր, կալցիում, քան դաշտավլուկազգի խոտաբուլՃատկապես անրը, որոնք պարունակում են ավելի չատ ֆոսֆոր, Պալարապտղավորներըն արմատապտղավորներն նն աբ բեկնում կալիումիբարձր պարունակությամբ, բայց կալ.

ցիումով ն ֆոսֆորովաղքատ են: Միկրոտարրերի պարունակությունը բուսական

կերերի մեջ շատ ցածր է կամ բացակայում Լ Պետքէ նկատի ունենալ, որ բուսականկերծքի քիմիական կազմը ն կերային արժեքը փոփոխվումեն կիրառվողագրո:

տեխնիկայի(ոռոգում, Հանքային օդղպարարտանյութերի

տագործում, բնրքաճավաքի ժամկետը,պաճպանման. պայազդեցության Հճետնանքով: մանները) կերայինկուլտուրա28

Ճողամասեմիագրուսնեխնիկական ճիմնավորված րում,գիտականորեն կիրառումը, ժամանակին կիրառվող բերքաջոցառումների ն պաճպանումըբերՀավաքը, կերերի ճիշտ կուտակումը են բարձրացմանՀեւո միասին նպաստում կեքատվության պլարունակ րերի մեջ առավել արժեքավորոննդանյութերի ե կերային արժեքի բարձրացմանը: ավելացմանը թյան կերերի զնաճատման Համար կարնոր նշանակություն պայմանա կերերի մարսելիությունը ունի մարսելիությունը: առանձՀ-մարսողականօրգանների Վ կենդանիների վորվում ն նաճատկությամբ կախվածէ դրանց տեսակից, տարիքից» ինչպես նան կերակրման տեխնիկայից: մթերատվությունից, կերերի սննդանյութերիմարսելիությունը ընդունված է տոկոսներով: կերերի մարսելիությունը կախարտաճայտել ն ված է քիմիական կազմից ճատկություններից։ Այսպես, 60--25 Կն, ճյութալը խոտի մարսելիությունը կազմում փ 80--90 գն, «ք, ծղուտինը՝45--50 մարսելիությունը՝ կերերի բերրի ների լավագույն սորտերի մշակությունը

աջ իչտացրածկերերինը՝70--90 ունեցող կերերը. Ճադործակիը բարձր Մարսելիության են կերաբաժնի մեջ սննդարար: ավելիարժեքավոր, մարվում ն կանաչ կերերի, սիլոսի, սենաժի, արմատապտուղների մտցնելը բարձրացնում է բոլոր կերերի սլալարապտուղների

մարսելիությունը: վզալի չափով ազդում է կերերի նախապատրաստումը դրանց մարաելիության վրա. Այսպես, խոտի մարսելիությունն ավելի է բարձրանում, երբ նրանից պատրաստում են խոտալյուր, իսկ կարտոֆիլի մարսելիությունը բարձրանում է եփելու դեպքում: կերերի կազմի մեջ մտնող առանձին քիմիական նյուտարբեր է: Այսպես, կենդանիները թերիմախսելիությունը Ճում պրոեգիպտացորենիճատիկով կերակրելու դեպքում է կազմում :, ճարպերինը՝ տեխնի մարսելիությունը 85 զը, անազոտ էքստրակտային նյութերինը՝ 93 գը, թաղանմարսելիությունը՝ 68 ը, Հաստատված մ, որ ՍՔանյութերի ինչքան կերերի մեջ թաղանթանյութերի ւլարունակությունը բարձր է, այնքան դրանց մեջ պարունակվող բոլոր սննդաչ նյութերի մարսելիությունը ցածր է: Կերերի մեջ սննդա.

ւ

է ազդում

ՅՑ

մեծ բեր միավորներ: Առավել տարածում ստացան սկանդինավյան միավորը, տերմը, օսլային ժկվիվալենտը, սովետական կերային միավորը չետագայում, Ճաշվի առնելով

ճատման

կերերի ընդչճանուր սննդարարության էներգետիկգնաՀամար տարբեր երկրներում ընդունվել են տար-

Հներգիայի քանակը:

:

տվյալները: սկսեցին Հաշվի առնել նան Հետագայում վրա կենդանիների կողմից ծախսված

կերերի մարսման

ման

19-րդ դարի կեսին ընդլայնվեցին կերերի Քիմիական կազմի որոշման ուղղությամբ կետարվող աշխատանքները: բերի ընդճանուր գնաճատման Ճիմքում՝ դրվեց Քիմիական կազմի ն կենդանիներիկողմից սննդանյութերի օզտագործ-

խոտը:

անլի ածխաջրերի ն

Քանակը: Պրուտեինյան Ճարպերի Հարաբերությունը որոշելու ժամանակ մարսելի ճարպերի քանակը բազմապատկում են 2,925 գործակցով,քանի որ ճարպերի կալորիականությունըայդքան անգամ բարձր է ածխաջրերի կալորիականությունից: Կերերիմարսելիությունը Համարվում չ միջին կամ նորմալ, ծրբ 1 մաս պրոտեինին ընկնում են 6-8 մաս անազուտ միացություններ: ՃարաՊրոտեինյան բերության 1:8-ից մեժ լինելը Համարվում է լայն, իսկ 1:6-ից փոքրը՝ նեղ Հարաբերություն: կերերիքիմիական կազմի, դրանց մարսելիության Հիման վրա որոշվում է ընդճանուր սննդարարությունը, որն արտաճայտվումէ կերային միավորներով: 1810 ք. գերմանացիգիտնականԱ. Թեերըկերերի Համեմատության կ սննդարարության ընեդճանուր զգնաճատման Ճամար որպես չափանիշ առաջարկեց մարգագետնային

բացասաբար

մարսելիությանվրա: կերերի որակը մեծ չափով կախված է պրուսնիններով ապաճովվածության Այն որոշվում է պրոմակարդակից: տնինյան ճարաբերությամբ,որը արտաճայտում է կերի մեջ պրոտնինների քանակի Հարաբերությունը կերի սննդանյութերի նկատմամբ: է Ճճարաբերությունը Պրուռեինյան ցույց տալիս 1 կշուսյին մաս մարսելի պրուտեինին ընկնող մար-

նյութերի, ճատկապես պրոտեինների ն քաղանթանյութերի պարունակության միակողմանի ավելցուկը կամ պակասը

ն.

միավոր ընդունվել է կգ չոր Որպես թյունը։ Այն ճանդիսանում է օսլայի յալ (1 կերային միավորը ճամապ լային էկվիվալենտի): կերայինմիավորը որոշվում է կ կամ 1 Ք ստացվող բերքի ճաշվով

պրոֆ. նաժողովի (ղեկավար՝

կերերի թ. ԳԴՀ-ում էներգետիկկերային միավորներով ( Սովետական կերային միավոր թթ. ՍՍՀՄ Հողժողկոմատիկո

րում:

Սկանդինավյանկերային միավոր րի վերջին-20-րդ դարի սկզբին՝ պր խանսոնի աշխատանքներիճիման վ Համեմատության ճամար որպես 1 կգ վարսակի ն գարու խառնուրդի 1915 թ. ընդունվել է 1 կգ գարու ս Հավասար է 0,722 օսլային էկվիվալ կերային միավորը կիրառվում է սկ որոշ երկրներում: Տերմը կերերի սննդարարությա է, որն առաջարկվել է ամերիկյան գ բե (1902 Թ.) կողմից: Տերմը սաճմ էներգիայի բալանսի որոշման ճիմա վում է ֆիզիոլոգիապես անճրաժեշ տերմը ճավասարեցված է 1 մնե կկալորիայի' 0ալային էկվիվալենտի Հիմքում սելի օսլայի քանակը: Այդ միավորը կողմի նացի զիտնական0. Կելների է միավոր ընդունվել դարարության կերերի սննդարարության գնաճատ րառվում է ԳԴՀ-ում, ԳՖՀ-ում, Անգ

սննդարարության տվյալները:

կերերիկազմի մեջ մտնող առանձին կությունը կերերի սննդարարությա ցուցիչ մտցվեցին պրոտեինյան, ճա

կշռային միավորներով (4, կզ, զ

կամ ռո):կերերի աննդարուսկերային միավորներով Ճաշվարկվում է կերերի Փիմիականկազմի ն աննդանյութերի մարսելիությանտվյալների «իման վրա: Կերերիսննդարարության (Լրիվ դնաճատման ճամար Ճաշվիէ առնվում մարսելի կապրոտեինների,

րությունը

բոտինի, ճանքային նյութերի

պարունակությունը: Մեր

որոնք աչբի պալարապտուղները,

ընկնում թաղանթանյութերի կամ ջրի բարձր պարունակությամբ: Ծավալային կերերի խմբին են դասվում օսլայի, շաքարի Ճակնդեղի արտադրությանջրի բարձր պարունակությունունեցող բքափուկեն

ները:

խտացրածբուսական կերերի 1 կգ պարունակում է ավելի քան 0,5 կգ մարսելի սննդանյութենր։ խտացրածկերերի խմբիննն պատկանում ճատիկային կնրերը, ալրաղաց ն ճարպերի արտադրության թափուկները, օՓալայի, շաքարի ճակնդեղիարտադրությանչոր քափուկներուժ փ, որ կերային Հաստատված կերերի գնաճատումը կատարվում է մի քանի մեքոդնեկուլտուրաների մշակության ագրոտձխնիկան(Հողի բերրիությունը, Բուսաբանականանալիզի միջոցով որոշվում է բակլազրու: պարարտացումը, ն այլ ընտանիքների պատկանող բույ-. ոռոգումը)բուսածածկի խտությունը ն դի, նան դաշտավլուկազգի այլն), ինչպես բերքաճավաբի ժամկետը ն կերերի նախապատրաստման սերի տոկոսը, ինչպես նան կենդանիների կողմից չու վող, քունավոր ն վնասակարբույսերի տոկոսը։ Կանաչ կերի Կոնխնոլոգիանորոշակիորենավդում են բույսերի քիմիական ն խոտի մեջ մանրադիտակայինմեթոդով կազմի, ճետնաբարնան աննդարարությանվրա: Այս որոշվում է աղպատճառով կերային կուլտուրաներիտնտեսական ն Համեմաբոտվածությունը, սնկերով վարակվածությունը: Քիմիական տական գնաճատականը մեթողով որոշվում է կերի մեջ ճիմնական սննդանյութերի տրվում է 1 Բ-ից ատացվող կնրային ն միավորների սննդանյութերիքանակի ճիման վրա: պարունակությունը, ֆիզիոլոգիական մեթոդով՝ մարսելիու-

երկրում կծրային Հաշվեկշռի, կերակրմաննորկենդանիների մավորման, 1 միավորանասնաբուծական մթերքիստացման վիա ծախսվողկերերի բոլոր Ճաշվարկները կատարվում ճն կերային միավորներով:

թյունը: ն սովխովննրում կերերը կոլտնոտնսություններում

Ր

|

2. ԿԵՐԵՐԻ

ՔՆՈՒԹԱԳՐՈՒՄԸ

կերերնըստ ծագման լինում են բուսական, կենդանական ճանքային: Առավելմեժ տարածում ունեն բուսական կե- րձրը, որոնք իրենց Հիմնական Հատկանիշներով բաժանվում ձն ճնտնյալ խմբերի՝ կանաչ կերեր, կոպիտ կերեր, սծնաժ,. ն. սիլոս,արմատապտուղներ պալարապտուղներ, ճատիկային երեր, տեխնիկականարտադրությանկերային մնացորդներ: ն գյուղատնտեսական կենդանիների րգանիզմի վրա ունեցած ֆիզիոլոգիական ազդեցությամբ ն

Բաղոով որմիական

:

բուսական կերերը բաժանվում

երերի խմբերի:

են

.

ծավալային

նկ խտացրած

Սավալայինեն ճամարվումայն կերերը, որոնք 1 կգ-ում պարունակում են 0,5 կգ ոչ ավելի մարսելի սննդանլյութեր,. որը Համապատասխանում է ոչ ավելի 0,65 կերային միավո`

Բի: Ծավալային կերերի խմբին են պատկանում կանաչ ն կոպիտ կերերը, սննաժը, սիլոսը,արմատապտուղներըն

գնա-

շնշրգանոլեարոիմ Գրա արածին հղանավու «ո:.(ով քենա աա ւ."ք Ա

Պատվում կիչների Հիման

բ

ա

Ա են, փ : թ ան րշ, Աոոզաոի նմուամար վիրաբայա ԲԱ եեկերիքատ արրր արբեր մեթոդներ: "

ռում

մեխանիկական (մաննախապատրաստումը ատարվում է

կերախառնուրդներիպատրաստում կ րացնել, ջարդել,

այլն), ջերմային (եփել, խաշել ն այլն), կենսաբանական(դրոժացում, ծլեցում ն այլն), քիմիական (քիմիական նյութերով մշակում ն այլն) եղանակներով: Անչրաժեշտության դեպքում կիրառվում է կոմպլեքսային նախապատրաստոսկ: Հյութալիկերեր:Հյութալի կերերն աչքի են ընկնում կապված վիճակում զանվող չրի բարձր (ավելի թան 20 Գյ) պարունակությամբ: Հլութալի կերերի խմբին են պատկանում կանաչ ն սիլոսացված կերերի, արմատապտուղները,պալա83 Յ-

կեշաբտադբություն Դաշտային

պարունակում: Բակլազգիխոտարույ-

12--23

կերային միավոր,

կանաչ կերերի կերային արժեքը

սպիտակուցներ:0րգանական նյութ կազմում է 65--80 Չը.

նակում է

100 կգ կանաչ խուր մարսելիություն:

00 թաղանթանյութեր ո էստրոգենայիննյութեր, նակում թյուն:կանաչ կերերի մեջ սննդանյու դանիներիկողմից Հեշտ յուրացվող են

4--25 նյութեր,

բուստ

են

ու-

ու

ված է բույսերի տեսակից, բուսած կազմից (աղյուսակ 3): Քակլազգի րի մեջ րարունակվում են մեժ Քանակությամբ խոտը պարունակում է ավելի շատ մ անփոխարինելի ամինոթթուներ՝լիզին ն տրինտոֆին, կարոտին,Հանքային նյութեր, քան դ Գյուղատնտեսական բույսերից ստացվածխոտը: 1 կգ կան կենդանիները Ճյութալիկերերը տում են լավ, լրիվ մարսում են: է 22--30գ մարսելի պրոտեիններ, 4 կերերը օգտագործՀյութալի վում են կոշտ ն խտացրած կերերի ճետ միասին: 400--900 մգ վիտամին Շ, 100--150 Հլութալի կերերով կերակրուժըդրականորեն է ազդում կենդանիների 90 մգ վիտամին ԷԲ: Բակլազգին դ մքերատվության, խառնուրդները մաքուր ցանքերի ճա ճՃատկապես կաթնատվության վրա: Գյուղատնտեսական Ճովում են ավելի բարձր բերքի ն սնն կենդանիներին Հյութալի կճծրերով լրիվ ապաճովելու կանաչ կերերի սննդարարությու ճամարկերային կուլտուրաների կառուցվածքի մեջ պետք է պլանավորել աճման բույսերի զարդացմանփո այդ կուլտուրաների մշակությունը,միաժամանակ զում է: Բակլազդիբույսերի ծաղկմա օգտագործել նան մարգագետնային կերարտադրությունից ավլուկապգիների ճասկակալումից կ ստացվող կանաչ կերերը: սկսած ւզրոտեինների ե կարոտինի պ կերեր:Որպես կանաչ կերեր օգտագործվում են Կանաչ միամյա ն բազմամյա խոտաբույսերի ն դրանց խոտախաո- պում է, իսկ թաղանթանյութերի քա նուրդների կանաչ խոտը, վաղ ժամկետներում Հնձվող Հապատճառովկերերի մարաելիությունը տիկակերային կուլտուրաների կանաչ զանգվածը, կերի ճառով կանաչ կեր ստանալու Համար ճնեձելմինչե կուտանալը՝ բակլազգի բանջարաբուտանային կուլտուրաները, արմատապտղավոր իսկ դաշտավլուկազգիները՝ մինչն ճ կուլտուրաներիփրերը: րանակալումը: կանաչկերերը ծավալայինեն ն ունեն ջրի բարձր (60-60 0.) Ճեւտ կանաչ կերերը կերային ճաշվեկ Դրա պարունակություն: միասինդրանք պարունակում են կենդանիներիՃամար կարնոր տեղ ե ամառային շրջանում բոլոր սնընանճրաժեշտ դանյութնրը, վիտամիններ, կանաչ խոտի չոր նյութերի ների կերաբաժնի «իքը. Կովերի մե ն աննդարարությամբ մոնաչ կերերի նկատմամբ, կախված ն պրոտեինների պարունակությամբ տենում է խտացրածկերերին։ Խուտաբույսերի կգ, խոշոր ե նից, կազմում է 40--90 կանաչ զանդ 30--35 Հում վածը պարունակում է 2--6.(կ րի մատղաչի պաճանջը՝ կգ, պրոտեին, մինչն ջ0 Գն 8--19 6--9 անազոտ էքատրակտային պաճանջը՝ խոզերի կգ, նյութեր, 29-27 կ Հանքային

սերի «յութալի

կերերը,գազարիարմատապտուղները«ավիտամիններով, կարոտինով,նրանց պրոտեիննե-

Ճամարյաչեն ճարպեր

րապտուղները, կերային բոստանային կուլտուրաները, ար մատա-պալարապտղավոր կուլտուրաների փրերը: Հյութալի կերերի սննդարարությունըբարձր չէ: 100 կ« ճյութալի կերը պարունակում է 10--30 կերային միավոր: Հյութալիկերերը, բացի բակլազգիբույսերիկանաչ ներից ն սիլոսից, են պրոտնեինյաննյութերով: աղքատ Հյութալի կերերի չոր հյութերի մեջ գերիշխում են ածխաջրերը՝օսլան ն շաքարները: են Դրանքաղքատ ն թաղանթանյութերով

կուլտուրանե կուլտուր է)

.

Ի

| 59 | 65

0:27

ՏԹՀՅԻՀԼԿ/Ս

:5

0,22|

,

ՀՏ

ՀՀ Հ8 `

`:

Հ :

:

կգ պարու-

հունի

/74,8

70,3

Է.

ՀՏ.

ւ

`

4.4|

12.3 0,8| 6,5| 10,1

0,8|

Տ

3,0 |1,8

ՏԱ

8,4 11,9 5,6| 09| 6,1|

Է,

Հ

տ: ԹԹ»

՞

քիմիական

"5 1:

Է

ն

Ի:

` --

:

|

անրմանանեւ

որ րի 28աաա

անա աո ա.

է,

շտ

0:23

0.6

է

լ

ԱՑ

|

|

Աաաա

0,7|

,

երՄոն Պին

արան անրում: ի. աաա

վաղ գարնանի9 ուշ աշուն ապաճովվածլինեն անճրաան ժեշտ թանակությամբ կանաչ կերերով, Սիլոսըօդի մուտջի բացակայուցյան պայմաններում պաճածոլացված «յութալի կեր է: Սիլոսացումը պաճածոմեթող մ, որն ընթանում է անանացման կենսաբանական ստեղծված բոբ բակտերիաների գործունեության ամար Հնձված բույսերի մեջ կենսականպրոցեսերն անմիջապես չեն դադարում: Սիլոսացմանընքացքում մուտքի դադարեցմանճետ բջիջներն աստիճանաբար են, քյիջներիշնչառության ընթացքում անզի է

1-60

Ար ' Ատողից ր անձոո Ա կազրարատ դրությունը մակերոլծլ այն ե. . տեսական կենդանիները

ԱԱ ճետնում

խոտ

ու

1,7

2 . 11 Իգ 0:12 8,6 |2,3 Վիկ-վարսակի խառնուրդ | 786Տ 07328 8.8 2,0 ` Միգոացոր Կոյայի ն Բ յ 02 5.1153 ծ 0. 2.1 ն 0,7 1,5 Սորգո | 24 շ:7 0"63 18 0,2 928 | 75.4 գջ 0,771 0.6 2:2 րանի 10.92.6 0,/8| 2,7 0,9| 6,1| | անի յի 0,4| 2,3| 7,1 |1,6 | 2,2 86,4 Բա ոճը ՈԹ Հարա 2,7| 8,5 |3,0 ,16| | 82,5| 2,6.

երեբնուկ կարմիր Վիկ գարնանացան

կորնգան

Առու»

կուլտուրան

կերային րային

Աղյուսակ 2

ների շաքարենր

շաքա

քայքա քայքայ

ում

,

Ն

գ

ընթանում

ոչ

բարձր

են

անա

բոլոր

բակտերի անհրոբ

շաքար է, որոնք օգտագործելով

մոտեն սննդարարությամ

Սիլոռի աննդա վիտամին

Հան պաճպանվում

Ը:

նում

Հնձված 100 կգ հգիպտացո Է 19,2 կերային միավոր ն 1,2 կգ շրջան նսմոմային Ճճասունացման իս ն պրուռեին, 1,2 մարսելի վոբ կգ 25,0 կե դեպքում շրջանում Հնձելու մարսելի պրոտեին

կաթն օրինակ, Այսպես, փուլից:

բույսե

նպաստումկոպիտ լոսի մտցնելը ն բար մարսելիության նը դրանց յին արժեքը կախվածէ

լավաց դործունեության դանների կ է

կեն

ավելի ցածը է, քան կանաչ կերինը, տինը։ Սիլոռը նպաստումէ

րո

լոսում լավ են

բայց

քքուներիպար օրգանական ավելանում է: Սիլուի մեջ պրոտնի են շ բարձր է, որոնք պարունակում

է ավելի քիչ ջ Սիլուր պարունակում

Սիլոռը

լավ Համ, Ճաճելի ճու:

Սիլոսիթթվությ դործունեությունը: է պաճպան լավ սիլոսը Այսպիսի

կաթնաթթու:Տեղի է ունենում կերի անաերոբ պրոցեսները, անցանկ

նում

դադարումէ: Ան դործունեությունը գո բակտերիաներ կաթնաթթվային

տնանքով

լաթթու գազիպարունակությ

ղում է, բջիջները անցնում

քանակըս նելու դեպքում թթվածնի

տոփա բում:կանաչ զանդվածըլավ

լավ է

բարձ զանգվածի մեջջերմաստիճան 35--325 չ

արտազատվումէ ածխաթթո

նենում

թքու,

ու

ու

պարունակությունն

կերային կուլտուրաներըբաժանվում են ճեշտ աիլոսացվող, դժվար աիլոսացվող ն չոիլոսացվող խմբերի: Հեշտ սիլոսացվող նն Համարվում այն կուլտուրաները, որոնք պարունակում են 1,7 անդամ ավելի շատ շաքար, քան անձճրաժեշտէ աիլուի թթվությունը մինչե քԷ14,2 «Հասցնելու նպատավուլ ոլաճանջվողկաթնաթթվի գոյացման ճամար: Այս խմբին են ռպլատկանումեգիպտացորենը, սորգոն, արնածաղիկը, միամյա կ բազմամյա դաշտավլուկազգի խոտաբույսերը, դրանց խառնուրդ ցանքերը բակլազգի բույսերի ճետ, կերի կաղամբը, կերի բոստանային կուլտուրաները, դետնատանձը, ն այլն: արմատապադավորննրը են Դժվարսիլոսացվող Համարվում այն բույսերը, որոնց այնքան է, ինչքան անճրամեջ շաքարի ժեշտ է սիլոսի թթվությունը՝ քԷԼ4,2 ճասցնելու ճամար պակուտակման ճամար. Այս խմբին են Հանջվող կաթնաթթվի պատկանում բազմամյա ն միամյա բակլազգի խոտաբույսերի մաքուր ցանքերը, կարտոֆիլի փրերը: Այսպիսի բույսերն անձճրաժեշտէ սիլոսացնել Ճնեշտսիլոսացվող կուլտուրաների ճետ միասին կամ մշակել կաթնաթթվային բակտերիաներով: են ճամարվում այն բույսերը, որոնք պաՉսիլոսացվող են րունակում շաքարային նվազագույնից քիչ շաքար: Դրանց

լոսացմա

Իվաար ե ԵԹԵՒՐ-րո զահւաականան աստիճանի

ու-

Սիլոսի որակի վրա որոշակիորեն ազդում է կանաչ զանգվածի բիոքիմիական կազմը: կանաչ զանգվածի սիլոռացման ընթացքում ածխաթթու գազի Հիմնական մասը կազմակերպվում է շաքարներից: Շաքարը ծառայում է կաթնաթվային բակտերիաների սննդառության ճամար որպես Այս պատճառով բույսերի սիլոսացման բնույթը աղբյուր որոշվում է շաքարների պարունակությամբ: Պրոֆ. Ա. .Ա. Ջուբրիլինըմշակել է «շաքարային նվազազույնիջ մասին տեսությունը, Շաքարային նվազազույն է Համարվում բույսերի մեջ սարունակվող շաքարի այն տոկոսը, որն անճրաժեշտ է սիլոսի թթվությունը՝ ճամար ջ էլ 4,2 ապաճովելու սլաճանջվող կաթնաթթվի կուտակման 4ամար: կավ որակի սիլոս են տալիս այն բույսերը, որոնք Է

արժեքը կերային Սիլոսի

ռռպրաների

ն

ճառա

կաա,

նյութեր (ծծմբաթթվի

Դժվար սիլոսացվող չսիլո ման Համար օգտագործումնն կ աղաթթ րիումի պիրոսուլֆիտ» նատրիո բիսուլֆատ, մրջնաթթու ն այլն):

օդիմուտքից, պաշտպանում ն

ֆրի

ջերմությանպայմա Հետո բանը լցվելուց անմիջապես ն վերեից լցն լին թաղանթով են

28.306

ված խրամատներում,աշտար Հե բացված զանգվածը լցնելուց նել: Այա դեպքում կաթնաթթվ

է վե Սիլոսը պատրաստվում

ավելի

կում։ Մանրացումը նպաստում է ի շատ Հլութի արտազատման խիտ դնելուն ն խրամ նաչ զանգվածը պետք է մանրա երկարությամբ:

Հոր ը 4նավորման շրջանում, սիլոսացվ զանգվածը կանալ

Հատիկարբու Նանում

Հացաճատ շրջանում, խո կալման սկզբումբակլազդի

մոք սկզբի

ն մոմային Հասուն նա-մոմային

բույսերիկենսաբան ելնելով լավ է ս եգիպտացորենը ներից-

լոսացման

Սիլոսացմանպրոցեսն ներից: կազմ խոնավությունը անդվածի դեպքում խոնավության րարձր իսկ խոնավո ի թառամեցնել, ավ դեպքում նրան խառնել ճելու Համար բերքաճավա

ն ատրաստմանտեխնոլոգիայից

1)

էն

սոյան, թվին պատկանում փիրձրը այլես

տացեել ազոտային սինթետիկ միացություններով (կարբամԺիդ,բիկարբոնատ, ամոնիումի սուլֆատ, տեխնիկական մի-

զանյութ)։Այսպիսիսիլոսի

կերային միավորը պարունամարսելի պրոտեին: է Համարվում քաղցր Հեռանկարային սիլոսի» ստացման մեթոդը (պրոֆ. Վ. Բականով), որի դեպքում ռիլոսացվող զանգվածի մեջ ածխաթթու է մտցվում (100--150 տ դազ կանաչզանգվածի ճամարպա4ճանջվում է 20-25 կգածխաԹթու գազ): Այս դեպքում սիլոսացման սկզբից ձն անաձրոր պայմաններ, բույսերի շնչառությունը ավելի է դադարում, նվազում է շուտ շաքարների ծախսը, չնրմաստիճանըլինում է ավելի ցածր: Այսպիսի սիլոսիխոնավուԹյունը լինում է 60--20 ծ, իսկ թթվությունը 1 Ճ5 ն ավելի (Ժոտենում է սննաժին), պարունակում է ավելի բիչ կաթնաթթուն քացախաթթու:Քաղցը սիլոսի ուտելիությունը լինում է 20-25 զ ավելի բարձր, քան սովորական սիլո-

կում է

90--110

գ

առեղծվում

սինը: Սիլուխ

մեջ սննդանյութերի կորուստները

նվազեցնելու

ճամար, ճատկապեսբակլազգի բույսերի աիլոսացման դեպ-

Ճրշտ պատրաստված սիլոսը

10--15

օր

են.

13,7

.

35.0 "

10:2 12:2

մանրացրածվիճակում, որոնք ազդում կոպիտ կերերի ուտելիության ն մարսելիության վրա, Շաքարիճակնդեղիցպատրաստում են ճատուկ կոմբինացվածսիլոս: կարտոֆիլըավելի լավ է կերակրել եփած վիճակում: Այդպիսիկարտոֆիլից պատրաստված սիլոսը լավ է պատդրական են

որակը: Լավ սիլոսը ունենում է դեղնավուն գույն, եփված ացի, նթվեցրած կաղամբի Հաճելի Հոտ, թուլ Քքու, Հաճելի պտղային ճոտ, որը կարճ ժամկետում վերանում է, կառուցվածքը փխրուն է, թթվությունըել 4,2, պատունակում է ավելիշատ կաթնաթքու, քան աշորայի

գազար

19,5 9,3 16,5

կնրակրում են Արմատապտուղները

ն Թյունը՝ էն, կաթնաթթվի քացախաթթվի փոխճարաբերությունը,խոնավությունը) հղանակննրովորոշվում է սիլոսի

Հանդիսանում ֆել։ դգնտնատանձ) արժեքավոր Հյութալի քեր,ճատկապես կաթնատու կենդանիների ճամար:Դրանք

11,5

Ր

Հասունա-

քացախաքքու։ (շաքարի ն կերի ճակնդեղ, շաղԱՐշմատապաոտնեոր գամ, գոնգեղ, կերի գազար)ն պալաբապտոտնեոը (կարտոեն

25,7

Շաբարի ճակնդեղ

կերի ճակնդեղ

Գու

անց առաջ օրգանոլեպտիկ Օգտագործելուց (գուլնը, Ճոտը, կառուցվածքը) կ բիոքիմիական(ակտիվ թթվու-,

ցյսժ է լինում:

Փրերում ամ կաԱբմատապտուղների կամ պալարների մեյց| նաչ զանգվածում

կուլտուրան

կարտոֆիլ

ծղանակը, Այս դեպքում չոր նյութերի խմորման պրոցեաները

են, ն սիլոսացման ուժեղանում լավանում ս"վրոցեսները

մեժ

ԱղյուսակՑ: կգ կերի մեջ կերային միավոբնենրի պարունակությունը

կերի

Քում կիրառվում է թառամեցված զանգվածի սիլուացման ւ

քանակությամբ չուր ն քիչ չոր նյուն թեր: Արմատապտուղները պալարապտուղներըՃարուստ են պրուտեիններով,ճանքաեն ածխաաջչրերով, բայց աղքատ լին նյութերով:կերի գազարն աչքի է ընկնում չոր նյութերի (1 կգ Այն ճարում է կարուռինով պարունակությամբ: բարձր է նյուՀանքային մգ), արմատը պարունակում մինչն է մգ կալցիումհ թերով (1 կգ արմատը պարունակում մգ ֆոսֆոր): ն պալարապտուղները բնութագրվում Արժատապտուղները հեն ճնտնյալ կերային արժեքով՝ են պարունակում

վում,

-

կուլտուրաներին Արմատապտղավոր

:

`

կարտոֆիլի փրերը, դետնատանձի կանաչ զանգվածըսիլոսացվում են: պայմաններում ճլութալի կեր ստանալու նպաՈռոգվող տակով մշակվում են նան բոստանայինկուլտուրաները(կեբի դդումը, ձմերուկը): Դրանքտրվում են կենդանիներին մանրացրած վիճակում, երբեմն խոտաբույսերիճետ միասին

սիլոսացվումեն: կերեր: կոպիտնն Համարվումքաղանթանյութերի Կոպիտ

օգաագործվում է կուղիտ

կերի՝

Առվույտի,

ցանքերից, որի մեջ բակլազգի խոտաբույսերի քանակը կազմում փ 60 «0-ից ոչ պակաս, իսկ տերեներիքանակը՝ 20 զի-ից ոչ պակաս: կորնգանի ն մյուս բակլազգի խուտաբույսերի լավագույնխոտը ընդճանուր օննդարարու-

սլարունակությամբ առավել արժեքավոր են Ճճամարվում բաքազդիխոտաբույսերը: են Խոտի ստանում Բակլազգի միամյա ն բազմամյաբակլազգիխոտաբույսերի մաքուր

Սննդարարությամբ, Հատկապես մարսելի պրոտեինների

կ դաշտավլուկազգի բակլազգի-դաշտավլուկազգի ենթատիռլերի: Խուոիորակը որոշվում, է նրա մեջ բույսերի՝վերը նշված խմբերի քանակականփոխճարաբերությամբ:

կազմի, ստանդարտ խուր բաժանվում է բակլազգի,

խոտաբույսերի բուսաբանական կազմից:Ըստ բուսաբանական

40-45

միջոցով կենդանիները ստանում են` կերային միավորների ն 05-ը մարսելիպրուռեինների մինչն 50 0/0-ր, Խոտիկերային արժեքը մեծ չափով կախված է ցանովի

Խոտըմտոտւսնում են Հնձված կանաչզանգվածըմինչե 19-ը խոնավությանՃասցնելու, չորացնելումիջոցով: Բազմամյա ն միամյա խոտը ճամարվումէ ամեխոտաբույսերի հաարժեքավորկոպիտ կերը: ԿերերիՀաշվեկշոի մեջ խոտի

բի բերքի Հիմնական մասն խոտի ձնով:

.

Դաշտային կերարտադրությունում ցանովի խոտաբույսե-

մարսողականւսպարատի զարգացման ճամար նրանց կոպիտ են վաղ կերակրում կերերով ճասակից:

Մատղաշի

'

բարձր (20--45 զի) պարունակություն ունեցող բուսական կերերը: Կոպիտկերերի խմբին են պատկանում խոտը, ծղոտը, մղեղը, ինչպես նան եգիտացորենի կողրերի միջուկը։ կոպիտ կերերը պատկանում են ծավալային կերերին նկ ունեն փուխր կազմություն, Դրանք կազմում էն բոլոր . գյուղատնտեսական կենդւսնիների կերաբաժնի իմքը։ Կեն| դանիներըկոպիտ կերերի ձնով ստանում են ձմեռվա ինքացքում ծախսած կերային միավորներին Ժարսելի պրոեխնների շուրջ կեսը: Կոպիտ կերերը ճատկապես կարնոր հն որոճող կենդանիներիճամար, որովճետն Հանդիսանալով մարսողական տրակտի ուժեղ մեխանիկական դրգոիչներ՝ նն նպաստում մարսելիությանլավացմանը: չոր

`

Քում։

հակլազգիխոտաբույսերի ն ազգի խոտաբույսերի խառնուրդ թյան բարձրացման կ դրանց բիմի ազդեցություն են թողնում ֆոսֆոր տանյութերը, երբ դրանց օգտա ազոտական պարարտանյութ չ

խոտաբույսերիխառը ցանքերից, ո բույսերի քանակը կազմում է 20 0 վրայի տերնները՝20 0-ից ոչ պ լուկազգի խոտը ունի միջին քիմիա Խոտի կերային արժեքի, պրո վրա մեծ ազդեցություն նակության րի մշակության ագրոտեխնիկան, ճ մը ն ոռոգումը: Դաշտավլուկազ վոր սննդանյութերի, ճատկապես վիտամինների պարունակությունն օգտագործման ռւլարարտանյութեքի դյունքը դիտվում է լրիվ ճանքայ

Բակլազգի-դաշտավլուկ

տային նյութեր, 23,1 օօ թաղանթ Այն ճարուստ է կալ յիննյութեր: 100 կգ խոտը պար տամինեերով: ն 9,2 կգ մարսելի ոլրուռե միավոր Դաշտավլուկազգիխոտը ստանու մամյա դաշտավլուկազգիխոտաբ որի մեջ դաշտավլուկազգի խոտա Ցձանովի խ է 6060 ոչ պակա դաշտավլուկազգի խոտը պրոտե ղիջումէ բակլազգի խոտին: Դաշ ճաշվով պարունակում է 8,9 600 պ 39,80/0 անազոտ էքստրակտային քանյութեր, 6,5 (0 ճանքային նյութ նակում է 5,02 կերային միավոր կ ներ:

մուտենում է խտացբած կե թյամբ խոտը միջին ճաշվո խոտաբույսերի 2,2 պրոտեին, 0. ճարպեր, 32,2

Դաշտային մնջ ոռոգումը կնրարտադրության

նպաստում

է

վաղ փուլերում Հավաքված խոտը

ու

ղարգաց-

թաղանթանյութնրի պարունակությունը,

զարգացման փուլերին զուգընթաց աստիճանա-

ավելանում.է

ու

ուշ

փուլում:Խոտաբույ-

Այսպիսով, խոտՀնձի ժամանակին ճանդիսակատարումը

փուլերում Հնձելու դեպքում տերեներըչո. րանումն թափվումեն, որի պատճառով խուռիառավել արն արժեքավոր աննդարար կորչում են: Այսպես, մասերը բակազգի լրիվ ծաղկման շրջանում խոտաբույսերը Հնձելու դեպքում պրոտեինների կորուստի Հասնում է 15--12 զ, իսկ թաղանթանյութերի քանակը ավելանում է 25. 40 ցը-ով:

ածրն ավելի

կոկոնակալմանփուլում, իսկ դաշտավլուկազգիները ճասկակալման (ճուրանակալման )

են

իսկ մարսելի ։պրուռնեինների ն ածխաջրերի, ինչպես նան վիտամինների քանակը նվաղում է: կավորակ խու է ստացվում այն ժամանակ,երբ բակլազգի խոտաբույսերը Հնձվում

բար

աճման

է, նվազում, Ճամարյա անփուխոխ: Քույսերի

պրուտեին-

ոննդանյութե-

մարսելիությունը: Բույսերիզարգացման ճետ

ների "լարունակությունը ցողուններում խիստ իսկ տերննեիում այն մնում է

բի

ավելի բարձր է, քան ցողունների մեջ զոնվող

րում գնվող

կարոտին, ցողունները: Միաժամանակ տերննեմուռ 40 00-ո սննդանյութերի մարսելիությունը

տերնալիությունը լինում է ավելի բարձր: խոտաբույսերի տերեներըպարունակում են 8--2,5 անդամ ավելի շատ պրոտեիններ,1,5--2 անգամ ավելի շատ ճանքային նյութեր ն 7--15 անգամ ավելի շատ քան

ժամկետներում ճնձելուդեպքում խոտի

պարունակում է ավելի շատ սննդանյութեր,Հատկապես պրոտեիններե Վիտամիններ, ունենում է ավելի բարձր մարսելիություն: Վաղ

ման

ն մաններից աճման տնողությունից: Բույսերի

խոտճնձիժամկետիցն եղանակից,խոտի պաճպանման պալյ-

նյութերը, որի շնորճիվ զգալիորեն բարձրանում է խոտան Քույսերի բերքատվությունը միաժամանակլավանում է խոտի որակը: Խուռիկնրային արժեքը մեծ չափով կախված է նան

ու

բույսերիինաննսիվ աճմանը զարգացմանը, ավելացնում է տերնալիությունը: Ոռոգման պայմաններում բույսերն ավելի լավ նն օգտագործում Ճճողի ն պարարտաաննդանյութերը

Խուտիորակի վրա բացասա ծրկար ժամանակ արնիտակ մ սական ինստիտուտի տվյալներ ընթացքում բակլազգի խոտաբ

տագործումը:

ն

է կնրային

ւտսրածությունի Հավա պրոտեիններ վորներ ն սովխոզ կոլոնտեսությունները վող կերայինկուլտուրաներիկեն կություններըն մեքննալական է մշակեն խոտճնձի օրացուցա ավարտվիսեղմ ժամկետներում: 8 սմ բարձրությամբ: Ցանովի Հնձելու պատճառով տնտեսու քանակությամբկեր: Խոտի որակի կախված է նան Այն դեպքում, երբ խոտի չորացո ցային նյութերի մի մասը, ճ կարոտինը քայքայվում են, որը արժեքը: Հնձված կանաչ զան քայքայումը դադարում է, երբ Յ5--40 (նչ Հնձվաժ զանգվածը ճիմնական խոնավությունը, այն թերի կորուստ ավելի բիչ է լինու ված խոտը դաշտում շատ է չոր րբններիտակ, տերնեներն ավելի կերային արժեքն իջնում է: Այս չորացնելիս սննդանյութ արագ մարսելիությամբ այն մոտ կլինի բանական կազմից ն բույսերի ված, նձելու ժամանակ ցան զանգվածի մեջ պարունակվում նակի դեպքում Հնձված կանաչ թացքում կորցնում է ազատ ջու լու Համար Ճնձված զանգվածը շ արդյունք է տալիս Հնձիչ-փափ Հնձված խոտի տափակացման ցում

գի, իսկ

դաշտավլուկ-

զեպքոսր 39 գլ,

դեպքում խոտի չորացման

պաճանջվում:

է

պած-

փորջը-

հակ

անցամ բիչ ծավալ

ելու-

ունեն,

է

է

ե

Հուու

ուգ

գորշ

գույն, մգլած,

բոր-

նավությունըգը-ից

ոչ

ավելի:

նավուն գույն, թարմ Ճուռ,առանց

կանաչա-դեղ-

ժամանակին չճավաքված,

բորբոսման, չիշրվող, խո-

կանաչ կամ

Խոտըիր որակական ցուցանիշներով բաժանվում է ըսն ոչ տանդարտային ստանդարտային խմբերի: ՍտանդարՐ-տային խոտը պետք է ունենա

Քոսնաժ

ուշ

անձրեա լինէղանակինչորացնելու, Լոբվ ժորացած կամ խոնավ վիճակում պաճպանելու դեաիքումկարող է տեղի ք ունենալ ինքնալյրում, խոտըձեռք կբերի գորշ կամ մ

ստանդարտային: Խոտալյուր: Խոտի կերային նում է, երբ նրանից պատրա ալլուր:Այդ նպատակովկանա

սխալ չորացված կամ վատ պ

եղանակով չորացնում են ճասնելը ն ապա բարձրորակ մից ճետո մեքենաների (ԱՎ աղում: Խոտալյուրի պատրաս վածի մեջ եղաժ սննդանյութե վում են առավելագույն չափով: նակում է 05--85 կերային մ պրոտեիններ: ԽուտալյուրըՃա րով (8--10 կկ) ն վիտամիննե նակում է 150--250 մգ կար ֆիլ: Խոտալյուրիպատրաստմ տությամբ 1 Ճ տարածությու քանակը ավէլանում է 20-30 նակը 3--Տ անգամ: Շնորճիվ արժեքավոր սննդանյութերըգ րությամբ, նրա մարսելիությու ժան

է ոչ

ն

են

ն

որ

խոտալյուր

ն

տիկավորվաժ խուտալյուրի պ "ավելի բարձր մեմատությամբ պաճանջընվազումէ 2--8 ան

Խոտալյուրի պաճպանման րուստները զգալիորեն նվազու վում է (0ԳՄ--0,8, 0ԳՄ--1,5

են

կարոտինի կորուստները նվա քիմիական անտիօքսի ն լիս սանտոխինը էտոկսիխ

քայքայվում

չոր

«ինը: Խոտալյուրիպատրաստելո Խոտի շրգանոլեպուիկ դիտման մեթոդով որոշվուէ սառեցնելմինչն օդի չերմաս բուն, նր: Փար խոնավություն, փաիկուցյուն,, պանել մութ շենքերում, ճ փշովելը, ժամանակի Հավարվաթ, արմա խոնավություն ներում, ունեցող Խո լավորակ խոտը խրամատներ կանա, դույն, թարմ նելու դեպքում կարոտինը խուռն Բուոմունք, ավքլի ժամկետումՀավաւքելու,

աջբում կատարվում

Սակայն բուրմունքը, դառնում

պաճպանվածխոտբ իր փոխում, խոտը երկար պանել». ընթացում ձեո բժրում խունացած նում է գուն ավելի փխրուն, իոկ չոր Թերի մարսելիությունը զղալիորեն նվազումմ։ Այս պատճառով խոտի պաճպանժան ընթ մ օրգանըլեպտիկ դիտում | միջին նմուշի անալիզով նրա որակը: որոշվում է

կծրային արժեքը չի

ժամանակին կ ճիշտ Հավաքված

բան րկու

պաճպանման

Համա ավելի

մաժլումը

է

լավագույն ծղանակն Այն նվազեցնումէ խոտի կորուստները, պածպանման

բուստները նվաղում ծե, Խոտի փոխադրման ն

ժամկետը կրճատվումէ 2. անգառմ, ոննդանյութերի կո-

Քամճարժան եղանակի կիրաուան

զանգվածը դաշտից են, երբ Հավաքում խոնավությունը Հասնում է 404. իլ մամլելու

ա

Խուռի չորացումն րազացնելու ն կորուստները նվազնցնծլուլավ եղանակէ ակտիվ քամճարումիս Այդ նպատակով Հնձված

բացասական ազդեցուԹյունընվազեցնելու նպատակով խուր պաՀում էեն դեզերով կամ ժածկի տակ:

Արնի

խոտի մեջ գանվող կարոտինիչուրջ ազգիներն ավելի քան 90 ծ...

կաթնա-մոմայինճասունացմանշրջանում

Հաչ

ատ

.

.

շն,

,

կուլտուրաների քային

Ն

սո-

՝

:

ինչպես ընդեղեն ն ճացաճատիխառնուրդցանքերի զանգվածից:Այդ ժամկետներումՀնձված զանգվածըպարունակում է ամենաբարձի քանակությամբ սննդանյութեր: Հացաճատիկային կուլտուբաների կաթնա-մոմային ճասունացման չրջանոմ ճՃավաքված զանգվածըապաչովում է շուրջ երկու անգամ ավելի շատ կերային միավորներ, քան բերքաճավաքի վորական հղանակների դեպքում, Այսպես, գարուց պատրաստված 100 կգ պարունակում է 28 կեչորմոնոկերը րային միավոր, իսկ կանաչ զանգվածը միայն 34 կերային միավոր: Սերախառնուրդները պատրաստում են սորուն, ճատիկավորվաժկամ բրիկնոավորվածձնով, կերերիՃատիկավորման ն բրիկետավորմանդեպքում սննդանյութերիկորուստները 20--30 ն-ով նվազում են: Այդպիսիկերերի օզտազպործումըճեշտանում է ն աշխատանքային ժախսումնեչ րը (րճատվում

ն

Ճացաճատիկային կուլտուրաների (դարի,վարսակ, վաքված (ցողունսորտեր) զանգվածից կերային վեգետատիվ ցորենի ներից նան Պասկերից),

են

խառնուրդների՝ Այն ւկ մոնոկեբի պատոաստումը:

Տնտծսապես

րաստում

յին

Արարատյան

,

Բարձրկերային արժեքի շնորճիվ խոտալյուրի արտադրությունը մեր ծրկրումզգալիորեն ավելանում մ: Խոտալյուրի արտադրությանճամար առաջին Ճերթինպետք է օգտագործել սպիտակուցներովճարուստ բազմամյա բակլազգի խոտաԲովոնր (առվույտ, կորնգան, երեքնուկ), Հատիկարնդեղեն բույսերը ն միամյա բակլազգի խոտաբույսերը(ոլոռը, վիկը, շաբդարը), բակլազգի ն դաշտավլուկազգի խոտաբույսերի խառնուրդ ցանքերը, խողանացանիցստացվող ճՃատկապես կանաչ զանգվածը: Խոտալյուրի ատացմանՀամար ճատկա։պես արժեքավորէ առվույտը, որը գարնանը կ յուրաքանչյուր Տարից Ճճետո արագ վերաճ է տալիս: Առվույոր զարգացման վաղ փուլերում կոկոնակալմանշրջանում ճնձելու դեւվքում Ճարթավայրի շրջաններում կարելի է ստանալ Յ--6 Ճար, իսկ լեռնային շրջանների ջրովի ճողամասերում է Ճնձել2 ւսնգամ: այն կարելի արդյունավետ եղանակ է լիառացիոն կներա-չ Ի

ուն կեբաբշտադճությ 4--Դաշտային

Բակլազգիխոտաբույսերից

շաքարները, Հիմն

ներն ընթանում նն ոչ ակտի կապես ե պաճպ ժի աւսթրաստման քորի կորուստներնավելի քի րացման ընթացքում սննդան Հ5--40 օը, կ րը կազմում են 18--25 կ, ապա ընթացքում քացքում այն կազմում է 10-նենալ նան այն, որ սենաժի լի թիչ նն, քան խոտի կամ ս

Զիշտ պատրաստված քիչ է տ սննդարարությամբ տն բարձր է ընկնում աչքի մե սննաժի թյամբ: Քանի որ

սն

ված կեր է, որը պատրաստ վությամբթառամեցվածկան Սենաժը միջանկյալ տեղ է միջն: Չոր խոտը ստացվումէ մինչն օդային խոնավությ Հ վածի Հնձից անմիջապեսՃետո կանաչ զանգվածից: ը Սենաժի պատրաստման է ընթանում պաճածոյացումը պայմաններում, որտեղ միկր գացման Հնարավորություն չո է բջի մեջ խիստ մեծանում ռ"լատճառովջուրը չի բավար րի' Բայց բորբոսային միկր ուժ ն մթնոլ ման ավելի մեժ մաններում կարող են սենաժ զարգաց միկրոօրգանիզմների ժի պատրաստման անճրաժ դանդվածով լցված խրամա

Լրիվ կնրաբաժնովկերա

նան առվույտի ն Համակցվ Սենաժ: Սենաժը Հերմետի

`

|

Սենաժը դնում են ցեմենտբետոնե կամ երկաթբետոնե սալաքարերիցպատրաստվածաշտարակներում,ինչպես նան երեսպատվածճերմետիկ խրամատներում, սիլոսային աշտարակներում, Թառամիցված,մանրացված վանդգվածը աշտարակները պետք է լցնել կարճ ժամկետում ն ապա տովփա-չ

Ռ--152,

երկարությամբ(ԿՈՒՖ--1,8,ԿՍ--1,8, կիկ-1,4, ե.-280, ԱՍ--2,6, ՊՊՌՀ--1,6 մակնիշիմեքենաներովի):

ւ

կգ կերային միավոր, 5--5,5 պարունակում է 35--40 է անքային մարսելի պրուռնիններ: Սենաժը ճարուստ նյութերով ն կարուռինով։ Սենաժի թթվությունը բարձր չէ, Սենաժի թթվությունը բարձրաքէլԼ կազմում է 4,7--5,0: նում է այն դեպքում, երբ կանաչ զանգվածը անճրաժեշտ չափով չի քառամեցվել, կամ խոտաբույսերը ճավաքվել են ուշ ժամկետներում: Սենաժը ոչ ճիշտ պատրաստելու դեպքում առաչին ճերթին ավելանում են շաքարների ն կարոտինի կորուստները: Սենաժի պատրաստման նխնոլոգիան բնդդրկում է ճետնյալ աշխատանքներըխուտճունձ,ճնձված զանգվածի տափակեցում, թառամեցում։ զանգվածի ճավաքում ն լասավորում, լասերի ճավաքում, մանրացում, փոխադրում, լցնելը պաճեստարանները,զանգվածի տովփանում խրամատներում, աշտարակների ն խրամատների ծածկում: Սձնաժը պատրաստում են տարբեր բույսերից, բայց առավել լնպատակաճարմարեն բակլազգի խուռաբույսերը: Սենաժի Համար բազմամյա ն միամյա բակլազգի խոտաբույսերի պետք է ճնձել կոկոնակալման փովում, իսկ դաշտբույսերը ճասկակալման (ճՃուրանակալման) ավլուկաղզգի Բարձրորակ սենաժի պատրաստման կարնոր փուլում: է պայման 4ճնձված կանաչ զանգվածի թառամեցումը ճնարավոր կարճ ժամկետում: Ճածրադիր շրջանների պայժամ, իսկ լեռնամաններում թառամեցումը տնում է 3--4 ժամ: 5--8 Զորացման տնողությունը յին շրջաններում՝ 1,5--2 անդամ կրճատվում է, երբ բակլազգի խոտաբույսեՊՏՊ-2Հ մեՀետո տավփակեցվում են րե «նձելուց են քենայով կամ 4ճնձվում կԱՊՎ--8, Ե--301 ագրեղատներով: Այնուճետն թառամեցված զանգվածը մանրացվում վ՝ սենասմ, իսկ խրաժը աշտարակներումպաճելու դեպքում 1--8 սմ մասնիկների մատներում պաճելու դեպքում մինչն 5--8 լ

իսկ մյ բացվածքը փակում, ծածկ ղանգվածը

ոչ

կգ

կգ մարսելի

պարունա

թյամբ: ն Ծղուիսննդարարությու

օգտա Ծղոտըկերաբաժնում Հատկա ճամար, ստեղծելու վալ որտեղ Հյութալի կերերն օգտագ

Քիչ սննդարարությա ընդճանուր ծղոտի կուլտուրաների տիկային պրոտ շմ (4--9 ծկ) ավելի է 2,2--3,5 կգ մար պարունակում

նանացանճացաբույսերիծղոտը:

Հա Գարնանացան րունակում: ն ավե է կենդանինե սննդարար

են գարու, Ավելի սննդարար ծղոտը սնն իսկ ցորենի ծղոտը,

ծղուռիսն կուլտուրաների կային է կուլտու կախված լիությունը

ե

վորներ1,1--48,3

նղոտի

կենդա խիստ ցածր է, որոճող 50 գկ, իսկ մյուս կենդանինե

25.

ն 4540 քաղանթանյութերմի բակտայիննյութեր, իսկ պրոտե Այդ շատ քիչ են պարունակում:

ունեն

մղեղը Ն դաշտավ Ծղոտը, ցածր սննդարարությ

մեջ սենաժը լրիվ չափով կարող մասին: պես նան խոտի Հիմնական

ընթացքումչի սառչում, պաճելու | տալը:կ Հանելըկենդանիներին է

էն 15-

Հաստությամբ բարձրխոնավ Սենաժը

դեպքո խրամատների թաղանթով: ճողա 20 սմ

խրամատներում

բոտ

վերնից տարակներում

ն նել:Օդի չփումից մեկուսացնել 30 սմ շեր

այն մանրացնում են, նելու ճամար կերակրումից առաջ մշակում քիմիական նյութերով (կիր, ամոնիակ, կաուստիկ կամ կալցիումայինսոդա, ճիմքեր): Մղեղը ստացվում է Ճացաճատիկայինն ընդեղեն կուլտուրաների Հատիկների կալամանն զատմանժամանակ: նրա սննդարարությունըորոշ չափով ավելի բարձր է, քան ծղոտի

կերերի ինչպես ճատիկը, հմբին են պատկանումընդեղեն բույսերի Այդ կերերը պաճան յուղի արտադրության մնացորդները: 25--40 ն կ պրոտեին: 0 ածխայրեր րունակումեն 30--50 180--350 պլրուռեինմարշելի գ է 1 կգ կերը պարունակում 50--90 ե» է ներ որոնց մարսելիությունըկազմում են ընդճաԽտացրած կերերը բարձրացնում կերաբաժնի

խտացրածբուսական Ճճարուստ Պրոտեիններով

,

սննդարարությունը: 1 ց Հացաճատիկային կուլտուրաների մղեղբպարունակում է 40--44 կերային միավորներե 2,1-2,6 կգ մարահլի պրոտեիններ, իսկ ընդեղեն բույսերի մղեղը 51--6Տ կերային միավոր ն 3,5--9,2 կգ մարսելի պրոմտնում է տեիններ։ Մղեղը կերաբաժնիմեջ յութալի կեբներիՃեյո միասին: Եգիպտացորենի կողրերի առանցքները պակաս սննդաչ րար նն, շատ կուղիտ, մարսելիությունը՝ ցածր: 100 կգ (երը պարունակում է 27--35 կերային միսվոր: Այն կնրաբաժնի մեջ է մտցվում մանրացնելուց Հետո, Հյութալի կերերի ե ճետ սիլոսի միասին: Խտացրած կերեր:Խտացրած կերերն աչբի են ընկնում աննդանյութերի բարձր պարունակությամբ. Բուսական խտացրած կերերի խմբին են պատկանումճատիկային կեվերամշակման կերային մնացորդները,

սննդարարությունը: պրոտեինյան նն ճացաճատիկային Որպես հատիկայինկեր ծառայում Հատիկակերերը Հատիկը: ն Հատիկաընդեղեն կովտուրաների ունեն բարձր կերային արժեք (աղյուսակ 4):

նուր

ն

սննդարարությունը Աղյոակ Հիմնականճատիկակերերի

-

|

Խտացրած կերերը ճիմնական սննդանյութերի պարունակության տեսակետիցբաժանվում են ածխաջրային ն պրոճարուստ խտացրած բուտեինային խմբերի։ Ածխաչջրերով սական կերերի խմբին են պատկանում Հացաճատիկային "կուլտուրաների ճատիկը, ալրաղաց, շաքարի ն օսլայի արտադրությանչոր կամ չորացված մնացորդները:Այս խմբի (0 անազոտ էքստրակտային կերերը պարունակում են 50--20 նյութեր, գլխավորապեսօսլա, իսկ պրոտեիններիպարունաԳ0։ 1 կգ կերը պարունակում է կությունը կազմում է 10--16 20-80 մգ մարսելի սզրուտեին:ծատիկակերերի ւզրուտեինը ամինոթթուների պարունակությանտեսաանփոխարինելի կետից լիարժեք չէ: Ածխաջրերովճարուստ կերերը աղքատ են կարուռինով: ճատիկի ածխաջրերի մարՀացաբույսերի սելիությունը կազմում է շուրջ 7200, իսկ սպլրուռեինների մարսելիությունըմիայն 10--40 (0,

կգ կերը պարունակում է

ւմամն,

՞

դերերը

`.

՞-

ՀՀ

՛

ՍԱ,

կգ կերը պարունա-

Վարսակ

Գարի

Ոլոռ

Վին

եզիպտացորեն Սոյա

-ծՀ.-3 բ Հ ո»

8,5 8,)

-

-

`

Տ

-1,7

1,8

19,5

՞2).2

22,7

է,2 0,4

1,7

5,1

..

` `

-

`

Է

ՀՀ

3,3

3,3 3,1

4.2

ն

ԱՅ ունեն

Հատիկայինկերերից առավել մեծ օգտագործում գարին, վարսակը, եղիպտացորննը:Գարու Հատիկն աչքի է ըինկնում օսլայի ն սպիտակուցների բարձր պարունակությամբ, իսկ թաղանթանյութերւլարունակում է երկու անդամ Չոր նյութերի մարսելիուավելի շատ, քան հգիպտացորենը: 11) 0» Ա թյունըկազմում են մինչն ճատիկները եգիպտացորենի ն մինչն 6 զը Ճարպեր, բայց պրոեիննե20 գը ածխաջրեր են: եգիպտացորենի չոր աղքատ նյութերով րով ե Հանքային

պարունակում "

չ

միավոր: կերային ճակնդեղի արմատների Շաքարի

ունեն

վերամշակման մնացորդներից կերային բարձր արժեք մզուքը ն ֆիլտրանատվածքը: ՄղզուքըՃաճախ չորացնում են։ Այն աղքատ

Ճարպարտադրության

,

թեփը Հատիկի Հա դ իոոորու ճարպով ճանքային նյութերով պես ֆոսֆորով, վիտամիննեէ օսլայով, կալցիումով: 100 կգ բով, բայց ավելի աղքատ ցորենի կամ աշորայի թեփը պարունակում է 72--76 կեբային միավոր ն մինչն 11,4 կգ մարսելի սպիտակուցներ: մնացորդներն ունեն ավելի բարձի սննդաչ ԶՁավարային րարություն: կգ ալրային կերը սղլարունակումէ 92--117 կերային միավոր ն 8,1--20,5 կգ մարսելի պրոտեիններ: մնացորդները (քուսպ, շրոտ) պասննդա րունակում են սերմերում գտնվող ճամարյա բոլոր նյութերը, բացի ճարպերից: Այսպես, արնածաղկի սերմեպարունակում րիր յուղն անջատելուց Ճետո մնացած քուսպը է 46,540 աղուտայիննյութեր, 20840 անազոտ էքստրակտային նյութեր, 84406 ճարպ, թաղանթանյութեր, 8. 100 կգ կերը պարունակում 6,1 (ե ճանքային նյութեր

աաա աու ացն երից այն ատվա

յացնելկամ սիլոսացնել:

Տեխնիկական վերամշակման կերային մնացորդները մեծամասամբ պարունակում են մեծ քանակությամբ ջուր (մինչե 90-93 ձեի) ն այս պատճառով պետք է անմիջա-

նակությամբ:

.

է մինչե նյութերի մարսելիությունը բարձր է, այն ճասնում 90.00, կուլտուրաները Ճատիկում պարունակում Հատիկարընդեղեն են 2--3 անդամ ավելի շատ պրուտեին, քան ճացաճատիկային կուլտուրաները:Այսպես, ոլոռի ճատիկներում պրուեինների պարունակությունը կազմում է շուրջ 25 00, իսկ սոյայի ճատիկներում՝ 35 ձը: Հատիկարնդեղենբույսերի ճատիկում պարունակվող սպիտակուցներըբիոլոգիապեսլիարժեք ենն լավ են մարսվում. չատիկաընդեղեն կուլտուրաներն աչքի են ընկնում նան ճարպերի (մինչն 15 ժ0), ճանքային նյութերի, Հատկապես կալցիումի ն ֆոսֆորի բարձր պարու-

ն

նյ Հանքային պրոտեիններով է 85 կերա

տարբեր կերեր

վիտամինն

են

Համար:

կամ

ապիտա

նում

են

սորուն, բրիկետ

լրացնե նականկերաբաժինը Համակցվածկերերնիրեն

ունեցող կերերի խառնուրդ:

ները

իրենցիցներկա (ՍՎՀԱ) ն քայիննյութերի վիտամԴր

րերը

մյուսկերերի լրացման

ստանում

արբեր խտաց տրվում են կո կենդանիներին

ռացիոնՀամակցվածկերերը Հար խառնելով: կիտ կերերը

ն (կոնցո ցիոն,Հարատացված

աա կեր ն իրենց կազմությամբ կեր են Հի կերերը բաժանվում երեք

են

մոցգում

մեջ

են կերերն արտադրվում կենդ որոշակի փոխ աննդանյութերի նն ված կերերը պատրաստվում Հատիկը, րային կուլտուրաների կո լան կերային մնացորդներ, կ Հանքային կ ծագում ունեցող

են կայացնում

կերեր: Համակց Համակցված

ու

գինեգործութ մտադրության, ն գյուղա արդյունաբերական թափոնները մնացորդներն

պրոտեիններ: օգտ կերային նպատակով

է ածխաջ ճարում նստվածքը կերային մ է պարունակում

կում մզուքըպարունա

չ

ԿՈՒԼՏՈՒՐԱՆԵՐ

,

Ճացաճատիկային կուլտուրաներ մշակգլխավորապես

են

մշակվում

Հացաճատիկային կուլտուրաներնիրարից տարբերվում

որպես միչանկյալ կամ խոզանացան կուլտուրաներ:

ոչ

ազոտականմիացությունների ւպարու-

եծ

արուստ

Վ

է մենծ

են

է ճնշտ մարսելի

ածխաջրըծձրով, անազոտէջոտ-

քանակությամբ սլիտակուցներ (10,1--16,2 0)

րաներիճամեմատությամբ աչքի

կերային կուլտուընկնում կերային միավորների ն մարաելի սպիտակուցներիբարձր պարունակուքյամբ: Հատիկակերային կուլտուրաների ճատիկըպարունա-

Հատիկակերային կուլտուրաներըմյուս

Թերի՝ազուռական կ նակությունից:

կերային նշանակությամբն սննդարարությամբ: նրանց կնրարժեքըկախված է Հատիկիմեջ Հիմնական ոննդանյու-

են

ոն

նը, աորգոն մշակվում են որպես սիլոսային կուլտուրաներ, իսկ աշնանացանցորենը, աշնանացանաշորան, կորեկը որոշ շրջաններում կանաչկերի ատացման նպատակով

մշակվելնան կերային նպատակով: Այսպես,եգիպտացորեչ-

պարենային ն ալրաղաց կուլտուրաների արդյունաբեճացաճատիկային բության թափոնները,Ճացաբույսերի ճատիկի կալսումից ճետո մնացած կոպիտ կերը՝ ծղուռը ն մղեղը: Բացիայդ որոշ պարննային ճացաբուլսերառանձին դէպքերում կարող էե

նեն նան կնրային նպատակով օգտագործվում

պատկանում դարին,եգիպտացորենը, վարսակը, սորգոն:

կերային նպատակով:նրանց ճատիկըՃիմնականում օգտագործվում է կենդանիներիկերակրման Համար որպե խտացրածկեր, ինչպես նան Համակցվածկերերի արտադրության բնագավառում: Այդպիսի կուլտուրաները Ճճամարվում են ճատիկակերային կուլտուրաներ: Դրանցթվին նն

վում

շարք

Բարձրբնրքատու կ աննդանյութերով ճարուստ ճացաչ բույսերը, ճանդիսանալովճիմնական պարենային կուլտուրաններ, միաժամանակկարնոր նշանակություն ունեն կերի բազան ամրապնդելու գործում: Հացաճատիկային կուլտուրաների մի մասի ճամար դժվար է սաճմանաղատել նրանը պարենայինն կերային նշանակությունը,Միաժամանակ մի'

ՀԱՑԱՀԱՏԻԿԱՅԻՆ

Գլուխ. ԵՐՐոոդ

բարձր ւղլարո կեր է բտվող կենդանիների,կ օսլայի Գարին.

գանական նյութերի մարսելի

քան վարսակը: Գարու ճատիկ ն ավելի ջիչ քաղանթ օսլա

Գարին ունի ավելի բարձր

վիճակում:

պրոտեիններով, «անքային նյ ճարուստ կերերի ճետ. եգի թների մարածլիությունը կազմո ցորենի Հատիկը կենդանիներ րացածվիճակում, կողիերը ա

բարձրացն դարարությունը

ա պաճ արտադրությանճամար Հատիկակերային պատճառով թվում Հիմնական խնդիրների ն անփո ունի ։րուսեինների ձըր սլարունակություն ունեցո նաբարձր էներգետիկ սննդար նը, նրա Հատիկը պարունակու իսկ քաղանթա 600 ճարպեր, անզամ ավելի քիչ, քան վար քան զարին,Եգիպտացոր ցածր է (1 կե րբունակությունը է 59 գ մարսելի ւպրուտծին ), ա ն տրիպ Հատկապես լիզին ծգիպտացորենիճատիկը աղջա րով, կալցիում պարունակու քան վարսակը: եգիպտացո սորտնրը ճարուստ են կա ցող րունակում է մինչն 9 մգ կա ն ավելացնում կերարժեքը

ճը) ն դրա շնորչիվ « խտացրած կներ: Սակայն Հատիկայինկերեր թթուների,Հատկապես լիզինի 68,7

գյխ բակտայիննյութերով,

Վարսակիօրգանական նյութերի մարսելիությունը կազէ 25 00: նրա ճատիխկի քաշի 30--40 0/0 կազմում են թեփուկները, որը իջեցնում է կերարժեքը: Վարսակը արոմատիկ է, ունի դինտիկ Հատկություն, Օգտագործում են ձինրին, բտվող կենդանիներին,ինչպես նան կաթնատու կո-

է դրանց

սննդի

'

նպատակով: նշանակու-

արտադրության

նպատակներով, գարեջրի նե ածիկի ճամար որպես Հումք: Գարու Հատիկը օգտագործվում է զանազան աննդամթերքներ պատրաստելու ճամար:Որոշ երկըրննրում գարին մշակվում է պարենային Գարուճատիկնունի չափազանց եժ կերային թյուն: Գարու բերքի շուրջ գի օգտագործվում է որպես կեր: Գարու ճատիկները օգտագործվում են ճատիկային ե անասունների քոչունների կերակրման Համար: կգ դարու ճատիկը պարունակում է 129 կերային միավոր կ 10,0 կգ մարսելիսպիտակուց: Գարու Հատիկը լայնորեն օղտագործվում է անասուններիտարբեր խմբերի ն թոչունների Համար ճամակցվաժ կերեր պատրաստելու գործում, կեբային նպատակովօգտագործվում են նան նրա դարմանը, բույսերի Հեւ մղեղը,բակլազդգի խառնուրդցանքերից ոտացված կանաչ կամ չոր վիճակում, ինչպես զանգվածը

ԳԱՐԻ նչանակություը, ն տաբածվածությունը բեոքատվությունը: Գարին ունի բազմակողմանի օգտագործում կերային |

որպես միջանկյալ կերային կուլտուրաներ:

Միաժամանակ ընդլայնվում է Հացաճատիկային կուլտուրաներիմշակությունը սիլոսային ինչպես նան նպատակով,

րության ինտենսիվացման միջոցով բարձրանալու բերքատվությունը:

կերայինկուլտուրաների ցանքատարածությունները, արտաղ-

.-

վերին կնրակրելու ճամար: ՍՍՀՄ ժողովրդական տնտեսությանզարգացման 10-րդ Հնգամյա պլանով նախատեսվում է Ճացաճատիկի արտադբության ավելացման Հետ միասինզգալի չափովավելացնել ճատիկայինկերերի արտադրությունը Այդ խնդրի կատարման Համար 1926--1980 թթ. ընթացքում մնբ երկրում զգալի չափով ընդարձակվելու են բարձր բերքատու Հատիկա-

մում

ալրաղաց

Ն

գարեջրի ար ՍովետականՄիության շատ տափաստանայինշրջաններում, Ուրալում, Սիբիրում մշակվում են Գարու լրիվ ճասունացած ճատ գկ: Հատ նակը կազմում է 85--88 նակում է 64,60/0 անազոտ էքստ ապիտակուցներ,5,5 00 թաղանթա նյութեր,20/ը ճարպեր:Չոր նյութե կան ն անօրգանականմիացությու են անազ թերի խիմբիմեչ մտնում ցությունները, գլխավորապես միացությունները, որոնք «ճիմնակ սպիտակուցներիձեով ն ֆերմենտ կ (ճում ճարպեր) պիդները վիտա քանակը կազմում է չոր նյութերի չո (ը, Հ մեջ օսլան կազմում է 45--66 թաղանքթանյութերը3--Տ ի, մյուս ն. հվանով): Անօրգանական միաց կայացնում են ճանքային նյութնը։ կան կազմը զզալիորնն փոփոխվո նետիկական ճատկություններիցն բից: Այսպես, Համամիութննակ «ուտում տարբնր աշխարճադրակ նազրվել է բազմաթիվ սորտերի տատանում 2,9 մինչե 22,260 ն օ թյուն 44,2- 69,2 օք սաճմաննե կերի Համար մշակվող գարու պայմանավորվում է պրո չափով նակությամբ: ԳարուՃատիկներու նակությունը տատանվում է 10--16 է առանձին դեպքերում ճասնում Ճճատիկներումսպիտակուցների փոփոխվում է: Այն կախված է սո տեխնիկայից, մշակության վայրից նակային պայմաններից, տեղումն նան

տա-

տմ

ու

ցիայի ընթացքում դրանց բաշխվածությունից: Գարու ճատիկներում պրուռեինյան նյութերի պարունակությունը ավելի բարձր է Ճճարավային, Ճարավ-արնելյանֆոր, տափաստա-չ են նային շրջաններում: Ուսումնասիրությունները ցույց լիս, որ Ճատիկալիցիշրջանում օդի բարձր ջերմության ն չորային պայմաններում ճատիկներում սովորաբար կուտակվում են ավելի շատ պրուտռեինյան նյութեր, քան խոնավությամբ ապաճովվածշրջաններում: Բարձրլեռնային գոտում, չրովի պայմաններում գարին պարունակում է ավնլի քիչ պրուտեինյաննյութեր: Ագդրուռեխնիկական այն միջոցառումները, առաջին Հերթին Ճճանքայինպարարտանյութերի օգտագործումը, որոնբ նպաստում են դարուբերքատվության միաժամանակնպաստում են Հատիկի մեջ բարձրացմանը, ւպրուռեինյաննյութերի քանակի ավելացմանը, ճեւտկաբարն նրա ընդճանուր կերարժեքի բարձրացմանը:Հատիկիմեջ պրոտնինյաննյութերի քանակն ավելի բարձր է օրգանական նյութերով Ճարուստ ճողերում մշակելու դեպբում: Աշնանա-չ ցան գարին պարունակում է ավելի բիչ ռպիտակուցներ,քան դարնանացանգարին: Գարու սպիտակուցներըմիատիպ չեն: իրենց լուծելիության բնույթով գարու սպիտակուցներըբաեն ժանվում են չորս խմբի՝ալբումինքեր, որոնք լուծվում ն ջրում դրանց քանակը, կախված մշակության վայրից սորտից, տատանվում է ընդճանուր ապիտակուցների Չ8-40.00 սաճմաններում, գլոբուլիններ, որոնք լուծվում են աղերի լուծույթներում (10--15 0), պրոլամիններ, որոնք լուծվում են 70" էթիլային ապիրտիմեջ (23--4240)ն զլյուսնլիններ, որոնք լուծվում են ճիմնային լուծույթներում (15-30 ծ) Ավելիարժեքավոր են Համարվում ջրում ն ճիմնային լուծույթներում լուծվող սպիտակուցային ֆրակցիաները, որովճեւոն նրանց կազմի մեջ մտնում են մեծ քանակությամբ ամինոթթուներ: Գարու սպիտակուցիկազմի մեջ մտնում են ավելի քան 20 ամինոթթուներ, որոնցից 8 (լիզին, մետիոնին, տրեոնին, տրիպտոֆան, լեյցին, վալին) անփոխարինելի են ն սննդի մեջ ու կերային տեսակետից ունեն կաընոր նշանակություն Տարբեր Հեւտաղզոտողներիկողմից կատարված ուսումնասիրությունների ցույց են տալիս, որ լիզինի պարունակությունը տատանվում է սպիտակուցների `

նրա

բող

Հանքային նյութերի պարունակու է տատանվել1,8 մինչն 4,3 (ն

ներները ներկայումս աշխատում են րային այնպիսի ճիբրիդների ստաց ճետ միա 100 ց/ճ բերք ապաճովելու բարձր պարունա առպիտակուցների ամինոթթուներ րով, անփոխարինելի լիզինով Ճարոատսորտերիստացում արմատավորումը զգալիորեն կիջեցն է ն Ճճատիկը Գարու պարունակում ազոտական միացություններ, որոնց ազատ ամինոքթուները, ամինոթքու ՋՀատունացած Հատիկը այսպիսի ա ներ ավելի շատ է պարունակում: չա ոչ սպխտակուցային ազոտական մի որոշ չափով նվազում է:

բարձրւզա բինելիամինոթթուների

կերային նպատակով,բարձր բերքա ընթացքում սելեկցիայի անդիրն է՝ նյութերի, այդ քվում նան արժեքա րունակության ավելացմանը: Սովե ստացել են գարու այնպիսի սորտեր,

Ճիմն դարուՃատիկը Միությունում

Այսպես յին մյուս կուլտուրաներինը: տեինի միջին պարունակությունըկ Հատիկը պարունակում է 4,4 Գ լի 16Գ տրիպտոֆան,իսկ հդիպտա տեինների քանակը կազմում է 10,0 1 կգ ճատիկի մեջ, Համապատաս 0,8 գ(Ի. Ս. Պոպով): Հաշվիառնելոլ այն անգամա

որ

անփոխ սպիտակուցները ե ավելի լիարժեք ւպարունակությամբ

դումարայինքանակի 2,2 մինչն 4,6 «8. կիզինի պա Տրոֆիմովակայա): ւլնս բարձր է ջրում լուծվող ոպիտ Գարու կերային արժեքը բարձր է

ճարուստ է ֆոսֆորով, նրա պարունաՃաստիկըՃճատկապես կությունը կազմում է մոխրի քաշի շուրջ 50 գն: Օրգանիզմի նորմալ կյանքի Համար կարնոր նշանակություն ունեն վիտամինները: Գարու բույլոր ն ճատիկը պարունակում են 8անեվրին, Թշ-ոիբոֆլավին, Ը--ասկորբինաթթու, Բ--տոկոֆերոլ ն այլ վիտամիններ: Գարու ճատիկում գտնվող ճարպը Հիմնականում կազփ-

ԱԱ

ՈՐՔ

Խ)

դրո

(774

սենաժի 100 կգ պարունակում է մարսելի պրոտեին:

պենաժըպարունակում է պատրաստված

ներ, 40կ 1ա

Ֆ7

90-94

բակ-

՛

ճասունացմանշրջանում ճնձված գարին կաթնամոմային կարող է օգտագործվել նան սննաժ պատրաստելու ճամար: Այս շրջանում ճնձված կանաչ զանգվածր պարունակում է ավելի քան 4046 չոր նյութեր, որը "նարավորություն էտալիս այն առանց թառամեցնելու լցնել սենաժի աշտարակները կամ բետոնապատվածխրամատները: Այսպիսի եղանակով պատրաստված սենաժի ինքնարժեքը լինում է զգալիորեն ցածր, որովճետն կանաչ զանգվածի չորացման անճրաժեշտությունը վերանում է: Գարու կաթնա-մոմային Ճասունացման շրջանում ճնձված զանգվածից պատրաստված ։

շաքարների

նե պաճպանվում է սպիտակուցներլ 40-48 Գ, կ, կարմաինի 65--66 Հարաբերությունը կազմում է

ի.

Կլեյ

են առաչ շրջանում-Ճնձելու դեպքում բույսերըպարունակում վելադույն քանակությամբ սննդանյութեր, ավելի վաղ ժամկետներում 4նձելու դեպքում նվազում է 1 հ տարածությու-

են ճասկակալումից առաջ: չար աշնանացան դարին ճնձում 700 կգ դարու կանաչ կերըպարունակում է 23,4 կերային

թ

ե,

սենաժում

օա-

Վերջին տարիներին ՍովետականՄիությունում ն արաասաճմանում լայնորեն տարածում է ստանում կաթնագարու մոմային ճասունացման շրջանում ճնձված բույսերից կերախառնուրդների պատրաստումը: Ոատումնասիրությունները են տալիս, որ գարին կաթնա-մոմային ճասունացման ցույց

Հասնում 250-է կանաչզանգվածիբերքատվությունը 300 զ/8: Որպեսզի կերը չկուտանա կանաչկերակրման Ճււլ-

միավոր:

ակին):

սպիսի

0,38--0,40

շրջաններում գարին լազգի խոտաբույսերի(վիկ, ոլոռ, տափոլոռ ե այլն), Հետ խառնուրդի ձնով մշակվումէ կանաչ կերակրման կամ խոտ ստանալու ճամար Այսպիսի շրջաններում մշակեչու ճամար առավել արժեքավոր է աշնանացան գարին, որի

միավոր ն 42,04 կգ մարսելի պրոտեիններ: Գարուն վիկի խառնուրդի 100 կգ չոր խոտը ռւլարունակում է 55 կերային

Ֆ.

13460 պրուտեինգը Հեշտ ֆերմենտացվող ածխաջրեր, 30--35

լ րա իաաորը ազխագրորի (ն. ով):

:

որոշ

(ն. ն

Գարուդարմանի բոլոր տեսակի անասունների «ամար Ճանդիսանում է լավ կոպիտ կեր: Այն իր կերարժեքով զգալիորեն գերազանցում է ցորենի ծղուտին։ 100 կգ գարու ղարմանը պարունակումէ 36 կերային միավոր ն 1 կգ մարսելի չարավայինն չորային

կերային միավոր ն 4,1 կգ

բուլւնրի ց ամբողջական կուլտուրաների Հատիկակերային

ուներից:

սպիտակուցներ:

քանակը, իսկ բերքաճավաքը նից սուսցված աննդանյութերի ավելի ուշ ժամկետներում կատարելու դեպքում թաղանքանյութերի քանակն ավելանալու, պրոտեինների ն կարոտինի քանակը նվազելու պատճառով սննդանյութերի մարսելիու-

թյունը վատանում է ն կերի կենսական արժեքը իչնում է: ԳարինՀնձելուց Հետո չորացնում են բարձր չերմ ային չորանոցներում (ԱՎՄ տիպի) ն ապա ճատիկավորում: Այս

եղանակով պատրաստված կերախառնուրդներնանվանվում են

մոնոկեր, որովՀետն դրանք կարող են լրիվ չափով փոխարինել խտացրած, ճյութալի ն կոպիտ կերերի, կազմված սովորական կերաբաժնին։ Այսպիսի մոնոկերն իր կենսաբանական արժեքով մոտ է առվուլտի կանաչ զանգվածին: Գարու բույսերից պատրաստված 100 կգ կերախառնուրդը սլարունակում է 20--78 կերային միավոր, իսկ չոր նյութերի 3,4-մեջ պրոտեինները կազմում են 10-16 40, շաքարը օալան 18--20 Պան 24նք, , 2Ձ,2--2,5 թ ' ՅՐԸ անքույին ե ճարպե նյութերը Ֆ--7 նչ կերախառնուրդը աչքի է ենկնում նան կարոտինիբարձի պարունակությամբ: Ուշադրությանարժազը,

-

0/0,

ԵՉ

դարու

գարնանը:

րաինայի Հարավային ն արնեմտյա յում, Անդրկովկասում ն Ղազախ Ասիայում ն Անդրկովկասումմշակվ րին, որբ ցանվում է ինչպես ուշ ա

Հյուսիս Հանրապետություններում,

հ։ Աշն ների կաղում են 1,8 իլ. տարածությունները կենտրոնացվա

Հասնում ցանքատարածություններ 65՝. լայնության Աշնանացան դարու

Ուկրաինայի արնեմտյանմարզերում սային լայնությանը, այն դեպքում,

ՍՍՀՄ-ում աշնանացան

դարու

կազմում է

շուրջ

00։

թ.

է Ճացաճատիկայինկուլտուրաների ցանքատարածուժության ավելի քան Չ5 տոկոսը: Մեր երկրում գարին տալիս է կերային ճՃատիկի Ճամախառն բերքի չուրչ 60 6|յչ Սովետական Միությունում 4իմնականում մշակվում է դարնանաչ դարու ցանքատարածությունները ցան դարին: Գարնանացան հ։ են 27,8 միլ. թ. կազմել Աշնանացանգարին իր թույլ Ցցրտադիմացկունության պատճառով ունի ավելի սաճմանափակ տարաձում ն մշակվում է ճամեմատաբար մեղմ ձմնո ունեցող վայրերում, ճարավային շրջաններում:

մում

ղը:

գարու ցանքատարածությունըմեր երկրում կազմել է 32,5 միլ. հ ն տվել է ճՀամաշխարճային արտադ րանքիշուրջ 25 ե, Սովետական Մրությունում Ճացաճառիկային կուլտուրաներիխմբում դարին ցորենից Ճետո: գրավում է ծրկրորդ տեղը: Վերջին տասնամյակներիընթացքում նրա տեսակարար կշիռը զգալիորեն մեծացել է ն կաղզ-

18975

տե-

ն Համացանքատարածություններով

կշիոր տեսակարար

ՍՍՀՄ-ը

դարու

խառն արտադրանքովաշխարճում գրավում է առաջին

Ցան

լու

չշնորճիվ գարին մշակվում է բոլոր աշխարձամասերում: Գարինճանդեսմ դալիս գարնանացան ն աշնանացանձեվերով: Գարու ընդճանուր տարածություններիմեջ աշնանա-

Տ--Դաշտային կեբաշտադբություն

ճազ. հ, իսկ աշնանացան դ նանացան գարին մշակվում է ճա դիր, նախալեռնային ն լեռնային բ դոտիներում, իսկ աշնանացան գա Զանգեզուրիգյուղատնտեսականգո բերում, ինչպես նան Սրարատյան ՍՍՀՄ ժողովրդական տնտեսու Հնգամյա պլանով նախատեսվում տիկակերային կուլտուրաների, այդ տարածությունների ընդլայնման ն թյան բարձրացման միջոցով կերի ն ճատիկիարտադրությանզգալի ավե Գարինբարձր բերքատու կուլտո կան անճրաժեշտմիջոցառումների ճ

52,1

Հայկական ՍՍՀ-ում 1873 թ. գ Հազ. հ ցանքատարածություն,որի

մինչն Հյուսիսային լայնության 6 պես նրա վաղաճաս սորտերը, լայն ձըր լեռնային շչրջաններում՝ծովի մ բարձրության վրա: 2206--3200

ճատիկային կուլտուրաների դարին մշակվում Գարնանացան ցանքատարածությունների 12,3 00: Բազմազանձներ տարբեր ճողա-կլիմաշրջաններ ունենալու, մերձարնադարձային յին լական պայմաններին4եշւո Ճարմարվելու, վաղաձաս լինե-՝ թյան Հյուսիսային գոտին, նրա մշ

խմբում աշխարճում գրավում է չորրորդ տեղը՝ զիջելով միայն ամբողջ ցորենին, բրնձին ն եդիպտացորենին։ Գարու ցանքատարածությունները վերջին 30 տարում զգալիորենընդարձակվել են ն 1971 2 ճասել են 82,2 միլ: ն կամ կազմելեն Ճճացա-

արտադրանքով ճացաճատիկային կուլտուրաների

նի է.նան այն, որ կերախառնուրդների պաճպանման ըրնթացքում սննդանյութերիկորուստը լինում է աննշան: Գարու կաթնամոմայինՀասունացման չրջանում Հնձված բույսերից պատրաստված սենաժի ն կերախառնուրդի զգալիորեն է, ավելանում երբ այն մշակսննդարարությունը վում է բակլազդի խուռաբույսերի՝ գարնանացանվիկի, ոլոռի ճետ խառնուրդիձնով: ն Գարին հր ցանքատարածություններով ճՃամախաոն

այնն

Եվրուլայում՝ Դանիայում, Անգլիայում, Ֆրանսիայում, ԳՖՀ-ում

(33--40

ց/ճ), ՀյոախիսայինԱմերիկայում (23--

ց/ճ), ՍովետականՄիությունում

չայկականՍՍՀ-ում

գարնանացանգարու միջին բնրքաթթ. կազմել է 14,9 ց/։ Լեռնային են գարնացոտու առաջավոր տնտեսությունները ստանում նացան գարու 20--25 ցհ Հատիկի բերթ։ Ավելի բարձր բերք ։տրվությունը19721--1925

Հատիկի

աշնանացան գա-

կենսաբանականառանձնահատկություննեոր: կուլտու-

շրջանը

իսկ սերմերի ծլման էներգիան՝ օգտագործվում են պարենային

Բարճր: տարիանրըճամար: երկշարք երնշարք ա: Խարշակվու րաադրության կերային նպատաԲրի

`

մինչն 30-45 ցյճ, իսկ ջրովի Հողերում, ինչպես նան սորտավորձարկման Հողամասերում՝ մինչն 50--60 ցյն Հատիկի բերք:

են

ՀՃասուԴրանց «լարունակությամբ: Հետբերքաճավաքային կացման կարճ է,

|

Միջին ացու գարնանացան

ճարքուբերքատվությունը: Արարատյան

յանառանձնաճատկություններով:

կուլտուրաների միջին բերքատվու քան Ճացաճատիկային

Ցարու արդյունավետությունը «ատկապես բարձր է չոր երկրագործականգոտում, որտեղ այն իր բերքատվությամբ գերազանցում է մյուս Հացաճատիկային կուլտուրաներին: Աշնանացան գարինավելի բարձր բերք է տալիս, քան Ասիական ճանրապեւտություններում, Հյուսիսային կովկասում, Ադրբեջանում աշնանացան գարու բերքատվությունը 10-12 ց|ն գերազանցում է դարնանացանդարու բերքատվությանը: ՍովետականՄիության շատ գոտիներում ն մարզերում գարու ցյճ: երկմիջին բերքատվությունը կազմում է 20--22 են գարու բի առաջավոր շատ տնտեսություններ ստանում

դարու

ջրովի պայմաններում ստանում 35--45 բերք: ց/ճ

այրի

է, զարգացման գարնանացան րական դարին միամյա բույս կամ աշնանացան բնույթով: Գարուտեսակներն իրարից տարբերվում են կենսաբանաերկշարք գարիների ճաեն, «իկները միատարր ավելի խոշոր, ածխաջրերի բարձր

ների ընդարձակմանը զուգընթաց վգալիորեն բարձրացել է նիա բերքատվությունը: Երկրում աշնանացան գարու միջին բերքատվությունը1923 թ. կազմել է 20,4 ցյն, իսկ դարնանացան դարու բերքատվությունի'18,6 ց/ճ։ Ընդճանուրաոմամբ գարու բերքատվությունը 1,5--3 ց/ճ ավելի բարձր է,

թյունը:

նանացան

քու

ցանքատարաժություն-

գարու

աշնանացան գարին: նրա միջին բերքատվությունը թթ. կազմել է 16,5 9/հ: գարու բերքատվությունը 1923 թ. ՀանրապեԱշնանացան է սությունում կազմել 19,6 գ/ն: Այոիսով, վերջին 13 տարմիջին բերքատվությունը վա ընքացքում աշնանացան գարու թթ. աշնանացան գարու բարձրացել է 5,8 գ/հ: 1921-1923 բերքատվությունը եղել է 1,6 ց/ճ ավելի բարձր, քան գարէ տալիս 2921-1978

ե ճողաչ տալ ճամարլա բոլոր բոլոր Հող տալ րյա կարող է բարձրձ բերք կլիմայական գոտիներում: Միավորված ազգերի պարենային ն գյուղատնտեսական կազմակերպության (Ֆ Ա 0) տվյալներով, 1921 թ. գարու միջին բերքատվությունը ամբողջ աշխարՀում կազմել է զն ավե քան ցորձի ցորեն երքա-Հ18,5 ոմգն կամ 28,5 Ջր արձր, քան Բերք ավոլիԲարձր, են ստանում ւտիվությունը: Գարու բարձր բերք ճատկապես

քում մ

րը

:

(ոյ/որ

ան

Անկանոնվեցշարքանի կամ չորսկողանի գարիները ճամեմատաբար ավելի չորադիմացկում են ն վաղաճաս: չառիկներն ունեն անճավասար մեծություն, աչքի են ընկնում ուպիտակուցներիավելի բարձր պարունակությամբ: Չորսկողանի զարիները մշակվում են կերային նպատակով: կանոնավորվեցշարքանի գարիների ճատիկներն ունեն անճավասար մեծություն, Համեմատաբար մանր են։ Աչքի

են

որ Հա Համ ըն

Գոր

ա

ար:

բրորունազո Բարա ն

ապիրտաթորման.

ու

ածիկ

ստանալու

Մերկ դգարիները բնութագրվում են սպիտակուցներիբարձոր պարունակությամբ:Օգտագործվումեն ձավար, դարու մուրճ,,ալյուր ն սննդամթերքներ ատանալու ճամար: Մերկ ն անքիստ ձնեեր. դգարիներնունեն Փիստավոր Վերջիններս

փոխարեն ունեն եհռաբլքակ Ճավելֆուրկատային քիատերի վածքներ: Գարին կենսաբանական առանձնաճատկություններով նորմալ որոշակիորեն տարբերվում է մյուս Հացաբույսերից: պայմաններում դարու ծլումը տնուղ է 8--6 օր: Գարու արմատային սիստեմի ինտենսիվ աճը դիտվում է բույսերի թփակալման փուլից ն շարունակվում է մինչն Հասկակալումն ընկած շրջանը: Արմատների աճր դադարում է ճատիկալիցի են տալիս, որ արշրջանում, Հետաղոտություններըցույց մատային սիստեմի ղարդացումը սերտորեն կապված է աճման բնույօրգանների վեգետատիվ վերգետնյա բույսերի աճ ունեցող ճզոր բույսերը» որպես կանոն, Բուռն «ետ։ թի են ավելի կազմակերպում

մեծ

սիստեմ: արմատային

վրա:

են ՃողաԳարու թփակալմանմեծության վրա ազդում միջոցաչ պայմանների ն ագրոտեխնիկական կլիմայական ն սննդանլութեխոնավությունը ռումները: չողի բավարար չափավորչերմությունը նպասրով առլաճովվածությունը, են թփակալման մեծացմանը: Բույսերի թփակալման տում վրա ազդում են նան պարարտացումը, ցանքի ժամկետը, ն այլն: Նորֆորման ն խորությունը, սերմերի մեծությունը .

2--2,5,

իսկ նոսը ցանքերում մեկ

բույսը

կազմակերպում Ն

ցողուն: Աշնանացանզարին, որպես կանոն, թփակալում է ուժեղ,

մինչն

4--5

Է դարիներն ունեն ավելի մեծ լնիակալում: Չորային շրջաններում կարեոր նշանակություն ունիթփակալմանճանգույցի ձեավորման խորությունը: Թափակալման 4ճանդույցիձնավորման խորության վրա են եղանակային պայմանները, ճողի բերրիությունը, աղդում է, որ ցանքի խորությունը, ժամկետը ն այլն: ձաստատվածժ ինչքան օրվա ընթացքում բույսերի լուսավորվածությունը երկար է ն ինտենսիվ, այնքան թփակալման «անգույցբ ձնավորվում է ավելի խորը: նորմալ բուսածածկ ունեցող ն լուսավորվածությունը լինում է ավելի լավ, ցանքերում թփակալման ճանգույցը ձնավորվում է ավելի խոր, քան խիտ ցանքերում: Հայտնի մ, որ Ճացաբույսերի թկիակալմանշրջանում տեղի է ունենում ապագա բերքի օրդանառաչջացումը։ Գարու աճման կոնի դիֆերենցումը տեղիչ ունենում ավելի արագ, քան մյուս ճացաբուրսերինը:Այս պատճառով էլ թփավալման շրջանը ապագա բերքի ձնավորման ճամար կրիտիկաՀեւոնում է: է, կան որ թփակալման շրջանում Այստեղից աճման ու բույսերի զարգացման ճամար անճրաժեշո բոլոր դործոններով, առաջին «երթին ջրով ն սննդանյութերով աղպաճովելը ճանդիսանում է բարձր բերք ստանալու կարնոբագույն պայման: Ծլումից շուրջ 3--4 շաբաթ անց սկսվում է բույսերի խողովակակալմանփուլը Հարավային պայմաններում գարու բույսերի խողովակակալումը ճաճախ ձգձավում է ն սկտվում է ծլումից 4--6 շաբաթ անց: Դա բացատրվում է նրանով, ոթ Հարավում կարճ լուսային օրվա պայմաններում բույսերի զարդացումնավելի դանդաղ է ընքանում: Թփակալումից Հետո գարու ցողուններըչափաղզանը արադ են աճում: Գարին ցորենի ճամեմատությամբ ունի ավելի կարճ ցողուններ: Բույսերի բարձրության վրա ազդում է սորտի առանձնաՃճատկությունը:Ցողունների բարձրությունը մեծ չափով շարք

ւ

'

Գարու թփակալումը սկսում է ծիլերի երնալուց շուրջ է երրորդ տերեր: Անբարե12-15 օր անց, նրբ առաջանում է սկսվում թփակալումը դեպքում նպաստ պայմանների Հետո, Գարին քփաօր ձրձդումով՝ ծլումից մինչե 20-28 ճացաբույսերը: կալվում է ավելիուժեղ, քան մյուս մեծ այն ժամանակ, է լինում Բույսերի Թիակալումը երբ թփակալմանճանդույցի ձնավորման ճամար ստեղծվում են նպաստավոր պայմաններ: Չափազանցկարնոր է, որ թփակալման ճանգույցը գտնվի «Հողի խոնավ շերտում, քանի որ միայն այդ պայմաններում են արադ կերպով ձնազարգացումը վորվում երկրորդական արմատները, որոնց ուղղակիորեն ազդում է բույսերի թփակալման մեծության

կազմումէ թփակալումը բույսերի դարու մալբուսածածկում է

քան գարնանացան դարին: Գարնանացանդարիներից երկ--

կախվածէ

նան

ն կիրաոչ ճողա-կլիմայական պայմաններից

վող ագրոտեխնիկայի մակարդակից: Գարու ցողունն ավելի թույլ է, քան ցորենինը, ն այո պատճառով այն ավելի մեծ Հակում ունի պառկելու նկատ09

`

ու

`

Գարու բույսերի ասիմիլաւցիոնմակերեսը ավելի արագ հ կարճ ժամկետում է ձնավորվում, քան մյուս Ճացաբույսերիմակերես ունեն բույսի գագաթից ճաշված նը: Ավելի մեծ ն երկրորդ երրորդ տերնները, իսկ ցորենինը՝ գագաթնային առաջին տերնեաթիթեղը:Այս Ճճատկությանշնորճիվ գարին ավելի լավ է օգտագործում արնի էներգիուն, որը բարձր բերք ձնավորելու կարնորագույն պայմաններից մեկն է: Գարու ծաղկափթթությունը ասկ էւ չասկակալումը ըսկրսվում է ծլումից շուրջ 60--70 օր անց: Ուշագրավ է, որ Ճյուսիսային շրջաններում դարու ճասկակալումը ծլումից Ճետո ավելի շուտ է սկսվում, քան ճարավում: Դա բացատրվում է նրանով, որ Հյուսիսում երկար լո աային օրվա պայմաններում գարու զարգացումը ավելի արագ է ընթանում: Բույսերի ճասկակալումը արագանում է նան այն դեպքում, երբ բարձրանում է օդի չերմությունը, ոննդանյութերի ճոսքը դեպի Հատիկներըտեղի է ունենում ինտենսիվ կերպով: Գարինխիստ ինքնափոշոտվողբույս փ: Հաճախծաղկում է մինչն Հասկի տերնապատյանից ղուրս գալը, իսկ փֆոշոտումը տեղի է ունենում փակ ծաղկի մեջ ն ավարտվում:է կարճժամկետում՝ մինչե լրիվ ճասկակալումը: Ծաղկիբեղմնավորումից Հետո սկավումէ Հատիկի ինԲարձլ բնրք ստանալու ն Հասոենսիվ ձեավորման շրջանը: սոիկի մեջ արժեքավոր նյութերի կուտակման Համար մեծ նշանակություն ունի Հատիկալիցի սչրոցեսի նորմալբնթացաճման Քր: զարգացման ճամար անձրաժեշտ Բույսերի գործոնների անբավարար լինելը, անբարենպաստ եղզանաՑային պայմանները խախտում են Ճատիկալիցի ընթացքը, տրիպատճառով բերքատվությունը խիստ նվաղում է: չաեն աղտիկալիցի ընքացքի վրա ճատկապեսբացասաբար դում չորությունը, չափաղանցբարձր ջերմաստիճանը, բարձր լեռնային շրջաններում նան նրկարատն անձրնային եղա-

:

ուժեղ է պառկում միակողմանի մամբ: Փարին Հատկապես ազոտական սննդառության դեպքում, գերխոնավությանպայմաններում: Գարու սելեկցիայի Ճիմնականխնդիրներիթվում կարնոր նշանակություն ունի այն, որ ոռոգվող շրջաններում մշակվող բարձր բերքատու սորտերը լինեն կարճացողուն ն պառկելու նկատմամբ: դիմացկուն

տա չափով

Գարին ջերմության նկատմամ յացնում: Գարու սերմերը սկսում է մությունը լինում է 1--Յ" ն սերմեր Հ8--5008 չափով խոնավությո ջերմության պայմաններում ծլումը ճաճախտնում է 2--3 շաբաթ: Դա Համերաշխ է ընթանում 14--20» րում, Մերմերի ծլումը ձգձգվում է բավարար չափով խոնավո Ճողում ծիլերը դիմանում են գա Գարու 3--Ֆ" չն ցրտերին: Գարնանային Քում սկզբում վնասվում են տերե

երկար:

Հատիկի ՀասունացումըՀամե տիճանի պայմաններում ընթանալ Քից "ետո սերմերի ծլունակությու բնրքաճավաքային Ճճառունացմ

բեր գոտիներում մեծ

3 մմ։

երկարությունըՀասնում է 2--10 մ Գարու 1000 Հատիկի քաշը

մից ունի ակոսիկ: ԳարուՀատիկը

ձուլվելեն ծաղկիկային թեփու

12--18

կաթնային ճասունացման շրջ օր անց: Այս շրջանում Հա նական չափերին ե պարունակու թյուն, Մոմային ճասունացման չր բերում տվյալ սորտին տիպիկ գ այս շրջանի վերջում նվազում զուգընթացտերնն Հասունացմանը ճանում են, իսկ խ Հատիկներո մինչն 14--16 «ն. ճատիկնիր անատո Գարու վում է մյուս «ացաբույսերին: խ քի ն սերմնաթաղանթի ճյուսվ էնդոսպերմ ն սաղմ: Թեուկավո

ները:

նակները, օդի ջերմաստիճանինվ

կեռնայինն ճյուսիսային շրջաններումբույսերի ծաղկման ճատիկալիցիշրջանում 1--25 ցրտերը վտանգավոր են

Գարինվարսակի, ցորենի ն աշորայի ճամեմատությամը ավելի չորադիմացկուն է, Այն խոնավության նկատմամբ ունի չափավոր պաճանչ ն մեկ միավոր չոր նյուքնր կազմակերպելու «ճամարծախսում է ավելի բիչ քանակությամբ են է. Դ. Ննտտնիչի ուսումնասիրությունները ցույց ջուր: տալիս, որ գարին վեգետացիայիընքացքում մեկ ճեկտար ն ցանքում ծախսում է 1,8--2,0 ճաղ. տոննա, իսկ պորբենը

դարու ճամար: պարնանացան

ն

.

տատն ցրտերի դեպքում վերերկրլ: բոլոր օրգանները կափող են մաճանալ: Գարուժլումից մինչն ճասկակալումը ընկած ժամանակաշրջանում աճման ու զարգացման ճամար օդի ամենանպաստավորչերմությունը ճանդիսանում է 20--26`, իսկ տե54--34:: ՃճատիկիճՃասունացման շրջանում՝ Գարու շատ տակներ աչքի են ընկնում բարձր չերմության նկատմամբ ունեցած դիմացկունությամբ։ Վ. Ռ. Զելենսկու ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ օդի 38--40"՝ ջերմության պայմաններում տերնեների Ճերձանցքների մաճացումը ժամ անց: սկսվում է 25--35 Գարու լրիվ զարգացման Համար ակտիվ ջերմության գումարը վաղաճաս ձների ճամար տատանվում է 1200--15006, իսկ ուշաճաս ձների ճամար՝ 1900--2000սաճմաններում: Աշնանացանգարին ցրտադիմացկունությամբղիջում է աշնանացանցորենին:Աշնանացանդարուառավել ցրտադիմացկունսորտերը դիմանում են քւիակալմանճանգույցի շերտում մինչն 10--12" ոչ ցածր երկարատնցրտերին (հ. հ. նհ Տումանով): Աշնանը թույլ արմատոակալած բավականաչավ կոխում չանցած աշնանացան դպարու բույսերն ունենում են ավելի ցածր ցրտադիմացկունություն։ Աշնանացան դարին խիստ վնասվում է այն դեպքում, երբ վաղ գարնանը ջերմաստիճանի խիստ տատանումներ են լինում, ձյան ուժեղ Ճալոցի շրջանում ճանկարծ ուժեղ ցրտեր են սկսվում: Աշնանացանգարին թույլ դիմադրություն է ճանդես բերում նան արտամղմաննկատմամբ ն այդպիսի դաշտերում բու,աժածկը խիստ նոսրանում է: :

ձմեռման

վեգետ

այդ

Բերքաճավաքը

գոտում մշակվող մյու

որոշ

Վաքը։ՀայկականՍՍՀ-ում Զա զանգվածներում աշնանա

քան

օր: 260--280

շաբաթով ավելի կարճ է, քան տացիան։ Աշնանացանգարու վ

Աշնանացանգարու

վաղ

ավելի լավ է գարնանը ճողումպաշարվ նանում է մինչն տաք ու չոր եղա

չորային գոտում

կություններից ն մշակության պ 120 շր, Այս ճատկության շնոր վում է ինչպես կարճ վեգետա սային մարզերում, լեռնային գո յին չորային շրջաններում: Գար

դեցության պատճառով բույսեր բուսածածկը նոսրանում է: Գարին մյուս Ճճացաբույս զարգացմանարագ տեմպ ն վա շրջանը, կախված սորտի կեն

Աշնանացանգարու

կունությամբ:

Գարին խոնավության պակ բույսերի թիակալման ն ճա Հասկակալման շրջանում: Այդ վության պակասի պատճառով ն վորվածությունը, ճետնաբար նա ոռոգումը այդ շրջանում զգալի բերքատվությունը: Աշնանացանգարին լավ է ռա-գարնանային խոնավություն մեմատությամբ աչքի է ընկնում

վարսակը:

ճաղ. տոննա ցիոն գործակիցը «ավասար է 38 սիստեմ ո դացողարմատային գարնանայիներաշտը ավելի վ

2,6--4,2 վարսակը

ւ

նան

՝

Հո

ութե դանյութերը դից ոննդան

աղակալած ճողերում:

մքե

երցնենլու վերցնել

գործում գարին ունի

|

|

լրուռ:

շուրջ

Մյուս Ճացաբույսերի ճամեմ

բ

է

Հապաասով կ

25համը» ան «ոնն

ի

Ֆոսֆորի

ու

աննդանյութերըվերցնում է ավել տում։ Աճման ու ղարգացման սկ կալման խոզղովակակալմանփու ունի կալիումի նկատմամբ, ի Ճճանջ շրջանում նրա պաճանջը մեծանում նկատմամբ նրա պաճա ամենավաղշրջանից մ դարզացման ֆորով անբավարար ապաճովվ են օգտագործում իրն վատ ազո նն դանյութերը: Բույսերի խողով ախսում է ամբողջ վեգետացիա ֆոս լի քանակը: Բույսերի ծաղկմ գարու ր է գար Ճամարյա ավարտվում կ թեր վերցնելը: Այս պատճառովու

մ

20կԳրե ախքում 26

Հատկություն Տարբեր Ճճո րում կատարված Ճճետաղոտությ դարինՃողում գտնվող մատչելի ժում է ազոտի մոտ 30 0, ֆոսֆոր իսկ պարարտանյութերըճող մտցն 6009, ֆոսֆորի 25--Չ86/ց ն կալ բարձր զգայնություն է ճանղդեսբե րա-կալիումական պարարտացմ նկատի ունենալ, որ Հողում զատ բի ն պարարտանյութերի օգտա թյունը բարձրանում է այն դեպ ժամանակ ասպաճովվածեն ան ջրով: Բարձր բերք ստանալու ճամա ու գարին աճման զարգացման ա չափով ապաճովվածլինի անճրաժ րու կենսաբանականայս առա նկատի ունենալ նան նախորդներ ձ, որ 10 ց Հա

թույլ

ավազակավային,

,

կատարվումէ Հունիսի սկղբներին, իսկ մյուս շրջաններում` վաղ բերքա-Հ Հունիսի երկրորդ կեսին: Աշնանացան գարու է Հավաքը Ճնարավորություն ւռալիս ազատվածդաշտերը, երկրորդ՝ կուլՃատկապեսջրովի Ճճողամասերն օզտտագործել սիլոսի Ճամաբ, ճատիկարնդեղենտուրայի (եգիպտացորենը ներ ն այլն) խոզանացանցանքի ճամար: Գարին պատկանում է երկար լուսային օրվա բույսերի մեմբին։ Այս պատճառով, գարին Հյուսիսային շրջաններում լուսային ստաղիան անցնում է արադ կարճ ժամկետում, փսկ Ճճարավայինշրջաններում այն անցնում է ւսվելի դանն տնում 1 ճամեմատաբար երկար: Գարու լուսային դաղ ստադիան Ճճամեմատաբարկարճ է հ ճամարվում է ավարտեն Հինգերորդ տերնլո ված, երբ բույսերը կազմակերպում արմատները սկղբում Չնայած այն բանին, որ գարու արգանում հն արագ ն կարճ ժամկետում թափանցում են սմ խորություն, ընդճանուր առմամբ 25--30 դարին ունի Հողից սննդանյութերըյուրացնելու ավելի քույլ ճատկուԱյս պատճառով գարին թյուն, քան մյուս Ճացաբույսերը: պաճանչկոտ է ն ճողերի բերրիուցյան նկատմամբ շատ ալետք է մշակել մատչելի սննդանյութերով Ճճարուստյլավ ջրապաճունակություն ունեցող ճողերում: Հողիբերրիության ն մշակության, վարելաշերտիխորության մեծացման նկատմամբ զարին ունի նույն պաճանջը,ինչ ցորենը: ճամար առավել նպաստավոր են Գարումշակության միջին կապակցականություն ունեցող, մատչելի սննդանյութերով 4Ճարուստբերրի ճողերը: Գարու առավել բարձր բերքը ստացվում է սնաճողերում, ստրուկտուրային, ճղոր վարելաշերտ ունեցող ճողերում մշակելու դեպքում: Գարին Համեմատաբարլավ է աճում նան ծանր, կավային Հողերում։ Գարին վատ է աճում թեթն ավազային, ինչպես նան դերխոնավ, գրունտային ջրերի բարձր մակարդակ ունեցող բարձր թթվություն ունեցող Ճողերում: Գարու ճամար նպասքէԼ ունեցող Հողերը: տավոր են 6,8--2,5 է. այն կարելի է մշակել Գարին աղադիմացկունբույս

'

նում

Գարնանացանգարու ճամար լավ նախորդ են Ճճանդիսաշարաճերկ կուլտուրաները (կարտոֆիլը,ճակնդեղը, ծխաախուռը,եդիպտացորենը),Հատիկարնդեղեն կուլտուրաները, միամյա խոտաբույսերը, ցելերից ն բազմամյա խոտաբույսերից Ճետո մշակվող աշնանացան կամ գարնանացան ցորենը: Այս կուլտուրաները սովորաբար մշակվում են դաշտը սպարարտացված ճողամասերում ն իրենցից Հետո թողնում են մոլախոտերից Համեմատաբար մաքուր, Ճետեվաբար լավ պայմաններ են ստեղծում գարու բարձր բերք ստանալու ճամար: գարու ճամար լավ նախորդ են վաղ ՃավացքԱշնանացան վող շարաձճերկ կուլտուրաները, սիլոսի ճամար մշակվող եգիպտացորենը,Հատիկարնդեղեն բույսերը։ Օ9`Աշնանացան

ցորենին:

ու

սաճանչջկոտէ մշակության Փաշրջանառությանմեջ գարու տեղը ն նախորդը որոշելու ժամանակ պետք է նկատի ունենալ նրա կենսաբանական այն առանձնաճատկությունը, որ իր աճման զարգացման է թույլ զարգացող ոկզբնական շրջանում ունենում արմատային սիստեմ ն ենց այդ շրջանում էլ մեծ պաճանջ ունի է, որ գասննդանյութերի նկատմամբ: Այստեղիցճետնում րին պետք է մշակել այնպիսի կուլտուրաներիցՃեւտո, որոնք Հողում թողնում են մատչելի սննդանյութերի մեծ պաշար: նախորդներինկատմամբ գարին իր պաճանջով մոտենում է

պայմանների նկատմամբ: Ցան-

,

սորտերը: Գարին խիստ Մշակությանառանձնահատկությունները:

Ֆշանակություն ունի արժեքավոր սորտերի ստեղծումը ն գարու ցանքաարտադրության մեջ ներդրումը: ՍՍՀՄ-ում նեն նուտանս զբաղեցնում ստարածություններիշուրջ 187, Ցուժնի, Վիներ,Դոնեցկի 650, Սուբժեդիկում 199, կապան 6|4 ն Օմսկի 13709 սորտերը: ծայկականՍՍՀ-ում մշակվում են աշնանացան գարու ն կետզորասԲետա, տեղական Պալլիդում, նախիջնանդանի իսկ դարնանացանդարու տեղականՆուտանա, նուտանա 115

դարու բերքաէականորեն չեն բարձրացնում սնուցումները տրվությունը: Գարուբերքատվության բարձրացման գործում վճռական

՛

ՍերմերիՀամերաշխ

Պողըպնդացած:

ն

լիարժ

Այն դեպքում, երբ դարնանաց ճանդիսանում աշնանացան կ ճատիկարնդեղենկուլտուրաները նախորդի բերքաճավաքին զուգըն տո պետք է կատարել խոզանի եր բազմամյա մոլախոտերովվարակ խորությամբ, ապա 4--Տ շաբաթ սմ խորությ Ճերկը՝ մինչն 20--25 նեցող գութաններով։ 8րտաճերկ ճանդիտանումէ գարու բարձր բ նախապայմաններիցմեկը: Այս աննդանյութերիկուտակումը Հողու Այն դեպքում, երբ դարնանա դիսանում են շարաճերկ կուլտո մշակվող եդիպտացորենը,դաշտը փուխր ն մոլախուտերիցմաքուր: Ճրաժեշտ չէ խոր վարի կատարո ներից ազատված Ճճողամասերու իսկ կարտոֆիլ վլուլտիվացիայով, րում կատարել երեսվար ն փոցխ ներից ազատված 4Հողամասերու բել այն դեպքում, երբ դաշտը ձն

ճնետու

ու

ժամանակ պետք է նկատի ունեն չպառկող ցողուններ ունե կարճ դիսանում է լավագույն ծածկոց խոտաբույսերիճամար: Գարուն ճատկացվող ողամա սիստեմը կախված է նախորդ կո կություններից ն բերքաճավաքի րում ճողի մշակության «իմնակա ակաել նախորդ կուլտուրայի բեր

ցանքաշրջ

լավ նախորդ է նո

նանացան ցորենը: Գարու տեղը

Համար դարու

դոբսոոմվե իահդուտմոմուն:

բոսիճեոոն

-զղնոտրնսչ մմնուրսն կոտ վլուխսատիսկնսնմսոող րբոաննեո 3 դտկատմն տմի ղորնոմջմում ղոքքիիսիտոծմցմ չոզջ Համով, վմզ դահողդոնմօ ֆ մրոսջմսնտտեօ նղոմն մմզ ֆ բոաղոմջմում ղզմավյածն Հան

մղոսիստզիողաննմո վմզցիսիղոտմոմուխ դվլոժղոշ

յս

ոմփատնսկ

մղորնոմջմոմ ղդոքիսդսկնուրվնուոմն վմղորսմ դող դղզ ըոստոռխղ մմվլիսքդուտմումուխ ղդակամագոսգ րաժ -ոզն ոտ դտզչիսմս մորտչ Համուն ղանաղտաղձտ վղյս ուձվ մջմում վյզիո դր :ճվղոձմմ ալողմց վմզմ Հատզիոդրաքնմու մդանլիսսոնղղո -վջ մտիտղզրո ղորնտեմտն յ լոսղախիտոլ ղորճտտմոմատխ ճվկոժղոք իսոր վմզոխսմ իսժղողտզչ -մոդ 5Օ«Վ ց|եկ 01-9 ջաիմսիուկվտոււ ,տոափոսգմզեռսո բոսինտր | նս» ղվոսվի տղ» վմզրմզո իաղջ ղորնոտմումուր ճվկոժդուն մմզ 3 յրաղոմջմոմ դզմսվյոնն մղալիսիտոաժմզմ տշզթոմչղտ նվղոձմ: յսմու, ։Մլոսիսջոխտ իխսմզլիսմդանդղո վմզոհսմ վղա ղաք ղորչտ դոկողմեկո ղորնտեմտն լոսջմսե դոալիսկոձը 'ամոզ, Հակողոձղ ծեմաոկաողծոստ սցե 62 ծման 31յզրեոկ մրոսմցիոչ վժմզմ վկվտու յոսժխոեցն :031 091 0913 որ րրադտովնդոչ մկամզմմուտ խմող -զրտ ղորնոտմոմոխ Համով մլոդորտք դոմլիսկոչր ղվլոժ -ղոնտոլող բրսինտրբղզ կոչ մմզցիսլղոտմումուխ ղվլոժղու ղտ 7 լրսիճոտո մժմզմ մջմոմողցրոյամ մմց «յոսժխոզն Հոն «ստան ղվլոնսչողո րսամզղղատրիոխ ցջոինոխ17ՈՈ ղոկ -ոկլո» շ մս ովտտ դլ ճրսն մմզդղդաքքիս 5 մզ տսետտցչ ՈՊ չնզցտուր -աջ լոսինտր ղդզ նսչ ժղոմն մմցզ9 դզմսվոծն յրսդամջմոմ :։ղտովվոտտոխոր մդաքիստցիողանմո վմզջքիալղոտմումով) -տչ ղվձղոչատխջանզորս տմղ մրորտոկղ վմզջիսքղոնղղո մլմմուտ 1զխմզկորետկ յ) ժազո մրաճտտմոմտխ ՛ամոզ, չմղաէքիսկողամոխ վմզդնակոտ ծլր վկվտոչ «Մժզթմո դվլամցկ լոսդոիոմ -վխո ) րրադոկիտ տզիոտղոաին «Մղաքջիսիտոժմզմ3 լոսդամջվոմ «մյոսմտկուիքի «մո իսժղողտցչ ղորճութ ղզմավտանե վմզորսմ ֆ լյոսղոցղը -մոմոկ) :մղրոլլիսսկնորվնտարջ վմզորսմ ղող յոսժոզն յսմոծ մղրաքքլիսդակնուրվնոմսՀ ղորճտտմոմոխ տշվք չյոսմցն մյոսճոտմոմատխղ ) տզիուդաննմտ

Համոն դանողաողձո կով յոոսղովջմոմ լոսժովն

ՀԱՏմորմ

ամա

դրամիխադյածն ջր

ղվմով.,չոմի ղորճոմջմոմ ղոկոսվ ղրաէքիսճցնեռտ

անզգա -զղս

«Ժո

մօ

՛ամոն

06-87

ամի դորվչ վմզդդա «մատով դվանսչ վմզղձղ մոռա

չյոսնրոտմո ճվնզտոր

մմտի մսով մոսոտրոնսչ "ՉԺ

դյոսմտո

ոֆոչ մմզդտորմա յաված խ 2 րոսիկողամոճ 3 բոսիդոն դ

ոցխոծվրդո Ծվմոի

ճվմզղսաջտտի, դակադրվչ ղոր -ՔոՀղՀս ղդվիողողմուն-ոսր վմ չրոսղոփոտ ղ լոսոնսփ լոսմ -Քսփ ֆ լոսիմոտուկ ձոսո Սվժղ -ճափղ մրոլիսմսո| րո 0լ-Տ ա

ճվժաիխոչոժմց

1ոսիմոտակ Մո Դզմատոակ մո ամա ոմդ ուս Վիգո մամադոդաման դոճող Սզգ

դ

մր

ոքջի

սմս

տմզծ

մ

սչ

Դ 2 որոխրա Բոնի դվ մՄ ք ԻԻ Հարաաա Սառան Ս -զղամոտիասկ նսնմառվուղ ջոխի

մմս

մղորկտտա

«զտ մարաչ դվկո այմատավ դորմախ մսղմ -ոնդաճաղողերը

1 րոսդաովնդոչ

բշանսչ Ա

մորաքքիս

-ողոժ դրսնավիոսո -դորժոխ վեմճդո

դվիոժղաքողվաղ կոմամջմ դրաքլիսկողոմղ մաղմոկ մորո

. սփ ախտ մրոքլիսմսո| րո չ--օ ՞րո 07-Ջ դղՀղվր ավճաիվտ շառ) վժղոն վմզրմզո «կոդորուք մդաղման նախ յրստձոն ջ -ոստ

Հս

-ոշր

Հեւոո

-

չոր

ռոլանվումէ խիտ ե ապաճովվում է բարձր բերքի ստացումը: Այն դեպքում, երբ աշնանացան դարին ցանվում է ուշ ժամկետներում, բույսերը աշնանը թ'իակալվում են թույլ չափով, անձճրաժեշտկովում չեն անցնում ն իջնում է դրանց ձմուդիմացկունությունը, որի պատճառով բուսածածկը լինում է նոսր: Աշնանը թույ թփակալում ունեցող բույսերը, երբ ձմեռման ծեն գնում 1--Տ տերն ունենալու շրջանում, ցածր

երկրագործական գոտու շրջաններում: Մեր Հանրապետության լեռնային գուոու շրջաններում ցանքի լավաղույն ժամկետը ապրիլի գարնանացան գարու առաջին տասնօրյակն է: Փորձերը ցույց են տալիս, որ գարօր ուշացնելու դեպքում բերնանացանգարու ցանքը 10--19 քատվությունը նվազում է մինչե 2--3 ց/հ: Աշնանացան գարին պետք է ցանել այնպիսի ժամկեւոներում, որ բույսերը աշնանը լավ թփակալեն հ նախապատճամար: Այդպիսի ցանքերում բույսերի րաստվեն ձմեռման լինում է բարձը, բուսածածկը պատձմռադիմացկունությունը

ձնլերից

մշակվող աշնանացանցորենի տակ ւորըբերքաված գոմաղբի «ճետաղդեցությանճտնանքով զարու ճող մրոբարձրանում է 2-5 ց/հ։Ցելադաշտում տրվությունը ցիված գոմաղբի ճետազդեցությունը դիտվում է նան գարու տակ տրված ճանքային պարարտանյութերիարդյունավետու թյան բարձրացմանվրա: Գարու բարձր բերք ստանալու գործում կարեոր նշանակություն ունի ցանքը լավագույն ժամկեւտում կատարելը: դարու ցանքը զեւռք է կատարել ամենա Գարնանացան վաղ ժամկետներում, երբ ճնարավորէ «ողի մշակության ե ցանքի աշխատանքները սկսել: Վաղ ցանքի դեպքում ճողուի բավարար խոնավությունը նպաստում է սերմերի ճամերաշթ ծժլմանը, դաշտային ծլունակությունը լինում է ավելի բարձըր: ծիլերն ավելի լավ են օգտաղործում ճողում գտնվող մատչելի սննդանյութերը, բույսերի թփակալման տնողությունը լինում է ավելի երկար ն քփակալման էներգիան ավե-լի մեծ, բերքի ձեավորման օրգանաառաջացումը ավելի լավ պայմաններում է ընքանում: Գարու ցանքը վաղ ժամկետներում կատարելը առավել կարնոր նշանակություն ունի

լը։

:

որ

աշն

ու

է սերմերի ճետբերքաճ

անրմերը ցանքից

առաջ

ա

6--Դաշտային կեբաբտադռոու

նւղաստում է սերմերի վր բիողի, ելմինտոսպորիոզի ազորների ավելի ձոիվ ոչնչ

Դա

տաճանումըկարելի է կատա

սերմի Ճամար), մերկուրա գԳ/գ (200 գգ): կոնդիցիոն խոնա

է

ճետտոներում: դեմ ւ Գարուքարամրիկի

գացմանը ն ծլունակության պետք է պաճպանել չոր, օդա

տում

ըը

պետք է սկսել սերմնադաշ չն սլաճնստավորումըսերմաց նել կոնդիցիոն՝138--14 00 խո

Գարուսերմացուինախ

օրյակում, իսկ ջրովի պայմա ժաւննոներում։ Աշնանացան ոլնս նանոն, պետք է ցանել նացան սորտերի ցանքից 8--10 երբ աշունը տաք է (օղի ջերմ նանացան գարու ցանքը 8--10 Ցանքի ճամար պետք է օգ շրջանացված սորտերի, կանք մաքրություն), կոնդիցիոն, ճ ւտուներով չվարակված, տես սերմերը:

վերջ սեպտեմբերի կատարել

աշնանը գանաառաջացումը քան աշնանացանցորենինը, գ տերը պետք է ցանել տվյալ 2-10 ուշ։ օր ավելի ցանքից աշնա անջրդի պայմաններում

առնելով, Հաշվի

ձմռադիմացկունությունեն ունեցող վայրերում։

Հ

լարաքրթուրներին մյուս վնասատուներիկողմից սերմերի

վնասվածությունը:

արու քարաժրիկի դեմ պայքարելու ճամար կարելի է

ֆոնի վրա բարձր Պարարտացված քանակից: սննդանյութերի

բերք ստանալու ճամար բերքաշավաքի ժամանակ անճրաժեշտ է սվաճպանելշուրջ 1,5 անդամ ավելի շատ Հասկակիր ցողուններ, քան չլարարտացված Ճողամասերում: կարնորէ են ատացվելայն դեպքում,: նշել, որ լավագույն արդյունքներ է ոչ քն բույսերի ստացվում բուսածածկի օւլտիմալ երբ արդյունավետ թփակալման մեծացման, այլ մեկ միավոր տարածությանվրա բույսերի թվի ավելացման Ճաշվին:։ Այս։վիսի ցանքերում բույսերն ավելի լավ են օդտադործում ճող մտցվաժ ճանքայինպարարտանյութերը:Այսսլես, Հրազդանի շրջանի սլայմաններում գարնանացան դարու ցանբի 4--4,5 միլ/ն նորմայով կատարված սռարբերակներում ճատիկի բնրքի Պավելումը պարարտանյութերի օգտագործումիցկազ-: մել է 3,3--4,5 գն, բակ 5--5,5 միլճ նռրմայի դեպքում`

նան

ցանքից 1--Չ օր առաջ սերմացուն ախտաճանել ֆորմալի300 նի միջոցով՝ թաց (1 1 40108 լուծել 1չրր մեջ) ֆորմալինը կամ կիսաչոր (ֆորմալինին ջրի Հարաբերությունը 1:80)

հղանակներով:

Գարու սերմերը փոշեմրիկով վարակված լինելու դեպՔում առավել արդյունավետէ ջերմային ախտաճանմանկի-

րառումը: Քարձրլեռնային

խոնավ լեռնային շրջաններում գարու սերմերի ճետբերքաճավաքային է ձճասունացումը տնում Ճամեմատաբար երկար: Այդպիսիսերմերի ծլման էներգիան ն ծլունակությունըգարնանը լինում է ցածր: նման դեպքերում սերմացուն ցանքից առաջ պետք է ենթարկել օդաջչերմային մշակման' 5--8 օր տնողությամբ,փոել արնի տակ ե օրվա ընթացքում1--Չ անդամ լավ խառնել, որպեսզի բոլոր` Ճավասարաչավխ չորանան, 0դաջերմայինմշակումը սերմերը նպաստում է սերմերի ճամերաշխծլմանը ն դաշտային ծլուն

5,5--6,0 Ը`

Ազրոտեխնիկական միջոցառումների սիստեմումբույսերի ն բերքի ցողունածաժկի խտությունը բերքատվության որակի վրա ուժեղ կերով ազդող կարնոր գործոններից մեկն է։ ն

խտությանկանոնավորումը Քուսածածկի կատարվում

աւպա-չ միլ/ճ(170--200կգ/ն) նորմաներով:Խոնավությամբ

է

Ցանքինորմայիմեծությունը կախված է Հողիբերրիությունից ե խոնավության սորտի կենապաճովվածությունից,

սաբանականառանձնաձճատկություններից, դաշտում կիրաովող ագրոտեխնիկական միջոցառումներից, սերմացուի ցանքային որակից, դարու մշակության էպատակից:Ցանքինոր-

մայի մեծությունը որոշվում մերի քանակով ն

է մեկ Ճճեկտարում ցանվող սեր-

Հատիկի մեծության

ցուցանիշով:

ՀայկականՍՍՀ լեռնային դուտու շրջաններում դարու ցանքի նորմայի վերաբերյալ մեր կողմից կատարված բազմամյա ցույց ճետազուությունները

են

տալիս, որ բարձր բերք ստանալու ճամար ցողունածածկիանճրաժեշւ խտությունը կախված է Ճողի բերրիության մակարդակից ն Հող մտցված

ՀայկականՍՍՀ տարբեր շրջաններում մեր կողմից կատարված ճետազոտություններըցույց են տալիս, ռր խոնա-

վությամբ ապաճովված ն պարարտացվածճողամասերում գարնանացան գարին պետք է ցանել 5--5,5 միլ/ճ (240-240 կգ/ճ), իսկ չոլարարտացված Ճճողամասերում 4--4,5

նակության բարձրացժանը:

ցանքի նորմայի միջոցով:

ց/հ:

`

Հովված վայրերում ցանքի նորմայի մեծացումը մինչն 15-20 զը-ով նպաստում է բերքատվումյան բարձրացմանը: Չորային շրջաններում խիտ ցանքերում բույսերի թվփակալումը: փոքրանում է ե բերքատվությունը իջնում: Այո պատճառով չորային շրջաններում գարու ցանքի նորման պետք է 12-15 00 չափով նվազեցնել: Պառկելու Ճակումունեցողսորտեբի ցանքի նորման նպատակաճարմարէ իջեցնել 10--15 (եով: Ցանքը ուշացված ժամկետներում կատարելու դեպքում նորման ւլեւոքէ մեծացնել 10--12 Կ0-ով: Համեմատաբա թույլ թփակալում ունեցող սորտերի ցանքի նորման որոշ չափովմեծացվում է: Ցանբի նորման շուրջ 10 զ0-ով մեծացվում է նան այն դեպքում, երբ դարին ցանվում է նեղշար կամ խաչաձնեղանակով: Այն դեպքում, երբ գարին բակլազգի բույսերի ճետ ձնով ցանվում է կանաչ կերի կամ խոտ խառնուրդի նալու ճամար, ցանքը պետք է կատարել այն Հաշվով, որ ատա-

ՀԳ

|

30--40

|

:

ունենում

զարու բերքատվության

Ճողի կաղմից, եղանակային պայմաններից, ցանքի ժամկետից, սերմերի որակից: Գարին ցանքի խորության նկատմամբ ավելի զգայուն մ, քան ցորենը: Խոր ցանքի դեպքում գարու ծիլերը երեվում են ավելի ուշացումով ն լինում են թույլ: Ոչ խոր ցանքի դեպքում, Հատկապես անբավարար խոնավության պայմաններում, բույսերի թփակալման ճանգույցի ձնավորումը ձիղ-

Գարուցանքիխորությունըկախված է

կան ազդեցությունն Է բարձրացման վրա։

:

Գարին ցանվում է Հիմնականում սովորական շարային եղանակով,ինչպես նան նեղաշար ն խաչաձն եղանակներով: ցանքերում շարային եղանակի ճամեմատությամբ Նեղաշար դարուբերքատվությունը բարձրանում է մինչն 2--3 ց/ճ-ով: լեռնային շրջաններում Բարձր ուկարնորնշանակություն նի նան գարու շարքերի ուղղությունը Այն դեպքում, երբ ցանքը կատարվում է շարքերի ճլուսիսից Հարավ ուղղությամբ, բույսերի լուսավորվածության պայմանների առաչ վուռյուն կ երեկոյան ժամերին լավանում են, իսկ կեսոռրին ավելի քիչ են տուժում ուժեղ արնից։ Այս բոլորը իր դրա-

Փ,5--6 միլ/ն (240--260 կգ/ճ):

բույսերը կաղմեն

գը, բակբակգ0։ Հայկական ՍՍՀ լեռնային շրջաններում առավել արդյունավետ է գարու ն գարնանացանվիկի խառը ցանքը: Ցանքի նորման կաղմվում է 70--80 կգ/ճ կգ/8 դարու ն 160--780 գարնանացանվիկի սերմերի ճաշվու։ Այն դեպքում, երբ գարու ն գարնանացան վիկի խառը ցանքերի մշակվում են կաքնամոմային ճասունացման շրրջանում սենաժ կամ կերախառնուրդներպատրաստելու Ճամար, ապա ցանքի նորման պեւտք է կազմել այն ճաշվով, որ բուսածածկում գարու բույսերը կազմեն 60--70 գի, իակ բակօ.։ Այս դեպքում ցանքի նորման լաղգի բույսերը 30--40 կազմվում է 140--160 կգ/ն գարու ն 80--90 կգն դզարնանացան վիկի սերմերի Ճաշվով: Աշնանացանդարու ցանքի նորման պետք է սաճմանել 4,5--Փ միլ/ճ (180--220 կգ/ն)Հաշվով: Աշնանացանդարու ցանքի նորման ուշացված ցանքերում կարելի է Ճասցնել բուսածածկում գարու լազգի բույսերը՝ 6--Տ

-

շերտից մաղական ւնցքերով դճպի սերմերի ցանված շերտ մից ջրի կլանումնավելիարա նում են սերմերի ծլման պայ բում բարձրանում է սերմերի բուսածածկը ստացվում է ավ վում է, որ տավփանումըառ չորային ն խոնավութցյամբա

օղավոր տափանների միջոցո Ճողի վերեն շերտի պնդացմ

Տափանումը կատարվում

քումը, ջրումը:

ցանել 5--6 սմ, իակ ավելի խորությամբ: Չորային շրջան թյունը կարելիէ ճասցնել մինչ գարնանացանգար Հողերում փությամբ: Աշնանացանգարու ցանքը թյամբ, իսկ ճողի վերին չե թյան դեպքում այն կարելի է ժլունակություն ունեցող խոշո է մինչն 2--8 սմ խորությամբ, Դերը պետք է ցանել ոչ խո Ցանքի առաջին օրերը, եր նաչավ խոնավ է, բայց ոչ լա բին պետք է ցանել ոչ խոր՝ քանի օր անց ցանբի խորու 8 սմ։ Ուշացվածցանքերում մինչն 6--8 սմ խորությամբ: Գարուխնամքի աշխատա կություն ունեն տափանումը,

կատարումը մեժ չ րությամբ մշակմանաշխա ցանքային գարին սվ Գարնանացան

ձրգվում է, բույսերը թփակա դիմացկունությունընվազում

նան

այն տարիներին, երբ դարունը չորա-:

մեծանում

է բույսերի թսիակալումը, բուսա

թիվը, մեծածածկում ավելանում է ճասկակիր ցողունների նում է ցանքերի ֆոտոսինթետիկ պոտենցիալը,բույսերի արդյունավետությունը: Սնուցվածդաշտերում բերքատվության

ված ցանքերում

Գարնանացանդարու սնուցումը պետք է կատարել վաղ ժամկետներումբ̀ույսերի թիակալման սկղբի շրջանում, կարելի է կատարելնույնիսկ ծլումն ավարտվելուց Ճետո։ Սնուց-

Աշնանացանգարու

.

խնամքի աշխատանքներիմեջ կարնոր Այսունի նշանակություն ձյան կուտակումը ե պաճպանումը: պիսի դաշտերում բարձրանում է բույսերի ձմռադիմացկուօդի չերմաստիճանի՛ նությունը, բույսերը քիչ են տուժում փոփոխությունից, ինչպես նան սաոցակեղնի ազդեցությունից: Փոցխումը կիրառվում է այն դաշտերում, որտեղ ցանքի Հետո առաջանում է կեղնակալում: Հողի կեղնակալումը ճատկապես մեծ վնաս է պատճառում ծանը, կավային ճողերում: չողի կեղնակալման վերացումը նվազեցնում է չրի գոլորշիացումը, լավացնում է օդի մուտքը դեպի բույսերի արմատաբնակ շերտը, ինչպես նան ճանդիսանում է միամյա մոլախոտերի գեմ պայքարի լավ միջոց: Փոցխումը պետք է տերն կազմակերպելուշրջանում, երբ կատարել ծիլերի 2--3 բույսերը լավ արմատակալել են: Փոցխումը կատարվում է շարքերի նկատմամբ անկյունագծային կամ ընդլայնական ուլղությամբ: Գարու փոցխման Համար օդտագործվում են թձթն զիգզագ փոցխերը կամ ռոտացիոն փոցխերը, որոնք Հողը փխրեցնում են առանց շրջելու, Շատ թեթն Հճողերում փոցխումը դրական արդյունք չի տալիս: Աշնանացանգարու վաղ դարնանային ունի փոցխումը ավելի բարձր արդյունավետություն: Աշնանացանգարու այնցանքերում, որտեղ դիտվում է արտամղում, անճրաժեշտ է վաղ գարնանը դաշտը տափանել: Այսպիսի ցանքերում բույսերի թփակալման Հանդույցը ավելի լավ է նստում ողոսք, երկրորդական արմատների «վվնասվածությունը նվազում է, որի շնորճիվ բույսերը ավելի լավ են զարգանում:

ններում, ինչպես մին է:

է սպի ավելանում

ունենում

են բաց

կան

սկզ բուլսերի թփակալ ապատովու

գարու բարձր նանացան

լինում

ե

ետ

ետք

՛

առաջ:

տալ

25.

:

սնուցմա ազոտականառատ ն խիստ ավե թուլանում է,

ն օգտագործո նյութերի

. գաջ» ա-կալիումա կգ/ճԹչ կՄաի ւ փ բույսերի ս ր Այս ժամկ

Յո

ր

կարեորնշանա թվում Ուսումնասիր «նուցումը: աշնանայինսնուցումը նպաս ձմռադիմացկունությ բ Հ Աա րերում: Աշնա

Ա

նակ ապաճովված նավությամբ:

են ամենու դյունավետություն են

Ուշ " կալման ընթացքում: ցումները զգալիորեն ավելաց նակությունը ՃՀատիկներում: Սնուցման ձնով տրված

կերի շրջաններում Ջրովի է ս Քերը նպատակաճար

սնուցումը: Ֆորական

ազոտի նորմայով ավելինպ Բերրի Հողերում

բով

մտանլութեր:

Հերթ անուցման ձնով առաջին Գարու սնուցումը

աճում,

Սնուցման ժամանակ տրվ ները ն նորմաները սաճմանվ Այն դեպ վիճակից: Հանուր

նրա մեջ

Հետ միասին լա բարձրացման

ա-

.

նպատակով կարելի է օգտագործել կոնտակտային (ԴԻՆՈԿ, նիտրաֆեն, իոկսինիլ, բրոմկաինիլ)ն սիստեմային տիպի ազդեցության (2,4--Դ ամինային աղը ն բութիլային եթերը, 2Մ--44, 4,4--ԴՄ ն այլն) ճերբիցիդները։ Հերբիցիդներով Քիմիական պայքարը զգալիորեն իջեցնում է մոլախոտերի դեմ պայքարի ճամար կատարվող ծախսումները ն ժիաժանակ նպաստում գարու բերքատվության բարձրացմանը: Սեվանի շրջանում մեր փորձերը ցույց են տալիս, որ Ճերբիցիդների կիրառման Հետնանքով գարու ցանքերում մոլախո-

Գարու ցանքերում մոլախոտերի դեմ պայքարելու

ւ"լարարտանյութեր:

վել

են

Ռրոշդեպքերում աշնանացան գարու ցանքերըռնուցում՝ ավելի ուշ ժամկետներում, երբ բույսերի աշնանային աճը սնուցումը կազմակերպչականտեսադադարում է: Այսպիսի կետից փոխարինում է վաղ գարնանային սնուցումներին: գարու Աշնանացան սնուցումը կատարվումէ վաղ գարնանը, դաշտ դուրս գալու առաչին իսկ ճնարավորության դեպքում: Գարնանայինսնուցումը առաջին ճերթին պետք Ջ կիրառել աշնանացան գարու այն դաշտերում, որտեղ բույսերի թփակալումը թույլ է կամ վատ ձմեռելու պատճառով ցանքերը դեղնավուն տեսք ունեն: Սուսնձին դեպքերում աշնանացան գարու սնուցումը վաղ դարնանը կատարում են ռառած ողի վրա: Այսպիսի սնուցումը ճնարավորություն է տալիս վաղ գարնանային դաշտային աշխատանքները վարտել ավելի սեղմ ժամկետում: Աշնանացանգարու սնուցումը պետք է կազմակերպել աղոտա-ֆոսֆորական պա-չ րարտանյութերով25--30 կգ/8ազոտի ն 15--20 կգ/նֆոսֆորի նորմայով: րովի պայմաններում ֆոսֆորի նորման 25--830 նպատակաճարմարէ Հասցնել կգ/ն: Փորձերը ցույց են տալիս, որ աշնանացան գարու գարնանային սնուցումը տալիս է մինչն 4 գ/հ բերքի «Հավելում: Գարու գարնանային ոնուցման արղյունավետությունն ավելի բարձր է լինում այն դաշտերում, որտեղ աշնանի տիրէ Հիմնական պարարտացում | կանքի ժամանակ սերնակ՝ ֆոսֆորական մերի ճետ միասինցանքակից եղանակով

ոչնչացած բույսերի քանակը, որից բուսածածկը գարնանը լինում է նոսրացած:

գարու

մոլա ցանքերում

կգ/ճ նորմայով: Այս դեպ ա

10-15

օր

առաջ,

մինչն 3--4 Մոլախոտերիդեմ քիմիակ

դեքում Հերբիցիդի լուծույ

նան

շրջանում: Խրփուկի տնրնի արդյունք է տալիս

պետք է կատարել ավելի վա

0,5

ունեցո ընտրողականություն

Այնդեպքում,

Հերբիցիդներովցանքերը դյունավետ է ավիասըսկո Համար ծախսվում է շուրջ 10 օգտա Սրոկողմեքենաների 800---.400 Սճ: սը Հասցվում է երբ գարու լինում խրփուկով, ապա սլե

խանաբար0,8--1,0 կգ/ճն 1,2 Ճճե ների Խմբին սպլատկանող նրանց նորման սաճմանվում

րով վարակված ցանքերու բիումական աղերի նորման

սանում

բերքատվությանիջեց Այն դեպքում, երբ գարու րածված են միամյա երկշա ամինայինաղերի նորման կգճ ազդող նյութի Ճաշվով,

դարու

բույսերի ղարգացու Հասկերի ձնափոխումներն այս

քարըճերբիցիդներովկազմ օգտագործվումե ուշացումով,

երբ

եղանակներին:Պետք է նկատ պիդներինկատմամբչափազ

բույսերի թիակալ կատարել

Հերբ ցանքերում Գարու

տային բույսերի քանակը նվ շ--12 անգամ: Գարու բեր եղ մշակված տարբերակներ

պայքարին:

ցել շվեդական ճանճի դեմ կիրառվող ավելացնում են 1--1,5 տակով ճերբիցիդներին

Ֆոն

Այդ նպակգ/ն թլորո-

պառկում անձճրաժեշտէ բույսերի խողովակակալման շրջանում արու

այնք

էոում դաշտերում,

ւ որտեղ

ւ բույսերը

էն

,

՛

ցանքք-

մշակել ՏՈՒՐ(ՍՍՍ--քլորխոլինքլորիդ)պրեպարատով մեկ ճեկտարի «ամար ծախսելով 3 կգինպրեպարատ ազդող նյութի ճաշվով, պատրաստելով 400--600 | աշխատանքային Բը

լոժույի,

ւ

Ար"առավել որ լավ ղավո մԷ

բույսերը

լ ՄՀողիխոնավուիշ

է

ւ

զարգանում,

չ

ի աում

երբ

թյունը վարելաշերտում կազմում է ընդճանուր խոնավունա6 չափով: Աշնանացանգարու կության 70--80 առաջին ջուէ սնրմերի կարճ րը տրվում է ցանքից ճետոյ, որը նպաստում ժամկետում ն ճամերաչշխ ծլմանը։ նլնելով ճողակլիմայական առանձնաճատկություններից՝ աշնանը, բույսերի քիիակալման

չ ում Հրնրոր Հարո" ֆուրը' գարնանային Ա

։

չ

ջ

մեէ ջրումները

տրվում են բույսերի թփակալման, խողովակակալման փուլերում ն 4ասնում սն նորման Պրման կազմում է յի Պարհանացանգարին պետք է ջրել բույսնրի թփիակալմանփուլում, խողովակակալման--Հասկակալման սկզբի ն է նկատի ուճատիկալիցիշրջաններում: նենալ, որ ժամանակին կազմակերպվողոռոգման դեպքում բարձրանում է մյուս ագրոտեխնիկական միջոցառումների, առաջին ճերթին պարարտացման սնուցման արդյունավետությունը: Մլուս կողմից գարու սխալ ոռոգումը, «Հատկապես շրջանում, հարող է բույսերի պառկելու պատՃատիկալիդի ճառ դառնալ: Գարուոռոգումը կատարվումէ մարգե գերով կամ կորիներով, ավելի արդյունավետ է անձինացման եղանաչ կով կատարվող ոռոգումը: շնանացան

ԱԱՐԻ ո

գարու

« բո,

Պետք

-

ու

:

-

Գարուբերքաճավաքի ժամկետը որոշելիս պետք է նկատի

ունենալ, որ գերճասունացածցանքերում երկշարք գարիների «ՃասկերիցՃճատիկները թափվում հն, իսկ բազմաշարք դարիներիշատ սորտերի ճասունացմանընթացցում ճասկերը խոնարչվում են ն բերքաճավաքի ուշացման դեպքում կարող են կոտրվել ն քափվել։ Գարու բերքաճավաքը կոմբայնային

-

եղանակով պետք է սկսել մոմային Հասունացման վերջում կ ավարտել լրիվ ճասունացման չրիջանում, սեղմ ժամկետներում: Գարու բերքաճավաքը ուշացնելիս, ճատկապես Հարավային ե չորային շրջաններում, կորուստները խիստ ավելանում են. Այսպիսի վայրերում կորուստները նվազեցնելու նպատակով բնրքաճավաքը պետք է ավարտել մոմային Հատունացման վերջում, սմ բարձԳարու խիտ ն ցողունների ավելի քան 60--20 րություն ունեցող ցանքերում կարելի է կիրառել նան բերքաճնձիչներով Ճնձումը սլետք ճավաքի անջատեղանակի: Պարզ սմ բարձրությամբ՝ 4 կատարել 19--15 մոմային 2ճառունացման «ասնում ե, է 35--38 վերջում, երբ խոնավությունը ն մաստերում ճատիկների ճասումնացումը ավարտվում է Հնձված զանգվածը լրիվ չորանում է Հ--4 օրվա ընթացքում: Այնուճետն4նձված զանգվածը Ճավաքում են Հավաքիչ ունեպող կոմբայններով նե կալսում: Ճճետո պետք է Ճատիկըչորացնել, ճասցըԲերքաճավաքիցը նել կոնդիցիոն խոնավության, ապա զտել, մաքրել խառնուրդներից, տեսակավորել ն պաճել չոր, օդափոխվող ու

պաճնատներում: ախտաճանված

Հետ խոտաբուլան

Այն դեպքում, նրբ գարին բակլազգի մ աննաժ կամ Մ ն ուրդի ձնով

"4 մար"ո - ո Ն

քոռ

մ ա առնու ատրաստելու

ՐՂ

է

ւ

ԳԱՐ

կերախառնու --

ոչ

կատարվու բերքաճավաքրը Ճճասունացման շրջակաթնամոմային

ճամար,

ու

որր ում

խառնուրդը

կանաչ խուաբույսերի Համար մշակելու գեպքում բծրբաէո է ՀավաՔԸ կատարել գարու ճասկակալումից առաջ է ըբ . քո եռն չեն դեռես իսկ խառնուրդու ցողունները կոպտացել, են մասսայական ծաղկման բույսերը գտնվում

թթխն քամ խոտ կեր Փարու

ն

բակլազգի

մեջն

ր

անի

ըջանում:

Լ

'

ՎԱԲՍԱԿ

ն Նշանակությունը, տաբածվածությունը բեոքատվու նը: Վարսակըսննդի (ձավար, մանկականն դիետիկ աննդի ն այլն) ե տեխնիկական ճամար ալյուր (սռլոդի) նպատակներով ունի սաշմանափակ օգտագործում Վարսակն ունի 9,

ճատիկի բերքի Է 00 օգտագործվում կերային նպատակով: Սովետաշուրջ կան Միության մի շարք գոտիներում անասնաբուծությաթ ճամար ճատիկակերերի արտադրության ավելացման գործում վարսակին սլատկանում է վճռականդեր: Վարսակիճատիկը բարձր սննդարարության, 4նշտ մարովելու ն լավ լուրացվելու շնորճիվ ճանդիսանում է արժեքավոր խտացրած կեր բտվող ն մատղաշ անասունների, թրոչունների ճամար: ճատիկըմեծ չափով օդտադործՎարաակի վում է ճամակցված կերերի արտադրության բնադավառում: Վարսակիճատիկի քիմիական կազմը կախված է նրա տեսակայինու սորտային առանձնաճատվկություններիցը, մշակ աշխարճագրական կության վայրի Ճճողակլիմայական ւվայմաններից, ագրոտեխնիկական միջոցառումներից: Վարսա-չ կի տարբեր սորտերի սպիտակուցների պարունակությունը տատանվում է 9,0 մինչն 19,5 (0 սաճմաններում: Հարավա-Հ վին ն արնելյան մարզերում վարսակը պարունակում է ավելի շատ սպիտակուցներ, քան «յուսիսոյյին ն արնմտյան մար զերում։ Ջորային տարիներին, ինչպես նան բերրի Հողերում, ազուռական պարարտացման դեպքում սպիտակուցների պաարնհո րոր

երալին ան

նշանակություն /

Վարսա հ

-

ճատիկում րունակությունը

ավելանում է. ծչամամիութենաչ կան բուսաբուծության ինստիտուտիտվյալներով, վարսակի բյուղանդական տեսակը պարունակում է միջին ճաշվով 2,400 ավելի շատ սպիտակուցներ, քան սովորական վարռակը: Վարսակի ճատիկը բնորոշվում է ճնտնեյալ միջին Քիմբական կազմով՝ սպիտակուցներըկազմում են 13,3 կ, անազուտ էքստրակտային նյութերը՝ 64,9 (ն, որից օսլան

զը, թաղանթանյութերը՝13,2 0կ, ճարպերը՝ 4,200. Հանքային նյուքերը՝ 4,00/0: Վարսակիճատիկն աչքի է ընկնում վիտամինների,Հատկապես 8 խմբին ո"լաւտկանող վիտամինների պարունակությամբ(8լ վիտամինի քանակը 1 կգ Հույտիկի մեչ կազմում է 45-ՏՑ մգ): Վարսակիճատիկի սպիտակուցների կազմի մեջ մտնում են բոլոր անփխոխարինելի ամինոթթուները: իզինի արգինինի ն տրիպտոֆանիպարունակությամբ վարսակը գերաէ գարուն: զանցում կնրային նպատակով օգտագործում են նան վարսակի

40,1

գերազանցում է մյուս ճասննդարարությամբ ր ցաճատիկայինկուլտուրաներին, այն չի զիջում միչին որա100 կգ ծղոտը պակի մարգագետնային թուին: Վարսակի րունակում է 48 կերային միավոր: Վարսակի ծղոտի մեջ պրոտեինների պարունակությունը կազմում է 1,740, անա17,8 Սն, թաղանթանյութերը՝ ղուտ էքոտրակտային նյութնրը՝ 12,500, ճարպերը՝ 0,240: Վարսակը,ճատկապես միամյա բակլաղզգիխոտաբույսերի Հճեւո խառնուրդով, մշակվում է նան կանաչ կերի, խոտի, սիլոսի, սննաժինկերախառնուրդների ստացման ճամար: Վարսակի 100կգկանաչկերը ։լարունակումէ 16,8 կերային միավորն 2,5 կգ մարսելի պրոտերններ, իսկ խոտը 42,7 կերային արժեմիավորկ 6,2 կգ մարսելիպրուտեիններ: Հատկապես են ն քավոր վարսակի գարնանացանվիկի խառնուրդ ցանքերը: Այդ կուլտուրաներն ունեն արտաքին միջավայրի պայմանների նկատմամբ միանման պաճանջներ, վեգետացիայի տնողություն ն թառը ցանքի դեպքում ապաճովում են բարձր բերք. Վիկ-վարսակայինխառնուրդի 100 կգ խոտը պարունակում է 39,2 կերային միավոր ն 5,8 կգ մարսելի պրոտեիննձր, Վարաակի ն բակլազդի խոտաբույսերիխառնուրդը, Պարուստ լինելով սպիտակուցներով, միաժամանակ պարունակում է ավելի բիչ քանակությամբ թաղանթանյութեր, որի շնորչիվ խառնուրդի կերային արժեքն ավելի է մեծանում: Վարսակին բակլազգի խոտաբույսերի խառը ցանքերից ստացվող կանաչ կերը ն խոտը ճարուստ են կան րուինով, վիտամիններով ճանքայիննյութերով: ամբողջ աշխարճում Վարսակի կազմում են 31,2 միլ է Մշակվում եվրոպայի մի շարք ծղոտը, ղուրը

որը

ցանքատարածուցյունն ն:

Անգլիա, երկրներում (1եճաստան, Ֆրանսիա, ԺՖ4,Շվեդիա,

ԳԴՀ, իտալիա, Հարավսլավիա, Ֆինլանդիա, ե

Չեխոսլովակիա

կանադայում,

այլն), ԱՄՆ-ում, նայլ երԱրգենտինայում կբըներում: ՍովետականՄիությունը վարսակի մշակությամբ աշգրավում է առաչին տեղը՝ զբաղեցնելով նրա ընգխարճում Հանուրցանքատարածությունների ավելի քան 30 6|ց։1925 թ. ՍՍՀՄ-ում վարսակիցանքատարածություններիկազմել են 12,1 միլ նձ, Վարսակի ցանքատարածությունների ավելի

Այն լայնորեն մշակվում քան 8000 գտնվում է ՌՍՖՍՀ-ում։ ն է խոնավ անտառային անտառատափաստանայինգոտի-

ճամեմա-. Վարսակը գարնանացան դարու 10--12 օր տությամբ ունի ավելի երկար վեգետացիայի շրջան:Վարսատատանվում է շրջանը կի տարբեր սորտերի վեգետացիայի նարավորու80-ից մինչն 110 օրվա սաճմաններում, որբ թյուն չի տալիս մշակելու ճյուսիսային այն շրջաններում, որ-

է

ներում, ճատկապես ոչ սնաճողային ն կենտրոնականսեո-

Հողային գոտիներում, Ճլուսիս-արեմտյան մարզերում, Միջին Պովոլժեյում, Ուրալում, Սիբիրում: Զգալի տարածություններ է զբաղեցնում նան ՈւկրաինայիանտառատափասԴազախական գուտոսհք, ՍՍՀ-իճյուսիսային շրչանտանային

է դարինճասունանում ծլումը սերմերի Վարսակի

տեղ

սկսվում է 1--2- ջերմության պայմաններում: Միլերը երնում են ցանքի 8--10-րդ օրը: Ջերմաստիճանիբարձրացմանը զուգընքաց ցանքից մինչն ընկած ժամանակաշրջանըկրճատվում է: Վարսակը ծլումն՝ ծլման շրջանում խոնավության նկատմամբ ունի բարձր պաՍերմերը ծլելու ճամար կլանում են իրենց քաշի 60-շճանջ: 65 ե-ի չափով ջուր: Այս ճատկության պատճառովվարսակի ծիլերը ճողի երես են դուրս գալիս 1--2 օր ավելի ուշ, քան ն ջարու ծիլերը: ծլումը դանդաղ է ընթանում սերմերի դաշտային ծլունակությունը ցածր է լինում, երբ ցանքը կատարվում է չոր Ճողում: Մլուս կողմից, գերիոնավ Ճողերում նես սերմերի ծլումը վատ է բնքանում: Վարսակի սնրմերի դաշտային ծլունակությունը լաբորատոր ցածր է 20--25 ճը-ով: Վարսակիսերն մերի ծլումն արագանում դաշտային ծլունակությունը բարձրանում է, երբ ցանքը կատարվում է օդաթավանց Ճողերում, ցանքի ճամար օդտադործվում են բարձրորակ սեր-

ներում, Բելոռուսիայում, ՃանրապետությունՄերձբալթյան ներում: Վարսակը սաճմանափակ մշակում ունի Հյլուսիսա-

յին Կովկասում, Միջին Ասիական ն ԱնդրկովկասյանՀան-

ե րապնետություններում Մոլդավիայում:

Հայկական ՍՍՀ-ում

վարսակը մշակվում է կերային նպատակովն ունի սաճմանափակ տարածում: Այն մշակվում է Նռի-Փամբակի գոտում' կալինինոլի, Ստհիխանավանիե Գուգարքիշրջաններում, Թումանյանիշրջանի ն Սնանի ավաչ ղանի լեռնատափաստանայինենքագոտու խոնավությամբ բավարար ապաճովված ճողամասերում մաքուր կամ վիկվարսակային խառնուրդի ձնով: բերքատվությամբ զիչում է գարուն նրա ջին բերքատվությունը ՍՍՀՄ-ում 1963 թ. կազմել է 14,2 գ/հ: Քարձրագրոտեխնիկայիկիրառման դեպքում ոչ սնաճողային գոտու առաջավոր շատ տնտեսություններ ճաճախ ստանում են մինչն 35-40 զյն բերք, որն ավելի բարձր է, քան Հացաճատիկային կուլտուրաների բերքատվությունն այդ գոտում: Մի շարք պետսորտփորձարկման Ճողամասերում վարռակի բերքատվությունը կազմում է մինչե 50-56 գ/հ: Խոնավությամբապաճովված վայրերում վարսակը տալիս է ավելի բարձր բերք, քան ցորենը ն գարին: Բարձր բերքաոու ն կերային մեծ արժեք ունենալու ճատկություններիշնորՃեվ վարսակը Սովետական Միության շատ գոտիների «ճամար Ճճամարվումէ տնտեսական տեսակետից արդյունավետ կուլտուրա: Վարսակիբերքատվությունը իջնում է չորային տարիներին, ճատկապես ճարավային ն ճարավ-արնելյան

Վարակը

վարսակի

մի-

ժլունակությունից

մյուս

մարզերում:

ՎարսաԿենսաբանականառանձնաճատկությունները:։

է. Վի գարնանացան բույս լարովիզացիայի ստադիան 2-86 է ընթանում ջերմության պայմաններում ե տնում իի

մեր:

Վարսակըպաճանչկոտ չէ ջերմության նկատմամբ, ն հրա ցրտերին: Սկոզբծիլերը դիմանում են գարնանային3--Տ" աճում զարգանում 10--12" չերնական չրջանում լավ է մուքյան պայմաննձրում: անց, եհրրորդ-չորրորդ օր Վարսակի ժլումից 10-15 շրջանում ակավումէ բույսերի թիազարգացման տերեների կալումը։ Վարսակըթփակալման էներգիայով զիջում է դարուն: Արտադրականցանքերում վարսակի արդյունավետ թիակալումը կազմում է ՆԽ1-ՆՏ: Թփակալման շրջանում տեղի է ունենում սաղմնային ցողունների ն ճուրանի ձնավորումը, ն այս շրջանում բույսերն ավելի պաճանչկոտ են ն ցածր ջերմության նկատմամբ: խոնավության օր սկսվելուց 10--15 Վարսակի Թիակալումն անց բույու

'

շըր-

ե

լինում

:

են

ճասունանում,

-

Հատիկներըավելի լավ լցվում, ավելի շուտ են խոշոր ն ծանը, ունենում են բարձր ծլման էներգիա հ աճման է, որ բարձր սկզբնական ուժ: Այստեղիցճետնում բնրք ստանալու ճամար կարնոր նշանակություն է ստանում սերմերի տեսակավորումը նե ցանքի ճամար ճամաճավասար մեծության անրմերի օգտագործումը ու աճման զարգացմանճամար առավել նպասՎարսակի են 15--25" տավոր ջերմության պայմանները: Վարսակըօղի բարձր ջերմաստիճանը ավելի վատ է տանում, քան գարին հ այս պատճառովվատ է աճում տափաստանայինգոտու տաք ու չոր շրջաններում: Վարսակըխոնավասեր բույս է: Այս Ճատկության չշնորՃիվ այն մշակվում է բավարար խոնավությամբ ապաճովված շրջաններում: նրա տրանսպիրացիոն գործակիցը ճա-

ո

են

.

ընթաՃճատիկների Ճասունացումն Հուրանի գագաթից դեպի ներքին Հասկիկները: երբ են րեվ ուրանի վերին ճասկիկներում ճատիկներըճասնում Հասունացման,ներքին ճասկիկներում դրանք դեռես գտնվում նեն կաթնային Ճասունացման շրջանում:Հուրանիվերին Ճասեն ձնեավորվում ավելի խոշոր Ճատիկներ: կիկներում Վարսակի ծաղկումը ե ճատիկների ձգձգվում է, կազմակերպումը որի պատճառովՃուրանի յուրաքանչյուր Ճասկիկում ձնավորվում են տարբեր մեծության Ճճատիկներ: Որպես կանոն, Պասկիկների առաջին (ներքին) ծաղիկներիցկազմակերպված

ծաղկումը Վարսակի

բույսերը:

Վարսակիճատիկալիցըն ճասունացումը տնում է շուրջ մեկ ամիս: Վարսակըկաթնային ճասունացումից մոմային Ճասունացմանէ անցնում ավելի արագ, քան մյուս Ճացա-

Ջուր:

ջերմության, խոնավության ն լուսավորվածության նկատմամբ վարսակի պաճանջի մեծաինտենսիվության

ջանում

2յուննըք լատրվում խողովակակալում-Ճուրանակալում-ծաղկում

սերն անցնում են խողովակակալմանփուլը: Դրա 4Ճնտ միասին սկսվում է բույսերի վերերկրյա օրգանների ն արմատնեբի բուռն աճը, որը շարունակվում է մինչն ծաղկման սկիզՔո: Այդ ժամանակաշրջանում տեղի է ունենում օրգանական ամենաինտենսիվ կուտակումը: Դրանով է բա500,

իսկ

7--Դաշտայինկեբաբտադբություն

Վարսակիարմատայինսիստեմն հ լավ է օգտագ ձրբ Հաւոկություն միացությունները: Վարսակը10 ց Հ ոլելու ճամար միջին ճաշվով ճողից վ 14 կգ ՔչՕչ ն 29 կգ ՀչՕ։ Վարսակ է սննդանյութ թյամբ բնութագրվում լի երկար ժամանակաշրջանով:Այն սկզբնական շրջանում աննդանյութե սպաճանջըսննդանյութերինկատմամ

ղերում:

Շատիլով, ն. Ս. իգնատովա Վարսակըճողերի նկատմամբ ավե Ճաջողությամբաճում է բոլոր Ճճողե կա կել ավաղային, ավազակավայի ղերում Վարսակը լավ է տանում ճ կարելի է մշակել յուրացված տորֆ

ն

ապաճ խոնավությամբ էներդիսյիօգտագործման գործակի

սոացված

Օդ ման-Հուրանակալմանշրջանում: է բ զգայուն ավելի մամբ վարսակն տեսա պաճանջի լում։Խոնավության շրջաննավելիերկար է, քա սոիկական գրկում է բույսերի խողովակակ Դ. Փժաղկմանժամանակաշրջանը (Ֆ. վար պայմաններում քյան պակասի գանների զարգացումըխիստ դանդա յունը իջնում է երկար լուսային օրվա Վարսակը զարգացմանսկզբի շրջանում պաճ Համեմատաբար թույլ ինտենսիվութ մանում ստվերին, իսկ ղարգացմ է լույսի ավելիբարձր ին սլաճանջում

ն

տու պարին ցորենը: Վարսակըխիստ Հատկապեսբո բար խոնավությունից,

է շ

առանձի

տանում չորությունը վարսակը

Աւե600,

է

կոռի--Փամբակի գյուղատնտեսական

ց8

Վաղ գարնանըՃճողից խոնավության գոլորշիացումը նվազեցնելունպատակով կատարվում է ցրտաճերկի փոցխում:

րությամբ)կուլտիվացիայով։

քատվությանբարձրացմանը Այն դեպքում, երբ վարսակի ճանդիսանում է նախորդը կարտոֆիլը ն նրա բերքաճավաքը կատարվել է կարտոֆիլաճան մեքենաներիմիջոցով, ապա աշնանային ցրտաճերկը կարելի է փոխարինելՀամեմատաբարխոր (10--12 սմ խո-

ավելիշատ խոնավություն, որը նպաստում է վարսակի բեր-

րում կատարված ցրտաճերկիդեպքում Հողում կուտակվումէ

Ճճողամասերում կատարվում է ցրտաճերկ:Վաղ ժամկետնե-.

թյամբ) կատարումը: Շարաճերկ կուլտուրաներից ազատված

զրկում չ նախորդողկուլտուրայի բերքաչավաքիցՀետո խոզանի երեսվարի(5--8 սմ) ն ցրտաչերկի (20--25 սմ խորու-

'

Վարսակըցանվում է նան աշնանացանու եգիպտացորենը: դարնանացանՃացաբույսերից Ճեւոու ն բւսկլազգի Վարսակի խոտաբույսերի խառըցանքերը" արժեքավոր են որպես ցել զբաղեցնող կուլտուքա։ Դրանք ճողը ճարստացնում են օրգանական նյութերով ու ոննդան նյութերով լավ նախորդ են Հանդիսանում յուս կուլտուների ճամար: ՎարսակըՀամատարածցանվողկուլտուրաներից ճետ մշակելու դեքում Հողի մշակման Հիմնականսիստեմը ընդ-

տուրաները (որլ պայմանավորվում է ազոտական սննդառության նկատմամբ վարսակի բարձրպաճանջով), շարաՀերկ կուլտուրաները՝ կարտոֆիլը, սխլոսի ճամար մշակվող

ցանվում է մյուս Քաշրջանառություններում ճացաճատիկամին կուլտուրաներիցճետո որպես եզրափակողկուլտուրա: ճամար լավ նախորդ են ճատիկա-ընդեղեն Վարսակի կով-

Մշակության Վարսակըցանառանձնաձատկություննեռը:

Թումանյանիշրջանի լեռնաանտառային է Սովետսկիսորտը: շրջանացվել

շրջանների ն գուրու մասում

Հայկական ՍՍՀ-ի

կալման շրջանից ն շարունակվում է մինչե կաթնային ճասունացման շրջանը: Մինչն բույսերի ծաղկումը ծախսում է ազոտի ընդչանուր պաճանջի60 Կն, ֆոսֆորի մինչն 45 նե, կալիումի 60 Կն, կալցիումի 55 Կե(Ե. Վ. կիզով): առաջ

ու

նհ Ազոտական պարարտանյութե մտցնել նախացանքայինկուլտիվացի րական կալիումական պարար տաճերկի տակ: Հանքային պարարտ տությունը բարձրանում է, երբ դրան ղի խոնավ շերտը: Վարսակի բերքատվությունը զգալ հրբ ցանքի ժամանակ սերմերի «ճետ տրարտացմանձեով տրվում են ֆոսփո թեր 10--20 կգ/ճ ՔշՕչ նորմայով:

Խերով:

քերի արդլունավետությունընվաղում Վարսակիպարարտացման գործ նշանակություն ունի ազոտական ն ֆո նյութերի օգտագործումը: Ազոտովբա թյան դեսքում բերքի բարձրացման ճ 4 «Հոռոիկիորակը, նրա մեջ ավելան սլարունակությունը: Մյուս կողմից, նյութերը եծ նորմաներով օգտագոր նավ շրջաններում, վարսակը պառկու սոացմաննորմաները որոշվում են ճո խորդող կուլտուրայի պարարտացմա է տակաճարմար վարսակը պարարտ ոռի, 60--80 կգ/նֆոսֆորի ն 40--60

վրա արտաճայտվումչ ավելի ուժեղ, մակայն խոնավության պակասի դե

վարսակի բերքա դյունավետությունը

նկատի ունենալ, որ լավ զարգացող շնորճիվ այն արդյունավետ է օգտա կ նախորդող կուլտուրայի տակ տրվ մնացած սննդանյութերը: Հանքային

Վարսակի պարարտացումը կա

ցանքից

ճամերա կատարում են ճ 8 սմ խորությամբ ն միաժամանակփ անբավարար ապաճովված վայրերու րանում է, երբ կիրառվում է Հողի նա Ֆում օղավոր գլաններով: մար

ճավասար ցանքի ն Սերմերի

Ճնտ խաովարսակը միամյա բակլազդի խոտաբույսերի նուրդի ձնով ցանելու դեպքում ազոտական պարարտանյուերկու անդամ պետք է նվազեցնել, թերի նորմաները չուրչ որովճետն բակլազդի խոտաբույսերի արմատների վրա աղօդի ազոտը բող ֆիքսող պալարաբակտերիաների կենսագործունեության ճետնանքով ճողի վարելաշերտումավելանում է բիոլոդիական ազոտի քանակը, որի մի մասր օդտադործվում է վարսակի կողմից: Խառը ցանքերում ֆոսֆորական ն կալիումական պարարտանյութերի նորմաները 2Չ0--Չ5 00. ո։լետք է ավելացնել, նկատի ունենալով, որ բակլազդի բուլսերը այդ սննդանյութերի նկատմամբ ավելի Օ6մեծ պաճանջ ունեն, Ցանքի ճամար ավելի խոշոր, լիակշիո ն բարձր ծլունաչկություն ունեցող սերմերի օգտագործմաննպատակով սերմացուն պետք է տեսակավորել. Սերմերի ծլունակությունը բարձրացնելու նպատակով անճրաժեշտ է սերմերը ենթարկել օդա-ջերմային մշակման, Սնկային ն բակտերիալ ճիվանդությունների դեմ պայքարելու նպատակով կատարվում է սերմերի ախտաճանում դրանողանով, մերկուրանով կամ ՏՄՏԴ-ով(1տ սերմի ճամար ծախսելով 2 կգ պրեպարատ ): 2Հ--Յ Չոր ախտաճանումը կարելի է կատարել ցանքից ամիս առաջ կամ ցանքի նախօրեին: Սերմերիաստաճանման արդյունավետությունը բարձրանում է, երբ այն կատարվում է սուսպենղիայով (1 տ սերմի «ամար նախատեսվոզղպրեպա-չրատը լուծում են 5 | չրի մեչ, ապա ավելացնում սոսնձա-չ նյութեր) Սերմացուն կարելի է ախտաճանել նան կիսաչոր եղանակով՝ ֆորմալինի ն չրի 1:80 Ճարաբերությամբպատրաստված բանվորական լուծույթով(1 ց սերմացուն ախտաչանելու ճամար ծախսումեն 30 լ բանվորական լուծույթ): Վարսակըպետք է ցանել վաղ ժամկետներում: Տանքի նորման կախված է ճողակլիմայականպայմաններից ն կիրառվող ագրոտեխնիկական մակարդակից: Խոնավությամբ ապաճովված վայրերում վարսակը պետք է ցանել 5-6 դոմիլ/Բ (760--180 կգ/ձ), իսկ անտառատավփաստանային տում` 4,5--5 միլ/ճ(140--160 կգ/հ) նորմայով: վարսակթ ցանվում է սովորական շարալին, ինչպես նան նեղշար ն խաչաձն եղանակներով:

|

ապաճովվածվայրերում վարբավարար Խոնավությամբ չորային

սակը ցանվում է 3--4

սմ,

իսկ

«ամեմատաբար

խորությամբ: Սանը մեխանիկական նան կավային ճողերում ցանքի խոկազմ ունեցող, ինչպես

4--6 վայրերում՝

սմ

քեթն ավազաուշ ցան-

է, իսկ որոշչափովնվաղեցվում րությունը Համեմատաբար

նլ ավաղային Հողերում, կավային են

ավելի խոր: վիկի խաոռրցանքերի նորման Վարսակի ն գարնանացան սաճմանվում է ելնեկ կոմպոնենտների Հարաբերությունը Այն դեպքում, երբ խառը լով նրա մշակությաննպատակից: ն խոտ ցանքերը պետք է օդտագործվենկանաչ կեր

քերում, սերմերը ցանվում

ստա-

վիվարսակի գարնանացան նալուճամար,լւառնուրդում 7:2 կամ պետք է կազմի փոթխճարաբերությունը կի բույսերի ն

միլ/ձ Ցանքի նորման այս դեպքումկազմում է 1--1,5 գարկգ/ն) (30--45կգ/Ճ)վարսակին 3--8,5 միլ/հ (150--180 նանացան վիկի սերմերի խառնուրդով: ն վիկի խառը Այն դեպքում, երբ վարսակի գարնանացան են կաթնամոմային Ճճասունացման ցանքերը օգտագործվում Հնձված բույսերից սենաժ կամ կերախառնուրդներ շրջանում վիկի Համար, վարսակի ն գարնանացան պատրաստելու 1:83:

լինի 1:1 կամ 1:1,5: Ցանքի նորման նման ցանքերի ճամար կազմվում է 2--4,5 կգ/ճ) միլ/ճ (60--80 կգ/ճ)վարսակի ն 2-3 միլ/ճ(120--150 գարնանացանվիկի սերմերի Հաշվով: Չորային գարնանը սերմերի ճամերաշխ ծլումը յապաճոչեն վելու նպատակով ցանքից «ետո դաշտր տավփանում օղա-չկավոր դլաններով: ճետո տեղում են Այն դեպքում, երբ վարսակի ցանքից ոառատ անձրններ ն առաջանումէ Ճողի կեղնակալում, նվազեցնելու, Հողի վեղից խոնավության գոլորշիացումը ն մոլախոտերի լավացնելու րին շերտում օդավոխությունը են թեծիլերը ոչնչացնելու նպատակով ցանքերը փոցխում թնեկամ ռոտացիոնփոցխերով: Վարսակիցանքերը կարելի է փոցխել բույսերի թփակալմանշրջանում, երբ ծիլերը ամրապնդվել են շարքերի ընդլայնականուղղությամբ: երկշաքիլ մոլախոտերովուժեղ վարակված ցանքերում բույսերի թփակալմանշրջանում նպատակաճարմար է օդ-

պետք է փոխճարաբերությունը բույսերի

տագործել ճերբիցիդներ՝2, 4 Դ նատրիումական(1,4--1,5 կգ/ն) կամ ամինային (1,6--42,0 կգ/ն) աղերը: ինքնաթիդնել րով սրսկման դեպքում 1 հ Համար ծախսվում է 30--50 լ աշխաիսկ մեքենաներով արսկման 200---250 դեպքում` ոանքային լուծույթ: Վարսակին միամյա բակլազգի խոտաբույսերի խառը ցանքերում, ինչպես նան բազմամյա խուտաբույսերի ենթացանքով վարսակի ցանքերում երբիցիդներ օգտագործել չի կաբելի: Վարսակիբերքաճավաքը դժվարանում է նրա անճավաասր ճասունանալու պատճառով: ՎարսակիՃճուրանիներքին ճասկիկներում Հատիկների ճասունացումը վերին ճասկիկնեբի ճամեմատությամբ տեղի է ունենում շուրջ 6--Ց օր ավելի ուշ: Բերքաճավաքը ուշացնելու դեպբում Ճուրանի վերին մառում ձնավորված ավելի խոշոր ճատիկները թափվում են, նվազեցնելու նպատակով վարսակի բերքաճակռրուսոները վաքը կոմբայնային եղանակով կատարվում է Ճուրանի գագաթում ճատիկների լրիվ ճասունացման սկզբի շրջանում: ՀատիկներիՀասունացմանշրջանում ցողունկերում խոնավությունը լինում է դեռնս բարձր, ն այս պատճառով վարսակի անջատ եղանակով բերքաճավաքըավելի արդյունավետ է: Վարսակին միամյա բակլազգի խոտաբույսերի խար պանքերըկանաչ կերի կամ խոտի ճամար օգտագործելու դեպսկանքում բերքաճավաքը կատարվում է ճուրանակալումը առաչ: Այդ ժամանակ խառնուրդում միամյա խոտալուց բուլսերը դտնվում են ծաղկման շրջանում: Վարսակին բակլազգի բուլսերի խառը ցանքերը սենաժի մն կերախառնուրդներիպատրաստման «ամար ճնձվում են կաքնա-մոմային ասունացման շրջանում, երբ բույսերն ունեն ամենաբարձրաննդարարությունը:

սննդամթերքներն զանազան նյութեր պատրաստելու Համար: եգիպտացորենըչափազանց կարնոր նշանակություն ունի անասնաբուծության կերի բաղան ամրապնդելու դորէ ինչպես ճատիկը, այնպես ծում։ Որպես կեր օգտագործվում Տալիս է բարձր սննդարարուզանգվածը: էլ վեգետատիվ կ լիարժեք կեր, որը Հաճույքով են ուտում թյուն ունեցող կենդանիները: գյուղատնտեսական բոլոր տեսակ

`

է Տատիկը միջին Ճաշվով պարունակում եգիպտացորենի 6600 անազուռ էքստրակտային »ապիտակուցներ, 10,500

:

`

`

.

ԵհԳԻՊՏԱՑՈՐԵՆ

ն բեբքատվություՆշաճակությունը, տարածվածությունը

նը: եգիպտացորենըՀանդիսանում է

կարնորագույն ճացաՃճատիկային կերային կուլտուրա: Այն լայնորեն օգտաղործվում է սննդի, տեխնիկականնե կերային նպատակներով: եգիպտացորենիճատիկը-օգտագործվում է ավելի քան 150 ն

՝

.

նյութեր, 6,5 00 ճարպեր, 1,540 ճանքային նյութեր, 2,5 ՅԻ թաղանթանյութերն վիտամիններ։100 կգ Հատիկը պարուն չղսցաժ նակում է 134 կերային միավոր: Մանրացված Հատիկներն օգտագործվում են որպես խտացրած կեր կաթնա-մոմային Հասունացման շրջանում սիլոսացված են ճասունացաժ կողրերը կերային արժեքով ճավասարվում Հատիկին։ 100 կգ այդպիսի սիլոսը պարունակում է 40 կնն րային միավոր, օգտագործվում է բտվող կենդանիների թոչունների կերակրման ճամար: ցողուններից ն տերններից պատրաստած եգիպտացորենի է 15 կերային միավոր,կաք100 կգ սիլոսըպարունակում նալին Հասունացման շրջանում չավաջված կողրերից, ցո18--20 կեպատրաստվածսիլոսը՝ ղուններից ն յտերեներից կգ մարսելի պրոտեիններ, իսկ րային միավոր ե 1,0--1,5 Հասունացմանշրջանում Հավաքված ղանգկաթնա-մոմային կերային միավոր ն ախլոսը՝33-26 վածից «պատրաստված 1,1--1,3 կգ մարսելի պրուռեիններ(Ս. Յա. Զաֆրեն ): Եգիւ-տացորենի սիլոսը կարող է օգտագործվելորվես լտացրած կեր: Հյուսիսային ն լեռնային շրջաններում սիլոսի ճամար պանում կշղրերով Ճարուստ զանգված ստանալու նպատակով են վաղաճասսորտեր ն ճիբրիդներ։ կայն կիրառություն է ստանում վաղաճաս նհ ուշաճաս սորտերի ն ճիբրիդների Հետ միատեղ ցասնըը, որի դեպքում բերքի բարձրացման միասին սիլոսային զանգվածժի մեչ ավելանում է կողրերի տեսակարարկշիոր: կերային արժեքր զգալիորեն եգիպտացորենի աբլոսի բարձրանում է, երբ այն մշակվում է բակլազգի բույանրի (սոյա, խառնուրդի ձնով: կերի բակլա, ոլոո ն այլն) Հետ

են ցույց Հետազոտությունները |

եթե եզիպտացոՔրոի աիլոսային զանգվածի 1 կերային միավորի մեչ մարանլի պրոտնիններիքանակի չի անցնում 50--60 գ, ապա ն բակլազգի հզիպտացորննի բույսերի խառը ցանքերում կազմում է 80--90 գ: Այսպիսով, խառնուրդ ցանքերի օգտագործման շնորճիվ միավոր տարածությունից ստացվող բոաականսպիտակուցներիքանակն ավելանում է 20-30 ալիս,

որ

տոկոսով:

հգիպտածղուռը,որը մյուս Ճացաբույսերի ծղոտի Ճամեմատությամբպարունակում է ավելի շատ ապիտակուցներ ն ունի բարձր մարանլիություն: կգ ծղուռըռ"լարունակում

է

կձրային միավոր: Այն կարելի է սիլոսացնել եզիպտաե

լայնորեն օգտագործվում եռիոլտացորենը է խողզանացա-

ն

խտացվածցանքերի Համար, ինչպես

նան

կանաչ կոն-

մելերում:Արարատյան ճարթավայրում ն նախալեռնային դգուռու ջրովի հ այլ Ճճողամասերում Ճացաշատիկային վաղա

Պաս

կուլտուրաներիբնրքաճավաքից ազատված Ճողամասեբում հգիպտացորենը տալիս է կանաչ զանգվածի, իսկ վաղաճաս սորտնը ն ճիբրիդներ մշակելուդեպքում նան Հա-

տիկի բարձր բերք. Փերմությամբբավարար ապաճովված շրջաններում նույն Ճողամասում մեկ տարվա ընթացքում ճնարավորէ ստանալ երկու բերք: եգիպտացորենի

սիլոսի

Գն

Համար ամար ատփիով

նշանակությ

մջակվող մշակվող եզիպտացորննը

ն Գող

առլաճովվաւծ

աններում կոզ-

հգիլտացորենը ին շրջաններում ոոմափաստանա կու թարցելերը զբաղեցնելու Համար: Բ» աեր որպես շարաճերկ կուլտուրա, իրենից

օգտա-

ւմ

է

Հե-

վիճամոլախոտերից դաշտը թողնում 50--80 Հ ողի ց/հ թողնում վարեհլաշերտում կում: արմատաին

մաքուր, փուխը

է

է

խողանային զանգված, որը քայքայվելով ճողը ՀարըաԱլա Հատկության չնորչիվ աննդանյութերով: Օ տացորեն նախորդ է կովլտու" ցորձնի Համար բույսերի խմբում եգիպտացորենը ցան(110 միլ. ճ) զիջում է միայն ցործնձին: Այն մշակվում է աշխարճի ավելի քան 60 երկրն մեծ ճարմարվողականությունն բարձր արդյունավետություն ունենալու Ճճատկությանշնորչիվ Սովետական Մբությունում մշակվում է տարբեր Ճողակլիմա/ ական Ո պայմաններում: ր մ 7 բն ն

է զի րավ Ճացաճատիվայի աների, Հատկապես ո տորական ատարածություններով եբ նին ոմ

Ի

ոիատացորննը

|

ցորննի կանաչ զանգվածի, արմատապտուղների փրերի բակլազգի խոտաբույսերիճետ: նի

նր կարնոր

ն

տո

Բազմաթիվտնտեսությունների փորձը ցույց է տալիս, որ հգիպտացորենի ն բակլազգի բույսերի խառնուրդ ցանքերը ապաճովումեն ավելի բարձր բերքի ատացում: Այսպես, Ղազախական ՍՍՀ-ի Ղազախատանի 30-ամյակի անվան կոլտնտեսությունում հգիպտացորենի սիլոսային զանգվածի բնրքատվությունը կազմել 4 520 ցն, բակ եգիպտացործնի ն առյայի խառնուրդ ցանքերում 630-723 ցն, կամ բերքի ճավելումը կազմել է 60--153 ցլն, զանգվածը եգիպտացործնի ճարուստ է ածխաջրերով ն այն օգտագործվում է դժվար սիլոսացվող ն նույնիսկ չսիլոսացվող կերային կուլտուրաների(առվույտ, վիկ ե այլն) Ճեւտ աիլոսացնելու ճամար: կերի նպատակով օզտագործվում է նան

ցորենի

կանաչ կերի

Մել

էն

ք. եգիպտացորենիցանքատարածություններըկազ 20.9 այդ թվում` կանաչ կերի ն սիլոսի ն ճատիկի ճամար 8,6 միլ/ն նրա ան Համար առավել բարենպաստ է ճարավույին -

միլ/ճ,

աաա

միլ/ճ

ակութ ցանքատարածությունների տատին, զիարտացործնի

մ

:

շուրջ

3040 տեղավորված է Ուկրաինայումն Հյուսիսային Կովկասում: եգիոլտացորենըմեծ չափով մշակվում է նան Մոլ-

դավիա լում, կենտրոնական սնաճողային

գոտում,

ներքին

Մերձվոլգյանմարզերում, Ղազախստանում,Միջին Ասիա-

յեն

| Անդրկովկասի Հանրասետություններում: Հարավային

ոռոգովի գոտում եգիպտացորենը մշակերկրագործության

վում է ինչես

ճատիկի, այնպես էլ սիլոսի ն կանաչ կերի իսկ ոչ սնաճողային գուտում, արեմտյան մարնպատակով,

ղերում, Համեմատաբար Հյուսիսային շրջաններում՝ միայն կանաչկերի

ն

սիլոսի Հաղար:

ամենաբարձրբերքատու կուլտուրաներից եգիղտացորենը "

`

Ջորենի ցողունի վերգետնյա ներքին ցողունային ճանգույցներից,բույսնրիՃուրանակալման սկզբնական շրջանում, կազմակերպվում են օդային վերերկրյա արմատներ, որոնք

ներում: առանձնաձատկություններր:։ եղզիպտակենսաբանական

Հաշվի առնելով եգիպտացորենի կարնոր դերը, որպես ճատիկակերայինն սիլոսային կուլտուրա, բարձր բերք տալու ՍՍՀՄ նրա Ճատկություն՝ ժողովրդական տնտեսության զարդացման 10-րդ ճնգամյա պլանով նախատեսվում է նրա Ջանքատարածություններնընդարձակել Հարավային, «արավ-արնելյան, կենտրոնական ռնաճողային գոտու շրջան-

վածիբերք:

Ջորենի ցանքատարածություններըզգալիորեն ընդարձակվեՋին ն 1923 թ. այն զբաղեցրել է 16,1 հազ. ճ։ Այժմ եզիպ«ոացորենը մշակվում է ճանրապետության շատ շրջաններում: Թ. Հանրապետությունումեզիպտացորենիսիլոսային ղանդվածի միջին բերքատվությունը կազմել է 122 ց/8: ծզիսլտացորենի Համար առավել նպաստավոր մշակության գուռիներում՝ ճարթքավայրին Հյուսիս-արնելյան Արարատյան գոտու շրջանների առաջավոր տնտեսությունները սոանում ծն մինչն 70 գ/ն Հատիկի ն 600--800 գյն սիլուային ղանգ-

սոուրա (Հյոաիս-արնելյան դուռում, Մեղրու շրջանում): 1950-ական թվականներից ՀայկականՍՍՀ-ում հգիպտա-

մեկն է։ ՖԱ-ի տվյալներով, 1969 թ. եգիպտացորենի Հատիկի միջին բերքատվությունը աշխարճում կազմել է ԱՄՆ-ում 49,4 այն կազմել է գ/հ, եվրոպայում՝ 24,8գ/ն, իսկ 22,2 ց/ն: Սիլոսային ղանդվածի բերքատվությունը տատանվում է 250--500 գ/ն սաշմաններում: ՍՍՀՄ-ում 1928 թ. հզիպտացորենիՀատիկի միջին բերքատվությունը կազմել է 32,8 գ/հ, իսկ կանաչ զանգվածի բերքատվությունը՝120 ց/ն:Բարձր աղզքոտեխնիկայիկիրաոման դեպքում, ճատկապհս ջրովի պայմաններում, շատ ն սովխոզներ ստանում են 40--80 կոլւոոնտեսություններ ց/հ Տատիկի ն 400--600 ցն կանաչ զանգվածի բերք: եգիպտացորենիմշակությունը ակսվել է Հայաստանում ավելի ուշ։ Այն դաշտավարության մեջ մեծ տեղ չի գրավել ն մշակվել է ճիմնականում բանջարանոցային կուլորպես

Բ

Հքնա ն

սմ

ճառ

ճասնում

ն

Հատի:

են

20--3

սմ:

ծաղկումի Հուրանի

Ար բույսի տնրնածոցերում: 3--6 օր Ճուրանիերնալուց

ապա

լրիվ դադարումէ: եգիպտացորենըմիատուն ծաղկափթթությունըՃուրան դագաթում, իսկ իգական ծ

Ծլելուց Հետո առաջին 7-ցորենը աճում է դանդաղ: սկսած բույսերի աճը արագ ման սկզբի շրջանում ցողու

է: ցողունըկոպտանում

ցողունի միջուկը դառն ն սպիտակուցների

Ճլուսվ պարունակող են ց

ուտում ճաճույքով

ջրերի

Հետո

ները

շաքար

կողային ճյուղավորությու Ճապակում ցողունը լցվ սարդ

նություն Վաղաճասսորտերի վորում են 13--16, միջաճաս 25 տերն: եզիպտացորեն ուշ մակերես ընդճանուր բնային սով, 1 Ճ գտնվող բույսերը 2ազ. մշ տնրնայինմակերես: Ցողունի ներքնի ճանգու

Տերնները դուրս մաններից: են մինչն ունենում ներից,

վը կախված է սորտից կամ

5--28 գույցներինը՝

Ց նայինՀանգույցներիմիջճ

թիվը Հանգույցների

ն 2--2 բարձրության

ծլի: ճզ ցողունը եզիպտացորենի

սննդանյութեր բույսերին

սերի չպառկելումար, մի

ճողի մեջ՝ թափանցելով ճա

'

են

եգիպտացորենիծիլերը

մինչն Չ2--Յ՝ ուշ գարնանային ցրտերը տանում բավարար կերպով: Սակայն 3" բարձր են։ Պետք է նկատի ունենալ, որ ցրտերից խիստ տուժում աճման ցողունի կոնը դտնվում է «ճողում, եգիպտացորենի որի շնորչիվ այն պաշտպանվում է ցրտերից: Այս է պատճառը, որ մինչն Չ--Ց՝ ցրտերից Հետո տաք եղանակները

օրվա ընթացքում: ղարգացման լարովիղացիայի ստադիայի եգիլտացորենի Համար տարբեր սորտեր ն ճիբրիդեեր տարբեր պայմաններ չն պաճանջում: Վաղաճասսորտերի ն Հիբրիդների լարովի9--13" ղացիան տեղի է ունենում ջերմության պայմաններում ն տնում է 2--12 օր, միջաճաս սորտերինը ն ճիբրիդներինը՝ 13--12" է չերմութցյան պայմաններում ն տնում 12--12 օր, իսկ ուշաճաս սորտերի ն ճիբրիդների յարբօվիդացիայի ստադիայի ճամար պաճանջվում է Չ0--ՉՏ" ջերմություն ն 172--25 օր տնողություն (ԼՂ Ֆ. Պորտյանկո):

է 5--6

եգիպտացորենը չերմասեր բույս է: Հողում բավարար խոնավության առկայության պայմաններում եգիպտացորենի սերմերի ծլումը սկսվում է 27--Ց՝ ջերմության դեպքում: Սակայն ցածը չերմության պայմաններում սերմերի ծլումն ընթանում է դանդաղ ն անճամաչավփ:Սերմերի ծլումն ավելի Համերաշխէ ընքանում, երբ ցանքի խորության շերտում չերմաստիճանը լինում է 15--իցբարձր:Այն դեպքում, երբ Ճողում ջերմաստիճանըՃասնում է 20--265, ծլումն ավարտվում

երՅուրաքանչյուրբույսի վրա ձնավորվում են 1-2, դասաբեմն մինչե 3--4 կողրեր: կողրերի վրա ճատիկները վորված են լինում 9--20 իսկ ճատիկների քաշարքերով, նակը ճասնում է 400-ից մինչե 900, որոշ սորտերինը ավելի քան 1000--1200 ճատիկի: եգիպտացորենը արտաջին միչավայրի պայմանների է: նկատմամբ պաճանջչկոտ բույս

ջոցով:

ծաղկման ժամանակ կողրի փաթեթների արանքից դուրս են դալիս սպիները: Միննույն բույսի վրա արական ծաղիկները քան իդական ծաղիկները: օր ավելի շուտ, բացվում են 4--2 Չորային շրջաններում այդ տարբերությունը ճասնում է 10-15 օրվա: ծգիպտացորենը փոշոտվում է խաչաձն, քամու մի'

անց

հղիպտ

ու

արազ

չորանում է

կո

է 30

օդի

ջչնրմ

ջան

կ այս պատճառով ծախսո վաղաճաս սորտերը ն ճիբրիդն կազմակերպումէ ավելի մեծ

ավելի խնայողաբար: նրա տր կախված սորտիցե Հողա-կլ սաշտմ ստանվումէ 160--860 ն Հիբրիդներ ջաճաս սորտերը աերնային մակերես, ունեն ավե

Համեմատությա Կուրաների

էչ դասվում եդիպտացորենը զ Քին, բայց այդ Հատկությամ

արժեքը:

րունակությունը, վատանում է

ն թյունը, նվաղում է կարոտինի

խիստ տուժում է, ար «տացորենը

2--8 մը դադարում է։ Աշնանային

օրգա 10--125, եգիպտացորենի

Աշնանը,երբ

մեջը առաջանումէ 2ճատիկների ազդեց բացասական սոիճանի են բույսերը ապաճովվում խո փոշո լրացուցիչ արճեստական

ընդունակու բեղմնավորելու

փոշին

ան խոնավությունըլինումն

ման

զարգացմանճամար լավ են 20--24", ի ները ստեղժվում 28: դեպ ետապներում՝ ավելի ուչ Սակայնծաղկման շրջանում բա Համընկնումէ օդի ցածր Հարաբ է Հանդիսանումբերք պատճառ մար: Այն դեպքում, երբ եգիպ բարձրանումէ 3 ջերմաստիճանը

վեգետատի եզիպտացորենի

լնամքիդեպքումայդպիս բերքիստացումը: բարձր լավ

3-4 օր ակսելուց

շատ

հ մ:

ջոր

»ր

:

ւ

լ

շուրջ

Հասնում

ճամերաշիխ

ալդ

նա-

շուրջ

յ

են

տալիս,

-

որ

պատ-

ք

ա

անդամ ավե-

ԱՑԻ

դտազործում

բույս

է,

Այն

լու-

մյուս Հացաբույսերի,. տարբերություն հաա ո ամառվա երկրորդկեսի

տեղումները:

պայմաններում: Հետնաբար, Հանրաբկրագործության շրջաններում Հողում ն

բ

վարճ լուսային օրվա

Ցոոլու

2Ր4

տացորեն

ք

Լ)

ա

մզ

ա

ու

կի

:

խտությամբ:Գերխիտ,ինչպես նան մոլախոտ-

առաջին Գորան

ւ

է տանում

ստվերոցումը: (ոաավորվածուՀաո ք ե", ամբ Ճատկապես պաճանջկու է աճման ու յո «ա 1--1,5 ամսվաինթացքում: ծռիպտաԾՐԱ Քովանրի լուսավորվածությունը կանոնավորվում է բուսածած

.

լավ

եդի

մեկն է,

ե

շե, ի պետության, խոնավուք պաճպանումը եգիպտացորենի րձր ո մուտավումը կարնորազույն միջոցառումներից,

2--ջ

ոռոգման պայմաններում`

ՄՈ

լինում է բերքատվությունը

ցույց

սորտի լի բարձ նան

նույն

տություննե աժօրը

է.

անբավարար բրրավոքյամբ ապաճովվածությունը ցածի ճառներից մեկն ան Ճողի խոնավության գիտա ավան գիպտացորենը ափազան նկատմամբ ճատիկալիցի ակզբի րանում, Տարա արա բուԴաովապեա կատարված ճետազո-

ու

«Ի

է ընդճանուր ոնավուն ու Խոնավությունը 00-ին: Ե գիպտացորենը սկզբնական շրջանում քա է լավ է օգտագործում Հողի " Քիչ արագ, հանաք չորությունից: գարնանային տա 1ումում ածան, մեծանում նկատմամբ է 10-17 տերե կա մակն Բոթյա Խոնավության նկատմամբ ո Մ շրջանից: առավել ոկսվում է Ճուրանակալումից ո արար ան է մեկ ամիս: ՀՍՍՀ ր" թա խալեոնալին եգիպտացորենի Նամի կրիտիկական չրքանեձրում Ճուլիս-օդոստուամիանձրին, աո, րԱ աոնում

րան

Բորու Սերմերի ժլումբ

ժան Չրգոացորոնի պաճանջը Բո Ժլելու անաս ր . րճերը

չ.

Տկոչենկո

քան լուս կուլտուրաները» տարածությունում փտնվող

ջուր(Ֆ. Մ. )։ նկատմամբաճԽոնավության տարբեր շրջաններումփոխվում է: Այսճամար պետք է կլանեն իրենց նախնա-

են

Բոմարրը

ծախսում

ջուր,

4000--5000

Վեգետացիայի ընթացքում

այն ծախսում է ավելի

-

.

մնում

են

նկատմամբ:Հաստատվաժ.է, որ 60 ճամար եգիպտա կազմակերպելու 50--180 կգ ազոտ, 50--60 կգ ֆ

վավ լքափանցկանությունունեցող ճատկապես սկաճողերը, լվացված գույն ճողերը։ նդիպտացորենըլավ ստացվածավազային ճողերում: եղիղտացորենըվատ է աճում ս ունեցող գերխոնավ, Ճ մահարդակ Ցող, ժանր կավային, վատ չրաքավ փնչոնս նան աղակալած ճողերում: րում բարձր բերք ստանալու ճամ Հողերի կրացումը: պաճանջկոռ Եռիտացորենը

մի նկատմամբ պաճանջկոտ բույս վ «թ Պամարվում ա ինիմ վավավա

ճողի բերրիութ եգիպտացորենը

ճՃառսունանում:

Աժոոիմ,

լուսային օրվա պայմ Երկաի. վեգետատիվ օրգաններիաճն ուժե բույսերիվեդետացիանտնում է ա եգիպտացորենի տարբեր սորտ տացիայի շրջանը տատանվում է Ջ Սովետական Միությունում մշակվո է մինչն 140 օր: գետացիանտնում եդիտացորենի տարածված ս Փժաղկումըտնում է մինչն 50--55 օ տումից մինչն ճատիկների ճասու Չ5--Շ60 օր նդիպտացորենիվեգետ մեծ չափով ազդում է ջերմային Ընթացքում ինչքան օդի միջին ջե աճը տե ւսյնքան հդիպտացորենի աճման ու զարգացման փ ակաչրջանը կրճատվում Վ ն, ա

լու ։լատճառովբույսերը բերը քն տալիս:

սված ցանքերումանբավարար լուս

աաա

է

.

պակասի կալիումի

նավությունը:

դեպքում

եգիտացորենի ցողունն եր|ի

կապես կարնոր նշանակությունունի լեռնային գոտու անջրդի պայմաններում, որովճետն այս դեպքում եղզիւղտացորենը ավելի լավ է օգտագործումՃողի խոր շերտերում գտնվող խո-

Հզոր,քափանցում է ավելիխորը:

եղիպտացորենի արմատային սիստիմըղարդանում է ավելի Այս Ճանդամանքը Ճասւո-

Ֆոսֆորականբավարար ոննդառության պայմաններում

նկատմամբ եգիպտացորենի պաճանջը արտա-չ Ֆոսֆորի ճայտվում է աճման ակզբնականշրջանից ն ճամաչավփ կերպով շարունակվում է ամբողջ վեգետացիայի րնթացքում: Ֆոսֆորի կեսից ավելին բույսերի ծախսում են Ճճուրանկաղմելուց Ճեւտու Ֆոսֆորի պակասիդեպքում բույսերի աճր դանդաղում է, տերեները դառնում են ծիրանագույն:

բում է:

.

օգտագործում մինչն բույսերի Ճուրասնակալումը: Ավելիուշ ժամկետներում տրվաժ ազոտական ոնուցման դեպքում եգիպտացորենի շրջանի երկավեգետացիայի

լի լավ է

տաճայտվում վեգետատիվ զանգվածի ինտենսիվ աճի Ի Ճատկապեսկողրերի ձեավորման շրչանում: Պետքէ նկատիունենալ, որ եզի լտացորենը աղզուռը ավե-

դեղնել, այնուճեւոն ներքնի տերեները չորանում են: Ազոտի պակասի բացասական աղդեցությունն ավելի ուժեղ է ար-

են

պայմաններում բույսերն ավելի լավ սննդառության օգտագործում նան ճողում գտնվող մյուս աննեդանյութերը: Աղոչ տի պակասի դեպքում բույսերը մնում են ցածրաճ), տերնները են բաց սկզբում ստանում կանաչ ղույն, ապա սկսում եէ

նգի տացորենը ազոտի նկատմամբ բարձր պաճանջչ է ճանդես բերում ամբողջ վեցնտացիույիընթացքում: Ազոտի նպաստում է բերքատվության բարձրացմանը ն սպրուռեխնների պարունակության ավելացմանը: Ազոտի բավարար

ցաբույսերը:

ցյհ սիլոսային զանգվածի բերք ճամար Ճողից վերցված սննդանյութերի քանակը կազմում է Ւ--95 կգ, ՔշՕ:--28 կգ» ԽչՕ--110 կգ: ՛ Այուղիսով, Ճողից վերցնում է շուրջ երեգիպտացորենը կու անդամ ավելի շատ աննդանյութէր,քան Ճասկավորճա-

հսկ

այ

շատ

է 1,5--8

8--Դաշտային կեբաբտադբությո

զանց կարնոր նշանակություն ո նը, ցանքը ճիբրիդային սերմեր ստացվու որը եղիպտացորենը, խաչումից, տալիս Հ շատ ավելի խաչման ճամար վերցված նրա բարձր բերքատու նն ինքնափո կան ինքնափոշուսման միջոցով սերունդը) ստացված միջզժայի տատված է, որ միջսորտայինՃ թյամբ շրջանացված սորտերին

եգիղտացորենի բարձր բեր

սիսդակույան սորտերը:

քատեսակից՝ Վորոնեժսկայա2

քավոր է լեռնային շրջաններո կելու ճամար: րովի Ճճողամ նացան մշակության ճամար, ք դեպքում նա տալիս է ճասունաց լի նուրբ են ն արժեքավոր նան Ատամնաձն ենթատեսակին ում մեժ տարածում ունեն Դեպ լինգ, Աջամետսկայասպիտակ,

կարծր եղիպտացորենըվա

վաղաճաս սորտեր ն ճիբրիդներ տաբար փոքր կողրեր ն Ճատիկն ատամնաձն է ենքատեսակին:

չորադիժաց

թվով բջջարնձյուղն

ջերմասերէ, ավելի

ավելի

Հասնում բարձրությունը

ատամնաձն տակաճարմար են ն սոլրոռերը ճիբրիդները: Ատամնաձն ենթատեսակի ճ բույսերն ավելի եղզիպտացորենի

Հատիկ ե ս րի ջրովի Հողերում շրջա լու ճամար, իսկ լեռնային

ճարթքավայ Արարատյան

առաջանում եզրերին

է, դրանք մնում դանդաղում են

աճը" ների

`

Ստացվել են մի շարք նոր ճիբրիդներ, որոնք Ճամարյա երկու անդամ ավելի շատ լիզին են պարունակում,քան շրջանացված ճիբրիդները։ Այդպիսի եգիսլտացորենովկերակրելու դեպքում կենդանիների քաշաճր եղել է 15--1900-ով ավելի բարձր, քան սովորական եգիպտացորենովկերակրման դեպՔում, իսկ 1 միավոր քաշաճի վրա ծախսվող կերերի քանակը նվազել է 25--30 տոկոսով (Պ.Պ. վոբանովի):

|

գը-ով, իսկ կրկիակի «ե-ով: միջգժային ճիբրիդները՝ մինչն 30--40 են՝ միջսորտային, որոնք սստրացվում Հիեբրիդները լինում Քն երկու սորտերի տրամախաչումից, սորտագծային, երբ սորտը տրամախաչվում է ինքնափոշուվող գծի Հետ, միջգծային, երբ տրամախաչվում են ինքնափոշոտվող գծերը: Միջգծային ճիբրիդները լինում են երկու տիպի՝ պարզ միջդծային ճիբրիդներ, որոնք ստացվում են երկուինքնափոշոտվող գծերի տրամախաչումից ն կրկնակի միջզծային ճիբրիդներ, որոնք ստացվում են երկու սչարզ միջգծային ճիբրիղների տրամախաչումից։ Անկախճիբրիդի տիպից, տնտեսական ցանքերում ցանելու Համար պետք է օգտագործելբացառապես առաչին սերնդի ճիբրիդային սերմերը, այսինքն՝ Ժնողական ձների ռրամախաչումի, ստացված սերմերը: Հաստատվածէ, որ երկրորդ ն ճաջորդ սերունդներում Հիբտիդային սերմերի բերքատվությունըխիստ նվազում է: Այս պատճառով անճրաժեշտ է յուրաքանչյուր տարի սերմնաբուՓական տնտեսություններից ստանալ Ճիբրիդային սերմեր: ուղղությամբ վերջին տարիեգիպտացորենի սելեկցիայի են տալիս, ներին կատարված ճնետաղոտությունները ցույց որ երկու ինքնափոշոտվող գծերի տրամախաչումիցստացված «ճիբրիդներն ավելի կենսունակ են կ ավելի բարձր բերք են տալիս, քան կրկնակի ճիբրիդները: Սելեկցիայիընթացքում Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ճատիկի մեջ պրուտեիններիպարունակությանավելացեն մի շարք մանը: ՄՍահղծվել Հիբրիդներ, որոնք աչքի են Դն եւվընկնումպրուռնինների բարձր պարունակությամբ: րովսկի 247118, Դնեպրովսկի 320118 ճիբրիդները ճատիկԽնրում պարունակում են 18--12,5 նի պրոտեիններ: տվ, սորտագծային Հիբրիդները՝ 15--20

եգիպտացորենիՎԻՐ-156 ՂԹ, Հիբրիդները:

շաբղար

ն

այլն): Արարատյա է միննույն ճո մայն Հնարավոր երկու սռանալուեգիպտացորենի

ջրովի ,.Հողամասերումեգիպ կելու դեպքում որպես նախորդ նանացանցորենը ն դարին, վա յին կուլտուրաները, վաղաճաս բույսերը, միջանկյալ կերային

Հարքավայ Արարատյան

ու

ղեն կուլտուրաները, միամյա ցանքերը, կարտոֆիլը, արմա բազմամյա խոտաբույսերը ն դ Հողում բավարար քանակութ կելուն օրգանական Ճանքայ րարտացնելու դեպքում միննույ բենը կարելիէ մշակել երկու տ

աշնանացանցո պարարտացված

ընտրելու ժամանակ սլետք է ել բերք ստանալու ճամար անճրաժ կան նյութերով ն սննդանյութեր տացորենի ճամար լավ նախո

առանձնաճ Մշակության տեղըցանքաշրջանառու

են

Հայկակ որոշմամբ կոմիտեի

ՍՍՀՄ

գլուղլատնաեսությ տեսական կուլտուրաների սոր

ավելի ցածր է: Այդպիսի Ճիբրի ճետ խառնուրդ լաղգի բաւյսերի

սեյոսն

ունի ավելի բարձր Հներ որ կանաչ զանգվածի մեջ ցողո

ձըրչորադիմացկունու Այդպիսի եգի մացկունությամբ:

սելեկցիայ Եդիպտացորենի Ճիբրիդներիստանալը, որ ցողուն կ

ձնձճալի դարնանային ձյան կուտակումը, ընթացքում սզաճղանումը):

չրերի

լինելով եզիտացորենը

մորդ

է աշնանացան կ

շարաճերկ կուլտուրա՝ լավ,նա2 դարնանացան ճացաբույսերի

մար: նգիտացորենին Հատկացվող ճողամասում ,

ճողի «ճիմնական մշակության աշխատանքներըպետք է ուղղված լինեն ն մատչելի Հողում առավելագույն քանակությամբ սննդանյութերի կուտակմանը, ինչպես նան նպաստեն մոլախուտերի ոչնչացմանը: Այս ճանդամանքըկարնոր նշանակություն ունի Ճատկապեսմեր ճանրապետության լեռնային շրջանների ճամար, որտեղ եգիպտացորենըմշակվում է նան անջրդի պայմեժ չափովոլայմանամաններում,ն նրա բերքատվությունը վորվում է բույսերի վեգետացիայիերկրորդ շրջանում Ճողի խոնավության վիճակով:

:

'

Հողում առավելագույնքանակությամբ խոնավության կուտակման ն պաճպանման ճամար անճրաժեշտ է ճողի Հիմնական մշակության աշխատանքները ոկսել նախորդ կուլ«տուրայի բերքաճավաքին զուգընթաց: Համատարած ցանված ճացաճատիկայինն Ճատիկա-ընդեղեն կուլտուրաների,

միամյա խոտաբույսերի բերքաճավաքի կատարելու ետ զուգընթաց կամ բերքաճավաքից անմիջապես Հետո պարտա-

դիր միջոցառում է խոզանի 5--6 սմ երեսվարի կատարումը 20--25 Հետո մսորությամբ: Դրանից շուր օր նախագութա-

նիկավոր դուքաններով կատարվումէ խոր վար՝ 25--30 սմ խորությամբ: Այն դեպքում, երբ նդիպտացորենինախորդը շարաճերկ կուլտուրաներն են (կարտոֆիլ, ծխախոտ, շաքարի Ճակնդեղ), ապա դրանց բերքաճավաքիցանմիջապես Հետո Չ5--30 սմ կատարվում է ցրտաճերվ՝ խորությամբ: նգիպնախորդը եգիպտացորենը ստացորենի լինելու դեպքում խոզանային խոշոր ժնացորդներըմանրացնելու ն Ճճողումլավ ճամար անճրաժեշտ է դաշտր երկու ուղղոււվարածածկելու մշակել ծանը Թյամբ փոցխերով ե դրանից սկավառակավոր

Ճետոկատարել ցրտաճերկ: ճատկացվողդաշտում եգիտացորենին

կարնոր նշանամիջոցառումները, որոնբ նպաստում են ձմեռա-դգարնանային ժամանակաշրջանում4ոզում խոնավության կուտակմանը ն պաճպանմանը(ձմեռվա կություն

են

ստանում

բոլոր

այն

արված դաշտում ճողում կուտակվածխոնաՑրտաճներկ «ությունը պաճպանելու նպատակով չափազանց կարնոր ունի դաշտ դուրս գալու առաչին ճնարավոնշանակություն բությանդեպքումամենասեղմ ժամկետներումվաղ գարնանալին փոցխում: եղիղտացորենի դաշտում ճողի նախացանքայինմշասիստեմը տարբերվում է գարնանացան մյուս պության Դա կապված է եդիղկոլտուրաներիՃողի մշակությունից:

ցանքը ավելի ուշ ժամկետներումկատարելու սոատքորեեի

եռիպտացորենըցանվում է վաղ դարկանային կովլշաբաթ անց: Այոպիսով, ցրտասոուրաների ցանքից 2--3 Հերկի վաղ գարնանային փոցխումից մինչն հգիպտացորեէ բավական ժամանակ: Այս պատճառով նի ցանքը տնում է դառնում այդ ժամանակաշրջանում անճրաժեշտություն Հողում կուտակված խոնավության պաճպանման ն մոլախոտերի ոչնչացման Համար եդիպտացորենին «ատկացվող կատարելու ճողի գարնանային մշակության ճողամասում վրացուցիչ աշխատանքներ: ծլումից մոլախոտերի սերմերի մասսայական Գարնանը սմ ճետո 10--12 է խորությամբ կուլտիվացիա կատարվում ն փոցխում: Ցանքից առաջ կատարվում է նախացանքային ՝ սմ խորությամբ ն փոցխում: Ճրովի կուլտիվացիա 8--10 ճ լավ կուլտուրական ճողերում եդիպտացորենինախացանքային կուլտիվացիաննպատակաճարմար է փոխարինել Հետ:

Հիզելացումով:

բարձրացման ն բերքատվության եգիպտացորենի

նրա

որակի լավացման ագրոտեխնիկական միջոցառումների թվումկարնոր նշանակություն ունի օրդանական ն ճանքավին պարարտանյութերիճիշտ օղտադործումը: Հեւտաղոտուեն տալիս, որ պարարտանյութերի օդտաթյունները ցույց գործման դեւլքում նհդիպտացորենիբերքատվությունը Հճախ բարձրանում է մինչե 30--40գ0-ով։ եգիպտացորենի ճամամիութենականգիտաճետազոտականինստիտուտի ուռումնասիրություններըցույց են տալիս, որ եգիպտացորենի աիխլոսայինզանգվածի մեկ կերային միավորում մար17

ահլի պրոտեինների քանակը չոլարարտացվածտարքերա-րում կազմել է 33 գ, իսկ ազոտա-ֆոսֆորականպարար54 է ավելի ցան գ, կամ ավելացել տացման դեպքում` 60:40-ով։ Պետք է նկատի ունենալ, որ եգիպտացորենիդաշ-տում տրված պարարտանյութերիճետազդեցությունի դիտվում էնան նրան ՃճաչորդողՃացաբույսերի բերքատվության: բարձրացման վրա: Ճիշտ պարարտացումը կարնոր է ճատկապես անջրդի Պարարտացվածճողաերկրագործության պայմաններում: մասերում եգիպտացորենը ճողի խոնավությունն օղտագորժում է ավելի ուացիոնալ, ն մեկ միավոր բերքի կազմակերպման ճամար անճրաժեշտ չրի ծախսը նվաղում է: կենտրոկան սնաճողային դոտու դլուղատնտեսության դգիտաճետաեն տալիս, որ Վրեվ զոտականինստիտուտի փորձերը ցույց ճանքային պարարտացմանդեւլքում ց չոր նյութերի կազմակերպման վրա ծախսվող չրի քանակը 218,8 ց նվաղել է մինչե 135,7 ց կամ ավելի քան մեկ երրորդի չափով: եգիպտացորենի տրանսապիրացիոն գործակիցը փորձի չպարարտացված տարբերակում եղել է 191, իսկ պարարտացման: ՊԵԽ տարբերակում 150։ Այսպիսով, պարարտացումը միաժամանակ ճանդիսանում է Հողի խոնավության ոռացիոնալ օգտագործման կարնոր միջոցառում: Արարատյանճարթավայրում նկ նախալեռնային գոտու չրովի ճողամասերում եղիտացորննիպարարտացման ճամար ճանքային պարարտանյութերիլավաղույն նորմաները Ք 60--90 ճամարվում են Վ120--150 Ի 40-60, իսկ լեոնաք145-60 յին դուտու անջրդի պայմաններում Ւ/60- 90 ԽԷ30--60: ռնաճողերում կարելի է եդիպտացորենը՝ կեռնային պարարտացնելմիայն ազոտական ու ֆոսֆորական պա-

րբարտանյութերով:

Ֆոսֆորականնկ կալիումական պարարտանյութերիՃճիմնական մասը պետք է ճող մտցնել աշնանը՝ ցրտաճերկի

տակ, իսկ ազոտական պարարտանյութերը դգարնանը՝նաչ խացանքային կուլտիվացիայի ժամանակ: ծանքային պազգալիորեն բարձբարտանյութերի արդյունավետությունը րանում է գոմաղբի ճետ միատեղ օզտաղործելու դեպքումէ եգիպտացորենի բերքատվությունը բարձրանում է նան այն:

:

դեպքում, երբ գոմաղբի տրվում է նախորդող կուլտուրայի ռակ:

ՀայկականՍՍՀ-ում

են տակատարվածփորձերը ցույց իս, որ լեռնային պայմաններում եղզիպտացորենիաոավել բարձր բերքը ստացվում է այն դեպքում, երբ աշնանը ցիրցն գոմաղբ, ստաճերկիժամանակ չող է ժտցվում 20--30 ն 40--100 40-60 կգճ կալիում, իսկ գարկգն ֆոսֆոր կգն ազոտ ն նանային կուլտիվացիայի ժամանավ՝ 30--45

կզյն ֆոսֆոր: Հիմնականպարարտացման Հետ

միասին անճրաժեշտ է նգիսղտացորենիցանքի ժամանակ սերմերի ճետ ճող մտցնել Հատիկավորված սուպերֆոսֆատ՝ 10--15 կգ/հ ՔչՕչ Ճաշվով: Ավելի լավ արդյունք է ստացվում, երբ ֆոսֆորական սվարարտանյութերիտրվում են դոմաղբի ճետ (յուրաքանբնում 150--200 Հյուր գ չափով) միատեղ՝ այդ նպատակի ճամար օղտաղործելով պարարտանյութերի ճող մտցնելու ճարմարանքներ ունեցող շարքացանները: Օրգանական նյութերով Հարուստ Ճողերում եգիպտացորենի սննդառության լավացման նե բերքատվության բարձբացման կարնոր միջոցառում է ցանքից առաջ սերմերի մշակումը բակտերիալպարարտանյութերով ազոտաբակտերինով (2 շիշ ագրարային ազոտաբակտերին 1 հ ճամար) ն ֆոսֆորաբակտերինով(10 գին): եզիպտացորենի սերմացուի ընտրությունն կատարվում է բերբաճավաքի ժամանակ: Այդ նալատակովընտրվում են լավ վարդացած, լրիվ ճատիկավորված, չճիվանդություններից ղերծ կողրերըո կողրերը չորացնում են մինչն որ խո0. Սերմացուն ավելի լավ է: նավությունը ճասնի 138--14 քանի որ դրանց առանցքն ավելի կողրերով, սսաճպանել ն է, Ճիգրեսկուղիկ այս դեպքում պաճպանման ընացքում խոնավությունը բարձրանալու պատճառով սերմերի ցանՔային որակը չի ընկնում: Սերմացուկողրերը պետք է պաո«զանել չոր, օդափոխվող, սառնամանիքների, պաշտպանված կ ախտաչտանված պաճեստներում: ՊաճղպանմանրնՓացբում 1--2 անդամ պետք է ստուգել կողրերի վիճակը ե "Տիվանդություններովվարակված կողրերը Հեռացնել: Անճրաժեշտէ նան որոշել սնրմերի ծլման էներգիան ն ծլու`

-

Ցանքի ճամար նպատակաճարմարէ օղտա-:

երկու

որտեղ զտված սերմացուն չորացվում է մինչն 12-15 խոնավության ճասնելը, տրամաչավփումեն ըստ ֆրակցիա-չ ների, որից Հետո ախտաճանում են: Սերմերում կենսական պրոցեսները ակտիվացնելու Ճամար անճրաժեշտ է սերմացուն ենթարկել օշդաչերմային օր մշակման: Այդ նպատակով 4--5 տնողությամբ սեր5--10 սմ են մացուն շերտով փոում արնի տակ ն օրվա: մեջ մի քանի անդամ խառնում: Փորձերով ճաստատված է, որ օղաջերմային մշակման ճետնանքովբարձրանում է սերմերի ծլման էներգիան ն ծլունակությունը: Այդպիսի սերմերը դաշտում ծլում են ավելի Համերաշխ, տալիս են ավնե(ի ճղզործիլեր, որը դրականորեն է ազդում բույսերի աճման

ծրամաչափվածսերմերի օգատագորժումըխիստ կարնոր է ցանքի քառակուսի-բնային եղանակի դեպքում: Սովետական Միությունում հգիպտացորենի սերմերի տրամաչափումը կատարվում է ատուկ գործարաններում,

Գարնանը,

հըկրորդ դասի սերմացուն: մեկ շաբաթ առաչ, ցանքից շուրջ անդամ նես ստուդվում է սերմացու կողրերի վիճակը: Ընտիրվում են առողջ, փայլուն ճատիկներով կողրերը, իսկ վնասն վաժ Ճիվանդություններով վարակված կողրերը խոտանեն: վում է, որ կողրերի միջին մասի ճատիկներնուժաստատված նեն ավելի բարձր ցանքային որակ ն բերքատու ճատկու-թյուններ, քան գագաթի ն Հիմքի մասի ճատիկները: Ցանյուրաքանչյուր կողրի վրայից եռաց-Քից 2--10 օր առաջ նում են դադաթի ն ճիմքի մասից Ճճամեմատաբար թույլ կողրերը կալսում եր զարգացած ճատիկները, որից ճետո ՄԿՊ--3 կալաիչներով։ Այնուճետն սերլավ կանոնավորված մացուն զտում են սերմազտիչ մեքենաներով: Ցանքի ճամար ճամաճավասար սերմերը օգտագործելուց առաչ կատարվում է սերմերի տեսակավորում րոտ ձեի 1 չափսերի, ՕԱյդպիսի տեսակավորումը կոչվում է տրամաչափում. Այդ նպատակով օգտագործվում են ՕՍՄ--8,

ՕՍՄ--ՏՈՒ,

0Ս--1, 0Վ--10 Հատիկազտիչ մեքենաներ:

նակությունը,

.

.

Է

զարգո՛

նպատակով

պայմաննե 405 ջերմության օգտագործվումե ճարմար օդափոխության նպ պայքարի տեմ Ավ

է նան ջերմային մ

անրմացուխՀամար

երմե է սերմերը

տուժում

լարաթրթուր

Ճ դա

Վ.րկբագործական

ն ն ԺՓածկվումէ բորբոսասնկերո որով ցանքը ուշացնել չի կարելի, բինշերտի խոնավություՄ դոտում գարն ճողի Հետնանքով բարձրանալու ն այդ է, թյունը խիստ նվաղում

Փե

չէ, սերմերը ծլում ,Փացածժ

նն

125:Վաղ ցանքի դեպքում,երբ

ամոնիում մոլիբդենաթթվային ցանքը եգիպտացորենի պետք մությունը սերմերի ցանքի խոր

Փրբ սերմերի մշակումը կատարվ (0,1 0. միկրուլարարտանյութերի

: նում

ն ուս ռ առաջ ցանքից ծույթումմշակելու(1 ց սերմի ճա "վորական լուծույթ) կամ սուպեր փոշեպատելու դեպքում: Ավելի լա

ն

պինպարա գործողության բակտերիցիդային ին ղային, ֆեն Հեպտատիուր (ոիգամ, բերքա եգիպտացործնի

պատման են նան մպատակովօգտագործում կամ 4ճեպտածլորը:Առավել արդյո

1-2

տակված Հեքսաքլոր 12գյ-անոց բատել ճամար ծախսելո

1 ց

ծախսելո դեպքում, երբ հգիպտացորճ սեր է լարաթրթուրներով,

ցանքից առաջ ախտ ատաերմացուն

«ակտիվ

ն

է

այն

ու

սերմերիդաշտային լինում է ցածր, ծիծլունակությունը 1ձրը ստացվում են նոսր ն բերքատվությունը նվազում է: Ֆրիպտացորննի ցանքի ժամկետի սաճմանումը կարեոր. նշանակություն ունի լեռնային շրջաններում, որտեղ չերմային գործոնը սաճմանափակում է կ

ճասունացումը

զանգվածի մեջ

ունենում

է

Հնտնանքու|

երում՝

բնրջաճավանիցկանաչ կոնվեյերում

ն

ր

են

Ա

ամար:

տալիս

գ շա-

բի սնման

-

բույսեմակերեսը: են Հնետազոտությունները ցույց տալիս

լավացման գործում կարնոր նշանակություն ունի

ծգիպտացործնը լայնաշարք մշակվող կուլտուրա էւ Բերն Փատվության սիլոսայինզանգվածիկերարժքբարձրացման Քի

:

ե

՝

|

աստիճանաբար ան կերի Պոարավորություն

ուշա

Արոր սունացման կետները իրարիցտարբերվում 1. աթով, է

միննույն ժամկետում կարելիէ ցանելվաղաճաս, միջաչճաս, միջաուն աճա կամ ճիբրիդներ: ՀաաԴրանց Հ

տարբոր

տարբերժամկետներում: կանաչ կոնվելերում արում ժամկետներում կեր ստանալուճամար

հգիտացորենը ավելի երկար ժամանակաշրջանում որչես կանաչ կեր բ . ւ օգտագործելու նպատակով եգիպտացորենի ցանքը կաեն

րի

վաղՀճավաքվող այն ցանվում միջանկյալ կուլտուրան Հետու

ընթացքում նույն Հողամասում հգպիտացորենի երկրորդ բերքը ստանալու Ճամփա

րովի պայմաններում տարվա

Կաոժությունում

ապրիլի 25-ից մինչե մայիսի 10-ը, մնացած շրջանն երում՝ բոլոր շրուաորում մայիսի 10-ից մինչե 25-ը։ ե ցիպտացործնի ցանքը յուրաքանչյուր պնտք է ավարտել5-6 օրվա ընթաց

ցածրադիր Տողամասերում՝

ճյուսիս-արնելյան ն դուռիներում, Զանգեզուրի Դարալագյազի գոտիների.

«Իբ

ավելի ցածր կերային արժեք, ընդունելով Հողի չնրմության բազմամյա ,չ Րըչ տվյալՀայկականՍՍՀ-ում եգիպտացորենի ցանքի լավադույն ժամկետները են. Արարատյան Ճամարվում Ճարթավայրի շրջանն ապրիլի 15--25-ը, կենտրոնական |

«իլոսը

«իլոսային պատճառով կողրերիտեսակարար կշիոր նվաղում է, որի

մ,

կողրերի ձնավորոմը Նոիատացործնի թում որի

վեգետացիայի շրջ«ն|տնողությունը: կեռնայինշրջաններում ուշ ցանքերում

նի

մակերեսիմեծ առանձն սորտի մշակվող վլիմայականպայմաններից,Վաղ կ Հիբրիդների առավել բարձր երբ 1 Բ տարածության Հազ. բույսի խտություն, իսկ մի սռերինՀիբրիդների դեպքում՝շուրչ րում: Ավելիխիտ ցանքերում բույ որի պատճառո ռիլ մակերպում, արժեքը իջնում է, եգիպտացորե դեպքում պետք է պաճպանելայն "լել է Հատիկի ճամար մշակելու ճ 1հ տարածությունում գտնվող եգի նակը ավելացվում է, ապա սիլոսա րի ն չոր նյութերիքանակը խիստ «ովավելի բիչ բերքնե կերային մի

սնման բույսերի

ու

"

նվում է լա եզիպտացործնըցանվում ճղանակներով: Լայնաշարք եղանա մռարածությունները սաճմանվում պին տարածությունները 30 սմ: եգիպտացորենըցանվում է 60--70 25 սմ միջբուսային տարածությո լայնաշարք ն կնտագծային եղան միջշարքային տարածությունների մ է միայն շարքերի երկարության Հարթ տարածություններում եզ նան քառակուսի-բնային եղանակո մի շարք առավելություններ. Ամեն մշակության աշխատանքներըլրիվ չոիվացիայի աշխատանքներըկատ Ժյամբ, որի շնորչիվ ձեռքի աշխա Քառակուսի-բնային ցանքերում տարածության վրա կատարվում կերպով: Դա լավացնում է բույսեր տեժիմը, դրանք ավելի լավ են օգտ թյան է սննդանյութերի պաշարը: վանում են բույսերի աճման զ

թի դեպքում,

ված է

որ

է 60

սմ

ն

60 սմ

ՍԿԳՆ--6

Ա

`

Հետո

12-18

կգ/հ։

:

ծանր ն խոնավ Ճողերում՝ 5--. զային,թույլ օդաթափանց, 6սմ խորությամբ: Ուշ ցանքիդեպքում ցանքը կատարվում չ ճամեմատաբարխորը: րովի պայմաններում ցանքը կա-

Ցանքի խորությունը կախված է Հողի մեխանիկական կազմից, խոնավությունից ն ջերմությունից, ցանքի ժամկետից սերմերի մեծությունից: նգիպտացորենը սովորաբար: սմ խորությամբ: ցանվում է 6-8 Թերթն ավազակավային: ճողերում, չոր երկրագործական եզիպտացորենըշրջաններում սմ խորությամբ, իսկ ցանվում է մինչն 10--12 կավա-ավաչ

դեպքում՝ Հճիբրիդների

Չոր երկրագործականգոտու

Դա

Բ

ավ

որ

Փոց լայնական ուղղությամբ: ճողի կեղնակալումը, դրա շնորչ փանցկանությունը, նվաղում է շիացումը, ն այդ բոլորի շնոր ընթանում է ավելի ճամերաշի: նում է վաղ ծլող մոլախուերի քում ծիլերն ավելի քիչ են վնա ոչ քե ատամնավոր, այլ ռոտաց Միլերը նրնալուց ետո կա մը: Ցանքերի փոցխումը նպ օրվա շոգ ժամերին, երբ բույս մեմատաբար պակաս փխրուն ե խի ատամներից բիչ են վն Եգիպտացորենիցանքերում են երբ շարքերը լավ նշմարվում 4 տերն: նոսրացումն առաջին ն խիտ կետագծային ց շարք Քառակուսի-բնայինցանքե է այն դեպքում, երբ բներում լ քան պաճանչջվում է:

քերի փոցխումն է մինչն ծիլեր սմ Հետք, 3--4 կատարել 1--Ձ

եգիպտացորենիխնամքի ա

թյունը:Տափանվածդաշտեր մ ավ է Չ--3 օրով հ ընթանում

ճետ

ն

գլա նպաստում է,

ճողի մասնիկների

նում:

սա

նպատակ արագացնելու

միաժամանակօղավոր

մը

տարվում է Համեմատաբար ներում:

նոսրացման նպատակն է դ տի կենսաբանական առանձ տասխան բույսերի խտություն: քանակից ավելի բույսեր թող ավելի քիչ կողրեր են ձնավոր

առանձնաճատկություններից,,.

ցանքի նորման կախված է ցանքի ձնից» Եգիպտացորենի մշակվող սորտի կամ Հիբրիդի սերմերի մեծությունից: լայնաշարքցանքերում ցանքի նորման սաճմանվում է 35-45 կգ/ն,քառակուսի-բնայինեղանակի դեպքում՝ 15--45 կգյն, իակ մանրասերմ սորտերի |

Միասին,

Ճարմար է ցանքը կատարելՀատիկարնդեղեն բույսերի

ն եղիպտացորենի ռիլոսայինղանդվածը կանաչկերը» նյութերով ճարստացնելու պրոտեինային ճամար նղատակա-չ-

ստանալու ճամար եգիպտացորենը ցանվում է սովորական շարային եղանակով՝ շարքերումՀամատարած: Այս դեպքում բույսերի խտությունը կարելի է ՀասցնելԷՐ մինչն 100 հազ/հ,

կեր կանաչ

-

6,

շարքացաններով, որոնք. ցանքի ժամանակ պարարտանյութերը ճող մտցնելու

Վ, ՍԿԳՆ-

Ճարմարանք:

ունեն

ՍԿԳՆ--6

վում է

ՍԿՊ-8, ՍՊՊ-Ճատուկ 6, ինչպեսնան Ճամաղատասխան ձնով կարգավորված սովորական Ճացաճատիխկային՝ շարքացաններով,իսկ քառակուսի-բնային ցանքը՝ ՍԿՆԿ--6,

Քը

միջշարային միջբնային: տարածություններով, իսկ յուրաքանչյուր բնում թողնում են 8` բույս: րովի պայմաններում ուշաճաս սորտերի ն ճիբրիղնեբի քառակուսի-բնային ցանքը կատարվում է 705470 սմ :։խեմայով՝ յուրաքանչյուր բնում թողնելով 2 բույո: ն Լայնաշարք եղանակներովցանքը կետագծային կատար-

կատարվում

է բերքատվությունը: Քառակուսի-բնային բարձրանում քան-

2,4--Դ 3--Տ5 տնրնե առաջանալու վուլումվ՝ եգիպտացորենի

կերային արժեքը ստացվում է ցածր: Հետնաբար, նոսրացման աշխատանքի կատարումըկարնոր է ինչպես ճատիկի, այնպես էլ սիլոսի ճամար մշակվող ցանքերում: նոսրացմանաշխատանքները պետք է կատարելժամանակին, առանց ուշացման. ցանքի դեպքում նոսրացման միՔառակուսի-բնային բնում ֆոցով յուրաքանչյուր թողնում են երկու բույս, իսկ. ե շարային կետագծային ցանքերում, ճեռացնելով ավելորդ «ծիլերը, ապաճովում են անչրաժեշտ միջբուսային տարա-

ծությունը:

եգիպտացորենիցանքերի խնամքի կարնոր աշխատանքմերից է միջշարքային տարածությունների մշակությունը, տորը վեգետացիայիընթացքում կատարվում է ոչ պակաս, բան .2--Ց

անգամ:

ցանքերում Քառակուսի-բնային

|

կուլոտխիվացիան

կատարվում է երկու՝ ընդլայնական ն ընդերկայնական ուղիսկ լայնաշարք ն կետազգծային -ղությունինրով, ցանքնրում՝ միայն միջշարքային տարածություններում: կուլտխիվացիայի միջոցով միջշարքային տարածություններում ողի վերին շերտը պաճպանվում է փուխր վիճակում, որը նպղպաստում է ՛2ողում գտնվող խոնավության ւզաճպանմանը, օդաթավփանցկանությանլավացմանը, մոլախոտերի ոչնչացմանը: Այս բոնպաստում են արմատային սիստեմի, Հետնաբար նան Վորը բույսերի ավելի լավ զարգացմանը: տերններ կուլտիվացիան կատարվում է 3-4 Առաջին սմ խորությամբ, սսռաջանալու շրջանում, 10--12 երկրորդ սմ 2--8 6--Ց կուլոիվացիան՝ առաչինից շաբաթ անց, խոտությամբ, իսկ երիրող կուլոիվացիան կատարվում է երվփորդից 15--20 օր անց ն նույն խորությամբ: կուլտիվացիայի խորության աստիճանաբարնվազեցումը անճրաժեշտ է Ճողի վերին շնրտում զարդացող եզիպտացորեհնիարմատային `

ախստեմը չվնասելուճամար: Վերջին կուլտիվացիան կաԿուսիվում է բույսերի ճուրանակալումից աուջ: Խոնավությամբ զբսվարար ազ աճովված շրջաններում Ճճողը ւսվելի երկար ն ժամանակ փուխը օդաքափանցպաճելու նպատակով վերջին կուլտիվացիան փոխարինվում է բուկլիցով: եգիպտացորենի ցանքերում երկշաքիլ մոլախոտերի դեմ «պաֆքարելուճամար օգտագործում են 2,4--Դ Ճերբիցիդի եթերները են աղերը: Հերբիցիդներ, պետք է օգտագործել

'"

126:

ր

եթերները0,8--1,4 կգճ, բակ աղերը՝ 1,5--4,5 կգ/ն նորմաներով: Տրիազին խմբի ճերբիցիդները (ատրազին, սիմազին) օգտագործվումեն ինչպես գարնանը ճող մտցնելու, այնպետ կգ. ծլումից ճետո (1 ն Համար 15--3 էլ եգիպտացորենի են 300 լ ջրի մեջ)։ Այս Ճերբիցիդներն լուծում պրեւլարատը ունեն ուժեղ ազղեցություն ն դրանց օգտագործումից Հետո 1--2 տարի կարելի է մշակել միայն եգիվայդ Ճողամասում են: տացորնն, որովճետնմյուս կուլտուրաներըխիստ տուժում եզիղլտացորննի բերքատվությունը զգալիորեն բարձրա-՝ նում դեպէ վեգետացիայիընթացքում սնուցումներ տալու է տալ հղատակաճարմար սնուցումը քում: եզի ղտացորենխի Ճետո, երբ բույերկուժամկետում՝ առաջինընոսրացումից են 3--4 տերն, իսկ երկրորդի ճուրանների՝ ռերի ունենում

երնալուցռաջ,

երբ

բույսերիբարձրությունըւասնում

է

ավելի բարՍնուցման արդյունավետությունն ձըր է ազուռականպարարտանյութերի կիրաուան դեւղքում: Բուլսերի կողմից Հանքային պարարտանյութերի ավելի արդյունավետ օգտագործման ճամար անճրաժեշտ է սնուցումների զուգակցել իջշարքային տարածությունների մշակման աշխատանքներիՃետ, այդ նպատակիճամար օգտագործելով բուսասնիչ-կուլտիվատոր մեքենաները (ԿՌՆ--4,4): Քարձրբերքի վարպետները աոսջին սնուցման ժամանակ ճանքային պարարտանյութերըճող են մտցնում 60--.80 կգ ազոտի ն 40--50 կզ/ճֆոսֆորի աշվով: Լավ արդյունք էստացվում, երբ եգիպտացորենիսնուցման ճամար օզոագորՑում են օրգանական պարարտանյութերը(1,5--8 տն գոմ--. աղբաճեղուկ նե 4--Տ գ/ն թոչնաղբ): վնդետացիայի ձղձղումը կանխելու, կողրերի՝ Բույսերի աճումն զարդացումը ուժեղացնելու ճամար` երկրորդ սնուցման ժամանակ ազոտի ճետ միասին պետք է տալ նան. ֆոսֆորական սարարտանյութեր: Այս դեւվքում սիլոսային մեծանում է կողբերի տնսակարար կշիռը, զանգվածի մեջ ավելանում է պրուտեինների պարունակությունը ն լավանում՝ է նրա սննդային արժեքը: ճարթավայրում եղիւպտացորենըվեգետաԱրարատյան ցիայի ընթացքում չրվում է 4--5 անգամ, իսկ մյուս շրջան«0--50

սմ:

ու

՛ -

ւ

չզարգացած

կ

Վ28

ե

Ճճատիկիբերքատվության բարձրացման եգիլտացորենի սիլոռային զանգվածի կերային արժեքի լավացման կարնոր աիջոցառում է եգիպտացորենիարճեստականլրացուցիչ փո.շոտումը, որը նպաստում է կողրերի բոլոր ծաղիկների փոշոտմանը, ճատիկավորվածությանտոկոսի մեծացմանը ն ճՃատիկներիմեջընդմեջության նվազմանի։ Այս բոլորի շնոր-ճիվ սիլոսային զանգվածի մեջ կողրերի տեսակարար կշիոր պիեծանում է: Արճեստական լրացուցիչ փոշոտումը կատարվում է ձգված պարանների մեթոդով, Ճճուրաններիծաղկման շրջանում:Քանիոր բոլոր կողրերը միաժամանակ չեն ծաղկում, ապա անճրաժեշտ է լինում լրացուցիչ փոշոտումը 2-5 օր ընդմիջումներով կրկնել 2-անգամ: եգիպտացորենի խնամքի աշխատանքների թվում կարնոր

Ա.ասունացած կողրերի տոկոսը, որը նպաստում է սիլոսային մեջ կողրերի տեսակարար «զանգվածի կշռի մեծացմանըկ ւիլոսի որակի լավացմանը:

է զուգընթաց: Բջատման. դեպքումնվազում

մՀննրում՝3--4 անգամ: Առաջինջուրը պետք է տալ 2--Ց տերկ ունենալու շրջանում, երկրորդը ուրանների առաջանալուց -2--Ց շաբաթ առաջ, երրորդը՝ բուլսերի Ճուրանակալմանշըրջանում, չորրորդը Ճատիկալիցիցառաջ ն վերջինը՝ ճատիկապետք է կաիջի շրջանում: Ոռողումներից Չ--Յ օր ճետո աուսրել ճողի միխրեցում, որովճետն դրանից ճեւտո առաջաող կեղնակալումը ավելացնում է չրի գոլորշիացումը: մ/ճ: . նգիպտացորենիօրման նորման կազմում է 600--800 Ոռոգման ռեժիմը պետք է լինի այնպիսին, որ ճողի խոնա«վությունը մշտապես պաճպանվիընդճանուր խոնավունակու0. մակարդակի վրա։ եգիպտացորենըճիմնաթյան 20--80 կանում ոռոգվում է ակոսային եղանակով: Այդ հաատակով պվերջինկուլտիվացիայի ժամանակ բացում են ջրման ակոսսմ խորությամբ: Եգիպտացորենի Խեր 15--18 ոռոգման Հանան է մար կիրառվում ոռոգման անձրնեացմանեղանակը: կարեոր նշանակություն ունի նան եգիպտացորենիբջա«ռումը,կողային ընձյուղների ճեռացումը, է որը կատարվում սմ այն ժամանակ, երբ բջարնձյուղները4ճասնում են 15--20 բարձրության: Բջատումըպետք է կատարել վեղետացիայի մնթացքում 2--3 անգամ, բջարնձյուղների առաջացմանը -

ն վնաս Հիվանդությունների

մոշեմբիկը։

որը

փոշոտել կամ սրսկել

ուշ որովճեւտն

9. Դաշտային կեշաբտադբություն

'

կորուստներնավելանում են, իջնու ժեքը: Խոնավ եղանակներինկողր տիկի խոնավությունը, զարգանու թյունները, որի պատճառովվատ Հատիկիբերբաչավաքը կատա ցորենաճավաք մեքենաներով, ինչ վորված Հացաճատիկայինկոմբ է ցողունը, նրանից պո նը Հնձում տաջնում փաթեթները, ցողունները նում սիլոսացման 4ամար։ Այնուճե մնացած փաթեթները, կատարում ընտրում լավ զարգացածն առողջ

ռեղմ ժամկետում,

եգիպ Հասունացմանշրջանում բ երքաճ Չնայած դրան, քափվում:

րերի փաքեթներն ամբողջապես

վում է լրիվ Հասունացման փովու են, ձեռք բերում փայ կարծրանում

բերքաճավաք ԵՀիպտացորենի

ելնելով նրա մշակության նպատ

բերքաճավ Եգիպտացորենի

սրայքար,

կազմա ժամանակին ցանքերում

կին մշակումը: Լարաթրթուրի ն եգիպտացորե ղեմ պայքարելունպատակով անճր շեպատել 4եքսաքլորանով, դաշտը մնացորդներից, կատարել խոր ցր

արմատա ցանքաշրջանառության

նան

վնասում է Հու դեմ վանդությունների պայքարի է մի վնասվածբույսերիճեռացումն նան սեր ն բացվելը, ինչպես առողջ

կայն տարածվ կողրերը: սոերեները,

եգիպտացոր կազմակերպումը: մրիկ Հիվանդությու բշտիկավոր

է նան

ունի սիլոսի Համար եգիպտացոնշանակություն կարնոր սաշմանումը: Բերքա-

00 ճասնելը ն մինչն մինչն 13-14 տավ՝ խոնավություն 1,5 մ բարձրություն ունեցող շերտերով պաճում լավ օդափոխվող պաճնատներում: կողրերի բերքաճավաքը կարելի է կատարել, նան կողրեր ճավաքող պիկկերներով, որոնք կողրերը պոկում են ցողունից, մաքրում փաթեթներից ն փոխադրում կողքից գնաՃնձվում են պարզ մեՑող բեռնատարի մեջ, իսկ ցողունները

ժամկետի ճիշտ րենի բնրքաճավաքի

բույսերիաճման պետք է կատարել ճՀավաքը

'

ման

:

բերքի

Աղյուսակ Տ ։

ժամկետը Բերջքաճավաբի

լայի

Ւ

ձնավորման Ժ2ատիկների

Աո

ցում

ՄումայլինՀասունացում

-

մեջ| ոզ ՛

ԿԱ

ք

-

աոգայում

Պաքնա-մոմայինՀասունա-

քար»

գերա 50,/ չ"ՐԽոնուիԱԱ ՆԸ թյունը, Ս

Սքլ"ոյին

-

ու-

զարգացման ն

է ամենաբարձր այն շրջանում, երբ ապաճովվում նան սիլոսացման կերային միավորների ստացումը, ինչպես բույսերի Համար անճրաժեշտ խոնավություն,Այսպես, եթե ղանգկգ կանաչ եգիպտացորենի շրջանում ժաղկման 15,3 է կերային մխավորչ կաթնային վածըպարունակում Հասունացման 19,2, մոմային ապա շրջանում՝ Հասունացման այն պարունակումէ 21,3 կերային միավոր: շրջանում Համամիութենական գիտաճետազոտաեզիպտացորենի նեն տալիս» ցույց կան ինստիտուտիուսումնասիրությունները ղզանգսիլոսային ժամկետի աղդեցությամբ տր բերքաճավաքի կերպ: ն է ճետնյալ փոխվում որակը պածի քանակը

քենաներով:

կերի նպատակով օգտագործվողկողրերն առանց չորացպաճպանում են սիլուացման միջոգով. Այս դեպքում աիլուի շուրջ 50.0 կազմում են Հատիկները, իսկ մյուս կեար՝ կողրերի առանցքը ն միջուկը: զիտաճետազոտական ինսկերերի Համամիութենական տիտուտը (Ս. Ցա. Վաֆրեն)մշակել է կերի Համար եգիպտացորենի ճատիկների պաճպանման բարձր արդյունավետ եղանակ, որի դեպքում կողբերը կալսում են ն Հատիկներըառանձին, առանց չորացման պաճում սիլոսի սովորական ցեմննտապատվածխրամատներում: 0դի մուտքի բացակայության ն բարձր խոնավությանպայմաններումտեղիմ ունենում մոմային ճասունացմանշրջանում Հավաքված Ճճատիկների սիլոսացումը:։ կրիվ ճասունացման շրջանում Հավաք վաժ Հատիկներըայս եղանակով պաճպանելուդեպքում նենում են թարմ տեսք ն բարձր կերային արժեք: Սիլոսայիծ խրամատներում պաճպանելուդեպքում մոմային ճասունացՀչ ման շրջանում ճավաբված40 0ը խոնավություն ունեցող 1 գ սիլոսացված ճատիկը պարունակում է 80 կերային միավոր» իսկ լրիվ Հասունացման շրջանում ճավաքված 18 ը խոնավություն ունեցող 1 գ Ճատիկը՝126 կերային միավոր: Հաէ տիկների պաճպանման այս հղանակը Ճճնարավորություն սկանլու ավելի վաղ ժամկետում` մոտալիսբերքաճավաքը մային ճասունացմանշրջանում: Այն կարնոր նշանակություն է ստանում ճատկապեսլեռնային գոտու շրջաններում, որտեղ չի ճասնում եգիպտացորենը մինչն լրիվ Հասունացման: Այս եղանակով բերքաճավաքիդեպքում եգիպտացորենի դաշտր ավելի շուտ է ազատվում, որը ճնարավորություն է տալիտ այն ժամանակին նախապատրաստելու աշնանացանցորենթ ցանքի ճամար:

ու

70,9

65,6

Ք ՛

61,3 74,0

Սւսումնասիրություններըցույց են տալիս, որ մինչն մոմային Հասունացմանշրջանը սիլոսային զանգվածիմեջ ավեանում է ածխաջրերին աղիտակուցների լարունակությունը: այստեղիցճետնում է, որ ենգիպտացորենիբերքաճավաքը Հապուճամարւզետքէ կատարել կաթնա-մոմային աիլոսի

նացման շրջանում, երբ կանաչ զանգվածը պարունակումէ աիլոսացմանճամար առավել բարենպաստքանակությամբ

ֆուր Դում

(մուտ 70 0ը խոնավություն)ն սննդանյութեր: Այս շրջաճավաքված եգիպտացորենը պարունակում է բավակա131

եգիպտացորենիբերքաճավաքը սիլոսի Համար կատարվում է ՍԿ--2,6 սիլոսաճավաք կոմբայնով, որը ցողունները 2նձում է, կանաչ զանգվածը մանրացնում ն լցնում կողքից զնացող մեքենայի մեջ. Առանձին դնպքերում կողրերը Հան վաքում սիլոսացնում են առանձին: եգիպտացորենի կանաչ զանգվածից սենաժ պատրաստեես լու դեպքում նրա բերքաճավաքը կատարվում է կաթնամոմային ն մոմային ճասունացմանշրջանում: եգիպտացորենի սենաժը բնութագրվում է սպիտակուցների ե շաքարի: ավելի բարձր պարունակությամբ ն պարունակում է ավելի շատ կերային միավորներ, քան սիլոսը: ղանդվածի մեջ սպիտակուցներիպարունակուՍիլոսային թյունն ավելացնելու նպատակովնպատակաճարմարէ եդիտացորենը ցանել ճատիկա-ընդեղեն բուլսերի (ոլոռ, սոյա, | կերայինբակլա)Ճետ խառնուրդի ձնով: եգիպտացորենի է բակլազգի բույսերի խառնուրդ ցանքը կարելի կատարել միատեղ սերմերը հրար ճետ խառնելով կամ առանձին շարքերով,լայնաշարք կամ ցգքառակուսի-բնային եղանակով: Առավել լավ արդյունք վ ստացվում, երբ եգիպտացորենը ն ճատիկարնդեղենբույսերի ցանվում են իրաթ

սացնել:

ցրտաճարությունների սկսվելը: Աշնանը 2--3ՅԸ կարճատն ցրտերի դեպքում եգիպտացորենի բույսերը ցրտաճարվում են, կանաչ զանգվածի խոնավությունը խիստ պակասում է, որի պատճառով տեղի է ունենում սննդանյութերի կորուստ», է նրա կերային արժեքը: իջնում եթե եգիպտացորենը ցրտաճարվել է, ապա նույն օրը պետք չ կատարել նրա բերքաճավաքը ն անմիջապես սիլո-

որը

անչրաժեշտ է սիլոսային զանգվակաթնաթթվայինխմորման պրոցեսներինորմալ ընթացՔի ն լավորակ սիլոսի ստացման ճամար: եգիպտացորենը սիլոսի ճամար ավելի ուշ ժամկետում ճնձելու դեպքում ցողունը ստացվում է կոպիտ, չոր ն վատ է սիլոսացվում: կեռնային շրջաններում հգիպտացորենի բնրքաճավաքը՝ սիլոսի ճամար պետք է կատարել ավելի վաղ ժամկետներում` 2--10 շուրջ քան մինչն վաղ աշնանայիծ օր ավելի շուտ,

ծում

նաչափ շաքարներ,

|

չե

եղանակով մշակելու ծամար նանացանճացաճատիկային ինչպես նան վաղաճաս այլ Ճարթավայրումմեկ տարվա կարելի է ստանալ եգիպտաց Խողանացանն Հետճար

ճարթավայ Արարատյան

սոանալ ճասունացած ճատիկն

Այսպիսի ցանքերում ստա բարձրբերք, որը մի ավելի շնորչիվ Հարուստ է լինում բույսի շնորճիվ բարձրանում նակությունը: Խառնուրդ ցանք վում է միանվագ կ ստացվ եգիղտացորենըկանաչ կո ժամկետներ ցանվում է 2--4 սմ միջշարքերով, 35--5 (45--60 ( կամ Համատարած շարային 100 կգ/ճնորմայով) եղանա են Հու Հնձում եգիպտացորենը Բերքաճավաքիուշացնելու դե կենդանիները վատ են ուտում Արարատյան Հարթավայր դգետացիայիշրջան ունեցող ն ճողամասերում մեծ նշանակ ն ճետճարային մ խողզանացան կետներում ցանելու ճամար պ ունեցող այնպիսի սորտեր ն ճ աշնանային ցրտերի սկսվելը Հասունացմանփուլին ն ապ 250--300 ցինբերք: Ավելի լավ ցորենի ն բակլազգի բույսերի սորտերի ն Հիբրիդների խող կության դեպքում պարարտա

բուլսեձրը իրար պատկանող

Հաջորդող շարքերով, որի դեպ

ստանալու ճամար անճրաժեշտէ ցանքը կատարել

պարար-

Աշորայի Հատիկըպարունակումէ միջին Ճաշվով13,5 մ

բաներից մեկն է, որն օգտագործվում է պարենային, տեխնիկական ն կերի նպատակներով: Աշորայիճատիկը արժեքավոր կենսաբանական ն Քիմիական ճատկությունների շնորճիվկարնոր պարենային նշանակություն ունի մարդու աննդի գործում:

նը: Աշնանացանաշորան կարնոր Հացաճատիկային կուլտու-

ե նշանակությունը, տաբածվածությունը բեշքատվությու-

ԱՇՆԱՆԱՑԱՆ

ԱՇՈՐԱ

սմ խորությամբ: Համեմամատաբար խորը՝ մինչն 10--12 ն Ցանքի խնամբի մյուս աշխատանքները կատարվում են այնպես, ինչպես գարնանային ցանքի դեպքում: Խոզանացան ն ճետճարայինեգիվլտացորենի բերքաճավաքիըպետք է կատարել մինչն աշնանային ցրտերի սկսվելը: ՀայկականՍՍՀ-ի կարճ վնգետացիաունեցող լեռնային շրջաններում կաթնա-մոմային ճասունացման շրջանում Ճավաքվածսիլոսային պանգվածիմեջ կողրերի ւլարունակությունն ավելացնելու Համար նպատակաչճարմարէ ցանքը կատարել վաղաճաս ն միջաուշաճաս սորեգիղտացորենի տերի կամ ճիբրիդների խառնուրդով: Այս դեպքում վաղաճաս ն միջաուշաճաս սորտերը կամ ճիբրիդներըցանվում են իրար Ճաջորդողշարքերով: Խառնուրդցանքերում վաղա"աս սորոր կամ Հիբրիդի զանգվածի մեջ ավելացնում է կողրերի պարունակությունը, իսկ միջաուշաճասսորտը կամ Ճիբրիդ ապաճովում է զանգվածիբերքի ավելացումը: Այսպիսով, եգիպտացորենիվաղաճաս ն միջաուշաճաս սորտերի ն ճիբրիդների խառնուրդ ցանքի դեպքում բարձրանում է սիլուսային զանգվածի բերքատվությունը ն լավանում նիա կեբային արժեքը:

տացված ճողամասերում ն առանց ձղձգման։ նախորդող ՝ կուլտուրայի բերքաճավաքիցանմիչապես Հետո, երբ Հողամասերըջրված են, անճրաժեշտէ վարել նախագութանիկունեցող գութաններով, ապա տափանել ծանը տավփվաններով: Ցանքըկատարվում է Հունիսիվերջերին, մինչն Հուլիսի կեսը,

խառը ցանելու ղեւլքում,

ղեցնող արժնքավոր կուլտուրա: Ո բա, այն նպաստումէ ճողի ավելի

Հեւ սեիիխ

Աշնանացան աշորան,Ճճատ

վուրաքանչյուր ճեկտարիցատաց ավելանում է ավելի ջ քանակն

ատացվում է 4500--5400 կերային վիկի խառը պանքերից՝Տ500--6600

կեր է

բոլոր տնսակիանասուննե արժեքով ճավասարվում է միամյ լուկազգի խոտաբույսերին։ Խողով վաջված աշորայի կանաչ կերը պ ւտեինննր,40,0 00 անազուղ էքստր ճարպ, իսկ խոտը՝ 11,6 (ը պրուտ քաղանթանյութեր,6,400 ճանքայի նան կարոտինով։ 100 կգ կանաչ 18,1 կերային միավոր, իսկ սիլ յին միավոր Աշնանացան աշո նան բակլազգի `խոտաբույսեր նացան վիկի ճետ խառը ձնով: Ա վածը պարունակում է ավելի շատ աշորայի օդաչոր զանգվածը պար աշորայի ն վիկի խառնուրդը՝16,3 րայի 100 կգ կանաչ կերը պարուն վոր, ապա վիկ-աշորային խառն պարունակումէ 22 կնրային միա րայի կանաչ զանգվածի250--300

կերաբաժնում վիտամիններիպակ

`

սպիտակուցներ:Այն ճարուստ է է Հ--2,9 իսկ լիզին պարունակում ցորենը (ն. Ռ. ՔԽախտիզին): Աշորան միաժամանակ ունի կ թյուն: Կերային նպատակով օգտ զանգվածը՝կանաչ կերի, սիլոսի, պես նան որպես արոտավայր: Աշնանացան աշորան, լինելով ճամարվում է ամենավաղկանաչ

մանը: կանաչ կերի կամ սիլոսի ճամար մշակելու դեպքում տշորան մյուս կուլտուրաներիցավելի վաղ է ազատում դաշտը, ինչպես նան լավ է պայքարում մոլախոտերի դեմ: Այս պատճառով աշորան, որպես ցել զբաղեցնող կուլտուրա, լավ նախորդ է Պաջորդ կուլտուրաների, աշնանաՀատկապես ցան ցորենի ճամար: Աշնանացան աշորան կերի նպատակով պետք է օդտագործել վաղ ժամկետներում` բույսերի լրիվ ցողունակալման փուլում, մինչե չճասկակալումը: Այդ շրջանում աշոբայի կանաչ կերը անասունների կողմից ուտվում է 98-100 զ0-ով, իսկ ճասկակալման փուլում անասունները ու-

տում

են

ընդճանուր զանգվածի միայն

50-60

կ,

կուլտուրական աշորան առաջացել է դաշտա-մոլախուռաՎավիլով)։Աշորայի մշակությունը սկսվել է ավելի ուշ (1 դար մ. թ. ա./։ Ռուսաստանում աշորան ակսել են մշակել 11-րդ դարում, իսկ Սիբիր է տարվել 12-րդ դարում:

յին ձներից (ն. հ.

ՍՍՀՄ-ումաշորան լայնորեն մշակվում է որպես պարենային կուլտուրա: Աշորայի ճիմցանքատարաժությունները նականում կենտրոնացվաժեն ոչ սնաչողային, կենտրոնական սնաճողային ն Մերձվոլգյան մարզերում, Ուկրաինա-

ինչպես նան Սիբիրում, ՂազախըսԲելոռուսիայում, տանում: նրա ցանքատարածությունները Պլուսիսում ճասնումի են յում

ն

Հյուսիսային լայնության մինչն ն

64--69",

իսկ Հարավում՝

տափաստանային լեռնային շրջաններում Հասնում

չն

էն

մին-

Ճյուսիսային լայնության 455 սաշմանները, ՀայկականՍՍՀ-ում աշնանացանաշորան որսլես կերային կուլտուրա Հնարավորէ լայնորեն մշակել տարբեր 4ճողակլի-

է անցնում ն կանաչ կերի ստացման Ճաէ լինում մայիսի երկրորդ կեսին: մար արդեն պատրաստ

շրջանին կակալման

Աշնանացան աշորայի վաղ գարնանը լավորակ կանաչ կեր տալու ՀՃատկությունըկարելի է օդտադործել նախալեոնային շրջաններում նե Արարատյան Ճճարթավայրում կանաչ կոնվելերի մեջ մոցնելու Համար: Աշնանացանաշորան կերի Համար օգտագործելուց Պեւռո Հողամասը նույն տարում կարելի է օգտագործել այլ այդ կուլտուրաների մշակության ճամար: Աշնանացան աշորայի կանաչ կերի սննդարարությունը բարձրացնելու նպատակով պետք է մշակել թավոտ (աշնանացան) վիկի ճետ միասին: Աշնանացան վիկի ն աշորայի խառը ցանքերը տարածված են Հյուսիսային կովկասում, Ուկրաինայում, Մերձվոլգյան շրջաններում, Անդրկովկասյան

ճանրապետություններում: Սերմերը կենսաբանականառանձնահատկություննեոր:

կկ չափով ծլելու ճամար կլանում են իրենց քաշի 50--60 ջուր: Սլումը սկսվում է 1--Ց: ջերմության պայմաններում, բայց ավելի ինտենսիվ է ընթանում 16--20: ջերմության ն 60--20 գջ «ողի խոնավության պայմաններում: ծանքից մինչե ծլում տնողությունը կախված |է Ճողակլիմայակա ն պայմաններից տատանվում է 5-ից մինչն 20 օրվա սաճ-

մաններում:

թփակալումը սկսվում է 3--4 տերեների առաԲույսերի ջացման շրջանում: Ցանքը ժամանակին կատարելու դեպքում (օգոստոսի2-րդ կեսին) աշորայի աշնանային թփակալումը տնում է շուրջ 30--35 օր: Աշնանը աշորան ձնավո-չրում է

4-ճ

կողային ընձյուղներ: Աշորայի աշնանային վեէ դադարել, երբ օդի ջերմաստիճանը նվա-

մայական պայմաններում՝ կենտրոնական (Աբովյանի, Աշտարակի ն Թալինիշրջաններում), Շիրակի(Անիի շրջանում)

սկսում դետացիան

սիանի, Ղափանի,Մեղրու շրջաններում), Հյուսիս-արնելյան

է 4--Տ: չերմաստիճանը «ասնում Գարնանըշարունակվում է աշորայի թփակալումը, ե յուրաքանչյուր բույս լրացուցիչ կերով կարող է ձնավորել 2-93 ընձյուղներ: բույսերի խողովակակալմանփուլը սկսվում է Աշորայի կնանրին, իսկ տաք գարնան դեպքում նույնիսկ ապԲիլի Վերջին-մայիսիսկզբին, Խողովակակալման փուլի լա-

Դարալագյազի (նղեգնաձորի շրջանում ), Զանգեզուրի (Սի-

(հջնանի,նոյնմբերյանի, Շամշադինի շրջաններում)գյուղատնտեսականգուռիներում, անջրդի այնՀողամասերում, որտեղ մյուս կուլտուրաներիմշակությունը արդյունավետ չէ:

Հայկական ՍՍՀ-ի չոր լեռնային ե նախալեռնային գուտու շիրջանննրում աշնանացան աշորան խողովակակալման-Հաս136

գելով Ճասնում ՛

է

8--Ճ:

վերաճր Գարնանը աշորայի

|

սկսվում է, երբ օրվա միջին

մայիսի

կոզբին բույսերի բարձրությունը մոտենում է 40 սմ, իակ փուլի վերջում` 140-160 սմ: Խողովակակալումից մինչն Ճասկակալման փուլը տնում է շուրջ 20--Չ5 օր:

շրջանում տերնների չոխիստ դանդաղումէ, իսկ ծաղկման բերքը նույնիսկ բացմանՀետնանքով ընդճանուր զանգվածի

Սովորաբար Թազովակակալման փուլում ճիմնականում ավարտվումէ արմատայինսիստեմի Լ տերկային ղանդվածի ձնավորումը: Այսպիսով, աշորայի բույսերի Ճասկակալումը է սկսվում գարնանը

մ: նվազում

ճանը ցածր է

լինում, աշորայի Ճճասկակալումը ուշանում

փուլը Հասկակալման

տնում

է կարճ` 3--5

2--10 շուրջ Հասկակալումիը

օր:

Այն դիմանում է մինչե մացկունությամբ:

է խաչաձեւ

ն

է 10--15

ծաղկումը բա-՝

օր:

Փոշուռվում,

Անձրնային եղանակներին աշորայի ծաղիկները

լրիվ չեն փոշուտվում,որի պատճառով առաջանում է ների մեջընդմեջության երնույթը: Հատիկիձնավորումըճիփնականում ավարտվում է մինչն կաթնային ճասունացումը, սակայն մեջ սննդանյութերի ճատիկի կուտակումն ինտենսիվ կնրպովշարունակվում է նան կաթնային

ճատիկ-

օդային ծձրաշտր:

ճասունացման շիրջանում: կաքնային ճասունացման վերջումաշորայի ներքնի տերններըսկսում են դեղնել ն մաճանալ,իսկ սննդանյուԹեբի կուռակումըՃատիկիմեջ խիստ դանդաղումէ ն փոմա-չ մին Հասունացման շրջանում ավարտվում: Հասկակալումից մինչեմոմային Ճասունացման շրջանը, կախված սորտի .

առանձնաճատկություններից ճողակլիմալական պալմանտնում ե

ներից, է 39--50. օր: Աշնանացան աշորան ավելի հնաննսիվ աճ է ունենում զարգացման առաջին շրջանում՝ թփակալմանկ խողովակակալման Կիուվլերում: Այն աչքի էրնկնում վաղ դարնանային արագ վերաճով։ Նրա վերաճը սկսվում է ձյան Ճալումից 3--4 օր անց:Աշնանացան աշորայի կանաչ դանգվածի ԲերՔի առավել ավելացումըտեղի է ունենում բույսերի խողովակակալմանսկզբնականշրջանից մինչն Լրիվ `

ընկած շրջանը:Նպաստավոր

ճասկակալումն

ժամանապայմաններում այդ կաշրջանում, մեկ օրվա ընթացքում, կանաչ աճը զանգվածի կաղմում է 10 ց/հ. Լրիվ Հետո Ճասկակալումից բույսերի աճը

ցրտերին:

ձմեռ ունեցող վայրերում պատճառով«ամեմատաբար մեղմ ւտխպումից: է տուժել Հաստ կարող դեպքում չերտի ձյան տուժում է: վեդետացիայիընթացքում բարձր ջերմությունից է: նյու» Չոր Աշնանացանաշորան չորադիմացկունբույս է քիչ չուր: ավելի ծախսում ճամար կազմակերպման թերի է 220--420: կազմում գործակիցը Նրա տրանսպիրացիոն սիստեմ՝ ձնավորելով լավ ղարգացածարմատային. Աշնանը լավագույն կերպով է օգտագործում ճողի ավելի խոր չերտանում ճողային ու տերի խոնավությունը ն ավելի լավ է

է:

օր

տնում

35--3265

ձմեռում: ԱշնանացանաշոԶյունասակավվայրերում լավ է ն այս րան աշնանը թփակալում է ավելիբուռն կերպով

անց սկսվում է աշորայի ծաղկումը: Բույսերի ուժեղ թփակալմանն տարբեր կարգի ցողուններ ունենալու պատճառովաշորայի

վականաչավձղձգվումէ

:

բարձր ջերմության նկատմամբ շորն Աշնանացան պաճանջչի ներկայացնում:Աչքի է ընկնում բարձր ցրտադի-

վեգետացիանսկսվելուց չուրջ 30-35 օր Հետո, Այնտարիներին, երբ ապրիլ ե մայիս ամիսներին ջնրմաստի-

.

-

:

Աշորան խոնավության նկատմամբ առավել պաճանջկուտ է խողովակակալումից մինչն ճասկակալումնընկած ժա մանակաշրջանում, երբ ստեղծվում է վեգետատիվ ղանդվածի առավել մեծ քանակը: Աշնանացան աշորայի վեգնտացիայի շրջանն ավելի կարճ է, քան աշնանացանցորենինը։ Այն սովորաբար ասունանում է 8--10 օր ավելի շուտ, քան ցորենը: Վեզետա-

ճասնում է մինչն 300--3930 ցիոն շրջանի տնողությունը օրվա: է Աշնանացան աշորան պաճանջկոտ սննդառության ոնու Դա պայմանավորվում է նրա աճման ժիմի զարգացման երկար շրջանակով, աշնանը ուժեղ թփակալեկ գարնանը վերաճր վաղ սկսելու լու Ճճատկություններով Աշորան 10 ց Հատիկի բերք ն ճամապատասխանքանակությամբ ծղուո կաղզմակերպելու ճամար ճողից վերցնում է 32-40 կգ աղոտ, 12--22 կգ ՔչՕ5 ն 23--42 կգ ԻշՕ Հղոր զարգացող արմատային սիստեմի ն Հողի սննդաայդ թվում նան դժվարալույծ միացությունների նյութերի, լավ յուրացման ճատկությանշնորձճիվաշորան ճողի բերրիուԲյան նկատմամբ4ամեմատաբարպակաս պաճանջկոտկուլ-

նկատմամբ,

լ

Այն Հաջողությամբաճում

ու

ւ

`

"

է պարարտացման Աշնանացան աշյշորանխիա ղղզայուն ցանքերում լավանում է ձմենկատմամբ: Պարարտացված է բույսերի քփակալումը, զգալիորեն բարձռումը, մեծանում բանում է բերքատվությունը: է Աշորայի բերքատվությունը ղգալիորեն բարձրանում նան նախորդող կուլտուրայի տակ մտցված օրգանական պարարտանյութերի Ճետազդեցությունից: Պարարտացնելու ճամար նպատակաճարվարէ ճանքային պարարտանյութերն

քյամբ:

:

:

-

խոզանի երեսվար, ապա խոր վար վարելաշերտի խորուԽոր վարը պետք է կատարել աշնանացան աշորայի ցանքից ոչ ուշ, քան 15 օր առաջ, որպեսզի մինչն աշորայի ցանքը ճողը նստի: Ցանքիցառաջ կատարվում է կուլտիվասմ խորությամբ ն պիա 5-6 փոցխում:

դող

Աշնանացանաշորային Ճատկացվածճողամասում նախորկուլտուրայի բերքաճավաքից«ետո պետք է կատարել

տուրա:

աշորայի ճամար լավ նախորդ են վաղ ճավաքվող կուլտուրաները՝ դարին, սիլոսի ճամար մշակվող եգիպտացորենը, կարտոֆիլը, միամյա բակլազգի խոտաբույսերը: Աշնանացան աշորան ցանվում է նան որպես ցել զբաղեցնող կուլ-

Աշնանացան Մշակությանառանձնաճատկություննեոր:

ց/ն,

է:

զարգանում է բոլոր Ճողային պայմաններում, ավազակավային ն ավաղային Ճողերում:Կարելի է մշակել նան ցածր բերրիություն ունեցող Հռղերում։ Աշորան լավ է աճում նոր յուրացվող ն թթու Ճողերում: նրա մշակության ճամար պիտանի չեն միայն շատ ծանը ն ճաճճային «ողերը: կերային նպատակովմշակելու ճամար չափաղանց մեժ է ներկայացնում Բելոռուսիայի անասնաՀետաքրքրություն ինստիտուտում ստացված պաճության գիտաճետազոտական կերային աշորայի ճարեչենսկայա իբրիդային պոպովյացիան: Այդ սորտը լավ ցրտադիմացկունէ, դիմացկուն պառկելու նկատմամբ, բույսերը թիակալվում են ուժեղ կերպով: Հինդ տարվա ընթացքում միջին բերքատվությունը կաղզմելէ կամ 1ն ստացվել է 54,9 ց կերային միավորներ ն ճում Ջ,6 ց պրուռեին: Զարեչենսկայականաչ-ճարվող սորտը արդեն մեծ տարածություններով մշակվում է: տուրա

կգ/ճ ազոտ

միասին

-

ՍՍՀ

լ նախալեռնայինշրջաննե

պ րառվող ագրոտեխնիկայ Հատիկի (180--280 կգ/ն) Ճւ ձնով ցանելու դեպքում ցանքի 120 կգհ աշորայի ն 70--80

կլիմ րիության աստիճանից,

կի Համար մշակելու դեպքո աշնանացան աշորայիցանքի

աշորայի ցանքի Աշնանացան է 15--2 դեպքումսաճմանվում

մինչնսեպտեմբերի 5-ը: չ քով անքը կատարվում ն

ն

է

ց նանացան աշորան պետք ժամանակաշ 28-ը րնկած

չայկական սոնողություն:

4505արդյունավետչերմությ

ժամկետ ցան ցորենի ցանքի ունեն է նկատի պետք «անելիս աճի դադ սերի աշնանային

տաչճանված սերմեր: Աշռրայի ցանքը կատար

արագացնում ծլ դաշտային մբ ն նպաստում Ցանքիձամարպետք լ օգտ

օդ պետք է ենթարկել կարգով չ սերմերի Հեւոբ

ճ ցանքի Աշորայիսերմացուն Հաց մյուս է այնպես, ինչպես ճառունացու բերքածավաքային ճետո։ Այս օր վաքից 28-30 բերքից ստացված սերմացուն

արարունակությունը:

լացմանՀեւ

նշանակություն կարեոր Այս դեպքումկա օգտագործումը: նրա մեջ

կգճ կալիումինորմ 30-40 կերի Համար մշակվող աշոր ունի ազո

45.

օգտաղործել

Հատիկը: Սոր-

խոտը,սիլոսը» է կանաչ զանգվածը, գործվում միակերը պարունակում28,5 կերային կգ վանաչ գոլի պրոտեիններ:

5Աշնանացանաշորան թեթն ճողերում սլետքէ ցանել 6 սմ, իսկ ծանր Հողերում 3--4 սմ խորությամբ: Չորային: վայրերում ցանքի խորությունը պետք է մճծացնել 1-2 սերմերի ծլումն արագացնելու րբ կարնոր նշանակությունունի ցանքից Հետո կատարվող տավանումը: Աշորան վաղ գարնանը պետք է սնուցել 45--60 կգ/5 ազուռի ն 20--30 կգն ֆոսֆորի նորմայով ն ապա փոցխել: կերերի Համամիութենական դիտաճետազոտական ինստիտուտի տվյալներով, աշորայի ազուտաչֆոսֆորային սնուցման դեպքում կանաչ ղանդվածի բերքը ավելացել է 24-32 գօ-ով, իսկ 1 ՃԲՀավաջքվող պրոտեինայիննյութերի քանան օրգանական 1,5 կրն ավելի քան անդամ: Ավազակավային նյութերով աղքատ ճողերում առավել արդյունավեւտէ աշորայի վաղ դարնանային սնուցումը ազոտական պարարտա-

կգ մարսելի Վ. 2,4 Հեշտ է սիլոսացվում,նրա սիլոսի իր րՍորգոն սիլոսին: կ

որաԱրիի փայրքրում

րությամբ պարունակում

Սորդոն սելիպրոտեիններ:

'

նյութերով:

նպաստումէ օրգանականթթուների ընթացքում լոսացման նրանից Այս պատճառով ավելացմանը: սվարունակության `

է բարձր, ակտիվ թոթսիլոսը բնութագրվում սպատրաստված սիլոսի է վությամբ(սիլոսի ջէ1 կազմում 3,9): Սորգոյի է աիլոսացվում է, բարձրանում երբ զգալիորեն տրակը օդտա-

`

նպատակով

միասին: Այդ բույսերի բակլազգի բույսերի կանաչ զանգվածը, են Հատիկաընդեղեն գործում ճետ

սնրմնադաշբազմամյա խոտաբույսերի քնչպես նան նան է սիլոսացնել Սորգոն կարելի ծղուրը: ստացված Կոնրից

՝

ծղոտի,հգիպտացորեն կուլտուրաների Հացաճատիկային արփրերի կուլտուրաների ճետ: Հատիկը այրմատապտղավոր

Աշնանացան աշորան կանաչ կերի, սիլոսի կամ սենաժի ճամար պետք է «նձել ճասկակալումը սկսելուց առաջ: Այբ շրջանում կանաչ ղանգվածն աչքի է ընկնում բարձր տերհակալությամբ, նուրբ է ն 2յութալի։ Այդ ժամկետում 4նձված կերը անասունները լավ են ուտում: Պետքէ նկատի կանաչ ունենալ, սր ճասկակալումիցճետո բույսերն արագորենկուտանում են, ն իջնում է աշորայի կերային արժեքը:

ժեքավորխտացրածկեր

է

գյուղատնտեսական կենդանինե-

պրոտեին, որը ճան մինչն 4,5 ց ճարալ: է լիզինով, 65-75 0 օալա բուստ է կերայինմիաՍորգոյի 100 կգ Հատիկը պարունակում

12-15 րի ճամար. պարունակումէ

վոր:

Հատիկային սորգոն Հատիկի մոմային Հասունացման շրջանում Հնձում են ամբողջ բույսերից մոնոկեր ւպատրաստեչ սորգոյի 1 Բ տոսրածությունիը ճամար: Այս ժամկետում լու ատացածկերը Համարժեքէ ց Հատիկին։Սորգոնսվրոտեին-գերազանցումէ եգիտացորենին: ների պարունակությամբ

աւզաճովվածվայրերում վաղ՝ Խոնավությամբ

ցողունա«նձելու դեպքում աշորան արագ

կալման սկզբի շրջանում ն տալիս է աճլուկ: Հնձելուց Հետո ազովերաճ է ունենում տական պարարտանյութերի օգտագործումը նման շրջաններում ապաճովում է երկրորդ ճարի ստացումը:

պարունակում ճամարյա Նրս: սպիխկտակուցները լեյցին,լիզին, տրիլայդ թվում արգինին, ա«սմինոթքուները, սորգոն սոոֆան, ցիստին, Շաբարների պարունակությամբ ն ճարուստ դերազանցում է եհդիպտացորենինարնածաղկին, փ Հանքային նյութերով։ Սորգոյի խոտն աչքի է ընկնում է 2,2 0 պրոբարձր սննդարարությամբն պարունակում 49,2 է կերային միա100 «ոնհիններ։ կգ խոտը պարունակում ծեն

ՍՈՐԳՈ :

ե բերքատվություՆշանակությունը, տարբածվածությունը նը: Սորգոն մշակվում է տարբեր նպատակներով:Աֆրիկայի ն Ասիայի շատ երկրներում սորդգոյի «ատիկի օգտագործվում է սննդի կամ տեխնիկականնպատակներով: Միաժա-չ

մանակ սորդգոնարժեքավոր կուլտուրա է. լավ կեր կերային է բոլոր տեսակի կենդանիներիՀամար: Որպես կեր օգտա-

սննդարակգ սիլոսը չի զիջում եգիպտացորենի ն 1,1 կգ մարէ մինչն 24 կերային միավոր Ճճարուստէ շաքարներով,որը սի100

վոր

|

բոլոր

8,9 կգ մորսելի պրոտեիններ: կեր պատօգտագործվումէ նան Հատիկավորված Սորգոն ն

մոմայինՀասունացմոտ: կազմել է 43--1380 մգչ աա տերի եղել է 6--19 մգ: Այսման փուլում նրա պարունակությունը

րաստելու ճամար: Այդպիսիկերը սննդարարությամբ չի զիջում կորնդանից պատրաստված «Հատիկավորված կերին:

Հասունացման սորգոն կաթնամոմային պարունակուՀավաքելու դեպքում կապտաթթվի շրջանում Հնձված չե ղզանգճամարվոանգավոր

ՀատիկներիկաթնամոմայինՃասունացման շրջանում Հնեձվածսորգոլիը

Հետնում տեղից

պատրաստված ճատիկավորված կերբ

է մոտ 8,500 պրոտեիններ: ռ"լարունակում Ավելիբարձրար-

ժեք «ատիկավորվածկերեր են ստացվում սորգոլի ն բակլազգի բույսերի խառը ցանքերից: Սորգոն, որպես կեր, արժեբավոր է նան այն ամսակետից, որ ճատիկի Համար մշակելու դեպքում Ճասունացմաթ շրջանումցողունները ն տերնները լինում են դեռես կանաչ ն ճյութալի, Դա Հնարավորությունէ տալիս այն օգտագործելու կանաչ կերի ն սիլոսացման նպատակով:Այս ճատկությունը Հնարավորություն է տալիս սորգոն ցանելու եգիպտացորենի Հետ միասին: Այսպիսիխառը ցանքերում պորենը ճատիկի ճամար Հնձելու ժամանակ եգիպտացորենի ն չոր սորգոյի 2լութալի ցողունների խառնուրդն օգտագործվում է սիլոս պատրաստելու ճամար: ն Եգիպատացործնի սորգոյի խաոր ցանքերիցստացվում են ավելի շատ կերայինմիավորներ, քան եգպիտացորենի կասի տորգոյի մաքուր ցանքերից: Սորգոն մշակվում է նան բակլազգի բույսերի (գարնանացան վիկ, սոյա, կերայինբակլա, տափոլոռն նտո

դեպքում կապտաթթվի

'

այլն)

թյամբ:

թունավորէ անասունների Ճամար:Ուսումնասիրություննեեն

տալիս, որ այն դեպքում, երբ սորգոյի կանաչ ղանգվածի1 կգ մեջ պարունակվումէ մինչն 20-30 մգ կապտաթթու,ապա այն կերակրման ինքացքումկենդանիների գրա Թունավորազդեցություն չի թողնում (Վ. ի. Տարանենաճման կո): Սորգոյի ղարդացման փուլերին, զուգընթաց կանաչ զանգվածի մեջ շաքաբի պլարունակություննավելանում է, հսկ կապտաթթվի քանակն աստիճանաբարնվազուէ է: Այսպես, եթե բույսերի խողովակակալման վուլում 1 կգ կանաչ զանգվածի մեջ կապտաթթվի քանակը տարբեր սորու

իս-կապտաթթուն

պարունակությունը պարարտացնելու տարբերվում՝ հրարբից է: սորտերն Սորդոյի խիստ նվազում Համեմատաբար նան են կապտաթթվի պարունակությամբ:

միասին:Այսպիսի խառնուրդ ստացված զանգցանքերից վածնավելի լավ է սիլոսացվում ն կերն աչքի է ընկնում կ պրոտեինների ածխաջրերի անճրաժեշտ Ճարաբերակցուչ

ցույց

ճետո

աորգոյի՝ կրսում է քայքայվել: Այս ճատկության շնորչիվ են կերան անվտանգ ատո, աիլտար ճատիկը միանգամայն խոկըրժանՀամար: ձաստատված է, որ նոսը ցանքերում, ֆոսֆորական պարալրտանյութերո նավ պայմաններում,

էգիպտա-

ըը

որ

կենդանիների թյունը երկու ժամ շուրջ թառամումից վածի

`

Մորգոնպարունակում է մինչն 0,21 0ք կապտաթթու, որի

է,

ավելի քիչ կապտաթթու են պարունակում սորգոյի Հիբրիդ նամ: 698, Վաղաճասլյանտարը(Վ. Ի. ծարանենկո),ինչպես ճիբրիդները: ուտեղծված ժամանակաշրջանում

վերջին

Հետո

է

ունենում

Ջրովի շրջաններում սորգոն նձելուց է բուռն աճ ն տալիս է երկրորդ Հար կամ օգտագործվում ե միջաեն տվել, որ ուշաճաս որպես արուո: Փորձերը ցույց ճետո Հաս ավելի լավ են վերաճում, խոնասորտերը ճնձից ն վությամբ ապաճովվածվայրերում ջրովի շրջաններում ցյհ կանաչ զանգվածի լրացուցիչ (ս էն մինչն 120-150 սորդոն կաունեցող շրջաններում բերք: Երկար վեզետացիա տա-

կուլտուրավաղ ձճավաքված ցանելնան խողանացան, ներից ազատված դաշտերում:

բելի է

Սորգոն որպես շարաճէրկ բույս ունի կարնոր ագրոտեխէ դգարնանաց Այն լավ նախորդ նշանակություն: նիկական գուռում օգտաամար: Չոր երկրագործական Ճացաբույսերի կուլտուցելերըզբաղեցնող գործվում է որպես կուլիսային ՍՍՀՄ շնորճիվ րա: Սորգոյի կարնոր կերային նշանակության տնտեսության զարգացման 10-րդ ճնգալաո՝ ժողովրդական ն պլանով նախատեսվումէ երկրի Հարավային չոր երկրանրա ցանքագործական գոտու շրջաններումընդարձակելու

տարածությունները: Հնագույն երկրագործության Մորգոն ճամաշխարճային նրա ցանքակուլտուրաներից մեկն է: Ամբողջաշխարճում տարածություններըՀասնում

են

կեբաբտադբություն 10--Դաշտային

միլ/6։ Ցանքատարածու145:

Քյունների Հիմնակն մասի գտանվում է

Ասիայում ստան, Չինաստանն ՛(Հնդկասուրիշ եիկըներ), առրգոն զբաղեցնում ԱՄՆ-ում է շուրջ 2 մի

ՆՖականու

Աֆրիկայում,

ա:

օգտագործվում է

տարածություն, 2իմ-

կերայի նպատակով ն վում է չորա մին մշկայն նաճանգներուժ որանը Ցածր բերք է տալիս, էգիպտացորենը

յ,

Սովետական Մբությունու

սոռրգոն,որպես վլուտուրա, կերային չ կանաչ մշակվում կծրակրժան, սիլոսի,խոտի, Ճատիկի Համար: Այնզբաղեցնումէ շուրջ 250 ճազ.ն փաժուլյյուն: ում Մշակվ է ՍՍՀՍ՝ եվրոպական վային շրջաններում մասի ճարաչոր երկրա նական ՍՍՀ-ում, Մ տ-

,

նացան կեորպես խողանաց ն դլուղատնտեսական ինստիտուժայկական դյուղ կուլտուրա: են տալիս, րր ձե որ՛ ույց ամբիոնի ի բուսաբուծության ը Հրազդանի, Սնանի շրջա ններում ճնարավոր Տա : ց/նկանաչզանգված 2 Ս. երա կենսաբանականառանձնահատկությու սո ա նպատակով մշակվում է շաքարային սորգոյի ցողունների 200 շաք ո ՍՄ ճյուքը պարունակում է շուրջ ե նութադգրվում են ու ժեղ թփակալումով: ԽՍորգոն է ցողունային մեժ Ցողուննաա զանգված: ծն, արտաքինիցճարք, լցված ճյութալի Ճյուսվածքով: ' Աչքի է ընկնում լավ տնրնալիությա Սռրգոն գարնանացանբույս է: Ծիլերի երնում շի, 5--Ց Ճետու Զարգացմանառաջին շրջանում բ է դանդաղաճով: Բույսերի քիակալումը սկսվում է »

Անն ն ազան

անան»

ւ:

նան

փոր .ր5 Մաախոոայու): լինոլ Գորգ» (որամիոչ Շաքարային նն Անո աուն Ի Մջումա Ր ո ՏՏ ռր ո" շ

ո

ՍորգոնԲարձր Բնրքասոու կերային ,

չորային Հ մյուս

շատ

Անդրկովկասում:

կուլտուրա է:

շրջաններում

ՍՍՀՄ

բնրքատվությամբ գերազանցում կերայինկուլտուրաներին, Սորգոյի Հատիկի է2545 Վլազմուժ Բերքը

ց/ճ,հսկ կանաչ կերի Համար Քում ստանուփ են մշակելու դեպ300-- 400 գ/ն զանգված: Այդ դուտու շատ սոնտեսությունն

երում սորգոն

Բնրքատվությամբ Բ. քգիսլտացործնին,

րովի

պայմաններում:

ատանում

են

ինչն 600--800

ցե

շատ

կրասնողարի երկրա ասի Կերուվի անվան ստանում

է 50--

տնտեսություն ներ.

լ անաչ զանգվածի բերք,

Կովկասի սոր-

միջին տվյալներով դերազա նցելք դարունմիջին Ճաշ9/Ճ-ով,նկ (ավագույն ն

ռորդոն բնրքատ վությամբ

պով 9,5

-

Դետծրոզիսային սորտերը են 15 դերազանցել

ունը

ւթյունը 12 9/ն-ո/ (Պ. Պ, Հայկական ում մոբանով)): ՍՍՀսորգոն կերային գանաչկերի, խոտի ե նպատակով՝ սիլոսի ստացման ճամար չ մշակել կարելի լնոնայինդուո ւ

օր

ճետո

ն տնում

տափաստանային շրջաններում,իսկ

լորո ։ թողովավա Թւիակալումից , ո է ինտ սորգոն ունենում

է 10--15

օր:

կավում է ծլումից օր մինչն Ճճուրանակալման շրջանը աիվ աճ, իսկ ծաղկումից ճետո նրա աճը ճամարյա Լրիվդ դարում էչ Սորգոն զարգացման յարովիղացիայի Կան ո : ն տնում է 2Հ0-ում է կարճ: Սորգոն Ճարավային, ն կարճ լուսային օրվա, տիպիկ ԻՆ է երկարատ Սորգոն բնութագրվում ժով: Այն դեսլքում, երբ Ճնձվում է ճուրանակալՀո շրջ բ կազմակերպում է մեծ թվով կողային է տալիս չրովի ն բ ոլ "րավորություն հրում ե Կան ստանալու երկրորդ արը աղզույն Սորգոյի կարնորագույ կենսաբանականառանձնաճատ աո կությունը բարձր չորադիմացկունությունն որվում է նրա Հզոր ար մատային սիստեմո տեր հրի ար ապարատի աշխատանքի բնույթով: արմատայինսիստեմի շնորճիվ սորդոն լավ է Ճողի խոր շերտերի խոնավությունը: "1 պատճառովսորգոյի աճի դադարից : լավացման դեպքում նրա նր աճը շարունակվու տար նգնվում Դերձանցքների աշխատանքը վերականգեվ է նույնիսկ ր եր 40--50

մ

ճետու

ՀԻ -

,

անցնում

կոլանտնաությունը

գ/ճ ճատիկին մինչն 600 ց/նկանաչզանգվածի բնրբ, Իլյիչի անվան կոլոնոես ությունում ջրովի պայմաններում ստացել են 960 գ/ն ան աչ զանգվածիբերք, փսկ Գորկուանվան կոլոնտեսությունում սորգոյի բերՔավությունը ճասել է 1029 ց/ն. Հյուսիսային

տավփորձարկժան Ճողամասերի տարվա

20.

|

Բո»է: ոֆավա

ամուր,Կո

խորագունյա |

աային

Ե ր յ

ոթ . Հոոաք |

թրքարատը Ամ ա Իո ւ, Ը

չտնեող հրաշտիցՀետո

բան

ուրիշ շատ

է 15-

ջ

չոր

նյութնր անդամ ավելի բիչ

Մեկ միավոր

օր

առաջ

ն տնում

ճեւտո 10-`

Ճուրանակալումից

օր՝ ավարտվում է

է

կրիտիկական շրջանը

Բույս,

անջ: Հինձլով չորադիմացկունասռրզոն միաժամանակ զգայուն է ջրային

20-30

Ճուրանների երնալուց10--15

Բո

Այսպես,

ջրովի ուսցիո-

ց/հ,

9/8:

իսկ ոռողվող

պայմաններում` ` "

բույս

է,

ծլումից

զարգացման ճամար ամենու-

ԱՄՈ3800",

կ առանձնաճատկություններից կազմում Սորգոյի վեգետացիայի շրջանիտկողությու-

սորտի

Ճամարվում է 32. 355, 22Ն (Լրիվ Ճասունացումը պաճանջվող ջերմությանգումարը կախված է

ովաստավոր

ու

շրջանում: Սորդոյի ջերմությունը

`

ցածը ջծրմության պայմաններումսռրգոյի զարգացումն ընթանում է խիստ դանդաղ:Բարձր ջերմությաննկատմամբնրա պաչ ճանջը շարունակվումէ վեզետացիայի ամբողջ ժամանակաաճման

:

ժլում են 12-` ջերմասեր նրա անրմերը 135ջորմության Շատ զգայուն է պայմաններում: ցածրջերմության նկատմամբ, ծիլերը 2--3" դարնանային ցրտերի խիստ տուժում դեպքում են, նույնիսկ ոչնչանում: 115

հորգոն

Ռաաթլոգոնը կազմել

սոր-

Ռւկրաբնայի ոռողվող քրկրագործության գիտաճնտազոտական ինստիտուտում ՎԻՐ գոյի ճիբրիդի անջրդի աման, ներումկազմել է 23,6 բճրքատվությունը

ջուրը

ձրկրագործական գոտու

սորգոն ճանդիսանումէ ռրես

ԱՂաանրում օգտագործող կուլտուրա:

«

լավացման

ռեժիմի նկատմամբ: Այս Պատկությանչնորձիվ Ճաջողությամբ մշակվում է ինչպես անջրդի, այնպես էլ ջրովի պայմաններում: Սորգոնլավ է օգտագործում ամառվա կ վերջի վաղ աշնանային Րջ մեղումՐ ների 9 Չոր խոնավությունը, ունը:

Հոտ

ա

շուրջ

ակսվում է

Ճնետազոտողների 229-242, տվյալներով՝ Խոնավության նկատմամբ սռրդոյի

կուլտուրաներ: Սորգոյի տրանսպիրաՋիոնդործակիցը կազմում է 2Չ50--300, իսկ ամերիկյան

ֆուր,

չուրը:

փոայողաբար ատեղծելուճամար ծախսում

մոմային շերտով,որի շնորճիվայն ավելի է ժախճում

ւբաթյահրաշտիցՀետու Սորգոյի Փաժկված են

Տրբհեգիպէ մեկ շավնասվում ցողունները ն տերնները

այն դեպքում,

ապարատը

սռացորձնի ճերձանցքային

վու շաբաթ

օր:

ն

մշակութ

ն

քթ. տվել է 28,2 գ/ն-ով ավ տացորենը։ Օդեսայի մարզի Բ

ններիճամար մեծ ճետաքրքրությ կային սորգոյի Ստեպնոյ 5 Հիբր Հեսկու փորձակայանի տվյալն

կերայինՃճիբրիդ5 ն այլն), որո Երկրի չոր երկ բնրքատվությամբ:

Զերնո

այլն: Վ նոր սորտ

ն

սորդոյի մի շարք ցանտար, 0րանժնի 160,

բեկատանիգիգանտը

վաղաճաս Դնեղպրոպետրովակու Չ28/435,կուբանի ա Շաքարային

Շաքարային (կերային) սորգ

լավանում Էնրքատվությունը,

ման

նյութերի նկատմամբ ճատկապ փուլից մինչն ճուրանակալմ Հ ունենում վեգետատիվ օրգանն սննդառությանդեպքում սորդոյի դանում է ավելի Հզորությամբ, մ կալումը, տերնային մակերեսը, ո

արանի Բր թրաթտ

աղերի

ու

ինչպես

Սորզոն ճողերի նկատմամբ պ քեքն ավազային, այնպե Բարձր բերք է ապաճովում րում: ն գորշ ճողերում. Սորգոն դույն ն մոլախոտերից ջրաթափանց աճում գերխոնավ, գրունտային ջ նեցող Հողերում, ինչպես նան թ Սորգոն ամենաաղադիմացկու զարգանում է այ լավ աճում է 0, խտությունը ճասնում նորզոյի ծլումից Ճետո առաջ քում, երբ տեղի է ունենում առա մի կազմակերպումը ն կլանման բար ցածր է, բույսերը պաճանջկ

Վ

նր կախված սորտից

Է

Ճեւտ միա5 ճիբրիղի 5 ձարկման 4ողամասում Ստնեպնոլ տարվա միջին» երբ մշակվում է բակլազգի բույսերի է մեծանում, Բերքատվությունըկազմել է 63,2 գյն, իսկ նեգիպտացորենիր աին խառնուրդիձնով: ՎԻՐ 42 Հիբրիդի 50,1 կուլտուբերքատվությունը՝ նախորդող գ/ն: Հ ողամասում Ճճատկացված Սորգոյին Սիլոսի ստացման ճամար են է խողանի երեսՀեւոո կատարվում արժեքավոր ավելի ստերիբերքաճավաքից րայի վային սմ ճիմջի 8--10 վրա ստեղծված (անպտղաբեր) իսկ մոլախոտերիծլումից Հետ ո՝ բարձր բնրքախորությամբ, վար տու ճիբրիդները։ Սորգոյի Ստավրոպոլսկի սմ խորությամբ: կերային «Հիբրիդի՝ ցրտաճերկՉ0--Չ5 տարվա միջին բերքատվությունը անճրաժեշտ է կատարել ցրտաճերկիփոցՍտավրուլոլի մաղ գարնանը երկրամասի Կիրովի սմ խոէ Չ291,6՝ կոլտնտնսությունում կուլտիվացիա8--10 անվան կազմել ապա վում, նախացանքային ց/8։ Ավելբարձր բերք է Ռոստալիս սորդգոն։ շաքարային փոցխում ե տափանում։ Վերչինս ապաճովում է տովիմարգի «Ուկրաինա»կոլտնտեսությունում ջրովի Համերաշխ ծլումը ն շատ կարկոր է անբավարար պայ-. անրմերի մաններումերեք ճարի բնքացքումաորդոյի սիլոսային՝ խոնավությամբ տարիներին: զանգվածիբերքատվությունը է ե ղել բարձրացավելի քան օգտագործումըզգալիորեն գ/հ: Պարարտանյութերի կ լասորգոյի ճետերողզիսային Ֆում Սիչոսային է սորգոյի կանաչ զանգվածի բերքատվությունը ճիբրիդները, ինչպես" նակ սորդգոսուդանի ճիբրիդներն աչքի են ընկնում նրա սննդարարությունի, կանաչ ղանդվածի մեջ վացնում ավելի: Քարձր բերքատվությամբ: ն կարոտինիպարունակությունը: Ստավրոպոլի է պրոտեինների երկրամասի «Դրուժավելանում բաշ կոլտնտեսությունում 3` սորգո-սուղանի Առավել բարձր բերք է ստացվում լրիվ ճանքային պարարՍտավրոպոլսկի ճիբրիդիկանաչզանգվածիբնրքատվությունը «տացման դեպքում (Վ30--45 ք45--60 130--45), նրբ պակազմել Է 920 գ/հ կամ երկու անդամ ավելի, քան խոտի շրջափարտանյութերըճող են մտցվում նախացանքային կուլտինացված սորտերի բերքատվությունը: վացիայի ժամանակ: Ջրովի պայմաններում պարարտանյուՌոստովի մարզիԶերսելեկցիոն նողրադակու 1962--1921 կայանում կարելի է ավելացնել: Սորգոյի Քերի նորմաները թթ. սորդոբերքատվու4 սուդանի Ռոստովսկի Ճճիբրիդի զգալի չափով բարձրանում է, երբ ցանքի ժամանակ քյունը է բերքատվությունը կազմել ց/ն Հետ ղդանդգված: է միասին ճող Օդեսայի անրմերի մտցվում Ճճատիկավորված մարդի Բերեզովսկու: սորտափորձարկման ՔչՕչ ճաշվով: պերֆոսֆատ, 10--12 կգ Ճողամասում 0ՕդեսսկիԻ ճիբրիդի միջին բնրքատվությունը տարվա Սորգոյի բերքատվությունը զգալիորեն բարձրանում է, ընթացքում կազմել է 622 ց/ն, իսկ 1922 Թ. 952 հրբ Այդ ցանքի ճամար օգտագործում են ճիբրիդային սերմերը: ց/8: տարիներին: դգիպտացործնիՕդեսսկայա 10 սորտի Սորգոյի սերմացուն ցանքից առաջ պետք է ախտաճանել կազմել է 313 ց/ն։ պրեպարատ 1 տ սերմի ճամար) կգ գրանողանով (1--1,5 Մշակության Սորգոն ծլման էներգիան ե Սերմերի առանձնաճատկություննիոը: կամ մշակՏՄՏԴ-ով կգ/տ)։ (1--2 վում է դաշտային ն կերային բարձրանում է օղաջերմային ցանքաշրջանառություններում: ծլունակությունը դաշտային Կերիճամար մշակելուդեպքում կարելի է բոլոր ցանել կուլմշակման ենթարկելու դեպքում: նրա ճամար նախորդ կարող են լինել տուրաներից ճետո։ ցանքիժամկետըորոշելիսոլետք է նկատի ունեՍորգոյի միամյա խոտաբույսերը, Ճացաբույսերը, նալ, որ այն ջերմության նկատմամբ ավելի պաճանջկուռէ, շարաճերկ, կուլտուփ, որ սորդոյին բաները:Պաճանջվում քան մյուս կերային կուլտուրաները:Սառը ճողերում ցանելու ճատկացվող՝ դաշտլբ լինի մոլախուերից մաքուր: դեպքում ծլումն ընթանում է խիստ դանդաղ, ե բուսածածկը լինում է նոսր: Սորգոյի ցանքը պետք է կատարել, երբ Ճողի

րությամբ,

՝

սուդանի

կանաչ

սու-

սորգո-սուդանի

բերքատվությունը

-

Սորգոն, լինելով շարաճերկ բույս, լավ նախորդ է շատդլուղատնտնսական կուլտուրաների. այդ թվում` նան ոշնայնացան ցորենի Համար: Սորդոյիդերը որպես նախորդ

ավելի

10 սմ ճանում է 12--155: վրա ջերմությունը խորության Հողի մեջ չերմությունը 14--15ճասնելու դեպքում ծիլերը

:

հրնում արագ

են

ցանքից

Հետո

է ընթանում 30--255

անց: Սերմերի ծլումն' ջերմության դեպքում: Այս պատ-

8--10

դեմ

օր

ճառով ցանքի ժամկետը մեծ ազդեցություն է թողնում սորդոյի բերքատվության վրա: Ցանքի ժամկետը կախվաձ է` նան ճողի վարելաշերտի խոնավությունից: Չորային գոտու շրջաններում սորդոն պետք է ցանել ապրիլի վերջին--մայիսի սկզբին, իսկ մյուս շրջաններում մա5--6 Ամ, իսկ չորային գոտում ն թեթն ճողեյիսի կեւերին՝ սմ րում՝ մինչն խորությամբ: Սորգոնցանվում է լայնաչարք՝ 45 սմ միջշարքերով,լայսմ նաշարք երկդծանի՝ 45260515 եղանակով, իսկ ավելինուրբ ցողուններ ստանալու Համար ցանվում է 30 սմ միջշարքերով կամ սովորական ճամատարած շարայինեղանա-

կով:

Ցանքինորման

դեմ

ուղղությամբ:Մոլախոտերի ընդլայնական

Համարլավ միջոցառումէ ճերբիցիդնորի

սայքարի

Իգոագոր ը:

են պրոպաարակում

|

չափով պայմանավորվում է ցանքի: նան ձնով, ինչպես ճողի խոնավությամբ: Աայնաշարք ցանքերում, ինչպես նան խոնավությամբ բավարար աղպաճովվաժ վայրերում, ցանքի նորման ընդունվում է 15--18 կգն, իսկ ավելի նեղ միջշարքերով կամ ճամատարած շարային եղանակով ցանքի դեպքում ն չորային շրջաններում այն Հառսցվում է 20--30 կգ/ձ։ Սորգոյին բակլազգի բույսերի (վիկ»։ կերային բակլա, տափոլոռ ն այլն) խառնուրդ ցանքերում յուրաքանչյուր կուլտուրան ցանվում է առանձին շչարքերով է սորգոն ն ապա նրա շարքերի ընդկամ սկզբում ցանվում լայնական ուղղությամբ, խաչաձն եղանակով բակլազգի խառր ցանքերում բակլազգի բույսերի ցանքի նորբույսը: ման, ելնելով սերմերի մեծությունից, սաճմանվում է 50-80 կգ: Սորգոյի ն եգիպտացորենիխաոռրցանքը կատարվում է այնպես,որ եգիպտացորենիերկու շարքին ճաջորդի ` մեն չարք սորգոս Սորդոյի սերմերի ծլումն արագացնելու Համար կարեոր ունի Հետցանքային տափանումը նշանակություն օղավոր: տափանների միջոցով: ելնելով սորդոյի կենսաբանական այն առանձնաճատկությունից, որ առաջին 4--Տ շաբաթը՝ մինչն բույսերի խողովակակալումը, աճում է չափազանց դանդաղ, կարնոր նշանակություն է ստանում այդ ժամանակաշրջանումմոլախոտերի՛ մեծ

.

`

կազմակերպումը: պայքարի է փոցխում: կատարվում

օրանց, մինչն ծիլերի երնալը» է, մ, հրբ ծլումն ավարտվել կատարվում Երկրորդ փոցխումը Փոցխումը տերնի շրջանում: են, 5--6 կ ծիլերն աժրպանդվել փոցխ երով, շարքերի է թեթ կամ ռոտացիոն վատարվում

5.

Մինչնսորգոյիծիլերի երնալըցանքերը նորման 38--6 կգ/ն, իսկ աշՎին Հերբիցիդով(պրեպարատի կայնա400--600 լճ): լուծույթինորման՝ խատանքային 3--5 իսկականտերեներ ծլումից Հետո, շարքցանքերում մշակումեն 2,441 խմբի ցանքերը շրջանում առաջացման ՃՀերբիցիդներով: նոսրացումըկատարծիլերի ցանքերում Լայնաշարք

պում է

2--3

տերն

Սորգոյի սկսում հն

շրջանում, կազմակերպվելու

մշակությունը սմիջշարքային տարածությունների կուլէ 2--Ց կատարվում տերն առաջանալու շրջանում: 8-10 սոխվացիա,ըստ որում՝ առաջին կուլտիվացիան ԿՎ խորու սմ ն երրորդը 12-15 Ցրկրորդը՝10-12 սնուցում է ճետ տրվում Վեռաջինկուլտիվացիայի

3--4

սմ,

Ի60Թ20

նորմայով: 2--3 անգամ: ե ջրովի Ճճողերումսորգոնպետք ջրել 20--25 օր անց, պետք է տալ ծլումից ջին ջուր,

Առա-

`

երկրորդ

սկզբիշրջաններում բույսերիթփակալման-ցողունակալման Ուշաճաս ակզբի շրջանում: է հրրորդը՝ Հուրանակալման է: դեպքում ոռոգումներիթիվն ավելացվում աոռրտերի

Սորգոն

ակոսայինեղանակով: ժամկետըմեծ չափով պայմանանռրգոյի բերքաճավաքի

տոռոգվումէ

կանաչ կերի

նպատակով: վորվում է նրա օգտագործման սկսում դեսլքումբերքաճավաջը ճամար մշակելու մամ ն սմ 20--80 Հասնում է են, երբ բույսերի բարձրությունը

խոտի

Բերքաճա-

առաջանալը: են մինչն Հուրանների շարունակում ն խոր

դեպքում կանաչ կերը ուշացնելու վաքը ստանալու ճամար փ կոպիտ: երկրորդ ճար 12--15 բերքաճավաքըպետք է կատարել

Հնձի Բարձր

սմ

ստացվո

առաջին Պարի

բարձրությամբ:

ավելի շատ

լ7-

ժամանակ դեպքում վնրաճի են առաջանում: ապաճովխոնավությամբ ղային ընձյուղներ

ա

դեպքում`

ճացաբույսերի ցանբի ժամկետներում,լայնասմ կամ քառակուսի միջշարքնրով բնային եղա-

կամ կոմբայններով ակղբում Հավաքումեն եղանակով՝ Ճուրանները, ապա

չոռոոոդ

բակլազգիների(Էճեճոճոլ)ընտանիքին:

:

.

փարձրպարունակություն ունեցող նրանը սերմերը լայնորեն օզտագործվոսմ են մարդու աննդի մեջ, ինչպես նան Ճումք կն

Հառվկարնդեղեն բույանրի մշակությունըկարկոր ժողոչ վբրդատնտեսական նշանակություն ունի: Սպիտավուցների՝

են

պատկանում ոո ապը, տափոլոռը,սփանոր,կերային բակլան, սոյան, լոբին, մաշր, ինչպես նակ Լյուպինը, վիկը, որոնք պատկանում

էն

ՀԱՏԻԿԱԸՆԴԵՂԵՆԾ

ԿՈՒԼՏՈՒՐԱՆԵՐ

հու

9)

Հատիկաբնդեղեն խմբին կովտուրաների

ւր

բարձր (մինչն 30-35

սերմերըունեն խոնավություն ն անճրաժեշտէ չորացնել մինչն 12-13 անմիջապես 0 խոնավությանՀաս-

ցողունային զանգվածըոԲերքաճավաքից Հետո

չատ

(602460, 705420 սմ), Անչրդի պայմաններումբուսածածկի խտությունը1 բ տարածության Համար սաճմանվում է 35--40 հազ.,իսկ չրովի պայմաններում 100- 120 ճազ.բույս: Ցանքի նորման սաճմանվում է 8--10 կգ/ն։ Սերմնադաշտում խնամքի բոլոր աշխատանքները պետք է կատարել ժամանակին: Բերքաճշավաքը կատարվումէ Հատիկի լրիվ ճասունացմուն շրջանում ան-

մազով

շարք՝60--70

ա

արարի սերմի ճամար մշակելու Սորգոն դեղ քումպետք է ցանել գարնանացան

է

մշակելու ճամար Մոնոկերի Կորգոն Հատիկային բնրքաճավաքը կատարվում Հատիկիմոմային Հասունաց-

շրջանում, Հառունացման

Սորգոն սիլոսի Համար մշակելու դեպքում պետք է Հնձեր կաթնամոմային Ճասունացման շրջանում, երբ այն սպարունակում է ավելի շատ սննդանյութեր: Այդ շրջանում սորդգոն: պարունակում է ավելի չատ ինոթթուներ ն կարոտին, ՏԱԼՈՒ

Սիոն

են

50 ց շուրջ են նան

են

մեծ

քա

-

ածխաջրեր

Կավե

զու

Հատիկարնդեղեն կուլտուրա

րուստ

կերը մտցվում է կենդանի տեինների պակասը լրացնելու ճամ Հոտւսդգործումըճատկապես ախլոսին մյուս ճյութալի կերերի, «պիտկերերի կերակրմանՀե,

ժղոտը: Ճւացաբույսերի կուլտուրանե ծչատիկարնդեղեն

Խար

քան հ ավելի շատ պրոտեիններ, շրջանում 2նձված բույսերի չոր խռ 1600 պրոտեիններ: կերային բար մանրը: Չո եգետատիվ ղանըվա

ստելուՀամար: կանաչ զանգվածըպարունակ

ե ածխաջրեր:Նր սպիտակուցներ Ժը օգտագործվումէ սիլոս, աննաժ

սլարուն մանը,ժղեղը,որոնք

խտացրած կեր: Կերային նպատա բույսերի կանաչ ճՃատիկարնդեղեն

վիտամիններով: Հատիկարնդեղենպուլտուրա նշանակությունունեն: Նր կերային են պրոտեիններո պում որպես Հարուստ

պարունակում

ակում

Հատիկարն վալին: սոոֆան,

Հ ամինոթթուներ անփոխարինելի

չատիկարնդեղենկուլտուրանե է 25--36:0 ների քանակը կազմում Հասնում է 504: ժատիկարնդեղ 8--3 անգ ք անակը պիտակուցների Հա վուլտուրաների ցաճատիկային պրոտեիննե նրանց տակուցներին: ն կենդանիներիօրգանիզմի Հ դու

այլ բնագավառն մոնտեսության

հն

պրուտեիններով աղքատ կուլտուրաների ճետ խառնուրդի ձնով ցանելու Համար: Այդպիսիխառնուրդ ցանքերում բարձրանում է

ընդճանուրբերքատվությունը, ավելանում

տարածությունից ստացվող տեինների քանակը:

կերային միավորների ն

է

հ

պրո-

կուլտուրաները Հատիկարնդեղեն

լայնորեն օղտադործնույն տարում տվյալ դաշտից երկրորդ բերք ստան նալու Համար՝ խողզանացան Ճճետճարային եղանակներով ցանելու ճամար, իսկ խոնավությամբ առպաճովվածշրջանվում

են

ներում օգտագործվում են որպես ցել զբաղեցնող կուլտուրաչ ներ:

կուլտուրաներն արժեքավոր են նան իՀառոխկարնդեղեն րենց ագրուսեխնիկականնշանակությամբ: Հատիկարնդեղենբույսերի կարեոր առանձնաճատկություններիցէ այն, որբ

արմատային սիստեմի վրա

պալարաբակտերիաները: իրենց կենսագործունեության շնորՀիվ կապում են օդի ազոտը ն Հողը Հարստացնում ազոտով: Հաստատվածէ, որ դրա շնորճչիվ Հատիկարնդեղեն բույսերը 1 Բ տարածությունում վարելաշերտում կուտակում են մինչե 100--150 կգ ազոտ (Մ. Վ. Ֆեդորով)։Այդ ազոտի մեծ մասը բույսերն օգտագոր--

ծում

ապրող

են

իրենց կանաչ զանգվածը ն սերմերը կազմակերպե վրա, իսկ մի մասը արմատների ն խոզանային մնացորդների.ճետ միասին մնում է Ճողում: նրանց քայքայումից Հետո Ճողը ճարստանում է օրգանական ազոտով, որը նպաստում է բերրիության պայմանների լավացմանը: Այս Հատկության շնորճիվ Հատիկարնդեղենբույսերը լավ նախորդ ԷՆ ճանդիսանում դյուղատնատնսական առաջին կուլտուրաների, Ճերթին Ճճացզաբույսերի ճամար: Հատիկարնդեղեն կուլտուրաներից ազատված դաշտերում մյուս կուլտուրաները տալիս են. ավելի բարձր բերք, միաժամանակնրանց մեջ ավելանում է ազուոի պարունակությունը: լու

Հատիկարնդեղեն կուլտուրաների ընդճանուր ցանքատարածությունները ՍՍՀՄ-ում 1925 Թ. կազմել է 5,7 միլ. հ, իսկ Հատիկի միջին բերքատվությունը1924 թ.՝ 15,0 գ/ձ։ ՍՍՀՐ ժողովրդական տնտնաության զարգացման 1926-1980 թթ. պլանով նախատեսվում է պղալիորեն ավելացնել Հատիկաընդեղեն կուլտուրաների արտադրությունը որպես բոսական

կարնոր սպիտակուցների

աղբյուր:

Այդ

իրականացվելու Է

Հատիկարնդեղեն կուլտուրաների ցանքատարածությունների՝

ն բերքատվության բարձրացման միջոցով: ընդարձակման

կեն-. սաբանական առանձնաճատկություններով, արտաքին միվե-. չավայրի գործոնների նկատմամբ ունեցած ռպլաճանջով, ճնարավորուԱյս ճանդգամանքը սոնողությամբ: դետացիայի թյուն է տալիս Ճճողակլիմայականյուրաքանչյուր դոտում ն. շրջանում մշակելու առավել բարձր բերքատու ճատիկարնդեղեն կուլտուրաները: բույսերն իրարից տարբերվում Հատիկարնդեղեն

են

ՈԼՈՌ

բեոքատվությու տաբածվածությունը, նշանակությունը,

նը: Ոլոռը Հանդիսանում րա:

է արժեքավոր պարենային կուլտու-:

նրա Հատիկը լայնորեն օգտագործվում է սննդի մեջ: Հա-

սունացած ն ոչ լրիվ Հասունացած ճատիկները, կանաչ »ւն-դերը օգտագործվում են պաճաժոների արտադրությանբնադավառում:

Դրա Հետ միասին ոլոռը մեծ չափով մշակվում է կերային նպատակով՝ կանաչ կեր, խոտ, խոտալյուր, սիլոս, սենաժ ե՛ Հատիկ ստանալու Համար: Ոլոռն օգտագործվում է կանաչ կոնվելերի կազմի մեջ. Այն «ճանդիսանում է բուսական Ոլոռի Հաարտադրությանկարնոր աղբյուր: սպիտակուցի տիկը մեծ չափով օգտագործվում է նան խտացրած կերերի՝ արտադրությանճամար Համամիութենական բուսաբուժուէ 20-տվյալներով այն ռ"լարունակում թյան ինստիտուտի 95,2 մն ապիտակուցներ, 20---480/0 օսլա, 0,2--1,9 0 ճարպ, 4--10Ոկ յաքարներ, լուծվող օրգանական թթուներ, վիտամիններ. Ոլոռի ասլիտակուցներըլիարժեք են, ռլարունակում՝՝ են կենդանիների Համար անճրաժեչշո, օրգանիզմի կողմից` լավ լուրացվող ճամարյա բոլոր ամինոթթուները (լիզին։ ցիստին, տիրողին, արգինին, Հիստիդին, սրխիղտոֆանե այլն): կգ ոլոռի ճատիկը պարունակում է 114 կերային ն միավոր 19,5 կգ մարսելի պրուտեին։ Ոլոռի կանաչ զանդվածը պարունակում է 6--Ց8 զը սպիտակուցներ ն մինչն 34 0 ոչ

ազոտային միացություններ:

ց կանաչ

զանգվածը

պա-

տունակում է 16 կերային միավոր, Հատկապես բարձր կերարժեք ունի ոլոռի խոտը: 1 ց խոտը պարունակում է 49,5 կերային միավոր ն 12,8 կգ մարսելի պրոտեին: կերային բարձր արժնեքունինանոլոռի ծղոտը, որը կենդան խաշած -վիճակում: նիներին տրվում է ծղոտը պարունակումէ 8--1400 մարսելի սպիտակուցներ, վամ 2--3 անդամ ավելի շատ, քան վարսակի ծղոտը: 1 ց ծղոտը պարունակում է 23--30 կերային միավոր: Շատ տրնԿոնսություններում եգիլտացորենը սիլոսացնում են ոլոռի Գղոտի ճետ, որը նպաստում է սիլոսի մեջ տպիտակուցների «պարունակությանավելացմանը: կանաչ ղզանդվածի նպատա4եվով ոլոռը ցանվում է վարսակի, գարու Հետ՝ խառնուրդի նան վով: Ոլոռը արժեքավոր է խողանացան հդիպտացորենի -Տետ խառնուրդի ձնով ցանելու Համար: Այսպիսի ցանքերը ապաճովում են ավելի բարձր բերք, միաժամանակ սիլոսամին զանգվածի մեջ ավելանում է սպիտակուցների պարու-

մանրացրած

Ֆակությունը,

Ոլոռի

նշանակություն

Ոլոռը նան կարնոր ագրոտեխնիկական չունի: նրա արմատայինսիստեմի վրա ապրող պալարաբակսոերիաներըյուրացնումեն օդի ազատ աղուտը: Բերքաճավա`Քից Հետո ոլոռի Հողում թողնում է ազոտով Հարուստ եծ քանակությամբ արմատային ն խողանայլին մնացորդներ: Դրա շնորճիվ Ճճողի վարելաշերտում կուտակվում է 50--100 գն բիոլոգիական ազոտ ն նպաստում նրա բերրիության

բարձրացմանը:

րա

լ

Այն Հանդիսանում է արժեքավորցել զբաղեցնողկուլտուն լավ նախորդ Ճացաբույսերին տեխնիկականկուլտու-

րաների ճամար:

Ոլոռիցանքատարածությունները ամբողջ աշխարճում

Վլազմում

են շուրջ

|

միլիոն Հեկտար, այն ճիմնականում մը-

շակվում է Ջինաստանում,ԱՄՆ-ում, յան

կանադալում, Արեմբտ-

եվրուայլում, Ավստրալիայում:

Սովետական ոլոռի Միությունում

կուլտուրան է, ՛Ճատիկարնդեղեն

ե

շուրջ

միլ.

ր

տարածություն:Մշակվում չ Սովետական շատ Միության

ՀՏ

սնաճողային գոտու,

Ուկրաինա-յի անտառա-տափաստանային, Ուրալի, Արնելյան Սիբերիմարզերում, Բելոռուսիայում,մերձբալթյան ճանրապետուն ոչ

թյուններում:

Ոլոռի մշակությունը դեպի ճարավային ն ճարավ-արնել--

է նրա ոչ բարձր չորադիյան շրջանները սաճմանասփակվում ն մացկունության շոգադիմացկունությանպատճառով: Մերձարնադարձային գոտում ն մեղմ ձմեռ ունելող շրջաններում` ԻՍՍՀ, Անդրկովկաս)մշակվում (Միջին Ասիա, Դաղատանի քն ոլոռի ձմեռող ձները: Չոր երկրագործականգոտում ոլոռի մշակության սա:մանափակմանպատճառ է ճանդիսանում նան ոլոռի ճատի-. կակերի (բրուխոս) ուժեղ տարածվածլինելը: կավ ագրոտեխնիկայի պայմաններում ոլոռը տալիս է բարձր ն կայուն բերք: երկրիշատ առաջավոր տնտեսություններ տատանում են Հ0--30 գյհ Հատիկի բերք: Ոլոռի ավելի՞ բարձր բերք նեն տոանում ջրովի պայմաններում, կանաչ ղանդգվածի բերքատվությունը կազմում է Չ00--250 գ/ն։ Ոլոռի չայկական ՍՍՀ-ում մշակվում է Սնանի ավազանի. կենարոնաԱպարան-Հրազդանի, էոռի-Փամբակի,Շիրակի, ունդեր նզանգված, կանաչ կան, Զանգեզուրի դոտիններում՝ ստանալու ճամար: Հատիկ կեճկաբանական Ոլոռը մի-. ամյա բույս է, Հիմնականում Մեղմ ձմեռ ուգարնանացան: նեցող վայրերում մի շարք սորտեր (նիխկոլսոն,Աղվանսկի,. Ախալքալակի տեղական, Ուզբեկական 12) աշնանը ցանելու նն: դեպքում Ճաջողությամբ ձմեռում Ոլոռիցողունը զույլ է, ուժեղ ւպառկող, կառչող,տարբեր: մոտ լինում է 20 սմ մինչե 250 սմ բարձրության: սորտերի Տերններըզույզինտրաձն են, 1--3 զույգ տերնիկներով,վերջանում նն ճյուղավորվող բեղիկով:Մաղկումը սկսվում է: բույսի ներքին տերնածոցերից ե շարունակվում է ցողունի

աղանձնաճատկությունները

Ռյոռի ինքնափոշոտվողբույս բարձրությամբ: ամենատարածված տնում 10--30 է

զբաղեցնում է

պոտիներում, նրա մշակությունը Հասնում Վին լայնության 60": Ռլոռըմշակվում է

րոնականսնաճողային

է մինչե Հյուսիսա- -

Մերձվոլգյան, կնենտ-

հրկար՝

տեղի է ճասունացումը

ունդ է, սյարունավում է

օր:

ունենում 3--10

է:

Ծաղկումը

Այս պատճառով պտուղների ոչ միաժամանակ: Պտուղը-

սերմ: Տարբերսորտերի սեր-

խոնավության նկատմամբ բավականաչափ պաէ: Սերմերը ծլելու ճամար պետք է կլանեն ի100--120 00 չափով չուր: Տրանուիրացիոն՝

Վ

.

|

րենց քաշի շուրջ գործակիցը կազմում է 400--589. Պարարտացված ճողերում տրանսպիրացիոնգործակիցը նվազում է շուրջ 10409-ոփ Ռլոռը խոնավության նկատմամբ ամենաբարձր պաճանջը ներկայացնում է ծաղկման շրջանում: Այս շրջանում հրաշէ: աոիցխիստ տուժում Ոլոռը յարովիզացիայի ստադիան անցնում է 2--Ց՝ չջերմության պայմաններում 10--20 օրվա ընթացքում: Ռրոռրճողային պայմանների նկատմամբ պաճանջկուտ կուլտուրա է: Այն առավել լավ. է աճում միջին կապակցություն ունեցող կավավազային ն ավազակավայինբավականաչափ խոնավ, կրով, ինչպես նան ֆոսֆորով ու կալիումով Ճարուստ սնաճողերում: Արմատայինսիստեմր մեծ ընդունակություն ունի ողի դժվարալույծ միացություններից սննդանյութերը յուրացնելու գործում: Ոլոռը վատ է աճում վնչպես ծանը, այնպես էլ ավազային ճողերում կարճ ժամանակաշրջանում մեծ քանակությամբ կանաչ պանդված ստեղծելու ճետկանքով ոլոռը պաճանջկոտէ Հողի աննդանյութերի նկատմամբ: Պարարտացման,ճատկապես ֆոսֆորական հ կալիումական պարարտանյութերի նկատմամբ, շատ զգայուն է: Ռլոռր պատկանում է ճատիկարնդեղեն կուլտուրաներից

Կոո

ւժում են: Ռլոռը ճանջկոտ բույս

ման

`

նկատմամբ ավելի զդայուն է պատղաբերշրջանում: նրա չճասունացած ունդերը 4--Տ5 ցրտերից

ցրտերին: Ռլոռըցրտերի

մերի ձեր, գույնը ն մեծությունը տարբեր են։ 1000 սերմի Վշիոր տատանվում է 150--400 գ սաճմաններում: Ոլոռը ջերմության նկատմամբ պակաս պաճանջկոտ,Ճամեմատաբար ցրտադիմացկուն բույս է, անրմերըսկսում են ծլել 1--2" ջերմության պայմաններում: 15--204 ջերմության պայմաններում ծիլերը երնում են ցանբից 8--12 օր ճետո' են 8--12" նրա ծիլերը կարող դիմանալ մինչն ցրտերին, որը Հնարավորություն է տալիս ցանքը կատարելու վաղ ժամկետներում: Ձմեռող սորտերը դիմանում են մինչե 125 ն ավելի

ամենակարճ վեդետացիայի շրջա

գոտու

դոտի նույն Ճո

այդ այդ

որ

11--Դաշտայինկեբաբտադբություն

Հնարավոր է

սիլոսի նպատակով ն նույն տարվա ընթացքում ստան րայի բերք: Զմեոող ոլոռը բարձր արդյուն Հր նային դոտու պայմաններում

քաճավաքից

ճետո

յան): Ուշագրավ Հ,

նացան ոլոռը: Այսղես, Նոլեմբ գոտի) ն Աշաարակի(նննտրոն ձարկման ճողամասերի տվյալներո կի 71 սորտը կերի Համար Հասուն ց/ն կա կեսին ն տալիս է 226--285 զեղուրի զոտու (Գորիսի պետաոր կերի Համար 4նձվ պայմաններում ն ապաճովել է 254 սկզբին նիսի

նային

երկար վեղետացիա ու մշակելու որպես միջան ռող ոլոր իսկ լեոնային շտտու խոնավությա րում՝ որպես ցել զբաղեցնողկուլտու Ձմեռող ոլոռը տալիս է ավելի բ

է տալիսԱրարատյան Հ վորություն

Մեր ճանրապետությանշատ շրջ տակով մշակելու Համար մեծ արժե կանաչ զանգվածի ստացման Համ քան գարնանացանոլոռը: Այ շուտ,

սորտը:

խմբին: նրա վեղնտացիան տնում Ոլոոր երկար լուսային օրվա բույս է, Հայկական ՍՍՀ-ում Հատիկի մշ նացված է Վիկտորիա մանդորֆս շրջանացվա Հայկական ՍՍՀ-ում րակի,Սնանի ավազանի, Ապա նական ն Զանդեղուրիդուոու շրջան է նան կերայի Այս սորոտը-փշակվում Սնանի ավազանի շրջաններում մշակելու: Համար շրջանացված

ձմեռողոլոէ ճունիսի երկրորդ-երրորդ Ճճավաքվել տասնօրյակներում 1ջ

ճետու

Ճճասունանում

են

կուլտուրաների բներքաճավաքից անմիջակատարվումէ խոզանի երեսվար:Ցրտաճերկը-

է

կատարել ժամանակին, նախագութանիկ ունեցողր

է ճող ւմոցնելնախորդող նպատակաչճարմար կուլտուրայի: տակ, որալեսզիբույսերը չպառկեն:Գոմաղբի ճետաղզդեցությունըդրականորեն է արտաճայտվում ոլոռի բերքատովուքյան բարձրացման վրա: Ոլոռր Ճատկապեսզգայուն է ֆոսֆոռրական պարարտանյութերի նկատմամբ: Բերքատվությու-

տանյութերի օգտագործումը զգալի չափով բարձրացնում է ոլոռի բերքատվությունը: Օրգանականպարարտանյութերը:

սմ գութաններով՝մինչն 5-30 խորությամբ: Վաղ դարնանը:: պետք է կատարել Հողի կուլտիվացիա8-10 սմ խորու թյամբ ն միաժամանակ 1--2 փոցխել ճետք, Ռլոռը զգայուն է պարարտացման նկատմամբ: Պարար-

պետք

ոլես ճեւտր

տարած ցանված

տու

երկար վեգետացիաունեցող շրջաններում ջրովի պայմաններում ոլոռը մշակվում է խոզանացան աշ-. եղանակով, նանացանցորենից ե հգիպտացորենից ազատված ճողամասերում:Արարատյան ճարքավայրումկ նախալեռնային գոշրջաննելում պանվում է ուշ աշնանը՝ որպես միջանկյաք կուլտուրա: Ոլոռիճամար Ճողի մշակման սկսվում աշխատանքները են նախորդ կուլտուրայիբնրքաճավաքի ժամանակ:Հչամա-չ

Ա"

ավելթ շուտ, քան գարնանացան ցորենը, մշակվում են որպես ցել զբաղեցնողկուլտուրա ն լավ նախորդ են աշնանացան ցորե-

Ոլոռիվաղաձճաս սորտերը, որոնբ

րենից

Են

այն կուլտուրաները, որոնք դաշտր թողնում մոլախոտերից մաքուր՝աշնանացան ցորենը ն շարաճերկ՝ կուլտուրաները (կարտոֆիլը,ծխախոտը,շաքարի ճակնդեղը, Այն մշակվում է նան դարնանացան ցոհդիլտացորենը):

լավ նախորդեն

Մշակության Ոլոռի Համար առանձնահաակությունները:

տվել է 7150 ց/ճ կանաչզանգվածիբերք: Այդ գոտում ձմեռող ոլոռը կարող է լավ նախորդ ճանդիսանալ աշնանացանՀացաբույսերի ճամար:

ռր

ձարկման ճողամասում անջրդի պայմանենրում մեծ

չափով բարձրանում է, երբ

'

ահրմերի ծլման էներգիան ն ծլուն «տվությունըբարձրանում է ցանքի րազիով մշակելու դեպքում: Ռլոոը պետք է ցանել վաղ գար մերն ավելի ճամերաշխ են ծլում ն ղարդանում: Ճանվում է սովորական չարայի արդյունք է տալիս նեղաշար ն խա ւան խոնավությամբ ապաճովվա վում է 1,2--1,5 միլ/ճ, իսկ չորա միլ/հ ծլունակ սերմի Ճաշվով մանր 2--8,9 զ|ն,իսկ խոշորասերմ սորտե Պլոռըխողանացան կամ որպես մի լու դեպքում ցանքի նորման պ 30 ցե-ովո

ենքարկելօդաջերմային մշակմ

բարձրացմանը: Ոլոռի բերքատվության բարձր քվո:մ կարնոր նշանակություն ունի րական պարարտանյութերով ցա 10--12 կգ/ն ֆոսֆորի նորմայով: Ցանքիճամար պետք է օդտ Համաճավասար սերմեր։ Ցանքից

անային կուլտիվացիայի ժամանա Փորմայով ազոտական պարարտ նպաստում է բույսերի լավ զարգա

տացվում: Ռւսումնասիրություններ

ու

մական պարարտանյութերն օդ Ֆոսֆորական կալիումական պ նավետությունն ավելի բարձր է, նանը ցրտաճերկի ժամանակ: Հե ՍՍՀ լվաց տալիս, որ Հայկական ամենաբարձր բերքը ստացվում է, Խ 60--90 կ սոարվում է Ք90--720 Քանի որ ոլոռը ճողը չարստա տրպես կանոն, ազոտականպարա

նր

սմ է 6--8 Ցանքը կատարվում փոկ 2222 խորությամբ, կ ուշացած ցանքի դեպքում՝ սմ մինչն խորու-

Հաշվով:

ն Համար առաջ արագացնելու ցանքից

է անճչամաչավ:

չասունանալիսուն-

ապա

ն

այլն) Հնձելուց

նել:

.

են

Հետո

սկզբում թողնում

են

չորա-

ՏՏ

Ա.

կալսում վերասարքավորված կոմբայլնով: պաճեստավորելուցառաջ սլետք է զտել ն չորացՍերմացուն

նալու,

ԺՎՆ--6

ո

ՀԺանԲերքաճավաքի ամենալավ եղանակը Հանդիսանում ջատ որը կատարվում է ունդերի 60--70 00 Հալ-եղանակը, սունանալու շիջանում:Ռչոռըպարղ Հնձիչներով(ժԲԱ--4,5Ա, :-

դերը բացվում են, որի պատճառով տեղի են ունենում բերՔի կորուստներ: Այդ նվազեցնելու նպատակովբերքաճավաՔը կատարվում է, երբ ներքին չարկում ունդերը ճասունաբ նուժ են ն պնդանում: Վերին Հարկի ունդերը Հասունանում են ճետբերքաճավաքային ճասունացմանընթացքում:

Ռլոռո Հասունանում

չացմանը:

3--4

ընդլայնատերն կազմակերպելու շրջանում, շարքերի կան ուղղությամբ: ցերեկվա ժամերին, որպեսզի ծիլերը Քիչ վնասվեն։ Փոցխումը նպաստում է նան մոլախոտերի ոչըն-

կատարն է ոռտացիոն փոցխերով Հողի կեղնակալումբ վում թեթն ոչնչացնելու Համար: 1-ին փոցխումը կատարվում է ցանքից 5--2 ծհրնալը,իսկ 2-րդ փոցխումը՝ օր անց մինչն ծիլերի

է, որը փվոցխումն Խնամքի առաջինաշխատանքը

ները:

Հետո

կատարվում է տափանում օղավոր տափաններով: Մոլախոտերի դեմ պայքարի նպատակով օգտագործում են ԴՆ0Կ (1--3 կգ/ճ) ն պրոմետրին (1,5--2 կգ/ն) Հերբիցիդ-

Սերմերի ծյումն

գարու

կանաչ ղանգվածի նպատակով կուլտու-ճատիկակերային ն ոլոռի ցանքերում նորման ցանքի բաների խառնուրդ 720-200 ն ՞0--80 է կազմվում կգ ոլոռի կգ վարսակի կամ

ալայքարի նպատակով սերմացուն ցանքից 3--4 շաբաթ առաջ պետք է ախտաճանելՏՄՏԴ կամ ֆենտիուրամ պրեպարատներու՝9-4 կգտ սերմի Համար:

Հիվանդությունների ն վնասատուների դեմ

թյամբ:

Ճողերում

Պրոտեինն սոլիտակուցներով:

կանաչ զանզվածը, Տավփոլոռի

ն

օսուսգործվում է

նան

որպես ցել

Տափոլոռըլավ նախորդ է Հա մաքուր վիճակում կամ Հացաբույ

խո րու, վարսակի, եղիլտացորենի, ս այ վաղ գարնանայինբույսերի ճ ապաճովված վայրեր նավությամբ Հետո տալիս է աճլուկ,ո Հնձելուց որսլես արոտ: երկար վեդետա կարելիէ ցանել խոզ տափոլոռը եղանակով,կանաչկոնվելերի մեջ:

կանաչ կերի Տավփոլոռր

նաչ զանգվածիմեջ կազմում է 20, իսկ սիլոսի մեջ՝ 15 ն. 100 կգ կա 12, խոտը 49,5, սիլոսը 17,8 կեր խոտը նուրբ է, բարձր մարսելիությ ջում առվույտին:

են

մով լիարժեք են։ 100 կգ Հատիկ յին միավոր ն 22,3 կգ մարսելի միավորի մեջ մարսելի պրոտեինն

նյութեր:Տափոլոռի սպիտակու

նը: Տավոլոռն ունի բազմակողման մերն օդտադործվում են սննդի տակներով (բուսականսոսինձ ստ մշակվում է նան կ Տավփոլոռր ն ախլոսի նպատակով:Այ ալյուրի կեր է: Տափոլոռիսերմերը սլարու կկ տակուցային նյութեր, 24--45 ղանքանյութեր, 0,5--0,2 40 Ճար

Նշանակությունը,տիսբածվա

ՏԱՓՈԼՈՌ

Ռլոռի բերքաճավաքը կանաչ կ 10--15 օր անց

ծաղկումը սկսելուց տիկալիցիվերչում:

՞

բերքատու

տարվա (1946--1973 թթ.)

միջին

տվյալներով

միամյա բույս է: հրենիցներկայացնում է թուփ, ցողունները Ճճիմքիցուժեղ ճյուղավորվող են, Հաճախ պառկում են: Ցողունների բարձրությունը Հ5-ից մինչն 100 սմ է: Տերեները փետրաձենեն, մեկ զույգ զույգ նշտարաձն տերնիկներով, վերջանում են բեղիկներով: Ծաղկումը տնում է երկար: ինքնափոշուովողբույս է: Պտուղըունդ է, 2--5 սերմերով: Րոո սերմերի մեծության բաժանվում է մանրասերմ ն խոշորասերմձեերի: Տասբոլոռըջերմության նկատմամբ պաճանջկոտբույս է: նրա սերմերի ծլումըսկսվում է 2--35 ջերմության ղպայմաններում: Ծլումն ավելի Համերաշթաէ ընթանում 16--20« չերմությանպայմաններում: միաժամանակաչքի է Տասխոլոռը ընկնում բարձր ցրտադիմացկունությամբ, նրա ծիլերը դիմանում են մինչն 5", երբեմն 85 ցրտերին:

կենսաբանական աղանձնանատկություննեոը: Տափոլոռը

ոս-

տասիոլոռի Հատիկիբերքը կազմել 4 41,5 ց|ն, իսկ ոլոռի, վի, կերային բակլայի, լյոսպինի բնրքատվությունը՝19,9-39,9 գ/ճ սաճմաններում ): (Գ. Ռւատիմենկո

սհրում

ց/ն։ Պոլտավայիմարզի պետաորտափորձարկման 4ողամա-

՝Քը

կուլտուրա է: Սերժերի Տափոլոռը բարձր բերկազմում է 15--20 գն, իսկ առաջավոր տնտեսություննեեն 30--40 րում ստանում զին Հատիկ: կանաչ զանգվածի բերքը կազմում է 200-250 գ/հ, իակ խուի բերքը՝ 30--40

րում:

մարզերում, կննտրոնական ոկաճողային գոտում, Ուկրաինակ ճարավային անտառատափաստանայի տափաստանային յին մարզերում, Մոլդավիայում, Հյուսիսային Կովկասում, Անդրկո ովկասում ն Միչին Ասիական ճանրապետություննե-

տություններում, Սարատովի,Վոլգոգրադին Չելյաբինսկի

ն Բաշկիրական վում է Թաթարական ինքնավար ճանրապե-

ղանստանումի: Սովետական տափոլոռը Հիմնական մշակՄիությունում

յին երկրները: Մշակվումէ Արեմտյանեվրոպայում (իսպանիա, իտալիա, Ֆրանսիա),Ալժիրում, ԱջՀնդկաստանում,

Տառփոլոռի մանրասերմ ձների ճայրենիքը չարավ-արեելյան Ասիան է, իսկ խոշորասերմ ձներինը՝ Միջերկրածովաէ ավելի բիչ:

նկատմ

նան

թեթն

ճո ավազակավայ

գարնանայինկուլտուրաներինը.աշն տաճերկ, վաղ գարնանը ցրտաճե ցիա՝ սերմերի ցանքի խորությամբ: Տափոլոռր շատ զգայուն է պար ֆոսֆորական պարարտանյութերի ն պարարտանյութերը նպատակաճար խորդող կուլտուրայի ։.ոակչ։ թ 45--60 յով պետք է Հող մտցնել ցիտաճերկ սվարարտանյութերը նպաստում են վ ավելացմանը, սակայն սերմերի ճա Ազոտովպարարտացվածդաշտերում րի կենսագործունեությունը վատան նվազում է տափոլոռի ագրոտեխնի

ղի մշակությունը կատարվումէ այն

են

ճացաճատիկայ բաները: կանաչ վերի ն խոտի Համ կարող է Հանդես գալ որսվեսցել ղբ

մար լավ նախորդ

Մշակությանառանձնաճատկու

թվում

վելի

բարձր բերք: Տափոլոռի վեղետացիայի շրջանը Մ մշակ ռանձնաձճատկություններից տնում է 60--120 օր: Ջորային շրջան 60--70 տնում է օր, իսկ խոն ցումը ձրգվում է: Հողերի նկատմամբ պ Տավփոլոռը է, Լավ աճում է ամենատարբերՀողայ

ւս պաճովվ շրջանումխոնավությամբ

շրջանում ծլումից մինչն Հասունացու

կոտ է ծաղկման սկզբի շրջանում:

խոնավության Տափոլոռը

ներից տուժում

Հիվանդութ կուլտուրաները: ընդեղեն

Տափոլոռը չորադիմացկուն բույս այն գերազանցում է ոլոռին, ուսպի դուտում ավելի բարձր բերք է տալիս

Այս պատճառով «ճիմնական պարարտացման ժամանակ տավփոլոռըազոտական պարարտանյութերով չի պարար-

ավուր Տասխոլոռի բերքը զդալիորեն բարձրանում երբ ցանքի. ՀԱԱԱԽԻ դադարաԱմերաճ "ի-

է,

մայով:

րն

,

,

Ցանքիցառաջ սերմացուն պետք է ենթարկել օդաջերմա-

ՏՄՏԴ պրեպարատով(150 գ յին մշակման, ախտաճանել անհրմի ճամար), վարակել նիտրագինով:

1 ց

գարնանը:

կանաչ կերի ն խոՏափոլոռրցանվում է վաղ տի ճամար ցանվումէ սովորականշարային ն նեղաշար եղա-

նակով, իսկ սերմի Համար լայնաշարք (45 սմ միջշարքերով) կամ ժապավննաձնեղանակներով: Սակայնլայնաշարք եղանակի դեպքում տասիոլոռնավելի ուժեղ է պառկում:

Ցանքի նորման, ելնելով մշակության նպատակից ն ցանքի ձնից, սաճմանվում է 0,8--1,9 միլ/ճսերմի Հաշվով (150-200 կգ/ճ)։ Տափոլոռին դարու կամ վարսակի խառնուրդներում ցանքի նորման կազմվում է բուսածածկում20 օք տափոլոռի ն 3040 Հացաճատիկայինբույսերի Հաշվով (130--160 կգ/ճ տափոլոռին 50--60 կգյճ վարսակի կամ գարու սերմե

նորմայով):

Սերմերիցանքի խորությունը 6--8 սմ է. ծանը Հողերում ցանվում է 4--5 սմ, իսկ թեքն ճողերում՝մինչն 10 սմ խորությամբ: Սերմերի ծլումն արագացնելու նպատակով ցանքից ճետո կատարվում է տափանում։ Մինչն սերմերի ծլումը ն ծլման շրջանում ցանքերըփոցխվում են:

Բրո

րու Տ

կերի, խուոի ն սիլոսի Համար պետք է լ ունդերի կազմավորման փովում, առավել մեծ վեգետատիվ զանդված կազմակերպելու շրջանում: չասունանում է ավելի կարճ ժամկետում ն Հասունանալիսունդերը այնսլես չեն բացվում, ինչպես ոլոռինը կամ ոսպինը։ Տավփոլոռը սեր,

երբ ունդերի ի աարմերը պետք է շաճեատավործլուց ի ն մինչն (0 խոնավությանՀասնելը: Հավաբվում է,

ը

լ Մ

14--15

25--80գ40

առաջ

Հճասունաչորաց-

ԿԵՐԱՅԻՆ

:

ՔԱԿԼԱ

Ն բեբքատվություտարածվածությունը Նշանակությունը, ճարուստ կուլտուրա

նը: Կերային բակլան սննդանյութերով են սննդի մեջ, պաճածոէ, որի Հատիկներնօգտագործվում ո-ի աոա ձագի աՆ բեւաապաք բարձր պարունակությունունեցող կելան սպիտակուցների ն կանաչ րաբույսէ, Մշակվում է սիլոս, խտացրած կեր զանգվածստանալու Համար: Բակլայի ծղոտը սիլոսացվում կանաչ զանգվածիճետ: է այլ կուլտուրաների ալյուրն օգտադործԲակլայի ճատիկից պատրաստված պարունակումէ 26 Հատիկը կեր: վում է որպես խտացրած 46--55 գկ անազոտ էքամինչե 3500 սպիտակուցներ, 3--6 ն թաղանթատրակտայիննյութեր, 0,8--1,5 գյ ճարպ, կգ Հատիկը պանյութեր, 2--4 00 Հանքային նյութեր: ն 24 կգ մարսելի պրո120 միավոր կերային րունակումէ մեջ Հատիկը պարունակումէ տեին։ 1 կերային միավորի 300 գ պրոտեիններ: 250կերային բակլայի ճատիկը որտեսակի կենդանիներին պես կեր օգտագործվումէ բոլոր

Համար: կերակրման քոչունների

Կերային բակլայի ծղոտը Հանդիսանում է բարձրարժեք 1,5 0 10 նը տպիտակուցներ, կեր։ Այն պարունակումէ մինչն կերային միավոր» ճարպ: 100 կգ ծղոտը պարունակումէ Ճառիսկ մեկ կերային միավորում պրոտեիններիքանակը նում

է 85 գ:

նան Բարձր սննդարարությունունի կերային բակլայի կանաչ զանգվածը:Այն պարունակումէ 1,5--8 անդամ ավեկանաչ զանդ ի շատ պրոտեիններ, ջան եգիպտացորենը: մեծ քանաեն վածը ն չՀասունացածսնրմերըպարունակում Ը, ինչպես նան խ, 8): կությամբվիտամիններ (ճատկապես 16 կերային միա100 կգ կանաչ զանգվածըպարունակումէ սպիտակուցներիքանակը վոր, իսկ կերային միավորում Հասնում է 150 գ: Սաղկման շրջանում ճնձված զանդվածից կարելի է ստանալ խոտ: ն կերային բակլայի խառնուրդ ցանքե-, եգիպտացորենի րից ստացված կանաչ զանգվածը օգտադործվում է որպես սիլոս: Այդպիսիսիլոսը Հարուստ է պրոտեինային նյութերով: երկարվեղդետացիաունեցող շրջաններում բակլան կարելի է մշակել նան որպես խոզանացան կուլտուրա:

շարջ

երկրներում (Անգլիայում, Ֆրան.

նալ

Եգիպտոսում), ինչԲրազիլիայում: Ամբողջ աշխարչում նրա ցանքա-

ց/8,

1 ճ

անգամ:

-

վարշատ Առաջավոր մուոււս տնտեսություններ

շարք

ավելի:

չշրջաններոսվ՝ կատարված

է 50--150

փետրաձնեն:

նում

բույս

սմ։

է,

Տերեները զույգ

սներմանի,Հասուչ

է:

ՀասՑողունների բարձրությունը

Բույսըտերնառատ խոշոր ունդ է, 3--4 Պտուղը

բակլան միամյա

կենսաբանական առանձնահատկություննեոը: Կերային

(Ա.Ա. Մատթեոսյան):

ց/հ սերմի, ց/ն կանաչ ունդի, 250 ցն կանաչ զանգվածի բերք, Արարատյան Ճարթավայրում՝60-70 ց/ճ կանաչ ունդի ն Ստեփանավանի շրչանում՝ մինչն 27 գ/ն սերմի բերք

ցույց փորձերը տալիս, որ կերային բակլանՀանր աուղետության տարբեր Ճճողակլիմայական պայմաններում տալիս է բարձր բերք: Սիսիանի շիջանոսք (Բազարչալ) ստացվել է

Հայկական ՍՍՀ-իմի են

կերային բակլայի 35--45 ցլի ճատիկիբերը, կանա զանգվածի բերբը Ճասնում է 220- 3850գ/ն ն են

ոսկին նում

վարսակին, գարնանացանվեկին | ոլոռին |. վիկին Ճճավաքով է 2 անգամ, դերազանցել

Բի

'

տարածությունից

գը գերազանցելէ ոլոռին, իսկ պրոտեինն ի-

30--90 միավորներով

տարվա միջին բերքը կազմել է ատացվող կերային

կազմում են մուտ 5 միլ. տարածությունները ճեկտար: Սովետական Մբությունում կերային բակյան ճիմնականում մշակվում Է Բելոռուսիալում, Մերձբալթյան ճանրապե«ռություններում, Ուկրաինայի արեմտյանմարզերում, կենտ. փոնականսնաճողային դուտում, ոչ գոտու սնաճողային կենտրոնական մարզերում, Սիբիրում, Ղազախատանում, Դաղբըատանում, Ադրբեջանում: կերային բակլան բարձր բերքատու բույս է: 1իտվայի էրկրագործության գիտաճետազոտական ինստիտուտում հրեք

սես

սիայում,խտալիայում, հոպանիալում,

ջորգրածովյանմի

բակլան մշակվում է Ա ն միրնմտյան Եվրոպայի

կուլտուրա: մերային

Ճացաբույսերի ճամար:

Հողը Հարս-

որպեսկանաչպարարտացման

լավ նախորդէ

Սանը ճողերումմշակվում է

ն

կերայինբակլան, որպես բակլազգիբույս,

տացնում է ազոտով

անրմերի մեծու ն մանրասերմ Դաշտավարությանմեջ կեր նում մշակվում էն բակլայի ման մեծության սերմերով տարատ հատեսակի 1000 ճատիկի կշիոր դը ուղիղ է, թույլ փքված, սերմ

օր: շրջանը տնում է 110--1424 տարատեսակի ճատիկի կշի ունդերն ուղիղ են, սերմերը ճար Միջաճասէ, վեգետացիոն շ 130 օր է: Ունի նան.վաղաճասձն վում է շուրջ 100 օր, իսկ ունդերը մարյա սն գույնի են: բույս Բակլանվկարնանացան ձմեռող ձնեերըցանվում են նան ա կերային բակլան չերմության չէ, Սերմերի ծլումը սկավում է 3 ներուի: Այն ճեշտությամբ է տան Փ--6: ցրտերը, որը «նարավորութ լան ցանելու վաղ գարնանը: նե վավորման կ Հասունացման ճամ Ճճամարվումէ 15- 255. 30"-իցբ ններումկնրային բակլան ճնշվում կերային բակլան բարձր պաճ վության նկատմամբ, Հատկապե ծլումից մինչն ծաղկումը: նրա է մոտ 800: երաշտից կազմում Երկար լուսային օրվա բույս մշակվում են 22 Հարավային ն կ բարձ րում, Հարթքավայրերում նկատմամբ պաճանչ Հողերի բավարարջրապաճունակություն նական նյութերով ճարուստ, կ կավային Հողերում: կերային բակ

միջին մեծության

Բակլան բոտ

գույն:

նանալիս ։տեղկերը կոպտանում

է

մշակելօրգանականնյութերով

շըր-

զբա-

բակլան կերային

խիստ զգայուն է պարարտացման,

Հատ-

ա-

է,

են

ազդող

կգ/ճ

մտցվում

(400գ1ց

մոլիբդենային նյութիՑաշ-

ջերմային

պայքարելու ճամարմինչե կամ ցանքից Ճետո մինչեծլումը 2 ող են մտցնում ցանքը պրոմետրին՝ 1,5--2 կգ/ն նորմայով: ճամար օգտագործում են տեսակավորված Ցանքի ն Համաճավասար սերմերը: Ցանքիցառաջ ենթարկումեն օշդամշակման,ախտաճանում ՏՄՏԴ-ով

|

պարարտանյութեր (2--Ց

երբ ցանքից առաջ Հող

դեմ Մոլախոտերի

բորային

լեշ

ե

րանում

բրարտանյութեր չափավոր՝ 20--30 կգ/ճազոտի նորմայով: կերային մեծ բակլայի բերքատվությունը չափով բարձ-

տանյութերըՔ 60--90 1. 40--60 կգ/ճնորմաներովՃող են ՄԺոցվում ցրսաճերկի ժամանակ: Օրգանական նյութերով աղքարտ ճողերում գարնանըմտցվում են նան ազոտական պա-

Ճանքային սւոարար-

նական սարարտանյութերը է ճող մրտնպատակաճտարմար ցնել նախորդող կուլտուրայի տակ, իսկ

նկաոմամբ: Օրգւս-

կապեսօրգանականպարարտանյութերի

է

ճողի ցրտաճերկայինմշակությունը: Ցրտաճերկը պետք է խորը՝ մինչն 25-28 սմ կատարել Վաղ դարխորությամբ: կանչ կատարվում է ցրտաճերկի փոցխում,իսկ ցանքից ռաջ կուլտրվացիամինչն 8--10 սմ խորությամբն ապա ՀարԹեցում:

կիրառվում,

կերային բակլային ճատկացվող Ճճողամասում

շրջաններում կարելի է մշակել որպես ցել ղեցնողկուլտուրա:

Ճացաբույսերը, շարաճերկկուլտուրաները: Խոնավությամբ աղաճովված

կերայինբակ. լայի Համար լավ նախորդեն աշնանացանկ գարնանացան

Մշակության առանձնանատկությունները:

135.

վեգետացիայի ջանի տնողությունն 90--100 օր է, միջաճաս սորտերինը՝ 770-120 6ր, իակ ուշաճաս սորտերինըՀասնում է Գ. օրվա (Ն. Անդրեն),

ճարում Ճողերում:Թեթեկավավազային Ճողերում կերային բակլան ոլնոք է պարարտացնել: Վատ է աճում աղակալած ճողերում: կերայինբավլայի վաղաճաս սորտերի

ճամար այն ետք

կգ,իսկ միջինմեծության կգ/ճ,Համատարած շարային ե

սմ

Կերային բակլայի բերք կարկոր միջոցառում է սնուցո է երկրորդ կուլոխվացիայիժաման 1.20 կգ/ն նոր տորներով, Ք20--30 ներում կերային բակյան չրում են 1 ջրելու դեպքում բույսերը լինում են ման

մանը:

մում է, իսկ վերջին կուլտիվլ Քուլսերի բարձրությունը ճասնում սկսում են ծածկվել, որը ամրնկն

կոլտիվացիաների խորությունը

մասերում մինչն ծիլերի երնալը կա շրջանում ցանքերը թեթն փոցխերո ջային տարածություններումկատա ցիա։ Առաջինկուլտիվացիանկատ թյամբ, երբ բույսերը կազմակեր

6--8

խորությամբ Ցանքի ժամանակ նպատակաճ օջղավոր տափաններով:Ցանքից Հե

պետք է ցանել

ջում ցանքի նորման սաՓմանվում է Հաշվով (125--Յ00 կգ/ճ):կերային միամյա այլ բույսերի (գարնանաց ղիկ, եգիպտացորենն այլն) ճետ խ

100--150

պանվում

Կերային բակլան ցանվում է վա ցանքին զուգրնթաց, Հազաբույսերի սմ միջշարքային տարածությունն վենաձն (ժապավեններիմիջն 48--60 չարքերի միջն 15 սմ Հեռավորությ ջին տարիներին որոշ տնտեսությու է նան Համատարած շարա լավ արդյունքը ստացվում է այն դե զրա միջին ճաշվով լինում է 7--8 բույս Քանքի նորման վայնաշարք ցա 250--300 ճազ/ն սանրմիՀաշվով, մա

մշակում նիտրագինով:

(100-200 կամ մերկուրանով տերմին)

որը

Ճառնելը: խոնավության

'

ոա-

աի

տեխնիկական նպատակով՝մի

շարք

եջ, նլութեր

ինչստա-

ճարպեր, 20--3240

ածխաջրեր, 4-Տ6Ն

Հանքալին:

ների ճամար օգտագործվում են որպես ոիտակուցներով Դարուստխաացրաժկեր: Սոյայի սերմերը Հարուստ են սպիտակուցներովհ ճարերով: Պարունակումեն 30--50 00 ապիտակուցներ, 18--

Սոյան միաժամանակ արժեքավոր կերային կովտուրա է: կերային նպատակովսոլան մշակվում է կանաչ կերի, խոտի, սիլոսի ճամար: Սոյայի սերմերը ն քուսպը բոլոր կենդանի-

նալուճամար:

պես նան

իը օգտագործվում են բազմատեսակ սննդամթերքների պատրաստման ճամար, Հրուշակեղենիարտադրության

ե բեր Նշանակությունը, տարածվածությունը Ւատվությունը: Սոյան ունի բազմակողմանիօդտագործում: նրա սերմիե-

4--Տ բերքաճավաքից

դժվարացնում է բերքաճավաքը:Խոնավտարիներին շաբաք առաջ կատարվում է ծերատոսի, Հեռացնում են բույսերի գագաթները, որը արագացնում է Հատիկալիցըե Ճասունացումը, մասամբ նվազեցնումովիճների կողմից պատճառած վնասը: Սերմերի ՃասունացումմԲ արագացնելու նպատակովկիրառում են դեֆոլյացիաո կերայինբակլայի Հասունացումն ընթանում է անճամաչափ, ցողունի ճիմքից դեպի վերե:Բերքաճավաքը կոմբայնաչ էո ոզանակով սկսում են, երբ ներջին ունդերը ձեռք են բերում դեղնավուն գույն, ուշացնելու դեպքում կորուստներըմեժանում են: Կալսելուց Հետո է սերմերը չորաց-անչճչրաժեշտ Աի Այն տարիներին, երբ կերային բակյայի ճասունացումը: չամըեկնում է անձրնային եղանակների4ետ, շնձված ղանդվածը ճատիկավորում հն ԱՎՄ--0,4 ազրեդատով: 1 ն են 50--21 րաժությունից ստանում գ Հատիկավորված կեր, որը պարունակում է 20--Չ6գՆ պրոտեին: Այսպիսի կերը ոլրոռեինեեր|, 3.անգամ դերազանցում ռւլարունակությամբ է աաա լալ կերային սիլոսի ՀասքարՃավաքույի բակյլան են, հրի բույսանրիներքին Ճարկերում ավարտվելէ ճատիկալիցը:

են,

սպի գիչ Սոլայ է ինչն պրոտնին, 0,849 քար

4շ

1հ

ատա տարածությունից

Արնելքում ցանվում են նան զբաղեցնող կուլտուրա: ՍՍոլալի ն եգիպտացորե են 1 Ճ տարածությունից ստ

Վրա ցանքերը Խառնուրդ

Սո յան

կոմպ արժեքավոր (Գգիպտացորեն,վարսակ, սորգ նակ արհածաղկիՀետ խառ

րը

Սոլալի խոտը սննդար Պակությամբ չի զիջում առվու պարունակում է 18,400 սպ 38,6 Կլ ածխաջրեր, 22,300 ք թային նյութեր: 100 կգ խոտը միավոր: Սոլան օգտագործ պատրաստելուճամար: ալյուր

սլարունակումէ 32 կե մանը

չե 50 ց 29,040 անազոտ էքստրակտ Նյութեր, 0,3 ցե կալցիում, 0,4 կոլայի դարմանը ունի բա Հ կուցների սլարունակութ

Հասնում

մեջ

վեր սոյայիՀատիկների

Քուսպի շրուոըը

ֆան

դանիղմում նլուժափոխանա նույնպիսի աղղեցություն, ինչ Ֆերից կազեինը։ Կենդանիներ ալյ տիկներից պատրաստ սպիտակուցներ: գի մինչն Որպես բարձրարժեք խտ

նյութեր, վիտամիններ: 100 կգ Վերայինմիավոր ն 29,2 կգ մար տեիններն աչքի են ընկնում բ պարունակումեն Համարյա բո թքուները՝ ցանկալի Հարաբեր կազմում է գլից մեջ 60.920

քանակիավձլացմանը: դուր մար:

ցանքերը սոյայի

կամ սորգոլի եգիպտացորենի խաոճետ օգտագործվում

ին

սիլոսի ճՀակգ կանաչ զանդվաժը պարունակում է 21 կերային միավոր ե 3,5 կգ պրոտեին, ն Սոյայի Հացազգիբույսերի, ճատկապես սուղանի խոռի Հեւ

Խառնուրդ ցանքերից ստացվող 100

խառնուրդներն օգտագործվում են

նան որպես

արու Սոյան Հնագույն մեկն է, նրա Հայրեկովտուրաներից նիքը Հարավ-արնելյան Ասիանէ (Ջինաստան, Հնդկաստան |

Ճապոնիա,կորկա), որտեղ

եղել դեռնս մեր |

նրա

մշակությունըՀայտնի

ճաղ. Քվարկությունից

տարի առաջ:

Ամերիկաէ

է

Եվրո-

ներմուժվել 18-րգդարի երկրորդկեսին: Սոյայիցանքատարածություններն ամբողջ աշխարճում յաղմում ծն չուրջ 20 պա

ներով մշակվում է

միլ. Հեկտար։ Այն

մեծ

տարածություն-

Հարավ-արնելյան Ասիայի երկրներում,

Եվրոպայում, Հյուսիսային Աֆրիկայում, Ամերիկայում,

Այն զգալիտարածություններ Ավստրալիայում: է զբաղեցնում

ԱՄՆ-ում:

Ռուսաստանում սոյայիմշակությամբ սկսել են զբաղվել 19-րդ դարի երկրորդկեսին, սակայն լայն տարածում սկսեր ստանալ1990-ականթվականներից սկսած: Սովետական Միությունումսոլայի

ները կազմում

,

են

տարիներին սոյան Ասիայում: Վերջին են սկսել

կերային նպատակով

մշակելնան կենտրոնականսնաճողային ն ոչ սչզուտու մի շարք մարզերում, փաճողային իսկ Մոլդավիայում,

վաղաճաս սորտերը՝ Արնեմտյան Սիբիրում: Մոյան բարձր բերքատու կուլտուրա է. ն բուսականսպիտակուցների ճարպերի

աղբյուր:

ճանդիսանում է

ստացման

գ/8:

Հաշվի առնելով սոյայիդերը

ճարպերի բարձր պարունակություն: կոմպլեքսային օդգտադործում ունեցող սորտերը բնութագրվում են առաջին երկու խմբերի Հիմնական ճատկություններով, որոնք միաժամաբարձր բերք: Ցունակ տալիս են սերմի ն կանաչ զանգվածի ն կոմպլեքրաքանչյուր զոտում պետք է ընտրելկերային են եգիպզարգանում սային այնպիսի սորտեր, որոնք լավ նրանց բերքաճավա-տացորենի ճետ խառնուրդ ցանքերում, քային ժամկետները ճամընկնում են: Սոյան ջերմասեր կուլտուրա է, զարգացման ճամար պա-

բուսական

ջերմություն:Սերմերը ըսաակտիվ բայց ջերմության պայմաններում, ծիլերը: ծլել կարող են դիմանալ մինչն 2-36 ցրտերին: Սոյայի աճման զարգացման ճամար լավագույն ջերմությունը կազմում է 18-25", Ջերմության նկատմամբ առանձնապես պաճանջկոտ է ծաղկման ն ունդերի կազմակերպման շրջանում: Սո նկատմամբ բարձր պաճանջ խոնավության յան ունե-. ն ունդերի կազցող բույս է, առավել պաճանջկու է ծաղզկման մակերալման փովերում: Պետք է նկատի ունենալ, որ սոյա-

Հանջումէ կըրճում են

2000--30005

ու

կարնոՀատիկի կաղմում է 15-բերքատվությունը ց/ն, իսկ առաջավոր շատ ստանում են տնտեսություններ մինչն 25--30 ց/հ բերք:կանաչ զանգվածի բերքատվությունը է 200--250 կազմում բազույն

նրա բարձրկերային արժեքը,մեր երկրոմ 10-րդ Հնգամյակում սոյայի ցանքատարածու-: թյուններըղդալիորեն ընդարձակվելու ելո կեսսարանական առանձնաճատկությունները: Սոյան միամյա բույս է: Ցողունը ճիմնականում կանգուն է, երբեմն` վաթաթվող, ճյուղավորվող է, բարձրությունը Ճասնում է մինբույս հոմասնյա են: Ինքնափոշոտվող չն 7--1,5 մ: Տերնեները Չ--4 է: Պտուղները սերմանի ունդ են: Պտուղներիթիվը մեկ` է մինչն 400 ճատի: քույար ն ունդերը բույսի վրա Հասնում են խիտ մազմզուկներով: Տարբեր սորտերի սերմեծածկված են գույնով, ձնով, մեծությունով: րը տարբերվում Սոյայի սռրտերն ըստ օգտադործման բնույթի լինում ենկերային, ճատիկային ն կոմպլեքս օգտագործման: կերային են Համարվում այն սորտերը, որոնք տալիս են վեգետան ճատիկի բարձր բերք, իսկ այն օգտադորժոիվ զանգվածի վում է կերային նոլատակով: չձատիկայինսորտերն ալքի են ընկնում Ճատիկի բարձր որակով՝ լինում են խԽոշորասերմ, ունենում է բաց գույն, սպիտակուցների ե դատաղաթաղանթը ն

ցանքատարածություն-

միլ. Հեկտար: Սոյայի ցան80 0ր շուրջ քատարածությունների դոնվում է Հեռավոր Արհվ)նլքում: Մշակվումէ նան Ուկրաինայի անտառա-տավաստանային դգուում, Վրաստանում, Կրասնոդարի ն. Ստավրոպոլիերկրամասերում, Հյուսիս-0սեթական ԻՍՍՀ-ում, Միջի՛ ավելի քան

դործում արտադրության

սպիտակուցների

յի

տնում ծաղկումը

է 15--40,

փսկ

Դաշտային կեբաբտադճոություն

ուշաճաս

սորտերինը՝

"

օր,

600,

խորությամբ:

խուռաբույսերին ճաջորդո բույսերի բերքաճավաքից ճետո ա զանիհրեսվար 8--10 սմ խորու ցրտաճերկ,նախագութանիկ ունեց

մայա

են

մշակելու

ճաշճացած ճողերում:

աճում

6,5--

.

ժանրըկավային, թթու,

կուլտուրա, միաժամանակբարձրւղպաճանջ է

տեղադրել,

ՍոյայիՀամար լավ

-

նախորդէ

նան

բազ-

Ճեսոո,շարաճերկ «(արարտացված Հացաբույսերից կովտու-

Ցանքաշրչանառություններում սոյան պետք է

կատմամբ:նրա մշակության բոլոր ն կատարել ժամանակին բարձր որակով:

կուլտուրայի նրաշխատանքներըպետք է

ներկայացնում երկրագործության վարման

արդյունավետ

Մշակության Սոյան լինելով առանձնաճատկությունները:

«աղակալածկ

2) ունեցող Հողերը, այն վատ է

«ողերի

Համարվում

կավավազային, ավազակավային չեզոք ռնակցիա(Ք1

դեպքում: Սոյայիճամարլավագույն Հողեր

Հողի

ւ

սերմերը պալարաբակ

մինչն

սմ

խորությամբ շեր

են

եդիղոացորենի է լայնաշարք

ու

վածովված շրջաններում60 սմ, կամ 45 սմ միջշարքերով Հե է երկզծանի (45 կամ 605415 սմ) շարքային տարածությունները45--5

Սոյանցանվում

սոյան ցանում

Հյուսիսային կովկասում,Ուկ

ղը

ուշ գար դեղեն կուլոուրաների խմբին: Ցա

Սոլան պատկանում է

քում սոյան չի զարդանում:

րում

սեպտեմբերի վերջին-Հոկտեմբերի բա-

բարձր

տա-

Սոյան զգայուն է ոռոգման նկատմամբ:Վերտարիներին ջրովի ճողերում նրա ջին ցանջքատարածությունները զգալիորեն ընդարձակվել էն, վաղ գարնանը ցրտաճերկը Ֆրովի շրջաններում Վիս է 1,5--2 անգամ` ավելի կատարվում է կու առաջ բարձր բերք. առավել ցանքից է տալիս, երբ Հողի ն խորությամբ փոցխում: Քերք խոնավությունը կազմում է ընգ20--80 գե, օդի Հարաբերական Սոյան չափազանց զղայուն է անուրխոնավության խոմավությունըբարձր է՝ 60-25 գկ, պես ֆոսֆորական պարարտանյ Սոյան կարճ լուսային օրվա բույս է: Այն լավ արդյունք է տալիս օրգանա զղայուն է լուտային օրվա տնողության, լույսի տանյութերի Համատեղ օգտագոր որակի ե կլիմայի փոփոխությաննկատմամբ, ւնտեսական փորձակայանի տվյ Տարբերսորտերի վեգետացիայիշրջանի բերք կազմավորելու դե տնողությունը ճատիկի ուատնվում է 85--125 32 կգ ՔչՕչ ն 35 կ 142 կգ ազոտ, օրվա սաճմաններում: Հյուսիսային Գովկասում, Վրաստանում, ցրտաճերկի ժամանակ սլարար վաղաճաս սորտնՈւկրաինայում Ճասունանում են օգոս րը թ60--90 հ 45 կգ/հնորմայով, իս տուի վերջին-սանպտեմբերի կեսին, Ժիջաճաս աորտերը՝ յին եղանակով Հատիկավորվս իսկ ուշաճասները՝ վՎոզբին, (1 պարարտանյութ նաճանքային Հոկտեմբերի կեսին, Սոյան շղոր զարդացող ե խոր է օգտագ պետք Համար Ցանքի թափանցող արմատային ախստեմի միջոցով օգտագործում է նան վորված, բարձր ծլունակություն խոր շերտե ի ն աննդանյութերը ցուն պետք է ախտաճանելֆինտի խոնավությունը:Այս պատճառով նկատմամբմեծ 1տսնրմի Համար): աճանջչկոտություն չունի: Սոյանկարելի 1 մշակելՀամարյա բոլոր սոյայի սերմե Ցանքից առաջ Ճողերում, բայց առավել բարձր բերք 4 տալիս բերրի, լավ Համապատասխան նիտրադինով. պարարտացված Ճողերում

վասար է

տփաների դաշտում:

ը

Սոյանլավ է օգտագործում ամառային տեղումները:Այդ շրջանում օդի ն Ճողիչորությունը խրատիջեցնում են նրա բերքատվությունը, տրանուղիրացիոն Ճւղդործժակիցը

մինչն

`

սմ

լայնությամբ ցանվում Սոյան ցանվում է նան

են

Համատարած) եղանակնե-

գծ. մ-ում

ն 1 թյամբ

18--25

6--8

բույս) եղանակներով:

բույս,

է

կգ/ն,Սոյան կերի

ճամար

մշակելու

կերային սոյան նղատակով

սմ։

ցանում

են

հգիլտացորենի,

կ

են նան

ծլելուցՀետու

Հերբիցիղների

է տալիս

ժամանակ բույսահրի սնուցումըֆոսֆորա-

անմիջապեսՀեռու, ցանքից

կավ արդյունք

վամ

(3-5 կգ/ճ), տինը տրեֆլանը (4-8կգ/ճ), Լինուրոնը (4-6 կգ/ն),որոնք պետք է ճող մոցնելսոյայի ցանքի

է

օգտագործումը, Հատկապես պրոմետ-

Մոլախոտերի դեմ պայքարելու Համար լավ արդյունք տալիս

Սոյայիլայնաշարք ցանքերում մինչն շարքերի ծաձկվելը միջշարքային տարածություններում կատարվում է 2.3 կովտիվացիա, իսկ շարքերում՝ քաղճան:

քում

ծիլերի երբնալը,կատարվում է փոցխում ռոտացիոն փոցիսկ մոլախոտերի խերով, դեմ պայքարելու փոցնպատակով

մարվորնշանակություն ունի

Հ

խիստ սոուժում մոլախոտերից է: Այս պատճառով դեմ պայքարի մոլախոտերի կազմակերպումը: Հեւտո,կեղնակալող Ցանքից Հողերում մինՀն

ժամանակնպատակաչարմար Ցանջի է Հողը տափանել Սոյան սկզբնականշրջանում դանդաղ օղակով տափաններով: աճում

սորգոյի, սուդանիխոտի, արնածաղկի Հետ խառնուրդի ձնով: Սիլոսի ճամարմշակելուդեպքում կանաչղանգվածի բարձր ճերքսուսնալուճամար ցանում են ավելի ուշաճաս սորտերը, րոնք աչքի են ընկնում լավ տերնալիությամբ։խառնուրդում աոյայի ցանքի նորման կազմում է 40--50 կգ/ն։

կգ/ն, ցանքի խորությունը՝4--5

Պաշվով, որի դեպքում ցանքի նորման կազմում է 80--110 սմ, իսկ թոթն Հողերում 5--

դեպքումցանքը պետք է կատարել 600--700 հազ/նսնրմի

է 70--90 ընդունվում

Ցանքինորման կախված է ցանքի ձեից ն սերմերի ժեՀությունից։Սերմի ճամարցանելուդեպքում ցանքի նորման

մանաչկերի ն խոտ ստանալու Համար սոյան ցանվում ճՃամատարած շարային եղանակով:

60»«60,

բույս,

5--6

թառակուսի-բնային (45045, 8--9 20520, բույս), լայնաշարք կնտագժային (45--70 սմ միջշարքային տարածու-

1"վ/

մ

չնրտով:

օռու| (9անուկվաձե):

2,8

00 քաղանթանյութ:

10-84

սննդի ն վորի ճամար: նրա ա Հարաացոան Աա ցն «Պիտակուցնր,

ն

է

Նշանակությունը, տա(բածված

եր: Մաշըօգտագործվում

Ն

կեր ստանալո Հատիկավորված վաթնա-մփոմայինճասունացման շր ձն ԱՎՄ--0,4 տիպի ագրեգատները: նակում է 14--1640 պրոտեին, այն զ ճատիկավորված կերը պարուն միավոր: Առաջավորտնտեսություն գ/ճ ճատիկավորված կեր (38--8,8 Հա

սվեւոք է ավարտել մինչն տերմների դ

կանաչ կերի, խոտի կամ սիլոսի կատարվում է ունդերի կա Ճավաքը

են

արագա քիմիական դեսիկացիա: Այն պ Հարկի ունդերի զարգացմանշրջանո վությունըկազմում է 45--48 ց, Դ տացործվում է մանդանի քլորատը Նման մշակումը սերմերի Հասոսնաց

Հասունացումն ներմժերի

պանել 0,5--1

նում

Նոյայի սերմերի ճասունացման շ են գորշ գույն, տերկները դեղն սունացաժ ունդերը չեն քափվում: վում է, երբ սերմերն ունդերի մեջ լր դացել, չորացել, ձեռք բերել տվյալ ճամար օգտագործու Բերքաճչավաքի 4նձիչները: Բերքաճավաքիցճ պարզ կ խոնավ է չորացնել մինչն 12--13

շրջանում:

սերի ծաղկման սկզբի ունդերի ձնա

սոյան վեգետացիայի ընթացքում չր

կալիումականպարարտանյութերով

նան

որոչ Աֆրիկայի

երկրներում,

Ամերիկայում::

նան

խողանացանեղանակով:

18»

ամյա

բույս

է, քուիը

է կամ կիսականգուն, կանգուն ցողունը՝

կենսաբանական Մաշր ժիառանձնահատկություննեոը:

կերային միավորներին մարսելի պրոտեինների ստացումը» Հայաստանում մաշը կերային նպատակով կարելի է մշա-. կել Արարատյան ն Դարալաճարթավայրում,Զանգեզուրի գյազի գոտիներիցածրադիր վայրերում՝ եգիպտացորենիՀետ խառնուրդիձնով: Մաշըբարձր բերքատու կուլտուրա է, Հաճախ գերազանցում է լոբուն, Արարատյան գլուղատնանսական գոտու սվայմաններում սերմի բերքատվությունը կազմու չէ 17-20 ց/ն, իսկ կանաչ զանգվածի բերբատվությունը՝ 913--421 գ/հ (է. Ա. Մատթնոսյան): Արարատյան դաշտա-է. վայրում գոտու նախալեռնային ջիովի ճողամասերում մաՀետ չր հգիպտացորենի խառնուրդի ձեով կարելի է ցանել նան խոզանացան:

սուղանի խոտի, սորգոյի, աֆրիկական կորեկի Հետ խառնուրդի ձնով: Այդպիսիցանքերը մաքուր ցանքի Համեմատությամբ 1 հ տարածությունից ապաճովում են ավելի շատ-

Սերմի բերքատվությունըկազմում է 15--19 գն, կանաչ 160--200 բերքատնվությունը՝ զանգվածի գ/ն,իսկ չոր խոտինը՝ ժինչե 45 գ/Բ: Միջին Ասիայում, Վրաստանում, Ադրբնչանուէ, Հյուսի-սային Կովկասումմաշը ճաճախ ցանվում է հգիպտացորենի,.

ինչպես

եվրուղայումունի ավելի սաճմանափակտարածում: Սովետական Միությունում մաշը մշակվում է Անդրկով-. կասյան ճանրասվետություններում, Միջին Ասիայում, Հյու-ռխսային կովկասում, Ռոստովի մարզում,Ուկրաինայի Ճւսրավում, Մոլդավիայում, Հիմնականում չրովի շրջաններում,

ինչպես

Որպես կեր օգտագործվում են մաշի սերմերը (սն գույ» սորտերը), կանաչ զանգվածը, չոր խուոը,դարմանըբ ունեցող կանաչղանպվածիցպատրաստում են սիլոս: Մաշի խոտն. իր որակով չի զիջում առվույտին: Այն պարունակում չ 16--20գՆ պրոտեիններ, 38--42ն. անազուտնյութեր, 10--12գյ էքստրակտային Հանքային նյութեր, 2-30 ճարոլ: Մաշր Հիմնականում մշակվում է Ասիականերկրներում,. ու

պաճանչվում է 2000--2200`

պայմաններու

կգ/ճնորմայով:

խառնուրդ ցանքերում բույսերը ց քերով, իսկ մյուս Ճացազգի բույսե ինչպես առանձին շարքերով, այն շարքերում: Խառնուրդներում մաշ

եղանակով, 50--80կգ/ննորմայ

սմ) տարածությունները 20--25 նորմայով, իսկ կանաչ կերի Համ

տարածություն (միջշարքային

Ցանքից առաջ սերմացուն անճչ գինով: Մաշր Հատիկ ուռանալու ճ վիճակում, իսկ կանաչ զանգվածի ռորգոյի, սուղանի խոտի, աֆրիկ նուրդի ձնով, Մաշը ցանվում է, Սերմի Համ Հասնում է 13--15":

Փ0

ու

ինչպես մյուս Հատիկարնդեղե Բարձր բերք ստանալու ճամար ձն ֆոսֆորական կալիումական

Բույսերի ծաղկումը սկսվում է իսկ վեգետացիայիշրջանը տնում է Մաշը Հողերի նկատմամբ պաճ ավազակավային ն կավաավա Մշակությանառանձնաճատ ողի ընտրությունը ն մշակություն

վում է ոռոգվող

0դի չորությունը ավելի լավ է Հողային երաշտից խիստ տուժում

գումար:

Համար

սմ

բարձրության: Տերնը հռ դերը երկար են, մինչն 15 սերմով: ձվաձե,տարբեր գույնի: 1000 սե է, Մաշը ավելի ջերմասեր բույս են 10--12" պա ջերմության ժլում զգայուն են ցրտերի նկատմամբ ն էն: Բույսերի աճման ղարդացմ է 25--30": Ճանդիսանում մությունը

30--80

լացվում է

20-25

կգյճ սորգոյի կամ սուդանի խոտի սերմբ

Մաշի ցանքի խորությունը սաճմանվում է

Հողերում՝

5սմ:

2--8

սմ, իսկ թեթն:

Լայնաշարքցանքերում մինչն շարքերի ծաժկվելը միջշարքային տարածություններում կատարվում է 1--2 կովտի4-5 վացիա: ջրվում է Վեգետացիայի ընթացքում անդամ, է ունդերի ահրմի Համար կատարվում Բերքաճավաքը 60--20 գյ Հասունանալու շրջանում, կոմբայններով։ կանալ:

շուրջ:

զանգվածի ն խոտի Համար բերքաշավաքը կատարվում Է ունդերի կազմավորմանշրջանում:

կուլտուրաները տից Հետո մշակվող զյուղատնանսական լիս են ավելի բարձրբերք: ն բոլոր կոլանտեսություններո Մոր Հանրապետության խոտաբույսերի սովխոզներումբազմամյա բակլաղզդի ոա-

Դո

ինտնեսիվա .տնտեսու յու

կերարտադրության ա կությունըդաշտային ունի: Դիշտ դնա նշանակություն գործումառաչնակարդ դերը, շատ խոտաբույսերի բակլազգի տելով ՐԸ» են ներում ընդարձակումդրանց ցանքատարածությու կիրառման ժամանակին միջոցառումների ագրոտեխնիկական -

շնորճիվ ստանում

են

խոտիբարձր բերք: ԱՌՎՈՒՅՏ

Գլուխ ճինգերոոդ

'

ե

ԽՈՏԱԲՈՒՅՍԵՐ

1.

ԲԱԶՋՄԱՄՑԱԲԱԿԼԱԶԳԻ ԽՈՏԱԲՈՒՅՍԵՐ

կերի բազան Անասնաբուծության

ամրապնդելու գործում չաիաղզանցմեծ է բազմամյա բակլազգի խոտաբույսերիր՝՝ առվուրոխ,կորնգանի,երեքնուկի,ինչպես նան դրանց խուտախառնուրդների մշակության նշանակությունը: Դրանք Հանդիսանում են կոլիտ կերերի կուտակման ճիմնական աղ--

Բյուրը:

Բազմամյաբակլազգի տալիս խոտաբույսերը

են

ւպրուտի-

իններով, Հանքային նյութերով վիտամիններով Հարուստկանաչ կեր, խուտ, օգտագործվում են վիտամինայինլխոտսենաժ ե սիլոս ալյուր, պատրաստելու Համար: Այդ խոտա-. են 25--3 բույսերը պարունակում անդամ ավելի շատ ւրոքան դաշտավլուկաղգի տեիններ, խոտաբույսերը ե աչքի են: ընկնում բարձր բերքատվությամբ: բակլաղգի խոտաբույսերնունեն նան կարնոր. Բազմամյա ագրոտեխնիկական նշանակություն: Արմատներիվրա ապրող օդի ազոտը լուրացնող պալարաբակտերիաների գործունեության շնորճիվ Հողի վարելաշերտում կուտակում են մեժ խուտաբույսերի մշակուքանակությամբ աղու Բազմամյա ն է ֆիզիկական: յունների լավացմանը, բերրիության բարձրացմանը Այս բոլորի շնորճիվ բազմամյա բակլազգի խոտաբույսե-ն

Աա

բերքատվո տարածվածությունը Նշանակությունը, աաա կերային Առվույտի թյունը: "ր յո" չմ պրո Սննդարարությամբ: Հաւռկաղպես խոտաբույսերի բակլազգի բաղմամյա կանաչ Առվույտի այնդրավումէ առաջին եղը: խմբում 100 կգ է շուրջ 200 պրոտեիններ, սչարունակում զանգվածը է 21,2 կերայինմիավոր մ պարունակում կանաչզանգվածը պարու-

ոի տորութտութայի

Աթ

ամբ

«3,1

կգ մարսելի պրոտեին,իսկ

ո. լ

կերային միավորը

օդտաՀիմնականում Առվույտի պրոտեին: մնջ պրուռհինային գործվում է որպես խոտ: Առվույտի խոտի նյու15--16 Գ, է Պրոտեինային կազմում նյութերի քանակը են

նակումէ

Գգ

ընկնում են պարունակում որոնք չոր վիճակում րա տերնները, Առվույտի 100 կգ խոտը պարունաչե 2000 սպիտակուցներ:

Հատկապեսաչքի թերի բարձր պարունակությամբ

կում է 53,4

կերայինմիավոր

մարսելի ավելի ոտը,

11,6

է շուրջ պարունակում

ներ: Առվույաը

շատ

ն

Մինկգ մարսելի պրոտեին 1,5--2 անդամ ավելի

քան մարդադետնայի քան Հատիկակերա տւիտակուցներ,

նյութեր, պրուռհինային շատ

) ճատիկկուլտուրաների(վարսակ, դարի, եգիպտացորեն : «լարունակում մբավորը Առվույտի խոտի կերային երը 292 գ պրոտեին, Առվույտիխոտը Ճարուստ է կենդանիների

ամինոթթուներ

անփոխարինելի Համար խիստ անձճրաժեշտ նան 39,4 կ անազոտ քառրակտային է պարունակում Խոտը Այն 30.24, քաղանթանյութեր,2,7 ե ճարպեր. Ֆլութեր,

է

Զաֆզանդվածը-

առվուլտի մեխանիկա-

մանրացնելուց Հետո մամլիչի միջոցով անջատում են նրա: »յութը ն ստանում բջջաշյութ ն խոտի ժզուք։ Ստացված է կանաչ զանդվածի կչոխ 35-50 կազմում Բյջայութբ օկ, 50--65 իսկ խոտի մզուքը՝ գկ: ԲջջաչյութըՀարուստ է սպիտակուցներով, նրա լոր նյութերի մեջ պրոտեինը կազմումէ Յ0--35 մն, Այն Հանդիսանումէ պրոտեինայինխտացրած կերի ստացման ճումք: 100 կգ առվույտի Հյութը պարունակում է 71 կերային միավոր: Այն Հարուստ է ամինոթթուներով: 100 գ պրոտեինինբաժին է ընկնում 6,8 գ լիզին: Հյութի մեջ Քարձր է կալյիումի ն ֆոսֆորի քանակը: Առվույտի Հյութիթ

կան ջրազրկման մեթոդր (մ. Ա. Զուբրիլին ն Ս. Ցա. ն րեն, Գ. կաբաշնի ուրիշներ): Առվույտիկանաչ

Վերջին տարիներինմշակվել

ն

Առվույտի խոտալյուրի սպիտակուցներով ճարուստ խտացրած կեր է: 100 կգ խոտալյուրը պարունակում է 78 կերային միավոր, 22,8 կգ պրոտեին, իսկ 1 կերային միավորի մեջ մարսելի պրոտեինի քանակը կաղտմում է 212 գ ԽոտալյուրըՀարուստ է Հանքային նյութերով ն վիտամիններով: 1 կգ կերը պարունակում է 18,1 գ կալցիում, 1, ՞- Գ ֆոսֆոր ն 120 մգ կարոտին, Խոտալյուրը պատրատվում է Հատիկավորված բրիկնտավորված վիճակում: Առվույտի կանաչ զանգվածն օգտագործվում է սենաժ, սիլոս պատրաստելու Համար: 100 կգ սիլոսը պարունակում է 15,2 կերային միավոր: Որպես կեր օղտագործվում է նակ առվույտի ծղոտը: 100 կգ ծղուռը պարունակում է 19,9 կերային միավոր: Առվույոր Հաճույքով հն ուտում բոլոր կենդանիները: Առվույտի կերի մարսելիությոմը կազում է 20-80 00,

մար:

ն

գե) ֆոսֆորով (0,24 ա Առվույտը պարունակում է ժի շարք. վիտամիններն մյուս խոտաբույսերի ՀամեմատությամբաչՔի է ընկնում Ճւաւոկապես կարուռինիբարձրպարունակուքյամբ: 1 կգ կանաչ զանդվածը պարունակում է 50 մգ, իսկխոտը՝ 45 մգ կարոտին, Այս Հատկությանշնորճիվ օգտագործվում է վիտամինային խոտալյուր պատրաստելու Հա-

Դարուստ է կենդանիներիսնման Համար անրաժեշտ ՀանՓՔայիննյութերով (7»9 40), Հատկապես կալցիումով (149

:

Հյութիցպատրաս

նյութերի մեջ կարո

ն

ն

բանջարանոցայինկուլտուրան դ Առվույտի ն ցանցառաթու ահրի միատեղ մշակության դեպ

է Հաց լավ նախորդ Առվույտը

Ճողի վարելաշերտում կուտակվո

կենսա պալարաբակտերիաների

մատային զանգված ն խոզանա քալումից Հետո Հողում զգալիոր կան նյութերի քանակը: Առվույտ

շնորճիվ լավանում մշակության բարձրանում է նրա բերրիությ կուտ հրեք տարվա ընթացքում

մեծ

տության պայմաններում է դոր ղատարման ղեմ պայքարելու ստեղծում է կ մանակամիջոցում ան աղակալած Ճողերբ յուրաց

տագործվում է նան մարդագհտ ն ում բնականխոտճարքները ա վուճամար: Առվույտի մշակության նշան

ետո Հեձելուց ն արածացնելոց Հատկության ն երկարակեցութ

եղանակին:

կում է

կերային միավոր: 1 կգ մ 70 գ պրոտեին,80 մգ կարոտին,շ Առվույտի խոտից ստազված մզուք 16զը պրոտեին, մեֆ քանակու կարոտին, 100 կգ մզութը 650 է 20 կերայ դեպքում պարունակում բի ստացման այս եղանակիդեպք քան խ ամ ավելի քիչ են լինում, կարելի Քացի այդ, բերքաճավաքը

մածուկ, որն ունի վիտամինային 80 Չը խոնավություն ունենալուդե

մգ Առվույտի

ատացված լոր

են

լավացումը ճատկությունների

ե

Հողի բերրիության-

3--3

անգամ:

"

կով-

տություններում առվուրոր մեկ վեղետացիայի րնթքացբում տնձվում է մինչն 6--7 անդամ ն առաջավոր տնտեսությունեն 150--200 Ֆերում ստանում ցն լառտ, Հյուսիսային կասում, Ուկրաինայումե եվրոպական գոտու ջրովի Հողա-

Առվույտը բազմամյա խոտաբույսերի խմբում ամենաչբարձր բերքատու կուլտուրան է: Միջինասիական Հանրապե-

վում է

դոտու

ջրովի ճողերում՝ Միջին Ասիայում, Անդրկովկասում,» յում Հյուսիսային Կովկասում, Ուկրաինայում, Մոլդավիա է ճիմնական բազմամյա բակլազգի խոտաբույՃճանդիաանում մշակվում է նան կենտրոնականսնաճողայիր ար:Առվույտը ն ոչ տնաճողայինդոտու ճարավային մարզերում, Մհրձվոլգ-յան գոտում, Արեմտյանն Արնելյան Սիբիրում,Հյուսիսային Ղազախստանում, ջրովի ն անջրդի պայմաններում: ՀայկականՍՍՀ-ումառվույտը Հիմնականում մչակվում է Արարատյանճարթավայրում, որտեղ մեկ վնդետացիայի ընքացքում Հնձվում է 4--Տ անգամ: Աոռվույտըմշակվում է նան: Տանրապնտության նախալեռնային ն լնոնային շրջանների ջրովի Ճճողերում,որտեղ մեկ վեգետացիայի ընթացքում ճընձ-

ոլայմանհերում:Առվույտը Հարավային Տողակլիմայական

են

բարձրացումը սվելի լավ

ընթանում: խԽոտախչոնուրդներթ ավելիլավ նախորդ գյուղատնտեսական կուլտուրաների: բարձրացման4Ճամար: Բերքատվության Առվույտր ճնագույն կովտուրա է: նրա Ճայրենիքը Մերձավոր Ասիան նե արաբական երկրներն են, որտեղ առվույտի մշակությամբ սկսել են զբաղվել մեր թվարկությունիր առաջ: Միջին Առիայի ն Անդրկովկատարիներ Ճազարավոր ժողովուրդները շուրջ 5 ճաղար. սի ճանրապետությունների տարի առաջ աշխարճում առաջինը առվույտը մշակել են որսլես անասնակեր: կենսաբանականն տնտեսական արժեքապոր Ճճատկություններիչնորճիվ առվույտը արագորեն տաաշխարճամասերում։ Ամբողջ աշխարճում: րածվել է բոլոր նրա ցանքատարածություններըկազմում են ավելի քան միլ: ն, որի շուրջ Էնհսրդտնվում է ԱՄՆ-ում: ՍովետականՄիությունումառվույտի ցանքատարուծությունները կազմում են շուրջ 5 միլ. հ ն մշանվում է տարբեր

կան

են

են

.

րում

ն

տարածված ննթատեսակը

է

արոտավայրերում: Անդրկովկասյան(Հայկական) կո ունի ուժեղ ճյուղավորվող արմատա լաշերտում տալիս է մեծ քանակու ներ: Հրմնականառանցքայինարմա մյուս առվույտներին կովտուրական ունի աճման մեծ տեմպ, որի շնորճիվ Տողի մեջ խորանում է մինչն 2--Յ նակվում է նան կյանքի 2-րդ ն 3-րդ է Հողի ավելի խոր շերտերում։ Ա.-Ա. Գալստյանի ուսումնասիրություննե

են։ Այա

կական)կուլտուրականենթատես Անդրկովկասյանվայրի առվույտը լեռնային ն լեռնային էկոտիպեր միջա ցածր ցողուններ, թփիակալումը են, տերնալիությունը ցածր կամ մի

ների ազդեցությամբ առաջացել ՍՍՀ-ու բազմ«թիվ ձներ: ձայկական վայրի կ թյուն ունեն Անդրկովկասյան

ու

21 բուսաբանակա կե տարբերվում Հայ տվլու սական Հատկանիշներով Աշխարճի տարբեր երկրներո տարբեր Հող մշակվելուընթացքում

ի ջրովի Հողերում մշակվո տիբներում բազմաթի ունի Ա։ն կան տեսակը:

(3--4 ճազար կերային միավոր): նե Միջին Ասիայի Անդրկովկասի ՍՍՀ-ո նան Հայկական րում, ինչպես

առվույտիխուտի բերքատվությ

ու

ԱրարատյանՀարթավայրիշրջան ժամանակին ն կան միջոցառումները գ/հ խո քում ստանում են 120--150 միավ 6--7,9 կերային ազար կում է շրջաններ խալեռնային լեռնային

ստանում

մինչն 60--70 30--40 գ/նխուռիբերք: մաններում՝

մասերում

են

խո-

արմատավզիկը:

շատ

փիակալումըունենում

են

օգտագործման երկրորդ

տա-

:

Հայկականառվույտները ծաղկում

|

են

առատորեն Առա-

Ձ.

-

կենտրոնականգոտում (Աբովլանին Աշտարակիշրջաննեփում), մասամբԱզիզբեկովի շրջանի Արփա գետի Հովտում, լնոնային գուտու առվույտներ, որոնք մշակվում են Ասլարա-

առ-

երեք Հիմնական խմբի՝ դաշտավարական վույոներ, որոնք մշակվում են Արարատյան Հարթավալրում, նախալեռնային գոտու առվուրոներ, որոնք մշակվում են են

Արարատյան ն Հարքավայրում։ Ա. Ա. Մատթնեոսյանը ԳալատյանըՀայաստանիՀինավուրց առվույտները

Քաժանում

3.

Քան

ճարի ժամանակողկույզների թիվր մեժ է, իսկ Հաջորդ ճարերի ժամանակայն խիստ նվազում է: Լեռնայինպալմաներում աովույոր կազմակերպում է ավելի խոչոր սերմեր,

ջին

"վալիությամբո

Հայկական առվույտներըբնութագրվումեն բարձր տերե-

շրջաններում:

«րում, ԱռաջինՀարի ժամանակբույսերի Խիակալումըմեծ է, փոկ ճաջորդ ձարերին փոքրանում է: Արարատյան ճարժավայրում բույսերի թփակալումն ավելի մեծ է, քան լեռնային

Մեծ

մատաբար բարակ են, նուրբ, պարենքիմով լցված, միջճանգուցային տարածություններն ավելի կարճ: Հալկականտե"ղական առվույտննրըփիակալվում են ավելիուժեղ: Ամենա-

ժեղ ճյուղավորվում է ճատկապես օգտագործման առաջին երկու տարիներին, ճյուղավորումն առաջին Հարի ժամանակ ավելի մեծ է, իսկ մյուս Ճարերի ժամանակ աստիճանաբար խոքրանում է: Հայկականառվուրոների ցողունները ճամե-

ու-

Հայկականառվույտների թուփըսկզբնական շրջանում վարդակ վիճակում փովող է, Հետագայում լինում է կիսականգուն:Ցողունների բարձրությունը տատանվում է 40-90 սմ Միչն: Ցողուններնավելի բարձր են օգտադորժման «առաջին ն երկրորդ տարիներին, առաջին Հարի ժամանակ ցողունները ավելի բարձր են, որից Հետո նրանց բարձրույունը աստիճանաբարնվազում է: Տեղականառվույտը

«ողի մեջ, քան մյուս առվույտների մեռնային շրջաններում առվույտի արմատավզիկըավելի է խորանում ճողի մեջ:

փանում

Հայկական առվույտներիարմատավզիկըավելի

Սիսիանի շրջ

են

ոու

վուտի ցրտաղդիմացկունություն մշակվող սորտի առանձնաձատ մանգաղաձնառվուրտի սորտերն քան սովորական առվույտի սորտե սորտերի խմբում Հայկականտեղ են ընկնում բարձր ցրտադիմացվ չողի մեջ ավելի շատ խորանալու, դակ ունենալու շնորճիվ ճայկակա ձըր ցրտադիմացկունություն, որը մշակելու ՀայկականՍՍՀ լեռնայի

արտաքին միջավայրի գործոնների րաբերմունքով բնութագրվում է ո ջերմասեր, չորադիմացկուն ն ջրա Ձյան շերտի բավարար ծածկո ներում դիմանում է մինչն 35--405

կենսաբանական առանձնա

160զնխ ց

կան սորտը Ճա պայմաններում տալիս է 5--6 ուսջավոր տնտեսությունները ստանո

(պոպուլյաց

մշակությունը տարածելու լեռնայ մ ծովի մակերնույթից բար առվույտներիցստացվել են մի շարք ցիանել՝ Ապարանի 26, չայկակա չարլուի 1/4.նայլն: Հայկական ՍՍՀ-ում բոլոր ա մշակելու ճամար շրջանացվել է ա

դիմացկունությամբ,որը Հնարա

տալիս

խոռի բարձր բերք, կ կում են ավելի շատ չոր նյութեր: բնութագրվում են բարձր ցրտադ

տվել, որ ճա թյունները ցույց մի շ ունեցող առվույտները ունեն ն տնտեսական ճատկ բանական վելիբարձր են, փիակալումը մեծ, սնկային Ճիվանդություններով ա են

նի, Ազիզբեկովին

խո-

է կիսա-

բարձրու-

ժամանակ

9,

Ա.

ն Մատթեոսյանը

Հաջորդ սերմեր,

:

ն կենտրոնականդուռում (Աբովյանի Աշտարակի շրջաննեփում), մասամբ Ազիզբեկովիչրջանի Արփագետի Հովտում, լնոնային դուու առվույտներ, որոնք մշակվում են Ասլարա-

առ-

երեք Հիմնականխմբի՝ դաշտավարական վույոներ, որոնք մշակվում են Արարատյան Հարթավայրում, նախալեռնային գոտու առվույտներ, որոնք մշակվում են

են

Գալստյանը Հայաստանի Հինավուրց առվուլտները

Արարատյան ճարթավայրում։ Ա.

Քաժանում

Գ.

ան

նվազում

Հայկականառվույոները ծաղկում են առատորեն: ԱռաՖին ճարի ժամանակողկույզների թիվը մեժ է, իսկ Հարերի ժամանակայն խիստ է: Առնայինպայմաններում առվույտը կազմակերպումէ ավելի խոշոր

վալիությամբ:

Հայկականառվույտները բնութագրվում են բարձր տնրե-

շրջաններում:

տա-

ու-

.Թյունը աստիճանաբար նվազում է: Տեղականառվույտը ժեղ ճյուղավորվում չ 4Ճատկապես օգտագործման առաջին հրկու տարիներին, ճլուղավորումն առաջին Հարի ժամանակ «ավելի մեծ է, իսկ մյուս Ճճարհերի ժամանակ աստիճանաբար սիոքրանում է: Հայկականառվույոների ցողունները ճամեւչՄմատաբար բարակ են, նուրբ, պարենքիմով լցված, միջճանգուցային տարածություններնավելի կարճ: Հայկականտեական առվույտներըիհիակալվում էն ավելի ուժեղ: Ամենամեծ մոփակալումը ունենում են օգտագործման երկրորդ չիում: ԱռաջինՀարի ժամանակբույսերի Թեիակալումը մեծ է, փսկ Հաջորդ Հարերին փոքրանում է: Արարատյան ճարթավայրում բույսերի թիակալումն ավելի մեծ է, քան լեռնային

ասռաջին ն երկրորդ տարիներին, առաչին Հարի ցողունները ավելի բարձր են, որից Հետո նրանց

վանդուն: Ցողունների տատանվում է 40-բարձրությունը .20 սմ ՄիջեւՑողուններն ավելի բարձր են օգտադործման

վարդակ փռվող մ, Հետագայում վիճակում լինում

Հայկական առվույլտների թուփը սկզբնական շրջանում

Ճայկական առվույտներիարմատապղիկը ավելի շատ էն անում Հողի մեջ, քան մյուս ոոովութոների արմատավղիկը: շրջաններում առվույտի արմատավղիկը ձեռնային ավելի է խորանում Հողի մեջ:

'

որը

րաբերմունքով բնուքազրվում է որպ չորադիմացկուն ն ջչրասե ֆերմասեր, Զյան շերտի բավարար ծածկոցի կորում զիմանում է մինչն 35--40" ս վույտի ցրտադիմացկունությունըամ մշակվող սորտի առանձնաչճատկու մանցաղաձնառվույտի սորտերն ավել քան սովորական առվույտի սորտեր սորտերի խմբում Հայկականտեղակ են ընկնում բարձր ցրտադիմացկունո Տողի մեջ ավելի շատ խորանալու, գա դակ ունենալու շնորճիվ ճայկական ա ձըր ցրտադիմացկունություն, Հն ՍՍՀ Հայկական լեռնային դո մշակելու

արտաքին միջավայրի

առանձնաճա Կենսաբանական դործոններ ն

160 գ/նխոտ,

վելիբարձր

մեծ, տ են, թեիակալումը վելի անկային ճիվանդություններու| են կանա բերք, բարձր խոտի տալիս կում են ավելի շատ չոր հյութեր: են բարձր ցրյոադի բնութաղրվում դիմացկունությամբ,որը ճնարավոր մշակությունը տարածելու լեռնային մ ծովի մակերնույթից բարձրու առվույտներիցստացվել են մի շարք Ապարանի26, չայկական 18 ցիաներ՝ 1/4 չարլուի ն այլն: առվո Հայկական ՍՍՀ-ում բոլոր մշակելու Համար շրջանացվել է առվո կան սորտը (պոպուլյացիան), Արա ճար: պայմաններում տալիս է 5--6 ստանում ռաջավոր տնտեսությունները

ունեն մի շարք ունեցող առվույտները ն տնտեսական Հատկու բանական

ն նի, Ազիզբեկովի Սիսիանի շրջանն թյունները ցույց են տվել, որ ճայկա

Չ000--3000

մ3 ջուր:

`

`

ստադիան ճամեմատաբարերկար է, որի պատճառով գարնանը ն յուրաՀՀարից «ետո մյուս սորտերի Համեմատությամբ քանչյուր դանդաղ է աճում: Լուսային ատաղիայի տնողությունը աղզ-, դում է նամ Հարերից Հետո բույսերի վերաճման տեմպինջ: Հարից Հետո բույսերի վերաճը Համեմատաբար Առաջին աՀ. վելի շուտ է սկսվում, քան ճաջորդ Հարիդ Հետո ն այդ երե-. վույթը դիտվում է մինչն վերջինՀարը։ Աովույտը բարձր պաճանջունի արնի ինսոլյացիայի նը-. կատմամբ: Հացաճատիկային կուլտուրաներիծածկոցի տակ: ենցացանջեղանակովցանելու դեպքում զարգանում է չատ դանդաղ, իսկ ծածկոցային կուլտուրայի բերքաճավաքից Հե. տո, ընկնելովնորմալլուսավորվածության պայմաններում: «կսում արագ զարգանալ: է Առվույտըգարնանացանտիպի բույս է: Հարավային, եր-, կար վեգնտացիաունեցող շրջաններում, ջրով ապաճովվա-չ'

տացումը: Հայկական լուսային առվույոների

Առվույտըճւամարվումէ ճարավայինկուլտուրա: Այն երկար լուսային օրվա, լուսասերբույս է, ուսկայե Ճաջողությամբ մշակվում է նան ն լեռնային Հյուսիսային չշրջաններում, որտեղ ապաճովում է խոտի ն սերմի բարձր բերքի րս-

ւռալ

ստա.

Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ 100 ց խոտ նալու Համար առվույտի մեկ ճեկտար խուտադաշտին պետք |

առ.

ա-

Հարերի Քանակը կախված է ոռոգման ռեժիմից:Այն դեպքում, երբ առվույտըապածտովվում է անճրաժեշտ քանակությամբ ջրով, Հանդես է բերում աճման մեծ տեմպ, կրճատվում է միջշարային ժամանակա-չ շրջանը,ճարերից Հետո արագ վերաճ է տայիս, որի շնորչիվ մեկ տարվա բնքացքջում4նձվում է ավելի շատ անգամ: Աովույտի բերքատվությունը է ջրով ուղիղճամեմատական ւ աճովվածությանը: Առվույոի ջրասիրությունը բացատըըվում է նրանով, որ մեծ տերկային մակերեսով դոլորշիացնում է դգալի քանակությամբ ջուր: Ըստ կլինգենի, 1 ն վուլտի տերնային մակերեսը Հասնում բ, կամ 4է 40--50 6 անգամ ավելի է, քան Ճճացաբույսերի տերնհային մակերեսը,

ենքացքում Վեգետացիայի

մել է 1334: Առվույտըճարավային, տաք շրջաններում բարձր բերք. է տալիս` միայն ոռոգման պայմաններում:

Մ

է,

Այդպիսիխո

ն պայմաններից կիրառվող ագ վեգետացիա ձրկար ունեցող շրջաննե

ստացվող ճարերի քանակը կա

տարիներինբերքատվ Ճաջորդ Առվույտը բազմաճար կուլտուրա զան

Քում

ենն

Ցությունը նվազում

Ժաղկման չրջանում Հնձելու դեպքու

վույտնավելի երկար է ապրում, երբ զոկոնակալման շրջանում, իսկ ավելի

՞արիժամկետըն Հաճախականութ

նոռվույտիերկարակեցութլյունըկ յական պայմաններից: բույսերի խն բից: Հատոատված է, որ տաք գոտու առվույտն ավելի երկարակյաց է: Հ ցան «արթավայրում առվույտի եր Մեժ է, բան լնոնային շրջաններում: փուս, պլարարտացվածՀողերում մշ «ոը Հանդես է բերում ավելի մեծ երկ «տի երկարակեցությանվրա մեծ ա

Ֆերում ցանքի տարում չի ճասցնում Առվույոր բազմամյա բույս է: Ա են, իսկ նրա պողուններըմաշանում են կենդանի: ժնում վզիկը Գարն Տետո գլխիկում գտնվող բողբոջները ղուններ:Խուռին սնրմի բարձր բեր ման առաջին 2--ժ որի տարիներին, նվազումէ: Սակ ֆը տատիճանաբար վկյացբույս է, այն աճում ու զարգան նպաստավոր պայմաններում կարող 20 տարի: Հայկականտեղական առվ «տալիս 3--5 տարի օգտագործելու դ 2Հատկությունը օգտադործվում է կեր թյուններում, արչեստական խոտճ արոտավայրեր ստեղծելու, բնակա րելավելու գործում:

ու

պայմաններում առվույտը Ֆության՝ Լ նսերմ տալիս:Նախալեռնայի

չէ

ավելի

Առվույտը փոշուտվում է խաչաձե, միջատների, ճիմնաշրջաններում: կանումընտանի մեղվի միջոցով: Առվույտիպտղատվություկախված է ջրով ուղղակիորեն եր բարձր է: նրա պտղատվության վրա ազդում են խոտապաճովվածության աստիճանից: թվի վրա ազդում է Հարերի նձի ժամկետը, բույսերի սննդանյութերով ապածովվածու- դաշտի տարիքը, ճարը, խնամքի աշխատանքները,փոշոտիչթյան վիճակը, ֆիտնոմուսի Թրթուրով ն զաղձով վարակված ների առկայությունը: Բույսերի պտաղատվություննավելի լինելը: Այն դեպքում, երբ առվույտը բոլոր ճարհրի ժամանակ բարձր է օգտագործման առաջին ն երկրորդ տարիներին: ԱՀնձվում է բույսերի ձրիվ ռաջին ճարի ժամանակ բույսերի պտղատվությունն ավելի շրջանում, ապա կոկոնակալման նկ ճաջորդ ճարերի ժամանակ այն է մեկ տարվա ընթացքում Արարատյան բարձր աստիճանաբար ճարթավայրում տալիս` է 5, նույնիսկ 6Հար, իսկ բերբաճավաքը է: Առաջին ուշ չարը նվազում կատարելու դեպբում ճաջորդ ինչքան ուշացվում է, է այնքան միջճարային ժամանակաշրջանը ճարի ժամանակ բույսերի պաղատվությունը լինում ավելի երկարում Էէկ բույ` սերի լրիվ ծաղկման շրջանում Հնձելու դեպքում վեղետացածր: Խոտճնձիուշացման դեպքում բույսերի պտղատվուցիայի ընթացքում ստացվում է միայն 3--4 թյունը իջնում է նակ ճաջորդտարում: Հար: Պետք է նկատի ունենալ, որ Հարի ժամկետն իր ազդեցությունն է Առվույտը կարելի է մշակել բոլոր տիպի ճողերում։ Առանախ թողնում վարելաչերտ ն Հաջորդ տարում բույսերի աճման վել լավ է զարգանում օդաքափանց, զոր ծաղկման տեմպի, բերքատվությանվրա: Աովուլտն առաջին Հարի ժափխրուն ենքաշերտ ունեցող ճողերում, որտեղ նրա արմատմանակ տալիս է ավելի բարձր բերք, իսկ Հաջորդ Հարերին ները կարողանում են թափանցել ավելի խոր չերտերը։ Առկ վույտը ամենաբարձր բերքը տալիս է այն ճողերում, որտեղ նվազում է ամենաքիչ բերքը ստացվում բերքատովությունը մ խորության վրա: վերջին Հարից: ատորերկրյաջրերը զաւնվում են 3--4 րովի պայմաններում առվույտը աճում է բոլոր, այդ թվում` Հայկականտեղական արմատների վրա նան են վելի շատ պալարիկներ վարելաշերտի ոչ մեֆ Ճճզորություն ունեցող Ճողերում: առաջանում, քան մյուս սորտերի արմատներիվրա: կհռնայինպայմաններում արմատներիվրա. Առվույտըճաջողուցյամբ է տանում ճողի թույլ աղիությունը հ կարող է մշակվել չսրդալիսի ավելի շատ ն Համեմատաբար ճողերում:Այն ոռոգման պայխոշորպալարիկներ են է ջանում, քան ցածրադիր գոտում: Պալարիկների մաններում կանխում Հողի երկրորդային աղակալումը: քանակը մե չափով կախված է խոտադաշտիօգտագործման տարիքից, Առվույոը վատ է աճում ճաճճային, ատորերկրյա չրերի բարձր գտնվող ճողերում։ Մեծ սպաճանջունի խնամբի աշխատանքներից: մակարդակից կիրառվող Պալարների կ Հողի ոնակցիայլի նկատմամբ: Այն լավ է աճում կրով «ՀաՀատկապեսավելանում է վաղ գարնանը լուրաքանչյուր ետո րուսո, Ճարից ճողերում, իսկ քթու չողերում առվույտը փոցխելու դեպքում: ՎեգետաՃճիմնային խոտադաշտը չի աճում, ցիայի ընթացքում ըստ ճարերի պալարիկների թիվը պակառում է: Առվուստիկողմից «ողի վարելաշերտում կուտակԱռվույտըպաճանջկոտ է Հողում եղած սննդանյութերի ն ված ազոտի Բարձրբերք է տալիս այն ճողերում, որտեղ արմատային զանգվածի քանակը կախվածէ ն հնթաշերտը ճարուստ է սննդանյութերով, խոտադաշտիխտությունից ն բերքատվությունից: Որքանխովարելաշերտը ճոֆոսֆորովն կալցիումով: տադաջշտիբերքատվությունը բարձր է, այնքան բույսնրը Ճատկապես դիտաճետաղզուռաՊարարտացման ղի վարհլաշերտում թողնում են ավելի մեծ քանակությամթ Համամիութենական կան ինստիտուտի ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, արմատային զանգված: Առվույտի ն բազմամյա դաշտավռր առվույտը 100 գ խոտի բերքթ դեպքում ճողից վերցնում է լուկազգի խոտաբույսերի միատեղ մշակության դեպքում 65,5 կգ ՔչՕ», 150 կգ ԽչՕ, 253 կգ ՇոՕ։ կգ ազո, Այովարելաշերտում արմատային կուտակվում է ավելի չատ տեղից փ, է Հեւոնում ռր ետք ւլ ս ննդանյուառվույտը մշակել զանգված: շատ

անգամ, քան

Ճարերի Թիվը Առվույտի

լեռնային

գոտու

ա-

ու

`Վփ

առվույտների

ա-

առա-

Թիվը

նկատմամբ:

-

Ժերով Հարուստ| պարարտացվածճողերում:

197.

ու

-

Բ

|

|

օտանալու ճամար կարնոր նշանակությունունիդաշտի ընտբությունը ն Ճողի մշակումը: ինչպես ն մյուս բազմամյա Առվույտի, խոտաբույսերի, | որպես կանոն, ՏՑանվում է աշնանացան կամ դարնանացան՝ Տացաբույսերի ծածկոցի տակ: Հետնաբարչ ցանքի Համար`| ընտրվում են այն դաշտերի, որոնք նախատետվումեն Հա| ցաբույսերի ճամար: Բոլոր դեպքերում դաշտը պետք է լինի մոլախոտերից մաքուր, որովչեե | խոտաբույսերը կյանքի են առաջին շրջանում աճում են դանդաղ ն խիստ տուժում | մոլախուռերից։Առվույտի Համար լավ նախորդ են շարաճերկ կուլտուրաները,ինչպես նան Հատիկարնդեղենբույսերը: Առվույտիզարգացման վրա զգալի ազդեցություն է թող-` նում նախորդողկուլտուրայի ցանքերում կիրառվող ադրոտեխնիկան Որքան նախորդող կուլտուրայի մշակության ագրոտեխնիկանբարձր մ, այնքան լավ պայմաններ-են ըա տեղծվում ծածկոց «Հանդիսացող «ացաբույսերի ն ենթացանք խոտաբույսերի զարգացման ճամար: է Հողի մշակությունը պետք բավարարի ծածկոց Հացաբույսի ն ենթացանք առվույտի պաճանչներըո Դիտումենրը | են տալիս, որ ցույց այն դեպքում, երբ ճողի մշակումը կա| է ժամանակին բարձր որակով, ցանքից առաջ տարվում | է, ենթացանք դաշտը ճարիթեցվում առվույտի բույսերն ավելի են լավ ապաճովվում խոնավությունով, արմատներըթափանցում են ավելի խորը, աշնանը ստեղծում են ավելի մեծ | վարդակ, ձմեռելու նեն դնում նախապատրաստված՝ արմատափղիկումավելի շատ պլաստիկ նյութեր կուտակած ն 4մ8ռում են Հաջող: Այդպիսիդաշտերում օգտագործման տարի-. ն ապաճովում է բարձր ներին խոտածածկըխիտ է լինոմ | բերք: նախորդկուլտուրայի բերքաճավաքիցՀետո Հողի Հիմնական ն նախացանքայինմշակությունը կատարվում է ծածկոցային ՀացաբույսերիպաճանջներինՀամապատասխան: Աշնանացան ծածկոցի դեպքում կատարվում է Հիմնական վար, | իսկ ցանքից առաջ նախացանքային կուլտիվացիա ն փոցխում: Գարնանացան ծածկոցի դեպքում աշնանը կատարվում

՝

ն

Թույլ Ծլելուց

առաջ

մեժ

կարիք

են

զգում: Դրա

ու

կալիում,ճատկապե

րը

պետք է

օգտագործել "

փո չափավո

օգ

թյուն ունեցող ն զտված սերմերը "լետք է դարձնել, որ սնրմացուխ

Ցանքիճամար պետք է

:

նորմայով):

մեծանում է թփիակալումը, վելի բարձր: Այդպիսի դաշտերու առվույտիլուսային ոնժիմը, որի են զարգանում, ոչնչացող բույսեր խուտաղաչտընոսրանում է ն օգ ցածը բերք է տալիս: ձավ արդյունք է տալիս ցանքի րարտացումը ճատիկավորվածս

բուռն,

Հետե ազոտականպարարտա րառելու դեպքում ծածկոցային կո

թ

պարարտանյութերըճամատեղ ճող ա վույոի ենքացանքի դաշտերում

ֆոսֆոր

բարել ցանքային պարարտացումը ն ենթացանքառվույտի պ բույսի մը պետք է կազմակերպելառաջի Հացաբույսի պաճանջչներից:ծձաց գացումը լավ է ընքանում, երբ Հ ժամանակ ճող է ւմոցվում գոմաղբ

այն, որ ծածկոց Հանդիսացող ճաց Հողից վերցնումեն մեծ ք արագաճ, մեծանում է նրանց ճնչող ա թեր ն վր խոտաբույսերի ճող ենթացանք

թերի

սերը Հողի վերին շերտում գտնվող

են

դանդաղ

Ճնտո

զարգանում մատները

նուրբ

փոցխում: պածանջկոտէ օրգա Առվույտը Առ նկատմամբ: րարտանյութերի

է խոր ցրտաճերկ, իսկ վաղ գար Մշակության առանձնաճատկություննեոը: Առվույտիսեր ն կուլտիվա մերի Համերաշխ Գչման լիարժեք խտությամբ խոտադաշտ. խում,ժանր ճողերում՝

վնաս պատճառողպարազիտ բույս գաղձի թեկուզ մեկ սերմ: Այդ նպատակովսերմացուն պետք է զտել էլեկտրամագնիռական սերմազտիչմեքենաներով:

սերմացուի Առվույտի

ուժեղ վարակվում է մոլախոտերով ն

|

մեջ քարային անրմերի տոկոսը նվազեցնելու նպատակով բերքաճավաքիցՀետո մինչն պաՀեստավորումըսերմացուն պետք է ենթարկել օդաջերմային մշակման: Այդ նպատակով10--15 օր տլողությամբ բարակ շերտով սերմերը փոում են արնի տակ ն օրվա ընթացքում մի քանի անդամ խառնում: 0դաջերմայինմշակման ենթարկված սերմերի դաշտային ծլունակությունը ավելի բարձր է

'

լինում:

կարնորմիջոցառում է սերմերը ցանքից առաջ սննդարար դյուքերի (սուպերֆոսֆատ, միկրոտարրեր պարունակող նյութեր) թույլ լուծույթներում մշակելու մեթոդը: Սերմերը այդպիսի լուծույթներում թրջելու ընթացքում ներծծում նն լրացուցիչ քանակությամբսննդանյութեր ն սերժի սաղմը

.

.

ավելիլավ է ապաճովվում մատչելիսննդանյութերով, բարձ-. սերմերիֆիզիոլոգիական ակտիվությունը: Ավելի լավ արդյունքմ ստացվում,երբ անրմերը ցանքից առաջ են մշակվում

սննդարարլուծույթով թրջում են ցանքից 1--2 օր առաջ, ց սերմը ճարստացնելու ճամար պետք է օգտագործել 8-10լ լուծույթ:

Առվույտի ցանքից առաջ պետք է մշակել Համասերմերը սլատասխան նիտրագինով: սերմի քանակը ցանվող մշաեն կում մեկ շիշ (0,5 ն) նիտրագինով: ինչպեսւմ ԱՈ մյուս բաղմամյա Առվույտը, խոտաբույսերն ունեն

այն կենսաբանական որ առանձնաճատկությունները,

կյանքի առաջին ամիսներինաճում են խիստ դանդաղ ե ցանքի տարում տաղիս են քիչ բերք, իակ լեռնային չրջաններում բոլորովին բերք չեն տալիս: Այս պատճառով առվույտը ն

բոլոր բազմամյա խոտաբույսերը ցանվում են ծածկոցի տակ, Այդպիսով,այդ տարին ստացվում է ծածկոցային կուլտուրայի բերքը: Մ

Առվույտը, ինչպես նանբազմամյամյուս խոտաբույսերը, գարնանը առանց ծածկոցի ցանելու դեպքում խոտադաշտը ,

-

ի

են:

է եգիպտացորենի ծածկոցի առվույտը ցանվում շրջաններում

՝

տուժում

ու

րանում է

մակրո ն միկրուռարրեր պարունակող(սուսղլերֆոսֆատի 140 բորաթթվի 0,140) լուծույթով. Սերմերը

դանդաղաճ խոտաբույ-

Սածկոցի տակ ցանելու դեպքում պաշտպանում է մոլախոդաշտը կուլտուրան ծածկոցային տերով վարակվելուց, իսկ Հետագայում խոտաբույսնըն արդենիրենք նն պայքարում մոլախոտերի դեմ: Սակայն ծածկոցային կուլտուրան որոշակի կերպով ազդում է ենթացանք խոտաբույսերի զարգացման վրա, վատանում են բույսերի լուսային, խոնավության ն սննդային պայմանները: Ճիշտ ագրոռնխնիկայի կիրառման դեպքում ծածկոցի բացասական ազդեցությունը զգալիորեն նվազում է: Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ առվույտի օգտագործմանտարիներին,ծածկոցով ն առանց ծածկոցի ցանծաժքերի միչն էական տարբերություն չի դիտվում: Որպես կոց ընտրվում են Համեմատաբար վաղաճաս, թույլ թփակականգուն թուփ, կարճ ն չպառկող ցողուն ունեցող կուլլող, տուրաները: Այդ տնսակետից արժեքավոր են գարնանացան մեր Հանրասղետությունում աշնանացան Հացաբույսերը, Միության որոշ Սովետական Հատվկառպնս ցորենը, գարին: սերը խիստ

`

Առվույոը տավ՝ նրա միջշարքային տարածություններում: ցանվում է նան սորգոյի, կորեկի ծածկոցի տակ: Սածկոցային կուլտուրայի բուսածածկի տակ գտնվող ենլուսավորվածության աստիճանը մեծ թացանքխոտաբույսերի չափով կախված է ցանքի ձնից. Առվույտը ցանվում է ճասմ միջշարքերով: մատարած շարային եղանակով: 7,5--15 են տալիս, որ ծածկոցի տակ պույց Ոսումնասիրությունները ուշ խոտաբույսերի ստվերացումըէ սկսվում, երբ դրանք Ճում են ոչ քն ծածկոցի ճետ մի շարքում, այլ նրա միջշարքայի, տարածություններիկենտրոնում: եթե ծածկոցը գարնանացանՀացաբույս է, ցանքը պետք է կատարել Հացաճաչշարքացաններով, որի դեպքում ծածտիկախոտարբուսային ն առվուլտը ցանվում են առանձին կոցային Հացաբույսը շարքացան չլինելու դեպշարքերով, Այդալիսի մեկընդմեջ: Քում առվույտի միջշարքային ցանքը կարելի է կատարել անշարժ կցումով իրար Հետնից միացած երկու ճացաճատիկաա.

յին

շարքացաններով:

եթե տնտեսությունում«Հնարավորչէ առվույտի ցանքը

կատարել միջշարքային եղանակով, ապա

վերականգնվում:

'

ցույց Ուսումնասիրություննե

սկ դաշտում,Ճուլիսին-օգոստոս

ՍովետականՄիության ճար փորձի ճիման վրա Արարատյա առվույտը կարելի է ցանել ա Հասկավոր Ճացաբույսերի բերքա

Հողի վերին շերտում պաճպանվ որն ապաճովում է սերմերի նոր ծածկի ստացումը: Արարատյա ժածկոցի տակ ցանքի Համար լ սանում է մարտ ամիսը, իսկ նա չաններում՝ապրիլ ամիսը:

Վաղ գարունը բն ժիաժամանակ: տեղում ե ճաճախակի ությամբ,

ձլելու

ու

աշնանային ցանքը ոչ մի առա նանային ցանքի նկատմամբ: Ա նանը: Պետքէ նկատի ունենալ, որ ցանքի տարբեր բուլահրը չեն Հասցնում նորմալ ժամկետները սերմերի ծլման, կյանքի առաջին շրջանում պատճառով ձմեռվա ընթացքում բույսերի զարգացման, ն նը լինում է խիստ ցածր, խոտ բուսածաժկի խտության Հետագայում խոտադաշտի բերքատվության բարձրի բերք ստա բարձրացմուն ճամար ստեղծում Առվուրոի են արտաքին միջավայրիտարբեր պարաններ: կական միջոցառումներիթվում վ Առվուրոխ սերմերը շատ մանր լինելու պատճառով նի ցանքի նորմայի ճիշտ սաշմա ցանվում են միայն 1-3 սմ ված է սերմի որակից, Հողի նա խորությամբ: Սերմերը Ճամար կլանում են մեծ ժամկետից: Հայկ ցանքի ձնից քանակությամբ՝ իրենցանզբնական Քաշի 120--140 գը չափով խոնավություն: ներում ճետազոտո կատարված ծլումն Սերմերի ընթանում է ճամերաշխե դաշտային որ լիարժեք խոտածածկ ստան լինում ժլունակությունը չ Բարձր, երբ ճողի վերին շերտում է ցանել 20--25 կգյճ նորմայով: խոնավությունըկազմում է ընդճանուր 20 ցե: վորված դեպքում փոքրացման շուրջ խոնավունակության Առվույտի ցանքի ժամկետը որոչակիորնն պայմանավորվում ասր, վարակվա նան մոլախոտերով է ծածկոցայինկուլտուրայի զում է, Հողում կուտակվում են ա ռանձնաճատկություններով: եթե առվույտը ցանվում է աշնանացանՀացաբույսի տայինմնացորդներ: ծածկոցի տակ, ապա Առվույտըբազմամյա դաշտ կոմպոնենտի դաշտավլուկազգի ցանքը կարելի է կատարել աշնանացանՃացաբույսի Ճեւդ Հեւո միւսժամանակ, խառնուրդովցանելու դեպք իսկ` ման ընդունվում է 8--4 առվույտը վաղ դարնանը՝ աշնանացանը միլ/ն փոցխելիս:Այն դեպքում, երբ առվուխոր ցանվում է դարնանացան սերմի ցան կշռի ցուցանիշներից, ծածկոցիտակ, ապա ցանքը կատարում են դաշտ դուրս գալու առաջին Հնագրասի դեպքում սաճմանվում է րավորության դեպքում՝ գարնանացան ՀացաբույսերիՀետ ռայգրասի դեպքում՝ 30--35 կգ/ն

բիոլոգիան Հնարավորություն Առվույտի է տալիս ցանքը ինչպես վաղ գարնանը,այնոլես էլ ամռանըն աշկատարելու

(լավ, ճողի բերրիությունն ավելիարագ է

ճողի ստրուկտուրայի վերականգնումն ընթանում է ավելի

բարձրացողուն ույգրաս, ոզնախոտ ն արն) Հետ խոտաձնով: խառնուրդի Այդպիսիխոտադաշտերըստացվում են ավելի խիտ, խոտը ստացվում է ավելի նուրբ, միաժամանակ

կարելի է ցանել բազմափյա ցանցառաթուի Առվույտը դաշտավյլուկազգի (բազմաճար ռայգրաս, խոտաբույսերի

Աշնանացան ծածկոցիդեպքում առվույտը ցանվում է աշ-. նանացանիվաղ դարնանայինփոցիոքանժամկետում՝ դարձլայ շարքերի նկատմամբընդլայնական ուղղությամբ:

ուղությամբ՝առվույտը:

Ճացաբույսաը, շարքերի ընդլայնական

սովո-

գարնանա-:

ցանվում է

բական շարային Սկզբումցանվում է եղանակով: ցան ժածկոցային ապա

ցանել

ալու

նը

:

առ.

.

սմ

սմ:

կատար-

ավելի խոր: Ցանքիտարում խնամքը

չորա

2--3

բ

նշանակություն ունի

նշան

ծածկոցային ճանդիսա-

մեծ

չափերի է Հասնում

ն

մասը ոչնչանում

առ-

հակ

աար խոտ:

Հեձել խոտի ճամար ն ստանալ30--40

ց/ն բարձրո-

1-շ

դուտու նախալեռնային շրրխոտադաշտը բույսերի պաճանջին

Համապատասխան ջրելուդեպքումառվույտը կարելի է

ջաններումցանքիտարում

ջին, Արարատյան ն ճարթավայրի

խոտադաշտի Հտագա ջրումները պետք մ ղուգակցել առվույտի սպաճան-

ցայինկուլտուրայի Ճճետո բնրքաճավաքից անճրաժեշտէ վույտի խոտադաշտր ջրել, Ցանքի տարում

Ճողի խոնավության արագ գո(որշիացում: նման պայմաններում խոտաբույսերը խիստ տուժում են, իսկ եթե այդ վիճակըերկար է տնում, մալա բույսերի մի զգալի մասը ոչնչանում է: Արտաքին ղորժոննեբի բացասական ազդեցությունը վերացնելու Համարժաժկո-

ունենում

Ճառագայթների ուղղակիազդեցության տակ։ Միա-

տեղի է ժամանակ

էն

խոտադաշտում դիտվումէ անճամաչափ խտություն: Գրք է նկատիունենալ,որ ծածկոցի բներքաճավաքից Ֆեւոոխոտաբույսերն ընկնում են օղի բարձր ջերմաստիճանի ն արհի

մեծ

ա-

ժղուռըպետք է ճավաքել է դաշտիը դուրս ճանել ուշացնելու՝ նույն օրը: Ծղոտի ճավաքը ուշացնելիս

ռպնց Ֆրա կույտի տակ հրիտասարդ բույսերի

Հետո

Շածկոցային կուլտուրայի կոմբայնային բերքաճավաքից:

Ճաջողձմեռելու խոտաբույսծրի ճամար:

նոսրանում է: խոտածածկը կեռնային շրջաններում բարձր խոզանըլավ պայմաններ է ստեղծում ձյունը պաճպանելու, ճետնաբար ն երիտասարդ

վելի

ա-

ցող Ճացաբույսերը պետք է 4նձել առաջին 4երքին, 15- 50սմ հարաուքյամբ, ժանկալիէ, որ ածկոցի բնրքաճավաքի ժամանակ ենքացանք խոտաբույսերի ցողունները չՀնձվեն, որովչճետոն Հնձելուդեպքումխոտաբույսերի ոչնչացումն

կուլաուրայի բերքաճավանքի ժամանակին կատարումը: Ծածկոց

կարի ինոր

տասխան:

ծածկոցային կուլտ ուրայի պլաճանջներին Համապա-

1-2

Հողի ղր վերին մե

վում է

Քի

զան

է չ սաճմանվում ը.շերտը Խորուքյու դեպքում վույտը պետք է

Առվուտն

'

է «նձել, ղաշտից Հանել

ոա

նան

ոչ

բի

Հ

ի

5 թն տագորժմ տար

ոչ

տարիների

կեն ի ռտադաչ ժոյոի է անթույլատ

իջ

Ի

նությունը խիստ թուլանու

ի

օ

ր

տ

է

45-60

ու

աշնանային պարարտ

որը

ում

մինչե

սռուների դեմ կազմակերպվող պայ Առվույտիսնուցումն անճրաժե անը, բույսերի գարնանայ է ներկայաց վույտր մեֆ պաՀանջ

ոռոգումը,

աշխատանքն ենամքի «տնական փոցխումը, անուցումը,

"

Ր աք ծածկոցային կուլտուր ի եաե, տ ու որժման տարիներին

աններում

)

վով:

1"

'

իսի սլարարտա դե ար պլաստիկ նյութե ր ին ւ նպաստում է ե «4րերն ունմիաժաար Վ կյանքի Հա Ւարգացում

տնա

Ն.

Մ

ընթացքում րաջին, ձմեռվա բույսերի դիմաց բրատմամ աեր առվույտ ոոՆան զարարֆո ան արտանլութ ին

լ

մի

ա

Պր

՝

հն

նո2, ՛ բ առաջի տարին խ րանո: ռը

"7

են

ըվեառումարմատավ

ուտում

իա խոտաղդաչտը միայն ՛ :. եին

եթ

ն այր տարվա կյանքի առաջին աշնան տրպես արոտ չի կարելի օգտագործ վա. աշնանը առվույտի արմատ հրեսին շատ մու, հրբեմն նույնի ն որպես արոտ «

կյանքի առաջին տարվա ղաչշտո դաղ «պատճառողպարազիտ բույս

ք 45.

ե

գ,

ու

Լ22)

ն նախալեռնային

օգ-

Լ

իսկ

արող

-

այն որորաԱՔ

արարած 21.2 արգո

բակտերիաների Քուլ է գործունեությունը

դեպքում, երբ բույսերի արմատների

արն

ռ

`

ԱՆ

դատը

Մուտքը

ձողի մեջ:

խոտա-

մա « կ

ականություն քող»

լա-

ինում

է օդի դժվարացնում

ավելի փո

ու

տենսիվէ

մ

Հիզզաց փո.

Բերան արն

ա ոեր

ա

երկու

պայ-

չրումների-

ճարերիԹվից։Որպես կանոն,թերթն մեխանիզագմ ունեցող, լավ չրաքափանց Հողերում կ

արարեց

անարար "31.

են

Հին մոտադաշտերում՝Հետք, ծանը. րով ն ավելի խոր: "վույտի ոռոգումների թիվը կախված է Հողային

Աա

մ

աճ

խոտադաշտերում, որտեղառվույտը դեռնս ուժեղ արար չի ունենում, փոցխումը կատարում մեկ Ճճետք, իսկ

մանը:

ն"

լրի

վզիկից նոր ընձյուղներիառաջանալուն թփակալմանմե ը Փոյխման միջոցով ոչնչանում է վաղ գարնանը. շ Հ վոն ոլախոտերիմի մասը, բացի աժրվում են վաղ գարնանը տրված ճանքային Ա Քոլորը նպաստում է առվույտի այըւթյ բա կատարվումէ փոցխումը նոտադաշտի խերով, վաղ գարնանըն յուրաքանչյուր ճարից Հետու Երի-

»

րիաների դառնում է գործունեությունը ո Փոցխուժը է առվույտի միաժամանակ նպաստում արմատա.

ժացժան

օդի ա ցածր Հարաբերականխոնավ ֆախալնոնայինն լեռնային շրջա

անգամ, նախա

շրջանն ժամանակաշր

են 10--12

10--12

նվա

շուրջ առաջինից

փոցխելուցանմի

տալ,

ընդշան ընդճանուր

:

սնվում

են

նան

նուրբ ցողուննե Հիմնականում աճող ընձյուղներ թրթուրները թափանցում են բո որտեղ ն սնվում են բույսի Հլու շրջանում թրթուրներն անցնում սոնրնեներըկ ծաղկափթթությու

առվուլտի վերաճի «ետ, երբ օդ դարնանը սն 12--135, Բղեղզները չով, նրանց վրա առաջացնելո

|

Ջուժ ում

էէ

սվետք է

երբ ճողի նավուն խոնավունա խուսափել առվույտը ճնձելուց ա դեռլքում ուշանում է ճերթական Հետնանքով խոտը սսվելի ուշ է Ֆրբորդ ջուրը տրվում է ճերթակ ե նվովույտին մեծ վնաս է պատ պեր երկարակնճիթը (ֆիտոն են բուսական Մն ները ձժեռում դուրս Զմեռումից րին չերտում։

սորվում է

Խուռադաշտը

միջն ընկած է ջրել բույսերի վերաճի, ապլետք զանգվածիբուռն աճի, կոկոնա պետք է տալ Հեձված խո ջուրը

անգամ, իակ լեռնային

ջրում

կախվա շրջաններում, փավայրի

ն

օդաքափանցկանությունը ջրաքափանցկանու ազոտը ֆիքսող պալարաբակտե

թյունը: Դրա չնորճիվ օդի

վացնն ցնել

Դա

Հետնաբար, անչրաժեշտ է

փոցխման միչոցով խախտել Հողի

2ոի

շերտը աստիճանաբար ոլնդանումէ:

աճում

Հեւոո.

պետք է փոցխել,Առվույտը մի քանի տարի անընդմեջ է ժիննույն դաշտում, որի պատճառով ճեղի վերին

վաղ գարնանային Ասվույտի սնուցումից

մաներով:

ազդող

է

ընթանում է զարդացումն

րա աաաիք նան Օրգանական ըյուքնրով մորտաննրու: չարս Արարատյան4ճարքավայրիպայմ

լեռնայինշրջաններում"

Ք60--90

անուցել նան ազոտական կգ/ն նյութի ճաշվով:Վեգետացիա ի "ք աւ ցքում բոլոր բարձր բե բերիժամանակ խոտի Բոր«ր Բերք ստանալու ճամար նպաէ վաղ գարնանը տակաճարմար պարարտացնել Է 30 ք 60: ԽԻ ն չարից ճետո' կգ/ն,իմ առաջին թ 45 ԷԼ30 կգյն նոր-

ճ

սլետք է ավելացնել, իսկ ծ ., ունեցող Հծողերում՝ ն տազիեայիառանձին շրջաններու տենսիվությունը մեժ չափով կա

Քիմը խոերը : հղաթմամբ։ Տարքավայրում լրրարատյաք բրարտանյութերն կան կազմ տագործել

լիումական պարարտան

տնկում

է 15--28

օր:

է վատ որակի

խուռի ցածր

է լինում այն տարիներին, երբ գարունը չորային է։

Այդ-

Թուրներ

հրնալու սկզբի

շրջանում,

պետք է կազմակերպելթրրիսկ երկրորդ բուժումը՝ թրթուրների մասսայական զարգացման շրջանում, ծախանլով 3--5 կգ/ճպրեպարատ, իսկ աշխատանքային լուծույթի ծախսինորման՝ 600--800 լ/ճ,

բուժումը կարբոֆոսը: Առաջին

դադարեցվել է։ Այժմ Արարատյան ֆիճարքավայրում տոնոմուսի դեմ պայքարի նպատակով օգտագործվում է

տում

իսի տարիներին ուժեղ վարակված դաշտերում բույսերի վերին մասերը չորանում են, ն առվույտն այնս չի աճում: րովի տարածություններում առվույտին վնաֆիտոնոմուսը սում է ավելի Ժեժ չափով: Ֆիտոնոմուսի դեմ պայքարելու ճամար անճրաժեչշտէ վաղ գարնանը առվույտի դաշտից Ճավաքել բոլոր բուսական մնացորդները` ն այրել դաշտի դուրս: Այնուճետնխոտադաշտը պետք է փոցխել: Այս միջոկիրառումը զգալիորեն ցառումների նվազեցնում է բզեզների, իսկ «ետադայում նան թրթուրներիթիվը: նույնժամանակաբզեզների դեմ պայքարելու ճամար շրջանում ֆիտոնոմուսի առվույտի խոտադաշտը պետք է փոշոտել ֆոսֆոր-օրգանական պրեպարատներով (կարբոֆոս, ֆողալոն, բազուդին, լեվայդիդ): երկարտարիներ այդ նպատակի ճամար սիստեմատիկաբարօգտագործվում էր ճեքսաքլորանը:Արարատյան շրջաններում ձնավորվել են ճեքսաքլորանի Ճարքավայրի նկատմամբֆիտոնոմուսի բնական կայուն սլուղուլյլացիաներ, որի պատճառովճեքսաքլորանի օգտագործումն այդ գո-

մճժ

բերք: Ֆիտոնոմուսի պատճառած վնասն ավելի թրթուրների

դաշտերից ստացվում Այդպիսի

կոնները,տերնները, առաջին ճարի ժամանակ: ճատկապես

վնաս են պատճառում Թըրֆիտոնոմուսի թուրները,որոնք վնասում են բույսերի աճման կոները, կո-

մեծ Առվույտին

րունդ:

ժաղկափթթությունների մեջ կամ տերեների միջե Հարոտնկում է 6--12 նյակների զարգացումը օր, որից ճետո դուրս են գալիս բզեզները: Շոգերը սկսելիս բզեզները անցնում էն քնի: Այսպիսով, Կոալիս է միայն մեկ ւեֆիտոնոմուսը

են։

Հեւոո թրթուրները Դրանից ՀարսնյակավորվումՎերջիններս սովորաբար տեղավորվում "ՔԱ

ցումը

շրջ

14--Դաշտային կեբաբտադբությ

Գաղձիդեմ ժամանակին պ Հրաժեշտ է պարբերաբար ստուգ

որակը:

ձի

Մեր ճանրապետությանառվո Հատկապեսշա տեսակներից ինը ն նրբացողունը: Գաղձովվարակված դաշտե թյունը լինում է ցածր, միաժա

բորդ

Ճարթավայրի Արարատյան ճարի ժամանակ:

ճարթքավայրին Արարատյան մաններում զաղձը սկսում փ ժլ սկզբին, բսկ լեռնային գոտու շ րին։ նտխալնոնայինն լեոնայի առվությոին մեծ վնաս է պատ

օջախներ:

ու

Փաղձը կառչած տեղերում ճ արագ կերպով աճելով ծիլեր

նալ:

ճետ

միասին անճ բույսերի կո չին ճարըկատարել Առվույտին մեծ վնաս է Ճասց խուռ գաղձր: Փաղձըչունի արմա նակում քլորոֆիլ ե սնվում է կու թով: նրա սերմը ծլելուց Հետո րում է ն ճանդիպելով կանաչ բ ցողուններին, կազմակերպում ծ ղիտ կյանքի,այսինքն՝ սկսում բույսիՃաշվին։Զրկվելովսննդ նաչ բույսերի աճը դանդաղում է

Այս բոլորի

պարատ:

դեմ պայքարի ճամար կարելի է օ սաքլորանը,որովչետն այդ շրջ ֆիտոնոմուսի րանինկատմամբ գոտում կար Այդ ձնավորվել: չեն ճամար Հեկտարի մեկ շոտումով,

ն լեռնային շ նախալնոնային

պետք է

նալ ն դաշտի կազմակերպել միջնակներում

կզ/ճ, իակ այն դեպքում, երբ դինիտրոֆենոլի ջրային

սուս-

է

.

.

ա-

:

:

1,5 նն, իակ ԴՆՖ-ի 3 ԴՆՕնԿ-ի լուծույթ ն փոկ Հեկտարի ւար ծախվումեն 750--1000լ աշխատանքային լուծույթ: կավ արդյունք է տալիս նակ կարբոլիֆեումի օգտագործումը, որի նորման սաճմանվում է 150--250 կգ/ճ, արսկումը կատարվում է առաջին Հերբիցիդներով ասիր ճընձելուց ն խոտը դաշտիցդուրս Ճանելուց «ետո, տրակտորավին սրակիչներիմիջոցով կամ ինքնաթիռներով: Սրակումիցը 1--2 օր ճետոանճրաժեշտէ խուռադաշտըջրել: Հերբիցիդների Չգտագործման շնորճիվ ճաջորդ Հարերի ժամանակ գաղձի տարածումը կանխվում է, բարձրանում է առվուրոի բերքասովությունըն լավանում ստացվող խոտի որակը: բերքի քանակի ն որակի վրա վճռականաղդեԱռվույտի ՑՋուխյուն է թողնում բերքաճավաքի ժամկետը: ԱռվույտիՀափի ժամկետը որոշելիս պետք է ելնել այն բանից, որ վեղնետացիայի ընքացքում միավոր տարածությունիցստացվի

փաստվում

որպես ակտիվացնող պենզիային նյութ խառնում են 1 օը սուլֆատ, ապա ԴՆՖ-իդոզան իջեցվում է մինՎամոնիումի չն 20--25 կգ/հ։ Առվույտի խԽոզանը մշակելու Համարւլ այմ-

նորման

տադաշտի դաղձով վարակվածության. աստիճանից, ԴՆՕԿ-ի է Հ0--30 սաճմանվում կգ/ն,ԴՆՖ-ի դեպքուվ՝ 30--

վույտի խուտադաշտերում առաջին ճարը պետք է Հեձել նախքան ցոաղձիծաղկելը: Առվույտիճունձը պետք է կատարել աժր: Խոտըդաշտից դուրս ՃանեհլուցՃեւտո պետք է խողանը փոցխել ն դաշտիղ դուրս Դա Ճանել բոլոր մնացորդները: է տալիս խոզանը ն դաղձի Պնարավորություն ցողունները ամբողջությամբ ԹրջելՀերբիցիդի լուծույթով:ելնելով խո-

առ-

քլորիդներ, դինիտրոօրթոկրեոզոլ (Դն), դինիխորոֆնեչ նոլ (ԴՆՖ)կ այլն Հերբիցիդներով սրսկելու ենթակա

չափով օգտագործվում են նան Այդ նպառտաՀերբիցիդները: կով դերաղանցապես օղդտագործվումեն ճամատարածազդեցության Ճերբիցիդները՝ կարբոլինումբենզոլի պոլի-

հղրերին, որտեղից կարող է տարածվելխոտադաշտում: Դաղձիդեմ պայքարի գորժում վերջին տարիներին լայն

արը

ու

«վարակված պաժից 4նձել տարածությունները դաշտից Հեռացնել,այրել կամ ծաժկելՃողիտակ: Գաղձիդեմ պայ-

.

նելիս միջճչարային ժամանա ճառով վեղետացիայի ընթացքու տացվում, որի «ետկանքով նվազ Քի քանակը: Մեր փորձերում լրի առկվույոխմեջ պրոտեիններիքա ժաղկման սկզբի շրջանում 28,5 ն շրջանի վերջում Հնձելու դեպք ստացվել են 3,9 ց ավելի շատ պ սկզբի շրջանում 4նձելու դեպքում: պետք է ճնձել ց Առվույտը թյամբ: ԲարձրՀնձելու դեպքում Խոտըդաշտում չորանում է 2--8 խուր պետք է ճավաքել առանց ազդեցության ճառագայթների ն կորցնում հր կերային արժեբը վաքվողխոտի խոնավությունըպ Առվույ Սեոմնաբուծությունը տանալունախապասիանների

ու

բերք, ունենա

կնրային ապաճովվի բո ժը: ՓորձերովՀաստատվել է, որ վաժիչ խոտի, սենաժի, խուտալլո բույանրիլրիվ կոկոնակալման շր վում են ճատ ու կենտ ծաղիկներ։ խոտն աչքի է ընկնում սննդանյ վիտամինների բար տեինների է, նուրբ: չարի ժամա րնառատ տում է վեգետացիայի ընթացքու Հարի ստացմանը, որը Հանդի քյան բարձրացման կարնոր ռեզեր երբ առվույտը ուշ է «ճնձվում նում, խոտի մեջ պրոտեինների քայքայվում է, քաղանթանյութե խուի սննդարարությունընվազու վույոի ցողունների աճը դադարու կի տերնեներըչորանում ն ապա ռով կերը ստացվում է կոպիտ: Ա շատ

ժամանակ Հարերի

վելի

:

ճարթավայրում որպես առվուլտի սերմնադաշտ նպատակա Ճարմար է առանձնացնել օգտադործման առաջին ե երկրորդ տարվա դաշտերը: նախալեռնայինն լեռնային շրջաններում օգտաղործման երկրորդ տարվա դաշտից սռացվում է ավելի տարձր բերք, քան առաջին տարվա դաշտից: նպատակաճարմար չէ միննույն դաշտի մի քանի տարի անընդմեջ օգտասերմ գործել ստանալու ճամար: Այդ դեպքում առվույտի սերմի բերքատվությունը խիստ պակասում է, որովճետմ. ուժեղ կերով զարգանում են սերմացու առվույտին մեծ վնաս պատճառողվնասատուներըն գաղձր: ՍերմիՀամար Հարի Հարցը պետք է որոշել, ելնելով կոնկ-

վրա մեծ աղդեԱռվույտի սերմարտադրողականության է թողնում փոտադաշտի տարիքը:Արարատյան ություն

.

վաղտելէ 600--200 ճատ: Սերմնադաշտի նպատակով առախձնացվող դաշտերը չպետք է վարակված լինեն դաղձով, կարանտինմոլախոտե-չ տով: Սերմնադաշտում առվույտը պետք է զերծ լինի այնպիսի վնասատուներից, որոնք վնասում են բույսի կոկոնները, ծաղիկները, ունդերը ն սերմերը

են բերքատվությունն իջնում է: Հետազոտություններըցույց է այն խոտաղդաշտալիս, որ ամենաբարձր բերքը ստացվել տերում, որտեղ 1 մշ տարածություններում ցողունների թիվը

ու

է: Առվույտացան կոլտնտեսությունների բնտրություն է տալիս, որ սերմ ստանալու Հասովխոզների փորձը ցույց ժար ճիմնական ագրոտեխնիկականմիջոցառումներն իրագործելու դեւպքում Ճճնարավորէ սերմի բարձր բնրբ ստանալ այն դաշտերում, որտեղ ստացվում է խոտի բարձր բերք: Առվույտի սերմի բարձր բերք ստանալու ճամար ամենից առաջ կարեոր նշանակություն ունի բուսակածքի նորմալ փոտությունը: Այն դեպքում, երբ բուսակածքը չափաղանց խիտ է, բույսերի լուսավորության պայմանները վատանում են, Այդպիսի տարածություններում ւաղաբերում են միայն` բույսի ցողունի գագաթի ողկույզների ծաղիկները: Բացի այդ, խիտ խոտաղայտերում առվույտի ցողունները ճաճախ ոչաշռկում են, որն ր շերթին դժվարացնում է ծաղկումը ն պտղատռաջացումը: նոսը լւաատադայտերումուժեղ կնրպով զարգանում նեն մոլախոտերը, որի պատճառով առվույտի

նե

ժ

Պարի ժամանակ փոշոտումը վատ չացումը ն ճասունացումը ընթան ջերմաստիճանիպայմաններում ն Սերմիբարձր բերք ստանալու

ն լեռնային դո նախալեռնային Պամար պետք է թողնելառվույ

շրջանում:

առատ

|

նր նվաղում է: Արարատյանդաշտի պայմաններ է օգտագործել առաջին կամ երկրոր ջին Հարի ժամանակ ծաղկումը տնու ղիկների պտղատվությունըլինում է Պարի ժամանակ: Առաջինճա րորդ վելի լավ են օգտագործում արմ պլաստիկ նյութերը, Ճողում գտնվո են աճմա ունենում ըը, ինչպես նան երկար ժամանակաշրջան:Սակայն ռաջին ճարի ժամանակ առվույտի ընկնում է տեղումների Հետ, են ստեղծվում փոշուտողմիջատներ վ սերմի բերքատվությունը ցածր է ներին առաջին արը պետք է ճնձել իի ճամար թողնել երկրորդ Հարլո երկրորդ «արը պետք է քողնել նան գրունտային ջրերի մակարդակըբա մի Համար թողնելու դեպքում առ խոտիճամար պետք է կատարել

թռիչքըդժվարանում ջատների

առատ

ազդեցություն են թողնում օդի բերական խոնավությունը:Բույսե են, երբ նրանց ծաղկման շրջանո բավարար պաշարի ճետ օդի «ւսրա ցածր է լինում, իսկ օղի ջերմաստ դրան ճակառակ, այն դեպքում, ե ՀամբընկնումԼ մթնոլորտային բույսերի ծաղկումը ձղ կաշրջանին, մեծ

րետպայմաններից:Առվույտի սեր

կգ/ն, նախալեռնայինն լեռնային գուոու

է30

շըր--

նենալ,

ու-

Առվույտի ոռոգումը կազմակերպելիսպետք է նկատի որ ծաղկման շրջանում խոնավությունը անբավարար:

մոացվում,

ճետ

-

Հող մտցնել վաղ դարնանը ճանքային պարարտանյութերիմիասին կամ արտաարմատային սնուցման ձկով՝ բույսերի լոկոնակալման շրջանում: Ավելի բարձր արդյունք է երբ բորը ն մոլիբդենը օգտագործվում են միատեղ: Հող մտցնելու դեպքում միկրուլեմենտների նորման ընդունվում է 2--3 կգ/ճ : աղդող նյութի Հաշվով: Արտաարմա-տային սնուցմանդեպքում միկրուլեմենտները լուծում են: 400--600 լ ջրի մեջ ն բույսերը սնուցում սրսկիչ մեքենանեփով կամ ինքնաթիռներով:

թյուն ունի

սննդառությանգործում վճռական նշանակուԲույսերի նան (բոր, մոլիբդեն ն այլն) միկրոէլեմենտների կիրառումը: Սերմնադաշտերում միկրուլեմենտներըկարելի է

Ք60

կգ/ճնորմաներով: Սերժի ճամար առաջին չարը թողնելու դեպքում պարար-. ճող են մալյվում վաղ դարնանը՝ միսչն Բույսերի: տանյութերը վերաճը սկսելը, ն ապա փոցխում: Այն դեպքում, երբ սերմի ճամար թողնվում է առվույտի երկրորդ ճարը, ապա ֆոսֆոփական պարարտանյութերի նորմայի կեսը ն կալիումական: պարարտանյութերի ամբողջ նորման պետք է ճող մտցնել վաղ գարնանը, խոկ մնացած պարարտանյութերը՝ առաջին» Հարից Ճնտու ՓոցխումիցՀետո սերմնադաշտը պետք է ջրել:

Ւ| 30 Ք 90 Է30 ջաններում՝ 20

կություն ունի խնամքի աշխատանքների (սնուցում, խոտա-դաշտի փոցխում, ֆիտոնոմուսի ն դաղձի դեմ ւլայքարի կաղ-մակերպում, ջրում, լրացուցիչ փոշոտում ն այլն) ժամանա-. կին կազմակերպումը: Սերմնադաշտումբույսերի սննդառությունն ունի իր առանձնաճատկությունները: Բույսերիվեգետացիայի երկրորդ: շրջանում, երբ ձնավորվում են գեներատիվօրգանները, մեժանում է բույսերի պաճանչջը սննդանյութերի նկատմամբ: Այդ շրջանում բույսերը պետք է ապաճովված լինեն մատչելի: Ամենաբարձրբերքը ստացվում է, երբ" սննդանյութերով: սերմնադաշտը պարարտացվում է ազոտա-ֆոսֆորա-կալիումական պարարտանյութերով:Օ։Օ Արարատյան արքավայրի՝ շրջաններումառվույտը նպատակաճարմարէ,պարարտացներ

`

բ

ԱբարատյանՀարթավայրի շրջ անդ նադաշտը պետք է ջրել 3--4 ն բույսերի վերաճի ըփիակալման,մ կալման -ն մեկ չուր ծաղկման շրջ 0: Երկրորդճարի ժա սերի 80--60 զարգացումն ընթանում է ավելի բա Ներում, որի պատճառով ջրի ծախ 4Ճարիժամանակ առվույտի սերմնա երբեմն երկո' անդամ ավելի, քան Հար թողնելու դեպքում: Առվույտիսերմնադաշտում ժա կան ն քիմիական եղանակներով կերունլ դաղձի դեմ: Վնասատու առվուլտին ամենամեծ վնասը պա ինչպ երկարակնճիթը), (տնրնակեր տերնեներիդորշ բծավ սերմակհրը, Ջողը, կեղծ ալրացողը: ծաղիկների բայմա Առվույտի

զիկները ն նոր կազմակերպվողոր պատճառով ուժեղանում են ժաղկա

զում

Առվույտի գեներատիվ օրգան է նակ շողում ավելորդ խոնա բույսիներքին Հարկերում լուսավո Վ, ռրի պատճառով բույսերըպառկո առդում առվույտի ծաղկման ն պ շոտողմիջատների մուտքը դեպի ն խիստ դժվարանում ն ծաղիկների չ։ Մբաժամանակդիտվում է ուժեղ ռերշնրի Հասունացուժը ձղձդգվում շրջանում ճողում ավելորդ խոնա առաջանում են նոր ցողուններ, որ Փախսվում են մեծ քանակությամբ Այսպիսով, սննդա պրուռնիններ:

կնտում,ստացվում է սերմի յածր

կ ճասունացումն ընթան ղաքներումը

ծա

Բա պողատվությունը: Փաղիկների

վինէլուդեպքում ուժեղանում է

մեղուները: Առվուրոի ծաղկման շրջանում անճրաժեշտ է մեղվի ընտանիքները փոխադրել սերմնաղդաշտերին մոտ: Բավարարթվով փոշոտող միջատների առկայության դեպքում առվույտի ծաղիկները բացվում ն փոշոտվում են. լրիվ չափով: Որպեսզիառվույտի ծաղիկը փոշոտվիչ անչրաժեշտ է, որ ծաղկի լորձաթաղանթը պատովի' Սովորաբար, ծաղիկները բացվում են այն դեպքում, երբ արտաքինիցծաղկի վրա մեխանիկական ճարված է առաջանում: Մեխանիկականճարվածի ազղեցությամբ առվույտի ծա-ղիկների բացումն ապաճովելու ճամար կիրառվում է արճեստական լրացուցիչ փոշուռում: Այն կատարվում է առվույոի' մասսայական ծաղկման շրջանում պարաններ ձգելու միջո-: ցով: Առվույտի բույսերը կպչելով ձգված պարանին, թեքվում են ն պարանից ազատվելով ուժեղ Հարվածում ժիմ-յանց: Այդ Հարվածի շնորչիվ ծաղիկները բացվում են: Լրաէ կրկնել, որովճետնե: ցուցիչ փոշոտումը 4--6 օր անց ւ պետք բոլոր ծաղիկները միաժամանակ չեն բացվում: Պարանի օգնությամբ առվույտի արճեստական փոշոտման դեպքում մեխանիկականՀարվածը նղաստում է միայն ծաղիկներիբացմանը, իսկ նրանց փոշոտման գործում ոչ մի աղզդեցությոմբ չունի: Հետնաբար,մեղուներն առաչին Հերթին պետք է փոխադրել այն դաշտերը, որտեղ կատարվում է արչեստական. լրացուցիչ փոշոտում: Առվույտի ծաղկման, սերմերի ձեավորման ն Ճաասունացման ժամանակաշրջանը երկար է տնում: Սերմերի ճասունաէ ցումն ընքանում անճամաչափ ն սկսվում է բույսի ներքեի՝ ուշացնելիս կամ ձղձգելիս բույունդերիը:Բերքաճավաքը սերի ներքնի ճարկում գտնվող դնրճասունացած ունդերը ն դրանց մեջ գտնվող ավելի լավ զարգացած ու ճասունացած սերմերը թափվում են Բերքի կորուստները նվազեցնելու նպատակով անձրաժեջտէ առվույոի սերմի բերքաճավաքը՝ կատարել այլն ժամանակ, երբ ունդերի 70--80 00 «Հասունացած է լինում: Առվույտիբերքաճավաքըկատարվում է ձեռքի՝ գործիքներով կամ պարզ նձիչներով: Հնձված ղանգվածը խրձերով փոխադրում են կալ ն չորացնում: Այսպիսի պայ Հասունանում 4ասունացաժ սերմերն արագորեն մաններում են: Սերմերը ունդերից լրիվ անջատելու Համար անճրաժեշսո տում

են

.

առվույտի զանգվածը կալսիչի միջոցով անցկացնել աոՖնրվազներկու անգամ: Քերքաճավաքը կարելի է կատարել Ֆան վերասարքավորվածկոմբայններով, երբ ունդերի 90-295 0ը դորշացած են լինում: Առվույտի սերմը պաճեստավորելուց առաջ անճրաժեշտ է տել, ապա չորացնել ն պաճել չոր, մաքուր հ ախտա'ճանված ճ

պաճեստներում:

:

ԿՈՐՆԳԱՆ

ն տարածվածությունը Նշանակությունը, բեոքատվությու

նը: Կորնգանըբարձր կերարժեք ունեցող բազմամյա

խո-

Խոտի որակով չի զիջում առվույտին, կենդանիտաբույս են մարսում: կանաչ վիճակում կերակրելու դեպները լավ քում կենդանիներիփքում չի առաջացնում: կորնգանի կանաչ է:

կերը ն խոտը պարունակումեն մեժ քանակությամբ մարսելի պրոտեիններ, անազոտ էքստրակտային նյութեր, ճանքային նյութեր: կորնդանի մոխրի կազմում կալցիումի պլարունակությունը բարձր է, որը կարնոր նշանակություն ունի մատղաշ կենդանիների կերակրման գործում: կորնգանի կանաչ կերի մեջ մարսելի պրոտեիններիքանակը կազմում է 18,2 "ն, «այն ճարուստ է վիտամիններով. 100 կգ կանաչ զանգվածը պարունակում է 18 կերային միավոր: խոտիմեջ պրոտեինների քանակը կազմում է 16,6 (6 100 կգ խոտը պարունակում է 53,5 կերային միավոր, 7,8 կգ մարսելի պրոտեին: մորնգանըօգտագործվում է նան խոտալյուր պատրաստելու ճամար, սակայն սննդարարությամբ զիջում է առվույտից պատրաստվածխոտալյուրին:

նշանակությունը մեծ կորնգանի

է նան

ոչ

բերրի, սակա-

վազոր, քարքարոտ, ավազային չողերում մշակելու ճամար, նախալեռնայինն լեռնային շրջանների քեքություններում դեմ պայքարելու գործում: կորնգանըլայնոՃողատարման .

րեն օգտագործվում է

նահ

տեղժելու գործում:

արճեստական արոտավայրեր

ծաղիկները պարունակում են կորնգանի

առատ

է լավ մեղրատու տրիշնորճիվճՃամարվում բույս:

կորնգաննունի

նան

մեծ

ըս-

նեկտար,

ագրոտեխնիկականնշանակու217

թյուն: Նրա մշակության շնորճիվ ՃճողըՀարստանում է օրգանական նյութերով կ ազոտով, լավանում է Ճողիստրուկտուրան, բարձրանում է բերրիությունը: կԿորնգանը կյանքի երեք. տարվա ընքացբքում ողի

վարեհլաշերտումթողնում է 50-60 գ/հ արմատային զանգված, 120--150 կգ/Ճ ազոտ: չողբ ստրուկտուրայի լավացումը կ բերրիության բարձրացումն ավելի ճաջող են ընքանում, երբ կորնգանը ցանվում է բազմամյա դաշտավլուկազգի խոտաբույսերի ճետ խոտախաոնուրդի ձնով: Այս բոլորի շնորճիվ կորնգանը ցանքաշրջանառություններում լավ նախորդ է Հացաճատիկայինն շարաճերկ կուլտուրաներիճամար: կորնգանըբարձր բերքատու կուլտուրա է: Անջրդի պայմաններում առաջավոր ն սովխոզները: կոլտնտեսությունները լավ ագրոտեխնիկայի դեպքում մեկ ճեկտար տարածությունից ստանում են 60- 80 ց լավորակ խոտ (3,2--4,3 Հազար

կերային միավոր): կորնգանի սկսվել մշակությունը

.

է 16-րդ դարում, Հարավային Ֆրանսիայում,որտեղից այն տարածվել է մյուս երկըրենրում: Ռուսաստանում կորնգանի մշակությունը սկսվել է 19-րդ դարի վերջում: Որոշ Հետազոտություններցույց են տալիս, որ կուլտուրականկորնգաններիմշակման ամենաչինր օջախըՄերձավորԱսիանէ (մ. Ա. Մատթնոսյան):Հայասչ տանում |լ Դարալակորնգանի Զանգեզուրում մշակությունը է գյազում սկսվել շատ ավելի վաղ, քան մյուս շրջաններումո Սովետական Միությունում կորնգանը մշակվում է Անդըր-

կովկասում,Հյուսիսային Մոլկովկասում, Ուկրաինայում,

դավիայում, կենտրոնականւնաճողային գուշում, մերձվոլգյան մարզերում), Ղազախատանում, Սիբիրում: ձայկական ՍՍՀ-ում կորնդանը բազմամյաբակլազգթ խոտաբույսերի խմբում զբաղեցնում է ամենամեծ տարաէ ծություններ:Մշակվում նախալեռնային ն լեռնային շրջաններիինչպես չրովիչ այնալեսէլ անջրդի պամաններում: Բարձրչորադիմացկունության կ պրտադիմացկունությահ` շնորճիվ լեռնային շրջաններում կորնգանը անդիսանում է անփոխարինելի կուլտուրա: -

Կենսաբանական Հայկական առանձնաճատկություննեոը:։

մշակվում է կերարտադրությունում կամ բազմածար Անդրկովկասյան տեսակը: տրընգանի Վ/ՍՀ-ում,

դաշտային

կո-

կորնգանի զարգացման տվողը գարնանացան Բազմատճար տարին ծաղկում է: կյանքի Հաջորդ տարին Ցանքի առաջին էչ Հետո տալիս է արագ վերաճ ն խոնավությամբ ապաՀնձից ճանՀովված վայրերում, ջրովի ՀՃողատարբաժություններում 2--3 անգամ: նադես է ղալիս որպեսբազմաճար, Հնձվում է փալհոնային գոտում, լեռնային գոտու ցածրադիրզանգվածմիննույն տարում ներում ջրովի Հողատարածություններում

Քրկու անդամ կարելիէ սերմ ստանալ: Բազմաչճարկորնգանըգլխավորապեսմշակվում է Անդոր-

Հայաստանում,ԱդըրկովկասյանՀանրապետություններում՝ նահ ն կովինչպես Հյուսիսային բնցանում վրաստանում, գոսնաճողային ՛ւկրաինալում,կենտրոնական կասում, տում: ցրտաղիմացկունությա Այն չորադիմացկունությամբ, է ն բերքատվությամբ սովորականկորնդանին: գերազանցում տեեն Ախալքալակի Շրջանացված բազմաճար կորնդանի ղական, Ազնիխի 18, Ազնիխի 24, Նախիջնանիտեղական, Սիսիանի տեղական, Հյուսիս-կովկասյան երկշար սորտերը: տեղական պոպուլյացիաների Մեր Հանրապետությունում են բազմածշար կորնգանիՍիսիանի,ԴարաՊՎեովմշակվում լագլազի, Մարտունու ն Թալինի եկոտիաերը, որոնք իրարից հն բուսաբանական ն կննսաբանական ռանձ"ոարբերվում տնտեսական Հատկություններով: Խաճատկություններով, Սբսիանի տեղական պոպուլյացիայում գերակշռում են կանգուն թուփ ունեցող բույսերը: Բույսերի բարձրությունը 60--90 սմ է, իսկ ջրովի պայմաններում ճասնում է մինչե են, մփիջճանգույցներիթիվը 120 սմ-ի: Ցողունները նուրբ ճետո է աճում, Ց--9, Թփակալումը արագ ուժեղ է: Հարերից լավ է, ողկուրզը միչին երձրկճար է. տերնակալվածությունը Զմռադիմացկուէ, ծաղկումը երկար է տնում, կարության նությունը բարձր է, չորադիմացվունությունը միջակից բարմ

բերքատու է, շրջանացված է Հյուսիս-արնելյան Բարձր Շիրակի, Զանգեզուրի, կենտրոնական, ԱՎոռի-Փամբակի,

ձըր:

ապլարան-չրազղանի, Դարալադյազիգոտիների, ինչպես նանի շրջանի ճամար:

նան

տեղական պոպուլլացիայում գերակշոում Մարտունու

են

տոնուսի:

`

կարճ,

բայց

է

բարակ Ցողունները են,

'

բաձումն ունի Սիսիանիտեղական սորտը: կորնգանըաքի է ընկնում բարձր

ամենամեծ

ու-

չորադիմացկունու-

ՍՍՀ-ում կորնգանի սորտերից Հայկական

րադիմացկունությունըմիջակից բարձր է: Բերքատվությունը: բարձր է: Տարածվածէ Դարալագյազի գոտու շրջաններում:

են կանգուն ԱՆԱ ունեքող բույսերը: Թխակալումըմիջակ է,. է 80--100 բույսերի բարձրությունը ճասնում սմ-ի: Ցողունները միջին ճաստությանեն, թույլ թավուռ, միջճանգույցների թիվը քիչ է ն Համեմատաբար կարճ ենչ Տերնակալվածությունը միջակ, բայց տերնները թիչ են թափվում: Ողկուլզը: միջին երկարության է, ձմռադիմացկունությունը միջակ, չո-

Դարալագյազի գերիշխում տեղականպուղզուլլացիայում

ճամար

միջճանգույցներըկարճ: Ողկույզներըգլանաձն են, երկար Է կրում են ավելի շատ ծաղիկներ, քան մյուս էկոտիպերը: Ծաղիկներիպտղատվությունը բարձր է: Միաշճարէ, միայն ջրովի պայմաններում տալիս է երկրորդ ճարը: Ցանքի առաչ ջին տարում չի ծաղկում: Ցրտադիմացկունությունը բարձր է, բարձր բերքատու է: Շրջանացվածէ Հյուսիս-արնելյան, 1ոռի-Փամբակի,Շիրակի, Կենտրոնական,Ապարան-Հրազդագոտիների, ինչպես նան Սնանի շչրջանթ նի-Դարալագյազի

միջակից բարձր կալվածությունը

բերքատու էչ չոր խուռի ելքը ցածր է, շրջանացվածէ Սնանի՝ ավազանի գոտու շրջաններում: Թալինի տեղական պոսւլուլլացիայում դերակշոում ենկանգունթուփ ունեցող բույսերը: Թփակալումը միջակ է,. բույսերի բարձրությունը ճասնում է 80--110 սմ-ի: Տերնա-

են ավելի կարճ ժամանակա-չ միջոցում ն ճասունացման ընթացքում ավելի բիչ սերմեր են թափվում: Զմոադիմացկունությունը լավ է, չորադիրմացկունությունը միջակից բարձր, վաղաճաս ն երկչար է: Քարձր

ճասունանում Պտուղները

է ծաղկումը կարճ

ն

քիչ է,

ողկույզը խիտ է

թիվը միջճանդգույցների

միջակ է, Տերնակալվածությունը

ներն ավելի ճաստ ավելիերկար 2 են,

կանգունթուի ունեցող բույսերը: Թփակալումը միջակ է, Հասնում 90--120 է բարձրությունը սմ-ի: Ցողուն-.

բույսերի

՝

--80-

քարքարո

մնում

կԿորնգանը երկարակյաց բույ է 3--5 տարի, սակայն է կյանքի երկրորդ ն երրորդ տ ջաձե, նրա տեղական էկոտիպե տարբեր է: Այսպես, օրինակ, Մա

քատ,

փոքր վարհլաշերտ ունեցո աճում թթու, ճաճճային, աղակա բարձր մակարդակ ունեցող Ճճող

նան

դժվար լուծվող աղերը: Դա

կորնդանըմշակելու

նում

յուրացնելու մ միացությունները են արմատները արտադրում թթո

վում է նրանով, որ բազմաշար Հողում ավելի խորն է, քան մի ճատկա ձմռադիմացկունությամբ գանի Մարտունու էկուոիը: կորնդանը Հողերի նկատմամ Ճում է կրով ճարուստ ճողերում

սմ-ի, Մեղ մոտ մշակվող տեղ ձմռադիմացկուն են, քան միաշճ

են

տալիս, որ կորնգանը ձմեռվ վում նույնիսն լեռնային այն զ ծածկոց չի լինում կամ նրա շեր

են

բարձրության Հասնում

նամանիքները

մ

զանվվածնհրում այն մշ 2300--2400

շարք

Թիլ

մի

չափով կախված է նրա տեսակի նում մշակվող բազմաՀար կորնգ րաղիմացկունություն են ճանդես լագյազի էկոտիպերը: նան կԿորնգանը ձմռադիմացկ

մթնոլորտային թացքում

նային գուտուչորային զանգվ տեղում մմ, 400--450 կորնգանի հրաշ

է դադարում աճ նակավորապես աճում նկ բավար բումկորնգանը

թյամբ, նույնիսկ տնական երաշ

է ավելի կարճ, քան Սիսիանիէկոտիոլինը: նրբ ծաղկարճ է տնում, նպաստում է սերմերի միաժամանակ որի շնորչիվ բերքաճավաքի ժամանակ սեր-Հասունանայուն, մերի կորուսան անձճամեմատ ավելի քիչ է լինում, կորնգանի

ամխան»

:

.

նպաստում

ա-

Պետք է նկատի ունենալ, որ Հիմնական պարարտացումը է ինչպես ծածկոց Ճանդիսացողճացաբույսի, այն պես էլ էնքացանք կորնգանիբերքատվության վրա: ՈւսումՍՍՀ լեոնահասիրությունները ցույց են տվել, որ Հայկական յին գուտու շրջաններում կորնգանի ենթացանքիդաշտերում Հիմնական պարարտացման. ժամանակ ֆպատակաճարմար Ք 60--890 Բ 45-է պարարտանյութերը Հող մտցնել 30--45 «60 կգ/նհ նորմաներով: ծիմնականպարարտացումը նպաստում Վկորնգանի բույսերի դիմացկունությանբարձրացմանը, որի շնորճիվ օգտագործման տարիներին խոտաղաշտը ավելի ւխիտ է ստացվում: Պարարտացված դաշտերում խոտի բերքի .քանակի ավելացման ճետ միասին լավանում է նրա որակը, ավելանում է պրոտեինների պարունակությունը, տերկալիոււթյունը, այն լինում է ավելի նուրբ: կորնգանիսերմացուն պետք է ախտաճանելդրանողզանով տ սերմի Համար 2--3 (1 կգ պրեպարատ),իսկ ցանքից .ռաջ վարակել Համապատասխանպալարաբակտնրիայով:կոտփընդանի սննդառությունը կյանքի առաջին շրջանում լավա2222

ատ

ու

«պտղատվությունըբարձր է: Մաղիկներիբարձր սպաղատվուփյամբ ճատկապեսաչքի է ընկնում Թալինի էկոտիկը: Մշակության առանձնաճատկություննեոը: Կորնդանըորլես բազմամյա կուլտուրա, ցանքի առաջին տարում բերք չի տալիս, որի պատճառովցանվում է ծածկոցի տակ: կորնդաՆի Համար որպես ծածկոց նպատակաճարմար են աշնանաւ.ցան ն դարնանացանճասկավոր ացաբույսերը: կորնդանը որալես ենքառանք պետքէ ցանել ցորենի կամ դարու վաղա՛ճաս, կանգուն թուի, կարճ ն չպառկող ցողուններ, փոքր փփակալություն ունեցող սորտերի ծածկոցի տակ: է մոլախոտերից, ուստի պակորնդանըխիստ տուժում «Հանջվում է ճողը մշակել ժամանակին: ՀողիՀիմնական նախացանքայինմշակությունը կաԿռարվում է ծաժկոցային կուլտուրայի պաճանջներինՃճամա-

վումը

«ռնում

8--10 օգտագործել

ն

լ

լուծույթ):

կնորնդանըպետք է ցանել վաղ ծածկոցի վաղ գարնանային փոցխմ կոցը դարնանացանՃացաբույս լինել Հետ միաժամանակ: Պետք է նկատ ճողի վերին շերտում խոն շացնելիս ճառով նրբասերմերի մի մասը չի ծլ է ստացվում: Վաղ դարնանայինցանքը վճռա ճատկապես այն վայրերում, որտեղ է արագ, իսկ անձրեներ թիչ են լինու ները ցույց են տալիս, որ կորնդանի առավելություն չունի վաղ դարնան Աշնանային ցանքի դեպքում աստ մության պայմաններում սերմերի ծլ դաշտային ծլունակությունը ավելի ց գարնանըցանելիս։ Աշնանային ցա ամրապնդվել ն ձմեռվա ընթացքու ցումն ավելի ուժեղ չափով է տեղի ուն ԾՄածկոցի տակ կորնդանը պետք բային եղանակով, ճացաբուլսերի ն քական Հաջորդականությամբ. Աշն ցանվում է սկավառակավորչարք ցան ծածկոցի տակ՝ ճացաճատիկա կորնգանի լիարժեք խտությամբ ճամարցանքը պեոք է կատարել 15 (6,5--2 միլ/Բ ծլունակ սերմի Հաշ Հիմնավորվածիջեցման դեպքում տացվում, զարգանում են մոլախո խոտը լինում է բերքատվությունը, դաշտերում կորնդանը միաժաման թողնում է ավելի բիչ արմատային մ պատճառովիջնում է նան նրա ա

է

է

բույսերի կենսունակությո մերը ցանքից առաջ սննդարար նյո 7 գն, ռսուպերֆոսֆատի 1գ0- բոր ներում մշակելու դեսլքում (0 ց սերմ

նում

վկոքյունը որպես նախորդող կովտուրաւ Խոտիբերքատվու Թյուսը բարձրացնելու,միաժամանակնուրբ ու տերնալի խոտ ոտանալու ճամար կորնգանի ցանքի նորման Հաճախ բարձրացվում է մինչն 180 կգ/ճ: ցանվում է 2--3 սմ, իսկ քեթն ողերում, լոկորնգանը բային չրջաններոսԲ մինչն 4--5 սմ խորությամբ: Խոտախառնուրդներում բազմամյա դաշտավլուկազդի խոտաբույանրից կարելի է ցանել ժիտնյակի, ոզնախոտի, բարձր ռայդրասի ճետ: Այս դեպքում ծածկոցը անպայման պետք է վինի աշնանացանճացաբույսը, որովճետկ բազմամյա դաշտավլուկաղգի խոտաբույսերի ցանքի ճամար լավագույն ժամետը ճանդիսանում է աշունը: Խոտախառնուրդում կորնդա-: նի ցանքի նոյման սաճմանվում է մաքուր ցանքի նորմայի 80 «0-ի չափով, իսկ ճացազգի խոտաբույսերի նորման՝ 3--4 անրմիՃաշվով: Սածկոցային կուլտուրայի բերքաճավաքը պետք է կասմ բարձրության տարել առանց ուշացման, Ճճունձը՝15--20 "վրա, որպեսզի ենթացանք խոտաբույսերիցողունները չճնըձվեն, Հացաբույանրի ծղոտը պետք արագորենդաշտից դուրս

միլ/ճ

Հանել:

է

տարում բարձ-

առաջին օգտագործման շնորճիվ բարտայման բերքատվությունը: է կորնգանի րանում առաջինն ճաջորդ տարիներին

կորնգանի օգտագործման

ն յուրաքանչյուր չարից Ճետո խոտադաշտըվաղ գարնանը երիտասարդխուտա-չպետք է փոցխնլ զիզ-զագ փոցխերով. Ճետք: փոցխել մեկ ճետքչ իսկ Հետագայումե̀րկու դաշտերը ն խոտի որակի բարձրացման

բերքատվության կորնգանի

է թողնում վաղ լավացմանվրա վճռական ազդեցություն են ցույց Ուսումնասիրությունները սնուցումը:

դարնանային

վիընդճանուր տալիս, որ ելնելով կորնգանիխոտադաշտի Ք 30--45 կգ/ճ ԱՎ20--30 ք45--60 ճակից պետք է սնուցել միոցխոտադաշտի է Սնուցմանը պետք Ճաջորդի

նորմայով: թիակալումէ ավելի կորնդանը Սնուցված դաշտերում խումը: են ավելի նուրբ, բարձր, տերնացողուններըլինում ուժեղ, Հետ մեկտեղ, ստացբարձրացման Բերքատվության պարունակու-

ռաո՛

է պրոտնինների ված խոտի մեջ ավելանում

թյունը:

բուլսերի վերաճի Հիմնականում

կն

2--3

ետք

է

ճա-

բնրքաճաճամարկորնգանի լավորակ խոտ ստանալու 2ըրլրիվ կոկոնակալման բույսերի վաք» սլետք է կատարել րոուշացնելիս ջանում, մինչն ծաղկելը: Բնրքաճավաքը պրոցեսիվրա, տեինների մի մասը ծախսվում է ծաղկման ցողունվիտամինները սկսում են քայքայվել, միաժամանակ է թաղանթաները կոսրոանումեն, նրանցմեջ ավելանում դրանից, բույսիներքնի Բոասցի նյութերի պարունակությունը: թափվում են, որի պատճառովխոտի Հարկի տերնեիկները

չափով բարձ-

փրանումէ աշնանը ֆոսֆորական ն կալիումական պարարտանյութերով Ք 45--60 Խ 30--45 կգհ նորմայով պարարտացնելիս: Աշնանայինպարարտացումըպետթ է կատարել այնպես, ւոր ծածկոցային կուլտուրայի խողանըքիչ վնասվի Աշնանային պարարտացումը նպաստելովհրիտասարդբույսերի ճաջող ձմեռելուն, միաժամանակարագացնում է բույսերի աճն ղարդգացումըօգտագործման տարիներին, Աշնանայինւկա-

ն

Հարից խոտը դաշտից շրջանում: Առաջին կ անմիջապես խոտադաշտը ջրել: նել առանց ուշացման են կոապաճովում ժամանակին կատարվողոռոգումները ըընջանիերկրորդ Հարի ստացումը: Հետո

մեծ

անդամ, սկզբի կոկոնակալման

կորնգանըջրում Ոռոդվող շրջաններում

կորնգանիխոտադաշտըցանքի տարում, ծածկոցի բերքաճավաքից ճետո, որոլես արոտ չի կարելի օգտագործել: -Այդ ժամանակ կորնգանի արմատավզիկը գտնվում է Հողի մակերեսին մոտ, երբեմն նույնիսկ «ողի մակերեսից 1--2սմ բարձր: Խուսադաշտը որպես արուս օգտագործելիսկենդանիննրը վնասում են կորնգանի արմատավզիկը։Այդպիսի բույսերը ձմռանը կամ վաղ գարնանը ցրտաճարվում են, որի պատճառով խոտաղդաշտը նոսրանում է ն օգտագործման տարիներին բերքատվությունըզգալի չափով նվազում է: ձմռադիմաջկունությունը կորնդանը

|

կերարժեբնիջնում է:

առաջին Հարի ժամանակին կատարուվայրերում Ջրովի մը ճւղաստում է լիարժեք երկրորդ Հարի ստացմանը: կորնգանի սերմ ստանալու Համար Սեոմնաբուծությունը: ունեն նորմալ «պետքէ առանձնացնել այն դաշտերը, որոնք նոսրացած Խիստ խտություն, վարակվածչեն մոլախոտերով:

ու

'

:

-

՝

ւ225-

"

կերաբտադբություն Դաշտային

ու

ու

ու-

հրկրորդ

տարվա

ա.

-

ութի ժար

դաշտերը սերմ ստանալու նպատակովչի կարելի օգտ ծել, որովշճետն այդպիսի դաշտերոսք կորնգանի կումն ընթանում է անձճամաչավ, բացի այդ անրմերիՀւասու-

Լ

են

այդ

Հար:

կորնգան այն

ն

Հնձում

Վնասատուների

Հար

առատ

մեկ ան նախալեռնայ թողնում րի անջրդիպայմաններում,որտեղ բա երկրորդ Հարի ժ ղական էկուտիապերը ն նացումըձդձռվում է: Դա մի կողմից պարգանումտալիս են խիատ ցածր է բերքա. դ ժվարացնում ճավաքը ն մյուս կողմից մեծացնում Ֆրկրորդ ճար չեն տալիս, սերմի ճա սերմի կորուստները Սերմի բարձր բերք է ստացվում այն դաշտերից, որոնք դարձյալ առաջին ճարը: են պաճովում կանաչ զանգվածիկամ չոր խոտի բարձր բերք չանհրապետությանտարբեր գոտի են տալի Հետնաբար, սումնասիրությունները ցույց սերմնադաշտը առանձնացնելու նպատակով,վաղ գարնանը պետք է ցանքատարածություններում ապաճովվաժ այն վայրերո վուցյամբ կատարել ատուգում ն սերմի ճամար թողնել ամենալավ խուտադաշտր: է կորեդանը տալիս երկրորդ Ճար, սեր Սերմի Ճւսփար կարելի է թողնել օգտագործման առաջին ն ատացվումէ առաջին ճարից:) Դա բաց երկրորդ տարվա դաշտերը: Տարբերշրջաններում կատարած առաջին ճարի ժամանակ կորնգանի բո են ցույց փորձերը տալիս, որ օգտագործման վի Հզոր: Սակայնջրովի այն վայրեր երկրորդ դաշտից կորնգանի տեղական էկոտիպերը տալ ավելիբարձրբերք է ստացվում: Օգտագործման հրկրորդ տարում կորնգանի Հի, պռանձինդեպքերում սերմի ճա ողկույզները ավելի կարճ են լինում, նան հրկրորդ ճարը» ծաղիկներն ավելի խիտ դասավորված, որի շնորՀիվ ծաղկումր տնում է ավելի կարճ, ն երկր ժաղիկների պտղատվությունն. րովի տարածժությունթերում է մար պետք թողնել այն տարիներ ավելի բարձր: Այշդաիսի դաշտերումսերմերը Ճասունանում եֆ ավելի սեղ ժամանակաշրջանում: է տաջին ճարը ճամընկնում հրրորդ տարկորնգանի վա դաշտում ձեռքի գործիքներով ն ուժեղ պառկում Ճետնանքովբույսերը կոմբայնով կատարվող ն անձրնային եղանակներին մ պամած բերքաճավաքի ժամանակ Ճճասունացած անրմերն ավելի բիչ են թափվում, պում է, որի պատճառով ոչ բոլոր ծաղ քան օգտագործման առաչին տարվա դաշտում ն են: մյապիսի տարիներին առաչին արն կորուստները նվազում է ճնձնլ խոտի ճամար, իսկ սեր Վարնոր պպնտք նչանակությունունի օգտագործմանառաջին տարում կորնգանըխոտի Համար րորդ ճարը: Այն դեպքում, երբ երկրոր Հնձելու ժամկետը, Այն դեպքում, երբ կորնգանըառաջին տարին ռերմի ճամար, առաջին ճարը խոտի խոտի Համար Հնձվում է կոկոնակալման Բույսերի կոկոնակալման շրջանում: ե չրջանում, ապա օգտագործման են առանց ուշացման, ապա տարում բույսերն աճում են ավելի Հզոր տարում ավելի քիչ են վարակվում սնկային ճիվանդություններով: րի զարգացումը ն սերմերի չճասուն Այդպիսիդաշտից ստացվում է սերմի ավելի բարձր բերք: մինչն աշնանային անբարենպաստ ե սերմնադաշանըը վաղ գ Առանձին կորնգանի դեպքերում նորմալ բուսաժաժկ ն Հզոր աճ խել: նեցող դաշտերը սերմ սաւանալու խոտադաշտերում նվա Փոցխված նպատակով կարելի է թողնել երկու տարի անընդճատ՝ օգտագործման առաջին ն քանակը: երկրորդ Մերմնադաշտի վաղ գարնանային տարիներին, կամ օգտագործման երկրորդ ն երրորդ Ճանդիսանում բույսերի ուժեղ լիլսի տարիներին: Թե որ ճարը թողնելսնրմի Համար, կախված է կորնդանի մշակվողէկոտիպից մշակության պայմաններից: Այն կոլ-

ու

սոնտեսություններն սովխողզները,ո

ու

|

րածություններում ֆոսֆորական ն կալիումական պարարՀչ տանյութերինորմաները պետք է որոշ չափով բարձրացնել: Պարարտանյութերը պետք մ Ճողը մտցնել վաղ գարնանը" մինչն կորնգանիբույսերի վերաոճըսկսվելը: բույսերի սննդառության ճիշտ կազմակերպկորնգանի ման ճամար կարնոր նշանակություն ունի նան միկրուլեմենտների կիրառումը: Միկրուլեմենտների օգտադործման շնորշիվ առաջին Հերթին ավելանում է կորնգանի ողկույզների ն ծաղիկներիթիվը, բարձրանում է ծաղիկների պտղատրվությունը: ՀայկականՍՍՀ-իյպայմաններում բարձր արն մոլիբդենը: Բորի օգտագործման դյունք են տալիս բորը գ0շնորճիվ սերմի բերքատվությունն ավելանում է 16--28 ով, իսկ մոլիբդենի օգտադործման ղեպքում՝ 12--2000-ոփ վելի բարձր արդյունք են տալիս, երբ Միկրոէլեմենտներն

կորնգանիսերմնադաշտի վաղ դարնանայինսնուցման ճամար խորչուրդ է տրվում պարարտանյութերնօգտագղործել Հետնյալ նորմաներով. ֆոսֆոր՝ 60-90, կալիում՝ 40--60 ն ազոտ՝ 20--30 կգյճ ազդող նյութի Հաշվով: Փրովի տա-

բարձրացմանը:

ու

նրանց վրա ավելանում են ողկույզների ծաղիկներիթիվըՉիդ-ղագ փոցխով սերմնադաշտի գարնանային փոցխումը պետք է կատարել մինչն բույսերի վերաճըսկսելը, ըս» որում՝ օգտագործմանառաջին տարվա դաշտերը փոցխել մեր Հետք, իսկ երկրորդ տարվա դաշտերը՝ երկու ճետք ն շամեմատաբար ավելի խոր։ Այն վայրերում, որտեղ սերմի ճաէ մար թողնումեն կորնդանի երկրորդ ճարը,անձճրաժեշտ ախոտադաշտըփոցխել ինչպես վաղ գարնանը, այնպես էլ ռաչին ճարը խոտի ճամար 4նձելուց Ճետու ռնրմնադաշտի վաղ գարնանային սնուցման կորնգանի շնորճիվ ուժեղանում է բույսերի բնիակալումն ավելանում է ողկույզների ն ծաղիկներիթիվը, բարձրանում է ծաղիկ-՝ ների պտղատվությունը, մեծ չափով ավելանում է սերժի բերքատվությունը, Փորձերը ցույց են տալիս, որ ֆոսֆորաՀետ կան ու կալիումական պարարտանյուքցերի ազոտական պարարտանյութերիօգտադործումը մեծ չափով նպաստում : է կորնգանի ուժեղ քփակալմանը ն սերմի բերքատվության :

,

'

մոցնելվերը նախատ

ն

կորնգանիսերմերը միաժա Այն ժամանակ, երբ ողկույզի նե են լինում, վերնեիսերմերը դեռն որպեսպիբոլոր սերմերը Հասունան Հավաքըկատարել, ճիշտ չի լինի նացածսերմերըկթափվեն ն բեր նի սերմերը ֆիզիոլոգիապես ճա

ղերում:

տեղադրվու մեզվարնտանիքները

թոիչք կորնգանիդաշտի մեղվանոցն թյունից: Որքան մեղվանոցները այնքան ծաղիկների փոշոտումը բարձր արդյունք է ստացվում, ե

յ

ինտենսիվ Մեղուների

յակին:

փոջոտումը Ճիմնականում կատ ցով: Այս դործում դյխապորապ ղուների դերը: կորնգանի ծաղիկների լրիվ ժեշտ է, որ սերմնադաշտի յուրա Հովված լինի 15--20 մեղվարն նադաշտպետք է փոխադրել կո

գ ազդող պետք է ծախսել 100--200 400--600 Արտ մեջ: լ չրի Փելով են սրսկիչ մեքենաներո տարում կորնդանըխաչաձն փոշուտվ

Միկրուլեմենտներըկարելի է մատային սնուցման եղանակով, շրջանում: Արտա կոկոնակալման մար լուրաբանչյուր ճեկտարի ճ

է Հող

տանյութերիճետ Համատեղ: Բորը կամ մոլիբդենը պետք է բույսերի վերաճից առաչ՝ 1,5--2 վով: Այն դեպքբում,երբ նախատ էլ միաժամանակօգտագործել, այ

են ֆոսֆորական օգտագործվում

'

":

դո

ու

ունդերի դերի ո

մուգ

փփոխվումէ բաց ունդերի մեջ սերմերը լրիվ

դա կանաչից

ւ, մ ի ւս

ու գույնը

Հ"Ր

2 չորադնեն ցոլ:

ԽԲԵՔՆՈՒԿ

սերմը պետք է զտել, պաճեստավորելուց

կգ մարսելի պրոտեիններ,

պր ոտեիննն ի

գ:

երեթնուկի խոտի քանակը զազմում

է 129

, ոա ին կորա իավորի կերային ե,

Աոարախաային

գ է 15,260, անազոտ րի նյութերը` 36 60, Հանքային նյութերը՝21 կգ խուոը պարունակում է 51,7 կերային միավոր, 7,9 կգ պրոտեին, իսկ 1 կերային միավորի մեջ մարսելի պրուռեին-

ե չ

քանակը կազմում ալրոտեինների

2,7

բա կորը կզդանա յօ.

ար

մշակվում է կանաչ կեր, խո, սիլոս, սենաժ, նը: Երեքնուկը խոտալյուր ստանալու Համար: Այն աչքի է ընկնում պրոտեինների, կարոտինի նե Հանքային նյութերի, «Հատկապես կ ֆոսֆորի, բարձր պարունակությամբ:Բոլոր տեկալցիումի կենդանիները երեքնուկը լավ են ուտում: երեքնուկի

են բեբբատվություՆշանակությունը,տարածվածությունը

է

00-ը: հրի 60--70 չէ. ալահլուց Հետո

սաց

,

են

-

' ալ րբՀասունացած աան պետք ԿաԲոր»

ներով ն կոմբայնով։ Ձեռքով ն պարզ Հնձիչներով 4նձելու փոխադրել կալսելու դեպքում խրձերը պետք է նույն օրը ն վայրը, չորացնել ապա կալսել: կոմբայնայինբնրքաճաարտադրողականություն արձրադնելու ւս

կանաչի, իսկ ողկույզի ծայրի ձնավորված են լինում, Սորնդանիսերմերի ճասունացումն արազ է ընթանում ն տնում է կարճ: Այս պատճառով էլ բերքաճավաքը պետք է կատարել սեղմ ժամկետում, ուշացնելիս ավելանում են սերմի կորուստները: Բերքը Հավաքում են ձեռքով, պարզ Ճնձիչ-

մնացած քած

:

խրձում, կալում ն պաչճնեստում: Այս Հանգամանքը ճչնարավորություն է տալիս սերմնադաշտի բերքաճավանքը կատարել մինչն բոլոր սերմերի րիվ Ճասունանալը: ելրբ Սերմնադաշտիբերքաճավաքը պետք է կատարել, րոլ են առնում ողկույզի Ճիմքի 2--ՅՑ ունդե րը ՝ Գոյ» ույնի,

Ճետո՝

է

ազ

է

ն

ու":

պատմություն:

Ու Հանրապետություննե

Արնելբում։

խար Իր "

Հիմնակա միր երեքնուկը: Այն բազմամյա բույս ներում ապրում է 2--4 տարի, բայ

մեջ կերարտադրության

առանձ Կենսաբանական

րաաատանում չրեռնո

վո

Հեռավոր

երեքնուկի բե կազմում մշա 19-րդդարի առաչին կեսին, Մեր ճա միր երեքնուկը զբաղեցնումէ Համեմ թյուններ:Այն մշակում են լեռնայի կալինինոյ կապես Ստեփանավանի, սիզախոտի Հետ մարգագնանալին

ինչպեսնան դուտում, փաստանային

յան

կար ՍովետականՄիությունում խմբ բակլազգի խոտաբույսերի յա է, Այն մշակվումէ ոչ սնկաճող Բե դուտու Հյուսիսային մարզերում,

վա

մշակութ

մասերում, այն չի մշակվում միայն ու անում երեքնուկի

բարձրացնում կարմիրերեքնուկըվաղուց մշակ

խոտախառնու ար ախտի Հողի կնձ յումվերականգնում նրա բերրիությունը: ւս

ո.զարդարի

ւ

գագնտինները ն նոթերը արարը

նան երեքնուկըօգտագործվումէ ստեղծելու, վայրեր ն խոտճարքներ

187 գ:

է

երեքնուկի խոտալ Է 64 կերային միավո արունակում կերայինմիավորի մեջ պրոտեին :

կազմում պարունակությունը

ունի արժեք

ների

տալիս է կյանքի 2-րդ տարում, նոսրանում է:

որից

խոտաղաշտրը

Հետո

ուժեղ Բույսը

թփակալող է, ցողունների բարձրությունը ճյուղավորվումէ, տերնառատ է: են, մանր (100 սերմի քաշիը՝1,4-Սերմերըհրիկամաձն 50--25

սմ

է, առատորեն

գ), փայլուն,դեղինն մանուշակագույն: երեքնուկի ենթատեսակներից կարմիր արտադրական զարնոր նշանակությունունեն Ճյուսիսային կամ միաճար ն ՆՑ

:

ճարավային կամ հրկճար ենթատեսակները: Միաճարերեքնուկըունի զարգացման աշնանացան տիպ: Քույսերը ցանքի առաջին տարում չնն թփակալում սովոու

պայմաններու)

չեն ծաղկում, միայնբարենպաստ առանձին բույսնրի վրա առաչանում են ծաղիկներ:0գտա,գործման տարիներինբույսերի գարնանային վերաճը դանէ ընթանում, բայց գաղ Թփակալումէ ուժեղ: Բույսերի Հասնում բարձրությունը է 70--90 սմ, իսկ ցողունի միջճանրաբար

դույցների Թիվը՝ 2--9 ճատի: Դյուղավորությունները Հիմնականում կննտրոնացած են ցողունի վերին մասում: Հարի Պետո բույսերը չատ դանդաղեն վերաճում, որի ւծրկրորդՏար չի տալիս: Աչքի է ընկնում բարձր ցրտադիմացդունությամբ։Ավելիխոնավասեր է ն Միաչար երեթնուկը ՀայկականՍՍՀ-ում շրջանացված | շրջանի ն մասամբ Սնանի. ավազանիգոտու շրջաններիբարձրր լեռնայինզանգվածներում: ծրկճար երեքնուկի ունի զարգացման գարնանացան

խոնավության պայմաններում վատ է աճում ն ցածր պաճանջկոտչէ, «ւմբերք է տալիս:ւերմության նկատմամբ աճում ն է լեռնային Ճճյուսիսայինպայմանննջողությամբ րում: Սակայն ձյունասակավ, ինչպես նան դաժան ձմնո ունեցող տարիներին, ճատկապես օգտագործման երկրորդ են ն խոտածածժտարվա դաշտում բույսերը խիստ տուժում կի նոսրանում է: երեքնուկիանրմերի ծլումը սկսվում է Չ2-3--ում, իսկ ծիլերը դիմանում են մինչն 8--10" ցրտերին: են դիմանում արմատավզիկիշրջանում ճասԲույսերը լավ 15" հ նող ցրտերին: Միաճարերեքնուկն ավելի խոնավասեր է, որի չշնորճիվ այն մշակում են ավելի ցրտադիմացկուն Հյուսիսային շրջաններում: երեքնուկի Հողի նկատմամբ պաճանչկոտ չէ, աջոչ ղությամբ աճում է նան պոդզոլային ճողերում: Սակայն վատ ն է աճում Հարուստ շատ խոնավ Բարձր կրով ճողերում: ն բերք է տալիս սննդանյութերով Ճարուստ օդաթափանց4որար

ղերում:

դոտում մշակվում է ՀայկականՍՍՀ-ում1ոռի-Փամբակի տեղական պատկանող Ստեփանավանի երկճար հրեքնուկին սորտը, իսկ Ամասիային Ղուկասյանթշրջաններում, Սնանի բարձրադիր զանգվածներում միաճար ավազանի զոտու երեքնուկիտեղականպոպուլյացիան:

պատճառով

երկարակյաց:

ուկասլանի :

Մշակության առանձնաձատկություննեոր: Երեքնուկը արող.

`

`

,

-

սոխ Բույսերիմեժ մասը առաչին տագործման տարիներինթույլ ուն

է,

(7

Բո Քրց

Գ

,

է

ալում,

50--20

ն

քուիը

կան-

սմ-ի, իսկ ավելի տլծաղկում: Բերքաչավա-

Համիմատարար արագորեն վերաճում որի շնորճիվ

է,

չոտո

տարում

մինչն Ճասնում Հատի, բույսն

է,

ձ բարձրությունը :. իջճանդույցների քանակը՝ 5--ջ

թիավա, Բ : 4-

Ն

,

-

շուտ ւ

է

բույսերն

կատարվումէ

են,

նան

երկրորդ ճարը: Բույսերի ցրտադիմացՃամեմատաբար թույլ է: Խոնավության նկատ-

դութուքյունը ավր Հաաերք» Ար հարում աա «ում է, ընքնուկին, Բարձր երքատու Կարմիր ս

ՆՈՅ"

ո

երեքնուկըխոնավասերբույս

-

է, ողի

անբավա-

պանվում է աշնանացանկամ գարնանացան.ճացաբույսերի ծ ածկոցի տակ: Այն դեպքում, անվում ի է մ, ն նրբ երեքն ցանվու երեքնուկը մարգագնտնայինսիզախոտիճետ խառնուրդով, ծածկոցը սիպետք է լինի աշնանացան, որովճետեմարգագետնային ն զախուտըցանվում է աշնանը: չողի մշակումը պարարտակումը կատարվում է ծածկոցային կուլտուրայի պաճանջա նչի Համառ մյ յան: խան մ աւոատի անրմացուն պետք է տեսակավորել, ախտաՀանե անոզանով, իսկ ցանքից առաջ չ վարակել պալար վարակել պալարա-

ին

`

երեքնուկի

բ

աւ

անն "ոգ

Ան Ն

ի

լակ

ցանթից

ռալոջի տակ երերնուկ

անվում է

Վ

«փոջեման, ամանակ, ակավառ Իլ

դարնանը՝ ճացարբույսերի փավորչարջացաններո, Գարնանացան

ու

ՄՊ

ծածկոցի դեպքում

կատարվում է շարքացաչ ցանքը ճացաճատիկա-խոտացա

է ճացաբույսր,

սերմնաբուծությունը

ն խոտերից զերժ՝ճատկապես կարանտին այնպիսիմոլախոտերից, որոնց սերմերը դժվար են անջատվում երեքնուկի Սերմիբարձրբերք ստանալու ճամար պետք է սերմերից» միջին խտությանխոտադաշտերը: առանձնացնել նոսրխո9ատադաշտում ուժեղ կերպով զարգանում նն մոլախոտերը: փազանը խիտ խոտաղաշտներումծաղիկները դժվարությամբ են փոշոտվում, սերմակալումը լինում է վատ ն այդ պատճառովբերքատվությունը զգալիորեն նվազում է: Բույսերը

գարնանը՝բույսերի վերաճն սկսելու շրջանում: Սերմ ռոտանալու այնք է առանձնացնել ւս.նպատակով մենալավ փուտադաշտը: Սերմնադաշտը պետք է լինի մոլա-

վաղ տարել

ցանքերում: Սերմնադաշտի ընտրությունը անճրաժեշտ է կա-

կարելի է կազմակերպել ինչպես երեքնուկի մաքուր, այնպես էլ երեքնուկի ե մարդադետնային սիզախոտի խառնուրդ

Պար Սեբմնաբուծծությունը:։ ծրեքնուկի

րունակությունը, տերնեներըսկսում են քափվել, խոտը կոպտանում է, նրա մեջ ավելանում է քաղանքանյութերի քանակը: Վաղ «ճարըանձճրաժեշտէ երկրորգ ճարը ստանալու ճա-

Երեքնուկիբնրքաչավաքը խոտի Համար կատարվում է բույսերի կոկոնակալման շրջանում, ծաղկումից առաջ: Ծաղկման զուգընթաց խիստ նվազում է պրոտեինների պա-

Պետո:

ու

ապա խուտաբույսերը: Երեքնուկիցանքի նորման սաճմանվում է 16--18 կգն ծհրեջնուկի ն կգ/ձճ,իակ խառնուրդի.դեպքուփ՝ 14--16 6--8 կգ/Ճ մարդագետնայինսիզախոտի սնրմի նորմայով: Ցանքը պնտք է կատարել 1--3 սմ խորությամբ: Ծածկոցային կուլտուրայի բերքաճավաքը պետք է կատարել ժամանակին ն ծղուռը անմիջապեսդաշտից դուրս ՃաՎ խոտադաշտի արածացումը: երեքնուկի նել Արգելվում ձմռադիմացկունությունը բարձրանում է, երբ աշնանը պակալիումական պարարտարարտացվում է ֆոսֆորական 30 կգ/հ նորմայով: նյութնրով Ք 30--45 ԽԵ Օտտագործմանտարիներինխոտադաչտը վաղ գարնանը 1 30--40 կգյհ նորմայով, ապա պետք է սնուցել Ք 45--60 փոցխել. նպատակաճարմար է փոցխել նան առաջին ճարից

նով, կամ սկզբում ցանվում

ն

է բե դժվարանում

Այն տարիներին,երբ միաճար եր ծաղկման սկզբի շրջանում Հաճախա դժվարանում է փոշոտող միջատներ պատճառովսերմի բերքատվություն Ցու երեքնուկի ծաղկումը կանոնավ

օգտագործման երկրորդ տարում ուժ լիս խիստ ցածր բերք: Սերմի ճամար այ Ճար երեքնուկի ինչպեսառաջին, Այն դեպքում, եիբ երկրորդ ճարը պե խար, ւսռաջին ճարի բերբաճավա են բույսերի կոկոնակալման շրջան մանակերեքնուկը Քիչ է վարակված ն ավելիլավ է ապաճովվածլինում տնանքովավելի բարձր բերք է տալի

առաջինտու թողնելօգտագործման

Միաճար երեքնուկը տալիս է մ պատճառով սերմի Համար թողնում Երկճար երեքնուկը սերմի Համա

ձբր բերք:

առաջին, այն ինչպես օգտադործման դաշտերից: Այն տնտեսություննե նուկն օգտագործումեն երկու տարի, օգտագործմաներկրորդ տար թողնել ն երեքնուկն ավելի բիչ է պառկում ա

երեքնուկի Միաճար

լացնել կգ/ճ-ով: սերմի բարձր

նո պարարտանյութերի կալիումական

նուկի բուաերի պառկումըկանխելու

պես սերմնադաշտ պետք է առան որտեղ բույսերը տարածությունները, րի ժաղկման շրջանում, երբ տարին

Հասունանում

հն

առատ

փթնոլորտայինտեղում են ման շրջանում,բույսերը պառկում դաշտերումսեր Այսպիսի ստացվում:

չ

պառկում են Հատկապես խոն եր տեղ մ ցվումյ գ վեգետացիայի որտեղ վայրերու

ո ժեղ

շոտման նպտղատվության բարձրացմանՀամար լավ պայ-. մաններ ստեղծելու նպատակովմիաճարերեքնուկի դաշտում կատարում են երեսճունձ։ Այն կատարցւմ են մայիսի վերջին-շունիսի սկզրին՝ մինչն երեքնուկի կոկոնակալումը, ըստ որում՝ 4նձում են ցողունի վերին Հ--Ց ԵրնսՃանդույցները: Ճունձի պետք է կատարել այնպես, որ չճնձվի բույսի ցողունի այն մասերը, որտեղից կարող են ճյուղեր նոր կոկոններ առաջանալ: Դրա շնորճիվ ավելանում է գլխիկներիթիվը: երեսճունձը ձգձգում է բույսերի ծաղկելը, դրանով իսկ լավ պայմաններ են ստեղծվում փոչշոտող միջատներիթոռիչՓի ճամար ն բարձրանում է սերմլ բերքատվությունը: Սակայն այն տարիներին, երբ միաճար երեքնուկի ծաղկման շրջանում չոր ն տաք եղանակներ են լինում, երեսչնձումը Քիչ արդյունավետէ: երեքնուկիսերմի բերքատվությունը զգալիորեն բարձրանում է, երբ սերմնադաշտըվաղ գարնանը պարարտացնում ձն ճանքային են տապարարտանյութերով:Փորձերըցույց լիս, որ վաղ գարնանայինփոցխման ժամանակ սերմնադաշ«տում ֆոսֆորականն կալիումական սլարարտանյութերիճետ մեծ ոչ քանակությամբ ազոտի օգտագործումը նպաստում է սերմի բնրքատվության զգալի բարձրացմանը: Երեքնուկի սերմի բարձր բերք ստանալու ճամար ճանքային պարարտանյութերը պետք է օգտագործել ետնյալ ն ազոտը նորմաներով. ֆոսֆորը՝ 60--90, կալիումը՝ 40--Ֆ0 20--30՝ կգ/ճազդող նյութի ճաշվով: Առանձին դեպքերում բույսերի ձմռադիմացկունությունը բարձրացնելու նպատակով սերմնադաշտըպարարտացնում ձն ն՛ աշնանը, ե՛ գարնանը: Այդ դեպքում նախատեսվող պարարտանյութերիկեսը տրվում է աշնանը, իսկ մյուս կեսը՝

լակ մոլիբդենը: Նլ՛անց օգտագործումը Հատկաւես բորը զարդացումը, օրգանների է բույսերի գեներատիվ վացնում են ավելի ինտենսիվ, բարձրանումէ Ժաղիկներըբացվում Հող պետք է Միկրուլեմենտները նրանց պտղատվությունը: վով: նրանց մոցնել1,5--2 կգ/ճնորմայով ազդող նյութիՀւաշ

բարձրէ լինում, երբ օգտագործվում արդլունավետությունը Հետ Միկրոպարարեն

Հանքային պարարտանյութերի միատեղ: նամ. արտաարմատային է օգտագործել կարելի ստանյութերը Այն վայարսկելովկամ փոշոտելով: հղանակով՝ ոնուցմոան եղանակըտաք ծաղկմանշրջանում բերում. որտեղ երեքնուկի

ու

գարնանը:

Այն դեպքում, երբ երկճար երեքնուկի երկրորդ ճարն է Խողեվում սերմի ճամար, ապա սերմնադաշտը պետք է պափարտացնել վաղ գարնանըն առաջին «Հարից ետո Այս դեպքում առաջին ճարից ճետո տրվում են միայն ֆոսֆորա-

է

Հարտաարմատայի լինում,միկրուլեմենտներով տարի-

կազմակերպում սնուցումը

սրսկման, իսկ խոնավ Սերմնադաշտը փոշոտման եղանակով: ներին՝վոշուտելու տրվում է 0,5-մեկ Հեկտարին պարարտացնելիս եղանակով 1 կգ միկրուլեմենտազդող նյութի Հաշվով: Արտաարմատադեպկազմակերպելու լին սնուցումը սրսկման եղանակով 500 գ միկրոծալասել է Քում, մեկ ՀեկտարիՀամար պետք են 400---600 լ վլեմենտ ազդող նյութիՀաշվով, որը լուծում հրեքսնուցումը պետք է տալ ջրի մեջ: Արտատրմատային են

Հուկիկոկոնակալմանվերջին շրջանում:

է անչամաչափ ու ձգձգումկարժիր երեքնուկը ծաղկում նչպասծաղկումըկլիմայական երկշար երեքնուկի իսկ միճար նչ օր, տնում է 20--30 պայմաններում ինչպես 30--40 օր: Խոնավ տարիներին,

ներով: տավոր ծաղկումը՝ բեջնուկի.

դանդաղ ծաղիկները խիտ ցանքերում բագլխիկում է մինչն 50 օր: երեբնուկի կ ծաղկումը տնում ն ապա Ճետո միջին կբոբում ծաղկում են ցածի ծաղիկները, տնում է 2-10 օր: նծաղկումը ծաղիկները:գլխիկի ն մածուցիկ է, Հավաքվումառաջացծաղկափոշին րեքնուկի մեկ է տեղափոխվում նում է գնդիկ, որը դժվարությամբ են տալիս, որ ինչցույց ծաղկից մյուսի վրա: Դիտումները են Հաճախում երեքնուկին, Քան չատ փոշոտող միջատներ

նան

'

"

բացվում

ջատ

են

վերին

ավելի ու նենում ե մ վելի սեղմ ժամայնքան նրա ծաղկումը տեղի է եղուների փռշոտվումէ մեղուների կետում: նրեքնուկը Հիմնականում մուտ են լինում երեջիջոցով: Որքան մեղվարնտանիքները '

ու

'

տր

ը

|

կալիումականպարարտանյութեր: նրեքնուկի նորմալ սննդառության Համար մյուս էլեմենոների թվում կարնոր դեր են խաղում նան միկրուլեմենտները, կան

կ

այնքան լավ Ֆուկիսերմնադաշտին, ի

են

փոշոտծաղիջկները

ն

է պատճառում

երեքնուկի երկաՀողի մակերեսին.

ձվա-

երնալՀունիսի:

խիստ Հչետնանքով

կոկոններըն ծաղիկնչ-

կոները, որի

են

են

պարզ

են

կգ/ճնորմայով:

Հնձիչներովն ձեռքով

Մ

կո-

Գի Աանավարը ատարել վոմբայՍերմի ամենաքիչ

`

ճեքսաքլորանով փոշոտում՝` 20

են

լինում: Այն

որտեղ վայրերում,

երեքնուկի սերմի

են

ճետո սերմերը Բերքաճավաքից պետք է

տնանքով ցածր է լինում: կենսունակությունը

ղտնելէլեկտրա-

որի

իսկ վաղ կատարելուդեպքում չճասունացած գլաիկներից լ դժվար են անջատվում Ճեչմշկվում են, չորանալիս

են,

դեղին կամ մանուշա-

կաղուլյն:Բերքաճավաքը ուշացնելիս սերմերը թափվում

նրանց մեջ դանվող սերմերը լինում

դորշ

են

այն ժամանակ,նրբ երեքզատարում 0-ը գույն է ստանում, իսկ

նուկի գլխիկների70--80

հով կամ ձեռքով

Բորքաշավաքը ճնարավորչէ կոմբալնով կատարել, օգտագործում են պարզ Հեձիչներ, Բերքաճավաքը պարզ Հնձիչնե-

գույնի

լինում են կոմբայնոյին րուստները ժա աբերքաճավաքի նակ, Բերքաճավաքը կոմբայնով պետք է կատարել, հրի երեքնուկի գլխիկների 90-95 գե-ը մուդ դորշ կամ դոլ'շ

նով,

ոո

տարում

՛

երկճարձռերի դեպքում անճրաժեշտէ խոտի ճամար առաջին չարը 4ճնձելբույսերի կոկոնակալման շրչանում, իսկ սերմթ Համար Թողնել երկրորդ ճարը: ծրդարակնճիքի դեմ ջիմիական հղանակով պայքարի դեռքում Թրթուրների մասսայականերնալուշ րջանում կա-

բերքատվությունը: դեմ պայքարելու Ֆիտոնոմուսի նպատակով երեքնուկի

աճման

վնասում նրանք

նվազում է սերմի

իր»

առաջին կեսին: ինչես նակ

դրել: Թրթուրները մասսայաբար ակսում

նա ձմնոում րակնճիթը՝ ֆիտոնոմուսը: է կամ երեքնուկի մնացորդների տակ: Բզեղնե ղեզմերը դաշտու մ երե ըՔվում են վաղ դարնանը՝ երեքնուկիվերաճի շրջանում: Վնաւչ սատուները սնվում են տերնեներով՝ նրանց վիա առաջացնոլով ծակուռիներ։10.15 օր անց բզեզները սկսում են

նրեքնուկինմեժ վնաս

սերմի բերքն էլ բարձր է լինում: ոլետք ե Մեղուները քրնքնուկի զաշտր փոխադրելբույսերի ծաղկումը սկսելու Յ--ծ օր առաջ:

վում

ան

րա

ժ

ո.

ոզնախուռը,

էն

ւ

աճանջկոտչեն:

ր

ա, մ մա

Բա

ն

են

Մաքուր

ն

քառանդամ խոտախառ դաշտավլոազգի խոտաբ Խոտախառնուրդները, ինչես ցանքերը, ցանվում նն աշ Վ1--2

անդամ

սվքոր առանձինդենաքերում խոտաբույս),

կազժվում

Բակլազգի

Մ

.

.,դաշտավլուկ կոմպոնենտների կե Հատկությունների Հիման վրա: խ կանոն լինում են երկանդամ (բա

ն

ձն

դաշտավլուկազդի ին սիստեմ, որի Հ ե ր տում: Ի նրանց Հողի զարձլաշոր դեր շերտ ստեղծելու ն ճողի փոշիաց Նոննա գուժում, Քերաամուքյ եր զիջում են բակլազգի խոտաբույսեր ավլուկազգի խոտաբուլանրը ցանվ Քորւլսերի Հետ խառնուրդի ձնով: ավել ններ՝ մի չարք առավելություններ՝ ավելի բերքատվությունը բարձրանում պածոլանման ընթացքում կորուս ստեղծումն ավելի ելի ատրուկտուրայի

"ն

վում," ժեքավոր կենսաբա Տաներովլ' բարչորադիմացկո ամբ կրաշտադ կունուք , ն ռմամ

"

«Ի» ավ»սեղը: Նո ւր դաշտավլուկազդ

ոտը,

տավլուկազգզի դաշտավլուկ նում գ կերարտադրությու օղտա են արժեթավոր մարգագետնային

4 ին

Բագմամ ազմամյա

2. ԲԱԶՄԱՄՅԱ ԴԱՇՏԱՎԼՈՒԿ

մազնիսային սերմազտիչ մեքենան չոր ու օդափոխվո ախտաճանված,

գե գումարով,

է

են,

:

խո-

է, ժա-

կ

ուա-

բարելավելու

ն

գրվում

են

ն կենսաբանական առանձ մշակության 2Հետեյալ

Բազմափյա դաշտավլուկազգի խոտաբույսերը բնուքո-

գործում»

րոտավայրեր ստեղծելու,մարգագետինները

նալ

Ճողատարման դեմ պայքարելու անակություն լանջերը ամրացնելու, կուլտուրական խոտճարքներ

թեք

ունեն

Բազմամյա դաշտավլուկազգի խոտաբույաերը կարնու:

մանակին կատարված նպաստում է խոտա-չ բնրքաճավաքը է բույսերիարագ վերաճմանը Ճաջորդ Հարիստացմանը:

մարաելիությունը վատանում

քաղանթանյութերի քանակն ավելանում է

տի սննդարությունն ու

տանում

ուշացնելու.

ցողուննեիր կոպ-

դեպքումդաշտավլուկազգի կոմպոնենտի

լինում է ավելի տերնառատ, խոտը նուրբ» բ արձր ավելի կերային արժեքով:Բերքաճավաքը

փում «նձված

խոտաբույսերը դտնվում ճասկակալման (Ճճուրանակալման) փուլում:Այս ժամկետնե-

ձոիվ կոկոնակալման փուլում: Այդ շրջանումդաշտավլուկազգի եյ

վում է բակլազգի բույսերի

Խոտախաոռնուրդի խոտի Համար կատալրբերքաճավաքը

է

0ե,

մինչն

մ

.

ահրնառատ 4, Բույաը ընդՀանուր մինչե 60-. զանգվածի

է

-

Մարգագետնային սիզախոտը խոնավասերէ, ցրտադիմացկուն:Սերմերը սկսում են ծլել 1--Չ"-ում, Զարգացմած

տերլները կազմում են

բարձրությունըՀասնում

Թուփը կանգուն է, ցանցառ: Թփակալումբ Հիմնականում երկար է տվում: Ցողունը սնամեջ է, Համեմատաբար Հաստ,

ՄԱՐԳԱԳԵՏՆԱՑԻՆ ՍԻՋԱԽՈՏ

նաճատկություններով:

:

է,

են

..որմայի 76--80

ցանվում

Խոտախառնուրդում երկուկուիպոնենաներն լ անագան դարնանը: Խոտախառնուրդի ավելիբարձր բերք ճամարցանքի նորման վերցվում ավելի բարձր`. անալու կազմվում յուրաքանչյուր կոմպոնենտի մաքուր ցանքի

ո'ր

ցան Ճացաբույսերի ծածկոցի տակ:Դաշտավլուկազդի կոմպոնենտները աշնանային. ցանքի դեպքում ա վելի լավ արդեն տալիս: Սակայնայն դեպքում, երբ ծածկոցըգաս-

ուժեղ:

է

նր

աճում:

0գտագործման

մինչն 1,5

ՇՅՈ

տարի

18--Դաշտային կեբաբտադբություն

տալիս մինչն կլանքի 5--6-րդ

ղիջում է Խոնավասիրությամբ խոտին, ցրտադիմացկուն է, Հողեր կոտ: երկարակյաց է, խոտախառն

չու

ոո բ, թո

ԽՄԻ

բարձր են, Ցողունները

ՄԱՐԳԱԳԵՏՆԱՅԻՆ

ներվումէ կոկոնակալմանշրջանում: Սերմ կարելի է ստանալ ինչպե այնպեսէլ Ճաոուկ ցանքերում:

կումը, որի ժամանակ խոտախա

Ցանքիխորությունը՝ 1--4 սմ: Օգտագործման տարինձրինխոտ պետք է կատարել մինչն մարգագե

չոռախառնուրդում ցանքի նորմանը

«նձճվում տարում նույնպես զարգացման տեմ բարձր բերքը տալիս է օգտազ բար ներին: երկարակյացէ, խուտախա տարիս Խոնավու տագործել 5--6 է ներին կարող վեգետացիայիընթա գամ: Այն աճում է բոլոր Հողերում, քերի նկատմամբ պաճանջկոտ է: Հայաստանումտարածված ձկեր Հճետո աճման տեմպը դանդաղ է կ կական ՍՍՀ-ում մարգազետնային Լոռի-Փամբակիգոտում, ցանվում է խառնուրդի ձնով: Մեր ճանրապե է մարգագնտնայինսիզախոտի ճո ց Մարգագետնայինսիղզղախոտը տակ, Գարնան ծածկոցի աշնանը, ցանվում է գարնանը: Կարմիրերեք

առաջին տարին չի ցանջի

տեմպըգարնանացանէ, ծածկոց

է,

«զոր:

Ցողունների բարձրությունը

ՌԱՅԳՐԱՍ

ն

:

խոնավ

գոտու

բույս

է, ցրտադիմացկունությունը

վերաճում է, ջրովի պայմաններում

է ռդտագործվել3--4

շրջանում:

փող

է առվույտի ճետ, կատարի,ցանքի նորման՝ 12--14 կգ/ի. ցանքի խորությունը՝ 1--2 սմ: ԽոտիՀամար 4Հնձվումէ մինչն ծաղզկումը,իսկ սերմի ճամար՝ մոմային Հասունացման

ցանվում Խուսախառնուրդներում

բում: Հնձից Հետո արագ սուալիսէ 3--5 Ճալո

ա-

է ջրովի շրջաններում մշակելու ճամար: պածր է Արժեքավոր տարում տեմպ, ցանքի Ունի զարգացման գարնանացան է երկրորդ տաէ ւստ ու: Ամենաբարձր բերքը տալիս փագ

Տաք

100--120

Թուփը կանգուն է, ցողունների բարձրությունը մինչե սմ: Տերնառատէ:

ԲԱՋՄԱՀԱՐ ՌԱՑԳՐԱՍ

առ-

կարելի է ցանել կորնգանին Խոտախառնուրդներում կգ/հ, Ցանվում է աշվույոի Ճեւտ, ցանքի նորման՝ 15--20 սմ խորությամբ: Խոտի Համար բերքաճավաքը Ֆանը, 2--3 իսկ սերմիՀամար՝ մո«լեք է կատարել մինչեծաղկումը, մային Ճասունացման շիջանում:

սոարում:

պարդացման գարնանացան բնույթ, բազմաճար է, աճման սոեմպը բարձր է, մեկ վեղնտացիայի ընթացքում տալիս է 2--8 ճար. Ամենաբարձրբերքը տալիս է կյանքի երկրորդ

Համեմատաբարչորադիմացկուն է, ցրտադիմացկունուչէ: Ունի թյունը բարձր չէ Հողերի նկատմամբ պաճանջչկուտ

Վ1Վ-108միո

ԲԱՐՁՐ

փառա

Թուխըկանգուն

րան

Ցանվում է աշնանը կամ գարնանը, երեքնուկի կամ կոտընգանի 4ետ խառնուրդում: ձանքը կատարվում է 12--15 կգ/ն նորմայով, 8--8 սմ խորությամբ: ԽոտիՀամար բերքաՃուրանակալման շրջանում: ՄՍերբերքաճավաքը կատարվում է մոմային Հասունացման շրջանում: Հասնում բարձրությունը

սմ։

բ

դուտումմ տափաստանային

է Հավաքել լրիվ

ՈԶՆԱ

ճասկա

կգյն, ցանքի խորությունը

աճում

հ

ղար

է աճու

ներին: երկարակյացբույս է: Ոռոգ յունավետությունը զգալի չափով բ ման 10--12 կգ/ճ է, ցանքի խոր

գործման տարիներին արագ Հար Առավելբարձր բերք տալիս

Ցանքի տարում

նուրդներում ցանվում է առվույտի աշնանացանտիս: զարգացման

ն Չորադիմացկունությո պ բարձր չէ: Հողերի նկատմա

Բույսը ուժեղ է թփակալում, ց բու է մինչե մ: Տերնառատ Հասնում

ւ

պոտք ղկելը։

8-12

բերքը տալիս է երկրորդ տարում, 3-5 տարի: երկարակեցությունՀ է պանել վա՛ նպատակաճարմար

խառնուրդումկարելի է ցանել առվ

ե չոր

թյամբ, ցրտադիմացկունությա

կարակլաց մ: ժիտնյակն աչքի է ընկնում

է 30--100

Ավելի ցրտադ զիջում ղիմացկունությամբ է լայն նում

է 50

ժիտնյակիբույսե Նեղաճասկ

էւ բնույթը գարնանացան

ների

լայնաճասկ ժիտնյակը, իսկ նեղա բիրականժիտնյակը: կայնաճասկ ժիտնյակը ուժեղ

առավ տեսակներից ժիոնյակի

ԺԻՏՆՅԱԿ

ճամար պետք է Հնձել Ճասկակալմանշրջանում, մինչն ծաղկումը, իսկ սերմի ճամար՝ մոմային Հասունացման շրջանում: ԱՆՔԻՍՏ

Հասնում Բարձրությունը

ՑՈՐՆՈՒԿ

մ:

Բոլորը տերհեառատէ: Բարձրչորադգիմացվունն ցրտադիմացկուն է: Խոբույս տախառնուրդներումցանվումէ առվույտի ն կորնգանի Հետ, ւնի զարգացման աշնանագարնանացան տիպ Օգտադործման տարիներինդարնանը տալիս է արագ վերաճ: երկարաՎյաց բույս է: Ցանքի նորման Չ0--25 կգ/ճ է, ցանքի խորուէ 1--1,5

ՄԻԱՄՅԱ

Հալկական ՍՍՀ-ու մբամյա բակլազգի թոտաբույսեր ն վարկոր նշանակություն ունեն գարնանացան աշնանացան իսկ միամյա դաշտավլուկազգիխոտաբույվիկը, շաբդարը, անրից՝ սուդանիխոտը:

:

թյունը՝ Յ-Ճ

ման

սմ:

շրջանում:

Խուոիճամար Հնձվումէ լրիվ Հուրանակալ-

Սերմնադաշտերում բերքաճավաքըկատարժամանակ ղանս-

վում է սերմերի դորշացման շրջանում: Այդ վածը լինում է կանաչ ե Հյութալի,

կամ սիլոսի պատրաստման ճամար:

է խոտի օգտագործվում

ԱՆԿՈՃՂԱՐՄԱՏԱՎՈՐ

ՍԵՋ

Ցողուն-

Ուժեղ է քփակալում, թուփը թիտ է ն կանգուն: ները նուրբ են, Հասնում է 1 մ. Բուլարտչ-

բարձրությունը

փնառատէ:

Անկոճղարմատ ղար ավոր Ժացկուն

բույս

ե սեզը

չորադիմացկուն ն ցրտադիէ: Հողերի նկատմամբ պաճանչջկոտէ: Ունի |

պարդացման աշնանադարնանացան տիպ ցանվում է Խոտախառնուրդում բերքը տալիս Առավելադույն

Հեւոչ րորդ

ման

առվույտի

կորնգանի

ն

է կյանքի երկրորդ

տարիներին: կարող է օգտագործվել4--5

ն

եր-

տարի: Ոռոդ-

պայմաններում բարձրաբերքատվությունը զգալիորեն Ցան

կգճէ, »"-- Է կգ/ ուքցանքի խորությունը՝ նում

'

ն որման 15--20 -

ջրովի շրջաններում :

Խոտի ճամառ անճրաժեշտ է Հնձել Ճասկակալմանշրջանում: Սերմի Համաս չ

2--3

`

սմ:

բերքա ճավաքը կատարվում է մոմային Հասունացման վեր-

ջում:

ԽՈՏԱԲՈՒՅՍԵՐ

ԳԱՐՆԱՆԱՑԱՆ

Վիկ

ե բեոքատվություտարածվածությունը Նշանակությունը,

նը: Գարնանացանվիկն զում

է

Հատիկի

ունի բարձր կերային արժեք: Մշակ-

կանաչկերի խուռի, սիլոսի,սենաժի, խուտալյուրի, վիկը Գարնանացան նպատակով:

տեիխններովն

ճանդիսանում է բուսական

Հարուստ է պրոսվիտակուցները

Խուռի մեջ պրոտեինի պարունակությունը կարհոր աղբյուր: օօչ»Այն պարու0, Հատիկի մեջ 28--34 կազմում է 15--86 ֆակում է մեժ քանակությամբ ճանքային նյութեր, վիտաԺիններ, Հատկապեսկարոտին: Բույսերի ծաղկման շրջանում ճավաքված վիկի 100 կգ կանաչ զանգվածը պարունակում է 16,5 կերային միավոր մ 3--6 Վիկի ցողունը ուշ է կուտակգ մարսելի պրոտեին: նում, նրա մեջ թաղանթանյութերը դանդաղ են կուտակվում: Այդ Հնարավորությունէ տալիս վիկը կանաչ կերիճամար օդտագործել ավելի երկար ժամանակ՝ մինչն ունդերի կազմակերպումը: 100 կգ խոտը պարունակում է 45,8 կերային միավոր

ն

12,8

կգ մարահլի պրոտեին:

վիկի Գարնանացան

ճատիկներն օդտադործվում են որսես խտացրածկեր: կգ ճատիկը պարունակում է 116 կերային միավոր: 1 կերային միավորի մեջ մարսելի պրոտեիններիքանակը կազմում է 227 գ: կերի Համար օգտադործվում է նան դարմանը, որի մեջ սպիտակուցների սպաէ 9 0: 100 կգ դարմանը պարո:րունակությունը Հասնում նակում կերային միավոր: Գարնանացանվիկի կանաչ զանգվածը, խոտը, աղացած ն մանրացրած Ճատիկճերը բոլոր ճաճույքով կենդանիները ուտում են: Վիկը անջատ լի ցանվում, այն ցանվում է դարու, վարսակի ն այլ դաշտավլուկազդի բույսերի ճետ խառնուրկոմպոնենտը Հենադում: Խառնուրդում դաշտավլուկազգի

է30

կգ.

է 200--250

վիկ-վարսակի,

50--60

ց/հ։

ԱրեմտյանՍիբիրում:

ն կիրգիզիայի րավային Ղազախստանի ջրովի շրջաններում,

թյուններում,Մոլդավիայում, կովկասում,ՀաՀյուսիսային

վեկբ կերային նպատակով Գարնանացան մշակվում է մեր երկրի ճամարյա բոլոր գոտիներում, Հատկապեսխոնավությամբ բավարար ապաճովված շրջաններում: Ջի. մշակվում միայն շատ չորային շրջաններում, Գարնանացան վիկըլայնորեն մշակվում է նան ոռոգվող շրջաններում: Սովետական Միությունում հ. ճիմնականում մշակվում է ՌՍՖՍՀ-ի ն Ուկրաինայի տափաստանային անտառատափաստանայինշրջաններում, ոչ ոնաճողայինգոտու կենտրոնականմարզերում, իենտրոնական անաճողայինգոտում, Վոլգա-Վյատկայի գոտոսհ, Բելոռուսիայում, Մերձբալթյան Հանրապետու-

խուու

են

զանգվածիբերքատվությունը ցն, իսկ Հատիկի բերքատվությունը՝՝

գ/ն, Ամելի բարձր բերք են ապաչովում վիկ-գարուխառնուրդները, որոնք տալիս

Հասնում

վիկի կանաչ Գարնանացան

եկն է,

տուրա

նուրդներն օգտագործվում են որպես ցել զբաղեցնող կուլ-. ն արժեթավոր նախորդ են աշնանացանՀացաճատիկային ն մյուս կուլտուրաներիՀամար: Վիկի մշակության: շնորճիվ ճողը Հարստանում է ազոտով (50--80 կգ/ճ)։ Վիկո: մշակվում է նան որոլես խոզանացան կուլտուրա: Գարնանացանվիկբ վեգետացիայի ընթացքում կերինպատակովկարելի է ցանել մի քանի ժամկետներում: Այր կանաչ կոնվեյերի մեջ մտնող Հիմնական կուլտուրաներից-

է

քան եգիպտացորենի ցողուններից պատրաստված սիլոսը: Վիկը սիլոսի Համար մշակելու նպատակով ցանվում հան արնաֆաղկիՀետ խառնուրդիձնով, Վիկը ն նրա խառ-

սիլոսը պարունակումէ 21 կերային միավոր ն 3,2 կգ մարսելի պրոտեին, կամ շուրջ 3 անգամ ավելի շատ պրոտեին).

Վիկ-վարսակային խառնուրդից պատրաստված

րանի դեր է կատարում վիկի ճամար, որը պառկող է: Խառ-բերքաճավաքըՀեշտանում է, խուոր շուտ է չորանում, նուրդի վիկի տերններն ավելի քիչ են քափվում, որը նույնպես: նպաստում է խուռի որակի բարձրացմանը: Հասունանում:

'

Գարնանացան վիկը խոնավությ կոտ է, ճատկապես ինտենսիվ աճ մանն ծաղկման փուլերում, երբ տե աճը ն կանաչ զանգվածի ամենամեծ

թյուն

Վեգետացիա կազմում է 15--20", նաչ կերի կամ խոտի ճամար 4նձելը մինչն սերմերի «ճասունանալը 1500--

նում

բարձրության: Տերնները բարդ են, են բեղիկներով։ ԽՄաղկումը ս Հճարկերից:Գարնանացան վիկը ճ շոտվող է: Պտուղըբազմասերմ ուն են, թույլ փքվածությամբ, տարբեր նագույն, խայտաբղետ), սպին ուժ ահրմի քաշը 50--70 գ: Գարնանացան վիկը ջերմության Հանջկուտբույս էւ նրա սնրմերի պայմաններում, իսկ ծիլերը դիման տերին Օ:Աճման չամար ամենա

ցան կամ սովորական վիկը կառչող ժեղ սառկող են, նուրբ, ճյուղավո

առանձնաճա Կենսաբանական

ազատված դաշտերում գարնանաց զանական եղանակով:

Ժարնանացան վիկը Հայկակա լեռնային գոտու բոլոր շրջաններու թյամբ բավարար չափով ապաճովվ յին նպատակովմշակվում է գարու Արարտյան Հարթ Խուրդի ձնով, ջրովի Հող նախալեոնային գոտու Հացարույսերից ն մյուս վաղ ճավ

չեն

ձատիկի ճամար վիկը մշակվու կեն րավայինգուտուշրջաններում` մարզերում, գոտում, Մերձվոլգյան Հյուսիսային կովկասում, Անդրկ Հյուսիս-արնելյան մարզերում գար

պումը: Վիկը սկղբնականշրջանում դանդաղ է աճում, նրաճ ն նտենս է ունենում աճը ինտենսիվ տեղի բույսերի ծաղկման շրջա նում: Մաղկմանփուլում վիկի բույսերի քաշը ճամարյա կրրկնապատկվում է։ Այդ պատճառով այս շրջանում խոնավության: պակասի դեպքում վիկի բերքատվությունը խիստ իջնում է Գարնանացան վիկը բարձր բերք է ապաճովում այն շրջան-. ոյ

նակը կազմում է 1281--

մմ, ,

-

դ լ" ընթացքում՝՝ իսկ վեգետացիայի ցիայի ցՔ

է բոլոր տիպի «ողերում: Գարնանացանվիկը աճում Ամենից բարձր բերքը տալիս է սնաճողերում ն շագանակա-գույն Հողերում մշակելու դեպքում: ավ է աճում նան կավաավազային, կավային ն ավազային Հողերում: Վիկը վատ է

աճում

ձոր

աղակալած ճողերում,ճաճշճացած, ավազային, ճողի թթվությունը: Գարնանացան վիկը

վատ է տանում

ՏՂ ւտ

րնավորումբ վատ էընքանում, ուսային

օրվա

ա՛լմա

ո

մինի գարնանացան

անների

խմբին,

սերի

|

ո

«Մ

կարճ` -

վաղաճաս սորտերի վեգետացիայի: օր, միջաճասներիշրջանի տնողությունը կազմում է 75--80 130--140 110--120, օր։ Շրջանացուշաճասներինը՝ նը՝ իսկ մեծ մասը պատկանումէ վաղաճաս ն միջաված սորտերի Հաս խմբերին: Այդ սորտերի ծաղկումը սկսվում է ցանքի 40--50 օր, իսկ կանաչ ն չոր խոտի «ամար բերքաճավաքը՝ 55--70 օր անց: Վիկի շրջանացվածսորտերի մեծ մասն ունի խոտա-ճատիկային օգտագործում: ՀայկականՍՍՀ Լոռի-Փամբակի,Շիրակին Սնանի ավագոտիներում. մշակելու ճամար: ղառնիգյուղատնտեսական 31--299 է նգովակայա սելեկցիոն Տոր քն իշ նանի ավազանի գոտու շրջաններումմշակելու ճամար՝ նան. 199 սելեկցիոն սորտը: Բելոցերկովսկայա Մշչվկլության առանձնան Գ Գարնանացան ններր: աճատկությունները: թյ «խորդոծրի նվատմատք պաանքկոտ չէ, կարելի է շակել աշնանացան ն գարնանացանՃճացաբույսերից, շարաճերկ կուլտուրաներից Ճետո, ցելի Համար ճատկացվուլ դաշտում որպես ցել զբաղեցնող կուլտուրա: Նախորդողկով-

շրանացված

՝

շող փեթ

Հետո կատարումեն խոզանիհրես«ոուրայի բերքաճավաքից վար, աշնանը խոր ցրտաճերկ: Վաղ դարնանը դաշտը փոցէ կուլտիվացիան առաջ կատարվում Ք խում են, իսկ անքից ում: մ փոցի ՞ նուրՀետ ն ով երի ԱԱ |

Ի

-

"ե Բարու ԱոաՆիի

անում ..- ար

տանյովքերի,Հատկապես գոմաղբի օգտագործմանշինք 20--30 տ/ճ նորմայով Հող է մտցվում աշնանը, Գոմաղբը տակ: Այդպիսի դաշտերում վիկի բերքատվուՀերկի ի Փր

աաԱրի է "ր» ՂիրԿարԱաեաքն Խար Ֆոսֆորական ն ար ան րը հարտանրո կալիուակար աաա ի աշնանը: վում է Անա աերմերի մար Կոր ԿԻ տուպնրֆոս0

Բ1որը

արդյունք

ացվում, ստաց

ն

են

միատեղ.

մ

պարար

ձ

Ավե

Հ.

անքի

շատանագ

զոտ

ր

Հետ

միասին Հող մացնել 50 կգլն Հատիկավորված ֆատ: Սերմացունպետք է տեսակավորել, ախտաճանելգրա150--200 գ պրեՖոզանով (1 ց սերմի Համար ծախսելով սնրմի ՏՄՏԴ կգիտ պրեպարատով(3--6 կամ ապլարատ), Համար), իսկ ցանքից առաջ վարակելՀամապատասխան ն նր խառնուրդները նիտրադինով:Գարնանացանվիկը պանվում են վաղ գարնանը, ՃասկավորՀացաբույսերի ցանՑանքի սովորական շարայինեղանակով: Քին ղուգրնթաց, Խորությունը սաշմանվում է 4--6 սմ: Ցանքի նորման կանաչ զանգվածին խոտի ճամար մշախառնուրդներիճակելու դեպքում վիկ-գարի ն վիկ-վարսակ մար պետք է սաճմանել 5--6 միլ/ճ, որը Համապատասխակում է 180-220 վիկի ն դաշտավլուկազգիբույսերի 2:1 (140--160 կգ վիկ -Է50--60 կգ գարի կամ վարսակ),իսկ խոնավությամբ բավարար ապաճովված շրջաններում 8:1 (160-180 կգ վիկ--30--40 կգ վարսակ Հարաբերակցությամբ Քուր վիճակում կամ Գոր ը սերմի Վիկը «ք Համար Ց ցանվումէ մաքու դարի): (100--120 կգյճ նորմայով), իսկ խառնուրդի դեպքում պանՔի նորման կազփվումէ 3:1 կամ 4:1 ճարաբերակցությամբ: Ռրոչ շրջաններումվիկը ցանվում է նան սուդանի խոտի ճետ խառնուրդիձնով, որը Հնարավորությունէ տալիս ստանալու

կգ/ճ

օր

տա-

ԱՇՆԱՆԱՑԱՆ

՝

Վիկ

ն բեոբքատվություտարածվածությունը Նշանակությունը, նը: Աշնանացանվիկը մշակվում է վաղ գարնանը կանաք

ներով,

շրջանում ստացվում է առավել բարձր բերքը ն ամենից "ստ պրոտեիններիքանակը 1 հ տարածությանՀաշվով: Վիկի սերմի ճամար բնրքաճավաքը կատարվում է բուլսի միջին կ ներքնի Հարկերի ունդերում սերմերի մոմային ճասունացումը սկսվելու շրջանում, կոմբայններով, կորուստները նվազում են, երբ ներքեի ունդերի դորշանալու շրջանում բերքաճավաքը կատարվում է պարզ «ճնձիչներով: Հնձված զանգվածը չորանալուց Ճետո կալսում են կալսիչ-

Վիկը ն դաշտավլուկազգի բույսերի խառնուրդ ցանքերը: խնամքի մեծ աշխատանք չեն պաճանյչում:, Ցանքից «ետո տավփանումը,Ճատկապեսչորային շրջաններումն խողանացանի դեպքում, նպաստում է սերմերի արադ ն Ճամերաչխ ծլմանը։ րովի Հողամասերում ոռոգումը կատարվում է ելնելով բույսերի պաճանջից:Գարնանացան վիկի խառնուրդների բերքաճավաքըկանաչ կերի ն խուտալյու պատրաստելուՃամար պետք է սկսել վիկի ծաղկման շրջանում: Խոտի ն սենաժի Համար վիկի բերքաչավաբի պետք է կատարել ծաղկման ներքնի ճարկում ունդերի կազմակերպմանշրջանում: Այդ

կեր:

(10-15

ընդմիջումներով),որը Հնարավորություն է լիս ավելի երկար ժամանակաշրջանումստանալու կանաչ

ա-

երկու Ճար: Ցանքի նորմայի մեջ վիկը կազմում է 80--100 կգ/ճ,իսկ սուդանի խոտը՝20 կգ/ճ: Սիյոսի Համար գարնանացան վիկը ցանվումէ արնածաղկի ճետ խառնուրդի ձնով: Արհածաղիկըցանվում է 60 սմ՛ միջշարքային տարածություններով, 20 կզյն նորժայով։ Արհ-. վածաղիկը ծլեյուց «ետո շարքերի ընդլայնական ուղղությամբ ցանվում է վիկ-վարսակի խառնուրդը (90--100 կգ/ճ: վիկ- Չ0--30 կգ/ճ վարսակ): Այսպիսի խառնուրդներն պաճովում են 350--400 զն սիլոսային զանգվածի բերք Բավարարխոնավությամբ ապաճովվածշրջաններում ն կանաչ կոնվելերում վիկը ցանվում է մի քանի ժամկետներում

թր

Ըձնաբ Ը Ը սաբանականառանձնահա

կովտուրա կարելի

բարձրությունը «ա Քույսը տերնառատ է։ Տերնները զույ "ջանում են բեղիկներով։ Աշնանա

կամ քավոտ վիկի ցողունը

Ֆոր ճյուղավորվող,

|

Ֆում

ՍովետականՄիությունում աշն մշակվում է կենտրոնական ս ղային դոտու մարզերում, Ուկրաին նային ն տափաստանայինշրջանն Մոլդավիայում, Հյուսիսային կովկ գոռուսիայում ն մերձբալթյան ճան չայկականՍՍՀ-ում թավուտ վիկ նպատակաճարմ րային ն տում Արարատյանճարքավայրու է ցանել նան լեոնատափ

ճկու

չեր, խոտ ն սիլոս ստանալու ասք արժեք, չոր խոտի մեջ պրուռեին Հասնում է 2900, կենդանիներըլա է' չթյունը բարձր Աշնանացանվիկր կարելի է օգ արժեք միջանկյալ կուլտուրա: Մ վում, այլ ցանվում է աշնանացա ցորենի, աշնանացանդարու Ճելո խ նանը կանաչ կեր ստանալու նպա սոիկային կուլտուրաների խառնուր ազատված դաշտերում ցանում են Հ Հշնանացան վիկը կարելի է ցանել արնածաղկի, վարսակի ճետ խառնու վիկը բերքատվությ Աշնանացան պան վիկին։ կանաչ զանգվածի բերք 150--200 ց/ճ, կավ աղզրուռեխն աշորայի ե վիկ-ցորենի խառնուրդ լոսային զանգվածի բերքատվությու ./ճ, Խոտի բերքատվությունը կազ ժամկետներումճնձելու դեպքում տ

տեսակին

է պատկանում

չայաստանի

նկատմամբ» ջան.

դաշտա-մոլախոտայինվիկերից Մ. Գ. Թումանյանի կողմից ստացված երկճար վիկը։ երկչար վիկը ունի խոր գնացող ե ուժեղ ճյուղավորվող առանցքային արմատ: Սերմերը ծլում են միաժամանակ: Ծիլերը ներկված են լինում անտոցիանով: Բույսըուժեղ թփակալող է: Ցողունըպառկող է, ուժեղ ճյու-

րում: Թավոտ վիկի

`

ալ` ցողունները ն տեխկներըուժեղ թավոտ էն: Պտուղը բազմասերմ ունդ է, Սերմերը կլորավուն են, սպին շատ ավելի: 1000: քույլ է արտաճայտված, սն դույնի, խավապատ, փանը, սերմիքաշր՝ Չ5--35 Գ վիկը զարգացման բնույթով Հանդես է դալի Թառվոտ մեծ բազմազանությամբ. ունի գարնանացան, աշնանացան, ձներ ե սորտեր: Աշնանացան եհրկցան ձեերն ավելի ցրտադիմացկուն են. Աշնանացան վիկի սերմերի ծլումը սկսվում Է 2--8" ջերմության պայմաններում, իսկ ծիլերը դիմանու` են մինչն 4" ցրտերին: Աշնանացան վիկի ձմռադիմացկունությունը շատ բարձր չէ, դիմանում է մինչե 15-. 205 Ցբըրտերին,լավ է աճում ւեղմ ձմեռ ունեցող վայրերում, ուժեղ տուժում է: սառնամանիքներիցխիտ Աշնանացան վիկը՝ զգայուն է ջերմության խիա փոփոխության դարնանը: Հատկապես նկատմամբ պակաս պաճանչջկոտէ, Խոնավության վիկը։ Այն լավ է դիմանուժ չորությանը: Չո.-. դարնանացան Հանջկոտէ նան լույսի նկատմամբ: Աշնանացանվիկր ավելի վաղաճաս է. ԱշնանայինզարգացմանձՀամարսպաճանչջվում է շուրջ 40--45 օր ձները կանաչ կերի կամ խոԱշնանացան տի ճամար 4ճնձվումեն վաղ դարնանային վերաճը սկսելուր 40--50 Հետու օր Սերմերի ճասունացումը սկսվում է բույօր անց: Գարնանային սերի գարնանայինվերաճից 100--115 ցանքի դեպքում թավոտ վիկի ծաղկումը սկսում է ծլումիտ 60--65 պաօր Հետու Աշնանացանվիկը Ճողերի հկատմամբ աճում վիկե Գարնանացան է ճողերում: բոլոր ճանջկուռչէ, ՀամեմատությամբՀողի սննդանյութերի նկատմամբ ավելի պաշանջկոտէ: Բարձրբերք է տալիս բերրի ն լավ մշակված Հողերում, պարարտացման նկատմամբ ավելի զգայուն է: գերխոնավ ն ծանր ճողեԱշնանացանվիկը վատ է աճում

1,5--2

վիկը որպես միջանկյալ կերայ ցանվող շ նախորդ լինել ու. Համար: Այն Հանդես է. գալիս նա կուլտուրա: Վիկի խառնուրդիՀամ տարվում է այնպես, ինչպես աշն մար: Օրգանականն ճանքային դործման դեպքում աշնանացանվ գալիորեն բարձրանում է: Աշնան վում է տվյալ գոտում աշնանաց սաճմանված ցանքի ժամկետից 10--

առանձնաճա Մշակության

նություն ե չորադիմացկունու կական ՍՍՀ-ի ։ոարբեր շրաննեեր տի բերք (Ա. Ա. Մատքնեոսյա ձ ունի վիկը կարեոր նշանակություն ջր րում ն նախալեռնային գոտու խոզանացանցանքի Համար: Այն սուդանի խոտի, ցորենի,սորգոյի, սի ցանքերում բարձրանում է կան զանգվածի բերքատվությունը ն պ թյունը

վփետրաձնհն: Բույսի ցողունները թյամբ ծածկված են թավոտությ ծաղիկներով: ողկույզ է, 15--20 շակազույն են, երբեմն վարդակա փասերմ, բաց դեղնադույն կամ դ են, սալինշատ թ Սերմերըդնդաձե գորշ կամ կանաչավուն, խավապա երկշար վիկր շատ վաղաճաս է, օ րում ճնձվում է ծլումից 40--45 նե աշնանացան զարնանացանբնու որ բ տարբերվում է նահ նրանով, քանի ճանդուլցներ: Առաջին ար ղարդանում են առաջին ճանգույցի Բ մյուս ճանգույցներից: մանավկ՝ ունեն ավել վիկներն երկճար են:

մինչն բարձր, ղավորվող,

՝

կլ

որոշ

սիստեմով: Գարնանային է ցր ցրտաճերկային ր յին րկայ այն ցանվում է գարու կամ վարսակի Հետ

դեպխառնուրդի

ցանքի ցանք

ձնով:

:

Վիկր ցանվում է նան արնհածաղկիՀետ (80--100 կգ/ճ Վիկ-14--16 կգ/ճարհածաղիկ): Աշնանացանվիկի ն ճացաբույսերի խառնուրդ ցանքերում վաղ գարնանի տրվում է սնուցում ֆոսֆորական ն կալիումական պարարտանյութերով,ապա կատարվում է փոցԿում: Ջրովի շրջաններում ոռոգումը կատարվում է բույսերի ւաՎիկի բույսերի խնտենսիվ ճամապատասխան: սլաճանջին ՔՃըշարունակվում է ծաղկման շրջանում: Վիկի ն Հացաճշատիկային կուլտուրաների խառնուրդի բերքաճավաքը կերի ճամար կատարվում է վիկի ծաղկման շրջանում, երբ խառնուրդում Հացաբույսերը գտնվում են Հասկակալման փուլում. Սկզբում անձրաժեշտ է Հավաքել պիկ-աշորայի, ապա վիկ-ցորենի խառնուրդը Աշնանացան Վիկի սերմերի բերքաճավաքը կատարվում է ունդերի գորշացման շրջանում: Այդ ժամանակ ավարտվում է Ճացաբույերի մոմային Հասունացումը:

քում

վում

փոշոտումն

Ժան

չափով իջեցվում է: նոսր ցանքերում ծաղիկների ավելի լավ է ընթանում ն ստացվում է սերմի աովելի բարձր բերք: Աշնանացան վիկը ցանվում է սովորական շարային եղանակով, 5--6 սմ խորությամբ: Կերային նպատակով ցանվում է նան գարնանը: Այս դեպքում ճողի մշակությունը կատար-

Վիկ--60--80 կգ/ճ աշորա կամ 80--100 կգ/ճ ցորեն): Վիկի սերմ ստանալու ճամար ավելի նպատակաճարմար է ցանել աշնանացան ցորենի ճետ, որի ցողունները ավելի են միականգուն են, քիչ են ճնշում վիկին ն Ճճասունանում 'ժամանակ։ Այս դեպքում երկու կոմպոնենտներիցանքի նոր-

կովտուրա-

Ցանքի

պան աշորայի կամ աշնանացան ցորենի ճետ միատեղ: Վաղ ժամկետում ցանված վիկը ունենում է ավելի բարձր ցրտա-չ դիմացկունություն Կարելի է նան սկզբում ցանել վիկը ե երկու շաբաթ անց, նրա ծլուժմնավարտվելուց Հետո, ցաշուրջ նել աշնանացան աշորան կամ աշնանացանցորենը: կազմվում է վիկի ն Հացաչատիկային նորման ների սերմերի 2:1 Հարաբերակցությամբ (80--100 կգ/ճ

(ՄԻԱՄՅ

Բոր

զաբդարը

ունի նան կարնոր կություն: Հողը ծարստացնում է նային մնացորդներով, ազոտով, է դյուղատնտեսականկուլտուրան

"

ա

Շաբդարըկարելի է մտցնել կան քանի ժամկետներում կատարելու րեն Հնձելումիջոցով կարելի է կե հակ կերակրել կանաչ կերով, Շ կենդանիներըՃաճույքով ուտում չի առաջացնում: Շաբդ նաե ամ

կել հղզիպտացորեն, բանջա

չում առվույտին: 1 զ կանաչ զա իսկ խոտը՝ 05 կերային միավոր: կենսաբանական Շաբդարի ճնարավորություն են տալիս որպ տուրա ցանելու աշնանը, գարնա ճետճարային ժամկետներում, ին միամյա կամ բազմամյա կերայ տացորեն, գարի, աշնանացան ա վարսակ, առվույտ, տուղանիխո կամ ենթացանք: Շաբդարըմիա յին կուլտուրաների ծածկոցի տա ցի բերքաճավաքից ճետո արագ տարում կանաչ կերի Համար ճնձ Խոզանացանցանթի դեպքում տալիս է կանաչ զանգվածի մեկ ռում, ճաջորդ տարվա վաղ գար րագ զարգանում է ն տալիս կան ՇաբդարիբնրքաճավաքիցՃետո

կեր ե չոր խոտ ստանալու ճամ պարունակում է 2840 պրոտեին,

բարձրարժեք կեր նը: Շաբղարը

Նշանակությունը, տարածվ

ՇԱԲԴԱՐ

է

ւ

.

:

Ն5-ՆՑԳԽ:

Շաբդարըջերմասեր բույս է: նրա սերմերը ծլում են 3-են ուշ դարնանայինցրտերից: ԱշՖՏ, իսկ ծիլերը տուժում նանը չշաբդարիլավ թիակալած բույսերը ձմռանը դիմանում են մինչն 16" ցրտերին, Շաբդարըխոնավասեր կուլտուրա է: նրա մշակությունը տաք շրջաններումՀնարավորէ չրովի պայմաններում:Հողերի նկատմամբպաճանջկոտչէ, այն աճում է բոլոր ճողերում, ճողերում, ինչպես նան նոր լուրացվող կիսաանապատային աճում է վատ ճաճճայինճողերում: Շաբդարըվաղաճաս, աշնանաչգարնանացանտիպի կով256`

կանգուն կամ կիսականգուն է: Ցողունների պառկելու մեծ ճակում ունեն, Հաստ են, սնամեջ, Հաճախ անտոցիանով է Ներկված, բարձրությունը ջրովի պայմաններումճասնում 40--70 սմ: Տե100--140 սմ, իսկ անջրդի պայմաններում` րնները եռմասնյա ծեն։ Սերմերը ձվաձն են, հրիկամաձե, մուդ կանաչ,դեղին, գորչ կամ այլ գույնի: 1000 սերմի կշիոր

Թուփը առանձնաճատկություննեոը: կենսաբանական

-

ՍովետականՄիությունում շաքբդարը ճիմնականում մշակ-. վում է Միջին Ասիայի բամբակացան շրջաններում ն Անդըրկովկասի անլսպետություններում: Հայկական ՍՍՀ-ում 2շաբդարը մշակվում է Արարատյան ճարթավայրում, ինչպես նախ նախալեռնային Շաբդարը դոտու ջրովի ճողամասներում: նան է ճետաքրքրություն «որոշակի ներկայացնում լեռնային, ն գոտու ջրովի անջրդի պայմաններում մշակելու ճամար: Շաբդարըբարձր բերքատու կուլտուրա է: Աշնանային վամ գարնանային ցանքի դեպքում չրովի պայմաններում վեգետացիայիընթացքում տալիս է 200--300ց/ն կանաչ գն խոտ, իսկ առաջավորտնտեսուզանգված կամ 50--60 են ստանում ցյն խոտ: Խոզամինչե 80--120 Քյուններում են 150--200 ստանում ց/ն Ֆացանի դեպքում տվյալ տարում անաչզանգված:

Վոզբներին:

այն), ջի տարածություններով նան Հարավային ՌուԱմերիկայում: ապստանում նրա մշակությունը սկավել է 20-րդ դարի ըսն

արնելքի երկրներու ճիմնականում

«(Հոդլաստանում,Աֆղանստանում, հրանում

մշակվել Շաբդարը

է շրջանացվել

17.Դաշտային կեբաբտադբություն

վում է կուլտիվացիան

իս տասիանում են ոչ խո վ արում րակված դաշտերում՝ Շաբդարըգարնանըցանելու դեպքո նանը կատարել ցրտաճերկ, իսկ վաղ կուլտիվացիա ն փոցխում: Խողանայինցանքը կատարվում է Հ տուրաներիխոզանի վրա՝ չիզելումից եթե դաշտը մոլախոտերով վարակված պա կատարվում է խոր վար ն փոցխում: Շաբդարիսերմերը մանրըեն, այդ նշանակությունէ ստանում ցանքից առա մեծ պաճանջ ունի ֆոսֆ մը: Շաբղդարը կան պարարտանյութերինկատմամբ: պետք է Հող մտցնել Հիմնական պար նանը ցրտաճերկի,իսկ դարնանը կուլտ Ք 60--90 Խ 45--60 կգ/Բնորմայով: Շաբդարիսերմացուն գաղձի սերմե ւպետջ՝ է զտել էլեկտրամագնիսակ Ցանքիցառաջ վարակել Համապատա

բերքաճա բում նախորդող կուլտուրայի

տանային կուլտուրաները:Մոլախո

ղի մշակությունը պայմանավորվում է տով: Աշնանը ցանելուդեպքում նրա Հանդիսանում եգիպտացորենը,Հացա

Մշակությանառանձնաձատկութ

ցիոն սորտը, որը ստացվել է երկրա ղոտական ինստիտուտում:Այն բարձր

ձայկականՍՍՀ-ում

պայմաններում 4Ճն թյան նպաստավոր Հետո է վերաճում: Շաբդա լավ Հարից ված են Վախշսկի 3, Ադրբեջանսկի 4 Արարատսկի1 ն տեղական սորտերը:

Սերմի ճամար մշակելու դեպքում վեղե վումէ 80--90 օր: Շաբդարը բազմաճար բույս է: Կլի

է: նրա բույսերի ծաղկումը Ար րումսկսվումէ ճունիսի կեսերին՝ ծլու տուրա

սմ:

առվույտի ծածկոցի

Ը

մանակ տրվում

են

ու

0-ը

ՍՈՒԴԱՆԻ

Խ

է կա

շաքարների պարունա

Հիմնականում մշակ

րավ-արնելյանմարզերում՝Ու

ՍՍՀՄ-ում

խոտ:

խոտը մեր երկրում նո Սուդանի կությունը սկսվել է շուրջ 60 տար այժտ կարնոր նշանակությունէ ստ Ձոտու ճամար: Սուդանի խոտը բ կանաչզանգվածի բերքատվությո ց/ն, խոտի բերքատվությունը 5Ֆ ծրկրամասիշատ տնտեսությունն

վոր ն 4,4 կգ պրոտեին: նրա կան դանիները Ճճաճույքովեն ուտում: արժեքը ավելի բարձր է միամյա Հետ խառնուրդով մշակելու դեքու Հողակլիմայականպայմանների րից, սուդանի խոտի Հետ որպես կո վել գարնանացանկամ աշնանաց տոյան ն այլն: Այսպիսիցանքերո րացմանՀետ միասին 1 ն տարա տեինների քանակը ճամարյա կրկ

կանաչ կերը պարունակում է 17 կ մարսելի պրոտեին, իսկ 100 կգ չոր

է 16,440,

խոտը բերքատվությամբն կեր շարքում լուկազպի խոտաբույսերի տեղ: Խոտի մեջ պրոտեինների պ

որ սենաժի ճամար, ինչպես նպատակով: կենդանիները այն լ

նան

նը: Սուդանիխոտը մշակվում

տաբածված Նշանակությունը,

զ

Ճասունացել

մոլիբդեն, յուրաք

բերքաճավա Աշրմնադաշտում

խիկների60--70

դող

ու

նյութի ճաշվուր

բոր նյութեր՝

միկրոարարտա-

ֆոսֆորական կալիումական պարարնան ազոտական տանյութերի ճետմիասին պարարտանյութԹեր՝չափավոր նորմայով 20--30 կգն ն

ն

են խոտի ճամար ճնձում Բույ ծաղկումից. սերի ծաղկման սկզբի շրջանում: Մասսայական ճետո կերարժեքն իջնում է։ Սերմ ստանալու ճամար նպատավաճարմարէ առանձնացնել առաջին ճարը: Սերմի բերքատվությունը զգալիորեն բարձրանումէ, երբ սնուցման ժա-

Շաբդարըկանաչ կերի

ջից։ Աշնանայինցանքի դեպքում գարնանը մինչն առաչին. անգամ, իսկ մնացած չարերի միջն ընկած ճարը չրել 2-8 3--4 անգամ: ժամանակաջշրջանում՝

տակ ցանելիս այդ կուլտուրաների բերքաճավաջից անմիջա-. պես Հետո դաշտր պետք է ջրել, ելնելով բույսերի պաճան-.

Շաբդարը եգիարտացորենի,դարու,

մակերպումը:

նորմայով: ՑանքիցՀետո անճչրաժեշտէ դաշտը տափանել: Սերմերի Համերաշխ ծլում ապաճովելու ճամար ցանքից ճետո ջրում հն: Շաբդարըսկզբնական շրջանում մոլախոտերից տուժում, է, ճետնաբար կարնոր նշանակություն ունի քաղձճանիկազ-

Հետո,լրիվ

Շաբդարըաճող եգիպտացորենիմիջշարքային տարածու-` սարածությունթյուններում ցանվում է նրա միջշարքային Հետո, շարային սովորական ների վերջին կուլտիվացիայից 2ճամատարածեղանակով: Առվույտի տակ ենթացանք եղա-` նակով ցանելու դեպքում երկու խոտաբույսերն էլ ցանվում են միատեղ, առվույտը ցանքի լրիվ նորմայով, իսկ շաբղաերբ -ի չափով: Այն դեպքում, րը՝ մաքուր ցանքի նորմայի2500 ծածժկուլտուրաների առվույտը ցանվում է Հացաճատիկային ցանվում է ծածկոցի բերքաչճավաքից կոցի տակ, շաբղարը

ցանքի

խորությունը՝ 1--2

է

ցանել տարբեր ժամկետներում: Գար-. նանային ցանքը պետք է կատարել վաղ գարնանը, իսկ աշչ՝ նանային ցանքը՝ Հոկտեմբերի առաջին տասնօրյակում, սու: վորական չարային, շարքերում ճամատարած եղանակովչ Հացաճատիկային շարքացանով: Յանքի նորման դարնա-չ. նային ցանքի ժամկետում սաճմանվում է 16--20 կգ/ճ,իսկ: 18--22 ն կգ|նչ խոզանացան ժամկետներում՝ աշնանային

Շաբդարըկարելի

8--10"

ու

ջերմության պայմաններում: Ծիլերը զգայուն են ցըրեն։ Աճման տերի նկատմամբ, 3-Ք։ ցրտերից տուժում զարգացման ճամար առավել նպաստավորէ Չ0--Չծ" ջերփուտանում է բարձր թյունը Սուդանի խոտը ճաջողությամբ ջերմությունը: Սուդանի խոտը կանաչ կերի Համար օղտագործելու դեքում պաճանջումէ շուրջ 1500", հսկ սերմ ստաակտիվ չերմուցյան դումար: նալու Ճամար՝ 2200--23006 խոտը աչքի է ընկնում բարձր չորադիմացկուՍուդանի նությամբ, որը պայմանավորվում է նրա ուժեղ զարգացող ն խոր գնացող արմատային սիստեմով: Դրա Հետ միասին սուդանի խուռը զգայուն է ոռողման նկատմամբ: Ոռոգվող շրջաններում սուդանի խոտի բերքատվությունը 1,5--Տ անդամ ավելի բարձր է, քան անջրդի պայմաններոսի

ճողամասերում։ Այդ շրջաններում սուդանի խոտը ն նրա 9իխողանացան ցանքի խառնուրդներըկարելի է օդտտագործել|՝ են Համար: կատարվածՀետազոտությունները ցույց տալիս» ցյն կաոր խոզանացանի դեպքում ստացվում է մինչն 400 նաչ զանդվածի բերք: Սուդանի խոտը ն նրա խառնուրդները կարելի է մտցնել կանաչ կոնվեյերի մեջ: խոտի արմատային սիստեմը փնջաձն է, մազՍուդանի արմատների ճիմնական մասը ճողի մեջ թափանցում է մինչհ մ խորությամբ, իսկ դեպի կողք տարածվում են մին2--2,5 սմ: չե Թիակալում է ուժեղ, մեկ բույսը տալիս է մինչե 20--30 ցողուն: Ցողուններըկանգուն են, լցված պարենքիմով,-մինչն մ բարձրությամբ: 2,5--3 Բույսը տերեառատ է, տերնները 00-ը: կազմում են ընդճանուր զանգվածի ավելի քան 95--45 է, է Ճուրան նաղկափթթությունը փոշուտվում խաչաձն, պտուղը ճատիկէ, 1000 սերմի կշիոր 6--19 գ: Սուդանիխուտըջերմասեր բույս է: նրա սերմերը ծլում են

ՀեռավորԱրաելքում: Հայկական ՍՍՀ-ում սուղանի խոտը կարելի է մշակել Արարատյանճարթավայրում ն նախալեռնային գոտու ջրովի

րավային Ուրալում, Հյուսիսային Ղազախստանում:Վերջին տարիներին այն սկսել են մշակել նան Արեմտյան Սիբիրում,

կովկասում, Մբմերձվոլդգյան մարզերում,Մոլդավիայում, ջին Ասիայում, ինչպես նան ոչ սնաճողային դոտում, Հա՝

է մ

կեր

Մշակությանառանձնաճատ

է 18--20 կգ,պարունակում

Ք 50--

երբ շողի

սմ

շերտում ջերմութ

Սերմացունպետք է տեսակա մային մշակման: Սուդանիխուտը

մաներով,

Ւ| 45--60 թերը օղդտադործել

խոտի տակ:նպատակաճարմ է

յին պարարտանյութերըանչրաժ նախորդող կուլտուրայի, այնպես

րի, ճատկապեսազոտի նկատմա

Սուդանիխոտը խիստ պաճան

ճամար լավ նախորդ են Հացաճա կուլտուրաները: Սուդանի խոտին աշնանը կատարվում է խոզանի ե իսկ վաղ գարնանը փոցխում, ապ տիվացիան փոցխում:

օր ժել Սակայն ծլումից 25--30 է նրա ինտենսիվ սկավում ջանից քում բույսերի բարձրությունը կ 2--8 սմ: Ցողուններիաճը դադա շրջանում: Հնձելու վիճակի է ճաս անց: Սուդանիխոտը ճարից Հետո տացիայի ընթացքում կարող է տալ ներում մինչն 4--5 ճար: Սերմեր 100--320 օր անց: Սուդանիխուր ղերում, այլն աղադիմացկուն բույս ցող ն աղքատ ավաղային ճողերում: Ավելի բարձր կերային արժեք խոտի ճիբբիդները, որոնք տալիս օգտադործվում են կանաչ կերի, ճամար: Սորզո-սուդանիՀիբրիդնե պրոտեինների պարունակությունը

դաղչ որի պատճառով կարող

խոտը սկզբնականշր Սուդանի

կայնաշարքցանքերում ծլումն ավարտվելուց ճետո կաառաջին չ:/շատարվում է միջշարքային տարածությունների 15--20 8--10 սմ խորությամբ: իսկ օր անց՝ երկկությունը խոտը սուդգանի շրջաններում ր ովի կտվտիվացիան։ րորդ 2--3 է անդամ: մինչն Հաջորդճարը ջրվում ՎիտամիններովՀարուստ կանաչ կեր ստանալու ճամար աուդանի խոտի բերքաճավաքը պետք է սկսել մինչն բույ՝ սերի շուրանակալումը, երբ ցողունների բարձրությունը Հասնում սմ, խոտի ճամար ճիմնական բերքաճաէ 50--60 Ավե- : վաքը կատարվում է ճուրանակալման սկզբի շրջանում: է (ի ուշ Հնձելիս խոտը ստացվում ավելի կոլիտ, Հնձից 4եսո դանդաղ է վերաճում: Պետք է ճնձել 8 սմ ոչ պակաս բարձրությամբ, որովճետն ավելի ցածր Հնձելիս վերաճը ուշ է ակսվում ն երկրորդ ճարի բերքատվությունը խիստ իջնում Է: Միլոսիճամար սուդանի խոտի բերքաճավանքըկատարվում է ճատիկների սկզբի շրջանում: Հասունացման մոմային Հետո Առաջինճարից բույսերի թփակալման սկզբնական շրջանում անչրաժեշտ է սնուցել Է 2Հ0--30 թ45 Է 20--30 է սկսվում, երբ կգ/ն նորմայով: Բույսերի վերաճը արագ

թյամբ:

-Եգիատացորենիցանքին զուգընթաց: րովի շրջաններում ն մոլախոտերից մաքուր ճողամասերում ցանվում է սովորական շարային եղանակով, 25--Յ0 կգ/ճ նորմայով: Չորային` շրջաններում, մոլախոտոտվածժ դաշտերում ցանվում է լայնասմ միջշարքերով, 12--15 ջարց՝ 45--60 կգ/ն նորմայով: Բակլազգիբույսերի ճետ խառնուրդով ցանելու դեպքում խառնուրդի ցանքի նորման կազմվում է լուրաքանչյուր կոմպոնենտիմաքուր ցանքի նորմայի 80--85նն -ի գումարով: Սուղանի խոտը խոզանացան ցանելու դեպքում ցանքի նորման մեծացվում է 15--25 Կն-ով։ Ցանքի խորությունը 4--6 սմ, է իսկ թեթն ճողերում, չորային շրջանսաճմանվում 6--Ց սմ: ներում՝ Սերմերիծլումն արագացնելու նպատակովանճրաժեշտ է ցանքից Հետո տավփանել:Ցանքից Հետո առաջացած ճողի կեղնակալմանդեմ պայքարելու նպատակովմինչն ծիլերի երեվալը դաշտը փոցխվում է շարքերի ընդլայնական ուղղու-

անչ

դաշտը

են

1.

Կ

ԱՐ

ՍԻԼՈՍԱՅ

ՀՅՈՒԹԱԼԻ

Գլուխ վ

Արնածաղկիսիլոսի կերային նակում է Հեշտ մարսվող սպ քային նյութեր ն վիտամին թյուն ունեցող սիլոսը պարու վոր ն 0,7 կգ մարսելի պրո Արնածաղիկըկերային նպ մաքուր վիճակում, այնպես էլ լայի, գարու, վարսակի ն այ նուրդի ձնով: կարելի է օգտ ցան, Հետճարալին, խոնավ րում ցել զբաղեցնող կուլտուր կեր է օգտագործվում նան Հետո մնացած քու Ճանելուց պես խտացրած կեր, պարուն տակուցներ, 8--10 նը ճարպ, ային նյութերով: 100 կգ քուս տային միավոր:

կեն

զ տերնառատ վեգետատիվ այդպիսի սիլոսը բոլոր

կությունի ունի որպես աիլա

Այն մ յուղատուկուլտուրան:

եր: Արեածաղիկըմեր երկրու

տաբած Նշանակությունը,

րով:

Սէրմի Համար սուղանի վում է գլխավորցողունների նացման շրջանում, կոմբա

անրմերը

Հասունանում

Հետո բերքաճավաքից

կուլոուրանե ր ր

Համար: ն

է

`

.

կարելի ճամար

է

մշակել

կի ցողունը կանգուն է, դլանաձն, միջուկով լցված, կոպիտ մ-ից մազմզուկներովժածկված, բարձրություն 1--15

որպեսխողանացան: Արնաժաղառանձնահատկություննեոը: Կենսաբանական

սիլոսի արնհածաղիկը ջաններում,

սոուրա,

արհածաղիկը որպես սիլոսային կուլարժեքավոր է լեռնային շրջաններում (մպարանՀրառդանի,Սնանի ավազանի գյուղատնտեսականդուտիներ) անչրդի պայմաններում, խոնավությամբ ե չերմությամբ անբավարար ապաչտովվածվայրերում մշակելու Համար: Ավելի բարձր բերք է տալիս խոնավությամբ ապաճավվածվայրերում (1ոռի-Փամբակի գոտի) մշակելու դեպքում: րովի շըր-

ՍԱՀ-ում Հայկական

Առաջավոր ց/հ կանաչ զանգված: ստանում են 500--600 բերք: ց/ն

տնտեսությունն երում

սնաճողային գոտիներում, ինչպես նան Արեմտյան Սիբիարնածարում, Հճյուսիս-արեմտյան մարզերում:Սիլոսային է, այն տալիս է 300-ղիկը բարձր բերքատու կուլտուրա

ոչ մենուրնք՝ճարավային, ճարավ-արնելյան, կենտրոնական,

ա-

աչ

կորատիվ բույս, իսկ սերմերից լուղ մանալու ճամար մշակությունը սկսվել է միայն 19-րդ դարի կեսերից: Միաժամանակ սկսվել են սելեկցիոն աշխատանքները յուղատու ընածաղկի սորտեր ստանալու 4ամար։ Հետագայում կուլտուրական արկածաղիկը Ռուսաստանիցփոխադրվել է այլ երկրներ, այդ թվում ճան՝ ԱՄՆ: արեՍովետականՄիությունը ճանդիսանում է յուղատու նրա մեկը: մշակության ճիմնական երկրներից վածաղկի են կենտրոնականքատարածությունները կենտրոնացված Հյուսիսայինկովկան սնաճողային զոտում, Ուկրաինայում, մերձվոլգյան մարզերում ն երկրի այլ շրջաններում: կասում, Աթնածաղիկըկերային նպատակով կարելի է մշակել

պա

16-րդ դարի սկզբին, իսկ Ռուսաստան՝ փոխադրվել 18-րդ դարում:Սկզբնական շրջանումմշակվել է որպես դե-

Արնեածաղկի Հայրենիքը Հյուսիսային Ամերիկանէ: Եվրո-

ճատիկաին մ

մեծ

միաժամաագրուսեխնիկականնշանակություն դաշտերը մոլախուերից մաքրելու դործում նհ որպես նախորդ Ճացա-

շարաճերկ կուլտուրա, Արնածաղիկը որպես

նակ ունի

Պտու ղը

սերմիկ է:

վուռւ

Պաղի կեղնում

երկարավուն ճրնր

մ:

սր ր

սորտը

ն

-

նպատակովմշակվո կերային

ունեցող

ն միաժամանակցրտադ ծլում նն 4--6՝, իսկ ավելի ճա չերմության պայմաններում: Ծի 4--6Հ կարճատիխ պրտերին, Այս Հ թյուն է տալիս արնածաղիկըցա ներում:Արհածաղկի ալաճանջչե մից Հետո մեծանում է, Բարձր չ բում բույսերի աճն ու զարգացու Քանում

ջերմության Արհածաղիկը

ղում է եղել ՎՆնիԻիՄԿ

(Հրազդա

լեռնա-տա պայմաններում շրջ 346--390 ց/ճ ապաճովել է Գիգ

ՀայկականՍՍՀ

սորտերը:

քավոր

Սիլոսային նպատակով մշակ

են ՎՆԻՒՄԿ 1646

լավա լավացված (միջաուշաճ

րին,

սորտերըարկածաղկի ցեցից չ կշիոը 30--60գ է: Արհածաղիկրպտուղների մեծ կեղնի բնույթով բաժանվում է յու կյալխմբերիկերայիննպատա խմբին պատկանող սորտերը, ո մ բարձրության Հզոր, մինչն 3--4 սեր. սրանք ապաճովում են կան են խ Այդ սորտերը ձնավորում չեն լինու պտուղները լիքը լցված են նան արնհ լուղատու շակվում բերքատվությ զանգվածի կանաչ

ցող

ւ

է մինչն 2--3

կեր նպաստում է կ ռրը վող լիության ավելացմանը: Արհած են,

Հասնում

որ

այդ

բարձի մակարդակ ունեցող, կրով խիստ ճարուստ ն թքու Հողերում։ Արկածաղիկըպաճանջկուսէ ճողի սննդանյութեբի նկատոհամբ:500 ց կանաչ զանգվածի բերք կաղզմավորե40 կգ ֆոսլու ճամար ճողից վերցնում է 150 կգ ազոտ, ֆոր կ կգ կալիում: Սննդանյութերի նկատմամբ բույսերի պաճանջը վեգետացիայի տարբեր շրջանում անճամաչավի է։ Ազոտինկատմամբ պաճանջը ճատկապես մեծ է կանաչ զանգվածի ինտենսիվ աճի ն օրգանական նյութերի կուռակման շրջանում` զամբյուղների կազմակերպման կ բույսերի

քով

`

է: Զամբյուղշրջանում ջրի ծախսը խիստ մեծանում ժամանակարնկած ծաղկումն ների առաջանալուցմինչն 30--40 տնկում արհածաղիկը ծախսում է օր, շրջանում, որի 60490: Ծաղկման չբրէ պաճանջվող խոնավության շուրջ տուժում երաշտից: է ամառային ջանում Արնեածաղիկը կարելի է մշակել բոլոր ճողերում, սակայն առավել նպաստավոր են օրգանական նյութերով ճարուստ Հողերը, սնաճողերը, միջին կավավազային ն ավազակավային Հողերը Վատ է աճում ծանը կավային, ինչպես նան չրերի քեքն ավազային Ճողերում, ճաճճացող» գրունտային

470--570: Բայց քանի

կուտակում է մեֆ քանակությամբ վեգետացիայի ինթացքում ջրի օրգանական՝ նլուքեր, ապա է մինչն 3000 տ, Արնեածաղիկը ժախսը 1 հ Ճաշվով ճասնում խոնավության նկատմամբ վեզետացիայի տարբեր շրջանում ունի Ծլումից մինչե զամբյուղների աֆճամաչավ պաճտանջ առաչանալը ծախսում մ ամբողջ խոնավության չուրջ 20-25 ե. Ծաղկման չրջանում ն մինչն Հատիկալիցը բույսերը կուտակում են օրգանական նյութերի 60--25 ճը, որի ճետնան-

նկատմամբ նույն պաճանջը ունի, ինչ Հատիկի ճամար մշակելու դեւլքում: Արհածաղկիծլումից մինչն ծաղկումնընկած ժամանակաշրջանում, այսինքն՝մինչն սիլոսի ճամար բերքաՃավաքը, կախվածմշակվող սորտի առանձնաճատկություննեբից, սվաճանջվում է 1150--1250", իսկ մինչն պտուղների 1800--25005 ակտիվչերմության գումար: Ճճասունանալը՝ Արհածաղիկը խոր գնացող «զոր արմատային սիստեմի ն ցողունների ու տերեների թավոտության շնորձիվ չորադիմացկուն է: նրա տրանսպիրացիոն գործակիցը կազմում ի

օր

Ճեւոու

Ծաղկո

օգտագործվում են միատեղ: Գո Քայինպարարտանյութերի ՒԽՊ կգ/նազդող նյութի ճաշվով պետ կի ժամանակ, ճանքային պարա

ցանքայինկովլտիվացիա՝6--8 սմ իսկ չորային շրջաններում նան՝ տ Արկածաղկիբերքատվությու նում է, հրբ օրգանականն ճան

վածաղկի ճամար լավ նախորդ ե սերը, Ճատիկարնդեղենկուլտու Ճողամասում արնհածաղկիմշակու նալ մլխայն 4-5 տարի ճետո, ո ն մի շարք ժում է ճրազախուտից դություններից։ Արկնածաղկինճատկացվող դ մշակությունը սկսվում է նախոր վաքի Ճճետ՝ խոզանի երեսվարը կ րությամբ, ն ապա շուրջ Ց շա ունեցող գութաններով ցրտաճեր առաջին իսկ ճնարավ Գարնանը վում է ցրտաճերկի փոցխում, իս

Մշակությանառանձնահա

ղաճաս սորտերի ժլումից մինչն զանդվածի Համար բերքաճշավա

կումը՝50--60

ծաղկման շրջանում: Բույսերը ա Ֆոսֆոր ծախսում են ծլումից մին ման շրջանում, արմատային սի Արածաղկի պաճա ժամանակ: բարձր Լ ամբողջ վեգետացի է դամբյուղնե ավելի մեծանում լուսասեր, կար Արհածաղիկը ն լեռնային շրջանն Հյուսիսային է, բայց բույսերի աճը ն կանաչ ժեղանում են: Արածաղկիվեգ ա օր, թյունը կազմում է 25--140 ների ձնավորումը սկսվում է ծլու

նան

1Լտ

սերմի

կգ/հ,

Հաստ

ն

՛

,

10--1500-ով:

Ցանքիթորությունը կախված է Հողի մեխանիկական կազմից նվերին չերտում խոնավության պաշարից: Միջին մեխանիկականկազմ ունեցող ճողերում արնհածաղիկը ցանվում է 4--6 սմ, իսկ թեթն Ճճողերուվ՝մինչն 6--Ց սմ խորու-

է

Արնածաղիկը ճատիկարնդեղենկամ Հացաճատիկային կուլտուրաների ճետ (Լոկ, դարի, տափոլոռ ն այլն)լխառֆուրդի ձնով մշակելու դեպքում ցանքը կատարվում է նույն շարքերում Համատարած եղանակով կամ Հատիկարնդեղենները ցանվում են արկածաղկի 1--2 տերնի շրջանում, 1-ին կուլտիվացիայիցճետո, ենքացանքի ձնով արնածաղկիշարքերի ընդլայնական ուղղությամբ. հԽառնուրղցանքերում է յուրաքանչյուր կոմպոնենտի ցանքի նորման ընտրվում 25--85 նրանց մաքուր ցանքի (0-ի չափով Արնածաղիկը խողանացան եղանակով ցանելիս ցանքի նորման ավելացվում

25--85

ունեն

տի ունենալ, որ նրա սերմերը փայտացած կեղեն,որի պատճառովդանդաղ են ուռչում: Դրա Հետ միասին արկածաղկի ծիլերը ուշ դարնանկայինցրտերին դիմանում են, Հաշվի առնելով արնածաղկիայսպիսի առանձնաճատկությունները,այն ցանվում է վաղ գարնանը, գարնակացան Ճասկավոր ճացաբույսերիճետ զուղընթաց: Սիլոսային արնածաղիկը ցանվում է լայնաշարք եղասմ նակով՝ ճիմնականում 45-60 մզբջշարքերով: Լեռնատափաստանայինգոտու շրջաններում 1 ճեկտարում պետք է ստեղծել120--160 ճաղ. բույսի խտություն ն ցանքի նորման, ելնելով 1000 սերմի կշոի ն ծլունակության ցուցանիշներից, սաճմանվում է 18--22 կգն, Խոնավությամբ ապաճովված վայրերում ցանքի խտությունը պետք է ճասց1 ճեկտարում, իսկ ցանբի նորման՝ խել 200--300 Հաղ. բույս

է նկա-

պետք է տեսակավորել, տրակգ ֆենտիուրամ կամ 15--

ճամար): Արկածաղկի անքի ժամկետը "ետք սաճմանելիս

Է2կգ ՏՄՏԴ

ախտաճանել(2--4 մաչափիել,

առաջ

ցրտաճերկի գարնանային կուլտիվացիայիժա-

ցանքից Սերմացուն

մանակ:

ացնել :

|

կգ/ն

ման

կ ծաղկման շրջանում: Արհածաղիկը սիլոսի Հա մասսայական ծաղկման չրջ յի ն բույսերը տերնառատ կազմում է 60նավությունը Ավելի վաղ ժամկետում բեր նաչ զանդվածըիշատ ջուր փ Հնձելու դեպքում ցողունը կ տերնները դեղնում են ն սիլ կատարվու Բերքաճավաքը ալ տով: ծնձի բարձրություն Արնածաղկիծաղկումը

1-ին կուլտիվացիայի ժամա սմ խոր ների միջոցով 8--10 րովի շրջաններում փոզ անդամ, Հիմնակ ջրել 3-4

կգ/ն նորմայով): Պարարտ

սի դաշտերում կուլտիվացի տե զույգ Բույսերի 3--4 պետք է սնուցել ազոտակա

Հ Հող մտցնել 1,5--Տ

8--10

սմ, ի կատարվումէ 10--12 սմ խորությամբ: Մոլա տակով նախացանքային կո

տակովարեածաղկի միջշ կատարվում է 2--8 կուլտի

չողի կեղնակալմանդեմ քերը փոցխում են մինչն ծիլ Հետո): Այն կատարում են շ թյամբ: երկրորդ փոցխումը սոնրններըերնհալուցՃետու չողի փխրեցման ն մոլա

կում,անուցում:

խյամբ: Չորային գարնանը ց Հասցնել 2--10 սմ: Միլոսային արնածաղկիխ հն՝ փոցխում, միջշարք երն

ԿԵՐԻ

մաճանում

ԿԱՂԱՄԲ

տերնների ք

ն

ը

իջնում -

:

ն

ք սի-

ն

են նան

որպես արու:

նան

Համեմատաբար

ճա-

վաղ

րում կարելի է

կովտուրաչ մշակելնան որպես խողզանացան ն կերային կուլտուրանեչ Հացաճատխկային Ճավաքվող

կերի կաղամբը երկար վեգետացիա ունեցող չրջաննե-

տնտեսություննե-

Այդ շրջաններում կերի կաղամբի բերքատվությունը գյ, իշկ առաջավոր կազմում է 400--600 են 200--1000 ստանում գն կանաչ ղանգված: բում

րում:

ոռոգվող ւպայմաննեՀատկապես րավայինշրջաններում,

վոր Արնելքում, կարելի է մչակել

Սիբիրում,Հեռավրաստանում, շրջաններում, արկմփոյան

են մշակել կերի կաղամբը նոր կուլտուրա է' Այն սկսել ան1930-ական բվականներից: Մշակվում է ճիմնականում է տառմարդագետնայինգոտում, ոչ սնաճողային՝ գոտում ծլուսիսային մարզերում, Ուկրաինալի սնաճողային դոտու

վում

ունեն: ղամբիսննդանյութերը բարձր մարսելիություն

Կերի կաղամբինուրբ ն Ճյութալի ղանդվածըթարմ կամ սիլոսացկենդանիներըե թոչունները ճաճույրած վիճակում բոլոր է բավակաեն: ուտում օգուսգործվում Կերի կաղամբը քով ն ցրտաճարուչ նաչափ երկար ժամանակ մինչն ուշ աշուն օդտադործՑետու աշնանը ուշ ցանքերը նրա թյուններից

կանաչ կերի նը: կերի կաղամբը մշակվում է սիլոսի է նյութերով, Հանքային ճարուստ մար։ կանաչ զանգվածը ն վիտամիններով,պրոտեինով: 100 կգ կանաչ կարուտինով կերային միավոր ն 178 կգ ղանգվածըպարունակում է մարսելի պրոտեինկամ 1 կերային միավորի մեջ դտնվում է արուստ է ամինո110--115 գ պրոտեին: Այն պղզալիորեն 1 կգ չոր նյութերի մեջ ճիմնական ամինոթթութթուներով: անմ 32,5 գ կամ ավելի քան 2,5 կազմում քանակը ների կերի կագամ չատ, քան պարունակում է եգիպտացորենը:

ն բեբքատվություտաբածվածությունը Նշանակությունը, Հա-

ոսային զանգ լոսային ջ

ըլի Ան

որի

նն,

Ի է ի իրի պակասում:

կերի տերեներն աստիճանաբարդեղնում բերքատվությունն Հետնանքով թափվում,

ված

է

Ավելի Հողամասերում:

ն

140--160

օթ

Երկրորդ տնկում:

էն

ուշ

նանայի

Ջորայի

նյութե

օրգանական

կապես

:

ա

զդ նպաստումէ բերքատվությ Բ կայուն երի կաղամբը

յամբ անբավարար ապաճո

կրաջար լավ է

պաճանչկ կաղամբը ճզոր արմ սակայն կատմամբ, տանում: կերի

աճը շարունակվում զանգվածի է

է'

ց կարճատ

գար

.

5--6 ջերմությ

8--10"

տանում

ծլել

են դիմանում

լավ

կըսումեն

է ն

սերմերե տերմ տալի Մինչն 80--90 օր: ցիան տվում է ցրտադիմ կերի կաղամբը`

նը

են պաճչեստնե պաճշպանում տարվա բույս

շրջանըունում է կաղամբ բույսերի ջին տարվա ն

Սերմ

է 1,

տերն

է լավ ձնավորում տարում Հասնում բարձրությունը ցողուն,

Հաստ

Հյութալի է, տերլները խոշ են,բայցգլուխ չեն կազմակե

առանձնա կենսաբանական ա երկամյա»բույս է, կյանքի ղամբը ստանում իսկ սերմ զանգված, կանաչ Համեմա նռվորականկաղամբի

նային զոտու չրո Այն կա է մշակել Կւսնխոզանացան: կազմիմեջ: նաչ կոնվեյերի

:

Հար Արարատյան բերք զանգվածի վի Հողամասերկ

է դոտումն ապլաճովել

կազմում4 200--300 գ/ն։ ՀայկականՍՍՀ-ում կերի կաղամ

Փամբակի

նը

ցան

յ

րը

մչակվում ջրովի պա իցշքա դեպքում կերի կաղ մշակության տ

կավային Ճողերում:Այն վատ է ն թթու զային,ճաճճակալած Ճողերումմ

Թեքն

աճում

թեթն.սվա-

աղանձնահա Մշակության կերի կա տկություննեոը:

սեք

է

րում:

տեղադրել մերձֆերմ ային

պողուններըբարակ ն նուրբ են, ճատկապես խողանացանի է դրւպքում, բերքաճավաքը կատարվում մեքենաներով,

ամբ

ցանքաչրջանառություննիըԲԱԼԴՐՂԱՆ (ՍՈՒ, ՓԱԽ)

նրա ճամար բավ նախորդեն ընդեղեն ն Հացաշատիկային

Ճանդիսանում Ճատիկակուլտուրաները, միամյա խոտաբույսերը, կարտոֆիլը: Աշնանըկիրառվում է Հողի. Ցըր-

ն տարածվածությունը Նշանակությունը, բերքատվություն

Բալդրղանըմեժ

տաճերկային մշակություն, վաղ գարնանը ցրտաճերկի կիրկ-

նավար,իսկ թերթելՃողերումկուլտիվացիս, ցանքից առաջ է տավա ում: սկավառակում Բարձր՝ բերք ստանալու ճամար Հ պարարտացնել անճչրաժեշտ գոմաղբով(20--30 տ/ն)մչ Հանքայինպարարտանյութերով (Վ60--90

կգ/ն)։

Ք40-

՝

Բ40.

կերի կաղամբը ցանվում է վաղ գարնանը, լայնաշարք սմ եղանակով՝60--20 միջշարքերով: Ցանջի նորման սա4մանվում է 2,5--4 կգ/հ,ցանքի խորությունը՝2--3 սմ: Ցան-

Քից

Ճետո

տափանում նն, իսկ «Հողի կեղնակալում առաջանալու դեպքում փոցխում են մինչն ծիլերի դաշտր

՝

երնալը: Յ--4 տերի շրջանումկատարվումէ նոսրացում, միջբուսայինտարածությունները սաճմանվումեն 30- 40 սմ (50--

Հազ.

բույս

ն Ճճեկտարում): Հյուսիսային լեռնային շրր-

չաններում կերի կաղամբըմշակվում

է նան

սածիլման եղատնկում են, երբ ունենում են 3--Տ տերկ: Այս դնաքում մշակվում է նան քառակուսի-բնամին եղանակով՝702420 սմ, յուրաջանչյուր բնում տնկում էն

նակով:

դաշտում Սածիլները

3--4

սածիլ: Կերի կաղամբի ճիմնական աշխախնամջի տանքներն նն՝ միջշարքային տարածություններիմշակումը

(2--8 անգամ)ն սնուցումը:

Սերի կաղամբը կանաչ կերի կամ սիլոսի Համար Հավաեն ուչ աշնանը, քանի որ օրգանականնլութերի կուաղոմը շարունակվում է նան ցոր ջորմունյան պայմանՔում

նրա դույնիսկ ցրտաճարություններից 1րրա-

դերում ն յին արժեքը չի վատանում:

Հրտո

Սիլոսացումից առաջ կաղամբի տերեները է

կաղամբա-

ցողունները մանրացնում են, կարելիէ սիլոսացնել նան կոՎիտ կերքրի Հետ խառնելով: Այն դեպքում, երբ կաղամբի

Հեռանկար ունի որպես սիլոսային կուլլտումշակելու ճամար: Բալդրղանիկանաչ զանգվածըպարու-չ նակում է մեծ քանակությամբ պրոտեին, ածխաջրեր,ճանջային նյութեր, կարոտին, ասկորբինաթթու, իսկ քաղանթանյութեր ավելի բիչ է աարունակում: 100 կգ կանաչ զանգվածը պարունակում է 14 կերային միավոր ն 1 կգ մարսելի պրոտերն: Բալդրղանըլավ է սիլոսացվում: Այն կարելի է սիլոսացնել նան դժվար սիլոսացվող կուլտուրաների ճետխաոռնելով: Բալդրղանիսիլոսի մարսելիությունը բարձր է ն 100 կգ աիխլոսը 85 4ն դանիները այն լավ են ուտում: շուրջ խոնավության դեքում պարունակում է 15--712 կերային միավոր: 1 կերային միավորի սյարունակում է 90--100 գ մարսելի պրոտեին: օգտագործվում է նան կանաչ կերի, խոտալլ Հյուսիսային (ուրի պատրաստման Համար: Տարածված ն կովկասի Անդրկովկասիխոնավությամբլավ ապաճովված բնական կերաճանդակներում: րա

լո7-

Բալդրղանը

Վերչին երկու տասնամյակներիընթացքում բոլոր գոռիբալղրղանը լայնորեն ուսումնասիրվում է որոլես սիին կուլտուրա, նրա մշակությամբ արդեն զբաղվում են Ճճյուսիս-արկմոյան մարզերիչ ոչ սնաճողային դգոտու, Ուկրաինալի,Բելոռուսիային մի չարք այ շրջաննիբի շատ տնտեսություններ: ներում

ու

ՍՍՀՄ-ի Իթ աան

անը

բարձր

բերքատու

է:

կյանքի երկրորդ

չչ լ, ր վերաճ է տալիս վեգետացիայի Կա ամ է վուանդամ՝ առաջին բերքաճավաքը Հեվում բույս

ն

աա ր

Իրի

նրա '

ճունիսին-ճուլիսի սկզբին, իսկ երկրորդը՝ սկզբին, կլանքի երկրորդՎկրջին-սեպատնմբերի ին ին զանգվածիբերքատվություէ

ե

խոսա

Արա նին

ո Հանրապետության (Զանբազմաթիվ շրջաններում

23.

կերաբտադբություն 18---Դաշտային

է

է:

,

կյանքի առաջին տարում տալիս է տերհային Բակդրղանը վարդակ: ծրկրորդ ն Հաջորդ տարին կազմակերպում է ցողուն: Ցողունը կլորավուն է, սնամեջ, միջճանդույցներով, մ: է 2--8,5 բարձրությունը ճասնում Տերնեները կոթունավոր են, խոշոր տերնաթիթեզներով (լայնությունըճասնում է 60--20 սմ, երկարությունը 100--120 սմ), Պտուղը երկսերմանի արթ, եհրկարավուն-օվալաձն սերմիկ է, բաց դրոլբշ կամ դեղնավուն, 1000 սերմի կշիոր՝ 8--15 ն գ: Արմատները ունեն Հոտ: սերմերը եթերային յուղի Բալդրղանը ճիմնականում բազմանում է սերմերով: կյանքի առաջին տարում բույսերը դանդաղ են աճում, ձնավորում են տերհային վարդակ: Հաջորդ տարիներին վաղ դարնանըսկսում է վերաճել ե առաջացնում է մեծ քանակությամբ սիլոսային զանգված: կյանքիտնողությունը ճասնում է 5--8 տարվա Բալդրղանը ծաղկում ն պտղաբերում է մեկ անդամ, որից ճեւտո բույմաճանում սր է: Դաշտում բոլոր բույսերը միաժամանակ չեն ծաղկում: Բույսերի ճիմնական մասը ծաղկում է կյանքի 3--ժ-րդ տարիներին: Այդ ժամանակ էլ ճավաքում են սերմերը: Բալդրղանի սերմերի սաղմը անբավարար է ղարդապած, որի պատճառով ծլունակությունը ցածր է լինում: հ ցրտադիմացկուն Բալդրղանը ձմեռագիմացկուն բույս է: Սերմերը ծլում են 2--8« ջերմության պայմաններում: Սերմերի ծլումը Հաճախ տնում է 2--5 ամիս: Սդտադործման տարիներին բույսի տերեների դիմանում են մինչն լավ է դիմանում ցրտերին, ցրտին:Զմուսնը մանավանդ բավարար ձյունաժածկի դեպքում: Բալդրղանըճողի ն օդի խոնավության նկատմամբ պաճանջկոտբույս է: Պաճանջում է սննդանյութերով ճարուսմտ ողեր: Վատ է աճում թթու, Ճաշճացած ճողերում:

բույս բազմամյա

Կենսաբանական առանձնաճատկություննեբը: Բալդրղանը

խոնավությամբ ապաճովված կերաճանդակներում, դետաբերաններում,ձորակներում: Բալդրրղանիմշւսկությունը առաջին ճերթին պետք է արմատավորել այդպիսի ճողամասերում:

աճում

դեզուրի,կոռի-Փամբակի, Սնանի ավազանի դոտիներուք)

բալդրղանը

որոնք մարմն ֆուրոկումարիններ, Հնձելուն կանաչ զա այրվածքներ:

Բալդրղանիկանաչ զանգվածի

մեքենաներով:

Մշակության առանձնաճա

ոլետքէ մշակել ցանքաշրչանառությ նյութերով Հարուստ, մոլախոտեր թյամբ լավ ապաճովված ճողամաս մշակությունը պիոտք է կատարել վ օրգանական(40--60 րարտացնհել կգ/ն) պարարտանյութերով: Ցանքի տարվում է կուլտիվացիայ Ճարթեցու Բալդրղանըցանվում է աշնանը բերին): Ցանքի ճամար պետք է օգ վա ն սկարիֆիկացիայիենքարկվա ցանքի դնալքում սերմերի ծլունակո նում: Ցանվում է լայնաշարց՝ 60--70 քառակուսի-բնային (60»«60սմ, 205 նակներով: Ցանքի նորման. սաճմ նախորդ տարվա սերմերը օգտադ նորման բարձրացվում է 20--3040 յուրաքանչյուր բնում պետքէ ցան պետք է կատարել 1--2 սմ խորությ Ցանքի առաջին տարում ճատու դարձնել մոլախոտերի դեմ պայ Միջշարքայինտարածություններում ցիա, իսկ բներում՝ ձեռքով քաղճան: դո տավլան սնուցում՝30--45 կգ/ճազ խնամքի դեպքում ցանքի տարում Հնձել ն ստանալ կանաչ զանգվածի կյանքի երկրորդ ն Ճաջորդ տա տում կիրառվում է միջշարքային զ կում սնուցում: Բալդրղանիառաջին ճարը կատ կիր ցողունների կաղմակերպումը կ չանում, իսկ երկրորդ ճարը՝ ցրտեր միս առաջ: Բերքաճավաքը կատ

`

մ,

դեպքում

պարունակում

կերային

միա-

ի

են

օգտագործվել որպես

արոտ

ն

'

է:

կերարժեքով գե-

Հյուսիսային Ամերիկան

բերքատվությամբ

Գետնատանձի Հայրենիքը

րազանցումէ նրան:

դետնատանձը,բայց

ի. ի. Մարված Հիբրիդը՝ տուպինարնածաղիկը (Հեղինակներ չենկո ն Ն. Ա. Շիբրյայ ունի նույն օգտագործումը, ինչ

ստաց-

խովերի

Գետնատանձինե արկածաղկի տրամախաչումից

դարնանը կարող ճամար:

Գետնատանձիմիաժամանակտալիս է պալարներ, որոնք 0 ինսուլին, 5--7 (0 պտղաշաքար: պարունակում են 16--Չ0 Դալարներնօդտադործվում են որպես ճյութալի կեր Եոշոր եղջերավոր անասուններին ն խողերին կերակրելու ճամար: 100 կգ պալարը պարունակում է 22,5 կերային միավոր նե1,5 կգ մարսելի պրոտեիններ: Հողի մեջ ն Գետնատանձիպալարները լավ են ձմեռում

ռիլոսացվում ինչպես մաբուր, այնպես էլ մյուս կուլտուրանձրի Հետ խառնուրդի ձնով: Գետնատանձի100 կգ սիլոսը պարունակում է 80,7 կերային միավոր: Այն կենդանիները են ուտում: լավ

ոնավության

ո կոլիտարածլի աայԹան ա րոտեքն,

տուրա

նհրա կանաչ վանդվածը օգտագործվում է սիլոս պատրաստելու ճամար, իսկ պալարները որալես 4լութալի կեր ն սիլոսանյութ։ 100 կգ կանաչ զանգվածը շուրջ 85 Սկ

թյունը: Դնտնատանձը(գետնախնձորը)բարձրարժեք կուլ-

տաբածվածությունըն բեշքատվուՆշանակությունը,

ԳԵՏՆԱՏԱՆՋ

՝

.

մար մանրացնելու ժամանակ պետք է անչրաժեշտ նախա: զգուշական միջոցառումներ ձեռնարկել, աշխատանքի ժամանակ արտատագուստօդտագորժել: են Բալդրղանի սերմերը ճասունանում անճամաչափ, են թափվում: Այս պատճառով սերմերի ճասուբայց շուտ նացմանը ղուդրնքացձեռքով ճավաքում են Հովանոցները: Դրանքչորացնելուց 4ետո կալսում են: Մերմացունպաճեստավորելուց ւտւաջնորից չորացնում են: սկաճողային

նկ

տարած կենտրոնական գո

"

1,5- 2,5 մ: բարձրությունը՝

խիստ ցածր է: Պտուղը փոքր սեր դույն 1000 սերմի կշիռը՝ 72--9 գ:

է,

Տերեներըխոչոր են, ուժեղ թավ Հարավային շրջաններում, Սաղիկ

վոտ է,

րը

անձր միամյա բույս է, սակայն Հո ճաջորդ տարվա գարնանը ծլում դետնատանձը բազմամյա օղտաղ ցանքերը միննույն դաշտում կարել տարի կ ավելի Բույսը արտաքին տեսքով՝ փրեր ծաղկին, բայց միաժամանակ տալիս լես կարտոֆիլը: Ցողունը կանգուն է, ծայրում ճյո

կենսաբանականառանձնաճա

ու

տավայրում կ նախալեռնային դոտու շրջաններում: Արարատյանճարթա շրջաններում մշակվող տեղական սո անպտեմբներ-Հոկտեմբեր ամիսներ զանգվածի պալարների բարձր բեր

գ/հ, Հայաստանումդետնատանձըմշ մանակներից: կարելի է մշակել ինչ

մում

Գետնատանձիկանաչ զանգվածի է 350--500 ցն, իսկ առանձի են մինչն 600--800 ց/հ, Պալարնե ստանվումէ 100--150 գն սաշմաննե ղիկը տալիս է պալարների ավելի բա

Հյուսիսային կ յում, Ուկրաինայում, պում, ՄիջինԱսիայում:

ոչ

մեծ ոչ Փետնատանձր

նպատակով:

Այն եվրուլա է բերվել 12-րդ դարում, կան մի շարք երկրներում, ԱՄՆ-ում, տանում, Փոքր Ասիայում: Ռուսաստան 19-րդ դարի սկզբին, ավելի շուտ, ք

"2978

:

.

լարները բնում ձնավորում է ավելի Հավաք ձնով: արտադրական պայհաններում բազմացԳետնատանձը վում է վեգետատիվ եղանակով՝ պալարներով, Պալարները. ունեն բարակ կեղն, թուլ զարգացած խցանային չերտ: Հողից չճանվածժպալարները դիմանում են մինչն 20", իսկ բավարար ձյունաժածկոցիդեպքուվ՝ մինչե 35--404 ցրտերին: Պալարներիծլումը սկսվում է 4--6՝ ջերմության պայմաններում, բայց ավելի ինտենսիվ է ընթանում 10--125-ում: ն Գետնատանձի տոպինարնաժաղկիծիլերը գարնանային են տանում, իսկ աշնանը բույսերը դիմանում ցրտերը լավ են մինչն 3--Տ" ցրտերին, է: Չորային շրջաննեխոնավասեր բույս Գետնատանձը րում այն մշակվում է ոռոգվող պայմաններում: Միաժամանակ դգերխոնավությունց խիստ տուժում է. Այն լավ է զարգանում, երբ ճողի խոնավությունը կազմում է ընդճանուր խոնավունակության 50--60 նկ-ը:, Կարճատնամառային երաշտը լավ է տանում: ուշաճաս է, նրա վեգետացիայի շրջանը Գետնատանձր տնում է 120--180 օր։ Սկզբնականշրջանում այն դանդաղ է աճում, իսկ երբ բույսերի բարձրությունը Հասնում է 70-100 սմ, սկում է ուժեղ աճել: սկսվում է Պալարագոլացումը օգոստոսի կեսերից ն շարունակվում է մինչն աշնանային ցիտաճարություններիսկսվելը: Բուլսերի ծաղկումը սկսվում է միայն սեպտեմբերինկամ Հոկտեմբերին, այս պատճառով աիլոսի ճամար բերքաճավաքը կատարվում է ուշ աշնանը: է: Այն լույսի Գնետնատանձը կարճ լուսային օրվա բույս նկատմամբ ճատկապես պաճանջկոտ է աճման սկզբնական շրջանում Գետնատանձր ծաղկում կ սերմեր է տալիս միայն ճարավում՝ Անդրկովկասում, Միջին Ասիայում: Հլուսի-

բշտիկավոր ճավելվածների մեջ, Տոպինարկաժաղիկը սդա-

տասնյակի Հասնող ստոլոններ, որոնը ծայրում ձնավորվում հն պալարները: Պալարները լինում են տանձաձե, երկարաեն տղիտակ, դեվուն, անկանոն կլորավուն ձեի, ունենում ղին, կարմիր գույն: Պալարների վրա աչքերը նստած են

են միայն Միջին ն 8ոճասունանում Ասիայում կովկասում: մփասում ղունի ստորգետնյա է մի քանթ կազմակերպում

Մշակությանառանձնաճատ

12--15

7--Ց

գ/ն

սմ, ծա

Գետնատանձի ծիլերը ճողի եր կելուց շուրջ 3 շաբաթ ճետու Հողի ն ժոլախոտերի դեմ պայքար լու փոցխում են: երբ բույսերը Ճասնում թյան, կատարվում է միջշարքայ 10--12 ս ռաչին կուլտիվացիան՝

աշնանըոնկելու դեպքում՝10-15

Հողերում տնկում

է

են

Համարծախսվում

եղանակով (6 քառակուսի-բնային բնում 2 ալար): կախված պալ

20--30

տն օրգանականպարար ֆոսֆորական սպարարտանյութերից 45--60 Ք 1.60--90 սոռանյութերը կ 30--40 ալարարտանյութեիը Ւ| մտցվում գարնանային կուլտիվա Տնկելու Համար պետք է օգտ վաժ, շուրջ 50 գ կշիռ ունեցող պալ Պալարները ճողում պետք է բելի է սոնկել նան աշնանը:Գե սմ նաշարք եղանակով՝ 60--70 միջբուսային տարածություններո

նրա ճիբրիդները քանի որ մին մի քանի տարի ն դաշտի դժվ մշակվում են մերձֆերմային ճող տարվում է խոր ցրտաճերկ, գարն ժամանակ Թեցում, ՑրտաՃճերկի

ճամար ճողից վերցնում է 44 կգ կգ կալիում (Ի. Վ. Յակուշկի

100 ց զանգ կանաչ Գետնատանձը

Հողերում: Վատ է աճում ուժեղ ա զերում: Պաճանջկոտէ ազոտի ու

Գետնատանձրկարելի է մշակ բարձր բերք է տալիս կավավազ

այն տասղիսէ սայինշրջաններում ված, բայց չի ծաղկում:

են

մինչն չարքերի

ժածկվելը՝

օր

են

նում

ԿՈՒԼՏՈՒՐԱՆԵՐ

են

՛

պատկակերի բոստանային կուլտուրաներիխմբին կերի ձմերուկը, կերի դդումը, կերի դդմիկը: Բրստանային կուլտուրաները պատկանում են դդմաղ-

9. ԿԵՐԻ ԲՈՍՏԱՆԱՅԻՆ

Հատիկակերայինկուլտուրաներ:

ծետադայում ատեղծում միջշարքային տարածություններ: կիրառվում են խնամքի այն աշխատանքները, ինչ առաջին տարվա դաշտում: վերերկրյա զանգվածը սիլոսի ճամար ՃճաԳենտնատանձի են մինչն աշնանային պրտնրի սկսվելը, իսկ ճարավաքում վոսԻ ծաղկման շրջանում: Բերքաճավաքը կատարպում է պարզ 4նձիչներով կամ սիլոսաճավաք կոմբայնների միջո2030 սմ բարձրության վրա' Փրերի բարձր 4նձի դեպցով, քում պալարների բերքատվությունըբարձրանում է: Դաշտը դետնատանձից ազատելու ճամար վերերկրյա» զանգվածը պետք է Հնձել վաղ ժամկետներում, երբ Հին պալարներում սննդանյութերը սպառվել են, իսկ նոր պալարպետք է խոր վարել: ները դեռնս չեն ձեավորվել, դաշտը են նան ճերբիցիդներ: 0 գտագործո ծում րբիցիդներ Դրանից ճետո ցանում են միամյա խոտաբույսեր կամ

բառում

բուկլից: երկրորդ ն ճաջորդ տարիներինվաղ գարնանը կարտոֆիլաճավաք մեքենաներով Հավաքում են պալարները: Սանը ճողերում Ճավաքում են աշնանը: Պալարներըվատ են պատպանվում: Պետք է պաճպանել նկուղներում ն խրամատեներում, 0-2 ջերմության պայմաններում: վարում ենչ ղաշտր Պալարների բերքաճավաքից ետո ԷՎԱ30--45 թ45--60 1425--90 սրարարտացնում կգ/ն նորմայով, աղա փոցխում: չողում մնացած մանր բազմաթիվ պալարները ծլում են, տալիս բույսեր: կուլոբվատորի կամ բուկլիցի միջոցով կատարում են նոսրացում, փնջավորում ն

15--20

8--10 սմ խորությամբ: Ֆրովի բնդմիչջումնինրով, շրջաններում ն խոնավությամբ ապաճովված վայրերում կի-

շարունակվում վացիաները

գոտու

ցածրադիր վայրերում:

խոշոր է

կեղեր

Հոր

կգ) (10--75 ն

է:

են:

լ

կումը սկսվում է ծլումից

40--50

օր

Ձմերուկը կարճ լուսային օրվա,

տանոսի:

սիստեմի շնորճիվ օգտագործում է ն հրաշոր շերտի խոնավություն

տուժում

է: Շոդադիմացկուն ծղոր հրաշտադիմացկունությամբ:

բույս

Սերմերի ծլումը սկավում Սիլերը նույնիսկ 1` պայմաններում:

չ

քուղիտ

կոպիտ մի», Նրրի իտի բ բոթ րուկը թչերմությա

Պտուղը շատ

Կեշի բոստանայինկուլտուրա առանձնաճատկություննեոր: Կեբի են, փովող երկար (5--2 մ): Տեր

յին

Միչին Ասիայում: կերի բոստանային կուլտուրան կարելի է մշակել ճիմնականում Ա րում կ նախալեռնայինգոտու շրջա

գիների ընտանիքին, միամյա են: Տ ո բարությամբ ճյուքալի առդենը, կենդանիներինթարմ վիճակում, ի ծղոտի ն մյուս կուվիո կերերի ճե քում կճրակրոլու ճամար: կենդանիներըդրանք ճաճույքով բարձրանում է նրանց մբրերատվութ կերի բոստանային կովտուրա բարձր երաշտադիմացկունությամբ, չեն: Այս առանձնաճա Հանջկոտ Թյուն են տալիս դրանք մշակելու երկրագործական գոտու շրջաններ կուլտուրաներ ՍովետականՄիու փշակվում են Ուկրաինայի տափ Հյուսիսային կովկասում, ներքին Մ

չ

եր կերի դդմի խոշորա-

են, երկար (5--2 մ) Տերնեները Հինգրլթականի, ծածկված նուրբ մազմզուկնե-

մշակվում շակ

:

ցրտերից ոչնչանում են: ավեպածանջկոտ է խոնավության նկատմամբ, Դդումը ու աճում զարգանում ոռոգման պայմաններում: լի լավ է նրա տրանսպիրացիոնգորածկիցը բարձր է: Վատ է տանում

Պտուղներըխոշոր են (10--12 կգ), փափուկ կեղնով, 4 չոր նլումիսը շատ Հլութալի է, պարունակում է 10-12 է 4,3--2,9 00 շաքար: Հարուստ վիտամիններով (նալաԹեր, վիտամին Ճ ն վիտամինՇ): Կերի դդումը չերմության նկատմամբ Համեմատաբար պաճանջկոտ բույս է: Սերմերի ծլումը սկսվում է 12--135 ավելի ինտենսիվ է ընջերմության պայմաններում, բայց 30--Յ5` չափազանց զգաԴդումը պայմաններում: թանում ն Հասուն բույսերը 15 Ծիլերը յուն է ցրտերինկատմամբ:

ներով:

խոշոր են,

Ցողուններըսողացող

ւզտուղ

նպատակով լու

«1 տեսակը:

կերային րայի

գո տում: խալնոնային

,

Հյուսիսային

փոշոտումից չուրջ 50 օր անց սկսվում է պտուղների Ճասունացումը: Վեգետացիայիշրջանը տնում է 120--180 օր: կերի ձմերուկը լավ է աճում փուխր կավավազային, սննդանյութերով ճարուստ, ստրուկտուրային Ճճողերում:ավ է աճում է նան թեք լանջերում, ավազային 4ողերում: Բարն անտառա-տաձրր բերքատու է: 1նեոնատափաստանային 200-400 է փաստանային չրջաններում տալիս ցյն, բակ չրովի պայմաններում՝ 500--600 գ/ճ բերք: 100 կգ կերը պարունակում է 9,3 կերաչին միավոր ն 0,2 կգ սպիտակուց: կերի ձմերուկի Հիմնականում մշակվում է ն Ներքին Մերձվոլգյանմարկովկասում, Հարավ-արնելյան հրում, Հճանրար Հարավում, չ ր զորում, Ուկրաինայի : ր Միչին Ասիայի / նան է պետություններում: կարելի մշակել կենտրոնական անաճողային գոտու տափաստանային շրջաններում, Անդըրկովկասուն ՀայկականՍՍՀ-ում կերի ձմերուկը կարելի է մշակել Արարատյանճարթավայրի շրջաններում, ինչպես նան նա-

«

150--200

ց/հ-ից

Հասնում

է

:

ք

շրջաններու ւ:

է

տնում

է 75--80

օր:

է:

սկսվ Ծաղկումը ճետո, օր իսկ պտուղներիկազմակեր 90--35 վում օր: Դդմիկը անընդճա րում է մինչն ուշ աշուն: Դդմիկը ավելիլավ է աճում սն ավազակավային ճողերում Վատ է բարձր է, կ ղերում,Բերքատվությունը 100 կգ կնք պարոմրակում է 27,7 0,3 կգ մարսելի սպիտակուց: Կերի դ տարածում: Մշակվում է ոչ միայն տ

կերի դդմիկը վաղաճաս բույս

ղամասերում:

արմատային սիստեմի միջոցով օգտ շերտերի խոնավությունը ն սննդանյ չավ է տանում երաշտը ն տալիս բար ձըր բերք է տալիս խոնավությամբ ա

ջերմության պայման ծլել 10--142"

ն

կարելի է մշա թավայրի նախալեռնային գոտու նան լեռնային շրջաններիցածրադիր վ Կեբիդդմիկը Հանդիսանում է դդու Ցողունը կարճ է ն ճյուղավորվող, են: Պտո Տերնները ճինզբլթականի Հասնում սմ, միսը կողիտ է: է 40--50 է: կերի դդմիկը ջերմասեր բույս

ա

մշա

դդմի կերը պարունակում է 10,

ՍՍՀ-ում Հայկական

դոտու

2,4

կգ կգ մարաեչիսռլիտակուց: կերի դդումը ճիմնականոմ Միության տափաստանային ն

թյունը

հրաշտը, ճատկապես ծաղկման ն ման շրջանում: Դդումը լավ է աճում ծամարյա բ կապես բեթն ավազակավային ն ավա է աճում ծանր Հողերում։ Կերի դդու թյունում մշակվում է ճամարյա ամ

տառատափաստանայինգոտու շրջաններում, այլ նան ոչ գոտու սնաճողային Հարավայինշրջաններում: ՄՍՀ-ում կերի դդմիկը կարնոր նշանակուչայկական թյուն ունի ԱրարատյանՀարթավայրում մշակելու Համար: Կեբի բոստանայինկուլտութտնեբի մշակությանառանձ. կերի բոստանային կուլտուրաները նաճատկություննեոը: մշակում են մերձֆերմային ն դաշտային ցանքաշրջանառություններում՝ աշնանացան ացաբուլսերին ն ճատիկարնդեղեն կուլտուրաներին ճաջորդող շարաճերկ կուլտուրաների Հետու ղաշտում,ինչպես նան բազմամյա խոտաբույսերից Հողի մշակությունը կատարվում է այնպես, ինչպես ուշ դալէ դաշնանը ցանվող կուլտուրաների Համար: Անչճրաժեշտ տի մաքուր պաճել մոլախոտերից:Աշնանը կատարվում է սմ խորությամբ, նախագութանիկ խոր ցրտաչերկ՝ 28--30 ունեցող գութաններով։ Գարնանըցրտաճերկը փոցխվում է 1--2 ճետք, ապա 2--8 անդամ կատարվում է կուլտիվացիա: Վերջին կուլտիվացիան կատարվումէ ցանքից անմիջապես առաջ, սերմերի ցանքի խորությամբ: Գոմաղբիու ճանքային պարարտանյութերի կիրառումը, ճատկապես ավազային Հողերում, Հանդիսանում է կերի բոստանային կուլտուրաների բերքատվության բարձրացման պտուղների մեջ չոր նյութերի շաքարների պարունակությանավելացման կարնոր Միջոցառում: Ցրտաճերկի ժամանակ ճող է մտցվում 20-80 գ/ն չոմաղբ ն ք45--60 1«430--45 կգխ։ Ցանքի ժամանակ բնային պարարտացմանեղանակով Հող են մտցվում 175, Ք20- 35 Ա 15--20 կգ/ճ։ կերի բոստանային կուլտուրաների սերմերը պետք է վերցնել լրիվ ճասունացած պտուղներից: Սերմացունպաճել տաք պաճեստներում: Սերմերի ծլման էներգրսն է չոր բարձրացնելու նպատակով ենթարկում են ծլունակությունը օղաջերմային մշակման։ 2--3 տարի պաճված սերմերը նեն ավելի բարձր ծլունակություն, քան առաջին տարվա ն ռերմերը։ Տաք խոնավ 4ողերում ցանելուց առաջ սերմերը ժամ, ձմերուկը մեկ օրյխ Թրջում են (դդմի սերմերը 5--6 Լավ չտաքացաժ Հողերում պետք է ցանել չոր սերմերը: Ա.րաթրթուրների դեմ պայքարելու Համար սերմերի Հետ միսսին ճող են մտցնում ճեքսաքլորան: ու

ու

ու

ու-

կերի բոստանային կուլտուրաները ցանվում Հողի մինչն 10 սմ շերտում ջերմությունը ճասնում

14--16":

են,

երբ

է մինչն

Կերի ձմերուկը ցանվում է քառակուսի-բնային կամ ուղղանկյուն-բնային եղանակներով: Միջշարքային տարածությունները սաշմանվում են 2,1--3 մ (2,1»44,1 մ կամ 2,124 մ, բնում 1--2 բույս), Շարքացանովցանելու դեպքում «Հ. ցանքի նորման ընգունվում է 2,5--4 կզ/ն, ցանքի խորությունը՝ 6--8 սմ, իսկ չորային վայրերում կ ավազայինճոսմ: մինչե 8--10 ղերում՝ Կերի դդումը ցանվում է քառակուսի-բնային կամ ուղղանկյուն-բնային եղանակներով, միջշարքային տարածում (2,1»«2,1 մ, 2,1542,8 թյունները սաճմանվում են 2,1--3 մ, 2,1»41,4 մ, բնում 1--2 բույս): Ցանքի նորման սաճման4--6 մ վում կգ/ճ, ցանջի խորությունը՝ 5--8 սմ, իսկ չորասմ: յեն վալրերում՝ մինչն 8--10 Կերի դդմիկը ցանվում է քառակուսի-բնային կամ ուղսմ միջշարքայինով ղանկյուն-բնային եղանակներով, 70--100 սմ, սմ, 20»4100 սմ, 10054100 բնում 1--2 բույս): (20»«20 2--4 Ցանքի նորման սաճմանվում է կգյն, ցանքի խորությունը՝ 4--6 սմ: Այն դեպքում, երբ կերի բոստանային կուլտուրաները ցանքից Հետո չեն ջրվում, անճրաժեշտ է ցանքերը տափանել' եթձ մինչն սհրմերի ծլելբ կամ ծիլերը եհրնալուց Ճետո Հողը կեղնակալում է, ապա անճրաժեշտ է փոցխել ոոտացիոն փոցխերով: Շարքերընշմարվելուց Հետո կատարվում է միջշարքային տարածությունների առաջին կուլտիվացիան (շարովկա) ), իսկ բների շուրջը սիխրեցվում է, (10-12 սմ խորությամբ 1--2 տերն առաջանալու շրջանում կատարվում է բներում նոսրացում: կերի բոստանային կուլտուրաները զգայուն են դաշտի մոլախոտվածության նկատմամբ, մանավանդ մինչն ծաղկումը Այս պատճառով կերի բոստանային կուլտուրաների խնամքի Հիմնական աշխատանքներից է ճամարվում միջշարքային տարածությունների մշակումը, որը շարունակվում է մինչն շարքերի ծածկվելը: Հողի վերին շերտում գտնվող արմատային սիստեմը

20--25

չն

'

ձմռանը

կերի դդմիկը Հավաքում են, երբ պտուղները ճասնում սմ երկարության, մինչն կեղնի կոպտանալը: Բերօր ընդմիջումներով, բերՓաճավաքըկատարվում է 10--15 ջաճավաքը այս եղանակով կատարելու դեպքում բույսերն անընդճատկազմակերպում են նոր պտուղներ ն բերքատվությունը զդալիորեն բարձրանում է: Դդմի ն ձմերուկի պտուղների պաճպանումը կապված է դժվարությունների 4եւո: Այս պատճառով այն ճիմնականում կերակրում են մինչն ձմեռվա առաջին կեսը։ Օ6Մնացաժ պտուղները մանրացրաժ վիճակում սիլոսացնում են ծղոտի կամ եդիալտացորենիցողունների խառնուրդի ճետ: Դդմիկի նե այս ունեն վատ պաճունակություն պատճառով պտուղները են թարմ վիճակում: կերակրում կարելի է Դդմի ն ձմերուկի պտուղներն ամբողջ ն տաք պատել չոր (2--Տ) պաճեստներում, օդափոխվող

առաջ:

ն

կերի դդումը սովորաբար ճավաքում են ընտրովի եղանակով, դրանց ճասունացմանը զուգընթաց ն. ավարտում են աշնանային ցրտաճարությունները սկսելուց

խան: կերի ձմերուկը

առա-

չվնասելու ճամար կուլտիվացիաներըկատարվում են 6--Ց սմ խորությամբ: ների ձմերուկի ն կերի դդմի ցողունների չանալու շրջանում կատարվում էբուկլից: Սնուցումը պետք է կազմակերպել վաղ շրջանուիԻ մինչե ողունների ք30--45 Լ 30--45 5 կգ/ճ կազմակերպումը, Վ20 Փողոնոորի կազմավորումը նորմայով: Դդմի ն ձմերուկի ցանքերում արական ծաղիկների ծաղկման շրջանում կատարում են գլթավոր ցողունի ծերատում, իսկ բույսերի մասսայական ծաղկման շրջանում՝ լրացուցիչ փոշոտում: կերի բոստանային կուլտուրաների ոռոգումը պետք է կազմակերպել» ելնելով բույսերի պաճանջներից:Մինչնժաղկուժը չրվում է 3--4 անդամ, 10--15 օր ընդմիջումներով: Ծաղկումը սկսելու շրջանից մինչն պտուղների կազմակերպման սկիզբը ոռոգումը դադարեցվում է: Հետագաոռոգումները տրվում են պտուղների ձեավորման 4ամապատաս-

արժեքավորէ լեռնային ն նախ ճողերում մշակելու Համար: Ար

են իսկ առաջավորներըստանում րի բերքը կազմում է արմատներ ՀայկականՍՍՀ-ում կերի ճակնդ նավությամբ ապաճովված լեռնա

կերի արմատապտուղների խա նատարածված կուլտուրան է: Միությանբոլոր դոտիներում, բ ջաններից: ների ճակնդեղը լայնո նական սնաճողային ն ոչ սնաճ սիվային մարզերում, Հյուսիս կերի ճակնդեղի բարձր բերք արմատապտղիբերքատվությունը

ճակնդեղը տալիս է բ նրա արմատապտուղըպարունա յին նյութեր, վիտամիններ: 100 րունակում է 11,5 կերային միավ տակուց, իսկ փրերը՝ 9,3 կերային սպիտակուց: կերի ճակնդեղի ա մարս են կենդանիներինտալիս վիճակում, կոպիտ ն խտացրած արժեքավոր են ձմեռային կերա ճամար:Արմատապտուղնե օգ է կովերի կաթնատվությունը: կերի ճակնդեղի փրերն օգ սացված կամ չորացած վիճակ ավելի շատ պրոտեին, կալցիում,

նը: կերի

Նշանակությունը, տարածվա

ԿԵՐԻ

ԵՐԻ ՃԱԿՆԴ

Ց. ԿԵՐԻ ԱՐՄԱՏԱՊՏՂԱՎ

նկուղներում, տաք տանիքներու նան բուրտերում, երբ կող պաճել վում են ծղոտով:

են:

ու

լիումի նկատմամբ վեգետացիայի երկրորդ շրջանում` արմատապտղի ձեավորման ն օրգանական նյութերի կուտակման ժամանակ, իսկ ֆոսֆորինկատմամբ նրա պաՀանջը Հավասար չափով արտաճայտվում է ամբողջ վեգետացիայի շրջանում: 100 ց արմատապտղի ճետ ճակնդեղը

կերի ճակնդեղը խոնավասեր բույս է: Խոնավության նրկատմամբ նրա պաճանջը ճատկապես բարձր է աճման ըսկըզբնական շրջանում, բայց շարունակվում է ամբողջ վեդեզիջում է տացիայի ընթացքում: նրաշտադիմացկունոււթյամբ շաքարի ճակնդեղին։ Ջրովի պայմաններումկերի ճակնդեղի բնրքատվությունը զգալիորեն բարձրանում է: է ճզոր վարելաշերտ ունեկերի ճակնդեղը պաճանջչջում պող, օդաքափանց ն ջրաթափանցՀողեր. Այն Հատկապես աճում է սնաՀողերում, ավազակավային ն կավավազալավ յին Հողերում։ Կերի ճակնդեղը բարձր բերք է տալիս, երբ վարելաշերտում գտնվում են անչրաժեշտ քանակությամբ սննդանյութեր: Բավարարսննդարարության դեպքում բույսերը կազմավորում են ավելի շատ տերններ, տերնաթիթքեղբնրքը ըզները լինում են ավելիմեծ, արմատապտուղների ձ. Ազոտի նկատմամբ պաճանջը զգալիորենբարձրանում աճման կազարգացման առաջին շրջանում, ավելի մեծ է

նում

ու

նախալեռնային գոտում կերի ճակնդեղը կարելի է մշակել խտացրած ցանքերում: Խխողանացան, կերի ճաառանձնաճատկություննեոը: Կենսաբանական կընդեղը երկամյա բույս է: Սերմերով ցանքի դեպքում կյանՔի առաջին տարում կազմակերպումէ տերնային վարդակը ն արմատապտուղը: կյանքի երկրորդ տարում Ճողում տընկված արմատապտուղը կազմակերպում է ծաղկատու ցողուններ: Ճակնդեղը փոշոտվում է խաչաձն: Սերմերը գտնվում են կնձիկում լինում են կնձիկներում,ըստ որում յուրաքանչյուր 2--6 սերմ, ջերԿերի ճակնդեղի սերժերի ծլումը սկսվում է 3--4: մության պայմաններում, իսկ ծիլերբ դիմանում են կարճատն 3--45 զարչ ցրտերին, կերի ճակնդեղի աճման դացման Համար ամենաբարենպաստչերմությունը ՃաԱշնանըփրերը 1--Չ՝ ցրտերից մաճամարվում է 15--20":

կեբաբտադբություն 19--Դաշտային

ղը

պետք է տեղադրել աշնանացանճ կարնդեղեն կուլտուրաներից ե միա ազատված Ճճողամասերում։ կերի ճա Հողամասում աշնանը ժողը պետք է վ նությամբ, իսկ վաղ գարնանը փոցխ րով մշակել: Աշնանըցրտաճերկի ժամանակ պե 40 տ/ն գոմաղբ, իսկ Հանքային պար 45--60 Ազ կգյհ նորմաներով ԽՃ նյութերը Ա 45--60 կգյն նորմայով դգարնանը՝նախացանքային կուլտիվա Ցանքիճամար պեք է «օգտագործ ծության, տեսակավորվածն ախտաճ կերի ճակնդեղի ցանքը կատարվու ցել է մինչն 6--7": կերի ճակնդեղը ց 45 կամ 60 սմ միջշարքերով: Ցանքի ն 16--18 կգ/ճ, իսկ Հարավային շրջան 20--24 է միխոչն կգ/ճ։ Ճակնդեղի կն սմ խորությամբ: 2,5--4 կերի ճակն բարձրանում է, երբ ցանքի ժամանա սին շարային պարարտացման եղան Հատիկավորվածսուպերֆոսֆատ՝ 10--20 Ճողի կ վով: ՑանքիցՀետո առաջացող են թեթե մար ցանքերը փոցխում շարքերը նշմարվելուշրջանում կատ

Մշակության առանձնաճատկ

Այն սորտերը,որոնց արմատա ժեղ է զարգացած, խոնավության նկ Ճանջկոտ են, բայց արմատապտուղն է Հեշտ վելի կատարվուէ:

Հողից դուրս է Հանում 35 կգ ազոտ, 12 կալիում, 30 կգ կալցիում: կերի ճակնդեղի տարբեր սորտերի տատանվում է 120--160 օրվա սաշմ շաքարի ճակնդեղի Համեմատությամ վելի վաղաճաս է:

որը

անվանվում

շարքերի միանալը կատարվում է

2--Ց

կուլ-

ա-

1--35 չերմաստիճանի ռպլայբուրտերում՝

բարձրությունը պետք է կաղմ 1,5--8

մ:

լ

մաններում: Պաշպանման (րնթացքում ճակնդեղի շերտթ

խրամատներում է

ձմռանը օդտաղորկերի ճակնդեղի արմատապտուղները ծելու ճամար կարելի է պաճպանել նկուղներում, Պորերում,

սու-

մաններում: Այդ պատճառովբերքաճավաքըպետք է սկսելչ երբ օդի ջերմաստիճանը65-ից իջնում է, ներքնի տերնեները չորանումեն, իսկ վերեի տնրեները դեղնումեթե ւոն թյունում մշակվում են կերի ճակնդեղի մի քանի սորտեր, սկզբում պետք է ճավաքել այն սորտերը, որոնց արապա մատապտուղները ավելի մեծ չափով են ճողից դուրս գրոնրվում: Բերքաճավաքըկատարվում է ճակնդեղաճանմեքեՀեռացնում են փրերը նաներով, որից ետո դանակով

տ

սնուցում: Վեղգետացիայիընթացքում տրվում է 1--2 ն ուսջին երկրորդ կուլտիվացիայիժամանակ: կերի ճակնդեղի արմատապտուղիաճը ն չոր նյութերի կուտակումըշարունակվում է բավարար ջերմության պայ-

Հետո

մինչն տիվացիա:

: միջՀանդիսանում Նոսրացումիթ մշակությունը: շարքայինչոարածությունների

նորման 10-- 14 կգ/ն): կերի ճակնդեղի Հետագա խնամքը

կարնոր նշանակություն ունի նոսրացման աշխատանքի միջոցով ժամանակինՃիշտ կատարումը: նոսրացման սաճմանվում են Չ0--22 սմ, միջբուսային տարածությունները ճաղար: խակ 1 հ պռնվող բույսերի խտությունը 90--100 1--Տ է տերնեների զույգ իսկական կատարվում նոսրացումը առաջացման շրջանում:Ճակնդեղի միածիլ սորտերի մշակության դեպքում բազմասերմ կնձիկներով սորտերի ճամեմատությամբ կրճատվում են նոսրազման, ինչպես նան բերքաճավաքի ժամանակ կատարվող աշխատանքայինծախռումները: նոսրացումը զգալիորեն Հճեշտանումէ, երբ ցանքը եղանակով (ցանքի կատարվում է ճշգրիտ կետագծային ու

տարածություններիառաջին մշակությունը, է շարովկա:

ԳԱԶ

են

են

նոտում

ներին, Դեղնամիս ն սպիտակա

զբաղեցնում

ու

նյուքերի կարոտինի բարձր պ ունեն միս սորտերը կարճ արմ Ճողի մեջ: Բերքատվությամբն չո են միջին տե թյամբ բի արմատներըկոնաձե ն երկ Թյամբ ե չոր նյութերի պարունա

մատերը Ճողի մեջ խոր

տարվա արմատներ Առաջին Արմատապտաղի գույնով բաժանվո միս ն սպիտակամիս խմբերի: կաք, միջին մեծության ն կարճ.

կերպում է տերեային վարդակը հ սարում ճողում տնկված արմատ ցողուններ: Պտուղըերկսերմանի բաժանվում է: 1000 սերմի կշիոը 2

պարը

Կենսաբանական առանձնաճ երկամյա բույս է: կյանքի

դաղարը

թարմ է մշա կարելի կերի աճում ինչպես բարեխառն գոտու ներում, բարձր բերքատու Է Տ արմատի բերքատվությունը «անր ջաններում կազմում է 400--600 ց նը կաղմում է արմատի բերքատ ձայկականՍՍՀ-ում կերի գազ կ ցածրադիր լեոնայ խալեռնային

Գաղարըկերակրում

րունակությամբ:

արմատապտղ նասննդարարն է: 100 կգ գազարը րային միավոր ե 0,4 կգ մարսել ները պարունակում են 16,5 կերա տելի տղիտակուց: Գազարի կար րնկնում վիտամինների, Հատկա

ԿԵՐԻ

տաշածվ Նշանակությունը,

նր: կերի դաղարը

ՏՍ

`

է տանում

զարգացումը

.

|

է 120--180

օր:

պաշանջկուտէ:

:

ՏՈՄ

աշնանացան ճացաբույսերը, ճատիկարնդեղենն շարաճերկ կուլտուրաները:Գազարիդաշտում Հողի մշակումը պետք է ուղղված լինի վարելաշնրտի խորացմանը: Աշնանը կատարվում է խոր ցրտաճերկ, իսկ գարնանըցրտաճերկի փոցխում

.

պետք է մշակել մոլախոտերիցմաքուր ն պարարտացված ղաշտերումի: Համար լավ նախորդ են 4ճանդիսանում Գազարի

'

Ճողերում: Մշակության կերի դապարը առանձնաճատկությունները:

լավ է աճում Ճզոր ն փուխր, ավազային ն կավավազային Ճողերում: Շատ վատ է աճում ծանր կավային,Ճաճճացող

ց/հ արմատի բերքի դեպքում գազարը «Հողիցվերցնում Վ 120 կգ աղոտ, 60 կգ ֆոսֆոր ն 200 կգ կալիում: Գազարը

Ճողի բերրիության Գազարը նկատմամբ

տնում

ու

`

:

'

ավելի լավ են ընթանում սլայմաններուխ չերմության 18--21" ն ճզոր խոր դնացող Գազարը ղարդացող արմատային սիստեմի չնորճիվ աչքի է ընկնում չորադիմացկունությամբ: բարձր բերք է տալիս խոնավությամբ ապաճովվա-չ Սակայն ծության դեպքում, Խոնավությաննկատմամբ ավելի պաճանջկոտ է ծլման ն կյանքի առաչին շրջանում: Շատ ղգայուն է ոռողման նկատմամբ: Միաժամանակ գազարը երաշտը ավելի լավ է տանում, քան կերի ճակնդեղը: չարավակին, ճարավ-արկելյան գոտու չրջաններում չորային տափիներին նս տալիս է բարձրբերք: Վեգետացիայի շրջանը

Աճն

դարկանայինն աշնանանրա ծիլերը դիմանում են 3--5՝ ցրտաճարությունները:

ցրտերին։

յին

ներում: ավելի լավ Գազարը

2461, Նեսրավնեննարա, Սիբիրսկայա կրասնայա, Գերանդա ն այլն): Գազարի պաճանջը չերմության նկատմամբ բարձր չէ: Սերմերըսկսում են ծչել Ճողում 2--46 չերմության պայման

բերք են տալիս, բայց կարոտինովխիստ աղքատ են: Այն սորտերը, որոնց արմատներըկարճ են ն ծայրը բութ, մշակվում են որպես սեղանի սորտեր: կերային Հիփնպատակով նականում մշակվում են կարմրբամիս սորտերը (Շանտենե

կուլտիվացիա։ նախացանքային

սմ: Հեռավորություն: 12--15 կայն անդամ կատարվում է միջշարքայ փշակում։ Առաջինն երկրորդ կուլտ բույսերին տրվում է Ճճանքայինպա ցում՝ 20--30 կգ/ն ազդող նյութի Հաշ Գազարիբերքաճավաքըկատարվ բեր ամսին, ճակնդեղաչան մեքենա պաճում են բուրտծրում կամ խրա մության պայմաններում:

Ք 60--75 Է 60--90 տ/ն, Ի| 45--60 Հողի վերին չերտի խոնավությո ճամար գազարը ցանվում է վաղ գ ուշ աշնանը` ձմնոկա վում է նան Մեղմ ձմեռ ունեցող վայրերում ձ դեպքում դազարը ավելի վաղ է ճաս ավելի բարձր բերք: ցանվում է լալնաշարք ( Գազարը բով), ժապավենաձներկգծային (ժա 30--45 սմ, ժապավեն վորությունը՝ վորությունը 15--20 սմ), լայնաշեր նր 10--20 սմ) եղանակներով: Բար մար նոսրացումից Ճետո 1 ն տարա Հապ. բույսի խտո տեղծել 300--350 նան վում է ենքացանքի եղանակով՝ ժածկոցի տակ: տուրաների Ցանքինորման լայնաշարք եղան վում է 3--5 կգ/ճ,իսկ լայնաշերտ ե ցանքի դեպք կգ/ն, Զմեոնամուտային Չ0--30 է զ0-ով։ Ցանքի խ ծացվում Գապարի ցանքից ճետո անճրաժե Մինչն ծիլերի երնալը ճողի կեղնակ ճամար փոցխում են թեթքն փոցխեր նում կատարվում է նոսրացում, ս

Գազարիպարարտացման ամար պարարտանյութերի «ետեյալ նորմ

է դաղարի բերքատվության բարձրաց

նե

ԳՈՆԳԵՂ

քատվությունը

ց/ճ։

երկար վեգետացիա ունեցող շրջաններում գոնգեղը կարելի է մշակել նան որպես խոզանացան կուլտուրա: Կարելի Հետ խառր եղանակով: Այս 4 ցանել նան հգիլտացորենի է սիլոսային զանգվածի դեպքում զգալիորեն բարձրանում նե բերքատվությունը, նգիալտացորենի դոնդեղի փրերը սիլոսացվում են միատեղ: Գոնգեղը կենսաբանականառանձնաճատկությունները: երկամյա բույս է: Առաջինտարում կազմակերպումէ կլորավուն կամ սեղմված կլորավուն արմատապտուղ ե տերններ: երկրորդտարում տալիս է ցողուններ ն ծաղկում էւ Գ ուղը գույնի են, մանը, պատիճ է, սերմերը սն կամ մուգ գորչ 1000 սերմի կշիոր՝ 3--4 գ: Արմատապտղիգույնով սոր-

Հասնում

է 400--600

խոնավ, օրդգնականնյութերով ղային ն ավազակավային Հողերում: ղերում վատ է աճում:

էւ

Օրգանականնյութերով ճարուստ ձճողերում մշակելու ն լավ աղրուսեխնիկակիրառելու դեպքում արմատապտղիբեր-

է տտացել: ճոարածում

նում

է 160

Մշակության առանձնաճատկու

|

կգ/ճ,

'

Գոնդեղըպետք է ցանել վաղ դարն նակով՝ 45--60սմ Ցան ժիջշարքերով։ վում է 3--4 կգ/ն, ցանքիխորությունը՝

կուլտուրաները, ճաատիկարնդեղեննե է 28--30 սմ խորությամբ ցրտաճերկ սմ խորությամբ կո փոցխում ն 10--12 շատ» զգայուն է պարարտացման նկա տրվում պարարտանյութերի ճող մտց տ/ն, ՎՏ0--120 ներով գոմաղբը 30--40

մշակել մերձֆերմային ցանքաշ Գոնգեղիճամար լավ նախորդ են ճա

է

տաբար

:

Վեղետացիայի շրջանը տնում է 13 բարձր պաճանջ ունի ողի սննդա 600 գ/Բ արմատապտղիբերքի դեպքում

ժում

կգ ազոտ, 45 կգ ֆոսֆոր, 20 կալցիում։ Այս պատճառով դոնդեղը լ

բարձի պաճանչջըշարունակվում է դերխոն ընթացքում: Միաժամանակ րում վատ է զարգանում: կարճա տմ եր

Հոֆմանսկայալավացված): Գոնդեղըպրտադիմացկունբույս է: կըսվում է 2--Ց՝ ջերմության պայման նում են մինչն 5- 65 ցրտերին: Գոնդ բարեխառն կլիմայի պայմաններո է ն ցածր բերք է տալի ճանից տուժում Գոնդեղըխոնավասեր բույս էւ Խո

լի շատ չոր նյութեր ն բարձր բերքատո միս սորտերը ՐԱշեգորողսկայա լա վ

դոլմսկայա, Շվեդսկայա, կուուզիկու)

տերը լինում են դեղնամիս ն սպի ձոֆմանս ռորտերը (հրաանոսելակայա,

կերակրելու ճամար արմատապտուղները պաճում են խրամատներում, բուրտերում: Որոշ դեպքերում ամբողջ բույսը կամ միայն փրերը սիլոսացնում են: Առանձին դեպքերում դոնգեղի պանքերն օդտադգործվումեն կենդանիներին արածացնելու ճամար: կարելի է մշակել ճյուսիսային, մեզ մոտ խոԳոնդգեղը նավությամբապաճովված լեռնային դոտու շրջաններում դոտի, Շիրակի դոտու բարձր լեռնային շըր(1տռի-Փամբակի գոտի ն այլն) Գոնգեղըբարջանները,Աղպարան-4ձրազդանի ձրր բերքատու բույս է, Ճատկաես կուուզիկու սորտր, որը վերջին տասնամյակներում ՍովետականՄիությունում լայն

ւ

եր: Գոնդեղի արմատապտուղներնօգտագործվում են որպես Հյութալի կեր՝ սկսա ամառվա երկրորդ կեսից, աշնանը ն ամբողջ ձմեռվա ընթացքում: 100 կգ արմատը պարունակում է 12,5 կերային միավոր ն 0,4 կգ մարսելի սպիտակուցներ. Որպես կեր (թարմ կամ սիլոսացված վիճակում) օգտաղործվում նեն նան փրերը, որոնք պարունակում են 10,4 կերային միավոր ն 0,8 կգ մարսելի ապիտակուց: ՁՋմռանը

ն նշանակությունը,տարածվածությունը բերքատվությու-

ԿԵՐԻ

Առաջին զույգ

է կատարել

տերնների առաջացման շրջանում պետք

նոսրացում, միջբուսային տարածությունըսատ-

սմ, 1 Բ տարածությունում մանելով 25--30 ստեղծելով 75-90 ճազ. բույսի խտություն: ԽնամքիՀետագա աշխատանքներն հն՝ 3--4 անգամ, մինչն շարքերի միակցումը, կատարվում է միջշարքային տարածությունների մշակում, առաչին ն ձրկրորդ կուլտիվացիայիժամանակբույսերին տբրվում է սնուցում: Քերքաճավաքը կատարվում է ուշ աշնանը՝ մինչե աշնանային ցրտերի սկսվելը: Արմատները ճանում են ճակնդեղաՊավացմեքենաներով: են բուրտերում ե Արմատապտուղները ձմեռը պաչում

խրամատներում, ԿԵՐԻ

ՇԱՂԳԱՄ

ե տաբածվածությունը Նշանակությունը, բԵՐքատվությու-

նը: Կերի շաղգամի արմատապտուղները յութալի կեր են, կգ արմատներըպարունակում են 9 կերայինմիավոր ք 0,4 կգ մարսելի սպիտակուցներ,իսկ տերնները՝ 11,3 կե100

Շաղդա-

րային միավոր ն 0,9 կգ մարսելի սպիտակուցներ: մի արմատապտուղները «իմնականում օգտագործվում են թարմ վիճակում կենդանիներինկերակրելու ճամար Փրերը

կարելի է օգտագործել ինչպես թարմ, այնպես էլ սիլոսացված վիճակում:

Շաղգամըվաղաճաս լինելու

ն

ջերմության նկատմամբ

բարձր պաճանջունենալու չնորչիվ կերի արմատապտղավոր կուլտուրաների խմբում ճանդիսանում է ամենաձ4յուսիս տարածվող:կայնորենտարածված է ոչ սկաճողային դոտու բոլոր մարզերում, Սիբիրում: Շաղգամըբարձր բերքատու կուլտուրա է: Արմատների բերքատվությունը կազմում է ոչ

300--400

Քորք

ցն: Կիրովի մարզում

ստանում

են

500--600 ց|ճ

-ՍՍՀ-ում է բարձր չաղգամը Հեռանկարային Հայկական լեռնային շրջաններում մշակելու Համար: Ցածրադիր

է մշակել շրջաններում կարելի տուրա:

որպես

գոտու

խողանացանկով-

,

Շաղգամը Կենսաբանականառանձնաճատկություններ:

երկամյա բույս է: Սերմերովցանքի դեպքում կյանքի չին տարում կազմակերպումէ տերնային վարդակը ն արմաիսկ երկրորդ տարին արմատապտուղը ճողում տապտուղը, "Կոնկելու դեպքում տալիս է ծաղկատու ցողուններ ն սերմ, Արմատապտուղները լինում են կլորավուն, երկարավունգլանաձն: Հողում գտնվող մասը սպիտակէ, իսկ Հողից դուրս մասը սպիտակ կամ մանուշակագույն Արմատի ժիջուկը լինում է տպիտակկամ դեղին, Շաղգամիարմատապտուղներըպարունակում են ավելիքիչ չոր նյութեր (9,4 5) կ ավելի ջրալի են Այս պատճառով ավելի վատ են պաչպանվում: Տերեներըծածկված նն մազմզուկներով: Սաղկափթթությունը ողկուլվ է: Պտուղը բազմասերմ պատիճ է: Սերմերնունեն մուգ դորշ գույն, մանր են, 1000 սերմի առա-

1,5--3 կշիոր՝

գ:

Շաղգամըցրտադիմացկուն բույս

Սերմերը ծլում են ջերմության պայմաններում: ծիլերը դիմանում են 8-Ամառվա բարձր ջերմությունը ցրտաճարություններին.

2-8

5՝

վատ է

է:

տանում,

Շաղգամը պաշճանջյկոտէ խոնավության նկատմամբ: Բարձրբերք է տալիս այն վայրերում, որտեղ ամառը խոնավ է, իսկ օղի ջերմաստիճանըբարձր չէ: նրաշտըվատ է տանում, որից բերքատվությունըխիստ իջնում է: Շաղգամըկերի արմատապտղավորփլուս կուլտուրաների Ճամեմատությամբ ավելի քիչ սննդանյութեր է ծախսում: 100 ց բերքի կազմավորմանՀամար ծախսում է 30 կգ ազոտ, 10 կգ ֆոսֆոր ն 40 կգ կալիում, Շաղգամը պետք մ մշակել բերրի ն բավականաչափփուխր, թեթն կավավազային «ոդերում, Սանր կավային, ճաճճացողՃճողերումվատ է աճում: Շաղգամըվաղաճաս է, տարբեր սորտերի վեգետացիայի օր։ Առավել շրջանի տնողությունըկազմում է 70--120 թածվաժ են Մոսկովոկի,0ստրեզունդոմսկի, էստի նանրիս, Վիկ, Շեստինեդելնիսորտերը: Քորտֆելդսկի, Սկորոսպելի առանձնաճատկություննեոը: Մշակության Շաղգամի Հան պամար նախորդներիընտրությունը,Հողի մշակությունը րարտացումը կատարվում է անպես, կուլտուրաներիճամար: արմատապտուղավոր տա-

ինչպես կերի մյուս

,

ԿՈՆՎԵՅԵՐԻ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒՄԸ,

կանաչ կոնվելերը կանաչ կերերի արտադրության պլանավորված կազմակերպման այնպիսի սիստեմ է, որի դեպՔումվաղ գարնանիցմինչն ուշ աշուն ընկած ժամանակաշրջանում գյուղատնտեսականկենդանիներն անընդչատ ե ճավասարաչավկերպով ապաճովվում են անճրաժեշտ քա-

ԿԱՆԱՉ

Գաւխ յոթեբոբդ

"

`

Շաղգամիարմատապտուղներիաճը շարունակվում է մինչն ուշ աշուն ն բերքաճավաքըկատարվում է աշնանային Ջրտաձճարությունների նախօրնեին՝Հոկտեմբեր ամսին: Գարնանային ցանքի արմատապտուղները,որպես կանոն, կենդանիներինկերակրում էն թարմ վիճակում, իսկ ամառալին՝ ճացանքերից ստացված արմատապտուղները խողանացան են է լավ մեմատաբար պաճպանվում օգտագործվում նեն կերակրելու ճամար: ձմռւսնը

փոցխերով, 1--Չ տերն առաջանալու շրջանում ծիլերի նոսրացում, շարքերը նշմարվելուժամանակ առաջին միջշարքային տարածությունների մշակում ն Հետադայում լյուրաքանչյուր 2--Տ շաբաթ անց Հերթական կովլտիվացիայի քատարում (2--8 անգամ), բուլսերի սնուցում նոսրացուժիը Հետո ն 8-րդ կուլտիվացիայիժամանակ:

կերի շաղգամը ցանվում է նան ենթացանք եղանակով՝ ճացաճատիկայինկուլտուրաների ծածկոցի տակ Խոզանա-չ ցան ցանքի դեպքում միջշարքային տարածություններն ընսմ: Սերմիցանքի նորման դունվում են 30--45 սաճմանվում է 3--4 կգ/ճ, իսկ ցանքի խորությունը՝ 1--Ֆ,5 սմ: էն՝ Հողի Շաղգամիխնամքի Հիմնականաշխատանքներն կեղնակալման դեմ պայքարելու ճամար փոցխում 22:13

ճեկտարում:

կատարվում է տրամաչափված սերմերով), Նոսրացումից Ճեւոռմիջբուսային Հեռավորությունը պաճապանվումէ 20-25 սմ, իսկ բույսերի խտությունը՝ շուրջ 70 Հազար բույս 1

Շաղգամըսովորաբար ցանվում է վաղ գարնանը, կարեւի է ցանել նան ուշ գարնանը,խոզանացան, 45--60 սմ միչշարքերով, ինչպես նան կետագծային եղանակով (ցանքը

«եղած կանաչ կերի բոլոր ա դակների, դաշտային ն կերա բում բավմամյա ն միամյա ջանկյալե կրկնվող կերալին ծությունների ճաջորդական օ նաչ կերի աղբյուրների լրաց նային ն կերի արմատապտ կերով, արմատապտղավորն ների փրերով, ինչպես նան

կանաչ կոնվեյերը կազմ

յնրի կազմակերպումը արոտ թյան մթերատվությանբարձ ինքնարժեքիիջեցման կար

կազմակերպումը: Այստեղից

կանաչ կոնվեյերի կազմա նիներին արուտային պատվա ընդչատ ապաճովել կանաչն սիրությունները ցույց են տալ ռումը նպաստում է կենդան կապես կովերի կաթնատվո կանաչ կոնվելերի կաղմ է անասնապաճ անձճրաժեշտ անասնաբուծությունն փոխ ճիմունքների վրա: Շատ տնտեսություններու ապրիլ ամսին ն ավարտվում կան արտադրության շուրջ 60 ավելի քան 50, ոչխարների բ ունենում արոտային շրջանու մայականպայմաններն այնպ կեսին ն աշնան սկզբին բնա բույսերը չեն աճում ն ունենու Այդ ժամանակ կենդանիներ ճիմնական եղանակը ճանդի

ջոցով:

նակությամբ կանաչ կերով: կերային ցանքաշրջանա

Ա

կանաչ կոնվեյլերըլինում է ձրեք տիպի՝ ցանովի կերային կուլտուրաներիկանաչ կոնվեյեր, բնական արոտավայրերի կանաչ կոնվելեր, խառը կամ կոմբինացված "կանաչ

կոնվեյեր:

Բնականկանաչ կոնվեյերի կազմակերպման դեպքում կենդանիներն արոտային ամբողջ ժամանակաշրջանում նաչ կերով ապաճովվում են է բնական կերային տարածություն-

րական է, կրաաերի, արարվում որոշակի սխեմա, ճնարավորու-

ձրի մե մեկ մամբ կենդանիներիընդճանուրպաճանջը: կենդանիների է օրվա ճամար կանաչ կերի պաճանջը ւոն-ն տարիքից մքերատվությունից (աղյուսակ ակից, 6.):

կախված հրա Աղյուսակ

կանաչ կերի նորմաները (մեկ գլխի ճաշվով)

կա-

Ա

գտագործման

որը

չ

կոնվեյերի կիրառվում

որտեղ կան բնական արոտավայրերի "վայրերում,

մեծ

է

այն տա-

փածություններ, ջրովիկուլտուրական 0գտաարուռավայրեր: ռործվում է նան խոտճարքներից ստացվող աճլուկը: կերային կուլտուրաներից Ցանովի կազմված կամ արՀեստականկանաչ

կոնվեյերը կազմակերպվում է այն շրջաններում, որտեղ բնական կերճանդակները մեծ տարա -

ժություններ չեն զբաղեցնում: Այս տիպի կանաչ կոնվեյերի ազմի մեջմտցվում են ցանովի միամյա ն բազմամյա այն«իսի կերային կուլտուրաներ, որոնք ունեն Հասունացման ու տարբերժամկետներ:Դա Հնարավորություն օգտագործման է տալիսկենդանիներին կանաչ կերով անընդմեջապաճովել գարնան-ամոան-աշնանային ժամանակաջիջանում: Խառըկամկոմբինացվածկանաչ կոնվելերը կազմակերպվում է բնական արոտավայրերի ն ցանովի կերային կուլտուրաներից ստացված կանաչ ե Հյութալի կերէրի »-դտագործման զուգակցումով, Այս տիպի կանաչ կազմակերւվոմէ կենդանիների մսուրա-արոտայինպաՀվաժք ունեցողշրջաններում: Այս տիպը է. Հնարավորություն Կտալիսկերային բոլոր աղբյուրները լրիվ կանաչ կոնվեյերը ճիշտ կազմակերպելու, կենդանիներին

կոնվեյերը

օգառա գործելու:

անընդծատ ն Հավասարաչափ կճրպով կանտչ կերով րբակրելուՀամար անճչրաժեշտ է յուրաքանչյուր տնտեսուն բնական ցանովի կերային ատացվողկանաչ կերերի ստացման կ տարածություններից օգտագործման մանրամասն պլան:

կե-

թյունում մշակել

արոտավայրերի

Ամենիցառաջ անձրաժեշտ է որոշել կանաչ կերինկատ-

Դինդաֆիներիտզսակային8 ճառավային խմբերը կովեր

կգ միջին կենդանիբաշով օրվա կաթնատվությունը 14--10

1.

տ.

Հասակի

մ "Ըբարձր Բա ՔԼոը Խոզեր Ռաոգաչ

ւն

՛

կգ

Դ

ական

մգ պա-

45--55 |5--25

0-39 3-5

Թ

2-3

Տնտեսությունում կենդանիների դլբաքանակի «իման վրա Ճաշվարկվում է արոտային շրջանում կանաչ կերի պաճանջի բալանսն ըստ ամիսների ն տասնօրլակների։Առանձին ճաշվարկվում է բնական արոտավայրերիցստացվող կաՀետո նաչ կերերի ընդճանուր քանակը: Դրանից որոշվում ծն այն ժամանակաճատվածները, երբ պաճանջվում է լրացուցիչ կեր: Այդպիսիկերերի ստացման Համար կազմակերպվում է ցանովի կերային կուլտուրաներիցկազմված կանաչ. կոնվե/8ր:. կանաչ կոնվեյերի բարձր արդյունավետությանՀիմնական պայմաններից մեկը մշակվող կուլտուրաներիկազմի ճիշտ ընտրությունն է: Կանաչկոնվեյերում ցանելու Համարբնարրվում են այնպիսի կուլտուրաներ, որոնք տալիս են կանաչ զանգվածիբարձր բերք ն այն կենդանիներըլավ են ուտում: սաճմանկերայինկուլտուրաներիցանքատարածությունները են վում տվյալ տնտեսությունում այդ կուլտուրաներիպլանային բերքատվության,ինչպես նան աշխատանքային սումների չիման վրա կանաչ կոնվելերի ցանքատարածությունները որոշելիս պետք է նկատիունենալ նան կանաչ կերի այն քանակը,որը ստացվում:է դաշտային ն մյուս ցանքա-:

ծախ-

շրջանառություններից:

ն

դաշտավլուկազգի խոտախառնուրդների, Ճճացաճա-

ներով կարճ ժամկետում կարելի է ստանալ կանաչ կերի ավելի բարձր բերք: նպատակաճարմար է, որ կանաչ կոնվեերում միաժամանակօգտագործվեն երկու-երեք կուլտուրա: Վաղ գարնանից մինչն ուշ աշուն կենդանիներինանընդմեջ ն պաճանջվողքանակով կանաչ կերերով ապաչովումը կարգավորվումէ նան կերային կուլտուրաներիցանքի ժամմիջոցով: Այսլես, վաղ դարնանը կանաչ կեր ըսկետների տանալու ճամար պետք է արմատավորելաշնանացան միչանկյալ կերային կովլտուրաներ,որոնք ապրիլի վերջին, մայիսին ն Հունիսի առաջին կեսին տալիս են կանաչ կեր։ Մա-

է դարձնել ալեւտքբ բաղզմաճար կերայինկուլտուրաների մշավլությանը:Այս դեպքումաշթատանքի ավելի քիչ ծախսում -

տիկային ն Հատիկաընդեղենկոլտուրաների խառը ցանքերի կանաչ կոնվեյերի կազմի մեջ են մացվում նան մշակմանը: սիլոս, սենատժ, Ճյութալի կերեր տվող կուլտուրաները: Ամենալավ արդյունքը ստացվում է, երբ կանաչ կոնվելերի կազմի մեջ մտցվումեն Փ--՞ կերային կուլտուրա, որից Չ2--ՅՏ բազմամյա խուաբույսեր, Չ--Տ միամյա կերաբույսեր, 1--2 Ճյուքալի կերեր տվող կուլտուրաներ (Լն8րի արմատապտուղավոր ն կերի բանջարաբոստանային կուլտուրաներ) կանաչկոնվելերի կազմի մեջ մատնողկուլտուրաները «արից կամ արածացումից «ետո պետք է աչքի ընկնեն արադ վերաճ տալու ընդունակությամբ, Հատուկ ուշադրություն

գի

:

կանաչկոնվելյերիկազմակերպումըյուրաքանչյուր Ճողակլիմայական գոտում ունի իր առանձնաճատկությունները: Կանաչ կոնվեյերի կազմի մեջ կուլտուրաներն ընտրելու ժամանակ ճատուկ ուշադրություն պետք է դարձնել դրանց Հւսսունացման ն բերքաճավաքի ժափկետներիվրա' կերային կուլտուրաներիկազմը պետք է ընտրել այնպես, որ կանաչ կեր ստացվի տարբեր ժամկետներում, մի կուլտուրայի օգտագործման ավարտը ճամընկնի մյուս կուլտուրայի օզտագործման սկզբին: կոնվեյերի կազմի մեջ մտցվում են միամյա ն կանաչ բազմամյա խոտաբույսերը: Որպեսզիկենդանիներըմիաժամանակ ստանան անճրաժեշտ բոլոր սննդանյութերը, կանաչ կոնվեյերում լայն տեղ է ճաւտկացվում բազմամյա բակլազ-

ցիանշրջանը: Հատիկ

Կանաչ կոնվեյերում կերայի

կան տնտեսություններում ն ֆեր

Հատկապես մեք նագիտացված,

կանաչ կոնվելերի կազմակ

) շրջանը,եղվիտաց նավորման կներպումիցմինչե Ճատիկիմոմա կանաչ կոնվելերի կազմը կա սական կենդանիների տեսակից անասունների, ոչխարների ն թռչ ձն տարբեր կանաչ կոնվեյերնե կազմակերպել ֆերմաներին, ա

Հատիկի կաթնային ճասունացու բույսերը՝ խողովակակալումիցմ

պերի ճամար պետք է օդտադոր

սունա

ծումը պետք է սկսել բույսերի նից ն ավարտելծաղկման սկզբի գի ն դաշտավլուկազգի բույսեր ծումը՝ դաշտավլուկազդգիբույսե 30 սմ բարձրություն) շրջանից ի

յիսի վերջից սկսած ամառվ ատացման ճիմնական աղբյու մամյա խոտաբույսերիանցյալ Խանը ցանված միամյա կերայ երկրորդ կեսինն աշնանը անճր ատանալու ճամար կանաչ կոնվ մտցնել կերային կուլտուրանե Հարային, խողանացան, ենքաց փով մշակումը: կանաչ կոնվելերի արդյունա կերային կուլտուրաների օգտագ կուլտուրաները կանաչ կերի նպ Հել այն ժափկետներում,երբ տ վել բարձր ւլարունակությա Բերքը: Այսպես, բազմամյա բ խոտաբույսերի «ետ նրանց խո

բարձր

'

մղաղակոլ:

կաթնա-

Հնարավորություն է տալիւ իջեցնելու կերերի արտադրությանվրա կատարվողծախսումները: Դա իր ուղղակի ազդեցությունն է թողնում անասնաբուծական մթերքների ինքնարժեքի իջեցման վրա կանաչ կոնվեյերի ընթացքում կերային կազմակերպման մշակության ագրոտեխնիկականբոլոր միկուլտուրաների ջոցառումների կիրառման միջոցով պետք է Հասնել բերքատվության բարձրացմանը ն դրա շնորճիվ այդ նպատակիճամար օդտադործվող տարածությունների ճնարավոր կրճատմանը:կանաչկոնվելերի տակ դրված Ճողատարածությունների առավելագույն օգտագործմանճամար միջանկյալ, ճիմնական ն խոզանացանկերային կուլտուրաներիճՃաջորդական մշակության միջոցով պետք է ճասնել վեգետացիայի րնթացքում նույն ոռղատարածությունից. երկու-երեք բերքի ստացմանը: Յուրաքանչյուրտնտեսությունում կանաչ կոնվեյերը կազմակերպվումէ արոտային շրջանի առանձին ժամանակաչատվածներումկանաչ կերի նկատմամբ կենդանիների ունեցած պաճանջի, բնական կերճանդակներիցու ցաստացվող կանաչ կերի ե նովի կերային տարածություններից նրանց տնտեսական արդյունավետության ճիման վրա: ՀայկականՍՍՀ լեռնային գոտու խոնավությամբ Այսպես, ապաճովվածշրջաններում, ենթալպյան գոտում խոշոր եղջերավոր անասունների ճամար կարելի է կիրառել կանաչ կոնվեյերի ճնտնյալ սխեման(աղյուսակ 2): կանաչ կոնվեյերից ստացված կերերը կենդանիներինկաբելի է կերակրել կերամաններից(մսուրներից)կամ արածացման միջոցով: Խոշոր եղջերավոր անասուններին ն խոզերին կանաչ կերերը պետք է տալ Ճնձած վիճակում։ Այս դեպքում կատարվում են աշխատանքայինն նյուական լրացուցիչ ծախսումներ, բայց քանի որ ճավաքվում է ավելի շատ կանաչ` ղանդված, ապա տնտեսապեսիրեն արդարացնումէ: է կերակրելթարմ Հավաքած կանաչ կենդանիներինպետք կերով, որովճետն արագորենվատանում փ նրա որակը: Առանձինդեպքում, երբ խոտաբույսերը դեռնս նոր են բերք, ակաելիրենց վերաճըն տալիս են կանաչ կերի ոչ է կենդանիներինկերակրել արածացման նպատակաճարմար Բացիալդ, որոշ խումբ կննդանիների՝

նը պետք է մնեքենայացնել,որը

|

Դ

--

Ր

գերճանդակները

ճանջի Ի":

Ֆղջե

Աղաբ

|

լրա

ը

կարող:

կեբաբտաղբությ 20--Դաչտային

արդյ դակների օգտագործման

կանաչ էյդ տնտեսություններում ս կարող են լինել խոտճարբների պատրաստվ բուսականությունից

ՀայկականՍՍՀ-ում բնականկ առել Սնանի ավազանի, Շիր իրառել լեռ բարձր տնտեսական գոտիների ունեն գյուղամեր ներում) որոնք

ժամկետներո զգտագործման

կուլտ կերային

լինել չի միանման

տաճայտվումէ

Համար

գոտիներում կլիմայական

կոնվեյե կանաչ Այսպիսով, ն տարբ

ջոցով:

որը մաքուր օդում, շարժումը

ն

ր

10/5աե

-

կովերի, մայր խոզերի,խոշոր ճամար կա խոզերիմատղաշների

աճլուկ

տու

"

զորում

արուների բնական

վուլ-

փորի 1գերի ժողովի քանջաբարոատանային

արի Բնական խոաճարբնորի

25|

արոտներ

աաաաար

Բնական ամառային

արաենայան Աշխատան վիկ Խո" տարի բաջնանայան, | Ա "" Ֆուրդ ներ

Սել"

Է`

Մ.

կերային կուլտուրաները,

(բստՇ.

խոշոր սխեման Կանաչ կոնվեյեւի

Գյուղամերձ բնականարոտներ Աեցյոլ

ա

բանջարանոցային

յուղատու

խառնուրդները, ձմեռող որպես կրկընկաղամբաբույսը, կամ խողանացան) (ճետճարային կուլտուրաներ եդիպ-

շաբդարը,

ճիմ-

ն

անջրդի պայմաններում առավել

արդյունավետ է

դոտու մարգագետնատավաստանային շրջաններում

:

կերի

աշնանային ժամանակաշրջանում՝ շաբդարը, վիկը, ոլոռը, կերի բանչարա-բոստանային արմատապատդավորները,

կանաչ կեր ստանալու Համար օղտագործվում են առփույտը, շաբդարը, վիկ-աշորայինխառնուրդը, իսկ ամոան-

նում

Ճանդիսանոււէ խառը կամ կոմբինացվածկանաչ կոնվելերի կիրառումը: րովի շրջաններում շրջադարնան-ամառային

ռային չրովի

Հայկական ՍՍՀ-իլնոնատափաստանային, լեռնաանտան

մակերպել Քաղաքամերձ տնտեսություններում, որոնք նականում զբաղվում են կաթի արտադրությամբ:

Այսպիսիկանաչ կոնվեյերը առաջին Հերթին պետք է կաղ-

ապաճովելու ճամար:

վարար է շուրջ 100 կովերի պաճանջը մայիսից մինչն ճոկտեմբերամխարանճրաժեշտքանակությամբ կանաչկերով

տարածությունից կարելի է ստանալ 12--15 Տազ. կերային ի միավոր, իսկ 10--12 տարածությունը բամիանգամայն

վող տացորներ, վիկը, ոլոռը, չաքարի ն կերի ճակնդեղը,կերի կերի բոստանային կաղամբի, կուլտուրաները: Անչրաժեշտ կիրառման դեպքում ազրոտեանիկայի կանաչ կոնվեյերի 1 ն

ոլոռը,

չաբդարը,

աշնանը որպես միջանկյալ կերային կուլտուրաներ վիկ-աշորային, վիկ-ցորոնի

ն ԱրարատյանՃարթավայրում նախալեռնային դուտու ջրովի Ճողամասերում բարձր բերք տվող կերային կուլչուրաներիցպետք է մշակելառվույտր, եզիպտացորենը,

կությունը:

ա-

Հետ կուլտուրաների միասինլայնորեն պետք է արմատ ն վործլ միջանկյալ կրկնվող կերային կուլտուրաների մշա-

սծրի,

րային

կաղմված (արճեստական) կուլտուրաներից կանաչ կոնվեյերը։ Այս շրջաններում բազմամյա ն միամյա խոտաՔու ն կերի արմատապտղավոր կերի

Հայկական ՍՍՀ-իցածրադիր ն նախալեռնային գոտու շրջաններում լայնորեն պետք է արմատավորել ցանովի կե-

Ֆելու ճամար արոտավայրերը պետք է օգտագործելզագու նային արածացման եղանակով:

ք

ման

:

պայմաններում կանաչ կոնվեյերի կ Համար մշակում են կորնգանը, կային, վիկգարու խառնուրդները վիկ-վարսակ ժամանակաշրջանում՝ ները, ոլոռի ն վարսակի կամ գարու արմատապաղավոր(ճակեդել, զու (կերի կաղա բանջարաբոստանային խոտաբուանր բաները, բազմամյա ններից ստացվող ալուկըչ կարտո ոլնտք է օդտագործել վայրի բումա տած սիլոսը: .

կուլտուրաները, բնական խոտ

ԱՕոշթած

Կ ՀքոուրԽԵ.ո ղք.

Շ Շոճ6լա«Օ010. ճօքեօրած ՃՄ/ՊԵ1ՄՔԵԼԱՀքօտ0դ

ԽԼ, «ԿՕոօՇ», 1974. 60608ԽՇ Խելք Օդոօոօորոճ

տի.

Ռծոշօտոօգի

Ոօ3Յյուօ62 հոտ

հճ

«ՀԼՕտօօ», 1971.

Խօքի. Խ.,

ԻԼ, «ԽՕղօ6», 1974.

ՈՉՇ6ՅԷԼ --- ՂՕոՕաւաւՇտԵհեւկ ՈքօոօշայոՕՎԵԵՇ

էԼ.

Ւ.

|

1974. «Օքոլ08. ՄԼ, «1006», Ճ. ո ոք. Բելքճատուու ս Ճքճտծի6

ՈՇոօշաճօտ Է.

«ԽՕ70Շ», 1970.

6շտոճ Աքօճոծուճ

Ճոռթօօ6 Ա.

71708506վ

Ր.

1975. է.

ՔոորոՅոի

Ը780,

Թճրոռօռ

61124106 7Փճ, ԾուսճքմքուօՇ

Ք. ՕՅոսոտ քօշոե. 1972.

3. 5. Եօքոշօատո

ԷԼՕՇՑԵՇ հօքաօտեւ է. թոռտօրիզօՇրած

80ՊՕՈճքօւոնԷ.

Մ

ՕօԽՕտու

803ՂՇտեւթնիիտ

1972.

Էոոյոօտ 1.

ո

ոք.

1967.

ւծ

Օրու

ոօքաօտելծ ՃԵ

Բ. ՂՅքՀօօտ

Ստտիօո մ.

քոք

է.

1974.

Ե. ՈԼ

ո

Խոնքօօ»5. ԷԼ. ԽօքծեօտԻ. 8.

3Յճքիօ

Բ

Շաղօ.

հԼ,

ոք.

Ի,

ոՂ,

ԼԱօքոռ Ա.

րա

Ճ. Ճ.

Ճ.

Է.

«ԷԼՕյօ6», 1975.

--

ՒՀ7ՐՇՑ:Կ 3. յ. 33Ո1,

Թշոճքածոել Ճքեաւմի.Եքօտշո,1950. 1961. /Ճքոճա. Էքճտշի, Ճքոաօշճղեւօ3րի3, ՔՕ0ՇԸՏՂԵՀՕ3ո ոք., Յ6քոօոածՓյքճշութծ 671517քեԼ Լ,

ՇՇՇՔ.

Լ.

ԽՔՕՇԸօղեւ0383-

հԼ., «ԷԼՕո0Շ», 1975.

6ք0658. մ1., «1ԼՕՂօ«», 1974. ԽԼ., «ԱԼՕՈ06», «տեք.

Շօքոօ--Ոապոտ սօքոօոոտ

Չաօխօումոն

տ

տօքաՕոքօաՅոօ/6784. օքոճմատճոոտ ԻՆ,

:

խոտաբույսերիսերմՔազմամյա թիքհոնաժաղկավոր 1967: Ջաբուծությունը, երնան, «Հայաստան», Ս. Ա. Սերմնանյութի որակի բարելավման Հիմունքները: Թովմասյան Ս.

երնան, «Հայաստան»,1973: Ա. ն ուրիշներ: Տեղական կերերի Քիմիականբաղադրուե սննդարարությունը: երնան, «Հայաստան»: 19274: թյունը Ա. Ա. Հայաստանիկերային կուլտուրանձրը, նրնան, Մատթեռսյան գիտության զլխավոր գյուղմինիստրությանգյուղատնտնռական

Մալաթյանն.

ՍՏ

ՎՎԽՇոտ

1974.

30ԷՅԱ Բ

7քթճէԼ.

`

Խուճածօտք Թ. 1. ԻԸՕքօ.71., «ԷԼՕտօ6»,1973.

հՈՅ7680688

ոք.

1974.

,

Ճ.

ԹովմասյանԱ.

1973.

106»,

ո

«ԼԼՕդօՇ», 1975.

,

Ո.

ԽՆ.

Ճ. 1177Թօ8

710ՇՊոշաՇու6հշյոա ՇՇՂԵՇՃՕ103916186 ԱԾ դքօո80ՈՇ187. 81., «ՀՕ10Շ», 1974. մ1օւշթոճ. ԻՆ., «ՀՕոօ«», 1974. միօահեոշմոն 8. 8. հ ոք. Շջտխաաօո0րո180

ԽԱՓՐՕՈՇՆԱԱՒւ

1քոտ. 81. «ԷօՈ.

1974.

Օտոօոօրիած ճօքհլ08:16

1973.

1973.

1972. ՇՕփ. ԹոճոՕՑՇոլՇկօր, Խջտու 8. Փ. ո ոք. 8օոքօշա ոքօատթօղոտտ 11, «ԱԵՕՊՕՇ», ԽՅոօԱօ68 Ք. ճ. Քշոշ--ԹաշօաօյքօշտնուտԽտեքճ.

1975.

.

«Էօղօօ», 1971. րք. Հ օքոօտեծ ոօբիժողօր8- մ1.,

«ԷԼՕՊօՇ»

ՊԼ, Շաղօճեուծ ճՃյտերյքե. ոք.

մ

Խօքոօ6 ոօ

ՖՈԽԻՎՇՇԽԻՔՇՕՇ128

ԻՆ Ճ. ՔՇոճ, Դքաօոօ 11-62:

«ՀՕոօՇ»,

1974,

Կոտուճը.

ո

Բ.

Ճ. 1.

ՊԹԾՊՏՒԱՈՎ0Ց

14ումյ6տ, «օումտաճՄքռ. 1975. ՃօքխօրելՇաօքոշոռօղեւ. ԽԼ, «Է Օոօօ»,

ղք. Յոճշ

ԽՕբաՕԲԵՇՇՇՇ/-

1970.

հն Փ. էօքոճ ՇՇԸՔ. 8Լ, 1964. ՂքՇՅԵՏԵ0ՑԷԼ. Է. Ճյույք)32. 1, «ԼՕոօօ»,

ՔՕշշշղեւօ303ո21.,

ոք. Ծոօմոմւմ

ո

/

հն

Ո.

Փ.

ոճԿօաւօ

յոքյՅու

ԷեֆեռօոէԼ 7. Օքօատշոճտ քյու/ք)38. ՊԼ, «ՀՕ106», 1974. Յ36ՇրաօՓ7քմյն ի 6 ԽՍՊԵԼՄքԵԼ. 81, «ԷԼՕո0Շ», 1975.

41062ոօո

օեօ-օ.

|

քել.Լ,

«Էօ-

8Ն., «ԷՍԾ106», ԼՇքօոօյ Ը Յուն 14., «ԱՕոօ6», 1973. ոօ ԽՕքուօնբ0փ3ո0Ո6163. ՇոքշոօՎու

'

ռք., Թշոճքածո.8Ղ., «ԷԼՕդ06», 1971.

իԼ.,

`

Շ0Ջ.

Շ680060քՕու.81, «Խօ-

ո

ճչան

Ռքօատոօյօտօ է ԽՇՈՕՊԵՏՕՏՅՈՒՇ ՈՕտածքճղաօհիելչ հ. «ԱՕոօՇ», 1976. ԹՉՐ0» հԼ Ը. Քռուած ճօքոճ. ԺՂ, «1ԼՕօՇ», 1970.

Ղօսոջ

Րոճյաոն /1. Փ. Ո.

ՈԼ, քճոլօհաօթ0ղ2186 Ք ԽօքուօոքօատթօրԸՂԹՇ.

Ե01ճԵ. Ի1., «ՀՕոօՇ», 1972.

83Ո216Ո5-

147ՄՂԵՄքԼ. ԽՆ, «ԷԼՕղօշ», 1975.

հԼ, «ԱՕՌօօ», 1975. Շ. Շ. հ րք. Էօքոաօտաճ Ք8օբօ6Եօտ ոքոֆօքաՇւծ 706»,

«ՍԼՕո06»,

ՎԿԽՇԻԵ ճք0808. 8Լ., «ԲՕդ0«», 1974.

Ո.

Ո.

780,Լ,

40քուօոքօՕտ3ԹՕՂԸ

ՈՕՈՇՑ0Շ

Խօքիւ08.

,

1976.

70Շ»,

ՕԳՏԱԳՈՐԾՎԱԾ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Շ0Կեւ

1Ը1ՕՎ-

"

1959: չության Հրատարակչություն,

վար-

ԳԼՈՒԽ.

ԳԼՌԻԽ:

աի

.

.

.

.

.

`

'

.

.

.

.

ի

.

.

.

.

ո

.

.

.

.

.

.

.

"

Աշնանացանվիկ

Սուղանի խոտ

Շարբդար

.

.

.

.

.

.

.

-

.

.

.

..

.

.

.

.

ի

.

.

.

'

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

ԲԱՏԱՆ

.

'

.

.

-

,

.

.

.

.

կերի կաղամբ

Արնածձաղիկ

Գետնատանձ

.

.

.

.

.

.

.

աշ

..

..

.

.

.

.

.

.

.

«

.

-

.

.

ե

.

«

.

.

.

.

..

.

.

.

.

-

։

.

.

.

.

. .

.

'

.

.

.

.

.

.

.

«

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

"

.

.

.

.

.

չ

.

.

.

.

.

« .

.

.

..

.

.

.

.

:

.

.

..

.

.

.

..

..

.

'

՛

.

.

.

,

,

.

Ա

.

.

.

լոշաբույածր դաջտավլուկազգի

Միամյա խոտաբույսեր վիկ Գարնանացան

Բազմամյա

կորնգան երեքնուկ

.

.

"«

.

.

.

.

ֆ

չջ

239.

վուլտուրաներ

Բազմամյա բակլազգի խոտաբույսեր Առվույտ

ԳՌԻԽ:

Բալդրղան

.

Խոտաբույսեր

.

'

ՎԵՑԵՐՈՐԴԳԼՈՒԽ: Հյութալի կերաբույսեր 1. Սիլուտայինբույսեր

3.

2.

1.

ՀԻՆԳԵՐՈՐԴ

Մաշ

կերային բակլա Սոյա

Տավփոլոռ

Ոլոռ

.

.

.

.

՛

Հատիկարնդեղնն

Աշնանացան աշորա

Սորգո

.

Հորիկաժրա յինփոգտորաննը

Վարսակ եգիպտացորեն

ԶՈՐՐՈՐԴ ԳԼՈՒԽ:

.

կազմակերպումը

.

խմբերը Կերերիճիմնական Կերերի գնաճատումը կերերի բնութագբումը

ԳԼՈՒԽ: ների բազայի

Գարի

ԵՐՐՈՐԴ

2.

1.

ԵՐԿՐՈՐԴ

ԱՌԱՋԻՆ

Ներածություն

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

կերի շաղգամ

ա

ԱՐԱՆ

կա

ԱՐՎԵՐ

.

ների բոստանային կուլտուրաներ կերի արմատապաղավոր կուլտուրաներ կերի ճակնդեղ կերի գազար կերի գոնգեղ

ՑՈԹԵՐՈՐԴ ԳԼՈՒԽ: Կանաչ կոնվեյերի

3.

2.

.

ՍՄԲԱՏԻ

ՅքԱՑԻՇԽՕԻԼ

ՅԵԱ)

1978.

մամ.,

Պատվեր 2047

ճրատ. 14,3

08510

մամ.:

ո.

10 կոպ.: վՖ ՏպաքանակՉ000 Գինը 1 «Հայաստան»Հրատարակչություն,նրնան--9, Տերյան 91: 1ՅոՆտԵՇ180 «ՃԱՅՇՅՒ», Եքօտու-9,Մո. 16քոռ, 91. ծրնանի պետ Համալսարանի տպարան: երնան, Աբովյան փող. 22 ՂՃՈՕՐքշՓոզԻքրօշ186քո8 1672,Եքօու, 7ոտ. Ճ6օտգոռ ԻՇ 52.

տպագր.

Հանձնվածէ շարվածքի 15/11 1927 թ. Ստռրադրվածէ տպագրության 22/1 1928 թ.: 4/1, 84»«1081 9,275 մամՀ.1038 պայմ. Թուղ՝ տպադր. տպադր.

Էք682:,

13Ո21ՇՈԵՇՂ80 «ՂԱՅՇՆՅՒ»,

(Աճ

016806 ԽՕքուօժոք08380ղ60180

ՂՕՑՏՈՂՃՇՎԱ ՃԼԱ1Օ՛ ՇՂՏՃԼՕԹՈՎ

նկարիչ՝ Բ. Վ. Մազմանյան Գող. խմբագիր՝ Մ. Մ. Քաղղասաոբյան Տեր. խմբագիր՝|. Գ. Փիրուզյան սրբագրիչ՝Ա. Վ. Հովճաննիսյան Վերստուզող

Խմբագիր Հ. Հ. Ղազանչյան

կեբաբտադբռություն Դաշտային

ԹՈՎՄԱՍՅԱՆԱՇՈՏ