Ձյունը

ՕՐՎԱՆ

ՕԱՍՄՈՒԹ

ԺՅՈՆ թարգմանությումը

ՀԱԿՈԲ ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆԻ

ոռ

ՀԱՄԱԶԳԱՅԻՆ

ՀԱՅ ԿՐԹԱԿԱՆ ԵՎ

ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ՍԻՌՈՒԹՅՈՒ,

ԹՈՒ ԷՃԵՍ

ՃԲ ԲԱՈԻ

ԷՇՍԸՇՃՈՕԽԿ

ՇՍԼՍԲոԼ

ՏՕՇՔԻ/

Ճ

4 Ռյույային նցիովում

Մ3՛

ոյք

է հոռայն զի վանգայո՞ յոշարոսյծումբ բքմրված

ծայրերցանն ծին,

մարրասոակիեն, Այդե/ ջոլին,զժազիր: Արձճողիանահրա:այծին:

ՌոբերտԲրաունինգ «Հայր Բլուգրամի զեկույցը»

է

8 հնշո զոտական ամլծազոոծաթյան Քաղաքավանություը է ժամանակ, ողը վոսվա համեոքի փոն, ինչդճսատճանակը, իսլ կինոլխումկո քա այնէ, ինչ անձե չձըրկաոոլ: մավայն եր ճողիլիչուներմաին.

Ստենդալ «Պարմիմենաստանը»

Կոոոք/ ժողոչոլին, Եջոողայի «զերծ(ոն: Ոռդլենմք բճաշ(ջմն

ամծամնեա:փաղմոո 4, ին Ժորոլոաոըը: /ուաալոաչությոնը

Դոստոեսկի «Կարամազովեղբայրներ»(օնագրություճից)

Ելուշագի յթ)ժոջաՄ րոիչկ ամդոոդ:

ՊոզեֆՔոնքաղդ «Եվրդպագու հայացքով»

Զյումերի լոռությում, `

1ողնորությունդեոլի Կարս

ճս«յուների լոությունը»,-մտածեցավառոքուսի վարորդիթիկունքում մարդը:Եթն բանաստեղծություն գրեր՝ «ձյուներիլռություն կկոչերայն, ինչ զգումէր: ԷրզրումիցԿարսմեկնողավառթուսին հազիվհասավ:Նա Էրզրումի ավառկայաճ ճտելէր ձյունամրրիկի միջովՍտաճբուլիցերկուօր տվադբուսով ճանաողարհ կտրելուցհետո ն ողայուսակը ձեռքինանցնելովկեղտոտու ցուրոճ միջանցքներով` փորձում էրիմանալ,թեորտեղիցէ մեկճուճԿարսիավառբուեր, ն այդ ժամանակ ինչ-որմեկնասաց, թեավառբուսը ուր որէ կշարժվի: ճա Այձռամենայնիվ,վերջինողահին հասավավտոբուսին. «Մագիրուսջ մակճիշիմիհիճ մեքենա,որիվարորդիօգնականն ատաջ. «Մենքշտառյումենք», ն նա տտիոլված ճրովհետնալարումէր կրկինբաճալբեռնախցիկը, էրավտոբուս նան «Բայի» ֆիրճայիմեծ, բալագույն բարձրացնել ուդեռայուտակը, որը հիմա դրվածէր ոտքերիարաճքը:Պատուհանիմոտ նստած այդ ուղնորիհագինմոխրագույնհաստ վերարկուէր, որը գնել էր հինգ տարի աոաջ Ֆրանկֆուրտում՝ «Քաուֆիոֆ» խանութներից մեկում:Անճիջառղես ասենք,ռր Կարսումանցկացբան օրերինայդ հրաշալի,անհավատալիորեն փափուկվերարկուն ամոթի,աճհանգստության ոդղատճառ կղառճաւբայց միաժամանակ նրան կոլարգնիճան այղահովության զգացում: մռտ նատած Ավառբուսը ելավմայրուղի, ողատուեանճի նայճժամանակ, երք ն ադքաուղնորըաչքերըչորս արած զննումէրԷրզրումիծայրամասերը, ոյտողլիկ ու ձճատես տիկ կրողակները, փերը սրճարանձերի սրահները,սկսեցձյունտեղալ: Այնավելիառատ էրու խոշորափաթիլ, քան ձյունը, որգալիս էրՍտամբուլից Էրզրումուղնորության ընթացքում: Եթեյատուհանիմոտ գտոած ուղնորըճաճաէդարհինայդքանհոգնածչլիներն կարողանարուշադրություն դարձնելերկնքից նձան իջնող հսկայական նան կռահել, փետուրների փաթիլներին, կկարողանար մռտենում է ն նտ որ հուժկուձյունամրրիկ,հավանաբար կդառնաբ՝ հասկանալով, է միուդնորություն, է իր ողջ կյանքը: ձեռնարկել որ որըփոխելու Եա ճայեցհրՍակայն ուղնորիմտքովանգամչաճցավվերադառմալ: ն կիճք,որը մթնշաղինթվումԷրավելիփայլատ, տեսավփաթիլները, որոճք,ասաիճանաքար ավելիխոշորանապով, քամուբերանն ընկածոյատվումէինոչ թե որոլեսմոտեցողդժբախտության ճախանշան,այլ ռրողեսհեռավորմանկություճից ի վերջովերադարձողերջանկությանն խինդինշաճակներ:Պատուհանի մոտ նստած ուղնոիը հետո միշաբաթ տասներկու տարվաբացակայությունից առաջ վերադարձել էրայն քաղաք, ուր անցկացրելէր մաճկությունը, ուր երջաՆա ճիկէրեղել: էր վերադարձել մոր մահվանողատճառով, Ստամբուլ այնտեղ մնացելչորս օր ն ձեռնարկել այս ուղնորությունը դեռլիԿարս, որը բնավչերճան զգումէր,որ գերքճականորեն խատեսել զեղեցիկձյունըիրենավելիերջանիկ է դարձնում, քաննույնիսկՄտամբուչը, որը շատ տարիների բացակայությունից հետո կարողացելԷրկրկինտեսնել:Նա բանաստեղծ էր ն թուրք ընթերցողին տած

.

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՍՈՒՔ

/ ՁՑՈՒՆԸ

որ գրելէր շատ տարիներ առաջ, գրեթեանհայտմի բանաստեղծությունում,

ՄԴ

ա-

պում էր, թե կյանքումմի աճգամճյումգալիսէ նույնիսկքճի մեջ:

Մինչ ձյունըիջնումէր հուշիկ ն լռելյայն, ինչոլեսերազում,ողառուհանի ն անմեղությանայճոլիուղնորինոլարուրում էրանաղարտության ռի զգացողություն, որը բուռնկարոտովդրշճելԷրտարիներ շարունակ:Եվ ճա ու սկսեցհավատալ,որ կկարողանա այս աշխարհամակվեցլավատեսությաճբ մոռ նտռած

անդորրգտնել:Դրոշ ժամանականց ճա արեցայն, ինչչէրարելերկար տարիճերն ինչըմտքովանգամչէրանցել.որսրզաղեսքնեցնատած տեղը: Եկեք օգտվենքայն հանգամանքից,որ մեր հերոսը քնած է, ն աննկատ տարի ճա քաղաքական ոլսոոճենքնրա մասին:Շուրջտասճեիկու վտարանդու թեներբեքղ առանձնառլես չէրհետաքրբրվել կյանքէրվարումԳերմանիայում, էր, որնամբողջութքաղաքականությամբ: Երա գլխավոր մոլությունըողոնզիան յամք իշխում էր նրան: Նա քառասուներկուաարեկանէր, ամուսնացածչէր: Նառատեղումքնելէրկծկված ն չէրզգացվում,որ ռրոլեսթուրք՝բավականբարձէր ն ճանառյարհին ձեռքէրբերելգունատերանգ, րահատակ էր,ճաշկըաղիտակ Նա իսկմազերըքաց շագանակագույն էին: ամոթխած մարդէրն սիրումէր մեզություն:Եթե դատկերագներ,ռր ճնջելով, որոշ մամանականց ավտոբուսի ցնցումներիղատճառովգլուխն հենելու է հարնանի ուսին, հետո հակելու է կրծքին,շատ կշփոթվեր: Ողջ մարմնովհարնանին հենվածուղնորըբարեհոգի, ն միշտտխուրանձնավորություն էր, որը այդ հատարդարամիտ,օրինառլահ նման անձնական կյանքումանկություններիպատճառովՉեխովիհերոսների վճռականէր ն անհաջողակ:Հետագայումմենթ հաճախկանդրադառնանք ասեմ,որ ուղնորիանունը,ովըտռիս տխրության թեմային:Անճիջառղես չէր կարող երկարքնել այդ դիրքով,Քերիմ Ալաքուշօղլուէր, սակայնայդ անունրայնԿա` քանէլ նրասրտովչէր, ն նա նախըճտրումէր, որ իրենկոչենոդարզառղդես տարբերակով: Այս գրքումճս անվանառաջինտառիփոբր-ինչ հնչյունափոխված ճույնոդես այդոլեսկանվաճեմ ճրան:Մեր հերոսրդեո դողրոցում հպմարճակութու ն հանդեսբերեց ոաջադրանքների քնճական հանձգճարարությունների ոն էի «Կա», համողնարանիհաճախելիությանցու» տակհամառորենմոռիագրում նույնողես ստորագրում էրայդոլեսու այղ որատճառով մշտաղլեսվիցակներում ն օյաշտոնաւտար հետ: մա ճում ուչսուգիչմերի անձանց Քանի որ կարողացավ ու ընկերներին մորը, հարազատներին վարժեցնելայդ անվանը ն իր բաճաստեղծությունների ժողովածուները հրատարակում էրհենցայդ տոռրագրությամբ, Կա անունըձեռքբեուստիԹուրքիային Գերմանիայի թուրքերի միջավայրում քեց ոչ այնքանմեծ, բայց խորհրդավորության շղարշովոչարուրված փառք:ԻՄչոլես վարորդը,որը, Էրզրումի ավտոկայանիցդուրս գալով, մաղթեց«բարի ճանառլարհ»,ես նույնռլեսհիմա կասեմ.«Բարի ճաճառարի,թանկագին Կա»շ...- բայց չեմուզումձեզթյուրիմացության մեջզցել. հս Կայիհինբարեկամճ եմ ու մինչ այս ոլառմությունըգրելըգիտեի,թե ինչ է տատահել նրանԿարսում: Խորասաննանցնելով՝ավտոբուսըթեքվեցհարավ`դեոլիԿարս: Երբ ու վերելքներով լի ճանաոլարհի վայրջքներիցմեպլորաոլտույա վայրէջքներով հում

ՈՒՂԵՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԴԵՊԻ

ԿԱՐՍ

վարորդըկտրուկարգելակեց անսողասելիորեն հայտնվածձիակի ժամանակ Կան Շատ որսայլիառջե, անմիջառղես արթնացավ: ժամանակ չողահանջվեց, ն միասնության եսզի նա էլ համակվիավտոբուսումծայր առած եղբայրության ժամաճակկամճամառղարհամերձ կիրճի շնչով: Ամեն անգամ,ձրքշրջադարձի ճառւս Կան, թեն ավտոբուսը ճվազեցնում էրարագությունը, եզրինճճւտճնալիս նտնամասամ գտնվող էրանմիջառլես վարռրդի թիկունքում, ավտոբուսի ուղնորն ճման աեսնիճանաճյարեր վտաաճբարձրանում էրտեղից,որ ավելիլսով| դերի մատնացույցանի այն ուղնորին,ով, վարորդինօգճելու զավորհատվածները էր քրտնածդիմառլակին: քուռնցանկությամբ համակված,անընդհատարբում Սակայն ղետք է ասել, ռր Կայի օգնությանըայնքանէլ ուշադրությունչէին իրոք մոլեզնեցն այլնս չէինհասցնումմարդարձնում:Իսկ երը ձյունամրրիկը ւիառուլծածկվողառակին,Կան փռրձումէրհասրեչվայրկենաոլես աղիտակ կանալ,թե որտեղէ Ճաճադարհը,ռր բնավչէրերնում: Ճանառղարհային նշաններնույնոդես չէիներնում,որովհնան ձյունըծածկել վարորդըմիացրեցհեռահարլուէրնանդրաճք: Երբփոթորիկնավեյիուժեղւացողլ, ն կիտախավարի համեմատաբար մարձակները, մեջ ճանառլարհը ուրվագծվեց ետտակ, սրահըավելիթնեց: Վախեցած ուղնորձերը դադարելէիճ իսկավտոբուսի աղքատիկբնազրուցելն յուռ նայումէինձյանտակթաղվածճաճատղարհամերձ գունառո լույմերին, կավայրերիճ, խարխուլուհինմիահարկ տներիոոատուհանների որոնքարդենանտեսանելի էին,ե կիրճերին, գյուղերտանուլճաճառղարհներին, որոնքաղոտ ուրվագեվումէին ավառբուսի լույսերիտակ:Իսկեթեուղեորներից

խոտում էր,խոսումՒրշշուկով: ճինէ մեկը

Պարնանը,ում հենվելէր Կան քնածժամաճակ, ճիշտ այդոլիսի»շուկով

հարգրեցԿային,թե ինչուէ վերջինսԿարս գնում:Դժվարչէր կռահել,որ Կաճ Կարսիցչէ: Եսյրագրող եմ,- ի դստասխանշշնջացԿան: Դա ճիշաչէի: Ճշմարտությումը սա էր. «Ես Կարս եմ գնումբաղաքառյեն աիըճարություններիկաճանցինքնաադանության ղատճառով»: սոլաճել Ստամբուլիբոլոր թերթերըգրել են, որ Կարսիքաղաքառլետին են, ն եղել են կանանցինքնասոլանության դեողբեր,-բուռն հուզմանքովասաց է վերջինս ույեկիցը, ն Կան չկարոլացավզաճազանելհ̀ղարտանու՞մ դրանիզ,թե՞ամաշում: ժամանակառ ժամանակԿան զրույցիէրբռնվումայդ նիհար,գեղեցկա» էր ձրեք օր անց դեմ գյուղացու հետ, որին,արտասվելով,կրկինհանդիղիելու Կան Կարսում,էՄալիթփաշայի ողողոտայում: իմացավ, որ գյուղաձյունածածկ ցույց ցու մորըտարել են Էրզրումիհիվանդանոց,որովհետնԿարսումօգնություն է զբաղտալու հնարավորությունչի եղել, որ գյուղացին անասնառղահությամբ վումԿարսիմերձակա գյուղերիցմեկում,որ հազիվէ այրը ծայրինհասցնում, որ (հանելուկային ողատճառներով, բայց չի հարելխոռվարարներին, որոնք չկաէ րողացավբացատրելԿային)ինքըտանջվում ռչ թեիր, այլ երկրիհամարն ուինչոլիսինԿան Է, Կարսի րախ է, որ այնոլիսի ուսյալ անձնավորությունը, Հ

-

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՋՈՒՆԸ

ԿԸ

Երու խոսքնանեկելէ «հենցՍտամբուլից»: օյատճառով դժբախտությունների ն ողահվածքում նույնիսկորո) ազնվակակեղծէր, լրջմիտ,իսկձայներանգում ճություցէրզգացվում,ինչը ակամահարգանքէր ծնում ճրանկատճամբ: Կան զգաց, որ ճրաներկայությունը անդորըէ հաղորդումիրեն:Կրկին տարիշարուճակ՝ որ չքելէբնրանտասներկու վերառլրեց այն զգացողությունը, Գերմանիայում բնակությունհաստատելուցհետո, այն ժամամակգերիզգացոդությունը,երի գոհունակությամբէր համակվումիրենիցթույլ մարդունհասզգալիս:Լէլդ որահերինճոչ ջանումէր կանալիսն նրահանդեոլկարեկցանք Խորհելով աշխարհին ճայելայճ մարդուաչքերով,որինսիրումէրն կարեկցում: աճվերջւանադի ձյունամը» այդ մառին՝ Կան հասկացան,որ գրեթեչհ վախենում

րիկից,ռր իրեճքանդունդ չենզլորվի,ե ավտոբուսը,թենուշացումով,բայց

ան-

ողայման կհասնիԿարս:

վերջառղես մտսոլ Երք ժամըտասին՝երեքժամուշացումով,ավտդրուսը

փողոցները,Կաճ չճանաչեցՔաղաքը: Նա չէր կարողանում Կարսիձյունածածկ թեռրտեղէ կայարանի շենքը,որը մի անգամտեսելԷրքսանտարի հասկանա, եկել էր Կարս,որտեղէ «ումեւսայն օրը, երքգնացքով ազաջ՝գարնանային րիեթ»-հյուրանոցը,որի յուրաքանչյուրհամարումհեռախոսկար, ն ուր տաքսու վարորդըճրանհառցրելէր ողջ քաղաքը կարելով:Ասես ամեն բան առհետացել անցյալնէին աատոլ միքանիձիակառք էրձյանտակ,վերացել:Ավտռկայանում ն սսկայն քաղաքն ուներ, հիշեցնում, ավելի տխուր աղքաոդ անպք քաճ քտան տաբի ւսռաջ, ինչոլիսինտեսել ն հիշում էր Կան: Ավտոբուսիաաոգսողաւռ տատու» հանձերիցԿան տեսսո|բետոնեբնակելիշենքերնու ղչաստմասսայեայլնայչ տասը տարիներին Թուրբիահամայնառդատկերը, շինությունների որոնթվերջին դարձրել էինմիանման,տետովփողոցներիմի կողմիցմյույի բոլոր քաղաքները ղաստառճերը: սը ձգվածճուղաններինամրացրածնախընտրական ն փափուկձյանմեջոտք դնեԱվտոբուսից իջնելով աճձավատաղիորեճ է սողոսկումանդրավարտիլուն ոլես նա զգաց, թեանտանելիցուրտնինչողես հյուրանոցը, քհ տակ:Երբ ւսն հարցճումէր, թեինչոլեսգտնի«Կարոլապլաս»: ն էր Ստամբուլից համարչղատվիրել,վարորդիօգնականից ուր զանգահարել ճամոլրուկները վերցնողուղնորների մեջճկատեցծանոթդեմբեր,սակայնձյան չկարողացավ մտաբերել, թեովքերեն Ցրաճք: ոլատճառով Երբ հյուրանոցումտեղավորվելուցաճմիջաոյեսհետո նա մտավ«Եշիլ ուրթ»: գարեջրատուն-խորտկարան, դարձյալտետով նրանց: Գոզճած,մաշն գիրուկ,բայց շարժունմի կին'հաված,սակայնդեռառինքնողմիտղամարդ վանաքարտղամարդուընկերուհին:Կաճ մտաբերեց,որ նրանց հիշում է ն յոթամասունականնճերի՝ քուռն ու անթիվազդագրհրովուղեկցՍտամբուլից Տղամարդուն անվանումէինՍունա) վող քաղաքական բեհմակաճագումներից: Կան Զաիմ: Ցրվածնայելովճրանց` կռահեց,որ կինըճճան է տարրական դողրոցիիր դասընկերուհիներիցմեկին, ն Ակատեց,որ սեղաճիճոտ ճստան դեմքերըմեռելայինգունատԵն, ինչըբնորոշէ ղերասանմյուստղամարդկանց այդ փոքրիկ ի՞նչ ճերին:Փեարվարյան ձյանառատ երեկոյան թատերախումբը

ՌԻՂԵՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԴԵՊԻ

ԿԱՐՍ

դուրս գաէրաճում Աստեռ կողմիցմոռացված քաղաքում: Մինչ խորտկարանից էինփողկառդավոր ողաշտոնյաներ, Կային լը, ուր քսանտարիառաջ հաճախում ռազմատենչ թվաց,քե մեկ այլ սեղանիմոտ տեսնում է յոթանասունականների նս մեկիճ:Բայգ ճրահիշողությունները էին, ատձախերիզ ճույնոլնսխունացել սես թաղվելէին ձյաճ տակ, ինչոլեսաղքատացածըլ խունացածԿարսն ու խորտկարանը: ամայիէիճ.գուցեայդ սառցակալած խճաՓողոցները ձյանոլատճառով փակցված երբեքմարդչէի՞նտեսել:Նա ուշադիրընթերցեց ողատերին քարերը ն ուսումնառությանդամընճախընտրականազդագրերը,խոնտկարանննրի աշխատակազմի կողմից թացներիգովազդները,ինչոդեսճան ճահանգառլետի որոնքդատաոլարտում էին վերջերսհրաղարակված հայտարարությունները, է, իլ Այճտեղասվածէր.«ՄարդըԱլլահիգլուխգործոցն ինքնաադանությունը: սրբաոլղծություն»: Աոլա ստոցակալանոլատուհանից ինքնատղանությունը՝ Կան տեսավ թեյարաճի խորքը,որը կիսովչափ լի էր հեռուստացույցդիտող ինչտղամարդկանցով: Քարաշենհին ռուսական շենքերը,որոնքճրամտքում ծնում էին Կարսիհանդեոլ,որոշ ժամանակ, որ յուրահատուկվերաբերմունք Կային: «Ժյունն տոլարանք»հյուրանոցըճուայնուամեճայնիմ,խաղաղեցրին էր, որ կառուցվածէին ողետերբուրգյան սականայն նրբագեղշինությաններից ոճով: Բարձրադիր պատուհաններով երկհարկգեղաճարտարառղետության Կան աճտեսիլշենք կարելիէր մտճել դեոլիբակբացվոդկամարամուտքից: տասը տարի առաջ բացատրելիհուզմունք զգաց, երբ անցնումէր հարյուր էր, որ այնտեղովազառռ կակամարիտակով,որձ այնքանբարձը կառուցված ծտնել: րող էր ձիասայլ մեկիհետ,ոԱնեճք,որ այդ հուզմունքըկառղված էրայնոխտոճառներից էրԿորն մեկնել:Երեք օր ասաջ Մոամբուլում,«Թումռուրինթի» բի նրաճտոիողիլ ընկերներից խմբագրություն այցելելով,ճա հանդիողեց երիտասարդ տարիների մեկին՝Թաներին: Վերջինսասաց, որ Կարսումքաղաքառղետի ընտրություններ տաենճլիճելու,բացիայդ՝ Կարսիաղջիկները վարակվելեն ինքնաստղանության ճիշտ` ինչողես Բաթմանում:Եվ Կային առաջարկեց ըօրինակհամձաճարակով, գրել գնալ մ ասին: ասաց ու այդ Նա նան, որայդ աշխատանքը ոչոքի չիգրավում, է հետո Կան տեսնելն իսկեթե ուզում տասճերկուտարվաբացակայությունից ժաճանաճանաչելբուն Թուրքիան, աստղաճրանկտամմամուլի ճերկայագուցչի Է նան հաճաղսարառր Կարսում գտնվում իրենց կավորվկայական, ավելացրեց, նական ծանոթը գեղեցկուհիԻփեկը: Վերջինս բաժանվելէ ամուսճուց՝ հոր ու քրոջ հետ առղրումէ իրենցողատկանող «ՀյուՄուխթարից,ն ներկայումս ճե առղսրանք»հյուրանոցում: Ըանկճդրելով (Ժաներին,որը «Թումհուրիհթում» մեկնաբան էր,Կան վերհիշեց Իփեկիգեղեցկաթյունը: քաղաքական Կան իրեռ հանճգիտտ զգաց միայնայն ժամանակ, երբ ներսմտավն փակվեցերկրորդ հարկումգտնվողթիվ 203 սեճյակում,որի բանալին ճրագ Ջավադը,ով հեռուտոահանձնեցհյուրանոցիընդունարանի աշխատակիցը` Կան քննախույզ առաստաղով նախասրահում: ցույց էր դիտուճբարձրադիր

ԾՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

զննեցիր հոգու խորքերըն հակառակճանաչարհինզգացածվախի՝հայտէ, բնավցավ նաբերեց, ռր այնհարցը, թե արդյոք Իփեկըհյուրանոցում չի ոլառդճառում ն նույնիսկ շի հուզում իրեն: Միրահարիհոգեվիճանըմահու չափ օ0ՒրԿային: Նամճեկնէր ծայրահեղսուր կանխազգացողությամը վախեցնում ատված այն անձանցից, ովքերկաիճաանսիրայինկառլըանգամմտառղլահում ենճռրողես ցավին ամոթիտառաոլագին շղթա: Կեսգիշերին՝ճախքանիր մութսենյակումանկողինմտնելը,գիշերազՆա նայումէր,թե ինչողես գետոհազնելով,Կան թեթնակիքագեցվարագույրը: է անդադար իջնումձյունը՝խոշորփաթիլների պակծածկելովամենայնբան:

.

-

քաղայը խաղաղ վայ՛ Հեռավորթաղաձասերը Սեր

է

էր հոգնորմաքրությանզգաառաջացնում Ձյունը ճրա մեջ ստվորարար ու խավարը,հճարատակ առնելով քաղաքի աղտեղությունն ցողությունի̀ր

մատնելայդ ամենը, սակայնԿարսում վորությունընձերումմոռացության զգացողությունը, անցկացրածառաջինօրնիսկԿան կորցրեցանաղարտության մինչ այդ ճրան ողարգնումՒր ձյունը:Այատեղձյունըջլատումէր, համակում ն սարսատի տրտճությամբ ազգում:Ձյունը Թեդումէրողջ գիշեր:Մինչ Կան առադր

նստում գործազուրկ քրգերովլի սրճարաններում, վոտյանշրջումԷրփողոցներով, նմաճ ծարավլրագրողի գրիչըձեռքինզ̀րուցումընտրողների ահդեկատվության հետ կամդժվարությամբ սառցակաղած թեք աղքատ թաղամասերի բարձրանում նախկինճերկայացացիչհանդիոլում բաղաքառլետարաճի ճանադլարհներով, գորեածաղջիկների տեղակալիկամինքնասղանություն նների, նահանգառլետի ոհ ետ, էր անդադար:Ձյունածածկփողոցները, հարազատների ձյաննիջնում մանտան ոլատուհանից րոնքՆիշանթաշիում:գտնվողառղահովհայրական դրվագ,տարիների վեր նրան կությանօրերինհիշեցնումչին ինչ-որհեքիաթի էր ճիջինխավիկյանքը,ինչըճա թվում էին ճշանագիծ,որից այս կողմակսվում դա տարիճերշարունակհրւսզումէրորողեսվերջինաղատտան,ն միաժամանակ անսահման առնում սահման էր,ճռրից ինչի անհույս, աղքատությունը, սկիզբէի իսկչուներ: կազմելուցանկություն ճասիճ,սակայն,նա ողստկերացում տեղաԱռավոտյան,երբքաղաքը դեռնորէրարթնանում,նա, անընդհաղո ոդողուտայով արագաքայլ իԱթաթուրքի՛ գող ձյանըուշադրություն չդարձնելով, դեռդի«գեջեկոնդու» Կարսի ուղղաթյամբ, ջավճերքն՝Կալե իչիթաղամասի տակով, ամենաաղքատ թաղը: Անցնելովձիթառլտղի վայրիծառերին ստսիների ու որոնցճյուղերըճկվել էին ձյաճտակ,Կան նայումէր ռուսականհիմ խարխլված ծխնելույզներ: դուրս էինցցվել վառարանների տներին,որոնցոլղատուհաննձրից ն ողահեստներիէլճկարակաճ Նայում էր ձյանը,որը ծածկումէր փայտաշեն միջն վեր խոյացողհայկական եկեղեցին՝լքվածարդենհատրանսֆորմատորի շներին,որ մոլեգինհաչումէինսառցեկառյանքզար տարի:Նայում ր կատաղի Կարսգետակի վրահինգհարյուրտարիառաջ կառուցված ճերովկաշկանդված անցորդիետնից:Նայում էրԿաղնիչի քարնկամուրջնանցնողյուրաքանչյուր թաղամասիխղճուկ,ձյանտակբոլորովինանբնակտ լքվածթվացողխրճիթնեոր ողատեց, րիցելնող ծխինոսրքալաճերին:Եվ ճբաճայնոլիսի տրտմություն ն աչքերումարտատաք հայտնվեց:Երկա մանուկ՝տղա աղջիկ,որոնցառավուդ վաղ ուղարկելէինդիմացիափ՝փռիցհացբերելու,տաք հացերնաճուրգբկած՝ հրճշտումէինմիմյանցն ծիծադումայճոլես զվարթ,որ Կան նույնողեսթախծոտ ժոտացնրանց:Երա վրա այդոլիսիուժգինտողավորությունգործումէր ոչ թե ն հաճատան անելանելիությունմը, այլ մենության տարօրինակ թշվառությանը լուսանկարչատների բած զգացողությունը, որ այդուհետ զգապու էր ողջ քադաքում՝ յի թեյարաննետրվածգորհազորկներով դատարկցուցափեղկերին, թղթախաղի ամայիհրչողարակղատուհանձերին նայելիս ձյունածածկ, րիասռցակաղած

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՍՄՈՒՔ

/ ՁՑՈՒՆԸ

մի վայր էր, ն ձյունն բոլորիկողմիցմոռացության մառոճված այտտեղիջնումէր լռելյայն սավառնելով մինչնաշխարհիծայր:

ճերում:Ասես

սա

Առավոտյան Կայիբախտր բերումԷր:Նրանընդունում էինռրղեստտամբուլյանհայտնիլրագրող, բոլորը ուշադիրէինճրահանդեոլ,բոլորնուզումէին սեղմել նրաձեռքը:Բոլորը՝ ճաճաճգաոռլետի տեղակալիցմինչն ամենավերջին աղքատը, նիաածջն բայումէին դոնհրնու զրուցումհնաը: ԿայինԿարսիբնա-

կիչներինճերկայագնում էր Սարդարբեյը, ռրը հրատարակում էր «Սահման» տեսնում քաղաքայինթերթը:Այն լույս էր երեքհարյուրքսանօրինակով:Սարդար բեյրտելական ճորությունների վերաբերյալերբեմնհաղորղագրություններ էրառաքում«Ծումհուրիեթ»(դրանցմեծ մասըչէր ւռոլագրվում): Առավոտյան, հյուրանոցից դուրս գալով,Կան առաջինգործըհամարեց այդ տարեց լրագրողին գտնելըն հանդիղեց նրանխմբագրության մուտքիմոռ: Ստամբուլում նրան ն Կան մակաճունէին դրել` «մերսեփականհատուկթղթակիցը», աճմիջառես կռահեց,որ ճա Կարսիմասինզիտիաձեն ինչե ծանոթէբոլոիիհետ: Սարդար բեյըառաջիճըտվեցւսյն հարցը,որը այդ քաղաքում անցկացրած երեքօրերի ընբացքումԿային տալու էին բազմիցս: Բարիգսվուտտ մերսահմանամերձ քաղաք, վարոլեւտ: Բայց ի՞նչ եքաճելուայստեղ: Կան ասազ, որ եկելէ ըճարությունների ընթացքին հեանելուն գուցեհոդված գրիինքնասոլանաղջիկներիմասին: են, ինչԻնքնասողանությունների վերաբերյալ լուրերըչափազանցված ոլես Բաթմանիդեռդքում,ոլատասխանեց լրագրողը:Եկեք գնանքանվտանգության ծառայությանողետիօգնականԿասիմ բեյի մոտ: Իճչ էլ լինի, ձա անողայման ռլետքԷ իմանաձերժամանման մասին: -

-

է

Այն, դր քաղաք ժամանողյուրաքանչյուր ողարտաոք,նույմիսկ չրուգրողը,

ար1940 թվականից

վոր առնվազնմեկանգամներկայանաղ ոստիկանություն,

ճատավորված գավառականսովորությունէր: Կան չեակաճառեց,որովինան հրկարատնբացակայությումիցհետո հայրենիքվերադարձած քաղաքական վտարաճչիէր,ճան այն պատճառով (թենայդ մասինչին խոսումբարձրաձայ0), որ շուրջնզգացվում էր ՔԱԿ-ի'զինյալներիներկայությունը: Դանդաղիջճողձյան տակ նրանք անցանբանջարեղենիշուկայով զ շարժվեցինՔյագիմ Կրարձքիրի'" անվանոլողոտայով,ուր գտնվումէիներն որահնառաճասերի կաթեղենի կրոլակաշարեր, անցանթեյարանների մոտով, ուր թախծռտ գործազուրկներըհեռուստացույց էին դիտուճ ն ճայում երկճքից իջնող ձյանը,անցանկաթնեղենիկրողակներիմոտով, ուր երնում էին այծի ն դղանրի հսկայականգլուխներ:Եվ այդպեստասմեինգբողլեումերկայնքով լայնքով անցանողջ քաղաքը: Մի տեղՍարդարբեյը կանգառավն ցույց ավեցայճփողոցիանկյունը, Անում էին,թենրանսոլանել են քաուր սղանել էիննախկին քաղաքառղետին: հետ ղաքառլետարանի աշխատանքի կսաղված դատարկհարգիողատճառով, երբփու է եկելաճօբինական կառուցվածմի ողատշգամբ: զենՄարդաաղանը

ՃեՌԱՎՈՐ

ԹԱՂԱՄԱՍԵՐԸ

)Չ

քովհանդերձ ձերբակաղվել էր երեքօր անցգյուղում՝իրճարագում, ուր թաքնվել այնքանասեկոսեէր աղաճոթյունիցհետո: Սակայնայդ երեքօրվաընթացքում կատարելէ հենց նա, ճեր տարածվեցին, որ ոչ ոք չհավատաց,թե աղանություճմը ճճան անհեթեթ ողատճառը հիասթափեցրեց բոլորին: իսկսղանության վարչությանշենքնիրենից ներկայացնում էր Կարսիանվտանգության եռահարկերկարավուն շինություն:Այն Ֆաիքբեյիռլողոտայումէր, ար գտնվամ ն հայերիցմնացած ռուսներից հնամյաքարակերտ շենքեր,որոնք էինհարուստ մեծ Մինչ ճերկայումս մասամբօզտագորեվում էինվարչականճոլատակներով: ծառայությանչղետիօգնականիըճդուԱրանքաղասումէին անվտանգության անելությանը, Մարդարբեյը Կային մատճացույցարեց բարձր,զարդանախշ 1877-1918 հի ռուսների ծրձք՝ թվականներին, այս շենքը ռաստառը ն հայտնեց, առանձնատուն ն մի մենահարուստ հ այի ունեցել ք առասուն ս ենյակ: Ասաց եղել է ճան, որ շենքը հետագայումվերածվել ռուսականհիվանդանոցի: ծառայությանոլետիօգնականԿասիմբեյը, որիփորը Ադվտանգության անում տածած անթաքույցսերը,ճիջանցք մատնացույց էր գարեջրիհանդեող Կաճ ազմիջառյես կռադուրս գալով, նրանցհրավիրեցիր աշխատասենյակ: նա է «Ջումհուրիեթ» չի ընթերցում,այն համարում ձախ հայացքներ հնց, որ է որնէճեկիբանաստարածող,չի սիրումնան, երքՍարդարինյը գովաբանում է վճրարերվում ահրեությունները, հարգանքով վերջիսակայնմիաժամամակ ճիս,որովհետնՍարդարբեյըԿարսումաճեճիցշատ վաճառվողթերթիտերնէ: Սարդար բեյը ավարտեցխոսքը,ն Կասիմ բեյը հարցրեցԿային. է: Ձեզթիկնաոլահ ողե՞տք Ինչի՞համար,-զարմացավԿան: Մենք ձեզկկցենքքաղաքացիական հագուտոովգործակալ,այդոլես հանգիստկգգաք: Ծիբթեդրա կարիքըկա.-հարցրեցԿան, եուզվելով, ինչողեսհիվանգը, որինբժիշկնարդենառաջարկել է օգտվելձեռնափայտից: Մեր քաղաքը խաղաղվայրէ: Մարնակիչահաբեկիչներինարդեցձերբակալելենք: Բայց`համենայնդեղն: Կան՝ Եթե Կարսը խաղաղվայր է, ուրեճնսլետքչէ- որատասխանեց նս մեկ ճաքումցանկանալով, որ անվտանգության Ծառայության ողետի օգնականը անգամընդգծի,որ Կարսըխաղաղվայր է, սակայնԿասիմ բեյրչկրկնեցասածը: Կսդե իչին ՍկզբումնրանքգնացինԿարսիհյուսիսայինամենաաղքառ Բայրաճփաշաթաղամասեր: ԱճվերջիջնողձյանտակՍարդարթեյըբախում էր անթրծելաղյուսով, խճաքարերովու թերթաքարերով առլօրինճի կառուցված խրճիթներիդոներըու դուռը բացող կանանցխնդրումկանչելտանտիրոջը,ն եթե որանճանաչում էին, հաճոզիչտոնովհայտնումէր, որ իրծանոթը՝Կան, ընարությունների կառլակցությամբ Ստամբուլից Կարսեկածհայանիլրագրող է Ւ սակայճգրելու ռչ միայճընտրությունների, այլն Կարսիհոգսերիու խնդիրներիմասին, ճան՝ թն ինչուեն կաճայըինքնատլանությում գործում,ն նթե ճրանքռղատճեճ իրենցդժբախաությունների մասին,առլա դա օգուտ կբերի -

-

-

-

-

-

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՑՈՒԵՇ

Կարսին:Ոճանքուրախանում էին՝նրանցդնելովքսոլաքառլետի թեկնածուի

տեղ, որ գալիսէին արկղերովմակարոն, թխվածք,օճառ կամարնածաւլկիձեթ ն Խրընկսդության հակում քաժանելու: Նրանք, ովքեր,հետաքրքրասիրությում

էին տուն հրտվիրելճրանց, Կային ճախարյես դրսնորելով, համարձակվում զգուշացնում էին, որ չվախենահաչող շներից:Իսկ ոմանքէլ, հնթադրելով, թե

եկվորճերըոտոիկաճականհերթականշուրջկալ կամ խուզարկություն կատարողներ եմ, ինչը տեղի էր ունենում տտրիներշարունակ,վախով էին բացում ոսդոնեիըն նույնիսկայճդնոդբում, երքարեն հասկանումէին,որ եկվորները հետ կաոլչունեն,գերադասում տիկանության Էինլռել: Ինքնաաղանությումն կատարած աղջիկների իճտաճիքների աճդամճները (կարճ ժամամակումԿան իմացավ ճմանատիւղվեց դեռչքիմասին)ամեն անգամասում էին, որ իրենց դուստրերը երբեքոչ միբանիցչեն բողոքելն չենդժգոհել, իսկիրենքշատ վշտաեն ն ցած ցնցված: Կան ու Սարդարբեյը անցնումէիճ աճիցտուն, ափաչավ։,ասռցիճճան ղաղ, ավտոմեքեճաների ուղդեգորգերով ճի կերոլԾածկվածկամհողեհատակով ճատում խարխուլ սենյակներում աթոռներին կամհին բազմոցներին, անընդեսոն շրջառլատվումքբզզացող երեխաներով,որոնքխաղումէինջարդոտվածխաղայիքներով(միճեռոանի մեքենաներ),դեղորայքիկամթեյի դատարկ տիկնիկներ, ն էարծեսանընդհատ աճում էինու բազմանում: սրվակճերովու տուփերով Պյուբերըճտոում էինփայտիվառարանների առջն,որոնցից ջերմություն քամելուհա» մար տանտեիերնանընդհատխառնումէին անձոդները,կամ Լկեկտրալկան ն մուտ, որոնքաշխատումէին գողացվածէլեկտրաէներգիայով, վառարանների առջն,որոնքձայնչունեին,բայց միացված հեռաստացույցների էինանընդհատ, ն ամբռղջժամանակ լսումռլատմություններԿարսիանվերջանալիթշվառությունների ու դժբախտությունների, աղքատության,աշխատանքից վոնդվածների ն ինքճասղանություն կատարածաղջիկների մասին:Մայրերը,որոնքարտասվումէին,որովհետնորդիները անգործեն ն բանտեն ընկնում,բաղնեոյանները, որոմքօրականաշխատում ժամ, սակայնչէիճ կարողաճում էիճտասներկու :ղահել ութ անձիցբաղկացածընտանիքները,գործազուրկները, որոնքչէին կողմճորօշվում՝գնա՞լթեյարան,թե՞ոչ, ռրովհնան թեյիհամարոլետքք էր վճարել,բոլորը, ում հետ նրանք զրուցեցին, դժգոհում էինիրենցբախտից, ոլետությունից, տեղան իրենցանձնական կան իշխաճություններից ինդիրներնայնպեսճերկայացնում Կային,ասես ղրանքերկրիկամողետության են: Այդ դժբախտություններն ն հորձանքի ոլատմությունների ոլես խուժողզայրույթիբերաննընկածԿայինմի դան թվաց,թե այդ տներում,ուր մտնում է ն դուրս գալիս,ինքը կարծեսկով է գնումխավարինն չնայածպատուհաններից ներթափանցող ցերեկայինողւայծառ լույսին՝ կարողանում զանազանել իրերիուրվագծերը:Այդկորութայլես չէր ն հառելփողոցումդտտվող յունը, որ նրան ստիոլումէր հայացքըփախցնել փաթիլներին, ձյուների լռությունիցհյուտվածշղարշինման որորուրելէր նրաբան ուղեղըհրաժարվում ճականությունը, իսկ հիշողությունը էիճհաղորդակցվել աղն թշվառության քատության ոլատճաթյոններին:

ՃԵՌԱՎՈՐ

ԹԱՂԱՄԱՍԵՐԸ

նա մինչճահ չկարողացավ մոռանալինքնասոլաԵվ այնուամենայնիվ, Կազությանոշ մի դեռլք, որոնցճացինլսեցայդ օրը: Այդ պատճություններում ոչ թե յին առավելառլշեցընցոչ թն աղքատությունը,ոչ թե անելանելիությունը, տանծեծում ն Էլ մշւտտաոլես Եվ ոչ ծնողները,ովքեր անըմճբռնճղակաճությունը: արգելումփողոց դուրս գալ: Ոչ լ խանդոտ ջում էին իրենց դուստրերին, Կային ամենիցառավելվախեցճումն առլամուսիններըկամանփողությունը: առանցորնէակնհայտոլառոշեցնումէր այն, որ այղ ինքնասողանությունները, ճառի,ասես ինքնինհասկանայի ինչ-որբան,մտելեն առօրյակյանք, դարձել մառ: կենցաղիաճբաժաճ թեյաԷրիր կամքինհակառակամուսնություն Մի աղջիկ,որինռոդասում ճճան հետ, ընթրել էր հարատիրոջ հրեկոյանսովորականի հանիտարեց նման զատների՝ծնողների,երեքեղբայրներին տատիհետ՝ սովորականի ն խոհաճոցից, ուր կատակելովն ծիծաղելով, հավաքելկեղտոտ ամանեղենը այգի, դատուհաճով մտելծնոդների՝ գնացելէր աղանգեր բերելու, գուրս եկել եղել: Օնողնեինքնատղան սենյակ ու հռը որսորդականհրացաճովհանգիստ ոլ ղտտերը գ տել ո չ թնխոհանոցում, այլ ճնջարանում՝ իրենց բը լսելէիճկրակոցն ն է ճա դիմելայդ քայյին, գալարվելիս, չէին հասկացել,թե ինչու արյունթաթախ է խոհանոցիցանցնել ննջարան:Մեկ ճույնիսկ զլխիչէին ըճկել, թե ճա ինճչոլես մի աղջիկ,սովորականիճմաճ վիճել էր եղքայրների ուրիչը՝ տասնվեցամյա է դիաեն,ն ում ձեռքին հետ, թն ռր ալիքըողեաք ոլետքԷ լիճիհեռակառավարման վահաճակը, ն այն բանիցհետո, հիր վիճողներինհաշտեցնելուեկած հորից ստացելէր երկու շառաչունառտակ, գնացել էր իր սենյակն մի շնչով խմելմի ասես խմածըոչ թեթույնէր,այլ գազովջուր: Մեկ ումեծ շիշ թունաքիմիկատ, դեռատիմի կին,ռընամուսնացել էրսիրելով բիշը՝տասնհինգաճյա ն վեցամիս առաջ երեխաունեցել, այնքանէր վախեցելկյանքիցհալածված,գործազուրկ ամուսնու ծեծերից,որ սովորական վեճիգհետո մաճլ Էրխոհանոց,դուռր բաաճուսնու բղավոցնեճալիովփակելն բանիտեղչգնելովդուռր կոտրելփորմոդ անելկիննայնտեղ,նախօրոք րը, ով գլխիէր ընկել,թե ինչ է որղատրաստվում Բաբցրածողարանովկախվելէր առաառաղհկեռիկից: ճերձեված էինանհուսությաճբն կախարդում Այդբոլորողատմությունները Առասման ա նցումով, ի նչըառղշեցրել էրԿային: տանողսրընթաց էինկյանքից տաղներինգամվածկեռիկները, լիցքավորվածհրացանները,թանաքիմիկատէին,որ առղացուցում ներով լի շշերը, որոնք հայտնվել էին ճնջարաններում, վաղուցէինփայփայելայդ միտքը: ինքնաադանները ինքնճաաղանություննեԱղջիկներիու դեռատիկանաճցանհասկանայի հնու՝ Բաթմանում:Ողջ բը սկիզբէիճ առելԿարսիցհարյուրավորկիլոմետրեր են ճրեք-չորսանգամավելիհաճախ ինքնաաղանուաշխարհում տղամարդիկ կատարած թյուն կատարում,քան կանայք, սակայն ինբնաաղանություն նման քայլի դիմածտղաԿանանցքանակըԲաթմաճումերեքանգամավել էր տ ոկոսը քառակիգերազանցումէր թվից: հճքնասոլանության մարդկանց համաշխարհային միջինցուցանիշը:Այդ երճույթըգրավեցԱնկարայիվիճա-

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՑՈՒՆԸ

եռանդունգիտաշխատողի երիտասարդ, ոլետական ինտոիտուտի կագրության սակայնփոքրիկհոդվածը,որը ճրալրագրող ընկերըհրառղաուշադրությունը, րակեց«Ձումձուրիեթում»,որնէ ուշադրությանչարժանացավ(Թուրքիայում: երբֆոաճսիալոկ այնժամաճակ, այդ փասար կարնորեց Թուրքականմամուլն իգտնվողճերկայացուցիշչները, թերթերի՝Թուրքիայում կան ն գերմանական ն Բաթման հրառարակումներով մասին, մեկնեցին մաճալով կատարվածի Հետո Բաթմանմեկնեցինթուրք ն արտասահ» հանդեսեկաճիրձնցթերթերում: մանցիբազմաթիվլրագրողներ:Դեոլքի հետ առնչվողողաշտոնատատրների են այդոլիսի Ա հրաղարակումճերն զարծհքովճմաճատիոլ հետաքրքրությունը արարքիդրդումճան այլ աղջիկների:Նահանգառղլետիտեղակալը,ում հետ քաճակըչի որ Կարսումինքնասոլանությունների զրուցեցԿան, հայտարարեց, ն ինքըդեմչէ, մակարդակին,«ներկայումս հասել Բւսթմանում կատարվածների հանդրանով հարազատներին, սակայն հանդիղի աղջիկների որ լրագրողը է հետ «ինք» զրուցելիսայնքանէլ հաճախչօգտագործել դերձ՝խնդրում ճրանց էջերումչուռճացնելտեղիունեցածը»: ճաաղանություն» բառը ն «Ծումհուրիհթխ» են հանձնախումբ, որիկազմումընդգրկԲաթմանումձնավորել Կարս մեկնող գծովմասնագիտացողհոգեբան,ոստիկաններ, վել են ինքնասոյանությունների ն վարչությանողաշտոնաւոարմեր, դատախազը Կրոնի հարցերովողետակաճ ն տարբերվայրերում փակցայդ ոլահիցի վերհրառլարակել իսկվարչությունն ազդագրեր, ուր ասվածէ. «Մարդը դատապարտող բել է ինքնաաղանությունը Միննույն է, իսկինքնասողանությունը՝ սրբառղղծություն»: Ալլահիգլուխգործոցն Է գրասենյակըստացել կրոնականգրքույկներ,ոժամանակնահանգառղետի տեղակալըվառահչէր, որ Մակայննահանգառյետի րոնքչղետքԷ տարածեիճ։ եճ են ն ի վիճակի կաճխելԿարսումսկիզբառած այդ միջոցներըբավարար Ընդհակառակը,ճա վախենումէր, որ համաճարակը: ինքնատղանությունների են շատ աղհակառակարդյունքի,որովհետն կարող հանգեցնել «Միջոցները» այն դատաորբշումկայացրելէինի որատասխան ջիկներ իճքնաաղանության ն ինքնատղամության հերթական ինչես ոարտող խրատների,որոնք, հայրերից,ամուսինլուրերը,ճրանքլսումէին իշխանություններից, վերաբերյալ ճերիցն հոգնորականներից: այն է, որ մերաղողատճառն ինմքնասոլաճությունների Անտարակույս, ահղակալը,են,- Կային ասաց նաձանգառյետի ջիկճերըչափազանցդժբախա է իրաինքնասդանության դժբախա կյանքը կարող որ սակայնեթեընդունենք, է նան, որ թուրք կանանց կեսիցավեկանդատճառդառնալ,ոլետք ընդունենք է դիմել այդ քայլին: կարող լիճ ճույնոլես Նահանգառդետիտեղակողը,ում դեմքըսկյուռիմռութէր հիշեցնում,իսկ ամենիցշատ զեէյրացրել շեշտեց,որ աղջիկներին բեղերընման էիճխոզանակի, է ն է տղամարդու անունիցխրատներ ձայնը,ով կրոնի,ողետությանըճտանիքի Նա հոլարտությամբ մի գործիր»: կարդացելնրանց,թե` «ինքճասոլանություն -

Կային,ոք գիմելէ Անկարան հայտնել, որ ինքնաաղանություննետեղեկացրեց է ընդգրկել առճվազնմեկ կին: աներաժեշա բիդեմողայքարող հանձնախմբում

ՃԵՌԱՎՈՐ

ԹԱՂԱՄԱՍԵՐԸ

ծաՄիտքը,որ ինքնապղանությունը վարակիչէ, ինչոլեսժանտախար, գեց այն ժամանակ,երբԲաթմանիցԿարս եկավ մի աղջիկ,որողեսզիինքճասռղանությունգործի: Նրա հորեղբայրը,ում հետ Կան ճաշից հետո զրուցեց Աթաթուրքիանվանթաղամասում, այգու ձյունածածկձիթենուտակ (նրանց տուն չէինթողել), ծխումէրն ոլատճում,որ իր զարմուհիներկուտարիառաջ աճուսմացելԷ բաթմանցուհետ, առավոտիցերեկո կատարել տան գործերը ն ենթարկվելսկեսրոջկշտամբանքին,որովհնտներեխաչի ունեցել: մշտարյես Սակայնճա բացատրում էրնան, որ այդ ամենըչէրկարողինքճասողանության պատճառհանդիսանալ: Ինքդասոլանության միտքընրանվարակելէր Բաթճանում, ուր կանայքաղանումէին իրենքիրձնց, իսկ այստեղ`Կարսում, հւանէրթվում,քանիրկիննու աղջիկները, գուցյալը նույնիսկավելիերջանիկ ուտտի բոլորը աոլշեցին,երբայն առավոտ, երբ ճա ոլեաքէ վերադառնար Բաթման, ճրան գտանանկողնումմեռած,բարձիտակ՝ճամակ,ուր հույտնճում էր, որ խմել է

երկուտուփբնաբեր:

'

միտքը Բաթճանից

Ինքնասղանության Կարսբերածկնոջօրինակին մեկ անց ամիս առաջինը հնտնեցճրազարմուհին:Այդ ինքճաաղանության չղատճաոր,

Կան ճրա արտասվողհարազատներինխոտոացավ որի մանրամասները

չհրաղարակելթերթում,այն էր,որ աղջկաս ուսուցիչներից մեկըդատարանում հայ-

էր,թե ճա կույս տարարել արագորեն հեղեղեցԿարսը,փեսաչԷԲամբասանքը ցունետ վերցրեցնշանը,ձրամցտաճ ճՃանաոլարհը մոռացանճույմիսկմրաճք, ովքերառաջձճեղում գլուխէինկոտրումայդ գեղեցկուհուձեռքըխնդրելուհամար: Աղջկատատը սկսեցնրագլուխըտանել,թե «ղու երբեքչես ամուսնանա», ն մի Եանգամ՝երեկոյան, երբ ողջ ընտանիքըհեռուտոացույց դիտելիսականատես ն ղավ ամուսնությանտեսարանի, հարբածհայրըսկսեցարտասվել, աղջիկըմի շնչովխմեցքնաբերիհաբերը,որոնքկուտակելէր տատիցգողանալով,ն ննջեց ու հավիտենառղդես վայրկեճաոլես (ողարգվեց, որ ինչողես ինքնաաղանության ձիաքր,այնոլեսէլ մեթոդնէ վարակիչ):Երբ դիահերձումը առլացուցեց, որ հանգոցյալը

անաղարակույսէ, նրահայրնսկսեցմեղադրելբաթմանցիզարմուհուն,

ն ուսուցչուհուն,ով բամբատանքով առաջիննէրինքնասոլանությունկատարել,

ներիհեղինակնէր: Իրենց դտոերինքնասոլանության մասինճրանքոլատճում էինամեճայնմանրամասնությամբ, քանզիուզում էին, որ լրագրայինհրաոյպրակմանմեջ աճոլայման հիշմոռակվի,թե մեղադրանքըամհիճն է, Ա բամբաէ դատժվի: սանքներտարածած ուսուցչուհին ողետք

Այդ բոլոր ռղատմություններում անհուսության Կային տարօրինակ էր

մատնում այն, որ ինքնասղանությանվճիռ կայացրածճերին միշտհաջողվում

էր գտնելդրա իրագործմանը ճոդաստող ժամանակն առանձճնություն: Ինքնան-

ոխչնաղջիկներըսովորաբար չեն ունեցել առանձին սենյակ,սակայնքնաբեր հետո ե ճ խմելուց մահացել առանձնության մեջ: Կան, որ դաստիարակվելէր ՍտամբուլումՆ̀իշանթաշիում,արեմտյանգրականության հովերով, ինքնասամեճ ռղանության ճասինմտածելիս անգամողատկերացնում էր, որ այդ քայէ զգաղի լին դիճելուհամարանհրաժեշտ ժամանակ, վայրն սենյակ,որիդուռը

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՌԻՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

:

էրինքնասոլաճութօրերովոչ ոք չի բախում:Մմեն անգամ,ձրքդատկերացնում Է ազատության զգացողության տեսարան,որն ինքը կատարում բացարձակ յաճբ՝ դանդաղըճղելով քնաբերխառնածվիսկի,այնքանէր սարսափում անսահճան մենակությունից, ռր երբեքիրենթույլ կյանքիցայն կոդմսողասվող չէր տալիսլրջորենմտածելայդ մասին: այդ մենակության Միակմարդը,ով իրմահովԿայի հոգումարթնացրեց մի շաբաթ առաջ կախված«գլուխըծածկող»աղջիկնէր: Նա զգացողությունը, էր, որոնց թույլ չէին ինստիտուտիայն ուսաճուլուհիներից ճանկավարժակաճն հետո Կտացվածհրաո ղարաողճունքներին, Անկարայից տվել մասնակցել իսկ ճան որովհետն հանգով ընդհաճիաոլես արգելելէիճ մուտքգործելինստիտուտ, Երա ընտանիքը բնավամեէինհանելգլխաշորերը: վերջիններս հրաժարվում նաաղքատը շէր նրանգմեջ, ում հետ զրուցելէր Կան: Երբ Կան խմումէր կոկաէր աղջկա դժբախտ կոլա,որճ իր խանութիսսոնարանիցհանել ն հյուրասիրել ասել է, թե մտաոր միճչկախվելը աղջիկրհարազատներին հայրը,դղարզվեց, է՝ Եում է ինքնճասողան կաոլելնա սովորելէր լինելումասին:Հնարավոր գլխաշոր վերածելսոԲայց այն իպաճիքաղաքական խորհրդանիշի մորից,ընտանիքում: համառ ն իր ընկերուհիներիցիճտոիտուտիդեԷր գլխաշորիցչհրածարվող վորել ղատճառով որնարգելում էր գլխաշորը: Բացակայությունների կավարությումից, մտնել չ էին թայլատիսկինառիտուտ ուզումէիննրանհեռացնելինստիտուտից, անդամների հորդորորուլինտն,հակառակճան ընտանիքի րում ոտոիկանձերը, նա ոմանք էր զ լխաշորը:Տեսճելով, որ ընկճրուհիներից ների, հրաժարվում հաձել են են ն իսկոմանք,գլխաշորըհադադարել համառել հրաժարվել գլխաշորից, ասել,որ «կյաննելով, կեղեաճենճդնում,ճա սկսելէրհորճ ու ընկերուհիճերին չի ուզում աղրել»: Այդ օրերինն՛ չունի», ռը «ինքը քում ռչինչ ճշանճակություն ն՛ Կրոնիհարցերովողետական աշխատակիցները վարչության իԷպաճիտոները, սկսելէիճ քաղաքումփակցնելազդագրեր,որոնքհռչակումէին,թեինքնճատղանությունըգերագույնմեղք է, ն ոչ ոքի մտքովանգամչէր անցնում,որ այդ հավադիմել: Թեպիմե անունովայդ .մագրւլ աղջիկըկարոդ է ինքնասոլանության աղջիկըիրկյանքիվերջիներեկոյանլռիկգիտելէր «Մարիանա»սերիալը,թեյ լվացում հյուրասիրել հորնու մորը,հեռացելիրսենյակ,կատարել ճյատրաստել, ն նամազ,իսկ հետո երկարժամանակ մտքերիմեջ ն աղոթելով՝ խորասուզվելով առատուսղի ջահիկեռիկից: կախվելէր իրիսկգլխաշորովա̀յն կառղելով

Ջ

թվեաշկել

համուն

Ալլահի կուսակցության

ն ողատմությունը աղքատությունը

ուր

Կայի համարեզրագիծէր, Մանկությանտարիներին աղքատությունը ն՛ ն' ավարտվում էր իրենցտան, Նիշանթայիիմիջինխավի կյանքիսահ-

մանները,կյանք, ռիը ողատճեշվածէր փաստաբանհոր, տճային տնտեսուհի մոր,սիրասունթույրիկների, հավատարիմ սողասավորի, կահույքի,բադիոյին սահմանայինճշանճերով,ռրիցայմ կողմսկսվումէրճեկայ՝ վարագույրձերի արտաքինաշխարհ: Այդ օտար աշխարհումգոյություն ուներ վտանգավոր խավար,որն անհճար էր շոշափել,ն Կայի մանկականերեակայաթյանն այն էր մետաֆիզիկական անընդգրկելիչափերով:(Թեն առլրած ոլատկերանում ընթացքումայդ չափերճայնքան տարիների էլ չէին փոփոխվել,այնուամենայէ նա ինչու ենթւրկվեց ինչ-ռր անբացատրելիուժի ճիվ, դժվար բացատրել,թե ազդեցության,որը, ստիղղելով վերառլրելմանկության տարիներիզգացողութդրդեցԱտամբուլից մեկնելչարս: Կան աոլրում յունը, գրանաճաղասելիորեն էր Թուրքիայիցհեռու, սակայնգիտեր,ռր վերջինտարիներին Կարս երկրիամենահետամնաց,մոռացությանմատճվածն աղքատ բնակավայրնէ: Կաքելի է ասել, ռր երբ Գան վերադարձավ ուր առլրելէր տասներկու Ֆրամկֆուրտից, տարիշարումակ,տեսավ,որ ստամբուլյան այնփողոցները, ուր ինքնընկերնեհետ առլրել էրմանկությունը,լիովինփոխվելեն, իսկ վաճառատներնու կիրի ճոթատրոնները կորցրելեն իրենցշունչը կամ իաղառվերացել, ն այդ ամենը ճիտմեջ արթմացրեցմանկություննու սնաղարտություննայլ տեղ որոնելու ցանկություն: Եվ ճա ուղեորվեցԿարս,որոլեագի կրկինհայտճվիմիջինխավի չափավորկարիքիմիջավայրում,որձ զգացելէր ճանկությանտարիներին: Կրճկատելովկարսյանհանրահայտոլանրի` վեց եողակների ցուցափեղկերում առաջինբանը,որ մանկության ռանկյունաճն մասերիբաժանված բոլորակները՝ նւոն տարիներին իմացելէրԿարսի մասին,իճչոլես ««Լեզուվ»մակճիշիվառաբաններ,«Գիսրսվեդ» ֆիրմայի մարզակոշիկներ, որ հագնումէր մանկության տարիներին(Մտամբուլումդրանցիցայլնսչկար ոչ մի տեղ), ճա իրենայնքան

երջւսնիկզգազ,

ճույնիսկճոռագավինքճասոլանճների մասինն լոկայն գիտակցությամբ,ռր գանվումէ Կարսում,վերազտավհոգու խաղաղությունը: Կեսօրին մռտ՝ լրագրող Սարդարբեյին հրաժեշտտալուց ն Ժողովուրդու ազերի կերիհավասարության կուսակցության համայնքիառաջինդեմքերից Կան հետո, էր Կարսիփողոցնեձյան տակ միայնակ թափառում հանդիռղելուց րում: Ձյունն իջնում էր անընդհատ,խոշոր,փափուկփաթիլներով:Աթաթուրքի պողոտանճւ կամուրջնանցնելով՝նա թախծոտդեգերումէրամենաաղքատթան տիտմեց՝ դամասերուվ զգալով,որ իրենիցզատ կարծեսոչ ոք չի նկատումձյունր,որճիջնումէ լռությանմեջ.լռությունըխախտում էրլոկշներիկաղկանձը, իսկ հեռվում անտեսանելիկորնթարդլեոներին, ձյունըիջնում էր համատարաձ` խրճիթներին, որոնցանհնպըէրտարբաժանել պատմական ավերակներից, իջճում էրսելջուկների մնացած ձյուն, որը կարծեսմաժաճանակներից բերդերին. ղումէր ժամանակների աճմահմանության մեջ: ռր

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՑՈՒՆԸ

Կամ նայումէր դողրոցահասակ տղաներին,ովքերՅուսուֆ

փաշայիթաղամասիհարնանությամբ դւոնվոդամայի դաշտումֆուտբոլէին խաղումածուչ խի մերձակա ողահեստըլուսավորողկեկարականքարձրադիր լաճոլերի էին ն՛ դաշտի,ն՛ կից զբոսայգու տարտամգոլքերիներքո,որոնք տարածվում ճղոկվածէիճ, իսկ ռահաբլրակնեվրա,որիխաղահրառարակի ճոճանակները ն իը՝ ավերված:Աճվերջիջնողձյան լամոլերիգունատ-դեղին լուսիտալ կամգնած, ունկնդնելովերեխաների՝ ձյունիցխլացածձայներինու վեճերին՝Կաճ ուժգնությամբվերաողրեցտեղիվս ամճհավաճական լռություննու լքվաայնոդիսի ծությունըհամայն աշխարհից,ոի նրա հոգումծնվեցմիտքԱտոծո մասին: սղահիճ սակայնանոԱռաջին դա նույնիսկոչ թեմիտքէր,այլ ոդաւտկեր, ղաակերասբոշ, ինչողեսուրձանկար,ռրիննայումենք առանցընճկալելու՝ րահով հառղճեւղանցնելիս,իսկ հետո փորձումվերհիշել, բայց բնավ շենք կարողանումհիշողությանխորքերումվերականգնելայն: Առավելվառ, քան չղատկերը,զգացողությունն էր, որը բռնկվեցն հանգավակնթարթորեն, ինչը հետ ո» Կալի կատարվում էր առաջին անգամ: Կան մեծազել էր Ստամբովում՝աշխարհիկ հաճրաողետականճերի ընտանիքում, ն տարիականդոլիոցի կրոնի դասերից զոսռո մահմեդականյլ կրթությանչէր ստացել:Վերջինտարինհրին,երբ նրամտքումժամանակառ ճա աճհաժամանակծնվումէին քիչ առաջ տեսածինճմանմվող ռղատկերձճեր, ղորդ էր մնում ն հույզը բանաստեղծության վերածելուներշնչանքշէր զգում: Այդ այն էր, որ նրանհամակումէրլավատեոլահերիթերնսամենամեծ արժանիքն առթյունն խոհեր,թե աշխարհրհրաշալիվայրէ, որն արժեմտեսնել: ն փոքր-ինչ Հյուրանոցիսենյակում,ուր Կան վերադարձավ տաքաճալու ննջելու,նա երջանկության ձույմ զգացողությամբ թերթումէր Ստամբուլիցբեն այդ ոլատմութրած զրթերը,ռրոնբվերաբերումէինԿարսի ողատմությանը, յուծը, որ նման էր մանկականհեքիաթի,նը մտքումմիախաշցվումէր այն ամենին,ինչ լսել էր օրվա ընթացքում: Եղել է ժամանակ,երբ Կարամ առլրելեն միջինխավիբարեկեցիկ մար» ու ադիկ ն օրեր տնող ընդունելություններ ողարահանդեսներ կազմակերպել որոնք Կայինինչ-որչափովհիշեցնում ռանձնատներամ, էինիր ճանկությունը: Այդ մարդիկ,առնտրովզբաղվելով,կարողացել էինկարողությունձեռքբերել,որովհետնԿարսըգտնվումէր Վրատոան, Թավրիզ, Կովկաս ն Թիֆլիս տաճող բանուկճանառլարհների որովհետն խաչմերուկում, քադաքը երկուհզորտերությունների՝օսմանյանն ռուսականկայսրությունների սահմագեինէր, երկու ու կայսրություններ էլ զորք միջոցչէինխնայումռազմավարակաճկարնոր8շանակությունումեցող, լնեոներովշրջառղատվածայդ բնակավայրըգրավելուն լաշտոլանելուհամար.դա սկզբումնողատտեց Կարսիվերելքին, սակայնվերհանջինհարյուրամյակում հենցայդ հանգամանքնէլ Կարսիաճկմանողատճառ դիմացավ:Օսմանճերիօրոք այստեղառդրելեմ տարբերազգությանմարդիկ՝ չերքեզական ցեղեր,քրդեր,վրացիներ, բյուզանդացի հույներ,որոնքտարածաշրջանումքճակություն էինհաստատել դեռեսռլարսկական, բյազաճդական ն ոլոն-

ԱՂՋՔԱՏՈՒԹՑՈՒՆԸ

ԵՎ ՊԱՏՍՈՒԹՑՈՒՆԸ

ն որարշրջանում,ճրանցմիացելեն մոնդոլներից տականտիրառդետությունների փրկվածներ:Եղել են ճան մարդիկ,ովքերայստեղ առլփախուստով սիկներից ն ձրանց`դեռհազարտարի ենճ ժամանակներից, Հայկականողետության րել եզ կանգուն վանքերից միքանիսնիրենցողջ հրաշագեխլյությամբ առաջ կառուցած առ օրս: Այճ բանիցհետո, երբ հինգհւսրյուրտարիառաջ կառուցվածբերդը1878 մի մասը արթվականինհանձնվեցռուսակաճզորքերին,ճահմեդականների մճաղհարուստն քազմազգբնակատաբսվեց,սակայն քաղաքը շարունակեց Կալե շրջանում, երբբերդիհարնանաւթյամբ՝ վայր: Ռուսականտիրառղլետության ու իչի թաղաճասումգտնվող փաշաներիդղյակները,բաղնիքներն օսմաճյան

վերածնվում էինխարխուլհնութատտիճաճաբար շրջանիմյուսշինություններն Կարս գետակի հարավային տափայունների,ցարականճարտարառլետները էր բակումհիճնեցիննոր քաղաք, որն արագորենհարստացավն բաղկացած ու միմյանց լրացնում էիճ զոգահեռհինգ փողոցներից մի դողոտայից,որոնք չունիարնելյանոչ մի քաներդաշնակությամբ, ինչոլիսին այնողիսի զարմանալի ժամանում էրհոգու կայսրը ուր ռուտսկան Ալեքսանդր Ե րրորդ ղաք: Այդ քաղաքը, ն քաղաք, որը ռուսներինհնարավռորութտեսության որսորդության, սիրեցյալին ծով, գրվել առետրական հարուվ` դեոլի Միջերկրական շ արժվել չուն ընձեռեց մեծ ծախսերիգնով հհտագայումվերականգնվեց կարնորճանաողլարհներ, ժամանակ՝ քտսնտարիառաջ, առաջինայցելության ճիայն:Հենցայդ Կարպը, որը ծածկված հմայել էր Կային, հիմավերածվելէր տխուրքաղաքի,որիփողոցները ու այնտեղերնումէին ԹուրքականՀանրւսողետութէին խոշորսերով, իսկ այս

ն շագանակենիներ: Եվ այդ քաղաքը տնկածվայրիձիթենիներ յան տարիներին ճճան ճան օսմանյանքաղաքի.այն ժամանակների փայտեշինությունարնս չէր ու միջոյատերագմների ճերըամբողջովինհրկիզվելէինն ավերվելազգամիջյան ժամանակ": ցեզայինկռիվների զանգվածակամայականություններից, Անվերջանալի ոտոերազմճներից, ն աոլտտամբություններից հետո,երբքաղաքը հայտնվեց հայյին կոտորածներից

կական,ռուսականն նույճիսկանգլիականգորքերիձեռքում,այն բանիցհետո, հոկհռչակվեց,1920 թվանաճի Կարսըանկախ երբմիկարճժամանակահատված մտան փաշայի հրազորքերը՝ ՔյազիմԿարաբեքիր տեճբերին Կարս թուրքական մանատարությամբ, որի արձանըհետագայում տեղադրվեցկայարանաճերձ քաղաանցկրկինգրավեցին Թուրքերը,որ քառասուներեք հրատղարակում: տարի ն նախագիծըբնակություն ցտրական քը, փոխեցին քաղաքի կառուցաճատճան օրոք, յուոր կարռուսների հատռատեցին այտոեղ,բայց կենցաղավարությունը, համակած եվէր հանրառղեւոությունն ըացրին,քանզիայն համատղատամխանում վերանվանեցին Կարսի ոգուն,իսկռուսականհինգփողոցները բռոլականագման ոսւոկերագանվաճբ, թ ուրք գեներալների ճյատմությանը հայտճի որովհետն չէին է: ճում ավելինշանավոր քանզինվորականն անձնավորություն, որ տարիներէին, ն ճախկինբաղաքառղետը, Դրանքեվրողղականացման Էրհոդարտութանդամէր,այդ ճասինռլատմում ժողովիղական կուսակցության տներումտեղիէինունենում ողարահանդեսյաճք ու մոլուցքով:Ժողովրդական

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՍՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

ներ,մետաղեկամրջիտալկ,որը, ինչոլեսնկատեցԿան առավույան,տեղ-տեղ մրցումներ,«Եղիոլարժանգոտվել էր ն ւիտել,անցկացվումէին չմշկաստահքի ժամանած համարԱնկարաչից թատրոնըբուոճոզնորությում քան»բեմադրելու էր առաջազնումհանրտողետական տրամադրություններովհամակվածմիջին խավիշրջանում(թենդեսքսանտւսրի չէր անցելՀունաստանիդեմոլատերազտարեցհարուտտները հագնումէին մորթեօձիքու| մից)-այդ տարիներին վերարկու ն զբոսանքի ելնումվարդերովու աստդերովզարդարունհունգարական ձիերլծածսահճակներով.տեղիՖուտբոլայինթիճինաջակցելու խոշորակազմ նոլատակովԱզգայինզբոսայգու ակացիաների ոլուրակումկազմակերոյվող չդարահանդեսների ժամանակդաշճամորի,ակորդեռնին կլարճետիճվագակցությամբողարձւմէին ամենաժամանակակից ոլարեր. ամռանըկարսեցիաղն ջիկճերըհագնումէին կարճթնզգեստներ հանգիստկարողէին երթնեկել հեծանիվով,իսկողատաճիները ձմռանը չմուշկներովդոլրոց գճալիսռլիջակնեն այլ գիմնազիաների բի տակիցթիթեռնիկ-փողկաղղ էինկառղում սաներինման Շատ յդոլես արտահայտումհանըադըլնտական ոգնորությունը: տարիներանց, Մազաֆֆերբեյը,ովԿարսէրվերադարձել երբփաստաբան որոլեսքաղաքառյեաի թեկնածու, նախընտրական քաոսիժամաճակ փորձեց կրկինհանդեսգալ թիթեռնիկ-փողկաոռլով, նրակուսակցական ընկերճերըճախազգուշացրին, որ այդ ավելորդ «զուցամոլության»ոլսռոճառովշառ ձայն կկորցնեն,սակայն ճա ուչդարձրեց այդ ճախազգոշացմանը: շադրություն Ասես կառղգոյությունուներաճվերջաճաղի ն այնքանիմիջն, ձմեռնձրի որ քաղաքը վերածվումէր ավերակների,աղքատանումն օրեցօրավելի ղժբախտանում: Քաղաքառլետարանինախկին ղեկավարը վերհիշումԷրանցյալդարձած հաճելի ձմեռներնու անդրադառնալով հումականոիեսներ բեմադրելու համարԱնկարայից ժամանած շոլարված, կիսամերկ դերասանուհիներին՝ պատմեց ճան մի հեղափոխականճերկայացմանմասիճ, որ ժողովրդական ճանը բեմադրելէին մի քաճիերիտասարդներ, որոնցթվում էր ճան ինքը: «Ստեղեագործությունը նվիրվածէրչադրա կրողմերաղջիկներից մեկիհոգում տեղի ունեցողգարթոնքին,ով ճերկայացման ավարտին մի կողմ է նետում չադրան ն վառումայն»,- ասաց նա: Քանի որ քառասունականթվականների համավերջերիննրանքողջ Կարսումչէինկարողագել գամելներկայացմանը սն ոլստասխանող չադրա, ստիոլվածէին այն բերելԷրզրումից:«Իսկ հիմա շադրաներովու գլխաշորերովաղջիկձերըհեղեղելեն Կարսիփողոցները,ավելացրեց Մուզաֆֆերբեյը,- նրունքինքնասողանեն լինում, որովհեանքաղաքականիպաճի այդ խորհրդանիչըկրելով՝ չեն կարողանումմասնակցել ուսումնական դասընթացներին»: Ամեն անգամ,Կարսումբախվելովբաղաքականիվլամիազդեցության ն չադրա կրողաղջիկների ուժեղացման խնդրին,Կան լռումԷր,չէր տալիսայն եարցերը,որոճքծագումէինճաքում:զտում էրչճտածելճան այն մասին,թե տարիներառաջ ինչուեմ կրակոտերիտասարդները կազմակերոլել շադրայիդեմ ուղղվածերեկույթ,թեն 1940 թվականինԿարսումչադրա կրողոչ մի կինչի Եղել:

էլ

ԱՂՔԱՏՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԵՎ

ՊԱՏԱՈՒԹՅՈՒՆԸ

ն ուշադրություն դեգերումէրԿարսիփողոցներում չէր դարձնում չադրայավորկամգլխաշորկրույկանանց,որովհետնմի շաբաթվաընթացքում դեռձեոքչէրբերելդեմքերըԾածկածկաճանցհայելով քաղաքական բնույթիդաԷ տողություններ կատարելու սովորություն, ինչըբնորոշ աշխարհիկ մտավորաԿան մանկութուշադրությանչէր արժանացնումդեմքըծածկած կանությանը: շրջանակներում,ուր ճա անցկացրել կանանց:Մտամբուլիեվրոողղակաճացած էր կրում Էինմիայնստորինխավերի ճանկությունը, գլխաշոր որոշ մերկայացուցիչկանայք,կամայն աղջիկները, որ գալիսէինխաներ,կամ կաթնավաճառների ղող վաճառելուՍտամբուիծայրամասերից,օրինակ՝ Քարթալից: Կայի իջնանած«Ձյունե առլարանք»հյուրանոցիշենքինախկինտծրելսեցիբազմաթիվճղատմությունճեր (Արնելքըողաշիի ճասինես հետագայում ճի ռուս ռոլրոֆնսոր, տող համալսարանական որինցարականիշխանությունները խճայելն Սիբիրաքսորելուփոխարենարտաքսելէին ավելիտանելիվայը, խոշոր եղջերավորանասուններիվաճառքովզբաղվող մի հայ, առլա այաոեղ հիմնվելէ թուրքական հույներիորբանոց)...Անկախայճ բանից,թն ով է հղել հարյուր տասը տարի առաջ կառուգված այդ շենքիառաջինտերը,ճա այն շուրջ կառուցելէր ճիշտայնողես,ինչողեսԿարսիմյուս շեճքերըայդ շրջանում.տունն Կաճ ողջ օրը

.

ուներորատերիմեջ տեղադրվածվազարան,որը կոչվում Ւր««ինջ»,այն բառան էր չորս սենյակ:Ճանըառետական կողմէր միաժամանակ տաքացնում շրջաճում

թուրքերնայդոլես էլ չկարողացանօգտվելդրանցից,ն տունըհյուրանոցի

վերածածառաջինթուրքը մուտքիդռան մոտ տեղադրեցարույրեհսկայակաճ

վառարան,իսկ հետագայումշոգեջնռուցումանցկացրեց մյուսսենյակները: ն խորասուգվել Կան վերարկուն հագինոլառկելէր մահճակալին մտքեն րի մեջ, երք դուռը թակեցին, ճա, տեղիցելճելով, բացեց դուռը: Երա առջն կանգնածէր ընդունարանի սղասավոր Ջավադը, որը օրն անցկացնումէր ամռտ նստած, րույրե վառարանի հեռուտտացույց դիտելով:Նա ամաց, որ բաէ ճալիներըհանձնելիս մոռացել միբանհայտնել. Մոռացաասել՝ ձեզշաաող ուզում Է տեսմել «Սահման» քաղաքային -

թերթիխմբագիրՍարդարբեյը: Կան արդենուզումէրդուրս գաղ,բայց կարուկ Նրանքիջաննախասրահ: կանգառավ.բացվեցմոտակադուռը, ն ներսմտավԻփեկը.ճա աճհամնմաստ գեղեցիկէր, քան Կայի ղատկերացումներում:Կան աճմիջառղես հիշեց, թե ինչ զեդեցիկէր ճա համսպսարտնական տարիներին:Եվ անաղասելիղրեն հուզվեց. անսահման Իփեկը,իրոք, գեղեցիկէր: Ռրոլես եվրոողականացած ստամբույցի բուրժուաներ՝ նրանքճախմիմյանցձեռքսեղմեցինն փոքր-ինչտատանվելով՝ առանցիրարհոլվելու, շուրթերըձգելով`ողջագուրվեցին: Գիտեի,որ կգապ-փոքր-ինչետ քաշվելովն անկեղծությամբ, որը զուրէ ն ասել: մացրեցԿային,ասաց Իփեկը,-Թաներրզանգահարել Իփեկընայում էր ուդիղ Կայի աշքերիմեջ: հ իճքնատղդաճ Եկել հմ քադաքառլետարանի ընտրությունների աղջիկճերիողատճառով: -

-

ՕՐՃԱՆ

-

ՓԱՍՈՒՔ

/ ՁՅՈԻՆԵԸ

ժ

Ինչքա՞նես մնալու,-հարցրեցԻփեկը,-հիմա հայրիկիսհետ գործու-

ճեմ: «Ասիա» հյուրանոցի մոտ

«Նոր կյանք»անունովհրուշակարան կա: Արի

ճեկնանց կեսհանդիողենք այնտեղ,ճստենք,զրուցենք'

Կայինթվաց,ռր այդ տեսարանում քամկա, որ ողջ ինչ-որ արտառոց քամի ոչ թեն Ստամբուլում,ասենք՝Բեյօղյոււ թաղամասում, այլ թե իրեն համակածհուզմունքիոր Կարմում:Նա չէր կարճզանումհատսկանսղ, ձասն է Իփեկիգեղեցկության Կան ելավփողոցն ձյանտակորոշ ոլաաճառով: ժամանակ քայրելուցհետո մտածեց, «Լավ է՝ այս վերարկունհագա»: այն տեղիէր ունենում

Խմբագրությանճանառարհինսիրտըզարմանալիճշգրտությամբերկու

բանհուշեց ճրան, ինչըբանականությունը երբեքչէր ընդունի:Առաջին` Կան ն՛ ն՛ Ստամբուլէրեկել ճորհուղարկավորությանը մասնակցելու, Ֆրանկֆուրտից տասներկուտարիանց գտնելուայն թրքուհուն,ում

Երկրորդ՝Կան

հետ

ողետքէ ամուսնանա:

Կարս էրեկել, որովհետնհոգուխորքումհավատաՍտամբուլից

Է գահէր, որ հենցհփեկնէ այնթրբուհին,ում հետ ինքըամուսնանալու

երբնէ թուղ չէրտա, որ այս երկրորդմիտքնիրենհուշերուրիշմեկը,ենթադրենք՝ ուժեղկանխազգացողությամբ օժտվածորնէծանոթ:Բացի այդ՝ ճա՛ողջ Կան

կյանքումամոթովկնեդադրերիրեն,որովհետնայդ ենթադրությունը բացարձակ

էր:

են, թե

աէր,ովքերիրենցհաճոզում ճշմարտություն նաճ այն բարոյամոլներից ճենամեծ երջանկությանը հասնում եճ նրանք, ովքերորեէկանխամտածված բան չեն անում դրա համար:Նան եվրոռղական անթերիկրթությունն րան խաճնգաէր րումհամակերողվել այն մտքիհետ,որ ամուսնանալունղատակովինքըկարողէ փնտրելքիչ Ծանոթմեկին:Չնայածայդ իրարամերժ մտքերին՝ճա «Մահճան» քաղաքային թերթիխմբագրություն հասավբավականին անխռով հոգեվիճակում: Իփեկի հետ առաջինհանդիոյումնավելի ջերմէր, բան իրկամքիցանկախ՝աճընդհսռոոաւտկերացնում էրՍտամբուլիցդուրս գալուց հետո: «Սահման» քաղաքային թերթիխմբագրությունը գտնվումէրհյուրանո-

ցիցճիփողոցայն կողմ,:եաիքբեյիոլողոտայում:Խմբագրությանզբաղեցրած միքիչէր մեծ Կայի հյուրանոցային ոլտտոլիկ ողջ տարածքըընդամենը սենյակից: Սեճյակըձրկումամիէր բաժանված միջնորմով,որինփակցվածէինԱթարուրօրացույգներ, այցետոմսերին հարսաճիքիհրավիրատոմսերի քիդիմանկարը, ճմուշներ, Կարս այցելած ճշաճավոր ոլետական գործիչներին հանրահայտ

թուրքերիլումանկարներ՝արվածՍարդարբեյիձեռքով,ինչոլեսճան բառասուն տարիառաջ հրսոտարակված թերթիառաջինհամարիլուսանկարը՝ շրջանակի մեջ:Միջնորմից այն կողմհաճելիաղմուկովաշխատումէրճոճվողոռնակներով էլեկտրական տոլագրական հաստոցը,որն արտադրվելէր հարյուրտարի «Բառուման» առաջ`Լայոլցիգի ֆիրմայիկողմից, ն Ճամբուրգումքառորդ դար հետո 19/0 թվականին աշխատելուց վաճառվելՍտամբուլում: Մամուլիազատությանտարիներին՝ երկրորդսահմանադրության ընդունումիցհետո, քառասունհինգ տարվահնության հաստոցըուր որ է դեն էին նետելու որոլեմ ժամանակն առլրածանողետք իր, բայց 1955 թվականինՄարդարբեյիհանգուն ցյալ հայրըձեռքէրբերելայն գնացքովհսոցրելԿարս:

ԱՂՔԱՏՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԵՎ ՊԱՏԱՈՒԹՅՈՒՆԸ

ՒԼ

Մարդարբեյիքսաներկուամյա որդին,աջ ձեռքի մատներըթքուռելով, մեքենայինկերակրում էր մաքուրթղթով, իսկ ձախովճարոլկորենհավաքում թերթը(հավաքողտռրբը ջարդվելէրհրկուտարիառաջ՝եղբորհետ տոլագրված ն այդ ընթացքում ճան ողջունելԿային: Երկրորդ կարողացավ վեճիժամաճակ) լիքը-լիքը, որդին,որը, ինչոլեսձղբայրը,ճմաճ էրոչ թնհորը,այլ կարճահասակ, ն շեղաչ մորը, ում ճի ոլահ մառվի պատկերացրեց Կան, ճտտածէր լուսմճադեմ անհամար մասնաբաժիններ ունեցողբազում արկղիկների, կաղառղաըների, հաստառերիմիջն տեղադրված անագետարատեսակ ներկածաեկ կլիչեների, ն ու գեղագրի տոցիառջն աշխարհաթող համբերատարությամբհոգածությամբ ձեռքովհավաքումէր գովազդիտեքտոր,որը տեղադրվելուէր թերթի`երեք օր հետո լույս տեսճելիքհամարում: է գոյատնմաճ Տեսնու՞մ եք՝ ինչ ողայմաճճերում պայքար մղումԱրնելյան Անատոլիայիմամուլը,- առաց Սարդար քեյը: Այդ ժամանականջատվեցէլեկտրականհուանքը: Երբ ւռոդագրական հատոռցըկանգառավ,ն խուցըթաղվեցմոգականխուվարի մեջ,Կան ճկատեց փողոցումիջնողձյանճերմակչքճաղությունը: -

.

հաայրհցՍարդար -Քանի՞Ր օրինակ հասցրինք առլել,բեյը: Նաճոմվառեց ճտոհլ խմբագրասում սկգրնամասում տեղադրված աթոռին:

ե Կայինառաջարկեց

Պարյուրվաթառն,հայրիկ: Երբ լույսը աան,հասցրուերեքհարյուր քառասունի. այսօր դերատաճ իչուրերունենք: «Սահման» քաղաքային թերթըԿարսումվաճառքիմիայնմի կետուներ՝ դիմացիփոքիիկ խանութը,ուր թերթգնելումտնում էինքսան Ազգային թատրոճի ոչ ի նչողես մարդուց ավել,սակայն, հոլարտությամբ նշեցՍարդարբեյը,բաժանորդներիշճորհիվթերթիընդհանուրտոդաքաճակը հասել է երեք հարյուրի: ու Բաժանորդներից երկու հարյուրը Կարսի ձեռնարկություններն ողնտական հաստատություններն էին,որոնցՍարդարբեյր տոիոլված էրողարբերաքար գոենճ,ում խոսքը վաբաճել:Մնացյալութսունըայն «ղարկեշտն կարնորանձինք ն որոնք,Կարսիցհեռանալով, ազդեցությունունիկառավարությունում» բնակութ» են հետ: յուն հատոատել Մտամբոլլում, սակայնչեն խզելկաոլըիրենցքաղաքի Հոսանքըմիացրին,ն Կան տեսավ,որ Սարդարբեյի ճակատիերակը -

-

զայրույթիցփքվելէ:

Մեզճիցբաժանվելուցհետո դուք հանդիողել եք ոչ այն ճարդկանց, ոչ ճիշտտեղեկություններ ստացիլմեր տահմանամերձ քաղաքի ասաց Սարդարբեյը: Որտե՞զից գիտեք,թե ուր եմ գնացել,-հարցրեցԿան: հհտնելԷ ձեզ,-սոռսը ՍարդարբեյմՈստիկանությունը, բճականարար, իսկմենք,մասնագիտական անհրաժեշտությունից դրդված, լսումենքոստիկաններիռադիոխոսակցությունները: Մեր թերթիլրատվությանիննաոնտոկոսը ն Անվտանգության տրամադրումեն Կարսի նահաճգառդետը վարչությունը:եր Է ն բոլոր հարցադրումները՝ ինչու Կարձըաղքատ հետամճաց,ինչուԵմ աղջիկ-

Կոփո.-

-

-

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՌԻՆԸ

Յշ

ճերըինքնաաղանլինում,գրանցվածեն Անվտանգության վարչությունում: Կան բազմաթիվ ոլատճառաբրանումներ էրլսել այն մասին,թե իճչու է Կարսըհայտնվել թշվառությանգրկում:ԽորհրդայինՄիությանհետ առնտրի նվազումըասռը պատերազմի տարիներին,սահմաւնաչինանցակետերիփակումը,յոթանասունական թվականներին քաղաքում տերուտնօրինություն անող կոմունիտռական ավազակախմբերը, որոնքճնշումն կողոոլատում էինհարուսոճերին,քիչթն շատ փող ունեցողներիմեկնումըԿարսիցՍտամբուլն Անկարա, անվերջանալիհակասություններըԹուրքիայի ն Ճայատոանիմիջն. Կարսիմա» ն՛ Ալլահ... սինմոռացելեն ե՛ կառավարություն, Ես որոշեցիձեզհայանել, թե իրականումիճչ Է կատարվում,տաասց Ծարդարբեյը: Կան համակվածէրլավատեսությամբ, ինչ չէր զգացելարդենշատ տարիներն դատումէր սթափ:Նպ գլխիընկավ,որ գրույցիքունճյութըկաշկանդում է Սարդարբեյին:Գերմանիայում անցկացրած երկարուճիգ տարիների ընթացբում նրահամարճույնոլեսամենից կարնորըայդ հարցնէր, տակայնճատամաչում էր իճքն իրեռխոստովանել,որ դա այդողեսԷ: Իսկ հիմա,բանի որ հոգում երջանկության հույս էր ծագել,կարողէրանկեղծլիճել ինքնիր հետ: Այստեղ իոլորս ջերմ բարեկամներէիզք,- ասես գաղտնիքհայանելով՝ ասոց Սարդար բեյը,- սակայնվերջինտարիներինյուրաքանչյուրն սկսել է հտոակն գոհունակությամբ գատել.«Եսազերիեմ», «Ես քուրդ եճ», «Ես թուրքճեն եճ»: Իհարկե,այստեղտսղրումեճ այլնայլ ազգերիներկայազուցիչճեր: Թուրքմենքոչվորները(մենք նրաճցանվանումենք ճան «կարափափախնճեր»), -

-

ազերիներիեղբայրներնեն: Քրդերին մենք ընդամեճըցեղ հնք համարում.ա-

չգիտեր,որ քուրդ գոյությունունի:Այն տեղացիները, Կաջներում ոչ ոք նույնիսկ ովքերայստեղբնակվելեն Օսմանյանկայսրությանժամաճակներից, երբեք ենճ: Քոչվոր թուրքմենները,ոուսակաճ չեն մենամտացել, թե իրենքտեղաբնակ կայսրերիկողմիցարտաքսվածգերմանացիները,Կարսիմերձակայքիտեղաբճակներըառդրուճ որ ինքըայս Էինմիասին,ն ոչ ոք չէր| մտածում ողարծենալ, է կամայն:Այդամբարտավանությունը ն տարածեց Բաքվի Երնանիկոմունիստական ռադիոն.ճրաճքուզումէին մասնատելն կործանելԹուրքիան: Եվ հիճա րդչորս ավելի աղքատ ենք ն ավելիինքնահավան: է լսածիազդեցության Ենթադրելով,որ Կան արդենգաճնվում տակ,Սաթդար բեյրփոխեցթեման: Կրոնականկարգերիկողմնակիցներըտնիցտուճ են շրջում,խմբերուլ այցելումմարդկանց, կանանցբաժանում խոհանոցային իրեր,ամանեղեն, հյութօճառ, քամիչներ,արկղերով ձավարեղեն, լվացքիփոշի,այդոլեսձեռքբերում աղքատ թաղամասերիվստահությունը,բարեկամանում, հանդիռղումներ կազճակերողում կանանցհետ, երեխաներիզգետտներիուսերինքորոցովամրաց» ճում ոսկեգույն Նրանք ասում են. «ՔվեարկեքԲարօրության շիջանակներ: է: Մեր աղքատությանն կուսակցության օգտին,որը Ալլահիկուսակգությունն դատճուռնայն Է, որ մենքշհղվել թշվառության Ալլահիուղուց»: Զրուցումեն ենք -

ԱՂՔԱՏՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԵՎ

ՊԱՏՍՈՒԹՅՈՒՆԸ

ՅՅ

ն՛ կաճանց հետ: Շահում են զայրույթով գործազուրկների ն՛տղամարգկանց, լի է: Մի բուռ ճավաորոնցարժանադղատվությունը ոտնահարված համակրանքը, են կանանց,որոնք ըտվուրախացնում գործազուրկների թեինչ են հփեչգիտեին, լու երեկոյան,նորանոր նվերներխուտանում ն հւտմոզումքվեարկել Լկլահի եճ ոչ ճիայն ամեն բայլափոխի օգտին:Նրանք արժաճամում կուսակցության ենթարկվող սաորինխավերիվստահությանը, այլնընդունելութնվաստացման յուն են գտնումհամալսարանական 7րջանակներում, օրականընդամենը միանզգամ վռիկատիոլճաշով ստամոքսներըխաբող ուսանողնեիիմիջավայրում, արժանանումոչ ճիայն բանվորների, գնահատանքի այլն արհեստավորների համեստ ն աշխատասեր ե ն, ազճիվ: կողմից,որովհետնիրենք «Սահման» քաղաքայինթերթի խմբագիրըտեղեկացրեց,որ ճախկին ատում էին ոչ թե այն ողատճառով, որ նրախելքինփչելէր վեքաղաքառլետին րացնելհինկառքերը,որովենւոնդրանք«Ժամանակակից չեն» (քաճիոր ճրաճ ն կաշառակերութաղանեցին,այդ գործըկիսատմնաց),այլ բարձիթուլության Աջ յան ղատճառով: կամ ձախհայացքներիդավանողհանրաղդետական կուսակցություններիցոչ մեկը չէր կարողացելքաղաքապետիարժանավոր թեկնածուառաջադրել,որովհետնհին, արյունուռհաշիվների,ազգամիջյան ազգայնամոլությանկամ միմյանցոչնչացնելումոլուցքով անընդխճդիրժերի, եատ մրցակցելուոյատճառովողառակտվան են: հն Մարդիկ հավատում միայն Ալլահի կուսակցության թեկնածուն ռարկեշտությանը,ասաց Սարդարբեյը,- իսկթեկնածունՄուխթարբեյնէ՝ ձեր հյուրանոցատիրոջ դուստր Իփեկի ճախկինամուսինը: Նա խելացիչէ, բայց է: քուրդ Իսկ քրղերըտեդիբնակչությանքառասունտոկոսնեն: Կասկած լինել ն Մուխչի կարող,ռր ըճտրություններում հաղթելուէ Լղլահիկուսակցությունը, է թարը դառճալու քաղաքառդետ: ԱդրնդհատուժգնացողձյունըԿայի հոզում կրկինծնեցմենությանզգա» ցողություն,զորանալով`այղ զգացողությանը միախառնվեց վախ,որ եկել է հասարակությանայն խավի վերջը, ռրի ճիջավայրումինքը հասակէ առել ու ն, ընդեանրառյես, դաստիարակվել, (Թուրքիայումվերջ է տրվել եվրուղականճ կեճւակերոլին: Ստամբուլումնա նկատելԷր,որ փողոցները,ուր անցկացրելէր մանկությունը,թշվառ տեսք եճ ստացել,դարասկզբիհին ու գեղեցիկշենքերը, են, իր մանկության ուր առղրում էին նան իր բարեկամները, խարխլվել ծառերը ն են չորագել զոհ գնացելփայտահատներին, իսկկինոթատրոնները վերջին տասնամյակում փակվել ու մեկը մյուսի ետնից վերածվել են հագուստիհնղԴա ոչ միայն նրամանկությանաշխարհիվերջճէր, ձուկ, մռայլ խանութների: այլն վերջնէրայն հրազաճքի,բր օրերիցմի օր ինքըկրկինկկարողանա աոլՆա մտածեց,որ եթե (Թուրքիայումհաստատվիշարիաթառել Ամտամբովում: կան ուժեղ իշխանություն,առղս1 բույրը ընդհանրաոլես չի կարողանաառանը գլխաշորիդուրս գալ փողոց: «Սահման» քաղաքայինթերթիխմբագրության ճեռնայինլույսերիտակնայելու|խոշորփաթիլներով դանդաղիջնող,ասես հեեճ քիաթային ձյանը՝Կան ոաակերացրեց,որ ինքն ու Իփեկը վերադարձել -

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՍՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

Ֆրանկֆուրտ:Միասինգնումներենճկատարում«Քարֆիդֆում»՝ երկրորդհարվեկում,ուր կանացիկոշկեղենձն վաճառում,որտեղիցգնել էր իր մոխրագույն րարկունն որի ձեջհիմաոլինդփաթաթվել էր: է Դա իպաճիտոական միջազգային շարժմանմի մասն է, որը ձգտում ճման... ԹուրքիանղարձնելԻրանի Ինքնաաղաճ աղջիկներընույնոլե՞ս,հարցրեցԿան: ենք ստանում,որ, զավոք,աղջիկՄենք զամազանտեղեկություններ դրդումեն: Սակայն այդ մասինչենք գրում,որովհններինինքնաաղանության տն գիտակցումեզք մեր ողատասխանսնովությունը ն հասկանում, որ աղջիկները ավելիբուռն.ինքճաաղանությունների թիվըկավելանա: դրանկարձագանքեն է գտանվում Ասուճ են, որ մերքաղաքում իվամիստհայտնիահաբեկիչ Լաջիվերէ են թը", որը ձգտում իրենենթարկելայն աղջիկներին,ռվքերհակված ինքնաս-

-

-

ողանության:

ինբճաաղանության չեն: Մի՞թեիպաճիմաները հակառակորդ հաստոցըկանգաՍարդարբեյըոչինչչողատասխանեց: Ջոլագրական ռավ, սենյակումլռությունտիրեց,ն Կաճ հայացքըհառեցփողոցումիջնող աճիրականձյանը: Բփեկի հետ հանդիոլմանսղասմանուժգնացողխռովքինն տագճառլինդիմագրավելուլավագույնմիջոցըկլիներԿարսիհոգսերնիր համարզբադմունքդարձնելը: Սակայնհիմա,միայն ու միայնԻփեկիմասինմտածելով,Կան ցանկանումէր ճախառատրաստվելհանդիոյմանը,քանիոր արդեն մեկնանցբսանէր: Սարդարբեյըավագ՝գիրուկորդու բերածթարմթերթիառաջինէջնայնոլեստարահեցԿայի աճջն,ասես հոգածությամբ ոլատրաստածընէռսէր մատուցում:Կայի հայացքը,որ տարիներիընթացքումվարժվելէրհրսռդարակումների մեջ արագորեն գտավանհրաժեշտմյութը. գտնելիրտմունը,անմիջառլես -

ՄԵՐ ՆՇԱՆԱՎՈՐ

ԲԱՆԱՍՏԵՂԾԸ

ԿԱՐՍՈՒՄ

է մեր ԿԱ ձրեկժաճանել Ողջ Թուրքիայումհայտնիբանաստեղծ սահմանամերձ քաղաք: Իր «Մռխիրըհ մանդարինները», «Երեկոյան լրագրեր» ժողովածաներով ողջ երկրիհամակրանքը վայելող, Բեհչեթ Նեջատիգիլի անվան մրցանակի դափնեկիրերիտասարդ

քանապտեղեը Կարսէ ժամանելորոլես«ումհուրինեթի»թղթակից` բքաղաոլետարանի ընտրություններին հեանելու։ԲանասաեղծԿԱՃ արդեն շատ տարիներարնմտյանոռեզիա է ուսումմամիրումԳերմանիայում՝Ֆրանկֆուրտում:

անունըճիշաչեն հավաքել,«Ա»-ն ետք է փոքրատառ լիճի,- ամաց ն Կան, մտակայն անմիջառլեսզղջաց ողարտավորվածությում զգալով՝ավելացրեց,-լավէ տռացվել: -Վարոլեա, մենք ատուգենք՝ փնարում որողեսզի ձեզ էինք, ճի՞շտ ենք գրել -

Իմ

ԱՂՔԱՏՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԵՎ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԷՇ:

ձերաճանը,թե՞ոչ,- լատասխանեց Սարդարբեյը:-Տղաս,տոս, տղաս, մերբաաճասատեղծի անունըճիշտչեքհավաքել,-բացարձակ անվրդով դիտողություն նա Կան որդիներին: գլխիընկավ,որ Սարդար բեյը շարվածքիմեջ այդ րեց սխալըտեսնում է ոչ առաջինտնգամ:- Անմիջաողես ուղղեք... Կան: Նա Ինչո՞,- հարցրեց արդենտեսելէր իր անունը՝ճիշտգրութհոդվածիամենավերջին յաճբ,ամենածավալուն տողում: -

ՍՈՒՆԱՅ

ԱԳԳԱՅԻՆ

ՁԱհՄԻ

ԹԱՏԵՐԱԽՄԲԻ

ՀԱՂԹԱԿԱՆ

ԵՐԵԿՈՆ

ԹԱՏՐՈՆՈՒՄ

Ազգային թառորոնում երեկերեկոյան կայացածժողովրդական

ն առաջադիմության որը հագեցած ներկայացումը, էրԱթաթուրքի ն շնչով, որը հանդիսատեսին ներկայացրեց ողջ Թուրքիայում հայտնիՍունայԶաիմիթատերախումբը,ընդունվեցմեծ հետաքրքրությամբն ոգնորոթյամբ:Ներկայացումը, որը տնեց մինշնուշ գի» շեր, ն որին ներկաէին փոխնահանգարվետը, քբաղաքառղետի

աճղակալըն Կարսիայլ նշանավորանձինք,հաճախակի ընդմիջվում էր բուռն ծափահարություններով: Կարսիբնակիչները,ովքեր վաղուց ի վեր ծարավիէին ճման ստեղծագործության,ծայրեծայր

լցրելէինողջ դահլիճը,իսկցաճկացողները էին ճան կարողացել ներկայացմանը ենանելիրենցտներում,հերուտճացայցով, քանի որ «Սահման» քաղաքային հեռուստարնկերությունը իր գոյության երկուտարիներիընթացքումկազմակերտել էր առաջինուղիղհեն հրաշալիբեմադրությանը ոարձակումը հաղորդակից լինելուհճա-

րավորություն ընձեջելԿարսիողջ բնակչությանը: Այադիսով, «Սապեման» հեռուստաընկերությունը կազմակերոլեցարտաստուդիականտճաջինուղիղ հեռարձակումը: Քանի ոը հնռումտաընկերությունըդեոչունիուղիղ հաղորդումներ կազմակերոլելու անհրաժեշտ տեխճիկա, ԷՄապիթ փաշայիոլողոտայումգտնվող «Սահման»

հեսուստարճկերության կենտրոնիցմինչն Ազգային

թատրոնումտեղադրվածտեսախցիկանցկացվելէրհրկուփողոց

հաճողմալուխ:Որողեսզիձյունըմալուխիճվնասյողատճառի, Կարսիգիտակիցքճակիշները թայլ չին տվել մալուխնանցկացնել

իրենցբնակարանների միջով(օրինակ,ճեր ատամնաբույժՖադիլ բեյի ընտանիքըմալուխնընդանելէրտաճ ճակստոի ղատշզամբից ն

հանելետճտքակի այգու միջով):Կարսիբնակիչները ցանկանում

են, ռր այս բարեհաջողուղիղհեռարձակումը կրկնվի առաջինիսկ

հարմարւառիթուլ:«Սահման»

հեռուսմաըճներությամ ճերկայաաու»

ցիչներընշեցին,որ արտաստուդիական այս առաջինհեռարձայկմաճ շնորհիվԿարսիբոլոր ձեռնարկությունները գովազդեն ոլատվիրել:Թատերախաղիընթացում,որինակաճատեսեղավ

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈԻՔ

/

ՁՅՈՒՆԸ

Յծ

քաղաքը, Աթաթուրքի ոգու գրվածողիեսնեբիցբացի,արնմտյան լուսավորության ոլտուղ հանդիսացող թատեմեր սահճանամերձ ողջ

-

րական ստեղեագործությունների ամենագեղեցիկ հատվածներից

բացի,մեր մշակույթըքայքայող գովազդներըքննադատող դրվազներիցբացի,հավաքականի հաճիահայտդարոլասառղլան Վուրալի ն Աթաթուրքին արկածների ողատմությունից բացի,հայրենիքին նվիրվածբանաստեղեությունների ասմունքիցն մերքաղաք այցեչած ճշանավորբանաստեղծԿայի վերջին`«Հյունը» բանաստեղ-

ծությանհեղինակային ընթերցումից բացի, ճորճեկնաբանճությամբ ն

ճոր՝ «Հայրենիքկամգլխայոր»չանվամբ ճերկայացվնցճան

հանրաոռլետության ժամաճակներումմեծ ժռղովրդսւյնությունվայե» լող «Հայրենիք կամչադրա» առաջադիմական գլուխգործոցը: Ես «Ձյունը» վերնագրովբանաստեղծություն չունեմ, իսկ երեկոյան թատրոնշեմ գնալու:զեր հոդվածըլույս կտեսնիսխալտեղեկատվությամբ: Այդքան վտոահմի եղեք:Շատերը,ովքերմեզչեն սիրում,որովհետղ մենքհաղորդումենքդեռղքերի մասին,ռրոնքդեռտեղիչեն թճեցել, ճրանք,ովեն, քեր կարծում թե այն, ինչ մենք անում ենք, ոչ թե լրագրությունԷ, այլ գուշակություն,չեն կարողանումթաքցնելիրենցզարմանքը, երբհրադարճությունները եճ զարգանում ճիշտայնոլես, ինչոլեսճնարագրել ձնքմենք:Շատ ղելքեր տեեճ Ժամաղի ունեցելմերկողմիցճախօրռքզկարագրված լինելուոողսաճաոռցվ: նակակիցլրագրությունըհենց դա է: Իսկ դուք, վաոաե եմ, որոլեսզիԿարսը չզրկձք մամաճակիհետ համընթացքայլելու հնարձվորությունիցն որոեսզի չվշտացնեքմեզ,ճախկգրեք«Ձյունը»վերնագրով բանաստեղծություն, առղա ն կգաքներկայացման: Նախընտրական հավաքների հայտարալությունների, Էրզրումիցբերված շիճուկներովուսումնուկանհաստատություններում դատվատոումկատարելու, ն դա որոլեսԿարսիբնակիչների ջրի վարձըերկուամսովհետաձգելու հանդեող նս մեկդրւնորումճերկայացնող ցուցաքերվող բարեհաճության տեղեկությունների արանքում կարդաց սկզբումչէրճկատել: Կան նսմեկհրառղարակում, որը -

-

ՁՅՈՒՆԸ

ՓԱԿԵԼ

Է ՃԱՆԱՊԱՐՀԸ

Ձյունը, որ գալիսէ արդենհրկու օր շարունակ,մհր քաղաքը կտրելէ մնացյալաշխարհից: Երեկառավոտյան Արդահանի ճաճարրարեր

փակվելուցհետո կեսօրինձյունըծածկել է ճան Սարիղամիշտադող ճառառղարհը: Չափազանցառատ մյանն սառույգճերի ոլատ-

ճառովհաղորդակցության համարանանցանելիդարձան ճանառդարհների հատվածից «Ելմբզ»ընկերությանԷ̀րզրում է Կարս:Օդերնութաբանները ուղնորվողավտոբուսըվերադարձել ենճ,որ ցրտերը,որոնք խուժելձն Սիբիրից,ն փեղեկացնում

առո

ԱՂՔԱՏՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԵՎ

ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆԸ

նս երեք օր: Կարսըերեքօբ աոդրելու է իր ձյունըկշարունակվեն Մասհարմարառիթ ողաշարներով, ինչոյեսճախլինձմեոներին: է, ռր մենքմեզ բերենք: կարգի Կան

արդենվեր էր կացել ն դատրտտովումէր դուրս զալ, երբ Սարդար

բեյըվեր ցատկեցն որչղեսզիԿայինառիոլիլսել իր վերջինխոսքերը,բռնեց դռանփեղկից: Ո՞վ գիտի,թե այս աճենիմասին ինչեր կասենԹԹուրգուտ բեյն ու նրա -

դուտորերը,-ասաց ճա,- րանք սրտաբաց մարդիկեն, ն ճինքերեկոները մտեր-

մաբարայցելումենքնրանց:Սակայնչմդռանաք.Իփեկխանումինախկինամուսինըքաղաքառլետի թեկնածու է Ալլահիկուսակցությանկողմից:Իսկ հփեկի քույր Քաղիֆեն,' որինԻփեկնու հայրը բերելեն այստեղուտանելու, ըաո լուրն» Է. Այնինչ՝նրանցհայրըհին րի՝ գլխաշորկրող աղջիկներից ամեճամոլեճանդն է: Կարառմռչ ոք գլխիչի ընկնում,թեինչու կոմունիստ չորչչ տարիառաջ՝Կարսի ամենածանըօրերին,նրանքեկանայստեղ: Թեն Կան մի քաճի րոռոլեի ընթացքումստացավբադճաթիվտեղեկություններ,որոնքլիովինի վիճակիէիճխաթարելունրաանդորրը, սակայնկարողացավողահոլանել անխռովտեսքըն դուրս եկավ:

|

Գ Դու

իրո՞լ եկել

ես

բԱտրությումԸերի ս իճյԱասղամությումՄեւի ղառճառով Կան ն

Իփեկը«Նոր կյանք»հրուշակարանում

Ինչու՞հակառակ վատտեղեկությունների, որ լսեց Կան, ճրադեմքին, այնուամենայնիվ, հայանվելէրաննշմարժոլիտ,երբՖաիք բեյիոդողուռայով ձյանտակքայլում էր դեոլի «Նոր կյանք»հրուշակարան:Նրա ականջինհասավ Պհոլինո դի Կառլրիի«Ռոբերտան».ինքն իրեն զգումէր Տուրգենեիռոճանաիկն տխուրհերոս,ով գնումէ հանդիոլման այնկնոջհետ, ում կերոլարը հոգուխորքումփայփայելէ տարիներշարունակ:Կան սիրուճէր Տուրգեննին,

ն ճախառլատմական ով հոգճելովիրերկրիանվերջանալի խնդիրներից վայրեու ն երազեճությունից՝արհամարհել լքելէրայն, բայց Եվբոոլայումկարոտով լով սիրումէրհենց այդ երկիրը:Նա սիրումէր Տուրգեննիճրքագեղվեողերը, բայց ճիշան ասենք.ի հակադրություննրահերոսների՝Կան բնամ կյանվածչէր եղել Իփեկիկերոլարըհոգու խորքումտարիճերշարունակփայփայելով:Նա ընդամենը ռստոկերացնում էրմիայնոլիսիկին,ինչոլիսինԻփեկճէ, հնարավոր է՝ երբեմճհիշեյովճան ճրան:Սակայն հենցԿան իմացավ,որ Իփեկըքաժանվել է ամուսնուց,սկսեց մտածելնրա մասիճ, իսկ հիմա հանկարծ ցանկացավ տուրգեննյանողճաճտիզմով ն տրամադրությամբլրացնելայն ջագը, որնզգամ է խորճու էր,քանզիԻփեկիճասինմտածելէր ոչ այնքան,որքանանհրաժեշտ չուրջ հարաբերություններ հասաատերո համար: Սակայն հրուշակարան համճելում ն Իփեկիկողքինճտռելուն/ղես նա կորուսանեց տուրգեճնյանողջ ռոմանտիզմը: Իփեկնառավելգեղեցիկէր,քան Կաճ հյուրանոցում, առավելգեղեցիկ,բան հաճալսարանական տարիներին: խռովքզգաց Իփեկիգեղեցկությունից. այն բացարձակզերծ էր արհետոականությունից.շրթմերկու|թռթնակիկարմրեցրած շուրթեր,գունաւռմաշկ,աչքերի փայլ, անկիղծություն, որն անմիջաղես մղումէր սրտաբացության: Մի չղահ Իփեկընույնիսկայնքանանճիջական էր, որ Կայիճթվաց,թեհակառակճրա՝ Վատ քանատոեղծություն իճքըշափազանց բռնազբոսիկէ ն կաշկանդված: գրելաց գատ, Կան ամեճիցշատ վախենումԷրհենցդրանից: Ճաճաղարհինես տեսա իաճվորների, ովքերուղիղհեռուտտահաղորդ ման համար «Սահման» հեռուաղարնկերությունի անցկացնում Կարսի մաղուխ էին Ազգայինթատրոն,ասես լվացքիոլարանէինկառդում,-ասաց Խիեկը՝ հագվելով, ոբ զրույց Է թեմայիշուրջ: Վախենալով, բացել իրեն խորթ որկարողԷթողնելգսոլառականկյանքիթերությանները հեգնողիտոլավորություն, չէր ժոլաում: ճա Ռրոշժամանակ նրանքփնտրում էինզրույցիընդհանուր թեմա,որը կկարողանանքննարկելհանգիստ,այն մարդկանցնման,ովքերորոշելհն ողայմաճավորվելմիմյանցհետ: Երբմի թեմանսոլառվումԷր,Իփեկըգտնումէրմեկ ուրիշը՝ժողտալով այնոլես,ասես ինչ-բրնորբանէ արարում:Ձյունը, Կարսի աղքատությունը, Կայի վերարկուն,այն, որ հրկուսնէլ գրեթե չեն փոխվել,Շխելուց հրաժարվելու դժվարությունը, ծանոթներ,ում Կան հանդիտելէրՄտամբուլում, որն հիմաայնքանհեռու է թվումիրձնց`երկուսին... Երկուսնէլ մայրէին -

ԿԱՆ

ԵՎ ԻՓԵԿԸ

«ՆՈՐ

ԿԳԱՆՔ:

ՃՐՌԻՇԱԿԱՐԱՆՈՒՄ

էինՍտաճբուլուն՝ Ֆերիքյոյիգեկորցրել,ն այն, որ ճրաճքհուղարկավորված մերձեցնում էր րանց: Երանք ձգտում էինդրան.թեն ճույնոդես բհգմանատանը, տածած ողահիտակ վստահությունից փոքր-ինչշինծու,բայց ճիմյանց հանդեոլ ն են, որ ծնվելեն տղամարդ կին,ովքերհասկացել ներքինանդորրը. ձնավորված ասոդակերոլիմիավորողնշաններիտակ.ճրաճքխոսումէինիրենցկյանքում մայրերիդերիմասին(կարճ).այն մասին,թե ինչուէ խարխլվելԿարսիկայաերկար).այն մասին, որ հրուշակարանիտեղում, ուր բաճը(համեմատաբար նկեղեեկեղեցիէր,ն ավերված թվականըուղղափառ հաճդիել են, մինչ ուր կա ճան հատուկբաժին՝ թանգարանում, ցու դուռը գտնվումէ ոդատճության որոշ զբոսաշրջիկներ (հփեկի խոսքերով` նվիրվածհայկական կոտորածներին է կրծել են, թե այն ճվիրված թուրքերիկողմից սոանվածհայերին, սակայն էեղել). խոսումէինհրուշակարահետո հասկացել են, որ աճեն ինչհակռտակն ճման մասին.ւսյճ գորշ մատուցողի ճի միակ՝ կես խով, կես անկյալ, ստվերի ճասին,որ Կարսի թեյարաններումսուրճ չեն վաճառում,որովհետնգործազուրկներիհամարայն թանկհաճոյք է. ուսյին ուղեկցածլրագրողիքաղաքական հայացքներիե տեղակաճմյուս թերթերումիշխողմտայճությունների ն կառավարությաէին զինվորականներին մասի (նրանքբոլորը ոլաշտոլաճում «Սահման» քաղաքայինթերթիվաղվահսոճարիմասին,որը Կան հանեց նը). գրոլաճից: ընթերցել թերթիառաջինէջը,Կան Երբ Իփեկըսկսեցուշադիր վախեցավ՝ կտրծելով,որ Ստամբովումմնացածիր հին բարեկամներինճան նրա համար կյանքն միակ իրականաշխարհըԹուրքիայի զերքաղաքականացված ճույնողես ն է ն է, ռրր խղճուկ տառառլանքով լի, Իփենըվայրկյաճիսկչի դատկերացնում, որ

Նա Գերմանիայում: կարող աղրել

էր

փոքրիկ ձեռքերին,

երկարնայում Իփեկի

գեղեցիկ: նրբագեղդեմքին,որը դեռեսթվումէր անհավատալիորեն որոշ Քեզ ի՞նչ հոդվածով էիճ դատել,քանի՞տարի,-մեղմ ժողտաղով՝ -

ժաճանակ անցհարգրեցԻփեկը: Կան պատասխանեց: վերջերինԹուրքիայի Յոթանասունականճերի փոքրատիրաժքաղաքականթերթերումկարելի էր գրել ամեն ինչի մասին,ն էին, որ իրենց բոլորինայդ ողատճառովդատումէին, ն բոլորը հողարտանում են դատառոլարաել քրեականօրենսգրքիայդ հոդվածով,սակայնոչ ոք բանտ հիճնավորաեսէրկոլել որ կարծես )էր ընկնում, որովհետնոստիկանությունը, այդ գորեին, այնուամեճայնիվ,չէր կարողանումգաճել թարգմանիչներին, գրողներինն խմբագիրներին, ովքերանըճդեատփոխումէին իրեճցհասցենեռազմականհեղաշրջում,նրանց, ժամանակ անց, երբ տեդիունեցավ ըը: Որոշ էր ովքերթաքնվումէիճ, սկսեցինսուսուփուսբօնել,ն շան, ով դատադարտվել համար, որի հեղինակնինքըչէր ն տոլագքաղաքականմի հրառղարակման էր փախնույնիսկառանցկարդալու,առիոլված րությանէրհանձնելհառղճեող, չել Գերմաճիա: Գերմանիայումդժվա՞րէր,- հարցրեցԻփեկը: ո կարողացա սովորելգերմաներեն, ն դա ինձփրկեց,-ողատամխա-

-

ՕՐՃԱՆ

ԾԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

ձն

դեմ,ն ես իվերջոկարոէր գերճաճհրենի ճեցԿան,- իմ էությունըըմբոստանում ն հոզիս անաղարտությունս: ղագա ռլահոլանել ոյատմումէ Վախենալովծիծաղելիհրնալ,որովհետեաճաղասելիորեն աճեն քան, ուկաոյներջաճիկ,որ Իփեկըլսում է իրեն,Կան ոատմեց լռության Էր իրեն,ոողատմեց այն մասին,որ արդենչորս տարի՝ մասին,որի գրկումթաղել որիցաեղյակչէիոչ ոք: գրել:Պատմություն, չի կարողանում բանաստեղծություն հեոու վարձակալած փոքրիկբնակարաԵրեկոզերը՝կայարանիցռչ տա» ճում, որի միակողատուհանից տեսարանԷրբացվումդնոլի Ֆրանկֆջուրտի ճիքճերը,լռությանըտրված՝ես վերհիշումէի անցյալումմնացած երջաճիկ ն ղա ինձմղումէրբանատոեղծություն գրելու:Որոշժամանակ ժամանակները, ես շափով հայտճիբանաստեղծ որ (Թուրքիայում ինչ-որ անց,տեղեկանսվով, վտարանդինեհրավիրել եճ, սկսեցինինձբանաստեղծություն ընթերցելու թուրք ոգրադարաններու երրորդկարգիդողրոցները, որ, քաղաքառյետարանները, համայնքները, որոնք րոնքձգտումէինիրենցկողմգրավելթուրք երեխաներին, հետ: ծանոթացնելթուրքերենգրող բանաստեղծի ուզումէին հրհխաներին նաղում էր գնացք,առլշում գերմանական Կան Ֆրանկֆուրտում գնացքն քանի որ բնավչէր հասկանումայդ ճերիզարմաճալիճշտառղլահությունից եկեղեցիներիճրբազեղ գանգալարգյուղաքաղաքների երկրիլեզուն,հռհքավոր մեջքներին դոլրոցից թռոլ ոլուրակների,ողայունակները ճերի, հաճարհնիների տուն վերադարձող մուգ աճրակազմերեխաներիճոտով անցնելիս գնճագքի ն գրում բանասետնում տանը, ճույն լռությունը, ինչ վերաոլրում առլակիների ընթերցելու,ատեղծություն:Եթե չէր մեկնում այլ բաղաք՝ բանաստեղեություն ճեն առավոտժամըութինդուրս էր գալիսոնից, Կայզերշտրասն փողոցովգնում ն «Այնտեղայնքանանգլեգրադարան տրվումընթերցանության: քաղաքային բեն գիրք կար, կարդալուհամար քսանկյանքէր ոլետք»: Ինչոլեսերեխա,որը կարգումէր այն ամենը,ինչ համոզվածէ, թե մահըշատ հեռու է, ճա հաճգիատ ուզումէր. 19-րդդարիվեռղեր,որոնքողաշտումէր. անգլիացիոդոնտ-ոռմաճաիկվերաբերյալ.թանգարանային գործիողատմության ճեր.գրքերինժեներական Կան գեանկարգրադարաճում գրքերէր թերթում, տեղեկատուներ: քաղաքային հին հաճրագիտարանճերի աոջն ճի ողահդադար առնելով`ուսումնասիրում ն քաղաքիժխորը վեռղերին, չնայած Տուրգեննի ճեր, առղա կրկինվերադառնում նա հասնում էր,սակայնհոգում զգումէր այնճույնլռությունը,ինչ խողությանը գնացքում,նույն լռությունը,որը նրանուղեկցումէր,երքշեղումէրճանառգարհն ու հրեական մոտովանցնելով`թափառումՄայնի ափերին,ճույճ թանգարանի լռությունը,որը նրանիցանբաժաճէր կիրակիօրերին,երբ դեգերումէր քաղա-

քի մի ծայրիգմյուսը: Որոշ ժամաճականց այդ լռություննսկսեցիմ կյանքումայճոլիսիտեղ գրավել,որ ծս դադարեցիլսել տազճսսդահարույցժխորը,ինչի դեմ ոլետք է -

բանատոեղծություն գրել,-ասաց Կան:- Գերճաոր կարողանաս ոլայքարես, հետ ես ըճդհանրաոլես չէի խոսում:Իսկ թուրքերիհետ, որոնքինձ ճագցիճների ն՛ կիսախելագար, ե՛ ն՛ գիտուճիկ, համարումէին մտավորական, միաժամանակ

ԿԱՆ

ԵՎ

ԻԶԵԿԸ

«ԵՈՐ

ԿՅԱՆՔ»

ՃՐՈՒՇԱԿԱՐԱՆՈՒՄ

ւն

Ես ոչ մեկիհետ չէիհանդիողում, այնքանկ լավ ոչ իմ հարաբերությունները չէին: ն հետ չէի խուում բանաստեղծություննույնոյեսչէի գրում: մեկի Սակայն թերթը գրումէ, որ այս երեկո դու կարդալուես քո վերջինբանատտեղեությունի: որը կարդաճ: Եսչունեմվերջինբանաստեղծություն, մոտ, մթին մյուս Ծայրումո̀ղատուհանի Նրանցիցբացի՝հրուշակարանի նստած արտաքինով երիտասարդ, էրխղճուկ,անբարետես տվողսեղանիառջն նտտածմիջինտարիէրինչ-որբանառդացուցել դիմացը փորձում որը համառորեն անձնավորությանը: Նրանցթիկունքում գտնվողհսկայաքի հոգնած ու բարետես թափանցողլույսը վարդագույներանգովընկճում էր մութ կան պատուհանից հեռու՝ իջնողձյանվրան առաջացնում հրուշակարանից երկնքիցփաթիլ-փաթիլ ես ինչը անկյունումլուրջ զրույցովտարված երկուհոզուարտացոլանք, փողոցի անվաճագրինեռնե լուսավորությանն դատուհանիշրջանակի հրուշակարանի նմանում էր սն-աղիտակ կինոնկարի անհաջողկադրի: ոլարոճառով Քույրս՝ Քադիֆեն,առաջինտարինառհաջողհանձնեցհամազ մարանի քննությունները,ա սաց Իփեկը:Երկրոլյ) տարին ընդունվեց ընդունելության ինառիտուտ:Իմ թիկունքում`աճկյունում նստած այստեղի ճանկավարժական իռստիտուտիտնծրենն է: Հայրս շատ է սիրում բարետեսանձնավորությունը աղետիժամանակ,ն հայրս քրոջս: Երբ մերմայրիկըզոհվեցավտոմոբիլային այստեղ՝մեզմոտ: Դա երեքտարիառաջ մենակմնաց,որոշեցտեղափոխվել էր: Իսկ ձրբ հայրս եկավ, ես բաժանվեզիՄուխթարից:Մկսեցինքբոլորս ճիան մեռյալներիհառապն աղրել: Ճյուրչասնոցի շենքը, որը լի է ուրվականներով Է: Երհք ն մերհամատեղսեփականությունն չՀաճբներով,ճեր ազգականների սենյակճենքեճքզբաղեցնում: Ըստ երնույթին,համալսարանականն ձախամճետ կազմակերոլություններին հարելու տարիներինԿան ն Իփեկը այնքան էլ ճանրիմչեն եղել: Ծրը բարձրադիր ճիջանցբնետասնյոթանյա Իփեկըհայտնվեցբանասիրականի ռում,Կան շատերիճման անմիջարյես նկատեցճրագեդեզկությունը: Հաջորդ Պարի ճա արդենգիտեր,որ հփեկը բանատոեդծՄուխթարիկիննէ: Նրանք երկուսն էլ ԵճումդովԿարսիցէին ն հարումէին նույմ կազմակերողությանը: Մուխթարնսկսեցընտանեկան առնտիովզբաղվել.իրացնումէր «Սրն պսաց Իփեկը:-Մենք վեշելիք» «Այգազ» ընկերությունների արտադրաճքը,րադարձանք այտոեղ, բայց հրեխաչունեցանք,ն այդ տարիներինՄուխթարձ ինճանընդեատտանում էրԷրզրումու Ատամբուլ`իմշկի:Մենք բաժանվեցինք, ռրովհետնարդոլես |լերեխա չունեցանք:ԻսկՄուխթարըկրկինամուսնանասղու փոխարեն նվիրվեց կրոճին: Իճչու՞նն բոլորը տրվումկրոնին: ն նրանքոլտշ ժամաճակ լուռ նույումէին ողլեսԻփեկըչղատասխանեց, տինամրացված սն-սոլիտալհեռուտտացույցին: Ինշու՞այս քաղաքումբոլորը ինքնասոլաննն լիճում,- հարցրեցԿան: -Ոչ թե բոլորը, այլ աղջիկներնու հրիտասարդկանայք,-պատասխանեց -

-

մի

-

-

-

-

-

ՕԶՐՃԱՆ ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

են կրոնին, են լինում: Իփեկը:-Տղամարդիկ նվիրվում իսկկանայքինքնատդան

Ինչու՞:

-

Իփեկնայնոլեսճայեցնրան,որ Կաճ իրտվածհարցին արագորեն :ղաու լոդիրշ տասխան գանելունրաճիգումզգաց ինչ-որանհարգալից բան:Նրանք առժամանակ լքնգին: Ես ողհտք է հանդիոլենՄուխթարին, որոլնազի ռեղորտաժ ոդատրաս-

տեմ

վերաբերյալ: ընտրությունների կացավն վաճառասեղանին մռտենալով՝զանԻփեկճանմիջառլեսվեր

գահարեց:

Մինչն Ժամըհինգըկռսակցությանմարզայինբաժանմունքում,վերաԱ ճա էն ա,նատելով`ասաց քեզ սողասում դառնալով -

Նրանք ճի զլահլոեցին,ն Կան խռովքզգաց: Եթե ձյունըփակածչլիներ ձա այստեղիցկփախչեր Կան խոառաջինիսկավտոբուսով: ճանաողարհները, մոռոնվածմարդրինխղճահարությունզգաց քաղաքիհանդեղը,մոռացություն կանցն երեկոներիհանդեղ: Նա ակամանայեցձյանը:Հնտո երկուսնէլերկար ու լուռնայումէինձյանը,ինչոլեսմարդիկ,ովքերժամանակշսռո ունեն ն կարող են անտեսելկյանքիընթացքը:Կան իրենզգումէր անօգնական: Դու իրո՞քեկել հս ընտրություններին ինքնասոյանությունների ողատճառով,-հարգրեց Իփեկը: ես իմագա,որ դու բաժանվել ես Մոխթարից:Եկելեմ -Ոշչ,Մտամբովում քեգհետ ամոսճանալու: Սկզբում,կարնելով,թե ասվածըկատակէ, Իփեկըբարձըծիծաղեց,աոլա խիստկարմրեց: Երկարատն լռությունիցհետո Կան հփեկիաչքերիցհսսնա ամեն կազավ,որ բան ընկալումէ այնոլես, ինչոլեսհարկն է: «Այնքան անհամբերես, որ շես կարողանումգոնե առժամանակթաքունոլահել մտադինձհետ, սիրահետել,-ասեմ էիճԻփեիություններդ, ինչ-որկերողմաներմանալ հս կի աչքերը,-եկել ոչ թե այն ողատճառով, որ սիրումես ինձ,մտածում իմ մասին:Եկել ես, որովհետն լսել ես, որ բաժանվելեմ, որովհետեհիշումես, ռր գեն ես եմ, թերություն համարումայճ, որ նս Կարսում եմ առղրում»: դեցիկ Երջանիկլինելուաճոլարկեշտ ցանկությունը, ինչիցարդենամաչումէր, որասմելուհաստատ մտադրություն զգալով՝Կամ հանկարծոլատկերացրեց, է յոկ այն, որ Իլիեկն ավելիաճողոքէ մտածում իրենց ճասին.«Մեզ միավորում ու հրազձերը որ մերսոլասումներն չեն իրականագել»: ողատասխանը էր Կան: ՍակայնԻփճնկի բնավայն չէր, ինչ ակնկալում Ես ճիշտհավատացել ես: Շնորհավռրում եմ, որ դու լավ բանաստեղծ եմ գրքերիդհամար: ԻնչողեսԿարմի բոլոր թեյարաններում,խորտկարաններում, հյուրանոցճերիճախասրահներում, այստեղկ ողատից կախվածէինոչ թեկարսյանլեռների տեսարաններ, որոնցով տեղացիներըչափազանցհպարտաճումէին, այլ ՇվեյցարականԱլոլերի ողատկերներ: Տարեցմատուցողը,որը քիչ առաջ թեյ էր տակ՝յուղոտ ու ոսկեփայլ բերել,նստելէրլամոլի թխվածքներով գունատ լույսի ՛

-

-

ԿԱՆ

ԵՎ ԻՓԵԿԸ

«ՆՈՐ

ԿՅԱՆՔ»

ՃՐՌԻՇԱԿԱՐԱՆՌԻՄ

:

ճիջն,դրաճարկղի կողքին,թիկունքը՝ սեղանուշոկոլադներովլի սկահակնձրի ն

ձերիկողմ,դեմբը՝նրանցուղղած, ինքնագոհ դիտումէր ողատիցկախսն-սողիտակ հեռուստացույցի էկրանինծԾավայվողինչ-որ գործողություն: Կան, որը

ողատրաստ էրնայելցանկացած բանի՝ բացիԻփեկիաչքերից,նույնոյես սկսեց սնեռան դիտելֆիլճը:Մի շիկահերթուրք դերասանուտի ծովափնյաավազների

ձիջով փախչումէր իրենհետաոլնդողբեղավորերկուտղամարդկանցից: Իսկ

ընթացքումանկյունումնստած փոքրիկմարդըվճր կագավնսճանկավարժականինստիտուտի տնօրենի վրաատրճանակ ոդարգելով՝ իճչ-որբանասաց, որը, սակայն,Կւսն չլսեց: Ճետո Կան գլխի ընկավ,որ երբ տնօրենը պատաս» խանեց,հենց այդ ղահին էլ նա կրակեց:Կան դա հասկացա ոչ թե կրակոցի ձայնից,ինչըհստակչլսվեց,այլ այն բաճից,որ տնօրենը,մարմնիմեջմխրճվող հարվածիցցնցվելով,ընկավաթոռից: գնդակի ն ճույնողես Իփեկըշրջվեց ճայեցայն կողմ, ուր սառելէր Կայի հայացքը: Մատուցողնայնտեղ չէր, ուր քիչ առաջ տեսելէր Կան: Փոքրիկմարդը ատրճանակը դարձյալուղղեցհատակին ընկածտնօրենի վրա: Տնօրեճըդարձյալ ինչ-որ բան ասաց նրան. ասվածը չհասավնրանցլսողությանը:Փոքրիկ մարդընս երեք գնդակարձակեցանօրենի վրա ն թիկունքիկողմում գաճվող դոկից դուրս գայով՝ արագորենանհետացավ:Կան ճրադեմբըչտեսավ: -Գճաճք,- ասաց հփեկը,-ողեւոքչէ այստեղմճնող։ Բռնեք,-բացականչեց Կան,- ոլետքէ զանգահարել ոստիկաճություն,այճուննանասաց ճա, սակայնչկարողացավտեղիցշարժվել:Եվ անմիջառղես այդ

-

վազեց Իփեկի նանից:«Նոր կյանք» հրուշակարանիերկփեղկգռներիառջնու աառիճանների վրա, որոնցովնրանքարագորենիջան,ոչ ոք չկար:

Նրանք մի վայբկյաճումհայտնվեցինձյունածածկ տւլարկիվրաե աԿան րագ հեռացան: մտածեց.«Ոշ ռք չի տեսել,թե իճչողեսելաճքայնտեղից»: Դա ճրանհանգստացրեց, որովհետեզգացողություննայճողիսին էր,ասես ինքճ էրհանցանքգործել:Սմճւսնանալու ցանկությունը, որի համարարդենզղջացել էր, ամոթը,որ խոսեցայդ մասին,ասես արժանիողատժիէին ենթարկվել:Այլնս չէր ուզում որնէմեկի հետ ըճդհարվել: Նրանքհասան Քյազիճ Կարաբեքիրիոլողոտայիանկյուն:Կան վախեկում էր, տւկայնմիաժամանակ երջաճիկէր իրենցլռիկմտերմությունից, որ ծնել էր ընդհանուր գաղտնիքը: Նրան անհանգատություն ողատեց,երըԽալիթ փաշայի գործարարկենտրոնիդռներիտոջնդրվածխնձորիու ճարնջիարկղերըլուտովորող էլեկտրականսովորականլամողիլույսի տակ,որն արտացոլվումէր հարնաճվարսավիրանոցի ցուցափեղկում, արտաասք նկատեց Իփեկիաշքերում: Մանկավարժական ինստիտուտի տճօրենըթույլ չէր տաղիսոդարաղմունքների մասնակցելայն աղջիկներին,ովքերգլխաշործն կառղում,մրմնջաց Իփեկը,-խեդճինայդ ոոստճառովաղանեցին: Հայտնենք ոատիկանություն,ասաց Կան՝ հիշելով,որ կարժամանակ, երք ձախերը տանելչէինկարողանումայդ արտահայտությունը: Նրանք առանցդիտ |լամեն ինչ կհասկանան:Գուցեհիմաարդենգի-

-

-

ՕՐՃԱՆ

ԹԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

տեն ամեճ ինչ: Բարօրությանկուսակցության մարզայինգրասենյակը վերեում է՝

երկրորդ հարկում,-Իփեկըմատնացույց մճուտարեցգործարարկենտրոնի ՏեսածդոլատմիրՄուխթարինճ, որողեսզիերբՀԱՎ-ից գան ճրամոտ,չզար-

քը:-

մանա: Ու ահա

թե էլի ինչ. Մուխթարնուզումէ, որ մենքմիաճանք:Երբ նրահետ խոսես,այդ մասինչճոռսնաս:

Ուսուցիչ,

կարո՞ղ եմ հաց

ռալ

ու զոհիմիջն Առաջինն վերջին զրույցը մարդասոլանի

էին փոխաճակում, Այն ընթացքում, երբԿան ու Իփեկըհայացքներ փոթտնօմանկավարժական ինստիտուտի բամարմինմարդըգնդակներարձակեց բենի կրեքին ու գչխին,որի իրանին թանձըկոլչաժառյավենովամրացվածէր մարքը տնօրենի գաղտնիձայնագրիչ:«Գրունդիգ»ֆիրմայիարտասահմանյան

էինՀետախուգության ազգայիծ վարչության Կարսիբաժանմարմճիճաճրացրել

Ե՛լ աղառնալիքները, որ վերջին մունքի ոլարտաճանաչաշխատակիցները: ստանում ու էր գլխաշորովաղջիկներինողարառլմունքների շրջանումտնօրենը

թույլ չտալու դատճառով,ե՛ Տեղեկատվությաննախարարության ինստիտուտ հասոիքային գործակալների ձեռքքերածգաղտնիտեղեկությունները, որոնք աճբարյաց վկայումէինտնօրենիհանդեոլԿարսի կրոնականշրջանակների ամասին,նախազգուշական առհրամեչտություն կամության միջոցներձեռնարկելու էին հուշում,սակայնտճծրենը,ուվթենաշխարհիկ մարդէր, բայց ոիոլեսճշմարիտհավատաց)ալ՝ հնազանդ էրճակատագրին, կարծումէր,ոլ նքեարջինճանն վող թիկնառլահներիրեն կցելու փոխարենձայճնագրեն աղառնացոդներին հետո ձերբակալեն, հաառլա այդ հանգամանքըվերջիններիս կտոիոլիփոխել ուր տճօրենըմտելէր ընկույզովայագքները:«Նոր կրոնք»հրուշակարաճում,

ճուշաբյիթուտելու, տեսնելով,ռր իրեն է մոտենում մի անծանոթ,նա, ինչողես Այդ ճայնագրութվարվումէր նման դեոլքերում, անճկաւոմիացրեցձայնագրիչը: ես ով յունը ստացա նրձսայրուց, ճայնիսկշսոռ տարիներ անցսզումէրամուսնու էր դարձել:Ժառղավենը մահը,ն դուտորից, ով հայտնիմանեկենուհի հանելէին ոչ մի օգոււռ չէրտվելտնօրենին:Գնդակներից ձայճագրիշից, որը, իհարկե, երկուսը

թեն դիռյելէին ձայնագրիչին, սակայնժառլավենըլիովինանվնասէր:

«Բարն ձեզ, ուսուցիչ, դուք ինձճանաչեցի՞ք:/ Ոչ, չեմ մտաբերում:/ ձեզհանդիողելերեկ Ճիշտեքասում: Ռրովհետնմենքծանոթչիճք: Ես փորձեցի ն ինճ ետ քշեցինստիերեկոյան այսօր առավոտյան:Երեկոառիկանճությունն /

տուտի դռների մոտից: Այսօր առավոտյան կարողացամի կերոլ ճերսմտճել,

սակայնմյս անգամէլ քարտուղարուհին թայլ չտվեցտեսնելձեզ:Որոշեցիձեզ մոտենմալ, երբլսարանմտնեք,դռներիմոտ: Այդ ժամանակ դութ նկատեցիք ինձ: Պիշու՞մնք, ուսուցիչ: / Չեմ հիշում: / Չե՞քկարողանում հիշել՝ տեսե՞լեք ինձ,թե

ո՞չ: ՄԻնչի՞շուրջ էիք ուզումզրուցել ինձհետ: / Ախր ճս շատ վաղուց հմ ուզում խոսելձեզհետ ամեն ինչիմասին:Դուք շատ հսիգված,կիթված,լուսավորյսղ եք, ոլրճֆեսռր,գյուղատնտեսության մասնագետ:Մեճք, անձնավորություն դժբախտաքրար, աճգրազետենք: Բայց միբանլավ գիտեմ:Հենց այդ մասինեճ ուզում խոսել:Ուսուցիչ,ներեցեք,հո ձերժամատճակը չե՞մխլում:/ Ոչ, ոչ, ի՞նչհեք ասում: / Ներեգեք,թույլ կտա՞քնստել:Սա լուրջ խոսակցություն է: / Խնդրեճ, կարող եք նատել(լսվում է, թե հճչոլեսեն տեղաշարժումաթոռնու գատում)-/ Ունուցիչ, դուք ընկույզովթխվա՞ծք եք սիրում:Մեզ մոտ՝ Թոքաքում,հսկայական ընկուզենճիներ կան:ԴուքԹոքաթումչե՞քեղել:/ Ոչ, բախտչի վիճակվել:/ Շսոռ ափսոս,ուսուցիչ:Եթե (Թոքաթգաք, խնդրումեմ, իմ տանըիջնանեք:Ողջ

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

4ծ

տարի,Թոքաթումեմ աոդրել:Թոքաթը շատ գելեցիկ Է կյանքս՝երեսունվեց Թուրքիաննույնոլեսշատ գեղեցիկէ (դադար):Բայց ինչ ցավալիէ՝ մենքչենք ճանաչումմերէրկիրը,չենքսիրումմեր ժողովրդին:Հիմա այս երկրինդավաճաէ համարվում: ճելը,անարգելընույնիսկարժանիք Ուսուցիչ, ճերեցեք,կարհլի՞ է հարցնել. դուք աթեիստ չեք,չէ՞:/Ոչ: / Մյուսներըհակառակն էինասում, բայց ես չէի համատում,որ դուք՝ կրթվածմարդ,կարողեք ժխտել,մեղա քեզ, Տեր, Ալլահի գոյությունը:Հարցմելուկարիքչկա, բայց դուք հրեաչնք,չէ": / Ոչ: / Մահեմ, փառքԱլլահին:/ Ուսուցիչ,դուք ծիծաղում ծք,չէ՞:/ Մահմեդական մեդական մի հտրցի:Որովհետնայդ հարցի եբ, բայց խնդրումեմ լրջորենոողատասխանել ստանալուհամարես ձմեռով,ձյուներիմիջով (Թոքաթից պատասխանը ձեզճմից հասելեմ այստեղ:/ Թոքաթումի՞ճչ հք լսել իմ մասին: / Ուսուցիչ, տոամբույան թերթերըչեն գրում,թե ինչոլեսդուք ռղարառդմունքների չեք թողնումմերխեղճ են աղջիկներին, ովքեր նվիրված Նրա կրոնին,Նրա գրքինն գլխաշորեն կաաղմկահարույց ւղում:(Թերթերնզբաղվածեն ստամբուլյանմաճեկենուհիների Սակայն մերչքնաղԹոքաթում կա «Դրոշ» մահմեդական ոխողմություններով: ռադիոկայան, որը հաղորդումէ, բե մեր երկրումորտեղեն Ճնշումուղղահաես էլ եմ երկյուղումԱլլահից: վատներին:/ Ես չեմ ճնշումուրղահավատմերին, ես եմ երկու օր ճանառղարհ կտրել փոթորիկիու ձյանմիջով:Ավտռ/(ոաղցիչ, մտածում էի ձերմասինն, հավատացեք, շատ չավ գիտեմ, բուսումանընդհատ «Ես երկյուղումեմ Ալլահից»:Այն ժամաճակ ես աթեինչեքողատասխանելու. եմ էի, թե ինշողես տալիս այս հարցը, եթե դու, հտրնընդհատոլատկերազնում զելի ողրոֆեսորՆութի Ելմըզ, վախենում ես Ալլահից, ն ձթե դու, հարգելի ուսուցիչ,հավատումեմ, ռի ՍուրբՂուիանըԱլլահիխոսքնէ, այդ դճոլքումատտ ինձ,թե ի՞նչկարծիքիես «Նուր» մւրահի շքնաղու սրբազաներեսունմեկերորդ այաթի մասին:/ Այո, այդ այաթում հստակպատգամկա, որ կանայքզլխաշորկառլենն մույնիսկ ծածկենդեմքերը: / Դու շատ լավ ու ճիշտ ասացիր, եմ նս մի հարցտալ. ինչոլե՞ս ես համաւտեառդրես, ուսուցիչ:Ուրեմնկարո՞ղ ու պումԱլլահիայս ոլրատվիրաճնքո վարքը,երքգլխաշորով աղջիկներին թույլ / Դա մեր աշխարհիկղետության կարգադրությունն չես տղիս ուսում ստանմալ: է. գլխաշորկաոլողներին թույլ չալ մանելլտսրան,դասերինմասնակցել: / (Էեմ է առցիչ,ներեցեք,կարո՞ղ հարցտալ. ի՞նչն կարնոր՝ոլետությա՞ն կարգաղրությունը,թե՞ Ալլահի կարգադրությունը:/ Լավ հարց է: Սակայն այդոլիսի հարցադրումըհակասում է աշխարհիկոլետությանօրենքներին:/ Դուք շատ ծերձեռքը:Մի վախեցեք, ճիշտասացիք,ուսուցիչ,մզում եմ համբուրել ուամցիչ, եմ թույլ տվեք,տեսեք,տեսեքքանիանգամ համբուրում ճերձեռքր:Իսկհիմա, ուսուցիչ,թույլ տվեք նս մի հարցտալ: / Խնդրեմ, ողատրաստ եմ ղատասխանել: / Ոչ: /Լավ, ումեցիչ,ուրեմն,լինելաշխարհիկ, ճշսնակումԷ լինելաճաստվա՞ծ: /Այդ դեռդքում, ասացեք,ուսուցիչ,ինչու՞կրոնիողահանջներին հնազանդմեր մահմեդականաղջիկներինթույլ չեն տալիս մասճակցելդասերինն ողաւոճառ բերումաշխարհիկ կարգերը:/ Ատովածվկա, որդիս,այդ վեճերըոչ մի բաճիչին հանզեցնի:Ստամբուլյան հնռուաուալիքները օրերովխոսումեն այդ մասին: :

ԱՈՍՋԻՆ

ԵՎ ՎԵՐՋԻՆ

ԶՐՈՒՅՑԺԸ...

է Ի՞նչ օգտ: Ոչ աղջիկներնեն հրաժուրվում զլխաշորերից, ո՛չէլ ողետությունն ճրանցայդ տեսքովդասիթողնում:/ Լավ, ուսուցիչ,թույլ տվեքնս միհարց.մեծահոգաբարներեքինձ,խնդրումեմ, բայց մեր խելացի,դաստիարակված, աշհնազանդ, Ծանըոլայմաններումմեծացածաղջիկներինգլխաշոր խատասեր, ուսման իրավունքից կաելու ողատճառով զրկելըմի՞թեհամառխտտսասխանում ու է ճեր սահմաճադրությանը, / Եթե կիթության դավանանքի ազատությանը: ճրանքայդքանհնազանդեն, ուրեմնգլխաշորից էլ կհրաժարվեն: Որդիս,ի՞նչ է քո աճունը, որտե՞ղես առղլրում, ի՞նչ զբաղմունքունես: / Ուսուցիչ, ես աշխատում եմ «Շենլեր» թեյարանում,որը գտնվումէ «Թիթեռնիկ»հայտնիբաղնիքի եմ վառարանի, համոտ,թեյեմ ղատրատառում, ողատասխաճատու թեյնիկների (5 երբեմճ մար:Անունս կարնորչէ: Եվ ողջ օրը լսում հմ «Դրոշ» ռադիոկայանը: են մտառղահում այն խտրաւկանությունհրը, որոնցենթարկվում մահմեդականները,ն, ուսուցիչ,քանիոր մեճքաողրում ենք ժողովրդավարական երկրում,ն քանիոր եսազատմարդեմ, ով վարվումԷ այնողես,ինչոլեսկամենումէ, նստում եմ ավտոբուս ն գնումայնտեղ,ուր դա տեղի էունեցել, Թուրքիայի որ ծայրճ էլ լինի: Գնում եմ այդ մարդու մոտ, ում մասինլսել հմ ն աշքերի մեջ նայելով` հարցնում,թե ինչ Է մտածում ճա այդ աճարդարությունների մասին: Ուտաի, խնդրումեմ, ուտւցիչ, ողատասխանեք իմ հարցին:Ի՞նչ6է կարնոր՝չղետությա՞ն հրամանը,թե՞Ալլահիհրամանը:/ Այդ բանավեճերը ոչ միբանիչեն հան» ես / Ինձ ես գեցնի: Ո՞ր հյուրանոցում իջնանել: մատնելու ոստիկանությա՞նը: Մի վախեցիր, ուսուցիչ:Ես որնէկրոճական կազմակերոլության անդամչեմ: Ես ատում եմ ահաբեկչությունը, եմ մտավոր«ղայքարի կոլճնակից ն հավատում եմ Այահի սիրուն:Ու թեն շատ ջղայինմարդեմ, սակայնգաղափարական ղայԵս ընդամենըուզումհմ, որ քարիցհետո ոչ մեկինմատովանգումչեմ դխոդչում: դու ոլատասխաճես այս հարցին:Ուսուցիչ,ճերեցեք. մի՞թեձերխիղճըչի տաճում վրա բռնանումնք՝ ուսումնաջումայն աղջիկներիցավճու տառառղլանքը, կան համտատությանդոներիառջն թողնելով,բեն Սուրբ Ղուրանի «Նուր» ն «Ահզառղ»)" սուրահներումամեն ինչ հատակ ատխծ է, իսկՍուրբ Դորաճը Ալահի խոսթնէ, չէ՞»: / Որդիս,ՍուրբՂուրանըասում է. «րորիր գողիձեռքը», բայց մեր ոլետությունը այդոլեսչի վարվում:Ինչու՞դրա դեմ չես ընքոստանում: / Շատ լավ ողատասխան է, ուսուցիչ, թույլ տվեքկրկինհամբուրել ձերձեռքը: սնաԲայց մի՞թեգողիձեռքնու մեր կանանցոչատիվըճույնն են: Ամերիկացի ճորթմահմեդական ողրոֆեսոր ՄարվինՔինգիհետազոտության համաձայն՝ մահմեդականճ երկրներում,ուր կանայքչադրա են կրում, բոճաբարությունների թիվը նվազումէ ընդհուոդառոչինչ,իսկկանանցվրա հարձակում գործելուդեոլքերգրեթեչկան:Չադրայիտակթաքնված կինըիրզգեստովկարծեսի սկզբանե ասում է տղամարդուն. «Խնդրումեմ, ձի անհանգստացրեք ինձ»:Ուսուցիչ, ներողություն,թույլ տվեքհարցնել.հասարակությունից հալածելովգլուխները ծածկող կանանց,նրանցզրկելովուսումիցն վերածելովանամոթաբար տկյչորագող կանաճցծաղրիառարկայի՝մենք,ի՞նչէ, ձգտումենք,որ մերկանանց ռրոշակիճապըգրոշիարժե՞քանգամչունենա, ինչողեստեղի ունեցավԵվրո.

ԶՐՃԱՆ

ՓԱՍՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

հետո, իսկ մեզ, նհրեցեքմեծահոգաբար, ողսչյումսեքսուալհեղառիոխությունից / Ռրդիս,ես կերաիմ հացը,ես գնում կավատինվաստդե՞րձնք վերաոլահոոմ: եմ: / Նստիրտեղդ,ուսուցիչ,նստիր,թեչէ կդիմեմսրա օգնությանը: Տեսնու՞մ ս ա է: / ես. գիտե՞ս՝ ինչ Ատրճաճակ:/ Այո, ուսուցիչ, ներողեղեք, հանուն ձեզ այդքան ճանաոլարհեմ կտրել.ես հո հիմա՞րչեմ. ենթադրեգի՝գուցեչցւսնկւս/ Ռրդիս,աճունդի՞ճշչ է: / ՎահիդՍյուզնաքլսել ինձ,ու միջոցներձեռնարկեցի: մե, Սալիմ Ֆեշմեքյան, ի՞նչ նշանակությանունի, ուսուցիչ: Ես անաճուն ն հաոլաշտոլաննհմ այն աճանուն հերոսների,ովքերզոհ են անարդարության նուն հավատիընդվզումեն այս մատերիալիստական ու աշխարհիկերկրում: Ես ոչ մի կազմակերոլության անդամչեմ: Ես հարգումեմ մարդուհրավունքները ն չեմ հանդուրժումբռնությունը: Ուտոիատրճանակըդնում եմ գրոլաննն ձեզ խնդրումողատասխանել միայնմի ձարցի:/ Լավ: / Ուսուցիչ,Անկարայիհրամաճըկատարելով, դուք բացակաեքդրելայդ խելացի, աշխատասեր աղջիկներին, որդնցիցյուրաքանչյուրը իր կուրսիամենալավուսանողուհին3, ծնողներիաչէ եղել հաճախելիություն քի լույսը: Եթե որնէ մեկի անունը արձսնագրված նա ցուցակում,դուք ջնջել եք ճրա անունը,ինչ Է, թե գլխաշորէ կրում:Եթե լսահանումեղել ձն յոթ աղջիկ,մեկը՝գլխաշորով, առյա նրանբացակահամարելով, անտեսելով՝կարգադրելեք նրանցտալ վեց բաժակթեյ: Դուք արտասուք եք քամելայն աղջիկներիաչքերից,ում բացակաեք համարել:Բայդ դւո դեռ բոլո-

չէ: ՀետնելովԱնկարայիցստացածճոր հրամանին`ճրանց նախթույլ չեք տվելմտնելլսարան,վռնդելեքմիջանցք,իսկ հետո վտարելճան միջանցքից, րը

հանել շենքիցդուրս, փողոցնետել:Երբ մի բուռ աղջիկներ՝ հերոսուհիներ, ովն քերհամառորենչեն ենթարկվել, չեն ցանկացելհրաժարվելգլխաշորից ցրտից

դողահար՝հավաքվել են մուտքիառջն`իրենց դժբախտությունների մասին ն ոստիկան ճարդկանց հայտնելու,դուք զանգահարել եք կանչել:/ Մեճք ոստիկանությունչեզք դիմել: / ռսուցիչ, ահ ուճեցիր ն մի ստիր.չէ՞ որ իմ գրոյանում ատրճանակկա:Այն օրը, երբոստիկանճերըտարանաղջիկներինն ձերբակալեցին, դու ի՞նչխղճովես բնել: Ահա սա է իմ հարցը:/ Անշուշտ,գլխաշորերի հարցըձեռք երանգ,դարձելքաղաքականխաղ,կ դա աէ բերելխորհրդանիշի վելի է ծանրացրելմեր աղջիկներիվիճակը: / Ի՞նչ խաղ, ուսուցիչ,աղջիկը, որ տոիողվածէր ընտրությունկատարել։ղատվի ն ուսման միջն, դժբախտաբայը, գոիծեց:Դա խա՞ղէ: / Որդիս,դու շատ ես վրդովված,բայց իճքճասոլանություն ճի՞թեմսքոմդչի անցել,որ գլխաշորերի հարցնայդողեսուռճացրելն բաղաքականնրանգնն հաղորդելայն արտաքինուժերը,որոնքձգտումեն թուլացնելու բաժան-բաժանանել Թուրքիան: / Չլինի՞կարծումես, որ հլշի նույնիսկնրանց թույլ տաս մասնակցել դասերի,աոլա, միննույնէ, գլխաշորի ոլատճառով կդառ-

տանըմնացած աղջիկ:/ Մի՞թեդա միայն ինձնիցէ կախված,որդիս:Այդ ամենը Անկարայիցանկություննէ: Իմ կինը ճույնոլես ծանկումէ մազերը: / Մի խորամանկիր, ուսուցիչ,ողատասխանիր հարցին,որբ հենց նոր տվեցի:/ Ո՞ր / / ես հարցին: Խիղճդչի՞ տանջում:Որդիս, նույճոլեսհայր եմ, իհարկե,շատ եմ ցավումայդ աղջիկներիհաճար: / Լսիր, ես կարողանումեմ տիրառլետելինձ, նան

ԱՈՍՋԻՆ

ԵՎ

ՎԵՐՋԻՆ

ԶՐՈՒՅԾԸ...

4օ

ջղայինմարդեմ: Ու հենց զայրացա, վերջ: Բանտում ծեծեցիմեկին, որը հռրանջելիսբերանըձեռքովչէր ծածկում: Խցի բոլոր կալանավորներին ճարդ սարքեցի,ազատեցիհիմարսռվորություններից, սովորեցրիճաճազանել: Դես ու դեն մի ընկիր,ղատասխանիրիմ հարգին:Քիչ առաջ ի՞նչասացի: / Ի՞նչ ասացիր,որդիս, ատրճանակըիջեցրու: / Ծո քեզ չհարցրի, թե աղջիկ ես նրա համար,թե՞ոչ: / Նեունե՞ս, ինձչի հետաքրքրում`անհանզստանու՞մ րեցեք,որդիս,ի՞նչհարցրիր:/ Ատրճաճակից վախենում՝ստորաքարշությու՞ն ես անում: Պիշիր՝ ի՞նչհարց տվեցի(դադար): / Ի՞նչհարց տվեցիք:/ Ճարցրի՝ խիղճդչի՞ տանջում,անհավատ:/ Իհարկե տանջումէ: / առա ինչու՞ես այղղես մարվում,անարգ:/ Որդիս,հս մանկավարժ եմ, քո հորտարիքին:Մի՞թե է «Զենքը ոլահիրտարիքովքեզնիցմեծերիվրա ՍուրբՂուրանըոլատվիրում ն անարգիրնրան»:/ Չհամարձակվես Սուրբ Ղուրաճի անունը տալ, հտսկացա՞ր:ՇուրջդԼ մի ճայիր,փորձեսձայնհանել, օգնությունկանչել,չեմ խճայի՝ / Հասկացա: / Ուրեմն՝ողատասխաճիր ահա այսողիսի կաղանեմ։Հասկացա՞ր: հարցի. այս երկրինի՞նչ օգուտ, եթե գլուխներըծածկող աղջիկները հանեն բայց շատ

գլխաշորը:Ասա ողատճառը,որը թաքցնումես քո խղճից.օրինակ,ասա, որ հվրոռլացիներըկակսենավելիլավ վերաբերվելճրանց,մարդուտեղկդնեն:Ասա,

գոնեկհասկաճամ քեզ,չեմ սոյանի,ատրճանակս գրոլանսկդնեմ:/ Ճարես նույնոլեսաղջիկ ունեմ. ճա գլուխըշի ծածկում:Ինչգարժաներիտասարդ, ողեսչեմ միջամտելկրա մոր գործերին,ով գլխաշորէ կառղում,այնողեսէլ չեմ ման գալիս,դեիամիջամտումաղջկասգործերին:/ Ինչու՞ է աղջիկդգլխաբաց է ուզումդառնալ: / Ինձ այդոլիսի սանուհի՞ բանչի ասել:Անկարայում հասարաու

ես

է ուսանում: Երբ ես գլխաշռրերիողատճառով կականհարաբերություններ ն ճս տառառդումէի` անվանարկվեցի, երբ ի հայտ եկան ձախորդություններ, նման հանդիողելով բանսարկության, իմ թշնամիների կամձեզ արդարացիորեն վրդովվածմարդկանց սոլառնալիքներին, աղջիկսմիշտ նեցուկէր լինում ինձ, զանգահարում Անկարայից, մի անգամ / Եվ ի՞նչ ասաց. «Սխ, հայրիկ,ոլինդ կաց,ես դերասանուհի կդառճամ»:/ Ոչ, որդիս, նա ամաց. «Ես չհամարձակվեցի անգլխաշորմտնելլտարան, ուր բոլոր աղջիկները զլխաշորով էին:Ստիոլված, / Իսկ ի"նչվճաս,եթեկամքինհակառակ՝ չուզենալով՝ես կառգեցի»: գլխաշոր կաոլի:/ Աստվածվկա, ես այդ մասինչեմ խոսում:Դուք ղահանջեցիք ողատ...

էլ

ճառն ասել,ես ղ

ես ոստիասացի:/ Ուրեմն,անարժան,քո աղջկաորտոճառո՞վ կանությանըստիոլումծեծելգլխաշորկառլող,հավատացյալ, Ալլահիուղուն

/ Իմ հետնողաղջիկներինն անարգումճրանց՝մղելով ինքնաաղանության: դստերճարդարացնողոլատճառներըհուզում եճ բազմաթիվթուրք կանանց:/ Չեմ հասկանում՝ ի՞նչ արդարացումկարող են ունենալինչ-որ դերասաճուհիներ,երբկանանցինճսունտոկոսըհակառակէ վարվում.ծածկումէ դեմքկաճ գլուխ:Դու հղարտանումես, որ քո աղջիկըտկլորանում է, դու, անարգբռնակալ, բայց հիշիրահա թե ինշ. ես ողրոֆեսոր չեմ, բայց այդ հարցի մասինգիտեմ ավելին, քան դու: / Պարոն,խնդրումեմ, ատրճանակը ճի ւղահեքինձվրա,հհռու տարեք,դուք զայրացածեք,եթեկրակեք,հետո ստիռլվածկլինեքզղջալ: / Ին-

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒԻԲ

/ ՁՅՈՒՆԸ

չի՞ համարեմ զղջաղու. եթեճիշտնասեմ, այս զզվելիեղանակին ձյաճտակերկու օր ճամփաեմ անցել,որոդեսզի երկիրըմաքրեմքեզ ճճաճ ւսնհավատից: ՍուրբՂուրաննասում է, որ հավատացյալներին հալածողբռնակալիսողաճութ-

Է: Բայց ես քեզմի վերյունը աստվածահաճոգործ է. դա շարիաթիողահանջն եմ ջինհնարավորություն տալիս,որովհետե,այնաաճենայնիվ, խղճումեմ քեզ,

ձատնացույց արա գոնեմի արդարացում, որի ղատճառով գլխաշորկրողաղջիկներըպետքէ տկլորանան,ասա որնէբան, որը խղճիդդեմչէ, ս, երդվումեմ՝ ես քեզչիմ աղանի: / Եթեկինըհրաժարվի զլխաշորից, ալա հասարակության մեջկգրավիառավելողատվաբեր, պրժաճառրատիվ տեղ: / Հավանաբար խոսքը քո աղջկամասինէ, որն ուզում է դերատանուհի դառնալ:Բայց դեմքնու մարԷ ոտնձգություններից, ձինը ծածկող կինը, ընդհակառակը,պաշտողանված բռնաբարությունից, մտորացումից, այդ (ատճառովէլ ավելիհանգիստ կարող է ելնելհասարակության մեջ: Ինչոլես նշումենճշատ կաճայք,ովքերսկսելեռ չադրա կրել հետագայում (նրանգթվումնան ոդորտաոլարի ճախկինատող Մելյահաթ Շանդրած),չադրան կնոջըփրկումէ դեմքնանընճդեատ լղոզող տարաՒ այլ կանաճց բախաճի ոչնչաթյունլինելուց,ռրը մրցակցում հետ, թեով է ավելի ն փողոցովանցնելիսաճասճական գանկահարույց կրքերԷ արթնացնումտղաճարդկաճցմեջ: Իճչոլեսճշում է աճերիկացիսնամորթմահճեղական ոլրոֆեսոր ՄարվինՔինգը՝ եթենշանավոր դերասանուհի Էլիզաբեթ Թեյլորըկյանքիվերջին քսանտարիներին չադրա կրեր,առա գիրությունից ամաչելուողատճառով եռգեքուժարան չէր ընկնի ն, ընդհակառակը, երջանիկկյիներ:Ներեցեք, ուսուցիչ, կարո՞ղեմ հարցնել,թե ինչա՞եք ծիծաղում,իմխոսքերըծիծաղելի՞ են (դադար): Պատասխանիր, ես / անամոթաթեիստ,ինչու՞ ծիծաղում: Մեծարգո ես չեմ ծիծաղում, երիտասարդ, հավսորացեք, իսկեթեձեզթվումէ, որ Եիծաղում եմ, ուրեմննյարդերսեճ տեղիտադիս:/ Ոշ, դիտմամբես ծիծաղում:/ Գագրգելի երիտասարդ,իմ սիրտը լի է ցավով մեր Երկրի դծբախտությունների ու նկատմամբ, քեզ ճճան երիտասարդների տառաչադրա կրող աղջիկների ն ոլանքիճկատմամբ, ենճ ովքերանարգանքինվաստացման ենթարկվում:/Մի է: Ես սողա, զուր բնավէ շեմ տառառղյում: Իսկ դու հիմակսկսեստառաել, որ ծինաղեյես իճքնասոլանություն գործողաղջիկների վրա:Բայց քաճիոր հիմա ես ծիծաղում,ուրեճնչես զղջում:Ու քաճիոր այդոլեսէ, իմացիրճշմարտությունը. իպամիստ ՄուջահեդԱդայեթինքեզ վաղուց է դաստառդարտել մահվան, վճիռը քվեարկությամբ կայացվելէ միաձայն,հինգ օր առաջ Թռքաթում, իսկ ինձուղարկելեն այն իրականացնելու: չծիծաղեիր, եթեզղջայիր,գուցենհԵթե իճիքեզ:Իսկ հիմավերցրուայս թուղթը, նանոթացիր ճահավճիռիհետ... (դադար):Մի լաց կնկանման,բարձը կարդա:Շուտ արա, աճարգմարդ,թե չէ նիմ կաղանեմբեզ։ 1... Ծս, աթնիտտողրոֆեսորՆուրի Եղմըզս...հարգելիերիտասարդ, ես աթեիմտ չեմ.../ Շուտ արս, կարդա:/ Հարգելիերիտասարդ, եթեկարդամ,չե՞քաղաճի:/ Եթեչկարդասկազանեմ:/... Լինելով Թուրքիաաշխարհիկ պետությանմահմեդականբճակչությաճըՍրեճուտքիստրուկիվճրածելու, ոյաովիցն դավանանքից զրկելուճղատակհետառլնդող գաղտնի դավադրութ-

ԱՂՍՋԻՆ

ԵՎ

ՎԵՐՋԻՆ

ԶՐՈՒՑԺԾԸ...

ն

յան գործիք՝ես հավատացյալաղջիկներինայճոլեսեմ տանջելգլխաշորկրելու, Սուրբ Ղուրանիոլւտտվիրանները խախտելուհամար,որ այդ ղատճառով ճի մահմեդական աղջիկ,չդիմանալովտառաողանքին, ինքնասոլանեղավ... ես Հարգելիերիտասարդ, եթեթույլ տաք, այստեղկհակաճառեմ: Խճղրում եմ` այդ մասինտեղեկացնեքձեզուղարկողներին:Այդ աղջիկըկախվել է ոչ թե այն ոլատճառով, որ նրանթույլ չեն տվելճասնակցելդասընթագներին, ոչ թեայն փատճառով, որ հայրըդաժանէ եղել, այլ, ցավոք,սիրոտառառյանքին չդիմանալուոլատճառով: Այդ մասինմեզ հայտնելէ Պետախուզության ազգեւլյին վար/ նա է ամում / Ես տո չությունը: Նամակում,որը գրել մահիցառաջ, ւսյդոլեսչէ: եմ՝ հույս ունենալովարժանանալմեր ճերումին,հարգելի երիտասարդ: Խնդրում եմ, իջեցրեքզենքը:Այդ միաճիտաղջիկը ճինչ ամուսնանալըատճնմեղությունըզոհել է մի ոտոիկաճի,ով բսանհինգտարիմեծ էր իրենից,դրանից հետո տղամարդըասել Է, որ կին ունի ն բնավմտադիրչէ ամուսնանալ նրտ հետ.../ Լռիր, անամոթ: Այդոլեսվարվումէքռ բոզ աղջիկը:/ Մի արտ, աղաս մի / ԱԿ. «Ես զղջում եմ»: / Ես զղջում արա: Ինձ սոլանես,կյանքդկսնավռրես: եմ: Սի կրակիր,որդյակ իմ: / Բերամդքաց, ատրճաճակըխժկելուեմ... մատդ դիր մատիս տակ, սեղմիրձգանը:Առաստվածինման: Բայց գոնե ողատվով կճեռճես(դաղաթ):/ Որդիս,տես ինչ օրն եմ ընկել.այս տարիքում լալիս եմ,աեմ ղաչում,խղճում ոչ թե ինձ,այլ քեզ, ափսոտւմքո հրիտասարդությունը. ախր մարդասպանես գառնում:/ Եթե այդողեսէ, ինքդսեղմիրձզանը,ն կիմաճավ,թե / Տղամ, ձս մահմեդական իճչ ցավ Է ղատճառում ինքնասղլանությունը: եմ, հս եմ / դեմ ինքնասոլանությանը:Բաց բերանդ(դադար): Լաց չլինես... երբեք ես տալու: Չլացես, թե չէ կկրակեմ:/ մտքովդչի" անցել, որ ճի օր ոդատասխան Ճեովից՝ տարեցմատուցողիձայնը.«Պարոճ, ուզու՞մնեքձերթեյը բերեմ այստեղ»):/ Ռ»չ,չի ուզում,եպ հիմավեր կկնճամ:Չճայես մատուցողի կողմը,կար/ Որդյակիմ, ներեցեք դա դատավճիդի շարունակությունը: ինձ:/ Կարդաասում եմ: /.,. Ծս ամաչումեմ այն ամենի համար,ինչ արելեմ, գիտեմ,որ արժանիեմ մահվան,ն որողեսզիՄեծն Ալյահը ներիինձ... / Շուտ, կարդա:/ Ճարզելիերիտասարդ, ճի քաճիրռոյեհանգիտո թող ծերուկիս,թույլ տուր լաց լինեմ: Թույլ / Այն աղջիկնետուր. ուզումեմ վերջինաճգամճտածելկնոջս,աղջկասճառին: րի մասինմտածիր,որոմց աճաբգելես. մեկը հոգեկանխանգարումէ առացել, չորսին հեռացրելեն ինստիտուտիերրորդկուրսից,մեկը կյանքինվերջ է տվել, են ընկել`իճառիտոստի բոլորը հիվանդանոց դռներիպռջնսորսսելովմրսելուց, է: / Հարգելիերիտասարդ, ես եմ զղջում:Բայց բոլորիկյանքըխորտակվել շատ մտածիր,արժե՞,որ մարդասղանդառճաս՝ինձ ճման մեկին աղանելով:/ Լավ (դադար):(ռսուցիչ, լսիր,թե ինչանցավմտքովս:/ Ի՞նչ:/ Քեզ գտնելուն ճահաճղառռիժը իրականացնելու համարերկուօր քարշ եմ հկել Կարսիաճանրփողոցներով:Եվ երբ վճռեցի, որ ճակատագրիկամքն Է այդոյեպն (Թռքաթ տոմս գնելով՝վերջինաճգամթեյ էի խմում.../ Տղաս,եթե մտա» վերադառմադու ծում ես ինձ սղամելու վերջինավտոբուսովփախչելԿարսից,չարաչար սխալվում ես: Ճանառլարեհները փակեմ, վեց ուղերթհետաձգվելէ: Կզղջաս՝ուշ

ՕՐՃԱՆ

կլինի:/

ԾԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

դ հհճց այդ ճասինէի մտածում, երբ կլահը քեզայս «Նոր կյաճք» ուղարկեց:Այսիճքն՝եթեԱլլահըքեզչի ներում,ես ո՞վ հմ, ռր նեհրուշակարան Ես

րեճ: Ասա վերջինխոսքդ,ասա «Ալլահը մեծ է» աղոթքը: / Նստիր, որդիս,ողե/ Աղոթիր: / տությունը բոլորիդ կբռնի, բոլորիդ կախաղանկբարձրացնի: ճստիր,մի անգամ էլ մտածիր, մի կրակիր, ո ւշքի Սողասիր, զավակս, արի,սողասիր (զրակոց,ըձկնողաթռղիաղմուկ): Մի արա, տղաս (նս երկուկրակոց: Լուղթյոն: Հառայ: Հեռուստացույցի ձայն:Եվս մեկկրակոց:Լռություն)»:

»

Սեւ,

կոճ

ն

ղոնզիա

Մուխթարիտխուրողատմությունը մոտ, Երբ Իփեկը,նրանթողմելովԽալիթ փաշայիգործարարկենտրոճի Կան հյուրանոց, աստիճաններով բարձրացավ երկրորդհարկ, վերադարձավ

մարզային սակայնոչ թե անճիջառլեսգնացԹարօրությունկուսակցաթյան ն այմնաց միջանցքամ՝ գործազուրկների, արհեստավորների վարչություն,ար լոց մոտ, ովքեր անիմաստխռնվելէինայնտեդ:Նրա տչքերիառջնմերթ ընղ տեսա1ոճծօրենի հոգեվարքի մերթհառնում Էրմանկավարժական ինտոիտուտի նա ն զղջում մեղավորությունէր զգում,ցանկանումէր զանգահաբել բանը, անվտանգությանՍառայությայնետի օգնականին,ում հնտ զրուցելէր առաորնէ վոտյան,զանգահարելՍտամբուլ՝«Ջումռարինթ» թերթիխմբագրություն, ու ուր բազմաթիվ թեյարաններ տղածանոթի,սակայնգորեարարկենտրոճում, մարդկանց վարսավիրաճոցներ կային,չկարողացավ գտնել միանկյուն,որտեղիցհնարավորլիներզանգանարել: Այդ տվայտանքներիմեջ խորասոզված՝նա մատով մի սենյակ,ռրի դռաընկերություն»: Այնտեղհեռսխոսկար, նըկարցուգանակ՝«Կենդաճասհերնեիի բայց այճ զբաղված էր:ացի այդ՝ Կան այնքանէլ վատահչէր՝ ուզու՞մէ զանգահարել, թե՞ ոչ: Անցնելով «Ընկերությունից» քիչ հեռու գտնվող կիսաբաց դոանմճտով` նա մտավմի սրահ, որի կենտրոնումփոքրիկմրցասոլարեզէր, համարճափակցված էինաքաղաղների Նկարներ:Աքյորակովի իսկողատերին Կան որ սրահում տառատդագին վախովեիշեց, ինքըսիրահարված խատեսված Է իրհեաագակյանքըամէ Իփեկինն ճտխազգաց, որ այդ սերըկանխորոշելու բողջությամբ: ճեկը շատ լավ Աբլորակռվիսիրահարհարուտո կենդաճասերներից հիշումէր, թե այդ օրնու այդ ժամինԿանինշոլեսէ մտելսրահ,մտախոհնստել մոտ գտնվողԹԱԷհանդիսատեսներիհամար նախատեսված, ճիցասոլարեզին ն փուրնստարաններիցմեկին,թեյ խմել կարգացելոլաւտիցկախցուցանակը, ուր խոշորպտոայռ գրվածեն մարտիկաճոնձերը. է Արգելվում ասոդարեզ ելնող աքլորճերին ձեռք տաղ առանց տերերի

թույլտվության:

է երեքանգամանընդճեջ ն այլես Եթե տառաղված աբլորը ընկնում է համարվուճ դարաված: չի կարողանում կտզահարել, է է Երքկոտրվում խթանը, վիրակառլելու համար արվում երեք րոռլե,

իսկկտտցիհամար՝ճեկ:

Եթե մրցակիցներից մեկըմարտիժամանակվայր Է գլորված,իսկ

դնում բարձրացնում ճյուսը ոտքր է նրա վզին, առղա ընկածին են,ն Է ժարաը շարանակվում

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

ունջատվուճ ընդճիջում, Ծթե հոսանքը է,տրվում է15 բռողե եթե այդ ընթացքում գսղիս, մարտը հ ետամգվում հոսանք չի Է

«Կենդանասհրների ընկերությունից» երկուսնանցտասճհինգղուրս գալով՝ Կան մտածում էր,թնինչոլեսփախչիայս Կարսբադաքիցի̀ր հետ փախցճելով նան Իփեկին:Բարօրությանկուսակցության ճարզայինկեճտրոնըճույճ հարկումէր՝երկախանութայն կաղմԺողովրդական կասակցությունը ճերկայացճող ճախկինքաղաքաղղետ Մազաֆֆերբեյիփատոաբաճական գրասենյակից, որի լույսերնայդ ոլահինչէին վառվում: (Արանքումկար ճան երկու թեյարան` ն «Կանաչդերձակ»): «Բարեկամներ» Փատռաբանին առավուռյան այցելելըհիճա Կայինթվումէր անհավատալիորեն հեռավորանցյալ,ն մա կաոսակցության աշխատասենյակ մտավզարմանալով, որ այդ ամինըգտճվումէ ճույն շինքում: Կան Մուխթարինվերջինանգամ տեսելէրտասներկու տարիարս: Ողհետո նա նկատեց, Ճաջագուրվելուց որ Մուխթարը կլորիկփորիտերէ դարձել, են ու զերը աղիտակել թափվել.մոտավորառլես այնոդես,ինչոդեսենթադրվում էր:Ինչոլեսհամալտսրանական տարիներին,Մուխթարիկերողարանքը որնէ ան, ռանձնահատուկ բանչէր արտահայտում, ինչողես այնժամաճակ, շուրթինսիէր կոլած.ճա ծխումէրաճընդեատ: գարետ -Սողանելեն մանկավարժական ինտոիաոռոի տնօրենին,-ասաց Կան: Եպչի մահացել: հնց նոր հայտնեցին,իսկ գիտես: ռադիոյով դոլորտեղից Մենբճույնթեյարանում էինք`«Նոր կյանքում»,օրտեղից ԻփեկըգանԿան ն ոլառռճեց, գահարեց քեզ.-ոլատասխանեց թեինչոլեսէ դա տեղիունեցել: Ոտտիկանության զանգահարե՞լ եք,-հարցրեցՄուխթարը,-դրանիցհետո ի՞նչեք արել: Կաճ ասաց, որ Իփեկըգնացելէ տուն,իսկինքըեկելէ ուղիղայստեղ: Ընտրություններին մնացելէ հինգօր, ե ինչքանակնհայտէ դառնում,որ մենքենք հաղթելու,իշխաճությունները զանազանդավերեն մճյութումմերդեմ.ասաց Մուխթարը,գլխաշորկառդողմերքույրերինողաշտոլանելը մերկուսակէ Թուրքիայովճեկ:Իսկհիմաաղանում են գլխացությանքաղաքականությունն շոր կառդող աղջիկներին ինստիտուտիդռներիցվռնդոդ Թշվառականին,ն դերբի վայրումգանվողականատեսը, առունցոստիկանությանը տեղեկացճեէ Նա լու` գալիս ուղիղ այստեղ`մերկուսակցության կենարոն:դեմքինսիրալիր արտահայտություն հաղորդեց:-Խնդրում եմ, այստեղիցզանգահարիր ոտոիկանությունն հայտնիրամեն ինչ,»սւվարտեցճա՝ հեռախոսափողը Կային Ւ իր հյուրասիրությամբ:Երբ ողարզելով այն տանտիրոջնման, որը ողարծենում Կան վերցրեցհեռախոտափողը, Մուխքարը, ինչ-որտետրի ճեջնայելով,սկսեց համարհավաքել: ս ծանոթեմ անվտանգության ծառայության ողետիօգնականԿասիճ Կան: բեյին,-ասաց ես ճանաչումնրաճ,-ակնհայտ Որտեղի՞ց կասկածամատությամբ, ինչը զայրացրեցԿային, հարցրեցՄուխթարը: -

-

-

-

-

-

ՄՈՒԽԹԱՐԻ

-

ն այդ

ՏԽՈԻՐ

ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆԸ

Է

Լրագրող Սարդարբեյըառավոտյան ինձտարավճրամոտ,- ասաց ճատ

Հոսոաողահինհեռախոսավորուհիննրանմիացրեցանվտանգության

հետ: յությանոլետիօգնականի Կան ողատմեց այն ամենը,ինչինակաճատեսէր եղել «Նոր կյանք» հրոշակաբանում:Մուխթարըերկու հառգճեռղ, ծիծաղելիու անճոռնիբայլ կաու տարեց,անճարակությունիցոլորեց ուոքն ականջըմոտեցնելով լսափողին՝ սկսեցականջդնելխոսակցությանը: Ռրոլեսզիթեթնացնիճրավիճակը,Կան ափողր հեռացրեցիր ականջիցն մոտեցրեց նրան:Այդ ոլահիննրանքզգում էին միմյանց շնչառություն: Կառ ոլատկերացում չումեր, թե ինչու է նրան թույլ տալիսլսել իր խոսակցությունը անվտանգության ծառայության ոլետիօգնականիհետ, սակայնկռահումէր,ռր այդողեսավելիճիշտԷ Նա անվտանգության ծառայության ոլետիօգնականիննս երկու անգամճկարագրեց մարդասոլանի թն աբտաքինը՝ոչ դեմքը,որը չէր ահսել,այչ փոքրակազմմարմինը: Հնարավորինս այաոել,գրանցենք խնդրեց շուտ հկեք ձերցուցմունքները,այնոլիսիձայնով, որնասես |իէրհույժբարիմտադրություններու: կոճիասրը -ԵսԲարօրության կումակցությունում եմ,-առաց Կան.շաատ շեմուշանա: Մի ոահ չռությունտիրեց: -Մի վայրկյան,-ասաց կոմիսարը: Կան ու Մախթարը լսեցին,թե հեռախոսափողը հեռացնելով՝ շուրթերից նա ինչոլես է ինչ-որ մեկի ձնտ շշուկովխոսում: Ներեցեք, ես ոյարեկայինմեքենաղահանջեցի,- ասաց կոմիասրը,այս ձյունը դադարի: Քիչ հետո մեքենակուղարկենք, թող ձեզբերենայտռեղ: Լավ արեցիր,որ ասացիր,թե որտեղես,- ասաց Մուխթարը,երբԿան դրեցլսափողը,-ամենայնհավանականությամբնրանքամեն իճշգիտեն:Բոլոր հեռախոսներըլսում են: Եռ չեմ ուզում,որ դու իննսխալհասկանաս: Քիչ առաջ թող չթվա,թեքեզինչ-որբանումմեղավորեմ համարում: ասաեներիցս Մի ողահԿան այճոլիսիզայրույթ գգաց, ինշողիսինզգումէրքաղաքակաճությանայճ սիրահարներիճկատմամբ,ովքերնրան համարումէին Նիշանթաշիումմեծացածբուրժում: Ուսանողական տարիներինճրանքաճինդհատ նմաճ ն մշտառղես ծաղրումէինմիմյանց, իրենցողահում հոմոսնքնունիատների Հետո ձգտումէին մեկրմյուսին նվաստացնել: ի հայտ եկավճոր խաղ.միմյանց ն առաջինհերթինքաղաքականհակառակորդներին անվանահկելորողեւոստիկանության գործակալ: Վախը,որ կարող ենթաէ հայտնվելխուզարկության ոստիկանական ճեքենայիմիջիցցույց տվողմատնիչիդերում,Կային Թեն Մուխթարը անընդհատստիոլումէր հնռու մնալ ոստիկաններից: ղեռտաէ սը տարիառաջ թույլ էր տվելարարք, որի համարոլետք ամոթզգար, դառճալով շարիաթիհաստատման համարողայքարող կրոնականկուսակգության Կան էր ստիողված թեկճածու,այնուամենայնիվ, ինչես միշտ,դարձյալ ներողություն խնդրելն արդարացումներորոնել: Հեռախոսը զնգաց:Մուխթարը ողատանխանաաու անձի տեվքով վերցրեց ոլ սկսեցաճզիջում «Սահմճաճ» հեռուտոարնկերոթյան աասփոլլն սակարկել ներ-

-

երբեք չի -

կա տունը

ՕՐՃԱՆ

ԿԱՍՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

եծ

հետ: Առեւտրի նրանդատկանողկենցաղայինտեխճիկակայացուցչի առարկան ժաճաճակ: խանութի էլ, որը հնչելուէրուղիղհեռարձակման յի փոքրիկ գովազդն երեխաճեԵրբ ճա դրեց լսափողը,ն երկուսնէլ ճի ողահլուռ էինխռռված Կան ճման, թե իրի ովքերչգիտենինչոլեսվերսկսելգրույցը, ոլատկերացրեց, քենքինչոլեսկարողէիճզրուցելայն ամենիմասին,ինչիմասինչեն զրուցել ահա արդենտասներկու տարի: Սկզբումկասեին միմյանց.«Քանի որ երկուսսէլ ինչ-որիմաստովվաենք աքսորյսդիկյանքն այդ ողատճառով էլ չենք կարողլինել հաջողակ, բում ն է: Պարզվումէ՝ ոդռետ լինելն բարեկեցիկ երջանիկ,արեմնկյանքըբարդ բոան էլ բավառար3է... այդ որատճառովէլ հրաոլուրվելենք քաղաքականությամբ»: Պենց դա հնչեր, հրկուսնէլ մտովիկասեին.«Երբ ղոեզիան հրջանկությունչի զեխի մեջ խիվելուողահանջ»:Հիմա չլարգնում,առաջանումէ քաղաքական Կան ավելիէրարհամարհում Մուխթարին: Կան ինքնիրենստիռլեցհիշել, որ Մուխթարի ոլատճաինքճագոհության է գոհ ռը ընտրություններում ակնկալվողհաղթանակնէ, իսկինքըճիայնմատաճբ ե է բավաիր վիճակից ճարահատյալհամակերոլվում միջակոդոետի փառքով րարվելումաքիհետ,քանզիդա ավելինէ, քան ոչինչը:Մակայնինչոլեսերկուսն էլ երբեքչէին խոտոովանելու,որ գոհ են իրենցից,այնոլես էլ երբեքչէին կարողաասել ամենճակարնորը. նալուանկեղծորեն ռր հրակամումզոհ չեն իրենցՎյաճն քից: (հ առավելվատճայն էր,որ երկուսնէլ ընդունելեն իրենցողարտությունը հետ: համակերողվել աշխարհում իշխուլաճողրքանարդարության Կայինվախեցնում էրւոյն, որ փրկվելուհամարերկուսինէլ աճիրաժեշտ է Իփեկը: ես քո վերջինբաճաստեղծությունը,-Ասում հն, թե այսերեկռկարդալու բեթնակիժոյտալով՝ամաց Մուխթարը: Կան թշնամաբար ամուսինըհանդիսացող ճայեց մի ժամանակԻփեկի

մարդուշազաճակագույնգեղեցիկաշքերիմեջ, ուր ժողիտինշույլ անգամչկար: -

,

ՍտամբուլումՖախիրինհանդխղեցի՞ր,ժեղիտին փոքր-ինչբարեկա-

ճականերանգհաղռրդելով՝հարցրեցՄուխթարը: Այս անգամԿան կարողացավժոլտալ նրան ի ողստասխան:Նրանց տաինճչ-ռիմեղմու հարգալից ճոլիտներում հրանզհայտճվեց::ծախիրընճիանց րեկիցնէր՝ արնմտյանմոդեռնիստական ոլռեզիայիաննկունհրկրոյագուարդենքսանտարի:Նա ուսանելէր Մեն-Ժոզեֆում'", տարինմեկաճգամճեկնում ն էր Փարիզ՝ծախսելուխելագար հարուստ տատիկիփողերը,ում Մասինլուրեր ու էինողտտվում, թն սերումէ տզճվականտոհմից:Ճամողրուկներն ոլայուսսչկներըլգնելովՄեն-Ժերմեճի գճածգրքերով՝ գրավաճառներից Ֆախիրնայդ ան մենը բերումէր Ստամբուլ թարգմանաքար հրաարակում թուրք ճոդեռնիստ ն իր ստեղծազործությունների հետ, ռրոճքտոլագրումէր իր բանաառեղծների ն ամսագրերում հրատարակչություններում, որ անրնդհատ հիմնումն անընդհատ Է հասցնում էրսնանկության: Հակառակիր այս գործունեության, ինչնարժանատնում էր քոլորի հարգանքին,ճրա սեփականստեդծագործությունները, ժամաանխառն որոնբգրումէր արհճառական՝ թուրքերենով թարգմանված

ՄՈՒԽԹԱՐԻ

ՏԽՈՒՐ

ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆԸ

ցածրորակ բանատտեղեների ազդեցությամբ, զուրկէինճերշնչանքից, նակակից էին ն անհասկանալի: չի հաճդիտել: ողատասխանեց, որ ՍտաճբուլումՀՏախիրին ճանաչմանար-Եսշառեմ ուզում,որ Ֆախիրիբանատոեղծությունները ճա է ժաճանան,- ասագ Մուխթարը,բայգ միշտարհաճարհել ինձնմանճերին՝ է, այլ քաճահյուսությում՝ ոչ թե ողոեզիա «տեղահամարելով,ռը մեր տտեղեածը Կան

Աճցել էճ տարիներ,եղել են ռազմականհեղաշրկան պուոլուշություններ»: ջուճներ,բոլոիս բանաենքընկել,ես էլ, մյուսներիճման դեսուդենթսռիառելով,

այդոլեսէլչկարողացա մի խաղաղհանգրվանգտնել:Մարդիկ,ովքեր օրինակ շիրակաճաէինծառայումինձ,փոխվեցին,ում ուզումէր դուր գալ, անհեւռացան, ցավ ոչինչ, իճչի ցանկանումէի հասնել պոնզիայումն կրոճքում:Ստամբուլում ն աճփողկյանք վարելու փոխարեն վերադարձա դժբախ, տագնառլահույզ եմ մի խանութ, ամաչումէի: Կարս: Պորիցսժառանգել որիհամարառաջներում Սակայն դա էլ ինձերջանկություն չբերեց:Ես քամահրանքով էի վերաբերվում

տեղացիճերին,տճկումքիթս,ինչոլեսվարվումէր Ֆախիրըիմ բաճաստեղծութեն: Բոլորն ուններըտեսնելիս:Կարսը՝ն՛ քաղաքը, ն՛ մարդիկ,ասես անիրական եմ ուզում մեռնելկամ անվերադարձ հեռանալայստեւլլից:Սակայնչկա այլես վայր,ուր ես ցանկաճամգնալ: Ասես ինձվտարել,դուիս են նետելկյանքից,քաԺամանակակիցկյանքն այնքանհնռավորԷ, ղաքակրթության շրջանակներից: ես որ ի վիճակիշեմ ճույնիսկնմանակելայն: Ալլահն ինձ ճույնիսկերեխա չողարգնեց,իսկես թաքունհույսէի տածում, որ իմզավակըկկարողանա օրերից ն ազատ, կյաճբիկռչել մի օը դառնալեվրոոլականացած, ժամանակակից մարդ այն, ինչես չկարողացուանել, կիրականացնի իմանկաղոար հրազանքները: թեթնակիժոլտալովն ինչ-որցոլԿային դուր էր գալիս,որ Մուխթարը՝ քով ճերքուաոլուսավորված,կարողանումէ հեգնել ինքնիրեճ: ես խմումՒին որոլեպիշչվիճեմիմչքնաղԻփեկիհեւո, տուն իրիկունները վերադառնում ուչ գիշերին:Դա ղատահեցԿարսիայնգիշերներից մեկում,հիբ Է ամենայն բան,ճույճիսկ՝թռչունըօդում:(ոշ գիշերէր,ես վերջիսառցակալում -

ն շարժվեցիդեոդիտուն՝ Բաճակիողողոճըելա «Կանաչերկիր»գարեջըատնից տա, ուր մողրումէինքայն ժամանակ: Ճճանայարհի տնողությունըտասը բոռղեԷլ մեծ տարածություն է: Քոչկար,սակայնԿարսիչսռիանիշներով դա բավական անսահման ճիոր խճելէի քանակությամբ օղի,մոլորվեցի։ Փողոցներում բացարձակ աճայությունէր: Կարսը նման էր բոլորիկողմից լքված քաղաքի. ցուրտ գիշերներինմիշտայդոլես է: Ես բախումէի նախկինում հայերինոլստկանահ տճերիգարողասները, արղենութսունտարիանբնակենճ բայց ոչ ոք չէր բացում. տներնայդ: Իսկհթիճարդկար,քնածէինվերճակների կույտիտակ,ինչոլնսձճեեն ռային քնիտրվածկենդաճիներ,որոնքթաքնվել որջումն դուրս չեն գալիս: Պանկարծինձսկսեցդուր գալ, որ ողջ բաղաքնասես լքված է, ռր ոչ ոբ չկաայնտեղ:Մոլիրտճու ցուրտը իճ ողջ ճարմինըոլարուրելէինքնկոտթմքիբոմ: Եվ եսռրոշեցիհուշիկհեռաճալայս կյանքից.դժվարությամբմիքանիքայլ արեցի ն ճեկնճվելով ծառիտակ`սառցակալած տաղարկին, սղդասեցի նինջին

ՕՐՃԱՆ

ԹԱՄՈՒՔ

/ ՁՑՈՒՆԸ

մահվաճ:Այդ ցրտինհարքած մահանալըերեք-չորսրոռլեի։լատճությունէ: Մինչ քնքշանվաղքունը ներհոսումէր իմ երակներով,աշքերիսառջն հառնեց չէրհկել երբեք:Ես չափազանց ուրախացա. տղա իճզավակը,որը լույս աշխարհ էր: Գասակէր առել, փողկաոլկառլել:Նա նման չէր մեր փողկառյավորոլաշտոնյաներին,ճման էրեվրռոլացու:Հազիվուզումէր ինչ-որբանասել ինձ,բայց կանգառավն համբուրեցինչ-ործերունուձեռք:Այդ ծերունուցլույս էր ճառա-

էի,լույսիխուրձընկավ,խուժեցաչգում:Եվ հանկարծայնտեղ,ուր ես ողառկած ն Ու ես բերիսմեջ: արթնացա:Ափատռնքովհույսով դտքիկանգնեցի:Տեսմեմ՝ քիչ հեռվում դուռ բացվեց ն փակվեց,իճչ-որ մեկը մտավ, ն ինչ-որ մեկը ելավ: այնտեղ,գնացինրանցետնից: Երաճք ընՆերքինձայննինձառաջնորդեց դունեցինինձ,առաջնորդեցին տաք ու լուսավորտուն: Այն լի էրմարդկանցով, բայց նրանքիմ գիտեցածկարսեցիներըչէին. նրանցմեջչկային կյանքիցմթագհն Կարսիբնակիչները. Ցած, վերջինհույսն իսկ կորցրածմարդիկ,ինչողիսին

էիճ, այստեղերջանիկմարդիկէին,ն դեմբերըշողումէին.հ բոլորը կարսեցիներ ն ոմանցճույնիսկ ճանաչումէի: Ես գլխիընկա,որ այդ տուճըԳերաոլատիվ քուրդ լեգենդարշեյխի գաղտնիկացարաննԷ: ԾանոթծառայողՍաադձդդինի` ճերիցլսել էի,որ ճա Կարս է իջելմի լեռգային գյուղից`ենթարկվելովհարուստ ում թիվն աճում է օրեցօը: Նա Կարսի հետնորդներիթախանձանքներին, աղքատ ն անգործբնակիչներին աղոթքիէրհրավիրումիրկացարան, դժքախւո,

որովհնտնոսսակայնհս նշաճակություն չէի տալիսայդ խոսակցություններին, թշնամականայդ գործունեութտիկաճությունը արգելելԷրհանրաոլետությանը ես բարձրանում էի շեյխիտուն տանող արտասուք հեղելով, յունը: Իսկհիմա, աստիճաններով:Կատարվեցայն, ինչիցտարիներշարունակվախենումէի հոէիհամարումիմ աթնիտոազուս խորքում, ինչբուլությունն հետամնացություն ես միշտվախեցել ես կանտարիներին. վերադարձա կրոնիգիիկը:Իրականում եմ թավամորուաերկարափեշհետադեմշեյխերից,որոնցոլատկերըհաճախ Սակայն այժմ, իմ կամքովբարձրանալով նրա ենքտեսելծաղրանկարներում: Նա ես մուռ, էի: Շեյխըլավ մարդ էր: ինձ հարցհոնգուր-հոնգուրարտասվում

րեց,բե ինչուեմ լալիս:Իհարկե,ես մտադիրչէիասել,թելալիսեմ, ռրովհնհտն միջավայրում:Բացի հարոնվելեմ հետադեմշեյխերին նրանց հեւոնորդների այդ` ես շատ էի ամաշումինձնիցփչող օղու հոտից:Ասացի,որ կորցրել եմ բատրցակըընկելէ այնտեղ, ճաղին:Եվ ինձանճիջառղես թվաց,որ բանալիների էինճրան,անմիջասաները,որոնքշրջառլատել ուր ուզումէի մեռնել:Շողոքորթ իճաստ,իսկշեյխը փորձեցին թե բանալին ունիխորհրդանշական ղես մեկնել, նրաճցուղարկեց փողոց"իմ բանսդիճերըորոնելու: Երբ մենակ մնացինք,մա փաղաքուշժոլտացինձ:Գիտակցելով,որ նա այն ծերունինէ, որինքիչ առաջ տեսնում էի երազում,ես խաղաղվեցի: Ես ներքինմղումովհամբուինցիայդ մեծ մարդուձեռքը, ով ինձսուրբ էր ճա թվում:Եվ, ով զարմանք, արեցմիբան,ինչըբնավ չէիսղասում.խոնարհվեց ն ինքնէլ իմ ձեռքը ինչհամբուրեց:Ես զգացիհոգուայճոլիսիխաղաղություն, եմ հետ կարող ճրա իսիճ չէի զգացելշատ տարիներ:Իսկույնհասկացա,որ

ՄՈՒԽԹԱՐԻ

ՏԽՈՒՐ

ՊԱՏԱՈՒԹՅՈՒՆԸ

էրիմ զրուցելամեն ինչի մասին,ղատճել իմ ողջ կյանքը:Իսկնրանվիճակված առջնբանալդեոլիՄեծն Ալլահըտանողճանաոլարհը,որի գոյությանմասին ես սոսկչնչին ոոատկերացում Այդ կանխազգաունեիաթեիզմիտարիներին: գտանիմ Էրհաղորդում:Նրանք, այնուամենայնիվ, ցումնինձերջանկություն բանալիները:Այդ երեկոտուն վերադառնալովե̀ս անմիջառյեսքնեցի:Առաքայլից: Ես վատ էի հիշում,ճույմիսկչէի վուռյանամոթէի զգում իմ կատարած ուզումհիշել,թեինչ Է տեղիունեցելինձհետ: Երդվեցի,որ այլնս չեմ այցելիկա-

ճրահետնորդնեէի, որ ինչ-որտեղհաճկարծկհանդիոլեմ ցարան:Վախենում են ն կացարաճում, ամաչում էի: Սակայն երբ հաջորդ րիճ, ովքեր ինձ տեսել «Կաճաչ ոտքերսինձ ակամա էի երկիր»գարեջրատնից, գիշերվերադառնում այդ ամեՉնայածզղջմանը,որ զգումէիցերեկները, կրկինտարանկացարան: էրիրկողքին՝բոճը կրկնվեց նան հաջորդգիշերներին:Շեյխնինձճստեցճում սիրտս հագեցնում լորից մոտ, Ա ականջ ղճելով իմ դժբախտություններին՝ Ես Ալլահիհանդեղը սիրով: ամբողջժամանակարտասվումէի ն ղրա շնորհիվ այցելելս,ինչրողաՌրոլեսզիթաքցնեմ կացարան ձեռքբերեցիխաղազություն: հում էիորողեսխորինգաղտնիք,ցերեկները ձեռքսէիվերցնումինձհայանիամենաաշխարհիկթերթը՝«Ջումհուրինթը»,ն դժգոհում,թեաճենուրբույն ձն դրել հանրառյետությանթշնամիներ,ն բոլոկարգերիկոդմնակիցճեր՝ կիոճական միությունն»ինչուհավաք համախոհների րինհարցնումէի, թե «Աթաթուրքի չի

կազմակերոյում: Երկակիկյանքս շարունակվեցճինչ այն գիշեր, երք հփեկը հարցրեց. ամեն ինչ:Իսկ նա ունես»: Արտասուքն «Դու սիրուհի՞ աչքերիս՝խոստովանեցի ն ինձ տռիղելուես գլխաշոր լաց ձզավ.«Ի՞նչէ, դու դարձելես հավատացյալ նման բանչեմ ողահանջի: Քանզի զգում էի, որ մեզհետ կաղել»: Երդվեցի,որ հանգուց նեմ կառարվածըճման է հանկարեահասադքատությանն որոդեսզի ն ասում գործերըլավեն, չմայածհոսանքիանջատումնենրան, էի, որ խանութի են: լավ վաճառվում րին՝ «Արչելիք»ֆիրմայիկեկտրական նորվասարաճները Այճին)՝ իրականումես երջանիկէի,որ հիմակարողեմ տանըճամազկատարել: ինքնուսույց:ԻՃ սողասում Գրախանութից գնեցինամազիկատարելագործման էրնորկյանք: զգատճաղասելիորեն Ռրոշժամանականց,երբ քիչթեշատ սթափվեցի, Այմտեղ ես ցի բուռն ներշնչանքն գրեցի մի ընդարձակբանաստեղծություն: ամոթի,Լկլահի հանդերըդիրոմասին,այն ղատմում էի իմ վախվորածության, իմ Շեյխիօրհնյալատոիճանմասին,թե ինչողես առաջինանգամբարձրացա ն իրականնշանակության մասին:Բաճերով, բանալիներիխորհրդանշական եմ՝ ոչ մի բանովչէր զիջումԱրնմուտքի նառտեղծությունն անթերիէր: Երդվում

է Ֆախիրը:Բանասմոդայիկստեղծագործություններին, որոնքթարգմանում ուղարկեցի նրան:Սողասեցի վեցամիս,սակայնբատեղծությունն անմիջաբլես նատռեղծությունն այդողես էլ չտողագրվեց«Աքիլլեսիթանաքը»ամսագրում.այճ ճա մեջ ես գրեամսագիր էր հրառռարւասկում: Սոլասումների ժամանակ այդոլիսի նս Եվ հերթով,երկուամսվաողարբերականութցի երեքբանաստեղծություն:

ԶՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈԲԻՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

ձ0

մի ողջ տարի,սակայն աղասեցի յամբ,բոլորնէլ ուղարկեցինրան:Անհամբեր չտոլագրվեց: դարձյալնույնը.ոչ մի բանաստեղծություն այն չէր, որ իմ ամենամեծ դժբախտությունը Այդ ժամանակաշրջանում մենքերեխաչէինքանենում, որ Իփեկըընդդիմանումէր իղամիողատվիրաննեն աշխարհիկ ինձարհաճարհում էին ընկերները րին,ռր իմ ճախկին՝ ձախամետ

ուշադրութ» կրոնասերդառնսղուսհաճար: Ասենք, վերջիններսառանձմառղես ներշնչանքի կանչով իսինձ,որովհետնայդ օրերինքիչ յունչէինդարձնում չէին Ամեն բանիցառավելինձխոցումէր այն, դեռդքերը: լամիգիրկվերադառնալու Ես աննամբեչմմղագրվեցին: որ Ստամբուլողարկած բանաստեղծություններս համարի, որը լույս էր տեսնում էի սոլասումամսագրի յուրաքանչյուր բությաճբ յուրաքանչյուրամսվասկզբին`ինձ հոչսադրելով,թե այս ամիս վերջաղես իգոնեմեկը:Իմ գործերում արտացոլված կտոլագրվի բանստեղծություններից հետ եզր կարողէրունենալլոկ եվրուղական հաճեմատության րաղաշտության իրառլաշտությունբ:Իսկ իմ կարծիքով, ժամանակակիցբաճաստեղծության Թուրքիայում դա նկատելու գնահատելկարողէր միայնՓախիրը: Իմ հանդեոլցուցաբերված Ենմածանսահման զայամարդարությունից էր իպամը: Հիոր ինձ ողարգնում րույթը սկսել էր թունավորելերջանկությունը, մա մզկիթում, ուր սկսել էի հաճախել, նամազ կատարելիս ես մւուսծում էի էի: Մի ձրեկոորոչեցի իմ վիշտըկիսել Ֆախիրիմասին.ն դարձյալդժբախտ ճա հետ, Շեյխի սակայն չկարողացավոլատկերացնել, թեինչ է մոդեռնբաճասէ է տեղծությունը,ով Ռընե Շարը, ինչ նշանակում«կեսիցջարդածնճախադաություն», ովքերեն Մսղարմենու Ժարերը,ն ինչ է «ղսռուսրկտողիոլաուզան»: ճտ Դա սասանեց Շեյխիհանդեռլ:Երկարժամանակ իմվտոահությունը «Ալլահիսիհուսադրումէր ինձ`ասելով.«Սիրտդոլահիրանաղարտ», ընդամենը ն այլ արտահայտությունրո շնորհիվդուրս կզաս այդ անդունդից» ճմանատիող ճա սովորական մարդչէր. նա ներ: Ես չիմ կամենումաղավաղելիրողությունը. գիտելիքների տերմարդէր:Հռգուսխորքում կրկինսկսեցխլրտաղ սահմանափակ Էյնողիսիք, ռացիռնալիստ էր,կիսով՝ոլթագճատիկ: աթեիգճիդեր,որը իհավաքներիժամանակ հնչողիսինես եմ, հանզիտտեն գտնումկուտսկցական հետ միայն:Այգողեսես րենզնմանների ինչ-որհարցիշուրջ վիճաքանելիս հասկա» ցա, որ կուսակցական կյանքնինձավելիխորն ու նշանակալիհոգնորկյանք կոլարգնի,քան Շեյխիկայարանը:Երբ անցա կրոնինն հոգնորինմեն ճշանաձեռք շարքերը,մարքսիզմինհարելուտարիճերին կությունտվողկուտսկցության բերածկուտսկցական փորձառությունը շատ օգտակար եղավ:

կիսով չափ

-

Օրիճակ,- ասաց Կամ:

Պոսանքնանջատվեց:Իջսոլերկարատն լըություն: -

ասաց Մուխթարը: Հոսանքնանջատեցին,խորհրդավոր նրանն անշարժնստելէր խավարում: չոլատասխանեց

Կան

Թաղալակամն իսլամիսռնետ. ճայդողես են մեզ աճվաԾում աշխաւհիկ ոլեօտության ն եվոողակաճ կեճնսակեողի կողմմակիցնեւոը Կուսակգության բաժանմունքում, Անվտանգության վարչությունում ն

փողոցում դարձյալ

Նրանք լուռ ճստելէիճ ճթանմեջ, ն դրանումինչ-որտագմառյահարույց քանկար: Սակայն Կան այդ զգացողությունըգերադասումէր կեղծաոլատիր ընկերների զրույցից,որը նախկին միջնտեղիէրունենում լույսիտակ:Միակբանրանայժմ կառլում էրՄուխթարի հետ,Իփեկնէր:Կան ն՛ դւզումէրխոսել ճը, որ ն՛ էր՝ վախենալով, իր սերընրանկատմամբ: ճրա մասին, խուտափում որ կմատնի Վախենումէրճան, որ Մուխթարը հանկարծկսկսիպատմելճիուրիշբան,ն ինքանմինչայդ, վախենում էր, քը ստիոյվածկլինինրանավելի հիմարհամարել, այն գիճր հիացմունքը,որովուզումէրհումակվելԻփեկինհիշեչիս,կաղճատվի ռր նա տարիներշարունակեղելԷ այսողիսի մեկի կինը: տակցությունից, Այդ իսկոդատճառով, երբՄուխթարը,չիմանալովինչ ասել,խոսքբացեց ձախակողմյան հայացքների հարող նախկինծանոթների, Գերմանիափախած Կան քաղաքականվաարանդիճերի մասին, թեթնացածշունչ քաշեց:Մուխթարի հարցերիցմեկինի դատասխանն̀ա ժորոալովասաց,

մազերուներն ճրը գանգուր

որ

մաղաթեցի /Թուֆանը,

մի ժամանակամսագրերում էր երհրառլարակում է: Կան ողատմեց, աշխարհին նվիրվածհոդվածներ,խելագարվել որ վերջիճ անգամճրանտեսել է Շտուտգարտի կենտրոնական կայարանում՝խոնավ Նա փալասովծայրը փաթաթածերկարփայտը ճերքին: սուլելովվազվզումէր այս ու այն կուլմն փաղասով սրբումհատակը:ոյա ՄուխթարըհարցրեցՄահմուդիմասին,որը դասերիժամաճակ չէր կարոդաճում լռելն անընդհատդիտրոԿան նա ղությանէրարժաճանում: ոլատամխանեց, որ անդամագրվել է շարիաթի կողմնակիցների Հայրուլյահէֆենդուհամայնքինն հիմաճույն կրքով,ինչ վիճաէ, թե Գերմանիաբանումէրձախակողմյան հայացքներ դավանելիս, բննարկում )ի որ մզկիթումկրոնական որ համայնքըոլետքէ գերիշխող դիրքգրավի:Եվս մեկը,ում հիշելիս Կան դարձյալժորուաց,բարեհոգին համակրելիՍուլեյմանը, ով Բավարիայի Տրաունշտայն փոքրիկքաղաքումառդրում էրերրորդաշխարհի քաղաքական վտարանդիների առջնգիրկըբացածմի հկեղեցուփողերով,հանկարծայնողիսիկարտա էրզգացել,որ անտեսելով բանաընկճելուանխուսափելի վատանգը՝ էր Թուրքիա:Նրանք հիշնցինՊիքմեթին, վերադարձել որը Բեռլինում վարորդէրն սողանվել էրխորհրդավոր հանգամանքներում, Ֆադիլին,որը ամումհետ ե ճացելԷրնացիստ աղայիտարեցայրու ճրաընկերակցությամբ հիմնելգիշերօթիկ,տեսաբան(Թարիքին, որը Համբուրգումգործակցումէր թուրքական մաֆիայիհետ ն այդողիսովճեռքէրբերհլկարողություն, Սադիքին,որը Մուխթարի,Կայի,Թաներին Իփեկիհետ մի ժաճաճակ տողարանում տրցակճների մեջէր տեղավորում ճորտոլագրված աճսագրերը, իսկհիմաղեկավարում էր Ալոլերի մաքսանենգ ճանառղարհներով Գերմանիաբանվորներճերկրողմիավազակախումը: Ասում էին,բե իր ննեղացկոտությամբ հայաճիՄուհարրամըընտանյոք բորդ

ՕԾՐՃԱՆ ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

ծ2

հանդերձերջանիկկյանքէ վարումզետնի ընդերքումբ̀եղիճյանմետրոյիուրվական-կայտրաններից ճեկում,որը գտնվումէր Բեղինյանոյատիմոտ ն սառը քդատերազմի ոլատճառով բոլորովինչէր օգտագործվում:Երբ գնացքըարագ պանումէր «Կրոյցբերգ»ն «Ալնքսաճդերոլլաց» կայարանճերի միջն,վագոնում թոշակառու սոցիալիտոները ոլահ մի հարգանքով ոտքիէինկանգգանվող թուրք ճում՝ նձանվելով ԱռՍտամբուլիճախկինմաֆիոզճերին, որոնքջերճանավով ն ճաուտքյոյնճ անցնելիսնույնողեսոտքի էին կանգնում հայացքներըհառելով ջրերիհորձանքներին՝ վերհիշումլեգենդարիանուն վաստակած մի գանգստերի, ովտարիներ առաջ իր ավտոմեքենայով անհետացել էրջրերիսառը խորքերում: Երե այդողջույնիընթացքամվագոնումլինումէինմիմյանցառնանոթքաղաքականվտարանդիներ,առդաւ միննույնէ, մրաճքանտեսում Էինայդ հանգամանքը ե հայացքներ փոխաճակում բոլորիհետ, ովքերողջունում էինլեգենդար, թայց իր ճակատամարտում չդարտություն կրածհերոսին:ԱյդոլեսԿան մետրոյում ողատահաքարհանդիդիլէր Ռուխին,որը ծանռթ ձախամեւտներին մի ժամանակ քճնադատում էր աճըճդհատ՝մեղագրելովհոգեբանությունչիմանալուհամար: Կան նրանից Է մի գիտափորձի: իմացոլէր, որ վերջինսմասնակցում Այն չւսումնասիրում էր,թեինչողեսէ վրաճերգործում բամւրմայով ոլիցփոարանդիների ցայի գովազդը, որը մտադիրէին մոտ ժամանակներս վաճառելամենացածր հկամուտ ունեցողներգաղթածբանվորներին:Կայի ճանաչածքաղաքական վտարանդիներից ամենաերջանիկը Ֆարհսոոնէր.ճա անցելէրՔԱԿ-իշարքերն ու ազգայնական մոլուցքովհամճակված՝ հարձակումներ էր գործումթարքակա» կան ավիաուղիներիգրասենյակների վրա, ճրան ցուցադրելէինՄի-էճ-էն-ով` առանձնացնելով այն կադրերը, ուր հրազելով, որ կգաժամանակ, երբինքըբաճատտեղեություն կգրի,նա «Մոլոտովիկոկտեյլ» էրնետում թուրքական հյուղղատոսարանճի վրան քրդերեն դասավանդումդողրոցում: Մյուսներին,որոնցմասին Մուխթարըհարցուփորձ Կան էր անում տարօրինակհետաքրքրասիրությամբ, կամ վաղուցձոռացելէրկամլսել էր, որ նրանքանհետացել էին,ինչոլեսն շատերընրանցից,ովքերդարձել էինմանր-մունը ավազակախմբերի անդամ,գորԵակցելգաղտնիծառայություների հետ, զբաղվել մութ գործերով.ճրանք անհետացելԷին.ամեճայմհավանականությամբ` գրանցաննկատսոլանելն ջուրնէիճնետել: Լուցկուլույսի տակ,որը վառեցճրա վաղեմիծանոթը,կուսակցություն Կան տեսավիրերիթաղիանցիկ մարզայինվարչությունում տովերներ,ցածրոտն հին սեղան,գազիվառարան:Նա վերկացավ,մոտեցավոատուհանին ն սկսեց հճայվածնայելերկնքիցճաղողձյանը: Ձյուննիջնումէր դանդաղ,խոշոր,հիասքանչփաթիլներով: Այդ խորհրդավորն անտառ էջքը,որ ընդգծվումէր համատարած ճերմակության ուրվապատկերումանբացատրելիորեն ի հայտ ձկած ադոտ լույսի կառլտավուն ն ուժ ողարգնողինչ-որանիմացոլբերիճերքո,ոլարունակումէրխաղաղություն ձալի բամ, Կային հիացմունքճերարկողարտասովորճրբագեղություն: Նա վերհիշեցմանկության ձյունառատ օրերըՍտամբուլում. մի ժամանակ այնանղ ,

ԿՈՒՍԱԿԹՈՒԹՅԱՆ

ԲԱԺՍՆԱՌԻՆՔՈՒՄ...

ն ձյանդատճառով ուժեղքաճիների ճույնողես աճջատվում էրղնկտարականութշրշյուններ, որդնք Կայի ճանկական յուճմը,տանըլսվուճ էին սարսափազդու

սրին տոիոլումէինթոլրտալ, ն բազակաճնչություններ՝ «Ալլահ, դու մեզ ոլահաորան»:Այդ ոլահերինԿան երջանիկ ունի:Նա թախծուս: նայեց էր, որ ընտանիք տալլին լծած ճիուն,որը դժվարությամբ էր քայլումձյանտակ:Մթանմեջերնամ էր,թե կենդանինինչոլեսէ լարվածաջ ու ձախշարժումգլուխը: Մուխթար,դու դեռ այցելու՞մես Շեյխին: Գերաողատիվ Սաադէդդինի՞ն,երքեմն:Ինչու՞ հարցրեց Մուխթարը,ես հարցնում: Դա քեզ ի՞նչէ աալիս: ն միբիչկարեկցանք: Շա ինառոռուն Փոքը-ինչբարհհոգություն ճարդԷ ՍակայնԿան Մուխթարիձայնումոչ թե երանություն զգաց, այլ հիաս-

-

-

-

թափություն: Գերմանիայումես շաւտ ներփակկյանքեմ վարում,-համառորենշախոսակցությանը՝ ասաց Կան-- Երբ իրիկունները բուճակելով ճայումեմ ՓրանկԵս ֆուրտիտանիքներին, զգումհմ, որ այս աշխարձր, իմկյաճքը ճայներեմ լսում: Ի՞նչ ձայներ: Երնի դրա ղատճառնայն է, որ ծերացելեմ ն վախենումեմ մահից,շփոթվելով ասաց Կան,- եթեգրող լինեի,իմ մասինկգրեի.«ՁյուճըԿայինհիԱստեո մասին»: Թեն չգիտեմ՝իրո՞քայդոլեսէ: Ձլյունների շեցրեց լռությունըինձ Է Ատոծուն: մերձեցնում Գրոնասերճերը, աջ հայացքներ այս երկրիոլահոլադավանողները, ճողականմահմեդականները...խաբուսիկ հույսիցգայթակղվելով` շտաոը ասաց Մուխթարը,-եռ աթեիտոեմ եղել, հարբել ճախհայացքների,բայց նույնիսկ այդ տմենիցհետո նրանքշատ բարերարազդեցությունեն գործել ինձ վրա: Գտիրնրանց:Համոզվածեմ՝ նրանք բեզնույնողես կօգնեն: Իրո՞ք: Ախեմ նան, որ այդ աստվածավախ մարդիկհամետո են, մեղմ,հասկացող: Հակառակեվրողականացված տնճանց՝նրանքիրենցդիմողճերին չեն ն հոգածությամբ են վերաբերվում արհամարհում: Կարողանումեն հասկանալ մարդարարածին:Ճանաչելով մարդում՝սիրումնենՃրաճն չեն մենամտանում: Կան ի սկզբանե գիտեր,որ Ալլահինհալվատսվ՝ (Թուրքիայումնախն աէ անդամագրվել ռաջ նշանակում կրոնական հաճայնքին, հաղորդակցվել խիստ ն է հետ, որոշակի շրջանակի ճարդկանց բնավոչ այն,որ մարդկարող միայնակ Մեեն Արարիչի հետ: Եվ այն,որ Մուխթարը առնչվելվեհ գաղափարների, խոսում ն ոչ թեԱլլահի կաճյուրաքանչյուր էր համայնքիանդամլինելուօգտակարության մարդուանհատական հավատի մասին,Կայիվրաթողեցայնոլիմիառղավորութէ: Նա զգաց, որ այդ ոլատճառովարհամարոն, թեՄուխթարը հիասթափված հում է Մուխթարին:Սակայն նայելով ոյատուհանիցդուրս, որին հենել էր ճակատը,ճա, հնթարկվելովինչ-որճերքինձայնի,ասաց բոլորովին այլ բան. -

անիճատո չեն:

-

-

-

-

-

ՕՐՎԱՆ

ՓԱՍՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

Մուխթար,ինձ թվում է, որ եթեեռ սկսեմհավատալԱստծուն,դու կհիասթափվես ինձնիցն ճույնիսկկարհամարհես: Ինչու": Աստծուն իր մեջ,միայճակհավատազող Եվրողականացած, ճարդը Դու անհավատ,բայց համայնքով աջեզվախէ ոլղատճառում: առղրող մարդուն ես անհատ՝ վելի հուսալի համարում,քան անհատականություն ներկայացնող հավատացյալին: Միայնակ մարդըբեզհամարավելի վատ է ն արհամարհանքի արժանի, քանանհավատը: Ես շատ միայնակեմ,- ասաց Մուխթարը: անՔանի որ Մուխթարըկարողացավայդ խոսքերնասել չստիազանց ն Կան կեղծ համոզիչտոնով, նրանցավօլատճառելուցանկություն գզաց, բայց ն միաժամանակ խղճաց:Այդոշահինճա զգումէր,որ աճձամբ իրու ճան Մախթարի համարձութըսենյակումառաջացրելէ ինչ-որգաղտնախորհուրդ երնույթի հետ առնչվելուարբեցուցիչզգացողություն: Իհարկե,նման բայլիդիմճլումտադրություն չունեճ,բայց դու վախենում ես ես ռր էլ հանկարծկդառնամկրոնասեր,օրականհինգամգամկտրվեմճամազին ալն: Գիտե՞սինշու:Դրովհետնդու կարծումես, թե կկարողանասամբողջությամբտրվել համայնքին ն կրոնինմիայճ այն դեողքում, հթն այճողիսի անհավատները, ինչոլիսինես եմ, հանձն առնեն զբաղվելողետական գործերով ու տնանսությամբ: Մարդնայս երկրումչի կարողհանգիստ խղճու|աղոթել, եթե չունի վստահություն«անհավատի աշխատամիրության հանդեոը,ով ողնտության հետ առնտուր ակողմիցտրվածիրավունքով իր ուսերինԷ վերցնելու արնմուտքի ն հետ: ճելուբեռը,քաղաքականությունը այն ամենը,ինչչի առնչվումկրոնի Բայց դու այն մարդըչես, ով զբաղվում է ողետականգործերով, մուռ առնտրովն չի հավատումԱառծուն: Ես քեզ ԳհրառլատիվՍաադէղդինի կտանմեմ, երբցանկանաս: Երնիոստիկանությունը հկավ,-ասաց Կան: Սառցակալած ամղակիների միջովճրանքլուռ հետնում Էինքաղաքացիականձագուտտով երկու անձանց,որոնքգործարարկենտրոնիդտսնառջնկանգճան ոտոիկանական մեքենայիցդանդաղդուրս էին գաղիս ձյանտակ: ունեմ,- ասաց Մուխթարը,-մի քանի րոռլեից դրանք Մի խնդրանք վերն,ճեզ կտաճենվարչություն:Քեզ չեն ոլահի. ցուցմունքկվերցկբարձրանան ճեն ու բաց կթողնեն:Կվերադառմասեյուրնձնոց, երեկոյանհյուրանոցիտերը՝ Թուրգուտբեյը,քեզ կհրավիրի ընթրիքի,ն դու կգնաս: Իհարկե,այնտեղկյիճեն ճան ճրահետաքրքրասեր դուստրերը:Այդ ժամանակ,խնդրումնմ, ամա Իփեկինահա թե ինչ: Դու ինձլսու՞մ ես: Ասա Իփեկին, որ հս ուզում եմ կրկին աճուսնանալ իրհետ: Իճ սխալնէր,ռր նրաճիցղահանջեցիԵաեկվել,հագնվել է իպամը։Հաղորդիր,որ այնս ճրա հետ չեմ վարայճնողես, ինչոդես ողատվիրում վի սահմանափակ, գավառգիխաճդոտամուսնու նման, ասա, որ զղջումհմ ն եմ իրեն: ամաչում,որ մերամասնության ընթացքումնեղացրել Մի՞թեայդ բոլորիմասինառաջներում Իփեկինչես ասել: -

-

-

-

-

-

-

-

-

ԿՈԻՍԱԿՓՈՒԹՅԱՆ

ԲԱԺԱՆՄՈՒՆՔՈՒՄ...

Անելեմ, բայց անօգուտ:Գուցեճա ինձչի հավատում, որովհետնդարձել նմ Բարօրությանկուսակցության մարզայինբամանճունքիճախազահ:Դու ուրիշ ես. Ստամբուլից,Գերճանիւսյիցես եկել: Եթե դու ասես՝ կհավատա: -

-

գահես:

Դու Բարօրությանկուսակցության ճարզայինբաժանմունքինախաՄի՞թեանհարմար դրությանմեջչես հայտնվի,եթեքո կինըման գա ա-

ծածկվելու:

ոնց

-

ու կդառՉորս օր հետո Ալլահիկաճքովկհալթեմ ընտրություններում

Մուխթարը,-սակայնդրանիցավելիկարնորէ, որ Իփեկինողատճեսիճ զղջմանմասին:ԳՀավաճաբար այդ ժամանակես դեռ

ճամ քաղաքաղլետ,-ասաց դու

կալանվածկլինեմ:Եղբայր, կանե՞սդա ինձհաճար: Կան մի ոլահ երկմաեց: Կանեմ,- ուսագ ճա: -

յան ն

ՄուխթարըգրկեցԿայինն համբուրեց նրաայտերը:Կամ խղճանարութսփաճությանմիջն գւռնվողինչ-որ բանԷր զգումՄուխթարիհանդեը ն

իիեն, որ այմքանանկեղծու սրտաբաց չէ, ինչքանՄուխթարը: արհամարհում հանձնես -Եսշատեմ խնդրում,դր Ստամբուլում դու անձամբ Հեախիրին այս

բաձաստեղծությունը,ասաց Մուխթարը,»սա այն բանաստեղծություննէ,

որիճասինողառմեցի,«Աստիճաններ»-ը: մտում ԵրբԿան մթանմեջ բանմատոեղծությումը թաքգնում էրգրոյանում, քաղաքացիականձագուտոռվերեք հոգի: Երկուսիձեռքինլառլաներկար: Նրանք համակզգոնությունէին ն ուշադրություն,ու նրանցտեսքիցերնում էր, ու Մուխթարը: որ քաջ տեղյակեն, թե մինչ իրենցզալը ինչովեն զբաղվել Կան Կան գլխիընկավ,որ եկողները ՀԱՎ-ից ենճ:Այնուամենայնիվ, գրանքառուգեցիճ Կայի փաստաթղթերը,հարցրին,թե ինչ է անում այդտեղ:Կամ ողատւասխանեց, որ ինքը Ստամբուլիցէ, եկել է ընւորություններիե ինքնասոլան աղջիկների մասին«Թումհուրինթի» համարգրելու: Ճիշտնապսած,մոռթմռթաց նրանցիցմեկր,-նրանքինքնասողանություն եճ կատարում ձենցայն ղատճառով, որ դուք այնտեղ՝ Ստամբուլում,գրումեք ճրանցմասին: Կան: Ոչ ոխտճաոըդա չէ,- ըմբոտտ հակաճառեց Իսկ ի՞նչնԷ. Երանք ինքճաաղանեն լինում, դրովհետնդժբախտեն,- ասաց Կան: -

-

-

-

-

Մենք նույնողեսդժբախտենք, բայց ինքնասդանչենք լինում:

Լառղտերիլույսի տակնրանքբացումէին կուսակցության մարզային ն կենտրոնի ողահարանճերի դոները,դուրս քաշումգզրոցները ողարունակություցները դատարկումսեղաններիվրա, քչփորումթղթաղանակները: Շրանք տակնուվրա արեցինՄուխթարի սեղանը,շրջեցին,տեղաշարժեգին ղահարաններիցմեկնու զննեցինդրա ետնը.զենքէինորոնում:Կայիհետ նրանք վարվում էին անհամեմատ լավ, քան Մուխթարի:

Ինչու՞սողանությանը ականատես լիճելուցհետո յուն եք եկել,այլ այտտեղ: -

ոչ թե ոտոիկանութ-

ՕՐՃՍՆ

"Եռ

ՓԱՄՈՒՔ

ծծ

/ ԶՑՈՒՆԸ

ժամադրություն ումեի:

Ի՞նչնոլատակով: եճք,-ներողություն հայցող Մենքհամալսարանական վաղեմի ընկերներ նաս եյուրանոցը,ոոր իջնաճելէ, ձայնովասաց Մուխթարը,-«Ձրոնե առլարանք» ճա արդենզանգահարել այստեղ՝ Մ իճչ սղաճություճը կնոջը: պատկանում էիմ էր էինքհանդխղել:Կարողծք կենտրոն,ն մենքողայմանավորվել կուսակցության վարչությանտեղեկատվության բաժնիաշխատակիցտոուզել.Հետախուզության հեռախոսայինխոսակցությունները: ճերըլսումեն մեր կուսակցության լսում ենք: Ի՞ճչգիտես,որ ձերհեռախոսները ես ասաց Մուխթարը,- չասացիգիտեմ, -՞Ներեցեք,-բնավ չերկնչելով՝ ես -

-

-

ենթադրումնմ: Հնարավորէ՝ սխալվումեմ: Մուխթարիվարքում Կան զգաց սառնառրտությունըն ճճշվածությունը

մարդու,ով ինքնին

որ

ու իշհասկանալի բանէ համարում, ուռոիկանությունն այն է է իհարկե,ողետք լիճեն աճողոք,հոսանքըողետք ողարբերաբար խանությունը,

անջատվի,ճանառգարհները ոյետք է միշտկեղտոտլինեն,սովորէ հնագաճդողլա-

ուռ» ն արժաճատգատվության իր հետ կուղիտվարվուլոտռիկաններին տասխանել են ն կռոլտում, ու այդքանն ճահարում չի համարումայն, որ իրձնճվատճագճնում Կան ն կատմամբ, իսկ բավարար էր, որ հարգանքզգա Մուխթարի քանզիինքն օժտվածչէրտեղի տալու այդ օգտակարհառկություններով: երեխաներիճման ճառել էինիրարկողքի՝ոստիկաՆրանքպատժված ուր նրանցտեղավորել էինկուտակցութճակաճմեքենայիետնինտուստեղին, ու խուզարկելուգ, բոլոր ողահարաններն )ան մարզայինկենտրոնը երկարատն մասը թոկերովկառդկոդեբքրքրելուց, թղթառղանակների մի թղթառղանակները արձանագրություն կազմելուց լուց, ոդտրկերի մեջլցնելուցու խուգարկության հետո: Նայելով Մուխթարի ծնկներինհնազանդորեն դրված խոշռր,սոլիտակ, ու գան նման դարձյալզգաց նրա աձեռքերին,որոնք էինծեր հաստլիկշների, Քանի դեռ ուաոիկաճական մեքենանընթանումէր Կարսի ճնօգնականությունը: ու խավար հայերին փողոցներով,ճրանքնայումէին նախկինում ձյունածածկ տատուհաննճերի վարագույրներիճճղքերից ողստկանածառանձնատճերի ձեռքներին երնացողգունատ,դեղնավունլույսերին,ոլոլիթիլենե տոողրակները ուրվականներիճման միսաոցակողածփողոցներում դեզերող ձհրունիներին,

Ազզայինթատրոնի այնակ,լքված ու անբնակհնամյատներիճակատներին: հայտարարությունների գուցափեղկին փակցվածէիներեկոյանկայանպիք ազդագրերը:Բանվորները,որոնքուղիղ հնռուստահադորդման ներկայացման էին աշխատել: Ճանապարհների փակ մսլուխնէինանցկացնում, շարունակում տիրումէր աղասմանջղաձիգճթնոլինելուդտաճառովավաւոկայանձերում մեքենանդանդաղանցնում էր երկնքիցիջճողհեքիալճրտ: Ոստիկանական թայինձյան տակով,որի փաթիլներըԿայինթվումէինայճքանխոշոր,որքան արձակած խաղալիքի փաթիլները: Այդ «յունաճրրիկ»անունը եծ ուղնորոթյան ընթացքում,որը, չնայած ոչ տարածությանը, տնեցյոթ-ութ րոոլե, որովհնտնվարորդըմեքենանվարումէր չտփազանց դանդաղե զգույշ,

կրող մանկական

ԿՈՒՍԱԿԶՈՒԹՅԱՆ

`

ԲԱԺԱՆՄՈՒՆԲՈՒՍ...

ն ճա, միակողքինգստած Մուխթարիհայացքին, Կայի հայացքըհանդիոլեց ու ժամանակամոթ թեթնություն զգալով,վաղեմիԵանոթիտխուրու հանդարտ մրաճ հարացբիցհանկարծ հասկացավ,որ Աճվտաճգությանվարչությունում ծեծելուեն, իսկիրեն`ռչ: Կան ճկաՔարեկամի հայացքում, ինչըչի մոռանա դեռշատ տարիներ, մտածում է է, թե ինքն արժանի այն խոշտանգումներին, տեց, որ Մուխթարը հավատումէր, որ որոնց ենթարկվելուէ քիչ անց: Թեն ճա աճվերառդահորեն հետո է կար հաղթելու չորս օր կտյաճայիքընտրություններում, նրաաչքերում հայցող զղջմանն հնազանդության այնոլիսի դրա համար ճերողամտություն որ Կան անմիջառլես կռահեց,թե իչ է մտածում Մ ուխթաարտահայտություն, եմ քիչ անց, «Ես եմ գիտեմ,ռր արժանացել այս ծեծին,որին ենթարկվելու իր. եճ ցուցաբեաշխարհի այս անկյունումդեռառդրելու համառություն որովհետե եմ րում, որովհեանճույնիսկայստեղհարուցել իշխանությանզայրույթը ն ուոայդ խոշտանգումները տանել՝ առանցարժանադատվության կաշխատեմ ինձհամարումեմ քեզնիցցածր:Իսկ դու, ճահարում զգալու, ն այդ ողատճառով ինձամաչելդրա համար»: խնդրումեմ, մի նայիրաչքերիսմեջ, մի տոխողիր Երբ ռատիկաճական միկրռավառբուպը կանգառավ Անվտանգության միմյանցից,մմ» վարչությաննտնաբակում,Կային ն Մտխթարինչբաժանեցին Կան խիտտ տարբերէր: Ստամբույիցհկած կայննրանցհաճդնոլվերաբերմունքը ն եթեգրիիրենց ճասին, հայտնիլրագրող էր,հույժ ազդեցիկանձնավորություն, գլխներինփորձանք եբերի,ուստիԲրավերաբերյալկազմեցինվկայիարճանագհեւո: Իսկ Մուխրություն, որը դատրաստդ է համագործակցել ոստիկանության հետ ասես կամեճայով ասեղ.«Հր, էլի դու՞»: թարի վարվումէիննվաստացուցիչ, ասւմ էին.«Ի՞նչգործունեքայսոլիսի անձՆայելովԿայիկողմ՝ճրանքկարծես ճավորությանհետ»: Կան միամտաբարկարծում էր, թն Մուխթարինգվաստագնկու ղատճառներից մեկնայն Ւր,որ նրանհամարումձն տխմար.«Հյլլինի՞ ն ձախողակ. «Նախ կարծումես, ռր քեզ թույլ կտանղեկավարել այս երկիրը», ճա էր անց տոխղված սռվորիրկյանքդկարգավորել»: Մակայնորոշ ժաճանակ դառնորեն խոստովանել, ռր նրանքճկատիունհինբոլորովինայլ բամ: Մի կարճընթացքԿային տարանհարնանսեճյակ ն սկսեցինցույց տալ հանած սն-աղիտակ լուսանկարներ, որոլեսզիդրանցմեջգաճին մատարխիվից տնօրենին սոլանած անդուրմարճացույցանիճանկավարժական ինտտիտուտի ն բոյոր բաղաքականիպամիաոճերի դուկին:ԱյդտեղկարԿարսի մերձակայքի ովքերգեթմեկ աճգամհայւոնվելէինանվտանգությանծատակոսասնկարները, մեծ եոդատկերվածների յություններիտեսադաշտում: Լուսանկարներում մասր ճան սակայնկային բիտասարդ քրդերէին,գյաղացիճերկամգործազուրկներ, ն համալտռրանի ուսանողներ փողոցայինառնտրականներ, միիմամ-խաթիբ»', նան Անվտանգության վարչության լուտոդասախոսներ, ինչոլես սունիթուրքեր: ն ատելությամբ մեջԿան նկանկարչական խցիկինտխրությամբ նայողանձանց տեց երկուերիտասարդի ծանոթդեմքեր,որոնցմի անգամհանդիոլելէրԿարսի ն ոչ մեկումչկարհարձակում գործած սակայնլուտանկաբներից փողոցներում,

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

ճգ

անձնավորությունը, ով, Կայի կարծիքով,ավելիտարիքովէրն ցածրահասակ: Վերաղառնալով առաջինսենյակ՝ ճա տեսավ, որ աթոռին կուչ եկած է հայտնվել: Մուխբառիքթիգպրչունէ հռսում,իսկ աչքերիցմեկիտակկառլտուկ շարժումարեց,առյա թաշկիԳլախըկորցճելով՝Մուխթարըմիքանիանիմաստ մեջ ճակռվ ծածկեցդեմքը:Սենյակում տիրողլռությունըԿայի երնակայության արդենիսկ աողացուցելէ տռեղծեցողատկեր, թե Մուխթարնիր անմեղությունն ն տխմարության հաայդեեծիշնորհիվ,որնստացելէրիրերկրիաղքատության Երճար մեղավորություն զգտգունդրաճիցծգվածընկճվածաթյանոլղռտաճանով: ամենադժբախտ մարդը դարձնողլուրճ կու օր անց` նախքանիրեն աշխարհի Կան տոիոլված վիճակում»), առնելըճսյս անգամինքնէրհայտնվելՄուխթարի համար,թեն հենց էր դառնությամբվերհիշել ն զղջալ իր եճթադրությունների սկզբիցէլ դրանքհամարելէր անմտություն: Նրանց հայացքներըհանգիղեցին, իսկ դրանիցմեկ ըոոդնանց Կային արձանագրելու: Երիտասարդ կրկինտարանհարնանսենյակ՝ցուցմունքներն (նա օգտագործում էր «Ռեմինգտոն» մակնիշիճիշտայճոլիսիգրաոստիկանին մեքենա, ինչողիսինփաստաբանհայրը Կայի մանկությանտարիներին, երբ գործերէրբերումտուն)ողատմելով,թեինչոլես է տեղիունեցել մանկավարժաԿան մտածեց, տճօրենիաղանությունը, որ Մուխթարին ցույց կաճինստիտուտի տվեգինիրեճ,որոլեսզիվախեցճեն: աչքերիառջնդեռերԵրբ ռրոշ ժամանականց նրանազատ արձակեցին, տեսնում դեմքը:Լ1ռաջներում ԷրներասմմճացածՄուխթարի արնաշաղախ կար հետ հինկարգերի կողմնակիցների գավառական քաղաքների ոստիկանությունը վարվումէր ոշ այդքանանողոք:Բայց Մուխթարը,իհարկե,չէր ներկայացնում ճա մեկն էր կուսակցություն,խնչողիսին էր Հայրենիքիկուսակցությունը. այնողիսի իպամիստի համարում ձեռքբերել:Եվ նրանցից, ովքերուզումէինարմատական մեջկամիքան,որնուղղակիորենբխում Կային կրկինթվաց,թե այդ իրավիճակի է Մուխթարից,կաված է ճրա անձիհետ: Կան երկարքայլում էր ձյան տակ, ն նայելով,թե ճատռեց ցաճկառղատին աողա Բանակիղողոտայիամենավերջում ինչոլեսձն սահնակներով իջնումձյունավողոգիլույսերիներքոերեխաներն ծխեց:Նա հոգնել էր բռնությունիցն թշվառությունից, որոնցառնչոլատ բլրակից, վել էր ողջ օրը, ռակայնհոգու խորքում,այնուամենայնիվ,դեռ փարփայումէր նորկյանքսկսել: ատքուկմիհույս որ Իփեկիսիրոշնորհիվկկարողանա ճա Որոշ ժամանականց կրկինթափառում էր ձյանտակն հայտնվեց մոտ կանգնածոս«Նոր կյաճբ»հրուշակարանիառջե:Ջարդված ցուցստիեղկի երանգէին հաղորդում տիկաճական մեքենայիթարթող լույսերըմեղմկառլույտ խաղաղությամբ իջնումէինհրույակարաճի փաթիլներին, որոնքաստվածային հետնողամբոխի,երեխախորքումգտնվողոստիկանների գործողություններին ու ու Կան մոտեցսո)ամբոխին տեսավ,որ ոստիկաններըդեռ զերի Կայի վրա: են հրոշակարանի տարեցմատուցողին: հարցաքննում Պավաքվածներից մեկըհրեցնրաուսը: Դուք բանաստեղծԿան եք, չէ՞: -

ԿՌԻՍԱԿԾՌԻԹՅԱՆ

ԲԱԺԱՆՄՈՒԵՔՈՒՍ...

Հարցնողը կանաչ,խոշորաչքերով,մանկանբարեհամբույրդեմքովմի ոլատանիէր: Իմ անունըՆեջխդ է: Ես գիտեմ,որ դուք Կարսեք եկել «Զումհուրիեն ինքնապղանություն թում» ընտրությունների կատարողաղջիկների մասին գրելուհամար:Բայց Կարսում կա ես մի կարնորմարդ,որին դուք անպայման ոլետքէ հանդիոլեք: -

Ո՞վ: Գճանքմի կողմ: Կային հետաքրքրեց խորհրդավորությունը, որճ զգացվում էր ողատանու խոսքերում:Երանք մոտեցան «Ժամանակակից բուֆետին»,որը, ըստ ցուցափեղկի մակագրության, «ողջ աշխարհին հայտնիԷ իր շարբաթովու սալեւլով»7: -

-

|

-Եսլիագորվածեմ ճրաինքնությունըհայտնելմիայճայն դեոլքում,եթե համաձայնեքհանդիոյելհետը:

հանամայնել եթեչզիտհմ՝ -ԻճչոիՐ նկարող եմ հանդիոյի մեկի հետ, ով էնա: ճիշտ Նեջիոլը,թաքնվում Ումից ինչու՝ կարող է- ասաց

-

բայց նա

Է:

ն

եմ ասել միայն այն դեողքում, ձրըհամոտայնեք:

Լավ, համաձայնեմ,- ասաց Կաճ ն, ինչոլեսէժանագին դետեկտիվնեհում, ավելացրեց,-հուսովեմ՝ սա ծուղակչէ: -

Եթեմարդկանց շվստահես,կյանքումոչինչ չես կարողանա անել,- Կաի տոնով ողատասխանեց Եծջիոլը: -

-

ման

Ես

ձեզվստահում եճ,-

ոլետքԷ ճանդիոլեմ:

ասաց

Կան,- ո՞վէ այդ մարդը,որինանողայ-

Անունըկիմանաս,իսկ հնտո ճան կտեսնեսնրան:Բայց տեղը ոլիտի թաքունպահես: Մի անգամ կ մտածիր.ասե՞մ ով Է: -

Այո,- ասաց Կան,- դուք նույնողես ողետքէ հավատաք ինձ: ասես առատղելական է անուն Պուզվելով, հերոսի տալիս Նեջիողըամալ, Նրա անունը Լաջիվերթէ՛- Տեսնելով,որ Կան չի արձագանքում, ՛Նեջիոլը վիրավորվեց:-Ի՞նչէ, Գերճանիայում երբեքչե՞քլսել ճրամասին:Թուրքիայում նա չատ հայանիէ: Գիտեմ,- հանգստացրեց Կան,- ոաարատտ եմ հանդխղելնրա հետ: Սակայնես չգիտեմ,թն որտեղէ ճու- ասաց Նեջիոլը.-նույնիսկկյանքումս ոչ մի անգամչեմ տեսել նրան: Կասկածանքով ժողտպվով՝ նրանք որոշ միմյանց: մ ոտ Էաջիվերթի քեզ կտանիուրիշը,- ասաց Նեջիոլը.- իմ դարտականությունըքեզ ուղեկցողիմոտ տանելնէ: ն ողատռառներով Նախընտրական դրոշներով Եաեկված Քյազիմբեյի փոքրոլողոտայովքայլելով՝ճրանքիջաններքն:Պատանու ճլարդայինու դեռ Կան ճկատեցիր ոլատանեկությունը մանկական շարժումներում հիշեցնողմի ն անորսալիբան խանդաղատանք զգաց նրա հանդեոլ:Մի ռահ նույնիսկ -

-

-

-

-

ժամանակ լուռ զննում էին

Է աշխարհին հայտնաբերեց, որ փորձում նայելնրահայացքով:

ՕՐՎԱՆ

ՓԱՄՈՒԻՔ

/ ՁՑՈՒՆԸ

:

Գերմանիայում ի՞նչ եթլսել Լաջիվերթի մասին,-հարցրեցՆեջիսղը: Թուրքական թերթերումկարդացելհմ, որ ճա քաղաքականիպամիստ. էլ- ողատասխանեց Կան,- կարդացելեմ ճան այլ աճվանարկող տեղեմարտիկ կություններ: ընդհատեցճրան. Նեջիողըհառդճեոլ ն աշխարհիկ է անվաճում մեզ՝ մահմեմաճուլր այղդոյես -Արնեճտամետ -

-

հանուն իպամիքաղաքական դականներիս, ովքերոլատրաստ են ողայքարել եմ, մի ասաց ճա.- Դուք աշխարհիկմարդեք, բայց խնդրում գերակայութրոն,Նա ոչ մեկին հավատացեքնրամասինաշխարհիկ ճամուլիտարակածտոերին: ուի գնացելէրմերեղբայրճահմեդակաճննեչի աղանել:ՆույնիսկԲոսնիայում, ն Գրոզնիում, ու րիճդաշտոյանելու, որտեղվիրավորվելէ ուսականռումբերից դարձելխեղանդամ: Խաչմերուկներիցմեկումճա ստիղլեցԿային կանգառնել: Տեսնու՞մ եք «Լուրեր» գիախանութի դիմացիփոքրիկխաճութը:Այճ է ««Լահղդեթչիի»7 պատկանում հնանորդներին, սակայնԿարսի բոլոր իպամիաոտները այտոեղ են հանդիողում:Ոստիկանությունը,իճչես Ա բոլորը, տեղյակԷ դրաճից:Վաճառողներիմեջ լրտեսներկան: Ես սովորումեմ իմամխաթիբների ուսումնարանում: Մեզ թույլ չենտալիսխանութճանել,կարգառլաեմ հականտույժի ենթարկում:Բայց ես նշանկտամ,որ եկել եմք:Երեքըոռլե անցխաճութիցդուրս կգա կարմիրթասակով,մորուքավոր,բարձրահասակ մի մարդ:Գնացեքճրաետնից:Երկուփողոցանց,ճթեձեզհետնողբաղաքացիականհագուտտով ոտռիկաններ չենլինի, նա կճռտեճա բեզկտանի,ուր ողետք է: Հասկացա՞ր: Ալլահը քեզօգնական: Նեջիողն աճաղասելիորենանհետացավթանձըձյան փաթիլներիմեջ: Կան անբացատրելի քնքշանքզգաց ճրանկատմամբ: -

ն

,

տ

Ով իճնլռաստողանմ է լինում, Լաջիվերթին

մեղսագուն

է

Ռուստամիղատմությունը

առջն, ճյումնավելիուժմղացավ: Մինչ Կան սոլամւմ էր գրախանութի ն ձյունըգյխիցթափ տայուց հոգնելով՝ նա արդենուզումէր վերաՍողասելուց

դառնալհյուրանոց,հրրհաճկարծնկատեց,որ փողոցիլամոլերիգունատլույսի տակդիճացիճայթինհայտնվեց բարձիահամակ, մորուքավոր միհրիտամարգ: Կան տետավ, որ երիտասարդի՝ ձյունից աղիտակին ավոդ թասակը իրակաԵրք ճում կարմիրէ, սիրարխփեցավելիուժգին:

Նրանք անցանՔյազիմ փաշայիոլողոտան,որը «Գայրենիք»կուսակթեկնածունխոտռացելէր ցությանկողմից առաջադրվածքաղաքառլետի Ստամբուլի օրինակովվերածելհեաիռան գոտու, իջանդնողի Ֆաիխք բեյիոլողոտան անցնելովնս երկուփողոց՝շիջվեցինաջ ու հտսան կայարանամերձ հրաէրձյան ՔյազիմԿարաբեքիրիհուշարձաննամբողջությամբ պարակ: հածկված Կաճ նկատեց, ողաղղաղակի: որ շերտովն ճթանմեջճճանվումէր հսկայական ն երիտասարդը ձտավկայարաճիշենք, շտառղեցձրա ետնից: մորուքավոր ոչ ոք չկար:Կռահելով,որ երիտասարդը ելել է կառամատույց, Սողասասրահում Կան շարժվեցայն կողմ: Երան թվաց,բե մթանմեջ, կառամատույցի վերջում հ ահով գնացերկաթուղու աեսնում Է երիտասարդին կողքով:Նրա մտքովանցավ,ռր եթեիրենայտռեղադանենն թողնենձյուների մեջ,դիակըմինչգարում չեն գտնի:Եվ հենց այդ ողաձինմորուքավոր,թասակըգլխինհրիտատորդըելավճիադեմ: Մեզ հետնողշկա,-ասաց երիտասարդը,սակայճեթեուգես,դեռկաես ես լեզուդատամես փռխելմիտքդ:Իսկ նթեգսվիս ինձհետ, ողարտավոր բող որ եղել ես այտոեհղ: ներիդ տակ պահել: Լեզվիցդ չճղիտիթոցգնես անզգամ, մահն է: Դավաճանիվախճանը Սակայներիտասարդի վերջինխոսքերը բնավչվախեցրին Կային,ռրովհետն նրա ճայնը ծինաղելիորենբարակէր ու ծղրտան:Նրանք անցաներկաճահեստների կողքովն շիջվեցին դեռլի թուղու դաստառին հացահատիկի Յահնիլերփողոց,որը գտնվումէր զինվորականզորանոցների անմիջական հարնանությամբ:Ծղրաանհրիտասարդըճատնացույց արեցտունը,ուր ողեաք է ճտներԿան, ն բացատրեց, թե որ զանգըոլետքէ տա: -ՀարգալիցկլիճեսՈոսուցչիհտնդեող,ասաց ճա,- խոսելիս չնդհատես, նա իսկերբ խոսքնավարաի,անմիջառլես հեռացիր: Իմանալով,որ Լաջիվերթի կեղծանուններից մեկըՈւսուցիչ է, Կան զարճա Կ ան հայտնի քաղաքամացավ: Լաջիվերթիճասիմգիտերընդամենը,որ է: Գրիճանիայումձեռքն ընկածթուրքակական կան իսպլաճիստ թերթերից է հմացելէր, որ վերջինսշատ տարիներառաջ մասնակիցեղելինչ-որհանցագործության:Պայտճիէ, որ շատ են այն քաղաքականիպամիսաները, որոնք են Սակայն ոչ ոք նշաղավոր չի դարձել: Լ աջիաղանություն գործել: ճրանցից է վերթինհոչակբերեցիճնրահավաստիացումները, թեսոլանել խայտաբղետ շնրերհագնողկմակերոլմի փպճքոտի,որը, օգտագործելով գռեհիկկատակ-

ԾՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

հեռուսներ,մշտաողեսմտորացնում էր «ոգետներին»- Վերջինսերկրորդական

տաալիքներիցմեկի կազմակերպածդրամականմրցանակովինտելեկտուալ հախաղիհաղորդավարէր: ԳյուներԲենձր անունովայդ թունոտ,մչղեռլենոտ ղորդավարը ուղիղհաղորդումներից մեկիժամանակ ծաղրելէրխաղիհիմարավուն ու խեղճ մասնակիցներիցմեկին ու Մուհամմեդ մարգարեի հասցեին պատահաբար ասելանվայելխոսքեր,իսկերբայդ կատակը,որնայն ժամանակզայրացրելէրհաղորդումըկիսանինջդիտածմի քաճիհավատացյալայրերի, գրեթե մոռացվելէր, Լաջիվերթը աղառնճալիքներռվ լի ճամակ հղեց ստամբուլյան բոլոր թերթերին ն ։ղահանջեց, ռր հաղորդավարըմեղա գա ու կաղանի նրան: ներումհայցի նույն հաղորդաշարիժամանակ.այլես Ստաճբուլյան մամուլը,որ սովորէ նման սողառնալիքմերի, գուցեանուշադրության մատննեը այդ ճամակը:Սակայն իր քաղաքականգիեր սադրիչհնարքնեԼաջիվերթին հրավիրեց րով մատուցելուվարժվածաննշաճմհեռուստաալիքը մասնակցելու հեռուստահաղորդումներից մեկին,որոլեսզիակնառուօրինակ են դարձելզինված ցույց տա հասարակական կարծիքին,թե ինչ սանձարձակ իպամիստները:Իսկ Լաջիվերթըուղիղ եթերումկրկնեցու սստոկացրեցսոլառմեծ աղմուկբարձրացրեց, ճան այլ հեճալիքը:Հաղորդումը այն ցուցադրեցին ոուստարձկերություններ, որողես որոնքփորձումէին Լաջիվերթիններկայացնել «հսկա դանակովզինված գազազած իպամիսա»:Այդ ոմթագքում,անձիկլյանքին աղառնալումեղադրանքհարուցելով, Լաջիվերթինսկսեցորոնել դատւան նա, այղողիսով անուն հանելով,սկսեց թաբնվել:Իսկ Գյուներ խազությունը, է հասարակայնութԲեներըտեսնելով,որ հիշատակված դեոռդքը արժանացել յան ուշադրությանը,իր ամենօրյա հաղորդումներից մեկի ժամանակուղիղ եթերումանաղասելիորեն հաճդես եկավմարտահրավերով` հւսյտարարելով, դը ն «շիվախենումանճորմալռեակցիոճերներից` Աթաթուրքի հանրառլետութ-

յան թշնամիներից»:Եվ ընդամենըմեկ օր անցնրանխեղդամահարվածգաան

հզմիրյանհյուրաճոցիլյուքս համարներիցմեկում,ուր իջնաճելէր հերթական հաղորդումկազմակերոլելուճողատակով:Նրան խեղդամահէին արել լողափնյագնդակների ոլատկերներով զարդարված իրայնփողկառդով, որը կառած էր վարում ուղիղ հեռարձակումները: Չնայած Լաջիվերթը փորձումէր առլացուցել,որ այղ ժամանակինքըգտնվելէ Մանիսում,ուր բանախոսությոններԷկարդացելի̀ ոլաշտոդանություն գլխաշոր կառլողաղջիկների, այնուամենայնիվ,շարունակում էրխուսափել մամուլից,որը ողջ երկրովմեկտարփողում ն մեծացնումնրահամբավը:Սակայնիղաճիստական ր կատարվածը լրատ-վամիջոցներիմի մասն ընկավ ծայրահեղությանգիրկը ն նրան ողաշտոդանելով՝ սկսեցի ցույց դնելարյունռտձեռքերով քաղաքական իպամ:Աշխարհիկ մամույըխաղալիքԷր դարձրելԼաջիվերթին, նրան Եաղրումէին մամուլիհնհանդեռլցուցաբերած թուլության ն իպզամիտոին անվատաքրքրասիրության յել հանրաճանաչությանմարմաջ դրսնորելու համար: Բացի այդ, մեղադրանքներ էինհնչում, որ ճա ԿՃՎ գործակալէ Այս ամենիղատճառով (Թեն ի սերճշմարԼաջիվերթըերկարժամաճականհետացավ տնսաղաշտիգ:

ԼԱՋԻՎԵՐԹԻ

ԵՎ

ՌՈՒՍՏԱՄԻ

ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆԸ

կենտրոնում գտնվելըկարծես տությանոլետքէ ասել,որ մամուլիուշադրության շրջանակներում լուրերտարածվեցին, դուր էր գալիսնրան:Իպամիստական է սերբերի,Գրոզնա այդ ընթացքում Բռսմիայումհերոսաբար մարտնչել թե ճան այնողիսիք,ովբերոլնդումէին, թն ճիում`ռուսներիղեմ, սակայնկային ամենըսուտ Է: են, թե այդ հարցերիվերաբերյալինչ Նրանք, ովքեր հետաքրքրվուն են «Կան ն էր իճքը՝Լաջիվերթը,կարող մերգրքի ճրեսունհինգերորդ՝ կարձծիքի չեմ գլխում,որը կոչվումէ «Ես ոչ ոքի գործակալը Լաջիվերթըբանտախցում» այդ

որը սկսվումէ հետնյալ եղել»,կարդալնրահամառոտ ինքնակենսագրությունը, խոսքերով.«Փետրվարիքսաճին՝ այն օրը, ձրբ խոսքկբացվիիմ ճահառդատժի ճառին», սակայնես այնքանԷլ վստահչեմ, որ այն, ինչ այնտեղ ասում է մեր է: Լաջիվերթի մասինհորինվելեն բազմաթիվնրնակահերոսը,ճշմարտություն խորերդավոողատմություններ, որոնցից շատերը նրանշրջաղատող յական են հությանմթնոլորտիշնորհիվ դարձել յուրատեսակ լեգենդ:Իսկ լռությունը, ռրիթիկունքումնա փորձումէր թաքնվելհետագայում,ճույնոլեսկարելիէ մեկ-

էրնրանցիրավացիությունը, ովբեր ճաբանելայնոլես,թե Լաջիվերթըընդունում քննադատումէինճրաառաջինհաջողություշրջանակներում իպամիստական ռը, համամիտէր ճան ճրաճց կարծիքին,ովքեր մտածում էին,թն իղամիստին լրատվավայել չէ այդքան հաճախհրնալ աշխարհիկսիոնիտճաբուրժուական միջոցներիառջն, սակայնիճչոլես ասվեց,ն ինչոլեսկտեսնեքմեր ոողատմութսիրումէր չշփվելմամուլիհետ: յունից, Լաջիվերթը,այնուամենայնիվ, մեծ Լուրերի մուսը, որ ի հայտ էին եկել նրա` Կարս գալու ղատճառով, է ինիրար.սովորաբար այդոլիվինեն լինում այն լուրերը, որոնքարահակասում են Ոմանք ատում էին,թե Լաջիվերթը գորենտարածվում փոքրքաղաքներում: ճի իպամիստական կազմակերոլության հիճմական կաԿարս է եկել քրդական ն գործունեությունը առլահովելուճոչատառույցը ողահողանելու ընդհատակյա ուժերը ղեկավարությանը կառավարական կով,ն իբրայդ կազմակերոլության որի Սակայնկազմակերոյությունը, կարողացելեն ոչնչացնելԴիարբեքիրում: մասինառվումէր,Կարսում այլ հռտնորդ չումեր՝մեկ-երկուֆամառտիկոսից բահաստատել ցի: Նրանը, ովքեր ձգտումէին խաղաղությունն համերաշխությում քրդականհակամարտուժերիմիջն,ենթադրումէին, որ Աս հկել է քուրդ ազգայն քույսդ իպամճիստների ճական-մարքսիստների ճիջնվերջինշրջաճումծավալվոդ ն ուժգնացողհակամարտությանը վերջտալու համար: Հակամարտությունը ն քուրդ իպամիստների միջն,որ սկիզբէր քուրդ ազգայնականչ«ճարքսիտոների ու փողոցային ձեռնամարտերի ընդհարումների տեսքով, առելբաճակոիվների, ն ամիսնեշատ քաղաքներում վերաճելէր դաճակակովի աղանդի,իսկվերջին րին հակառակորդները սկսել էին ուղղակի գնդակահարելմիմյանց ն իրար առնաճգելով՝խոշտանգել(երկու կողմնէլ դիմումէին այսօրինակկտտանքնե. մաշկինկաթեցնում էինհալածնեյլոն,ճզմումէին ամորձիրի. հակառակորդի հետո գերյալմերիճխեղդաճահ էինանում: Ասում ներըն այլն):Հարցաքննելուց էին ճան, որ Լաջիվերթը, բնակավայրից բճակավայըանցնելով,հանդեսէ գա-

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՑՈՒՆԸ

խաղադարարիդերում,որոլեսզիվերջ տա այգ ողատերագչիս գաղտնառաթ Սակայնինչողես ճին,որը, շատերիկարծիքով,ձեռնտու էր կառավարությանը: համոզվածէին Լաջիվերթիթշճամիները,ճրա անցյալի մութ բեերըն չաէինայդ ղժվարինն ոդատվատարիքըանհամատեղելի փազանցերիտամտրդ հետ: թե իպամիստները լուրեր էիճտարածում, բերառաքելության Երիտասարդ նա Կարս է եկել,որոլեսզիմաքրագործի դիջեյներին «Սահմաճ» քաղաքային հոգիհեռուստարնկերության «ողլոլլան»շորերով«փայլուն» հաղորդավարների ները,որովհետնթեն նրանց մարմիններըխնամքովծածկված ձն, այնուամեեն անում ն աննճձրելիորձն ծաղրում ճայնիվ,նրանքանթույլատրելի կատակներ մեկը՝ ծագուիտամը։Իսկ Լաջիվերթիժամանումիցհետո հադորդավարներից մով ագերիՀաքանՕզգենը,իր վերջինհաղորդումներումսկսելէ խոսելԱլլահի մասինն հիշեցճելնամազիժամը: Կային ճան այնոլիսիբ,ովքերկարծում իղամիտտական ահաբեկչական Թուրքիանմիջազգային էին, թե Լաջիվերթը ն ծաէ: հետ կապողօղակ Կարսի տեղեկատվությանանվտանգության գանցի ուայություններին հաղորդումէին ճան, որ ՍաուդյանԱրաբիայիկողմիցհովա» Է ահաբեկելխորհրդային ճավորվողայդ կազմակերոլությունը նախատեսել համարԹուրքիա ճարձճավաճառության նախկինեհանրառլետություններից խուժողհազարավորկաճանցն այդ ճղատակով ճույճիսկառաջարկել է սոլաճել ոմանց:Լաջիվերթիմտքովանգամ չերանցնումժխտելայդ ոլնդումմերըկամ կանանց,գլխաայն մասին,որ եկելէ ի սեր ինքնասոլան խոսակցություններն մատՆա լռությանէր կամքաղաքառլետի ընարությունների: շորով աղջիկների ն նում ճան ճերփակկյանք վարելու ժողովրդիմեջ դուրս չգայու պատճառով էին հաղորդումնրա հնչող հանդիմանաձքները: Այդ ամենըխորհրդավորություն դասընթացներին անվանը,ինչըչափազանցդուր էր գալիսիճաճ-խաթիբների Նա Կարսիփողոցներդուրս չէր գալիս, օր մասնակցողհրիտասարդներին: խորհրդավորհաճբավը,ուտոի չընկնի ոստիկանությանձեոքըն ոդանոչաճի է ճա, թե՞ոչ: էիճծագամ՝թաղաքու՞մ կասկածներ ասած կոճակը,ն երբ Կաճ սեղմեցկարմիրն թասակովերիտասարդի մարդընրաններսհրավի-, զանգիձայճիվրա դուռր քաց արածփոքրամարմին է Կան ճա, իսկույն կռահեց, որ իր առջն կանգնած ով մեկուկեսժամ առաջ բեց, ճանկավարժական ինաոիտու«Նոր կյանք»երուչակարանում գնդակահարեց տիտնօրենին:Նրան տեսնելունոլեսԿայի սիրտըթոլրտաց: այնոյես,որ ափերըերնաճ, ատսց -`Ներեցեք,-ձեռքերըբարձրացնելով մեր Ուսուցչիներեքաճգամփորճել ցածրահասակը,վերջիներկուտարիներին են: են աղանել: Եսձենզխուզարկելու Համալսարամական տարիներիցմնագածսովորույթինենթարկվելով՝ Կան հնագանդբարձրացրեց ձեռքերը,ռրոդեսզի իրենխուզարկեն:Երբ փոքրիկ փոքրիկձեռքերով առջնիցն թիկունքից ուշադիրշոշափեց մարդը,զենքորոնելով, Կան վախեցավ,որ վերջինսկզգա,թե ինչոլեսէ սիրտը նրավերճաշառդիկը, ն Կան հասկացավ, բաբախեց հաճաչաիփխ, խփում:Սակայնսիրւոնանմիջառդես մարդը,որ նման էրԷդվարդԳ. Ռոբինսոնին, որ սխսղվելԷ Նրան խուզարկող

ԼՍՁԻՎԵՐԹԻ

ԵՎ

ՈՌԻՍՏԱՄԻ

ՊԱՏՍՈՒԹՅՈՒՆԸ

այնքանամրառլինդն վճռականտեսք որ կարոզանարմարդ սոլանել: չուներ, Կան լսեցհարնանսենյակում արտատվող երեխայի լացճու նրանհանմորփաղաքուշձայճը: գառացնող Կոշիկներսհանելա՞եմ,- հարցրեցԿան ն ոլստոռախոսծի չսդրոսելուլ՝ սկսեցարձակելքուղերը: -

Մենքայստեղհյուրենք,-նույնոահինասաց ինչ-որձայն,-մաճտերեբիճճեդությումպատճառել չենք կամենում: Այդ ժամաճակԿան նկատեց,որ իռքրիկ բազմոցին նտռած Է մեկ այլ մարդ:Կա հասկացավ, ռր վերջինսԼաջիվերթն է, սակայնճան կասկածում էր, նա հանռր բազմոցին նստածը, իրոք, է, քանզիակնկալում էրավելիտողավռրիչ դիողում:Լ աջիվերթիետնիցնա մտավմի աղքատիկսենյակ,ուր միացրած էր սնաղիտակհերուսոացույց:Մենյակումկարմիհրեխա,որը ձեռքըմինչնդատոակը մտցրելէր բերանննու ինքնիրենիցգոհ ե լուրջ տեսքովհետնումճ էրճորը:Վերջինսքրդերենինչ-որփաղաքուշ բան պսելով`փոխումէրճրատակաշորը:ԵրեխաննախաչքերըսնեռեցԼաջիվերթի,առա նրանհետնողԿայի վրա: Ինչոլնս հին ուսական մյուս տներում,այստեդնույճոլեսմիջանցքչկար: Նրանքաճմմիջառլեսհարոնվեցինհաջորդսեճյակում: Կայի ողջ ուշադրությունը բնեռվածէրԼաջիվերթին:Նա տեսավմահճակալ, որը հարդարվածէր զինվորականճշգրտությաճբ,բարձիմոտ դրված խնաճքու| ծալվածկառդույտ շերտավորգիշերուզգեստ, դրա վրա`«Էրսիճէլեկտրիկ» գրությամբճռոխրաման, ողատին`վենետիկյանտեսարանովօրացույգ, փեղկերըբաց դատուեան, որը նայումէր ձյումածածկ Կարս քաղաքի աղուտ լույսերիճ: Պատուհանըփակելով` Լաջիվերթըշրջվեց դհոլիԿան: նրա աչքերնայնքանկուդույտէին, որ ճոտենում էին թուրքինոչ բնորոչ ճազուրի: Լաջիվերթըբաց շագանակագույն մազերաներն աճմորուսէր,աճհամեմատ երիտասարդ, քանենթադրում էր Կան, մաշկըզարմանալիորեն գունատ ըն աղիտակ,քիթնարծվենիէր: Լաջիվերթըգերբնական գեղեցկությունուներ: Նա օժտված էր ձգողականուժով, ինչը բխումէր ճրա հանդեոլցուցաբերվող վատահությունից: Երա կերոլարանքում, վարքումն շարժուձնում չկարայնոլիսի քան,որճհիշեցներ շարիաթիգավառցի հարուստ հեւռնորդի՝միձեռքինհամբիչ ն մյուսին՝հրացան,ինչոլեսնրաններկայացնումէին աշխարհիկ թերթերը: Վերարկունչհանեք,մինչն վառարանը սենյակըտաբացնի...գեղեցիկ վերարկուԷ, որակ՞ղեք գնել: -ֆրանկֆուրաում: Ֆրանկֆուրտ, Ֆրանկֆուրտ... մրմնջաց Լաջիվերքն ու հայացքն առատռադին հառելով`խորասուզվեց մտքերիմեջ: Նա՛ասաց,որ շարիաքականիրավունքիհիճանվրա կառուցվածոլետականկարգիվերաբերյալ գաղափարներ տարածելուհամար«ճի ժամպճնակ» դատաոլարտվելԷ 163 հողվածովն տոիղված փախելէ Գերմանիա: Իջավլռություն:Կան զգումէր, ռր հարկավորէ իր բարյացակամ վերաբերմունքը ցուցանողինչ-որբանասել,ն հուզվում ք անի գլուխը մի ռչ միտք էր, որ -

-

-

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՑՈՒՆԸ

նելու համար: չէրզալիս:Նա զգազ, որ Լաջիվերթըխոսումէ իրեն հաճգտտաց ո ր քաղաքում ա յցելելիս Գերմանիայի համայնքներ Մահմեդական հ հն Քյոլնում,տաճարների կայարամղել են, ուր էլ գնացելեմ՝ Ֆրանկֆուրտում, ճառվի միշտ հարուստ թաղամասերում, Համբուրգի ճերի մոտերքումկամ եմ հմ առանձնազորինհանդիոլել ճանաողարհին, ըճտրել որեէգերմաճագու, սնեռելճրա վրա:Ընդորում,ինձհամարբնճոլ րել մյուսներիցն ուշադրությունս կարնորչէր, թե ես ինչ եճ մտածում ճրամասին: Ես ձգտումէիգուշակել,թե նա ինչ է մտածում իմ ճասին,փորձումԷիճրաաչքերովնայել իմշորերին,շարժումորտեղիցեմ գալիս իմորոտմությանը, ճերին,քայլվածքին, ն ուր եմ գնում,ով եմ ես ես: Դա կեղտոտզգացողություն էիդրան:Ես չէիճվառէր,սակայն վարժվել իմեղբայրճետանում: Այդողեսես հասկանումէի, թե ինչողեսեն ճվատռաճում ենք ճրանց գայում Մենք մեծի մասամբչին տտորացնում: րը... եվրոռղացիճերը են ոչ թե ըճտաճեկան հոգսերիցփան ստորացնում ինքներսմեզ: Տարագրվում Եվ օրերիցմի հ ասնելու ա կնկալիքով: խուսո տալով,այլ իրենցհոգուխորքերին ղաշտոլանեննրանց,ովքերհեորոդեսվի օր անոայմանետ են վերադառնում, ռանալուքաջություն չեն գտելիրենցմեջ, ն նրանց,ույքերմասնակիցեն եղել ի-

րենցմեղսավորարարքին:Դու ինչու՞ես եկել: ու աղքատությունը, Կան լուռ էր: Սենյակի ոլարզությունն աճճերկել,ծեկախվածանլոսամփոփլամոլիռլայծառլույփաթափողատերը,առաստաղից

էին մատնում: նրանշփոթության Ես շեմ ուզումքեզանհանգառացնել հարցերով,-անաց Լաձանձրաղի ջիվերթը,-օտարներին,որոնքգալիսէին հանգուցյալ մոլլա Կասիմ Աճսարիին ճրա ցեղաՏիգրիսիափ՝ այճտեղ,ուր զիշերակյացիէր կայանում այցելության են հետաքրքիր խումբը,մոլլանդիմավորումէր այադես.«Ուրախ ծանոթանալ, սը

-

է՝ ա՞մ

օգտինեք լրտեսում»:

Կան: -«ԹՖումհուրիեթ»թերթի,-պատասխանեց Է: Դա ինձ հայտնի Սակայն չափազանցհետաքրքիրէ, թե ինչու են Կարսովն մարդուղարկել: ճրւսնքհանկարծայդոլեսհետաքրքրվել -

-Եսիմ կամքովեմ եկել,- ասաց Կան,- բացիայդ՝լսել էի,որ այտեղ են Մուխթարնւ կինը: իմ հինբարեկամճերը՝ Մի՞թեչգիտեիր,որ նրանքբաժանվելեն,- ուշադիրԸւսյելովԿայի աչԼաջիվերթը: քերիմեջ՝ հետաքրքրվեց Կաճ։ Ենթադրելով, ռր Լաողատասխանեց խիստ կարմրելով՝ Գիտեի,Կան է ջիվերթըկռահում իր մտադրությունները, հանկարծատելությունզգաց -

-

նրանկատմամբ: ՄուխթարիճԵեծեցի՞ն: Վարչությունում Ծենեցին: Նա արժանի՞ հարցրեցԼաջիվերթը: էր դրան,-տարօրինակ չէր,- հուզվելով՝ասաց Կան: Ոչ, իհարկեարժանի Դու քեզնիցգո՞հես: Իսկքեզինչու՞ չծեծեցին: Չգիտեմ:Չգիտեմ,թե ինձինչուչծեծեցին: -

-

-

-

-

-

ԼԱՋԻՎԵՐԹԻ

ԵՎ ՌՈՒՍՏՍՍԻ

ՊԱՏՄՈՒԹՅՑՈԲԻՆԸ

Գիտես. դու ստամբուլցիբուրժուաես-

-

ասազ

Լաջիվերթը:- Անմիջա-

հհարկե, հրնում,քո հայացքներից: ունես. հանկարծորնէբանչոլատահի՝ վերններումազդեցիկհովանավորճեր առհանգստմյցելեճ ճրանք:Իսկ Մուխթաիը,իհարկե,ճմաճ կառղեր,նման հոչունի, ն նրանքդա լավ գիտեն:Ճիշտնասած, Մուխթարըքաղա վանավորներ իճչոլիսինդու ես: մտելԷ,որոլեսզիդառնաայնոլեսբարեկեցիկ, քակաճություն ճա աթոռին հաղթի ընտրություններում,ոչաշտռնակաճ Սակայն եթե անզամ բազմելուհամարողետքէ ւռոլացուցի,որ ինքընրանցիցէ, ովքեր ընդունակեն ծեծ ու ջարղին:Այդ իսկ ողատճառովճա նույնիսկ դիճանալիշխանության ձն: ճլրախէ, ռր իրենծեծել Լաջիվերթըթնավչէր ժողտում:Նրա դեմքըթախծոտէր: Անհնարէ, որ որեէմենըգոհլինի,հրքիրենծեծում են,- ասաց Կան հ անձնավորություն: իրենզգաց գորշ ն մակերեսային հաճեճատությամբ ջիվերթի կարծեսճա դեմքին հայտնվեց այնողիսի ա րտահայտություն, Լաջիվերթի ուգումէր ասել. «Եկեք խոսենքմեզհետաքրքրողգլխավորհարցիմասին»: Ղու հանդիպելես իճքնասողանություն կատարածաղջիկներիհարաես ասաց ճա,- ինչու" գրուցելնրանցհեւռ: զատոներին,Որովհեանգուցեգրեմգրանցմասին: Արնմտյանթերթերու՞մասաց Կան: առավելությանզգացումովաճսողասելիորեն Արեմտյան,գերճաճակարողանաի Այճինչ՝ ճտ ւմյնողիսիծանոթչուներ,որիօգնությամբ «Ջումհուրինթում»,որոշ կաճ թերտումհողվածտպագրել:-Եվ Թուրքիայում՝ ճա: շփոթմունքովավելացրեց հանդեսչեճ բերում,թուրՔանի դեռեվրուղացիները հետաքրքրություն աղբատաթյունն հետաքրքրում սեփական ժողովրդի բալանթերթերին աւ տառաղանքը,տսաց Լաջիվերթը,-Արանք հրենցայնոլեսեն ոլահում,ասես Ճասիմգրելըամդթէ, ավես դա աճգյաղ թշվառության,ինքնասոլաճնությունների է: Դու տոիչղվածկլիճեսհողվածդտոլազրելԵվրողղայում:Եւ այղ ողատճաարով եմ ցանկացել չգրեսինքհանդիռյելքեզ:Տեմ՝ ո՛չԵվրոոլայում,ո՛շ(Թուրքիայում մեծ մեղք նատղանությունկտտարողաղջիկների մասին:Ինքճաաղաճությունը Է: Եթե դրա հանդեողհնաաքրքրությունէ ցուցաբերվում, հիվանդությունըտակաւռարած բածվումէ: Նույնիսկ լուրերնայճ ճասին, որ իճքնասոլանություն եց է ուզում գլխաշորկրել», վերջինաղջիկըեդել «ճրանցից,ովքերհամառորեն կլինի առավելձճահաբեր, քանթույնը: Բայց չ՛Ր որ դա ճիշտէ,- ասաց Կան,- ճինչ իճքճաաղանությունկստոարելը ճա լվացումն ճաճազէ կատոչրել:Ասում են, թե այլ աղջիկները,ովքեր հիճախորինհարգանքեն տածում նրահանդերը: կուլմեն գլխաշորին, կատարածաղջիկըճույճիսկճահմեդականչի եԻնքնաաղանություն ղել,- ասաց Լաջիվերթը,-դու ճիշտչէ Ծթեդու տարածեսայդ կեղծիքը,կտարածն ծնողներից, վեն ճնւոն տեղեկություններ, թն նա վախեցելէ ճառիկանությունից շարքերում, ովքերկեղծամեն կրում,ովվախեցելէ հայանվելայնդժքախաների ոլես աշքիէ

զարնում:Քո

մաշկիգույնիցԷ

Լա-

-

-

-

-

-

-

բնավ չի

-

-

ԾՐՃԱՆ

ԾԹԱՄՈՒՔ

/ ՁՑՈՒՆԸ

եճ հանելգլխաշորը: են, ովքերհամառորեն բերձրկատարեցի հրաժարվում Դրա համա՞ր եսեկել:Ռչ մեկինմի ինբնատղանության: Ալլահիհանդեոլտածած սիրոռլատճառով այդ ուսանողուհիները հայտնվելեճ ուսճան ն ընտանիքիահն ն միայնակ, րանքում,նրանքդժբախտ աւտոի անմիջառդես կսկսենկրկնօրինակելայն նահատակ իճքնասոլանին: Նահանգաողետի տեղակալը ճույնոլեսամաց, որ ես ուռճացնումեմ Կարսւմ կատարվածինքնաաղանությունների նշանակությունը: ես Ի՞նչ նղատակով հանդիոդել ճահանգաոռլետի տեղակսղիճ: Ես ոտռիկանության հետ էլ եճ հանդիոլել, ռր ինձչանհանգստացնեն: Նրանք գոհկլինեն «Գլխաշորկառդողաղջիկները,որոնց վոնդում են չղարառղնունքներից, կյանքներնավարտումեն ինքնատղանությամբ» վերնագրու հոդվածից,-բացականչեց Լաջիվերթը: Ենզրելու եմ այնմասին,իճչ իմացելեմ,- ասաց Կան: Դու հիմա ընդդիմանում ես ոչ միայննահանգսողետի տեղակալին՝աշխարհիկբարքերիտեր ողաշտոնաոոարի, այլն ինձ: Բացի այդ՝ դու ուգում ես ն՛ ն՛ քաղաքական հասկացնելինձ, ռր աշխարհիկնահանգառլետը, իպամիսաբ՝երկուսնէ չեն ուզում,որ գրվի իճքնաաղան աղջիկճերիմասիճ։

ճղիր

-

-

-

-

-

-

-

ճիշտ է:

«Աճ աղջիկըինքնասողան է եղելռչթն ուսումիցզրկվելու,այլ դժբախտ հանես սիրոողաաճառով: Եթե դուվեր այնփատոր,որ դա եղելէ դեմքըծածկող ն գրես, որ նա աղջկա սիրոհետ կառլվածսովորականինքնատղաճություն, ճեղք է գործել,շատ կզայրացնեսիմամ-խաթիբների դոլրոցիերիտասարդ իւղամիտոներինն կհանեսքո դեմ: Կարսըփոքըքաղաք է: Եսայդմաւվնճ ուզումեմ հարցնելողջ մնացածաղջիկճերին: Ելշատ լավ կանես.- ասաց Լաջիվերթը,-հառլա, հարցրուաղջիկներին` ուզու՞մեն, որ գերմաճականթերթերումգրեն,թե իրենքմահանում հն մեղնման՝ ինքճատղան մագործների լինելով,քանզիվախենումեճ այնբանից,ինչ է կարող կատարվելիրենցհետ, եթեոլնդեն,որ Ալլահիկամքըկատարելով` ցանկանումեն աոլրել դեմբներըփակ: Կհարցնեմ,- համառելով,բայց վախեցած ասաց Կան: Եսքեզկանչելեմ, որ նսմի քանհայտնեմ,-ասաց Լաջիվերթը:Քիչ աոաջ քո աչքերիառջնաղանվեց ճանկավարժական ինտոիտուտի տնօրենը...դա դեճքըծածկող աղջիկներիճկատմամքգործադրվողբռնությունների դեմ մահմեդականներիզայրույթի հետնանքէ: Մակայճայս դեոլքըողետության սադրանքն է Մկզբում նրանք խեղճ տնօրենինօգտագործեցինաղջիկճերիճ ծաղրելուճոլատակով,իսկ հետո ոմն խելագարիհրամայեցինաղանելնրան, որոլեսզիմեդւադրեն մահմեղականներին: Դուք դատառլարտու՝մ եք այդ դեռդքը, թե՞ընդունում դրոլեսարժանի վախճան,լրագրողիհետաքրքրասիրությամը հարցրեցԿան: ԵսԿարս եկել եմ ոչ հանուն քաղաքականության,ասաց Լաջիվերթը,Ն`

-

-

-

-

-

-

ես Կարս եկել եմ

ինքնասոլանությունները դադարեցնելու համար:-Գանկարծ

ԼԱՍԱՋԻՎԵՐԹԻ

ճա

ԵՎ ՈՈՒՍՏԱՄԻ

ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆԸ

Դու գրկեցԿային,քաշեցիրկողմե աճաղասելիորեն համբուրեց այտերը:-

համեստ, ոլոեզիայիծանըտքնանքինտարիներնվիրածմարդես: Դու չես կա-

գործիքլինելճրանցձեռքին,ովբերկամենումեն վնասլատճառելմահմեն հոպածյալներին: դականներին Իճչոլեսես քեզվստահեցի, այնոլեսէլ դու ինձ վտտահեցիր՝ ձյանտակգալովայտոեղ:Ռրողեսգի քեզշնորհակալությունհայաճեմ, թույլ տուր ոլատճելմի ուսանելիոլատմություն,-ճա կես-կատակ, կես-լուրջ Պատմե՞ն: ճայեցԿայի աչքերիմեջ:Պատմիր: րող

-

-

Ասում են, որ շատ հիճ ժամաճակներուճ Իրանում աղլրելԷ ճի ճեծ հե-

բոս, քաջարիռազմիկ:Նրան ճանաչումն սիրումէին բոլորը: Այսօրմենքնրաճ կոչումենքՌուտոամ,ինչողես անվանելեն ճան ճրանք,ովքերսիրումէինճրան:.

Մի անգամ՝որսիժամանակ,Ռուստամը ճոլորվեցն կորցրեցճանառյարհը, իսկգիշերը,երբ քճած էր, կորցրեց ճան ճժույգը: Ինքճ իրեն խուսուսնաղով, որ Թուանդայմաճ գտնելու Է իր նժույգին՝ Ռախշին,նա գնաց թշնամու հողը` րան:Նրա փառքնընթաձճում էր իրենիցարագ, նրանճանաչումէինամեճուրն դիճավորում արժանվույնս: Թուրաճի տիրակալը ճրանընդունեցհարգարժադ հյուրին ղատշաճ մեծարանքով,խնջույքկազմակերոլեց:Խնջույքից հետո Ռուստամըճտավ իրեն հատկացված սենյակ, առա այնտեղգաղտնիմուտք գործեցտիրակալի դուտորնու Ռուստամինսերխոսառվանց: Եվ ամաց, որ աէ Շա ն զրույգուվ:Եվ զում որդիունճեճալնրանից: հմայումէր գեղեցկությամբ ճրանը կեռակից եղան: Առավոտյան Ռուստամը առլագա որդուն թողեցիր բազողանը՝իբրն նշան,ն վերադարձավ հայրենիք:Որդիճծնվեց,նրաճտնվանեցինԶոհրաբ,մենք նույճոլեսայդողեսկոչենքԴրան:Տարիներանց ճա մոբիցիմացավ,որ իր հայրըլեգենդարՌուստամն է, ն ասաց այաղես.«Ծս կգնամ Իրան, գահընկեցկանեմ բոնմակալ Քեյքավուս շահին ն ճրա փոխարենգահ հետո կբարձրացնեմ իմ հորը... Իմալ կվերադառնամ Թոիան, գահընկեցկանեմ բռնակալ ն ինքսկգրավեճ Էֆրասիաբրին ճրատեղը:Այդժամիմ հայր Ռուսատմը ն ես արդարամտորենկկտռավարենք Իրանն ու Թուրանը, ճույնն Է, թե ողջ աշխարհը»:Այդոլես ասաց բարեհոգին ղարզամիտ Ֆոհրաբը,բայց ճա չգիտեր,որ թշնամիները նենգեն ն խորամանկ: Թուրաճիտիրակսղ Էֆրասիաքը թեն տեղյակէրԶոհրաբիմտադրությանը, աջակցեցնրան,որովհետնոլատերազմէր մղում Իրանի դեմ: Էֆրասիարըզորքի հետ ուղարկեցլրտեսներ, որոնք խանգարելուէին Դոհրաբինիր հորը ճանաչել:Թշնամիներիդավից, ն ղատահական հետո (ամեն բանտեղի բախտի չար խաղերից դիոլվածներից է ունենում Ալլահիկաճքով)լեզենդարՌուստամն ու Գռհրաքըիրենցզորքեբով հանդիոլեցինմարտիդաշտումն չճանաչեցին միմյանց,քանզի զրահազգեստ էին: Զրահազգեստ մարտճչելիսՌուտոամըճիշտթաքցնումէրիր անձը, որոլեսզիիր դեմկռվողռազմիկըմարտնչիոչ աճբողջզորությամբ:Մանկաճ նման միամիտ Զոհրաբիաշքիառջնոչինչչէրերնումգահինբազմածհորիցբացի, ն ընդեաճրառյես բնավուշսդդրություն չէրդարձնում,թե ում հետ է մարտնչում: Այդոլեսերկուքաջարիզորականները շարժվեցինմիճյանցընդառաջդ̀իճա-

ՕՐՊՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ԶՑՈՒՆԸ

հար կանգնածհակառակորդզորքերիաչքերիառջն մերկացնելով սրերը:

Լաֆջիվերթը լռեց:Կայիաչքերմեջչնայելով՝ճա մանկաննման Թեն այս

ասագ.

ողատմությունը ընթերցելեմ հարյուրավորանգամճեր,աակայնամեն անգամ,երբհասնում ձմ այս հատվածին, Է ինձհամակում սարսափ: ամեն ճս ինձճույնացճում եմ Զոհրաբիհետ, ով ուր որ Է Չզիտեմինչու, անգամ աղանելուէ իր հորը:Ո՞վ կուզեճաաղանելիր հորը:Ու՞մ հոգինկարողէ դիմաճալ այդ ոճիրիծանրությանը,ճեղքիայդ բեռից:Եվ այն լ` մանկանճմաճ ճիամիտ Դոհրաքը,որի հճտ ճնույճացնումհմ ինձ: Դա կարողԷ լինել միայն մի դեռդքում, եթեչես ճանաչումն չճանաչելով՝չեսընդունումնրանորողես քո հայր: եմ անում,զրահազգետտ Մինչ ես ահա այաղեսդատողություններ երկու են ելնում,սակայնբազում հետո անգամ ռազմիկները մարտի զարկերից չեն կարողանում հաղթահարել ետ են մեկըմյուսինն, արյամբու քրտինքով շաղախված՝ նման ճրահորմասինմաածելով, քաշվում:Երբես, Դոհրաբի եմ կարդում ոլսաամեն անգամ հուզվում եմ, ասես կաոլլումհմ առամությանշարունակությունը, ջին անգամ,ն հույսովակնկալումեմ, թե մարտիայդ առաջինգիշերըմիմյանց հաղթանակել չկարողացած հայր ու որդիինչ-որհրաշքովկճաճաչեն միմյանց: Երկրորդօրը ճույնոլեսզորքերըշարվում են միմյանցդեմդիմաց,կրկին են միմյանցվրտ ն անողոքմարաիբռնվում: Ծանր հայր ու որդի հարձակվում -

տնականգոտեմարտիցհետո այդ օրը հաջողությունը ժողտումէ Դոհրաբին է արդյոք դա): Նա Ռուտոամինվայր գցումձիուցն (հաջողությու՞ն տառալում է գետնին:Հանելովդաշույնը՝ուր որ է դիտաղաստ խոցելու է հոր սիրտը, երբ ու

հանկարծինչ-որ մեկն ասում է. «Իրանում ընդունվածչէ առաջինիսկ մարտի ժամանակաողանել պարտությանմատնվածհակառակորդին: Մի սողանիր գրան:Հասուն ռազմիկներն այդւղեսչեն վարվում»: Եվ Զռհրաբըշի աղանումհորը: Երբ կարդումեմ այդ հաւռվածը,միշտվշտանումեմ: Որովհետնլի եմ սիէ ոդարունակում րով Դռհրաբի հանդեոլ:Ի՞նչխորհուրդ այդ ճակատագիրը, որը ն Ալաձը ռլատրաառել էրեռր որդու համար:Երրորդօրը մենամարտն ավարտվումէ բնավռչ այճողես,ինչոլեսսոլասումԷիճս: Ռուստամըտառդալում է Դոհրաբին ն թուրը ճրա կուրծքըձխրճելով`մի հարվածովսռլանում:Աղշեցուցիչէ ն զարհուրանքը: կատարվածի կայծակնային արագությունը ԲազոլանըաեսնեԷ Զոհրաքին, լով՝ Ռաստամը ճանաչում հասկանում, որ սղանել է իր րդուն: Նու

ծունկիէ իջնում,գրկումորդու արնաշաղախ մարմինըն արտասվում: Պատճությանայս մասում ես նույնողեսամեն անգաճլալիս եմ: Ծսլալիս եմ ոչ այնողատճառով, որ կիսումեմ Ռուստամի վիշտը,այլ այն ողատճառով,որ հասկանումեմ, թե իճչ է նշաճակումմահըԴոհրաբի,ով զործումէր հոր հանդե տածած սիրոթելադրանքով, բայց մահ գտավհոր ձեռքով: Այդտեղ նման իմ հիացմունքը մանկան հորըսիրողԶոհրաբիհանդեռլփոխարինվում է Ռուստամիհանդեոլծնված խորն ու լուրջ ափսոսանքով,ով կաշկանդված էրսովորույթներովն կանոններով:Ըճբոստու մարդասերԴոհրաբիհանդեղ տածած իմ սերնու ողջ ողատմության ընթացքում հիացմունքը աստիճաձա-

ԼԱՋԻՎԵՐԹԻ

ԵՎ

ՈՈՒՍՏԱՄԻ

ՊԱՏՍՈՒԹՅՈՒՆԸ

զորեղ Ռուստամի կողմ, ով մարմնավորում է ղարտքը: Լաջիվերթըլսեց,ն Կան նախաճձեց նրան՝ զգալով, ռր վերջինսընդուճակ է նման ճերշնչանքովներկայացնելցանկացածոդատմություն: Սակայնես այսաճենը ոլատմեցի ռչ թե ծրահաճար,որ այս ողատմության օգնությամբ քեզ մեկնաբանեմ իմ կյաճքը,ասաց Լաջիվերթը,-այլ որոլեսզի ցույց տամ,որ այն մոռացությանեն մատնել:Փիրդուաս «Շահնամեի»այս ողատմությունը հավանաբարհագարտարեկանէ: Մի ժամանակմիլիոնավոր մարդիկ(ԹավրիգիցմինչնՍտամբուլ,Բոսճիայիցմինչն Տրառղիզոնգիտեին այդ ։ղատմությունը,ն այն վերառլրելով՝ ողատկերացում էին կազմումիրենց կյանքի իմաստիմասին: ԻնչողեսԱրեմուտքում նրանք, ուլքերայսօր հայրասն տրվումիշխաանության մառին մտածում են «Էդիոյում» նկարագրվածով ն սենռուն ճության ճահվան ճակբեթյան գաղափարին: Մակայնհիմա բոլորը մոռացելեն այս ողատմությունը, քանիոր հիացածեճ Արնմուտքով:Հին ողատմությունները հանել են դասագրքերից:Հիմա Ստամբուլումնույնիսկչես գտճի գրախանութ,որտեղիցկարողաճաս«Շահնամե» գնել: Ինչու՞: Նրանք որոշ ժամանակ լուռ էին: Գիտեմ՝ ինչ ես մտածում,- շարունակեց Լաջիվերթը,-մի՞թեկարելի է հանուն գեղեցիկդատճության մարդսդաճել: Ճի՞շտեմ ասում: քար անցնում Է

-

-

-

-

Ձզիտեմ,- ասաց Կան:

Եթեչգիտեսմտածիր,-ասաց Լաջիվերթնու

դուրս

եկավսենյակից:

՞.

Նեեցեր

դուլ աթեի՞ստ եյ

Անհավատը, որբչէրուզում աղանելինքնիրեն

Էաջիվերթը անսադասելիորեն դուրս գնացսենյակից,ն Կա որոշ ժամաճակերկմաեց:Սկզբումճա կարծումէր, թհ Լաջիվերթըանճիջառլես կվերադառնա. կվերադառնա,ռրոդեսզի Կային հարցնի այճ մասին, ինչի շուրջ առաջարկել էր մտածել:Սակայնեհւոո նա հասկագավ, է. նրան որ սխալվում իճչ-որբանէինհայանել,սակայնխիտոտարօրինակն մաճվածաոյսոռ Ճղանակով:Արդյո՞քդա աղառնովիքէր: ՍակայնԿան այդ տանն իրենչէր զգումայնռլես,ինչոլեսկզգար,եթե վտանգսղառնար:Կան ընդամենը օտար էր այդտեղ:Դուրսգալիսճա հարնան սենյակումչտեսավոշ հրեխային,ոշ նրամորը, չտեսավճան ուրիշ մեկի ն աննկատելավփողոց: Եվ աստիճանների վրահանկարծգգաց վազքովփախուստի դիմելուցանկություն: Վյուննայնքանդանդաղէր իջնում,որ թվումէր,թե փաթիլները կախված են օդում:Այս դանդաղէջքըստեդծումէրտոլավորություն, որ ժամանակը կաճգ է առել, նան Կային ստխղում էրանհայտդատճառներով մտածել,որ շատ ժամաճակէ անցել,ն շատ բանէ փոխվել,այնինչԼաջիվերթիհետ հանդիոլումը տնելէրընդամենը քան ըոռղե: Նա կայարանվերադարձելնույն ճանաողարհով, որովեկել էր՝անցնճելով երկաթուղային դատոառիկողքովն հացահատիկի ոլահետտնձրի մոտով, որոնքձյանտակհիշեցնումէինհսկայական աղիտակստվերներ:Երբ ճա անցնում էրկեղտոտ ն դատարկկայարաճով, կեռ ոլոչը բարեկամաբար խաղացնելով` նրանմոտեցավմի թափառական շուն: Շունը սն էր, սակայնճակատին կարկատարյսդ չիջանհիշեցնող Կան տեսավ սողիտակ նշան:Մոպսասրահում հրեքդատանիների, որոնքշանըբլիթէիճտալիս: Մեկը Նեջիոլն էր: Նա տուջ ն վազեց դեռլի Կան: ըճկավիր ընկերներից

հանկարծ չճատնեք

մոտ Տեսեք,իմ դոլրոցականընկերների ինձ.եսչգիտեի,որ այտոեղկհանդիողեմ ձեգ,-ատաց ճա:- իճ ամենաճտերիմ ընկերնուզում է մի շատ կարնորհարցտալ: Եթե ժամանակունեք,եթե կարողեք մի րողն հառկացնելՖազիլին, ճա շատ երջանիկկլինի: Լավ,- ամաց Կան ու աճճիջառլես մոտեցավ ճառարաճին, ուր ճմտած էիներկուղատանիները: Մինչ նրանցթիկաոնքի ազդագրումԱթաթուրքըհիշեցճումէր հրկաթուղու կարնորության մառին, իսկոլետությունը վախեցնում էրինքճասողանության հակումունեցողաղջիկներին, ոլատանիները վերկացաննսեղմեցին ձեռքը: Սակայնայդ ոյահիննրանքակնհայտորեն շփոթվածէին: Մինչ Ֆազիլիհարցըեսութը ուգում է ղատմել ճիդեոլք,որձ տնձաճք Մ -

-

Կայի

-

է լսել.- ատսց -

Նեջիոլը:

ես Ոչ, հուզվելով ասաց Մեսութը,շեմղստտմի: Խնդրում եմ,իմփո-

խարեն դու ոլատմիր: Նեջիոլի ոլատմությանը ունկնդրելիսԿաճ

հնանում

էր սն շանը,

ԱՆՃԱՎԱՏԸ,

ՈՐԸ

ԶԷՐ ԿԱՄԵՆՌԻՄ

ՍՊԱՆԵԼ

ԻՆՔՆ

ԻՐԵՆ

զվարթվազվզումէր ամայի, կեղտոտու կիսախավար կայարանում: Ինչողեսլսել եճ, դեոլթըտեղիէ ունեցելիմամ-խաթիքճերի Մտաճքուլի մի ռասմնարանում,-սկսեցՆեջիւղը:- Արփարձաններում գտնվողուսումճարանճհրից մեկիտնօրենըծառայողական գործերովգնացելԷ այներկնաբերճերից ձն մեկր,որոնքվերջերս կառուցվելՍտամբուլում (մենքայդ շենքերըտեսելենք Նա մտելէ ընդարձակ հեռուստացույցով): վերելակու բարձրացել:Վերելակում ավելիհրիտասարդ, քանտնօրենը:Նա եղելէնսճի տղամարդ՝բարձրահասակ, Է ն մոտեցել տնօրենին ձեռքինգտնվողգիրքըգույց ասղով՝գրոլանից հանելմադափեկոքովդանակ,որ զատիգրքի՝միմյանցկռյածէջերը,միաժամանակ ինչէ է ասել: որ բան Երբ վերելակըձասել տասնիններորդ հարկ,տճօրհնըդուրս է եկել: Սակայն հաջորդօրերին նճատարօրինակ առլրումներԷ ունեցել: Մկսել է վախենալմահից,չի ցանկագել ռրեէգործանել,անրնդհատ մտածել վերելակումհանդիոլած մարդումասին:Նա շատ ատտվածավախ մարդԷեղել ն ուղեորվել է Ջերրահի միաբանությանմենատոաններից մեկը, բր տառառյանքից ազատվելուելք գամի:Մի հայտնիշեյխ,որ մինչ լույս հաճբերատաը լսել Է ճրա է. «Դու կորգրել ես հավաառղդրումների դատմոթյունը,բժշկիճճան ախառրոշել ն դրամզուգահեռ,ինքդէլ չնկատելով, ե տր Այահի նկատմամբ, հղարտաճում է Դու դրանով:Այդ ախտըքեզ փոխանցվելվերելակիմարդուց: աթնիստես դարձել»:ՏնօրենըարտասուքնաչքերինցանկացելԷ հակաճառելճրան,սակայնհոգու խորքումանկեղծորենխոստովանել է, որ հարգարժանշեյխի խոսքերը են: Քննելովիրհոգին՝տեսելէ, որ այնտեղիճքըմակալտարյու ճշմարտություն ղուց է դարոլասումգեղեցիկ աշակերտճերին, առանձգացում փնտրում աշակերտներինայցի եկած մայրերի հետ, փող գրոլանում մի ուսուցչից,որին է: Բացիայդ՝ տնօրենը նախանձում հոլարտանում Էր իրմեղսագործություննեա սում րով. ողջ դողրոցն իր գլխինհավաքելով՝ էր, որ աճեն քան թույլատրելիէ, ն կույր սնահավատության տխմար առվորությունների ղատճառով մարդիկ այնքան ազատ չեն, որբաճ ինքը,նա իր խոսքումծտագործումէր բազմաթիվ եվրոոդական բառեր,գրոլանածփողերովգնումն հագնումէր եվրոռլական գերժամամակակից հագուտտ: Ծվ այդ ամենն անում էր այնոլիսիտեսքով,ասես արհամարհումէր մյուսներինն համարումհհտամճաց:Իսկ զբա դողրոցիսաճերը ծեծում Ղուրանիտաբռնաբարումեճ իրենց ամենագեղեցիկ դասընկերուհուն, րեցուսուցչին, դոլրոցումիհայր են գալիսանհնազանդության դեռդքեր: Տնօրենը տանն արտասվումէր ն ուզում էրինքնաաղան լինել, սակայճշէր համարձակվում ն աղասումէր, որ ուրիշը աղաճիիրեն: Այդ քայլին մադրելուճղատակով ճա դղրոցիտմենաամտովածավախ տաճերի ճերկայությամբ անաըգումէ Մեծ Մարգարձին (Ալլահըինձների):Սակայնվճռելով,որ տնօրենըխելագարվել է, ճրտնձեռքշեն տալիս:Այդ ժամանակճա դուրս Է գալիսփողոցն հայտարարում, թե Ալյահ գոյությունչունի (Լկլահը ինձճերի),որ հարկավորէ մզկիթները վերանման հարուստ ծել դիսկոտեկների, որ բոլորս եվրոռլացիների կլինենքմիայն այն դեոդքում, եթեքրիստոնյադառնանք:Երիտասարդ իպաճիմտները ցանկանոլմ են սոլանելճրան,տակայնճա թաթնվուճէ: Չկարողանալով հազուրդմող որը

-

է

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՑՈՒՆԸ

ն չկարողանադով ինքնատդանլինելուիրցանկությանը ազատագրվել անելանե-

ճա վերւադառնում է ճույն երկնաքեր ն վերելակում լիությանզգացողությունից՝ է նրան` ակնարհանդիղում նույն բարձրահասակ մարդում:Վերջինսժողտում Է ճրահետ,ն մատճացույց ակելով,որ տեղյակէ այն ամենին,ինչ կատարվում նում ձեռքի է՝ գրքիկազմը.ողարզվում աթեիզմից առղաքինվելու գաղտնիքն այդ գրքիմեջ Է Տնօրենըդողահարձգվումէ դեոլիգիրքը,բայց մինչվերելակիկաճգկելը քարձրահասակ մարդըտնօրենիկուրծքն Է խրումասդափեկոթովթղթահատ դանակը ն աղանումճրան: Կան եիչեց,որ նմանատխղ մի ռլատմաթյունթուրք իպամիատներից լսել է Գերմանիայամ:Նեջիռդիողլատճության մեջ հիշատակված խորհրդավոր գիրքն այդոդեսկ մնացչբացահայտված, բայգ Մետւթի թվարկած հրեամի քանիգրողներիանունները լսելիս(6բանց ճասին,դոլ, լսումէրառաջինանգամ.իբբնրանք եճ մարդուն ընդունակ մղել աթեիզմիգիրկը)Կան իր հերթինհիշատակեց մի քանի երկրորդական գրողների,ովքերոդատկանում էին քաղաքականիպամիամեձաանձաշտ հակառակորդների թվին(նրանցից մեկըազանվեց երեքտարիանց): «Մատաճայի կողմիցգայթակղված աթեիտաները, ինչոյեսճան դժբախտ ն անօրենը,հանգիստ խաղաղություն որոնելով,թաիառում են մերմեջ,- ասաց Մոեսութը,եք: համաճա՞յն Կան: Չգիտեմ,-ոողտասխանեց Ինչողե՞ս թե չգիանք,- փոքր-ինչզայրանալով՝ասաց Մնաւթբ,- դուք ինքներդաթեիստեք, չէ՞:

ի

-

-

-

Կան: Ձգիտեճ,- պատասխանեց

Այգ դեոդքում ասացեք՝հավատու՞մ նք,որ այս ողջ աշխարհր,այսձյուճրչոր իջնամէ փաթիլ-փաթիլ, ամենայնքանստեղծելէ աճեճազոր Ալյահը: Ձյունն ինձհիշեցնումէ Աստծո մամին,- ասաց Կան: -

-

-

է ստեղծել,Լավ,բայց դուք հավաւոու՞մ եք, որ ձյունըԱկլահն համառեց

Մեսութը:

Կան նկատեց, որ կառամատույցի Լոոթյուց տիրեց: մ.շունը դուրս ոլրծավ ճեռնե

դռճիցն

լամողերի լույսով ողողված՝զվարթպացավձյուներիմիջով: ն սիրում ղստոասխան չունեւաասաց Մեսութը,եթեմարդճանաչում է Ալահին, Սա կասկածի ճրագոյությանը: նշանակում է, որ դու աթեիտռ ես բայց չես խոստովանում, որովհնտնամաչումես: Մենք դա գիտեինք:Իսկ հս Ֆազիլի կողմիցուզումեմ հարցնելահա ես այնողեպ ինչթեինչ. դու տառառղու՞ն Դու ոլեսայս շղատճության դժբախտ տնօրենը: ուզու՞մես տանել ինքդքեզ: ես վախենում եմ ինքճատդաճությունից,-Թեկուն տառատգեմ, ամաց Կան: Ինչու՞,-հարցրեցՖազիլը,- ոյատճառնայն է, որ իշխանությունները արգելու՞մձմ ինքնաաղանությունը, թե՞ այն, որ մարդըբարձրագույն էակ էՆրանքճիշտչեն, երբ ասում են, թե մարդըԱլլահիգլուխգործոցն է: Ասացեք խնդրեմ՝ինչու՞եքվախենումինքնաաղանությունից: Ներողամիտեղեքիմ ընկերոջհամառությանհանդեոլ,-ասաց Նեջիճղը,- այս հարցըՖազիլիհամարշատ մեծ նշանակություն ունի: -

Դու

երբեք չի

-

-

ԱՆՃԱՎԱՏԸ,

ՉԷՐ

ՈՐԸ

ԿԱՄԵՆՈՒՄ

ԱՊԱՆԵԼ

ԻՆՔՆ

ԻՐԵՆ

ԷՏ

Այսիճքն'այն, որ կյանքդխաղաղու Երջանիկչէ, չի՞ կարողինքնասպանությանդատճառհանդիսանալ,-հարգրեցՖազիլը: -

"

-

Ո). զրգօվածառտսց Կան: Խնդրումձմ, մեզնիցգաղանիք միոլահեք:(Թեն

դուք

աթեիտո եք,բայց

դմ ճլատճառչէ. մենքճեզվնասչենք տա: Տիրեցլարվածլռություն: Կան բարձրացավ տեղից:Նա բնավ չէրուզում, է համակում թեվախնինչողես իրեն:Նա գնաց: Դուք գճում եք, ասաց Ֆազիլը,-սոլասեքխնդրումեմ, մի գնացեք:

որ բոլորը տեսնեն, -

-

Կան կանգ պառավ ն ոչինչ շչասելով՝քարացավտեղում:

ես կասեճ,-ասաց Նեջիոլը,- մենքերեքս| սիրահարված -՛Նբա փոխարեն են հանուն հա-. ենք«գլխաշորով աղջիկների», ովբերիրենցկյանքընվիրաբերում

մամուլնէ րանց այդոլեսանվանում` վատի:Աշխարհիկ «գլխաշորով աղջիկներ»: Մեզ հաճարճրանքմահմեդականաղջիկներեն, իսկ բոլոր մահմեդականաղհանուն հսովառոի: ջիկներըոդետքէ դատրսուղթ լինենիրենցկյանքը զոհաբերելու Տղաճարդիկճույնոլես- առաց Ֆազիլը: Իհարկե,-արձագաճքեց Նեջիոլը,- ես սիրումեմ Հիջրաճին,Մեսութը՝ Հաճդեին, Ֆազիլը սիրում էր Թեպիմեին,բայց Թեպիմեն մահացավ:Ավելի ճիշտ` ինքնասոլանեղավ:Սակայն մճճքչեճքհավատում,որ հանուն հավատի կյաճքըզոհաբերելու ողատրաստ մահմեդական աղջիկըկարողէ ինքնասալանությունգործել: Գուցետառառղանքը, որ կրելէ, ճրաուժերիցվեր է եղել,- ամաց Կան,իսկընտունիքըոդահանջելէ հրաժարվել գլխաշորից, իճտոիաուտից վտարելեն... ճշմարիտ հավատացյալին ինքնասՈչձիհարկադրանք շիկարող սախօյել ոլանություն գործել,-հուզմունքովառաց Նեջիոլը,- մենքչենքկարողաճումգիշերմերըքնել՝ վախենալով, թե ճեղքկգործենը, եթնհանկարծ առավոտյանույանանք է այդոլիսիներշնչվահաթյամբ, Սամազից:Նա, ով հավատում կանիամեն ինչ,որ |՝ կհամաձայնի ղետք եթե նույնիսկ, որ ողջ-ողջ քերթեճ իրկաշին: մեղք չգործի, Մենքգիտենք՝դուք հանդիռլել նքԹնպիմեի ընտանիքին,-վրա տվեց Ֆազիլը,-նրանքհավատու՞մեն, որ Ցա իճքն է վերջտվել իր կյաճքին: Հավատումեն: Մկզբումնա բոլորիհնտ դիտելէ «Մարիաճան», հետո կատարելլվացումե նամազ: Թեպիմեն երբեքսերիալչէր դիտի,- մրմնջացՖազիլը: Դուք ծանոթչէի՞ք,.հարցրեցԿան: Մենք ծանոթչենք եղել, ես երբեքչեմ խոսելնրահեա,- շփռթվելով՝ ասաց Ֆազիլը:-Մի անգամնրանտեսելեմ հեռվից.ճա ամբողջովին ետեկված երշադրայով: Սակայն հոգով,իհարկե,գիտեմՌրան.մարդըգիտինրան,ում սիրումէ բոլորիցառավել: Ես նրան հասկանում Էիայնողես, ինչողես ինքսինձ: Իմ զիտեցած Թեպիմենչէրկարողինքնաաղան լինել: Գուցե այնքանէլ հստակողատկերագում չե՞քունեցելնրամասին: են Իսկ գուցե քեզ այստեղ ուդարկելհվրոռդացինե՞րը, որոլեսզիթաբցնես,թե ով է սողանել Թեպիմեիո,-չկտիհարցրեցՄեսութը: -

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

ՕՐՃԱՆ

-

ԾՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՑՈՒՆԸ

Ո), ո),Նեջիզը,-մենքճեզ ենք:Մեր ուտուցիչներն միջսմանց վառահում

ասելեն, ռր դուբ աղքատ, հաճեստ մարդեք,բանաստեղծ: Մենքուզումէինքխոէ ամենիցշատ, ռրովհետն սել այնհարցերիմասին,ինչմեզմտահոգում վստաենքձեզ: «նազիլըձեզնիգներողությունէ խնդրումՄեամթիփոխարեն:

հում

-

Ներողություն եմ խնդրում,ասազ Ֆազիլը,ճրագեմքճամբողջությամբ

շառագունել էր:Աչքերումհանկարծարտասուք հայտնվեց: Մեսութրլռեց ն խուսափեց ներողությունխնդրելուց: Եւու Ֆազիլըեղբոր նման ենբ,- ասաց Նեջիոլը:- աճախ միաժամա մտածում ճակ ենք ճույնբանիմասին. յուրաքանչյուրսգիտի,թե մյուսնինչ է մտածում: Հակառակինձ՝ Ֆագիլըբնավչի հետաքրքրվում քաղաքականությամբ: Եվ ես ու Ֆազիլը ձեզ մի խնդրաճքունենք: Իրականումերկուսսկ չեճք ու հավատում,որ (ԹեպիմենինքնասողունԷ եղել ն ընտանիքի իշխանությումնեբի ճնշումներին չդիճանալով՝մեղքգործել:Դա չափազանցեպլճըէ, բայց Ֆազիլըճրքեճնմտածում է. «Աղջիկը,ում ես ռիրումէի,ճեղքէ զրծել ն ինքնասոլան նղել»: Սակայն եթե իրականում(Թեպիմենեդել է թաքնվածաթեիտո,եթե նա Էնչգիտի, որ ինքնաթեիստէ, ինչողեսայնողատմության դժբախտ աթեիատուհի ու նա Է եղելաթեիտո մեջէր, եթե ինքնասոլան լինելուողատճառով, դա Ֆազիլի համարադետկլինի:Այդ դեոլքումկտոացվի,որ նա սիրելէ աթեիտոի:Միայճ դուք կարողձք փարատել մերկասկածները,միայն դուք կարողեք հանգատություն ղարգնելՖՓազիլին: Հասկանու՞մեբ, թե ինչճկտտիուճեճք: Դուք աթեի՞ստ եք,- աղերսանքով նայելովԿային՝ հարցրեցՖազիլը,եթեաթեիստեք, իճքներդձեզաղանելուզանկությունունենու՞մ եք: Եույճիսկ այն ժամանակ,երբինճթվումէր,թե ես աթեիտոեմ, երբեքլըԿան: ջոիենչեմ մտածելինքնասոյան լիճելումասին,-ոդատասխանեց Խորին շճորհակալություն, որ անկեղեռրեն ոդղատասխանեցիք մեր հարցերին,- հանգստանալով՝ ասաց Ֆազիլը.- դուք բարի սիրտունեք,ասկայնվախննումեքհավատալԱլլահին: Կան նկատեց,որ Մեսաթըթշնամանքով է նայումիրեն,ն ցանկացավ ասես հեուսնսղ:Մակայնճրամիտքն կարկամելէր: Նա զգաց, որ հոգուանհա» սամելիխորքերումթրթռումէ ինչ-որցաճկությունն դրանիցբխող տեսիլք,սակայն քանի որ շուրջը կատարվումէին ինչ-ինչ գործողություններ,նա չէր նա հիշելուէ այդ կարոդաճում կենտրոնանալ այդ ողատկերի վրա:Հետագայում րուղեներիմասինն հասկանալուէ, որ այդ վիճակըաճաջազելր Իփնկիհանէ ճեռնելն կորցնել դհոլ զգացած կարոտից,այնոլիսիկարոտ,որիցհնարավոր հավատըԱլլահինկատմամբ: Խնդրում եմ, սխալչհասկանաք մեզ,-ասաց Նեջիոլը,- մենքդեմչենք, որ որնէմեկրաթեիտոլինի: Մահմեդականհասարակության մեջ միշտէլ ահն: թճիտոներեղել Բայց Մեսութըայդ ոլահինվրաբերեց. Բայց գերեզմամատները ոլետքէ առանձին լինեն:Մահմեդականների չեն զտճի,հթենրանցկողքիննույնգերեզմանոցում հոգիներըհանգիստ պառ-

-

-

-

-

'

-

ԱՆՃԱՎԱՏԸ,

ՈՐԸ

ՁԷՐ

ԿԱՄԵՆՈՒՍ

ՍՊԱՆԵԼ

ԻՆՔՆ

ԻՐԵՆ

Ռրոշաթեիստներ կածլիճենամհավատներ: շենհավատում Լկլահիճ,բայց կաեն բողանում ողջ կյանքիընթացքումհաջողությամբթաքցնելդան հավատացեն ոչ միայն այս, այն այնկյանքում:Եղ)կարծես ալներինաճհանգստացնում է բիչ մերտանջանքը,որ տտիողված ենքմինչ Ահեղդատաստաննրանցհետ այլն դատաստանի ոյառկելճույճգերեզմանոցում, օրը, երք բոլորս միասինելնելուենք գերեզմանից,դարձյալստիոլվածեճք լինելուհանդուրժելչարագույժ Կա բեյ, դուք աճհավատներին մերառջն տեսնելուճողկանքք Բանաստեղծ այրեսչեք թաքցճում,որ ինչ-որժամանակ աթեիստեք եղել:Գուցեճիճշչնհիմա է այդոլիսի՞նեք: Ասացեքհառլա.ո՞վ ստիոլում,որ այս ձյունըիջնիերկնքից, ի՞նչգաղտնիքէ ողարունակում այս ձյունը: Բոլորըաճայիկայարանիցակամաճայեցինփողոց,թավասր հրկաթգներիննեորե լույսերիուղեկցությամբ իջնողձյանը: «Ի՞նչեմ աճում ես այս աշխարհոչմ-մտածեցԿան,- ինչխղճակեն թվում հնովից,ինչ Հիաթիլները Էմ կյանքը:Մարդըառլրումէ մաշվում,անհետաճում»: ն չկա:"Նա էր ծովգնահատեց այն ճանառղարհը, որովձյանփաթիլինմաճ անցելէրիր կյանքը: Պիշեցբույրը, որձ ի հայտէր գալիսայն ժամանակ, երքհայրըսափրվումէր: Հիշեց մորը,որիուռքերը մրսումէինհողաթափերի մեջ,երբճա խոհանոցում նախաճաշ էր Հաոլատրառտոում, իսկինքըճերծծում էրայդ բույրը: Հիշեցտանրվելու խոզանակը: քաղցը դեղահյութը, որնզգում զիվարդագույն, էրշուրթերին,երբգիշերներնարթնճաճում էրհազից.դեղովլի գդալնիր շուրթերին.հիշեցբոլոր մանրուբճերը, որոնցից Է կյանքը,միասնությունն ձնռոլորվում ամենայնի, ձոն փաթիլը... ԱյդոլեսԿային հասավայն կանչը,որ լսումեն ճշմարիտբանատոեղծճերը,ում համարերջանկությունը լոկ ոլահճէր ներշնչանքի:Այդոլեսչորս տարվա ոճթացքումառաջինանգամ ճրա մտքում բանաստեղծություն ծնվեց: Ետ այնքան հստակ զգաց բանաստեղծությումը, ողատկերացրեց տրամադրութունն ու ոճը, որ հոգինլցվեցերանությամբ: Պատաճիներին ասելով,որ շտաողումէ, ճա դուրս եկավկայարանիամայի,կիսախավար շենքից: Իջնող ձյան Կան տակ մաճտայովբանաստեղծությունը, որը գրելու էր, արագ վերաղդարձավհյուրանոց:

խղճուկ Կային թվում էր, որ ինքը նկա, ն՛

միրում իրեն սիրով ութախի-

ԻԱՖու՞ է յուն

ն

այս

բառաստեղեությումը գեղեցիկ

երջանկություն

Գյուրաճոցի սենյակմտնելովԿ̀ան հանեցվերարկուն:Նա բացեցկագաչկազմովվանդակավոր տետրը,որ գնել էր չԵրանկֆուրտում,ն սկսեց գրաառ Նա հանգիստէր, ասես ռել մտքումբառ բառ ծնվողբանճաատեղծությունը: էր բանաստեղծություն, արտագրում որնինչ-որմեկըշշնջումէր ականջին:Աճա ռաջներում երբեքայդոլիսի6նրշնչանքովու ճի շնչովբանաստեղծություն

չէրգրել,ուստիփոքր-ինչթերահավատէր գրածիհանդեղ):Սակայն ասես իրենք իրենցծնվող տողերըգրառելունզուգընթացնա կռահեգ,որ բանատտեղծությու ու ճի կատարյալէ, ն դա ավելիուժեղացրեց հուզմունքն երջանկությունը: Այդոլես,գրեթեդադար չտալովն որոշ տեղերբաց թոդնելով` ասես որոշ բառերլավ չէին հասել լաւղությանը,Կան գրեց երեսունչորստող: Բանաստեղծությունն էր այն ամենը,ինչ նա առղրել արտացոլում էրքիչ առաջ. երկնքիցիջնողձյուն,գերեզմանոց, ամայիկայարանումվազվզողսն շուն, մանկությանանհամարհուշեր ն Իփեկը, որի ողատկերը,խինդին տագճառղիգգացումգեր արթնացնեով,հառնում էր աչքհրիառջնսոճբողջ ժամաճակ, երբ նա, բայլերնանբնդհատարագացնելով, վերադառճում էրհյուրանոց:Նա քանաստեղծություննանվանեց«Ձյունը»: Հետո, երբ Կան կհիշի, թե ինչողես ենվեց այդ բանաստեղծությունը, հիշողությանմեջ կարթնանաճան ձյանկենտ մի փաթիլիոլատկեր, ն կորոշի` քանի որ այդ փաթիլըորոշակիձնով ողատկերումԷ իր կյաճքը,ուստիբանաստեղծությունը ոլետք է տեղադրվիփաթիլի ոլատկերի այն ասում, որը հնարավորություն կտաքացատբքել իրկյանքիտրաձաբանությունը, այն տնդում,որը մոա Է իր էությանը:ԴժվարԷասել, թե այդ որոշման որ մասը նա ընդունեցհենց այդ ողահին,ն որ ճասն Էրճրա կյանքի գադտնախորհուրդ ճերդաշնակության հեւոնանք(ճիշտայնոլես,ինչոլեսայդ քանաստեղծությունը), ինչի գաղաճիքները ձգաղւմէ բացահայտելայս գիրքը: մ Բանաստեղծությունը գրեթեավարտելով՝ճան մոտեցավողատուհանին պկսեցլռիկ հետնելձյանհսկափաթիլներին, որոնքնրբագեղիջնումէինղատուհանիցայնկուլմ:Տողավորությունն այնալիսին էր, որ եթեհետնիձյանը,բանաստեղծությամըկավարտվի այնոլես,ինշողես հարկնԷ: Դուռըբախեցին:Կան բացեց ն աճմիջառղես վերջիներկուտողերը,որոնքուր որ մոռացավ բանաստեղծության է փաղատակելու էինմտքում.մոռագավ, որ Կարսումայլնսերբեքչգանիդրանք: Դռան շեմինկանգնածէրԻփեկը: Դա նամակունես,- ծրարըոլարզելով՝ ասաց նա: Կան վերցրեցնամակն ու նույնիսկվրանչնայելով՝դրեցմի կողմ: -Եսշատ երջանիկեմ,- ասազ նա: Մինչ այդ ճա համոզված էր,որ միայն »

աննշան, շարքայինմարդըկարողԷ ասելայդոլես. «Ես շատ երջանիկճմ», սակայնհիմաբնավանհարմար չէր զգումայդ խուքբերից:Մաիր,-դիմեցնա կին,- դու շատ գեղեցիկես: Իփեկըներսմտավայնողես,ինչոլեսմեկր,ուլ հյուրանոցի սենյակները գիտիիրտաննման: անցանժամանակը էմաերմացրել

Իփե

Կային թվաց, թն

ավելի

իրեն

ՁՅՈՒՆ

ԵՎ

ԵՐՋԱՆԿՈՒԹՅՈՒՆ

հավանաՉզիտեմ՝ինչոլեսեղավ,-ասաց Կան,- բանատտեղծությունը բար տրվեցինձ,որովհետնկաս դու: Ասում են՝ մձանկավարժական ինտտիտուտի տնօրենիվիճակըճրհաէ,սական ասաց Իփեկը: Եթենա, ում համարումեն մահացած,ողջ է, դա լավ լուր է: Ոստիկանությունը շուրջկալներէ կազճակերոլում:Ինսաիտուաիհանհյուրանոցներում:Մեզ ճոտ էլ են հկել, զճճել հաշվառումների րակացարանում, գիրքը,հարցրելբոլորիմասին: Ին մասինի՞ճ: ասացիր:Ասագի՞ր, որ ծենք ամուսնանալուենք: նմ: ես Դուշատ լավն Բայց այդ մասինչեմ մտածում: Նրանքտարելեն հնտո բաց թողել: Մուխթարին, ենեծել, Նա խնդրեց հաղորդել,որ քեգ հետ կրկինաճուսնանաղու համարողառոէ գլխաշոր կառղել: րատոէամեն ինչի: Նա շատ է զղջում,որ քեզնիցպահանջել ճՃիշանասած, Մուխթարը այդ մասին ինձ ասում է ամեն օր,- ասաց Էիեկը,- ուտիկանությունից դուրս գալուց հետո ի՞նչ ես արել: Թաիաճռումէի փողոցներով...անորոշտսաց Կան: -

-

-

-

-

-

-

-

-

Հետո՞:

-

-

ասեմ: Լաջիվերթիմուտ: Բայցնսայդճառին Ինձտարան ոչոքիչողիտի

Ձոլիտիասեմ,- հեզնեզԻփեկը,-իսկ ճրանչողիտիասես իմ մասին,իմ

-

հորճասին:

ծանո՞թես նրան: Մի ժամանակՄուխթարըհիացածէր նրանով,ճա լինում էր մեր տանը:ՍակայներբՄ ուխթարը որոշեցհարելավելիզուսոլ ու ժողովրդավար իպաճի, Լաջիվերթըհեռացավճրաճից: Նաայստեղեկելէ ինքնաաղանություն գործողաղջիկների ատճաղռով: Վախեցիրճբանից ն մի խոսիրհետը,- զգուշացրեցԻփեկը,- ամենայն է, ոստիկանությունը հավաճականությամը, այճտեղ,ուր ճա թաքնվում լսող սարբերէ տեղադրել: աղա ինչու՞չեճ կարողաճումբռնելԱրան: Դու

-

-

-

-

-

-

Ծրբ հարկհամարեն,այն ժամաճակԻ կբռնեն:

-Արի միասինփախչենք այս Կարսկոչվածից,ամաց Կան: ն աճՆրա հոգումուժգնանումԷրզգացողությունը, որ դժբախտությունը հուսությունըինչ-որ տեղ` մերձակայքումեն,

դա

այն զգացողություննէր,

որը

մանկությանն երիտասարդությանտարիներին ի հայա էր գալիս հենց այն մաճա մանակ,երբ իրենզգումէրանհավատալիորեն երջանիկ: Նման դեոլքերում Կան սովորաբարխուճառղի էր մատնվումն ձգտում ճվազեցճել երջանկությանողահերը,ռիողեսզիդժբախտությունը, որ անխու-

սառիելիորեն հաջորդելուէ դիան,չլինի շատ եանը: Ուստինա ենթադրում էր, ե ռչ թե սիոր Իփեկը, ում այդ սղահին գիրկնառավ ավելիշատ խուճառղից րուց, կվանի իրեճ, իրենց մտերմության ի չիք կդառնամի հնարավորությունը ակնթարթում,ն երբ երջանկությունը, որին ինքը արժանիչէ, կփոխակերողվի

ՕԾՐՃԱՆ ԹԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

օ0

մերժմանն ճվաստացման,ահա այդ ժամանակէլ ինքը հաճգիստկզգա: Սակայն տեւլի ունեցավճիշտ հակառակը:Իփեկը նույնողեսգրկեց ճրան:Բերկրանքզգալով,որ գրկել են միմյանց,ճրանքբուռնհրայրքովհամբուրվեցինն իրար կողքի ընկանմահճակալին:Այդ կարճակնթարթումԿան մի բանիվայրկյանառաջ իրեն այնոլիմիկիրքզգաց, որ հակառակ ընդամենը ն սահմաններչճանաչողկրքով համակածհոռետեսության, լավատեսըըեն թե ինչոյեսե իրենքմերկացնումմիմյանցն տրվումսիրո ան» ողատկերացրեց, վերջանողիվայելքների: վերկացավ: Բայց Իփեկնանսողասելիորեճ Դու շատ լավն ես, ես ճույնողես շատ եմ ուզում հմ լիճել քեզ հետ, սահետ Ես չեմ եղել: տատրատո շչեմ,-ասաց Ուլ: կայներեքտարիոչ ոքի «Ես կ չորս տարիոչ ոքիհետ չեմ նղել»,-ճտքումասաց Կան ու Խփեկլի դեմբիցհասկացավ,որ ճա կարդացիր մտքերը: ա» -Եթե անգամղատրասա լինեի,միննույնԷ՝ դարձողչէիկարողաճա,սազ Իփեկը,- ես չեմ կարողսիրոտրվել,եթեհայրս մոտ է, Բույն տանը: է, որ հայրդգնա" Ռրոլեսզիհանվեսու ղառկես ինձհետ,անհրաժեշտ հյուրանոցից,-հարցրեցԿաճ: Այո: Բայց նա խիստհազվադեւղղ հյուրանոցից:Խորշում Էդուրս գալիս է Կարսիսառցակալած փողոցներից: -

-

-

հետանգենք, -Լաղվ, բայց արի մի անգամ կհամբուրվենք» առաջարկ Կան: Արի, -

Իփեկըխոնարհվեց ղեոլիմահճակալիեզրիննստած Կան ն թույլ չտաու լովիրենմոտենսղ՝երկար շատ լուրջ համբուիեցնրան: -Ես ուզումեմ քեզկարդալիմ բաճաստեղեությունը,ասաց Կաճ՝ գլխի ընկնելով,որ այլես չեն համբուրվելու,-քեզ հետաքրքրում: չի՞ Նախ կարդաճամակը,-ասաց հփեկը,- մի տղա բերեց,դռան մոռ տվեցու գնաց: Կան բացեցնամակն ա բարձրաձայն կարդաց. -

«Ռրղյակիմ, ոոարոնԿա: Շերենցեք, որ ես ձեզորդյակ եմ անվանում: ես տհսա Երեկզիշեր ձեզ երազում:Երազումսձյունէր գալիս,ն յուրաքանչյուր փաթիլլույսի նման էրիջնումերկրիվրա: Դա բարի նշան է, ն ահա ճիշտ կեսօրից հետո նույն ճյունը,ինչ ւռհսելէի երազուն սկսեցտեղալիմ ոլատուհանից այնկողմ:Դուք անցաքճերխոնարնծառայիկացարանի մոտով՝Բայթարխաձե փողոցի տան թիվ առջնով:ՊարոնՄուխթարը, որին Մեծն Այլլահըփորէ ձության ենթարկել,ինձ հայտնեց,թե դուք ինչ նշանակությունեք տալիսայդ ձյանը: Մեր ճամփանմի է: Ես ձեզ աղասումեմ, տիայր: Ստորագրություն. Սաադելդին Ձնիհեր»: -

Շեյխ Սաադհդցինն է,- ասաց Իփեկը,-անճիջառղեսգնաՍրամոտ: Իսկ

երհկոյանկվերադառնաս հյուրանոց, կըճթրենք հայրիկիհեա:

ՁՑՈՒՆ

ԵՎ ԵՐՁԱՆԿՈՒԹՅՈՒՆ

հետ: Ինչու՞ողիտիես հանդիոլեմԿարսիբոլոր հոգեգարների Ես ասացի, որ զգուշանաս Լաջիվերթից,բայց չասացի,թե նա խելաէ ն ոչ թեհիմար: Իսկ Շեյխըխորաճանկ Ուզում եմ բոլորինմոռանալ:Բանամտեղծությունս կարդա՞ճ: -

-

գար Է

-

-

Կարդա:

Կան ճստեցե սկսեցհավատով, կարդայբանատոեղծութհուզմանքով

ընդհատեց: յունը,բայց անմիջառղես Նստիր իմդիմաց,նա,-զում եմ կարդաղիս դեմքը: ասաց տեսնել քոռ Եվ սկսեցկարդալա̀չքիծայրովճայելովԻփեկիդեմքին: Կան: Ո՞նցէ,- ճի քանիտող կարդաղով՝ հարցրեց Գեղեցիկէ: Կան կարդաց մի քամիտող ու հարցրեց. ես Գեղեցի՞կԷ. Իփեկըդարձյալ ասաց. ԳիդեցիկԷ Կան ավարտեց ու հարգրեց. ճասն ես ՈՐը հպմարումամենիցգեղեցիկ: Չեմ կարող ասել,- ողատասխւայնեց Իփեկը,-բյց, իրոք, շատ գեղեցիկ է: բանատոնհղծություն է: Մոխթարըքեզայսոլիսի բանատոեղծություն կարդացե՞լ -

.

-

-

-

-

-

-

-

Ոչ: ն մույն ճասեՊուզվելով` Կան դարձյալկարդացբաճապոհղծությունը բումհարցրեց. -

Գեղեցի՞լԷ: Եվ դարճյալմի քանիանգամհարցրեց. Իրոք գեղեցիկէ, չէ՞: Իփեկըողատասխանում Ւր. Այո, շատ գեղեցիկէ: -

-

-

Կան այնքանլավ էր գգումիրեն,ռր

հրջաճկությունից փայլումէր«հաճելի ո տարօրինակլույսով», ինչոյեսգրել էր մի մանկանճվիրված իր հիճ բա» ճատտեղծություններից մեկում,ն տեսնելով,որ այդ լույսիշողերըարտացոլվում են Իփեկիղեմքին,ավելիերջանիկ այճ ռդահիկազգաց իրեն:Ենթարկվելով նա կրկինգրկեց ճոնճերին,երբ «շի գործումերկրայինձգողականությունը», Իփեկին,սակայնվերջինսնրբագեղորեն ազատվեցնրագրկից: Լսիր ինձ. անճիջառղեսգնա Շեյխիմոտ: Նա ճեր քաղաքումշատ կարնորանձնավորություն է, ճույճիսկավելիկարնոր,թանկարողես եճթադրել: Շատերնեն գնում ճրա մուռ, ճույնիսկ աշխարհիկհայացքներիտերանձինք: -

ն նւահանգառղենրանայցելումեճ ն՛ դիվիզիայիհրամարատարը, ու ողաշտոնյաներից շատերը:Նա օրիճատեղիհարուստներից կաճիշխանության կողճճակիցէ: Երբ ճա ասաց, որ գլխաշորկրողաղջիկները պարաոլմունքների ժամանակոլետք Է գլխաշորերըհանեն, Բարթօրության կուԱսում են, որ

տիկիճը,ճան

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

սակցությունից ոշ ոք նույնիսկծոյտունչհանեց:Դու չես կարող հրաժարվել,եթեայնողիսիբնակավայրում, ինչողիսինԿարոն է, նման ագդեցիկմարդըառաէ ջարկում այցելել իրեն: Խեղճ Մուխթարինճույնողե՞ս դու ես ուղարկելնրամոտ: ճա Ի՞նչ է, վախենումեմ, որ կնկատիբո ներքինահըԱտոծուց,կօզտագործիդա ու քեզ կդարձնիկրոնառղդարշտ: Ճիմաես շատ երջանիկեմ,- ասաց Կան,- կրոնիկարիքչեմ զգում: Ես դրա համարշեմ եկել (Թուրբիա:Միակ բանը,որ ինձկարողէ տանելայնտեղ, քո սերն Է.. մենք կամուսնաճա՞նք: Իփեկըճստեցմահճակալի եզրին: -(դրեմն գնաճրամոտ,-ասաց ճա՝ հմայողու փաղաքուշ հայացքովճայհլով Կային,- բայգ զգույշ եղիր:Ոչ ոք չի կարողնրանիցլավ հայտնաբերել մարդու ու ն նման հոգու խոցելիկողմերը դնի ներթափանցել այնտեղ: անոդ աշտողան Իսկ ճա ի՞նչկարողԷ անելինձ: Նախ կսկսի խոսելքեզ հետ, առա անաղամելիորեն ծունկի կիջնիքռ առջն:Կսկսիհամոզել,որ քոռասած սովորական թվացողխոսքերումիրականում խորինիմաստնությունԷ թաքնված,որ դու սուրբ ես: Ոմանքսկզբումճույնիսկ կարծումեն, թե ճա ծաղրումէ իրենց:Սակայն Գերառլատիվ Սրբազնագույն Շեյխիզորությունըհենցդրա մեջ Է Այնոլեսկանի,որ ինքդ հավատաս, թե ճտ էլ ամբողջսրտու|հավատումէ քո ինատոնությանը: Քեզ հետ այնոլեսկվարվի,սես քո մեջկա քեզնիցառավելկարնոր ն նշանակալից մեկուրիշը:Ռրոշ ժամանակ անցինբդկսկսեստեսճելքո մեջ թաքնվածայդ ճերքինգեղեցկությունը: Կսկսեսգիտակցել,որ քո ներքինգեղեցկությունը Ալլահի գեղեցկությունն է, իսկ քանիոր առաջ այնչես նկատել,այդ ոլահիցքեզերջանիկկզգաս:Եվ իրոք,երբ ճրակողքինես, աշխարհը հրաշսղիէ: Եվ դու կսիրեսԳերառղատիվ Շեյխին,ով է քեզշնորհել այդ երջանկությունը: Այդ ընթացքումքո գիտակցությանզգոն հատվածըանընդհատկհուշիքեզ, որ այդ ամենըՇեյխիխաղերնեն, իսկդուիրականումխղճուկմի արարածես, թշվառ ն հիմար:Բայց ինչքաճհասկացա Մուխթարիխոսբերից, այդ ժամանակ դու քո այդ խղճուկ,թշվառկեսին հավաառզու ուժ չես ունենա այլնս: Քեզ այդողեսխեղճու անօգնական զգալով`կկարծես, ռր քեզ կարողԷ փրկել միայնԱլլահը: Այդ ժամանակ քո բաճականությունը, եճ քո հոգուտվայտանքները, որինանծանոթ դեռթեթնակի կդիմադրի։Սակայն դու աստիճանաբար կհայտնվես այն ճաճառյարհին,որը քեզ մատնացույց կանի Շեյխը,ն կստացվի,որ դու այս աշխարհումկարողես գոյսոտնել միայն ճրա օգնությամբ: Իր առջննտոած սովորական մարդունհամոզել,որ ճա իրականում ու վեհ արժանավոր է, Շեյխիգերագույնարժանիքն անձնավորություն է, որովհետն Կարսիտղամարդկանց մեծ մասըկարծումէ,թեչկա Թուրքիայում ավելի ն անճար մարդ,քան իրենքեն: Այդողիսով,դո կսկսես խեղճ,ձախողակ հավատ ընծայելքո Շեյխինն ի վերջոիպամին, որը քեզտոիոլելեն մոռանալ: Իսկ դա, ինչոլեսոլնդումեն Գերճաճիայից վերջերսհայտնվածաշխարհիկճտավորա» կանճերը,բնավվատ չէ: Դու լինես այնոլիսին,ինչոլես բոլորնեն, կնմանվես -

-

-

-

-

ԶՅՈՒՆ

ԵՎ

ԵՐՁԱՆԿՈՒԹՅՈՒՆ

օ3

որը գոնեառժամանակ էւոնհուսութայն բաղմությանը, ազմոուագրվել ժողովրդի յանզգացողությունից: Ծս դժբախտչեմ,- ամաց Կան: ւ

Ւ այդ աստիճան,իրականում -՛Նա, ով դժբախտ դժբախտչէ Տեղիմար-

տիուիանք, որիցամուրկառչումհն: Այստեղչկանտոաճաթեիտոներ: Այստեղամեզ ինչ անհամեմատ ողարզ է: բայցիչարախինդ Ես կգնամ,ռրովհետնդու այդոլես ես ուզում: Բայթարխաճեի ո՞ր հադիկունեն հույս, ունեն -

մարիտունն

էր: Ինչքա՞նմնամ այնտեղ:

մի

հաՄնա, մինչնխաղաղություն զգաս,- ատաց Իփեկը,-ե վախեցիր Նա ես Կային օգնեցհագնելվերաբկուն:- Որնէ բան հիշու՞մ իպավատաղ:-

ճից,-հարցրեցնա:- Պիշու՞մես աղոթքները,որոնքսովորեցնումէին տարրական Հանկարծամորահարչլինես: դոլրոգում: ինձտանում էրԹեշվիքիեիմգկիթ,-առաց Երբ հրեխաէի,սոլասուհին ՝

-

Կան,- նա գնումէր ռչ այնքանաղոթելու,որքան այլ աղասուհիներիհաճդիոլեատղասելով, զրուցելու:Մինչ նրանք,ճամապին երկարբամբասում էին,հս ուբիշերեխաներիհետ խաղումու թավալվումէի գճրգերիվրա: Դողրոցումետ

լու ն

բոլոր աղոթքները, որոլեսզիդուր գամուսուցանգիրէի աճում հանձնարարված չին, որը Ֆաթիհանչ'ուսուցանումէր առղտակհասցնելովն ճագ բաշելով,մեր Ես սովորելեմ բաց դրվածկրոնի զրքինխփելով: գլուխներըդասասեղաններին են բայց ամեն իճչ այճաճենը,ինչդոլրոցումսովորեցնում իպամիվերաբերյալ, մոռացել եմ: Թվում է, թն այն ամենը, ինչ այսծր ես գիտեմ իպլամիմասին, ժողտալովամաց «Կանչ» ֆիլմնԷ ԷնթինիՔուիմի գլխավորդերակատարմաճբ,Կան,- վերջերսԳերմանիսչյում, չգիտեսինչու,այդ Ֆիլմըգերմաներեն ցուցաա լիքով:Երեկոյան այտռեղ կլինես, չ է": դրեցինթուրքական -

Այո:

հս միանգամկարդաքեզ.-տետրը ազումեմ իմբամատոհղծություռը Է Կաճ:ես, որ գեղեցիկ դնելով՝ասաց Իրո՞քհամոզված վերարկուի գրոդանը -

ես

Իսկառղես գեղեցիկէ: մասն է քեզ առավելդուր գալիս: Իսկ ո՞ր Չեմ կարողասել, բայց շատ զեղեցիկէ,- դուռը բաց աճելովն դուրս գալով՝ ասաց Իփեկը: Կան արագ գրկեց նրանու համբուրեց շուրթերը: -

-

-

"

Եվրողայում ոււի՞շ Ասված Կան Գերպողատիվ Շեյխիմոտ

է

մարդիկ,ովքեր տեսելեմ, թնԿան, հյուրանոցիցդուրս գալով,ինչտակով, քարոզարշավիդրոշների ու ողաստառների ես նախընտրական ձյուներիճիջովվազելուղիղդեռդիԲայթարխանե փողոց:Կայի հոգեվիճակն միաժամանակսկսվեց էր, որ ճրաերնակայության կինոթատրոնում այնողիսին տարիների այն ոլահերին,երք չաերկու ֆիլմ,ինչոլեսլինումէր մանկության Կան

է

ճա

փազանցերջանիկէր զգումիրեն: ինչ-որտեղ, Մի ֆիլմումնա սերէր անամ Իփեկիհետ Գերճանիայուն, ճա չէր: Այդ դլատկերը տեսնում էր բնակարանը ոբը, սակույն, Ֆրանկֆուրտի ու վայրը, ուր իրենքսերէինաճում, երբեւմմ ողատկերամում ողջ ճանաոլարհին, կաերԿարսի հյուրաճոցիսենյակիտեպով: Մյուս ֆիլմիգործողությունները տարվումէինճրա մաքուճ,ուր հայտնվումն անհետանում էին «Հյունը»բանաս» տեղծությանվերջիներկու տողերիբառերնու ողատկերները: Նա «Կաճաչձրկիր»մտավ,որ ճշտի հասցեն:Իսկ հետո, այն մարդու բրինհաստատակամությամբ, ռվչոփազանցշտաղումէ, նստեցն ոոատվիրեց ն զառդանիր,բովածսիսեռ կրկճակիբաժինօղի, որովհձտնշշերիտնսքը,որոնք երնում էին Աթաթուրբիու շվեյցարականլեռներիտեսսրաններովծածկված վրա, վճռականություն պատիհամայնաղատկերի էինհաղորդումճրան:Հաղորդավարը տեղեկացրեց, որ չնայածառատ ձյանը՝Կարսիոլատմության ընթացքում առաջին ուղիղ ենռուստահաղորդման ճախաղատրաստական ն ուր որ է կաաշխատանքներն ընթանումեն սահմանվածժամանակացույցով համառոտ ներկայացրեց ն ընդհանուր վարտվեն, տոլ տեղական միքանիլուն բեր:Նահանգառլետիտեղակալըայդ ընթացքում զանգահարել արգելելէր հաղորդելմանկավարժական ւոնօրենիսողաճության ինտտուտի մասին:Այդ անման Կան մենինուշադրություն դարձնելուց առաջ մի շնչով, ջրի խմեցերկու բաժակկրկնակիօղի: Խճմելովերրորդ բաժակը՝ճա Շեյխիկացարանհասավ չորս րուղեում: Դուոր նրա առջն բացվեցավտոմատկերդդով:(Թեք աստիճաններով բարձրանսղիսԿան հիշեցՄուխթարի«Աստիճաններ» բանատոհլծությունը, որը դեճ Գրոլանումէր: Նա վստահէր, որ ամեծ ինչլավ է լինելու,սակայնիրենզգումէր վախեցածերեխայինման, ով դողում է բժշկի սենյակմտնեյիս թեն գիտի, որ բժիշկնիրենչի սրսկելա: Բայց հենց բարձրագավ, գղջած, որ եկել է: Չնայած խմածծլուն՝ նրահոգունանտանելի երկյուղտիրեց: է: Իսկ Կայինտեսնելուն ոլեսԳերառլատիվ Շեյխըզգագ, որ նա վախենում Կան զգաց, ռր Շեյխըտեսնում իր վախը:Սակայն Շեյխիմեջ կար միայնոլիսի է քան,որնօգնումերԿայինչամաշելվախենալու համար:Ատոիճանահարթակում, ար ճա ճայտնվեց բարձրանալուն ոլես,ղղատիճ կարընկուզենու քանդակազարդ շրջանակով հայելի:Սնգքուննա Շեյխինտեսավհայելումեջ: Տանն այնքանճայմլ կար,որքանտառեխ՝տակառում:Մարդկանց շնչից ն մարմինների ջերճությանից Կաճ սենյակը տաքացել որ համբուրում

էր: Գոնկարծ Կան նկատեց, էՇեյխի ձեռքը:

ԿԱՆ

ԳԵՐԱՊԱՏԻՎ

ՇԵՅԽԻ

ՄՈՏ

ոչ աճբոխին, ուշադրություն չդարձրեց սենյակում խռնված ոչէ,թե ինչԷկատարվում

իրշարջ. ամեն ինչ տեղիտճեցավակնթարթորնն: Սենյակումհավաբվելէիճ սոլեյի քոն քմունհոգի,որ մասնակցենաճեն ն ողատմեն հրեկոյանկատարվողարարողությանը երեքշաբթի իրենցհոգսերի ու ցավերի մասին:Անասնաֆերմաճերի տերեր,որոնք երջանիկէին՝ գեթ մի ոլահՇեյխի կողքինհայտնվելով,մի քանիարհեստավորն թեյարանատեր, կիմի ողատանի,ավտճբումային սով չափկաթվածահար ընկերության մի շեղաչ տնօրեն,որը եկել էր տարեցընկերոջհետ, էլեկտրացանցի մի գիշերառլահ, ով արդենքառասունտարիաշխատում էր Կարսիհիվանդանոցում դռնաղյան,

ռրիշներ... Կայի դեճբին կարդալովվերջինիսձրկմտության ողջ ողատմությունը՝ Շեյխըցուցադրաբար համբուրեցճրաձեռքը:Իր հարգանքն արտահայտելով` մինճույնժամանակնա կատարեցդա այն մարդու անսքով,ով համբուրումէ փոքրիկերեխայիաճուշիկթաթիկը:Կան առղշեց,թենհաստատ գիտեր,որ Շեյխըայդոլեսէ վարվելու:Նրանք սկսեցինզիուցելներկաճերի հայացքների ճերոր իրենցուշադիրլսումեն: քռ՝ գիտակցելով, Ադրես, որ համաձայնեցիր ընդունելիճ հրավերը.-ասաց Շեյխը,- ես եմ քեզտեսել երազում:Դյունէր գալիս: -Եսնույնոլես ձեզտեսելեմ նհրազում, Սիքազնագույն Ծեյխ,-ղատասես Կան,եմ, Խանեց եկել ռրողեազի հրջանկանամ: րախ ենք, որ մտածում ես, թե քո երջանկությունը այտոնղ ես գտճեասաց լու,Շեյխը: -Այսքաղաքում,այս տանը եսվախենումեմչ-մրճնջացԿան,- այս ամենն ինձ օտար է: Որովհեան ես միշտ վախեցելեմ նման բաներից:Ես չէի կամենա համբուրելորեէմեկիձեռքը,չէի կամենա,որ որնէմեկրհամբուրերիմճեռքը: Դու քո հոգուգեղեցկությունը բացելես մերեղբոր՝Մուխքարիառջե,է առտացՇեյխը.ի՞նչ բեզհիշեցնումայս օրհնյալձյունը, որ իջճումէ աճրձդհատ: Կան նկատեց,որ Ենյխի աջ կլողմում,բազմոցիննստած մարղըՄուխքարն է: Նրա ճակատինն քթին վիրաժառղավեն էր: Որողեսզի աչքերիտակի կառդտուկները թաքցնի,դրելէրխոշորսն առղակիներով ակնոց,ինչոլիսինդնում եճ ծաղիկհիվանդությունից Նա ժոլտացԿային, մակուրացածծերունիները: կայնհայացքումթշնամանքկար: -Զչունն ինձհիշեցրեցԱտոծտ ճասին,-աոոացԿան,- ձյունճինձհիշեցրեց, է այս աշխարհը, ն կյանքըիրակաճում թե ինչչբնաղու խորհրդավոր երջանէ: կություն Մի ռահ դադար տսղով`նա ճկատեց,որ բոլորիհայացքներն ուղղված են իրեն:Շեյխըգոհէրդրանից,ն դա գրգռում ԷրԿային: Ինչու՞եք կանչել,-հարցրեցճա: Մի վրդովվեք,-ասաց Շեյխը,-Մուխթարբեյի առոմածմերիցմենքհճթադրեցինք, որ դութ եքորոնում,ում հետ կկարողանաք զրուցել բարեկամ նսիրտը բանալ: ն

-

-

-

-

-

ՇՕՐՃԱՆ ՓԱՄՈՒՔ

օ6

/ ՁՅՈՒՆԸ

Լավ, զրուցենք,-ասաց Կան,- նախքանայառեղ գալը ես վախիցխմեօղի: ցիերեքբաժակ նքվախենումմեզնից,-Շեյխըլայնբացեցաշքերը,կարծեսզարն Կան տեսավ,ռր իր շուրջ բոմանում էր: Նա գիրուկէր, տեսքը՝բարեհամբույր, են:ժոլտում Չե՞քասի,թեինչուհք վախենումմեզնից: լռրնանկեղծորեն -

-Ինչոլ

Կասեմ, բայց չեմ ուզումինձնից վիրավորվեք: Չենք վիրավորվի,-ասաց Շեյխը,- խնդրումեմ, Մմտեքինձճռտ: Ձեր իմանսաղը մեզ համարշատ կարնորէ: Վախիդատճառներն ինչի կարողէր ամեն վայրկյան Շեյխըխոսումէր կեւպուրջ-կեսկատակ, հարուցելճրա հետնորդներիծիծաղը:Եսթելուն ղես Կան զգաց, որ այդ տրաիրենդուր է գալիս, ն ինքնէլ է ուզումտրվելդրան: գադրությունը Ես մանկանճման անկեղծորեն միշտցանկացելեմ, որ իմ երկիրըվե-

-

-

լինեն,-ասաց նա:- Ինձ միշտթվացել րածնվի,մարդիկազատ ն ժամանակակից եմ: Ներողամիտեղեք: է է, թն մեր դավանանքը դեմ դրաճ։ Գուցե ես սխալվում անում, չգիտեմ: Գուցե խմածեմ ու այդ պատճառովեմ այս խոստովանությունն հետ: Ախաված ձեզ եմ Ստամբուլում -Ես մեծացել միջավայրում: աշխարհիկ Նիշանթաշիում՝ ճման: ԻՃ կյանքնանցել է կրոնիցհեռու, որովԵս ուզում էի աողրելեվրդողլացու կ հավահետն ես հասկագել եմ, որ անհնարէ միաժամանակ լիճել ն եվրոռլացի, ն է կոլոլվելչադրայիմեջ թաքցնել տալ Ալլահին,որը կաճանցռյարտադրում էլինել ճան այլ Աստված,ե ոչ ես ո ր կարող դեմքը:ՄեկճելովԵվրուղա՝ իմացայ են ում հետամնացճերը: մասինխոսում գավառական մորուքավոր թեճիայն նա, Եվրոորայումուրի՞շԱստվածկա,-Կայի մեջքըշոյելով՝ կատակախառն -

-

ասաց

Շեյխը:

-Եսուզում են Ատոված,որիառջնտոիոլված չեմ լինիհանելկոշիկներս, ձեռքը:Ուզում եճ լիճի ծուճկիիջնել կաճհամբուրել ինչ-որմեկի Ատիողված չեմ իմ միայնությունը տեսնողԱստված: ԱտովածՄի է,- ասաց Շեյխը,-ամեն ինչ տեսնում է, ամեն ինչլաում,բռ-

Քո ճիայնությունը՝ նույնոլես:Եթեդու հավատայիր Նրաննիլորինհասկանում: ճաճայիր,որ Նա տեսնում է քո միայնությունը,քեզմիայնակչէիր զգա: Շատ ճիշաէ, մեծարգո Շեյխէֆենդի,-ասաց Կան՝ կռահելով, որ Շեյեն ճան խիխոսքերըուղղված մյուսներին,-ես չեմ կարողանում հավաւոսվԱլ-

Գանա,

լահին,որովհետեմիայնակեմ, ն չեմ կարողանումազատվել որովենանչեմ հավատումԱլլահին:Ինչողե՞սվարվեմ: հարբած զարճանալի բավականություն առուն կանՇեյխիդեճբինխիզախորեն այն,ինչմտածում է, հանկարծվախզգաց՝ տեսնելով,որ Շեյխըլռումէ. ամեճայճհավանակաճությամբ չառինանցելէր: հս իմ հ արցրեց Շեյխը,-մենք այն մարԻրո՞քզգում խորհրդի կարիքք,-

Չճայած Կան էր ն

է

իրուէր զգում, որ

-

դիկեճք, ոճ

ու անվանումեք մորուքավորգավառական հետամնացներ, չի վերանա: եթեանգաճսափրվենք,միննույն Ի՝ գավառականությունը Եւ նույնոլեսգավառցի հս Եմ, նույնիսկավելին, ուզումհմ չինչ գոոլա-

դուք

ԿԱՆ

ԳԵՐԱՊՍԱՏԻՎ

ՇԵՅԽԻ

ՄՈՏ

անհայրճիանկյունում,ուր ձյունԷ տեղամ,աշխարհի լինելմոռացված ցական, Կան: մըմծճջաց Շեյխը կրկիճ համբուրեցնրաձեռքը:Դա Կային դուր եկավ: Գան նկա» տեց, որ Շեյխիդա արեցկամքինհակառակ,թեն տեսնում էր ման, որ Շեյխը

բոլորովին Է,ռր ինքըդեռուզումէլինել եվրոռլացի, հոգու խորքումհասկանում

է իրեն: ինքը արհամարհում մարդ, ն հասկացավ,որ այդ ողատճառռվ Կան: ես եճ,կրկին ասաց խմել -՛Ներեցեք ինձ,այստեղ գալուց առաջ եմ զգացել,որ չեմ հավատումաղքատների ես ինձմեղավոր Աճբողջկյանքում այլ

են գլխաշոր կռոալած ոդառավներն Ալլահին,որինհավատում անգրագետների Իմ ու հաճրիչներին առղավինածծերունիները: անհավատությանմեջինչ-որամբանկար:Բայց հիճաես ուզումեմ հավատալԱստծուն, որն այս բարտավան Է շքնաղձյանըստիոլումէ իջնելերկնքից:Կա Աստված,որը մարդկանցկարող ավելինրբանկատ,Աստված,որը զգոնհետնում ավելիքաղաքակիրթ, դարձնել ու

Է աշխարհի անտեսանելիճերդաշճակությանը:

Իհարկեկա, որդիս.-ասաց Շեյխը: աշխարհում -Բայց այդ Աստվածայստեղչէ, ձերմեջչէ: Մա արտաքին են Ե այճ փաթիլներիմեջ, որոնքամայի, խավարգիշերովիջնում միայնակաս-

հոգիներին: տանդականների Եթե դու ուզումես միայնակգճալդեոլիԱստված,գնա,թոդ գիշերային արգելք ենք քո ճանացյարհին ձյունըքո հոգինոլարուրիսիրովՆրա հանդեոլ: Մ ամբարտավանոր ինքնասիրահարված չենբ առեղծի:Մի մոռացիր,մակայն, են միայնության: Ատտված չի սիրումինքճահավաններին: ճերըդատառգարվուծ ողատճառով: մեծամտության դ րախտից վ տարեցին Սատանային Կան կրկիճ առլրեցճույն վախը, որիցաճաչելուէ հնտագայում: Նրաճ -

բնավդուր չէր գոլիս, որ իր հեռանալուցհետո այստեղդեռխոսելուեն իր մասին: Ես ի՞նչանեմ, Գերառղատիվ Շեյխ,- հարցրեցնճա: Շեյխը ուզում էր այդ ճտքից:Կան կրկինհաճբուրելճրա ձեռքը,բայց անմիջաոլեսհրաժարվեց -

ն անվճռականությունը ճկառռելեն բոլորը ն արկռահեց,որ իր հարբածությունը Ես եմ են ուզում հավատալայն Այլահին,ում հավատումեք համարհում իրեն:ղատճառով,որ դուք, դառնալձեզգման,բայց ես ճոլորվելեմ. այնեվրոողացու

իմմեջէ:

մտաՍկզբի համար քավարարէ ճան, որ դու այդոլիսի բարեռղաշտ ունես,- ասաց Շեյխը,-սկզբումսովորիրլինել հնազանդ: դրություններ -Ինկ ի՞նչետք Է աճեմ դրանհասնելուհամար,-հարցրեցԿան: Երա -

հոգումկրկինգլուխէր բարձրացրելծաղրառերդիվուկը:

զրույցի,ես առաջար-Բոլորին,ովքերուզումեն մասնակցելիրիկնային կումեմ նստելթախտիայս անկյունում,ուր հիմադու ես նատած,-ասաց Շեյխը:-Մենք բոլորս եղբայրներենք: ճստած Կան հասկացավ,որ աթոռներին կամ հատակիմութաքաներին ճարդիկհերթիեճ ստլասում,որ ճատեն թախտիայդ անկյունում:Նա ոտքի է առահերթըգնահատում կանգնեց,հասկանալով, որ Շեյխըայդ անտետսմելի

ՕՐՎԱՆ

ՓՍՍՌԻՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

օ8

վել, քանիրձն,ն հիմաճիշտկլինիտեզգրավելայդ հերթիվերջում ու հսչմբեճրաձեռքնու ճառեցրեցաճենահեըատար սոլասել:Շեյխըկրկիճհամբուրեց ռավորմութաքային: Նըիակողքինցածրահասակ,ատամներիմի մասըոսկե,համակրելիմի

տերը:Մարդնայնքանփոքմարգէր՝Ինյոնյուոդողուռւյումգտնվողթեյարանի խառճաշփոթ էր,որ ճա հանկարծորոէր,իսկԿայիգյխումայնոլիսի բաճարմին մոտ է, որոլեսզիվերջինսխորհուրդտա, թե ինչ շեց, թն այդ մարդըՇեյխի եկել համար: Կայի մանկաոթյան տարիներինՆիշւանանի հասակը բարձրացնելու ամեն իրիկնամուտի գնչունեթաշիումառլրումէրմի շատ սիրունիկ թզուկ,որն փունջկամմիկեն մեխակ:Փոքրիկմարն ասաց, որ րիցգնումէր մանուշակի Կային տեսել Է իր թեյարաճիմուռովանցնելիսն ափսոսումէ, ռր ճա ճերսչի միջաճտեց մտել, ն վաղըաղասումԷ նրան:Այդ ընթացքումխոսակցությանը ճան ավտոբուսային ընկերության շեղաչանօրենը:Նա ճույնոլեսշշուկովհայտնեց, որ մի ձամանակշատ է տխրելմի աղջկաոլատճառով, հաճախԷ հարբել, այճոլիսիանհավատն էր,որ կլահի անունն անգամչէր ուզումլսել, բայց այդ ա» ն մենըաճցավ մոռացվեց:Կան ուզումէր հարցնել.«Դուք ամուսնացա՞ք այդ աղջկահետ», սակայնայդ ողահին շեղաչ տնօրեննասաց. Մեճքհասկացանք, որ աղջիկըմեզ հարմարչէ: Շեյխը կրկինխոսակցություն բագեցընդդեմ ինքնասոլանությունների: Բոլորըլուռ լսում էին,ոմանքտմբտմբացնում էի գլուխները, իսկնրանքշարուԾակումէինշշուկովզրուցել: ճան այլ դեոլքեր,-ասաց փոքրիկ Եդել ձն ինքնաադանությունների մարդը,-սակայն ողետությունըգաղտճիԷ ոլահում դրանք,ինչոլես օդերեութաձն բանճներն իսկականջիրմաստիճանը, եղանակի որ չփչացգաղտնի ոլահում նեն ժողովրդի են տրամադրությունը: Աղջիկներին փողիդիմացամուսնացնում ատբեցծառայողների, հետ, ում նրանքչեն սիրում: տդամարդկանճց Ավտոբուսային ընկերությանտնօրեննասաց. Ինձ հետ ծանոթանալուց հետո իմ կինըայլեսուրիշինչի սիրել: Նրանքինքնասոլանությունների ռլատճաքհամարում էինգործազրկությունը,թաճկությունը,անբարոյականությունը, անհավատությունը: Իսկ Կան ի. րենհամարումէր երեսդաշտ,բանի որ համաձայնումէր բոլորիկարծիքներին: Շեղաչտնօրենըարթնացրեցիր տարեցուղեկցին,որն սկսելէր ճնջել: Իջավ երկարաան լռություն,ն Կան զգաց, ռր հոգումսկիզբէ առնում խաղաղության զգացողություն. իրենքայնքանհեռու հն աշխարհից, որ, թվումէր,ոչ ոքի մտքով անգամչի անցնիգալ այստեղ:Անվերջիջնող,բայց կարծես օդումկախփաթիլծնում ձերիազդեցությանտակդա էր այնողիսիզգացողություն, որ երկրային ձգողականության ուժը անհետացելԷն գոյությունչունի: ն Կայի մտքումենվեցնորբանասՆրանով ոչ ոք չիր հետաքրքրվում, ե տեղեություն:Տետրըգրոլանումէր, առաջինբանատոնղծության փորձառությամբնա ամբողջովին կեճարճնացավ իր մեջ ավելիու ավելիուժգինհճչող ձայնիվրա ու այս աճգամմի շնչով գրեցերեսունվեցտող: Նրա գլխումօղու -

-

-

՛

ԿԱՆ

։

ԳՃԵՐԱՊԱՏԻՎ

ՇԵՑԽԻ

ՄՈՏ

օ9

մշուշնէր, ն ճա այնքանէ վստահ լավճ Է Ներչնչէր,որ բանատոհղծոջթյունը նա վեր կացավ,Շեյխից խնդրեցհեռանալու չանքիճոր հորձանքզգալով` դուրս նստեց կացարաճի քարձրադիր աստիճաններից թույլտվություն, նետվեց, մեկինն ավարտեցբաճատռեղծությունը՝ համոզված,որ այն նույնքանկատարյղ է որքանառաջինը: Բանաստեղծությումը ծճունդէրառելայնաոլրումների ազդեցությամբ, էր եղել. շորս տող արտացոորոնքհենցճորզգացելէրԿան, ինչինականատես լում էրԿայի ն Շեյխիզրույցը Աստծո էությանվերաբերյալ,ն այնտեղ, ուր Կան ն աշխարհի Աստծուն»,զգացվումէր միայճությում մեղադրում էրՊողքատների իմաստ,արվումէինճան դատողություններ գոյության գաղտճախորհուրդ կյանճան ն մասին. ճերկաէին ուսն ատամներով մարդը շեղաշ անճքիկերտվածքի ու մեխակըձեռքիննրբագեղ ճավորությունն թզուկը. այդ աճեճըհիշեցնումիճ ն ճրակյանքը տեղէինգտելբանաստեղծության մեջ:«Որճ է այս աճեճիիճասար»,- մտածեցճա՝ իր իսկ գրածիգեղեցկությունից աոլշահար:Նա բանասգեղեցիկէր համարում,որովհեւոնկարողացավկարդոլ այճոլես, տեղծությունը ասես ուրիշիստեղծագործությունէ կարդում:Ե՛վ բանաստեղծության թեման,ն՛ իրկյանքըզարմանահրաշ էինթվում,որովհեւոնբանաստեղծությունն էրգեղեցիկթվում:Ի՞ճշ էր ճշաճակումայդ գեղեցկությունը: Աստիճանների վերնումտեղաղրվածավտոմսոտտռղահովիչըշրխկաց, ն Կաճ հայտնվեցխավարի ու մեջ: Նա զտավանջատիչը միացրեցլույսը: Եվ երբլույսիտակնս միհայացքգցեցբանատոնղծությանը, այնժամանակ, ենվեց ճան վերնագիրը՝ «Գաղտնախորհուրդ ներդաշմակություն»: Հետագայումնա մատնանշելուէ, թե քանի որ այդ անվանումըիրեն տրվեցայդոլիսի դյուրությամբ,առլացույց է, ռր այդ բանատտեղծությունները իր մտահղացումը չեն, իճչն այս բանատռեղեությունը, ոլեսիրմտահղացումը չէ աշխարհը, նման, առաջինի է գետեղելու ձյանփաթիլիտրամաբանության բյուրեղիվրա:

Ալլահի մասին, կամ իճչու՞ ւԱ մարդիկ այաղիսի ռառաղան/Ճճերի եմթա՛կվում ոլատմությունը բաժանման մասին ՞Նեջիողի Կան մտաձյանտակհյուրանոցվերադառնալիս Շեյխիկացարանից ճա է Եումճէր, որ շուտովկրկինտեսնելու Իփեկին:Երբ հասելէրԽալիթ փաշակուսակցության յի ղողստա, հանկարծնկատեց,որ հայւոնվելէ Ժողովրդական հրտռ՝ բազմաթյանմեջ, իսկ հատմայսարաճի համակիրճերի նախընտրական դասընթացներից դուրս եկածուսանողների միջավայճախադատրատոական երեկոյանաղասվողուղիղ հեռարձակման, քիմիայի բում. ճրանք խոսումէին ն խաբելու դյուրությանմասին ճիշտ այնոլես, ինչուսուցչինխաղաթղթերով Կան տարիքում, անգթորեն խայթումէինմիմյանց:Բնակելիշենբնճլես ճիանց մոտ նճա տեսավտրտասուքնաչքերինմի աղջնակի,որ բից մեկի դռների տատիկիձեռքըբոնանդուրս էր գալիսշենքի վերինհարկում գտնվողատամճմՆրանց շորերիցԿան գլխիընկավ,որ վերջիններսադդրումհն ճաբուժարւսնից: տարելեն ոչ ծայիը ծայրինհազիվհասցնելով,բայց չճայած ղրան՝աղջնակին էր, այլ մասնավորի,ով, նրանցկարթեղետականբժշկի,ումիցնա վախենում ծիքով,այնքանէլ ցավ չէր ողատճառիերեխային:Կանացի գուլոդաներ,թելերի ն ձայնճրիզներվա» կձիկներ,գումավորմաւոիաներ,լառղանրիմարտկոցներ Պեռլինո դի ճառողկրոդակի բաց դենիցճրա ականջինհասավ«(Դոբերտան»՝ լսում էրռադիոյով,երբհորեղբոր Կառղլրիի երգը,որը մանկության տարիներին հետ ձմեռները գնումէին Բոսֆորիափ՝ զբոսանքի,ն որոշելով, որ այդ ներդաշճակումըճոր բանաստեղծության ճախանշանէ, նա մտավառաջինիսկհանդիած թեյսրան ու նստելովազատ սեղանիկիմոտ՝ գրողանից հաճեցճատիտն ու

տետըը: Գան

խոնավաչքերովառժամանակ ճայում էրտետրիաղիտալկիճն

ռր այս տովհասկացավ,

շու-

անգամբանաստեղծություն չի գրի:Սակայն լավատե-

ն ուսանողներով սությունըչէր լքումնրան:Գործազուրկներով լեցունթեյարանի դլատերին՝ շվեյցարականլեռներիտեսարանների կողքին,ճա տեսավթատերականազդագրեր,թերթերիցկտրածծաղրանկարներ, հոդվածներ,աշխատակիցն «Կարսսողոիտ» կերիհավաքագրման մրցույթների հայտարարություններ թիճի մեծ ընթացիկտարվախաղացանկը: մասը Հանդիողումների թիմնավարտելէր ն ճարտությամբ, այդ հանդիոդումների հաշիվներընշվածէր այլ գույնի մատիտով, իսկ «Էրզրոմաղորտի»հետ հանդիւղման 6:1 խայտառակարդյունքի ճերբնումնրնումէինտողեր,որոնցիցմեկըԿան հետագայում օգճույնությամբ է իր«Համայնմարդկությունը ն ասաւղերը» տագործելու բանաստեղծության Կան այնկգրիհաջորդօրը «Հաջողակեղբայրներ»թեյարանում:

ճջ:

Եթեմերմայրըջեննեթիցէլնի, եթեցանկաճաճեզիր գիրկնառնել, Ու թե ձեռ քաշի ամեն Աստեռ օր նրաննեծելուցանատոված հայրնէլ, Մեկ է՝ ճարչկա,-կլանքն ու հոգինկոշտանումեն, հույսն է տկար:

է Դե,ջուրը քաշիր, թող տանի նրան, ովիմսոոռակ Կարսում հայտնված:

ՆՇՋԻՊԻ

ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԲԱԺԱՆՄԱՆ

ՄԱՍԻՆ

1ա1

էր իր տտեւտԵրք Կան, քթիտակժդտալով, այս քառատողը արտագրում

խինդ մեկից նրաճու նստեցՆեջիողը,ում դեճքինայնոլիսի րում,սեղաններից Կան ճույճիսկչհավաւոացաչքերին: կար,որ Շատ ուրախեմ, որ քեզաեսա,- Սմաց Նեջիոլը,- բանատտեղծությու՞ն ես գրում:Խնդրումեմ ներեսիմ ընկերոջը, որ քեգ աթեիստ անվանեց:Նրանք է. տեսնում: չես. չէ՞որ Բայցանհնար գուաթեիտո առաջինանգամեն աթեիստ «

լավ ձարդ եմ:

սկզբումլավ չըճկալեց: Նեջիոլը մի քաճի բառ ամաց, որոնք Կաճ փախելեն արառլմունքներից,որ ներկալինեներեկոյաններնիր ընկերները եռ նտոելվերջինշարքերում, որովհեան սակայնոյատրաստովում կայացմանը, իրենց: տնօրենը«հարտնճաքերի» ժամաճակ չենուզում,որ ուղիղ հեռարձակման Շատ ուիախեն, որ կռիողացելեն փախչելողարաողմունքներից, մտադիրեն հԿան ընթացքում հանդիռղել թատրոնում: Տեղյակեճ, որ ներկայացճան րեկոյամ է կարդալու:Կարսումբոլորնեն բանաստելությունգրում, քաճատոեղծություն որինհաճդիոլելեճ, Կան է Կան բայց գիրքունեցողառաջինբաճաստեղծր, թուղ Կան դատամխանեց, շւուսողումէ: հյուբապիրել: կտա՞ թեյ որ ես քեզ կտաճճիհարց.կենտճի հարց,-ասաց Նեջիողը,Այդ դեռղքում հս քեզ վիրավորելունողատակ չունեմ,ինչոլեսիմ ընկերները:Պարզառյես դա է շատ հետաքրքրում: ինձ Նա

նս

-

Լավ: դողումէին: Մինչ հարցտալը Նեջիոլըսիգարետ վառեց:Նրա ձեռքերը Եթե Ալլահգոյությունչունի,մշաճակումԷ գոյությունչունի նան դրախտ: մարդիկ,ովքերայս կյանքնառլրունհն աղքատութՆշանակում Է՝ միլիոնավոր են հրաժարվել ն դժբախտության դրախտ մեջ, նան տոիողված յան,թշվառության -

-

ընկնելու հույսից: Եթե այդւղես է՝ ի՞նչինաստայդ

ողջ

տառառլանքի մեջ, ոթ

բաժինէ հասնում աղքատներին:Ինչու՞ենք առղրումե ինչու՞ եմք այդքանու

տանջվում: անիմաստ Աստվածկա:Եվ դրախտ կա: Ո), դու այդոլեսես խում, որոլհեանխդճում եսմեզ, ուզումես մխիթարել նման մտածել,որ Ալլահչկտ: վերադառնսուկսկնեսառաջվա ինձ:ԵրբԳերճանիա ի վերառաջինանգամես ինձերջանիկեմ զգում,-աԵրկարտարիներ այն բանին,ինչինհավսուումես դու: սազ Կաճ.- ինչու՞չոլիտիհավատամ Որովհետն դու բարձրաշխարհիկ մարդես, Ստամբուլից,-ասաց Նեջիհավատում: Նրունք իրենցբարձրեն դասումհաՊո,- իսկնրանքԱլլահինչձն են սոսկայն, ինչ արժեքէ սարակմարդկանցից, որովհետնարժեքավորում -

-

-

-

համար: եմրոողագիների եմ Թեկուզ ատամբուլցի

աշխուրհիկմարդ,բայց Գերմաճիայումինձ էի զգում.օտար, ռրինոչ ոք բանիտեղ չի դնում:Դա շատ վիրավորականէր: Երբ-Նեջիողըգեղեցինայքերնհառեցճրաճու գննեցայնողես,ասես նաԿան հասկացավ, ոճ էրինբճիրհոգուխորքերը, որ դատաճինճ միակնթարթում -

օտար

ն

ՕՐՊԱՆ

/ ՁՅՈՒՆԸ

ՓԱՄՈՒՔ

ու զնահաւոեց վիճակը,որումգտնվում այնառանձճահատովկ վերդուծեց ԷրԿան: ն փախելԳերմաիշխանություններին առա ինչու՞ես քարկագրել -

ճիա,-ասաց

նա: Բայց տեսնելով,որ Կաճ

տխրումէ, ավելացրեց,-դելավ, բա-

Իսկ հթե ձարուտոլինեի, ամոթ կզգայի ն ավելի ուժգին կհավատայի Ալլահին: Տա Ասոված՝ գա այնողիսիժաճանակ,որ բոլորս հարուտոլինենք,վակաճ է:

ես

-

ամաց Կան:

-«Միկարծիր, թե եմ ստածում եմ, որ բոլորը քեզ նման բլարգ եճ: Եսինքս

էլ ոյարզ չեմ, բացիայդ՝ շեմուզումեարուստլինել: Ես ուզումեմ բանաստեղծ դառնալ` գրող: Գիտաֆանաուստիկվեռղեմ գրում: Գուցե Կարսի թերթերից

այն: Սակայն ես ուզում եմ, որ վեոլս մեկը,օրինակ՝«Նիզակը», տողագրի օրինակտոլաքանակով թերթում,այլ տողագրվի ոշ թե չնչին՝ յչթանասուհինգ

ստաճբուլյանթերթերիցմեկում: հազարավորօրինակներովհրատարակվող Վեոլիս համառուռ շորադրանքըճուտս է: Եթե կարդամ,կտսե՞ք՝առաճբուլյանճ

կտոլագրե՞ն, թե՞ռչ: թերթերը Կաճ նայեցժամացույցին:

Կարճ կտնի,-ամաց Նեջիոլը: ու Կարորթաղվեց Գեճցայդ ողահինանջսողվեցէլհկտրականությունն, համատարած խավարիմեջ:Նեջիոլը վառարանիլույսիտակվազեց,վաճառասեղանից վառեց,հաղոցքը կաթեցրեցոլճակիմեջ,մոմն աճրացմոմվերցրեց, բեցուդրեցսհղանին: Դողդոջուն ձայնով, հուզմունքից մերթ ընդ մերթ կակազելով -

ճա

սկսեցընթերգելճմռթվածթղթերը,որոնքհաճելէր գրոանից. «3579

թվականինԳազսղիմոլորակում, որնառայժմդեռ հայա-

շէ, մարդիկշատ հարումաէիճ,իսկկյանքնանհամեմատ ճաթերված խաղաղ,քանհինա, սակայն,ի հակադրություն մատերիալիառների

ենթադրության, մարդիկչէինդադարելուշադրություն դարձնել հոգնորկատարելագործմանը, ասելով,թն արդենհարուստեն: Ընդհակառակը, գոյին անգոյի,աշխարհին մարդու,Ալլահին ճրա ծառաներիհարաբերությունների հարցերըհետաքրքրում էինբոլոբին:(նստի այդ կարմիրմոլորակիհեռավորանկյուններից մեկում ն ճարտասանական հիմճադրվեց իսլամական գիտությունների արվեստիուսումնարան, ուր ուսանելու իրավունք էր տրվունամեն դունակն ամենաաշխատասեր սաներին:Այդ ոսաճնարանում սովորումէիներկու մտերիմըճկեր՝մեկընդհանուրգաղտնիքի իմացությամբ միավորված երկուանբաժան բարեկամներ, որ ՆԵն ջիռլ Ֆազիլմականունն ձինընդունելյ̀ուրացնելովՆեջիոլ Ֆան աճունը,ում1600 տարի զիլի առաջ գրած գրքերը Արնմուսռքի Արնելբիշարաքաստիկ հակամարտությունների ողատճառով արդիականէիննունիսկնրանցօրոք, ն ճրաճքհափշտակությամբ էին ու վերընթերցում կարդումայդ գրքերը, կարդում էինճեծ վարոլետի `

-

ՆԵՋԻՊԻ

ՊԱՏՄՈՒԹՑՈՒՆԸ

ԲԱԺԱՆՄԱՆ

ՄԱՍԻՆ

«Մեծ Արնելք»առեղծագործությունը, զլախգործոց զիշերովգաղտճի հանդիոյումէին երկհարկմահճակալիվերին`Ֆազիլիճհատկացվածմաաւմ, թաքնվումվերմակիտակն կողթ-կողբի ոյառկած,

հետնկովառսակեկտուրինիջնողն անհետացող կառդույտփաթիլ» փաջիլհամեմսոռելովգոյից անդինանհհճերին, յուրաքանչյուր

մոլորակիհետ՝ շշուկովզրուցումէինկյանքիիմաստի մասին այնմասին,թե ինչ են մտադիր աճելկյանքում: Այդ աճազարամաերմությունը,որը չարախինդկատակներով փորձում էինոյղծելսնահոգիմարդիկ,միանգաճխաթարվեց: Երկուսնէլ ճույճ օրը, ճույճոդղահին սիրեցինՃիջրանըանունովմի կույսի,որինճառագայթի ճանառղլարհով ուղարկելէինհեուտվոր Նրանքիմացան, ռ ր քաղաք: Ճիջրանիհայրնաթեիստէ, սակայն այդ իրողությունըչկարողացավ նրանցփրկելանհույսսիրուց,ընդհակառակը,զորացրեցզգացմունքները: Նբունք արագորեն ն սրտի անհուն ցավովհասկացան, որ իրենցից մեկըտեղչունիայդաեղ, է իրենցիցմիայնմեկիհաոր կարճիրճոլորակըճախատեսված մար,ն երկուսիցմեկըողետքէ մնռնի,ու ճախաոլեսխոստացան միմյանց,որ ով մահաճա, այլ աշխարհումլինելուցհետո կվերադառնա,քանիլուսատարիհեռավորության էլ ստիւղված լիճիհաղն կ.ղատճի այնմասին,ինչըճրանցհուզումէր ամեն թահարել, բանիցառավել`մահինհաջորդողկյաճքիճասին: ոՆրանք չէիճ դատկերացնամ,թե ով ն ինչողեսԷ ճահանագու, ա մենաճեն րովհետնճրկուսնէլ զիտեին,որ յուրաքանչյուրի երջանԷ: Եթե, կությունըհամուն մյւռսիերջանկության զոհաքերվելն օրինակ,Ֆազիլնասում էր, թե եկ մերկձեռքերով միաժամանակ բոնենքէլեկտրական հոսանքի բաց լարը, առա Նեջիողըանմիջա» ոյեսկռահումէր, որ դա խռրաճանկ խաբեությունէ, ինչըՖազիլը հորինելէ, որողեսզի իրենզոհիհաճուն ըճկերոջ,ն ճահանա ինքը, քանիոր լարիհակառակծայրումլարումչկար:Բազումամիսներ տնած այդ անորոշությունը երկուսինէլ անտանելիտառառղանք էր Բայց մի երեկո աճորոշաթյոնըւլերսցավ: ոյսւտտճառում: Պարառլմունքներից վերադառնաղով` Նեջիոլըգտավիր սիրասուն ընկերոջ դին. ճա ինքնադողան էրեղել՝ անողոքաբար գնդակահարելովինքնիրենմահճակալիվերնահարկում: ՀաջորդտարիՆեջիոլն ամուսնացավՀիջրանիհետ ն աբագաստիգիշերընրանողատմեց այն, ինչ ոլայմաճավորվել էիճընկերոջ հետ՝ ասհլով, որ օրերիցմի օր Ֆազիլիուրվականը անողայման կվերադառնա: ԻսկՀիջիանըձրան ասաց, որ իրականում ինքըսիրումէր Ֆազիլին,որձըշարունակողբացելէ նրամահըն Նեջիոլի հեւռ ամուսնացել է, որովհեաննման Է Ֆազիլինն նրաըճկերնԷ եղել: Նրանքչարվեցինմիմյանցն արգելքդրեցինիրենցսիրձ առջնմինչՖազիլիվերադարձը այնաշխարհից: տացող

ու

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՍՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

1ո4

հետ ճախնրանցհոգիները, աոլա՛ն ճարՍակայնտարիների

միններըսկսեցինկրքոտտենչալմիմյանց:Մի գիշեր,երբ ճառանրանցուղարկեցինԵրկիր՝ Կարս փոքրիկ գայթիճանադռյարհով

քաղաք՝դիտարկումների,ճրածքչդիմացանն խելագարկրքով տրվեցինիրար:Ասես մոռացելէինՖազիլին,ում ձհրնակայական գոյությունըատամնացավինման տանջումէրնրանցմարմինները: Սակայն նրանցսրտերումաստիճանաբար ուժգնանումէր մեզավոն էր նրանց:Եվ ճի րությանզգացողությունը, դա մարսափեցնում ողահնրանքերկուսնէլ վեր թռանմահճակալից՝ահովկարծելով, են վախովշաղախված թե խեղդվում տարօրինակ զգացողության գրկում:Նույն ողահինինքն իրենլուսավորվեցհեռուստացույցիէկ» բանը,ն այնտեղհայանվեցՖազիլի փայլատորվականը:Նրա ն ծնոտիտակդեռնկսոռելի ճակատին էինարյունածոր վերքերը, որ ստացելէրմահվանօրը: Ես տառառղում եմ,- ասաց Ֆազիլը,- հանդերձյալաշխարհում վայր, մի ճի անկյունչի մնացել, ուր չեմ եղել (Գազալիից ն Իբն ԼԷ ես կնկարագրեմ աճեբաբիիցկատարվածայդ ուղնորությունները ն մեն ներչնչանճթով,նայնմանրամասնությանք ասաց Նեջիողը): Ես արժանացել եմ Ալլահիհրեշտակների ամենաջերմբարեհաճությանը,բարձրագելերկռիայն ոլորտները,որոնքհամարվումեճ անհասանելի,տեսել եմ զարհուրելիտանջանքներ, որոնցդժոխքում ե ն ենթարկվում ժողովրդիհավատըծաղրողփողկառղավոր աթեիտոներըն գաղութատիրոջ բարքովամբարտավան ողոզիտիվիսաՍերը,սակայնայդոլեսԷ ձեռքչեմ բերել երջանկություն, որովհհան մառվիայստեղ էի՝ ձեգհետ: Այր կին առշահար ունկնգրում Բազումտարիներ ինձվշտացնում էր ոչ թե այն, որ օրերիցմի օր դուք երկուսգվ երջանիկկլինեք,ինչողեստեսնում եմ հիմա:Ընդհակառակը, անձնականից առավելես տենչում եմ Նեջիղի հրջանկությունը:Քանի որ մենք այդքանսիրումէինք ճիմյանց,այդքան մտերիմէինք,չէինքկարողաճում աղանելոչ ինքճերս մեզ, ոչ միմյանց: Ասես ոլարուրվելէինքանմահության զրահով,քանզիմեկս մյուսիկյանքըավելի թանկէր գճահատում, քանսեփականը:Ի երջանիկզգացողությունէր դա: Սակայն մահն ինձառղացուցեց, որ այդ զգացոզությանը հավատ -

-

ու

նահով էին դժբախտ ուրվականին

եմ: ընծայելով՝ես խաբվել ես երքեքիմ կյանքըքոնիցառաՈ),- բացականչեց Նեջիողը»վելշեմգնահատել: Եթեդա ճիշալիներ,ես երբեքչէիմճահաճա,ոողատասխանեց -

-

Ֆազիլի ուրվականը,իսկդու երբեքչէիր ամուսնանա չքնաղՊիջհետ: Ես րանի ձճահացա, որովհետեդու գաղտնի,ճույնիսկքեզնից գաղագիտենչումէիր իմ մահը:

ՆԵՋԻՊԻ

ՊԱՏՄՈՒԹՅՈԻՆԸ

ԲԱԺԱՆՄԱՆ

ՄԱՍԻՆ

Նեջիողըփորձեցկրկինհակաճառել, սակայնուրվականն ուշադրությունչդարձրեցճրախուքերին: ինձհանգիտտ Հանդերձյալ կյանքում չէրտալիսոչթե կասկածը, ես իմմահը,այյ այնմիտքը,ռր դու մասնակիցետ որ դու ցանկապել ն ես մահայա քո ձեռքովարձակված նենգաղանությանը, գնդակճիրից,րոնք խոցեցինիմճակատնու ծնոտը,երբգիշհիըքնածէի իմ ու մահճակսղին,հառաչեցուրվականն շարունակեց,ինձհանզիտո ես չի տալիսմիտքը,որ դու ձեռք մեկնելշարիաթիթշմամիճերին: Նեջիողըլուռ էր, այլնսչէր հակաճառում: Միայճ ճիմիջոցկա,որնինձկծգնիազատվելայս տագնառլճերիցն ընկնելդրախտ,իսկքեզ՝ ազատագրվել ահավդրոճիրին մասնակիցլիճելուգասկածներից,քարբառեցուրվականը,-գտիր նրան, ով սողանել է ինձ: Ահա արդենյոթ ւոարին յոթ օր ճրանքչեն կարողանումգտնել մեղավորին:Ես հսւոուցումեմ ղահանջում է ունեցել,մասնակցել ճրանից,ովինձսողանելու ցանկություն կամ է աղաճությումը: իրագործել Քանիդեռայդ անարգըչի ողատժվել, այս աշխարհում՝այս անցողիկաշխարհում, որը դուք համարումեք ես հանգիստչեմ գտնի: հավերժական, ն ողբացնղ աճուսինները Առդշահար չկարողացան ոչինչտատասխանել: Ուրվականըհանկարծանհհտացավ»: -

-

իսկ հետո՞,-հարցընցԿան: Ես դեռչեմ որոշելթեինշոլեսէ ավուրտվելու,ողատամխանեց Նեջինս Տեսնեոլը,- ի՞ճչ կարծում,հթեհ ավարտեմ,այս ռլրատճմվածքը կվաճառվի՞:ճա իսկույմ ավելացրեց,-ընճդհանրառլես, հս լով, որ Կան չի ոողատասխանում, եմ եմ այն հավսոռում գիում միայն մասին,ինչին ամբողջսրտով: Քը կարծիրով ինչի"մասինԷ այս ոլատմությունը, երք կարդումէի,ի՞նչէիր զգում: Ես փշաքաղվումէի՝ հասկանադով, ես, որ այս որ դու ի սրանհավատում է կյանքըընդամենըճախաոլատրաստություն այն աշխարհիկյանքի համար: Այո, ես հավատումեմ դիան,-հուզմունքովասաց Նեջիոլի,- բայց դա բավարար չէ: ԱլլահըկամենումԷ,որ մենքերջանիկլինենքճան այս կյանքում: Իսկդա շատ դժվարէ: Եվ այդ դժվարությանմասինմտածելով՝ճրաճքլոնցին: Ադ ոդահին միացրին էին,լուռ լույսը, սակայննրանք,ովքերթեյարանում էին,ասես դեռ գտնվումէինմթությանմեջ: (Թեյարանատերը սկսեցբռունցքով հարվածելհեռուստացույցիգլխին,որը համառորեն չէր միանում: Արդենթմանրոռլեմիասինենք,-ատտսցՆեջիղը,- մերոնքհիճահետաքրքրությունից ճաքելեն: Ձերոնք ովքե՞ր են,- հարցրեցԿանճ,-Ֆազիլը նրանցհե՞տ է. Դրանք ձերիսկակա՞ն անունճերնենճ: -

-

-

-

-

-

-

Իհարկե,իմ անունն իսկականչէ, ինչոլեսճան Նեջիոլինը՝դատճված-

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈԻՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

տեԻսկՖազիլըայսողիսի քում:Հարցերմի տուր, իճչոլեսոստիկանությունում: Նեջիոլը:- Մեր ղեր երբեքչի այցելում,- խորհրդավորձայնով։ղատասխանեց Ֆազիլճ է: Եվ նւս է այն անձնավորությումահմեդականը մեջամենամոլեռանդ ճը, ում վստահումեճ բոլորիցառավել:Բայց ճա վախեմումէ խառնվելբաղաքականությանը, որովհետն գիտի, գործում,ն իրեն որդա կգրանցվիանձնական կվտարեմդոլրոցից:Նա Գերմաճիայումհորեղբայրունի,հետո ճրանխնդըե15. Է, ռի իրենտանիԳերմաճիա: Բայց մենքմիմյանցշատ ենք սիրում,ինչոյես ն եթեորնէմեկը ինձսողանի, վստահեմ՝ ճա վրեժխնդիր կլիճի: ոլատմվածքում, եմ Իրականումմենքնույնիսկավելի մտերիմենք, քան ներկայացրել ողատմվածքում,ն ինչքանդ հեռու լինենքմիմյանցից,գիտենբ,թե մեզնիցյուրաքանչյուրնինչ է անում այո ոյահին: Ի՞նչէ անում Ֆազիլըհիմա: Հըմ,-արձագանքեց Նեջիողըն տարօրինակ նայեցԿայիճ,-գիրքէ կարդումհանրակացարանում: Ո՞վԷ Հիջրանը: Ինչոլեսմեր,այմողեսէլ նրաիսվակամագզունը այլ է: Մակայնոչ թե է են ճվիինբն իրենՃիջրանանվածել,այլ մենք:Ոմանքբաճաստեղծություններ Հ

-

-

-

րում ճրան,անընդհատգրում սիրայիննամակներ,բայց վախենումեն

ուղար-

կել:Ծթե ես

աղջիկունենայի,կուզենայի,որ ճայիներայնոդես գեղեցիկ,խելացի է, ոչ մի բախիզախ, ինչոլիսիննա է: Նա գլխաշորով աղջիկների առաջնորդն ն է: շատ նից չի վախենում վառ անհատականությունԻսկ սկզբումաթեիստհոր Է եղելՍտամբողում, ազդեցությամը ճաշի հավատացել Ալչահին,ճանեկենուհի ձեռուտտագույգով ցուցադրել իրհետույքնու ոտքերը:Այառեղեկելէ շաճոլունի գովազդումնկարահանվելուճնողղատակով: Գովազդըհետո ցուցադրվելուէր հեն

ամենառուտոացույցով:Այդ գովազդումնա քայլումէր Կարսիամենմատղբաւռը,

կեղտոտ,բայց ամեճազեղեցիկփողոցով՝Ղազի ԱհմեդՄուխթարփաշայի ոլողոտայով,կտրուկկանգառնում տեսախցիկի առջն, մի շարժումովազատ թողնումմինչնգոտկատեղը հասնողբաց շագանակագույնհրաշագեղվարսերը ծածանելովինչոլեսդրոշ՝ ասում.

Կարս չքնաղքաղաքը շատ կեղաուտ Է բայց իճ մազերըմիշտփայլումեն «Բլենդաքսի»շնորհիվ»:Ըստ երնույթին, գովազդըգուցադրվելու էրաշխարեովմեկ,ն ողջ աշխարհըծաղրելուէր մեզ: Երկու ուսանողուհի, ռր սովորում էին մանկավարժական ինտոիտուտում,ուր ն

«ճԹեն

նոր-նորսկիզքէրառնում հակամարտություն զլխաշոիերիոշաոճառով,ճանտն «դեղինմամուչեցինգրան,որովհնտնճկարըտեսելէին հճռուստացույցով լում»: Մամուլը գրելէր Ստամբուլիհարուստների որդիներիհետ նրա ունեցած աղմկածարույց դատմություններիմասին,իսկ աղջիկներըթաքունհռրարտաճում էին ճրանովն հրավիրեցին թեյելու: Հիջրանըգնաց,որոլեսզիծաղրի ճա ն ասաց. «Քանի որ ձերդավանրանց:Այնտեղ անմիջառղես ձանձրացավ նանքը,-այդոլեսէլ ամաց. ոչ թեմերդավաճամքը, այլ ձերդավանանքը,արգեԷ է լում մազերըբաց թողնել, իսկիշխաճությունը արգելում դրանքծածկել,դուք էչվարվեքայսոես,-այդտեղճա տվեցարտասահմանցի ոռք-աստղիանչըն,-

ՆԵՋԻՊԻ

ՊԱՏՍՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԲԱԺԱՆՄԱՆ

ՄԱՍԻՆ

ա7

տտիբեթճեր գլուխները, իսկքթներիցդ մետաղեօղ կախեք: Այդժամանակ կարժանանաք աշխարհի ուշադրությանը»:Մեր աղջիկներնայնքանշփոթվեցին, որ հետ սկսեցին ծիծաղելայդ կատակիվրա: Հիջրաճը դրանիցավելի Ճիջրանի հ ամաց. «չեր չքնագգլխիկներից միկողմնետեքայդ լաթը, ռրը ձեզ ռգնորվեց տանում է միջնադարյան խավարիգիրկը»:Եվ ձեռքըողարզեց աճենայշփոթահար աղջկա գլխաշորին՝ցանկանալովոլոկել ու մի կողմ ճետել այն, ն այդ ոլա»

հինճրաձեռքըկարկամեցօդում:Նա իսկույնճեհտվեց աղջկաոտբերիտակու սկսեցներումհայցելրանից. աղջկաեղբայրը՝հիմարագույնըհիմարներից, սդվորումէ մերդասարանում:Հաջորդ օրը Ճա կրկինգնաց նրաճցմոտ, հետո՝ նորից,ն ի վերջոմիացավնրանցու այլնս չվերադարձավՍտումբուլ:Ճավատա ինձ. նա է այն սուրբ կինը,ով գլխաշորը դարձրեցԱնատոլիայիճնշված ճահմեդական կանանցքաղաքական ոլայքարիդրոշ, հավատո: Հառղաինչու՞քո ոլատմվածքում ոշինչշես ասել նրամասին՝բացիայն, որ կույս է ձղել,- հարցրեցԿան,- ինչու՞Նեջիողըն Ֆագիչը մինչ իրարաղանելը գլխիչեն ընկելհարցնելՀիջրանին, թե Ճա ու՞մ Է սիրուճ,ի՞նչէ ճաածուն: Լարվածլռությունտիրեց,որի ընթացքում Նեջիողըճայումէր դեռլիփոտոդոց`մթանմեջ դանդաղիջնող ձյանը:Ձյունն իջնումէր բաճասատեդծության նման՝ ն ղերի շարեշար, Նեջիոըըչէրկարողանում այդ էջքիցկտրելիր գեղեցիկ աչքերը,որոնցիցմեկըերկուժամ երեքրռոլեանցխոցելուն հանելաԷ գնդակը: Աեհանա,ահա,-հանկարծշշնջացՆեջիոլը: Ո՞վ: ճր' Տես, փողոցումէ: -

-

-

-

ա Ծս

իմ դավաճամյը

Կայի ն

առեիսօ»ի

հեռ

ջեմ Առակի

Քադիֆեիզբոսանքը ձյանտակ

եկավփողոցից.հագին՝մանուշակագույնթեթնթիկնոց,աչքերին՝ ճուգակնոց՝ֆանտաստիկ ֆիլմիհերոսուհի,գլխին՝վարսակառղից զատ, սռվորականգլխաշոր.Կան տեսելէրայդոլիսիգլխաշորկրող հազարավորկանայք, բայց այս դեողբնուրիշ էր. գլխաշորըքաւղաքական իսլամիխորհրդանիշէր: Նկատելով,որ դեռատիկինըգալիսէ ուղիղիրկողմ,Կաճ վեր կացավն կանգճեց,իճչոլեսկաճգնումէ աշակերտը,երբդասարանէ ճանում ուաացիչը: Ես Իփեկիբույրն եմ, Քադիֆեն,-մեղմ ժողտալովա̀մաց կինը,- մերոնք ձեզեն սոլասում՝ընթրիքի:Հայրս խնդրեց,որ ձեզտուն ուղեկցեճ: Ինչոլե՞սիմացաք,որ այստեղեճ,- հարցրեցԿան: Կարառմբոլորը գիտեն,թե որտեղինչ է կատարվում,-միանգամայն է: լոբջ ճառց Քադիֆեն,-եթե, իռարկն,Կարամ ինչ-որբան կատարվում Կաճ չընՔադիֆեիդեմքինհայտնվեցդառնության արտահայտություն: կսղեցղրա ողատճառը: իմ ըճկերը՝ողոնա ն գրող,-Նեջիոլին ճերկայացրեցԿան: Նրանք հայացքովբարնեցինմիմյանց,սակայնիրարձեռքչսհղճեցին: Կան կռահեցայդ զգուշավորության կատճառը:Շատ ժամանակ անց, երք նա հիշողությամբմտքումկվերակաճգճի իրադարձությունների ողջ շղթան, ճան հետնությունկաճի,որ երկու իղամիստներըմիմյանց ձեռքչսեղմեցին`«կիզճ իրմարմինըողետքէ թաքցնիտղամարդուց»ոլահանջից ելնելով:Նեջիողըգուժամանած Հիջրանից, նառովել, կտրում տիեզերքից սակայնՔադիհայացքը չէր ֆեն արտաքուստ այնոլիսիսովորականտեսքուներ,որ թեյտրանումգտնվող տղամարդկանցից ոչ մեկըչշրջվեցն չճայեց ճրակողմը:Բացիայդ՝ նա այնքան գեղեցիկ չէր,որքանավագքույրը: ՍակայներբԿան ճրակողքովքայլումԷրԱթաթուրքի ոլողուտայով, իրեն չափազանց երջանիկչր զգում: Եվ քանիոր կարողէրքայլել նրակողքով,զրուցել հետը, նայել գլխաշորովերիզված`ոչ ավագ քրոջ դեմքի նման գեղեցիկ, բայց ռղարզ ու հաճելի դեմքինն բրոջ աչքերիննմանվողշագանակագույն աչն այդ ոլահինիսկույնմտածեց,որ քերին,Կան զգաց, որ Յա էլէ հրառդուրիչ, դավաճանում ավագքրոջը: է ճրա զրուցում ճառին:Զրույցիժամպնակ,ի զաբՄկզբում նրանք էինեղաճակի ճանս Կայի,Քաղիֆենի հայտբերեցայճողիսի տեղեկացվածություն, ինչողիսին տնհնում են միայճտարեց են լումարդիկ, ովքերիրենցօրնսկսումու ավարտում բերլսելով:Նա հայտնեց,որ Սիբիրիցներթափանցած տառնաշունչ ն ցածրաճնես երկուօր, որ եթեձյանտեղումները շում ցիկլոնըկշարուճակվի շարունակվեն, ապա ճանառղարհները բացելհնաջավոր չի լիճինս երկուօր, որ Սարիղամիշում ն Կարսիբնակիչները ձյանծածկույթը հասել կորցրելեն հաէ սանտիմետրի, վառը օդերնութաբանների ճկատմամբ. այտոհղամենատարածված ասհկոսիճերիցմեկճ այն է, թե իշխանությունները ազգաբնակչության տրամադրությունը իրականից բարձը ոլանելու նողատակով 5-6ասոիճան բարձր եմճերկայացնում Նա

-

-

-

-

ԿԱՅԻ

ԵՎ

ՔԱԴԻՖԵԻ

ԶԲՈՍԱՆՔԸ

ՁՅԱՆ

ՏԱԿ

լթ

(Կամ այդ ճառինորնէմեկիճչոլիտիասի):Մանկության օդիջերճատոիճանը Ստաճթոլումինքնու Իփեկըմիշտերազումէին,որ ձճեռըձյունատարիներին է ռատ լինի.ձյունըհուշումէր,որ կյանքը հրաշալի ուարագընթացն տիռում էր որ չճայած ողջ թշճամանքին` ճարդիկիրականում բարիեն կազգագողություն, ն ժամանակը մենում միճյանց,տիեզերքը են, իսկմարդուաշխարանըճդգրկելի է երբճյուն գալիս,մարդիկձգումեճ իրար:յունն հը՝խուց:Այդ իկ ողատճառով, ասես իր ծածկույթիաակէր առնում չարությունը,կեղծիքը, թշնամանքը, մերձեց-

ճում մարդկանց:

Նրանք առժամանակ լռեցին:Երբ լուռ քայլումէինՇնհիտՋենգիզ Թո-

իայի աճվանռյողոտայով,որտեղ խանութներնարդենփակէին, նրանցոչ ոք

իրեճդուր Է գալիսՔաղիֆեիհետ ձյանտակքայլեինչու,հուզվումէ: Եա հայացքըսնեռեցփողոլը, բայց զգաց նան, որ, չգիտես ցի վերջումհրնացողցուցափեղկիյույսերին,ասես վախենումէր, որ եթեշրջվի ու ավելիհրկար ճայի Քադիֆեիդեմքին, աղա կսիրահարվինան ճրաճ. արդնման խելագարի յո՞քսիրումէրնրաքրոջը: Մտքով նա ուզումէր սիրահարվել ն գիտակցում էրդա: Հասնելովփողոցիվերջը՝Օրաճքառման,որ ռղջ թատերաճերկայացումից քսուն բոոլե առաջ խումքը՝Մուճայ Զաիմի գլխավորությաճբ, է ու փոքրիկ ոլանդոկի լուսավորված ցուցափեղկի հարբում «Խինդ» նեղ ետնում,որինփակցվածէրհաիտաիարություն. «Երեկոյանկայանալիք թատեէ հետաձգվում հանդիոլումը «Ազատհայրերականճերկայացմանոլատճառով կողճիցքաղաքառղեւտի թեկնածուառաջադրվածոլարոն նիք» կուսակցության ասես խճում ԶիհնիՍեյուքիհետ»: Նրանք խմումէիճ այնողիսի անհագաթյամբ, էինվերջինանգամ: Գարեջրատանցուցափեղկինփակցրածճախըճարական ազդագրերիարանքումտեսնելովդեղին թղթի վրա տողագրվածկոչը՝ «Մարդը Ալլահի գլուխգործոցնէ, իսկ ինքնատղանությունը՝սրբառըղեություն»,Կան հարցրեցՔադիֆեիճ,թե վերջինսինչ է մտածում Թեպիմեիինքնասոլանության մասին: Բախտդբերել է,- ռրոշակիզայրույթովատայ Քաղիֆեն,-հիմա հնաունես Ստաճբոյին Գերմանիայի րավորություն թերթերին հետաքրքրող հողվածգրել Թեպիճնիմասին: -ԵսԿարսը ճոր եմ սկսումճանաչել ե իճշքանճանաչում,այնքան համդուրս ոչ ոքիչեմկարողանա կանումեճ, ռր այս տարածությունից ողառոմել, թե եմ իճշէ կատարվում Ա զդված լաց լինելուչափ՝ տեսնելով, թ ե այառեղ: մարդկային կյանքնինչ դյուրաբեկէ, ն ինչ աճիմատոտառառլանքիեն ենթարկվում մարդիկայստեղ: Միայն աթեիառները, ովքեր երբեք չենտառառլել, կարող ենճտածել, թետառառղանքն աճիմաստԷ,- ատսց Քադիֆեն,-իսկաթեիատը, որը գեթչնչին ատառաշղանբ Էկրել, ի վերջոմույնողեսսկաւմ Է հավատալ:Որովհետնանատովածությանը երկարդիմանալանհնարԷ Բայց Թեպիմեճմահացավռրոլեսանաստված. երբցավնանտանելի

Կան չհանդիղեց:

-

-

-

զգաց, որ

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՍՈՒՔ

ոօ

/ ՁՅՈՒՆԸ

որի պատճառըօզտագործած եղավ,-համառությամբ, ինբնասոլան դարձավ,

ոգելիցխմիչքնէր, ասաց Կան: կատարելով, Այո, քաճիոր Թեպիմենմահացելէ ինքնաաղանություն է աստվածատուր ճեղք գործել:Որովհնտն«"Նիսա» սուրահիբտաճիններորդ Բայց... թենմձրընկերուհինինքնաայաթը արգելումԷ ինքնաաղանությունը: ն ճվազելէ խոնշանակում, որ ճեր սրտերում ադան էեղել մեղքգործել, դա չի -

է սիրո: ինչըհավասարազոր րին քնքշանքըճրաճկատճամբ, մեկին,ով կրոենք ողջ սրտովսիրել դժբախտ Արդյո՞քմեճքընդունակ -

գործել արարք է գործել,-ձգտելովազդեցություն ճի կողմիցդատառլարտվող ենք Քադիֆեիվրա՝ ասաց Կան,- մի՞թեուզում ես ասել, որ Սստեուն հավատում Աստ» ն ման, որոնցայլնս եվրոռլացիների ոչ թեսրտով,այլ բաճականությաճբ՝

վածոլետքչէ: ՍուրբՂուրանըԱլլահիհրամաճճԷ Իսկհտոակն աճառսան հրաճաչէ- վստահասաց Քադիֆեն:-Իհարնը ճեր՝ Նրա սորուկներիսքննարկելիքը որնէբա արգելումէ ընդհանրառղես մեր դավանանքը կե,դա չի նշանակում,թե հետ ես Նույնիսկ աշաթեիստի չեմբնճճարկի: Բայց իմդավանաճքը քննարկել: հետ չեմ քճճարկի: Խնդրումեմ, խարհիկհայացքներիտեր անձնավորության -

չնեղանաքինձնից» Դուքճիշտեք: այն անխիղճմանճեդակաճների Նմանարղեսես չեմ որղատկանում են տերանձանցհամոզել,թեիսթվին,ովքեր ձգտում աշխարհիկհայացքների լաճնաշխարհիկուսմունքէ,- ավելացրեցՔոդիֆեն: -

-

Դուբ իրավացիեք,-կրկնեցԿան:

-

անգամեքասում,որ Արդեներկրորդ եսիրավացիեմ, սակայճ չեմկար-

-

Եում, թն իրականումայդողես եք մտածում,- ժշղտալովասաց Քադիֆեն:

Կան: եք,-անժոլիտոլատտակխունեց -Եվայնուամենայնիվ, դուք իրավացի Նրանք որոշ ժամանակքայլումէինլուռ: Կարո՞ղէրինքըքրոջ փոխարեն Կան շատ լավզիտեր,որ իճքըչի կարողանա հրառղուրանք գրանսիրահարվել: սակայնչկարողացավդիճաճալայդ թազգալ գլխաշորկրողկնոջ նկատմամբ, զվարճանաղու զայթակդությանը: քունմիտքըարծարծելով հեղեղածամբոխին, Երբ նրանքմիախառնվեցին Կարադաղողողոտան Կան սկզբումխոսեցոդոեզիայի մասին,առյա բոճազբոսիկ ավելացրեց, որ Նեն է, է, հարցրեց,թնե որ իմամՔադիֆեն ջիռը նույճոլեսբանաահեղծ

տեղյա՞կ

ովքեր: պարո

ոսոճնարանումունիբազմաթիվ երկրոլազուներ, խաթիբների են ճրանն անվանում Հիջրան: Քադիֆեն: Ի՞նչ անուն են տվելինձ,-զարմացավ -

Կան

յոճները:

Հիջրանիհեա հաճառուռ որատմեց

կառված ճան մյուս ոյատմութ-

ասամճարա-Այդաճենըճիշո չէ,-ասաց Քադիֆեն,-իմամ-խաթիբների ճճան բամչհմ լսել: ճի ծանոթսաներիցէլ ռչ մի ավելացրհց. Իսկճիքանիբայլ անելուցհետո ժոլտաղով

ԿԱՑԻ

ԵՎ ՔՍԴԻՖԵԻ

ԶԲՈՍԱՆՔԸ

ՁՅԱՆ

ո)

ՏԱԿ

Բայց շամոունի հետ կուված ողատմությունըառաթ էլ եմ լսել: Քադիֆեճհիշեցրեց,որ արնմտյանմամուլիուշադրությունըգրավելու աղջիկներինառաջինանգամ համարգլուխներըսափրելումիտքըգլխաշորով մի հարուստն անարգանքիարժանիլրագրող, ով մտադիր հուշել է ստամքուլցի Էրայն ամենից,ինչ էրայդոլիսովցույց տալ, թե իբրգլխաշորըամենակարնորն էինհամարելճշմարիտ: իրենոլարտադրել . Այդ ողատմությանմեջ մի բանէ ճիշտ.իմքբարեկամների՝ այաղեսկոչմոտ եմ առաջինանգամգնացել ճրաճց ծաղրեված«զլխաշորովաղջիկների» ՆՇան՝ հետաքրքրասիրությունից: լու ճողատակով: Իսկ ի՞նչնղավհետո: Ես Կարս եկել եճ, որովհետնհավաքելէի մաճկավարժական իճստի-

-

-

.

ընդունվելուհամարանհրաժեշտմիավորներ,բացիայդ՝ Կարսումտողէին,ն րումէրիմ քույրը: Ասեմ ճան, որ այդ աղջիկներըիճ համակուրսեցիներն աճզամ եթեդու չես հավատումԱլլահին,բայց քեգ տուն են հրավիրում,իտի գնաս:Նույնիսկ իմ ճախկինհայացբներիաեսակետիցճրանքիրավացիէին, ծնողներըայդոլեսեռ դատոիարակելնրանց:Նույճիսկ ողետություորովետն Է կրոնական Է ճրանց կրթությունը,այդոլիսովնոլատտել ճը, որը խրախուսում հետո ում այն աղջիկներին, երկարտարիներ հայացքներիձնավորմանը:Իսկ սովորեցրելեն գլուխներըկառլել, ատացին.«Հանեք գլխաշորը,դա ոլետության է»: Որոլեսքաղաքական համերաշխության ճշան՝ մի անգամեմ ողահանջն կառլեցի:Արարքսինձվախեցրեց, բայց մինճույնժամանակ նոյնոլեսգլխաշոր ես նան ժղաում էի: Երնիհիշեցի, որ ես դուտորնեմ աթեիստհոր, ով միշտըճդԵրբ գնումէի այնտեղ,համոզվածէի, որ առադիմացելէ իշխանություններին: հետ առնչվելու ջիճու վերջինաճգամեմ այդոլեսվարվում.քաղաքականության է հաճելի հիշողությում,որը տարիներ անցկարելի մտաբերել որոլեսչարաՄակայն իշխանությունները, ոստիկաճնիությունն «ազատությանոդլոռթկում»: ու ես նությունն տեղիթերթերը այնոլեսնվատոացրին ինձ,որ այլնսչկարողացա ե գլուխսազատել այդ ոլաւմությունից: Անօրինաանեոգճայելկատարվածին կանցույց կազճակերոլելու ոլատրվակովմեզ բռնեցին:Եթե ազատվելուհենց տուտ

հաջորդօրը

ես

ասեի,թե «վերջ, ես միտքսփոխելեմ

ու

երբեքէլ հավատագյալ

չեմեղել», ողջ Կարսըկթքերիմ երեսին:Իսկհիմագիտեմ,որ այդ ողջ տառաոլանքըԱլլահնէ առաքելինձ,որոլեսզիգտնեմճշմարիտուղիճ:Մի ժամանակ ես ճույնոես աթեիստէի, ինչողեսդու: Այդոլեսմի նայիր:Գիտեմ`խղճահարություն ես զգումիմհանդեռղ: իշտ չէ: իշտ է: Թեն բնավ չեմկարծում,որ ավելիծիծաղելի վիճակում եմ,քան հճ դու: Բայց իմացիր՝ոչ էլ քեզճիցբարձր դասումինձ: Հայրդ ի՞նչէ ասում այդ ամեճիմասին: ենք վերահսկելիրավիճակը: Բայց դրութՄենք առայժմկարողանում յանն աստիճանաբարփոխվումէ, հնարավորէ՝ դուրս գա մեր վերահսկողութունից, ն մենքվախենումենք դրանից,որովհհտնշոոտ հնք սիրումմիմյանց: -

-

-

-

ՕՐՃԱՆ

` `

..

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

Ո2

ինձնով:Այն օրը, երբ հս առաջինանգամ այրս առաջ շուտ էրհողլարտաճում Յա այնոլիսիտեսքընդունեց,ասես դա ծածկեցիգլուխսու զնացիինատիտուտ, ձն քաղաքականոլայքարիուրույն էր: Ինձ հետ նայելով մայրիկից մճացած տրույրեշրջանակովհայեչումեջ` նսւ տետավ,թե զլխաշոինինչողեսէ ատսզում Մենք քիչ էինքխոսում,բայց ոլարզ էր, որ նա իմ աինձ,նույնիսկհամբուրեց: էրոչ թե իղամիստական բարքը գնահատում լինելու,այլ իշխաճությունների դեմ նման է իր ուղղվածլինելու ոլրստճառով: էր, որ արարքը արժանի Հայրս վստահ Ինձ ես: Պստերը, բայց հոգուխորքում վախենումէր,ինչողես հայտճիԷ, որ երք եճ, Ցա շուտ Է վախեցելու զղջացել:Նա հայաարարեց, մեզձերբակալել որ քաես եմ, աղ ինքը: ՃԱՎ-ի աշխատաղաքականոստիկանությանթիրախըոչ թե առաջ կազմելէիճ սոլճկարար ձախերին ժողովրդավարների կիցներըտարիներ քարտադարան, իսկ հիմա նույւ քարտադարանում գրանցումեն շարիաթի է՝ ծեր խոռվարարի կողմնակիցճերի անունները.հասկանալի դուստրը առաես տոխիոված Ջինն էր հայտնվելուճիանցտեմադաշտում:Հորս ղատմճառով էի Է ամեն տեղի տոլ, իսկ հայրս ստիոլված ինձաջակցել չոսյրոփոխի,բայց այդողեսշարունակելը ատոիճանաբար անհնարէ դառնում:Գիտես,կանծերունիներ,ռրոնցականջներըձայնեն տալիս,ռրսումեն բոլոր ձայները՝ոտնաձայն, վառարանիբվվոց, կամանց անվերջանալիշաղակրատանք, դոճերիճռոոցն այլճ, բայց իրականումլսում են միայնայն, ինչ ուզումեն: Հայրս հիմաայդողես է արձագանքում մերողայքարիճ: Եթեաղջիկներից մեկրմերտուն է գալիս,նա` որողեսաթեիստ,իրենոլահում է խոզինման,ն զրույցնի վերջովերածում հակակառավարական խոսքակռվի: Քանի որ ես համունությանդրսնորումեմ համարում,երբ սլջիկները կարողանումեն ողարտքի տակչմճալ ն հակաճառել հայրիկիս,ուսաոի հավաքներեմ կազմակերոլում մերտանը:Այս երեկո նույնռես մեկը գալու է՝ Հանդեն: (Թեպիմեիմահիցհհտո Պանդեճորոշեցտեղի տսղ ընտանիքիոլահանջներինու բանալ գլուխը, բայց չի կարողանումճռրոշումն Է ճախկին՝ իրագործել: Գայրսերբեմնասում է, թե այս աճենըիրենհիշեցնում կոմռնիառական օրերը:Կոմունիստները լինումեն երկուտետակ, հավակճուղ, ովբեր քաղաքականությամբզբաղվումեն, որոլեսզի ժողովրդինիսկականմարդ ու վերածնեն մտսրքեն երկիրը,հ գաղատփիարամոլ, ռվբերդրանհարում են` արդարությանն հավասարության ողառկերացումներին տրվելով:Առաջինները են եճ ն աառառյում հշխանատյացության մելուցքով, բոլորինվատաբանում քննադատում,վնասիցբացի` այլ բան չեճ ւոալիս:Իսկ գաղսոիարաճոլները վճասեճ տսղիսմիայն իրենց,բայց նրանցուզածն էլ հենցդա Է: Եվ երբճեղաեճ վորության զգացունից ձգտում կիսելթշվառմերի տառառդանքը, դառնումեճ ավելիթշվառ:Հայրս ուսուցիչէ եղել, մաճկավարժությունից նրանվտարելեն, բանտ նետել,տանջել,ւոբցանով հանելձղունգներիցմեկը:Երկարտարիներ մայրիկիհեւ ունեցելհն գրասենյակային ոլիտույքների խանութ,ղատճենահանման աշխատանք է կատարել, նույնիսկեղել ժամաճակ, երքհայրիկըֆրանսերենիցմեռլերէ թարգմանել,համրագիտարաններ վաճառելառլառիկ...այն օրերին,երբձեզդժբախա ենքզգում,երբհարոնվումենքկարիքի մեջ,ողատա-

ԿԱՑԻ

ԵՎ

ՔԱԴԻՖԵԻ

ԶԲՈՍԱՆՔԸ

ՁՑԱՆ

ՏԱԿ

հում է՝ ճա, առաճցորնէդատճառի, հանկարծգրկումէ մեզ ու

Նա արտասվում:

հանկարծմեզ ինչ-որ վատ բաձճկողատահի:Ծրբ մաճկւահետո ոստիկաններ իճատիտուտի տնօրենիսոլանությունից վարժական եկան ճա աճում հյորանոց, վախեցավ:Ստորաքարշություն էր ճրանցառջն: ԻՇ4 լուր է հասել, որ դուք հանդիոլելեք Լաջիվերթին:Այդ մասիճչասեք հայրիկին: Ձեմ ասի,- ղատասխանեցԿան: Նա կանգառավ ու թափտվեց գլխին ճտտած ձյունը:-Մի՞թեայս ճանաողարհով չենքգճումհյուրանոց: Կարելիէ գնալ ճան այաղես:Ես ձեզցույց կտամՂասայլղարո թաղաճասը: Լաջիվերթնի՞նչէրուզումձեզնից: Ոչինչ: Նա ռչինչչասարց մերմասին,հայրիկիս,քրոջս մասին: Կան նկատեց,որ Քադիֆենհուզված Է: Չեմ հասկանում,-ասաց Կան: Ահա այս խանութները Բոլորըվախենումեն ճրագից:Մեճբ ձույնոդես: եզ: Կարսիհայտնիմսանդցներն Ինչղե՞ս է ձեր հայրն անցկացնումօրը,- հարգրեցԿան,- երբեքդուրս չի՞ գալիսհյուրանոցից,տնից: Ճյուրանոցինա է տնօրինում: Ղեկավարում է բոլռրին՝ծառայողներին, Ես ու քույըս նույնոլեսինչ-որրանանում հավաքարարներին, լվացարարներին: ենք:Ճայրս հազվադեղլ է դուրս գալիս: Ատողակերոլովդուք ի՞նչ եք: Կան,- երկվորյակներըշատ են խաբում, Երկվորյակ,-պատասխանեց բայց ես չգիտեմ... Չգիտեք՝շա՞տեք խաբում,թե՞ընդհանրառգես չգիտեքխաբել: Երե առտողերին հավատումեք, աղա իսկույն ոլետք Է կռահեք,որ այսօր ինձհամարառանձնահատուկ ծի է: Այո, քույրս ասաց. այսօր դուք բանատռեդեությում եք գրել: Ձեր քույրը ճեզ ամեն բա՞նէ հայտնում: Այստեղընգամենըերկու զբաղմունքկա` իրարբաներոլատմելե հեռռւստացույց դիտել:Մենք միացնումենքհեռուտոացույցնու սկսումխոսել: Քույրս շատ գեղեցիկէ, չէ": Այո, շատ գեղեցիկէ,- մեծաթանքովասաց Կան ն հարգանքով ավելացրեգ, բայց դուք նույնոդեսգեղեցիկեք. ա Է՞լեք ողատմելուձերքրոջը: Ռ,- ղատասխանեց Քադիֆեն,-թող սա լինիմերգաղտնիքը:ԳաղտՏիքըհուսալիբարեկամությանլավազույնսկիզընէ: Նա ճառա ձյունը: երկարափեշ մանուշակագույն թիկնոցին շանը է վախենում,ռը

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

թաի ավեց

ԻԱչոլե՞ս ել բառաստեղեությում

գրում

անհրաժեշտութ

Դրույցընթրիքիսեղաճիշուրջ՝ սիրո,գլխաշորի ն

ինքնասոլանության ճազին

Նրանք նկատեցինԱզգայինթատրոնիառջն կուտակվածամբոխը,որ ադասումԷր ներկայացման սկսվելուն: Չնայածանդադարտեղացողձյանը՝

ու ոլիջակներով տներիցո հանրակացարաններից վերնաշառլիկներով նկած երիտասարդները, գործազուրկձրիակերները, ովքերհավաքվելէին զվարճանն աճերիցփախած քին ամեն գնովճերկալինելու վճռականությամբ, երեխաները,խռնված,կանգնածէին ավելիքան հարյուրտարիառաջ կառուցված շինության մուտքիմոտ: Կային ճան ընտանիքով եկածներ:Կան առաջինանգամԿարսում սն, բաց հովանոցտեսավ: Քոդիֆեճ գիտեր,որ ներկայացման Է կարդալու, ժամանակԿան բանաստեղծություն բայց Կան ընթացք չտվեցայդ խոսակցությանը՝ ասելով,որ ճերկայացման չի գնալու,բացիայդ՝ ժամանակ է չունի: Կան զգումԷր,որ ծնվումԷ նորբանաստեղծություն: Հգտելովչխոսել`ճա արագ բայլեց դեոլիհյուրանոց: Ընթրիքիցառաջ, ոլղատրվակ բռնելով,թե ուզում էկարգիբերելիրեն,ճա արագ բարձրացավ վերն՝իր սենյակ,հանեցվերարկուն ն նստելովփոքրիկսեղանիառջն՝ սկսեցարագ-արագ գրել:Բանաստեղծության բուն ասելիքըբարեկամություննու ընդհանուր գաղտնիքնէր: Ձյան, ատոն Քադիֆեի ղերի, երջանիկօրվամոտիվները որոշ խոսքերճույճությամբ տեղ էին գանումբանաստեղծության մեջ,ն Կաճ հուզմունքովու գոհունակությամբ, ասես նկարդիտելիս,հեւոնում էր,թե տողերնինչողեսեն համաչափշարվումի-

տակ:Երա բանականությունը, առաջնորդվելով գաղտանատես տրամաբանությամբ, «Ատտղերի բարեկամությունը» կոչվող բաճաստեղծության մեջ զարգացնում էրայն,ինչիշուրջ զրուցելէր Քադիֆեիհետ՝ ասելով ճան, ոբ յուրաքանչյուրմարդ ումի իր ատողը, յուրաքանչյուրատող ունի ասող-ընկերուհի, յուրաքանչյուրմարդ ունի կրկնակ,ում աստղը նման է իր աստղին,իսկ Կրկճակին՝ որոլեսիր գաղանիքի իմացությամբ օժավածմեկի,մարդըոլահողա» նում է իր սրտում:Հետագայում նա որոշ բառերին առղերի բացակայությունը կբացատրիարդարանոաով, որ թեն հստակլսում էր բքանատոհղծության մեղեդին ն զգում կատարելությունը, մտածում ԷրԻփեկիու սակայնմիաժամանակ ընթրիքի մասին,իճչիցուշանումէր: Ու նան անչափ էր: երջանիկ Բանաստեղծաթյանն ավարտելով՝ճա սրահիմիջով շտառլեց ղեոլիհյուրաճոցատերերի փոքրիկբճակարանը: Համեմատաբար ընդարձակ, բարձրադիր առաստաղովսենյակիկենտրոնումդրվածսեղանիգլխավերնում ճստած էր Թուրգուտբեյը,իսկճրաերկուկողմերում՝դուտորերը՝Իփեկնու Քադիֆեն:Սեղանիճյուս կողմումնստած էր նս մի աղջիկ: Նրա նրբագեղմանուշակագույն գլխաշորիցԿան հասկացավ, որ ճա Քադիֆեիընկերուհի ՀանդենԷ. Երա դիմացնտտած էրլրագրող Մարդար ն ճրբագեդ բեյը:Արտառոց անգեղեցկության փութության կնիքկրողսեղանիաոջն ճստած փոքրիկընկերախմբի երջանիկ տեսքից,որ բոլորը ճիասինեն, ճրանցթիկունքում ն հակառակ դեոլիխոհանոց րար

ԶՐՈՒՑԾ

ԸՆԹՐԻՔԻ

ՍԵՂԱՆԻ

ՇՈԻՐՋ`

ՍԻՐՈ,

ԳԼԽԱՇՈՐԻ

ԵՎ...

անըճդեատ երթնեկող քուրդ աղասահիԶՁահիդեիճարոլիկ ու ուղղությամբ Կան իսկույնկռահեց,որ Թուրգուտ բեյն ու նրադուտորեշարժումներից զվարթ ունեն: այդ սեղանիշուրջ երկարնառելու սովորություն ըը իրիկունները

մտածելեմ ձերմասին,անհանգստացել,որտե՞ղէիք, վեր ասաց Թուրգուտ բեյը: Ճանկարեճա մոահցավԿային ն այճողես կենալով` կաաճուրգրկեցնրան,որ Կայինթվաց,թե ճա ուր որ է լաց կլինի:-Փորձանք ձայնովասաց ճա: րող է ղատահելամեն վայրկյան,-ողքներգական արեցԹուրգուտ բեյը՝ սեղաԵրբ Կան նտդեցայճտեղ, ուր մատնացույց ն ճիշտտանտիրոջ դիմաց, հուզվելով` ախորժակովկեճիմյուսգլխամասում՝ ուշադրությունը սննռովեց բավտաք ռաղառյուրը, ու երքսեղանիշուրջ նտոածների որովհետնմյուս երկու ճրաթիկունքումա̀նկյունումդրված հեռուստացույցին, ւյն, ինչ ուզումէրաճել շսոռ վաղուց. անցելէինօղուն,Կան ապրեց աղամարդիկ հայացքնու սկսեցանհագուրդնայել Իփեկիչքնաղդեմքին: բարձրացրեց է նա իր աեարումմանրամասնորեն Քանի ռր հեւտագայում նկարագրել որ այդ ողահինհամակելէր նրա այնանոլարփակ,անծայրածիրերջանկությունը, ես էությունը, կատարյսղճշգրտությամբզիտեմ,թե ճա ինչ է զգացել:Լոռ երջաանհամճիկճանկաննման աճհանգիտոշարժումէրձեւքերնու ուռքեիըն դողում ասես Է հեւռ է ճստելու գնացք,որնիրենցտանելուէ բերությումից, ուր որ Իփեկի թն լույսի շողը, որը նմաճ կլինի(Թուրգուտ Ֆրաճկֆուրտ:Ետ ողատկերացրեց, խառնափնթորկիտվածգրքերի,թերթերի,հյուրանոցի բեյիաշխատասեղանին ու հաշվառման ճատյանների հաշվեթղթերի մեջդրվածսեղանիլամոլիլուսամինչոլեսէ լուսավորելուԻփեկի փոփիտակիցերնացողշողին,մռտ առչագայում հր աշխատասեիր փոքրիկբնակարանի դեմքը`դուրս ողրծնելովՖրանկֆուրտի են ղանիլամղիլուսամփոփի տակից.երկուսով առլրելուայդ տանը: Դրանիցանճիջառյեսհռառ Ցա նկատեց,որ Քադիֆեն ճայումէ իրեն: Քադիֆեիդեմքին,որնայնքանգեղեցիկ Երք նրանցհայացքներըհանդիոլեցին, հայտնվեց,բայց ճա չէր, որքանքրոջ դեմքը,կարծեսխանդիարտահայտություն կարողացավ այնթաքցնելխորամանկ ժոլիտիճակ: ժամաճակառ ժամանակաչքիծայրովնաՍեղանիշուրջ նստածները Ննիկայացմանհեռարձակումը Ազգայինթատրոյամ էինհեռուստացույցին: ն ճիցճորէրսկտվում, երկարավիզ,փայտինճանվողդերասանը,որինԿան իր ժամանման երեկոյան՝ հետ, ճոր ավտորուսից իջնելիստեսելէր թատերախմբի էր ազդարարում ներկայացման սկիզբը,երբԹուրգուտ բեյն աճաղասելիորեն վերցրեցհեռակառավարման վահանակնու փոխեցալիքը:Նրանք երկարնայումէինսն էկրանիվրաերհացողսղիտակ, թրթռացող լուսահատիկներին: Հայրիկ,սրաննայելըի՞նչիճատոունի,-վերջառլեսխոսեցԻփեկը: -Ես

դղջ օրը

-

-

Կարսումձյունէ զոլիս...- մրճնջացհայրը,- սա գոնե նման Է իրակաԷ: Դու գիտես,երըես երկարեմ նայում ճությանը,հավաստիտեղեկատվություն է: որնէալիք,արժաճառյատվությունս խոցվում եմ՝ առաց Այդդեոլքում, հայրիկ,խնդրում անջատեսհեռուստացույցը, Քաղիֆենն ավելացրեց,-գի այն խոցումէ մերարժանառդատվությումը: "

-

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

Թ

Պատճեքներ հյուրին,-շիոթլելով ամաց Թուրդուտբեյը,- ինձմտահոզումէ, որ ճա չգիտիայդ մասին: Ինձ նույնողես-ասաց Հանդեն:Նրա խոշոր,արտառոց գեղեցկությամբ աշբերըլի էին ցասումով: Բոլորնիսկույնլոնեցին: -

-

-

Դու

ղատմիր,Հանդե,- ասաց Քադիֆեն,-ամաչելուբանչկա:

կուզում -Ընդհակառակը, ամաշելու բան շատ կս,այդ ողատճառով եմոլխոո-

ճել.- ասաց Վանդեն: Հանկարծնրադեմքըլուսավորվեց տարօրինակ խինդուլ:

ասես ինչ-որհաճելի բանէր հիշել, ճա ասաց. Ժողտսվով` Այսօր լրանումէ ինքնասոլանություն կատարած մերինկերուհու՝(ԹեսՆա մեզնիցամենահավատացյալն լիմեիքառասունքը: էր, հանան Ալլահիխոսքի ողայքարող նվիրյալ: 1Թեսլիմենգլխաշորըընկալում էր ոչ միայն որողես Ալլահիհանդեոլսիրոնշան,այլն որպեսսեփական հավատիու դատվի նշան: նա կարողէ ինքնատղանլինել: Նրա Ոչ ճեկի մտքովանգամչէր անցնում,որ որ սաիոլեճնճ վրաահավորճնշումէին գործադրում, հրաժարվելգլխաշորից.ինստիտուտում՝մանկավարժները, տանը՝ հայրը, բայց նա դիմանումէր: Նրան սողառնում էինհեռացնելինառիտուտից,ուր սովորումէր արդեներեքտարին ուր որ է ավարտելուէր: Անվտանգության վարչությանաշխատակիցները գնաեն ն ցել ճրահորը ոլատկաճողճոլարեղենիկրոլակ սողառնացել.«Եթե քո սլջիկը շարունակիդասի գնալ գլխաշոր կառչած, խանութդ կփակենք,քեզ Կարսիցկքշեճբ»:Դրաճիցհետո հայրը ճախաղառնաց Թեպիմեին,թե տճից դուրս կաճի,իսկերբտեսավ,որ սղառնալիքն ազդեցություն չի գործում,որոշեց աղջկանմարդուտալ` քառասունտարեկանմի այրիացած ոստիկանի:Վերջիճս նույնիսկսկսեցԾադիկներտանել նղարավաճառի խանութ:Թեվիմեն ում անվանում այնոլիսինողկանքէր զգումայղ ոստիկանի ճկատմաճբ, էր «ճետաղեաչքերովմարդ»,որ մեզ ասաց, թե որոլեսզիստիոլվածչլինի ամուսնագալճրահետ,որոշել է հանելգլխաշորը,բայց չի կարողանում:Մ Ճզճիցշատերը է ամուսնանալ սատարեցինճրան,գովեցին,որ հրաժարվում «մետաղեաչքերով մարդուհետ», իսկոմանքէլ ասացին.«Վախեցրու հորդ,աղառնա,թե ինքնասողանկլինես»: Բոլորից շատ ես էի ոլնդում դա: Որովհետնչէի ուզում, որ Թեսլիճենհաճիգլխաշորը:Քանի անգամ եմ ասել. «Թեպիմե, ինքճասողան լինելն ավելիլավ է, քան գլխաշորհանելը»:Բայց հս դա ասում էիհենցայճոլես:Մենք կարծումէինք,թեինքնասոլանության մասին հայրըկվախենա: Եվ լսելով` նրա կարծումէինք ճան, թե կաճանցինքնաադանությունները, ռրոնցմասին կարդումէինքթերթերում,կատարվումեն անհսոլատության, նյութականծանըվիճակի կամ դժբախտսիրո ղատճառով:Ես բոլորովին չէի ենթադրում,որ Թեպիմենկարող լիճել,որովհետեճա հավատաց)սպ էր: Սակայն է ինքճաստոյան ես հենցլսեցինրաինքասոյանության լուրը, առաջինը հավատացի: Եվ անմիջաես լինեիԹեպիմեիփոխարեն, ոդեսհասկացա, նթե գուցե ինքս որ էլինքնասոդանությունգործեի: Հանդենլաց եղավ: Բոլորըլուռ էին:հփեկը մոտեցավՀանդեին,հաճբուրեց, շոյեց: Քադիֆենճույնոլեսմոտեցավ,աղջիկներըգրկախառնվեցին, իսկ -

ԶՐՈՒՅՑ

ԸՆԹՐԻՔԻ

ՍԵՂԱՆԻ

ՇՈՒՐՋ`

ՍԻՐՈ,

ԳԼԽԱՇՈՐԻ

Եվ...

վահաճակըձեռքին,հեռվիցսկսհց ճխիԹռորգուտբեյը, հհռակառավարճան

խուքերասելճրան,ն բոլորճսկսեցինկատակել,որոլեսզիՀանդեն թարական

ուշադրությունգրավելով, սկսեց այլնսլացչլինի: Թուրգուտբեյը,ասես երեխայի ավելին, մատնացույցանելհեռուտոացույցիէկրանինհայտնվածընձուղտներին, շեղեն, արինքը,այն երձխայիճման, ով ուզումէ, որ իր ուշադրությունը Տանդեմ անայելհեռուստացույցի կողմ. բոլորը, ինքնամոռաց՝ աշքերով սկսեց ցունքոտ սես անձճական կյանքը մոռացած, երկար ճայումէին երկու ընձուղտներին, էլ դանդաղշարժումներով, որոնքդանդաղ՝դանդաղեցվածնկարահանումներից ճեմում ծառերով շիջաէինԱֆրիկայի սրտումգտնվողսաղարթախիտ ինքնագոհ հեռավորմիվայրում: ոլատված հետո, որոլեսզիչվշտացնիԵնոդնհԹետիմեիիճնքնասոլանությունից ն գնալդարաոլմունքների,այնոզլխաշորից րին,Հանդենորոշհցհրաժարվել հետն Կայինասաց Քաղիֆեն,-ծնաղները ճրանմեծացրելեն այնոլես,ինչողես մեծագնուճեն մինուճարւողային.նա որնէնեղությունչի զգացել:Նրանք հույս ունեն, որ երբ ձերաճան,Ճանդենորդու նման ւռիրությունկանիիրենց: Ճանդեն -

խելացիԷ որ ՀաճՔաղիֆենխոսումէր ցածրաձայն, գրեթեշշուկով,բայց այնողես, դենճույնոլեսլսի, իսկ արցունքնաշքերինաղջիկընրանլսում էր՝ բոլորիհետ հեոուստազույց դիտելով: ճրանհամոզել,որ Ծենք՝ գլխաշորով աղջիկներս, սկզբումփորձեցինք ետ չկանգնիմեր ողայքարից, որ գլխաշորից հրաժարվելը սակայնգիտակցելով, է որոշեցինքօգնել նրան: Աղջկահամար, նախընտրելիինքնճատաղանությունից, ու Է ն այն համարումԱլլահիդատզամն իպամիդրոշը, շսռիաով գլխաշոր կրում է ու մեջ:Հանդեն դուրս գալ մարդկանց զանցդժվար հանել գլխաշորն գլխաբաց օրերշարունակփակվելէրտանն ու փորձելկենտրոնանաայդ որոշմանվրա: աս» Կան, ինչողեսնմյուսները,տանջվումէրմեղավորությանզգացումից, մինչ կայներբ ճրաձեռքըհոլվեցԻփեկիձեռքին, հոգինլցվեց երջանկությամբ. Կան սեղմեց ձեռքին ալիքէր ցատկոտում, ձեռքը Իփեկի Թուրգուտբեյըալիքից է: Եվ մոռացավ ն հալվեցերջանկությունից, երբ զգաց, որ Իփեկնարձագանքում սեղանիշուրջ տիրողտխբությանճասին:Ճեռուստացույցիէկրանինհայտճվեց Ազգայինթատրոնում Երկարավիզ,փայտինմանբեմադրվողճերկայացումը: ատամ էր, որ Կարսիոլատմության ընթացքում առաջինուղիղհեվողդերասանը մեծ է իր համար: Երբ հրառյարակում էին ռարձակմանը մասնակցելը ողատիվ հաազգային հոգեցունցոլաւուությունների, ներկայացման բովանդակությունը, մեր քաղաքականության վաքականիդարոլասառլահի բացահայտումների, ո"ղատմության ամոթալիգաղտնիքների, Շեքաղիրին Հյուգոյիառնղծագործութսկանդալային ոլատյուճներիդրվագների,անսրդասելի խոստովանությունների, ն Մււթյունների, թուրքական կինոյի թատրոնիանմոռաճալիվետերանների թվարկման անունների, կատակախաղերի, երգերին ահազդուանակնկալների ճան Կաճ աճունը՝ամվանելով՝ ռնթացքում հանկարծլսեց, որ կարդացիճ իր «մերամենամեծ բանաստեղծը,ով շսւտ տարիներանց աննկատվերադարձել

շատ

-

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

ձամաճակԻփեկը սեղաճի տակ բռնեց Կայի ձեռքը: Ուրեմճչե՞քուզումգնալ,-ասաց Թուրգուտբեյը: «Ես այստեղշատ լավ եմ զգում, ես երջանիկեմ, ողարոն,-ասաց Կան՝ ավելիամուրսեղմելովԻփեկի ձեռքը: Ճիշտնասան՝ ես ոչ մեկիտրամադրությունը փչացնելումտագրությում Բոլորճհանկարծ վախեցաճ խուքերից:-Բայց այս շանեմ,-ասաց Պանդեն: նրա եմ Ես հենցձերողատճառով: ձերոչ մի գիրքըչեմ կարդդաճրեկոայտտեղեկել է նան այն, որ դուք բաճատճեղծեք, հասել հք ցել, սակայնինձքսովարարում մեկ:Ասացեքխնդրեմ,վերջինշրջածումդուք բաԳերմանիա, շրջելաշխարհով գրե՞լեք: ճասաեղծություն Կարսումինձայցիեկանբազումբանաատեղեոթյուններ,ողսոդասխուճեցԿան: Ես մտածեցի, ասել,թեինչոլեսեն կենարոճաթե դուբ կկարողանաք եմ նում որնէբաճիվրա: Խճդրում ասեք,ինչղե՞սեք բառաստեղեություն գրում: Դուք կենտրոնանու՞մ եք: Դա այն հարցերիցէր, որ ամեճիցհաճախէր հնչում Գերճանիայում է հայրենիք»: Այդ -

Ը

-

-

-

թուրք

ունկնդիրներիհամարկազմակերոլվածոլոեզիայիերեկույթներիժամա-

ճակ, սակայն այս անգամԿան ցնցվեց,ինչոյեսամեն անզգամ, երքճրանորեէ ազոոառոց հարցէին տսղիս: Ես չգիտեմ,չեմ կարողասել,թե ինչողես Է տոնղեվում բանամտտեղծութ-

նա,- լավ բամաստեղծությունըստեղծվումէ քեզնիցաճյումը,-ոատասխանեց կախ,ասես գսղիսէ ինչ-որ հեռավորտարածությունից,տրվումվհրուստ:-Նա է նայումիրեճ:-Ասացեքխնդրեմ, ճկատեց,որ Ճանդենթերսհավատությումբ ի՞նչեք հասկանում «կենտրոնանաղ» ասելով: ն ինձղատԵսողջ օրը ջանքեմ գործադրում, փորձումկենտրոնանալ կերացնելառանցգլխաշորի,բայց ոչինչ չիտոացվում:Դրա փոխարենիմ աչքերիառջնհայտնվումէ այն,ինչ ուգումհմ մոռացության մատնել: Օրիճակ,ի՞նչը: Երբ գլխաշորովաղջիկներըշատացան,Անկարայիցուղաբկեցինմի կնոջ,որ մեզ համոզիհրաժարվելգլխաշորից: Փորձելովհամոզելմեզ՝ այդ կիհետ: ժամերշարունակ ա ռանձին զրուցում հարյուրայուրաքանչյուրիս ճբ էր Եա վոր հարցերէր տալիս,օրինակ,հայրդ ծեծու՞ճ-3 մայրիկիդ:Քանի՞քույր ու եղբայըուճես: Ճայրդամսականինչքա՞նէ վատոակում: Ի՞նչէիքօգտագործում մինչ գլխաշորկրելը:Ի՞նչ կարծիքիես Աթաթուրքիմասին: Ի՞նչնկարներկաճ ձերտան ողատերին: Աճսականքանի՞անգամես կինոգնում:Ըստ քեզ՝ տղաու են: Ալլա՞հն է կարնոր,թե՞ոլետությունը: մարդն կինըհավասա՞ր Քաճի՞երեխաես ուղում ունենալ:Տաճըքեզճնշու՞մհն: Ծվ այլն: Մեր ղատասխանները գրիէրառնում իի թզթերում, մեզվերաբերող հարցաթերթիկներ լրացնում:Նրա ճազերըճերկածէիճ,շրթներկէր քսում,գլուխըբաց էր, հագնվածէր շատ լավ՝ ինչողեսմոդայիամսագրերում,սակայճ,չգիտեմինչոլեսբացատրհճ՝հարաքեբություններում շոռ ոլարզ ու համարակ էր: (Թեն ճրա ճեզճիցարորոշ հարցեր -

-

-

ԶՐՈՒՑԾ

ԸՆԹՐԻՔԻ

էինքամում,քայց

տասուք

ՍԵՂԱՆԻ

ՇՈՒՐՋ`

ՍԻՐՈ,

ԳԼԽԱՇՈՐԻ

ԷՎ...

1օջ

հետո մենք նրաճսիրեցինք... Մեր մեջ կայինայնոի-

սիք,ովքերմտածում էին, թե` փառքԱստո, Կարսիկեղտը չի արատավորել նրաճ:Հետո ես սկսեցիճրանտեսնելերազում,սակայնսկզբումուշադրություն դրան:Իսկհիմա,երբփորձումեմ ողատկերացնել, թեինչոլեսեմ հա» չդարձրեցի ճում զլխաշորս,մազերս արձակթողնումն մտնում մարդկանցմեջ, հս իճձ տեմճում եմ մեզգլխաշորից հրաժարվել հաճոզողայդ կնոջդերում:Իբրհանույնոլես նման եմ բարձրակրունկ եմ հազճում կոշիկն լանջաբաց նրա ոլերճաշուք, դարձել են զգետո:Տղամարդիկնկատում ինձ,ուշադրությունդարձճում:Դա ինձշատ դուր է գալիսն միաժամանակշփոթեցնումէ, տոիոլումամոթզգալ: Հանդե, եթեչես ուզում,ճի ։ղատմիրայճ բաներիմասին,որոնքբեզ̀ -

ստիոլումեն ամոթզգալ,- ասաց Քադիֆեն: Ո), կողատմեմ: Որովհետն ես ամաչումեմ, որ այդոլես եմ երնակայում, չեմ կտրծում,թն զլխաբայց երչակայածիսհամարչեմ ամաչում:Իրականում է տղամարդկանց հանելով՝ կ դառնամ ա յնոլիսի կին, որը գայթակղում կամ շորը մտածում միայճ իր ցանկությունները բավարարելու մասին: Որովհետն ես որ հաճում եմ: Բեո)ցհս գիտեմ, որ մարդուն գլխաշորըկհանեմ՝չհավատողուվ, է կարող տիրելուժգինցանկություն, թենսկզբումնա գուցեն չհավահանկարե տա դրան,բայց դա կարողէ յինել ճույնիսկայն ժաճաճակ, երքճրանթվումէ, նման ն ՛ բան ուզում: Ե՛լ տղամարդիկ, կանայք, մենք բոլորս գիշերինքը չի թե ն ներըք̀նիմեջ երազներում,գործումենքմեղքեր,որոնք,կարծումենք,թե բնավ չենքուզում գործել:Մի՞թեայդոլեսչէ. սա Ճիշտէ: Հաճդե, բավականԷ,- ասաց Քադիֆեն: «Մի՞թեայդպեսչԷ չէ.-ղատասխանեցՔաղիֆենն շրջվեցդեղի Կան,- երկուտահետ: բիառաջ Հանդենամուսնանալուէր մի շատ գեղեցիկքուրդ երիտասարդի Սակայնփեսացունտրվեցքաղաքականության,ճրանսոլանեցին... հեռո,-զայրաճա-Դառչ մի կաղլչունի գլխաշորհառելչկարողաճայուս լով ասաց Հանդեն:- ԳլխաշճիմչեանելուղատճաոնԼայնէ, ոի ես չեճ կարճղաճում կեճարոնանալ ն ինձղատկերացնել Ամեճ անգամ,հորփորձում գլխաբաց: եմ ոլատկերացնել դա, երնակայությանս մեջ վերածվումեմ այնկնոջը,որը փորձում էրմեզ համոզել,կամինճ նմանեցնումեմ կրքիճասիներազող կնոջ:Եթե մտնում գոնեմի անգաճկարողանամ ոլատկերացնել, թեինչոլեսեմ գլխաբաց ինստիտուտ,անցնումմիջանցքներով,մտաճամլսարաճ, Աստեռ կամքովուժ կզտնեմիմ մձջ, կդիմեմայդ քայլին ն այդ ժամանակկազատագրվեմ: Որովհետն ես գլուխսկբաճամիմ ազատ կամքովու իմ ցաճկությամբն ոչ թե ոտոիկաձության 602մանտակ:Բայց ես չեմ կարողանում կենտրոնանալ գրա վրա: Այդքան մի կարնորիրդա,- ասաց Քադիֆեն,- եթե անգամայդ ոլահի ազդեցությանը չդիմանաս,միննույնէ՝ դու միշտկմնասմերսիրելիՀառդեճ: եք ինձն արհամարչ- ատոց Հանդեն,-ներքուստդուք մեղադրում հում,որ հեուսցաձեզնիցն որոշել եմ բաճալգլուխս:- Նա շրջվեցդեւղիԿան,իմ երեակայության առջնհառնողաղջիկըերքեմճգլխաբացմտճում է ինեոի-

-

-Այդողես

-

-

ՕՐՃԱՆ

տոստ,

ՓԱՍՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

մտնում լսարտն,որին շատ եմ կարոտել,հրանցնում միջանցքներով,

ծար օդը: Ճենգայդ հուոը,լսարանների քեմնճույնիսկհիշումեմ միջանցքների պահերինմիջանցքըլսարանիցբաժանողհայելու մեջ տեսնում եմ գլխաբաց աղջկադեճբը,հասկանում,որ դա ճս չեմ, ուրիշն է, ն սկսումեմ լաց լինել... Բոլորին թվումէր,ռի Գանդենդարձյալլաց կլիճի: -Ես այնքանէլ չեմ վախենումփոխվելուց, ուրիշըդառնալուց,-ասաց է Պանդեն,-ինձվախեցնում այն, որ անս շեմ կարողանավերադառնալներկա: այն: Ահա այս ոլատճառովմարդկարողէ ինքվիճակիս.նույնիսկկմոռանամ ճասոյանլինել: Ֆա կրկինշրջվեցդնոլի Կան: լինել,- աճաղասիլիճազանԴուք երբեքչե՞քցանկացելինքնատաղան քով հարգրեցնա: ձետո ակամա մտածում ես այդ Ոչ, բայց Կարսիկանանցարարքներից -

-

մասին:

«Մեր վիճակումգտճվողշատ աղջիկներիհամարճահանալուցանկութաճձճի տերըլինելուցանկությունը հավասարէ ազատ լինելու,իր մարմնավոր յան: Աղջիկներ, որոնց խաբելն զրկել են կուսությունից,կույսեր, որոնց աճուսնացնումեն հակառակիրենցկամքի.ճրանք միայնայդ դատճառոռվեն ընկալում են որողեսանմելինում: Նրանք ինքճատղանությունը ինքնատղան նվիրված ձգտում:Դուք ինքնասոլանություններին ղությանն անաղարտության չե՞ք գրել: քանաստեղծություն Պանդենբնազդաբարշրջվեց դեղի Իփեկը: Ճո շատ չտանջեցի՞ ձերհյուրին: Լավ, թող ինքըասի,թն որտեղիցեճ ի որոնք Կարսում«տրվել»են նրան: հայտեկել այն բանաստեդծությունները, Թող ասի, ն ես հանգիստկթողնեմնրան: է սկիզթառնում, շնօրհակա» Ծրը ես զգում եմ, որ բանաստեղծություն է առաքել,ոեմ նիահանդեը,ով ինձբամճաստեղծություն լոթյաձը համակվում այդ ոլահինես անչափերջանիկեմ: րովենան է կենտարոնանաղ -՛Նա, դվ ձեզատիդդում բանատանդծոաթյան վրա, ճույնե՞ս Նա է: Ո՞վ Է Նա: -Եսզգումեճ, որ Նա բանատոեղծություն էինձ տսպիս, թեն չեմհավատում... Չեք հավառոում Ալլահի՞ն, թե՞,որ "Նա է բանսդվոհղեութոն տաղիս ձեզ: ԲանաստեղծություննինձԱստվածէ տալիս,- ներշնչանքով բացականչեց Կաճ: է ուժեղացել Մերհյուրըտեսելէ, թեայստեղինշոգես շարիաթիկողճնակիցներիշարժումը,-ասաց Թուրգուտբեյր,-գուգենրանվախեցրելեն... վախեցել ն սկսելէ հավատալԱլլահին: -Ոչ, եսանկեղեեմ,- ամազ Կան,- այտոեղես ուզումեմ լիճելբոլորինման... Դուքվախեցելհք։ Ես ձեզդստաղարտումեմ: Այո, եսվախենումեճ,- ճույն դանին բացականչեցԿան,» շատ եմ վախեճում: -

-

-

-

-

`

-

ԶՐՈՒՑԾ

Նա

ԸՆԹՐԻՔԻ

ՍԵՂԱՆԻ

ՇՈՒՐՋ`

ՍԻՐՈ,

ԳԼԽԱՇՈՐԻ

ԵՎ...

վեր թռավ,ասես ատրճաճակէինողարզելճակատին:Դաս առլշեց-

րեցճերկաճերին: ասես ինքնէլ էր Ի՞նչ դատահեց,- ասաց Թուրգուտ բեյրտագնառդով, զգումիրենցուղղվածզեճքի գոյությունը: ն ոչ մի բանիկարնորություն -Ես չեմ վախենում չեմ տալիս.-ինքնիրեն Հանդեճն: մըճնջաց Սակայնճակ մյուսներիճման հայացքըհառել էրԿայի դեմքին,որողեսզի -

Շատ տտրիներանցլրագրող Սարդար է փոանգսոլառնում: թեորտեղից կռահի, քաթանինման գունատէր,սակայն բեյնինձկասի,որ Կայի դեմքնայդ ողահին փոխարեն մարդա: արտահայտության մատ զգացող վախիցկամգլխառդտույտից Մարարտահայտությում: ճրադեմքինհանկարծհայտճվեցխորիներանության էր իր աղասուձին անցնում երբ ոլնդումէր,թեայնողահին, դար բեյըհամառորեն ն աճեն բանողողվեցլույսերի կողքով,սենյակըհանկարծլցվեցոլայեառլույսով, է: Սենյակում Կան ճա գտնվողներից որ արբ համոզվածէր, օրվանից ճեջ: Այդ

ն բոլորնայդ խուքերից ճեկնայղ ողահինառաց. «Տրվում է բանառռոենղծություն», քանկզգային,հթեիրոքճրանցվրազենքուղղվածլիներ: ավելիվախեցան, տետիր գրառումների Հետագայում,տեղի ունեցածըարձանագրելով է լարվածությունըհպմեմատելու մանբում,Կաճ սենյակումտիրող սողասումի տարիներիայն ադասմանզարհուրելիոդահհրիհետ, որն իջնումէր կության ժամանակ:Քսանհինգտարիառաջ մենք՝ ես ու Կան, սեանսների ոգեհարցման թարճութդաշնակահարի, ճատներով տնտեսուհիների, կաթվածահար դծրախտ մասին մենք (նրա հետաքրքրվում յունը կորցրածդյուրագրգիռկինոաստղի ուշաթափվողքրոջ, թառամած էինք.«Նա՞ էլ է գալու»),վերջինիսանընդհատ անողողաշտոնաթող անճարակփորձեր սիրաբանելու ասաղինշողոքորթելով զեներալի ն մերընկերոջհետ, ով հեռավոր սենյակիցմեզ աճճկատտանում էր

դահլիճ,թաքունհետնում էինքոգեհարցմանսհանսներին,որը ՛Նիշանթաշիի էր մեր այդ ընկերոջ մեկումգտնվողիր տանըկազմակերոյում ծայրաճասերից գեր մի կին: ճայրը՝ երիտասարդտարիքիցայրիացածն անհավատալիորեն ու մեկր անսոլասելիռրեն հանկարծ մեկն պ ահերին ամենալարված Սողասճան ասում էի.«Ով ոգի,այտռե՞ղ ես, ձայն տուր»,- ն իջնումէր անտանելիլռություն, շրշյուն,ճռռոց,հոգոց,երբեմնա̀թոռինհասցլսվումԷրանհասկանալի ն մրմնջում ճեկըսարսափահար ված աքացու ձայն, սնանսիճասնակիցներից եճ էր, «Ոգին այստեղէ»: Սակայն Կաճ նրանցիցչէր, ում հանդիռյել ոգիներ, դուռը: Նրա դեմքիներջանիկարտահայխռհանոցի ուստիուղիղգնացդեողի

առլա

տությունէր:

խճել,-ասաց (Թուրգուտբեյը,- օգնեքնրան: թեինքըԿաԹուրգուոբեյը դա ամաց, որոլեսզիստեղծիտողավորություն, գնումէր նրաետնից:երան փլվեցխոԻփեկին,որը վագքով ին օգնել է աղարկում ու գրիչր: մոտ հանեցտետրն մեկիճ:Գրոլանից հանոցի դռան դրվածաթոռներից Չեմ կարող գրել.բոլորը կանգնել, ինծձն ճայում,-մոթմռթացճա: -՛Նա

շատ է

-

-Արի քեզտանեմ ուրիշսեճյակ,-ասաց Իփեկը:

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈԻՔ

/ ՁՅՈԻՆԸ

ուր Դախոհանոցով, Իփեկճառջնից,Կան՝ ետնից,անցանբուրավետ հիղենշաքարաջուր Ւրցողումբադաիֆի վրա,անցանցուրտ սենյակով,մտան սենյակ: հեռավորկիտախավար Այստեղկարո՞ղես գրել,-հարցրեցԻփեկը ն վառեցգիշերալամոդը: Կան տեսավմաքուր սենյակն երկու հարդարուն մահճակալ:Տեսավ -

շրթներկ,օծաճելիք՝եոռտանու վրա, որը Իփեկիքույրնօգսճզույրիսրվակներ, նշայուղինոգելիցխմիչքների փոխարեն, էր սեղանին ոլանարանիկի տագործում համետռ ճարմանդով ոյայուտակ, գրիչներով, կ այծակ հավաքածու, գրքեր, շշերի ն հուլանքներով շար աչքի կառչույտհուաողարանջաններով, խոզանակներով, շոկոլաղիտուփ:Կան նառեցսառցազարդ ոլսութոութքներավ լի շվեյցարական

հանիմոտ՝ մահճակալին:

Այտսեղ կարող եմգրել,ասաց ճա.ճիգճա, ինձ մենակ ճիթող:

-

Ինչու՞: Զզիտեմ,-նախասաց Կան, հետո ավելացրեց,-ես վախենումեմ: Այն սկսվումէր շռկոլաԵվ այդ ոյահինսկսեցգրելբանաստեղծության: մանկության տարիներին բեորը Շվեյցարիայից դի տուփիճկարագրությամք, րել էր ճրա հորեղբայթը: Տոռփինողատկերվածէիճ շվեյցարական լեռների ոլատերին:Դատելով գրառումտեսարանձեր,ինչոլեսԿարսիթնյարանճերի բանաստեղեռւթճերից,որոնքհետագայումանում էրԿան՝ ԿարսումՊոռրված» հաճար,բանատրեղեության յուններըհասկանալու,տեղադրելուն դասդասելու շոկոլաղիտուփիցնախերնացելէ խաղալիքժամացույցը,որը, ինչոյեսերկու օր մճացածմւսունք էր:Եվ Կան ոլիտի անգկիմաճաԿան, հփեկիմանկությունից հիշոմտովիսդատկերացներ, որ Իփեկը,ճամփաելնելովդեոլիժաճացույցի ն է ղության պաքները,ինչ-որբան մրմնջումճանկությանժամանակի կյանքի մասին: ժամաճակի Ես ոզում եմ, որ դու ինձնից հրբեքչհեսանաս-ասաց Կամ Իփեկին,որովինտնես անսահման սիրումեմ քեզ: Դու ինձչես ճանաչում,-ասաց Իփեկը: Կա տղաձճարդու երկուտեսակ,-խրատական ասաց Կան,- ամճնջինը ոլետքէ իմանա,թեաղջիկնինչոլեսէ բուտերմինչսիրահարվելը անողայման են ճտահոգում քրող ուտում, ինչոլեսէ սանրումմազերը,ինչախճախություններ ու լեգենդճեր,որոնք նրան, ինչու է բարկանումհոր վրան այլ ոլատմություննեռ են անընդհատհրամցնում աղջկաճասին:Իսկ երկրորդտեսակը,իսկես այդեմ, ընդհակառակը, ոդիսին որոլեսզիկարողանա սիրել,ոլետքէ շատ քիչ բան իմանաաղջկամասին,զրեթնչճանաչի: չե՞ս ճանաչում: Ծվ հաԱյսինքն`դու ինձսիրահարվելես, ոխպվհետն ճարումես որ դա սե՞ր: Այդոլիսին ինչ: է այն սերբ, հանուն որիմարդոխոլուստէ զոհել ամեն Թո սերըկմեռնի,երբ տեսնես,թե ես իճչեղես հմ բուտերբրոդուտում ն իճչիմասինեմ մտածում: ու կվերածվի Բայց այդ ժամանակճերճահրճությունը կխորանա մեզ -

-

-

-

-

-

-

-

-

ԶՐՈՒՑԾ

ԸՆԹՐԻՔԻ

ՍԵՂԱՆԻ

ՇՈՒՐՋ`

ՍԻՐՈ,

ԳԼԽԱՇՈՐԻ

ԵՎ...

ն հիշողության: մեզմիմյանցկառդողերջանկության ցանկատիրության, համակող եռ -նատիր, չելնեսմահճակալից,-ասաց հփեկը,- չեմ կարողհամբուր-

վել, երբհայրիկիսհետ ճույմհարկիտակենք: Նա սկզբումչէր դիմադրում բայց հետո, մի կողմ Կայի եաճբույրներին,

հրելովնրան, ասաց. Երբ հայըստանն Է, դա ինձդուր չի գալիս: նրաշուրթերն նմտեցմահճակալին: բանի համբուրեց կ հրկուսվ փախչել է այստեղից: -Հորկավոր շուտափույթամուսնանալ ես, թե ինչ երջանիկենք լինելուՖրանկֆուրտում: Պատկերացնու՞մ ես ինձ...առանցճանաչելու... Ինչոլե՞ս սիրահարվել եմ, թե ինչ Որովհետնդու գեղեցիկես... որովհետնես ոլաակերացրել հս կարողեմ քեզ հեւտ խոսելամեն ինմիասին... որուլհետն ե նքլինելու երջաճիկ չի մասին՝առանցամոթզգաղու: մբողջ ժամանակոսոռկերացնումեմ, թեինչղեսենքես ու դու սերանում: ինչո՞վէիրզբաղվում: Գերմանիայում էի օԲանատոեղծությունգրելուանհաջողփորձերէի անում. զբաղվում Միայնաթյունը հղարտությանխնդիրՒ. մարդնսկսումԷ ինբճագոհ ճաճիգմով... իրենիցելճողհոտերիմեջ:ՃշմարիտոլսետիցավճԷլԷ նույնը:Եթետրվի թաղվել է Իսկ երբդժբախտ կդառնաշարքայինբանաստեղծ: տնականերջանկության, առղրումհաղոլդելուզորություն կենդանճի տնականորեն,բանաառեղծությանը ն է կորցնում:Ճշմարիտ ոդռեզիայի երջանկությանհամատեղկյանքը լոկ մի ու բաԷ բանաստեղծին է: ժամանակ անցկամերջանկությունն կարճողահ Որոշ սովորական, կամիսդարձնում զրկումինքնատիոյությունխց, ճատտեղծությունը է ոչնչացնումերջանկությանը: Հիմա ծս շատ եմ վախեճում կականողռեզիան ն երջանիկդառնալուց: Ֆրանկֆուրւո վերադառնալուց Մնա Ստամբուում,-ասաց Իփեկը: Կան ուշադիրնայեց նրան: Կամ շատ Դու ուզումես Ստամբուլու՞մ Լնոդրհլ,շշ09:ց ճա: Այդ ողահին էրուզում,ռր Իփեկըորեէբանխնդրիիրենից: զգազ դա: Կինն անմիջառղես Ծա ոչինչչեմ ուզում,-ասաց ճա: Կան զլխիըճկավ,որ շտաոլումԷ Ծա զգումէր, որ Կարսումկկարողաճա մնալշաա քիչ, որ այտոեղշատով շնչել,ն այլ ելք, շտաայլես չիկարողանա ողելուցզուտ, գոյություն չունի Նրանց լսողությանըհասճում էին անորոշ ճոճոռց,որ արձաձայներ,ռր գալիս էին հեռուներից,ն գրանց միախառնված կումէր ղատուհանիցայն կողմձյունըտրորելովանցճողձիտսայլը:Իփեկը հանում էրայնճտախոհ կանգնելէրդռաճշեմինն ձեռքինքոճածխոզանակից -

Կան եսճեկ անգաճ

ու

-

-

-

-

-

-

-

տեղխճճվածմազերը:

Էն անհուսություն, որ քիչ մնումմարդ Այտոեղայճոլիսիաղբառտություն է էրատսց Կան,- մարդնայստեղ քեզնճան ետ վարժվի որեէբանցանկանալուց,Դու մասին... միայն մահվան կյանքի, այլ միայճ րող երազել -

Է

ոչթն

ու

կգա՞ս ինձ

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ԶՅՈԻՆԸ

Կան: Եթեմերժելուեռ, ոչինչասես.- խնդրեց Իփեկըչպատասխանեց:չկտրելով՝ասաց Իփեկը,-սենյակում Չգիտեմ.-հայացքըխոզանակից

հետ..-

-

մեզեն աղասում: Է հասոնաճում, ես զգումեմ, բայց չեմ կարողաԻնչ-որդավադրություն ճում գլխիընկնել,թե ինչ է որատահել,ասաց Կան:- Ասա՝ ի՞նչէ կատարվում: անշարժկանգճածէր, Կան նրան Մ ինչ հփեկը Հոսանքը անջատվեց: զգաց, սակայնվախեցավ,որ ստիոյվածկլինիՖրամկգրկելուցանկություն մենակ:Եվ մնացանշարժ: վերադառնալ ֆուրտ գրելչես կարող.,-ասաց Իփեկը,-գնանք: Մթանմեջ բանաստեղծության -Ի՞նչ անեմ հանուն քեզ, որ սիրեսինձ: Դու դու եղիր,-ասաց Իփեկը,առղա լրացրեց,ոլահողանիր ինքնութ-

-

-

եկավսենյակից» բարձրացավ տեղից:Նա այնքաներջանիկէր, որ դժվարությամբ ն որոշ ժամամակ նստեցխռհանոցինկիցտոռը սեճյակում մոմիդողդոջունլույորն սի տակկանաչտետրումգրիառավմտքումենվողբանաառդեղծությունը, անվանեց«Շոկոլադիտափը»: Երբ ճա վեր կացավ, հայտնվեցԻփեկի թիկունքում ն հազիվ էր մի կտրուկշարժումարել, որ գրկիճրանն գլուխըթաղիվարսերիմեջ,բայց գլխում նա սուզվեցխավարի գիրկը: հանկարծամեն ինչ խառնվեց,կարծես Մոմի լույսի տակ Կան տեսավԻփեկին ն Քադիֆեին,որոմքխոհանըէին, ասճս հրկուսիրահար: ցում զրկախառնվել այրս խնդրեց,որ հեւռնեմ ձեզ,-ասաց Քադիֆեց: Լավ ես արել,աճուշիկս: -՛ՆԱՃ բանաստեղեություն չգրե՞ցԳրեց,-մթիցզատվելովա̀սաց Կան, բայց հիմաուզումեմ միանալձեզ: Խոհանոցում,ուր նա մտավմոմիդողդոջուն լույսի ուղեկցությամբ, ոչ ոք չկար:Բաժակիմեջօղիլցնելով՝ճա միանգամից, առանցջուր ավելացնելու, քաշեցգյուխը:Երբ աշքերից արաապոքներ թափվեցին, շտաոլ մի քաժակջուր խմեց: Խոհանոցից դուրս գալով`ճա հանկարծհայտճվեցանթափանցմթութաճ մեջ: Մի կերոլզաճազանելով կենտմի մոմովլուսավորված ճաշասեղանը՝ շարժվեցայդ ուղղությամբ:Պատերիհսկայական սեղաճիշուրջ հետ շրջվեցին դեռդիԿան: նստածների Կտրողացա՞քբաճաստեղծությունգրել.1Թուրգուոբեյը: Մինչ այդ, մի քանիվայրկյանլռելով,ճա ուզումէրստեղծելայնոլիսիտողավոբություն՝իբրուշադրություն չի դարձնում Կային:

յունդ: -Հետո

դուրս

Կան

-

-

-

մավերճերը հարցրեց

-

-

Այո

օղու բաժակը

Է

եմչ-Յա -ՇՋորհավորոմ ավեցԿային,լցրեց.-ինչի՞մասին Ում հետ խոսել եմ, ում հետ հանդիոյելեմ այտտեղ, ընդունելեմ, որ ինքն -

էիրավացի:Բայց հիմաինձհամակել է նույնվախը,ինչ Ֆրանկֆուրտում,վախ, որբ թափառումէ փողոցներում:

-Եսձեզ լավ եմ հասկանում,խորիճատտ ասաց Հանդեն:

ԶՐՈՒՑԾ

ԸՆԹՐԻՔԻ

ՍԵՂԱՆԻ

ՇՈԻՐՋ`

ՄԻՐՈ.

ԳԼԽԱՇՈՐԻ

ԵՎ...

ժոլտացճրան:Եվ ուզուճ երախտագիտությամբ Կան էրասել.«Աճուշիկս,

չհանեսգլխաշորդ»:

եք Ալյահին, Քանի որ ասացիք,թեՇեյխիկողքինգտճվելիսհավատացել ուճ ում հանդիողում եք, ում հետ կոզբինլինում,ճրանէլ հավատումեք, քանիոր -

եք, հավատումծք,ուստիես ուզում եմ խոսում

որոշ

մացնելձեր հտտակությում

Կարսում: Մեծարգո Շեյխըչէ Ալլահիճերկայացուցիշը ոլստոկերացումներում: հարցրեցՀանդեն: Ալլահին,-կռողիա -Իսկ ո՞վՒայտռեղներկայացնում համառ էր ն վիճաՆա վրա: նրա ՍակայնԹուրգուտբեյըչբարկացավ

նճան: աթեիտտի քարիսիրտուներն չէրկարողվարվելանզիջում է ուատճառում այն, որ Կան զգաց, որ Թուրգուտ բեյիճինչքանանհանգստություն Է ու է, դժբախտեն, նույնքանը վախենում որ կարող կործանվել իր դուտտրերը է մասն կազմում: Այդ տագնավերանալայն, իճչ իրկյանքիանբաժան անդարձ

մեր,բայց

շատ

`

հետ: Դա տագնառդն էրմիմարդու,ով կակառղշուներ քաղաքականության ն հյուրերի հետ ով իր դուտորերի րող է կորցնելիր տեղը սճղանիգլխավերնում, ն Ալլահիգոյութաճեն երեկովիճումուբանակռիվ է տալիսքաղաքականության ոլը

այս կյանքում: շուրջ, ն դա է ճրամիակհետաքրքրությունը յանկամչգոյության լուսավորվեց:Կարսում Հոսաճքը միացրին:Սեճյակճ աճաղասելիորեն անջատվելն ճույճայնոլեսէին ընտելացել,որ լույսը կարողէ աճաղասելիորեն քանանսոլասելիմիանալ,որ երբ հոսանքըտվեցին,ոչ ոք որնէ կերոլ չարձսդինչը հաճախէրլինուն գանքեցդրան, չեղանցճեագինքացականչություններ, ԿայիմանկությանտարիներինՍտամբուլում,երբ միացնումէիճ հոսանքը,ն իճչ-որմեկնասում էր. «Տեսեքլվացքիմեքենանհո չի՞ փչացել», կաճ՝ «(Թողեք, էինայճոլես,ասես ոգտնվողներճ իրենցողահում մոմերըես փչեմ»:Մենյակում ու դարձյալ չինչ տեղիշէր ունեցել: Թուրգուտ բեյը միացրեցհեռուստացույցն

ալիքները:Կան աղջիկների վահանակովփոխփխել սկսեցհեռակառավարմաճ լռության քաղաք է: շշնջաց,որ Կարսըգերբնական ականջին Պատճառն այն Է, որ այստեղվախեճումեն ճույնիսկսեփական ձայ-

Ցից, ասաց Պանդեն:

-Դաճյուների լռություննէ,- ամաց Իփեկը: հրկարճայում այդ զգացողությամբ, Բոլորը,համակվածոլարտության էինհեռուստացույցին, որիէկրանինմեկըճյուսիծանիցդաճդաղհայտնվումն անհետանում էին Թուրգուտ բեյի մատիշարժումինհնազանդալիքները:Երբ նրանքսեղանիտակկրկին րռճեցինմիմյանցձեռք,Կան մտածեց,որ ինքըկա-

էրողջ կյանքըերջանիկանցկագճելայառեղ,ցերեկներըծույլ ննջել միան-

րող

նշանաշխատանքանելով, իսկ երեկոները,այս կնոջձեռքիցբռնած,նստել ալեհեռուտոացույցի առջն,որնաշխարհիհետ կառլվածկլինիարբանյակային

հավաքով:

Բոլուիստտրվում է այճ, իճչին ձգտում ենլ ամեզ բառից առավել Ազգայինթատրոնում

ելնող Կայի սիրտն ուժգինխփումէր,երք ճա միայճակճակատամարտի նման տակով, անընդհատ իջնողձյան որոլեսզի էր երկնքից վազում ռազմիկի

Նա ոտքիելավ տեղիունեցողճերկայացմանը: թատրոնում ճասնակցի Ազգային այն ոլահից ճիշայոթ րոռլեանց,երք մտածեց,ռր Իփեկիհետ կարողէ ողջ կյանքնանցկացնելԿարսումն երջանիկլինել: Ըտտ էության,այդ յոթ րոռդենեընթացքովն արագությամբ: բնականոն բինաճեն բաճկատարվեց եթերտրվողուղիղ Ազգայինթատրոնից ՍկզբումԹուրգուո բեյըմիացրեց ն թստորոնում որ այնբոլորը հասկացան, տիրողուժգինժխորից հեռարձակումը, է սրտերում արթուսցՀինց դա էլ ճրանց արտառոց բան: կսոոարվում ինչ-որ աեղ դուրս ոլրծնելու կյանքիկաղառյարներից րեց զեթ մեկ երեկո գավառական ն միաժամանակ իճչ-որահաայնտեղկատարվելիք սարտատփեցրեց ցանկություն ն բաԱնհամբերամբոխիծափողջույններից վոր բաճիանխուսափելիությամբ: ցականչություններիցճրանք գլխի ըճկան,որ առաջին շարքերնզբաղեցրած միջն սկսվել ն ճեծաւղատիվ այրերին վերջինշարքերիերիտասարդության չէր ցուցադրումողջ դահլիճը,այդ թափէ առնում ինչ-որլարում:Տեսախցիկը էր, թե ինչ Է կատարվում այնտեղ: իսկ ողատճառովբոլորինհետաքրքրում Բեմում կանգնածէր ազգային հավաքականի դառոլասառյահը,ում ճի Նա հասցրելէրողատմել տասնմեկգոժամանակ ճանաչում էրողջ (Թուրքիան: հետ մասին, որ էր Անգլիայիհավաքականի չերիգմիայձառաջինի «կերել» ժամանակ,երբէկհանդիոլման տասնհինգ տարիառաջ կայացածխայտառակ անձնավորությունը, ով բանինհայտնվեցփայտինման նիհար,բարձրահասակ է ն որ գովազդ լինեհասկանալով, վարումԷրներկայացումը,դարոդասառդահը, լու, լռեց ճիշտ այնողես,ասես ելույթ էր ումենում ազգայինհեռուստատեաւթյաճբ: Գաղորդավարը, խոսսռիողըվերցնելով,կարողացավընդամենըմիբաճի վայրկյանումհայտարարհլ երկու գովազդ ԸՖազիլ փաշայի պողոտայում գտնվող«(Ժադալ»նողարավաճառատանը ստացելեն Կայսերիումոլատրաստած ընտիրբաստուրման Բիլիճդողրոցը սկսումէ համալսարանի նռխառչատրաստականդասընթացների սաներիգուցակագրումը),նս մեկ աճգամկարդաց ւովեցԿայի աճունը՝նշելով,որ ճա հաններկայացման գերհագեցած ծրագիրը, դեսկգաիրբանաստեղծությունների ընթերցմամբ, առլա, թախծոտ ճայելովանսախցիկին, ավելացրեց. ՍակայնմեճքհավանաբարտոիոլվածկլինենքվշուսցնելԿարսիբճակիչներին,ռրովհետնԳերմանիայից ուղիղմերսահմանամերձ քաղաք ժամաճան մեծ բանասահղեր դեռչիեկելայատեղ: Եթե սրանիցհետո չլ չգնաք, շատ ամոթ կլինի,- անմիջառղես ասաց -

-

Թուրգուտ բեյը: -

-

Բայց նրանքիմ ցանկությունը չեն հարցրել,-ասաց Կան: Ցեղիառվորություննէ այդոլիսին,- ատաց Թուրգուտ բեյը,- եթե կան-

ԱԶԳԱՑԻՆ

ԹԱՏՐՈՆՈՒՄ

գնա:Իսկ առիոլված չհին, չէիք հիմա հքգնալ, որմարդկանցանհարճար դրութ-

յանմեջ չգցեբ: ատաց

-Իսկ մենքկենանենքձերելույթին,-անաղասելի բարյացակամությամք Պանդեր: Այդ ոահիճ բացվեցղուոճ ու ղատանյակը, որը երեկոները հերթաոլա-

հում էրփախասրահում, ամաց.

Ինստիտուտիտճմօրենը հիվանդանոցում մահացել է: -Խեղճ ախմախ,-ասաց Թուրգուտբեյը, տոլա սնեռունճայեցԿային,եճ: Ռվ ուզում կարգերիկողմնակիցները մեզհատ-հատ վերացճում կրոնական է ձնացնել,թե սկսել է ավելի ուժգինհավատալԱլլահին: է փրկվել,ստիողված Դուք էլ այդողեսվարվեք: Որոմհեանես վախենումեմ, որ Կարսում շուտովչի մնա կիոնական հանդուրժողականությաձճ նՍշույլ անգամ,ն ծոր աթեիտոիս Հոտ դժվարկյիճիփրկելիր կաշին: «

ես եճ իմ եք ,- ասաց Դուք իրավացի Կաճ,գրհթե որոշել կյանքի դռճերը միրոառջե,որի ճերկայություննարդենզգումեմ սրտիսխորքում: բանսղ Ալլահի -

Բոլորըգգացին,որ նա դաասաց հեզնելումտադրությամբ, մակայնԿահնարամեոությունը, ով, ճրանցհամոզմաճք, խմելէրչափից ի ավելի,ստիռղեց մտածելէր նախառյես: ենթադրելճան, որ նա այդ արտահայտությունը Այդ ժամանակներս մտավՁաբիդեն`միձեռքին`ալյումինեշերեփ,որի անդրադառնում էրլամոլիլույսը, մյուսին՝ հսկայականկաթուռ,որը բռնակից ճարալկորեն դրեցսեղանինն հոգատարմոր ճճան ժողտսվով` մտաց. Ցակըմի աման ատոլուր կա, ափսոմէ: Իփեկը,ով ասում էր,թե չի ուզում,որ Կան գնաԱզգայինթատրոն,որովհետն ինքըվախենում ն Քադիֆեն Հանդենժեղտալով միաժամանակ շրջվեցին հետ բուրդ սողասուհու կուլմբ:«Եթե Իփեկնատ՝ ես, առլա ինձ կգա Ֆրանկֆուրտ, նմենք կամուսնանանք, իսկհս կգնամԱզգայինթւտորոնն կրնթերցեմ «Զյունը»,Կան: ինքնիրենորոչեց Ես,- անճիջառյեսբացականչեց Իփեկըն ողարզեց թասը, բայց ճրա դեճքինուրախության նշույլ անգամչկար: Հսկայականփաթիլմերիտակ հայտնվելուցհետո Կան մի ողահզգաց, որ ինքնօտար է Կարսում,որ եթեհեռանա, կկարողանա միջից հիշողության ջնջելայս քաղաքը, բայց դա կարճտնեց:Դրանփոխարինեց որ զգացողություն, ամեն բան ճախասահմամճված է: Նա ողջ խորությամբ զգաց կյանքի անտեսանելի ներդաշնակության գոյությունը,որի տրամաբանությունը չէր կարողանում ընկալել:Եվ համակվեցայն անպայճանհասկանալուհ երջանկանալու ցանտենկությամբ, սակայնայդ ոյահինէլ գիտակցեց, որ ինքը նման երջանկություն մսղու զորությամբօժտվածչէ: Ազգայինթատրոնտանողլայնահունփողոցը,որ Ետեկված էր ձյան տակնամբողջությամբ դատվածէրճախըճարակաճ դրոշներով, բացարձակաճա"ես ամայիէր: Ճնամյաշենքերիսառցակալածլայն քիվերը, խտտատեմ ն կատները, դոճերի ողատերիհարթաքանդակների նրան գեղեցկությունը -

է,

-

ու

ՕՐՃԱՆ

ԾՓԼԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

տեսած շենքերումինչ-որժամանակ աղհոաշում էին,որ բազումփորձություններ օսման հետ են առնտուրանող հայե՞ր, հարկահավաք մարդիկ(Թիֆլիսի րել ովքերունեցելենճհանդարտ,երջանիկ,գուցենան բուռնկյանք: փաշանե՞ր), վաղ տարիների Բոլորը` հայերը, օսմանները, ռուսները,հանրառլետության ձն համետո դրել քաղաքի դիճրբերանգն թուրքերըբ̀ոլորնիրենց մշակույթի են ասես մգացել ամայի, նրանց մազեումն աննկատհնռացել,իսկփողոցները հաստատել այդտեղ: Ս ակայն, ի հակադրության ոչ ոք բնակությունչի փոխարեն սարսափչէինհարուցում:Կան այս ամայի փողոցները այլ լքվածքաղաքների,

առլշահաինայումէր,թե լույսը, որ տարտամտիռվումէր դեղնավումն սսճոցանեռճե գունատլամողերից,ինչողեսԷ արտացոլվում կալած ցուցափեղկերի վայրի ճիէլեկտրասյուների կողքերիցկախ հսկայականսառցաբյուրեղների, ճառած ու սոսիներիսաղարթներին Ձյունն իջնում էր ճյուներիվրա: թենիների լռությանմեջ: Կան ոչինչչէրլսում՝ իր խուլ ոտնամոգական,գրեթեսրբազան բացի:Անգամշունչէր հաչում: Ասես սա ճի ձայնիցու ընդհատ շնչառությունից վայր էր, ուր ավարտվումէրաշխարհր,ն հիմաողջ աշխարհր,ամենայնքան,ինչ հառնում

ԷրԿայի աշքերիառջն,մտասույզհայումէրերկնքիցիջնող ձյունը:Կան

ու նկատեց,որ էր փողոցիլամողերի շուրջ թնածողփաթիլներին որոշ փաթիլներսրընթացխոյացաճվեր՝ դեռլիճութը, այնինչ՝մյուսներըհանդարտ իջնումէին ներքն: Նա կանգնեց«Այդին» լուտանկարչատան լայն քիվիտակ ն սառցակա-

հետնում

լան ցուցափեղկի կարմրավուն լույսովշատ ուշադիրզննեցվերարկուի թնքինիջած ձյանփաթիլը: Քամի բարձրացավ, ինչ-որ շարժում զգացվեց, ն երբ անսոլասելիորեն հանգավ«Այղիճ»լասանկարչատան ցուցափեղկի կարմիրլույսը, դիմացիձիթենինկարծես նույճոլեսմթնեց:Նա տեսավԱզգայինթատրոնի առջնխոնված ն նրանց,ովամքոխը,քիչ հեռվումկանգնածուտիկաճական միկրոավտոբուսը

բերամրոխինհետեում էին՝ դիմացիսրճարանիառջն կանգնած: Թատրոնմանելունոլես ճրա գլուխըուռտվեցհամատարած աղճուկից ն մարդկանցանընդհատտեղաշարժից:Օդը հագեցած էր ոգելիցի, մարդկայինշնչառության ն ծխախոտիեանըհոտով: Շատերըտեղ էին զբադեցրել կողայիճաճցուղիճերում:Մի անկյունումտեղավորվելէր թեյավաԿան տեսավգարշահոտ ճառը,որը ծախումէր նան գազովջուր ու բլիթներ: արտաքնոցի դռճերիմիջնմիմյանցինչ-որ բանշշնջացողողատանիճեր,քիչ այն կոդմ կաճգնած կաղույտ համազգեստովոստիկաններ,քաղաքացիական զգեստներովանձինք,ովքերոադիոհեռախոսները ձեռքներինտեղէին զբաղեցրել ոստիկաններից այն կողմ:Մի երեխաբռճելէրհոր ձեռքնու բացարճակաեսուշադրությունչդարձնելով իր շուրջ կատարվածին՝կլանված հնանում էր, թե ինչոլես է լողում բովածսիսհռահատիկը, որը ճա գցել էր գազով ջրիշշի մեջ: Կան

է նկատեց, որ ճեկուսի կանգնածներից մեկըհուզվածթափահարում

սակայնվատռահ ձեռքերը, չէր, որվերջինսիր ուշադրություննէ ուզումգրառվել:

ԱԶԳՍՑԻՆ

ԹԱՏՐՈՆՈՒՄ

Եմճեզճանաչեցիղեռ հհռվից,վերարկուից:

-

իրկողքին՝շատ մուռ, տեսավ Նեջիոլի դեմքնու հանկարծքնքշանզգաց: Նրանքջերմորենգրկախառնվեցին: քիհորձանք Եսգիտեի,որ դուք կգաք,-ասաց Ննջիողը,-շատ ուրախեմ: Ենրողություն,ի չեմ կարող համբերել.կարելի՞ է հարցտալ: Ես անընդհատմտածում եմ երկուշատ կարնորբանիմասին: -Մե՞զ, թե՞երկուհարցեքուզումմալ: Դուք խելացիեք, այնքանխելացի,որ հասկաճումեք, որ խելքըբճավէլ աճեն ինչ չէ.- առաց Նեջիոլը ն գտավհարմարանկյուն, ուր կարողէր հաճգիտոտ Հիջբանին(Քադիֆեին),որ ես սիրահարզրուցելԿայի ծետ:- Դուք ասացի՞ք ված եմ իրեն,որ ինքըիմ գոյությանմիակիմասանէ: Կան

Հ

-

-Ռ):

խոսել: ոչինչ չեր

Բայց թեյարանից միասինգնացիք:Մի՞թեիմ ճասիճ Եղ ասացի,որ դու իմամ-խաթիբճերի ես: ուսումնարանից հետո՞: Նա ոչինչ չասա՞ Իսկ ց:

-

-

-

Ո):

-

Տիրեցլռություն: -Կոպհում ձմ, թեիրակաճում ինչուայլեսչիքխոսելիճմասին,-լարված տմաց Նեջիոը: Նա անվճռականությունից կակազեց,-Քադիֆենինձնիցչորս ճա մեծ ինձնույնիսկչի նկատել:Հավանաբարդուք զրագելձք նվիրատարի է, եք քննարկել:Ես գաղտնիքներ կաճհարցերիշուրջ: Գուցենան թաղաքական տա: իմա ինճընդամենը մի քանէ հետաքրքրում, դրանցվերաբերյալհարցչեմ ն դա չափազանցկարնորէ. Իմ կյանռթի մճացյալ ժամանակըկախվածէ դրառրնից:ԵթեանգամՔադիֆենինձչնկատի(ամենայճ հավանականությամբ, ճա, ւղեսզիճա ինձնկատի,ոլետքէ անցնենշատ տարիներ,իսկայդ ընթացքում կարնոր հարկե, կամուսնանա),միննույնէ՝ այն, ինչ հիմա կասեք,չափազատց ես Է Է դրանից կախված՝կամ նրանկսիրեմողջ կյանքումմ,կամ կմոռանամ իսռլառ: Ուտտի ճիշտողատասխանեք իմ հարցին,չկեղծեք: -Ես սռյասումեմ, հարգրեք,-հանդիսավորասաց Կան: Դուք ոչ մի անկարնորբանի մասին չե՞ք խոսել. հնռուստատեսային Դխձարությունների,անիճատոբամբասանքների, փողով ձեռքբերվողավելորն դությունների ճնանատիղայլ բաներիմասինչե՞քխոսել:Դուք ինձ հասկաճու՞մ եք: Իմ համոզմաճմբ՝ է, առօրյա, Քադիֆեն խդրունկանձնավորություն ես բաներինրանբնավչեն հետաքրքրում. թե՞ սխսզվումեմ: մակերեսային Կաճ: Ոչ, ոչ մի անկարնոր բանիմասինչենքխոսել,-ոոստասխանեց ն Նա զգաց, որ իր ողատասխանը շանթահարեց Նեջիոյին, ճրադեմքին ճիգ իմիբերելուհամար: կարդաց, վերջինսանմարդկային որ է գործադրում կամքը -Նկատեցի՞ք,որ նա արտասովորմարդէ: -Այո։ Իսկ դռ կկարողանայի՞ր սիրելճրան:Նա այնքանգեղեցիկէ: Եվ գեես ն ղեցիկէ, շատ ինքնուրույն. դեռ այդոլիսիթրքուհիչեմ տեսել: -

-

-

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒԻՔ

/ ՁՅՈԻՆԸ

է,- ասաց Կան ու ավելացրեց,Հ-Նրաքույրնավելիգեղեցիկ եթե,իհարէ: մեջ կե, հարցըգեղեցկության -Պառլա բաննի՞նչԷ- հարցրեցՆեջիոլը,- հանուն ինչի՞ Մեծն Ալլահը ինձանընդհատ ստիղումմտածելՔադիֆեիմասին,ո՞րնէ իմաստը: ՛ՆազարճացրեցԿային՝մանկաննման լայնբայով իրկանաչ,անհավաորոնցիցմեկը հիառնմեկ խոցվելու տալիորեն խոշորաչքերը, րոռղն անց էգնդակից:

է

ասաց Զգիտեմ,-

-

Կան:

որատասխանել: Ոշ, գիտես,բայց շես կարողաճաւմ

-

Չգիտեմ:

"

ուճեԻմատորկարնորիճասինարտահայտվելու հնարավորություն

-

ճաղնէ,- կարծեսգրանօգնելով՝ասագ Նեջիոլը,- եթեես գրող լիճեի,կուզեզայի գրել միայն այն մասին,ինչ երբնԷչի ասվել: Գոնե մի անգամ կարո՞ղես անկեղծղատասիւունտալ: Հարցրու:

-

ունիինչ-որբան,որինճա Յուրաքանչյուր մարդուկյանքումգոյություն ձգտում աճեն է ինչից առավել, ճի՞շտ է: -

ճիշտ է:

-

առավել ինչի» եսձգտում:

-Իսկլ դու աճենից

Կան լուռ ժոլտումէր:

-Իսկինձ համար Նեջիռղը,ամեն ինչշսոռ որորգ է,-հոլարաաթյամբ ամաց

Քադիֆեիհետ, առղրել եսուզումհմ ամուսնանալ Ստամբուլում նդառնալ առաջին գիտաֆանտամտ իպամիտռ գրողր: Գիտեմ,որ դա անհնարէ, բայց, այճուամենայնիվ,ուզումեմ: Ես քեզնիցչեմ վիրավորվում, հասկանումեմ, թեինչուչիս կաԵս ես: Եռ րողանումհոզիդբանապ իմառջն: քեզհասկանումեմ. դա իմ առղազաճ եմ դա հասկանում նան հիմա՝տեսնելով,թեինչոլեսես նայումաչքերիս մե»:Դու ն այդ ողսռռճառով իմմեջտեսնում ես քոռերիտատարդությունը սիրումես ինձ: Նրաշուրթերիանկյուններում հայտնվեցխորամանկ,երջանիկժոլիտ,ե դա վախղատճառեց Կային: -(Ռրեմն՝ դու ձս եմ քսանտաիիառարջ: -Այո, գիտաֆանտաստիկ վեռդուճ, որճօրերիցճի օր անպայճանկգրեմ, լինպուէ ճիշտ այդոլիսիտեսարան:Ներիր, կարելի՞ ճակատիդդճեմ: Կան

էճեցքս թեթնակիհակեց գլուխը:Հանգիստ, ճմաճ է

ով այդայնմարդուն,

:

ռլեսվարվել բազմիցս,ՆեջիողըձեռքըդրեցԿայի ճակատին: Հիմաես կասեմ,թե դու ինչ ես մտածելքասնտարիառաջ: Փաղզիլիհե՞տ էլ եք ճույնը ւորել: -Եսունա մտածում հճքճիաժամանճակ ն ճույնբանիմասին:Իսկինձու է քեզբաժանում ժամանակը: Հիճա,խնդրումեմ, լսիրինձ.ձմռան մի երեկոդու ուսումնարանումէիր,ձյունէր գալիս,ն դու մտորուճներիմեջէիր:Դու քո հոգում լսումէիրԱլլահի ձայնը,բայց ն ձգտումէիրանտեսելԱյն: Դու զգումէիր,որ ողջ է, սակայնմտածում էիր, ոի եթեուշադրություն աշխարհըմեկ աճբողջության չդարձնես Նրան, ով քեգ ստիոյումէ այդողեսմտածել,առդա կդառգասավելի -

-

ԱԶԳԱՑԻՆ

ԹԱՏՐՈՆՈՒՄ

13)

բայց ավելիխելացի:Դու իրավացիէիր:Որովհետնկոահումէիր, որ դժբախտ, Ի սերլավ խելացիներըկարողեն գրելլավ բանճատոեղծություն: ճիայնդժբախտ դու հերոսաքար տրվեցիրանհավատության տառաողանբաճաստեղծության՝ քին:Այդ ժտմաճակքո մտքովդեռչէր անցնում, որ այդ ներքինձայճըկորցնեմիայճակկճճաս: լով՝ աշխարհում Լավ, դու ճիշտես, ես այդոլեսէիմտածում,-ասաց Կան,- հիմաէլ դաւ" մտածում: ես այդողես նման հարցկտաս,»շտառղ ոյատասխանեց ՆեԳիտեի, ռր աճմիջառլես չես ուզումԱլլահին հավատալ: Թե՞, այնուամենայնիվ, ջիոլը:-Դու նույնոլե՞ս նա Կայիճակատից վերցրեցիրօզաղ ձեռքր,որիցԿան ուզումես, շէ՞,- հանկարծ Իմ մեջձայնէ սարսուռ էր զգում:-Այդ մասինես շատ բանկարուլեմ ողատմել: է. համոզում «Մի հավատա Որովհնտն այդԱլլահին»: հնչում,որնանըճդհատո են երք սիրովիճչ-որբանիգոյությանըհավատում միայնայն դեռդքում, ողիսի են զգում`կասկածելով, թե Նա գուցեգոյություն չունի, հասկանու՞մ տագնադդ ն շարունակելհավատալիմ Չքնաղ Ալլահի ես: Ես գիտեմ,որ կարողեմ աոռղրել ձրբմտածում էի,թե ճիշտայնողես, ինչոլեսմանկության տարիներին, գոյությանը, Ոհ մտածում եմ, թե ի՞նչկլիներ, ի՞նչկլիներ,եթեծնողներսմահաճային: երքեմն եթե՞Շագոյությունչունենար:Այդժամիմ աչքերիառջնհառնում է միողատկեր: Քանզի ես գիտեմ,որ այդ աեսիլքըսկիզքէ առնում Ալլահի հանդեոլտածած սիհետնում եմ դրան: րուց, ուտոիչեմ վախենումն հետաքրքրությամբ Պատմիրայդ տեսիլքիմասին: Դու այն կօգտագործես քո քբանաաոեղեություններու՞մ: Կարող ես նույեսքեզնից Բայցդրա ձիկիմանունը հիշսոոակել: դիմաց միբան եմխնդրելու: -Ի՞նչ: ես Քադիֆեիներեքնամակեմ գրել:Եվ ոչ մե-'Վերջինվեց ամիսներին կըչեճ ուղարկել:Ղչ թե որովհետնամաչումեմ, այլ ռրովհետնգիտեմ,որ փոստատանըբաճալուն կարդալուեն: ՈրովհետնԿարսի կեսըքաղաքացիական շորերովոստիկանԷ: Այստեղգտնվողնճերը՝ ճույճոլես: Բոլորը մեզեմ հետնում: են հետնում: Մերոնքէլ մեզ Ձերոնքովքե՞րեն: Կարսի երիտասարդիլամիտտները:Նրաճց շատ է հետաքրքրում, թե մտաեն ճեն ինչենքխոսում:Բոլորնայտոեղեն, եկել որեէմիջադնոլ մարքելու է աշխարդրոթյամբ:Ռրովենտն գիտեն,որ այսօրվաճերկայագումը վերածվելու ն Ա սում են, հիկների զինվորակամների ուժիցուցադրման: թե նրանքբեմադրելու են «Չաղրաչհին,հայտնի են գլխաշորով սոյջիկներին:Իրաոլիեսը,առորացնելու ես ատում եմ քաղաքականությունը, կանում իմընկերները տեղինեն ըճբոսբայց ես տանում: Նրանք իմ հանդեոլ եճ, որովհեան այնքանմոլեռանդ թերահավատ չեմ, որքանիրենք:Նամակներըհիմաքեզ տսղ չեմ կարող:Այսիճքն՝այս ողահին չեմկարող. բոլորը նայումեն: Հետո կտամ:Խճդրումեմ հանձնես Քադիֆեին: Հիմաոչոք տեսիլքի չի նայում:Նամակներըտուր, իսկհետո ողատմիր մասին: -

-

-

-

-

-

-

ԶՕՐՃԱՆ

/ ԶՅՈՒՆԸ

ՓԱՄՈՒՔ

:

Նամակներնայստեղեն, բայց ոչ ինձմոտ: Ես վախենումէր, որ ներս Նույճը կարողեմ անել ճան ընկերներս:Առի նորիցհանմտնելիսկխուզարկեն: դիոյենքքսանրոռլեհետո` միջանցքիծայրումգտնվողզուգարանում, այնտեղ կարողես հասնել՝բեմիկողքիդռնիցդուրս գալով: Իսկաեսիլքիդմասինե՞րբկողատմես: Նրանցից մեկը մոտենում է,- հայացքը թեքելով՝ ասաց Նեջիոռլը,-ես ճրանճանաչումեմ: Այն կողճմի նայիր,ձնացրու,թե թեթնակիծանոթների գման ուղղակիզրուցումենք: -

-

-

Լավ'

-

է, թե դու ինչուես եկելմեր քաղաք: Նրանք Ողջ Կարսըհետաքրքրված ն Արնմուռքըքեզայտեղ են ուղարկել կարծումեն, թե մերիշխանությունները -

են իմանալայդ ինչ-որգաղտնիառաքեչությամբ: Ընկերներսինձհանձնարարել են ասում: ճմասիճ. ճի՞շտ -

Ոչ:

Ի՞նչոլղատասխանեմ ճրանց:Ինչա՞ես եկել:

-

Ինքսկ չգիաեմ:

-

Գիտես, բայց շփոթահարես, ուստիչես կարողաճումառհլ:-1 ռություն տիրեց: Եկել ես, որովեետնդժբախտ ես.- առաց Նեջիոլը: -

-

-

-

Ինչի՞ցես ենթադրում: Քո

աշքերնեն ամամ:

ես ուժ

մարդ.

Եսերբնք չեմտեսել այդոլիսի թախծում հայացքով

նույնոլեսհիմտդժբախտ եմ, բայց

եմ: Դժբախտությունը երիտասարդ եմլինել ինձ է տալիս:Թանիդեռերիտասարդ եմ,ես նախընտրում դժբախոո նոչ թեերջանիկ:Կարսում երջանիկ կարող ենլինելմիայնհիմարներըկամվատ մարղիկ:Իսկերբհասնեմ քո տարիքին,կկամենայի լինելկատարհլառդես երջանիկ: Դժբախտլիճելը ինձղաշտոլանումԷ կյանքից,-ասաց Կան,- ինձհաճար ճիանհանգստացիր: Լավ: Եսքեզ չէ՞:Քո դեմքըինչ-որ աճբացատրելի լավ չեմքարկացնում, է հաղորդում, ն ես զգումեմ, դր կարողեմ քեզ ոլսռոմելամեն քան, ինչ գաքան չիս է միտքս,նույնիսկհիմարություններ դուրս տալ: Իսկեթեայդոլիսիբանընասեմ,իսկույնկսկսենծիծաղելվրաս: կերճերիս Նույնիսկ Ֆագի՞լը: Է են վրեժխնդիր էլինում վիրավորում ասա: ինձե գիտիիմ մռբերը: Է Այն մեզ: Ո՞րը,-հարցրեցԿան: Նա նայեց նստածների թիկունքումխռնված տանձաձն գլխով մի մարդ, ոլզուկոտ երկու դեռահաս, աղքատ ճարդկանց. հագնված,խոժոոդատանիներ.բոլորը կանգճածն էինդեմքովդեոլիբեմը,ն ոճանքհարբածինման ճոճվումէին: Այսերեկռես միակհարբածը չեմ Կարսում,-մոթմոթացԿան: Նրանք խմումեն, որովհետնդժբախտեն,- ասաց Նեջիոլը.-իսկդուք խճելեք, որոդեսցի առղավինեք ձերմեջանթեղված երջանկությանը, որնանանռանելիէ նույնիսկ ձեզ: ես

-

-

-

-

Ֆազիլն ուրիշ Նա

նրանցից, ովքեր

Իսկ հիմա դու ինչ-որ բան

-

-

-

մեկը հեւոեում

ԱԶԳԱՑԻՆ

ԹԱՏՐԴՆՈՒՄ

ԷՀ

ճա Սակայնայդարտահայտությունը շավարտած՝ դեռ անհետացավ բազ» մեջ: Կան վստահչէր, որ ճիշտլսեց նրախութերը:Սակայծուղեղնանմիմության ինչ-որ ջառլեսխաղաղվեց,ասես հակառակդահլիճիաղմուկ-աղաղակին` մեղեդիհասավլառղությանը: ԻՄչ-որմեկըձեռքով արեցնրան,առահոգեոյարար կարմի քաճիազսոո աթոռ, որոնքնախատետլած էին««արտիւռոջինկարգերում ն աշխատակիցներից մեկը՝դեմքինկիտոհարգաղից, ձերի»համար, թոռռերախմբի արտահայտություն, Կայինառաջնորդեց դեոլիայդ կողմ: կիսաճեծամիա Այն, իճչ այդ երեկոբեմումտեսավԿան, շատ տարիճերաճցնս տեսա տե-

ձեռքբերելԿարսի«Մահճան» հեռուտռարնկեանժողավենով,որը կարողացա Նախաբեմումցուցադրումէին ինչ-որբանկիգովազդ րությանարխիվներից: հհռուտոացցույց չէր դիտելերկար հեգնողտեսարան,սակայնԿան (Թուրքիայում է ն որը՝ գովազդի թե հումորը ուտոիչէր կարողանում հասկանալ, որճ տարիներ, Եվ, այնճամենայնիվ,գլխիընկավ,որ ներդրումկատարելու կրկնօրինակում: բանկայցելած անձնավորությունը նրթագեղ շարժումներով ողճնանղատակով է է: մոլ է, որը չափազանցսիրում այն ամենը,ինչ հվրոռղական Կարսից փոքրն ն թեյարաններում, ուր ավելիհեռավորվայրերումգտնվողգյուղաքաղաքներում անձինք մուտքչէինգործում,ՍաւճայԴաիճիթատերականայք նողաշտոնատար ու Բախտինի որը բաղկացածէրԲրեխտի երկրողագուներից, այս տետախումբը, ն ավեյի անոլսռոկառ ենթատեքստով բանկոմատի քարտ բանըբեմադրումէր ծահոմոսեքնուալիտոի առացող ոլճնամոլինրբագեղշարժումներին հաղորդում էր խեղդվել մածությաներանգ,իճչըհանդիտւոռեսներին ստիոյում բրքիջից: Մեկ Կան վերջինոլահին կռահեց,որ կնոջկերոչարանքով բեղավոր այլ դրվագում էր լցնում գլխինն թառիումօդափոխիչիվրա. Սունայ տղամարդը, որ շամճլուն էր շանոլունիերկարուկ Գաիմնէ: ԿնոջտեսքընդունածՍունայըիբրփորձում ետնիանցքիցճերսն միաժաճանակ գոկհիկհայհոյում սրվակը խցկելօդափոխիչի էր այնոլես,իճչոլեսայն ժամանակ,երքգանկանումչր «հակակառդիտալիստականկատարսիսով» այմինքն՝«րաոլիոսղիառներից, որոլես կեղտիցմաքրագործքաղաքներիարվարձանների թեյսրանների դժգոհ՛ն մռայլ վելով»հանգստացնել Հետո տղամարդ հաճախորդներին: Սունայիկիճը՝ Փֆունդա Էսերը,նմանակելով բոլորիկողմիցսիրվածերշիկիգովազդը,վերցրեցւս ձեռքիմեջտնտղեցերշիկիմի «Սա ձիու՞է, թե՞չի», առն կեռձողիկ՝աճոլատկառ զվարթությամբ հարցնելով. փախավ թեճից: վաթսունականճերին հայանճի դարոլաՆրանից հետո բեմ բարձրացավ ն սադահՎուրովը ողսոոմեց, թի ՄտամբովումկայացածհանդհոլմանժամաԷ տասնմեկ ճակազգայինհավաքականի ինչողես գոլ դարոյասը ոլաշտոլանելիս «կերել»անգլիացիներից՝ ոյատմությունը ճոխացնելով հայտնիդերասաճուհիճերիսիրայինարկածներիդրվագներով,հայտնելովմարզականառուծախի է եղել:Բոլորնայդ ոլատմությունները ունկնփաստեր, որոնցինքը մասնակից դրումէինծիծազով՝անբացատրելի հաճույքզգալովինչ-որմեկիտառառյանքիցն թուրքական սովորականխղճուկգվարճանքից:

էԼ)

Վայր,

ւո

չկա Ալլահ

՛Նեջիողիտեսիլքըն Կայի քաճասահղծությունը Կան մտավցուրտ միջանցքի Երբ անցավքսանըոռղե, վերջնամասում ն զանվուղարտաքնոց անմիջառլեստեսավ,որ Նեջիռղըմոտեցավմիզանճոթնման կանգճերիաոջնկանգնածնհքին: Որոշ ժամանակճրանքանծանոթների

ճել էին խորքամգանվողխցիկներիդիմաց:Կան զուգարանիբարձրադիր ոլճնվածվարդի: առատոաղին նկատեցծեվտն,որը ճման էրտերնճերով Սցիկներից մեկը ազատվեց, ն նրանքճերս մտան: Կան տեառվ, որ իրենցճկատեցմի անատամ ծերունի:Նեջիոլըքաշեցջուրնա ասաց. «Մեզ ռչ փաթաթվեց Կային:Հետ ճարոլկորեն ոք չտեսավ»:Աոա խինդով բարձրացավ ն ողատինյուստին, ձգվեց ձեոքըղարզելով՝ վերգրեցզուգարանիբաքիվրա թաքցրած նամակները:Լողա իջավ ու փշելով՝ խճամքովմաքրեցծրարների վրայիփոշին: ճան մի -Եսուզում եմ, որ նամակճերը հանձնելիս Քադիֆեին հաղորդես քաճիխոսք,-ասաց ճա,- նս շատ եմ մտածել այդ մասին: Այճ ողահից,երբ ճա կկարդաճամակները,իմ կյանքումայլեսչի մնա Կրահեւտ կառղվածորնէհույս Ես ուզումեմ, ռր դու այս մասինշատ հստակառես Քադիֆեին: կամսողասում: ես -Պաղաինչո՞ ոգու,որնա իճանա քոսիրո մասին, եթե այն ոլահին, հրք

իճանա այդմասին, կիմանա ճան, որորեէ հույս չեսկառու իրհետ,հարցրեց Կան: Ես

քեզ նման չեմ, ես չեմ վախենումկյանքիցու իմ կրքերից,-Կայի հի-

անթափությունից ասաց Նեջիոլը:-Այս ճամակները անհանգստացած՝ իմմիակ են: Ես չեմ կարողառլրել,եթեամբողջսրտովչսիրեմինչ-որ հնարավորությունն մեկին,որնէգեղեցկություն:հսկ երջանիկլինելուհամարողիտիմեկուրիշինսիէ ազատվեմՔադիֆեի հանդեոլտածած րեմ: Ուտտի`նախ ողետք սիրուց:Գիտե՞ս,թե Քաղիֆեիցհետո իմ ողջ սերըոմ եմ նվիրելու: տվեցԿային: նամակները -Ո՞ճ,- նամակները վերարկուիգրոանում թաքցնելով՝հարցրեցԿան: Նա

-կլլահին: Պատճիրքո տեսիլքիմասին: -

-

Նախ բացարա

ոլատուհագը.հոտը ծանըէ: շատ Ժանգոտածմղլակնձրիդիճադրությունը Կան բացեց հաղթահարելով`

հրաշքի ականատես

ասես արտաբնոցի օդանցքը:Եվ ցնծությամբ, լինելով, ն լսիկիջնամէինխավարի նրանքսկսեցին հետկելփաթիչներին, որ դանդաղ մեջ: -Ի0չ գեղեցիկէ աշխարհը,:շշնջացՆեջիողը: -Ըսո Կան: թեզ՝ կյանքումի՞նչըԷ աճենագեղեցիկը,հարցրեց Լռությումտիրեց:

-Աճեն

ջիռլը:

բացահայտելով` բան,ասես ինչ-որ խորին գաղտնիք շշնջաց ՛ՆԵ-

է -Բայցչէ՞ որհենց կյանքն մեզ դարձնում դժրախտ: ճիշտ բայց դա տեղիէունենում մեղքով: է, ճիայն մեր Եվոչ թնաշխար հի կաճԱրարիչիմեղքով: -

ՆԵՋԻՊԻ

ՏԵՍԻԼՔԸ

ԵՎ

ԿԱՑԻ

ԲԱՆԱՍՏԵՂԾՈՒԹՅՈՒՆԸ

տեսիլքիճասին: Պատմիր

-

-՛Նախ ձեռքդդիրճակատիսն ոլատմիրիմառլագայիճասին,-խնդրեց

Նեջիոլը: Նա

րռոլեանցցրիվ մեկըքտանվեց լայնբացեցաչքերը,որոնցից Էրգա-

լու ուղեղիհեւո:

աոլրելերկար,հարուստ,ն գիտեմ,դր իմ կյանքում լինելուենբազումգեղեցիկոլահեր:Սակայնես չգիտեն,թեինչիճառինեմ ճմւածեէ: լուքսանտարիանց,իսկդա ինձհետաքրքրում Կաճ աջ ափը դրեց՛Նեջիողիճակատինուրքճաշկին: էր ինշՕհ, Ասոված,- նա կատակովետ քաշեցձեռքը,ասես այն դիոլել է: որ շիկացածբանի,-այստեղտարերք Խոսիր: Քսան տարիհետո, այսիճքն` այն ժամանակ,երբ կլիճես երեսունյոթ ի վերջո կհասկանաս,որ աշխարհիբոլոր չարիքները, այն, որ տարեկան, հարա ն խելացի,հիմարութհարուսները՝ աղքստ են ն աճխելք, աղքատները է զգալ մեռնելուցաճն այն ամենը,ինչըքեզատիոլում յունը,ուժը, աճգթությունը ե այն զգացողությունը, ծվարած մեղավորության կություն ի հայտ բերումքո մեջ Կան:եճ մտածում Ուստի քեզ են, որ բոլորը միանման,-ասաց ւղատճառով է գորէ ոլարկեշտ ն առաքինի՝ հիմարություն ով եղել թե յուրաքանչյուրը, կթվա, է ն ծել մահացել,իսկ այս աշխարհումառյրելհնարավոր միայն,երբաճքարդեմ ն չար: Սակայնդոչ կհասկանաս, ավարտ:Որովռր դա կունեճագարհուրելի եմ հետն ես իմ դողդոֆջում ձեռքիտակզգում այդ վախճանը... Ի՞նչվախճոոը: Դու շատ խելացիծս ն այսօրվանիցիսկ գիտես, թեինչ ավարտիճաասես է դրա մասին: միձ խոսքը:Ուստիուզումեմ, որ դու առաջինը Ինչի՞մասին: Ես գիտեմ,որ մեղավորության զգացումը,ռր արլրումես աղքատների ն աառառյաճնքի ու խեղճերի կրած դժբախտության ոլատճառով,իրականում սուզում

-

եճ

-

-

-

-

-

-

-

զգումհս -

այդ վախճանի ոխոռճառով: հավատալԱլլահիճ,-ասաց Նեջիրեմն ի՞նչ.ես չե՞մկարողանալու

Եթե այդոլես Էէ,ես կմեռնեմ: խեղճ Դատեղիշի ունենա մի գիշերվաընթացքում,ինչողեսոլստտահեց վերելակում:Դա տեղիկումիանգայմից՝ տնօրեճիհետ, որը աթնիտոդարձավ ղը:»

-

այնքանդանդաղ,որ դու ճույճիսկչես նկատի:Տեղիկունենաայճոդես, ինչոլեստեղիունեցավմի ճարդու հետ, որը ճկատեց,որ տարիճերշարոնակ մահանում է: Բայց ճա դա այլ աշխարհում մադրելով` ինքն աստիճանաքար հետո միայն: ճկատեց ճի առավոտչափիցշատ օղիխմելուց զենա

Ինւղես դու:

-

ձեռքըհնուցրեց նրւս ճակոոռից: Արդենքաճիտարիէ՝ ես սկսելեմ թիչ-քիչհավատալ Ճիշտհակառակը: Ախածուն:Դա տեղի ունենում այնքանդանդաղ,որ Կարսզաղուց հետո միայճ էր Աան -

ԶՕՐՃԱՆ

/ ՁՑՈՒՆԸ

ՓԱՄՈՒՔ

ես այտտեղ հասկացա,թեիճ) Է կատւորվում:Այդ իսկողատճուռով երջանիկեմ եմ բամաստեղծություն ն կարողանում գրել: իճա դու ինձթվումես այնքաներջանիկն խելացի,-ասաց Նեջիոլը,որ ես դարձյալուզում եմ քեզ հարց տալ: Մարդըիրո՞քկարող է իմանալ աոլս)-

Է, գիտեցածին զան:Իսկհթեանգամդա տրվածչէ նրան,կարո՞ղ հավատընծաես սա օգտագործելու յելով, աոլահովզգալ իրեն:Խնդրումեմ որատասխանես. եմ իմ առաջին վեոլում: գիտաֆանտատաիկ -Ոմանք գիտեն... ճռթմռթացԿւոճ:- «Մահման» քաղաքայինթերթիտեր ն անօրենՍարդար բեյըգիտի.ճա իր թերթըարդենտոլագրելէ՝ գրելով,թե ինչ է տեղիունենալուայս երեկո: Նրանք երկուսովզնճեցինթերթը,որը Կան հանեցգրոլանից.«Ներկան ողջույնիբաացումը հաճախընդհատվում էր բուռնծափահարություններով ցականչությումներով»: Դա հավանաբարնման է այն բանին,ինչ անվանում են հրջանկություն,- ասաց Նեջիոլը:- Եթե սկզբումգրենք,թե ինչ է լինելու, իսկ հետո զարմացախառնզմայլանքով վայելենքայն գեղեցիկը,ինչ գրելենք,աւա կլինեինք մերսեփական կյաճքիարարիչը:Թերթը գրումԷ, որ դու կարդացելես բո վերէ խոսքը: ջինբանասաեղծությունը: Ի՞նչ բաճաստեղծությանճասին Կան Խցիկի դուռը բախեցիճ: Նեջիոլին խնդրեցարագ ւղսոռմելիր տեվլբը: Հիմակղատճեմ,ասաց Նեջիոլը,-սակայնոչ ոքիչես ասելու,որ այճ ես ինձնից լսել: Ոչ ոքի դուր չի գալիս, որ ես քեզ հետ մտերիմեմ: Ձեմ ասի,- դատասխանեցԿան,- շուտ, ղատմիր: -Եսշատ եմ սիրումԱլլահին,-ցնծագին բացականշեց Նեջիոլը,-երբեճն, բնավչցանկանալով, հարցեճ տալիսիճքսինձ,թե ի՞նչկլիներ,Տերճ ազատի, եթե Ալլահ գոյություն չունեճար,ն իմ աչքերի առջնհայտնվումէ տեսիլք՝ մի ոատկեր,որն ինճվախեցնումէ: -

-

-

-

-

Ե՞վ:

-Ես այդ

տեսնում եմ գիշերով,մթան մեջ՝ ինչ-որ ողատուհառ՞լատկերը մից ճայելիս:Ծախ երնումեն երկուսղիտակ ոլատ՝բարձըու խուլ,իճչոլեսամԵս ահովնայումեմ բոցի ողատերը:Երկու աճրոց`միմյանց է փողոցինման: Այճդրանցմիջնգտնվողնեղանցուղուն,որճիմառջնձգված տեղ,ուր Ալլահշկա,փողոցըծածկված էձյունովն կեղտոտէ, ինչոլեսԿարսում, Է: Փողոցի մեջտեղումկա ինչ-որ բան,որն ինձ հուշում Է. բայց մանուշակագույն «Կանգ առ», իսկ ես այում եմ փողոցիվերջին՝աշխարհիվերջին:Այնտեղ ծառ է. վերջին՝մերկծաոր:Իմ հայացքից նառն անադասելիորեճ տերնազուրկ է ն Ես կարմրում բռնկվում: սկսումեմ մեղավորություն զգալ, քանզիհետաբրքրվել եմ մի վայրով,ուր չկա Ալլահ: Կարմիրծառը,դրանի ողատասխան, հանէ կարծձեռք բերումնախկինտեսքը:Այլնսչեմ ճայի՝խոստաճում եմ ինքսինձ, ն չդիմանալով՝ճայումկրկին,ն աշխարհիվերջիմիայնակծառը դարձյալանԷ ու սղասելիորենկարմրում բռնկվում:Եվ այդոլես՝մինչն լույս:

դեմ-հանդիման:

ՆԵՋԻՊԻ

ՏԵՍԻԼՔԸ

ԵՎ ԿԱՅԻ

ԲԱՆԱՍՏԵՂԾՈՒԹՅՈՒՆԸ

հարցրեցԿան: Ինչու՞է դա քեզ վախոլատճառում,թե այդ տեսիլքըկաՌրովհետնսատանան երբեմնշշնջումէ ականջիս, տեսնում եմ, իմ երհակայութմեր աշխարհին:Բայց այն, ինչ բող Է վերաբերել է: վրա գոյություն ունի իմ Որովինտնեթե այս աշխարհի յան ոլտուղն է՝ մայրը,ճշտնակում Այլահ գոյությունչունի: Մակայնքանիոր նկարագրած է մի հետնություն. ես այլես շեմհավատում մնում Ալլահին:Իսկ դա չէ, ճիշտ դա -

-

զանիցահավոր է: Հասկանումեմ,- ասաց Կան: բառր Հոսգում որոնեցին գտա. «աթեիստ» -Եսհանրագիտարանճներում է է հունարեն աթեու բառից:Այսբառը նշանակում ոչ թնմարդ,որը չի հավատում Անտեուն,այլ միայնակմարդ,որինլքել եռ աստվածները:Իսկ դա նշաճակում երբեքչի կարողաթեիստլինել:ՈրովհետնԱլլահն է,որ մարդըայս աշխարհում չի լքում, անգամ, եթե մեճքուզենանք:Աթեիստդառնալու երբեքմեզ այտոեղ -

եամարնախոլետքէ դառնալեվրոռղագի:

ասաց Կան: լինել,ն՛ հավատացյաղ,կուզենային՛ հվրողդացի Անգամեթեմարդամեն երեկոհաճախումէ սրճարանն կատակելով հետ՝ տրվումթղթախաղի, եթե աճեն օր դասարաճում ծիծաիր բարեկամների ձնտ Ի՝ Է ն ծանոթների հետ, օրն անցկացնում ը նկերների ողջ ղում զվարճանում ճճաճ լքել ճիննույնէ, մարդըլիովինմիայնակէ, որովհեանԼիտովտծ զրուցեչով, -Ես -

է

նրան: -

Եվ, այնուամենայնիվ,ճա կարող է ունենալ ինչ-որ սիոփանք՝իսկա-

կաճսեր,-ասաց Կան: ՀարկավորԷ, որ

սերըլիճի փոխադարձ: Դուռը կրկինբախեցին:Նեջիոլը գրկեցԿայինն այտերըմանկաճնման դուրս եկավ: Կան տեսուվ, որ ինչ-որ մեկը աղասումէ խցիկիահամբուրելով` ճյուս խցիկում:Կան անհձետագավ բայց սողասողը նույն ողահին գատվելուն, վառելով`սկսեցնայելչքնաղ ճղլակովկրկինփակեցխցիկիդուռնու ծխախոտ Նա հասկազցավ, որ բառ առ քառ այն կողմ: ձյանը,որճ իջնումէր դատուհանից ասես է վերհիշումէր բաճաստեղծութվերհիշում այն,ինչ ողատմելէր Նեջիողը, տեն Նեջիոլիողսամած կ կարողանա եթեհիմաորնէմեկը չգա Պոռլոքից, յուն, գրիառճել իր տետրում: սիլքը՝որւղեսբանաստեղեություն, ձրբես Մարդը, որը եկելէր Պռռլոքից: Գիմնազիայիվերջինտարիներին, ու Կան միճչնկեսգիշեր դ ա մեր սիրելիթեմազրուցումէինքոլոեզիայիմասին, անշուշտ ողռեզիա, ով քիչ թե շատ գիտիանգլիական ներիցէր: Յուրաքանչյուրը, է է ճան «Խուբիլայ ողատմությաճը, ո րը հիշատակված Ծանոթ Քոլրիջի այն խորագրիծանոթազրությանմեջ: Այդ բաճաառեղխան»բանատտեղծության «Պատկեր,որ հայտնվելէ հրազուճ,բասկզբում, որի ենթավերնագիրը ծության է, Քոլրիջը ասում է, թեինքը ոլատառիկ»արտահայտությունն նաստեղեակաճ էրհիվանդությանոլսռոճա» ճնջելէր դեղերիազդեցությանտակ, որնընդունում ռով(իրականաճա, ի սերհաճույքի,ծփիումէրօգտագործում),իսկնախադասությունները,որ նրա մեջ տոլավորվելէին մինչ ն6ջելըկարդացածգրքից, -

այդ

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

էիննրաղայեառերեակայութխորունկնինջիժամաճակասես առարկայացել Դա ասիս հրաշաայդ ամենըվերածվելէր բաճասաեղծության: էր, որը գրվումէր ինքն իրեն, առանց մոավոր որեւ զեղ բանաստեղծություն ճիգի:Ավելին՝երբՔոլրիջըարթնացավ,զգաց, որ բառ առ բառ հիշում է ոդջ Եա վերգնումէ թուղթ, թաճաք ու գրիչ ն սկսում հրաշալիբամաստեղծությունը: հետաքրքրասիրությամբ արագ-արագ, մեկը մյուսիհտնից գրելբանատոեղծութէ, երբ յան տողերը:Արդենավարտում էրբանատոեղեությունը, որը հանրահայա դուռը թակեցին:Նա վեր կացավ ն բացեցդուռը. դուռը թակումէր ոչ հեռու գտնվողՊոռլոքքաղաքիցոլարտքիետնիցեկածմիմարդ:Երբ Քոլրիջնազատվեց նրանից,իսկույնշտառլեցգրասեղանիմոտ, բայց հասկացավ,որ բանաստեղծությանմնացյալմասը մոռացելէ, իսկ հիշողության ճեջմճացելեն լոկ ն տրամադրությունըբառերիողատառիկներ: Քանի որ ոչ մի ոդուղոքցի չխանգարեցԿային,ուտոիերբ նրանբեմ հրա» վիրեցին,ճրահիշողությանմեջ դեռլավողահողանվել էինիր բանաստտեղծությանտողերը:Բեմում ճա աճենաքարձրահասակն էր:Գերճանական մոխրագույն վերարկուննրանառաճձճագնուն էր մյուսճերից: Դահլիճի ժխռրըանսոլասելիորենդաղարեց:Մոլեգնածուտսնողները, գործազարկները, ինդվզողբաղաքական իպամճիատները լռեցին,որովհետնչգիտեին ինչի վրա ծիծաղելն ինչինարձագանքել: Առաջինշարքերումճառած հնետնած տեոաշտոնյաները,Կային ողջ օրը ոստիկանները,ճահանգառղլետի ղակալը,անվտանգության ծառայությանոլետիօգնականը ն ուսանողճերըգիէ: Նիհարհաղորդավարը տեին,որ ճա բանաստեղծ վախեցավ լոությունից:Նա Կայինավեցայճոլիսիհարց, իճչոյիսինսռվորաբար տալիսեն մշակութային հեռուտտահաղորդումների ժամաճակ.«Դուք դոետ նք, բաաճաստեղեությոններ է»: Ամեն աճգում,երբեւ դիտում եճ եք գրում:Բանաստեղծությունգրելըղժվա՞ր տեսնում եմ, ռր այդ կարճաան, այդ երեկոյիտեսագրությունը, բայց ջլատող զրույցիընթացքում գերկաներից ոչ ոք չհասկացավ՝բանաստեղծություն գրելը դժվա՞րէ, թե՞ հեշտ, բայց բոլորը հասկացան,որ Կան եկել է Գերմանիայից: Ինչոլիսի՞ճէ մեր գեղեցիկԿարսր,-հարցրեցհաղորդավարը: Կան երկմտելով ոդատասխանեց, Շատ գեդեցիկէ, շատ տխուր,շատ աղքատ: Վերջինշարբերումնստած սաներից երկուսըծիծաղեցին: -Քո հոգինէ աղքատ,- բացականչեց մեկուրիշը: Այս ամենըհամարձակություն հաղորդեցնս մի բաճիսին,ովքերոտքի կանգնեցինու սկսեցին բղավել:Նրանց մի մասըհեգնումէր, իսկ թե ինչ էին ուզումմյուսները, դժվարէ ասել:Հետագայում, երբես գնացիԿարս,/Թուրգուտ հետո հեռուստացույցի բեյնինձասաց, որ այդ խոսքերից առջննատռած Հանդեն է պել արտասվել: Դութ Գերձանիայուճ ճերկայացրել եք թուրքական գրականոչթյունը,առաց հաղորդավարը: յան գրկում,ն

-

-

իմամ-խաթիբների ուսումնարանի

-

ՆԵՋԻՊԻ

-

ՏԵՍԻԼՔԸ

ԵՎ

ԿԱՑԻ

ԲԱՆԱՍՏԵՂԾՈՒԹՅՈՒՆԸ

Թող ասի, թեինչու է բարեհաճել,ոռնաց մեկ ուրիշը:

եմ,- ոլատասխանեց Կան,- այսեկելեմ, ռրովհետնշատ դժբախտ եմ հս եմ, քաերջանիկ զգում:Խնդրում լսեք, կկարդամ իմ վերջին տեղեսինձ -Ես

նասահղծությունը: ու դահլիճիցհնչածես մի քանիբացականչությունՈրոշ շփոթմունքից Գան հետո սկսեցարտասանել:Շատ տարիներանց, երք իմ ձեռքնըն» ճերից կավայդ ճրեկոյի տեսագրությունը,ես սիրով ու հիացմունքովդիտեցիիմ առջնբանանելույթը: Ես առաջինանգամտեսա ճրանունկճդիրների ընկերոջ կարդաղիս:Նա խորատոզվեց մտքերիմեջն քայլ արեցաճաջ,ինչտեղծություն ով առաջ է ընթանումշատ հանգիտոն շուտ վստահ:Ինչ հեռու էր նա ողեսմեկը, երկուաճԱռանցդադար առճելու,առանցճիգգործադրելու, շինծուությունից: իր բանատոեղծությունը, կակազելով՝ճա այնոլեսարտասաճեց գամթեթնակի ասես ինչ-որ բանէր վերհիշում:

ակունքըիր«տեսիլքն»է, որը բիչ տոաջ Զզալով, որ բանաստեղծության ն է զտելայն,ինչ մեջբառ առ էրողաւոմել,բանաստեղծության բառ տեղ ինքը ասել է որողես«Վայր, ուր չկա Ալլահ», Նեջիոլը, ասնս հմայված,բարձրացավ ճառած տեղից,իսկ Կաճ շարունակում էր կարդալնույն հանդարտությամբ, ինչ իջնումէր ձյունը:Մի քանիծափահարությունհնչեց: Վերջին շարքերիցմեկը ն ինչ-որբանբղավեց:Նրան հետնեցիճնս մի քանիսը:Դա արբարձրացավ ձանձրացել էին.անթե՞նրանքողարզառգես ձագանքէր բանաստեղծությա՞նը, հասկանալիէր: Եթե անտեսենք Կայի տովերը, որը որոշ ժամամակ անց է կաճաչֆոնի վրա,այս տետսրանը հայտնվելու կարելիէ համարելիմընկերդջից ոլահոլանվածվերջինկադրերը,որոնքես կարողացատեսճելհետագայում: Կան իմընկերնէր. մենքմտերիմէինքավելիքանքսանյոթտարի:

«ՂՊայշեճիլ կամ գլխաշու» Պատմությունշադրանվառածաղջկամասին

կատարելով, հայտնվեցհաղորշարժումներ Կայից հետո, լայնաթառի դա ներկայացման «ճեխն»էր, բառերըծորտալովհայտարարեցբեմադրվողոլիեսի անվանումը՝«Հայրենիք կամ գլխաշոր»: ճտոած էինիմամ-խաթիքՎերջինն միջինշարքերից,ուր հիմնականում ռմանքսուսաները,լսվեցինդժգոհբացականչություններ, ներիուսոմնմարանի որովհետնմի քանիսըմիաճգամիցատացին` լեցին,թեթեաղմուկբարձրացավ, ճառած ողաշտոնյաների միջիցհնչեցին մի քաառաջին շարքերում «քուհ»,իսկ Դահլիճըլեփ-լեցունէր,ճարնի սատարող, բայց ժատ Եափահարություններ: հետագաընթացքին,տեդի ունեցածին դիկ, սողասհլովհրադարձությունների ն որոշ հարգանքով:Եախորդ դրհետնումճ էին որոշ հնտաքըքըասիրությամբ հանդեսբերած«սզատամտությունը», ՖուճդաԷսհդերասանների վագներում ճրա ոդռրտառրարը՝ ոլատեիու կառլկումները, րի գովազդայինանոդարկեշտ ենճնա ու ն Սունայ Զաիմը ճերկայացնումմի տիկաճողատեհ, այն, թե ինչոդես ն վերջինիսկաշառակերամուսնուն, ներկաների ճոջ՝ դախկինվարչառյետին, մեծ մասիմեջ, բացառությամբ առաջինշարքերիորոշ այրերի,որնէառանձնահատուկդժգոհությունչառաջացրեց,ընդհակառակը, զվարճացրեց: կամ գլխաշորը»ճույմողեսզվարճացրեցամբոխին,սակայն «Հայրենիք ոսումճմճարակի սաներիտնականդժգոհությունըն աճվերջաիմամ-խաթիբների էինթողնում:Դահլիճիաղմուկիողատնաղի բղավոցներըԾաճրտոլավորություն այդ ճառով երկխոսությունները չէինլսվում: Սակայն քսանըոոլե տնողղությամբ Պարզունակ ն «մոդայից ընկած» ողիեսըդրամատիկականայճողիսիհստակ ուներ,որ նույնիսկխուլուհամրըկարողէրհասկանալ,թե ինչ է տծկառուցվածք ղի ունենում բեմում: 1. ՍնաթույրշադրայովԾածկվածկինըանցնումէ փողոցով,խոսումինքն իրեն, մտորում:Ինչ-ինչ որստճառներովճա դժբախ է: 2. Չադրաճհանելով՝կինըհայտարարում է, որ ինքնազատ է: Հիմաճա ու ազատէ երջանիկ: 3. Երա ընտանիքը, փեսացուն,մերձավորները, մորուքավորմահիճեդականտղամարդիկ,տարբերպատճառներովհանդես նրաազսոռոսգրման գալով են դեմ,փորձում նրաննորից կրել:Այդաճեճինի ոլատասխան, զայրանալով՝կինըվառումէ չադրանճ։ 4. Դրան ի դատասխան՝թավ մորուքներովն համրիչներըձեռքներին մոլեգնումեն հ երբղատրաստվումեն աղանելկնոջնու մախավարամոլները զերիցբռնածքարշ են տալիս... 5. Նրան փրկումեն հանրադլետաթյան երիտասարդ զինճվորնհրը: 1930-ականթվականներից մինչն Երկրորդ աշխարհամարտ այս կարճ ոլիեսըհաճախէր բեմադրվում Աճատոլիայի ժողովրդական տներում ն ուսումնականհաստատություններում՝ ի գույց դնելովկնոջըչադրայիցն կրոնական ճնշումիցազատելձգտողիշխանությունների եվրոոդամետ հակումները,իսկ

դավարը,ն քաճիոր

տոիղել չադրա

ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ

ԶԱԴՐԱՆ

ՎԱՌԱԾ

ԱՂՋԿԱ

ՄԱՍԻՆ

մ.

հետո,երբքեմալական 1950 թվականից ուժերնու

ժողովրդավարությունը սկսեՇատ տարիներանց, երք մատնվեց: տալ, ողիեսըմոռացության տեղի զին մեկումես վերջառղեսգտա այդ ճերձայնագրման ստուդիաներից Ստամբուլի մեջ չադրայով կնոջըմարմնավորածՖունդա Էսերին, ճա ինձ կայացման առաց, թե հոչարտէ, որ իր մայրը նույճ ողինսումխաղացելէ 1948 թվակաճին իսկ ինքը,ցավոք,հետագայում Քոթիայիուսաւմնականհառստատություններում,

ոլատճառով չկարողացավլիուլիվայելել տեղիունեցածիրադարձությունների Ես հաճույքը: նրանհաճառորենխնդրումէի, որ ճա մանայդ ներկայացման ոյատմիայն ամենը, ինչ տեղի է ունեցել այդ երեկո, թեն նա իսըամասնորեգ էր հիշողությունը,ինչը,ի դեոյ,բնորոշէ վախեցած,հոգնահար, ռլառ կորցրել Ես հարցուփորձ եմ արելբազմաթիվ մաշվածդերասաններին: թնճրադեղերից ովքեր ներկաեն եղել այդ երեկոյին, ուստիկարողեմ կատարվամարդկանգ, ծիճասինղատմել ամենայնմաճրամասնությամբ: աԱզգայինթատրոնըհեղեղածկարսեցիհանդիաստեսները առաջին րարիժամաճակշփոթվածէին: «Հայրենիքկամգլխաշոր»անվանումընրանց ժամանակակիցն քաղաքականացվածճերկայացտոիոլելէր ողատրաատովել ման, սակայնոլիեսի բովանդակությամբ հիացածմի քանի ծերունիներից բացի

ողատկերացում անգաճչուներ,որ բեմումհայտնվելուէ չադբայովկին: Այճինչ՝ ներկաներըակնկալում Էին տեսնելգլխաշոր՝քաղաքականիսլամի Տեսնելովչադրայովծածկվածխորհրդավորկնոջը, որը վճուակախորհրդանիշ: նրա հոլարտն նույճորենճեմում էրբեմում,շատերին ուշադրություն դարձրին ողահվածքին: Նույճիսկ «առաջադեմ» ոլաշտոմյաճերը, որ ճիսկինքնահավան էին կրոնականհանդերճները, հարգանքզգացինկճոջհանդերը: արհամարհում Իմամ-խաթիբների ուսումնարանիմի ճարոլիկ սան առաջինըկռահեց,թե ու|է չադրայիտակ,ն քրքջաց՝հարուցելովառաջինշարքերիզայրույթը: թաքնված Երկրորդարարիժամանակկինը, ազատությանն առաջադիմության բուռնմղումովհամակված,սկսեցհանելսն ծածկոցը,ն մի ոյահ բոլորը վախեցանդրանից:Այդ վախըկարելիԷ բացատրելհետնյալկերոլ. եվրոոլականացման աշխարհիկկողճնակիցներըվախենումէին իրենց գաղափարների հետնանքներից: Իրականումնրանքվաղուց համաձայնէին,որ Կարսումամեն բանճնա առաջվա ճճան, որուլհեւտն վախենումէին հպամիստներից:Նրանց ուժովինչ-որմեկինորարտադրել մտքովաճգամչէր անցնամիշխանության հրաժարվելչադրայիգ,ինչողես առաջինտատեղիէր ունենում հանրառղլետության բիներին:րանք ըմդամենըմտածում էին. «Միայն թե ռրանք,ովքեր չադրա չեն կրում,չվախենանիհպամիստնձրիգ, չլինի այնոլես,ինչոլեսիրանումէ, բոլոԷ»: բը չսկսենչադրա կրելն այդքաննէլ բավարար ՀետագայումԹՒուրգուտբեյը ասաց Կային. «Առաջինշարքերումնսկողմնակիցներեն, այլ վախկոտներ»: տաձծնճերը իրականումոչ թե Աթաթուրքի Բոլորըվախենումէին, որ չադիայովկինըկսկսիցուցադրելիրեն,ն դա կկան ճերկայացմանը տաղեցնի ոչ միայնկրոնամոլներին, այլնգործազուրկներին հունկայնհետնտող այլ անձանց:Եվ այնուամենայնիվ, մի ուսուցիչ, որ ճստած ոչ ոք

ՕՐՃԱՆ

ԹԱՄՈՒՔ

/ ՁՑՈԻՆԸ

նռ

էրառաջինշարքերում,հենց այդ ողահինոտքիկաճգնեցն սկսեց ծափահարհլ հանում էր ճրբագեղ,բայց վճռական շարժումՖունդա Էսերին,ով չաղդրան ընկալեցինոչ թե որոլեսեվրոոլականացմանը ներով:Ոմաճքայդ ծԵափերնճ արարք, այլ որոշեցին,որ ուագչին դուր են եկել դերաքաղաքական զորակցող ոդոտեցրել թները,իսկկարաոլիոլարանոցը սանուհու հոլանի է ոգելիցիցթմրած ոռնոցովոդատասխանեց վերճրաենրգլուխը:Այդմիայմակն խեղճուսուցչին ճի մասը: ջիճշարքերիերիտասարդության դուր չեկավ ճան առաջինշարքերիհանրաղետականնեԿատարվածը չադրայի տակ ուսումնատենչգյուղականաղջկափոխարեն, րին:Ակնոցավոր, քՖունդա Էսերիտեսքըշփոթութոլորտաողար ոլարելովհայտնված գալարվելով, են միայնանճաէ՝ հանում ճան է, ճրանց: Ի՞նչ նճշաճակում չադրան մատնեց յան Է կանա՞յբ:Եթե դա ակնարկվում,ուրեմն`ներկայացումը ռակ,անբարոյական լսեցին,թե ճաԱռաջինշարքերումնառածները ծառայումէ իպաճիստներին: օգնականըինչոլեսբացականչեց. «Ճիշտչէ, ճիշտչէ»: Մյուսները՝ հանգառլետի սակայնճույնոյեսայդոլեսվարվեցին:Բայց դա չսթափեցրեց գուցեքծնանքից, ՖունդաԷսերին:Մինչ առաջինշարքերըհուզմունքովհ որոշ համակրանքով հետկում էին իր ազատությունը առաջադեմ ողաշտոլանող հանրառլետական բացականսաներիմիջից լսվեցին սորառճագին օրիորդին,իմանմ-խաթիբների ճտտած ճաչություններ,սակայնդրանքոչ ոքիչվախեցրին: Առաջինշարքերում հանգառլետիտեղակալը,Ազգային անվտանգությանվարչության ողետի բնաջնջելէր ՔԱԿ խիզախն անխոնջօգնականԿասիմբեյը, ով ժաճանակին հիմնականկազմը, բարձրաստիճան մյուսդաշտոնյաները՝մարզի Կադաստրային վարչությանողետը,Մշակութայինվարչության:ղետը, որի որղարտակահամաքելնոռ նություններիմեջ մտնում էր քրդականերգերիձայներիզներ Աճկարաուղարկելը(նա եկելէր կնոջ,երկուդուստրերի, իր ստիոմամբփողհետ), իրենցկաճանցհետ կատյավորված չորս որդիներին երեք զարմիկների

քաղաքացիականզգեառովմի քաճի աղաներբնավչվախեցանաղուսումմուկից,որ սադրիչճղատակներովբարձրացրել էինիմաճ-խաթիբների ձարանիմի քանիտաքզլուխսաներ:Հավամաբար,նրանքհույս էին դրել դահլիճով նեկ ճտտած քաղաքացիականզգեստներով ոստիկանների,ոլատեն տակշարված րի համազգեստավոր զինվորների վրւս,ովքեր, ուռոիկանների րատ լուրերի,գտճվումէին բեմիհտնում: Սակայն ամեճակարնորն այն էր, որ ուղիղ հեռարձակումը նրաճց ներշնչում էր այնողիսիզգացողություն, ասես ճրանցտեսնում էր ողջ (Թուրքիանն Անկարան,թեն, հասկանալիէ, հաղորդուճր սոսկտեղականէր: Առաջինշարքերիողետական ինչոլես ողաշտոնյաճերը, ճան դահլիճում ներկաբոլոր մարդիկ բեճումտեղիունեցողգործադություններին հետնում էին` հիշելով, որ այդ ամենըցուցադրվումէ հեռուտուստեսությամբ, ն ու բեմումտեղիունեցողզավզակությունը, քաղաքական վեճերն անմտությունն հետաքրճերըընդամենը այդ ողատճառով ծրանցթվումէինառավելճրբագեղ թիր, քան իրականումէին: Կային այնողիսիք,ովքեր խցկվել էին դահլիճի ամեճահեծավորանկյուններնու վախեճալովիրենց ուղղվածտեսախցիկճեժամանած

ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ

ՁԱԴՐԱՆ

ՎԱՌԱԾ

ԱՂՋԿԱ

ՄԱՍԻՆ

Ա

շարժումիսկանել, կայիճ ճան այնոլիսիք,ովքեր աըից՝չէինհամարձակվում ն կողմը,որ հասկանան՝աշխաշրջվումէին նայումտեսախցիկի ճընդհատ տու՞մէ այն,թե՞արդենոչ, ն կայինայնողիսիք, ովքերձեռքով էինաճում վերջիճ տանըմնացածները նկատենիրենց:Մակայներեկոյիցուորոդեսզի շարքերից, մեծ մասիմեջ առաջացրելէր թատրոնգճալուն Կարսի բնակիչների ցադրումը հեանելու, ն ոչ թե ներկայացումը տանըհեռուստացույցով ճկարահանմանը ցանկություն: դիտելու ճման գցեցբեմում Փունդա Էսերընոր հանան չադրան սոդիտակեղենի

տաշտիմեջ,զգուշորենբենզինլցրեցվրան,ասես լվացքիփոշի ողղնձե դրված ու ջուր էր ավելացնում, աողա սկսեցտրորել:Բենզինը «Աքիր»լվացքիհեղուկի

շշովէր, որ այդ ժամանակշատ էին օգտագործումկարսեցիտաճտիկինները, ոչ միայն դահլիճը,այլն ողջ Կարսը վճոնց,որ ազատաայդ իսկոդղատճառով օրիորդըխելքիձկել ու ռրոշելԷ լվանալչադրան,ե բոլորը զարմիտխռովարար հանգստացան: մաճալիորեն ինչ-որմեկը: -1վա, աղջիկսլավ տրորիր,-վերջինշարքերիցբացականչեց Ծիծաղհնչեց, առաջինշարքերիոլաշտոճյաները շփոթվեցին,քայց դա մ եծամասնության կարծիքն էր: դահլիճի բղավեցճեկ ուրիշը: Տրորիր, իճչոլես«Օմոյի» գովազդում,Բացականչողները իմամ-խաթիբների ուսւմնարանիսաներէին, բայց անհանգտոացնում, նույնքանէլզվարճացնում էինդահքաճիոի նրանքորքան չէինբարկանում:Դահլիճի մեծամասնություէիճին՝ճրանցվրաառանձնառյես էին, ճը,ճան առաջինշարքերնզբաղեցրածոլաշտոնատարայրերը,ցանկանում ն չարչրկված,յակոբինյան սադրիչ քաղաքական որ այդ ժամանակավրեղ,, հնարավորինս շուտ ն առանց Մարդկանց ողիեսը ավարտվի տհաճությունների: ոմ հետ ես ասում զրուցեցիշատ ապրիներաձգ, էին, որ մեծամասնությունը, իրենքունեցել են նույնզգացողությունը. բարձրաստիճան այրերից մինչնվերմեջինաղքատ քուրդը, այդ երեկոԱզգայինթատրոնումգտնվողկարսեցիների ծամասմնությունը ուզումէր ականատեսլինել որէ ոչ առօրյա քանի,ինչոլես սովորաբարլինում է թատրոնում,ն մի քիչ զվարճանալ:Չի բացառվում, որ ին ուսումնարանիսաներիցոմանքիճչ-որքանծրագրել ոլատմամ-խաթիբների ըատտովում էինփչացճելճերկայացման ողատճառած ուրախությունը, սակայն առայժմնրանցիցայնքանէլ չէին վախենում: Իսկ Ֆունդա Էսերը իր գործը շարունակումէր այն տանտիկինների նման,որոնցհամար,ինչողեսճերկայացնունեն գռվազդները,լվացքըկատարէ: Որոշժամանակ յալ հաճույք անգնա տաշտիցհանեցթաց սն չտդրանն դրոշի նման բանալով՝գույց սմվեցհանդիսատեսներին՝ միաժամաճակ ձնագնելով, է թեուզում այն գցել ողարանին: հայացքի Սակայնհեւոռ, ամբոխիառդշահար առջն,ոիը ճգնումէրհասկանալ,թե ինչ է կատարվում, գրոլանիցհաճեցկրաբւ վառեցչադրայիեզրը:Մի ոլանլռություն կայրիչն իջավ:Լսվեցչադրան կլաճողկրակիլեզվակների շրշյուն ն ճարճատյուն:Բոցի տարօրինակ,ահասարսուռ ցոլքերը տարածվեցին ողջ դահլիճի վրա: -

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՑՈՒՆԸ

Շատերըսարսափահար վեր ցատկեցին. կարգիամեԴրան ոշ ոք չէր աղատում։Վախեցաննույնիսկաշխարհիկ Երբ կիճրբոցերովողարուրված չւոդրանզցեցհսւռանամոլիկողմճակիցները: որ կրակըկկլանիբեմահարթակը, ոիը հարյուրհիսուն կիճ,ոմանքվախեցան, մնատարիներից տարվաոլատմությունուներ,կխժռիԿարսիամենահարուստ վարագույրը:Մակայն ճերկաներիմեծ մացած թավշյակեղտոտ,կարկատած հասկանալով, որ ճետըարձակվելէ աղեղից:Այժմ սը համակվեց սարսափով՝ էրաճեն ինչ: հնարավեր սաճերիշարքերումաղմուկ-աղաղակ հմամ-խաթիբների ուսումնարանի ամո՛թ,կորե՛ք: բարձրացավ: Լավեցինզայրսղիցբացականչություններ՝ Անատովածնե՛ր, հավատիթշճամիներ,-բղավեցմեկը,- աճաստված Պթեիսաճեր: Առաջինշարքերըդեռ շիռթված էին: Նույն միայնակխիզախուսուցիչը տլոքիկանգնեցն բղավեց՝«Լռեք, թողեքներկայացում դիտենք»,ասկայնճրան ու աղաոր «կորեք»բացականչություններն ոչ ոք չէրլսում: Երբ որարգ դարճավ, ն է դակներըչեն դադարելու, միջադնոլրավելի ծավալվելու,տագնաոլիալիք բարձրացավ: Մարզիառողջառղահության ողնտդոկտորՆնզաթը վարչության -

իսկույնոտքիհանեցփողկառղղավոր որդիներին,հյուսքերկառղած դստերը,կճոով բոլորիցշքեղ էր հագնված՝սիրամարգիփետուրիճմանվողատլասե Վզեստ,ն ուղնդրվեցդեղլիելք: Կարսիհնամենիհարուառգերդաստանի շառավիղ կաշվեղենի առնտրականՍադիք բեյր, որ Անկարայից ժամաճել էր իր

ջը,

գորեերով,տարրական դոլրոցինիահամաղասաիանցիճ՝ Ժողովրդական կուսակցության անդաճփաստաբան Մաբիթբեյը,տեղճերից ելանմիաժամաճակ: Կան ճկատեց,որ սարսափըողառտել է առաջինշարքերը,սակայնանվճռակաւնորենմնացտեղում,որուլհնանվախենումէր, որ աղմուկիդատճառով կմոռաճմ մտքումղահած բանաատռեղծությունը, որը դեռչէր հանձնել կանաչտետրին, բայց ճա ճույնոլեսարդենմտադիր էրվերկեճալ:Բացիայդ՝ նա ուզում էր դուրս գալ թատրոնիցն վերադառնալ Իփեկի մոտ: Այդ նույնժամանակ բեմեզրինմոն բարտեցավՀեռախոսայինվարչությանոլետ Ռեջայիբեյը,որիգիտելիքների քիհանդեոլհարգանք էրտածում ողջ Կարսը: Աղջիկս,-ասաց ճա,- մեզ շատ դուր եկավ ձեր ողիեսը,որը ողաշտւղանում է Աթաթուրքի գաղափարները: Բայց ավարաեք,ժամանակճէ: Տեսեք,բռլոիը հուզվում ենճ,ժողովուրդը զայրացելԷ: Հատակինընկածշադրան արագորենհանգավ,ծխիմեջ կանգնած ՆՖունդա Էսերըայդ ողահինարտասամճում էր մենախոսություն,որը «Հայրեճիք կամչադրա» ոլիեսիհեղիճակիոլարծանքնէր, ե որի ամբողջական տեքստըհեժըտագայումես գտնելուեմ Ազգայինտների1936 թվականինհրւստարակած ում ես ղովածուճերից մեկում:«Հայրենիքկամչադրա» ոլիեսիհեղինակը, գտա Ստաճբուլում,նկարագրված դեոլքերիցչորս տարիանց, ինճառւնհրկուսը բոլորած, բայց դեռ աճրաոլինդմի ծերունի,չարաճճիթռոճերին(հիմնակաճում՝ աղաներ,ովքերչէիճիջնումնրավրայից)սաստելուն զուգընթաց ինձորատմեց -

ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ

ԶԱՂՐԱՆ

ՎԱՈՍԾ

ԱՂՋԿԱ

ՄԱՍԻՆ

Աճ

ն դրան անահդյակէր ոլհեսիկարսյանբեմադրությաճը (նաբացարձակառդես

իրադաբճություններին), որ իր մյուս գործերինմաճ («Աթաթուրքը հաջորդած նվիրվածոլիեսներուսււմճարանճերի գալիսէ», «Աթաթուրքին համար»,«Պինրամասին»ն այլն) հաճիրավիմոռացոթյանմատնվածոինսի շողություններ ու այդ դրվագը1930-ականթվականներիուսաձճողներն Ծառայողները դիմավորումէինհոտնկայսծափահարություններով, արտասուքնաչքներին: Իսկհիմաիմամ-խաթիբների ուսումնարաճի սաներիաղմուկ-աղադակի,բացականչությունների, հայհոյանքների որւտոճառովոչինչչէր լսվում: Թեն ու դսմլիճիառաջինշարքերըվախեցած մեղավորլռումէին,բայց ՖունդաԷսեչէին հասնում որնէ մեկիլսողությանը:Չի կարելիասել,որ հստակ բի խոպերը է հիմնավորում խվեց,թե զայրացած աղջիկնինչոդես իր արարքըա̀սելով,որ ոչ միայնանհատ ճարդու,այլն ողջ ազգի ամեճակարնոր արժանիքը ոչ թե արտաքինտեսքնէ, այլ հոգնորէությունը,ն այժմոլետքէ միւանաղ քաղաքակիրթ ազգերինու բոլորիհետ ձգտելեվրոորական արժեքների, ազատագրվելշադրաներից, ու չալմաճերից, զլխաշորերից, թասակցերից որոնքխավարեն աիռումմեր ոգու հն վրան հանդիսանում հհտամնացության խորհրդանիշ: Սակայնմոլեգինողատասխանը, որ հնչհցետինշարքերից, լտվեցողջ դահլիճում. Դու | տկչորվիր, փախիրքո Եվրոռյա, ակյոր փախիր: Նույնիսկ առաջինշարքերիցհնչեցինծափերո խրախուսական բացականչություններ: Այս հանգամանքը դարձյալթնաթափարեցամենաառաջին ն ուժեղացրեց շարքումնստածներին վախիզգացողությունը:Այդ ոլահինԿան շատերիհետ բարձրացավ տեղից:Ամեն ոք մի բաճհրասում. ետնիշարքերըճոլեգնածբղավումէին, ոմաճք, դոճերինճռտենալով, այնոամենայնիվ, փորձում էինետ նայել,իսկՖունդաԷսերըշարունակում Էրարտասանել մենախոսություճը,ռրը չէր հասգում ռրեէճեկի լսողությանը: -

կրակել, հռացամՄեւը լիցյավոոված թատերաբեմ Հեղափոխության ամեն ինչ կատարվեց շսոռ Այնճուհետն

եց

հայտնվեցինթաՆրանց ձեռքերինդախավարամեոլներ»: երկուբռի «թասակավոր վամորուս են ողատժել ն երնումէր, որ ցաճկաճում իսկտեսքերից շույններէին ողարաճներ, նձ Ֆունղա Էներին,ով չադրաճ հանելով կրակին հանձնճելովմ̀արտահրավեր Հորագ: Բեմում

էրճետելԱլլահիորատգաձներին: Մ որուքավորները հափտեցին ՖուճդաԷսերին,որը նրանցից ազատվեշարժումներկատարելովգալարվել: լու հաճարսկսեց կրքահարույց Նա իրեն ողահումէր ոչ թե առաջադիմության հերոսուհու, այլ «կնոջ են»՝ ճմանակելով ճման,որինողատվազրկել այնկերոլաիներին, որ հյուրախաէր գավառական թատրոններում: «եռւնդա ղերիժամանակ ճերկայագնում Էսերը սովորշարժումով խոնարհում էր գյուխը՝ասես գոհ,սակայնաղաչականհայացքները,որ ուղղվածէին «խավարամոլների»այրականարժանաղատվությանը, հակառակ ճրաակնկալիքի, որնէարձագանքի չարժանացան: «Մավարամելներից» մեկը բռնեցնրա մազերիցու շոլրաեցհատակին,իսկ մյուսը, ըգդունելով մի կեցվածք,որ հիշեցնումէր Վերածննդիկտավներիողատկերները, օրինակ, կեցվածքը,նրակոկորդիձդրեցդաորդունզոհաբերելու ողատրատո Աբրաձամի շույնը(մայն դերասանն որը կատարում էրՖոնդա Էսերի էր գրիմիու մորուքիշնորհիվ): րը, բայց անճանաչելիորեն կերողարառափոխվել Այդ տեսարանում շառ բան փոխառվածէր այճ մաացածինմղճավանջներից, ն շարիաթի որ կհաջորդեր «հետադեմների կողմնակիցների առխտամբությանը», ու եթեայն տեղիունենար,ն որովահաբեկելն ահաբեկվելը հանրատդետության առաջինտարիներինլայն տարածումէրգտելեվրողղակաճացած մտավորականությանու ծառայողների միջավայրում: Առաջինը, քեմինմոտ նստած տարեցծառայողների հետ,կատարվածից հեռու վախեցան բեմից տեղավորվածտարեցոլահոլանողականները: ն ՖունդաԷսերը այդ վեհառղանե «Շարիաթիոլահառղանները» դիրքում անշարժմճացինուղիղմտասնչթ վայրկյան:Ամբոխճայդ ըճթացքում մոլեգնում էր,ն հետագայում Կարսիշատ բնակիչներ, որոնցհետ ես զրուցեցի,տառմ էին, թե այդ երեքըայդոլես անշարժ ճճագելձն անհամեմատ երկար:Իճամ-խաթիբներիուսումցարանի սաներինափերիցհանել էր ոչ թե բեմում հայտնված «աստվածավախ խավարամելճերի» ցուցադրական այլանդակտեսքը,ոչ թե ն ոչ էլ ճույնրանցարգահատելի վարքը,ոչ թե ծաղրանկարային կերոլարները, ն ոչ թե չադրա կրող կնոջ նիսկայն, որ ցուցադրվումէրշադրայիցհրաժարված տառառդանքը: Նրանք հասկացոլէին,որ ողջ օլիեսը համարձակորեն բեմարկէ: Եվ կատարվածին ված տադրանք ի ո(ղատասխան՝ ազատությունտվեցին նստաիրենցկատազությանը. բղավումէինն բեմնետւում նարնջիմնացորդներ, ու քարձիկներ ն միննույնժամանակ,գիտակցելով,որ ավելի ավելիխորնեն կով գնում հենց իրենցհամար նախատեսված սադրանքին,անելաճելիությունից ավելիէրնմոլեգնում: որ վերջինկուրսիուսանող, միջահասակ Այդ էրոլատճառը,

էր, բիչ առաջ

հոր դե-

ՃԵՂԱՓՈԽՈՒԹՅԱՆ

դ

ԹԱՏԵՐԱԲԵՄ

ԱբդուռահմանՕզը (նրահայրը,որը երեք օր լայնաթիկումթ

հետո

Սվազից

կգաորչլու դիակըտանելու,խնդրելէ գրելճրաիսկականանունը),ով քաղաքա-

կանոլայքարիբիչթեշատ փորձունեցողնէրնրանցմեջ,ճգնումէրհանգառացն սախոլել լոել ու նստել,սակայն նրան ոչ ոբ չէր ենթարկվում: ճել ընկերներին ու բացականչությունները: որոնց Այսուայնկողմիցհնչող ծափահարություններ դահլիճումգաճվողոլարաոլհետաքրքրասերներն էին,ավելիէին հեղինակները Աճհամեմառռ կարնորէր ճան այն, որ Կար» մոլեգնածումաճողմճերին: ոգնորում ովքեր,ի հակադրությունմերձակա ճարզերիիսիերիտասարդիպամիտոճերը, անգործությանէին մատնված,այդ երեկովերջաոլես րենցհամախոհների, ն խրոխտ հնարավորություն էինստացելբոլորինստիպելլսելիրենցհամերաշխ որ իրենցհաջողվելէ վախ ձայնը,ն զարմանքովու ցնծությամբհայամաբերեցին, ճւռոած ու զինվորականների առաջինկարգերում ողաշտոնյաների սերմանել մեջ: Եվ հիմա,երբ հեռուստատեսությունը տեղիունեցածըցացադրում էրքաղաքով մեկ, նրանքայլես չէին կարողհրաժարվել իրենց ուժըցուցադրելուհաճույքից: Հետագայում բոլորը մոռացան,որ աստիճանաբար ուժգնացողաղմուկի հ բոոնան տակթաքնվածէր զականչությունների գվարճանալու ստվորական զանդիտելեմ բազմիցսն տեսել,որ կաթյում:Ես այդ երեկոյիտեսագրությունը ու կռչերշաղ տվող ուսանողներից հայհոյանքներ շատերըդա աճում չին ծիծա» ու արձաղով,իսկճրաճցոգնորողծափահարություններ բացականչություններ կողճերիհիճնճական մաճըսովորական քաղաքացիներ էին,ովքերձգտումէին այդ կերոլգոնն ճիքիչզվարճանալ ամեասկանալի «թատերական»ճերկայացման վերջումն միաժամանակ է իրենց: Ես յաղ հասկացնել,որ այն ձանձրացրել հմ

նրանց, ովքերասում էին. «Եթե առաջինշարբերըայդքանլուրջ չընդունեին

ն այդքան դատարկ աղմուկնու բացականչությանները չհուզվեին,ոչինչտեդի չեր ունենա»,լսել եմ ճան ճրանց,ովքեր ասում էին. «Բարձրաստիճան ղաշտոնյաներըն ուննորնձերը, ռրոնքտասճութվույրկիանանց ստատրսսոիահար հեռան, իրականումգիտեին,թե ինչ է տեղիունենալու,ուտղիհեռացաճիրենցընտահեւ»: Իսկ այդ ամենիցհեւոո շատերն ճիքների ավելագնում էինճան, ռր «ամեն իճչձճախառլես ծրագրվելէր Անկարայում»:

է Կանսարսափով գիտակցում էր,որաղմուկի ողսոռճառով կորցնում բա-

մոռանում այն, ինչ ծաաոեղեությւծը, ճլահել էրմտքում:Նա նույնոլեսայդ ռոլահին ելավդահլիճից: Իսկբեմումհենցայդ ժամանակ հայտնվեց երկարսոլասվածանձէ նավորությունը, որը ՖումդաԷսերինոլնաք փրկերթավամորուսհեսադեմների Դա ՍունայԴաիմմճ ձեռքից: էր, ինչողիսին էր:Նրա գչխինճիշտայնողիսի փափախ ն Ազատագրական դնումէինԱթաթուրքը ոլտտերազճի հերոսները, հագիներեսուճականթվականների զինվորական հաճազգետռ էր:Հենց Ճա, հավատարիմ զիճակիցներով շրջառատված,բեմ բարձրացավ (բնավ չր զգացվում, որ ճա ն տորտափահար թեթնակի կաղումէ), մորուքավոր խավարաճոլները վախեցան ընկանհատակին:Դարձյալնույնտարեցուսացիչըմիայճակոտքիկանգնեցն «Ուռա, կեցամբողջ ուժովծափահարելով՝ ողջունեցՍաճայ2աիմիհաղթանակը: ցե»,-բացականչեցին ձիքամիհոզի:Երբ ոյայեաոլույսը ողողեցՍունայԴաիմին,

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

ճա Կարսիբնակիչներին թվացայլ

ժամանած հրաշագործ հերու: աշխարհներից

Բոլորն անմիջառլեսնկւստեցին,որ ճա գեղեցիկէ ն քարեկիրթ:Փխրուն ն նույնիսկփոքր-ինչկանացիգեղեցկություննու ողբերգական,բայց միաժառրոնցշճռրհիվ1970-ականներին ճաճակկամայինու վճռականխառնվածքը, ն խոռնամեծ ժողովրդայնություն էր ձեռքբերել՝Չե Գեվարայի,Ռոբեաղիերի հայացքներ դավանող ուսանողության միվարարԷնվերփաշայիդերերըձախ ն բնավչէինտուժել չէինխուճացելԱնատոլիայովմեկ ջավայրումկատարելով, վնասելէր ոտտանջագին շրջագայությաններից, որոնցժամանակ կատարած բը: Ձյունաթույրձեռնոցովամփոփվածաջ ձեռքիցուցամատըճրբագեղշարմա ասաց. «Վ.ոե՛ք»: կզակին6 ոչ թե շուրթերին՝ ժումովմոտեցնելով ն' դահլիճճէրլռել,ե՛ ողինսում այդ խուքեԴրա կարիքը չկար,որովհետե լսեցինհետնյադը. էին,անմիջառլեսճատեցին րր չկային:Ովքեր կանգնած ն ՏառաղղումԷ: դա առտահայտության լոկ ճի ճասց էր, որովհետն ոչ ոբ Պավանաբար -

Առաջներում՝ այդ խոսքերը լսելիս,հանդիսայթն ովէ տառառյում: չհասկացավ, Է տեսըհասկանումէր,թե ոլիեսճին: ոզուճ ասել, իսկ հիմաԿարսի բնակիչճնեում դիտել ոճ ողջ երեկո, հենց րը գլխիչընկան, բե ով է տառաչդում`նրաՐնք, Բայց, այնուամենայնիվ, իրե՞նք,ՓունդաԷսե՞րը,թե" հանրաոլետությունը: ճշգրիտէր: Վախով Աառղրումը, որիմասինասվումէր այդ արտահայտությամբ, համակվածդահլիճըթաղվեցշփոթահարլոությանմեջ: ասաց Սուճայ ԶաիՃարգելին թանկագինթուրք հասարակություն,ճը,- ոչ ոք չի կարողքեզ ետ դարձնելայնվեհ ու մեծ ճաճաողարհից, որը դու ելել ես՝ առաջադիմության ուղինընտրելով:Մի անհանգստացիր: Խավարամոլնեն հիտամնացները րը, անմաքուրները երբեքչեճ կարողանափայտ խրելոլատճությանանիվներիմեջ: Նրանք, ովքերձեռքկբարձրացնեն հանրառլետության, առաջադիմության ազատության, վրա,կոչնչացվեն: ՆեՆրա ականջին հատավ այճ արձակեց ծաղբական բացականչություն. ն Ատտած ջիոլի հուզված խիզախընկերը,որը էր ճրաճիցերկու աթոռ այն կողմ: հետ միախառնված Իսկ այդ ընթացքումդահլիճումիշխումէր զարմանքի խորին լռությունե վախ:Բոլորընստելէինանշարժ,ինշսդես ձգվածմոմ,բոլորնաղասում էին փրկչիխիստն հուսադրողխոսքինի̀նչըկոլղարզաբաներ ներկաձանձրադի յացմանիմաստը,սոդասում էին, որ ճա մի քանիիմաստունողատմություն կանի, որոնքհետագայում կքննարկեն իրենցտներում:Սակայնկուլիսների երկուկողնս երեքը,որոնքհայտնճիցերնացից մեկական զինվոր:Առլանրանցմիացան վեցիննտնամուտքից, անցաննստատեղերիարանքներովն բարձրացան բեմ: ժաՄլզբումԿարսիբնակիչները աճհանգստացան, որ դերասանները, ինչողես են դահլիճով,սակայնհետո դա զվարճացմանակակից ոլինսներում, անցնում րեց նրանց:Նայն ողահինբեճ վազեց ակնոցավորմի տղա՝ բոլորին ծանոթ Նա Ազգաշ լրագրավաճառը: Հանդիատտեսները ճանաչեցինճրանն ժողտացին: )ին թատրոնի դիճացգտնվողլրագրերիկրոյակի տիրոջզարմիկնէր՝ ակնոցան ուշիմմի ոլառոանյակ: վոր,համակրելի Ակճոցավորին ճանաչումէին բոլդրը, -

ՀԵՂԱՓՈԽՈՒԹՅԱՆ

ԹԱՏԵՐԱԲԵՄ

նՓ

ճա՛աճեն օր որովինտն լինում էրկրոլակում:ՏղանմոտեցավՍունայԴաիճին,հ կ ռացավ, ինչ-որբան ասաց նրաականջին: երբվերջինս

Ողջ Կարսը տեսավ, որ լսածը շաա վշտացրեցգերասաճին: Մեզ հարոնիդարձավ,ռր մանկավարժական իճստիտատի տնօրենը վախճանվել),- ասաց Սունայ Զաիմը,-այս տոռր ոճրագորհիվաճդանոցում ծությունըկլիճիվերջինհարձակումը հանրարբլետության վրա, աշխարհիկ կարգերիվրա, (Թուրքիայիառլագայիվրա: Դահլիճըդես չէր մարսելայդ անղեկությունը, երբբեմումգտճվողզինհրացաններն ի ջեցրին ուսերից, վորները փակաղակներճ առաջ մղեցինուճնշամ հանդիսատեսների վրա: Անմիջառդես բռնեցին ուժեղաղմուկբարձրացավ: Դինճ եկական կրակոց վորները արձակեցին: Կարելիէր ենթագրել, թե դա վախիկատակախաղ է, կրակոցողիեսի երնակայական աշխարհից՝ ուղղված այն տխուրդեոլքերին,որ աեղիեճ ունեճում իրականկյանքում: Կարսի բնակիչները, որոնցթվում էր, թե հայտնվելեն թատերական փորձարարության օղակում,ռրոչեցին,որ դա արնմուտքից ներթափանցգած ժամանակակից քեճակաճնորույթԷ: Եվ այնուամենայնիվ,շարքերով ուժեղ շարժում, հուզմունք անցավ: Նրանք,ովքերվախեցելէրճկրակոցիձայնից,այդ հուզմունքնընկալեցինորոլեսնան այլոց համակածվախ:Մի քանիհոգիփորձեցին ճռրիցկանզնել,իակ բեմուճգտնվող«Տորուքավոր խավարամոլները» ավելիկծկվեցինվախից» Ոչ ոք շշարժվի,- ասաց Մունայ Զաիմը: ու ես Գինվորներըվերալիցքավորեցին հրացանները մեկանգամնշան բոնեցինամբոխիվրա: Ճիշտայդ ոյահինցածրահասակ,խիզախուսանողը,ռրը ճստած էր Նեջիոլիցերկուաթոռ այն կողմ,վեր թռավ ն բացականչեց. Անիծյալլինեն աշխարհիկանատովածնձրբ, անիծյալլինենաճատովածֆաշիստները: Զինվորները կրկիճկրակեցին: Կրակոցներիորոտի հետ կրկինդահլիճիվրա տարածվեցահ ու մսղրսափիշունչը: Աջնուհետնբոլորը տեսաճ, որ վերջինշարքերումճտտած ուսանողը,որը քիշառաջ վեր էր թռելու բացականչել,ընկավաթոռին,կրկին վեր թոավ, այա ջղաձիգթափահարեց ձեռքերը:Մի քանիսը,ովքեր ողջ երեկոյիընթացբումծիու ծաղել էին ուսանողների ճան տարօրինակ գրգռիչվարքիվրա, Եիծաղեցին -

-

-

շարժումների, աղա ն՝ ավելիտարօրինակ՝ անբնական շարժումներիվրա, որիցհեռ ուսանողըմեռածիձմաճ տաոդալվեց շարքերիմիջե:

այդ

Ձգացողությունը,որ իրենցվրա իրոք կրակումեն, դահլիճիորոշ հառովածձերիգիտակցությանը հետո: Հանդիհասավմիայներրորդհաճազարկից

սատեսները ոչ թեսոսկձայնլսեցին,ինչողես ինում է, երբկրակումեն աճգնդակ փաճփուշոներով, այլ կրակոցնգգացին ճերքուստ,ինչես լիճում Էրայն զիշերներին, հրբզինվորճհրը փողոցներում ահաբեկիշներ էինորսում:Բոհեմյան մեծ վառարանից, Սալիկներով երեսոլառված գերճանական որը շուրջ քառա-

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՍՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

ձայնհնչեց,ն էրհսկայականդահլիճը,տարօրինակ սունչորստարիջեռուցում քանիոր վառարանիթիթեղեխողովակինանցքէրհայտնվել,այնտեղիցծուխը շիկացածթեյնիկիծորանից:Այդ ժամանակբոլորը հորդաց,իճչոլեսգոլորշին ու դեոլիբեմ գնացողմարդու որ շարքերից բարձրացած ձկատեցին, միջին ճան է, զգացին վառոդիհու: Ակնհայտ գյուխն աճրողջովինարյունաշաղախ է սկսվելու,սակայն դահլիճումգտնվողներիցշատերը էր, ռր ուր որ Է խուճառղղ դեռ չէինշարժվումտեղերից ն լուռ էին,ինչղես քարեկուռք:Դահլիճճերթաէ մարգգագողությում, ինչոլիսինողարուրում անտանելի փանցեցմիայնության է տեսնում: Եվ երը զարհուրելի երազ այճուամենայնիվ, դուն այն ժամանակ, էրդարձրելԱՅուսուցչուհիՆուրձ խաճումը,որը սովորություն զիակաճության կարամեկճելիսաճեն անգամայցելելԱզգայինթատրոնն դիտելբոլոր ներկայացումները,առաջինանգամքարձրացավտեդից ն քանի որ ցնցված էր սկսեց ծափահարելճրամց, ովքեր թասոնրակաճ հնարքներիճատուրալիզմից, ճան բարձրագավ Նեջիողը բեմումէին:Այդ ողահիճն ն հուզվածուսանողիճմաճ փորձեց ինչ-որբանասել: զեԶինվորներըանմիջառլեսկրակեցինչռրրորդ անգամ: Համամայն ն կուցագրի,որիվրաշաբաթներշարունակգաղտնի տքնաջանաշխատելէրճիջադեոլըհետաքննելու համարԱնկարայից ողարկվածփորձագետ մայորի,այդ արձակված գնդակներից դահլիճումգոեվել հաճազարկից է երկումարդ:Նրանցից մեկը ՛Նեջիոլնէր, գճդակիխոցելէի ճրա ճակատնու աչքը, մակայն եմ չեմ քաճի որ այդ կառղակցութկարողոլնդել,թն նա մահացելէ հենցնույնողահին, հմ նան յամբլսել այլ կարծիքներ: Եթե կարայնողիսի ողահ,որի շուրջ համան՛ րանք, կարծիքէինբոլորը՝ն՛ նրանք, ովքերճառած են եղելմիջինշարքերում, հն ովքերիրադարձությանը հետնել առաջինշարքերից,դա այն էր, որ երրորդ համագարկիցհետո Նեջիոլը նկատելէր, որ դահլիճու|գնդակներեն սուրում, բայց տեսածըընկալելէր բոլորովին այլ կերոլ:Մահիցերկուվայրկյանառաջ ճա բարձրացավ ն ասաց այճ, իճչյսել են շատերը(իճչը, սակայն,տեսաժաողավենըչէր արձաճագրել): են: Կանզառեք,չկրակեք,հրացանները լիցքավորված Այդղես ասվեցայն, ինչ հասկացելէր ողջ դահլիճը,բայց ոչ ոք չէր ուգում խոստովանել:Արձակվածհինգ գնդակճերիցմեկը դիոլավայն օթյակի գիողսեդառինուն,որտեղիցքառորդ դար առաջ իր շան հետ կինոէր դիտելԿարսի խորհրդային վեիջինհյուղատոսը:Կրակողներից մեկը,որ սղերդցիքուրդ էր,չէրուզումոչ ոքիաղանել:Մյուս գնդակը,ռր արձակվելէրնույնճտադրությամբ ն նույն անձճարակությամբ, խրվեցթատրոնիառասոաղիմեջ, ն հարյուր քսանտարվավաղեմիության գաջիու ձեփիբեկորներըձյաննման թափվեցին տագճառղահար ձարդկանցգլխին:Եվս մի գնդակխրվեցդահլիճիհեռավոր ծայրումտեղադրվածուղիղ հեռարձակմանտեսախցիկինկիցփայտնճաղաշարի մեջ, որին մի ժամանակ հենվել են հայ հրազկոտ,բայց աղքատ օրիորդները,ովքերէժան տոմսճիով, ոտքիկանգնածդիտելեն Մոսկվայիցժամաճած թատերախմբերի ներկայացումները, լարախազացների ելույթները,ունկնդրել -

ՊԵՂԱՓՈԽՈՒԹՅԱՆ

ԹԱՏԵՐԱԲԵՄ

ԱՂ

ն նվաղունմատներով նվագախմբիհամերգները կառչելայդ ճակամերային հեռու անկյունումտեղադրՉորրորդ գնդակըծակեցտեսախցիկից ղաշարից: ն վածաթոռիթիկնակը խրվեցդահլիճիվերջումկճոջն այրիքենուհետ նստած ե գյուլատնտեսականայլ մեքենաներիոլահեստամասերի տրակտորների աառնտրովզբաղվողՄուհէդդինբեյի ուսը, ով հայացքըհառեցասաստաղին՝

ռաջինոյահկարծելով,թե վերնից`իճչեղեսքիչ առաջ, ինչ-որ բան է թափվում: կոտրեցզինվորթոռանըՏրաոլիզոնից տեսակցության եկածն ուՀինգերորդը ետ նստած քիչ մի ծերուճուակնոցիձախառլակին, կանող-իսլամիստներից ուղեղիմեջ ն անշշուկ աղաճեցծերուկին,որը մինչ այդ էլ ճնջումԷր. ճա խրվեց ն ծակենույնիսկչզգաց, որ ճճռնում Է,իսկգնդակըդուրս եկավճրածոծրակից մի քուրդ տղայիտոոլրալովաթոռիթիկնակը,խրվեցմնաց տասներկուամյա ու լավաշովբրդուճներ մեջ: խաշած ինդ խաշած ձվերից մեկի Տղան ձվով կի էր վաճառում,ն. այն ահին, երբ ծերուկինսողանածզնդակը խրվեց ձվիմեջ, ճա մտելէր շարքերիարանքըն մանրըվերադարձնելով՝ ողարզել ձեռքը: եմ Եսայդ իրադարձությունները նկարագրում այաղիսիմանրամասճությամբ,որոլեսզիբացատրեմ,թե Ազգային թատրոնումգտնվողբազմությանմեծամասնությունն ինչուէր անշարծճատել, չնայածիրենցվրակրակումէին:Երբ կրակեցին երկրորդանգամ,բոլորը որոշեցին,որ ուսանող, ւմ քունզինվործերը քը, սիրտըն կոկորդըմինչ այդ խոցելէին գնդակները,չափազանցխիզախության պատճառով ընդգրկվել է բեմականացմանմեջ՝ որոլես զարհուրելի մի զվարճալիմիզանսցեն: Մյուս երկուգնդակներից մեկիդիողավ ճերկայացման նտոած մի ուսանողի (առաջին ետինշարքերում աուսիկ կրեքին ինքնատոլանութիոնըկատարածաղջիկըճրազարմուհինէր),իսկվերջինգճդակը՝արդենվաթսուն տարիշարքիցելածեղսոռիժամացույցի փոշովու տորդոտտայնով ծածկված ժամանակդիղիելէր նույն թվատախտակին: Գճդակը,որ երրորդհամազարկի տեղը,փորձագետ մայորինատյացուցեց,որ երեկոյիհամարընտրված դիոլուկահարզինվորներիցմեկըդրժելԷ Ղուրանիվրա տվածերդումըն խուսափելմարդ

սղանելուց:Ինչոդես իրզեկուցագրում նշել է մայորը,մռտավորաոլես նմաճատիոլ ճան եսմի խնդիր հարուցել այն, որ հաճազարկի ժամանակ ս ղղաճված էր ձրրորդ ճան ուսանող,որ հայտնի էր որոլես թունդ իպամիսճ, միաժամանակ Կարսի ՊԱՎ-իգործակալէր ն իր ողարտականությունները կատարում էր բարեխիղճու նշել էր,որ ընդդեճողետության դաՊաիտաճանաչորեճ: Մայորիփակագծերում տական հայց ներկայացրած նրաընտանիքին դրամական փոխետտուգում վճարելուանհրաժեշտություն մեկըսոդանեցԿարսի չկա: Վերջիներկու գնդակներից ն ավանդառյաշտ կրոնասեր մասիկողմիցհույժսրված Ռիզաբեյին,ում բսրեբարությամբ աղբյուր էր կառուցվելԿալե իչի թաղամասում, իսկ ճյուսը՝ նրա նա դժվաԵառւսյիճ,ով ծերուկիմիակճեցուկնէր, քանզիվերջինտարիներին րոթյամբ էր բայլում:Դժվարէ բացատրել,թե այն ժամանակ,հրբհրկուհավատարիմընկերներըհոգեվարքի ճիրաններում տառաղիելով աճքումէինդահլիճի մեծ մասըանշարժհետնում հրահենցկենարոճում, ինչու՞էրհանդիտատեսների ցանները զինվորներին: վերսդիցքավորող

ՕՐՎԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

Աչ»:

/ ՁՅՈՒՆԸ

որ ինչ-որ զարհոլմատածներս, հասկացանք, Մենք՝ հտինշարքերում է շատ տարիներանց ինձ ասաց մերձակաանասնարելի բան կատարվում,մեկի տերը,ով առ օրս թույլ չի տալիս հիշատակելիր անունը:ֆերմաներից Մեճք վախենումէինք, որ եթե շարժվենք,ուշադրությունկհրավիրենքմեզ վրա, հետնում էինքքարա» նան մեզ, ուստի կատարվածին փորձանքի կենթարկենք -

իսկչհանելով: ցած, ծոչտուն Թե ո՞ր էր դիղլելչորրորդ հաճազարկի ժամաճակարձակված զնդակփորձագետ մայորը:Գճդակներից նույնիսկ ներիցմեկը,չզարողացավողարզել որը Անկարայից Կարս էր եառնտրականի, ճի երիտասարդ ճեկրվիրավորեց

ն ակումբային սարքերիառլառիկ վաճառք խաղերի կել հանրագիտարանների նա լինե(երկուժամանց կմահանաարյունաքամ կագմակերողելու ճոդատակով հատակին, էր այն մասնավոր օթյակի որը Մի գնդակհսկա անցք բացել լով): մեծահարուստ հայ վազբաղեցնում էրկաշվեղենի 1900-ական թվականներին ողճնվածընտանիքի ճառականԳրիգոր Ճզմպչյանը,երը մորթեզգեստներով մեկը խոցելէր անդամներիհետ այցելումէր թատրոն:Մյուս հրկու գնդակներից ու ՛Նեջիողիձախաչքը, երկրորդըբ̀արձր անաղարտճակատը, բայց, ինչոլես չէին սղանել ճրան,որովոդնդումէին ոմանք,միանգաճից չափազանգնելով հեւոն դատելովհետագայումոլատմածճերից, քաբեմինճայելով՝ռլալտանին

ցանանչելԷր.«Ես տեսնում

եմ»:

հետո դեոլիդուռը վազող,բղավոդն հառաչող Այսվերջինկրակոցներից մարդիկթաքնվելնն: Ուղիղ հեռարձակման ռեժիսորըհավանաբար ոլառկելէ ողատիտակ՝ հատակին.ճրատեսախցիկը,որը մինչ այդ անընդհատ շարժվելԷ դրանիցհետո մեկաջ, մեկ՝ ձախ,արդենանշարժէր: Կարսի հանդի աոոնսները հանկարողացել տեսնելմիայնողառղանձված առաջինշարքերիմեծահարգ ն դիսատեսներինբեճումզտճվողանձճավորությոմներին: Եվ այնուամենայնիվ,էկրաճիցհնչող կրակոցճերիձայներից,աղմուկ» մեծ մասը հսսկաաղաղակիցն բագականչությումներից Կարսի բնակչության է ցավ,ռր Ազգայինթատրոնում կատարվումինչ-որարտառոց քան:Նույնիսկ ն ննջումէին հնռուստացույցների նրաճք,ովքերկեսգիշերինմոտձանձրացել առջն, շուրջ տասնութվայրկյաճ ճերիորոտճերիցսթափվեցինն հասյտցքները հառեցինէկրաններին: ՍունայԶաիմըբավականաչափ փորձառու էրն որսաց ոլահը,երբհանէ. դիսատեսը համակուշադրություն «Ճերդսզինվորներ,դուք կատարեգիք ձեր պարտքը»,- ասաց նս, ուղա նրբագեղ շարժումովշրջվեցդեռղիՖունդա Էսերը, ն սեթնեթխոնարհուճով ով դեռորառկած էի հատակին, նրանոդարզեց ձեռքը: Փրկչիձեռքին հենվելով՝կիճըստքիկանգճեց: Առաջինշարքերումոտքի կանգնեցինթռշակառուծառայողներըն ծափահարություններու| ողջունեցին նրանց:Ծափահարողներին միացանհսրնանս մի քանիսը: ճությամբնստածներից Վերջինշարքերիցճույճոլեսմի քանի ծափահարություն հճչեց. ղատճառր վախնէր կամբոլորի հետ ծափահարհյու սովորությունը:Դահլիճի մնացյող ձասը լուռ էր, ինչոլեսձյունը:Քոլորն ասես

են

հնչող կրակոց ՞:

ՃԵՂԱՓՈԽՈՒԹՅԱՆ

ԹԱՏԵՐԱԲԵՍ

հարբածությունից. ոմանքթեն տեսելէին հոգեվարքի մեջ գալարսթափվեցին հանայնուամենայնիվ, սկսեցին ժ ողտող այն թեթեակի մարդկանց վողճերին,

ովքերհամոզված են, որ այն աճեճր,ինչ տեղիէ ունենում բեմում, դարւտությամբ, է բեճակաճաշխարհիմաս ն աճիրանանէ, իսկներկաներից հանդիսանում շահանելանկյուններից, ուր թաքնվել տերըհազիվէին գլախները էինվախից, հրբ Սունայ Զաիմիձայնըկրկինվախեցրեց նրանց.

ճերկայացումչէ, սա հեղափոխության սկիզբն է,- խրատական հայրենիքիմենք ոողստրաստ ենք ամեն ինչի:Լեղավիներ փառառդանծ զորքին:Դինվորներ,տարեքդրանց: թուրքական Զինվորներիցերկուսըբեճից դուրս տարան մորուքավորերկու«Խավան Եվ երք մյուս զինվորներըվերալիցքավորհցին բամոլճերին)»: հրացանները անձհանդիսատեսների վրա, բեմցատկեցմիտարօրինակ կրկինողարզեցիճն Նա տարօրինակ նավորություն: էր,որովեետնհառլճեոլու կռողիտ շարժումճենա չի հանդուրժում, զ գացվում էր, որ ոչ բից.ինչոլիսիքքեմը դերասանէ, ոչ զինվոր:Կարսի բնակիչներիցշատերը Արաննայումէինհույսով,ակնկայում, որ ճա ուր որ է կհարռարարի, թետելի ունեցածըկատակախաղ էր: նա:Կեցցե՛հաճրաոլետությունը,բդավեց Կեցցե՛ բաճակը:Կեցցե՛ թուրք ժողովուրդը:Կեցցե՛Աթաթուրքը: -

Սա

ասազ նս1:- Պանուն

-

Վարագույրը դանդաղիջավ:Իսկտարօրինակ աճձնավորությունն ուՄունայԶաիմըերկուքայլ արեցինդեոլիբեճեզըն մճացիններկաների տեսադաշւում: Մորահայտգործողանձիձեռքին«Կիրիկկալն» մակնիշիատրճանակ էր, հագին՝քաղաքացիական զգեստ,իսկոտքերին զինվորական ճտքակոշիկներ էին: -Աճիեվենխավարամոլները,բղավեցճան ատտիճաններով իջավդահլիճ: Նրա ետնիցհայտնվեցին հրացաններով զինվածես երկուհոգի:Մինչգինվորները հրացանճերի հսկողությաճտակ էին ոլահում իմամ-խոսթիբների ուսումնարանի տաներին, այդ երեքզինյալները, որնէվնասչղատճառելով վախովիրենցհենող հանդիսատեսներին, վճռական դհոլիդուռը: կոչերբղավելով,նետվեցին Նրանք չափազանցերջանիկէին,չափազանցհուզված:Որովհետներհետո վերջառլեսորոշվելէր Կարկարատնվեճերից ու բաճակցություններից սում կազմակերոլել մի «փոքրիկ»առլտոտմբություն, որոշվելէր, ռր իրենք են դրան:Թեն ՍունայԴաիմը,ում հետ Սրանց մասնակցելու ծանոթացրել էիճ Կարսգալու երեկոյան,կարծումէր, որ մութ գործերիխառճվածզինվածարկածախնդիրների ներկայությունըկանվանարկի«արվեստիգործը»,որն ինքն ուԷ ն ողջ օրը չէր համաձայնումնրանց մասնակցությանը, զում բենճադրել, այնաամենայնիվ, վերջինոլահինչկարողացավպատասխանգտնելայնհիմնավորղատճառարամություններին, թեգուցեոդետք լինեն հրացանիհետ վարվել իմացողմարդիկ,ռվքերանհրաժեշտության դեոլքումկկարողանան զենք գործադրել արվեստիցքանչհասկացողամբոխիդեմ: Հաջորդժամերիընթացէ զղջացելայդ որոշմանհամար,տառաղել իմաքումկասվիճան, թե նաշառ է՝ ճալով,որ թափառաշրջիկի տեսքով այդ մարդիկարյում են թափել,ասկայն, են: բան,սրանքնույճոյեսսոսկխոսակցություններ ինչոլես շատ

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՅՈՒՆԸ

Մուխթարջեյը,ով տարիներանցես գնացիԿարս, ն խաճութոյան ԷրԱզգայինթատրոնիշեճքին,որի մի մասը վերածվելէր աինձծանոթացնում է որողես «Արչելիքի»արտադրանքի իսկմյուսմասն օտագործվում վերակների, այդ մարսափելը ոլաձեսա,ռրոլեսզիազատվի զբաղվողխանութի վաճառքով եու ա սաց, որ հայերիժամանակվերաբերող հարցերից, րեկոյի հաջորդօրերին Շատ

ճերիցգ մինչ օրս Կարսումկատարվելձճ բազմաթիվհանցազգործություններ, է գործվել:Մակայնեթեես ուզումեմ դույզն-ինչուրաչարիքն անօրենություն առղա, Ստամբուլվերադար» խությունղատճառելտեդիսթշվառբնակչությանը, անցյալ մեղքերի, այլ այն մասին, թե ինչ կլիճի գրեմ ոչ թեԿարսի նալով,լավ են ն (Թատհրաշալի,մաքուրօդ ունիԿարսարինչբարիմարդիկ կարսեցիները: ծածկվածոյահեստի, ըռնիդահլիճում,որը վերածվելէր մուսյլ, սարդոստայնով ն ոլլողլան մնացորդների սառնարանների, լվացքիմեքենաների վառարամների արանքումճա գույց տվեց այճ զարհուրելիերեկոյիցճնացածմիակհեւտքը՝ անցքայն օթյակիհատակին,որտեղից գնդակիցառաջացածմի հսկայական է ներկայացումներ դիպելհայ մեեահարուտռ ԳրիգորՃգմաչյափը: միժամաճակ

«

Իճչ չ/ճաղ

է-

իջԾում 8յուռը

Խռվության գիշերը հետո քացականչություններով Ազգայինթառռրոնի վարագույրն իջնելուց ամբոխիվախեցած հայացքիուղեկցությամբ Քյազիմ բեշենքիցդուրս ոդրեաե՛ն ուղղությամբշարժվողերեք երջանիկզինյալներինառաջնորդում էր յի փողոցի Դ. Դեմիրքոլ մականունով մի անձնավորություն, ձիր նախկին կոմունիստ էր ն ճա գրողի,բանաստեղծի ն առավել՝«ղաթվականներին լրագրող: 1970-ական եառլանի»համարումուներ խորհրդային կողմնորոշմանհետնոդկոմուճիստաՆա հաղթանդամ շրջանում: կանկազմակերողությունների էր, 1980 թվականի հետո հեղաշրջումից ռազմական փախելէր Գերմաճի, իսկԲեռլինիողատի հետո հատուկ թույլտվությամք վնրադարձելԹուրքիա, ռրոլնազի քանդվելուց ն հաճրառդետական ողետությունը թուրքական կարգերըղաշտողանիքրդերիցն «շարիաթիկողմնակիցներից»: Երա ուղեկիցներըթուրք ազգայնամոլական Դ. Դեճիրքոլըայդ կազմակերողությանը անանդամ էին: կազմակերոլության 1979-1980 էր թվականներինՍ̀տամբովի փողոցների դամագրվել գիշերային զինվածբախումներինմասնակցելունողատակով, տեկայն ժողովրդավարականոետությունըղաշտոլանելուգաղափարից զատ՝հիմանրաճցճիավորել էր ճան արկածախճդրությունը: Ոմանց կարծիքով` երեքն լ կառավարության ն Ազգայինթատչին: Իսկ որաճք, ովքերհննցսկզբիցվախեցել գործակալներն բոնիցհնարավորինսշուտ դարս գալու համարարագորենիջնումէին ատտիճաններով,ճրանցտեսնելովվարվումէինայնցլես,ասես այդ ամենըողիեսի շարունակությունն էր, որովհնտնողատկերագում չումեին,թն ինչ Է կատարվում ներսում,ն ովքեր հն վերջիններս: Երբ Դ. Դեմիրքոլըփողոցելավու տեսավ,թեինչքանձյունէ եկել,ուրան ատրճանակից խացավ երեխայինման,հրճվեց,ցատկոտեց երկուանգամօդ կրակելով՝բացականչեց.«Կեցցե թուրք ազգը, կեցցե հաճրառյետությունը»: Դոն առջնխոճվածամբոխըցանուցիրհեռացավ չորս կողմ: Ոմանք,վախվորածժորոպլով,նայումէին գրանց:Իսկոճանք,կարծեսներողություն հայցելով, են տուն առաճ: Ղ. ու ճր ժամաճակից շուտ գնում, կանգ Դեմիրքոլն ճրաուղեկիցներըվազեցինԱթաթուրքիոլողոայով: Նրանք կոչերէին բղավում,աղաղակներարձակումն ծիծաղումհարբածիճման: Ծերումիները, ոի բայլում էին` ձյուների մեջանընդհատ ընկնելովու միմյանցհենվելով,ընտանիքի հայրերը, ռր կանգնածէին՝ վախից միմյանցսեղմվածերեխաներովշրջաոլատված՝ ու թույլ ծափերովդիմավորեցիննրանցհայտնությունը: անվճռական ԶվարթեռյակըԿային հասավՔյազիմ բեյի փոքրռդողոտայի անկյուճում: Նրանք նկատեցին, Կան ու որ տեսավիրենց քաշվեց մայթ՝ վայրի ձիթենիներիտակ,ասես ավտոմեքենայի էրճանառղլարհ տսղիս: Դ. Պարոն բաճատոեղծ,բացականչեց Դեմիրքոլը,-քանիդհենրանք սղանել, դու ողիտի սոդանես ճրանց:Հասկացա՞ր: քեզ չեն Պենցայդ ոյահինԿան մոռացավքանաստեղծությունը, որը դեդ չէրարտագրելտետրում,ն ռրը հհտագայումանվանեց«Վայր, ուր չկաԱլլահ»: -

ԾՐՃԱՆ

ՖԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

Աթաթուրքի ոլողոտայով:ՔաԴեմիրքոլնու ընկերներըբարձրացան չէր ուզումգնալնրանցետեից,թեքվեցԿաիադաղիոյողոտա ն հետքանգամչի մնացել: զգազ, որ զլխումբանաստեղծությունից Նա առղրեցմեղավորության նույն զգացողությունը, ինչ ունենում էրերիհետո: Կան հավաքներից ամաչումՒրոչ թե տասարդ տարիներին՝ քաղաքական մասնակցում էին միայնՆիշանթաշիի այն ղատճառով,որ արդ հավաքներին այլ ուրիշբանից.նրանցզրույցներում բուրժուաներիառլահովված զավակները, ամեն իճչմանկակամորեն չափազանցված էր: Նա որոշեցհյուրանոցչվերադառն ճալ զբոսնել.հույսուներվերհիշելմոռացվածբանաստեղծությունը: Կան ճկատեց,որ որոշ հռետաքրքրասերներ, հեռուստացույցով տեսածից ձն է ծիկրակում ողատուհաններից: Դժվար ասել,թեԿատն անհանգառտացած, ինչ ահավորդեոլքերին:Կրակոցները, չափովէրտեղյակթատրոնում կատարված գուցե ճան համճազարկերը, սկսվելՀինճինչճրադուիս գալը, ն մա Զ. ԴեմիրքոԶ.

նի որ Կան

չին հաճարումէր ներկայացմանմասնակիցներիցմեկը:

ուշադրությունըբնեռեց մոռւսցվածբանաստեղծության վրւս: է Զգալով, որ կորուսյալիփոխարենմաքումծովում ճոր բանաստեղծություն, Կան ուղեդի մի անկյունումտեղ տվեցբանաստեղծությանը, որոլեսզիայն Նա

ողջ

սաղմնավորվին հասունանա: Հձովից երկու կրակոցլսվեց: Ձայնըխլացավձյոճերի գրկում ն արձագանքչգտավ:

Ինչ շքնաղէրիջնումձյունը:Ինչ մեծ-մեծ փաթիլներով,ինչ անհողդողդ, երբնէմտադիրչէր դադարել,ն ինչ լռիկ էր իջնում ձյունը:Ծնկահասձյուանհետանում էր ճով հաձկվածԿարադաղիլայնահուն ողողուուսն թեքությամբ

ամհս

մթանմեջ: Այն աղիտակ էր ու գաղանիքներով լի: Հայերիցմնացածգեղեցիկ եռահարկշենքում,ուր ներկայումս տեղավորվածէր քաղաքառղետարանը, բւսցարձակառղես ռչ ոք չկար: Վայրի ձիթենուցկախսաոցաբյուրեղները միախառն-

վել ձինձյանտականտեսանելիավտոմեքեճայի վրակուտակված ձյունաթմբին

Կան անցավտախառաջացրել կեսձյան-կեսսառույց թափանցիկ վարագույր: տան տակներովխուլ մեխածհայկականմիահարկ մոտով:Լսելով սեփական շնչառություննու ռանաձայնը՝ճա զգաց, որ ողատրաստ է անվերաղարձ եհրաժարվելիրականկյանքին իրակաճերջանկության կանչից,որն բառ երեույթին լսումէր առաջինանգամ: առանձնատան դիմաց`Աթաթուրքի Նահանգառղդետի արձանըշրջառլաողուրակում, ոչ ոք չկար: Կան որնէմեկինչտետավնան Փիճանսնետող ւիոքրիկ ն րի վարչությանշենքիառջն,որը ողահոլաճվել էր ռուսներիժամաճակներից Կարսիամենաղերճատես շինություննձր: Յոթաճասունտարիառաջ`Առաջին աշխարհամարտից հետո,երբցարի ու իադիշահիզորքերըհեուսցանայս վայրերից,շենքում տեղավորվեց թուրբական անկախռլետության:ծ կառավարությունն ու օլղառլամենտը: Սրա դիմացգտնվումէրհայկականմի հիճշիճություն, որն ավերելէին անգլիականզինվորները,որովհետնշենքը ճույն` արղեն իսկ լուծարվածոլետությանկառավարության Մտտավայրն էր եղել: Չմոտեճալով ն

ԽՈՈՎՈՒԹՅԱՆ

ԳԻՇԵՐԸ

)57

ճառավայրնէր ն խտոոորռվհեւոնայն ճերկայումսճահանգառլետի շենքին, էր, Կան թեքվեց աջ ն քայլեց ուղիղ դհոլի ոլուրակ: Նա արրենոդահողանվում գենմոտենում էր հայկական մյուս` նույնքանգեղեցիկե նույնքանտխուր

ե անեզրիճնկատեցդաճդաղ երբհանկարծմոտակաողարաոլուտի տներին, ուաղճուկ,ասես երազում,մոտեցողտանկ: Քիչ այն կողմ՝ իմամ-խաթիբների սումնճրանիառջե, կանգճածէր զինվորականբեռնատար:Դրա ծւսծկին բիչ որ բեռնատարը նորէ եկել: Կրակոցլսվեց:Կան ետ ձյունկար:Կան հասկացավ, որոնք անցավ Բանակիոլողոտայով,խույստվեցոստիկաններից, դարձավ, առանձնատան առջն գանվողռլյահաէինտաքաճալնահանգառյետի փորձում Նա ետնում: սառցակալած ոլատուհանձերի հասկացավ,որ նոր բակատամ ու հետ կկարողաճա մտքում զատոեղծություննդրա կաոլվածհիշողությունները դուրս չգալով միայն այն դեոլքում,եթե հյուրանոց վերադառճա՝ պահոլանել

նյունելոությամգրկից: Կան արդենհասելէր վայրէջքիկեսին,երբփողոցիհակառակ ծայրից ն ձա դանդաղեցրեց քայլերը:Երկուհոգիաքացիներ էիճհասցլսվեցաղմճուկ, ձում Հեռախոսային վարչությանդռանը: Ձյանվրաերհագցին ավտոմեքենայի լույսեր,առլա լսվեցտանկիթրթուրճերիհաճելիշրշյուն:Հեռախոսայինվարչությանըմոտեցածքաղաքացիակաւմ սն ավտոմեքենայից մեկը,որիճ Կան քիչ առաջ տեսելէր իջավոլղատկառատես մուռ, երբղատրապովումԷրհհռանսղ:Նրա հտհիցիջավբրդեբհրետ թատրոնի դրածզինվածմի անձնավորություն: -Երանքկանգառան դռանառջն:Ինչ-որ վեճ սկսվեց:Չայներիցն փռԿաճ հասկացավ,որ դռան ղոցիլույւի տակ երնացող ուրփառղատկերներից են Դ. Դեմիրքոլը ն ճրաուդեկիցնհրը: առջնկանգնած Ինչոլե՞սթե բանալիներըմոտդչեն,- ասաց ճեկը,-հեռախոսակառդի Ո՞նցթեբանալինետերըդու չե՞ս: Քեզ չե՞ն բերելհեռախոսները անջատելու: այն

-

մոռացելնս: են ռչ թեայտոհղից,այլ ճոր Քաղաքայինհեռախոսները աճջատվուն է Կայարանային ողողոտայում,ասազ ոլետը: կայսճից,որը գտնվում Զ. Դեճիրքոլը,- ուր ուվենք՝ կմտնենք: Մենք աղստամբենք, ասաց է: Պետք եղավ՝ ուրիշ տեղ էլ կգնանք: Ու՞րէ բաճալին: Պասկանեղի՞ րը

-

-

-

ն Տդաս,երկուօր անց ձյունըկդադարի, ճանաոլարհները կբացվեն, ոլետությունը բոլորիցսոլատասխան կողահանջի: Պետությունը,ռրից վախենում ես, մենք եճք,- ձայնըբարձրացնելով՝ հս, թե՞ ռչ: ոատասխանեցԴ. Դեճիրքոլը:-Թանալու՞ Միճչն գրավորկարգադրություն չառանամ,չեմ բանա: Պիմս կտեսնենք,- ասաց Զ. Դեմիրքոլը:Նա հանեց ատրճաճակնու երկուանգամօդ կրակեց:-Ճատղալ գրանդեմ տվեք ողատին:Համառի՝կզնդա-

-

-

-

կահարենք: Նրա խոսքերին ոչոքչհավատաց, բայց

ՌեԴեմիրքոլիզինյալները ջայի բեյինկանգճեցրինՀեռախոսայինվարչությանորստիտակ, առյա մի քիչ Զ.

ՕԲՀԱՆ

ՓԱՍՈՒՔ

/ ԶՁՏՈՒՆԸ

է58

որոլեսգիկրակելիսայնչփչացնեն:Ձյունն այդտեղ հրեցինողսոռուհանից, ն Հեմերողությում խնդրեցին: փափուկէր, ոլետնընկավ:Նրան բարձրացրին, ու ձեռքերը տո արձակեցին իրփողկաոլով կառլեգին թիկունքին:Իսկ փողկաոլն ն բարձրաձայն խոաոմէին ասում, որ մինչառավոտԿարսիբղայդ ընթացքում աջ

կվերացնեն: դավաճանձերին ու Զ. Դեմիրքոլի հրամանով նրանքլիցքավորեցից հրացաններն շարվեհեռվիցկրացիճՌեջայիբեյի դիմաց,ինչոլես դահիճներ:Ճիշտայդ ժամանակ

լոր

այգում գինվորճերի հաճրակացարանի կոցներվեցին (դա իմամ-խաթիքճերի հաճազարկն էր): Բոլորը լռեցինն սկսեցինաղանախազգուշական արձակած անհավատասել: Ձյունը, որ գալիսէր ողջ օրը, գրեթեդադարել էր: Շուրջքոլորը լի գեղեցկություն էր, մոգականլռություն:Ռրոշ ժամանականց ճրաճցիցմեկն Պսնծց, որ ծերուկր(նաբնավծերչէր) ուճի վերջինսիզարետըծխելուիրավունք:

Ռեջայիբեյիշորթերիարանքը,վառիչովկոլցրին, Նրանքսիգարետ խգկեցին ու աքացիներով սկսեցինխզակոթերով կոտճինչ նա ծխումէր, ձանձրույթից րել Հեռախոսային վարչությանդուռը: ԱփսոսԷ ոլետական գույբը,- ատաց ոլետը.-կառդերս արձակեք, դուռը բանամ: ՞Երանքներսմաան, ն Կան շարունակեցճանաղարեր:Մերթ ընդ մերթ կրակոցներ էինլովում,սակայննա դրանցճույճքանուշադրության հրարժանացնում, որքանշներիռռնոցին: Նրա ողջ ուշադրությունը բնեռվածէրգիշերվաբաՆա միողաեհ ցարձակառղդես անփոփոխ կանգառավհայկական գեղեցկությանը: մի հին, թափուր առջն:Աորա հիացմունքով դիտեց մառցաբյուրեղները, որ շենքի ու ատլաղղումէինուրվականների ճմանվողծառհրիճյուղերին ինչ-որ եկեղեցու վերակների վրա:Փողոցիլաճոլերիդեղնավուն,մեռյալլույմիտակ ամեն բան այնճզիսի տեսքաներ,ասես հենցճորէրհայանվելթախծոտերազից,ն Կային համակեցմեղավորությանզգագողություն: Բայց միննույնժամանակ ճրա սիրտը լի էրերախտագիտությամբ լռությանմեջթաղվածու մոռացված այս բնակավա բիհանդեռդ, որը նրահոգինկրկինլցրելէրբանատոեղծությամբ: Քիչ հեռվումմայթինկաճգնածէրմի ։ղատանի:Նա ամաց. «Գնամ տհսնեմ՝ ինչ1կատարվում»:Պատունանիցերնացճրազայրացածմայրը,որը հայհոյում Էրիրզավակինն տուճ կեոնչում: ճրանցմոտով:Ֆաիք բեյի Կան անցավ փողոցիանկյունումճտ տեսավկոշկակարիկրոլակիցծլնող երկուհուզված տղաճարդու՝մեկը բավական խռշորամարմին,մյուսը` պատանու նման ճրբակազմ.ճրանքձրկու«սիրահարներ» էին, որ ահա արդենտասներկուտա«Ես բի իրենցկանանցխաբումէին՝ ասելով. գնացիթեյարան»,ն հանդիողում սոսնձիհոտերով խեղդված այդ կրոլակում:Երկրորդհարկիհարնանիմշտան իմանալով,որ փողես միացածհեռուառացույգի ձայնըհասնում էր նրաճգց, Կան շրջվեցՓաիք ղոց հլնելն արգելվածէ, նրանքշատ էինաճհանգստացել: . բեյի փողոցիկողմ ու նս երկու փողոց անցնելով՝գրողակի դիճացճկատեց տանկ,որը կանգնածէր այն դռան ճռտ, ուր առավոտյանեղել էր ինքը:Գրոդղակի դուռը բացվումէր դեոլիՏերս.այնտեղ կարմրախայտ էինվաճառում:Տանն

-

ԽՈՈՎՈՒԹՅԱՆ

ԳԻՇԵՐԸ

15»

ասես մեռած էր ն անշարժու անձայն կանգնածէրայնկը,ինչոլեսողջ փողոցը, Կան լռությանմեջ, որ սկզբում մտածեց,թե տաճկիճերիսի կախարդական սում մարդչկա: Սակայմ տաճկիաշտարակիկափարիչը բացվեց,հայտնվեց տուն Կան հարցո րը նրանկարգադրեց անմիջառլես վերադառնալ: միգլուխ, հյուրանոց:Մակայճզիճվորըդեռչէր րեց,թեինչոլեսգնա «Ձյունեառղարանք» «ՍահերբԿամ ուղիղ իր դիմացճկատեցքաղաքային հասցրելոողասասխանել, ճան» թերթիմութ շենքըն գլխիընկավ,թե որն Է ճանաոլարհը: Հյուրանոցի ջերմությունը, սողասասրահում վառվողլույսը ճրահոգին Հյուրանոցիկենվորներըգիշերազգեստտներով, չցրինուրնախությաճբ: սիգարետԿան ներըձեռքներինհ̀ավաքվելէինհեռուտոացույցի առջն,ն ճրաճցդեմքերից է որ տեղի հասկացավ, ունեցելինչ-որ արտառոց բան, սակայնճրա ճիտքը շրջանցումէրամեն ինչ.այներնխայիման, որը թեթնոազոտը ու անկաշկանդ է իր համարտհաճ խոսակցությունից: Նա Թուրգուտ բեյիմաս» րենխուսափում ճաքաժինճտավ մույն տրամադրությամբ: Բոլորը դեռ սեղանիմոտ էին ն հեռուստացույցէինդիտում:Կային տեսնելով՝(Թուրգուտբեյըվերկացավն հանդիմանական ձրանգով առաց, որ իրենքշատ են անհանգստացել ճրա ուշաՆա ճալուհամար: ինչ-որքանէլ ամաց, տսկայճԿայի հայսգքը հանկարծհանդիռլեցԻփեկիհայացքին:Վերջինս ժղտալովատսց. Դու շատ լավ կարդացիր ես քեզնովհռլարումաբանամստեղծությունը, -

ձում եմ:

որմյսողահը չիմոռանսպու մինչն իրօրերիվերն Թուրայնքաներջանիկէր,որ եթեչլինեինմյուսաղջիկների հարցերը գուտ բեյիանհամբերությունը, հանգիտո կարողէրիրենթույլ տալ արտասվել: Ըտո երնույթին,զիճվորականները ինչ-որբանեճ սկսել,-ասաց Թուրգուտ բեյն այն մարդու ձայներանգով, ով չգիտի՝ ուրախանա՞, տխրի՞,թե՞ ոգեորվիկատարվածից: Սեղանինահավորխառնաշփոթ էր: Ինչ-որ մեկը ծխախոտիմոխիրը բափէր տվել մանդարինիկեղններիվրա. հավանաբարդա արել էր Իփեկը: Կայի ճաճկությանտարինհրին այղոլես վարվումէր հորհնոավորզարմուհին՝ հորաքույր Մյունիերը,իճչի համարԿայի մայրըխորառյեսարհամարհում էր ճրան,թենճրահետ խոսելիսանընդհատօգտագործումէր «ոիկին» դիմելաձնր: Փողոց դուրս չգաք. արգելել եճ,- ատսց Թուրգոտ բեյը.- ողատոմեք՝ ինչ էրկատարվում թատրոնում: Կան իսկույնհասկացավ,

ջը: Նա

-

-

Քաղաքականությունն ինձբնավչի հետաքրքրում,ասաց Կան: Բոլորը, նախն առաջ՝Իփեկը,հասկացան,որ նա դա ասաց ի սրտկ՝ ներքին ձայճինենթարկվելով,սակայնԿան, այնուամենայնիվ, իրենմեղավոր էրզգում: -

Գիմաճա ուզումէրերկարճատելայդտեղ,չխոսելորնէբանիմասին,լուռ ճայելԻփեկին,քայց ճրան առճհանգստություն էր ոդատճառում «առստաճբութան զիշերվա»մթնոլորտը, որնիշխումէրտանը:Այդ մթնոլորլոր նրանճճշումէր ոչ թե այն ողատճառով, որ նա մոռացել,չերհիշումմանկության տարիներիհե-

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՍՈԻՔ

/ ՁՑՈԻՆԸ

ղաշրջումների զիշերճերի զգագողությունը, այլ որովհետն բոլորը ինչ-որհարցեր էին տալիս նրան:Հանդեն անկյուճումննջումէր: Քադիֆեն հեռուստացույց էր դիտում, այնինչ՝ Կան չէր ուզում ճայել հեռուստացույցիկողմնանգամ,իսկ Թուրգուտբեյըինքնագոհ տեսթուներ, որովհնտն վերջաոլեսինչ-որբաճէրկատարվում: Որոշ ժամանակճտոելու| Իփեկիկողթին՝Կան բռնեցնրաձեռքնու շշուանկովխնդրեց,որ բարձրանա վերն՝իր սենյակ:Իփեկինավելիճերձենալու հճարինությունը գրանտառառյանք ողատճառեց: Եվ հենց տառարյանք զգաց, անմիջաղղես բարձրացավ վերԼ՝ իր սձնյակ:Մենյակումզգացվումէր փայտիԾամահ. ճոթբույրը: Նա վերարկուն խճամբովկախեցդռանետեիկեռիկից: Վատեց ճակալիգլխադիրլաճողը:Հոգնածությունը՝ գետնիխորքիցելնողխուլգվվոց, արուրեց ոչ միայնմարմիննու կոռլերը,այլե ռղջ սենյակն ու հյուրանոցը:Եվ երբ շտառղ գրիէր առնում մտքումծնվածճոր բանուտոեղծությունը, զգում էր,որ նստած տողերը, որոնքգրումԷ, մահճակալը, որի եզրին է, հյուրանոցիշենքը, ունեն շարունակություն: Կարսձյունածածկ քաղաքը ն ողջ աշխարհր "Նա բանատոեղծությունն անվանեց«Խռովությանգիշերը»:Այն սկավում էր նկարագրությամբ,թե մանկությանտարիներինհեղաշրջումների ժամանակ ինչոլեսէին ողջ ընտաճիքով ելնումքնածտեղերից,լսումռադիոն քայլերգեր, ճառում առնական առլա գիշերազգետոներով սեղաճիշուրջ: Ռրոշժամանականց ճա հենց սրա շնորհիվ կհասկանա,որ այդ բանաստեղծությունը ծնունդէ առելոչ թե հենցնոր տեսած աոլստամբության տոլավորությաճ տակ,այլ առղատամբութն բանաստեղեաթյունը յուններիհիշողաթյունից, ձյանփաթիլիվրատեղադրելիս կառաջնորդվի այդ տրամաբանությամբ: Բանատտոեղծության արծարեածհիմնականմիտքնայն էր, թե բանաստեղծը իրւավունք ուճի՞անտեսելիր շուրջ կաէ իշխում: տարվածր,հթեաշխարհինդժբախտությունն Լոկ այնբաճատոեղեր, ով ճան իրականության ընդունակ կլիճիայդոլեսվարվել,կկարողանա մեջ առլրել՝ ինչոլեսանուրջում: Սակայնտա հենց այն դժվարինիրավիճակնէ, ուր բանասեն հաջողությանհասճում: Ավարտելով տնղծներըհազվադեռը քանատռեղծություճը՝ Կան ծխախոտ վառեցն ողատուհանից դուրս նայեց:

-.

0:

Կեցգե երկիոմ Գիշերը, մինչ ւսն

ու

ազգը

բճածէր, ն առավոտը

խորճու հանգիստքնեցուղիղտասը ժամ քսանրոոլե:ԵրազումՑա է գալիս: Ճենց այդ ողահինձյուռնիրակաճումվերսկսվեցն ձյուն տեսավ,ռր իջավ վարագույրիճեղքիցհրնացողաղիտակփողոցիվրա: փաթիլ-փաթիլ «Պյումեաողարանք» վարդագույնցուցանակները լուսավորու «Հյուրանոց», գունատլամոդիլույսի տակ ձյունն անհավատալիորենփխրունէր թվում: Այդ ճյանն այնքան փափուկէր, որ կլանումէր ամեկախարդական խորհիդավոր, Կան

մայնձայն, գ հավանաբարդա էր պատճառը,որ Կան չլսեց Կարսումհնչող ու կարողացավ հանգիստքճել ողջ գիշեր: կրակոցներն հանիակացարածը,ձրի վրա գրճհում էին Այսինչ՝ իմամ-խաթիբների եկածզինվորճերը, գտնվումէրընդամենը երկու տանկնու երկուբեռնատարով մոտ, մուտքի որի փողոցայն կռղմ:Բախումըտեղիունեցավռչ թեգլխավոր համըվկա, այլ դեոլի վարողետության դարոլամը դեռ մճում էր հայ դարբինների տանողդոներիմոտ: Ռրոլեսզիվադահլիճու վերջինկուրսիտոճերիննջարան բնակիչներին,զինվորներըձյունածածկ այգուց խեցնենհանրակացարանի սկզբումօդ կրակեցիճ`խավարիմեջ: Քաղաքական հսլամինհարող ամենամարտաշունչուսանողներըգմացել էին թատրոնե ձերբակալվեցինայնտեղ: Հանրակացարանում մնացածմերը կամճդրեկներէին,կամքաղաբւսկանութանտարբերողատանիներ, սակայնհետուստացույցիներկայան նկատմամբ յացրածտեսարաններիցհետո ճրաճքնույմոլես ոգեորվել. դասասեղաններից բարիկագներ էինսարքելղռներիետնում ն «Ալլահ Աքբար,Այլաուաթռռներից Մի քադիմագրավել հարձակմանը: հր մեծ է» բացականչշելով՝ ռոլղատրաստվել վրա ճաշարանից գողացած ճի ուսանողզուգարանիողատուհանճից գինվորների հանդեսբերեգինհ դիգղալներու ողսոոասումքաղներ նետելուհճաիամտություն օգնությանը,ուսռի այդ մեցինիրենցձեռքումհայտնվածմիակատրճանակի ե ուվերջումդարճյալեղաճկրակոցներ, մի գեղեցիկ,բարեկազմ բախումների սանող,ճակատինգնդակստանալով,վայր ըոճկավու մահացավտեղում:Երբ հազածմիջինկուրսերիսաներին,որոնցմեծ մասըլաբոլորին՝ն՛ գիշազգեստ մասճակցելէիճսոսկինչ-որ լիս էր, ն՛ անվճռականներին, ռրոնքմիջադեւղին բանարանլինելուհամար,Ա՛ընդհարման անմիջականմասճակիցճներին, որոնց ու դեմքերինդեռ արյան հետքերկային, լցրեցին ավտոբուսներն ծեծելովսոս» շատ բչերնուշադրություն դարձբաճԱնվտանգության վարչությաճ,քաղաքում առա րեցինդրան,ողատճառը ձյուննէր: մեծ մասըդեռ ռտքիվրաէր, բայց ճրանցուշադրութԿարսի բնակիչների յուճը բեհռվածէր ոչ թեդիսումտեղիումեցողղնողլքբերին, աղ հեռուստացույցին: Այն բանիցհետո, երբ Սունայ Զաիմըուղիղեթերումհայտարարեց,թե սա ոչ թե ներկւսյացումէ, այլ հեղաշրջում,զինվորներիսկսեցինլքեցճելդահլիճում դուրս հանեցինվիրավորներինու աղմկողներին,ն երբ ողատզարակներով տեղակալՈւման թեյը,որին բեմբարձրացավ նահանգաւղետի կոլանվածներին, էր՝ողաշտոնական ճանաչումէին բոլոր կարսեցիները: Նրա ձայնըսովորական

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՍՈՒԻՔ

/ ՁՑՈՒՆԸ

ճերշնշում: նյարդային,սակայնհենց այդ հածգաճանքնէր վատահություն նա որ առաջին անգամ ր ուղիղեթերում, հայտարաշփոթված, քաճի Փոքր-ինչ Է տնից Կարսումարգելվում րեց,թեհաջորդօրը՝միճչկժաճըտասներկուսը, դուրս գալ: Քանի որ նա կարգադրեցազատելբեմը,իսկճրանիցհեաո ոչ ոք բեմ չելավ,այդ իսկ պատճառովԿարսիբնակիչներըստիռլվածէիճուղիղքսան րոՀետո ձաղորդումն վարագույրին: ընրդհատըլե ճայելմիայնԱզգայինթատրոնի թատրոնիմույն մաշված վեց, աղա էկրաններինկրկիճհայտնվեցԱզգային ն վարագույրը: Որոշ ժամանակաճց այն դանդաղբացվեց, կիկինցուցադրեու

ցիներեկոյիտեսագրությունը: Շատ կարւեցիճների, ովքերհեռուստացույցների աքբջն ճգնումէինհասկանալ,թե ինչ է կատարվումքաղաքում, տեսագրությանցուցադրումըվախ Կիսահարբածու քնատմարդկանցթվումէր, թե ժամանակըխոապատճառեց: թարվելէ, խճճվել այն աստիճան,որ այնտեղիցդուրս գալնանհնարէ, իսլ ձն իրակաճում: մյուսներինթվումէր,թեերեկոնու կրակոցները կրկնվում Տեղի երեկոյիկրկնութունեցածիքաղաքական կողմինանհաղորդորոշ կարսեցիներ յանը վերաքերվեցինայնոլես,ինչոչեսես հետագայում. տետագիոճւթյունը դիտեԷ թե ինչ տեզիուճեցելիրականում, ուտտի սկսեցին լով՝ փորձումէինհասկանալ, աշադիրհնտնելհաղորդմանկրկճությանը: Այդդիսով, մինչ Կարսի բնակիչները կրկինայում էրն,թե ՓունդաԷսեԷ րը իճչոլես մարձճնավորում նախկինվարչառդետտիկնոջըն արտասվելով Ամերիկայից եկածայցելուներ ընդունում, կամնայումէին,թեգովազդային հոլոհետո է ճա վակներըծաչլրելուը ինչանկեղծոգնորությամբ կատարում ոլորտաոլար, այդ ընթացբումԱճվտանգությանվարչության հատուկ նշանակություն ջոկատը,որ մասնագիտացած էրնման գործողություններում, առանցկրակոցարձակելուգրավեցԽալիթ փաշայիգործարարկեճտրոնում գանվողԺողովուրդկերիհավասարության կուսակցության մարզայինկենտրոնը,ճիրբակալեց միակ շնչավորարարածին,ով այդ ողահինգտնվումէրայնտեղ`քուրդ հավաքարարին, ու թղթերըբռնագրաիսկարկղերումն ողահարաններում հղած բոլոր տետրերը ն վեց:Նույն ոտոիկանները զրահամեքենաներով գնացին մեկը մյուսիետնից ձերբակալեցին կոսակցաթյանմարզայինկոճիտեիանդամներին,ռրոնցաների հասցեներնու վայրը իմացելէին նախորդգիշեր՝քրդականազգայնամոլության ն հարցաքննելով: Աանջատողականության մեղադրանքով բերձանենթարկելով Սակայնձերքակալվածներից բացիԿարսումալդ ժամաճակ եղելեն ճան այլ քուրդ ազգայնականներ: Երեք դիակները,որոնքվաղ առավոտյանհայւռ«Մուճաբերվելէին Դիգորիճանապարհին, ձյան տակ գրեթեանհետացած բամ» մակնիշիհրկիզվածտաքսու մեջ, ըսա Անվտանգության վարչության հաղորդագրության՝ ոլատկանումէին ՔԱԿ-ի մարտական թնի ներկայացուցիչներին:Այդ հրձք երիտասարդները, որոնքմի քաճիամիսառաջ էիններթափանցել քաղաք, տեղիունեցածից վախեցած՝որոշելէինաաքսիռվփախչելլեռներ, բայց տեսնելով, որ ճանառլարհնները անհնտագելեն ձյանտակ,խուճաոլի էին ու ձեռնաճատնվել վեճիբռնվել:Այդ ժամանակնրաճցիցմեկը մեքենայիմեջ

ԳԻՇԵՐԸ,

ՄԻՆՁ

ԿԱՆ ՔՆԱԾ

ԷՐ, ԵՎ ՍՂԱՎՈՏԸ

ու բոլռրը զոհվելէին:Բայց ողլետքէ ասել,որ գործինչկցվեց ռումբէրպայթեցրել, հավաքարար ով հիվաճդանոցում մեկիմռր հայտարարությունը, զոհվածների տարելեն անհայտզինյալներ,որոնքբաէր նագրելէր, թե որդունիրականում

խելեն իրենցգուռնու ներսճտել: Չկցվեց ճան տաքսու վարորդիեղբորհայաաճա ոլնդումէր, թե իր եղբայրըոչ միայն չի եղել որեէ քրդական րարությունը. քուրդ շէր: անդամ,այլնազգությամբ կազմակերոլության ազգայնական է Ըստ էության,հենց այդ ժամանակԿարսր հասկացավ, որ կատարվել ն ն քաղաքում, որիփողոցներովորոլեսմթին ահազդուուրվական հեղաշրջում, բանէ տեդիուճեցել,մոսշբջումէիներկուտաճկ,առնվազնինչ-որտարօրինակ ուղիղհեռարձակկայնքանիոր ամեն ինչ տեղիէր ունեցելհեռուստատեսային այն մամբ ցոցադրվողներկայացմանուղեկցությամբ,ն ողատոփաններից անվերջիջնող ձյաններքո,վախի զգացողություն կողմա̀սես հին հեքիաթում,

բնավչկար: Փոքր-ինչհուզվելէինմիայննրանք,ովքերքաղաքականությաճբ էինզբաղվում: ողջ Կարսի կողմից հարգված լրագրող ն բանագետ Այսոլեսօրինակ՝ Սադույահբեյը, որն իր կյանքումբազումհեղաշրջումներէր տեսել, քաղաք ինչը, ձրահաձերբակալման, դուրս գալու արգելքըլսելունոլեսորսարատավեց կառդույտ ձոզմամբ,այնքանէլ չէր ուշանալու:Ճաճոլրուկիմեջ տեղավորելով առանցորիչէր կաբողաձումքնել, հաճախամիզիշերազգեստը՝ վանդակավոր դեղորայք,բրդեգդակն գուոլաներ,լուսանկար,ուր զությանն անքնության ու գրկաուսանողդուստրնու թոռը՝ժոլտադեմ Ւին Ստամբուլում ողատկերված քրդականողբերի ժողովածուիսնագրությունը(այդ երգերը գրիէր խառնված, աոջե առնում տարիներ շարունակ)՝ճա կնոջհետ թեյ խմեց ն հեռուտոացույցի ճատած,ՖունդաԷսերիերկրորդոդորտառգարը դիտելովս̀կսեցսոլասել:Կեռգիշերըվաղուցանց էր, երբ դուռը թակեցին:Նա հրաժեշտտվեցկնոջը, վերցրեց ճամողրուկնու բացեց դուռը, սակայն այնաեղ ոչ ոք չկար, ն ճա ելավ ցոլփողոց, ու երբփողոցիլամոլերիղեղճավունկախարդական ձյունածածկ

տարիներին ինչողեսէրչմուշկթեմանկության քերիներքոսկսելէրմտաբերել, ն ներով սահում Կարս գետակի սառույցներիվրայով առղշեցլռությանճեջ այդ ոլահին էլ աղանվեցանթաղվածփողոցիձյունածածկգեղեցկությունից,

գնդակներից: հայտանձանց կռղմիցգլխինու կրծքինարձակած ճան այլ դիակներ, Աճիսներաճց,երբձյուճըհալվեց,հայտնաբերվեցին

սաղարգվեց,որ այդ գիշեր կատարվելեն ճան այլ հանցագործություններ, բնավչհիշատակել կայն ես, Կարսիզգուշավորմամուլինման, կաշխատեմ չվշտազնեմ ի վշտաբեկ իմընթերառանց այդ գրանցմասին,որոլեսզիէլ ավելի հանցագործությունցողին:Իսկ լուրերնայնմասին,թեայդ «շբացահայտված» ճիշտ չեն, համենայն ներըկատարելեճ Զ. Դեճիրքոլնու ճրա համախոհները, ու

հանցագործություննեդեորս, ստույգ կարողեմ ասել,որ ձրհկոյանկատարված էին: թատրոնում բիճնրաճթչէին կարող մասճակիցլիճել, որովհեան գրակտրել հեռախոսակաոլը, կարողացան Իսկ ճրանք,այնուամենայնիվ, աջակցումԷ վեցինՃարսիհեռոստաւտեսությումը ն համոզվեցին, որհաղորդումը

ՇՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈՌԻՆԸ

հեղաշրջմանը: Առավոտյան կողմնրանցհամակեց ազգային-հայինձճասիիակա երգերկատարողզիլ ձայնովօժտվածմեկինգտնելուսնեռուն գաղափար. որողեսհեղաշրջումը վերջնականաոյես իրականաձար, անհրաժեշտ ռադիոյով զի էր ն հեհաղորդելազգային-հայրենասիրական երգեր: ռուտտատեսությամբ Կաճ լսեցայգ ձրգչիզիլ ձայճը,որը, աճցնեԱռավոտյան արթնանալով՝ գիողսեմիջնորմներիու քարեողատերի միջով, հյուրանոցի լովվարագույրների, հասնում Էրճիւսսենյակ: Երգչին գտել դրվածհեռուստացույցից նախասրահում բնական գիտությունների էին բոլոր զորանոցներում,հիվանդանոցներում, ն վաղ բացվողթեյարաններումհարցաքննություն ուսումնարանում կատարեհետո նա ձերէին, ճիայն, հերթառյահ հրշեջների մեջ: Մկգրում կարծել թն ուց հետո բակալվածներիճեջ է, ենթադրել,թե տպանվածներիմեջ է, իսկ հետո անմիջառղես տարելէինհեռուստատեսություն: Կիսահայտնաբերելուց արանքիցԿայի բարձրադիր առաստաղովսենյակ գերքբաց վարագույրների ճականողայծառությամբ խուժումէր ձյանտարօրինակլույսը: Կան լավ քբճելէր, է հաճգստացել, բայց մինչմահճակալից ելճելնարդենգիտեր,որ համակված ինչը ջյատումէր նրաուժերնու կաճքր:Նա լվազմեղավորության զգացումով, վեց` հյուրանոցիկենվորներինհատուկուրախություն զգալովանծանոթլոգան րանում անծաճոթվայրումգտնվելուց,սափրվեց,զգեստավտխվեց,վերցրեց արույրեկախազարդով բաճալինու իջավներքն: Հեռուստացույցի էկրանին տեսնելով ժողովրդական երգչինու ոզջ խորությամբ զգալովայն համակլռությունը,որի խորքերում ծվարելէր մնացյալ ամեն ն՛ քաղաքը (սրահումխոսում բան՝ ն՛ հյուրանոցը, էինշշուկով), Կան մեկըմյուսի ետնիցգիտակցեց այնամենը,ինչկատարվել էր երեկերեկոյան,ն այնամենը, իճչ բանակաճությունը թաքցնումէր ճրանից:Նա սառը ժորտաց ճախասրահում ն հերթառգահող տղույին որողհսշտառղղող ուղնոր,ով բնավմտադիրչէ ժամաճակ ն ուժիվերաբերյալ վատնելայս քաղաքում, որը քաղաքականության իր սնեռուն գաղափարներով ունայնությանէ մատնում իրեն,իսկույնաճցավհարնանսրահ, որողեսզինախաճաշի: Անկյունումքլթքլթագող ինքնանոի վրադրվածԷրկլորթեյնիկ: Կան տեսավափսեիմեջ դրվածբարակշերտերովկարսյանոլանիրն ձիթառդտղով լի թաս: Ձիթաոլտուղները թառամել էիճն կորցրելփայլը: Նա ճռտեցչղատուհանի մոտ դրվածփոքրիկսեղանին ն քարացավ՝ տեսնելով թավշն վարագույրմերիարանքիցիր ողջ գեղեցկությամբհառնող ձյունածածկ փողոցը:Այդ ամայի փողոցումայճողիսի անպատմելի տիտմութու երիտասարդության յունկար,որ Կան հերթականությամք հիշեցմանկության ու ընտրողների տարիներիմարդւահամարներն ցուցակագրումը, համընդհանուր ու ռազմականհեղաշրջումները, հետախուզումն որոնքբոլորինհավաքումէին ու բագիորնդունիչների հեռուտտացույցների շուրջ, որովհետն դուրս գաղն արգելվածէր:Երբ ռադիսյով բայլերգերէինհնչում,ու ճան այն ժամաճակ, հրբ հաղորու արգելքճերը, դում էինարտակարգ կառավարության հայտարարություններն Կան միշտուզում էր հայտնվել ամայիփողոցում:Մանկությանտարիներին Կան սիրում էրռազմական հեղաշրջումները, որովհետն այդ օրերինբոլորը հա-

ԳԻՇԵՐԸ,

ՄԻԿՁ

ԿԱՆ

ՔՆԱԾ

ԷՐ,

ԵՎ ԱՂԱՎՈՏԸ

էծ5

ու հարեանները էին իրար գլխի,ե բարեկաճներն մերձենումէիճ: վաքվում

էին, հնչողեսռամազոանի Ռմաճքայդ օրերինկ ուրախաձճում ժամանակ:Մոամու միջինխավի ներկայացուցիչնեուննոր ընտաճիքների ա նդամներն բոլյան

ճրոնցմիջավայրումմեծացելէրԿան, կամացուկխնդմնդում էինն հեգնում հեղաշրջման ենրթական հիմարհրամանը(ռրինակ՝Սապմբուլիքռհերթական խ ճառլատ մայթերը տլաղել կրաշաղախով, ինչողեսզորանոցլոր փողոցների ն էր,կամոստիկանության զինվորականների ուժերովձերբակողել ներում բճզոր ու երկարաճորուսներին ն ու աճբռճիսափրել խուզել), որ երկարաճազձերին հետո: Սակայն ճրանք ղայմածի հայտ էր գալիսյուրաքանչյուրհեղաշրջումից փորձումԷիննան թաքցնել,որ գոհ են հեղաշրջումից, այդողիսով ինչը նրանց ն՛ կյաճքըդարձրելէր ավելիհանգիստ:Ստամբուլիբարձրհասարակությունը վախենում էրզինվորականներից, չափազանց ն՛թաքունարհամարհումայդ ծամարդկանգ, ովքեր միշտ ույակամ ենթարկվում էինկարգու կանոնին ռողրում օիվահւսցիհոգսով: Երբ հարյուրամյալքվածքայաք հիշեցնողփողոցումբեռնատար մեքեԿաճ նա հայտնվեց,ինչոլես մանկության տարիներին, ակնթարթորեն զգույառավ: Ներս մտավմսագործիարտաքինովմի տղամարդն աճաղասելիորեն Կային՝ համբուրեց նրաայտերը: վաթաթվելով եմ բոլորիս:Կեցցեերկիրըն ողետությունը: Շնորհավորում Կան հիշեց, որ հարուստտարեցներըայդոլես էին շնորհավորումմիմմ անց ռազմական հեղաշրջումների ժամաճակ,ն կրոնական տոնակատարություններիօրերին:Նա նույնողես «կեցցեի»նման ճի բանմռթմոթաց ի դատասխան: Խոհանոցիդուռր բացվեց,ն Կաճ զգաց, որ դեմքիողջ արյունը վայրկեԿան ճի ճառլեսցամաքեց:Մտավհփեկը:Երանցհայացբճները հանդիողեցին: քանիվայրկյանչէրկողճնորոշվում, թե ինչանի:ՍակայնԻփեկըժողտաց ճրաճ ե մուռհցավ նորեկին,որն արդենգռտելէրոնդաճիմոտ: Խփեկիձեռքինսկուտեղ րը,

-

շփոթվելով

էր,վրան` գառիոթն ափե: ու Իփեկըհկվռրիառջեդրեցգավաթն ափսեն,ճատոցողուհուճման: Կայինհամակեց հոռետնասթյուն, զղջմանն մեղավորության զգացողություն: Նա իրեն մեղադրում էր,որ հփեկինչբարնեցինչոյեսհարկճէ սակայճկար ճան այլ հանգամանք,որը, ինչղեսանմիջառղղես հասկացավ, չէրկարողթաքցնել ինքնիրենից:Ամեն ինչսխալէր.այն անենը,ինչկատարվել նախորդ ճայնիսկ օրը. ամուսնության անադասելի առաջարկըճրան՝ուրիշիկճոջը,համբույրները (ելավ, այդ մեկը,ընդհակառակը, հրաշալիէր),այն, ինչ այդ աստիճանոլտտել էրնրազլուխը,այն,որ բռնելէր ճրաձեռքը, հրբՃաշում էինբոլորիհետ, առավել նս այն,որ ստտվորական ձման,հարբելով, թուրք տղամարդու առանցանհարմար զգալու՝ բոլորինի ցույց դրեց,թե ինչքանէ հրստդուրված նրանով:Նա չէրկողմնորոշվում,թե ինչկարողԷասել նրանհիմա,ուտի ուզումէր,որ Իփհկըանվերջ լինի«Ճճատուցողուհու ղերում»,հարնաճսեղանիմուռ: Մսագորեիկերոլարաճքովմարդըկոռդիտբղավեց`«թեյ»: Իփեկըդա-

էր

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՍՈՒՔ

/ ԶՅՌԻՆԸ

նման գնացդեոլի ինքստտվորականի տարկեցձեռքինբռնածմատուցարանը, նահռը:ՄիճչԻփեկը,թեյիգավաթըձեռքին, արագ գնումէրդեոլիսեղանը,Կան Է զգաց, թեինչոլես սիրտը թռչումտեղից: Ի՞նչ է ղատահել.- ժոլտալովհարցրեցԻփեկը,-լա՞վես քնել: -

վախզգաց նախորդ օրվան անցյալերջանկության այդ հիշեցումից: Հավանաջար ձյունըերքեքչի դաղարի,-դժվարությամբ ասաց նա: Որոշ ժամանակնրանքսնեռուն նայում էին միմյանց: Կան զգաց, որ ոչինչ չիկարողասել, իսկհթեանզգամասի,կլինիարհեստական:Լռելով ն հասկացնելով,ոի դա միակբաննէ, ոի ինքըկարողէ անել հիմա, Կան հայացքով թափանցեցճրա խոշոր,շագաճակագույն, թեթնակիշեղ աշքերի աճնեատակ խորքերը:Իփեկըհասկացավ,որ Կայի տրամադրություննայսօր բոլորովինայլ է, քաներճկ,որ ճա իճա բոլորովին այլ մարդէ: Իսկ Կան հասկացավ, ռի հփեն կբզգաց իրներքինմաղձը նույնիսկըճբոնումով դրան:Եվ հասվերաբերվեց կացավճան, որ այդ ներողամիտըմբոնողականությունըկարող է իրեն ողջ կյաճքումկաղել այդ կնոջը: Այսճյունըդեռ երկարԷ զալու,- զգույշ ատաց Իզիեկը: Հաց չկա,- ասաց Կան: -Ախ, ներողություն,ասաց Իփեկճ ու անմիջառղես գճացդեոլի բուֆետը, ուր դրվածէր ինքնանոր:Մ ատուցարանը դնելով՝ ճա սկսեցհաց կտրատել: Կան հացուզեց, որովհետն չէր կարողանում դիմանսղ այդ խոսակցությանը:Հիմանա նայումէրհացկտրողկմճոջ թիկունքին այճոլես,կարծեսուզում էրասել. «Ճիշտն ասած, ես էլ կարողէի գնալ ու կարել»: Իփեկիհագին սոլիտակբրդե սվիտրէր, շագանակագույն հրկարափեշ ե բավական կիսաւզգեստ լայն գոտի,որը նորածնէր յոթանասունականճերին, ն վաղուցայլնս ռչ ռք չէր կառլում:Նա բարակմեջք ուներ ն ազդրեր՝ինչ որ հարկէ: Ճասակովհամաղատասխանէր Կային: Դուր եկան նան Իփեկի տոԿան -

-

-

տիկները,ն

հասկացւով,որ հթեԿարսիցնրահետ չգնա Ֆրանկֆուրտ, առա ողջ կյանքումցավովհիշելուէ, թեինչ երջանիկԷր,հրբայստեղբռնումէր նրա ճա

ն հաճաքճերփոխանակումնրա հետ: ձեռքը,համբուրումկեսկատակ-կեպուրջ

ն Իփեկի ձեոքը, որհաց էրկտրում, կանգ առավ, Կան շրջվեց ավելի շուռ,

ֆան ճա:

-Եսբիինզա կդնեմձերափսեն,Իփեկը: ն ձիթառոյտուղ բարձրաձայն ասաց Ճա գլխիընկավ,որ «ձեր»ասաց, գրոլեսզիհիշեցնի,որ իրեճքմենակչեն: Այո,խնդրեմ,շուրջը ճայելով՝ճույմ ձայճերանգով ասաց Կան: Իփեկիաչքերինճայելով՝ Կան կռահեց,որ ճա զգացելէ, որ հենց ճոր թիկունքից չափազանցսնեռուն զննելեն իրեն:Եզրակացնելով,որ Իւիեկըշատ լավ գիտիկին-տղամարդ հարաբերությունների նրբությունները, անգամԾանոթ Կան

-

ճրբությունների նրբերանգներին, փախեզավ, որովհետնայդ հարցերում իճքնուղդակիանճարակէր: Ճիշտնասած, ճրանվախէր ատճառում ճան այլ ճա Է: քան.այն, որ երջանիկլինելուիր միակհնարավորությունը

է այդ

ԳԻՇԵՐԸ,

-

ՄԻՆՁ

ԿԱՆ

ՔՆԱԾ

ԷՐ, ԵՎ ԱՂԱՎՈՏԸ

ասաց Իփեկը ն Հացը ճոր բերեցինզինվորականբեռնատարով,-

որիցԳայի սիրտըկծկվումէր:- Քաճի որ արգելքիդատձոյտացայն ժողիտով,

գործերըես եմ աճառովԶահիղեխանումըչի կարողացելգալ, խոհանոցային տեսա,շատ վախեցա: ճում... Երբ զինվորներին Որովհետնգիճվորներըկարողէին գալ ու ձերբակալել Քադիֆեինկամ իռիը...

ու տտիՆրանք հիվանդանոցից տարելեն հերթառյահ բուժքույրերին Նա նստեցԿայի մոտ:ոլելլվսղ թատրոնիհատակիարյունը,-շշնջացԻփեկը: ուսումնարանը, համալսարանի հանրակացարաԳրավելեն իմամ-խաթիրների -

ճը,կուսակցությունների... Կան զոհեր:Հարյուրավորմարդկանց են բռնել,սակայնոմանցառանա են բաց թողել: Երք սկսեցխոսելշշուկով, ինչողեսքաղաքական վուռյան Կան վերհիշեցհամալտաորանի ճաշարանըքսանտարի ճնշմանտւորիներին, ու կտտանքի նձչանատիղղ դեռլքեր,որոնք սռվռրաբար առաջ, նվատոացման էին շշուկով,ն այդօրինակայլ զրույցներ,որոնքմիշտյի էին զայրույպատմում ն տարծօրիճակ հոլարտությամբ:Այն ժամանակներում, երք ջով, տխրությամբ նա, ճեղավորության զգազումից ճնշված,ցանկանում այդոլիսիողահէրլինում, է Թուրքիայում,ուզումէր վերադառնալտուն ու էրմոռանալ,որ ինքնառդրում գիրքկարդսզ:Իսկ հիմապրդենուներ դատրաստիատասխան. «Մարսափեչի է, ուղղակիզարհուրելիէ»: Եվ որոլեսզիԻփեկիճ օգնի խոսակցությունն ավարտել,Կան ուզումէրասհլհենցայգ խոսքերը, սակայնամեն անգամ,նրբ է էր խոսել, ռր ոատրաստվում զգումէր, այն հնչելու արհետոական, փոխումէր ճիտքնու որոճալով իր մեդքը՝հաց ու ռլաճիրէր ծամում: Մինչ Իփեկը շշուկով ոդատմում էր, որ իմնամ-խաթիբների ուսումճարանում սովորողտղաներիդիակները հարագատներիճանաչճանը ճնրկայագնելու նոլատակով քրդականգյուղերմեկնածմեքենաները խրվելեն ձյուներիմեջ ճւ մնացելճանառլարհին, որ զենքերըհանձնելուհամարտրվեյ է մի օր, որ արԿան ճազելելհն Ղուրաճի դասերըն կուսակցությումների գործունեությունը... յում էր ճրա ձեռքերին,աչքերիմեջ, ճրքագեղողարանոցի չքնաղ մաշկին, ոլարանոցնի վար իջնող շագանակագույն վարսերիճ: Կարո՞ղէ ինքը սիրել նրան:Կա փորձեցոլատկերացնել, թե ինչողեսեն իրենքզբոսնումրանկֆուրն տիԿայգերչտիասե փողոցում ֆիլմդիտելուցհետո երեկոյան վերադառնում տուն: Սակայն հոռետեսությունը արագորենտիրեցնրան: Հիճա նրամտքից անում են դուրս չէր գալիս, որ Իփեկըհացըկտրումէր հաստ շերտերով,ինշչողես աղքատները,ն, ինչը ավելի վատ էր, հաստ-հաստ կտորների նփսեի մեջ տիղավորեց բուրգինման, ինչոլեսվարվումեն էժանագին խորտկարաններում, որ

հաճախորդները կշատանան: -

Խնդրում եմ, ուրիշ բանոլատմիր,- զգույշ

ասաց նա:

Իփեկըողատմեց մի մարդումասին,որինմատնությամբ բռնելէինեյուիան ըմբռնումով ճոցիցերկութաղամաս այնկաղմետնաբակերով փախչելիս, լսեց: Կան ճրաաշքերումսարսափի տեսավ:

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒԻՔ

/ ՁՅՈԻՆԸ

դու գիտես՝

հետո,շատ տաերկարատն դադարից էի, -Երեկ ես երջանիկ եմ Կան,- ն հիգրել,-բացատրեց բիճերանց ճորիցսկսել բաճաստեղծություն մա չեմ կարողանում լսել այդ որլատմությունները: շատ գեղեցիկէր,- ասաց Իփեկը: Երեկվաքոռբանաստեղծությունը Դու կարո՞ղ ես ինձօգնել...ռր ինձդժբախտ չզգամ... Ի՞նչ կարողեմ անել: -Ես հիմակբարձրանամ վերն`իմսենյակ,մի քիչ հեւոռ արի,ձեռքդդիր Շատ կարճ,միքանիվայրկյան: ճակատիս: Խոսելու ընթացքում ճայելովԻփեկիվախեցածաշքերիմեջ`նա հասկացավ, որ Իփեկրչի գա, ն վեր կացավ:Նա զավառցիԷ, նաւ տեղացիէ, նճաուռար է այն, իմչօտարը չի հասկաճա է Կային,իսկինքըճրանխճդրում երբեք:Երրեք այդոլիսիառաջարկություն չողիտիաճեր,որոլեսզիդեմչառներճրադեմքիայդ Աստիճաններովբարձիամալով՝Ցա մեղադրումէր իրեն, արտահայտությանը: որ ինքնիրեն համոզելէ, թե սիրումէ այդ կնոջը: Նա մտավիր սենյակ,ճետվեց մահճակալինն աճենից առաջ մտածեց,թե ինչ հիմարությունէ թույլ տվել է արել՝ Ստամբուլիցայստեղգալով,հետո մտածեց,որ ավելիմեծ հիմարություն ՖրանկֆուրտիցԹուրբիա վերադառնալով:Եթե ճրա ճայրը, որ քսանտարի տոս ձգտումէր որդուն հեռու պահելգրքերիցու բանաստեղծությունմերից, որողեսզի նորմալկյանք առլահովիճրահամար,իմանար,որ որդինքառաաւճերկուտարեկանումբախտըկառղելէ կարսեցի մի կնոջհետ, ով խոհարարութէ անում ն հատ յուն հացըկտրում կտորներով,ի՞նչ կասեր:Ի՞նչկասերհայրը, եթե լսեր, որ իր որդինԿարսումծունկիէ իջել գյուղացիշեյխիաոջն ու արտասուքնաչքերինխոսելԱլլահիհավատիմասին:Ձյանհսկա,թախծոտ փաթիլնեբը նորից ոլտտվեցին օդում: Կրկինձյունէրգալիս: Դուռը թակեցին:Նա հույսով վեր թռավտեղիցն բացեց դուռը: Իփեկն էր:Նրա դեմքիարտահայտությունը փոխվածէր: Իփեկըասաց, որ եկել է զինվորական մեքենա,դրանիցիջելեճ երկումարդ՝մեկը՝զինվորական: Կայինեն հարցնում:Ինքը գրանցասելէ, որ ճա այստեղէ, ս եկել է տեղեկացնելու: Հասկաճողիէ,- ասաց Կան: Եթեուզում ես, քո խնդրածը կաճեմ,-ասաց Իփեկը: Կան ճրանքաշեցսենյակ,ծածկեցդուռը, համբուրեց մի անգամ,առա ճնտոեցրեց մահճակալիգլխամասում:Ինքը ոլաոկեց մահճակադինու գլուխը ն ճայում էին դրեց ճրաձեռքին:Նրանք այդոլես լռիկմնացինորոշ ժամանակ փողոց,ագռավներին, որ զբոսնումէինքաղաքառղետարանի՝ հարյուրտասը տարիառաջ կառուցված շենքիկտուրիձյուներիմեջ: Լավ, բավականէ, շնորհակալեմ,- առաց Կան: Նա կեռիկիցզզուշորենհանեցիր մոխրագույն վերարկունն դուիս եկավ:Աստիճաններով իջնեճա ն լիս զգաց վերարկուիբույրը, որբ հիշեցրեցՖրանկֆուրտը, մի ողահ կարոտեցԳերմանիայումաղրած իր կյաճքը՝ ողջ նրբերանգներովհանդերձ: Այն կյաճքում կար մի շիկահեր վաճառող.նրանկոչումէին ամս Պաճսեն. «Քաուֆեոֆում» նա օգնելէրԿայինվերարկուընտրել,Կան ճրանտեսելէրնս -

-

-

-

-

-

ԳԻՇԵՐԸ,

ՄԻՆԶ

ԿԱՆ

ՔՆԱԾ

ԷՐ,

ԵՎ ԱՌԱՎՈՏԸ

կարճացնելու:Կան գիմի անգամե̀րկուօր անց,երբ գնացելէր վերարկուն արանքներում, տակցեց,որ ճա երնացելէ իրեն գիշերը՝քնի ն արթմնության բացգույնմազերիու գերմանականանվան ն չափազանց գուցե՝չափազանց ճաշկիողատճառով:

Բլ

Բայց

ես

Կան սառն

ոչ մեկին ջեմ ճանաչում ու

զարհուրելիսենյակներում

Գայիետնիցուղարկելէինմարդտեղափոխելու համարհարմարեցված

մի հինբեռճատար, որոնցիցնույնիսկ/Թուրքիայում արդենխիտոհազվադեռլ էինօգտվում:Կայինըճդառաջելավ քաղաքացիական շորերով,ջահելատես, ն առաջարսդիտակադեմ,թռչունիկտուցհիշեցնողքթովմիանձնավորություն կեցնստելխցիկում՝մեջտեղում,իսկինքըճի կերոլտեղավորվեց ճրակողքին, ասեսիրանձովփակումէրդուռը, որ Կան չփախչի։Մակայննա բավական կիրթ էր վարվում,խոսելիսդիճումէր «ոլարոճ»-ով, ուսաիԿան եճթադրեց,որ մա ոչ թե քաղաբացիականշորերովոստիկանէ, այլ Անվտանգության վարչության սողա. հույսուներ, որ իի հետ շատ վատչեն վարվի: Նրանք դանդաղանցանբացարձակ ամայի,ձյունաթույրփողոցճերով: Վարորդի խցիկը,որի ղեկավահանակին աչքի էիճ զարնում փչացած,կոտրառոված պաքներովսարքավորումները, բավականբարձրէր, ն հատուկենտ Կան տեսավ կիսաբաց վարագույրների արանքից տներիներսը:Բոլորիհեռուսու թաքտացույցները միացրած էին:Եվբոլորը էինվարազույրներն խուլ փակել նվել: Նրաճք անցնում էին նույն փողոցներով,որոնցումԿան արդեն եղել էր, ն՛ թռչնասակայնհիմադրանքլիովին այլ էին, ու Կային թվաց,ռր ն՛ վարորդը, են բիթուղեկիցըհմայված փողոցների աճրջայինհրաչագեղությամբ, երկնքից իջնողձյանդեմշնչշասոլառճիգով աշխատողառյակեմաքրիչների տակից աղոտ ուրվագեվող ռուսականհին՝ ողետերբուրզյան ճարտարառյետությամբ կառուցվածշեմքերին ձյունածածկ ձիթենիների գեղեցկությամբ: Մեքենանկանգ առավԱմվտանգության վարչությանշենքի առջե, ն մտան նրանքարագ ներս,որռվհետնբեռնատարում լավ սառելէին: Նախորդ օրվահամեմատ՝ ներսումայնքանմարդկար,այճոլիսիեռուզեռէր,որ Կան մի ռահ նույնիսկվախեցավ, թենգիտեր,որ այդ Է տեսնելու:Այնոլիսիանեավատալի խառնաշփոթ էր, իրարանցում, իճչողիսինլիճում է, երբ թուրքերը հավաքվումեն իրար գլխի:Կան հիշեցդատարանների միջանցքները, ֆուտբոլի մարզադաշտերի անցուղիները,ավտոկայանները: Սակայնայտոհղզգացվում էր ճան սարսափիու մահվանշունչ, որը Կայինծանոթէրյոդիհռտ արձակող հիվանդանոցներից: Միտքը,որ ինչ-որտեղ ինչ-որմեկինկատանքի են եճթարկում,Կայի հոգին լցրեցմեղավորությամբ ու վախով: Կրկինհայանվելով ատտիճաններին, որոնցովճախռրդ օրը բարձրացել էին հետ,նա բնազդաբար Մուխթարի փորձում էրճմանակել տեղիաշխատակեցների ա վարքը, շարժուձնն ճգնումէր հնարավորին չափ հանգիտոարտահայտություն հաղորդելդեմքին:Բաց դռներիցճրաճ էին հասնում Գրաճեբենայի ստեղների ն նրանց շխչխոց, ռադիոհեռախոսով գոոգոռացողձայներ բղավոցները, ովքերոլատասխանում էինաստիճանների վրայիցիրենցձայնտվողթեյավաճառին: Դոնեճա տետավ րիմռտ դրվածիշուտնուկներին ձեռնաշղթաներով, հառղճեող հագնված, աչքերի ունեցողերիտասարդների, հարցաքննաթյան

տակ կառղտուկներ ովքեր էին ն հայացքներից: Աղասուն, ամբողջ ուծով ջանում էրհայացքը փախցնել նրանց

ԿԱՆ

ՍԱՌՆ

ՌԻ ԶԱՐՀՈՒՐԵԼԻ

ՍՇՆՑԱՎՆԵՐՈՒՄ

տ

Նրան տարանմիսեճյակ,որը ճմաճ էրայն սենյակին, ուր նախորդօրը ու թեն ճա արդենասել էր, հետ, Մուխթարի թե մարդասողանի դեմքըչի եղելէին որ այս անգամփորձիառաջինհարկում տեսել,ողնդեցին, գտնվողձերբակալմեջ ճանաչելմանկավարժական վածուսանողիպամիստների ինստիտուտի ում Կան տնօրենին ադանճողին, երեկչէր կարողացելճանաշել լուսանկարներով: գլխիընկավ,որ «հեղաշրջումից»հետո ոստիկանները աճցելեն ՀԱՎ-ի տնօտակ,ն այդ երկուգերատեսչությունների րինության աշխատակիցները չեն հանիրար: դուրժում Վարչության կլորադեմմի աշխատակից Կային հարցրեց,թե հրեկ՝ ճոէ ճա: տավորաոլես ժամըչորսին, որտեղ եղել Կան հանկարծ սփրթնեց: ԱրդենուզումԷրասել.«Ինձ խորհուրդտվեցինհանդիոյելՇեյխՍաադեդդինին», երբկլորադեմըընդհատեցնրան. -

Ո), մինչ այդ:

Տեսնելով,որ

Կան

է Լալռում Է, կլորադեմը հիչեցրեց,որ նա հանդիոլել

այճոլիսիտեսքէր ընդունել, իբրիրեճարդեճհայաճիէ աճեն ինչ Կան փորձեցայս խոսքերում ցավումէ, որ շփոթեցրելէ (ույնոլես իր ոսհանդեոլբարեհաճվերաբերմունք որսալ: Եթե հարցաբննողը սովորական հանտիկաճական կոմիսարլիներ,կհայտարարեր, թե Կան առում է, թաքգնում ն ողարեենալով, ամեն դիողումը, որ դստիկանաթյաճը ինչ հայանիէ, իհարնե, կձարվածեր Կայի դեմքին: Անվտանգության վարչությանկլորադեմաշխատակիցըողատմճեց, թե ինչ դաժան ահաբեկիչէ Լաջիվերթը,ինչ վտանգավոր խռոէ Իրանի վարարէ, հանրառլետության երդվյալթշնամի,ով ֆինանասվորվում կողմից:Նա այդ ամենըասում էր այճոլիսիձայներանգով,կարծեսասում էր՝ «առողջացեք»: Ակնհայտէ, որ ճա է ադաճելհեռուստահաղորդավարին, ուտոի է որոշվել նրան ձերբակալել:Բացիայդ՝ նա շրջումէ ողջ Թուրքիայովն հաձախճբում շարիաթիկողմնակիցներին: -Ոո՞մ միջոցովեք հանդիոլեւճրան: Իմամ-խաթիբների ուսումճարանի մի սանի միջոցով:Բայց նրա անուՇա ջիվերթին: ե

Կային:

-

նըչգիտեմ:

Հիճափորձեք ճանաչելճան ճրան,-ասաց կլորադեճը,ուշադիրեղեք, ձայելուեքխցերիդոներիդիտանցքներից: Չվախենաք,ճրանքձեզչեն ճանաչի: -

"

Կային ճերքնիջեցրինլայն աստիճաճներով:Հարյուր ն ավելիտարիներառաջ, երը այս երկարավուն, գեղեցիկշենքըհայկական բարեգործական միություններից մեկիհիվանդաճոցն էր, ճերքնահարկի սենյակները օգտագործվումէինորողես քույրերի ննջարանկամ վառելտփայաի ողահեստ:Հեւռո՝ 1940ական թվականներին,երբ շենքը վերավտխվեցոլետականուսումնական ու հաստատության, ոլատերըքանդեցին ներքնահարկը դարձրին ճաշարան: Կարսեցի շատ երիտասարդներ, որ 1960-ականներին հարելուէինմարքսիտտաս թշնամանպուէին ամենայննեվրուղականին, կաճկազմակերոլություններին մանկության տարիներինայստեղվայելելէին ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի նվիրածկաթի փոշուցոլաարաստած կակառն տհաճությունըմի կերոլ հաղթահարելով՝

ՕՐՃԱՆ

:

|

ՓԱՍՈՒՔ

նշ

/ ՁՅՈՒՆԸ

անգամկուլտվելձկանյուդի դառը հաբեր:Այդ ընդարկյաճքներում առաջին մի մասըկրկինվերափոխել ձակներքնահարկի ն կառուցելէին դեողիմիջանցք

բացվողդոներովչորս փոքրիկխուց: ում շարժումներից էր,որ ճա առաջներում զգացվում ճույնՈստիկաճը, աղայական գլխարկդրեցԿայիգլխին: դես արելէ այդոդիսիբան, զգուշությամբ բանիմացտոնով ասա. ՀԱՎ-ի թոռչնաքիթ աշիոստակիցը շատ են վախենում: Եիանքսոլայականգլխարկից Երբ Կան մոտեցավաջից առաջինխցիերկաթեդռանը,ռտոիկանը կտրուկշարժումովբացեցդիտանցքնու ողջ ձայնովբղավեց.«(նշադրություն, տղա»: Կան ափաչափձեղբիցԷճրս ճայյեց: մահճակալի չգերազանցող մարդ, գուցե՝ ավելին:Նրանք ճստած էին իրար սեղմված,դիմացիկեղտոտ։ղատի վեր կացան,շարվեցին, ն քանի որ բաճակումչէին տակ: Ձերբակալվածները ամեն նախօծառայել, ինչարեցինանճարակորեն:Լնղա, ինչոլես ստղառնաղով էին նրանց,փակեցինաշքերը(Գան կոահեց,որ ոմանքկիսպըոք սովորեցրել փակկոռղերիտակիցզննումեն իրեն): Չնայածհեղաշրջմանսկզբիցանցելէր ընդամենըտասնմեկժամ, բոլորիզլուխներըխուզած էին, ն բոլորիդեմքերը՝ ծեծից ուռած: Խցում ավելիլուսավորէր, քան ճիջանցքում,սակայնայնտեղ գտնվողները Կայինթվացինմիանման:Նա շփոթվեց,կարեկցանք, վախ,պմոթ զգաց: Բայց ուրախացավ,որ "Նեջիոդը ճրանցմեջչէ: Տեսնելով, որ ճա ոչ մեկինչի ճանաչումճան երկրորդու մյուս խցերում, ՀԱՎ-ի թոչնաքիթաշխատակիցն ասաց. Վախենալու բաճչունեք:Եվ, ընդհաճրառդես, ճանադյարհները բացվելուն ոդեսմեկճելուեք անվերադարծ: -

|

| :

| վ

Մեծ

չափերը

խզում Կան տեսավ հինգ

-

Բայց

-

ես ոչ

մեկիճչեմ ճանտչում,-ասաց

Հուն:

հետո Այճուամենայնիվ,

մի քանիսինճանաչեց:Շատ լավհիշեցմեկին, որնինչ-որգրգռիչբանէրբացականչում ՀեունդաԷսերիհասգեին, երբմերջինս քեմահարթակում էր, ճան մեկ ուրիշին, որն աճընդհատքաղաքական կոչեր էր հետ համադորբղավում:Կան մտածեց,եր հթեմաղոճինրանց,ոտոիկանութրան ն եթեՆեջիոլինտեսճիայստեղ,կկարողաԵակցելուտողավորություն կտոեղծի,

ն ձնագճնել, ռգտվելայդ հանգամանքից թե չի ճանաչումճրան (ճա իրեն համոզումէր ճան, որ ինչէլ լինի,այս ոդատանիճերի հանցանքնայնքանէլ մեծ չէ: Սակայն ճա ոչ մեկինչմատնեց:Խցերիցմեկումարնաշաղախ դեմքով ճի ղատանիսկսեցաղաչելնրան. Պարոնաղա, մորսչհայտնեք, խնդրումեմ: Հնարավորէ, որ առղստամբության առաջինոյահի ազդեցությանտակ, ու ոտկտտանքի գործիքներն անտեսելով, ղատանիճերին ծեծելէինձեռքերով նան քերով:Ինահիտուտի տնօրենինաղանոդիննձաճվոդմարդչկար վերջին խցում:Նեջիոլը ձերբակալվածների մեջ չէր, ն դա շատ ուրախացրեցԿային: Նրա հոգունանդորըիջավ: ՎերնումԿան հասկացավ, որ կլորադեմ մարդըն նրանհրամայողները

նա

-

.

ԿԱՆ

եաստատ

ՍԱՂՆ

ՈՒ

ԶԱՐՃՈՒՐԵԼԻ

ՍԵՆՅԱԿՆԵՐՈՒՄ

ն դա Կարսի որոշելեն արագորենհայտնաբերելմարդաաղանին

ներկայացնելորոյեսհեղաշրջմանառաջինհաջողություն,հնաբնակիչներին է ճան՝ անմիջառդես մահառդատժի ենթարկենհանցագործին: Սենյա» բավոր

էր նան մոկարիշը՝ռլահետոիմի մայոր:Չճայածփողոցդուրս կումհայտնվել ճա կարոդացելէրինչ-որ կերողհասնելՍնվտանգությանվարզսղու արգելքին՝ ն խնդրում էր ազատ արձակելիրզարմիկին:Նվազագույնըխնդրումէր չություն աղքատ մայրըտղաչոաճջելնրանու ծաղրիչենթարկել,ասելով,որ ոլսոտանու է ուսումնարանուղարկել՝խաբվելովխոսակցություննեյինիմամ-խաթիքնճորի անվճար բրդե ողիջակու վերարկու է տալիս ողետական րից,թե ողետությունը հաստառռությունների սաներին:Այնինչ՝ինքնԷլ,զարմինճէլ,նրամայրնէլ ճանն են: Կլռրադեմը ջերմեռանդկողմնակիցներ Աբաթուրքի ընդրառղետության մայորին: հատեցողահեստի Պարեն մայդր,այտեղ ոչ մեկիհեչո վատչեն վարվում:-Առա մի կողմ -

Կային ու ցածրաձայն ամաց,- տնօրենին աղանողներնու Լաջիվերթի տարավ ճա է ,թե (Կաճհասկացավ. որ կարծում դրաճքմույնանձինք են) հավաճամարդիկ մյուսմասում են, աճասճաբուժական ֆակուլտեւճբերւիածճերի մեջ: բար քաղաքի ՛Նույն թոչնաքիթանձնավորության հետ, ռրը Կային բերելէրհյուրանոԿան զգումէր, որ ցից,ճրամդարձյալնստեցրինբեռնատար:Ճանառլարհին երջանիկէ ամայի փողոցներիգեղեցկությունըկրկին տեսնելուհնարավորությունից,երջանիկէ, որ վերջառղես դուր է եկելԱնվտանգության վարչությունից, է երջանիկ ծխախոտի ոլաիգնածհաճույքից:Ուղեղիմի հատվածըհուշումէր ճրան,որ հոգուխորքումինքըուրախէ հեղաշրջման համար,ուրախէ, որ իշխանությունը Բայցխիղճըհաճգսչի անցել կրոնականկարգերիկողմճակիցներիճ: տացնելու համար մտքում երդվեց չհամագործակցել ոստիկանների ու հետ: Հաջորդողահին զինվորականների նրամտքումճոր բանատոեղծություն ծնվեզ:Ներշնչանքճայնքանուժգինէր, ռր ճա աճաղասելի լավատեսությամբ դիմեցՀԱՎ-ի թռչճաքիթաշխատակցին. -Կարելի՞ է կանգառնելորնէթեյարանիմուտ,թեյխմել: մեծ մասըփակ Քաղաքումամեն քայլափոխի հանդիոլողթեյարաճճերի էր:Վերջառես Ջրանցքի կոչվող խուլփուլոցում,որը հարմարէր ճան մեքենան աննկատկանգնեցնելուհամար,երնացբաց թեյարան:Ներսում, դուրս գալու արգելքիավարտինսոլասուլ ճամտցողմղայից բացի,անկյունումնստած էին նս երեքերիտասարդ:Սոյայականգլխարկով ն վերջինիս անձնավորությանը ուղեկցողքաղաքացիական հագուստովմարդունտեսնելով`նրաճքլարվեցին: ն Կայի ակամահարԹռչնաքիթը անմիջապեսհանեցատրճանակը գանքնհարուցածոլրոֆեսիոնալիգմով ճրանցդեմավեցշվեյցարական լեռների լուսանկարներովծածկված պատիճ, խուզարկեցգ, անձերնհաստատող փաստաթուղթ ողլահանջեց:Կան որոշեց լուրջ չվերարերել կատարվածինն նստելով մետակասեհղաճներից մեկիառջն՝սկսեցհանգիառգրիառնելհենց այդ ողահին ճաքումծնվողբամաստեղեությունը: ԲՔանաստեղծությունը, որը Կան հետագայումկաճվանի«Երազամքի

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՑՈԻՆԸ

Ս4

փողոցներին, սակայնայդ երեփողոցները»,նվիրվածէր Կարսիձյունածածկ նան Կան Ստամբովւի հին փողոցները, չր հիշատակում շատ սունվեց տողերում էր դարձելհայկականթագավորութքաղաքը, որն այդոլիսին Աճի ուրվական

ու անկրկնելի էր նան ամայի,ասրսափելի յան անկուճիցհետո, հիշատակում տեսնում էր հրազնհրում: մասին,որոնք քաղաքների Կան ճայեցսն-սողիտայկ հեռուտոաավարտելով՝ Բանաստեղծությունն են ու տեսավ,որ առավուվաերգչիփոխարեն ցուցադրում Ազգային ցույցին Տեսնելով,որ դարոլասառյահ Վուրալը թատրոնումանղի ունեցած դեռղքերը: ու բաց թողած գոլերիմասին,Կան է իր սիրային արկածների սկսել ղատմել զլխիինկավ,որ քսանրոոլեանցկարողէ տեսնել ճան ինքնիրեն` բաճաստեղԿան ուզումէրհիշելբաճաստեղծությունը, եությունկարդալիս: որը չէրհասցրել ն գրելտետրում մոռացելէր: Ետնամուտբից թեյարանման նս չորս հոգի:ՀԱՎ-ի թոշնաքիթաշխաու ոլատիտակշարեց նան նրանց:Թեյարանի տակիցըհանեցատրճանակն տիտղոսով,փորքուրդ տերը,որը թռչնաքթինդիմումէր «իմ հրամանատար» ձում էրառդացուցել, թե այսչորռը չէինկարողխախտելւիողոցդուրս չգալա կարգաղրությունը,քանիոր եկել են բակերով,այգիներիմիջով: ռրոշեցսաագելճրախոսքերի ՀԱՎ-իաշխատակիցը, այնուամենայնիվ, ն ս, իսկությունը,առավել որ նորեկներից մեկըչուներանձըհաստատող ւիասնրաճիցոլահանջեցեկած տաթուղթ ն վախիցդողումէր: ՃԱՎ-ի աշխատակիցը

ճանաոդարհովիրենառաջնորդելիրենց տուն: Պատի տակկանգնածհրիտա-

սարդնեիինճա հանձնեց վարորդիհսկողությանը, որինկարգադրեց թողնելմեքենան ն ճերս գալ: Բանաստեղծություններիտետրը գրոլանըդճելով` Կան զնաց նրանց հանից:Թեյարանիհտմամուտքիցճիանք ելան ձյունածածկու

մի բակ, առա, անցնելովցածրիկցազկառյատի վրայով, բարձն շանհաչոցիուղեկցությամբ բացաներեքսառցակալած աստիճաճ իջանԿարնման ու տան սի շատ տների ծեփաթափ չճերկած բետոնե ներքնահարկ:Օգն այնտեղ խիսածանըէրի.վառվածածուխին կեղտոտ մարճճիհռտ էր գալիս: սառցառղատ

Առջնիցընթացողմարդը մոտեցավանկյունին ու կանգնեց շոգեջեռուցման բվվացողկաթսայի կողքին,որը ճերքնահարկիմյուս մասիցբաժանվածէր ստվարաթղթեհին տուփերովու բանջարեղենի արկղերով:Հառյճեոլոլատրաստած իճքնաշենմահճակալինԿան տեսավաղիտակաղեմ,արտակարզգեղեցկության տերերիտասարդ մի կին:Նա քնածէր,ն Կան բնազդաբար շրջվեց: Այդ ժամանակ ճրանցուղեկիցըթռչճաքթին ոլարզեցիր անճձճագիրը: Գվվոցի Կան նրանցչէրլսում,սսկայն կիսախավարում ոխոտճառով 4կատեց,որ մարղը հանեց նան երկրորդ անձնագիրը: Պարզելով,որ գործ ունեն ՎրաստանիցԹաւրքիավատոակելու եկած հետ, նրանքվերադարձան ամուսիճների թեյարան:Պատի տակ կանգնածեանձբիտասարդ գործազուրկները, որոնցՀԱՎ-ի աշխատակիցը վերադարձրեց նագրերը,անմճիջառես հայտնեցին, ձր կիճը հիվանդ Է տուբերկուլյոզով, է զբաղվում սակայնճարմճավաճառությամբ լեռներիցիջնողանճասդառյահմե-

ԿԱՆ

ՍԱՈՆ

ՌԻ ԶԱՐՃՈՒՐԵԼԻ

ՍԵՆՑԱԿՆԵՐՈՒՄ

հետ: Իսկ ճրաամուսինը, որ մյուսվրացիների ըհու կաշվիառնտրականների է նման ողատրասա աշխատել կեսգնով,թուրքերիձեռքիցխզումէ աշխատանքը, տարինմեկ» այդողիսիհնարավորությունէ ի հայտ գալիս: եթե«քառասուն աղքատ էին ն այնքան ժլատ,որ ճույճիսկհյուրանոցում չէիճ Նրանքայնքան ջրայինտճտեսոթյան այլ առլրումէինկաթսայատանը՝ հավաքարաիջնանել,

առձեռը վճարելովհինգ դոլար: Վրացիներնասում էին,որ իրենց բիճամսական տուն ենճգնելու ն մինչն կյանքներիվերջչեն աշխատեերկիրվերադառնալով` կայվեիրերէին, որ ճտադիրէինվաճառելԹքիլիսիվերադառլո: Տուփերուճ հեւոո: Նրանց մի քանի անզգամ վտարելէին այդ կացարանից,բայց նալուց ամեն անգամկաթսայատան«իրենց տուն» վերադառնալումի հնար գտնում իշխանությունը ոլետքԷ ոչնչացնիկաշառակեր ոտոիկաննեէին:Զինվորական ահա հովանավորվող այաղիսիձրիակերներին: րիկողմից Ահա այդոլես,թեյարանատիրոջ՝հաճկատարությամքբ մատուցածթեյը մոտ ՀԱՎ-ի աշխատակցի հրավերովսեղաճի տեղ գրավածաղբատխմելով, սկզբումվախվորած,բայց հընթացսավելի ճւ ավելի ներնու գործազուրկները խոստովանեցին, որ վաղուցէին աղասումռազմական հեղաշրջոգնորվելով՝ ման: Բողոքելով ու դժգոհելովքաղաքականհոտած ու լխկած գործիչներից,

ծրանքիրենցբողոքներնու դժգոհություններըհամեմեցինմատնությունհիշեցհայտնեցինանասունների անօրինական մորթի,ոլենողղատմություններով, «Թեքելի»''արտադրանքիկեղեճանմասին, տականմենաշնորհհանդիսացող թե ինչոլեսեն միս տեղափոխողբեռնատարներովՃայաստանիցբերումանլեբնակեցնում բաարաքներում, աշխատեցնում կես գնով, դրագալ աշխատողներ, տ եղիթարքերի հ ացը:Գործատերերից շատերը բատրակներին նովիսկկտրում տոիւղումեն աշխատելօր

ու

գիշեր,շատերըոչ միայն կես գին,այլն ըճդհանրա-

ղես չեն վարձատրում... Երիտասարդ զործազուրկները կարծեսբնավչէին ճկաու տել, որ «ռազմական»հեղաշրջումնուղղվածէ քուրդ անջատողականների նախն առաջ՝ «կրոնականկարգերիհաստատման կողմճակիցների»դեմ, ով-

քերուր որ է հաղթելու էինքաղաքառլետարաճի ընարություններում:Նրանց վարբճայնոդիսինէր, ասես այն ամենը,ինչ տեղիէրումեցելԿարսումնախորդ է վերջտար գործազրկությանը, Ցմաօրիցիվեր,ողետք անբարոյականությանը, ն ճատիղլայլ երնույթներին ի վերջո իրենց աողահովերաշխատանքով: հաճել է վբացուհոլ ԲեռնսոոարիխցիկումԿաճ ճլատեց, ոի թոչնճաքիթը ու է Կան անձգազիրնզննում նրալուտաճկարը: Դբանից տարօրինակ հուզմունք ու շփոթմունք զգաց: Շենքճանելունոլես Կան զգաց, որ անասնաբուժական ֆակուլտետում դրություննավելիլուրջ է, քան Անվտանգության վարչությունում:Անցնելովստոճման ցուրտ շենքիմիջանցքներով` նա զգաց, ռր այտտեղ ցադաշտի որնէմեկը ճտածում: որնէմեկինկարեկցեւումասինբնավշի Այտտեղբերելէինայն քուրդ ն ձախահաբեկիչներին, ազգայնականներին ովքեր մամանակառ ժամանակ ն գրություններ տարբեր թողնում:ՄիաժավայրերումռումբերԷինողայթեցնում ճան ՀԱՎ-իքարտադարաններով մանակ բերճանէինենթարկվել նրանցհամա-

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

Սծ

ն դատախազության կիրհամարվող անձինք: Ոստիկանները, զինվորականները աշխատակիցները խստագույնհարցաքննության էին ենթարկում ճրանց,ովքեր մասնակցել էինայս երկուխմբավորումների գործողություններին, նրանց,ովքեր էին քուրդ զիճյալճներին օգնել ճերթափանցել քաղաք, այլեայլկասկածյալների: Հարցաքննելիս էինավելիդաժանու անողոքմեթոդներ, կիրառվում քանքաղաքականիպաճիկողմնակիցների հարցաքննությունների ժամանակ: Բարձրահասակ, հաղթանդամոստիկանըհոգածությամբ բռնեցԿայի թնից,ասես դժվարքայլող ծերունուէրօգնում,ն առաջնորդեց երեքլսարանձերով, ուր զարհուրելիբաներէինկատարվում:Ես կաշխատեմհնարավորինս քիչ ոաւռմել այն զարհուրանքների մասին, ինչին ականատես եղել իմ ընկերը: է Նա ինքնէլ իր գրառումներում է այդողես աշխատել վարվել.ես ուզումեմ հետնել ճրաօրինակին: Կան մտավառաջինլսարան,միքանիվայրկյանզննեցայնաեղգտնվող ն կրանքումառաջինանգամմտտհեց,թե ինչ կարճ է ճարդու կասկահյաղճերին ճամփանայս աշխարհում:Այն ժամանակ,երբ նայումէր կասկածյալներին, որոնցարդենհարցաքննել էին,ճրաաչքերիառջնհայտնվեցինարթճնիերազներ,ծճվեց այլ դարաշրջանումհայտնվելու, հեռավորքաղաքակրթություննհր, այլ աշխարհներ, օտար հրկրներտճղափոխվելու ցանկություն.լինել այնտեղ, Կան ն սենյակում ուր ոչ չի եղել: գ տնվողները ցավագին սրությամբ զգումէին, ոք որ իրենցտրված կյանքի ժամանակը աղառվումէ. իճչողեսմոմ, որնարդենվառվել, վեքջանումԷ Իր տետրերումԿան այս լսարանըկանվանիդեղին սենյակ: Կային թվազ,թե երկրորդլսարանումինքըեղավանհամեմատ կարճ: Այտեղ ճրահայացքըհանդիռլեցինչ-որմարդկանց, հիշեց,որ երեկքաղաքում զբոսնելիսնրանց տեսել է ինչ-որթեյարանումն մեղավորությանզգացումով համակվան՝ փախցրեցհայացքը: Կան զգումԷր,ռր նրանքհիմա գտճվումենճ այլ՝ զառանցազին հեռավորաշխարհում: Երրորդլսարանում,հառաչանքների, արտասուքճերի մեջ ն հոգինոլարորած անսահման արտմության խորքերումԿան ոլայետռատեսիման զգաց, Է կյանքճայս աշխարհում որ այնուժը,որը գիտիամենայնբան,կարգաղրել վեիածելտառառղանքի՝ ճեզ՝ մարդկանց,հասու չդարձնելով իր գիտելիքին:Այդ սենյակումնա կարողացովխուսափելորնէ հայացքիհանդիռելուց. ճայում, բայց չէր տեսնում այն, ինչ աշքերիառջն է, տեսնում էր ինչ-որգույն, որ իրուղեդի մեջ Ւր:Քանի որ այդ գույնըհիշեցնումէր կարմիրը,հետագայումճա այդ սենյակըկոչի կարճիրսենյակ:Այն, ինչ առղրել էրառաջիներկուսենյակներում,ն զգացողությունը,ռր կյանքը կարճէ, ն այն, որ մարդըմեղավորարարած է, այստեղ միախառնվեցին,դարձանմեկ տմբողջականություն, ինչը, չնայած աչքերիառջնհառնած զարհուրելի ողատկերճերիճ, զարմանալիորեն հանգստացրեց նրան: Երք Կան հայտարարեց, թե այստեղէ ոչ ոքի չիճաճաչում,ճկատեց,որ դա որոշ կասկածներանվտոահություն հարուցեց:Նեջիոլինայդտեղ ն էլ չտեսմելով"ճա այնքանէր ուրախացել, որ երբթռչնաքիթը ասաց, թեորողես վերջա-

Կան

ԿԱՆ

ՍԱՍՈՆ ՈՒ

ԶԱՐՃՈՒՐԵԼԻ

ԱԵՆՅՍԿՆԵՐՈՒՍ

հիբանուզումԷ ԿԱլյի օգնությամբոլարզելսոցիալականառղահովագրության համագտնվողդիակների ինքճությունը, ողատրաստակաճորեն վաճդանոցում այնտեղմեկճելուցանկություն հայտնեց: ձայնեցն արագորեն

Սոցիւդականառղահովությանհիվանդանոցի դիարանում,որը գտնվում Կայինառաջինհերթինցույց տվեցինամենակասկածելի էր ճերքնահարկում, է ռազմաշունչ դին: Խոսքր անձնավորության վերաբերում որը եիսպամիտոին, երբմարտակոբեքգնդակովխոցվածընկելէր երրորդհամազարկիժամանակ, Կան նրան չէր ճանաչում: Նա զգույշ մոտեցավ արձակում: Ս ակայն էր չեր ն զննեցայնոլես,ասես լարումովն խոնարհումով լի շարժումով ողջուդիակին նում էր նրան:Մարմարեդարսակին դրվածերկրորդդիակը,որնասես մրսում տարեցաղամարդէր: Գնդակովխոցվածձախաշքը վերածէր,փոքրամարմին, սն անցքի:Ռառիկանը ճրանցույց տվեց,քանվելէր արյամբլցվածբացարձակ կարողացել ոլարզել, որ բանակում ծառայող թոռանը տեսճելուհամար զիչէր ճա եկել է Տրառղիզոնից, բացի այդ՝ նրանցկասկածելիէր թվացել աղանվածի փոքրհասակը:Երրորդ դրակինձռտենայիսԿան հաճույքով մւումչառհազանց ծեցԻփեկիմասին,ում շուտովտեսնելուէր: Երրորդ դիակիմի աշքը ճույնոլես մտահեց,որ դիարանբերվածները կար: Մի որսհԿան անաղասելորենճ բոլորը այդոես են մահացել:Երբ նա ավելիմոտեցավն ճայեցոլատանուգունատդեմքին,հոգումկարծեսինչ-որբան խզվեցու կտրվեց: Նրա առջեՆեջիոյն էր: Նույն մանկական դեմքր: Նույն առաջ ձգված է Կ ան որ քնորոշ հարցասեր երեխային: տիրող շուրթերը, գգաց հիվանդանոցում ու միայնությանշումը: Նույն ոլատանեկան Նույն մառճությունն ողզուկճերը: կորավումբիթը:Նույն կեղտոտաշակերտական բաճկոնը: Մի ողահԿային թվաց,թե ուր որ է լաց կյինի,ն հուզվեց:Մակայնհուզճունքըշեղեցնրան,արտասուբներըմնացինբներում:Նեջիոլի ճակատին՝այնտեղ,ուր տասներկու ժամ առաջ դրել էր իր ձեռքը,գնդակիանցք էր: Կան ոչ թե Նեջիոլի կաողտաաղիտակավուն դեմքիցճւ վերքերիցզգաց, որ ճա մահացածԷ, այլ մարմնից, որը ձգված զգաց, որ ինքըողջ է: Դա նրան էր լարիգման: Կան գոհունակություն հեռացրեցՆեջիողից:Նա խոնարհվեց,ձեռքերով,որ մինչ այդ ոյահումէր թի՛

կունբինդրած, բռնեցՆեջիւղիուսերիցն համբուրեցայտերը:Ննջիողիայտե-

էին, բայց ոչ քարացած: Նրա ճիակ կիսաքացաչքի կանաչբիբը ուղղվածէրԿայի կողմ: Կան սթափվեցն ինքնճատիրաոլետումը վերագտնելով՝ թռչնաքթիճհայտնեց,որ այն «ընկերը»երեկփողոցումմոտեցելէ իրեն, ճերկաիր սառն

ացել որոլեւ ֆանտաստ գիող, իսկ հետո առաջնորդել Լաջիվերթիճուտ: Ինբը ճա համբուրեց ոտթամուն,որովինտն շատ ճաքուլրսիրտուներ:

ԺԻ

Ահա հենց այսողիսի մաոդը ղեռ)

է

խաղա

Աթաթոտյի դեը ն թատերական Սունա)Զաիմիծառայությունըբանակում կարիերան

Սոցիալականառղահովագրության հիվանդանոցում Կայի կողմիցմեկ դիակճանաչվելուփաստովհառդճնոլարձանագրություն կազմվեցն ստորագրվեց:Կան ու թոչնաքիթընստեցինճույմ բնոնատարն ու անցանբացարձակառղես ամայի,նախընտրական ոլատոառներով դաու դրոշներով,ինքնասոյանությունը տառլարտող ազդագրերովծածկվածնույնփողոցներով, ուր ճրանցերթի միակ ականատեսը վախիցմայթեզրերին կողածթափառականշներն էին:Մինչ ճրանք Կան անցնումէինայդ փողոցներով, կարողէրտեսնել,որ վարագույրները շարժհետ հայացքվումեն, իսկերեխաները, խաղըթողած,հետաքրքրասեր հայրերի ճերովուղեկցումեն բեռնատարը,սակայննրամտքերըբոլորովինայլ տեղ էիճ: Երա հայացքիառջնՆձջիողիդեմքնէր, անկենդան մարմնիանհավատալիդիրԿաճ ուր Իփեկըկմխիթարի ջը: երազումէրհասնելհյուրածոց, իրեն,սակայնքաղաքիամայիհրառլարակմ անցնելով՝ մեքեճան շարժվեց Սթաթուրքի ոլալոտայով թատրոնից երկու փողոց այճ կուղմ՝ իննմուն ուկանգ առավ Ազգային տարի առաջ ն ռուսների մնացածինչ-որշինությանառջե: կառուցված ժամանակներից Դա միահարկ առանձնատուն էր, որը Կարսժամանելու առաջիներեկոու յան իր գեղեցկությամբ լքվածությամըցավ էր ողատճառելԿային: Քաղաքը թուրքերինանցնելուցհետո ն հանրաղետության տճաջինւռտրիներին այտտեղ ստհընտանյոքհանդերդ, ոդերճանքով, որդիների,ծառաների, խոհարարների, ու հետ քսաճերեք Մանակների կառքերի տարիառլրելէրհայտնիվաճառական րուֆ բեյը,որը փայտին կաշվեղեճիաոնտուրէր աճում Խորհրդային Միության հետ: Երկրորդ աշխարհամարտից հետո, երբ սկալեցսառը պատերազմը,ԱՆվտանգությում վարչությունը ՄորհրդայինՄիությանհետ առնտուրանողկարն սեցիհարուտոճերինաճվանիմարդկանց մելադրեցլրտեսության մեջ,նրանց ն նրանք ձերբակալեցին, անարգեցին, վիրացան,որ այլես երբեքչհայտնվեն,իսկ մռտ քտսն հիշատակված առւննձնսոռունը դսռոական քաշքշուկների ոոստտճառով տարիմնացլքված:1970-ակաճների կեսերինմարքսիստական ճի խմբակցությունմահակներով զինվածգրավեցշենքըն օգտագործումէրորոլեսգրասենյակ, (քաղաքոաոլեայստեղ ենծրագրվելքաղաքական միշարք հանցագործություններ տը՝ փատռաբան Մուզաֆֆեր բեյը, վիրավորվել էր, բայց ողջ մնացել),իսկ 1980 հետո շենքըկրկինթափուր թվականիռազմական հեղաշրջումից մնացն շուտով ու սառնարանանցավմերձակայքում մի փոքրիկխանութգնածվառարանձճերի ներիճարողիկառնտրականի տնօրինությանը,ով այնվերածեցոլահեստի։Իսկ երեքտարիառաջ շենքըանցավՍտամբուլումն արաբական երկրներումիր երհակայության շնորհիվկարողություն ձեռքբերածն հայրենիվայրեր վերադարձածմի դերձակի,որնայն դարձրեց կարիարհեստանոց: Ներս մտնելունոլես վարդաճախշչ նարնջագույնպատոառներին ընկնճմաճ նողմեղմլույսերիտակԿան նկատեցկոճակկարելումեքենաներ, որ էինտարօրինակ ոչատժիչսարքերի,հնաոճ զանգվածեղկարիմեքենաներն

ՍՈՒՆԱՅ

ԶԱԻՄԻ

ԾԱՂԱՅՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԲԱՆԱԿՈՒՄ...

ԽՉ

մկրատներ, որոնքկախված էինողատերին ամրացվածգաճերից: հսկայական Սունայ Դաիմըսենյակումետ

էր, սվիտր,որը վերարկու

Կան

առաջ էրքայլում:Նրա հագին մաշված տեսելէր ճան րկու օր առաջ, երբ առաջինանու

նրան,իսկոտքերինզինվորական ճտքակոշիկներ էին:Վեռքին գամհանդիոլեց

ասես հին ծխախոտ էր:Կայինտեսնելով՝նրա դեմքըպայծառացավ, անֆիլտոր ու բարի ընկերոջէր հանդիոլել,ն մոտ վազելով`գրկեցու համբուրեցճրան: Սու-

ճայիհամբույրըինչ-որբանովհիշեցնումէրմտսգործիարտաքինով մարդու կարծեսճա ուզումէրասել.«Թուլ հեղաշրջումը համբույրին, եառայիոլետութՍունայի դեմքիարտահայտությունը չափազանցբաիեյան բարօրությանը»: էր, ինչը Կային խիստտարորինակթվագ: ՀետազայումԿան դա կամական համաքաղաքացի լինելուհանգամանքով. չէ՞ որ երկուսնէլ Մտամկբացատրի բուլիցեն ն հանդիոլելեն այճոլիսիհեռավորն աղքատ վայրում, ինչոլիսին Կարսնէ, այաղիսիծանր իրավիճակում.բայց Կան, իհարկե,արդենգիտեր,որ ստեղծել է նան Մունոյ Զպիմը: այդ իրավիճակը

սե արծիվնամեն օր իմ հոգում տարածում է իր թները,Տրտճմության ես խորհրդավոր հճղարտությամք ասազ Սունայ Ղաիմը,-բայց ինձթույլ չեմ տալիսձանձնվելճրան:Դու էլ ողինդկաց: Ամեն ինչ լավ կլինի: Պատուհաններից ճներթափանցուլ ձյանալայսի տակԿան ընդարձակ, առաստաղովսենյակումնկատեց բարձրադիր ռադիոհեռախոսները ձեռքներին մարդկանց, իրենսնեռուն զնճող երկու հսկայամարմիճ թիկնաղահների, ռնոլի ն միջանցքքացվող դռան մոտ ղրված սեղաճինփռած քարտեզ,զրամեքնենա թղթառլանակներ, տեսավծեփաթառի անկյունում տեղադրված հսկայական վաէ անհաճեքարան,ինչըբացահայտորեն վկայումէր, որ այս սենյակումտեսել մատ բարեկեցիկժամանակներ: Մի հայացքըբավարարէր, որողեսզիԿան հասկանար, ռր այտտեղէ եղելհեղաշրջճման կենտրոնը,ն Սուճայաիմի ձեռո ւժ քինհսկայական կա: Մերկյանքումճույնչղեսեղել են վատժամաճակներ,-սենյակում ետ ու առաջ բեւյլելով՝ ասոց Սունայրը,նրբ ամենահեռավոր, ամենաթշվառ,արհամարհվածքաղաքներում անգամ հաճկարծասում էիճ, թե ոչ միայնողիեսբեմադրելուտել չունեն ինձհամար,այլն հյուրանոցումէլ չեճ կարող սենյակ տրամադրել. գոնե մի օրով, մի սենյակ, որոլեսզիմի քիչ հաճգստանաճք. երբ իմանում էի, որ իմ հին բարեկամը, որը հաստատ քաղաքումէ, հանկարծ մեկնել է հեռավորուղնդրության, դառնագինզգացողությունը, որը տրտմություն ենք անվանում,ողարուրումէր ինձն սկսումդանդաղխլրտսվիմ հոգում:Որողեսզի շենթարկվեմ դրան, ես վազումէի բժիշկների,ուսուցիչների,փաստաբանների մուռ,ճգնումոլարզել,թե քաղաք կոչվածայդ ամայության մեջկա՞արդյոք որնէ է ժամաճակակից կ մեկը,ում հետաքրքրում արվետոը, մենքճրանճախակարաՊետներճենքու քաղաքակիրթ աշխարհիցիջելենքճրանցմոտ: Իմանալով,որ ինձհայտնիմիակ հասցեումչի առլրում ձա, ով աոլրումԷ իրանանում,կամ հասկանալով, որ ոստիկանությունը ներկայացումը արգելում է, կամ հերը, թույլտվություն ստանալուվերջինհույս փայփայելով,փորձումէիընդունելութ-

-

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՍՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

Սն

մերժման,վայուն գտնելտեղի վարչակազմիղեկավարիմուռ ն արժանանում ազատվելմաղձից:Այդժամիմ խովմտածում էի, թե երբեքչեմ կարողանա սրտումննջող տրտմությանարծիվըդանդաղտարածումէր իր թներըն օդ բարձրանում, ռրոլեսզիհեղձամահանի ինձ:Եվ ես իմ ոլինսըբեմադրումէիւղշթեյարանում,իսկեթեդա կ չէր առացվում,խադումէինք խարհիամեճաետին է՝ կայարանում, վրա, ոլղատահել ավառկայտնի թեքհարթակների ասֆալտի որի ողետըաշք գցել մեր աղջիկճերից մեկին,հրշեջզորամասերի կ առանատեղիէր ճերում,լքվածտարրականդոլրոցներիդասասենյակներում, շրջիկճաշւմրանհանում,գործարար զերամ,վարսավիրաճոցների ցուցափեղկերի կենտրոնների ես ախոռճերում, մայթերի վրա. երքեք չեմ հանձնվել առտոիճանահարթակներում, տրաճությանը: Երբ դեոլիճիջանցքբացվողդռնիցներսմտավՑեունդաԷսերը,Սունայ Զաիձը«եսից»անցավ«ճենքի»:Նրանցմիջնայնոլիսիփոխըճբոնում էր, որ այդ անցումըբնավարհեստական չթվագԿային: Արագ ն գրբագեղտեղաշար» ժելովիր փարթամմարմինը՝Ֆունդա Էսերը սեղմեցԿայի ճեռքը,շշուկովինչամուսնու հետ ն շրջվելով` հույժ զբաղվածմարդու որ բան ողայմանավորվեց տեսքովդուրս եկավ: Դրանք մեր կյանքիաճենածանըտարիներնէին,- ասաց Սուճայը,համաթերթերըշատ են գրելայդ մասին.մենք կորցրելէինք հասարակության ն ն կրաճքը,Ստամբույի Անկարայիհանդիսատեսինայլն: Այն օրը, երը ես ին գերագույնհաջողությունը նվաճելուշեմինէի (այն արվումէ միայնբախտովն հաճճարովօժտվածանձանց),այն օրը, երբիմ արվեատովմճալուէի ողատճության մեջ,հողնանաղասելիորենփախավիմ ուռքիտակից,ն ես ճիակնթարթում հայտնվեցիաճենտոլիղծաղտեղության մեջ: Սակայնես այդ ժաճանակէլ չհանձնվեցի.մաքառումէի՝ վերջինճիգերսի մի բերելով:Ես բնավշէի կորցրել հավատս,վստահ էի, որ ինչքանլ խորթաղվեմ այդ կեղտիմեջ, մինճույն է, գոնհկության, թշվառության, աճոթին աղզտեղության միջավայրում անգամկկաբողանամհայտնարերել իրական,ճշճարիտբեմականնյութն հաճելի ցույց, որչղեսմեծ թանկարժեք քար: Դու՞ ինչուեռ վախենում: Միջանցքումերնացսոլիտակխայաթհագած,ոլայուսակըձեռքինբժիշկը: Երք նա փոքր-ինչշինծու տագնածյով հանեցն կարգիբերեցճնշաչառիը, Սունայրայնողիսի «ողբերգական» էր նայումդատուհաճիցհորդացող տեպքով ճերմակյույսին, ռր Կան ակաճավերհիշեցճրա անկումը«հասարակության աչքից», որը տեղիէրունեցելութսունականների սկզբին: ՄակայնԿան ավելիլավ հիշումէրՍունայիյոթանասունականների դերերը,որոնքնրանհռչակռդարգնեցին:Այդ տարիճերին, երբձախամետ քաղաքանացված թատրոննառլրումէր իր ոսկեդարը,բազմաթիվփոքրիկթատերախմբերի շարքումՍունայի աճունը հնչումէր բոլորիցբարձր:Նա առանձնանում էր առաջնորդիիր կերւովածքով ն, ինչոլեսհամոզված էր հանդիսատեսը, որոշ ոլիեսներում, ուր կատարում էր գլխավորդեր,ասավաեատուր շնորհի կողքինհանդեսէր բերումվիթխարիաշն դհրասանական խատառիրություն տաղանդ: Երիտասարդ թուրք հաճղիսա-

ե

ՍՈՒՆԱՑ

ԶԱԻՄԻ

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԲԱՆԱԿՌԻՄ...

տեսըշատ էր սիրումայն ոլիեսները,ուր Սուճայըխաղումէր իշխանությամբ

ղատմականուժեղանհատականության դեր,տտեղեում օժտված Նաողլոլեռնի, Էնվերփաշայիկամ Լենինի,Ռոբեսողիերի,յակոբինյան հեղավտխակամների, տեղականնշամակությանորնէ ժողովրդական հերոսի ճրանցնմանողությաճբ «յՈւսումնական հաստատությունների սաները,համալսարանական կերոլաը: շրջանակների ճերկայացուցիչները բաջադիմական» արտասվալից աչքերովէիռ նա հետնում ն բուռնծափողջույններովարձագանքում, հրբ հնչեղ,տռլավորիչ էր հանուն տառաղյնդ ժողովիղի կամ ինչողես ձայնովմղկտում էր բռճակալից հնւռո հողարտորեն առղտակ ստանալուց բարձրացնում գլուխնու հայտարարում. «Կզա ժամանակ,ն դուք տոիողվածկլինեքհատուցել դրա համար»: Կամ ինչողեսէր ամենածանըօրերին (նրան մի անգամանողայմած ոլիտիզճդան նեցավովսեղմած,հուսադրումիր զինակիգներին: տեին),ատամները Բայց երը էր, ճա կարող էր հաճուն ժողովրդիերջանկությանուժի դիճել ն պահանջվում ցուցաբերելնույնիսկայն դեռդքում, անողոքությում երբհոգին ծվեն-ծվենէր լիԱսում ճում: էին,ռր ոլիեսներիավարտին,երբ իշխանությունն անգճումէր ճրա հանդեսէրբերումբնատուրվճնականութձեռքը,ն ճա «վատերին»ողատժելիս բոն, ի հայտէին գալիսբնավորությանայճ գծերը, որ ձեռքէր բերելռազմական կրթությանշնորհիվ: Նատա ՛ուսանել էր «Քուլելի»շ2ռազմականոսոճւմնարունում: Վերջինկուրսիուսանու` խելքինփչել էր նավակովփախչելՄտամճբուլ, զվարճակալԲեյօղլուիթսոռրոններում, առլա ն ուսումնարանում բեմադրել«Քանի դեռ սառույցը չի հալվել» ոլինսը: Այդ ռղատճառովճրաճ վտարելէին ումումճարանից:

հետո ձախամեւ, թվականի ռազմական հեղաշրջումից բաղաքականացված թատրոնն արգելվեց, ՍթաթուրքիԵննդյանհարյուրամյակիկառլակցությամբոետությումըորոշեցնկարահամել«Աթաթուրք» վերնագրովհամընդգրկուն որը ոլետք ցուցադրվեր կինոնկար, հեռուտտատեսությամբ: Ոչ ոք մտքիծայրով է անգույն չէր անցկացնում, թե այդ կառգուտաչ,բաց մազերով,եվրոսյականացձան մեծ հերուին կարող է մարմնավորելինչ-որթուրք: Այդ ն այդօրինակազգային մեծ ֆիլմերի (որոնք այդոյչեսէլ երբեք չնկարահանվեցին) գլխավոր հերոսիդերումճիշտ ողաակերացնում էինարեմտյանայնոլիսիդերասաններ, իճնչոլիսիք էինԼոուրենսՕլիվիեն,ԿուրտՅուրգենսըկամ Չարլտոն Հեստոճնը: Սակայնայս անգամ,խնդրիմեջխորամուխլինելով, «Հուրինթ»թերթըկարողացավհատճրակականգիտակցությանը ներարկելսւյն միտքը,թե արդեն կարելի է Առաթուրքիդերը վստահել «որնէ» թուրքի: Կայտարարվեցնան, որ Աթաթուրքի ողլետքԷ ընտրեն ընթերցողները՝կտրելովն նշուդերակատարին մովխմբագրություն առաքելովթերթիհամառլատասխանկտրոնը:Ճասկանալի դարձավ,որ ժյուրիիինտրածդերասանների մեջ, որը տեղիունեցավ,երբ Աթաթուրքի դերինհավակնողները լիովինժողովրդավարական ճանարգարհով ներկայացրին իրենքիրենց,համաժողովրդական քվեարկության հենց սկզբից Է առաջինտեղնզբաղեցնում Սունայ Զաիմը,որը զգալիորենառաջ էր անցել ճրգակիցներից: Թուրքհանդիտատեսը անմիջաղեսզգացելէր,որ գեղեցիկ, վե1980

ՇՐՃԱՆ

ՓԱՍՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

քազումդերերէ կերհատես,վտոահություն ներշնչողՄունայը,որը յակոբինյան Է, ով կարողէ խաղալԱթաթուրքի դերը: տել, հենցայն դերասանն Սունայի առաջինսխալն այն էր, որ ճա չափազանցլուրջ ընդունեցլու»

թեիրենընտրելէ ժողովուրդը:Նա սկսեցհաճախհանդեսգալ հեռաստաու մամուլով, հայտարարություններ, ատիռյում էր անելբարձրագոչ տեսությամբ երջանիկկյանքըողատկերող հր ո Ֆունդա Էսերի ընտանեկան հրաողարակել հայացքներիմաՊատմելովիր տան, առօրյայի,բաղաքական լուտանկարներ: դերին, սին՝նա ձգաումէրցույց տալ, որ արժանիԷ Աթաթուրքի ն իր որոշ թուլութեն ճման ճաշակ,նրբագեղություն): Եվ նրա հակումներին(օզի, ոլար, յունները ձեռքին`անընդհատասույթներէրընթերցում,իհարկե, «Ճառի»ք հատորյակը սերմանելուսիրաԱթաթուրքիկեցվածք:Երբ թերահավատություն ընդունելով հրավիրելով, սկսեցծաղրելնրան,ուշադրություն հարմիլրագրող անժամանակ է «Ճառի»ոչ թն բնօրինակը, այլ ժամանակակից թուրքերենի որ նա ըճթերցում «Ճառի» լիաՄուճայըգրադարանումնկարահանվեց վերածածտարբերակը, սակայնհակառակջանքերի՝ ուսումնասիրելիս, կատարհրատարակությունն չկարողացավ:Նա այցելումէր ցուժահանդեսայդ լուսագկարը հրաւղարակեյ ռերի բացումներ,համերգներ,ֆուտբոլայինկարնորհանդիողումներ,հանդես ն գեղանկարչությունը», «Աթաթուրքըն գոզիսբանախոսությամբ՝«Աթաթուրքը ն հարցազրույց«Աթաթուրքը թուրքական մարզարվետոը», երաժշտությունը», ովքեր բոլորինհարցնում ներ էր տալիսերրորդականթերթերիլրագրողներին, են ամեն ինչիմասին:Ձգտելովարժանանալբոլորիհամակրանքին(իճչը բնավ նա մասճակցումէր կրոճական կարգերիկողմճավայել չէի յակռքինրանին)՝ ասուլիսներին: Դրանցից թշճամի թերթերի կազմակերողած կից, Արեմուտքին մեկիժամաճակ,ոլատասխանելովոչ այնքանսադրիչթվացող միհարցի, նա ասլ էր. «Իհարկե,եթնժողովուրդնինձարժանիհամարի,ես կարողեմ խաղալ ճան Մեծ ՄարգարեՄուհամմեդիդերը»:Այս ճակատագիական հայտարաորոնքի վերջոկործաներությունըսկիզբդրեցմի շարք հրառլարակումների, ցին ամեն ինչ: հանդեսներըգրեՔաղաքական իպաճիկողմճակիցների փոքրատիրաժ ՄուհամմեդՄարգարեիդեցին,թե ոչ ոք չի կարող,Ալահը ազատի,կատարել րը: Այս ընդվզումըլրագրայինսյունակներումճախ ի հայտ եկավհետնյալ դրսնորեցՄեր արտահայտության տեսքով՝«Նա անհարգալից վերաբերմունք հետճ «ճա Մարգարեինկատմամբ», հնչեց այաղես՝ ամարգեցՆրան»: Երբ բաբորբոքածկրակըչկարողացան շիջել ճույնիսկզինղաքական իպամիստների վորականները,այն հանգցնելու ոպղարտականությունը մնաց Սունային: նա Ձգտելովհանգստացնելհասարակությանը՝ սկսեցելույթներճւնենայՍուրը Ղուրանըձեռքին,ավանդառլաշտ ընթերցողինոլատմել,թե ինչքանԷ սիրում Մեծ ՄարգարեՄուհամմեդինն առհասարակՄարգարենինքըհոոյժժաՄեր է: Իսկ սա հարմարառիթէր քեմալական որոշ Գրչակների համար մանակակից է (սրանքվիրավորվելէին, որ Սունայն իրենողահում որոլեմ«Ըճտրյալ ՍթաԲուրք»),որոլեսզիհարձակվեին ճրավրան հայտարարնին, թեԱթաթուրքը երըը,

:

ՍՈՒՆՍՅ

ԶԱԻՄԻ

ԾԱՂԱՑՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԲԱՆԱԿՈՒՄ...

բեք շէրընկրկումկրոճականկարգերիկողճճակիցձոլեռանդխավարամոլների էին այն լուսանկարը,ուր ճա՝ ռազառջե:(Թերթերնաճըճդհատարտատղղում բացահայտ կողմնակիցը, ոդատկերված էրՂուրանը ձեռհեղաշրջման ճակաճ «Մի՞թեսա է ելույթիողահին,առյա հետնում էր հարցադրում. քին,ներշնչված նան Ի հարձակմանանցավ իսլամականմամույր, Աթաթուրքը»: ողատասխան՝ ավելի շատ քանճրան էր:Սրանք ճղումը ինքնիրեն, ոդաշտոլանելն այտոեղ թեն ու արտատղլել լուսանկարներ, ուր ողատկերված էրՍունատողագրել էլսկսեցին գուժումէին. «Նա էլ Աթաթուրքիճման օղա սիյը օղի խմելիս,իսկխորագրերը սա է Մեր Մեծ Մարգարեն»:Այդոլիսով,կրոնական ն է», կամ. «Մի՞թե րահար այս անգամսկսվեց թերթերիմիջնաճիսըմեկբռնկվողողատերազմը աշխարհիկ ս ակայն տնեց շատ կարճ: ղատճառով, ճրա Մեկ շաքաթվաընթացքումթերթերըհեղեղվեցինՍուճայինկարներով. նա ազահաբարգարեջուր Էրկոնծումշատ տարիներառաջ նկարահանտեդ ճի մեկայլ տեղտոլագրված էրերիտասարդ տարիներին վածինշ-որհոլովակում, լուսանկարը, երրորներկայազման ժամանակ առլտակստանալու խաղացած ու մուրճ ոդատկերով ձեռքն ամուր բռնցքած կանգնած էր մանգաղի դրոշի դում է նայումէր,թեդերասանուհիկիննինչոդեսներկայացման մեջ առջն,հաջորդում հետ... Արտատոլվեցին հոդվածներ,ուր ասհամբուրվում այլ տղամարդկանց դեռկոմուճիստԷ,որ նրանք վումէր,թն ճրակինըլեսքռփիէ, որ ինքըիրականում հետ ճկարահանվելեն ընդհատակյա ոլոռնոֆիլմերում, որ կրկնորինակողների նա հանուն փողիողատրատո է խաղալոչ միայն Աթաթուրքի,այլն ցանկացած եճ Արնելյան իրակաճում բեմադրում Գերմաճիայից դեր,որ Բրեխաիոլիեսները հետո դժգոհելեն (Թուրքիայիցո̀յսոտմելով, ստացածփողերով,որ հեղաշրջումից թե՝ «Շվեդականմիությունից»(Թուրքիահետազոտություններիեկահ կաճայք ն բազումայլ բանսաիկություններ: են կտտանքների, Նույն օրերին ենթարկվել մի բարձրատոիճան սողա գրանհրավիրեց Գերագույնշտաբ, ուր կտրուկհայաճեց,թի բանակըորոշելէ, որ ճա ողեւոքէ հանի իր թեկնածությունը: Սողանայն կողմից թաղա«խելոբ»անձնավորություններից չէր, ովբերզինվորականճերի վերաբերյալբնճադատական ակճարկներ արած քականճությայնը միջամտելու ստամբուլյանմեծամիտլրագրողներին հրավիրումէինԱնկարան տեսնելով, որ են լրագրողները շսոտ ազդված ստացածառղտակճերից (փոխաբերական), վիրավորվածեն ու լալիս եճ, մեղմանումու վերջումշոկոլադ էին հյորասիրում նրանց:Այս աղանծաղրասեր էր,անհամեմատ կարուկու վճոսկան,քանԳոմահետ կառղերի րակայնության վարչությանաշխատակիցները: Տեսնելով,որ Սուճայըշփոթահարէ ն վախեցած,տղանոչ թե մեղմացավ,այլ ընդհակառակը, սկսեցծիծաղել կողմիցընտրված» ճրավրա,ծաղրել,թե ճա ինչոլեսէ «Ժողովրդի Աթաթուրքի իր քաղաքական կերոլարըոլատկերելով՝ ներկայացրել հայացքները: Դրաճից երկուօր առաջ Սունայըկարճատնայցով եղել էր իր ծննդավայր հ սիրելիքաղաքական գյողաբաղայում,նրանդիմավորել էինականավոր գործչինվայելմեծարանքով, քաղաքային ավտոմեքենաների շքախմբով առաջնորդել ն ծխախոտի հրառլարակ, հազարավորգործազուրկների բանվորգործարանի

ՕԾՐՃԱՆ ՓԱՍՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

յգ

նա մագլցելէր Աթաթուրքիարձանիվրա ուղեկցությամբ ճերի ծափողջյունների

ստամբովւյան հայտսեղմելճրաձեռքը:Արլ դեոլքիցհեւոո, ոոաստասխանելով է ճի հանդեսներից ճեկիհարցին,թե՝ «մտադի՞րարդյոք թատերական բեմից երբնէանցնելքաղաքականբեմ», ճա ոատասխանելէր. «Եթեժողովուրդըկամեճա»: Իսկ այդ ընթացքում աշխատակազմը տարածեցհարուվարչառղետի Աթաթուրքին նվիրվածֆիլճիաշխատանքները րարության, թե՝ «ներկափուլուճ» ն

են: ենտաճգվում Սունայըբավական փորձառու էր,կարողէր այդ խայտառակոլարտություդուրս գալու ելք գտնել,մակայնճրանուժգինհարված նիցարժանաողատվորեն հասցրիննան հեւտռագա իրադարձությունները. քանիոր դերնիրենու| անելուհամարվերջինամսվաընթացքումճա այնքանէր երնագելհեռուտտաէկրաններին,

հանդիսատեսիհնթագիտակցութոր նրաձայնը դարձելէր խիառհամրածանոթ, որոլեսԱթաթուրքի ձայն,ուտոիդադարեցին նրանհրավիյանճեջամրառդնդվել բել ֆիլմերկրկնօրինակելու:Հեռուստատեսայինգովազդատուները,որոնք առաջներումնրանհրավիրումէին առդրանքի ըովն ու վատըտարբերող,ընտաճիքիհաշվենկատ հոր դերկատարելու,ճույզոլեսհրեսթեքեցիննրանից,որովհետն ձախողակ Աթաթուրքից ի՞նչընտանիքի հայր,այն էլ՝ ճերկիամանըձեռքին, ոլատը գունագարդելիս, կաճողատմելիս, թեինչ գոհ է ինքըիր բանկից:Ծակայն ամենազարհուրծելին այն էր, թերթերումգրվածամեն բանիանվերաոյահորեն հավոռըընծայելուվարժվածժողովուրդր հավատաց, ռի նա միաժամանակ թչնան՛ կրոնին:Այլոց է դուր չէր գալիսայն, թե ճա ինչոյես է լուռ մի էն՛ Աթաթուրքին, հ ետ: հանդուրժում,որ իրկինը,թեկուզբեմում,համբուրվի այլ տղամարդու Մյուսասում էին, ճերճէ, թեն այդքանանհանդութժող չէին, սակայն,այնուամենայնիվ, թե «ծուխնառանցկիակչի լինում»:Միմյանցարագորեն հաջորդողայս իրահետո նվազեցճան ճրւսճերկայացումներին դարձություններից այցելողհանդիսատեսներիքանակը:Շատերընրաճ կանգնեցնումէին ուղղակի փողոցումն տալիս:հմամ-խաթիբների ամոթանք ուտամնարանի ձինորելուկսան, հավատաէ մարգարեին, ն ցանկանալով լով, որ նա անարգել իրանունըանսնել թերթերում, դանակը ձեռքին մի երեկոմտավ հարձակվեց դերասանների վրա,թքեց բւստրոն, միքանիսիդեմքին:Այդ ամենըանղիունեցավընդամենը հինգօրվաընթացքում: Ամուսնական զույգնանինտագավ: Թե հետագայում ինչ Է կատարվել ծրանցհետ,կանբազմաթիվ վարկածանճեր:Օրինակ՝ռր նրանքգնացելեն Գերճաճիան Բրեխտիերկրոլագուների վաճ տակ,իբր թատերական գործե ուսանելով`ահաբեկչությունսովորել: Կան, որ Ֆրանսիայիմշակույթիճախարարությունից ստացածնռյաստն օգտագործելով՝ բուժվելեն Շիշլի"թաղամասիԽաղաղություն»ֆրաճսիական հոգեքուժարանում:Այնինչիրականումճրանքառոլաստան էին գտել Փունդա Էսհրի մոր տանը, որ նկարչուհիէր ն առղրումէր Լն ծռվիափին: Միայն ճի տարի անց Աննրանցհաջողվեց աշխատանք գտնել.զվարճավարի ողարտակաճություճ թալիայում:Առավոտյան ծովափնյա վոլեյբոլ էին խաղում գերմանացիմանր ն հոլանդացի առեռրականների հետ, ճաշից հետո գերմանեզբոսաշրջիկների

որ

ՍՈՒՆԱՑ

ԶԱԻՍԻ

ՕԱՌՈԱՑՈՒԹՅՈՒԻՆԸ

ԲԱՆԱԿՈՒՄ...

գերճաճացի երեխաճերին՝ ճրանցներկայանալով զվարճացնում րեճջարդելով ն փակերողարանքով, երեկոյանբեմէինբարձրանում ԿարագյոզիՀաջիվաթի": Դա Ֆունդտ ն է ր ոդորապոլար: հարճիտեզքով, ո ւր հարճըցուցադրում դիշահի կարիերայիսկիզբնէր:Հետագատասը արիներին ճա Էսերիողորտառղարային Է գավառական քաղաքներիփոշոտբեմերում:Սունայն այնկատարելագործելու դիմանալընդամենը երեքաճին առլա մարմակարողացավ այդմիմոսռթյանը աչքի առջնծեծի ենթարկեցշվեյցարացիմի փի մատնվածզբոսաշրջիկների դրած թուրքերինձեռ որը, բավարարվելովթասակճեր զբոսաշրջիկի, վարսավիր ՖունկամենումՒրայնշարունակել՝ ոլորտառդարով, առնելովն բեմահարթակի հետո ձրանք ծովափին:Հայանիէ, ռր դրանից դա Էսերիհետ առանձնաճալով

են հարսանյացսրահներում, որոլես «ոլարուհի» զվարճավայրերում, աշխատել Սուու «դերասան» հանդեսհկել Անթալիայումու մերձակաբնակավայրերում: աստղերինանճաշակորենկրկնօրինակող ճայը կառլկումէր տոամբուլյան կատակաերրորդական երգիչների,կրակկլանողաճողարարների, էժանագին ն ամուսճության,հանրաոդետության Աթաթուրքի Ֆունդա Էսերը իսկ խոսների, հետո կատարումէր ողորտառդար, կարճատնբանախոսությունից վերաբերյալ հետո նրանք, էիններէլ,խորինլրջությամբ, երկուսն միքանիրռոլե տնող դրվագ անմահ ասենք՝արքայիսոլաճության տոեղծագործությունից, կայացնումորնէ տեսարանը«Մակբեթից»կաճ նմանսոռիոլայլ քան:Եվ ճրանց ծափահարում որը նրանք էլ սկիզբդրեցինայն թատերախմբքին, հիճ:Այս ներկայացուճներն ն սկսեցինշրջագայել Սնատոլիայում: ստեղեեցին աինչ-որ կարգադրություններ Ճնշումըշափելուցու ռադիոհեռախոսով հետո Սունայն ընթերցեցինչ-որթուղթ, որ հենցճորէինհանձնելնրաճե նելուց ծամածռեցդեմքը. նողկանքով Բոլորնիրարմատնում են: հանդեսէ եկել Աղա ասաց, որ ձրկարտարիներ ներկայացումներով ն աճենուր տեսել, թե այս երկրի տղա» Աճատոլիայիհեռավորքաղաքներում ճարդիկիրենցկյաճքիինչ-որոահի ինչոդեսեճ տրվումտրտմությանն հրաժարվումորնէգործ աճել: տրված,ճրաճքճառում են թեյարանում,-ասում Ողջ օրը, աճբանության իսկ ողջ Թուրքիայում՝ էրՍունայը:Յուրաքանչյուր քաղաքումհարյուրավոր, ու գործազուրկներ կան,ձախոաճքաններ հարյուրհազարավոր,միլիոնավոր Իմ եղբայրղակ,դժբախտ, հուսահատությանմսոռնված,անկյալոողամարդիկ: Նրանք այնքան չեն դարձնում: ներընույնիսկիրենցարտաքինին ուշադրություն ճենձճոտ,աղակոլոլոլիջակիճն են, որ ոլոկվածկոճակը կարելուուժ կամազուրկ եցանդչունեն,ոլատմութանգամչուճենճ, ձեռքերինիճչ-որբան աճելստիողելու յունը մինչնվերջլսհլու հետաքրքրություն չունեն,կատակիվրա ծիծաղելուընդունակություն չունեն: է անքնությամբ, որովհետե Պատմեց,որ նրաճցմեծ մասըտառաոլում դծքախտեն, հաճույք են որռնումեխելով,որովհեանծուխըօգնումէ քթանալ: որը սկսելէինկարդալ,որովՇատերը կիսատեճ թողնումնախադասությունը, -

-

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՌԻՔ

/ ՁՅՌԻՆԸ

՝

18Հ

հետն հանկարծգիտակցում են, որ կարդալնանիմատոէ: Հեռուտուահաղոր-

ոչ թե այն ոատճառով, որ դրանքհետաքրքրումկամ են ճրանց,այլ որովհետն դիմանալիրենցշրջաչեն կարողանում զվարճառնում ու ձանձրույթին: Իրականում այդ տղամարարտմությաճնն ոլատող մարդկանց դիկ ոզում եճ մեռնել, սակայն համարումեն, ռր անարժանեն ամգան ժամանակքվեարկում են ամենանհանԸնտրությունների ինքնասոլանության: ամենաողորմելիթեկնածուների օգտին,որոդեսզիարյսվ կուսակցությունների Նախընտրումեն քաղաքական ժանիոլատժծի ենթարկվեննրանցգոյությամբ: այն գործիչներին,ովքեր հեղաշրջմանեճ մասնակցել:Մշտառղեսխոսումեն մասին, ովքեր այն բաղաքականգործիչներինողատժելուանհրաժեշտաթյան ենճ ն հիասթափեցնում իրենց: խոստաճում անընդհատ աճինդհատ են, որ գրանց կազայքդժբախտ Սեճյակճտած ՖուճդաԷսերնավելացրեց, տիրություն հրեխաճերին, որոնց աշխարհ կարողանում հոգմի տակ կքած, շեն անել են բերումավելի շա, աճգամ,թե որտեղ քանկարողեն ոլահել,կանայք չգիտեն ն միքաճիղուրուշ 80 վատոակում՝ են իրենցաճումինները, նոդառուհի, ծխախոտակ ամ ա շխատելով: Բայցեթեկյանքին կառչած, մշտագործե, գորգագործ բուժքույր ու մշտառլեսլացող այդ ոլես թնկթնկացողերեխաների վրամշճառյես գոռացող նման ա նթրաշ,տարտամ, չչինեն, առյա միմյանց միլիոնավոր աճգործ, կանայք Է անքան,կեղտոտվերճաշառղիկներով տղամարդիկ, որոնցովլի Անատոլիան, կվերանանընդմիշտ,որողեսցուրտ գիշերինփողոցիանկյունումսառած մրդն կոյուղու բաց որոլեսհարբնգողճեր, որ դուրս են եկել գարհջրատնից րագիկներ, հորաննբնկնելովկ̀որելանհայտ,որդես մանկամտությամբ տառաղլող զառոմխղներ,որ հողաթափերով գնացելեն նդարավաճառի խանութ՝հացգնելու,ն մոԻսկի միջիայլոց, ինշոլեստեսանք, լորվելանվերադարձ: այդոլիմիները շատ-շատ

դումներ դիտումեն

ձն

են այդ քաղաքում»,ն միակբանը,որ սիրում «այսդժբախտ Կարս

տղամարդիկ,

է, այմկանանց,ում դարտականեն իրենցգոռյութիրենցկանանցնճվատուսցնելն

յանքն ում սիրումեն՝ ամաշելով խոառովանել, դր սիրումեն: Անատոլիայումանգկացրած իմ կյաճքիտասը տարիննվիրելեմ իմ ձղբայրնճերին, որոլեսզիօգնեմնրանցազատվելտխրությունից ու թախծից,-բնավ չեուզվելով՝ասաց Մունայը,-շատ անգամմեզբանտեն նետել,տանջել,համարելկոմունիստ, արնմայաճգործակալներ, հռգեգարներ, Եհովայիվկաներ, կավատ մ տճառակ: Մեզ փորձելեն բռնաբարել,քարկոծել են: Բւսյց ի վերջո են իմ սովորելեճ սիրելազատությունըն հրջանկությունը, որ ձրաճցօրարգնում ն ողիեսներըիմթատերախումբը: Իսկհիմա,երբկյանքըվերջառլես ինձհնարաես թոլակաճություն վորությունէ ընձեռել, հանդեսբերելուիրավունքշուճեմ: Սենյակ մտան երկուանձնավորություն. մենը դարձյալՍունային ողարԿան զեցռադիոհեռախոսը: Ականջինհասնողխոսակցության ոլատառիկներից են հասկացավ, որ Սուկառոլի թաղամասում շրջառգատել խրճիթներից ճեկը,որտեղիցկրակումեն: Այնտեղմի քուրդ զինյալԷ ն ինչ-որընտանիք:Ռադիոհենախոսիցլտ|ումէր մի գինվորակաճի ձայն, ով հրամաններ էր արձակումն ում դիմումէին«իմ հրամաճատար»-ով: Որոչ ժւոմանակ աճցճոյն զինվորականը -

լ

|

|

ՍՈՒՆԱՅ

ԶԱԻՄԻ

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԲԱՆԱԿՈՒՍ...

ինչ-որբանհաղորդեցՍուճայիճ,առդա հարցրեցճրակարծիքը,ասես այս անհետ: առաջնորդի, այլ համադասարանցու գամխռամէր ոչ թե հեղաշրջման «Կարսումմի փոքրիկռազմականբազա կա,- Կայի հետաքրքրությունը Մաասաց Սունայը,-սառը ողատերազծի օրերիցի վերողետությունը զգալով՝ է կենարոնացրել այն զորքերը, որոնքներխուժման դեռլթումոլիտի բիղամիշում ռուսներին:Տեղիսուժերըթեն քիչ էին, սակայնբավարարռ̀ուսդիմագրավեին

կերիառաջինհարձակումըկասեցնելու համար: Իսկ հիմա նրաճքայստեղ հն Ճայատոանի հետ սահմանը: ոլաշտոլանում Սունայը ողատմեց, որ երք երկու օր առաջ երեկոյանԿայի հետ իջել եճ «Կանաչ երկիր» խորտկարտճում հանդիղղելէ իր ծանոթ Օսմաճ ավտոբուսից, Նուրի Չոլակիճ,ում հետ մտերիմԷ ավելիքաներեսունտուրի:Իրենքհամաեն «Քուլելի» ուսումնարանից: Այդ ժամանակՄունայըուսումճակուրսեցիներ է էր, որ թե ով կամ ինչ ձն իրենցից միակն գիտեր, Պիրաճդելոն, րանում

Սարւորիոլինսները: ճերկայացնում իրենուասմնարանից առիթառեղծել, -Նաչկարողացավ վտարելու բայց ճա ես կարողացա: Սակայն էլ առանձնառըես հաճույքովչի եսաոասյում: Այդողես էլ բարձրաստիճան սոլա դառնալ:Ոմանքհեգնումէին,թե ճաչիկաչկարողացավ է: Նա դառնալ,որովհեւոն կարճահատակ բուլ գեներող

էր ն հիսսթողիչարանում անհաջողությունների ոլատճառով, վում,սակայն,ըտտ իս,ոչ թե ծառայողական կինրլքելէր ճրանն տարելերեխային: Երան զզվեցրելէինմիայայ որովհետն ու փոքրքաղաքիբամբասանքները, անգործությունն բայց ինքը,իհարնությունը, ճա առաջինը քամբասողճ էր: Խորտկարանում կե,առաջին խոսեցայլասերման են անասունների տյնողիսի դրսնորումնրրի մասին,ինչողիսին անօրինական առնտուրը,Գյուղատնտեսական բանկիվարկերիառղօրինի օգտագործումը կամ Ղուրանիդասընթացները, ինչը ես արգելեյի առղստամբությունից անմիջաողեմ նետը: Նա խմում:Ինձ հանդիղլելով՝ շատ ուրախացնոի որովեհան տանջվում էրմենակությունից: Կարծեսոլարծենայով՝ ասաց, որ այս գիշեր ինքնէ զինվորականոլարետնու Կարսի տհրը,այդ իսկ ղատճառով տոիոլված Ւլքել մեղ:Կնոջհողատաոյի էշուտվերկենալ:Ցավումէ, որ մաղիողված դատճասովկառլիտան կանչելեն Մարիղաճիշ Թուգայըմեկնել Անկարա,օգնականին խորհրդակցության, իսկնաճանգառլետն Էրզրումումէ: Ողջ իշխանությունը նրա ն ակնհայտ ձեռքում մի բանիօր էր:Ձյունը չէրդադարում, ր, որ ճանամղարհճերը ձմեռ: Ես անմիջառլես շորունակփակկլինեն:Այդողեսլինում Էգրեթե ամեճ կռաէ, ն իմընկերոջհամարիսկույն հեցի,որտ իմկյանքիամենամեծ հաջողությունն օղու կրկնակի բաժինոլատվիրեցի: Անկարայիցուղարկվածփորձագետ մայորիեզրակացությանհաճա» Օսճան ՆութիՉոլակը(կամ, ձայն՝Մոնայիուսանողական ծանոթ,գնդառղետ ա սում ինչողես էր Սունայրը՝ ողարզադյես «շոլակը),ում ձայնըրային հասնում էր ռադիոհեռախոսից, ռազմականհեղաշրջման այդ արտառոց միտքը ճախըճդունեցորդես կատակ,որոլեսզվարճալիք,ինչի մտսիներազումեն սեղանի շուրջ, օղու առջնճաուսծ,ն վեճիմեջճերքաշվելով՝ առաջիննասաց, որ գործը

բավական շատ էր

Է

.

ՕՐԱԼ.

ՓԾԱՄՈՒՔ / ՁՅՈՒՆԸ

գլուխբերելուհամարերկուտանկնլ բավականԷ Իսկ հետագայումնա հեիր ոյատիվը, որոլեալիչարատավորի միացավՍունայիոլնդմամբ, ղաշրջնանը ամեն գոհ կճճա: բան ավարտավի՝ Աճկարան քանզիհավատացածէր, որ հրբ Նա չի առաջնորդվել որնէ ետին միտք չի եղել: Նրւս մտադրությունճներում են ատելությումը,թշնաինչոդիսիք այճեղիսիհատկություններով, մարդկային համաձայն, ցավոք,նա խախոխըկաճկամշահը(մայորիզեկուցագրի ճաճնքը, տել էր այդ մոտեցումըն հրամայել ինչ-որ կճոջ ողատճառովհարձակվել տաճ վրա): Հհգտնվողմի ատամնաբույժի հրադրարակում Հաճրառլետության միայնկեսը,որոնցօգտագորճասնակցելեն վաշտիզինվորների ղաշրջմանը ն երկու ն եճ համար, շորս բեռճատար վ րա հարձակվելու ծել տների դոլրոցների է ոՂ-1 տանկ,որոնթայնքանհին են, ռր արդենոլետք շաա զգույշ գործարկել, իովհետնռրոշ մասեր բացակայումեն: Եթե հաշվի չառնենք 2. Դեմիրքոլի հանցագոր«մասնավորզորախումբը», որնիր վրավերցրեց«շբացահայտված վարչության ծությունները»,գործիմեե ճառն արեցինՀԱՎ-ին Անվտանգության տեղեկությունովբերտարիճերով աշխատակիցներ, միքանիոսոորաստակամ ճեր էին հավաքումԿարսի բճակիչներիվերաբերյալ, գրանցումքարտադա» րաճում ն Կարսիյուրաքանչյուրտասներորդբնակչիօգտագործումորոլես հրազեկիչ:Նրանք հեղաշրջմանըմիացանրաո էությանմիայն այն ոդատճաժամանակներ:Այս աշխատակիցները հեղաշրջման ոով, որ եկել եճ արտակարգ են ծրագրիմասինտեղեկանճալում ոլեսայնքաներջանիկ զգացելիրենց,որ քադավակայաճալիթ ներկայացման ղաքումտարածելովԱզգայինթաարռնում գանկաճումեն ինչ-որ կասկածելիներկայացում դիր լուրը, թն աշխարհիկները գլուխճերըկորցրած,ողաշտոմական հեռագրերեն բեմադրել,ուրախությունից Կարսիցհեռու գտնվողիրենցճերձաառաքելնան արձակարդի ոլատճառով ճերկագաճվելներկայացվոռրճերին՝ առաջարկելով անոդայճան վերադառնալ, ճասճակգելուառիթը: ճանը ն բաց չթողնելզվվարճանքին Այդ ոլահին ոադիռկառլովվերսկսվածխոսակցությունիցԿան հասկա-

թնակոխելԷ ճորփուլ:Մկզբումռացավ,որ Մուկառդի թաղամասի ընդհարումը դիոկառղից լսվեցհրազենիերեքկրակոց,քիչ հետո Կան այղ կրակոցների ձայներըլսեց իրականում(ճյունը խլացրելէր իրականձայները)ն որոշեց, որ ոռաղիոկաոլի շնորհիվուժեղացածձայներն անհամեմատ հաճելիհմ: Դաժան չլիճեք,-ընկալուչիմեջկարգադրեց Մունայը,-սակայնստին ոլեքհասկանալ,որ առլստամբությունը իշխաճությունը ուժեղ եճ ու ոչ մի բանի առջն կանգչեն առնի: Սունայըթատերական ինքնատիող շարժումով՝ ձախձեռքիցուցամատով ու բթաճատով բռնեցկզակը,ն Կաճ հիշեց,թե ճա ինչոլեսէր ատում այդ նույն արտահայտությունը 1970-ականների կեսերինդատմականողիեսի բեմադրության ժամանակ:Հիմա ճա այնքանգեղեցիկչէր, որքամառաջ, ընդհակառոսկը՝ հոգնածէր,մաշվածու գունատ:Նա մհղանիցվերցրեցքառասունական թվականներիցմնացածհեռադիտակը: Հագավտասը տարվահճության մահուղե վերարկուն,որը ճրա հետ շրջելէր Աճատոլիայովմեկ, գլխինքաշեցփափախն -

ՍՈՒՆԱՑ

ԶԱԻՄԻ

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԲԱՆԱԿՈՒՄ...

փողոց:Ցուրտըվայրկենառղես խոցեց Կայիձեռքիցբոնելով`առաջնորդեց ու երաթեինչչնչին են ճարդկային գանկություններճ Կային,ն ճա հասկացավ, ու աոօրյա տենդըԿարսի ցրտի համեմատ: քաղաքականությունն զանքները, նա նկատեց,որ Սումայը ձախոտքիցկաղումԷ ավելիզգալի, Միաժամանակ Մինչ նրանքքայլումէինձյունածածկ մայթով,աղիտակաքանթվումէրառաջ: բույր փողոցիամայությունըն այն զգացողությունը, որ ողջ ԿարսումԷիմա Բայց միայնիրենքհն այդողեսքայյում, Կայի հոգինլցրեցին երջանկությամբ: ն դա սոսկսիրելու ձյուներիմեջ սուզվածչքնաղքաղաքումկյանքըվայելելու չէր: Կան հիմա հաճույքէր զգումիշխաճությանը մերձլիճելուց: զգացողություն Սա Կարսիամենագեղեցիկ վայրն է,- ասաց Սունայը:. Տաւսըտարվա հետ ես արդեներրորդաճգամեմ լինումԿարսում: թատերախմբի ընթացքում Ամեճ անգամ,երբ իջնումէ երեկոն,ն սկսումէ մթնել, հս գալիս եմ այստեղ, ու ու բարդիներիտակ,ունկնդնում ագռավներին վայրի ձիթենիների կանգնում տրվում տրտմությանն հայեցությամբընկալումբերդը, կակաչաղակներին, ու բաղնիքը, են: որոնքավելի քանչորս հարյուրտարեկան մուրջճ էինսառցակալած Նրանք կանգճած Կարսգետակիկամրջի վր: Սուարեց ծվարած մատճացույց ձախակողմյան հեռուներում բլրակի վրա նայը Կան ճեկը: Դրանիցբիչ ներքն մի տանկ ճկատեց:Տանկը կանգխրճիթներից բիչ վերն:Դրաճիցմիփոքրհեռու երհումէր զինվորական նածծրճանառլարհից ուլ

-

մեքենա: Մենք ձեզ տեսնում ենք, ռադիոկաոլով ասաց Մունայը,առղա նայեց -

հնոսդիտակով: անցլալեցերկուկրակոց.սկգբում՝ռադիոկառղով: Աոա Որոշժամանակ որ հնչեցգետահովտում: ճրանցհասավկրակոցիիրականձայնըն արձագանքը, Դա նրանցառաքվածողջու՞չն էր: Հեռվում`կամրջիմոտ, նրանցէին սողասում ոՆրանքճայումէինաղքատների թաղաճանի երկութիկնաողահ: խրճիթներին, արոնքկառուցվելէիճհարյուրտարի առաջ ռուասկանհրանոթների կողմից վերվածնօսման փաշաճերիառանձնատներիտեղում, նայում էին գետակի դիմացի ոլուրակին,որւռեղմի ժամանակզվարճացելեն Կարսի հարուտոբուրժաաները, նայումէինոլուրակիետնում տարածված քաղաքին: Ճեգելն առաջիննԷ նկատել,որ ղատմությունը ն թատրոնըստեղծված են ճույձ ճյութից,-ասաց Սունայը:- Պատմությունը,ինչոդեսհ թատիոնը,ստիդում Է հիշել,որ տրվումէ դերխաղալուհնարավորություն: Խիզախների ի հայտ գալը ողատմական արհճայումն թատերաբեմում... Կան հասկագսոլ, որ սկսեց աշՈղջ հովիտըցնցվեցողայթյուններից: խատելտանկիաշտարակիգնդագիրը:Տանկը հարված հասցրեց, բայց վրիողեց:Հաջորդոլայթյուններըգինվորներինետած ճռնակների ձայներնէին: Կաղկանձեց մի շուն: Խրճիթիդուռը բացվեց, այճտեղիցելան երկու հոգի: Նրանք բարձրացրինձեռքերը:Կան նկատեց,որ այդ ընթացքումխրճիթի փշրվածողատուհաններին հայտնվելեճ կիակիլեզվակներ:Խրճիթիցելածնեդեիրողառկեցին գետնին:Այդ գործողությունների ընթացքում ուրախհաչոցով -

ՕՐՊՃԱՆ ՓԱՍՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

մուռեցաղվ ողառկածներին: Աողա ադեն նետվողսն շունը,ոլոչը խաղացնելով, ն Կան տեսավնրանցթիկունքում մարդու լսեց դիմողմի փախուստի զինվոր» մարեցին:Շատ ձայնը:Մւսրդը ընկավ,առդա բոլոր ձայները ներիկրակոցների ժամաճականցավ,ն ինչ-որմեկր բացականչեց,սակայճ Մունայինդա այլնս չէր հետաքրքրում: վերադարձան թիկնառղահների Նրանք կարի արհեստանոց ուղեկցութ» Կան առանձնատան ո լաստաթները տ եսնելուն ոլես պատերի հասկայամբ:Ճին ն նորբանաստեղծությանը ցավ,որչի կարողդիմադիելճւյեղիմեջներխուժող լռելյայնառանձնացավ:

ՉՖ

Ալլահը աշդարամիռ է այմ/անով, /ամզի գիտի, է ս հավատք, ո՛ խճդիՒը ոշ խե բամակամությումն այլ կյաճ/ճ իճլզիճ Սունայիհետ շապրում

ԵրբՍունայընկատեց,որ Կան բանատոեղծությունն ավարտեց,բարձն ծանրաքեռ սեղանի թղթերով մոտից,շնորհավորեց կաղալով մոաերացավ ցավնրան: Երեկթատրոնումբո կարդացածբաճաստեղծությունը ճույնոլեսհույժ ժամանակակից էր:Ցավոք,մերձերկռի հանդիսատեսը ժամանակակից արվետո ես ճա,մակարդակշունի,ասաց ուստի իմ ստեղծագործությունննընկալելու եմ ճան դորտւսոլար ն դարդամառդահ Վուրալի ղատմությունբումընդգրկում Է ն՛ ընդունում: հասկանում Բայցդրանիցհետռ իսկույն ճերը,որոնքժողովուրդը անցնումեմ գերժամանակակից, անմիջականորեմ իրականությունից բխող եմ ն՛ անճշան, ն՛ վեհ արվեստըտոեղ«կյանքիթատրոնին»:Ես նախընարում ձելժողովրդիհետ ու ոչ թե Ստամբուլումհանդեսգսղ ինչ-որրանկիփողերովբեմաղրվածբուլվարային,ձվրոողականին ճմանակողզավեշտախաղերում: Իսկ թե ինչու Առվտանգությանվարչությունում, աղա հիմաասա բարեկամաբար, անասնաբուժական ֆակուլտետում քո ճանաչմանըներկայացված կրոնական կողմճակիցճների մեջ մատնացույց կարգերի չարիրմեղավորներին: Եսոչ մեկիճչկարողացաճանաչել: ում հետ գճացել Երբ դարզվեց, թե ինչքանես սիրումայն ողատանուն, էիրԼաջիվերթի մուտ,զինվորականներնուզում էին ձերբակալելքեզ: Նրանց է թվացել,որ դու հեղաշրջման ն կասկածելի ճախօրեին եկելես Գերմաճիայից մանկավարժական ինստիտուտի տնօրեճիաղանությանժաճանակ եղել հանցագործությանվայրում: Նրանք ուզում էին հարցաքննելքեզ, կատանքներով զաղտնիք կորզել,բայց հս հրաշխավորեցի քեզ ու զաղեցինրանց: -

-

-

-

-

եմ: Շնորհակալ Մինչն հիմա անհասկանալիէ՝ ինչու համքբուրեցիր այն տղային,որը

քեզԼաջիվերթի մոտ էրտարել: Ինքսլ չգիտեմ,-ղատասխանեց Կան,- ճրամեջինչ-որանհավառան անեղեբանկար:Կարծումէի՝ հազարտարիկառլրի: լիաճաղարտ -(Ո՛զա՞ճեսիմանալ, որինայդքան թե ինչատող էրայդ Նեջխողը, խղճում ես: Նա հաճեց մի թուղթ ն սկսեց կարդալ.Նեջիողլըանցյալ տարիմարտին փախելԷ դոլրոցից,խաոնէ եղել «Մինդ» գարեջրատանառյակինկոտրելու ո"լատմությանը, որը տեդիէր ունեցել ռամազանի ժամանակայղ հաստատություցում ոգելից խմիչք վաճառելուղատճառով. մի ժամանակսոշխատելէ Բւոբորությանկուսակցությանգրասենյակում, կատարելմանըհանձնակատարի ոլարտականություն, սակայնճրաճվտարելեն այնտեղից(կաճծայրահեղակաճհայացքճերիողատճառովկամ ընկնավորության համար,որինոռղանվրա է հասելհենց այնտեղ,ն բոլորը վախեցելհն. կուսակցության բաժանմունքում կաճլրտեսներ,ընդորում`միքանիսը).ցանկանում Էրմտերմանալ Լաջիվերթի -

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՑՈՒՆԸ

հետ, ով վերջինտասնութամիսներիընթացքումայցելումէ Կարս, հիացածԷ

վարչության աշխատակիցճրանով.գրել է ղատմվածք,որըԱնվտանգության է». հանձնելէ Կարսիկրոճերիկարծիքով«անհասկանաի այդ պատմվածքը նական թերթերից մեկին, որը հրատարակվումէ յոթանասունհինգօրինակ ու մի ն ւոյն բանից հետո, երբ նրանխիստտարծրինակ տողաբանակով, քանի է այդ թերթում տոլագրող թռշակառա անգամհաճբուրել փոքրիկհճդվածներ մի հետ է ըճնկերոջ՝ Ֆազիլի որոշել սոլանելճրան(սոլանության ոլատդեղագործ, որը նրանքատրաստվումէինթողճառներըբացաւորող ճամակիբնօրինակը, ն նել հանցագործության վայրում,հանելէին Անվտանգությանվարչությունից հետ են երբեմնզբոսնել Աթաթուրքի ողոկցելգործին).ընկերների կատակելով՝ մի օր անորարկեշտ շարժամներ կատարելանցնող ղոտայովն հոկտեճբերյան ուտտիկանական մեքենայիհատնից: Հետախուզությանազգայինվարչությունը այտոեղչոռ լավ է աշխաԿան: տում,- փնթփնթաց Նրանց հայտնիէ, որ դու այցելելես ԳերառլատիվՇեյխՍաադհդդինի ն մոտենալովհ̀սոճբուրել տուն, ուր տեղադրված Արսձեռէլսող սարքավորում, ես քը, արտասուքն աչքերիդբացատրել,ճի հավոոոում Ալլահին,քեզաճիարմճար դրությանմեջ դրեյայնտեղխոնարհաբար առջն,սակայն նրանք սոլասողների չզիտեն,թն ինչու ես այդողեսվարվել:Մի՞թեչգիտես,որ այս երկրի ձախամետ հայացքներունեցողնտ բանաստեղեներ ձգտումեն «իպամիստճերի շարքերն են, թեչեն հասնին... անցնելմինչվերջիններիսիշխաճության գալը», վախենում Կան խիստկարմրեց: Եվ ավելիշփոթվեց,քանզիզգումէր, որ Մունայն իրշփոթմունքըընկադումէ որոլեսթուլություն: Գիտեմ, այն, ինչ տեսելես այսօր առավոտյան, քեզխոռվքիԷ մատնել: է հետ: Բայց ոստիՈստինանությունը շատ վատ վարվելերիտասարդության է. նրանցմեջ ուղղակիգազամներ կանըոատիկան կաճ: Մարդկաճցտանջում -

-

-

եզ հանուն հաճույքի:Բայց հիմաթողճենքղա,- նա Կային սիգարեւոհյուրառին րեց:- Ես էլ, քեզ նմաճ, երիտատարդությունս անցեմ կացրելՆՇիշանթաշիում նման դիտելարեմայան Բեյօղլիուն,խելագարի ֆիլմեր,ծայրիցծայր կարդան հավատացած ցել Զոլա ու Սարտրը էի, որ ճեր առրսգանԵվրուղան է: Եվ չեճ կարծում,ռը հիմա կարողես հանզգիտո նայել,թե իճչոլեսԷ այդ աշխարհըվերաճում, ինչողեսեն ճեր բույրերինստիոլումգլխաշորկառլել,ինչոլեսեն Իրաճի օրինակին հետնելով՝արգելում այնբանասատեղծությունները, որոնցհավաճնություն չեն տալիս կրոնավորները:Ես հավատումեմ քեզ. որովհետնդու իմ աշխարհիցես: Կարսումչկա արիշ մեկը,ով Թ. Մ. Էլիոթ կարդացածլինի: Բարծրության կոսակցության կողմիցքաղաքառղետի թեկնածուառանա է ջադրվածՄուխթարը կարդացելէ,- ասաց Կան,շատ հետաքրքվում ոլոեզիայով: Երան ձերբակալելու կարիքնույնիսկ չկաայլես.-ժղտալովամաց Սուճայր,-դուռը առաջինիսկզինվորինհանձնել գրության, թակած Էտտորագրված է որովխնդրումէ հանելիր թեկնածությունը, ինքնաբացարկհայտնել: -

-

ՍՈՒՆԱՑԻ

ՃԵՏ

ՇՏԱԲՈՒՄ

ու առլակիները ցնցվեշրջանակներճ Պայթյունհճչեց:Պատուհանների ցին:Նրանք նայեցինոլայթյունիկողմ` Կարս գետակիուղղությամբ,սակայն փողոցիայն կողմումգտնվող սովորականամայի բարդիներից, ձյանածածկ տան սառցակալած քիվիցբացիայլ բանչտեսնելով,մուռեցանոատուհանին: Դոտն մոտ կանգնած թիկճառղահից զատ, փողոցում ոշ ոք չկար:Կարսըաճ-

ահման տխուրէր հույնիսկկեսթրիճ: ասաց Սուճայը,-ի հարճէ քերումուԼավ դերասանի,թատերայճորեն շարուկուտակելէ տարիներն հարյուրամյակներ մեր,ռրոնքոլատճությունը են ու են, ուժեր, որոնքընդերքում դեռ չեն նակ,ուժեր,որոնքգաղանայղահված են մասին գերադասում չխոսել: Ողջ ի չեն եկել, ուժեր, որոնց ժայթքել, հայտ ճանաանգամ,անհայտ անկյուններում կյաճքիընթացքումամենահեռավոր -

իսկ, ամենափոքր բեմերումնա որոնում է ձայն,որնիրենճշմարիտ ոարհներին ողարգնելուզորություն կունենա:Իսկ երք վերջառլեսհասճում է ազատություն առյա ոլարոավոր որոնածին, է չերկնչել ոչ միբանիցն ընթանալմինչնվերջ: բացվեն,ԱնկաԵրեքօր հետո, հրքձյունըհալվի,ն ճանառլարհմերը կկանչիայստեղ հեդված արյանհամար,բանձեզղատասխանատվության կատարվաասաց Կան:- Ոչ թե այն պատճառով,ոռ խիտոկաճեանճգառանան են որովհետնդա արել ուրիշները: ծից:Քավլիցի: Նրանք կանհանգաճռանան, ոլիեսիճկատկլցվենքռ ն քո տարօրինակ Կարսիբնակիչներըատելությամբ ես այդ ժամանակ: մամբ:Բ՞նչ անելու «Դու բժշկիճտեսար,իճ սիրտըհիվանդէ, հս հոսել եմ իմ կյաճքիվերՍունայը:-Լսիր, ահա ջինու թքածունեմ, թեինչ կլինիհետո,- պատասխանեց ասում են, որ եթեգտնենքմեկին,եճթադրենք ճրան,ով թեիճչ անցավմտքովս. ինստիտուտիանօրենինն անմիջառղեսկախասղանել է մանկավարժական ուղիղեթերտանք,ողջ Կարսըմռավելին՝մահառդառիծժը ղանբարձրացնենք, ճի նճան կփափկի: -Երանք հիմա էլ մոմիցփափուկեն,- ասաց Կան: գրոհկազմակերոյել: Նրանք ուզումեն մահաոլարտահաբեկիչճերի -Եթե որնէճեկին կախեք,վիճակնավելիկվատանա: իմանան,թեայտոեղինչ է կաՎախենումես, որ եթեեվրոռղացիներն տարվում,ես ինձվա՞տկզգամ:Գիտե՞ս,թե նրանքքանիմարդեն կախել,որոլեսզիկառուցենայս ժամանակակիցաշխարհը,ինչովհիացածես: Քեզ մմաճ կբարձհավիուղեղանեգողազատամիտ Աթաթուրքըկախաղան հրազողներին բացներառաջինիսկ օրը: Բայց լավհիշիր,-ասաց Սուճայք,-քո դեմքըդաջվել է իմամ-խաթիբների այն սաներիհիշոդությանմեջ,որոնցտեսել ես այսօր. քեզ տեսելեն ու երբեքչեն մոռանա: Նրանք պատրաստ են ռումբճետելուր ասես, ում վրաուզես,ճիայնթեիրենցձայնըլսվի:Բացիայդ՝ քանիոր ճախորդ երեես կարդացել,քեզ էլ հն համարումհեղաշրջման կռյանբանաստեղծություն ճասնակից: Որոլեսզիքիչ թե շատ հվրողականացվածանձինք,մաճավանղդ՝ այս ինքնահավանմտավորականները, հասարակ ժողովրդին արհամարհող Այլաերկրուճկարողանաճազատ շնչիլ, սաիոլված ենքառլավինելբանակին: -

-

ՕՐՃԱՆ

ԹԱՄՈՒՔ

/ ՁՋՈՒՆԸ

ղես կրոնականկարգերիկողմնակիցներըբութ դանակովսառնասրտորեն կճորթենճրանցկ, նրանցճերկվածկանանցէլ: Սակայնայդ բթամիտները ն դեմքմերնճ իրենցեվրոոլացիեն համարում արհամարհանքով շրջումզինվորա-

կաններից,ռրոնքիրականումճրանցեմ ողաշտաղլանում: Մի՞թե կարծումհս, թե այն օրը, երբայս հրկիրըդարձնեն Իրանինման, որնէմեկըկհիշի,որ մի պոտա-

ցավազատական՝ դու, արտասուք է թափելիմամ-խաթիբների ուսումճարաճի աղանված սանիվրա: Նույն օրն իսկ քեզ կսոլանեն,որովհետնքիչթեշատ եվեւ, որովհեւոնչես վախենումու սարսափահարչես նետվում րոռողականացած ես կառլում բասձճալա» կարդալու,որովհետնողճնամոլես, որովհետնփողկառղ ես գնելայդ վերարկուն:Թույլ կամորովհետնվերարկուես հագնում:Ռրտե՞զ կտա՞ս հագնելներկայացման ժամաճակ: Իհարկե: Քեզ թիկնառլահ կկցեմ...որողեսզի վերարկուիդ վրահանկարծանցք չհայտնվի:Ռրոշժամանականցես կհայտարարեմ, որ դուրս գալ թույչատրվում է միայնկեսօրիզհետո: Փողոց դուրս չգաս: Կարսում չկանայնոլիսի«կրոնական ահապքեկիչներ», որոնցիցռղետք է խիստվախեճալ,-ասաց Կան: Եղածըբավարարէ,- ողստասխանեց Սուճայը,-բացիայդ՝ այս երկիրն հանհմարավորէ օրենքովկառավարել՝մարդկանցսրտերումկրոճամողլների դեղըերկյուղսհրմաճելովմիայն: Եվ միայն հետո ի հայտկգա,որ այդ երկյուղր, ինչողեսճիշտ, տեղինէր: Եթե ժողովուրդը վախենակրոնականկարգերի ն աջակցությունչգտնի ոլետությանու բանակի կողմից, կողմնակիցներից ն անկմաճ ճիրաններում, կհայտնվիանիշխաճության ինչես Միջին Արնելբի ն Ասիայիմի շարք կլանայիներկրներում Է Ճառը,որը նա արտասանեց անշարժ,ձիգկանգնած,ասես հրամաններ ն սնեռուն արձակելով, այն, որ նայում էր հրնակայականհանդիսատեսների գլխավերնիցայն կողմ` անհայտ մի կետի,Կային հիշեցրեցնրաբեմականելույթներըբսանտարիառաջ: Բայցղա չզվարճացրեց ճրան.զգումէր,որ ինքն էլ է ճասնակից այդ ժամանակավրեոլ խաղին: Իսկ հիմաասեք,թե ինչ եք ուզում ինձնից,-ասաց Կան: Եթե ես չլինեմ, քո վիճակնայխ քաղաքումշատ կեանրանա: Ինչքան հաճոյանասկրոնամոլներին, ճեկ Է՝ վերարկուիդվրաանցքկբանաճ:Ես քռ եմ Կարսում:Չմոռանաս,եթնիմ բարեհաճութճիակբարեկամնու ողաշտոլանն յունը կորցնես,կյանքդկանցկացնեսԱճվտաճգության վարչությանճերքնաձարկի խցերից մեկում: Իմացիր, «Ջումհուրիհթ»թերթի քո բարեկամները կհավատան ոչ թե բեզ,այլ զինվորականներին: Գիտեմ: րեմն ասա՝ այս առավոտի՞նչիր թաբցճումդտոիկաններից, մեղաես անթեղելքոռսրտիխորքում: վորությամբշաղախված ի՞նչգաղտնիք ես Կկսեցի «Թվումէ՝ այտտեղ Աստծան,-մտախոհասաց Կան,հավատալ Է գուցեհենցդա իմ գաղանիքը, որ մճույճիսկ ինքսինձնիցեմ ղեռթաքցնում: -

-

-

-

-

չ

-

-

ՍՈՒՆԱՅԻ

ՃԵՏ

ՇՏԱԲՈՒՄ

հա» Մոլորվումհս: Նույնիսկ հթհիրոքհավատաս,մինճույնէ, մեկոոսի է: է հ ավավատըանիմաստ Հարկավոր հավատալայնողես,ինչոլես,օրիճակ, ն դառնալ տում ենճաղքատները, Միայն այն ւլեռլքում, եթեուտես մեկընրանցից: այնոլես,ինչոլեսաղրում են նրանք,ծինաղես այն,ինչուռում հն Տրանք,առղրես ն զայրանաս այն բաներիվրա, իճչի վրա զայրանումն ծիծաղումեն նրանք, -

այն Աստծուն, որինհավատումեն ճրանք:Դու չես կարողնրանց կհավատաս հետ հավատալնույն Ալլահին, բայց առղրելայլ կյաճքով:Ալլահըարդարամիտ ու հավատն է, այլ կյամքն է քանզիգիտի,որ խնդիրըոչ թն բանականությունն հետո ելույթ ես Կես ժամ Սակայնհիմա այդ մասինչեմ ուզումխոսել: ինքնին: ն կդիմեմԿարսիբճակիչներին: Ուգումեմ բահնռուստատեսությամբ կունենամ տնօինստիտուտի բիյուր ավետելնրանց.հայտնելուեմ, որ մանկավարժական Է: Է ճան, ձերբակալված Լիովին հնարավոր որ հենց ճա է բենինատղանողը որ այսօր առաԿարո՞ղեմ նրանցհայտնել, աղանելճախկինքաղաքառղետին: ն ճաճանաչմաններկայացվածների մեջդու տեսելես ճարդասոլանին վոտյան ն ամեն ելույթ կունենասդու ինչ կռրատմես: ճաշել:Իսկ հետո հեռուտտացույցով

Բայց չէ՞որ ես չկարողացաճանաչելմարղատղաճին:

-

Սունայըճանորիմեջբատերական Զայրացածշարժումով, ոչինչ չկար, կեցԿայի ձեռքը,քարշ տվեց սենյակիցդուրս, տարավլայճ միջանցքովն հրեց սողիտակառղատ մի սենյակ:Կան ճայեց ետճաբակբացվող պատուհաններով կեղտոտությունից, ճերսն վախեցավոչ թեսենյակիանհավանական այլաչբեբազում անձնական իրերից: Ն ույնիսկ շրջվելուցանկութրիառջնհայտճված յոճ զգաց: Պատիմեխիցմինչն ղատուհանիմղլակձգվողոլաբանինփռածէին Կուն տեսավվարտւհարդագուլոաներ:Պատի մոտ դրվածբաց ճատմողրուկում ն վերնաշառլիկներ այնոլիսիհսկայածավալկրծկալ,ինչոիրիչ,ձեռնոցներ, սինկարողէրունենալմիայնՖունդաԷսերը:Վերջինսնստած էրհենցայդտեդ, մեջ, միաժամաճակ ինչ-որբան էր ջոկջկումդիմահարդարմանառարկաների ինչ-որքանխառնումսեղանինդրվածափսեում(Կան մտածեց`առղո՞րէ, թե՞ ու ճան ինչ-որ բանկարդում: ճրգահյութ) արվեստի...ն աճբաժան Մենք այստեղենք հանուն ժոմճանակակից ենքմիմյանցից,ինչոլեսմատն ու եղունգը,-Կայի ձեռքըավելի ամուրսեղմելով՝ ասաց Սուճնայը: Կան չէրհասկանում, թե ինչէ ուզումասելՍոճայը ե մոլորվել էրթատեբականխաղիու իրականության արանքում: ԴարոասապահՎուրալըկորել է,- ասաց :եունդաԷսերը,-առսովոտյանդուրս Է եկելն վերադարձել: -Ինչ-ոը տեղլակելէ ու շճթռել,-ասաց Սունայը: կինը,- ամեն ինչ փակ Է Ռրտե՞ղկարողէր լակել,- ողատտասխանեց Դուրս գալ չի կարելի: Դինվռրներն արդենորոնումեն ճրան: Վախենամ՝ -

-

այլես չի

-

են: առնանգել

Ատոված՝աոնանգածլինեն,- ասաց Մաճայը,-կաշինքերթեն,լեզուն կտրեն,վերջառյեսկոլրծնենքդրանից: -

Տա

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ԶՑՈՒՆԸ

Կան ամուսինՉճայածճրանցողջ գռեհիկտեսքինու խոսակցությաճը՝ ներիզրույցումայճոլիսի նուրբ հումոր ն փոխըմբոնումնկատեց,որ ակամա

ննույնիսկ ճախանձեց: հարգանքզգաց նրանցնկատմամբ Երբճրահայացքը

հանդիոլեցՖունդաԷսերիհայացքին,նա ինքնաբերաբար խոնարհվեց մինչն գետինե ողջունեցՍուճայ Հաիմիտիկնոջը: Տիկին,երեկդութ հրսչյալիէիք,-թատերայնորեն, սակայնխորինաճճա: կեղծաթյամբ ասաց Ինչ եք ասում,ողարոճ,-թեթնակիշփոթմունքով ողատասխանեց կինը,-

-

մեր թատրոններումվարոլետըոչ թե դերասաննէ, այլ հանդիսատեսը: Նա շրջվեց դեոլի ամուսինը: Նրանց ճիջետեղիունեցավկարճերկխո-

նություն,որը

նման էրոդետական գործերով մտահոգարքային թագուհիտիկնոջ զրույցի:Մասամբառած, մասամբհիացած՝Կան լսեց,թե ճրանքիճչոլեսակնթարթորենկարգավորհցին մոտակահեռուստաելույթում Սունայի հագնելիք զգեստիհարցը(քաղաբացիական շոր, զինվորական համազգեստ, թեկոստյում).

արդենողատրատո է նրաելույթիգրավորաեքատը (միմասըգրելէր ՖունդաԷսեըը). «ՈւրախԿարս» հյուրանոցիտիրոջ մատնագրի ճասին(ճախորդայցելութ-

յաններիժամանակճրանքիջեանելէին այղ հյուրանոցում,հյուրանոցատեի նրանցիցոլաշտողանություն էր խնդրում, անհանգստացած ծր, որ զինվորները մտնում են հյուրանոցե մի քանիանգամ խուզարկություն անընդհատ են կատարել,վախենումէր, որ իրեն զրոյարտումեն, ուստի ինքն էր մատնելերկու

կասկածելիհրիտասարդ «Ծահման» հեռուսկեճվորների).նրանքընթերցեցին տարնկերության հակեսօրյա ծրագիրը,որը կազմելիսմի տուփսիգարետձին եխել(չորրորդե հինգերորդ անգամցուցադրելԱզգայինթատրոճիճերկայացումը,երեքանգամկրկնելՍունայիճառը,հերռսական ն ազգագրական երգեր,

զբուաշրջիկներինԿարսի գեղեցկությունը ներկայացնող հաճրամատչելի ֆիլմ, թուրքականարտադրության «Վարդաթուշը» կինոնկարը):

Ինչոլե՞սվարվենքմեր մոլորվածդլոռետի հետ, որը մաքովԵվրոոլայում է իսկսրտով՝իմամ-խաթիբների ուսումնարանի ռազմատենչ սաներիհետ,-

սուց

Սումայը: Դեմքիցերեում է,որլավ տղա է,-ժոյտալով ասաց Ֆունդա Էսերը,մեզ -

կօգնի: -

համար: նաարտասուքԷ հեղելաղանվածիպաճիստի

Սակայն

Որովհետնսիրահարված է,- ասաց ՖունդաԷսերը,-այս օրերինճեր է: հ ույժ հլոետը դյուրազգաց -

Օ, մեր ոլոետըսիրահարված է,- թառոնրայնորեն բացականչեց Սունայ Զաիճը,-միայնճշմարիտ են հեղաշրջման բաճատոհղեները կարուլլ ժամանակ -

մտածելսիրոճասին:

-Նաճյմարիտ բանատոհեղծ չէ,ճշմարիտ միրահար է.-ատո եունդա Էսհրը:

որոշ

Իրակաճին թատերականի այդ խառնուրդը նս անթերիներկայացնելով ն՛ զայրացրին, ն զարմացրին ժամանակ՝ ամուսինները Հ ետո Կային: նրանք

ճտտեցին արհետտանոցի շուրջ՝ճիմյանցդիմաց,ն երհքովթեյեցին: մեծ սեղանի

ՍՈԻՒՆԱՑԻ ՃԵՏ ՇՏԱԲՈՒՄ

օգնելճեզ,դա կլինիքո աճենախե-Եսքեզ ասում եմ՝ եթեհամաձճայնես արարքը,- ասաց Սունայ Զաիմը:-Քադիֆեն ԼաջիվերթիսիրուհինԷ Լալամիտ Կարս է գալիսոչ թն հանուն քաղաքականության, այլ հանուն սիրո: Նա ջիվերթը է, նրանժամանակին չեն բռճել՝հուսով ճրաճիջոցովհայտճամարդասոան ի պամիսոներին: Հիմազղջումեռ: Ռրովհետներեկ՝հանրահրիտատճրդ բձրել անհետացելԷ Կարսի վրա հարձակվելուց առաջ, ճա ակնթարթորեն կացարանի են ն աճեն հետը:Նա, հիացած ձրանով կառդ իղամիսաները բոլոր երիտասարդ Կարամ է ն աճրլայմանկցանկանա իհարկե, հանդիոյել քեզ:Ինչխոսք,քեզհահաղորդել,բայց եթե քո մուրմնին(ինչոլես ճարդժվարկլինիմեզ տեղեկություններ տնօրենիմարմնին) կամ մեկ նույնիսկերկուձայնագրիչկողցնեն, ինառիտուտի հաղորդիչ ամրացնեն, առդա երբճաքեզ գտնի,գոնեորոշ իսկվերարկոռիդ չափով կարողես հանգիատլինել: Հենց հեռանաս,նրանկբոնեն:-Կայի դեմքի արտաճա հասկացավ, որ այդ միտքըվերջինիսդուր չի գալիս:-Ես հայտությունից չեմ ճա:(Թեն է, ասաց դու թաքցնումես, բայց այսօրվա վարքից երնում ոլնդում,քո ես: ես, դ ու այնուսմեմարդ Իհարկե, թեզոլաշտոլպնել գիտես, բ այց որ զգույշ դարձնեսՔադիֆեին:Կասկածներ ձայնիվ,խորհուրդկտամ,որ ուշադրություն է1մ» անմիջառլեսհսելորդոչմ կան,թհայն ամենը,ինչ հասնում Է նրաականջին, է ճան ն Ըստ հայտնում հոր հյուրերիմիջն սեղաճիշուրջ ջիվերթին: ամեճայնի՝ տեղիունեցողամենօրյախոսակցությունները: Որոշինաստով՝հաճույքէ զգում ռան հետ Լաջիվերթի սիրային կաոլունենողուդատճահորըմատնելով:Բայց Քոռ ի՞նչ արտասովորբան կա ճրամեջ: ռով: կարծիքով, Քադիֆեի՞,հարցրեցԿան: Սուճայը,- ինչու՞ ԻհարկեԼաջիվերթի,- զայրանալով՝ոդատասխանեց են բոլորը հիացածայդ ճարդասոլանով:Ինչու՞ողջ Անատոլիայով ճրա անուԴու հս ես է Աման: հետ: ճըենչում լեգենդի խոսել նրա Կարո՞ղ բացատրել: սանընու սկսեցհոգատար Երք ԵունդաԷսերը հաճեցոլլատոմասսայե ո քնքուշսանրել ամուսնու խամրածմազերը,Կաճ լռեց, որովհետնդժվարությամբէրկենտրոնանում: Հետնիրհեռուտոացույցին, լսիրՃառս, Ասաց Սունայբ,-արիբեզինռտուն ճառռարռվ ուղարկենք: բոռոլե: Փողոց դուրս գալու արգելքիավարտինմճացելէրքառասունհինգ Կան հյուրանոցոտքովվերադառնսդու թույլտվությունխնդրեց,նրան ընդառաջեցին: հարնանփողոցների Աթաթուրքիլայնահունդողոտայիամայությունը, ձյուճածանկ լռությունը,ձյունտակթււղվածռուսականհին շենքերիու ճիթենիներիգեղեցկությունը փոքր-ինչխաղաղեցրին Կայիհոգին:Բայց հանկարծճա է Կաճ աճցավԽալիթ փաշայիոլողոտեսավ,որ իր ետնիցմի մարդ գալիս: տան ն Քյազիմ բեյի փոքըդողոտայից թեքվեցճախ:Նրան հեանողգործակալրանքոնքաչովփորձումէրհաղթահարել փխրունձյուննու հասնել եանից:Իսկ գործակալի սնամռութ, նշանըճակառդին շունը,որը եետնիցգպպիսէԷր աղիտակ ռեկզվարթվազվզումէր կայարանում:Գան մտավ Յուսուֆ փաշայիթաղաճա-

-

-

-

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

կրոլակներից մեկը,թաքնվեց,աղասեց,առա հանկարծակի սիաղիտակեղենի ելավիրհետքովեկողգործակալի դեմ: թե՞լրտեսելուհամար: Դուք ինձհեւոնում եք ողաշտոլանելու՞, Ատովածվկա,ողարոճ,իճչոլեռկամենաթ: Սակայնլրտեսըայնքանհճգնածէրն տանջահար, որ ռչ միայնԿային, ուժ շումեր: Տեսքիցառնվազնվաթսունհինգ տաայլեինքճիրենոդաշտոլանելու ըեկանէր, դեմքը՝կնճռուռ,ձայնը՝թույլ, աչքերումփայլչկար, Կային ճայումէր նման, այլ ընդհակառակը՝ շփոթահար, ոչթե ոստիկանի ոստիկանորթյունից վանման: Նկատելով,ռր նրա«Մյումերքանկ» խեցողձՃարդու ֆիրմայիկոշիկների քթերը(այդոլիսիկոշիկ էիճհագնում(Թուրքիայիբոլոր գսողտնի ոստիկանները) ոլոկվելեն, Կան խղճացնիան: Դուք ոստիկանեք, եթեվկայականըձեզ մոտ է, խնդրեք,թող բաճան «Կանա»երկիր»խորճակարանը, մի քիչ նստենք: Երկարթակելուհարկչեղավ: Պաճդոկիդուռնարագորենբացվեց:Կամ ու լրոեսը, որիանունըՍաֆեթ էր,օղի էինխմում,ումում բլիթներ,որոնցիցազնվաբարբաժինէին հանում նան շանը,հ ունկնդրումՄունայի ճառը:Այն բնավ չէրտարբերվում այլ հեղաշրջումներիայլ առաջնորդներիճառերից,որ Կան լսել հետո: Մին: Սուճայը ասում էր, որ քրդական էի զամազանհեղաշրջումներից ու ազգայնամոլներն կրոնականկարգերի կողմնակիցները, խրախուսվելով մեր ընդհանուր թշճամիների կողմից,ինչոլեսճան այլասերվածքաղաքական գործիչները,որոնց միակճողատակըընտրողներիձայներձեռք բերելնէ, Կարսը հսացըելեճ անդունդիեզրին,Կաճ նույնիսկձանձրացավ: Երբ Կան խմումէր երկրորդբաժակը,լրտեսըհարգանքով մատնացույց արեցէկրանիներնացաղ Սունայիկողմը:Սաֆեթիդեմքիցանհետացել էրոդաշառնականարտահայտությունը: Ճիմտ ճա ճման էր դժբախտ քաղաքացու, որը խնդրագիրէ ճերկայացնում իշխանությանը: Դուք նիանծանոթեք, նա ձեզ հարգուճէ,- ասագ ճա,- ճի փոքրիկ ուզեմ: Եթենրանխնդրեք, ես կազատվեմ խնդրանք այդ դժոխային ողարտականությունից:Խնդրում եմ, թող ինձազատենթունավորման գործիհարցաւքննութտան: յուններիցն այլ հտնձնարարություն ճա վեր կացավ,ճղլակովփաՄինչ Կայի հարցերինոդատասխանելը ու կեց դուռը: Աոլա ճստեց զատմեց«թունավորմանգործով»հարցաքճնութունների մասին: Բավականխճճվածոառտնճություճը, մանավանդ եթեճկատիունենանք, որ Կայի՝ առանցայդ էլ թնրածգլուխրանճիջառյես մշուշվեց,սկսվումէր ճի ու հետախուզական դրվագով.զինվորական կասկակազմակերոլությունները ծել էին,թն դարչինովօշարակը՝շատրբաթը,որ վաճառումէին«Ծաճանակակից ու բուֆետում»,ուր վաճառում նուր հաէին նան բուտերբրոդներ սիգարետներ է : ճախէինայցելումզինվորականներ, թաճավորված Ուշադրությունգրաված առաջինմիջադեոլըտեղի1րունեցելողահեստազորում գտնվողտոաճբուլգի ճի հետնակայինսոլայի հետ: Երկու տարիառաջ`միճչզորավարժությունները, -

-

-

-

ՍՈԻՆԱՑԻ

ՃԵՏ

ՇՏԱԲՈՒՄ

10»

է, հեշտչէին լինելու,այդ սողանաճաղասելիորեն սկսելէր հասկանալի որոնք, ջ երմությունից, ո ր նույնիսկչէր կարողացել ո տքիելնել: այնոլեսդողացնել

Նրանշտառղ տեղափոխելէին լազարեթ,ուր իմանալով,որ թունավորվածԷ ն որ մահանում Է, զիճվորականը մոլհգճելն անիծելէր տաբ օշարակը, կարծելով, ն որ խճելէր Քյազիմ Կարաբեքիրի Քյազիմբեյի փոքրոլողոտայիխաչմեգաճվողբուֆետում,որոլեսնորույթ:Այդ դեոլքը,որը, չկարնորվելով, րուկում կտրվեր,որովհետնեղածըսովորականթունավորումէր, վերհիմոռացության չազարեթտեկրկին,երբ որոշ ժամանականցճույնախտանշաններով շեցին ես երկուողահեստազորային աղա: Նրանք ճույնոդես դողումէիճ ղափոխվեցին կակազում,չէին կարողանումուռքիվրա մնալ, նույնոլեսմեղքը ջերմությունից, տաք օշարակիվրա, որ խմելէին հետաքրքրասիրությունից դրդված: էին գցում Աթաթուրքիոլողոտայումգտնվողիր տանըողատրաստում էր մի Օշարակը էր,թե ինքնէ հայտնագործել դրա բաղադրատոմսը, քուրդ ոլառավ,ով ողնդում ն ձրքօշարակը բոլորինդուր էր հկել, սկսելէրվաճառելխաչմերուկիբուֆետուն, էր Ցրազարմիկներին: Այդ տեղեկությունն ստացվեց գաղտնի որը ոլատկանում շնորհիվ,որճ այդ ժամանականցկացվեց Կարսիզինվորահարցաքննության կանշտաբում:Սակայնողառավիօշարակիցթաքունվերցրածնմույի փորձաքննությունը,ինչը կատարվեցանասճարուժականֆակուլտետում,թույնի որնէ Երբզործնուր որ է փակելուէին,գեներալը,ով այդ մահետքչհայտճաբերեց: սինոլատմելէր կնոջը, սարսափովիմացավ,ռր վերջինս,կարծելով,թե դտ օգուտ կտահոդացավին,աճեն օր մի քանի բաժակտաք օշարակ է խմել այնտեղ: Շատ սդաների կանայք, սողաներնիրենք` առողջարար լինելու ղատրըվակով,բայց հիմնականում ձանձրույթից, հաճախէինգնումօշարակխմելու: Երբկաիճատնհարցաքննությունը սլարզեց,որ սոլաներնու նքանցընտանիքճդրիանդամմերը,շուկա գնացողզինվորները,զինվորներինայցի եկած հարազատներըհաճախձն խմում այդ օշարակից,որը վաճառումէին քաղաքի կենտրոնաւմ՝ յմ ճանառյարնհին, որտելովձրաճքանցնումէինօրականտապը անգամ,ն ռրր Կարսի միակ նոր հետաքրքրություննէր, գեներալըմախեցալ թանմավորման առաջինդեռքից ն անհանգստանայով, թհ հանկարծոինէ լուրջ բանկոլատահի,գործըհանձնեցՃետախձւզություն վարչությանըու Գլխավոր շտաբիվերահսկիչծառայությանը:Այդ օրերինբանակըերկրիհարավ-արկմուտքում դաժանմարտերէրմղում քուրդ առլստամբներիդեմ ն դժվարհաղթանակներտանում: Այդ հաղթանակներին զուգընթաց`աղստամբներինմիանազ ն ծրազող երիտասարդներիկյանքիցհույսներնիաղառկտրածքուրդ որոշ գործազուրկների մտքումծագեցողարտությունների համարվրեժխնդիր լինելուտան րօրինակ վտանգավորցանկություն:Իհարկե,Կարսիթեյարաննճերում ննջող բազումլրտեսների տեղյակէինայդ իղձերին(ոոմբերնետել,ճաիդառնանգել, Սթաթուրքի արձանը կործանել,կամուրջոլայթեցնել,քաղաքիջուրը թունավռբելն այլն): Գորեր լուրջ ընթացքստացավ,սակայն քանիոր իրավիճակըբավականճրբանկատվերաբերմունքէր ոլահանջում, հարկչհւոմարեցինղիմել ու բուֆեւտի տերերինկտտամքներով հարցաքննելու արզ հուսալիմեթոդին:

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՍՄՈՒՔ

/ ՁՑՈԻՆԸ

Չըը

ընդլայնվեց,ինքնհրենից գղի երբ օշարակիղահանջարկը Դրա փոխարեն, ն տեղավորեցիննահանա շխատանքի խոհանոցում բուֆետում քուրդ ղառավի

Բուֆետումաշխատանքի անցած աշխատակիցներին: գառղետի գրասենյակի չի ընկելոչ որնէփոշեհատիկ գործակալընս մի անգամոլնդեց,որ օտարածին ողառավի գյուտ դարչինովօշարակիմեջ, ոչ աողակեբաժակներիմեջ, ո՛չ թիթեծուռ կոթերին վրա,ո՛չմանորոլեսբռնիչփաթաթածփալասների ղե շերեփների աման լվաճալու կոնքերիժանգոտ անցքերին, ոչ րադրամիտուփիմեջ, ոչ ձեռքերին:Իսկ մի շաբաթ աճց Աա սթիոլվածէր լքել բուֆետումաշխատողների ու նույն ախտանշաններով` սրտխառնուքից փսաշխատանքը թունավորճաճ տանն աշխատանքի աեղավորված գործակալը խութիցտանջվելով:Պառավի իր ընկերոջիցտնհամեմատ բարեխիղճէր: Ամեն երեկո նա ամեճայնմանրաճախ նշելովնրանց, էր նճերկայացնում՝ մասճությամբ շարադրված զեկուցագիր տուն, աւղա թվարկում էր ուտեստների ոյատովքերելումուտեն արելողառավի օգտագորեված բ ոլոր օժանդակ բաղադրամասերը (գահաստճանժամանակ ն ն նռնենու Ծաղիկներ,մասուր տուղտ): Այդ զար, Խնճոր,սալորի թթի չիր, զեկուցագրերնաստիճանաբար վերածվեցինախորժաբերօշարակի բաղաղեղանակիգովաբանության: Գործակալըօրական ըմոռոմսի ու ղատրաստման հինգ-վեցգավօշարակէրխմումն զեկուցումոչ թե դրա վճասների,այլ այճ մառին, որ օշաբակնօգտակարԷ, ճոլաստումէ հիվանդություններիբուժմանը.իսէ, ն բաղադրատոմսը կական«գեռնային» ըմռդելիք կարծեսվերցրածէ քրդական մասկագետնեժողովրդական «Մեճըն անը» ամքից:Անկարայից ուղարկված նա քուրդ րը կորցրեցին վառահնությւննայդ գործակալի նկատմամբ, որռվհետն էր, ն այն ոմենից, ինչ իմացել էին րանից, կատարեցինհետնություն,որ ըմոլե-

բույց չի ազդումքրդերիվրա,սակայնքանիոր լիքըթունավորումէ թուրքերին, նման հետնությունը չէրհաճարրատասխանում ողետական գաղափարախոսությանը, ըստ որի՝ թուրքերին քրդերիմիջնչկան չի կարուլլինել ոչ մի տարբերութ3ում, գերադասեցինգաղտնի ոլահել սույն եզիահանգումը:Դրաճից հնտո Ստամբուլիցժամանած բժիշկների խունբըսոցիալական առղահովագրության հիվանդանոցում հիմնեցայդ հիվանդությունն հատուկբաժանուսումնասիրող մունք-առւղջարան: Սակայնայն զբաղեցրինԿարսի կատարճլառլեսառողջ բաղաքացինհրը, ովքեր ուզումէին, որ իրենց անվճարհետազոտենաւյճոլիտի սովորականհիվանդությունների կառրակցությաճբ, ինչոլիսիքեն մազաթափությունը,ճողվածքըկամթլվատությունը:Այդ մոտեցումըստվերգցեց լուրջ հետազոտության վրա: ՌՈրոլեսզի ամտիճաճաքարետվալվողօշարակայինդավադրությունը(եթե դա ճիշտ է, աողա այս ոյահինիսկայն մահացուազդեցություն Է գործունհազարավոր զինվորների վրա)չկարողանախարխլելորնէմեկի բարոյական հավատումքը, այնբացահայտելու ողջ աշխատանքը կրկինհանձճարարլեցԿարսիՀետախուզական վարչությաճնու դրա բարեխիղճաշխատակիցներին: Մաֆեթըվերջիններիս թվումէր: Բազմաթիվգործակալներ էին հատկացվել, որոդեսզի ոլարզեին,թեովքերեն խմումօշարակ,որը հաճույքով ոլատրաստումէր քուրդ պառավը:Այժմ խնդիրճայն չէր, թե ինչողեսէ ազդում

ՍՈԻՆԱՅԻ

ՃԵՏ

ՇՏԱԲՈՒՄ

իրականում էր ստույգ ողարզել՝ վրա:Անհրաժեշտ բույնըԿարսիբնակիչների են քաղաքիբնակիշները,թե՞ ոչ: Այդոլիսով`գործակալները բունավորվու՞մ ն՛ հետնումէին բոլորինդ̀արչինովօշարակիսիրահարն՛ զինվորականներին, ճրամց իսկերբեմճ,հետնելովբոլորինառանձին-առանձին՝ քաղաքացիներին, ի մեկառ մեկ ուղեկցումէինմինչն Կան գործակալին (ճա թանկարժեցողն ծանըաշխատանթխոստացավ ոտճամաճները),որ ուժաաղառէրհղել ն մաշելողջիտական ճերիհետնաճքով

էր ելույթ դեռշարունակում իճչ կհայտնիՍունային,ով այդ ընթացքում ունենալհեռուտճացույցով: գրկեցն որ ի շնորհակալություն այնքանուրախացավ, Լրտեսըդրաձճից Կային,իսկվերջումանձաճբ՝իր ձեռքով,բացեցդռանմղլակը: համբուրեց ամեն

Ես՝

Կամ

Վեցաբյուրեղ փաթիլը Կան գեղեցկությունն ըմբոշխնելով՝ Ձյունառյատ,ամայիփողոցների Կան մուտ Ծն հետնում էր Արան: Ջավաղի թողեցԻփեգնումէր հյուրանոց: շունը կին ուդղվածգրություն.«Շուտ արի»: Ճետո դառկեց մահճակալինու հփեկին հիշեցմորը:Մակայնդա երկարչտնեց, որովհնանշուտովդարձյալ աղասելով՝ այդ կարսկսեցմտածելԻփեկիճասին,իսկԻփեկըչկար ու չկար: Սոլասումի ճաղոն ողահնանգամայնողիսիսուր ցավողատճառեց Կային, որ ճա դառկությամբ մտանեց,թռ այդ կնոջովհիվանդանալըու Կարս գալը անմտությունէր: էր անցել,իսկԻփեկըչկար: Արդենմի ողջ հավիտենություն Կայի՝ հյուրանոց մտնելուցեծրեսուճութ րոռլն անց: Իփեկըեկավ Ես գնացելէի ածխավաճառի մոտ,- ասաց ճա,- մտածեցի,որ փողոց հետո տաարգելքի Ժամը լրանալուց հերթկլինի,ն տասներկուսից դուրս գալու հետո Իսկ կեսօրից մի քիչ թափառեցի շուսը ոլակասդուրս ելա ետնաբակով: ես, անմիջառղես կգայի: կայում:Իմանայիվերադարձել ՃանկարծԿան այնքանոռախացավԻփեկիհետ սենյակումհայամված ն կենսախնդությամբ, որ մինճույնժամանակ աշխուժությամբ ճոայճքան վախեՆա հմայվածու ցավագիննայում ցավ ողահիզգացողությունըխաթարելուց: էր Իփեկիփայղանվարսերինու շարժուն,անդադրումփոքրիկճեռքերին(ճրա ձախձեռքըակնթարթորենհոլվեցմազերին,քթիճ,գոտուն,դռան եզրին,երկար, գեղեցիկոյարանոցին, կրկինմազերին,հասռյիսեոլունքաշարին,որը, ինչոլեւ նկատեցԿան, ճորէր): -Ես ահավորսիրահարված եմ քեզ ն տառառղում եմ,- ասաց Կան: Մի անհանզչոռւցիի,արագ բոնկվածսերը արագ է մարում: ն ճա տենդոտ Կայինւտռագճառը ողատեց, փորձեցհամբուրելԻփեկիճ: Իսկ Իփեկն,ընդհակառակը, հանգիտտո համբուրեցճրան:Կան առղշահարէր, որովենտնզգում էր, որ կինը փոքրիկձեռբերովգրկել է իր ուսերը,ն վայելեց համբույրիողջ բերկրանքը: գալով, թե հփեկճն ինչոլեսէ ողջ մարճնովհոլվելիԿան նա րեն, հասկացավ, ռր այս անգամ կ է ուզումսերանելիրհետ: Խորը հդռետեաւթյունից բուռնոգնորության անցնելուհատկության շնորհիվԿան այդ ոլահին այնքաներջանիկէր, ռր ճրաաշքերը,բանականությունը, հիշողություճը բացվեցինայդ ակնթարթին հաճայն աշխարհի առջն: -Եսկ եմ ուզումքեզհնտ սերանել,-ատսց Իփեկը:Նա ճիղան խոճնարհեցհայացքը:Առլա փոքր-ինչ շեղ աշքերըանմիջառդես հառեցԿայի աշքերին ու վճռականորեն ասաց,- բայց արդենասել եմ՝ ոչ իմ հոր քթի տակ: Պայրդե՞րբէ դուրս գալիմ: Երբեք:Նա երբեքդուրս չի գալիս.-ողառասխանեց Իփեկը:Նա բացեց դուռը, ասաց.- ես ռյետքէ գնաճ: Եվ հեռացավ,ն դուռը բաց ձնագճրահտնից: Կան Իփեկիհետքիցնայեցայնքան,միճչնճա իջավատրիճաններով ն ն անեհաացավկիսախավարմիջանցքում:Դուռը ծածկելով մահճակալին «

-

-

-

ՎԵԾԱԲՅՈԻՐԵՂ

ՓԱԹԻԼԸ

Կան գրողանից հանեցտետրըն իսկոյն սկսեցմաքուրթին գրելայն ճտտելով՝ որճ հետագայումանվանեց«Աճելանելիվիճակ,դժվաբանատտեղձությունը,

ըություններ»:

նա, մահճակալին ճտտած, մատնեց, Բաճաստեղծությունն ավարտելով՝ գրելուցն Իոր Կարս գալուց ի վերհիմա միակոլահնԷ,երբքանասահդծություն արթնացնելուց բացիայլ աճելիքչունի այս քաղաքում:Արմեջ զգացմունք փեկի Կարսից, Իփեկինհամոզելիր հետ հեռանալ դենգիտեր,որ եթե կարողանա Նա էր ճաշնորհակալէր ձյանը, որր փակել մինչ կյանքիվերջ: կ լինի երջանիկ համոորոյեսզիԻփեկին զուգադիոյություն, ընձեռելժամանակների նառլարհր, Է ունենա, ն վայր,ուր կարող կյանքիկոչելդա: գելուհնարավորություն ն աճնկատելավ եյուրանոցից: Նա հագավվերարկուն Եվ գնացոչ թե կողմը, այլ դեոլի ձախ՝Ազգայինանկախությանոլողոքաղաքառլետարանի դեղատուն մտնելով` գնեց Շ վիտաճինիհաբեր, ներքն: «Գիտելիք» տայով ճացուցափեղկերին Ֆախքբեյիոլողոտայովթեքվեցձախ,խորտկարանների յպով՝անցավնսմի քանիքայլ ու թեքվեցՔյազիմփաշայիոդողոտա: Նախընաէին հադորդումռյողոտային, բականդրոշները,որ ճախորդօրը աշխուժություն

իանհետացել էին, իսկ բոլոր կրոլակներըբաց էին: Երաժշտագրասենյակային

Խաւմբ-խումբ խոճված երաժշտություն: հնչումէրբարձր բերիփոքրիկխանութից դրդված, ճարդիկ,ովքեր փողոց էին ելել՝ զուտ փուլոց ելնելուցանկությունից ու մբսելով՝անճդատակ շրջում էին ցուցափեղկերին նայելով զնճելով, ձճիմյանց օրերը շուկայում:Մերձակաբնակավայրերիբնակիչները,ովքեր մինչ այդ ն գոզիսԿարս՝վարսավիրանոցներում ճտտումէինմիկրոավաոռբուս կամթեյա-

շչինկարողացելգալ քաղաք: Կաննջելովժամաճականցկացնելու, րաններում ու վարտավիրանոցներն ամայիձն: Նրաճ շսոռ յիճդուր եկսղվ,որ թեյարաններն մատմոռացության մի քանիհոգի,որոնքտռիոլեցին երեխաները՝ որախացրին ճել վախը:՛Երանքձնագնդիէին խաղում,սահնակքշում,վազումէին,վիճում, էր ոլւսնելով՝ հճտեում այն ամեճին,ինչ կատարվում հայհոյում,քոներըֆեւթտաց ողուրակներում, հրաոլարակներում, դոլրոցամերձ րառղուտներում, ձյունածածկ

ու Կարս գետակի կամուրջների հաստատություններում, բլրակների ոլետական վրա:Որոշ երեխաներիհագինվերարկուէր, մեծ մասը, սակայն,ոլիջակով,

ուհեղաշրջումը վզնոցովու թամակովէին:Կան զննումէրզվարթբազմությունը.

րախացրել էր ճրանց,որովհետեդոլրոցներըչէին գործում:Երբ նա շատ էր մտճում ճրառմ, էրմոտակաթեյարան,ն մինչգործակալՍաֆեթընստում էրդիմացիսեղանիմուռ, խմումէր մի քաժակթեյ ն կրկինդուրս գալիսփողոց: Քանի որ Կան վարժվելէր գործակալՍաֆեթին,ուաոիայլես չէր վախենում րանից: Նա գիտեր,որ եթեզանկանան լրջորենհեանելիրեն,կկցեճաչքի է այնքաչոնկնողորնէանձնավորության: Իսկաշքիզարնողլրտեսըոլետքական Է Սաֆեթին նով, որբողարկումիսկական լրտեսին: Այդէրդատճառը,որերբ Կան ն սկսեց որոնելճրած: անհանգտտացավ տեսադաշտից, հանկարծակի կորցրեց անկյուԵվ աեսավ,որ ճա էլշնչակտուրիրենէ որոճումՖաիքբեյիողլողոտայի

ոլոլիթիլենետոողրակ տանկ ճում, ուրերհկ գիշեր էրտեսել: Մաֆեթի ձեռքին էր:

ՕՐՃԱՆ

-

ՓԱՍՈԻՔ

/ ՁՅՈԻՆԸ

Շատ էժան նարինջէ, չդիմացա,Նա Կայինշնորասաց գործակալը:

հակալությունհայտնեցիրեն աղասելուհամարն ավելացրեց,որ անհնտաճալուն փախուսոիփորձչկատարելըխոսումէ վերջինիսբարեհաճության մասին:Այ, եթեասեք,թեհիմաուր եք մտաղիրգնող, իրարչենքչարչարի: է ճրանքնստած Կան չգիտեր, թե՛ուր գճալա: Ավելի ուշ,երբ էինմեկայլամա» ոլատուհանձերուլ| )Խ տառցակագած թեյարանում, երկաքաժակօղի խմելուցհետո որ ուզումէզնսղԳերառխոռիվ Շեյխիմուռ: ԿրկինԻփեկինտեսնելու Կան զգաց, աժ Նաաչաներ,ճրամասինմտածելիսԿայի սիրտըկծկվումէրսիրոտվայաանքից: զումէր Գերառլատիվ ՇեյխինոլատմելԼլլահի հանդեոլիր սիրոմասինն նրբին զրույց վարելԱտոնո ոս կյանքիիմատոիշուրջ: Սակայնանմիջառլեսմտածեց,որ Սովտանգության վարչության աշխատակիցները, անշուշտ,լսուլ մարք են տեղադրելՇեյխիկացարանում, կլսենխոսակցությունն կծիծաղեն վրա: Այդուհանդերձ,նրբ Կան անգնում էր Բայթարխանեիողոցով, Շեյխի անշուքռան առջն մի դահ նւսնգ առավ: Եվ նայեց վեր՝ ղատուհաններին: Ռրոշժաճանականց ճա նկատեց,ռր Կարսի մարզայինգրադարանի Ասդուռը բաց է, ներս մտավն կեղտոտաստիճաններովվեր բարձրացավ: տիճանահարթակում՝ ցուցատախտակի վրա, խնամքովկոլցրածէին Կարսում հրատարակվեղ բոլոր յոթ թերթերը:Քանի որ «Սահման» քաղաքայինթերթի նման ճյուսներնէլ էինլույս տեսելնախորդ կեսօրիգհետո, բոլոր թերթերըգրել էիճոչ թե աւղստամբության, այլ այն մասին,թե ինչ հաջողէ անցելներկայագամը:Թերթերըգրումէին ճան, որ ձյանառաւո տեղումներըշարունակվելուեն: Կան տեսավմիքանիդոլրոցականների Ընթերցասրահում (թենդոլրոցու ծառայողների: ճերըփակէին)ն ցրտիցու տճերիցփախածթոշակառուների ու կիսով Տեռավոր դարակճերիցմեկում, թերթելուցքրքրված բառարանների առի ճղճղվածմանկականհանրագիտարանների կողքինճա գտավ«Կյանքի հանրագիտարանի» հին հրատարակության հատորներ,որոնքմանկության տարիներինշատ էր սիրել:Այդ հատորճերիվերջումլիճում էր ճերդիր՝գունավոր նկարճեր,որոնց վրա Պատկերվածէին անատոմիական աղյուսակներ, մասհառանձինտրվածէին ճան մարդու օրգանները,նավերիու մեքենաների րիհատվածքներ: Ենթարկվելով ներքինձայնիճ՝Կաճ չորրորդ հատորիճերդիասես րումփորձեց գտնելկնոջճկարը,որիարգանդիհատվածքում, կիսած ձվի մեջ, նրնումէր մանկանսաղմը,սակայնճկարըչկար. այճ ռլոկելէին, ն ճա տե-

ու

իր

սով ճիայն ողոկվածտեղը:

Նույն հատորի մի հոդված: 324-րդ էջում ճաոոշադիր կարդաց Պյոն. Կարերձն, որ մթնոլորտում ջորն ընդունումԷ ընկնեղիս, ոտովեյիսկամբարձրանադիս: Ձյուննունիվեցաթնբյուրեղյագե-

ղեցիկասողիտեսք:Յուրաքանչյուր է, ունիյուփաթիլաճկրկնելի րահատուկվեցաթնկառուցվածք: Ձյան գաղտնիքըանհիշեչի է մարդկությանը: ժամանակներից զարճացրելն հետաքրքրել թվականին շվեդական Ռդոխալա քաղաքիհոգնտրական Օլառում

ՎԵԾԱԲՅՑՌԻՐԵՂ

ՓԱԹԻԼԸ

Չը5

փաթիլունիանկրկնելի Մագնուսը,ճկատելով,որ յուրաքանչյուր վեցաթնատողիձն, ն ինչոլեսզգացվումԷ կառուցվածքից...

չեմ կալաղասել,թե Կան Կարսումքանիանգամէ ընթերցելայդ հոդէ նրամեջ տոլավորվել ն այդժամանակ ձյանփաթիլիոաշտինչատոիճան վածը, ես գնացինրանցտում` Նիշանթաշի,ն մի անգամ, Շատ տարիներանց կերը: ու կասկածաանհանգիտո երկարզրուցումէիճրամշաառյես երբարտասվելով իրենցհին գրադարանը:Ես միտհոր հեւո, խնդրեցիթույլ տալ ուսումնասիրել գրքերը,ւյլ ունեի ոշ թե Կայի սենյակիմանկականկամ ոչատանեկած նկատի որը գանվումէր հյուրասենյակի խորշերիցմեկում:Այդտեղ՝ հոր գրադարանը, գրքերի,1940-ականթվականներին հրատարակիրավաբանական շքնղկազմով ն ն վեռյերի հեռախոսային տեղեկատուների վածթուրքական թարգմանական հս չորրորդ հատորըն գտա այդ հին «Կյանքի հանրագիտարանի» արանքում, տեսա հղի կնոջճկարը,որիարգանդի հատվածբացվածքի ներդիրում վերջին քումերնումէր մարդկայինսաղմը:Երբ ես, կարծեսթույլ տալով գրքինբացվել, այն, իմ առջնանմիջաոռլես հայտնվեց324-րդէջը:Այնտեղ՝ ձյանընվիրբացեցի Խանիշ՝ վածնույնհոդվածիկողքին,ես տետս երեսունտարվավաղեմության Ես

թուղթ: ծեռղական կատանայելով`Կան տճայինհանձնարարություն Հաճրագիտարանին ու սկսեց գրել Կարսում իրեն նման հանեց տերն աշակերտի գրոլանից բող Այն սկսվումէր յուրաքանչյուիփատրվածտասներորդբանաստեղծությունը: ն արգանդում խորհրդածություններով կեկվածմանթիլի աճկրկճելիության նա Կարսի գրադարանի ճկարը չկարողացավ գանել կանոլատկերով,որի նա ուր հիմնավորումէր իր տհհանրագիտարանում: Այղ բանաստեղծություճը, կյանքում,խոսումիր վախերի,ադը կյանքումն իր կյանքիաեղը աշխարհի ն ռանձնահատկությունների անկրկնելիության ճասին, ճա աճվանեց«Ես՝ Կան»:

Նա դեռ չէր ավարտելբանատտեղծությունը, երբ զգաց, որ

ինչ-որմեկը Կան առղշեց, ճրաառջննստած նառեցիրսեղանիմոտ: Գլուխըբարձրացնելով՝ էրՆեջիողը: Սակայն Կան ոչ թե զարհուրանքկամզարմանքզգաց, այլ մեղաչէր կարողմահանալայդոլիսի վորություն,որ հսոլատացելԷ նրամահվանը, ով դյուրությամբ: գրկելու համբուրելնրան: Նեջիող,-ասաց նա ն ցանկացավ Ես Ֆագզիլն եճ,- ոոատասխանեց Պղատանին,ձեզ տեսա ճանառյարու ճա ձին եկա ձեր ձտնից,ուղիղ նայեցբիչ այն կողմ ճատած Սաֆեթին:է: Ճիշտնասեք.Նեջիողըմահագե՞լ Ծիտ է: Իմ աչքերովեմ տեսել: այնուամենայնիվ, առդա ինչու՞ինձՆեջիողանվանեցիք, վտուսհ չե՞ք: -

-

-

-

-

Վստահ

չեճ:

սակայնճա կարողացավ Ֆազիլի դեմքնակնթարթորեն գունատվեց, կամքիուժովտիրառետել իրեն:

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

:

ուզումէ, որ ես վրեժխնդիր լինեճ։ Դրաճիցեմ կռահում,որ ճա մահացելէ: Բայց ես չեմ ուզումքաղաքականությանը խառնվել:Ես ուզումեմ, որ ու ես դոլրոցները բացվեն, դասիգնամիճչոլեսառաջ, սովորեմդասերս: Բացի այդ՝ վրեժըզարհուրելիբան է: -Եվ այճուամեճայնիվ, եթե ճա իրոքուզումէ, առլա ես վրեժխնդիր կլիՆա է ձերմասին:Դուք Նեջիողիճամակճեճեմ,-ասաց ազիլը:ինձողատմել րը հանձնեցի՞ք Հիջրանին,այսինքն` Քադիֆեին: Կան ն Ֆազիլիհայացքնզգալով`շփոթՃանձնեցի,դատասխանեց Է հանձնել»:Բայց արդենուշ էր: Բավեց. «(ողղե՞լ,ասե՞լ,որ ողատրաստավում ցի այդ, չգիտեսինչու, սուտը հանգստացրեց նրան.անհանգտոացրեցայլ բան. փազիլիդեմքինհայտնվածցավը: Ֆազիլըափերովծածկեցդեմքնու փղձկագ: Սակայնճա այնքանչարացածէր, որ աշքերումոչ միկաթիլարտասուք չհայանվեց: -՞Եեջիոլըմահվանդիմացու՞միցոլիտիվրեժլուծեմ.- տեսնելով,որ Կան է, լռում Ֆազիլը սնեռուն նայեց նրա աչքերիմեջ,- դուք գիտեք,ասեք: -Նատաաւմ էր, որ դուք երբեմՑ մտածում եքնույնքաճը,միաժամանակ է նա գոյությունունի: ասա Կան:- Քանիոր դոլ մտածում ես, ճշանակում Այն, ինչ մտածում եմ նիա ցանկությամբ,ինձ վիշտ է ոլղառտճանում,ասալ Ֆազիլը: Կան նրաաչքերումառաջինանգամտեսավլույսը, որ տեսելԷր Նեջիողիաչքերում:Երան թվաց,թեիրառջեուրվականԷ: Նա քեզ ի՞նչէ ստիոլումմտածել: Վրեժիմասին,- ասաց Ֆազիլն ու փղձկաց երկրորդանգսոմ: Կան անմիջաոռլես հասկացավ,որ վրեժըՖազիլիմիտքըտանջողաճենագլխավոր հարցըչէ Նկատելով,որ գործակալՍաֆեթըվեր է կացելճառած ն գալիս տեղից Է դեոլիիրենց,ճա այդ մասինասաց Ֆազիլին: Ներկայացրեքձերանձը հաստոոռողփատոաթուղթ,-խիտոնայելով Ֆազիլին՝ ասաց Սաֆեթը: Իմ դոլրոցականտոմսըընթերցասրահի մոտ է: աշխատակցի Կան նկատեց, որ Ֆազիլըմահու չսռի վախեցածէ ն անմիջառդես գլխիէ է: ընկել,որ իր դիմացքաղաքացիական շորերովոստիկան Նրանք գնացինդե» ամեն բանիցվախեցած ոլի գրադարանավարի սեղանը:Երբ աշխարհում արու տաքինով տոմսն աշխատակցի ձեռքից գործակաղը խլեցՖազիլիդողրոցական ահղեկացավ, որ վերջինսիճամ-խաթիբների սան է, հաճդիմաուսումնարանի կանքովճայեց Կային, ասես ուզումէր ասել. «Բա եղա՞վ»:Աղա երեխայից գմդակըվերցնողմեծահասակի տեսքովգրողանը դրեցՖազիլիտոճսը: ու կվերցնես -Կգաս Անվտանգության վարշություն տոմալ,-ասաց ճա: Պարոն գործակալ,-առաց Կան,- այս տղան ոչ մի բաճիչի խաըճվում: Բացիայդ՝ հենցճորիճացավիրամենասիրելի թճկերոջմահը,վերադարձրեք ճու տոմսը: Թեն Սաֆեթնընդաճենը վերջերսէր նրանիցհովանավորություն խնդ» րել, սակայնհրաժարվեցկատարել ճրախնդրանքը: «Նա

-

-

-

-

-

-

-

-

ՎԵՑԱԲՅՈՒՐԵՂ

ԾԱԹԻԼԸ

կկարողանա աչքիցհեռու Կան վստահ էր,որ Ֆազիլի տոմսը վերցնել որնէ Դե-

ուստիՖազիլիհետ ոլայմանավորվեց անկյունում, ժամըվեցինհանդիոլել Ֆազիլճանմիջառլես հեռացավգրադարանից: ճիրքյոոլրյուամ: Ողջ ընթերցաիրար անցավ, բոլորը հնթադրեցին,թե փատոաթուղթեն ստուգելու: սրահն Սաֆեթըչնկատեցղա: Նա վերադարձավ Սակայն իրտեղնու շարունակեց թեր1960-ականձերի սկզբի «Կյանք»աճսագիրը, դիտել թախծոտ իխաճադուստր թել

ով ստիողված էր աւղահարգան Սուրեյիլուսանկարը, տալ, քանզիչէր կարողացել ամուսնուն` ո ղարգնհլ Իրանի շահին, զ ննել զավակ նախկին վարչառղետ Մենդեբարձրացնելուց առաջ արվածլուսանկարը: բեսիվերջին՝կախաղան Գլխիըճկնելով,որ շի կարողանագործակալիցգրադարանումվերցնել Ֆւոզիլիտոմսը, Կաճ ղուրս եկավ: Տեսնելովձյունածածկփողոցներիգեղեցն ինքնամոռաց Կան ձնագնդիխաղացող կությունը երեխաճերի ոգնորությունը՝ Կաւղամոռացավ բոլոր տագճառգները: Նրան համակեցվազելուցանկություն: հրադարակում նա տեսավթախծոտտղամարդկանցմի խումբ,ովվարության ու լրագրերով որստած, թոկերովկառղած բեր,կտորիցկարածողայուտակներն ձեռքներին,հերթէինկանգնել:ԴրաճքԿարսիզգուշավորբճափաթեթները կիչներ էին, ովքերլուրջ էինվերաքերվելարտակարգկառավարության հայն հնազաձճդ տարարությանը եկել հանձնելուտաճը եղած զենքերը:Մակայն իշխանությունըբնավ հավատչէր տածում նրանցճկատմամբ, ոչ մեկին թույլ չէինտվելմտնելմարզիվարչականշենք,ն հերթըդրսումսառչումէր:հսկ Կարսի բնակիչներիմեծ մասն այդ հայտարարությունից անմիջաոլեսհետո դուրս ն էրեկել ցուրտ գիշերինփորելովտառցակայած հողը` զենքերըթաքցրելայնտեղ,ուր ոչ ռքիմտքովանգամչի անցճիորոնել: ն խիստշաՖաիքբեյի ողողուռայով քայլելիսճա հանդիոլեց Քադիֆեին ռագունեց:Դրանից անձիջաղեսառաջ Կան մտածում էր Իփեկիմասին: Եվ Քադիֆենճրանթվացչքնաղ մեկը,ով անհավատալիորեն մտերիճէ Իփեկին:Են համբուրելու թեչզսոլերիրեն,փաթաթվելու էր նրան: Ես ղետք է ձեզհետ անհառլաղխոսեմ,-ասաց Քադիֆեն,-բայց ձեր ետնիցգալիսէ միմարդ:Ես չեմ ուզում, որ ճա տեսնի: Կարո՞ղեքժամը երկուսինգոլ հյուրանոցիհաճար217 սենյակ:Դա ձերմիջանցքիվերջինսենյակնԷ Այճտեղկարո՞ղենքհանգիստ զրուցել: Ոչ մեկինռչ միխոսք աչքերը չասեք,- լայնքագելով՝ատաց Քադիֆեն,եթե ոչ մեկին,ճույնիսկԻփեկինչասեք մեր զրույցի մասիճ, ոչ ռք չի իմանա:Աոա պաշտոնական տեսքով սեղմեցԿայի ձեռքը,որողեսզի իրենցուշադիր հհտեող մարդիկտեսնեն դսա::-Իսկհիճազգույշ ճայեքիճետնից՝տեսեքքաճի՞ լրտեսէ հետնում ինձ՝ մե՞կ,թե՞երկու: Հետո կասեք: -

-

-

Շուրթերիծայրովժոլտալով՝ Կան գլխի շարժումովհամաձայնության նշանարեց,ն ինքնէլ զարմացավ իր սառնասրտությունից: Այճինչ՝ նրանճի ողահ առլշեցրեցայն միտքը,որ Քաղիֆեիհետ հանդիելու է առանձին սենյակում,թաքուն,առանցնրաքրոջ գիտության: Նա զգաց, որ մինչ ժամադրություն չի ուզումճույնիսկոոստահաբար

ՕՐՎԱՆ

՝

ԹԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

հանդիոլել Իփեկին:Այդ իսկողատճառով, որոլեսզիժամանակ աղանի,սկսեց թափառելփողոցներով:(Ժվումէր,թե ոչ ոք դժգոհչէռազմականհեղաշրջումից: Ճիշտիր մանկությանտարիներիճման. տիրումէր փոփոխությանե ինչ-որ ճոր բանիաղասումի մթնոլորտ: Կանայք,մի ձեռքին ՝ոլայուսակ, ճյուսովերեխաճների ճեռքըբռնած,միրգէիճ ընտրում,ջոկջկում,տակարկում, իսկ բեղավորբազում այրեր խռնվել էին փողոցներիանկյուններում, ծխում էին աճնֆիլտը ծխախո, նայում սրա-նրահտնիցն բամբասում: Իր տեղում չէր կույրձնացող մուրացկանը, որինԿան նախորդ օրը երկուանգամտեսելէրշուկային ավաոկայանատեղիմիջն զոնվող ամույիշենքիլայն քիվի ւռակ:Կան չնկատեցճան ն թեթնաքարչ բեռնատարները, որ կանգնումէինտարբեր փողոցներում ճարինջ ուխնձոր վաճառում:Առանցայդ լ փոքրաթիվճեքենաներն ավելիէիննվազել, սակայնդժվարէր հասկանալ՝դրա ոդղատճառը հեղաշրջու՞մն էր, թե՞ ձյունը: Ամելացելէրքաղաքացիական շորձրովոտտիկանների թիվը ՈՄալիթփաշայի պողոտայի ներբնիմասում ֆուտբոլխաղացողերեխաներըճրանցիցմեկին դարողասառղահ էինկաճգնեցրել):Նան անորոշժաճանակով դաղարեցրել էին «Պան» ն «Ազատություն» երկուկասկածելի հատոատությունների՝ հյուրանոց» ճերիգործունձությունը,որոնք իրականումհասարակացոնձր իճ: Արգելվել Դինաբլորակոիվներնու անասունների անօրինական ճորթը:Կարսիբնակիչճերնարդենըճաելացելէինոլայթյուններին, որ բավական հաճախէինհնչում աղքատ թաղամասերի կողմերից: Կարծեսդա այլնս ոչ մեկին չէր անհաճգս» տացնումն հուզում: Եվ քանի որ անտարբերությանայդ մեղեղինԿային հաղորդումԷրբացարձակազատությանզգացողություն,նա «Ժամանակակից բուֆետում» գնեցդարչինովտաք օշարակն հաճույքովխմեց:

՛5

Ազառության միակ դահը Կարմում սենյակում Քադիֆենու Կան հյուրանոցի անցԿան մտավհամար 217 սենյակ: Նա վախենումէր, Տասնվեցրոողե ն որոլեսզիզվարթու անկաշկանդ զրույց սկսվի,Քաղիֆեին որ իրենկնկատեն, օշարակիմասին,որիտաիոլհամըդեռ զգումէր բերանում: պատմեց ասում էին,թե վրեժխնդրոթյամբ համակված քրդերըօշա» -Միժանանակ են անձնակազմը,ասաց բանակի րակիմեջթույն լցնում,ռրոլեսզիթուճավորեն է գռրծակազճեր գսայտնի Քադիֆեն:Եվ այդ գործըքննելուհամարոլետությունը -

Կար: Խղարկել

եք: հավատու՞մ Դուք այդ ոլատմություններին

-

Քադիեկվորները,-փնթփնթաց Բոլորկրթվածու եվրռռոլականացած ն գ ֆեն.- Կարսումհայտնվելով այդ դատճությունըլսհլով՝ անմիջառլես նումու օշարակեն խմում,որոլեսզիցույց տան, որ չին հավատումայդ ասեկոսեներին: են իրենց:Ռրովհետնինչ ասում են, ճիշտ ձնովթունավորում Եվ ամենահիմար է: Որոշ քրդերայնքանեն տառառլում,որ ճույնիսկմոռացելեն Ալլահին: ինչա՞է նման բանթույլ տալիս: Իսկ իշխանությու՞նը, դուք նույնոլես, թոլոր մտավորականները, Ինչողեսեվրոռղականացած աճեն ա ոլավինում եքիշխաճութբանից առավել կամքից անկախ, ձ եր ճույնիսկ է ամեն է ինչից:Մակայնչի յանը:ՀԱՎ-ը տեղյակ այդ մասին,ինչոլեստեղյակ -

-

-

միջամտում: որ մենքհինաայստեղենք: Լավ, իսկնրանքգիտե՞ն, ա-Մի վախեցեք,վստահկարողեմ ասել, ռր հիմաչգիտեն,-ժորռալով Իսկմինչայդ կիմանան: տաց Քադիֆեն,-սակայնինչ-որժամանակաճողայման մի կարճատն ենք: ԱզատությունըԿարաւմ՝ այտոեղ մենքազա ձամաճակը է: Գնահատեք այն: Խնդրում եճ, հանեքվերարկուն: ակնթարթ -

է փորձանքներից,ասաց Կան: ՔաԱյս վերարկունինձողահոլանում դիֆեիդեմքինվախ հայտնվեց:-Բացի այդ՝ այստեղ ցուրտ Է,- ավելացրեցճա: Նրանք գտնվումէինփոքրիկսենյակի այն ճասում, որն առաջ օգանտ-

Սեճյակնուներդեոլի ետնաբակբացվողփոքգործվելէր ռրոլեսխորդանոց: զգալով, րիկողատուհան,նեղլիկմահճակալ,որիննրանքնստեցինանհարմար

շճչելովհյուրանոցայինսենյակճերիճբնորոշմգլահոտը:Քադիֆեն7րջվեգու ծորակը,բայց այն շատ ամուրէր, ն նա փորձեցոլատելջեռուցմանմարտկոցի ոտքիկանգնեց, հրաժարվեց ալդ ճտքից:Նկատելով,որ Կան նյարդայնացած ձա փռրձեցժոլտալ: ՀանկարծԿաճ հասկացավ,որ Քադիֆեճհաճույք Է զգումայստեղ իր հետո գեհետ լինելուց:Նրան էլ էրհաճելիերկարտարիների միայնությունից ղեցիկաղջկա հետ ճույճ սենյակումլինելը, ստկայնՔաղիֆեիհամար այս ոչ թեթեթն ժամանցէր,այլ շատ կարնոր, ճույճիսկ՝ինչ-որճակահանդիռղումը

բան:Կան դա տեսավՔադիֆեիդեճքին: տագրական գրկածայծ դանդալոշից նարնջիտոռյրակը Մի վախեցեք,որովհնտն բացիձեզհետնող ուրիշ ոստիկանչկար: Իսկ դա առյացուցումէ, որ իշխաճութ-

ԶՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ԶՁՅՈԻՆԸ

իրենքեճ ուզում մի բիչ վայուններըձեզնիցչեն վախենում,ընդհակառակը՝ հետնու՞մ էին: խեցնելձեզ:Իսկ ինձ Եսմոռացանայելձերետնիցն տճուգել,-ամոթահար ասաց Կան: -Ո՞նց,- Քաղիֆենհանկարծ հեգնանքով նայեցճրան:-Դուք սիրահարվա անմիջառդես եքտսրասփելի ասաց զսոդեց իրեն:Ներեցեք, սիրահարված,նա: Եվ ճա, իսկզեմքինհայտնվեց մենբվախեցած ենք,բոլորս, շատ վախեցած.մրմնջաց իմքրոջը, ճա շաա բոլորովին այլ արտահայաություն:Երջանկացրեք լավմարդ է: Ըտոձեզ՝ նա ինձսիրու՞մէ,- գրեթեշշուկովհարցրեցԿան: Սիրում է. ոլեւտքէ սիրի.դուք շաւո համակրելիմարդեք: Տեսնելով,հր Կան այդ խոսքերից ցնցվեց,նա ասաց. Որովհետնդուք աստղակերողով երկվորյակեք,- ճա սկսեցբարձրաէ ձայնմտդրել,թեինչուողեաք տղամարդերկվորյակըն կին կույսըհամառղատասխանհն միմյանց: Երկվորյակը, անձի երկատվածությունիցզատ, զարմանալի թեթնու անհոգբնավորություն ոնի, իսկկիճկույսը,որ աճեն ինչ է չափազանց ընդունում լուրջ, կարողէ ն երջանիկ լիճել ճճաճ ողամարդուհետ, ն խորշել ճրանից:-Երկուսդէլ արժանիեք երջանիկ սիրո,-մխիթարական ա-

-

-

-

վարտեցճա:

Ի՞նչտողավորություն եքստացելձերքրոջ Գերճանիակգա՞: -

հետ

զրույցներից. ինձհետ

Նաձեզ շատ համակրելիԷ համարում,-ասաց Քադիֆեն,- սակայնչի է ղետք:Որովհետնձեզ կարողանումլիովին վստահել:Դրա համարժամանակ -

նճան

մտածում են ոչ թե կճոջսիրունարժանանալու, անհամբերտղամարդիկ այլ գրանձեռքբերելումասին: Նա՞ Էձեզայդոլեսասել,- հոնքերըզարմացած բարձրացնելով՝ հարցրեցԿան,- այս քաղաքումմեզ ժամանակ տրված չէ: Քադիֆենհայացքըգցեցժամացույցին: Նախ ուզումեմ շնորհակալություն հայտնել,որ եկաք:Ես ձեզկառչել եմ շսոը կարնորգործով:Կա դիմում,որը ԼաջիվերթըհանձնելուԷձեզ: Այս անգամճրանանմիջառլեսկբռնեն,-ասաց Կան,- կհնանեճինձու կբռնեն:Ու բոլորիսկտտանքի կենթարկեն: Այճ տուճը,ուր մենքենքեղել, գրաամճեճ ինչ լսել է. վել ձն: Ոստիկանությունը Լաջիվերթըգիտեր,որ լսում եճ,- ասաց Քադիֆեն:- Մինչ այս հեղաշրջումըդա ձեզն ձերմիջոցովԱրնմուտքին ուղղված փիլիսռփայական ուղերձէր: Այն ճախազգուշացում էր. մի խցկվեքմերինքնասոլանության մեջ: Իսկ հիմա ամեն ինչ փոխվելէ: Եվ նա ուզում է փոխելնախկին տեքստը:Քոյց ահա թե ինչն Է առւվել կարնոր.կա բոլորովիննդրուղերձ: Քադիֆեն:ղնդումէր,Կան՝ երկմտում: Այսքաղաքում անհնարէ աննկատմի տեղիցմյուսըգճալ,-որոշ ժառմաԻ Կան: անց ճակ ասաց -

-

-

-

-

-

Հրով

Աճեն օր կանգնում է բակուճ՝խոհանոցի Կաձիասայլ: դռանառջե,որ ածուխ,«Այգազի»բալոններթողնի:Սայլը դրաճքտանում է ճան

ջուր,

ՔԱԴԻՖԵՆ

ՈԻ

ԿԱՆ

ՃՑՈՒՐԱՆՈԺԻ

ՍԵՆՑԱԿՈՒՄ

այլ տեղեր: Բեռը ձյունիցղաշոռյանելու համարսայլը վառահելիմարդէ: Սայլաղանը

Ծածկվածէ քաթանով:

գողինման ոլիտիթաքնվեմկտռրիտա՞կ: հաճեյիէ թաքուն, եմ այդոդեսթաբնվել,-ատսց Քադիֆեն,շատ ես ա յս հանդիոլմանը, աննկատաճցճելքաղաքով:Եթեհամաձայնեք բոլորից ես եմ սրտանցօգնելԻփեկիհարցում:Ռրովհետն ուզումեմ, ձեզ խոստանում նա ամուսնանա ձեզ հետ: որ իրչու՞: Յուրաքանչյուրն էլ ուզումէ, որ իր քույրը երջանիկլիճի: Կան Ոչ միայնայն ոլատճաՍակայն բնավչհավատացայդ խոսքերին: ու տեսկլէր,թե թուրք քույրերն եղբայրներն ինչսղեսեն ամռով,որ ողջ կրանքբում դժկամությամբ: բողջ սրտովսոռում իրարն միմյանցօզնումխիտոհազվադեռը, տեսնում էրկեղորովհետեՔադիֆեիյուրաքանչյուր շարժմանճեջ Չհավատաց, էր,բերանըկիսաբացէր, ինչոյնսարծիք(ճրա ձախհռնքըակամաբարձրացել տասվելուուոտրաստ մանկաճինրան,այս ամենընա յուրացրելէր թուրքական Խանագինֆիլմերից.քացիայդ՝ Քադիֆենառաջ էրթեքվել):Բայց երբ ժամոակգա,ն ացայցինճայելով՝Քադիֆենասաց, որ տասնյոթրոռլեանցծիասայլը նա տա հետ իր գալ Լաջիվերթիմոտ, ինքըերդվումէ խոսք վելացրեց,որ եթե ամեն ինչ ողատմելԻփեկին,Կան իսկույնոստասխանեց, ինձայդքան գսգիսեմ: Բայց նախասացեք՝ինչուեք -Խոսքեմ տալիս ւ

-

ես

-Եսշատ

-

-

վստահում:

լես ղարզվում է, դուք հասարակու Ինչո

-

համետո մարդեք. այդոլեսէ ա-

հավատումէ, որ Ալլահըձեզանմեղէ արարել. ծնունդից է ոլարգնել: ճինչի ճահ անմեղություն ասաց Կան,- իսկԻփեկըգիաիՐ դա: Լավ.- հառղճնողլ Որտեղի՞ց:ԴրանքԼաջիվերթիխոսքերնեն: Պատմեք,թե ինչԷ մտածում իմ մասինԻփեկը:Ամեն ինչողատմեք: ասաց Քաղիֆեն: Տեսնեճիշտն ասահ, գրեթեամեն ինչ ոլատմճեցի,է, ճա մի փոքրմտածեցկամձնացրեց, թե մտածում լով, որ Կան հիասթափված Է Կան հուզմունքից չկարողացավճիշտ հետնությանհանգել: Հետո Քադիֆենասաց. սում Լաջիվերթը:Եա -

-

-

-

Երակարեիքով դուքհետաքրքիր մարդ եք,Եվրռոլա տեսած, կարող

-

բանողատմել: եքշատ Ի՞նչանեմ,որհամոզեննրան: տամբ րոռլե Կինըոչ թե առաջինհանդիոլումիցհետո, այլ ընդամենը իրենից,ինչկարող անցգիտի,թետղամարդն ինչէ ճերկայացնում էդառնալ իր սիրել նրան, Բայց զգացճունքներն աոլրումնեհամար,կարո՞ղ ինքը է թե՞ ոչ: ու աէ ւլետք: Թառ իս՝ մինչծամանակն ըը ստույգ ճանաչելու հւսմարժամանակ ճում է իրգործը,տղամարդն առանձնառլես աճելիքչունի:Եթեիրոքհավատում մառին՝ինչուեք սիրում, իցեք, որ սիրումեք ճրան, զգացմունքների խոսեք ձեր -

-

չու

եքուզումամուսնանսղ:

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՍՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

Էի:Տեսնելով,որ նա փոքրիկ,թախծոտ երեխայիճման նայում Կան ու տատուհանից դուրս, Քադիֆենասաց, որ Իփեկը կարող են :Երանկֆուրտումերջանիկլիճել, իսկ ԻփեկըերջանկությունկզգաԿարսիցհեռանալուն ղես, ն ավելացրեց,որ կարողէ ողատճել, թեինչոլեսեն ճրանքծիծաղելով Կ անցնումՖրանկֆուրտի փողոցներով կինըգնում: Ինչողե՞սեն կոչվում կինոթատրոնները,ուր կարողեք գնալ,-հարցրեց կա, տվեքորնէմեկի անունը' Կան լուռ

է

-

-

Գյոխտո»: -«ճՖիլմֆորում Գերմանացիները չունե՞ն,ասենք,«Էլհամրա»,«Երազ» կամ«Կախար» -

դանք» անվամբկինոթատրոն: -

Կա

«Էլդորադո»,- ասաց Կան:

Մինչ նրանքնայումէինբակ,ուր վախվորած զեգերումէինփաթիլներ, Քադիֆենամաց, որ այճտարիներին,երբինքըխաղումէր համալսարանի թարոնում, համակուրսեցու զարմիկըգերմանաթուրքական համատեղներկայացճան մեջգլխաշորովաղջկադերառաջարկեց իրեն,ինքըհրաժարվեց, իսկհիմա Կան ու Իփեկըմիասիներջանիկ Նա ատսց, ռր քույրն կլինեն Գերմանիայում: Է երջանիկլինելուհամար,բայց առ առեղծվել թեինչ է երջանկություօրս չգիտի, ճը, որովհետնչգիտի՝ ինչողեսեն երջանիկլինում: Եվ ավելացրեց,որ հփեկը շող է տխրում երեխաչունենալուղատճառով,իսկինքըշարո է ցավումճրահամար.քույրնայդքանգեղեցիկ է, այդքանճուրբ,այդքանզգայուն,այդքանազնիվ ու երնիհենցայդ ղատճառով է այդքանդժբախա(այդ ոլահին ճրաձայնը կրկին ու այդողիսի դողաց). այդոլիսիհրաշալի հատկություններով ուգեղեցկություն նենալովք̀ույրնաճընդհատո։ղատկերացնում է, թե ինքըտգեղէուվատ, թաքցճում է իր գեղեցկությունը, ռրոլեսզիքույրը չզգա այդ ամենը (այդ ողահիննա ու ճա դողահարոդատմեց, խպիսէր):Գառաչելով արտատվելով` որ երբ իրենքսովորումէին միջնակարգդողրոցում («ԱռղրումէինքՍտաճբուլումն այսքանաղքատ չէինք»,- բերնիցթռցրեց Քադիֆեն,ու Կան ճկատեց,որ «նրանքհիմաէլ այնքանաղքատ չեն»: «Բայց մենքԿարսումենք»,- անմիջաողես որատասխաճեց Քադիֆեն),երբ ուշացելէր առաջինժամից,կենսաքանության ուսուցչուհի Մեսուրն խանումըհարցրեց.«Քո խելացիքույրը նույնոլե՞սուշացելէ: Ես քեզ դասիթողնումեճ, որովհետե շատ եճսիրումքրոջդ», իսկԻփեկը,իհարկե, չէրուշացել: Ձիասայլըբակ մաավ: Սայլի կողքերիննկարված էին կարմիրվարդեր,աղիտակերիցուկներ ու կաճաչտերններ.դա սովռրական, հին ձիասայլ էր: Քավթառ,հոգնածձիու սառցակալած ռունգերից գոլորշիէր ելնում: Խոշորամարմին,թեթնակիկուզիկ սայլառղանիգլխարկնու վերարկուճ ծածկվածէիճ ձյունով:Կաճ պոտի տրոփյունով նկատեց,որ սայլի քաթաննհլէ ծածկվածձյունով: Տես չվախենան,ես քեզչեմ աղանի։ ասաց Քաղիֆեճն,Կան Քադիֆեիձեռքին ատրճաճակ ահսավ,սակայնճույնիսկչոդատկերացրեց,որ այն ուղղված է իրեն: -

ՔԱԴԻՖԵՆ

ՈՒ

ԿԱՆ

ՃՑՈՒՐԱՆՈԾԻ

ՍԵՆՅԱԿՈՒՄ

խելբսչեմ թռցրել.-ասաց Քադիֆեն.-սակայճեթե որնէ խաղխաՄենք կասկածում ենք Լաջիվերթիհետ հանդիողղաս, հավատա՝կաղանեմ... ման եկող լրագրողճերին, կասկածում ենքբոլորին: Բայց չէ՞ որ դուք եք ինձ գաել: Ճիշտ Է, բայց եթե անգամընդունենք,որ դու մեզմատնելումտադրութգլխիեն ընկել,որ մենք որ ՀԱՎ-իաշխատակիցները չունես, բացառվում, ուժեղացան, երբ քեզ, ու վրադմիկրոֆոնեն կոլցրել:Իմ կասկածներն կորոճենք հանել քո սիրելիվերարկուն:Հիմա արագ հանիր դու հենց նորհրաժարվեցիր Ես

-

-

-

յուն չի

ու դիր մահճակալին: վերարկուդ Կան արեցայճ, ինչ իրենիցողահաճնջում էին:Քաղիֆենարագոիեմ թել առ թել խուզարկեց ճմանվողձեռքերով: վերարկունիրփոքրիկ՝քրոջ ձեռթերին նա ասաց. Ոչինչչհայտնաբերելով՝ ու շառլիկդ:Երանճք սովորաՆերիր, հանիրոլիջակդ,վերնաշառլիկդ ենճ Կարսում մ երկ ճարմիններին՝ մեջքին կամ կրծքին: միկրոֆոճ կողցնում բար հարյուրավորայդողիսիմարդիկկան: հավանաբար -

Պիջակնհանելով`Կան ՛իորըբժշկինցույց տվող մանկաննմաճ վերճաշառգիկն ուշաողիկըքչտեցընդեուոլվեր: Քաղիֆենստուգեցգրաճ: «Մեջքդ ցույց տուր,- ասաց նա: Հետնեցդադար:-- Լսով:Ներիր ատրճանակիհամար...Բայցերբմարդումարմնինմիկրոֆոնեն ամրացնում,իհարկե,նրան չիջեցրեց:-Հինա չենտալիս...-Սակայննա ատրճանակը ժամանակ խուզարկելու եմ ճա,ասում,-սդառնալիցասաց Լաջիվերթինոչինչչասեսմերզրույլսիրինչ հետո հիվանմասին:-Նա խոսումէր հետազոտությունից ցի,ճձր բարեկոռնության բժշկիճման:- Ռչինչչիս ասի Իփեկի ն քո սիրոճասին: ղիննախազգուշացնող Նման աղբը Լաջիվերթինբնավչի հետաքրքրում: Եթե մտքովդանցնիխոսել դրանցմափն, ու դրանիցհետո նա քեզ շոչնչացճի,վառահեղիր՝դա կանեմես: է, կփորձիբեզճից կորզելամեն Քանի որ նա սատանայինճճան խորաթափանց ն ուրիշոչինչ:Հասկացա՞ր: հանդիոլելես Իփիեկին ինչ:Ձնացրու,թեընդամենը

Հասկազա:

-

քո ինքնահավան տեսքով ուքո ճրան:Եթե անգամմտքովդնման հիմա» եվրոռղղաներով հանկարծչվիրավորճձս որոնց դու րություն անցճի՝հանկարծչժղտաս...չմոոանաս՝եվրոոլացիները, ճճանակումես, քեզ համար մատ էլ չեն շարժի...Բայց Լաջիվերթիցու նրա

ՀԵրա ճկատմամբ եղիրհարգալից:Տես,

ճճանճերիցշատ են վախենում... Գիտեմ: Ես քռ բարեկամն եմ, անկեղծեղիրինձհետ,- վատֆիլճիվատդերասանի ճճան ժորտաց Քադիֆեն: քաթանը,-ասաց Կան: Սայլառղանը բարձրացրեց նբաորդինաղանվեցոստիվստահիր:Անցյալւտճաիի Սայլառղանին ժամանակ:Վայելիրուղնորությունդ: կաճներիհետ ընդհարման ՍկզբումճերքնիջավՔադիֆեն:Երբ ձա մտավ խոհանոց,Կան տեսավ, -

-

-

-

ՕՐՃԱՆ

ԾԱՄՈՒՔ

/ ՁՑՌԻՆԸ

որ սայլը մոտեճում է հին ռուսական շենքիետճաբակը փողոցինմիացճողդար»

ասին ն, ինչոլեսոլայմաճավորվել էին,ձլավսեճյակիցու իջավներքն:Խոհանա հուզվեց, բայց նույն ոլահինդոներիմեջ նոցումորնէմեկին չտեսճնելով`

հայտնվեցսայլառյանը:Կան աննկատ պառկեց «Այգազի»քալոններիմիջն տեղում`Քադիֆեիկողքին: տատրատոած Կան, երբեթչի մոռաՈւղեորությունը, որը, ինչոլեսիսկույնհասկացավ նալու,տնեցընդամենըութ րորլե,սակայնԿայինթվաց,թե տնել է անհամեմատ երկար: Նրան չափազանցհետաքրքրիր էր, թե քաղաքիոր մասում են Կան զտնվում: լսումէրսայլի ճռռոցը,մուռերքովամցնողկարսեցիների խոսակզգումՔադիֆեի ցությունները, շնչառությունը: Մի ոյահնրանվախոլատճառեց երեխաներիմի երամ, որ կառչելէր սայլի ետնամասից, ռրողեսզիաղղա ձյան վրա:Սակայննրանայնքանդուր եկանՔադիֆեի քնքուշժոլիտները,որ նա իրհն նույնքանհրջանիկզգաց, որքանայդ երեխաները:

շթ

կաղվածության աղյառությումը չէ

Ալլահի հեռ մեր

մե:

պատճառը

Լաջիվերթի ուղերձըհամայնԱրնմուտքին

էրսայլիհատակին, ռրը միալար,հաճելիճոճվումէր ռեճղառկան անիվճերիվրա, բայց ճոր էին մտքումտողերուրվագծվել, տինեառաձգական երբսայլը ցնցվելով բարձրացավմայթ ու մի քիչ անցնելով՝կանգ առավ: Սայհետռ, որը բաայն որահից քաթանըբարձրացրեց լռությանողարգնած լառղանը ճա Կան ճոր տողեր տեսճի,առա տեսավձյունածածկ վարար էր, որոլեսզի արհեստանոց,եռակցմանսարբ, փշա» բակ,ուր գտնվումէինավտոճորոգման Ամկյունումշղթայով կաոլվածսն շունըճույնոլեսնկատեցսայցածտրակտոր: ն մի քանիբերանհաչեց: լիցիջճողճերին դոնով, ն երկրորդդուռն "Ծրանքմտան ըճկուզենուց ողատրաստված Կան Եա նայում էր դեղի ձյուտեսավԼաջիվերթին: պատուհանից անցնելով՝ շիկակարմրին տվողմազերը,դեմքիողեճածածկբակ:Երա շագանակագույն՝ ճման առղլշեցրին վաոկառղույտ աչքերըառաջինհանդիոլման Կային: ողենճերը, ու դատարկությունը (մազերի ճույն խոզանակը,նույն Սեճյակի :։ղարզությունն պայուսակըն ճույն մոխրամանը,որիվրագրվածէր Հ-րսին էլեկտկիսաբաց էինօսմանյաննախշերով),կարծեսստեղեում րիկ»,իսկ եզրերըգարդարված թն Լաջիվերթըբնավչի փոխելկացարանը:Սաէինայնողիսիտողավորություն, կայնԿան ճրադեմքիննկատեցսառնասիրտժոլիտ,ինչըխոսումէրւսյն մասին, որ Լաջիվերթըհամակերողվել է երեկվաճիցի վերկատարվածիհետ. ակնհայտ է կազմակերէր նան, ռր գռհ իրենից,ռր կարողացելէ ազատվելհեղաշրջման ոլիչներիձեռքից: սոլջիկներիմասին,-սոքաց Լաջիվերթը: -Հիմաայնսչեսգրիինքնատղան Կան

Ինչո:

-

Զինվորականները չեն ցանկանա,որ այդ մասիճգրվի: Ես զինվորականներիանունիցչեմ խոսում,-զգույշ ասաց

-

-

Կան:

Գիտեմ: Որոշժամաճակնրաճքլարվածզննումէինմիճյանց: Երեկ ասացիր, որ ինքնաաղանաղջիկներիվերաբերյալարնմտյան ունես,- ամաց Լաջիվերթը: մամուլումհոդվածտոլագրելուհնարավորություն Կան անհարմարզգաց այդ փոքրիկ ստիհամար: Լաջիվերթը,-արնմճայան ո՞րթերթում -Ո՞րթերթում,հարցրեց ծանոթ ունես: Կան: ոունդշաու»,-դատամխանեց «Հերանկֆուրտեր -

-

-

-Ո՞վ է Գերմաճացիմի ժողովրդավար-լրագրող: Անունն ի՞նչէ: Հանս Հանսեն,- վերարկուի մեջ կծկվելով`ասաց Կան: ես ուղերձունեմ Գանո կառդակցությամբ Ռազմականհեղաշրջման Հանսհեճին,ասաց Լաջիվերթը,-մենքժամանակչունենք,ն ես ուզումեմ, որ ան-

-

-

-

միջաղեսգրիառնես այն:

ՓՕՓՐՊԱՆՓԱՄՌԻՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

տետրիվերջինԷջում: սկսեցգրիառնելիր բաճասաեղծությունների առած ողահիցմինչ սկիզբ հեդաշրջճան Լաջիվերթնասաց, որ թատրոնում իրականթիվը,նհ» այսժամըտղանվելէ առնվաղնութսունմարղ(աղանվածների զոհվածներին, տասնյոթէր), լատմեցտներին դոլրոցների րառյալ թատրոնում չորս), գրավման դեոլքեր,հայաճեց,որ հրկիզվելԷ իննսունխրճիթ(հրականում՝ են մ ասին, տ ակ,խոսեց ուսանողների ովավերվել տանկերի թ րթուրների որոնք Կան են մասին,որից փողոցային ընդհարմաճ տեղքեր զռհվել կոտանքճերից, քրդերինբաժինհասած ուշադրությում չդարձնելով յակ չէր, ն առանձնառղես կարգերի տառառղանքներին՝ զգալիորենուռճացրածներկայացրեցկրոճական ու մանկավարոր քաղաքաոլետին վիճակը:Նա հայտարարեց, կողմնակիցների որողեսզիհող տնօրենինաղանելեն իշխանությունները, ժականինստիտուտի ամեն ինչ արվելէր «որհեղաշրջման համար:Ըստ ճրա՝ ճախաղատրաստեն ըճտրուհաղթանակըժողովրդավարական ոլեսզիթույլ շտանիպաճիստոների թյուններում»:Մինչ իր տեսակետն առղացուցելուճռլատակովԼաջիվերթը օիինակ,որ արգելվել էրայլնայլ ճանրաճասնություններ, ւղատմում ենբաղաքան Կան ճայում ն այլն, միությունների գործունեությունը կաճկուսակցությունների ու էրԼաջիվերթիխոսքինհմայվածհետնողՔադիֆեիաչքերին տետրիլուսանցքն ճնղանկարներանում, որոճքվկայումեն, որ Ճա այդ ոլւյներումգռանկարճեր ճա այղ էջերըողոկելու է, մտածում հիճ էր Իփեկիմասին:Բայց հետագայում խաղալիքաճակիխաղալիք կանացիոլարանոցն վարսեր,իսկ թիկունքում՝ ծուխ...ճարս ծխնելույգից ելնողխաղալիք մեկնելուցդեռշատ առաջ Կան ինձաէ աղմ էր,որ իսկական ճշմարտութբանաոռեղծը ոլետք ընդունիմիայնաներկբա է՝ կարծելով,թե դրանք է, բայց որոնցիցվախենում յուններ, որոնց համաճիտ կարողեն խեղաթյուրելիր ոյոեզիան,ն աճաղասելիորեն կհայտնաբերի, որ իր հենց այդ հակասությանգաղտնատեսիլմեղեդինէ: արվետոր Բացի այդ՝Լաջիվերթիխոսքերճարդենայնքանէին դուր գալիսԿային, որ ճա դատրաստ էրդրանքքառացիգրելիր տետրում.«Պատճառը,որ մենք այստեղայդքանկառլվածենք Ալլահի հետ, այճ չէ, որ մենքչափազանցխեղճ ենք, ինչոլեսկարծումեն եվրոռլացիները,այլ այն, որ մեզ համար առավելկան ինչենքանում»: ինորԷ, թեմենքինչ ղեաքէ անենքայս աշխարհում, ն բացատԾակայնայդ հետաքրքրության ակունքներին վերադառնալու րելու փոխարեն, թե մեզինչէ վիճակվածանել այս աշխարհում,Լաջիվերթնիր ասես դիմումէր Եվրոռորային. խոսքիվերջում բացակաճչեց, է ժողովրդավարությանը -Արնմուտքը,որը կարծես ավելիշսոտ հառվառոում ն իրնվաճումներին, քանԱսատեռխոսքին, ձայնկբարձրագնի՞ արդյոք Կարամ է տեղիունեցածայս հեղաշրջմանդեմ, որը ուղղակիհարված ժոդովրդավարությանը,- գուցադրական շարժումով հարցրեցճա,- թե՞կարնորեն ոշ թե ժողովրդավարությունը, ազատությումը կամ մարդու իրավունքները, այլ այն, որ մճացյալ է Եվրոռդան հաաշխարերկառլիկիճման կրկնօրինակի Եվրոողային: Ընդունա՞կ ձակերողվել հեւռ, որինհասել եճ իրթշնամիները, այն ժողովրդավարության ովնմամ եմ եմ ճան քերբնավ չեն իրեն:Բացի այդ՝ ուզում կոչհղել նրանց,ովքեր Կան

0ՂերՁԸ

ԼԱՋԻՎԵՐԹԻ

ՃԱՄԱՑՆ

ԱՐԵՎՄՈՒՏՔԻՆ

ճա մի դուք միայնակ Արնմուտք չենհամալվում.եդբայրներ, շեք...ոլահ հառլա-

ռունդշաուի»ձերընկերըկտոլագրի՞ ուղերձը: ղեզ,-«Ֆրանկֆուրտեր Ճիշտչէ անընդհատ ասել«Արնմուտք,Արնմուտք». կարծես այնտեղմի Կան: անձ կա ն մի տեսակեւոէ իշխումճ,զգույշ միջամտեց Այնուամենայնիվ,ես հավատումեմ դրան,-երբ ամեն ինչ ավարտվեց, է, ն ճրատեսակեան միասնական դ ճի է: Իսկ ասաց Լաջիվերթը,-Արնմատքը ենքմենք: մյուստեսակեաըճերկայացնում Այնուամենայնիվ,այնտեղմարդիկայճոլեսչեն աողրում,ինչոլեսայսԿան,- ի տարբերություն ասաց այստեղընդունվածի՝այնտեղմարդիկ տեղ,մտածում են որ բոլռրինման: Բոլորը, նույնիսկամեճասդվոչին ողարծենում, հողարտէ, որ ումի անձնական տեսակնտ: Ուտռոի, եթե րականճողարավաճառը, արտափոխարեն օգտագործեք «Արեմուաքի ժողովրդավարներ» «Արնճուտքի» կկարալաճանք ավելիխորազդելճրանցխղճիվրա: հայտությունը, Ունե՞քհրառյաԼավ, վարվեքայճոլես,ինչոլեսճիտ եք համարում: համար անհրաժեշտայլ դիտողություն: րակման հետաքրքիրուղերձ,որնաճիամեմաոտ «Վերջինկոչիհետ տոացվեցշատ է հոդվածը,-առաց Կաճ,- ն լինեբան սովորական խորիմատո ողարունակում, լուէ ձերստորագրությունը...գուցեճան մի քանիխոսքձերմասին... -

-

-

-

եմ,-Եսայդ մասին մտածել

կըԹուրքիային

ասաց

Լաջիվերթը,- թող գրեն, որ հեղինա-

է, ն այդքանով Միջին Արնելբիառաջադեմիղամիստներից

բավարարվեն:

Հանս Հանսենը չի կարոդուղերձնայստեսքով տոչագթել:

-

ինչու՞: հրադարաՈրովհետնանհատ թուրք իամիստի հայտաբարության ռունդշաու»թերթում կնշա«Հօրանկջուրաիր կաճըացիալ-ժողովրդավարական ճակի,որ նրանքհոփազավորումենճ այդ անհատին,-ասաց Կան: Է՝ ճտ -Եթե ոլարոնանս Հաճսհնըհանձն չառնիայս զործր,Աշաճակում շատ զգույշ մարդէ,- ատաց Լաջիվերթը,-ճրաճհամոզելուհամարի՞նչէ ետք: հանդեսգանԹԹուրքիաԵթեանգաճգերմանացիժողովրդավարճերը այլ իրականհեյում տեգիունեցածորնէհեղաշրջմանդեմ՝ ոչ թե թառոերական, ղաշրջմանդեմ,ի վերջո անճհանգստանալա են ճան, որ ում որաշտոլանությայմը են են: հանդես գալիս,իղամիտոներ եմ: Այո, նրանքմեզմիցվախենում ճա Կան չկարողացավ թե՞ցավովատաց, հասկանալ` հողարտությա՞մը, ռի իրենց ընկալում: ճիշտ չեն Կան,- եթեայս ուղերձըստտրագրի որեէհինկոՈւստի,-շարապնակեց «Ֆրանկֆուրտեր մունիտոկամազատական որքժ քուրդ ազգայնական, աղա ն հանգիստկտրողէ հրաոլարակելայն: ոումղշաուն» Այսինքնինչոլե՞ս: ես երկուանձանց հետ, ոդատրաատեք Դուք ոլետքէ համատեղուղերձ է որոնցհարկավոր գտնելԿարսում: -

-

-

-

-

-

-

ՕՐՃԱՆ

-

ՓԱՄՈԻՔ

/ ՁՏՈՒՆԸ

Ես չեմ կայող ինձ առիոլել գինի խմել, ինչթն դուր գամ եվրոռլաց է

րին,-ասաց Լաջիվերթը,-չեմկարողկաշվիցսդուրս գալ, ինչ է թե ճմաճվեմնրանց, որ նրանքչվախենանինձնիցն հասկանան,թե ես ինչ եմ աճում: Ես չեմ կարող

ԵունկիիջնելհվրուղագիոյարոճՀանս Հանսենիառջն,ինչ է թենրանքկարեկհետ: Ո՞վ ցանքհանդեսբերենմերնկատմաճբ, այնկ՝ աթեիտո անհավատների

Պաճսենը, ինչու՞է այդքանոլահանջներդճում: Նա հրնա՞Է Լռություն տիրեց:Լաջիվերթըզգաց, որ Կան կարծումէ, թե ինքըինչ-որ տեղսխալէ թույլ տվելն ճի որահատելությամբ նայեցնրան: Հրեաներինայս աշխարհումհալածումեճ բոլորիցառավել,-ամելացրեց ճա,- մինչ իճ ուղերձումփոփոխություններ կատարելըես ողետբէ տեղեկանաճ այդ Պանս Հանսեճի մասին:Դուք ինչոդե՞ս եք ծանոթացել: Ծանոթթուրքերիցմեկնասաց, որ «Երանկֆուրտեր ռունդշաուն» վերլածականէ ղատրաստում Թուրքիայի վերաբերյալ,ն հեղինակըցանկանումէ զրուցելԹուրքիան լավ իմացողմեկի հետ: է այդ Հանս

-

-

-Ինչու՞ Հանս Հանսենը այդ հարցերը տվել բեղ ոչթք եծ ռանոթ թուրքին է

ն

ծանոթըդրանցովքիչ է հետաքրքրվում: Գիտեմ` ինչ հարցերեն,- ասաց Լաջիվերթը,-դրանքմեզ ճվատոացճող այնոլիսի խնդիրներեն, ինչոլիսինհն կտտանքները, անարգաճքը,բանտարկությունները: Հայտնիէդեողք, երբիմամ-խաթիրձերի ասուճնարանի սաճերըՄպաթիայումսոյանելեն մի աթեիստի,-ասաց Կան: Եսնմաւն դեոլքչեմ հիշում,-զրուցակցին ուշադիրզննելով`ասաց Լաջիվերթը,-ինչքան ողորմելիհն այդ վայ իղամիստները, որոնքհանուն սին ն հեռուստացույցով փառքիսլանում են ոմն թշվառաթեիտռի ելույթուճենաղով՝ հողարտանում դրանով,նույնքանէլ արգահատելիհն թերթերումԱրնելքըներկայացնողլրագրողները,որոնքողջ աշխարհիիղամիստական շարժումըվարեն ամեճ կաբեկելունոլատակովուռճացնում,աղավաղումն նենգափոխում բան,ասում,թեմեկիտեղտասը կամտասնհինգ մարդէ սղանվել: Եթե դարոն Պանս Պանսենն էլ այդոլիսինէ, մճռռանանք ճրա մասին: անս Հանսենըինձ հարցնում էր Թուրքիային Եվրամիության մասին: ճա զանգահարեց: երեկոյան եսոլատամխանեցի նրան:Մի շաքաթ անց Եվ ինձ տում՝ ընթրիքի: հրավիրեց Ճեճցայդոլե՞ս: -

Իմ

-

-

Հ

-

-

-

-

Այո:

կասկածելի տանը:Տիկնոջհետ ծանոՇատ է:Եվի՞նչ տետար նրանց

Կան

նկատեց, որփակ վարագույրի մոտ նտտած Քադիֆեն իրենց լսում

Էհամճակ ուշադրությամբ: Հանս Հանսհնիընտաճիքը հրաշալի,երջանիկընտանիքէ,-

ասաց

Կան,- մի երեկո նրաառաջարկով հանդիոլեցինք կայարանում:Կես ժամ անց հասանքճրագեղեցիկ,լուտավոր,ողարտեզի խորքումգտնվողտուն: Նրանք

ԼԱՋԻՎԵՐԹԻ

ՈՒՂԵՐՁԸ

ՃԱՄԱՑՆ

ԱՐԵՎՄՈՒՏՔԻՆ

կարտոֆիխլ ընդունեցին: Ջեռոցումտառղակած ինձ շատ լավ ուհավ հյուրասիրեհետո ջեռոցումտառլակեց: ցին:Երա կինըկարտոֆիլըճախ խաշեց, կ իճունի: Ինչոլիսի՞ Կան մտովիողաակերացգրեց «Քաուֆեռֆի» վաճառողՀանս Հանսենին -

ն ամաց.

այդոլեսշիկահերու գեղեՀանսենըշիկահերէ ն լաճաթիկունք, ն ճրանցհրեխաները: ճան Ինգերորգան Պատինխաչկա՞ր: Հանս

-

ցիկեն -

Զեմ հիշում: Չկար:

-

|

չես դարձրել:Հակառակէղլրոուշադրությում եվրոռլացիմտավոոլատկերացումների՝ ոլայովկուրացածմերաթեիտոների են Մակայն մեր դավանանքին, խաչին: շատ կառղված իրենց րականճերը են գերադասում այդ մասին ԵվբոոլայիցԹուրքիա վերադառնալով, թուրքերը, լռել:Ռրովեետնմտածում են ընդամենը,թե ինչողեսցույց տան, որ Եվրոորսյի առավելության առղացույց է... աթեիզմի տեխնոլոգիական գերազանցությունը Պատմիր՝ինչ աեսար,ինչ խոսեցիք... Թեն Հանս Հանսհդը«ՀԵրանկֆուրտեր ոունդշաու»չրագրումզքաղվում է լրատվությամբ, բայց շատ սիրումոլոեզիա,մենքզրուցում Էարտասահմանյան

Իհարկե,եղել է, բայց

-

դու

-

տաթորստմվածքների, Խոսեցինքբանաստեղեների, էինքգրականությունից: անցավ: ժամանակն ինչողես Նույնիսկ չզգացի,թե բերհրկրներիմասին: էիճ, որ ցույցերարեցի՞ն.խղճու՞մ Նրանքքո հանդեոլխղճահարության եմ՝ վտարանդի: Խղճու՞մ քաղաքական միայնակ աղքատ թուրք դժբախտ, դու ն ձանձրույթից խմածգերմանացիները երիտասարդ, էին, որ ի սեր զվարճության՝ եաղը ու ծանակիեն ենթարկումորբի նմանվողթուրքերին,ինչոլիսինդու ես: Զգիտեճ,նման բանչիմ զգացել,ինձ նման հարցերովչեն անհանգս-

-

տազրել: նույնիսկ «Եթեանգան ճան հարցեր չենտվել, եթե իցույց չենդրել իրենց է, յուրաքանչյուրմարդճերքին ոլահանջունի, ոռմիննճույն խղճահարությունը,

հազարավոր թուրք առրում են տասնյակ զումէ, որ խղճանիրեն:Գերմանիայում

վերածելեն փողի: մտավորականներ, ովքերայդ ցանկությունը Հանս Պանսենիընտանիքը,ճրա երեխաները շատ լավ մարդիկէին: չտվին, որ խղճումեն շնորհիվէլ ցույց էին,մեղմ: Գուցե դրա Նրանքճրքանկառտ ես չէի ինձ:Ես սիրեցինրանց:Եթե անգամխղճայինինձ, դրանուշադրություն

ն քուրդ

-

դարձնի: -Այմիճքն՝այդ վիճակը քոարծանաոլտովությունը բնավ չ՞իվիրավորում: երայդ ծբեկոես էր, քայց, այնուամենայնիվ, Գուցեվիրավորում շատ հետ: սեղալույս էինսփռում Լամողերըհաճելինարնջագույն ջանիկէիճրանց երբեքչէի տեսել, այնողիսինէին, ինչողիսին ճին... դաճակ-ողատառաքաղները միացածէր, հ եռուտասւցույցը անծաճոթ, որ գլուխդ կորցնես... բայց ոչ այնքան -

ուղղումէին այնկողմ,ն դա ինձհճարավերություն ճրանքերբեմնհայացքներն լավ մեր տճերիմթնոլորաը:Տեսնելով,որ գերմաներենին էր տալիս վերառղրել

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՍՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

ճրանքհարկեղած դեոլքումանցճումէինանգլերենի:Ճաշչեմտիրասդետում, հետո ծնողներինհարցրին,թե հաջորդօրը երբ են դաերեխաճերը կերույթից ճրանց:Ես ինձայնոլեսհանգիստ սի,իսկքնելուցառաջ ծնողներըհամբուրեցին էի զգում,որ նույնիսկհրուշակիերկրորդկտորըվերցրի,իսկ ճաանկաշկանդ չդարձբազմոցին:Դրան ոչ ոք ուշադրություն շից հետո միթեթեընկողմանեցի Հետռ այդ մասինես րեց, ասհս չնկատեցինկամշատ բնականհամարեցին: ու

շատ եմ մտածել:

Ի՞նչհրուշակէր,-հարցրեցՔաղիֆեն: շոկոլադովու թզով: Վիեննական՝

-

-

Լռություն տիրեց:

ի՞նչ գույնիէին,- հարցրեցՔադիֆեն,-ի՞նչ նախշեր Վարագզույրներն

-

ունեին:

ճոտ,- ձնացնելով՝ թե փորձումԷ հիշել, աՄողիտակ... կաթնագույնին մրգերիողատսաց Կան,- ձկնիկների,Շաղիկների,արջուկների,քազմագույն կերներով: նմա՞ն: գործվածքի Ուզումես ասել՝մանկական Գիտե՞ք՝ինչ Ոչ, ավելիլուրջ, բացիայդ՝ լուրջ էր ճան ողջ մթնոլորտը: նման՝ ոյլատեհճղիտիշեշտեմ. նրանքերջանիկ էին, քայց չէին ծիծաղումմեզ Գուցե ոլատճառով էին երջանիկ: լրջմիտ էին: այդ Նրանք շատ անոլատհնհ: է Կյանքըճրանցհաճարհույժ կարնորգործ Է, որը դատասխանատվություն ինչողես կամ հիվանդագին փորձություն, թե կույրզբաղմունք ահանջում: Եվոշ դա ինքնինինչլ ի էր կենսախնդությամբ. այդ լրջմտությունը մեզանում:Սակայն հանդարտասահ էր ն գունագեղ, որ դրականլիցք էր: Նրանց երջանկությունը -

-

-

իրենցվարագույրները: ինճչոլես հարցրեցՔաղիֆենԻ՞նչգույնիէր ափռոցը,«Մոռաչյել եմ,-ասաց Կան ումտքի տակ ընկավ, ասես իրոք ուզում էրհիշել: Քանի՞անգամես գնացելնբանցտուն,- թեթնակիչարանալուվհ̀արցբեցԼաջիվերթը: հրաԱյդ երեկոես այնքանլավ էիզգումն շատ էիուզում,որ դարձյալ Գաճս տուն չհրավիրեց: Հանսենըայլես ինձիր վիրեճ:Բոայց -

-

-

Բակի շղթայակառլ շունը երկար հաչեց: Հիմա Կան Քադիֆեի դեմքին տես-

ճում էրհիասթափություն, դեմքին՝զայրալիցարհամարհանք: իսկԼաջիվերթի

շարունաԲազմիցս գաճկացելեմ զանգահարելնրանց,-համառորեն կեց Կան,- ձրբեմնթվում էր, թե անս Կանսձնըզաճգահարել,ցանկացել է նս -

գտնելինձ,ն եւ, գրադամեկաճգամընթրիքի հրավիրել,սակայնչի կարողացել րանիցդուրս գալով,դժվարությամբ էիզաղումվազքովստունհասնելուցանկութԵս յունս: ստ էիուզումվերտոինտեսնելնրանցտան հայելին,բազլաթոռները թե իճչոլես են կարում (գույները մռռացելեմ, կարծեմ՝դեղճակիտրոնագույն), աճհամեինձ՝ «այսոլեսլա՞վէ»: Գիտե՞ք,եվրոռլացիները հացըն հարցնում մատ քիչ հաց են ուտում, քամ ճենք: Ուզում էի տեսնելայդ ամենն ու Ալոլյան լեոներիչքնաղ տետարանների ողատկերները ոլատերին,որոնցվրաիոռչ չկար:

ԼԱՋԻՎԵՐԹԻ

ՈՒՂԵՐՁԸ

ՃԱՄԱՅՆ

ԱՐԵՎՄՈՒՏՔԻՆ

է սոտելությամբ: Հիմա Կամ զգում եր, որԼաջիվերթը իրեն նայում անթաքույց ն

մեկր եկավ Թուրքիայից ճռր լուրեր Երեք ամիս անց ծանոթներիցս ճնշումներիու հալածանքների կտտանքների, բերեց,-ասաց Կան,- ամոթալի -

ես զանգահարեցի չաՀանսենին: ողատրվակով մասինոդատմճելու ու էր քաղաքավարի: ուշադիր լսեց ինձն դարձյալշատ նրբանկատ փազանց ու բոնիմաՍակայն կտտանքներին եղավ: Թերթումմիփոքրիկհրաոլարակում Ես ինձ: ուզումէի, որ հերինվերաբերողայդ հոդմածըբնավչէր հետաքրքրում Հանս

Նա

Երբեմնուզում ինձզանգահարի:Սակայննա այլնս երբեքչզանգահարեց: է ինչու այլեսչզանեմ Գանս Հանսենիննամակգրել, հարցնել,թե որն իմ սխապր, ինձ: գահարեց Կան այնոլիսիտեսքընդունեց,կարծես ինբնէլ էրծիծաղումիրվիճակի ճա

Լաջիվերթին: վբա,սակայճդա չհառգստացրեց նորառիթկաճենաք,-ծաղրականասաց ճա: Հիմաճրանզանգահարելու ողետքէ այն համաղատասխանեցհոդվածըտոլազրվի, Բայց որողեսզի ե ոլատրատոել ասաց Կան: համատեղուղերձ,չափանիշներին նելգերճանական -

-

ոն քոռրդ ազգայճականը, կամ կոմունիտոր Ովքե՞րեն ազատականը րոնցհետ տոորագրելուձմ ուղերձը: եք, ռր նրանցհետքերովոստիկաններկգան, Եթե անհանգստանում -

-

ինքներդընտրեք,- ասաց Կան: ուիմամ-խաթիբների Այն բանից հետո, իճչ արեց ոստիկաճությունը են ուսանող երիտասարդքրդեր ցավ զգում սոճնարանիսաներին,բազմաթիվ համարքուրդ ազգայլրագրողի անշուշտ, եվրոողացի Բ այց, համար: ընկերների է ն Քրդերինկարող ճականըավելի ընդունելիէ, եթե աթեիստ ռշ թե իպամիառ: -

ուսանող: որնէ երիտասարդ ներկայացնել քուրդ ուսանողին,-ամաց Լավ, այդ դհոլքումորոնեքայդ երիտասարդ ճունդշաուի» խոտռանալճԵրանկֆուրածը Կան,- ես կարող եմ նրանընդաճենը

է

-

համամայնությունը: եք Արնմոււոքը,-դարձյալ Այո, ինչէլլիճի՝ դուք ներկայացնում ծաղրեց -

Լաջիվերթը: նրան: Կան բացարձակառվես չդարձրեց ուշադրություն ճոր ժողոմրդավարի -Իսկ հին կոճունիտտի՝ ամենահարճար թեկճածում Թուրգուտիեյն է:

Հա՞յրս.-հուզմունքովհարցրեցՔաղիֆեն: Քադիֆեն բեյի թեկնածությունը, Երբ Կան առաջարկեց/ՌԹուրգուտ խ ոսել միաակսեցին որ հայրըերբեք դուրս չի գալիսանից:Եվ բոլորը -

ասաց,

ժաճաճակ:Լաջիվերթըճգնումէր ասել, որ (Թուրգուտբեյը բոլոր հին կոմուռրը նման իրականում չէ, գոհէ հեղաշրջումից, բնավժողովրդավար ճիտտների իր աճունը չարատավոսակայնորոլհսզիձախաճեատի կճնշի իպամճիստներին, Է անում, ձնացնում, թե ղեմէ րի,երեսոդաշտություն ասաց Քադիֆեն: չէ մեր բաղաքում,Հայրս միակերեսողաշտը ն հայացքից,ուր հանկարծ Լաջիվերթի հայտնվածդողից Նրա ձայնում -

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՍՈԻՔ

/ ՁՋՈՒՆԸ

գլխիընկավ,որ ճրանցմիջնսկիզթէ ատելություն բռնկվեց,Կան անճիջառլես առնում հաճախակիկրկնվողվեճերիցմեկը: Կան հասկացավ, որ վեճերիցհոգճած այլ զույգերինման, նրանքհոգճելեն ճան այն թաքցնելուցանկությունից: Նա նկատեց, Ցանկություն, ուզումէ ամեն գնովո ատասխանել: ոխ որ Քադիֆեն արհամարհանկաճանց,իսկԼաջիվերթիդեմքին հատուկԷ սիրուցտաճջահար քնքշանք:Սակայնամեն ինչ շատ կտրուկ բի կողքիննկատեցանհավանական փայլեց: փոխվեց:Լաջիվերթիաչքերումվճռականություն Քո հայրըայնոլիսիերեսոլաշա է, ռր, իճչողլես բոլոր կեդծավոր աթեիաոները, ինչոլեսձախհայացքներիտեր,Եվրուղայով հիացածմտավորականնե-

րը, սողում է

իր ժողովրդին,-ասաց Լաջիվերթը:

ու ճետեց Լաջիվերթի մոխրամանն Քադիֆենճանկեցպլաստմասսայե վրիոլեց:Մոխրամանը բախվեց ոլատին ճիտումնավոր վրա:Բայց,հավանաբար, ոլաակերինու անաղմակընկավհատակին: կախվածօրացույցիվենետիկյան Բացի այդ՝ հայրդ ձնացնումէ, թե իբրչգիտի,որ իր դուտորը արմատաէ,- ասաց Լաջիվերթը: կանիպամիտտոի թաքունսիրուհին Քադիֆեներկուձեռքով թեթնակիհարվածեցԼաջիվերթիուսերինն արաթոռին,ն երկուսն էլ խոտասվեց: Լաջիվեթը նրաննստեցրեցպատիմռաիխ սում էին տյնողլիսի արհետռական ձայներաճգով,որ Կան ենթադրեց,թե տյդ է գործելումոլատակով: ամենըճախծրոքմտածված իր վրաազդեցություն -

Խոսքերիցդետ կանգնիր,-ասաց Քադիֆեն: Եսիմ խոսքերիցետ հմ կանգնում,-ասաց Լաջիվերթը,կարծեսմեղմոն որոլեսառղլագույց` իձն հանգստացնում էրարտասվողմանկանը.ղատրատո -

-

նրահետ սոռրագրելուղերձը՝ուշադրություն չդարձնելով այնհանգամանքին, որ քո հայրըառավոտիցիրիկունաստվածաճնճարգ կատակներէ աճում: նա ժոԲայց քանիոր չի բացառվում, որ Ճանս Ճանսենիայս ներկայագուցիչը,է տաց Կային,- դարան ողատրատոել, ուստիես չեմ կարողձերհյուրանոցգալ: Հասկանումես, թանկագինս: Իճ հայրն չի կարողհյուրանոցիցդարս գալ,- երեսառած աղջնակի էլ ճման ասաց Քադիֆեն,ն դա զարմացրեց Կային:- Կարսիաղբատությունը ազդումԷ նրատրամադրության վրա: թող ձերհայրը դուրս գա Քաղիֆե,-ձայնինղաշտամական Հաճոզեք, երանգհաղորդելով,իճչ մինչ այդ երքեք թույլ չէր տվել ճրա հետ խոսելիս,աաց Կան:- Ձյունը ծտեկելէ ումեճ բան: Նրանցհայացբները հաճդիոլեցին: Այս անգամԲադիֆենհասկացավ, թեինչ է կատարվում: Լավ,- ասաց նա,- բայց մինչիմհորըհյուրանոցից հանելը անհրաժեշտ է համոզելմի իղամիստին մի բուրդ ազգայնակաճի, որւդեսյինրանքէլ տտոԴա ո՞վէ անելու: րագրենայդ տեքաոր: -Եա- անսացԿան.- իսկ դուք կօգնեքինձ: -Իսկ որտե՞ղեն հանդիոյելու.-հարցրեցՔաղիֆեն.-իսկ հայու նետե՞ն: բիկինայդ դատարկ բանիոլատտճաւոով բռնեն ծր ծերության բանտ եմ

-

-

,

-

եթինխեղճ

ԼՍՋԻՎԵՐԹԻ

ՈՒՂԵՐՁԸ

ՃԱՄԱՅՆ

ԱՐԵՎՄՈՒՏՔԻՆ

-Սա դատարկբանչէ,- ասաց Լաջիվերթը,-եթեեվրոռղական թերթերում

կզաղիսրանց,կանգկառնեն: միքանիհոդվածլույս տեսնի,Աճկարան Խնդիրն այնչէ, որ եվրոոլական թերթերըկտոյագրեն ուղերձը,այլ այն, կլինիքո տնունը,-ասաց Քադիֆեն: որ այնտեղ ն Երբ Լաջիվերթը, դրաճ ի ոատասխան, կարողացավհամբերատար Կաճ ունրա հանդեռլհարգանքզգաց: Եվ գլխիընկավ, որ եթե քնքուշժողտալ, տողագրվի «Ֆրանկֆուրտեր ռունդշաու» թերթում,առոյաՍտամբուլի իպաղերձը ն փ ոքր թերթերը, կատարվածըուռճացնելով պարեեճալով, միստական դրան:Իսկ դա նշանակումէր,որ Լաջիվերթիմասինկիմաճա կանդրադառնան ու ողջ (Թուրքիան:Տիրեցլոություն: Բադիֆենհանեցթաշկիճակն սրբեցաչբեԿան հասկացավ, որ հենցդուրս գա, Կիրեկանները ճախվեճիկբռնվեն, րը: Իսկ աղա կտրվենսիրո:Գուգեճրանքուզումեն, որ ինքըհնարավորինչափ շու՞տ վեր կենան հեռանա: Բարձրիցինքնաթիռանցավ:Բոլորըհայացքներըհառեվերինանկյունիցերնացողերկնքինն ականջդրեցին: ցինողատուհանի Ճիշտնասած, այստեղով երբեքինքճաթիռ չի աճցնում,ասաց Քադիֆեճ: է Ինչ-որ արտասովոր բան կատարվում,- ասաց Լաջիվերթը, առա իր կասկածամտությանվրա Նկսոոռելով,որ Կան ճույնոլեսժողտաց, Ցժոլտաաց նա բորքորղվեց:անհամեմատ ցածրԷ,իսկ Ձերմատտիճանը քսանաստիճանից պլետական եառայությունները հայտնամեն մինուսքսանաստիճան: Նա այնողեսճայեց Կային, ասես մարատիրավեր էր ճետում: -Եսկուզենայի նորմալկյանքովառլրել,-ասաց Քադիֆեն: Դուհրաժարվելես շարքայինմարդաճոռրմալ ատաց Լաջիկյանքից,ն վերթը,- դրա շնորհիվդարձելյուրահատուկ մարդ: -Ծսչեմ ուզուճլինելյուրահատուկ:Ուզումհմ լիճելբոլորիճճաճ: Եթեհեու դարձել ղաշրջումը չլիներ,գուցեարդենհանելէիգլխաշորս բոլորինման: Այստեղ բոլորնեն գլխաշորով,ասաց Լաջիվերթը: ճիշտ ջչէ,-ասաց Քադիֆեն,- իմ շրջառյատիկրթվածկանանցիցոչ մեկը գլխաշորչի կրում:Եթե հարցըԿովորակոոն, բոլորիճման լինելն է, աոա ես, գլխաշոր կառղելով, շատ-շատ եմ հեռացելինձնմանճձերից: Դրա մեջինչ-որաճն բարտավան բաճկա, դա ինձ չի գալիս: դուր Ուրեմնվաղճ նեթհանիրգլխաշորդ,-ասաց Լաջիվերթը,-ե բոլորը դա կրճկալենորոլեսհեղաշրջմանհաղթանակ: -Բոլորըգիտեն,որ ես քեզ նման չեմ,չեմ տանջումիճձ՝ճտածելով,թեուհաբիշնինչկարծիքիէ իմմասին,-ասաց Քադիֆեն:Նրա դեմքըշառագունեց ճույքից,որ կարողացավասել դա: -

-

-

-

-

-

-

Լաջիվերթըդրանոդղատասխանեց քնքուշժոլիտով,սակայնԿան նրա դեմքիարտահայտությունից հասկացավ,որ ճա ի մի է բերելողջ կամքը:Իսկ որ Կան ճկատեցդա: Եվ երկուտղամարդիկ Լաջիվերթըտետավ, էլ հասկացան, Է Քադիֆեին Լաջիվերթիինտիմհարաքերություննեոր Կան ակամադարձել են դա: Կան զգաց, որ երբ բի վկա,ն երկուսինէ դուր չեկավ, որ հասկանում Քաղիֆենկովազան ձայնովկոռլտումԷ Լաջիվերթին,իրականումցուցադրում

ԾՕՐ«ԱՆ

է

ՓԱՍՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

:

ն ճրանվիրավորելով՝ Կային ճում անհարմարվիճա» իրենց մտերճությունը

Ինչու՞հանականատես: կի ճեջ,որովհնտնվերջինսդառնումէ կատարվածի որոնքնախորդ Քադիֆնին, երեկոյից կարծհիշեցՆեջիոլի սիրայինճաճակները հն: զիւղանում Թերթերըչեն գրիայն կանանցմասին,ովքերգլխաշորիողատճառով ենճենթարկվելու զրկվելուսոծից,- ճույն չարությունը հայացվիրավորանքի են հանուն որոնց ստիռլել գլխաշոկանանցփոխարեն, քում՝ ասաց Քադիֆեճն,բի հրաժեշտտալ կյանքին,թերթերումկհայտնվենճրանց անուճիցհանդես լուսանկարներ:Եվ բացի այղ՝ իպաճիտռների եկող գավառցիհիճարավուն է միայնայն դեոդքում, եթերթումհայտնվում ճահմեդականկճոջլուսանկարը թե նրա ամուսինըքաղաքիվարչակազմիղեկավարէ կամ դրա նման մի բան, ոլեւտքէ լինի ամուսնու իսկկինըինչ-ինչհանդիսությանժամանակողարտադիր ոշ թե այնղատճաճով,ճի իմ մասինայդ թերկողքին:Ուստիես կվիրավորվեի եթեիմ մասինայնկվիրավորվեի, թերըչեն հիշատակի, այլ, ընդհակառակը, ենք կրում,որոլեսզիթաքցնենք տեղ ինչ-որբանհւսյանվեր:Մենք տւաոաոդանք ու ես անկեղծորեն կարեկցումհմ այն ցավոտ կողմերը, մերանձնական կյանքի հաճարգլուխենճ ջարդում: ովքերիրենցցացադրելու խղճուկտլաճարդկաճնց, մասինհոդվածըոլետքէ գրել հենց եվ կարծումեմ, որ ինքնաաղաճաղջիկների եմ, կարծում որ ես Հանս ՀանսենիճհայտարաԲացի այդ՝ այդ տեսանկյունից: ունեմ: րությամբդիմելուիրավունք Շատ լավ կլինի,-առանցվայրկյանիսկճտածելու՝ասաց Կաճ:- Դուք ֆեմինիստուհիների ներկայացուցիչ: որոյես մահմեդական կատորագրեք՝ Եռ չեմ ուզում հանդես գալ որոլես որնէմեկի ճերնայացուցիչ,-ասոց առջնհանդեսգա իճ անունից,իմ կենՔաղիֆեն,-ես ուզումեմ եվրոռդացիների Մարդերբեմն իայն ես՝ իմ ողջ մեղքերովու թերություններով: սագրությամբ, ցանկաճումէ իր մասին ոդատմել բոյորովինանծանոթմեկին,որին,վստահէ, վեռլերէի կարդում,ինձթվում այնսերբեքչի հանդիդյելու...Երբ ես եվրոռյական ձն իրենցկյանքը:Ես կուզենաոլատճում էր,թեայդոլեսհերոսները հեղինակին իմ ոլատմությունը: յի, որ Եվրոռլայումգոճիմի քանիհոգիկարդան Ինչ-որ տեղմոտերքումոլայթյունհնչեց:Ողջ տունըցնցվեց, առլակինեըը դղրդացին:Լաջիվերթն ու Կան վախեցածուռքիցատկեցին: Գնամ 6ռյյեմ,-ամաց Քաղիֆեն։Երեքիցամենասառնասիլոը նաէր: Կան թեթնակի ետ տարավվարագույրը: Սայլաոլանըչկա. հավանաբար գնացելէ.- ասաց ճս: -Այստեդմնալըվտանգավորէ,- ամաց է աջիվերթը,-գնալիսդուրս կգառ քակիկողայինդոնակից: Կան գլխիընկավ, որ ճա դա ասաց՝ցաճկանալով ասել՝«հիմագնա», չկարողացավտեղից շարժվել: Երանք փոասկայնինչ-որբանիաղասելով` խադարձ ատելությամբ նայեցինմիմյանց:Կան վերհիշեցվախը,որ զգումէր, էր երքուսանողական տարիներին մութ,ամայիմիջանցքներում հանդիոռյում ճերկազինվածծայրահեղական ուսանողազգայնամոլների, սակայնաճցյալը -

-

:

-

-

ԼՍԶԻՎԵՐԹԻ

ՈՒՂԵՐՁԸ

ՃԱՄԱՑՆ

ՍԱՐԵՎՄՈՒՏՔԻՆ

ազատ ուներ.այն ժամանակմթնոլորտն յի համեմատ վիթխարիառավելություն հրկրքիլարվածությունից: եմ թողնում,ասսց Լաջիվերթը,Գուցեես մտագարիտողավորություն լրտես չես: Դրությունըչի փոխում քայց դա չի նշանակում,թե դու Արեմուտաքի ես ն ճույճիսկ այդոլիսինլինելու ճր լրտես որ ինքդ էլ չգիտես, նույնիսկայն, է ու կասկածեես: Թեն տարօրինակ չունես:Մեր մեջ դուօտար մտադրություն ճան այն, որ դու հենցայս դժբախա աղջկանառիոլելի, բայց դաէ աողացուցում Դու ճա էիր մեր մասինդատում դա: նույնիսկ չզգաց ցիր հավատսվ բեզ,իսկ եվրոոլացուդիրքերից,գուցե հոզուղ խորքումճույնիսկ ինքնասիրահարված Քադիֆեն չէի դարձնում, ծաղրումէիրմեզ...Եռ դրանուշադրություն |լչէրդարձե թե առլրենքեվխոստացար, ճի, բայց դու դարզամտորենմեզ երջանկություն ըուդացու ճման... ն ստիոլեցիրշփոթմունքզգալ... Ես քեզ վրաչեմ զայրանում, բան իճչոլեսբոլոր լավմարդիկ,դու էլ ես նացնում, թե քո մեջվատտ որովհետն, չկա: Սակայնքանիոր հիմաես քեզասւմ հմ այդ մասին,ուրեճնայլեսչեսկա-

րող

քեզմեղսազուրկհամարել:

Ղիմազիհ, աղջիկս, Կաոսից օգճությում է զալիս է Թուրգուտ բեյինհամոզելմիանալուղերձին Կան փորձում արհետունոցճերիմուտքերը Տճիցելնելովն բակում,ուր վերանորոգման Կան էին,ոչ ոքիչհանդիոլելով՝ գնացշակա:Մանելովգովողաերաժշտազրասենյակայինառլրանքներիկրոլակ,ուր նախորդօրը լսել էր Պեոլինոդի Կառղրիի ՆեջիւդինամակհանեցՔադիֆեինհասցեագրված «Ռոբերտան»,ճա գրողանից ն վաճառողինխ̀նդրեց ները տալովգունատդեմբով,հոնքերըկիտածողատանի Հետո նամակնեԴրա համարհարկեղավբանալծրարները: ոխոռճենահանել: էժան ն նճան խունացած ծրարների մեջի դրեց նախորդների րի բնօրինակները վրւս գբեց`«ՔադիֆնԵլդրզին»: ճմանակելովծ̀րարների Նեջիոյի ձեռագիրը առջնու կոչէր անում ռր հառնելէր հայացբի ՏեսնելովԻփեկիոլատկերը, հանուն ամեն գնովոլայքարելերջանկության դրա դիմելկեղծիքիու համար, ճա արագաքոայլ գնացդեողի հյուրանոց:Դարձյալխոշորփաբանսարկության, Կան խառնկատեցիրիկնայինսովորական թիլներովձյունսկավեց:Փողոցում ն ուղիփողոցի Մսղիթփաշայի Պալատական նափնթոր շտաոյողականություն: ձնակույտերի ողատճանեղացել Է րճայթեզրերի որը ոլողոտայիխաչմերուկում, ոռվ, ճանաոյարհըփակելէր ածուխովլի սայլը: Հոգնած ճինուժաաղառկանգհազիվ էին ճել էր: Մայլի ետնում կանգնածբեռնատարիառղակեմաքրիչները վրայից:Օդումտիրումէրտրտմություն, հասցնումձյունըհեռացնելդիճառյակու երբբոլորը, ձմեռներիկառդարե երեկոներին, որը հատուկէրճրամաճկության տում, դեոլի դեոլի ճեբձ եռքներին, շտաոլումէին ոլուիէթիլենետուղրակճերը Կան էր զգում, այնոլիսիհաստատակամություն Սակայն փակերջանկություն: ասես նոր օր էր սկսվում: Նա անմիջառլեսբարձրացավ իր սնճյակ:Նեջիոլի ճամակճերի ողատճեններըթաքցրեցւղայումաւկիմեջ` խորքում:Պանեցու կախեցվերարկուն: ենթարկվելով` լվացձեռքերը: Եախազգացմանը Ձարմանալի բեախնդրությամբ ն մաքրեցատամները(սովորաբարմաքրումէր քնելուցուռաջ) որոշելով,որ մոտ կանգնած ողատուհանի երկարնայումէր ծնվումէ նոր բանաստեղծություն, դելի փողոց:Մարտկոցիջերմությունըռրոշակիազդեցությունգործեց,ն քան ոստտանեճիամտքումհարանվեգին մանկության ճատտեղծության փոխարեն մի երեկո, կությանմոռացվածդրվագներ.«ղիղծ մարդը»,որը գարնանային ու հեա գնացելէին Բեյօղյու կոճակ գճելու,կողելէր իրենց ոդոկչէր երքճայրիկի տաքսին,որը հայրիկին անկյանումաչքից անհետացավ գաղիս...ՆՇիշանթաշիի ու մայրիկին տանում էր օգանավակայան՝ ինչդձոլիԵվրոռլաուղնորության... ճեկիժամաճակ ճղեսէր մի քանիօր սիրուցցավումփորը,երթերեկույթներից աղջկա հետ, մի քանի ժամ շարունակողարեցկաճաչաչքերով,երկարավարս ն որինտեսնում էրառաջինանգամ այլնսչճեսավ երբեք...այդ հիշողությունների մեջ չկարորնէկառլ,ն Կան այդ ոլահինշատ լավ հասկաճումէր, որ բացառյալ այն ոլահերի, երբ սիրահարվածէր ոչ երջանիկ,իր կյանքնիրենից ճերկայացճումէ անկաոլ,անիմաատ դեղքերիշղթա: Նա ներքնիջավայնողիսի մարդուվճռականությամբ, ով տարիներ շա-

ԿԱՆ

ՓՈՐՁՈՒՄ

Է ԹՈՒՐԳՈՒՏ

ԲԵՑԻՆ

ՃԱՄՈԶԵԼ...

ն սառնասրտորեն, է զատարում որը ծրագրածբախտորոշայցելություն րունակ սրահըտանտերերի հյուրանոցի նույնիսկիրեն,թակեց դդատճառեց զարմանք իբաժանողսղիտակդուռը: Նրան թվաց,թե բուրդ սողասուհին բնակարանից

«կիսահարգալից, րենդիմավորեցճիշտայնոլես,ինչոլեսՏուրգեննիվեողերում՝ նա չեւոսվ, որ թիՄտնելով սրահ,ուր երեկ ընթրումէին, կիսախորհրդավոր»: հեռուստակունքովդեոլիդուռը դրվածերկարուկբազմոցինմիմյանցկողքի, ցույցիդիմացճտռած են (Թուրգուտբեյնու Իփեկը: Քադիֆե,ու՞րէիր,արդենսկսվումէ,- ասաց Թուրգուտ բեյը: առաստաղովսենյաբարձրադիր շենքիայդ ընդարձակ, Հին ռուսական այլ տեսքուներ,ոչ այնողիտակբոլորովին ձյունալույսի կը դրսիցթափանցող նախորդ օրնէր: մի, ինչոդիսին այն Տեսնելով, որ եկողը Կան է, հայր ու դուտոր հանկարծ շփոթվեցին Կան Է խախտելօտար մեկը:Վայրկյան անց զույգիճման, որիմտերմությունը փայլեն արձակում,ն ուրախացավ: ճկատեց,որ Իփեկիաչքերըտարօրինակ -

ճա ատղորը ուղղվածէր ն՛ ճրանց,ն՛ հեռուստացույցին, ՛Ետոելովբազկաթոռին, շահարնկատեց,որ հւիեկըանհամեմատ գեղեցիկ է, քաճ իր հիշողությանմեջ: Դա ուժգնացրեց ճրա ճերքինվախը,սակայնհիմա ճա հավատումԷրճան, որ իրենքերկուսովի վերջոկարող են երջանիկլինել: ու -Եսամեն օր ժամըչորսինիճ աղջիկներիհետ նատումեմ այստեղ դիասաց (Թուրգուտ բեյը, սակայն տում «Մարիանան»,թեթնակիշփոթմունքով «Ես ոչ մեկինչեճ ողատրամտվում ճան. հաշիվտալ»: հնչում էր ճրախոպքերում .«ա հինգ էր, սերիալ,որը շաբաթվա մեյ-.. «Մարիանան»մեքսիկական ն մեկը, որը էր Ստամբուլիխոշորէ տւստաընկերություններից օր ցուցադրում ու ճազելի,ոչ բարձրահաան՝ հաճելի Թուրքիայումչատ էինսիրում:Մարի սակ,կաճաչաշքերովմիաղջիկ,ում անունովկոչվումէրսերիալը,չնայածձյու-

ճաթույըմաշկ ուներ,բայց տոռրինխավերիցէր ն աղքատ: Երբ նա հայտնվում երբ ճրան հանիրավիմեղադրումէին, երբ սիրահարէրդժվարիրավիճակում, հիշում Էրերհանգիսատեսը վումէր աճհույսկամ ճրաճճիշտչէինհասկաճում, ճա միայնակ աճնցյալը, այն, բր անմեղդեմքովՄարիաճայիթշվառ կարավարս, ու է ու որբ, ն բազկաթոռում կատվի ճման կծկված Թուրգուտ բեյն նրա դուստբերըայդ ժամաճակաճուրփարվումէին միմյանց:(հ երբ դուտորերըգլուխնե» հակումէինԹուրգուտ բեյիկրծքինն ուսերին,բոլորիաչքերից րր երկուկողմից արտասուք էր կաթում:Քանի որ Թուրգուտ բեյն ամաչումէր, որ այդքանհրաԷ մելոդրամատիկ սերիալով,անընդհատշեշտումէր Մեքսիկայիու ողուրված

ն մատնանշում,թե այդ աղջիկը միանձնյա ոլաՄարիանայիաղքատությունը է էր էկրանի բղավում իսկ երբեմճ կառլիտալիստներին, ահրազմ հայտարարել «Դիմացիր,աղջիկս,ԿարսիցօգնությունԷ գալիս»:Այդ ժամանակ աղդությամբ, էին: ժորտում արտասվախառն ճիտդուտորերը ն ծոլիտհայտնվեց:ՍաՍերիալըսկսվեց, Կայի շուրթերիանկյունում որ դա ճրանդուր կայնհայացքըհանդիղեց Իփեկիհայացքինն հասկանալով,

չի գալիս,Կան կիտեցհոնքերը:

ԾՐՃԱՆ

ՓԱՍՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

ԳովազդայինառաջինընդմիջմանժամանակԿան համատեղուղերձի ճասինարագ ու վստահպատմեցԹուրգուտ բեյին ն կարողացավկարճատն (Թուրգուտբեյինգոհարուցելճրահետաքրքրությունը: րուղնների ընթացքում հետ են նառում: Ծա հարցրեց, հաշվի հունակություն էր ղատճառումայմ, որ իր ն ինչուեն հիշել իրեն: թե ում Է դատկանումուղերձիգաղափարը, հետ ունեցած Կան ասաց, որ զերմաճացգի լրագրողների ժողովրդավար ինքնուրույնէ կայացրել այդ որոշումը:(Թուրգուտ զրույցների ազդեցությամբ է լույս տեսնում «ՀԵրանկֆուրաեր ռունդբեյը հարցրեց,թե ինչ տոլաքանակով Հանս Է, թե՞ոչ: Ռրողեալի/Թուրգուտբեյին նաՀանսենըհումաճի՞ստ շաուն», Կան վերջինիսներկայացրեց խաւղատրառոոի Լաջիվերթիհետ հանդիոլման, որոլես կրոնականկարգերիվտաճգավորկողմնակից,ով, սակայն,գիտակցել է ժողովրդավարների հետ համագործակցելուանհրաժեշտությունը: Սակայն ն այդ փատոարկին թհ ով Թուրգուտբեյըոշ միուշադրություն չդարձրեց ասաց, նման մի վախճանունի,ն հիշեցրեց,որ հարխրվելէ կրոնիմեջ,աղքատճերի գանքէ տածում իր դստերն նրա ընկերուհիների բողոքի հանդեռլ,թեն նրաճք իրենչեն հավատում:Եա նույն տոնովբացատրեց,որ հարգանքէ զգում նաե

հ-

քուրդ ազգայնակաճի հանդեր, ով էլ լիճի, ն ձթե ինքը քուրդ լիներ իիտասարդ ն առդրեր ու երիտասարդ Գարսում՝կամավորկհարերքուրդ ազգայնականնեՆա այնոլես ոգնորվեց,ասես Մարիանայինէր սատարում: րին: Եվ հուգվելով` առայ. «Այսքանբաց արտահայտվելըսխողԷ, քաց «իտի ասեմ, որ ես դեմ եմ Կան հանգտռացրեց հեղաշրջմանը»: ճրան՝ասելով,որ ուղերձը(Թուրքիայում չի հրառլարակվելու: Իսկ հետռ ասաց, որ այդ հավաքույթը աննկատկարելիէ կազմակերոլելմիայն «Ասիա» հյուրանոցիվերջին հարկիփոքրիկսհճյակում, է անճկատմտճելբակից,ուր կարելիէ հասնելկից իսկ հյուրանոցհնարավոր ետնամուտքից: Վրոլակի արկա «որ է աշխարհին ցույցտալ, որ Թուրքիայումկաճ իսկականժողովրդավարներ,-ի ղատասխան ասաց Թուրգուտ բեյը: Քանի որ սերիալը ճա այդ խոսքերնասաց արագ-արագ: Մինչ Մարիանան վերսկավեց, կհայտնու հարցրեց. վերէկրանին,ճա հառլճեռղ ճայեցժամացույցին Քադիֆեն ու՞րէ: Կան, հոր ն աղջկաօրինակինհետնելուլ, լուռ դիտումէրսերիալը: Եկավ ձի ոլահ, երբ սիրո տվայտանքներին տրվածՄարիանանբարձրացավաստիճաններովն համոզվելով, ռր իրենոչ ոք չի տեսնում, նետվեցսիրեցյալի վիզը: Նրանք չհամբուրվեցին,սակայն արեցինայնոդիսիբան,որն ավելիումեղազդեցԿայի վրա.ամբողջուժով սեղճվեցինմիմյանց: Տիրեցերկարատն լռություն,ն Կան հասկացավ, որ հիմաողջ Կարսըդիտումէ այդ տեն ճրանցտնայինտնտեաւհիկանայք,որ վերադարձել սարանը.տղամարդիկ են շուկայից,միջինդոլրոցիաշակձրտուհիները ն թոշակառուծերունիները... ու են բացարձակաողես հասկացավճան, որ սերիալիողատճառով ամայիոչ ճիայն ն ճույն ոդղահին Կարսիտխուրփողոցները, այլն ողջ Թոռտքիայի փողոցները, ճ ան գիտակցեց իր գործածհիմարությունը. չէ՞որ «ճպավորակաճ» ծաղրասի-

-

ԿԱՆ

ՓՈՐՁՈՒՄ

Է ԹՈՒՐԳՈՒՏ

ԲԵՑԻՆ

ՃԱՄՈԶԵԼ...

ու գերազանցության ճկրքաղաքական ձախողումների մշակութային բության,

անհույզ,առանցաղտումճերիօլատճառով էր իր կյանքը անցելբացարձակ հեռու ինչը ի ցույց էրդնում այդ սերիալը: այն զգայականություճից, բումների, ու հետո, ինչհիմա՝ վայելքներից սիրո Նավտոան էր, որ Լաջիվերթն Քադիֆեն եռ ու գրկախառնված ոլառկած՝նայում Մարիաճայինն որ տեղառանձնացել ճրա սիրեցյալին:

ԵրքՄարիանան առաց իրսիրեցյալին. «Եսայս ողահին աղամել եմողջ

եճ իր անձնական Կան զգաց, որ այդ խոսքերն ձտքերը, արտահայտում կյանքս», գլուորսաղ Իփեկիհայացքը:Նրա սիրեցյալը չէր:Նա նդաոխտոատհակամ փորձեց ն ձգտելով արտահայտում հ ամակվել ա յճառդրումներով, իմչ հոբուսին հենել խը էր

էր մերիսղը՝թախիծովու սիրովմշուշվածհայայքբհառելէրէկրանին:

ես շատ եմ անհանգստամում,ասաց Մարիանայի Այնուամեճայնիվ, իմընտանիքը թույլչիտա, որ մենք շիտակ հայացքով սիրեցյալը»գեղեցկադեմ, -

լինենք: միասին

Քանի դեր մենքսիրումենք միմյանց,ոչինչ տարսափելի շչէ,-ասաց

-

լա-

Մարիանան: վատես

Աղջիկս, ախր էդտիոլբ քոիսկական թշնամին է,- միջամտեց (Թուրգուտ

-

քեյը:

-Եսազում եմ,որդու ինձսիրես առանց որնէ բանից վախեճալու,առոոց

Մարիանան:

Կան համառորենճայումէր Իփեկիաչքերինն

վերջաւղեսկարողացավ

այքերը: Իսկերթ փախցրեց որմաղ ճրա հայացքը,սակայն Իփեկնանմիջառղես

գովազդցուցադրել,ճա շրջվեցդեոլիհայրն ու ասաց. սկսեցին է: Հայրիկ,ինձթվումԷ՝ «Ասիա»հյուրանոցգնալըվտանգավոր -

Մի անհանգստացիր,-ասաց (Թուրգուտ բեյր: -Բայց չէ՞ որ ինքներդեք արդենքանիտարի ասում, թեԿարսումփողոց է բերում: դուրս գալը դժբախտություն Է, ելնելով Ճիշտ բայց եթեհարկ լիճիչգնալ,աողա չեմ գմասկզբունքից Նա Կան:Ահա ն դչ թն վախից,- ասաց Թուրգուտ բեյը: թե խնշրջվեց դեոլի է. ես` կողմճակից, աշխարհիկ ռիոլեսկոմուճիստ,արդիականացման դիրնինչ ն հայրենիքինվիրյալ,ինչի՞նոլետքէ հաանձնավորության, ժողովրդավար թե՞ժողովրդիկամքին:Եթե վատընեայեմ ճախն առաջ՝առաջադիմությա՞նը, նմհմ ն եվրուղականացմանը, ես անվերաողահ հավատում առաջադիմությանը -

-

ոլա

հեղաշիջումը,րը կատարվելէ ընդդեմ ողետքէ ոլաշաղանեմռազմական

ժողովրդիկամբնԷ Իսկեթեառաջնայինը կրոնական կարգերիջատագովների: է ն եռ «Ջրիողեսմաքուր»ժողովրդավար եմ, աողա ողետք զնամու ստորագրեմ այդ ուղերձը:Իսկ դու՞քինչին եք հավատում: Կան: -Անցեքհալածվածների կողմը,գնացեքն առորագրեք ուղերձը,ասաց է լինել ճան իրաՃնշվածլինելըդեռբավարաըոլայմանչէ: Հարկավոր մեծ վագի: Ճնշվածների մասըշաւտ մանրուքներումիրավացիչէ: Ինչի՞ցենք -

հավատալու:

ԾՐՊԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

:

Նբանք ոչ մի բանիչեն հավատում,-ասաց Իփեկը: է,- առարկեցԹորգուտբեյը,ինչ-որբաճիհավատում Յուրաքանչյուրը

Հ

-

ասացեք,դուք ի՞նչեք մտածում:

Թուրգուտ տոորագրի բացատրել, Կան փորձեց որեթի բեյը ուղերձը, Կար»

կառդրի:Հիմա նա տագնաորոշ առաջխաղացում ժողճվրղավարությունը իր հետ Իփեկըչի ցանկանա ոով գգումէր, որ ամեճայնհավանականությամբ, ն Թուրգուտ քեյինսառնապոռորեն համոզելովհյուրանըմեկնելՖրանկֆուրտ,

սում

վախհճումէր, որ վերջինսչի համաձայնին ցից դուրս գալ, այնուամենայնիվ, Նա ազատության էր աոլրում, զգացողություն գլխաողտույտ կճնահյուրանոցում: ն հավատում էր, չհավատալ այն մասին, ի ճչին էր տալիս խոսել այճ որը նրանթույլ ասում մայսդու իբարբաջելով էր: Հանրահայոճշմարտություններ ամենին,ինչ կ ոչովդիմելուօգտակարության ժողովրդին ժողովրդսովարության, իավունքների, տեսավփայլ, ռր վկայումէր,թե Իփեկըբոլորովին մասն՝ ճա Իփեկիաչքերում շի հավատումճրա անկեղեությանը:Սակայնայդ փայլըբճավդատափետող, մերկացճնող չէր:Ճիշտհակառակը,այն լի էր կրքովն ցանկահարույցէր:«Գիտեմ, ուզումճս ինձ»,-ասում էր սյդ փայլը: այդ ողջ սուտը դուրս ես տալիս,որովհհան կարնոր զգայականությունը Այդղիսով,հազիվէրԿան որոշել,որ մելոդրամոռիկ է նս ճշմարտություն, է երբանմիջառյես գիտակցեց,թե հայտնաբերել միկարնոր եր միճչ այդ չէր հասկացել.որոշ կանայքհույժ հեւռաքրքիրեն համարումայն հավատումռչ միքաճի՝սիրուցբացի...այդ նորգիտհտղամարդկանց, ովբեր չեն նս երկարխոսեցմարդուիրավունքների, ճտքիագատության, լիքիցհուզավաճ՝ ն ճմանատիղը այլ բաներիմասին:Մինչ նա ճամարտաժողովրդավարության վերաբերողմտքեր,որոնքարժեզրկվել կում էր,ասելովմարդուիրավունքներին թվացող ղատճառովհիմաբավուն հհտաոլնդելու էինհույժբարինողատակներ ն կողճից Թուրքիայում նրանցնճանակողների եվրոոլացիմաավորականների սնեռուն նայումէր Իփեկիաչքերիմեջն անընդհատկրկնվելով,մհաժամանռակ լինում նրահետ սերանելուհնարավորությանմտքից: շնչաաղառ ասաց (Թուրգուտ բեյբ.Դուքիրավացիեք,- երբգովազդնավարտվեց, Քադիֆենու՞րէ անհետացել: էր. ճա ն՛ ուզումէր գնալ«ԱՖիլճո դիտելիսԹուրգուտ բեյն անհանգիստ ե՛ միս» հյուրանոց, վախենումէր: Կիճոնկարինզուգընթացճա սկսհցկամա» տարիների քաղաքական կյանքի,բանտընկնելուց ցուկխոսելիր երիտասարդ ու երնական մարդուղդատասխանատվության հիշողությունների վախեճալու, յությանգրկուճմոլորվածծերունուտրտմությանմասին:Կաճ հասկացավ,որ Իփեկըն՛ զայրանումէ իր վրա,ռր ծերուկիններքաշելէ հույզերիու տագնառղճերիայդ ոլորտը, ն' հրճվումէ, երբինքըհամոզումէ նրան:Կան այլնս ուշաղրությունչէր դարձճում, որ Իփեկըթաքցնումէ հայացքը,ն շփոթվեց,երքֆիլմի նա ավարտին գրկեցհորն ու ասաց. տուժել ուրիշների ուզում,ճի գնացեք,դուք բավականաչառի ոառճարով: Կաճ Իփեկիդեմքինտովերտետսվ։Մակայնայդ ողահին նրանայցելեց -

-Եթե

չեք

եք

ԿԱՆ

ՓՈՐՁՌԻՄ

է

ԹՈՒԲՐԳՈՒԻՏ

ԲԵՅԻՆ

ՃԱՄՈԶԵԼ...

231)

դռան ըոր, ցնծությամբյի բանաստեղծություն:Կամացուկ նստելովխոհանոցի ն նստած ահիդե Մարիազան էր խանումը դիկողքիաթոռին,որին քիչ առաջ համակված, զրիառավ տելով՝արտասուք էրթափում,Կան, լավատեսությամբ

բանաստեղծությունը:

որը շատ ժամաՄինչ Կան աճթերիավարտումէր բանառաեդծությունը, նակաճց, զուցե ճան որոշ հեգնանքով,կանվանի«Ես երջանիկ եմ լիճելու», արագ սենյակմտավՔադիֆեն:(Ժուրգուտբեյրվեր թռավ նրաճչնկատելով՝ արեց,թե ուր էր, ինչուուշատեղից,գրկեց ու համբուրեցդստերը,հարցուփորձ

ցավ,ինչու են ձեռքերնայդոլես սառը: Երա աչքերին արտասուք հայտնվեց: Քադիֆենասաց, որ գնացելէր Ճաճդեիմուտ: Չհասցրեցշոււտ դուրս գալ ն բաճի որ չէր ուզում բաց թողնել«Մարիանան»,մնացճրա հետ դիտելու: Պը, ո՞նցէ մեր աղջիկը((Թուրգուտբեյր նկատիուներ Մարիաճնայինճ),-

ռակայն Քադիֆեի դատասխաճինչսոզասելով՝անցավ այլ թեմայի, որը հիմա

այնամենը,ինչ նրան կլանելէր նրան,ն արագ ողատմեց ամբողջությամբ

ասելէր Կան:

Քադիֆեն ձնացիեց,թե ոչ միայն առաջին անգամէ լսում այդ մսուին,

սլն խիստզարմացածէ՝ (րայինայստեղտեսնելով: -Շատ րախ եմ, որ դուք այստեղեք,- փորձելով գլխաշորովծածկելգլուն խռ՝ասաց ճա, սակայն գլխաշորըչկառղեց նստելովհեռուստացույցիառջն՝ տալ հճրը: Քադիֆեի զարմանքնայնքան համոզիչէր, որ սկսեցխորհուրդներ ճա սկսեցհորը համոզելգնալհավաքույթին ստորագրելուղերձը,Կան երբ է կեղծել ճան սեւիական հորառջն:Այս կասկածմտածեց,որ ճա կարողանում հեռու քանգի Լաջիվերթը ցանկացելէր, ներնայնքանէլ չէինճշմարտությունից, արտասահմանում: ՍակայնԻփեկի դեմքինհոն» ճը ուղեիճը հրաոլուրակվի ճան այլ դատճառ: Կան որ ումի հասկացավ, գոյություն վանվախից եմ հետ ե ս Պայրիկ, էլ ձեզ գալու «Ասիա»հյուրանոց,-ասաց Բառիֆեն: Բնավ չեմ ուզում,որ դու իմդատճառով փորձաճքիմեջընկնեա»ասաց Սեցուցադրված որը փոխէր առնվածհենց նոճի Թուրգուտբեյը ձայներանգով, ընթերցելէինմիասին: բիալիցն այնգրքերից,որ ինչ-ռրժամանակ Իիեկը: -Պայրիկ, շբերիձեր ճա Կան թաքունինչ-որ բան Է էր հռր հետ, զզաց, որ Երբ Իփեկըխոսում ասում ճան իրեն, ռր իրակաճում ինշչոյես բոլոր ներկաճիխոսումԷ երկիմաստ, է ն մա երբեմնփախցնում հայացքըկամճայումսներում, այդոլեսէ փարբը, երը վում աւյդ գաղտճիիմաստըընդգծելուճղատակով: Կան միայն շատ ժամանակ անցէ ճկատելու,որ բացիՆեջիւղից` բճլոիի, ում հաճդիւղելէ Լրարսում, բնազասում էինբաներ,ռրոնքթաքունիմաստունեն, ե դականհամերաշխությամբ հարց է տալու ինքն իրեն, թե արդյոք այդ ամեճըկառղունի՞աղքատության, ու միաոլաղաղ կյանքիհետ: ԵրբԻփեկն ասում միայնության կամողարզունակ քայլին,իսկ էր՝հայրիկ,մի գնացեք,Կան զգումէր,որ նա հորըճղումԷ հակառակ տածած երբ Քադիֆենխոսումէր ուղերձին հոր հանդեոլ սիրոճասին, իրակամում նվիրվածություն էր հանգեսբերումԼ աջիվերթիհանդեող: -

-

դրան խառնվելը հանկարծ վտանգ գլխին,» ասաց

ՕԲՃԱՆ

ՓԱՍՈՒՔ

/ ՁՅՈԻՆԸ

կոչելուէ «իմ կյանքի այճ, ինչ հետագայում Ադողիսով,ճա ձեռնարկեց Նա հառակգգաց, որ եթեայժմ չկարողախոտակցությումը»: աճենահրկիմատո նա Թուրգուտբեյինհամոզելդուրս գալ հյուրանոցից, առլա երբեքչի կարողանա ճետող առանձնանսաղ Իփեկիհետ: Դա գրվածէր ճան Իփեկի՝մարտահրավեր էիր ն ճա հնարավորությունն որոշեց,որ դա երջանիկլինելուվերջին հայացքում, ձան, որ (Թուրգուտբեգիտակցեց կյաճբում:Երբ Յա սկսհցխոսել,անմիջառղես ու ճիշտ այնմտբերնեն, որ մտքերն բառերը համարանհրաժեշտ յին հաճոզելու է իրեն ստիդդել էինեզրակացնել,բե կյանքըգուր անցել:Իսկ դա ճրամեջարթիդնալներիցինչ-որ տարիճերիձախքաղաքական ճատցրեց երիտասարդության թեն դրանքանձկատմոռացությանէր լինելուցանկություն, կերոլվրեժխնդիր Է որնէ ճա ասում էր, որ աճհրաժեշա մատնել:Երբ Թուրգուտ բեյինհաճոզելիս խոսումէր ճան հայրեճիքի բան անել ուրիշներիհամար, երբայդ նողատակով ու թշվառության ղատասխանատվության, քաղանկատմամբ դժվարությունների ն համերաշխության իր հատտատակամության անորոշ բակիրթմարդդառնալու մասին,հանկարծզարմանքուլ հայտնաբերեց, որ անկեղծէ խոզգացողության աւճ: Նա վերհիշեցերիտասարդ տարիների՝ճախքաղաքական հայացքների վճռականությունը՝ չդառնալմյուսնիղոռղվլաճեյու ժամաճակների ոզնորությունը, կյանքըանցկագրի նման գորշ ու մաղձոտշարբայինթուրք, հիշեցիր կարուտը՝ մեջ: Այդոլես,քսանտարեկանիհուզմունքովճա նել գրքերիու խոկումկերի որոնքժամանակին այնքան Թուրգուտբեյին ներկայացրեցիր սկզբունքները, չէրուզում,որ որդինբադառնությունէինդատճառելմորը.մայրըիրավացիորեն ամենն ճնաստելծ դառնա:Իսկայդ ի վերջոկործանեց Կայի կյանքըն դարձրեց

(ԹԺուրգուտ առնետաբնում եվարածքաղաքական վտարանդի: ֆրանկֆուրայան բեյինդիմելիսնա զգումէր ճան, որ իրխոսքերը միաժաճանակ ուղղվածեն Իփեեն, թե «ճս կին ն նտոնակում

ահա

այսքանուժգինցանկանումեճ սեր անել քեզ

որոնբժաճանակին խորոռակել զգումէր,որ ձախամետ հայացքները, ե ն ն էիճիրկյանքը,ի վերջոօգնելու իրեն, դրանցշնորհիվվերջառլես կկարողանա տր անելԻփեկիհետ: Եվ գա կլինիհենց այն ժամանակ, երք այլես բացարձակառլեսհավատ չի ընծայում դրանց, երբ կյանքի միակ երջանկությունը համարում գեղեցիկու խելացիաղջկանգրկելնու ճի անկյունումբանաստհդծությունգրելը: աճմիջաողես հյուԹուրգուտ բեյնասաց,որ ենց հիմա, գնում է «Ասիա» հետ գնացիր սեճյակ՝ողստորամտվելու ն զգետոափոխվելու: Քադիֆնի րումոց: Եվ Կան մոտեցավ Իփեկին:Նա դեռճառած էրայճ անկրոճում,ուր քիչահետ ռաջ հոր հեռուստացույց էրդիտում:Ծա նտոած էր այնոլես,ասես դեռհենված էրհորը: -Ես բեզաղասում եճ իմ սենյակում,շշնջացԿան: Դու ինձսիրու՞մ ես.- հարցրեցԻփեկը: հռ»:

Նա

է

-

-

-

-

Շատ:

Ճի՞շտ: Ճիշա:

ԿԱՆ

ՓՈՐՁՈՒՄ

Է ԹՈՒՐԳՈՒՏ

ԲԵՅԻՆ

ՃԱՄՈԶԵԼ...

Կան Նրանք ոիոշ ժսմանակլուռ էին:հփեկիհայացքինհետնելով՝

ճա-

դիմացփողոցիլամողը վառվեցու յեցփողոց:Կրկինձյունսկսվեց:Հյուրանոցի թենլուսավորումէր ձյան հսկայակաճփաթիլները,բայց, այնուամենայնիվ, թվումէր, թե զուր Է վառվում,որովհետնդեոլրիվ չէր մթնել: -Գճա բո սենյակ,-ասաց Իփեկը,-երբնրանքգնաճ,ես կգաճ:

«5

Այն մասին, թե ինչով է սեղը տարբերվում սղասմամ ցավից Կան ն Իփեկը հյուրանոցի սենյակում

ՍակայնԻփեկըեկավոչ անմիջաոլես: Եվ աղասուճը վերածվեցտառաԴա ողանքի: Կայիերբնէկրածամենացավագին կատանքներից էր: Նա հիշեց, Սենոր ադասման կորնանարարցավիոյատճառովվախենումէի սիրահարվել: նա յակ բարձրանալուն լես նետվեց մահճակալին,առլա արագորեն ուռքի ու ելավ,կարգիբերեցիրեն,լվաց ձեռքերը, զգաց որ ձեռքերն շուրթերըարյուճազրկվելեն, դողահարձեռքերովհարդարեցմազերը,առղա, հայելումեջ նա)ելով իր արտացոլանքին, կրկինխառնշտեց մազերը,ն տեսնելով,որ այդ ամենն էխլել, ահովսկսեցնայելողատուհանճից ըճդամենը չնչին ժամաճակվ դուրս: ճա Մկզբքում ողետքէ ողատուհանից տեսներու հավաստիանար, որ Թուրգուտ բեյնու Քադիֆեն գճացելհն: Գուցենրանքգնացելեն, հրբ ինքըզուզարաճու՞մէր: Սակայնեթե մրանքգնացել են այդ ընթացքում,հւինկըոլիտի Է ն օծվումբույրնրով՝ արդեն եկածլիճեր:Իսկ գուցեհփեկն հիմա շողարվում դանդաղողատրաստավելով այն սենյակում,որը տեսելէր ճախորդօրը: Ինչ ճա է սպխալ էր, որ վճռել ժամանակը անմիտբաներիվրա վատճել. այն ժամաճակը, որ կարող էինանցկացնելմիասին: Մի՞թենա ողատկերացում չունի, թե է ինքն ինչքան սիրումճրաճ:Սոլասճանայս անտանելիցավըանհատույց է, ճա ոլատրաստվում էր այդ մասինասելԻփեկին,երքճա գա, բայց Իփեկըկգա՞ արդյոք: Ամեն անցճող վայրկյաճիհետ ճա ավելի էր համոզվում,որ Իփեկը վերջինոյահինզղջացել է, չի գաղու: Նա տեսավ,թեինչոլեսէ հյուրանոցին մոտենում ձիասայլը, տեսավ, թե Քադիֆեին հենված՝ինշողես դուրս ելավ քԹուրգոււբեյը,ինչոլեսԶահիդեն ու ադասասրանում հերթառյահող Ջավադընրանօգնեցինտեղավորվել մայլի մեջ ն իջեցրինսայլի կողքերըծածկողփալասները: Սակայնսայլը չշարժվեց:Եվ կանգնած մնացայնքան,մինչնծածկոցըողատվեց ձյանփաթիլներով, որոնքեիմա,փողոցիլամոլերիլույսի տակ,ավելիխոշորէինթվում:Կային թվաց,թե ժամանակըկանգ1 առել, բայց վախեցավնան, որ խելագարվումԷ: Այդ ընթացքում վազելովեկավԶահիդենն մայլիխորքումգանվողներին հանձնեց ինչ-որբան,ոըը Կան չկարողացավ նկատել:Երբ ձիասայլը շարժվեց,Կայի սիրտըթոլրտագ: Բայց Իփեկըշէր գալիս: Ինչո՞մէ սերը տարբերում սղասման ցավից:Ինչողեսն սերը,աղասճան առնում ցավըսկիզբէր Կայիստամոքսի վերինմասից.նա զգումէր,թե ինչ-որ տեղ՝ որովայնիմկանճերիխորքումսկսվածցավնիճչողեսԷ տարածվումայդ կենտրոնից, ողարուրումկուրծքը,ոտքերիվերին մասը,ճակատը,կարկամությամբ ողատումողջ մարմինը:Ականջդնելովհյուրանոցի աննշանշրշյուններին՝ ճա փորձում էր ղաակերացնել, թե այդ ողահիճ ինչէ անում Իփեկը:Երքտեսավ փողոցովանցնողմի կին, րան թվաց, թե տեսնում է Իւփեկին,այնինչ՝ կինը բճավնման չէր Իփեկին:Ինչ գեղեցիկէր ձյունը:Ինչ հրաշադի էր մի ակնթարթ տանում ճոռանալ աղասումը:Երբմանկության տարիներին ճրանց էին դողրո-

ԿԱՆ

ԵՎ ԻՓԵԿԸ

ՃՅՌԻՐԱՆՈԶԻ

ՍԵՆՑԱԿՈՒՍ

քշտած,յոդի ոռ տառյակած գիճաշարան՝ներարկումկատարելու,ն ճա, թնեքը մսիհռտերիցշնչահեղձ՝սոլասումէրիր հերթին,ճիշտ այաղեսսկաումէրցավել Հետո հանփորըն ուզումէրմեռնել:Կան ուզեցհայտնվելտանը՝իր սենյակում: իր գարշելիսենյակում:Ինչ աններելիճել Ֆրանկֆուրտում՝ կարծզաճկացավ տվեց այառեղ գալով: Հիմա ճույճիսկբաճատոեղծությունների լի սխալ թույլ մասիճ չէրհիշում:Ցավիցնույճիսկչէր կարողանումճայելփողոց,հրկնքիցիջառջն հրաշալիէ տաքողատուհանի հրաշագեղ ձյանը: ճող Եվայնուաճենայնիվ, անհամեմատ է ցաճկնդիէր, բոանմաերբ ձյուն անղում:Այդ վիճակն կանգնել, հր, որովհետնեթե Իփեկըչգու, ինքըկմահանա: Հռսանքնանջատվեց: Նա դա ընկադեց ԳուցեԻփեկըչէր ռրոլեսիրենառաքվածնախանշան: Է Նրա գոնե ինչ-որշարոր հոսանքն անջատվելու հայացքը զալիս՝իմանալով, ձումէրորոնում Ինչմութփողոցում՝ձյաններքո,որոլեսզիշեղի ուշադրությունը: է Իփեկնուշանում:Նա թե ինչու վիճակիլիներքացատրելու, բան, որը ի որ մեքենա:Արդյո՞ք զիճվորական էր:Ոչ, նրանթվացելէր,ինչտեսավբեռնատար վրա: Ոչ ոք չի գա: Նա ոլես ռտճաձայնը,ռր կարծեսլսվում էր աստիճանների ու բերաճքսիվայր նետվեցմահճակալին:Որովայնի հեռացավւղատուհանից անելանելիության գղջճաճբ շաղախված գավըվերածվեց խորինտառառղանքի, Նա մտածեց,որ կյանքըզուր է անցել, ն ճահանալուէ այստեղ զգացողության: ու միայնությունից:Եվ իբ մեջ վշտից ուժչիգտնիվերադառնալուՖրանկֆուրտի ն թունավորում Էր առնետաբույճը: Նրան տառաղանքպատճառում իր ոլտտիկ է, ո ր իրոքխելացի լիներ, եթե ոչ թե այն, որ այդքանառղերջանիկ այլ միտքը, կյանքնաղրել անհամեմատ երջանիկ:Աճեճասարսափելինայն կկարողանար ու մենակությունը չէր նկատումոչ ոք: Ծթե Իփեկը էր,որ նրադժբախտությունն այդ վիճակում. անվարան:Եթեմայրնիրենտեսներ ճկատեր, կգարանհառղաղ, ճիակըաշխարհում, ով շատ կտխրերդրա համար,առա կշոյերմազերնու կտիոփեր: Աառցակալածշրջանակովոլատուհանիցհրնում էին Կարսի գունատ կրակճերնու տճերիդեղնավունլույսերը: Ետ ցանկացավ,որ ձյունըտեղա այնոլեսծածկիԿարս քաղաքր, որ անվերջ,օրերու ամիսներ թանձր, շարունակ, ոչոք չկարողանա երբնէգտնելայն:Ուզեց ննջելայն մահճակալին,ուր ողառկած էրն արթնանալարհաշողմի առավոտ,մայրիկիկողքին`իրմաճկությանգրկում: Դուռըթակեցին:Խոհանոցիցինչ-որճեկճէ»,- մտածեցԿաճ։ Բյայցոտքիցատկեցու բացեցդուռր: Մթանմեջ զգաց Իփեկիներկայությունը: (ո՞ր էիր: -

Ոհ՛ացաՐ: ՄակայնԿան կարծեսշէրլսումնրան:Նա անմիջաոլեսամբողջուժով -

միջն՝կանգնեց գրկեցԻփեկին:Եվ գլուխըթաղելովնրավարսերիու ոլարանոցի այդողես,անշարժ:Նա այնքաներջանիկէր, որ աղասմանցավըդրա համեմսոռ այդ ցավը չնչինճիքան էրթվում:Եվայնուաճենայճիվ, ջլատել էրճրան,ն նաչր կարողանում կիրք արթնացճել իրմեջ: Ուստիթեն գիտեր,որ ճիշտչի վարվում, կորզելԻփեկից, ողահանջբայց սկսեցուշաճալուհամար բացատրություններ

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

ՍակայնԻփեկնասաց, կեր ներկայացնել:

որ

եկել է անմիջառդես հոր գնալուց

արել ընթրիքի Ախ,հւ, իջել է խոհանոցն Հանդեինկարգադրություններ է կամերեքրոոլե:Այդ երկու վերաբերյալ, բայց դա տնել ընդաձենը ողատճառով Է: Այդողես Կան զգաց, որ հարաքերութկ բնավչի ողատկերացրել, որ ուշանում որոլեսավելիկրքոտ յուններիհենցսկզբումիրենդրսնորելով ն դյուրազգաց,ինէ ն կրում: Այմ, ռր այդ անզորությունիցվախեճալով` քը զիջում պարտություն տռփոլված էրթաքցնելսղասմանցավը,Գրանզրկումէրանկեղծությունից: Բայց ճան հետ ամեն կարողանա ճրա կիսել 3 որ ոզում էր հփեկիճ սիրել,որողեսպի ամեն ինչիմասինխոսելուհճարավորութբան:Մի՞թե սերը բացարձակառղես չէ: Եվ աճադասեյլիորեն, հուզվելովխոտոովանություն ուճենաչուգանկությում ն ճա յունից, Իփեկինողատմեց իրմւռքերի հույզերիողջ ելնէջքիմասին: Մոռացիրամեն բան,-ասաց Իփեկը.-ես նկել եմ սիրելուն սիրվելու: ու փափուկ "Նրանքհամբուրվեցին (դա ուրախացրեց Կային) գլորվեցին մահճակալին:Կայի համար,որ չորս տարիկնոջ հետ չէր եղել, այդ ոլահը նման նա կեճակցությունը աէրանհավանական երջանկության: Այդիսկոլատճառով է վելիշատ էրմտովի՝ճաածելով,թեինչչքնաղ այդ ոլահը,քանիրակավայելում ճում՝ մարմծականճ վայելքիտրվելով:Ինչոդեսլինումէր երիտասարդտարիների նա ավելի շատ ոլստոկերացնում սիրայինառաջինհաճդիոլումների ժամանակ, էր,թեինչոլեսէ սեր անում ն ոչ թնողարզառլես տրվումէրսիրուն:Սակայնդա Կային օգնեց խուսափելսկզբնականգերգրգիռներից: Այդ ընթացքումնրան ճան Պատկերացավ ողոետիկինչ-որ տրամաբանություն,որի գաղանիքը, Սակայն, չկարողացավ ձասկանալ, միննույնժամանակ նրաաշքերիառջնարագորենսահեցինդդոռնոֆիլմերի տեսարաններ,որոնցկրքոտերկրոյագուն էր Ֆրանկֆուրտում:Բայց դա ոլոռնոգրաֆիկտեսարանիսղաակերներովսիրո ճա կարծեստոնում էր Պղաձին ինքնիրենոգնորելուփորձչէր: Ընդհակառակը, մաքումանընդհատորոտվողողոռճոգրաֆիկ տեսիլքների մի ճասըկյաճքիկոչելու հնարավորությունը: ՈւստիԿաճ զգումէր, որ առղրումների հզորհորձանքը, որ ժայթքումէր իրեճից,ուղղված է ոչ թե դեողիԻփեկը,այլ իր երնակայությանմեջ առլրող ռպոռնոֆիլմի կճոջը, դեոլիայն հրաշքը,որ այդ կինճ հիմաայառեղ,իր կողքինէ, իրանկողճում: Իփեկինճա նկատեց միայնայնոլահին,երբորոշ աճն ճարակությամբնույնիսկկոռրոությաճբ հանելովճրաշորերնու սենյակումայս ու այն կողմշաղ տսղով՝մերկացճում Էր ճրան: Նրա տոինքները փարթամէին, ու ն իսկուսերի ողարանռցի մաշկըխիստփափչկ ինչ-ռրօտար բույրերովհագեցած:Կաճ գրանզննեցփողոցիցներթափանցող ձյունալույսի գոլքերիճերքոն վախեցավճրաաշբերից,որոնքվայրկյանառ վայրկյանբռնկվումէինն հուրհրում:Իփեկիաչքերումանսահման ինքնավտոահություն կար:Կան վախեճում էր ճան, որ գուցեԻփեկնայնքանէլհակվածչէ քնքշության: մաՈւառիբռնեցնրա զերիցու գավագինձգեց,առյա, դրանիցհաճույք զգալով,ձգեցավելի ուժգինն կճոջը տոիոլեցանել այն, ինչ համընկնումէր ուդեդիխորքումողատվողոլոռնոհրնակայության հետ,ն ենթարկվելով ողատկերճերի ինչ-որանտեսանելի ճերհետո:

-

է որ դա ջինճեղեդու՝ սկսեց գործել ավելի կտրուկ: Երբ զգաց, դուր գալիս կնոջը,

ԿԱՆ

ԵՎ

ԻԾԵԿԸ

ՃՑՈՒՐԱՆՈԾԻ

ՍԵՆՑԱԿՈՒՄ

ներքինգոհունակությունը վերածվեցհամերուշխության զգացողութհաղթանակի էր Կարսիթշվառությունից յաճ: Կան ամբողջուժովգրկեցճրան,ասես ձգտում ն Իփեկին,ն՛ իրեն:Սակայնորոշելով,որ չի կարողացելբավարար ոլաշտոյանել առլահովել,փոքր-ինչետ քաշվեց:Բանականությանինչ-որ ան» արձագանք կարգավորումն ներդաշնակություն հուշումովճա հընթացս Էրհաւղորըճկալելի կրքագալարումներին, իճչը,ի դել, չէր սողասում դումիր մարմնիակրոբատիկ ճա զգալիորեն հեռացավԻփեկիցն հուժկու իրենից:Հստակընկալելովողլահը` կամեցավտանջելրաճ: Դատելովսիրոայս տետսրանի վերարեվերադարձով եմ, որոշ դրվագճներից (իդեոլ,ես խորաողես համոզված րյալ Կայի գրառումների տեսարանի ն կարագրությունն ընթերցողին ներկայացնելը անհրաժեշտութոր այդ ահռելիուժով,ն մնացյալաշխարհըանյան է)՝ դրանիցհետո նրանքմերձեցան ինչ-որ հեռուներում: ԴարձյալղիճելովԿայի գրառոմներին՝ասհնք, ենտագավ ընթացքում կիսաձայն բացականչությունոր Իփեկըսիրայինողջ կենակցության ն զարհուրանքի իսկԿան հոգեգարության առջնմշտաոլեսբաց ճերէրարձակում, խորքերում հանկարծոլեղեցմիտք,թե հյուրանոցիամենաենթագիտակցության հեռավորանկյունումգտնվողայդ սենյակըի սկզբանետրվել է իրենհենց այս նկմիայնության տարտամզգացողությամբ գիտակցեց, որ երկուսն էլ նոլատակով, են են հաճույք զգումայն ցավից,որ պատճառում միմյանց:Իսկ այդ ընթացքում հեռավորմիջանցքնու սենյակը,ուր գտնվումէինիրենք,նրամտքում հյուրանոցի ն հայտնվեցին առանձնացան Կարսամայիքաղաքի հեսավորթահյուրանոցից նճույնոլես տեղումէրձյուն,որը հիղամասերից մեկում:Եվ այդ ամայիքաղաքում շեցնումէր այն լռությանմասին,որն իջնելուէ աշխարհիվերջիցհետո: Հետո նրանքողառկեյէինանկողնումն անբարբառ,լուռ նայումէիճոյաէր նկատում տուհանիցանդինիջնողձյանը:Կան երբեմնընկնողփաթիլներ նան Իփեկիաչքերում:

ՖՋ

Այմ Ճասին, իճջի կաՒիյը զգում եճ Ֆրանկֆուրտում ուր Կան անցկացրելէր կյանքի փոքրիկբնակարանը, Ֆրանկֆուրտյան ես մտա ճրաայցելությունից Կարսկատպրած չորս տավերջինութ տարիները, օր անց:Փեւռրվմարյան մռայլօր էր:Թամի իի հետտ՝ նրամահիզքառասուներկու ուր ինքնաթիռով առավոտյանեկել էի Ստամէր,անձրն,ձյուն:Ֆրանկֆուլոաը, էր բացիկներում,որոնք բուլից,ավելիանդուրքաղաք էր, քան ռչատկերված տասնվեցտարիշարունակ ինձուղարկումէրԿան: Փողոցները բացարճակառլես ն ամայի էին, ոչինչ չկար այնտեղսրընթացանցնողմուգ ավտոմեքենաներից, Աման հայտնվողու անհետացողտրամվայներիցն անձրնանոցուրվականների ձերիտակթաքնվելովտուն շտաոլող անաեսահիներից բացի:Եղանակնայնքանմռայլէրն մթամած, որ կեսօրին վառվումէինփողոցների մեռելայինդեղին

լույսերը:

Այնուաճենայնիվ,ինձ ուրախություն ողատճառեցոչ հեռու զատնվող կենտրոնական կայարանիմերձակայքի մայթերիքաբաբնոցների, Ճամփորն դականգորեակալությունների, ողաղողաղականոցների սեքս-7ոողերի գոյաթէ մեծ քաղաքներին: յունը. մշանճերն այն կենարարէներգիայի, որ ողահոլանում Պյուրանոցում տեղավորվելուցն ժողովրդականտանը թուրք ընթերցողիհետ համարիմ ցանկությամբ հանդիոլում կազմակերոլելու ինձԳերմաճիահրավիրած գերմանաբնակ գրասերերիտասարդ թուրքիհետ հեռախոսովխոսելուցեեառ կայարանի իտալակաճսրճարանումես հանդիողեցի(Թարքութ Օլչյունին: Նրա հեռախուիհամարըվերցրելէիԿայի քրոջիցՍ̀տամբուլում: Այդբարեհռճոտ վաթսունաճյա գի,հոգնահար, անձնավորությունը րանկֆուրտումւռողրած տարիներին Կայի ամենամտերիմ մարդճէր եդել:Նա էր Կայի մահվանհանգամաճքներիհետաքճնճությաւմ ժամանակ ոստիկանությանը հաղորդելանհրաժեշւը տեղեկություններ, զաճգահարել Ստամբուլ,կառղվել նրաընտանիքի հետ, օգնել Կայի աճյունըտեղափոխելու Թաւրքիա:Այդօրերինես մտածում էի, որ Գերմապմիայում մնագածիրերի մեջ են Կայի քաճաստեղծությունների ժողովածուի անագրությունները: Գիրքը,ինչոյեսճա էր գրում,ամբողջագրել էրԿարսիցվերամիայնչորս տարիանց,ն ես ուզումէի Օլչյունիցիմանալ,թե ինչ են դառնալուց հղելԿայիիրերը,որ հանձնելու էի նրամորնու քրոջը: Թարքութ Օլչիանըվաթսունականներին Ֆրանկֆուրու՞ւմհատուած ն մանկավարժ առաջինվտարանդիներից էր: Երկարտարիներ խորհրդատու էր ն աշխատել թուրքական ժողովրդական տներում բարեգործական հատուստութն ռրոնցլուսանյուններում:Ռչներորդին դուտոր, որ ծճվելէին Գերմաճիայում, Նա կարճինձցույց տվեցառաջինիսկհանդիման ժամանակ` հդարտաճումէր ճան իրենով, է ճրանց ուսման տալ համսպաարան իրզավակներով, որ կարողացել ն հարգանք է վայելումՖրանկֆուրտի թուրքերի միջավայրում: Սակայն ճույնիսկ ճրադեմքինես նկատեցիողարտության կնիքըն միայնությանաճկրկնելիդրոշհատուտուծ առաջին ճը, դր տեսելեմ Գերճաճիայում բնակություն սերնդիթուրու քերի քաղաքական վտարանդիների դեմքերին:

ՖՐԱՆԿՓՌԻՐՏՈՒՄ

Սկզբում(ԹարքութՕլյունն ինձցույց տվեցմի փոքրիկուղեողայասակ,

որը

Կայի ձեռքին էր եղել,երբնրանաղանելէին:Ոստիկանությունը ողայուսակը

ճրանէր տվել ստորագրությամբ:Ես անմիջառյեսբացեցիայն ն ագահաբար ամեն ինչ: Այնտեղգտա ճրա քրքրեցի որ քսանտարիառաջ գիշերազգետաոները, իրհետ էրվերջրելՆիշանթաշիից, կանաչսվիտրը,ատամիխոզաճակը, սափրն գուլմյա, գրականհանդեսներ, վելուսարքը, մաքուրսոչիտակեղեն որոնքհս էի ուղարկելՍտամբուլից,սակայն կաճաչւոնւտրըայնտեղչէր: Պետո,երբ առրճխմելովհետեում էինքկայարանելումուտաճողբազմությանոտքերիտակծիծաղելովու զրուցելովուղեգորգփռողերկու տարեց Թուրքերի,ճա ասաց. Օրհանբեյ, ձերընկերԿան միայնակմարդէր,Ֆրանկֆուրտում ոչ ռքի, ճան ինձ,հայտնիչէր, թե ճա իճչ Է անում: նայած դրան՝նա ինըխուք տվեցոլուոմելայնամենը,ինչհայտնիէիրեն: Սկզբում, շրջանցելովկայարանի հետնամասում հարյուր տարի առաջ ն զինվորական կառուցվածգործարանային մասնաշենքերը հիճ զորանոցները, մենքգնացինքԳուտլյոյտփողոցից ոչ հեռու գտնվողայն շենքը,ուր վերջին ութ տարիներին առդրելէր Կան: Տանտիրոջը,ով մերառջն կարողէրբանալդեն ոլի հրառարակ կիցմանկականխաղադաշտ նայող բնակելիշենքիմուտքին Կայի բնճակարաճի դուռը, մենքչկարողացանք գտնել:Անձրնախառն ձյանտակ եռ կանգնած աղասումէինքհին, ներկաթափ շքամուտքի դիմաց,իսկ այնողեսէի նայում փոքրիկլքված ոլուրակին(դրա մասին ճա հաճախէր ողատմումիր նամակնձրում,իսկ հեռախոսայինխոսակցությումների ժաճանակ՝հազվադեւղ. Կան չէրսիրուճհեռախոսով ճման վախոսելԹուրքիա, որովհետնհոգեզարի խենումէր, թե իր հեռախոսային խոսակցությունները լսում եճ), քիչ հեովում գտնվողճողարեղենի վաճառատանը, թերթերն ոգելիցխմիչքվաճառողկրողա» ասես կի մուգցուցափեղկին, դրաճքողատկանում էիճիմ անձնական հիշողութմոտ` ճռճանակների ունների ոլորտին: Մանկականխաղահրաոլարակի ու ճոճնակների Կան կողքինդրվածնստարաններին, ուր ամման շոգ երեկոներին նստում էր հարավպավացի ն իտալացի հետ ու գործավորների գարեջուր խմում, հիմամի մատ ձյունէրնձտռեչ: Այն ճաճառղարհով, որովվերջինտարիներին քաղաքայինգրադարան գնալիսամեն առավուռանցելէր Կան, մենք գնացինքկայարաճաճերձհրաոարակ։ Կայի նման,ում դուր էր զալիսաշխատանքի շտաոլող բազմության միջովբայլել,մենքլ մտանքկայարանիդռնիցու անցանք ստորգետնյա շուկայի միջով,Կայզերշտրասեի սեքս-շոռղերի, հուշանվերների կրոլակճերի,հրուշակարաններիու դեղատներիմոտովն տրամվայիգծերով հասանքՀառտլտվախհ հրառլարակ: ԹարքութՕլչյունըբարնումէր ծանոթթուրքերինու քրդերին,որոնցհանդիոլումէր դեներ'7ն քաբաբ վաճառողխորտկարանների ու մրգի մոտ ն ոդատմում, կրողակների որ այդ մարդիկ`բոլորը, քարնումէինԿային, երբ ճա ամեն առավուռ գրադարանգնալիսնույն ժամին աճցնումէր այդ տեղով: պսում էին նրանք:Քանիոր ես ճախառյես «Բարիլույս, ողրոֆեսոր»,հարցրել -

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈԻՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

20.

էի, նա իճձ գույց տվեցհրաոլարակիաճկյունումգտնվողհսկա խանութը. «Քաուֆհոֆն» էր: Ես հրաժարվեցի մերսմտճել, սակայննրաճմ ասացի,որ Կան է է որն հագել Կարսում: այստեղ գնելվերարկում, Ֆրանկֆուրտի քաղաքային գրադարանը, ուր ամեն օր այցելելէրԿան, ն անդեմշենք էր: Մարդիկ, որոնցհանդիոլեցիայնտեղ,գրաժամանակակից դարանիտիողիկայգելուննըէին. ոոնայինտնահսուհիներ, ժամանակսղլազող գործազուրկներ, մեկ-երկուարաք ն թուրք, ծիծաղելովն բչփչալով ծերունիներ, ն նմանատիոլվայտնայինհանձգարարություններ կատարողդոլրոցականներ բերիցանբաժանայլ այցելուներ.շատ գեր մարդիկ,հաշմաճդամներ, մտավոր հնետամճացներ, խելառղղակասներ: Մի ատանի, որիշուրթերիցթուք էրծորում, ն լեզու ցույց տվեցինձ:Գրքեգրքինկարներից գլուխըկարեցոլատկերազարդ բի միջավայրումձանձրացոզ ուղեկցիսներքնահայվիսրճարանումթողնելով ն անգլերեն գրքերիդարակներին մռտենալով՝ես սկսեցիգրքերիընթերցաթերթիկնձրումորոնելիմ ընկերոջանանը.Օդեն,Քոլրիջ, Բրաունինգ Աճեն աճգան,երբհանդիոլումէի Կայի ստորագրությանը, իմ աչքերումարատոուք էր հայտնվում.իմ ընկերնայս գրադարանում մաշելէր ողջ կյանքը: Եռ արագ ավարտեցիիմ հետաքննությունը, ռրն ինճխորին տրատմութհետ յուն պատճառեց: Ուղեկցիս նույնճանաոլարհով վերազարձա: Կայզերշտրասկփողոցի «Մեքսի համաշխարհային կենտրոն»տխմարանվամբ ձոտ ձախթեքվելով`մենք անցանքՄյունխենշտրասե խանութի փողոց:Այնտեղ ես տեսա թուրքերիոլատկանողմրգի կրոլակներ, բաբաբնոցներ, թափուրվարԵս վաղուցէի նախազգում, սավիրանոց: թեինչեճ ցույց տալու ինձ:Միրտսուժու գինբաբախում էր:Իսկես աչքերսհածում էի մրգավաճառների նարինջներին մանդատրիններին, միայնակմուրացկանին,ավտոմեքենաների լումարձակներին, ռորռնք արտացոլվումէին «Էդեն» հյուրանոցիտրտմությունարտածող ցուցափեղկերից, ճայումէի իրիկճամուտի ճոխրագույն լուսավորությանմեջ վարդագույնլույսով փայլատակող գովազդինեոնայինԿ տառին: -Այսոեղ,-ասաց (ԹարքութՕլչյունը,-ճիշտ այառեղ ձնգտել Կայի մարմինը: Ես վերացածհայացքովնայեցիթաց մայթին:Մոտակա փոքրիկխաճոթիցիրարհրմշտելովհանկարծակի դուրս ողրեած երկուերեխաներից ճեկը անցավմերառջնովն տրորեցթաց մայթիսալարկները, որոնցվրա ընկելէր երեքգնդակուլխոցվածԿամ: Հեռվում կանգնածինչ-որբեռնատարի լուսարձակԿան ճերարտացոլվումէինասֆալտիվրա: մահացելէր այդ քարերիվբա՝ մի քանիրոոլե գալարվելովցավից.«շտառղօգնությունը» չհասցրեցգալ: Ինչ-որ ողահիես բաձրացրի գլուխսու նայեցիերկնքիողատառիկին, որը ճա տեսելէր ն Ճահանալիս. փողոցիլաճոլերի,էլեկտրադարերիառաջինհարկերըթուրքականխորակարանների, զբոսաշրջության գործակալությունների, վարսավիրանոցներիկաճգարեջրատների վերածածհին, մռայլ շենքերիմիջն երնում էր երկնքիճի նեղլիկերիզ: Կային աղանել էինկեսգիշերիցմի բաճի րռոլե առաջ: Թարբութ Օլչյուննինձատաց, որ այդ ժամինդեռմեկ-երկուոլոռնիկլինումեն այդ մայթերին: Մարմնավաճառության հիմնականկեճարոնըմի փողոցայճ

ՖՐԱՆԿՖՈՒՐՏՈՒՄ

օսակայնճարդաշատերեկոներին,հանգտոյան կողմէր՝ Կայզերշտրասեում, ճեմում են նան այստեղ: ն ցուցահանդեսների ժամանակ «խանումները» րերին նա` ես «Նրանքոչինչչեն գտել»,-ասաց տեսճելով որ այմոլեսեմ զննումշուրջս,

հմ մինտրում:Գերմանակադ հանցանշաններ ոտոիկանությունը թուրքանման է չէ, լավ աշխատում: կանին նա անկեղծմաահոգութԵրք սկսեցիմտնելմոտակավաճառատները, աղջիկներըճանաչեցին/Թարքութ )աճքփորձեցօգնելինձ:Վարսավիրանոցի անես

ճրա գործերով, սակայն,իհարկե,տլանությանչդահին բեյին,հռտաքրբրվեցին չէին եղել ն ըճդհանրառլես վարսավիրանոցում չէինլսել սդանության նրանք եճ մասին:«(Ժուրք ծնողներնիրենցաղջիկներին մի բան սռվորեցճում՝վարփողոցումասաց ճա ինձ,-Ֆրանկֆուրոումհարյուրավոր տտլիրություն,թրքուեն հիվարսավիրներ աշխատում»: հանխանութում Իսկբանջարեղենի աշխատող բրդերճ,ընդհակառակը, լավ տեղյակ էին աղանությունիցհետո ոտտիկանության կացագործությանը տարածհարցաքննությունների ղատճառով: Գուցն հենց այդ ղատճառով| էլ մեիհայտնվելըճրաճցայնքանէլչւրախացրեց:«Բայրամքաբաբ» խորտկահաճիհաճկատարմատուցողը,ով ճոլանությանգիշերըսեղաճներըսրբելէր սույն կեդտուռջնջոցով,որն հիմա ձեռքինէր, լսել էրկրակոցներն որոշ ժամաճակ հառդադելով՝ ելել փողոց. նա վերջին մարդնէր, որին տեսելէր Կան: միջնհանդիոլածառաջին ԽՄորտկարանից դուրս գալով՝հս մտա շենքերի իսկանցումը,արագ կարեցիայն ն հայտնվեցի ճռայլշենքինաճաբակում:Մեճք աստիճաններով իջանքերկու հարկ,մտանքԹարքութ բեյի մատնացույցարած ն դռնից հայտնվեցինք անգարիմեծությամբ մի տարսափազդու վայրում,դրը, ո լահետո: Այստեղտոոինչոլեսերեումէր,ժումանակինօգտագործվել որողես էր րերկրյաաշխարհէր, ռրը վերնումգտնվողշենքերիտակ տարածվումէր մինչն դիմացիմայթ: Աղոթքի գորզերից ն իրիկճայիննամազիհավաքվածհիսունվաթառնմարդկանցներկայությունից զգացվումէր, ճր այս վայրնօգտագործվում է որճյես մզկիթ:Շուրջմամենուրկեղտոտ,մռայլկրոլակներէին,ինչոլես Ստամբուլիգետնանցումներում.ոսկերիչիկրոլակ,դրիցուցաւիեղկերընույնիսկ ճսավաճալուսավորվածչէին,մրգերիթզաչառիխանութ, դրաւ հարնաճությամբ՝ ռանոց,ուր բավական գնորդկար,ն նողարեղենի շատ փոքրմիխանութ, ոբիվան ճառողըհարնամ սրճարանումհեռուտտացույցէր դիտում միաժամանակ Վաճառում երշիկիբոլորակներ:Քիչ հեռվումկրոլակներէին, ուր վաճառումէին ու ողահածռներ, երնումէրվաճաԹուրքիայիցբերվածհյութեր,մակարոնեղեն ն սրճարան, ռասեղան, ուր Եախում էինկրոնական գրականություն, որտեղսպվելի շատ մարդկար, քան մզկիթում:Աճբոխիցզատված մի քանի հոգնատանջ տղամարդիկ, որ թուրքականֆիլմէին դիտումսիգարետների եխիմեջ կորած հսկաջրաճանսրճարանում, շարժվեցին ողատին ամրագրած ոլլատոմասսայե զերիծորակների կողմը՝ճամազիցառաջ լվացումկատարելու: «Տոներինն ութջաթօրյաւ նամազճհրիձսմանակ այստեղ մուռ երկու հազարմարդ Է լինում,տաասաց Թարբութ բեյր,-ճեղվածքիոլատճառով ամբոխըաստիճանձերով

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՑՌԻՆԸ

կրողաՄի բաճանելուհամարեսչրագրավաճառի բահվումԷ մինչնետնաքակ»: հանդես: կիցգնեցիինչ-որ «Հաղորդագրություն» ղգարեջրատանը, ոճով կահավորված հինՄյումխենի Մենքնատեցինք ամզկիթիվերնում:Հատակըմատնացույց րը գտճվումԷրճիշտ ստորգետնյա մզկիթնԷ: Ն̀րանք Սուլեյմանջիների ասաց. «Այնտեղ Օլչյունն (Թարքութ նելուլ` հետ առնչություն են, ահաբեկչության կարգերի կողմճակից սակայն կրոճական ոդետությամ դհմոդայքարին, ինչթարքական չռնեն: Նրանքչեճ մասնակցում կամԶեմաղէղդին ՛չափլանջիի հայացքի» անդամները տղեսօրինակ,«Ազգային նկատելով,որ իմ հայացքումթերաԵվ այնուամենայնիվ, կողմճակիցները:": թերթումեմ այնոլես, ասես «Հաղորդագրությունը» հավատությումկա, իսկ մա եմ էր,ուստիողատդարձյալհանցանշան որոնում, կարծեսնյարդայնանում էրոտռիաղաճության մասին,ինչտեղեկացել մեց այն ամենը,ինչ գիտերԿայրի կանությունիցն մամուլից:

Քառասուներկուօր առաջ՝ նոր տարվաառաջինուրբաթ օրը` ժամը է Համբուրգից, ուր մասնակցել էրոդոեզիայի երեկո11:30-ին,Կան վերադարձել է հետք ճա ժամ ելեյ կայարանիհա» ճանառդարհանցնելուց յի: Գնացքովվեգ հարնանճությամբ գտնվողիր տուն կարճ րավայինելքիցն Գուալյոյտշտրասեի գճացելէ ճիշտհակառակ ընդհակառակը, ճանաոլարհով գնալուփոխարեն, ն քսանձինգ ամուրիտղամարդրոոլեթափառել ուղղությամբ՝ Կայզերշտրասե, ու հարբեցողների, դեռբաց սեքս-շողլերիու հաճախորկաճց, զբոսաշրջիկների դի

աղասող

մարմնավաճառներիմիջավայրում: Կես ժում անց

ճա

«Սեքսի

կեճտրոնի»մոտիցաջ Է թեքվել,աճցելՄյունխեն՛որասեի համաշխարհային ն Է դր այդտեղնրանաղանելեն: Շատ հավանակաճ ղիմացիմայթ այդ դահիճն է ճա տուն վերադառնալուց առաջ ցանկացել մանդարինգնել «Չքնաղ Առթաորն այդտեղիցերկու իռռնութայն կողմ էր: Դա մերձաչիս» վաճառատնից, էրմինչնկեսգիշեր,ն վաճառողը էր, որ աշխատում կայքիճիակ մրգիխաճութն

հիշումէր, որ Կան երեկոներըգալիս ու մանդարինէր գնում: չկարողացավ գանելորնէմեկին,ով տեսած լիներԿա» Ոտոիկանությունը «Թայրամքաիաբ» խորտկարանի մատուցողը իճ տանած անձնավորությանը: ն հաճախորդների աղմուկի ոլատլսել էր,սակայճ հեռուստացույցի կրակոցներ է ճառովչէր կարողացելգլխի ընկնել,թե քանիկրակոց եղել: Մզկիթի վերնում գոլորշիաաղդատ պատուհաններից փողոցըգրեթնչէր գտնվող գարհջրսռոան ենթադրության, երնում:Երբ այնխաճութի վաճառողը,ուր, ըտտ ոստիկանների հարուգնումէրԿան միրգգնելուատա, թե ոչ միբանիցտեղյակ կասկածներ ն նրաճմի գիշերով ձերբակսղեցին, սակայն դա ոչ միարդյունք չտվեց:Մի գեց, ռր հաճախորդի մարմնավաճառուհի, աղասեյով,հարնանփողոցումկանգնած է, թե տեսելէ ճիշտայդ րոողեճերին վաԿայզերշարասնով ծխումէր,ողատմել նճան թուրքի թուխմի մարդու,սակայնչի կազող, ցածրահասակ, վերարկուով, րողացելքիչթե շսռո հառակնկարագրելնրա դեմքը:«Շտառդօգնությում» կանչել հետո է տան ոլստոահաբաար ելել իր ողատշէճի գերճաճացի, որը Կայիըճկնհլուց գաճբ,սակայնՇա ճույճոլեսոչ ոքիչէրտեսել:ԱռաջինգնդակըխրվելէրԿայի

չէ

ՖՐԱՆԿՖՈՒՐՏՈՒՄ

ու դուրս եկելձախ բզկտելէիճսրտին աշքից:Մյուս երկուգնդակները եոծրակն թռբերիերակներնու արյամբ ճերկելմոխրագույնվերարկուն,որի մեջքինու անցքերէինբացվել: կրծքին -Քանիորկրակել ենթիկունքին, ւղեաք Էենթադրել, որճրան հատուկ հետնեզ խուզարկյւն,գուցեհհտնելեճ դեռՀամբուրգից: են,- ասելէրտարեցշատախոս առաջ քաշեցճան այլ վարկածճհր,ինչոյես, օրինակ, Ոստիկանությունն թուրհաշվեհարդար Կոլաճություն, քաղաքական հողիվրակատարված խանդի հետ: Կան ա շխարհի ստորգետնյա առնչություն չ աներ կայարանամերձ միջն: քերի ն գա այցելում փոքասացին,որ երբեմնշրջումէր սեքս-շոռյերում Վաճառողճերն Քանի որ ոտոիկանակամ իրազեէինցուցադրում: ուր ղոռնոֆիլմեր րիկսրահներ, ն մամուլի կամ ճիշտկամսխալորնէտեղեկություն,բանիոր շտոացվեց կիչներից որոշ ազդեցիկ շրջանակների կողմիցճնշումչեղավ,թե՝ «գտեքճարդաաղանին», մատնեց: այդ գործը աճուշադրության ժամանականց ոստիկանությունն իրենայնոդես Տարեց,հազովտուսառլող խուզարկուն էրոյահում,ասես նրա տապը: Նա բացահայտելն էր, այլ մոռացության ոչ թե սողանությունը ճողատակը հիտ հանդիոլելուողայմանավորվածությում էրձեռքբերումն Կայի ծանդքների ժամանակբոլորիցշադո ինքն նրանց,սակայնհարցաբննությունների հանդիոլում ն տածող խուզարկուի հ աճդոլ համակրանք էրխոսում:Այդ բարեհոգի թուրքերի մասին,որոնքԿայիկյաներկուկանանց շնորհիվԹարքութՕլչյունըտեղեկացավ նախորդած ութ տարիների քումհայաճվելէինԿարս կատարածուղնորությանը էս այդ կադանցհեռախոգրեցի բեախճդրությամբ ընթացքում: իմ ծոցատետրում Կարսի ուղեոսահաճարները: Նրանցիցմեկըթրքուհիէր,մյուսը՝գերմանուհի: հետ Կան որնէկնոջ հաջորդած շորս տարիներին րությանը կառլ չէրունեցել: ե Բառ իսկ շիոխանակելովմ̀ենք ձյանտակ վերադարձանք Կայի շենք տանդժգոհող բայց անընդհատ գիրուկ, բարեհամբույր, այճտեղհանդիոլեցինք որտեղիցճիահոտէր գսլին, ձա Բանալովզուրտ ձեղճասենյակը, տիրուհուն: վարձըվճարելու ժամանակնէ, ու եթեիրերը ասաց, որ շուտով բնակարանի չվերցնենք ու չճաքրենքողջ աղբը, կթափիաճեն ինչ: Այաղեսասաց ճա ու հեճացավ:Երբ ես մտա խավար,ցածրադիրառաստաղովփոքրիկ սեճյակ, ուր Կան անցկացրելէր իր կյանքիութ տարիները, զգացիմանկութծանոթնրա ն Այդ հոտըգալիսէր ծրա անկրկճելիհոտը հուզվեցի արտասվելուաստիճան: սվիտրերից,որ իր ձեռքովգործումէր մայրը, ճիադոլրոցականոլայուսակիցե Ես կարծում հուռը Կայի իրհեմ, որ այդ յուրահատուկ Նիշանթաշիի սենյակից: րինհաղորդումէրթուրքական ինչ-որօճառ, որիանունըհարցնելգլխիչընկա: Կան Գերմաճիայումաշխատելէ շուկայի բեռճաԱռաջինտարիներին կոշիկմաքրող,անգլերենէ դասավանկիր,աճցամներում՝ ըեռներփոխադրող, ձեռք բերելուցհետո դել թուրքերին,իսկ «քաղվտարանդի»կարգավիճակ ն է հետ, որոնք կոմունիստճերի ստացել «զտարանդունողաստ» խզելկառդերը տանը, որիօգնությամբճա աշխահավաքվումէինթուրքականժողովրդական Կայինհամարումէին չակոմունիստները տաճքէրգտնում:(Թուրքվտարանգի Վերջիներկու անձնավորություն: փազանց«ճերփակ»ն «բուրժուտկանացած»

ՕՐՃԱՆ

ԾԱՍՈԻՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

սուրիներինԿան ձեռքէր բերելեկամտիմեկայլ աղբյուր՝ոլոհզիայիձրեկոներ, ու երեկույթներ քաղաքային հանդիողումներ էր կազմակերողում գրադարաննեե Նա բում, ճշակույթիտներում թուրքական միություններում: բանաստեղծություններ է ընթերցել:Եթե այդ հւսնդիոլումները,որոնցմասնակցումէին միայն թուրքեր(ներկաճերի թիվըհազվադեղղ էրաճցնումքաանից), տեղիունենային դրանցշնորհիվհինգհարյուրմարկ ամսական երեքանգամ,ն ճա կարռղաճար ավելացնելնոլաստիչորս հարյուրմարկիճ,եճարավորություն կստանարձգել ճիճչնհաջորդնողատո:Սակայնայդոլես լինումէր խիտոհազվադեւղ: ու մոխրամանճերը Կայիսենյակիաթոռներն հինէինու մաշված,իսկէլեկտրականվառարանը՝ժանգոտ:Մկզբումես զայրացա տանտիրուհու փնթփնթոու պայուսակները ցից ն որոշեցիճամայռուկներն լցնելով` տանել ամեն ինչ. բարձը, որը ողաձոլանել էրնրամազերիձոտը,փողկաոլըն գոտին,որը, հիշումեմ, ճա կառլումէր դեռուսումնարանում, «Բալլի»ֆիրմայիկռշչիկճերը, րոնք նռ «տանը հագնումէր որոլեսհողաթափ»,թեն դրանցքթերըծակվել էին (ճա այդ մասին մեկում),ատամիխոզանակըն կեղտոտբաժակը, գրել էրիր նամակներից մոտ երեքհարյուրհիսունկտորգրքերը,հին հեռրի մեջ դրվածէր խոզաճակը, ռուստուսցույցն որիմասինինձերքեքոչինչչէր ասել,մաշուտեսամագնիտոֆոնը, ու վածոլիջակը,վերճաշառլիկն գիշհրազգեստճերը, որոնք բերել էրԹուրքիայից, ն որոնքտասնութտարվահնությունուճեիճ:Բայց սեղանիվրաչկար ամեճազլխավորը, ինչի Ֆրանկֆուրտ: Եվ սենյակմանելուն ղես հասկանալով, որ այն չեմգտնելուերբեք,ես կորցրեցի ինքնատիրաոլետումս: Կան ցնծությամբ Ֆրանկֆուրտից ուղարկածվերջիննամակներում հայտճում էր, որ չորսամյատքնանքից հետո ի վերջոավարտելէ բանատոեղծությունճերինորժողովածուն: մեծ Գիրքըկոչվումէր«Ձյունը»:Բանաստեղծությունների մառ ճա գրելէր Կարսում,կաճաշտետրում,աճակնկեղ «որվող» ներշնչանքի հետո ճա սկսելԷ աղոտ կռաբռնկումների ոյահերին:Կարսիցվերադառմալուց հել, որ զրքում ամփոփված ներդաշնակություն, էինչ-որ ներբինն խորհրդավոր ն Ֆրանկֆուրտում ճինինքըմինչայդ նկատել, շարունակ լրացճում չի չորս տարի էրգրքիբացերը:Դա ջլատող ու տանջալից տքնաճքէր: ՌրովհետնբանաստեղԵությունները,որոնքԿարսումմրաճտրվումէինարտակարգդյուրությամբ,ասես ինչ-որճեկը շշնջումր ականջին, Ֆրանկֆուրտում այլեսչենտրվելճրան: Ուտոինա ձգտումէր բացահայտել Կարսումներշնչանքով տրվածգրքի ն դրանով առաջնորդվելուլ՝ գաղտնախորհուրդ տրամաբանությունը կատարձԻնձ ուղարկած լագործումբանատրհղծությունները: ճա գրում վերջինճամակում են հաջողությամբ էր,թե իրանդուլջանքերըվերջաոլեսողսակվել ն ինքը«փորէ բանաստեղեությունները՝ ձարկում» ընթերցելովգերմանական ճի շարք քաղաքներում:Նա գրում էր ճան, որ ամեն ինչ ի վերջոգտել է իր տեղը,ն ինքը Է միակտետրումգիված մեքենագրելու բաճաստեղծությունների ժողովածուն, որիցմեկօրինակուղարկելուէ ինձ,մյուսը՝Մոռամբուլի Չե՞մ իրհրատարակչին: կարողես երկուխոսքգրելգրքիշառլիկիհամար ուղարկել մ եր ընդհանուր ընն կերոջը՝գրքիհրատարակիչ Ֆախիրին։

համար եկել էի

ՖՐԱՆԿՖՈՒՐՏՈՒՍ

Կայի աշխատանքույին սեղանը,որիվրտբանատտեղեի համարանհակարգու կանոնէր,ուղղվածէր ձյանու իրիկնայինմթության մեջանհեվատալի տագող ֆրանկֆուրտյան տանիքների կողմը: Մեդաձի աջ՝ կանաչմահուդով էրԿարծածկվածհատվածումդրվածէինտետրերը,որոնցմեջ նա մեկճաբանել

անցկացրած օրերըե իր բաճատոհղծությունները, իսկձախկողմում`այն ու ամսագրերը, որոնքընթերցել էրայդ ոլահին:Սեղաճիկենտրոնով աճցգրքերն հավասարհեռավորությանվրադրվածէինհնռաճող նրնակայական առանցքից

սոյմ

Ե՛ս խուճնողահարտճտղեցի խոսնու բրոնզե ողատվանդանովգիշերալամողլը: արկղերի,գրքերնու տետրերը, լրագրային հաչռածոների հավաքածուն, որ վտաճման ճան ուներ Կան, ստուգեցիզզեստառղահարանը, րանդիշատ թուրքերի ն խոհանոցիղահարանիկները,սառնարանի դարակմահճակսղը, լոգասենյակի համար նեիը,աղիտակեղենի նախատեսված տոռլրակները, խուզարկեցի բոլոր ուր, ըստ իս, հճարավոր էրողահելաետրը:Ես չէիհավատում,որ անկյունները, այդ տետրըկարողէ կորչել, ն մինչ (ԹարքութՕլչյունը եխումու լուռ հնտնում էր հս նույնտեղերումկրկիճ ու կրկինորոնումէիկաֆրանկֆուրտյան տանիքներին, ճաչկազճով տետրը:Քանիոր տետրը ուղեոլայումակում չէր,որը ձեռքինճա մեկն է ուրեմն չղետք այստեղ` տանը լիներ: Կան ճել էր Համբուրգ վերադարձել, այսոլիսիսովորությունուներ.քանիդեռ գիրքըչէր ավարտել,ոչ մի բանճատոեղնչէրմեքենագիում, Աում էր,որ դա վառը Եությանկրկնօրինակ չէր ողսոորատոում Է ճա նշանէ, սակայն ինձգրելէր, որ գիրքնարդենավարտել Երկու ժամ անց,փոխանակընդունելու,որ կանաչտետրը,որիմեջ Կաճ է գիելԿարսում, կորելէ, ես ինձստիողեցի հավատնեղ, թե բանատտեղծություններ տետրը,կամ,ծայրահեղդեոլբում,բանաստեղծությունների կրկնօրինակները է տեսնելայն,իճչ ինձխանգարում դրվածեն իմ աչքիառջն,սակայնհուզմունքն է: ես ձեռքսըճկածռոլիէթիլենե ակնհայտ Երբ տանտիրուհինբախեց դուռը, տռողլրակներում արդենտեղավորելէի արկղերումգտածբոլոր տետրերը,բոլոր ն խառնիխուսն Տեսամազճիտոֆոնը թղթերը,ռրոնցվիա կարԿայիձեռագիրը: լցվածողոռնոժառղավենները (առլացույց,որ Կային ոչ ոք չէր այցելում)ես լգրեցի ղոլիթիլենն ողայուսակը,որի վրա գրվածէր «Քաուֆեռֆ»: Հեռավորուղնո-

իոթյան մեկնող ճանաոլարհորդինձամ, ով ի հիշատակհետն է ժհրցնում իր կյանքիհետ կառլվածորնէսովորական առարկա,Կայիցմնացածորնէհիշատակորոնեցիինձհաճար:Սակայնսովորականինման մատնվելով անվճռակաճության՝ես ոլայուսակմերի մեջդրեցիոչ մրայճ ճրա սեղանիմոխրամանճը, տուփովծխախոտը, էր երարներբացելուհամար, դաճակը,ոին օգտագործում ծոմահճակալի զլխիմուռ դրվածժամացույցը, քրոջնու ԿայինԴոլմաբախչեի վառփուձ ոլատկերողլուտսնկարը,անթնիկը(մա այնհագելէր քսանհինգտարի շարումակ,չորը ճերծեվածէրԿայի հոտովն քրքրվելէր, որովհհտնհագնումէր ճան քնելիս,գիշերազգեստի վրայից), այլն մնացյալամեն բան՝ճրակեղտուո ու դրվածթաշկինակները, խռզուլոլաներն դեռչօգտագործած,ոլահարանում հանոցիդատառաքաղներնու աղբիդույլից հանածս ծխախոտիդատարկտուփր ն շորտ ու շտտ ճմաճատիոլբաճեր,որճձնցով, թանգարանի աշխատակցի

ՕՐՃԱՆ

ՓԱԾՌԻՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

ու տոոլրակներ: լցրեցիոոլիէթիլենեոյայուսակներ հոգածությամբ, Ստամբուլյան մեր վերջինհանդիղումներիցմեկի ժամանակԿան ինձհարցրեց,թե ինչ գրել,ն ես ճրանորւտմեցի«Անմեղության վեռըեմ ողաւտրաստվում թանզարամասին,ինչը,ի դեոլ,խճամքով թաքցնումէիուրիշներից: ճը» պատճվածքի տվեցիուղեկցիսն փակվեցի Երքվերջառդես հրաժեշտ հյուրանոցիիմ հասկսեցիքրքրելԿայի իրերը:Այնինչ՝մինչայդ համտատ ոմարում,անմիջառղես րոշելէի այդ երեկոայլես չհիշել նրան,որոյեսզիկարողաճամգեթմի փոքր որ զգումէի գրաճառինմտածելիս: ազատվելայն կործանարար տրամությունից, Առաջինգործս եղավ ոյռոնոժառյավենները տնաղելը:Պյուրանոցումտետամազիմ ձ եռքով ժառյավիններիտուփերիվրականիտոֆոն չկար,տսկայճ ընկերոջ ես ճա որ տարվածգրառումներիցհասկացա, առանձնահատուկ հետաքրքրություն է տածելՄելինդաանունովամերիկյան մի ողոոնռասաոյի նկատճաձբ: Ճետո սկսեցիընթերցելտետրերը,որոնցումճմ: մեկնաբանելէր Կարսում իրեն«տրված» բանաառեղծությունները: Ինչու՞ զարհուրանբն սերը, որ աղրել այնտեղ: Դրանցոյաւտասխանը մոտավոոլ էր եսգտա րառյեսքառասունսիրայիննամակներում,որոճք հայտնաբերեցինիա տան դարակներից մեկումգտածմի թղթառգանակում: Բոլորնամակները ուղղվածին ճա ե Իփեկին. ոչ մի ճաճակչէր ուղարկել. բոլորը սկսվումէինճույնխոսքերով` ես շառ եմ մտածել՝գրե՞լքեզ,թե՞ոչ»: Բոլոր նամակներում «Թանկագինս, կար Կայի կարսյանհուշերնի մի բերողմեկ-երկուդիտարկում, ցավագին,արտաառք քամողայլ հիշողություններ այն մասին,թեինչոլեսեն ճա ոո ԻփեկըսձրարելԿարասւմ,հիշատակումներ, թե ինչ դժգույնեն անցնումօրերըՖրանկֆուրտուժ (կաղ ոն շանմասին,որինտեսելէր Բետմանի զբոսայգում կամհրհական թանգարաճի տրտմությունտարածողցինկեսեղանների ճասիճԿան գրելէր ճան ինձ): Քասնի որ նաճակներից ոչ մեկըծողած չէր,ղետքէ ենթադրել,որ Կան դրանքծրարի ճեջտեղադրելու հաճարձակություն անգամ չի ունեցել: "Նաճակներից մեկումԿան գրումէր, «Ծս կգամքո մի խոսքով»:Մեկ այլ ճամակումգրումէր, որ «այլես երբեք Կարս, որոլհալիԻփեկինաչիվերադառճա զատիիր մասինավելիթյուր ղատկերացումկազմելուսխսղից»: Մի ճաճակում առվումէքինչ-որկորածբանաստեղծության մասին,իսկմյուսնառաջացնում էր ասես այնոլիսիտոխավոություն, հփեկինամակին ի ոլատասխան: «Ինչ գրված էր ցավալիԷ,որ դու նույնիս իմ ձաճակնես սխալընկալել»,-գրումէրԿան: Քանի որ ոլայուտակների ողջ ողարունակությունը այդ երեկոդասավորել էի հատակինն հյուրացոցիմահճակալին, ուստիվառոահ էի, որ Կաճ Իփեկիցոչ մի ճաճակշի առացել:Եվ, այնուամենայնիվ, երբշատ շաբաթներանցգնացիԿարս ու հաճդինան ոլեցիԻփեկին,հարցրի նրանն տոույգ իմացսւ,որ ճա Կային ճամակ չի գրել: Ինչու Կան իրճաճակներում, դրոնքգրելիսարդենզիտեր, չի ուղարկելու, իրեն դր այճոլեսէրոլահում,ասես ոլատասխանում էրԻփեկիճաճակներին: Հավանաբար ենքմերատմության բունհոթյանը:Որքաճորվ մենք հաղել է ընկալելիմեկ այլ ճարդուսձրը,ցավը:Մարդորքաճն կարողԷ հասկանալ մեկ ուրիշին: Որքա՞ն կարողենքմենքհասկանալ ճրանց,ովքերկյանքիուճայնութ-

էր Կան ինձնից թաքցրել ուլջ

ՖՐԱՆԿՖՈՒՐՏՈՒՄ

մեջ

են խոր քան Եթե հասկանալ

յաննանարգանքի աոլրում ավելի ցավով, մենք: է նրանցփոխարեն,ովքերտարբերեն մեզճից, նշանակումիրենոյլատկերացնել ու դատավորները առա արդյո՞քայս աշխարհիհարուառները, տիրակալներն երբնէհասկանալ միլիարդավոր կկարողանան րին,ովքերհայտնվելեն կյանքիճամփեզրին: Ի՞նչճշգրտությամբ կարողէ գրող

աղքատներին ութափառակա

Օրհանըզգալ իր բանաստեղծընկերոջծանրու դառճկյանքիմթամածությունը: «Իմ ողջ կյաճքըես անցկացրելհմ կորուստի ն աճբավարարվածությալն սուր զգացողությամը՝ դրանիցցավզգաղով այնոլես,ինչոլեսվիրավորկենդաճս Եթն այդքանկառյված ճի: չլինեիքեզ,եթեամենավերջումայդքանչզայրացնեի քեզ, ես չէի կորցնիհոգեկան հավասդրակշռությունը,որ ձեռքէի բերել տասներկուտարվաընթացքում, առիոլված չէի լինի վերադառնալ այնտեղ,որանտատեղիցսկսելԷի»,-գրումէր Կան: «Հիճա ես կրկինզգումեմ կորուստի նելի ցավ ն լքվածություն, ն այդ զգացողություննարյունաքամ է աճում ինձ: Երբեմնմտածում եմ, որ հս զզում եմ ոչ միայն քո, այլն ողջ աշխարհիողակաեմ այդ աճենը: սը»,- գրումէր նա: Ես կարդացել Բայց արդյո՞քհասկացելեմ: Բավակաճինվիսկիխմելով,որը վերցրելէի ճյուրաճոցիհամարիբարից,ուշ գիշերովճս դուրս եչա ն ուղնորվեցիդեռղիԿայզերշորասն՝ոլարզելու Մելինդայիառեղծվածը: Նա ողներխոշոր,շատ խոշոր,փոքր-ինչ շեղ, ձիթառլաղի գույնիթախծոտ աչքեր:Նրա մաշկըաղիտակաթույր էր, ոտքերը՝բարձրասրունք, իսկ շուրթերը,որոնքդիվաճի՞"բանաստեղծները հեւո, կհամեմատեինկեռասի փոքրիկ էին ն տռուզ: Նա բավականհանրահայտէր. շուրջօրյա աշխատող«Սեքսի կենտրոնի»տեսաժառավենների բաժնումքսաճ րոողեկատարածհետազոհետո ես տությունից ճրա աճունըկրող վեց տեսաժառղավեն: հայտնաբերեցի Այդ ֆիլմերում,որոնքես հետագայումտարա Ստամբուլն դիտեցի,տեսա այն, ինչըկարողէրճերգործելԿայիվրա:Ինչքան| այլանդակու կողիալիներՄԵլինդայիոտքերիմիջնտարածված տղաճարդը, որ հաճույքից տնքալովարբունքի մեջ էր ընկնում, Մելինդայի գունատ դեմքինհայտնվումէր այնոլիսիմեղմ քնքշանք,ինչըբնորոշէ միայն մայրհրին:Նա ռրքանցաճկահարույց էրզգետոներիմեջ (եռանդունգործարար կին, ամուսճու անուժությունից բողոքող տճա)ինտճահառհի, իճքնաթիռի գայթակղիչուղեկցորդուհի), ճույմքանէլ դյուրաբեկ էրառանցզգեստների:Ճետագայում,երբկմեկնեճԿարս, աճմիջառղես էլհւասկանաճ,որ Մելինդայի խոշորաչքերը,գիրգ, զորեղմարմինը,տեսքնու շարաճեն ինչհիշեցնում Է Իփեկին: ժուձնը, Ես գիտեմ,որ իմ ողատճությունն այն մասին, որ իճ ընկերըիր կյանքի է վերջինտարիներին այդքան ժամանակ վատնելնման բնույթիտեսաժառղդավեններիվրա,կարողէ հարուցել նրանցզայրույթը, ովքերխենթորեն հավատաեն ն ու րիմ հերոսականավանդույթներին դժբախտ հալածվածմարդկանց բնորոշերազամատությամբ ցանկանումհն հանձինԿայիտեսնելանարատ,ւուսճառղլյալն սուրբ նահատակ բաճատոեղծի: Երբ«Սեքսիկենտրոնում» շրջումէի

միայնակ ուրվականների ճմաճվողմղամարդկանց մեջն որոնումՄելիճգայի

ԾՐՀԱՆ

ՓԱՄՈՒԻՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

տեսաժառղավենճները, զզացի՝միակբաճը,որ միավորումէ ողջ աշխարհիմիայու այճ է, որ նրանքայլոց աչքիցթաքնվումեն տղամարդկանց, նակ դժբախտ հեռու խցերում ն մեղավորության դիտումոլոռնոժառղավեններ: զգացումով Այն եմ Կայզերշարասհ ամենը,ինչ տեսել Նյու Յորքի42-րդ փողոցի,Ֆրանկֆուրտի նեղլիկփողոցներիկինոթատրոճներում, դողուռայի,Բեյօղլուի ծայրամասային առղացուցում էր (այնքան,որ դա հերքումէր ազգայինմեր բոլոր նախաղաշատեսությունները), ռը այդ բոլոր դժբախտն միայրումներըն մարդաբանական ճակտղամարդիկճման էինմիմյանց,երըամոթիու հսղածվածությանզգացումով ժագիտակցումով ֆիլմէինդիտումկամընդճիջումների կամկռրուսվածության մանակաղքատիկսրահումմիմյանցդիմացելնելիսփախցնումհայացքները: լի ղոլիթիլենե սն ողայուսակըձեռքիս«Սեքս Մելինդայիտետաժառղղավեններով կենտրոնից»դուրս գալով՝ես հյուրանոցվերադարձա ամայիփողոցներով, խոիջնողձյանտակ: շոր փաթիլներով Հյուրանոգիսրահիբարումես խմեցիես հրկուբաժինվիսկին ղատուհանից հետնելով թափվող ձյանը՝ աղասեցի, մինչն խմիչքըազդի: Ես հույս ունեի, որ եթե մինչսեճյակ բարձրանալս լավ խմեմ, աողա այս հրեկո կկարո» ղազամչանդրադառձճալ ՄելինդայիճկամԿայիտեւտրերին: Սակայնսեռյակ մտճելունղես անմիջառղես հափշտակեցի Կայի տետրերիցմեկը, շորերով ճետվեցիմահճակայինն սկսեցիընթերցել:Երեք-չորսէջիցիմ առջնհայտնվեց ահա այս փաթիլը:

ե՛ւբ

կհամդիոլեռլ

վ-կիճ

Կարճատներջանկություն

Միմյանց սիրելուցհետո

Կաճ

ու

Բինկը

որոշ

ժամանակՊառկել էին

անշարժ:Ողջաշխարհը համակված էրայնողիսի լռությամբ, իսկ գրկախառնված,

Կան այնքաներջանիկէր, որ ճրամթվումէր,թե այդ ամենըանելէ շատ երկար:

Այդ իսկղատճառով նրանանհամբերությունոլաաեցն մահճակալիցցատկեՌայհցղեռչիփողոց: Ճետագայումնա մաահելուէ, որ այդ լով` ողառտոհանից իր կյանքիամենաերջանիկ ոլահնէր,տորա նան կհարցնի հարատն լռությունը ն թե ելավ գրկից վերջ քաԻփեկի տվեցանկրկնելիերջանկության իրեն, իճչու ոլատճառով.նույմոլես հեցառիկոլահին:Ինչ-որ անբացատրելիտազգնաոլի նա ինքճ իրեն. կարծեսայդ դահիճ չղատուհանից տազայումկղատասխանի փողոցումտեղիէրունենալուինչ-որբան,ն իճքթոլետք այնկողմ,ձյունածածկ է հասցներմասնակիցլինելդրան: Այճինչ՝երկնքիցիջնողձրւնիցբացի՝սղատունանից այճ կողմոչինչչկար: Գոմանքըդեռ անջատված էր, խոհանոցումվառվողմոճիլույսը սառցակալած բեկվումն ճարնջագույն ցոլք էրգցումդանդաղիջնողփաթիլների պատուհանից Կան կմտածիճան, որ իր կյանքիամենանքջանիկ ոլահը ընդվրա:Հետագայում մեծ երջանկության: Մտհատեց,որովհետչէրկարողանումդիմանալշսդիազանց էրԻփեկիձեռքերով ոլարուրված, դեռչգիտեր,թեինչ կայնսկզբում,երքոլառկած է ինքը:Նրա հոգումհամատարած երջանիկ անդորըէր,ն դւս այնքանբնական էր, ճա է թե միջն որ կարծես մոռացել էր, ինշուողջկյանքն անցել ողբի ուտագնաոլի

ճախորդեգերելու զգացողությամբ: Այդ անդորըըճմաճ էր բանատոեղծությանը դող յությանը, բայց նախքան բանճատոեղծություն գրելընրաառջնմերկանպուլվ հառնում էրաշխարհի ողջ իմատոր,ն ճա ներշնչանք էր զգում:Իսկ երջանկության չզգաց իր հոգում.մանկանանաղարտության այդ դահին նման ոդայծառացում ն երեխայի նման զգացողություն դարզառլես, աշխարհի իմաստի վերաբերյալ հենցճորսովորածխոսքերը:

էր

կարծես ոլիտի ընդամենը կրկներ

Նա վերհիշեցայն ամենը,ինչ կեսօրիցհետո գրադարանումկարդացել ողորոէրփաթիլիկառուցվածքի մասին:Կան գրադարանէր գնացել,որելեազի ես մի բանատտեղծություն: րաստ լինի, եթե հանկարծ«տրվի»ձյանըճվիրված Սակայնայդ ռյահինճրագլխումբանատոնդծություն չկար:Ձյանփաթիլիմանկականորեն ոչլարզամիտ վեցաթնկառուցվածքը, որիմասինԿան կարդացելէր

հանրազիտարանում,կարծեսնճան էր փաթիլներիդես մեկիկ-մեկիկիրհճ

տրվածբանաստեղծությունների ճերդաշնակությանը: Եվ այլ որահիննա մտաէ մատնացույց ենց,որ աճերաժեշտ աճել բոլոր բանաստեդեություծների գաղտձախորհուրդ իմասոր: -

-

Ի՞նչես կանգնել,հենցայդ ոդահին հարցրեց Իփեկը: եմ Նայում ձյանը,սիրելիս:

Նրան թվաց,թե Իփեկըզգումէ, որ փաթիլիերկրաչափական ոյատԷ կերումգեղեցկությունից անդինինքըհայտմարերել ինչ-որայլ իմաստ:Մակայն հոգուխորքում(ա գիտեր,որ դա անհնարէ: Իսկ Իփեկինընդամենը

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՌԻՆԸ

անհանգտոագճում էրայն,որ իրենիցբացիգոյությունունիԿայինհետաքրքրող էր զգումԻփեկիառջն,որովհեանոդաշտողան այլ քան:Կան իրենչափազանց տն չափազանցշատ էր ցանկանումնրան,բայց ճան գոհ էր դրաճից,քանգի թույլ է տվել ձեռքրերելթեն փոքրիկ,բույց, հասկանումէր, որ իրենցմերձեցումը ճրաճկատմամբ: որոշ իշխանություն այնուաճենայնիվ, ես մճածում,Իփեկը: ճասին հարցրեց Ինչի՞ Կաճ ն անսդասելիությունիցչկարողացավ Մայրիկիս,-դատասխաճեց որովհետնթեն մույրը ճոր էր ինչու այդոլեսոլատասխանեց, հասկաճալ,թե ճտածում: Սակայն հետագայում,երբ ա մահացել,սակայնճրամասինչէր որ Կարամ գտնվելուողջ ընթացքում կվերհիշիայդ ողաձը,մտովիկավելացնի, է մտահել մոր մասին: Իմկ ի՞նչես մտածում մայրիկիդմասին: ճա շոյում փաթիլներին, -Երբ նռան ճիերեկոմենքնայումէինթձյան իմ մազերը: էիր: Երեխաժամանակդու երջանի՞կ Է, Երբմարդերջանիկ չզիտի,որ ինքըերջանիկԷ Շառո տարիներանց ես ենթադրեցի, որ մանուկհասակումերջանիկեճ եղել,սակայնիրականում այդոլեսչէր: Բայց ճան դժբախա չէի, ինչոլիսիճէիհետագայում:Այն ժամանակ եռ չէի մտածում երջանիկլինելու մասին: Իսկծ՞րիես սկսելայդ ճառինմտածել: Երբեք,-ցանկանումէր ասելԿան, սակայնդա ն ճիշտ)էր, ն կեճչեր Եվ. այնուամենայնիվ, միողահճա ցանկացավայդչափազանցինքնահավան: ղես դատասխանելն տոլավորությունգործել հփեկիվրա, սակայնայն, ինչ էր Իփեկից,անհամեմատ կարնոր այս ղահիննա ակնկսղում էր,քանճրավրա գործելը: տոլավորությում Երբ այլնսչկարողացաորնէբանովզբաղվել,ռրովհետնդժբախտէի, սկնեցիճտածելերջանկության մասին,-ասաց Կան: Արդյո՞քճիշտվարվեց,որ ասաց դա: Համատարած լոություննսկսեցխռովելճրաճ:Եթեասի,որ Ֆրանկ-

-

-

էր

-

-

-

-

-

Էն ֆորտում ինքը միայնակ աղքուտ, կկարողանա՝ դրանից հետո Իփեկին համոզել գսղ իրհեւո:

Փողոցումհանկարծքամիորոոթկած, վայրկենաոլես կլանեցձյանփաթիլգերը,ն Կայինհամակեց նույնտագնառլը, որ զգացելէրանկողճուց ելճելուոյահին: Եվ ճա նույնուժգնությամբ զգաց սիրոն սոլասումիցավը,որիցկտոր-կտոր

էր լինումորովայնը: Ընդամենըբիչ առաջ

այնքաներջանիկէր, որ լոկ այն միտքը,թեկարողէ կորցնել երջանկությունը, նրանզրկեցբանականությոնից: Իսկ «Դու դա իր հերթինաճսոլասելիորեն ստիոլեցկասկածելերջանկությանը: ինձ հետ կգարս ՖՓրաճկֆուրտ»,ուզումէրհարցնելճա, մտակայն վախեցավ, որ կլսիոչ է: այնղատասխանը, ինչակնկսղում Նա վերադարձավ ճոտ ու թիկունքից ճահճակալի ամուրգրկեցԻփեկին: Նուկայում մի կրոլակկա,- ասաց նա,- այնտեղհնչումէր մի շատ հիճ ճեղեղի՝Պեռոլինո դի Կաոլրիի «Ռորերտան»:Չգիտե՞սորտեղիցեն գտել: -

նա

ԿԱՐՃԱՏԵՎ

ԵՐՋԱՆԿՈՒԹՅՈՒՆ

Կարսում կաճ հին ընտաճիքներ,որոնք դեռ շեն հասցրել հեռանալ

-

ասաց Իփեկը,-բայց ձրբմեծերնի վերջոճահանում են, զավակները քաղաքից,ն վաճառքում են ու մեկնում, հայտնվում վաճառում նրանցռնեցած-չունեցածն

են քաղաքի ներկայիս ենճլոարօրինակիրեր, որոնբկարծես անհամատեղելի հետ: Ժամանակինկարմի հնավաճառ,որ ամռանը գալիս էր թշվառության ն գրոշներվճարելով՝հինիրերգնում:Հիմաայլեսչի գալիս: Ստամբուլից

կրկիճվերագտելէ այն անզուգական անաղասելիորեն ճրա Սակայնդա այնս Լայնչէր:Գաճկարծ որ զգումէրքիչ երջանկությունը, առաջ: Կան որոշեց, որ

ն հոգում սկիզբ առավ վախ, թեայլն երքեք չիգտնի այդ ոլահը, այդ զգացողությունը վերածվեց անորոշության, ռրը ողարուրեց ամեն բան ուտարավ իրետնից: Նամարզգաց, որ երբեք անսփահար չիկարողանաԻփեկինհամոզելգող Ֆրաճկֆուրո: ես ոլեւոքէ վեր կենամ,- ասս) Դի, թաճկագինս, Իփեկը: ե նույնիսկայն,որ Իփեկըասաց «թանկագինս» Կայինչհանգստացրեց իրեն: վերկեճալիսշրջվեցու քնքշորենհամբուրեց Մենք ե՞րբկհանդիողենք կրկին: Ես անհանգստանումեմ հայրիկիսհամար:Հնարավորէ՝ ոտոիկանու-

-

-

թյունըհետնելէ նրան: -Եսէլ եճ արդեճանհանգստանում ճրանցհամար...-ասագ հիճաուզում եմ

Կան:-

Բայց

հանդիոյելճորից: իմանալ,թե երբ կկարողանանք

Երըհայրսհյուրանոցումէ, ծս այս սենյակգալ չեմ կարող: վախովմտա-Սակայնհիճապճեն ինչայլ Է,-ասաց Կան: Եվ հաճկարԵե ու ծեց այն ճասին,որ մթանմեջվարժ անշշուկ հազճվողԻփեկիհամար,հնաիավորէ, ամեն բուն մնալուէճույնը: ն դու անճիջաղեսկգասինձ Գուցեես տեդափոխվեմ այլ հյուրանոց, մու,» ասաց ճա: ծնվածտաղ» Իջսոլվզարհուրհյիլոությում:Խանդիցն աճելանելիությունից Նա մտածեց,որ Իփեկըայլ սիրեցյսղունի:Իհարկե,ճտ ճաոլըհամակեց Կային: խանդէ, սակայն մառանը գիտակցում էր,որ դա անփորձ սիրեկանի սովորական է ողջ հնչող այլ՝ ավելիզորեղ զգացողություն հուշումէր,որ աճիրաժեշտ ներաում իրենցմիջն առաջացող հահոգովփարվելհփեկինն աճհառյաղհաղթահարել Եա վանականխոչընդոտները: զգաց, որ այն,ինչհառյճեոլանում է Իփեկիհետ համար, այն,ինչասելու իրենդնեհնարավորինաարագն մտերմանալու համակվելով՝ լռեց: լու են ծանրկագության մեջ,ն անվճնականությամբ -

-

ավելի

ն

է

Ֆլ

ՍԵՍՄյոչ» թե հիմար եճ/, այլ աղյառ Գաղաճիհավաք«Ասիա»հյուրանոցում

Աճ. ինչ վերջին ողահինՀանդենդրեցԹուրգուտ բեյինն Քադիֆեին «Ասիա»հյուրանոցտանողսայլիմեջ, ն ինչը տեսավ, բայց չկարողացավզադատուհանիցդուրս ճայող Կան, մի զույգ բրդյա նազանելԻփեկինսողասելիս ժամանակ ինչէ հագնելու,(Թուրհին թաթման էր:Ռրոլեսզիորոշի,թե հավաքի գուտ բեյը մահճակալինփռեց իր երկու ողիջակները,մեկը՝ սն, մյուսը՝ բաց օրվատոնակաֆետրեգլխարկը,որը դնումէր Հանրառղետության գորշագույն, ն տռուգումների վանդակավոր փողկառըը, որնարդեն օրերին, տարությունների ն ա ռլա կանգճեց կառլում էրմիայնՀանդեիորդին, շատ տարիներ՝խաղալիս, ու երկարճայում էր իր հանդերձներին ղահարաններին:Տեսնելով, որ հայրը նվաղունտիկնոջ նման չի կողմնորոշվում, թե պատրաստվող ողարահանդեսի ինչ հագնի,Քադիֆենինքըընտրեցնրա շորերը, իր ձեռքովկոճկեցվերնճաիսկվերջինըռոլեինգրեթեուժովհոր շաոլիկը,հագցրեցոլիջակնու վերարկուն, ճան շան սոդիտակ մորթուցկարվածձեռնոցները: Այդ փոքրիկձեռքերին քաշեց ու ոլահինԹուրգուտբեյըհիշեցիր բրդյա թաթմաճնիրն ոլնդեց՝«գտեք»:Իիեկն ու Քադիֆենտենդագին ու տնտղեցինբոլոր ողահարաններն արագությամբ վերջառյեսգտճվեցին, սնդուկները,քիքրեցին ողջ աուճը,իսկերքթաթմանները նճա,տեսնելով,որ ցեցըկերելէ դրանք,շոլբտեցմիկողմ:Իսկսայլիմեջ դարձյալ չեմ գնա», ն ։դատմեց,որ շատ տարիներ հաճառեց`«առանցթաթմանների կիճըգործել առաջ, երբձախհայացքների հարելուհամարհայտնվեցբանտում, ու իրեն է բերել այդ թաթմանները:Քադիֆեն հորն աճնհամեմատ լավ էր ճանաչում,քան վերջինս ն իսկույն զգաց, որ քանիոր նրւս ցանկությունըկառլ հետ, ուրեմձհայրը շատ է վախենում:Երք թաթմանները ունի հիշողության ն սայլը անընդհատ վերջառղլես հայտճաբերվեցին, իջնողձյանուղեկցությամբ ասես առաջինանգամ շարժվեց,Քադիֆեն,որի աշքերնայճոլես էին կլորացել, էր լսում հոր բանտային հիշոդությունները(ինչոլես է արտասուք թափելկնոջ վրա, ինչոլեսէ ինքնուրույնսովորել ֆրանսերեճ, ինչոլեսէ ձմռան ճաճակների ասաց. «Հայրիկ,դուք շատ բաջ գիշերներին բնել՝այդ թաթմանները ձեռքերին), Սմեն ճարդ եք»: անգամ,երբ դուստրերից լսում էր այդ խոսքերը(վերջին տարիներին`շատ հազվադեղլ),Թուրգուտ բեյի աչքերըլցվում էիճ, ն գրկելով նա դողդոջուն դստերը՝ շուրթերով համբուրեց նրաճ:Այնփողոցներում, ուր հենց ճորհասելէրձիասաւլը, լույսնաճջատվածչէր: Սայլիցիջնելով`(Թուրգուտբեյը հարցրեց. են: Սոլասիր,արիցուցափեղկերը Սրանքի՞նչնորկրոլակներ նայենք: դժկամությամբ Քանզի Քադիֆեն հասկանում էր,որհայրը է գնում հանդիուման,ուտռիայնքանշէրշտաողեցնում ճրան:Երբ Թոռրգուտ բեյնասաց, որուղում է մի գսոխթ լորենութեյ խմել,ն հթհիրենցլրտեսԷ հռտնում՝ ծանըվիճակիմեջ ն նրանքմտան ինչ-որթեյարան ու կդնենճրան,Քադիֆենանխոսհամաձայնեց, ճառելով՝սկսեցին լուս հեանելհեռուաոացույցի էկրաճին ծավպվողհետաոլն դման տեսարանին: Դուրս գալիս նրանքհանդիողեցինԹռուրգուտբեյի նախկին -

"

ԳԱՂՏՆԻ

ՃԱՎԱՔ

«ԱՍԻԱ»

ՃՅՈԻՐԱՆՈԾՈՒՄ

ճրա հետ կրկինվերադարձան թեյարանու դարձյալճտռեցին: վարսավիրին, Գուցե ուշացե՞լենք, անհարմարէ, գուցե ընդհանրաղլե՞ս չգնանք,-

ձնագնելով, թե լսում է հատոպմարմին վարսավիրին, դստերականջինշշնջաց Թուրգուտ բեյը: Քադիֆեն թնանցուկարեց ճրան ն առաջնորդեցոչ թե դեղի ետճաբակ, այլ գրասենյակային ուղրանքներիփոքրիկխանութ,ուր հրկարուճիգ հետո վերջառլես բաց կառլույտմածուկով մի գրիչընտրեցհորհատնաղելուց ն մար:Երբ նրանք«Էրսին» սանտեխնիկական կեկտրատհխնիկական առդրանքճեր» խանութինտճադոնիցելան ճտնաբակ ն շարժվեցինդեողի «Ասիտ» Քադիֆենճկւստեց,որ հայրըգաճատվելէ: հյռրանոցիմութնետնամուտք, ճուռ ամայություն էր. հայր ու դուստր, իրար Հյուրանոցիետնամուտքի ամուրհղված, մի դահ աղասեցին: Նրանց ոչ ոք չէր հետնում: Մի քանիքայլից ներսումույնքււն մթնեց,որ Քաւդիֆենմիայն շոշափելովկարողացավ գտնել սրահտաճողաստիճանները: Ձեռքս բաց չթուղնեա-ասաց Թուրգուտբեյը: Սրահը, որի բարձրադիրոլատուհանճերըխուլ ծածկված էին թանձր թաղված էր կիսախավարիմեջ: Ընդունարանում վարագույրներով, վառվող կեղտոտլամողիգունատու անկենդանլուխը աղոտ ցոլք էր գցումհյուրանոցի գզգզվածաշխատակցի վրա: Կիսախավարում շխափրված, նրանքտեսան սրահում ետ ու առաջ քայլող ն աստիճանձերով իջնողմիքանիմարդկայինտովեր0եր: Այդ ստվերներիմեծ մասը պատկանումէր քաղաքացիական շորերով կամայն անձանց,ովքերանօրիճաբար ոստիկանների զբաղվումէինանասուններիմորթով, անտառահատությամբն այնողիսի«գաղտնի» գործերով, ինչՊիսին է, օրինակ, մարդկանցանօրինականտեղափոխումը սահմանով: ուի ութսունտարիառաջ իջնաճումէինռուս հարուստվաճառաչՊյուրանոգում, հետ առիտուր կաճները,իսկնրանցիցհետո՝ Ռուսաստանի անելուճողատան ազճվական ծագմամբ կով Ստամբուլիցժամանած թուրը առնետրականները անգլիացիգորեակայները,որոնք երկակիխաղէին խաղումն Ճայաստանով ԽորհրդայինՄիությունուղարկում լրտեսներ, հիմականգէինառճում մարմնան վաճառության շրջդարձիկ առնարիհամարՈւկրաինայիցու Վրաստանիցեկածկաճայք։Երբ Կարսիմերձակագյուղերիցհկածտղամարդիկ,ովքեր ճախ համարէին վարձումայդ կանանցհամար,այդ համարներումմրանցհետ առլրումմի աեսակ կիսարնտանեկան կյանքով,իսկերեկոյանվերջինմիկրոավտորուսովվերադառնումիրենց գյուղերը, կանայքդուրս էին գալիս համարներիցն հյուրանոցիմութ բարումկոնյակովթեյ խմում: Կարմիրգորգով երբեմնի ծածկվածփայտեատոիճաններով բարձրանալիս Թուիգուտ բեյն ու Քադիֆենհանդիոլեցինայդ շիկահեր,հոգնատանջկանանցիցմեկին:(Ժուրգուտ բեյըշշնջացդտոտեր ականջին. Լոզանի «Գրանդ հոթելը», ուր իջնանելէր Իսմեթփաշան",այաղես բազմազգէր,- ն գրդլանիցհանեցգրիչը:-Ես, ինչոլեսգեներալԻսմեթըԼոզաճում, ուղերձըկտտորագրեմ նոր գրիչով,-ամաց նա: բացարձակառղես Է Քաղիֆենչէր հասկանում,թե ինչու (Թուրգոռո բեյընիկարկանգնում -

-

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՍՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

հաճգստանա՞, թե՞ույաճա:(Թիվ207 առրոլեսզի աստիճանահարթակներում. ճյակիդռանառջնճրանք կանգառան: 1Թուրգուտբեյը ասաց. ու դուրս կգանք: Անմիջառլես կառորագրենք Սենյակումայնքանմարդկար,որ առաջինռահ Քադիֆենկարծեց, թե իրեճքշփոթելեն հաճարը:Պատուհաճիմուռ նմտած Լաջիվերթին ն դժգոհդեմտեսնելով՝ ճա հորը առաջնորդեց բերովերկու ռազմաշունչիղամիտոներին ճրանցմոտ ն օգնեցնստել:Չնայածառաստաղինվառվողլամոլըլուսամփոփ չուներ,իսկ եռոտանու վրա վառվումէր ճան ձկանտեսք ունեցող մեկ ուրիշ Լամոլը տեղադրվածէր ոլոչիվրականգլաճող,սենյակըվատ էր լուսավորված: ճան ձկանբերաճում, մեջ էրմիկիոֆոմ: իսկձկանաչքի թաքցրած Ֆազիլըճույնողեսայնտեղէր: Քադիֆեինտեսնելունողեսճա վեր զաի նշան ցավ, սակայնի տարբերությունմյուսների,որոնք ոտքիէինկանգճնել՝ այլ որոշ ժամաԹուրգուտ բեյի նկատմամբհարգանքի,չնստեցանմիջառղլես, ու հմայվածնայում էր Քաղիֆեին:Մեճյակումգաճվողներից ճակառլշպտհար ոմանքկարծեցին, թե ճա իճչ-որբանԷ ասիդու, սակայնՔադիֆեննույնիսկչնկատեցնրան:Քադիֆեիողջ ուշադրությունըբնեռվածէր Լաջիվերթի ն Թուրգուտ բեյիճիջն առաջինիսկ ողահիցի հայտհկած հակաճձարտությանը: էր, որ եթե«Ֆրաճկֆուրտեր Լաջիվերթըհամոզված ռունոշաու»թերթում առլագրվելիք ուղերձը ստորագրող քուրդ ազգայնականը լիճիճան աթեիտո, առա այդ հանգամանքը կարողէ դրականազդեցությունգործելեվրոոլացիներիվրա: -

մեծ դժվարությամբ Սակայնգունադեմ,նրբակազմքուրդ երիտասարդը էրտեղի

տալիսն ուղերձումօգտագործվելիք ձնակերողումների հարգումտարաձայնուհետ: թյուններուներքրդականմիությաճիր ընկերների Իսկհիմաերեքն էլ լարված գստելն սոյամումէին ելույթիիրենցհերթին:Հեղաշրջումիցհետո այդ հրիտա-

սարդներին գտնելըդժվարացել էր,որովհետնմիությունները, ուր համախճբված էինլեռներումմարւոնչողզինյալներով հիացող,ատելությամբ լի, երիտասարդ, տնեգործազուրկքրդեր,սովորաբարհավաքներէին գումարումղեկավարճերի ծեծում ն րում,որոնցձերքակալում, կտտանքների էինենթարկումմշտաւոլես, իակ ճիությունների գործունեությունը արգելվումէր առաջինիսկոլղատրվակով: Բացի այդ՝գոյությու ուներնան մեկայլ խնդիր.լեռներումկռվողառյառամբները այդ երիտասարդներին մեղադրումէին քաղաքների տաքուկսենյակներումփափկահեւո համագործակցելու կեցությանւորվելու ն ԹուրքականՊաճրաղետություն համար:Այսմեղադրանքները, որ իրականում նշանակում էին,թե միությունները այլեսշենկարողանում անհրաժեշտ քանակությամբ առատտամքներ ճախաոդատհանում էր միությանայնանդամճերին, րաստել,հավամարակշռությունից ովքեր դեռբանտչին ընկել: Հավաքինմասնակցում էինճան նախորդ սերնդիմոտ երեսճամյա երկու «սոցիալիստ»:Գերմանականմամուլումհրաոլարակվելիքուղերձիմասին ճրանքիմացելէին քրդականմիությանձրիտասարղներից: Վերջիններս այդ տեղեկությունը նրանցհայտնելէին պարծենկոտությունից դրդվածու միփոքր է՝ խորհուրդ հարցնելու ճորղատակով: Զինվածսոցիալիստները Կարսում այն-

ԳԱՂՏՆԻ

ՃԱՎԱՔ

«ԱՍԻԱ»

ՃՅՈԻՐԱՆՈԾՈՒՄ

ն ավազակություն, ոտոիկաններ սոդանել, քանուժեղչէին, իճչողեսառաջներում, ու ճմանատիղ տեղադրել այլ գործողություններ այսու այնտեղ։ղայթուցիկներ ն օժանհիմակարող էինկատարելմիայնքուրդ զիճյալճերիթույլտվությամբ շուտ ծերացածայս երկու ռազմատենչճարուստի ժամանակից ղակությամբ, իրենցզգումէինփոքր-ինչճնշված: Նրաճք հավաքինեկելէիճառանց տիկներճ կան: մարքսիսանճեր ասելով,թեԵվրոոլայումդեռքավականաչափ հրավերի՝ նստած նրա ընկերը՝ Նախկինսոցիալիստիկողքին՝դատի տակհատակին

խաղաղհայացքով մի անձնավորություն, դեմքիանմեղ արտահայտությամբ, էի, առանձնահատուկ հուզճունքէր զգումայն գիորը կարծեսձանձրանում շուտովհայտնելուէ իշխաոր հավաքիբոլոր մանրամասները տակցությունից, Նա այդոլեսվարվումէրոչ դիտավորությամբ, այլ որողեսզի նություններին: թեն շար խանգարիանտեղիցրել քրդականկազմակերոյությումները: ոստիկանությանը ճատնում էր գորՓոքր-ինչանհարմարզգալով՝ նա իշխանություններին ն մեե մասր հետագայում մասին,որոնքարհամարձում էր որոնց ծողությունների էր, որ սրտիթելահամարումէր աճիմատո:Իսկ մյուս կողմիցհողարտանում է գոհ՝ բոլոայդ գործողություններին: Ե վ ինջնիրենից դրաճքովմասնակցում ու առնանգումների կտտանքների, էր գնղակահարությունների, րիճողատմում մասին: ռումբերտեղադրելուն սողաճությումների Բոլորը վստահէիճ,ռր ոստիկանությունըլսումէ հավաքը,ն հաճոզված, մեջառնվազնմիքաճիմատնիչկա,ուստիսկզբումոչ ոք չէր խոոր ներկաների սում: Իսկ ճրանք,ովքեր ինչ-որբան ասած լինելու համարբառերիողատադուրս հառած՝ ամում էին, ռիկներէիճփոխանակում,հայացքներըողատուհանից թե դեռ ձյուն է գալիս,կամ դիտողություն աճում միմյանց. «Միգարետըհւոոչ մեկիուշադրությանը տակինճի գցիր»:Մինչ այն ոլահը,երբներկաներից թե չարժաճացածքուրդ երիտասարդիմորաքույրըվեր կացավն ողատմեց, ու է դուռն նրանտարան), անհետացել որդին (մի հրեկո բախեցին ինչողես իր որը սենյակումլռություն էրտիրում:Պատանու անհետանալուողատմությունը, Թուրգուտբեյը լսումէրականջիծայրով,խոսվքիմատճեցնրան:Նա որքան զազրելիէր համարում քուրդ ողատանունգիշերովառնանգելնու աղանելը, նույնքան էլ, նճրիքինինչ-որ զգացողությամբ,չարանում էր նրան «անմեղ» ն կոչելուվրա:Հոր ձեռքըբոճածՔադիֆենփորձումէրԼաջիվերթիծադրական մտածում էր,որ ծուղակնէ ընկճվածղեճքինկարդալճրամտքերը:Լաջիվերթը ըճկել, սակայճ,այնուամենայնիվ,շարունակումէր նառած մճալ, որովհնտն տհաճությամբգիտակցումէր, որ հթե հեռանա, բոլորը խոսելուհճ իր մասին: կողքինն, ինչիպամիստը, որը նստած էրՖագզիլի Այնուհետն.1. Երիտասարդ ինստիոյեսառղղացուզվեց ամիսներանգ,կաղ էր ունեցելմանկավարժական տուտիտնօրենիսղանությանհետ, սկսեցոլնդել.թե այդ հանցագործությունը 2. Աղտտամբները Է կառավարական մաճրամուսնռեկատարել որնէգործակալ: հայտարարել էին որը բանտում ղեկություն հաղորդեցին հացադուիվերաբերյալ, 3. երեք երիտասարդ ն երկայացուցիչճրանցզիճակիցները: Քրդականմիության բառականհրկարաշունչ ընթերցեցին ճերըկարմրատակելով, բայց մանրակրկիտ

ՕՐՃԱՆ

ԱՕՍՄՈԻՔ

/ ՁՑՈՒՆԸ

Չ5ծ

սղատմության մեջքրդականմշա» ճի տեքառ,ուր խոսվումէր համաշխարհային որ եթեայդ տեքւոոըչտոլատեղիմասին,ն աղառնագին, կույթին գրականության ռունդշաու»թերթում,իրենքկհրաժավեն ստորագրել գրվի«Փրանկֆուրտեր

ուղերձը:

Երք անհետ կորածիմայրըհարցրեց,թե ու՞րէ գերմանացիլրագրողը,

Քադիֆենուտքիկանգնեցն ճանգատացրեց ոիիճհանձնելուԷ իր խնդրագիրը, չի մասնակցում, որոլեսզիուղերճրան՝ասելով,թն Կան ԿարսումԷ ն հավաքին վերաբերյալկասկածներիտեղիքչտա: Սենյակում ձի«անկողմնակալության» հավաքիժամանակկինըկարողԷ վիր գտնվողճերըսովոր չէին,որ քաղաքական լցվեցինճրա կենալն այդքանվստահխոսել:Ինչ-որոլահիբոլորը հարգանքով հանդեոլ:Աճհետ կորածիմայրըգրկեցնրանու լաց եդավ:ԻսկԹադիֆեճնրա ձեռքիցվերցրեցթուղթը, որի վրաւգրված էր դատաճուանունը,ն խոատացալ գերմանականթերթում: ինչ անել, որ այնտողազրվի Ռազմատենչձախամետը, որը բարիմղումներով աշխատում էր որոլես իրագեկիչ,ոտքիկանգնեց,գրողաճից հանեցտետրիթերթիվրաշարադրված ուղերձիառաջինսնագիրտարբերակըն տարօրինակկեցվածք ընդունելով` ընթերցեց այն: Սնագիրնուներվերճագիր. «(ոլերձԵվրուղայիհասարակական կարծիԴա բոլորը հավանեցին: քին՝ Կարսի իրւադարճությունների կառլակցությամբ»: ամեն

ՊետազայումՖազիլըժոլտալովոխոոմելուէ Կային,թեինչ Է զգացելայդ ոլահիճ.

առաջինանգամզգացի,որ իմ հարազատ փոքրիկքաղաքը կարողէ մտսճակիցլինելհաճաշխարհային ոլառուության գործընթացներին» (դահետագայում ն տեղկգտնիԿայի «Համայնմարդկությունըատողերը»բանաստեղծության մեջ): Իսկ Լաջիվերթըբնազգաբար անմիջաղեսդիմադարձեց դրանն ոլարզաբանեց. «ՄենքչենքդիմումԵվիուղային, մենքդիճումենքհամայնճարդկությանը: Թող է ոչ թե Կարսում մերբարեկամներին չանհանգստացնի, որ կոչըհրաողարակվելու կամՍտամբովում, այլ Ֆրանկֆուրտում: Եվրոռրայի հասարակական կարծիքըոչ Է,այլ թշնամին:Ոչթեայն ղատճառով, թեմերբարեկամն որ մեճք նրանցթշնաճի են մեզ»: հնք,այլ որովհետե նրանքբնազդաբար արհամարհում Սնագրիձախամետ հեղինակնասաց, որ իրենցարհամարհումէ ոչ թե ողջ մարդկությունը, այլ եվրոռղացի բուրժոան: Աղքատներճու աշխատավորները իրենցեղբայրներնեռ: Սակայմ կենսափորձով իմաստնացածնրա ընկերոջից զատ՝ոչ ոքչհավատաց դրան: Եվրոոլայումչկանայնւղիսիաղքատներ,ինչոլիսինճենքենք,- ասաց երեքերիտասարդ քրդերիցմեկը: Տղաս,դու երբնէեղե՞լես Եվրոոլայում,հարցրեց Թուրգուտբեյը: է Գերմանիայում: Եսդեռառիթչեմ ունեցել,բայց իմփետան աշխատում Այդ խոսքերինի ողատասխան՝ բոլորը թեթնակի ծիծաղեցին:(Թուրգուտ բեյը ճտռտածտեղումուղղվեց: Եսնույնոլեսերբեքչեմեղել Եվրոոդայում, ասկայնհարցս չափազանց կարնորէ,- ասաց ճա,- ն բնավծիեաղելիչէ: Խնդրեմ, թող ձեռքբարձրացնեն «Ես

-

-

-

-

ԳԱՂՏՆԻ

ՀԱՎԱՔ

«ԱՍԻԱ»

ՃՀՅՈԻՐԱՆՈԾՈՒՄ

ներառյալ ճրանք,ովքերեղել ձն Եվրոռլայում:.Ոչ ոք ձեռքչբարձրացրեց` էր Գերմանիայում: Լաջիվերթը,որը երկարտարիներառղրել շարունակեց Բայց բոլորս գիտենք, թե ինչ է նշաճակումԵվրոռդայ-

է մեր առղագան: (ոստի մեջ Եվրոողան Թուրգուտբեյը:- Համայնմարդկության նա մատնացույց արեցԼաջիվերթիճ,-ճկատիումի ոչ թն Եվրոեբե ողարոնը,-

վերնագիրը: մարդկությումը,կարողենքփոխելմեր ուղերձի ասաց Լաջիվերթը,-քամի ողջ Եվրոռղանիմ աողագանչէ,- ժղատպլով եմ, բճավչեմ ողատրատովում ճճանակելնրանցն նվաստացնելինճայն ղատ»

լան,

այլ ողջ -

եմ նրանցից: ճառով,որ տարբերվում ունեն ը» միայն իպաԱյս երկրումազգայինարժանաղատվություն ասաց Թուրգուա բեյը:այլն հանճրառյետությաճ կողմճակիցները...միտտճերը, -

փոխարեճ գրենք«համայնմարդկություն»: եթե«Եվիոողայի» Ի՞ճչկփոխվի, մարդկությանը Կարսիդեոդքերի վերաբերհամայն Հաղորդագրություն հավակճոտ մա,- ասաց սնագրի հեղիճակը,-շափազանց է հնչում: -

Մտածեցիննան, որ (Թուրգուտբեյիառաջարկած«հաճայնմարդկության» է Լաջիվերթի ասկայնսրա փոխարեն կարելի գրել «Արեմուտք», դեմհանդես եկավ մոտ նտոած ողզուկոտ մեկը:Ի վերջոծղրտան ձայճովճի քրդի երիտասարդներից ընդամենը«Ուղերձ»անվանելով: առաջարկովորոշեցինբավարարվելուղերձն Ի տարբերություն սնագրությունըշար նճմանատիոլ այլ դեռդքերի՝ ուղերձի ուր չուներառաջինճախադասաթյուններին, սեղմէր:Կարծեսոչ ոք առարկություն որ Կարսիքաղաքառղետարանի ընարությունառվումէր,թե երբհայտնիդարձավ, հեն քրդերիթեկնածուները, են իպամիտոների կեղծռազմական ներումհաղթելու տսկայնԹուրգուտբեյմանսղասելիորենհակաճառեց: ղաշրջում «խաղարկվեց», են Նա՛ ամաց, որ Կարսում անվանում գոյությունչունիայն,ինչեվրոողացիճերը երնույթէ քվեարկել հարցում,այտտեղ սովորական համարակական կարծիքի ոչթե էիրձայնտալ, այլ մյուսիօգայն կուսակցության օգտին,որիննախառղդեսմտադիր

ոլատճառներով, տին,կարծիքը փոխել անհեթեթ միգիշերվա ընթաաշքում կամ ընտուստիանհնարԷ հասձելը, րությունից անմիջառլես ւարաջ՝ընդհուոլքվեստուփին էրհաղթելու: կաճխատեմել, թեոր թեկնածուն ով ղառորատոել էր ուիրազեկիչը, Ձախհայացքների տերռազմաշունչ ասաց նրան. ղերձիսնագիրը, մինչ ըճարությունները կազմաԲոլորին հայանի է, որ հեղաշրջումը է արդյունքների: կերողվել ընդդեմընտրությունհավանական են` դերատաններ -Բայց չէ՞որ նրանքընդամենը թառոերախումբ,ամաց Թուրգուտբեյը,-նրանցբախտը բերեց,որովհետնձյունըփակելէ ճանառղարհները:Մի քաճիօրից ամեն ինչ տեղըկընկնի: -

-Եթե դութդեմ չեքհեղաշրջմանը, առա ինչու՞ եք եկիլչասաց մեկ ուրիշը:

տած

է՝ Թուրգուտ բեյըլսե՞ց,թե՞ոչ ԼաջիվերթիկողքիննսԱճեհասկանալի ա'ո անհարգալից, Այդ ճակնդեղինման կարմիրդեճքովերիտասարդին:

ժամանակ ուրքի կանգնեց Թադիֆեն(նա միակն էր,

որ

խոսելիս ռտքի էր

ն տարօրինակ կանգնում, ոչոք,ներառյալ իճքը, չէրնկատում,որդա է)ն աչքերը

`

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈԻՆԸ

հայացքների հայտարարեց, թեիր հայրըքաղաքական մոլեգինողսոլղացնելով՝ համարշատ տարիճերԷ անցկացրելբանտումն միշտդեմ է եղել իշխանությունների բոնություններին: ճտտել: Հայրը անմիջառլես քաշեցնրավերարկուիթնքիցն տոիողեց Ափահմղստասխանը ձերհարցին,- ասաց ճայ,-ես այս հավաքինեկել որ (Թուրքիայումկաճժողովրդաեմ, որոլեսզիեվրոոլացիներին առղացուցեմ,

.

.

մարդիկ: վարն ողջախոհ ինձ,ես Եթն գերմանացիհայտնիլրագրողը միքանիտոլ տրամադրեր ն կարբնավչէր ձգտիառղացուցելհննց դա,- ծաղրականասաց կարմրադեմը ծես ողատրաստվում էր դարձյալինչ-որքանավելացնել,սակայնԷաջիվերթը -

բոնեցճրաձեռքնու սաստեց: Դաւբավարար էր, բրոլեսզիԹուրգուտ քեյր զղջար, որ եկելէ հավաքին: Նա անմիջառյես համոզեցինքնիրեն, որ այստեղմտել է ի միջի այլոց, մոտերանցնելիս:Թուրգուտ բեյնարդենվեր Էրկացելն այլ գործեքովողատահաբար րով մտազբաղմարդուտեսքովմի քանիքայլ արել դեոլիդուռը, երբ հայացքն ընկավԿարադաղփողոցումիջնող ձյանը,ն նա քայլերճուղղեց դեոլիոլատուհանը: Իսկ Քադիֆեն այնողես թնանցուկարիեցճրան, Առես հայրն առաճցդրա ե ընդունակ չէրկատարել ռչ միքայլ: Հայրու դուտոր՝վիշտըմոռանալցանկաճճան,երկարճայումէինձյաւնացող ն օգնության կարիքզգացող մանուկների Եածկփողոցովաճցնողձիասայլերին: Միությաներեքերիտւոսարդքրդերիցմեկը՝ նա, որ ծզրտանձայնուներ, չկարողացավզսոլել հետաքրքրասիրությունը, ճոտեցավն սկսեցճրանցհետ ճայել ճերքն՝փողոց:Սենյակումգտնվողները նրանցհետնում էինտագնատյով ն հարգանքով, զգացվումէր, որ բոլորը վախենումեն ոտտիկաճության ճերխուայդ ո աւտճառով կողմերը ժումից.օդումլարումկար:Եվ տագնառլի արագորեճ համաձայնության եկանուղերձի մնացյալհատվածների վերաբերյալ: Ուղերձումկար մի ճախադասություն, ուր ասվումէր, թե ռազմական են Լաջիվերթըահեղաշրջումըկազմակերոլել մի խումբարկածախնդիրնճեր: տարկեց դրան,իսկփոխարենն առաջարկված ավելիընդգրկուն արտահայլտուկ ասկածների տեղիք տվեցին, ք անզի կարող էինեվրողղացիների մեջ թյունները է սերմանելտողավորություն, թե հեղաշրջումըտեղի ունեցել ողջ (Թուրքիայում: Ի վերջո հանգեցինհետեյալ ձնակերոլմանը. «Անկարայիօժանդակությամբ ճան այն քրդերի կատարված տեղականհեղաշրջում»:Հակիրճհիշատակվեց մասին,որոնցաղանելէին հեղաշրջման գիշերը,խոսվեցնան նրանցմասին, ում հաճել էին տճերիցն մեկ առ մեկ սղանել, ասվեց ճան իմամ-խաթիբների ու ուսումնարանիսաներիհանդեոլ կիրառվածբռնությունների նվաստացումներիմասին:«Գամընդհանուր հարձակում ժողովրդիվրա»ձնակերոլումը փոն խարիճվեց«հարձակում ժողովրդի,նրա բարոյականհիմքերի դավանանքի հեանանվրա» արտահարոությամբ: Վերջին ճախադսաությոն փոփոխությաւմ բովուղերձըդիմումէրոչ միայնճվրուղական այլն հասարակական կարծիքին, ողջ աշխարհին՝ կոչ անելովբողոք հայտնել(Թուրքակական Հանրառլետու-

ԳԱՂՏՆԻ

ՃԱՎԱՔ

«ԱՍԻԱ»

ՃՅՈՒՐԱՆՈՁՈՒՍ

հաթյանը:Երբ (Թուրգուտբեյը մտքումկրկնումԷրվերջին նախադասությանը, ն է յացքը մի ոյահհանդիոլեցԼաջիվերթիհայացքին, զգալով, թե ինչ գոհ նա, է այստեղ: զղջաց, որ գտնվում եմ անմիջառյես Եթեորնէմեկըարնս հակաճառելու բւն չունի,խնդրում աոռրագրել ուղերձը,-ասաց Լաջիվերթը,-ոստիկանությունըկարողԷ հայտնվել ամեն վայրկյան: Բոլորըշարժվեցին դեռղիսենյակիկեճտրոն,որոլեսզիհնարավորինո արագ ստորագրեն քազմաթիվուղղումների,փոփոխությունների, պաքներով ռոլատճառովդժվարընթեռնելի դարձած այսուայն կողմ տարվածհավելումների ն հեռաճան: Մի քանիհոգիարդենստորագրել ն դուրս էինգալիս, ուղերձը երբ Քադիֆենքազականչեց. Սողասեք,հւսյրս ասելիքունի: Դա դժեղացրեց երխասսարդին իրարանցումը: Լաջիվերթըկարմբադեմ մոտ ն ուղարկեցդռան կարգադրեց հսկելելքը: ասաց ճաւ- չսենք/Թուրգուտբեյիառարկությունները: Ոչ ոքդուրս չգաչԵսառարկություն չունեմ,- ատսց Թուրգուտ բեյը,- բայց մինչ տոռրազրելս ուզում հմ մի խնդրանք հայտնել այս հրիտասարդին,-ճա մի ղահ ես խնդրանքս ճմտմտաց,ուղղումեմ ռչ միայնճրան,այլն բոլռրին:-Նա մսորմագույցարեց կարմրադեմերիտասարդին, որը բիչ առաջ վիճում էր իր հետ, իսկհիմականգնելէր դռանառջն, որռլեսզիոչ ոք չփախչի::Եթե նախայս երիիմ հարցին,ես չեմ տտոտասարդը, իսկ հետո դուք՝ բոլորդ, չորատասխանեք րագրիուղերձը:Եվ ճա շրջվեցդեոլիԼաջիվերթը,որոլեսզիտտուգի՝վերջինս տեսնու՞մ է արդյոր, թե ինչվճռականէ տրամադրված ինքը: Խնդրեմ, հարցրեք,-ասաց Լաջիվերթը,-եթե ձերհարցի որւտասխանը ճերուժերիցվերչէ, ուրախությամբ կոդատասխանենք: Դուք քիչառաջ նիծաղումէիքինձվրա: Իսկհիմաասացեք.եթե զերմաճականհայտնիթերթնիր էջերումմիքանիտողովարտահայտվելուհնարավորությունտար ձեզ, դուք՝ յուրաքանչյուրդ, ի՞նչ կգրեիք:Թոդ առաջինընա ռղատասխանի: Կարմրադեմերիտասարդըամրակազմէր ու համառ ն յուրաքանչյուր հարցիվերաբերյաղուներիրտեսակետը,մակայնճմաճ հարցիղատրատո չէր: Ավելիամուրբռնելովդոանբոնակը՝ճա հայացքեվ օգնությունխնդրեց Լաջիվերթից: -

-

-

-

-

-

-

տող,ն Շուտ արա, միբաճ ասա՝ մտբովդ ինչ աճցճի, թեկուզ միքաճի

գնանքայստեղից,-ճիգովժոլտալով՝ասաց Լաջիվերթը: երիտասարդի էր մերթ հեռու, մերթ Կարճրադեմ հայացքըթափառում մոտ, ասես քննությանժաճանակփորձում էր վերհիշելհարցիոլատասխանը, որ միճչ այդ շատ լավ գիտեր: Լաջիվերթի,եվրոռյացի -Լավ, առաջինը եսկոլղառասխանեմ,մոթմեթաց հետ ինձ,ն ւղարոնները մեզ գործ չուճեն... եսկգրեի,օրիճակ՝ թռղչանվանարկեն այդքանով... դնում: կբսոլարուրվեի բայց մեզ,ինչոլեսգիտեք,բանի տեղ չեն

ՕՐՃԱՆ

ԹԱՍՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

Մի օգնեք,թող ճա ասիայն,ինչիր սրտումկա,- ասաց Թուրգուտ բեյըՆա ժողտաց գուբ կարտահայտվեք ամենավերջում:աճորոշությունից տանջվող կարմրադեմ երիտասարդին: Որոշումկայացճելդժվարէ: Որովհնտնսա առդչեցուցիչհարցէ: Դրան հճարավորչէ դատասխանել շեմին կանգնած: Դա դատրվակ Է, ողատրվակ,ասաց ինչ-որմեկըսենյակիխորքից,ճաշի ուզում տոռրագրել ուղերձը: Բոլորըմտատանջության մեջ ըճկաճ:Մի քանիհոգի մոտեցաճողատոահամինն սկսեցինմտախոհհետնելԿարադաղձյուճածածկ ողողոտայով անցնող ձիասայլերին: երբ Հետագայում, ՖազիլըԿային կւղատմիայդ «Մոզական լռոթյան» մասին,կասի.«Այդ ւղահինմենքկարծեսավելիձղբայրացանք»:Լռությունն առաջինըխախտեց մութերկնքումբարձրիցանցնողինքնաթիռի ձայնը: Մինչ բոլորը ականջէինդնումայդ ձայնին,Լաջիվերթը շշնջաց. Է: Այսօր մա երկրորդինքնաթիռն Եռ գնումեմ,- բացականչեց ինչ-որճեկը: Վերջինսգունատդեմքով,խամրած ողիջակ հագած,մուռ երեսունտաւրեկամտդամարդէր: Սենյակում գտնվողներից միայն երեքըաշխատանք ունեին, մեկըճա էր. հիվանդանոցում խոհարար էր ե աճընդհատնայումէր ժամացույցիճ:Նա եկելէրանհետ կռրածողատանու հետ: Հետագայում ընտաճիքի ոլատմում էին,թե նրաավագեղբորը,որը հետաքրքրվում էր բաղաքականությամբ, մի գիշերտարել են ոստիկանակաճ տեդամամ՝ցուցմունքներ վերցնելու,ն ճա այլես չի վերադարձել: Խոսակցություններ էին դղտտվամ, թե այդ մարդըուզում է ամուսնանալ անհետացած ավագեղբորգեղեցկուհիայրու հհա ն ձգտում է իշխանություններից տոատնալ եղբորմահը հավաստողփաստաթուղթ: Նրան քշել էինԱնվտանգության ն զինվովարչությունից, Հետախուզական վարչությունից իակաճզորամասից, ուր այդ նոլատակով դիմելէրեղբորառնանգումից մի տաբիանց:Եվ ահա արդեներկուամիս է՝ ճա միացելէր մյուս անհետ կորածների հարազատներին, ոչ թե վրեժխնդիր լինելու ցանկությունից դրդված,այլ որռվհետն այղ ճասինկարողէր խոսելմիայննրանցհետ՛ Գիտեմ,իմ թիկունքից ինձվախկոտ եքանվանելու:Վախկոտըդութ եք: հն: Գրեք նրանց,թե ես իճչ կարծիքիեճ իրենց Վախկոտը ձերճվրուղացիներն մասին,-ճա շրխկացրեց դուռը ն դուրս եկավ: Այդ ժամանակ ինչ-որմեկրհարցրեց,թե ով է ոոարոնՀանս Հանսենը: Հակառակ Քադիֆեիվախի՝Լաջիվերթը շատ քաղաքավարիասաց, թե ճա մեզ բարինկամեցողգերմաճացի չրագրող է, որն անկեղծորենհետաքրքրվում է (Թուրբիայի«հարցերով»: Դու ողետք սեվախենաս կամեցող» գերճանացիներից,ճյակիխորքիցասաց ինչ-որմեկը: Պատուհանի մոտ արձանապած մուգ ողիջուկով մարդը հարցրեց, թեուղիր-

-

-

-

-

-

է

իրոք «բարին

է հրատարակել ճան աճեսոռակր»'` ձիցզատ հնարավո՞ր »որտարարություններ: Է Քաղիֆեն ոաւսասխանեց, որ հնարավոր Բարեկամներ,մի վարվեքցածր դասարան: սգում երեխաների -

ԳԱՂՏՆԻ

ՃԱՎԱՔ

«ԱՍԻՍ»

ՃՅՈԻՒՐԱՆՌԾՈՒՄ

լտվեցինչդարձյաչ խորբից

ճան, մի աղասեք մյուսիխութին,ինքներդ խոսեք,որ

մեկիձայնը: -

Ես

ն նախառլես սովորում եմ ուսումնարանում մտածել եմ, թե ինչ եճ

ասղու,- ասաց երիտատարդ քրդերիցմեկը: Դուք նախարլես մտածելեք, որ ինչ-որժամանակ հայտարարությամբ հանդեսնք Գալու որնէգերճաճականթերթում: Այո,ճիշտայդոլես.-հանգիտոձայնով,սակայնկրակոտտեսքովոլաերիտասարդը,տասխանեց բոլորիդճման ես ճույմոլեսթաքունմտածելեմ, որ աշխարհինհայտնելիմմտքերը... ինչ-որժամաճակինձառիթկրնճեռվի նման Եսերբեք բան չեմ մուծել... Այն, ինչ ասելուեմ, շատ ոլարզ Է,- ասաց կրակոոռ երիտասարդը,թող թե ֆրանկֆուրտյան թերթըգրի.մենքոչ հիմարենք,այլ աղքատ: Եվ մենքիրավունք ունենքոլահանջելու,ռր մեր տեսակետըհաշվի առնեն: Ի՞նչ եք ասում: հհարկե: Ախտվածձեզհետ: Ո՞մ մասինեք խոսում,ոլարոն,մեճքասելով՝ու՞մ ճկատիունեք՝թուրքերի՞ճ,քրդերի՞ն,ազերիճերի՞ն, չերքեզների՞ն, թուրքմենների՞ն, տեղաբնակու՞մ է ճերի՞ճ,բոչվորների՞ն, կարսեցիների՞ն... խոսքը վերաթերում: Իմացեք, ռր Ճարդկությամամձնամեծ մոլորությունը,-շարունակեց աճենամեծ խաբեությունը, միությանանդամկրակոտերիտասարդը,որ հազաէ. րամյակների ոլատմությունունի, հենցդա անընդհատնայնացնումեն հիմարություննու աղքատությունը,ասում են աղքատ՝ հասկանումհիմար, ասում ճն հիմար՝հասկանում աղքատ: Թող բացատրի, թեինչ է նշանակում«հիմար»: Այճինչ՝կրոնավորները, ովքերճկատելեն այդ խայտստակ ճույնացունը ն մարդկության ողջ փառառգանծ ոլատմությանընթացքումուսել,որ ընդհակառուունեն միտքու հոգի,ամենաողարկեշտ կը,աղքատները իմաստուն են, մարդկային, տեսճի,իհարկե, ուառաքինի մարդիկ են:Եթե ոլարոն Հանս Հանսենը աղքատ մարդ կխղճաճրան:Նահավանաքար մտածի, իր առջն կյանքի շի որ կանգնած աղքսոոր ու ընձեռած հճարավորությանները քոռ փուչարածհիմար,կամազուրկ մարդԷ -ԵռոլարոնՀանսենինչեճ ճանաչում, սակայնհիմա՝աղքատ տեսնելին, բոլորնայդոլես են մտածում: -

-

-

-

-

-

-

-

-

-1Սնդրում հրիտատսրդը,եմ,լսեք ինձ,շարանակեց կրակոտ քարդ եսեր-

անհատ աղբատիգուցեխղճում կարչեմխոսի:Առանձին, են, ասկայներբաղքատ մտածում էամբողջազգը, ողջ աշխարհը է, որ այդ ազգը անխելբ առաջինհերթին է հիմար,աճգյուխ,ծույլ, կեղտոտն բթամիտ:Կարեկցելափոխարենա̀շխարհր ու բարքերըաշծինաղումէ նրանցվրա:Նրանց մշակույթը,սովորություններն Հետւ. է զգումայդ խարհին թվումենզավեշտական: երբեմնաշխարհը անհարմար ն դադարում մտքերից ծիծաղել:Եվ երբայդ ազգիտարագիրները ասֆալտնն ավլում,կատարում ամենանվաաոացուցիչ աշխատանքը, վերջիններիսձայնը կտրեու ն լո համար են, թնտեղյակեն ճրանց ոմանքձնացնում մշակույթին արվետոին են ճւյգիսկհետաքրքիր համարումդրանք:

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/

ՁՅՌԻՆԻ

:

Թող հիմաասի,թե որ ազգը նկատիունը: մյուսքուրդ երիտասարմիջամտեց Իսկ ես ահա թեինչկավելացնեմ,զադելնրանց,ովքերաղաճում, դեռչի կարողանում դը,- ցավոք,մարդկությունը Ես են ն հասկացաԳերմանիայումաշդա միմյանց: անարգում ճվաստացնճում -

-

երք ճա անցյալամառ Կարսէրեկել:Բայց աչխատողփեսայիսոլատմածից, ազգերին: շահագործող խարհըհիմաայլեսչի հանդուրժում աճուճի՞ց: եք հվրոռգացիների Այսինքնդ̀ուք մեզ աղառմում Այդոլիսով,-շարումակեցկրակոտքուրդը,- երբ եվրոոլացինհանդիէ սկզբումբնազդաբար արհամարորում որնէ աղքատ ազգիներկայացուցչի, է. «Սա մտածում է հանք զգում ճրա ճնատմամբ:Եվրուղացինանմիջառլես Շատ հնաէ հիմարն անխելքազգի: ողսոոկանում այդքանաղքատ Է,որովհեւտն ն դատուրկաբանություննեէ՝ սրա գլուխը լի Է այն տխճարություններով բավճռր -

-

աղքատ է նրաողջ ազգը»: բու|,որոնցոոդատճառով

չէ... Բայց չէ՞ որ դա այնքաճէլ անարդարացի ու անխելքհամարում, ինչոլեսայն ինքնտ-Եթեղուէլ եսմերոնց հիմար ասա աթեիստը, այդ մասին: Այն աճսդոռված հավանլրագրողը, բարձրաձայն -

համենայնդեոլս,մեռնելուցն դժոխքընկնելուցառաջ հանդեսեկավուղիղեթերումու մեր աչքերիմեջ նայելով`խիզախությունունեցավասել,որ բոլորիսհիճարու անխելքԷ համարում: ուղիղ եթերումելույթ ունեցողըչի Ներեցեք, քայց հնորւստացույցով կարողտեսնելճրաաշքերը,ում ուղղումէ իրխոսքը: Պարոն, ճա չասաց «տեսնել», ճա ասաց «Ճայել»,-ասաց Քադիֆեն: մի վիճեքմիմյանցհետ, հո ճտքերիփոխանակության Բարեկամներ, որը ձախամետ հայացքներուներ չե՞նքեկել,- ասաց հավաքիայնմասգակիցը, -

-

-

ն

էր կատարում,-խոսեքդանդաղն գրառումներ

հատ-հատ:

չունենաասել,թն որ ազգի մասինէր խոսում, -Մինչն համարձակություն

հայտարաոր գերճանական թերթումմեզնվաստացնող չեմ լռի: Չգիտե՞ք, է: հայրենիքիդավաճանություն րությունհրառղարակելը Ես հայրենիքիղավաճանչեմ: Ես մտածում եմ ճիշտ այնոլես,իճչոլես ն ոտքի կանգնեց:-Ուստիուզում եմ, քուրդ երիտասարդը դուք,- ասաց կրակոտ ու եթեանգամվիզատան,ես Գերոր գրեք.եթեերբնէհարմարառիթընձեռվի, ես

-

մաճիաչեմ գնա: ոչ ոք Գերմանիայիվիզաչի տա: անքանձրիակերին չեն տա: Միճչ վիզան՝սրանմերոնքանձնագիր Այո, չեն տա.- հնազանդհաճաձայնեցկրակոտերիտասարդը, - ն, ն տան, առաջին անգամ գնաճ,եթեաճգամ եթեանգամ եթի այնուամենայճիվ, -

Քեզ

ճմաճ

-

-

որիճհանդիողեմփողոցում, լավ մարդլինի ն եթե անգամ ինձ հվրոռղացին, ճիննույնէ, ես դարձյալ տագնառլկզգամսոսկայնոլառճճառով, չնվաստացնի, ճա է ինձ:Ռրովհետն ճա ն է, կմտածեմ,որ արհամարհում Գերմաոր եվրոողացի ճիայումաճմիջաղղեսաչքի է զարնում,որ դու եկել եռ Թուրքիայից... նճմաճ հնաանել, որողեսզի քեզշճվատոացնեճ, դեոլքերում ճիակբանը,որ կարողես

ԳԱՂՏՆԻ

ՃԱՎԱՔ

«ԱՍԻԱ»

ՃՏՈՒՐԱՆՈԾՈՒՄ

է, թե մտածում արագ առացուցելն րավորինս

ես

ճիշտայնոլես,ինչոլեսիրենք:

ինքնասիրությանը: Իսկ դա ն՛ անհձարէ, ն՛ աճարգանք Տղաս, դու վատ սկսեցիր, բայց վերջում լավ ասացիր,-ասաց ազերի -

եմ դա չտոլագրելգերմաառաջարկում տարեցլրագրողը,- այնուամենայնիվ, լռելուցհետո թերթում,նրաճքկսկսենծիծաղելմեզվրա... Առոժամաճակ ճական ճա կտրուկն խորամանկ հարցրեց.-դու ո՞ր ազգիմասինէիրխոսում: ու Երբ քրդականմիությանանդամհրիտասարդըոչինչչորստասխանեց նտտած էր հորկողքին, ճառեց,ազեիիտարեցլրագրողիորդին,որը բղավեց. -՝Վախենումէ: -

Ճիշտ էանում, որվախենումէ,որովհետն ձեզ նման չէ,ղետության լրտեսը

-

նրանց,սակայնվերջիններսբնավչվիրավորվեցին: չե- տատասխանեցին Միաժաճանակյա խոսակցությունները, այս ու այնկողմիցհնչողհանաքու մթնոլորտստեղծելով, համախճբեցին սենյակում ճերն ծինաղը,կատակախառն Կաճ, որնայդ ամենիմասինհետագայումտեղեկաճայուէ եազի» գտնվողներին: կարողենճ քաղաքական հանդիղումները ից, իրտետրումգրելուէ, թե նմամատիոլ է,որ անընդմեջ ժաներով,ուառի աներաժեշա ծխող,խոժոռ, բեղավոր շարունակվել ամբոխը,չգիտակցելով,նան զվարճաճադրանով: տղաճարդկանց են,- գուոգ եվրոռլացիները Մենք չենք կարողլինելայճոլիսին,ինչողիսին այլ երիտամարդ իպամիտո,նրանք, ովբերուզումեն մեզբռճիվերափոասագմեկ հասնեն տանկերի ն հրացանարդյունքի խելնրանցնմանությամբ, ի վերջո՝գուցե չեն կարողանափոխելմերհոգին: ճերիօգնությաոքը: Սակայննրանք հրքեք Դուք կարողեք տիրելիմմարճնին,բայց հոգում հրբնք,-թուրքականֆիլձայնովծադրական բացականչեց քուրդ երիտատորդներից մեկը: ճերնհիշեցնող քամահրանքով Բոլորը եիծաղեցին:ԷՍոսքերիհեղինակըճերողամիտ նույնողեսծիծաղեցնրանցհետ: -

-

-

Միբանկեսասեմ,ոդոռթկաց Լաջիվերթի կողքին նտռած երխոաաձորդնե-

արտոեղայնոլիսի րիցմեկը:-Ինչ էլ ասեն մերբարեկամները, այնուամենայնիվ, Է, կարծեսներողություն եճք խնդրում,որ մենքեվրոռլացիչենք, տրամադրություն առհռ Արնմուտքի ողստվազուրկ հրկրոլագուներին ճմանակելով՝ ներումենքաղաճա անձնավորությունը, ով գրառամներ էր չում, շրջվեցդեոլիկաշվեբաճկոնով աճում,-թանկագինա այս խոսբերը չգրես»-կիրթգլիկինճան ասաց նա, իմլ հիմա ես իմհռթյամբ, գրիր. հւղարտ եմիմանձով, որեվրոողական չէ:Եսհղարտանում եմ դաժան,ճախմեջ եղածայնամենով,ինչըհվրոոդացին համարում էմանկամիտ, տգեղ:Եթենրանք խելացի կլինադարյան: նրանք եսկմնամ ճեմ աճխելք: ես են, կմնամհետամնաց: Եթենրանքժաճանակակից Ոչ ոք հավանությունչտվեց այդ խոսքերին:Ներկաներըընդամենըթհայն ամենին,իճչ թնակիժողտացգին, որդվհետնկատակովէին արձագանքում ասվումէրսեճյակում:Ինչ-որմեկնավելացրեց.«Դե, դու առանցայդ էլ հիմար ես»: Սակայն քանիոր հենց այդ ժամանակերկուձախամետներից տարեցըն մուգոլիջակովանձնավորությունը սկսեցինմիասինհազալ,այնքան էլ չզգացվեց,թե ով առաց այդ խոսքերը: -

իմ

Եթե գեղեցիկ են,

են, ես

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈԻՔ

/ ՁՏՈՒՆԸ

|

Զեձ

առաջ ցատկեցն կարմրադեմ հրիտասարդը առջնհերբատղահող «Եվրոռղա, ախ ռտանավոր,որնսկսվումէր այս խոսքերով. սկսեցարտասանել / Այն մեզ համարերազանքչէ: / այնտեղ: մի հայացքնետենք Հառլա, Եվրոողա: ն / Սատանան մեզընկերակից չե»: Հագի, ծիծաղի,խոսքերիողատառիկճերի Եվ, ղատճառովՖազիլըչկարողացավլսել շարունակությունը: կատակների ճա ա կնարկում էր ոչ թի հայտնեց, որ ոտանավորը այնուամենայնիվ, Կային որոնց ձրեքկետերը ճրա անձը,այլ ճրանհասցեագրվածառարկությունները, ճան տողով գրանցվել էինԵվրոողա էջում, ուր մի քանի թղթիայն տեղէինգտել են արտացոլվել ճան Շայի իսկհետագայում ոլատասխանները, ուղարկվելիք ն տսաղերը»բանաստեղծությունում. «Համայն մարդկությունը 1. «Չվախենանք Եվրողայից, այնտեղվախենալուբանշչկա»,-քացա» ճախամետը: կանչեցմիջինտարիքինախկինռազմատենչ 2. Երբ ազգությամբ հարցնում ազերիտարեցլրագրողը, որնանընդհատ մենքթուրք ենք,չմոռանանք էր. «Ո՞րազգը նկատիունեք»,ատազ. «Չմոսանանք՝ ու երկարխոսելխաշակրաց ն արշավանքալսեց մաճրամասնորեն ճեր կրոնը», սոյանդի, ամերիկյանկարմրամորթների ճերի,հրեաներիցեղասոլանության, մասին,ամբոխիմեջ կոտորածմահմեդականների Ալժիրումֆրանսիացիների հարցրեց.«Իսկ ու՞րեն Կարսի ն Աճատոլիայիմիգտնվողսադրիչընենգաբար թեով որն ամեն ինչգրիէր առնում, լիոնավորհայերը»,բայց իրազեկիշը, չգրեց, Դռան

խղճացնրան: հարցտվողը,որովհետն ու լավ կ 3. «Այդոլիսիերկարն տխմար ոտանավորոչ ոք չի թարգմանի, կանի,ն ոդարոնՀանս Գանսենըայն չի տողագրիիր թերթում»,-ասաց ինչ-որ մե(նրանքերեքնէին)առիթընկր:Իսկդա սենյակումգտնվողբանաստեղծներին

է

բաժինընկածշարաբաստիկ ձեռեցդժգոհելուն խոսելութուրք բանաստեղծին մասին: միսւյնության երիտասարդըքրտճելովավարտեցոտաճավորը,որը Երբ կատրմրադեմ ն անմիտ ծափահահաճարեցին բոլորը, միքանիհոգիծաղրական ոլարզունակ ասում գ երմանական թերայդ ոռաճավորը տոլագրվի էին,ռր եթե րեցին:Բոլորն թում,առղա կնոլաստի,որ «մեզ» վրա ավելի բարձրծիծաղեն,բայց երիտասարդ բուրդը, որի փեսանԳերմանիայումէր, հանկարծդժգոհեց. են գրումն երգերկատարում, Երբ եվրոռլացիները բանաառնղեւսթյուն անունից:Նրոնք մարդենճ,իսկճենք՝ ընդախոսումեն համայնմարդկության գրում`համարԻսկ երբմենքենք բաճաստեղծություն ճենը մահմեդականներ: վումէ սոսկազգայինողոնզիա: -

-

բարբառեց ոլիջակով Իմ ուղերձը ահա թեինչոլիսին է,գրի առնք,մուգ

եճ, ն մենքչանենքայլ ճաԵթե եվրողացիները իրավացի անձճավորությունը:քանճրանցնմանվելը,ուրեմնմերկենսագործունեություճառլարհն փրկություն, քան ճը, երք բաներով,

զբաղվում ենք ճեզ այսօրը գցած դատարկ այլբան չէ,

ժամանակի անմիակորուստ: -Սեախոպեր,

որդճց դատճառով եվրոռյացիների այջին կերնանք աճի-

ճահիճարկողմերով:

ԳԱՂՏՆԻ

-

ՃԱՎԱՔ

«ԱՍԻԱ»

ՃՁՈՒՐԱՆՈԾՈՒՄ

ե իճա, խնդրում եմ,քաջությունունեցեք ասհք, թեոր ազգը հիմարի

տեսքկունենա: Պալտնայք,մենքմեզայնողես ենքոլահում,ասես հվրդոլացիներից խեագի ենք,առավելարժանիհարգանքի,սակայն,երդվումեմ, հթեվաղըգերճաճացիճերըԿարսում հյուղատոսարանբանանն ցանկացողներին աճվճար մուտքիվիգահատկացնեն, առլա Կարսըմի շաբաթում կդատարկվի: Սուտ է, հենց ճոր մերընկերըասաց, որ ինքըշի գնա,եթե ճույնիսկ վիզա տան: Ես կ չեմ գնու, այլ սեփականարժանառղլատվության գիտակցումով կճնաճայստեղ: Ուրիշներնէլ կճնաճ,ողարոնայք, իճացեք:Թող ձերքբարձրացնեն րանք, ովքերկմնան: Մի քանիհոգի լրջորեն ձեռքբարձրացրին: Մի խումբերիտատարդներ, այդ լուռ էին,սկսեցիներկմտել: որոնք մինչ -Ինչու՞են անողատիվ համարումճրանց,ովքերգնումեճ: (Թողճախ դա ասաց ճուգ ղիջակուվանձճավորությունը: բացատրեն,Դժվար էմի բանբացատրել մեկիձ, որըչիհասկանումհենց դա,- խորհրդավորասաց ինչ-որմեկը: Տեսնելով,որ Քաղիֆենայդ ոլահին թախծոտնայում է դեղի փողոց, անաղարտ ռլահողանիր ծա: Նրու մտքով նճտածեց մոլորությունից»,անցավ,որ այդ խոսքերը դուր կգային ն ուզումէրխնդրելդրանքճայնողես Քադիֆեին, գերմանական թերթին, ուղարկել ն սակայնբոլորը խոսումէին, նրախոսքերինուշադրությունդարձնող չէր լիճի: Սենյակում տիրող աղմուկինկարողացավվերջ ւոսղ միայն ծղրտան Նա խնդրեցգերմանական ձայնովքուրդ երիտասարդը: թերթիհամարգրի առնելիր երազը:Երազիսկզբում,որը ոլատմումէր մերթ ընդ մերթ փշաքաղվելով,ճա մեն-մենակֆիլմ էր դիտումԱզգայինթատրոնում:Ֆիլմը եվրոողական էր, խոսումէին ինչ-որօտար լեզվով,սակայնդա բնավչէր անհանգստացնում է այճ ամենը,ինչասվումէ: Իսկհետո նրան,ռրովհետնզգումէր,որ հասկանում է տեսելէ, թե ինչսլես հայտնվել այն ֆիլմիմեջ, որը դիտումԷր.Ազգայինթատրոճիթիկնաթոռը վերածվեցֆիլմումոատկերված քրիստոնեականընտանիքի մեծ սեղան,ուտեհյուրապւահի բազկաթոռի:Տեսավուտեստներով Մանրաբեռ լու սուր գանկությունզգաց, ցանկացավ մուռենալն ուտել,սակայնտեղիցչշարժվեց ն չհամարձակվեցմոտենալ սեղանին, որովհնտն վախեճումէր, թե ինչ-որբան սխալկաճի: Այնուհհտնսիրտրթողրտաց. տեսավշիկահերմի զեԷ րան: ղեցկուհուն հանկարծհիշեց,որ ահա քանիտարիինքըսիրահարված հետ ն Իսկկինըճրա վարվումէր աճնհավանակաճ քնքշությամբ մեղմությամբ: Կինըդրվատեզնրաարտաքինը,հագուստըն շսւրժուննրը, համբուրեցայտնու Հեւտոռ շոյեցճազերը:Ինքը երջանիկէր: կիննանսոլասելիորեն գրկեցիրեն շատ ն մատնացույցարեցուտեստճերով Եանրաբեռ սեղանը...Եվ այդժամ,արաամուքնաչքերին,հասկաօավԷ, որ ինքըդեռերեխաէ, մաճուկ,ն այդ որտտձառովԷ դուր հկել կնոջը: -

-

-

-

Ֆաղիլի սիրտը ուժգին տրոփեց: «Հլլահ, ինձ

որսհիր,

մաքի

ՕՐՃԱՆ

ԹԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

ընդունվեցվախինհավասարազոր Այդ ողատմությունն տրտմությամբ, ինչողեսճան ծաղրովու կատակներով: Նա չէր կարող այդոլիսիերազաձսնել,-լռությունըխախտեց ազերի մեզմի լավ ճվաս» տարեցլրագրողը,- այս քուրդը երազը հորինելԷ, որողեսզի աչքում: Չգրեք ճրա երազը: տացնիգերմաճացիների որ իրոքտեսել այդ երազը,միության անդամերիՈրոլեսզիառղացուցի, Է խոստովանեց մանրաճառն, որ տասարդ քուրդը մի սկզբում թաքցրել էր,նա ասաց, է տեմտած ամեն է, որ անգաճ,երբարթնանում հիշում երազում կնոջը:Նա առջին անգամ տեսնելուելած կնոջը տեսել էրհինգտարիառաջ, հայկականեկհղեցիները լի ավտոբուսից իջնելիս:Երա հագինլանջաբացկառլույտ զբոտաշիջիկներով ճա կնոջըտեսնում էրայդ զգետառվ: զգետռէր.ֆիլճումն երազներում Այդ խուքերիվա ավելիուժեղծիծաղեցին: Մենք ոչ եվրոողացիկնիկենք տեսել, ոչ լ սառռանին հնքկուլ գնացել ասաց ինչ-որմեկը: մերհրազներում,Եվ հանկարծ անկաշկանդ, աճնոլարկեշա զրույց սկսվեցեվրոողացի կանանցման, ն զրույցնայդ յի էր կարոտովու զայրույթով:Բարձրահասակ, բարեկազմ ն բավականգեղեցիկմի տղամարդ,որինճինչայդ ռչ ոք չէր նկատել, սկսեցոլատմել. Ծվրողղացին ու մահմեդականը ճիանգամհանդիոլումեն կայարանում: է: Գճացբըուշանում Նրանցից քիշայն կողմկառամատույցում միշսոտ գեդեցիկ ֆրանսուհինույնոլեսսողասումԷրգնացքին... Այս ղատմությունը, ինչոլեսհեշտությամբ կարողէ գուշակելարական ուսումնարան ավարտածկամ բաճակումծառայածյուրաքանչյուրտղամարդ, ֆիզիկական ուժի գործադրմամբ ազգերին մշակույթներիմիջն հարաբերու» թյուններհատոատելու ակնառուօրիճակԷ: ՍճւղարկեջոբառերչէինօգտագռրԵվում,ողատճության գռեհիկ իճաստըսքողվածէր ակնարկներիշղարշով: Սակայնորոյ ժամանականց սենյակումտիրեցայնոլիսիմթնոլորտ,որը Ֆազիլը բնութագրեց այսոդես.«Ինձ ամոթոլատեց»: Թուրգուտքեյըվերկացավ: Վերջ,տղաս, բավական է, բերստորագրեմ ուղերձը: Թուրգուտ բեյն ուղերձըստորագրեցճոր գրիչով, որը հանեց գրոլանից: Նա էրվեր կեհոգնել էրաղմուկիցն սիգարետիծխից,արդենոլատրաստվում նալ,սակայնՔադիֆենկասեցրեց նրան,առդա ինքըոտքիկանգնեց: Մի րողղե կ ինձլսնք,- ասաց ճա- դութ չեք ամաշում,սակայնիմ դեմքը վառվում որողեալի չտեսճեք էայն ամճեճից, ինչլսեցի:Եստաս կառչում եմգլխիս, դուք իճմազերը,բայց հենցայդ դատճառով կ ավելիսուր ցավեմ զգումձեզհամար... Ոչ թն մեզհամարես անում,-համճետողրեն մրմնջացինչ-որձայնճ,այլ հաճուն Ալլահի,հաճուն քո հոգու: -Եսլ եմ ուզում միբանասել գերմանական թերթիհամար,-ասաց Քաեմ դիֆեն,-խնդրում գրի առեք:-Դերասաններինբնորոշճախազզացմանբ, առանցշուրջը նայելու,ճա գլխիընկավ,որ բոլորը, մի մասը՝հիացմուքով,մյու-

-

-

-

-

-

ԳԱՂՏՆԻ

ՎՍՎԱՔ

«ԱՍԻԱ»

ՃՑՈՒՐԱՆՈԾՈՒՄ

սը՝ ատելությունը,լարված հետնում են իրեն:- ՈրոլեսԿարոքաղաքիըճակիչ դարձելԷ դրոշ... ոչ, գրեք, ճիաղջիկ,որիհամարգլխաշորըկրոճիողատճառով բոլորիաչքիառջն հանքե ինչողեսԿարսումբնակվողմի մահմեդականուհի կարծհաճեցգլխաշորը,որովհետնճրանհամակելէր նողկանքը:Սա լավ լուր դուր կգա:Սրանիցհետո Տանս Պանսեճը է, եվրոոլացիներիմ հաճույքովկհրա-

ոլարակիմեր ելույթները:Երբ

հանեցգլխաշորը,ասաց հեւոնյալը.«Օ, Ալահ, ներիրինձ,որովհնտնայսուհետես միայնակ եմ լիճելու: Այս աշխարհճ այնքանգարշելիէ, իսկես այնքանվրդովվածեմ ն անզոր,որ բո»... Քողիֆե,- անադասելիորեն ռտքիցատկեցՖազիլր.-ճի հանիրգլխաՄենք, բոլորս, այստեղենք: շորդ: Նեջիոլն ու ես էլ հնք այատեդ:Դրա ոլատճառովբոլորս կմեռնենք: Բոլորն այդ խոսքերիցշփոթվեցին:Ոմանքատացին.«Հիմարությունմի արա», «Իհարկե,նա չոլիտիհանի գլխաշորը»,սակայնմեծամասնությունը ճայումէրհույսով՝մի կողմիցադասելով խայտառակաբարո ողատմության, ինչսա է ն որ միջադեղլի, մյուսկողմից`ձգտելովհասկանալ,թն ինչ սադրանք ում նա

-

խաղը: ասաց

նախադսաաթյուն,-Եսզերմանական թերրում կազեճայի հրստրարակել երկու

Ֆազիլը: Ադմուկը ուժեղանում էր:-Եսխոտւմ եմոչմիայն իմ,այլն հանգուցյալ

Նեջիողիանունից,ով խռովությանգիշերըդաժանաբարսոլանվելով՝ ընկերոջս` նահատակվեց որոլիս հավաւռի մարձոիկ: Քադիֆե, մենք քեզ շատ ենք սիրում: Տես, ես ինքնասոլան եքեհանես գլխաշորը, կլինեմ:Չհամես: Ոմանքոլնդումեն, թն Ֆազիլծ ասաց ոչ թե «սիրումենք», այլ «սիրում եմ»: Սակայըգուցե դա հորինված Լաջիվերթի հետազա զործողությունները էր արդարացնելու նողատակով: Լաջիվերթնամքողջձայնովբղավեց. Այսւհետն այս քաղաքումոչ ոք չի խոսելուինքնաւողանության մասին,ու աոլտ Քադիֆեիկողմնանգամչնայելով՝ելավսենյակից հեռացավհյուրան բոլորը, թենռչ այնկոցից:Դա անճիջառյես վերջակետդրեցհավաքույթին, քանանաղմուկ,սակայնարագորենցրվեցին: -

ԷՀ

Երկու հոգի ունեճալը վեր է իմ ոմեւից ճառին Միրո,աննշանլինելուն Լաջիվերթիանհետացման (Թուրգուտ «Ձյունե աղարանք»հյուրանոցիցդուրս եկավճախքամճ հյուրանոցիցչ̀որսից քառորդ պակաս: վերադարձը « Ասիա» Քադիֆեի Կան

բեյին

րոռլեկար:Սակայնճա ցանկացավ Մինչ Ֆազիլինհանդիոլելը դեռտասնհինգ Աթաթուրքիոլողոտայից շրջել Կարսի փողոցներով,վայելել երջանկությունը: ն խռնված մարդկանցզնձելով, միացրած ձախթեքվելով թեյարաններոմ ն խանութներիլոսանկարչատների հեռուտոագույցճերին, ճղարավաճառների Կան կանգառավկամրգագափեղկերին նայելով՝ճա հասավԿարսգետակին: ն ջի վրա ցուրտնանտեսելովի̀րարձտնիցծխեցերկու«Մ արլքորո» ու մառվի վերառղրեց այներջանիկկյանքը,որ աղասումէ իրենու ԻփեկինՖրանկֆուրտում: ուր մի ժամաճակ այցելումէին Կարսի մեծահաԳետակիդիմացի«ղուրակը, ն երեկոները հետնում չմշկասահքի սիրահարներին, հիմակարծես րուստճերը մեջ: էր ահարկու խ ավարի թաղված կամրջի հայտնվեցուշացումով, Ֆաղիլը մետաղե վրա նԿուն միողահնրան հետ: Նրանքգնացին Նեջիւղի Հ Հաջոդակ եղբայրներ» թեյարան, դարձյալ շիոթեց ն Ֆազիլըամենայնմանրամասնությամբ ղատմեց«Ասիա»հյուրանոցի հավաքի մասին:Նա հասելէր ճիյտ այն ոլահին,երբ զգացելէր, որ իր հայրենի փոբրիկ Է համաշխարհային ն քաղաքը մասնակցում ոլատմությանգործընթացներին, Կան ասես այդտեղ հանկարենրանխնդրեցլռել, առժամանակ անջատումէր ն գրեց«Համայնճարդկությունը ն ատողերը»բանասաեղեությումը: Սաադին, Ճետազագրառումներում,որնանելուէ Կան,

նճաայդ

բոնաստեդծությու-

դուրս սոլրող մոռացված ճըկառլելուէ ոչ թնողատմությունից քաղաքիտխրության,այլ մանկության տարիներին դիտածհոլիվուդյանորոշ ֆիլմերիմուտքի կադրերիհետ, որոնքճրանշատ էին դուր գաղիսն ամեն անգամուրախություն պարզնում:Երբ ավարտվումէր մակագիրը,կիճոխցիկնսկզբումի ցույց էր հանում դանդաղ։դտտվողհրկրագունդի,աղա սահում մոտենում, իսկ հետռ երնումէրինչ-որերկիր,ն իր սեփական ֆիլմում,որ Կան մաճկութնկարահաճում էր ռորազներում, այդ հրկիրը,իհարկե,Թուրքիանէր,ն տրդ ժամանակճրա հրազներիԷկրաններինուրվագծվում էր Մարմարայիլագուրը, հայտնվումէին Սն ծովնաւ Բոսֆորը,իսկերբկինոխցիկն ավելիէր մոտեցնումերկրագունդը, հայտնվումէր Ստամբուլը: Աոլաերնումէր Նիշանթաշին, որ Կանաճգկացրել էր մանկությունը,(Թեշվեքիեոողոտայի ճանառյարհային ոստիկանները, բաու Ծառերը(ինչ հրաշսղիԷ ամեճաստեղծՆիզյարի փողոցը,տանիքներն այդ ճին վերիցնայելը), հետո ոյլարաններին փռածյվացքը, «(Թաճեք» ֆիրմայի ռղահածոների գովազդը,ջրմուղիժանգուտխողովակները, մազութովԾածկված հետո Պւոորից դանդաղհայտնվումէր Կայիոլատուհանը: խուլկողաոլատերը, ներսխցիկըշարժվում էր գրբերով,իրերով,գորգերովու փոշովլի տուհանից հետո սենյակներով, իսկ ցուցադրում Կային, ով մի այլ որատուհանի առջնդրված գրասեղանիմոտ նտոած՝ գրումէր: Խցիկը իջճումէր Կայի գրիչիծայրին, որ իր առջնդրվածթղթի վերջինհասնելով`ավարտումէր հողվածը,գրում

ՍԻՐՈ, ՍՆՆՇԱՆ

ԼԻՆԵԼՌԻ

ԵՎ...

տառերը,ն արդենհնարավոր վերջին էր կարդալ.ԻՄ ՀԱՍՑԵՆ,

ԵՍ ՄՈւՏՔ

ՐԵԼՈՎ

ՍՏԵՂԾ

ԳՈՐՍԵՑԻ

Կա, ԹՈՐՔԻԱ,

ՆԻԳՅԱՐԻ

ՀԱՄԱՇԽԱՐՀԱՅԻՆ

ՍՏԱՄԲՈՒԼ,

ՈՐՏԵՂ ԱՊ-

ՊՈԵԴԻԱ.

ՆԻՇԱՆԹԱՇԻ,

ԲԱՆԱ-

ԲԱՆԱՍՏԵՂԾ

ՓՈՂՈՑ, 16/8: Խորաթափանց ընթերցողն, անշուշտ, արդենկռահում

է, որ այս հասցեն,դրը, ըստ իս, գաղտնագրվածէ նան ճրա բաճատոեղծությունէ փաթիլիտրամաբանության վրա՝ վերնում, ներում,իհարկնտեղադրվել առանցքի են ուր գործում երնակայակաճ ձգողականության օրենքները: այնտեղ, ճան իրանձնական Պատմության վերջումՖազիլըխոստովանեց վիշտը. նա ճիմա ահավորցավ էր զգումայն խոսքերիհամար,երքատաց, որ ինքնատղան կլինի,ճթե Քադիֆենհանիգլխաշորը:«Ես անհանգիստեմ ճ) ճիայճ այն ողատԷ, թե մարդնայլեսչի հավատում ճառով,որ ինքնաաղանլինելճշանակում Ալլահին,այլ որռվհետնդա այնչէ, ինչինես հավատումեմ: Ինչու՞խոսեցի այն մասին,ինչին չեմ հավատում»:Քադիֆեինասելուցհետո, ոո ինքի ինքնասոյան կլինի,ազիլն ինքնիրենմրմնջացելէր.«Ներիր, Տեր»:Սակայներբդուրս գակաղամախու դողդոջուն լիւհանգիոլել նրահայացքին, տերնինման: ես եմ Գուցե Քադիֆենենթադրելէ, որ սիրահարված իրե՞ն,-հարգրեց -

ճա

էր

ցնցվել էր

Կային:

ես Քադիֆեին: -Իսկ դու միրահարվա՞ծ Չէ՞ որ դու գիտես,ես սիրումէի հանգուցյալ(Թեսպիմճեին, իսկ իճ հանգուցյալ ընկերը՝Քադիֆեին:Ես անհարմարեճ զգում սիրահարվելճույն է, աղջկան,երբ նրա մահից մի օր ղ չի անցել: Եվ գիտեմ, որ սա ողդատրվակ ճիակոլատրվակը:Եվ դա ինձ վախեցնումԷ Ասա, որտեղի՞ցգիտես,ոբ ՆեջիոլըմահացելԷ: Ես տեսել եճ ճրա դին, գրկել մեռյալ ուսերն ու համբուրել աճկեճդան ճակատը:Գնդակը ճրաճակատինէրգիղել: է իմ մեջ,- ասաց Ֆազիլր:-Լսիր. Հավանաբար Նեջիոլի հոգինառղրում երեկերեկոյանինձոչ թատրոննէր հետաքրքրում,ռչ Էլհեռուստազույցեմ դիտել: Ես շուտ մտա անկողինու քնեցի:Եվ քնի մեջ զգացի, որ Նեջիոլին ինչ-որ սարսափելիբաճՒ դատահել: Երր զինվորներըհարձակվեցին մեր հաճրակացարանիվրա,այլես րոսկածչմնաց:Իսկերբքեզտեսա գրադարանում, արդեն գիտեի,որ Նեջիոլը մահացելէ: Ռրռվհնանճրահոգինմտելէրիմ մեջ:Դա տեղի ունեցավվաղ առավոտյան:Հանըակացարանը անող զինվորները տակնուվրա ես ինձձեռքչտվեցին,իսկ գիշերնանցկացրիՇուկայիփողոցում,հորս՝ ՎարդոյումԵմվածբանակային ընկերոջտանը:Նեջիոլի սողանվելուց վեցժամ անց՝ ես վաղառսրվոտյան, գրանզգացիիմ ներառմ:Պյուրըձկսկներիս տանը,ուր զիշերելեմ, մահճակալին դաօկած՝հանկարծակիգլխառղտույտ ունեցան իսկույն հաստազգացիճան, որ հրանավետ մի բանհարստագրեց հոգիս,բնակություն ն տեցիմ մեջ ինձհադորդեցինչ-որխորքայնությում.իմ բարեկամըինձհեա էր, իմ հոգում:Ինչողնսասում են հին գրքերը,հոգինմարճինըւբումէ մահից վեց ժաճ անց:Փիլիսոփա Սույութիխոսւքերով՝ հոգինայդ ողահին շարժունէ սնդիկի կման,ն ղետ է մինչԴատաստանի օրը աղասիԲեզրահում::ՄՍակա)ն Նեջի-

-

-

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՑՈՒՆԸ

ողիհոգինմտավիմ մեջ: Ես դրանումվստահեմ: Եվ վախենումեմ, որովհետե

Ղուրանումճմւսն բանչի ասվում:Բայց նթեայդողես չլիներ,անհնարԷ, որ ես Հանուն ճրաինքաադան այդքանարագ սիրահարվեիՔադիֆեին: լինելուճիտքը ճույնոլեսիմըչէ: Ի՞նչես կարծում,հնարավո՞րԷ, որ Նեջիոդիհոզինառդրի իմ մեջ: եվ,- Գգույշ ասաց Կան: -Եթե դու դրանհավատում -եսայդ մասինատւմ եճ միայնքեզ:Նեջիոլըքեզոլատճելէ գաղանիքներ,որոնցմասինչի ասելուրիշ մեկին:Աղաչում եմ, ճիշտն ասա. Նեջիունինձ երբեքչի ասել, ռր իր մեջ հայտնվումենճ աթեիտտակաճ կասկածներ: Մակայն է գուցեքեզդատճելէ այդ մասին:Նեջիողըքեզերբեքչի՞ ասել,որ կասկածում (ներիր,Այահ) Ալլահիգոյությանը: Նաինձ ասելէ ոչ թե քո հիշատակած կասկածներիմասին, այլ ուրիչ է ծնողների բաց:Նեջիոլն ատոմ էր, որ հրիճարդողաւոկերացնում մահըն արէ տասվումէ, հանկարծսկսում այդ տխբությունից հաճույքզգայ: Եվ այդ նմանությամբինքըակամամտածելէ, որ այն Ալլահը, ում ինքը անսահման սիրելէ, գոյությունչունի: Հիմաես զգումեմ նույնքանը,-շնչակտուր ասաց Ֆազիլը,-ն ես հպմոգվածեն, ռր այդ կասկածները իմմեջսերճանելէ Նեջիողիհոգիճ: Բայց այդ կասկածները աթեիզմչեն նշանակում: Սակայնհիմաես ընդունումեմ ինքնատղանություն կսոռարած աղջիկների իրավացիությունը,տխրությամբ ասաց ազիլը:- Քիչ առաջ ասացի,որ Ես չեմ ուզումհանգուգյալ ինքսէլընդունակեմ ինքնաաղաճության: Նեջիողին աթեիստանվանել:Սակայն հիմաիմ մեջհնչումէ ինչ-ռր աթնիստակոշն ձայն,ն եմ վախենումղրանից:Չզիտեմ՝ դուք ինչողիսին եք, բայց եղելեքԵվրոոլայում ն, իհարկե,ծանոթեք կրթված,հարբեցողու թմրանյութօգտագործող այդ մարդկանց: Խնդրում եմ, ասեք,ի՞նչէ զգում աթեիտոր: Ինչ ( ասեն, երբեքայնոդես չի լինում,որ մարդ անընդհատցաճկանտ ինքճասողանություն գործել: -Ոչ անընդհատ, իհարկե, բայց երբեմն ուզումեմ աղանել ինքս ինձ: -

-

-

-

եսշատ -

-

Ինչու՞:

Որովինետն անընդհատմտածում եմ Քադղիֆեի մասին,ն գլխումսայլ բանչկա՝ նրանից բացի:Անընդհատգալիս է հայացքիսառջն: Երբ դաս եմ եմ դիտում:Երբ աղասումեճ, որ իջնիերեկոն: սովորում:Երբ հեռուստացույց Ամեճաանկաղ վայրում,ամենաանհեթեթ ոլահի: Աճեճ ինչ հիշեցնումԷ Քադիֆեին: Եվ դա ինձ սարսափելի ցավ է ոատճառում: Ես դա զգացելեմ նան ճիճչ ես միշտսիրելեմ ռչ թեԹեպիմեին,այլ Քադիֆեին: Նեջիոլիմահը:Իրականում եմ ամեն բան,քանզիճա իմ ընկերոջսերնէր:Այդ սերը, Սակայնիմմեջխեղդել Քադիֆեի մասին անընդհսոռխոսելով,իմ մեջ սերմանել է Նեջիողը:Երբ զինվորներըհարձակվեցին հանրակացարանի վրա,ես մաածեցի, որ հնարավոր Է՝ նբանքաղանելեն ՝Նեջիոլին,ն որախացա,այո, ուրախացա: Ոշ թե այճ ոլատճառով, որ հնարավորություն կունենամարտահայահլ իմ սերըՔադիֆեի -

ՍԻՐՈ,

ԱՆՆՇԱՆ

ԼԻՆԵԼՈՒ

ԵՎ...

Այլ ճրւտհանդեողինձսերներարկածՆեջիոլին ատելուողատճանկատմամբ: քով: ՀիմաՆեջիողըմահացելէ, ես ազատ եմ, բայց դա ոչ մի բանիչի հան-

գեցրելբ̀ացիայն, որ ես ավելի ուժգինեմ սիրահարվելՔադիֆեին:Ես նրա կորցնում այլ բանի մասիճմտածում եմ առավոտիցի վեր ն ասռիճաճաքբար եմ Տեր Ատուած, ի՞նչ անելու: մտածելու ընդունակությունն: մասին ու լաց եղավ:Կան Ֆազիլըերկուձեռքովծածկեցդեմքն բարձրաձայն զգաց: Հետո «Մարլքորո»սիգարետվառեցն հոգումետամոլանտարբերության երկարշոյում էր ծազիլի գլոխը: որը մինճույնժամաԱյդ ողլահին նրանցմոտեցավգործակալՍաֆեթքը, նակե՛ հեռուստացույցէրդիտում,ն՛ հետնում նրանց: Թոդ աղանլաց չլինի: Ես նրավկայականըկենտրոնչեմ տարել,ինձ -

մոտ է,- ամպ

նա:

շարունակում չղարձրեցգործակալիխոսքերին, Ֆազիլը ուշադրություն

էր արտասվել,ն Կան ձգվեցու վերցրեցՖազիլիվկայականը,ռրը գործակազը հանել էր գրողանիցու ղարիզելնիան: մասամբ՝լրտեսինբնորոշհետա-Ինչու՞ Է լալիս,-մասաճքմարդկային,

հարցրեցՍաֆեթը: ջրքությանբ -

Կան: Սիրուզ,- ողստասխանեց

հանգտոացրեց լրտեսին:Միճ: թեյալոսնից Պատասխաննաճմիջառղես Կան ու հեռանալը հայացքըչէր կտրումճրաթիկունքից: դուիս գալն վերջինիս Հետո Ֆագիլը հարցընց,թե ինչոլեսկարողէ արժանանալ Քադիֆեի

Հենցայդ ժամաճակկ ճա ասաց, թե ողջ Կարսըգիաի,որ Կան ուշադրությանը: է այճոյեսաճսիրահարվածՔադիֆեիքույր Իփեկին:Ֆազիլի զգացճունքներն թե թվացինԿային, ինչ-որոլսհի նա մխեցվախենալ, հայս անիրականալի է տածում է այդքանանիրականագի սերը, որ Իփեկիհանդեւղ,գուցենույնողես ճա ն անհույս: Ֆազիլին, որնայլնսչէր հեկեկում, առանցոգնորությանկրկնեց

ե

որ

Իփեկիխոսքերը.«Դու դու եղիր»: լիճել,բանի մեջերկուհոգիկա-Բայց ես չեմ կարողայդողիմին հոգինաստիճանաբար ամաց :Ֆազիլոը:Բացի այդ՝ Նեջիոլի աթեիստական տիրումէ ինձ:Տարիներշարունակես մտածել եմ, որ իմ երիտասարդընկերնեեն քաղաքականությամբ, սխալեն թույլ տալիս,իսկ հիմա, բը, ովքերզբաղվում հետ եմ ընդհակառակը, ինքս ուզումիղամիտոների որնէբանանելհեղաշրջման դեմ: Բայց զգում եմ, որ ուզում եմ այդոյեսվարվել Քադիֆեի ուշադրությունը է, որ Քադիֆեիցբացիմտքումսայլ բանչկա: գրավելուհամար:Ինձ վախեցնում ես որ նրաճքնավչեմ ճանաչում: Այլ այն ոլատճառով, Ոչ թե այնողատճառով, ամենասովորական աթեիառինման, սիրուցն երդր տեսնում եմ, թե ինչողես ջանկությունից բացիայլ բանիչիմ հավատում:

դեռ իճ

թե՞ չասի, ռչ

ոքի էր. ասի", որ Մա Մինչ Ֆազիլըլալիսր, Կան երկմտում ն տ ածած Լաջիվերթից: սիրոմասին զգուշանա չհայաճիՔադիֆեիհանդեոլ ճասին, Նակարծումէր,որ հթե Ֆագիլը գիտիիր ն Իփեկիհարաբերությունների ն է ման հարաբե» Լաջիվերթի Քաղիֆեի ուրեմնառավելհտտակությամբ տեդյակ

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՍՈԻՔ

/ ՁՑՈՒՆԸ

Սակայնեթե նա տեղյակէ այդ ամենին,աոլա, ենթարկվելով րություններին: կանոններին, ողիտի հիերարխիայի հրեճցքաղաքականկազմակերողության Քադիֆեիհանդեոլ տածած սիրուց: հրաժարվի Մեճք աղքաւո ենք ն շատ աննշան,-տարօրիճակչարությամբասաց այդտեղԷ: Մերողորմելիկյանքըոչ մի դերչունի Ֆագիլը,-ողջ դժբախտությունն ենք այս խղճուկ ոլատճությանճեջ: Եվ մենքբոլորս, որ առդրում մարդկության ու Ռչ ոք շի հիշի կաճհետանանք: մի գեղեցիկօր կսատկենք Կարս բաղաքում, կմնանքաճնշանմի հավաքակամեզճով:Եվ մեզ:Ոչոբչի հետաքրքրվի մենք են իրենցփոքրոգի,անմիա ովքեր խեղդվում նության ներկայացուցիչներ, են թե կանայքինչ են վեճերում,ովքեր իրար կոկորդ կարումայն ոլատճառով, մեզ: Երբ տեսնում հմ, որ այդոլիսիհիմար Բոլորըկմոռանան քաշելուգլխներին: ն չենքթողնիոչ մի հետք, դառայս աշխարհից էլ կհեռաճանք կյանքառղրելով եմ, որ կյանքումգոյությունչունի ռչինչ՝սիրուցբացի:Եվ նությամբգիտակցում են ողատճառումայն զգացմունքները, որ տածում եմ ինձ ցավ այղ ժամանակ կարող այն իրողությունը,որ այս աշխարհումսփոփանք Քադիֆեիճկատմամբ, եմ գանելմիայն ճրանգրկելով:Եվ ճա դուիս չի գաղիս իմ մտքից: -

ասաց Կան: մտքերեն,- անողոքաբար Այո, դրանքաթեիստի լաց եղավ:ԻսկԿան Ֆազիլը կրկին ոչմի տեղգրիչառավն չհիշեց,թեինչ ցուցադրում էինթաքնվածտեսախցիՀեռուստացույցով հետագայում: խոսեցին -

էինաքռոներից, նրանքգլորվամ երեխաների. աճերիկացի կով նկարահանված բղանցքները կոխելով՝սայթաքում, ակվարիումներ կոտրում,իրենց զգեստների ծիծաղով: ըճկճումջուրը, հատակին,ն այդ ամենըուղեկցվումէր արհեստական ու աճեն ինչ մոռանալով՝ հետ ժոլտալով Թեյարաճումգտնվողճարդկանց

երեխաներին: Ֆազիլն ու Կան երկարդիտումէինամերիկացի Կան ու Ֆազիլըճայումէիճ հեռուստաԵրբ Զահիդենմտավթեյարաճ, կերոլով անցնում որը հանելուկային ցույցիԷկրանինհայտնվածբեռնատարին, Կայինհանձնեցմիդեղինծրար,որը ոչմի էրինշ-որաճտառիմիջով:Զահխդեն

գրությունը. Իփեկից Ֆազիլիմեջ:Կան կարդաց հետաքրքրություն չառաջացրեց ն ր ոռյե աճց՝ժաճը Կային հանդիռլել քտան Իփեկըցաճկանում էին էր: Քադիֆեն ԶահիդեճնՍաֆեթից էր իմացել, որ յոթին, «Նոր կյանք» հրուշակարանում: են: թեյարանում նբանք«Հաջողակեղբայրներ» հետո Զահիդեիգնալուց Ֆազիլնասաց, է սովորում,խաղամոլ է, շատ -Նրա զարմիկըմեր դասարանում բաց չի թողնում: գրազովաքլորակոիվ, շնակռիվ թղթախաղ, Կան նրանտվեցվկայականը, որը վերցրելէր ոստիկանից:

է սիրում

տեղից: Հյուրանոցում ինձճաշի են սողաառմ,-ասաց ճա ու բարձրացավ ես,- առանցորնէհույսի`հարցրեցՖազիլը: Քադիֆեինտեսնելու՞ ու խղճաԵվ անհարմարզգաց Կայի դեմքինհայտնվածձանձրույթից եմ Կան «Ես ինձ»:Երք դուբս էրգալիսթեյարահարությունից. ուզում ապանել -

ճրաետնից. ճից, Ֆազիլըբագականչեց

-Երբ նրանտեսնես, ամա՝ եթեզլխաշորը հանի,ես կաղանեմինձ:Բայց

ՍԻՐՈ,

ԱՆՆԵԱՆ

ԼԻՆԵԼՈՒ

ԵՎ...

է զլխաշորը, հանուն ոի ճահանել ինքնաաղան ոչ թեայնողատճառով, այլ ճրա

լինելուհաճույքի: Քանի որ մինչ հանդիոդումըբավականժամանակկար,Կան քայլեց շրփողոցներով:Զրանցքիփողոցովանցնելիսնս տետավ այնթեյարանը, ջանցիկ ն ներս փողոցները» բանատտեղծությունը գրելէր«Երազանքի ուր առավոտյան էր, մտավ,բայց մաքումծնվեցոչ թե ճորբանաստեղծություն, ինչոլեսակնկալում ծխովլի թեյարանիցետճադոնովփողոցդուրս գալու ցանայլ կիսադատարկ, բակով,մթանճեջմագլցեցցածրիկ ցանկակություն:Նա անցավձյունածածկ բարձրանալով՝ շղթայակառոլ նույնշաճհաչոցի ոլատիվրայովն երեքաստիճան իջավ ներքճահարկ: ուղեկցությամբ օդիցբաԱյնտեղգունսոոլամող էրվառվում:Ածուխին ատվորական ծանր թշշացող կաթտայի կողքիննտտած ցի՝Կան զգաց ճան օղու հոտ: Շոգեջեռուցման գծագրվում էիճհատակին: Տեսնելով,որ էին մի քանիմարդ, որոնցտտվերները ճաուք՝ օղի հն խմումՀԱՎ-իթոշնադեմ շրջառղատվահ տովարաթղթե արկղերով ն ճրաամուսինը,Կաճ բնսոլ տուբերկուլյոզով հիվանդվրացուհին աշխատակիցը,

Թվում էր՝ վերջիններս նույնոլեսչզարմացաւն ճրահայտնվելուց: չզարմացավ: ձու ՀիվանդկնոջգլխինԿան կարճիր,շքեղգլխարկտեսավ:ԳիճըԿային խաշած կճոլում էրողինդ Աչավաշհյուրասիրեց, ամուսինը լցրեց: Երբ իսկ օդի Կան խաշած ձուն,ՀԱՎ-իթոչնադեմ այս բճակարանը աշխատակիցն ամաց, որկաքմտայսոճան տեղնէ ուղղակիդրախտ: Կարսիամենատաք Բանաստեղծությունը,որ դրանհաջորդած լռությանմեջտասհունն առանց թողնելուգրեցԿան, կոչվումէր «Դրախտ»:Փաստը,որ այն տեղաորիէ բառ քաց հեռու,չի նշաառանցքի վրա՝փաթիլիկենտրոնից դրված է հենցերնակայության Է Կայիհամարդա նշանակում նակում,թնդրախտը երնակայակաճ էր, առղագան կարողէիճ կենդանություն ողահողանել ռր դրախտի վերաքբերյալ հիշողությունները այղ բանաստեղծությունը ճիայներնակայության մեջ: Ճետազատարիներին" Կան որոշ հիշողություններ թվարկումէր հատ-հատ, մաճկության մտաբերելիս, փախչելուօրերը,երըքրոջ հետ տարիների աճառայինարձակուրդները, դասերից էին ծնողները,երեխոա ժամանակ բարձրանում էինանկողնուվրա,ուր դառկած ն նկարած ճի քանիոլսոոկեր,հանդիողումը համբույրըայնաղջկահետ,ում Ծաճոթացելէրդոլրոցական երեկույթիժամանակ: այդ ամենիմոսին մտաԵրբ ճա գնումէր «Նոր կյանք»հրուշակարան, ձում էր ճույնքան,որքանԻփեկիմասին: Քադիֆենն Իփեկըհրուշակարանում արդենաղասումէիննրան:Իփեկն այճքանգեղեցիկէր, որ Կայինթվաց(թեկուզ՝ օղու ազդեցության տակ, որ խմելէր սովածփորին),թնհիմաերջանկությունից լաց կլինի: Նստել երկուգեդեցկուհիքույրերիհետ ն զրուցել. դա ոչ միայն ձրջանկության, զգացողությունղարգնեցԿային: այլն հողարտության Նաուզումէր,որ իրենճրանցհետ տեսնեինֆրանկֆուրտցի տարեց թուրք առնտրականնճերը, ովքերամեն երեկոժոլտումէինիրենու քարնում:Մակայնհրուշակարանում, ուր երձկսողանելէին մանկավարժական ինտոիտուտի տնօրենին, տարեցմատուցողից բացիոչ ոք չկար:Մինչ Կաճ Քադիֆեին Իփեկիհետ նս-

ՕԾՕՐՃԱՆ ԾԱՄՌՑԻՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

(թեկուզ ճրանցիցմեկը գլխաշորովէր), մտքումաճէր հրուշակարանում ոլտտվումէրփողոցիցարվածլուսանկարիտեսարան,ուր ոլատկերընդհատ կողքին:Եվ այդ լուսանկարում վածկլիներինքը՝նտտած երկուգեղեցկուհիճերի Է ինքը երնում այնպես, ինչողեսմեքենայի հետահայացհայելուխորքումարերնումԷ մշտառլեսթիկունքիցընթացողմեքենան: տացոլվելով Ի հակադրություն Կայի՝ սեղանիմոտ նառած կանայքբմավանհանգստեդիունեասաց, թն «Ասիս»հյուրանոցում տությունչէինգգում:ՔանիորԿան տեղյակ Է չեազիլի ատմելով, Իփեկըկարճ ցած հավաքի մանրամասներին

տած

առաց.

է

շստո է

Քաղիֆեն հիմա զղջում -Լաջիվերթըհավաքից հեռացելմոլեգնած: է Մենք ուղարկեցինք ա յնտեղ, ո ւր թաքնվում Զահիդեին իր խոսքերիհամար: նտ գտնել: այնտեղչէ: Լաջիվերթինշենք կարողաճում Լաջիվերթը,սակայն է նման, ձգտում կրտսեր քրոջն սկսեցխոսել ա վագ քրոջ որը օգնել Իփեկը ճա չափազանց տագայդ ողահին նույնողես դուրս գալ ծանրվիճակից,սակայն տեսք ուներ: ճառղած «Եթե նրան գտնեք,ի՞նչեք հաղորդելու: -՞Նախ ուզումենք համոզվել,որ ճա ողջ է ն չեն բոնել,-ասաց Իփեկը: Նա մի հայացք գցեցՔադիֆեին, էր:- Լուր որը, թվումէ, ուր որ Է արտասվելու է Ասա ճան, որ Քադիֆենղատրաստ անել այն ամենը,ինչ ճա քեր նրանից: ցանկանա: Դուք Կարսնինձնիցանհամեմատ լավգիտեք: կիճենք,- ատաց Իփեկը,-դու արդեն Գիշերը,մթնով,մենքընդամենը գիտեսքաղաքը: Գճա Խալիթ փաշայի ղողոտայի «Լուսնային ծհրունի»"ն ուսումնա«Լոտսվոր ուղի»թեյտրաններ,ուր այցելումհն իճամ-խաթիբների են վխտում,սաԻհարկե,հիմաայնտեղոստիկաններ րանիիպաճիստները: չեն: Եթե Լաջիվերթինինչ-որվատբանԷ կայն ճրանք| ողակասբերանքաց ոոռոոահել, կիմանաս: ա ղատրատովեց Կան մտոմՔադիֆենհւանեը թաշկիճակն արբել քիթը: ծեգ,որ ճա հիճալաց կլինի: մասինճ,ասաց Իփեկը,-եթե մենքուշաՏեղեկությունբեր Էաջիվերթի Նա ճանք՝հայրսշատ կանհանգատամա: քեզընթրիքիէ սողասում: Նայիր ճան Բայրամ փաշաթաղամասիթեյարաններում,քարձրաՔաղիֆեն: ճաղով՝ասաց ն տխրության տագնառղի Աղջիկների մեջայնողիսի կար,այնփխրուն բաճ «Ձյուննառրարաձք» հյուրանոցտաողիսիհմայիչբան,որ Կան հրուշակարանից նուլճանաոլարհի կեսըուղեկցեց նրանց,որովհետն ոլարզառլես չէրկարողանում բաժանվել ճրանցից: Կայիննրանցհետ միավորում էրԻփեկինկորցնելու վախը, ճան ընդհանուր մեղավորությանխորհրդավոր գգայողությունը(միասինինչ-որ Նա մտածեց, քանէին անում նրանցհորիցզաղմոնի): որ ինչ-որժամանակ ինքը ե հետ Իփեկի կգա կզբոսմեն Բեռլինյանփողոցով,կմտնենսրճարան, կզճնենխոսճութների գուցառիեղկերը: -

-

՛

-

-

գնալու էՏերանկֆուրտ, ճան Քաղիֆեն, իրենք երեքով

ՍԻՐՈ,

Նա

ԱՆՆՇԱՆ

ԼԻՆԵԼՈՒ

ԵՎ...

կատարելհանձնարարություբնավ չէրհավատում,թե կկարողանա

այնքան նը:«Լուսնայիճծերունի»թեյարանը,որը գտավառանցդժվարության, է ու ի նչ-որժամանակ ճա, եկելայդտեղ, մոռանալով, թեինչու մռայլ,որ գորշ էր ն միայճակհեռուստացույց էր դիտում:Շուրջըոսանողական գերանձնացավ էիճ, սակայն,չնայած զրույց սկսելուճրա մի քանիերիտասարդներ տարիբի ֆուտբոցուցադրվող բացեցհեռուստացույցով (մա խոսակցություն ջանքերին ն չմոտեցավնրան:Իսկ Կան, լայինհանդխղմանճասին), ո) ռք շարձագանքեց էր մի տուփ սիգարետ,որոլեսզի հյուրասիրի ոատրատտել այնուամենայնիվ, նրանց,ն սեղանինդրել վառիչը,որոլեսզիմեկնու մեկըդրանիցօգտվելութույլճան որնէբանիճանադ որ չի կարռղանալու տվությունխնդրի:Գլխիընկնելով, ն ճա շեղաշվաճառողից, վեր կացավ ուղնորվեց«Լաստվոր ուղի»թեյարան, դիտողնս մի քանի երիտասարդնեճույն հանդիոդումը ուր տեսավֆուտբոլային ն «Կարասոյորտի» ընթացիկ չնկատերթերթերիկտրածոներ բի:Եթեոդատերին աղյուսակը,չէրհիշի,որ երեկերեկոյանայտեղ Նետարվահանդիոլումների Ջիղղիհետ զրուցելէ Ալլահիգոյությանն աշխարհիիմաստիշուրջ: Նա տեսավ, կողքիճմեկ այլ կարդացածոտանավորի որ հրեկ ծրձեկոյան

է ծադրանմանակում, ն ոլոետ գրել փակցրել նսկսեց այնարտագրել իրտետրում.

երբեք չի ելնիդրախտից,չի կարողանամեզգրկել, Եվ հայրը մերերբեք չիդաղարիքոքավ-չնրան, ճակատագիր Միննույնէ, հոգինջերմանալուէ, սիրտը՝ խայտայու, Է դրախտ: հիշելու խնղդվելով`Կարսը Աղտի մեջ ենքինչոլես Պարզ է մայրիկը

Դու

-

ես գրուն,-հարցրեցճրադիմացկանգնած բանաստեղծությու՞ն

վաճառողտղաճ: -

Աղրես-

ամաց

կարդալ: Կան,- դու կարող հս տառերըգլխիվա՞յը

ես նորմալկարդալկ չգիտեմ:Դողրոցըթողելեմ: Գամ էլ՝ Ռչ, ախողերս, է: արդենմեծ եմ, ուշ ո՞վէ գրել: Պատի վրայի ճոր բանատտեղծությունը -

-

-

Ախտեղեկող տղաներըոլոնաներեն:

Ինչու՞այսօր չեն եկել: բռնելեն բոլորին:Ոմանք բանտումեն, ոմանք Երեկ զինվորները են, կիշորերովոստիկաններ թաբճվելեն: Գարցրունրանց`քաղաքացիական -

-

մաճան:

արեց,նստած էինֆուտբոլիմասինոգնոթԱյճտեղ,ուր նա մնտռնացույց նրանց,ոչինչչհարցսակայնԿան չմոտեցավ վածխոսողերկուերիտասարդ, ն բեց արագ հեռացավթեյարանից: Նա հաճույքզգաց՝տեսնելով,ռր ձյունըվերսկալումէ: Կան բնավչէր կկարողանա գտթաղամասի թեյարաններում հավատում, որ Բայրաճփաշայի ճեչԼաջիվերթիհեւոքը: Հիմա, ԿարսժամանելունողեսիրենհամակածտրաԱկնկալելով,որ մությանըզուգահեռ,հոգում զգում էր նան երջանկություն:

ՕՐՃԱՆ

ԹԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

կծնվի, ճատդանդաղ,ասես հրագում,անցավ մտքումճոր բանաստեղծություն կառատեղիների մոտով, տգեղն աղքատ բետոնեշենքերիմոտով,ձյունածածկ ն սառցակալած ճրլարեղենիխաճողթների վարսավիրանոցների թեյարանների, ռուսներիժամանակներից մոտով,բակերի մոտով,որտեղ սկցուցափեղկերի սած մարդկանց դիմավորում էրմի քանիշներիհամատեղգոճռոցը,խանութն ձիասայլերի ոլահեառաճասեր ներիմոտով,ուր վաճառումմինարակտորների վաճառողփոքրիկ հատիկավոր բրինզա ողանիր խանութների անցավ մաերքեր, Է՝ տեսնում «Հայրենիք»կուսակցության ճախըճամոտով:Նա զգումէր,որ ինչ փոքրիկոլատուհանվարագույրներով խուլփակված րականոլաստառները, ները, ամիսներ առաջ «Գիտելիք» դեղատանսառցառղատ գուցափնղկին է ճառոնականգրիողիդատվաստուկ»գովազդը ն փակցված«Հայտնաբերվել մոռանա տողագիված կոչերը,չի դեղինթղթերիվրաընդդեմինքնաաղանության ն աւժգնուհստակությամբ բացառիկ ողջ կյանքիընթացքում: Երամեջ այնողիսի թյաճբ հնչեցվերաղրածոլահի բոլոր մանրամասներնու զգագողությունը,որ մասէ, ս ինքն անձամբ անբաժանելի Պայդ ողահինամեն բանփոխկառղակցված ն չքնաղաշխարհի», թեճորբաճաստեղոի ճա, մտածելով, ճիկճէ այս խորունկ է ոլողոտայումգանվողինչ-որթեյարան: ծություն ծնվում, մաավԱթաթուրքի չենվեց: Սակայնայս անգամբանաստեղծություն

տ.

Ազաստվածը Կարսում Սպանվելու վախը

Թեյարանիցդուրս գալունողեսԿան ձյունածածկ մայթինտետավ Մուխու բարին:Վերջինսմտազբաղինչ-որ տեղ էր շտառյում թեն ճկատեց Կային, սակայնթանձր,խոշորփաթիլներովիջնողձյան տակկարծեւառաջինողահին նրան,իսկ Կաճ մի ողահկարծեսցանկացավխուսափելնրանից: չճանաչեց Սակայն երկուսնէլ միաժամանակ ընդառաջգնացինմիմյաճցն ողջագուրվեհին ծանոթներ: ցինորոլես Իփեկին,-հարցրեց Մուխթարը: Խճնդրանքս հաղորդեցի՞ր -

-

Այո: Ի՞Ցշղատասխանեց:Արի մտնենքթեյարաճ,պատմիր: Չճւսյած ռազմական հեղաշրջմանը, ոստիկանությունումտտացած

-

ն կյանքի գլխավորճոդղատակի՝ քաղաքառլետիընտրուվնասվածքներին ճա քնավընկճվածտեսք թյուններումհաղթաճակտանելու ձախողմանը՝

չուներ:

Ինչու՞ինձչշճերբակալեցիճ: Որովհնտնքաղաբառլետիընտրությունները,մինճույնէ, տեղիեն ունենալու,բող միայնձյունըդադարի,ճանառղլարհները քացվեն,զինվորճերըհեռաճան գրողիծոցը. հփեկիճասա այս մասին,առաց նա, երըարդեննտռած էին թեյարանում: Կան գլխովարեցն հարցրեց, թեինչ լուր կա Լաջիվերթից: Եսեմ առաջինը նրանԿարսկանչել:Եվ առաջներում, ինչքանգաղիս էր, ասաց Մուխթարը:հոդարտությամը Բայց այն ժամաիճ տանն էր իջնւսնում,ճակներիցի վեր, ինչ ստամբուլյանմամուլը ճրաանունըխառնեցահաբեկիչկերիանուններին,Կարս այցելելիսճա այլնս չի որոնումմեզ, որողեսզիճեր Ես վերջիննեմ իմաճում,թն նա հանկարծվնասչպատճառի: կոսակցությանը է անում: Իփեկն ի՞նչպատասխանեց: որտեղէ, ինչ Կան ամաց, որ հփեկըհատակոսստասխան չի տվել Մոխթարի՝ ճոթյան ճոր առաջարկին: ԻսկՄուխթարըայդ տեղեկությանը արձագանքեց ասես դա ինչ-որյուրահատուկ էր բաքայնոլեսբազմանշանակ, ողատասխան ն Կան է, ասաց, թե ինշ ինչ ճրքագնումիր մեջ, թն ուզում որ իմանա, զգայուն, ն է հետո ավելացրեց,թե հիմաշատ է նկատ հասկացող իր ճախկինկինը:Իսկ զղջում,օր իր կյանքիճգնաժաճային ոլահինսխալէ վարվելճրահետ: անձամբ, Երբ Ստամբուլվերադառնաս, քո ձեռքով բանաստեղծությունճա: այճուննտն ասաց կերսկհանձնեսՖախիրիեն, չէ՞լհետո նրադեմքին Կայի համաձայնությունը տոանաղուց հայտնվեցողարն տխուր Շփոթճունքին, որ զգումէր զամիտի խղճահարույց արտահայտություն: Կան Մուխթարիհանդեոլ,փոխարինեց ն տհաճության խղճահարության միջն Կան տեսավ, ռր դիմացինը գրողագտնվողինչ-որգգացողություն: հանկարծ Եվ ճիցինչ-որթերթէ հանում: Քո աեռը լինեի,այդքանհանգիստման չէի գա փողոցներով,հաճույքով ատաց Մուխթարը: -

-

ամուռ»

-

-

ՕՐՀԱՆ

Կան

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՏՈՒՆԸ

թերթիվաղվահամարը, նբաձեռբիցխլեց«Սահման» քաղաքայիճ

որիներկըդեռչէրչորացել,ն միշնչովկարդաց. -

«Մաղաղ օրեր հաջողությունը», դերասանների «Հեղափոխակաճ

Կարսում», «Ընտրություններըհետաձգվեցին»,«Քաղաքացիներըգոհ են առղստամբությունից»...

ամաջիճ Հետո Մախթարի հուշումով կարդաց էջիհոդվածր ԿԱՐՍՈւՄ

ՀԱՅՏՆՎԵԼ

Է ՄԻ ԱՆԱՍՏՎԱԾ

թն այս դժվարինօրերին հհտոքրքրություն, Հաճընդհանուր Կան է անում մերքաղաքում այաղեսկոչվածբանաստեղե ինչ

Մեր թերթիհրեկվահամարը,ուր գրհլէինքաւյաղեսկոչվածբանա-

ստեղծԿայի մասին,հարուցելէ Կարսիբնակիչներիբուսնարձագանքը

խոսակցություններ ենք լսել այաղեսկոչված բանաՄենք բազմաթիվ տոճեղծ Կայիմասին,որը երեկ մեծ դերասանՍունայԴաիճին նրաընկերների բեմադրված, կողմից Ազգայինթատրոնում ժողովրդիբուռն աջակցությաձք Աթաթուրքիոգով Կարսի ժողովրդինհանգիստն խաղաղությունպղարգնած, կեսինընթերցեցիր ամհասկանային տհաճ բաճաստեղծություճերկայացման տրամադրությունը: Այդ անվաճարկված մարդու,որը, նըն փչացրեց մարդկանց Թուրքիայիցփախչելով,ահա արդենքանիտարի բնակվումէ Գերմաճիայում, լրտեսի նման հայտնվելէ ճեր միջավայրումմի այնեղիսիԺամաանսողլասելի, ն արդենշատ տարիներ իրարհոգսովն ուրաճակ,երբմեճք՝հոգովհարագաուտ արտաքին ուժերիկողմիցներքաշվելենք խությամբ աոլրող Կարսիբնակիչներս, արհեստաերկդառակությանգիրկը,երբմեր հասարակությունը եղբայրական կանորենկիսվելէ երկումասի ն սկսելբաժաւճվելկրոնին աշխարհիկկարգերի հն առել երբ կենդանության բրդերի,թուրքերին ազերիների, կողճճակիցների, է մոռանալ: մասինողնդումները, որճարդենանհրաժեշտ Նրա հայերիջարդերի հայտնվելուն ոլես հարցերծագեցիճժողովրդի մեջ: Ճի՞շտ է, որ այդ ոլոնտը, ուսումնարաերկուօր առաջ մերկայարանում հւոնդիոլելովիմամ-իչաթիբների չափիցավելի են տուրք տալիսայլնայլ ճի սաներին,ովքեր,դժբախտաբար, ասել է, «Ծս աթեիստեմ, ես չիմ եսովաւտում Ալլահին, բնույթիսադրանքներին, ն, ընդհանրբաղես, բայց ինքնաաղանություն կատարելէլ չեմ ողատրաստվում, Ալլահգոյությունչունի (ներիր,Ալլահ)»:Երբ նա ասում Է. «Մտավորականիխնէ», եննց դա՞է եվրռողական դիրըազգիսրքությանճերի մասինչարախոսելն ազատամաությումը,որիբուճ խնդիրնի վերջոԱլլահինհերքելն է: Այն, որ դու կերակրվումես գերմանականփողերով,քեզ իրավունքչի տաղիս ոտնահտրել ն աճարգելազգիհավատը:Թե՞ դու թաքցնումես քո իսկական անունը,ռրովհետն ամաչում հս, որ թուրք ես ն եվրորլացիներին հանդեսես գալիս կառլկելով՝

ՍՊԱՆՎԵԼՈՒ

ՎԱԽԸ

զանգակեղծանվամբ:Ինչողեսցավովհայտճումենճմեր խմբագրություն դժվարին ա յդ անճատովածը այս ճճանակող Արնմաւտքին հարող ընթերցողները, սերմանելու.նա ժողովրդին օրերինճերքաղաք է եկելմերմեջխառնակություն մտել է ամենաաղքատ ամենաաղքատտները թաղամասերի կոչելէ խոռվության, է ն նույճիսկհամարձակվելռտնձգությում ով կատարելԱթաթուրքինկատմամբ, Ողջ Կարսինէ հեմեզ ։ղարգնելէ այս հայրենիքը,այս Գանրառլետությունը: է «Ձյունե որ հանգրվանել տաքրքիր,թե այդ այաղես կոշված բաճասահղծը, է ինչու՞ բարեհաճելմեր քաղաք: Կարսի երիտատողարանք»հյուրանոցում, «Կա»

Ալլահին ն Մարգարեին(թող Ալլահը աստվածանարգներին, ռարդությունը ցույց կտաիրենցտեղը: օրենին ողջունինրան)մերժողներին

րուղեառաջ, երբ աճցնումէի խմբագրությանմռտով,Սարդար ասաց Մուխթարը քեյիորդիներըդեռչէին ավարտելթերթիտոլագրությունը,համակած միայնչի կիսուճ դիճացինին մարդուս ձայներանգով, ով ոչ այնմղիսի ու հիասթափությունը, բան գոհէ, որ զվարճանալու այլն, ընդհակառակը, վախնճ -

Քսան

է զտել:

զգացու ես ճեկ աճզաճուշադիրընթերմիայնակ իրենչափազանց ցեցհոդվածը: մաՄի ժամաճակ,երք Կան երազումէր գրակաճփայլունկարինրայի հետնանքով, որ ինքը կբերի ռին, ճտածում էր, որ մոդեոն նորարարության Կայինթվումէր ողատկերացումը (հիմա այդ ազգայնական թուրքական ոլոնգիա ու ն քճնծիծաղելի խղճուկ),կենթարկվիբազումհարձակուճների զանգվածային հոշակկբերենիրեն: ճաղատության,ն այդ թշնամանքնու չհասկացվածությունը իսկ արտահայտությունը, կոչվածբանաստեղծ» ՀիմաԿային խոցեց«ոեյսոդես հանդիռլում էր առաջինանգամ,թեն այդոլիսիռազմաշունչքճճադատության Կան

հայտնիէր շատ տարիներ: որ ոլետքչէ թիրախինման բացեՄուխթարընրաննախազգուշացրեց, վախըհամակեց մենակ:Սողանվելու իքացճան գաղ, ն Կայինթողեցթեյարանում

`

ն մտախոհ քայլեցմոգական Կայի ողջ էությունը:Նա դուրս եկավթեյարաճնից իջնող ձյանհսկայական նկարահանումներում ռիթմով,ասես դանդաղեցված փաթիլների ճերքո: ճահանսդը, ի սեր գաղափարի տարիներին Վաղ երիտասարդության հանուն գրածիկյաճքըզոհելը Կայի համարհոգնորկատարելաթյան բարձրա-

արարածը:Բայց յդ գայնամտտիճան էր, որին հրքնէի վիճակիէ հասնել մարդ ն ծանոթների տարերեսուն Կայինհեռու էինվանելիրընկերների սինմտքերից ու ս կզբունքների երբոմանք,անհեթեթ վտանգավոր վա աճճիտարարքները, մահանում էինկտտանքներից, ոչնչացնում մյուսներինփողոցճերում հետնելով, ժակողոողուտների էինբանկերի էիճահաբեկիչները, իսկոմանքէլ սոլանվում ճանակկամ, որ ավելիվատ է, զոհվումէինձեռքերիմեջ ողայթածինքնաշեն (դրանքհիմաչէր ընդուոումբերից:Քաղաքականհայացքներիսղաաճառռվ հիմնանում) հրկարամյաարտաքսումըԳերմանիաԿայի գիտակցությունից

ՕՐՃԱՆ

`

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

Չծ0

ն մարդկային հաանձնազոհության վորառղես դուրս մղեցքաղաքականության մատեղելիության միտքնանգամ:Երբ Գերմանիայումգտճվելուտարիներին թերթերումկարդումէր,թեորնէանհայտլրագրող սոյանվել թուրքական Էքաղաիղաճիստների կողմից), (հավանաբարքաղաքական քականշարժառիթներով ն հարգաճք՝ Կան գայրույթ էրգգումկատարվածի զոհիհանդեռդ, սակայներբեք չէր հիանումաղանվածով: է առանձնատես Եվ այնուաճենայնիվ,Խալիթ փաշային Կարաբեքիրիողողոտաների նա ողատկերացրեց, որ խուլցանկատդատի սառցաունող անցքից խաչմերուկում հրազենիփողը,որ իրենաղանելուեն այստեղ, իրենէ ճայումերնակայական թե ինչ մայթին,առա փորձեցոլատկերացնեյ, ինքըմահանայուէ ձյունածածկ Շատ են գրելու ստամբուլյանթերթերը: հավանականէ, ռր ճահանգաոլետի ու ՀԱՎ-իտեղական դեողքիճն անհարկիհնչեղություն մարմիննձրը զրասենյակն ն թաքցնելունողատակով կքողարկեն չեադորգդելուիրենցմեղավորությունը քաղաքականոլատճառը,իսկ ստաճբուլյան լրագրողները, իր քաաղաճության իր մահվաճ նաստեղծլինելո անտեսելով,գուցետղագրեն հաղորդագրություն Աճգամեթձբարեկամբանատոեղծներն բայց գուցեն չտոլագրեն: վերաբերյադ, ու «Զումհուրինթի» աշխատակիցները փորձենճերկայացնելիրողությանքաենթատեքառը, դա կճվազեցնի իրբամատռեղծությունների գնահատղաքական մանընվիրվածհրառլարակմանարժեքը(ո՞վ կգրի այդ հոդվածը`Ֆախի՞րը, էջում,որը սովորաՕրհա՞նը): Բայցգուցեիրմահվանլուրք զետեղենմշակույթի քար ոչ ոք չի կարդում: ԵթեՀանս Գանսեն անվաճբլրագրողը, իրոք,գոյություն Անենար,ն Կան, իրոք,ծանոթլիներճրահետ, գուցե«Ֆրաճկֆուրտեր ռունդշաուն» տոլագրերհոդվածԿայիստեղծագործության ն մահվանվերաբերյալ,բայց Ռրոլեստիոփանք արնմտյան ոչ մի այլ հանդեսչէրանդրադառնա այդ փաստին: Կան փորձեցսղատկերացնել, որ իր քառաստեղծությունները կթարգմանվեն ն կտողագրվեն գերմաներեն «Ակցեռճ»հանդեսում,բայց առավելհստակղառոոր հիմաայստեղ՝«Սահման» քաղաքային թերթումտոլագիվածհողկերացրեց, ու վածիողատճառով սոլանվելն այդոըեսմահանաղը նշանակումէ այն, ինչին ասում եճ «խեղդվելսեփականկղանքիմեջ», ն վախենումէր ոչ թե մահիցընդձանրառյես, այլ այս ողլահին մահանալուց,երբ ի հայտ է եկել Իփեկի հնտ Ֆրանկֆուրտում երջանիկկյանքովառղրելուհույս: Եվ դարձյալ նրաաչքիներնացինմի շարք գրողներ, ովքերվերջինտարիներինադանվելէինքաղաքական իպամիստների գնդակներից. Կային միաճիտ թվաց (թեն սրտումզգաց սեր, որի ոլատճառով աչքերում արտասուք հայտնվեց) ոլոզիտիվիզմի հետնորդմի նախկինքարոզչիոգնորությունը, ով, ձետագայումաթեիտտ դառնալով,ձգտումէր մատնացույց աճել Ղուրանի «նշռադատված հատվածները» (նրան աղանճել էինթիկունքիցգլխինկրակելով).մի զլիավորխմբագրի զայրույթը, ով կարճառոտհոդվածներում հեգնանու էր քով արտահայտվում գլխաշորովաղջիկների չադրայավորկանանց հաայեին՝ ճրաճց համեմատելով«չեչեճ այրիների»հետ (նրան աղանելէին առավոտյանվ̀արորդիհետ). կամ քիչ հայտնիմի լրագրողի համառությունը,

ՍՊԱՆՎԵԼՈՒ

ՎԱԽԸ

ով աղացուցումէր թուրք իպամիտոներիկառղըԻրանի հեա (ճա ոլայթեցիր մեքենայիմեջ): Երան վրդովում էր ոչ թե այն, որ արեմտյանն ստամբուլյան ե մտավորականների մամուլինբնավչէրհուզումայդ բոցաշունչլրագրողների կյանքը,որոնց աղանումէիճ գավառականհեռավորքաղաքներիծայրամասայինփողոցներում տարբերառիթներով,բայց նույն ոդատճառով:Նրան ցավ մոռանում Էրանմչակույթը,որը կարճժաճանճակ անցիստղառ էրոլատճառում Ու մի օր ձա աողշահար հայտ հանգամանքներում սողանված իր նվիրյալներին: թեիճչ խելամիտարարք կլինիորա աճկյուն հեռանալնու այճաեդ գիտակցեց,

երջանկությունըորոնելը: իրանձնական «Սահման» քաղաքանա Երբ մոտեցավ Ֆաիքբեյիողողոտայում գաճվող տեսավ,որ վաղվաթերթնարդենհանելն կառդուկով յին թերթիխմբագրությանը, եմ դրել ցուցափեդկիտ̀սռույցներիցմաքրածանկյունում: Նա նս մեկ անգամ իրենվերսւբերողհոդվածնու ներսմտավ:Սարդարբեյիավագ վերընթերցեց էրտողագրված թերթերիմի մասը:Որոլեսզիիրեն ռրդինճեյլոնեթելովկառդում ու Կան թափավեցձյունը: նկատեն, հանեցգլխարկն ուսերինթիթփացնելով՝ Պայըս այտոհղ չէ,- սաց Սարդար բեյի կրտմհր որդին, դրի ներս մատվ՝մեքենանմրբելուփալառսը ձեռքին:-Թեյ ուզու՞մեք: Ո՞վէ վաղվահամարումիմ ճասինհռդվածգրել: Ձեր ճասինհոդվա՞ծ կա, հդնքերըխոժոռելով՝ասաց կրտսերաղան: ն ինքնագոհտեսքովասաց ավագը,որը -Կա,- բարեհամբույրժոլտաղով հայրս եղբորնճան տռուզ շուրթերուներ,-այս համարիբոլոր հոդվածները է գրել: Կան, առլա Եթե դուք առավոտյանտարածեքայս թերթը,-ասաց մի ինձհամարշատ վուո կլինի: ոլսհ հառղաղեց,-Ինչու՞,-հարցրեցավագտղան: Նա շատ փափուկմաշկնչսփազանց անմեղհայացքուներ,ն անհնարէրհավատալ,ռր ընդունակԷ կեղծիքի: Կաճ հասկացավ, որ եթե բարեհոգի տեսքով,երեխայինճան հասարակ -

:

-

-

-

-

ու

արզունակ հարցերտա, կկարողանաճրանցիցիմաճաղամեն իճ»: Այդոլես

Կանջլառլինդտղաներից իմացավ,որ թերթըկանխիկվճարովգնումեն միայն Մուխթարբեյը,տղան,որինուղարկումԷ «Հայրենիք»կուսակցության տեղան կանգրասենյակը, գրականության թոշակառուուսուցչուհի Նուրին խաճումը, է այցելումաճեն օր, իմացավ,որ եթե ճանառլարհները բաց ով խմբագրություն են են լինում,թերթերը ն հանձնում Ստամբուլ Անկարաուղարկելուհամար սղվհետ կճնաճ առբուսիվարորդին, իսկայխօրվա թերթերըերեկվաճի կառլոցների այստեղմինչն ճանառլարհներըքացվեն,իսկ մնացյալ տդաքանակը վաղն առավոտերկուեղբայիները կտարածենԿարսում,ն հթե իրենցհայրըցաճկանա, առա այդ դեոլքում,իհարկե,իրենքկկարողանան մինչնեբեկոառղագրել թերթիմորքանակ,սակայնիրենց հայրըքիչ առաջ դուրս է եկելխմբագրություզիցն ընթրիքինտուն չի գալու: Անելով,որ թեյ խմելուժամաճակչունի,Կան վերցրեցթերթնու դուրս ն սդաճիչգիշերվանընդառաջ: եկավԳարսիսառնաշունչ հանգտոացրեց Կային, ն երբ Աճհոգն անմեղտղաճերիտեսքը միփոքր

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

ինչ-ռրտարքայլումէր դանդաղիջնողփաթիլներիմիջով,մեղավորության օրիճակզգացումովակամահարցրեցինքնիրեն` արդյո՞քշատ չի վախենում: նա

գրողներից փայլատակեցմիտք, որ այն տարաբախտ Ռտպեղի խորքերում են շատերը,ովքերգնդակ ստացելկրծքներինկամգյխճերին,կամհիացածերկողմից ուղարկվածքաղցրավենիքիտուփերով ոլայթուցիկի կրողագուների են եղելհրաժեշտ տալ յս աշառատնեա"զով՝ ոլայթելեն, տոխոլված ծանրոցներ ն խիզախության ճույճ ծուխարհին,որովհետնհայտնվելէինհողարտության ղակում: Օրինակ` բաճաստեղծՆուրէղդինը, որը չէր հետաքրքրվում նման ՒրԵվրուղայիառջն,երբնրա՝ կրոնին արվեստհարհարցերովն խոնարհվում անմիտհոդվածր,որգրել էր ցերիննվիրվածկիսովչափգիտական, կիսով չափ է ն «ճա մեր կրոնը» անարգել բնութագրմաճը տարիներառաջ, աղճատված թերթերիցմեկում,սոսկ այն որստճառով,որ իրեն տողագրվեց իպամիաոական վախկոտ չհամարեն, նճա սկսեց կրքոտ կրկնել իր ճախկին մտքերի, ն ջերմողաշտողանությանը քեճալական հայացքներիհամարզինվորականների մաճույր, ուռճացնելով(ինչը, ի դե, դուր էր գալիս արժանացածաշխարհիկ իսկ մի առավոտպայթեցնրա ճրուն), դա վերածեցհերոսականչղատմության, ն այնոլես բզկտեցճրա ոլոլիէթիլենձ փաթեթը մեքենայիառջնիաճիվիծկառդած ու հուղարկավորության ցուցադրական մարմինը,որ մերձավորներճ թափորը ստիռլված էին ընթանայ դատարկ դագաղի եւոնից: Թուրքական թերթերի որ աչքի էր տնցկացմնում վերջին էջհրիաննշան,անկիրքհրառղարակումներից, Կան Երանկֆուրտի գրադարանում, գիտեր,որ ճախկինձախամեա լրագրողու ճերին,ովքերվախկոտերնալուցխրտճնելով միաժամաճակ երազելով,թե «զուզն ՍալմանՌուշդիի նման ես լ արժանանամողջ աշխարհիուշւսդրությանը», կուլ են գնում նման սադրաճքներին, ինչես ճան մատերիալիտտ բժիշկաղաճելուհաճարգավաուսկան մերինու կիոնիհավակնոտ քննադատներին ու փոքրիկքաղաքներում ոչ միայն մեծ քաղաքներում կիրառվողխորամանկ ռումքի,այլն ատրճանակիօգնությաճչեճ դիմում.մոլեգբարդ կառուցվածքի ճած երիտասարդիպամիստները մի խուլ փոդոցումնրանց ոլարզաոլեսխեղեն դում մերկձեռքերովկամմորթում: Ճգնելովկռդմճորոշվել,թե «Սահման» քաղաքային թերթումոողատասխան հրառարակմամբ հանդեսգալու հնարավոէ դեռդքում որ րության իճչկարելի ասել, ն՛զնդակշստաճաճակատին,ն՛ արժաճառղատվությունը կարողանամ ոլահոլանել («Ես աթեիստ եմ, բայց, իհարկե, Մարզգարեին չեմ վիրավորել» կամ՝«Ես հավատացյող չեճ, բայց հավատացյալնա ճերինհարգումեմ»), քայլումէր ձյունածածկ փողոցովե հանկարծթիկունքից ձյունըճեղքելովմոտեցողոտնաձայնլսեց: Կան ցնցվեց Խ ետ ճայեց: Անցորդը ավտոբուտային ընկերության որին նախորդ երեԿան մտածեց,թե ահա այս ճարդը կոյանԳերառղատիվ Շեյխիկացարանում: կարող է վկայել,որ ինքըաթեիստչէ, ն ամաչեցայդ մտքից: Խոշոր փաթիլներովիջնողձյանգեղեցկությունից առղլշահար, որը հան նույնիսկսովորական դորգումէրմոգական ինչ-որբանանընդհատ վերառլրեճա լու զգացողություն, իջնումէր Աթաթուրքիոլողոտայով՝քայլերն դանդաղ

տնօրենն էր, տեսել էր

ՍՊԱՆՎԵԼՈՒ

ՎԱԽԸ

ավելի դանդաղեցնելովմայթերի սառցառյատ անկյուններում:Հետագա ճա կհարցնի իրեն,թե տխուրբացիկներինման, որոնքհճարավոր տարիներին չէ մոռաճովերբեք,ինչո՞ւէ իր հիշողության մեջ անվերջողահոլանումԿարսի ձյուներիգեղեցկությունը, տեսարաճները, որոնքաչքին ընկելէին, երբվեր ու վարանելովզբոսնումէր ձյունածածկ փոդոցներով (մինչերեքերեխա,ճերքնից սահգակճները քաշելով,բարձրանում էիճ վեր, «Այդին» լուսանկարչատան մութ

ցուցափեղկերում արտացոլվում էրԿարսիմիակլուսացույցիկանաչլույսը): Կարիճախկիճն արհետոանոցի դռանը,որը Սունայրվերածելէրշտաբի, ն Երբ քիվիտակ կաճգնածէիներկուժամաողահ մի զինվորականբեռնատար: ձյունիցոլատսողարվողզինվորներինԿան տոիոլվածմի բանիանգամասաց, թեցանկանումէ տեսնելՍունային,ճրաճխնդրեցինճեռու քաշվել,ասես մի կողմէինվոնդումգյուղիցզլխավորշտաբիոլետինխնդրագիր ներկայացնելու եկածմի խեղճ գյուղացու: Իսկ ճա անընդհատմտածում էր, թե ինչոլեստեստի Սունայինն խնդրիարգելելթերթիտարածումը: Ճուզմունքըն զայրույթը, որ ճրան որատնցդրանիցհետո, ոլետքէ Նա ուզեցձյուների գնահատել՝ նկատիունենալովայդ հիասթաոիությունը: ճիջովվազքովհասնելհյուրանոց,սակայնդեռչէր հասելառաջինխաչմերուկ, երը հայտնվեցիր ճախկոդմումգտնվող«Միասնություն» թեյարանում,ուր մտճում ն հայելու միջնդրվածսեղանիմուտ ձինթերթկարդալու:Նա նստեցվառարանի ն գրեց«Մոլանվել,ճահանալ»վերնագրով բանասատեղեությունը: Այդ բաճաստեղծությունը,որի գլխավորասելիքը,ոստ Կայի գրառումն երնակայուԷ վեցաթնփաթիլիհիշողության ների,վախնէր, նա տեղադրելու է մարգարեությունը, թյանբյուրեղներիմիջն ու խոնարհլռությամբշրջանցելու ռրնանթեղվածէր այճտեղ:

Բանսոռոոհղծությունն ավարտելյովԿ̀ան դուրս հկավ «Միսաճություն» ն թեյարանից երբհասավ«Չյունեաողարանք» հյուրանոց,ութնանցէրքսան: Նա կետվեց ու սկսեցճայել փողոցի ն վարդագույն «Կ» մահճակալին լամողերի տառիցոլքերիճերքոհրկնքիցիջնողխոշորփաթիլճերինու ծրագրերկազմելով, թհ ինչքաներջանիկեն լինեղուինքճու ԻփեկըԳերմանիայում, ջարացհանգւռուտեսնեցնելհռգուխռովքը: Տասըրոռդեանց, համակվելով Իփեկինանհառրաղ նա ու լու անդիմադրելի ցանկությամբ, իջավճերքն տեսավ,որ քուրդ աղասուհի սեղանի Զահիդենառդուրովլի կաթսանդնումէ ինչ-որհյուրիընկերակցությամբ շուրջ նստած

տանտերերիառջն,ն ցնծությամբճկատեց,թե ինչ հրաշալիփայլ

արձակումԻփեկիշագանակագույն վարսերը:Երբ ճա ճտտեց այնտեղ,ուր առաջարկեցին, Իփեկիկողքին,մի ոլահհոլարտությամբ զգաց, որ սեղանի շուրջ են ն ն գտնվողները` բոլռրը, տեղյակ իր Իփեկիսիրուն, նկատեց,որ իր դիմադ ճտռած հյուրը«Սահման» քաղաքային թերթիխմբազիր Սարդարբեյնէ: Սարդարբեյնայմոլեսբարեկամաբար ճղտացնրածն սեղմեցձեռքը, որ Կան մի ակճթարթկասկածեցգրողանում գտճվողթերթումկարդացածիիսկութասը, ուր առդուր լցրին, ն սեղանիտակձեռքըդրեցիր թյաճը:Կան ողարզեց ն ականջին կողմհակվածԻփեկիձեռքին, զգաց ճրաբույրնու ներկայությանը են

ՕԾՐՃԱՆ ՓԱՄՈՒԻՔ

/ ՁՑՈԻՆԸ

Աոլա ճրա շշնջաց,որ, գավռք,Լաջիվերթիմասինոչինչ չի կարողացելիճանսգց: ն Քա նստած հայացքին, Քադիֆեի հայացքըհանդիողեցՍարդուրբեյի կողքին Է հաղորդել գլխիընկավ,որ այդ կարճոյահինԻփեկըհասցրել տեղեկությունը ն ռակայն,այնուամենայնիվ, ճրամ: Քաղիֆեն լի էր ցատամով ընդվզգումով, տեղիունեցածհավաքի կարողաճումէր լուռ հանդուրժել«Սսիա» հյուրանոցում 1Ժուրգուտ բեչճ ասաց, որ ողջ հավաքը վերաբերյալհնչող դժգոհությունները: ն իհարկե,տեղյակէ աճեն ինչից: էր, ոտաիկանությունը, տադրանք Սակայն ես բնավ չեմ զղջում, որ մասնակցելեճ ւսյդ ղատմական հավաքին,-ասաց ճա:- Ես ուրախհմ, որ իմ աչքով տեսա, թե ինչ ցածր Է քաղահումքիմակարդամարդկային քականությամբ զբաղվողտարեցն երիտասարդ ն թշվառներիհետ կը Կարսում:Ես հասկացա,որ այս ախմարավարաների զբաղվել: Այդ հավաքի ժամանակ, որին աճհնար է քաղաքականությամբ մասնակցելեմ ոազմականհեղաշրջման դեմ հանդես գալու ճղատակով,ես են զինվորականները, որ Կարսիաողագան չեն զգացի,թեինչ ճիշտն իրավացի Ես դիմումեմ բռլռրիդու ճախն առաջ Քադիվստահելայդ ավազակներին: զբաղվելընս մեկ ֆեին,հորդորելով,որ մինչ այս երկրումքաղաքականությամբ -

անգամմտածեք:

էր

Կայի նառելուց անցել ավելիբանքսանըռոլե,այդ ընթացքում սեղանի էրմիայնմշտառղես միացվածհեռուսշուրջ լռությունէրտիրում,որը խախտում հաասաց, որ իրդեմ հոդվածեմ գրել, ու գրորանից տացույցը, ն Յա վերջաոռլես թերթը` ցույց տվեց ճերկանհրին: նելով«Սահման» քաղաքային

ԵԽսնոլյնոլեսուզում էի հայտնելայդ մասին, սակայնչէի համճարձակվում,ռրովհեանդուք ինձ ճիշտչեք հասկանան կվիրավորվեք,-ասաց -

Սարդարբեյը:

Սարդար, Սարդար,ու՞միցն ի՞նչ հրաման ես ստացելդարձյալ,հարցրեցԹուրգուտբեյը:-Ամոթչե՞սզգումմերհյուրիառջն:Տվեք, թող ինքնէլ -

բարձրաձայն կարդաիր գրած բարբաջանքը: -Եւսուզում եմ, որդուքիմանաք,ես չեմ հավատում իմ գրածոչ մի բառի,Կայի ճյարզածթերթըվերցնելով՝ասաց Սարդարբեյը:- Եթե մտածեք,որ հս եմ, ինձվիրավորանք դրանհավատում կհասգնեք: Իսկդու, (Թուրգուտբեյ, քացատրիրնրան,որ բնավլ անձնականհարցշէ, երբ լրագրողը ԿարսումԿաիոլված է այսոլիսիողաստվիրված հոդվածներգրել: է տտանում ճահանգառլետի Սարդարըմիշտհաճձնարարություններ ն գրասենյակից միշաորնէճեկի վրա ցեխշոլրտում,- ասաց Թուրգուտ բեյը:Պռողա,կարդա,տեսնենքհիմւս ինշ ես դուրս տվել: -

Բայցեսոչ մի բանիչեմ հավատում,-հոարտությամբ ասաց Սարդար բեյը»-մերընթերցողը չի հավատա:Ուտոիվախենալու ճույնողես կարիքբնավ շկա: Որոշ տեղերում ծաղրական ու դրաձատիկականշեշտադրումներ ն ծիծաղելով` կատարելով Սարդարբեյըկարդացհոդվածը: տեսնում -Ինչոլես եճք,վախեճալու բանչկա,- ավարտելով՝ ասաց նա: -

ՍՊԱՆՎԵԼՈՒ

ՎԱԽԸ

Դուք աթեի՞ստ նք,- հարցրեցԿային Թուրգուտ բեյը:

-

Հայրիկ,հարցըդա չէ,- զայրույթովատաց Իփեկը,-հթե այս թերթըտարածվի,վաղըԳրամփողոցումկսոլանեն: Ոչինչէլչի լինի, տիկիճ,-ասաց Սարդարբեյը:- Կարսի բոլոր քաղաքաձերբակալելեմ,բոլոր հետադեմճերիներեկ զիմվորճերը կանիտամիտոներին, նա շրջվեց դեոլի Կան,- Ձեր աչքերիցկռահումեմ, որ չեք վիրավորվումն ես շատ բարձըր եմ գնահատում Ինձ ձերարվեստըն մարդկայնությունը: իմազեք՝ չ ափանիշներով, համաղատասխաճում եվրուղական ո րոնք բմավչին միդատեք ովքերԿարսումլինելիս կկարծեն,թե Եվձերիրականությանը:Ճիմարներին, են մի խուլ անկյունում ն ճոռանում: են, այտոեղերեքօրումաղանում րուղայում է: Թուրգուտ բեյին դա բաջ հայտնի Արնելյաճ Անատոլիայի ճաճուլը չափազանցծանըկացությանմեջ Է: Կարսիշարքայինքաղաքացիներըմերթերթըչեն հասեն միայն ոլետական գնումն չեն կարդում:Իմ թերթըբաժանորդագրվում տատությունները: Եվ, իհարկե,մենք շարունակելուենք հայտնելայճոլիսի տեղեկություններ, ինչոիսիք ցանկանում են իմանալ մեր բաժանորդները: ամենուր,ճույնիսկԱմերիկայում,թերթերընախն առաջ հաղորդում Աշխարհում եճ այնոլիսիտեղեկություններ, որոնքհետաքիքիումեն իիննց ընթերցողներին: է ստահոդհրդված,կեղծհոդված,առլա աշԵթե ընթերցողը ձեզնիցսողասում խարհումոչ ոք չի գրի ճշմարիտ հոդված,չի նվազեցնիթերթիվաճառքը:Եթե հանուն ինչի՞գրեմճշմարիւոհոդալո դա ճոլաստումԷ իմ թերթիվաճառքին, էլ մեզթույլ ված:Բացիայդ՝ ոստիկանությունն չիտալիսգրել ճշմարտությունը: Աճկարայումն Ստամբուլումունենքկարսեցիհարյուր հիսուն ընթերցող:Եվ գովաբանում, նրանցարժանիքները, շսոռ հնք գրում նրանցմասին,ուռճացնում եճ ն են հասելայնտեղ,ինչ հարուատ այլն: Որոդեսզի թեինչհաջողությունների մերթերթին:Այո, այդ ստիցհեստ նրանք նրաճքշարունակեն բաժանորդագրվել է,- ավարտեց սկսումեն հավատալիրենքիրենց,տսկայնդա այլ խոսակցություն նան ծիծաղեց: Առա, ո՞վէ ոսոովիրելհոդվածը,-բացականչեց Թուրգուտբեյը: լրագրությանամենագլխավոր Պարոն, հայտնի է, որ եվրոռղական օրենքըտեղեկատվության աղբյուրիգաղտնիություննէ: -Իմ ղդումտրերը հարգումեն մեր հյուրին,սիրում,-աւաոյ (Թուրգուտբեյը:Եթե դու վաղըայս թերթըտարածես,նրանքքեզ երբեքչեն ների:Իսկ եթեշարիաթիթանձրամիա սոյանենմեր հյուրին,մի՞թեդու ողատասկողմճակիցները -

-

-

-

խանոռովությունչես զգա:

Կային դիմեցՍարդարբեյը:-Եթե Դուք շա՞տեքվոխենում,-ժոլտալով եք, վաղըընդհանրառլես փողոցմիելեք: այդքանվախենում թերթը դուրս չգա,ասաց Թուրգուտբեյը,-թերթը Ընդհակառակը, թող ճի տարածիր: -Դա կվիրավորի բաժանորդներին: Լավ,- անբացատրելիներշնչանքովբացականչեց(Ժուրգուտբեյը,է հոդվածը:Իսկ մնացյալ տողաքաճակը տուր թերթը նրան, ով ողատվիրել -

-

-

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

նորից՝հաճելովայդ սադրիչ հրատարակիր ն սուռ հոդվածըժերհյուրիմասին: այդ միտքը: Իփեկճու Քագիֆենողաշտոլանեցին է ինձհողարտություն -Այն, որ իմ թերթըընդունվում այաղիսիլրջությամբ, ասաց Մարդարբեյը,- բայց այդ դեոլքումհարց է ծազում.իսկ դատճառում,է լրացուցիչծախսերը: ո՞վ փակելունորհրատարակության ընթրիքիկհրավիրի«Կանաչ Պայըս ճի առիթովձեզն ձերորդիներին

է

-

ասաց Իփեկը: երկիր»խորտկարան,Եթե դուք էլ կգաբ,համաձայնեմ,- ասաց Սարդար բեյր,- երբ ճանաազատվենք:Քադիֆեխանումը ոլարհներըբացվեն,ն այս դերասաններից եք հեղաշրջումըղաշտոլանող նույնոլեսթող գա: Քադիֆեխանում,դուք կարո՞ղ համար, որը գրելու եմ, որողեսզի անել այն հրառղարակման հայտարարություն հետո բաց մնացած հանելուց տեղը: ճվիրվածհոդվածը փակեճմերբարեկամին դա չատ դուր կգա: Մեր ընթերցողներին Չի անի, համաձայճի,ասաց Թուրգուտբե)յը,-մի՞թեդու իմ դստերը չի -

-

ես ճանաչում: կագմակերՔադիֆեխանում,դուք կարո՞ղեք ասել, որ դերասանների է հետռ թիվը: Կարսումնվազել ինքնաաղանությունների ոլած հեղաշրջումից Դա ճույնոլեսշատ դուր կգա մեր ըճթերցողներին: Բացի այդ՝ դուք նույնոլես կ անանց ինքճասոդանությանը: էիք մահմեդական դեմ իմա դեմչեմ,- կտրեցՔադիֆեն: Բայց ճի՞թե այդոլիսովչեք հայանվի աթեիստիդերում:- պսաց Սարդարբեյը ն փորձեցգարգացնելզրույցիճոր թեմա, սակայնբավականողուճեցավն հասկացսոլ,որ սեղանիշուրջ ճառածներըանբարջախոհությում են նայումիրեճ։ յազկաճությամբ նա: Լավ, խոսք եմտալիս,որթերթիայս համարը չեմաարածի,ասաց -

-

-

-

-

կղատրատոեք: Նոր տարբերա՞կ

առաջ: Ախտեղիցգճալուցհետո ն տուն գնաղուց Շնորհակալենք,-ասագ Իփեկը: տարօրինակլռություն:Կային դա դուր եկավ:Շատ Իջավ երկարատն, տարիների վեր առաջինանգամ Աա իրեն զգաց որոլեսմի ընտանիքիանդամ. է մեկ ընդհաՆա: հասկանում էր, որ այն,ինչ կոչվումէ ընտանիք, խարսխված -

-

ու խոչրնդռտներին ի հեճակս,նույնիսկ նուրիմասնիկըլինելով,արգելքներին իթ անձնական գիծրվարելուբավականության վրա,ն ցավումէր, կաճա-ակամւա, որ կյանքում բաց Է թողելայդ հնարավորությունը: Կարո՞ղէ ինքը Իփելկիհետ նա երջանկություն չէր որոնում:Նա երջանիկլինելմինչնկյանքիվերջը:Բայց հետո: Նույնիսկկարելիէ ասել,որ նա դա հասկացավ օղու հրրորդբաժակից կտարառլերջանկությանը: Կարնորըայդ անհույս միաս» ճախառլատվությունը ճությունըարարելնէր: Կարնորըերկուանձանցմիասնությունստեղծելնէր, որը կունենարմնացյալաշխարհի սահմաններից անդին:Նա զգումէր, գոյություն Է անընդմեջսեր անելովԻփեկի որ ի վիճակի ստեղծելդա՝ աճիսներշարապճակ հեւո: Կային անհավաճական հրջաճկությունէր ողարգեում այն, որ այդ հրեկո

ԱՊԱՆՎԵԼՌՈԻ

ՎԱԽԸ

ինքը ճատած է երկու գեղեցկուհիքույրերի հետ, որոնցիցմեկին տիրել է, նրանցմերձությունը, մաշկինրբությունը, վստահլինել, ռր երեկոյան, ըճբոշխնել տուն վերադառնաս, միայմակչես լինի, հավատալ, որ թերթըչեն տարածի, երբ ե այդ ամենիմեջ զգալ մարմնական երջանկության խոտղուն: Պոգուն տիրող անպարփակերջանկությանողատճառովճա սեղանի ու շշուկները ընկայումՒրոչ թեորոլեսդժբախտուշուրջ հնչող դատմություններն իրականպատմություններ, այլ որոդես հին,սարսափելիհեքիաթի դրթյունների Խ ոհանոցում աշխատող տ ղաներից մեկը վազներ: Զահիդեինողատմել էր, որ ֆուտբոլիմարզադաշտում,ուր երնումէին ձյանտակթաղվածդարոլասներիմիողջ օրը միտումնավոր այն կեսը, կուտակելեճ մձձ թվովձերբակալվածներ, ե, ավելիլավկլիճի, նրանքցրտահարվեն սահելսառնամանիքի մահանան, ե ինչողեսլսել է, մյուսներիմեջ սարսափտարածելունղատակով են տեղում`հանդերձարանի ռճանցգնդակահարել ձերբակալվածներից դիմաց: ն Դ. Դեճիրբոլի ճրահամախոհների կողմիցողջ օրը քաղաքումսաճճազերծված ականատեսները գուցեն խտացնումէին գույները,բայց պատահաբեկչության է կատարվել մում էին, որ հարձակում «Միջագետք»ընկերությաճվրա, ուր քուրդ ն գրակազբաղվում ժին«բանահյուսություն երիտասարդազզայնականները կ ճոթյան»ուսումնճասիրությամբ, քանիոր այնտեդոչ ոքիչէինգտել,դաժաճան քար ծեեելէին ծերոլահակին,որը քաղաքականությամճբ չէր հետաքրքրվում թե) էրմատակարարում«բանահյուսության»սիրահարներին, երբեմն ընդամենը նան գիշերումշենքում: Երկու վարսավիր ն մի գործազուրկ, որոնց կասկածել էին,թե Աթաթուրքի անվանգործարարկենտրոնի առջնտեղադրված Սթաթուրն են ն քիարձանիվրա ներկ կեղտաջութ լցրել,վեցամիսառաջ հարցաքննվել ազատ էին արձակվել: Բայց այս աճգամ՝ դղջ գիշեր խոշտանգվելուցհետո, ճրանք հանձն էին առել ոչ միայն այդ հանցանքը, այլն խոստովանելէին Աթաթուրքի գաղափարների ղեմ ուղղվածայլ թշնամական գործողություններ ԹՌուրճով ջարդելենճարհեստագործատեխնիկական ուսումնարանի դոանըտեղադրվածԱթաթուրքիարձաճիքիթը, անոլարկեշտմակագրություններ արել «Տառնհիճգաթոռ» սրճարանիոլսռոինկախվածԱթաթուրքիողատկերով ազդագրիվրա, մտադիրեն եղել կացկովավերելԱթաթուրքի արձանը,որը գանվումէ տեղականիշխանությունների վարչականշենքիդիճաց): Թատերական հհտր ԻՄալիթփաշայիոդողումայի հնղաշրջամից տներիոյատերինլոզունգներ գրելումեղադրանքով կասկածվողերկուքուրդ որատաճիներից մեկինաղանել ե ծեծելմինչնգիտակցությունը էին,իսկմյուսինձերբակալել կորցնելը,իսկերբ գործազուրկերիտասարդը,որին տարել էինողատերի լոզումգներըմաքրելու, փախուստի էր դիմել, կրակել էին ճրաոտքերին:Բոլորին, ովքերանոզարկեշտ ն դհրասանների խոսքեր էինասում զինվորականների հասցեին,ե ճրանգ,ռվքերանհիմնբամբասանքներէինտարածում,ձերբակալում էինթերսրանճներում ն սիճարաններում վխտացողմատնիչճների ցուցումով,սակայն,այնուամենայնիվ,շրջումէինանհավաճական թանակաթյամբ աճհավառալիբաճբասանքճեր, ինչոլեսառձոռաբար լիճում է, Երքմոլեգինու աճկասելիտարածվումէ

տակ, որոլեսզի

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈԻՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

ԻՄռսում էիներիտասարդ քրդերիմասին,ովքեր աղետնու հանցագործությունը: իրենցձեռքերիմեջ ճռճակէին ոլայթեցնումն մահանում,գլխաշորկաողող աղէինլինում, կամդիջիկներիմասին,ովքերի բողոք հեղաշրջման՝ինքնուոյան էինստիոլելկանգառնել մասին,որինկարողացել ճաճիտովլի բեռնատարի ոտոիկանաճիայն այճ ժամանակ,երբարդենմոտեցելէրԻճյոնյուողողոտայի կաճղահակակետին: Կան առաջներում լի բեռնատարներ էրլսել դիմամիտով ճույնողես շատ մասին,այդ իսկողատճառով դրնէբանովչզբաղողայթեցնող մահարլարաճերի բնավուշադրությունչդարձնելով՝ողջ երեկոհաճ» վելով ն խոսակցություններին զիտոմատելէր Իփեկիկողքին: Ուշ երեկոյան,ձիբՍարդարբեյիգնալուցհետո (Թուրգուտբեյնու ճիտ Կայիմտքով դուստրերը նույնոլեսվեր կացան,որ գնանիրենցճնջարանները, մոտ: անցավ Իփեկինառաջարկելգալ իր Բայց որոլեսյի հանկարծակիմերժումըչխաթարիերջանկությանզգացողությունը, նա սենյակիցդուրս եկավ՝ Իփեկիկողմչնայելովանգամ:

5-4

Գէ՞

ոռ

Ջադիֆեմ

չի համաձայնի

Միջնորդը

Դառրուհանից փողոցճայելով՝Կաճ ճի սիգարետծխեց:Ձյունն արդեն ղադարելէր. ձյունածածկ ամայի փողոցներում,լամողերիտարտամցոլբերի էր, ներարկուլանդորը:Կան հրաշալիհասկանում ճերքոիջելէր խաղաղություն ոչ թն ձյանգեղեցկությունը բուճոդատճառը որ իրենհամակածխաղաղության զգացողությունը:Բացի այդ՝ այստեղ՝ԲԹուրքիաէ, այլ սիրո ն երջանկության Էրհաղորդումճան այն, որ շրջառղատված յում,նրանխաղաղություն է իր նման, ճա Եվ այնքաներջանիկէր, որ ինքն մարդկանցով: իրեննմանվողբազմաթիվ

իրեն խոստովանեց,թե խաղադության գգացողությունը ուժգնանում է այգ որ ի հայտ էրգալիս հանդեոլգերազանցության գոհունակությունից, ճարդկանց ն Ստաճբուլից: որովհեանինքըեկելէ Գերճաճիայից ինքնաբերաբար. ն Կան իրառջնտեսնելով Իփեկին: Դուռը թակեցին, շանթահարվեց՝ Իփեկը: կարողանում -Եսչեմ քնել, անդադար մապծում եմ քոմասին,ասաց Կան իսկույնկռահեց,որ (Թուրգուտ բեյի ներկայություննանտեսելով՝ ցավն գիրկնառնելԻփեկին... ճիմյանցսիրելուեն ողջ գիշեր.չզգսզ սողասման ռր կա անհավատալիէր: Մինչ նրանքմիասինէինողջ գիշեր,Կան հասկացավ, ու ն օրս իր ումեցածսիրային կենսական անդինմիվայր, մինչ հրջանկությունից ճանաչել ժամանակիցն փորձըբավարարչէ, որ կարողանազգացողությամբ մոլեգինսիրուցվերայդ վայրը:Կյանքումառաջինանգամէր ճա այդքանխաորոնք ոլատղաղ: Նա մոռացությանէր մատնելկրքահարույցողատկերները, սեր էր անում այլ երք առաջներում հիշողության անկյուններում, ուներ րաստի ն ֆիլմերիցփոխահետ, մոռացության էր մատնելողոոնոհանդեսներից կաճանց Երբ ճրա ճարմինըսիրումէր Իփեկին,հոգումմեղեդի ռյալ ցանկությունները: հնչեց.մինչ այդ ճա չգիտեր, ռր այն անթեղվածէ իր մեջ, ն գործումէր այդ ձայնի ոդարուրում էր նինջ,տեսնում էր, որ վաՆրան հաճախակի ճերդաշնակությամբ: երանավետ տրամազումէ հրազում,ուր իշխումէր ամառայինարձակուրդների Է աճհատնում անմահ տեսնում ճաշակում է, մի խնձոր էր,որ դրություն,որ ինքը ն զգալով Իփեկիխնձորաքույր, հրաբորբմաշկի հոյուգահավեժինքնաթիռում մոտ տարածությունից, գուփողոցիիամոլերի էրն չափազանց մը՝ արթնանում ն ներքոնայումԻփեկիաչքերին, տեսնելով, ճատ-դեղիճ գոլքերիուձյունալույսի ենճ որ կիճը արթնացելու անձայննայումէ իրեն,զգումէր, որ իրենքողառկած ն նման, այդ ծանծաղուտումկողթ-կողքիհանգառացողերկու կետաձկճերի միահյուսվածեն: ոլահինտեսավման, որ իրենցձեռքերը նրանցհայացքները հանդիողեցին, Այճ ոլահին,երքԻփեկնարթնացավ, ն Իփեկնասաց. Ծսկխոսեմհայրիկիհետ: Ես կգոոքԳերմանիա: Կան այլեսչկարողացավ ֆիլմ, նա քնել:Ետահայաց,որոլեսերջանիկ -

դիտումէր իր ողջ կյանքը: Քաղաքումողայթյունհնչեց: Մահճակայր,սենյակը, հյուրանոցըհանՔաղաքնիր Հեօվիցլալեցգնդացրիկրակահերթ: կարծճոճվեցին:

տակ առած

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

ձյանծածկույթըխլացնումէր ձայները: Նրանքհոլվեցինմիճյանցն նաճակվեցինլռելյայն աղասումով: Պետո, երբ նրանքարթնացան, այլնսկրակոցիձայնչէր լսվում: Կան երե կու անգամելավ տաք անկողնուց ծխեց՝քրտինքից խոնավմաշկիվրազգաչով ոլատուհանից եկողօդիտառցե շունչը:Մտքումռչ մի բանաստեղծություն

շկար: Նա այնոլեսերջանիկէր,իճչողեսչէր եղել երբեք:

Առավոտյանճա արթնացավ դռանթակոցից:Իփեկըկողքինչէր: Կան են չկարողացավհիշել, թե ինչ խոսելվերջին անգամ, քնելուց ատաջ, երբ

կրակոցճերը լռեցին: Դռան շեմին կանգնածէր ճախասրահումաշխատողԶՋավադը: Նա է ն ասում հայտնեց,որ եկել ինչ-որսոյա Է, թե ՍունայԶաիճը Կայինհրավիրում էշտար,ն սլան հիճաաղասումէ ճերքնում:ՍակայնԿան չշտառղեց. սափրվեց ն հետո դուրս եկավ:

Կարմիամայիփոդոցները նրանթվացինառավելմոգականն զեղեցիկ, քան նախորդառավոտյան: Աթաթուրքի :ղողոտայիվերինմասում ճա տեսավ մի տոն, որիդուռը ջարդուխուրդ էր,առլակիները փշրված,ն ողջ ճակատամասը ու խոռոչներով: ծածկվածէր անցքերով Կարի արհետոանոցում Սունայն ասաց, որ այդ տանը մահառղարոը Է կատարել: ահաբեկչություն Թշվառականը սխալմամբ կարծելէ, թե մեճքայճտեղենք,- ատուց Սա:նա Պայթյունից կտոր-կտոր էեղել: Միճչն հիճաչենք կարողանումողարզել`ո՞վ է՝ իպամի՞տո, թե ՔԱԿ-ի անդամ: Կան Սունայիմեջնշմարեց մանկական գծեր,ինչըբնորոշէ իրենցդերերինչափազանց Նա սափրվելէր լուրջ վերաբերող նշանավորդերասաններին: ե թարմու առույգ տեսքուներ: -

-

Մենք բռնելենք Լաջիվերթին,-Կայի աչքերիմեջ նայելռվ՝ասաց նա:

բնազդաբար փորձեցթաբցնելուրախությունը, որ ճրանղարգնեց սակայնդա չվրխդեցՍունայիաչքից: Նա վաս մարդէ,- ասաց Սունայը,- ակնհայտէ, որ ճա է հրամայել աղաճելմանկավարժական ինառիտուտի տնօրենին: Մի կողմիցբոլորինասում է, թե ինքը դեմ է ինքնասոլանություններին, մյուս կողմից`անխելք,դժբախտ ն ահաբեկչություն տղաներինհամոզումԷ դառնալմահպողարա կատարել:Ազգային անվտանգության է բերել վարչությունը վստահէ՝ նտ այնքան ողայթուցիկ Է իր հետ, որ բավարար ողջ Կարսըհօդսբարձրացնելու համար:Հեղաշրջման գիշերըճա կարողացել էրհետքըթաքցնել:Երա տեղըոչ ոք չգիտեր:Դու, իհարկե,տեղյակ եսայնզավեշտական հաղաքին,որը երեկերեկոյանտեղիէ ունեցել «Ասիա»հյուրանոցում: Կան թատերայնորեն ճուեցգլուխը,ասես նրանքինչ-որներկայացման ճառսնակիցներ էին: Կան

լարը,

-

ահա-Իճ կյանքի խնդիրը այս հանցագործճերին, ծայրահեղականներին տ

որատժելը չէբնավ,ամաց Սունայը:Կա ոլիես, որն արդեն շատ տա-

բեկիչներին

ՄԻՋՆՈՐԴԸ

երազում բեմադրել: անգլիացի րիներ եմ Ես այստեղ եկել եմդրու համար: Եղել ճի Ես է

գրող՝ԹովմասՔիդը: Ծեքաղիրճ իր«Համլետը» նրաճիցէ գողացել: հայտճա-

մոռացության արվածոլիեսներից մեկը՝«Իաղանական բերելեմ Քիղի՝ հանիրավի Այն ճահացուվիրավորանքին արյան վրեժի մասինԷ Արդեն բղբերգությունը»: տասնհինգ տարիմենք՝ Ֆունդայիհետ,այնբեմադրելու որոնում: առիթ ենք Կան թատերայնորեն Եռակիխոնարհում կատարելով՝ ողջունեցսեճյակ մտած Ֆունդա Էսերին ն տեսավ, որ երկարեխամորճով սիգարետըձեռքին հայտնվածկնոջը դա դուր եկավ:Կան չհասցրեցհարցնել,թե ոլիեսն իճչի ճամիճԷ. ամուսիններըարագ ու հակիրճողատմեցին այն: եմ ողիեսը, Ես ողարզեցրել որողեսզի հասկանալիդառնան օրինակ ծառայիմեր հասարակությանը,քիչ անց ասաց Մուճայը:- Երբ ողիեսըվաղը բհմադրենքԱզգային թատրոնում,հանդիսատեսնու ճան ողջ Կւոիսըուղիղ այն տեսնելուհնարավորություն հեռարձակմամբ կունենան: -ես նույնոլեսկուզենայիտեսճել,-ասաց Կան: Մենք ուզումենք,որ ոլիճաւմ խաղանան Քադիֆեն...Ֆունդաճլինելուէ նբանենգ մրցակցուհին...Քաղիֆեն բեմ Է ելնելու գլխաշորկաոլած:Իսկ հեռ, ողառոճառ արյունազի թշնամանքի դարձած տխմար ավանդույթների դեմըմբուսաուէ գլուխը:-Մուճայըխաղարկվածու ճալով,բոլորիառջնաճսոդասելիորեճ բանալու ասես հուզվածմի կողմ էր նետում երնակայակաճ վարժմի շարժումկատարեց, գլխաշորը: Դարձյալ անկարգություններ կլինեն,-տսաց Կան: ուժ ունենք: Դրա մասինմի մտածիր:Հիմամեճմք ռազմական Բայց շէ՞ որ Քադիֆենշի համաձայնի,-ասոց Կան: Մենք գիտենք, որ Քադիֆեն սիրահարվածԷ Լաջիվերթին,-ասաց կազատեմԼաջիվերՍունայը:-ԵթեՔադիֆենբանա գլուխը,ես անմիջարղես թին.Նրանք կարողեն միասին հեռաճալորեէտեղ ն երջանիկաղրել: Ֆունդա Էսերի դեմքին հայտնվեց այնոլիսի քաջալերող ն փաղաքուշ ծոլիտ,ինչըբնորոշէ տեղականարտադրության ֆիլմերիայն ճելոդրամատիկ եճ բարեհոգիմորաթույրներին, ովքերհրճվանք աոլրումմիասինփախուստի դիմածսիրահար զույգի երջանկությունից:Կան մի ոլահ ոդատկերացրեց, որ այդ կիճը նույն սիրագորով վերաբերմունքը ցույց կտար նան իր ու հփեկի ճկատմամբ: եմ, որ Քադիֆենուղիղհեւուրձակման Այնուամենայնիվ, կասկածում ժամամակ կհանիգլխաշորը,-քիչ անց ամաց ճա: Մենք մտածեցինք, որ ստեղծված իրավիճակում ճիայնդու կարողես համոզելճրան,-ասաց Սուճայը:-Մեզ հետ որնէհամաձայնության գալը ճրա է հետ համարհավասարազոր սատանայի գործարքկնքելուն: Բայց նա գիտի ճան, որ դու ընդունումհս ինքնասղան աղջիկների իրավացիությունը: Բացի ես այդ՝ դու սիրահարված նրաավագքրոջը: է համոզելոչ միայն Քադիֆեին,այլե Լաջիվերթին:Բայց Անհրաժեշտ Է Հստակ Քաղիֆեիհետ,սկզբում ոչետք խոսել ասաց Կան: ու կոռլիտ՝«դումի-

-

-

-

-

-

-

-

-

ՕՐՎԱՆ

ԹԱՍՈՒՔ

/ ԶՑՈՒՆԸ

րահարվածես ճրա ավագքրոջը» արտահայտությումը դուրս չէր գալիս ճրա մտբից: -

Մանրամասները կարգավորիր,ինչոլես հարկ կհամարես,-ասաց

Սուճայր:- Ես քեզ մի շարք լիազորություններկտամ ու զինվորականմեքենա: Կարող ես ցանկացածգործարքկնքել իմ անունից,առաջ քաշել ցանկացած

ղայման: է մտքերի Տիրեցլռություն:Սունայընկատեց, որ Կան խորասուզվել մեջ: -Ես չեճ ուզում խառնվելայդ գործին,-ասաց Կան: ինչոլ՞: եմ: Ես հիմաշատ երջանիկ եմ: Գուցեայն ողատճառով, որ վախկոտ Չեմ ուզումշարիաթի կողճնակիցների թիրախդառնալ:Կասեն, թե այդ աթեիստ սրիկամէ արելայնողես,որ Քադիֆեն բանա գլուխը,ն ուսանոդներնէլ տեսնեն դա: Ու եթեդրանիցհետո նույնիսկկարողանամ փախչելԳերմանիա,մինճույն է ճրանցձեռքիցչեմ ողրենի, մի երեկոինձկգնդակահարեն փողոցում: Նախ ինձկաղանեն,-հողարտությամքբ ասաց Սունայր,- բայց ինձ դուր հկավ, որ վախդխոստովաճեցիր: Ճավատա,ես էլ նմ ինձվախկոտհամարում: Այսերկրումողջ կարողանումեն մճալմիայնվախկոտճերը: Բայցինչոլեսբոլոր ճարդիկ,վախկռոարը նճույնողես անընդհատ երնակայումէ, որ ինչ-որժամանակ, ինչ-որտեղինքը հերոսական արարք է գործելու:Ճի՞շտէ: Ես հիմա շատ երջանիկ եմ ն բնսո|չեմ ուզում հերոտաոնով: Հերոսաէ: Ընդհանրառղես, ճաղուերազանքը դժբախտների տիոփանքն մեզ ճմանճերը կամաղանումեն ինչ-որմեկին՝կարծելով,թե հերոսական արարք են գործում, են կամաղանում իրենքիրենց: Լավ, իսկ դու գիտակցությանդ երջանկուխորբերում չե՞սզգում,որայդ թյունըերկարչի տնելու,-համառորեն շարունակեց Սունայը: -Ինչու՞ենքվախեցնում մեր հյուրին,-հարցրեցՖունդաԷսերը: Գիտեմ, երջանկությունը երկարշի տնում,- զգույշ ամաց Կան,- բայց ես շեմ պատրատովումինձոռյանելուառիթտալ՝ հերոսականարարք կատարել` հավանական դժբախտությունից վաղաժամվախենալով: Եթեհրաժարվես, քեզկաղանենոչ թն Գերմաճիայում՝հետո, այլ այս» տեղ՝շուտով:Այսօրվաթերթըտեսե՞լես: Այնտեղգրվածէ, ռր ես այսթր մեռնելու՞ եմ,- ժորոսղով հարցրեցԿան: «Մահճան» ՍունայըԿային ցույց տվեց քաղաքայինթերթիթարմհամարը,որի օրինակըվերջինստեսելէր երեկ: ննաստվածըԿարսում,-կարդայՀեունդաԷսերը այնոդիսի ձայնով, ամես բեմումէր: Դա երեկվաառաջին թաղարկումը է,- ասաց Կան,- հետո Սարդարբեյը է ն դրությունըշտկել: որոշել նորտոյաքաճակհրատարակել Նաչի կատարելիր որոշումըն առավոտյան տարածելէ երեկվա հիատարակությունը,ասաց Սունայը:-Երբեքչհավատասլրագրողներին: Բայց մենքքեզկոլաշտոլանենք: Շարիսթիկողմնակիցները, ովքերզիճվորականճե-

-

-

-

-

-

-

-

-

-՛

-

ՄԻՋՆՈՐԴԸ

առաջինգորերկհաբիճհաղթելուուժ չունեն,իրենցխիղճըհանգստացնելու աթնիստինաղանելը: մարենԱրնմուտքիկամակատար Դոլ՞ հս Սարդարբեյինատիոլել գրել այդ հոդվածը,-հարցրեցԿան: Հանիրավիանվանարկված ազնիվ մարդուտեսքընդունելով,հոնքերը ու շուրթերը սեղմելով՝Սուճայը վիրավռրանքովյի հայացք վեր բարձրացնելով նետեց նրան, սակայճ Կան Սունայի դեմքինգոհունակություննկատեց:Նա գործչիդերում, քաղաքական շատ գոհէր, որ այս ոլահին,գտնվելովխորագետ է ճան մանըքանսարկությամբ: զբաղվում -Եթե խոսքտաս մինչն վերջ ոլաշտորանել ինձ,կհամաձայնեմ միջնորդ -

դտոնալ,-ասաց Կան: Սունայըխոսքավեցն Կայինգրկելով՝շնորհավորեց յակոբինյանների առլա հայտնեց,որ երկու թիկնառյահ շարքերնանցնելու կառղակցությամբ, աճբաժանկհեւտնեն նրան: այսուհետ -

Եթե կարիքլինի, նրանքբեզ քեզնիցէլ կողաշտոլանեն,ոգնորված

ճա: ավելացրեց

Նրանք նստեցին,որոլեսզիքճճարկենմիջնորդության մանրամասճերը, եթե ինչողետք է անելՔադիֆեինհամոզելուհաճար,ու ճան բուրավետթեյ խմեմիացելէր նշացին:Ֆունդա Էսերը այնքանուրախէր, ասճս թատերախմբին

ճավորու փայլունդերասան:Սունայը մի քանիխոսքովներկայացրեց,թն ինչումէ «Իսողանականողբերգության» զորությունը, սակայն Կան բնավչէր մոռանում այդ մասին,նա ճայումէր բարձրադիր ողատուհամներից ներթափանսոլիտակլույսին: ցուլ զարմանահրաշ Կարի արհեստանոցից դուրս գալով` Կաճ նկատեց,որ իրենկցել եճ երկու հսկայամարմին սղառազեն զինվոր, ն հիասթափությունզգաց: Նա վայելուզումէր, որ նրանցիցաոնվազնճեկըլիներաղա կում քաղաքացիական նա չատեսզգեստհագածոստիկան:Մի անգամ տեսելէր մի հայտնիգրողի, ով ենոոււստաելույթի ժամանակհայտարարումէր,թե թուրքերըհիմարժողոեճ ն ինքը վուրդ բնավչի ճավատումիպամին,իսկ ճրա թիկունքումերնում էին ու շքեզհազնված լավ մարզվածերկութիկնաոլահ, որ իշխանությունների կողկցվել էին գրողին:Թիկնառլահները ոչ միայնողատճիցվերջինտարիներին րաստակամորեն վերցրինգրողի ոլայուսակը,այլն ճրա առջն մեծարանքքվ բացեցինդուոը, ինչը, ըստ Կայի, ընդդիմադիր գրողը վատոակելէր լիուլի, իսկ աստիճաններով ճրանու տառնճասըիջնելիսհոգածությամբթնանցուկարեցին ու տորենդատնճեշեցին վրա ոլրծածերկրոլագուների հակառակորդների բազմությունից: Իսկ զինվորակա բեռնատարում Կայիկողքինճտռած զինվորներնիրենց այլ ձերբակալում էինճրան: այնոեսէինղահում, ասես ոչ թե ողաշտողանում, Կան երՀյուրանոցմտնելունղես դարձյալվերաոլրեցհոգինողարուրած ու թեն ցանկանումէր անհադաղտեսնելԻփեկին, ջանկությանզգացողությունը

սակայնճախանհրաժեշտ էրՔադիֆեիհետ առանձին խոսելուառիթտոեղծել` Նա գտնումէր, որ Իփեկիցնույնիսկ աճնշանգաղտնիք ոլահելըթենփոթրիկ,

ՇԲՊՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ԶՅՌԻՆԸ

է իրենցսիրոհանդեո):Սակայներբ այնուամենայնիվ, դավաճանություն մտադրությունները: Իփեկին,իաղառո մղռացավ սրահումհանդիոլեց

բայց,

Դու ավելի գեղեցիկ ես, քան իմ հիշողություններում,- հիացմունքով

-

ճայհլով հփեկին՝ ասաց նու- ինձկանչելէր Սունայը, ուզումէ, ճը հս հանդես

գամմիջնորդիդերում: Խոսքնիճչի՞մասինԷ: եմ Լաջիվերթին.-ասաց Կան:- Ինչու՞ նս Երեկ երեկոյանձերբակալել Այո, Քադիֆեն վատ կզգա: Բայց ինձ դեմքդշրջում.մեզ վտանգչի սողառնում: ես համարկարող չմտահոգվել:Ընդհակառակը, դա ինձ հանգստացրեց:-Նա արագորենԻփեկինոլատմեցայն ամենը, ինչ լսել էր Սունայից,ն բացատրեց դատտճառը:Առավոտյան ինձչաթնացրած՝ գիշերվապայթյունին կրակոցների ամեճ հմ: ես ինչ. ոչ ոք չի տուժի,մենը հեռացել Մի մտահոգվիր, կկարգավորեմ հայրիկիդհետ: կգնանքՖրանկֆուրտու հրջաճիկկլինենք:Դու խոսեցի՞ր Կան ասաց, ռր գորեաիքէ կայանալու,ն այդ ճոդատակով Սուճայնիրեն ուղարկումէ Լաջիվերթի մոտ, բայց մինչ այդ, որոլես գլխավորոլայման, ինքը է խոսիՔուղզիֆեի աճտսհման մտահոգության հետ: Իփեկիաչքերում ւտեսողետք Է իրհամար,ն դա գոհունակուոր Իփեկճմ անհանգստանում ճելով՝ճա մտածեց, թյուն ողարգնեցճրան: «Քիչ նտո Քաղդիֆեին կուղարկեմքո սհնյակ,-ատայ Իփեկըն հեռացավ: է: Իրերը, որոնՍենյակ մաճելով՝ճամմչհեսավ, որ անկողիճըհավաքած եռոտանու էր գիշերը, գունատ ցովշրջառրատված իր կյանքիամենաերջանիկ լամոլը,խունացածվարագույրներըհիմաերնումէինբոլորովինայլ ճյունալույսի ն լռությանճեջ,բայց նա դեռ հնարավորություն ուներ ներշնչել գիշերվաչբճաղ Նա ն առատոաճետվեցմահճակալին նիցսենյակումմճացածսիրո բույրը: ղիճ ճայելով՝փորձեցսղատկերացնել, թե ինչ փորձանքներ կգաճ գլխին,եթի ու համոզել Քադիֆեին Լաջիվերթին: չկարողանա Հետո եկավ Քաղիֆենն մտնելունողես հարցրեց. -

«

Լաջիվերթիճերբակաղության -Ատա. ի՞նչ գիտես մասին: Նրան աանջեղ են: Կամ:մռտ,Եթետամջանծ լիճեիճ,ինձչէին տանիմրա

-

ասաց

Շուտով

եճ հյուրանոցիհավաքիցհետո: որիշ բամչգիգնալու եմ: Նրան ձերբակազել տհմ:

Քադիֆենճ նայումէրոլատուհանից դուիս՝ձյունանածկ ողողոտային: Հիմա դու երջաճիկես, ես՝ դժբախտ,ասաց նա,- ինչողեսէ ամեն բան հետո: փոխվելխորդանոցի մերհանդիողումից Կան հանկարծհիշեց,թե երեկկեսօրիցհետո իրենքինչես հանդին ինչոլեսսենյակից ղեցինհյուրանոցի թիվ217 հաճարում դուրս գսղուց առաջ Քադիֆենհանեց ատիճաճակց, ու իրեն ստիոլեցհանե շորերը. ասես դա վաղեմիու քաղցր ոլահիվերհուշէր, որ մտերճացնում էր րանց: Դա դեռամբողջըչէ, Քադիֆե,-ասաց Կան,- Մունայիզինակիցները է մանկավարժական րան հաճոզելեն, թե Լաջիվերթըմասճակից ինստիտուտի նան հն տնօրենիսողաճությանը: Կարս քրնակաճգործ ուղարկել,ուր առլա-

-

ՄԻՋԵՈՐԴԸ

ցույցներկան, թե Իզմիրումհենց նա է աղաճելհեռուստտահաղորդավարին: Ովքե՞րեն նրա զինակիցները: նրանց Կարսի հետախուզական վարչությանմի քանիաշխատակից... հետ կառլվածմի քանիզինվորական... ՍակայնՍունայըայնքան չի ենթարկհետ: Նա իրճղատակներնուճի՝կառլված արվեատռի վումնրանցազդեցությանը: եմ ճա է Ես նրա խոսքերն հաղորդում:Լս երեկո ցանկանում Ազգայինթատն է բեզ դեր առաջարկում: Մի ջղաձգվիր, լսիր: բեմադրել բռնումճերկայացամ է Էնղիղհնոուստահաղորդում Էլինելու, դիտելու ողջ Կարսը:Եթեդու համաճայնես ուսումնարանիսաներինհամոզի մասնակցել,իսկԼաջիվերթնիմամ-խաթիբների ն ուր հարկէ, ներկալինելներկայացմանը խելոք,հնազանդճտոել, եափահարել -

-

էլ

Ամեն ինչկմոռացվի, ոչ ոք Սունայնանմիջւաղես բաց կթողնի Լաջիվերթին: Նա է ինձուղարկել որոլես միջնորդ: չի տուժի: Ի՞նչ ղիես Է ն Կան ողուոմեց Թովմաս Քիդի «Իաղամականողբերգության» մեասին է ու առաց, որ Սունայը փոփոխել տեղայնացրել ոլիեսը: Արդենշատ տարիներԱնատոլիայում շրջագայելովն̀ա իր հայեցողուն Բրեխտին,ոլիեսներիմեջ խցԷ Կոռնեյլին, Շեքաղիրին թյամբահղայնացրել երգեր: կելողորտպոլսր, անոլարկեշտ ժաՌրոլեսզիարյան թշնամություն առաջանա, ուղիղհնսարձակման են: մանակիմ մարմնավորածկնոջը հավանաքար քօճաբարելու Ո): Դու կլինեսաղստամբ աղջիկ, ով, իաղաճուհունման գլուխըծածն զայրույթիոլահինհանում ու մի կողմ կելով,հոգնումէ արյաճթշնամությունից է շոլրտում իր գլխաշրը: Այստեղ հեղափոխակաճության համարաճհրաժեշա էոչ թե հանել, այլ կառլելգլխաշոր: Սա ռլիեսէ, Քադիֆե:Եվ դու կարողես հանգիստհանելգլխաշորդ, է: դա ճերկայացում որդվհետն Եսհասկացա, թե նրանքինշ են ուզումինձնից:Եթն ճույճիսկդա ողինս է, ու եթեանգամողինս՝ոլիեսիմեջ, ես գլխաշորը չեմ հաճի: կբացԼսիր, Քադիֆե,երկուօրից ձյունըկդադարի,ճաճառղարհճերը վեն,ն բանտում անուլոքմարդկանց ձեռքամ: Դրանից գանվողճերը կհայտնվեն հնտո Լաջիվերթինայլես չես տեսնի երբեք:Այդ ճառին մտածե՞լ ես: -Վախենումեմ, որ եթե մտածեմ,կհամաձայնեմ: Բացիայղ՝ դու գլխաշորիտակիցկեղծամկդնես:Քո ճազերըոչ տեսնի: Եթե ես ցանկանայիկեղծամ դնել, դրած կլինեի վաղուց, իճչոես են շարուճակել նրանք, ուսումը: ովքերցանկանում Հնմախուքնայն մասինչէ, թն ինստիտուտ մտնելիսինչոլեսողահոդլանես արժանապատվությունդ: է Լաջիվերթինփրկելու համար: Դա անհրաժեշտ է, իսկԼաջիվերթնուզու՞մէ, որ իրենփրկելուհամարես բաՀետաքրիր գամ գլուխս: աղա

-

-

`

-

-

-

-

-

-

ոբ չի

-

-

-

-

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՍՄՌԻՔ

/ ՁՑՏՈՒՆԸ

դու չեսվիրավորի Լաջիվերթի բանպլով՝ -Կուզենաչ-ասաց Կան:- Գլուխդ մասինոչ ոք չգիտի: Որովհետն ձերհարաբերությունների արժանադդատվությունը: Քադիֆեիաչքերումհայտնվածզայրույթից նա կռահեց,որ հարվածել է որ Քադղիֆեն խիտոչատեղին:Հետո Կան վախեցաղ, նկսոռելով, ամենախոցելի Կ րագույժժոլտումէ: Նրաճ համակեցվախ խանդ:Նրաճ թվաց,թեՔաղիֆեն բանէ հայտնելուհ'փեկիմասին: հն-ճր աղեւտսղի Քադիֆե,աղջիկես ն ի վիճակի՝ մակված՝ասաց նա:- Գիտեմ՝դու խելացիու հասկացող Սա քեզտառմ եմ որոլեսմարդ,ով երկար տղարզերես դուրս գսղ այս դրությունից: Է վտարանդիիկյանքով:Լսիր ինձ,կյանքը տարիներառլրել քաղաքական առլրում են ոչթե սկզբունքներ ձեռքբերելուհամար: իրագործելու, այլ երջանկություն ն հավատի՝ոչ ոք չի կարողերջանիկ լիԲայց առանցսկզբունքների նել,- ասաց Քադիֆեն: երկրում,ինչողիսին մերնէ, Ճիշտ է: Սակայն այնոլիսիբռճառղնետական հանուն այն բաձի,ինչին ուր մարդըոչ մի արժեք իրենզոհել չի ներկայացնում, ես, ողջաճիտ հավատ...այդ բռլորը հարուստ հավատում չէ: Վեհ սկզբունքներ, հրկրճերիհամարէ: աղքատ հրկրճերումմարդիկ այլ հեմարամշունեճ՝ Ընդհակառակը, հավատիցբացի: Կան չոմաց այն, իճչ ճաածում էր. «Բայցայն, ինչինճրաճքհավատուճ

-Մենքշատբիչ ամանակունենը, նույն տարօրինակ վախով հա»

-

-

-

|

են, սուտ

է»: Նա

ասա,

չես, Քադիֆե: Դու Սսումբուչից ես եկել: ես կվարվեմիմ հավատամքի համաձայն:Ես չեմ -Այդիսկ պատճառով հավատից:Ծթե զլխաշորսհանելուեմ՝ կհանեմ կարողառերնույթհրաժարվել ելնելով: համոզմունքից Լավ, իսկ ի՞ճչ կասհս սրան. դահլիճումմարդ չի լինի: (Թող Կարսի հետնեն հեռուտոագույցով:Իսկ տեսախցիկը բիճակիչները ներկայացմանը սկզբումցույց կտա,որ զայրույթիոլահինդու ձեռքդգցումես գլխաշորիդ,իսկ հետո մոնտաժ կանենքն թիկունքիցկցուցադրեճքքեզ նմանվողայլ աղջկա, Բայց դու

-

աղքատ

-

որճ էլ կրաճաճազերը:

է, քաճկեղծամդնելը,-ասաց Քադիֆեն,ավելիխորամանկ բայց հետո կս եմ ի վերջոբոլորնէլմտածելուեն, որ հեղաշրջ հաճել գլխաշորս: ոմից -Ի՞նչն Էկարնոր՝կրոնիողատվիրա՞նը, թե՞մարդկանցկարծիքը:Այդողիկտոացվի, մով, որդու ոչմիանգաճ չեսհանիզլխաշորդ: Իսկ եթե քեզմտածոգում է, թե ինչկասենհետո,երբայս տխմարություններն ավարտվեն, կքացատրենք, որ դա մոնտաժ էր:Երբ հայանիդառնա, որ դու դրանդիմելես հանուն Լաջիվերթի փրկության, իմամ-խաթիբների ուսումնարանի սաներըսպելիխորակնածանքով կլցվենթո նկատմամբ: ես այճ մասին,որ երքալջ ոոժովձգտում ես ինչ-որմեԵրբնէճտածերլ կին իճչ-որբանհամոզել,իրակաճումսկսումես ասելքաճեր,որոնց երբեքչես հավատացել,-զարմանալիփոխվածձայնովասաց Քադիֆեն: Դա

-

-

ՄԻՋԵՌՐԴԸ

Գուցե:Սակայնհիմաինձայդողես չի թվում: Եվերք վերջաղլեսհաջողվումԷ համոզել,մեղավորես զգումարածիդ համար: Այդողես չէ՞: Որովհետն այ ելք չես թողել նրան: Սա անելանելի վիճակչէ, Քաղիֆե:Որոլեսխելացիմարդ՝դու ոլարզաոլեսոլիտիտեսմես,որ սա միակելքն է: Սունայիշրջառղատիմարդիկկկախեճ Լաջիվերթին,չեն խնայի: Դու դա լավ գիտես:Եվ չես կարողղա թույլ տաղ: Առձնք՝ ես բոլորիաչքիառջնհանեցիգլխաշորը, ընդունեցիոլոորտությունս:Ինչի՞ցկիմանանք,որ Լաջիվերթին բաց են թողել:Ինչու՞ոլետքէ ես -

-

-

-

հավատամայս իշխանություններիխոսթերին: Իրավացիես:

-

Ո՞մ հետն

Ես այղ

մասին կխոսեմնրանցհետ:

հ՞րըես

խոսելու: հետո նորիցկգնամՍունայիմոտ Լաջիվերթինհանդիողելուց Երկուսնէլ առժամանակլռեցին:Պարզ էր արդեն,որ Քադիֆենընդունել է առաջարկված ողայմանները:Եվ, այնուամենայնիվ, որողեսզիհամոզվի դրանում,Կան, Քադիֆեինի ցույց, նայեցժամացույցին: ԼաջիվերթըՀԱՎ-ի՞ձեռքումէ, թե՞զինվորականների: Զզիտնմ: Սակայնմիննճույնէ, մեծ տարքհրություն չկա: ն Զինվորականները գուցե չտանջեն,-ասաց Քադիֆեն: Նա մի ոլահ Ես մա հանձնես լռեց:- ուզումեմ, որ ճրան,-ճա Կային ողարզեց կարմիր«Մարլէ: Լաջիվերբռրոյի»տուփըն հնառճ սադափազարդ վառիչ:- Գայրիկիսվառիչնճ -

-

-

-

-

թին դուր կգա:

վերցրեցծխախոտը, իսկվառիչբչվերցրեց: Եթեվառիչըտաճ, Լաջիվերթըկկռահի,որ հանդիռլել քեզ: Հետո՞ ինչ: Այդ ժամանակկհասկանանան, որ խոսելեմ քեզհետ, ու կհարցնի,բե հս եմ քեզ, դու ինչ որոշել:Իսկհս չեմ կարողճրանհայտնել,որ ճախհանդիոդել ն դու հանուն ճրափրկությանհամաձայնել ես հանել գլխաշորը: Նա չի՞ համաձայնի: ՊատճաՐռը: Ոչ: Պատճառըդա չէ: Լաջիվերթըխելացիէ ն այնքան ողջախոհ,որ կհամաձայնի:Բայց նա երբեքչի համաձայնի մեկ այլ բաճի,բր ճախքեզ են հեւոո հարգրել, իրեն: ն առաջ Բայց դառչթն տսկքաղաքական,այ ճախ գուտ մարդկային հետ Է հարաբերությանների, իմ անձի դա: կառյված հարց Լաջիվերթը կհասկանա Դու լավ գիտես,Քադիֆե,որ եթեմույնիսկհասկանա, առլա դարձյալ կուզենաառաջիննինքըորոշումկայացնել: Նա թուրք տղամարդ է: Բացի այդ՝ ն Ես մոտ քաղաքականիպամիստ: չեմ կարողգնալնրա առել. «Քադիֆենորոշել է հանելգլխաշորը, որոլեսգիքեզ ազատ արձակեն»:Նա ոլիտիկարծի,թե ես կղատմեմգլխաշորն ինքնէ որոշումկայագրել:Այդ ժամանակ հանելուճախճականառաջարկի մասին,հնթուդրենթ,կեղծամդնելու կամմոնտաժիտարբիբակը: Եվ նա անձիջաղեսկհավատացնիինքն իրեն, թե քո ոլատիվըչի ն դա ելք կլինիստեղծված ոտնահարվում, դրությունից:Նա եբնակայելանգամ Կան -

-

-

-

-

-

-

եմ

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՌԻՔ

/ ՁՑՈՒՆԸ

աճհամամասին,ուր բացարձակատյես այնխորխորատների չի կարողողատվի քո՝ կեղծիքչհանդուրժողն ճրա՝ օգտաղաշտ տեղելիեն արժաճաղյատվության Նա ։ղատկերագումները: բճավչի կամենալսել այձ մասին,որ հթեգլխաշորը առանցձնացնելու: հաճելուես, դա կանեսանկեղծորեն, Դու նախանձում ես Լաջիվերթիձ, դու ատում ես նրաճ,- ասաց ՔադիԴու ճման ես աշխարհիկ ֆեճ:- Դու նրանմարդչես համարում: այն անձնճավոէ, հն, ով եվրոոլականացել, ողարզաճիտ ովքեր կարծում թե չի րություններին, ն ե ն է, ցածրակարգ է, փորձում խոշտանգելով ճրանմարդդարանբարոյական է, որ Լաջիվերթինփրկելուհամարես գյուխսխոնարհում ձնել:Քեզ ուրախացրել եմ զինվորական ուժիառջե:Դու նույնիսկ չեսձգտումթաքցնելայդ աճողարկեշտ Քադիֆեիհայացքում ատելություն կար:-Եթե առաջինը ողետք ուրախությունը:Է Լաջիվերթըորոշումկայացնի,ատռլա ինչու"դու՝ մեկ այլ թուրք տղամարդ, Սունայի մոտից ելնելուցհետո ոչ թեիսկույնգնացիրԼաջիվերթի մոտ, այլ ճախ ինձմուռ եկար: Ուգու՞մես՝ ասեմ ինչու:Ռրովհետնուզում Էիրճախտեսնել,թե ես ինչողես եմ կաճովին խոճարհում գյուխս:Իսկ դա քեզառավելություն կտայի ումիցվախենումես: Լաջիվերթինճկատճամճբ, Ճիշտ է, հս վախեճումեմ Լաջիվերթից:Բայց քո ատսծըարդարացիչէ, հրամաճի Քադիֆե։Եթե ճախգնայիԼաջիվերթիմոտ ն ճրահամաձայնությունը նծաճ հայտնեիքեզ,թե՝ հանիրգլխաշորդ, ենթարկվի նրաճ: դուչէիր ես: -Դուայլես միջնորդչես: Դու բռնակալների կամակատար -Քադիֆե, ես այլնսչճմ հավատումոչ մի բանի,բացի այս քաղաքիցամԴու էլ ոչ մի բանիմի հավատա:Դու ողջ վնասհեռանսվու անհրաժեշտությանը: ն խիզախ աղջիկես: ՀենցկարոԿարսինառղացուցելես, ռր խելացի,հողարտ քույրիկիդհետ կմեկնենքՖրանկֆուրո-Ռրղացանքդուրս ողրծնելայտտեղից, եսզի այնտեղ երջանկությունգտնենք:Ես քեզ ասում եմ` արա ամեն ինչ, որ ազատվելով՝ երջանիկլինես:Այտտեղից դունԼաջիվերթըորոլեսքաղաքական վտարանդիներ կարողեք լիովիներջանիկկյանքվարելեվրոողական բաղաթզերիցմեկում:Համոզվածեմ, որ դրաճիցհեաո հայրդ էլ կգա: Իսկ դրա համար ճախետք է, որ դու վտոահեսինձ: Մինչ Կան Խոսում էր երջանկության մասին, Քաղիֆեի աչքերում ծաճրացածարտասուքի կաթիլներըհոսեցինայտերնի վար: Կային կրկին վախեցնելովիր ժոլիտով`ճա ափովարագ սրբեցարտասուքները: ՎստԱ՞Րհես, որ քույրս կհեռանաԿարսից: Վստահ եմ,- դառտասխանեց Կան, թենբնավվստահչէր: -Ես չեմ ողնդում, ասես, որ ճախ որ դու փոխանցես վառիչըն աճողայման ինձես հանդիդդել,իշխանադստեր գոռոգ ներողամությամբ ասաց Քադիֆեն:Բայցոզում եմ կատարելառլես վառահլիճել, որ հրբհանեմ զլխաշորս, Լաջիկտան:Սուճայիկամայլ մեկիերաշխավորությունը վերթինազատություն բավարարչէ: Թուրքականիշխաճություններին բոլորս ենքճանաչում: Քաղիֆե, դա շատ խելացիես: Կարսումինձհանդիոլած մարդկանցից ղու առավելես արժանի երջանկաթյան,ասաց Կան: Եվ հանկարծ ուզեցասել. -

-

-

-

-

ՍԻՋԵՈՐԴԸ

«Ու ճան

Նեջխոն էր արժանի», բայց անմիչառլես ճոռացավայդ ճասին:-

Վատահիր ինձ: Վառիչնէլ տուր: Գուցե, հթեհարմարլիճի, տս- 1 Լաջիվերթիճ:

գրկաԵրբ ՔադիֆենԿային ողարզեց մառիչը,ճրաճք անսոլանելիորեն

խառնվեցին: Մի ոլահ Կան իր ձեռքերիմեջ բնքշանքովզգաց Քադիֆեիմարզսոլեց մինը.ճա ավելինուրբէրու հթերային,քանքույրը, ն Կան դժվարությամբ ճրանհամբուրելուցանկությունը:Այդ դահիճնդուռը մտածեց. «Լավ էր՝ զսողեցիինձ»:

թակեցին,

արագ

ու

ճա

շեմինկանգնածէրԻփեկը:Նա ասաց, որ Գայիետնիցզինվոսենյակուճ, հասկաճա,թե ինչ Է կատարվում րականմեքենա է եկել: Որողեսզի ճա երկար, մեղմու մոտխոհ նայեց Կայի ու Քադիֆեիաշքերիմեջ: Կան դուրս Միջանցքիվերջում,հաղթանակին մեղավոեկավ՝առանցճրաճհամբուրելու: ճա ետ նայեցու տետավ, են: որ քույրերըգրկախառնվում բությանզգացումով՝ Դռան

ոջ Ես ոջ Կան

ու

ոյի գունակալը չեմ Լաջիվերթը բանտախցում

Իփեկի ն Քադիֆեիողատկերը Միջանցքիվերջում գրկախառնված մեքեերկարժամանակչէր հեռանում Կայի աչքերիառջնից:Երբ զինվորական նան, որիվարորդիկողքինէր նստելճա, կանգառավԿարսի միակլուսացույցի

դիմաց`Աթաթուրքին ալիք փաշայիոլոդոտաներիխաչմերուկում, Կայի նստատեղիցներթափանցեց հիճ հայկականտան երկհայացքըբարձրադիր հարկիոլատուհանի՝օդափոխությանհամարբացվածաններկելփեղկին օդիթեթնտատանումիցթրթռացող վարագույրի անճշանճեղքիցու ակնթարթոնկատեցսենյակիխորքում տեղիունեցող րեն,ինչոլեսոենտգենյանճառագայթ, քաղաքականդավադիրհավաքիբոլոր մանրամասները:Ու երբ սողիտակամաշկ տագնառյահաթկինըձեռքովմի կողմ քաշեց վարագույրըն զայրույթով նա աղշեցուցիչ ճշգրտությամբ փակեցոլատուհանը, կուսհեց,թե ինչ է կատարվում լուսավորսենյակի խորքում.Կարսի քուրդ ազգայնականների երկու նստած ն փորձառուճազմատեն:ոլարագլուխճգճմումէին վառարանիկողքին ոդջ մարմինը պարուրած «Գազո» մաւկնիշիկղչաժառղլավենիոլատճառով առատ քրտինքթափողթեյարաններից մեկիմատուցողին, որիավագեղբայրը աղանվելէր նախորդօրվահարձակումների ժամամճակ, համոզել,թե նա հեշրորդ

տությամբկարող է կուլլադռճիցմտնել չեաիքբեյի ողողոտայումգանվող ԱՆվտանգությանվարչությունն ողայթեցնելմարմճինկաոլած ռումբը:

ՀակառակԿայի ենթադրության՝զինվորական բեռնատարը չթեքվեցո՛չ դեոլիԱնվտանգության վարչություն, ռ՛շէլդեոլիքիչայնկուղմգանվողԱզգային անվտանգությանկենտրոնիվեհատեսշենք, որը գոյություն ուներ Ճանրառղետությանառաջինտարիներից,այլ գնացուղիղ ն անցնելովՖաիք բեյի ոլողոտան՝ հասավքաղաքիճիշտկենտիոճում տեղակայված զինվորական շոաբ: Քաղաքիկենտրոնիայս տարածքը,ուր 1960-ականներին ճախատեսվում էրկառուցել մեծ զբոսայգի, 1970 թվականիռազմականհեղաշրջումիցհետո ողարսոդառղատվել էր ն վերածվելզինվորականավանի, ուր բնակվող երեխաները, խաղալուայլ տեղչունենալով,հեծանիվէինքշումցանցառբարդիների, շտաբի ո ւ նորշիճությունների վարժահրառլարակի շերտագծերի միջն:Այդոլիսովտունը, որ Կարս կատարած ուղնռրությանժամանակիջնանել էր Պուշկինը, ն ախոռները, որ դրանիցքառասունհինգտարիանցցարի հրամանով կառուցվել էինկազակական հեծելազորի համար,փրկվելէինավերումից (ինչիմասինգրել էրզինվորականներին հարող«Ազատհայրեճիք»թերթը): Խուցը, ուր բանտարկված էր Լաջիվերթը, այդ ոդատմական ախոռների անմիջական հարնանությամբ էր:Զինվորական բեռնատարը Կայինիջեցրեց ձյան մոտ ծանրությունից ճյուղերըխոնարհած վայրիձիթենու գանվողհին,ճարաարաողետորեն հոյակաւղքարակերտ շինությանառջն:Ներաւմ երկուքաղաքավարի անձնավորության, որոնք,ինչողեսճիշտկոահեցԿան, ՀԱՎ-ի աշխատակից էին, «Գազռ»ճակնիշի կոլչաժառլավենով նրամարմճին ամբացրին 1990-ական թվան ցույց տվեցինկոճակը,որի կաններիհամարխիստոլարզունակ ձայճագրիչ

ԿԱՆ

ՈՒ

ԼԱՋԻՎԵՐԹԸ

ԲԱՆՏԱԽԶՈՒԻՄ

ճրանքԿայինխորհուրդ այն:Մինճույմժամանակ միջոցովկարելիէրգործարկել իքըցավումէ, որ ներքնումգտնվողճերբակալտվեցինայնողիսի վարքդրառորել, է ց ույց տալ, իբրուզում է օգնել ճրան,ն ամենայնլրայստեղ, վածըհայտնվել հաճոզիխոստովանել կատարած էինԿային,որ Լաջիվերթին ներշնչում ջությամբ ն այդ ամենը բոլոր հանցագործությունները ուկազմակերողած ձայնագրել ժառղաանգամչանցավ,որ այդ մարդիկթերեստեղյակ վենիվրա: Կայի ճտքրով չեճիրեն գլխավորնատակին: այտռեղուղարկելու հեծելազորի տստական շտար հանդիսացած Ցարականժամանակներում քարակերտփոքրիկ շինությանճերքճահարկում,ուր իջնում էին քարե սառն մի խուց,ուր ողատիժէին աստիճանձերով, կարբավականմեն, անոլատուհան Այդ խուցը,որը հանրառլետուտույժիենթարկվածները: կրումկարգառղահական ոյլահետո, ռրոլես իսկ1950-ակաճներին՝ թյանօրոք ինչ-որշրջանօգտագործվել էր առլասատրանիօրիդ եոլքում օգտագործվելիք հարձակման ատոմային դրողես ու անհամեմոռո քան ենթամաքուր հարմարավետ, ճակելինմուշ,Կայինթվաց

դրումէրտեսնել: ջեռուցիչի Սենյակը բավական լավ տաքացելէր «Արչելիք»էլեկտրական

էր ճվիրել ֆիրմայիառնտրական շնորհիվ,որը ժամանակինզիճվորակաճներին սակայն Լաջիվերթը,որ մահճակալին Մուխթարը, գլխավորճերկայացուցիչ մաքուրծածկոց:Կային վրանգցել էր զիճվորական բլառկանգիրքէր կարդում, տեսնելով`ճա վեր կացավմահճակալից,հագավ Ճաքակոշիկճերը,որոնցից բայց, այնուամենայնիվ, հանվածէին քուղերը, ն սառը քաղաքավարությամբ, ոդատրատո բանակցությոնների ժոլտալովսեղմեցնիա ձեռքնու գործնական արեց ոլատինկից սեղանիկը: մատճացույց ճարդու հաստատակամությամբ մոտ Մեղաճիկիվրա տեսճելով դրվածաթոռներին: Նրանք նստեցինսեղանիկի Կան գրւղանից լի էր բնթուկճերով, որը ոդոնկեողռունկ մոխրաման, ցինկաոլատ ն Լաջիվերթին՝ասելով,թն ճա կատարեհանեց«Մարլբորոյի»տուփը ողարզեց չեն ենլաղես հանգիառտեսք ոնի: Լաջիվերթնասաց, որ իրենկտտանքների

թարկել,առրա լուցկովվառեցնախԿայի, հետո` իր ծխախոտը: ճա: օգտին -Այսանգա՞ճում եքլրտեւում,տիար.-փաղաքուշժողիառվ ճոռաց «Ես թողելեճ լրաեսությունը,Կան,- հիճազբաղվումեմ որստասխանեց

միջնորդությամբ:

Ավելի վատ: Լրտեսները փողի համար հաղորդումեն զանազան որոնցմեծ մասըբաճիոլետքչէ: Իսկ միջնորդները դատարկտեղեկություններ, -

տեսքովխոթումեն ամենուր:Ո՞րն խորիմաստ ելնելով,քթները չեզոքությունից է բո օգուտը:

Ողջ ն աճվնառհեռանալայս զարհուրելիԿարս քաղաքից:

-

լրտեսությանհամարեկած աթեիստինայսօր միայն Արնմուտքից է նման երաշխիք: Սունայը կարող տալ -

ԱյդողեսԿան հասկացավ,որ Լաջիվերթըծանոթէ «Սահման» քաղա-

բայինթերթիվերջինհամարին:Լաջիվերթիբեղիտակհարոնվածծաղրական է կարողաճում Ինչոյե՞ս ճրասիրտըլցրեցատելությամբ: արտահայտությունը

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈԻՔ

ՉԱ2

/ ՁՅՈՒՆԸ

ու հանգիառ ոյահելիրեն այդքան ուրախ այս ռազմատենչ ջատագովն շարիաթի հետռ (երկուոճրագործության ձեռքնընկնելուց թուրքական իշխանությունների դժգռհումէր: Բացի ա յդքան ո րի դաժանությունից կ ար շալակին), մեղադրանք է Կան թե ինչու Քադիֆենայդոլեսսիրահարվել հասկացավ, այդ՝ վերջառլես նրան: Լաջիվերթըհիմանրանավելի գեղեցիկթվաց,քաներբնէ:

ես աճելու Ի՞ճչճիջնորդություն եմ, որ բեզազատեն,ամաց Միջնորդելու կայացրեցՍուճայի առաջարկը: -

-

Կան ն զուաղ,

հակիրճներ-

կարոդէ կեղծամդնել, որ գլխաշորըհանելիս Եա բնավ չասաց, Քադիֆեն

ճան չխոսեցուղիղհեռարձակման հնարավորայլնայլխորաճանկուընթացքում ունենա: Խոսելով անելուհնարավորություն մասին,որոլեսզիառնտոաւր թյունների

ն Սունայիվրաճնշումգործադրողդաժանմարդանողոքության ողայմանճերի

են առաջինիսկ հարմարառիթովկախել Լականց մասին,ովքեր ցանկանում Կան գիտակցեց,որ դա իրեն հաճելի է, ն դրանիցվատ զգալով՝ ջիվերթին,

որ Սոճայը խելագարի ճիաժամանակ մեղավորություն զգաց: Նա ավելացրեց, ամեն ն ու ինչտեղըկընկնի: բացվեն, մեկճէ երքձյունըհալվի, ճանճառդարհները ՀԱՎէ գա ինքն իրենհարց տղու, Հետագայում թեարդյո՞ք այդ խոսքերն ասաց դուր գաղու համար: ի աշխատակիցներին Է՝ Սունայիմանկամիակհնարավորությունը Պարզվում իմփրկության ճտությունիցօգտվելնէ,- ասաց Լաջիվերթը: -

Այո:

-

եմ առաջարկից: նրան՝եսհրաժարվում Որեմճ, ատս Իսկ բեզշնորհա»

-

կալ եմ, որ ճեղությունես կրելու եկել: Մի ողահԿան մտածեց,որ Լաջիվերթըհիմա ոտքիկկանգնի,կսեղմի ձեռքնու դռնից դուրս կհրավիրիիրեն: Տիրեցլռություն:1Լաջիվերթըհանգիստ

ճոճվումէրաթոռիետնիոտքերիվրա: ու եթե չկարողանաս ողջ ն ձախողվեց, Քանի որ միջնորդությունդ անվճա դուրս ողրծճելայս զազրելիԿարսքաղաքից,առլա դա կլինիռչ թեիմ, բերանդշաղ ես այլ քո մեղքով:Որովհետնաթեիստլինելովդ ողարծենալով` միայնայն դեոլքում, տվել: Այս երկրումմարդսթեիզմովկարողէ որարծենալ ե ն երքթիկունքումզինվորներ կանգճած: -

-

Եսճրանցից չեմ, ով ողարծենում է աթեիզմռվ: Եթե այդղես է, լով

-

է:

Նրանք կրկինլռեցինու ծխեցին:Կան զգաց, ոբ վերկենալ ու հեռանալուց քացի՝իրենայլ բանչի մնում: Դու մահիցչե՞սվախենում,բիչանցհարցրեցճա: է, չեմ վախենում:Եթեհարցճումես բարեկամա-Եթե դա աղառճալիք եմ: Բայց ինչէլ անեմ,այս բռնճակալներն բար, վախենում ինձկախելուեն: Ելբ -

չանեճ:

:

ԼաջիվերթըժոլտացԿ̀ային նայնլովայնողիսիփաղաքուշհայացքով, էրլինում:Նրա հայացքըասում էր.«Տես, ես ավելի դրիցնրասիրտըծվեն-ծվեն

ԿԱՆ

ՈՒ

ԼՍՋԻՎԵՐԹԸ

հմ, քանդու, եաճըվիճակում

ԲԱՆՏԱԽՉԶԲԻՄ

բայց,

50Յ

եճ, քան ավելիհանգիստ այճուամեճայնիվ, Իփեայնօրիցի վեր,երբսիրահարվեց

որ դու»: Կան ամոթահարխոտոովանեց,

հույսիհեւո, կայված են սոսկ երջանկության կին,իր հույզերնու տագնաոյները հույս Լաջիվերթը այդոլիսի ինչնիր հոգումկրումէր ռրոլեսքաղցր ցավ:Մի՞թե նա: ու «Մեկ, երչունի: «Հւհաշվեմմինչնինը,առլա կելնեճ կգնամ»,-ճտածեց ճա համոզել Լաջիո ր եթե չկարողանա հինգը, ռրոշեց, հաշվելով մինչն կու»... ման չի կարողանա հփեկիճտանելԳերմանիա: վերթին, էր այնայլ բաներիճաՈրոշ ժամանակճա ոգնորվածշաղակրատում սիճ: Մոսում էր ճանկությանտարիներինտեսած աճերիկյանսն-աղիտակ մասին,այն մասին, որ «Ասիա» հյուրանոցում ֆիլճերիձախողակմիջնորդների Է Գերմանիայում(եթե խմբագրվի). կազճվածուղերձըկարելի հրառղարակել քմահակաճ ի սերվայրկենական այնմասին,որ երբմարդիկհամառությունից

ճույքի`կայացնում են սխալորոշում,առլա ստիողվածեն զղջալ ողջ կյանքում, օրինակ,երբինքըսովորումէրուսումնարանում,ճիշտայդոլիսի զայրույթոմթոասաց, որ այդ օրը գնացել խմբակնուայլնսչվերադարձավ. ղեցբասկետբոլի է Է սիրումՍտամբուլը, ն բե ճայել ծովին.հիշեց,թեինչքան Բոսֆորիափ երկար էլի շատ ինչ գեղեցիկէ գարճանայիճիրիկնաճուտրԲեբեքի ծովախորչում"",

բաներիմասինխոսեց:Նա ձգտումէր ինքնատիրադղետումը չկորցնել Լաջիվերարտահայաուճրանէր ճայում դեմքիսառնասիրտ թիհայացքից:Լաջիվերթը ն այդ ամենըհանդիոյճանը էր հաղորդում թյամբ,իսկ նա խոսումէր անընդհատ, մահառղսոոժին նախորդողվերջին այցիտոլավորություն: ճիննույնէ, -Եթե մենքկսոարենքնույնիսկամենատնհնարինռլահանջը,

ճրանքկդրժենիրենցխոսքը,-ասաց Լաջիվերթը: Շա մատնացույցարեցսհղանինդրված թղթերիտրցակնու գրիչը:-Ոոզումեն, որ գրեմիմ կյաճքիողատտ-

մասին,ոլսռոմեմայն ամեճը, ինչ հարկ մությունը,իմ հանցագործությունների կհամարեմ:Նրանց ասելով`այդ ժամանակկհավատանիմ բարի կամքինու ն զղջմանհամարսահմանած կարգովգուցե ճերեն հանցանքըխոստովանելու ինձ:Ես միշտ խղճացելեմ հիմարներին,ովքերկյաճքի վերջինոլահինկուլ են հրաժարվելսկզբունքներիցու դավաճանելիրենցառղրած գնացելայդ տառին, կյաճքին:Բայց բանիոր ինձվիճակվածէ մահանալ,առա ես կուզենայի,որ, հետո աոլրողները փասինձվերաբերող մի քաճիհավաստի իմանային ինձնից տեր:- Նա մի թերթ վերցրեց ճամակի թղթի արցակից,դեմքինհայտնվեց ինչոլիսինկար ճան այն ժամանակ,երբ լուրջ արտահայտություն, արտակարգ

քսանին՝ թերթիհամար:-Փետիվարի էր աճում գերճանական հայտարարություն մասին,կուգենայիասել,որ ես չիճ այն օրը, երբ խոսքկբացվիիմ ճահառղատժի համոզմունքզղջում ոչ մի բանի համար,ինչ առ օրս կատարելեմ՝ քաղաքական վարչությունում ողջ կյանքըքարտուֆիճանսճերի ներիցելճելով:Ես Ստամբուլի

ո թոշակառուհոր երկրորդզավակնեմ: Իմ մանկությունն աշխատան ով, սակայն,թաանցելէ հորսհեզ ու հանդարտաշխարհում, ատանեկությունը տաՊ ատանհկությաճ կացարան: բունայցելումէր Զերրահի միաբանության ն հարեցիձախամետաթեիտտներին, ռիճերին ես ընդվզեցիճրա դեմ

ղար

ՕՐՊՍՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

ՅՕզ

ուտոնելիսդարձահրիտատարդական ռազմատենչ կաղմակերհամսղսարանում իջնողծոողության անդամու քարերէի նետում ամերիկյանակաճակիրներից վայիններիվրա:Այդ ժամաճակամուսնացա,ամուսնալուծվեցի,ունեցաճերքին

ինճգնաժամ:Երկարտարիներառլրելեմ ներփակկյանքով:Ես կեկտրոնիկայի տամած հանդերը ատելության ոլատճառով ժեներէի:Արնձուտքի ակզածամքով իպամի գիրկըն լցվեցի Իրանիհեղափոխության նկատմամբ: Վերադարձա հավատարմագրվեցի իմամ Պոմեյնիիսկզբունքին. «Իպտամը դաշաղլանելմայ-

կարնորԷ,քաննամազանելնու ողաս դահելը»: Ինձ ոգնորում ուժի ճասին,ՄեիդԹութուբիտեսությունը էին ՖրանցՓանոնիգաղափարները ն վերաբճակվելու հպպածանքներին ի ոլատասխան տարագրվելու վերաբերյալ, նան ինձ ոգեշնչումէր Ալի Շերիաթին:Ռազմականհեղաշրջմանճիրաններից Գրոզնճիում չեչենների ազատվելուհամարփախաԳերմանիա:Վերադարձա: նետ ռումների եճ, որիոատճառովաջ ոտքից դեմկովելուժամանակ վիրավորվել ժամանակգնացելեմ Բոսնիա ն այնտեղ կաղումեմ: Մերբերիշրջափակման ամուսնացելբոսնուհի երզուկաչի հետ. նա ինձհետ եկավՍտամբուլ:Քանի որ Մ իմ քաղաքականհայացքներին վերաբճակեցմանտեսությանըհավատաղու ճան ոչ մի քաղաքում երկուշաբաթիցավելչեմ մնացել,բաժանվեցի ոլատճառով ն ԻԱձ Չեչնիա Բոսնիաուղարկածմահմեդականխմբավորումերկրորդկնոջից: ների հետ կառղերս խգելուցհետո լայնքովու երկայնքովկտրել հմ Թուրքիան: Թեն հավատում եմ իպամի թշնամիներին աղանելուանհրաժեշոությանը, բայց առ օրս ինքսռչ մեկին չեմ սոլանելն աղանելաւ ավել: Կարսի նախկին հրաման չեմ քաղաքառղետին աղանելէ մի խելագար քուրդ կառառյան,որինմոլեգնությանէր մտադրությունը:Ես Կարս եմ հասցրելհին կառքերըարգելելուքաղաքառղետի քանզիհամոզեկելդեռատի աղջիկների ինքնասոլանությունների ոլատոճառով, ամենամեծ է: Ես եմ, ված որ ինքնասողաճությունը մեղքն ուզումեմ, որ իմ բահետո ն մճան (ւմստեղծությունները մահիցս հրատարակվեն հիշատակինձնից: մոտ են: Այսքանը: Բոլոր բանատոհղծությունները երզուկայի Մ Տիրեցլռություն: -'Դու պարտավոր չեսմեռնել,-ասաց Կան,- ես հաճուն դրա եմ եկել: Որեմն`մի բանէլ ոլատմեմ,-ասաց Լաջիվերքը: "Նա վատահէր, որ իրենուշադրությամբ լսում են, ու նս մի ծխախոտ վառեց:Նկատե՞լէրարդյոք, որ Կայի կողատակին կոլած,ժրաջանտանտիրուհու ճման անձայնաշխատում է ճայնագրիշը: -Երբ Մյունխեճումէի, կարմի կինոթատրոն,ուր շաբաթ գիշերները շատ էժան տոմսերովցուցադրում Ես էին հրկուֆիլմ: գնումԷիայնտեղ,-ասաց Լանա նկարահանել է «Պատերազմն ջիվերթը:-Կա միիտագացի. Ալժիրում»ֆիլմը, է, թե ինչողեսեն ֆրանսիացիները ուր ւդատմում նվաստացնում ալժիրգիներին: Ցուցադրումէին նան այդ իտալացուվերջին՝«Քվեմադոա» ֆիլմը:Սա Էլողատմում էր, թե ինչ դավերհն նյութել անգլիացիգաղութարարները Ատլանտյան օվկիանոսիկղզիներիցմեկում,ուր շաքարեղեգնիողլանաացիաներկային, ցույց էրտալիս,թե ինչոլես են ձրանքռազմական հեղաշրջումկազմակերոլում: սօր անհամեմատ

-

ԿԱՆ

ՌԻ

ԼԱՋԻՎԵՐԹԸ

ԲԱՆՏԱԽԾՈՒՄ

ն ճրանդրդումֆրանսիացիների Սկզքումզանում հն մի սւամորթ առաջնորդ աոլա, կղզում հաստատվելով,վերցնում են իշխանուդեմ առլստամբության, հետո սնամորթները նորիցենճ ձախողումից թյունը:Առաջինառղտոաճքության դեմ,սակայներբ բարձրացնում, այս անգամ՝անգլիացիների աղստամճքություն անգլիացիճերըկրակիեն մատճում ողջ կղգին,դարձյսղողարավումենճ: Երկու Է: Նրան ուր որ է առաջնորդսնամորթըձերբակալվում առլստամբությունների են բարձրացնելու առավոտյան:Եվ հենց այդ օղահինՄառլոն կախաղան համոզելառլսատամբել ֆրանսիաԲրանդոն,ով ճրանգտելէր ամենասկզբում,

ցիներիդեմ, ինքնէր շատ տարիներկազմակերողելամեն բան ն ի վերջո ճնշել անգլիացիներիդեմ բարձրացրածաողստամբությունը,գնում է վրան, ուր ու սնամորթառաջնորղը, կտրումճրա կառլանքներն գանվումէրգերեվարված արձակում: Ինչու՞: Լաջիվերթըթեթնակիչարացավ: Նա քաջ Ինչոլե՞սթեինչու...Ռրոլեսզինրանկախաղան չբարձրացնեն: զիտակցումէր, ռր եթեկախաղանբարձրացնեն,առլա սնամորթ առաջնորդը կդառնալեգենդ, ն բնիկներըերկար տարիներ կշարունակենհետնել նրա ղրոշ: Բայց սնամորթըգիհեղափոխության օրիճակինու անունըկդարձնեն ն չի է արձակել իր կառլանքները, տակցումէ, որ Մառլոնըհենցայդ նողատակով ու փախուստի չի դիմում: ազատությունն բճդունումնրա ոդարգնած

ազատ

-

-

Նրան կախաղա՞լեկ բարձրացնում:

-

տեսարանը ցույց չեն տալիս,-պատասխանեց Այո, բայց կախաղաճի են տալիս, թե ինչոլեսգործակալՄառլոնԲրանԼաջիվերթը,-փոխարենըցույց ինձ, դոյին, ով ճիշտ այնոլես,ինչողեսհիմա դու ես ազատությունառաջարկում մեկը սոյատեղացիճերից ազատություն էիխոտոաճում սնամորթ առաջնորդին, ճում է՝ դաճակը երբվերջինսղատրատոկուրծքըխրելով հենցայնժամանակ, -

վումէր հեռանալկղզուց: Ես

-

չեց Կան:

գործակալ չեմ,-չզարոդանալովվիրավորամբըզաղել`բացական»

եմ: Մի կառչիր«գորեակալ» բառից:Ես, օրինակ,իպամիգործակալ -Եսոչոքի գործակալըչեմ,- այլնս շամաչելովիր դյուրազգացությունից` -

Ասաց Կան:

«Մարլբորոյի»այս կարմիր -Այպտինքն՝ տուփի մեջչկա ոչճիվտանգավոր Ամենալավբանը, կամկկամազրկի՞: կամ հատուկճյութ, որնինձկթուճավորի են ամերիկացիները` «Մարլբորոյի»կարմիրտուփճԷ Ինձ որ տվել աշխարհին շնորհվումէ մինչնկյանքիսվերջը«Մարլբորդ»ծխելուհնարավորություն: Եթե ողջախոհգանվես,կարողես ես քառասանտարի ծխել բռ -

«Մարյբորոն»: Երբ ասում եմ գործակալ,հենց դա ճկատիունեմ: Որովհետնգործատմեկըհամոզելնէ: կալիառաջադրանքներից «Ես ընդամենըուգումեմ քեզ ասել, որչսփազածցանմիտբանկլինի, -

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՌԻՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

արնաթաթախ այս գազազած ֆաշիստներըաղանճեն եթեթույլ տաս ռր ձեռքերն քեզայստեղ:Ընդորում,քո անունըոչ մեկիհամարդրոշ կամնմաճատիոլ այլ կառլվածէ կրոճին,բայց վերջին բանչի դառնաերբեք:Այս խեղճժողովուրդը հաշվովկատարումէ ոչ թե կրոնի պահանջները,այլ դետության կարգադրությունները:Այս բոլոր առղատաճբ շեյխերից, ովքերընդվզումհմ հավոռոացյալների նկատմանբ իշխանությունը կորցնելուողատճառով, Իրանումոլառիաստություն անցածայս բոլոր ծայրահեղականներից գերեզմաննույնիսկ չիմնա, եթնանգամ են նրանքհռչակավոր իճչոլեսՍաիդՆուրսին": Այս երկրումինքնաթիռով օղ եճ կ ծովիանհայտխորբերը նետում այն կրոնակազառաջնորդների բարձրացնում է դիակները,որոնց անունըկարող դրոշ դառնալ: Այդ ամենըքեզ հայանիէ: Բաթմանումմի օրումանհետացավՀեզբոլլահի աճդամճերիգերեզմանոցը, որ ուխտատեղիէր: Ու՞րեն նրանցշիրիմներնհիմա: Ժողովրդիսրտում: Դատարկխոսքեր:Այդ ժողովրդիմիայնքսան տոկոսնէ քվեարկում իպամիստների օգաին: Սակայն նրանքէլ այն կուսակցություններիկողմ են, որոնք ոչ ծայրահեղական վարքեն դրսնորում: Այդ դհոլքում,ասա, եթե այդ իլամիստճերը,որոնքքսազտոկոսձայճ ճեն, ծայրահեղական չեճ, հառլաինչու՞հմ նրանցիցվախենումն հեղաշրՏեսնու՞մ ես՝ ինչի է հանգում քո անկողմճակալմիջջումներ կազմակերողում: ճորդությունը: -Ես չեզոքմիջնորդ եմ,- Կան բնազդարար բարձրացրեց ձայնը: ես: Դու -Ոչ: Դու Արնմուտքի գործակալ Արնմուռքիստրուկնես,ն, ինչողեսբոլոր իսկականտորուկները,ճույճիսկչգիտես, որ տորուկես, չես ընդուճում քեզ առաջարկվածազատագրումը:Քանի որ դու քո Նիչանթաշիում մի ես ռւ սռվորելխորառղես եղուճուր եվրոռլականացել ատելկրոնն ու ժողովրդի ավանդույթները, քեզ այնողեսես ոլահում, ասես այս ժողոմրդիտերնես: Դու կարծումես, ռր այս հրկրիլավ ն առաբինիմարդկանցճանաոյարհնաճցնումէ ն ռչ թե կրոնի,Ալլահի,ժողովրդիհետ ճույն կյանքն Արնմուտքիննմանակելու, է՝ միքանիխոսքասես ի ողաշտոլանություն առղրելու ճանառղարհով: Հնարավեր ն հալածական իսլամիստների քրդերի,բայց սրաիդ հավանությունես խորքում տալիսռազմականհեղաշրջմանը: Լսիր, թե ինչ կարող ձմ անել քեզ համար.թող Քադիֆենգլխաշորի տակիցկեղծամդնի,այնոլեսոր, երբգլխաշորըհանի,մինճույնէ, մազերըոչ ղք չի տեւմի։ Դուք չեք կարողինձտոիոլելգինիխմել.- բացականչեց Լաջիվերթը:Ես չեմ լինի եվրուղացի:Ես եվրոոլացուն չեմ նմանակի:Ես առղրելուեմ իմ ն ղահոանելուեմ ինքնությունս, ես լինելուեմ ես Ես հավատում ոլատմությաճք եմ, որ հնարավորՒերջանկության հասնել եվրոողացիներին չնմանվելով,նրունց սորուկըչդառնալով:Հիշու՞մես, կանայնոլիսիխոսքեր,որոնցհաճախեն դիձում Եվրռոլայի երկրողագուները, որոլեսգիճվատռացնեն մեր ազգը. ճրաճք ասում են, ռր ծվրոոյացի դառնալուհաճարնախոլետքէ դառնալանհատակա-

-

-

-

-

ԿԱՆ

ՈՒ

ԼԱՋԻՎԵՐԹԸ

ԲԱՆՏԱԽԾԶՈՒՍ

գություն, բայց Թուրքիայում անհատականություններ չկան: Իմ մահաորատժի իմաստըդա է: Ես եվրռոյացիների ղեմելնումհմ ոլաղեսանհատականություն: Ես

հմ: չեմ նմաճակինրանց,որովհնտնհս անհւռոականություն

է Սունայըշատ է հավատումայդ ոլիեսին,դա ինճհնարավորություն ճան մեկուրիչրաճ.Ազգային տալիսկազմակերոլել թատրոնըդատարկկլիճի: Ուղիղ հեռարձակման ժամանակտեսախցիկը սկզբումցույց կաա, թնինչոլեսէ Քադիֆենձեռքերըմուռեցնումգլխաշորին,իսկ ձնտո խորամանակ մոնտաժծով հանած այլ աղջկամազեր: ցույց կտանգլխաշորը Կասկածելիէ, թե ինչու ես քեզկոտորումինձազատելուհամար: Եսշատ երջանիկեմ,- ասաց Կան՝ մեղավորությունզգազովտոող երե»նման:խայի Երբեք այսքաներջանիկչեմ եղել: Ես ուզում եմ դաշտոլանելիճ երջանկությունը: Ի՞նչնէ քեզերջանիկդարձրել: ՃետագայումԿան շատ է մտածել,բե ինչու ինքը չսւսաց` «Ես բանաեմ գրում»,ն շչամաց՝ եմ Ատոծուն», տռհեղծությում «Ռրովհետն հավատում այլմի շնչովոդղոոթկաց. Ես սիրահարված եմ: Իմ սիրեցյալնինճ հետ կգաԳերմաճիա: Եվ հանկարծ խիճդզգաց, որ իր սիրո մասինկարող է ոյատմելկողմճակիճեկին: Ո՞վէքո սիրեցյալը: Քադիֆեիքույր Իփեկը: Կան տեսավ, որ Լաջիվերթի ղեմքի արտահայտությունըփոխվեց:Եվ անմիջաղղես զղջաց, որ տուրք է տվելոդոռթկումին: Տիրեցլռություն: Լաջիվերթըվառեցնս մի «Մարլբորո»: Այն երջանկությունը, որը մարդձգտումէ կիսել կառսռինարանբարձրագողիհետ, Ալլահի շնորհն Է: Ենթադրենք,ես ընդունումհմ բո փոխանցած առաջարկությունը, որն անում ես, որողեսզի փրկվեսն կարողանասհեռանալ ու այս քաղաքից, քո երջանկությունը չխաթարվի: Քադիֆեն, որողեսզիչխանգարի քրոջ երջանկությանը,ոլինսին մասնակցումԷ այնողես,ռր իր արժանաԲայցդու ի՞նչգիտես,թե ճրանքիրենցխոտաման տերբ եխոովությունը չտուժի: կլինենու կազատենինձ: Ես գիտեի,ռր դու դա ես ասելու.- հուզվելով՝բացականչեց Կան: Նա որոշ ժամանակլոեց: Առդղա մատը մոտեցրեցշուրթերին ու նշան որ նշանակում էր.«Լոիր ն ուշադիրնայիր»:Կան արձակեց արեցԼաջիվերթին, ն ոլիջակիկոճակները ձայնագրիչը ցույց տալով`սվիարիվրայիցսեղմեցաճջսռոիչ կոճակը: Ես երաշխավորում եմ. ճրանքճախբաց կթողնենքեզ,-ասաց ճա,- իսկ Քադիֆենբեմկբարձրանա միայնայն բանիցհետո, երբքճ թաքտդոցից նրան ես: կտեղեկացնեն, որ դու ազատ Բայց Քադիֆեինհամոզելուհամար դու ինձ ողհոքԷ տաս ճամակ, ուր գրվածկլինի,որ դու կողմես այս պայմանավորվանճամտածեց ծությանը:-Այդ մագրամասները հենց այդ ոլահին:-Ծս այնողես -

-

-

-

-

-

-

-

-

-

ՕՐՊՃԱՆ ԹԱՄՈՒՔ

/ ՁՑՈՒՆԸ

ՅԸՑ

կաճեճ,որ քեզ կազատեճքո առաջադրածոլայմաններով ն այնտեղ, ուր դու կուզեա-շշնջացնա:- Մինչ ճաճառյարհները բացվելըկկարողանաս թաքնվել ո ւր լինի գտնել:Վստահիր ինձ: այնտեղ, քեզհնարավոր շի Լաջիվերթընրանոլարզեցսեղանինկիավածթղթերիցմեկը: Դու էլ այստեղ գրիր,որ դու՝ Կան, հանդիտնճում ես միջնորդն երաշն ն հս խավոր,որ ինձկազատեն, կկարողանամ ողջ աճվճասհեռանալԿարսից այն բանիդիմաց,որ Քադիֆեն,իրոլատիվը չարատավորելով, կբարձրանա բեմ ն կհանիգլխաշորը:Եթե դու չոլահես քո խոսքը,ու եթե ինձ նույնոլես տանեն ճերկայացմաճ, ինչոլիսի՞ն ոլիտիլիճի քո ոլատիժը: Թող ինձհետ կատարվի այն,ինչկկատարվի քեզհետ: րեմն՝ այդոդեսէլ գրիր: Կաճ ճույնողեսճրւոնոլարզեցթղթերիցմեկը: Ղու նույնոլեսգրիր,ոի համաձայն ես այն գործարքին, որիմասինես ու ասացի,ն որ այս գռրեարքի մասինես եմ հարոնելուՔադիֆեին, թող Ցա որոշումկայացնի:Եթե Քադիֆեն համաձայնի,թող այդ մասինգրիիր ստորագրությամբ թղթի վրա, իսկ բեղ անվնաս ազատ կարձակենճախքանգլխաշորը Գրիրայդ մասին:Որտեղ համճելը: որոն ինչոլեսքեզոլետքէ ազատ արձակեն, է: Ես հեւո, հետ, ճրա շիր ոչ թեինձ ալ ով այս հարցումամեճավսատահելին քեզ խորհուրդկաայի դիմելհանգուցյալՆեջիոլի հետ արյամբեղբայրացածՖազիլիօգնությանը: Տղան, որը ՔադիֆեինսիրայինՔամակնե՞ր էրգրում: Դա Նեջիողնէր:Նա ճահացելէ:Նա բացառիկմարդէր,Այյահիշնորհ: Ֆազիլը ճույնոլեսլավ մարդԷ, ինչոլիսինէր ճա, այն մյուսը: Եթե այդդդեսԷ, ես կհավատամ քեզ,-ատաց Լաջիվերթնու սկսեցգրել իրառջնդրվածթղթիվրա: ԳրելնառաջինըավարտեցԼաջիվերթը:Ծբբ Կան ավարտեցիր ողարԱտավորագիրը, նկատեց, որ ԼաջիվերթըԾաղրակաճժոլիտովճայում է իրեն, սակայն ուշադրություն չդարձրեց դրան: Նա անհավատալիորեն երջանիկէր, որ կարողացավ գլուխբերելայդ գորեր,որ կկարողաճա Իփեկիհետ հեռաճալ Կան այսքաղաքից:Ոչմիքառ ճրանքփոխանակեցին գրությունները: չասելով՝ տնսավ, որ Լաջիվերթը իր տված գրությունըառանց կարդալու ծալեց ու զրոյանըդրեց,ուատիինքնէլվարվեցայդոլեսն կոճակնայնողես սեղմելով,ոի Լաջիվերթընկատի,կրկինմիացրեցձայնագրիչը: Լռություն տիրեց:Կան վերհիշեցայն խոսքերը,որ ասել էր ճախքան -

.

-

-

-

-

-

-

ձայնագրիչմ անջատելը: Եսգիտեի, միմյանց որդուդա ծսասելու,-ասաց նա.-բայց եթե կողմերը չհավատան,ո) մի համաձայնաթյուն հնարավոր չի լիճիձեռքբերել:Դու ետք է հավատաս, որ իշխանությունը հավատարիմ կլիճի իր խոստմանը: Միճյանցաչքերիմեջ ճայելով՝ճրանքժոլտացին:Հետագայում,շատ Կան զղջալովկգիտակցի, տարիներ,այդ ոլահի մասինհիշելովու ճտռրելով, որ պիփակաճհրջանկություննիրեն խանգարեցտեսնելԼաջիվերթի ատե-

ԿԱՆ

ՌԻ ԼԱՋԻՎԵՐԹԸ

ԲԱՆՏԱԽԾՈՒՄ

Յ0Չ

լաթյունը,ն կմտածի, որ եթե զգար նրաչարությունը, այդ հարցըչէր տա. Քադիֆենկենթարկվի՞ այս համաձայնությանը: -

Այո,- աչքերըզայրացածփայլեցնելով`ասաց Լաջիվերթը: Նրանք որոշ ձամանակլոնցին: համաՔանի դը ուզում ես ինձ հետ կնքելկյաճքիհետ ինձկառղող ասաց մասին,Լաջիվերթը: ձայնություն,ուստիպատմիրքո երջանկության ես երբեքոչ ոքի այդոլես չեմ սիրել,- ասաց Կան: Իր խոսքերըճրան -

-

-

ճա ասաց դա,թվագինհիմարավունու ոլարզունակ,բայց, այնուամենայճիվ, դրան կյաճքումինձ համարչկա երջանիկդառճալուայլ հնարավորություն,

կարողեմ հասնել ճիայնհփեկի հետ

:

Ի՞նչ Է երջանկությունը:

-

ու այն ողջ ունայնությունն հեղՀայոնաբերելաշխարհ,ուր կմոռանաս հնարավորություն...ձուկը:Ուճենալ իճչ-որ մեկիճաշխարհիղես ռորսիոգանելու ճա ցանկանումէր շարունակել, սակայն Լաջիվերթմ ամադասելիորեն վեր -

կազմով:

որը ճա հեՀենց այդ ղահին Կայի մտքումեմվեցբանաստեղծություն, Սազայումկանվանի«Շախմատ»:Նա մի հայացքԱնանցոտքիկանգնածԼա» ջիվերթին,գրողանիցհանեցտետրնու սկսեցարագ«արագ գրել: Մինչ Կան գրի ն իշխատողերը,ուր խոսվումէր ճրջանկության էր առնում բանաստեղծության

ճության,խոկումին ձոլացքիմասին, Լաջիվերթը, Կայի ուսիվրայիցթղթին ճայելուլ,ձգտումէրհասկանալ,թե ինչէ կատարվում:Կան այդ հայացքըզգաց իր ներսում,իսկ հետո զգաց, որ թղթին է հանձնում ճան այդ հայացքը, այն, ինչ գրող իր ձեռքիննճա նայում էր արտահայտումէր դա: Բանաստեղծություն չէ այնողես,ասես դա ուրիշիձեռքէր: Ծա հասկացավ,որ Լաջիվերթնընդուճակ նա գոնեզգա այնանդրայինուժիգոյությունը,որն դա նկատել:Եվ կամեցավ,որ ձզրինն ստիւղումէ իր ձեռքինշարժվել:ՍակայնԼաջիվերթընստեցմահճակալի նս մռայրադեմ վառեց միսիգարետը: որողես ճշմարիտմահառարայալ՝ ինչ-որ ամբացատրելիզորության,որի Ենթարկվելովձգողականության Կամ կրկինցանկացավ սիրտըբաշատ Ւ խորհրդածեյու, մասինհետագայում ճալ ճրաառջե: -Արդենշատ ես չէի կարողանում բանամտեղծություն տարիներ գրել,առաց են ճա» իսկ հիմաԿարսում իմ առջն բացվել բանաստեղծության բոլոր ճանաԵս դա կառլում եմ առ Ատոված սիրոհետ, որը զգումեմ այստեղ: չղարհները: Ես չեմ ուզումբեզվիրավորել,ասաց Լաջիվերթը,-բայց քռ սերն առ Աստվածընդամենը արնմտյան վեոլերից քադած մեր է: Եթե այուտեղգու Աստծուն հավատասեվրուղացու նման, կլինեսծիծաղելի:եվ այդ ժամանակ ոչ ես: Դու այս երկրինչեսողատկանում, ոք չի հավատա, որ դու, իրոք,հավատում ասես թուրք չես: Մկզբում ձգտիրլինել այնոլիսին,իճչողիսին բոլորն են, ն այդ ժամանակկհավատասԱլլահին: սիրում քանի Հոգուխորքում զգաց, որ այստեղ ծալեց: Առլա բախեցխցիդուոնու հուդթ վերցրեցսեղաճիվրայից,մեջտեղից -

Կան

ոչոչքի

իրեն: Նա՛մի

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՍՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

հայտնեց, ռր ինբը շուտափույթոլետքէ տեսճի Սունային ու Քադիֆեինճ: Երբ

բացվեց,ձա շրջվեցդեողիԼաջիվերթնու հարցրեց, թեվերջինս Քադիֆեին հաղորդելու որնէբանչունի՞:Լաջիվերթըժոյտացն ասաց. Զգոնեղիր:Տես՝ հանկարծորնէմեկըչաղանճի քեզ: դուռը

-

դուլ իակաճմում

Պաւռոմ, բայց Գորեարքկյունքի

ու

չե/ Ճեռմի, ջէ՞

խաղի,արվեստին քաղաքականության միջն

Մինչ ՀԱՎ-ի աշխատակիցները վերինհարկումդանդաղողոկումէին ձայնագրիչըԿայիկրեքինամրացրածժառղավենը՝ միաժամանակ դոկելով ճան մազերը,Կան ճերբին ինչ-որ գռհունակությամբ համակվեցմասնագիտորեն ն ծաղիական ճրանցտրաճադրությամբսկսեցԼաջիվերթիմասինարտահարոնա ոչինչչատաց այն թշնամանքի վել քամահրանքով:Բայց, այդուհանդերձ, տածում ճրա էր մառին,որ հանդեոը Լաջիվերթը: նտ ամաց, որ աղնորվիհյուրանոց Զինվորական բեռնատարի վարորդին ե այնտեղաղասիիրեն,իսկ ինքըերկութիկնաողահների ուղեկցությամբ ծայրից ծայր անցավ ողջ կայազորիտարածքով:ՄՍոլայական հանրակացարանների միջնգտճվողընդարձակ, ճյուճածաեկ հրտոլարակում՝ բարդիներիտակ, տղաճերըաղմուկովձնագնդիէինխադում:Մի փոքրիկաղջիկ,որ հագելէրտարրականդոլրոցիերրորդդասարանում Կայիհագածվերարկուն հիշեցնողբրդեսն ու հետ քիչ այն կարճիրվերարկու,հսկաճնագունդգլորող երկուընկերուհիների ն կողմ ձնեմարդէրսարքում:Պարզ եղանակէր, տանջաղից միրիկիցհետո արեգակնառաջինանգամսկսելէրթեթնակի տաքացնել օդը: Նա Կ ան Հյուրանոցում իսկույճգտավԻփեկին։ խոհաճոցում էր,հագին՝ հագնումէին գիմնաանթնիկն գոգնոց,ինչոլիսիքԹուրքիայումշատճոարինճեր Կան երջանիկճայեցճրան, զիստուհիները: ուզեցգրկել,սակայննրանքմենակ Կան համառոտ Դիճ։ ոլատմեցառավոտից կատարված դեռդքերնու ամաց, որ ն՛ իրենց,ն՛ Քադիֆեիհամար: Ասաց, որ թերթը գործերըհաջող եռ ըբռթանում են, տարածել Նրանք ուզում էիճ շարուբայց չհ վախենում,թե իրեն կաղանճեն: ճակելզիույցը, բայց ներսմտավԶահիդեճն հիշեցրեցդռանմոտ կանգնած ու եռկուզինվոր-թիկմառահների ճասին:հփեկնասաց, որ նրանցճերսկանչեն ու ռան: Կան թեյ հփեկն վայրկենատլես ղայմանավորվեցինհանդխղելվերնում՝ Կայի սենյակում: Սենյակբարձրանալուն ոլես Կաճ կախեցվերարկունն առաստաղին նայելով՝սկսեցսոլասելհւեկին: Թեն ճա վառահէր,որ Իփեկըձներչի թափի ն արագորեն կգա,քանիոր քննարկելուշատ բանունեն, այմուամեմայճիվ,իսկույ թույլ տվեց,որ իրենմռայլմտքերոլսոռհն:Սկզբումճա ողատկերացրեց, որ է հորը,հետո վախովսկսեցմաաԻփեկըչի կարողգալ, որովհետնհանդիոլել եել, ռր նա ուղղակիչի ուզումգալ: Նա կրկինզգաց ռրովայնում սկիզբառնող այճ ցավը,որ թույնինճան տարածվումէր ճարձնովմեկ: Եթե դա նույնճ է, ինչ ուրիշներըաճվանումձճ սիրոցավ,ալա դրաճումչկարայնոլիսիբան, որ 8րՆա նկատելէր,ռր Իփեկի սիրոուժգնացմանը ջանկություն ողարգներ: հանդեոլ են Ճան ու հոռետեսուդարձեր համըճթաց`հաճախակի թերահավատության Նա թյան ղոոթկումները: մտածեց,որ այն,ինչ բոլորը անվանումեն սեր, իրականումայդ թերահավատության է, խաբված զգազումն լինելուն հիասթափվելու են վախը,բայց քանիոր բոլորճ այդ մասին խոսում ոչ թե ռրողեսողարտության կսու ոողահանջմունքի, այլ որոլես ինչ-որ դրակաճն նույնիսկհղարտություն

ՕՐՃԱՆ

ԹԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

բանիմասին,ըսա երնույթին՝ոլետք պլարգնող է ենթադրել,որ իր վիճակըփոքրէ: ընթացքումորքան տրվումէր սողասելու էր այն, որ այլ Առավելվատ ինչ մտքերի(Իփեկըչի գալիս,Իփեկըիրականումբնավչի ուզում գաղ, խելացնոր կամ թաքունճողատակով, հփեկը գալիս է հանուն ինչ-որ բանսարկության բոլորը՝Քադիֆեն,Թուրգուտ բեյը ն Իփեկը,հիմափտիսումեն իրարհետ ն Կային համարումթշնամի,ում ողետքԷ վտարելիրենցմիջավայրից), նույնքան էլ մտքերեն: Եվ էր, ռր դրանքիրոք խելացնորն հիվանդագին գիտակցում ցաթույլ էրտալիս,որ դրանքիշխենիրեն.օրինակ,որովայնում այդուհանդերձ, վերզգալով,ճտածեց,որ Իփեկճունի ճան այլ սիրեցյսվ,ցավագինոլատկերամեկ այլ հատվածովզգաց, որ այն, ինչ ցրեցայդ ամենը,իսկբանականության է: Երբեմն,ռրողեսզի ճտածում է, զառանցանք ցավնանցնի,ու տհաճ ողատկերճերը (օրինակ` Իփեկը հրաժարվումէր Կային տեսնել ն ճրա հռտ մեկնել հեռանան աչքերիառջնից,ճա ողջ ուժով ստիոլումէր աշխատել Ֆիանկֆուրտ) ն սձրը ուր իշխումէր տրամաբանությունը, այն հատվածին, բանականության (իհարկե,ճա ինձսիրուճԷ. եթեչէր սիհավասարակշռությունը չր խախտում էր թերարում, ինչու՞էր այդքան կրքոտ):Այդ ոլահերիննա ազատագրվում ու վախտարածողմտքերից,սակայն կարճ ժամամակաճց հավատությունից էր նորխոովքներով: իրենթունավորում դարձյալ լսելով` նա մտածեց,որ գալիս Միջանցքից ոտնաձայն է

ոչ

թե Իփեկը,

այլ ուրիշ մճկը`հայտնելու,թե Իփեկըշի գալու: Դռների ճիջն տեսնելով Իփեն՛ խնդությամբ, ե՛ թշնամանքով: Եա կին` Կան նրան ճայեց միաժամանակ

Կան ուրախությամբ րռոլեն հոգնելէրաղասումից: էրճիշտտասներկու Կողասել է ն նկատեց,որ Իփեկըշողարվել շրթներկքսել: Ես

Հ

խոսեցիհայրիկիսհետ,-

ամաց

Իփեկը,-ասացի, որ գնումեմ Գեր-

մաճիա:

Կան հասցրել էր այն ատտիճան որ սկզբում տրվելսնամաղձության, իմատոր: Իսկ ընկալելԻփեկիխոսքերի զգաց. ճա չկարողացավ հիասթափություն չի ոլարգնում դա խփեկիմեջ կասկածսերմանեց,թե հր հայաճածրալրախություն էր Իփեկինճահանջելուհնարավորություն Կային:Բացիայդ՝ հիասթաղիությունը

է ն անբաժան Բայց նա ճանգիտեր, ընձեռում: որԿան իրեն շսոռ սիրում մայրիկից է հնա: նճան Գիտեր,թե Կան հիճա կառյված իր հնգամյաանօգնականմանկան

ողատճառներից մեկըայն էր, որ ծրանկինչու է ուզումիրենտանելԳերմանիա. արդեներջանիկ Բացիայդուղրանից ֆորտում տուն,

կա ուր Կան

Է

առավել հույս

ն լիովինտիրել իրԻփեկին: ունիայճտեղ՝բոլորիցհեռու,ամբողջությամբ է Թաճնկագինս, քեզ ի՞նշ ողատահել: անսիրոցավիցտանջվելով,Կան հարյուրավոր Հետազատարիներին, -

որ կարԻփեկիձայնումայդ գաճներհիշելուէ այնքնքշանքնու մեղմությունը, Նա լքվածլինելուվախի,մտքում Իփեկինոլատմեցիր տագնառղների, ոլահին: ոդսոոկերննրի մասին: ամենաահավոր արոտվող վախենումես սիրո ցավից,մշաճակումէ ինչՔանի եր որու ճախաոլես որ կինքեզարդենառիռլելէ շատ ուժեղտառաղղել: -

ԳՈՐԾԱՐՔ

-

ԿՑԱՆՔԻ

ԵՎ

է, Թեթնակիցավ եղել

ԽԱՂԻ,

բայց

ԱՐՎԵՍՏԻ

ԵՎ...

է այճ ցավը,ոի ինձայժմիսկ վախեցնում

զգամքեզհամար: քեզ ցավչիմ ոդատճառի,-առաց հփեկը,-

հետագայումկարողէ -

Ես

կգամԳերմանիա,ամեն

ես

սիրումեմ քեզ, հետդ

ինչլավ կլինի:

ուժով փարվեց Կային, ն ճրաճք տրվեցինսիրո,ինչը Կային անհավատալիզգացողության:Կային դուր էր գալիս ողարգնեց խաղաղության Նա

ողջ

ճրա ճետ կոոլիտվարվել,ամբողջուժով սեղմել գրկում,վայելք Էր զգումճրա որ միմյանցտրվում բայց երկուսճ ճուրբմաշկիճերմակությունից, էլ նկատեցին, են ոչ այնքանկրքոտու մոլեգին,որքանգիշերը: Կյանքում զբաղվածէր միջնորդությամբ: Կայի միտքնամբողջությամբ է նա եթե խելահավատաց,որ կարող երջանիկլինել, առաջին անգամ սիրեցյալիհետ դուրս ոլրենելԿարս քամտությունհանդես բերի,կարողաճա կլինի հարատն: գալով, որ այն ոչահին,երբ ղաքից: Եվ այդ երջանկությունը առջն կանգնած ծխում է, իսկ բանականությունըզբաղված է չղատուհանի նա աղղշեց: մտքումծնունդէ առնում ճորբանաստեղծություն, հաշվարկներով, գրիառավ Մինչ Իփեկըսիրով ն առլշահարհետնում էր ճրան,ճա արագորեն որճ անվանեց Այդ բանաստեղծությունը, մտքումհնչող բանաստեղծությունը:

«Սեր», Կաճ հետագայումվեց անգամընթերցելու Է Գերճամիայում կազճաՆրանք, ովքերլսել են այն, ինձասում կերողված ոլոեզիայիերեկույթներում: բխումէրոչ թնսիրուց բուն ասելիքըհիմնականում էին,թե բանաստեղծության ն միայնությանկամ վստահությանն վախիմիջն ն կրքից, այլ խաղաղության Ու յուրահատուկ որ հեղիհետաբրքրությունից, լարվածությունից: առաջացած է ինձ մարդ հետագայում ( միայն մի ճակը տածել ինչ-որ կնոջ ճկատմամբ ճան իր կյաճքիայճ մթին ոլահերից, հարցրեց,թե ով է այդ կինը): Նույնչափ մեծ մասը, որ Կան կաԿան Գրառումների ըմբռնել: չէր կարողացել որոնք վերաբերումէին Իփեկի կառլակցությամբ, տարելէր այդ բանաստեղծության հետ կամղված ճրա հանդեռլտածած կարռաին,նրազգեսհիշողություններին, տի ու շարժումներիաննկատ, հրկրորդական մաճրամասներինու ակնարկգործեցինձ տողավորություն ներին:Պատճառներիցմենը,որ Իփեկնայդոդիսի ես այդ գրառումները է, նրաճ,այն որ անգամ հանդիռլեցի վրա,երբառաջին կարդացելեմ բազմիցս: Իփեկնարագորհճհագնվեց,ասաց, որ կուղարկիքրոջը, ն երբ ճա դուրս փարատիանհավատաղիորեն եկավ,իսկույնհայտնվեցՔաղիֆեն:Որողեսզի Քադիֆեիտագնառըը,Կան ասաց, որ խոշորաչքերը լարումիցկլորացրած դատճառչկա,Լաջիվերթիհետ լավ են մարվում:Շեշտեց,թե անռեանգստանալու

Լաջիվերթինհամոզելուհամար ստիղված է եղել շատ ու շատ բանհր ասել ե սկսեցճոմարդէ: Եվ անակճկալճերշնչանքով հավատումէ, որ նա արիասիրտ թե կեղծիքը,որ հորինել խացնելաւ ճաճրամասնել էրճախառլես:Մկզբումասաց, անհաճեմատ դժվար էր Լաջիվերթին համոզել, որ համաձայնիՔադիֆեին հաճոզելումաքի հետ: Ներկայացիեց,որ Լաջիվերթնասաց, թե համատայԷ Քադիֆեի հանդրատրում մությունը,որ ինքըկնքումէ ճրահետ,անհարգալից

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒԻՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

ՅԳ

դնող,որ ճախոլետքԷ խոսելՔադիֆեիհետ, ն երբՔադիֆենզարմացած բարն հուզականություն ձրացրեցհոնքերը,իր խոսքերինճշմարտանմճանություն հադորդելուհամար ամելացրեց, թե կարծումէ, որ այդ ոդահինԼաջիվերթը անկեղծչէր: Աողալրացրեց, թե Լաջիվերթըիր հետ երկարվիճում էր հանուն Քաղիֆեիոլատվի,բայց այդ ամենըմիտումնավոր էր,որովհետնդա (հարգաճքը, որ նա ցուցադրում էր կնոջվճռի հանդեոլ)օգտակարէ Լաջիվերթիհամար, թեն ճա ամեն ինչ աճում էր այնոլիսիտեսքով,ասես ուզումէր հետաձգել այդ հաԿան գոհ էր, որ այդ պահինի սրտե նման սուտ է հորինում մաձայնությունը: հանուն այդ դժբախտ մարդկանց,ովքերհիմարագույմ քաղաքակած վեճերիեճ տրվելայս տխմարԿարսքաղաքում,ուր ինքըթենուշացումով,բայց իմացավ,որ Է Սակայնմիննույն ժամանակ կյանքիմիակ ճշմարտությունը երջանկությունը ճա վշտանումէր, որ Քադիֆեն,ում ինքըառավելխիզախ ու անձնազոհ էր հաճարում,քանիրեն,կլանումէ այդ սուար, ն զգումէր,որ ինքըվերջիվերջո դժբախտ էլինելու:Ուստիողատմությունն ավարտեցմի վերջինանճեղստով.ավելացրեց, որ Լաջիվերթը շշուկով բարններԷ փոխանցելՔադիֆեին,ու նս մեկ անգամ կրկնելովհամաձայնության որսյմանճերը՝ հարցրեցՔադիֆեիկարծիքը: Ես կհանեմգլխաշորը, ինչողեսորոշելեմ,- ասաց Քադիֆեն: Դգալով,որ սխալկգործի,եթե բնավշանդրադառնաայդ հարցին,Կան ասաց, թե Լաջիվերթը խելամիտէ համարում, որ Քադիֆենկեղծամ դնիկամ դիմինմանատիոլ այլ հնարքի,սակայնտեսնելով,ռր Քադիֆենվրդովվումէ, Կան լռեց:Պայճանավորվածության համաձայն՝ ճախկազատենԼաջիվերթին. ճա կթաքնվիհուսալի տեղում,իսկ հետո Քադիֆենիր համար ընդունելիեղանակովկհանիգլխաշորը:Կարո՞ղԷ Քադիֆեն հենցհիմագրելմի բանիտող, որ ինքըտեղյակէ ն համաձայն դրան,ու ստորագրել դրա տակ:Որողեսնմուշ՝Կան ճրանոլարզեցգրությունը,որ ստացել Լաջիվերթից: Տեսնելով, որ Քադիֆեն էր գլուխը կորցրեց`սոսկ Լաջիվերթի ձեռագիրըտեսնելով, Կան քնքշանքգգաց ճրա նկատմամբ: ՆամակնընթերցելիսՔադիֆենմի ողահփորձեցԿայից աննկատըմբոշխնել թղթիբույրը: Կան զգումէր,որ ճա երկմտում է, ուտտի ասաց, որ է ն թղթարարությաճն դիմում, որոդեսդի Սոնային ճրաշրջառղատին համոզիբազ ն իշխանությունները թողնելԼաջիվերթին: Ճնարավորէ, որ զինվորականները են գլխաշորիպատմության դատճառով զայրացել Քադիֆեիվրա, սակայն ինչոլես ողջ Կարսը,կհավատաննրախոսքինն արիությանը: Երք Քադիֆեն սկսեցինքնամոռացգրել Կայի տվածթղթիվրա, Կան որոշ ժամանակաճնկատ զննեցնրան: Լոախորդ երեկոյիցիվեր, երբ նրանքքայլում էինմսավաճառների կրոլակներիարաճքովն խոսումաստղերիմիջոցովգուշակությունանելու մասին,Քադիֆենհասունագել էր: Քադիֆեիխց վերցրած գրությունըգրոանը դնելով` Կան ամաց, որ եթե հետո Լաջիվերթի կաղտղանա համոզելՍունային, միակհարցըկմնաազատվելուց համար գտնելը: հարցում: առլահով թաքստոց Քադիֆեն ոլաւրա՞ ստէ օգնել այդ Քադիֆեճծանրակշիռտեսքովհատտատական շարժումարեց: «Մի ճոահոգվիր,-ասաց Կաճ,- ի վերջոբոլորս երջանիկենքլինելու: -

ԳՈՐԾԱՐՔ

ԿՅԱՆՔԻ

ԵՎ ԽԱՂԻ,

ԱՐՎԵՍՏԻ

ԵՎ...

ճշմարիտարարքը երջանկության նախառյայման չէ,-ասաց Քադիֆեն: Ինչը մեզ երջանիկ է դարձնում,դա է ճշմարիա,- ասաց Կան: Նա տատկերագրեգ, որ մոտ ժամանակներս Քադիֆեճկզա Ֆրանկֆուրտն կտեսնի, է հետ: Իփեկը «Քաուֆհոֆից»շքեղթիկնոցկգնի թե բույրնինչ երջաճիկ իր Քադիֆեիհամար,միասինկինոկգնան,իսկհեաո Կայզերշտրասեի խորտկաու րաններիցմեկումՕրբերշիկկուտեն գարեջուրկխմեն: Կան հագավվերարկուն,Քադիֆեիետնիցդուրս եկավու նտտեց զինվոնտռած րականմեքենա:Երկուզինվոր-թիկնառլահները էինճիշտճրաթիկունքում: Կան ինքնիրեն հարցտվեց,թե արդյո՞քմեծ վախկոտությունկլինի, եթե մտահի,որ հթե ինքը միայճակ,քայլելով գնա, առոլա հարձակման կենթարկվի: Կարսիփողոցները,որոնցճա նայումէր բեռնատարի խցիկից,բմճավ սարսափազդուտեսքչունեին:Նա տեսավմթերքիցաճցատողրրակները ձեռքներին շուկայիցելածկանանց:Ձնագնդիխաղացողերեխաներինն սայթաքելուցվախհենալուց ձեռք-ձեռքիքայլող ծերունիներինճայելով՝ ճա ողատկերացրեց,թե ու ինքն Իփեկըինչդես են միմյանցձեռքբռնածՖրանկֆուրաի կինսթաարոնճերիցմեկումֆիլմդիտում: Օսման Նուրի Սունայըընկերոջ՝հեղաշրջմանկազմակեխղիչզձգղառետ հետ Կան հեւտ Չոլակի էր: նրանց խոսեց երջանկությանանուրջներիցբխող է լավատեսությամբ, սսաց, որ լուծել է բոլոր հարցերը,Բադիֆենհամաձայն է Կան հանելգլխաշորը, Լաջիվերթըծարավի ազատության: զգաց, որ Սունայի ն գնդառյետի միջնկաերիտասարդության տարիներիննույճ գրքերնըճթերցած խելամիտմարդկանցփոխըմբռնում: Զգույշ, բայց բնավչշփոթվելովճ̀ա ամառ, որ քննարկվող հարցըհույժնրբանկատ վերաբերճունք էրողահանջում: «Մկզբուճ ես շոյեցիՔադիֆեի,առլա Լաջիվերթիհոլարտությունը»,-ասաց նա: Նրանցից Կան հանձնեցՄուճային:Միճչ Սունայըընթերցում վերցրածգրությունները էր Կան է: Ինչդրանք, զգաց, որ թենդեռճաշիժամըչէ, բայց ճա արդենհարբած ռր ոլահիճա դեմքըմոտեցրեց Սունայիդեմքինն օղու հոտն առդելով՝հաճոզէ: վեց, որ վերջինս,իրոք,խմել Այդ տիռղըուզում Ւ, որ իրենազատենճախքանՔադիֆեիբեմ թարձրաու է: ճալն զլխաշորըհանելը,-ասաց Սունայր,-շաւտտհնարամիտնճ Քադիֆենէլ նույնն Է ուզում,-ասաց Կան:- Ես շատափորձեցի, բայց ավելին դրաճից չկարողացաաճել: Ինչու՞ողիտիմենք՝ իշխանությանճերկայացուցիչներս, հավատանբ Օսման Նուրի Չոլակը: նրանց,-հարցրեց գնդառլետ Նրանք էլ են կորցրելհավատըողետության նկառոճամբ,ասաց Կան,եթեփոխադարձ աճվստահությունը շարունակվի,ոչինչչի տոացվի: Մի՞թեԼաջիվերթիմտքովչի աճցնաւմ, որ մյասներինդաս տալու հաճարկարողեն կախելիրեն,կամռր ճման արարքը կարողէ եանըհետնանքճեր ունենալ մեզհամար,ազդելհեղաշրջումըկազմակհրոյածհարքածդերատանի ու վիրավորված ինքնանիրությամբ հետագաճակատագրի վրա,-հարցբեցգնդառղեաը: -

-

-

-

-

-

-

աղայի

ՇՐՊՃԱՆ ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

ասես -Նակարողանում է իրենհրաշալիողահել, բնավ չի վախենումճաես հից: Ուստի չեմ կարողանում կռահել,թե իրականումինչ է մտածում ճա: ն վերածվելճահաՆույնիսկ ակնարկեց,որ կուզենարկախաղան բարձրանալ

տակի, դտոնալմարդ-խորհրդանիշ: ասաց Սունա-Ենթադրենք,մենքսկզբումբաց թողճենքԼաջիվերթին,կարո՞ղենքդրաճիցհեառ վստահլինել,ռր Քադիֆենկկատարի խոտտումը ու հանդեսկգա ներկայացմանմեջ: ամենայն դեոլս, Քադիֆեիխոսքինկարելի է ավելիշատ հավատալ, ճա դուտորնէ Թուրգուտ բեյի՝ մի մարդու, ով քան Լտջիվերթի,որռվհեւտն ն ոլղայքարին իր կյանքը:Բայց հռղարտությանը տուրք տալով՝աղետիէ վերածել ե ն, ճրաճհայտնին, ռի Լաջիվերթինազասհել այա ինջնատճզամ եթեհենցհիմա Նա թե՞ոչ: հանկարծահաս չի կարողանա ասել,թեհրեկոյանբեմկբարձրանար, տրվելուն անսորասելի որոշումներ կայացնելուհատկություն ունի: մռղլեգնության ես Ի՞նչ առաջարկում: Ես գիտեմ,ոի դուք հեղաշրջումըկազմակերոդել եք ոչ թե սոսկհաճուն ճան հանում ու այլ արվեստի գեղեցիկի,-ատսց Կան:քաղաքականության, եմ, որ գա քաղաքականության Սունայբեյիառղրածկյանքիցես եզրակացնում տրվելէ ի սեր արվեստի:Բայց հիմա, եթե ձերմաքիճըսոսկ ինչ-որսովորական )ր,-

-

-

-

քաղաքականգործողությունիրականացնելնէ, առյա Լաջիվերթինազատելուո

ձեզվտանգելուկարիքչկա: Սակայնդուք, իհարկե,զգում եք, որ եթնՔադիֆեն առյա դա կլիճի ն՛ արվեստիգործ, ն՛ հույժ ողջ Կարսիառջնհանի գլխաշորը, կարնորքաղաքական գործողություն: -Եթե նա հանիգլխաշորը, կթողնենքԼաջիվերթին,-ասաց Օսմենք բաց ճան Նուրի Չոլակը,-իսկերեկոյաններկայացմանը կհավաքենք ողջ քաղաքը: Սունայըգրկեցբանակայինվաղեմիընկերոջըն համբուրեց:Երբ գնդաւղետըդուրս եկավ,Սունայնասաց. «Եմ ուզումեմ, որ դու ւսյդ ամենըհայտնեսիմ տիկճոջը»,տոլա թնանցուկ արեցԿայինն առաջնորդեցդեւղիճերքինսենյակ: Դատարկ,ցուրտ սենյակում,որը զուր փորձումէին տաքացնելէլեկտրական վառարանով,ՖունդաԷսերըցուցադրական հանդիսավորությամբ ընթերցում էր ձեռքինոլահածտեքտոը:Նա տեսավ,որ Սունայնու Կան բաց դռնիցհետնում են իրեճ,տսկայն նրանցուշադրություն չդարձնելով` շարումակեցկարդալ:Չկարողանսղովհայացքըկտրելնրաաչքերըերիզողթանձր ճերկից,ճարոլոտ,վառ շրթներկից,փարթամստիճքներիվերճամասը ցուցանողլանջաբացզգետոիցն շինծու,արհեստական շարժումներինհետնելով՝Կան չկարողացսոլնան ուցաճրախոսքերին: դիություն դարձնել -Քիդ, «Իաղաճակաճ ողբերգություն», բռնարարված վրիժառուկնոջողբերգականմենախոսությունը,հողարտությամբ ասաց Սունայը,- այն փոփոխվել Է Բրեխտի«Սեզուանիլավագույնմարդը»ոլիեսիցքաղվածհատվածներով ն հիմճականում ստեղծվածԷ իմ երնակայության զորությամբ:Երք երեկոյան Ֆունդանկարդամենախոսությումը, Քադիֆեխաճումըգլխաշորիծայրով,որը դեռչի համարձակվում հանել, կսրբիաչքերիարտասուքը:

ԳՈՐԾԱՐՔ

ԿՑԱՆՔԻ

ԵՎ ԽԱՂԻ,

ԱՐՎԵՍՏԻ

ԵՎ...

Եթե Քաղիֆե խաճումըոլատրաստ է, կարողենքհենցհիմափորձ անել.-ասաց Ֆունդա Էսերը: Կնոջ՝ ցանկասիրությամբլի ձայնըԿայինհիշեցրեցոչ միայն թատրոնի հակումների մասինխոտակհանդեւղնրատածած սիրո,այլն ճրալեսբիական է ինՍուճայիցխլել. որ տարփողում էիճ նրանք, ո վքեր կամենում ցություճները, ու հեղափոխականին, դերը: Սուճայը, ոչ այնքանզինվորականին Աթաթուրքի թե ողրոդյուսերին բմորոշոճով տեղեկացըեց, ինքնահավան ճիքանթատերական «հանդեսկգադեհամաձայնության, քայց Քադիֆեն դեոչեն հանգել վերջնական ն հայտնեց,որ բեԱոլաներսմտավմրահանձնակատարը րակատարությաճմբ»: բել են «Մահման» բաղաքայինթերթիխմբագիրՍարդարբեյին:Խրաճ իր առջե լինումէր Թուիքիայումառլրելուվերջինտարիներին, տեսնելով,Կան, ինչողես խփելուսուր ցանկությունզգաց: Սակայն հանկարծ նրադեմքինբռունցքով ն ղատսեղանիճոտ, ակնհայտ3ր, որ այնհոգածությամբ ճրանցհիավիրեցիճ ն բրինզա,ն մրանք առաջ. օղի էինդրանիցդեռ շատ սեդանին դրված էր րաստել բաննայն անձանցվստահուսկսեցինօղիխմել,ակրատելու քննելաշխարհի ն անողոքությամբ, ովքերօծված եզ իշխանությամբ,ներքինհանգստությամք են ն համարում այլույ ճակատադիրը տնօրիճելը: բնական թյամք Կան Փունդա Էսերի համար կոկԿատարելճվՄոնայն ցանկությունը՝ վերաբերյալ:Երբ նեցայն,ինչ ասելէր քիչ առաջ արվեստին քաղաքանության ռրոնքչեունդաԷսնիրթերթումաոլագրելայդ խոսքերը, լրագրողը ցանկացավ րը ընդունեցցնծությամբ, Սունայը կոռլիտ հայհոյեց լրագրոդին:Նա նախն էր, որ վերացվիԿայի հասցեինթճրթինախորդհամարում առաջ ցանկանում ղատրաստելն թերթի հրառդարակված կեղծիքը:Սարդարբեյը խոստացավ առաջին էջումհրաղարակելհույժ դրականմի հոդված,որը Կարսի՝ առանց այղ լ մոռացկոտբնակիչներինկօգնիմեկընդմիշտմոռանալԿայի մասինձնա-

վռրվածթյուր որատկերացումը: ոլիեսին Բայց թերթիգլխագրումլինելու է այս երեկոբեճադրվելիք ճվիրվածհրաոլարակումը,-ասաց Ֆունդա Էսերը: այնոլիսիհոդված,ինչՍարդարբեյն ասաց, որ, իհարկե,կոլատրաստի են այճ ձնաչափով, ինչ ողիսիննրանք ցանկանում,ն, իհարկե,կհրառղարակի .,

-

թատրոնի վերաբերյալ ճրանքեն ուզում:Սակայն դասականն ժաճաճակակից Նա եթե ասագ, որ Սունայ բեյճ սահմաճափակէին: նրա տեղեկությունները Է այժամճաճակ, ինքըհիմաօգնիգրել,թե ինչ լինելուճրեկոյան ճերկայացման առա էջը կլիճիանթերի: հոդվածը, վաղվաառաջին սինքն՝օգնիղատրատոել Նա հարդալիցհիշեցրեց,որ իր լրագրողական ճշգրիտհակյանքիընթացքում ղորդելէ բազումտեղեկություններ,քանզիսովորելէ գրել իրադարձությունցերի ոլայմաններըստիՀեղաշրջման առաջաղրած մասինճինչդրաճցկատարվելը: ժամըտեղափոխել կեսօրիցհետո՝ ժամըչորսին, ոլել են թերթիտողագրության ուպտիայս աշխատաճքի համարդեոչռրս անաց

ժամ

կա:

չեմառիոլիերկարսոլասելայս երեկոյիիրաղաբմություններին,Սունայը:Կան նկատեց,որ հազիվսեղաննստած՝ Սունայըակճթար-Եսբեզ

ԹԱՄՈՒՔ

ՕՐՃԱՆ

/ ՁՅՌԻՆԸ

էր թորենողարողեց մի գավաթօղի, ն մինչվերջինսավելիարագ դատարկում հրկրորդգավաթը,Կան ճրաաչքերումցավ ու կիրքտեսավ: էր, Գրիր,լրագրող,- այնոլեսնայելովՍարդարբեյին,ասես մողառնում ասաց Սունայը,-գլխագիր.ՄԱՀ ԲԵՄԻ ՎՐԱ (նա ճի ոլահմտածեց): Ենթա-

վերճագրեր (մի քիչ ղ մտածեց).ՀԱՅՏՆԻ ՍՊԱՆՎԵԼ

ԿՈՅԱՆ՝

Է,

նս

ԴԵՐԱՍԱՆ

ՀՐԱՎԵՆԻ մեկ ենթավերնագիր.

ՆԵՐԿԱՅԱՑՄԱՆ

ՍՈւՆԱՅ

ԿՐԱԿՈՑՈՎ

ԶԱԻՄԸ

ԵՐԵԿ

ԵՐԵ-

ԺԱՄԱՆԱԿ:

խոսում էր այնղես կոռղիտ,որ առլշեցրեցԿային: Մինչ Կաճ հարգալից,աճժոլիտլսում էր Մումային,վերջինսլրագրողինօգնեցգլուխհանել Նա

ուի ճա չէր կողնորոշվում: այնհատվածճերից, հանդերձի ճի բերելնու ողատրասՈղջ հոդվածը,ենթավերնագրերով ու օդի խմելուդադարներըմիասինտնեցին տելը, ընթացքումխորհրդակցելճ մոտ մի ժամ: Կարսում, ուր ես մեկնեցիշատ տարիներնց, տյդ հոդվածըտմթեթիխմբագիր Սարդարբեյից: բողջությամբ վերցրեցի«Սահճան» քաղաքային Սհա այն.

ՄԱՀ ԲԵՄԻՎՐԱ

Հայոնի դերասան ՍունայԶաիմը սղանվել է

հրազենիկրակոցով երեկերեկոյան՝ներկայացման ժամանակ տեղի ուճեցածողատմական Երեկ երեկոյանԱզգայինթատրոնում

ժամաճակ գլխաշորով աղջիկը՝Քաղիֆեն,առաներկայացման հրովբոնկվան,ճախմերկացրեց ջաղիճության գլուխր,աոա ատրճանակն ուղղեցբացասական կերոյարմարմճավորողՍուճայ Զաիմիվրա ն կրակբացեց:Ներկայացմանըուղիղ հեռարձակ» ճամթհետնողկարսեցիները սարսափահար եղանկատարվածից: ժամանած ՍուճայԴաիմը, ով բեմից Երեքօր առաջ մերքաղաք ն ստելեագործոլիեսներով կյանքանցճողիր հեդափոխակաճ ն առաջադիմության Կարսբերեցկարգուկանոն լույս, հրել

իրբատերախմբով ցուցադրածերկրորդ երեկոյան ներկայացմաճ ես մեկանգամզարմացրեց ժամանակ Կարսիբնակիչներին: Այս Է ներկայացման մեջ, որը տեղայնացվել հաճիրավիմոռացության մատնվածանգլիացիգրող Քիդի, ումից ժամանակին ազղվել

է

ճույնիսկՇեքաղիրը, ստեղծագործության ճոտիվներով, Սոնա է հասցրելիր սերըառաԶաիմըի վերջոկատարելության

ջադիմականթաւոերգոթյաննկատմամբ,ինչըշուրջ քան տարի

ճգնումէրկյաճբիկոչելՍճատոլիայի մոռացության մատնված քաղաքճերի դատարկ դահլիճների բեմերումկամթեյարանճերում:

ԳՈՐԾԱՐՔ

ԿՅՍՆՔԻ

ԵՎ

ԽԱՂԻ,

ԱՐՎԵՍՏԻ

ԵՎ...

ն անգլիական Ֆրանսիական յակոբինյան թատրոնի ազդեցությունը ն ցճցողմերկայացմաճ մեջ ւղահոլանածայս ժամանակակից համառ առաջամարտիկՔադիֆեն, գլխաշորով աղջիկների

անաոյասելի որոշումկայացրեցե հաճակվելովբուռններշնչանքով, ձեռքինոյահածաւտրճանակի բեմի վրա գլուխըբանադով՝ ողջ Կարսիառլշահարհայացքիառջն ոլարունակությունը մեծ մարդու`ՍունայԶաիմիվրա,ովՔիդի դատարկեց թատրոնի ճման

հերոսի անտեսվելէ հանիրավին կատարումէրբացառական

ովքեր հիշումենճ,որ երկու օր առաջ դեր: Կարսի բնակիչները, ժամանակկրակոցներըհղել են բեմադրված ներկայացման

որովհետն իսկական,այս անգամէլ ահ ու սարսափառլրեցին, մեծ Սունայ Դաիմը,իրոք,աղանվեց:Այդոլիսով,թուրք դերասան գտավհանՍունայ Զաիմիմահըբեմիվրա ավելիմեծ արձագանք սրտում,քանճրակյանքը:Կարսիհանդիսատեսը,որ դիսատեսի շատ

ն կրոճի լավ ըճկալելէրոլիեսի՝ավանդույթների

ազատագրվելու ենթաանքատը, ոչ միկերող չէր կառգանքներից է կարողանումհասկանալ,թե արդյոք իրականումզոհվե՞լ Սունայ էրայն դերին,որը, աիյուճաքամ Զաիմը,ով մինչնվերջհավատում է ր նույնիսկ այնժամանակ, երքմարմճիՄեջ լինելով,խաճլում զճդակներէինմխրճվում:Մակայննրանքհասկացանդերասանի վերջին խոսքերը՝ասվածմահից առաջ, հասկացան,որ երբեքչեն ճոռանա, թե ինչոլեսճա կյանքըզոհեցհանուն արվետոի:

Սարդար բեյր սեղանիշուրջ ճտոածներիհամար ես մեկ անգամընհետո: տեվքիէր ձկելՄունայիուղղումներից թերցեցհոդվածը,որը վերջճական

Իրարկե,ձեր հրամանով ես

նույնությամբկտոլագրեմվաղվա թերթում,- ասաց նա,- բայց տասնյակլրատվություններիմեջ, որ գրելն հրասա առաջինդեոլքնէ, երբ ես աղոոլարակելեմ նախքանիրադարձությունները, սուտ ն դուրս գա չիրականանա:Դութ իրականում թում եմ, ռր դրանցիցմեկը չեք մահանա, շչէ՞,ղարոն: է հաս«Եսձզտումեմ հասնելլեզենդի,մակարդակ,որինի վերջոողետք ճի ճշմարիտարվետոր,-ասաց Սունայը:- Բացի այդ՝ վազն առավոտյան,երբ բացվեն,իմմահըայլեսռչ մի նչաճակությում ձյունըհալվի,ն Ճանառլարհները ունենա համար: չի Կարսիբնակիչների Մի դահ ճրա ու կնոջ հայագքներըհանդիոլեցին:Ամումինճերըայն» նայեցին միմյանցաշքերիձեջ, որ Կան ճաոլիսիխորունկփոխըմքոնմամբ խանձեցնրանց:Կունենա՞ն ինքնու Իփեկըերջանիկկյանքն հանդեսկբերե՞ճ արդյոք ճման փոխըմբռնում: տոլագրության ղատրատոեքթերթը,ոլարոնլրագրող,Այժմգզնացեթն հաճարումտոլագրելուհամարհամթող այդ ողատմական ասաց Սուճայը,տա իմ չուսաճկարներից մեկը:-Լրագրողիհեռանալունողեսճա հարզըձեզ -

-

սա

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒԹՋ / ՁՅՈՒՆԸ

տոնը,ինչը Կան վերագրումէր չափիցավել փոխեցծաղրական անճիջառրես ն Քադիֆեիոլայմանները,եճ Լաջիվերթի օղուն:-Ես ընդունում օգտագործած Ֆունդա Էսերինբաասաց ճա: Իսկ հոնքերըզարմանքովվեր քարձրացրած եճ արձակելու ազատ ճախ ցատրեց,որ համաձայնողայմանավորվածության՝ ժամանակ կբանագլուխը: իսկհետո Քադիֆեններկայացման Լաջիվերթին, Է,ՓունդաԷսեասաց ուժեղ անձնավորություն Քադիֆեխանումըշատ -

նանքմիմյանց: փորձերիժամանակմենքիսկույնկհասկա է մոտ: արձակել Լաջիճախոլետք ազատ Բայց Միասինգնացեքնրա ն վերթին,որնէտեղթաքցնել հայանելՔադիֆեխանումին,որ Լաջիվերթըկտըողացելէ կորցնելհետքը:Իսկ այդ ամենի համարժամանակէ ՛ղետք: Քադիֆեիհետ ւիորձնանմիջաչդարձնելով Սուանձնաղղես ուշադրություն ՍունայըսկսեցԿայի հետ քննարկել ոլեսսկսելուՓունդաԷսերիցանկությանը՝ ըը,- ես վստահեմ, որ -

Կայիզրառումներով՝ Առաջնորդվելով ճանրաճասները: Լաջիվերթինազատելու եմ ճա ես հանգում ինչ-որչափով հավատացելէ Մաճայիանկեղայնճաքին,որ ծությանը:Այսինքն`ըտո Կայի, Սունայը քնավ մտադիրչի եղել Լաջիվերթին ն երք հնտռ հրամայելհետնելճրան,ոդարզել, թեորտեղէ թաքնվում, ազատելուց առաջ Քաղիֆեն բեմումկմերկացնիգլախը,կրկինբռնելնրաճ:Այդ գաղափարը են քաշել Հետախուզական ովքեր, կատարվող վարչությանաշխատակիցները, մասինտեղեկանալունզուգընթաց,փորձումէի ճնախառղատրատոությանների ն երկակի միջոցով խաղվարողլրտեսների միկրոֆոնների չորս կողմտարածված ճան է գ նդառդետ իրենց ինչոլես կողմըգրավել հասկանալ,թե ինչ կատարվում, այնՕտճան Նուրի Չոլակին: Հնտախուզական վարչությանաշխատակիցները Մունայի, խլեին վերահսկողությումը քանռազմական ուժչունեին, որ հեղաշրջման ն նրանցհաճակրող մի քանիաղագնդառլետի ինքնասիրությամբ վիրավորված ների ձեռքից:Սակայննրանքփորձումէինամենուրգործող իրենցմարդկանց միջոցովվերահսկելարվետոիհանդեոդՍուճայիմոլուցքը:Սարդար բեյըչէր հասէր՝ սեղանիշուրջ օդիխմելով, տալ այնհողվածը,որը ճեողագրել գրելշարվածքի ծագեց,թե արդյոք Սունայը խելքը կասկած երբ ԿարսիՀԱՎ-իբաժանմունքում նա է աղաչի՞ թոցրել,ն կաբելի՞ գրանվստահել:Ռրովհետն սկսելէր համախոհ ոք այդՍ ակայն ոչ հոդվածը: ընթերցել հրառյարակվելիք ներինռադիոկառղղով Սունայի թեով ինչքանովէր տեղյակԼաջիվերթինազատելու ողեսկ չիմացավ,

մտադրությանը:

էսկան ազդեցուԲայց հիմա ես մտածում Եմ, որ այդ մանրաճասները չեմ լինի ավարտիվրա: Ուստի խորաճուխ թյունչեն գործելմեր ողատմության ն Կան որոշեՍունայը ճանճրամասների մեջ: ազատելու ծրագրի Լաջիվերթին

հարցովզբաղվելուեն ազիլը ն Սուճայիսվազցիհամհարզը:Մուճայը Ֆազիլի հասցեն իմացավՎարչությանաշխատակիցներից,ն դրանից

ցին,որ

այդ

բեռնատարով բերեցինճրա մոտ: ՖարռոլեանցՖազիլինզինվորական զիլը, որ վախեցածտեսքուներն այս անգամբնավճճան չէր Նեջիոլին, Սուճայի համհարզի հետ կայազոր գճալիս դուրս եկավ կարի արհեստանոցի Չնայած Հհտախուորողեսզի ազատվիիրենհետնողլրտեսներից: ետճադոնից, տւսսը

ԳՈՐԾԱՐՔ

ԿՑԱՆՔԻ

ԵՎ

ԽԱԴԻ,

ԵՎ... ԱՐՎԵՍՏԻ

42)

զգումէին,որ ՍունայըկարողԷ ոբնէհիզականվարչությանաշխատակիցները մարությունանել, այդուհանդերձ, ճրանքաճենուրմարդիկտեղադրելուողատ-

ՃնտագայումԿան իմացավ, որ հետեելով ռրնէճենգությունթույլ կենտրոնական կայազորում Լաջիվերթին չտալու՝Սունայիկարգադրությանը՝ են ճատեցրել զինվորական բեոճատար, ո րը, Ֆազիլիճախդուրս բերելխցից, կանգէ առելմետաղե ճականցուցումով, մվազցիհամհարզիկարգադրությամբ կաճրջիեզրին,Լաջիվերթըիջել է մեքենայից,ն ինչողեսասել էինճրան,մտել ճողարավաճառի կրորակ,որի ցուցափեղկումդրված էին ողլաստմասսայե գնդակներ,լվացքիփոշուտուփերն երշիկգովազդողսկուտեդներ, անմիջայղես ոաոկել կրղակի ետճտճոււոբինմոտեցածձիւոաոյլիքաթանիտակ՝«Այզազի» բաստ չէին:

ուր է տարել բալոններիկողքին,ն հաջողությամբ անհետացել:Թե ձիասայլը Լաջիվերթին,Փազիլիցբացիչգիտերոչ ոք: Այս աճենը կազմակերոլելնու իրականացնելըանեց մեկուկես ժամ: Մոտավորաոլեսերեքնանց վես, երբ շագանակեմինհրին վայրիձիթենիների ուրվակաճի ստվերճերը սկսեցինաղոտանալ, երբԿարսիամայիփողոցներին նման իջավվաղ աղջամուղջը, որ Լաջիվերթը ՖՓագիլը Քադիֆեինտեղեկացրեց, հասել է առղահովթաքտոոց: Ետնաքակբացվողխոհանոցիդոնիցճա ճայումէր Քաղիֆեին`որոլեստիեզերքից իջածէակի,սակայնՔադիֆենչնկատեցճրան, ինչոլեսչէր նկատել՛Նեջիոլին:Քադիֆենանսոլասելիորեն վեր թռավբուռն ու ուրախությունից վազեցիր սենյակ:Այդ ժաճանակԻփեկնարդեճմոտ մի ժսոք Կայի սհնյակումէր ն որտտրաստվում էր դուրս գալ այնտեղից:Այդ ժամը,երբիմ մտանում սիրելիընկերը էր, որ ինքնարդեներջանիկէ երջանկության խոստմամբ,ես ուզում եմ վերլուծելնորգլխիսկզբում:

Ֆ7

Այս եւեկոյի

միակ թեժ'ԿԸ Զադիֆեի մազե՞րմ եզ

ճախապատրաստությունը Վերջիններկայացման Ես

արդենհիշատակելեմ, որ

Կան

էր, ովքերվաայն մարդկանցից

քանզիվախենումեճ, որ դրանհաջորդելուէ ցավ խենումենճերջանկությունից,

մորմոք:Եվ մենք արդենգիտենք,որ ճա իրեն երջաճիկէր զգումռչ թե այճ էր առլրում,այլ այն ժամանակ,երբ հավաոլահերին,երբիրոքերջաճկություն տում էր, որ երջանկությունը լքի իրեն: Օղիխմելուցն Սունայիսեղանից վեր չի ուղեկցությամբոտքով«յունն կեճղուց հետո երկու գինվոր-թիկնառլահների Կան դեռնսԾրջանիկէր, որովհետն առղարանք» հյուրանոցվերադառնալիս հավատում էր,որ ամեն ինչկարգինէ ն կրկինտեսճելուէ Իփեկին,սակայննրա ուժգնանումէր երջանկությունըկորուսանելուվախը: հոգում աստիճանաբար եվ խոսելովայն բանաստեղծության մասին,որճ իմ ընկերըգրել է հինգշաբթի` ժառմը առոաղվել երեքիսահմաններում,հյուրանոցիսենյակում,հս կցանկանայի Բանաստեղծությունը, ճշգրիտճերկայացնելճրահռգեվիճակիճձրկվությունը: որը նա աճվանելէ «Շունը», գրել է կարի արհեստանոցիցվերադառճալին՝ հետո: Շանը տեսնելուց չորս ածուխիոլես սն շանը տեսնելուցանմիջառղլես րոողեանց ճա մտավիրսենյակ,ն մինչմարմնովմեկթույնիճման տարածվում աղասմանն այն կորուսանելու էր սիրոմորմոքը՝անոդարփակ երջանկության նա գրեց բանաստնդծությումը: վախի միջն գանվողինչ-որ միջին առդրում, Քաճատոեղծությանմեջ կար հիշողություն,թե ճանկությանտարիներինինքը էր վախենում զբոսայգումիր հանից ինչողես շներից,ինչողեսվեց տարեկանում բճակվուլմիզազրելի ընկավմի գորշ շուն,հիշատակվումէրիրենցթաղամասում ով իր շումը քսի էր տալիս բոլորի վրա: Հետագայում Կաճ անձնավորությում, է մտածելուէր,որ շներիհանդե վախրոլատիծ մանկության տարիներին իրեն է արժանի տրվածերջանիկժամերիդիմաց:Սակայնավելիմեծ ուշադրության մի հակասություն.այնոլիսի մաճկականուրախությունները, ինչոդիսիքեն նրբանցքներում ֆուտբոլխաղալը,շերամիորդերհավաքելըկամֆուտբոլիստծիրի ճկարճերիհավաքածուկազմելնու այդ նկարներըծամոնիներդիրներին խաղալըառավելգրավիչէին շների կոլցնելովոդատրաստված խաղաթղթերով հանդեռ տածած փախիողատճառդվ.չէ՞ որ շները դժոխքիէինվերածումայն բոլոր վայրերը,որ ճա կարողէր տրվել այդ վայհլքներին: ճրավերադարձի ԻփեկըԿայի սենյակբարձրացավ լուրնառնելուց յոթ Կան Է կամութ րոոլեանց:Սոլասմանոյահը,երք դեռչգիտեր՝տեղյա՞կարդյոք Իփեկը իր վերադարձից, թն ոչ, Կային հնարավորությունընձեռեցմտորել իր գալուստը նրանտեղեկացնելումտադրությանմասին, ն ավելիերջանիկգզաց րեն,ռրովհետնառաջինանգամէր,որ նրանքկարողէիմհաճդիոյելմինչայն ողահը,երբ Կան կհասգներմտածել,թե Իփեկըուշաճում է ի գուցեորոշելէ լքել իրեն: Բացի այդ՝ Իփեկիդեճքիներջանիկարտահայտություն էր, ինչը դժվար է, ն Իփեկնէլ նույնըհաղորէրկելեել: Կան ճրանասաց, որ ամեն ինչ կարգին դեցճրան:Իփեկիհարցինի դատասխանԿ̀ան ասաց, որ Լաջիվերթինռրոշ քաց կթողնեն:Դա, ինչոյեսն ամեն ինչ, ուրախություն ժամանակից ողարգնեց ու

ՎԵՐՋԻՆ

ՆԵՐԿԱՑԱԾՄԱՆ

ՆՍԽԱՊՍՏՐԱՍՏՈՒԹՅՈՒՆԸ

հն, թե բոլոր զույգերը,որ վախենում Իփեկիճ:Ինչռլեսչափազանցերջանիկ են երջանկարող ազդելիրենցանձնական տեղիունեցողդժբախտությունները անտեսում էիճ այն իրոդուկությաճ վրա, նրանքհսամոլարուր, տագնառըով թյունը, որ ինչոր ճեկը հիմա դծբախտէ ն ծաճր հոգեվիճակում,նույնիսկ իրենցհամոզելուց,թե աճեն ինչ կարչխորշեցինոլարզ ինքճախաբեությամբ գավորվումէ, ն հասան այճողիսիվիճակի, ռր առանցամոթզգալու մտածում մատնել հեղվածարյումնու մոռացության էին,թե ողատրառտոեն անմիջառլես Նրանք հսկայականցավը,միայնթե ոչինչչմթագնիիրենցերջանկությունը: մահու տենդոտ համբուրվեցին, սակայնչընկան բազմիցսգրկախառճնվեցգին Կաճ ասաց, որ ՍտամբուլումհփեկիհամարԳերճակալին ու չտրվեցինսիրո:

է ստանսղմեկօրում,որ հյաողատոսարանում ծանոթ մանիայիվիզահնարավոր ոդարտադիր չէ, որ ունի, որ վիզաստանալուհամարանհառլաղամուսնանապը հ7ոնան Ֆրանկֆուրտ հասնելուցհետո,երբ գաճկանաճ: կարողեն ամուսճանադ ու ու գործերն սեցինայն ճառին,որ Քադիֆեն (Թուրգուտբեյր կկարգավորեն նճույնիալ, թե նրանքոր հյուրանոցում կգանիրենցմոտ, ոլայճանավորվեցին են առաջ անհարմար էին ռրոնցմասին կարող իջնանել:Ռրոշմանրամասներ, համարումնույնիսկմտածել,որովհճտնդրանքլոկ հրագանքէին, հիմա,խայեր ծարավիցառաջացածգլխառլտույկուլ տաղով,քննարկում էիճերջանկության է տոեղծված քաղաքաԻփեկնասաց, որ հայրըվախենում սով, բայց հանկարե ն ավելացրեց,թե չի բացառվում,որ ինչ-որ մեկը վբեժ կաճ իրավիճակից, քիչ դուրս գա փողոց: ճետի,ե Կան ողետքէ հնարաւ|որիճս լուծելով ձեռնառումբ դեռդքում առաջինիսկ հնարավորության Եվ այդ ընթացքում իրարխոստացան

դրի ժամամիասինհեռանալքաղաքից:Նրանց սոլասումէրճի ուղեռրություն, ճակ, միմյանցձեռքբռնած,ատուհանից երկարճայելուէինլեռնայինձյունածածկ ճանաղյարհներին: Իփեկնասաց, որ սկսել է իրերըտեղավորհլճամողրուկում: Կան սկզբում ճրոշեց,ռր Իփեկը որնէբանվերցնելուկարիքչունի: Մակայնոլարզվեց,որ մնացածբազումիրեր, ռրոնցբացակայությամբ Իփեկճ ունիմանկությունից չի առջն արձանացած, ողատուհանի կարողհանգիստզգու: Մինչ սիրահարները, ճայումէին ձյուճածածկ փողոցին(շունը, որը դարձելէր բաճաստեղծության ԻփեկըԿայիոլնդմամբթվարհերոս,մերթ հայտճվումէր, մերթ անհետանուճ), խաղալիք կեց այնմիրերի մի մասը, ռրից չէր կարող հրաժարվել. մանկական էր գնել դուստրերի տարիներին ճայրը ժամացույց,որ Ստամբուլումառղրելու համար,ն որըԻփեկիհամարտվելիթանկէրդարձել,հրբ Քադիֆենկորցրելէր սվիտր,որ հորիրենը.անգորականբրդիցգործածբաց կառդույտբարձրորակ ն հագնելԿարսում,որովեղբայրնէրբերել Գերմանիայից, որը չէր կարողանում հետն նեղէրն չափազանց բանվածքով ողիրկէր գրկումմարմինը.արծաթաթել ն օգտագործել, օժիտիհամար, որք երբեքչեն աիռոց,որ մայրնէրողատվիրել ռրովհետնՄուխթարնառաջինիսկ օրը մուրաբաթափեցվրան.օծանելիքին ոգելիցիտասնյոթփոբրիկսրվակ,որոնքԻփեկըսկսելէր հավաքելհենցայնոլես,բայց աղնսիվիճակի չէ բաժանվելդրանցից,որովհեանդրանքաստիճա-

ՕՐՃՍՆ

ԹԱՄՈՒՔ

/ ՁՑՈՒՆԸ

են Իինկին. մաճկական ճաբարվերածվելեն աչքի հուռութքին ոդաշտոլանում ն լուսանկարներ, որոնցումինքըհայրիկի մայրիկիգրկումԷ (չան ուզեցանմի-

ջառլեստեսնելայդ լուսանկարները). ընտիր,սն թավշիցկարվածիրիկնային զգետտ,ռր Մուխթարիհետ գնել են Ստամբուլում,Ա որը, սակայն, Մուխթարը թույլ էր տալիս հագնելմիայն տանը,որովեհտն մեջքիբացվածքըչափազանց խորճէր. ժանյակներով երիզվածկերոլասն շալ, որը ճա գնել էրհետո, որոլեսզի է Մուխթարին համոգի,թե շալը կարող ծածկելզգեստիքացվածքը,թավշակաշվե կոշիկներ,որոնք չհրկարողանումհագնելԿարսում՝վախենալով,թե ցեխից ն, կփչանան, վերջառլես,ծիսծանաբարեխոշորճանյակ,որ հիմամոտն է, ե որը Իփեկըհաճեցու ցույց տվեցԿային: Եթե ես ոատմեմ, որ այդ օրիցշորս տարիանց Կարսիքաղաքառլետի կազմակերողածընթրիքիմամանակես նստել էի ուղիղ Իփեկի դիմաց,որի կրծքինսն մետաքսե քուղովկախված էրայդ մեծ, ձիածանագույն քարը, չհաճաձոտենում բեք,թեշեղվումեմ թեմայից: Ըճղհակառակը, մենք ենքամենակարնորին: Իփեկճ այնքան գեղեցիկ էր, որ ոչ ես, ոչ դուք, որ իճ օգնությամբ Ես ծանոթանումեք այս ոլատմությանը, ուղղակիի զորու չենք ոդատկերացնել: տեսա ն այդ ընթրիքին առաջինանգամ նրան ինձտիրեցնախանձ, շփոթմունք, մտքերսաղավաղվեցին: Պատմությունը,որ կառուցվածէրիմ սիրելի ընկերոջ կորածտետրին բանատտեղծությումների դրվագներիշուրջ, իմ աշքինվայրկեճառլեսերնացորչղեսբոլորովինայլ մի ողատմություն, որ ողողվածԷ ճան խոբինկրքիցոլքերով:Հավանաբարհենց այդ առղշեցուցիչ ոլաձինես որոշեցի է: գրելայս գիրքը,դրը հիմաձերձեռքին Սակայնայդ ողահինես չգիտեի,ռր մտքիս խորքում նման որոշում եմ կտյացրել, ն ինձ ձգում էին գրառումները, Իմ ողջ հությունը որոճք ներծծվածէին Իփեկիանհավատալի գեղեցկությամբ: ն իրակաճուողարուրվել էր անելանելիության զգացողությամբ, շվաթմունքով թյանանիրականությաճը, որ համակումէ մարդուն,երբհայտնվում է զերբնական գեղեցկությամբօժտված կնոջ դիճաց: Ես շատ լավ հասկանում էի, որ սեդանիշուրջ ճառտածները, Կարսիբոլոր բնակիչները,որ ուզումէին բամբագանելկամմիքաճիբառ փոխանակել իրենցքաղաք հկած գրողի մանքի առիթ հետ, կեղծումէին ն խադումիրենցդերը,ն այդ ամենըկատարվումէր, որողեսղի իրենք իրենցիցն ինձնիցթաքցնենԻփհկիգեղեցկությունը, ռրը այդ բոլոր սին խոսակցությունների միակիրականն գլխավոր թեմանէր: Մյուս կողմից`ինձ համակելէրուժգինխանդ,որը, վախենումէի, կարողէր վերածվելսիրո.թեկուզ ոչ տնական,բայց ես նույնոլես կուզենայի, իճչոլես իմհանգուցյալընկերԿան, նման չքնաղկճոջհետ: Իմ թաքուն սեր վերառղրել համոզվածությունը, թե Կայի են կյաճքիվերջինտարիներն անցել անիմաստ, միակնթարթում վերափոխվեց համոզմունքի, որ «միայն Կայի ճմաճ խորունկհոգու տեր անձճավորությունը կաբող էր ճվաճելայադիսիկնոջսերը»:Կկարողանա՞մես օրիճակ,գայթակղել Իփեկինն տանելՍտամբուլ:Ես կասեինրան,որ մենքկամուսնանանք, ն նա կդառնաիմգաղաճանուրջ սիրուհինմինչայճ ոահը, երբկկործանվիամենայն բան, ն այդժամ ես կուզենայիմեռնել ճրա հետ: Նա ուներբարձր,կաճային

ՎԵՐՋԻՆ

ՆԵՐԿԱՅԱՇԶՄԱՆ

ՆԱԽԱՊԱՏՐԱՍՏՈՒԹՅՈՒՆԸ

ճակատ,մշուշվածհայացք, Մելինդայիաչքերիննմանվողխոշորտչբեր, է՝ Հետաքրքիր ճրբագեղբերան,շուրթեր,որոնց ես ճայումէի ագահությամբ... Ես հետ ե ն մտածում ճս դեռ իմ Երբնէ Կայի խոսե՞լ իմմասին: մասին: ի՞նչէր ոչ մի բաժակչէի խմել,սակայնգլուխսարդենկորգրել էի: Ինչ-որ ողահիես զգացիքիչ հնռվումճառած Քադիֆեի՝ինձուղղվածխիսահայացքը:Բայց բաիմ ղատմությանը: վականէ, ես ոլեւտքէ վերադառնամ առջե,Կան վերցրեցծիածաՄինչ ճրանքկանգնածէին ողատուհանի ճրանն ճեղմորենհամբուրեց ճաքարնմանյակը,կախեցԻփեկիոլարանոցին, շատ որնէ բաճիմասինչմտածելով անգամ՝ կրկնեց,որ իրենք Գերմանիայում են Ֆազիյն արագորեն մտավ Իփեկը նկատեց, որ երջանիկ լինելու:Այդողահին Նա ռրոշ ժամանակԱռլասեց, իջավներքնն խոհանոցի դոնակից: ցանկառղատի քրոջը: Քադիֆեննրանհայտնեցուրախլուրը, թե Լադոանշեմինհանդիոդեց են արձակել:Քույրերն անհետացանիրենց սենյակում:Ես ջիվերթինազատ չզիտեմ՝նրանքինչ են խոսել,ինչ հճ ուրել:Վերնում՝իր սենյակում,Կան այնքան ն այժմարդենհավատներշնշողերջանկուլեցունէր նոր բանատտեղեությամբ ի վերառաջինամգամդադարեցմտովիհետնել թյամբ,ռը Կարս ժամանելուց հյուրաճոցում: « Հյունե առղարանք» քույրերիտեղաշարժին կեճտրոճիանղեկագրերիցես իմաՊետազայում ծդերնութաբանական որ շողամեղմացելէր: Արեգակը, եղանակըզգալիորեն ցա, որ այդ ընթացքում ն ու կախվածսասցաքյուրեղները, ցել էր ողջ օրը, հալումէր քիվերից ճյուղերից մութն ընկնելուց դեռ շատ առաջ քաղաքումտարածվեցինշշուկներ, թե այս ն «թատերական հեղափոխությունը»կագիշեր կբացվենճանառլարհները, մանրամասները, վարտվի: "Նրանք, ովքերչէին մոռացելիրադարձության «Սահման» հեռուսոլահին Կարսի ո ր հեցց այդ անց ինձհիշեցրին, տարիներ Է որճ հրավիրելներկայացման, սկսել քաղաքիբնակիչներին տարնկերությունը էի Սունայ Զաիմը:Վախկար, որ բեմադրելու այդ երեկոԱզգայինթատրոնում Կարսիքճակիչնեհիշողությունները երկու օր առաջ տեղիունեցածիարյուճալի րին կառիոլենճեռնոլահմճալ ճոր ներկայացմանըմասնակցելուց,այդ իսկ ն աճենանրիտատորդ հահանդիսատեսի կողմիցամենասիրված ողատճառով ռչ մի նկատմամբ ՀաքանՕզգեն,հայտնեց,թն հանդիսատեսների ղորդավարը՝ աշխատակիցները ճիջոցներ չի անվտանգության թույլ արվի, անօրինություն քանակությամբ,ն տոմսերըվաճառվելուեն անսահմանափակ կձեռնարկեն, ներկագտնվելայդ բարոյւխոկարողեն ընտանիքներով Կարսիբնակիչները Բայցայդ ամենըոշ միարդյունքչտվեց,քաղասականոլիեսիբեմադրությանը: քում ումեղացրեց վախի մթճոլորտը ն նույնիսկ հանգեցրեցայն բանին,որ ավելիվաղ: Բոլորնզգումէին, որ Ազգային դատարկվեցին փողոցները քաղուքի ն չէին ուզում է թատրոնումդարձյալլինելու բռնությունու խելագարություն թատրոնգնալ, բացի ճրանցից, ովքեր այնքանմոլեռանդէին, որ ամեն բան ն ականատես լինել էին ներկագտնվելներկայացմանը անտեսելով ցանկանում է ասեճ, չի կարելի թերագնահատել այտոեղ որ (եսողետք իրադարձություններին թախծող, գործազուրկներից, թիվնայդ ամբոխի,որ բաղկացածէրհրիտասարդ

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒԻՔ / ՁՑՈՒՆԸ

դնովիատամներով մոլի հակվածձախակտիվիսոներից, զառամյալ բռնության ովքերուզումէինաճղայմաճ դիտել ոլիեսը,եթե անգամ թատերասերներից, ճան Սունայով հիացածերկրոագուներից, են մարդ սողանելու, ինչողես այնտեղ էինԱթաթուրքի գաղափարներին որոնբհավատարիմ ն հրբեքբաց չէինթողնում հեռուստատեսային ցուցադրումները):Կարսի Մունայի ճերկայացումների ուգումէր ներկայացումը դիտելճախառես բնակչությանմեծամասնությունն Այդ ժամերինՍուճայնու գճդառլետ հայտարարված ուղիղհեռարձակմամբ: ն զգալով,որ Ազգայինթատրոնը Ժսման Նուրի Չոլակըկրկինհանդիողեցին երեկոյանչի լցվելու, հրամայեցինհավաքելիմամ-խաթիբներիուսումնարանի բեռնատարներովբերելթատրոն,միաժամանակ ոլարսաներին,զինվորական ն հետ տավորեցնել,որ յուրաքանչյուրնիր բերիորոշակիթվովողիջակավոր հանդիսատես գիմնագիաներից, դասախոսների հաճնրակացափողկառղլավոր ն ղետականհաստատություններից: բաններից Ովբեր Սունայինտեսելեն այդ հանդիդդումիցհետո, կարող հն վկայել, փոքրիկփոշոտսենյաթե նա ինչոլեսհարբածմրափեց՝կարիարհետռանոցի թղթերին տովարակում` մեկճվելով կտորիավելցուկների,փաթեթավորմած թղթե դատարկարկղերի վրա: Քւմյց դրա դատճառը ոգելիցը չէր: Սունայը հավատում էր,որ փափուկմահիճըխեղումէ իրանձը:Եվ ահա քանիտարինա առաջ, որոնցմեծ նշաիրհամարօրենքէրդարձրելկարնորներկայացումներից որնէբանիվրա: Քնելուց Էրտալիս,ինչ-որոլահ քնելկոշտ ու կոողիտ նակություն առաջ նա կնոջհետ վերամբարձոճերովզրուցեցողիեսիորոշ դրվագներիշուրջ, տեսքչէր հաղորդել,առդա զինվորական բեռնատարով որոնցդեռվերջնական ճրաճուղարկեց«Ձյունեառլարանք» հյուրանոց՝Քադիֆնին հանդիոլելու: Ֆունդու Էսերը հյուրանոցմտավ ողջ աշխարհրիր տունն համարող տիրուհունման, ուղիղ բարձրացավ քույրերիսենյակն զրճգունձայնով,«դու»-ով հես, ինչըես կարողեմ դիմելով,անմիջառդես անկաշկանդ զրույց սկսեցկանանց որոնքառավելցայտուն բացատրելնրադերասանական ընդունակությաններով, էինարտահարտվում բեմիցդուրս: Նրա ձայացքն ու սիրտը,իհարկե,զբւաղված էին զբաղվածէր ձրեԻփեկիանթերիգեղեցկությամբ, քայց միտքնամբողջությամբ Ես ենթադրում եմ, դր կոյաններկայացման մեջՔադիֆեիդերակատարությամբ: ճա այդդերը կարնորում այնկարնորում Ւրսոսկ այնքանով, որքանով Էրամուսինը: Քաճզի Ֆունդա Էսերը, ով արդենշուրջ քսան տարի Աճատոլիայիբեմերում են, թատերական հայաճվում էրհամետո դերում, որինբռնաբարում գործուկնոջ իր զոհիկերոլարով զրգոնը աղամարդնեությամբ կեռամինոլաղակերհետսաղնդում՝ դերերումճա կնոջ կանցէրուռիկցանկությունները: Եվ քանիոր իր խադացած ամուսնությունը,աողահարզանը, գլուխըբանալուկամգլխաշորկարելուփատոր դիտարկում 3րսոսկորողես իրենաճարգված կաճհրառդուրիչ ներկայացնելու մինա առահասկանումէր ջոց, ոստի անհնար ամբողջությամբ է որոշել,թեարդյոք խաղացածդերերը:Սակայն ջաղիճական կումԱթայթուրքին նվիրվածոլինսներուն

է ոլետք ասել նան, որտղամարդ գրողները, ովքեր տոեղծում Էին այդ կաւղառղա կերալարները, էրոտիզիմի այն զգայակաճությունը, ինչ ճա, ն կիճ բնավ չաճեին

ՎԵՐՋԻՆ

ՆԵՐԿԱՅԱՇԾՄԱՆ

ՆԱԽԱՊԱՏՐԱՍՏՈՒԹՅՈՒՆԸ

հերոսուհուհամարակական ճշաճակությունը գիտակցելու խորոթյամբ ճույնոլես չէիճ կարողհամեմատվել նրահետ: ՖունդաԷսերըբնազդաբար բեմիցկյանքէր տեղափոխումայդ զգայականությունը, ինչը,ի դեղ, այդ դերերնտտեղծողաղաառդահովում էինխիառ Ընդաճենը մարդ հեղինակները հազվագյուտ: միկարճ ոլահ էրանցելսենյակմտնելուց, իսկՅա արդենբացելէրՔադիֆեիհրաշալիվարսերը ու առաջարկել երեկոյանփորձկատարել: ԵրքՔադիֆեն,առանցկուռրառվելու, հաճեցգլխաշորը,չԽունմդա Էսերը սկզբումբացականչեց,առղլա մրմնջաց, թե ճրա ն մազերըհիասքանչ հարացքը ենուկյանքով լի, ինքը չիկարողանում կտրել դրաճցից:ՔադիֆեինՌտռեցնելով հայելուառջնու փղոսկրինճանակությամբ սանրով դանդաղ հարդարելով նրամազերը՝Ֆունդանբացատրեց, որկարնորըայն չէ՝ինչ Է՝ կ արնորճայն կասես, ինչ կտեսնեն.«Ազատությունտուր, բող քո փոխարեն մազերդխոսեն,թող տղամարդիկ կորցնեն գլուխները»,ասաց նա ն հաճբուրեց Քադիֆեիմազերը,առլա հանգստացրեց նրան,ռրովհետն Քաղիֆեի գլխումարդեն ամեն ինչ խառնվելէր: ն ի վիճակիէր տեսնել,որ այդ խորաթափանց էր Նաշատ համբույրըկարողէ չարի մսղմին առիոյելծիլ տալ Քադիֆեիհռգում,ն այնքան փորճուռու ողայուսակից էր,որկարողացավճան Իփեկինճերքաշեյայդ խաղի մեջ. հանեցկոնյակիտափաշիշըն սկսեցկոնյակլցնել Զահիխդեի բերանթեյի գավաթներիմեջ: Ծրբ Քադիֆենփորձեցհրաժարվել կոնյակից,Ֆունդանխրախույմ կարդացնրան.«ՉԷ՞որ այս երեկոհանելուես գլխաշորդ»:Քաղիֆենարտասվեց, ու իսկՖունդանճրա դեմքը,ոյարանոցծ ծածկեցՃանրիկ, ձեռքերը կոլչունհաճՀետո, բույրներով: որոլեսզիզվարճացնի քույրերին,արտասանեց«Անաղարտ ուղեկցորդուհումենախոսությունը», որը ճա աճվանեց«Սունայիանհայտ գլուխկ գործոց»,սակայնդաւթույրերին վշտացրեցոչ թեզվարճացրեց: Քաղիֆենասաց. «Ես ուզումեմ աշխատել տեքտոիվրա»,իսկ ՖՓունդա Էսերըո ատասխանեց, թե այս երեկոճիակահքատը լինելուէ Քադիֆեիչքնաղվարսերիցոլքը, որինհմայված հետնեյուեն Սարսիբոլոր տղաճարդիկ: ԿաբնորԷ ճան, որ նույնիսկկաճայքեն նախանձով ցանկաճալա փաղաքուշ հոլվելնրամազերին:Խոսելիսնակոնյակէր լցճումիրն Իփեկիգավաթները: Աոյաասաց, որ Իփեկիդեմքինտեսնումէ երջանն կիրք: Նա ոչ մի կություն,իսկՔադիֆեիաշքերում՝համարձակություն կերոլ չէր է կարողանում որոշել,թե քույրերից որն ավելի զեղեցիկ:ԵուճդաԷսձրիոգեշունչ զեղումները շարանակվեցին մինչայնոլահը,երբսենյակմտավկարմրատակած Թուրգուտբեյը: հենց նոր հաղորդեցին,որ Քադիֆեն`զլխաշորուվ| Գեռուստացույցով աղջիկներիառաջաճարտիկը, երեկոյան ներկայացման ընթացքում բանալուէ -

ճազերը,-ասաց նա,- ճի՞շտէ:

Հեռուստացույցից կոլարզվի,-ասաց Իփեկը: Պարոն, թույլ տվեք ներկայանալ,-ասաց ՖունդաԷսերը,-ձս հայտնի դերասանն ներկայիսքաղաքական գործիչՍունայ Զաիմի կյանքիուղեկից ֆունդա Էսերն եմ: Նախ ն առաջ ձեզ շճորհավռրում եմ, որ երկուհրաշալի, աճզուգականաղջիկ եք մեծացրել:Եվ խորհուրդեմ տալիս բնավչվախենալ Քադիֆեիխիզախորոշումից: -

-

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՍՈՒՔ

/ ՁՏՈԻՆԸ

Այս քաղաքիհետամնացճողլեռանդները իմ աղջկաներբեքչեն ճերի դա.- ատսց Թուրգուտ բեյը: Լողա նրանքանցանհյուրասենյակ,ռր միասինհեռուտոււցույցդիտեն: Ֆունդա ԷսերըբռնեցԹուրգուտ բեյի ձեոքըն ամուսնու անունից,ով զեկավարումէ ողջ քաղաքր, խոսքավեց,որ ամեն ինչ լավ կլիճի: Պյուրասեճյակից աղմուկլսելով` Կան ներքնիջավ հենց այդ ողահինն հրջանկադեմՔադիֆեից ճր Լաջիվերթին ազատելձեն:Կաճ ոչինչչհարցրեց,սակայնՔադիֆեն իմացավ, է առավոտյան ն ՔՓունղա ճրանապաց, որ հավատարիմ տվածխոսոճսանը, խահետ ձեն Ֆետանումի փորձ անում, ոլատրաստվում երեկոյանճերկայացմանը: գայում Կան շատ է հիշելու հաջորդածութ-տասը րուղեն՝դրանքհամարելուիր կյանքիամենաերջանիկ ողահերից մեկը:Բոլորըհեռուսոացույցէինդիտումն բարձրաձայն զրուցում,իսկՖունդաԷսերըշարունակումէր փաղաքույհամոզել Թուրգուտ ինյին,որ վերջինսչխոչընդոտիդտտերերեկոյանբեմելին: Կան լավատեսէր, հավատումէր, ճր երջանիկ էլինելու ն իրենփոուահոլատկերացրեց որոլեսմեծ ու զվարթըձտանիքի մասնիկ:Դեռ ժաճըչորսը չկար,երբ նա իջավ ն ասես բարձրադիր առաստաղով մանկությանհիշողություններիցեկող,հանգիստոլարգնողհին, մուգողաստառներով ոլառոված ուր երկար ն Իփեկի մեջ նայումԷր աչքերի ժոլտում: Հենց այդ ժամանակԿան խոհանոցտանողդռան մուլ ճկատեցՖազիլինն ռրոլեսզիոշ մեկիտրաճադրությանը հանկարծչփշացնի,գանկացավ ու ճրա հնտ առանձնճանաղր խոհանոցում մանրւոմառն տեղեկություններ քաղել: Սակայնոդատանին չհամաձայնեց առանձնանադգ: Ձնացճելով,թե կլաճվածէ հեոուառտացույցի էկրանինհայտնվածինչ-որդրվագով,Ճա տրճանացել էրխոհանոցիկիսաբացդռանշեմինն զարմացածու միաժամանակխիառհայացքով զննումէր սենյակումխռնվածգվարթմարդկանց:Երբ քիչ անց Կան կարողացավճիանխոհանոց տանել,ՒՎիեկը նկատեցդա ն հետնեցնրանց: Լաջիմերթնուզումէ ես մեկանգամխոսելձեզհետ,- վատթաքցրած հպճույք զգալով,որ փչացնումէ ընդհանուրուրախությունը, ասաց Ֆազիլը:Նա այդ հարցիվերաբերյալկարծիքը ւիոխելԷ: Ո՞ր հարցի: Նաձեզ կասի:Ձիասայլը,դր գալա է ձերետնից,տասը րռողեիցկմաճի բակ,-ասաց նա ն խռհանոցիցելավբակ: Կայի սիրտըուժզին խփեց.ոչ միայն այն ողսռոճառով, ռր այսծը այլնս չէրուզումդուրս գալ հյուրանոցից, այլն ներքինվախից: Մի գնա,-Կայի մտքերըկարդալով՝առաց Իփեկը,-ձիասայլնարդեն բացահայտելեզ: Ամեն ինչ կկորհանվի: Ոչ, կգնամ,-ասաց Լուն: Ինչու՞ասաց, ռր կգնա,թենբնավչէր ուզումգնալ:Նրա կյանքումհա» ճախէր այնոլեսողատահել,երքճա ուասցչիհարցումիցհետո ձեռքէր բարձրագրել ողատասխանելու այն հարցին,որիողստասխանը չգիտեր,կամգնելէրոչ թե այն սլիտրը, որը ցանկանումէր գնել, այլ նույնգնով՝ ավելի վատը,ընդ -

ճաշասենյակ,

-

-

-

-

-

ՎԵՐՋԻՆ

ՆԵՐԿԱՅԱԾՄԱՆ

ՆԱԽԱՊԱՏՐԱՍՏՈՒԹՅՈՒՆԸ

թնինչէ աճում: Գուցեդա հետաքրքրասիրուռրում՝շատ լավ ոլատկերացնելով, վախենայլուց: Երբ նրանքելանսենյակից, թյունիցէր, գուցե՝երջանկությունից որողեսզիՔադիֆեիցթաքցնենԼաջիվերթիորոշումը,ինչի ճասինիմացել էին Ֆազիլից, Կան ուզում էր, որ Իփեկըասի ինչ-որ արտասովոր,հույժ կենսական

խղճովմճալհյուրանոբան,ինչը իրենկմղիփոխելգնալուվճիոըն հանգիտտ ն ոլառուհանիմռտ Սակայն այն ընթացքում, ե րբ մրանքսենյակում էին ցում: կանգնածդուրս էին նայում,Իփեկըմիալարու միհանգիկրկնումէր ճույն բանը, «Մի գճա,այսօր հյուրանոցից դուրս մի արի,մի նույնմիտքը,ճույն խոսբերը. ե ե մերերջանկությունը»այլն այլն: վտանգիր Կան նայումէր փոդոցն, ասես կախարդված, ականջդնում: Երբ ձիասայլը բակմտավ,ճրա սիրտըկծկվեցիրեն հետաոլնդողդժբախտությունների

Մենյակիցելնելիսճա Իփեկինչհամբուիեց,սակայնչմոռացավ գիտակցումից: ն սրահումթերթկարդացող երկու գրկելնրաճ հրաժեշտտալ, առլա թաքնվելով տեսադաշտիցա̀նցավ խոհանոցովն մտավ ատելի զինվոր-թիկնառյահների քաթանիտակ: ձիասայլի Պետքչէ կարծել,որ ես ընթերցողին նախառդես հուշումեճ, թեձիասայլով փոխելուէ Կայի ողջ կյանքը, ն Լաջիվերթի ուղնորությունըանդառնալիորեն մարտահրավերնընդունելը ճրա համար շրջադարձային լահ էր: Ես բնավ է այդոլեսչեմ կարծում:Կային դեո ընձեովելու հարմարառիթ,որ հաղթահարի ն գտնիայն, ինչըճա կոչումէր«երԿարսումիրենբաժինհասած փորձությունը շատ տարիներ անց ճա զղջադովէ վերհիջանկություն»:Եվ, այնուամենայնիվ, ն այն բանից հետո, երբ իրադարձություններն բնդունեցին շելու կատարվածը, ն անխուսափելի անդառնալիընթացք,բազմիցսմտածելուէ, ոի հթնԻփեկը սենյակումկարողաճար գտնելանհրաժեշտ խոսքերը, ինքըկերաժարվեր Լաջիմոտ գնալուց: վերթի Դա աղղացուցում է, որ ճերկարծիքը ձիասայլում թաքճվածԿայի մասին` է: Նա իրճակատագրի առջն,իրավացի րրոլեսմարդու,որը գլուխէ խոնարհում է ն ու զղջումէր, որ հայտնվել ձիասայլում զայրանում էրողջ աշխարհի իր վրա: Նա մռաղմէր,վախենում էրհիվանդանալ,Ա ռչ միլտվ բանչէր սոյասումԼաջիժամանակ,ճա ուշադրությունըբնեռեց վերթից։Իճչոլեսառաջինուղնորության փողոցին մարդկաճց ձայներին, սակայճճրանբացարձակաչղես չէր հնտաքրքրում,թն ձիասայլնիրենուր է տանում: Սայլը կանգառավ,սայլառղանը թեթնակիհրեցԿային, նա իջավ քաթե որտեղէ գանվում,մտավհնութանիտակիցն չհասցնելով կողմճորոշվել, ն տեսելէր թյունից քայքայվելուցխունացածկիսավերշինություն,ինչողիսիք բարձրանադով երկրորդհարկ(երբեմբազմիցս:Նեղ, ոլորաձնաառիճաններով դռանառջնշարված ճակիուրախոյահերինհիշելուէ, որ նկատելէ կիտաբաց կոշիկներիմռտ կանգնածերեխայիխորաճանկ աշքեր)՝նա ներսմտավբաց դոնիցն շեմիմհանդիոլեցՀանդհին: Եավճռեցիհրբեքչդավաճանելինձ,-ժոլտողովասաց Հանդեն: -

-

Կարնորը, որ

դու

երջանիկ լինես:

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՍՈՒՔ

/ ԶՑՈԻՆԸ

Եսնրջանիկեմ, որովհնտնայստեղինչ անում եմ, բխումէ իմ ցանկուինքսինձայլ Հանդեճ:-Իսկ այն, որ հրազանքներում թյունից,-ղատասխանեց եմ այլնս վախչի ոլատճառում: կերոլ ոլատկերացրել, Այստեղքեզ վտանգշի՞սղառնում: է: Բայց մարդ կյանքիմեջ խորամուխէ լինում,կեմտրոնաՄողառնում ճում է միայնայմ ժամանակ,երքիրեճվտանգէ աղառնում,ասաց Հանդեն:-Ես այն բանիվրա,իճչինչեմ հահասկացա,որ չեմ կարողանումկենտրոնանալ Իսկ այստեղ`Լաջիվերթի վատում`գլխաշորըհանելու անհրաժեշտությանը: եմ: Դուք կարո՞ղեք այստեղբաոայքարը կիսելով`ես չափազանցերջանիկ «

-

-

ճաստեղծություն գրել:

եճ երկուօր առաջ, ճստելճաշիսեղանիշուրջ Այն, որ իրենքծանոթացել ն զրուցել,Կային բվաց հեռավոր վերհուշ, ն ճա ռրոշ ժամանակայճոլես էր նայումՀանդեին,ասես ուզումէրհիշել,թե ով է իր դիմացկանգնած:Ուզու՞մէր Աղջիկըբացեց Հանդենմատնացույցանելիր ու Լաջիվերթիմտերմությունը: առԿան ու ներս մտավ սն-սողիտակ հեռուստացույցի հարնանսենյակիդուռը: ջն տեսավԼաջիվերթին: Ես չէի կասկածում, որ դու կգաս,-չափազանցինքնագոհատսց Լաջի-

վերթը: Ես չգիաեձ,թե ինչուեկա,- ասաց Կան:

-

Որովհեանհոգիդխաղադչէ,-

-

ասաց

ամենագետԼաջիվերթը:

՞ՖՆիանք ատելությամբնայեցինմիմյանց: Ակնհայտ էր, որ Լաջիվերթը գռհէ, իսկԿան զղջումէ: Հանդենդուրս եկավսենյակիցն ծածկեցդուռը: Ես ուզում եմ, որ դու Քադիֆեինխորհուրդտաս չմասճակցելայսոր երեկոտեղիունենալիքխայտառակությանը,-ասաց Լաջիվերթը: Դու կարողէիր այդ ամենըճրանհաղորդելՖազիլի միջոցով,- դաճա կռահեց,որ տասխանեցԿան: Լաջիվերթիդեճքիարտահայտությունից վերջինսչի հիշում,թե ով է Եազիլը:- Տղան՝իմաճ-խաթիբների ուսումնարաճից, ռրճինձայտոեղաղարկեց: Պրմ,-ասաց Լաջիվերթը,-Քադիֆենճրանլուբջ չէր ընդունի:Քեզնից ճա ճա կգիբացի ոչ մեկինլարջ չի ընդունամ:Միայնքեզնիցահղեկանալով` Գուցե ինքնէլ արդենորոշել տակցի,թե ես ինչքանվճռականեմ տրամադրված: է, որ գլխաշորըչոլիտիհանի:Աոնվազնայն բանիցհետո, երբլսել է, թե ինչողես հեռուատաենճ նենգաբար այդ մասինհայտարարում օգտվումիրավիճակից, տեսությամբ: Ծրբ ես գալիսէի հյուրանոցից,Քադիֆենարդենփորձէր անում,անթաքույց հաճույքովասաց Կան: -"Նրանկասես,որ ես դեմեմ դրան:ԳլուխըբաճալուորոշումըՔադիֆեն ընդունելԷոչ թե իր կաճքով,այլ իմ կյանքըփրկելուհամար:Նա գործարքԷ կնքել քադրանտարկյալինորոլես ղատանդ օգտագործածիշխանությանհետ, բայց հիմաոլարտավոր չէ ոլանոլանելիրխոսքը: Ծսկհաղորդեմ դա,- ասաց Կան,-բայց չգիտեմ, թեՑա ինչկոլատասխանի: -

-

-

-

-

ՎԵՐՋԻՆ

ՆԵՐԿԱՑԱՇՄԱԽ

ՆԱԽԱՊԱՏՐԱՍՏՈՒԹՅՈՒՆԸ

-Ոեզումես ասել,որ եթեՔադիֆենվարվիիր հայեցողությամբ, դու դրա Կան համարողատասխաճատու շես: Այո՞,չողատասխանեց:Եթե Քադիֆեն երեկոյան գնաթատրոնն բանս գլուխը,դու

դրա

համարդատասխանկտաս:

Այս ղայմաճավորվածությոաւնը դու ես կնքել: Կարս գալուց ի վեր Կան առաջինանգամզգաց, որ ինքնիրավացիէ. Գրախիղճըհաճգիսաէր: Վատ մարդըի վերջոխոսեցայճողես,ինչողեսխոսում են վատճարդիկ՝վատ, սակայնդա բնավչչշփոթեգրեց նրան:Լաջիվերթինհան-

գստացնելու համարԿան ասաց. Ճիշտ է, որ քեզ ոդատանդ էին վերգրել,-ն սկսեցմտորել, թե ինչոլես վարվի, որ առանցԼաջիվերթինզայրացնելու՝կարողանահեռանալ: Այսնաճակըտուր նրան,-ասաց Լաջիվերքըն նրանռղարզեց ծրարը,հնարավորէ՝ Քադիֆենչհավատաբանավորխոսքին:-Կան վերցրեցծրարը:Եթե երբնէկարողաճասվերադառնալ Ֆրանկֆուրտ,Հանս Հանսենինանոյայման խնդրիրհրաղարակելայն ուղերձը,որնիրենցվտանգիհնթարկելովտ̀ոռրագրելեն բազմաթիվ մարդիկ: -

-

-

Իհարկե:

ԼաջիվերթիաչքերումԿան ինչ-որամայությունն աճբավարարվածություն նկատեց:Նա ավելիհանգիստէր,քամառավոտյան, խցում,ասես նճան էր հետ Նա մահվանմաքի համակերոլվածի:փրկվել էր,բայց այնմարդունման,ով հաստատ գիտի,որ ճնացյալկյանքումայլես չի ունենալուոչ մի այլ զգացողություն՝ատելությունից բացի,դժբախտություն երճսխազգում:Կան ուշ կումնեց,որ Լաջիվերթըզգաց, որ այդ ամայացումը նկատելեճ:

Եվրոռլայում, -Թեկուզ այտտեղ, թեկուգ քոսիրելի դուընդմիշտ առլրելունս

որոլեսեվրռոլացիճերին նմանակող ողնակալեգ,ատաց Լաջիվերթը:

կբավարարվեի ողարզառյես երջանիկլիճելով,- ասաց Կան: Լավ, գնան, հեռացիր,-բղավեցԼաջիվերթը,-բայց իճացիր՝Տա, ով է ողարզառլես քավարարվում երջանիկ լինելով,չի կարողերջանիկլինել: Հ

-

Ես

ոռ

Մեճլ բնավ չէինճյ ուզում վշտացմել Ձեզ այցելություն Պարկադրված

երջանիկէր, որ ազատվեցԼաջիվերթիցհ̀ստակգիտակցելով, են նրան.այդ իրենշդթայում սակայն,որ ինչ-ռրդիվային,ատելիկառյանքներ կաղաճքներնավելի ամուր էին, քան սռվորակաճհետաքրքրությունըկպմ ն սենյակից դուրս գալունոլեսԿան ցավովհասկացավ,որ կարոատելությունը, ու մտախոհ տեսքովմոտեցելէր Հաճդեճ,որ բարեհոգի տելուԷ Լաջիվերթին: ն անհեռատես, բայց գերազանցուԿային, այդ ողահիննրան թվացմիամիտ երկարչտնեց: Հանդեն,աչքերըկյորացնելով,խնդթյան այդ զգացողությունը բեցողջույններհաղորդելՔսդիֆեինն ասաց, թե ուզումէ, որ Քադիֆենիմանա՝ թե ոչ, միննույնէ, Հաճժամանակ գլխաշորը, կհաճիճա հեռուստահաղորդնման դեն ամբողջժամանակի սրտեկլինինրահետ (այո, հենցայդոլեսէլ ասագ. ոչ ժամանակ),նան Կայինխորհուրդ թե ներկայացման, այլ հեռուտոահաղորդման ըճտրի,որ քաղաքացիական տվեց,թետնիցդուրս գալուց հետո ինչճանաոռրարհ ն տազնառղած գան չգրավի: շտա շռրերովոստիկանների ուշադրությունը ծնվեց. դուրս եկավ, իսկ երբ մի հարկ ճերքնիջավ, մաքումբանաստեղծություն մոտ, շարված, առաջինիսկ ատոիճաուր կճշիկներէին ճստեց մուտքիդռան ճին,գրոլաճիցհանեցտետրնու սկսեցգրել: Դա Կարսումնրագրանտասճութերորդ բանաստեղեությունն էր,ու եթե ճա կատարումէր իր համար, ճշ ոք չէր հասկամա, որ Պինճեինգրառումները,որ ում հետ նրանկառղումէր սերը տարբերանձանց, այնուղերձէր՝ հաայեագրված կրթություն էրտտանում Շիշլի" կամատելությանը. այսոլես,երբ ճա միջնակարգ գիմնազիայում, այնտեղ սովորումէր ճան մի շատ թաղամասի«Առաջընթաց» հարուստկաղալառուի շփացած որդի, որը ձիաաղորտիգծով Բալկանների չեմողիոնէր, բայց ճան այնքանինքնուրույնէր, որ կարողացելէրշահել Կայի եկածճի ուսանողական ըճկեհամակրանքը, ճրամայրնուներԲելոռուսիայից րուհի,իսկվերջինսուներմի ճերճակադեմու խորհրդավորորդի,որը մեեանում էր առանցհոր, քույրերին եղբայրների,ու դեռ գիմնազիստ՝թմրանյութէր օգ: տագործում, ոչ մեկինհաշվիչէր առնում ն գիտերամեն ինչ,բայց քիչումիչ.այդ տղա, որը, Կայի մարդկանց թվումէրմի սիրունադեմ, քչախոսն ինքնահավան հետ գտնվելով(Թուզլայի՞"ուսումնականզորամասում,դուրս էր վազում հան մանըտտահակություններ անում Կայի հանդեղղ(օրիփնանվաշտիշարքերից էր նրագլխարկը):Բանաստեղծության մեջ նա խորհրդածում ճակ՝թաքցնում հետ կաոլվածէ թաքունսիրովկամբաէրայն մասին,որ այդ բոլոր մարդկանց ե անվաճումն ցահայտատելությամբ, ««Մանդ»բառով,որը բանատոնղծության էր այդ երկուզգացողությունները, ինքըձգտումէրխաղաղեցնել էրու միավորում իր զլխումտիրողքառսը: Սակայնհարցնիրականումավելի բարդ էր. Կան զգում էր, որ այդ մարդկանցհոգիներն ու ձայներըժամանակիընթացքում եմ իր հոգումեջ: ներթափանցել կարողանում կողմԲնակարանից դուրս գալով՝ճա երկար ճորոշվել,թեԿարսիոր մաաւմ Է գաճվում,բայց որոշ ժամանականց,բլրակից Կան

ժամանակ չհր

ՃԱՐԿԱԴՐՎԱԾ

ԱՏԾԵԼՈՒԹՅՈՒՆ

ՉՀՅՏ

իջնելով,տեսավ,որ դուրս Է գալիսԽալիթ փաշայիոլողոտա ն մեքետայաքար շրջվելով՝նայեց այնտանը,ուր թաքնվումէր Լաջիվերթը: Ղու փոքր-ինչանհաճգիստ էր, որ հյուրաճոցվերադաոնալիս զիճվորմռտ նրանմոտեցավ իր հետ չեն: Երբքաղաքառղետարանի թիկնառլահճերը քաղաքացիական միմեքենա,ն դռնակըբացվեց,ճա կանգառավ: Կա բեյ, մի վախեցեք,մենք Անվտանգությանվարչությունից ենք, ճստեք,ձեզհյուրանոց հաայնենք: Մինչ Կան ճատճտյւմ էր,թեորճէ ավելիանվճանգ,ոտտիկանգերի հսկողությամբհյուրանոցվերադառնալ, թե՞այնոլեսանել, որ ոշ ոք չնկատի՝ինշողես է ինքըքաղաքիկենտրոնումոտոիկանական մեքենաճառում, մեքենայիդռները հանկարծլայն բացվեցին:Հսկայամարմին մի մարդ,որինԿան կարծեսինչ-որ ժամանակ,ինչ-որտեղհանդիոլել էր(գուցեճա տտամբովցի իր հեռավոր ազգականՄահմուդն էր, այո, Մահմուդնէր), մի շարժումով՝հուժկու ն կոոլիտ, ինչը հաճառղատասիխանում քիչառաջվաբարեկիրթ խոսքերին, Կայինքաշեց ն մեքենայիմեջ:Մեքենանշարժվեցանճիջառղես,անմիջառղդես կ Կան երկու հարվածզգաց գլխին.բռունցքո՞վ հարվածեցին,թե՞ողարզառղես գլուխըինչ-որ -

բնավ չէր

տեղ դիողավ:Շատ սարսափելիէր: Իսկ մեքենայիմեջ զարմաճալիորենմութէր: Դա

ջնավէլքեռիՄահմուդըչէր,այլ բոլորովին ուրիշմարդ,իսկվարորդիկողբիմ

էրնս մեկը,որը զարհուրելի հայհոյանքներ էրթափում:Երբ Կան հրեխու էր, ԲանաստեղծՆիգյարիփողոցումաոռղլրում էր մի մարդ, ու երբ ֆուտքոլիգ6դակըդիղլչումէրնրա հետույքին,նսւ էլ էրայդոլես հայհոյումհրձհխաճերին: Կան լոեց ու նրնակայեց, թեինքըհրեխաէ, իսկմեքենանսուզվելԷ Կարսիխավարփողոցները, որ ոլատժի չար երեխային (այդ ոլահին ճա մտաբերեց, ոի դա լայնանիառ, հավակնոտ«Շնրոլե» էր ն ոչ թն «Ռենո», ինչողիսին էին Հետո Կարսիքաղաքացիականոստիկանության մեքենաները): մեքենանդուրս ողրծավ մթանմիջից,միքանիոլտույտ գործեցն մտավիճչ-որհտնաբակ:«Դաբերիդառաջ նայիր»,- կարգադրեցին նրան:Երա ձեռքերից բոնածստիոլեցին անցնելէրկու աստիճանահարթակ: Երբ բարձրացան վերն, Կան համոզվեց,որ նրանքիպամիտտներ չեն (Արանցորտեղի՞ցայդողլիսի մեքենա), ճան ՀԱՎ-ից չէին,որովհետնվերջիններսհամագործակցում էինՍունայիհետ (առնվազն՝ մասամբ):Մի դուռ բացվեց,ճեկ ուրիշը փակվեց, ն Կան հայտնաբերեց,որ կանգնած է բարձրադիրառաստաղովհին հայկականտան պատուհանների տոջն,ռրոնքբացվումէինդեռլիԱթաթուրքի ոլողոտա: Նա սեճյակումտեսավ ն թերթերով միացրած հեռուստացույց, կեղտոտ ափսեներ, նարինջներ Եանրաքեռսեղան,մեկ-երկու ռադիոսարքավորում, ատրճանակներ, սկահակներ,հայելիներ ն մի ինդուկտոր,որը ինչողես կհասկաճա հետագայում, օգտագործվում էրկեկտրական հոսանքովկտտանքի ենթարկելու համար:Հասկանալով, որ ընկել էանկախխմբավորմանձեռք,նա վախեցավ,քայց երք հայացքըհանդիոլեց սենյակիմյուս ծայրում գտնվող2. ԴԴեմիրքոլի հայացքին՝հանգստացավ. եթե Է, այնուամենայնիվ, անզածսա մարդասոլան ծաճոթդեմքէ: Դ. Դեմիրքոլրխաղումէր բարիքճնիչի դերը: Նա ցավ հայանեց,որ ճստած

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈԻՆԸ

Կային այդ եղաճակով են բերել: Կան եճթագրեց,որ հսկայամարմիճքեռի է չար քննիչին,ուտռիսկսեցշատ ուշադիր Մահմուդըներկայացնելու լսել Դ. Դեմիրքոլի հարցերը: -

Սունայը ի՞նչ է ուզում աճել:

ն ոլատմեց ամեն ինչ, պմեճայնմանրաճասնությամբ նկարագրեց ողբերգությունը»: գերառյալՔիդի «Իաղանակաճ Ինչու՞ազատեցայդ մոլւսզարԼաջիվերթին: Կան ասաց, որ այդ քայլին դիմել ձն, որոլեսզիՔադիֆենհամամայնի ըճթացքում՝ուղիղ հեռարձակմւան ժամանակ, հանելգլխաշորը: ներկայագման Տբվելովինչ-որներշնչանքի՝ճա խոհեմտեսքովդիմեցշախմատայինտերմինի էր» օգնության.գուցե դա չափիցդուրս համարձակ«ֆիգուրիզոհաբերություն Բայց դա քայլ էր, որը կխաոճի Կսվեցինհավանության բացակաճչությաններ): Կարսիքաղաքական իսլամիտոճերի ծրագրերը: որ այջիկըկկատարի Ի՞նչվստահություն, խոստումը: Կան ասաց, թե Քադիֆենխոստացելէ բեմ բարձրանալ, բայց ոչ ոք չի նա որ կարողերաշխավորել, կկատարի խոտտումը: է թաքնվում Դ. Դեմիրքոլը: Հիմաորտե՞ղ Լաջիվերթը,-հարցրեց Կան ամաց, որ ոլատկերացում չունի: Նրանք հարցրիննան, թեինչու Կայի ձետ չէինզինվոր-թիկնառլահները, ե որահղիցէր ճա վերադառնում: Կաճ ն քանիոր համառորեն Երեկոյանզբոսաճքից,ոլատտասխանեց ողնդումէր դաւ, իճչողեսաղասումէր, Դ. Դեմիրքոլը,ոչ մի բառ չասելով,դուրս եկալ սենյակիցհ անբարյացկամ նայելով`Կտյի դիմացհայտնվեցբեռիՄահնման զիտերբազումընտիրհայհոմուղը:Վերջինսմեքենայիիր ընկերակցի յանքներ:Երեխայի նման, որ անմտորեն,առանց հաշվի առնելու աղին ու է ցփնումուտելիքիբոլոր ոդատառների քաղգրը, կետչուղղ վրա, նա հայհոյանքհաճում ներըառատորենշաղ էրտալիսչորս կողմը,բաժին բոլորին,զուգահեռաբար արտահայտումքաղաքականդատողություններ, խոսումողլեռական շահերին սղառնալիքներիմասին, ինչիհանդեոլ,Կան, իհարկե,չէրկարողանտարբերլինել: Ի՞նչես կարծում,Իրաճիցփողտոացող, ձեռքերն արյունոտիպամիստ ահաքեկիչիտեղը թաքցկելով՝ ինչի՞ կհասնես,- ասաց քեռի Մահմուդը:Գիտե՞ս,թն նրանքինչ կաճենեվրողղաներից եկած քեզ ճման փափկամորթ ազատամիտներին, եթե իշխանությանգան:Գիտե՞ս,թե՞չզիտես: Կան որաւտամխանեց, որ, իհարկե, գիտի:Բայց քեռիՄահմուդը, մանրամասն ն հաճույքովնկարագրելով, դղատմեց,թե Իրանի մոլլաճերըինչողեսեռ ու ժողովրդավարներին, վառելա խորովելկոմունիստներին որոնց հետ համն» գործակցում էինմինչ իշխանության գալը: «Նրանքլիբերալների հետույքըդիենճ ճաճիտեն խցկումն ոլայթեցնելովտ̀տիոդում հօդսցնդել,գձդակահարում ն հոմոսեքսուալիտոներին, ոդոռնիկներին արգելումեճ բոլոր գրքերը՝բացիկրոճակաճներից, իսկ Կայի նման փպնքուռմտավորականների գլուխճերըսմոփ-

Կան

-

-

-

-

-

ՀԱՐԿԱԴՐՎԱԾ

րում են,

առա

ԱՑԺԾԵԼՈՒԹՅՈՒՆ

վերցսում նրանց տխմարքաճաստեղծությունների գիրքը...» -

դարձյալ միանսարկեշտարտահայտություն ն ձանձօգտագործեց արտահայտող տոնովդարձյալհարցրեց,թե որտեղէ թաքնվումԼաջիվերթը, ն որտեղիցէր գալիս նճա: Երբ Կան դարձյալ տվեց ճույն անորո ոլատասխաճը, քեռի Մահմուդըձանձրույթի ձեռճանույնարտահայտությամբ շղթաներանցկացրեց ճրաձեռքերին: Տես՝ հիմաքեզ ինչ եմ աճելու,-ասաց նա Ճ անկիրք,առանցատելության,մի քանիշառաչունառդտակհասցնելովու բռունցքով դեմբինհարվածելով՝ ծեծեցնրան: Ես հուսովեմ, որ եթեանկեղծռրեն գրեմ,որ Կայի հետագայումկատարած գրառումներում հայտնաբերերեցի հինգ կարնորղատճառ, որոնքվկայում են, թե Կան առանձնառլես չվշտացավայդ ծեծից,դա.չիհարուցի իմ ընթերցողի այդտեղճա բույթ

-

վրդովճունբը:

ԵրջանկությանմասինԿայի ոդատկերացման համաձայն`նրա հխտ կատարվողն կատարվելիքլավն ու վառոըոդետքԷ հավասարարժեք լինեն,ն հարվածները,որ տոացավհիմա,նշանակում էին,որ ինքըԻփեկիհետ Գերմաճիագնագու հնարավորություն կունենա: 2. Իշխողդասակարգերին բնորոշբնազդովԿան ենթադրումէր,թե իրեն հարցաքննողանկախխմբավորումը իրենոլատճեչումԷ Կարսիաղքատներից, ն իրավագուրկներից, ն իրենչեն ենթարկի հանցագործներից այնոլիսիդաժան խոշտանգումների, որոնքանջնջելիհետքերեմ թողնում ն չարությունծնում: 3. Նա իրավացիորենմտածում էր, որ իր առտացած վերքերըավելի 1.

կուժեղացնեն Իփեկի քնքշանքը իր հանդեռլ: 4. Երկուօր առաջ՝ երեքշաբթի երեկոյան,Անվտանգության վարչությունում, տեսնելովՄուխթարիարնաշաղախդեմքը,հիմարաբարկարծել էր, թե ոստիկանությանկողմից տոացած խոշտանգումները կարողեն մարդունօզնել ազատվելմեղավորության այն տվայտանքներից, որ ճա զգումէ իր երկրիազքատությանողատճառով: 5. Քաղբանտարկյալի դերը,որը, չճայածխոշտանգումներին, հարցաքնճությանժամանակչի մատճում մեկ այլ մարդութաքատոցը, նրանհողարտությունէր ներարկում: Այս վերջինորլատճառը քսանտարիառաջ ավելի մեծ գոհուճակություն կոլատճառեր Կային,սակայնհիմա,երբայդ ամենիմոդանանցելէր, նա զգաց, որ հայտնվելէ հիմար վիճակում:Քթից ն շուրթերից հոսողարյանհամընրաճ ստիոլեցէիշել մանկությունը: Վերջինանգամե՞րբէր քթիցարյուն եկել: Երբ բեռիՄահմուդը մյուսները, նրան թողնելով սհնյակիմութ անկյունում,խռն ճվեցինհեռուտոացույցի առջն, Կան հիշեց.մանկության տարիներին. ողատուհանները,որոնցփեղկերըաճըճդհատբախվումէին քթին,ճճանառղդես քթին քախվող ֆոււոբոլիգնդակները, բանակումտեղիունեցածքաշքշուկիժամանակ քթինդիոլած բղումցքը: ու Երբմթնեց,Դ Դեմիրքոլն ընկերախումբը խանվեցին հեռուտոացույցի

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈԻՔ

/ ՁՑՈՒՆԸ

ՅՏ5

արճաիսկ ԿայինհաճելիԷրայդողես՝ առջնու սկսեցինդիտել«Մարիանան», լինելը,ինքն շաղախայնտեղգանվելը,դուր էր գալիսԵեծված,ստորացված որ կխուզարկեն իրեճլքվածմանկան նման զգալը: Մի ողահնա տազճարյեց, Լաջիվերթինաճակը:Նա մյուսներիհետ երկարժամաիրձճու կհալանաբերհն ճակ լուռ դիտումէր սերիալը՝մեղավորմտածելով,որ Թայրգուտբեյն ու նրա

հիմադիտումեն «Մարիանան»: դուստրերը ճույճողես մեկիժամանակՉ. Դեմիրբոլըվերկացավ Գովազդայինընդմիջումներից ճտռած տեղից,վերցրեցաթոռիվրա դրվածինդոկտորը,ցույց տվեցԿային ն ոլաչհարցրեց, թեվերջինսգիտի՞արդյոք, թեայնինչիհամարէ օգտագործվում, վախեցնող առլա մանկանը ձեռնատիայտով տասխանշտոանալովբ̀ացաւորեց,

հռրնման մի ոլահ լռեց:

վերսկսվեց, հարցերբսերիալը -Գիտե՞սինչուենսիրումՄարիանային,-

ճա գիտի,թեինչ Է ուզում:Իսկքեզճման մտավորականները րեցճա.- որովհետն եճ չգիտեն,թե ինչ ուզում,ն դա ինձցավէ դատճառում:Դուք ասում եք ժողովըշտրիաթիկողմնակիցներիհետ: Դուք դավարությունն սկսումհամագործակցել ու մասինն գործարբկնքումահաբեկիչների խոսամեք ճարդուիրավունքների հետ... Դուք ասում եք «Եվրռողա»ն սողումիդամիտտների՝ մարդասոլանձերի Սսում եք «ֆեմինիզացիա»ն աջակցումայճ թշնամիներիառջն... Արնմուտքի տղամարդկանց, ովքերկաճանցտոիոլումեճ եածկելգլոխները:Դու ասում ես, ձն քո խիղճնու բանականությունը, թեվարվումես ույնոլես,ինչողես թելադրում մտածում` ես ձմ մեջ ինքդ քեզ վարվում այնոլես,ինչոլես այս իրադրության չինելչես կարող: Գիտե՞ս կվարվերեվրողդացին: Բա)ց դու ճույճիսկեվրողղագի ձեր տխմար Եթե Հաճս Հանսենըհրապարակի ինչ կաճեճ եվրոռղացիները: ե ուղարկեն ուղերձը,եթե եվրուղացիները այն լուրջ ընդունեն հանձնախումբ ճախն առաջ շնորհակալությունկհայտնիզինԿարս, առա այդ հանձնախումբը վորականներին, որ հրկիրըչեն հանձնելքաղաքական իղամիաոներին: Եվրոոյւ այդ իգայրերը, իհարկե,կդժգոհեն, թեՆոռրսում ժողովրդավավերադառնալով` ն հայսներդ դնումզինվորաբություն չկա:Դուք դժգոհում եքզինվորականճերից ձերկոկորդները կաններիվրա,առղավինում նրանց,որոլեսզիիպաճիստները չկորեն: Ես բեզ կտտանքների չեմ ենթարկի,որովհնտն դաւ այդ ամենը գի-

ճակցումես: Կան

որ արդենեկելէ զավխ»հերթը,որոշ ժամանակ անցիրեն մտածեց,

ն կազատեն,

ինքը կհասցնի(Թուրգուտբեյին ճրադուտռրերիհետ դիտել«Մ՛ա-

րիանայի»ավարաբ: Սակայնճախքան քեզ հյուրանոց՝սիրեցյալիդճոտ ուղարկելը,ուզում եմ միքանիքանասել այդ ահաբեկիչմարդաաղանի մասին,որի հետ գործարք ես կնքել,որին ողաշտոդանում ես, ն, խնդրումեմ, ականջիետն չգցես,- ասաց Թ. Բայց ճախմիտքդոլահիրսա. դու այստեղերբեք Դեմիրքոլը:չեսեղել:Ասհճք, ճենք|լ մուռ մի ժամիցկհհուսմամք այս բմակարաճից: Մեր տեղակայման նոր է ուսումճարանիվերջինհարկում:Այճտեղ վայրը լինելու ինամ-խաթիբների կսոյասենքքեզ: Գուցեայդ ընթացքում հիշես,թե որտեղէիրքիչ առաջ «գբոս-

ՃԱՐԿԱԴՐՎԱԾ

է

ԱՅԾԵԼՈՒԹՅՈՒՆ

հետ կիսել

ճամ»,ն որտեղ թաքնվում Լաջիվերթը,ն գուցեցանկանաս մեզ այդ տեղեկությունը:Սունայը, երբդեռխելքըգլխինէր, հավանաբար քեզ ասելէ, որ վառ կաղույտ` անվաննհամապատասխան աչքերովբո այդ սիրունիկհերոսը

աղանելէ հավիուղեղովհեռուտտահաղորդավարին, որը մրոտում ղդաժանաքար էր Մեր Մարգարհիանունը,իճչողեսճան կազմակերտելէ մանկավարժական ինստիտուտիանօրենիաղանությունը,որը տեսնելուհաճույքն անձամբես մանզգացել:ՍակայնՀԱՎ-ի լսող սարքավորումների տքնաջան ինժեներները րամասնոլթյամք իմացելեն նս մի քան,ինչը ճինչն հիճա քեզ չեն հայտնել, որոլեսզիշվշտացնեն,բայց մենք որոշեցինք,որ ավելի լավ կլինի՝ դու իմանաս այդ տառին: չորս

Մենք հասելենքմերղատճությանայն ողահին,որիմասինհետազա ետ ոլտտող օոլերատորի նմաճ իր կյանքը տարիներին, կինոժառղավենը

վերհիշելով,Կան մտածելուէ, թելավ կլիներ,որ այն, ինչ տեղիունեցավհետո, ունենարբոլորովինայլ ընթացք: ն Իփեկխանումը,ում հետ դու երազումես փախչելՖրանկֆուրտ Է Դ. մի ժաճանակեղել Լաջիվերթիսիրուհին,-մեղմաձայն ասաց երջաճկանալ, է չորս տարի Դեմիրքոլը:-Իմ առջնդրվածգործիհամճաձայն՝ այդ կառղըսկավել առաջ: Այդ ժսմաճակԻփեկխաճումնամուսնացածէրՄուխթւր ինյի հետ, ով ն այդ իրթեկնածությունը կամավորհանելէ քադաքառղետի ընտրություններից, թանձրամիաճախկինձախամետը, ներիր՝քանաստեղծր, բնավշէր նկատում, է որ ճինչ ինքըէլեկտրական վառարաններ վաճառումխանութում,Լաջիվերթը, Է ողսոռիվներով ու հաչմ ինքճիր տաճըընդունում որողեսզինճա հիացմունքով, մախմբիԿարսիիպամիսաներին, առիթիցօգտվելով`հույժմտերմիկհարաբերություններէ ունենում իր կնոջհետ հենցիր տանը: -

«Այդ ամենը հորինելեքնախադդես, դա ճիշտչէ»,- մտահեցԿան: Առաջինը,որ նկատեցայդ թաքունսերը(իհարկե,ՀԱՎ-ի աշխատակիցճերիցհետո),Քաղիֆեխանումնէր: Իփեկ խանումը,որ այնքանէլ լավ հարաբերությունմեր չուներամուսնու հետ, ինտոիտոտոամ ուսանելուեկած քրոջը օգնելուողսատրվակով ճրահետ տեղոռիոխվեց առանձինտուն: Լաջիվերթը առաջվանման պարբերաբար գսղիսէր Կարս՝իղաճիստներին «կազճակերելու», դարձյալիջնանումէր իրենովհիացողՄուխթարիտանը,իսկերքՔադիֆենգնումԷրդասի,մոլի կրքիտրվածսիրեկանճերըհանդիողլում էին այդ նոր Դա տանը: շարունակվեց այնքան,մինչնԿարսեկավԹուրգուտբեյր,ն ճրանք տեղափոխվեցին «Ձյունե տոլարանք»հյուրանոց:Դրանիցհետո ավագքրոջ տեղըզբաղեցրեցգլխաշորովաղջիկներիշարժմանըհարածՔադղիֆեն:Մեճք ունենք,որ եղելէ նույնիսկյուրատեսականցումայինշրջան,երբ առլացույցներ մերկառդուտաչ ԿազանովանգլուխԷ հանելճիանգաձից երկուքրոջից: ի արտասուքով բերելով՝ Ողջ կաճքը ձի Կան լցվող աշքերը հեռացրեց Դ.Դենհառեց միրքոլից Արադթուրբի ոլուլոտայի թախհուտ դողդոջում լսմողերին. ոդողառան, -

ամբողջությամբ ինչոլես հենց նոր նկատեց Կան, երնում էրնտոած տեղից: եմ -

Այս

բոլորը

քեզ ողատմում սոսկայն ողատճառով, որ համոզվես, թե

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒԻՔ

/ ՁՑՈՒՆԸ

թաքցնումես այդ զարհուրելի ինչսխալես գործում, երբ(քո սրտիբարությունից) տեղը,-ասաց Զ. Դեմիրբոյր,որի, ինչոլեսբոլոր անկախխմբավոձարդաաղպանի այնքանանկաշկանդ էր ինչքանցավէրողատճառում, րումներիանդամները, չեճ քեզվճոացնել:Ամենայնհավանականությամբ, դառճում:-Ծս բնավ մտադիր դուրս գալով, դու կմտածես, թհայն ամենը,ինչ հայտնումեմ, վերջին այստեղից ողջ Կարսըհամատարած լսող ցանցովոլատած քառասուն տարվաընթացքում չէ քճավ, այլ իմ կողմից Պետախուզական վարչությանտեղեկատվությունը կազմակերոլվածնենգ ղավ է: Հնարավորէ, որ հփեկ խանումնէլ իր հերթին ձերֆրանկֆուրփորձիքեզհամոզել,թե այս աճենըսուտ Է որոլեսզի չփչացճնի է՝ չդիմանս, բայց Դու զգայունսիրտունես, հմարավոր այաճ երջանկությունը: ես, քո թույլտվուչկասկածեսիմ ասածներիճշմարատացիությանը, որողեսզի թյամբ,քեզ համար կրնթերցեմմի քանի համոզիչսիրայիճզրույցներ, որոնք, են ն մեքենագրել մերիշխանությունները: զգալիմիջոցներ ծախսելով, ձայնագրել «(Թանկագինսսիրելիս,անուշիկաառանցքեզանցկացրածօրը կյանք 5.- ասել է հ՛իեկ խանումը,օրինակ,չորս տարիառաջ, օգոտոուսի16-ին՝ ամաայդ ժամանակճրանքառաջինանգամէին քառայինճի շոգ օրի:Հավանաբար ժանվում:Երկու ամիս անց, երբ Լաջիվերթըկրկինեկել է Կարս,որոլեսզի թեմայով, նա մի օրվա բանախոսություն կարդա«Իպամը ն աճթույլատրելին» ընթացքումԻփեկ խանումինզանգահարելէ ութ անգամ.ճոլարնղենիկրոյակն նրանքխոսելեն, թե ինչքանեն սիրումմիմյանց:Երկու ներից,թեյարաններից, է փախչելճրահետ, ասկայնայդոլես այմիսանց,երբԽիեկխանումըցանկացել է չի համարձակվել, Լաջիվերթնասելէ, թե «ամեն մարդուկյանքումլոկ մի սեր է լինում,ն իր ճիակ սերըԻփեկն թ: Մեկ այլ անգամ,խանդելուլ Մտամբուլում ասելԷ,թեչի կարող ճնացածՄերզուկային՝ Լաջիվերթիկնոջը,Իփեկխաճումը ճրահեա սերանելայն ժաճամակ, երբհայրըտանն է. Եվ վերջառղես,վերջին է նրան: Գուցե երկու օրվա ընթացքումԼաջիվերթը երեք անգամգանգահարել է ճան այսօր: Մենք դեռ չունենքգրանցվերջինխոսակցությունզանգահարել ներիձայնագրությունը, բայց կարնոր չէ,թենրանքինչեն խոսել,ինքդայդ Ճասին հարգրուԻփեկխանումին: Խճդրումեճ, ճերիրինձ,տեսնում եմ` ուոնց այդ էլ շատ քան ատացի,լաց մի հդիր, խնդրումեմ: Բարեկամներ, հանեքճրա ձեռ-

ճաշղթաները, սրրիրարապառբներդ, իսկեթեկուզես,քեզհյուրանոցկտանեն:

Աիասին արտասվելու հաճույք Կան

ու

Իփեկըհյուրանոցուն

ՎերադարձիճանաղարհըԿան ուզեցաճցճելոտքով:Նա սրբեցքթից կզակինթափվածարյունը,առատորեն ջուր օգտագործելով՝ երկարլվացվեց, նման դուրս գալիս«ցտեսություն» իրկաճբովհյուրեկածմարդու ամաց մարդասռլաններինու ավազակներինն հարբածիճմաճ օրորվելով՝ փռղոցիլամողերի գունատցոլքերիներբռքայլեց Աթաթուրքիողողոտայով,միտքնամայի՝թեքվեց Խալիթփաշայիոլողոտա ն լսելով,թե արդուզարդի կրոլակիցինչոլեսէ կրկին հճչումՊեոլինոդի Կառղրիի«Ռոբերտան»,հեծնկլտալով լաց հղավ։ Հենց այդ ոլահինճա հանդիռղեց այն նիհար,գեղեցկադեմ գյուղացուն, որիկողքինհրեք ն ծը առաջ նատած էրԷրզրում ավտոբուսում որիուսինննջելով՝հենել .Կաիս էր Կան Խալիթ փաշայի գլուխը:Մինչ ողջ Կարսըկլանվածէր «Մարիաճայով», Պողոտայումնախդեմ առ դեմ հանդիռղեցփաստաբան Մուզաֆֆերբեյին, իսկ հետո, շրջվելով Քյազիմ Կարաբեքիրիպողոտա, տեսավ ավտոբուսայինկաում հետ ծաճոթացել յաճիտնօրենինն վերջինիստարեցըճկերոջը, էր ԳերապատիվՇեյխՍաադէղդինինկատարած առաջինայցելությանժամանակ:Այդ մարդկանցհայացքներիցԿան հասկացավ,որ դեմքիվրայով դեռ արտասուքներ են հոսում, ն շարունակեցճամփան՝անցավ սառցակալած ցուցափեղկերի կողբով,որոնցմոտով էր միքանի օր շարունակ, աճցավ մարդկանցով անցել լի թեյարանների կողքով,քաղաքիերբեմնիրավժամանակճերը հիշուլլասաճկարչատների կողքով, փողոցի լամղերի

ն

ցուցափեղկերի դողդոջուն լույսերի

կողքով,այծիողաճրի բոլորակներցուցանող ճողարավաճառների կլաղակների կողբով:Չատեսնելով, բայց, այնուամենայնիվ, ներկայություններն զգալով՝անն ցավ Կարաբեքիրի Կարադաղի ողողոտաների խաչմերուկումկաճգնած քա» ղաբացիական շորերովոստիկաններիկողքով: Ասելով,որ ամեն ինչ կարգինէ, Կան հանգատացրեց զինվոր-թիկնապահներին, որոնցհաճդիողեց հյուբաճոցիմուտքիմոտ: Ձգտելով ոչ մեկիաչքիճ չերնալ՝ բարձրացավիր սենյակ ն մահճակալինընկնճելով՝կրկին հեկեկաց: Երկարարտասվելուցհետո Կան սսկվեց: Քաղաքիձայներին ականջդնելով՝ Կան ողառկած ն էր, մի քանիրոռղեանց,որ մանկությանանվերջանալի սոլասումներըհիշեցնողոլահերինման երկարթվացին,դուռը թակեցին.Իփեկնէր: Ընդունարանումիհրթառղղահող տղայիցիմացելէր, որ Կային ինչ-որ արտառոց է ն բան ղատահել, անմիջառղես եկելէր:Լույսըվառելիսայդ մասինասելով՝նտ ահսավԿայի դեմքը,վախեցավու լոեց։ Լռությունըերկարտնեց: Կան: Եսիմացսւքո ու Լաջիվերթիհարաբերությունների մասին,» մրճնջաց Ի՞նքըքեզասաց: Կան հանգցըեց լույսը: Ինձ աբնաճգել էին Ձ. Դեմիրքոլճ ու ճրա ընկերճերը,-220ջացճաՀՊարզվումէ՝ արդենչորս տարիձերհեռախոսային խոսակցությունները լսում եճ:- Նա կրկիննետվեցմահճակալին:-Ուզումեճ մեռնել,-ասաց նա ու լաց եղավ: Հ

-

-

ԶՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ԶՅՈՒՆԸ

Զգալով,որ Իփեկիձեռքըշոյում է իր մազերը,Կան արտասվեցավելի դագին:Մակայնհոգու խորքումճա հանգիստէր. այդողեսհանգիստլինում հն նրանք,ովքեր համոզվելհն, ռր հրբեք հրջանիկչեն լինելու, ւ կորատիցավը ու փարվեցճրան:Որոշ դիաճիգմեղմանումէր:Իփեկըողառկեց մահճակալին նրանքարտասվում էինմիասին,ն դա ավելի մերձեցրեց նրանց: ժամանակ Սենյակի խավարում,ողատասխանելով Կայի հարցերին,հփեկը ողատմեցամեն ինչ: Ասաց,ոի ամեն ինչումմեղավորէ Մ ոոխթարը:Նա չբավարարվեց ԼաջիվերթինԿարս հրավիրելովու մեծարելով,ուզեց,որ քաղաքական իպամիստաը համոզվի,թե ինշ շքնաղ էակ է իր կինը: քւ ճան, այդ ժամանակ Մուխթարըշատ վատ էր վարվումԻփեկի հետ, մեղադրումերեխաչունենալու Կան գիտակցում էր, որ Լտջիվերթիպերճախոսության խորքերում չղատճառով: թաքնվածէինբազումգայթակդություններ, որոնքկարողէինհմայելդժբախտ կճոջնու մշուշելճրագլուխը:Լաջիվերթի հետ կառղվելուցհետո հփեկըշատ էր

ջանացելչհայտնվել վատահամբավկնոջ դերում: Նա

ամեն

ին» անում էր, որ

ում շատ էրսիրումն չէր ուզումվիշտոլատճառել, Մուխթարը, ոչինչչնկատին վատչզգա: Եվ շատ էր ուզումազատվելաստիճանաբար բորթոքվողսիրուց: Լաջիվերթիննախն առաջ հրառլուրիչէր դարձնումնրաառավելությունը Մուխթարի ճնկսոոմամբ. երի Մուխթարնանկաոլ խոսակցություններէր սկսում ւյճ թեմաների շուրջ, որոնցիցանտեղյակէր,Իփեկնաճաչումէր նրափոխարեն: Լաջիվերթիբացակայության ժամանակ Մ՛ուխթարըմշտառլես գովաբանում էր

նրան,ասում, որ

նա

դետք է ավելիհաճախգա Կարս, ն արսավում էրԻփեկին

սրտաբաց վերաբերվիհյուրիճ:Մուխթան քանիոր 2. Դեմիրքոլնու ճրանճմանմճերը ոչինչչէրնկատում, որնէբաճչէին նան հայտնումգրան,ոչինչչէր նկատում այն ժամանակ,երբ Քադիֆեիժամաճումից հետո Իփեկըբրոջ հետ աեղափոխվեցայլ բնակարան:Խորաթափանց Քադիֆենամեն ինչ կռահեցանմիչառղես՝ Կարսգալու առաջինիսկօրերին,ն մռա լիճելու գլխաշորով աղջիկներին հարեց՝սոսկԼաջիվերթինհնարավորինս ցանկությունից:Ռփեկըզգում Էր, որ Քադիֆեճ Լաջիվերթով հեաաքրքրվումէ ճախանձից, ինչը նրանբնորոշԷրմանկությունից: Նկատելով,որ Լաջիվերթին դուր է գալիսՔադիֆեիուշադրությունը, Իփեկըսառնությունէ զգացելճրա հանդեռլ,մտածել,ռր եթե Լաջիվերթը սկսի հետաքրքրվելՔադիֆեով,առա իճքըկկարողանաազատվելճրանից,իսկհորգալուց հետո կարողացելէ իրոք հեռու մնալ Լաջիվերթից:Գուցե Կան հավատարայդ պատմությանը, որն Իփեկին Լաջիվերթիհարաբերությունները ներկայացնում էրռրողես անցյալի սխալ,բայց Իփեկըմի ողահզգոնությունըկորցնելով՝հրայրքովբացականչեց. «ԻրականումԼաջիվերթը ոչ թե Քադիֆեին է սիրում,այլ ինձ»:Այդ խոսքերից հետո, որոնքԿան բնավչէր ուզենալսած լինել, ճա հարցրեց,թհ Իփեկըհիմա ինչ է մտածում այդ «ստահակի»մասին:Իփեկըողատասխանեց, որ հիմաչի ուզումխոսելայդ մասիճ,աճեն ինչ մնացելէ անցյալում, ն ինքըուզում է Կւյի հետ գնալԳերճաճիա:Այդ ժսմաճակԿան Իփեկինհիշեցրեց,որ Լաջիվերթի վերջինայցիընթացքումԻփեկըհեռախոավխոսելէ նրա հետ, իսկ Իփեկը

ողահաճջելով, որ նա րը

ավելիսիրալիրն

ԿԱՆ

ՈՒ

ԻԶԵԿԸ

ՃՑՈՒՐԱՆՈԶՈՒՄ

ժխտեց՝ասելով,թե նման բանչի եղել,Լաջիվերթըբավականաչափ փորձառու

հասկանումէ, որ հթն զանգահարի,կմատնիիր թաքստոցը: Կան: Մենք երբեքերջանիկչենք լինի,- բացականչեց ե այնտեղ երջաճիկ Ընդհակառակը,մենք կգնանք Ֆրանկֆուրտ Կաճ այդ դահիճ կլինենք,-Կային փարվելով՝ասաց Իփեկը:Իփեկիխոսքերով՝ հետո հավատացիրեն,բայց կիկինաոիտասվեց: Իփեկն ավելի ամուրմիարվեց նրան,ն նրանքարտասվեցին միասին: Կան Պետագայում գրելուԷ,որ հնարավոր է, այդ ողահիճԻփեկըգուցեկյանքում առաջինաճգամհայտնաբերեց, թե ինչ ցավ է հ հաճույք՝ արտատյելմիասին, ն նորկյաճքիսկզբիճիջեինչ-որտեղ, գրկախառնված,դեզերելուվ| ոդարտության Կան առավելսիրեցնրաճհենցայդ՝ Ճյնտեղ,ուր դեռտիրումէ անորոշություն: միասին,միմյանցփարվածարտասվելուհնարավորության համար:Ամբողջ ուժովԻփեկինփարված՝Կան լողիսՒր,սակայնճրաուշադրությանինչ-որմասը փորճումէրկենտրոնանալ հետագահարաբերությունների հճարավոիզարգան դրսիցլսվող ցումներիվրա, ճա բնազդաբար ականջէր դնումհյուրանոցից ձայներին: Մճտավորաոլեսժամըվեցնէր. «Կարս» քաղաքայինթերթիվաղվա համարիտռլագրությումըավարսլել էր, ձյուն մաքրողմեքենաճերըեռանդուն գործիանգան,որոդեսզի մաքրենՍարիղամիշ տանողճանառլարհը, իսկՔադիֆեն, ում ՖունդաԷսերըսիրագորով տեղավորել էրգիճվորականբեռճատարում ն տարելԱզգայինթատրոն,սկսեցփորձկատարելՍուճոյյի հետ: Միայն կես ժամ անց Կան կարողացավԻփեկինասել,որ Էաջիվերթը է հաղորդելՔադիֆեին:Ռրոշ ժամանակ տեղեկություն նրանքարտասլումէին գրկախառնված, իսկսիրովզբաղվելուԿայի փորձերը վախիոոոթկուճների,ան խանդիոդսոոճառով Հեւոո նլ վճռականության մատնվեցինանհաջողության: Է նա սկսեցհփեկին հարցաքննել,թեերը վերջինանգամտեսելԼաջիվերթին, սնեռուն մտքերով ամեն օր թաքունխոհամակված կրկնել,թե ճա հավանաբար ու է հետ ն ամեն են Կան սել հանդիղլել ձրա օր միասինսեր արել: Ճետագայում ու հարցերինսկզբում առիթէր ունենալուհիշելու, որ Իփեկն այդ ոդնդումնհրին ոլատասխանում էր զայրույթով,թե իրենչեն հավատում,բայց ի վերջոսկսեց ավելիմեղմվարվել,ուշադրություն դարձնելոչ թե Կայիխոսքերի բովանդակությանը, այլ նրա հոգեվիճակին՝զգալով, որ Կան հաճույքէ զգում այդ մեղմությունից, բայց միաժամանակնան նրան դուր է գալիս այդ ողճդումներովու հարցերովիրեճտանջելը: Կան, ռր իրկյանքիվերջինչորս տարիներին շատ ժաԷ ճանակ տրամադրելու զղջմանը,ինքճիրենձաղկելովի̀ վերջոխոստովանելու է, որ բառերովցավ ողատճառելու հակումը ողջ կյանքում օգտագործելԷ իրեճ Սնեռուն միրողներիսերըչափելուհամար: ոլնդելով,որ Իփեկըսիրումէ Լաջին վերթին, հարցնելով,թե արդյոք ճա իսկառղես ուզու՞մէ լիճել իր հետ, Կայիճ ըստ էությանշէր հնտաքրքրում,թե Իփեկնիճչ է ղատասխանելու. նրան հեէ տաքրրումէր,թե Իփեկըինչքանկարող համբերել: չն

-

-

-

ասաց

Քըհարցերով դուինձոլատժում եսճրա հետունեցած կառղի համար,-

Իփեկը:

ՕՐՃԱՆ

-

ՓԱՄՈՒՔ

/ ԶՅՑՈՒՆԸ

մոռանագու Դուուզումեսինձհետ լինելնրան համար,ասաց Կան ու

նկատեց,որ ասածըճշմարտուԻփեկիդեմքիարտահայաությունից սարսափով որ այդքան արթյունէ, սակայնլաց չեղավ:Նա զգաց, որ գուցեայն ոոատճառով, է Է,բարձյառդես տատվել ավելիտոկուն դարձել:Լաջիվերթը Քաղիֆեիճ գրություն է ուղարկելիր թաքստոցից,ասաց ճա:- Նա զում է, որ Քադիֆեճհրաժարվի խոտոումից, բեմդուրս չգա ն գլոխըշբանա:Ծա ոլնգումէր: Արի այդ մասինչասենքՔադիֆեին,-ասաց հփեկը: -

-

Ինչու՞:

Ռրովենտնայդ դնոլքումՄունայըչի դադարիմեզ դաշտողլածելուց,ն այդոլես ավելի լավ կյինի Քաղիֆեի համար: Ես ուզում եմ իմ քրոջը կտրել -

Լաջիվերթից: Ո,- ասաց Կան:- Դու ուզումես, ռր նրանքգժտվեն:-Նա տեսնում էր, որ խանդըիրենավեյի ու ավելի է նվատոացնում Իփեկիաշքում,սակայն չէր կարողանումզսղել իրեն: հետ: Եսվաղուցեմ խգելբոլոր հաբաբերությունները Լաջիվերթի Կան մտաձեց, որ Իփեկիխոսքերի ինքնահավան երանգըկեղծիքինշան է: Սակայնզաղեցիրենե որոշեցչխոսելայդ մասին:Բայց որոշ ժամանականց ճա ձկատեց, որ ողլատուհանից դուրս ճայելով` նույնիսկ դա է է ատում: Կան ավելի վշտացավ,քանգիհասկանում էր,որ չկարողաճալով զառլելցասումճու սախանդը՝գործումէ իրկամքինհակառակ:Քիչ էր մնում կրկինարտասվեր, նրան կայձ առավելմտահոգումէր,թեինչ կասիԻփեկը: Այռ, մի ժամաճակես շատ էի սիրահարված նրան,-ասա Իիեկը:Բայցհիձագրեթեաճեն ինչանցելէ: Սմեն ինչ կարգինէ: Եվ ես ուզումեմ քեզ հետ գալ Ֆրանկֆուրտ: Ի՞նչէ նշանակում,թե դու շոտ էիր սիրահարվածճրան: Եմուժեղ սիրահարված էի,- ասաց Իփեկնոչ վճռականտեսքովլռեց: Պատմիր,թեինչքանուժեղէիրսիրահարված նրան: Կան զգաց, որ սաոնասրտությունը կորցնելով՝ԻփեկըերկմտումԷ՝ ասե՞լ ճշմարտությունը, թե՞մխիթարել,կիսե՞յդիմացինիսիրոցավը, թե՞ավելի վչտացնել.Կան արժանիէրդրան: Ես նրանմիրելեմ այնոլես,ինչդլեսոչ ճեկին,-հայացքըփախցճնելով՝ ասաց Իփեկը: Հավանաբարոյատճաոնայն է, որ դու քո ամուսինՄուխթարից բացի ձնյլ տղամարդ չես ճանաչել,-ասաց Կան: ու անճիջառղես Նաասացայդ խոսքերն զղջաց: Ոչ ճիայնհասկանալով, ճան որ դա կվիրավորիԻփեկին,այ զգսղով,թե ինչ կտրուկԷ լիճելուԻփեկի արձազանքը: Հնարավոր մերճենսուառիթներ իմկյանքամ Է Տղամարդկանց հետ շատ -

-

-

»

-

-

-

-

-

ես հանդիոլել բարքի շենեղել, որուլնեւոն թրքունի եմ:Երնի դաԵվրոռլայում եսազատ հարցնում ճրւմնցից տեր բազմաթիվ կանանց: Եսբեզ չեմ ռչմեկիմասին:Ենթադրում եճ եմ,որ նրանք հարցաքննել ճախկին սփրեկաճճերի ասին: քեզ առվորհցրել

ԿԱՆ

ՈՒ

ԻԾԵԿԸ

-Եռթուրը եմ,-

ՃՑՈՒՐԱՆՈԶՈՒՄ

ասաց Կան:

Նման

են որոդես հավաստիացումները սովորաբար օգտագործում ոլատրվակկաճվատարարքը արդարացնելու համար: -

-

ադ իսկ տատճառովես կվերադառնամՖրաճկֆուրտ,-ինքնիր խոս-

բերինչհավատալով՝ասաց Կան: -Եսկգաճ քեզ հետ, ն մենքայնտեղծրջանիկ կլինենք: Դու ուզումես Ֆրանկֆուրտգալ, որոլեսզիճոռաճաս նրան: Ես զգում եմ, որ եթե կարողանանք միասինզնալ «երանֆուրտ, աղա Ես նման որոշ ժամանակ աճց կկարողամամ սիրել քեզ: քեզ չեմ. չեմ կարող սիրահարվելմեկ-երկուօրվաընթացքում:Եթե դու համբերատար լինես ն քո թուրքականխանդովչկոտրեսսիրտս,ես քեզշատ կսիրեմ: Բայց հիմադու ինձչես սիրում,-ասաց Կան:- Դու դեռսիրումես Լաջիվերթիճ:Ի՞նչնէ նրանայդողեւս առանձնահատուկ դարձնում: Ինձ դուր է գալիս,որ դու ուզումես իմանալայդ մասին,բայց վախենում որովենանվախենումեմ քո արձազւաանքից՝ եմ ոատասխանել, Մի վախեցիր,-ինքն հրենչհավատալով` ասաց Կաճ,- ես քեզշատ եմ -

-

-

-

-

սիրում: -

Ես

կկարողանամ առդրելճիայնայն աղաճարդուհեւո, ով իճ խոսքերը

լսելուցհետո կշարունակիսիրելիճձ:- Իփեկըճի ոլահ լռեց ն Կայից շրջվելով՝

հայացքը հառեցձյունածածկ փճղոցին:-Լաջիվերթըշատ մեղմ է, շատ ողջամիտու մեծահոգի,հրայրքովասաց նա,- ճա ոչ ոքի չի ցանկանում:Մի շարիք անգամ ճա ողջ զիշեր լաց եղամ երկու քբոթոթների հաճար, որոնքանմայրէիճ ինձ, ճա ռչ մեկիննման չէ: մնացել:ԳՊավատոա նա Կան: Մի՞թե մարդաաղան չէ,- անհույսհարցրեց Նույնիսկճրանք,ովքերնրամասինգիտենիմ իմացածիընդամենը է,- ասաց Իփեկնու ծինաղեց-մեկաասներորդը, կասեն,որ գա տխմարություն ՛Նա սռյանելուընդունակչէ: Նա մանուկէ: Եվ, ինչոլեսերեխային, նրանդուր Է է զալիս խաղալ,երազել,սիրումէ ճմաճակել որնէճեկին,ոշատմություններ անում «Շահնամեից», «Մ եսնեֆիից», նրաճեջմիաժամանակ մի քաճիտարբեր մարդիկեն արում: Նա շատ ամուր կամքունի, շատ խելացիէ, շատ ուժեղն շատ զվարթ...Ախ,ներիր,ճի լար, թանկագինս, բավականէ արտասվենք: Կան անմիջառյես ե ասաց, որ այլեսչի հավատում, դադարեց արտասվել թե կարող են միասինգնալ Ֆրաճկֆուրտ:Սենյակում իջավ ճրկարատն, լռություն, որը ժամանակառ ժամանակ տարօրինակ ընդհատվում էր Կայի Նա ռղառկեց ն մեջքով փղճկոցով: մահճակալին շրջվելովգեոլիոլատուհանը՝ երեխայիճման կուչեկավ:Որոշժամանակ անցԻփեկըոդառկեցճրա կողքինն գրկեցմեջքը: Կան ուզումԷրալ «Վերջտութ», սակայնշշնջաց. Ավելիամարգրկիր: Կայինհաճելիէր այտովզգալ, որ բարձըթրջվելէ իր արտասուբներից: Եվ նույնքանհաճելի էր, որ Իփեկնայդողես աճուրգրկել իրեն:Նա ննջեց: -

-

-

է

ՕԾՐՃԱՆ ՓԱՄՈՒՔ

`

որ

/

ՁՅՈԻՆԸ

ժամըյճթնէր:Եվ երկուսն Երբճրանք արթնացան, էլ հանկարծ զգացին, են կարող երջանիկլինել: Երանքշէինկարողանում ճայելմիմյանցաշքերի

մեջ, սակայներկուսնէլ հւաշտվելու առիթ էինփնարում:

Ուշադրություն մի դարձրու,թանկագինս, բանիտեղմի դիր,խնդրում Կ ար են ամեն եմ.- ասաց Իփեկը: չհասկացավ, թեինչ նշանակում այդ խոսքերը, ինչ անհույսէ, թե՞կարելիէ հավատալ,որ անցյալը մոռացվելԷ: Նա որոշեց,որ Էոիեկըհեռպնում է: Կան շսոռ ըուվգիտեր,որ եթե ԿարսիցՖրանկֆուրտվերադառնաառանցԻփեկի,առլա չի կարողանա շարունակելճույճիսկիր ճախկիճ դժբախա գոյությունը: -Սիզճա, մի քիչ է մճա.- հուզմունքովասաց ճա: տազնաւղահարույց Տարօրինակ, լռությունիցհետո նրանքգրկախառն-

վեցին: -

-

Կան: Տեր իմ,Ասաված,ի՞նչէլիճելու,- բացականչեց ինչլավ կլիճի,- ասաց հփեկը,- հավառմաինձ,վատահիր:

Ամեն

զգումէր, որ այդ զարհուրանքից կարողէ ազատագրվել՝միայն երեխայինման Իփեկինհնազանդվելով: Գնանք,ուզում եմ քեզ ցույց աալ իրերը,որոնքդնելու եմ Ֆրանկֆուրտ ատանճելիք ճամղիուկիմեջ,- առաց իփեկը: Մեճյակիցդուրս գալը թեթնացրեց Կային:(Թուրգուտ բեյիհարկաբաժին մտնելուցառաջ նա րաց թողեց Իփեկի ձեռքը,որ բռնելԷրաստիճաններով իջձելիս սակայն սրահովանցնելիսհղարտությունզգաց, տեսնելով,որ իրենց ճայումեն որոլես«զույգի»:Նրանք մտան հփեկիսենյակ:Վերջինսիր դարակիցհանեցերկճագույճնեղ սվիտրը,ռրը չէր կարողանումհագնելԿարսում, բացեց,թափտվեց ճավթալինը,մոտեցավհայելունու սվիտրըդրեցկրծքին: Հազիր,-ամաց Կան: Իփեկըհանեցհագիբրդելայն սվիտրը,ն երբվերնաշաոլիկի վրայից հագավմարմինը կիոլգրկողսվիտրը,Կան կրկինառղշեցճրագեղեցկությունից: Միճշն կյաճբիգվերջկսիրե՞սինձ.- հարցրեցԿաճ: Այո,- ասաց Իփեկը: Իսկհիմա հազիրայնթավշեզգեստը,որը Մուխթարըթայլատրում էր հագնելմիայնտաճը: Իփեկըբացեցողահարանը, կախիչիցիջեցրեցթավշյա սն շրջազգեստը, ն մաքրեցնավթալինից Ծալքերըխնամքովուղգելով՝սկսեցհագնել: Ինձ շատ է դուը գազին, ծրբայդոլեսես ճայումինձ,-հայելումեջհանդիլելով Կայի հայացքին,ասաց Ցա: ն խանդովլի հուզմունքով Կան, ցանկասիրությամբ նայում էր կնոջ չքնաղ,սլացիկմեջքին,ծոծրակիզգայունտեղին,ուր նոսրաղվամագ էր, դրանիցփոքրի-ինչճերքնսկիզբառնողողնաշարիհետքին, փոսիկներին,որոնք ն հողում հայաճվումէին ուսերին,երբ նա ճազանքովբարձրացնում էր ձեռքերը Կան ն մազերին: շատ երջանիկէր միաժամանակ շատ դժբախտ: Տըմ, սա ի՞նչշորէ.- սենյակմանելով`բացականչեց Թուրգուտբեյր,Կան

-

-

-

-

-

-

-

ԿԱՆ

ՈՒ ԻԶԵԿԸ

ՃՅՑՈՒՐԱՆՌԾՈՒՄ

նշույլ ենքողատրաստովում:Բայց նրադեմքինարախության ւղարահանդեսի՞

հայրականխանդով,ն դա նրանդուր եկավ: անգամչկար:Կան դա բացատրեց հհտո Քաղիֆեիգճալուց հեռուտտատեսային հայտարարությունները ասաց Թուրգուտբեյը,- այչ ճերկայացումում ավելիհավակնոտեն դարձել,Քաղիֆեիհայտնվելըճեծ սխալկլիճի: ուզում, Քադիֆենբանա Հայրիկ,ասացեք,խնդրումեմ, թե -

-

ինչու չեք

որ

գլուխը: մոտ: Ռրոշ Նրանք միասինգճացիճհյուրասենյակ՝հնռուստացույցի որ երեկոյան տեղեկացրեց, ժամաճականց էկրանինհայտնվածհաղորդավարը այն ողբերգությանը, որը ժամանակվերջրորվի աղի հեռուտճահաղորդման ն է ն կաթվածահարտնում մեր հասարակականհոգնորկյանքը, Կարսի բճան կիչները այս հրեկո թատերականմի ցուցադրանքովկազատվենկանաճմց տղամարդկանցհավասարությանըխոչընդոտողկրոնականնախառգաշարն անայն հրաշագործ ճունքներից:Ակնկալվումէր ես ճեկաճգաճվերաողրել երկնելիոլաամականոլահերիցմեկը,երքբեմումմիավորվումեն կյանքնու բամ չունեն, թատրոնը:Կարսի բնակիչներնայս աճգամանհանգստանալու Ւ, Անվտանժաճամակ, որի մուտքը,ի ղեոլ, անվճար որովհետններկայացման ն կառավարաթյանհրամանատարությունը գությանվարչությունը արտակարգ ձեռնարկելեռ աոլահովության մի շարք միջոցառումներ:Ցուցադրվեցհարբեյի հետ, որը, ցազրույց Անտանգությանվարչությանոլետիտեղակալ Կասիմ հասկանալիէ, տեսագրվելէր նախօրոք:Նրա ճազերը,որ հեղաշրջմանօրը էին, վերճաշառլիկն արդուկված էր,իսկ գգգզվածէին,հիմախնամքով սանրված են Նա փռղկառղը տեղումէր: ասաց, որ Կարսի բնանխճները կարող աճերկյուղ սաՏեղեկացնելով,որ իմամ-խաթիբների ուսումնմորանի զող ներկայացման: Է ներիզգալիմավք,ի սերներկայացման, արդենիսկայցելել Աճփտանգության ու քաղաքակիրթ վարչություն ն խոսքտվել նեվրողլացիների երկրներինմաճ ն որ ոգնորվածծափահարել ոլիեսիանհրաժեշտ դրվագներում, կարգառլահ ն կոորտություն բղավոցներ՝ «այս անգամ»չենթույլատրվի սանձարձակություն, ժառանգուովքերհազարաճյա մշակութային շեշտելով,որ Կարսիբնակիչները, է են, իհարկե,գիտեն,թե իճչոլեսողլեաքդիտել թյանմարմճագումճ թատերական ներկայացումը,նա Էկրանիցանենտացավ: ճույնհաղորդողվարը Դրանից դերակատար խոսելգացադրվելիք ողբերգության մասին,ոլատմեց,որ գլխավոր է տարիներ ԷկրանինհայտՍաճայ Զաիմն այս ոդինսի վրաաշխատել շարունակ: ագղագրերը, որոնցում տարիներ ճվեցինՍունայիհինճերկայսդյումների ճմռթված Լենինի,յակոբիճյանճերի Ռոբնաղիերի, առաջ նա հանդեսէրեկելՆառդոլեռնի, ՍանայիԿն-աղիտակ լուսանկարները (միժաճադերերում, սրանցփոխարինեցին կյանքինառնչվող ճակինչճիհարէեղել եունդա Էսերը),ինչես ճան թառոերակաճ զույգը ճամոլրուկոլ այչնալ իրեր, որոնք, ինչոլես ենթադրեց Կան, դերաստնական ման ֆրտալիսիր հեա (հիճ տոմսեր, հայտագիեր, այն ժամանակների թերթերի է գերը, Աճատոլիկտրածոներ, երբ Սունայր կարծում էր,թնխաղաղու Աթաթուրքի ն

ենտո էկրանին դարձյալ հայտնվեց

եսկսեց

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՍՈՒԻՔ

/ ՁՑՈՒՆԸ

Յ45

տետարանների այի թեյարանների թախեստ իուսանկարներ): Այս ճանաչողական ֆիլմումինչ-որձանձրալի բաճկար,որը հիշեցնումէր ոդետական հնռուտոաալիքհաճաճվիրվածֆիլմերը, ներովցուցադրվող արվետտին բայց Սունայի՝ էկրանին խակիհայտնվող լուսանկարը, որ ակնհայառրեն ոչթառոներական արվել էրվերջերա համառորենհիշեցնումէրմի ժամաճակերկաթեվարագույրիցայն կում գտնվող, ներկայումս քայբայվող, բայց դեռհավակնոտ երկրների ղեկավարներին, իջին Մ Սունայիողատկերն առավոտիցերեկո Արնելքիու Աֆրիկայիբոնառլետներին: տեսնողԿարսի բնակիչներըարդենսկսել էինհավատող,որ ճա իրենց քաղաք է բերել, սկռելէինիրենց քաղաքացի խաղաղություն զգաղ ն ինչ-որխորհրդավոր ողառոճառնճերով վստահություն ձեռքբերեցինառղազայիհանդեոլ:Էկրանին երնումէր ճան չգիտեսորտեղից իհայտեկածդրոշնայնողետության, հաճախակի որը թուրքերըհռչակելէին ութաւն տարի առաջ, այն օրերին,երբ ռուսներնու օսմանները հեռայանքաղաքից, երբհայերնու թուրքերըաղանումէինմիմյանց: ն կելտակորույս Ադ ցեցակեր դրոշիհայտնվելը բոլորիցշատ անհանգստացրեց բեյին: Թուրգու խելագար փորձանք -Այդմարդը Է,նա րպորիս գլխին կբերի, զգույք եղեք՝

Քաղիֆենհանկարհբեմդուրս չգա: Այո, թող նա բեմչելճի,- ասաց Իփեկը,-բայց եթեասենք,որ դա ձեր ճիտքնէ, իսկ դուք, հայրիկ, Բադիֆեիճգիտեք,առյա ճա սոսկհամառությունից կբանագլուխը: Լավ, ի՞նչաճենք: -

-

չբարձրա

Թող Կան իսկույնգճաթատրոճն Քադիֆեինհամոզիբեմ ճալ,- Կայիկոդճշրջվելովն հոնքերըբարձրացնելով՝ ասաց Իփեկը: Կան, որ երկարժամանակհետնում էր ոչ թեհեռուտոսյցույցին, այլ Իփեկին,չկարողացավ հասկանալ,թե ինչուհաճկարծծնվեցայդ միտքը,ն սկսեց -

հուզվել:

Եթե նա ուգումէ գլուխըբաճալ,թող բանաաանը,երքամեն ինչ կանցճի,-Կայիճատազ Թուրգուտ բեյը:- Սունույյնայտ հրեկոթատրոնումանպայմաճ Է սարքելու:Ես շատ ձմ զղջում,որ հավատացի ինչ-որխառնակություն Ֆունդա ն Էսերին Քադիֆեինվստահեցի այդ խելագարներին: Ճայրիկ,Կան կգնաթատրոնն կհամռզիՔադիֆեին: իմա Թադիֆեինկարող հք մոտենսղմիայն դուք, որովհեւոնՍունայը վստահումէ ձեզ:Տղաս,ձերքթինի՞նչէ եղել: Սայթաքելեմ ու ընկել,-մեղավորասաց Կան: ճակատնէլ եք վնասել, կառդաուկ կա: Կան ողջ օրը թափառել է փողոցներով,ասաց Իփեկը: -Քադիֆեինմիկողմկկանչեք, որ Սունայը չնկատի...-ամաց /Ժուրգուտ բեյը:- Նրան չասեք,որ սա մերմիտքնէ, թող ճա էլ Սունայինշասի, որ դու ես ճրան այդոլես հուշել: Թող չվիճի Սունճայիհետ, որնէ տանելիոլառտրվակ ձորիճի:Ամեճիցճիշտկլիճիասի.«Հիվանդեմ, գլուխսկբանամվաղը,տանը»: Թող խոսքտա: Հաղորդեք,որ բոլորս շատ-շատ սիրումենք իրեն: Աղջիկս: -

-

-

-

-

-

ԿԱՆ

ՌԻ

ԻՓԵԿԸ

ՃՅՈՒՐԱՆՈԾՈՒՍ

Թուրգուտբեյիաչքերըմի ողահխոնավացան: Ճայրիկ, ես կարո՞ղեմ Կայի հետ առանձին խոսել,-ասաց Իփեկըն Կային տարավդեողի ճաշասեղան: Նրանքնստեցին ընթրիքի նախառղատրաստությանստղդասողսեղանի մոտ,որիվրա Դահիդենդեռնորէրտիռոցփոել: Քադիֆեիճ ասա, որ այդոլես է ուզումԼաջիվերթը,որովհետնընկելԷ ծանըդրությանմեջ: Նախ ասա թեինչումիտքդ փոխեցիր,ասաց Կան: Ախ,թաճկագինս, հավատա,կասկածելուկարիքչկա,ուղղակիեսկարծում եմ, որ ինչ ասաց հայրիկը,ճիշտ է, ուրիշ ոչինչ: Այս երեկո գալիքփորձանէ: քիցՔադիֆեին հեռու ողահելնինձհամարհիմաամենակարնորն -Ոչ,- հտոակասաց Կան,- ինչ-որբանէ տեղիունեցել,ն դու փոմիտքդ ես: խեղ Վախենալու ուզում է գլուխը բանտ բան չկա, եթե Քադիֆեն բաճալ, բող հնտո, ունը: Եթե Քադիֆենայս երեկոչբանա գլուխը,-զգույշ առաց Կան,- աղա տանըհռր ներկայությամբ երբեքչի քանա:Դու դա լավ գիտես: Անհամեմատ կարնոր Է, որ իմ քույրը ողջ ու առողջ տուն վիրադառճաչ -Ես վախենում եմ, որ դու ինչ-որքանես թաքցճումինձնից,ասաց Կան: Թանկագինս, նման բանչկա: Ես քեզ շատ եմ սիրում:Եթե ուզում հս ինձհետ առղլրել, քեզ հեւռ անհաողողկգամՖրաճկֆուրտ: Կտեսնես, թեայնտեղ ու ժամանակիընթացքումինչոլեսկկաողվեմ բեզ,կսիրեմ, դու կմոռանասայս օրերը,ինձկսիրեսվտռտահելով: Նաձեռքը դրեցԿայիխոնավ ձեռքին:Կան աղասումէր՝ չհավա» ու տաք տալով բուֆետիհայելումեջ արտացոչվողԻփեկի գեղեցկությանը, նրակիսաբաց մեջքի գերբնականձգողականությանը, չհավատալով,որ նրա խոշոր աշքերըայդքանմոտ են իրաշքերին: Ես համոզված եճ, որ ինչ-որ վատ բան է տեղիունենսղու,-քիչ անց -

-

-

-

-

-

-

-

-

ասաց ճա: -

Ինչու՞: Որովհետնհս

ես Կարերջանիկեմ: Բոլորովինանսոլասելիորեն մեկըգրեմ,կտոացվիգիրբ: Ես հավատումեմ, որ դու ուզումես ինձ հետ գալ Գերմանմիա, ն զգումեմ, որ ինձ եմ ճան, որ այդ աղասումէ առավելմեծ երջանկություն: Սակայնես հասկանում ն է երջանկությունն ինձհամարչափիցավել է, անոլայմանդժբախտություն լինելու: -

չատ

սում գրեցի տասնութբանաստեղծություն: Եթե ես

-

դժբախտություն: Ի՞նչ

Օրինակ՝հենց դուրս գաճ, որ գնաճՔադիֆեինհամոզելու,դու կհանդիողես Լաջիվերթի հետ: ՕՖ, ինչ անմտություն,բացականչեց Իփեկը,-ես նույնիսկչգիտեմ,թե մա որտեղէ: Ի0ձ ծեծեցին,դրովեեան չհայաճեցի ճրատեղը: -

-

-

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՍՈՒՔ

/ ՁՏՈՒՆԸ

Տես ռչ ռքիշասես.-հոնքերըկիտելով՝ասաց Իփեկը:-Դու շուորվ կհամոզվես,թե ինչ անհեթեթեն քո վախերը: ը, ի՞նչէ ղատահել,Քադիֆեիճոտ չե՞ք զնում,-հարցրեց(Թուրգուտ -

-

բեյր,- ճի ժամ տասնհինգրոողեիցներկայացումըկսկսվի:Հեռուստացույցով նան,որ ճանաողարհները շոշսչովկբացվեն: հարտճեցին շշնջացԿան: «Եսչեմուզամ թատրոն գնալ, չեմուզումայստեղիցդուրս գալ,"Հավատա,մենքչենք կարողփախչելու Քսդիֆեինթողնելդժբախտուհանթյանմեջ:Այդդեողքում չենքկարոդաճա երջանիկլինել: Գա, ն որոլեսզի գիստլինենք, ամեն ինչ արա նրան համոզելուհամար: Մեկուկեսժամ առաջ, երբԵազիլը Լաջիվերթիցլուր բերհց,դու ինձհադուրս չգալ,- ասաց Կան: ճոզումէիրհյուրանոցից ես չեմ փախՇուտ, ասա, ինչողե՞ս առղացուցեմ, որ երբգնաս թատրոն, չի,- ամաց Իփեկը: -

-

Կան

ժղտաց:

Բարձրացիր վերն՝իմ սեճյակ,ես քեգ վրադուռր կփակեմթաճալիով, իսկբանալինկես ժամովկոլահեմիմ գրոլանու: Էավ,- զվարթասսց Իփեկը:Նա վեր կացավ:-Հայրիկ, հս կես ժամով եմ վերն,իսկ դուք մի աճհանգստացեք, Կան հիմա կգնաթատրոն` բարձրանում -

-

անհետաձգելի Քաղիֆեի հետ խոսելու: Մի վեր կացեք, վերնում մենթմի գործ ունենք: Ալլահըօրհնինրան,-ասաց /Թուրգուտ բեյը, բայց ճա անհանգիստ էր: ԻփեկըբռնեցԿայի ձեռքըն բաց չթոդնելովԱույնիսկայճ ժամանակ, երբ -

անցնումէինսրահիմիջով,աստիճաններով առաջնորդեց դելի վեր: Մեզ տեսավՁավադը,- ասաց Կան,- ի՞նչկմտածի: շադրություն մի դարձրու,-ուրախասաց Իփեկը:Վերնում Մա Կայից վերցրածբանալիովբացեցդուռը ն ներսմտավ: Ներսուճ դեռեսզգացվումէր սիրոգիշերվաաղոտ բույրը:- Ես քեզկաղասեմ այստեղ:Պահոլանիրքեգ:ԶգուշացիրՍունայից: ն Քադիֆեինասեմ, որ բեմ դուրս չգալը հայրիկիցանկությու՞նն քոռ ձեր է թե՞ասեճ, որ այդոլեսէ ուզումԼաջիվերթը: Է Ատ, որ դա Լաջիվերթիցանկությունն Ինչու՞չ-հարցրեցԿան: ՈրովհետնՔադիֆեճ 7առո է սիրումԼաջիվերթին:Դու այնտեղգնում ես իճ բրոջը վտանգից ՄոռացիրԼաջիվերթիհաճդեոլունեցած ոդաշտոլանելու: -

-

-

-

-

-

խանդը: Եթեկարողամամ: -

Գերմանճիսյումմենքշսոո հրջանիկկլինենք,-նոց Իփեկը:Նա ճեռԱսա, ո՞րկինոթատրոնը բերովգրկեցԿայիողարաճոցը:կարողենքգնալ: -

-

Կինոյիթանգարանում կա դահլիճ,ուր

շաքաթ

ուշ

երեկոյանառանց

կրկնօրինակման ցուցադրումեմ ամերիկյանդատականֆիլմեր,-ասաց Կաճ:Այնտեղկգնանք:Կիճոյից առաջ կայարաճիմուռիխորտկարաճում դեներկամ հետո հեռուստացույցի չիր կուտենք: Կինոյիցվերադառնաղուց ալիքներըփո-

ԿԱՆ

ՈԻ

ԻՓԵԿԸ

ՇՅՈՒՐԱՆՈԾՈՒՄ

Ու սեր կանենք:Իմ ճոդատտը ն ընթերցումները, խելովկզվարճանանք: որ կկազնորգրքիառիթով,բավարարհկամուտկառղահովեն մակերողեմ երկուսիսհամար,ն մեզ,միմյանցսիրելուցբացի,անելուբանչի մնա: իփեկը հարցրեց,թն գիրքնինչողեսԷ կոչվում: Կաճ ամաց: Գեղեցիկէ,- առաց Իփեկը,-դե, սիրելիս,գնա (Թձ չէ հայրսկանհանգմն տանա, իճքըճամփակընկնի: Վերարկունհագնելով՝Կան գրկեցԻփեկին: Ես այլեսչեմ վախենում,-տոեց նա,- բայց համենայնդեռլս,եթեորնէ չնախատեսված բանողատահի, քաղաքիցմեկնողառաջինիսկ գնացքինձս կսոլասեմքեզ: Եթեկարողանամդուրս ողրծնելայս սենյակից,-ժոլտացԻփեկը: -

-

-

-

-

-

Նայիր ղատուհանից, միմչն անկյուննւնցնեմ, լա՞վ:

Լավ.,-ասաց հփեկը: Եսշատ եմ վախենում,որ քեզարնս չեմտեսնի,-ասաց

Կան ն փակեց

դուռը:

դուռը փակեցբանալիով,իսկբաճալինդրեցվերարկուիգրոյանը: Փողոցում,երկուզինվոր-թիկնաոլահներին իրենիցառաջ ուղարկելով,

Նա

ճա շրջվեց, որոլեսզիճայի ոլատուհանին,որի հտնում կանգնածէր Իփեկը:Նա

մոնսուվ,որ հփեկն աճշարժմայումէ իրեն«Ձյունե առղարանք»հյուրաճոցիթիվ 203 սենյակիոյատուհանից: Թավշե զգետտի մեջցրւոիցդողդողացող ձիաուսերինոլղնձագույներանգէրհաղորդումսեղանիփոքրիկլամոլիդեղինլույսը, որը Կան այլնս հրբեքչի մոռանա ն իր կյանքի մնացյալ չորս տարիճերին այդ է ոատկերը մտաբերելու ռրողլես երջանկության հիշողություն: Կան այլեսերբեքչտեսավԻփեկին:

4Ծ

Եւկու կողճմի

համար

լոռեսելը հավաճաբա

բամ է գլուխ Անավարտ Շամո

Այն ժամանակ,ձրբ Կան գճումէր դեոլիԱզգայինթատրոն,փողոցներն բացիմեկ-երկութեյարաններից,փակ ամայիէին, Ա բոլոր փակոցափեղկերը, էինթեյխճելով որ ողջ օրնանցկացրել էին:Թեյարանների վերջինայցելուները, ու ծխելով,տեղերից ելճելով,այճուամենայնիվ, էին հայացքճեդժվարությամբ էկրաններից:ԱզգայինթատրոնիառջնԿան ըը կտրումհեռուստացույցների մեերեքմեքենան բլրակներից տեսավթաբթիչները միացրածռտոիկաճական կիստորոտում՝ վայրիձիթենուտակ,տանկիստվեր:Երեկոյանցրտեց,սակայն Անցնելովուղիղ հեռարձակքիվերիցկախվածսառույցներից ջուր էր կաթում: համարԱթաթուրքի ոլողոտայիմիկողմիցմյուսըձգվողմալուխիտակովն ամուրսեղմեցսենյակիբանալին: շենքմտնելով՝Կան գրոլանում ճան

Դատարկ դահլիճիոլատերիտակհավասարշարվածզինվորներնու ոստիկաններնունկնդրումէինբեմումկատարվողփորձիխուլ արձագանքները:

ճտռեցթիկնաթոսներից մեկիճԱ սկսեցակաճջղնելՍունայի բարձրաձայն, էտճակխոսքերին, գլուխըկառլածՔադիֆեիանվճռական ն թույլ որաւտասխանմերին, ուճդա Էսերի դիտողություններին(Քադիֆե,անուշիկս,խոսիրանԿան

(Ծառ, հայհլառդատզարդասեդան), կեղծ), ով, դեկռրացիաները տհղաշարժելով

վայրկյանմիջամտում էրփորձին: ն Քաղիֆենտեսարաններից Էսերը մեկը փորձումէին Մինչ Ֆունդա միասին,Կայի ծխախոտի կրակըտեսնելով`Սունայը մոտեցավն նստեցճրա

ամեն

կողքին: Սրանքիմ կյանքիամենահրջանիկ ժամերնեն,- ամաց նա: Նրանից օղու հոտ էր գալիս,սակայնՃա բնավհարբած չէր:- Ինչքանհ փորձենք,մինէ այն, ինչ զգում ենք հենց ցույն է, նճնրկայացման ժամաճակարտահայտվելու այդ ւղահիճ:Իսկ ընդհանրառղես, Քադիֆեն իճողրովիգացիայի շնորհքունի: -Եսնրան լուր եմ բերելհռրիցն աչքիհուլունք,-ասաց Կան:- Կարո՞ւլեմ մի քանիըոոլե առանձին խոսելնրահետ: Մենք նկատելհնք, որ դու ինչ-որ ոյլահազատվելես թիկնառղահներից -

-

ու

անհետացել:Ձյունը հալվում է, երկաթուդինուր

որ է

կսկսիգործել: Մակայն

ասաց Սանայը:-Լաջիմինչայդ մենքկհասցնենքցուցադրելներկայացումը,վերթճառլահո՞վ տեղամԷ թաքնված,ժոլտալով՝հարցբեցճա: -Ես

չգիտեմ:

ն միացավ Քադիֆեին,Սուճայըհեռացավ կուղարկի փորձին: Կան Նույն ոլահինվառվեցինլուսարձակները: զորեղկալ զգաց բեմումգտնվողերեքանձանցմիջն: Կային վախեցրեց,որ դրսեկլինելով ու գլխաշորով հանդերձ՝Քադիֆենայդքանարագ մերվեցայդ խորհրդավոր աշխարհին:Կան զգումէր,որ եթեՔադիֆեիգլուխըբաց լիներ,նթեճրահագինչլիներայն գարշելի թիկճոցներիցճեկր, որ գլխաշորովաղջիկները քաշումեն իրենցվրա,եթե ճա հագածլիներայնոլիսիզգեառ,որ քրոջ նման գոնե մի ոլուճուր ցուցաներ

ահլով,

որ

ՍՆԱՎԱՐՏ

ԳԼՈՒԽ

ն երք վերջինսիջավ ոտքերը,ինքըուժգինհաճակրանք կզգարնրահանդեւղդ, ու նա նատեց Կայի կողքին, մի բեմից ակնթարթում գլխիընկավ,թե Լաջիվերթն ինչուէ լբել Իփեկինու սիրահարվել Քաղիֆեին: Քադիֆե,ես տեսելեմ Լաջիվերթին:Նրան բացեճ թողել,ն ճա առղան բանամ հով թաքնված է: Նա չի ուզում, որ այս երեկոդու բեմ բարձրանաս գլուխդ:Նա ԽնդիելԷ քեզ նամակ հանձնել: բացահայտվերցրեցն բաճալով՝կարդացՑամակը,որը ՍուՔաղդիֆեն նայիուշադրությունը չգրավելուհամարԿան նրանհանձնեցվերարկուիփեշի տակից, ասես քննությանժամանակծանկաթերթիկ էր տալիս արտագրելու: ն Քադիֆեներկրորդանգամկարդացնամակը քմծիծաղտվեց: Հետո Կան Քադիֆեիաչքերումվրդովմունք ն արտասուք ճկատեց: է մտածում: -Քադիֆե, քո հայըն էլ այդողես Որքան ճիշտէ գլուխըբաճաէր քո որոշումը,նույնքանէլ անմիտէ, եթեդա անես հենցայսօր, իմաճ-խաթիբճերիուսումնարաճի գազազածսաներիաչքիառջե:Սումայըդարձյալ բոլորին հրահրելուէ: Բնավողետք չէ, որ այս երեկոդու այստեղլինես:Սսա, որ հիվան-

դայել ես:

Պառորվակփնտրելուկարիբչկա: Սունայնապղ է, որ եթեցանակաճամ, կարողեմ տուն վերադառնալ: -

գիտակցեց,որ վրդովմունքնու հիասթափությունը, որ երնումէին Քադիֆեի դեմբիմ, անհամեմատ խորնէին, քան կարող էր զգալ դեռատիաղԿան

ջիկը, ում վերջինոլահինթույլ չին տալիս մասնակցելդոլրոցականճերկայացմճաճը: հս այստե՞ղ: -Քադիֆեն, դու մճաղու եմ ն Մնսղու մաւճակցելուեմ նճերկայացճանը: Գիտե՞ս,որ դա շատ կվշտացնիհայրիկիդ: Տուր նրաուղարկածաչքիհուլունքը: Ես հոլլունքի մասին հորինեցի, որմղեսզիկարողանամքեզ հետ Սոաճձինխոսել: Երկու կողմիհամարլրտեսելըհավանաբար ծանըբայնէ: Կան Քաղիֆեիդեմքիննան շփոթմունք նկատեց, սակայնիսկույնցավով հեռու են: Նա զգաց, որ աղջկամտքերըշատ ուզումէրբոձել Քուդիֆեի ուսերից ու գրկել ճրան, սակայնոչինչ անել: չկարողացավ Իփեկնինձողատմեց իր ոչ Լաջիվերթինախկինհարաբերությունների Կան: մասեն,-ասագ ու ծխախոտ Քադիֆենանխոս, դանդաղհանեցծխախուուստուին վառելով՝լուռ ծխեց: ու վառիչը,-անճարակորեն Եղ հանձնեցի քո ուղարկածԵխախոտն Կան: Դու ասաց Նրանք որոշ ժամանակլռեցին:այդոլես ես վարվում,որովհետն շար ես ԿիրումԼաջիվերթին:Ասա, Քադիֆե,ի՞նչնէ քեզ ձգումդեոլի ճա: Կան լռեց, բանզիհասկացավ, է վարումե որ անիմաստ խոսակզգություն է է ինչքանտստ խում, այնքան աննողասա կացությանճեջ դնում իրեն: -

-

-

-

-

-

-

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒԹ

ՅԱշ

/ ՁՑՈՒՆԸ

ՖունդաԷսերըբեմիցձայնտվեցՔաղիֆեինն

ատաց, հի

նրաժամա-

ճակնէ. աչքերովճայելովԿային՝ Քադիֆենվերկացավ:Վերջին Արտասվալից Կան, Քադիֆեիճերկայություննու բույրը ճրանքգիկախառճվեցին: ողահին փորձին,տակայն ոչինչչկարողացավ հասկազգալով,որոշ ժամանակհեատնեց ճալ. նրա մտքերըհեռուներումէիճ: Հոգում զգում էր դատարկություն,խանդ ն առաէրճրա վստահությունմ իր հանդեոլ,խառնաշփոթ զղջում,ինչըխարխլում է Նա ջացնումմտքում: մասամբկռահում էր,թեինչու ցավզգում,բայց չէրկարողանումհասկանալ,թեիճչուէ ցավնայդքանզորեղն կործանարար: Զգողով, որ Ֆրանկֆուրտումհփեկիհետ անցկացնելիք տարիները(եթե, հետ իհարկիհ, կարողանաճրա գնալՖրանկֆուրտ)այդ ջլատող, տանջալից են, նա սիգարեւռ ցավիցմթագնելու վառեց:Կայի ուղեղումքաոս էր:Աղա նա ն գնացզուգարան մտավայն խուցը,ուր երկուօը առաջ եղելէր Նեջիոլի հետ: Դխտոուհաճը բանսղով՝ճա ծխումէր ու նայումխավարհրկնքին: ՍկզբումԿան չհավատաց,որ մտքումծնվումէ նորբանատռեղծություն: Սակայնայդոլես եղավ:Բանասռեղեծությունը, որ ձա ընկալեցորոլեսսփոփանքնհոտադրում,խոովահույզգրիառավկաճաչտետրում:Հասկանաղով,որ ճույն կործանարարզգացողությունըդեռտարածվումԷ մարմնովճեկ, ճա տագճառյահարդուրս եկավԱզգայինթատրոնից: Երբ նա անցնումէրձյանածածկմայթերով,մի ոլահմտածեց,որ սառը Է Երկուզինվոր-թիկնառղահները օդնիրենօգտակար քայլում էինԿայի ետնից, ն նրամիտքնավելիէր մոռոնվումխառնաշփոթի: Այստեղես ողետքԷ ավարտեմ մեր որատմությունն ավելի ընկալելիլինի: այս գլուխըն սկսեմնորը, որողեսզի Բայց աս չի նշանակում,թե Կան այլեսչի գործելայնոլիսիարարք, որի ճասիճ չարժերղատմելայս գլխում:Սակայն,Կայիցբաժանվելով, ճախոլետքէ ոլսոոմեմ այդ վերջինբաճաւոոհղծության ձշանակությանմասին,որը «Այնտեղ,ուր է աշխարհը»վերնագրի ավարտվում ներքոճա գրիպռավիրկաճաչտետրում՝ «Ձյունը» անվամբբանաստեղծությունճերի գրքում:

Թուրալանչյու

մարղ ի՞ փաթիլնճ ուռի

Կորած կանաչտետրը է աշխարհր» «Այճանդ,ուրավարտվում ԿարամԿայինտրվածտառճինէր: Մեզ հայանիէ, որ չնայած որոշ բացներորդն վերջին բանաստեղծությունն է գրել իր կանաչ «որվելում»ղես Կան տմանութբանատոենղծություն թոդումների, աեատրում, էր: Նա չի կարողացել գրիառնելմիայնայն բաորը միշտգրողանում ճատոեղծությունը, որը բեմից կարդացելէր հեղաշրջմանօրը: Հետագայում երկուսումճա գրումէր, հփեկինգրած,բայց չուդարկածքառասուննամակներից որնանվանելէ ռր ռչ մի կերոլչի կարողանամ վերհիշելբանաստելծությունը, է «Վայր, ուր չկա Ալլան»,որ ինքնանոյայման ոլեւոք գտնիայդ բանաստեղծությունը, որոդեսզիկարողանաամբողջացնելգիրքը, ռր չափազանցշնորհակալ

կլինի,եթեԻփեկնոյն գտնելուհամար Կարսի «Սահման» հեռուսճարնկերուուսումնասիրի այլ օրերիտետագրությունները: Այդճաճակների տրամւաթյունում իմ համարում,ես դրությունից,որոնքկարդացիՀերանկֆուրտում` հյուրանոցի է՝ վախհնալով, թի Իփեկըկարողէ մտածել,որ զզացի,ռր Կան անհանգստանում ու տեսագրությունները որոլեսոլատրվակ օգտագործելով` բանամտեղծությունն Է հղումնրան: ինքըսիրային նամակ Ձյան փաթիլիոատկերը, որ այճ երեկոՄելինդայի տեսաժաոլավենճերը ձեռքիսհյուրանոց վերադառնալուց ն մի քիչ խմելուցհեառ տեսա ողատահարաիբացածտետրում,ես զետեղել եմ այս վեոլի քսաճիններորդգլխի ուաամնամիրելով, սկսեվերջում:Ես կարծումեմ, որ հետագուօրերին,տետրերը Կան՝ Կարսում իրեն ցի քիչ-քիչհասկանալ,թե ստույգ ինչ էր ցանկաճումաճել տրվածտասնինըբանասոեդծությունները տեղադրելովփաթիլիպատկերի տասնինը կետերամ: Հետագայում, համառղատասխան ուսումնասիրելով, գրականաթյում Կաճ իմացելէ, որ փաթիլը ն հրկիր ատողի ձնով երկճքումվեցաթն բյուրեղանում ու անհետանում է մրտ իջնելով՝ձնըկորցնում ութսունրռռլեիընթացքում, ռր յուն խորհրդաանբացատրելի րաքանչյուրփաթիլիր ձննճստանում է բազմաթիվ վոր ղաւոճառներովու այլնայլիրակաճգործոնների ազդեցությամբ, ինչոլիսիք հն քամին,ցուրտը, ամոլերի բարձրությունը, ն այդ ժամաճակէլ մա հասկացել ն փաթիլների է, որ գոյությունուճիկաոլմարդկանց միջն:Կարսիգրադարանում ճա եր «Ես՝ Կան» բռնաստեղծությաւնը գրելէ փաթիլիմասինխորհրդաճելով, իսկհետագայումմտածել է, որ «ՀՎյունը»վերնագրովբանաստեղծությունների ժոդուվանուի հիմքումայդ նույնփաթիլնէ: նա իի գրառումներում ցույց է Առաջնորդվելով այդ արամաբանությաճը՝ ն տայիս,որ «Դրախտ»,«Շախմատ», «Շոկոլադիտուփը» մյուսբանատոհղծուփաթիլիվրա:Ումթյուններընույնղես իրենցւեղնճ ունեն ձյանհրնակայական էին տարբերաեսքիփաթիլներ,ճա տի, օգտվելովգրքերից,ուր ողատկերված նկարելէ իրսեփական փաթիլըն Կարսում տրվածբոլոր բանատտեղծություննեըըտեղադրելայդ փաթիլիվրա:Այդողիսով,ստացվելԷ, որ փաթիլըի ցույց է հազում ն՛ բանաստեղծությունների կառուցվածքը,ն՛ այն ամենը, ճռրժողովածուի

ՕՐՃԱՆ

ԹԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

ինչ: արարելէր Կային: Իճչոլես ճա էր համարում, յուրաքանչյուրմարդ ունի ճրակյանքիողջ ներքինողատկերը: այդողիսիփաթիլ,որը կարողէ արտացոլել ն առանցքները, որոնցվրա Հիշողության,երնակայությանտրամաբանության ճա տեղադրելէ իր բանաստեղծությունները, Բեկոճից՝մարդկության վերցրել է

օրինակով, ն Կարսում գրած քանաստեղիմացությանԾուռիդասակարգման մեկնաբանելով՝երկարմտորել,թե ինչ ենճճշանակումվեցաթն Եությունները փաթիլիբյուրեղծերի վրագտնվողկետերը: վերաքերյալ«Երանկֆուրտում Կարսում զրած բանաստեղծությումների Կայի կատարածգրառումները,որոնքզբաղեցնումեն հրեք տետր,այդ իսկ որոլեսնճրքինբանավեճմիաժաողատճառով հարկէ մեծ մասամբդիտարկել մանակ ն՛ փաթիյիիմաստի,ն՛ Կայի կյանքիիմաստիվերաբերյալ:Օրինակ, տեերը ճա մաորումէ փաթիլիվրա«Մպաճվել,ճահանալ»քբանատոնղծության է ղաղրությանմասին, ճախ ճերկայացնում այն վախը,որի մասին ասվումէ բննում, ինչուէ անհրաժեշտ այդ բանաբանաստեղծության մեջ,բացատրում, ն ստեղծությունը իր վախըտեղադրելերնակայությանբյուրեղինի մերձ,ու ճեկնաքանելով,թե ինչո: է «Այնտեղ,որ ավարտվումէ աշխարհր»բաճասաեղհիշողության բյուրեղիճիշտճերքնում՝դրա անմիջական ծությունըտեղադրված ն էր, որ հարնանությամբ ձգողական դաշտիազդեցությանտակ,հավատում ներկայացնումէ խորհրդավորբազում երնույթներ արտացոլող նյութ: Ըստ Կայի՝ յուրաքանչյուրմարդու կյաճքիհիմքում ընկած է նման փաթիլու ճմաճ է փաթիլըմեկնելով՝հնարավոր ոատկեր, ն յուրաքանչյուր մարդուանձնական ուգեն ճիմյանց, հակները, որ հեռավորնմանություն առղացուցել, որ մարդկային ն իրականումխիստտարբերեն, տարօրինակ անհասկանալի: Է իր Բազումէջերընղզրկողգրառումներիմասին, որոնքԿան կստոարհլ ն կաբանասաեղծությունների գրքիկառուցվածքի իր փաթիլիկառուցվածքի գտողակցությամբ (ինչ իմաստ,որ «Շոկոլադիտուփը»բանաստեղծությունը ն ատողերը» նվում է հրնակայությանբյուրեղի վրա, «Համայնմարդկությանը ինչ տեսք Է հաղորդելԿայի անձնականփաթիլինն այլն), բաճաստեղծությումը Ւ մեր վեոլը:Երիտասարդության ես ավելինչեմ խոսի,քանողահանջում տարիԿան ճերին ծաղրումէրայնբանատտեղեներին, ովքեր,սնափառության տրվելով. հույժ կարնորումէին իրենցանձը,հավատում,թե ինչ անհեթեթություն էլ

թե

դուրս

տան, միննույճ է, աողադայում դրանքդառնալու են ուսումնասիրության

նյութ,ն դեռկենդաճության օրոք իրենքիրենցվերածում էինհուշարձանի, որի վրա,սակայն,ոչ դք ուշադրությունչէրդարձնում: Այն հանգամանքը,որ շինծումոդեռճիզմովգայթակղվածխրթինբանահետո սահղեություններ ոլոհտներին տարիներ շարունակարհամարհելուց նա կյաճքիվերջինչորս տարիներին ինքնէրսկսելզբաղվելիրբանաստեղծություններիմեկնաբաճությամբ, այնուամենայնիվ,ունի մի քանի մեղմացուցիչ պատճառ:Նրա գրառումները մանրակրկիտընթերցելիս ղարզվում է, որ գրելու ոահին չի զգացել,որ Կարսումիրենտրվածբանաստեղծաւթյուններն ինքն է գրել: է հավատացած Նա էեղել, որինքը հանդես եկել սոսկ որոլես միջնորդ,

գրող

Կան

ԿՌՐԱԾ

ԿԱՆԱՁ

ՏԵՏՐԸ

բաճաստեղծություններն ընդաճեճը գրիառնելնԷ,ռր բանաստեղեն ն Եաթյունները իրեն«որվել» վերուտո, որոլեազի հնարավորլիճի դրանքներկայացնելորոդես այդոչիսիք,Կան որոշ տեղերնշել է, թե գրառումները կատարել է, որ ազդիիր «անտարբեր, անհաղորդ» վիճակիվրա,կարողանա հասկանալ այն բանաստեղծություննհրի իմաստը,որ գրել Է ինքը,ն բացահայտիդրանց ում գործրայդ

գաղտնախորհուրդճերդաշնակությումը:Իսկ երկրորդ բացատրությունը,թե ահմ ճա Է, եթե ինչուԷրԿան մճկճարաճում սեփական քաճատոեղծությունները, Կան կարողանար ըմբռնելԿարամ գրվածբանատոեղծությունների իմաստը, նան լրացնել գրքի ողակասողհատվածները, տողերը, որոնք կկարողանար էին ճնացել,ն վերականգնել կիտատ «Վայր, Սլլահ»բանաստեղծություճը, որը, չհասցնելովգրիառճել,մոռացելէր անվերադարձ: ՈրովհեանՖրանկհետո նրաճայլեսչի արվելոչ մի բանաստեղծություն: ֆարտվերադառնալուց ն նամակներից Կայի գրառումներից ոլարզվումէ, որ շորս տարվատք-

ուր չկա

նանքից հետո նա, այնուամեճայնիվ,կարողացելէ բացահայտելբառճաստեղն ավարտելգիրքը:Այդ իսկ ողատճառով, ծությունների տրամաբանությունը ֆրանկֆուրտյան հյուրանոցիիմ սեճյակումխմելով, ճիճչն լույս թերթեցինրա

բնակարանից վերցրածտետրերնու թղթերըն ոլատկերացնելով, որ Կայի բա» Է ես ճաստեղծությունները ոլետք լինեն այտտեղ՝ ինչ-որտեղ, չափազանցհուզվումէի, կրկինու կրկինքրքրումիմ ձեռքիտակեղածնյութերը:Այդոլես,ճինչ լույս թերթելովիմընկերոջտետրերը, առավոտյանկողմես ննջեցիճրա հիճգիշերազգեստների,փողկառլների,գրքերի, վառիչների(հս նկառտեցի, որ բնա» կարանիցվերցրելձմ ճան այն վառիչը, որը Քադիֆենխնդրելէր հանձնել Լաջիվերթին, սակայն,Կան տվելրան) Մելինդայիահտաժառղավենտետս ների մեջ, կարոտով ումղճավանջներով լի երազներ ուտեսիլքներ(հրազումս Կան ինձասում էր. «Պարզվումէ, դու ն ինճտարմաաի էրոլսոոու)): ծերացել ես», հետո ն մասն Ես արթնացա օրվա մնացած անցկացրի միայնկեսօրից (Թարքութ ՕլչյաՀերանկֆուրտի ձյանոտ փողճցներում՝ թաց ու փոլձելռվ առանց ճի օգնությանտեղեկություններ քաղելԿայի մասին:Երկու կանայք,որոնցհետ Կան հարաբերությունէր ումեցելԿարսի ուղնորությանըճախորղած ութ տարիներիընթացքում, անմիջառդես համաձայնեցին հաճդիդլելկ զրուցելինձհետ. ես ասագի,որ գրումեմ իմ ընկերոջկենսագրությունը: Կայի առաջինսիրուհին՝ ճրաբանատոեղծությունճերի Նալանը, ոչ միայնտեղյակ վերջինգրքից,այլն չէր Է նա չգիտերանգամ,որ բաճատոեղծություններ գրել:Նալաճըամուսնացած էր ն աճուսճու հետ ունէրթուրքական ն ճանառլարհորդական երկուխորտկարան զրասեմյակ:Երես առ երեսինձհեւռ զրուցելիսճա ասաց, որ Կան Ծանըբնավորությամբ,թուլակաճ,վեճերիհակված,չափազանց տոլավորվողմարդէր,առա եղավ(նրանեիմնականում ցավ դատճառում ոչթեԿայիբունմահը, այլ երիտասարդ տարիքը,որը վերջինսզոհելէրձախքաղաքական հայացքներից բխողղատկերացումներին): Ինչոլեսենթադրում էի,ճրաճյուսընկերուհին՝չամուսնացած Հիլդեգարդը, ճույնողես գաղափար չուներոչ Կայիվերջինբանասաեղծաւթյունճերի, ոչէլ

նորը,

միքիչ լաց

չէր

ն

էր

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՑՈՒՆԸ

Ցոծ

(որիշնորհիվ «Ձյունը»վերնագրովգրքիմասին:Խաղացկուն,սեթնեթանքով ինչն ունեի, որովհետե Կային զգացումը, փոքր-ինչմեղմացավմեղավորության

ճերկայացրելէի որոլեսԹուրքիայումանհամեմատ հայտճիոլոետ, քանիրահետո հրաժարվել է կանումէր) ճա ինձողատմեց,որ Կայի հետ Ծանոթանս'ղուց է մքից (մինչ այդ ունեցել այդոլիսի աճոանըԹուրքիայումհանգստանալու հ բացարձաճտռադրություն), որ Կան շատ խնդրահարույց,շատ ընկալունակ ճույնէր ճրանճ սիրահարվելը, կառղես միայնակերեխաէր, ռր ինչքանդյուրին Սա դդատճառով երբեքչէր քանդժվարէրնրահետ առլրելը,որ թողակամությած ում որոնում էր, իսկեթեանգամգտներ, գտնել մայր-սիրեցյալին, կարողաճադու Կաճ իմ մասինոչիճ»չէր առել(հս չգիտեմ,թե ինչունրան կկորցներանոդայման: տվեցիայդ հարցըն ինչուեմ այդ մասինգրումայտոեղ):Երբ վերջին ոլահին Հիլդեգարդըինձցույց տվեցմիբան,ինչըես չէի մենքմիմյանց ձեռքսեղմեցինք, ընթացքում.գենկատելմեկ ժամ ն տասնեինգ րոռդետնած մեր հանդիոլմամ ու ձեռքերից աջի ցուցամատը նուրբդատտակճերով երկարմաաներով ղեցիկ, ն Կան մոլուցքիողահեմինչեդնգահոդ չկար.ցույց տվեց ծիծաղելովասաց, որ

րինծաղրումէրիր այդ արատը: Գիրքն ավարտելով՝Կաճ մեկձել է շրջագայությանն, ինչոլեսճախորդ արտագրելը,մեքեզագրելը, Գրքերիժամանակ,մինչ բանաստեղծություններն ու ձեռագրերն ընթերցելով՝ոլոռզիայիերեկոներկազբազմացնելն տոլագրելը, մակերդյել.Քառել,Բրաունշվեյգ,Հանովեր,Օսնաբրյուկ,Բրեմեն,Համբուրգ. ինձ ն (ԹարքութՕլչյունին հռավիրածԺողովրդականտան օժանդազությամբ ես նույնոլեսշուտառիույթ ճմանատիոլընթերցանության հրեկոկազմակերողելյի Ես ճառում էի ճշտառյահությամբ, ճերհենցայդ քաղաքներում: մաքրությամբ, ինձառլշեցնողգերմաճական գնացքների բողոքական հարմարավետությամբ Կան մոտ ունի ճիշտ ողատուհանձերի (իր բանաստեղծություններիցմեկում ճայում սւսդակիների մեջ արտաայդոլիսի նկարագրություն)ն տրւոմությամբ ցոլվողհարթավայրերին, ձորակների խորքում ննջողբարեկարգ գյուղերի փոքրիկ ու գունավորհովաճնոցներով կիսակաեկեղեցիներին, ուտառղայուսակներով երեխաներին. կայարանումինձ դիմավորելու ճկածսիյարանճերում հավաքված եմ ասում ես զարետսոլորհրկութուրքերին էի,թե նույճողեսուզում ընթերցումներ Կան, ով յոթ շաբաթ առաջ եղել է այտտեղ.ն յուրաքանկազմակերոլել, իճչողես ճիշտինշոյեւԿան, փոքրիկ,էժան հյուրանոցում Հյուր քաղաքում, հաշվառվելով ճութուրքական խորտկարաններում ազաճախով բլիթու դենեիուտելովինճհրա» ն այն ճասին,որ, ցավոք,մշահետ, զրուցումէի բաղաքակաճության վիրողների կույթըբնավչի հետաքրքրում թուրքերին.զբոսնումէիքաղաքիամային ցուրտ ու երնակայաում, փոդոցներով թեիրըես Կան եմ, ով Իփեկիղատճառածգավը մոռանալու հումար դեգերումէ այդ վայրերում: Երեկոյան՝գիականհավաբույթների ժամանակ, որոնցսովորաբար մասնակցում էինքաղաքականությամբ, գրականությամբ կամթուրքերի վիճակովհետաքրքրվող աասնհինգ-քսան մարդ, ես, շոր-չոր մի քանիԷջկարդալովիմ վերջինվեոլից,խոսակցությունը կտրուկ տեղափոխում էիռլոեզիայի շարջ, ն տեղեկացնելով, ռր օրերառաջ Ֆրանկֆուր-

ԿՌՐԱԾ

ԿԱՆԱՁ

ՏԵՏՐԸ

տում աղաճվածմեծ ողդետԿան իմմտերիմընկերն էր,հարցնումէի, «Կա՞ մեկը,

ով ինչ-որ բան է հիշում ճրա բանոռոեղծություններից,որոնք նա այստեղ է բոլորովին վերջերս»: կարդացել Ես հասկագա, են այդ երեկոճերին,կաճ որ նրանք,ովքերհաճախում ոատահականմարդիկեն, կամգալիսեն քաղաքականության վերաբերյաղ հարճեծ մասըներկաչէր եղել Կայի բաճասատեղծոթյունների ցեր տալու: րանց ընթերգումներին, իսկովքերեդել ն հիշումէիննրան,հիշումէինղչ թե գրաբաճաստեղծությունները,այլ մոխրագույմ վերարկուն,որը երբեքչէր հանում, նրա Կարճ ժամանագունաւռմաշկը,գզգզվածմազերնու նյարդայինշարժումները: ես է կում ոդարգեցի, որ նրանցհետաքրքրումոչ թե իմընկերոջկյանքնու ողոեզիանճ,այլ մահը: Ես բազմաթիվվարկածներեմ լսել. որ Կային սողանելեն հատուկ ծառայությունները, հայերը, սափրագլուխ իպաճիստները, թուրքական գերմաճացինհրը, քրդերըկամ թուրք ազգայճամոլները:Եվ այնուամենայնիվ, մասնակիցների մեջմիշտլիճուճէինզգայուն, հանդիոլումների հասկացող մարէ,լրջորենհետնելէինԿայիխուքին:Սակայնայդ ուշադիր դիկ,ովքեր,ոլարզվում գրասերներիցես չկարողացաիմանալար բան, քան այճ, որ Կան ավարտելէ բաճատռոեղծությունների նորգիրքը,որ ճա կարդացելէ իր «Երազանքիփողոցճերը», «Շունը»,«Շոկոլադի տուփը»,«Մեր»բանաստեղծությունները, որ իրենք դրանքհամարումեճ հույժ տարօրինակքանաստեղծություններ: Որոշ հանդիԷ, որ բաճաստեղծությունները ոլումներիժամաճակԿան հիշատակել գրել է Կարսում, ն դա մեկնաբանվում էր որոլեսհայրենիքըկարոտողունկնդրինդիմելու գանկություն:Երեխայիձեռքրբռնածմի թխամաշկերեսմամյաայրի,ով ընթերցումիցհետո մոտեցելէր Կային, իսկհետո մռտեցավճան ինձ,հիշում էր, որ Կան խոսլ Է նակ «Վայր, ուրչկա Ալլահ» բանատքեղծության մասին:Երա կարբացասական համարԿան այդ ծիքով,ունկնդիրների արձագանքից խուսափելու երկարբանաստեղծությունից ընթերցելէ միայնմի քառյակ:Չնայած իմ բոլոր ջանքերինո̀ղոեզիայիայդ ոշադիր սիրահարը չկարողացավասել ավելին,քան այն, որ դա «շատ մարմտափելի կերոլարէր»: Այդ կինը, որը Համբուրգումտեղի գառած էրեղելառաջին ունեցածհավաքույթի ժամանակ շարքում,վառահէր,որ Կան բանատտեղծությունները է կարդացել կանաչտերից: Ես Գաճբուրգից Ֆրանկֆարտվերադարձա որուլ գիշերովճ̀ույն գնացքով, Կան: նման վերադարձել էր Կայարաճիցդուրս գողով`ճրա սկսեցիժամանակ (ճի շաբաթ առաջ ստացելէինՄելիճդայիճոր տեանցկացնելսեքս-շոոլերում սաժառղավենը): Հասնելովայնտեղ,ուր սոյանելէինիմ ընկերոջը,ես կանգառա ն առաջինանզամինքս ինձ բացահայտամացիայն, ինչի հետ արդենաննկատ

էի:տո

երբ Կանէ

մարդաաղանը հասցրել

հաճակերոլվել երնույթին, ընկիլ գետնին, է ճրաոլայուսակիցվերցնել ն հետո միայնդիմելԷ փախուտսի: կանաչտետրը Գերմաճիսպյյում սնցկացըածմեկշաբաթյաուդնեորությանընթացքում ես աճեն գիշեր՝ժաճեր շարունակ,կարդացելեմ այդ բաճասաեղծությունների Կարսիմասին.Հիմա վերաբերյալԿայի գրառումները, ճրահիշողությունները իմ միակ մխիթարաճքն այն հույսնէր, որ գրքիընդարձակբաղաստեղծություն-

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՍՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

ներիցմեկն ինձէ աղասում Կարսիհեռուտուսընկելության տեսադարանում: հետո ես որոշ ժամանակ ամեն երեկոոլեՍտաճբուլվերադառնալուց հետնողմ է տականհեռուստապղդիքներով էի,թե ինչեղաճակ Կարսում,ողատկերացնում,թե ինչոլեսկդիմավորեն ինձայնտեղ:Ես չեմ ողատմիտյն մասին,որ ավտոբուսով օրակեսճանաոյարհկտրելուցհետո, որը ճման էր Կայիուղնորությանը,միերեկռժամանեցիԳարս,որ ռլայուսակըձեռքիս, վախվորան՝համար վերցրի«Ձյունե աողարանք» հյուրանոցում(այդտեղչէին ոչ խորհրդավոր քույնճմաճ րերը, ոչ ծրանցհայրը), որ Կայի երկարգբոսնումէի Կարսի ձյունածածկ ճայթերով,որոնցովչորս տարիառաջ քայլել է ճա (չորս տարվաընթացքում «Կանաչերկիր»խորտկարանը վերածվելէրխղճուկգարեջրատան): Չեմ ողատես մի, որոդեսզի այս գիրքնընթերցողինչտտիոլեմ մտածել,թե էլ աստիճանարուր դառնումեմ նրւսստվերը,ինչիմասին,ի դեոլ,հրբեմնակնարկումէր Կան: Մեզ միմյանցից տարբերում էրոչ միայնոլոեզիային տխրության սակավությունն իմ մեջ,ճրաԿարս թախեոտքաղաքը նույնոլես տարբերէր իմ տեսած Կարսաղճաքատ քաղաքից: Սակայն հիմա ես չդետբէ խոսեմայն անձճաովորության ն սին,որը միավորհցմեզ դարձրեցմիմյանցճման: ԺաԱյճ երեկո,երբիմոլատվին քաղաքառլետի կազմակերոլած ընթրիքի ես տետա ճաճակ առաջինանգամ Իփեկին, ուզեցիխիղճսհաճգստացնելի̀ճձ հավատացնելով, թե գլխառլտուրոր,որ զգացի, խմածսօղու ողատճառով Է, թե նրանանդառնալիորեն սիրահարվելու անխուսափելիությանը չռփազանցուէ նախանձը թյունէ, որ անմտություն Կայի հանդեող, ինչնայդ երեկոհամակեց ինձ:Կեսգիշերին,մինչ «Ֆյուճե ապարանք»հյուրանոցիիմ ռլատուհանճերի առջնկեղտոտսալահատակինիջնումէր թաց ձյունը,անհամեմատ ոչ ողոետիկ, Է Կաճ, ո՞վգիտիքաճիաճգամեմ հարցրել քան նկարագրել ինքսինձ,թեինչու է Իփեկը: իմընկերոջ չեմ գրություններից կարողացել հասկանալ, թե ինչգեղեցիկ ես՝ Աճ, ինչ գրառեցի ճերքինձայնիսենթարկվելոմու տետրսհանելով,ն այդ օրերինինքսինձհաճախակի կրկնելով՝«ճիշտ այնոլես,ինչողես Կան», կարող ես էրլինել սկիզբնայն գրքի,որը հիճադութ կարդումեք. հիշումեմ, փորձում էի տածան նրասիրոմավինխոսելայնոլեւ ասես Կայիմասինե Իփեկիհանդենոլ դա իմանձնական կյանքիոյատմությունճ էր: Իմ մշուշվածբանականության ինչհս մտածում որ խորշերում էի, թե ինչ-որ գրքի կամ ձեռագիի ինքնամոռաց տրվելուկարողությունը միրուցհեռու մնաղու փորձառությամբ ձեռքբերվածճաէ: նառդարհԸնդունվածտեսակետին մարդ,եթե ցանկանա,կարողէ հակառակ` փրուցշատ հեռու ոլահելիրեն: Սակայնդրա հաճարանհրաժեշտ է, որ դուք կարողանաքձերմիտքը նույնոլեսազատելայն կնոջից,ով մխրճվելէ այնտեղ,ն ինքներդձեզփրկեք երրորդանձիուրվականից, որը ձեզ սադրումէ այդ սիրուն:Միճչդեռես հփեկի հետ արդենոլայմաճավորմել էիհաջորդօբը հանդիողել «Նոր կյանք»հրուշան զրուցելԿայի մաին: կարանում Թե՞ մտածում էի խոստովանել ճրան,որ ուզամեճ զրուցելԿայի մասին: Պրւշակարանում,ուր մեզմիցբացի`ոչ ոքչկար, նույնսե-սղիտակհեռուտոա-

ԿՈՐԱԾ

ԿԱՆԱՉ

ՏԵՏՐԸ

ՅԵՓ

էինԲոսֆորիկամրջիհամայնաոդատկերի ցույցովցուցադրում վրագրկախաոնվածերկուսիրահարների, Իփեկնասաց, որ իրհաճարհեշաչի լինիխոսելԿայի մասին:Ինքճիր հոգու ցավնու հիասթափությունը կարողէ ոլատմելմիայնայն է ով ոլատրատո անձնավորությանը, հաճբերությամբ լսել իրեն,ն իրեն մխիթաԷ րում այնհանզաճանքը, որայդ մարդըԿայի մտերիմընկերն է, այնքանմտերիմ, է հասել: հաճուն ճրա բանաստեղծության վերկացել որ ումիճշն Գարա Չէ՞ որեթե ինձհամոզել,որ անարդարացի ինքըկարոդանա չի եղել Կայի հանգեոը,առա դրաճով գոնե ինչ-որ չափով կճեղմի իր ճերքինխռովքը: Նա զգուշությամբ ճկատեց,որ իմ կողմիցըմբոնողականության բացակայությունը (անհասկացոիրեն:Երա հագինայն երկարափեշ ղությունը)կվշւտացնի շագանակագույն կիտազգետոն էր,որը հագելէր«հեղաշրջման»հաջորդառսվույան, երբնախաճաշ Ւրմատուցում Կային,սվիտրիվրադարձյալ կայել էրհճառճ գոտին(հս անմիջաղեսճանաչեցի այդ իրերը,որովհետն դրանցմասինկարդացել էիԿայիգրառումներում), իսկ դեմքինքիչ քմահաճ,քիչ թախեոտարտահայտություն էր, որը հիշեցնումէրՄելինդային:Ես ճրանլսեցիշատ երկարն շատ ուշադիր:

4` Գնամ

ճամդրուկս

դատավոՒելու

Իփեկիհայացքով

ուղեկցությամբ Հայացքովհետնելով,թն երկու զիճվոր-թիկնառյահների է ն Կան առնում ճայումիրեճ, ինչողես կանգ շրջվելով Ազգայինթատրոն գնալիս

էր,որ շաւռ 3 սիրելունրան:Հավատը,որ կկարողաԻփեկնի սրտեհավատում ճա սիրել որնէտղամարդու,Իփեկիհամարավելի հաճելի զգացողություն էր, ն Նա էր իրենզգում քան իրականում սիրելը ճույնիսկսիրահարվելը: շեմին: քի ն հարատեերջանկության ճա բճավշանՈւստիԿայի բացակայության հետագա քսանբռռլեներին ճա է փեսայուն Եվ սլետք ամլ՝ հանգստացավ: ռչ թնվրդովվածէր, որ խանդոտ զբաղվածէր բանալիովփակելէ իրեն,այլ ուրախ:Նրա միտքնամբողջությամբ նրանթվում դատավորի ուշսդրությունը ճամոլրուկով. էր,թեինչքան շուտ այն,եթե բնեռի իրերին, որոնցիցչէր ուզում բաժանվելմինչ կյանքիվերջ, տոլա կկաբաժանվելհորից ու քրոջիցն հնարավորինս րողանաառանցմեծ դժվարության ն Կայի հհտ հեուսնալԿարսից: ուտ, առանցարկածների ձախորդությունների, Երբ գնալուցկես ժամ անցԿան չվերադարձավ, Իփեկըեխեց:Հիմանա ամեն վատ կլինի,իսկ էրզգում, որխաքելէ ինքն իրենն համոզել,թե ինչլավ այն, Է տնճյակում, ուժեղացնում էրւայդ զգացուլությունը, տոիոյումգայրանալ որ փակված հերթառյահող Թավադըդուրս է ն՛իր, ն՛ Կայիվրա: Տեսնելով,որ ճախուսրահում ն վազքով գնումինչ-որտեղ,ճա միողահմտածեցբանալոյագալիսհրդրանոցից տուհանն ու ձայն տալ, սակայնմինչ ճա սրկմաումէր, աղանհեռացավ:Իփեկը փորձեց աղասումըփարատել՝ մտածելով,թն Կան ուր որ Է կվերադառնա: Կայիգնալուցքամասունհինգ րոոլիանց Իփեկըդժվարությամբբացեց ու ոլատուհանն սառցակալած ուստահաբար անցնողառլշահարտղային՝իում սանին, չէինհաայրելտանելԱզգայինթաւոմամ-խաթիքգճերի ուսումնարանի րոն, խնդրեցհյորանոցում՝ ներքնումգաճվող որնէ մեկինհայտնել,որ ինքը փակվածէ թիվ 203 հաճարում:Պատանինդրան վերաբերվեցթերահավասակայններսմտավ:Մի քանիվայրկյանանցսենյակումհնչեցեետությամբ, զանգը: ռախոսի Այդւոեդի՞նչես աճում,- հարցրեց Թուրգուռբեյը,եթե բեզ փակել են,

Մոր կյան-

-

իճչու՞չեսզանգահարում:

Մի րոռլե անցհայրըղահետոայինքաճալիովբացեց դուռը: Իփեկը որ ուգում էր Կայի հետ գնալ Ազգայինթատրոն,ւուհեռու Կան, ողահելուհամար,իրեն փակեցսենյակում,ն ինքը կայն վտանգից է, անջառոկարծումէր,թեքանիոր քաղաքային ենռախոտակաողը անջատված ԼԹուրգուտբեյին ասաց,

վել են

հյուրանոցիհեռախոսները: Քաղաքիհեռախոսներնարդեկաշխատում են,- ամաց Թուրգուտ բեյը: է անցել,ես անհանգստանում Կայի գնալուց բավական ժամանակ եմ,հ ն ու Կան: ասաց Իփեկո,-գնանքթատրոն,ւոեսնենքինչողես Քադիֆեն Չճայած շտառդողականությանը՝ (Թուրգուտբեյիցբավականժամանակ «ղահանջվեցհյուրանոցից դուրս գաղու համար:Մկզբումճա չէր կարողանում ճան -

-

ԻՓԵԿԻ

ՃԱՅԱԶԹՈՎ

զատնել իրթաթմանները, իսկհնառ ասաց, որ եթեփողկաոլչկառլի,Սուճայնայդ հանգամանքը սխալկրճկալի: Ճանառյարհինճա Իփեկինխնդրումէր դանդաղ բայլել, որովհետնուժերըչէինբավարարում,ու ման ուզումէրհասցնելԻփեկիճ խորհուրդներ տալ: անկարծ գլուխչդնեսՍունայիհետ,- ասաց նա Իփեկին,-մի մոռացիր, ռր ճա յակոբինյանէ ն ձեռքիտակհսկայականուժ կա: Թատրոնիմուտքիմոտ աեսնելովհետաքրքրասերների քազճություն՝ իճամ-խաթիբների ռաւմնարանիսաներ,որոնցքերելէին ավտոբուսով, վաճառատներիգործակսոռարներ, որոնքվաղուցէինկարուոելնման խառնամբոխների, ն ոտոիկաններ, զինվորականներ (Թուրգուտբեյըվերառլրեց այններքինխոովքը, նման խժդժությունների որ երիտասարդության տարիներին զգումէրքաղաքական ժամանակ: Դստերձեռքնավելիամուրբռնելով՝ճա բերկրանքի զգացողությամբ, կան վախովնայեցիր շուրջ՝որոնելովճարդկանց որնէխումբ,որինկարող էրինչոր ռլատրվակով միանոլ ու գտնելվեճիբռնվելուհարմար ոլահ,ռրը ներկաների աչքիննրանկդարձներ տեղիունեցողիրադարձությունների մասնակից: Դգաղով, որ բազմությանմեջիրենբոլորովին անհայադեմբերեն, ճա կոոլտորենարմճկա-

իր հրմշտելով դեոլի մուտքը խցկվող միոլատանու անմիջառդես շփոթվեց

հարեց

ն

արարքից: Դահլիճըդեռկիսովչափդատարկէր, սակայնԻփեկըզգաց, որ այն շուաով |ցվելուէ, ինշողես Դատաստաճիօրը, զգաց, որ այդտեղ,ինչողեսերազում, Է բոլոր ծաճոթներին:Կայինու ուր հայտնվումեն բազումմարդիկ, հանդխողյելու Քադիֆեինչտեսնելով՝ճա խուճառղի մատնվեց: Ինչ-որկառդիտան Օրանց ճի

կողմվանեց:

չԵսգլխավոր դերումհանդեսեկողՔաղիֆեԵլդրզի հայրնեմ,- խղճահա-

է անհառլաղ տեսնեմ նրան: ձայնովվրատվեցԹուրգուտբեյը,-ողետք (ԹԹուրգուտ բեյն իրենողահումէր դտտերը դոլրոցականներեւսյացմած գլխավորդերը կատարելուցվերջինոլահիճ ազատել ցանկացող հոր նման, իսկկաողիտանը հուզվումէր նր: իրավացիությունըընդունողկրտսերուսուցն չի նման: Որոշժամանակաղասելովսենյակում,որի ողատերինԱթաթուրքի է ճտնում Սունայի ձճկարճերն էին, Իփեկըտեսավ,որ Քադիֆեճ միայնակ սենյակ, ն աճմիջառլեսհասկացավ, ռր ինչ էլ աճեն, քույրն այդ երեկոդուրս կգաբեմ: ԻփեկըհարցրեցԿայի մասին:Քադիֆենդատասխաճեց, որ իր հետ խոսելուցհետո ճա հյուրանոցէ վերադարձել: Իփեկճասաց, որ ճանամղարհին նրանչեճ հանդիղել, բայց քույրերն այդ մասին երկարչխոսեցին:Արտասուքներիցխոնավաչքերըսրբելով՝(ԹուրգուտբեյըսկսեցՔադիֆեին համոզելբեմ

րույց

դուրս չգալ: -

Այդ մասին այնքան են հայտարարել,որ դրանից հետո բեմ չելնելն

է, քամելնելը,հայրիկ,-ամաց Քադիֆեն: ավելիվտանգավոր Քադիֆե,գիտե՞ս, թեգլուխդբանալովինչքանկզայրացնես իմամ-խաթիբճերիուսումնարանի սաներին,գիտե՞ս,թն ինշոյեսկկատռաղեն ճրանք: -

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

Ճիշտճասած, հայրիկ,ինձանհաջողկատակԷ թվում,երբհիմա՝այսքաճտարիհետռ, ինձասում եք՝ «գլուխդմի բանա»: Թուրգուտբեյր,Ոչ, կատակչէ, թաճկագիճՔադիֆե,-բացականչեց Նաում Աիաճց, ես: որ հիվանդացել Բայց ես հիվանդչեմ... Թուրգուտ բեյը լաց եղավ:Իփեկըհոգու խորքումզգումէր, որ ամեն ՆՎյռիթով, երբ որնէ սենտիմենտալողահէր լիճում, հոր թափած արցունքները բեյը ցավինվերաբերում էր միաժամանակ կսակածելիեն: /ԹԺուրգուտ ն՛ մի տեէ նա ն՛ Իփեկըզգումէր,որ կարող արտասվել սակ մակերեսորեն,անկեղծորեն: ճան ճիշտհակառակոլատճառով:Այս հատկությունը, որը նրանցհորը դարձնում էր հաճելիու սրտացավմարդ, քույրերինհուզողգլխավորհարցի համեմատ այնքանճղճիմէրթվում,ռի նույնիսկկարելիէր ամ թռչել: -Կան ե՞րբէ դուրս եկել,-գրեթեշշուկովհարցրեցԻփեկը: հասած լիճեր,-ճույնզգուշավորությամբ -Նավաղուց ոլետքԷ հյուրանոց պատասխանեց Քադիֆեն: Նրանքվախովնայեցինմիմյանցաչբերիմեջ: Իփեկնինձասաց, որ Ջորստարիանց «Նքր կյանք»հրուշակարանում այդ ողահինիրենքմտածեցինո) թեԿայի, այլ Լաջիվերթիմասին,ճիմյանց աշքերի մեջ տեսնելով դա՝ վախեցանն իրենց հորը գրեթե ուշադրությունչէին ընկալեցիորոլես իմ հանդեռդ ցուցադարձնում: խոստովանությունն ն քիչ որ իմ ավարտն անողայբերվածվառահության նշան, զգում դրատմության ման տեսնելուեմ ճրւսաշքերով,ըստ նրա տեսակետի: Քույրձրի զրույցը մի ոլղահ դադարեց: Նա հայտնե՞ց, ռր Լաջիվերթըդեմէ,- հարցրեց Իփեկը: Քադիֆենսներուն նայեցքրոջը՝հայագքովասելով.«Գայրիկնամեն ինչ լսում է»: Նրաճք հայացքնետեցինԹուրգուտ բեյի կողմը ն հասկացան,որ նա արգունքներիմիջիցուշադիրհետնում Է իրենցն լսել Է Լաջիվերթիաճունը: այրիկ, ուզումենք,որռլեսբույր, առանձին միքանիբառ փոխաճակել: -Դուքմիշա ինձնիցխելացիեք,- ասաց Թուրգուտ բեյը: Նա դուրս եկալ սենյակից,սակայն դուռը կիսաբացթողեց: հս Քադիֆե,դուլա՞վ Իփեկը: կշռադատել,հարցրեց -Այո,- ամաց Քադիֆեն: Գիտեմ, իհարկե, որ լավ ես մտածել, ասսց Իփեկը,-սակայճշի բացառվում, որ այլնս չոհսնես ճրան: Քադիֆեն,-ես չեմկարծում, - զգույշ ամաց շատ բարկացած եմ նրավրա: Իփեկըցավովհիշեց,որ Լաջիվերթին Քադիֆեիմիջեկավեճերով,հաշտությամբ,չարությամբ, վերելքներով ու վայրէջքներով լի տնակաճսիրային կառղլ: Քանի՞տարիէ անցել:Դա ոչ ոք չի կարողանահասկանալ,ն նա այլնս ճայնիսկչէրուզումինքնիրեճհարցնել,թե ինչքանժամանակէ, որ Լաջիվերթը ունի երկու սիրեցյալ`ինքն ու քույրը: Ինչ-որ ողահիճա սիրով ճիաժամաճակ -

-

-

ԵսԻփեկի

-

-

-

-

-Եսայդւղես

ԻՓԵԿԻ

ՃԱՅԱԾՔՈՎ

մտածեցԿայի մասին,որովհեւոնվերջինսԳերմանիայումիրեճկմղիմոռանալ

Լաջիվերթին: Քաղիֆենզգաց, թե ինչ է մտածաւմ ավագքույրը: Քույրերիմիջննման նուր խորատեսությանողահերլինումէին: Քադիֆեն.«Կանշտոէ խնդուն Լաջիվերթին,Սոճայ նա քեզ շսռո էսիրում: ճա կկարողանա Եսչէի հավատում,թե ւսյս կարճժամանակում սիրել եմ: աստառ Բայց հիմա ենձ,Իփեկը:հավատում նրա հետ Գերմանիագնա: Տուն վերադառնալունողեսկդասավորեմ ճամորուկս,- ատաց Իփեկըի,դու իսկառլե՞ս հավատումհմ, դր Գերմազիայյում մեճքերջանիկկլինենք: Հավատումեմ,- ասաց Քադիֆեն,- սսլկայն Կայինայյնս չղատմես անու ցյալիմասին: Առանցայդ էլ արդենշատ բանգիտի ավելի շսոտ կ գգումէ: Քադիֆեիհաղթականտոնըխոցումէր Իփեկին,ասես վերջինսավելի էրհասկանում կյանքից,քանավագքույրը: շատ Դու այնողեսես խոսում, ասես ներկայացումից հետո տուն շես վերադառճալու,-ասաց նսդ: եմ,- ասաց Քադիֆեն,-բայց ես կարծումէի,թե Իհարկեվերադառճալու հեճցհիմաես մեկնում: Ի՞նչես կարծում,Կան ո՞ր կաբողէր գնալ: Մինչ նրանքնայում էին միմյանցաչքերիմեջ, հփեկը զգաց, որ երկուսճ էլ վախենումեն իրենցմտքումփայլատակած հնթուդրությունիգ: Ես ետք է գնամ,-ասաց Քադիֆենճ,է: գրիմաճելուժամաճակն Ինձ ուրախացնում է ոչ թե այն, որ դու կրաճասգլուխդ,որքանայն, որ այդ մանուշակագույն կաղատվես թիկնոցից,-ասաց Իփեկը: Չադրայինմաճ մինչնկրունկներն իջնողհին թիկնոցիփեշերըծանանվեցինու փռփոագին, երբՔադիֆեն երկուողարաբայլ կատարեց:Տեսնելով,որ դա հարուցեցկիսաբացդռանարաճքիցիրենցհետնողԹուրգուտ բեյիժողիտը, ն հաճբուրվեցին: բույրերըգրկախաանվեցին Ըտտ երնոգյթին, Թուրգուտբեյըվաղուցէրհաճակերոլվել այճ ճտքիհեա, է նա դր Թադիֆենբեմ բարձրանալու: Այս աճգամ ոչ արտասուք բափեց,ոչ խորչափ շուտ հուրդներտվեց:Նա գրկեց,համբուրեցդտոհրըն ուզեց հնարավորին դուիս գոլ թատրոնից: ճանա(Թատրոնիելքի մոտ, ուր բազմությունէր խոնված,ն ետղարձի ոյարհինԻփեկը աչքերըչորս արած զննում էր շուրջը, որոլեսզիգտնիԿային կամորեէմեկին,ունիցկկարողանա տեղեկություն քաղելնրամասին,սակայն նա ինձ ատաց. այդոլիսիմարդչկար:Հետագայում հանդեսբերումամեն ոլսոդեիՈրքանԿան էր անհիմնհոռետեսություն անոատեհ առիթով,նույնքանլավատեսէի ես հետագաքառասունհինգ բոոլե» ճերիընթացքում, հավանաիար այլ, բայց նույնքանանհիմճոլատճառով: Միճչ Թարգուտբեյը,ներսմաճելունոլեսհեռուստացույցին ճոտեճալռվ, աղասում էր ներկայացմանը,որի ուղիղ հեռարձակմանմասինհիմա հայ-

-

-

-

՝

-

-

-

-

-

-

ՕՐՃԱԿ

ՓԱՄՈՒԻՔ

/ ՁՑՈՒՆԸ

էին ամեն րոոլե, Իփեկըսկսեցդասավորել ճամողրուկը, որնուզում տարարում Նա ահարիաններիցընտրումէր զգեստներ, էր իր հետ Գերմանիաատաճել: Կայի մասինմտածելուփոխարեն ողատկերացնել, թեինչհրջաիրեր՝ձգտելով եճ մեջխցկելովգուճիկ լինելուիրենքԳերմանիայում: Մի ոյահ,ճամողրուկի պաներ ն ադիտակեղեն, որոմց մասինշէր հիշել ճախաղես,կա մտածեց, որ ն ամեն սոլիտակեղենին գուցե երբեքչկարողանաընտելանալգերմանական ինչ կվերցնիհետը,թեն կարծումէր Գան, ռր «Գերմանիայումաղիտակեղեցն ն աետավ, անհամեմատ որակովէ»: Հետո Ռա բնազդաքար ճայեցօլտռտուհանից է մոտենում որ հյուրամոցին զինվորականոսոնատարը,որը մի քանիանգաճ

եկելէրԿայի ետնից: Իփեկնիջավներբն:Հայրըճույնոլեսդոանառջնէր:ՀԱՎ-իճաքուրսաշորերովթոշնադեմաշխատակիցը, որիննրանքտեսնում փրված,քաղաքացիական ն հանձնեց լիակծրար: էին առաջին անգամ,ասաց՝«(ԹուրգուտԵլդըզին», ն ԵրբԹուրգուտբեյըմոխրագույնդեմքով դողդոջուն մատներով բացեց որ ճամակը ծրարը,այնտեղից բանալիընկավ:Մի քանիբառիցհասկանալով, կարդացճինչն վերջ, առա հասցեագրվածէ դստերը,ճա, այմուամեճնայնիվ, ղարզեց Իփեկին: ՉորստարիանցԻփեկնինձտվեցայդ ճամակը, որովհետն անկեղծորեն ու ճան ցանկանում ուզումէր, որ այն, ինչ կգրեմԿայիմասին,լինիհավատռի, էր արդարացնել ինքնիրեն: Գինգշաքթի, ժամըութը: Թուրգուտ բեյ, եթեբարիլինեք այս քաճայուօգնությամբ հփեկին դուրն թողնիլ իմ սենյակիցն նրանհանձնեքայս նամակը,բոլորիս համար,ոիորոն,շսոո չավ կլիճի: Եվ

ներեցեք ինձ:Ընդունեք

հարզանքճերիս հավաստիքը: Թանկագինս: Ես չկարողացահամոզելՔադիչնին: Իմ անվտանգությունն առչահովելուհամարզինվորներըինձթերել են այտոեղ`կայարան:ՃանաոլարհըդհռլիԷրզրումբացվելէ ե առաջինգնացքով, որը կմեկնիինն անց կեսին,ինձբռնիվտարում են: Դու

է վերցնեսիմ ւղայասակը,քո ճամոլրոււկըե գաս: որետք

Զինվորականմեքենանքո հանից կգաինն անց տասնեիճգին: Տեռ, ծմ սիրում:Մենք հանկարծփողոց դուրե չգաս: Ենքեզչատ երջանիկեմքլինելու:

հետո, նհեասաց, որ իրենք Թոչնաքիթ անձնավորությունն կգան իննից

ծացավ: -

-

Կգնա՞ս.-հարցրեցԹուրգուտ բեյը:

Եսշատ եմ անհանգստանում ճրահամար,- ասաց Իփեկը:

են՝ գրանոչինչ ոլառահի: Դինվորճերը ոդաշտորանում չի Դումեզ կթճղՏես կգճա՞ս: -

ԻՓԵԿԻ

«Ես

ՃԱՑԱԾՔՈՎ

հավատումեմ, որ նրահետ երջանիկկլինեճ,-ասաց Իփեկը:-Քադի-

ֆեն էլ դա էր ասում:

նաճակը,ասես այնտեղառլացույց կար,որ ինքը Եվ ճա կրկինկարդաց թե ինչուէ երջանիկէ լինելու:Իսկ հետո արտասվեց:Մակայնչէր հասկանում, արտասվում:Շւստ տարիներանց ճա ինձասաց. -Երնիլալիսէի, որովհետնհայրիկիսու քրոջս լքելը ծանրէր ինձհամար: Ես նկատեցի, այն ամեկիհանդեոլ,ինչ այգ որ իմ հետաքրքրությունը է նկատմամբ, ողահինզգացել Իփեկը, ուշադրությունըբոլոր մանրամասների ճրան ավելի ամուր Է կառղումիր ոլատմությանը: Գուցեես վախենումէիիմայլնայլճտքերից,-ատաց նա հետո: ճա ու հայրը գնագինսենյակ ցամաքեցին, Երբ Իփեկիարտասուքները ու նս մեկ անգամզննեցինիրերը,որ ողետքէ դասավորեինճամոլրուկում,իսկ հետո բարձրացան Կայի սենյակու նրաբոլոր իրերըտեղավորեցին բալագույն մեծ ուղեոդայուսակի հրկուսնէլ հույսովէինխոսումառոյագայի մեջ: Այս անգամ մասին,ասում էին,որ Աստծո հաջողությամբԻփեկիմեկնումիցհետո Քադիֆեն շուտ կուվարտիուսումը,ե Թւրգուտ բեյըճրահետ կմեկնիՖրանկֆուրտ՝Էգինկինայցելելու: հետո ճրաճք իջաններքնու ճտոեցիճհեՃամոլրուկըդասավորելուց ոուտտացույցի առջն, որոլեսզիաեսնեն Քադիֆեին: Տա Աստված,որ ներկայացումը կարճլիճի, ն մինչ գճացքճստելը դու տեսնել,որ ամեն ինչ լավ Է ավարտվում,ասաց Թուրգուտ բեյը: հաացնես նրանք ճտտեցին հեռուստացույցի առջն Այես ոչ ճի բառ չփոխանակելով՝ ու հողվեցինմիմյանց,ինչես վարվումէին «Մարիանան» դիտելիս, սակայն Ներխփեկըմտածում էր բնավոչ այն մամին,ինչ տեսնում էր հեռււաոացույցով: էկրանինցուցադրվածից ճրահիշռկայացճանառաջինքսանհինգ րոռղեներին գլխաշորըկառյած, ղության մեջ մճացլոկ այն, որ Քաւյիֆենբեմ քարձրացավ հագին` հրկարափեշ,վառ կարմիր զգեստ,ու հւտրցրեց.«Իսկ դութ ինչոլե՞սեք. ցանկանում, հայի իմ»: Ճետագայում,տեսնելով,որ ինձի սրտեհուզումէ, թե այդ ես ճտածում էի է ինչ մտածելճա,Իփեկնատոց. «Իհարկե, այդ ժամաճակ ոլահին ուզեցիճշտել,թնորտեղէրայդ այլբանիմասին»:Երբ ես, բազումհարցերտաղով, որ մտածում էրուղնորությանն գնացքով ոլահինճրամիտքը,ճա ոլստոսախանեց, մասին:Եվ մտածել ճասին: Կայիհետ անցնելիք ճանապարհի է իրտագմառլների թե կարողացել հստակեցնել, ինչից Սակայ ճիշտայճոլես,ինչղեսայնորսհին շիր է վախենում, ա նցչկարողացավ հասկանալի այնողես |լշատտարիներ քիչթեշատ ողատուհանը լայն բացատրել ինձ,թե ինչից է վախեցել:Երա բանականության ամեն ն ինչ՝բացատությամբ էր, այնտեղից տ ետանելի էր բացարձակառղես բացված իր դիմացգանվողհեռուստացույցիէկրանի,իմլ նա աոլշահարնայումէր շուրջը ծաղքերիճ.ասես երկարատնբագտնվողիրերին,եռոտանուն, վարադույրճերի ճանառլարհորդ էր, որին օտար, տարօրինակ, ցակայությունից վերադարձած են թվումիրենցտունը,սենյակները, փոքր,անսովորու հճացած իրերը:Նա ինձ այլ վայր,ն ինքը ասաց, թն կյանքնայդ երեկոիրենթույլ էր տվել տեղափոխվել -

-

ԶՕՐՃԱՆ ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՑՈՒՆԸ

հասկանումէր,որ իրտաճրճայումէ այնոլես,ինչողես կնայերծտարիտանը:Երբ

«Նոր կյանք»հրուշակարանում Իփեկըվախվորած ոլատմումէր այդ մասին, թեդա հատակ առղացույց է, որ այդ երեկոինքըորոշելէր Կայի հետ մեկնել Ֆրանկֆուրտ: Երբ հնչիցհյուրանոցիմուտքի զաճգը,Իփեկըվազեցդեոլիդուռն ո բացեց:Զինվորականմեքենան,որը ճրանողետքէ կայարանտաներ,եկելէր ճա վախվորած ժամանակից շուտ: Քաղաքացիական հագուստովգործակալին ամաց, թե կգաքիչ անց: Առլա վազեցհոր մոտ, ճստեցկողքինն ամբողջուժով փաթաթվեց նրան: Մեքենանեկե՞լէ,- հարցրեցԹուրգուտ քեյը,-եթեճամոլրուկդ ոաաբրատո է, առլա դեռժամաճոաւկ ունենք: Որոշ ժամաճակԻփեկըանիմատոնայումէր Էկրանին հայանվածՍունա ն ճային: Չգիմանալով՝ վազեգսենյակ ճամոդրուկի մեջգցելովհեողաթափերճու դատուհանիգոգինդրված «կայծակ»ճարմանդովփոքրիկ,հյուսկեն ու լաց եղավ: ոլայուսակը՝ ճստեցմահճակալին ես հետնում էր,որ երըճա վեՆրա ոլատմածից,որը լսեցիհետագայում, հետ հաստաւտ հեռաճաիաղարձել հյուրասենյակ, արդեն որոշել էր, որ Կայի էր է լու Կարսից:Նրա հոգինխաղաղ էր,որովհեանմիկողմէրվանել կասկածներն ու անվճռականությունը ն ուզումէր տյս քաղաքումիր վերջինրուղններըաճցկացնելմիրձլիհորկողքիննտտած,հեռուտռացույց դիտելով: Երբ նախասրահում հերթառղահուլ Ջավադնասաց, թեմի ճարդ է եկել, Իփեկըբնավտագնաղլչզգաց, իսկԹաւրգուտբեյը դստերըխնդրեցսառնարաճիցբերելկոկա-կոլան հրկուբաժակ: Իփեկճ ինձ ասաց, որ հրթեքչի մոռանա խոհանոցի դոանմոա հայաատում ճվածՖազիլի դեմքիարտահայտությունը: Նրա հայացքը էր,որ դժքախտությունէ ղատահելն միաժամանակ վկայումէր, որ Ֆազիլը Իփեկինընկայում է որողեսճույն ընտանիքիաճղամ,շատ մտերիմմարդ,իճչնառաջներում Իփեկը բնավչէրնկատել: են Լաջիվերթին ու Հանդեիճ,Սողանել ասաց Ֆազիլը: Նա խմեց կես բաժակջուր, դրը նրանտվեց Զահիդեն:-Միայն Լաջիվերթըկարողէր Քադիֆեինհամոզելչհանել գլխաշորը: Այդ ոլահինԻփեկըկանգնածէր անշարժ,հայացքը՝քարացած,ն Ֆազիլըլաց եղավ:Նա ասաց, որ այնտեղգնացելէ ճերքինձայնիթելադրանքով, ասաց, որ Լաջիվերթնու Հանդենթաքնվելէին, ու երբինքըտեսել զիվորների է դասակը,հասկացելԷ, որ հարձակումը մատճության հհտնանքէ: Եթե մատնությունչլիներ,զինվորներն հեչէինլիճի:Ոչ, նրանք այդքան շատո չէին կարող իրեն տնելովհայտնաբերել նրանցհետքը,որովենւաներբինքըհասավայնտեղ,ամեն ինչ ավարտված էր: Ֆազիլնասաց, որ հարնանտներիցեկածերեխաների հետ զինվորական լուսարձակների լույսիտակաեսելԷ Լաջիվերթի դիակը: Ես կարո՞ղ եմ այստեղմճալ,- ոչաւտճությունն ավարտելովա̀տաց Ֆազիլը,չենուզումոչ միտեղգնալ: ասաց,

-

-

-

ԻՓԵԿԻ

ՃԱՅԱԾՔՈՎ

դ47

Իփեկըքաժակտվեցճան ճրան,տոլա բացիչփնտրեց,անխտիրբանալով Նա հիշեց,թե Լաջիվերթըինչ փակելովբոլորովինոչ այն դարակները: տեք ուներառաջինհանդիմանժամանակ, է դրել ճան հիշեց,որ ճամողրուկն այնծաղկանկար վերճնաշառղիկը, հազելէրայն օրը: Նա ներսթողեցՖա» որինքը զիլիճ ն ճստեցրեցխոհանոցիդռանմոտ դրված այնաթոռին,որիներեքշաբթի երեկոյան բոլորիաչքիաոջննստելէր հարբածԿան, ռրոլեսզիբանաստեղասես հանկարծակի ծությունգրի:Իսկ հեաո,մի ողահանշարժանալով, հիվանդացավ, Իփեկը զգաց ցավ, որ թույնի նման տարածվեցմարճճովճեկ: Այն ժամանակ, երբ Ֆազիլնանձայնճայում էրէկրանինհայտճվածՔադիֆեին,Իփեկբկռկա-կոլայով լիբաժակընախոլարզեց նրան,աոլա հորը:Նա իրշուրջ տեղի ուճեցածիննայումէր մի տեսակկողքից,ասես տեսախցիկի ճիջից: Իփեկըգճացիր սձնյակ,մի որահկանգնեց մթան մեջ: Կայի սձճյակիցվերցրեցողայուսակը: Դուրս եկավփողոց:Ցուրտէր: Դռան առջնկանգնած մռտ իրեն աղասող Վարչության զինվորական մեքենայի քաղաքացիական շորերով աշխատակցին առաց, որ քաղաքիցչի հեռանում: Մենք ոլետքէ ձեզհասցնեինքգնացքին,-ատոց աշխատակիցը: Ես միտքսփոխելեմ, չեճ գնում,շճորհակալեմ ձեզճից:Խնդրում են, Կա ըեյին: այս Պայուսակըհանձնեք Վերադառնայովճ̀ա նստեցհոր կողքին,ե հենց այդ օլուհին ճրանց հսղմսվհեռացողմեքեճայիձայնը: ու

-

-

-Եսնրանցետ ուղարկեցի,-ասաց Իփեկը,-ես չեճ գնում: Թուրգուտբեյը գրկեցճրաճ: Որոշ ժամանակճրանք ներկայացումը

դիտումէին՝ ոչինչ չհասկանալով:Առաջինգործողությունն արդենավարտվում

էր,երբհփեկն ասաց. -

Գնանք Քաղիֆեի մոտ: Եսնրան բանեմ ասելու:

Կամռալ) ինյնռատղան

եմ

լինում հոլաշռությումից

Արարվերջին

որձ այն բեմադրության, Սուճայը վերջինողահինփոխեցաճվանումն ն՛ ե՛ երնույթների ա զդետեղի ունեցող այլնայլ տտեղեել էր ներշնչանքի,իր շուրջ

ողիեսըվերանվանեց ողբերգություն» ցությամբ.ԹովմասՔիդի «Իաղաճական անընդհեռաստատեսությամբ Կարամ», ն այդ ճոր անվանումը «Ռղբերգություն ժամում: հատ հնչողհայտարարություններում վերջինկես հւացրին զետեղելսոսկ ում զիճվորականէր նրանցից, որը բաղկացած բազմությունը, Հանդիսատեսների ու նան նրանցից, ովքերհավատն բերելէինավառքուսներով, ճերիհսկողությամբ ն առղավինում զինվորակառների հայտարարություններից էինհեռուտոատեսային ամեն ովքեր գնով ձգտումէին հետաքրքրասերներից, կամԼայն իշխանությանը, է լուրերէինշրջում,թե (որովհնան քաղաքում տեսնել,թե ինչ կատարվելու անձամբ է մի աեսագրություն, որ ստացվել ընդամենը ցուցադրելու «ուղիղհեռարձակումը» մեծ է Աճերիկայից),ն ծաւմայուղներից, էր (այս մասըեկել հարկադրաբար որոնց այդ նորանվանումիցտեղյակչէր: էինառանցընտանիքների), անգաճնրանք եկել տեղյակ լիճեինդրան,առլա, մինճույնէ, անգամ հանդիսատեսները Իսկ նթե ճիջն,որը նրանք, դարձյալ չէինկարողանակառլգտնելվերնագրին ներկայացման ինչղես ողջ քաղաքը, ղիտումէին՝ոչինչչհասկանաղով: Կարսում»ներկայացման «մլղբերգություն Դժվար է հաճաոռտշարադրել առաջինկեսի բունասելիքը(ես այնդիտեցիառաջինն միակբեմադրությունից հայոարխիվճերից չորս տարիանց,Կարսի«Սահման» հեքումտարնկերության այն մասինէր, որ «հետամնաց,Աղտեսագրոթյամբ):Պատմությունն ճաբերած սակայնչէրասվում, կարարյանթշնամություն, քատ ն հիմար»զյուղաքաղաքում ն կիսելիրար թե ինչու էին ճարդիկաղաճումմիմյաճց, ինչչէին կարողանում հետ, ու այդ մասինհարցչէին տալիս ոչ նրանք,ովքերաղանումէին, ոշ Արանք, նման: ովքերկոտորվում էինճանճերի Միայն Սունայճ էր մոլեգնում,թնժողոԷ հիտամճացության, ինչոլիսինարյանվրեժնէ, այդ վուրդըկուլ գնումայնողիսի փճարումմի երիտասարդ խնդիրըքննարկումէր իր կնոջ հետ ն փոխըմբռնում մոտ: Սունայը հանդեսէր գալիս իշխաճությանհարուսաե կնոջ (Քադիֆեի) էր հասարակժողովրդի առաջաղեմներկայացուցչի դերում,բայց ճան ողարում հետ, կատակներփոխանակում, խոհունզրույցներվարումկյանքիիճաստի վերաբերյալն դրվագներներկայացնումԵեքսոլիրի,Հյուգոյի,ԲրեխտիստեղԵազործություններից` ստեղծելույուրատեսակներկայացումճերկայացման սփռված մեջ: Բացիայղ՝ ոլիհասմայս ու այնտեղոնականանկաճոնությամբ ն կարճառոտ շարջ, ինչէինբարոյախոսական դրվագներ այճոլիսիթեմաների ոլիսիքեն քաղաքայիներթնեկությունը, բարեկրթությունը սեղաձիշուրջ, թուրու քերին մահմեդականներինբնորոշգծերը,որոնցիցճրանքչեն կարողանում ազատվել:Ցուցադրվում էին ճան ֆրանսիական հեղափոխության գադափարներով տոգորվածդրվագներ,հարուսո անառակի պորտաղար, խոսվումէր ն այն մասին, չղատվասոումների, դահոլանակներիե օղու օգտակարության թե շամոլունն ու օծաճելիքըայլ բաճչեն, բամ ճերկածջուր:

ԱՐԱՐ

ՎԵՐՋԻՆ

ՅՀՓ

ու աճադասելի Միակքանը,որնի մի էր բերումիմոլրովիզացիաներով ն տեղ-տեղ գերհագեցածայդ ներկայացումը Կարսի հանգաղափարներով Մուճայիկրակոտ դիտատեսին կառլումբեմումկատարվողգռրծողություններին, երքողիեսն ընկալելըդառնումէրծայրաստիճան խաղնէր: Այնհատվածներում, էր իր բեմսկան արտահայտում դժվար,նա մոլեգնությունն անաղասելիորեն ժ եստերով, անարգանքի ենթարկում կյաճքի լավագույնոլահերիցփոխառյալ ն ու ժողովրդին հասցրելէինայդ վիճակին, ողբերգականրանց,ովքերերկիրճ նորենկաղալով՝նետվումբեմիճի ծայրիցմյուսնու ոլատմումիրհրիտասարդության հիշողություններից,ճեջքերումՄոնաենի խոսքերըբարեկամության մասինկամմորմոքում,թե իրականումինչքանմիայճակԷրԱթաթուրքը: Նրա Նուրինխանումը,ով հետաքրքրվում էր ղեճքիցքրտինքէրեռրում:Ուսուցչուհի չղատմությամբ,թատրոնիերկրոլագուէր ն երկու օր առաջ հիացմունքով էր հետնել Սունայիխադին,շատ տարիճերանցինձասաց, որ ասաջինշարքում հստակզգացվումէր Սունայիցփչողօղու հոտը: Նրա կարծիքով,ղա մշանաոչ թեհարբածէ, այլ չափազանց հուզված:Այն աճկում էր, ռր ճեծ դերասանը ձինք, ովքեր երկու օըվա ընթացքում հասցրել էին այն աստիճանհմայվել ճրանովլ,որ մուռիկիցտեսնելուհամար պատրաստ էինենթարկվելցանկացած այրիները,Աթաթուրքիերիվտանգի՝միջինտարիքիոլետական ծառայողները, ն արկածասեր քազաքականությամբ հետաքրքրվող աապմարդկոդմնակիցճերը, ովքերարդենհարյուրավորանգամճեր տեսելէին ճրաղատկերը տղամարդիկ, ասում էին, որ առաջինշարքերիվրա կրակիցճառագումէր հեռուտտացույցով, ինչ-որլույս, ինչ-որփայ, ն անհնարէր երկարնայելճրաաչքերիմեջ: թատրոն տարված Մեսութը՝զինվորական բեռնատարներով բռնությամբ ուսումնարանիսաներիցմեկը (նա, ով դեմ էր, որ ուղղահա» իմամ-խաթիքների ն շառ տարիներանց վատճերը աթեիատոները թաղվենմույն գերեզմանոգում), ինձասաց, թե զգումէր ինշ-ոբզորություն,որը ձգումէր դեոլի Սունայը:Հճաթույլ տալ իրեն, որովհետն րավռը Է՝ նա կարողացավնման խոստովանություն գործողություներիրամինչ այդ եղել էրԷրգրումումչորս տարիահաբեկչական խմբավորմանանդամ, իսկ կաճացիածիսլամիստականճի փոքրաքանակ էր տելի ենտռ, դրանիցհիասթափվելով, վերադարձել էր Կարսն աշխատում թեյարաճներիցմեկում:Նրա խոսքերով՝մթնոլորտումզգացվումէր բառերով անբացատրելիինչ-որ բան, որն իմամ-խաթիբճերի ուսումնրանիսաճերիճ այնէր, որ Մունայնուներբաձգումէրչլեղի Մուճայը-Գուգե դիա պատճառն սաներըձգտումԷինեռթարկվել հենց զարձակ իշխանություն, իսկուսումնարանի ն Կում ճա էր դրել ճրանց«փրկել» այն, որ արգելքներ այդողիսիիշխանության: կազմաօրինակ՝առղստամբություն մի շարք վտանգավորզբաղմունքներից, հետո բոլորը թաքուն հեղաչրջումներից իրակաճում կերողելուց: «Ռազմական են նսութն ինձ:Նրա կարծիքով, եղիտասարգոհունակություն զգում»,-ասաց Մ լիճելով այդոլիսի իշխանուդությանվրա ազդելէր այն, որ Սունայը, օծնոված ն ի սրահնվիրվելամբոխին: բեմէ բարձրացել թյաճբ,այնուամենայնիվ, Շատ տարիներ աճց, երբԿարսի«Մահման» հնեռուստարնկերությունում

ԾՕՐՃԱԵ ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՌԻՆԸ

ես ճույնոլեսզգացի,որ դահլիճըմոդիտումէի այդ երեկճյիտեսագրությունը, ն խռովարարների ռացելէ հայրերին որդիների,իշխանավորների հակամար»

տությունը,ն

բոլորը

խորին լռությամբխորասուզվել են տագնաողծերով լի

հիշողությունների երեակայության գիրկը,ն ինքսլ վերաողրեցի առկայու«մենք»զգացողության, որ կարողեն հասկաճալ թյունըմոգական միայնրանք, ովքեր առչրումեմ հալածանքներիվրա հիմնված ազգայնականերկրներում: Մունսյյիշնորհիվդահչիճումկարծեսչէինմնացել«օտարներ»,բոլորճ անհուսորենկառյվածէինիրարմեկ՝ ընդհանուրոլատմությամբ: Այդ զգացողությունը էրՔադիֆեն,որիճերկայությանը խաթարում բեմում Կարմիբնակիջներըոչ ճի կերողչէինկարողանում վարժվել:Հեռուստածօոլերատորճերըհավանաբար ծույնոլեմ զգացելէին դա, ն ներկայացման տողավորիչ ողահերին, տեսախցիկները սնեռելովներշնչվածՍունայիվրա, մի կողմ էիճ թողնումՔադիֆեին: Կարսիհանդիսատեսը ճրանկարողանում էր տեսնել չոկ յն ժամանակ,երբ ճա քուլվարայինկատակախաղերիսոլամուհիներինման սկսումԷրաջակցելնրան,ով իր ուսերինտանում էր ուլջ գործողությունը: Մինչդեռհանդիսատեսին չափազանցհուզումէր, թե ինչ է անելուՔադիֆեն,որովհետն կեսթրից ի վեր հայտարարվում ժամանակ էր, թե երեկոյանճերկայադման ճա բանսղուէ գլուխը: Բազում խոսակցություններ էիճ ոլտտվում,թե Քադիֆեն է վարվումզինվորականների այդողես ճնշմամբ,որ ճա բեմ դուրս չի գա ն ճմանատիոլայլ բաներ,իսկ ճրանք,ովքերանղյակէին գլխաշորովաղջիկների ոլայքարին, բայց չէինլսել Քադիֆեիանունը,նրամասինիմազելէինըղդամենը մեկ-երկուժամ առաջ: Այդ իսկ ոլսաոճառով,բեն նա ՛բեմելավ անբասիրԼ(տեսքով,երկար,կարմիրզգետոըհագին,բայց քունիոր գլխաշորով էր,սկզբումհիասթափություն առաջացրեց: Ներկայացման քսաներորդրոռլեին,երբ բոլռրը ինչ-որբան էից աղասում Քադիֆեից,նրան Սունայի հրկխոսություններից մեկիժամաճակորոշ բան սկխեցաղոտ ոլարզվել: Երի ճրանքբեմում երկուսով, Սունայըհարցու

է րեց՝ վճռե՞լ ճա, թե՞ոչ,ն

ատաց.

մճացին

անթույլատրելիեմ համարում,որ դու, ինչ-որ ճեկի վրա զայրանալով,սոլանեսքեզ: Քադիֆեճամուլ. Այսքաղաքում աղաճարդիկ միմյանցաղանումեն անասունների նճաճ, ու եթե նրանքասում են, թն այդողեսեն վարվումհանուն քսդաքի հրջանկության, առա ո՞վ իրավունք կունենամիջամտել,եթե ես ուզենամինքճաաղան լիճել,-ն ասես խույստալովբեմբարձրացած ՖունդաԷսերից՝դուրս սահեց: Չորստարիանց, երբ Կարսում այն օրերինկատարվածիրադարձություններիմասին տեդեկություններ էի քաղել բոլորից,ում հետ կարողացելէի ն զրուցել, հրբժամացույցըձեռքիս փորձում էի րոռլեառ րոռլեվերականգնել ես հաշվարկեցի, գրիառնելկատարվածի ոլատկերը, որ երբՔադիֆեն ասում էր այդ խուքերը, Լաջիվերթընրանտեսավվերջինանգամ:Իմ այցելությանընն Լաջիվերթի թացքումդեռաշխատանքի մեջ զտնվողՀԱՎ-ի գործակալների -

-

Ես

ԱՐԱՐ ՎԵՐՋԻՆ

.

Յ7է

հարնանճերի խոսքերի համաձայն, ովքերինձողատմեցին հարձակման մասին, դուռը թակելուոլահինԼաջիվերթնու Գանդենեղել են հնռուստացույցի առջն:

Պաշտոնականվարկածըոլնդումէ, թն Անվտանգության ն աշխատակիցներին զինվորներինտեսնելով`Լաջիվերթըճետվել Է դեռղիսենյակիխորքը,զենք վերցրել,կրակբացել:Սակայնորոշ հարնաճճների ոլատճածովն ըստ հրիտասարդ

իսլաճիստների,որոճց համար նա շուտով լեգենդ դարձավ,Լ՛աջիվերթը

բացականչելէ՝ ճի կրակեք,ն փորձելԷ փրկելՀանղեին,բայց Զ. Դեմիրքբոլի գլխավորությամբ բնակարան խուժածանկախխմբավորումը մի ըռոլեումկրակահերթերովբզկտելէ ոչ միայն Լաջիվերթինու Հանդերն, այլն ողջ սենյակը: Չճայած ուժեղ աղմուկին՝հարեանտճերիմի քանիհետաքրքրասեր երեխաներիցբացիոշ ոք ուշադրություն չի դարձրել կատարվածին: Դրաողատճառը ոչ միայն այն էր, որ նճաճատիող գիշերայինհարձակումները Կարսի համար սովորականէին, այլն այն, ռր այդ ժամանակոչ ոքի ոչինչ չէր հետաքրքրում՝ Ազգային թատրոնիցցուցադրվող ճերկայացումիցբացի:Բոլոր փողոցները ամայի էին, բոլոր խլափեղկերը փակէին, ն բացառությամբ մի քանիսի՝փակ էին ճան բոլոր թեյարաննճերը: Սունայըգիտեր,որ բոլորիաշբերըգամվածեճ իրեն, ն գա նրանհաղորու դումէրգերբնականվտոահություն զորություն:Քանի որ Քադիֆենզգումէր,որ է Մունայը,ուսբեմումինքըկարող է լինելմիայնայն տեղում,որը նախատեսել տիատոիճանաքար ավելի ու ավելիէր մոտենում ճրան՝ զգալով,որ իր մտահղացումնիրականացնելու հճարավորություն կունենամիայն այն դերդբում,եթե Ես չգիտեմ,թե կարողանաօգտագործել հարմարառիթը,որը Սուճայըկընձեռի: այդ ոլաձինճա ինչԷրմտածում,որովիեան, ի տարբերություն ավագքրոջ, Քահետ դիֆենխուտափում էրայդ օրերիմասինինձ զրուցելուց:Կարսիբճակիշները, ն ինքնաաղան որոնքզգացելէինգլուխըբանադու լինելուՔադիֆեիհատոատաչն կամությունը, այդ ոլաձիցսկսած քառասունբռռլեշարունակ՝ ատտիճանաքար հիացճունքովէին լցվումճրահանգել: ՆերկայացմանընթացքումՔադիֆեի կերոլարնաննկատդառնում էր ավելի կարնոր, ճերկայացումըվերածվումէր ծանըդրաճայի,որը էր Սունային ՖունդաԷսհրիբարոյախոսական ու մասամբ լի ջգագրգիռընդվզումներով: Հանդիսաւոեսը որ Քադիֆեն նկատեց, մարմնավորում է խիզախ աղջկա,որը չի վախեցելալամարդկանցճնշումներիցն ոլատրաստ է ամեն ինչի:Շատ-շատերից, ում հետ զրուցելեմ հետագայում,ն ովքերտարիներ շարունակխորցավ են զգացելՔադիֆեիհետ կատարվածի համար,լսել եճ, որ է մառոնվել թեն«գլխաշորով խռովարար աղջկա»կերոլարըմոռացության արագորենն հաղառ,այնուամենայնիվ, նորանհատիկերոլարը, որ այդ օրը Քադիֆեի են իրենց շնորհիվի հայտէեկելբեմում,Կարսիբնակիչները ընդմիշտողահոլանել սրտերում:Երբ այդ երեկոՔաղիֆենհայտնվեցբեմում,դահլիճումխորին լռությունիջավ,իսկ ճերկայացմանը իրենցտներումհեռուստացույցով հնտնող ու երեխաները մեծահասակներն գրա խոսքերիցհետո հարցնումէինմիմյանց. «Նա

ի՞նչասաց, ի՞նչէրասում»: Այդդադարներից մեկիժամաճակ լսվեցվերջինչորս օրվաընթացքում

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈԻՔ

/ ՁՅՌԻՆԸ

առաջինանգամքաղաքիցմեկնողգնացքիշչակիձայնը:Կան վագոճումէր: Նրան այճտեղ բոնի մտցրելէիճ զինվորները:Տեսնելով, որ վերադարձան Է ուղարկել, իմ սիրելի ճեքենայիցԻփեկըչի իջնումն ընդամենըիր ողայուսակն ըճկերըողջ ուժովփորձումէր համոզելիրենդահոլանողզինվորներին, որ թույլ ռան հանդիողել Իփեկիհետ, բայց չկարողամալով համաձայնություն կորզել` ես մեկ աճգամուղարկելճրա հւոնից` հյուխնդրեցզինվորականբեռնատարը րանոց, իսկ երբ մեքենան կրկինվերաղարձավառանց Իփեկի,Կան սկսեց նողային ադաչելգոնեհինգրռոլեռվհետաձգել գնացքիմեկնումը,ուերբԻփեկը դարձյալ չեկավ,ն գնացքըշարժվելովսուլեց,Կան լաց եղավ: Գնացքըշարժվեց, իսկարտասուքովլի ճրաաշբերըշարունակում էինկառամատույցի բազմության խորքում`ՔյազիմԿարաբեքիրի արձանինուղղված կայարանիդոներիմեջ, որոնելբարձրահասակ, ճամոյրուկըձեռթին կնոջ,ով, ինչոլեսԿան էր փափագում,գալիս է ուղիղդեռլիիրեն: Արագություն հավաքողգնացքընս մեկ անգամ ապլեց:Այդ ողահին ն քայԹուրգուտ բեյն ու Իփեկըդուրս եկան«Վյունի առղդարանք» հյուրանոցից լեցիճուղիղդեոլիԱզգայինթատրոն:«Գճացքըմեկճեց»,-ամսց Թուրգուտբեը: «Այո,-ասաց Իփեկը:- Ճաճառղարհները շուտովկբացվեն:Նահանգաղետնճ Խո կայազորիհրամաճմոռուշրը կվերադառնան քաղաք»: Նա ինչ-որբանլ ամաց, ն աճեն ինչ կկարգավորվի, թե այդոլեսկավարտվի այս տխմարհեղաշրջամը, բայց այդ ամենըասաց ոչ թե այն ոլատճառով,ռր դրանքկարնորէրհամարում, այլ որովհեւոնկարծում էր,որ եթելռի,հայրը կկասկածի, թեինքըմտածում ԷԿայի ճառին:Նա ինքնկ չգիտեր,թե ինչքանէ մտածում Կույի ն ինչքան՝ Լաջիվերթի մահվան մասին:Հոգումզգումէրանտանելի ցավ,որ բաց է թողելերջանիկ լինելու ն անսահման ատելությունԿայի հանդեռղ: հնարավորությունը, Այդ ատելության ողատճառների վերաբերյալմա կասկածներգրեթեչուներ: Չորս տարիհետդ Կարսում,առանցորնէ հհտաքրքրության ինձհռո բնճարկելով իր ատելության ճա ն ամաց, այդ պատճառները, շփոթվեց ի մհարցերից կասկածներից շատ ու թե հհտռ երեկոյից ինքըանմիջառյես Է,որ հասկացել սիրելն այդուհեւը գրեթե Կային անհնարԷ Մինչ Կայինտանողգնացքըսովումէրն հեռանում քաղաքից,հփեկը լոկ դառը հիասթառիությում էր զգում: Գուցե ճան՝ որոշ առլչաճթ:Իրականում հնա: նրան ճի բան.ինչողեսվիշաը ԴստերլռությունիցԹուրգուտ բեյը հասկացավ,որ ճա տառաղումէ:

տանջում էր -

է

կիսելու Բադիֆեի

Ողջ քաղաքն ասես լքված է,- ոռոց

նա:

րվական քաղաք,- ասաց Իփեկը՝լոկինչ-որբանասելուհամար: Նրանց առջնովանցավերեքզինվորական մեքեճաներից բաղկացած շարասյունն խաչմերուկից թեքվեց:(Թուրգուտբեյն ասաց, թե այդ մեքեճանհրը են գալ, որովհետնճանաոլտրհճերը կարողացել բացվելեն: Ուշադրությունները ու շեղելուհամարհայր դուստր նայեցինմթանճեջանհետացողշարասյան լույսերիետնից:Հետագայում իմ անցկացրած հետաքննությունից երնում է, որ այդ շարասյանճեջտեղիծածկաթառիք մեքենայումգանվումէին Լաջիվերթին Հաճդեիդիակները: -

ԱՐԱՐ

ՎԵԲՋԻՆ

Մոտերքովանցնող «Ջիոլի» լուսարձակների բեկբեկունլույսերի տակ

Թուրգուտ բեյը նկատեց,որ «Սահման»

քաղաքայինթերթիխմբագրության գուցափեղկում փակցնումեն թերթիհաջորդօրվահամարը:Նա կանգառավն կարդաց. «Մահ բեմի վրա: Պայտնի դերասանՍունայ Զաիմը աղանվել է հրազենիկրակոցովերեկերեկոյան` ներկայացման ժամանակ»: Պողմածըերկուանգամուշաղիրընթերցելուցհետո նրանքարագորեն վերադարձան Ազգայինթատրոն:Շենքիճուաքիմոտ կանգնածէին ոստիկազականնույն մեքեճաները, իսկբլրակիճերքնումերնումԷրնույճտանկիստվերը: Ներս մտնելիսնրանցխուզարկեցին: Թուրգուտբեյնասաց, որ ինքը«զլն րանք, խավորդերասանուհու հայրն5: Սկսվումէրերկրորդգործողությունը, վերջինկարգումմի կերոլ ազատ տեղգտնելով,ճտոեցին: Այնուամենայնիվ, այս գործողությունում ճույնոլեստեղՒինզտելմիշարք ն կատակներ զվարճալիտեսարաններ, ռրոճքմատուցելու վարոլետությունը Սունայըձեռքէր բերելտարիների չարչարանքով:ՖունդաԷսերը ճույնիսկմի քիշոլարեց,սակայն այնողիսի տեսքով,ասես ծիծաղումէր իր արածիվրա: Իսկ ոլիեսի ընդհանուրմթնոլորտըշա ծանր Էր,դահլիճում քար լռությունր: Քադիֆենու Սչւճայիըհիմաավելիշատ էիներկուսովմնում թեմում՝դեմ դիմաց: Եվ այնուամենայնիվ,դուք ոլեաքէ քացատրեք, թե ինչու եք ինքնասողլան լիճելու,- ասաց Մունայը: Դա ոչ ոք չի կարող ստույգ ասել,-պատասխանեց Քադիֆեն: -

-

-

Իճչողե՞ս:

է ինքնատդանություն -ԵթնորնՒմեկըտոույգ իմանա, թեինչու գործում, եթե կարոդանաբացատրելողատճառը, առղա ույդ քայլինչի դիճմի,ատոց Քադիֆեն: -

հաճունճ

Ոչ, ոչ, բնավայդոլեսչէ,- ասաց Սունայը,-ոմանքիրենցաղաճումեն ամուսճու ծեծըկամաղսիրո,մյուսները չեն կարողանում հանդուրժել

քատությունը:

Դուք շատ ոլարզունակեք ընկալումկյաճքը,-ասաց Քաղիֆեն:-Սիրո է փոքր-ինչ ոլնտոճառով ինքնիրեն աղանելուփոխարեն բավական համբերելու ն սերնինքըտեղիկտա: Աղքատությունը դիմանալ, նույնոլեսինքնաաղանության հիմնավորոլատճառշի կարողլինել: Ինքնասոլանլինելուփոխարենկաբեչի է բաժանվելամուսնուցկամգոնե փորձել փող գողանալ: Լավ, այդ դեոլքումո՞րնէ իրականորատճառը: Բոլոր ինքնաաղանությունների իրականոլատճառը,իհարկե,հոլարտությունն է: Կանայք,համենայնդհոլս, իրենցաղանումեն հենց այդ ոատճառով: տուժում Է սիրուց: Որովհետն հոդղարտությանը Դուք ոչինչ չեք հասկանում,-ասաց Քադիֆեն,-կիճն իրենչի տդանում ոտնահարվածհողարւոության ղատճառով,այլ սղանում Է, որոլեսզիցույց ռա, է ինքը: թեինչհորարտ եմ ինքնաաղան Ձերրնկերունիճերը այդ ողատճառո՞վ լինում: Ես չեմ կարողխոսելճրանցանունից:Ամեն մարդհր ղատճառնուճի: -

-

-

-

-

-

-

ՕԾՐՃԱՆ

ԱՍՍՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

Սակայն ամեն անգամ,երբ մտածում եմ ինձ սոլանելումասին,զգում եմ, որ ոյահը այն ակնճրանբնույնոյեսմտածում են ինձ ճմաճ: Ինքնասոյանության որ ինքըկին է: թարթնէ, երբկինըմիայնակ առավելսուր է գիտակցում, -Դաք այդ խոսքերո՞վ եքձերընկերուհիներին մղելինքնաաղանության: եմ եղել իրենցկաճքով: Նրանք ինքնաադան չուճի ազատ կաճբ:Այդոլես -Բոլորըգիտեն,ռր այստեղ՝Կարսում,ոչոք են որնէկազմակերեն վարվում,ռրողեսզի ծեծից:Ամդամագրվում ազատվեն ության, որողեսզի կարողանանայդոլիսովողաշտոլանելիրենց:Խոստովահեքն կանանց նեք, Քադիֆե, որ դուք նրանց հետ գաղտնիողայմանավորվել միտքը: հուշելինքնաաղանության նճան է.- ասաց Քադիֆեն,-ինքնասոդանություն բանհնարավոր Մի՞թե կաւոտրելով`նրանքավելի միայնակ հն դարձել: Շատեհրիցհրաժարվելեն ենողները,որովհետնինքնասոյանեն. շսոռերիննույնիսկառտնցճամազիեճ հանձնելհողին: Եվ դուք ձեզսոլանելուեք, ռրողեսզի որ ճրանքմիայգակ առղացուցեք, է : շե՞ն,որ դա հասարակականերնույթիդրսնորու՞մ Քադիֆե,դուք լռում եք... սողանեք ձեզ,մի՞թեսխալ Սակայնեթեողատճառը չասելով` չիընկալվիկոչը,որ հրառլարակել: Եսիմ ինքնատդանությամք ոչինչ չեմ ուզում ասել,- ասաց Քադիֆեն: Բույց, չէ՞ որ ւսյսքաւն մարդձեզէ հետնում, անհանգատռանում: Ասոեք մտածում գոնե,թեինչեք այս ոլտիին: տանելուհույսով:ԻսկաղաԿանայքիրենցսլանում են հաղթանակ մարդիկ՝եթե հաղթանակիհույս չի մնացել: Ղա ճիշտԷ- ամա Սունայը ն գիդանիցհանեց«Կիրիկ-կալծ»մակհետնում էրզենքիփայլին:-Խնդրում ճիշիատրճանակը: Ողջդահլիճըուշադիր եմ վերջճականառղես, ահա այս զենքովսողաեմ, երբզգաք, որ ես ողարտված նեքինձ:

Էն

»

-

-

Փճադիր եք -

-

-

-

Եռչեմ ուզում հայտնվելճւսղերի հտնուճ:

-

Բայց չէ՞ որ դուք ինքնաաղան եք լինելու,-ասաց Սունայր,-թանիոր ձեզաղանելովդժոխքեք ընկնելու,աղա ոչ այդ ոատժից, ոչ լ այն աշխարհի -

պատիժներիցվախեճալուբումչունեք: -

Կինը հենց այդ պատճառովէլ աղանումԷ իրեն,-ասաց Քադիֆեն:-

Ռրոլեսզիկարողանա ազատվելցանկացած ողատժից: Այն ոլահին,երբկգիտակցեմ իմ ոլարտությունը,ես կցանկանայիմահ ընդունելահա սյսոլիսի կնոջ ձեռքուլ,-թառոնրայճորհն շրջվելովդեոլի հանդիսատեսը՝բացականչեց Սուճայը:Նամի ոլահ դադար տվեց,աողա սկնհցԱթաթուրքիմիրայինարկածներին ճվիրված մի դեռլքոլատճել,ն հենց այդ ոյահին է: որ էլ զգաց, հանդիսատեսը ձանձրանում Երբ երկրորդգործողություննավարտվեց, Թուրգուտբեյնու Իփեկճանժամացաճկուիսներ սկսեցինորոնելՔադիֆեին:Ընդարձակ սենյակը, ու ժամանած ճակ փորձեր էին կատարելՄոսկվայից Պետերբուրգից կրկեսի -

ն

ուր մի

ԱՐԱԲ

ՎԵՐՋԻՆ

Ռասաառանովմեկ շրարտիստները, Մոլիեր բեմադրողհայ դերասանները, ու մեկնողհրաժիշտներն ղարախմբերը,հիմամառն էր ու ցուրտ: ջագայության

գիտեի,որ կզապ-ասաց ՔադիֆենԻփեկինճ: հղարտ եմ քեզնով,թանկագինս, դու հրաշալիէիր,-ատաց (Թուրու գուտ բեյն գրկեցՔադիֆեին:- Եթե ճու քո ձեռքըտար զենքն ու ասեր՝«Մոլատհզիցսն ճերկայացումճ նիրինձ»,ես կբարձրանայի ընդհատելովկ̀քղավեի, «Քադիֆե,մտքովդչանցնիկրակել»: Ինշու՞: ՈրովհետնզեճքըկարողԷ լիցքավորված յինել,-ամաց Թուրզուտ բեյը: Նա Պատմեց«Սահման» քաղաքայինթերթիվաղվահամարումկարդացած հոդվածիմասին:Իճձ չիվախեցնումայն,թե լուրը, որը Սարդարըգրելէ ճախաոլես՝ հուսալով, որ այն իրականությունկդառնա,իսկաոլես կիրականամա,Ես ասաց նա:- Որովհետնվերջինհաշվու|դրանցմեծ մամը չի իրակաճանում: նման եմ, քանզիվստահեմ, ռր Սարդարը անհանգստանում չէր հաճարձակվի հավակնոտհոդվածգրել` առանցՍունայիգիտությանն համաձայնության: Պարզ է, որ Սունայն է հրամայելգրել հոդվածը:Հնարավորէ` դա արվել է գոԲայց հնարավորԷ՝ նա ուզումԷ քեզստտիելհրենբեմում վազդիճոլխոտակով: տես, մինչնչհամոզվես,որ ատրճանակը Խղանել:Աղջիկս,թանկագինս, լիցքաՈւ հանուն վորվածէ, շչկրակեսճրավրա: տես, գլուխդշրանաս այդ մարդու: Իփեկըչի մեկնում:Մենք այս քաղաքումդեռ երկարենք առլրելու,զուր մի զայրացրու կրոնական կարգերի կողմնակիցներին: Իփեկնինչու՞չի մեկնում: Որովհետնհորը,քեզ, մեր ընտաճիքըավելիշատ է սիրում,-Քադիֆեի ձեռքըիոնելով՝ասաց Թուրգուտ բեյը: Հայրիկ, մենք կարո՞ղենքմի անգամէլ առանձինզրուցել,-հարցրեց ն Իփեկը անմիջառլես ճկատեց,որ այդ խոսքերից Քադիֆերդեմքինսարսափ ուրվագելվեց:Մինչ (Թուրգուտբեյը մոտենում էր փոշոտ սենյակիբարձրադիր ղոնիցմտած Սունայինն ՖունդաԷսերին,հփեկնամբողջուծովփարվեցՔադիֆեին:Նա նկատեց,ռր այղ շարժումըհարուցեցքրոջ վախը,ն ճրաձեռքրբոնԱելովա̀ռաջնորդեց սենյակի՝ վարագույրով առանձնացրած մասնաբաժին: ու Այճտեղից,կոնյակիշիշն ըմոլանակները ձեռքին,դուրս եկավՖունդաԷսերը: Է -Քաղիֆե,դու շատ լավնէիր,-ամաց նու- տեղառվորվեք, ինչոլեսհարմար որն աստիճանաբար էր հույսը: ԻփեկընառեցրեցՔադիֆեին, կորցնում Իփեկըճայեգ նրաաչքերիմեջ, կարծեսուզում էր ասիլ՝ ես վատ լուր ունեմ: Ես

-

-

Ես

-

-

-

-

-

Առա ղժվարությամբ ասաց.

ու Սողանելեն է աջիվերթին Հանդեին: Քադիֆենճի դահ խոնարհեց հայացքը: տա՞նն են Նրանք նույն եղել: Ո՞վ է ասել այդ ճաւփն,- հարցրեցճա, լոեց: սակայննկատելովԻփեկիդեմքիարտահայտությունը՝ է սան Ֆազիլը: Ես Լուրը հաղորդել իմամ-խաթիքների ուսումնարանի աճմիջառլես հավատացի,որովհետնճա աննամբէ տեսելնրանց...-մի ողահ -

-

-

ՕՐՃԱՆ

ԹԱՍՈՒՔ

/ ԶՑՈՒՆԸ

հառլաղելով,որոդիսզիքաթաճիոլես գունատված Քադիֆենկարողանաընկալել տեղեկությունը,ճա հաողճեող ավելուցրեց,-Կան գիտեր,թե որտեղ է թաքնվումԼաջիվերթը,վերջինաճգամքեզ հանդիղելուցհետո Ցա հյուրաճոցչի Ես կարծում եմ, որ Կան Լաջիվերթիթաքստոցիտեղըհայտնելէ վերադարձել: զինվածխճքավորմանանդամներին:Այդ ողատճառովէլ չգնացի նրա հետ Գերմանիա: Ի՞նչգիտեպ-ասաց Քադիֆեն,-գուցեհայանելէ ռչ թե նա, այլ ուրիշը: Գուցե, ես այդ մասին մտածել եմ: Բայգ սիրտս հուշում է, որ Կան է մատնել,ն ես հասկացայ,որ չեմ կարողանաինձհամոզել,թենա չի մսոոնել: Ծս չզճացիԳերմանի, ռրովհետնզգացի,որ չեմ կաիողանա սիրել նրաճ: Ոոժերը,որ Քադիֆենի մի էր բերելԻփեկինլսելու համար,աղառվում էին:Իփեկըճկատեց,որ Լաջիվերթիմահվանլուրը ճոր միայնհասավՔադիֆեի -

-

գիտակցությանը:

Ձեռքերով դեմքըծածկելովՔ̀աղիֆենբարձրաձայն լաց եղավ:Իփեկը փաթաթվեց ճրանն ճույնոլեսարտասվեց:Մինչ Իփեկնանձայնարտասվում էր, զգաց, որ ինքնու քույրը լալիս են տարբերողաաճառներով:Նրանք արդեն մի քանիանգամայդոլեսարտասվելէին,հրբ երկուսնէլչէին կարողաճումհրաժարվելԼաջիվերթիցն երքամոթէինզգում նրա համարմրցակցելուց:Իփեկը զգումէր,դր հակամարտությունն ավարտվելէ. Կարսիցհեռանալու կարիքչկար այչնս: Մի ոլահնա իրենծեր զգաց: Ծերանաղ՝ լիճելով շրջակաաշխարհիհետ նա զգումէր,որ համերաշխ,դառնալիմաստուն,ոչինչչչանկաճաղաշխարհից. կարողԷ լինելայդողիսին: Հիմա ճա ավելի շատ անհանգստանում էր հեկեկացողՔադիֆեի համար: Նատեսճում էր,որ քրոջ ցավմավելիուժգիճէ ն կործաճարար,քանիրեճը: Գիտակցելով դա՝ նա համակվեցգոհունակության զգացումով,որ ինքըչէ ճրա վիճակում(թե՞դա վրեժիքաղցը զգագողությունէր) ն աճմիջառլես ամոթզգաց: Ռադիռյիցենչեցնույն ձայներիզը, որը ֆիլմերիցուցադրումներիբնդմիջումներին հանդիսատեսներին հրամցնումէր ազգայինթառրոնի ղեկավարությունը, որովհետեդրա շրորհիվավելանումէրգազովջրին բովածսիսեռիվաճառքը: (օՏօ Թ ոօ» երգը,որը ճրանքլսել էին ՍտամբուՀնչումէր«ՅՅԵ, Շօքոծ 616568, լում բնակվելիս՝վադ երիտասարդության տարիներին:Այն ժամաճակերկու քույրնէ ուզումէինլավ անգլերերենսովորել:Քայց ռչ մեկըչկարողացավ: Իփեկը զգաց, որ ծրգըլսելով՝ քույրը ավելիհուզվեց:Վարագույրիճեղքիցնա նկաատեց, որ հայրն ու Սունայճինչ-որբաճի շուրջ զրուցում Են սռճյակիճյուս՝ մասում, ն նրանցմոտեցածՖունդա Էսերըըմղանակճերըկոկիսախավար է նյակ լցնում: -Քադիֆեխանում,ես գնդառեաՕսման Նուրի Չոլակնեմ,- վարագույբը կարուկմի կողմ քաշելովն, ինշողեսկինոներում,միճչն գետինխոնարհում անելով`ատսց ձիջինտարիքիզինվորակաճը:Տիկին, ինչո՞վկարողեմ փարաատել ձերվիշտը:Եթեչհք ուզումբեմբարձրանալ, կարողեմ բարիլուր հայանել, ճանառդարհները քացվելեն, շուտովքաղաք կգան բանակայինզորամասեր:

ԱՐԱՐ

ՎԵՐՋԻՆ

Հետագայում, ռազմական սոոյանիառջնկանգնելով,ճա այդ խոսքերն օգտագործելուէ որոլեսառլացույց, թե ինքըձգտումէր քաղաքը ոլաշաւղանել տխմարհեղաշրջմանկազմակերոլիչներից: ես միանգամայն եմ, ողարոն, Շնորհակալ լավձմ զգումինձ,ամեն իճչ կարգինէ,- ոսաասխանեց Քադիֆեն: -

արդենիսկի հայւո է եկել ՖՓունդա շարժումցերում մա հիանում Էսձրիթատերայնությունը հիշեցնողինչ-որբաճ:Միաժամանակ էր իճքնատիրառլետումը վերագանելուքրոջ ճիգով: Ինքն իրեն ստիոլելով՝ Քադիֆեն վեր կացավ,միբաժակջուր խմեցն սկսեցուրվականինման դեգերել կովլիսներիցայն կողմ գտճվող ընդարձակ սենյակում: Իփեկը զգաց,

որ քրոջ

Երբսկսվեցերրորդգործողությունը, Իփեկնուզումէրդարս տանելհորը խոսիՔադիֆեիհետ, սակայնԹուրգուտ բեյըվերջինոլահիգճոտեցավՔադիֆեին. Զվախենաա-Մունին ն ճրաընկերներիննկատիունենալով՝ամաց ճա,- նրանքժամանակակից մարդիկեն: ն թույ

չտալ, որ ճա

-

Երրորդ արարի սկզբում Ֆռչճդա Էսերը կատարեցանարգվածկնոջ մեներգը:Դա գրավեցայն հաճղիսատեսների ուշադրությունը, ովքհրդժգոհում է: ՖունդաԷսերը,ինչողես էին,թեողիեսը (ռեղ-ւճեղ շատ ինտելեկտուսղ» միշտ, հայհոյումէրտղամարդկանց, արտասուք հեղում,ն ճիաժամաճակ վեհառղանծ տեսքովողլսռռմում, թե ինչ է կատարվել իր հետ: Երկու երգիցն գովազդիփոքրիկ հետո, որը զվարճացրեցհիմնականումհրեխաներին ճաղրանմաճակումից է «բաց թողնված» (ներկայացնում էին,որ «Այզազի»արտադրանքը բաղկացած գազերից),բեմըմթճեց,ն հայանվեցիներկուզինվոր,որ հիշեցնումէիներկուօր առաջ

ներկայագմանվերջում քեմումհայտնվածհրագանավորզինվորներին:

ն ողջ թատրոնը Նրանք բերեցինն բեմի մեջտեղումտեղադրեցրին կախաղան, թաղվեցմեռելայինլռությանգրկում:ՆկատելիորենկաղագողՄունայնու.Քադիֆենկանգնեցինկախաղանիտակ: -Եսշէի կարծում,թե իրադարձճությունները այդքանարագ կզարգանան.ասաց Սունայը: Դուք ցանկանումեք խոտոռվաճել, որ ձեզչհաջողվեցիրականացնել այն, ինչուզումէիք, թե՞արդենծերացելն զեղեցիկմահանալուառիթեք փնտրում,-հարցրեցՔադիֆեն: Իփեկըզգաց, որ Քադիֆենհսկայական ջանքԷթափումդերըշարունա-

կելուհամար: -

-

եք, Քադիֆե,-ասաց Սունայը: Դուք շատ խորաթափանց Դա

է,- րարվածն ատելությամբ ձեզվախեցնու՞մ հարցրեցՔադիֆեն:

-Այռ,- թատերայնորեն ասաց Մունայը: Դուք վախենումեք ոչ իմ խորաթափանցությունից: Ձեզ փախէ ոդատճառում այն, որ ես անհատականություն եմ,- առաց Քադիֆեն:- Ռրովհետնմեր -

ֆաղաքումտղամարդիկ վախեճումեն ճրանցկողմիցղեկավարվելուց:

ոչ

թե կամանցխելամտությունից, այլ

ՕՐՃԱՆ

ԾԱՄՈՒԹ

/ ՁՑՈՒՆԸ

Ճիշտ հակառակը,ասաց Սունայը,- ես այս հեղաշրջումըկազմակերոել հմ, որոդեսզի մեր կանայքկարողանանեվրոորացի կաճանց նման իրենք -

տնօրինելիրենցկյանքը:Ուստիուզումեմ, որ դուք հիճաբանաքձերգլուխը: -Եսկբանամգլուխս-ասաց Քադիֆեն,-քայց դրաճիցհնւտո կկախվեմ, որողեսզիառղացուցեմ,որ այդողեսվարվում եմ ո՛չ ձերոդարտադրանքով,ոչկ եվրոողացիներին ճմաճակելուցանկությունից: Բայց դուք շատ լավ գիտեք,որ եվրոոլացիները ձեզկողջունենայդ արարքիհամար,որովհնտնինքնատղանությունկատարելով`դուք հանդես կգաք որոլես անհատականություն,ճի՞շտէ, Քադիֆե: Գաղտնիք չէ ճան, ռր «Ասիա»հյուրանոցումտեղիունեցածտխիահռչակ գաղտճիհավաքիժամաճակ դուք բավականոզնդրվելեք գերճաճականթերթինուղերձհղելու գաղափարով: Ասում են՝ ն՛ գլխաշոր կառդող,ն՛ ինքնասոլանություն կատարող աղջիկներիկազմակերոլիչը դուք եք: Ինքնասոլանճերից միայնմեկնէ գլխաշորի՝Թթես-

-

լիճեճ:

-

-

-

-

որայքարել հանուն

Իսկ դուք հիմակլինեքերկրորդը...

Ռ, նախքանինքնատղանլինելըես կրանսոք զլուխս: Դուք լա՞վեք մտածել: Այո,- ողատասխանեց Քադիֆեն,-շատ լավ եմ մտածել:

Այդ դեողքումդուք ողետքէ մտածեիքճան ահա թեինչ. ինքնատղանները դծոխքեն ընկնում. ի՞նչ է, դուք հանգիտտխղճով կսոլանեքինձ, որովհետն -

գիտեք,որ միննույնէ՝ դժո՞խք եք ընկճելու: Ոչ,- ոլատասխանեց Քադիֆեն,-ես չեճ հավատում,որ ինքնասոլան լինելով` դժոխքկընկնեմ: Իսկ քեզ կաղանեմ,որողեսզիազատվենքքեզ նման վիժվածքից,ազգի,հավատին կաճունցթշնամուց: Քադիֆե, դուք խիզախեք ն անկեղծեք խոսամ:Սակայնմեր դավաճանքըարգելումէ իճքնասոլաճությունը: Այո, Սուրբ Ղուրամի«Նիսա» սուրահըասում է. «Մի տդանիր անձը քո»,- ասաց Քղւդիֆեն:-Բայց դա չի նշանակում, թեԱմենազորԱլլահըչի ճերի ն կուղարկի ինքնասոլան դեռատի աղջիկներին դժոխք: Ուրեմճ դուք այդոլեսաղավաղումեք Սուրք Ղուրաճի խոսքը: Ընդհակառակը,ամաց Քաղիֆեն,- Կարսում որոչ աղջիկներինքնասղան են եղել, որովհետեցանկացել, բայց չեն կարողացել ծածկելգլուխները: Մեծն Ալլահըարդարամիտ է ն տեսնում է, թե ճրանճք են կրել: ինչ տանջաճքներ ես նրանցճման վերջ կտաճինձ, Քանի որ իմ սրտումսերկա Ալլահիհանդեող, որովհետնայս Կարսքաղաքումձս տեղչունեճ: Գիտե՞ք,որ դա կզայրացնի մերկրոնականառաջնորդներին, ովքեր ձմեռովձյուներիմիջովեկել են, որ Կարս թշվառ քաղաքում անելանելիվիճակիմատնվածկանանցու աղջիկներինհամոզենետ կանգճել ինքճասոլազությունից: Այդռես չէ՞, Քադիֆե... Մինչդեռ Ղուրանը.., "Եսիմ դավանանքը չեմքննարկիո՛չաթեիստի,ո՛չ էլ ճրաճցհետ, ովքեր -

-

-

-

-

-

ԱՐԱՐ

ՎԵՐՋԻՆ

վախիցհավատացյալեն ձնանում: Բացի այդ՝ եկեքվերջ տանքայս ճերկայացմեոնք: ես չեմ սկսելձերհոգեվիճակի -Իրավացիեք:Իսկայս խոսակցությունը վրաազդելուճողատակով: Սկսել եմ, որովինտնդժոխքընկճելուվախիցդուք չեք կարողհանգիստխղճովաղանելինձ: ես ձեզկաղանեմ Մի անհանգտռացեք, բագարձակառլես հանգիտո խղճով: -Ճրաշսղիէ,- նեղացկունասաց Սունայը,-իսկձս ձեցկհայտնեմամենա» կարնորհետնությունը, որինհանգելեմ իմբսանհինճգամյա թատերական կյանքի ընթացքում:Մեր հանդիսատեսը ոչ մի ստեղեագործության ժամանակչի կարողացելառանցձանձրանալու դիմանալավելի տնակաճ հրկխովության, քանմա է: Եթե ցանկանումեք, առանց խոսակցությունը հիկարաձգելո: անցճեճքգործի: Լավ: Սունայր հանեց «Կիրիկ կալն» մակճիշի նույն ատրճանակըն ցույց տվեցհանդիսատեսներինու Քադիֆեին: Հիմադուք կբանաքձերգլուխը:Իսկ հետո ես ձեզկտամայս ատրճանակր,ն դուք կաղանեք ինձ...քաճիոր նման բանառաջինանգամէ կատարվում ես ուզում եմ մեր հաճդիաոսնսիննմ մեկ անգամբւսուղիղ հեռարձակմամբ, ցատրելայս ամենիիմատեոր... Եկեքչձգձգենբ,ասաց Քաղիֆեն,-կանանցինքնատղանճությունների են: ճասին ճամարտակող տղամարդիկ ինձձանձրացրել Դուք իրավացիեք,- զենքըխաղացնելով՝ ասաց Սունայը:-Եվ այնուես ուզումեմ երկուբաճասել: Ռրոդեսզի ամեճայնիվ, նրանք,ովքերհսվատում են թերթերումգրվածազեկոսեներին, ն ճրանք,ովքերուղիղ հեռարձակմամբ դիտումեն մեգ.չվախենան:Տեսեք:Քադիֆե,տս իմատրճանակի ոշահունակն է: Ինչոլեստեսնում հեք,տյմ դատարկ է:- Պահունակը հաճելով' նա այն գույց տվեց Քադիֆեին,աոա ագուցեցբնիկին:-Տեսա՞ք,որ դատարկէ,- վարոլետ նմաճ հարցրեցճա: աճոլարարի -

-

-

-

-

-Այռ։

Այնուամենայնիվ, եկեքավելիհամոզվենք դրանում,-ոտաց Մունայը: ու ձառրատտակ Նադարձյալհանեցոլահունակըն գլխարկ ցուցադրող աճոլան նճան նս մեկ անգամ ցույց տվեց հանդիսատիսին դարձյալագուցեց րարի ինձ, դուք հենց նոր բնիկին:-Ես վերծինխոսքեմ ասում ի ոլաշտեղանություն որ հանգիստ ինձ,ատելություն եք տածում իմ ձանասացիք, խղճովկաղանեք ես, ռազմական դեոլ,դրովհինտն հեղաշրջում կազմակերոելով, դարձելեմ մեկը է ճմամ ձն չեն ճվրոնրանցից,ովքեր կրակում ժողովրգիվրա՝ ինչ թն նրանք ձս դա կատարել եմ հաողացիներին, բայց ես կամենումձմ, ռր դուք իմանաք. -

կուն ժողովրդի: -

լորդ:

Լավ,չ-ասացՔաղիֆեն:-Հիմա եսկբանամգլուխս:Խնդրեմ, տեսեքբո-

/ ՁՑՈՒՆԸ

ՕԹԲՊՃԱՆ ՓԱՄՈՒՔ

եց

Մի ակճթարթնրադեմքինցավհայտնվեց,առլա ճա ճի անողաճույճ համեց գլխաշորը: շարժումով Դահլիճումայդ ոլահինշրշյունանգամչէր լսվում:Սուճայըմի ոլահշփոասես կատարվածը ինչ-որանսելասելիբանէր: թահարնայումէր Քադիֆեին, են նման, ովքեր ճոռացել հաջռրդ խոսքերը, նրանքշրջվեՍիրող դերասանների ցինդեողիդահլիճ: հիացածմայումէրՔադիֆեիշագանակաՈղջԿարսըերկարժամանակ Օռլերատորնորը, ի ճիբերելովիրենցողջ համարձագույնփարթամ վարսերին: կությունը, օբյեկտիվներնառաջին ամգամբնեռեցինՔադիֆեի վրա ն ճրան ցուցադրեցինխոշոր պլաճով:Քադիֆնի դեմքին հայւոնվեցայն կճոջ աճոթաԷ զգեստը: Ակնհայտէր, ով բազմության մեջարձակել հարարտահայտությունը, որ Վա շատ է տառառղում:

«Խնդրում եմ, տվնքզենքը,-անհամբերասաց Քաղիֆեճ: Խնդրեճ,- ասաց Սուճայր: Եվ ատրճանակիփողից բոնած՝ոլարգեց Քադիֆեին,-ձգանըսա Է: ժորուաց: Ողջ Քադիֆեճգինջըձեռքնառավ,ն այդ ժամաճակՍՄունչայը Կարսը համոզվածէր, որ ռրկխուտթյունըշարունակվելուէ: Գուցե Մուճայն էլ, այդոլեսկարծելով,կուզենարասել. «Դուք շատ զեղեցիկմազերունեբ,Քադիֆե: Հ

բայց Քադիֆեն նույնոլեսդրանքխանդովկթաքցնեիտղաճարդկանցից», սեղմեցձգանը: աճադասելիորեն Կրակոց որոտաց: Ողջ Կարսը աոլշեց: Ռչ այնքան կրակոցից,արքան էին: Սուճայի ջղաձիգանկումից:Ասձս նրանիրոք գնդակահարել Ամեն իճչ աճիմատո է.- ասաց Սունայը:-Նրանք ժամանակակից արլինել: Վետոչեն հասկանում նրանքչենկարողժամանակակից Պանդիառտեսն արդենսղասում էր Սունայի նախահոգեվարբթյան երկաիաշունչմենախոսությաճը, բայգ Քաղիֆենատրճանակնըճդհուռղմոտեցընց ճրանու կրակեցես չորս անգամ:Սմեն անգամՄունայըցնցվումէր,ճրամարն ասես ավելիծանճրաճալով` ընկնում:Այդ մինըփոքր-ինչվեր էր բարձրանում շատ արագ: շորն կրակոցները կսոռւսրվեցին Հանդիսատեսները, որ Սունայիցմողասում էինոչ թե հոգեվարքի ցուցաշորրաթը կրակոցից դրու, այլ մահվան վերաբերյալ իճատուլիցմենախոսություն, հեւոռ, Սունայիդեմքինարյունւոնսճելով,հայլսներըկորցրին:Նուրին խւսնումը, ն հատուկարտահայտչամիջոցների որը գործողությունների բնականությանը ճույնքանկարնորություն էրտալիս,որքանտեքտռին, ռտքիէրկանգնելն ոյատէրծափահարել Սունային,բայց վախեցավ արնաշաղախ րատովում դեմքից նրա ն կրկիննառնց: -Աարեես հեսազանեցիճրան,-ասաց Քադիֆենհանդիսատեսներին: ուսուճ-Լավ արեցիր,-ետինշարքերից բացականչեց իմամ-խաթիբների Տարաճիսաճերիցմեկր: հանԱնվտանգության ուժերվայնքանէինտարվածբեմումկատարված գագործությամը, որ հետաքրքրություն չգագաբերեցին լճությունըխախտողի Ես

-

,

ԱՐԱՐ

ՎԵՐՋԻՆ

հանղեոլն չհնտառդնդեցին նրան:ՈւսուցչուհիՆուրինխաճումը,ով արդեներկու օր հեռուստացույցով հիացմունքով ճայում էր Մուճային ն նրանմոտիկից տեսնելուհամարարել էր ամեն ինչ, որ հայոոճվիառաջինկւռրգում, բարձրաձայն լաց եղավ, ն այդ ժամանակ ոչ ճիայնճրանք,ովքերդահլիճումէին,այլն Կարսըզգաց, որ բեմումկատարվածը հույժ բնականէր: Տարօրինակու ծիծաղելիքայլերով միմյանց ընդառաջվազող երկու զիճվորփակեցինվարագույրը: ռղջ

(ճ4

Պիմա այստեղ Կային ոչ ոչ չի սիում Կարսում չորս տարիանց ՎուրագույրնիջնելունողեսԶ. Դեմիրքոչնու նրաընկերներըձերքակահանեցինՔյազիմբեյի հտնամուտքից լեցինՔադիֆնինն նրանառնանգելով՝ ն «ճրաիալ անվտանգության զինվորական մեքենա փոքրդուլոտա, նատեցրին կայազորի ճախկինոմքաղատոարան,ուր համար» տարաճկենտրոնական

վերջինանգամ«հանգրվանել»էր Լաջիվերթը:Մի քանի ժամից Կարս թերող ն որնէդիմադրության Կարս չհանդիոլելով՝ բացվեցին, բոլոր ճաճառրարհճները Նահանգազորամաս,որ ճնշի այդ «փոքրիկհեղաշրջումը»: ճտավբանակային

ն մյուս ղեկավարանձինք,ում ոլետիտեղակաղը,դիվիզիայիհրամանատարը ցուցաբերելու հանդեռ)անտարբեր վերաբերճունք կատարվածի մեղադրեցին իսկմիքուռ զինվորականները հաճար,անմիջառլես ազատվեցին ոլաշառններից, հետ՝ ն ՀԱՎ-իաշխատակիցները, որոնքհամագործակցելէին խռովարարների ն ժողովրդի, թեայդ ամենըկատարելեն հանուճ ողետության չնայածընդվզումին, ու ՔադիֆեինայցելելմիԻփեկն Թուրգում:բեյը կարողացան ձերբակալվեցին: ընթացքում Թաւրգուտ բեյըդեռ ներկայացման այն երեքօր անց: հասկագել էր,որ է հույս սակայն, այնուամենայնիվ, բեմում,մղկաում էր, Սունայըիրոք աղանվել ու ն ազատելու հենցայդ երեկոճրան ոչինչչեն անի, դտտերն ուներ,որ Քադիֆեին տուն տանելուքայլերձեռնարկեց, մատնվեցն ամայի սակայնանհաջողության տուն կեսգիշերիցշատ անց՝ավազդստերձեռքին վերադարձավ փողոցներով հենված,ե մինչ ճա լալիս էր, Իփեկըբացեցճամոլրուկնու սկսեցիրերըդնել

իրենցտեղերում:

Բեճում տեղիունեցող հետնողԿարսիբնակիչիրադարձություններին միայնհաջորդօրը՝ «Սահման» քաղաքայինթերթը ճերի ճնեծամասնությունը հճտո էր հասկացել,որ Սումայն իրոք մահացելԷ, այճ էլ՝ անմիջակարղդալուց

հետո: Երբվարագույրը փակվեց,Ազգայինթատհոզեվարքից ողես,կարճտտն սուսուփուս թատրոնից,իսկ աճմիջառլես հեռացավ բոնը հեղեղածաճբոխը այլես երբեքչանդրադարձավ վերջինհրեք օրերի իրահեռուստատեաւթյունն օրերից արտակարգ կ առավարության Կարսիբճակիչները դարձություններին: փողոցնեկամանկախխմբավորումները վարժվելէին, որ իշխանությունները ու հայտարաեն որսումն ընտելացել էինշուրջկալներին բում«ահաբեկիչներ» Կարճ ժաճանակ աճց ճրանքդադարեցինայդ հրեք օրերի րություններին: ժամանակահատվածի: Գլխտմասինճտածելորողես ինչ-որառանձնահատուկ հետաքննություն. գորհաջորդօրճիսկսկսելվարչական վորշտաբը հրամայեց աշխատակազմի հատուկհանձնախումբը, իսկ ողջ ծի անցավվարշսսդետի տեհեղաշրջումը»քճնարկել ոչ թե քաղաքական Կարսը սկսեց «տատերական տեն թատերականկյանքում արվետոիբնագավառում սանկյունից, այլ որոդես Քադիֆենաղանել ՍունայԴաիմին զիունեցածերնույթ:Ինչոլե՞սկարողացավ հենց վերջինիսատրճանակով,որը ճա հանդիսատեսների աչքիառջնլիցքավորելէրդատարկոյուհունակով: որ հիշեցնում էր ոչ թե ձեռքերի ճարողիկ հնարք,այլ աճԱյս հարցում,

ԿԱՐՍՈՒՄ

ՁՈՐՍ

ՏԱՐԻ

ՍՆԾ

ինձշատ օգնեցփորձագետ մայորիմաճրակրկիա զեկույցը:Ծս ոլարարություն, հուն վերադածճնալուց հետո նրանԱնկաարդենսել եմ, որ կյանքըբնականոն հետաքննելու:Քազի հեղաշրջումը» բայիցուղարկելէինԿարսի«թատեիական էր շուրջ խոսելիրենայցելող ռր Քադիֆենհրաժարվում այդ երեկոկատարվածի ն ն հետ քրոջ հոր, դատախազի փաստաքանների (եթե անզամդա անհրաժեյղը իրեն ողաշտոլանելուհամար),մայորը,ինչոլեսչորս տարի էր՝ դառռարանում ճողատակեվ զրույցներունեցավբազանցես, ճշմարտությունը բացահայտելու հեվերցրեց)ն մաթիվ մարդկանցհետ (ավելիճիշա՝ցուցմունքներ

այդդիսով

տաքննեցբոլոր վարկածներնու ենթադրությունները: թն ՔադիֆենՍունայԶաիմինադանել Որոլեսզիհերքիայնտեսակետը, է դիտավորյալ ն կանխամտածված, վերջինիսկամբինհակառակ, մայորըճախ էր, որ իրականությանըչեն համաղատասխանում այն խոսակառղացուցում կինըկրակելԷ մեկ այլ աւորճացությունները,որոնքոլնդումձն, թե հրիտասարդ ճակից,որը ակնթարթորեն հանելէ գզրողլանից կամկրակելէ՝ նույնատրճանակի Ու թենաղանվելու ողահունակ: ոլամեջանձկատտեղադրելով լիցքավորված դեմքինհայտնվելէր զարմանքիարտահայտություն,հնտագայում հինՄուճնայի անվոռանգությանծառայությանկազմակերդածհետաքննությունը, Քաղիֆեի էր,ինչոլեսճան երեկոյիտեսագրությունն աշղացուցում զգետոր,որնառգրավվել էին, որ դեողքիժամանակօգտագործվելէ մեկ առրճամակն մեկ ողահուճակ: գտած ճեկ այլ վարԿարսիբնակիչների կողմիցբավական լայնընդունելություն Սունայիվրա կած,որի համաձայն այդ ողահին մեկայլ անկյունից կրակել Էմեկ արիշը,հերքվեցԱնկարայից հրավիրված ձգաքանական փորձաքննությամբ, իսկ դիահերձումն առղացուցեց,որ դերասանիմարմնիցհանված գճդակճերը արձակվելեն «Կիրիկկալե»մակնիշիայն սռորճանակից,որը Քադիֆեիձեռքին էր: Քադիֆեիխոսքերը՝կարծեսես նրանաղանեցի,սկիզբ դրեցինայնողիսի որիշնորհիվճա Կարասմշատերիաչքումսկսեցձեռքբերելլեձտայնության, զեճդարանձնավորության համարում.միաժամանակՍ՛ հերոս,ն՛ զոհ, իսկ ճաորն

այդ

խոսքերըդիտարկեցդրոլեսաոլացույց,

որ նտ

սողանությունը կսոռարել

ն իրավաբաճական մանրամասնորեն՝ փիլիսռփայական ենճ երկուհասկացությում, իմչոլիսիք տեսանկյուններից ոսումճասիրեց այնոդիսի ո ն դատախազներին, կանխամտածված աղանությունը չարդիտավորությունը,

է ոչ

Նա միտումնավոր:

ովբեր հետագայումքննելու էին այս գործը,հուշեց հետաքննությանհետագա

ով կազճակերոլելէ բոլոր ընթացքը՝ցույց տալով, որ անձնավորությունը, ն գործողությունները հեղինակելբոլոր խոսքերը,որոնքՔադիֆենսովորելէ ասել բեմում,իրականում ազդեցությամբ ստիոլողաբարն այլեւայլգռրծոնների եղել ոչ թե ինքը՝Քաղիֆեն,այլ հանգուցյալդերասանՍուճայԴաիմը,ով երկու է, իսկհնատո, այնփոխելովլիցքավորանգաճոլնդելէ, թեահունակը դատարկ է ն բնակչությանը: Այսինքն,հթն արտավածով,խաբել Քադիֆեին Կարսիողջ ժամկետիցշուտ թոշակի հայտվենք այդ դհոդքերից երեքտարիանցսահմանված ընդունեցինձ,ն երբ անցածմայորիխոսքերով, ով Անկարայի իրբնակարանում ես գրադարակի արեցիԱգաթաՔրիտոիիհատորյակը, գրքերիճեջճատճացույց

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՏՈԻՆԸ

ասաց, թեիրենամենից շատ դուր հյղատասխան իմլուռ ակնարկի է գալիսգրքի լիցքավորվածէր»: Լիցքավորվածոլահունակը անվաճումը`«Ատրճանակը որողեսդատարկհրամցնելըդերասանիխորամանկհճարքըչէր. անողոքուժը, արմատավորման գաղափարների որնարնմտյանհայացքներին Աթաթուրքի արդեներեքօր գործիէինդնումՍունայ Զաիմնու իրընկերները ողատրվակով (ճերառյալՍունայ Զաիմը՝ աղանվելէր քսանինըմարդ),այնոյիսիսարսափէր ոլահուոր բոլորը ողատրատո էինլիցքավորված Կարսիբնակիչներին, ներարկել էր ոչ մասնակից կատարվածին նակնընդունելիբրնդատարկ:Այդ տեսակետից չ նայած Մուճայի ճախազգոովքեր, միայնՔադիֆեն,այլն բոլոր կարսեցիները, ինչոյեսէ ննրկայացհաճույքով դիտում աղաճվելու շացմանը, ինքը որ է, էին, թնճա ման ողատբվակով Իր զեէլույցում բեմում աղանել: ընձեռում իրեն հնարավորություն ն ու Է տարզատել արվեստը իրականությունը, մայորընշել է, որ անհրաժեշա թնՔադիֆենՍոնային հերքելէրայն մտայնությունը, դրանովիսկմիաժամանակ է՝ էր ճան, լինելով:Մայորը եզրակացրել աղանել Լաջիվերթիհամարվրեժխնդիր ում համարճեկին, ճեռքը չէ օրնէոատրվակգտնելմեղադրելու բե հնարավոր են այն չԷ բայց հաճոզում, որ լիցքավորված ատրճանակ, տալիս լիցքավորված հզաէինՄուճային ովքերՔադիֆեինփառաբանամ Պերքելովիպամիսաներին, ն հետո չլինելուհամար, մայորըհերաղանելու դրամից ինքնասդդան րամտորեն ճան Վարկածձճերը, աշխարհիկ հանրառետականներին: բումէր նրանմեղադրող է ՍաճայԴաիմին լինելումտադրությունից հրաժարվել թն Քադիֆենինքնաաղան աղանելուց հետո միայն` մինչ այդ ճրամ համոզելով,ռր իրոք ինքճատղանէ որ բեմիկախաղանը եղել Է սոսկ դյուրաբեկ լինելու,հերքվեցայն փատոարկով, 1՛ Սունայը,ն՛ Քաղիֆեն: ն այդ մասինճախառլես գիտեին դեկորացիա, ու խորինգնահատանԿարսիզինվորական դատախազն դատավորները ջանասերմայորիզեբովընդունեցին ԳլխավորշտաբիկողմիցԿարսգործաղված ն մեկամսվաազատազրկման ոչ դատառղարտվեց. կույցը:Քադիֆեներեքտարվա աղանության մեղադրանքով, այլ նճկատառամնելով կաւռարված թեքաղաքական առփութությագն անուշադրության պատճառովմարդումահվանը ճղատոող քսանաճիս՝ազատ համար,ն բանտումանցկացնելով հանգամանքներ տոնղծելու Օսճանճ ՆուրիՉոլակըբավական ծանրոյատիծ տոացավ՝ Գնդառլետ արձակվեց: ն հոդվածներով դատառլարտվելով Թուրքիայիքրեականօրենսգրքի համար ավազակախմբեր առեղծելուն աղաաղդանություններ կազմակերոլելու որոնցիրագործողները հայտնիչեն: Նա վեց ամիս ճություններիմեղադրանքով, Ու էինն ողահանջում, համաներմաճք:թեննրանտղառնում անցազատ արձակվեց ռր ոչ ոքիչողաւոմի մասին,հետագա տարիճերին՝ երեայդ իրադարձությունների ճա, լավ խմումէր, կոները,երբ հանդիոլեյովբանակայիճճախկինընկերներին, է Աբաթուրքի որ գոնե համարձակվել անել ա յն, գաղաինքը Ասում էր, է ինչ խլուռում ն հոգում, ճաճրաճաահերի փարները ոլաշտոլանող յուրաքանշյուր զինվորականի մեջ շատ շխորանալովը̀նկերներինմեղադրումէր կրոնականկարգերիկողմն երկչոռությանհամար: ճակիցներից մախենազու, անգործության ն այլնայլծառայողներ, Դեողքերին մասնակից սոլաները,զինվորները

ԿԱԲՍՈՒՄ

ԶՈՐՍ

ՏԱՐԻ

ԱՆԾ

արդարացումներին, չնայած թեիրենք հրաման կատարող անձինք երնհայրենիքի դատաոռղարտվեցին ճվիրյալներ,ռազմականատյաններիկողմիցնմանառղես ն կազմակերոյելու, մարդաաղանության հոդվածճերով՝ ավազակախմբեր տարբեր գույքիինքնագլուխ օգտագորար մեղադրանքներից սկտսծ՝ընդեուոլոլետակածճ եռմը: Նրանք ճույնոլեսազսւո արձակվեցիննույն համաներմամբ:Այդ ամենից ենտո ճի թեթմանիտ ով հետագայում դարձսոլ երիտասարդ կրտսերլեյտենանտ, թերթումշարուիպամիտուսկան իպամիտո,բանտիցդուրս գալով` «Ուսխտ» ճակաքարտոլագրեցիր հուշերը(«Ես ճայնոյեսեղել եմ յակոբինյան»),սակայն հրառղարակումն արգելվեցբաճակիհասցեինողարունակած այդ հուշագրության որ դարչդասառղահ Վուրալըհեղաշիողատճառով: Պարզվեց, վիրավորանքների հետո, աշխատել Հ ԱՎ-ի տեղական բաժանմանիրոք,սկսել ջումիցանմիջառլես ճա հաշվիառավճան,որ ներկայացմած մյուսմասնակիցների բում: Դատարանը նման եղել Է «ընդամենը Այճ գիշեր,երբ մողանվեց Սանա) հասարակ դերասան»: ճա էր ճոռլաունեցավ. մոլեգնածհարձակվում Զաիմը,ՖունդաԷսերընյարդային ն մատճում բոլորին,այդ իսկ գոդորի վրա,բոլորինբոլորիցբողոքումէր, մեղադրում Անկարայիզիճվոճրան չորս ամիս հսկողությումտակ ողահեցին պառոճառով Հոսողիտալից դուրս գալուց հոգերուժական բաժանմունքում: րականհոաղիասպի լայն հայանի էր ողջ հրկրին, որովհետն երբնրաձայնը շատ տարիներ անց, արդեն էր վհուկի ձայնագրել ժողովրդայնությունվայելողմանկականմուլտսերիալում ճա ամաց, արտադրական ոլսոոահարի դերը, ինձ թեդեռ վշտացած է, որ դժբախտ ե զիողարտության ոլսռդհետնանքով բեմումճահացահիրամուսինընախանձի ն վերջին տարիների դերը, չկարողացավ ճառով ժամանակին տոանալ Աթաթուրքի ու քանդակները կերտելիս արձաններն այն է, որ Աթաթուրքի իրմիակտիոփանքը ու շարժումները: է աձուսնու Քանի օգտագործվումիր կեցվածքներն շմրո հաճախ իրադարձուէրԿայի մասնակցությունը մայորի զեկուցագրում առղացուցվում որ էրհրավիրվելճան Կան, որոլեսվկա՝դատարաճ ուռի իրավագիորեն թյուններին, ցուցերկու նիառիցհեւոռ, հրբ Ըւս չներկայացավ,դատավորը բայց դատական որոշումկայացրեց: ճունքներ վերցնելուհամարճրանկալանելու Թուրգուտբեյնու Իփեկնամեն շաբաթ օր այցելումէինԿարսումողատիժը կրողՔադիֆեին: Գարնանայինն ամառայինօրերին,երքեղանակըհրաշանրանքբանտիընդարձակ թույլտվությամբ լիէրլինում,մեծահոգիբանտադլետի ափռոց էինփռումն ճաշակումԴահիթթենուտակսոլիտակ բակիհսկայական խճողակը,մսե ու բրնձեկոտձիթառղաղի յուղով տաքդեղի դեիողատրաստած ն նախքան կլողելըկռվեցնելով լետներ,հյուրասիրումմյուսբանտարկյալներին ունկնդրում ձեռքիմագճիտոֆոճով ողինդխաշածձվերը՝«Փիլիոլս»մակնիշի ժաման այցելության վերանորոգել ճախերգանքները. մագնիտոֆոնը Շոողենի շրնճակիր հետ բերումէր (Թուրգուտբեյը,որոլնսզիդստերդատվածությունը

կապիորոդեսինչ-որ անողսռոիվերնույթ. ճա բանտը գնահատումէր իբրն քաղաքացի, էուսանիիրենհարգողյուրաքանչյուր դրոց, ուր ոլեւոք գիշերօթիկ տանում ճան ն երբեմճ իրենցհետ այցելության այնոլիսիծաճոթների, ինչէր մեկի ժամաճակնրանց ոլիսին էր, օրինակ,Սարդարբեյը: Այցելություններից

ՕՐՎԱՆ

ՓԱՄՈՒԻՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

միացավնան Ֆազիլը, ն Քաղիֆենուզեցնրանտեսնելնան հաջորդայցելուիրենից թյուններիժամանակ,իսկազաւովելուցհրկու ամիսաճց ամուսնացավ

հեւռ: փոքըերիտասարդի չորստարի

հյուրանրանքառլրեցին«Ձյունեառչարանք» Առաջինվեցամիսներին ը նդունարանում): է ր եյուրանոցի աշխատում մեկում(Ֆազիլն ճոցիսհնյակներից էինայլ Իսկձրբես Կարս գնացի,նրանքարդեներեխաունեին ն տեղափոխվել հետ ամեն օր գալիսէր որդու՝Օմերջանի Քադիֆեճկեռտարեկան բնակարան:

էին երեխային, հյուրանոց,իփեկնու Ձահիդենկերակրում «Ձյուննառղարանք» որոշ գործեր ճմինչ Թուրգուտբեյըխաղումէր թոռանհնտ, ինքըհյուրանոցային էր աներոջից, աշխատանքի չունենա կ ախում էր անում, իսկ Ֆազիլը, որողեսղի

ն «Սահման» հեռուստարնկերությունում, անցել«Այդին»լուսանկարշատանը մաասիստենտ», ինչոլեսմղտալովասաց ինձ,որոլես«հեռւստահաղորդճան էր: ընդամենըհանձռակատար կայնիրականում Կարս գալուս ն քաղաքաղետիկողճից իմ դատվին կագմակերոլահ

ընթրիքիհաջորդ օրը ցերեկըես ՖազիլինհանդիոյեցիԽուլուսայ) Այթեքինի Մինչ ես նայումէի Կարսիբերդին գեպողոտայիճրանց ճոր բնակարաճում: իջնողձյանը,Հծազիչըբարեհոգաբար տակիվրադանդաղ,խոշորփաթիլներով հմ հարցրեց,թե ինչու եկել Կարս: Ենթադրելով,թե ճա իմացելէ, որ նաւխորդ ժամանակգլխառլաույազգալու չափ նրեկոյան իմ ոլատվինտրվածընթրիքի ե ես եմ ոգերրուհուզվեցի փոքր-ինչշափազաճցված հրմոդուրվել Իփեկով, ն ասամասին թյամբպատմեցիԿարսումԿայի գրածբանաստեղծությունների ցի, ռր գուցեդրանցնվիրվածգիրքգրեմ: կարողես գիրք ոչ միտեղչկան,ինչոլե՞ս Եթե բանաստեղծությունները նա: գրել դրաճցմասին,-բարեկամաբարհարցրեց արխիասացիհս,- հնռուտտատեսության Իճքս չեմդատկերացնում,ողիտիլինի: վումճի բանաստեղծություն փողոցդա: Բայց դու ողջ օրը շրջել ես Կարսի -Երեկոյաճ կփնտրենք -

-

ներով:Հավանաքարուզում ես մերմասինվեռլ գրել: Ես եղել ճեմ այն վայրերում,որոնք իր բաճաստեղծություններում ասացիես: նկարագրել Է Կան,- նյարդայնանալով՝ տեսնում եմ, որ ուզումես գրել,թե ինչքանաղքատ Սակայնքո դեմքից Ես շեմ ենքմենք, ինչքանենքտարբերվումքո գրքերըկարդացողմարդկանցից: -

-

վեոլումգրեսիճ մասին: ուզում,որ այդողիսի

-Ինշու՞:

ինձբնավշես ճանաչում:Եթե տնզամճաճաչեսու կարողաճառ ներկայացնելայնոլիսին,իճչոլիսին ձմ, քռ հվրոողակաճացած ընթերցողհասկանալինձ:Ռրովհեանկսկսենիմ աղքատության ճերըչեճ կարողանա որ ես իպաճիսապոլատճառովխղճալինձ:Նրանց ծիեաղելիկթվա,օրինակ, վեռղերեմ գրում: Ես չեմ ուզում,որ իմ մասինգրենորկանգիոաւծանտաստիկ հն առերեայթն դեճբինժոլաալովա̀րհամարհում: ուճ ողեսճեկի, համակրում -

Չէ՞ որ

-Լավ:

դու

ԿԱՐՍՈՒՄ

ԶՈՐՍ

ՏԱՐԻ

ԱՆ

Գիտեմ,վիրավորվեցիր,եմ, իմխոսքերից ասաց Ֆազիլը,-խճդրում մի հս: Քո վիրավորվիր, դու լավ ճարդ ընկերըճայնոլեսյավ մարդէր,հավանաբար -

ուզումէրմեզսիրել,սակայնի վերջոշատ ճեծ չարիքգործեց: Ֆազիլը կարողացել էր Քադիֆեի հետ ամասնանաղ,որոմեետն Է Լաջիվերթըսոլանվածէր:Եվ ինձաճազճիվթվաց,որ ճտ Կայինմեղադրում Լաջիվերթինմատնելուհամար,անես դա չարիքէր,որ Կան ողատճառել աճէր ձամբնրան,քայց ես լռեցի: Ինչու՞ես հավատում,թե դու ճիշտէ,- որոշ ծամանականցհարցրիհս: Այդ ճասին գիտի ողջ Կարսը,- մեղմաձայն, գրեթեփաղաքուշ ասաց Ֆագելը՝բնավչմեղադրելով ո՛չԿային,ո՛չինձ: Նրա աչքերումես տեսա: ՛Նեջիոլիճ:Ասացի, որ պատրաստ եմ կարդալ զրա գիտաֆանտաստիկ վեռղլը,որճ ուզում էր ցույց տալ ինձ՝ հարցնելով,թե կկարդա՞միր գրածը,ասելով,տակայն,որ չի կարողձեռագիրը թողնելինձմոտ ն կարդալիս է ուզում կողքիսլիճել:Մենք նստեցինք այծ սեղանիմուս, որիշուրջ նա ու Քադիֆենընթրումէին ու հեռուտոացույց դիտում,ն անխոս,միասինկարդացինքառաջինհիսուն էջնայն գիտաֆանտատոիկ վեռդի,որգրել էրՖազիլը, բայց որը չորս տերի առաջ երազումէրգրելՆեջիոլը: ՊլՐչլաշվ է,- միայնմեկաճգամ,այճ էլ ասես ներողությունհայցելով, ասաց չԾազիլր,-եթե ձաճձրայի է, կարողես այլնս չկարդսղ: ես ն շարուճակեցի Ոչ, լավ Է,- ատացի հաճույքովկարդսղ: Հետո, երբ միասինքայլումէինք Քյազիճ Կարաբեքիրիձյունածածկ ես մեկանգամնս անկեղծորեն ողողոտայով, ասացի,ոբ մեռղըշատ լավն Է Դու հավանաբար այդոլես ես ասում, որոլեսզիուրախությունղատճաոս ինձ,-զվարթամաց Ֆազիլը:-Բայց դու ինձլավությունես անուժ, ուտռիես էլուզումհմ քեզլավություն անել:Եթեվեռլգրեսն ուզես,կարողես գրելգան իմ տաս մասին: Դայմանով,որ ինձհնարավորություն մի բանասել քո ընթեր» ցողին: -

-

-

-

-

-

Ի՞նչ:

Չգիտեմ:ԵթեԿարառմչինելուդընթացքումհարմար բառերըգտնեմ, կասեմ: Պայմանավորվելով երեկոյանհանդիղելԿարսի «Սահման» հեռուստարնկերությունում՝ ճենքբաժանվեցինք: Մինչ Փազիյըվազքովգնումէրդեողի ես ճայումէիՅրաեանից:Տեսնու՞մ էի արդյոք ճրա «Այդին»լուսագկարչատուն, ճեջՆնջիին: Մինչ օրս գգու՞մէր ճա Նեջիողինիր մեջ,իճչողես ասել էրԿային: Ինչողե՞ս կարող է ճարդնիր ներսումլսել մեկայլ մարդուձայն: ես շրջումէիԿարսիփողոցներով, Առավոտյան խոսամայն մարդկանց հետ, ում հետ խոսել էր Կան, գստում ճույճ թեյարաններում,ն քազմիցսինձ զգացիԿայիփոխարեն, նրանման: Վաղ առավոտյանես նառած էի «Հաջողակ ն ատողերը» եղբայրներ» թեյարանում, ուր ճա գրելէր «Համայնմարդկությունը ն քանատտեղծությունը, ինչոլեսիմ սիրելիընկերը,ղատկերացճում էիիմ տեղը աշխարհում:«Զյունն առղարանք»հյուրանոցիաշխատակից Ջավաղն ասաց, -

ՕՐՃԱՆ

որ ես

ՓԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈԻՆԸ

բանալինվերցնումեմ փութով,«Ճիշտ,ինչոլեսԿա բեյը»:Նբբանցքներից մեկովանցճելիսմի ճողարավաճառ ձայնտվեց` «Դու՞քհք Ստամբուլիցեկած ն գրողը», ինձներս հրավիրեց`խնդրելովգրել,որ չորս տարիառաջ իր աղջիկ Թեպինեիինքնատղանության մասինգրածբոլոր հոդվածներըճիշտչեն: Նա ինձհետ խոսումէր այճոլես,ասես խոսումչր Կայի հետ ն ճույճոլեսկոկա-կոլա ն որքանո՞վ՝ հյուրասիրեց:Որքանո՞վէր այդ ամենըդատահականություն, իմ մտահայեցումների հորինվածք: Մի ռղահհասկանայով,որ քայլումեմ Բաւյթարխանեփողոցով, ես ճայեցիԳերառղատիվ Շեյխ Սաադեղդինիկացարանի պատուհանին,որողեսզիհասկանամ,թե ինչ է զգացել Կամ, երբ այցելել Է կաէ ցարան,ուսըձրացա ոլորումաստիճաններով,որի մասինբանմոատտեղծություն գրելՄուխթարը: Բանաստեղծությունները, որոնքՄուխթարը տվելէրԿային,ես գտա նրա Է՝ Կան թղթերիմեջ Ֆրանկֆուրտում:Նշանակում դրանք չէրուղարկելՖախիբիճ: Իսկ Մախթարըմեր ծանոթությանհինգերորդրոռդեինիսկ ասաց Կայի մառին՝«Ինչ ոդղատվարժան մարդէր», ն դրանիցհետո ողատմեց, որ երբ Կան ն դովատական Կարսումէր, շոտ էր հավանելիր քբաճատաեղծությանները հանձնարարականով ուղարկելՍաամբուլ`մի ճշաճավորմեծամիտհրատաբակչի:Իր գործերիցճա զոհ էր ն հույս ուներ, ռր մոտակարճտրություններում իրենքաղաք կրնարենվերջերսհիմնադրված իպամիտոական կուսակասոյետ ցությանկողմից(ճախկինԲարօրության կուսակցությունը արգելվելէր): Բոլորի հետ լեզու գտնող,բարեհամբույր, խաղադասեր Մուխթարիշնորհիվմեզընդուն նեցին Անվտանգության վարչությունում (ներքնահարկ իջնելչթույլատրեցին) Սոցիալական առդահովության հիվանդանոցում, ուր Կան համբուրել էրՆեջիոլի դին:Մուխթարնինձ ցույց տվեց Ազգայինթատրոնիցմնացածշենքը,որը նա վերածելէր կենցաղայինտեխնիկայի աողրանքների ոլահեստի,համաձայէ կրումհարյուրտարիառաջ կանեց, որ «ոչ մեծ» ոողատասխաճատվություն ռուցված շինությանավերվելուհամար, բայց փորձումէր ինձ մխիթարել՝ արդարանալու,թե՝ «ճիշտն ասած, շինությունըոչ թեթուրքականէ, այլ հայկական»: Նա հերթովցույց տվեցայն վայբերը,որոնք, երազելովնս մեկանգամ լինել Կարամ ե տեսնելԻփեկին,կարոտովու տենչանքովհիշաաակումէր Կան՝ բանջարեղենի ձյաճառլատ կրոլակների շարքը Քյաշուկան, երկաթեղենի զիճԿարաբեքիրի պողոտայում:Հետո ՄուխթարըԽսղիթ փաշայիոյլողոտայի գործարար կենտրոնումինձ Ծանոթացրեցիր քաղաքականհակառակորդ Մուզաֆֆեր բեյի հեւո ն հեռացավ: (ոնկն դնելովԿարսիպատմությանը, որը ճախկին քաղաքաոլեար ինձներկայագրեց՝ քաղաքիհանրաղետական շրջանը ն ճույնությամբ,ինչոլես ողատմել գովաբանելով էր Կային, հս դուրս կա ճրա ու ու աշխատասնեճյակից դեգերումէիմութ տխուրմիջանցքներով: Այդոդահին «Կենդանասերների» ընկերության դռանառջն կանգնածմի հարուստանասճատերձայնտվեցինձ՝ «Օրհան բեյ», ս ճերսհրավիրելով`առլշեցուցիչ6շգրտությամբ պատմեց,թե ինչողեսէ չորս տարի առաջ` մանկավարժական ինստիտուտի տնօրենիադանությաճօրը, Կաճ մտելայստեղն աբքլորակովի

ԿԱՐՍՈՒՄ

ԶՈՐՍ

ՏԱՐԻ

ԱՆԹ

մտքերիմեջ: հաճարնախատեսվածսրահիանկյունում նտտելով՝խորասուզվել Ես չէի ուզում նախքանհփեկին հանդիտելըլսել մաճրամասներ այճ Է ողահիճասին,հրբ Կան հասկացելէր, որ սիրում նրան:Մինչ «Շոր կյանք» գճալըես մտա «Կանաչ երկիր»գարեհրուշակարանճրա հետ հաճդիողման ջընոռունու չարումը թոթափելուն սիրահարվելուվախիցազատվելուհամար

Իփեկիդիմացնստելունոլես խճեցիճի բաժիճօղի: Մակայնհրուակարանում բայչերճինձդարձրելեն ավելիանոլաշտոյան: զգացի,որ նախազգուշական այլ խառնաշփոթ էր առաԴատարկ փտրիճխմած օղին ոչ թե հանգստացրել, ն աչքեր ուներ երկարուկ խոշոր ջագրելիմ ուղեղում:հփեկն անհավատադիորեն ես սիրումեմ: Փորձելով որնհիմա ընկալելճրագեղեցկությունը, դեմք,ինչողիմին երեկոյից ։դատկերանում էրինձնախորդ ավեչիաճերկբաէր, քանանըձդհատ հետո, ես նս մեկ անգամանհույս փորձեցիհամոգելինձ,թե գլուխսկորցնում

այն սիրո, որ ճա այրել է եմ, որովհետե ինձհարոնիենճբոլոր մանրամասներն

Կայի հետ: Մակայնայդ ցավնինձհիշեցրեցիմ նս մի խոցելիկողմիմասին. ով կարողէ աոլրելըստ իր ցանայն, որ ճշճարիաոլոետ լինելու փռխարեն, ես Կան, էի, ով ամեն ընդամենը չարքաշ արձակագիր կության,ինչոդեսուզումէր Է օր՝ առավոտյանն երեկոյանորոշակիժամերի,աշխատում գրագրի նման: երաճգներով, բավական կարգաԳուցե հենց այդ ղատճառովես վարդագույն ամեն առավորված ներկայացրիԿայի ամեճօրյա կյանքը Ֆրանկֆուրտում, վոտճա վեր էրկենում որոշակիժամի,անցնումմինճույն փողոցներով,ճստում առջնու աշխատում: նույնբնթերցասեղանի նույնգրադարանի ասաց Իփեկն Ճիյաճ ասած, եսորռշելէի նրահետ գնալ Փրանկֆուրտ,ու ոսոոմեց այդ ճտադրությունը հատտատողշատ մանրամասներ, ընդհուռլայն հմ մտաէ ոլահը,երբ ճանողրուկնդասավորել:-Սակայնհիմա դժվարությամբ Իփեկը.էր ճա,- հանգիտո շարունակեց բերում,թե ինչոլիսիանձնավորություն եմ ազգում օգնել,որ կարողանաք բայց ի սձր ձերընկերոջհանդեռլհարգաճքի՝ -

գրելայդ գիրքը: Ձեր շնորհիվԿան Կարսումհրաշալիգիրք գրել.-ես փորձեցիխորամանկելո հրահրելճրաճ:-Այդ երեքօրերիմասիննա վայրկյանառ վայրկյան է միայնԿարսիցմեկճելուն մի նախորդած բացակայում գրառելէ իրտետրերում,

է

-

քանիժամը:

ոչինչչթաբցնելով,փոքր-ինչկաշկանդվեանկեղծությամբ, Աողշեցուցիչ բաներիմասիմէ խոսում,սակայնհույժ ճշմարլով լոկ, ռը հույժ անձնական ճա րոռյեներիճշգրտությամբ, այնոլես, տորեն,որնինձհիացմունքողատճատեց, ու ոյատկերացնում Կայի վերջին Կարսում էր ինքը, ո չատմեց ինչոլեսվերառդրել ժամերիմասին: Դուք նրա հետ Ֆրանկֆուրտգնալուցհրաժարվելուռչ մի հիմճավոր -

պատճառ չեքունեցել.-փորձելովմեղադրելճրան՝ ասացիես:

զգում է սրտով: բաներ,որոնքմարդանմիջառղլես սրտիմասին,-ասացիես ն կարծեսնեԴուք առաջինըհիշատակեցիք ճամակներում, չուղարկված որ ճրանհասցեագրված բումխնդրելովո̀լաւտմեցի, «Կան -

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒԻՔ

3օ0

/ ՁՅՈՒՆԸ

եմ գիրքգրելու անհրաժեշտությունից դրդված,ինքսինձ որոնքես կարդացել հետո մի տարիշարունակ Կան գրում Է, որ բաժանումից չի կարոառիղրիլով, ամեն է երկու ո ւտի երեկո մասին, քնաքեր մտածել ճրա ղացելբնել,անընդհատ էր Հրանկէ խճել.ռր հարբումէրմահացության ատտիճան, որ երբթափառում էր, րոռլենճեկ կարծում տասը-տասնհինգ յուրաքանչյուր ֆուրաիփողոցներում,

թե հեռվիցանցնողկինը Իփեկճէ, որ մինչնիր կյանքիվերջ՝ամեն

օր, ժամ առ

վերհիշումէր ճրա հետ աոլրած երնկարահանում, ժամ,ասես դանդաղեցված էր անգամ էր զգումիրեն,եթեկարողանում ջանկությանոլահերը.որ երջանիկ

ճրա մասին.ռր մինչի մահ այլեսկաղ չի ուճեհինգըռոլեմոռանսղն շչմաածել գել ոչ մի կնոջ հետ. որ ճրան կորցճելուցհետո ինքն իրենանվաճելէ «աձճիԵվ քանիոր նկատեցինրա մեղմ հայացքը, որը, րականճարդ՝ուրվական»...

Է, ն այն,թե նա ինչոլեսբարձրացիեց եմ, բավական սակայն,ասում Էր՝խնդրում ասես նրան հաճելուկայինհարց էիճ տվել, ես վախովհասկացա,որ հոնքերը, եմ այդ ամենն ԻփեկրընկալելԷ ոչ թե որոլեսջանք,ռր գործադրում իճ ընկերոհամար,այլ որողեսջանք,որ թափումեմ ջը նրաաչքումընդունելիդարձճելու

համար: ինձըճղունելիդարձճելու Ձեր ընկերըհավանաբարշատ էր սիրումինձ,-ամաց ճա,այնքան,ռր նս մեկ անգամփորձերԿարս գադ: -

բայց ոչ

Նրանկձերբակալեին: ն ցուցմունք Դա կարնորչէ: Կգար դատարան կտար,նրանոչինչչէիճ անի: Ինձ սխող չհասկանաք,ճա ճիշտ վարվեց,որ չեկավ, բայց Լաջիվերթը տարիներշարուճակբազմիցսթաքունեկել է Կարս, որ տեսնիինձ,թեն նրան աղանելուհրամանկար: Ես նկատեցի,որ երբ նա ասաց «Լաջիվերթ», նրաշագանակագույն աչ-

-

բերումփայլ հայտնվեց,իսկդեմքին գծագրվեցիսկականթախիծ,ն իմ սիրտը ճղկտաց: ասես ինձմխիթարելով՝ ասաց Բայցձերընկերըդատիցչերվախհնում,ն ես ճա:-՛Նա լավ իր բուն հասկանում էր,որ գիտեմ մեղքը կայարաճ շեմգնացել -

այդ ոլսոոճառով:

առղացուցելճրա ճեղավորությունը.Դուք երբեր չիք կարողանա ես: ատացի եճ, որ դուք ձեզ մեղավորեք զգումճրափոխարեճ,Եսլսպ եասկաճնում ն որոդեսզի նա ցույց տա, որ մեր զրույցը մոտենում տեսքովասաց խորիճաստ ու ծխախոտը է ավարտին, դրեցոլայուսակը:Ահա թե ինչուխորիիր վառիշչն մատո տեսքով.հենցասացիայդ խոսքերը, զգացուճովիսկույն ոլարտության հասկացաճան, Ցա կռահեց,որ ես իրականումխանդումեմ ոչ թե Կային, այլ Լաջիվերթին:Սակայն հետո ես ենթադրեցի,որ Իփեկըդա չէր ակնարկում. Նա վերկաես շատ էի համակված մեղավորության զգացումով: չղարզառղես էրն շատ գեղեցիկ: ցավ ն հագավվերարկուն.բարձրահասակ Իմ ուղեղումկատարյալխառնաշփոթ էր: Ես հուզմունքովամացի. Կարո՞ղենքայս երեկոհանդիոիլնս մեկանգամ: -

-

-

ԿԱՐՍՈՒՄ

ԺՈՐՍ

ՏԱՐԻ

ԱՆՁ

ՀԺ

Այդխոսքերիկարիքըբնավչկար: ԷեԻհարկե,հայրսձեզէ սորասում,ասաց նա ն հաճելիքաղվածքով -

ցացավ: է այն, որ նա անկեղծորեն ներքուտո ինձասացի,թե ինձվշտագճում է ես ես հավատումԿայի«ճեղավորությանը»: Բայց ինձխաբումէի:Իրակաճում ազումէի հանդարտն ոլերճախոսզրույց վարել «ղանված սիրելի ընկերոջթ՝ ու Կայի մասին, անշտաղ վեր հանել նրա թուլությունները,մճլորությունները ն հետ «Հնղքը», այդոլես,ի ողատիվ ճրաաորը հիշատակի, Իփեկի ճտոելնավ ու ճեկնելմեր առաջինհամատեղտդնորության:Երազանքը,որ ինձ այցելեց այժմ շատ հեռավորէր, առաջինիսկ երեկռ՝Իփեկիճինձհետ տանել Ստամբուլ, ն ես իմ ընկերոջ անմեղությունն առղացուցելուճերքինողահանջէի զգում: Որքանո՞վ առողայուցում, որ երկումեռյալներից է դա եսխանդումէիոչթեԿային,

Են

ար Լաջիվերթին: Ես

ավելիտխրեցի,երբմթնեց, ու ես սկսեցիզբոսնելԿարսիձյունածածկ

էր նորշենք՝ Կարադադի փողոցներով: Հեռուստաընկերությունը տեղափոխվել գտնվողլցակայանիդիճաց:Կարսիբնակիչների կողմիցորոլես ոլողոտայում անտեսականվերելքինշանընկալվոլայդ եռահարկ,բնաոձեգործարարկենտրոնիցուրտ միջանցքներնընդամենըերկու տարվաընթացքումիսողուռտեղի էինտվելկեղտոտ,անմաքուր,մոայլու իր դարճառդրածքաղաքիմթնոլորտի

ազդեցությանը:

Երկրորդհարկի տռուդիայումինձ ուրախությամբ դիմավորածչՖազիլը մեկ առ մեկ Ծառոթացրեցհեռուստատեսության բոլոր ութ աշբարեկամարար հետ, առդալ ասաց`«Բարեկամներսուզումեն, ոի դուք ճի բանի խատակիցճերի խոսքասեքերեկոյանլուրերիհամար»,իսկ ես մտածեցի, որ դա գուցեօգտաժամաճակ կարլինի Կարսումիմ գործերին: Պինգրռոլեանոցտեսագրության հաղորդավարՀաքանՕզգեն,ով վարումէր հարերիտասարդական ծրագրերի ցազրույցը, հանկարծասաց. «Պարզվումէ՝ դուք Կարսիիրադարձություններին նվիրվածվեռդեք գրում»: ՀավանաբարՖազիլն էր ասելայդ մասին:Ես զարմացան ինչ-որբանծամեմեցի:Կայի մասին ոչ մի խոսքչեղավ: Մանելով տնօրենիառանձնասեճյակ՝ ըտո սահմանվածկարգիորտի տեսաժաղլավենների արխիվումմենքամմաթվեդարակներում ահոյանվող առաջիներկուուդիղհեռուստահաղորգումների րով գտանքԱզգայինթատրոնից Փոքրիկ,խեղդուկսենյակումճտոելովհին հնոումուժույցի տեսազրությունները: «Ռղբերգություն Կարսում»ժառլավենը, առջնն թեյկո տալով՝ձս նախդիտեցի ուր բեմ էր բարձրանում Քադիֆեն:Ես հիացածէի Սունայ Դաիմին Ֆունդա ոլատկերներով»,նան, թնեհնչոլեսէիմճրանքԵաղոում Էսերի«քննադատական չորս տարի առաջ բավականտարածումգտած մի շարք գովազդներ:Իսկ ու ի ցույց դնումիրգեղեցիկ մազերը տեսարանը, ուր Քադիֆենբացումէր գլուխն ետ հետո ն դրանից անճիջառղես աղանում Մունայ Զաիմին, ժառղավենը ոլտտելով՝եռ ուշադիրդիտեցիմի քանի անգամ:Սունայի մահը, իրոք,թվում էր բացիմյուս ներկայացման բնականդրվագ:Առաջինկարգումնստածներից

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈՒԲ

/ ՁՅՈՒՆԸ

ողահունակը լիցքավորհանդիսատեսները չէիճ կարողտեսնել՝ատրճանակի վա՞ծէ թե՞դատարկ: գլդիտելիսես ճախգլխիընկա,որ «Հայրենիք Երկրորդժառղավենը կամ ծաղրանմանակումներ, դարողաստճերկայացման շատ տեսարաններ, խաշոր» հաճակրելիՖունդաԷսերի պահ Վուրալիարկածներիողատմությունները, ն այլն, թատերախումբը շրջագայելիսցուցադրելէ յուրաքանչյուր ռորտաոլարը ժամանակ:Սղմոկը, քաղաքական կոչերըն դահլիճիժխորըգրեներկայացման բե հնարավորություն չէինտալիսհասկանալբեմիցհնչողխոսքերը:Այնուամեես կարողացամի խոշորհատված նայնիվ,բազմիցսդիտելովտեսագրությունը, սղագրել բանաստեղծությունից, որը արտասանելէր Կան ն որը հետագայում Էր«Վայր,ուր չկաԱլլահ»: Երբ բանաստեղծության այնհատվածը, որ ապնվաճել կարողացելէի վերծանելու արտագրել, տվեցիՖազիլին կարդալու,ճա հարէր կարգում,ինչու"Նեջիոլըհանկարծվեր ցրեց,թեերբԿան բանաստեղծություն կացավ,կանգնեցն ինչ-որ բան ասաց: Մենք երկու անգամդիտեցինք,թե զինվորներն ինչողեսեն կրակում հանդիսատեսների վրա: Դու Կարսումշատ ես շրջել,- ատսց ազիլը,- բայց հիմաուզում եմ քեզ նս ճի վայր ցույց տալ:- Թեթնակի աճաշելովն փոքր-ինչխորհրդավոր ձայնով ասաց, որ գուցե իմ գրքումգրեմճան Նեջիոլիճասին,ն ինքնուզումէ ցույց տալ իմամ-խաթիբների ներկայումսփակվածուսումնարանի նախկինհանրակացարանը,ուր Նեջիոլն անցկացրելէ կյանքիվերջինտարիները: ն Մենք ձյան տակ քայլում էինքՂազի Մեհճեդփաշայիողոդոտայով, ճճան սն տեսա երբածուխի շանճակատին կլորությամբ աղիտակ կատարյալ է գրել, նշաճ,հասկացա,որ դա տյմ շուննէ, որիմասինԿան բանաստեղծություն ն նղարավաճառիմերձակակրոլակիցհաց ն ողինդխաշածձու գնելով`հաոլճեղ կլոլեցիու տվեցիշանը,որը զվարթթափահարում էրկեռոդոչը: Տեսնելով,որ շունըմեզնիցչի հեռանում,Փազիլնասաց. -Կայարանի շունն է,- ն ավելացրեց,-հիմհանրակացարանը անբնակէ. Ես այդ մավիճչէի ասում՝ վախենալով, ռր կհրաժարվեք գալ: Հեղաշրջման հրհն հետո, կոյից առաբեկչության հետամնացության որջ հայտարարելով,այն փակելենճ:Դրանիցհետո այնտեղոչ ռք չի գնում:Ուստիհեռուսոսոռեսություեմ վերցրել: ճիցչաողտեր Նա վառեցլսողտհրը,իսկերքլույսնուղղեցմեզ հետնողշան թախծուռ աշքերին,վերջիճսխաղացրեց ոլոչը: Նախկինհանրակացարանը, որը մի ժաառանձնատուն հետո մանակհայկական էրեղել, ուր իրշան իսկ եյուղատոսարան, է ռս հյուղատուը, հետ առղրել հիմա գտնվում էրփակ դարոլասով ցանկառլսոռից ա օգնեց այնկողմ:հաղիլըբռնեցիմ ձեռքն ցանկառդատի -Երեկոներըմենքայառեղովփախչում էինք,-ասաց նա՝ լառլտերով չորս ն ճարոլկորեն կուղճը լուսավորելով, ճերսմտավջարդվածառյակիովբարձրադիրոլղատուհանից, առլա ինձբաշեցիր հտնից:-Չվախենաք, թռչուններից բացի այստեղայլ արարած չկա: »

անցնել ցածրիկ վրայով:

ԿԱՐՄՈՒՍ

ԶՈՐՍ

ՏԱՐԻ

ԱՆԾ

էինայն աստիճան, որ կեղտոտու սառցակագած Շենքիպատուհանները էինմեխած,ու ճերտախտակներ որոշ որոտուհանների լույսչէրներթափանցում, սում անթափանց բարձրանում Էր Ֆազիլըաստիճաններով խավարէր, տակայն է ով առաջներումճույնոլեսեղել այդաեղ,ն, ինչայն մարդուվառահությամը, լուսայորում իմ ճանառղարհը ցույց ավողները, տեղերը ոլեսկինոթատրոններում հոտ ն էր կաճգնած: Փոշու սարդոստայնի էրթիկունքումահած լառղտերով:

ժամանակ ջարդՄենքանցանքչորս տարիառաջ տեղիոնեցածհեղաշրջման մահճակալների արանքով՝ ված դոնով,անցանքթափուր,ժանգոտածմետաղե ու քարձրադիր առաստաղի միաժամանակզճնելովվերին հարկի ողատերին ու տեսնելով, խոթե վառարանի հետքերն աճկյուններում նկառովող գնդակների են ինչ տազճառյահար թաղովակիկորվածքիվրաբույնդրածաղավնիները փահարումթները: -Մա իմճէ,իսկտա՝ Եեջիոլինը,-իրարկիցվերիներկումահճակալները ցույց տալով՝ ասաց Ֆազիլը- Ռրողեսզիմեր շշուկներից մյուսները ն ճենք գիշերները հաճախողառկում էինքնույն մահճակալին չարթնանային, երկինքնայելով`զրուցում: լույսիլուկ երնում ճեղքերիցփողոցիլաճողերի Ձարդվածառյակիների Ես փաթիլները: նայումէիակնածանքով, էիներկնքիցիջնողձյանհսկայական

մտասույզ:

-

Իսկ հետո Ֆազիլն ատաց. Է: երնացողտեսարանն Իսկսա՛Նեջիոլիմահճակալից արեցճերքնումերնացողնեղլիկանցուղին: Եվ մատնացույց Ես տեսա այգունկից Գյուղատնտեսական բանկի խուլոլատին բարետնառյատիմիջնսեղմվածերկումետըլայբճակելիիանչուսառնուտ ձրահարկ նությամբանցուղի,որը դժվարէր փողոցաճվաճել:Շենքի առաջինհարկից լույս: տարտամ գետնինընկնումէրմանուշակագույն անցուղու կեղտակորույս հետ, կեճտրոնում դրված էր«Աճցումն փողոցի Որւղեալիոչ ոք անցուղինչշփոթի Է» գրությամբկարմիրճշան:Իսկ անցուդուվերջում, ռրը Ֆազիլը 1արգելվում «սա աշխարհիվերջնէ», տերնագորկմթաներշնչանքով անվանեց Նեջիոլի ճած ծսւո էր, ն հեճցայն ոլահին, երբմեմքնայումէինքայդ կողմը,ծառըհան-

կարծկարմըեց,ասես բոնկվեց: լաճողճարդենյոթ տա ցուցանակի կարմիր «Այդին»լուսանկարչատան է, մերթհանգչում, բիփչացածէ,- շշնջացՖազիլը,-կարմիրբույսը մերթՎառվում աճեն ասես բռնկվում անգամ ճայելիս վայրի ձիթենին ու՛Նեջիողիճահճակալից հետնում Է Երազանքների էրմինչն տրվելով՝Նեջիոլը երբեմնայդ աեսարանին ն տեսնում անքուն աշխարհ» առավոտյան` է ր «այս Այն,ինչ էր,անվանում լույս: -

գիշերիցհետո, եբբեմնասում էր. «Ես ողջ գիշերնայումէի այս աշխարհին»: Կա բեյին,ոլատմելԷ այդ մատն, Նշանակում է նա քո ընկերոջըբ̀անաստեղծ է Կան նվիրել:Քեզ այստեղբերեցի,որովհետն իսկ | դրանբանատոեղծություն տեսագրությունը դիտելիսհասկացադա: Իսկ այն, որ բռ ընկերըբանասահղէ Նեջիոլի հանդեսը: ծությունըանվանելէ «Վայր, ուր չկա Ակչան»,աճարգանք

ՕՐՃԱՆ

ԹԱՄՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

ՀանգուցյալՆեջիոլըԿայինղատմել է այս տեսարանի մասին`այն ես եմ: կոչելով«Վայր,ուր չկաԱլլահ»,-ասացիեա- դրամում վստահ Ես չեմ հավատում, որ ՆեջիողըմահացելԷ որոլեսաթեիտո,-զգույշ ասաց Ֆազիլը:- Նա ընդամենըկասկածում էր: Դու քո հոգումայլեսչե՞սլսոմ Նեջիոլիձայնը,-հարցիիես- Մի՞թե այդ ամենը հերոսինման աստիքեզ չիվախեցնում,ռրդու էլ այնողատմության ես ճաճարարաթնիսա դառնում: Ֆազիլինդուր չկավ, որ ես տեղյակեմ իրկասկածներին, որոնցմասին չորս տարիառաջ ոլատմելէրԿային: Հիմա ես աճուսնայածեմ: Ունեմ հրեխա,-ասաց ճա-- Այլնս այնքանէլ չեմ հետաքրքրվումայդ հարցերով,ինչողեսառաջ:- Նա անմիջաղղես շփոթվեց, է այնողեսասես ես Արնճուտքից որ ինձհետ վարվում հկածմեկճեմ, ով ուզում է ճրանաթեիստ դարձնճել:Մենք հետո կզրուցենք,մեղմասաց նա,- իմ աները է ընթրիքինսողասում մեզ: Այճողեսանենք՝չուշանանք: Այճուանենայնիվ, ճերքնիջնելուցառաջ ճաոռւսհյուղատոսինախկին ընդարձակ աշխատասենյակի անկյուններից մեկումցույց տվեցճի սեղան, աբոռներ,օղու շշերիբեկորներ: Ճանաոլարիներըբացվելուցհնտո 1. Դեմիրքոլիխուճքնայտտեղմճաէ նս ու մի քանիօր ն չշարունակել ցել սոլանելքուրդ ազգայնականներին իպաճիտոներին: Այդմաճրամասնը, որ տոխողեց հիշելայն, ինչճինչայդ կարողաճում էի մոռացությանմատնել, ինձվախեցրեց:Ես չէի ազումմտածելԿարսում Կայի անցկացըած վերջինժամերիմաւին: Սն շունը,որը ցանկաոլատի դռճակիառջնճեգէրաղասում,հյութանոց վերադառձալիս գալիսէր մեր անից: Տխրեցիր,-ասաց Ֆազիլը,- ինչու՞: Միճչնընթրիքկգա՞սիմ սենյակ:Մի բաճեմ ուզում տւպ քեզ: Երբ Ջավաղիցվերցնումէի բանալին,Թուրգուտբեյի հարկաբաժնի տեսա ընթրիքի սեկիսաբաց դռնիցզգացիայնտեղտխլտղ մթնոլորոռր, ցնծագին ն զգացի,որ հփեկնայնտեղԷ Իմ ճամոլրուկում ղանը,լսեցիհյուրերիձայները էին չորս տարիառաջ Քադիֆեին Նեջիոլի գրածսիրայիննամակների կրկնօրինակերը, որոնք որխոռճենահանել Կան էրԿարսում:ՍենյակումդրանքհանձնեցիՖազխին:Հետագայումես մտածեցի,որ այդոլեսվարվեցի,քանզիցանկանում էի, որ նա դ՛ինձնման հանգուցյալ ընկերոջուրվականից: ՄինչՖազիլընստելէր իմմահճակալի եզրինն կարդում էրնաճակները, ես ճամոլրուկից ու նս հանեցիԿայիտետրերից մեկն ճեկ անգամզնճեցիփաթիլի ղատկերը,որն առաջին անզամտեսելէի Ֆրանկֆուրտում:Այդոլես ես առաջինանգամանձամբտեսա այն, ինչ ենթագիտակցորեն գիտեիվաղուց: Կաճ «Վայր, ուր չկա Ալլահ»բանամտեղծությունը աեղադրելէր հիշողության բյուրեղիվերինմասում: Դա նշանակումէ, որ նա գնացելէ լքվածհանըակացան բան, ուր տեղավորվելէր Դ. Դեմիրքոլը, որ նայել Է Նեջիոլի ողատուհանից -

Հ

-

-

՝

-

-

-

տանջվի

ԿԱՐՍՈՒՄ

ՉՈՐՍ

ՏԱՐԻ

ԱՆ

Կարսիցհեռանողուց առաջ հայտնաբերել Նեջիոլի «ոեսիլբի»իրական ակուճԿան է լոկայմբանատոեղծություննեքը: հիշողությանբյուրեղիվրատեղադրել րը, ուր խոսում էր Ճճանկությաճն տարիներինկամ Կարսում վերառղրածիր անձճականհիշողություններիմասին:Այդոլես ես իմացաայն, ինչ զիտերողջ Կարսը.այն ժամանակ, երքիմ ընկերը չէր կարողացել Քադիֆեինհամոզել բեմ դուրս չգալ, իսկԻփեկըփակված էրհյուրանոցիսենյակում,նա գնացելէ հանրակացարան,որողեսզի իրենաղասող Ձ. Դեմիրքոլինհայտնի,թե որտեղէ թաքճվում Լաջիվերբը: Իմ դեմքիարտահայտությունը այդ ժամանակ հավանաբարավելի տանելիչէր, քաճ շփոթահարՖազիլինը: Ենրքնիցլսվումէին հյուրերիանորոշ ձայները,իսկ դրսից` Կարս տխուրքաղաքիհառաչանքը: Ե՛վ ես, ն՛ Ֆազիլը, զգալով գոյությունըմեր անհերքելիհիմքերի,որոնքավելի զորեղեն, ավելի բարդ ն ավելիիրական,քանմենքինքներս, անշշուկմոլորվեցինք մերհիշողություններիգրկում,անէացանք: Ես նայեցի օղատուհանից դուրս`երկնքիցիջնողձյանը,ն Ֆագիլինաէ սացի,որ հարկավոր գնալընթիիքի: Սկզբում,զանցանքգործածիճճան շփոն ցավովողաակերացրի, թահար,գնացՖազիլը:Ես ողառկեցի մահճակալին թե ինչ է մտածելԿան չորս տարիառաջ, երբԱզգայիճթատրոնի շենքիցգնում էրդեոլի հաճրակացարանԴ̀. Դեմիրքոլիմոտ, ինչողեսԷ նրա հետ խոսելիսփախհետ ճտոելմեքենա,որովհեան ցրելհայացքը,ինչոլեսէ գրոհայիճների հասցեն է ՀԳիտեր, ինչսլես հեռվիցցույց տվել տունը,որտեղթաքնվելէին Լաջիվերթը ու Պանդեն,ինչոլեսէ ասել` «ահա այնտեղ»: Ցավո՞վ:Ես փորձումէի ճտածելայդ մասին՝ինքսինձ վրազայրանալով, որ ձս՝ «զրագիր գրողս», թաքուն, թաշատ եմ քունգոհունակություն զգումիմ բանաստեղծ ընկերոջ անկումից: Թուրգուտ բեյի հրավերքիընթացքումԻփեկի գեղեցկություննավելի առղշչեցրեց ինձ:Եւ ցանկանումեմ համառոտ նկարագրելայդ հրկարատն երեկոն, հրբ բոլորը շատ լավ էինվարվումինձ հետ, երբ ես ճույնիսկչափազանց ն խճածէի.Ռեջայիբեյը՝ հեռախոսային վարչության բարեկիրթ, ընթերցասեր վերհուշներիհակվածոլետը,լրագրող Սարդարքեյը, (Թոռրգուտբեյը: Ամեն աճզամ, երբ ես նայում էի իմ դիմացճտոած Իփեկին,ներսումսասես ինչ-որբաճ կտրվումէր: Լարերիժամանակ,ձեռքերիս նյարդայինշարժումներից անհարմարզգսղով,ես դիտեցիիմմասնակցությամբ ռնողորտաժը: Փոքրիկձայնագրիշով, որը Կարսումմիշտմուոս Էր,քնկոտլրագրողինման,ովչի վստահումիրեն, ձս ձայնագրում էի իմ զրույցները տանտերերին հյուրերիհետ այճոլիսիթեմաեն քաղաքի ներիշուրջ, իճչողիսիք ողատմությունը, լրագրությունը Կարսում,հիշողություններչորս տարի առաջ տեղի ունեցած ռազմականհեղաշրջման մասին:Ծրբ ուտում էի Դահիդեիեփածոսոլառլուրը, ինձզգումէի 1940-ակաճճերիգավառական հինվեւղիհերոս:Ես հետնություն արեցի,որ բանտըհատոէ դարձրել նացրելու ավելիմեղմաբարո Քադիֆեին:Ոշ ոք չէր խոսումԿային ճույնիսկնրաճահվամմասին:Իսկ դա ավելիէր ցավղատճառումինձ:Քսոռդիֆեն ն Իփեկըմի ոյահգնացինխորքիսենյակ՝քնածԾճերջանին տեսնելու:Ես

ՕՐՃԱՆ

ԹԱՍՈՒԹ

/ ԹՅՈՒՆԸ

ուզեցիգճալնրանցետնից,բայց ձերգրողը, որիմասինաաւմ էին,թե«ինչոլես արվեստիբոլոր մարդիկ,շատ էր խմում»,այնքանէրխմել,որ չզարողացավուռ-

բիկանգնել: Եվ այնուամենայնիվ,այդ երեկոյիցկա մի ոյահ, որը ես շատ լավ եծ որ ուգում եմ տեսքել հիշում: Արդենբավականուշ էր, երբ ես Իւրեկինատասցի, թիվ 203 սենյակը,ուր իջնանելէր Կան: Բոլորըլռեցինն շրջվեցինմերկողմ: Լավ,- ասաց Իփեկը,-խնդիեմ: ՞Նա նախասրահից վերցրեցբանալին:Ես բարձրացա նրաեանից:Ըճդարձակսենյակ:Վարագույր: Պատուհան: Ձյուն: Բավականծանը օդ, օճառի ն փոշուհոտ: Ցուրտ:Մինչ Խփեկը, սնեչվստահելով, բայց բարյացակամորեն, ռուն ճայումէր ինձ,ես նտտեցի ուր իմ ընկերը,Իփեկիհետ սեր մահճակալին, անելով,աճցկացրելէր իր կյանքիամենաերջանիկողահերը:Մահաճա՞լայստեղ միանգամից՝փողոց նայելով, Իփեկինսձրխոստովանելով: Բոլորը,այո, են մեզ սռրասում: Մի քանիգատարկաբանությունների շճորհիվ բոլորը ներքնում ես կարողացա միքիչզվարճացնել Իփեկին:Այն ողահին,երբ Յա մեղմժոլտաց մի քանի խոսքն խոսելիսմիինձ,ես դուրս ավեցիինձհամարաճոլատվարեը -

այն հասկացա,որ դրանքմտածել եմ ճախաղես:

Մարդու սիրուցբացի...ո՛չ գրածվնոլերը, ոչինչ չիկարողնրջանկացնել՝ դշ տեսած քաղաքները... եսշաամիայնակեմ... ն եթե ասեմ, որ ուգումեմ մինչն կյանքիս վերջ առդրել այստեղ` այս քաղաքում` ձեր կողքին, դութ ի՞նչ կողառտասխանեք... -

Օրհան բեյ,- դատասխանեց Իփեկը,-ես

շատ

էի ուզումսիրելՄուխ-

թտրին,ոչինչչոոացվեց,ես շարո էի սիրումԼաջիվերթին,ոչինչչստացվեց,ես հավատումէի,թե կկարողանամ սրրելԿային,ոչինչչստացվեց:Ես ուզումէի երեխաունենալ,ոչինչ չստացվեց: Չեմ կարծում,թն այդ ամենիցհետո կկարողանամորնէմեկին սիրել:Հիճա ըճդամենըուզումեմ խճամելիմ զարմիկՕմերջանին:Շնորհակալեմ: Բայց հոսամ՝ դուք էլ դա լուրջ չեք ասում: Եսկրաճխորիճ շնորհակալություն հայտճեցի, որ առաջին անգամասաց ոչ թե «ճեր ընկերը»,այլ «Կա»: Այդուհանդերձ, կարո՞ղհնք կրկինհանդիոլել որ զրուցենք միայն Կայի վաղը՝ կեսորիցհետո, «՛Եռր կյանք» հրույակարանում, ճասին: է, Ցավոք,ինքըզբաղվածէ: Սակայնորոլեստաճտիրուհի՝ խոստանում որ ինձչվշտացնելուհամարվաղըհրեկռյանբոյորի հետ կգահրաժեշտտայու: Ես դարձյալխորին շնորհակաղություն հայտնեցինրաճ,խոստովանեցի, մոտ վերադառնալու ուժ չունեմ(բացիայդ՝ես վախեճում ռր սաեղանի էի,որ հանկարե լաց կլինեմ)ն մահճակալիննետվելով`անմիջաղղես քնեցի: Առավոտյան, բոլորիցաննկատ,ես դուրս եկա ն ճախՄուխթարի,առրա Սարդարբեյին Ֆազիլինետ շրջեցիողջ Կարսը:Քաճիոր երեկոյաննճորությունես ճերովիճ հանդեսգալը բավակաճհանգստացրել էր Կարսիքճակիչներին,

ԿԱՐԱՌԻՄ

ՁՈՐՍ

ՏՍՐԻ

ԱՆԾ

կարողացա ձեռքբերելիմ ողատճությունն հեշտությամբ ամբողջացնելհաճար 75 օրինակ մի քանիմաճրամասներ: Մուխթար ինձծանոթացրեց անհրաժեշտ լույս տեսնող Կարսիառաջինքաղաքական իղամիստական թերտողաքանակով ն գլխավոր խմբագրի՝ թոշակառու թի՝ «Շիզակի»սեփականատիրոջ դեղագործի հետ, ով խմբագրության հավաքինգերկայացելէր փոքր-ինչուշացումուլ:Ես ճնշումներիոդատճառով իպա» նրանցիցիմացու,որ հակաժողովրդավարական է ուսումնչԿ արմումանկում շարժումը առդրում, որ ինամ-խաթիբների միտճական ն ռրոշ ժամանակ ինչառաջներում, բանըայլեսչանիայն ժոդովրդայճնությունը, անց եիջեցի,որ Նեջիողնու Ֆազիլը ծրագրելէինաղաճելայդ տարեցդեղագործին, որովհետնվերջինսերկուանգամխիստտարօրինակ հաճբուրելէր Նեջիմատնում ՒրՍունայ տերը,ով իր կենվորներին ոլին:«ՈւրախԿարս»հյուրանոցի ն երբխոսակցուհիմա հոդվածներ էր գրումնույնթերթում, Ձաիմճմին, նույնոլես մասին,ինձհիշեցրեցմի հանգաթյուն բացվեց անցյալիրադարձություննիրի

մանք, որբ քիչ էր նում մոռանայի. փառք Աստեռ, չորս տարի առաջ մանկավարժական ինստիտուտի տնօրենին աղանածանձնավորությունը կարհնարասեցիչէր: (Թոքաթիթեյարաճձճերից մեկիայդ աշխատակցի ինքնությունը վոր էր եղել ոարզել ոչ միայն հանցագործությանժամանակ արված աղն Աճկարայում ձգարանական ձայնագրության, կատարված փորձաքննության ճա ճան այդ զենքով գործել է ր այլ հանցագործություններ: շնորհիվ,որովհետն ու ձերքակաղվել իսկական տերընույնոդես հայտնաբերվել էր:ՀաճԱտրճաճակի ցագործր,որ դատարանումխճառովանելէր,թեիրենԿարսԷկանչելԼաջիվերթը, ն երեքտարիանցկացնելով ճանաշվեցանճեղառճակ ԲաքիրքյճյիհոգերուժաանցՄտաճբովում հատունավելով՝«Ուրախ ռոժաճմանակ րաճում,ազատվելուց Թոռքաթ» անվամբթեյարան էր բացել ու սկսել գլխաշորովաղջիկներիիրափոքրիկհոդվածներգրել«Ուխտ»թերթում:Գլխաշորով վունքները ոդաշտոլանող էրանկումաղլրել,երբչորս տարիառաջ Քաղիոլայքարը, որ ակնել աղջիկների ֆեճ զլուխըբացել էր, կարծեսկրկինթափէր առնում, սակայնհիմա Կարսում մասճակիցները Նայնքան ուժեղ չէր, ռիքանՍտաճբուլում, որովհետնոդայքարի կամ իրենքԷինմեկնելայլ հաստատություններից, վտարվելէիճասաճնական Զիլ ինձհանդիղելուցհրաժարվեց: ուսանելու:Ճանդեիընտանիքը քաղաքներ՝ հնտո ժողովրդական երգերըհեղաշրջումից հրշեջը, որի կատարած ձայնով ժողովրդականերգերը» հավանելէին բոլորը, դարձելէր«Մեր սահմանամերձ ատող: Նրա մերձավոր ընկերըԳ̀երաողատիվ հաղորդաշարի ամենշաբաթյա մեկը՝Կարսիհիվանդանոցի ղոճամշտական այցելուներից ՇեյխՍաադէդդինի երեկոձայնագրվում սիրահար,ամեն երեքշաբթի երաժշտության ոչանը,նույնողես երգերն ուրբաթ օրերին հնչում էին նրտ սազի էր, ն վերը հիշատակված ճան հեղաշրջման՝ Լրագրող Սարդարբեյնինձծանոթացրեց ճվագակցությամբ: արգելել տղայիհետ: «Ակնոցավորը»,որինհայրնայդուհետ օրըբեմբարձրացած ժամանակ,արդեն ներկայացումների էր բեճ դուրս գաղ նույնիսկդողրոցական հատանմարդէր,բայց շարունակում Նրա շնորհիվես կարոէրթերթտարածել: ովքերԿարսումստանում ղացա իմաճաղ, թեինչ են աճում այնսոցիալիստները,

ՕՐՃԱՆ

ԹԱՍՈՒՔ

/ ՁՅՈՒՆԸ

կաբդումէին Ստամբուլումհրատարակվող թերթեր:րանք դեռ ի սրտե տածում համակրանքէին իշխանությունների դեմկենաց-մահուոլայքար մղող ն իղամիստների որնէհիշարժանբանչէին քուրդ ազգայնականների նկատմամբ, անում՝ անհասկանալի կոչերգրելուցբացի,որոնքոչոքչէր կարդում,ն ողարծեճուծ ու գլուխէին գսվում հերոսական անցյալովու նախկիծանձնվեր արարքում հեւտ են, էին ինչ-որ անձնաղոհ ներու: Բոլորը, զրուցել աղասում զաղաւտոին անելանելիուհերոսի, բոլորին ով փրկելու էանգործաւթյանից, աղքատությունից, թյունիցու հանցավորությունից: Բոլորըհավատում էին,որ այդ հերոսըմի օր անողայմանգալու Է, ն քանի որ ես բավականհայտնիգրող էի, ողջ քաղաքնինձ հայտնությանհրազանքի տեսանկյունից, զճահատեց այդ վեհ անձնավորության ն ինձատիողեցին զգալ, որ իմ շատ թերություններ, որոնցվարժվելէի Մտամբոոու ցրվալամ, անհաճո են իրենց,աճհաճո է, օրինակ,իմ մտախոհությունն ճան այն, որ միտքսզբաղված գործու ողատճմվածքով, այն, որ ծությունը, Էիմ նիմ ում ես անհառբեր եմ: Բազիայդ՝ ես ողետք կյանՄարուֆիտուն, է զնայիդերձակ յսել էի «Միասնություն» թեյարանում, ողետքէ ծանոթանայի քի ողատմությունը է քաղաքում ճրազարճիկներիհետ ն խմեի մնայինս երկու օր, որոգելից, դլետք կողմնակիցճերի՝չոոլեսղիբաճախուությում կարդայիԱթաթուրքի երիտուռուրդ րեքշաբթիերեկոյանկազմակերոդած միջոցառման ընթացքում,ողետքԷ ծխի ինձձրամցված բոլոր սիգարետները, ցամաքեցնեի ինձ վերածեի բարեկամաքար մատուցվածթեյի բոլոր գավաթները(մեծ մասամբայդոլեսէլեղավ): Ֆազիլիհոր բաճակային ընկերը,ով ծնվելէր Վարդոյում,ողսղոմեց,որ այս չորս տարիների ըճթացքում քուրդ ազգայնականներից շատերըկա՛4սոլանվելենճ,կամ բանտ կ «Ասիա»հյուրակետվել,հիմաայլեսոչ ոք չի միաճմում քուրդ աղառամբմերինճ, ճոցիհավաքինմասնակցած երիտասարդ քրդերիցոչ մեկըհիմա քադաքում չէ Զահիղեիհամակրելիազգականը՝ թղթախաղիմոլի երկրոյագուն, իմ թնքիցքահետնողբազմուշեցկիրակիօրերճիրիկնամուտին տեղիունեցողաքլորակօվին թյանմեջ,ն ես ճրահետ հաճույքովխմեցիերկուբաժինօղի,որ մատուցում էին թեյիբաժակներով: Արդենուշ հրեկո էր, հ որոլեսզիկարողանամ բոլորիցանճկատղուրս ես, երկնքիցիջճողձյանտակդանդաղքայլելով,իմ սենյակ գալ հյուրանոցից, վերադարձա գմացքիմեկնումիցշատ առաջ ն միայնակու դժբախտաստանդականինմաճ սկսեցի դասավորել ճամողրուկս:Խոհանոցով դուրս գալիս հանդիոլեցիգործակալՍաֆեթին,ում Դահիղենշարունակում էր ամեն երեկո Նա թոշակի առլուր հյուրասիրել: էրանցել,ինձՃաճաչեց, որովենաներեկերեն ղատրաստվումէր ինչ-որբաճ ոլատմել: կոյանտեսելէր հեռուստապույցով Երը միասինձատած էինք«Միասնություն»սրճարանում,ուր բոլորը թերթէին նա ասաց, որ չճայածթոշակին՝ է գործարքով կարդում, դեռշարունակում աշխատելիշխանությունների համար:Կարամ գործակալըերբեքչի կարողլինել ասկ թոշակառու.ճա, անկեղծորենժղտալով,ամաց, որ եթե ես իրեն հարոնեմ, թե եկել ճմ քրքրելուքաղաքիՀետախուզական ծառայությանըխիստհուզող հարցեր (եին՝«հայկական» դեոլքեր,թուրդ առղլստամքներ, կրոնական կարգերի ն

ԿԱՐՍՈՒՄ

ԶՈՐՍ

ՏԱՐԻ

ԱՆՁ

կողմնակիցներիխմբավորումներ,քաղաքականկուսակցություններ),աղա ինքըկկարողանա իմշնորհիվճի բանիղուրուշ վաստակել: ես ոլտատմեցի Կայի ճասին,հիշեցրի,որ չորս տարիառաջ Շփոթվելով՝ ճա օրոշ ժամանակ է հետնել իմ ընկնրոջը,ն խճդրեցիոյատմել նրամասին: Նա շատ լավ մարդէր,- ասաց Մաֆեջը,- սիրումէր երեխաներին ու մտածում շներին:Բայց աճընդհատ էր Գերմանիայի մասին,շատ ինքնամփոփ էր: Հիմաայստեղ ճրաճոչ ռք չի սիրում: ես հարցրիԼաՄենք երկարժամանակլուռ էինք: Դարձյսդշփոթվելով՝ ճա ջիվերթիմասին.կարծումէի, որ իճչ-ինչտեղեկություններ կունենա,ն իճաես եմ եկել`ի սձրԿայի,այդոլեսէլ միտարիառաջ Մտամբուլից ցա, որ ինչողես են Կարս եկել ինչ-որ մարդիկ, ոխոնսզիտեղեկություններ քաղենԼաջիմերթի մանին:Սուֆեթնուսաց, որ այդ երիտատորդ հպամիւոոները՝ իշխանությունների թշնամիները, շատ էինուզումհայտնաբերել Լաջիվերթի գերեզմանը: Աճենայն են ձեռնունայն, հավանականությամբ՝ նրանքվերադարձել որովհետեհանգուցյալիմարմինըինքնաթիռիցծով են մետել.որ ճրա գերեզմանըհանկարծ -

չղառնս ուխտատեղի:Մեր սեղանին մոտեցած «ազիլն

ամաց,

ռր իմամ-

է նման մի ուսումնարանիՃախկին խաթիբների ընկերներից մեկիցնույնոլեսըսել ճան, ասաց պատմություն, որ երիտասարդ իպամիստաները, ովքերհիշումէին,թե ժամանակին ինչոլես է ճռարագրվել»Լաջիվերթը,փախելեն Գերմանիտ,Բեռլիճումհիճնել օրեցօրընդլայնվողարմատական իղամիստակաճ կազմակերողությունն Գերմանիայում լույս ընծայելով«Հիջրա»անվանումով ամսագիր՝ են լինելուճրանցից,ովքերոլատւոսառաջինհամարումգրելեն, թեվրեժխնդիր խանատուեն Լաջիվերթի մահվան համար: Մենը ենթադրեցինք,որ Կային սառել եճ հենցճրաղբ:Պառոկերացնելով, որ իմընկերոջ բաճատոեղծությունների է միակ «Հյունը»ժողովածաի ձեռազիր օրինակնընկել Լաջիվերթին «Պիջրայի» մեկի ձեռքը,ես ճայեցիդուրս՝երկնքիցիջմողձյանը: բեռլինյանհետնորդներից Այդ չղահին մեր սեղանինմուռեցածմեկ այլ ռտտիկանամաց, ռի Կայի հեւո կաւղված բոլոր ասեկոսեները կեղծիքեն: Իմ աչքերըմեւռաղե չեն,- ասաց այդ ոստիկանը: է Իսկ թե ինչ նշանմակում «մետաղեաչքեր», նա չգիտեր:Նա սիրել է ն հանգուցյալԹեպիմեին, ձթե վերջինսինքնտաղանություն չգործեր,իհարկե, ամուսնանալու էր ճրա հեռ: Ես հիշեցի,ռր չորս տարիառաջ գրադարանում Սաֆեթիձեռքնէ ընկել Ֆազիլի ուսանողականվկայականը: Նրանք հավանաեն մռռացելայս դեոդքը, Կան գրառումներ որիմասին ունիիր տետքարվաղուց -

րերիցճեկում: ԻՑ4 ն Ֆազիլիհետ

դուրս

գալովձյունածաեկ փողոցե̀րկուռատիկան-

ճերը քայլեցին մեզ հետ, ինչը իմ ոողատկերացմամբ կամ բարեկամության դր» ն դժգոհում սնորումԷրկամմասճագիտական ինտպքրքրասիրության հռտնանք, ու էինկյանքից,ձանձրույթից, ավայտադքներից սիրային ծերությունից: Երկուսն կ նույնիսկգլխարկչունեին,ն փաթիլները, նրանցսողիտակ, ցանցառմազերին իջնելով,չէին հալվում: Իմ հարցին, թե քաղաբը վերջինչորա տարիներիըճ-

ՕՐՃԱՆ

ՓԱՄՈԻՔ

/ ՁՅՈԻՆԸ

ն ամայացել, Ֆազիլըոոատասխանեց, թացքումարդյոք ավելի՞Է աղբատայել եճ դիտել, հեռուստացույց հաճախ ավելի բոլորը սկսել թե վերջինտարիներին են ճստում տճերումն ափթեյարանգնալու փոխարեն իսկ գործազուրկները սեաձն աղեհավաբճերի ձրիդիտումմնացյալ աշխարհիսերիալնեօգնությամբ

կախելկաթսայիկափարիշի Բոլորը փող են խնայելն ոլատուհաններից ն դա քաղաքում վերջինչորս մեծությանճեկականսղիտակափսե-ալեհավաք, րը:

միակճորություննէ. տաբիների բլիթ՝ ընթմեկակած գնելովընկույզով «Նոր կյանք»հրոշակարանում տնօրենին ինստիտուտի այն, ինչը մանկավարժական րիքիփոխարենկերանք կյանքէր արժեցել:Գլխիընկնելով,որ մենքկայարանենք գնում,դատիկաննետվինմեզ,ն դրանիցհետո մենքանցանքծահկածփակոցափեղկերը հրաժեշտ սառցառղատ հայկականլքվածառանձնատների, թեյարանների, րի,դատարկ ձյանտակճկվածճյուղերովշագաճակեճիների ցուցափեղկերի, լասավորված ու ձիթենիների ունկն դնելով՝ անցանք ճեոճայիճ մոտով,ճեր իսկոտնաձայնին Քանի որ ոտոիփողոցներով: թախծոտ լամոլերովլուսավորված հատուկենտ ճան ճրբանցքներ: Ձյունը,որ ինչ-որողահկարկանճերըմեզհետ շէին,մտանք Ես ծես դադարում զգացի,ասես լքել էի էր, կրկիճուժեղացավ: մեղավորություն Ֆազիլինու ամայիքաղաքովանցնում էի ճեն-մենակ, որովհետնփողոցները միտքը,որ Կարսից հեաճայիէին,ն ինձցավէր ոլատճառում բացարձակառլես չորացածոմտեքամում եմ: Հնռվում`միախառնված երկուվայրիձիթենիների գործված ճրքահյուսվարագույրի րից ն ճյուղերիցկախ սառցաբյուրեղդներից ն ճիջից,դուրս սահեցմի ճնճղուկ դանդաղիջնողհսկայականփաթխներիմիու աճեետացավ: Նոր, փափկափափուկ ջով թոչելով՝անցավմերգլխավերնով էր, որ մենքչէինք լռություն ձյունով ծածկվածամայիփողոցներումայնոլիսի ն մեր համընթացուժգնացող լսումդչինչ՝ մեր ոտճաձայճերիցհոգնածությաճը բացի:Լռությունը,որ թնածումէր երկու կողմերիցտներովու շնչառությունից թե տողավորություն, էրայնողիսի փողոցում,ստեղծում ողատված խանութներով մարդերազիմեջ է:

փողոցիմեջահղումն հայացքովմինչ գետիճ ինչ-որտեղ: Նույճ ժամանակ ողեկցեցիմիփաթիլի,որինճկատելԷ վերնճերում որն արդենչորս տարի ա զդագիրը, Ֆազիլը մատնացույցարեց խունացած Մի ողահես կանգառա

կախվածէր միննույնանղում՝«Կեգցես» թեյարանիվերճաճակատին: ՄԱՐԴԸ

ԱԼԼԱՀԻ

ԳԼՈԽԳՈՐԾՈՑՆ

Է

իսկ

ԻՆՔՆԱՄՊԱՆՈՒԹՅՈւՆԸ՝

ՍՐԲԱՊՂԾՈւԹՅՈւՆ

գալիսեն ճիայճ -Ազդագրին ոչոքձեռք չիավել, րովհետն այսթեյարան ասաց Ֆազիլը: ուստիկանմերը,-

ԿԱՐԱՈՒՄ

ԶՈՐՍ

ՏԱՐԻ

ԱՆ

:

ձո1

ես գլուխգործռց,ասացիես: քեզհամարու՞մ էր: Երբ Ալլահըտարավնրա Ոչ: Այ, Նեջիոլն Ալլահիզլուխզործոցն ն աթեիզմի իմներքինվախից, հանդեող հոգին,դրանիցհետո ծաձերբագատվեցի ե՛ Ալլահինչափազանց (Ժող Նա ինձներիայժմ: շսոռ սիրելուցանկությունից: Անխոսանցնելովփաթիլներիմիջով, ռրոնքասես կախվածէին օդում, արշալույսինկառուցվածշենքը, ճենքհասանքկայարան:Հաճըառղելտության եմ «Մն գրքում», կայարանիքարաշենգեղեցիկշենքնավերորի ճասինճգրել ված էր. ճրա փոխարենկառուցելէին բետոնեայչանդակինչ-որ բան: Մենք մեզ աղասող Մուխթարինն ածուխիոլես սն շանը:Գնացքիմեկնկատեցինք նումից տասը րուղնառաջ հկավ ճան Սարդարբեյր ն ինձհանձնեցթերթերի հին համարները, ուր գրվածէին Գայի ճասին,ն խնդրեցիմ գրքումԿարսին մասինոլատմել`առանցբաղաքնոչ բնակիչներին Կարմիղժբախտությունների Տեսնելովնրաճվերը՝ Մուխթարնիմ ձեռքըխգկեցոլոլիէթիլենե սնացճնելու: փաթեթը,ռրի մեջ օծանելիքիսրվակէր, կարսյանոլանրիփոքրիկբոլորակն սեփականփողճրովԷրզրումումհրատարակածիր բանաստեղծությունների առաջինժողովածուիմակագրվածօրիճակր.ճրա տեսքնայնոլիսինէր, ասեռ էր կատարում:Ես ինձհամարտոմս գնեցի,իսկ ածուխի հանցագործություն չլես սն շաճ Ֆամար, որի մասին իմ սիրելի ընկերըգրել էր իր բաճասատեղեությունում, բռաճնրըրող:Մինչ ես կերակրումէի կեռ ոլոչը բարեկամաբար եկան Թուրգուտբեյն ու Քադիֆեն:Իմ գնալու խաղացնողշանը, շճ4չակտուր մասիննրանքվերջին ոլահինիմացելէինԶահիդեից:Մենք կարճզրուցեցինք տռմսերի,ճանառյարհների,ձյան մասին: Թուրգուտ բեյն ամաշելով ինձ ճեկ(«Առաջինսերը»),որը ճեց Տուրգեննիվեռղերից մեկինոր հրատարակությունը Ես նա բանտումթարգմանել Քադիֆեիգրկում էր ֆրանսերենից: փաղաքշեցի նստած Օմերջանին:Նրա մոր մազերին,որոնքդուրս էինողրծել ստամբուլյաճ Ես Ֆաձյան շրջվեցիդեոլի փաթիլներ: նրբագեղշարֆի տակից,իջնումէին ն էի երկարճայել ճրակնոջգեղեցիկաչքերիմեջ հարզիլը,քանիոր վախենում ցրի՝եթեհանկարծօրերիցմի օր վեռլգրեմԿարսիմասին,ինքըի՞նչկուզենար -Դու -

հաղորդել ընթերգողին: ամուլ ճա: Ոչինչ,- հատտատակամորեն ն ասաց. ես ճա մեղմացավ վիրավորվեցի, Տեսճելով,ճի Իմ մտքումմի բանկա,սակայնձեզ դուր չի զա... Եթե դուք իմ ձճասին իմ կուզենայիասել, որ չշհավատան գրելուեք վեոլում,առա ես ընթերցողներին մասին,ճեր մասինգրվածոչ մի խոսքի:Ոչ մի օտար մեզչի հասկանա: -Շիշան ասած, այդոլիսիվելին էլ ոչ ոբ չի հավատա: Ոշ, կհավատան,-բորբոջվելովասաց ճա,- որոդեսզիկարողանան իրենցհաճարելմեզնից խելացի,մարդկային,մեզճից արժաճավոր,նրանք, մեզն սիրել, կուզենան իհարկե,կուգեճանհավատալ,թե կարողեն հասկանալ հավատալ,ռր մենքծիծաղելիեճք ն համակրելի:Սակայնեթեդուք գրեքիմ կծճվեն,ու նրանքկսկսենմտածել: խոսքերը,նրանցմեջ կասկածներ Ես խոստացա նույնությամբգրելվեոլում: այդ խոսքերը -

-

-

ՕՐՎԱՆ

ՓԱՄՈՒՔ

/ ԶՅՈՒՆԸ

Տեսնելով,որ ես նայումեմ կայարանի դռանը,Քադիֆեն մուռեցաղվ ինձ: Ախո են դութ մի գեղեցիկ, փոքրիկաղջիկունեք,անունը՝Ռյույա՛՛,ասաց ձա:- Իմ քույրը չկարողացավգալ, բայց խճդրեցոդջույններհաղորդել ձերդստերը:Իսկ ես իմ աճավարտթատերական կարիերայից ձեզհիշատակ -

եմ

բերել:

ինձավեցմի փոքրիկլուսանկար,ուր դատկերված էին ինքն ու ՍունայւՀաիմնԱզգայինթատրոնիբնմում: Գճացքըսուլեց: Կարծեմ ինձնիցբացիոչ ոք գնացքչնտճեց:Ես մեկառ ճեկողջագուրվեգի բոլորիհետ: ՎերջինոլահինՖազիլնիմ ձեռքըխցկեցողայուսակ, որտել տեսաժապավենների հնտ դրվածէր ճան կրկճօրիճակների ՆեջիողիԳրիչը: Նա

ես դժվաձեռքերը ծանիաբեճնված էին ճվերների ոլայուսակներով, րությամբբարձրացա շարժվողվագոն:Բոլորըկաճգնելէին կառամատույցում ն ինձհրաժեշտ տալով՝թափահարումէինձեռքերը, իսկես կախվելէի որատուն հանից ճույճ կհրոլհրաժեշտէի տալիս նրանց: նմաճ Վերջինոյահինես նկատեցի, որ ածուխի երսնշոճը, վարդագույն, կարլեզունհանան,զվարթվազումէ կառամատույցով՝ գրեթեիմ կողքով:Իսկ եետո ամեն ինչ անհետացավ երկնքիցիջնող հսկայականփաթիլներիգրկում, որոնք աւտոիճանաբար մթագնումէին: Ես նստեցի ն նայելովձյանփաթիլների մեջաղզաուրվազծվող ծայրամատային վերջինտճերիդեղնավունլույսերին, խարխուլկացարաճճերին, ուր հեղաստացույց էին դիտում,ձյւնածածկ տանիքներիգածրիկծխնելույզներից ծլնողծխիբարալիկ,դողդոջում,նրբագեղ քռղաներին՝ արտասվեցի: Իմ

|

-դհկտեմքծր,2001

Սորրիլ,

Կարսում Կայի գրան բանասանդեաթյաններն ըստ հերթականաթյան Քաճաերտնգեռթյունը

Գլուխ

1.

Վյումը.....................

2.

Գաղտնախորփուրդ ներդաշնակություն

3.

Սսադերի քարեկաճությունը

4.

Շոկոլաղիտուփը.

լ4

5.

Վայրը,ուր չկա Ալլահ

լճ

6.

Խոռվության գիշերը

7.

Սրազանքիփողոցները

8.

ն իշխաճությունը, Ինքնասոլանությունը

9.

լիճակ, դժվարոթյուններ Աճելանելի

(Ժ.Ծս՝ Կան 11.

-.

Եսերջանիկկլինեճ

12.

Հաճայն ճարդկությունըհ

13.

Դրախտ.............

14.

Սոլանվել, ճահադազ

85.

Շախմատ

առտղերը

--

16. Մեղ 17.

Շունը.

Խանդ

արը

արավարտվում է աշխարհր,

19. Այնտեղ,

Քաճնատեղեսթյմներն ըտո ձյանփաթիլիտեղագրություն

տրաճացանարյունհիշողության

կեճարոճ երնակայությոն

Լ. յունը 5.Հուր, որչկակյահ 4. Շրկոլալի տոռիը 10. ԵսԿ̀ոն 8. Ինքնաաղաճությածը Հ.Գաղտնովաորկարդ ճյաավաթյան գիշերը

Տերդաշնակաթյում 7. Ծրսղանքի

3.

Ախողերի

փողոցները

ն խվանությունը

11. Եսեբջանիկ կլիճնճ

14. Մպանվե, ճահանալ 13. Դրախտ բարեկամությունը 9. 16. Սեր Աճերանեի վիճակ.17. Շունը 18. Խանդ գժվարաթյուններ 19, Այնպեղ, ււր 12. Գամայն ավարտվում է աշխարհր մարդկությաւնթե

Սասադերը Շախմատ

"`

հետտ »'Նզատի ունիԱռաջինաշխարհաճարտում Օսմանյանկայսրությանպարտությունից կոչակվածՊարավարնձայան ԿովկամյանԳանքսռդետությունը, որը գոյոռռնել շուրջճեկ է Կարի: մենաշնորհ կազճակերայություն: Ոգելից ռ Ռազճականխոշոր ճիջնակարգ ուսումնարան Սաամբողում: Ց 1919-1923 թվականներիողատհրապմի հոբելյանիկադակցությումըԹուրքիայիազգային մեծ ժողովում Մուստաֆա Քեմալի արտասանած ճառը: Կարծիքկա, որ տո քաղաքական ճառն է: Քեմալն այցկարդացել նիստիըճթազքում: գործչիամենաներկարատն է միքանի ո ճառոլճ: ՒազամամՍատմքույի եվրոռրակամ հերոսներ: Թուրքականխամաճիկների թսռորոնի

խմիչքների վաճառքի ոլետական օնեցող

ն Տանում բարեգութ բարեսիրա Սկլահիւ արտահայտության հաճաուտազերը: Աոաբ-

եճ սկսվումՂուրանի բոլոր սուրահները: տահայտությանբ է, այն ինչմեզհւրոնի է ««Ղորսիխորոված»անուկով: " ժամանակակիցԹառքիայում: ԸՄդղիմադիրազգայնականկազմակերադությաններ » ոալատականխորհուրդը: «Դիվանային»գրակաՕդմանյանսուլթանձեբի բարձրագույն ն ոլարսկական է 13-14 դարերում, արաբական բանատաելեակաճ նությանըձնավորվել արվետոիազդեցությամբ: (1938թվականից):1923 թվականին "Թուրքականհանրառդետության երկրորդնախագտհր ոԼոզանի կոնֆերանսումներկայացրելէ Թուրքիան ն տոռրազրելայն համաձայնագիրը, ճանաչում էր Բժուրքիան: րով միջազգայինհաճրությունը Ճ ն այնկողճնային Ըը միջն, վայր երկրային աշխարեների ձահմեդակաճ դիցաբանության՝ օրվան: ուր մեռյալների հոգիներըսդյասումձն Դատատաւսնի

Սա

ՃԹեյարանը կոչվում է թուրքականբանահյուսություն հերոռի անչվխաճր, ովհայտնի է որոդես որդյեառատիւ | հրաշագործ:

է Սաամբուլի տարածքում: Ճ.ՔմակսղլայրԲոսֆորիեվրուղակաճառիին,ճերկայոոմծգաոճվում 1873 թվաՍաիդՆուրսին,նույն ինքը՝ՍաիդՔուրդին,ծճվելէ Բիլղիսում Բեդղուիզզաման Լ960 տարիներին հալածվել կանին,մահացել թ. (նրֆայամ։Երիտատարդ է կրոնական է Նաբջչա («Լույսի հետնորդներ») սուֆիուղու». պատճարով: Պիճնադիրն աղախոհության է, թեմիակճշմարիտ հայտատարում թյան,որը մասնավորառլես ոլետությունը շարիաթի "

օրենքներինհեռոհողոլեսոթյունն է, ռրիհիճնականօրենքըՂուրանձէ: Ներկայումսայս իր ներկա(Թուրքիայումխստիվարգելվածէ, սակայնգործնականում կագմակերոլությունը բպոր օզակլգերում: իշխանության )ացուցիչներնունի հասարակության բռդոր շերտերուճ, ձասամ զտնվողհարուստ թաղաճաս: ճՆառմբուլիեվրոռոլական «ԲնակավայրԱրնելյանԱճատոլիայուժ: Պ Բառագի՝Երազ,Երազիկ:

քովանդակությում

1.

Ողնորությունդեոլի Կարս

2.

Հեռավորթաղամասերը

3.

Աղքատությունը ն ոլատմությունը

Ձ..........

ն Իփեկը«Նոր կյանք»հրուշակալաւնում 4. Առաջինն վերջինզրույցը ճարդասոլանի ուզոհի

4. Կան

ճ.

Մուխթարիախուրոլատճությունը

բաժանճունքում, Կասակցաթյան

ոաչաւաշթաաոոորաաարաաաա

Լ

ճիջե.........«..--.աշա-շաա»

ն դարձյալ փողոցում վարչաթյունում Աճվտանգաթյան Լ.Հ...

աեառաաոաշ»

Տ. Լաջիվերթին

9. Անհավատը, որը 10.

յուն

ն

Ռուսաամիոլսոոծությունը աղանելինքնիրձն չէրկաճենաճ

աաեանասաա

Վե.

երջանկություն

Գերառղատիվ Կան Շեյխի ճոտ.... 12."Նեջիոլի ոլսոռճությունը բաժանճան մասին աջա ն 13.Կայի Քադիֆեի զբոսանքը ձյան տակ աճձրաժեշտության 14, Զբույց ընթրիքի սեղանի շուրջ՝ սիրո, գլխաշորի ն ճոռին ինքնասոլանության

11,

....................ոե

15.

աաա»

Ազգային թառրոճում

16.՛Նեջիոլիտեսիլքըն Կայի բանաոտդեղեայթյունը զ

աաաշաաաաաաա»

17.

չադրաձվառած Պատմություն աղջկա մասին

18.

Հեղափոխության պւոոհրաքեմ

19.

ԽԾքովության գիշերը

20:

Գիշերը, մինչ Կան քնած էր,ն առավոտը

ւ...

ու 21. Կան մառոճն

սհնյակներում զարհուրելի

աւ

բաւատաաշտառաաա»

22. Սունայ Դաիմիծառայությունը բանակումն թատերականկարիերան

ար իՊատագոտ

23. Սունայի հետ

շտաբում

24.Վեցաբյուրեղ փաթիլը .

հյուրանոցիսենյակում ուԿան

25. Քադիֆեն

26. Լաջիվերթիուղերձը համայնԱբնճաաքին 27. Կան

է Թուրգուտբեյին փորձում համոզել միանալ ուղերձին

Ա ԳՈՅ

ԲթառանաթգթոԳ

ոՓթոգիեու»

28.

ն Կան Իփեկը երորաճոցի սենյակում,

29.

Ֆրանկֆուրտում

30,

երջանկություն Կարճսոոն

31.

Գաղաճիհսովաք«Ասիա»հյուրանոցում

32.

Սիրո,անճշանլինելուն Լաջիվերթի աճեետացճան ճառին.......................

33.

Սողանվելու վախը

34.

Միջնորդը

35. Կան

ու

բոնաախցեւմ Լաջիվերթը

36.

ն քաղաքականության ն խաղի, ճիջն. Գործարբ կյանքի արվետոի

37.

Վերջիններկայռցման նախապատբրաստությունը

38.

այցելություն Հարկադրված

39.

Կան ու հփեկըհյուրանոցում

արագրաթդաո

..............-....Ը.«..

..

40.Աճավարտ գլուխ 41.

Կորածկանաչ չոխորը

42.

Իփեկիհայացքով

43.

Արարվերջին

մգ.Կարդում չորստարի անց

ու

աշաշաշաշ

կաս»

|ՏՅՈ

ՆՎ տր 978-99941-2:231-8 ԹԻ:ռ

894. 35 -3

Պ

ամուք

Դ 84.5 Թու «թ 175

ՓԾաձուքՕրհան Փ 175

Չյունը։Վեպ/ՕրհանՓաճուք Եր.: ԿԱՄԱԶԳԱՅԻՆ ԱՅ -

ԿՐԹԱԿԱՆ

ԵՎ

ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ՄԻՈՒԹՅՈՒՆ,

2009, 408 Ք:

ՆոբելյանճրգանակիդւսփնեկիրՕրհանաճուքի «յունը» ու սյումեւռայինկառուցվածքով բազմանչուղ ստեղնագործությունը Է դասականվեղղէ, որ բացահայտում անսեթենթշարադրանքով ու կենցաղովառղրող օրենքներով ճիջնադարի ասիական Պատկերը՝ հյոսված թուրք հասառակության ժամանակակից ու արյուդաժանբարքերով,ժատնություններով անճարդկային նավալվումեն Երբեմնիհայկական նով:Գորնողությունները իր 5շծարիտ վերաբերյալ որի ոդատձության Կարմ քաղաքում,

կարօիքըչի թաթզնումթուրք

գրողը:

ԳՄԴ 84.5 Թու

Շարգմանիչ հակոբ սոդոմոնյան խճբագիր Ֆելիքս ճելոյան սրբագրիչ

աստղիկսաֆարյաճ

բարգմանիչը շնորհակալությունէ հայտնում Հակոբ Չաթրչանին՝

անվանումների ճշգրտմանհամար

ճեւավորումը

ծկրտիչ ձաթեւոսչա0

Փ.

ճկրտիչ

մաթեւոսլան

Ւ

տառատեսակներ

/ 2009

ՀԱՄԱԶԳԱՅԻՆ

առ

ՅԱՅ ԿՐԹԱԿԱՆ

ԵՎ

ՄՇԱԿՈՒԹԱՑԻՆ ՄԻՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՃՈՃՀՕՃ'ՈՌ

ԲՕՍՇՃՈԾԿՃԷ

ՃԱ ԱԷ

Կ:

ձՃՇԱԼ ԼՍԹՅԼ

(37410) 53 38 48 հշոոշցԹոծետյտ.ՅՈՈ/ ԲԿ.իեՏոտշնայ

ՏՇՇԵՐ/

ո.Շօտ