Գեոդեզիա. Մաս III

Գեոդեզիա. Մաս III

Լեզու:
Հայերեն
Առարկա:
Այլ առարկաներ
Տարեթիվ:
2026
≈ %d րոպե ընթերցանություն:
≈ 228 րոպե ընթերցանություն
Վերադառնալ գրքի էջ Դիտել ամբողջ PDF-ը

Պ.Ս. էՖԵՆԴՅԱՆ,

Վ.Ս.

ՄԵԹԱՆՋՅԱՆ,

Հ.Ս.ՀԱԱ

ւԳերդեռիկ '

ՁԵՌՆԱՐԿ

ՈՒՍՈՒՄՆԱԿԱՆ

Ը. ՄԱ

՞

ՎԱ.

ԵՐԵՎԱՆ

-201..

ՀՐ

ն

`:

ԵՐԵՎԱՆԻ ՊԵՏԱԿԱՆ

ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆ

Պ.Ս.

էՖԵՆԴՅԱՆ,

Վ.Ա. ՄԵԹԱՆՋՅԱՆ,

Հ.Ա. ԲԱԲԱՅԱՆ

ԳԵՈԴԵԶԻԱ

ՈՒՍՈՒՄՆԱԿԱՆ ՁԵՌՆԱՐԿ

ՄԱՍ ||

ԵՐԵՎԱՆ

ԵՊՀ ՀՐԱՏԱՐԱԿՉՈՒԹՅՈՒՆ

ՀՏԴ ԳՄԴ է

528 (07)

26.1

ց7

ԳԼՈ

է երաշխավորելԵՊՀ Հրատարակության ն աշխարհագրության երկրաբանության ֆակուլտետի գիտականխորհուրդը

ԷՖԵՆԴՅԱՆ

Է

Պ.Ս.

Գեոդեզիա:Ուսումնական ձեռնարկԵՊՀ աշխարհաֆակուլտետի ուսանողգրության ն երկրաբանության ների համար / Պ.Ս. էֆենդյան,Վ.Ա. Մեթանջյան,Հ.Ա. Բաբայան. Եր. ԵՊՀ հրատ.,2011 թ.: Մաս ||, 156 էջ: --

«Գեոդեզիա»ուսումնականձեռնարկի|| մասը կազնրա առաջին ն երկրորդ մասերիօրգանական շարունակությունը ն կազմված է ԵՊՀ աշխարհագրությանն մում է

երկրաբանության ֆակուլտետի «Գեոդեզիա» առարկայի ուսումնականծրագրին համապատասխան: դասընթացիառաջին Ձեռնարկում,որպես ընդհանուր են բարն երկրորդ մասերիշարունակություն, ԱԱ

ՈՐՐ:

պիկետաժով ն ձունքային հանույթային հիմնավորումը, մակերնույթի նիվելիրացումը, խոշորամասշտաբմենզուլային տեղագրականհանույթը, հասկացությունօդալուսատեղագրական հանույթի մասին ն նախագծի տեղափոդ խում բնության մեջ: Ձեռնարկը լինել առարհանրապետությանայլ ԲՈՒՀ-երում «Գեոդեզիա» համար: կան

իիԻ վիան

ուսումնասիրող ուսանողների ՀՏԴ

ՍՏՑՎ

ԳՄԴ

978-5-8084-1409-9

528(07) 26.1 ց7

Օ

ԵՊՀ

Ջ

Հեղ. կոլեկտիվ,2011

հրատարակչություն,

ՀԱՆՈՒՅԹԱՅԻՆ

ԲԱՐՁՈՒՆՔԱՅԻՆ

ՀԻՄՆԱՎՈՐՈՒՄ

8 1.1. ՀԻՄՆԱԿԱՆ

Գրախոսներ` ՀՀ կառավարությաննառընթերանշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտեիաշխատակազմիգեոդեզիայի ն գեոդեզիական պետական տեսչության վարչության պետ, տ.գ.թ. Գ.Ա. ԱԼՈՅԱՆ ն հողային կադաստրի ՀՊԱՀ հողաշինարարության ամբիոնի դոցենտ,տ.գ.թ. է.Կ. ՄՈՒՐԱԴՅԱՆ:

ա

ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Նիվելիրացումկամ ուղղաձիգհանույթկոչվում է երկրի մակերնույթի ինժեներական կառուցվածքներիկետերի բարձրություններիորոշման համար իրակամացվածգործողություններիմիասնությունը (նկ.1.1): են Տարբերվում երկրաչափական,եռանկյունաչափական,ծանրաչափական, հիղրոստատիկն լուսանկարաչափականնիվելիրացումճեր: Երկրաչափական նճիվելիրացումը ն

Էր

կատարվում է դիտանման հորիզոճական ճառագայթով ն հիմնված է

երկրաչափության օրենքների վրա: տարբերություներկրաչափակաճի, եռանկյունաչափականնիվելիրացումը կատարվում է դիտանման թեք ճառագայքով, իսկ վերազանցումը հաշվում են եռանկյունաչափության բանաձնով: Ծանրաչափական նճիվելիրացումը հիմնված է ծանրաչափի միջոցով մթնոլորտաօ յին ճնշմուն չափումը վրա: Հարտնի Նկ.1.7. է, որ վերն բարձրանալուհետ միասին օդի խտությունը պակասումէ, հետնաբար, ծանրաչափովտարբեր ը ե եան է որոշելե այդ կետերի կետերում չափված ճն ճնշումներով կարելի բար րությունները: Հիդրոստատիկնիվելիրացմանդեպքում վերազանցումըոճոբներում հե ղուկի մ մակարդակմերի նե րոշում են հաղորդակից անոբմերու տարբ երության միջոցով: Վերջին տարիներին ինժեներականտարբեր խնդիրների լուծման համար կիրառվում է մեխանիկականկամ ավտոմատ նիվելիրացումը, որի ժամանակ օգտագործում են հատուկ ավտոմատմիվելիրներ, որոնք Ի

ձ-

տեղակայելով տրանսպորտի մեջ (ավտոմեքենա, հեծանիվ ն այլն), ավտոմատ կերպով կառուցում են անցած ճաճապարհի պրոֆիլը: Լուսանկարչական նիվելիրացման դեպքում կետերի բարձրությունները որոշում են տարածական լուսանկարներիվրա կատարված չափումներով: Երկրի մակերնույթի տվյալ կետի ուղղաձիգ ուղղությամբ հեռավորությունը մակարդակայինմակերնույթիցանվանում են այդ կետի բացարձակ բարձրություն: Բացարձակ բարձրությունների հաշվման համար որպես սկզբնական մակարդակայինմակերնույթ ընդունում են Բալթիկ ծովի մակարդակային մակերնույթը, որն անցնում է Կրոնշտադտի

խորաչափիզրոյով: Եթե բարձրություններիհաշվարկը կատարվումէ Բալթիկ ծովի մակարդակից, ապա նրանց անվանում են բացարձակ բարձրություններ, իսկ եթե պայմանական մակարդակից`ապա պայմանականբարձրություններ: Կետերի բացարձակ ն պայմանական բարձրությունների թվային նշանակություններն անվանում են նրանց նիշեր: Երկու կետերի բարձրությունների տարբերությունն անվանում են հարաբերական բարձրություն կամ մի կետի վերազանցումմյուսի նկատմամբ: Վերազանցումը հաշվում են դրական, եթե երկրորդ կետն առաջինից բարձը է ն բացասական,եթե երկրորդ կետը ցածը է առաջինից:Եթե Ճ կետի վերազանցումը 8-ի նկատմամբանվանում են ուղիղ` հուղ,ապա Ց կետի վերազանցումը Ճ-ի նկատմամբ կլինի հակադարձ`հով: Ուղիղ ն հակադարձ վերազանցումներըհավասար են իրենց բացարձակ մեծությամբ ն հակադիր` նշաններով: Եթե հայտնի է Ճ կետի էԼ, նիշը ն Ց կետի հ վերազանցումը Ճ-ի նկատմամբ, ապա Ց կետի Լր նիշը կլինի

Էլ-էնհ: Մեջտեղից երկրաչափականնիվելիրացմանդեպքում ցումը որոշվում է հետնյալ բանաձնով

(1.1) հ

վերազան-

հ--,

(1.2)

է

որտեղ 2-հաշվեցույցն հետնի չափաձողիվրա, Ե-հաշվեցույցնէ առջնի չափաձողիվրա: ն Ց

Որոշել Ճ Օրինակ 1 ցույցներն են 2-1874, Ե-1230: --

Լուծում

հ

Օրինակ

Հ

--

-

Որոշել

Հ

կետերի վերազանցումը, եթե հաշվե-

644մմ:

Հ

Ճ ն Ց

կետերի վերազանցումը,եթե

Ե-2307:

Լուծում

հ

-

-

Հ

-

433մմ:

2-1874

ն

Դեպի առաջ երկրաչափական նիվելիրացման դեպքում զանցումը որոշվում է այսպես

հ

վերա-

(1.3)

հ-1-Ե, որտեղ 1-նիվելիրի բարձրությունն է,

Ե-չափաձողի սն երեսով կարդացված հաշվեցույցը: Դեպի առաջ նիվելիրացման ժամանակ նիվելիրը տեղակայում են այնպես, որ դիտակի օկուլյարը գտնվի նիվելիրացվողկետերից մեկի վրա: Գործիքի բարձրությունը չափում են միլիմետրային բաժանումներ ունեցող չափերիզով կամ չափաձողով: Վերջին դեպքում չափաձողը դնում են ցցիկի վրա ուղղաձիգ դրությամբ, օբյեկտիվի վրա հագցրած կափարիչի անցքից դիտանում ն միջին հորիզոնականցանցաթելովչափաձողի վրա վերցնում գործիքի 1 բարձրությանը համապատասխան հաշվեցույց: Օրինակ 1 գործիքի 1 բարձրությունը հավասար է 1408մմ-ի, իսկ չափաձողի վրա կարդացված հաշվեցույցը` Ե-0764մմ: Որոշել Ճ կետի վերազանցումը8-ի նկատմամբ: -

Լուծում

հ

-

-

Հ

0644մմ

--

-

--

0,644մ:

Օրինակ 2 գործիքի 1 բարձրությունը հավասար է 1465մմ-ի, իսկ Ճ կետի հ վերազանցումը 8 չափաձողի վրա հաշվեցույցը` Ե-2373մմ: կետի նկատմամբ կլինի -

հ է

-

-

Հ

-

0908մմ

-

-0,908մ:

Վերազանցման մնծությունը 1.1 ն 1.2 բանաձների միջոցով կարելի որոշել նիվելիրի ն չափաձողի միջն միայն փոքր (մինչն 50մ) հեռավո-

րությունների դեպքում: Եթե հեռավորությունը մեծ է 50մ-ից, ապա ճշգրիտ աշխատանքներում անհարժեշտ է հաշվեցույցներում հաշվի առնել երկրի կորությանն լուսաբեկման սխալներիազդեցությունը: Մեջտեղից նիվելիրացման դեպքում նիվելիրը տեղակայում են նիվելիրացվող կետերի միջն՝ պահպանելով գործիքից մինչն հետնի ն առջնի չափաձողերը, այսինքն, նիվելիրացմանթների,հեռավորությունների հավասարությունը: Այս դեպքում երկրի կորության ու ռեֆրակցիայի սխալները 4 ն Ե հաշվեցույցներում մոտավորապես կլինեն իրար հավան, 12 բանաձնով վերազանցման որոշման ժամանակ, իրար սար

կոչնչացնեն:

Կետերի բացարձակ բարձրություններըռրոշում են կամ վերազանցման կամ գռրծիքի հորիզոնի միջոցով: Վերազանցումիցօգտվում են

այն դեպքում, երբ նիվելիրացվողկետերից մեկի բարձրությունըորո5

շելու համար տվյալ կայանում վերցնում են միայն երկու հաշվեցույց:

րով փայտե չորսուներ: Դիտվող կետից, որի վրա ուղղաձիգ դիրքով տե-

ղադրում են չափաձողը, մինչն նիվելիրը եղած հեռավորությունըկախված է գործիքի հաստատուններից(դիտակի խոշորացում, հարթաչափի բաժանման գին) ն վերազանցման մեծությունից: Գոյություն ունի երկրաչափական նիվելիրացմաներկու եղանակ` դեպի առաջ, ռրը գործնականում քիչ է կիրառվում, ն մեջտեղից: Նիվեյիրացում դեպի առաջ

Նիվելիրի դիտանման առանցքի բարձրությունը մակարդակային մակերնույթից անվանում են տվյալ կայանի գործիքի հորիզոն ն նշանակում էԼ: Գործիքի հորիզոնը որոշվում է կետի բարձրությանը գումարելով ւսյդ կետում տեղադրված չափաձողի սն երեսով կարդացված հաշվեցույցը,

այսինքն,

էԼ

էն

-

կամ կետի նիշին գումարում

Հ

ճՀ-

էլ

-

Էր -Ե,

1.4)

Ենթադրենք անհրաժեշտ է որոշել Ց կետի վերազանցումը/Ճ կետի նկատմամբ (նկ.1.2): Նիվելիրը տեղակայում են Ճ կետում, իսկ Ց կետում` ուղղաձիգ դիրքով նիվելիրացմանՔ չափաձողը: Հարթաչափիմիջոցով դիտակի դիտման առանցքը բերում են հորիզոնականդրության, չափում գործիքի ւ բարձրությունը (օկուլյարի կենտրոնից մինչե Ճ կետը եղած հեռավորությունը)ն չափաձողով կատարում Ե հաշվեցույց, այսինքն, ոլոոշում են ՑԵ հեռավորությունը, ընդունելով, որ չափաձողի բա-

կետում գործիքի 1 բարձրությունը

են այդ

ԷԼ,

(1.5)

«1:

Մեկ կայանում երկուսից ավելի կետերի նիվելիրացման դեպքում, նիշերի հաշվարկը կատարում են գործիքի հորիզոնի միջոցով: 258,373 մ, հաշվեցույցներ 2 ն ԵԾհամաՕրիճակ 1 Տրված է էԼ, են 1895մմ ն 0983մմ: Ռրռշել Ց կետի նիշը: պատասխանաբար հավասար Լուծում ըստ 1.2 բանաձնի ունենք Հ 0912մմ Հ 0,912մ, հ 1.1 բանաձնի համաձայն իսկ -

--

Հ

էլ,

Հ:

258,373

Օրինակ 0793մմ: Որոշել Լոծում հ

Հ

--

Ց

ըստ -

0,912

-

Հ

259,285մ:

237,429մ, Տրված է էԼ, կետի էլ նիշը: 1.3 բանաձնի ունենք -

Հ

ժանումներն աճում

են

ճերքեի ծայրից դեպի վերն:

-

Հ

-

Է

0637մմ

Հ

-

1,430մ

ն

հաշվեցուցՀ--.Ձ`Ձ

Է

Դիտանման հորիզոնականճառագայթ

`

բը-բՀՀ---Հ----ծ--------

(

-0,637մ,

Ե

|

իսկ 1.1 բանաձնի համաձայն էլը

-

237,429մ

է

0,637մ

Հ

238,066մ: կարը մասը պաա պատա աաա Հ.-Նառաս պատա աաա աՆաան «ապա աաան«այա առաշ

Հորիզոնականուղիղ Տ

1.2. ԵՐԿՐԱՉԱՓԱԿԱՆ

ՆԻՎԵԼԻՐԱՑՈՒՄ

Նէ. 1.2.

Երկրաչափական նիվելիրացումըդիտանման հորիզոնական ճառագայթով կետերի միջն վերազանցմանորաշման մեթոդ է, որն իրականացվում է ուղղաձիգ չափաձողերի վրա կարդացված հաշվեցույցների միջոցով: Դիտանման հորիզոնական ճառագայթը ստեղծվում է նիվելիր (հարթաչափ) կոչվող գործիքի միջոցով: Նիվելիրը օժտված է օպտիկական դիտակով դիտանման համար ն հարթաչափով` դիտակի դիտանման առանցքը հորիզոնական դրության բերելու համար: Նիվելիրային չափաձողերը, որոնց վրա ուղղվում է դիտակի դիտանման հորիզոնական առանցքը, իրենցից ներկայացնում են սանտիմետրային բաժանումնե6

Համաձայն

1.2

գծագրի, ունենք Ե-Ի-1,

կամ

հ-1-Ե,

(1.6)

այսինքն` դեպի առաջ նիվելիրացմանդեպքում հ վերազանցումըհավա-

գործիքի ւ բարձրությունից հանած չափաձողով կարդացված Ե հաշվեցույցը: Եթե 1» Ե, ապա վերազանցումըդրական է, եթե 1 Հ Ե, ապա 8 կետը ցածր է Ճ-ից, այսինքն վերազանցումը բացասական է: սար

է

Եխվելիրացում մեջտեղից

կետերի միջն գտնվող ուղղաձիգ դրությամբ պահում են կետերում կետում(ճկ.1.3), ն Ք, չափաձողերը: Այնուճետն դիտանման հորիզոնական ճառաթյ գայթն ոսրլում են չափաձողերինն հետնի Խլ չափաձողով վերցնում 2 հաշվեցույց, իսկ առջնի Ճչ չափաճաղովԵ̀: Այս

դեպքումգործիքըտեղակայում են /Ճ ն 8

վերջին բանաձնի աջ մասին 1.6 ն 1.7 արտահայտություններից տեղադրենք հ-ի նշանակությունները,ապա կստանանք

իսկ Ճ ն 8

Բ

Քշ

Իլ ճառագայթ Դիտանճանհորիզոնական

ոջ ՀՄՀ

1-Ե

(.8)

:

Այ-ՍԱլէօ-Ե

Արտահայտություն էԼՒ-ք կամ ԷԼՈ-ՒՀ-ք, դիտանմանառանցքի բարձրություննէ ծովի կամ պայմանական մակերնույթից,որը կոչվում է գործիքի հորիզոն ն որոշվում է հետնի Ճ կետի նիշին գումարելովայդ կետում չափաձողով կարղացված հաշվեցույցը: Գիտենալով գործիքի հոբիզոնը հեշտ է որոշել Ց կետի նիշը: -

ՒԼչ-Ք-Ե,

ՀԵՄՇան սար սպա ատ տաս սա-ծ.

այսինքն` կետի նիշը հավասար է գործիքի հորիզոնիցհանած առջնի չափաձողիվրա կարդացվածԵ հաշվեցույցը: Գործիքի հորիզոնիցհարմար է օգտվել այն դեպքերում, երբ նիվելիրի մեկ դրումով որոշում են մի քանի կետերի նիշեր, որոնցից մեկի նիշը հայտնի է:

-ծ--ծ--.-ծ--.-ծ.-ծ-ծ..--

Հորիզոնականուղիղ Եկ. 7 1.3.

81.3. ԵՐԿՐԻ

եհան

կամ

0.7

ՏՅ» ի-ռ-Ի:

Հաշվեցույցներ Ճ ն Ե-ն անվանումեն հայացքներ, ընդ որում 2-ն կոչվում է հետնի հայացք, իսկ Ե-ն` առջնի: Մի կետի վերազանցումը մյուսի նկատմամբորոշում են հետնի հայացքից հանելով առջնինը: Եթե 4 Հ Եվերազանցումըկլինի դրական,իսկ եթե 4 Հ Ե՝ բացասական: Նիվելիրից մինչն չափաձողը50մ հեռավորությանդեպքում չափաձողով կարդացված հաշվեցույցի սխալը սովորաբար ընդունում են ու-2մմ, որը մեջտեղից նիվելիրացման ժամանակ առաջացնում է

վերազանցմանսխալ, իսկ դեպի

րացմանժամանակ` Ճշ

-

առաջ

նիվելի-

33,6մմ:

Ինչպես արդեն նշվել է, գիտենալով Ճ կետի էլ նիշը ն 3 կետի հեշտ է ստանալ 8 կետի նիշը նկատմամբ ունեցած հ վեր Էհ բանաձնով,այսինքն` հաջորդկետի նիշը հավասար է նախորդ Էլչ-էնչ կետի նիշին գումարած համապատասխանվերազանցումը:Եթե այս

ազանցումը,

ԵՎ

ԿՈՐՈՒԹՅԱՆ

ՍԽԱԼՆԵՐԻ

Համաձայննկ.1.3-ի ունենք

-2,Տ8մմ Ճիշ-32Վ2

19)

ԼՈՒՍԱԲԵԿՄԱՆ

ՈՒՂՂՈՒՄՆԵՐԸ

Երկրի կորությանսխալի ուղղումը Երկրի մակերնույթի կետերի բարձրություններիորոշման ժամանակ երկրի կորությանհետնանքովուղղումն արտահայտվում է հետնյալ

բանաձնով

Հ.

ջշ 2ի

(1.10)

որտեղ Տ-դիտման ճառագայթի հեռավորություննէ գործիքից մինչն փաձողերը, Ք-երկրի միջին շառավիղն է` 637Լկմ:

չա-

Երկրի կորության հետնանքովմտցված ուղղման մեծությունն աճում է հեռավորությանքառակուսուն ուղիղ համեմատական,հետնահեբար, այն արհամարհելչի կարելի նույնիսկ համեմատաբարփոքրը 200, 100, 300, օրինակ, ռավորություններիդեպքում, մետրըհեռավորություններիհամար ծ-ի մեծությունըհամապատասխանաբար կազմում է083171ն781մ: մի

Լուսաբեկման սյսայլյիուղղումը չէ. բարձրութՀայտնի է, որ մթնոլորտի խտությունը հաստատուն յան մեծացման հետ այն փոքրանումէ, որի հետնանքով դիտանման ճառագայթը մթնոլորտի տարբեր խտության շերտերում բեկվելով անցնում է երկրի մակերնույթի նկատմամբ ուռուցիկ կորով (նկ.1.4): Ճ կետից դիտելիս 8յ կետը կթվա տեղաշարժված ՃԹշ շոշափողի ուղղությամբ 8չ դիրքը: Իսկական Ճ8յ ն թվացյալ Ճ8շ ուղղություններով կազմված անկյունը կոչվում է լուսաբեկման անկյուն, իսկ 8.8չ-ը` լուսաբեկման սխալ: Դիտանման ճառագայթի 5 երկարության դեպքում Ցլ8շ լուսաբեկման սխալը կարտահայտվի հետնյալ բանաձնով լ

լ

«2

զՀ-ծՀ----:

(111)

88շ-88շ-8Յլ

(1.12)

որտեղ ՑՑշ-ը երկրի կորության հետնանքով սխալի մեծությունն է` ծ, 88լ զ-լուսաբեկման սխալի մեծությունը: Նշանակենք չափաձողով կարդացված հաշվեցույցի վրա երկրի կո-

րության

ն

լուսաբեկման միացյալ սխալի մեծությունը Էով։ Կունենանք Մ-ծՓ-զՀ

2:

շ

շ

շ

-

0435։

է

(1.13)

Քանի ռր ընդունել ենք, որ Ճ ն Ց կետերը գտնվում են մեկ ընդհաճուր մակարդակային մակերնույթի վրա, հետնաբար տեսականորեն այդ կետերի վերազանցումը պետք է հավասար լինի զրոյի: Եթե Ճ կետում տեղակայել նիվելիրը ն նրա 1 բարձրությունը պայմաճականորեն ընդունել հավասար զրոյի, ապա չափաձողի վրա կարդացված հւսշվեցույցը հավասար կլինի երկրի կորության ն լուսաբեկման գումարային սխալի մեծությանը: Այսպիսով, դեպի առաջ նիվելիրացման ժամանակ վերազանցումը կլինի 0.14) հ-Հ-(Ե-Ծ:

Մեջտեղից նիվելիրացմանդեպքում, երբ նիվելիրացմանթները անհավասար են, վերազանցումըկլինի հ-(8-հ)-(5-Ե):

(1.15)

Սովորաբար, մեջտեղից ճիվելիրացման ժամանակ, աշխատում են գործիքը տեղադրել երկու չափաձողերից հավասար հեռավորությունների վրա, որի հետնանքովէլ-ը հավասար կլինի Ե-ի ն հՀՉ-Ե:

Այսպիսով, ճիշտ մեջտեղիցճիվելիրացմանդեպքում, երկրի կորութլուսաբեկման սխալները վերազանցման մեծության վրա չեն ազդում: Դա մեջտեղից նիվելիրացման հիմնական առավելություններից մեկն է: Բացի դրանից, դեպի առաջ ճիվելիրացման համեմատ այն կատարվում է արագ ն ճիշտ՝ մոտավորապես 1,5 անգամ: Դրա համար պրակտիկայում կիրառում են մեջտեղից նիվելիրացմանեղանակը:

յան '

Ը

Շ

Եկ.

14.

Նկ. 1.5.

Եթե երկրի կորության հետնանքով սխալը կարելի է ճիշտ որոշել, մեապա լուսաբեկմանսխալն անհնար է ճիշտ որոշել, քանի որ նրա ծությունը կախված է տեղանքի բնույթից, օրվա ժամերից, ջերմաստիճանից, ճնշումից ն այլն: Ընդունենք, որ Ճ ն 8 կետերը գտնվում են մեկ մակարդակային մակերնույթի վրա (նկ. 1.5): Նկարից հետնում է`

ն

Տ 14. ՆԻՎԵԼԻՐՆԵՐ

ԵՎՆԻՎԵԼԻՐԱՅԻՆ

ՉԱՓԱՁՈՂԵՐ

Ինչպես հայտնի է, դիտման ճառագայթը համընկնումէ ճիվելիրի դիտակի դիտանման առանցքի հետ: Հարթաչափի բշտիկը մեջտեղ բերելու

դեպքում, հարթաչափի առանցքը դառնում է հորիզոնական: Հետնաբար, նիվելիրացման համար անհրաժեշտ դիտանման հորիզոնական ճառագայթ ստանալու նպատակով բավականէ, որ հարթաչափի առանցքըլինի զուգահեռ դիտակի դիտանման առանցքին: Այդ դեպքում հարթաչափի բշտիկը կենտրոնբերելիսդիտանմանառանցքըկդառնա հորիզոնական: Նիվելիրացման ժամանակ չափաձողերը տեղադրվում են սյունկալկամ հողի մեջ խփված փայտե բնեռների («օ6օ1Ետտ) ների (625),

ցցիկների («օդԵւմւտ) վրա: Չորրորդ դասի նիվելիրացումը իրականացնում են 30 անգամ (30) խոշորացնող դիտակով ն 25" բաժանման գին ունեցող գլանաձն հարթաչափով օժտված նիվելիրներով: Նախատեսված հանույթի շրջանում բարձունքային հանույթային հիմնավորում ստեղծում են Է7 դասի նիվելիրային փակ կամ բաց ընթացքների տեսքով, որոնք հենվում են ավելի բարձր դասի մեկ կամ մի քանի ելակետերին: ՒԼՑ-1 նիվելիրի (նկ. 1.6ա) հարթաչափի բշտիկի դրությունը կարելի է տեսնել խոշորացույցի մեջ` չհեռանալով դիտակի օկուլյարային ծայրից: Չափաձողով հաշվեցույց ընթերցելու ժամանակ գլանաձն հարթաչափի բշտիկը պետք է լինի ամպուլայի կենտրոնում: Դրան համապատասխանում է կոնտակտային հարթաչափի ներքնի մասի երկու կեսերի համատեղումը (նկ.1.6բ): Դիտախողովակի ն նրա հետ միասին գլանաձն հարթաչափի թեքման դեպքում վերջինիսկեսերը չեն համատեղվի, որի դեպքում չափաձողով հաշվեցույց չի կարելի վերցնել: Նիվելիր ԷԼՑ-1-ը ունի 31" խոշորացումով դիտակ, 17-25" բաժանման գնով գլանաձն հարթաչափ, օպտիկական պրիզմայաձն համակարգ, որի միջոցով բշտիկի երկու երկայնական կեսերի հպումը պատկերվում է դիտախողովակիիրանի ձախ կողմում ամրացված հատուկ տուփում: Դիտակի ցանցաթելերըխուլ կերպով ամրացված են շրջանակին ն չունեն ուղղիչ պտուտակներ: Էլնացիոն պտուտակի (16) միջոցով ուղղաձիգ հարթության մեջ, ոչ մեծ անկյան տակ, կարելի է թեքել դիտախողովակը վերջինիսհետ միասին կոնտակտային գլանաձն հարթաչափը: Դրա համար, նիվելիրը սկզբում բերում են աշխատանքայինդրության` նախօրոք ստուգված կլոր հարթաչափով (15), իսկ չափաձողով հաշվեցույց ընթերցելուց առաջ գլա ճնաձն հարթաչափիբշտիկը բերում են կենտրոն`էլնացիոն պտուտակով: Ի տարբերությունայլ ճիվելիրների, ԷՍԼՅ ճիվելիրի (նկ. 1.7ա) դ տախողովակնունի օժանդակ ոսպնյակներ ն հատվածակողմեր, որոն կազմում են օպտիկական բարձրաչափ համակարգ: Այն հնարավորու:

ն

յուն է ընձեռնում կատարելուչափումներ ինչպես դիտանման հորիզոնական, այնպես էլ թեք ճառագայթով: Վերջինս նշանակալիորեն ընդլայնում է գործիքի օգտագործումը տեղանքի տարբեր ֆիզիկա-աշխարհագրական պայմաններում: ա) ընդհանուրտեսքը, բ) դիտակի տեսողականդաշտը (հաշվեցույցը` 1766):

1-օկուլյար,2-ուղղան,

3-կոնտակտային գլաճաձն

հարթաչափիիրան, 4-կրեմալյեր, 5-դիտախողովակ,

6-նշաճահատիկ,7-օբյեկտիվ, 8- դիտախողովակի ամրացճող

պտուտակ, 9-դիտակիուղղորդող պտուտակ, 10-տրեգեր, 11-հարթաբերպտուտակներ, 12-եռռտանու գլխիկ, 13-զսպանակավոր թերթիկ, 14-նիվելիրիուղղաձիգառանցքի

նըԱ

Եկ. 1.6. Նիվելիր 8/8-1

պտուտակ

16-կեացիոն

հաՕպտիկական բարձրաչափըունի բարձունքայինմանրաթելերով է տուկ ցանց, որը ամրացված դիտախողովակի պտտման հորիզոնական

առանցքի վրա: Ցանցի բարձունքային մանրաթելերիցներքն, հորիզոնի նկատմամբ 454-իտակ դրված է հայելի, որն անդրադարձնումէ ցանցի միջով անցնող լույսը: Դրտախողովակիտեսողությանդաշտում (նկ.1.7բ) երնում են անշարժ ցանցի(19), (20) ն (21) մանրաթելերը,ինչպես նան Օ3) բարձունքայինմանրըաթելը՝ արծաթապատված (22) շերտով: Դիտախողովակի թեքման փոփոխման հետ (23) բարձունքային մանրաթելըփոխում է դիրքը ն դիտման առանցքի հորիզոնական դրության ժամանակ համընկնում է ցանց (20)-ի միջին հորիզոնական գծիկի հետ: Դիտանման հորիզոնական ճառագայթով աշխատելիս անհրաժեշտ է (23) բարձունքային մանրաթելըհամընկեցնել ցանցի միջին (20) հորիզոնական գծիկի հետ, գլանաձե հարթաչափի բշտիկը բերել կենտրոն ն աշխատել ինչպես խուլ նիվելիրով` որոշելով վերազանցումը 1.2 ն Լ3 բանաձներով:

Դեպի առաջ եղանակի դեպքում,թեք ճառագայթովնիվելիրացման ժամանակ, վերազանցումըորոշում են հետնյալ բանաձնով

հ-Ք(ո-Ե)-1-ո,

0.16)

որտեղ Ճ-բարձրաչափիգռրծակիցնէ, ո-չափաձողիվրա միջին ցանցաթելովկարդացվածհաշվեցույցնէ, Ե-չափաձողիվրա (23) մանրաթելովկարդացվածհաշվեցույցն է, 12-կայանում նիվելիրիբարձրություննէ: Եթե դիտակըուղղել չափաձողիվրա գործիքիբարձրությանկետին, այսինքն ապահովել1: ո պայմանը,ապա հ վերազանցումըկլինի

հ-Բ(ո-Ե):

2.17

Մեջտեղից նիվելիրացմանդեպքում, թեք ճառագայթից օգտվելիս, կունենանք` 0.18) հ-Իլ(Բ-Ե)-(ո,-ու))-Է(ո,-ոե), կամ հՀԻ(2-Ե)-(Ճ-1)(ո,-ոջ), 0.19) հետնի ն առջնի չափաձողերի որտեղ 2 ն Ե համապատասխանաբար վրա բարձունքայինմանրաթելովկարդացվածհաշվեցույցներն են, ո, ն ոջ նույն չափաձողերի վրա միջին հորիզոնականցանցաթելով կարդացվածհաշվեցույցները: Եթե միջին հորիզոնականցանցաթելը հետնի ն առջնի չափաձողերի վրա ուղղել նույն բարձրությանը(ոչ-ոչ), ապա -

-

-Խ(2-Ե):

Նկ. 1.2. Նիվելիր Էո-3 ա) ընդհանուրտեսքը,բ) իիտախողովակի տեսողական դաշտը, 1-օկվյար,2-ուղղան,3-հարթաչափիշրջանակ,4-պաշտպանիչ ապակի,5-պատյան, 6-դիտակիամրացնողպտուտակ,7-ղիտակիօբյեկտիվայինմաս, 8-0ն2անահատիկ, 9-կլոր հարթաչափ, 10-դիտակիուղղորդող պտուտակ. 11-դրվածքայինպտուտակի անցք, 12-թիթեղիկ,13-հարթաբերպտուտակներ,14-տրեգեր,15-ուլղորդիչ պտուտակ, 16-ամրացնողպտուտակ,17-դիտակիպատյան, 18-չափաձող,19, 20 ն 21-ցանցի նրբագծեր,22-արծաթապատշերտ, 23-բարձունքայիննրբագծիկ

(1.20)

Գործիքի պտտման առանցքընախապեսուղղաձիգ դրության բերելու համար, պատվանդանիվրա ամրացվածէ կլոր հարթաչափ:Հարթաչափի ն դիտակի ցանցաթելերիհամար նիվելիրնունի ուղղիչ պտուտակներ: Աշխատանքից առաջ պետք է կատարել նիվելիրի ստուգումներ: Անհրաժեշտ է ապահովելհետնյալ պայմանները: 1. Գյանաձնհարթաչափիառանցքը պետք է ուղղահայաց լինի ճիվելիրիպտտմանառանցքին: Այս ստուգումըկատարվումէ այնպես, ինչպես թեռդոլիտիհամանման ստուգումը:Հարթաչափիառանցքը տեղադրումեն որնէ հարթաբեր պտուտակիուղղությամբ, հարթաչափիբշտիկը նրանովբերում են կենտըոնն պտտում 180": Եթե բշտիկը կենտրոնումչէ, ապա հարթաչափի ուղղիչ պտուտակովբշտիկը տեղաշարժումեն դեպի կենտրոն շեղ15

ված աղեղի (բաժանումների)կեսի չափով, ն հետո, նիվելիրի հարթաբեր պտուտակով, նորից բերում են այն կենտրոն: Կրկնելով ստուգումը հասնում եճ նճրւսն, որ 180" պտտելուց հետո հարթաչափիբշտիկը մնա կենտրոնում: Չափաձողի վրա հաշվեցույցիհարմար ն հեշտ ընթերցման համար, հորիզոնականցանցաթելը պետք է ուղղահայաց լինի նիվելիրի ուղղաձիգ առանցքին: Այս պայմանի ստուգման համար նիվելիրի հարթաչափի բշտիկը բերում են կենտրոն ն 30-50մ հեռավորության վրա, շենքի պատին նշում կետը այնպես, որ այն համընկնի մեջտեղի ցանցաթելի հետ (կամ չափաձողի վրա կարդում են հաշվեցույց): Գործիքի միկրոմետրական պտուտակով նիվելիրըդանդաղ պտտում են իր ուղղաձիգ առանցքիշուրջը: Այդ ընթացքում կետը միշտ պետք է գտնվի թելի վրա կամ հաշվեցույցը չպետք է փոփոխվի:Եթե թելը կետից շեղվում է, թուլացնում են դիաֆրագմայի պտուտակը ն պտտում այնքան, մինչն պայմանը բավարարվի, որից հետո պտուտակը նորից ամրացնումեն: Այս ստուգումը կատարվում է հարթաչափին դիտակիդիտանմանառանցքների զուգահեռության պայմանիստուգումիցառաջ: 2. Դիտակի դիտանմանառանցքըպետք է լինի զուգահեռհարթաչափի առանցքին: Այս ստուգումը կատարվում է միննույն գծի կրկնակի նիվելիրացմամբ,այսինքն, նիվելիրին չափաձողի տեղերիփոփոխմամբ: Համաձայն նկ.1.8-ի ունենք ն հ-Լ-(ՈՂ-

որտեղից

Ե-ն,

ՕՀ0

իսկ ճիշտ հաշվեցույց

-

նե

42-8'2-:

(121) ։

(1.22)

Գործիքի էլնացիռն պտուտակովհորիզոնականցանցաթելըդնում ռրոշված 8շ ճիշտ հաշվեցույցի վրա, որի հետնանքով տեսողության դաշտում հարթաչափի բշտիկի համատեղված ծայրերը կշեղվեն: Բշտիկի ծայրերի համընկեցումըկատարվումէ հարթաչափիուղղաձիգ ուղղիչ են

պտուտակներով,որոնք տեղադրված են օկուլյարի կողմից` պահպանիչ կափարիչիհետնում:

Նկ.

Չափաձողով յուրաքանչյուր անգամ հաշվեցույցկարդալուցառաջ, տեսողության դաշտում, էլեացիոն պտուտակի օգնությամբ իրականացվում է

գլանաձն հարթաչափիտեղակայում՝ բշտիկի ծայրերի պատկերներիհամատեղմամբ(նկ.1.9): Ընդ որում նախապես կլոր հարթաչափիբշտիկը բերում են կենտրոն, որը հնարավորությունէ ընձեռնում կատարել էլնացիոն պտուտափոջը թվով պտույտներ: ՆՍ. 19 Առանցքների զուգահեռության ստուգման այս եղանակը չի պահանջում դիտակի ֆոկուսացման փոփոխություն, որի հետնանքովբացառվում է դիտանման առանցքի տեղաշարժը օկուլյարային օղակի կամ ֆոկուսացնող ոսպնյակի ոչ ճիշտ տեղափոխումից(ներքին ֆոկուսացումով դիտակներում): Այս եղանակի թերությունը գործիքի բարձրության պահանջվողճշտությամբխնամքովչափումն է:

կի

ԴԻՏԱՆՍԱՆ

1.5. ԻՆՔՆԱՏԵՂԱԿԱՅՎՈՂ

հակառակ ուղղությամբ: Այսպիսով Ճ կետի պատկերը հանդիսացող կետը մնում է ցանցի հորիզոնականթելի վրա:

ԱՌԱՆՑՔՈՎ

ՆԻՎԵԼԻՐՆԵՐ

Վերջին ժամանակներս լայն տարածում են ստացել դիտանման առանցքի ավտոմատ կերպւվ հորիզոնականդրության բերվող նիվելիրները: Այդ նիվելիրները չեն պահանջում չափաձողով հաշվեցույց ընթերցելուց առաջ հարթաչափի բշտիկը խճամքով բերել կենտրոն: Գործիքի այդպիսի կառուցվածքը նպաստում է արագացնելնիվելիրացմանգործընթացը,

թույլ

է տալիս աշխատել ոո

կայունգրունտներիվրա (ճահիճ, վազահող) ն կանխում է հարթաչափի բշտիկի ոչ ճիշտ կենտրոն բերելոց առաջացած սխալը: Այդպիսի

ախ...

Մ. Մ

932,,,

32.

շ-

4'

՞ '

.

ա-

աարիԿԱ ՈՆ» թաիրոոնի իվե-

թվի ԿԱորը լոր (նկ.1.10),

Աո

ԷՇԽ/-2

նիվելիրի

Եկ.

ԼԼԼ

նիվելիրի նախնական տեղակայումը կատարվում է հարթաչափի օգնությամբ: Չափաձողի վրա հաշվեցույցը վերցնում են ա- . ռանց ուշադրություն դարձնելու հարթաչափի բշտիկին, քանի որ տեղակայման ճշտությունը ն կոմպենսատորիսարքինությունն արտահայտԱՇԽ/Լ24Ճ

Եկ.

1.10.

կատարելագործվածտարբերակնէ: մ է երեք հ հարթաբերպտուտակներ ունեցող պատ Նիվելիրը կազմված ն վանդանից դիտախոլովակից, որի օբյեկտիվային ծայրում, գլանաձն կափարիչի տակ, տեղավորված է ոսպնյակային ջինս կազմվածէ երկու ոսպնյակներից,բացասական`հարթ-գոգավոր(1) ւ

-

Վերկոմպենսասոյը:

դրական՝ հարթ-ուռուցիկ(2) (նկ. 1.11: Բացասական (1) ոսպնյակը ընդգրկող շրջանակին ամրացված է չորս բարակ մետաղալարերից(4) կախված սռնակալ (նկ. 1.11-իվրա ցույց է տրված երկու մետաղալար):Բացասական ոսպնյակը ն սռնակալըհավասարակշովածեն հակակշռով: Լրացուցիչ դրական ոսպնյակը (3) օբյեկտիվի հետ ամրացված է միննույն շրջանակում ն թույլ է տալիս դիտակի տեսողության դաշտում ստանալ

վում են պատկերիարտացոլման որակով: Դիտախողովակի Հ8'-ից ավելի թեքման դեպքում արտացոլումը դառնում է անբավարար: ԽՇԽ-2Ճ նիվելիրը ծառայում է ինժեներո-տեխնիկականնճիվե'

լիքացման համար

ն

հստակ պատկեր: Դիտանման առանցքի

օօ

անկյան տակ թեքման դեպքում, շարժա-

կան համակաըգըթեքվում է 2,5 օգ անկյան տակ: Բացասական ոսպնյակի ԷԼ կետը օպտիկական առանցքի նկատմամբ տեղաշարժվում է հ մեծությամբ, որը համեմատական է զ անկյանը ն 1 նիվելիրացման թնին: Բացասական ոսպնյակի ֆոկուսային Բ հեռավության ն 1 նիվելիրացման թնի հարաբերությունըհաշված է այնպես, որ ճրա գլխավոր կետի տեղաշարժը թեքում է դիտանման ուղիղը զ անկյունով` դիտակի թեքման

Տ 16.ՆԻՎԵԼԻՐԱՅԻՆ

ՉԱՓԱՁՈՂԵՐ

Նիվելիրացման ժամանակ օգտագործումեն Վ.Ն. Վիսոցկու համակարգի փայտե, երկկողմ չափաձողեր (նկ. 1.12): Չափաձողի սն կողմի վրա բաժանումներըն թվագրումը կատարվում են սն ներկով, իսկ մյուս, կարմիր կողմի վրա` կարմիր ներկով: Սն կողմի վրա չափաձողի զրոն համընկնում է նրա կրնկի (ներքնի հարթություն) հետ: Կարմիր կողմի վրա չափաձողի զրոն պետք է լինի կրնկից ցածը ոչ պակաս, քան 40 դեցիմետը, իսկ միննույն կոմպլեկտի զույգ չափաձողերի կրունկներով կարդացված հաշվեցույցները իրարից պետք է տարբերվեն 1004մ-ով: Չափաձողի երկու կողմերում էլ յուրաքանչյուր դեցիմետրըթվագրված է: Այսպիսով, եթե մի չափաձողի կարմիր երեսով կարդացված հաշվե19

Հաշվեցույցները վերցնում են ցանցի միջին հորիզոնականթելով, ընդ որում դիտակի տեսողությանդաշտում նրանք աճում են վերնից ներքն: Սկզբում հաշվում են մետ-

ցույցն է 5473. ապա երկրորդ չափաձողիկարմիր երեսով կարդացված հաշվեցույցը կլինի 5573 կամ 53 73:

բ)

ա) ա

--

ծ

|ի|լ-

ց

|Է-Շլ

Էչվ|

գ) .Է-

ե)

Լ|

.-

հավասար է396:

Ինժեներատեխնիկական նճիվելիրացժամանակ չափաձողերը ուղղաձիգ Եկ. 113 դիրքով պանելու համար չունեն ռարթաչափեր: Նման դեպքերում,եթե չափաձողովվերցված հաշվեցույցը փոքը է 1 մետրից, ապա չափաձողը տեղակայում են ուղղաձիգ աչքաչափով, ճոճում է իսկ եթե հաշվեցույցը մեծ է 1 մետրից, ապա բանվորըդանդաղ չափաձողը դեպի իրեն ն իրենից` դիտանման ճառագայթին ուղղահամահայաց, իսկ դիտողը վերցնում է ամենափոքը հաշվեցույցը, որը է չափաձողիուղղաձիգդրությանը: ւպատասխանում ման

5. Է---

րերը ն դեցիմետրերը, այնուռետն սանտիմետրերը ն, վերջապես, աչքաչափով` միլիմետրերը: Նկար 1.13-ի վրա հաշվեցույցը

դ)

ք

ծ

Տ

մաշիկներ ն

Նկ. 1.12. Նիվելիրայինչափաձողեր, ա

դ

-

- սն

կողմ.բ

ն գ

-

բնեռ

կարմիրկողմեր, մաշիկ, է բնեռ

կախովիչափաճող,ե ն զ

-

-

են ուղղաձիգ Նիվելիրացում կատարելիս չափաձողերըպահում միջոցով: Պատադիրքով, նրանց վրա ամրացված կլոր հարթաչափերի կապակցմանդեպքում, յին դրոշմանիշերինիվելիրայինընջացքներին օգտագործումեն կախովի չափաձողեր(նկ.1.12դ): Աշխատանքների ստուգում են, որպեսզիվերջիններիսբաժանումսկզբումչափաձողերը իրենց անվանականերճերը լինեն միատեսակն համապատասխամեն ն որոշում կարությանը:Չափաձողիերկարությունը նրա բաժանումները ճշտված ունեցող բաժանումներ են ստուգիչ մետրով կամ միլիմետրային բաժանմանորոշդեցիմետրային պողպատեչափերիզով:Չափաձողի :.1մՄ, իսկ ամբողջ չաման պատահական սխալը չպետք է գերազանցի

:է2մմ: փաձողիերկարությանհամար`

1.7. ՉԱՓԱՁՈՂԻ

ՍՏՈՒԳՈՒՄԸ

ԵՎ

ՀԵՏԱԶՈՏՈՒՄԸ

Չափաճողի վրա ամրացված կլոր հարթաչափիառանցքը պետք է չինի զուգահեռչափաձողիառանցքին են աշԱյս պայմանի ստուգման համար ուղղված նիվելիրըբերում հեխատանքայինդրությանն տեղադրումորնէ կետում: Նրանից 50-60մ ռավորությանվրա չափաձողը դնում են ամուր խփված բնեռի, մաշիկի ուղղում են ուղղակամ փայտե ցցիկի վրա: Նիվելիրի դիտախողովակն ձիգ դրությամբ պահված չափաձողին:Վերջինիս մի կողմը համընկեցԵթե այդ ժամանակ կլոր նում են նրվելիրի ցանցի ուղղաձիգթելի ետ:

հարթաչափիբշտիկը հայտնվի ամպուլայի կենտրոնում,ապա պայմանը կլինի բավարարված: Եթե բշտիկը շեղվի ամպուլայի կենտրոնից, համատեն ապա պահպանելովչափաձողիկողի ցանցի ուղղաձիգ թելի են ամպուղումը, հարթաչափիուղղիչ պտուտակներովբշտիկը բերում է չապտտում լայի կենտրոն: Այնուհետն դիտողի հրահանգովբանվորը փաձողը 90՛-ովն համընկեցնումչափաձողիմյուս կողը ցանցի ուղղաձիգ թելի հետ: Եթե բշտիկը հայտնվի ամպուլայի կենտրոնում, ապա ստուգման պայմանը կլինի բավարարված:Հակառակդեպքում հարթա21

աեր ԱՂԱ Աստուգումն աաա կրկնում այնքան ժամանակ,մինչն

բշտիկըբերում են ամպուլայի կենտրոն: Այսպես որ բշտիկը չափաձողի երկու դրությամբ էլ գտնվի մեջտեղում: Կլոր հարթաչափի ստուգուեն

մը կատարում են ամեն օր, աշխատանքից առաջ ն ամբողջ օրվա ընթացքում հետնում, որպեսզիայդ պայմանըչխախտվի: Չավփաժձողերի կարմիր ն սն կողմերի զրոյական նիշերի տարբետություններիորոշումը Ռրոշումն իրականացնում են չորս նվագով: Մկզբում տեղադրում են

նիվելիրը ն խնամքովբերում աշխատանքային դրության: Այնուհետն, նրանից20-30մ հեռավորության վրա բնեռներով,մաշիկներով կամ փայտե ցցիկներովամրացնում են չորս կետեր: Հետազոտվողչափաձողն ուղղաձիգ դրությամբ հաջորդաբարտեղադրումեն այդ կետերիվրա, նիվելիրի դիտակնուղղում չափաձողին, գլանաձն հարթաչափիբշտիկը բերում են ամպուլլայիկենտրոնն վերցնումչափաձողիսն ու կարմիրկողմերովզույգ հաշվեցույցներ: Չափաձողի կարմիր երեսով կարդացված հաշվեցույցներից հանելով սն երեսով կարդացվածհամապատասխան հաշվեցույցները, ստանում են չափաձողիզրո նիշերի որոնելի տարբերությունը:Եթե նվագներում ստացված արդյունքների միջն տարբերությունը չի գերազանցում 4 միլիմետրից,ապա որպես վերջնական տարբերություն ընդունում են չորս արդյունքներիմիջին թվաբանականը:Հակառակղեպքում չափումները կրկնում են: Չափաձողի զրո նիշերի տարբերությունների որոշմանօրինակըբերված 1.1 աղյուսակում:

է

եղյումակ

Հաշվեցույց չափաձողով Նվագի համարը Ն

լ

|

Ննկոոմ

|

կարմիրկողմ

1.1

Հաշվեցույցների Միջին տարբերություն

արժեքը

(կարմիր-սն)

Դ

Զատաձողերիմեկ մետրի միջին երկարության ն դեցիմետրայինբաժանումնեռի սխալներիորոշումը

Զույգ չափաձողերիմեկ մետրի միջին երկարությանորոշումը կատարում են դաշտային աշխատանքների սկզբում, մեջտեղում ն վերջում, իսկ դեցիմետրայինբաժանումների սխալի որոշումը` աշխատանքների սկզբում: Չափաձողերի վրա մեկ մետրի միջին երկարությանն դեցիմետրա-

յին բաժանումներիորոշումը կոչվում է ստուգաչափում կամ չափաձողերի հետազոտում: Մտուգաչափումըկւստարվում է ստուգվող չափաձողի ն նորմալ մետրի համապատասխան երկարությանմիջն, որի մեծություճը նախօրոք հայտնի է: Ստուգաչափմանհամար յուրաքանչյուր հետազոտվող չափաձող փռում են հորիզոնական հարթության վրա այնպես, որ ծայրերը ն կենտրոնըճկված չլինեն: Նորմալ մետրը դնում են չափաձողի վրա, համընկեցնում նրա շեղ եզրի զրոյական գծիկը չափաձողի հետազոտվող ինտերվալի սկզբնական գծիկի հետ: Այդ ինտերվալիծայրերին նորմալ մետրի շեղ եզրով 0,02մմ ճշտությամբ վերցնում են խոշորացույցով հաշվեցույցներ: Հետազոտմանարդյունքները մշակում են ն հաշվի առնելով ստուգաչափման ժամանակ օդի ջերմաստիճանը, հաշվում չափաձողի մեկ մետրի միջին երկարությունը, դեցիմետրային բաժանումների երկարությունը ն նրանց սխալները:Չորրորդ դասի նիվելիրացման համար չափաձողերի վրա դեցիմետրային բաժանումների գծանշման պատահականսխալները չպետք է գերազանցեն1մմ-ը: Կախովի չափաձողերը (նկ.1.12դ) կիրառում են նիվելիրային ընթացքների պատի դրոշմանիշերիհետ բարձունքային կապակցման համար: Կախովի չափաձողերիվրա բաժանումներնանց են կացնում մեկ կամ երկու կողմերի վրա: Կախովի չափաձողըմի ծայրում ունի ականջիկ, որտեղ դրվում է հատուկ գամասեղ` չափաձողըպատի դրոշմանիշից կախելու համար: Ականջիկի կենտրոնըհանդիսանումէ չափաձողի սե կողմի բաժանումներիզրոյական գծիկ: Կարմիր կողմի ականջիկի կենտրոնինհամապատասխանումէ կարմիր կողմիկրնկի հաշվեցույցը: Սաշիկներն բնեռներ Չափաձողերըգետնիմեջ չխրվելու համար, նրանք կրնկով դրվում են փայտե ցցիկի, մետաղականբնեռի ելուստի(նկ.1.12է) կամ մետաղական մաշիկի գնդաձնգլխիկիվրա (նկ.1.12գ): Հովանոց Ամառայինարնոտօրերինհարթաչափիբշտիկնարնի ճառագայթների տաքացումիցզերծ պահելու համար,չորրորդ դասի նիվելիրացմանժամանակ, գործիքըպաշտպանումեն հատուկ տեղագրականհովւասնոցով:

18. ԲԱՐԴ

ՆԻՎԵԼԻՐԱՑՈՒՄ

Եթե նիվելիրացման ծայրակետերի միջն եղած հեռավորությունը նշանակալիորեն գերազանցում է գործիքի ն չափաձողի միջն եղած կրկնակի հեռավորությանը կամ վերազանցումը այդ կետերի միջն մեծ է, ապա սկզբնական Ճ. ն վերջնական Ց կետերի միջն եղած հեռավորությունը (նկ.1.14) բաժանում են մասերի այն հաշվով, որպեսզի յուրաքանչյոր հատված հնարավոր լինի նիվելիրացնել գործիքի մեկ տեղադրումով: Նիվելիրը ն չափաձողերը հաջորդաբար տեղադրելով հատվածներում ն կատարելով համապատասխան հաշվեցույցներ` 2. հետնի ն Ել առջնի, կունենանք -

հ

որտեղ հց կամ

-

Ց

-

(8-6):

Եշ)" (85-39.

(2-

վերջնակետի վերազանցումն է

ոչ

-

Հ

սկզբնակետի նկատմամբ

Ճ

(124)

լ

կետի նիշը՝ ի

--

էն,

Է

հօ

0.25)

Հ ե:

ռ-

լ

Որոշելով հց-ն, այնուհետն կգտնենք էլչ

-

Էն,

-

Ւ

ո

2. 2.Ե,

0.25)

օ-

այսինքն, մեջտեղից եղանակով բարդ նիվելիրացման ժամանակ ընդհանուր հց վերազգանցումը հավասար է հետնի հաշվեցույցների գումարից հանած առջնի հաշվեցույցների գումարը կամ վերազանցումներիգումարին: |

-

աւք

ԾՈՎԻ

ՄԱԿԱՐԴԱԿ

(ԳԵՈՒԴԻ

-.-.ր

Հավ

ՍԱԿԵՐԵՎՈՒՅԹ)

Են. 114.

Եթե նիվելիրացման խնդիրն է միայն բարձրությունների փոխանցումը սկզբնակետից վերջնակետին, առանց միջանկյալ կետերի նիշերի ստացման, ապա այդպիսի նիվելիրացմանն անվանում են կորցված կե24

տերի նիվելիրացում, քանի որ այդ դեպքում, նիվելիրի տեղադրման կենշաններով: Եթե նիվելիտերը չեն ամրացվում տեղանքում հաստատուն է րացումը կատարվում ւռրված ուղղությամբ տեղանքի պրոֆիլի ստացման համար, ապա ւսնհրաժեշտ է կետերն ամրացնել փայտե ցցիկներով: Եթե ցցիկների միջն հեռավորությունը սահմանված է հաստատուն, օրինակ 100 մետը, ապա այդպիսի կետերը կոչվում են պիկետներ: Մնացած բոլոր կետերը, որոնք ամրացվում են ռելիեֆի բնորոշ տեղերում, կռչվում են միջանկյալ կամ պլյուսային: Բարդ նիվելիրացումը կատարում են հայտնի բացարձակ բարձրություն ունեցող երկու կետերի միջն, որոնք Լուսալիորեն ամրացված են տեղաձճքում ն կոչվում են ռեպերներ, իսկ նրանց միջն բաց նիվելիրւսյին ընթացքը` ռեպերների միջն նիվելիրային ընթացք: Բացի այղ. ճիվելիրային ընթացքները, թեւդոլիտային ընթացքների նման, շատ դեպքերում կարող են լինել փակ: Ոչ մեծ տելլամասերում, ճանապարհւսյին հետախուզումնելիի ժամանակ, ձգված տեսք ունեցող նիվելիրային ընթացքը կարող է հենվել միայն մեկ ռեպերի վրա` ընթացքի սկզբում կամ վերջում: Այդ դեպքում, հուսալի ստուգման համար, կատարում ենճ կրկնակի նիվելիրացում` ուղիղ ն հակադարձ դոսլլություններով: Թեք լանջերի նիվելիրացման ժամանակ, երբ հարնան երկու պիկետների միջն վերազանցումը մեծ է 0,8 1 մեծությունից, որտեղ 1-ը չափաձողի երկարությունն է, ապա անհրաժեշտ է լինում ճիվելիրի մեկից ավելի տեղադրում (նկ.1.15): Այդ դեպքում նիվելիրացման ընթացքում ամրացնում են լրացուցիչ կետեր, որոնք կոչվում են իքսային: Իքսային կետերը տեղանքում ամլացնում են ժամանակավոր ցցիկներով կամ հատուկ մետաղական բնեռներով: Շատ թեք, օրինակ խորը ձորակի լանջերի նիվելիրացման դեպքում, օգտվում են հարթացույցից (8816քոռօ): Հարթացույցն իրենից ճերկայացնում է չորսու (նկ.1.16), որի վրա տեղակայվում է փայտե հավասարասրում 26Ե եռանկյունը Շ գագաթում ամրացված ուղվալարով: Ուղ-

ղանկյան ներքնի հիմքի կենտրոնում նշվում է 0 գծիկը: Եթե ՃԹԾ չորսուն հորիզոնական է, ապա ուղղալալոյը կհամընկնի 0 գծիկի հետ: Եռանկյունը կարելի է փոխարինել մետաւլլական շրջանակում տեղադրված վրադիր գլանաձն հռհարթաչափով: Թեք լանջի հարթաչափումը կատարում են միաժամանակ որոշելով հռրիզոնական հեռավորությունը, որի համար չորսուի ծայրը դնում են պիկետի վրա (նկ.1.17) ն բերում հռրիզոնական դրության: Չորսուի մյուս ծայրին հպում են ուղղաձիգ դիրքով չափաձողը

որոշում հլ վերազանցումը: Հարթացույցը հաջորդաբար տեղափոխեն հաշվերազանցումները կետեր, ստանում են հշ, հյ, հլ, լով 8, Ե, 6, վում ընդհանուր հց վերազանցումը: ն

(1.26)

հցշհյՒհշՒհ»-...:

յին ընթացքների համար, թույլատրելի սխալը որոշում

ճաձնով

ճի

հետնյալ

- լւ 204 իս

բա-

(127

իսկ բաց նիվելիրային ընթացքների համար ուղիղ ն հակադարձ ուղղություններով վերազանցումներիտարբերությունը չպետք է գերազանցի

-Է30մՐ իմ

ճե

(129

մեծությունից, որտեղ Լ-ը ընթացքիերկարություննէ արտահայտված կի-

7.

է

են

ՅՐ

լոմետրերով:

ՆՖիվելիրային մատյանում գրանցված հաշվեցույցների մշակումը կատարվում է հետնյալ հաջորդականությամբ: Հաշվում են հաշվեցույցների միջին նշանակությունները հետնի ն առջնի չափաձողերի վրա ն հաշվեցույցների տարբերությամբգտնում վերազանցումը հ-2-Ե բանաձնով, որտեղ 2-ն հետնի միջին հաշվեցույցն է, իսկ Ե-ն` առջնի: Այնուհետն կատարում են վերազանցումներիհաշվման

Նէ. 18.

Հարթացույցով հարթաչափումը կատարում են այնպիսի կետեռի միջն, որոնց նիշերի տարբերությունը նախօրոք ստացվելէ նիվելիրացման միջոցով:

ստուգում` "

Հ«-ՖԵ-ֆհ: -ճ-

-

:

1, ռը

(7

վ

աաա

է

Նէ.

է

։

։

ԷՔ -

1.16.

Նիվելիրացումը, ինչպես ն բոլոր գեռդեզիականաշխատանքները, կազմված է չափումներից, իսկ չափումները, ինչպես հայտնի է, միշտ ուղեկցվում են անխուսափելիդիտանման սխալներով: Այդ սխալների հետազոտությունները հնարավորությունեն տալիս գնահատել ստացված արդյունքներիորակը ն դրանով իսկ լուծել չափումներիթույլատրելիության հարցը: Թույլատրելի սխալի մեծությունը կախված է ծրագրի բնույթից, գործիքից ն տվյալ աշխատաճքի նկատմամբ պահանջներից: Փակ նիվելիրային ընթացքներում,որտեղ վերազանցումներիգումարը հավասար է զրոյի կամ բարձր դասի ռեպերների վրա հենված նիվելիրա26

Նիվելիրային ընթացքի Ո անկապակցումը հաշվում կերպ: Եթե նիվելիրային ընթացքը փակ է, րային ընթացքը չափվելէ ուղիղ

լ Հ

ող)

Ր

ն

»

/,

Հ

հետնյալ

եթե նիվելի-

հակադարձ ուղղություններով, ապա

իրակիսկ եթե ընթացքը չափվել

նիվելիրով, ապա

/չ, «2,

ապա

են

է

միննույն ուղղությամբ

լղ 2): -

Եթե ստացված անկապքը թույլատրելի է, այսինքն, ինժեներատեխճ իկական

նիվելիրացման համար այն փոքր

է

30:1մմ-ից, ապա -

ան

-

կապքի կեսը ցրում են ուղիղ ընթացքի վերազանցումներիվրա հավասարաչափ՝ կլորացնելով ուղղումները մինչն միլիմետրը: յհ բաՌեպերներից կամ պիկետներից մեկի հայտնի նիշով Էր-էԼ, են կետերի նիշերը: հաջորդ ճաձնով գտնում Նիշերը կարելի է հաշվել նան գործիքի հորիզոնի միջոցով, այսպես որտեղ ք

Ք-11ՒՅՑ

-

ՒԼ,

-

-

Է7

Միջին Կի Հետնի առջնի| չափաձողով. Նաշզեցույցննր | չափաձողերից փր մ վերա- Դիտողություն ե հեռավորությունը| հետնի | առջնի զանցումը խորի ն

այդ

իշ

ճ կե կնտի

ն (լիրի

է:

բլ8-Ք-Ե, Ե

լ

ՆԻՎԵԼԻՐԱՑՈՒՄ

յակային աշխատանքներից: Դաշտային աշխատանքներ 131 ռեպերից Ենթադրենք պահանջվում է կատարել (Թու) մինչն 4 կետը (աղյուսակ 1.2): Դրա համար լ. նիվելիրացումը,որպես կանոն, կատարում են մեջտեղից եղանակով, 2. ճիվելիրը տեղադրում են երկու չափաձողերի միջն, նրանցից հավասար հեռավորությամբ ն մեկ հարթաբեր պտուտակը դասավորում

նիվելիրացում

4. 5.

դիտման ճառագայթի ուղղությամբ, նիվելիրից մինչն չափաձողերը եղած հեռավորությունը չափում են բարւսկ պողպատե ճոպանով կամ քայլերով, յուրաքանչյուր չափաձողինուղղելիս դիտման ճառագայթը պետք է անցնի գետնից ոչ պակաս 20սմ բարձրությամբ, յուրաքանչյուր կայանում հաշվեցույց կարդալուց առաջ նիվելիրը բերում ենճ աշխատանքայինդրության, իսկ չափաձողերը ուղղաձիգ ցցիկնե կամ նեռների, մաշիկների ցցիկների փայ փայտե մաշիկներիկամ տեղադրումբնեռների,

աու ա:

3/0

Չորրորդ դասի նիվելիրացմամբ որոշված կետերի նիշերը ծառաեն տեղագրական հանույթների ն ինժեներականաշխատանքների յում համար որպես բարձունքային հիմնավորում: Չորրորդ դասի նիվելիրային ընթացքները կարող են լինել փակ, փռված ռեպերների ն դրոշմանիշների միջն ն կախյալ: Նիվելիրացումը կազմվում է դաշտային ն գրասեն-

3.

յ-1

Ք

2-3

ԻՍԽ-2

լ

Թ

ԻՏ/-1

Լ-Օ3կմ

|

ԻՑ

1311:

-

2.

|

Դ50

Չափաձողերի

Գարին

կողմերի

«150

Գրոների

տար-

բերությունը

վասար

հա-

է 100մմ

|

555|

Հ426

28594

պատի ռեպեր 76131

Լ, յյ

աար ՅՅ

31870

1190 (966

3-4

| | |

-2/-4

|

լ

ԵՐԸ 1-2

-

ԴԱՍԻ

կետում չափաձողի վրա կւսրդացված հաշվեցույցն է:

819.7

ո

ցուն

--

դասի նիվելիրացման մատյան, 15 օգոստոսի 2007բ.. սկիզբը 8-5,վերջը 9. ամպամած եղանակ, թույլ քամի

Պ

՝

Գւրծիքի հորիզոնն է հետնի Ճ կետի նիշը, տվյալ կետի վրա չափաձողով կարդացված հաշվեցույցն

Ննոջնի ջեի

որտեղ Ե

Աղյուսակ 1.2

ց:

Վ325

1235Է24774 տան

Ժ102

1327.

Աղյուսակ 1.2-ում բերված է երկկոդմանի չափաձողերով կատարված Ր7 դասի նիվելիրացման մատյանի օրինակ: Առաջին սյունակում նշում են կայանի հերթական համարը, օրինակ 1, իսկ ներքնում (գծիկի 1: տակ) նիվելիրացվող կետերի համարները, օրինակ Թ.» Յուրաքանչյուր կայանում աշխատանքները իրականացնում են հետնյալ հաջորդականությամբ 1. դիտանում են հետնի չափաձողին, էլնացիոն պտուտակով գլանաձն հարթաչափի բշտիկը բերում են կենտրոն, չափաձողի սն կողմով կարդում հաշվեցույց` սկզբում վերնի (0412), իսկ հետո ցանցի մեջտեղի թելով (0732) ն գրանցում մատյանի երրորդ սյունակում, -

--

:

Չ

2.

3.

դիտանում են առջնի չափաձողին, էլնացիոն պտուտակով հարթաչափի բշտիկը բերում կենտրոն ն կարդում հաշվեցույց` սկզբում վերնի (1720), իսկ հետո միջին թելով (2043), գրանցելով արդյունքները 4-րդ սյունակում, դիտանում են աոջեի չափաձողին ն նրա կարմիր կողմով, միայն մի-

ջին ցանցաթելով կարդում հաշվեցույց (6730), դիտանում են հետնի չափաձողին ն նրա կարմիր կողմով միջին ցանցաթելով վերցնում հաշվեցույց (4687): Չափաձողերի կարմիր կողմերով կարդացված ստուգիչ հաշվեցույցները գրանցում են մատյանի երրորդ ն չորրորդ սյունակների երրորդ տողում: Այնուհետն հաշվում են ցանցի հեռաչափական թելերով որոշված նիվելիրացման թների երկարությունները հետնի (320) ն առջնի (323) չափաձողերով (սյունակ 2): Միջին ցանցաթելով չափաձողի սն ն կարմիր կողմերով կարդացված հաշվեցույցների տարբերությունները (հետնի 4787 ն առջնի 4687) գրանցում են մատյանի 3-րդ ե 4-րդ սյունակճերի չորրորդ տողում: Հետնի ն աոջնի չափաձողերի սն կողմերի վրա միջին ցանցաթելով կարդացվածհաշվեցույցների տարբերությունը, որպես վերազանցում, գրանցում են 5-րդ սյունակի երկրորդ տողում՝ հ-0732-2043--1311մմ: Վերազանցման առջն դրված մինուս նշանը ցույց է տալիս, որ 1 կետը գտնվում է Քլ:. կետից ներքն: Հետեի չափաձողի կարմիր կողմով կարդացված հաշվեցույցից (5519) հանում են առջնի չափաձողի կարմիր կողմով կարդացված հաշվեցույցը (6730) ն ստացված արդյունքին ավելացնում չափաձողերի կարմիր կողմերիկրունկների նիհաշված վերազանցումը` -1311մմ: շերի տարբերությունը ն ստանում Չափաձողերի սն ն կարմիր կողմերով հաշվարկված վերազանցումների տարբերությունը չպետք է գերազանցի -5մմ: Համոզվելով հաշվումների ճշտության ն ստացված վերազանցումներիտարբերության թույլատրելիության մեջ, նիվելիրով տեղափոխվում են ընթացքի հաջորդ կայան: Հետնի բանվորը տեղափոխում է չափաձողը հաջորդ կետ, այսինքն այն դիտվում է որպես առջնի չափաձող: Առաջին կայանի առջնի չափաձողը երկրորդ կայանի համար դառնում է հետնի: Այդ չափաձողն իր տեղից չեն հանում, այլ զգուշորեն շրջում են սն կողմով դեպի նիվելիրը: Երկրորդ կայանում աշխատանքները կրկնում են նույն հերթականությամբ ինչպես առաջին կայանում` գրառելով հաշվեցույցները մատյանի համապատասխան սյունակներում: Կետերը, որոնց վրա կանգնեցվել էին չափաձողելմը,անվանում են կապող կետեր: Եթե չորրորդ դասի նիվելիրացումը կատարվումէ ԷԼ8-1 նիվելիրով ն միակողմանիչափաձողերով,ապա յուրաքանչյուր կայանում կապող կե-

4.

տերի վրա ստուգիչ հաշվեցույցները վերցնում են գործիքի բարձրության փոփոխումից հետո: Այդ դեպքում ստուզիչ հաշվեցույցները գրանցում են մատյանի կարմիր կողմերով կարդացված հաշվեցույցների տեղում: Չորրորդ դասի նիվելիրացման ժամանակ անհարժեշտ է բացի կապող կետերից, նիվելիրացնել ճան մոտակայքում գտնվող միջանկյալ կետերը` հորատանցքերը, ջրհորները, հողաթմբերի գագաթները, հանքային հանածոների բնական ելքերը, ամբարտակներում ջրի մակարդակը, աղբյուրները ն այլն: Միակողմանի չափաձողերով աշխատելիս, միջանկյալ կետերը նիվելիրացվում են գործիքի երկրորդ հորիզոնի միջոցով, իսկ երկկողմանի չափաձողերի դեպքում` միջանկյալ կետերի վրա հաշվեցույցները կաանտարում են չափաձողի միայն սն կողմով: Այդպիսի նճնիվելիրացումն են տվյալ նիվելիրային ընթացքի կետերի կապակցում: վանում Յուրաքանչյուր կայանի միջանկյալ կետերի նիվելիրացումը կատարում են կապող կետերում կարդացված հաշվեցույցների ճշտության մեջ համոզվելուց հետո: Նիվելիրային ընթացքներըռեպերների,դրոշմանիշերի ն տեղական առարկաների հետ կապակցման համար դաշտային մատյաններում են տալիս կապակցման գծագիրը, նշելով չափաձողերի տեցույց ղադրման տեղերը, համարները, նիվելիրի ցանցի միջին թելի դրությունը ն նրանով կատարված հաշվեցույցը: Ելային ռեպերների ն դրոշմանիշերի հետ ընթացքի կապակցմանդեպքում պետք է առանձին էջում կատարել մանրամասն գծագիր, որտեղ երնա ցանցի բոլոր թելերի պրոյեկցիաճերը կառուցվածքի պատին, տեղադրված է դրոշմանիշը: որտեղ Ընդմիջումների գնալիս անհրաժեշտ է նիվելիրայինաշխատանքները վերջացնել հաստատուն կամ ժամանակավորռեպերի վրա: Եթե ընդմիջման մոտ չեն հասնում հաջորդ ռեպերին, ապա աշխատանքը վերջացնում են ոչ թե մեկ, այլ երեք իրար մոտ դասավորվածընթացքի կետերում: Այդպիսի կետեր կարող են լինել հեռագրասյուներինխփած մեխերը, ճանապարհի երթնեկայինմասի կողքին ամրացված ամուր փայտե ցցիկները, կիլոմետրայինսյուները ն այլն: Եթե վերը նշված կետերը տեղանքում բացակայում են, ապա ճանապարհիկողքին փորում են 30սմ-ից ռչ պակաս խորությամբ փոս, մեջը ամրացնում մաշիկը ն ապահովության համար,մի թեթն ծածկում հողով: Ընդմիջումիցհետո աշխատանքըշարունակում են երեք կետերի վրա նիվելիրացման ստուգումով, որի համար հաշվարկված վերազանցումներըհամեմատում են ընդմիջումիցառաջ նույն կետերի վրա ստացված վերազանցումների հետ: Այն կետլ, որի վրա վերազանցումը պահպանվել է ՀԷ5մմ-իսահմաններում,հհտագա աշխատանքներիհամար օգտագործում են ռրպես կապող կետ: Չօգտագործվածկետերի վրա կա31

հետո օգտարված Լաշվեցույցները մատյանում ջնջում են: Ընդմիջումից ն տագործված կետն ընդունվումէ որպես հետնի նրա վրա դրվում է նույն չափաձողը, որը դրված էր ընդմիջումիցառաջ: Չորրորդ դասի նիվելիրացմանճշտության ստուգման համար հաշճհ անկապքը, որը փակ բազմանկյան համար հաշվում են են վում (1.29) Ճ-Ֆի

բանաձնով, իսկ երկու ռեպերների միջն անցկացված ընթացքի համար՝ ձո

Ստացված Ճի Հ

Ճհ

իս-ից: «(047

-

(1 -վղ)-չո:

անկապքը

հաշվում

են

թույլատրելի,

հավասար է ընթացքի

գումարին:

Նիվելիրային ընթացքի անկապքների թույլատրելիության դեպքում, հաշվում են բոլոր ռեպերների ն միջանկյալ կետերի նիշերը: Այդպիսի հաշվաիկի օրինակ հանդիսանում է ստորն բերված չորրորդ դասի նիվելիրային ընթացքի մատյանը (աղյոաակ 1.3): Աղյուսակ

(1.30) եթե

ա.

Յ

5,

կատարվել

ձհչել-հշ.

ն սկզբնակետի վերազանցումնէ

վերջճակետի որտեղ հյ ուղիղ ընթացքից, ոշ-- նույնը, ստացված հակադարձընթացքից: Տարբերություն Ճձհ-լ հաշվում են թույլատրելի, եթե

Ճո

անի

Նշան

յ

:

-

լ

րյ

ստացված

ՀՏ

խորաափի | կերազանցուները ուղղումները ունեցած տին

:5 :

-

՛

Կրոնշչտաղի

ն

լ

-

:

-

Կայան 1

8.4

Լուսավոր

Գ.

:

-

|շ

(5լ

ո

գգ

։

Գ.

Կամուրջ

Թ.

Վարդ

11: 23:85

Էյ

ակեր

ււ ձե

-

Բրո

Տ-2326մ

23801

(23.726)

Ճե/.

բոլոր

-

|

ո

37.1 -

«թյ

203.695

185.281 լտ

160447

արի

Հաշ

-15մմ

20437.|20մմ Հ»

ՃիջուլՄ Ֆ

ցումները:

-

-

212.807

Սելավ

Գ.

184.173

194.622

6.2

ո, Հ«Թ0ՎԼ

հաշվեցույցների գումարից հանում են առջեի բոլոլ հաշվեցույցների գումարը: Ստացված արդյունքը պետք է հավսսար ն լիճի 5 սյունակի ճերքնում գրառված գումարին երկու անգամ գերազանցի բոլոր վերազանցումներիհաճրահաշվականգումարին:

5:

թյ

փաձողերի կարմիր կողմերիզրոների անհավասարությունը: Գումարում են 3 ն 4 սյունակների չափաձողերիվրա կարդացված հաշվեցույցները, ինչպես ճան 5 ն 6 սյունակների բոլոր վերազանՀետնի

զկարագրությունը

21.37

վում է հետնյալ հաջորդականությամբ: եր ստացված միջին իջ) լ. Հաշվում են չափաձողերի սն ն կարմիր կողմերով վերազանցումները(աղյուսակ 1.2, սյունակ 6), հաշվի առնելով չա-

3.

Նշանի ն տեղադրությոնը

-

ջ

25 8.28 -՝

ՀՏԱՅՅ Ճ| Յ

3.բ Յ Յ8 5-

-

որտեղ Ն-ը մեկ ուղղությամբ ամբողջ ճիվելիրային ընթացքի երկալությունն է արտահայտվածկիլոմետրերով: Նրվելիրացմանարդյունքներիմշակումը Չորրորդ դասի նիվելիրացման արդյունքների մշակումը կատար-

2.

|Օղակիվերջնական կետերը

Յ

Եթե նիվելիրային ընթացքը կախված է ն ճիվելիրացումը է ուղիղ ու հակադարձ ուղղություններովկամ կրկնակի անգամ միննույն ուղղությամբ, ապա վերջնակետի վերազանցումը սկզբնակետի նկատմամբ հաշվում են առանձին` յուրաքանչյուր նիվելիրային ընթացքի համար: Վերազանցումներիտարբերությունըհավասար է

-.

Ընթացքի վերջնակետի վերազանցումը սկզբնակետի նկատմամբ բոլոր վերազանցումների հանրահաշվական

4.

Հ

-75/37.1Հ -2մմ

Հաշվման ամսաթիվը

Հաշվողի ստորազրությունը

ՍՏ

Ընթացքի երկարությունն է 37,1կմ, որն ընկած

է Ճլո.

պատային

ն

11.

Խջչ հողի ռեպերների միջն, որոնց նիշերը տվյալ ընթացքի համար ելա-

կետային են: Հաշվարկը կատարվում է հետնյալ հաջորդականությամբ: լ. Ամբոդջ նիվելիրային ընթացքը նրանում ընդգրկված դրոշմանիշերով ն ռեպերներով բաժանում են օղակների, որոնք սկսում ն վերջանում են ռեպերներով: 2. Օղակների հերթական համարները գրառում են մատյանի 1 3.

4.

Տ.

6.

7.

սյունակները լրացնում են յուրաքանչյուր օղակի սկզբում ն վերջում գտնվող ռոեպերներիու դրոշմանիշերի անուններով ն ցույց տալիս նրանց տեղադրությունը: Սյունակ 4-ում, օղակների դիմացի տողերում, նշում են նրանց երկարությունը կիլոմետրերով, իսկ 5 ն 6 սյունակներում ցույց են տալիս յուրաքանչյուր նշանի հեռավորությունը սկզբնակետից ն օղակներից յուրաքանչյուրում շտատիվների թիվը: Մատյանի 7-րդ սյունակում նիվելիրային մատյանից (աղյուսակ 1.2) միլիմետրի ճշտությամբ գրանցում են յուրաքանչյուր օղակի միջին վերազանցումը: Հաշվում են ամբողջ նիվելիրային ընթացքի վերազանցումների հանըրահաշվականգումարը` -23,801մ, ն այն գրանցում մատյանի 7-րդ սյունակի ներքնում: Հաշվում են վերջնական ն սկզբնական ռեպերների բարձրություն160,447 184,173 -23,726մ, ճերի տարբերությունը՝ էԼըլ94 էՈւյյլ են որը գրանցում մատյանի 8-րդ սյունակի ճերքնում: Հաշվում են ամբողջ նիվելիրային ընթացքի ստացված ն թույլատրելի անկապքները՝ ՃհՀ -23,801-(-23,726)--75մմ ն

Ճոու

-

-«20371 Է0ՎԼիմ

-

--

13.

14.

-

-

--

Հ

:1200մ:

9.

Եթե ընթացքի ստացված Ճհ անկապքը փռքը է թույլատրելի սահմաճային անկապքի մեծությունից, ապա այն բաշխում են վերազանցումների միջն՝ ընթացքի երկարություններին համեմատական: Դրա համար նախ որոշում են ընթացքի 1կմ-ին ընկնող ուղղումը: Աղյուսակ 1.3-ում բերված օրինակում Ճհ/1ԼՀ-75/37,1Հ-2մմ:

10.

Հաշվում են ընթացքի յուրաքանչյուր օղակի վերազանցման ուղղումը, որի համար ընթացքի 1կմ-ին ընկնող ուղղումը բազմապատկում են օղակի կիլոմետրների թվով: Արդյունքները գրառում են մատյանի 7-րդ սյունակի համապատասխան վերազանցումներիտակ:

--

սյունակում: Մատյանի 2 ն3

--

8.

12.

Ընթացքի բոլոր ռեպերների բարձրությունների վերջնական նշաճակությունները հաշվում են 1մմ-ի ճշտությամբ ն գրանցում 8-րդ սյունակում: Յուրաքանչյուր օղակի ներսում հաշվում են կապող կետերի նիշերը՝ 11-11,յհ բանաձնով, որտեղ էլ, հաջորդ կետի նիշն է, էԼ, լ նախորդ կետի նիշը ն հ -ը՝ միջին վերազանցումը: Կապող կետերի նիշերի որոշման ստուգման նպատակով, մատյանի յուրաքանչյուր էջում հաշվում են առաջին ն վերջին կապող կետերի նիշերի տարբերությունը, որը պետք է ռավասար լինի տվյալ էջում գրանցված բոլոր միջին վերազանցումների հանրահաշվական գումարին: Հաշվում են միջանկյալ կետերի նիշերը ԷԼչիչ-ԷՈւՒ8--Երջ բանաձնով, որտեղ էԼ.--հետնի կապող կետի նիշն է, ճ երկկողմանի չափաձողի սն կողմով հետնի կապող կետի վրա կարդացված հաշվեցույցը ն Եւիջ միջանկյալ կետի վրա կարդացված հաշվեցույցը:

Տ 2.2. ՈՒՂԵԳԾԻ

ՎՐԱ

ԿԱՏԱՐՎՈՂ

ՆՇԱՀԱՐՍԱՆ

ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐ

ԳԼՈՒԽ

ՆԻՎԵԼԻՐԱՑՈՒՄ

Տ 2.1. ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ

ԿԱՏԱՐՄԱՆ

ՊԻԿԵՏԱԺՈՎ

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԵՎ

ՀԱՋՈՐԴԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

են

շինարարությանընախորդում Ինժեներական կառուցվածքների տեխնիկականհետախուզումները, որոնց գլխավոր մասերից մեկը գեո-

դեզիականաշխատանքներնեն: են ճանաԳեոդեզիական աշխատանքներն,որոնք կատարվում ն պարհների, ջրանցքների ն այլ օբյեկտների հետախուզման շինարարության ընթացքում, սկսվում են ճախագծումով: Մկզբում համապատասխան մասշտաբի տեղագրականքարտեզի կամ հատակագծի վրա

կացնում ապագա ինժեներականկառուցվածքիառանցքը, որին անվանում են ուղեգիծ (1քոօօ4),այնուհետն ուղեգծի քարտեզից չափված են բնության մեջ: անկյունային ու գծային էլեմենտները փոխադրում են պիկետաժ, իսկ շրջաՈւղեգծի ուղղագիծ տեղամասերումնշահարում ն դարձայինանկյուններում` կորեր, որոնց սկզբնական վերջնական կետերում տարվում են շոշափողներ:Կատարում են ճան ուղեգծի նեղ շերու տի հորիզոնականհանույթ, որից հետռ երկայնակի լայնակի նիվելիհետո մշակվում են րացում: Դաշտային աշխատանքներըվերջացնելուց հանիվելիրացմանարդյունքները ն ստացված տվյալներով կազմում անց

են

են

տակագծեր ու պրոֆիլներ, ինչպես նան ճախապատրաստվում տվյալներ նախագծայինգծի բնությանմեջ տեղափոխմանհամար: ն Տեխնիկական նիվելիրացմանմիջոցով ուղեգծի պրոֆիլի ընդլայն ՒԷԼՇԻ/ԷԼՂ-3 են ճականների կազմման համար օգտագործվում ԷՑ-1, 2Ճ

նիվելիրներ:

Ուղեգծի ճիվելիրացմանհամար բացի ՎՆ. Վիսոցկու չափաձողերից, կիրառվում են ճան միակողմանիմեկ կամ երկու սանտիմետրային ն բաժանումներովչափաձողեր:Այսպիսի չափաձողերիհետազոտումը ստուգումը կատարվում են այնպես, ինչպես համար կիրառվող չափաձողերինը:

ԼՄ

դասի

նիվելիրացման

Բնության մեջ ուղեգծի փոխադրման համար նախ տեղանքում ճշտում են ինժեներական կառուցվածքի նախագիծը,այնուհետն գտնում ն հուսալի ամրացնում ուղեգծի սկզբնական կետը (Ու.Ս.): Թեռդոլիտը տեղադըում են այդ կետում, բերում աշխատանքային դրության ն ըստ կողմնորոշված անկյան ճնշահարումուղեգծի առաջին ուղղագիծ տեղամասը: Որպես կողմնորոշված անկյուն ընդունում են քարտեղից վերցված ելային ն ուղեգծի առաջին ուղղագիծ տեղամասի միջն կազմված անկյունը: Հաճախ ռրպես ելային ծառայում է ուղեգծի սկզբնակետից դեպի առավել բնութագրող կողմնորոշիչ կետին ուղղված ուղղությունը, օրինակ, եռանկյունավորման կետը, գործարանի ծխնելույզի խողովակը ն այլն: Կողմնորոշման անկյան մեծությունը որոշում են կամ քարտեզի վրա անկյունաչափի միջոցով կամ քարտեզից վերցված կետերի կոորդի-

ճատներով:

Ուղեգծի առաջին ուղղագիծ հատվածի նշահարման համար համընկեցնում են թեոդոլիտի հորիզոնական շրջանի լիմբի ն ալիդադայի զրոյական շտրիխները, ամրացնում ալիդադան նթուլացնելով լիմբը, դիու ամրացնում լիմբը: Այնուտախողովակն ուղղում կողմնորոշիչ կետին թուլացնելով ալիդադան պտտում են այնքան, որպեսզի առաջին հետն վերներով կարդացված հաշվեցույցը լինի կողմնորոշման անկյանը հավասար: Այդ դեպքում, տեղանքում, դիտակի դիտանման առանցքը ցույց կտա ուղեգծի առաջին ուղղագիծ հատվածի ուղղությունը, որի ծածկագծի վրա ամրացնում են նշանաձողը: Եթե քարտեզի վրա ն տեղանքում հնարավոր չէ գտնել որնէ կողմճորոշման կետ, ապա որպես ելային բուսոլի միջոցովվերցնում են մագնիսական միջօրեւսկանիուղղությունը: Դրա համար քարտեզի վրա անկյու-

նաչափովչափում են առաջին ուղղագիծհատվածի իսկականազիմուտը ն քարտեզից վերցնելով մագնիսական սլաքի խոտորման մեծությունը, անցում են կատարումմագնիսականազիմուտին: Շրջան աջ դրությամբ համընկեցնում են հորիգոնական շրջանի առաջին վերների զրոն լիմբի զրոյի հետ, ամրացնումալիդադան,թուլացնումլիմբը ն բուսոլի արրետիրը:

Այնուհետն թեոդոլիտի պտտումով բուսոլի մագնիսականսլաքի հյուսիսային ծայրը համընկեցնում են օղակի զրդյականշտրիխի հետ ն ամրացնում լիմբը: Դրանից հետո թուլացնում են ալիդադան ն վերների զրոն դնում ուղեգծի առաջինհատվածի մագնիսականազիմուտինհավասար հաշվե37

ացույցի վրա: Տեղանքում ուղեգծի ամրացմաննպատակով,դիտման դանցքիծածկագծումտեղադրումեն նշանաձող: Տեղանքում ուղեգծի ամրացված ուղղագիծ հատվածը թեոդոլիտի 50-100մ ընդմիջումներով: միջոցով ձողում են` ճշանաձողըտեղադրելով հատՕգտվելով քարտեզիցորոշում են ուղեգծի առաջին նախագծային վածի երկարությունը,տեղադրում այն ն հուսալի կերպովամրացնում

անկյան գագաթը: Թեոդոլիտը տեղադրում են առաջին շրջադարձային անկյան գագաթում,կրկնում նախորդ գործողությունները,տեղանքում ստանում երկրորդ ուղղագիծ տեղամասի ուպղությունըն ամրացնում: Նույն եղանակով ստանում ն ամրացնումեն ուղեգծի մյուս ուղղագիծ

անկյուններիգագաթները: հատվածները ն շրջաղարձային ստուգմանհամար համեմատում ճշտության Ուղեգծի նշահարման անկյունները: ն են քարտեզիվրա տեղանքումչափվածկողմնորոշման Ենթադրենք հ-5մ կտրվածքով 1:10000 մասշտաբիտեղագրական հատակագծի վրա (նկ. 2.1) պահանջվումէ Ճ. ն Ց կետերիմիջն անցկացնել ճանապարհ,որի 1 թեքությունըչգերազանցի0,025:

Տ

ոյ)որ անա)

Թ

եջությունը ՆՆԱԱ

2.1.

ա աերՄրոոնե -

մ

ին

ոավորությ ապա բարձրացումնէ: Եթե 1-0,025, ժ»հ/»-51/0,025-200մ: Հետնաբար, 2,5սմ վերազանցում: ճանք

կունենանք հատակագծի համար հատում մյ-ժ:Մ-200մ:10000-2,0սմ: Այժմ չափիչ կարկինով ենք հորիզոնականները 4-2սմ հիմքով: Եթե «յ-ն մեծ է հորիզոնականներիմիջն եղած հեռավորությունից, ապա ճշում են հորիզոնականիհետ հատման լ կետը, իսկ եթե մյ-ն փոքը է հորիզոնականներիմիջն եղած հեռավորությունից, ապա հատակագծիվրա հատվածը վերցնում են ցանկացած մօ հիմքով հաուղղությամբ, օրինակ` դեպի 2 կետը: Հռրիզոնականները ջորդաբար հատելով 2, 3, 4, ն 5 կետերում, անց են կացնում ճանապարհի ուղեգիծը:

8 2.3. ՀՈՂԻ ՆԵՂ ԼԱՅՆԱԿԻ

ՇԵՐՏԻ

ԵՐԿԱՅՆԱԿԻ

ԵՎ

ՆԻՎԵԼԻՐԱՑՈՒՄ

Հողի նեղ շերտի երկայնակի ճիվելիրացման աշխատանքները կազմված են դաշտայիճ ն լաբորատոր աշխատանքներից:Դաշտային աշխատանքներիմեջ մտնում են. լ. Ուղեգծի տեղազննումտեղանքում, 2.

լՐ/: 12002

Նկ. չ։

Մասշտաբ 1:10000ի

ր

Ուղեգծի առանցքինշահարում,մայրուղունշանաձողում,շրջադարձայինանկյուններիչափում, պիկետաժին կորերի նշահարում, մայրուղու ն ընդլայնականներիճիվելիրացում, 3. Լաբորատոր աշխատանքներ. նիվելիրացման արդյունքների մշակում, պրոֆիլիկազմում: Գրաֆիկ ձնավորմանավարտիցհետո կազմվածերկայնակիպրոֆիլի ն ընդլայնականների վրա, տեխնիկականպայմաններին համապատասխան, նախագծում են ինժեներականկառուցվածքը: Հողինեղ շերտիտեղազննման խնդիրըներառումէ տեղանքիդիտում, ն գռյություն ունեցող քարտեզի վրայի համապատասխանուրվագծերի համեմատում, ապագա նիվելիրայինռեպերներիտեղի ընտրում, հեղեղատների ն ճահճայինվայրերիանցումներիուսումնասիրումն այլն: Տեղանքում ուղեգծի առանցքիհաջող տեղազննմանն նշահարմանհամար, անհրաժեշտէ քարտեզիկամ տեղագրականհատակագծիվրա նշել ապագա ինժեներականկառուցվածքի նախագծային ուղղությունը: Հանգամանալից տեղազննումըտալիս է լիարժեք պատկերացումտեղանքիմասին, որտեղ կառուցվելուէ այս կամայն ինժեներականկառուցվածքը: Դաշտային աշխատանքների կատարումից առաջ, քարտեզի կամ հատակագծի վրա նշում են ուղեգծի նախատեսվածտարբերակները

(ճկ. 2.1): Այդ ուղեգծի 1: 10000 մասշտաբիքարտեզիվրա պատկերված փոճախագիծն ունի 2-Ե-օ-Ծ ուղղությունը: Բնության մեջ ճախագծի խադրմանհամար անհրաժեշտէ կատարելհետնյալ գծային հատվածների չափումները. սյունից մինչն Ե ճե 1. գլխավոր մայրուղու ուղղությամբ կիլոմետրային

ընդմիջումներովն տեղանքում նրանցից 3-4սմ հեռավորությամբ խփում «պահապան», որի վրա նշում են պիկետի համարը (նկ. 2.2): Ռելիեֆի բնորոշ տեղերում, պիկետների միջն, խփում են պլյուսային կետեր, որոնք նշանակվում են միայն «պահապաններով»:

-

կետը, օ կետը, առանցքիշրջադարձային Եօ-Ե կետից մինչն կառուցվածքի օ8-օկետիցմինչն կառուցվածքի8 վերջնակետը: չափում են օգտվեՔարտեզի վրա վերոհիշյալ հեռավորությունները

2.

3.

ն լով ընդլայնականմասշտաբից:Շրջաղարձայինանկյունները առանցեն անկյուքի ուղղագիծ հատվածների դիրեկցիոնանկյունները չափում

ճաչափով:

Նկ. 22.

է տե-

Կառուցվածքի առանցքի բնության մեջ ճշահարումըսկսվում ղանքում սկզբնականԵ կետի որոշումով, որի համար սյունից, հիմնականմայրուղու առանցքի ուղղությամբ,պողպատյա

կիլոմետրային ժա-

պավենով չափում են ՅԵ հատվածի ճախագծային երկարությունը: Բնության մեջ Ե կետը ամրացնումեն փայտե ժամանակավոր նրա վրա տեղակայում են թեռդոլիտը,տեղադրում թ. նախագծային անկյունը ն ստացված ուղղությամբկատարումնշաձողում:Եթե տեղանկամ անտառով, ապա գծերի նշանաքը փակ է` ծածկված թփուտներով Նշանաձողձողումը ուղեկցվում է անտառուղու նեղ շերտի են ներկված ման ժամանակ լավ տեսանելիությանհամար օգտվում ԵՇ նշանաձողից:Տեղադրելով Ե կետից նախագծային հեռավորությունը, տեղա6 կետում խփում են երկրորդ ժամանակավորցցիկը, թեռդոլիտը անկյունը: Այնուփոխում են այդ կետը ն տեղադրում8, շրջադարձային ն ժահետն պողպատյա ժապավենովչափում են օ8 հեռավորությունը Ց կետի ն Ց մանակավորցցիկով ամրացնումվերջնական կետը: Եթե հեռավորությունըչի գերազանցում նախագծային կառուցվածքիմիջն տարբերությունից,ապա տեխնիկականպայմաններովնախատեսված 8 կետը համարվում են շրջադարձայինԵ ն օ կետերը, ինչպես ճան են փայտե սյունիկներ: վերջնական ն նրանց փոխարեն տեղադրում Մինչն պիկետաժի նշահարումըսյունիկներիվրա են պիչեն անում: Ուղեգծի ամրացումիցհետո տեղանքում կատարում ն կորերի գլխավոր կետերի նշահարում, կետաժի, ընդլայնականճների նշահարում: են ճան մանրամասնիկային երբեմնիրականացնում են կետում տեսկզբնական Պիկետաժի ճշահարումը սկսում են 100-ական մետր ղադրվածգրոյականպիկետից:Պիկետներըխփում

ցցիկով,

հատումով:

Ուղեգծի շրջադարձային կետերում, նախօրոք տեղադրված սյուճիկների վրա, նշում են ճախորդ պիկետի հաթոր ո ո մարը, նրանից ունեցած հեռավորությունը ն | շրջադարձային անկյան մեծությունը, որը չահի փում են թեոդոլիտովերկրորդ անգամ: ո կ Պիկետաժի նշահարման ժամանակ վաԻ Փ77 ո են րում պիկետաժայինգրքույկ, որտեղ անց են | դ ս կացնում ուղեգծի առանցքի երկու կողմերի հա" նույթի արդյունքները` յուրաքանչյուր կողմում 31" " ճա 25-30մ հեռավորությամբ,կախված ինժեներալ յ կան կառուցվածքիբնույթից: Համույթը կատաք 424 27 . րում են օրդինատներիմեթոդով,որպես աբսցիս225777 / 126, ների առանցք ընդունելով ոտեգծի առանցքը: տ ոմՆ Հ.» Աբսցիսների առանցքի վրա ուղղահայացներն իջեցնում են ուրվագծիբնորոշ կետերից` երկհա240555 յելային էկերների միջոցով,իսկ չափերիզովչաչ «ԱՄ փում են նրանցերկարությունը(նկ. 2.3): Տրված մասշտաբով աբրիսների կազման հարմարությանհամար,պիկետաժայինգրքույկը պատրաստումեն միլիմետրային թղթից: Աբրիսի կառուցման մասշտաբը կախված է իրադրության բարդությունից,բայց չի կարող լինել փոքրըտեղանքի հատակագծի մասշտաբից: Պիկետաժի հետ միաժամանակ նշահարում են առանցքին ուղղահայաց ընդլայնական պրոֆիլներըկամ ընդլայնականները:Ընդլայնականճների երկարությունըսովորաբարլինում է 20-50մ, որոշ

մակագրություններ

իք ԵԱՑ,

-

"440

Ը

Իբ,

ի

շշ

22«Գվջը" Նվ.2:3.

դեպքերում ավելի երկար,իսկ առանցքի ուղղությամբ նրանց հեռավորությունները վերցնում են այնպես, որպեսզի հողի մակերնույթը հարնան ընդլայնականների միջն ունենա միատեսակ թեքություն: Ընդլայնականների բնորոշ կետերը ամրացնում են պահապաններով, որոնց վրա նշվում է առանցքից ունեցած հեռավորությունը, ինչպես նան «ձախ» կամ «աջ» մակագրությունը՝դասավորություննառանցքի նկատմամբ: Ընդլայնականմճերինշահարումը կատարում են պողպատյա չափւղական ժապավենով կամ չափերիզով: Եթե ընդլայնականներիքանակը մեծ է, ապւս նրանց համար առանձնացնում են հատուկ պիկետաժային

գրքույկ:

Ընդլայնականի կետերի նշանակումը ստացվում է ուղեգծի տվյալ կետի պիկետաժային անվանումից ն վերջինից մինչն ընդլայնականի տվյալ կետը եղած հեռավորությունից: Օրինակ` 11ե-6 ձախ-17,8 նշամաց, ձա խ կողմում մում ն 17,8 մ հե նակում է, որ կետը գտնվում գտնվում էէ ՈԽճ- ի դիմաց,

աոա յան վրաւ

-

Ուղեգծի ընթացքի աջակողմյան անկյուններըչափում են մեկ ըոպեանոց կամ երեսուն վայրկյանանոցթեոդոլիտով,մեկ լրիվ նվագով: Չափված անկյունների կոպիտստուգման համար մագնիսականսլաքի հյուսիսային ծայրով ՇԱ դրությամբ որոշում են մագնիսականազիմուտները ն գրանցում մատյանում: Ընթացքի նկատմամբդեպի աջ չափված անկյունների արժեքները չպետք է տարբերվենավելի, քան 1" այն արժեքներից, որոնք ստացվում են որպես ուղեգծի նախորդ ն հաջորդ ուղղությունների համապատասխան մագնիսականազիմուտներիտարբերություն: Ուղեգծի շրջադարձայինանկյունը հաշվում են, ըստ ընթացքի դեպի աջ

Շրջանային կորի գլխավոր կետերն են` կորի սկիզբը (ԿՄ), կորի մեջտեղը (ԿՍ) ն կորի վերջը (ԿՎ), իսկ գլխավոր տարրերը կամ էլեմենտներն են տանգենսը,բիսեկտրիսան(կիսորդը),կորի երկարությունը ն դոմերը: Շրջանային կորի «կորի սկիզբ» ն «կորի վերջ» գլխավոր կետերի դիրքը անկյան գագաթի (ԱԳ) նկատմամբորոշում են ՃՑ-ԹՇ շոշափող հատվածներով (նկ. 2.4), որոնք կոչվում են կորի տանգենսներ: Կորի մեջտեղի դիրքն որոշելու համար հաշվում են ուղեգծի 8 անկյան կիսորդիուղղությամբ 8-կմՀԲ հատվածը: Պիկետաժի կորով նշահարմանհամար որոշում են շրջանային կոն դոմերը, Դ` որպես րի երկարությունը`ՃՇ-Կ կրկնակի տանգենսին կորի երկարությանտարբերություն` Դ-

2Տ-Կ:

'

Կորի երկարությունը,տանգենսը ն կիսորդը հաշվում

բանաձներով

Կ-

2.1 են

"0: ր

ՏՀ-ԻԵ.եք

՛

-.

հետնյալ

(2) (2.3) (24)

չափված, 8 անկյան մեծության`

Գաջ 180" Բ, Հ

Փար

8 2.4. ՇՐՋԱՆԱՅԻՆ

-

«2-180":

ԿՈՐԵՐԻ

ԳԼԽԱՎՈՐ

ԿԵՏԵՐԻ

ՆՇԱՀԱՐՈՒՄԸ

Շրջանային կորերի նշահարման աշխատանքները բաժանում են երկու էտապի` կորի գլխավոր կետերի նշահարում, որը իրականացվում է անմիջականորենպիկետաժի ժամանակ ն շինարարության ընթացքում կատարվող կորի մանրամասնիկային նշահարում:

Նկ. 2.4. Շրջանային կորիհիմնականկետերըն էլեմենտները

Շրջանային կորի գլխավոր էլեմենտներ՝Տ, Բ, հատուկ աղյուսակներից:

Կն

Դ

ԱՍՓՈՓԱԳԻՐ

ընտրում են

Լոլյուսակ 2.1

ի

Օրինակ: Տրված է օ-48 55՛, Ճ-125մ, ԱԳ-ՈԱՒՑ--40.0մ: Որոշել Տ, Բ, Կ ՆԴ, ինչպես նան կորի գլխավոր կետերի պիկետաժայինարժեքները: Շրջանային կորերի նշահարման աղյուսակներից Թ-1000մ շառավղի են

գտ ճում

համար Դլոօ-55-94մ,

Տ

Բ»98,58

-

-

ւ

0,125-7,00մ:

ԿՍ Կ/2

գլխավոր կետերի Կորի պիկետաժային

անվանումըն

Ստուգիչ հաշվումներ Կորի էլեմենտների Ն գլխավոր ետերի

էլեմենտների աաոուը արժեքները

Ու8--40.00

56.86

Ու7:83.14 53.36

.

Ի

ԿՍ

ԿՍ-ԱԳ.-Տ,

(2.5)

ԿՄ-ԿՍՀԿ/2,

(0.6)

ԿՎ-ԿՍՀԿ:

(2.7 ն

կորի մեջտեղն որոշում

կվ-ԱԳՒ2Տ-դ,

ԿՍՀԿՎ-Կ/2:

են

(28)

(2.9)

Կորի գլխավոր կետերի պիկետաժայինարժեքներըհաշվարկված

աղյուսակ 2.1-ում: Շոշափողներիվրա ճշահարված պիկետաժիառկայության դեպքում կորի սկզբի ն վերջի կետերը տեղանքումստանալու համար գործանկյան գագաթից, նականումհարմարէ օգտվելոչ թե շրջադարձային են

մեծ

նրան մոտակա պիկետից`տեղադրելով50մ չգերազանցողոչ հատված: Օրինակ` անկյան գագաթից տանգենսին հավասար 56,86մ հատվածը տեղադրելու փոխարենհարմար է ութերորդ պիկետից դեպի ն յոթերորդ տեղադրել 100-83,14-16,86մ հատվածը որոշել կորի սկզբի է տեղը: Կորի վերջի տեղը որոշելու համար անհրաժեշտ 9-րդ պիկետից այլ

հատված: դեպի 8-րդ տեղադրել 100-89,86-10,144

Իմ

ԿՎ

Տ

"

Դ

11:8--36.50

ԼՈՀ7-:83.14

նԳ

ԱԳՀՏ

Ն

Կորի գլխավոր կետերի պիկետաժայինարժեքներըկլինեն

Տ

ԿՄ բ

հետնյալ

անունները ՞

0,125Հ106,72մ,

Ստուգման ճպատակովկորի վերջը բանաձներով

Կորի գլխավորկետերի ն էլեմենտճերի

ԱԳ

0,125-12,32մ,

:

Կ-853,76 Դ--55,94

0,125-56,86մ,

-

Հիմնականհաշվումներ

Կլ000-853.76մն Բլց00-98.58Մ, 1000:454.851,

որոնք Ճ-125մ երկարությանշառավղի համար սլետք է փոքրացվեն0.125 անգամ,այսինք ճ Տ«454.85

կորի գլխավոր կետերի պիկետաժայինարժեքների

Կորի գլխավոր կետերի պիկետաժային անվանումըն էլեմենտների արժեքները 1128--40.00 56.86 ՈՅ--96.86

-7.00

ԿՎ ԿԶ

ՈՒՀ8--80.86

ԿՄ

1ՈՀ8--36.50

53:36

ՅՐ

ՈՒՏ-Ւ89.86

Կորի մեջտեղը գտնելու համար, թեռդոլիտըտեղադրումեն անկյան գագաթում ն բերում սշխատանքային դրության: Առաջին վերների զրոն ռամընկեցնում են լիմբի զրոյի հետ ն ամրացնումալիդադան: Թուլացնելվ լիմբը, թեոդոլիտի դիտակը ուղղում են Շ կետում տեղակայված նշանաձողին ն ամրացնում լիմբը: Այնուհետն թուլացնում են ալիդաղան ն պտտում այնքան, մինչն որ առաջին վերներով հաշվեցույցը լինի հավասար թ անկյան կեսին: Դրանից հետո դիտանման առանցքի ուղղութն ստանում կոյամբ տեղադրումեն կորի բիսեկտրիսայիերկալոությունը րի մեջտեղիկետը: Տանգենսներից կորի վրա պիկետներիտեղափոխումըիրականացնում են ուղղանկյուն կոորդինատներիեղանակով: Որպես աբսցիսների առանցք ընդունում են տանգենսի գիծը, իսկ որպես օրդինատներիառանցք` նրան տարած ուղղահայացը: Ըստ Ք շառավղի ն Խ մեծության (կորի սկզբի կամ վերջի հեռավորությունը մինչն կորի վրա տեղափոխված պիկետը) Վ.Ն. Գանշինի ն Լ.Ս. Խրենովի աղյուսակճերից ընտրում ենն» կռորդինատները: Օրինակ: Ենթադրենքպիկետ 3-ը ենթակա է կորի վրա տեղափոխման: Երա հեռավորությունը կռրի սկզբից`Խ-20.16մ, իսկ կորի շառավիղը՝ Ւ-125մ: Աղյուսակներիցգտնում են «-20.08մ ն 5»-1.63մ: Կորի սկզբից

տանգենսիուղղությամբ դեպի անկյան գագաթ տեղադրում են 2 մեծությունը ն ստանում օրդինատի հիմքը, որից շոշափողին տարած ուղղահայացի ուղղությամբ տեղադրումեն 7 օրդինատը ն ստանում ալիկետ3-ը: Կորի վրա պիկետներըտեղափոխում են հերթականորեն, կորի երկու ծայրերից` սկզբից ն վերջից: Կորի սկզբից տեղափոխում են տանգենսի գծի վրա գտնվող պիկետներըմինչն շրջման կորի գագաթը, իսկ կորի վերջից տեղափոխումեն անկյան գագաթից հետո եղած պիկետները: Կորի հաշված էլեմենտների արժեքների ստուգման համար օգտվում են հետնյալ բանաձներից`

5.2Տ-5ՖԿՀ-ՖԴ,

Լ«ՖՔՀՏՖԿՀ-ՖՏ-Ֆ

որտեղ` չ,

Ք

-

հաջորդ կորի սկզբի

ն

Դ,

Սայո"78 յց

՛

(2.11)

Նա

|

Է

Ն

Լ

-- Փաջ-38-17՛

|Տ4- շո

ՍԱ իլ ՅԻՐ Ա: Հ|»`

չՔք

1Հ5

ՖՏ

ԱՆ

Գարա «ՀՆԱ կ

ՍՀ»

:

նի Է -: ՀԱԱ Վաա

(ԱԼ: Իր

ՎՏ

Տլ ի

ՏՐ

է

3Յի)

ՅԼՆ

Ս

-

Վ

|

Է

ԼՏ

լ |

չ

յ.

Ը

Տ

են

րի կամ անկյունային ու գային հատումների եղանակներով, իսկ 25մ-ից հեռու գտնվող տարածքը` աչքաչափով: Շերտի հանույթի արդյունքներն անց են կացնում միլիմետրային թղթից պատրաստված պիկետաժային Գրքույկի մեջ (նկ. 2.5): Բացի իրադրությունից, պիկետաժային գրքույկի էջի մեջտեղում

տալիս պիկետային ն պլյուսային կետերով ուղեգիծը, ելային մարկաները ն ռեպերները, ինչպես նան նրանց կապանցումը տեղանքի հաստատուն կետերի հետ: Պիկետաժային գրքույկի մեջ շրջման անկյունները ցույց են տալիս դեպի ձախ կամ աջ ուղղված սլաքներով, իսկ ռումբերը գրվում են ուղեգծի ուղղագիծ հատվածների վրա: Ուղեգծի հատակագիծը (նկ. 2.6) կազմում են պիկետաժային գրքույկի տվյալներով:

|

ՅՐՐ Ո ԵԽ

վիԷՍԱԻՄԾՈ

ՀԱՆՈՒՅԹԸ

|

Է

օ5

Հորա

Տ ար

Պիկետաժի նշահարման համատեղ կատարում ուղեգծի երկու կողմի 50-200մ լայնությամբ շերտի իրադրության հանույթ: Ուղեգծին անմիջականորենհարող ն նրանից աջ ու ձախ դասավորված ռչ պակաս քան 25-ական մետը լայնությամբ շերտերը հանույթում են ուղղահայացնե-

ցույց

Չ

Հյ

Հրա»

ԻՑՋՆ

հետ

կաշա

Լ

ւ|

ԻՎՈՒ2Զ

ուղեգծի երկարությունն է:

8 2.5. ԻՐԱԴՐՈՒԹՅԱՆ

թ

ԼԼ

գ

ՖԷԶ

Ց

«Հ

"

Նո ՀԷ

ի

Է

եղած հեռավորությունների գումարն է, -

Տ

Ն

22.0

Գ

-

յլ

Խա37--ա թ»ԱԺ Է:248,

(2.10)

ընկած ուղիղ հատվածների գումարն է, ՀՏ ուղեգծի հարակից շըջման անկյունների գագաթների միջն

-

Օ-

Ե

ճախորդ կորի վերջի կետերի միջն

ալ

մ չախ 1.21 տթք 32740:Տ-«-ՀՅԼԵ| ի լ

Հ

Լոու Թ 1| -Յ-բա-ԻԷ րոշ Յ Վլա

Վ

Հաաա

Տ

ՏՐԻ

ԷՀՇ

վա

Լիր

Տ: 28 գերու էլ-ՖՆԼ լ» Բ 517507: 2" 1-2 ՀՏՏ ԷՎՏՑՏ 18. (Տ. 7448 Հ7- 71154 ՀրաՑ-ն | 3 Է Ո ՀԱՊԱ ռ լ

է

՛

լոր '

լ:

ՀՆ

ՏՆջը Ց

ՅՅ.

։

են

՞

ՇՎ

'

:

Մ

-«.. Գ

ՆՎ

«Գ:

ՏՎ

Գ Ց

ԻՐ"

Բ |

-ՏՈԹՑՈՏՑա

ԱՒ 142 ը

։

ՀԸԼ.3

ՀՀՀ

ՀԱՏԱԱՀԱ»:

ՀՎՀՀ Հ

-

«1,նն

Կ

ՀՂէ

'

Հեւ... -

Տ `

.Ե.Թ --

ց

Նկ. 2.5. Պիկետաժայինգրքույկի էջը

Տ։ՇԵՋ., -

-.

Ց... ԷՒ: քավ ՔՀ ՅՆ ՃՅ

ըՅ ք| Բ

Ջ

ռո̀Շ

Փ

.

Ջ

-

`

Օ

Յ

բե

օ

ԾՇ

ՏՏՇՇԿՃԼՐԱՏԱՀՀՃՁ

օօԾՓՓԿԸԺՅՉՊՖՅՊ

ՇՐԵՆԵԼՆՑՑՇՏՏ

Ա121111: Ք

Յ մ

Յ

ՅՈՑ.»

ՅՅՅԱ:ՔՑ

ՏՀՏՏՅՑՅԾԹԱՀԱՏՅԾ|ԾԾ|ՅՏ|Յ|ԼՏ

3-ԷթՅի-ԹՅ Բ«

Նկ.

2.6.

բս

կյունների չափմանմատյանից:Ամփոփագրի4-8 սյունակներըլրացնում են շրջանային կորերի գլխավոր կետերի նշահարման տվյալներից: Մյունակ 13-ում լրացնում են ուղեգծի առաջին ուղղագիծ ուղղի ելային դիրեկցիոն անկյունը կամ ազիմուտը: Այդ անկյան մեծությունը որոշում են քարտեզից կամ չափում տեղանքում: Օրինակ: Ուղեգծի սկիզբ -1 անկյան գագաթ (ՈւՍ-ԱԳ1) առաջին հետնաբար դիուղղագիծ ուղղության ելային ռումբը՝ ու յսգ-Ը8:78:00", րեկցիոնանկյունը՝ օց-6 նույնպեսկլինի՝ 78:00":

շրջաղարձային անկյան մեծության գումար, այսինքն`

78000:48640»»126:40(ռումբ չՕ8:5320"): ուղղագիծ հատվածի դիրեկցիոնանկյունը կլի126:40»-57:13:-69:27' (ռումբ ՇՑ:69-27): ճի ԱԳՅ-ԱԳ4 հատվածի ուղղության դիրեկցիոնանկյունը հավասար 69:27'--48:55'»1 18"22' (ռումբ 1Օ8: 61:38"),ԱԳ4-ԱԳ5 հատվածի կլինի Ուղեգծի ԱԳ2-ԱԳ3

՞

՞

Գ

Փ

Գ

Հ

Փ

Ձ

ԷՀ »

Յ

|. ԱԹԱՆ»

Է

Վ

Հ

«Դ

.«

ր

Գ

օօ

Հ

Ֆ

Գ

Հ

Օ

ի:

|»

-

ծ Գ

ԷԶ Ձ

Տ -

Ջ ջ

| Ց | Ք"

Տ Գ

Հ

Յ

--ծ Տ

8/2

Յ

Վ

|)ՑՏ|ԺԾՇ

|

Ց

Ձ

.

Փ

՞

՞

ՀԺ

Տ

Փ

իք)

իր | Էշ Հ

18|4|8

Զ

Դ

Ց

մ

2) օօ տ

՞ ՞

Է

Օշ ՀԳ

ռ

ՅՅ Բ

Տ|Ց|ԺՃՁ|ԼՋՑԹ

Դ

Յ

-«

-

--ծ

|

ջ

օօ

,

Հ

զ

Է

-

Խճ

ՅՅ

ՑՄՓՅՅ«։ Յ

ՅՅ» ՅՅ ԿՅ

բ

ՀԻ-ՎԴ-ՈՒՂճ

ռ Վ

Է

-ծ Դ

Գ

Գ

ԻԶ

օօ

Հ|/ԱՃ|ՊՃԶԱԼՖՊ

-

ՎԱ Է

:

|

-

Գ

-

Ճ.

ԲՐ

:

Է-

Հ|Ջ|ԹԱՏ|Տ

«բ Գ

8`Հ

Ք|

Ջ|ՀՏ

օօ

-

վ

Յ, աԺ

Տ

ԻՑ

՝

Ջ/Ջ|ՏԱՏ|ՀԳ

Բ

ՅՅ Ց

Դ Ց Տ

--

Ծ

5"

-

Փծ -

Դ

Է Փ|ՋՓ|Ա|Ֆ).Հ Է Հ

5.5

5.

-

Ձ

Փ|)ՀՍ|2Ա2ՀՇ|Տ

Յ

՞

Ճ

Տ|)ՁՋ|

թ

`

Հաջորդ` ԱԳ1Լ-ԱԳ2 ուղղագիծ հատվածի ուղղության դիրեկցիոն անկյունը հաշվում են որպես ելային դիրեկցիոն անկյան ն առաջին

.-

թյ Տ

կազմում են

Գ

օօ

Հ

Շ|Տ|Է|Տ|9 Ձ

5-27

|

պիկետաՈւղիղների ն կորերի ամփոփագիրը(աղ. 2.2) մատյաչափման կորերի շրջադարձային ժային գրքույկի տվյալներով, նով ն կորերիգլխավորկետերի նշահարմանարդյունքներով:Ուղիղների ն կորերի ամփոփագրի 1, 2, 9, 10-12 սյոււճակներիհամապատասխան մեծությունների ճնշանակություններըվերցնում են ապիկետաժային գրքույկից, իսկ 3-րդ սյունակը լրացնում են ուղեգծի շրջադարձայինան-

Գ

քր

Տ

ԷՊ

Ուղեգծի հատակագիծը

Գ

Գ

||5|5|515|5

.8Է «ա

Տ

ԵՎ

ՀՅՅՑՔԹ

Յ

ՅՅ

Օ«

-՛ 8ԳՅ

Է

-

-

Շօ Տ

-

՞

'

-

Թ-Ի «Դ

Հ

`

-

-

Հ

ՁԳ

Է

Ամմվն

վմզցժտծոծ մրւսցոից

Ա.Ա

2օ -

Տ

Ե

ո

ԻՋ

|

ԱՏ

Փ

Փ

Տ

Հ

Փ

Տ

Ջ|Փ|Յ3|82 օօ ռ՞ ՞

վմզց48ՈԵ։ւԾ «Կ -

Գ

ՕԴ

|.Հ

Տ

Ձ Հ

Է Հ

|ՅՋ

|9Ջ

|23 ՏՋ

|ՓՕ`

՞

:

Յ

՞

Յ

0, դիրեկցիոն անկյունը` 118422:-19430'-98:52"

`

5.

»

(ռումբ

)Օ8:

,

81:08") ն, վեր5

անկյունը ջապես, կլինի՝ դիրեկցիոն

ԱԳ5-ՈւՎ.

հատվածի ՕԹ: 54

33"): (ռումբ ստուգում ճշտության մման գումը շտությ ր ամփոփագրի Ուղիղճերի ն կորերի գր կազ կատարվումէ հետնյալ կերպ. 1) որպես դրական ընդունվող բոլոր աջակողմյան անկյունների ն որպես բացասական ընդունվող ձախակողմյան անկյունների: հանրահաշվական գումարը (սյունակ 3) պետք է հավասար լինի ուղեգծի վերջին ն առաջին ուղղագիծ ուղղությունների դիրեկցիոն անկյունների 98: 52'--26

35'-125

27'

տարբերությանը,այսինքն` 125627:-78500"---47:27". 2) բոլոր տանգենսներիկրկնակի գումարից (սյունակ 5) հանած բոէ հավասար լոր կորերի երկարություններիգումարը (սյուճակ 6) պետք լինի դոմերների գումարին(սյունակ 8), այսինքն 376,28-355,78--20.50մ, 3) ուղեգծի Լ երկարությունը պետք է հավասար լինի ուղղագիծ հատվածների (սյունակ 11) ն կռրերի երկարությունների(սյունակ 6) գումարին, ինչպես ճան պետք է հավասար լինի անկյունների գագաթների միջն եղած հեռավորությունների գումարից (սյունակ 12) հանած բոլոր (սյունակ 8), այսինքն` ւմարը մերնե գո դռմերների ւ

-

Լ

ՆԻ Բա Տ 6» ՀԱԼ -

-ՖՏ-ՖԴ»

ւ:

.

2020.50

82.6. ՆԻՎԵԼԻՐԱՑՈՒՄ

-

200000

20.50

.ՍՍ,

-

2000.00:

ՊԻԿԵՏԱԺՈՎ

Պիկետաժովկատարվողտեխնիկականնիվելիրացմանժամանակ, ն կախված գործիքի դիտակի խոշորացումից,տեղանքի պայմաններից չափումների պահանջվող ճշտությունից, կապող կետի վրա դրված չա150մ: փաձողի ն նիվելիրի միջն հեռավորությունըկարող է լինել մինչն Ընդ որում ուղեգծի կապող կետերի նիվելիրացմանբոլոր դեպքերումայն են իրականացվումէ մեջտեղիցեղանակով, իսկ վերազանցումըորոշում կրկնակի անգամ, այսինքն ստուգմամբ:Բոլոր մճացած կետերը նիվելիրացնում են միջանկյալ կետերի նիվելիրացմանծրագրով` մեկ անգամ, ր առանց

Հո ստուգման.

Նիվելիրացման ընթացքում եթե ուղեգծի առանձին տեղամասեր ունեն մեծ թեքություններ,որոնք հնարավորությունչեն ընձեռնում կաիրականացնելմեկ կայանով, ապա պող կետերի միջն նիվելիրացումը ն մի քաընտրում են օժանդակ իքսային կապող կետեր ճիվելիրացնում

նի կայաններով: Այդպիսի դեպքերում իքսային կետերի պիկետաժային արժեքները չեն որոշում ն պրոֆիլի վրա նրանց ցույց չեն տալիս: հետնյալն Ր Ր9 Նիվելիրացման ծրա յամէ 1. Նիվելիրը Հ2մ ճշտությամբ տեղադրում են կապող կետերի միջն այնպես, որպեսզի մեկ կամ երկու ցանկացած հարթաբեր պտուտակներ գտնվեն դիտման ճառագայթի ուղղությամբ ն բերում են գործիքի պտտման առանցքը ուղղաձիգ դրության: 2. Նիվելիրի դիտակը ուղղում են հետնի չափաձողին, գլանաձն հարթաչափի բշտիկը բերում են կենտրոն ն կարդում 8, հաշվեցույց, այսպես կոչված «հայացք ետ»: Երկկողմանիչափաձողերի դեպքում կարդում են հաշվեցույց հետնի չափաձողի սն կողմով` 2, 3. Թուլացնում են նիվելիրի դիտակի սեղմիչ պտուտակը ն այն ուղղում առջնի չափաձողին, նորից գլանաձն հարթաչափի բշտիկը բերում են կենտրոն ն կարդում Ել հաշվեցույց` «հայացք առաջ»: Երկկողմանի չափաձողերի դեպքում կարդում են առջնի չափաձողի սն կողմի վրա Ես հաշվեցույց: 4. Սիակողմանի չափաձողերի դեպքում գործիքի բարձրությունը փոխում են ոչ պակաս 10սմ-ով ն նճռրիցբերում աշխատանքային դրության: Եթե չափաձողերը երկկողմանի են, ապա գործիքի բարձրության փոփոխմանփոխարեն,պտտում են չափաձողերիկարմիր երեսները դեպի դիտողը: 5. Ուղղում են դիտակը առջնի չափաձողին, բերում գլանաձն հարթաչափի բշտիկը կենտրոն ն վերցնում Եշ հաշվեցույց միակողմանի չափաձողերի դեպքում: Եթե չափաձողերը երկկողմանիեն, ապա կարդում են նրա կարմիրերեսով Ել հաշվեցույցը: 6. (Թուլացնում են նիվելիրի դիտակի սեղմիչ պտուտակը, ուղղում այն հետնի չափաձողին, բերում գլանաձն հարթաչափի բշտիկը կենտրոն ն վերցնում 8շ հաշվեցույց` միակողմանիչափաձողերիդեպքում ն4լ՝ երկկողմանիչափաձողերիկարմիր կողմով: 7. Կատարում են կապող կետերի նիվելիրացման ստուգում յուրաքանչյուր կայանում: Սիակողմանիչափաձողերի դեպքում վերազանցումը կայանում հաշվում են կրկնակի` ռրպես յուրաքանչյուր գործիքի հորիզոնի հետնի առջնի չափաձողերի վրա կարդացվածհաշվեցույցների տարբերություն: Մտացված վերազանցումներիարժեքների տարբերությունը չպետք է գերազանցիՀ4մմ, այսինքն

գիրը

է՝

ն

(8.-Ել)-(82-Եշ)ՀՀԷ4մմ: Երկկողմանի չափաձողերով աշխատելու դեպքում, վերազանցումը կայանում հաշվում են կրկճակի՝ մեկ անգամ որպես հետնի ն առջնի չա51

փաձողերիսն կողմերովկարդացվածհաշվեցույցներիտարբերություն, կողմերով (չափաձողերի երկրորդ աճգամ` նույճ չափաձողերիկարմիր Ֆ 00մմ): է Վերազանցումկարմիր զրոների տարբերությունըհավասար Ի4մմ, այսինք՝ ճերի տարբերությունըչպետք է գերազանցի

(ու-Ես)-(ռլ-Ես)Է100մմՀ:Է4մմ:

հետո, նույն կան կետերի նիվելիրացումից ստուգումից հետնի չահամար Դրա ճիվելիրացնումեն միջանկյալ կետերը: ն հաջորդաբար այն տեէ չափաձողը կապող կետից հանում կայանի կապող կետերի միջն գտնվող ուղեգծի բոլոր վրա: Դիտողն ուղղում է դիպլյոսային կետերի ու ըճնդլայնականների ն յուրաքանչյուր պլյոսա յին կետում կամ ընդլայնատակը չափաձողին հաշվեցույց: Երկկողմանի կանում միակողմանիչափաձողովկարդում կարդումեն չափահաշվեցույցը դ եպքում օգտագործման 8. Կապող

անում

տվյալ արում

ղերով ընթերցած հաշվեցույցները, իսկ սյունակ 4-ում` ճույն կետերի վրա կարդացվածհաշվեցույցները գործիքի երկրորդ հորիզոնի ժամանակ:Այստեղ, հաշվեցույցներից ներքե, գրառում

Նիվելիրային ընթացքի ստուգման բոլոր կետերի բացարձակ է նթացքի սկզբի ն որոշման համար, անհրաժեշտ ընթացք բարձրությունների ն ռեպերներին, որոնց վերջի կետերը կապակցել ելային դրշմանիշներին ճ բացակայության կետերի կետերի բաց նիշերը հայտնի են: Այդպիսի կապակցման են ուղիղ ն ազ դեպքում,բաց նիվելիրայինընթացքներընիվելիրացնում

,

ո

իսկ ետեռր., իսկ ն կետերը, միջանկյալ

ապեր կետերը

այն

կա

ռակառակ

ընթաց-

Աղյուսակ2.3 Միակողմանի չափաձողերով ուղեգծի նիվելիրացման մատյան

շ

լ

թ,

(1), իսկ «31.4, չ60.8 ն 78.5 կետերը` ուլեգծի կապող կապող կետեհամապատասխան կետեր: Ե Երրորդ սյունակում ճ կետեր: սյ պլյուսային ն չափաձոառջնի հետնի են ըի համարներիառջն գրում առաջին հորիզոնի

պիկետներեն

(0)

ն

0)

օ48 | 1336 || .788

ը

|

|

Վ511

|

ՋՓ

Ի

վոլ

Թ Ֆի-Է236542371

1593| 1594

«4

ԱՄ Մտաշվելէ Պետք

245.665

245.153 246.223

| 502| 68|

244.588

| 245.665

244.960

247.442

246.057

| ՀԱ

246.512

245.374

245.269 :3

| ա

246.955

|աջ 2-10 աջ 2-25

ՄԻշ6

| 1778 21073 | 21076

478.5

ձախ 2-8 ձախ 2:25

|

.786

՝

60.8

նիվելիրաց Ուղեգծի նիվելիրացման

երկկողմանիչափաձողերով: են համարԱղյուսակ 2.3-ի առաջինսյունակումգրանցում կայանների համարները,օրինակ՝երկրորդ կայանուճ ները, իսկ երկուսումպ̀իկետների

(0)| 2683 (| "

|Հավասարակշոված|Գործիքի Ն

|իետնի վառջեի լիիջանկյալ |վերազանցումները |հորիզոնը

լ

.

իրականաց-

.|Հաշվեցույցչափաձողով,մմ

Կայանի |Պիկետի համարը համարը

տ

մատյանները կարող են լինել տարբեր չափաձողերից,կաեղանակից, օգտագործվող կախվածնիվելիրացման մշակումից: ն յանում կատարվող ստուգումից չափման արդյունքների Աղյուսակ 2.3-ում բերված է միակողմանիչափաձողերով մատյաճի օրինակ, իսկ աղյուսակ2.4-ում ված ուղեգծի նիվեիրացման

հշ վերազանցումների ար-

գրառում

.

խա

ն

են այդ կետերումչափաձողով կարդացված հաշկետերի դիմաց վեցույցները, օրինակ` երկրորդ կայանում 31.4 կետի համար հաշվեցույցը կլինի 487մմ: Վեցերորդ սյունակում լրացնում են միջին վերազանցումները, այսպես, երկրորդկայանում այն հավասարէ 1074 մմ:

ն

10.

հյ

ժեքները: Ստացված վերազանցումների տարբերությունը չպետք է գերազանցի Հ4մմ: Այսպես, երկրորդ կայանի համար վերազանցում հլ-26831610-1073, իսկ հշ-2854-1778--1076: Հինգերորդսյունակում պլյուսային

չափաձողերի

ձողի միայն սն կողմով: ավարտից հեաշխատանքների 9. Տվյալ կայանում ճիվելիրացման հանում են ճիվելիրը ն տեղադրումհաջորդ կայանում: Նախորդ կատո արդեն հետնի, այսի նքն յանի առջնի կապող կետը ճոր կայանում կլինի տեղափոխվումէ նոր առջնի չափողը դառնում է հետնի, իսկ հետնինը ամբողջ նից հետո ր դիտարկումների կայանի առջնի կապող կետ: Դրանից ցիկլը կրկճվում է նոր կայանում:

են

244.158

245.155 245255 247.756

«38

լիներ Անկապքը՝ ԲՀ-14մմ .»Մտուգում` Հհ --Է2382

Միջին վերազանցումների հաշվարկման ճշտությունը յուրաքանչկայանում ն ամբողջ նիվելիրային ընթացքի համար, կատարում են էջային ստուգումով.

յուր

Իիլ-Ֆզ5 հ Հճ,

մոշ

2.6, -Մե Հ

շԳո ՒԷ)

-

ՀՏ912-6541Հլ

9.

Հ

12365 Հ2365,

2371,

շ(3-Թ7)-

ԶԱ

որտեղ ձլ ն Ել ռետնի ն առջնի չափաձողերով կարդացված հաշվեցույցերն են առաջին հորիզոնի ժամանակ, 8շ ն Եշ երկրորդ հորիզոնի, իսկ հլ ն հշ գործիքի առաջին ն երկրորդ հորիզոններով ստացված վե-.

-

-

րազանցումները:

Աղյուսակ բերված նիվելիրային ընթացքի համար միջին վերազանցումների հաշված գումարը` Հհյ--Է2368մմ, ութերորդ ռեպերի ն դրոշմանիշ 17-ի նիշերի տարբերությունը` 247756-2453774--Է2382մմ, իսկ վերազանցումների անկապակցումը՝ Ո--Ւ2368-2382Հ--14մմ: Ստացված անկապքը հակառակ նշանով ն հավասարապես ցրում են բոլոր վերազանցումների վրա: Աղյուսակ 2.3-ում ցույց տրված ընթացքն ունի ընդամենըհինգ կայան, հետնաբար, յուրաքանչյուր վերազանցման համար տրվելէ 2 կամ -3մմ ուղղում: Ուղղված վերազանցումներիհաշվարկը կատարվածէ 1մմ-ի ճշտությամբ: Աղյուսակ 2.3-ի օրինակում միջին վերազանցումներինտրվել է համապատասխամաբարհետնյալ ուղղումները` -2, 3, 43, 43. --3մմ: Բոլոր ուղղումների գումարի բացարձակ մեծությունը պետք է հավասար լինի տվյալ ընթացքի անկապքին միայն հակառակ նշանով, մեր օրինակում այն ռավասար է Հ 144մ-ի: Հավասարակշռված վերազանցումներըգրանցում են 6-րդ սյունակում` միջին վերազանցումների ճերքնում: Հայտնի նիշեր ունեցող կետերի միջն անցկացված նիվելիրային ընթացքի մեր օլւինակի համար, հւսվասարակշռված վերազանցումների գումարը հավասար է այդ կետերի նիշերի տարբերությանը՝ 2382մմ: Յուրաքանչյուր հաջորդ պիկետի նիշը հավասար է նախորդ պիկետի ճիշին գումարած համապատասխանհավասարակշռված վերազանցումը (սյունակ 8): Կապող կետերի հաշված նիշերի ստուգման համար, նախավերջին կետի նիշին գումարում են վերջին վերազանցումը: Արդյունքում պետք է ստացվի վերջին կետի նիշը (դրոշմանիշ 17): Պլյուսային կետերի ն ընդլայնականների նիշերը հաշվում են գործիքի հորիզոնի միջոցով: Կայանում գործիքի հորիզոնը (ԳՀ) որոշվում է ՒԵշ բանաձներով,որտեղ էլ, ն ԷԼ, ավյալ կայաԳՀՀԼԼլՒճչ կամ ԳՀ-ԷԼ ո նի համապատսխանաբար հետնի ն առջնի կապող կետերի նիշերն են, 2.3-ում

-

Տ4

տողերի ՄԱՆԱ: ամար

ախակ հազի

նՆԽ-

լ

մետերի

պատասխան հաշվեցույցներնեն: են: Գործիքի հորիզոնը հաշվում են միայն այն կայանների համար, որտեղ նիվելիրացվումեն միջանկյալ կետերըկամ ընդլայճականները:

Օրինակ` երկրորդ կայանի համար (աղյուսակ 2.3) գործիքի հորիզոնը` ԳՀ-244.588--2,854-247.442մ:Ստուգման համա ծ հորիգոնը հաշվում են կրկնակի` ԳՀ-245.665--1 մ անկյալ կետի ն ընոլայնականինիշը (սյունակ 8) հավասար է գործիքի հորիզոնի ն տվյալ կետում չափաձողովկարդացված հաշվեցույցիտարբերությանը: Օրինակ՝ (0)-31,4 պլյոսային կետի ճիշը` ԷԼ0:3:4-247.442-

ոպեծի մի 241443

0,487-246,995

մ:

Նիվելիրային ընթացքի կապակցումըդրոշմանիշ 17-ին կախովի չափաձողիմիջոցով: Հինգերորդկայանում նիվելիրիառաջին հորիզոնովկասխովիչափաձողի վրա կարդացվածհաշվեցույցըգրված է բացասական նշանով, քանի որ դիտակի դիտման առանցքն անցել է կախովի չափաձողի զրոյից 173մմ ներքն: Նիվելիրի երկրորդ դեսյքում, նույն կայաճում հաշվեցույցըգրված է դրական նշանով,քանի որ դիտման առանցքն անցել է կախովի չափաձողի 0-ից 68մմ վերն: Երկկողմանի չափաձողերով ուղեգծի նիվելիրացման մատյանի առաջին սյունակում (աղյուսակ2.4) գրում են կայաններիհամարները,երկրորդսյունակում` ուղեգծի կապողու պլյուսային կետերին ընդլայնականներիհամարները:Այսպես օրինակ` երկրորդ կայանում ՈԽՑ ն 2 կետերը կապող են, իսկ -30-ը՝ ուղեգծի պլյուսային կետ: Չորրորդ կայանում ձախ-20, ձախ-50, աջժ30 ն աջ50 կետերը ՈԽ1-58 պլյուսային կետով անցնող ընդլայնականիպիկետներ են: Երրորդ ն չորրորդ սյունակներում կապող կետերի համարներիառջն գրում են Յս ն ճս, Են ԵԿ հաշվեցույցները, որոնք կարդացվելեն առջնի ն հետնի չափաձողերի համապատասխանաբար սն ն կարմիր կողմերով: Այստեղ, հաշվեցույցներիճերքնում, գրում են հետեւ ն առջնի չափաձողերի կարմիր ն սե կողմերի զրո նիշերի տարբերությունը, այսինքն

կատարվել

է

հորիզոնի

ժամանակ

ուղեգծի

Ճայ Հճկ-Օլ»

ների

Ճել Հել-ծ,:

ՏարբերությունըՃա,

ն

Ճծ. '

մեծություն-

միջն չպետք է գերազանցի Է4մմ-ից` եթե չափաձողերի կարմիր կողմերիդեցիմետրերիթվերը միատեսակեն ն :Է104մմ-ից,եթե դեցիմետհերի թվերը տարբեր են (սռվորաբար100մմ տարբերությամբ): Հաշվեցույցների ընթերցման հաջորդականությունը ն մատյանի մշակմանկարգը,առաջին կայանի համար,ցույց է տրված փակագծերում արաբական թվերով: Այսպես օրինակ, առաջին կայանի համար ունենք ձ-1694մմ, Ե,-747մմ, Ել-5429 մմ, 8լ-6478մմ, չափաձողերի կարմիրն սն

Մ

|

|

5.

Ճվ

ՈՒԼՀ58

ձախ-20 ձախ50

աջ-30

աջՀ50

ՈՒշշ Ուշ

չխշ6 ՆՏ

դեպձ

Լ

կետերի համարները

Ռեպ. 3

Է2-«60825 ՖԵ»498

110158

(428 Ստուգում

(9)

10)

950011)

379.853

382.057

377.597 378.809

379.391 379.861

378.151

377.597

աղյուսակ 2.4-ի շարունակություն

369.046

379.478

378617 369.066 379.478

370.927

370.927

384.071

381714

372.023 380.574 381.714 373.163

375.520

չես4 -ՀԷԼեպ)» ՒեպճՀԻեպքտ»

Պայմա-

Քի նական Գործի

բ

մԱի |Ծանոթութակ նիշը յուն

370.950 (13) 179.501 (15)

04) 370.000 (12)|378.551

էլ"

նիշը | հորիզո

աղյուսակ2.4

» Հ33մմ (Նրա50Վ0.4

Ք--5505-5520-15մմ

ՀՒ5520մմ ՀԷ5520մմ

ՒԼ

380.237

ընդլայճականինիվելիրացումը

բիլ» 5505մմ Տիող-5520մմ

42357

32354

42236

42234

Ի1881

Հ1879

4::380.237-1520.948 1520.948-4.736-1516.212

31878 31980

«2233 Հ2134

42354 1012մմ դիսակԴ1 Տիջ-5506մմ

հաշվեցույց

Ս

առջնի

Ե

|

Հ

(7) (8)

միշ» հողր

մատյան Երկկողմանի չափաձողերովուղեգծի նիվելիրացման

ջային ստուգում 60825-4983 ..չօգա

հետեի

(1) (4) (6)

0)

(3)

օվՊիկետներին| Չափաձողերովկարդացված Միջին ն Վերազաճնցում|հավասարակշովա ծ վերազանցում հակ լմիջանկյալ|

Յ 3 պլյուսային «|

Մ

լ

'

11160

Ճեյ-Ել-Ե,-4682մմ,Ճճյ-ճլ-ճ.--47841մ, կողմերի 0-նիշերի տարբերությունը ՃՅօ-ՃԵց-102մմ: 0-նիշերի տարբերությունը հետնի ն առջնի չափաձողերի ն ընդլայնահամարների 5-ում կետերի ուղեգծիպլյուսային Սյունակ սն կողեն չափաձողի այդ կետերում կանների պիկետներիդիմաց գրում կետի Օրինակ,երկրորդկայանում մով կարդացվածհաշվեցույցները: համար գրանցվածէ 1274 մմ հաշվեցույց, իսկ չորրորդ կայանումընդլայԺ50 պիկետների համար` հանականիձախ 420, ձախ -Ւ50, աջ Ի30 ն աջ

846 մմ, 1428 մմ, 376 մմ. 2086 մմ հաշվեցույցներ: մապատասխանաբար ն են վերազանցումների Մատյանի վեցերորդ սյունակում գրառում ն առոջնիչաեն հետնի կայանների երկու արժեքներ, որոնք ստացվում տարփաձողերիսն ն կարմիր կողմերով կարդացվածհաշվեցույցների թույլատրվումէ տարբերությունը բերությունից:Այդ վերազանցումների են Էձմմ կամ -Է104մմ: Առաջին կայանի վերազանցումներն հլս-1694հետնաբար նրանց տարբերութն 747--Է94՛մմ լ-6478-5429--Է1049մմ,

ել

յունը՝ Ք-հլս-հլ --102մմ, թույլատրելիէ: Յոթերորդ սյունակումլրացնումեն կապող կետերիմիջին վերազանէ ցումները, օրինակ, առաջինկայանի համար այն հաշվարկվում այսպես Հ 947 - 1049 -100) հւս գցգդմմ: ս-հլ,

-

-

Չշ

թ

ճշտությունըյուրաքանչյուրկաՀաշված միջին վերազանցումների ապահովումեն յանում ն ուղեգծիամբողջ ճիվելիրայինընթացքիհամար էջային ստուգումով:

աաս-(Եեսվ4

Զեկ

00)

տ այսինքն`

չ,

շ

411012

«0825-4983

ՀՀ»

Հ

Իմիջ

ո Վ5506Մմ:

համար

ընթացքի Աղյուսակ 2.4-ում ցույց տրված բաց նիվելիրային "5505 մմ, իսկ 4ն գումարը չհ միջ հաշված միջին վերազանցումների ի

ճիշերի տարբերությունը` ռեպերներիպայմանական Ճք'

Էեպ3 Սեեպճ-

՞

Հ

7 ր Ա

ազաճնցումների Վերազ ,

"

անկա

միջ

375.520 -- 370.000

Հ

-Է5520 մմ:

Թոք

են հավասարաՍտացված անկապքըհակառակ ճշանովբաշխում վրա: Մեր օրինակում միվելիրայինընպես բոլոր վերազանցումների

կայանի թացքն ունի ընդամենըյոթ կայան, հետնաբար յուրաքանչյուր Հ3մմ ուղղում: տրվել վերազանցմանը է -Է2մմ, իսկ վերջինկայաճին

8 2.7. ՆԱԽԱԳԾԻ

ԵՐԿԱՅՆԱԿԱՆ

ՊՐՈՖԻԼԻ

ԿԱԶՄՈՒՄԸ

Նիվելիրացման մատյանի, պիկետաժայինգրքույկի ն ուղիղների ու կորերի ամփոփագրերիտվյալներով միլիմետրային թղթի վրա կազմում են ուղեգծի պրոֆիլը: Պրոֆիլի վրա ուղղաձիգ հեռավորությունները(ճիշերը) վերցնում են տաս անգամ ավելի խոշոր մասշտաբով,քան հորիզոճական հեռավորությունները: Պրոֆիլի կազմումը իրականացնում են հետնյալ հաջորդականությամբ: լ. Միլիմետրային թղթի ներքնի եզրից բարձրանում են 15-18սմ դեպի վերն ն տանում հորիզոնական ուղիղ` պայմանականհորիզոնի գիծ: Պայմանական հորիզոնի գծի նիշն ընտրում են այնպես, որպեսզի պրոֆիլի մասշտաբովկառուցված ուղեգծի ոչ մի կետ 4-ծսմ-ից մոտ չլիճի պայմանականհորիզոնիգծին: 2. Պայմանական գծից ներքն կառուցում են պրոֆիլի ցանցը (նկ. 2.7): ած են Ցանցի սյունակների չափերը ն անվանումնե ' խն լի նշանակությունից: 3. «Հեռավորություններ» սյունակում, համապատասխանընդունված հորիզոնական մասշտաբի,գրանցումեն պիկետային ն պլյուսային կետերը: Սկզբում տեղադրումեն ամբողջ պիկետները, այնուհետն միջանկյալ կետերը,որից հետո նշում կետերի միջն եղած հեռավորություններըն նրանց համարները:«Սն նիշեր» սյունակում ճիվելիրացման մատյանից 0.01մ ճշտությամբարտագրում են պիկետային ն նիշերը: միջանկյալ կետերի 4. «Առանցքի պլանը» սյունակում ուղիղներին կորերի ամփոփագրից արտագծում են ուղիղ հատվածներըն նրանց միջն կառուցում պայտաձն կորւասցումներ:Վերջիններս ուռուցիկությամբ ուղղվում են րոֆի-

Հրո -

վերն` ուղեգծի

նիներմնՀիԱա մեզի:իմտանում ա

ադարձի

դեպքում

՝

:

ռավորութմերի ն յուններ» սյունակի ճերքնի հիմքը այդ ուղիղների երկու կողմերում նշում նախորդ ն հաջորդ ամբողջպիկետներիցունեցած հորիզոնակաճ հեռավռորությունները: Կորերի գոգավորմասերում կամ նրանց մոտ, գրառում են շրջանային կորի շրջադարձայինՕ-անկյան, 8շառավղի, Տ-տանգենսի,Ճ-կորի, Բ-բիսեկտրիսային Դ-դոմերի արժեքները: Ուղիղ հատվածներիվրա վերնում գրում են ռումբերը, իսկ ճերքնում` հորիզոնական հեռավորությունները: Ուղեգծի վրա ամբողջ կիլոմետրերընշում են 5մմ տրամագիծունեցող շրջանիկներով, որոնց աջ կեսը ներկվում է տուշով, իսկ նրանցից յուրաքանչյուրի մոտ գրվում է հերթականկիլոմետրիհամարը:

|

65:11

40'0

Հ»-լ

58՛0

|

|

Է--ՎՏ

ԷՀ

| | |

88:41

Հ:

9-51

ւօ»

աւա

,::ւ

58"Լ

ւ

«ո

121)

ԼԸՑ9

4Ա

|

|

Յ Գէ

ւս

| | |

:

Ֆ020

Ջ|

Վ

07-98 առո

ՏՈ

Տ

Լ." Տ

Հ

Ք

բ Տ

Ձ Գ

ի») ԷՀ)

ՏՏՀ Տ

ՍԹ

ՇՏ .-

չ

ավտ:տ|28|

ՅԷ

Հ 68|Ք|

Յ

լ5|16|

--

|

-

|

|

»՛է8

| |

|

|

|

6...

ՊԱՓՔ|

0-98

|Է---

98էՏ

ի

բ

ԷՉՎ

ի8

Վ-

«6

ՑՎ

չ

ԷՑ-Վ« Ջ

|

ՀՋ

Հ

տ

ւծ

|ո

Ք -

6.

թ:

Բ

ի

--ոճ5Տ ԶՅր

-

Ց լՏ ՀՎ

Վ

Վ

|)Թ

ՀՈՆ

`

|Հ -

Տ:

Տ

Է) ՏԵ

Տ

Գ

385| 3-83

ԲՅՋ

Ք6

Է-Է-յ 5.

եւ

2.

.-

Տ.

եւ

-

Նկ. 2.7 Ավտոմոբիլային ճանապարհիուղեգծի երկայնական պրոֆիլը

ւ

Պայմանականհորիզոնիցվերն ն ճրան ուղղահայաց, ուղղաձիգ հեռավորություններիմասշտաբովկառուցում են բարձրությունների ցուցնակ, որի օգնությամբտեղադրում են պիկետնմերի ն պլյուսային կետերի նիշերն` առանց չափիչ կարկինի ն մասշտաբայինքանոնի օգնության: Կառուցվածկետերըմիացնելով ուղիղներով, ստանում են երկայնական պրոֆիլը: Ընդլայնականները սովորաբարկառուցում են երկայնական պրոֆի-

8.

հեռավորությունների համար կիրառվող մասշտաբով: Ընդլայնականները գծում են երկայնականպրոֆիլի աջ մասում: Ինչպես երկայնական պրոֆիլը, այնպես էլ ընդլայնականները կառուցում ն մակագրում են գեռդեզիականաշխատանքներիկատարմաճ

նպատակով ստեղծվածգործող հրահանգների համաձայն: Ընդլայնական պրոֆիլի վրա նախագծայինկամ կարմիրգծով պատկերվում է հողի մակերնույթիկամ սն գծի փոփոխությունը:Նախագծային գծի կետերինիշերն անվանումեն կարմիրկամ նախագծային նիշեր: Նախագծի կազման ժամանակ կարմիր գիծը տրվում է սկզբնականկետի կարմիրնիշով ն ուղեգծիյուրաքանչյուր տեղամասիթեքությամբ:Թեքություններն արտահայտում են հազարերորդականներով կամտոկոսներով: Ուղեգծի հարակից տեղամասերը«Կարմիր թեքություններ» սյունակում են ուղղաձիգ ուղիղներով: սահմանափակում Կախված թեքությունների ուղղությունից,այդ ուղիղներիմիջն տանում են անկյունագիծ:Անկյունագծի մեջտեղիվերեի մասում գրառում են թեքությունը,իսկ ներքնում` տվյալ թեքությամբտեղամասի երկարությունը: Նախագծայինգծի զրոյական թեքություն ունեցող տեղամասերըցույց են տրվում հորիզոնականգծերով, որոնք տարվում են «(Թեքություններ» սյունակի մեջտեղում: Նախագծայինգծի կետերիկարմիր նիշերը հաշված են

Տ

83912332 |ք

--Ա--Հ

| Տծ Ց

«|

.

բ

ծ

ջը«2.

ՋԱ |է. ՒԼ.

ԻԼ.

Է»

ԻՀ-

Ւ--

ՒԷ

Տ

-

ՋՀ|

8|

.

բ.

ՋԱ

--|«լ

ԼԱ" ԼՔ.

|

|,

Լ-Ց-|"բ

-

|

Բ

-Թ-Զ

ւգ

էո9

«| 52:84:34 Հ|Տ

«Իրադրության պլան» սյունակը լրացնում են. պիկետաժային գրքույկի տվյալներով: Իրադրությունըպատկերում են պայմաճնական նշաններով կամ գրում իրադրությանտարրի անվանումը:

լի ուղղաձիգ

Ֆ2

Խ|

Լ--|Հ

09:06

Ջյտզիա

7.

Լրիվ: ՑՎ"

ալ

ջ|

Է 8/8

Տ

ԱՀա

|

Քտ|5

Շ

|8

Հ

Լ---Վ

6Լ68

8|5 ԱՏ

ՒԼ 271

043.

Ց

Հ

-ՏՖ9'Է5

ի

Է

Ե

է9

68-01

5»

Լ"

Է5-09

ՀԵ

էլ

Լ

|

ԼՏ

6.

Բալ-15

Տ Ւ--Վ

Է--|Տ

թ

996.

5.

--

ւջ.

է-0Հ

7»՛ւԼ

15:1Լ

բանաձնով,ռրտեղ`

ԷԼ-ԷԼ

Լժ

(2.12)

Է1շ-տեղամասի նախագծայինգծի հաջորդկետիկարմիր նիշն է,

տեղամասինախագծայինգծի ճախորդ կետի կարմիր նիշն է, էն-նույն 1-տվյալ

տեղամասինախագծայինգծի թեքություննէ, տեղամասիհորիզոնական պրոյեկցիան: Մկզբում հաշվում են մեկ ընդհանուրթեքություն ունեցող տեղամասի ծայրակետերիկարմիր նիշերը, այնուհետն՝ պիկետների ն միջանկյալ կետերինիշերը: Հաշված կարմիրնիշերը գրանցում են պրոֆիլի ցանցի «Կարմիր նիշեր» սյունակում: մ-

անվանում են բանվորաԿետի կարմիրն սն նիշերի տարբերությունն կան նիշ: Դրական բանվորական նիշը ցույց է տալիս լիցքի բարձրությունը, իսկ բացասականըհ̀անույթի: Նրանցից առաջինը գրառում են նագծի նելքնում: խագծային գծի վերնում,իսկ երկրորդը ախագծային ն սն գծերի հատց ման կետերը աճվանում են զրոյական 1-8. ' աշխատանքների կետեր, որտեղ հո: ղային աշխատանքներ չեն կատար»--Հղ վում: Զրոյական աշխատանքներիկեվ տերից սկսվում է կամ հանույթ, կամ լիցք: Դրա համար այդ կետերը տե| 7 իո ղափոխվումն ամրացվում են տեղան-«քում: Զրոյական աշխատանքներիկե-

ԳԼՈՒԽ

Հախագծային

:

ՅԻ», )

ծ,

«ՐԾ»

՛

Ր

--Շյ -

Ռշ

տերը նախագծից տեղափոխում են բնությանմեջ մոտակա պիկետից կամ պլյսային կետից ունեցած հեռավո-

Նկ. 2,8 (-նախագծայինգիծ, 2-սն գիծ

րությամբ:

Ուղեգծի ճ ն Ե կետերի միջն պրոֆիլի զրո աշխատանքային կետի (նկ.2.8) տեղափոխմանհամար, որոշում են մոտակա պիկետներիցնրա ունեցած 2 ն ժ-»: հեռավորությունները: 4-Ի,

.-

Ւ Էջ

Ն

Զ-»»

4: Ւ,

.

Ւ, ԷԻ

(2.13)

Ստացված արդյունքները կապույտ գունի տուշով գրառում են պրոֆիլային ցանցի «Հեռավորություններ»սյունակում: Ստուգման համար

հաշվում են`

մեծությունը:

(2.14)

Մ--(ժ-5)

Զրոյական աշխատանքներիկետերի նիշերն անվանում են կակապույտ նիշերն որոշվում են Ստուգման նպատակով պույտ նիշեր: կրկնակի՝ երկու հարնան կետերից

(2-15)

մՀԱղլՒժննմ-Իլ-Վ-»5, նել կետերի կարմիրնիշերն են, 1) .յն 1-8յել հատվածի նախագծայինթեքություն

որտեղ` լ

-ո

է:

Պրոֆիլային ցանցի «Կարմիր նիշեր» սյունակում կապույտ նիշերը գրառվումեն կապույտ տուշով: Պրոֆիլի վրա զրո աշխատանքներիկետերի վերնում նշում են 0 ն այդ կետերիցկապույտ գույնի տուշով ճում են ուղղահայացներ՝մինչն պայմանական հորիզոնիհետ հատվելը:

իջեց-

ՄԱԿԵՐԵՎՈՒՅԹԻ

ՆԻՎԵԼԻՐԱՑՈՒՄ

Տարբեր ինժեներատեխնիկականկառուցվածքների շինարարության նպատակով ուղղաձիգ հատակագծում իրակամացնելու համար առաջանում է այնպիսի հատակագծերիանհրաժեշտություն, ռրոնց վրա պատկերված լինեն մակերնույթի անհարթությունները:Կախված տեղան մասերիուրվագծերի ռելիեֆի բնույթից օգտագործում են մակերնույթի նիվելիրացմանհետնյալ եղանակները`քառակուսիներով,զուգահեռ ուղիղներովն մայրուղիներով: `

83.1. ՄԱԿԵՐԵՎՈՒՅԹԻ

ՆԻՎԵԼԻՐԱՑՈՒՄ

ՔԱՌԱԿՈՒՍԻՆԵՐՈՎ

Հարթ վայրերի ոչ մեծ տեղամասերինիվելիրացումնիրականսցնում են քառակուսիների ցանցի ստեղծմանմիջւցով: Ընդ որում քառակուսինեհի գագաթներինիշերըորոշում են երկրաչաւիականնիվելիրացումով: Քառակուսիներիցանցի կառուցմանհամար հանույթվողտեղամասի սահմաններից որնէ մեկի երկարությամբընտրում են 82լ ուղիղը (նկ. 3.1): Ուղղի ծայրերից մեկում, օրինակ 2լ կետում, տեղադրումեն թնոդոլիտը ն բերում աշխատանքային դրության, իսկ մյուս ծայրում ուղղաձիգդիրքով պահում են ձողը: Առաջին վեռներիզրոն համընկեցնում են լիմբի զրոյի հետ, թեռդոլիտի դիտախողովակնուղղում են ձողին ն Ճլ կետից ժապավենով տեղադրում քառակուսիների կողմերի երկարությունները (սովորաբար 5, 10, 20, 40, մետր), որոնց ճշ 8», օգ ն ոչ ծայրերին ամրացնում են ցցիկներ իրենց պառապանճերով:Պահապաններիվրա գրում են կետի անունը կամ համարը: Թեոդոլիտով Հլ կետում 8լ2: ուղղության նկատմամբ կառուցում են 858լ| ուղիղ անկյունը: Այնուհետն, ձլ1 տեղադրում են քառակուսիների կողմերի երկարությունները ն ամրացնում Ել, օլ, Գլ, օլ սւ հ կետերով: Նույն եղանակովհ կետում թեոդոլիտով կառուցում են ճլ ՈղԲուղիղանկյունը ն ճրա ճքուղղությամբ ժապավենովտեղադրում քառակուսիների կողմերի երկարությունները`ամրացնելով Ք,

ա ւին ուղղությա արած

յուններով գումարային վերազանցումներիտարբերությունը չի գերա-

Ք կետերով: վերը ներկայացված կառուցումիցհետո 15 կետում է պետք է առաջանա 8 8 85 ուղիղ անկյունը, որը չափվում ստուգման

6, ն

ն

զանցում

ճպատակով:

երկարությունն է՝

`

Ը

ծ

Շջ

եւ

Ց

ժչ

»

ե

:

Ն

կիլոմետրերով: արտահայտված

րում են մեկ կամ մի քաճի կայաններից: Մեկ կայանի դեսպյքումճիվելիրը տեղակայում են տեղամասիկենտրոճում,քառակուսիներիբոլոր գագաթներում հաջորդաբար պահում չափաձող ն վերջինիս սն ու կարմիր կողմերով կարդումեն հաշվեցույց: Եթե չափաձողըմիակողմանիէ, ապա ճրանով հաշվեցույցը կարդումեն սկզբումգործիքիմեկ հորիզոնով,իսկ հետո, ստուգմաննպատակով,գործիքի երկրորդհորիզոնով:յուրաքանչյուր կետի համար առաջին ն երկրորդհորիզոններովկարդացված հաշվեցույցնե-

Շր

`

'

մեկ ուղղությամբ ընթացքի

Քառակուսիներիցանցի բոլոր գագաթներինիվելիրացումը կատա-

աո

րի տարբերություններն իրարիցչպետք է տարբերվեն:Է4մմ-ից:Երկկողմաճի չափաձողերի դեպքում կարմիր ու սն կողմերով կարդացված հաշվեցույցների տարբերությունը չպետք է գերազանցի նրանց երկու կողմերի զրո Ճիշերիտարբերությունից ավելի, քան:Է4մմ-ը: Այնուհետն հաշվում են չափաձողերով կարդացված բոլոր հաշվեցույցների միջին արժեքներըն գործիքիհորիզոնըկայաճում

1`

ԳՀ-

Էրլժու,

1)

որտեղ` էԼճլ-8լ կետի բացարձակբարձրությունն է, 8լ-չափաձողի միջին հաշվեցույցը կամ սն կողմի հաշվեցույցը, եթե չափաձողըերկկողմանի է: Քառակուսիների գագաթներինիշերը հաշվում են հետնյալ բանա-

ձնով

սխեմա Նկ. 3.1. Սակեինույթինիվելիրացման են քաՍկսած 8 կետից 845 կողմի վրա ժապավենով տեղադրում Չափված ռակուսիներիկողմերըն ամրացնում65, 5, օ5 ն Եչ կետերով: է տափբերվի ավելի 85 կողմի երկարությունըԲճլ երկարությունիցչպետք ն Ե», օն Ել 1/2000 պատկերի Կառուցված մասը: քան ճրա երկարության են քառակուսուկողմի երկարությունը օչ ն այլ կետերի միջն տեղադրում նստացված Եշ, Ե), Եւ, օշ, 65, օգ ն այլ կետերնամրացնումփայտեցցիկճներով: Քառակուսիներիգագաթներիցորնէ մեկին, օրինակ 34լ կեւռին, բացարձակ բարձրությանփոխանցմաննպատակովմոտակա դրոշմանին շից կամ ռեպերից անց են կացճում նիվելիրայինընթացք ուղիղ հակա-

Աթ յո-

ռակ ուղղություններով:Այդպիսի ընթացքի ճիվելիրացման

է տրված 81.9-ում: րի մշակումը կատարումեն այնպես, ինչպես ցույց ն Նիշը հաշվում են ճիշտ փոխանցված,եթե ուղիղ հակադարձ ուղղութ-

Հ305/1, մմմեծությունից, որտեղ Լ-ը

որտեղ էԼ

--

քառակուսու

էն-ԳՀ-չ

0.2) համար ունեցող գագաթի բացարձակ բարձ-

րությունն է, 1 կետում պահված չափաձողի միջին հաշվեցույցն է կամ չափաձողի 8. սն կողմով կարդացվածհաշվեցույցը, եթե այն երկկողմանիէ: Եթե քառակուսիների ցանցի գագաթների ճիվելիրացումը. կատարում են նիվելիրը տեղակայելով յուրաքանչյուր քառակուսու մեջտեղում, ապա երկկողմանի չափաձողերով աշխատելիս հաշվեցույցները կարդում են չափաձողերի սն ն կարմիր կողմերով: Միակողմանիչափաձողեճիվելիրացումնիրականացրի դեպքում քառակուսու բռլոր գագաթների նում են ճիվելիրի երկու հորիզոններիմիշոցով: Նկար 3 1-ում ցույց է տրված քառակուսիների ՈԼ կայաններից:Յուրաքանչյուր կայանում ճիվելիրըբերում են ցումը 1 -

զագաթների վերիա65

3) կապողկետերիմիջն հաշվածվերազակցումնելըը գրանցումեն 6 ն ն սյունակներում: սյունակնելում,իսկ միջին վերազանցումները` Միջին վերազամցումների հանրահաշվական գումարը պետք է հավասար լինի հաշված անկապքին` քԷ--6մմ (աղյուսակ 3.1): Եթե ստացված անկապքլ` Էր փոքրըլինի կամ հավասար թույլատրելիից, այսինքն`

գաքառակուսիների դրության ն համապատասխան աշխատանքային 3.2): կարդումհաշվեցույց (նկ. գաթներումպահվածչափաձողերով

ը 78211 ե

1333)

թշ

"351

՛

Ո12 1262

92924061

Շ

ԱՀՆ ՀԴԴ

ո7|

8839|

//25

Բր)

շաա ավ

189.

ե

զ

| Շ

|ժ

ԼՐ

Հ

Մջույլ -

|

|

շ

Տ

5.

-

ք շ -75023.Ր

|

`

--

ՏՀ/Տ|Տ

|

|

Ո

ո

"|

ի

կետերի վլա՝

րվերրի Երկու հորի ե

-

:

վերազանցումներիմիջն

մ

հաշվեցույցկարդացված չափաձողերով հորիզոնով:Սխեմա-մատյանում մոտ 3.2): (նկ. կետերի ճերըգրանցումեն համապատասխան մատյանի մչակունիվելիրացման Մակերնույթիքառակուսիներով մը կատարումեն հետնյալ հաջորդականությամբ: ն գործի1) հաշվում են Եչ ն Ք կապող կետերի նիշերը կայանների քի հորիզոններնաղյուսակ3.1-ում բերվածսխեմայով, հետնի ն առջնի չա2) գործիքիառաջին ն երկրորդ հորիզոններով են 4 ն 5 սյունակփաձողերովկարդացվածհաշվեցույցներըգրանցում աշխատելիս,առաջինհորիզոնով ներում: Երկկողմանիչափաձողերով մ են հաշվեցույցներչակարդացածհաշվեցույցներիփոխարենկարդու փաձողերիմիայն կարմիր կողմերով,իսկ երկրորդ հորիզոնսվ են միայն սն ցած հաշվեցույցների փոխարենգրանցում չափաձողերի կողմերովկարդացվածհաշվեցույդները, |

կարդա-

ոլա

|

Հաշված Միջին

Հաշվեցույց չափաձողով |(վերազանցումը |վերազանցումը

ւ Աի

օթ

Լ

| |

այրս

|

|

|

|նաց

Թա

ԳԹ:

Է.5

|34

76.215

Ըֆե,-Հ

|"

Ր

|75023

բավա

իա| ու

ա

9.

-3 ծ.

աշտ

ոճ

իտլ ավա

ստուգում

թ

ւ

|-

1 ||

ՒԼ

ԻՐ

կարմիր կողմերով,իսկ մնա-

ցած են ճիվելիրիերկու հորի իրականացնում կապող կետերինիվելիրացումը գործիքիմիայն երկրորդ զոններով,իսկ մնացած կետերինիվելիրացումը`

|

ՏՍՃ|ԱՔ

չ

կապող կետերիվրա կար աշխատելիս, Երկկողմանիչափաձողերով `

ա

թ:

ու

բոլոր

ապա

Սակերեույթինիվելիրացման մատյան

782504"

հաշվեցույցներչափաձողերիսն միայն մն կողմու: Ա

այն հակա-

:

3.1 ՕԱդյուսակ

|2057|,

կայանների թիվն է),

.

ւա

մմ (որտեղ ո-ը

ռակ նշանով ն հավասարապեսցրում են ն ստանում ուղղված վերազանցումները:

սխեմա Նկ. 3.2. Սակերնույթինիվելիրացման

դում են

ձմ

:

Ս382| 001:

|7988|

՛

(564

/չ-78.785

11255|

--ր---՝ Օ Էտ 77085

էուք

ք

| ա213

ԱՅՏ2|

Հ ոյ

չէ

իյ»

Ձ

Ը

22711

«

--61մ : 1225-1231 ' Ը

Թ

7մմ

լ

ճ

Հաշվում են բոլոր կապող կետերի նիշերը (սյունակ 11) ն յուրաթանչյոր կայաճի գործիքի հորիզոնը՝ (սյունակ 10) գործիքի երկրորդ հոհիզոճով կարդացած հաշվեցույցների միջոցով: Դիտարկենք 3.1 աղյուսակիօրինակը. ԳՀլ»76.250:0.891-77.141մ, ԳՀշ" - 76.215ՒԷ0.550-76.765մ, :

ԳՀ.-

75.023--2.062-:77.085մ:

քառակուսիներիբոլոր միջանկյալ գագաթներիբացարձակ բարձրությունները՝ գործիքի հորիզոնի ն չափաձողերով կարդացված համապատասխամհաշվեցույցներիմիջոցով(նկ. 3.3): Օրինակ` Հաշվում

են

Է

:

ա)

:-ԳՀլ-8ԵՅ-77.141-1.292-75.849մ,

ԷԼ ՀՀ«ԳՀր-44-76.765-1.125-75.640մ,

1.525--75.560մ: ԷԼ:-«ԳՀո-Յ2-77.085-

73,7

«74.6

78277529147585075258 77.273

76.408-----Փ

757577:28

|

ւ

2գք1

ՊՀ որ

եց

|

Լ

օն

|

Լ...

ա

աոա

Ժո:

ԱՈ |

|

|

Բաո աաաաա-225-22Զ 1...

|

փ

Լ.

|

|

Հոն

ԱՈ»

-|7.915

թ

Աաո |

75123

---ֆ

,

-|225-78յ

75.202

|"

Վ

ւ

«ԱՀՀ

|

ՀԱՏԱԿԱԳԾԻ

72,0

՝

ՄԱԿԵՐԵՎՈՒՅԹԻ

ԿԱԶՄՈՒՄԸ

Հատակագծի կառուցման համար նախապես գծագրականթղթի ցանց-նքավրա ընդունվածմասշտաբով կառուցումեն քառակուսիների 0.01մ մոտ կլորացումով: նշում նրանցնիշերը՝ ռակուսիներիգագաթների (սովորաբար 0.1-0.5մ կտրվածքով), Անց են կացնում հորիզոնականներ օգտվելով ընդմիջարկմանգրաֆիկականեղաճակից` կիրառելովմիլիմետրային թուղթ (նկ. 3.4ա) կամ մոմաթուղթ (Կկ. 3.4բ):

75.4

ԱՂ աաաանաանաաաանաակականանանա՞ - 78.17 Նկ.

83.2.ՆԻՎԵԼԻՐԱՑՎՈՂ

Հ-Ր-՞ 79, աո"

ո

70.250757777440815575 7,417 72.128. Նկ. 3.3. Նիշերի հաշվմանմատյան

Ե -շ»-

ա

74.8.

3.4.

կառուցման գրաֆիկներ Հորիզոնականների

Օրինակ:Պայմամականհորիզոնընկ. 3.4 ա-ի վրաընտրվածէ 75.0մ, իսկ ըստ բարձրության մեկ վանդակի կողմը հավասար է 0.1մ: Հատակագծի վրա քառակուսուկողմը հավասար է 25, 2 ն Ե կետերի ճիշերն են ԷԼ-75.17մ ն Էն»75.58մ, իսկ Ճ8-ն քառակուսու ՀԵ կողմի պրոֆիլն է: Համապատասխամնիշեր ունեցողհորիզոնականգծերի ն Ճ8 գծի հատումից ստանում են Շ, ք, Բ, Բ կետերը, որոնք այճուհետն պրոյեկտում են 45 կողմի վրա ու ստաճում 6, 4, 6 ն Բկետերը,որոնցմիջոցովհատակագծի վրա անց են կացնում հորիզոնականներ:Պրոյեկտված կետերի նիշերը համապատասխանաբարհավասաը են 75.2, 75.3, 75.4 ն 75.5 մետը: ՛

Քառակուսու ճԵ կողմի նիշերի ընդմիջարկումըգրաֆիկականեղաճակով կարելի է իրականացնելմոմաթղթիվրա կառուցած պալետկայի միջոցով: Պալետկայի վրա (նկ. 3.4բ) 2-5մմ հեռավորությամբ տանում են զուգահեռ ուղիղներ, որոնց աջ կողմում նշում են համապատասխան բարձունքային նիշը: Պալետկան տեղադրում են քառակուսու ընդմիջարկվող կողմի վրա այնպես, ռրպեսզի 84 ն Ե կետերը գտնվեն պալետ2Ե կայի համապատասխաննիշերի վրա, կամ նրանց միջն: Քադակուսու են կողմի ն հորիզոնական ուղիղների հատման 6, ձ, օ ն Բկետերը ծակում ն հատակագծի վրա ստացված կետերի մոտ նշում են նրանց համապաանցտասխան նիշերը: Նիշերի ընդմիջարկումըն հորիզոնականների տեկացումը սկզբում կատարում են կտրուկ արտահայտվածռելիեֆի

ղամասերում,իսկ հետո՝ ավելի հարթ տեղանքում: անցկացումը ն հաԻրադրությանպատկերումը,հորիզոնականների են քարհամապատասխան տակագծիձնավորումը (նկ. 3.5) կատարում ու տեզներիու հատակագծերիկազմմանցուցումների հրահանգների: ջր

ա

Ս 2)

58:

լ, թ Ց

Հզ

75:85,

76.27

57/7 72: 74.98

թշ:

`

թ ճի մ / ՀՏ ՈՒՂոկ ԼԷ

78.08

78.25

ք

Ճ8

մագիստրալը (նկ. 3.6), այն բաժանում հավասար մեծությամբ հատվածների (10-50մ) ն բաժանման կետերից էկերով կամ թեոդոլիտով կանգնեցնում ուղղահայացներ: Ուղղահայացների վրա ամրացնում են պիկետներ, ռելիեֆի բնորոշ կետերում պլյուսային կետեր ն չափում նրանց մագիստրալից ունեցած հեռավորությունները: Զուգահեռ ուղիղների վերջնակետերն ամրացնում են պիկետներով, նրանցից մեկը կապակցմում պետականնիվելիրացմանցանցին ն նիվելիրացմանը` սկզբում մագիստրալի, իսկ հետո զուգահեռ ուղիղների: Հաշվեցույցները գրանցում են երկայնական նիվելիրացման մատյանում ն որոշում ճիշերը գործիքի հորիզոնի միջոցով: Տեղամասի բարդ իրադրության ն խիստ արտահայտված ռելիեֆի պայմաններում, երբ դժվար է իրականացնելքառակուսիներով կամ զուգահեռ ուղիղներով ճիվելիրացում, կիրառում են մայրուղիների եղանակը: Մայրուդիներն իրենց ընդլայնականներով անց են կացնում ջրբաժան ն ջրահավաք գծերով, լանջերի ստորոտներով ն կորացումներով (նկ. 3.7), այսինքն` ռելիեֆի բնորոշ գծերով: Մայրուղիներով տանում են թեոդոլիտային ընթացքներ ն արդյունքում ստաճում գագաթների կռորդինատները,որոնց միջոցով հատակագծի վրա կառուցում են մայրուղիճերի հատվածները: Մայրուղիների ն ընդլայնականների նիվելիրացումը իրականացնում են երկայնական նիվելիրացմանօրինակով: Մայրուղու կետերի նիշերը հաշվում են նրա կետերից մեկի բացարձակ բարձրության ն հավասարակշոված վերազանցումներիմիջոցով:

անցնում

75.03

78,04

Նկ. 3.5. Տեղամասիհատակագիծըհորիզոնականներով

83.3. ՄԱԿԵՐԵՎՈՒՅԹԻ

ՈՒՂԻՂՆԵՐԻ

ՆԻՎԵԼԻՐԱՑՈՒՄ

ԵՎ ՍԱՅՐՈՒՂԻՆԵՐԻ

ԶՈՒԳԱՀԵՌ

ԵՂԱՆԱԿՆԵՐՈՎ

նիվեԹփուտներով ն մացառուտներովպատված մակերնույթների Նիվելիեն միջոցով: ուղիղների զուգահեռ լիրացումը իրականացնում են կացնում րացվող տեղամասիսահմանների ներսում կամ դրսում անց

Եռանկյուններ ՃՑԸ-ի

ն

Ճ/1Վ-ի նմանությունից կարող ենք գրել`

-

5:

ՓԸ.

ԲԸՀԷԼ-էՆ--հ,

դրտեղ`

4)

Տ-ն պիկետների միջն եղած հեռավորությունն է:

Հետնաբալ

7,

-

Մ,

գ

2ո-Ժռ. ։

կամ

հ

71, ՀՈՅ" ւ

3.7.

1»--Ց---4 Տ

ԻՆԺԵՆԵՐԱՏԵԽՆԻԿԱԿԱՆ

ԼՈՒԾՈՒՄ

ՍԻՋՈՑՈՎ

ՆԻՎԵԼԻՐԱՑՄԱՆ

Պրոֆիլային գծի վրա գտնվող կետերի նիշերի որոշումը: ԽԼ կետը, որը Ճ-ից Ենթադրենք ՃՑ պրոֆիլային գծի վրա ունենք գտնվում է Տ հեռավորության վրա (նկ. 3.8): Գտնել նրա նիշը, եթե հայտճի են Ճ ն 8 կետերի նիշերը: 1 կետի նիշը կլինի` լ.

իքմաբր

Կ

Աթ...

որո: Աո -

Տ

ՀջՆ։

(3.6)

Որոշել

1-1

83.4. ԽՆԴԻՐՆԵՐԻ

`

նախագծային գծի անկումը ե թեքությունը, կարմիր ն բանվորականնիշերը: Երկու հարնան կետերի ճիշերի տարբերությունը կոչվում է գծի անկում, ռըրը կարող է լինել դրական կամ բացասական: Գծի անկման հարաբերությունը հեռավորությանը կոչվում է թեքություն: Հետնաբար քեքությունը դա միավոր հնռավոլրության անկումն է: 2.

Նկ./

5:

Թ.5)

|

Թեքությունը նույնպես կւսրող է լինել դրական ն բացասական: Մովորւսբառ թեքությունը արտահայտում են տասնորդւսկան կոտորակով կամ հագարերորդականնճերով: ճանապարհային պաստառի Ճ8 նախագծային գիծը սովարաբար տրվում է թեքությամբ, որը պրոֆիլի վրա որոշվում է ըստ կարմիր նիշերի: Ենթադրենքհայտնի են Ճլ կետի էԼ, կարմիր նիշը ն Ճյ 8լ նախագծային գծի 1-ի թեքությունը (Սկ. 3.9ա): Որոշել Ճ կետի կարմիր նիշը: Քանի որ 1 Տ-ը Ճլ կետի վերազանցումն է Ք-ի նկատմամբ, հետնաբար

ԼԼ. 48.

աշ

ՀՏԻԼ.

յ

-

ՀՀՀ

Ռա թան այոր

3'

Եար

Լ... | լ ՀԱՐՎ.

-

Նկ.38

1-ԻՆ:

ՄԱՐԵԼ 6)

3.7

Տ:

|

| ՐԱ

Յա

մինչն քարածխի շերտիծածկը հավասարեն ճն համապատասնաբար 8ջ մեծությունների (նկ. 3.9 բ): Իմանալով6 ն 9 պիկետներինիշերը, ներքոհիշյալ բանաձներովկարողենք հաշվել Ճ ն 8 կետերինիշերը:

մՄ. -ճչ Սլ ՀԱջ-ճջ

Ստացված նիշերովպրոֆիլի վրա անց են կացնում քարածխի հանքաշերտիդիրքը: Պրոֆիլի ուղղաձիգ ն հորիզոնականուղղություններով մասշտաբների հավասարության դեպքում հանքաշերտիանկման անկյունը չա-

Նկ.3.9բ

Նախագծային գծի ն հողի մակերնույթի (սն գիծ) հատման 1 կետն անվանում են զրոյական աշխատանքների կետ: Վերջինիս նիշի հաշվհամար նախ րոշում են մոտակա պիկետից կամ պլյուսային կետից նրա ունեցած 2 հեռավորությունը: Եթե պրոֆիլը կազմված է խոշոր մասշտաբով, ապա 2 հեռավորությունըորոշում են գրաֆիկորեն` պրոֆիլի վրա անմիջական չափման միջոցով: Այն կարելի է որոշել նան անալիտիկ եղաճակով` ՃԻՆձլ ն ՑԱՑլ եռանկյունների նմանությունից:

ման

5՛7-55

-

(3.10)

2»որտեղից ,

(38)

գԻե'

որտեղ8 ն Ե Ճ ն Ց կետերումկարմիրն սն նիշերիտարբերություններնեն: Զրոյական աշխատանքների կետի նիշն որոշվում է հետնյալ բանաձնով՝ 14: (359) Հք --

փում են անկյունաչափով:Եթե պրոֆիլը տարբերամասչտաբէ,

շերտի անկման անկյունը գտնում ղանկյուն եռանկյունուց(նկ. 3.9 բ):

անալիտիկ եղանակով ՃԹՇ

Հողաշերտի ծավալի որոշումը: Ընդլայնականներով երկայնական պրոֆիլի վրա դժվար չէ

ապա ուղ-

4.

հաշվել

հողային մարմնի ծավալը, եթե հայտնի են ինժեներական կառուցվածքի բոլոր թվային տվյալները: Նկ. 3.10-ի վրա պատկերվածեն 10 ն 11 պիկետներում հանված երկու ընդլայնականներ, որոնց վրա նախատեսված է ճանապարհայինկառուցվածքի լիցք: Երկրաչափական հաշվարկներով կամ պլանիմետրովռրոշելով Բլ ն Էշ մակերեսները, լիցքի հողային մարմնիծավալը 10 ն 11 պիկետների միջն կարելիէ հաշվել հետնյալ բանաձնով`

որտեղ

Տ

.

Ի-շ01ԻԹ)8,

Յ.10

ընդլայնակների միջն եղած հեռավորությունն է:

ադ.

՛

՛

-

Կարմիր ն սն նիշերի տարբերությունները,ռրոնք ցույց են տալիս լիցքերի բարձրությունը կամ հանույթի խորությունը, կոչվում են բանվոբական նիշեր: Լիցքերին համապատասխանողբանվորական նիշերը գրվում են նախագծային գծից վերն, իսկ հանույթին համապատասխաճող բանվորականնիշերը՝ նախագծային գծից նեքն։ 3. Հորատանցքերիհետախուզմանտվյալներով հանքաշերտի անկման անկյան որոշումը: Ենթադրենք հանքաշերտի տարածման ուղղությամբ դասավորված 6 ն 9 պիկետներում հորատված են անցքեր, որոնց խորությունները

են

/

ջ

եզ յ

.

|

ԳԼՈՒԽ

ՄԵՆՋՈՒԼԱՅԻՆ

ԽՈՇՈՐԱՄԱՍՇՏԱԲ

ՏԵՂԱԳՐԱԿԱՆ

|

ՀԱՆՈՒՅԹ

4.Լ ՏԵՂԱՆՔԻ

34.1 ՔԻ

ՈՒՅԹ

ՀԱՆՈՒՅԹԸ

բարձրացնումնրանց ինքնարժեքը:Մյուս կողմից հանույթի գրաֆիկական եղանակն ունի մի շարք առավելություններմյուս հանույթների նկատմամբ, քանի որ հատակագիծը կառուցումեն տեղանքում,որը հնարավորությունէ ընձեռնում հասնել պատկերմանլիակատար համապատասխամնությանը բնականին, կանխում է վրիպումները չափողական աշխատանքներումն վերացնում աշխատանոցայինու հաշվողական աշխատանքներիանհրաժեշտությունը: Փորձը ցույց է տվել, որ մենզուլային հանույթի իրականացման ոչ մեծ պրակտիկանթույլ է տալիս խորը կերպով հասկանալ քարտեզի էությունը ն օգտագործումը: Հանույթային աշխատանքներն իրականացվում են «Ընդհանուրից եպի մ Դրան համապատասխանտարբերում են :

տակով աշտայի կամերալ աոան

Տեղամասի մակերնույթի քարտեզագրականպատկերման ճնպանն աշխատանքներիմիասնութէ յունը կոչվում տեղանքի հանույթ: Հանույթը, որը նպատակաուղղվածէ տեղագրական քարտեզիստեղծմանհամար, կոչվում է տեղագրական: Գեոդեզիականաշխատանքներիվերջնական նպատակը տեղանքի գրաֆիկական պատկերումն է: Նախորդ գլուխներում ուսումնասիրված հանույթներն անմիջականորենտալիս էին միայն թվային տվյալճեր՝ նրանցմիջոցով գրաֆիկականփաստաթղթերիկազմման համար: Գոյություն ունեցող տեղագրական հանույթներն իրականացման ե աետն ե մ ժանվում են ե կատարվող տեղագը

հանը երի կաա աատեղագրական դեպքում :

քարտեզը ստեղծԳետնից կատարվող բոլոր հանույթների վում է անմիջականորենտեղանքում կատարված չափումների հիման

մով: Աարոներեւ :

Քոր

լ

.

Է

ԱԱ եիհանը Ար անոր ի կատա անի ղհանու

2.

րոք

աշխատանքներիկատարմանշրջանի ուսումնասիրություն,

Գո ե

ն հիմն ի

ճ

:

ւ

կամասշտաբի քարտեզներով, գրական տեղեկություններով, աշխարհագրական նկարագրությամբ, արշավախմբերի հաշվետվություններով ն այլն, իսկ մանրամասնուսումնասիրությունը՝ տեղանքի բոլոր տարրերի խոշորամասշտաբ քարտեզներով ն աերոնկարներով: Աշխատանքների կատարման շրջանի ուսումճասիրությունը վերջանում է դաշտային աշխարհագրական հետազոտությամբ, որի ճպատակն է ճշտել լանդշաֆտի առանձնահատկությունները ն հավաքել լրացուցիչ տվյալներ տեղանքի վերաբերյալ: Խմբագրական ցուցումներըկազմվում են քարտեզագրվող տարածքի աշխարհագրական բնութագրությամբ ն քարտեզի վրա նրա առանձնահատկություններիարտացոլմամբ: Վերջինս հաճախ լուսաբանվում է ռելիեֆի բնութագրող ձների, ջրագրության, բնակելի վայրերի ն քարտեզի բովանդակության այլ էլեմենտների յ

բ

հետ

թացունը ր ծանոթացումը

բ

տարվում է մանը

Լ

1աոատեգները Ա առը ընի Աո Ա ազան հանույթների միջոաերոլուսատեղագրական հիմնականում ստեղծվում ր ծաաների հրո ար կաա որոնց արտա ար մեն: ստացել Ն իիոը տարածում մ ունը: գնտնից ար որպես տեղագրաորմանակ հանույթը որը երկար ովային Ներկայումս մենզուլային մեթոդ: կանքարտեզներիստեղծմանհիմնական ան Սատկու զեամանակ նախապ յունների աամնաւիլման հետզհետե կորցնում իր նշանակությունը կիրառվում հիմ-

Ա

նացվում

ներ ն

մ

մեն

ե

:

են

Բ

կատ

վ

է

յել

,

է

ն

է

հանույթը

ճնդհանրացման

նականումփոքը տեղամասերիխոշորամասշտաբհանույթների դեպքում:

Անին Էհղանակի տեղանքի հաա Սաո անազանի ար բ րն ՅՈ մեթաի են նրանում, ճում Ի"

րե կազմում

ե

ւմ-

ժվար է իրա-

րիորիիշյալ ոն: 1 պիր որՍարան գործել ոմ ո զ իրո Նե արտադրողականությունը աշխատանքների հանույթային ջեցնումարական լ

ոք

են

իայ

ւ

հ

ՂԱ:

թ

ե բոլորթերո

Ն

օրինակներով:

Տարած

ա

առանձ-

ական

րաստվում է հանույթի գեռդեզիականհիմնավորումը: Տեղանքում գոյություն ունեցող պետականգեոդեզիականցանցի հեչէ որպեսզիմիայն նրանց միճակետերիքանակը, սովորաբար,բավարար ջոցով իրականացվի հանույթը: Օրինակ՝. 1:25000 մասշտաբի հանույթի դեպքում պետական գեոդեզիականհենակետերիցանցը կառուցվումէ այն հաշվով, որպեսզի յուրաքանչյուր 50կմ՛մակերեսինընկնի ռչ պակաս մեկ հենակետ: Դրա համար պետական գեոդեզիական ցանցի հենակետերի :

հիման վրա տարածվում է պլանային ն բարձունքային հանույթային ցանցը, որի խտությունը ն ստեղծմանեղանակներըկախված են հանույթի մեթոդից ու մասշտաբից,իճչպես նան տեղանքիբնույթից: Հաճույթայինցանցի հենակետերն անմիջականորենօգտագործվում են հանույթի կատարման նանցումային կետերիդիրքի որոշման համար:

Տեղագրականհանույթի ընթացքում կատարվումեն տեղական աոարկաներիկամ իրադրության ն տեղանքիռելիեֆի հանույթները: Տեղական առարկաների եզրագծերն ունեն ուղիղ ն կորագիծ բնույթ: Նրանք անց են կացվում ապագա քարտեզի թերթիբնօրինակիվրա, իրենց բնորոշ կետերով, որոնց դիրքըորոշվում է կռորդինատայինհամակարգում մեկ կամ մի քանի կետերի ճկատմամբ,որոնքվերցվումեն ռրպես սկզբնական: Հանույթի օբյեկտի կամ առարկայի պատկերման համար անհրաժեշտ կետերի քանակը կախված է նրա ուրվաճկարից: Ուղղագիծ եզրագծերը պատկերվում են համեմատաբարքիչ քաճակի կետերով, իսկ կոր եզրագծերը՝ բոլոր բնորոշ կետերով: Բնորոշ կետերը թղթի վրա անցկացճելուց հետո, ուրվագծի կառուցման համար, քարտեզագիրը սահուն կորով կամ ուղղով միացնումէ դրանք: Ռելիեֆի պատկերման նպատակովթղթի վրա անց են կացնում նրա բնորոշ կետերը ն գծերը (գագաթները, թամբարդները, ջրհոսի հուները, ջրբաժանները ն այլն): Միաժամանակ որոշում են բնորոշ կետերի բացարձակ բարձրություններըն նրանցովանցկացնում հորիզոնականներ:

942. ՄԵՆԶՈՒԼԱՅԻՆ

ՀԱՆՈՒՅԹԻ ԷՈՒԹՅՈՒՆԸ

ՕԳՏԱԳՈՐԾՎՈՂ

ԵՎ

ԳՈՐԾԻՔՆԵՐԸ

Հանույթային աշխատանքների հիմքը կազմում են տեղանքի բնոկետերի պլաճային դիրքի ն բարձրություններիորոշումը: Թեոդոլիտային ն տախեռմետրականհանույթների դեպքում այդ խնդիրը լուծվում է երկու փուլով: Սկզբում տեղանքի համապատասխան կետերի միջն չափում են հորիզոնականանկյունները ն հեռավորությունները, իսկ հետո, աշխատանոցային պայմաններում կատարում չափման արդյունքների մշակում ն հատակագծի կազմում: Մենզուլային հանույթի դեպքում քարտեզագրական պատկերման անհրաժեշտ չափումները ն են կառուցումները կատարվում անմիջականորեն դաշտում եռոտանու վրա դրված հատուկ գծագրական սեղանճիկիմ̀ենզուլայի ն օպտո-մեխանիկականգործիքի՝ կիպրեգելի միջոցով: րոշ

`

78.

|

Մենզուլան իրենից ներկայացճում է ոչ մեծ սեղանիկ, կազմված փայքառակուսի տախտակից` 60::60սմ չափերով, որը պատվանդանի օգնությամբ միացվումէ եռոտանուն: Տախտակը,ճրա վրա ամրացվածգծագրական թղթի հետ միասին,կոչվում է պլաճշետ: Պլանշետը եռոտաճնուն միացնողպատվանդանն իր կառուցվածքովնման է թեռդոլիտիպատվանդանին: Նա, ինչպես ն թեռդոլիտիպատվանդանը,ունի երեք հարթաբեր պտուտակներ,որոնք թույլ են տալիս պլանշետիհարթությունըբերել հորիզոնական դիրքի: Պատվանդանիուղղաձիգառանցքը հնարավորությունէ տալիս թեոդոլիտիլիմբի նման պլանշետը պտտել հորիզոնականհարթութհետ միասինկոչվումէ մենզուլա: յան մեջ: Պլանշետըպատվանդանի Վերջերս թողարկվում են ԷՖ-1 կառուցվածքիմենզուլաներ(նկ. 4.1), որոնք պատրաստվում են երկհատված մետաղից ն օգտագործվում մենզուլային եզրագծային-կոմբինացված հանույթներում,երբ վերջիններսկատարվում են ֆոտոպլաններիկամ առանձին աերոճկարներիվրա: Մենզուլան բաղկացած է վերին ու ստորին մասերից: Վերին հարթության (2) մակերնույթի վրա ամրացվում է պլանշետը: Եռոտանու երեք ոտքերը պատրաստվում են դյուրալյումիճից,որոնք հագցվում են մետաղյա ծայրապճնակի մեջ: Պատվանդանը (3) ալյումինի ձուլվածքիցէ, որը երեք հարթաբեր պտուտակներով (4) միացված է մետաղյա թիթեղ-հենարանին(5): Փայտյա պլանշետիցածի մասում հագցվածեն պնդօղակներ,որոնց միջոցով պլանշետըմիանում է պատվադանին:Մենզուլայի(1) պտուտակների ամրացումից ն ամրացնող (7) պտուտակը թուլացնելուց հետո պլանշետը կարելի է պտտել ուղղաձիգ առանցքի շուրջը: Ուղղաձիգ առանցքի շուրջը պլաճշետինմիկրոշարժումհաղորդելուհամար օգտվում են մենզուլայի(6) միկրոպտուտակից: Աղյուսակ 4.1-ում բերված են մենզուլայի ստուգման ն ուղղման պայմանները: տե

|

Նկ. 4.1. «5-1 կիպրեգելի ճամար մենզուլայիպատվաճդան 1-պլանշետիամրացմանպտուտակներ, 2-պատվանդանիմարմին, 3-պատվանդանի հիմքը, 4-հարթաբերպտուտակ,

5-թիթեղ, ծ-միկրոպտուտակ, Դադի տուտակ

ԽԵ-1 Կեպրեգել-ավտոմատ ՀՖ-1 գծի հորիզոնատիպի ավտոմատկեպրեգելի(նկ. 4.2) կան պրոյեկցիանստանում են առանց աղյուսակներին հաշվարկումների: Հեռաչափերը պատրաստվումն օգտագործվումեն ինչպես` հորիզոնական, այնպես էլ ուղղաձիգ դիրքերումպահվող չափաձողերիհամար: Ինքճակարգավորողիհիմնական աշխատանքընրա պարամետրայինանկյան փոքրացումնէ այն չափով, որ չափաձոդիվրա ընթերցվածհաշվեցույցը ստացվի թեքման անկյան կոսինուսիքառակուսով բազմապատկված: գտնվումէդիտախողովակի Կիպրեգելի լիմբի պատկերը ֆոկուօկուլյարի է սում, որը հնարավոր դարձնումմիաժամանակտեսնել թե լիմբի աստիորով չափումեն թեքմանանկյունները,թե լիմբի ճանային բաժանումները, վրա գծված այն հատուկ կորերը, որոնց միջոցով չափաձողիվրա որոշում են վերազանցումներնու գծերի հորիզոնականպրոյեկցիաները:Դիտախողովակը(11) հենակիմիջոցովհենվում է յայն ու կարճ (12) քանոնիվրա, որին ամրացվածէ (13) կլոր հարթաչափը: Այդ հարթաչափիմիջոցով էլ մենզույան ն պլանշետը բերվում են հորիզոնականդիրքի: Քանոնի վրա փորագրված է (2) ընդլայնականմասշտաբը`գծերի երկարությունները պլանշետի վրա տեղադրելուհամար: Կիպրեգելինեղ ու երկար (15) քանոճը լայն քանոնին է միացված (1) հոդակապով,որը աշխատանքի նակ ազատում է ամբողջ գործիքը տեղաշարժելուանհրաժեշտությունից: Քանոնների զուգահեռդիրքն անխախտ է ն ճրանք միմյանցից կարող են հեռանալ ընդամենը 5սմ բացվածքով,որը միանգամայն բավարար է դին մոտ համար: բերելու գծագրելու տարկվածուղղություններըկետի

աա

Է:

աաա

ԷՏ-/ Կիպրեգել: արոր

Նկ. 4.2.

պտուտակ, միկրոմետրակաճ 1-հոդակապ,2-ընդլայնականմասշտաբ, 3-դիտակի 4-դիտակիգլխիկ,5-խոշորացույց,6 ն 7-հարթաչափիհայելիներ, 8-գլանաձնհարթաչափ, պտուտակ,11-հենակ, 12-լայն քանոն, 9-օբյեկտիվ, 10-լիմբիմիկրոմետրական 13-կլոր հարթաչափ,14-անվիկպլանշետիվրա կիպրեգելիփոքր պտույտներիհամար, 15-նեղ քանոն

Աղյուսակ 4.1

միջոցով

-

-

8.

ՀՀ) ովանդակությունը ղաման

եղանակ

Ստուգմանեղանակ

Հ

՛

|

Մենզուլան պետքէ

|

Տեւլակայվածմենզոլայի վրա դնում են կիպրե-| Տալիս

են

ար-

վորնէհեւտանոց տեղանքի ոին ե Աաաովդիտում տի մոտիկ անՀմրերից սեղմում համար. լեկը Բերանի մատով հեռացնում: դիմա

են

ն հետո

երեզր րն Հոռոնի նը լան

է լինի հարթ

մա

դեպքումմենզու-

է ենթակա ուղղման:

Եքե քանոնի կոդի

մակերես

Եթե

էՀակառակ բավաղարված պետք տարբեր, ոողոտթյուննելու: ապրումները |մակենութը |հարբոթյան, կրա | | |

ք

մատը

Ար

ե

պլանշետի հարթության կատարում չմնա, ապա պահան-

են

Ար

| Մենզուլայի Ստուզված աաոոի ակերնույթը պետք վերին թաբեր Գանհարթաչափով օգնությամբ | ուղղումը պտուտակների

է|

Ց

|

երեք հար-

պլանշետը

հունն մեխաագնելով վածքային ատրատակը, մահուն պլանշետը | նիկին:

պտտման ուղղաձիգ կերպով սլտտում են մենզուլայի ուղղաձիգառանցքիշուրջը: Եթե հարթաչափի բշտիկը շեղվի սրվակի կենտրոնից ոչ ավելի քան մեկ-երկու բաժանում, ապա պայմանը է բավարարված

առանցքին

Ավտոմատ կիպրեգելի դիտախողովակը տալիս է առարկաների ուղիղ ն իրական պատկերները:Այդ նկատառումովչափաձողի վրա մակագրությունները կատարում են ոչ թե շրջված, այլ ուղիղ դիրքով: Տեղանքի համեմատաբար հարթ վայրերում դիտախողովակիվրա ամրացված հարթաչափի միջոցով կարելի է այն օգտագործել որպես նիվելիր ն կայանի նկատմամբ կետերի վերազանցումներըստանալ հորիզոնական ճառագայթով: Դիտախողովակիթելերի ցանցն ունի ստուգիչ հեռաչափական գծանիշեր` 200 գործակցով, հեռավորություններըորոշելու համար: Դիտախողովակի դիտման դաշտում (նկ. 4.3) երնում է կիպրեգելի ունեցող ԷԼ սանդղաապակյա լիմբի վրա աստիճանային բաժանումներ ն է կը, որը ընդունվում որպես հիմնական, սկզբնական կկոր: Տեսողության մ պատկերվում են գժերիի է նան Ծ կորը, որով ի ոորիզ ր որով որոշ կան պրոյեկցիաները հեռաչափի 100 գործակցով:

դաշտու

Պրոզ տ հորի

Հորիզոնականանկյան կողմերը կառուցվում են մատիտով` անմիջականորեն պլանշետի վրա կիպրեգելի քանոնով անկյան կողմերի դիտման միջոցով (նկ. 4.4): Դրա համար մենզուլային հանույթին երբեմն անվա-

Շրջան ձախի դեպքում դրական անկյուններին համապատասխաճում են 90-ից փոքր հաշվեցույցներ, իսկ բացասականանկյուններին 90"-իցմեծ հաշվեցույցներ: Շրջան աջի դեպքում հորիզոհակառակը՝ ճական հեռավորություններիկորերը ն վերազանցումներըդիտակի տե-

նում են

հանույթ: անկյունագծագրական

սողության դաշտում չեն երնում:

որու

ը

Նկ.

Ել. 43.105-1

Պլանշետի վրա անկյան կառուցումը

ար արան արոր

`

Թեոդոլիտի ն մենզուլա-կեպրեգելի համեմատումից երնում է, որ պլանշետը կատարում է լիմբի դեր, իսկ որպես ալիդադա ծառայումէ . կիպրեգելիքանոնը: Դրա համար անկյան կառուցման ժամանակ պլանշետը պետք է լինի անշարժ, իսկ նրա մակերնույթը` հորիզոնական: Պլանշետի հարթության բերումը հորիզոնական դրության իրականացվում է պատվանդանի, հարթաբեր պտուտակներին կիպրեգելի քանոնի մի կողմում ամրացված գլանաձն հարթաչափի օգնությամբ: Քանոնի է ընդլայնական մասշտաբ` հեռավորությունների

կիպրեզելիդիտակիտեսողականդաշտը շրջան ճախ դրությամբ

Վերազանցումներիորոշման կորերն ունեն Հ10, Է20 ն 100 գործակիցներդրականվերազանցումների ն-10, -20, Ն -100 գործակիցներ՝բացասականվերազանցումներիհամար: ն Կիպրեգելի դիտակի թելերի ցանցը կազմվածէ մեկ ուղղաձիգ երՇ-200 կու հորիզոնական հեռաչափականշտրիխներից` հեռաչափի գործակցով: Լիմբի 1՞-իաղեղը բաժանված է 6 մասի, ինչը թույլ է տալիս 1՛ ճշտությամբ: հաշվեցույցը կարդալ մինչն Մենզուլայի ն կիպրեգելի միջոցով հնարավորչէ չափել հորիզոնաաստիճանայինմիափորներով: կան անկյուններ ն դրանք արտահայտել

4.4.

Հեռավորությունները չափում են հեռաչափով ն պլանշետի 8 կետից տեղադրում ըստ ընդունված մասշտաբի: Հանույթի այս եղանակը կոչվում է բնեռային: Տեղանքում որպես բնեռ ծառայում է գործիքի կանգնման Ճ կետը, իսկ պլանշետի վրա` ճրա հորիզոնական 4 պրոյեկցիան: Մենզուլային տեղագրական հանույթի ժամանակ առարկաների եզրագծերի պատկերումն ուղեկցվում է ռելիեֆի նկարմամբ: Դրա համար գործիքի յուրաքանչյուր կայանում եռանկյունաչափական նիվելիրացմամբ որոշում են ճրա բարձրությունը ն այդ կետի ու տեղանքի ռելիեֆի բնորոշ կետերի բարձրությունների տարբերությունները: Եռանկյունաչափական նիվելիրացումըկատարվում է կիպրեգելիուղղաձիգ շրջանի ն հեռաչափական չափաձողերի միջոցով: :

:

Մենզուլայինհանույթ կատարելու համար բացի մենզուլայից, կիպրեգելից ու հեռաչափական չափաձողերից, օգտագործվում են նան կենտրոնացման եղան, բուսոլ ն հովազ նոց: Կենտրոնացման եղանը ծառայում է գործիքի կանգնման կետի վրա պլանշետի տեղակայմանը:Այդ կետի պատՀոր" կերումը պլանշետի վրա սովորաբար չի համընկնում մենզուլայի պտտման առանցքի հետ ն այդ պատճառով այստեղ հնարավոր չէ բավարարվել դրվածքային լ պտուտակիցկախված ուղղալարով, ինչա պես թեոդոլիտներում: Եղանի կառուց4.5-ում: է Նրա Նկ. 4.5. Կենտրոնացմամեղան վածքը պատկերված նկ. ռ շտրիխը, որը համընկնում է պլանշետի վրայի կետի հետ, պետք է գտնվի ուղղալարի հետ մի ուղղի վրա: 1:5000 ն ավելի մանը մասշտաբներիհանույթների դեպքում պլանշետը կենտրոգավորվում է աչքաչափով, քանի որ այդ դեպքում կենտրոնավորման սխալը փոքր է մասշտաբի ճշտությունից: Կենտրոնացման եղանի սուր ծայրը ն ուղղալարի ամրացմանկետը պետք է գտնվեն մեկ ուղղաձիգի վրա, որը ստուգվում է եղանի երկու հակադիր դրությամբ պլանշետի միենույն կետի պրոյեկտման միջոցով: Եթե ողղալարը պրոյեկտվի մի կետում, ապա պայմանը բավարարված է: Հակառակդեսյքում ուղղալարի թելի ամրացման կետը պետք է տեղաշարժել այնպես, որ նա պրոյեկտվի ողղալարի երկու դրությունների միջնակետում: Բուսոլը ծառայումէ երկրի կողմերինկատմամբպլանշետի կողմնորոշման ն մագնիսականշեղման որոշման համար: Մենզուլայի կոմպլեկտի մեջ մտնում է կլոր բուսոլ (նկ. 4.6 ա), որի տուփի մի եզրը կտրված է լիմբի տրամագծին զուգահեռ ուղղով, կամ ողղանկյուն կողմնորոշիչբուսոլ (նկ. 4.6բ), որի երկար մագնիսականսլաքը տեղավորված է նեղ տուփում: Կողմնորոշիչ-բուսոլը կլոր լիմբի փոխարեն ունի երկու կարճ աղեղային ցուցնակներ, որոնք թույլ են տալիս հաշվել սլաքի շեղումը մագնիսականմիջօրեականից 0.54ճշտությամբ: Դիտարկենք հիմնական պահանջները,որոնք առաջադրվում են մենզուլային հանույթի գործիքներին: Մենզուլան պետք է հնարավորություն տա պլանշետի բարձրացման, կողային ն պտտական շարժումներին: Կողային շարժումներնանհրաժեշտ են պլանշետի կենտրոնավորման, այսինքն` նրա վրա նշված կետի տեղանքի համապատասխան կե-

տի վրա տեղակայման համար: Բարձրացման շարժումները ժեշտ են պլանշետի նիվելիրացման,այսինքն նրա

մակերնույթըհորիզոնական դրության բերելու համար: Պտտական շարժումների միջոցով կատարվումէ պլանշետի կողմնորոշումներկրի կողմերի

ԳԱՏ Ց ՀաՀաաՀ-

Է

նկատմամբ:

ո.

աա

'

անհրա-

Մենզուլայիմոտավորկենտրոնավորումը կատարվումէ

եռոտանու

վերադասավորմամբ, իսկ ճիշտ կենտրոնավորումը`պատվանդանի

վերնի շրջանակի վրա պլանշետի շարժումով: Մոտավոլլ նիվելիրացումը կատարվումէ եռոտանու ոտքերով,իսկ ճիշտ ճիվելիրացումը՝ հարթաբեր պտուտակներով:Մոտավորկողմնորոշմանը հասնում են դրվածքային պտուտակի թուլացմամբ պլանշետի պտտումով, իսկ ճիշտը՝ ամրացումից հետո պտտելով միկրոմետրական պտուտակը:

ա)

բ)

Յ ց

ակվամախմենչկաչ

ը

|

Իրորոիորորո

Նկ.

4.6.

ա) կլոր բուսոլ. բ) կողմնորոշիչբուսոլ

1.

2. 3.

Կիպրեգելըպետք է բավարարիհետնյալ պայմաններին. Քանոնի ներքեի մակերնույթըպետք է լինի հարթ, իսկ շեղ եզրը՝ ուղիղ գիծ: Գլանաձն հարթաչափիառանցքըպետք է լինի զուգահեռ քանոնի ներքեի հարթությանը: Դիտակի դիտանման առանցքը պետք է լինի ուղղահայաց նրա պտտման առանցքին:

4.

5. 6.

Դիտակի պտտման առանցքը պետք է լինի զուգահեռկիպրեգելի քանոնի ստորին հարթությանը: Դիտակի կոլիմացիոնհարթությունըպետք է լինի զուգահեռքանոնի շեղ եզրին: Վերների ն ուղղաձիգ շրջանի զրոների համատեղումից դիտակի դիտման առանցքը պետք է դառնա զուգահեռ ուղղաձիգ շրջանի հարթաչափիառանցքին,այսինքն, ուղղաձիգ շրջանի զրոյի տեղը

պետք է հավասար լինի զրոյի: է այնպես, ինչպեսսովոԿիպրեգելիքանոնի ստուգումըկատարվում ն րական քանոններիհամար: Քանոնի ստորինհարթության հարթաչափի ստուգմանհամար, կիպրեգելըդնում են երկու առանցքիզուգահեռության բշտիկը ուղղությամբ,նրանցով հարթւասաչափի հարթաբերպտուտակների երում են կենտրոն ն մատիտով նշում քանոնի դիրքը պլանշետիվրա: Եթե հարթաչափիբշտիկը վերաղնումեն 180--ով: վերջինս հարթաբերպտուտակներով մեջտեղիցշեղվի, ապա աշխատելով կեսի չափով, տեղաշարժումեն դեպի կենտրոնշեղված բաժանումների են կիպրեգելի Եթե կեսը: տեղաշարժում մյուս իսկ ուղղիչ պտուտակներով

իպրեզելը Անուհետե

կենտրոնից

ոչ հաջորդ վերադրման ժամանակ բշտիկը տեղաշարժվի է աշխատանքի: ավելի քաներկուբաժանում,ապա գործիքըպատրաստ ն առանցքների Դիտակի դիտանման պտտման միայն լիմբով պայմանըստուգվում է այնպես, ինչպես թեոդոլիտներում, հաշվեցույց կարդալու փոխարենպլանշետիվրա կիպրեգելիքանոնով Այճուհետն գտնում են երկու ուղղություննեորով գծում են ուղղությունները: հետ կազմվածանկյան կիսորդը, կիպրեգելիքանոնըհամընկնեցնումնրա համատեղումեն ն աշխատելովցանցաթելերիուղղիչ պտուտակներով,

ծայրերում կետով:

ուղղաձիգ ուղղում են հեռավոր մի կետի ն քանոնի շեղ եզրի ամրացնում ասեղ: բարակ Ասեղներով անցնող մեկական դրությամբ նան է Եթե այդ պայմադիտակով դիտվող ուղիղը պետք անցնի են ասեղէ, խախտվում ապա պլանշետի պտույտով նը

համընկեցնում

ները դիտվող կետի ուղղության հետ, թուլացնում քանոնը հենակին ամրացնողպտուտակները ն վերջինս պտտում այնպես, որպեսզի ցանցա-

ԱԱ

կետը համընկնիդիտվողկետին: անակակից կիպրեգելներ արտադրող գործարանն ապահոհարթության ն քանոնի շեղ եզրի զուգահեռության

Աոաացիոը ցույց ո արմեն ար թ Գոն Սիոն րի ր խանո աո կիպրեգելիուղղաձիգ շրջանի միննճույնդրությամբ: Այդ բոլոր դեպքում վում է Կանն

։

անհրաժեշտ

է ուղղությու

շումը

կատարել

գծվող ուղղությունները գծերի շեղհամապատասխան ուղղություններից ն ված կլինեն միննույն անկյունով գործիքի սխալը չի ազդի պլանշետի ա ստացված ամնկյուննե րի վրա: ցվ կյ Ուղղաձիգ շրջանի ստուգումը` զրոյի տեղի որոշումը ն գրա վերացումը, ինչպես ճան հեռաչափի գործակցի որոշումը կատարվում է ճիշտ այնպես, ինչպես թեռդոլիտ-տախեռմետլրիհամար: Մենզուլային հանույթի ժամանակ գործիքի կանգնման կետից մինչնտեղանքիբնորոշ կետերը եղած հեռավորությունները որոշվում են թելային օպտիկական հեռաչափի ն հեռաչափականչափաձողերի օգնությամբ: Անհրաժեշտ է հաշվի առնել, որ ոչ ավտոմատ կիպրեգելներում հեռաչափի գործակիցը, որպես կանոն, հավասար է 100 ն նրա մեծության որոշումը կարելի է չկատարել: Հեռավորությունների որոշման ճպատակով 100 գործակից ունեցող հեռաչափերիհամար օգտագործում են սանտիմետրայինբաժանումներ ունեցողցանկացած նիվելիրային չափաձող:Սակայն այդպիսի չափաձողերըկարելիէ կիրառելմիայն համեմատաբարկարճ հեռսավորությունների դեպքում (150-250մ): Ավելի մեծ հեռավորությունների համար պատրաստվում են 2սմ-ից ոչ պակաս բաժանումներովչափաձովղեր: Հեռաչափական չափաձողերը(նկ. 4.7) սռտվորաբար պատրաստվում ն նելյլկվում են հանույթողների կռղմից դաշտային աշխատանքներիցառաջ: Եթե առկա են պատրաստիչափաձողեր,ապա նրանք ստուգվում են ժապավենովնախօրոք չափված 25, 50, ն 100մ հեռավսրությունների վրա: արագ ներդրվում են կիպՎերջերս, պրակտիկ աշխատանքներում որոնք հնարավորությունեն տալիս բավականին րեգել-ավտոմատմեր, բարձրացնելտեղագրողներիաշխատանքայինարտադրողականությունը: Այդպիսիկիպրեգելիօրինակ է ծառայում /Ճ-2 տիպի կիպրեգել-ավ-

վր

ուղղահայացության

հատման կետիհետ: դիտվողկետիպատկերըցանցաթելերի Չորրորդ պայմանի ստուգմանհամար պլանշետը խնամքովբերում են հորիզոնական դրության,թելերիհատման կետնուղղումմի որնէ բարձր հետո դիտակըմինչն կետի, քանոնի շեղ եզրով տանում են գիծ, որից

նշանակում

դրություննիջեցնելով,պատի վրա մատիտով հորիզոնական են 180 են թելերիխաչովծածկվող կետը: Այժմ կիպրեգելըվերադնճում -ով, հատումն նույն ուղղում խաչի թելերի դիտակը փոխադրումզենիթով, դրությունը: բարձըկետինն նորից դիտակնիջեցնումմինչն հորիզոնական հատումն առաջին անցնի անգամ Եթե երկրորդ անգամ թելերի խաչի է համարվում: իրագործված ապա պահանջն նշանակվածկետով, Դիտակի կոլիմացիոնհարթությանն քանոնի շեղ եզրի զուգադեռության ստուգումը կատարվումէ հետնյալ կերպ: Կիպրեգելի դիտակն

տոմատը (նկ. 4.8): Այդ գործիքի ապակե լիմբի վրա անց ենճ կացնում 10 ըճդմիջումներով բաժանումներ, սկզբնական ԷԼ շրջանագիծը, հորիզոնական պրոյեկցիաների 100 գործակցովԾ կորը ն վերազանցումներիկորե100 գործակիցներով (կորի առջն դրված րը -10, -20, -100, -10, 20, է նշանը համապատասխանում վերազանցմաննշանին):

քղ5մ

ի

50մ

1:10000

Լ:25000

/

մլ

10մ

մ

ի». մ

Լ:50000

4.7

ի

մ

է: 100000

չափամճողեր Հեռաչափական

մ.1-2 Նէ. 4.8. Կիպրեգել-ավտոմատ

պրոյեկտվում են շերտիհորիզոնական մասում, իսկ նոմոգրամմայի կորերը՝ ուղղաձիգ (նկ. 4.9):

20մ

մասշտաբիմասշտաբիմասշտաբի մասշտաբի հանույթի հանույթի հանույթի հանույթի համար համար համար համար Նկ.

Նոմոգրամման օպտիկականհամակարգովփոխանցվում է արծաթազօծված թիթեղին, որի պատկերը դիտվում է դիտակի տեսողության դաշտում «Շրջան ձախ» դրության ժամանակ: Լիմբի բաժանումները

Նկ. 4.9

Խ1-2

կիպրեգելինոմոգրամման

Ուղղաձիգ շրջանի զրոյի տեղը որոշվում է սռվորական՝ ԶՏՀ-(ՇԱՒՇ2)/2 բանաձնով: Նկար 4.9-ի վրա ուղղաձիգշրջանով կարդացված հաշվեցույցը՝ Շ2-109"26', որտեղ րոպեները վերցված են աչքաչափով: Հորիզոնականպրոյեկցիայի ն վերազանցման որոշումը կատարվում է հատուկ բացովի չափաձողերիմիջոցով: Դիտարկենք կոնկրետ օրինակ: Կիպրեգելըբերված է «Շրջան ձախ» դրության (ճկ. 4.9): Ուղղաձիգ շրջանի գլաճաձն հարթաչափի բշտիկը բերված է կենտրոն: Լիմբի սկզբնական շրջանագիծը դիտակի միկրոմետրականպտուտակի օգնությամբ ուղղված է չափաձողի զրոյին: Չափաձողի զրոյական շրջաճագծի ն Ծ հորիզոնականհիմքի կորի միջն եղած հեռավորությունը բազմապատկած 100 գործակցով, հավասար կլինի հորիզոնականպրոյեկցիային: Մեր օրինակում 19,2սմ 2100-19,2մ: Չափաձողի վրա սկզբնականշրջանագծի ն վերազանցման կորերի միջն եղած հեռավորությունըբազմապատկածհամմապատասխամճաբար 10, 20 կամ 100 գործակիցներով,հավասար կլինի վերազանցմանը:Մեր օրինակում չափաձողով հաշվցույցը կատարված է 20 ն 100 գործակից

է 34,5սմ, ռհետնաունեցող կորերով: Առաջին դեպքում հաշվեցույցը եղել դեպքում հաշվեցույցը բար վերազանցումը՝34.55:20-6,90մ, իսկ երկրորդ Այսինքն, երկու եղելէ 6,9սմ, հետնաբար վերազանցումը` դեպքում էլ ստացվում է նույնանման արդյունք: աջ» դրութՎերազանցումներըն հորիզոնականհիմքերը «Շրջան

6,9». 100-6.90մ:

ուղղասովորական կիպրեգելներում`

յան դեպքում որոշվոմ են ինչպես Դիտակի վրա ձիգ անկյան ն հեռաչափականհեռավորությանմիջոցով: հնարա1Ճ-2 (նկ.4.9) կիպրեգելին ամրացված գլանաձե հարթաչափը վորություն է տալիս աշխատելորպես նիվելիր:

8 43. ՊԼԱՆՇԵՏԻ

ՆԱԽԱՊԱՏՐԱՍՏՈՒՍԸ

ՀԱՆՈՒՅԹԻՆ

են

Մենզուլային տեղագրական հանույթի համար օգտագործում կպցնում բարձր որակ ունեցող գծագրականթուղթ: Նախապես թուղթը որոնք այնուհետն են ալյումինե թերթի կամ բարակ ֆաճերայի վրա, Պլանշետի վերնից սոսնձում են ամրացնումեն մենզովայի տախտակին: նս մեկ որակյալ գծագրական թղթով` շապիկով, որը հանույթի ընթացպաշտպանելուհամար: քում ծառայում է հատակագիծըկեղտոտումից ն Շապիկը սոսնձում են պլանշետի միայն կողքերից նախապես հետո վերջինս լինի կի խոնավացնում.որպեսզի չորաճալուց սոսնձում են ձգված: Ֆաներայի կամ ալյումինե թերթիհակառակ կողմը

թեթնաամուր

հասարակ գծագրականթղթի թերթով: Այսպես նախապատրաստված ցանց` կազմվւսծ Լ0սմ, պլանշետի վրա կառուցումեն կոռրդինատային Այճուհետն, ըստ ուղձ4սմ կամ 2սմ կողմ ունեցող քառակուսիներից: պլանշետիվրա անց են կացնում հանույթի ղանկյուն կոորդինատների,

գաանկյունների

ենթակա տեղագրականքարտեզիթերթի շրջանակի հենակեգաթները ն ճրա սահմաններում գտնվող բոլոր գեռդեզիական են տերը: Թղթի վրա ծակված կետերը, որոնք նշանակում անկյուններ կամ հենակետեր, պետք է լինեն նեղ, բայց բավակամաչափ նրանով ծածկված խորը, որպեսզի հետք թողնենոչ միայն շապիկի, այլն տեհենակետերի թղթի թերթի վրա: Պլանշետի վրա

Տեղանքի համույթի ժամանակ գործիքի կանգնման կետերը կոչվում անցման կետեր: Յուրաքանչյուր անցման կետում աշխատանքը սկսվում է մենզուլայի տեղակայմամբ. որն իրականացվում է իրալ: հաջորդող երեք աշխատւսնքային տարրերից` կենտրոնավորում, նիվելիեն

րացում ն կողմնորոշում: Կենտրռնավորել ձենզալան նշանակում է տեղադրել այնպես, որպեսզի պլաճմշետի վրայի ն տեղանքում նրան ռամապատասխանող կետերը գտնվեն մեկ ուղղաձիգի վրա: Նիվելիրացման ժամանակ պլանշնաի հարթությունը բերում են հորիզոնական դրության: Պլանշետի կողմճորոշումն ենթադրում է մենզուլայի բերումն այնպիսի դրության, որի դեպքում պլանշետի վրա պատկերված գիծլ լինը զուգահեռ տեղանքի համսպատասխան գծի հռրիզոնական հիմքին: Վերոհիշյալ երեք գործողությունները սերտ կերպով կապված են մեկը մյուսի հետ ն իրակաճազնելովնրանցից մեկը, հնարավոը է վատացնել մյուսի կատարման արդյունքները: Դրա համար մենգուլայի տեղակայումն իրականացնում եճ երկու փուլով՝ սկզբում կոպիտ, աչքաչափով, իսկ հետո ճիշտ` օգտվետվ նաճմապատասխանհարմալանքճերից: Մենզոլան դնում են կետի վրա այնպես, որպեսզի պլանշետը մւտավորապես կողմնորոշված լինի երկրի կողմերի նկատմամբ: Շտատիվի ոտքերի օգնությամբ պլանշետի հարջություճն աչքաչափով բներումեն հորիզոնական դրության: Այնուկետն տեղաշալրժում են պլանչետն այնպես, որպնսզի նրա վրա պատկերված կանգնման կնտի պատկերը մոտավորաւվես գտնվի տնղանքի է մենզուլայի վերջճական տեմույմ կետի վրա: Դրաճից հետո հետնում ղակայումը, որը սկսվում է կենտրոնավորումից: Թռւյլատրվում է պլանշնետիվերջնական կենտրոնասվորումըկատարել սխալով, որը չպետք է գերազանցի հանոայջի, կատարման մասշտաբի ճշտության կեսից (ասղյուսակ4.2) Աղյուսակ 4.2

շրջանակի

գծագրական ստուգվում է այդ ղաղըումն ըստ նրանց ուղղանկյունկոորդինատների, պայմաններում դաշտային կետերիմիջն հեռավորոթյունների են օրինակներ, որոնԱյնուհետն պլանշետից պատճենահանվում երկու իսկ են ցից մեկի վրա վերնից գրառում «Բարձլությունների» մոմաթուղթ. է ճնախապլանշետի մյուսի վրա` «Եզրագծերի»:Դրանով վերջանում աշխատանքի: պատրաստումն

չափմամբ:

աաա

Կենտրոնավորմած Մասշտաբ Բշտությունը թույլատրելի սխալը (մ)

Կենտրոնավորմ եղանակը

-

արը

-- 125008 Ր

110000

| ԻՏ000

Է1̀2000 Լ

ՈՐ 11000

-

1.0

0.5 0.2

0.

բավա

::

0.1

0,05

Հ

Ձ

ՎՐ

-

աաա

ղարա

Եղանի կիրառմամբ

-

կենտրոնավորման եղանը կիրառավելի խոշոր մասշտաբի հանույթների համար: 1:5000 ն ավելի ի ա ից կատարվում է ի որ ջացած որոշմա սխալը չի կարող ազդել կետերի պլանային դրության ճշտության վրա: Պլանշետի նիվելիրացումը կատարվում է կիպրեգելի քանոնին ամա 3 գլա Յաձե հ ե Ն մեն զուլայի հ հարթաբեր տակների րացված պտուտակնել արթաչափի են օգնությամբ: Քանոնը տեղադրում երկու կամայական հարթաբեր պտուտակների ուղղությամբ ն աշխատելով նրանցով` հարթաչափի բշտիկը բերում են կենտրոն: Այնուհետն քանոնն ուղղում են երրորդ հարթաբեր պտուտակի ուղղությամբ ն ջինիս բշտիկը բերում են կենտրոն: Այս գործողությունները կրկնում են այնքան, մինչն որ քանոնի երկու դրության դեպքում էլ հարթաչափի բշտիկը մնա կենտրոնում: Պլանշետի կողմնորոշումը կարելի է կատարել օգնությամբ, հետնյալ կերպ: Ենթադրենք մենզովան կենտրոնավորված է Ց կետում ն տեղանքում ունենք Ճ ն Շ կետերը, որոնք նույնպես պատկերված են պլանշետի վրա (նկ. 4.10ա):

Ինչպես երնում վում է միայն 1:2000

է աղյուսակից, ն

աաա Խր

ար

մարի արն արարին

Բր մ Արարու աեր աչքաչափով,

վեր պտույտով նորից

կիպրեգելի բուսոլի

-.Զ չե

«Ը

"Ը .ճ

8 4.4. ՄԵՆԶՈՒԼԱՅԻՆ

«Ճ

--

Մ

Ը

վ.ը

«8

ե

ՅԻԾ

բ) Նկ.

4.10

ՀԱՆՈՒՅԹԻ

ԳԵՈԴԵԶԻԱԿԱՆ

ՀԻՍՆԱՎՈՐՈՒՄԸ

ՐՆ

ա)

Կիպրեգելի քանոնի շեղ եզրը համընկեցնում են 2Ե ուղղին ն պլանշետի պտույտով կիպրեգելն ուղղում Ճ կետին: Կիպրեգելի վերջնական ուղղումը Ճ կետում տեղադրված նշանաձողին կատարվում է մենզուլայի միկրոմետրական պտուտակի օգնությամբ: Երբ դիտակի ցանցաթելերի հատման կետը համընկնում է նշանաձողի հիմքի հետ, դա նշանակում է, մն որ պլանշետը գծիուղղությամբմբ(նկ նշետ կողմնորոշվա ծէԷՃ8գծ (նկ. 4.10բ):0) Կողմնորոշման ճշտության ստուգման համար օգտվում են Շ կետից: Ուղիղ ՅԵ-ով կողմնորոշումն ավարտելուց հետո կիպրելեգը վերադրվում է Եօ գծով: Եթե Ը կետը գտնվի դիտակի տեսողության դաշտում ողղաձիգ ցանցաթելիվրա, ապա կողմնորոշումըկատարվել է ճիշտ: Հակառակ դեպքում անհրաժեշտ է ստուգել կողմնորոշումըԵ գծի ուղղությամբ: Բուսոլի օգնությամբ կողմնորոշումը կատարվում է հետնյալ կերպ: Բուսոլի շեղ եզրը համընկեցնում են կոորդինատային ցանցի ուղղաձիգ գծի հետ ն պլանշետը պտտում այնքան, մինչն որ մագնիսական սլաքը կանգնի ուղղության համապատասխան հաշվեցույցի վրա: Տեղանքի գծով պլանշետի կողմնորոշման սխալը մուռավորապես հ ավասալ է սրված մատիտով գծի անցկացման ճշտությանը ն կազմում է 2-3", իսկ բուսոլով կողմնորոշման սխալը` 15:: Դրա համար բուսոլի միջոցով կողմնորոշումը կիրառվում է համեմատաբար քիչ դեպքերում, երբ ուրիշ տարբերակ հնարավոր չէ իրականացնել, կամ նշված ճշտությունը բավարարում է աշխատանքին:

Տրված երկու կետերով երրորդ կետի որոշումը (ուղիղ մենզուլային հատում)

գ)

-

Տեղանքի տեղագրական հանույթները կատարվում են գեռդեզիական հենակետերի պլանային ն բարձունքային ցանցերի հիման վրա: Գեոդեզիական հենակետերը թույլ են տալիս հանույթների արդյունքները միաբերել մեկ ընդհանուր համակարգումն ստանալ միննույն ճշտության քարտեզներ հանույթվող տարածքի բոլոր մասերի համար: Հենակետերի շնորհիվ չափման անխուսափելի սխալները չեն կուտակվում առանձին ւռեղամասերում, այլ հավասարաչափ բաշխվում են հանույթի ամբողջ մակերեսով: Գեոդեզիական հենարանային ցանցը ստորաբաժանվում է պետական ն հւսնույթային ցանցերի: Պետականհենարանային ցանցը ստեղծվում է եռանկյունավորման, բազմանկյունավորման, տրիլատերացիայի

ն

նիվելիրացմանօգնությամբ: Պետականցանցը հաերկրաչափական

հենակետերիու ռեպերներիքանակը բավարար չէ, որպեսզի միայննրանցհիման վրա իրականացվենհանույթային աշխատանքներ:Դրա համար պետականգեոդեզիականցանցի կետերիու ռեպերներիհիմանվրա ստեղծվում է հանույթային հիմնավռրում`պլահանույթային ցանց: Վերջինս ապահովում է ճային ու բարձունքային քարտեզի յուրաքանչյուրառանձին թերթի հանույթի անհրաժեշտ հարնան թերթերի միջն: Հաճշտությունը ն համաձայնեցվածությունը կետերի ստեղծման եղանակները ն նրանց նույթային հիմնավորման է խտությունըկախված հանույթի մասշտաբիցն տեղանքի բնույթից: Տարբերվումեն հանույթային հիմնավորմաներկու տեսակ` անալիտիկ ն գրաֆիկ: մնալիտիկ հանույթային հիմնավորումըստեղծվում է երկրի մակերնույջիվրա գծերի ու անկյուններիչափման միջոցով: Այդ ցանցի կետերի կոորդինատների հիման վրա չափումների ն պետական ցանցի կետերի կռռրդինատները:Գրաֆիկ հաշվում են հանույթային կազմված է երկրաչափականցանցերից, հանույթային հիմնավորումը ն գրաֆիկականհատումներից: մենզուլային ընթացքներից ցանցն իրենից ներկայացնումէ եռանկյունների Երկրաչափական դրությունը պլանշետի վրա ստանում են համակարգ,որի գագաթների օգնությամբ:Երկրաչափականցանցի կողգրաֆիկականհատումների հաստատուն չեն, սակայն մետրերով արտամերի երկարությունները հայտված նրանք պետքէ մոտավորապեսհավասաը լինեն հանույթի թվային մասշտաբիհայտարարի1/10-երորդմասին: Օրինակ՝ երկրաչափական ցանցի եռանկյանկողմը 1:10000 մասշտաբիհանույթի ժամահավասարէ 1000 մետրի, 1:25000 մասշտաբի հաճակ մոտավորասիս ճույթիդեպքում` 2-75կիլոմետրին այլն: օգտագործվումեն փակ տեղանքներում, Մենզուլայինընթացքներն որպես հանույթայինհիմնավորումներ:Թեոդոլիտային ընթացքներից վերջիններս տալշերվումեն նրանով, որ անկյունները՝չեն չափվում գործիքներով,այլ կառուցվում են պլանշետի վրա անկյուճաչափակսն ուղղություններով:Գծերի երկարություններըսոգրաֆիկորեն`կողմերի վորաբար չափում են թելային օպտիկականհեռաչափով ն տեղադրում պլանշետիվրա հանույթիմասշտաբով: Գրաֆիկականհատումներըտարբերվում են աճալիտիկականից անկյուններիչափումն այստեղ փոխարիննրանով, որ հորիոնական վում է պլանշետի մա ուղղություններիգծագրումով: մեմատաբարնոսր է ն

:

Երկրաչափականցանցը ն մենզուլային ընթացքներըկարող են ծառայել որպես հանույթի ինքնուրույն գեռդեզիական հիմնավորումներ: Բայց, սւռվորաբար,նրանք հենվում են եռանկյունավորման,բազմանկյունավորման ն թեոդոլիտային ընթացքներիվրա: Հանույթային հիմամավորման կետերի նիշերը որոշվում են երկւաչափական ն եռանկյունաչափական նիվելիրացմամբ: Երկրաչափական նիվելիրացումը կիրառվում է խոշորամասշտաբ հանույթների ժամանակ` կետերի բարձրությունների որոշման համար: Եռանկյունաչափականնիվելիրացումն օգտագործվում է երկրաչափական ցանցերի կառուցման,մենզուլային ընթացքնելւիանցկացմանն ռելիեֆի բնորոշ կետերի բարձրությունների որոշման համար:

ֆ4.5. ՄԵՆԶՈՒԼԱՅԻՆ

ՀԱՏՈՒՄՆԵՐ

Պլանշետի վրա երկրաչափականցանցի հենարանային կետերի, անցման կետերի ն կարնորագույն կողմնորոշիչների դիրքն որոշելու համարկիրառում են ուղիղ ն հակադարձմենզուլային հատումներ: Ենթադրենքտեղանքումկան Ճ, Ց, ն Շ կետերը, իսկ պլանշետիվրա ունենք միայն երկու կետերի պատկերները`4 ն Ե: Անհրաժեշտէ որոշել երրորդ` Շ կետի դիրքը: Եթե Ճ ն 5 կետերըմատչելի են մենզուլայի տեղակայման համար, ապա խնդիրը կարելի է լուծել ուղիղ հատման միջոցով: Դրա համար մենզուլան տեղակայում են /Ճ կետում (նկ. 4.10բ) ն այն կողմնորոշում Ճ8-ի ուղղությամբ: Ամրացնելովպլանշետը,կիպրեգելիքանոնի շեղ եզրը համընկեցնումեն ճՃ կետին ն ուղղում Շ-ին: Այն տեղում, որտեղ գտնվումէ օ կետը, սուր սրված մատիտովգծում են ուղմոտավորապես ղի կարճ հատված: Մեղանիշրջանակից դուրս պլանշետի եզրով նշում են երկու 46 հատվածներ:Դրանիցհետո մենզուլայով տեղափոխվումեն 8 կետ, պլանշետը կողմնորոշումՑ/'. գծի ուղղությամբ, նորիցդիտանում են Շ կետին ու ԵՇ ուղղությամբ գծում հատված: Ուղիղներ 26 ն Եօ-ի հատումից կստացվի որոնելիօ կետը (նկ. 4.10գ): Այն դեպքերում, երբ կետերից մեկը, օրինակ Ց կետը, մենզուլայի տեղակայման համար անմատչելի է կամ, երբ այն որոշվում է որպես անցմանկետ, խնդիրըլուծվում է հակադարձհատման օգնությամբ:Հակադարձ հատման ժամանակ Ճ կետում կատարվում են նույն գործողությունները, ինչ որ ուղղիղհատման դեպքում (նկ. 4.1Լա), իսկ հետո մենզուլլայովտեղափոխվումեն Շ կետ (նկ. 4.11բ):

ՏԻՏ

Հ

թ

Տարր

՞

8 46. ԵՐԿՐԱՉԱՓԱԿԱՆ

ավ-ծ

-յ

/

լ

յ

Հ

Ճ

բ)

Նկ. 4.11. Հակադարձմենզուլայինհատում մենգուլայիերկու տեղակայմամբ Շ կետումկատարվումէ մոտավորաՄենզուլայի կենտրոնավորումը պես, քանի որ նրա դիրքը պլանշետիվրա դեռնս որոշված չէ: Սկզբում պլանշետըկողմնորոշումեն ՃՇ գծի ուղղությամբ,այնուհետն կիպրեգելի քանոնիեզրըհպելովԵ կետին,ուղղումեն 8-ին ն գծում Եօ ուղիղը: Ռրոնելի

կետե-

կետիդիրքըստանում են ն Ե րից գծվածուղղությունների `: Երբ Օ կետի դիրքի ` «Ց մար չի պահանջվումմեծ ճշտությում, / ` ` / խնդիրը կարելի է լուծել հակադարձ ` / հատումով, մենզուլայիմիայն մեկ տե / / ի ղակայմամբ՝կողմնորոշելով այն բուսոլի միջոցով(նկ. 4.12): '0 Ուղիղ ն հակադարձ հատումնեԵ րով կետի դիրքիորոշման ճշտությունը ԷԸ կախվածէ ոչ միայն պլանշետիկողմ6 Տ նորոշումից,այլն 26 ն Եօ ուղղությունների հատման անկյունից: Շատ սուր Նկ. 4.12. Հարադարձ կամ բութ անկյուններիդեպքում ուղմենզուլայինհատում հատման կետն որոշվում մենզուլայի մեկ տեղակայմամբ ղությունների է նշանակալի սխալով: Այդ սխալից հան խուսափելու նպատակովկետի դիրքի որոշմանուղիղ հակադարձ կամ տումներից օգտվում են այն դեպքերում,երբ անկյունը մեծ է 30"-ից,

ի

ԽԱՑ:

՝

Ար

լ

-

.

փոքր է

150՛-ից:

ոը,

ՑԱՆՑ

Երկրաչափականցանցը ստեղծվում է գեռդեզիականհեռարանային կետերի հիման վրա` մենզուլային հատումների օգնությամբ: Ցանցի ստեղծման աշխատանքներում կարելի է տարբերել երեք հիմնական փուլեր` տեղադիտում ն ցանցի կառուցում, հատումներն ցանցի կետերի բարձրություններիորոշում: Ցանցի տեղադիտումըկատարվում է տեղանքում, նրա կետերի նշման նպատակով, նշանաձողիտեղադրմանառավել նպատակահարմար տեղելւի ընտրման համար: Երկրաչափական ցանցի կետերն ընտրում են այնպես, որպեսզի նրանք կազմեն հնարավորինսհավասարակուլմ եռանկյունների համատարածցանց: Յուրաքանչյռչրկետի տեղադիրք պետքէ ապահովիշրջապատող վայրի, ինչպես նան ցանցի այլ կետերի լավ տեսանելիություն: Ցանցի կետերի թիվը հարթ ն բաց տեղանքում ավելի փոքը է, քան կտրտվածկամ անտառապատվայրերում: Կետերի սահմանային խտությունը 1:50000 մասշտաբիհանույթի դեպքում, մեկ քառակուսի կիլոմետրի համար, չպետք է գերազանցի 3-4 կետից, իսկ 1:10000 մասշտաբիհամար՝ 2-3 կետից: Երկրաչափականցանցի կետերումտեղադրվումեն 3-5մ բարձրութհամար նրանց յամբ նշանաձողեր:Վերջիններիսլավ տեսաճմճելիության վերնի ծայրերում կապումեն ծղոտիկամ խուշուրի փնջիկ, երբեմնմեխում են դրոշակ: Նշանաձողերի ներքնիծայրերը խրում են հողի մեջ 0,5-1,0 դմ խորությամբն ճրանց կողքինխփումցցիկներ:Յուրաքանչյուր նշանաձողի բարձրությունըվերնիցմինչն ցցիկի կտրվածքըչափում են ժապավենով կամ չափերիզովն գրանցումցանցիմատյանում: Նպատակահարմաըէ երկրաչափականցանցի կետերիթվում ներառել տեղանքում գտնվող հաստատուն առարկամերը`գործարանային խողովակներ,զանգեր, աշտարակներն այլն: Տեղանքի հանույթի ժամաճակ այդպիսի կետերում, սովորաբար,մենզուլան տեղակայել հնարավոր չէ, բայց նրանք շատ հարմար են բարձրություններին անցման կետերիպլանային դիրքիորոշմանհամար: Երկրաչափական ցանցի կետերի դիրքի որոշման համարպլանշեկառուցված գեռդեզիական հենակետերից տի վրա ըստ կոռրդինատների մեկում, օրինակ 1-ում, տեղակայումեն մենզուլան ն այն կողմնորոշում2 հենակետիուղղությամբ (նկ. 4.13): 5-1,

րի` դաշտում անմիջականորեն չափվող բազիսի հիման վրա: Նման դեպքերում բազիսն ընտրում են հանույթվող տեղամասի հնարավորինս մեջտեղում: Պլանշետի վրա բազիսի երկարությունը պետք է լինի մռտավորապես 5-10սմ: Բազիսային գիծը սկզբում նշահարում են, հետո չափում ժապավենով ոչ պակաս 2 անգամ: Երկրաչափական ցանցի կետերի դիրքը հատելու համար մենզուլան տեղակայում են բագիսի ծայրակետերից մեկում, կողմնորոշում բուսոլի օգնությամբ ն պլանշետի վրա նշում 1 կետն այնպես, որպեսզի հանույթվող տեղամասը հարմար տեղավորվի պլանշետի մակերեսի սահմաններում: Այնուհետն 1 կետից ուղղում են 2-ին, գծում 1-2 ուղղությունը ն նրա վրա հանույթի մասշտաբին համապատասխանտեղադրելով բազիսի երկարությունը, պլանշետի են բազիսի մյուս ծայրակետը: Մնացած ամբողջ աշխավրա ստանում տանքը, կապված երկրաչափականցանցի կետերիդիրքի որոշման հետ, ոչնչով չի տարբերվում վերը նշված գեոդեզիականհենսակետերիցկատարվող հատումներից:

Ւ»

Հ

լ

8 4.7. ԵՐԿՐԱՉԱՓԱԿԱՆ

ԲԱՐՁՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

Նկ.

4.13.

|

Երկրաչափականցաճցի կառուցումը

Երկրաչափական կետ դրոշվում է ոչ պակաս ցանցի յուրաքանչյուր երեք ուղղություններից: Մենզուլայի կողմնորոշումըն բոլոր հատումները կատարում են կիպրեգելիուղղաձիգ շրջանի մեկ դրությամբ: Պլանշետի կողմնորոշումըձգտում են կատարել հեռավոր նշանաձողերով:Կողմնորոշման սխալները հանգեցնում են երկրաչափական ցանցի կետերի որոշման սխալների: Որքան մեծ է մինչն հատվող կետերը եղած հեռավորությունը, այնքան մեծ կլինի այդ կետերի դիրքի որոշման գծային սխալը: Դրա համար նշանաձողերիհատման կարգն ընտրելիս, անհրաժեշտ է պահպանել հետնյալ կանոնը՝ կողմնորոշել հեռավոր նշանաձողով ն հատել մոտական: Փոքը տեղամասերիհանույթի ժամանակ, երբ վերջինիս արդյունքները պետական քարտեզագրման համար չունեն նշանակություն, երկրաչափական ցանցը կառուցում են առանց գեռդեզիական հենակետե98

ՑԱՆՑԻ

ԿԵՏԵՐԻ

ՈՐՈՇՈՒՄԸ

Երկրաչափական ցանցի կետերի բարձրությունները որոշում են եռանկյունաչափականնիվելիրացմանմիջոցով: Երկրաչափականցանցի տված կետում բոլոր ուղղությունների գծագրումից հետո մի քանի մոտակա չափաձողերով չափում են ուղղաձիգ անկյունները: Աշխատանքճերի ստուգման ն անխուսափելի սխալների հետնանքով առաջացած անկապքների ցրման համար, եռանկյունաչափական նիվելիրացումից առաջ կազմում են բարձրություններիորոշման ն կապակցման սխեման: Սխեմայի վրա ցույց են տալիս բոլոր այն ուղղությունները,որոնցով կատարվում է վերազանցումների որոշումը, ինչպես ճան ուղղություններով կազմվածբազմանկյունները: Վերազանցումներըորոշում են հետեյալ բանաձնով

հՀՇԼջխ1-ԼՒԼ,

(4.1)

որտեղ թ պլանշետի վրա կարկինով չափված գծի հորիզոնական հեռավորությունն է, Ծ ուղղության թեքմանանկյունն է, 1 նշանաձողի բարձրությունն է, ք ուղղումն երկրի կորության ն լուսաբեկման համար: -

-

-

-

Միճչն 3004 հեռավորությանդեպքում- ուղղումը չեն մտցնում, քանի որ այն կազմում է 6մմ, իսկ երկրաչափակւսնցանցի կետերի վերազանցումը, սովորաբար,հաշվում են Լսմ ճշտությամբ: Բոլոր դիտվող չափաձողերի վրա ուղղաձիգ անկյունը չափում են սկզբում շրջանի մեկ դրությամբ, այնուհետն նույն չափաձողերիվրա մյուս շրջանով, բայց հակառակ կարգով: Յուրաքանչյուր հաշվեցույց ընթերցելուց առաջ ալիդադայիմիկրոմետրական պտուտակովհարթաչափիբշտիկը բերում են կենտրոն: Դաշտային պայմաններումչափում են զրոյի տեղը, հաշվում ուղղաձիգ անկյունը ն չափման արդյունքները գրանցում երկրաչափականցանցի մատյանում: Զրոյի տեղի հատոատուն պահն սյանվելըծառայում է որպես չափմանորակի ստուգում ցույց տայիս ուղղաձիգ շրջանի հաշվեցույցներում կոպիտ սխալների բացակայությունը: Բանաձն 4.1-ի էջ, հիմնականանդամի հաշվումը կատարվում է վերազանցումներիաղյուսակներիկամ նոմոգրամմիմիջոցով: Վերազանցումներըյուրաքանչյուր երկու կետերի միջն որոշում են կրկնակի` ուղիղ ն հակադարձ ուղղություններով: Որոշված վերազանցումների տարբերությունը յուրաքանչյուր 100մ հորիզոնական գծի համար չպետք է գերազանցի:3սմ-ից: Հանույթիբարձունքային հիմնավորման վերջնական մշակումը կատարվումէ աշխատամոցային պայմաններում: Յուրաքանչյուր բազմանկյան համար անկապքը հաշվում են հետնյալ կանոնով`փակ ընթացքի վերազանցումներիգումարը պետք է հավասար լինի զրոյի, իսկ երկու հենակետերիմիջն վերազանցումների գումարը` այդ հենակետերի բարձրություններիտարբերությանը: Երկրաչափական ցանցի բազմանկյուններումբարձրությունների հավասարակշռման համար անկապքներըբաշխվում են կետերի միջն եղած հեռավորություններինհամեմատական կարգով: Կետերի բացարձակ բարձրություններըհաշվում են սանտիմետրիճշտությամբ ն կլորացնում

մինչն դեցիմետրը:

848. ԱՆՑՄԱՆ

ԿԵՏԵՐ

Կայանճներից մինչն հանույթվող եզրագծերնեղած հեռավորությունները չպետք է գերազանցենորոշակի սահմանը` կախված հանույթի մասշտաբի ճշտությունից: Հանույթային հիմնավորմանկետերի միջն եղած հեռավորությունը,սովորաբար,մի քանի անգամ մեծ է լինում այդ սահմանից: Օրինակ, 110000 մասշտաբի հանույթի դեպքում գործիքից

մինչն հանույթվող կետերըեղած հեռավորությունները չեն գերազանցում 250-300 մետրից, այնինչ հանույթային ցանցի կետերի միջն հեռավորությունը լինում է մինչն 1կմ: Դրա համար տեղանքիհամատարածհանույթը չի կարելի կատարելմիայն հանույթայինհիմնավորմանկետերից: Անհրաժեշտ է գործիքը տեղակայելճան վերջիններիսմիջն՝ այսպես կոչված անցման կետերում: Պլանշետիվրա անցման կետերի դիրքը որոշելու համար կիրառվում են հետնյալ եղանակներըբ̀նեային, ուղիղ հատում, հակադարձհատում ծածկագծովն տրված երեք կետերով չորրորդ կետի որոշում (Պռտենոտիխնդիրը): Բնեռային եղանակըկայանում է նրանում, որ հանույթայինհիմնավորման կետերից տանում են ուղղություն դեպի անցման կետ, նշանակում այն պլանշետիեզրում, հեռաչափիմիջոցով որոշում են մինչն անցման կետն եղած ն նշում այն հեռավորությունը պլանշետի վրա: Այնուհետն մենզուլան տեղափոխումեն անցման կետ, պլանշետըկողմնորոշում գծված ուղղությամբ ն ստուգման համարնորից որոշում են հիմնավորման կետից ունեցած հեռավորությունը: Եթե անցման կետից երնում են հանույթային հիմնավորմանուրիշ կետեր, ապա նրանցովճշտում են

կողմնորոշումը:

Ուղղաձիգ անկյունը չափում են շրջանի երկու դրությամբ, ուղիղ ն հակադարձուղղություններով:Յուրաքանչյուր100մ հեռավորության համար երկու չափումներիմիջն տարբերությունը 3սմչպետք է գերազանցի ից: Որպես վերազանցմանվերջնականարդյունք ընդունում են ուղիղ ն հակադարձուղղություններովկատարվածչափումներիմիջին թվաբա-

նականը:

կետ,

Եթե անցման կետի մոտակայքումկա հանույթայինհիմնավորման

ստուգման նպատակով վերջինիսվրա կատարվածդիտման միջոցովնորից որոշում են անցմանկետիբարձրությունը: Ուղիղ ն հակադարձհատումները կատարումեն այնպես, ինչպես երկրաչափականցանցի կետերի դիրքի որոշման ժամանակ: Կետերի նիշերըորոշում են հանույթայինհիմնավորման ոչ պակաս քան մոտակա երկու կետերից: Հակադարձ հատումըկիրառվումէ ավելի հաճախ, քան ուղիղը: Այն շատ հարմար է որոշելու հանույթայինցանցի կետերից մեծ հեռավռրությունների վրա գտնվողանցման կետերիդիրքը,քանի որ մեծ հեռավորությունները հեռաչափովչափվում են համեմատաբար մեծ սխալներով: Անցման կետի դիրքըծածկագծով որոշվում է հետնյալ կերպ: Աճցման Շ կետընշում են հանույթայինցանցիհենակետերը միացնող8 գծի ապա

(նկ.4.14 բ) վրա: Այդ կետում (նկ. 4.14ա) կամ նրա շարունակության Ճ5 տեղակայումեն մենզուլան,պլանշետըկողմնորոշում գծի ուղղությամբ ու

Ծ ն Է

են կետերիցհակադարձհատումով որոշում ռ

Ն

Լ

`

թար

ՀՀՀ

ճ

ՎԵ2

բ

թ

բ

Վ

է

:

`

Ր

-

6.

Շ

-

Հ

ւ)

՛

ԹԷ

խ

ՆՅ

սց

կետի դիրքը:

ծ

սց

ՏՏ

/

թ

ուղիղները:Այդ դեպքում ոտ կետի մոտ առաջացած 180-6ն 180"-թ անկյունները համապատասխանաբար հավասար կլինեն թ ն 1 կետերում առաջացած անկյուններին,ռրպես նույն աղեղներիվրա հենված անկյունճեր: Հետնաբար,ք) ուղղությունովն 2թ ուղղի շարունակությամբկազմված անկյունը հավասարը կլինի 0, իսկ |քուղղությունով ն 21 ուղղի շարունակությամբ կազմված անկյունը` թ: Բացի այդ 2 կետի մռտ առաջացած Փն անկյունները ռամւսպատասխանաբարհավասար կլինեն 1 ն ք կետերի մոտ առաջացած Փ ն՛/ անկյուններին:Այսպիսով,եթե տեղանքումչափեն ռ նՑ անկյունները, սպա որոնելի կետի դիրքը կարելի է գտնել հետնյալ կերպ: Կառուցում են ք կետի մոտ օ, իսկ 1 կետի մոտ թ անկյունները: Այնուհետնշարունակումեն անկյուններիկողմերըմինչն 2 կետումհատվելը նտանմում 52 կողմնորոշման գիծը,որի վրա գտնվումէ չո կետը:

Նկ. 4.14. Անցմանկետիդիրքի որոշումըծածկագծով

8 4.9. ՊՈՏԵՆՈՏԻ

ԽՆԴՐԻ

ԳՐԱՖԻԿԱԿԱՆ

ԼՈՒԾՈՒՄԸ

)

Եթե անցման կետից երնում են պլանշետիվրա անցկացվածերեք է հենակետեր,ապա մենզուլանտեղակայելովանցման կետում, կառելի Պոտենոորոշել ճրա դիրքը` առանց այլ կետ գործիքի տեղափոխման: ն տի խնդիրըտարբերվումէ լուծման բազմաթիվտարբերակներովանցման կետի դիրքի որոշման բարենպաստու անբարենպաստմասնավոր դեպքերով:Որպեսզի երեք տրված Լ, 5, Ք կետերովորոշել չորրորդ` կետի դիրքը, անհրաժեշտէ ճերը (նկ.4.15ա): Եթե հայտնի

տեղանքիԻ1

կետումչափել

օն

ք

անկյունները,ապա կատարելովորոշակիհաշվարկներ: Մենզուլայինհանույթներումլայն տարածումէ գտել բավականին եղանակը:Ենթադրենքտեղանպարզ տեսությունունեցողգրաֆիկական ն հ1 վրա անց են կացված Տ պլանշետի կետերը,իսկ քում ունենք Լ, 5, Ք ն Տ կետերի պատկերները:Պամիայն 1, ք ն 5 կետերը,այսինքն Լ, հանջվում է գտնել ոռ կետր՝ որոնվող ԽԼ կետի դիրքը պլանշետիվրա: է Ենթադրենքխնդիրըլուծված է ն տ կետը նշված պլանշետի վրա ոտ ն (ճկ.4.15բ):Աճցկացնենքշրջանագիծ1, ու ք կետերով:Շարունակենք |, 2 նթ ուղիղը մինչն շրջանագծիհետ շ կետումհատվելը: Տանենք

Ւ2 ,

-

-

,-

--շ-

ոք"

աշ

-

Նկ. 4.15. Չորրորդկետիդիրքի որոշումն երեքտրված կետերով(Պոտենոտիխնդիրը)

Ք անկյուն-

ն չափված օն կետերիկոորդինատները խնդիրըկարելի է լուծել վերլուծական եղանակով

են Լ, 5 ն Տ

լ

ճ

ուղղի հետ ճրա հատումից կստացվի կետի դիրքը պլանշետի վրա: Վերջինս նան է ստանալ կարելի կետի մոտ առաջացած Փ ն / անկյունների օգնությամբ: Չափում են Փ անկյունը ն անկյուճաչափի միջոցով այն կառուցում ք կետում: Այդ անկյան կողմերի շարունակության ն 52 ուղղի հատումից կստացվի տ կետի դիրքը: Ստուգման նպատակով, | համանման եղանակով, կետի մոտ կառուցում են անկյունը: է Այսպիսին Պոտենոտի խնդրի երկրաչափական լուծման տեսական հիմնավորումը: ՆՄենզուլայի վրա այն հանգում է պլանշետի կողմնորոշմանն հակադարձ հատման լուծումներին»Ընդորում Լ,Տնթ կետերն ընտրում են այնպես, որպեսզի կողմնորոշման52 ուղիղը լինի Եթե

ք,

ն

կետերովտանենքշրջանագիծ, ապա

ո

հատման

նռ ն

ուղիղներից ավելի երկար: Պոտենոտի խնդրի լուծման ինչպես տեսական, այնպես էլ գրաֆիկ ճշտությունը կախված է թ» Լ ե Տ կետերի նկատմամբ հլ կետի դիրքից: Առավել նպատակահարմարէ խնդիրը լուծել մենզովայով, եթե որոնելի կետի դիրքը գտնվում է 5ԼՏ եռանկյան մեջ, որի դեպքում ստացվում է ամենամեծ կողմնորոշման ուղիղը: Դիտարկենք Պոտենոտի խնդրի լուծման մի քանի եղանակներ, որոնք կիրառվում են անցման կետերի դիրքի որոշման համար: քո,

տո

Մենզովայով պտույտների եղանակը հիմնված է ք աջ կետի մոտ « ձախ անկյան կամ ձախ 1 կետի մոտ թ աջ անկյան կառուցման վրա: Դրա համար մենզուլան մոտավորապես կենտրոնավորոմ են որոնվող են ք| գծին են պլանշեկետում: Կիպրեգելի քանոնի եզըը համընճկեցնում Լ են տի պտույտով ուղղում կետին: Ամրացնում պլանշետը են այժմ էլ նիպրեգելի քանոնի եզրը հպելով ք կետին, ուղղում են Տ-ին ն թ կետից գծագրում քՏ ուղղությունը (նկ. 4.16ա): Գծագրից երնում է, որ քԼ ն քՏ ուղղություններով կազմված անկյունը հավասար է օ-ի: Այնուհետն կիպրեգելիքանոնի կողը համընկեցնում են 1քուղղին, պլանշետի պտույտով ուղղում 3 կետին, ամրացնում պլանշետը, քանոնի կողը հպամ 1-ին, ուղղում Տ կետին ն | կետից գծագրում |Տ ուղղությունը: Ուղղություններ 1թ-ով ն 1Տ-ով կազմված անկյունը հավասար կլինի թ (նկ. 4.16բ), իսկ պլանշետի վրա 1 ն թ կետերից տարված գծերի հատումից կստացվի 2 օժանդակ կետի դիրքը: Ուղիղ Տ2-ը թույլ է տալիս ճիշտ կողմնորոշել պլանշետը ն նրա վրա ստանալ ու կետը: Դրա համար կիպրեգելի քանոնի կողը հպում են 2 ն Տ կետերին ն պլանշետի պտույտով ուղղում Տ կետին (նկ. 4.16գ): Հետո Լն Ք կետերից կատարում են ռակադարձհատում: Եթե բոլոր է վերստին լուերեք գծերը չհատվեն մեկ կետում, ապա խնդիրը պետք ծել: Մենզուլայի պտտման եղանակով Պոտենոտի խնդըի լուծումը, պահանջում է համեմատաբար երկար ժամանակ, որի պատճառով գործնականում հաճախ դիմում են ավելի արագ իրականացվող մոտավորության եղանակին: Մոտավորության եղաճակը կայանում է ռետնյալում: Պլանշետը տեղակայում են ԽԼ կետում ն աչքաչափով մոտավորությամբ կողմնորոշում: Այնուհետն 1, ք ն Տ կետերով հաջորդաբար դիտանում են տեղանքի Լ, Ի ն Տ կետերին ու գծագրում 1Լ, քՔ ն ՏՏ ոսլդությունները: Պլանշետի ճիշտ կողմնորոշման դեպքում այղ երեք ուղղությունները հատվում են կետում(նկ.4. 17ա),բայց մոտավոր կողմնորոշման հետնանքով ստաց104

սխալների եռանկյուն (նկ.4.17բ): Եթե վերջինս մեծ չէ, ապա որոնելի կետի վերջնական դիրքն անմիջապեսստացվում է եռանկյան ճերսում (պայմանով, եթե ԽԼ կետր գտնվի ԼՏ եռանկյան ներսում): Սխալսերի մեծ եռանկյան դեպքում պլանշետի վրա նշում են ոռ կետի ենթադրվող դիրքը, ճշտում պլանշետի կողմնորոշումըն կրկնում հակավում

է

դարձհատումը:

Ց

է

Հ5

:

լ

|

/

-`

'

լ

6ճ ի

Ս

:

|

|

ք

Լ

ՀՀ

շ

ՀՅ Ի

եզ

ՀՃՔ

ք

Եկ. 4.16. Պոտենոտչխնդրի լուծումը այանշետիպտույտներիեղանակով

Պոտենոտի խնդրի լուծման Բոլոտովի եղանակը նախորդից տարբերվում է նրանով, որ սկզբում որոշում են որոնելի կետի դիրքը, իսկ հետո կողմնորոշում պլանշետը: Ընդ որում, կետի դիրքի որոշման համար կարելի է օգտվել երեք ն երեքից ավելի ցանկացած թվով կետերից:

Մենզուլայի կողմնորոշմանհամար կիպրեգելի քանոնի կողը հպում ոռկետին, պլանշետը կողմնորոշում որնէ ելային կետով ն ստուգում մյուս ելակետերի միջոցով: Բոլոտովի եղանակը համեմատաբար հազվադեպ է կիրառվում տեղագրական հանույթներում, քանի որ անկյունների միջանկյալ կառուցումը մռմաթղթի վրա ն ուղղությունների հետագա համընկեցումը պլաճշետի վրա, խլում է բավականին շատ ժամանակ ն վերջին հաշվով տալիս ավելի պակաս ճշտություն, քան մենզուլլայի պտտման կամ մոտավորության եղանակների դեպքերում: Մակայն այն թույլ է տալիս, առանց պլանշետի կողմնորոշման, հաջողությամբ լուծել Պոտենոտի խնդիրը ն դրա համար, դաշտում տեղագրական քարտեզով աշխատելիս, հաճախ կիրառվում է դիտողի կանգնմանկետի դիրքը որոշելու համար: Անցման կետերի բարձրությունները հաշվում են հանույթային ցանոչ պակաս քան երկու կետերից ն վերցնում ստացված արդյունքների միջին թվաբանականը: են

չ՛

Հ-Ճ թ ա)

եղանակով Նկ. 4.17. Պոտենոտի խնդրը լուծումը մոտավորության Մենգուլան հաջորդականությամբ: հետեյալ տե-

Խնդիրը լուծվում է ամրացնումեն թափանղակայումեն որոշվող ԷԼ կետում: Պլանշետին թերթ. օրինակմոմաթուղթ, որի վրա ցիկ նյութից պատրաստված նշում են ոռ կետի դիրքը: նելի ելակետերինկատմամբմոտավորապես հաջորդանշված /ռկետին, պճուհետն կիպրեգելիքանոնիկողը հպելով

տեսա-

ուծ, ոոժ ն այլ ոճ, ու ուղղում են /, 8, Շ ն այլ կետերին գծագրում (ճկ. 4.18ա): ուղղ ությունները են վրա մոմաթղթիտեղաշարժով,համընկեցնում պլանշետիվրայի հաա ճրա վրա գծված ուղղությունները Հասնելով բոլոր ուղղություններիլրիվ համընկետերի պատկերներին: պլանշետիվրա, որը ն ն կեցմանը,ծակում են չտ կետը այն տեղափոխում կլինի որոնելին(ճկ.

բար

ց

|

ուշերի

4.18թ): ը

լ

ԲԷՀԼԸ

յ

ա

ՎՐՀ--Վ-----

մ

/՛

«2

ա)

թ ա

Ը

տ

մ

բ)

եղանակով Նկ. 4.18. Պոտեմոտի խնդրի լուծումք Բոլոտովի

ցի

մոտակա

8 4.10. ՄԵՆԶՈՒԼԱՅԻՆ

ԸՆԹԱՑՔՆԵՐ

Փակ կամ կիսափակ տեղանքում,որտեղ համատարած երկրաչափական ցանցի կառուցումը անհնարին է, հանույթի գեռդեզիականհիմճավորման համար անց են կացնում մենզուլային ընթացքներ: Ռրպես ընթացքներիսկզբնակետ ն վերջնակետ ծառայում են երկրաչափական ցանցի կետերը կամ հուսալիորեն որոշված անցման կետերը: Մենզուլային ընթացքները լինում են գործիքային ն բուսոլային: Գործիքային ընթացքներում պլանշետըկողմնորոշում են վերջինիս վրա ճնշվածհետնի կետին դիտանման ուղղությամբ, իսկ բուսոլային ընթացքձերում` ըստ բուսոլի: Գործիքային ընթացքներն անց են կացնում այն դեպքերում, երբ կեւռերի միջն եղած հեռավորությունը բավականին երկար է ն թույլ է տալիս ճիշտ կողմնորոշել պլանշետը: Օրինակ, 1:10000 մասշտաբի հանույթում ցանկալի է ունենալ ընթացքի գծերի 200մ-ից ոչ պակաս երկարություններ: Կետերի միջե կարճ հեռավորությունների դեպքում ճշտության տեսակետիցբուսոլի միջոցով կողմնորոշումնավելի գերադասելիէ, քան ընթացքի գծերով ե, դրա համար, օգտվում են բուսոլային ընթացքներից: Գործիքային ընթացքներն անց են կացնում հետնյալ կերպ: Մենզուլան տեղակայում են սկզբնական /Ճ. կետում ն կողմնորոշում ամենա107

են 2 երկար ՃՊ գծի ուղղությամբ:Կիպրեգելիքանոնի շեղ եզրը հպում կետին, ուղղում ընթացքի առաջին կետում պահված չափաձողին ն նշում այն պլաճշետիեզրերում:Գծված (նկ.4.19), գծում ոտղղությունը ն ուղղությամբտեղադրումեն հեռաչափովչափվածգծի երկարությունը են ստանում 1 կետի պլանային դիրքը պլանշետիվրա: Հետո չափում գործիքի բարձրությունըն թեքմանանկյունը: Չափման արդյունքները

Մենզուլային ընթացքներիկետերի բարձրություններըհավասարակշռում են մեկ ընդհանուր կանոնով` երկրաչափականցանցի բազմանկյունների կետերի հավասարակշռությամբ,սակայն անկապքը բաշխում են ըստ նրանց միջն եղած հեռավորության:Մենզուլայինընթացքի սահմանային բարձունքային անկապքը չպետք է գերազանցի տվյալ հանույթի համար ռելիեֆի կտրվածքի 1/4 մասից:

գրանցումեն մատյանում:

ՄԵԽ է: 1 Հ

Ն

Ճ

-

լ

|

յԿ

Հ.

-

Հ-շ

Ձեւա

աւ

Իշ Վճ... :ն

,:

8 4.11. ԻՐԱԴՐՈՒԹՅԱՆ

ր

-

Հոն 2:15ր`

8:

Հ

չ

օւ

որ

.շ

ՂՀՂ 12

դ

ՐԽ`

Հ

2»

ՌԵԼԻԵՖԻ

ՀԱՆՈՒՅԹԸ

Հանույթային ցանցի ստեղծման աշխատանքներնավարտելուց հեանցնում են տեղանքի հանույթին, ռրը ստորաբաժանվում է իրադրության կամ մանրամասների ն ռելիեֆի հանույթների:Մշխատանքը հիմնականում իրականացվում է բնեռային եղանակով հանույթային հիմնավորմանն անցման կետերից: Անցման կետում պլանշետը կենտրոնավորում են հանույթի մասշտաբի ճշտության կեսից ոչ ավելի սխալով, ճիվելիրացնումհարթաչափիկենտրոնիցբշտիկիոչ ավելի քան 2-3 բաժանման շեղմամբ ն կողմնորոշումհանույթային հիմնավորման կետերով: Աշխատանքիկազմակերպիչըդիտում է շրջակա տեղավայրը ն որոշում, թե տվյալ կայանից հատկապեսռր օբյեկտներըպետք է հանույթել ն ուրվագծերի անկյուններիու կռրացումճերիվրա ճախատեսում չափաձողիդրման կետերը: Կետերը, որոնց վրա միայն ուրվագծերիհանույթի նպատակովտեղադրվումեն չափաձողեր,կոչվում են չափաձողայինկետեր,իսկ այն կետերը,որոնցհամարորոշումեն բարձրությունները, կոչվումեն պիկետներ: Սովորաբար, ն իրադրությունը,ն ռելիեֆը հանույթում են «շրջան ձախ» դրությամբ:Դրա համար ձախձեռքովբռնում են կիպրեգելիսյունը, իսկ աջով` մատիտըն չափակարկինը:Դիտման ժամաճմճակ քանոնի շեղ եզրը հպում են պլանշետիվրա կայանիպատկերինն հեռաչափակամհեռավորություննորոշում ցանցիեզրայինթելերիմիջոցով:Եթեդիտակիտեսողության դաշտում երնում է չափաձողիմի փոքը մասը, ապա հեռավորությունն որոշում են միջին ն եզրային թելերով ն ստացված արդյունքը կրկնապատկում:Յուրաքանչյուր կետինդիտանելուցհետո հեռաչափով որոշվածհեռավորությունըչափակարկինովտեղադրումեն կայանից: Հանույթվող օբյեկտներիուրվագծերնանց են կացնում պլանշետի վրա անմիջապես,չափաձողայինկետերի ծակումից հետո: Գործիքից մինչե չափաձողային կետ կամ պիկետ եղած սահմանայինհեռավոտո

էլ `

եր

ա

Նկ. 4.19. Սենզուլայինընթացք են 1-2 գծի ճկատմամբ,քանոնն Պլանշետը 1 կետումկողմնորոշում են 1-2 գծի ն ուղղում2-ին, գծում 1-2 ուղղությունը,չափում տեղադրում ն երկարությունը,որոշում գործիքի բարձրությունը թեքմանանկյունը: հաշվում: Ուղիղ ն Յուրաքանչյուր կետումկատարումեն վերազանցման յունը յուտարբերութ հակադարձուղղություններովվերազանցումների Վերջացնելով 4սմ-ից: րաքանչյուր 1004-ի համար չպետք է գերազանցի են հաջորդ կետ: Պլանշետը 2 կետում`տեղափոխվում

աշխատանքները հետո, կիպրեգելի դիտակն ճախավերջին4-րդ կետումկողմնորոշելուց ն որոշում անկյունը, ուղղում են վերջին 8 ծայրակետին,չափումթեքման տեղադրումհեռավորություննու ստանում ԵԵլ գծային անկապքը: Եթե 1/200 մասից, ապա վերջինս չի գերազանցումընթացքի երկարության 1:10000 ն ավեայն ցրում են զուգահեռուղիղներիեղանակով:Ընդ որում կատալի մանր մասշտաբի հանույթներիհամար բոլոր կառուցումները մոտ ցրումընթացքիվերջնակետին րում են աչքաչափով,իսկ անկապքը գտնվողերեք կամ չորս կողմերիվրա: Բուսոլային ընթացքի անցկացումըգործիքայինընթացքից տարեն բերվումէ նրանով,որ պլանշետըկողմնորոշում բուսոլիմիջոցով:

ԵՎ

է

Խան հաոմրի

րությունը կախված բնույթից: Այն որոշվումէ

հետնյալ

բասա

ՏՀ

254,

ն

հանվող ուրվագծերի

(4.2)

է, որտեղ`Տ- հեռաչափովորոշվող հեռավորությունն հանույթի թվային մասշտաբիհայտարարը: ուրվագծերիդեպքում(ճահիճ, սահման, Ոչ պարզ արտահայտված 4.2 բանաձնովորոշված հեռավորութթփուտներ,արոտավայրն այլն) յունը կարելիէ մեծացնել 1.5 անգամ: տեղանքի համար մինչն Բարդ ռելիեֆ ն շատ ուրվագծերունեցող մեծ կետերը չպետք է վերցնել հեռավոպիկետներըն չափաձողային

Ի

ւթյուններ, քանի

կատ

դր այդ

կայանից օբյեկտները հանույթվող դեպքում

մեծացՆման դեպքերում երեում կամ առհասարակչեն երնում: ն աշխատանքը կբարձճում են անցման կետերի թիվը, ռրը կարագացնի ն ռի նրա ճշտութ) նրա ճշտությունը րացնի չափաձողայինկետերի Յուրաքաչյուր ուրվագծի համար որոշվող ն աշխատանքը կազմակերպողի քանակը կախված է ուրվագծի ձնից բավական է որոշել միայն փորձից: Ուղղագիծ ուրվագծերիդեպքում են առակետերը, իսկ կորագիծուրվագծերումորոշում շրջադարձային միջն աչքաչափովանցվել բնորոշ կետերն այնպես, որպեսզիճրանց հանույթի մասշտաբի ճշտութկացվող գիծը չշեղվի իր իրականդիրքից են

հուսալիությունը:

հնարավորինս շատ չափաձողային կետեր ն պիկետնեի: Մենզովային ընթացքներն անպայմանորեն կապակցում են հանույթային ցանցի կետերին: Ռելիեֆի հանույթն իրականացվում է իրադրության հանույթի հետ համատեղ: Չափաձողային կետերի նիշերն որոշում են այն դեպքերում, նրանք միաժամանակ հանդիսանում են բնորոշ ռելիեֆի ձների այդ, որոշում են պիկետների բարձրությունները գագաթբուն, լանջերի թեքությունների փո-

երբ

րրաԲացի տրո Կրոն երում, որոշման ո ը անկյունները չափում Պոր րտների որոշ խերի ոն ի ՛ բար են

ա՞ն

Ի: արեն Ն հայն Լ մոզ աաի զերճերով: Դրա համար զրոյի լով ր ԻԳ դաշվնցույց

կիպրե

ձախ

առարկաներիիրական կետերըտեղադրումաչքաչափովպ̀ահպանելով երկրի կողմերինկատմամբ:Կայանին չափերըն նրանց կողմնորոշումը են արդեն հանվածուրորոնք դասավորված րկ մոտիկ ոո տ առարկաներ, պեստեղադրել աչքաչափով:Այդ Ն եի վագծերի միջ է հաիր տու ունը, մեծամասամբ, փոքր

էո

»

հանույթի

է

ր ժասանա

ր» ր ողադիըընանպայման

ար օբ) ու

:

ր կտո

ր

ո"

Ն րով կամ հատումներով: ռելիեֆի Փակ տեղանքներում

անց

են

-

որոշվում է

ե

կետեչափաճողային

իրադրությանհանույթի համար հանում են ընթացքներ,որոնց կետերից կացճում մենզուլային ն

ո

ոն է բերված լինի զրոյի, իսկ ալիդադայի արտակենտրոնութ-

տեղը ղը պետք

յունը չպետք է գերազանցիվերներիճշտության կրկնապատիկից: Վերազանցումները հաշվում են եռանկյունաչափական նիվելիրացման հիմնական բանաձնով, առանց ուղղում մտցնելու երկրի կորության ն լուսաբեկմանհամար՝

հՀմէջՆԻ1-ՄՀԾՏւլոԽՒլ-Մ:

(4.3)

Հաշվումների պարզեցման ճպատակով, դիտանումը սովորաբար կատարում են ոչ թե չափաձողի, այլ գործիքի բարձրության նիշին: Այդ դեպքում, գործիքիբարձրությունըհավասաըկլինի չափաձողիբարձրւթյանը, այսինքն 1-7, հետնաբար

հ-ՀեջԽ--ԾՏ1ո7:

(4.4)

Վերազանցումներիհաշվումը կատարում են Միրոշնիչենկոյի, Եգորովի ն այլ հեղինակների աղյուսակներով, ինչպես նան լոգարիթմական հատուկ նոմոգրամմաների օգնությամբ: Դիտումների քանոնի ու արդյունքները ն պիկետների հաշված բարձրություններըգրանցում են հատուկ մատյանում: Հորիզոնականներիմիջոցովռելիեֆի պատկերման համար սուր սրած կոշտ մատիտով պլանշետի վրա սկզբում անց են կացնում ռելիեֆի բնորոշ գծերը՝ ջրբաժանները,թմբերի եզրերը, ջրհոսի հուները, սանդղաձն խորշերը ն այլն, հետո կատարում ընդմիջարկում ն նկարում հորիզոնականներ:Հորիզոնականներիանցկացման ամբողջ գործընթացի ժամանակ համեմատում են նկարված հորիզոնականները ռելիեֆի բնական ձների հետ ն ընդմիջարկման արդյունքում աչքաչափով մտցնում ուղղում: Մի կայանից դեպի մյուսը թույլատրվում է անցնել միայն այն բանից հետո, երբ բոլոր ուրվագծերը ն ռելիեֆի ձները, որոնք ճկատի էին առնվել տվյալ կայանից հանույթման համար, պլանշետի

պիսի որր աչքաչափակա ՐԻունից: աբ Կ երն ճույթի դարձվում մ Նմեծ ուշադրություն հաա արո Իրադրության խաչմերուկներին, ճանապարհների ր ինե ի պատկերմանը՝ խողովակներին այլն: Այդպիսի մուոր ո գործարանային ,

սովորաբար շրջան

ի

ղ

յունից ավելի:

համար (տներ, փոսեր, մարւսգՈչ մեծ օբյեկտներիպատկերման են մեկ կետով, իսկ մյուս ներ ն այլն), սովորաբար, սահմանափակվում

համ ար

:

`

.

վրա ճիշտ արտահայտվեն ն աշխատանքը կազմակերպողի կողմից հավաքված լինեն տեղական առարկաներին ռելիեֆի որակական ու քանակական բնութագրերը: Ամեն օր, դաշտային աշխատանքներիցվերադառնալով,հանույթողը հանույթի տվյալներն անց է կացնում ուրվագծերի ն բարձրությունների մոմաթղթերիվրա: Այդ մոմաթղթերըծառայում են որպես տեղեկատու` պլանշետի վրա գծագրման ն հանույթային աշխատանքների արդյունքների ստուգման համար: Ուրվագծերի մոմաթղթիվրա տուշով պատճենում են հռորիզոնականներով չարտահայտված բոլոր ուրվագծեն ըը ռելիեֆի տարրերը (ձորակները,փոսերը,հեղեւլլատները,զառիթափները ն այլն), գրառում են օբյեկտների անվանումները, ինչպես նան վերջինների ռրակական ու քանակական բնութագրերը (գյուղերի տների քանակը, քաղաքային բնակչության թիվը, կամուրջների բեռնատարո-

ղությունը, երկարությունն ու լայնությունը ն այլն): Բարձրությունների մոմաթղթիվրա անց են կացնում հանույթի գեռդեզիականհիմնավորման բոլոր կետերը,անցման կետերը, մենզուլային ընթացքները,պիկետները, նիշերը ն այլն: մատյանումգրանցվածջրերի մակարդակնճերի հետո են Հանույթի ավարտից կատարում աշխատանքներիորակի դաշտային ստուգում ն պլանշետիվերջնականգծագրում` պահպանելով համապատասխանհրահանգավորմանբոլոր պահանջները:

Տ4.12.

ԽՈՇՈՐԱՄԱՍՇՏԱԲ

ՏԵՂԱԳՐԱԿԱՆ

ՍԵՆԶՈՒԼԱՅԻՆ

ՀԱՆՈՒՅԹ

Խոշորամասշտաբհամարվում են 1:5000, 1:2000, 1:1000 մասշտաբճերով իրականացվողմենզուլային հանույթները,որոնք կատարվում են հենարանային ցանցի հիման վրա: Խոշորամասշտաբ հանույթի տեղամասերումհենարանայինցանցերըստեղծվումեն թեոդոլիտայինն նիվելիրային ընթացքների անցկացման ճանապարհով: Վերջիններս կապակցվում են պետական հենարանային ցանցին` միացյալ պետական կոռրդինատայինհամակարգում հանույթային հիմնավորման կետերի ստացման համար: Թեոդոլիտային ն նիվելիրային ընթացքներիանցկացման եղանակները ն չափումների արդյունքների մշակումը շարադրված են նախորդ գլուխներում: Սակայն ցանկացած ընթացքիանցկացման չափումների արդյունքներում,հանույթային հիմնավորմանյուրաքանչյուր կետի համար, ստանում են պլանային 2 ն 7 կոորդինատները, ինչպես ճան ԷԼ բացարձակբարձրությունը:

Խոշորամասշտաբհանույթների համար ընդունվում է պլանշետի շրջանակի քառակուսային սյունակումը: Պլանշետիշրջանակի չափերը 1:5000 մասշտաբի դեպքում ընդունվում է 407:40սմ, որը համապատաս-

խանում է 400 հեկտարի,1:2000 մասշտաբիդեպքում` 50::50սմ, որը հա-

մապատասխանում է 100 հեկտարի ն 1:1000 մասշտաբի դեպքում` 505:50սմ,որը համապատասխանում է 25 հեկտարի: Հանույթվողտեղամասում տարածված հենակետերիկոորդինատներով որոշում են պլանշետի անվանակարգը:Վերջինս կազմվում է առանցքային միջօրեականիկիլոմետրերիթվով արտահայտված անվանումից ն հանույթի մասշտաբից:Օրինակ, 1:5000 մասշտաբիպլանշետի անվանակարգըգրում են այսպես. 394-6250--28: 1:5000, որտեղ 394 երկայնությունն է Գրինվիչից, 6250Է28 շրջանակի հարավարնմտյան անկյան 2: ն 7 կռորդինատներնեն` արտահայտված կիլոմետրերովն 1:5000` հատակագծիմասշտաբը: Պլանշետի անվանակարգը1:2000 մասշտաբի համար կլինի` 39:-6251429: 1:2000 ն, վերջապես, 1:1000 1: 1000: մասշտաբիանվանակարգը՝ 39--Է6250,5-Ւ29,5: Քառակուսային ձնով սյումնակավորված շրջանակների նշման համար օգտվում են հատուկ գեռդեզիական աղյուսակներիցն պլանշետների վրա անցկացնում Դրոբիշնիքանոնիմիջոցով: Շրջանակի նկոորդինատային ցանցի գծագրումիցհետո անցնում են բազմանկյունավորման ընթացքներին եռանկյունավորմանհենակետերիտեղադրմանն իրենց հարթ ուղղանկյուն կռորդինատներով: Վերջիններս կարող են վերցվել համապատասխան պետական գեռդեզիականհենակետերիցուցակներից, որոնք պահվում են գեռդեզիականաշխատանքներիպետական վերահսկման վարչությունում: Այնուհետն պլանշետիվրա նշում են թեռդոլիտային ընթացքի կետերն ըստ ուղղանկյուն կոորդինատների: Կետերի տեղադրմանճշտությունը ստուգվում է ճրանց միջն եղած հեռավորությամբ, որը չափակարկինիմիջոցովվերցնում են մասշտաբից:Պլանշետի վրա կառուցված կետերը համարակալումեն ն ճրանց կողքին գրում բացարձակբարձրությունները: Դաշտային աշխատանքների սկզբում կատարում են գործիքների ստուգում, տարածքի տեղադիտումն գտնում հանույթայինհիմնավորման հենակետերիտեղադիրքը: Տեղանքի առարկաներիեզրագծերին անհարթությունների հանույթը կատարում են միաժամանակ, բնեռային եղանակով: Այն տարբերվում է տախեռմետրականհանույթից նրանով, որ հռրիզոնական անկյունները ուղղություններըչեն չափվում, այլ կառուցվում են պլանշեն -

-

տի վրա կիպրեգելի ն նրան ամրացված քանոնի օգնությամբ: Մենզուլան կայանի վրա տեղադրում են եղանի ն ուղղալարի միջոցով, նիվելիրաց-

կիպերգելիքանոնի հարթաչափով ն կողմնորոշում: Կողմնորոշման համար համընկեցնում են կիպրեգելի քանոնի շեղ եզրը պլանշետի գծի հետ ն դիտակն ուղղում տեղանքի կետին` սկգբում պլանշետի ձեռքի կոպիտ պտույտով, հետո մենզուլայի միկրոմետրականպտուտակով:Հանույթի ժամանակկետերը պլանշետիվրա կառուցում են կայանից մինչն այդ կետերը եղած հեռավորություններով,որոնք տեղադրվում են մասշտաբով ն չափակարկինով,դեպի կետերն եղած ուղղություններով: Յուրաքանչյուր կայանից չափված հեռավորութուններին թեքման անկյունների միջոցով հաշվում են վերազանցումները, հետո պիկետների բացարձակ բարձրությունները: Վերջիններս պլանշետի վրա գրառում են համապատասխանպիկետներիմոտ 0,1մ կլորացումով: Հեռաչափով ն ուղղաձիգշրջանով կարդացվածհաշվեցույցները գրառում են մենզուլային հանույթիմատյանում ( աղյուսակ 4.3):

ԽՃ-2

կիպրեգել-ավտոմատով աշխատելիս լրացնում են մենզուլային հանույթի մատյանի միայն 1, 4,7, 8,9 սյունակները: Կայանից մինչն չափաձողայինկետերնեղած հեռավորությունները չպետք է գերազանցենտախեռմետրական հանույթիհամարնախատեսված հեռավորություններից: Չխախտելով պլանշետի

ճում

կողմնորոշումը,

տվյալ կայանի պիկետներովկառուցում են առարկաներիու օբյեկտների եզրագծերը ն անցկացնումհորիզոնականներ:

մենզուլային տեղագրականհանույթի ժամաԽոշորամասշտաբ

նակ անցման կետերի դիրքը բաց տեղանքներումորոշում են ուղիղ կամ հակադարձ հատումներով,իսկ փակ տեղանքներում`մենզուլային ընթացքներով: :

Աղյուսակ 4.3 Կայան3 1-1,35մ Գործիքի բարձրությունը ՀեռաչափիգործակիցըԻ--100 Կայանի նիշը ԷԼ-118428 Գործիքի Վ

Ամիս, ամսաթիվ Չափաձողիբարձրություն»Հ3,10

ԶՏ-(00"

Մ

ճ»

|

Դիտորդ

Հեռավո:| Ուղղում| Հորիզո-| Ուղղաձիգ

րություն | թեքման| նական| շրջանով հեռաչա-| անկյաճ| պրոյեկ-| կարդացնք | համար ցիան ված հաշձթ ձ() | վեցույց

8.|փով -շ

|

:

|

աունԷԳո

132,0 0,0

132,0 1447"

87,0

87,0

՝

5.

45,0

1512`

|

,10

|

512:

|

-Ն83

|

182,9

որ

որոր

շոլ»

Տա

0,4

44,6

505:

-Տ005'

|

-3,97

|

0,0

|

ՀՐՂՑ՝

|

|

185,5

35842"

|

բ

ր

8-ից, հետնյալ բանաձնով ՒԼ-

էն ԱՋՆ, թ

լ

(4.5)

որտեղ էնչդ-հենակետինիշն է, -

տրվածն որոնելի կետերիմիջն եղած հեռավորությունն է, որը պլանշետի վրա գրաֆիկորեն,

որոշվում գործիքի է

բարձրություննէ, ձողիբարձություննէ Շ կետում: Որպես Ը կետի բարձրությանվերջնականարդյունք վերցնում են 4 ն 8 կետերից որոշված նիշերիմիջինը: Անցման կետերիդիրքը որոշում են հակադարձ հատումով, սովորաբար, պրոֆ. Բոլոտովի եղանակով, որի էությունըշարադրված է 8 4.9-ում: ՌրոնելիԽԼկետիճիշը հաշվում են է-

| 4016 |

|

:

-

Աա

Վ

Հ006՝

ազար

տի նիշը ԻԹ հ

359554"

|

Ց

,

:

լ

0,0

ՎերաՊիկե-

Ենթադրենքտեղանքում ունենք Ճն8 հենակետերը(նկ. 4.20) ու պլանշետիվրա նրանց համապատասխան ն 4 Ե կետերը:Մեճզուլանտեեն Ճ ղադրում սկզբում հենակետում,կենտրոճավորում, բերում աշխատանքային դրության, հպում են քանոնի շեղ եզրը ՅԵ գծին ն կողմնորոշում 8 հենակետիուղղությամբ: Հետո քանոնը պտտելով2 կետի շուրջը, դիտակն ուղղում են Շ կետին ն գծում 2օ ուղիղը: Մենզուլանտեղափոխումեն 8 կայան,տեղակայում, Ե կե մ Եճ ուղղով, դիտակնուղղում կետիցկողմնորոշում եղ : կետին ն քանոնի շեղ Եօ եզրով գծում ուղիղը: Պլանշետիվրա «6 ն ԵՇ ն ուղիղներիհատումիցստացվում է Շ անցմանկետի դիրքը: Անցման Շ կետի նիշը որոշում են /Ճ հենակետիցն ստուգման նճպատակով հաշվում ճան

Լա

|ճանճապ.

Մ

-

հետնյալ բանաձնով

ՒՐ

ՒԼ,:«-(ԳԵԿՀԸՏ):

(4.6)

,՛

Լ

,

Հ

-.

Ին

ամ

Ո. ԵՀ

Ձ

`

`

Դաշտային աշխատանքները վերջացնելուց հետո ձեռնամուխ են լինում պայմանական նշաններով պլանշետի վերջնական գծագրմանը (նկ. 4.21):

ՄՐՐՈ

Նկ.

Ւ՛՞--Վ.

«

կարմիր

«(7

-՛

Ե

4.20.

Խոշորամասշտաբ մենզուլայինհանույթնելրում,եթե տեղանքըբնակեցված է կամ ծածկված անտառով ն հատումներիեղանակով հնարավոր չէ անցման կետերնորոշել, ապա թույլատրվումէ հանույթային հիմՄեննավորմանխտացում հատուկ մենզուլայինընթացքներիմիջոցով: զուլային ընթացքներնանց են կացնում այնպիսի կետերի միջն, որոնց դիրքը ն նիշերը նախօրոք հայտնի են: Մենզուլայինընթացքներիերկարությունը չպետք է գերազանցի 1կմ-ից 1:5000 մասշտաբի դեպքում, 400մ-ից 1:2000 մասշտաբի դեպքումն 200մ-ից 1:1000 մասշտաբիդեպքում: Վերջինիս ժամանակ թույլատրվումէ ոչ ավելի, քան մեկ անցման են հետնյալ կետ: Մենզուլայինընթացքներովանցմանկետերն որոշում կերպ: Ընթացքիսկզբնակետումտեղակայումեն մենզուլան ն կողմնորոեն այդ շում, իսկ անցման կետում տեղադրումչափաձողը: Դիտանում տեկետին,կիպրեգելիքանոնիշեղ եզրով գծում ուղիղ, պլանշետի վրա ն ղադրում հեռաչափով կամ ժապավենովչափված հեռավորությունը

.

անցմանկետի պլանայինդիրքը: Խոշորամասշտաբ մենզուլային հանույթների դեպքում, անցման է կետերից ուրվագծերին ռելիեֆի հանճույթնիրականացվում այնպես, կետերից:Մենզուլայինընթացհիմնավորման ինչպես աշխատանքային քի ստուգմանհամար, այն փակումեն որնէ հենակետում:Թույլատրելի ընթացքիպարագծի1/200 մագծային անկապքը չպետք է գերազանցի յին անկապքն որոշվում է սից: Ընթացքի թույլատրելի բարձունքա

ստանում

հետնյալ բանաձնով`

7, դրտեղՔ դ

-

-

Հ

Հ

Ք

0,04----- սմ,

բ

4.7 (4.7

դ

ընթացքիպարագիծնէ՝ հարյուրակաճմետրերով, կողմերիթիվն է: ընթացքի

ԳԼՈՒԽ

ՀԱՍԿԱՑՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

ՕԴԱԼՈՒՍԱՏԵՂԱԳՐԱԿԱՆ

ՀԱՆՈՒՅԹԻ

ՄԱՍԻՆ

Օդալուսատեղագրական հանույթըներկայումսհանդիսանումէ մեծ տարածքների տեղագրականքարտեզներիկազմման հիմնական եղանակը: Այն հնարավորություն է ընձեռում կրճատել դաշտային աշխատանքների ծավալները, վերջիններիս մասնակիորեն փոխարինելովլաբորատոր աշխատանքներով:Դա բերում է տեղագրակւսնարտագդըության էժանացման ն աշխատանքի արտադրողականության զգալի

բարձրացմանը:

Տեղագրականքարտեզներիկազմմանիրականացումըն տեխնոլոգիական սխեմամ, կախված քարտեգագրվողտարածքի բնույթից, կարող են լինել տարբեր: Ներկայումս կիրառվում են երկու հիմնական եղաճակներ՝ կոմբինացված,որի դեպքումռելիեֆիպատկերումըհորիզոնականներովկատարվումէ անմիջականորենտեղանքումն ծավալալուսաճկարաչափական` բարդ օպտիկա-մեխանիկականն էլեկտրոնային գործիքներիկիրառմամբ, որռնք հնարւսվորությունեն ընձեռումլաբորատոր պայմաններումկառուցելհորիզոնականներ: Օդալուսանկարն իր երկրաչափականկառուցվածքով նույնական չէ տեղագրականքարտեզին: Խնդիրը կայանում է կեւտրոնական պրոյեկցիայի օրենքով կառուցված օդալուսանկարի պատկերումը փոխակերպել ուղղանկյուն պրոյեկցիայի պատկերման, որը յուրահատուկ է տեղագրականքարտեզներին:Նշված խնդրի լուծումը հանգում է տարբեր բարդության ն տնողության մի շարք աշխաւուսնքներիկատարմանը: Այդ աշխատանքներից մեկը պահանջում է ուղնորում հանույթի շրջան, մյուսները կատարվումեն լաբորատոր պայմաններում, ստացիոճար գործիքներովու սարքերով: մեթոդներիտեխԿոմբինացվածն ծավալալուսանկարաչափական նոլոգիականսխեմաներըտարբեր են միմյանցից,բայց առաջինփուլը՝ թռիչքահանույթայինգռրծընթացը,նրանց համար նույնն է: Այն հանգում է ինքնաթիռումուղղաձիգ օպտիկականառանցքով տեղակայված հատուկ լուսանկարչականապարատով տեղանքիլուսանկարմանը:Տրված ընդմիջումներով օդալուսաւսպարատի օբյեկտիվի ժամանակամիջոցի

փակաղակըբացվում է ն կատարվումլուսահանույթ: Լուսանկարման պահերիմիջն պարբերությունըհաշվում են նախօրոքե ընտրում այնպիսին, որպեսզի յուրաքանչյուր հաջորդ օդալուսանկար մասնակիորեն ծածկի նախորդին:Թռիչքահանույթայինմարշրուտներիերկու հարնան օդալուսանկարնմերը նույնպես պետք է ծածկեն մեկը մյուսին: Ամենալավագույննկարահանմանդեպքն այն է, երբ օդաչուն վահում է ինքնաթիռըճիշտ երթուղով, չի շեղվում որնէ կողմ ն չի փոխում թռիչքի բարձրությունը:Ներկայացված պահանջներըմիշտ խախտվում են մթնոլորտիոչ կայունության հետնւսնքով:Օդի դեպի վեր բարձրացող ն իջնող հոսանքներըստիպումեն ինքնաթիռինփոփոխելթռիչքի բարձրությունը ն թեքվել երկայնական ու լայնական առանցքներիշուրջը: Թռիչքի բարձրության փոփոխման արդյունքում օդալուսանկարների մասշտաբներըդառնում են ոչ միատեսակ,իսկ ինքնաթիռիկողային թեքումները, որոնք առաջացնում են օբյեկտիվի օպտիկական առանցքի ուղղաձիգ ուղղությունիցշեղումներ, հանգեցնումեն միենույն օդալուսանկարիտարբեր մասշտաբների:Այստեղից պարզ է դառնում,որ օդալուսանկարների հետագա մշակման դեպքում, տեխնոլոգիականսխեմայում պետք է նախատեսելաշխատանքներ,ստոնցարդյունքում բոլոր օդալուսանկարները բերվեն միննույն մասշտաբին յուրաքանչյուր օդալուսանկարիր տարբերմասերումպահպանիմիննույն մասշտաբը: Լուսանկարմանավարտիցհետո լուսակայած ժապավեննանցնում է լուսանկարչւսկանլաբորատորայինմշակման փուլ, որի արդյունքում ստացվում է տեղագրականքարտեզի կազմման ելային նյութեր, օդասնանկարներն օդալուսապոզիտիվներ: Երկու մեթոդների համար ընդհանուր աշխատանքներիերկրորդ տեսակըգեոդեզիականաշխատանքներնեն, ռրոնք կատարվումեն անմիջականորենտեղանքումն միավորվումմեկ ընդհանուր անվան տակ` օդալուսանկարների կապակցում: Գեռդեզիական աշխատանքների նպատակնէ` համեմատաբար նոսր պլանային ն բարձունքային հենարանային ցանցերի ստեղծում, տարածությանմեջ օդալուսանկարների կողմնորոշումն տեղայնացում,հորիզոնականների պատկերումն բոլոր բերում միննույն մասշտաբի: օդալուսանկարների Հեւարամային ցանցի կետեր ծառայում են տեղական առարկաների պատկերներըկամ ուրվագծային կետերը, որոնք պարզ երնում են օդալուսանկարումն լավ տարբերվում ու ճանաչվում տեղանքում (ճանապարհներիկամ անտառուղիներիխաչմերուկները,ջրանցքի շրջադարձերի անկյուններըն այլն): Ցանցի այդ կետերըկոչվում են տարբե119

րիչ նշաններ:Վերջիններստեղանքումչեն ամրացվում,բայց օդալուսավրա նշվում ն համարակալվումեն: Տարբերիչ նշանները,սոնկարների վորաբար,ընտրում են երկայնականու լայնական վերածածկմանգոտիներում,քանի որ այդ դեպքումնրանցիցմեկը կդասավորվիմի քանի օդալուսանկարներում:Աղքատ ուրվագծերով տեղանքներումթռիչքահանույթայինպրոցեսներիցառաջ երկրիմակերնույթիվրա ուղիղ անկյան ձնովդրվումեն կողմերիայնպիսիչափերունեցող նշաններ,որպեսզի օդալուսանկարների վրա նրանքստացվեն1մմ-իցոչ պակաս: Աշխատանքներիերրորդ ձեն օդալուսանկարների վերծանումնէ, ն է որն իրականացվում դաշտային լաբորատոր աշխատանքներըմիավորող կոմբինացվածեղանակով:Վերծանում կատարվումէ միայն այն դեպքում, երբ քարտեզը ստեղծվում է ծավալալուսանկարաչափական եղանակով: Ուրվագծային-կոմբինացված հանույթի դեպքում կատարվում է միայն դաշտայինվերծանում,որը ժամանակի առումովհամընկնում է հորիզոնականների գծագրմանը:Տեղագրականվերծանմանաշխատանքներնիրենց մեջ ներառումեն ռչ միայն լուսանկարվածօբյեկտներիճանաչում,այլն տեղագրական լրացուցիչ զեքարտեզներում տեղված տարբեր տեղեկություններիհավաքագրում` ճանապարհների ծածկ, բնակավայրերի անվանում, կամուրջներիբնութագիր,Ժանծաղուտներ,անտառներիտեսակայինկազմ ն այլն: Բացի վերոհիշյալից, վերծանմանընթացքումօդալուսանկարիվրա նշում են նոր առաջացած օբյեկտները,ինչպես ճան այն օբյեկտները,ռրոնք իրենց փոքրըչափերի վրա: հետնանքովչեն պատկերվելօդալուսանկարների Աշխատանքների չորրորդ տեսակը հենարանային ցանցի կետերի խտացումն է, որն իրականացվում է գծագրական-պլանային լուսան եռանկյունավորման, տարածականլուսանռանկյունավորման անալիտիկ եղանակներով:Բոլոր այդ եղանակներնիրականացվումեն լաբորատոր պայմաններումն հիմնված են օդալուսանկարներիվրակատարված չափումների կամ գծագրականկառուցումներիվրա` օգտվելով գործիքներից:Առավելճիշտ ն ստացիոնարչափիչ ծավալադիտակային օժտված է անալիտիկ եղանակը,որի բարձը արտադրողականությամբ դեպքումցանցի կետերիկոորդինատները հաշվում են ստանդարտծրաԳրերով,էլեկտրոնայինհաշվիչ մեքենաներիօգնությամբ: (նկ. 5.1) հիմնված Գծագրականպլանայինլուսաեռանկյունավորումը է այն ընդունելության կետեկենտրոնական վրա, որ օդալուսանկարների է րիցտարվածճառագայթների միջնկազմվածանկյունները,կարելի հաշանկյուններին: Եթե երկու վել հավասարտեղանքի համապատասխան

հարնանվերածածկվածօդալուսանկարների Օլ ն Օչ կեկենտրոնական տերից տանել դեպի նույնական2: ն 744կետերնուղղություններ,ապա նրանց հատումից կստացվեն ընտրված կետերի պլանային դիրքը: Հարնանօդալուսանկարների կենտրոնական կետերըմիացնողՕլՕ., ՕչՕ: ն այլ գծերըհանդիսանում են ուղիղհատումների բազիսներ,որոնք տվյալ դեպքումկատարվումեն անմիջականաոռրեն նկարահանված տեղանքի մոդելիդեր կատարողօդալուսանկարների վրա (նկ. 5.2): Այդ ճանապարհով կազմվումէ լուսաեռանկյունավորման ցանց, որի մեջ մտնում են կենն տրոնական ուրվագծային կետերը,որոնք կոչվումեն տրանսֆորմացիոն կետեր (նկ. 5.3): Լուսաեռանկյունավորման ցանցը բերվում է տրված մասշտաբին ծառայումհիմք` օդալուսանկարների ն ձնափոխությունների նրանցհետագահավաքմանհամար(նկ. 5.4):

0,

՛

Է

,

:

՛

-Հ

Ի170.

ե

"

ո

ճ«

4` ռ

.,

0չ ե,

Եկ. 5.2. Լոսահռաննյունավորում

լ

: :

Էչ

Նկ. 5.3 Տրանսֆորմացիոն կետեր

Տարածական լուսաեռանկյունավորումն իրականացվում է ծավան լադիտակային գործիքներով հատումներըկատարվումեն ոչ թե ռարթ օդալուսանկարների,այլ ծավալադիտակայինմոդելների վրա: Տարածական լուսաեռանկյունավորմանարդյունքում ստացվում են կետերի երեք կոռրդինատմեր՝աբսցիսը,օրդինատը ն բարձրությունը: Օդալուսանկարներիվրա հենարանայինցանցի խտացման առավել ճշգրիտ եղանակ անալիտիկ եղանակն է` էլեկտրոնայինհաշվիչ մեկիրառմամբ: Ընտրվածցանցիկետերիհամար այն ներառում է օդալուսանկարներիվրա լուսանկարաՕ| չափական կոռրդինատներիչափումը ն, օ օ օ օ հետագայում,նրանց տարածականգեո-

քենաների

Օ

|

Օ

օ

ռ

օ

օ

Ճ

.

Ծ

Ծ Ց

Ճ

աաա

օ

Ճ.ո|

դ

չօ .

" ւա

օ

.

ԾՈ

.

Ծ օ

ծ

2.56

Տ

|

|

Օ

-

.

ԸԼաւաւնայաւ Նե. 54.

դեզիական կոռրդինատներիվերահաշվումը: Դրա համար էլեկտրոնայինհաշվիչ մեքենաներ համար նախօրոք կազմվում է ծրագիր, որը զետեղվում է մեքենայում: Օգտագործելովնկարի կետերի լոաանկարաչափական կոորդիճատներիչափումներիտվյալները՝ էլեկտրոնային հաշվիչ մեքենան վերահաշվարկում է նրանց գեռդեզիական կոորդինատները,մտցնում անհրաժեշտ ուղղումներ ն արդյունքները տալիս կոռրդինատներիտպագրվածաղյուսակների

տեսքով:

Լուսանհատակագծի

ժնավոխումների ն հավաքմանպլանշետ

Հինգերորդտեսակի աշխատանք-

ները վերաբերում են օդալուսանկարների ձնափոխություններին: Դրա համար սնանկարը,որի վրա ծակված-նշված են ձնափոխության ենթարկն ված կետերը, տեղավորումեն պրոյեկտոր-լուսատրանսֆորմատորում պրոյեկտումփոխակերպվածպլանշետիվրա (նկ. 5.4), որտեղ կազմված քարտեզիմասշտաբովանց են կացվում նույն կետերը: Բարձրացնելով կամ իջեցնելովլուսատրանսֆորմատորի էկրանը, ինչպես ճան թեքելով այն, հասնում են սնանկարիփայլողկետերիհամատեղմանըպլանշետի նույնանունկետերին:Կետերիհամընկեցումիցհետո էկրանիվրա դնում են գծագրականթղթի թերթ ն լուսակայում: Այդ գործողությաննենթարկում են բոլոր սնանկարները: Արդյունքում ստանում են միննճույնմասշօդալուսանկարներ՝ուղղված օդալուտաբի բերված տրանսֆորմացված սաապարատիօպտիկականառանցքիթեքման հետնանքով:

Աշխատանքների վեցերորդխումբը վերաբերում է լուսահատակագծում տրանսֆորմացված օդալուսանկարներիհավաքմանը: Դրա համար օդալուսանկարների տրանսֆորմացված կետերումծակում են անցքեր ն դրանք կպցնում պլանշետիվրա այնպես, որ անցքերըհամընկնեն իրենց նույնանուն կետերի հետ: Վերածածկվածօդալուսանկարների մեջտեղըկտրում են դանակով,դեն նետում եզրայինհատվածքները,իսկ օդալուսանկարներիկտրված կենտրոնականմասերն ամուր կպցնում մեկը մյուսին: Այդ եղանակովստացված լուսահատակագծիվրա գծագրում են տեղագրականքարտեզի շրջանակըն անցկացնումկոռրդինատային ցանց: Լուսահատակագծի շրջանակից դուրս գրառում են քարտեզի տվյալ թերթի համարակալումը, թվային մասշտաբը, մագնիսական սլաքի խոտորման ն միջօրեականների մերձեցմանանկյունները, գծաԳրումթեքություններիգրաֆիկն գծային մասշտաբ: Ուրվագծային-կոմբինացված հանույթի աշխատանքներիյոթերորդ խումբը լուսահատակագծիվրա հորիզոնականների գծագրումն է: Դրա համար լուսահատակագիծնամրացնում են մենզուլայի տախտակին ն ռելիեֆիհանույթը կատարումանմիջականորեն տեղանքում,կիպրեգելի միջոցով:Բարձունքային-չափաձողայինկետերի հավաքման ն հորիզոնականներիգծագրման հետ համատեղկատարվումէ նան դաշտային վերծանում ն հանույթիայն օբյեկտներիլրացում, որոնք չեն պատկերվել օդալուսանկարներիվրա: Այդ հանույթի ժամանակուրվագծեր չեն հանում, քանի որ նրանք պատկերվել եմ լուսահատակագծի վրա: Այսպիսով, քարտեզի ուրվագծայինմասը հանվում է օդալուսանկարմանեղանակով,իսկ ռելիեֆը՝ մենզուլային հանույթի միջոցով: Լուսահատակահետ միասին, լրացվում գիծը, հորիզոնականների է տեղագրականքարտեզներիպայմանականնշաններովն մշակվում կարմիրարյունեփ աղի լուծույթով, որի արդյունքում լուսանկարվածպւստկերներըդեղահարվում են ն լուսահատակագիծը վեր է ածվում սովորականտեղագրական քարտեզի: Ռրոշ դեպքերում լուսապատկերների դեղահարումը չեն հասցնում մինչն վերջ ն, այդ դեպքում, պայմանականնշանների նկարներիմիջոցովլուսարկում են թույլ լուսանկարվածպատկերները: Այդպիսի քարտեզներնանվանումեն լուսաքարտեզներ: Այն դեպքում, երբ տեղագրականքարտեզը կազմում են ծավալաընսանկարաչափականեղանակով,ռելիեֆի հանույթը ն հռրիզոնականների անցկացումնիրականացվում է ոչ թե տեղանքում,այլ լաբորատոր պայմաններում,չափիչ ծավալալուսանկարաչափական գործիքներով: Տեղագրականքարտեզներիկազմման ծավալալուսանկարաչափական եղամճակներից օգտագործումեն երկուսը` մասնատման (աֆֆտքօո123

որթօքշաոծւն) պարփակ ) ն համապարփա բ

Ար.6ԾՇՃղԵՑԵԼւի): ) Մասնատման Ք

1 եղանա-

կը բնորոշ է նրանով, որ քարտեզի կազմմանառանձին փուլերը`

հենա-

օդալուերկայնականպարալաքսներիչափվող տարբերություններում, ն լուսանկարչական գործիսանկարներիտարբեր մասշտաբայնության քի օպտիկականառանցքի թեքման հետնանքով առաջացած սխալնեն գծարում: Դրա համար կետերիբարձրությունների ծավալաչափով բարձունքայինդրության որոշումներըզերծ գրված հորիզոնականների են կոպիտ սխալներից ն դուրս չեն գալիս տեղագրականքարտեզների պահանջվողճշտության սահմաններից: Մինճույն ժամանակ ծավալաէ ընհնարավորություն չափով աշխատանքըտարբեր կատարողներով,

տրանսֆորմացիայի իրականացնելլուսաեռանկյունավորման, հավաքմանաշխատանքները: լուսահատակագծի որոշմանհամար Ռելիեֆի գծագրմանն կետերիբարձրությունների են մի շարք բարձունյուրաքանչյուր ստերեոզույգիվրա նախօրոք նշում որոշվում քային կետեր, ոչ պակաս չորսից: Նրանց բարձրություններն են նիվելիրացման դաշտային մեթոդներով: Ծավալաչափի միջոցով ն տեղանքի վերծանվածօբյեկտներնու գծագրվածհորիզոնականները նկարներիցտեղափոխումեն լուսահատաուրվագծերըկոնտակտային կերպով ձնավորվում է: կագիծ, որն այնուհետն, համապատասխան Մասնատման եղանակի հիմնական թերությունը բարձրությունների որոշման ոչ բավարար ճշտությունն է, մանավանդ բարձրությունների մեծ տարբերություն ունեցող լեռնայինշրջաններում: եղանակը,որի զերծ է համապարփակ Վերոհիշյալ թերություններից տարբեր ստեղծման կայանում է քարտեզի առանձնահատկությունը ն

'

փոխարեն փովերի միավորմանն մի քանի գործիքներիօգտագործման մեջ: Համապարփակեղանակիդեպքում մեկ գործիքի օգտագործման ն բարձր օգտագործումեն բավականինբարդ կառուցվածք ունեցող գործիքներ:Առավել տարակարգիճշտության օպտիկամեխանիկական ծածում են գտել Ռոմանովսկու ծավալայինպրոյեկտորը, Դրոբիշչնի գ

ի

աաաչատագիրը: ԻՆական «գիրը աո ւզ փան, ԻՆ թ Հում Է Հեր աաաագիրոնը կիկիճ Գ90: եր Տ ար Ն ի Կը: Արի ր Աաեռ արորի ԱԱ ոդինատա ԻԴ Ի ը: մաաավուն Վոր այի վտոմ ՊԱԳ աղե աղով ար Ա իա լ գոոթացի ների .

լուսահատակարանային ցանցի խտացումը,լուսատրանսֆորմացիան, են ն իրակագծի հավաքումը ն ռելիեֆի գծագրումըտարանջատված ճացվում են տարբեր գործիքներովու կատարողներով:Օդալուսանկարների վերծանումըկատարվումէ դաշտայինպայմաններում,վերծանողների հատուկ ջոկատներով:Մասնատման եղանակի դեպքում ռելիեֆի էլեկտրոնայինծավալաչափով: գծագրումըկատարվումէ տեղագրական ձնով ուղղումներմտցնել (յդ գործիքը թույլ է տալիս ավտոմատացված

ձեռում

վալագիրը, գերմանական «Կառլ Ցեյս» ֆիրմայի կողմից ստեղծված ն ծ Վերոհիշյալ գործիքներով զ կազման համար, որպես ելային օգտագորցիկ կամ օդադիապոզիտիվներ: Համա փա կ իքները հնարավորություն են տալիս խտացնել հեւ տրանսֆորմացնել օդալուսանկարներիպատկերն Գ Օդալուսանկարներիմշակման արդյունմիջոցով ստանում են հատակագիծ, ական նշաններով, տարվում է շրջանակ, կոը ցա ր արտաշրջանակայինձնավորում: | էե տեխնիկայի հաջողություններըհիմք ստեղծեցին ա քարտեզներ, այդ թվում` տեղագրական: ավտոմատացմանսկզբունքհամար, ստեղծվում են քարտեզագրակազմված միշարք սարքավորումներից,որոնք քարկան տեզճե փուլերին համավոր խնդիրներ: Նշված համակարգերի աա են մեջ մտնում Դ էլե կտրոնայինհաշվիչ մեքենաճեր,կոդավորմանհարմագծագրման ծակիչներ, նայլն: րանքներ, ո կԱ բ տեղագրականքարտեզլ ում ր կական ների կազմման հաբերի` ճախճական օբյեկտների տվյալներ Ելայինտվյալները կարող են րագիր: զիր: անվա այղ թվում ավտոմատ սարքավորումնեստացվել տարրեր ը մե մեթոդներով, ՛

Ր

րրՆ արիր համակա ր.ր ենտարբեր աը, Կանո լոմում

` ն

Ը

եր պտ աների իրաոմանթ ը սկ էերեԱ Ն տվյալների որր աժանվում վաքագրումը Է տեղանքի " անաաա աո ԵՑ ալ աշրարրա նումների ցուցակ-բա հ մբ րի զնությա .

'

իմ Խրո ն աղերը փոր ռան տոր Ա յեկցիան ինչպես տեղանքում աներ ըն յին կետերիկամ իան ությ իրենից նել րը: Պիկետա Նախնա

ռային

ան տվյալներին

վե

եռ

Գեռղեզիականհենարա կ -

կայացնում է տեղանքի մաթեմատիկականմոդելը, որն ունի կոռրդինատների աղյուսակի տեսք: Նախնական տվյալները ստացվում են տարբերեղանակներով,որոնցիցմեկըգեռղեզիական ստացման համար Հենարամային ցանցի կետերի կոռրդինատնճերի են եռանկյունավորման,բազմանկյունավորմանլ սովորաբար օգտվում տրիլատերացիայիեղանակներից:Պիկետայինկետերի կռորդինատները ստանում են տեղանքումչափելով մինչ այդ կետերնեղած հեռավորութ-

աբումներ են:

միջն կազմված հոյունները, դեպի կետերը տարված ուղղությունների րիզոնականանկյուններըն գծերիթեքմանանկյունները՝վերազանցումհետագա որոշմաննպատակով:Այդ դեպքում ճերի ն բարձրությունների տրվում են բնեռային համակարպիկետայինկետերի կոորդինատները օրդինատմերին բարձրությունգում: Պիկետայինկետերիաբսցիսների, ստանների հաշվումը կատարումեն հաշվողականհարմարանքներով են կոորդինատների ստանում ցուցակը՝ դարտ ծրագրով,որի արդյունքում է կոդային կազմվածչորս սյունակներից:Առաջին սյունակըպարունակում մեերրորդըօ̀րդինատների մեծությունները, թիվը. երկրորդըա̀բսցիսների նշանակությունները: Նախծություններըն չորրորդը`բարձրությունների օրինակստացման նական տվյալներիդաշտայինչափումներիմիջոցով հանույթը: է տախեռմետրական ներիցմեկըհանդիսանում քարտեզի Կապված այն հանգամանքիհետ, որ տեղագրական հանույթն է, ստեղծմանհիմնականմեթոդնօդալուսանկարաչափական օդաճախնականտվյալներիստացմանառավել տարածվածեղանակն են: չափումներն լուսահանույթինյութերովլոսանկարաչափական վրա, Արդեն ասվել է, ռր տեղանքիպատկերնօդալուսանկարների նման տեղագրական չէ քարտեզընդհանուր դեպքում, երկրաչափորեն Դրա համար օդալուսաճերի վրա այդ նույն տեղանքիպատկերմանը: նկարներիվրա հենարանայինն պիկետայինկետերիչափված կոռրդիկառուցման Հետնաբար, քարտեզների ճատները պետք է վերափոխվեն:

համար անհրաժեշտ չափումներիհետ միասին, օդալուսանկարաչափա-

են կատարել նան լրացուցիչ չական հանույթի դեպքում,ստիպված պատեն փումներ, որոնք հնարավորություն տալիս լուսանկարչական Ինչպես հենապատկերների: կերներըվերափոխելքարտեզագրական րանային ցանցի, այնպես էլ պիկետայինցանկացածքանակությամբ չափումը ներկայումսկատարվումէ բարձր կետերի կոռրդինատների ծավալադիճշտության տարբեր կառուցվածքունեցող չափողական չափումներում տակներով:Նրանց կարող են միանալկոորդինատների Հաշվիչ սարքի ելուղղումներմտցնուլ հաշվողականհարմարանքներ: ուղէ որը տպագրում կոռրդինատների քում մոնտաժվումէ գրամեքենա, հաշվողական տեսքով:Էլեկտրոնային աղյուսակների ղված արժեքներն ն այն ժամանակ հարմարանքիելքին կարելի է ճան միացնել ծակիչ կգրառվենժապավենիվրա: չափված ն ուղղված կռորդինատները ճան երրորդեղանակով` Նախնականտվյալներըկարողեն ստացվել ն միջոցով, ճախօրոք կազմվածտեղագրական թեմատիկքարտեզների Որոշակիելայիննախնական ավտոմատացնել: դրը կարելիէ ամբողջովին

տվյալներ կարող են գրանցվելժապավենիվրա` աղյուսակի տեսքով ն անհրաժեշտությանդեպքումմտցվելգծագրմանհարմարանք: Քարտեզի վրա անցկացվոլ օբյեկտներիցուցակը ն այդ օբյեկտների պատկերման պայմանական նշանները լրացվում են վերծանման արդյունքներով կամ վերգետնյա հետազոտումներով:Այդ աշխատանքճերի համար նույնպես ներգրավվում են նախօրոք հրատարակված տեագրական ն թեմատիկքարտեզներ:Յուրաքանչյուր օբյկետ կոդավորվում է որոշակի համակարգով:Ըստ երնույթին, այս փուլում հազիվ թե հնարավոր է ավտոմատեղանակներիլայն կիրառություն, այդ թվում ն օդալուսանկարներիվերծանումը: Օդալուսանկարներիավտոմատ վերծանումը դեռես չի գտել վերջնականլուծում ն դուրս չի եկել փորձնական աշխատանքներիփով: Օբյեկտների անվանումների ցուցակը ն գրառումները,որոնք անհրաժեշտ են անցկացնելքարտեգի վրա, լրացնում են վերգետնյա դաշտային հետազոտություններինյութերով: Աշխարհագրականաճնվանումձերը կարող են ձեռք բերվել նան վարչականտեղեկատումերիցն նախկինում կազմված քարտեզներից:Քարտեզի վրա անցկացվածմի շարք տեղեկություններկարող են ստացվելգերատեսչականնյութելփց: Քարտեզների կազմմանընթացքիերկրորդփուլը կայանում է նրանում, որ ստացված նյութերը մշակվում են էլեկտրոնային հաշվիչ մեքենայում, որտեղ մի համակարգիկետերի կոորդինատներըվերահաշվվում են մյուս համակարգի ճույն կետերի կոորդինատների,օրինակ, բնեռային հսմակարգից ուղղանկյուն համակարգի: Բացի այդ, էլեկտրոնային հաշվիչ մեքենաներովկատարվումէ ընդմիջարկում,այս կամ այն հորիզոնականինպատկանող կետերի որոշման համար: Նախապատրաստված նյութերը ժապավենիտեսքով մտցնում են գշագրման ավտոմատ սարք, որը գծագրում է տեղագրականքարտեզը ն նրա վրա անցկացնում անհրաժեշտբոլոր գրառումները: Այսպիսով, վերոհիշյալիցկարելիէ եզրակացնել,ռր ժամանակակից ինժեներատեխնիկական համակարգովգործնականումքարտեզագրման ընթացքիոչ բոլոր փուլերըկարելիէ ավտոմատացնել: Անվիճելիէ, որ ավեն տոմատացվում բոլոր հաշվողականաշխատանքներն այնպես,ինչպես ն թերթերի վերջնականգծագրումը տպաքանակիորոշման քարտեզի, ճպատակով պլաստիկնեի վրա տպագրման նախապատրաստումը: Առայժմավտոմատացված չեն օդալուսանկարների վերծանումը,քարտեն զագրական գեներալիզացիայիընթացքը քարտեզներիստեղծման համար մի շարք տեղեկություններիհավաքումը:Տեղագրականքարտեզների

ստեղծման ավտոմատացման ճանապարհներիցմեկն իրական ավտոմատացված մեթոդներիներդրումնէ օդալուսատեղագրությանմեջ: Հատկապես այդ բնագավառումէ ձեռք բերվել ամենաշատ հաջողությունները, թեկուզնայստեղ դեռես չեն հասել լրիվ ավտոմատացման: Դիտարկենք օդալուսատեղագրության մեջ ավտոմատ սարքերի ներդրման մեկ օրինակ, հատկապես տրանսֆորմացված օդալուսանկարների ստացումը ն նրանց վրա հորիզոնականներիանցկացումը: Լուսանկարահանմանժամանակնկարչականապարատի օպտիկական առանցքիթեքման ն տեղանքիռելիեֆիպատճառով առաջացածաղավաղումներն օդալուսանկարնճերի վրա ուղղվում են ուղղալուսանկարաչափ կոչվող անցքավոր տրանսֆորմատորի վրա, որի սխեման ներկա5.5-ում: է յացվում նկ. Մտերեոզույգ կազմող ն միմյանց վերածածկող դիապոզիտիվներըդրվում են 1 պրոյեկտորներիմեջ: Էկրան 2-ի վրա, շնորհիվ զույգ-զույգ միանման ճառագայթներիփոխադարձ հատման,

ստացվում է լուսանկարվող տեղանքի ծավալադիտակային մոդելը (նկ.5.5ա): Այդ մոդելը դիտվում է չափիչ դրոշմանիշովօժտված օկուլյարային 3 համակարգիմիջոցով: Օպերատորըդիտում է ծավալադիտակային մոդելը ն տեղաշարժում օկուլյարային համակարգըպրոֆիլային ուղղով այնպես, որ դրոշմանիշըսահի մոդելի մակերնույթով`չկտրվելով նրանից:Դրա համար օկուլյարային համակարգնանհրաժեշտ է ուղղաձիգով մեկ բարձրացնելն մեկ իջեցնել, միաժամանակ շարժելով այն պրոֆիլային գծի երկարությամբ: Այդպիսի տեղաշարժի հետնանքով ծավալադիտակային մոդելի ամբողջ մակերնույթը կծածկվի իրարից չնչին հեռավորությամբգտնվող զուգահեռ ուղիղներով:Հարմարանքին միացնում են երկրորդպրոյեկտոր 4-ը (նկ. 5.5բ), որում տեղադրում են օդալուսասնագիրըն նկարահանմանթղթով էկրան 5-ը: Պրոյեկտոր4-ի օբյեկտիվում ամրացվում է դիաֆրագմա,որը սահմանափակում է լույՆ անցնող նեղ սային հոսքը լույսային փունջը: պրոյեկտորի միջով Էկրան 5-ի վերնում տեղադրումեն նեղ բացվածք 6-ով անթափանցելի նյութից պատրաստված թիթեղ: Դրոշմանիշի շարժումներըծավալադիտակային մոդելիպրոֆիլով ստիպումեն թիթեղ 6-ին միաժամանակտեղաշարժվել լուսանկարչական թղթով էկրանի հարթությամբ, որի հետնանքովլուսանկարչականթուղթը լուսակայվում է լույսի նեղ ճառագայթով: Միննույն ժամանակ օկուլյարային համակարգիշարժումներն ուղղաձիգով,ստիպում են էկրանին բարձրանալ կամ իջնել` կախված պրոֆլայինգծի բնույթից (ճկ. 5.6):

ԵԼ.

5.5.

Ողղալուսանկարաչավիի սխեման

ՈՂԻՀ

`

7/|Հ

Նմ. 5.6. Դրոշմանիշիուղին ծավալադիտակային մոդելիպրոֆիլով

ն

Ճառագայթի ուղղալուսաչափի պրոյեկտողհանգույցովէկրանի վեհոհիշյալ շարժումներիարդյունքում,օդալուսասնագրի յուրաքանչյուր տեղամաս պրոֆիլային գծի երկարությամբ, տրված մասշտաբովպրոյեկտվում է լուսանկարչական թղթով էկրանիվրա: Այսպիսով,լուսանկարման թուղթը լուսակայվում է ոչ թե անմիջապես, ամբողջմակերեսով, այլ հաջորդաբար,նեղ շերտերով:Այնուհետն, լուսակայված նկարչական թուղթը հայտածում են ն ստանում ուղղալուսանկար, որի մասշտաբըբոլոր մասերումմիատեսակէ: Ոտղալուսաչափին կարելիէ միացնելկռորդինատաչափ, երեք կամ չորս հատիչներով, որոնք ունեն տարբեր հաստության խայթիչներ:Հատուկավտոմատհարմարանքը հերթականորեն է այս կամ այն հատիչը, անջատելով մյռաները:Աշխատող հատիչըկռորդինատագրիսեղանի վրա դրված պլաստիկիվրա փորագրումէ տարբեր հաստությանուղիղներ: Հատիչներիցմեկի միացումըն մյուսներիանջաէ հետնյալսկզբունքով(նկ. 5.7): տումը կատարվում Ռելիեֆի կտրվածքի բարձրություննընդունենք,օրինակ, 5մ: Մինչն դրոշմանիշը, որը վարում է օպերատորն ըստ պրոֆիլի,գտնվումէ ՃՑ աստիճանիվրա, կոորդինճատագրի վրա աշխատում է միայն մեկ հատիչ,փռրագրելով «լ ուղիղը: Հենց որ դրոշմանիշնանցնում է Ց կետ ն մտնում երկրորդբարձունքայինաստի-

միացնում

միանում է երկրորդհատիչը` փորագրելովավելի հաստ 8շ շտրիխը: ԱստիճանԸԾ-ի վրա կաշխատիմիայն երրորդհատիչը,որը կփորագրի 8: շտրիխը ն այլն: Արդյունքումպլաստիկիվրա կփորագրվենտարբեր հաստության շտրիխներ (նկ. 5.8), ընդ որում միատեսակ շտրիխները միենույն բարձունքայինաստիճանները: կզբաղեցնեն ճան 8Շ,

)

ո»

ք. / լ

ի

ր

գործողությունը կատարվումէ ձեռքով ն նախատեսումէ ռելիեֆի մեքե-

նայական նկարման ուղղում, վերջինիս պատկերներնաշխարհագրական ճիշտ պատկերումների բերելու նպատակով:

է

ՀՀ--ր»

տորը աան

-

Հորիզոնականների անցկացմանհամար անհրաժեշտէ գծագրել

տարբեր հաստությանշտրիխներիսահմանայինգծերը (նկ. 5.9): Այդ

ր

Հ

ՀՀՀ ( Տ

Օ3

ՀՆ

ժե

9Ի4

Ոճ ի. ՀԵՐԻ ԱՅՅ

`-

00»»5»»Ի

մյ Նկ. 5.7. Հատիչներիաշխատանքիսկզբունքը

Նկ. 5.9 Պյաստիկըգծված հռրիզոնականներով

|

1:

հիլ

ա

պլաստիկը Նկ. 5.8. Փորագրված շտրիխներով

ել

ԳԼՈՒԽ

ՆԱԽԱԳԾԻ

ՏԵՂԱՓՈԽՈՒՄԸ

Տ 6.1. ՀԻՄՆԱԿԱՆ

Նախագծերումկառուցվածքիկետերի նիշերը տրվում են պայմանական հարթությունից`առաջին հարկի մաքուր հատակիմակարդակից

ն

ԲՆՈՒԹՅԱՆ

ՄԵՋ

ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ

Նախագծի տեղափոխումբնության մեջ կամ կառուցվածքի նշահարում անվանում են տեղանքում կատարվող գեռդեզիական աշխատանքները,որոնց միջոցով նախագծիբանվորականգծագրերի համաձայն որոշում են կառուցվածքներիբնորոշ կետերի պլանային ու բարձունքային դիրքերը: Նշահարման ենթակա կառուցվածքի նախագծային գծագրերը պետք է իրենց մեջ պարունակեն անհրաժեշտ բոլոր տվյալներըհորիզոնականն ուղղաձիգհարթություններում կառուցվածքի ճիշտ տեղակայմանհամար: Բնության մեջ տեղափոխվողնախագծի երկրաչափականհիմքը կազմում են նճշահարվող առանցքները,որոնց նկատմամբբանվորական են գծագրերումտրվում կառուցվածքիբոլոր տարրերի չափերը: Նախագծի բանվորական գծագրերիկազմումմտնում է առանցքներինշահարման հատակագիծը,որի վրա ցույց են տրվում կառուցվածքիբոլոր առանցքները:Տարբերում են գլխավոր,հիմնական ն միջանկյալ կամ լրացուցիչ առանցքներ: Գլխավոր առանցքներ անվանում են երկու փոխադարձուղղահայաց ուղիղները, որոնց նկատմամբ կառուցվածքը դասավորված է սիմետրիկ: Այդ առանցքներըերբեմն կիրառում են որպես կոռրդինատային: Սովորաբար գլխավոր առանցքները նշահարում են մեծ չափեր ունեցող ու բարդ կառուցվածքների համար ն կապում գեռդեզիական հիմքի կետերի նետ: Հիմնական առանցքնելրնայն ռւղիղներնեն, որոնք ստեղծում են կառուցվածքի արտաքինեզրագիծը, իսկ մնացած բոլոր առանցքները կոչվում են միջանկյալ կամ լրացուցիչ: Վերջիններիս դիրքն որոշում են շինարարականկոռրդինատայինցանցի, գեոդեզիական հիմնավորմանկետերի կամ փողոցներիկարմիր գծերինկատմամբ: Առաջին ն երրորդ դեպքերում նշահարման ժամանակ օգտվում են ուղղահայացների եղանակից, երկրորդ դեպքում` բնեռային: Մասնավոր դեպքերում կատարում են հիմնական առանցքներինշահարում գոյություն ունեցող շենքերի ցոկոլից:

դեպի վերն նշանակվումեն դրական նշանով, դեպի ճներքն` բացասակա (նկ. 6.1): Յուրաքանչյուրկառուցվածք

Մաքուրհա-|.

Վ

տակի մակար դակ

Ի

Դ.

ք

համա-

պատասխանում է նախագծովտրված

շշ

Վ ԱԳՆ եՑԿ» ԽՃ անու

Եկ. 61

համար մաքուր հատակի նիշը

մական ան Մարու մտան նիշերի տեղափ | վերահաշվարկվում :

Հ8Ը Հե.

մամբ տարբեր

բնության մեջ

բարձրությունների բացարձակ համակարգում:

,.

Կառուցվածքինշահարումնիրականացվումէ երեք փուլերով,որոնցից առաջին փովում կատարվում է հիմնական նշահարմանաշխատանքները: Գեոդեզիականհիմքի կետերից կապակցման տվյալների համաձայն տեղանքումգտնում են նշահարմանգլխավորառանցքների դիրքը ն ամրացնում նշաններով:Այս փուլի ավարտումը ձնակերպումեն համապատասխան ակտով: Երկրորդ փուլում իրականացվումէ կառուցվածքիմանրամասնիկային նշահարում,որի ժամանակգլխավոր առանցքներիամրացված կետերից նշահարում ենճ առանձին շինարարականբլոկների ն կառուցվածքների լայնական ն երկայնականառանցքները՝ միաժամանակ նշետվ նախագծայիննիշերը: Կառուցվածքի տարրերի փոխադարձդասավորությունն որոշող մանրամասնիկային նշահարումըկատարվում է ռրոշակիորեն ավելի ճիշտ, քան գլխավոր առանցքների ճշահարումը: Եթե, սովորաբար,գլխավորառանցքներնորոշում են 4-5սմ սխալով,իսկ երբեմն ավելի կոպիտ, ապա առանցքներիմանրամասնիկային նշահարումը կատարվումէ 2-3սմ ճշտությամբ,երբեմնավելիճիշտ: Երրորդ փուլն ընթանում է շինմոնտաժային աշխատանքների գեոդեզիականապահովման գործընթացներով: Կառուցվածքների հիմքերի կառուցումիցհետո նշահարումն ամրացնում են մոնտաժայինառանցքները ն տեխնոլոգիականսարքավորումները բերում նախագծային դիրքի: Աշխատանքների կատարմանայս փուլը պահանջում է ապահովել գեոդեզիականչափումներիբարձը ճշտություն: Այսպիսով, կառուցվածքներինշահարման ժամանակ նույնպես պահպանվումէ գեռդեզիականաշխատանքների ընդհանուրսկզբունքը` ընդհանուրիցդեպիմասնավորը:

8 6.2. ՆՇԱՀԱՐՍԱՆ

ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐԻ

ԳԵՈԴԵԶԻԱԿԱՆ

Գրաֆիկական եղանակովնախապատրաստումը համեմատաբար է արագ տալիս անհարժեշտտվյալներ, սակայն այն կիրառումեն այն դեպքերում, երբ չի պահանջվումբարձր ճշտություն: Իր ճշտությամբ ամենաբարձրնանալիտիկ եղանակով նախապատրաստումն է, որի դեպքումնշահարմանանհրաժեշտտվյալներըստանում եճ հաշվարկների միջոցով:Գրաֆոանալիտիկեղանկըվերոհիշյալերկու եղանակների միջն գրավում է միջանկյալ դիրք, որի ժամանականհրաժեշտելային տվյալներիմի մասըվերցնումեն հատակագծիցգրաֆիկորեն,իսկ մյուս մասըստանում հաշվարկներիմիջոցով: Նշահարման աշխատանքներն իրենցբովանդակությամբհակադիր են հանույթայինաշխատանքներին: Հանույթներիժամանակ անկյունն ները հեռավորությունները չափվում են, իսկ նիշերն`որոշվում, այնինչ, նշահարման դեպքերումառաջիններըկառուցվում են, իսկ նիշերը տեղափոխվումբնության մեջ: Քանի որ հակառակգործողություններնուղղից ավելի դժվար են իրականացվում,հետնաբարնշահարմանաշխատանքներն ավելի բարդ են, քան հանույթային: Դրա համար նշահարման աշխատանքներիճշտության որոշումը հաշվում են կարնորագույն խնդիր,որը լուծվում է սխալներիտեսությանբանաձներիմիջոցով:

ՆԱԽԱՊԱՏՐԱՍՏՈՒՄԸ

Ցանկացած շինարարության համար գեռդեզիականնշահարման աշխատանքներըհանդիսանում են տեխնոլոգիականգործընթացների բաղկացուցիչ մաս: Նրանք նախորդումեն ցանկացածկառուցվածքիշինարարականաշխատանքներիկատարմանփովերին,ուղեկցում նրանց ն հասցնում ավարտին:Սովորաբարիրակաճացվումէ կառուցվածքների ինչպես պլանային, այնպես էլ ըստ բարձրությաննշահարում:Նշահարման աշխատանքներիկատարմանհամար անհրաժեշտ են հետնյալ

նյութերը`

կառուցվածքիգլխավորհատակագիծը, ժամանակավորն օժանդակ կառուցվածքներիշինարարական գլխավորհատակագիծը, կառուցվածքիխոշորամասշտաբբանվորականգծագրերը, շինարարականհրապարակիուղղաձիգ պլանավորման 1:500 մասշտաբի նախագիծը, ստորգետնյա հաղորղակցմանուղիների ն կառուցվածքների ն պրոֆիլները, հատակագծերը գեռդեզիական նշահարմանցանցիհատակագիծը: հիման վրա կատարվումէ նախագծի Վերոհիշյալ փաստաթղթերի նախապատրաստումը, որը ներառումէ` գեոդեզիական ն կառուցվածքիգլխավոր հիմնականառանցքներիգեռդեզիական նշահարմանցանցի կետերի հետ կապակցմանտվյալներով նշահարմանգծագրերիկազմում, գեռդեզիականնշահարմանաշխատանքներիկատարմաննախագծի մշակում: Կառուցվածքի նշահարման համար տվյալների նախապատրաստումը կատարվում է գրաֆիկական,անալիտիկ ն գրաֆոանալիտիկ ժամանակ բոլոր եղանակներով: Գրաֆիկականնախապատրաստման անհրաժեշտտվյալները (անկյունները,հեռավորությունները,կոորդինատներըն նիշերը)որոշում են հատակագծերից: Գրաֆիկականնախապատրաստման ճշտությունըհիմնականումկախվածէ հատակագծի մասշտաբիցն որոշվումէ (6.1) ճ-ծԽԼ բանաձնով,որտեղ՝ ծ գրաֆիկական ճշտության մեծությունն է, ռրը սովորաբար ընդունվումէ 0,2մմ, ԽԼ- թվային մասշտաբիհայտարարնէ: -

-

-

Հ

`

Հ

-

86.3. ՄԱՆՐԱՍԱՍԱՍՆԻԿԱՅԻՆ

Մանրամասնիկային նշահարմանճշտությունըկախված է մի շարք են տեխնոլոգիական գործոններից, որոնցից կարեորագույններն հաշ-

-

-

ՆՇԱՀԱՐՄԱՆ

ՃՇՏՈՒԹՅՈՒՆԸ

-

վարկի, շինմոնտաժային աշխատանքներին գեռդեզիական նշահարման ճշտությունները: Եթե վերոհիշյալգործոններիցառաջացած սխալն անկախ,ապա մանրամասնիկային հաշվենքպատահական ները նշահարմանմիջինքառակուսայինսխալը` ուշ, կլինի ո, '

որտել` ու,

չր Վ

մն

զ

ոշ.րդ

ման

ն

6.2)

գեռդեզիականնշահարմանաշխատանքների սխալնէ, ոո տեխնոլոգիականհաշվարկներիսխալը, շինարարական ող, աշխատանքների սխալը: Գեռդեզիական աշխատանքների ցանկացած կազմակերպումչի կարող պակասեցնելտեխնոլոգիականհաշվարկներիե շինարարական -

-

-

35.

աշխատանքների սխալը, սակայն կարող է սահմանել զեոդեզիական նշահարման աշխատանքների սխալի այնպիսի մեծություն, որպեսզի վերջինս լինի հնարավորինս փոքր ն չանդրադառնա ապագա կառուցվածքի ամրության ն երկարակեցության վրա, այսինքն, 6.2 բանաձնում արհամարհել ոգ մեծությունը: Ենթադրելով, ռր

վո՞չու«ձճ

չ

անեն

Ա

որտեղ 4Ճ,թույլատրելի շինարա-

րական սխալն է, կարող ենք հաշվել, որ վերջինիս ն գեռդեզիական նշահարմաճ աշխատանքների սխալի միջն գռյություն ունի հետնյալ վիճակագրական կապը` (6.3) Ճշ-Ն Ոլ,

որտեղ գործակիցն ընդունում նշահարմանպահանջվող ճշտությանր համապատասխան:Հաճախ 4, մեծությունն ընդունում են որպես գեոդեզիական նշահարման աշխւստանքների սահմանային սխալ, որի համար 4-ն ընդունում են հավասար 3-ի, այսինքն`

նաձնով՝

,

են

՛չ

ոլ

-

գ

-ք:

(6.4)

Այստեղ դիտարկված են գեռդեզիականնշահարման աշխատանքճերի ճշտության հաշվման միայն ընդհանուր սկզբունքները, կապված կառուցվածքի ամրության բնութագրիվրա գեռդեզիական նշահարման աշխատանքների աննշան ազդեցության պայմաննների համար, նշահարման ճշտությունը հիմնավորվում է գեռդեզիականաշխատանքների կատարմաննախագծում, որք կազմում է շինարարության բանվորական ճախագծի մասը:

8 6.4. ՆՇԱՀԱՐՄՍԱՆ

ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐԻ

Տ

որտեղհ ն

Ճ

ՏԱՐՐԵՐԸ

Գեոդեզիականնշահարման աշխատանքներըներառում են տրված երկարությանգծի տեղադրում տեղանքում, տրված մեծության անկյունների կառուցում, նիշերի տեղափոխումբնության մեջ, պահանջվող թեքություններով գծերի ն հարթությունների կառուցում, նիշերի փոխանցում փոսորակ կամ մոնտաժային հորիզոնն այլն: 1. Գծերի կառուցումը տեղանքում Շինարարական պրակտիկայում տրված երկարության գծի տեղադրումը տեղանքում շատ հաճախ հանդիպում է նշահարման ժամանակ: Խնդիրը կայանում է նրանում,որպեսզի նախագծված գծի հորիզո136

ճական երկարությունը կառուցվի տրված թեք ուղղությամբ: Եթե կառուցբարձը ճշտություն չի պահանջվում, ապա ստուգված չափիչ սարքով (պողպատյա ժապավեն, չափերիզ) տրված երկարության գիծը տեղադրում են առանց ուղղման: Տեղադրման ստուգումը կատարվում է կրկնակի չափմամբ: Այն դեպքերում, երբ պահանջվում է կառուցել գծի երկարությունը տրված ճշտությամբ, վարվում են հետնյալ կերպ: Նախագծվող գծի Տլ հռրիզոնական պրոյեկցիայից անցնում են տրված ուղղությամբ գծի թեք երկարությանը` մտցնելով թեքության հետնանքովուղղում հետնյալ բաման

-

հ

Ի 25.

(6.5)

գծի սկզբնակետի ն վերջնակետիմիջն վերազանցումն է: Ստացված ուղղումն ավելացնում են ճախագծային գծի մեծությանը ստամում տրված գծի թեք երկարությունը: -

Ներկայումս, կառուցվածքների ճշգրիտ նշահարման ժամանակ, նշաճակալի երկարությանգծերի կառուցման համար կիրառում են լուսահեռաչափեր: Նախազծային անկյան կառուցումը 2.

Խնդիրը կայանում է նրանում, որ բնության մեջ տրված կետում ելաՆ. 62Ն շային յին ուղղության նկատմամբ կառուցել ք տրված մեծությամբ անկյունը ն ստացված ուղղությունն ամրացնել հաստատուն կամ ժամանակավոր կետով: Դրա համար թեոդոլիտըտեղակայում են Շ անկյան գագաթում ուղղում ելային ՇՃ ուղղությանվրա ուղղաձիգդրութդիտակնճ յամբ պահված նշանաձողին ն հորիզոնական շրջանով վերցնում Հօ հաշվեցույցը: Հետո հաշվում են նախագծային անկյան երկրորդ ուղղությանը դիտանելիս դիտանման առանցքիդրությանը համապատասխանողԷ| հաշվեցույցը:

Վաաա Աաաա

(նկ. 6.2),

Խ-Խօ

Վկյ լ:է. ա՛

ն

-

8սջկամ Կ-ԿՕ

-

Թոր:

(6.6)

մյան կամ 14 ձախակողմյա ն հո րիզոնակա մ ն ն Թճախ - աջակողմյան ախ

-

Այնուհետն ալիդադայի պտտումովհորիզոնականշրջանի վերների զրոն դնում են Վ հաշվեցույցի վրա ն ստացված ուղղությամբ, գործիքից նախագծային Տ հեռավորությանվրա, խփում են 8: կետը: Անկյան կառուցմանայդ մասը կազմում է առաջինկիսաճվագը: Հետո դիտակն անց են կացնումզենիթվ, լիմբը պտտումն երկրորդկիսանվագովնշում 8շ կե-

Որոնելի Ց կետի վերջնական դիրքը կգտնվի նշված երկու կետերի մեջտեղում:Այդ դեպքում ք անկյունըզերծ կլինիկոլիմացիոնսխալից: Հորիզոնականանկյուններիկառուցմանժամանակ, շատ դեպքերում, առաջադրվում է որոշակի ճշտություն: Ենթադրենք պահանջվող

տը:

ճշտությունը հավասար է որ, իսկ թեոդոլիտիվերների ճշտությունն է Է Այդ դեպքումնվագներիոթվի ն վերոհիշյալ մեծություններիմիջն գոյութկապը` յուն կունենահետնյալ մաթեմատիկական ու-

որտեղից

ա

Է

յո

(67)

՛

լ

ո-

--ոջ

(6.8)

,

Տրված ճշտությամբ անկյան կառուցմանժամանակ, առաջին կիսանվագով 8լ կետի ամրացումից հետո, կատարվումեն կառուցված ՃՇԹյ անկյանչափումը 6.8 բանաձնովորոշված նվագներիթվին համապատասխանն ստանում անկյուն 8' միջին նշանակությունը:Նախաեն 4 գծային Ց ն չափված 8' անկյուններիտարբերությամբհաշվում տեգծային ուղղումը, որը կառուցված անկյան ճշտման ժամանակ ղադրվումէ Ճ8 ուղղությանըուղղահայաց: ոՀ

-

չԺ- 2Դ

Ց

(69)

է

նն մինչն կետնեղած հեռավորությունն որտեղ՝.. Տ թեռդոլիտից թիվն է Ք" ռադիանումպարունակվողՀՐԱ աո են ՍտուգմաննպատակովՃՇԹ անկյունըչափում երկրորդ անգամ: ճշտությունըկախվածէ օգտաՆախագծայինանկյան կառուցման գործվողթեոդոլիտիտեսակից, նվագներիթվից, գործիքի կենտրոնավորումից,ինչպես նան Ց կետի ամրացմանեղանակից: Մինչն 3 վայրկյան ճշտությամբանկյան կառուցմանհամար անհրաժեշտ է օգտագործել ն թեոդոլիտ,նվագներիթիվը պետքէլինի ոչ պակաս երեքից կատարվի

-

Ք

է,

Ա

օպտիկական կենտրոնավորում: Անկյան կառուցումը 5-20 վայրկյան ճշտությամբ իրականացնումեն 15 թեոդոլիտով,ճվագներիթիվը պետք է Ավելիճի ռչ ւպակասերկու ն կատարվի օպտիկական լի ցածր ճշտությամբ (30-45) անկյան կառուցման համար օգտագործում են 130 թեռդոլիտ,չափումը կատարում մեկ լրիվ նվագով ն գործիքը կենտրոնավորումոսղղալարով: 3. Նախագծայիննիշով կետի կառուցումը Շինմոնտաժային աշխատանքների իրականացման ժամանակ տրված նիշի փոխանցմանխնդիրնառաջանում է փոսորակներին խրամատների փորման, պատերի շարման, տարբեր հորիզոնների համեմատման ն ւսյլ դեպքերում: Խնդիրը սովորաբար լուծվում է երկրաչափական նիվելիրացմամբ, երբեմն օգտվում են եռանկյունաչափական իսկ հատուկ կառուցվածքներիդեպքում, երբ պահանջնճիվելիրացումից, վում է ապահովել մեծ ճշտություն, կիրառումեն հիդրոստատիկն հիդրոդինամիկնիվելիրացումներ:Վերոհիշյալ բոլոր տեսակի նիվելիրացումների դեպքում նիշի փոխանցմանդաշտային աշխատանքներումհայտնի է լինում կետի պլանային դիրքը, նախագծայինէլ, նիշը ն մռտակա ռեպերը` Էր նիշով: Տեղակայելով նիվելիրը ռեպերի ն Ց կետի միջն ն ռեպերի վրա կարդալով ճՃ հաշվեցույցը (նկ. 6.3), հաշվում պահված են գործիքի հորիզոնը

կենտրոնավորում:

վրա չափաձողի

ԳՀ»ՒլԻ

(6.10)

Ե-ԳՀ-էլը

(6.11)

ն

որոշում

Ց

կետում պահված չափաձողիվրա որոնելի Ե հաշվեցույցի

մեծությունը`

Այճուհետն չափաձողը բարձրացնումկամ իջեցնում են այնքան ժամանակ, մինչն որ ցանցի միջին թելը չհամընկնիԵ հաշվեցույցի հետ: Չափաձողի կրնկի հորիզոնը կհւսմապատասխանիէլ, նախագծային նիշին: Այդ հորիզոնը նշում են բնության մեջ ն ամրացնում հատուկ նշանով: Ստուգման համար կատարումեն կրկնակինիվելիրացում: Կետի փաստացինիշի ռրոշման կամ նրա նախագծային բարձրության կառուցմանճշտությունը կախված է նիվելիրի ն նիվելիրային չափաձողերի տեսակից, նիվելիրացմանթների հավասարությունիցն դիտման առանցքի բարձրությունից: Կետի նիշի որոշման կամ նախագծային բարձրության վրա կետի կառուցման 2-5մմ ճշտության ապահովման համաը, կարելի է օգտվել ԷԼ3 կամ ԷԼ3Ք նիվելիրներիցն ՔԷԼՅ

տեսակի նիվելիրացման չափաձողերից: Նիվելիրացման թների անհավասաըրությունն պետք է լինի ոչ ավելի քան 1,0մ, իսկ դիտանման առանցքի բարձրությունը հողի մակերնույթից` ոչ պակաս 0.2մ: Նախագծային նիշով կետի կառուցման ճշտության բարձրացման նպատակով օգտվում են հայտնի նիշեր ունեցող երկու կամ ավելի ռեպերներից:

Բալթիկ ծովի մակարդակ

Եկ.

լ

Բալթիկ

ծովի մակարդակ

6.3

Տրված նա/սագծայիննիշով նետր կառուցումը

Տրված թնքությամբ գծի ն հարթության կառուցումը Գծային կառուցվածքների (ճանապարհներ, ինժեներական ցանցեր, ջրագծեր ն այլն), ինչպես ճան օդանավակայանների, այգիների, քաղաքային հրապարակների ն մի շարք այլ կառուցվածքների շինարարության ժամանակ ծագում է տրված թեքությամբ գծի ն հարթության կառուցման անհրաժեշտություն: Դրա համար նիվելիրը տեղակայում են այնպես, որպեսզի նրա հարթաբեր պտուտակներից մեկը գանվի Ճ8 ուղղության վրա (նկ. 6.4): Օգտվելով մոտակառեպերից սկզբում կառուցում են Ճ8 գծի Ճ ն 8 ծայրակետերն ըստ իրենց նախագծային նիշերի: Այճուհետն հարթաբեր պտուտակներով նիվելիրի դիտակը թեքում են այնքան, մինչն Ճ ն Թ կետերում չափաձողերով կարդացված հաշվեցույցները լինեն հավասար: Դիտախողովակի այդ դրությամբ չափաձողերը տեղափոխում ն հերթականորենտեղադրում են Ճ ն 8 կետերիմիջն միջանկյալ կետերում այնպես, որպեսզի նրանցով կարդացված հաշվեցույցները լինեն /ՃՃն Ց կետերում կարդացվածհաշվեցույցներին հավասար: Տեղանքում չափաձողերի կրունկները միացնող մակարդակը բնորոշում է տված թեքությամբ գիծը: Նույն կերպ վարվում են նան տրված թեքությամբ հարթություն ստեղծելու համար, միայն այս դեպքումբնության մեջ կառուցում են տրված թեքություն ունեցող անհրաժեշտ քանակությամբ զուգահեռ 4.

ուղիղներ:

Տրված թեքությամբ գծի կառուցումը

Նախագծային նիշերի փոխանցումը բնության մեջ Տարբեր կառուցվածքների նշահարման ժամանակ հաճախ անհրաժեշտէ լինում որոշել կետի ինչպես պլանային, այնպես էլ բարձունքային դիրքը: Փոսորակի հատակի նախագծային նիշը ստանալու կամ կառուցվածքի տարբեր հորիզոններ նիշերի փոխանցման համար, օգտվում են երկրաչափական նիվելիրացման եղանակից ն կետերի նիշերն որոշում նիվելիրի ու չափաձողերի միջոցով: Նշահարման աշխատանքներ իրականացնելիս անհրաժեշտ է, որպեսզի շինարարական հրապարակում կամ ճրա մոտակայքում լինեն բանվորականռեպերներ,որոնց միջոցով որոշվի փոսորակի հատակի կամ կառուցվածքիտվյալ հռրիզոնի նախագծային նիշերը Փոքը խորություն ունեցող փոսորակի հատակինախագծայինճիշը (նկ. 6.5ա) որոշում են 5.

:

Եկ.

6.4.

|

'

հետնյալ բանաձնով՝ արն 8--էԼր

յ

զ»

(62) .

որտեղ` ԷԼր, ռեպերի նիշն է, ռեպերի վրա չափաձողով կարդացված հաշվեցույցն է, Եց նիվելիրի տեսողության հորիզոնական ճառագայթից մինչն փոսորակի հատակը չափաձողի նախագծային հաշվեցույցն է: 6.12 բանաձնից դժվար չէ որոշել չափաձողի վրա նախագծային հաշվեցույցի մեծությունը` |

-

Ճ

-

-

Եւ--ԷԼ, ւ-Յ-ԷԼը

(6.13)

Խորը փոսորակների դեպքում նախագծային նիշը փոխանցում են նիվելիրի,չափաձողերին չափերիզի կամ ժապավենիմիջոցով (նկ.6.5բ): ,

Դրա համար չափերիզը կախում են ամուր ամրացված բարձակի ծայրից. իսկ ձգման համար մյուս ծայրից կախում են բեռ: Նիվելիրացումն իրակաճացվում է երկու ճնիվելիրով:Գործիքներըերկրի մակերնույթինն փոսորակի հատակին տեղադրում են չափաձողի ն չափերիզի մեջտեղում: Չափերիզով հաշվեցույցների ընթերցումը հարմար է կատարել միաժամանակ` դիտողի հրահանգի համաձայն: Նիվելիրացման արդյունքների մշակման ժամանակհաշվի են առնում չափերիզիերկարության, ձգման ն ջերմաստիճանային ուղղումները: Աշխատանքիստուգման նպատակովփոսորակի հատակի միննույն կետին ճիշերը փոխանցում են երկու կամ ավելի

ռեպերներից:

Գ

ա) Նկ.

6.5.

Է

1աաա: Է| :

մ

Նախազծային նիշի փոխանցումըփոսորակիհատակին

ա) փոսորակիփոքը խորությանդեպքում բ)

865. ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔԻ

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

մեծ

խորության դեպքում

ՆՇԱՀԱՐՄԱՆ

ԿԱՐԳԸ

Ցանկացած շինարարության տարածքում նշահարման աշխատանքների իրականացման համար տեղանքում նախօրոք ստեղծվում է համապատասխան կերպով ամրացված գեռդեզիական հենակետերի ցանց: Այդպիսի ցանցերը կոչվում են գեռդեզիականնշահարման ցանցեր, որոնց տրվում են հետեյալ հիմնականպահանջները. նրանք պետք է ունենան տրված մեծության ճշտություն, որը սահմամվում է կառուցվածքիբնույթովն բարդությամբ, -

.

`

նշահարման ցանցի կետերն ընտրում են այն հաշվով, որպեսզի նրանք լինեն հարմար գեռդեզիական գործիքների տեղակայման համար ն մինչն շինարարությանվերջ հնարավորինս պահպանեն իրենց դիրքը: Կախված կառուցվածքի բարդությունից, շինարարական հրապարակի չափերից ն պահանջվող ճշտությունից, նշահարման ցանցերը լիճում են հետնյալ տեսակների` եռանկյունաչափականցանց, տրիլատերացիայի կամ եռանկյունավորմանցանց, բազմանկյունավորման նշինարարական ցանց: Խոշոր կամուրջների ն թունելների շինարարության ժամանակ 0.5-2.5կմ կողմերով եռանկյունավորման ցանցը ծառայում է որպես նշահարման ցանց: Տրիլատերացիայի կամ միկրռեռանկյունավորման ցանցը, 20-501 կողմ ունեցող եռանկյուններով, ստեղծվում է բարձրահարկ շենքերի, արագացուցիչների, աշտարակների ն այլ հատուկ կառուցվածքների շինարարության ժամանակ: Բազմանկյունավորումը, որպես նշահարման ցանց, կիրառում են գծային կառուցվածքների, թունելների, քաղաքային փողոցների ու շենքերի, ճանապարհներին հիդրոտեխնիկական կառուցվածքներիշինարարության ժամանակ: Այն օգտագործվում է նան քաղաքներում կառուցապատված փողոցների կարմիր գծերի բնության մեջ տեղափոխման աշխատանքների ստուգման համար: Շինարարական ցանցը նախագծվում ն տեղանքում կառուցվում է քառակուսիների կամ ուղղանկյուններիհամակարգերիտեսքով ն նշահարման աշխատանքներնիրականացնելուժամամճակնրանց գագաթները ծառայում են որպես հենակետեր: Կախված տեղանքի ռելիեֆից, կառուցվածքի չափերից ն պահանջվող ճշտությունից, ցանցի կողմի երկարությունը տատանվում է 50-400մ: Ցանցի կողմերը պետք է զուգահեռ լինեն կառուցվածքի գլխավոր առանցքներին:Այդպիսի ցանցը հնարավորություն է տալիս առավել պարզ կերպով կատարելու նշահարման աշխատանքները: Տեղանքում, շինարարական ցանցի կառուցման նպատակով, սկզբում նախագծում են մոմաթղթիվրա, հետո կողմճնորոշումըստ գլխավոր հատակագծի ն դրամճիցհետո վերջինիս վրա անցկացնում ցանցի գագաթները: Շինարարական ցանցի կողմնորոշման ժամաճմճակ ձգտում են ռրպեսզի վերջինիս գագաթներնընկնեն այնպիսի տեղեր, որտեղից կապահովվիփոխադարձտեսանելիություն, իսկ իրենք կպահպամվենմինչն շինարարության ավարտը: -

արո, ա ինատնելի

Մոդաաո նոն,եղական Շինարարական

Ն

ցան

ոռրդինատային

համակարգը,

որպես

կա-

է

պես, որպեսզի չառաջանան բացասական կոռրդինատներ: Այդ նպատակով կոռրդինատների սկիզբը տեղավորում են շինարարական հրապարակի հարավ-արնմտյան անկյունում: Պրակտիկայում ձգտում են,

դրպեսզիշինարարականգեռդեզիականցանցիգագաթներըմիաժամանակ լինեն բարձունքայինկետեր,որոնց նիշերըստանում են երկրաչափական նիվելիրացմանմիջոցով: Շինարարականցանցիհարնանկետերիդիրքի որոշման ճշտությունը կազմում է 1-2սմ: Գեռդեզիականշինարարականցանցն ամենաբայց ն ամենապարզ նշահարմանցանցն է: Շինարաբազմակողմանի, րականհրապարակիբարդ պայմաններումկետերիմի մասըժամանակի ընթացքումոչնչանում են, որի համարանհրաժեշտէ մշտականհսկողություն սահմանելցանցի կետերիպահպանմանհամար,որպեսզիշինարարությանավարտականփուլում ոնարավոր լինի իրականացնել կատարողականհանույթներ, իսկ շահագործմանընթացքում`կառուցդիտումներ: վածքինստվածքների

8 66. ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔԻ

ՆՇԱՀԱՐՄԱՆ

ԿՈՈՐԴԻՆԱՏՆԵՐԻ

լ

Ստուգմանհամար օգտվելռվ 2 ն 4 կետերիհայտնիկոորդինատներից, հաշվում են ճան Ճշեշ ն ՃՄօգհատվածների արժեքները՝

ԽԱԿ-ԾԱ-Տա.

ՃԱԿԸ ՃՆ

'

04-51»

(6.15)

են: որտեղՏյլ.շն Տչ4- ցանցի1-2 ն 1-4 կողմերիհայտնիերկարություններն են Ստացվածտվյալներովկազմում նշահարմանգծագիր,որի վրա ցույց են տալիս Ճշել.ց,ՃՅլ.ց, ՃՃշ ն ՃՄօգհորիզոնական հատվածների թվային արժեքները:Այնուհետն որոշում են հորիզոնականհատվածների կառուցմանոլ հարաբերականճշտությունըն անկյուններիկառուցման ոլ ճշտությունը:

ք

ո.»

ՋՀ---ՋԲ

ՈՒՂՂԱՆԿՅՈՒՆ

"`

ԵՂԱՆԱԿԸ

շխ

(6.16

ճեն).

(6.17)

դրտեղող, ճշառարմանճախագծային ճշտություննէ, ք»2-10՝վայրկյան: Օրինակ,ենթադրենք/Ճ2Ճլ.օ-501,ՃՅլօ-30մ, իսկ նշահարմանթույլատրելիճշտությունը՝ոք-5սմ,ապա` --

Ուղղանկյուն կոռրդինատների եղանակըկիրառումեն շինարարական ցանցի կետերից կամ կարմիր գծից կառուցվածքիառանցքների նշահարմանժամանակ: Այդ եղանակովՃՇՑԾ կառուցվածքիգլխավոր առանցքներիհատման Օ կետի 2. ն 7օ նախագծայինկռորդինատների որոշմանհամաը(նկ. 6.6), նախհաշվումեն շինարարականցանցի մոաճերը՝ տակա | կետի նկատմամբ/շել.ջ ն ՃՄլ.. կոորդինատային

ՃՃլ0-Ճ:-2լ

ն ՃՄ

լ

են կետի կոռրդինատներն

որտեղՖլ Մլ յին համակարգում: ն

Է

ատ

"

ս

տան

Լ»

առ--Վ

--

|4 Աափոխման անեման -

Անա|

'

,

լ

ի,

ՉԱ

|

| զ ՆՆ 1 ոռ աա իՀ .Շ ի,

:

.

:

տ

-

5:

ընդունվածկռորդինատատ

ր

ուղղանկյունկոորդինատների եղանակով

(6.14)

օ-30-3 1,

ՃՏ.ը

հ

-

Հ/2-ք

|

'

-

:

ո,

՞

0,05

2-12150:-30:)

0.05-2-10՝

աը

2260:-:302 |

ՏՄ

լ.

Հետնաբար,Ճշեյ.ցն Ճ4լ.օ հատվածների կառուցումըկարելի է կաՕԱԵ-3 տարել չափերիզով,երրորդկարգի ճշտությամբ,առանց հաշվի առնելու ձգման ն ջերմաստիճանայինգործոնները:Ինչ վերաբերումէ անկյուններին,ապա նրանց չափումըկարելիէ իրականացնել մեկ րոպե ճշտությունունեցողթեոդոլիտներով: Օ սկզբնակետիհրապարակտեղափոխմանհաԿոորդինատների մար, սկզբում1 կետիցցանցի 1-2 կողմիերկարությամբչափերիզով չափում են ՃՃլօ հորիզոնականհատվածը,հետո ստացված Օ,, կետում Օչ1 ուղղության նկատմամբթեռդոլիտովկառուցումուղիղ անկյուն ն լայնական Օ՛չՕ՛լ գլխավորառանցքն ամրացնումՕ,,, Օ՛շ ն Օ՛լ կետերով: Այնուհետն Օ.Օ՛լ գծի ուղղությամբ,սկսած Օ,չ կետից,տեղադրում են ՃՄղլ.օհորիզոնականհատվածը ն տեղանքումամրացնումՕ կետը:

Ստացված Օ սկզբնակետում ՕՕլ կամ ՕՕշ ուղղությունների նկատմամբ թեոդոլիտով կառուցում են ուղիղ անկյուն ն հրոապարակումնշահարում երկայնական գլխավոր առանցքի Օյ ն Օշ կետերը: Նշահարման ստուգման համար չափում են Օ,2 հորիզոնական հատվածր, որը թույլատրելի ճշտությամբ պետք է հավասար լինի նախագծային հեռավորությանը, ինչպես ճան չափում են ՕՕ՛շն ՕՕ ուղղություններով կազմված անկյունը, որը պետք է հավասար լինի 90:Է1" Հետո չափերիզով 1 կետից 1-4 ուղղության վրա տեղադրում են ՃՄլ.օ հորիզոնական հատվածըն նշում Օշ կետը: Եթե ստուգումից ստացվում են բավարար արդյունքնել, ապա Օլ, Օշ ն ՕՂ, Օռ առանցքային կետերն ամրացնում են տեղանքում հաստատուն նշաններով: Կառուցվածքի առանցքների ն Օ սկզբնակետի կարմիր: գծից տեղափոխման առանձնահատկությունը կայանում է նրանում, որ սկզբում մոտակա /Ճ. կետից (նկ. 6.7) ՃՑ կարմիր գծի ուղղությամբ չափերիզով տեղադրում են ՃՅօ հորիզոնական հատվածը ն ստացված Օ. կետում կանգնացնելով Օ«Օլ ուղղահայացը, վերջինիս ուղղությամբ տեղադրում ՃՃոճօհատվածի երկարությունը: Նշահարման ընթացքում գծային ն անչափումների անհրաժեշտ ճշտության ստուգումը յն կարգով, ինչ ռր վերը նշված շինարարական ցանցի կետից տեղափոխման ժամանակ:

կատարում

Սար

5)

Տ 6.7. ԲԵՎԵՌԱՅԻՆ

:

ի:

ԿՈՈՐԴԻՆԱՏՆԵՐԻ

ՀՐ

:

,

Տ Հ|

ա.

Մ

ԵՂԱՆԱԿԸ

հլ

-

ՃՒօ

-

Օօ

2-27

ՀՏ

4.

ՃՖ

ՀԻ:

(6.19) "

'

ՏՈՒ

ջո ՒՕ

աշ

Լ

-ր ԼԵՐ

ՃՀր-

-

ՍԱՐ

(6.20)

՛օ

ԱԼ,

աաա առան.

բնեռային կոորդինատների եղանակով

«զ

առ

աշ.

Կետի

բնորյան մեջ Նէ 68 տեղափոխմանսխեման

է |

.5՞

Լ

Ր

լա

|

ՄՈ

ՄԽՐՈ

Բնեռային եղանակը կիրառում են այն դեպքելյում, երբ նշահարման ցանցն ունի կամայական ձն ն ճրա կողմերն ուղղված են կառուցվածքի առանցքների ուղղությամբ, իսկ ելային ն որոնելի կետերի միջն չափերիզով հնարավոր է կառուցել հորիզոնականգիծ:

էօ

(6.18)

,

«Օօ

ՃՕ

"թ

էշ

:

Ը

դչօ

՛

Է

|

|

-

ուղղության ռումբային անկյունն է, Յո- Ճ ենլակետիկոռրդինատներնեն, ւ 6, Մօ- Օ նախագծային կետի կոորդինատներնեն, ՃնՕկետերի միջն հորիզոնականհիմքն է: Տոօ--

որտեղ

՛

ԱԱ-ՏԸ ԵԼ

օ

Տ/05-

ԾՇաջ

թ

լ

Կարմիր գծից կետի բնության մեջ տեղափոխման սխեման

Հ

Տ. ՛օ

-

Ճի,0

Ֆջ.-Ֆֆ

1ջիլ0

աԼ «աա788 «ր ՐԿՐ

:

։

Նկ. 67

Բնության մեջ ճախագծային Օ կետի տեղափոխման համար (նկ. 6.8), սկզբում լուծում են հակադարձ գեռդեզիականխնդիր:

Կոո

ւաոաաաաոաան

ապման

ապատ

ԴԾ

ԿԵՐ,

' ամանաթ

Հաշվարկների հիման վրա սխեմայի տեսքով կազմում են ճշահարման գծագիր, որի վրա նշում են Թ անկյան նշանակությունը ն Տօ հորիզոնական հատվածի երկարությունը: Նշահարման տրված թույլատրելի կամ սահմանային սխալի համար գծային ու անկյունային կառուցումների անհրաժեշտ ճշտությունը հաշվում են 6.16 ն 6.17 բանաձներով: Ստացված ոլ ն մոր մեծություններին համապատասխան ընտրում են նշահարմանաշխատանքներիկատարմանմիջոցներ: Բնության մեջ Օ կետի տեղափոխմանհամար թեռդոլիտը տեղակայում են Ճ ելակետումն ՃԹ ելային ուղղությաննկատմամբտեղանքումկաՃ ռուցում են Յ հաշված անկյունը: Ստացված ՃՕ՛ ուղղության վրա ելակեՕ են կետով: տից տեղադրումեն Տօ հատվածը,որի ծայրը ամրացնում

Տ 6.8. ԿՈՍԲԻՆԱՑՎԱԾ

ռուցման համար անհրաժեշտ հորիգոնական անկյունների ե գծային հատվածների թվային արժեքները: ՀորիզոնականՃՃօ ն ՃՄոճօհատվածների կառուցմանանհրաժեշտ ճշտությունն որոշում են 6.16 բանաձնով, իսկ անկյուններիկառուցմանճշտությունը՝ 6.17:

ԵՂԱՆԱԿՆԵՐ

Կառուցվածքի նշահարմանկոմբինացված եղանակներիցամենատարածվածն ուղղանկյուն կոռրդինատներին բնեռային եղանակների միավորումն է: Այն կիրառվում է նախագծայինկետերի բնության մեջ տեղափոխմանժամանակ, երբշինարարականհրապարակումնշահարման գեոդեզիականհիմքի կետերնունեն կամայականդասավորություն: Եղանակիէությունը կայանում է նրանում, որ սկզբում հաշվում են որոնելի Օ կետի (նկ. 6.9) ճեոչ ն ՃՄոօ կոորդինատայինաճերը ելային Ճ կե-

8 69.ՆՇԱՀԱՐՄՍԱՆ

կոորդինատայինՃՃ/ղօ աճի դրականարժեքիհամար կառուցում են ճյթ դիրեկցիոնանկյունը, իսկ կոդրդինատայինաճի բացասական արժեքի Ա ը3 180:անկյունը: Այնուհետն Ճ ելակետից Ճշ առանցքի դեպքում` ուղղությամբչափերիզովտեղադրումեն Ճ2Ճ,/օհորիզոնականհատվածը ն ստանում Օչ. կետը: Վերջինիս վրա Օ,/Ճ ուլղությանը կառուցում են ուղղության վրա տեղադրում 47/0 ուղղահայաց ն ստացված ՕՕ հատվածը:Այս կերպ բնության մեջ տեղափոխվածՕ կետը ամրացնում են հաստատուն նշանով:

ԵԼ.

6.2

Բնությանմեջ կետի

Աա ե ակը լ

Տ |

|

ԼԶ

ւ,

աթ

առվի

| Նր

՛՛ նանա

՛

|

,Կ

Կոր

ՆՑ

"

'

|

ջար

Այսպիսով,հետնյալ եղանակովՕ կետի բնությանմեջ տեղափոխման

նախնական հաշվարկը միայն ՃՃօ

ն

41:60 կոորդինատայինաճե-

րի հաշվումն է, քանի որ ելային ՃՑ գծի օթ դիրեկցիոնանկյան մեծությունը, սովորաբար, նշվում է գեռդեզիականփաստաթղթերում:Հակառակ դեպքումդիրեկցիոնանկյան նշանակությունըկարելի է հաշվել 6.18

բանաձնով: հիմանվրա կազմումեն Օ նախագծայինկետիբնութՀաշվումների յան մեջ տեղափոխմաննշահարմանգծագիր,որի վրա նշվում են կա148

ԿԱՌՈՒՑՄԱՆ

ՃՇՏՈՒԹՅՈՒՆԸ

Գեռդեզիականնշահարմանաշխատանքներիճշտությունը կախված շենքերի ն կառուցվածքներիբնույթից ն շինարարականկոնստրուկցիաների տեսակից: Առաջին կարգի բարձր ճշտություն ապահովում են մետաղականկոնստրուկցիների, հավաքովիերկաթբետոնեշինվածքների, լ00մ ավելի բարձրություն կամ 30-36մ թռիչք ունեցող կառուցվածքների նշահարման ժամանակ: Նշված տեսակի կառուցվածքներիկամ կոնհամարանկյունայինչափումներիճշտությունըկազմումէ ստրուկցիանճերի 5 վայրկյան, իսկ գծային չափումներիհարաբերականսխալը` 1:150000: Համապատասխանաբար ավելի ցածր` երկրորդկարգի ճշտություն պա60-100մ 18-30մ թռիչք ունեցող կառուցէ բարձրությունկամ հանջվում վածքներիհամար: Թույլատրելիսխալներնայս կարգիհամար սահմանվում են` անկյունայինը` 10 վայրկյան, գծայինը` 1:10000: Նշահարման թույլատրելի ճշտությունը5-15 հարկ ունեցողշենքերին 15-60մ բարձրութհամար սահմանվումէ յուն կամ 6-18մ թռիչք ունեցող կառուցվածքների հետնյալ կերպ` անկյունայինը`20 վայրկյան,գծայինը` 1:5000: Նշահարման հաջորդկարգիթույլատրելիճշտությունը՝անկյունային՝30 վայրկյան ն զծային` 1:3000, սահմանվում է մինչն5 հարկ ունեցողշենքերին մինչե 15մ բարձրություն կամ6մ թռիչքովկառուցվածքների համար: ինժեներական Փայտե կոնստրուկցիաները, ցանցերը,ճանապարհեն ն ները մոտեցմանուղիներընշահարում մինչն 30 վակրկյան անկյունային ն 1:2000 գծային սխալներով:Հողայինկառուցվածքները,ինչպես նան շինարարականհրապարակներիուղղաձիգ հատակագծումներն իրականացնումեն անկյուններիչափման 45 վայրկյան ճշտությամբ ն գծերիչափման1:1000 հարաբերականսխալով: Գեոդեզիականնշահարման ճշտությունը երկրորդկամ եզակի ինժեներական կառուցվածքներիշինարարության կամ տեխնոլոգիական սարքավորումներիմոնտաժման աշխատանքներում,որոշվում է տրված տեխնիկականպայմաններովհ̀աշվի առնելովնախագծումնախատեսվածլրացուցիչսլահանջները: է

տի նկատմամբ,հետո թեոդոլիտըտեղակայելով Ճ կետում Ճ8 ուղղության նկատմամբ կատարում դիրեկցիոն անկյան կառուցում: Ընդ որում,

Ար | |

ՑԱՆՑԻ

յ 49

Մինչն նշահարման աշխատանքների իրականացումըշինարարական հրապարակում կատարողը նշահարման ցանցի անկյունների ու գծերի ստուգիչ չափումների միջոցով պետք է համոզվի նշահարման հիմքի կետերիդիրքի կայունությանմեջ: Նշահարման աշխատանքների կատարման ճշտությունը ստուգվում է միննույն ճշտուբյան կրկնակի նշահարմանճանապարհովը̀ստ նախօրոքընդունված ուղղություններին չհամընկնողուղղությունների: Թույլատրելի սահմանային6 շեղումներնորոշում են հետնյալ բա-

նաձնով`

Տ-նո,

(6.21)

նշահարման աշխատանքներինախագծի մշակման կամ որտեղ տեխնիկականպայմանճերովնախատեսվածգործակից է, ո նշահարման աշխատանքներիտվյալ տեսակի միջին քառակուսային սխալնէ: է

-

-

86.10. ՇԻՆԱՐԱՐԱԿԱՆ

ԳԵՈԴԵԶԻԱԿԱՆ

ՀՐԱՊԱՐԱԿՈՒՄ

ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐԻ

ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅԱՆ

ԿԱՏԱՐՍԱՆ

ՏԵԽՆԻԿԱՆ

-

Շինարարականհրապարակումգեոդեզիականաշխատանքների կատարմանժամանականհրաժեշտէ խստորեն պահպանելանվտանգության տեխնիկայի կանոնները, որոնք մշակվել ն հաստատվել են աշխատանքներիիրականացման ընդունվածկարգով: Գեռդեզիական են առնվումտվյալ տեսակիաշխատանքներիկահաշվի մախագծերում տարմանանվտանգությանտեխնիկայիմիջոցառումները:Նռր սարքավորումներիկամնոր մեթոդների շինարարությանմեջ ճախաներդրումը տեսում է գեռդեզիական կատարելնման դեպքերիհաաշխատանքները ն մար հատուկ մշակված ընդունվածկարգով`հաստատված հրահանգավորմանհամաձայն: Գեոդեզիականաշխատանքներկատարելթույլատրվումէ այն անն շինարարական ձանց, որոնք անցել են միջանկյալ հրահանգավորում ու գեռդեզիականաշխատանքներիանվտանգությանտեխնիկայիկաճոնների ուսուցում: Օրինակ, ըստ այդ կանոնների,բարձրության վրա թույլատրվումէ աշխատել այն մարդկանց,որոնք անցել են համապատասխանբժշկականզննություն:

Գեոդեզիականաշխատանքներն արգելվումէ կատարել6 ն ավելի բալ ուժգնության սըընթաց քամու, ուժեղ ձյունատեղման, մառախուղների, անձրնների,թույլ լուսավորության ն այլ պայմաններում, որոնք սահմանափակումեն տեսանելիությունը: Արգելվումէ նան առանց պահպանական սաղավարտին գոտու աշխատելմոնտաժման հարթակումն աշտարակային կռունկիգործողությանշրջանում, ավտոխճուղիների ն երկաթուղիների երթնեկելիմասերում,սառցածածկոցով պատած շինարարական հրապարակումն այլն: Չջեռուցվողշենքերում,որտեղ ջերմաստիճանըհասնում է -25: ն ավելի ցածը, կամ կառուցվածքից դուրս դաշտային գեռդեզիականաշխատանքները է թույլատրվում կատարելշինարարությանղեկավարի կամ գլխավոր ինժեների հատուկ կարգա-

դրությամբ: Կառուցվածքիներսում կամ նրանից

աշխատանքներ իրականացնելիս,հատուկ ուշադրություն պետքէ դարձնելհակահրդեհային անվտանգությանը: Շինարարության տարածքումչի թույլատրվում ծխել տաշեղների, թղթերի կամ անտառանյութի թափոններիմոտ: Չի թույլատրվում նան շենքի ներսում կամ փայտե շինվածքներիմոտ վառել խարույկ: դուրս

Անվտանգության տեխնիկայի միջոցառումների կատարումը շինարարական կազմակերպությունների ղեկավարների պարտականությունների մեջ: Շինարարության կազմակերպման ղեկավարը պարտավոր է կազմակերպելմասնագիտական անվտանգությանտեխնիկայի կանոններիամենամյաստուգումներ: Յուրաքանչյուրդժբախտպատահարիդեպքում,կապվածարտադրության հետ ն ոչ պակաս 1 օրով աշխատունակության կորստիուղեկցությամբ, աշխատանքիղեկավարըպարտավոր 24 ժամից ոչ ուշ պարէ զել պատահարիպատճառներըն կազմել համապատասխան ակտ` 4 օրինակից: մտնում է

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

ՑԱՆԿ

Երնան, 1974: Սանուչարյան Գեոդեզիա: Լույս հրատարակչություն, Տոպոգրաֆիայիհիմունքները: Երնանի Համալսարանի ՄՄ. Խաչատրյան

ԷՆ.

:`

շ.

-

-

1974: հրատարակչություն,

2002:

ՌՀ.Սովսիսյան «Գեոդեզիա», 1 Մաս, Երնան, Թովմասյան: Գեոդեզիայի ն աերոֆոտոհանույի Ռ.ԽՌ. Սինանյան, Ա.Կ. ինստիտուտ, 1990: ուս. ձեռնարկ, Երեանի պոլիտեխնիկական հիմունքներ: Շղքճ80ՎՔ06 ՈօՇօԾՔ6./ԴՕ.Խ. ՒԷ16ԸՇՕր6Յ161 ՛օոօոքձգաՎՇՇ 6 ՇՓՇԻՍ1. ԽԼ. ԷԼՇրքճ, 1991. ԼԼ.ՒԷԼ ԲՅոՅԱՇՔ Ք ճք.

ՄԵԵԼՑՅԵՅԼ, Է.Շ. Հաւ.

3.

4. 5.

-

ԽԱՇճոճՑ

Նօատու Է... Ննարտաոքուճը Լ6օճօյոց/ Թում 114648, ԽՆ: 8.խ. Փօճթրուխքւ Խ1Ա., )Օ.Լ. Ճճ.ծ., Եւքոօտ խլԱճոօտ ՃԲ. Լօքրօօտ

-.

յ

ճօՇԸ, 2006. 8.

--

ԽԼՂ,

ԽԱՇո68

2000. ՐճԲօՕճ6ՅԱՑ. -

ԽԼ:

Բօ-

5986.

Շոքմթօզոտա/ Ե.Շ. 1ԽՄՅԵՒԱՂՒ, Ղօոօրքմֆօ-ՐՇՕԽՇՅԱՎՇԸԽԼԸ1ծք»ոմբԼ. Խ1.. ԼԲրքճ, 1989. Խ10օ68:օ8 ռք. Փ.1. Լոքոշտուօտ, 8.Խ1. ԸՇ0216383յտո1,1995. ք ոք. Էօօ/6324. ԽԼ, ԵռքնոօՓԱՇԵՂք, ություն Շ1 Խ1261114608 1:5000, 1:2000. ողճոօտ ՄՇՈՕՑԱԵ 3Եռամ տու «ՕՈ0ՐքոգաԿՇՕԹԱՃ

ԳԼՈՒԽ

ԲԱՐՁՈՒՆՔԱՅԻՆ

1.1.

Լ2. 13.

Լ4. Լ5.

Լ6. է.7.

1.8.

1.9.

ՀԱՆՈՒՅԹԱՅԻՆ

ՀԻՍՆԱՎՈՐՈՒՄ

ուա

անա

Հիմնական հասկացություններ աաջասաա Երկրաչափական նիվելիրացման աակաավացմաաաաա Երկրի կորության ն լուսաբեկման սխալներիուղղումները............................ 9 Նիվելիրներ ն նիվելիրային չափաձողեք Ինքնատեղակայվողդիտանմանառանցքովնիվելիրներ............................ 18 Նիվելիրային չափաձպղղեր աապաամապապաա Չափաձողի ստուգումը ն հետազուղումը Բարդ նիվելիրացՈւմ... ԼՄ դասի նիվելիրաց ում աաաաաաանաա ւ...

ւււ

աաա

աւան

նեա

ո.

ա

աաա

աաա

ԼԼ...

ԳԼՈՒԽ

ամա

աաա

աաա

աաապաա

աաա

մամա

-

10.

1:1000, 1:500. ԽԼ,

ՆԻՎԵԼԻՐԱՑՈՒՄ

2.1.

ԷԼօոքռ. 1989.

ՊԻԿԵՏԱԺՈՎԸ

Աշխատանքի բովանդակությունը ն կատարման հաջորղականությումը աանյաը Ուղեգծի վրա կատարվողնշահարման աշխատանքներ Հողի նեղ շնրտի երկայնակի ն լայնակի նիվելիրացում............................... 39 Շրջանային կորերի գլխավոր կետերի նշահարումը.................................... 42 Իրադրությանհանույթը վանա Նիվելիրացում պիկեմտաժով̀ Նախագծի երկայնականպրոֆիլի կազմումը... ւ...

2.2. 2.3.

2.4. 2.5. 2.6.

2.7.

ե.

3.3.

աւան

մա

աա

ւււ

աաա

աաա

տավ

աաա

աւա

կա

աան

աաակաաաջաջաաայան

ւո...

ՍԱԿԵՐԵՎՈՒՅԹԻ

3.2.

ոո

ԳԼՈՒԽ

3.1.

աասաաաաաանաաան

ւնն

ՆԻՎԵԼԻՐԱՑՈՒՄ....

Լ.Լ...

Լ...

կԱակաանանաան

Մակերնույթինիվելիրացումքառակուսիներով Նիվելիրացվոդ մակերնույթիհատակագծի կազմումը.................................. Մակերնույթի նիվելիրացումզուգահեռ ուղիղներիե մայրուղիների եղանակներռվ..... աաապկասաաացամ Խնդիրների լուծում ինժեներատեխնիկականնիվելիրացմանմիջոցով.....72 ենա

ու,

3.4.

ԳԼՈՒԽ

ԽՈՇՈՐԱՍԱՍՇՏԱԲ

4.1.

42. 4.3.

ՍԵՆԶՈՒԼԱՅԻՆ

ՀԱՆՈՒՅԹ

ՏԵՂԱԳՐԱԿԱՆ

Տեղանքի հա. ույթբ. աաա ն Մենզուլային հանույթի էությունը օգտագործվողգործիքները.................. 78 Պլանշետի նախապատրաստումը հանմույթիճն...... եեւ

անամպ

Լ.Լ,

Մենզուլային հանույթի գեոդեզիականհիմնավորոտը.................................93 45. Մենզուլային հատումներ... 4.6. Երկրաչափականցանե աաա աւա անական մաաանա 4.7. Երկրաչափականցանցիկետերիբարձրություններիորոշումը.................. 99 48. Անցմանկետեր 49. -«Պոտենոտի խնդրիգրաֆիկականլուծումը... ո. 102 4.10. Մենզուլայինընթացքներ 4.11. Իրադրությանն ռելիեֆիհանույթը̀... 4.12. Խոշորամասշտաբ մենզուլայինտեղագրականհանույթ 4.4.

Լ

ււ,

Պ.Ս.

ԷՖԵՆԴՅԱՆ,

Վ.Լ.

ՄԵԹԱՆՋՅԸՆ,

Հ.Ա. ԲԱԲԱՅԱՆ

ասացական

ոմա

աաա

ւււ.

աապյաապացաա

աաա

աան

ԳԵՈԴԵԶԻԱ

ւււ.

ււ.

անաջաը

ՍԱՍ

ԳԼՈՒԽ

ՀԱՆՈՒՅԹԻ

ԳԼՈՒԽ

6.2.

ՄԱՍԻՆ

ււ...

աաա

նանա

ՏԵՂԱՓՈԽՈՒՄԸ

6.4. 6.5.

6.6.

6.9. 6.10.

աաա

:

Լւ

ւեւ

աաա

աա

ակապմաավամաականակաանյան

եո...

աաա աակ

ւււ,

6.8.

ականն

աաա

Հիմնականդրույթներ Նշահարման աշխատանքներիգեոդեզիական նախապատրաստումը Մանրամասնիկայիննշահարմանճշտությունը Նշահարման աշխատանքներիտարրերը Կառուցվածքինշահարմանընդհանուրկարգը.......................................... Կառուցվածքինշահարմանուղղանկյունկոորդինատների եղանակբըւ..ւ

6.7.

ակամա

ՄԵՋ...

ԲՆՈՒԹՅԱՆ

եե.

6.3.

աա

ՆԱԽԱԳԾԻ 6.1.

Ոաումնականձեռնարկ

ՕԴԱԼՈՒՄՍԱՏԵՂԱԳՐԱԿԱՆ

ՀԱՍԿԱՑՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

Բնեռայինկոորդինատներիեղանակը Կոմբինացված եղանակներ.

աա,

Լ

եաե

աաաաաւաաաաան

.Լ.Բ.

Բդոյան Մելիքյան

ակամապացա

ԸԸԸԸՆԸԼ..ԸԼ.

Վ.Զ.

աաա

Նշահարման ցանցի կառուցմանճշտությունը Շինարարականհրապարակումգեոդեզիականաշխատանքների կատարմանանվտանգությանտեխնիկան...

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Տեխ. խմբագիր՝ Համակարգչայինձեավորող`

ակամա անաաաաաաանա

ուեեւ.եեեենամաաաաա

ւււ

լ49

20.01.2011 թ.: Ստորագրված է տպագրության : 60::84'7լ6 Հրւստ. 7.8 մամուլ, Չափսմը՝ Թուղբը՝ օֆսեթ: տպագը. 9.5 մամուլ- 8.8 պայմ. մամուլի: Տպաքանակ՝200: Պատվեր 49:

ԵՊՀ

Երնան, Ալ. Մանուկյան 1: հրատարակչություն,

համալսարանի Երնաճնճի պետական պերատիվ պոլիգրաֆիայիստորաբաժանում Երնան, Ալ. Մանովլյան1: