Գնչուհին

«Լբւ( |

Մեր նպատակնէ հասարակությանմեջբարձրացնելսերըդեպիընթերցանությունը, առաջացնելհետաքրքրությունդեպիդասական ն արդիգրականությանը,ն կոտրել բոլոր կարծրատիպերը,թե այսօրվահայիրականության մեջընթերցողներչկան:

ՐՔԱՄՈԼ.Յո

Գիրքը լուսապատճենվել ն համացանցումէ տեղադրվել Գրքամոլ

Նախաձեռնության

կողմից: Բոլորիդ կողմից սիրված Գրքամոլ-ը ձեռնամուխ է եղել մի նախաձեռնություն, որի նպատակնէ համացանցումէլեկտրոնայինտարբերակովտեղադրել բոլոր այն գրքերը,որոնք սիրված են հայ ընթերցասերներիկողմիցն ցանկանումեն դրանքընթերցելնան էլեկտրոնային տարբերակով: Ժամանակի ընթացքում մեր կողմից համացանցում կհայտնվեն

բոլոր

այն

գրքերը,որոնք մինչ այս ձեզ համար եղել են դժվարձեռքբերելի: Գրքամոլը, ունենալով իր ուրույն տեղը համացանցում, իր առջն նպատակ է դրել հասարակութան

մեջ

բարձրացնե

հետաքրքրություն դեպի դասական

սեր, ն

դեպի

ընթերցանությունը,

արդի գրականությանը,

ն

կոտրել

առաջացնել բոլոր

այն

կարծրատիպերը,թե այսօրվահայ իրականությանմեջ ընթերցողներչկան:

ւ ԼՏՆ |ՐՔԱՄՈ

Սիրելիընթերցողներ,մենք շատ ուրախկլինենք, եթեկլինեն մարդիկ,ովքեր կցանկանան օգնել մեզ

այս

հանրօգուտ գործում: Իյենկտրոնայինգրքերի պատրաստմանն մեր կայքում

դրանք տեղադրելու հարցումմենք չունենք որնէ շահ

բացի հայ

ն

ն

չենք չհետապեդում որնէ եկամուտ,

արտասահմանյան գրականությունըհայ

ընթերցասերներին հասանելի

դարձնելուց,ն մենք բաց ենք բոլոր նվիրյալ ու օգնել ցանկացողմարդկանցհամար: Եթե դուք ունեք լուսապատճենահանմանսարքեր, ն ուզում եք միանալմեր կողմից ձեռնարկվողգործին, ապա

գրեքմեզ ջոզուաօ1(Թջոոու. «օո հասցեով:

Շնորհակալություն, որ

հետնում

եք մեզ: Ցանկանում ենք բոլորիդ հաձելի ընթերցանություն:

ԳրքամոլՆախաձեռնություն 2016 Օ ՄԵԼ:

աա

6-տուլ: .ոզճուցմ(ա5ոռուլ Թորա քոզաօ1ճոռ, «օո

Ճ1| 81ջիէտ Ճ6Տ61Մ6Մ4. ՕոզոաաօԼ օ- ոո: քոզճւաՕԼձու, քոզուօ1(Թատում օօ

2016 Օ ՍԱԼ:

ՇւզոածԼ ՃԱ հլջեւտԽ6Տ6-Մ6մ.

Երնան,«Վարք»,1995

ԳԱԴ 8-Ն-7-44 Գ 685

Գ685

ԳյումրյանԱ. Գնչուհին:Վեպ / ԱրշակԳյումրյան Եր., Վարք,1995 --

այս վեպում ցույց Հեղինակը

է տվել

--

248է»

սիրո ժամանակի մեջ փայլատակող

հավերժ զգացումըգնչուհի Ջուլմայի ն Հրաչի միջն... Այդ պայթյունից

ծնվումէ մի հրաշք երեխա՝կրկեսիկախարդական արտիստ Լարախաղացը որիհետ հանդիպումէ հեղինակըտասնյոթտարիհետո:

4702080201 ՀՈՅ

գ

77(01)-95

158Ա 5-8079-1105-9

ԳՄԴ8421-44

(Թ) «Վարք»հրատարակչո

ԸՆԹԵՐՑՈՂԻՍ

կ

Այս գրքի տպագրության բոլոր ծախսերը ապահովեց ֆրանսահայ բարերար ՅՈՎՀԱՆՆԵՍ անվան

ՔԷՕԼԷԻԱՆԻ

ֆոնդը: հետո Աշխարհից հեռանալուց անգամ այս փառավոր մարդը Հայ Գրի,Մտքիու երազանքների տարածմանհամար անում հազար-հազարչեն այն, ինչը կարողանում անել է ները կենդանության օրոք՝ իրենց հարստությունը թաղած

օտարների գրպաններումու ծառայելովնրանց: Հեղինակը իր խորը շնորհակալությունն է հայտնում, ն գիրքը նվիրում է նրա հիանում նրա հայասիրությամբ

հիշատակին:

ԱՐՇԱԿ ԳՅՈՒՄՐՅԱՆ

Գիրբ առաջին ԹներըկտրածարծիվըաչքերովԷ ճախրում... (գնչուական ռոմանս)

Ես այն ժամանակհամալսարանի չորրորդ կուրսիուսանող էի: Արէի Ուկրաինայի տադրական ուսուցումս անցկացնելու հարավում: Երկրաբան հետախույզները,Սն ծովի տափաստանները փորփրելով,նավթ էին որոնում: Գնում էի նրանց մոտ: .

քաղա

Հասա Օդեսա: Այստեղառաջինանգամէի լինում, բայց այս ի բոցկլտուն երնակայությամբ,իր ուրախություններովու է շրջում ամբողջերկրովմեկ ու բոլորինծիծաղեցնում,իր մտքի փայլատ կումներով խոցումչարին: Եվ թվում է՝ մենք նրան ճանաչում ենք ու հարազատի ու փախա պես: Ես թողեցիճամպրուկսկայարանում քաղաք: Ես թափառումէի փողոցներում,Բաբելիու Կատանի հետ, մտնում նեղ ու Բագրիցկուու Կուպրինիհետ, մտով հին փակուղիները Մոլդավանկայի, զրուցում Իլֆի ու Պետրովիհետ ու հազիվ զսպում ծիծաղս, որպեսզ անցորդներըխելագարի տեղ չդնեն: Այսպեսփողոցիցփ̀ողոց, հրապարա կից` հրապարակ, պուրակ, խորտկարան..., հոգնած օրը կուլ գնաց խաղ ծովի անսահմանությանը. իջավգիշեր, վառվեցինքաղաքիհին ու ցածրիկ մտան արձանները իրենց քուն լապտերները,քաղաքը անցավ շշուկի, միայն լսվում էին քայլերի հավերժ հանգստիպահի մեջ: Փողոցներում ձայներ ն այստեղ-այնտեղիցքաղաքիվրա սավառնողտխուր մեղեդի... առանց ազգի ու դավանանքիայդ թուխ ու կրակոտաղջիկՕդեսուհիները՝ ները, զույգավորվածաշխարհիծայրերից եկած տարբեր գույնի ու խոսքի ծովայինների հետ, հագեցնումէին կարոտներըքամահարշրթունքների նրանցու չարաճճիծիծաղով տանում էին դեպիգինետներու սրճարաններ՝ խամրած:Իսկայնտեղիցդեպի իրենցթեթն դարերիկնիքներըճակատներին ու ծովը: խելագարեցնողփաղաքշանքների անկողիններիհանգիստը Օդեսանգիշերայինքաղաք է ոչ միայն նրա թամիներիու աղջիկների է շպրտում բոլոր մարդկանց դեպի համար. կյանքը պոռթկալովդուրս պուրակները ն ծովափնյա բուլվարներիգնչուական վրանները`կիթառի ծանր,տխուր երգերըլսելու: Իսկծովի վրա, որպեստիեզերականկառույցներ, մթան մեջ անտեսանելիօրորվում են մեծ ու փոքր նավերը՝լուսավոր չնկատեցի, թե ինչպես բացվեց մեջ թափառելով, բուրգերը:Այսկիսաերազի քաղաքի ու ծովի վրա, տանելով հեքիաթիթողը իր լույսը՝ տարածվելով հետ: Գնացիկայարան:ԻմացաՄարինկա տանող ճանապարհըու պատամեջ մի բարակգետակի հական մեքենայով կեսօրին հասա տափաստանի երկուկողմը փռվածգյուղը: Գրասենյակի պատիտակ մի թանիծեր էին նստած: Բարնեցի:Նրանք, իրենց չդարձնելով,առան բարեսու շարունակեցին ինձ վրա ուշադրություն հիշողության մտախաղերը.մերթ ընդ մերթնրանք,իրենցչորացած ուղեղից ու պատառիկներ դուրս թաշելով, կապում էին իրար անցյալ կյանքով չդիմանալովցավին, ծանր հոգոցով կտրում էին կապը, որպեսզի իրենց խեղդող անցյալի ձեռքից դուրս պրծնեն ու լողան դեպի լույսը, արնը: Այդպեսմի պահ հանգստանալով,նորից էին անատամ շրթունքները շար՛

անեկդ

վաղ

,

.

ու կրկնվում էր նույնը: Կարծեսնրանց թմրությունը ցնցող խայթոցը էր, որ դեռ ապրում են: ապացուցում Ես սրտնեղած հայացքովայս ու այն կողմէի թափառումու մեկ էլ տեսա մի հին բեռնատարմեքենա դղրդյունով, փոշու ամպիառջնն ընկածգալիս է դեպի գրասենյակ:Մեքենանկանգնեց,իջավ իմ հասակակից վարորդը ու մոտենալով ինձ՝ բարնի փոխարենհարցրեց. մոտ: Երկրաբանների Հենց այդպես, եղբայրիկ, ուրախացա, հեռու Է այստեղից:

Ժում,

:

--

--

--

--

Նայած ինչպես քայլես: Չորս ոտքով,-- ասացի՝մեթենայի կողմը ցույց տալով ու հանեցի հայկականսիգարետ:Մենք վառեցինք, խորը ներս քաշեցինք ծուխը ու բարիացածիրար նայեցինք: Լավ Է բուրում: Լավագույննէ մեզ մոտ, գնացի դեպի պատիտակ դրված ճամպրուկս, հանեցիմի տուփ ու մոտեցազրուցակցիս: Վերցրու: 0՛, շնորհակալություն, չեմ հրաժարվի,չեմ հանդգնի: Ծխելու ընթացքում զրուցեցինք, իմացանա ով է, ասացի ով եմ, որտեղից եմ, պատմեցիմի երկու կծու ուսանողականանեկդոտ: Դու մերոնցիցես: Քեզ պիտի հասցնել վերնակները,ուրիշ կերպ չես ու գլխով ցույց տվեց գնա: Շարժվենք,քանի գելխեղդողներըէստեղ չեն, գրասենյակը... Տասը րոպե հետո մենք, տափաստանիփոշու ու արնից խանձվածխոտ ու տատասկիմիջով թռչկոտելով,փոսերիու թմբերի վրայով սլանում էինք դեպիհորիզոնին եզրագծվողհորատմանվերնակները: խարակված հողի զենիթից թեքվել էր: Երկիրըտաքացել էր: Տափաստանը բուրմունք էր արտաշնչում:Ոչ մի թռչուն, ոչ մի շունչ: Արնիարտացոլումը ծովի շուրթից ու օրորվում էր: մի հսկայականհայելու պես կախվել էր Ինչքան մոտենում էինք վերնակներին,այնքան նրանք իրականէին դառնում, ստանում էին շարժում ու փնչացող կյանք: Նրանք համբերատար մխրճվում էին երկրագնդի կեղեր՝ այն ծակելով հասնելու իրենց --

--

--

--

--

--

--

--

--

Արնը

նպատակին:

|

ու ավելի պարզ երնաՀետզհետեերնացինմարդկայինկերպարանքներ ցին երկինք խրված «Էֆելյան աշտարակները»: Նրանց կռնակում, հեռու, մանր փրփրուն ալիքներովհամր խաղում էր պեծպեծուն ծովը: Եվ ինչքան մոտենում էինք դիվային կառույցներին, այնքան մենք ու մեր մեքենան դառնում էինք մանր ու չնչին: Մեքենանցնցումով արգելակեց, ու վարորդը դուրս թռավ խցիկից:

Բարն,տղաներ... Պավլյուշա՛, դու նորից մեզ մո՛տ, ի՞նչ կա չկա գյուղում,-- ձայնեց մուր ու մազութոտ մի արարած դեպի իրեն վերնակիտախտակամածից շտապող վարորդին: Ամեն ինչ լավ է, տղերք, ձեզ օգնականեմ բերել, շնորհավորանքը ձեր վրա,-- բղավում էր ուրախվարորդը: Նրանքմի պահ գործիցկտրվեցինու բոլորը իրենցտեղերից լուռ նայում ու ծանր սն զանգվածէին իմ կողմը, ապա իջան իրենց բարձունքներից, ները հավաքվեցինմեր շուրջը: Լուռ էին: Նրանցհայացքներիծանրություննէի միայնզգում ու վերնակի դղրդացող, ցնցող աշխատանքիցուոբերիստակ մանր դողացող երկիրը: Պահըերկարեց: իմ տնավարի Ո՛վ պետը, խլոպցի,-հարցովու նայեցի շուրջս: նա Է,-- տտղաներից մեկը ցույց տվեց տախտակապետը Հերթափոխի մածին կանգնածնիհար, բարձրահասակ,քունքերին արծաթ կապած,ժըպտուն հայացքովմի մարդու: Հյուրախաղի ե՛ս եկել, թե՞ աշխատելու,-- երբ նրան մոտեցա ու բարնեցի,ոտից գլուխ չափելուց հետո դանդաղասաց նա: Աշխատելու:Ինձ փող է պետբ,-- չոր ու ոչ իմ ձայնով պատասխանեցի: Պատճառըդուրս գալիս է, բայց մեզ մոտ ծանր է, իմացիր: առաջ ծառայելեմ դեսանտայինզորքերում ու երկու Համալսարանից ամառ աշխատելեմ տարբերխմբերումՈ̀ւրալում ու Ղազախստանում: Ունեմ աշխատանքային գրքույկ: չեմ Աշխատանքային գրքույկին հավատում,ստից թուղթ է, ինչ ասես կարելի է մեջը կես լիտրով գրել, բայց թներդ ինչ-որ բանի մասինասում են... կտեսնենք: Կաշխատեմ, ճամպրուկդթող մեր վագոնում: էն թփուտներում,տեսնո՞ւմ ես խոհանոցիծուխը, գնա, մի բան կեր, վաղվանիցկաշխատեսմեր հերթափոխում: իջե Ճամպրուկս րհակալություն հայտնեցիՊավլյուշային, էլի տուփ սիգարետու վազեցի դեպի տուն-վագոնը,իսկ այնտեղիցէլ դեպի խոհանոցիծուխը: Անհարթ տախտակներիցսարքած երկար սեղանի ծայրին մի ջահել կին ձավար էր մաքրում, նա իմ քայլերը վաղուց էր լսել, բայց, զբաղված գործով, շարու--

--

--

--

է

կաշկանդվածությունը թանդեցի

--

--

--

--

--

--

--

--

դ.Շենաի

ավ

,

ԷԵոցոԵցՒ

մի՛ նվիրեցի

նակում էր այդ վիճակում մնալ ու երբ շատ էի մոտեցել, նա, ըստ երնույթին, կռահեց օտար քայլերի ձայնը, միանգամից գլուխը բարձրացրեցու անսպասելիությունից ճչալով՝ տեղից ցատկեց,սկսեց երեսը խաչակնքել:

շփոթվեցի ու կարմրեցիիմ տհաճ հայտնությունից: Վախեցրի՛, խնդրում եմ ներել, բայց իզուր եք խաչակնքում,ես չեմ, ազնիվ խոսք: Տաբորիցչե՞ս: Ես ժպտացի, նա Էլ ժպտաց ու գեղջկական առողջ արնոտ դեմքին ձգվեցին լիքը շրթունքները ու անհոգ, տոնականորեներջանիկսն աչքերը: Ես քո ասած տաբորը չգիտեմ որտեղ է, ես Հայաստանից եմ: Լսել ե՞ս: Լսելը շատ եմ լսել, բայց չեմ տեսել: Կտանեմ հյուր` կտեսնես: Բոլորը ինձ հյուր են կանչում քանի համեղ ճաշեր եմ եփում, մի տես Է, հրե՛ն, ինչքան են,-- ու ցույց տվեց տափաստանում բարձրացող վերնակները: Կտանեմ, բայց վախենումեմ քեզ գողանան ու այլնս բաց չթողնեն, դու մերոնց պես ես, բայց տարբեր գեղեցկության:Ի՞նչ է անունդ: նա: Օլեսյա,-- քնքուշ ու երգեցիկարտասանեց Ես հասկացա, որ աղջկան իր անունը շատ Է դուր գալիս... Օլեսյա՛, Օլեսյա՛,-- իսկականերգ հիշեցրեցինձ: Դուրդչի՛ գալիս: Ընդհակառակը, շատԷ գեղեցիկ,կարծես երկրիսանունը լինի: Հա՞, ուրեմն հավանեցի՞ր: Դու էլ ես քո անվան պես գեղեցիկ: Քո անունը չասացիր: Հրաչ Է իմ անունը, հայերեննշանակումԷ հրե աչք: Համ այնպես ես նման, համ այսպես,խոսք չկա, իսկականԳրաչ ես: Ես ագռավ չեմ, Օլեսյա, ազնիվ խոսք: Դու գնչու ես: Գող գնչու, այ թե ով ես դու,-ասաց ու իր գյուտից Ես --

սատանա --

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

ինքն էլ բարձրաձայնսկսեցկչկչալ,-- էս կողմերումքեզպեսներըշատ են հորիզոնիցհորիզոն,-թափառում,հրեն,-- ու ցույց տվեց տափաստանը, մեկ Էլ տեսարլցվում են գյուղ՝ հաց, հագուստ,ինչ ընկնիաչքներին,ուզում են, ձեռքներն ընկածըգողանում: ես էլ ուզում էի ուտելու բան խնդրել, առավոտիցքաղցածեմ, բայց դե արի ու այս խոսքերիցհետո... Դե տեսա՞ր, ես ասացի,չէ՞, որ գնչու ես, դու էլ ես նրանցից՝ ուզվոր ես, ուզվոր,-- ծիծաղից նվաղում էր Օլեսյան: Այդպեսծիծաղելով դեպիգետնափոր --

--

պահեստը:

գնա

--

ես

վաղվանից աշխատելու եմ,

Օլեսյա, պետը ինձ ուղարկեց, արդարանումէի, բղավելով

մի բանով կերակրեսմինչն ճաշը լինի,--

որ

նրա ետնից:

Օլեսյան եկավ, բերեցմի մեծ կտոր խաշածձուկ, աղ ու հաց: Կեր, չեմ ափսոսում,աշխատողըպիտի ուտող լինի, բայց որ գլուխ պահեցիր, իմացիր`փրկություն չկա: Ինչպիսի՞մարդ է պետը,Օլեսյա: Մերպե՛տը,ուզում ես ասել, իսկակա՞ն մարդէ: Իմացիր,ողջ կյանքը անց է կացրել երկնքի տակ, էլ ինչպես կարող է վատ լինել.-- լրջացած ասաց աղջիկը, --- մենք մեր մեջ նրանկոչում ենք Տաճար: Հա, նախանձելի վաստակ:Դե ուրեմն մեր բախտըբերել է: Դու ճիշտ ես, մեկ էլ Էնպիսիօձի կծած հանդիպում,որ փամփուշտն է էլ է ափսոս: Կեր, համով ձուկ է: Գիշերն են բռնել տղաները: Դու Է էլ պիտիբռնես, դա օրենք բոլորիհամար, անգամԻվանՕլեքսանդրովիչը հետ չի մնում: Ես կերա ձուկը, շնորհակալություն հայտնեցի աղջկան ն ուղղվեցի փոխումէին: երկրորդվերնակը,որի հորատադուրը Հեյ, եղբայրիկ,էդ աղջիկըձեռ տալու չէ, իմացիրհա՛, մեր խոհարագոռաց մեկը, որի դեմքը դժվարէր նշմարել: րուհին է,-- վերնից Ես ուտել էի ուզո՛ւմ, քաղցած է՛ի, սովա՛ծ,-- ձեռքերիսմեջ բղավեցի դեպի երկինք,-- հաց ու ձուկ կերա ավանսով,կաշխատեմ,տեղը կհանե՛մ: Ես դրա համարչասացի, դա այլ հարց է,-- ն որպեսզիիր չոր խոսքը փափկացնի՝բղավեց: Ի՞նչ ես ծխում: --

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

Արագա՛ծ:

ես այդ անունըչեմ լսե՛լ, չեմ Լեռ է Հչայաստանո՛ւմ:

ծխե՛լ:

Իմ բաժինը պահիր,լիցքաթափեմ, կիջնե՛մ:

այսպեսծանոթացատղաներիհետ ու արդենմի կես կատակ՝ քանի օր հետո, ինչպես պատահումԷ այդպիսի պայմաններում,բոլորս դարձելէինք իրարհամարհազար տարվաընկերներ: Տղանշիտակէ, ոչինչ չեմ կարողասել. գործն էլ գիտի, գործիտակն երկրորդհերթափոխիվարպետին, էլ,-- ասում էր ԻվանՕլեքսանդրովիչը մոտ որի ուզում էի լրացուցիչմի քանիշաբաթվա ընթացքումաշխատել: Իմ տղաները հերթափոխիցհետո մեռելի պես տասներկու ժամ քնում են: Կես լուրջ,

--

--

--

ասում,

կդիմանամ, չեք փոշմանի, վերցրեք,-- համոզում Էի նրան ու չէի չվիրավորեի, թե տղաներըքնում են, որպեսզի խմած օղուց ն ոչ թե աշխատանքիհոգնությունից թարմանան: Հաստոցի վրա չեմ դնի, որպես բանվոր աշխատիր,-- համաձայնեց,-Ես

որ

ազատվեն --

հաստոցի վրա վախենում եմ վթար տաս,

հոգնած լինես:

`

Անցել էր երկու շաբաթ: Սիմոնյա՛ն,էսօր գնալու ենք կինո, ցուցադրումիցառաջ պար Է լինեկգա՛ս,-- կանչեց բարեհոգիԳավրիլը: Որտե՞ղ,-- բղավեցի վերնից` աղմուկը խլացնելով: Հո չե՞նք հասնելու Օդեսա,պարզ Է` Մարինկայում է: Հասկացա՛՛,կգա՛մ, կգա՛մ: Հերթափոխիցհետո սափրվեցինք,լողացանքու հագանքմեր ունեցածից ամենալավը:Երկուշաբաթ լարված, օրականերկուհերթափոխաշխատելուց հետո հավատս չէր գալիս, որ տեսնելու եմ օտար դեմքեր, ծիծաղ, աղմուկ, երաժշտություն,աղջիկներիխենթացնողբուրմունք: Ծովափում մութը շուտ ու հանկարծակիէ ընկնում: Մութը թանձր կախվում է ու լցվում ամենուր: Մենք լցվեցինք ավտոմեքենայիթափքը ու շարժվեցինք դեպի տափաստանի լույսերը՝ Մարինկագյուղ: ԱպրիՏարասը,մեքենան ուքից գլուխ լվացել է: Խնայում է մեր շորերը: Գիտի, եթե կեղտոտվենք,իրեն ենք մաքրել տալու: Մեքենան չէր շտապում, ժամանակդեռ ունեինք: Երբ --

լու,

--

--

--

--

--

--

վերնակն

հեռացել էինք, ինձ թվաց՝ լքել եմ նրանցկարոտովվառվող բավականին լույսերն ու փախչում եմ, թողնելով նրանց ցեխի ու մազութիմեջ թաղված, որոնք ֆսֆսում էին կոմպրեսորթոքերով, ն որոնց շուրջը դողում էին իր տասնյակէլեկտրականլամպեր, ու ավելի էր տխրում տափաստանը մենակությունիցկամ այն զգացումից,որ մինչն մենք վերադառնանք, այդ ն դղրդյունը ավելի խորն էր գնալու նիրհող երկրիկուրծքը, մենթ քնած թե արթուն երազում էինք մի բան, որ երկրագնդիայդ խորը վերքից դուրս ժայթքեր կրակ, բայց այդ մասին երկրաբաններից ոչ մեկը բարձրաձայնչի ասում, որովհետն ոչ մի հետախույզ---երկրաբանչի մտածում, որ այդ՝հենց այդ հորից դուրս պիտի գա ողջ կյանքիսպասածը:Երկրաբան-հետախույզ

կես

ամենաթանկհատկությունը համբերություննէ, այլ կերպ)կխելագարվես ճանապարհին, որովհետն թանի՛ հազար հորանցք կարող ես մի կյանքի ընթացքում փորել ն քանի՛ հազար երազ փշրել, երբ անցքը փակում ես, մ ու են մնում միայն մատյ գրանցումներհաշվետվության համար,ու քարտեզիվրա մի քորոցի գլխի չափ համարակալած կետ: . Դա է պատճառը,որ երկրաբանըդառնում Է լռակյաց ու հանդարտ... Ու հաճախթվում է, որ այդ խումբըոչինչ չի փնտրում, այլ հենց այնպես հե

մ

փորումէ, ուսումնասիրում,գրանցումերկրիընդերքից հանած ապարաշերտը, համարակալում, ուղարկում կենտրոնանալիզների, ապա նորից լրացու նելով իր մատյանները նշելով տարինու ամսաթիվը,նորից քանդում է իր շինությունները,բարձումքարավան ու րներինու շարժվում հաջորդ դեպի հաջորդ հորանպատակակետը՝ Եվ կարծեսդա է նպատակը, շինծու կեցվածքն բայց դա արտաքին, է նրա, իսկ հոգու խորքումբոլորից թաքուն մի հույսի ճրագ է մլմլում ողջ կյանքում, քարտեզիվրա թողնել գոնե ասեղիծայրի չափ մի կետ հուրհրացող` կամ էլ հիշողության մեջ, որ մեռնելուց առաջ այդ կետը պայթի ու բոցավառվիվերջինանգամկյանքըլուսավորելու համար: Բայց այս հույսը հույսի պես ընդմիշտ մեզ ուղեկցում է, ն լավ Է եթե տարիներիհետ նա բթանում է ու բթացնում զուր ապրած կյանքի կսկիծը: Իսկեթե ոչ... Սիմոնյան,այսօր ձուկ բռնելու մեր հերթն է, ես ամեն ինչ պատրաստել եմ, վերադառնանքգյուղից, շորներս փոխենք ու դուրս գանք ծով, լուսինը ելնելու է գիշերվակեսին:2-ը, ինչպե՛սէ: Հիանալի է: Ես մանկուց փափագել էի ձկնորս դառնալ կամ լինել փարոսի պահակ: Ւսկ ի՛նչը խանգարեց,-- վեր թռավ իր հարցի հետ Սաշկոն, փոսի վրայիցցատկողմեքենայիմեջ գոռալով.---դրանիցհեշտ բա՞ն: Ծով չունեինք: Իսկհիմա՞: Հիմա էլ: Ես լավ չգիտեմ 2-այաստանի սահմանները: սահման չունի, նա շագրենի կաշի Է մեզ համար, իսկ Հայաստանը մենք բոլորս՝Ռաֆայելներ... Սիմոնյան,գետ էլ չունե՞ք: ու Տիգրիսը խռովեցինմեզնից, հիմա ուրիշի Հիմա չունենք: Եփրատն համարեն հոսում, ուրիշի հայրենիքով:Երկիր,որ առաջ մերն էր, քառասուն տարի առաջ:

մեքենաները, տումներ:

կազմող մեքենանե

--

--

--

--

--

--

--

.

--

--

--

ի՞նչ ունեք: ամենամեծ երկինքըմերն է, Ծով սիրողներ ու երազողներ:Աշխարհի լեռներից տեսնում ենք ն կորցրած հորիզոններըմեր... 2անելուկներով ես խոսում, չեմ հասկանում,Սիմոնյան: ես էլ չեմ հասկանում:Կարծումեք կորցնելու, լքելու, դավաճանելու հասկանալըհե՞շտ է, ու եթե Հայրենիք է անունը լքվածի, կորցրածի, դավաճանվածի: Հասանք, հասանք, անգրագետներ,-- մեջ ընկավ Վիկտորը,-- Ձեր ծովերն էլ, ձեր հորիզոններնէլ, ծով էիք ուզում՝ ծով ունենայիք: Երկրագունդը ամայի էր, քսան դար առաջ, երբ դուք ունեիք թագավորներ,գրքեր, ծովեր գետերով... իսկ հիմա լալիս եք: Ես շիկնել էի ամոթից, արյունը տվել էր գլուխս: Լավ էր, որ մութը ծածկում էր ինձ աշխարհիաչքից, ու ես միայնակ էի իմ պարտության ապտակիհետ: Մի քանի րոպե հետո մտանք գյուղ: Շների հաչոց բարձրացավ,երեխաների աղմուկ՝ մեր ժամանումը ավետող: Գյուղի փոշոտ փողոցներով հասանքակումբ: Երաժշտությանու լույսի ծիծաղը, խառնվածիրար, ճզմեցին ծանր մտքերն իմ մեջ ձկնորսի, փարոսի պահակի:Ես հասկացա պարզ ասած խոսքը Վիկտորի՝«ծով էիք ուզում` ծով ունենայիք», երկիր ունենալու համարոչ միայն ցանկություն է պետք,այլն զոհվել կարողանալու սրբացում ն այն դիրքերում մնալու ուժ, որը կոչվում է 2-այրենիթ: Եվ ոչ թե լքել այն՝ ուրիշի ապահով,ուրիշի արյունովհարստացածդիրքերումպահվելու: Ցատկեցինքգետին: Մեզ հարդարեցինք,վառեցինք, ծխախոտու անկուշտ-անկուշտ սկսեցի թույնով լցնել նվացող զգայարաններս, ջղերս, մեզ ցավս... խառնվեցինք որպեսզի թեթնանա ընդառաջ եկած գյուղի տղաներին ու աղջիկներին, որոնք մերոնց հետ հարազատիպես էին: շուրջը, ծառերիտակ,խումբ-խումբկանգնած էին դաշտիցմի քանի Ակումբի ժամովվերադարձածաշխատողներ` ծխում էին, աղմկում: Նրանցհայացքները թափառումէին, փնտրումմթությանմեջ ծանոթոտնաձայներ: Ակումբըփայտաշենէր: Կառուցելէին դեռ պատերազմիցառաջ ու նոր էին վերանորոգել:Թարմներկի հոտը տորականտրամադրությունէր հաղորդում դաշտերիցեկածներին.ամեն մեկը իր համարմի փոքրիկսպասում ուներ, ու դա էր երջանկացնում այդ անակնկալը:Մտանքներս: Սրահըմեծ էր: Պարողզույգերը շատ` գույնզգույն հագնվածառողջ, թռվռուն աղջիկներ, անմորուս տղաներ: Մեր խումբը փշրվեց-կորավնրանց մեջ: Բա

--

:

--

--

--

--

Հը, ինչպե՛սէ, Սիմոնյան,-- ձայն տվեց Կոստյան մի թմբլիկ աղջկա գրկած մեղմ ընթացքիմեջ,--- տես է, ի՛նչ աղջիկներ կան: Ես անցնում էի խումբ-խումբկանգնած աղջիկներիննայելով, փնտրում --

հանդիպեցիմի իմ զույգին, "ապա էիրցական, իմին, նհ ես

անուշիկ աչքերով ու հանդիպեցի, ու մենք բուրմունքը: Մենք սկսցինք հատ ու կենտ բառեր սկսեցինք պարզելիրար ու դուրս եկավ,որ այսօր, այստեղ միակ օտարը փոխանցելով ես էի: Մերտղաներըհաճախէին այստեղ լինում, իսկ իմ մասին Էլ Օլեսյան արդեն հասցրել էր բոլորին պատմել ու անունս կնքել «Գնչու»: Երկրորդ պարը սկսվեց, ես ուզում էի դուրս գալ ծխելու: ձայներ: Գնչունե՛րը,գնչուները եկան,-- լսվեցին երեխաների Ի՞նչ գնչուներ են,-- հարցրեցիկողթիսաղջկան: Ձեր գնչուները, դուք չգիտե՞թ,որ ինձնիցեք հարցնում: ես գնչու չեմ: Փչեք, տեսնեմ ո՛ւմ կհավատացնեք: Դռներիմեջ հայտնվեցինբարձրահասակ,փայլուն աչք-ունքով, հնդիկի պես շագանակագույնմաշկով երկու տղաներ: Առանցմեզ հարսանի՞ք, դավաճաննե՛ր,--գոչեց նրանցից մեկը ու, մի ոստյունով հասնելով նվագողներին, բարեկամական հրամայեց: Մերը, խլոպցի, վաղուց չեմ եղել այս կողմերում ու ձեզ հետ

կանքի շնչել

զույգ

ի,

սպ

--

--

--

--

--

--

--

չեմ պարել:

Գարդա,իսկ ո՞րսատանայիծոցն էիր գնացել: ԳեղեցկուհիԱզայինոր ճանաչեիր, դու էլ կպած չէիր մնա էս քո ՔավթառՄարինկային: Ու հանկարծ աշխարհիաղմուկըթրատվեց:Լռության մեջ բոլորը քարացան, շրջվելով դեպի դուռը: Շեմին կանգնած էր մի գնչուհի: Վայրի, մեր հայացքներըհանդիպեցինու մեխվեցին սարսռեցուցիչ գեղեցկությամբ. դարձանինձ. ու մեկ ինձ էին նայում, մեկ՝ նրան: Ես իրար, հավաքվածները այդպիսիհալածանքից:Աղջկաբոցկլտացողգեղեցշփոթվեցիհայացքների կությունիցխեղդվումէի: Նա ոտիցգլուխ իսկականգնչուհի էր: Երա լայն թռչունի պես հուրհրում էին Էլեկտրասարաֆանիթնքերը կախարդական կան լույսերի մեջ: ՍԱ, փայլուն խոպոպների փնջերը հավաքվածԷին մի հանգույցներում, ականջներից կախված քանի գունավորժապավենների օղերը վարսերիմիջից չարաճճիխաղում էին ճաճանչվող լույսի հետ: Սն աչքերի խորքումմի անզուսպ տխրություն էր ճչում ու կանչում էր օգնու--

--

թյուն...

Սրահըհանկարծքնից

ակնթարթը քարացած արթնացավ,

փշրվեց:

Զուլմա՞ն,Ջուլմա՞ն,-- թեթնացածաղաղակեցինաղջիկներըու շրջապատեցիննրան: Տեղիցս պոկվելով, ինձ դուրս շպրտեցի փողոց: Գիշերվա զովը ինձ հավաքեց,թարմացրեց:Ես տղաներիհետ ծխումէի, զրուցում, բայց մտթերս գնչուհուց չէին կտրվում: Գնանք, պարենք մի քիչ, թե չէ կինոն կսկսվի, ու վերջ մեր արձակուրդին.-- ասաց տղաներիցմեկը, ու բոլորս ներս մտանք սրահ: Նա կանգնածԷր ու ճարճաշրջապատված բոցավառվելով, տելով բան էր պատմում: Թմբուկը կտկտաց,դղրդաց, զգաստացրեցբոլորին, ու հնչեց երաժըշտությունը: Ես առանց ինձ հաշիվ տալու, առանց վարանելու, ուղղվեցի դեպի խումբը ու հրավիրեցի գնչուհուն պարելու: Նա հուրհրաց, նայեց շուրջը ու ձեռքը հանձնեցինձ: Մենքփարվեցինքիրար, ես ծովի շունչ առա նրանից ու արնի բուրմունք: Երաժշտությանփաղաքշող մեղեդին մեզ ձուլեց իրար: Նա, իմ մարմնի հպումից ալիքվելով, մեկ փախչում էր ինձանից դուրս, մեկ մոտենում էր, մոտենում, մխրճվումխորքերս,տրորում, ճմլում էր ներսումս մղկտացողմի պատնեշած աշխարհմ̀անկությունից բերածու նորից դուրս էր փախչում, խուտուտտալով իմ նիրհողհիշողությունները: Մենք պարում էինք լուռ: Միայն մեր ձեռքերի, մեր մատներիհազարալեզու խոսքին ու հրամանինհնազանդ: Մենք դասականձնից փախելէինք դեպի ազատ ճախրելու, ազատ գալարվելու ու ազատ ստեղծագործելու տիրույթ, որտեղ ոչ մի բռնություն այլես մեզ վրա չէր ազդում... Մեզ հետ պարողները հետզհետեքաշվեցին պատերիտակ,սրահի կենտրոնումմնացինք երկուսով, մնացի թներիս մեջ գալարվող բոցի հետ, նրա աչքերի հետ, որոնցից փրկություն չէր գտնի անգամսատանան: Բաոր ասում էի տղան էլ է գնչո՞ւ... Պարզ է, գնչու է: Գնչու է... Գնչու է... ընթացքումհեքիաթիպես Է հնչել ինձ Այդ անունը իմ ողջ համար,եղել է իմ երազանքը,ես պարարվեստի դպրոցումսովորելիս միշտ ու պարում էի նրանց պարերը, ուսումնասիրում էի նրանց, Իսպանիան նրանց երգերն էի լսում: Մենք բոլորս մի օր երազել ենք դառնալ գնչու, լինել ազատ ու թափառական, բայց տարեցտարիմեծանալով՝հասկանումենք, որ երբեք գնչու փնել չենք կարող, մենք շատ ենթ ուշացել... Մեր մեջ ազատությունը --

--

աղջիկներով

--

--

--

--

մանկության

:

չնչիննե

ոսկե շղթայով ն մենք՝ շղթայված է պայմանականությունների ափսոսումենք դեն շպրտել այդ շղթան հանուն ամենամեծ սրբության որ մարդունտվել է բնությունը: Ինչ-որ տեղից, դրսում նվագեց կիթառ, նրա տնքոցների տակ երաժշտությունըպապանձվեց:Կիթառիկաղկանձող կանչերը եկան դեպի սրահի բաց դռները ն այնտեղից կապվեցինանդալուզյան աստղազարդ Ես հանկարծ շանթահարիպես երկնքի տակ հնչող խուլ հեկեկոցներին: սթափվեցի,հասկացա,որ արյանսմեջ կուտակվածխոնարհ ու

սրահ

ցնցվեցի, հնազանդ հայը բեց, վությունս՝մեքենայի թափհանկարծպայթեցի... ինձանիցհաշիվ պահանջում, վիրավորված, Քում ապ

որ

արժ

Է

ու

ու դեն շպրտեցիպիջակսու փողկապս, մնացիսպիտակվերնաշապիկով ինձ թվաց, թե այսօր, այստեղ, այս օրից հետո պիտի կործանվեմ: Դե տեսեք ոնց է պարում,միայն գնչուն կարող այդպես պարել: է ինչ իմանային,որ ես տասը տարի պարարվեստիդպրոցում եմ ն հեռանկարը ու երկվորել... հանկարծթողեցի բալետային արտիստի րաբան-հետախույզ դարձա: Բայցոչ գնչու... Նվագումէր Գարդան,իսկ մեկ ուրիշ գնչու, փայտե գդալները կաստառիթմ էր հաղորդումամբողջ հավաքվածբազմութնետներիփոխարինած, յանը, որոնք, տեղներում բլթբլթալով, եփվում էին: Մենք պարումէինք: Մեր պարը ծովի փրփրունալիքներիպես զարնվում էր ու զարնվում ժայռերին, քամու պես սուլում, հռհռում ու հեթանոս աստվածների պես տափաստանի հեռանում Մենք պարում էինք: Մեր շրջապատը աշխարհից, հեռանում: տնքում, ճիչեր էին դուրս թռչում աղջիկների թպրտացող կրծքենվում էր, րից, մեր բոցկլտացողշնչերը խառնվում էին, դեմքերը հպվում իրար, պայթում, մեզ շպրտումտարբերանկյուններ՝նորից մոտենալու համար: Ջուլմայի ցորնագույն պարանոցը եզրած հուլունքների շարքերը մի վայրենի խաղ էին սկսել. աչքերը գիշերվա պես ճարճատվող,որոնք այդ օրն արարված բոլոր թիթեռներին ձգում էին իրենց բոցերի մեջ: Այդ վայրենիպարիփրկությանճիչը գնչուհու... ո՛չ, դա անհնար է... Նա իրենց երաժշտությունը պոկվեց մարդլեզվով հրամանշպրտեց կիթառահարին, կանց միջից ցանցի պես, ու ամբոխըզսպանակածդողաց: Դողում էին Զուլմայիշրթունքները. նրանց վրա խաղումէին պարանոցի պեծպեծացող հուլունքներիծիածանները: վի՛ժա',-- ճչաց նա նվագողներին:

Ես

--

նրանք

--

Վիժա

--

գնա, հեռացիր:

Ամբոխընվագի դադարից ջղային տնքաց. գնչուհին նորից կանչ արձակեց, փայլատակեցին աչքերն ու ատամների սպիտակ շարքերը. այդ ակնթարթիննա օձի պես մի համբույրով խայթեց շրթունքներս ու դուրս թռավ սրահից: Ես, շանթահարիպես ինձ կորցրած,կանգնածէի սրահի մեջտեղում: Հայացքներիտակ ճզմված, շփոթված, ուզում էի գետնի տակ անցնել: Գնացի՛ն,գնացի՛ն,-- բղավում էին երեխաները: --

Լսվեցինձիու հեռացողդոփյուններ: Ամեն ինչ խախտվածԷր այդ օրը: Բակինո՞ն,կինո ցույց չե՞ս տալու,-- աղմկումէին ոմանք: էլ ինչ կինո, հիմար, սրանիցհետո ինչ կինո կդիմանա: Այթեդնէ Ջուլման, հա՛... Տղան ողջ կյանքումկախարդված է մնալու... Այդ պարի ու համբույրիհամար կտայիկյանքս... Կոստյանթեթն, ուրախշարժ ու ձայնով շտապեցինձ մոտ ու կատակելով սրահից դուրս տարավ: Ես փրկվածի զգացում ունեցա այդ պահին ու շնորհակալությամբսեղմեցի Կոստյայիթնը: հետ մթության միջով քայլում էինք դեպիմերմեքենան:Բոլորը Տղաների լուռ էին. ծխում Էինք, մեր մեջ մի կաշկանդվածություն կար: Ոչ մի վատ բան, թվում էր, չէր եղել, բայց մենք կորցրելէինք մեր լավ տրամադրությունը, կատակները:2չավաթվեցինքմեքենայի մոտ: շուրջը նայելով, հարցրեցԳավրիլը,մեր ամենահաԲոլո՞րսենք, սակավորը: Սա հենց այնպես չի անցնի,գնչուները ոխապահեն,--- ասաց Դիման: Դեռ մենք ենք, հա՞, մեղավոր,-- պայթեց Վանյան,-- կամ էլ Սիմոնյա՞նը, որ էդ դնը աշխարհի աչքի առաջ տղի հոգին բերանից խլեց ու փախավ: խելոքներ,մի՞թե չհասկացաք,որ այդ համբույրըՋուլմայիմարտաԷ., կամպիտի հիմա հերթըՍիմոնյանինն հրավերնէր,-- խոսեցՎիկտորը,--կուլ տա, կամընդունի հրավերըու մարտնչի: Գիտե՞ք,թե կնկահետ ինչպես են մարտնչում,-- մեջ ընկավԴիման: --Նակինչի, հիմար,նա արվեստէ, որից դու գլուխ չես հանի երբեք,-նորից մտավ խոսքի մեջ Վիկտորը,-- ամեն մարդուբան չի դա: ու խռովքովմենք լցվեցինք մեքենայի թափԱյսպիսիտրամադրությամբ էր, ծովը հեռու անհայտությանմեջ հառաչումԷր քը: Երկինքըաստղազարդ ու հառաչում: --

--

-

--

--

--

--

--

--

--

--

2:

Ա

Գյումբյան

:

ես լսում էի բոլորին, իսկ ինքս ոչ մի բառ չէի կարողանում ասել, մեջս մի տխուր, անհույս բան էր կատարվում,ես մտքով գնչուհու հետ Էի, նրա աչքերը. դողացող շրթունթները, ճեղքված կրծքալանջըմի հեթանոս սարսուռ էին բերում վրաս ու մթագնումմտքերսու ինձ քշում Էին հեռուները մտավոր պատկերիս, վաղվաու ապագային ամեն տեղ, ամեն կանգառում ես հանկարծ զգում էի, որ միայնակչեմ, որ կողթիսկանգնածԷ Ջուլման:

Առավոտյան նախաճաշինբոլորս հավաքվեցինքիրար գլխի: Գիշերվա ցնցումն անցել էր, տղաներնարդենկատակում Էին, սրամտումն, իհարկե, բոլորիխոսակցության նյութը գնչուհին էր: Է հա՛, կյ թե կին ձեր հախիցգալու համարաշխարհիբոլոր կնանիք նրապես պիտիլինեին:Առավոտ տնիցմինչն դուրս եկա ու հասա գյուղամեջ ավտոնստելու,հոգիս հանեցին,հա էդ մասին էին հարցնումու գովում էին Ջուլմային,--հոգոց հանելովխ̀ոսումէր Օլեսյան: Հերթափոխի վերջումամպերկուտակվեցինտափաստանիվրա: Ծովը սպիտակեց: Կոստյան գիտեր, որ ես գնալու եմ տաբոր ու երբ վերնակից իջանք ն ուղղվեցինքլվացարան՝լողանալու, մաքրվելու, ասաց. ես խորհուրդչեմ տա, ծերուկ,գիտեսչէ՞, ինչ ժողովուրդ են դրանք: Գիտեմ,աշխարհիմիակժողովուրդը,որը թքեց մնացածժողովուրդներիստեղծածիվրա,որոնք նրանցհամարմիայն կապանքներեն ու բանտ ն միայնիր ունեցածովապրեցու դեռ կապրիու մեզ ցույց կտա ազատոււթյան ու բացարձակի արժեքը: ԿարողԷ ամեն ինչ պատահելթեզ հետ ն քո այդ դատողութունները կմնան այս տափաստանի սեփականությունը, հիմարություն մի արա, արի -

--

--

--

կուլ տուր վիրավորված ինքնասիրությունդ: Որ կրծիինձ ամբողջկյանքումայն միտքը, թե մի աղջիկ էլ չարժեի նա նման, որ հանդգնեցամբողջաշխարհիաչքի առաջ ինձ համբուրել, նրա տալու: իսկ ես վախեցաու չգնացիպատասխանը Այ դեպքումգնանքմիասին,ես թեզ չեւ կարող մենակ թողնել: կյ դու խորամա՛նկ, ուզում ես Ջուլմայինտեսնե՞լ: --Դաիմիխելքիբանը չի, ծերուկ, բայց դու իմ ընկերն ես, սատանան տանիքեզ, համ էլ դուրս գալիս ես, որ... ես ավելի խառը եմ, Կոստենկա, Շնորհակալ մի անհանգստացիր, եմ գլուխ հանել,այստեղէլ չեմ խճճվի, անհոգ եղիր: հաշիվներից Մեզմուռեցավ Օլեքսանդրովիչը: Հը, գնում ե՛ս: Ես հարցականնայեցինրան: -

--

--

--

--

Եթե որոշել ես գնալ, պիտի գնաս, բայց այնտեղ խենթությունչանես, մնացածը թո գործն է, ծանր ու թեթն դու արա: Ես նախօրոք վերնակի վրայից նշմարել էի նրանց իջնանատեղըու հաշվել էի մոտւսվորապես հեռավորությունը:եթե երկու ժամում հասնեմ, արնը դեռ երկնքում կլինի: Կմնամ այնտեղ մինչն մութն ընկնի, իսկ վերադարձը հեշտ է, մեր վերնակներըկախարդականմոմերի պես ցցվածեն --

ջահերըգլխներին փարոսներ... տափաստանում՝

Ես գնում Էի դեպի գնչուների տաբոր: Գնում էի իմ մանկությանգնչուների երազի հետ հանդիպելու:Ես անպայմանպիտիգտնեի նրանց, պիտի գտնեիՋուլմային...Գիտեի,որ այլ կերպայլնս չեմ կարող ապրել: Ոչ միայն ու ցավ էր հրաժարվելնրանից,այլն մտածելնայդ մասինինձ տառապանք պատճառում,ու ես անմիջապես այդ միտքը ճզմում էի նրա մի ժպիտով, հայացքով ն նորիցանդավաճանուինձանիցգոհ: Ինքս ինձ հետ հաշտված, գնում էի առաջ, ճանապարհիփոսերը, փուշ ու տատասկը, ճահճային դաշտերըճմռելով... Գնում Էի մեկ հայտնվումէ, երբ ճանաքրտնաթաթախ: Նպատակակետս պարհս բարձրանում էր ալիքջվող տափաստանիկատարին,մեկ իջնում, ն հանկարծ, հեռու-հեռվում,հորիզոնի թանձրացողկապույտի վրա տեսա արածող ձիերի, սրածայր վրաններ, հազիվնշմարելի ծխի սյուներ՝ երկինք բարձրացող: Սիրտսզանգակիպես ականջներումսղողանջումէր, իմ մեջ տագնապէր անձրնը ծնվում: Ընկան անձրնի առաջին կաթիլները: Տափաստանում ու թափվումէ անհավատալիառատ վարար ն անհավատալի արագ կտրվում: Եսք̀այլերս արագացրի,բայց եթե անգամսկսեի վազել, միննույն է, չէի պրծնի անձրնի ծեծքից, ոտքերս թաղվում էին ցեխի մեջ, շորերս արդեն կպչում էին մարմնիցս, ու հանկարծ գյուտ արեցի՝ «ահա պատճառը, որ մոտենամ տաբորին» ու սկսեցիավելի տենդագինքայլել դեպինպատակս: Բարձրացողքամին բերեց թրջվածծխի բուրմունք Ա կամաց-կամացքշեց ամպերըդեպիծովի հետ կարվածհորիզոնը:Ես ռչ միայն համոզվածԷի, որ արդեն հասնում եմ տաբորին, այլնլոր անպայմանկտեսնեմ Ջուլմային, ն այդ մտքերը ինձ ավելի բոցավառեցին,տրամադրությունս բարձրաօավ, սկսեցի երգել ու հանկարծայսօրը կապվեցմեջս արթնացող մանկությանս հիշողություններին: Ծննդավայրս՝հին արնապաշտությանսուրբ ժամասն ու կարմիրտուֆից քանդակաշատ նակներիցեկող քաղաք. երկհարկանի՝ գողտրիկ պալատներ, նույն սն տուֆից սալահատակներու մայթեր: Բաց սրսուռ երկինք՝ կուրծքը խրված լեռը՝ ձյունածածկգագաթներով:Ծաղկած ակացիաների կրթաբորբոքբուրմունք պուրակներում,փողոցներումու այս :

Ախո

պարանիպես մի բռնի սահման դրաձ՝ ամենիկոկորդին կախաղանի յան անունով... ձնհալից անմիջապես Քաղաբիարնմտյանամայի դաշտավայրերում հե. էին ո, ինչպեսգարնանսնկեր,մի տաք գիշեր հանկարծ հայտնվում Սգվորքաղաքիդեմքինժպիտ էր գալիս, շնչելը հեշտանում

նրա ե Գնչուն

առները:

թեթնություն էր թափառումգարնանարթնացողփողոցներում: որոնցմեր քաղաքացիքբոշա էին կոչում,

ճռնչոց իրենց մաշված սայլերի

հետ մեր նե՞ի

վախեցած, հալածված, գնդակահարված,աքսորված բաղաքի համարխաբկանքէին բերումազատության:Մեզ թվում էր` այս ազատ ու ու ու անկաշկանդմարդիկ, իրենցերեխաներով կանանցով,ձիերով շներով աղմուկ-նվագով, հարայ-հրոցով,ոչ մի օրենքի, ոչ մի սարսափի,ոչ մի առաջնորդիու բռնակալի առաջ չեն խոնարհվում:Այդ տարիներիներկիր ստրկացած էր մարդկանցհետ միասինու բոլորիշուրթերին մի անուն էր միայնդողումվախից:Մենքգնչուներիհայտնվելըերկնայինպարգնէինք համարում, թեպետ,ինչպեսմիշտ, հրամանովէինք արթնանում,հրամանո շարք կանգնում, հրամանովքայլում, հրամանովերգում ու դպրոցում, պարտա միակին՝ արնայի ին մանկապարտեզում, որ ցույց էին տալիսմեր մեծ հոր սխրահանքերում, ժողովրդի թշնամիգործություններըշինարարություններում, ներին ջախջախելիս: 2շչրամանով՝ համարյաամեն օր, մայրս ինձ տանում էր ժողով: Այդժողովներինես կարողէի չգնալ, բայց մայրս հագցնում էր ու տանում որպեսիր համարվահան,որպեսպաշտպան: եթե մայրս Որովհետն ժողով չգնար, կհաստատեր իր վարքով,որ իմ գնդակահարված հորթշնան իրեն էլ կտանեին...ինձ Է, նկատմամբ կիսում մությունը ժ տանում էր, իրենչ' րովհեւոննա էր եղել... շատ էր գեղեցիկ,ն ընդմիշտ,որովհետնիմ հոր Եվ այս սն տարիներիմղձավանջիմեջ հայտնվում էին նրանք, ազատության շունչ ու երգեր շաղ տալով գույնզգույն շորերի ծվեններից, ու կախարդանքով գուշակությանհեքիաթժապավեններից, փողփողացող ներովշաղախված: Նրանցգալուստը մեզ ն ուրախացնումէր, ն վախեցնում: Մենքլսել էինք, որ նրանքերեխաեն գողանումու տանում են հեռավոր երկրներվաճառելու: Ես ծլկում էի տանիցու նեղ-ծուռ փողոցներով,վախվորած ու հերոսի պես վճռական,պահվելովմարդկանց աչքերից, որ հանկարծչտեսնենիմ անցած ճանապարհը,քրտնաթաթախու անհամբերությունիցշնչակտուր հասնում էի նրանց շուրջպար վրասներին: Եվ ինչսլես դրախտ

կինոդիտումների դահլիճներում,

առաջնորդի որպեսզի

ինն

կինն կավորապ

բոնած

գովաբ

նայում էի պատուհանից, ներս, տեսնում աշխարհից

ու զարմանալի,անհասկանալի պարզ թվացող էի խարույկներիսդրված սն ու ծանր կաթսաներ, ու Ա անող դուրս կանանց, ներս երեխաների,շների, ձիերի ամենից շատ տեսնում էի տղամարդկանց, որոնք, ծխամորճները խաղաղությամբ ծխելով, Քայլում էին այս ու այն կողմ կամ դարբնոցայինգործիքներիշրջապատում օջախի մոտ ինչ-որ բան էին անում՝ ինձ անծանոթ կամմաղ էին շինում՝ վրանի դռանը նստած, գործում սալա ու թթոց, սարքում խաղալիքներ փայտից, մետաղաթիթեղից կամ ձիու մազերից ու գույնզգույն չթերից ծաղրածուներ, որոնք հետագայում բռլորը թափվում էին մեր քաղաքի ու ն փողոց բակերը կամաց-կամացդառնում էին մեր տների ու խաղերի սեփականությունը, փոխարենընրանց կանայք մեր տներիցստանում էին ձու ու փող, հին շոր ու հին կոշիկ կամ Էլ մի հին կաթսաու ջարդվածդույլ: Երբ հանդգնում էի ավելի մոտենալվրաններին,բարձրանումէր շների հաչոց,շներն ու երեխաներըհարձակվումէին վրաս ու քարերովքշում ինձ, նրանք թույլ չէին տալիս օտ, 'ն անգամ աչքերով մասնակից դառնալու իրենց սրբագործվածկյանքին: Մեծերը զբաղված էին իրենց գործերով: Նրանքինձ չէին էլ նկատում,կամչէին ուզում տեսնել ու չէին գողանում: Ես տխուր ու հուսախաբ տուն էի վերադառնում:Մայրսինձ ծեծում էր, որ այդքան ժամանակկորել եմ տանիցու բղավում էր. Հազար եմ ասել, տնեն ու բակեն չհեռանաս, բոշեքը էրեխա են ու նորից էր հարվածում փափուկտեղերիս, ու ես վժժում էի, գողանում, որ մայրսինձ խաբում Էր բայց երնի ոչ թե ցավից, այլ հուսախաբությունից, Ա խաբումեն բոլոր երեխաներին՝ բոլոր մեծերըմեր քաղաքի, որ հնազանդ ու ձեռնասու լինենք... Ոչ մեկին էլ չեն գողանում, ես գիտե՛մարդեն,գիտե՛մ,-- բղավում էի լալով ու անիծելովբոչեքին վախկոտությանհամար: Հաճախ էլ փախչումէի շուկա, քանի մայրս աշխատանքիէր: Շուկայում հատկապեւ: շատ էին երեխաներովգնչուհիները: Ես ժամերովնրանց հետ միջն, մոտակափողոցներում:Մոտենում թրն էի գալիս խանութաշարքերի էի, խառնվում նրանց, նրանց երեխաներին,կանայք բախտ էին բացում ձեռքերի մեջ սնացած խաղաքարտերով,հազար ու ճի սատանայական պատմություններանում, իրենցերգեցիկհայերենովխոստանումէին սեր ու աշխարհիամենալավամուսինն ու ամենալավհարսնացուն: Ես, շուկայի խառնաշփոթից օգտվելով, մոտենում էի, շփվում, հպվում նրանց գունավոր շոր ու զարդերին, երեխաներիբոբիկ ու տկլոր երջանկությանը, որոնց ականջներից արդեն օղեր էին կախված ու աչքերում խաղումէին վայրենի հանդուգն կրակներ:Ես ձեռքս թաքունմոտեցնում էի

այդ

--

--

՛

Կն

նրանց ուսերին թափված սն խոպոպներին, մատներս քսում էի մաշկին, ու ինձ թվում էր մեջս մի անսովոր զգացում է արնավառ ուզում էի ավելի ու ավելի մոտենալ նրանց`շփվել, միանալ, հալչել

լցվում: մ

այդ

բագարձակությանմեջ

ու

հետները անտեսանելիու

նրա խորհր քայլափ

հեռանալ իմ անորոշ կյանքի ստից,որ հանդիպումէի ամեն մարդկանցխոսքի, վարքի, արածի մեջ: Եվ վախից՝գիշերները թաղաք ցնցող. «գիշերվա մուշից» չանցնելու երազանքով,ն մեր գոյության

մերժ

վածությանսգից,

որ պատելէր մեր տունը հորս անհայտանալուց հեղ բարեկամների, ազգականների, հարնաններիկողմից: Ես ուզում էի գնչու դառնալ, ուզում էի դառնալ թափառական, տություն: Բայցինձ ոչ ոք չէր գողանում.ես հուսախաբ, հոգնած ու ինբլ ու իմ աչքին փոքրացած չնչին վերադառնումէի տուն... Մամ, հրպը ինչի՛ բոշեքը երեխա չեն գողնա,-- տխուր հարցնուլ էի տատիս: էն առաջ էր, երեխեքը միամիտէին, խաբեին՝ կտանեին,հըմի դու փակում էր իլ սատանիցօխտը օր շուտ կծնվիք,ձեզի էլ խաբե՞լկեղնի, տատս: հույսերիբոլոր ճանապարհները մնում վերջին 2րաժեշտի էին մինչն խոր աշուն: Բոշաները օրերին երիտասարդ գնչուհիներըտարածվումէին փողոցներում,բակերում,տներում: Նրանքբեռնվածէին լինում այն ամենով, ինչը թողնելու էին մեր Քաղաքի հիշողութանմեջ: Նրանցտոնածառիպես ծալ-ծալ գույնզգույն հագուստներիվրա կախվածէին նախշուն փայտե գդալներ ու շերեփներ, մատնոց,ասեղ, մախաթ ու շալ գործելու դափու շվիներ, խորոզ-սուլոցներ, գույնզգույն հեքիաթաէին հուլունքներիու թազբեհների ճաղեր, կախված յին շարաններ,իսկ այս ամենից վեր պեծպեծումէր գեղեցկուհիգնչուհու պես տներից դուրս էր քաշում զանգակի գլուխը: Այդ գլուխը հրալեզու գովում էր իր աարանքը,շուրջը թափելով բոլոր-բոլորին,շուտասելուկով հենց փողոցում,բակիմեջտեղըու դնդնալովհամոզում էր՝ առնել աշխարհի

բոլոր

անհա

--

--

--

մաղը, որիմաղածալյուրիցնշխարհացէ ծնվում, կախարդակ ամենալավ

սերը, շվին, որի հուլունքները,որի կրողը կունենա ամենահավատարիմ դրախտային ձայնըկերգիաշխարհիմիակգեղեցկուհուն... Ապաայս հետո գնչուհու երկարշողշողացող մատներիմեջ, մաշվա ու վաճառքից համբուրվողսպաների ու թագուհիների խոստումնե խաղաթղթերում տակնուվրա էին անում մեր քաղաթիկանանցաստվածա վերջնականապես ) Ու նրանքձեռնբաց վախությունը: նվերներէին տալիսայս պահ-| ներին`փոխարենը ստանալովսատանայական հնարքներ,հմայական

գով

կախար

հեռու պանյակներ՝ ամուսիններին անփորձպահելու,չարի իշխանությունը

՛

տանելու, տարածը վերադառնալու,տան

դուռը գիշերային թակոգիցզերծ Մեր քաղաթի լուսավորյալ կանայք անգամ խեղդվողի հույսի պես` գնում էին նրանցից բույսի արմատներ, կապտաչյա կուռքերի փոջրիկ արձանիկներ... որ տունը չար աչքից պահի, որ տղամարդը կաօնից փրկվի: Ու արդեն մի ցուրտ աշնան օր, երբ քամին տերն էր պատերի

մնալու.

Ռահ

հավաքու

տակ ու այգիներիանկյուններում,նրանք մի լուսաբացի հետ հանգցնում էին իրենցամիսներծխացողխարույկները,փակումէին օր ու գիշեր հնչող կիթառնու երգը սնդուկներում, հավաքում էին վրանները ու նրանցով ծածկելով կամարաձնսայլերը, ասես ծածկումէին մի աշխարհերեխաներով ու դարավործերերով բարձած, շան լակոտներովու հեքիաթներով բեռնըված, ու ճռճռում Էին ժանգոտած հաչում էին, վնգստում շները,. լալիս էին մոր ծծերից պոկած մանուկներըն, կամաց-կամաց շարժվելով, կազմում էին սայլերի մի քարավան, ոտքով գնացողների մի խաղաղ ու անշտապհեռացողթափոր... Քաղաքը միանգամից թաղվում էր աշնան ծանրացած ամպերիմեջ: Եվ օտարանումէր քաղաջն ինքն իրեն՝ կարծեսչէր եղել ամիսներիուրախության խաբկանքը,կարծեսգնչուները չէին կիսել այս քաղաքի կյանքի տընջոցները, չէին խոսել նույն լեզվով... Հիմա նրանք որպես պատահական անցորդներ տխուր երգերով՝ծանր պարանիպես թափորիմի ծայրից մյուսը ձգվող, հանդիպումներինոր սպասելիքներով, մաղվող անձրնի շղարշի միջով գնում էին, հալվում... Դաշտերիփափկածդեմքերին մնում էին ու դեռ շատ երկարմնալու էին նրանց սայլերի թողածակոսները,մնալու էին մինչն գարունը հաջորդ, մինչն նրանց վերադարձը: Ես, կանգնածմերհարթ կտուրին,լալիս էի: Նրանցից ոչ մեկը չգողացավ ինձ, ինձ չտարան, տանում էին,իրենց հետ միայն մեր երազանքները:Իսկ քաղաքը... Քաղաքըշփոթված, մի կարնոր բան կորցրածիպես էր ապրում: Յուրաքանչյուրինթվում էր, թե'բոշաներըիրենցիցմի բան գողացել են, մի բան տարել են իրենց հետ. այսպեսմի քանի շաբաթ, մինչն ժամանակը իր հոգս ու կսզիծով, կարգ ու օրենքով ճզմում, բթացնում էր նրանց, քարշ ու կամաց-կամացքաղաքի կյանքը տալիս նորից դեպի իրականություն, նորից հավաքվում,լցվում Էր իր հին հունը ու սառչումէր ձմեռվա սպասուձմռան մից, բուք-գիշերների կանչերիմեջ... Ու ես, հիմա, տարիներ հետո. մի անըմբռնելիվայրենի ցանկությամբ լցված, գնում էի այդ առեղծվածայինիհետնից դեպի նրանց երկիրը, ուր ծովը, օր ու գիշեր հառաչելով, զարնվում էր ժայռերին ու ափերըլիզելով, տնքոցով,ջախջախվածու ծերացածհետ էր քաշվում, տանում էր իր խորքը,

անիվները,

իր մեջ պարտակելումարդկայինծիծաղն ու լացը, դառնություններն ու տառապանքները, գտածնու կորցրածը...Ես ինչքան մուռենում էի տաբր. ու շարժումը գնալով րին, այնտեղայնքանմարդիկշատանումէին պակա. սում էր, իսկ երբ հասա տեղ, երեխաներըվտանգսպասող թռչուններիպես լուռ հավաքվեցինիրար գլխի: Շները մեկ արշավումէին, մեկ հետ կանգնում, վախենալով իմ ձեռքերիահռելիգլաքարերից: Հեյ, խլոպցի,մոտեցեք,բան եմ հարցնելու,--- բղավեցիերեխաներին Երեխաները իրարնայեցին ու Ճլվլացին, ապա նրանցիցմեկը, իսկ նրա հետնիցն մյուսները եկան դեպիինձ: Քեռի,ձեռքդ տուր բախտդբացեմ,---առաջ մղվեց ուռենու պես ճկուն ու նազանքովմի աղջիկ: Ես հիմա ժամանակչունեմ,-- ու հանելով գրպանիցս մի թանի մանրադրամ, բաժանեցինրանց: Ինձ եթե ուղեկցեք Ջուլմայիչադր, էլի փող կտամ: Ռ՛րԶուլմայի,քեռի: Գեղեցկուհի Զուլմայինէլ չեք ճանաչո՞ւմ: Գնանք,քեռի, ես Զուլմայիչադրը թեզ ցույց կտամ: Ես, աղմուկովու երեխաներովշրջապատված,թրջված ու բախտավոր ն այն մտքից, որ գտել եմ ու հիմա կտեսնեմ կախարդուհիաղջկան, ուզում էի այդ լուռ ու խորը հայացքներովմարդկանցոչ միայն բարնել ու անցնել, այլն գրկել ու համբուրել, որ նրանք են Զուլմա ծնել: Իսկ տաբորի սրտի միջից, մի քանի տղամարդուու կնոջ ձայներ միացած,ինչ-որ տխուր, մի հպարտպատմություն էին միասին երգում աշխարհին:Անձրնը արդեն բոլորովինդադարել էր: Մայրմտնող արնը թաց ամպերիցմի ծիածան էր հյուսում ու կապումծուլի հեւ: Մենք գնում էինք դեպի ամենաբարձր ու շութով վրանը: Վրանի մոտ սայլին հենված էր նա, գեղեցիկ,վայրենի աչքերով, ձեռքին երեխա: Ինձ տեսնելուն պես ցնցվեց:«Ուրեմներեխաունի», ճ:նցավմտքովս,ու չգիտեմ ինչու հենց այդ պահիննա ավելիկարոտագինու ավելիթանկդարձավինձ զգացումիջավ վրաս:Իմ հետաքրքրությունը համար,մի այլ անբացատրելի սըրիմ մանկությանհիշողություններիծարավըփոխվեցհոգատարության տամորմոքմի պահանջի.հենց այդպեսերեխայիհետ նրան սեղմել կրծքիս, ուրախությանխենթացածարցունքներով տանել, տանել, փախցնել իմ արդեն ապահովու մղձավանջըպարզվածաշխարհը,որտեղ կան ավելի հարմարպայմաններ այս հրաշքիհամար... Մինչ այս միտքն էի փայփայում,նա չքացել էր: Ինձ թվաց տեսիլք էր տեսածս,բայց շուրջս նորից երեխաներն էին, այս անգամ լուռ, սպասող, իսկ ոտքի ելած խոշոր ծեր գամփռըալարկոտ հաչում Էր: --

--

--

--

--

--

--

.

Վրանից դուրս եկավ մի պառավ գնչուհի: երնաց նան Ջուլման: Նա շիկնած Էր, աչքերում վայելում էր վախեցածուրախություն,կրծքին սեղմած յոթ-ութ ամսական երեխայիննա հանձնեց ուռենի աղջկան ու ինչ-որ բան ասաց.

նրանք բոլորը, երեխանառած, հեռացան:

Ինչո՞ւ ես եկել, չերնյավի: Ի՞նչ ես ուզում

դու մեր կյանքից:Չե՞ս մեր տղամարդիկթեզ կսպանեն,ու հետքդ չի մնա էս երկրի ու վրա,-- պառավըխիստնայեց ինձ դարձավ հայացքովշոշափեցշուրջը: Սուտ Է ասում, ոչ ոք քեզ ձեռք չի տա, մենք ոչ ոքի չենք սպանում,-ու իրենց լեզվով տատինշշպռեց: Զերնյավի, մեկ է, սխալ ես արել, որ եկել ես մեր թոչը, Ջուլման տղամարդունի, տեսա՞րծծին կպածտղային: Ես պապանձվելէի: Թվաց հարցը փակվեց:Ամուսին,երեխան ինքն էլ գնչուհի, էլ ինչ է պետքնրան հանգիստթողնելու համար: Ծեր գնչուհին առաջացավինձ. նա բարձրահասակ էր, նիհար, նրա փայլուն աչթերում ծեր արծվի կարոտէր թաղված: Ոշադիրնայեց ինձ ոտքից գլուխ: Ո՛վ ես, ասա տեսնեմ, մարդ,բարինԷ բերել քեզ իմ թոչը, թե օձ կա պահվածերիտասարդսրտիդ մեջ: ես եկել եմ Զուլմայիհամար: Գիտեմ, իմ համարմենակմահը կարող է գալ. նա քեզ տեսած ամբողջ գիշերը արցունք թափեց: Աղջիկըշիկնեց ու գալարվեցկանգնածտեղում: Ես եմ նրան մանկուցկրծքիս վրատաքացրել,ես նրա մեծ մերն եմ, բայց դու ուշացել ես, նա տղամարդունի, գործերովուրիշ երկիրէ գնացել, --

վախենում,

որ

--

--

--

--

--

--

բայց գալու

է:

Չգիտեմինչու ներքին ձայնս չէր հավատումայդ հեքիաթինն պառավի ձայնն էլ համոզիչչէր: եսուզում եմ Զուլմայինտանել, առնել որպեսկին,-- չոր ու վճռական ունի ամուսին,թե ոչ: ասացի,-- ինձ ոչինչ չի հետաքրքրում՝ Գնչուներըհըլա մարդ ծախելչեն սովորել,նրա ռոմըհետ է գալու: է Զուլման երդում տվել նրան սպասել: ես ուզում եմ նրա հետ ամուսնանալ,օրինականկին դարձնել, տատիբարի վերաբերմունքից ասացիվճռական: ոգնորված, Ու աշխարհում միայն Աղջիկըներս գնաց ու վերադարձավ անմիջապես: գնչուհիներինտված նազանքովմոտեցավինձ: Ես նորից տեսա նրա այն Տեսա նրա կիսաբացհյութեղ գիշերվաաչքերը՝հանդուգն ու բոցավառվող: երկու կողմ շրթունքները, սպիտակատամնաշարով զարդարված:ճակատից --

--

--

--

:

մ

կիսված խոպոպներիմեջ թրթռացող ականջօղեր ն մերկ մարմնի մեջ կրծքալանջերի սարսուռ: թափվածչթե ծաղիկների Կգա՛սինձ հետ, Ջուլմա։ Նա կանգնածտեղումթպրտաց: Խոսեցպառավարծիվը: Դու շատ բան ես ուզում, չերնյավի:Թեպետ,տեսնում եմ, ես ու տաք ու քո խոսքըազնիվլեզվից է ծորում, բայց իմացիր, իշխանն են եղել, եղել են ն թագավորներ,որոնք ուզեցել են կին վերցնել մ աղջիկներից, բայց բոլորնէլ այրվել են՝ չեն դիմացել: Մայրս,ես ոչ իշխան եմ տեսել, ոչ թագավոր, ավե է, պինդնենք ու այս աշխար դիմացկունը Ասում ես ՛ւնը... Ես չգիտեմ մի դ մեր ոսկեաշխարհիցսկիզբառած լինի: ես հայ եմ, մայր: Հա՛յ: Նման չես: Ես գիտեմ նրանց, շատ եմ հանդիպել: Իմ բոլոր ես հանդիպելեմ հայերի ու մեզ: ճանապարհներին Նրանցխառնելըհեշտ է, չես կարողջոկել: ես մարդկանց հոտովեմ ճանաչում,ամեն ազգ իր հուոն ունի, բոլորին էդպեսեմ ջոկում: Հա, ասելիքս ինչ է, չերնյավի. մենք անցնում են, աշխարհիցաշխարհու գիտենք ինչ ենք ուզում ու փնտրում, չհասկացա, թե դուք ձեր եդեմական երկիրըթողած ու՞ր,ու՞րեք գնում, ի՛վ եք ուզում գտնելերկրիցթանկ, որ թողնում եք ձերը, ձեր երկիրը Մերթափառումների պատճառը,մայր, այլ է. մենք ծնվել ենք հույմ ու հավատիխառնուրդից...Մի տեղ կարդացելեմ, հույսը թույլերի հենս--

հանդո

--

--

պինդ --

իմլոզգը բայց ամենադիմացկո «րշ վու,

--

--

--

--

ինչ

--

ել օտա

ճիշտ է ասված:Ուժեղները մինչն հասնեն հույսի դռանը, Իսկմենք այս էլ հինգ հազարտարիսիրում իրենցնպատակին: ենք հուսալ ու խաբվել,որպեսզիխաբվելուցհետո նորից հուսանք, հույսի փնտրելու... ձեռքը բռնածգնանքմեր կորցրածները Դառն է ասածդ,չէ, մերը ուրիշ է, չերնյավի,-- տնքաց նա,-- մենջ չենք ուզում ունենալ էն, ինչը գտնելու համար դութ կորցրել եք ձեր մ Ու բոլոր ճանապարհներով: եք աշխարհի Մեզասմհանգիստը թավ վածստեղծեցուրիշ մտքով, ուրիշ պատգամի համար,դուք ունեք երկին տուն, ծառ: Դուք էդ տունը, ծառը,երկիրըկորցնումեթ ու հետո ընկա աշխարհովմեկ ման եք գալիս,չհասկանալով,որ փնտրում եք հենց էն' ինչից դուք ձեզ զրկեցիք...ն դրանովԷլ դութ նման եք բոլոր հիմարն ու Ես դա եմ հասկացել տեսած հայերիհետ նստել-ելնելո խելոքներին։ րանն է,

սա

հասնում են`

--

խոսք ու

Գրութից:

իմ

լռեց ու հանեց ծխախոտը: խսկմենք... մերը, ասացի, ուրիշ է: Մենք չենք ուզում ունենալ, որ չկորցնենքու կսկիծով ման գանք գտնելու,-- նայեց ինձ երկարու իջնող էն բոլորը, ինչը դուք՝ ասածս, որ մենք մթանմիջից,-- հասկացա՞ր մարդիկկորցնումեք ամեն մեկդ, ամեն օր: Ու ծեր, չորացած թները բարձրացրեց,պարզեց Աչքերը հուրՆա --

ունենք Թռիչքի: կոպերը:

հրացինու հետ գնացին ծանրացած Ջուլման ժպտացհարազատ ժպիտով ու հայացքովփախավինձ մոտ մի մեր քաղաքը, գարունը, պահ,մենք միացանք,դարձանքերազ ու փափագ՝ բոշաները... տեսնում Դու, չերնյավի, եմ, գնչուից էլ կրակոտես, բայց, իմացիր, մերը չես, քո փնտրածըմենք վաղուց կորցրել ենք ու չենք փնտրում, դրա Լսու՞մ ես, ինչ ասացի,դու ինձ լսիր, ծեր Ինդրան համար ենք բախտավոր: կտրեց շատ բան տեսավ այս աստղերիտակ, քանի որ շատ ճանապարհներ ու ճանապարհներ խաչեց էս երկրի վրա ն մի բան հասկացավ.ազատն է կարողանումազատությունբերել ուրիշին: 2Հասկացա՛ր հիմա, չերնյավի, թե ինչ ասացի: Ես Ջուլմայինսիրում եմ, մայր: Ես Ջուլմային կտանեմիմ երկիրը, նա կդառնաիմ կինը, իմ տիրուհին: Տեսա՞լ, տիրուհի ես ասում,-- բռնեց խոսքիցս ծեր Ինդրան,-- իսկ որտեղ տիրուհի, այնտեղ էլ ծառա: Մեր աղջիկներըծառայիծոց չեն մտնի, ուզում ես ոսկով լողացնես դրանից առաջ: Ջուլման, էս տափաստանը, տեսնու՛մ ես, հենց ինքն է, ծովի ալիքն է, էս քամին է, էս մեր մտնող ու վաղը նորից ծնվող արնի շողն է: Նա կին է: Նրան կին է աստվածստեղծել, որ նա մարդծնի աստծո համար: Ծեր Ինդրաննայեց շուրջը, խաղաղություն էր: Վրաններիցգալիս էին բարձր, զրնգուն խոսակցություններու հեռվից կիթառիտխուր մտորումներ... Նա շտապ պոկեցուռքերիտակիցմի ցողուն ու պարզեցինձ: Կինը սա է: Ես չհասկացա:Ես այն ժամանակշատ էի երիտասարդու երջանիկ, որ կարողանայի հասկանալ ծեր Ինդրայիասածները: Իմ միտթը, աչքը, սրտիս զարկերը տվել էի ամենը Զուլմային:Նրա ներկայությունը՝ Ջուլմա ցողունը ինձ համարբարձր էր աշխարհիբոլոր փիլիսոփայություններից ու օրենքներից: Ես, մայր, ուզում եմ կին տանել Ջուլմային,ինձ չի հետաքրքրում այդ ամենը, ինձ չի հետաքրքրում, թե նա մարդ ունի, ես նրան հենց այսօր, --

--

--

--

--

վաղը կտանեմ տաբորից:

Իսկ եթե վերադարձավ նրա տղամարդը, թեպետ էնքան էլ չեմ ասածիս,քանի որ ծեր Ինդրանհոգի ունի տալու: հավատում Որտե՞ղէ, ու՛ր է գնացել,--- զսպելով մեջս պայթող խանդիփոթորիկը հարցրեցիու նայեցիՋուլմայիաչքերին: հեռու է,--- փոխված ձայնով ասաց,-Այստեղից դեմքով ու չի երնում: Մենքգուցուլներիհետ գործեր ունենք, գնացել է, երեք ամիս նա ու իրենց լեզվով բան ասաց տատին: է չկա,-- խոսեց ես չեմ ուզում ավելին իմանալ,ամեն ինչ քեզանից է կախված, ինձ հետ գալ, վերցրու երեխային,միասինհեռանանք: համաձայնվիր շպրտեց,-- գողի պես փախչենք: Փախչենք,-- արհամարհական ես եմ իմ դատավորը, ես ոչ մեկին չեմ պատկանում,ես ուզեմ` կգամ, բայց չեմ ուզում: Ես մռնչացիու գալարվեցի կանգնածտեղումս: Գնա, չերնյավի,խելքահանմի անի սրան, դու էլ դեռ շատ ես ջահել, չես հասկանում, գնչուներըազատ են ծնվում այս աստղերի, այս սիզախոնա չի գա քեզ հետ, նա չի կարողայնտեղ ապրել, տերիպես, հասկացա՞ր, ես որտեղ դու ապրում: Իմ կյանքը,ինչպես ն ձերը, անցնելու է լեռներում ու տափաստանմերն են,-- ցույց տվեցի երկինք ներում, նայիր, մայր, այն վերնակները խրվածփարոսները,--մերը: Չերնյավի,տեսնում եմ բարիէ հոգիդ: Զգուշացիր,ես այնքան եմ ծեր, որ մոռացելեմ ապրածս տարիքըու դեռ չեմ հանդիպել, որ մարդըիր չլինի: բարությանհամարպատժված Ես այդ ամենիննայում եմ այսպես,մայր, ամեն մարդ իր խնդիրը եմ մարդկանցհամարլույսի Ես պիտիլուծի երկրիվրա: գիտեմ,որ ու ջերմության աղբյուր, որ մարդըչմնա մթությանմեջ ու չմրսի ձմեռը, ն ես կարողեմ այդ մեծ նպատակիհամարօր ու գիշեր աշխատել,որի համար --

--

ծ

--

ր

՛

--

--

--

--

--

--

փնտրում

կունենամտուն ու կունենամհաց իմ ընտանիքիհամար: Զուլմանիրենցլեզվով տատինբան ասաց ու շրջվեց ինձ: Արդենուշ է, դուք գնացեք,չգաք այլնս տաբոր, ես, ես կգամ, ես կգտնեմ...,--ու աչքերըշուռ տվեցտատիվրադավադրիքնքշանքով: Ես միանգամից բոցավառվեցի ուրախությունից, մոտեցածեր Ինդրային ու չորացածձեռքըհամբուրեցի: Նա իմ ձեռքը բաց չթողեց, շոշափում էր մթության մեջ: Իմ մարմնով սարսուռ անցավ,ես ամբողջէությամբցնցվեցի: Ծերը, մութը ծակելով, ուղիղ նայեցաչքերիսմեջ ու իր չոր մատներովափիս մեջ նորից կորցրած --

ճանապարհ փնտրեց, խարխափելով...փատրածըգտնելով, խաղաղվեց, ինձնից դուրս պոկվեցու փախավգլխիս գրգռվածհայացքը հանդարտված վրայով դեպի անհունություն... Ես լուռ նայում էի նրա հպյարտկեցվածթին, նա առանցինձ նայելու խոսեց. Նշանավորմարդ կդառնաս,չերնյավի, բայց կլինես միշտ միայնակ, միայնակ ու թափառական,ինչպես մի գնչու: Ամեն տեղ կունենասհաջոԷս է քո ղություն ու ամեն տեղ հաղթելուես, վախչունես, էդ Է պատճառը: կյանքիճամփեն,ավելին չունես, որովհետեմնացած ճամփաներդփակեն, թռիչթիդերկինքը փակէ... Նա բաց թողեց ձեռքս: Ես տխրեցի,որ նա ոչինչ չասաց Զուլմայիմասին: Գնանք,Ճանապարհըքեզ ցույց կտամ,---շշնջաց Ջուլման: Գնա, չերնյավի, ուշ է, տաբորը ունի իր օրենքները: 2.աջողություն Քեզ, գնա: Նայեցիշուրջս քնից արթնացածիպես: Երկինքըմութ էր, աստղերի մի քանի խմբեր էին երնում երկնքում, իսկ այստեղ, երկրի այս պատառին, տաբորի սահմաններումիմ երազանքնէր ապրում: Խարույկները այստեղ, այնտեղ լուսավորում էին շուրջը հավաքված կանանց ու երեխաներին, զսպված խոսք էր ասում մեծերից մեկը մյուսներինլ̀սելու ու սովորելու համար,մի քանի կողմիցլսվում Էր կիթառիու մարդուհոգու լաց, շներ էին գռմռում, շներ էին խաղաղությամբհաչում, իսկ հեռվում ինձ էին կանչում ն ծովի ծանր հառաչանքները: մթության մեջ մլմլացող փարոսները Զուլմանկպավթնիս: Գնանք: Ես գնում էի նրա ետնից:Ինձ թվաց Նա ընկավ առաջ ու հպարտ ու ոչ մի բան այնքան իրական չէ, որքան աշխարհում --

--

--

--

քայլեց: գեղեցիկ

Զուլմայի այդ

ընթացքը: նա Ես մտքերի հետ քայլում էի ու զգում նրա շնչառությունը: Հանկարծ կանգառավ,շրջվեց, մենք դեմքովհպվեցինք, ես չեմ հիշում` մենքինչպես ձուլվեցինքիրար,միայն զգացի, որ միտքս կանգնել է ու մի ամբողջ կյանք է անցել այդպեսու ես ուզում էի իմ ողջ էությամբխրվել, հասնել բնության ու հասնել, շոշափել հատակըմինչն ու չէի կարողանում

այն,այդ լարվ մեջ միլիոնա ականջներիս

ձգտումից մարմինս՝ ծությունից, հասնելուկ մինչն մազերսսուր անտանելի ցավումէին ու Նա մի ղողանջ, շրթունքներից զանգեր էին ղողանջում: պոկեց իր հարբածօրորվումէի աստղերի տակ... ւ

ղած

լ

ես

մութ: գնա, գնա, իմ վարյալ', ուշ է, ճանապարհդ ուզում եմ մնալ այստեղ, քեզ հետ: Ես կգամ,բեզ կգտնեմ,իսկ հիմա գնա: Ու պոկվեցնա ձեռքերիսմիջիցու վայրիկատվի պես փախավ:Ես նայում էի նրա անհետացողստվերին:Գիշերվա մեջ մնաց նրա մարող բայլերի հիշողություն, Ա տափաստանիանհունության մեջ հուրհրացող մի բուռ գնչուականկյանք,որտեղթողեցի իմ մտքերը, իմ սիրտը: Քայլերստանում էին դեպիծովը: Ինչքանմուռենում էի նրան, այնքան բնության կախարդանքը իմ մեջ մեծանում էր, ու երբ լցվեց մեջս նրա աղի շունչը ու լսեցի նրա փսփսոցը, ուզեցի երջանկությունիցարտասվել: Ավազըուոքերիստակ խշխշումէր: Ես հանեցիկոշիկներս,ծովը սկսեց խաղալ խխունջող ալիքներով: Ես թաղվեցիտաք, բուրացող մի պլպլան աշխարհ:Ես առաջանումԷ դեպիալիքները, ոտքերիս տակ ծամվող խոնավությունը խուլ հոգոցներդարձավ,ամեն քայլս այդ հոգոցները խորացնում էր ու խորացնում,սկսեցինճչալ, ու ուռքերիստակծովը սկսեց արտասվել ու ծփալ... Ես զգացի գոլը, նրանց գոլ խուտուտը, հանեցի շորերս, փաթաթեցի ու շպրտեցիհեռու ափու ծովին միացաու թվաց՝ես որպեսանձ այլնս գոյություն չունեմ, խառնվեցիծովին, նրա էությանը, նրա մարմնին,շնչին, կիսեցի նրա ուժը: Ես առաջանումէի, ուռքերիս տակից ափ փախչողմանր ալիքները խառնվում էին իրար ու խշշոցով փշրվում խխունջների մեջ: Ոտքերստաքացելէին, թմրել... Ինչպես երազի մեջ՝ ես առաջանումէի: Ջուրը կամաց-կամաց բարձրանումէր մարմնովսվեր ու ինձ լուծում իր մեջ: Հասավ կրծքիս: Ես առաջանումէի, հետո կորցրեցիհատակը, այլնս չէի կարողանումշոշափել երկիրը ուռքերիստակ ու սկսեցի օրորվել` ձեռքերս տվածծովի խաղաղալիքներին,ծովը ինձ հետ խաղում էր, շշուկով բան ասում, ջուր ցանումդեմքիսու ծիծաղում,նա կանչումԷր ինձ իր խորքը ն ես գնում էի, կաթիլներըդեմքիցսհոսում Էին, լիզում շրթունքներս, ես արյան համ առա, իմ արյանհամը,ծովից այդ պահինմի դավադիրալիք ինձ շրջեց մեջքի վրա ու ես միացաբուրավետշշնջացող ջրերին... Երբ ցնծագինուրախեմ լինում կամլինում եմ շատ տխուր, ուզում եմ "մուտենալծովին. ես խոսքերովչեմ կարող բացատրելայն զգացումը, որ տիրում է ինձ, բայց գնում եմ ծով որդու կարոտով... ծովը թեզ կլսի ու կտնքաքո ցավից,ծովը լուռ բեզ հետ կնստիկորցրածերկրիդափին ու քո որբ ձեռքը բռնածկարտասվի աղի ու դառը արցունքներով,եթե հաղթել ես --

--

Դե

Ես

--

Վարյալ

թռչուն:

:

թշնամուն՝քո

մեջ, ծովը քեզ հետ կծիծաղիանհոգ երեխայի ու սիրող իր ծոցը, կգուրգուրի,կշոյի հավատարիմ կնոջ պես կքաշիդուրս մարմինդքրքրող, հրդեհող բոցերը,ու եթե ծնվել ես թույլ, թույլ՝ չծնված պտուղի պես նա քեզ հավերժկպահիիր մեջ, որ միանասիրեն, լուծվես իր մեջ ու դառնաս անսահմա՛ն,անսահման հզոր, հզոր հավերժությանպես... ալիքներին, օրորվում էի ծփանքի հետ ծովի ու մտածում էի Պառկած աստղերի,Ջուլմայիմասին, զոուցում նրանց հետ, պառավԻնդրայիհետ, ոռի իմաստունու հպարտկեցվածքըձգվում էր մինչն երկինքու խառնվում աստղերիասելիթին՝ «Կյանքը հեքիաթ է, չերնյավի, իսկ հեքիաթը չեն փորփրում, հասկացա՞ր, պես լսում են»: Այսպես հեքիաթը կախարդվածի մթության մեջ հնում էր նրա ծեր անդունդներիցեկող ձայնը, ծեր ալիքների խոսքին միացած... Նոր ծնվածի պես քայլում էի ծովի բուրմունքով ու ուժով լցված: Վերնակներիջահերըխառնվելէին աստղերին,բայց ավելի տաք էին նրանք ու հարազատ,ծնված էակի պես մուոիկ:Երկնքումմայր աքաղաղը կանչեց,երբ մոտենում էի մեր ճամբարին: կանչերըխլացան Ծովի հեռվիցեկող ծփանքի հորատման աշխատանքների ճռնչյուն-դղրդյունից,ինձ ուղեկցող երազը ես կամաց-կամացքանդվեց, հիշեցի, որ գիշերվա հերթափոխիցվաղուց ուշացել եմ, բայց ուրախացա.գիտեի, որ քունս չի տանելու ն ավելի լավ է մնամ մտքերիս հետ երկնքի տակ... Տղաներըշրջապատեցինինձ: Տեղացինհազարու մի հարց: Ամեն ինչ լավ է, հետախույզներ,-- բղավում էի՝ փրկվելովհարցերի տարափից,--ծանոթացա Ջուլմայի տատի հետ ու խնդրեցի՝թոռանը տալ ինձ կնության: Դու կատակում ես, Սիմոնյան,--նորից վրա էին տալիստղաները: աղջիկը խոստացելէ գալ, ինքներդ Ազնիվ խոսք, հարազատներս, կհամոզվեք: Ուրեմնուզում ես կործանվե՞լ: Մի՛թեչգիտես, Սիմոնյան,գնչուական պատմություններըինչով են վերջանում: Գիտեմս̀իրով: Այդ աղջկա կերպարանքովդնն է քեզ կանչում: Ինչ կտաք ուտելու, գայլի պես քաղցած եմ, շուտ արեք, իսկ դն... Ջուլմայիկերպարանքովդն, ինչ անեմ, սիրում եմ, սիրում, տղաներ: Այն օրերին ես լուսնոտի պես աշխատեցի,ինձ թվում էր աշխարհըոչ ձեռքից, չէր իրականու շոշափելի: Այն, ինչ ուզում էի խլել ճակատագրի

դու` քեզ.

քո

պես ու ծովը, քեզ

առած

ու

արթուն

--

--

--

--

--

--

--

--

.

Պ

ընտ

տեղավորվումմտքիս սահմաններում. մի՛թե Ջուլման ինձ Է է ինձ, ու պատկերացնում էի նրան Երնանի մի՞թենա րով զբոսնելիս, որտեղինձ ճանաչում են բռլորը՝մարդիկ, մայթի դ ու ամեն մի թափառական անտուն շուն: սալահատակ երրորդօրը, լուսաբացին,երբ արնընոր էր ծովի ջրից դուրս լողում ամբողջ աշխարհըլցվածէր թաց ոսկով, ու երբ մենք պատրաստվում էիչ հանձնելհերթափոխը. Սիմոնյան, բարձրացի՛ր, շտա՛պբարձրացիր,-- վերնակիծայրիցձայ տվեցԿոստյան: Հիմակհասնե՛մ,պահի՛ր,-- մտածեցի,որ նորից խառնվելեն պոլ. պատաճոպանները,--անջատիր հավաքման մեխանիզմը,-- ու արագ գլխապատառ աստիճաններով վեր սլացա: Ու տեսա, ինչպես իմ հին ազգի տափաստ խոնավ վ վածուհունէր տեսնում. նի կապույտիմիջով սլանում էր մի ձիավոր. նա գալիս էր ազատ աշխարհ տաբորից... Լարվածնայում էինք: Ես համոզվածէի, որ Զուլմանէ, կամավելի շու իմ ցանկությունըայնքան մեծ էր, որ քարից անգամիմ երնակայությալ կարող էի ձուլել Զուլմային:Բայցժամանակըդեպի ինձ էր բերում նրան ձիավորը արդեն նշմարելիէր, իսկ մի քանի րոպե.հետո երնաց ն նր կարմրաշորհեծյալը: Զուլմանէ, եղբայրիկս, զսպելով ուրախությանկանչս, սեղմեցի Կոստյայիուսերը: Մի թիչ էլ համբերիր: Գնչուհին է, Սիմոնյան,--մյուս վերնակից հեռադիտակըձեռքին բղավումէր Վիկտորը: Ձիավորըմեր լարված աչքերի միջով սրընթաց մոտենում էր վել-

փողո ամեն

նվիրվելու

՛

--

--

ն

--

հավատա

--

|

--

|

--

նակներին: նա է՛,-- բղավեց Կոստյան: Ինձ թվում էր՝ մեր բարձրությունիցերնում էր ամբողջ աշխարհը մի դարձածու նրա միջովդեպիմեզ էր գալիս աշխարհիամենս՛ տափաստան գեղեցիկկինը: Դեռ հեռվից նա ձայնեց. --

--

Ու

Հե՛յ, հե՞յ:.. նրա թռչունի կանչի պես տարածվեցտափաստանում առավոտյան

ձայնըու, ալիք-ալիքարձագանքելով, բարձրացավ երկինք: Նա հենց այդպեսսրընթացքշեց ձին ուղղակիմեր ջրափոսերի,մագուր ծառ" ու մրի, ցեխ ու շփոթի մեջ ու մեխվեց վերնակիոտքերի տակ: Ձին եղավ ու խրխնջաց.

Դորո, չյավալէ ', որտե՞ղէ ձեր գնչուն: պահին աշխարհի ամենաերջանիկ մարդն էի երնի, որին կնախանձեինանգամհին աստվածները: Այստեղե՛նք, հիմա կիջնե՛նք, կիջնե՛նք,-- ինձ խլացնելով,գոռաց --

Ես այդ --

Կոստյան:

Ես հպարտ էի, բայց

-

մի փոքր էլ ամաչում էի իմ այսքան

մեծ

եր-

աշջանկության համար: Ամաչում էի ընկերներիցսա̀յս տաժանակիր խատանքինգամված: Ամաչում էի, որ ճակատագրիամբողջ պարգնը միայն ինձ է բաժին ընկել: Զուլման գլուխը բարձրացրեց: Ես թափահարեցիձեռքս ու հանեցի գլխիցս շլեմը: Նա ինձ տեսավ ու թրծված դեմքի վրա բացվեցսպիտակ ատամնաշարը: Ես վայրկյաններհետո կանգնած էի նրա դիմաց:Ես հիացումից պապանձվածնայում էի նրա թրթռացող դեմքին,հաղթականվայրի աչքերին ու զգում էի, որ նա էլ իր ձիու պես կանգնածտեղը խաղում է: Բարն՛,Ջուլմա: Բարն, իմ վարյալ: Զուլման քեզ ամեն տեղ կգտնի,իմացիր,ոչ միայն էդ սատանայական մեքենայի թառքին, որ էդ խորությամբնրա տակ էլ անցնես, մեկ է՝ կգտնեի: Նա ռտից գլուխ ինձ նայեց: Բայց որ դու կարող ես թաթախվելէս ցեխի ու մազութի մեջ ու էս դժոխային մեքենայի հետ աշխատել, մտքովս չէր անցնի: Գիտե՞սինչ կասեմ,իմ գեղեցիկ,էսպես` դու նման ես դժոխքի: Ես քո ձիու պես դիմացկունեմ, Զուլմա, իմացիր: Այդ ընթացքումհավաքվեցին տղաները:Եկաննան մյուս վերնակներից տեսնելու տափաստանների գեղեցկուհուն: Ո՛վ ձիուց չի վախենում,խլոպցի,-- հարցրեցԶուլման: Տուր, ես հանգստացնեմ,ես մանկուցձի եմ պահել,-- հայտնեցիր ցանկությունը տղաներիցմեկը: չթողնես ջրի մոտենա: Գիտես ուրեմն, չմոռանաս, հանկարծ ես բեզնից լավ գիտեմ,մի սովորեցնի,-- ասաց վիրավորվելով: Դե լավ, դուք զրուցեք, ես գնամ լվացվեմ,շորերս փոխեմգամ: Ես գնացի բաղնիք: Նրան շրջապատած տղաներըաղմկումէին, ամեն մեկն ուզում էր՛ինքը ուշադրություն գրավել իր վրա, ամեն մեկն ուզում էր --

--

--

--

--

--

--

--

--

'

ՅՍ

Ողջույն,տղաներ: Գյոմրյան

-

մի հիշողություն պահել այդ օրվանից, ձմեռային բքի ու սառնաման ցրտից մտովի գիշերայինհերթ ափոխերում աչքե. րի լույսը վերնակների ճռճռացողբարձունքներում: Բոլորիդբախտնէլ կբացեմ,մենակխաղաղվեք,մրոտ սատանաներ Քչթչում էր ինձ հասնողնրա ձայնը: Երբ վերադարձա, նրա ձին արդեն ազատ, անկաշկանդարածում ե հեռվում,իսկԶուլմանտղաներովշրջապատված գնում էր մեր դարբնոցը: Զգույշ, շունը,-- բղավեցհեռվից ԱլեքսանդրՊավլովիչը: Բայց աղջիկըառանցուշադրություն դարձնելու իր լեզվով սկսեց փաղաքշականխոսքերասել շանը ու կռանալովվրան՝ նրան շոյեց ու ականչների ետնըսկսեցքորել: Ես ասում էի, չէ՞, դն է,-- փսփսաց Վասիլինիմ մոտենալու պահին: ՄերՍիմոնյանը թեզ հետ կայրվի,Ջուլմա, թո չարքերին չի դիմանս: Ինչ է, նավթ է՞, թե՞բամբակ: Նավթ փնտրողէ,--- միացանրանց խոսքին, ն զարմացա,որ Զուլման իրեն ինչպեստան տեր էր պահում:Այս ինչպիսի՛ժողովուրդ Է սա, մի՛թե իսկապեսնրանք իրենց համարումեն Երկիրմոլորակի տերը՝ոչինչ չունենալու, ն ունենալ՝բացարձակիրավունք: թեզ կհոշոտեն: Գնանք, թե չէ այս Ռոբինզոնները գոնե սափրվեիր, աղջիկըկվախենա: Սիմոնյան, ծուռ չի, աչք, իսկ Յանոն անսափրվել ավելի Աղջիկը վախեցող է գեղեցիկ,մերոնցնման է: Ես ունեցածսչեմ ուզում փոխել, հրաշք,-- շշնջացի ականջիտակ: Մենք հեռացանքլուռ: Գնում էինք դեպիծով: Նա շրջվեց:

ալ

տաքացնելու

վող

--

:

-

--

--

-

--

--

--

--

--

Վանդա՛,Վանդա՛՛... ու թափահարելով գլուխը`հետնեց մեզ: Տղաները Ձին թույլ խիխնջաց --

իրարհիացականձայն տվեցին: Իմ հավատարիմ է, Յանո, ես ոչ մեկի հետ նրան չեմ փոխի բարեկամն Երբնա ծնվեց, ես փոքրէի, լալիսէի, որ տան ինձ հետը խաղալուու տամմ նվիրեցինձ: Մենքմիասինենք մեծացել,հաճախմիասինԷինք մորը ծծում --

Դրահամարես այդպիսին: Յանո: Ինչպիսի՞ն, Ով ասաց, որ իմ անունը Յանո Է, փոքրիկ: Բոլորըթեզ Սիմոնյանեն ասում, դա շատ Է երկար, համ գնչուական անուն է, ես քոնից անջատեցիձերը՝ օտարը ու --

--

--

--

մնացիր.մերը: --

սկ եթե՞...

էլ դու

Յանոն

գելը

Ինչը եթե: Եթե գնանք մեր երկիրը,ձիուց ինչպե՞սպիտիբաժանվես: Արիառաջ չընկնենք, Յանո:

--

--

--

Ապականգ առավ, հպվեցմարմնովինձ ու շոյեց չսափրված դեմքս: Վարդիփշերի պես ծակումէ: Եթե եկել եմ, մի կարծիր,թե ուզում եմ դառնալ կինդ: ես ուզում եմ, որ այդպես լինի, դու մեր երկրումչես տարբերվիմեր --

--

աղջիկներից:

Եթե նրանք էլ են քեզ պես սիրուն, ես նրանց առաջ... Դու կլինես մեր քաղաքի գեղեցկուհին,ու ես թեզանովմիշտ պիտի հպարտանամ: Եթե ասեմ էլ, որ համաձայնեմ, չհավատաս, Յանո, բոլոր գնչուհիները ստախոսեն, տափաստանիքամու պես փոփոխական: Քամբույրների՞ն էլ չհավատամ: Հավատա,հենց դրա համարեմ եկել, եկել եմ ճշտի հետնից թեզ տանելու: Նա առաջ ընկավ ինձանից: Լուռ կռիվ էր տալիս ինքն իր հետ, ես հետագայումէլ, ամեն անգամնրան բռնումէի այդ պայքարում: Ինչ դն էր թաքնված քո մեջ, որ մոլորեցրեցինձ: Ես չհասկացաինչ կատարվեցինձ հետ այն գիշեր: Դու սիրուն ես, Յանո, բայց հո սիրուն էլի եմ տեսել ու չեմ նայել վրան:Տատս ասում է բարիսիրտ ունես, երնի էդ ինձ քաշեց, դրա ետնիցեկա էսօր: Իսկտատդ չասա՛ց,որ չպիտի տանջելէդ սիրտը: Սիրտըտանջանքիհամարէ ստեղծված,որ ուրախությանդիմանա, ասում Է տատս, թեպետ լավ չեմ հասկանումասածը:Նա ինձ էդպիսիշատ բաներ է սովորեցրել մանկուց ու հիմա էլ է սովորեցնում: Մենք,-- ասում է նա կրում ենք ողջ մարդկությանգործած մեղքերի ծանրությունը: Գնչուհին իր կյանքի ընթացքումգուշակում Է հարյուր հազարավոր ճակաոչ մեկը իր բախտից գոհ չէ ու մենք նրանց տագրեր, իսկ մարդիկ՝համարյա հույսի մի փշուր, ուրաափերի խճճված ու վերջացողճանապարհներից խությանմի բեկոր ենք գտնում սպասումիցմթագնած աչքերի անդունդը շպրտելու համար:Մենք մեր մեջ թաղում ենք ձեր, ձեր կտրվող ճանապարհներիվերջին ճիչը: Էս բաներն է նա սովորեցնումինձ ու երբ ասում եմ չեմ հասկանում,ասում է, հիշի, պահիգլխումդ, երբ գա ժամը, կհասկանաս: Ասում է, ձուկ բռնելու համարծով պիտիունենաս: Ուրեմն մարդիկճիշտ են ասում, որ դութ գուշակելիսխաբումեք: Իսկ կուզեի՛ք չխաբեինք, դուք կարո՞ղ եք խաբել: --

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

-

-

Ինչու Ոչ-

համ շնչե

հա խաբեքու հա հարստացեք,հա՛, դժվար է, իսկ մեզ հե՛շտ է, հե՞շտէ, կարծումեք, ձեր ձեռքի ափում տեսնել դագաղ, հետդխոսացողլեշի հոտը ու ծիծաղելով,կաչաղակի պես կչկչալով, մոտ է ու նայել արդեն սառչող ձեր աչքերին: որ ձեր հարսանիքը Տատդասաց այդ մասին: Ինչի, Յանո: -

աս

--

--

-

Որիմ...

Անխելքերեխա ես, Յանո: Ես դիակի մոտ չէի գա սեր անելու,-. շշնջաց, վրասկրակթափելովբոցկլտացողաչքերից: էինք ծովափին: Մերետնիցխոնարհքայլում էր ձին: Նրա կրծքի փոջրիկ սանձըօրորվումէր քայլելիս ու հարվածումծնկներին:եւ կախված Նա բռնեցիՋուլմայիձեռքը: կարոտովսեղմեց մատներս: Իմ մեջ մի տաք Ես այդ պահինաստծուցու մարդկանցից երջանկություն տարածվեց: ոչինչ չէի ուզում, միայնինձ հավերժթողնեին այդպեսու ես կլինեի հողագնդ կապու՛յտ,կապույտէր: Օդը` սպիտակ ամենաբախտավոր մարդը:Երկինքը պսպղունու թափանցիկ: Արնըհալվել էր ծովիմեջ, ոտքերիստակխշշացո ավազներ,Զուլման,դողացող կոնքով կպածինձ, ձին, իր տխուր, հավատարիմաչքերով,գլուխը դրել էր ուսներիսու խաղաղշնչում էր, տարածում մեզ վրա աշխարհի ստեղծմանանարատ բուրմունքը: Զուլմա՛,Զուլմա՛,Զուլմա՛, տնքում էի... --

Հասել

:

--

,

--

մատներըդրեց շուրթերիս: Ուրեմնինձանից բացի մեկն էլ ել երջանիկայդ պահին: Ու ինձ թվաց աշխարհումդժբախտմարդ կանգնածեն ծովի ու երկնքիմիջն չմնաց,բոլորը մեզ պես երջանկացած արնինդեմ դիմաց: եմ Ես երեխայիպես ուզում ուրախությունիցճչալ, բղավել: Դու հենց մեծ երեխա ես, իսկ ես,-- նա լռեց, նայեց ինձ ու փակե ու արնից թրծված զարմանալի մատներովդանդաղշոշափեցդեմբս աչքերը Ապաաչքերըբացեց, սարսռեցի:Այդինչպե խուճապով... կույր, փնտրողի կարողէ Աչք կոչված այդ երկվորյակարնները այդքան փրկարարո լինեն: Այդքան գուրգուրող ու շանթահարող կործանարար լինեն: Այդքա լինեն ու դժոխքիանդունդ: Այդքանհոգեառ ու այդքս դրախտածին Նա

այա '

--

--

կենսատու...

Զգացի,որ կուլ եմ գնումմի հրդեհի:Շրթունքները հպվեցինշրթունք

ներիս: Ես ծովիցհանվածձկան պես թպրտացի ու

մեջս պայթեց

անզուսպ հեթանոսություն: Մռնչյուն ժայթքեց գալարվող էությանսԿԽ հա տըռվածքից: Զուլմանսարսափած փախավ,ես տեղում թարացա ու..-

-

աչքս ընկավ ծովին, մի ակնթարթում թափեցի շորերը վրայիցս ու ալիքների մեջ: Ես լողում, հրդեհվածմարմինս հայտնվեցծովի փրկարար փախչումէի դեպի ծովի խորքը, իսկ նա թափովվազում էր: Ես հանկարծ մտածեցի,որ նա կգնա, գնում Է արդեն, փախչումէ ու սկսեցի հետ լողալ: Զուլման հասավ խմբված թփուտներին, հուրհրացողշրջազգեստը սողաց Նա քայլեց, քայլեց վրայիցու հայտնվեցմի մերկ բրոնզաձույլ եգիպտուհի: դեպիջուրը ու մի ակնթարթումալիքներիփրփրացողխաղումչքացավ: Ես չհավատացի,որ նա եղել է, որ ես իրականեմ, ծովը իրականու Զուլմա արարածը իրական: Դիվայինմտքեր փայլատակեցինիմ գլխում, կարծեցիերազում եմ, կարծեցիկյանքիմի այլ տիրույթում,մի այլ վիճակի մեջ եմ հայտնվել... Ու նա փրփուրալիքի միջիցհայտնվեցհավերժահարսի պես: Ես լողում էի դեպի նա, լողում էի այնպիսիմի նետի արագությամբ,որ չի սուրացել լողալով աշխարհումոչ մեկը: Նա չէր սպասում, որ այդքան արագ կհասնեմ,նա տարվածէր իրենով, իր խաղով ու հանկարծ նկատեց: Չմոտենաս,Յանո, կխեղդեմ: Ես աշխարհումոչինչ չէի լսում, չէի տեսնում, չէի հասկանում: Կյանքը դարձել էր ինձ համար մանուշակագույն փրփուր-հեքիաթկախարդական ծովահարսով...Այս բոլորից դուրս, մի խեղճ արն էր երկնքում, մի թանի թափառականամպիկներիքուլաներ ու մի խաղաղարածողտխուր ձի: Ես լողում էի սուզված, նա ինձանից փայկչում էր, բայց մտադիրչէր ծովից

կարծ

--

դուրս գալ: Ես հասա:

Նրա մերկությունըբեկբեկվումէր ջրի կանաչխաղումփշրվող լույսի շողերից: Եվս մի քանի ճիգ... բայց ոտթը ձկան պես ձեռքիցս դուրս Նա ու ճչաց թպրտաց: խուճապահար պրծավ: Զուլմա՛՛.. Նա իմ բազուկների մեջ էր, ինչպես հրաշքը իջած ու ոեթանոս ազատ աստվածուհի...Ծովի1՛ար: անհուն կապույտիմիջից, ու Մեզ թվում էր մենք նոր ենք արարվում առաջին անգամ մեզանով է սկսվելու երկրի կյանքը, մեզանից այսօր Է ծնվելու մարդը հողագնդիվրա: Ջուլմա՛, Ջուլմա՛,-- երջանկության դողոցքի միջից շշնջում էի մղկտալով: Մենք արարվելովարտասվումէինք մարդկայինուրախության առաջին արցունքներով: Մեր արցունքներիցծովը դառնում էր ավելի տաք ու մեր հրդեհվողշրթունքների համբույրների մեջ մնում էր նրա թափանցիկ, համը ու լցվում, տարածվումէր մեր մարմնով, մեր աչքերը, մեր երազների անդունդները: --

երկնքից

--

ր

ձուլվել էնչ

Մենք,որպեստաք արգանդումսկիզբ առած երկվորյակներ,

բեղմնա կյանքը: Մենք կիսվելու ցավիցմռնչում էինք, վնգստում: մոլորակի Ցանո, աստվածիմ, սրանից հետդ ի՛նչ կատարվեց,դն. կ իջ ապրենքերկրիվրա... ինչպես իրար ն որպես բջիջներ կիսվելուց պիտի բազմանանքու -

.

այս

Ու ինչպես արգանդը՝ ծովը մեզ դուրս շպրտեց ափի ավազներին: Մեն արդենծնվելէինք երկրի,արնի ն այն ամենիհամար,ինչ կոչվումէր կյան, ու երազ, ինչ կոչվումէր ցավու տառապանք, էր սեր, ինչ կոչվում սեր, սեր. նա օձի նման ավազներին գալարվելով փախչում էր իմ ձեռքերից, ել հեթանոսնախնիներիս պես ուզում էի ազատվելմեջս բուն դրած հրեշից,ու մենք մեկ գտնում էինք իրար, մեկ կորցնում,որպեսզի կարոտովփնտրենքու չհավատանքմեր հայտնությանը:

կրբե

ավե

.

Յանո՛, Յանո՛, Յանո՛,--- խլացնելովվերնակիդղրդյունը՝կանչումէր խռոպտմի ձայն: Անմիջապես կռահեցի,դա ծեր Ինդրայիձայնն էր: Ես իջա իմ բարձրությունից: Ձեռքերսմազութոտ,մինչն գոտիսմերկ, արնիցխավազքով մոտեցանրան: Ձին տակըխաղումէր, ես վատ րակված մարմնով, չլինի բան է պատահելաղջկան: բանմտածեցիու անհանգստացա. Հիմահասկանումեմ, թե ինչու է նա գլուխը կորցրել,-- առանցբարնս ու ապա դիմեց ինձ: առնելու ինքն իրեն խոսեց ես էդ սատանիչարխըկանգնեցնել,բան ունեմ քեզ ասելու: Կարո՞ղ Չէ, մերս, էդ չարխը երկրի կեղնն է ծակում, որ տեսնենք ներքնումինչ կա: Ցավ կա, էսքան ապրեցիքաշխարհիվրա չհասկացաք, որ ինչքան էնքանցավներդկավելանան: փորփրեք, Բայցգնչուականչադրի տակ նավթի լամպ Է վառվում լուսավորելու համար:Նավթը հանում ենք գետնիտակից: որ մութ Լույսը մարդու մեջ ծնվում է, Յանո: Քեզ չի պատահե՞լ, տեղը պառկած,գիշերներըներսիցդուրախությանլույս է դուրս թափվել ու ու է աշխարհովմեկ մարդկանցվրա: Իսկ ինչքան լինում, տարածվել մեր ապրածօրերի շարանի մեջ, որ հազար լամպ ու ճրագի տակ էլի մեր սիրտը չի լուսավորվում, մթան մեջ ծխում է ու իրեն էս պատից էն պատը խփում վանդակընկածթռչունի պես, քանի որ նրա համար աշխարհը մութ է էդ պահին: Լույսի տաճար 2-իմալայներում` լսե՞լ ես, չերնյավի: --

--

--

--

--

--

--

Չէ, մայր, չեմ լսել: Ես քեզ կպատմեմ, թեպետգնչուներինենք պահ տալիս էդ գաղտնիթյան չաղտոտենք որպեսզիչապականենքու ձեր

--

--

հռհ

հավ

թը,

զ

Թ)

/

վայնասուններով:

հավատացելձեզ միշտ ոտքերսկամ երնակայությունս ընկած է եղել ձեր եւնից, ձեր տաբորներիհոտըպնչներումսամբողջ ու կյանքում ինձ հա կանչել է դեպիանհասկանալին կախարդականը: Դրահամարթեզ հավանեցիու թողեցի տաբորինմոտ: Դե հիմալսիր: ու Դուք ձեր ամեն ցավ ու դարդը ձեռք եք բերումձեր անհավատությամբ, դուք լքված եք Աստծո կողմից ու անտեր:Մենք ունենք մեր Մեծ մորը, նա հետ ու ու է, մենք հավատումենք նրա շնչին, խոսք միշտ մեզ բառին դրա համար էլ դիմանում ենք բոլորի՝ մեծ ու փոքրի, դահիճի ու խելագարի, թագավորիու խելոքի, բոլորի՝ Աստծո ու սատանայիստեղծածների հալածանքներին Տեսնում եմ աչքերիդմեջ անհամբերությանվառվռունկրակԴա ներ, բայց համբերիր,ասելիքս հող պիտի ունենա, որ ծիլ տա անհիշելի ժամանակներիցէ գալիս: Ես քեզ արեցիմեր ցեղի պատմությունը, բայց չասեցի՝ ինչպես գնչուները հայտնվեցին2-իմալայներում.առաջին գնչուհին, որի անունը իմիցէր՝ Ինդրա,իջել է ԵրկնքիցԼույսի տաճարիմեջ, ինչպես լուսադեմի ցողն Է կաթումալպիականշուշանի սրտին, հետո իջել է տղամարդըառաջին...ՆրանՄեծ մայրըմեր ասել է. Հազար ու հազար տարի առաջ Աստվածստեղծեցմարդկայինցեղը, ինչքան նրանք բազմացանու շատացան,էնքան կորցրեցինիրենց արմատու ներն սկիզբը ն նրանց թվաց, թե հենց իրենք են աստվածները:Նրանք այլասերվեցին,խառնվեցին գազաններին ու անասուններինու նրանցից սկսեցին օրինակ վերցնել ապրելու: 7Լիմա,ասեց Մեծ մայրը մեր, Աստված Երկիր է ուղարկում ձեզ, որպեսզի դութ բազմանաքու որպես բարերար անձրն իջնեք այս լեռներից դեպիդաշտեր,քաղաքներ,տուն ու պալատներ ցույց տաք մարդկանց ու թափանցեքու ձեր ապրելուօրինակով ժողովուրդներին ճշմարիտ ապրելու թաղցրությունը:2-ասկացնեք, որ ինչքան շատ ես ու է կուտակում հարստանում,այնքան այն դառնում ավելի ծանր բեռ քո ոտքից կախված դեպի օվկիանոսիանդունդը տանող: Երջանկությունը ազատությանմեջ է, ազատությունը՝թշնամին հարստության, չերնյավի: Միշտձգտիր ազատության, ոչ հարստությանու դու կլինես ամենաերջանիկ ու մեծ մարդըերկրի վրա քայլող: Հարստությունըերկու խառնուրդունի` խմորի պես. էստեղ ջուրն է ու չի ալյուրը, Էնտեղ` քրտինքն ու արյունը մարդկային. դա երջանկություն ինչ կարող բերել, դա հոգու, մտքի բանտ Է դառնում միայն... 2.ասկացա՞ր` Ես

--

մանկուց եմ

ու

--

--

տվեցի է՞

ու ես էլ ասեց Աստվածմեր Մեծ մոր բերանովիր զավակներին, իմաստունգանձըքեզ հավետ պահելու:Ճշմարիտըհավերժ Է, ստի ճամփեն

իմացի՛ր,չերնյավի: Մենք այսպես խոսելովհեռացանք վերնակներիցդեպի ծովը: Մայր,ամեն ինչ ասացիր,բայց չասացիր ամենագխավորի մասին` Ջուլմանինչպե՞սէ: ես ու չհասկացար: Գլխումդ էն բո Բենզ', ասացի՝դու լսեցիր սատանայական փորողիպես մի ճրագ է մենակ վառվում, որ միայն ՋԶուլ. մայինտեսնես ու քեզ: Բոլորդմեկ եղած, չեք թողնում, որ պառավ Ինդրայի կարճէ. --

--

ոսկորներըհանգիստառնեն աստծո արնիտակ: Ես Զուլմայի հետ ամուսնանալու եմ, տանելու եմ իմ երկիրը, թեզ էլ կտանեմու կհանգստանաս: էլի հին պատմությունը:Ու դեռ կարծումես մեծ պատիվ ես անում ռոմալե՞ մեծ ցեղին,-- ձիու վրայից գոռաց նա ու ցատկեց ավազին,-Զուլմայիհետ իսպանացիդոն ֆեդերիկոնէլ կերազեր ամուսնանալ, բայց նա Զուլմանչի ծնվել ձեր ցեղի տղամարդկանց համար,ասածս հասկացա՞ր, ծնվել է գնչու որպես,ծնվել է էն ճայի պես ազատ, նայիր ոնց է խաղում ալիքներիվրա ու նայիր ոնց"պոկվեց ու սուրաց դեպի երկինք,-- ու ' փայլատակող հայացքըուղղեց դեպի երկնքի խորքը,-- նրան մենակորսն է ներքն բերում, հասկացա՞ր ասածս, անգամ քո գեղեցկությունը, քո դնի ուժը, որ թներիցդ ու ուսերիցդ գետին է թափվում,չի կարողանասանձել իմացա՞ր հ իմա... գնչուհուն, Գնչուհինքամի է, նա ափ չունի՝ ծովի պես Դու ջահել ես, չես հասկանա...Ես ծովը բանտարկող: քեզ մոր պես եմ ասում, ծիծ տվածմոր ու հարսանիքդտեսած մոր ու որպես աշխարհըտեսած ու համը զգացածԻնդրան,որը տեսել է իր կյանքի գարունին թեզնից ոչ պակասգեղեցիկտղամարդիկու սեր արել, սեր է արել... լսում ես ասածս, Յանո, բայց ուրեմն ինչի՞չես հարցնում.«Ու՞րեն նրանք»: Գնչուհինմնում --

--

չի դիմանագնչուհուն, հասկացա՞ր... է միշտ միայնակ, ոչ մի տղամարդ նրա թե ինչ ասաց թեզ պառավ մեջ սատանիէգն է ապրում: 2-ասկացա՞ր, դե միտք արա, թե ով է պետք թեզ, Զուլմա՞ն,թե ձեր ազգի Ինդրան.

տիրուհիաղջիկները: Ես լուռ էի, վերջապեսլռեց ն Ինդրան:Մենքբավական հեռացել էինք վերնակներիցափովգնալով, հիմա ձիու սմբակներիձայնն էր մեզ ուղեկցում ու ծովի խաղաղբվվոցը:

1Քենգ --

սատանա:

աա գնչուական: --

Թեկուզ կործանվեմ,մայր, թեկուզ իմանամ, որ ապրելու եմ մի օր, մի չեմ թաշի: Պառավը իր սուր, խայթող հայացքըդարձրեց վրաս, ես զգացինրա մեջ թաքնվածջերմությունը: Ցանո, դու գիտես, ռր ես բարո շերոն' եմ տաբորի,մեծից փոքր լսում են ինձ, ինչպես լսում է էս իմ հովատակը: Ես զգացի, որ նրա ձայնը կեղծ է, նա կամ ինձ էր փորձում, կամ ուզում էր մի հնարքով աղջկանինձանիցպոկել: ես չեմ կարծում,մայր, որ կռվով պետք է վերջանամեր հանդիպումը: Կռիվ սկսողը միշտ պարտվում է: Գիշերով մի ցիստերն բենզին կբերեմ, ամբողջ տաբորը հողով-ջրովկայրեմ,եթե բանը հասավկռվի: Հավատումեմ, Յանո, որ կանես,--- անմիջապեսզինաթափվեցնա,-ասածս, քեզ ափսոսումեմ: Դու ուսյալ մարդ ես դառնալու: բայց հասկացիր Ես տեսա այն գիշեր, թո ձեռքի երկնքում աստղեր էին փայլատակում լուսավորիչի, իսկ Զուլմանօտար է թո գրքերինու քռ հաշիվներին: Ես նրան արդեն սովորեցնում եմ: Նա զարմանալի կսովորեցնեմ, ընդունակ է, եթե մեր ազգի կանայք այդքան նպատակինհասնելու ջիղ ունենային, մենք հիմաշատ հզոր կլինեինք: Ես ծխել էի ուզում, բայց լուցկին մոռացել էի: Մայր,լուցկի ունե՞ս: Նա ուշ լսեց, ապա կտրվեց մտքերից, շրջվեց, երկարնայեց աչքերիս խորքը, ես դիմացահայացքին: Դու բա՞ն ասացիր,Յանո: Լուցկի եմ ուզում: Նա դեմքը բարձրացրեց երկինք, ապա շրջազգեստիծալքերի միջից հանեց մի եղունգի չափ խոշորացույցի ապակիու մատի չափ սնացած բամբակ, բռնեց ապակովարնի ճառագայթը, ուղղեց բամբակին: Ծխաց, մեկնեց ինձ: Ամեն ինչ ժամանակավոր է, սա հավերժԷ,-- նա ցույց տվեցարնը: Ես սիգարետմեկնեցինրան: քսակը,բացեց, իմը ունեմ,-- ասաց ու դուրս քաշեց կեղտիցխամրած հանեց թուղթ, փաթաթեց «խոռոչը», լցրեց մուգ գույնի կոպիտկտրած ծխախոտու իմ կրակիցվառեց:Մենք,երանության մեջ ճեմելով,լուռ ծխում էինք, ամեն մեկս այրելով մեզ տանջող մտքերիկծիկը:Նա նորից կանգ --

ժամ, ես Զուլմայից ձեռ

--

--

--

--

--

--

--

--

--

առավ,նայեց ոտից գլուխ ինձ: Հան

Բարոշերո

--

առաջնորդ:

Դու շատ ես սրտովս, Յանո, եթե ես ջահել լինեի, թեզ աա խելքահան,բայց շատ եմ ծեր ու շատ բան եմ տեսել այս արնի տակ,ում կասեմ քեզ թույնի պես դաղող մի ճշմարտություն:Ջուլման իմն է, խ։ արյունը, գիտեմ, քանի սիրում է քեզ, կգա քո հետնից,քարից էլ գցես' կգա... բայց հետո, հետո Էլ ոչինչ չի պահինրան, գնչուհիներըծնվածել սիրո համար, վերջացավսերը, վերջ ն մնացածբաներին,նրանք դառնում են նորից տափաստանի ազատ քամի, իմացիր,որդի, դու չես կարողան անելու: նրա հետ չափվել, նա քեզ պես քանիսի՛նէ հլա խելքահան Կդավաճանի, կսպանեմ: Դու քաջ ես, ուժեղ, դնի պես գեղեցիկ,դու ծնվածպիտիլինեիրչադրի տակ, որ լինեիր ազատ ու բախտավոր, դու ծնվել ես քո սատանայակա խաղալիքներիձեռքին որպես լծվածձի, դու երբեքգնչու չես դառնա: Ծովի խորքում խաղացինմանր խխունջ-ալիքներու փրփրած, իրար ձեռք բռնած, ծիծաղելով վազեցին դեպի ափ ու զարնվեցինմեր բոբիկ ոտբերին: Ծեր Ինդրանխոր հոգոց քաշեց՝ մտամոլորու շվարած: Ես նրան խղճացի, ես ծովի մոտ դառնում եմ բարի ն ուզում եմ միշտլավ բան անել մարդկանցհամար, սիրտսլցվում է մի տխուր ցնծությամբ:ես շոյեցի Ինդրայիչոր, ոսկրոտուսը: Նայեց ծովին. էս ծովի պեսմարդկություննէլ լեղի է: նա չի կարողերբեք իր միջից ու դրա համար դառնությունը հանել, դուրս շպրտել կամթաղել հատակում, է, որ գազազածէ Նա, միջի թույնը հանգիստչի տալիսիրեն ու հավերժ նա հետ... է հետ, ինքն իր Իսկծովի ճայերըգնչուներն ծեծվում ժայռերի են, ոգի դառած,լսում ե՞ս ասածս, հասկանումե՞ս,թե ինչ եմ ուզում ասել, նրանք իջնում են երկնքիցնետի պես այս լեղի մարմնիցմի պատառ միս պոկում ու ճչալով փախչումեն դեպի երկինք... նորիցմաքրվելուամպերի ու անձրններիծալքերում:Նրանքմեզ պես են, հասկացա՞ր... Դուտեսե՞լես, թե ծով թափվող գետի բերանինինչքան ճայեր են հավաքվում: Նրանջ են մաքուրջուր խմելու: Էդգետերըէլի մենք ենք, ծնունդ են առնում գալիս նրանք մեր ոգուց, գետ-քարավանները դարերովհոսում են, որ փոխենծովի դառը համը,թեպետիզուր է, բայց միննույն է, նրանք պիտիհոսեն, որ հույս ունենան Մենք ապրելու ու նախնիներ հավաքվել Ոգու շուրջը: 2-ավաքվում ինչպեւ գ մարդիկիրենցհայրենիքում: Ես դյութված լսում էի ու մտածում. իր համարստեղծածճշմարտությ մասին ինչպիսիպարզությամբ ու հավատով խոսում այս իմաստունը: է --

-

--

--

--

ենք նպատակ: սիրում ենք

մ,

--

Հա, տես, ասացիհայրենիք,հիշեցիմորս:Ես ծեր եմ արդեն, իսկդու՝ իմացիր,որ պատմես մարդկանց:Ասածս շատ վաղուց է եղել,--

ուսյալ,

Ինդրան նայեց շուրջը, մի թանի քայլ հեռու քար տեսավ ու գնաց դեպի մի գլանակ,հանեց խոշորացույցը,նայեց քարը: Հանեց քսակը, փաթաթեց երկինք ու արնի ճառագայթները հավաքեցբռան մեջ:.Ես հանեցի մի նրա վառեցի սիգարետ, բռի կրակիցու նստեցիկողթին,ավազներիվրա: Ասածս շատ վաղուցէ եղել, երբ երկիրըջրով էր ծածկվածու մեր ցեղը ապրումէր աշխարհիամենաբարձր լեռներում: Մենք այդ երկրումունեինք մի ոսկե սար, կոչում էին Մերու': Արնը,լուսաբացին, երբ քնած էր մեր աշխարհը,սկզբից հանդիպում էր էդ սարին:Մերժողովուրդը,արթնանալով, կյանքիպատկերընրամեջ էր տեսնում,ինչպես հայելու մեջ, իսկօրվա վերջին արնը սարի մյուս կողմից հրաժեշտ էր տալիս երկրին ու գնում էր օվկիանոսիմեջ հովանալու: Դարեր անցան, ջուրը կամաց-կամացիջնում էր, տեղավորվումմեր մենք այսօրվածով ու օվկիանոս կոչվածիմեջ: Բացվեցինճանապարհներ, իմացանք,որ մեզնից բացի էլի ցեղեր կան ու նրանք էլ տեսան մեր Մերու սարը, ու նրանք էլ մեզ պես աղոթում էին առավոտյանարնի պատկերի առջնծնկի իջած,բայց հետո, հանկարծզանգուլակներսիրող կանանցպես, դարձանանկուշտ,ծովի փրփրունալիքներինման հորդաներովխուժեցին էին մեր երկիրըու սկսեցինսպանել, թալանել... Անգղիպես կտցահարում ոսկե մարմինըսարիու տանում էին: Տարան,տարանդարեր,մեր օրը սկսեց կարճանալու կարճանալ սարի փոքրանալուհետ, այլնս ոչ լուսաբացին էինք Արնընրա մեջ տեսնում, ոչ նրահրաժեշտիպահին: փշրվելով, լցվեց էդ խեղճերիմարմինները,հոգին Սարը,մանրանալով, ու դարձավանեծք, դարձավչարություն: մեծ ցավից, իր ծնած ցեղին հավաքեց շուրջը: Մեր մայրը արտասվեց ու երկրներ,-- ասաց նա իր զավակնեԳնանքտեսնելու մարդկանց րին,-- փնտրենք այն ցեղին, որը երջանիկԷ մեզ պես ու նրա մարդիկ մրջյուններիպես անկուշտչեն, ն ոսկի սարը պահումեն իրենցմեջ, իրենց --

--

հոգում...

սարսռացի. Ինդրանկոշտ ձեռքը դրեց կռնակիս՝ Ուայն օրվանիցքայլում ենք, Յանո, այս հողագնդովու գնում ենք՝ ն Մեծ մոր պատվիրանը: Յանո, ափսոսում եմ, որ մեր երջանիկ ապրելու ջահել չեմ,-- ծխեց մի քանի անգամ իրար վրա, --

ինտրելով

իմ'

--

Մերու

--

առասպ.

ոսկե սար Հիմալայներում:

են

:

գաղտնիքըմենակ մենք գիտենք, լսում ե՞ս, Արմենո: Դութ կարծում հարստանալու ու կուտակելումեջ է՞, ոչ, չերնյավի, դա այդ երջանկությունը է, ինչ մարդիկփնտրումեն ու չեն գտնում. դա մեր Մեծ մոր գաղտնիքնէ, : որը մնաց մեր մեջ, հոսեց մեր արյան երակներովարնի ստեղծմանօրից Ա մինչն հիմա ապրում Է մեր մեջ: Լսիր, ինչ եմ ասում, Արմենո,դա մեր արյան հոգին է, որը մենք չենք նվիրում ու չենք ծախումոչ մի թագավը. րությամբ ոչ մի խաչելության սյան առաջ: Մենք ուզում ենք վերադարձնելիրենց կորցրածհեքիաթները,չէ որ նրանք էլ մի օր եղելել մեզ պես ազատ ու երջանիկ,հո միշտ ստրուկչեն եղել: Նա քարից, գնաց դեպիծովը, թրջեցձեռբերը, բսեց դեմքին ու վերադարձավ նորից իր տեղը: Այդ մեծ պատգամըմարդկանցհասցնելու ու նրանց հասկացնելո համարէ, որ ատեցինմեզ բոլոր թագավորներնու իշխանավորները, բոլոր տերերը երկրներիմեզ հալածեցին,դահիճառաջնորդներըսարքեցին ճամբարներ,մեզ փակեցինպատերի ու փշալարերի մեջ: Նրանք ուզում էին մեզ հաշվել ոչխարի հոտի պես, որ իմանային,թե ինչքան մորթեցին, ինչքանը ու մնաց, իսկ մենք փախչումէինք տափաստաններն անապատներըու մեկի տեղ ծնում Էինք տասը, տասի տեղ հազարու հազարը: Բազմանումէին ու հաղթում... Դահիճտերերին պետք էր իրենց ժողովուրդների հնազանդությունը, իսկ մենք մեր կյանքով, մեր ապրելու ձնով էինք սովորեցնում հակառակը:Մենքմարդկանցցույց էինք տալիսերջանիկլինելու գաղտնիքը, մեր Մեծ մոր պատվիրանը:Դա, Յանո, գիտե՛սորն է, դե լսիր ինձ, որ հիշես: Գիտեմ,սրտիդ մոտ չի լինի ասածս հիմա, դեռջահել ես, բայց հետո, գլուխդ, ու իմ հոգին այն ժամանակկթափառիհին հայրեերբ կսպիտակի նիքիս ձյունածածկ լեռներում, որ գետ դարձածհոսի դեպի օվկիանոսը, կհիշեսպառավԻնդրայինու կկանչեսինձ որպես ճշմարտությանվկա:Լսիր, Յանո, ինչ կասեմ:Մարդուերջանկությունըչունենալու մեջ է: Չունեցող մարդն Է ազատ... Եվ էս դասի համարէլ մեզ սկսեցին ատել ու ոչնչացնել, մեզ կախումէին, մեզ խարույկներիվրա այրում էին, որպես արնապաշտ» ցեղի, մեզ լցնում էին ծովերը, մեր տղամարդկան ների ու սատանաների կարողությունիցզրկում էին անասունիպես, որ վերջանամեր սերունդըու չէին հասկանումն մինչն հիմա էլ չհասկացան,որ մենք արդեն բան ենք դրել թրթուրի պես իրենց մեջ, հենց իրենց հոգու, սրտի, մտքերիմեջ ու հիմաարդեն իրենցից,իրենց ոգու արգանդիցծնվում են ու միլիոններ ծնվեն մեզպեսներըու փախչենունեցած ոսկուց, հարստությունից դեպի անապատները, մեր հին հայրենիքիլեռները, մեր անցածճամփենանցնե՛ տւ, որ հասկանանմեր Մեծ մոր իմաստությունը:Ու կգա ժամանակ,որ

մարդկ

բարձրացավ

--

.

նորից կհնչի հողագնդի վրա մարդու երգը

գնդակահարվածների վերջին տնքոցի փոխարեն:Կերգիմարդը ինչպես հիմա այս տափաստաններում, է մեր բողոքի ու սիրո վերջին խոսքը պառավԻնդրայի,Մեծ երգը: Իսկ հիմալսիր, որ հասկանաս մոր զավակի,թե ինչ ասաց քեզ ու պահիրէդ սն գչխումդ:Երբ մի երկրում սկսում են հավաքել գնչուներին,մարդկանցչարիք է սպասում:Զգուշացեք: Ահա իմ ասելիքը, Յանո, քո ժողովրդին: Ու ես հիշեցի աշխարհիբոլոր ֆաշիստական ճամբարները,որոնց առաջին բնակիչներըգնչուներն էին: Ես հիշեցի... հիշեցի ու սարսուռ անցավ մարմնովս, թե ինչպես էին ծրագրված,պլան կատարելուպայմանովմի գիշերում անհետանում ամբողջմարզերումտաբորներըգնչուական,ն ոչ միայն... նրանք, իմ տան ամենարյունալի տարեթվին:Ես նորից սիգարետ հանեցի ու ձեռքս մեկնեցիկրակին:Նա հանեցապակինու բամբակը,տվեց ինձ, ես նորից գնացի դեպիիմ մանկությունըու նորից հասկացա,թե ինչու հավաքվեցինդահիճներըաշխարհիու սպանեցինիմ երկիրը, թոնդրակեցիների երկիրը ն ինչու իմ հարազատ քաղաքի կոկորդինդրեցին սուրը, որպես սահման: Ինդրայիցսովորեցի կարդալ իմաստությունըդարերի, ու այսքան հասարակ այսքան բարդ: Վառեցիսիգարետը,ագահ-ագահներս քաշեցի ծուխը ու թեթնացած մեծ նայեցի այս կնոջը, որի կողքին նստած էի ծովափին,ավազներիվրա: Իսկ հեռվում վերնակներըերկրի կեղնն էին ծակում, որ գտնեն մարդու համարչարիք: Յանո, բեզ սիրեցի, չեմ թաքցնում,շատ ես սրտովս ու դրա համար ասում է պառավԻնդրան,որ լսես, թե ինչ է խնդրումքեզանից:Ջուլման քեզ համարչէ, ես պատմեցիմեր գնչուականգործերի ու կյանքիմասին այսքան բանը, որ դու հասկանասու ձեռ քաշես աղջկանից: Եթե անգամինձ կախեն,մայր, ես ձեռ չեմ քաշի Ջուլմայից:Կվերցնեմ երեխային,քեզ ու մենք միասինկհեռանանք: Է՛, դու շատ առաջ անցար,որդիս, ես ազատ ու միշտփորձանքըգլխին կախվածժողովրդիմայր եմ: Ինձ տաբորումմայր Ինդրաեն կոչում բոլորը, իսկ մայրը, անգամ եթե ուզենա, իր երեխաներինչի կարողթափել երկրի երեսինանտեր ու հոգ տանելմիայնիր մասին. դա մայրչէ, դա,-- ու իրենց լեզվով Ինդրան մի կծու բան ճզմեց շրթունքների մեջ ու թքեց: --Ես մի շիտակ բան էի ուզում ինձ համար, որ դու ձեռ քաշեիր աղջկանից,ձեռ. քաշես քո էդ մտքերից: Քանի հետդխոսումեմ, էնքան ավելի ես սրտիս ու ճանապարհներին հնչում նավահանգիստներում

--

--

--

ու թո կյանքիհամարցավում եմ: Մենք լուռ վեր կացանք: Մտախոհգնացինք դեպիարածողձին:

կպնում

:

Մայր,մի նեղացիր, ուրիշ կերպչեմ կարող.Զուլմայինես կտաներ երկիրը, այնտեղ ինքը իրեն խորթչի զգա, բոլորը իր պես թուխ են ու հ. պես թուխ: --

Դու սիրումես Ջուլմայինորպեսայս տափաստանների եղնիկ,նպ ձե կթառամիվանդակդրածիպես ու դու նրան չես ճանաչի: եվ ես այստեղ հասկացա, որ պառավԻնդրանվախովասաց դա, ձա մեջ ճայիկանչիպեսբանզգացի:ԵրնիԶուլմանէլ էր ասել, որ կգնաիլլ հետ իմ երկիրըու սիրտսցավեց,չուզեցի խոցված հեռանարծերը: Ուրեմնես կմնամնրա հետ, եթե ինքը չի կարող այնտեղապրել: Ոչ դու կլինեսբախտավոր, ոչ նա: --Ամբողջկյանքսկնվիրեմնրան: Կյանքըշատ է թանկ,Յանո, լսիր Ինդրային,ոչ մի կին արժանիջը ասած զոհողության: Արեցիր`կդառնաս կնոջը ատելի: Կինը,-- նա շրջվեց դեպիծովը,-- տեսնո՛ւմ ես հեռվումԷն խոշոր ալիքը. էդ ալիքն է: Նա ալիք է, քանի չի հասել... ափ, հենց ափ հասավ, նա դառնում է ջրի փշրված կաթիլներ:Նրան երբեք չպիտի թողնես, որ հասնի ափ, ալիքը ծովում ն ծովի համար,ն ափի: է գեղեցիկ՝ Ահա այսպիսինէր իմ հանդիպումըայս զարմանալիկնոջ հետ, որը վաղուցկորցրելէր տարիքիհաշիվը,բայց ինձ հետ հավասարըհավասա հետ ու հասակակիցը հասակակցի պես պահեց, թույլ տալով ինձ զգալու, | ազատ, ինչքան անկաշկանդու ազատ էր իր ամբողչ այնքանանկաշկանդու ցեղը երկրիդեմքինցրված: տառ Ես նրա ասածները,նրա մտքերը ոչ մի տեղ չէի լսել ու չլսեցի երբեք:Ոչ մի գրքում չկարդացի,ն նրանիցլսածներըմնացինիմ մեջ որպեսարյան կանչիմի մեղեդի,երազիպեսմի բան: ես հավ եմ քո ի մայր,-նրա նման ծանրակշիռ խոսել ու խորհրդավոր, բայց նրանք կամ շատ են հին, ինչպես արնը, կամ շատ են նոր ու դեռ չեմ կարողհասկանալ,բայց այս ամեն մեր ասածիու լսածիմեջ ամենակատարյալը Ջուլմանէ ու ես նրան. --

մոտ

--

--

չէ

--

|

մ

Է

--

ցանկացա

--

սիրում եմ: Նա առանցինձ նայելու բռնեցձիութամբից:Ես ուզեցի նրան օգնել: Թներսվրասեն,-- թեք դեմքի վրա ժպիտի պես մի բան խաղաց, ցատկեցձիու կռնակին,--ես դեռ շատ պիտիապրեմէս արնիտակու շա" բացաչք գիշերներ անցկացնեմմարդկանցճակատագրերը երկնքիաստղերիփսփսոցում: Իսկհիմամնաս բարով:Դու լավն ես, ափսու գնչու չես, ես իմ տեղըթեզ կդնեի որպես Բարո: Ձին պոկվեցտեղից զսպանակի պես: --

կարդա

նայում էի նրա հետնից: Փոշին քամու ձեռքին դրոշի պես ծածանվում ու փոքրանում: Ինձանից կնճիռներումՀ-իմալայնեփախչումէր դեպի տաք, խանձվածտափաստան՝ րի արնը թաքցրած կախարդուհիԻնդրան,որը, հալվելով անհունության մեջ, պիտիդառնար ինձ համարմի տեսիլք,մի շարունակվողհեքիաթ: ես

էր: Նա այդ փոշուն կուլ գնալով հա փոքրանումէր

.

--

--

Յանո, ես վախենում եմ քեզ հետ գնալ Դու ինձ զարմացնումես:

Օդեսա:

Վախենումեմ: ԱրծիվԷիր, էդ ե՞րբդառար նապաստակ: Ես իսկապեսվախենումեմ: Երբմերոնց հետ եմ լինում, ես գնչու եմ: Քաղաքները ինձ համարդառնումեն զվարճալիու ոչ մեկիցես ահ չունեմ ն ոչ էլ ամաչում եմ: Հիմա նույնպեսդու գնչուհի ես, ո՞վ է քեզ` քեզանից խլում: Ինձ թվում է, թե դու ինձ տանում ես..« մի նեղացիր, Յանո, բայց Քեզանիցմիշտ էլ մի քիչ վախենումեմ: Ես ոչ մի առիթչեմ տվել, քեզ չեմ ծեծել, ինչու պիտի Որ իմանայի՛... է՛, ես էլ կարծումեմ իմ կինը չի վախենումանգամ չէ, բայց թաղաքում հարյուր հազար սատանաներ կան, Յանո: Ես եմ, քեզ:հետ փոթրիկս: Յանո, դու ինձ ինչու ես փոքրիկանվանում: Լավ, սրանից հետո կասեմշավորո՛: Մեկէ, թեկուզ մեր լեզվով, բայց ինչու եմ ես երեխա: Մենք բոլորս էլ երեխաներ ենք, էս ծովի, էս երկնքի, էս քարերիհամար: ես խոսում,ես սիրեցիայն հեքիաթների Դու էլի գրքերի՛ց գիրքը, որ վերջինանգամբերեցիր: Ես թեզ համարէլի գրքեր կբերեմ:Օդեսայից էլ կարողենք առնել: Չե՞նք ուշանա, Յանո, անձրն է գալու: --

--

--

--

--

վախեն

--

--

--

-

Սատանայից

տատա

--

--

--

--

--

--

--

--

Շավորո մանկիկ --

Ճ«

ամ

Մենք մեր հետախուզականվիլիսով հասանք Վերխովկա, կ ծովով վեց ժամ հետո Օդեսայումէինք: Օրը կիրակիէր: Քաղաքըինչպես միշտ ուրախ էր ու աղմկուռ: գնում էինք իրար որպեսաշխարհիայդ օրվա ամենաերջանիկները ձել բռնած, ծիծաղով, սրախոսելով, թռվռալով: Բոլոր թափումմ) ժպտումէին մեզ ու մի քաղցր խոսք նվիրում, կատակներ գլխինու նրանցպատասխանում էինք ավելի զրնգուն ծիծաղու պայլ. խաններով,ցնծությամբու խաղերով: Աղջիկների մի խումբ դուրս եկավդեմներս ու նրանցիցմեկը բարձրլ.

Մո

անցնող-դա

ձայն ասաց.

Նայե՛ք,նայե՛ք,ի՛նչ գեղեցիկգնչուներ են: Տղայինտուր ինձ, դու նորիցկճարես,---առաջ եկավմեկը: Զուլմանվագրիպես ֆռնչացրեցու փայլատակող աչքերը ոլորեցնրս --

--

վրա.

Նախանձից պայթի,իմն է, իմ ռոմին Է,-- ու իրենց լեզվով մի կծու հայհոյանքշպրտեցնրան, ձեռքս ավելի սեղմելով իր ձեռքի մեջ: Այսպեսանցնումէինք՝ երջանկություն Ճառագելով մեր շուրջը մարդ կանցդեմքըզարդարելովժպիտով: Սմեն Մտանքխանութներ: տեղիցՋուլման իր համարշորեր էր ընտրում, որոշեցինքիր գնչուականներըհանի ու հագնինոր գնածները: Ու երբնա ուղեկցությամբ դուրս եկավռչ հայելիներիաշխարհիցաշխատակցուհու լ ուղղվեցդեպիինձ, ցնցվեցի: | զարմանքից: Դպալե',-- պոռթկացի --

ու

--

Ի՛նչ պատահեց,Յանո: ռոմալե՛շ: խասիյամ նման քչքչաց՝բացելովատամներիշարքը: Նա զանգակի Ոչ առաջներում,ոչ էլ հետո ես այդպիսի անխիղճ հմայք չեմ տեսել:Զգացի,որ մեջս մղկտումէ խանդըու գեղեցկությամբ

|

--

ի

--

շաղա արդ ես

տագնապեմ զգում նրա այդ փայլիհամար: անգա Դա էր երկնի պատճառը,որ հազարու մի բան տեսած Օդեսայում ժպիտներով էինք շրջապատված քրքրասերների հայացքներով ու ես--Զուլմային: հարցրեցի ժամացույցուզո՞ւմ Թանկէ, երնի, Յանո, թո փողերըչի հերիքի: Ես փող շատ եմ ստացել, շավորո, գնանք խանութ: --

--

--

աստվածիմ : Դելալե Խասիյամ ռոմալե --

--

մենք՝ գնչուներսկորանք:

կապեցի թնին,

ժամացույցը ուրախացավ ես առանց էլ կարող էի առնել, բայց մտքովսչէր սրանէլ քեզ ժամերը կարողեմ ճիշտ ասել՝ ցերեկն Էլ, գիշերն էլ, մենակ ինձ պետք են արն ու աստղեր: Իսկեթե արն ու աստղեր չկա՞ն: Նա մտածեց, տխուր ստվերիջավդեմքին: Դե էլ ինչ կյանք, Յանո, առանցարնի ու աստղերի,էն ժամանակսա էլ պետք չի, սա, Յանո, քեզ պես է աշխատում,քո փարոսիպես, լսիր ու թնը մոտեցրեցականջիս:

Իր

--

ընտրած

Յանո,

ես

անցնում,

--

--

սա՝ Այո, դու ճիշտ գտար, սա էլ, նա էլ քանդումեն. նա երկրագունդը, հավերժությանխաբկանքըմեր մեջ: Չեմ հասկանում,Յանո: Հետո մի օր թեզ կբացատրեմ: Մենք արդեն քաղցած էինք, ես հազիվ համոզեցի Ջուլմային գնալ ռեստորան: Լիքը ուտելու բան կա, արի առնենք գնանք այգի կամ ծովափի բուլվարը, նստենք մի տեղ ուտենք: Զէ որ ռեստորանըհարմարէ, Ջուլ: Քեզ համար ասելը հեշտ է, Յանո, ախր ես ոչ մի անգամ չեմ եղել էնտեղ: Ես հանկարծակիի եկա: «Հ-իմար,ինչպե՞սչէիր մտածել այդ մասին», ու անմիջապեսվերածեցիթեթն խոսակցության: ես Ավելի լավ, ուրախ եմ, որ ինձ հետ ես առաջինանգամգնալու ու միշտ հետագայումկհիշենք ինչպես Օդեսայումմիասին... Համոզեցի ու մենք գնացինք «Դելֆին» ռեստորան:ես այստեղ,դռնից ներս մտնելուց սկսածմինչն հասնելը դահլիճի անկյունումմեզ սպասող սեղանին,համոզվեցի, թե ինչպես է Ազատությունը,այս մի պատառ էության կերպարանքով, ճմրթվում, կորցնում իր վեհությունը, իր կեցվածքն ու իր ճախրանքը, ու աչքերի թռիչքն ու նրանց մեջ հուրհրացող կրակը:Տափաստանի ծովերի տիրուհիՋուլման, որ քամու պես իրեն ազատ էր զգում ն՛ անծայրածիր տարածքներում,ն՛ ծովի փրփուրների ու ալիքների խաղի մեջ, ու իր միանգամիցիրենիցխլեցին այդ ամենը, մեջքին կպած... Կարծես Վանդայի ինչը նրա կյանքի երգն Էր, ու տեղը հրամցրինՉինականպարիսպը:Նա խեղճացավանմիջապես,շփոթվեց, կարծեսկորցրեցփայլը, նա հասակով փռքրացավու կպավ կողքիս, վախենալովիր սեփականքայլերի ձայնից, հայելիների մեջ հայտնվող ու անհետացողիր պատկերից,կահկարասու փայլից,էտիկետի խեղդող -

--

--

,

--

--

--

--

4.

Ս

Գյումրյան

լոությունից:

Յանո... շշնջաց ականջիստակ, դու շա՞տես ուզում, որ մենք այստեղՃաշենք: Դուրդչի՞ գալիս, շավորո: ես այսպիսի տեղերերբեք չեմ եղել: Ավելիլավ, տես ու սովորի,մենք սրանիցհետո հաճախենք գալու Դու քեզ բոլորովին ազատ պահի ն ուշադրություն մի դարձնիոչ մի որ մեզ այստեղ վրա, սա էլ է տաբոր, միայնայն տարբերությամբ, րելու են: Յանո, մեզ համարէ՞լ են էդ տղամարդիկ ուտելիք բերելու: են: Այո,շավորո,դրանքսպասավորներ Ես ամաչումեմ, որ տղամարդը ինձ ուտելիք բերի: Նրանցաշխատանքն է դա, ինչպես իմը՝ վերնակին: Քոնը տղամարդուգործ է, Յանո, իսկ սրանցը, ես սրանց տղամար չեմ հաշվում: Հա, բայց նրանց կանայքշատ գոհ են իրենց փողատզրուկ ամու.' սիններից: Սրանցծոցը մտնել կլինի՛,Յանո... Մոտեցավ մ՛ ղը: Միջինհասակի, ատլետի կ վածքով,բավական լավ արտաքինովտղամարդէր, սրբիչըձեռքին գցած: Նա Ջուլմանփռթկաց: ծիծաղըհազիվ էր խեղդումձեռքերի մեջ, նա հենց նայում էր մատուցողիձեռքին անկաշկանդգցած սրբիչին, ծիծաղիցքիչ էր մնում փախչեր դուրս: Ես շտապ ձուկ, ուկրաինակտ պատվիրեցի հրեականձնով լանգետ, գինի, հյութեր, խորտիկներ: Մատուցողիմի քանի անգամգնալ-գալուց հետո մեր սեղանը գե--

--

--

--

--

--

բա կերա

--

--

--

--

--

--

--

պատրաստած

ղեցկացավ: Բարիախորժակ,--մաղթեցնա ու, մեզ թողնելով հանգիստ,հեռացա մյուս սեղաններինստածներինմատուցելու: Գինիխմելու ե՛ս, Զուլ: Չէ, Յանո, ես ոչ մի խմիչքչեմ խմում: շավորո: Չհասկացա, Փորձելեմ մի քանի անգամու վերջ:խմիչքըինձ փոխումԷ, ես ուզու եմ չփոխվեմ, որ հետո իմ վրաչծիծաղեմ: Նա հյութեր էր խմում, ես գինի, մենքուտում էինք համով խորտիկնե զրուցումտաբորիու նրա զարմանալի տատիմասին: Ջուլմա, իսկ երեխանինչպե՛սէ մնում առանցքեզ: Նրադեմքը լուսավորվեց: --

--

--

--

--

--

Նա ծծմայր ունի, մեր կանանցից մեկի երեխան մեռավ, անունը Մարիչկա է, իրեն կտրտում էր ու կաթն էլ աղբյուրի պես թափվում էր կրծքերիցծոցը: Ինդրանինձ ասաց. տուր երեխինթող ինքը ծիծ տա, թե չէ --

խելթըկգցի: Տարա,մնացմոտը, բերեցիմի քանի օր հետո, տեսնեմ կաթս խռովել,հետ Է քաշվել... երկու ամսականէր, հիմա տասնմեկ է արդեն: Նա լռեց, մտածում Էր Ա ուտում:

Յանո, ձուկը համով է, էսպիսի խաշածձուկ չէի կերել:

--

Դու ինքդ էլ կարող ես այդպես պատրաստել, երբ միասինապրենք,ես քեզ համար գրքեր կառնեմ, որտեղ բոլոր ճաշերի պատրաստելըգրած է ու --

բացատրած: Նա լռեց, չպատասխանեց: Ինչի՞մասին ես մտածում: Ձեր կանայք գեղեցիկ առնի,Յանո՛: --

--

--

--

--

են

ու

սպիտակամաշկ,դու

ինձ

չես

Դու բոլորից գեղեցիկ ես ինձ համար: Ես Էնտեղ թեզ հետ ինձ խորթ եմ զգում:

Իսկ ձերո՞նցհետ:

Մերոնցհետ

ամեն տեղ ես ազատ եմ: Յանո, չեմ կարողանում լավ հասկանասմիանգամից,բայց միտ արա. գնչու լինելը հեշտ է: Ազատությունէ, գիտե՞ս,թե ինչու եմ բեզ հետ վատ զգում: Ես բեզ հետ էլ գնչու չեմ. բա ի՞նչ եմ, Յանո, ու էդ էլ չգիտեմ: Արմենոէլ չեմ՝ էդ գիտեմ, բայց որ գնչու չեմ, հո դա պարզ է, չէ՛... Ոչ, պարզ չէ, ռրովհետն դու Գնչուհի ես ու չի լինի այնպիսի ուժ աշխարհիերեսին, որ քեզ դարձնիԱրմենոկամուկրաինացի,կամռուս: Դու միշտ, քանի արնը կա, կլինես գնչուհի, քո երեխանէլ է լինելու գնչու, հասկացիր:Եթե մենք ամուսնանանքու ունենանք երեխա,նա կլինի արդեն հայ, որովհետն նա ծնված կլինի ինձանիցու քեզանից,մինչն նա դառնա չափահաս,ստանա անձնագիր,որից դու չունես, ն ինքը կորոշիինչ ազգ ընտրելհ̀որ թե մոր ազգությունը: Հիմահասկացա՞ր: Ինչքանդժվարացած է ձեր կյանքը,Յանո, էդքան բան ով է հնարել: Քաղաքակրթությունը,շավորո, որպեսզի մարդկանց` բնության զավակներին,թշնամացնի իրար ու հեշտ տիրի նրանց, հեշտ շահագործի, է հեշտ ոչնչացնի: Հասկացա՞ր հիմա,թե ինչ այդ դնը: Դուք էլ, Յանո, հավաքվեք բոլորդ միասինու սպանեք դրան: Ես քիչ մնաց փռթկայի,բայց ինձ զսպեցի, որ նա չվիրավորվի: Քաղաքակրթությունը մարդ չէ, ոչ էլ քո իմացածդնը: Դա այ էս ռեստորաննէ, դակինո է, թատրոնէ, գրքերնեն ամբողջը՝ այսօրվաթողած --

խոսել,

որ

--

--

--

--

--

-

Գինին քեզ փոխում է: Այնպես էլ այդ դկ ես, չես խմում, փոխումմարդուն ու մարդկությանը:Դու հրաժարվում ի

գինու ազդեցությանպես: է

Ինչպ

մարգկությունըչի կարողանումհրաժարվելայդ ապրելակերպից: թե ինչ հարբեցողը, որոնցից ձեր տաբորումէլ կա: Հասկացա՛ր, ասաց մասին: Ու դու չկարծես, թե հիացածէի նրանով,դր Քաղաքակրթության եմ Ես սիրում համարընտրեցի իմ այս մասնագիտությունը: բնությունը ո եմ երկար,որ կմնամհավատվ Քեզ: Քեզ սիրումեմ բնությանմեջ: Մտածել ամեն ն Մենք թեզ: միշտ րիմ իմ նախընտրածմասնագիտությանը տել կունենանքմեր տափաստանը,մեր ծովը, մեր կյանքը: Այդպեսչի լինում, Յանո, դու ինքդ էլ չես իմանա ինչի կհանդիպե Ես գիտեի՛,որ հանդիպելուեմ թեզ ու տաբորը ինձ կոչելու է...,-- նա ինչ համարանհասկանալի իրենց բառով որակավորեց,թե ինչպես է կոչուլ տաբորը իրեն ու շարունակեց:---Բազենառավոտյանբնից թռչելիս չգիտի, մի առնետ, դաշտային մուկ, թե մի թե այդ օրը ինչ որսի է հանդիպելու՝ գեղեցկուհիաղունիկ: ես Ինչո՛ւ իմ փոխարենդու որոշում: Որովհետնես այդպիսի պատմություններգնչուների չադրներիտակ --

--

--

լսել: ինչ կասես: իսկ դու թեզ համա՞ր ես թռ կինը չեմ դառնա: Երեկինչ էիր ասում, էսօր ինչ... էինք, Յանո, ծովի ափին,երեկմենք մերն էինք, Երեկտափաստանում ես ինչ ուզենայիկասեի,կանեի,իսկայստեղինձ համարկյանքըվերջանում է էս շորերի մեջ, էս մարդկանցմեջ, էս սեղանի մոտ նստած, էս ամենը.. ուտելիքներըառջնս դրված է ն էս հավաքված ամանները,բաժակները, մարդիկ,նայի, թե ինչ չարությամբեն իրարնայում, մեզ նայում... Կյանքըշատ է իմաստուն:Կյանքըամեն օր շտկում է, ուղղում է մեզ, որպեսզիչհեռանանքմեր սկիզբից:Այդպիսիմի դաս էլ ռեստորաննէր հարկավոր էր հոգ տանելհյուրանոց այսօրվա:Դուրսեկանքփողոց: 2-իմա համար:Սրան-նրան հարցնելուցհետո համոզվեցի,որ պիտինստել տաքսի, լավ ոչ ոք չգիտիհյուրանոցները: վարորդից Մոտ երկուժամ թաղաթը տակնու վրաանելուցհետո հաջողվեց«Պրի՛ շատ եմ --

--

--

--

մորսկայա»հյուրանոցում տեղ գտնել,այն էլ միայն ինձ համար,Զուլման անձնագիր չուներ: երկարխնդրելուց,համոզելուցհետո հարկիհերթապա հը համաձայնեց իմ տեղըտալ Ջուլմային,իսկ ես միջանցքում,բազմոց պիտիանցկացնեի գիշերը:

Ջուլմանչէր հասկանում, թե ինչ

անսահմանությանհետ աշխարհի խցիկի պրոբլեմը: Նա

րանոցմի

Է կատարվում:Նրա ազատ

բնության,

չէր կարողանումհամընկնել տասը

մետ-

այնքան էր ընկճված այս անհասկանալի

բնազդընրան անջատելէր նսեմաքաշքշուկից, ինքնապաշտպանման նալու ոււ ստորացմանարարողությունից: Նա մտքով երնի հեռացելԷր դեպի մեր ծովափը՝մեր ազատ սերը ջրի ալիքներով շոյվող, մեր արնը, մեր անսահմանբարի երկնակամարը: Քաղաքըկամաց-կամացհանգցրեց լույսերը: 2յուրանոցիձայները մաԶուլման ոչ մի կերպ չէր համաձայնվումգնալ համարում քնել: րեցին: Նստած էր ինձ հեւ բազմոցին... հերթապահի գութը մի կապույտ շարժեց, ու մենք մտանքհամար: թղթադրամ Հիմա ասա, Յանո, ասա, որ հասկանամ,տաքսուն Էնքան փող տալը, մի քանի ժամ էստեղ համոզելը, խնդրելը նրա համար էր, որ մենք մեզ Էս խցո՛ւմ: Գիշերը ազատ մենք կթափառեինք քաղաքում, բանտարկենթ կգնայինքծովափ, ուտելիքը էս, որ բերեցինք,ջրափինհամով կուտեինք տասնյակնավերի խաղաղ շրջապատում:էդ բոլորից ոչ մեկը ու՝ է՞ս: Ես շրջվեցի ամոթից: Ի՞նչ խանեի,երբ այլես արժանապատվություն չէր մնացել: իսկ որտե՞ղթնեինք, շավորո: Ուզածդնստարանին կամ ծովափի պառկելութախտերին,էս արար երկնքիտակ մեզ թնելու տեղ չկա՞ր: Ես զգում էի, նա շատ է խոսում, որպեսգի իր անհանգստությունը թաքցնի:Կորցրել էր իր սովորականհպարտհայացքըու դեմքի փայլը: իսկ ԶուլմաԾաղիկըթփին է գեղեցիկ,երկնքիտակ, մարգագետիններում, ճենապակեսրվակում: յին ես թփիցպոկել էի ու դրել համարակալած Ես ինչքա՛նէի երազելայս հարմարություններին նորից շփվել, միացած անգամշունչս կտրվումէր, մի՞թեկլինի այդ Զուլմային:Պատկերացնելիս օրը, որ հենց այսպեսես ու սա միասիներկնքիաչքիցհեշու, վերնակների հետո, ճայերի ու մյուս թռչունների աչքերիցհեռու: Ես ներկայությունից որ

--

պ

--

--

Էնա, ես ն Ջուլման,որ ոչ մեկի հետ մեր սիրո ընդվզումներըչկիսեմ,սիրո պատկերը չկիսեմ արնի հետ անգամ,ն... Ցանո, խեղդվում եմ, շունչս քիչ է մնում կտրվի, եթե քեզանից Հվախենամ, որ կծեծես, կբղավեմ... Զուլմա՛,հրեշտակս,ՋԶո՛ւլ,Զո՛ւլ, Ջո՛ւլչ-- մռռում էի ու գալարվում կատաղությունից, բայց ոչ մի ձնով չէի դիպչումնրա ինբնասիրությանը, նրացավին: --

-

Իմ

հորդորանքներին,իմ խնդրանքներիննա անմասնակից էր

մնուլ

ու նրա մեջ մի գունդ ու կծիկ եղած սարսափ էր նստած ոչինչ, մի փաստհակառակըապացուցող նրան չէր կարող այդ վիճակից

լ"

հան իր մլ

փակվել էր ինքն հանցագործիպես էր պահումիրեն, նա խոսելու շշնջում էր, շուրջն էր ստուգում`պահարանը,մահճակալի տակ, ողո, րան-զուգարանը,հրում էր պատերը,որ տեսնի չեն փլվում, էր հեռախոսը,շուռ-մուռ տալով: Յանո,մեզ այստեղչե՞ն բռնի: Ինչո՛ւ են բռնելու,մենք ոչ մի վատ բան չենք արել: Ես գնչու եմ: Ժե՛տո ինչ: Երնիգնչուներըիրավունքչունեն այսպիսիտեղերում ապրելու: Գնչուներըիրավունք ունեն ապրելուն Կրեմլում: Յանո, հերթապահնասում էր, որ գիշերներըմիլիցիոներները ստու. ու գում են համարները ինձ, որ էդ գրքույկիցչունեմ,-- անձնագի՞ր,--այո, Յանո, կարողեն դուրս անել, բռնել: Այո, այդպեսէր ասում, քանի դեռ փողը չէր ստացել,շավորո, հետո ու տեսա՞ր,ինչքան բարիացավ դարձավհյուրընկալ: հո չգիտի, որ մենք փող ենք տվել նրան: Միլիցիան Միլիցիան մեր ամեն ինչ գիտի, այնպես որ դու հանգիստ,ապահոլ Քնիր: Առավոտյան նորիցկլողանանք,կնախաճաշենք,հետո կճանապարհ ՛ վենք տուն: Կես գիշեր էր դարձել, բայց Ջուլման չէր կարողանում քնել, ամեն մի ձայն, ամեն մի թխկոց,դռան փակվել-բացվելը նրան ցնցում էր, շունչը պահածսպասումէր, ականջըձայնի, որ հիմա կգան... Այս քայլերը դեպիմեզ են գալիս,Յանո,-- վեր էր թռչում, ձեռք: երան ներքին կապանքներից ազատել: Նա

Նա գողի, նա

փոխ

ստուգո

--

--

--

--

--

--

--

-

--

--

--

հետո նա կատվիպե գցումշորերին:Իսկմի քանի այդպիսիցնցումներից զգույշ հագնվեցու նստեցանկողնուն,կողթիս: ես վախենում,ԶՋուլ,չէ որ ես թեզ հետ եմ, մեն Ախր,ինչո՛ւ մենչ հանցագործ չենք: Մեզոչ ոք չի փնտրումու չեն Էլ ուզում իմանալ՝ այս ահռելիերկրումկանք,թե չկանք: է Յանո, սիրելիս, ինձ մի մեղադրի,մի չարանա,ես վախենում եմ շնչել, շարժվել,ինձ թվում է էս պատերից էն կող խոսել,ես վախենում հազարավոր մարդիկմեզ են լսում: Ես այսպիսի դժոխբումչէի եղել երբեջ ինչո՞ւբերեցիրինձ այստեղ, Յանո, դու ինչպե՞սես ամբողջ կյանջո ապրելէս բանտերում, արիգնանք, աղավնյակս, թե չէ չեմ դիմանա, --

--

խել

մի կատաղիր, արի գնանք, կկորցնեմ, դուրս գանք

ամբողջկյանթում կհիշեմ բարութգնանք, ազատություն,Յանո, սիրելիս... Նա սկսեց հեկեկալ: Ես ուզում եմ երկինքտեսնել,ես իմ տեղըկորցրելեմ, չգիտեմ որտեղ եմ, ուզում եմ քամի, ուզում եմ շնչել, ուզում եմ նայել շուրջս, իսկ այստեղ բանտԷ, դժոխքէ, Ինդրանինձ պատմելէ էսպիսիտեղերիմասին: Արցունքներնու հեկեկոցը խեղդելով՝Զուլմանգլուխը թաղեցբարձերի մեջ ու ողջ մարմնովսկսեցդողալ, ցնցվել: Ես, ծնկի իջածառջնը,խնդրում էի, որ հանգստանա,թեպետես էլ էի շփոթված ու միտքսչէր աշխատում, բայց նրա արցունքներըինձ ցնցեցին,ես առաջինանգամէի տեսնում նրան արտասվելիս:Նա իր աշխարհ զնգզնգացնողծիծաղը կորցրել էր, ես կորցնումԷի նրան: Շտապհագնվեցի, հավաքեցիմեր իրերը, բռնեցի նրա ձեռթից, տարա նա եկավ մեզ հետ, դռնապանին ասաց ու հերթապահիմոտ, բացատրեցի, մեզ դուրս թողեցին: Ծանր դռանճռռոցըմեր ետնից փախավփողոց: Մենք ազատվել էինք: Ջուլման հենց փողոցում կանգնեց դիմացս, փարվեց կրծթիս, կախվեցպարանոցիցսու սկսեց կարոտագին համբուրել, պես: Իմ համբուրելու իր լեզվով փաղաքշականխոսքեր շշնջալ աչքերը խեղդվում Էին արցունքներից: Յանո, որ դուրս բերեցիրինձ այդ Շնորհակալություն, Հիմա ուր ուզում ես գնանք, մենք ու մեր երկինքը: Մենք քայլում էինք դեպի ծով: Երբ ծովի շունչը հասավմեզ ու ջրի շաչյունը նորից լցվեց մեր մեջ, տարածվեցմինչն հորիզոն, ես վերջնականապես հասկացակողքիցս քայլող այս արարածին: Ջրի վրա մեխվել էին հսկայականօվկիանոՀասանք նավահանգիստ: սային նավեր: Աշխատումէին բարձող ու բեռնաթափողկռունկները, փողոցների խաղաղությանմեջ միայն զույգերն էին իրար գրկած անցնում ստվերներիմիջով: Հարբածնավաստիները,կողքից-կողբ օրորվելով, աշխարհիափերից բերած իրենց կտրտվածերգի հիշողություններնէին դռներիտակշարժվումէին կապկպում Օդեսայիփողոցներում:Խանութների շների հետ: Զուլմանբոլորոկիսաթմրած պահակներըիրենց թափառական վին աշխուժացելէր, ապաքինվել,կարծեսմի թիչ առաջվահյուրանոցի վախվորած աղջիկըչլիներ: Նա մարմնովկպել էր ինձ ու քայլելով մեղմ երգումէր իրենց մի քիչ տխուր ու մի քիչ լուսավորռոմանսներից.

ուռ. --

աղոթքի տեղից:

--

Իմ դուռը ես բաց չեմ -

թե թակես, անի,

Կլսեսդու իմ արցունքներիձայնը...

՝

Եվ մերթ ընդ մերթ ինձ էր նայում թաքուն, փափուկհայացքով: ես այս տարի Ջուլմա, դու էլ պիտիսովորեսքաղաքներին, Հ եմ միշտ դրսում, Ճիշտ է, բայց չէ որ նում եմ ուսումս, ես ապրելու մենք է, տուն տաբորը մեր ունենանք, հասկացիր, քաղաքումպիտի ջաղաքն է ես եթե կապված աղանցնրան հիմաչի լինիապրելաշխարհում, մարդկանց կյանքին: Ցանո,քո ասածըհասկանում եմ, բայց ինչու ես ուզում արծվիթները կտրելու անունընորիցթողնելարծիվ: Շավորո,դա սովորելուվրաէ, դու քեզ համոզիր,որ թներդկտրած ու թաղաքումնս մեջ: քեզ կզգասմիշտ ճախրանքի Յանո, դու ուզումես, որ ձեր աղջիկներիպես դառնա՞մ: են նրանք: սկ ինչպիսի՞ն Հաշմանդամեն, Յանո: Ես տեսնում եմ, թե նրանք ոնց են բայլում, Նա ոնց են վազում տրամվայիետնից:Մեղքս գալիս է, որ նայում եմ: հանկարծ դադարեցու նայելովուղիղ աչքերիսմեջ՝ հարցրեց. Յանո, Անա, էդ աղջիկները, ձեր, գոնե համբուրվելգիտե՞ն... Քեզ պես համբուրվելոչ ոք չգիտի աշխարհում: Ձեռ մի առնի,Յանո: 2ոգիսառնում ես, երբ համբուրումես, մի՛թե քեզ չեմ ասել: Դե գնա ձեր աղջիկներին համբուրի,որ գորտի պես մի օր էլ սառես

վերջա

ընդհա

--

չի

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

տեղումդ: եմ ամեն տեղ՝ ն այստեղ,ն քաղաքի մեր տանը: բեզ համբուրելու չեմ կարող,Յանո,ինչի ինձ չես խղճում... Սա էլ էր նորություն նրա համար.Ջուլմանու հանկարծգութ աղերսի, այսօր դառնագինլալիս էր ու հիմա... ես հանկարծինձ զգացի բռնակալ, ավերիչ մարդկայինէության ու մտքումս հայհոյեցիինքս ինձ ու նորից ընկածայս գեղեցկուհուն, ճմլվող սրտով փորձանքն զգույշ ու նուրբ նայեցի հավաքեցի թներիսմեջ ու շնչեցինրանիցբուրող արնը: Ես արդեն ավերել էի նրա ազատ բնությունըիմ խեղվածհասկացողություններով: ես երբեք թեզ չեմ ստիպի,շավորո, բայց հո պիտիգաս ինձ հետ իմ երկիրը,տեսնես մեր քաղաքը, դա քո Արկաստծո քաղաքնէ, հազարմետր

ու

մնաս --

ես

--

Ես

--

բարձրության վրակառուցած,Արնիեփած կարմիր,վարդագույն-ծիրան շատրվաններ պես-պես,փողոցգույնիքարերից,այգիներու պուրակներ, ներում խմելուհամար ցայտաղբյուրներ կան, լեռներիցիջածսառը ջրերով, նրանք ծիածաններեն շաղ տալիսխմողիդեմքին, իսկ գիշերների ամաու աստղերիհետ, իսկ յության մեջ մեղմ զրույցիեն բռնվումլապտերների քաղաքիդիմաց աշխարհիամենագեղեցիկլեռն է, որի գագաթինՆոյը ու ջրհեղեղիցփրկեցկենդանիներին մարդկանց:

.

Յանո, կգամ, մենակթող, որ մտածեմ էդ ամենիմասին,թող ժամանակ

--

անցնի...Դու

շատ

լավ

ես

պատմում, Յանո, ձեր երկրիմասին: Ես էդ

ջրհեղեղի Նոյի,շատ պատմությունը՝ ու

եմ

լսել մերտաբորում։Մենք ամռան

միշտ հավաթվումենք պառավներիշուրջը, օջախիկողքերին գիշերներին

կարտոֆիլենք խորովումուտում, համ էլ լսում ենք նրանց: Նրանքմեզ սովորեցնում են աշխարհիճանապարհների տեղը աստղերի գրքում:Որ ուր էլ ընկնենթ,չկորենք,գտնենքմեր տան ճամփան:Եվ շատ են պատմում Նոյի ու նրա նավի մասին:Յանո, ես սովածեմ,-- հանկարծ խոսթըկտրեցու փարվեցինձ: Ես էլ, Զուլ, բայց ամենակարնորը այն է, որ ես հավաքեցի հյուրանոցից ն ուտելիքը,Ա խմելիքը: Ես տեսնում էի ոնց ես հավաքում,Յանո, Ա քո մասին վատ բանմտածեցի: Որ ժլատ եմ: Ճիշտգուշակեցիր: Շավորո,մարդը, երբ ուժեղ հուզվում է, կամ այն վիճակումլինում, հետո ուժեղ ինչպիսիվիճակում դու էիր հյուրանոցում,հանգստանալուց քաղց է զգում, ուժ շատ է ծախսումմարդըայդ ցնցումներիժամանակ Ա ուրեմնպիտիտեղը լցնի: ես թեզ հետ չեմ կորի,Յանո, դու ամեն ինչ գիտես: Գնանք, փնտրենքտեղ: Մենակթող, որ ես անեմ, ես գիտեմ էս տեղերը երեխա ժամանակվանից: Եվ ոչ մի անգամչէի՞ր եղել հյուրանոցում: Դու մեր չադրում եղե՞լես, քնե՞լես: Ոչ: Իսկասում ես, որ ամբողջկյանքումտեսել ես չադր: Մարդուներկու արն պետք չի, ասում է Ինդրան:Յանո, կհասնենք, հետո թեզ բան պիտիասեմ: Ես, կամքսու ուոթերս հանձնած նրան, ետնիցգնում էի: Նա ասաց, որ գնում ենք լողափ:2ւասանքմոտ կես ժամ հետո: Միահռելի,անծայրածիր ամայիտեղ էր: ժամը դարձավերեքը,իսկ մենք ոչ մի րոպեաչբերսչէինք փակել: Լուսին չկար երկնքում,միայնաստղերնէին, ծովը ն մենք: Ջուլմանմի հարմարտեղում, հենցծովի թաց ավազներիվրա բացեցմեր ընթրիթիսեղանը, մենք գայլի պես քաղցած էինք, ինձ այնպեսէր թվում, թե մենք դուրս ենք պրծել մի ծանր պատժատեղից ու հիմաուրախության ուտում: Ունեինք ն մի շիշ «Սն աչքեր» գինի, բայց չունեինք հաց նստած համ

--

գիտես

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

եր

բաժակ: Ջուլման իր փոքրիկդանակով անմիջապեսմի երկարուկխնձր հի մեջը դատարկեցու շինեց հիանալիբաժակ,լցրեց գինին, տվեց ինձ:

խմիր Յանո: Գինին կախարդական էր, թունդ, սն խաղողից քամած: Խմում ե կում-կում, թվում էր լցվում է ամբողջէությանս մեջ. Շավորո,չե՞սուզում մի կում համտես անել: Յանո, տատս ասում է, եթե տղամարդըխմում է, կինը պիտի նրան պահապանկանգնի, որովհետն հենց բաժակըդնում է շրթունքին, նպ հետ դաշինքէ կնքում չար գործ անելու: արդեն սատանայի Դե, քո կենացը,իմ պահապանն քո տատիկենացը, որ այդպիսի խելացիթոռնիկունի: Մենքայսպեսուտում էինք, խմում, ես՝ իմ գինին,Ջուլման՝իր լիմոնադը: Տաք գիշեր էր, ավազներնու ծովը իրենցմեջ պահումէին ցերեկվաարկը ու մարդկանցտաք մարմիններիջերմությունը,ու մեզ թվում էր, թե մենք ոլ այդ ահռելիբազմությանմարմիններիթողած կրակիշուրջն Էինք նստած նրանցներկայությունըմեզ հետ է: հետո Սեղանըհավաքելուց Ջուլման ինձնից բավականինհեռացավ,ես պառկածէի ավազներին,հայացքով ու մտքերովաստղերինմիացած... Յանո, շշնջաց Ջուլմայիձայնը,-- քնած չե՛ս: Ես բարձրացրեցի գլուխս. առջնսերկնթիու աստղերիդեմքին եզրագըծվեց մերկՋուլման։ Ես երբեք այդպիսիխորհրդավոր շղարշի մեջ չէի տեսել Ես կնոջ մարմինը: զմայլվածանշարժացելԷի, իսկ նա իմ տեսքից տարաԷր կուսածարձանացել դիմացս: Յանո,-- նորից շշնջաց նա,-- դու ինձ սպասիրայստեղ, հետնիր,որ ջրահարսներըհանկարծինձ չգողանան: Ես հիմա, շուտ դուրս կգամ: Սպասիրինձ: Ու գնաց ն այս էլ քանի անգամինձ թվում էր, թե գնացհավերժու սիրտս մղկտալովբաբախեց: Միայնամոթը ինձ պահեց, որ չբղավեի, նրան հետ չկանչեի:Նա դանդաղմտավծովը, միացավալարկոտծփացողալիքներին, ես վեր կացաու գնացի դեպի ջուրը, որպեսզի աչքիցս բաց չթողնեմ, նա խորհելուպես էր լողում, առանցաղմուկի,առանցկանչի ու ճիչի, ինչպես լինում էր ցերեկը, կչկչան արնի բոցավառվողալիթներիխաղում... նա գիշերայինձկան պես էր հիմա՝ վեհ ու հանգիստ...Մի թանի րոպե հետո շրջվեց դեպիափ ու սկսեցլողալ դեպի ինձ, հետագայումայդ պատկերը հաճախԷ կանգնածեղել դիմացսու ես ինձանիցդուրս նայել եմ, նախանձելով ինձ այն պահիմեջ ու մտածելեմ. ինչու այդքանշուտ հասավ նա ինձ Ես պատրաստ էի ամբողջմի կյանք կանգնել ծովափինու հետնել նրա ամեն --

,

--

--

--

--

--

--

:

դեպի ինձ բերող, թնի ամեն շարժումին

մի

հայացքին, որը թեպետչէի շարժումին էի՝ ինչպեսԷ ինձ գամել երկրին: ու

մի հարվածին,գլխի ամեն մի տեսնում, բայց ամբողջ ուժով

զգում

Նա դուրս եկավհավերժության պես անսկիզբու անվերջ.միտքս ժողովվրա: Մի՛թե հնարավոր վեց նրա աղջկական մարմնի կատարելության կատարելություն բնության մեջ, սա ինչ պատիժէ, որ ծնվում է այսպիսի է բոլոր է կի կարգ ու կանոնները այսպիսի արարծուի ու թյամբ դատված,խառնումԷ ահռելի քաղ կյանքի բոլոր օրենքները, բոլոր ծրագրերը...բոլոր ապրածդու թվացող ձեռքի ափիմեջ, հետո ափը չապրածդխառնում Է իր նուրբ կախարդական փչում է ժպտալով.«Տես, ոչինչ չմնաց...բացիինձանից»:Նա թաց բացելով, մարմնով, թաց դեմքով, թաց շրթունքներով մոտեցավլուռ ու լուռ սառը շրթունքներըկպան շրթունթներիս ու կարթըկուլ տված ձկան պես ինձ ու ես հասկացա, որ ճանապարհով, ձգեցինտարան,տարանմի կախարդված Ջուլման նախօրոք որոշել էր, թե ինձ ուր Է տանելու. փափուկավազին փռածէին նրա հին շրջազգեստը,նոր գնածլողասրբիչըու մեր գլխի տակ դրվածէին բարձի փոխարենփաթթոցներ: Ես երազի մեջ էի, մի փոքր տաք էր գլուխս գինուց, բայց ես հարբել էի փոթորիկից: Նա, թվում էր, վերածնունդի Ջուլմայի այսպիսիվերափոխման, այս գիշեր հյուրանոցի ցնցումից հետո մեծացելէր, լրջացել ու իմաստանրա կախարդանքը: վորվել Մի խոսիր, հիմա ոչինչ մի ասա ինձ, ես քեզ հետ զրուցում եմ, մի՞թե չես զգում, պիտի լռես, որ լսես իմ ձայնը: Աստվածիմ, սա ինչ երանությունէր, այդ ինչպես էր կուտակվելայս մանկամարդումեջ մի ժողովրդի ամբողջ ունեցածը`ազատության, ոգու էի, զգացմունսիրո... Ես այլ աշխարհներում իմաստության ն տիեզերական քային այլ տիրույթներում,որ մեզ համարերբեքչի բացվում,քանի ճակաԴա հեթանոսնախամարդու տագիրըմի պահ չի տվել այդ կախարդանքից: սիրո ծիսակատարությունէր, սիրո աստծուն նվիրաբերած, երբ դրանից հետո այլնս չեն ապրում, կյանքըսկսվումէ ու վերջանումԷ այդ արարչական ծեսում, ինչպես սկսվող ու վերջացողմեղեդիերկնակամարի տակ հնչող: 1ռիր,ես դեռ չեմ վերջացրելքեզ հետ զրույցս, Յանո, դու լռիր, մի՞թե չես լսում սրտիս ձայնը... Մենքպառկածէինք որպես բնությաներկունոր արարվածէություններ որի ծովափի մրսող ավազներին, ծածկվածաստղազարդ երկնակամարով, հենքը արդեն փշրել էր արթնացողլույսը ու ինձ թվում էր ծովի ծփանթը օրորում է ալիքների վրա իջնող լուսամշուշը: հսի

մ

հ

ված

բ

--

--

--

Ցանո,--

շշնջաց ականջիստակ խուտուտ տալով,-- տատս նրա սրտին շատ ես կպել, ասում է դու

շատ է մտածում, դու

քո

մասին

իսպանա

վանդակավորբլուզով ծղոտավորգլխարկով: Տատդէլ ի՛նչ է ասում, շավորո: Տատս ասում է կինը իր սիրածտղամարդուցպիտի ծնի երեխա, որ աշխարհնու երկիրըզարդարվիսիրով ու բարությամբ... ասում է աշխարհի ու է ու չարը ծնվում ծախված առնվածանհոգի անսիրտկանանցից,մեր կնանիք,Յանո, մենակսիրելով են ծնում ու եթե կտեսնես,կհանդիպեսչար գնչու, հարցրու, կիմանաս,որ ձեր ազգերիմարդկանցչարից են նրանք գազազել,նրանց ճնշել են, թքել են երեսներինկամ ծեծել են գողանալոլ, խաբելուհամարու նրանք չարացել են: Հա, շավորո, բայց դու էլ գիտես, որ գողանալը, խաբելը հանցանքէ, վատ է: Դե ուրեմն բոլոր մարդիկհանցագործ են, բոլոր հարուստները մարդասպանու ավազակ,իսկ դու չգիտե՞ս, որ դուք բոլորդ, ձեր գործում, ձեր տանը,ձեր կնիկներին, ձեր երեխեքինօր ու գիշեր խաբումեք ու իրարից գողանում: Իսկ ի՞նչ է գողանում գնչուն, մի կւռոր հաց՝ ձեր մի վագոն գողացածիվրայից: Ներողություն,Ջուլ, ես չմտածվածասացի, դու ճիշտ ես, հազար անգամճիշտ, տուր համբուրեմթո աստվածայինդեմքն ու շրթունթները, այդ զայրույթն ու կրակըթափելուցհետո: Դու միշտ էսպես ես, չգիտեմ ասածիդորն է ճիշտ, որը՝ կատակ: Իմ գնչուհի, իմ ճշմարտություն. պարզ է, որ քեզ մեծ սերն Է ծնել, նման ես քո

ու

--

--

--

--

--

--

--

թեպետերբեքչես ասել ոչ քո մոր ն ոչ էլ հոր մասին: Նա ցնցվեցկրծքիսվրաայդ խոսքերից ու, անմիջապես հանգստանալով, սկսեց լուսացող օրվամեջ շոյել աչքերս,մազերս: ես քեզ սիրումեմ, Յանո: Ես այսօր դա հասկացա, ու ասում եմ, որ դու Յանո, իմ ռոմ', իմ կալես՞... իմանաս,իմանաս,հասկացա՞ր, Ես նրախոսքըխեղդեցիլուսաբացի պարգնածկրքի փոթորիկներիմեջ --

այդպեսէլ չընկալեցի,երնի ամենագլխավորը՝ ինչ նա ինձ ասաց: Մեր երջանկությանու ցավի պահինմենք մտքով փակվում ենք, որ չխելագարվենք: Յանո, դու չես ասել ինձ ձեր երկրումով ունես, պատմիր,Յանո, դու այնպեսես պատմումքո հայրենիքիմասին,կարծեսես տեսած լինեմ: ու

--

Ռում

Կալես

ամուսին:

--

--

սն:

Ունեմ

--

երկիր, մի՞թե

բոլոր-բոլորը, չունեցած

դա

թիչ Է, որպեսզի իրենով չլցնի մարդու

ու երազանքներն փափագները:

Քույր ունե՞ս, Յանո: Ունեմ, շավորո, ինձանիցմեծ է

--

--

Հիվա՞նդէ,

--

Յանո-

ու

ամուսնացածչէ: .

Ոչ, առողջ Է, բայց ամուսնացածչէ: Երեխաքանի՞սըունի, Յանո: Չունի, որ չի ամուսնացել,Էլ ի՛նչ երեխա: Յանո, մեր կինը, եթե սիրած մարդուց երեխաչունի, նրան ասում են հաջե՞՛,բայց ես էսքան ժամանակ չեմ հանդիպել, որ մեր կինըերեխաչբերի: Տատս ասում է. մեզ բոլոր թագավորներըկոտորելեն, պիտիբերենք շատ երեխա,որ ռոմալեն չվերջանաերկրիերեսից: Չի լինի Էնպես,Յանո, որ մի կին մի անգամ մի տղամարդուչսիրի, ինչպես ես եմ թեզ սիրում: Դուք ոչ միայն սիրում եք, այլն խելոք եք, գիտեք մի հասարակբան. կինը աշխարհ է եկել, որ սիրած մարդուցերեխածնի, ոչ թե նրա փողերով իր պաշտելիինդեռ աշխարհչեկածսպանի: Յանո, լավ ասա, որ հասկանամ: Ավելիլավ Է չհասկանաս,շավորո,թե չէ դուք էլ մեզ պես կչորանաք, ու աշխարհիերեսիցմարդկությանազատ ժպիտըկվերանա: Ես քեզ սիրում եմ: Յանո, մի տխրի: Արդեն լույս Էր: Բայցքանի որ մենք շտապելուկարիքչունեինք, մեր խարխուլնավը մի քանի ժամ հետո էր շարժվելու Ա խամերձքաղաքային նութներն Էլ դեռ փակԷին, որպեսզիկատարեինք տղաներիպատվերները, մենք հագնվածպառկելէինք իրարկողքի ու նայում Էինք բացվող օրվա գույներին, երկնքի անհավատալիմաքրությանըու ծովի վրա այսօվկի յին հսկաների եղ-այնտեղ կանգնած Յանո, իսկ ձեր ծովի անունըո՞նցէ: Ես հանկարծակի հարցիցչկարողացաշունչ քաշել անգամ: Հը՛, ո՞նցէ ձեր ծովիանունը,Յանո: Մենք ծով չունենբ,-- տանջագինդուրս հրեցի միջիցս ու ինչպես երեխաքիչ էր մնում ճչայի՝ծով չունե՛՛նք... --

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

Զուլմանչկարողացավ հասկանալ: Ինչպեսթե,-- նա թիկն տվեց ու դեմքը մոտեցրեցդեմքթիս,-Յանո, ես պարզ է, որ չեմ սովորել, իսկ դու ամեն --

ձեռ ես առնում,

անգամուզում ես... --ծ-...'

Հաջե --

ոչ

գնչու:

Ջուլ, ձեռ չեմ առնում, ազնիվ խոսք, ծով չունենք, եթե ձեռ էլ եմ ինձ: Յանո, ես էլ մտածում եմ. ջրհեղեղիցհետո էն, որ պատմումէիր ու հետո ջուրը դեռ լավ չի էլ քաշվել ու ծովերիմեջ կիսատմնաց,ջրհեղեղից եք դեռ ապրում,հեղեղներիմեջ: կյո, ծովերի մեջ ենք ապրում, բայց ծով չունենք, կա հիվանդություն, երբ մարդըջրից վախենումէ: Մենքերկուծովիմեջտեղիբարձունքինենք թառել, վախեցելենք մոտենալորնէմեկին,մենք հիվանդենք, հասկացա՞ր, ջրից վախեցողհիվանդ:Լուսնոտիպես: Լավ, դա է ինչ կա, ավել չունենք: --

առնում, ապա ես՝ --

-

Ինձ սիգարետու

լուցկիտուր: Ուզո՞ւմես վառեմ,հետո

--

տամ:

Դու ծխում ե՞ս:

--

Տաբորում ծխումեն: Ես չեմ ծխում, չեմ սիրում, երբ կնիկը ծխում ես էլ չեմ սիրում,երբ կինըծխում է:

--

--

է:

Դու վերցրու,դու վառիրէդ դեպքում: Ես, ծանր մտքերս այրելով, ծխեցի, հանգստացաու տեսա Զուլմայի մեղավոր,պատրաստակամ աչքերը:«Նա ինչո՞վէ մեղավոր»: Հա, ուզո՞ւմես կիսատըշարունակեմ ջրհեղեղիմասին, Զուլ: Դու էնպեսես պատմում, Յանո, կարծեսէն նույն նավում դու էլ էիր փրկվումկործանումից: Իմ հրաշք, մենք մեր ամբողջ հազարավոր տարիների ընթագքում միայն հենց դա էլ անում ենք, աշխատումենք չկործանվել, ծնվում ենք, մեռնում այդ մի երազանքովփ̀րկվել, որովհետեմեզ վրա կռվում ենք, դրվածէ մեծ պարտականություն... Նա ուշադիր, հափշտակված լսումէր, գլուխը դրածկրծքիս: Նրա դեմքին փայլ, մեկտխրումէր, պատմությանմեջ դժվար մեկերնումէր ուրախության ճակատագրերով տառապելով:Մեկէլ ընդհատումէր՝ ապրող հեթանոսների «Յանո, բա չասացիրՆոյ նահապետի աղջկաանունը»: Յանո, Յանո, դու մոռացարմեր մասին, գնչուների մասին: Ձեմ մոռացել,իմ փոքրիկկախարդուհի: Նոյը արդեն շատ էր ծեր ն, բացի դրանից, նա զգաց, որ իր որդիներըսկսում են իրար հետ վիճել, կանայքնեղվում են, երեխաները անգործթրն են գալիս ու մտածեցպ̀իտի շտապել,թե չէ այս երեխաների մեջ կմեռնի աշխատելու ջիղն ու կար Ա սրանք կխորթանան մարդկայինճշմարիտճանապարհին: նահապե Նոյ կանչեցիր մոտ գերդաստանին, Լխեքխոսքս, որդիներս, այս Սուրբ սարը մեզ փրկեց կործանումից, փրկեցկյանքը ապագա երկիր-աշխարհիվրա, մենք շուտով, մի քանի --

--

--

--

--

--

--

է

պիտիհեռանանքայդ հյուրասերտնից ն ոչ միայն չպիտի պրպտող մտքի, ձեռքիշնորհիվ, այլն ու այս լանջերըջրից ազատված: ու արմատներից եմ ձեզ, մեր ունեցածբազում սերմերից ընտրեք ու մայր, կդառնանրանց հարազատ որը կընդունի այս հողը մի մասը, ու ն խնամեք այդ աշխատանքին մասնակիցդարձրեք անեջ, տնկեք Ա ոչ երբեքստիպմամբ, համոզելով, հրապուրելով որպեսզի չծնվի նրանց մեջ դեպի սրբոց սրբությունը՝աշխատանքը, մեր մեծ Արն աստվածը,ձեզ օգնականկլինի այդ գործում, լ աստված՝ ես հաղորդումեմ ձեզ նրա կամքը՝իմ շուրթերով: որովհետ Ահա այսպեսէր այդ իմաստունիառաջինորոշումը, ու հենց առաջին ամբողջ գերդաստանըդուրս եկավաշխատանքի իրենց եզ ու գարնանը գոմեշու փղերով,բահ ու գութանով:Նրանքփորում էին ու տնկում ձիով, ծառեր,թփեր,մասրենիներու վարդեր,վարումէին ու ցանում,սածիլում սուրբ հողի հետ խաղաղԵրբսկսվեցաշխատանքը, էնու պալարակալում: ամեն ն՛ տղաները,Ա՛ հարսները, ն՛ երեխաները.հափշտակված վեցին ու վազումէին այգիներն դաշտերը,որ տեսնեն բացվող ծաղիկը, առավոտ ու պտղակալեց նրանց ջրենծարավծառերը... այդպես մինչն հասավ ն կատարվեց հրաշք՝ երեխաներիդեմքը սրբացավ, աչքերը արններ... ու հիմաէլ էին վիճում ու ճչում, միայն նրա երվնային դարձան եցին իրենցաշի որ թիարդյունքըպ̀արծենալու համար, Զուլ,եթե հիմապայծառեղանակինԵրնանիբարձունքիցնայենք մեր ն այն հսկայակտեսնենքկանաչլանջեր,մարգագետիններ Սուրբ լեռանը՝ կանայգին,որը տնկեցիննահապետիթոռ ու ծոռները: Կգնանք,Յանո, այդ կախարդական այգուց միրգ կուտենք, հա՞, սիրելիս: Ու ինչպեսճայն Է քարի պես գահավիժումդեպի ալիքները՝ իր որսին ճանկելու, այդպես հանկարծ իմ կառուցածհեքիաթ-կարոտից գլորվեցի դեպի մերօրերըու ընկաիմ երկիրըկիսողփշալարերիվրա: Չենքկարող,շավորո,---տնքացամբողջէությունս, ես քեզ մոռացա Ասել,որ երբ բազմաթիվթոռ ու ծոռ աշխատում էին, նրանցիցմի քանիսը զուխէին պահումու ոչ միայնայդպես,այլն խանգարում էին աշխատանջի ու ջարդում էին տնկած ծառերըու գողանում պտուղը չվաստակած. էլ աճեցին,զարգացան՝ ինչպես մոլախոտըայգում ու սկսեցին բարք ու վարքով ստեղծելիրենց ցեղն ու ընտանիքերը, միացան չխորշելով, ն դրանք, այդ ավազակախմբերը ահա ր երկիրըբաժանեցին՝կտոր-կտոր, պատառ-պատառ անելով ու ուն հետո

վայրերըմեր Փոականենք թողնենք ծաղկակալած զարդարած

ոտի

այս սուրբ

աարդորում

երեխաներին,

ատելություն

ն

շի

լ

թը,

-

--

--

հարին մազակային ար ոաջ

կո խ

իսկ մի անպետք ինչպեսմիշտ՝լավերըչախկալիպես հափշտակեցին, էլ մոռանալու պես`թողեցինմեզ... Դա ես այսօրվավիճակնեմ ասում, կ Նոյ նահապետը... այն ժամանակ Յանո, ախրչասացիր,մենք կարո՛ղենք գնալ էդ անտառ ու այգի, էդ դաշտ ու հանդը: --

|

.

Զէ, փոքրիկ, ասացի, դու չցանկացար դառը պատառը կուլ տյ ասացի,որ այդ Սուրբլեռը ավազակախմբերից մեկի ձեռքում Է հիմաու մե ոչ միայն քաղաքի,այլն երկրի կոկորդինԷ դրած սահման փշալարը, ոլ մենք, խեղդվելովցավից,ոռնալով,նայում ենք այդ սահմանիցայն կողմ, Սուրբու գերիսարին: Դա այսօր է... իսկ այն ժամանակՆոյ նահապետը նորից կանչեցիր որդիներին. է Մենքպիտիարդենհեռանանք,մեզ սպասում Երկիրմոլորակը ի հոգսերովմեր օգնությանը,մենք ծաղկեցրինք այս սրբավայրը,մաքրեցին ու Բաց թողեք մի աղունիկ՝թող գնա ու աստծո կամքո կանաչեցրինք: վերադառնա, եթե բերեցմեզ կանաչլուր, ուրեմնմենք պիտիճանապար ու վենք: Նոյի մոտ էր այն ժամանակն բոլոր գնչուներիմեծ մայր Ինդրան ու Նահապետին նա գուշակեցաստղերով ասաց. «Նոյ, դու փրկեցիրկյանքը երկրիվրաու դրանովդու հավերժկապրես,քանի դեռ ապրումէ մարդկայի հիշողությունը: Աստղերը ինձ ասացին՝,որ մենք կիջնենք շուտով Արարա տից դեպի ջուրը քաշված դաշտավայրու կքայլենք աշխարհիառաջին փողոցով,որը պիտիկոչենքՍուրբլեռանանունովմեր»: Դու այս ամենըորտեղի՛ց, որտեղից,Յանո, որտեղի՞ց գիտես: օր էր, Արնաստծու զայրույթը վաղուցիջել Լսիր,մանկիկ,մի պայծառ էր ու ժպտումէր ամբողջշնչող ու անշունչ աշխարհին: էր: Նա հանգստացել Նոյը մեծ աղոթքի էր դուրս եկել այդ օրը Արարատի լանջին ծփացողայգի ու անտառիմեջ կառուցածզոհասեղանիմոտ: Ու երբ վերջացրեց ասելիքը, նրա ծոռներից մեկը առաջ բերեց գառը, որ մորթեն ու գառան արյամբ օծեն մեծի խոսքը, բայց Նոյը բարձրացրեցահռելի ձեռքը, ու գերդաստանը սպասեց. Մենք իջնելու ենք դեպի մեծ երկիր ու մեծ կյանք, մենք որպես փրկիչներենք գնալու, այլ ոչ դահիճներվայրագ,տուր դանակըինձ, նա վերցրեցմանչուկիձեռքից դանակը,իր մատին մի կտրվածք արեցու արյունըկաթեցրեցզոհասեղանին: Ահա այսպես,մենք կյանքտարածե լուց առաջ պիտի ինքներսմեր մարմնի վրա, մեզ վրա զգանք կյանքք Դե խլելու, արյուն թափելուհասցրածցավը, որպեսզիպահպանվի կյանքը: նա զոհասեղանինվառեցմի փոքրի հիմաբերեք ձեթը ու վուշի թելը, խարույկի պատիվԱրնաստծու ն շրջվեց դեպինոր ծագած արնը: --

--

--

--

--

--

--

--

-

Սենք

.-

գալիսենք քեզ ընդառաջ,Արարիչ, դու

մեծ ես

ու

քո

զայրույթն

բայց տեսանք, բարիությունդ ավելիմեծ է, մենք երդվումենք էլ մեծ, սարի գագաթի բարձրությունիցթեզ նայելով, որ այլես չենք այս Սուրբ մեր անխոհեմությամբօրենքները ոտնահարելով կապրենք զայրացնի համապատասխան: օրենքիդ է

Ա

որ

քո

ու

մեծ

Ու մեծ Նահապետը, հավաքածիր շուրջը մարդու գազան,թռչուն ու հիմնովփառաբանելով Արնին,բռնեցվայրէջջիճանասողուն,սրտաբուխ Նրանք այսպես քայլում էին մի թանիօր, մինչն ոտք դրեցին պարհը... ու կենդաՋուրը քաշվածերկրովմեկփռվածէին մարդկային դաշտավայր: դիակներ,դաշտ ու հանդերըառաջվածածկվածէին տիղմովու նիների ու Նոյը բաց թողեց գազաններին, մրջյուն թռչուններին,գիշաավազով: ու խոտակերներին, «Մաքրեք երկիրըլեղիիցու փակեքհիվանտիչներին ճամփեն, չգազազանաք Էնքան, որ մերըորդուն ատի,եղբայդությունների աստծո կշեռքինժարներին, թե չէ` կզայրանա րը քրոջը, ապրեքհաշտ, Արն ու նորից կթափի, շուռ կտանժարները, երբ զգա, որ խախտեցիք նրա Մեծը ու ձեր կեղծիքով անկշտությամբ»: հաշիվները զարդարված լիճ ու ծովեՆրանքայդպեսքալում էին թաց աշխարհով, ելնող արնինընդառաջ: րով,գետ ու գետակներով, գահավիժող Արդենամառ էր ու շոգ, երբ նրանք հասան մի հսկայական գետի:Նահապետըայնքան էր հյուծվել,որ հիվանդացավ: Մնանք այստեղ, մինչն ապաքինվեմ,ուժ հավաքեմ, մինչն --

հաջորդգարուն:

Նրանքմի չորացածդաշտ ընտրեցինսարերովքամիներից պահված, կառուցեցինտներ ու գոմեր, թրծեցին թոնիր կավից շինած ու կավե ն ամաններ սարքեցինօրոցք, որովհետնծնվեց այդ նոր բնակատեղում առաջինմարդը ջրհեղեղից հետո երկրիվրա, կառուցեցին օջախներ,որ միշտվառ մնարԱստծո պատկերը: դիմեցկինը՝երեխածնող: Անունըի՞նչ դնենք, Նահապետ,--ծերը: Մերաստծո անունովկոչենք, Արեգ,--պատասխանեց ու ու Անցան էր, աշխուժացել աշուն ձմեռ, Նոյը բոլորովինկազդուրվել ուժ ստացել Ն ահապետը ն որից խորհուրդկագարնաննորացածարնից: յացրեցու որոշեց այսուհետննրանցանելիքները, ապա ի հիշատակ մարդու իր գերկության առաջինբնակատեղի այդ քաղաքը կոչեցՆախիջնան թողեց այստեղ. նոր ծնողներով,քույր ու եղբայրներով ծնվածին՝ ու Մնացեք, զավակներս,այս օրհնվածերկրումորպեսմարդկությանն Բազմացեք, թող վարարլինի փրկողՍուրբ լեռան պահապաններ: այս շենիցհարավու կնիկներից սկիզբ առնող գետը Ցեղի,տարածվեք --

'

--

Դաստանի

Հ

վանջը րԳյւմբյան

հյուսիս,արնելք ու արեմուտք... Հիմնեք այգիներ ու գինի լցրեք կարամ ներդ արնի գույնի, դաշտերում ցանեք ցորեն ու գարի, կտավատու ոսպ. ն ունենալ պալարներու հունդ. լավլսեք ինձ, ուշադիր, որ հաց ունենաք

Քան

Գինիգնացող-եկող ցեղերինկերակրելու,խմեցնելու, թափառական անցնող առաջին ճանապարհի ձեզ ես թողնում եմ մարդկության վրա կներում ծնվող բոլոր ուսուցիչներ ցեղերի: արվեստը. հող Ամեն-ամենքին սովորեցրեքձեր աստվածային ցորեն ու խաղողաճեցնելու,սովորեցրեքգիրը ապառաժներին հանձնելու, երգելու, սովորեցրեք հավաքելու բնությանձայներըու լեզուն աստղերինրանցհետ զրուցելու համարու երբ կատարեքիմ այս պատվիոր վայրիգազաններնանգամկսողան րանները, դուք այնքանկազնվանաք, տրվող հարգանքիտուրք որպես: ձեր ոտքերիտակ.աստվածներին Մեծ մայր Ինդրանդառը ժպտումէր Նահապետի կողքին: Նա վաղուց էր մինչնվերջաստղերի գիրքը ն գիտեր, որ այս երկրում միակ պահըսա էր լինելու: 2ետո սկսվելուէր մի դժոխայինթատերահանգիստ խաղհետագաբոլոր ծնվողցեղերիմիջն: Ու հեռացան: Նոյը, վերցնելովիր գերդաստանիմնացորդը, շարժվե մնացածմասերըբնակեցնելու: աշխարհի Մենք՝ այդ Նախիջնանբնակածնվածիցեղըթեպետդեռ ապրումենք, բայց ինչպես ասացի, վայրիառաջին ն առանցՍուրբսարի առանցմեր օրրանի, որպես դավաճաններՆոյի պատգամներին: Այսպես էր մերպատմությունը, շավորո,այնպեսոր քո Մեծ մայրն արդեն անցել էմեր երկրով,մերառաջինփողոցով,մեր դաշտ ու հանդերովու հենց տեսնես,անմիջապես արյանհիշողությամբկճանաչես,իսկմնացածնորըես ցույց կտամ քեզ, այս աչքերովկտեսնեսու այս ոտքերով կքայլեսմեր Արնի ու արնագույն քաղաքում կտեսնես Արարատ լեռը, դա աշխարհիամենաչըքլեռն է... միշտաչքիդ առաջ, որին ձեռթդ չի հասնում: նաղու ամենագերի Նրաաչքերըխոնավությունից փայլումէին` հանգածաստղերից լույսի գողացած: ճառագայթներ Յանո,դու կախարդի չափբանգիտես,քո մարմնիմեջ երնի ապրում որ

ն որպես

բարբարոս

դր

մշակել

վ

կարդացել

--

մի ծերդնի ոգի,ցավերովու կարոտովկապկպած: հետո պարզ, մանկական Միպահմտածելուց հայացքովնայեց ինձ. Դրահամարեմ քեզանիցվախենում,Յանո, Ա ուզում եմ լինել թեզ հետ Ա վախենում եմ ու փախչում, մինչն կարոտեմ,մինչն անցնիէԴ է

--

եմ: Մինեղացիրինձանից,Յանո, զգացումըու նորիցվերադառնում կարողիմ ասելիքը թաքցնել: Ու առաջինանգամայդպեսզգույշ, ձեռքերիմեջ ու երեխային, վերցրեց գլուխս իրշագանակագույն

6.

ես

չմ

ինչպ

համբո

.

Լողափում հայտնվել էին արդեն մի թանի հոգի, աչքերս: լողանում: Շավորո, ժամը քանի՞սնէ:

մարզվում էին,

--

գլուխըբարձրացրեց, որպեսզիարնիդիրքին նայի: Իսկթնիդ երկինքըհապա ինչի՞համարէ: Մոռացա,Յանո, կարծեցիերեկվաՋուլմանեմ: Երեկմենք քեզ հետ դեռ երեխաէինք, այսօր գիշերը մենք երկուսսԷլ

Նա --

--

--

փոխվեցինք:

Եվ նորից ուզեցի, որ կանգառներժամանակը, գնար ետ, գնար դեպի կամ սուրար այնպես, որ մենք առաջ ընկնեինքժամանահեթանոսություն ու միայն կից,առաջ ընկնեինքբոլոր լուսատուներից բոլոր ջրհեղեղներից, դուրս: լինեինքմիասին ու... այսօրվասահմաններից Ջուլ, հավաքիրիրերը,թեպետչասացիր ժամըքանիսնէ: Ես չեմ կարողանում,Յանո, իմանալ, թե սլաքներից որը ինչ է ցույց տալիս: Ես քարացա տեղումս: Ինչպե՞սթե: Մի՞թեժամըչես կարողկարդալժամացույցիննայելիս: Նա ուրը բարձրացրեցու կարմրեց:«Ինչքաներջանիկկարող մարդը լինել, երբ ապրում Է հավերժությանչափանիշներով»: դե լավ, ոչինչ, փոքրիկս, ես կսովորեցնեմ, միայնթե հիմաշտաւպենք, կայարան,տոմս... դեռ խանութներ, Մենքքայլեցինքդեպիքաղաք: մոտ գտնվողգյուղերի Յանո, երբ փոքր էի, գնացիմեր տաբորին մտա, Յանո, ես չէի հասկանում ինչ է դպրոցը ու մտածում էի՝ դպրոցները, տեսնես ինչ են խաղում: Մի այդքաներեխաներիրար հետ հավաքված անգամէլ ինձ տարանդասարան,ես չէի գնում, բայց նրանք տարան, Յանո, ես ն ուզում էի մնալ, ուրախ նստարանին: ամենաառջնի նստեցրին հետ ապրել,մնացիմի քանի դաս, բայց, երբ էր էդքանհաջե երեխաների տասը ձմեռ, տասը գարուն ու աշուն իմացա, որ տասը տարի շարունակ՝ պիտինստեմ էնտեղ, նրանց պես լուռ ու մունջ, սիրտս քիչ էր մնում Հ.ամ էլ, Յանո, Ինդրան ավելիշատ տրաքվեր, ինչպեսայսօր հյուրանոցում: գիտի,քան էն ուսուցիչները:Տատս,ինչ բացելեմ աչքերս,տանում Է ինձ ա

--

--

--

է

--

--

երկրից Ղրիմ... Լատվո, Լիտվիո,Մոլդավիա, երկիրՈ̀ւկրաինա, Բելոռուսիա, Խկի՛նչ պիտի ու սովորեն էդ խեղճերեխեքըչորս պատերիմեջ, տեսնեն

ոնցբանտում,ձեռքերն էլ ետններըդրածամբողջօրը: Ողջ աշխարհը,իմ վայրենիշավորո: ասա Նորից «վայրենի», դու քաղցր ես ասում, Յանո: -

-

ԻՄ վայրենի,վայրենի,վայրենի: Իսկ հիմա ասա մնացածը: Մնացածըհետնյալն է, որ գրքերում գրվածէ քո տեսած ու Հտեսա երկրների,ժողովուրդներիու անգամձեր գնչուներիմասին, ցա՞րհիմա: Հա, բայց ես գիտեմ թռչունների դու էդքան սովորելեւ, գիտե՞ս:Ծովի լեզուն, երկնքի,թամու լեզուն, տափաստանների խոսումեմ ձիերի հետ, շներիհետ, գիտեմռուսերեն, թաթարերեն, գիտեմ իսկ դո՛ւ, դու մեր լեզվով դե ասա՝ քեզ սիրում եմ, Ջուլմա: --

-`

--

բոլոր

մասին,

--

մոլդավերեն,

Ես --

Ես

հասկ

լեզո ուկրաիներե

հայերենասացի:

Նորիցասա,

Յանո:

կրկնեցի: Նա փողոցիաղմուկիմեջ այնպեսքրքջաց, որ թվաց ծիծաղեցինն ծա. ն ռերը, քարերը,ն արթնացած ողջ քաղաքը: Ու հանկարծլրջացավ: Յանո, դու վատբան ասացիր: Չէ, փոքրիկ,ես հայերենասացի՝թեզ սիրում եմ, Զուլմա: Նա անմիջապեսկրկնեցու հետագայում էլ հիշում Էր: Մենքխանութներըմտնել դուրս գալով հասանքծովային կայարանին: Յանո,ուզում եմ մի բանասել: Անա,Զուլ: Յանո, արիտումս մի վերցնի,մենք երբեք տոմս չենք առնում: ես չեմ կարող այդպիսիբան անել, չարաճճի, մեզ ծովի մեջ կիջեցնեննավից: Դու կատակումես, Յանո, իսկ ես ճիշտ եմ ասում, էդքան փողըափսոսէ: Դու հենց դրան էլ պիտիսովորես,շավորո,որ իսկական ջաղաբացի: Ես չեմ ուզում ոչ ն դառնալ թաղաքացի ոչ էլ սովորել ուրիշներինփող տալ: Բայցչէ որ տալիսես փողը,որ քեզ տեղհասցնիշոգենավը: Ես տամ-չտամ,նա գնալու է, հո ինձ համարչի գնում: --

--

--

--

--

--

--

--

դառնաս

--

--

--

Նավիմի մասը հատուկբեզ համարէ գնում, ուրեմն դու պիտ հպարտությամբ վճարես: ու երկո Դուքէդ խելքինեք, որ մեր ցանկացած աղջիկձեզ խաբումէ խոսքի դիմացդատարկումձեր գրպանները: --

--

Ց

Ես մտածեցի պատճառիմասինու նորից հիշեցի. «Հույսը թույլերի է», այո, երնի դա է հաջողությունբերում Ջուլմայիասածին: հենարանն մեծ մասամբթույլ են, իրենքիրենցչգիտեն,ու երբ այդ անսովոր Մարդիկ հայտնվումէ, մարդըանմիջապես ուզում Է իր ընթացքիցառաջ արարածը ընկնելն ուզում է չխաբվելիր Ա ուրիշներիսխալներովգործածկառույցի ու անսովոր հետաքրքիր աչք-ունքով, շարժու մեջ, ու ահա մի կին, հաճախ ձնով ու հագուստների ինքնուրույնգույներիու ձներիմեջ սկսումէ խոսել ու, իմիջիայլոց, պահանջելփող, որպեսզիհետաքրքրի, ասածըշարունակի, մեզ թվում է, թե աշխարհումմիայնմեզ համարէ խոսում ու որովհետն ու գործոնովենք միայն ճշմարտությունէ ասում մեզ: Այսհանգամանքով մենք խաբվում,Ա վերջապես մարդըկարոտունի խաբվելու: տոմս Յանո, դե լավ, եթե ուզում ես, որ անպայման առնենք, էդ տուր ես,-- ու փողը ձեռքիցս ժամանակ վերցնելով,էլ ինչ հերթ,ինչ կարգ, պատուհանը,ու տեսա, թե ինչպեսանմիջապես ուղիղ գնաց տոմսարկղի ձեռքինվերադարձավ, իրենց նրանտեղ տվեցին, հետ քաշվելով:Տոմսերը լեզվովինչ-որ բան բղավելով:Նա ուզում էր ինձ էլ պատիվանել՝ գնչու մեջ: երնալումեր հետագաուղեկիցների Իսկ կես ժամ չանցած մենք մեր փոքրիկու հին շոգենավիտախտակամածինհաշվում էինք մեզ ուղեկցողդելֆիններին: Լավն են չէ՞, Զուլ: Ես միշտ ուզեցել եմ, Յանո, կամդելֆինլինել, կամճայ: Ծովից մի սառը շունչ եկավու մտավշորերիստակ:Ջուլմանզգաց իմ ցնցվելը,կպավինձ ու հպվեցշրթունքներիս: Պալատական,--շշնջաց նա: վերցրիր: Ադ որտե՞ղից Յանո, դու չես կարողգնչու դառնալ,քնել վրաններիտակձմռան ինչպեսես չեմ կարողձեր ցրտին,աշնան թաց ու սգավոր եղանակներին, պալատներում: ն եմ ես եմ բանակում ապրել այնպիսի տեղերում,որ ոչ. Փոքրիկ, եղել եմ ծառայելն հետո մի գնչուչէր դիմանաանգամմի ամիս,իսկես տարիներ իմմասնագիտութո՞ւնը: Յանո, ես շատ եմ եղել քաղաքիտներոմ: պարտ փքվածկնանիք չեն սիրում բախտբացել տալ: Նրանքկանչում են տուն ու փողոցներում միշտ լավ փող են տալիս: ես միշտ այդ տներից դուրս գալուց ինձ եմ զգացել: Ես դուրսը հազարտղամարդումեջ թեթնացած չեմ վախենա,իսկ ձեր տներումմի թույլ կնոջից էլ գողի պես վախենումեմ: Յանո, մերոնք ասում են՝ է չի ագռավն էլ միս ուտում, բայց արծիվերբեք դառնա: --

--

--

--

--

--

--

--

Ձերոնքճիշտ են, շավորո, բայց ն մենք էլ բոլորս չենք ագռավ: Դելֆինները խաղում էին իրար հետ, նավի հետ ու նրանց ինձանից խլում էր Զուլմային, աղջիկը ամբողջովին տրվել էր նրանց խաղին:Կանչումէր, հորդորում,ճչում, ինձ մեկ-մեկ հիշելիս ցույց տալիս որնէ մեկին. նայիր, Յանո,ինչքան է գեղեցիկ, բա աչթերը, աչքերին նայիր: Դեռ հեռվից Զուլման Կեսօրիննավըսկսեցմոտենալնավամատույցին: տեսավափումկանգնածմեր մեքենան: Է Ցանո՛, արդենմեզ սպասումեն, ինչ լավ տղա Նիկիտկան,չխաբեց, ճիշտժամանակին եկել է: Միայնմենք իջանթմի քանի գյուղերի համարկառուցածայդ տախտակամած։Նավը շեղվեց ու ֆսֆսալով հեռացավ:Ջուլման ավելի աշխուժացավ, իրեն զգաց տանը: մղձավանջից հետո հասկ թե ինչ նշանակ. հյ ու Ջուլմայիհամարերկինքը, տափաստանը չորս կողմը բաց անսահման հորիզոնը: ու ձեռքը օդում Մորեդորո ',--- բղավեցՋուլմանմոտեցողՆիկիտային ծածանվեց,-- տես ինչպիսիշորեր է առել Յանոն ինձ համար, հիմա թե ես բարոնուհիեմ ն ոչ թե Ջուլման: Նիկո, եթե ասես տաբորումկկարծեն, ու ծիծաղելիեմ այս շորերով`հենց հիմա կպատռեմ կշպրտեսծովը: Դու շատ, անչափ գեղեցկացել ես, Ջուլմա, տղաները ջոկատում խելքներըկթռցնեն,զգույշ մնա: Բա ինչի՛ կարմրեցիր, ստիհամա՞ր,թե ճիշտ ասելու: --

խաղը

-

--

--

`

եսհիմա,

ի

է

--

--

--

Ես

միջամտեցի նրան: ես ուզում, Զուլ. ճիշտ է ասում, չէ՛որ իսկապես այս շատ ես գեղեցկացել: հագուստներով ի՛նչ կամեզ մոտ: Նիկիտա, մի օրում ինչ էր փոխվելու: Նույնն է, Սիմոնյան, Անցելէր մեկ օր, ն ինչքա՛ն բան այդ մեկ օրում ինձ համար: Նիկո,-- ձայնեց, կարծեսհանկարծհիշեց ասելիքը Ջուլման,-- ինչպե՞սէ իմ Վանդան: ու մի դույլ է, ջրել եմ առավոտյան Արածում էլ ջուր դրեցի՝ ինչպես սովորեցրելէիր ու եկաայստեղ: Շնորհակալություն, մորե, դու լավ տղա ես: --

Տղայիցի՛նչ

--

--

--

--

--

՛

.

Մորեդորո

--

բարեկամ,ողջույն:

շիկնեց: Նիկիտան

Մենք մեքենայովշարժվեցինք:Լավ էր, գիշերըանձրն էր եկել, փոշի

փոսերիվրայովթրթռալով,մեքենանգնումէր առաջ: չկար, կոշտուկների, Ճանապարհը մեկ կորչում էր չորացածխոտերիալիքմանմեջ, մեկ նորից ու փուշ տատասկի անվերջությամբ: բացվում

ու Երնացինվերնակների աճեցին կատարները ապա կամաց-կամաց տափաստանիամայությանմեջ այս կողմ, այն կողմ ցրված, մեզ հասավ նրանց ձայնը: Իմ մեջ այնպիսիզգացումկար, կարծեսվաղուց եմ ու հիմա վախով, էի մոտենում նրանց: բացակայել ներողամտությամբ ու երեխայի Ճեռվում Ջուլման գտավ արածողՎանդային պես ուրախացած

տեղում թրթռաց: Տ Հասանք:

ու երը աղմուկ-աղ կով մեզ: մեքե' շր հետո է երնում թողած: ազդվեցի սերը քո նկատմամբ: մարդկանց Ջուլմանդուրս թռավմեքենայից:Բոլորը տեղերում, ու լռություն տիրեց:Նրանքինձ չէին տեսնում, ես քարացան կառչածէին Զուլմայից: դարձելէի ստվեր, բոլորի հայացքները Քո տեղը «Ռոմենն է՛»,նայեց ձգելով խոսքը, Սամոխինը

Ես

եցին

դիմավորումից: այդպիսի Անջատումից

--

շուրջը, մեզ:

Դա որոշելու նեղությունը թող ինձ, ծերուկ,-- կտրեցինրա խոսքըու ն մի քանի մանր-մունր պատվերներ: սկսեցիբաժանելծխախոտ Զուլման շոյված էր այդպիսիընդունելությունից,բայց մի րոպե հետո դեմքինիջավ տխուրամպ: Նա, բարդու նման կողքից-կողք օրորվելով, ուղղվեցդեպիձին: Ես մեր վերջին հանդիպումների ժամանակնկատելէի, որ Ջուլման մտածկոտ, հ աճախէր կուլ գնում ինքն իրեն,կտրվելովշրջադարձելէր Ինչքանխորանում պատից:Ես հաճախէի նրան դուրս բերումայդ վիճակից: ինչքաննա կապվումէր իմ ընկերներին՝ էին մեր հարաբերություններ-, այնքան ավելի էր տխրում: Ես հազար ու մի բաներէի մտածում,տարբեր մտթերէին տանջումինձ, իմ մեջ խեղդելխանդնու կաշկանդվածությունը բայց չէի կարողանում ն խառնվել նրա գործերին:ես երբեքչէի հարցրելամուսնու մասին,իմ շուրջը, ն հաճախէլ խոսումէինք մտքերը պտտվումէին միայն երեխայի էր մեր Ինդրայի մասին, հաճախ,որովհետնԻնդրանէր, որ պահպանում --

:

միությունը, դա լավ գիտեի:

Այսպիսի լարվածությունըմեզ վրա ծանր Է նստում սիրոփոթորիկները անցնելուց, խախաղվելուցհետո, մենք սկսումէինք վիճել: Միշտնրանից

վեճը, էր փնտրումինքն իրեն էրծագում նա

այդ

վեճերիմեջ: ես հարված"

ներն ընդունում էի, մարում ու ոչնչացնում, ես միշտ հիշում Էի, որ նա Թռչուն Է իմ վանդակնընկած՝վանդակածթռչուն: Իմ կառույցի, իմ մտքեր վանդակումնա, թպրտալովխփում էր իրեն պատերինու ն՛ իրեն էր ցավ պատճառում, ն՛ ինձ: է ծնել տաբորում: Գիտեինան, որ Ջուլմայիարարքը խառնաշփոթություն Գիտեի,որ մեզ մոտ Էլ, իմ, մեզ վրա չարությամբնայողներ կան՝ «Ինչ

օրինակ են ծառայումմյուսներիհամար»: Կան մարդիկ, որոնց դուր չի այդ «դուր չգալը» նրանք հրամցնում են ընդհանուրի անունից,բարոյականության անունից ն հաճախ են հաղթում, որովհետն ժողովրդիանունից խոսելը արդեն սկիզբն է հաղթանակի բռնաբարվածազատությանժամանակ: Հիմա էլ նա հանկարծկտրվեց մեր կատակ ու ծիծաղից ու, ժպիտը դեմքին սառած, շրջվեց ու ծանր քայլերով հեռացավ,ոչ լսելով ն ոչ էլ տեսնելով, թե ինչ է կատարվում շուրջը: Գնացինրա ետնից: Ի՞նչ պատահեց, Ջուլ, տղաներիցնեղացար՞: Նա ուշացած շրջվեց դեպիինձ: Տխրությունը նրա աչքերի մեջ ավելի էր ն խորացել, այդ անդունդի եզրին դժվարէր երկար մնալ, ես փախցրեցի հայացքս: Ոչինչ: Ոչինչ էլ չի պատահել,Յանո, տղաներըշատ լավն են: Ես նորից հարցական ու չոր նայեցի դեմքին: Ցանո, մի նեղացիր ես էլ չեմ հասկանում,թե ինչ է կատարվումինձ հետ, ուզում եմ իմանալպատճառը,ուզում եմ այնպես անել, որ ն քեզ համարլավ լինի, ն երեխայի,ն ինձ, բայց ոչինչ չի ստացվում,Ա տեսնում եմ, որ բոլորիս համար էլ վատ է ու ամբողջ օր ու գիշեր մտածելուց, տանջվելուց հետո գալիս եմ քեզ մոտ, էլի հանգիստչեմ գտնում` ուզում եմ գնալ, գնում եմ տաբոր ն այնտեղիցէլ ուզում եմ գալ քեզ մոտ: Ես կռահումէի, թե որտեղիցէ գալիս նրա անհանգստությունը խղճի ու հարցնել ամուսնու մասին,եկե՞լէ, թե ոչ, վախի,բայց նորից չհանդգնեցի գալիս ուրիշի երջանկությունըԱ

--

-

--

կամլուր կա՞նրանից... Քայլելովհասանքձիուն: Նա ուոքերիսահմանափակող կապըարձակեց, վանդանքայլեց ազատված: Յանո, հիմաեմ հասկանում, թե ինչի եք դուք բոլորդ տխուր մարդիկ դուք շատ եք մտածում,ես էլ եմ հիմաշատ մտածում... Առաջինքս ինձ չէի -Հ

տեսնում, միայննայումէի ուրիշներիվրա: Իսկհիմագիշերներըպառկա չարքոտի պես ինձ-ինձ խոսումեմ ու սկսում եմ խղճալ, հետո ես իմ վրտ եմ... Քեզ էլ եմ խղճում, Յանո: լացում եմ, ոնց որ մեռել

7շ

.

հասկանում էի, թե խեղճ աղջկահետ ինչ

կատարվում`քաղաքաազատ արարածի բնությունը... մեզ չէր դիմանում: Նա խելք ուներ, բայց համար բնական այդ խելքը մեր սահմանափակումների մարզվածչէր, ու դրանից Էլ ուժերից վեր էր լարվում ու չէր դիմանում հոգեպես: ես թեզ հետ երջանիկեմ, Ջուլ, միայնուզում եմ, որ մենք լինենք միշտ միասին:Աշխատանքս այս աշնան սկզբինկվերջացնեմու մենք կգնանքմեր քաղաքը, մեր տունը այլ է, հյուրանոցիպեսչէ, փոքրտներեն մի բակիմեջ, ինձ մնում է սովորելու մի տարի, կվերջացնեմու նորից կվերադառնանք կամայստեղ, կամ էլ մի ուրիշ տեղ, ուր ուզում ես ն անպայմանկվերցնենք երեխային,Ինդրային: Յանո, դու դնլալե, թեզ սիրում եմ իմ կյանքի չափ, բայց մենք՝ գնչուներս, մեր կյանքով կապվածենք մեր ժողովրդի,մեր տաբորիհետ: Մեզ համարմեծ մեղք Է տաբորը լթել, դավաճանել,հեռանալհեշտ կյանքի: Մեզ համար հեռանալընշանակում Է դառնալ հաջե, իսկ դա դավաճանություն է, տաբորը Հայրենիքնէ մեր: Բայցչէ որ շատերը դառել են նստակյաց,աշխատումեն գործարաններում, տնտեսություններում, թատրոններում: Ճիշտ է, նրանք էլ արդեն ձեզ պես են դարձել`հաջե, ու տխրել են: Ես էլ եմ հիմա ձեզ նման, օր ու գիշեր մտածում եմ ուրախանալու,երգելու փոխարեն, որովհետնքեզ եմ սիրում: Մարդը չի կարող չմտածել, քո Վանդանանգամ մտածում է, ինչ մնաց մենք: Նա չպատասխանեց, գրկած ձիու վիզը` համբուրումէր աչքերը, դեմքը, շոյվում, ղունղունում... Ես ուզեցի շարժել նրա մայրականբնազդը: Դու պիտի մտածես երեխայի ապագայի մասին: Նա ինձ հետ կլինի բոլորովին ուրիշ մարդ. կրթություն,երաժշտություն,լեզուներ ն այն ժամանակ, երբ բոլոր գնչուները ստիպվածկլինեն նստակյաց կյանք վարել, նա արդեն կլինի պատրաստ իր ժողովրդին օգնելու: Դու Ես

է

կըրթությունը,անգամ սիրո կերպարանքով,ավերում է համարսովորականդարձածիննա

--

--

--

--

--

--

կհպարտանաս նրանով: Ասեցիր,Յանո, նա կլինի ուրիշ մարդ: Գնչուին պետքչի ուրիշ լինել, միթե քիչ է, որ արդեն նա գնչու է: Ու իմացիր,սիրելիս, երբ այն օրը գա, որ գնչուն վերանա, ուրեմն էլ ինչ կյանք,իմացեք,որ եկել ն ձեր վերջը: Է Ասում ես, երաժշտություն, լեզուներ կսովորի... Յանո, ես չգիտեմ, թե Է ինչպես աշխատում էդ քո սատանայական հորատը,բայց ես տաբորում --

Ուկրաի

եմ Ինդրայի ձեռքի տակ: Ինդրանհամարվումէ հարավի գնչուսկան առաջնորդներիցամենախելոքը:Նա ինձ բաներ է սովորեցրել,եթե ամենըթեզ ասեմ ու ցույց տամ, դու ինձ այլկլ չես սիրի, կվախենաս,որ ես սատանա եմ: Նա շատ բաներէ պատմելձեր` մասին:Նա ինձ տասնհինգտարիսովորեցնումէ իր իմացասպիտակների

մանկուց եղել

անհա

ծը: ես լսում եմ մեր տաբոր եկող բոլոր մեծերի խոսքը, որ անում են մեր չադրի տականքուն գիշերներին: Նրանքասում են, որ դուք ծնվել եք իրար թշնամի, մենք՝ իրար բարեկամ:Մերմիջն վեճը լուծվում է ուրախության մեջ, ձերը՝պատերազմի: Դուք իրար թալանում եք, սպանում, մենք՝ մենք իրար դժվար պահին հասնում ենք, օգնում, փրկում: Դուք ձեր աստծուց ստացած բարությունը հենց էդ ճանապարհինեք կորցնում, դուք չեք հավատումվաղվա օրվան, դուք չեք հավատում,որ ամեն նոր բացվող օր իր կտոր հացը ինքն է բերում կենդանի մնացողի համար, իսկ մենք հավատոմենք ու դրա համարհաշտ ենք ապրումաստծու հետ սկզբից,դրա համարէլ մի կտորհացը հա ունենք... ճիշտ Է, պատահումԷ, որ մենք էդ մի կտոր հացը վերցնումենք կամգողանումձեզանից՝դա դուք տալիս եք, ձեր մեղքերի թեթնացմանհամար,բայց լինում են ն Էնպիսինեհանցանքների, րը, որոնք անխիղճթքում են մեր երեսին, անվանում գող: Նա այս ամենը այնպիսիցավով ու վիրավորվածությամբ ասաց, որ ես հանկարծթքեցի ամեն տեսակիբարոյախոսությանվրա ն նրան հանու գըստացնելուտոն ընդունեցիմի խոսքով ճշմարտությամբ. Մի՛թե չես հասկանում,որ այդ ատելությունն ու արհամարհանքը նախանձումեն ձեր ազատությանը՝ բարոյագալիս են նախանձից:Մարդիկ նախանձումեն ձեր երջանկությանը՝ անգամ քաղցած կան ու ֆիզիկական, ու ցնցոտիներիմեջ, բայց երջանկությանը,որին իրենք երբեք չեն հասնելու. նյութապաշտըազատ չէ, նա պաշտումէ նյութը Ա հետնապեսնրա ծառան է, գերին, պահապանը,բայց ոչ Պարոնը:Հասնելու համար այն ուժ ու հոգեկան ամենին,ինչ ունեք դուք, ուժ Է պետք,ահռելիֆիզիկական Ա քանի որ այդ ուժը չունեն, անճարության ճիգն է, որ մարդիկշպրտումեն ձեր երեսին, իրենց մանկությունիցհետներըբերած չհասանելիի գիտակցության զայրույթն է, որ թափում են ձեր գլխին՝ իրենց գլխին թափելու փոխարեն: Ձին թույլ խրխնջաց: վանդա,սիրելիս, քույր իմ,-- ու իրենց լեզվով ինչ-որ բաներ ասաց նրան: Ապակռացավ,ստուգեց սմբակները:2չետո դարձավինձ: Յանո, շնորհակալություն այս վերջին ասածներիդ համար, եթե ու դրա բոլորը, բոլորը մեզ հասկանային,ինչպես դու ես հասկանում... --

--

--

:

չեմ ուզում քեզանից հեռանալ, մարավելի կուլ չգնամ թեզ տխուր բաների մասին չեր էդ գնում, ինչ իր ճամփով լավ էդ կողմից, հորն ճամփենավերեցիրինձ համար նրանովէլ չեմ կարողանում Սաառվոր գնալ: հանգիստ բայց

է, որ

ի

ուզում

ն

է

ամեն

է

ու

եմ

շուտ

մտածեմ:

ու

որ

դու

ես

ի

չքա

մեր Ճամփորդության ուրախությունը: Միփչացնի սիրելիս,թե ինչու եմ գլուխս կորցրել,-- շարունակեցիր ես չգիտեմ, միտքը,-- թո ասածներիցշատ բան հիմաչեմ հասկանում, լդիատված եմ ու գտնումնրանց տեղը տակ,գիշերներըպառկած մտածում չադրի եմ, դու ինչքան ես ծանր մեխվածգետնին քո իմացածներով, թե ու զգում ցցերըչադրն են պահումքամիժամանակ... իսկ ես, Յանո, երկաթե եմ, որ քամինպոկիչադրը ու տանիերկինք՝ինձ էլ իր հետ, ոնց որ ոզում ու այնտեղի աին է փախցնումփոթորկիժամանակդեպի ամպերը Է դեպիծովիբացվածխորքը,որ նորիցու նորիցնրանբարձրացչարտում --

--

ետո,

խչպես

դիերկինք: Նրաաչքերումհանկարծշանթիպես հուրհրացկրակիվայրենիշեղբը. ենց դրա համարենբ, Յանո, սիրումմերտղամարդկանց, որ ազատ ռոմ: Բազեիպես ազատ: Աչքըուր կտրի,,կսուրաայնտեղ... Իսկ էն: Ազատ վախենումես, դու երբեքազատ չես լինի ու դու ինձ դուազատությունից էնպեսազատ, ինչպես մերոնքեն թողնում: չեսթողնի ձեզ չեն սիրում,-- մռնչացիկատաղությունիցու տղամարդիկ Ձեր այլ կերպչէին թողնի, որ ամիսներուլմնայինքանտեր: Չես խանդից,-Ջուլ, որ չեն սիրում,նրանքպատրաստ են ձեզ... ու խեղդեցի հասկանում, ու կռվածչհեռանաինձանից: բառս,որպեսզի վիրավորված իմըսիրումէ: Նա երդվել է մեր աստծով:Յանո, դու չես հասկանում, ու ոընրանց սիրելը ձեր սիրելը ուրիշ է. սոխակինվանդակումպահեսու գոռասաշխարհով մեկ, թե սիրում ես գերի թռչունին: Բռնավորին խղճում ձ, Յանո, դա սիրելչի: ՛

--

--

--

Չէ որ նա քեզ լքել է,-- ցավուվասացի: ձենցդրանովԷլ սիրումէ: Ես ուզում եմ, որ իմ ռոմը ամպերիմեջ Ճիրիու որս անիբազեիպես, ես ուզում եմ իմ ռոմին գտնելուհամար -

Հ

Կլ փոթորկվող երկնքին՝չնայել ոտքերիստակ, որտեղ սողում

զանից շատերը: ն

են

արսուռ անցավմարմնովս: Ես ցնցվեցի, դա ինձ էր վերաբերում, Մտ, իմ խելագար սիրոբռնկումներին: գալիս ինձ մոտ, եթե սիրում Հկինձինչո՞ւ կորցրած ես

Յի

ու

ես քո արծիվռոմին,-ուժգին: բռնած ուսերիցթափահարեցի

փայլատակողաչքերով աննկուն նայեց ինձ: Չգիտեմ,Յանո,--- մի այնպիսիուժասպառհանգստությամբասաց, որ Քիչ էր մնում ճչայի անճարությունից,--չգիտեմ: Ես էլ եմ ինձ հարցնում բիչ է մնում խելքս թռցնեմ: Ես ինձ թշնամիել գիշերներըմտածմունթից դառնում, ուզում եմ ինձ սպանել... Նա --

.. .

մեր միշտ Օրերն անցնում էին: Նա չկար: Վերջինհանդիպումները վեճ ու խոսքով, ու նա ամեն անգամ հեռանում ավարտվումէին փոթորկուն էր իր լեզվով կծու հայհոյանքներթափելով իմ ու իր գլխին ու ինձ հասկանալիլեզվով ծղրտում էր, որ վերջ, այլնս չի գա, չի վերադառնա, մնաս բարով... Ես ինձ ծախսում էի աշխատանքի մեջ: Աշխատումէի երկու հերթափոխու ամեն րոպե, ամեն վայրկյան մտքով շոյում էի անգամինձ երազ թվացող հանդիպումներըԶուլմայիհետ: բայց մի Տղաներըլուռ էին, գլուխ չէին հանում կատարվածից, նուր տխրությունկար ու սպասում:Մեկ-մեկԿոստյանէր ականջիս տակ բլբլում. «Չկաչարիք առանցբարիքի, ծերուկ, մենք վախենումենք, որ քո այդ դնը թեզ կկործանի»: Իսկ ես չէի ուզում փրկվել: Ես միայն մի բան էի հասկանում:Լինել նրա հետ, իսկ թե ինչպես կկոչվեր այդ վիճակը, ինձ բոլորովին չէր , հետաքրքրում: Ես ամեն գիշեր վերնակի բարձրությունից տափաստանիմութ անեզրության մեջ տեսնում էի նրանց խարյուկներըու որոշում էի առավոտյան անպայմանգնալ, բայց առավոտյանարնը ու ծովը լցվում էին մեջս, դուրս հրելով մութը, տարածվումէր հոգիս աշխարհովմեկ, հորիզոնիցհորիզոն ու նորից էի ինձ զսպում,նորից հույս տալիս,որ այսօր անպայմանԶուլման ինքը կգա: Չէր գալիս առավոտյան:Կգաճաշից հետո: Էլի չէր գալիս, ու նորից օրը անցնում էր, ու նորից սպասում էի ամբողջգիշերը,լուսաբացինն... այսպես ու Ու երբ անցնումէին օրերը՝մի կյանքիչափ սպասում հուսահատություն... թվում էր, թե փակվելեն հույսի բոլոր դռները, թեպետ գիտեի, որ «հույսը թույլերի հենարաննէ», առավոտյանտափաստանի խոնավ շնչի մեջ տաէր, բորի կողմիցպսպղուն գունդ հայտնվեց:Գունդը հետզհետեմեծանում մեծանում, ապա գույն ստացավ ու անջատվեց ձիուց: Սիրտս ճչաց: ես վերնակիցգոռացիցած՝տղաներին,որ մեկն ու մեկը բարձրանավեր: Ցույց

ընդհ

իջա, տափաստանը, տվեցի

վազեցի վագոն-տնակ,որ արագ

լվացվեմ,

շորերս, ես, ինչպես հայտնություն,տեսելէի Ջուլմային: փոխեմ ժամ հետո, երբ Քառորդ

պատրաստ

էի դուրս

գալու,

լսեցի ձիու դոփյուն-

ներիկանգը: Չյավալեդորո,-- զրնգացընդհանուրդղրդյունիմեջ նրա ձայնը,-էիք կորե՞լեմ, էլ չե՞մգա: Իսկո՞ւրէ իմ Յանոն: կարծում Յանոն... Յանոն մեկնեցմի շաբաթ առաջ,--- ասաց տղաներիցմեկը, է, երնի: հաստատեցին,--Յանոն հիմաիր Հայաստանում մյուսները Ես այդ պահին տնակիցդուրս եկա: Ձին նրատականհանգիստխաղում էր ու ծամում սանձը:Ինքը թարացածդեմքով շրջվել էր դեպիծովը, դեպի ծովերից այն կողմ տարածվողերկիրը իմ: Կանգնած դռներիմեջ, ես էի, թե ինչ կնախաձեռնի սպասում նա, ու հանկարծ շրջվեց, բռնեցհայացքս: ձիչը գալարվեցկոկորդում: Յանո՛,--- թռավ ձիուց, վազեցդեպի ինձ, փաթաթվեցվզովս ու սկսեց համբուրելամբողջգլուխս, հագեցավ,շրջվեց տղաներիկողմը, կարոտած վագրիգազազածաչքերով անցավկանգնածներիվրայով ու հայհոյեց իր լեզվովխ̀աբելուհամար: Նեղացելես, իմ թագավոր,բայց չէ որ դու էն օրը լավ ասեցիր,թե մենքմեղավորչենք՝ մեղավոր է մեր բնությունը: Տենո՛ւմ ես, էլի ես եկա, ' թեպետռոմիի համարդա անպատվությունէ: Ես նրանիցշնչում էի քամու, տափաստանի, խարույկի,ծովի բուրմունքը, սրանքբոլորը խառնվել էին այդ կախարդանքի մեջ: Եվ այդ ամենըես չէի ուզում քանդել ոչ մի տառով, գիտակցությանս դրածոչ մի փաստարկով: հանդիպման օրվա պես`կարմիրսաթե Ջուլմանհանգնվել էր մեր սն կոֆտա,վզնոցը նախշուն հուլունքներիցգործածվարդերով,կարմիր ոսկեօղեր ականջներից կախ: Հաշտվիրտղաներիհետ, նրանք քեզ այնպեսէին սպասում: Նա գնաց դեպի կանգնածները, ժպտաց,ծիծաղեց,մի քանի քացր խոսք տղաներից,աղմուկից ասաց ու վազելովեկավ ինձ մոտ: Ու մենք հեռացանք ու ծանրությունից: հայացքների հանգստանում էր քայլելով: տղաներիցմեկի հոգատարությամբ Վանդան ամեն մեկս իր Մենքլուռ, իրար ձեռք մեկ բռնելով ու մեկ առանձնանալով, մեջ հասանքծովափինու, ջրի խաղիննայելով, շարունակեցինքքայլել մինչնմեր նվիրականժայռոտ ափը: `

--

--

--

--

առաջին

--

-

ՀՀ.

ի

Ռոմի գնչու կին: --

"

--

--

ու

Դու

երբ իմացարիմ մեկնելու մասին: տխրեցի՞ր, պահինուզեցիհեքիաթիմի ձի ունենալ, որ հասնեիքո

ես այդ

սպանեի:

ետնի

ապշածնայեցինրա խոսքիհամոզվածթեթնությանը: Չէ որ դու փոթորկվեցիրայն օրը ու հեռացար: Հենց դրանիցէր սիրտսցավում, գիշերները աչքս չի կպել, էի քեզ մոռանալ,կանչումէի մեր չար ու բարիկախարդներին օգնելու ինձ, ու բայց մենակլացում էի վերջ: ես ի՞նչմեղք ունեի, շավորո, որ ուզում էիր ինձ սպանել: Հետո էլ ինձ: ես քեզ կտանեմ մեր երկիր ու այլնս այդպիսիբաների մասին չես մտածի,-- ասացի ու զգացի, որ ձայնս կեղծ հնչեց, այլնս չէի հավատում ասածիս,մեջս մի զսպանակկոտրվել էր՝ հավատսպահող: Այս երկու շաբաթվաընթացքումես շատ էի մտածել այդ մասին ու շատ մտքերէի կորցրել այդ ճանապարհին:Ափի ժայռերինմոտեցանք ու պահվեցինք ծովն էր ու բարձրացող արնը՝ աշխարհիաչքից, դիմացըկապույտ-կապույտ երկնքում: Մենքպապակվածի պես իրարգտանքու լուծվեցինք ժամանակիմեջ... Ու երբ նորից վերադարձանք իրականաշխարհու տեսանք նորից ծովը ու երկինքը,մեր տակխաղաղվածծիրանագույնավազը, որի վրա փռվել էինք ծովիցհանվածխեղդվողներիպես ու անկուշտշնչում էինք փրկարար օդը, նա հանկարծ ասաց. Ցանո, ես չեմ կարողգալ ձեր երկիրը:Ես չեմ կարող ապրել ձեզ պես: Ես Էդքան մարդկանց մեջ կխելագարվեմ, հիմաէլ, որ գնում եմ Օդեսա,օր Ես չեմ կարող ձեզ պես էն հաստ հետո փախչումեմ տաբոր խաղաղվելու: պատերիմեջ՝ ոչ քամու ձայն, ոչ ձիու խրխինջ,ոչ շան հաչոց, ոչ աքլորի կանչ,ոչ օջախիհոտ... Դու մնա մեզ հետ տաբորում, արդեն համաձայնեն, Ինդրանխոսացելէ: Յանո, իմ ցավ, իմ ուրախություն, համաձայնվիր,մենք շուտով այս կողմերից հեռանալուենք, մենք միասին կճախրենքայս ինչպեսայս ճայերը,առանձինչադր կունենանք,ես քեզ համար աշխարհով, լավ ռոմիկլինեմ՝ամենալավը բոլոր քո տեսածների մեջ: Ես թեզ կսովորեցնեմ գնչուական կյանքի գաղտնիքները, դու ինձ թո լեզուն, որ մենք Ես --

--

ուզում

--

--

--

--

գաղտնիխոսենք,ցույց կտամքեզ, թե ինչ Է մարդը, գիտեմծիծաղում ես, բայց դուք` սպիտակներդ, չգիտեք, թե ծառը ինչ է, ինչպես Է հառաչում ծովը, ինչ է ասում օրվա տարբերժամերին:Կսովորեցնեմ խաբել մարդկանց ու ծիծաղելնրանց վրա, էնպես, որ նրանք երբեք թեզ ինչպեսերեխաների հետ չթշնամանան: Կսովորեցնեմ տակ տափաստանում,բաց

երկնք

բուժվել բոլոր հիվանդություններից, չարթերից,բոլոր չթրջվել: աչքերիցանփորձ մնալ... Մենք շատ բաներ գիտենք, Յանո, բոլոր

դրա չար անմահ ու անհաղթ,ասում Է Ինդրան:Նա ասում է, որ համար ենք էս ամենը մենք բերել ենք շատ հեռվից,որտեղ հին ժամանակներում

մոտ, աստվածներին ապրելէ մեր ժողովուրդը՝լեռների կատարներին, Էլ սովորել է: ու նրանցից Առաջինանգամ էր նա որոշակի հրավիրումինձ տաբոր ապրելուորպես Ես էր, շրջվեցինրակողմը:Նա հանգիստպառկած իր ամուսին: զարմացած ասելիքը վաղուց էր երնի մեջը մշակվելու իր համարնորություն չէր՝ մի Նա ծնված: ինձ կանչումէր իմ մանկությաներազիաշխարհը... շաբաթվա ես հիմաէլ էի վազումդեպի այդ երկու տասնամյակուշացած: Թեպետ անհասկանալի կախարդանքը, բայց այս դեպքումոչ թե ուզում էի, որ ինձ գնչուները ու տանեն, այլ ես էի ուզում գողանալ... Այս բազում գողանան տարիներըկարողացել էին այն երեխայինդարձնելքաղաքակրթությանը հնազանդու հլու մեկի, որը ուզում Է իր եսասիրությունըբավարարելու համարավերելմի փոքրիկ, ազատ, երջանիկ մոլորակ:Հիմանրանցկյանքով էր, դա ծիծաղելիէր: Ճիշտ ապրելըանհնարէր ինձ համար,դա աննպատակ է, ես նրան զոհվելու պատրաստ սիրում էի, բայց ապրելտաբորումչէի կարող:Խաբել թե համաձայնեմ ու հետո խորամանկ միջոցներփնտրել էի, որը երբեքմարդչի դառնա: դուրս պրծնելու՝չէի կարող:Ես Մաուգլի Սա Ջուլմայիհամար անհասկանալի էր: եմ լսարանում սովորում, որ դառնամ գե -- Շավորո, ես մ' պես: Դրավրա ես ծախսել եմ պիտի դառնամ Իվան Օլեքսանդրովիչի կյանքիսմեծ մասը, ես մայր ունեմ, ունեմ ազգականներ, բարեկամներ, ես, այս ամենըչեմ կարողթողնել, ընկերներ,շրջապատ... Հասկանո՞ւմ Քո մոռանալ: թողնելը հեշտ է, վերցրեցիրերեխային,եթե Ինդրանհամաձայն է Ա նրան ու մենք միասինենք: Երկուսիսհամարէլ ընդունելի ամռանը այստեղդ̀րսում,լեռներում,դաշտ ու տափաստանպայմաններ. ներում,ձմռանըտ̀անը՝տաք, մաքուր, ապահով: ես հասկանում եմ բեզ, Յանո, ն ուզում եմ, գիտես, լինել ձեզ պես, բայց վախենումեմ, չգիտեմանգամինչու գիշերվամեջ չեմ վախենում որտեղուզում է լինեմ` ծովում, տափաստանում, ճանապարհ գնալիս, իսկ ձեզ հետ վախենումեմ, ուզում եմ, ուզում եմ, սիրելիս,ուզում եմ եմ. Ա չէ, էնքան այրվելուցէլ ուղղակի կրակինձեռք տալ վախենում վախենում եմ ու վերջ: նա մի որ հուզայնպիսիսիրով էր ասում այս իր խոստովանությունը, վեցիու գլուխը, ձեռքերը սկսեցիշփել, հանգստացնել: հ

--

Հ8-:

Մենք իրար շատ բան ասացինք: Եվ մեզ համար հարցերըայնքակ ծանրացան,որ մենք հոգնեցինքմտքերից ու իրար համոզելուց:Ես բռնեցի նրւս ձեռքից ու ետնիցսձգելով տարա: Յանո, ինձ Վանդայի պես ես տանում, ետնդ գցած: Ու եթե դու էլ գայիր Վանդայիպես ամեն տեղ, ուր տանեի, կլինեի երջանիկըայս հողագնդի: Մեկէ, Յանո, նա էլ չի կարող թեզ հետ քաղաքումապրել: Մենքսկսեցինքմագլցելժայռն իր վեր: Զուլմանբոբիկ ոտքերով բարայծի պես թռչում էր այս թերծիցայն քերծը ու ինձ էլ սովորեցնում, թե ինչպես ծերպերիցկառչել մագլցելիս: Մենք բարձրացանքմինչն ծայրը, երնացին տափաստանը,արածողՎանդանու վերնակները:Ու երբ շրջվեցինք, շունչներս կանգնեց, մեզ թվաց, թե մենք հիմա պիտի պարզենք թներս ու միանանքճայերին: Յանո, ինչ սիրուն է,-- ու կպավուսիցս, ու մենք մի ակնթարթ հետո այլնս չէինք զգում մեր մարմինը,մենք դարձել էինք շունչ, դարձել էինք ոգի, միտք միայն... Մենք ալիքների նման օրորվում էինք իրար գրկած, շնչով, դարձած ամպի ծվեններ՝ փչող խարակված շոյվելով տափաստանից ճախրումէինք Ճայերի հետ, ապա սուրում լողում էինք երկնքիկապույտում, էինք դեպի ծով, խրվում ալիքների տակ ու նորից դուրս սուրում դեպի երկինք, երկինք... Ինձ թվում էր, թե մենք աստվածներենք ու ամեն ինչ հպատակված ու է մեզ: Թվումէր, թե մենք հիմաոտքերսկդնենք արնի ճառագայթներին կքայլենք դեպի հորիզոններ... Ես ուզում եմ իջնել ծով, Յանո,-- ասաց ու ոտքի ելավ,-- բայց դու չգաս, մնա այստեղու հետնիրվերնից ինձ: Ես չեմ թողնի քեզ: էստեղիցինձ կշպրտեմծովը: Էդ ժամանակ Զարդու փշուր կլինես: Զուլմանկախարդէ, Յանո: Բացթողեցինրան: Նա օձի պես գալարվելով, ելուստների միջով համարյամեջքի վրա պառկածսողալով, թռչկոտելովհասավափ: Մնալու եմ ծովո՛ւմ, էլ չեմ գալու քեզ մո՛տ... --ու մի ակնթարթում թափեցշորերը վրայից ավազին, բացվեց մի կարմիրկակաչ, կենտրոնում մերկ հնդկականաստվածուհին,հավատացյալներինխելագարեցնելու դիվային կրթերիցծեփված... Նա բայլեց դեպի մանր, խաղի բռնված փըրու կուլ տվեց: փուր-ալիքները, ծովը, թշշալով, կամաց-կամաց նրա --

--

--

--

--

--

--

--

--

--

՛80

մարմինը

ի

Յանո՛...

--

գալի՛ս: Չգա՛ս, կխեղդե՛մ, կխորտակե՛մ... Ես իջնում էի քարափից,բայց ինձ թվում էր, թե երազումս իջնում եմ Արարատ լեռից, այնքան երկարէր ճանապարհը: Մենք երկնքի ու երկրի միջն, օրորվող ալիքներիմեջ հեթանոս մի խաղ սկսածերկու արարածներլողում էինք հրճվանքով,ճիչ ու ծիծաղով հասնում իրար, իրարիցփախչում,որ նորիցփնտրենքու գտնենք ու նորից ես էլ եմ

--

--

».

կորցնենք: Յանո՛...

--

Նա

փախավձեռքիցս, դուրս պրծավ,սուզվեց ջրի տակն աշխարհըմի պահ պապանձվեց,դատարկվեցն քիչ մնաց ճչայի, կարծեցիբան պատաԷ, չկար, ինձ թվաց, թե մի կյանք անցավ,չկար, սուզվեցի, | հեց, խեղդվում աչքերս բաց փնտրումէի. «Մի՞թե տարան սուզանավորդները...»:Օդը պակասեց,դուրս պրծաջրի տակից,նայեցիշուրջս... : Յանո՛,-- մղկտացնա, լալիս էր: Ի՞նչ պատահեց,-- լողացի դեպի նա, ցույց չտալով, որ ես էլ եմ վախեցած: է սԿպավ ինձնից: Ինձ թվաց, թե դու անհետացար,քեզ տարավ ջրի ոգին: Ես չհամբերեցի,սուզվեցի քեզ փնտրելու, շավորո, էլ չեմ անի, կսպասեմմինչն դուրս գաս: Դե հանգստանանք,պառկիր: Մենք իրար ձեռք բռնածմեջքներիսվրա օրորվում էինք, մեր շուրջը : անսահման ծովն էր, վերնում` անսահման երկինք: Ես թաքուն աչքի պոչով ալիքվումէր ջրի երեսին, նուրբ նայումէի կողք, նրաբրոնզագույնմարմինը ցից կրծքերըտրոփումէին կամ թաքնվումվրա հասած փոքրիկալիքների ծալբերում, իսկ շրթունքները կակաչիերկու բացված թերթիկների պես պսպղումէին արնի տակ: Յանո, չնայես, ես դուրս եմ գալու ջրից: Ես լուռ էի, նա շրջվեց ու լողաց դեպի ափ: Եսէլ շրջվեցի,նա ջրից դուրս էր եկել արդենն որպեսհրաշքը բնության՝ բայլում էր ավազիմեջխրվելովն այնպիսինազանքովէր գնում, արարման, | որ կենդանանումէին անգամ ժայռերը... Նա | հավաքեցշորերը, գնաց դեպի թփուտներն ու լայն շրջազգեստը, ինչպես հաճախէր անում, հարմարեցրեց որպեսչադր: Ջուլ, ձին հեռու կգնա, կանչի,-- ձայնեցիհեռվից, որպեսզիհանկարծ չվախենաիմ հայտնվելուց: --

--

--

--

--

:

-

Ս

Գումրյան

-

Նա մերկ պառկած էր ստվերում. կոնքով ծածկել էր իրեն: Աչքերը Բաց, անջատվածհայացքով հեռու էր այստեղից: Ի՛նչ պատահեց,միանգամիցայսպես ամպեցիր: --

.

Նա ձեռքը տվեց ինձ

--

ու ձգեց իրեն: Կնկանմի հարցնի,կնիկըտափաստանի քամի է, առավոտ էս կողմից

է փչում, կեսօրինԷ̀ն:

Ես ձգվեցի նրակողթին: Ավազըխոնավէր, ձկան հոտ էր գալիս: Չգիտեսինչու հանկարծմանկացա,ուզեցի լսել բառեր,թեպետգիտեի, հազար անգամգիտեի: Ջուլմա ասա, սիրո՛ւմ ինձ: մտածում Նամիանգամից էր, ու ես չ ու. երբեթ չես հարցրել, թե ինչ պատասխաԻ՞նչ է նեմ, չգիտեմ: Իմ մեջ չար ոգի Պապմանը'ու Մադանանշ իրար հետ օր ու Գիշեր կռիվ են տալիս, ես վիրավոր եմ ներսից, մեջս ցավում է, ուզում եմ, Նա ինձ կապկպումէ: Կապկպում որ էդ կռիվըվերջանա,ցավիցազատվեմ: է մտքերս, ես կատաղումեմ, ուզում եմ էդ կապանքներըկտրել,բայց գիտեմ, որ շղթայի ծերը էստեղ եմ թողել՝ թո ձեռքին, ու գալիս եմ, թռչում գալիս եմ, որ իմ ցավը թափեմու գնամ հավետ... Բայց գալիս եմ ու ավելի եմ խճճվում ու ինչքանմոտենում եմ քո տանը,ինչքան առնում եմ թո ձայնը, ջո հոտը, էնքան շուտ եմ կորցնումորոշումս... Նա օձի պես գալարվեց,կպավշրթունքներով ինձ ու շտկվեց, կանգնեց ոտքի՝ինձ էլ ինձնից դուրս քաշելով... Հու Ես թեզ չեմ սիրում, Չեմ սիրում, չէ: Եթե սիրեմ, վատբան կպատահի: դու հո գիտես,չէ՞, դե ասա, որ գիտես,ասա, որ գիտես: ես: Գիտեմ,...որ սիրում Նա պոկեցիր մարմնիցձեռքերս,նայե՛ց,նայե՛ց: --Չէ, չէ, դնլալե,չեմ սիրում, ես չպիտիքեզ սիրեմ,ես իրավունքչունեմ

ես պատահել, Յանո:

--

--

գ

.

--

--

խաբելումեր Մեծ մորը... Իսկարնըիջնումէր ու իջնում:Մենքամբողջօրը մի ակնթարթի պեսկուլ էի էինք տվել, չէինք զգում ոչ քաղց, ոչ հոգնություն,միայն փափագում ամեն մի հալվել, չքանալ այդ օրվա մեջ, վախենումէի, որ ճակատագրի

այսպիսինվիրածօր՝ կլինիվերջինը: Ծովից եկող զովը լիզում էր տաք քարափըու բարձրանումերկինք: ու կորավ: Ջուլմանմագլցեցվեր, հասավկատարին

Պապման չարոգի(2նդկաստան) Մադանա սիրոաստվածուհի (հնդ.) --

Վանդա՛,Վանդա՛,Վանդա: անհանգստացած: Վերադարձավ Արնըարդենմայր էր մտնում: --

Գնանք բաց ափ, Յանո, որ ձիուն գտնեմ,ուշ է: Մենք հագնվեցինքու ծովափիերկայնքովքայլեցինք,

--

դուրս

եկանք

Ձին արածում.էրդեպիծովը հոսող բարակգետակի տափաստան: ափին: ՃանկարծԶուլման սկսեց շտապել: Խոստացելեմ, Յանո, կարնորմարդու հետ պիտի խոսակցություն ունենամ: Մի հարցնի,կխաբեմ,ճիշտըչեմ ասի: Վանդա՛... Ձին հեռվում մի քանի անգամ բաշը թափ տվեց, խրխնջաց,Ջուլման երկուսինհասկանալիլեզվով բղավեց,ձին ծանր քայլ արեց, դուրս եկավ խոր ճահճուտիցու հետո սկսեց վազելդեպի մեզ, արնի տակպեծպեծին տալովմաքուրմուշտակիխաղերը: Ես օգնեցի ձգելու ամրակներըթամբիու սանձը բռնեցի, որ Ջուլման ինձանիցշուտ չհեռանա: Մենք լուռ էինք: Նա ինչ-որ բան էր ուզում ինձ ասել տհաճ ու չէր կարողանումն ներքին լարվածությունից նրա դեմքը տգեղանումէր, ծամածռվում: --

--

ես

--

գնացի, Յանո,--

ասաց

ու

թռավձիու թամբին,---մի օր

հետո

կգամ:

Դու մտածիր մեր էսօրվա խոսացածիմասին, հասկացա՞ր, մտածիր: Նա սանձը բաց թողեց, ձին հանգիստգնաց: Ջուլման նորից տխուր էր:

Նա անգամ չշրջվեց, օտարացած հեռացավ:Ես արդեն գիտեի, որ նա

հրաժեշտիպահինսգավորվումէր: Երբեքնա ժպիտովկամ համբույրով,կամ մի քաղցր խոսքով չբաժանվեց,ինձ թվում էր, թե ամեն անգամ, ինչպես նա որոշում էր էլ չգալ, քանի հասկացա, նրա տառապածխոստովանանքից ինձ հետ էր ու ինձնով հագեցած,բայց հետո բնությունըմեջըապստամբում էր ու նորից քշում էր խզված թվացող ճանապարհով: .

երկու հեթափոխմի օրում աշխատելուցհետո, մեր նշանակածօրը առավոտյանուշ վեր կացա, սափրվեցի,հագնվեցիու գնացի խոհանոց ինձ կերակրելու,երբ նախաճաշելու: Օլեսյան դեռ նոր էր պատրաստվում աեցինքձիու դոփյուն: Քո խելագարնէ, Սիմոնյան: Ի՛նչ իմացար,Օլեսինկա: էլ ձիավորմենք չունենք, բացի նրանից: է քո ամուսի՛նն եկել: Կարող Ես

--

-

-

Հ

է

Իմ

ամուսի՞նը...

ու սիրտս, բաբախելով, տեղից պոկվեց: Տեսա՞ր,որ ասացի՛: կողմէր իրեն գցուլ. Ջուլման ձիու վրա դեռ այս ու հանգստացնում էր: ու Նա հենց ինձ տեսավ, դեմքը ժպիտով անմիջապես փոխվեց: Յանո, բա ես, վախեցա,որ... Որ չքացել եմ: Օգնեցիիջնելու ձիուց ու միասինքայլելով սկսեցինքՎանդայինհան. գըստացնել: ել ԴուրսեկավՕլեսյան:Նա կանգնած լուռ նայում էր, ինչպեսնայում երկնքում: մարդիկ՝ անմասնակից թռչունիճախրանքին նման նա Է մոտ, կերակրում, Գնանքնրա քեզ ծանոթացնեմ, մեզ թրոջ հոգում մեր մասին,---ասացիՋուլմային,ու մենք ուղղվեցինք դեպիխոհս--

Յանո՛...,--

--

Ես դուրս թռա:

այր բացվեց տրամադրո

--

--

--

նոցի մուտքը:

է,-Օլեսյա,Ջուլմայինգիտես,բայց ծանոթ չես, դա անթույլատրելի ես, որպեսզիթեթն լինի նրանց հանդիպումը: Նրանքիրարից կատակեցի հեռու ն քայլ մի պահ հանդիպեցին նրանց հայացքներով այդ ակնթարթում այդ ներսում կայացող որոշումը պիտիթույլ տար՝ծանոթությունը կայանա տարածությա՞ն վրա, թե՞.. ու նրանք ձգվեցին իրար, գրկախառնվեցին ու Մեջսգոհացմանմի տաք ալիքբարձրացավ տարածվեց մարմնովս: Դե գնանք, ես ձեզ կկերակրեմ, եջ էնքան ուրախեմ, որ դուք միասին էսօր հացինստելու: Ես ու Ջուլման իրարնայեցինք.համաձայնությունը կայացավ: Ես ձիուն կհանգստացնեմ, հետո կգամ, դութ գնացեք երկուսով Նրանքգնացին: ներս,-- առաջարկեցի: վանդա,սիրելիս,դե հիմամենք մի փոքր զբոսնենք,--ու սանձից --

--

--

--

բռնած՝նրա հեւտ հեռացախոհանոցից: էր անցել,երբ Ջուլմանբղավումէր ինձ ու ձեռքով ժամանակ Բավական հետ մոտեցանք: կանչում:ՄենքՎանդայի ես, քուլրիկս,-- դիմեցձիուն,-- դե արի հիմաթեթ" 2անգստացել վացնեմքո կապերը,դու կմնասայստեղ,մենք Յանոյիհետ հացկուտենք դու առավոտյան լավ կերելես: --

Ու

--

--

շրջվեցդեպիինձ: Յանո, ինչ համովաղջիկէ Օլեսյան: Դու արդենհասցրեցի՛ր նրանտակնու վրա անել, շավորո:

Պարզ է

--

ու

մաքուր ինչպես ծծկերիմի կաթիլ արցունքը:

Մենք գնացինք ձեռքերս լվանալու ու

հետո

ներս մտանք մեր «վա-

ինչպես կնքել էինք մեր վագոն-ճաշարանին: գոն-ռեստորանը»---Հը՛, Օլեսյա, էս ինչպիսի՛ սեղան,ի՛ նչ պատրաստություն:

Սիմոնյան,առաջինըմենք էսօր հյուր ունենք թանկագին,իսկ հետո տղամարդու մի կնիկ է հազիվմերօջախըմտել, բա ունեցածս չհանե՞մու մի լավ հյուրասիրեմ: Մենք իսկապեսփառավորնախաճաշեցինք ու, շնորհակալություն հայտնելով մեր անուշիկ խոհարարուհուն,դուրս եկանք: Ձին թփուտներիմեջ արածում էր: Զուլման կանչեց նրան, մենթ առաջ ընկանք, գիտեինք, որ Վանդան կհետնիմեզ: Երբ դուրս էինք եկել ծովափ, Ջուլման հանկարծմի բան գտածիպես շրջվեց իմ կողմը ու կանգնեց:Նրա դեմքին տեսա զգացմունքներիփոփո--

էլ բոլորդ

խություն: Յանո, գնանք Մարինկա: --

Չհասկացա: Գյուղ` Մարինկա:

--

--

Ի՞նչ կա էնտեղ: Մի մերժիր: Բայց ինչպե՞ս, մեքենա չունենք, պիտի խնդրել Իվան Օլեքսանդ-

--

--

--

րովիչից:

Վանդանբա ի՛նչ

--

՝

Է

անելու:

Երկուսո՞վ: Երկուսս մի լավ կերած-խմածօդեսացի հրեա խանութպանէլ

--

--

չարժենք:

Ջուլ, ես մի տեսականհարմարեմ զգում այս գեղեցկուհունայդօրինակ անպատվելու,նսեմացնելու համար: Յանո, երնի հենց դրա համարեմ քեզ ավելի սիրում, որ դու էդպիսին ես: Ես առաջինանգամեմ լսում իմ ներսիձայնը դրսից,լսում եմ թո լեզվով: Ես էլ եմ թեզ պես վերաբերվումՎանդային, բայց դա ձիերի համար ընդունվածէ, Յանո, տաբորումհամարյաբոլոր ձիերըգիտեն,որ իրենց՝ են նստում: երկուսով էլ Իրարսիրողզույգերըմիշտ մի թամբիեն նստում՝ մերըերեխեքիհետ, հերը երեխեքիհետ, հասկացա՞ր, սիրելիս: վանդանուրեմն չի՞ նեղանա: Կուրախանա, որ մենք միասին ենք՝ երեքով: ես ամաչեցի մեր բնակատեղիցարդեն նստել, դրա համարառաջարկեցի մի քիչ հեռանալու հետո միայն: --

--

--

--

"85

Գնացե

Ով իր սիրած արարածիհետ մի թամբում նստած չի ան որ գնացիես, նա միննույն է չի հասկանախոսքս:Դրահամա ճանապարհը, յ եմ լռում այն մեծ երանությանմասինպատմելձեզ: երբ գյուղը երնաց, ես իջա ձիուց ու գնացինրանց կողքով: Ռ՛ր ենք գնալու, շավորո: Զուլմանէլ իջավ, երբ մտանքգյուղ: Գյուղը համարյադատարկվել ու դաշտերում, այլե աշնանհոտ էր տարածվել ոչ միայնայգիներում Գյուղի »

-

.

ե.

ու փողոցներում մեջ: Ջուլման նպատակը տրամադրության իմացողի պես ուղիղ գնում էր: Ես կես թայլ հետ ընկած հետնում էի նրան, միայն երեխաներն էին մեզ ուղեկցում,անգամշան հաչոց չկար բակերում: Հայտնվեցինք ակումբիմոտ: Ջուլման նայեց ինձ, ասելու համար, թե ահա ուր էինք գալիս: Բայցմիայն հայացքն էր նրա խոսում: Ինչպես հին նա վանքիկամատրուշանիայցիեկածմեկը, պտույտ տվեցակումբիշուրջը ու նորից կանգնեցփակ դռան մոտ, նայեց չորս կողմը ու հետո ինձ: ես բռնեցինրա ձեռքը.նա զգացվածշոյվեց կրծքիս:2ւետո մենք քայլում էինք, ես չգիտեիուր, մինչն մեր դիմացկանգնեցմի գյուղական խառնաշփո խանութ«Սելմագ» անունով,որտեղՋուլմանմի քանի ժապավենառավ: Յանո, փող կա՞մոտդ: Կա, շավորո, վերցրուինչ ուզում ես: Այդպահինտեսա, որ ձեռքինչկար Օդեսայումառած ժամացույցը:Բայց ոչինչ չհարցրեցի: Ոչինչչեմ ուզում, մենակէս: Բաոր սովածանա՞ս: Օլեսյայինախաճաշըմինչն իրիկունկպահիմեզ: Բայցես հաց, կոնֆետներու մի քանի տուփ պահածովերցրեցիու մի հատ էլ բացիչ:Ու մենք բռնեցինքհետդարձիճանապարհը: Արննարդենզենիթումկանգնածէր, երբ հասանքմեր քարափին,մեր «Փովատունը»:Դա Զուլմայի բառն է. նա գտավ: Նրա ապրածչադրի երնիայդ տեղին տուն անունը սազականէր: համեմատությամբ հետո նա եկավմեր թաքստոցը: Վանդայի հարցերըկարգավորելուց Յանո,ես հանվումեմ, չնայես: Իսկմի րոպեհետո ձայնտվեց: Գնանքխորքը,էնտեղ հիմաջուրը դուրեկանսառն է: Ու երբ շրջվեցիձայնիկողմը,այդ օրը մի հրաշքէլ բացվեցինձ համար: Տեսա նրա վազքըու անմիջապես ազատ աղեղ՛ հիշեցիմարալի. ինչպիսի՞ ա ներ էին գծում նրա ութերը: Մարմի՛նը. այդ ինչպե՛ս էր ցուցադրում վածուհու:Ես նրան չխանգարեցիիմ ձայնու' --

--

--

--

--

--

--

կախարդանքը ի

հե

/

թը

հեր

չկոտրեմ մկանային ծփանքի մեղեդին որպեսզի

հպարտության:

ու

նազանքը ներթին

Բնությունը այդ ինչպիսի համբերությամբ էր տասնյակ միլիոնավոր կերտելՋուլմայիմարմինը,որպեսիր կատարելության տարիներ խորհրդանիշ, որպես տիեզերականուժերի խտացման պատկեր,որը հառնեց այդ նա՝ իմ աչքերի առաջ: Եվ մի անբացատրելի ակնթարթին երնույթ, որ կին դուրս այդ կերտվածքը, խաչէր այլնս, կնոջ մարմնի հասկացողությունից պես բոցի քամու ձեռքին րույկի ծածանվելով,գնում էր դեպիծով, հավերժ ծովի ծոցը՝ հագեցնելունրա փրփրունկրքերը... երիտասարդ Անընդհատլողալով, ափիցահագինհեռացանքու պառկեցինքալիքներին: Երկիրը օրոցքի պես գնում-գալիսէր երկնակամարիտակ, մենք ննջում էինք: Ուզումեն ամպերկուտակվել,Յանո, եթե հյուսիսիցչբարձրանա քամի ու ցրի, ուրեմն անձրն է լինելու ն շատ ուժեղ: Մենք, հանդարտլողալով, ձեռ-ձեռքի տված, հասանքափ: Ջուրը գոլ, մանրալիքներով խտվտումէր մեր ոտքերի տակ: Մենք ափնետված երկու ձկանպես պառկեցինքթաց տաք ավազին: Հանկարծ Զուլմանգալարվեց օձի պես, կարծես դարավորթնից էր արթնանում:Ապագտավ ավազների մեջ չորս տափակծովաքար, ձեռքերում այդ քարերը սկսեցին արթնանալ, պոկվեց, շնչել ու երգել, բռնեցինծովիալիքներիշշուկը, ու նա ավազներից ալիքվելով բարձրացավ, ն սկսվեց մի երկխոսություն ալիքներիծփանքի ու ձեռքերում երգող քարերի միջն, ապա նրանց միացան Ջուլմայի կրծքից --

ծանր դուրս եկող տնքոցներ ու այդ տնքոցներըդարձանբառերու մեղեդի, ն Ջուլման առաջինանգամերգեց: Բայցերգը չէր, որ ինձ զարմացրեց,այլ ստեղծմանպատմություննէր, նրա պարը: Դա պար չէր: Դա մարդարարածի մերկ խաղով,կորագծերով քարացածվերջակետեոր իր կատարյալ մարմնի ու էր տալիս այս կախարդուհին նազանքով ցույց րով անցման ծովի ու երկնքի միջն, ծովի հառաչանքի տակ: Պարը տնեց մի կյանք: Ջուլման Նրաաչքերիմեջ չկար ինձ ծանոթ ու արդեն հեռացելէր իրականությունից: փաղաքշականհենքը: Նրամեջ խաղում էր մի նոր տագհարազատացած նապալիցկրակ,թրթռացող անհանգստություն:Ձեռքերումմանրդողի պես ռիթմիտակսկսեցհավաքվել,կարծեսջանում էր չկչկացող կաստանետների շարժումները,նա գամերկությունըծածկել, զսպեցինու հանդարտվեցին լարվում էր իմ շուրջը ու մեկ-մեկշոյվելով, զեփյուռի պես դող էր բերում վրաս ու անմիջապեսփախչում,որպեսզիչհրդեհվեմու չհալչեմ այդ դիվային մնջախաղիկախարդանքից,կրքերի փոթորկումից: Նա չէր նայում աչքերիս,նրա թաղվածէր իր մեջ: նա այնտեղ էր ինձ կառուցում, ՛

հայացքը

երնակայության պտուղ

նա իր նրան չէր բավարարում, իրականությունը ե ռիթմը փոթորկեց, արագացան, ուզում ինձ դարձնել... Շարժումները կատ. դ ուրս պրծավմիջից, շանթեցինձլը ղեց, փրփրեց,հայացքը արթնացավ, քանի հարվածով,ու ձեռքերի մեջ քարերը կրակվեցին,շիկացան... նետեց ձեռքիքարերը հանկարծ այդ շարժմանմեջ կանգնեց,պապանձվեց, մի ապստամբ մարմնիս.բարձ. տնքոցով ու օձի գալարումովփաթաթվեց րացավ վեր մինչն շրթունքներս, ու ես զգացի ինչպես մթնեց շուրջս, ինչպես կորցրեցիաշխարհըշոշափելու իմ կարողությունըու վերացա, դարձակյանքիմիացմանու բաժանման մի ակնթարթ: Նա մղկտումէր, ոռնում իր գալարումներիմեջ... Մենք, տիեզերակա ցավով ձուլվածիրար,ուզումէինք հասնելմեր սկզբին,ուզում էինք թափել մեր վրայիցմիլիոնավորտարիներիբեռը,նորիցսաղմանալ ու պարզվել... Ջուլմանմռնչալով, լացելովքանդումէր ավազը,ուզում էր հավաքելերկրի սանձերըձեռքերիմեջ՝ նրանցիցավելի ամուր կառչելու, որ հանկարծ իր ներսի փոթորիկըչքշի մեզ, չտանի երկինք... Ու երբ թվաց, թե մենք երանությանգագաթնակետին ենք ու այլնս մեզանից այն կողմ չկա արարում ու կյանք... Ջուլման խայթվածիպես պոկվեցհանկարծիմ կրծքից, ոտքի թռավ,հետ-հետ գնաց,չռած աչքերը վրաս... Դու դն ես: Ես քեզ ատում եմ: Ես չեմ թողնի որ դու այլես ինձ Ես չեմ դիմանում էս ես քեզ կսպանեմ, Յանո, դու գողացար իմ սիրտը,իմ խելթը,ես պղծվեցի,ես դավաճանեցի....Մեծ մորը: Ու պոռթկացինարցունքները, նա երեխայիպես աղիողորմ, բարձրաձայն լալիս էր ու իրենց լեզվով կանչումերնի պատժիչաստվածներին... Ես տեսնում էի, որ Ջուլմայիպարզ ու անարատաշխարհում մի ծանրբան Այնտեղիրարհետ կռվի էին բռնվելկինը ն մարդը:Կինը՝ էր կատարվում: ծառան էր՝ իր կանչինհավատարիմ, իսկ մարդը բնությանըհլու, հնազանդ էր կնոջ սարքածորոգայթիդեմ: Նա չէր ուզում մնալ կնոջ ապստամբում Նա է: ազատ է, ստրուկը: «Քամին ազատ արնը ազատ է, ստրուկը...իմ աստղերըազատ են լուսնի հետ, ծառը ազատ չէ, նրան կտրումեն, նրան այրում են, նրան պոկում են այս երկրից, այս հողից տանում են ուրիշ

Ն

--

պանքին:

երկիր...»:

էին կուտակվում տափաստանի Ամպեր վրա:Ջուլմայինես խաղաղեցր ա հանգստացրել էի: Ես այլնս չէ պատմումՆոյի երկրի,իմ քաղաքիմասին: նրան պատմելէի տալիս իր տաբորիհեքիաթը,Ինդրայիկյանքը:Հեռվում որոտաց երկինքը:Ջուլմանպոկվեցիմ թներիմիջից, վազեց, մտավծուբ ցայվեցու մի թանի ոստյունով հայտնվեց շորերի մոտ:

Ես, երջանկությունից հարբած,մարմնովխրվածթաց, տաք ավազի մեջ, կառչելէի կուտակվողու վազողամպերիցու լսում էի ծովի խորքերիցեկող հյուսված տափաստանում բարձրացողքամու ոռնոցին... դղրդյունը՝ Ավազըխշշաց, Զուլմանգալիս էր դեպիինձ: Նա հայտնվեցիմ գլխավերնումամպերիմիջից:Իջավծնկի: Նրաաչքերումարցունքներիաղաղակ. տեսա: Կուրծքըալիքվումէր, ազատ ծածկեցինիրենց թափված խոպոպները նա լալիս էր ու խելակորույսհամբույրներով տակ մեր համբույրները,

ծածկում դեմքս: Ես գլուխս կորցրել էի, նա երբեք չէր եղել այդքան փոթորկալիցու խենթ: Եվ այդ պահին նա պոկվեցինձանից ու վազեց ափով... Քամինսաստկանումէր, նա վազում էր, որ քարափիցդուրս գա տափաստան,ես թռա ոտքի, ընթացքումքաշեցիշորերս վրաս ու կոշիկները գցի ոտքերս: Զուլմա՛, Ջո՛ւլ, կանգնիր, բղավումէի խելագարիպես, գլուխս կորցրած,իսկ վերնից արդեն խոշոր կաթիլներովանձրնաշիթերէին խրվումփոշու կուրծքը:ես ընկնել, ելնելով վազումէի ու հանկարծզգացի, որ բոբիկեմ... Զուլմա՛... Նա թեթն ու ճկուն, քամու փեշը վազումէր դեպիՃին: Վանդա՛,Վանդա՛,--կանչում էր, ու թվում էր, թե ձայնը խլանում էր երկինք-երկրիոռնոցի մեջ: Բայց ձին լսեց նրան, սկզբից թեթն, ապա կողմնորոշվելով,խրխնջացու բաշը դրոշի պես պարզած,փողփողալով քառատրոփհասավ տիրուհուն: Ես ավելի արագ էի վազում, բայց կոշիկի սովոր ոտթերս փշերը Քրքրում էին ու հետ էի ընկնում նրանից,մեր միջն փոթորկոտանդունդը լայնանում էր, ու ես հազիվէի արդեննրան տեսնում անձրնի թափվող զանգվածի միջից: Ես անմիջապես հիշեցի նրա կցկտուր ասածները,պարզվածմտթով մի՞թեսա մեր վերջին հանդիպումնէր, նա կապեցիիրար ու սարսափեցի, ինձանիցընդմիշտ, հավերժփախչումէ... Զուլմա՛....-- վազումէի մշուշվածտափաստանով: Նա, կպածձիու մեջքին, սուրում էր դեպիինձ: Մնաս բարով, Յանո՛,-- կողթիցսքամու պես անցավ: Մի անիծիր ինձ, ես քեզ սիրո՛ւմեմ, սիրո՛ւմեմ: Արյունլվա ոտքերովքարացածկանգնածէի հեղեղի տակ:Ապասկսեցի վազել չգիտես ինչու: Ես երնի վազումէի ոչ թե Զուլմայինհասնելու, ես փնտրում էի ինձ՝ կորցրածին,որի հետ մնալու էի միասինու միայնակ:Բայց այն մղձավանջի մեջ չէի կարող այդ ամենը հասկանալ,ես վազում էի՝ --

--

--

--

բռնած

--

--

--

մեջ

քամու պատնեշըանձրնիտակու ոտքերիսարյունոտ ցավի պատռելով լվանալու,լուծելու մեջս ծանրացածգունդը, որը խեղդում էր կոկորդս: վրա: Երկինքը Մութըմիանգամիցչոքեց ծովի ու տափաստանի իջավ, կռիվ սկսվեց նրանց արանքում իջավ խառնվեցերկրին,մի կատաղած ամեն ն էլ երբեք որ քամիներըդարձանտերը ինչի ինձ թվաց, ցերեկ չի

խցանվ

փնելու,չի դուրս գալու արն,չի պարզվելու կյանքը: Ես այլես ուժ չունեի առաջ գնալու, մտամոլոր,հոսահատ էի ու չգիտեի,որ կողմ գնալ: Երկարփնտրեցիմութ զանգվածում մեր վերնակները, բայց չէի գտնում, չէին երնում տակն ու վրա եղած երկ. նակամարի հենքին: Ես այդ գիշեր որ այս ամենը երազ էր, ծանր, քաղցր երազ, հասկացա, ու որը վերջացավ, բնությունընույնպես թոթափումէ վրայից վարդագույն ու նա նս սրբում է երկրի վրայից, լվանում է անցածը: ես խաբկանքը ահա զգում եմ իմ մարմինը, արթնանումէի ու շոշափումիրականությունը. իմ լինելը: Ես ծնկի իջա անձրնիու սառը քամու օրոցքում, շոշափեցի բրքրվածոտքերսու զգացիիմ միաձույլկապըծովի, երկնքի, կայծակիու որոտիհետ, ու սիրտսպայթեցմի տանջալիցոռնոցով.

կանգնե

--

Զուլմա՛...ա՛...ա՛՛..ա՛...

"

Ինձ թվաց, քայլեցի ամբողջ գիշեր: Երբ հասա վերնակներին,նրա լույսերը խառնվել էին պայծառ փայլող աստղերին: Աշխարհըխաղաղ-խաղաղէր: Ծովը այնքանէր հանգիստ,որ կարծեսմի լուռ հորիզոն այս նոր հայտնությունը լիներ: Աշխարհի ջրհեղեղիցհետո ավելի էր հաստատում,որ անցածըերազ էր: Որ իրականումչէր կարող պատահելայն, իմ հիշողությանմեջ որպես իրողություն: ինչը մնալուէ այսօրվանից Գավրիլըբղավեց. Վերնակից --

Բարիլույս, Սիմոնյան:

Բարն,Գավրիլո... փոթորիկըքեզ քշեց ծովը: Մենքկարծեցինք ինձ չէ, բայց կոշիկներսչկան: խկ ի՛նչ եղավ աղջիկդ: Ես անսպասելի հարցիցպապանձվեցի:Նոր հանկարծմտածեցի այդ մասինու ցնցվեցի. իսկապես,այդ ինչպես է, որ այսքան ժամանակչեմ այդ մասին,չէ «ր ահավոր տարերքը էր նրան ձիու հետ թշել --

--

--

--

է

մտածել

կարող

ու ծովը, այդ ինչպես պատահեց, որ չմտածեցի վախկոտմիտքս հազարու

պատասխան էր փնտրում պահվելու-փրկվելուհամար: Իսկ որ այն ժամանակ ինձ թվաց, այլ այն, որ Զուլման այդ օրվա անձրնի,կայծակ,որոտի Ա հեղեղի մասն ես էր, հարազատզավակը նրանց, էի խորթըն ես, ենթագիտակմի ցորեն դա իմանալով, չէի անհանգստանում:Այդ նույնն է, որ ես անհանգստանայիքամու համար: Դա էր ճշմարտությունը հոգուս մեջ ապրող, բայց այն ժամանակ... Մտա տնակ, պատրաստեցիշոր ու կոշիկ, վազեցիբաղնիքլողանալու, ոտքերս յոդով տրորեցի, հետո քսեցի ինչ-որ դեղ: Եկա տնակ, բացեցի անկողինս ու թաղվեցի մի թմրության, մի անդունդիմեջ: Առավոտյան վեր կենալուն պես մագլցեցի վերնակու հեռադիտակով Չկային:Ինձ փնտրեցի: ու գնացի Իվան մոտ: կարգի բերեցի, նախաճաշեցի Օլեքսանդրովիչի Ուզում եմ իմ աշխատածօրերի դիմացարձակուրդ: մի ճեղք

ու

իհարկե, եսասիրությունըչէր, իրականությունը,

--

--

--

--

--

--

--

Քանի՛ օր ունես: Չորս: Ե՛րբ ես վերադառնալու: Չորս օր հետո: Ո՛ւր... Օդեսա: եթե տաբորիս ճանապարհինչգտնեմ: Նրանք իրենց

տեղում չեն: Գլուխդ կորցնում ես: Լռեցի: Փող ունե՞ս: --

--

--

Ունեմ: Դե

լավ: հետո տեսա Կոստյային, մի քանիհանձնարաԵս այս խոսակցությունից րություններ տալուց հետո բռնեցիտաբորիճանապարհը: --

.

Երկուժամ հետո կանգնած էի ավերակդարձածմի բնակատեղիի հիշողությունների վրա: Ամեն ինչ իր հետքն էր թողել այդ ափիչափ տեղում՝ վրանները, խարույկները՝ կիսաայրվածոստուկների փորիկ կույտերով, հետնում թողած խոտափնջի հետքերով դարբնոցը,սայլերի կանգատեղերը՝ ն այս ու գրքերի, ամսագրերի այնտեղ թափվածլրագրերիպատառիկներ,

դատա

այրվածտուփեր, պոկված,ճղված թերթեր,պահածոների ծռմռված, շշեր, պատռվածկոշիկներ,մաշված շորերի լաթեր: Երեկվաանձրնըեկել էր արդենլքվածտեղը:Ուրեմնառավոտյան շուր

Ինդրայիտաբորը այստեղիցհավաբվել է ու հեռացել:Քանիոր Զուլմանմեզ մոտ էր, ոչ մեկը վերնակինաշխատողտղաներից,մտքով չի անցկա նայել տաբորիկողմը,որն արդենայնտեղչէր: ՋԶուլման մեզ մոտ, իսկ տաբո՞րը ուր... Բայցհանկարծհիշեցի նրա խոսքերը. «Գնանքմեզ հետ Օդեսա...: նա իմացել է, ռր տաբորը գնում էր Ա ուր, բայց եկել էր մի Հետնապես, հույսով. վերջինանգամտեսնելուկամհամոզելու, որ գնամիր հետ: «Մնաս բարով, Յանո՛...»: 2չիմամտքիս բռի մեջ հավաքեցիայս ամենը ու պարզ դարձավինձ համարանելիքս: Բայցմի բան մնաց որպես հանելուկ ու տարակուսանք: Պարզէ, Զուլմանգիտեր, որ տաբորը հեռացել է, ամբողջ ցերեկըմնաց ինձ հետ, տարավինձ Մարինկա գյուղ հրաժեշտտալու այն ու վայրին, որտեղ հանդիպեցինք...Սեր մարդ սպանած տեղին միշտ գնում են այցելության, երբ լքում ես սերդ ու չես կրում պատիժը սպանության: Հիմա տառապումէի միայն մի մտքից, թե ինչպես այդ մթնով, այդ հեղեղինայդ արարածըմիայնակ,այսինքն՝միայն իր ձիու հետ խրվեցմի անհայտությանխորքը ոչ երկինք, ոչ աստղ, ոչ ծովի ափ, ուրեմն հույսը վրա: դրել էր միայն Վանդայի իմաստության Ահա այս էր այն ամենը,ինչ ես ունեի՝ կանգնածնրանցվրանիարդեն ու սառած հետքի կենտրոնում, շոշկայի' փոսի վրա: Ու ինձ մնում լվացած էր հիմա հետնել ու գտնել Զուլմային,գոնե իմանալ, որ նա կա, գոնե տեսնելհեռվից,այլ կերպես գիտեի,որ իմ ամբողջկյանքումինձ չեմ ների, մեջ... որ թողեցինրան անհայտության ծ

.

Նա միշտայնպեսէ, ինչպեսպետջ Օդեսան երբեքիրենչի դավաճանում: լինի՝ կծու-համով,կծու-ուրախ,անգամկծու-տխուր,եթե շեմինտխրությունն է ոտք դրել:Օդեսայում փողոցները սոսկփողոցներ չեն, հրապարա միշտ ներ են: Օդեսան միշտապրում է նախատոնական անհանգստությամբ, մի քանի սպասումով այն էլ ուրախբանի: է

Շոշկա

--

վրանի կենտրոնական ձողը: :

Ես

ամբողջ օրը թափառեցիմինչն գտա քնելու տեղ: Այս անծայրածիր

Օդեսացին, քնելու տեղ չես գտնի, անցիրԲրեստից Վլադիվաստոկ։ երկրում հիմա ժպտալով հարցնում է. «Պատահական երջանկությունձեզ գիտեմ,

պետքչէ՞...»: Ծովային ուսումնարանընդունվողներիհետ տեղավորվեցի նրանցհանրակացարնում: բայց Ո՛վ գիտե, երիտասարդ,կարող է դու ինձ հետո Ա կարող չգիտի, թե ինչ մտքով ես է միտքդ փոխես,թեպետծեր Աբրահամը մնաս մոտ, դառմեզ եկել մեր գեղեցկուհիքաղաքը. սիրահարվեսծովին, նաս ծովային: Ես ծեր Աբրահամին նա հրաժարվեց: փող առաջարկեցի, Ես դռնապանչեմ, ես ծովայինների եմ, հանրակացարանի ժամապահն աստված իմ, ինձ մի վիրավորեք: Փողդ շատ է, գնա «Մոլդավանկա», այնտեղգիշերները կարմիրգինի է տալիս գեղեցկուհիՍոնյան: Օդեսայումգտնվելու չորրորդ օրը հեռագիրտվեցիԻվանՕլեքսանդրովիչին. «Կուշանամանորոշժամանակով»:Այդչորս օրվա ընթացքումոչ մի կերպն ոչ մի տեղ չկարողացաիմանալԻնդրայիտաբորիմասինորնէ լուր: Ես հիմա գիտեմ, որ գնչուական բոլոր տաբորներըիրար շատ լավ ճանաչում են, գիտեմ, բայց մահվան դատապարտմամբ անգամնրանցից ոչինչ չես իմանաու նրանք իրար չեն մատնիքաղաքակրթված ժողովուրդամեն ինչ ներին հակառակ: փողով խոսեցնել, փորձեցինրանցիցմեկին Ես գնում էր լավ, քանի դեռ փողը ձեռքում չէր, հետո նրանից այլնս ոչինչ չկարողացաիմանալ,անգամիր անունը: Ուզումէի մի որնէ աշխատանք Օրվա կեսին գնացի նավահանգիստ: գտնել, ճիշտ է, դեռ փող ունեի, բայց չգիտեի,թե ինչքան կմնամ այստեղ: տղաները ինձ ուղարկեցին նավահանգստի չկար, բայց Բեռնատարի տեղ ասֆալտ անող խմբիմոտ: մոտակայքը Գտա բրիգադիրին: Գործըծանր Է, իմացիր: Զես վախեցնի: տասնհինգռուբլի եմ վճարում: Օրական եք տալու: մեջ երկու անգա՞մ Ամսվա Ինչպեսմեր երկրումամեն տեղ, հո խամչես: ես օրականտասն եմ ուզում, աշխատանքի վերջին: Փող չունես, փող կտանքապրելու: Ինձ օրականտասը ռուբլի է պետք: Երբվանի՞ց սկսեմ: Նա մտածեց, խոժոռ նայեց ինձ: Թեկուզ էսօրվանից:

հայհոլես

--

--

ս

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

կտա՞ք: Համազգեստ Վաղըառավոտյանութին եղիր այստեղ, կստանաս:

արդե

ես ուրախսրտով հեռացաասֆալտիծանոթհոտից,հանգիստէի որ ապահովվածէի աշխատանքով:Մնում էր ամենագլխավորը՝ գտնե

Զուլմային,որպեսզիՕդեսանունենար ն իմ բաժիներջանկությունը |. որպեսզի«Մոլդավանկան» իր գիշերներըկիսերն ինձ հետ: ես քաղաք գալու հենց առաջինօրը արդենշատ ու թիչ ծանոթացել էի նրա կենտրոնին,իսկ հիմա աշխատանքիցհետո թափառումէի քաղա Ա տարբերթաղամասերում, նայում էի հինն ու նորը միննույն ժաման հանդիպածհարյուրավորգնչուներիմեջ փնտրումէի Ջուլմայինկամծեր Ինդրային,թեպետգիտեի,որ Ինդրանքիչ է հեռանում տաբորից:Այսպիսո ու քաղաքը դառնումէր ինձ համարմի խաղահրապարակ, խոսակցություն ների ժամանակլսած անուն ու փողոցով անմիջապեսկարողանումէի կողմնորոշվել: Ժամանակը անցնումէր, Օդեսանիմմեջ կառուցելով:Ու ես կառչելէի Ջուլմայիայն բառերից, որ պատահականասել էր Օդեսագնալու մասին:ես հավատումէի, որ անպայմանկհանդիպեմ նրան, միայն պիտի համբերել, պիտիսպասել: ավան` Կոստյային:Ստացա Մի նամակգրեցի մեր երկրաբանական պատասխանը: Կոստյանը ինձ հուսադրումէր ու, կատակիտալովիմ դրութմ, յունը, հանգ. հղում էր տղաներից բարն: Ես հանգ' Վախենում էի ԻվանՕլեքսանդրովիչի զայրույթից, բայց դուրս է գալիս, որ այդ չոր, լուռ մարդըխոսունսիրտ ունի: Ես հիմա եմ մտածում այն տղաներիմասինու ավելիեմ սիրում ու լցվում ու հասկացող այդ ինչպիսիքաղցր, բարեհամբույր ջերմ հիշողություններով. իմ փախուստնե մարդիկէին, որ տանում էին իմ տարօրինակությունները, րը, ն ոչ մի տրտունջ. միթե նրանք որպես խաղ էին ընդունումայն իրողությունը,որն ինձ համարլինել-չլինելու արժեքուներ, կամէլ երնի էին, որ միակելթը իմվիճակի՝դա մինչն վերջ գնալն էր: «Մենք հասկանում էր նման, չէինք կարող անել այն, ինչ դու արեցիր,դա խելագարության ամեն ինչից հետո: դուրս էր», խոստովանեց Կոստյան... բանականությունից ես նան մտածում էի այն մասին. Զուլման Ճետագայում ինձանիցփախավ,ու ոչ այնժամանակնոչ էլ հիմաչեմ հասկանում, չեմ որ եթե նա մնարինձ հետ, ինչպեսպիտիիրականացնեի այն կյանքը,որմ ցա:

պատկերա

մի

երազում էի... բայց հաստատ գիտեմ մի բան. ես պատրաստ էի ամեն ամեն մի արգելթ, որովհետն ինձ համար զոհողության Ա կհաղթահարեի ավելի մեծ ճշմարտություն,քան այն, այն ժամանակգոյություն չուներ.94

ադ օրը» հիմա չեմ հիշում, թե ինչ օր էր, բայց գիտեմ` չկար անձրե դեռ արնը խաղում էր ծովի ջրերի հետ թեքված արնմուտք: Ես իջնում էի Ռիշելյեիցդեպիծովափ,ինչպեսմիշտ, այնտեղ աստիճաններով շատ մարդիկկային, նրանց մեջ խռնվածգնչուհիներ, որ մեկիցմյուսին անցնելովառաջարկումէին գուշակել: Ես, ինչպես մի լարված մեքենա տեսնող ու լսող, ամեն տեղ փնտրումէի աշխարհիբոլոր գնչուհիներից փախչումէի ծովափնյաբուլվարիծառուղիներով միայնմեկին: 2-այացքով հետ. այսպես հայացքով սանրում ն, չգտնելով նրան, վերադառնում էի փողոցներնու մայթերը, շուկաներն ու խանութները, այգիներնու չկար: Ես թոշնած ու հոգնածհայացքս հավաքեցիշուրջս բուլվարները` ու սկսեցիայնպեսաննպատակ թափառել,ն այդ պահին աստիճաններին չհավատացի աչքերիս, թափ տվեցի գլուխս ու նորից կանգնածու... նայեցի. աստիճանների երկարությամբ ձգվող ձախ ճաղերի վերջին սյանը հենվածէր Ջուլման՝երեխանգիրկը: Արնի երեկոյան թեք ճառագայթներում Ջուլման իր կիսաբաց, մուգ Ես նրան մեկ անգամ կրծքինսեղմածմանկանհետ նման էր աստվածամոր: տաբորումէի տեսել, մեր երկրորդհանդիպմանժամանակ,երեխայի հետ, իսկ դրանիցհետո միշտ միայնակու միշտինձ հետ, ծովի հետ, ձիու հետ... Մոտեցանրան ու, հազիվտիրապետելով իմ խզվողձայնին, դիմեցի. Շավորո,գուշակիրինձ... Նա դեռ իմ կողմը չշրջված ցնցվեց:Ապադանդաղ գլուխը պտտեցիմ կողմը ու շունչը զարմանքիցկտրվեց,բերանըբաց շուրջն էր նայում, ապա հետ ընկավգիրկս: նայում էր ինձ ն հանկարծճչալով երեխայի Ցանո՛, սիրելիս, Յանո՛, ես թեզ էի ախրման գալիս, ես գիտեի, որ եկել ես ու պտտվումես իմ բոլորը, ես հա նայում էի թղթերիս ու հա ուրախանում: Ես այդտեղ, այդ պահինառաջինանգամզգացի, տեսա, որ Ջուլման ինչպիսին նրանք պիտի լինեին. գույգնչուհի է մեր պատկերացմամբ, մեջ, երեխանգրկին ու ոչ ազատ նըզգույն ու փայլփլունհագուստների ն հպարտ,ինչպես գալիս էր ինձ մոտ: Նա ձեռքիցսբռնածքարշ տվեց իր հետնիցաստիճանների-ձախ բուլվարիկողմը, տարավդեպիծառուղիներիցմեկը. Յանո, լսում ե՛ս, չկորչես, ոչ մի Էստեղ,հենց էստեղ ինձսպասիր, Յանո: տեղչգնաս, հասկացա՞ր, Ես ասել, խոսել, միայնդյութված էի, ոչինչ չէի կարողանում պապանձվել նայում էի նրա գեղեցիկ նուրբ դեմքին, մատներիխաղին ու գլուխս շարժում էի...

ու

--

--

--

այնքա

Չիմացաինչքան սպասեցիու եթե չգար, կսպասեի այդտեղ ժամանակ,մինչն ծերանայի: Եկավվազեվազ,առանցերեխայի,մերգնածշորերը հագին, արդեն իմը, իմ Ջուլման: Դե գնանք,.ռոմ իմ, իմ տիրակալ,հիմա, Յանո, ես թո ռոմին եմ, ինձ այս շորերովչեն ճանաչի: Դուրս եկանք թաղաք, մտանք մարդաշատու ստվերոտ փողոցներ: Վազումէինթ իրար ձեռթ բռնած, փախչում էինք, համբուրվում էինք, պահվելովմարդկանցից մուտքերումու դուրս պրծնելով էլի փախչումէինք, հենց դա էր, որ մենք համբուրվելով փախչենք թվում էր մեր նպատակը աշխարհից: Մենք հայտնվեցինքհին, մութ լաբիրինթոսներիցմեկում, որտեղբակերը, տները,կտուրները իրար էին խառնվել:Անցանքմի մութ թունել, դուրս եկանքբակ,հետո նորիցանցանքմանր, իրարծեփվածտնակներիմիջով ու հայտնվեցինքբարձրահարկ շենքի ընդարձակնկուղում,փչեց լվացքի հոտ: Այդ վազքիընթացքումես չէի հասցրել ոչ մի բան հարցնել Ջուլմային:Նա կանգնեց նկուղում շարքերով կախված չորացող սավանների չշարքերի արանքում: Մեզէստեղ, Յանո, բենգն ' էլ չի գտնի: Ո՛վ եկավ,-- ձայնեցկնոջ մի շատ դուրալի ձայն: ես եմ՝ ժենեչկա, Ջուլման: Ո՛մ հետ ես խոսում,չարաճճի: Տեսնես կխենթանաս: ,

--

--

--

--

--

--

--

--

Ես

Յանո՞ն է...

Ապրես,Ժենեչկա,գուշակեցիր: շփոթվեցի:Օդեսայի խառըփողոցների,խառըտների հանգույցներից

մեկումտալիսեն իմ անունը: Այդո՞վէ, Զուլ,-- շշնջացի, չիմանալովինչպես ինձ պահել: Ժենյանգեղեցկուհիէ, տես հա, չսիրահարվես,-- ու ձեռքիցս բռնած քարշ տվեցդեպիլույսը: Մի փոքրիկսենյակէր: Այնտեղտեսա մի բարձրահասակգեղեցկուհու: Ազնվականի դեմթ, հանգիստինքնագիտակցության կնիքը վրան, նշաձն թեք աչբեր, մոնղոլականայտոսկրերիթռիչք, բարձր, լուսավոր ճակատ, բավականձգված հյութալի շրթունքներ: Նրա հայացքը ինձ ցնցեց --

--

Բենգ

--

սատանա: -

տարածվում նրանից ուժ:

էր

իր արժանապատվությունըգիտակցող, ծանր

ստրկացնող էր բնությանպես, այս կինը... Ջուլմանանմիջական

Առաջեկեք,-- ասաց կախարդիչձայնիգուրգուրանքով: նա ժպտաց,երկու նուրբ ակոսներբոլորեց հայացքինդիմացա,

--

Ես նրա

մեջտեղիատամի ատամների, բերանը բացեցսպիտակմարգարտաշարը ու

մի անկյունընշմարելի կոտրվածԷր, երնի մանկությանխաղերիանզգու-

շություն:Նրաձեռքերը խոշորէին, ուժեղ: ու նա Զուլման զգաց, որ մեր մեջ մի կաշկանդվածություն առաջացավ զրնգուն,բայց խանդիճանկերովզինված՝ծիծաղովլցրեց սենյակը. Տեսնում եմ, երկուսդԷլ իրար դուր եկաք: Իմ չարաճճի,էլի դու իմ ծերացած հոգուց ձեռ չես քաշում: Միթեդուր գալը հանցանքէ, տիկին, ասացիմի բանասելու համար: Յանո, Ժենյանլեհ իշխանուհութոռ է: Ես մեղավորբարձրացրեցի ուսերս: երբեքչէի մտածել,որ դեռկանիշխանուհիներ: տաք ձայնովասաց նա ու, սեղանին Արդենչկան,Յանո,--- բարեկամի դրվածհամրիչիհատիկներըչրխկոցովհավաքելովմի կողմ, կարծեսցույց տվեց, թե ինչպեսդրվեց իշխաններիգոյությանվերջակետը: ընտրելմեզ թագուհի,Յասո: --"Մենք՝ գնչուներս, որոշել ենթ Ժենյային Այդ դեպքումես Էլ եմ գնչու դառնում: Այ դու իմ դավաճան,-- ասաց խռովածերեխայիպես, փաթաթվեց վզովս ու համբուրեց հենց իշխանուհու զարմացածաչքերի առջն: Ես շիկնեցի: Նա իր վայրենի բնազդով Քաղաքակիրթ աշխարհը շաղախված ու որպեսզի Է խարդավանքներով, չսայթաքի այդ ճանապարհին, նահարցը իր ձնով լուծեց`ցույց տալով, որ այն,ինչ ես եմ գտել, իմն է: Ջո՛ւլ,-- ուզեցի այդ պահըլիցքաթափել: Ասացնա չարությամբ,բայց ժպիտով Չգիտես,որ ես գնչուհի եմ: հարթելով ասածը:Նա ամեն ինչ իր տեղըդրեց: Ես Ջուլմայինշատ եմ սիրում, Յանո,-- հնչեց Ժենյայիձայնը,-է ու նվիրված, ես նրան ինձ քույր եմ ընտրել: պարզամիտ ու համբուրեց Զուլմանփաթաթվեցիշխանուհուն բաց ուսը: Ես խնդրում եմ, որ դուք հյուրընկալվեք ինձ մոտ: Դուք ինձ մեծ --

--

--

--

--

--

--

--

--

զգաց:

-

--

--

--

--

հաճույք պատճառածկլինեք, ճիշտ չէ՛, Զուլ: ես Հ

հարցական նայեցի Զուլմային: Մի ամաչի,Յանո, Ժենյանշատ է բարի...

Նուման

"

Մենք լվացքատնից դուրս եկանք ու երեքով բարձրացանքհենց այ շենքի երրորդ հարկը,մտանք մաքրությունիցշողշողացող մի բնակարա Ես ձեզ կհատկացնեմ այս սենյակը: Ջուլման ինձ նայեց ու փռթկաց ն պատմեցիր --

տառապա

հյուրանոցում: Պիտիսովորես տանըապրել: Եթեուզում ես, որ ես երջանիկլինեմ Յանոյիհետ, մեզ տեղավո պատշգամբում, որ համ օդ լինի, համ էլ երկինքը տեսնեմ, գիշերը զարթնելուց աչքս ընկնի աստղերին: Եթեայդքանըբավական է երջանիկլինելու համար, խնդրեմ,թող քո --

--

--

ուզածովլինի: Ես կամաց-կամաց պիտիսովորեմ,ախր, հասկացեք,համ էլ, Յանո, գիտե՞ս,հյուրանոցումինչի էի էդքան վախենում: Կազյոննի տուն է,-է: Կազյոնիի պետական: Կազեմատ կազեմատ,որտեղդու քո գլխի տերը չես, ինչ ուզեն կանեն.գիշերվակեսինկհանեն,կստուգենթղթերդ, թե ով ես, չունես ու կտանենով գիտե ինչու ես էստեղ քնել կամինչու դու անձնագիր 2-ամ էլ ես էն օրվանիցհետո մտածելեմ, Յանո, ուր Ա ինչքանժամանակով: տանեն ու է տանեն, է, ո՞վէ հարցնելու,ո՛վ գլխից ձեռ քաշել, որ գնա որ փորփրի,թե ո՛ւր տարան... Հր Ես ամոթից,ներթին ամոթից խոնարհեցի աչքերս ու փախցրեցիհայացքս, որովհետնինձ թվաց,թե դեմքիսերնում է նրա վախիարտացոլումը որը հա ուզում եմ թողարկել,թաքցնել, խաբել, որ չկա իմ դեմքինայդ եմ ընկնում՝ կնիքը, չկա, բայց միշտ, չկարողացող անճարմարդուպես: հասկացավ Ժենյանանմիջապես իմ վիճակը: Յանո, գիտեք ինչ, դա մեզ համար է պարզ, դա մենթ տեսել ենթ: Ճիշտ է, ես դեռ փոքր էի, բայց երեխանավելի լավ է հասկանո քան հարսանիքը,երբ մեզ մաթրումէին իշխանականտիտղոս սուգը, ազնվական նստվածքից,Ջուլմանչկար, պարզ. է, ու նա չի կարող ու այդ հարցերըչտալ: Որպեսլրիվ հասկանալի օրինական,ամեն մարդ Է դրման,երբ իրականու իսի պիտի գամի օր որի մեջ շաղախված է: Ես շնորհակալությամբ ինձ օգնության ձեռք մեկ՛ --

հանկարծակի, ծուղակն

խաբել

--

հ

տեսնում

իշխանուհուն նայեցի էր:

նելու համար: Զուլմանլարվածլսում ոՀ փրեմն ես ճիշտ բան ասացի, կարծում էի կծիծաղեք,այի տխրեցիք: Տ

-

Այո, շավորո, այդ տխրությունըսարսափիցԷ գալիս: Ինձ թվում Է, հավերժմեզ պատած ստորացնողսարսափից,երբ դու քո գլխի տերը չես, ճիշտասացիր դու: Հա, Յանո, բայց ես որոշել եմ, սիրելիս,հետզհետեսովորել թաղա--

--

քացու կյանքին,

մեծ տներում, փակդռներիհետնում ապրելուն,որ... չշարունակեց,նա կամաց-կամաց իր ներքին մտքից լուսավորվեց, ժպիտըողողեց դեմքը: Յանո, ես գիտեի, որ դու ինձ գտնելու ես: Ինչպեսդու կարողես պարզ տեսնել ծովում հատակի ավազը,էնպեսէլ իմ խաղաթղթերիմեջ տեսնում

Նա --

էի քո գալուստը:

ժենյան խոհանոցումէր: Ես Զուլմայինառաջարկեցիգնալ խանութ, ընթրիքիհամար որոշ բան ճարել: Ուզում ես գինի՞առնել: Եթե մտքովդ անցել է, այո, ն գինի: Զուլմանգնաց խոհանոց, մեր մտադրության մասինհայտնեցԺենյային: Նա պատճառաբանում Էր, որ ամեն ինչ կա տանը ն պետք չէ, բայց ես իմ որոշումից,ու մենք Զուլմայիհետ դուրս եկանքտնից: չհրաժարվեցի Յանո, աշխատիրհիշել Ճանապարհը, եթեմեկսկորի,մյուսը թող գա, հասկացա՞ր, մենք գնչուներս էդպես ենք միշտ անում, դա մեր օրենքն Է: եմ ասուս Է, որ դու Յանո,մի բան էլ ուզում ասել, բայց չտխրես:Ինդրան ինձ շատ ես ցավ բերելու, բայց ես չեմ հավատում,Յանո, դու Էնքան բարի սիրտունես, որ չես կարող ուրիշինցավտալ, գիտեմ:Ինդրանամենալավն է կարդում աստղերիգիրքը երկնքում,բայց երկինքն էլ կարողէ սխալվել չէ՞, Յանո: Երկինքնէլ մարդու պես է՝ կարողէ սխալվել: Ինչո՞ւես լռում, ես Ինդրայի բանչես ասում, Յանո, կարծեսհամաձայն ասածին,որ լռում ես: Իմ փոքրիկկախարդուհի,ես մտածում եմ, դրա համարեմ լռում... Ես չգիտեմ,թե ձեր Հիմալայներում քո հեռավոր նախնիները են մտածել ու մարդու մասին,բայց ինձ թվումԷ, որ ես մի այլ կյանքումքո կյանքի այս ասածներըլսել եմ ու ես հենց այսպեսշոշափելեմ թո ձեռքըիմ ափի մեջ՝ ծովիալիքներինպառկածու լսել եմ հիմաիմ կողքից քայլող այս գեղեցկուհիկնոջ կախարդական ձայնը: Նա չպատասխանեց, միայնավելի կպավկողքիս,հավաքվեցթնիս տակ: Յանո,թո դուրը եկավ, չէ՛: Ո՛վ, շավորո: Դե էլ ո՞վ, Ժենյան: լավն է: Իհարկե, շատ դուրեկանէ ու ընդհանրապես --

--

--

--

ինչ

-

Հ

Հ

-

այնպես

Ես խանդումեմ, Յանո, էդպեսմի խոսիր,գիտես, ես ձեր երկուսի Խ մտքումդրեցիիրար կողքի ու տեսա, թե ինչքան եք իրար սազում: էդ դու դրեցիր, մի նրան հարցրու,թե կհամաձայնվի՛իմ կողբի կանգնել,կամէլ գոնե ինձ: էլի հոգուս հե՞տ ես խաղում: Ջուլ, աշխարհըայնպես Է կառուցված, որպեսզիմարդը չլինի: Եղավերջանիկ,վերջ, նա կդադարիմարդ լինելուց, դրա համար էլ իմացիր,երբ երկուսըիրարշատ են սազում,ինչպես քո ասելով Ժենյան /լ ես, ուրեմն միասինչեն կարողլինել: սկ մե՞նք... Մենքկարողենք, որովհետնշատ ենք տարբեր: Դու թռչուն ես ու տափաստանի քամի: Ես` թներս կտրած ու երեք հազարտարիգրանցվա հաշվիմատյանումորպես ճորտ: Դրահամարէլ մենք կարող մարդկության հետ ապրել, որովհետն ամեն մեկս կձգտի մյուսի ունեցածը ենք իրար եփականացնելու այդ ճանապարհըձգտման ու չհասնելու կոչվում է կյանք,որը շուտ է անցնում,քան կատարվում է, դառնումիրականություն Վաղո՞ւցգիտեսԺենյային: նա Ես գնչուհիեմ, Յանո, իսկ կին, որը ուզում Է իմանալիր բախտը Գիտե՞ս,նա առաջարկումէ տեղափոխվելիր մոտ ապրել ու տաբորից Դու ես Յանո: անեմ, ուզո՛ւմ էդպես հեռանալ: Ոչ, եթե տաբորիցհեռանալ,ապա միայն ինձ մոտ: Չէ որ դու ես ասել, է, ու դու դրա համար ես տանջվում,որ բեզ որ տաբորը թո հայրենիքն -Հ

--

--

։

երջան

-.

--

--

--

--

հայրենիքիցչզրկեմ: ՄիասինկապրենքԺենյայիտանը:Դու մի կարծի, թե առանցքեզ: --

--

Դաողւմ տունն է:

է օդեսացիչէ, Յանո, եկել է Նիկոլանից, այս տունը տատն թողե նրան, որպես...ինչ են ասում դրան, որ տալիսեն երեխեքին,թոռներին --

--

--

--

Նա

ժառանգություն:

Հա, ժառանգությունորպես: Քո տատը

ինչ է թողնելութեզ:

Նա հանկարծ զարմացած նայեցինձ ու Գնչուհիլինելը, Յանո:

ընկավմտքերիմեջ:

--

Ես -

--

-

--

՛400

ու կանգառա: ապշեցիայդ պատասխանից

Ռմի՛ցես լսել: Դաքի՞չէ, թե շատ, Ինչը: Գնչուհիլինելը...

Յանո:

Մոտեցանքխանութների շարթին: Տանը շոգ էր: Ընթրիքըուշ վերջացրինք:Խոսում էինք: ժենյան է ր իր մանկությունը, պատմում նրաամբողջկյանքումմի հենարանէր եղել, մի լուսավոր կետ՝ տատը, իշխանուհիՀլեմսկայան:Նա հիշում էր այդ ու բոլոր դեմ կանգնած որպեսաղոթք: իմաստուն Ընթրիքից հետո լվացվեցիու գնացի Բ,իսկ նրանք ու Ժետո էին խաղաղվեց:եկավ խոսում: ցում ես մի այնպիսիհուզում ապրեցինրա հայտնվելուց,որ թիչ էր Ջուլման, մնում սիրտս դուրս պոկվերկրծքիցս:Անկողինը սարքածէր արնելյանլայն, փափուկթախտին: ես նայեցի այդ մաքրությանը,իրար կողքի դրվածերկու իրականությանը, բարձերինու ինձ չճանաչեցի,որովհեւտն չէի հավատում այդքանմեծ ու երջանիկգիշեր ու ամբողջի՛մը... Ես հանում էի: Զուլմանքաղաքիխշշոցաղմուկիմեջ էր շորերը: պառկել Նա ինչպես ծովափինէր մաքուր ու անմիջական, այնպեսէլ այստեղ... Ես շոշափումէի նրա մերկությունը,որպեսզիինձ համոզեմ,որ սա երազ չի, էի, հասկանալով, որ բայց ինչքան դարձնումէի իմը, այնք.սնսարսափում մի օր պիտիկորցնեմ: ո՛ւմ մուռ թողեցիր: Երեխային Ուզո՞ւմես քեզ համարերգեմ: Ես չպատասխանեցի, բայց հիշեցիմի քանիդեպք, երբ խոսք էի բացում աշխատում էր ցրել: երեխայիմասին,նա անմիջապես Նա շշուկով ականջիստակերգում էր հառաչանքի պես. .

հարվածներին կնոջը ամաններն լվանում տունը

խոհա

--

--

լուսին, Լուսավորշրջանակում Իմ սերը մեռել է: Իմ դուռը թե թակես, ես բաց չեմ անի,

ձայնը... Կլսեսդու իմ արցունքների

ցավից սփրթնեց,Զուլմանծածկեցինձ Երբ երկինքը առավոտյան սավանով: Ցուրտէ, Յանո, դու սովոր չես, կմրսես:Ու նա ծածկելիսմատներով պատռումէ լեռան կուրծքը, նա այդ կպավմեջթիս ու, ինչպեսկայծակը ու շփումով ցնցեց ողջ էությունս, բացվողօրը իմ մեջ տնքաց,փոթորկեց, կարոտըիմ ցեղի կուտակված երակներիս մեջ պայթեցհազարամյակներով ու ես գնացիհետ, դարերիխորքումթաղվածմի հեթանոսերկիրու ինքս էլ ու դարձահեթանոս մարմնապաշտ քուրմ:Ես այդպեսհազակրակապաշտ հետ գնացած ճախրումէի երկնքում ու հանկարծզգացի, որ րամյակներ .

Զուլման է: հեկեկում

Դու

--

դն՛

ես,

դն՛ ես, քեզանից վախենումեմ, մի

կկործանես...

օր

ինձ

կհոշոտե |

շշնջո

Ես նրան ջանում էի

հանգստացնել, փաղաքշական խոսքերէի Ես չէի հասկանում,թե ինչ է նշանակումնրա պանքների ճիչ Հասկացահետո, ուշ... բայց այսպիսիպոռթկացողպահերքիչ էին Լինու Նա միշտ ինքն իր հետ էր, Զուլման,ուրախ,գեղեցկուհի գնչուհին, որին Գիտեին բոլորը քաղաքում: Ես լվացվում էի սառը ցնցուղիտակ:Նա հավաքումէր անկողինը: Աստղերը... Ոչ մելի

հետ

Նշվածչեն, Ոչ մեկի հետ...'

Որպեսբողոքի ճիչ պատռվումէր նրա զսպված ձայնը:

հետո Ժենյան տանը չէր: Նա վաղ էր գնացել: Ջուլման պատշգամբից անցավ մյուս սենյակներըհավաքելու, կարգիբերելու ու ես տեսա,հայտնագործությանպես, որ աղջիկըբոլորովին անսովորէր այս գործերում ն նրա շարժումները՝ պատերի մեջ կաղապարվա բռնազբոսիկէին ու կոպիտ Դա անսպասելի էր ինձ համար:Մտածեցի, որ մեր կանայքհազարամյակն իրար են փոխանցելչափված-ձնվածշարժումներըտան կնոջ,իսկԶուլման այդ ամենիցդուրս է ապրել,թեպետբնականփայլուն խելքը կարողացել էր թափանցելերնույթներիու կյանքի շատ հարցերիմեջ, բայց ձեռբերըչէին կյանքիայլ պայմա ներսի ցանկությանը,վարպետությունը հպատակվում ների ծնունդ է: ժենյանուշանում էր: Մենքձգվեցինքգորգին ու ամեն մեկսիր հեռացանքՕդեսայից: ւՀՑանո, ես գիշերները տեսնում եմ երազիս ջրհեղեղ ու զարթնումեմ: Ինձ թվում է, որ էլի է լինելու ջրհեղեղ ու այս է փրկվելու: Ես առաջ անհոգէի ապրում:Հիմա էնպիսիբաների մտածում, որ մերոնքտաբորումեթե իմանան,ինձ գժի տեղ ի գիտե՞ս,Յանո, ամբողջությամբ դու ես մեղավոր,դու դն ես, չէ՞: մ խոստովանիր, մեկ է ես թեզանիցփրկությունչունեմ, բայց գոնե թե ով է իմ հոգինգողացողը: չի Ինձ վրա մի ծանր տխրությունիջավ այս անճար ԻՄ խիղճը ինձ տանջումէր, նրա հոգու համբուրեցիԶուլմային:

մտջե ճչալ

անգա .

մասի

կդնեն

Յանռ

կման խոստովա տանջ

ԵրգերըԳ. Լորկայի հավաքած անդալազյաներգերիցեն:

ները տեսնելով: Ինքս ինձ ատելի էի, պղտորեցինրա երջանկությունըիմ

ու մգլած ուղեղի վարակով: հիվանդոտ պես բացվեցբնակարանիդուռը: Փրկության ժենյա,-- կանչեց Զուլմանու դուրս թռավմիջանցք: ես ուզում էի ձեզ չխանգարել Արդենարթնացե՞լ եք,--- 22նջացնա, ու վաղ գնացի շուկա, թարմ ձուկ ու մրգեր եմ բերել: Ես նույնպես դուրս եկա միջանցք, հայացքովհանդիպեցիԺենյայի ու նորից մի հանելուկային հայացքին միտք տրորվեցմեջս. երկու գեղեց--

--

ու հենց փոխեստեղերը, կուհի,ամեն մեկը իր աշխարհիհամարստեղծված ինչ կխախտվիու կկորցնիիր հրապույրը: Դու Մադանանես, իմ գեղեցկուհի,---ջերմությամբ ասաց Զուլման ու համբուրեցնրա վարսերիփունջը: Ո՛վէ Մադանան,չարաճճի: Դու ես, Ժենյա. սիրո աստվածուհինՀիմալայներում: Մենք երեքով ծիծաղեցինք,բոլորիս էլ շոյեց սիրոաստվածուհին: Հիմա նախաճաշելու ուզո՞ւմես ինձ օգնիր,Ջուլմա: Արնըբարձրացելէր թնի տակից:Ծովը հուզվածմետաղի խաղում էր: Մենք դուրս եկանք, խոստանալովերեկոյանվերադառնալ: հետ անհոգ երեխաներիպես սլանում էինք փողոցՄենքՋուլմայի երկու ներով: Ես զգում էի, որ մեզանից երջանկություն է ճառագայթում անցորդզմայլված մեզ էին ների վրա, մի զարմանալի բան էր՝ բոլոր-բոլորը հետնում, ժպտում, ձեռքերը թափահարելով բարնում,բղավում`գնչու: 2-ասանք Պուշկինին:Բուլվարիմոտ բաժանվեցինք:Ես պիտի գնայի աշխատանքի,Զուլման... Ահա այսպես են մարդիկապրում,առավոտյանգնում են աշխատանքի, երեկոյանվերադառնումտուն, տարինմեկ անգամգնում են արձակուրդ, եթե իհարկեմի բան ձեռները ոնկնի՝ուղեգրինման մի բան, ն նորից տուն ու մինչն... նորից աշխատանքի, Ես ծնվել էի թափառական:Զուլմայիհամար էի ծնվել: Ես սիրում էի Ես ու տափաստանանսահման,ահռելի երկիր, ծով ու օվկիանոս,անտառներ եմ ներ.. չգիտեմ ինչու Միթե անծայրությունը... սիրում տափաստանների նրահամար,որ մենք խեղդվածենք չորս կողմիցսահման դարձածլեռների ու մի բուռ քարերի վրա: Եվ գետերիմիջն, ճզմված ու կաղապարված փոխանակ մեր ունեցած անծայրածիրըպահելու, մենք՝ ես այսօր, իմ պապերը երեկ, գնացել ենք մեր սերը, մեր կարոտըանծայրածիրիհագեցնելու ուրիշի ունեցածով ու պահպանածով:

ամեն --

-

--

--

ենք, քաղաքի

պե

ղունդ

Բոլորիմ կարոտներըհագեցվումէին այստեղ՝Ուկրաինայի երկրում,որը ուներ ն ծով, ն գետեր, ն տափաստաններ, տափասույի Ես ներ ն Զուլմա՝ազատ ճայիպեսմի կատարյալ արարած... ոգու, ճկուն մարմին, դարձել էի մի խենթ, հուրհրացող առանց ն առանցվաղվաօրվա... դատողության Ես չէի ուզում անգամ հիշել, որ ուսանող եմ, որ եկել եմ արտադրակա ունեմ իմ առաջ, ընկերների որ պարտականություններ պրակտիկայի, համալսարանի, ծնողիսառաջ ն հայրենիքիս... ՄենքՋուլմայիհետ գնում էինք կինո,թատրոններ,համերգներ:Ջու նա խաղաղվելէր, շրջամայիմեջ ահռելիփոփոխությունէր կատարվում, հայացէր դարձելն ինքնամփոփ:Ես ուրախանումէի: Յանո, դուրդ գալի՛սէ այսպիսիԶուլման: դու ազատ ես, ինչպեսուզում ես եղիր: Շավորո, Քեզ հետ` թեզ պեսպիտիլինել, Յանո, ես ինքս ինձ պես չեմ կարող ցող

-

ամբողջո առա

--

--

--

այլնս մնալ: Նրաայսխոսքերում ցավ կար,բայց իմ «ես»-ը ենթագիտակցորեն ցնծում էր, երնի տարած հաղթանակիհամար,քանի որ ես ուզում էի Զուլմային կապելայն աշխարհիհետ, որտեղ ծրագրում էի նրա հետ ապրել:Նա, ինչպեսխաղիմեջ ընկածերեխա,տարվումէր ու մոռանում տունը,չէր լսում ծնողի կանչը,տան կանչը... Խոսակցության ժամանակհաճախէր մեջբերումներանում` տեսածից, լսածից ու անում այս ամենից իր անսովոր եզրակացությունները կամ արժեքավորում: Դու շատ ես խելոք,-- իր դիրքի ու տարիքի բարձրությունից միշտ շոյում էր ՋուլմայիինքնասիրությունըԺենյան,որին դուր էր գալիս մեր ն, դիտել բռի մեջ երնի, իր կյանքը զվարճացնումԷր իրեն զբաղեցնողայդ լինելը: գեղեցիկխաղիմասնակից Ես ուրախանում էի Ջուլմայիհամարու հպարտանում: մենք ծանոթփողոցներունեինք: Օդեսայում վաճառողները մեզ այլ կերպ, քան «Ողջույն գնչուակա Խանութների Ռոմեո ու Ջուլիետային» չէին դիմավորում: Մենքերջանիկէինք, որ մարդ՛ կանցուրախությունէինքպարգնումմեր լինելիությամբ: Ես, ճիշտ է, բիչէի նման գնչուի, բայց ողողվածէի լինում Ջուլմայիփայլովու այդ արտացո ա լումն իմ դեմքը կրթի ու վայրենի լույսով էր ողողում ն ստեղծում շատ գնչուներանգամ շփոթում Էին ու ինձ դիմումէին իրենժ խաբկանքը, լեզվով, եթե ես Զուլմայիհետ էի լինում: Յանո, ապրեք, դուք կախարդ եք ու հրաշագործ:Զուլման անճանս՛ --

--

չելի է դարձել,--- հիանում էր Ժենյան:

--

Ես

չեմ ուզում ուրիշի նմանվել,

ես

ուզում

եմ

Յանոյիհամարմիշտ

ինչպես տեսել է առաջին անգամ: Իսկայն, այնպես, մնալ դու Ճիշտ ես, դն է, դն:

որ

կախարդէ,

ժենեչկա,

Դու, շավորո, մի անհանգստացիր, կմնասգնչուհի: Ես չեմ ուզում միշտ հետ իմ սովոր կյանքով, քեզփոխել,բայց Գնչուհի, որը գիտի ապրել ինձ եմ որպեսմասնագիտություն: որ ս ընտրել Յանո: Շնորհակալություն, աշխատանքից Երեկոները վերադառնալիս Զուլմային պատմումէի օրվա անց ու դարձիմասին, ես ուզում էի, որ նա կամաց-կամացհասկանա, հարգի ես չէի հարցնում նրան, թե առանցինձ ցերեկները աշխատանքը, ինչո՞վ էլի գուշակությա՞մբ, է զբաղվում, թե... Ուզումէի, որ ինքը պատմիիր օրվա մասին,ինչպես ես, առանց իմ հարցնելու, իմ ստիպման,բայց նրա մեջ ապրումէր իր ցեղի զգուշավորությունը. հանկարծլեզվի երեսից կրակը չընկնել, Ա նա իր ճարպիկ մտքով ու լեզվով մի այնպիսի փոթորկալից էր սարքում շուրջս, որ գլուխս պտտվումէր, բայց միննույն է չէի խաղեր հրաժարվումիմ մտադրությունից, նրան ես հազար ու մի առիթով ու բացատրումէի, թե ինչ է աշխատանքըմարդուհամար, ինչպիսի երանգով ու ունի մարդըիր ընկերների,երկրի, պարտականություններ իրավունքներ պետության հանդեպ: Ես նրան բացատրումէի մասնագիտությունների նշանակությունը,անհրաժեշտությունը ն հասկարծանցնումէի այս ընդհաիրեն: նուր խոսակցություններիցանմիջապես Երբ մենք հիմնավորապեսարդեն կլինենք միասին, դու կարող ես ն աշխատելն չաշխատել: Բայցլավ է, երբմարդըմարդկանց պետք է... Իմ արածը,Յանո, մարդկանցպետք չի՛: Ես նրանց հույս եմ տալիս: մի լավ, սիրուն Նրանց սրտի ցավըվերցնումեմ, տեղը դնում եմ ապագայի նկար,որ հա նայի ու մոռանա ցավը: Ես հասկանումէի, որ իզուր ջուր եմ ծեծում: Նա մնալու է իր կոչումին «Գնչու լինելը, Յանո, դա թի՞չ է, թե շատ»: Մարդ,որի մեջ հավատարիմ` ապրումէ այդ տիեզերականհասկացողությունը,թող ենթագիտակցորեն, նա չի կամ «Զարյա» կարող դառնալ դերձակկամ մատուցող «Վետերոկ» ռեստորանում: Ու ես զինաթափվածու իմ լուրջ խաղից հրաժարված անճար ուսերս բարձրացնում էի նրա ժպտացողբոցե շրթունքներիառջն: Բայցչէ՛որ ես գնչու եմ, Յանո... Ու ես պարտված համբուրում էի այդ շրթունքների նուրբ փայլը: Եթե վերջը միշտ նույնն է, որ դու գնչու ես, հապա ինչո՛ւ ես այդպես --

--

--

--

Հ

-

ուշադիր լսում:

Շատ լավ ես խոսում, Յանո, ես էդպիսի բառեր ոչ մի տեղ չեմ ա ': եթե գնչու լինեիր,կդնեինքեզ Բարոշերո Օրերնայսպեսանցնումէին: Միննույնէ, թեպետչէի կարողանում որե արդյունքի հասնելնրան իմ հասկացողությամբ ընտանիդարձնելու պռր մով, բայց ամբողջայս աշխատանքըքանդումէր նրա թմրած միտքը, րլ տեսնում մտահոգվածվիճակում: Ջուլմային հաճախէի կենտրոնացած, Ես նրան երբեք չէի հարցնումպատճառը,թե ինչու է ամպակալա ըլ ծանր հոգոցներ է հանում, չէի հարցրելամուսնու մասին, երբ ուզում չի նա իր սատանայական մտքով անմիջս խոսքստանել այդ Ճանապարհով, փախչումէր մի այլ թեմայի:Ես մտածումէ, պես կռահումէր, խուսափում, եթե նա գալիս է ինձ մոտ, ուրեմնազատ է ն ամեն ինչ կարգինէ, ու ասացի նրա նվիրվածության: նրան իմ գնահատումը Ցանո,չեմ թողնի ոչ ոքի իմ ճանապարհըկտրի,եթե ես անցնելուել ու լինի իմ մահը,ես կանցնեմ: էդ ճամփիվրա թեկուզ կանգնած Մահիցանցնելչի լինում,մահիցչեն անցնում: Նա երկար լուռ էր: Մտքով, երնի, փնտրում էր մահին խաբելո Իսկ ես ոչնչի մասին չէի ուզում մտածել: Ո՞վ է որ ար արահետներ... հասակումմահ բառը հասկանումէ կամ զգում, այդ պատկերըավելի շուտ մեզ համարբանաստեղծական ընկալում է, դրամատիզմն ընդգծող, քան շոշափելիվիճակ: Ես ուզում էի միայն,որ ամեն ինչ մնա անփոփոխ: Ես ինձ համարում էի հարբածիպես երջանիկ: Յանո, ուզո՞ւմես գալ գնչուականտոնի: Որտե՞ղ, Ջուլ, համ էլ ինչպես կարողեմ մասնակցել,չէ որ ես... Դու Ջուլմայինդեռ չգիտես... Կիրակիօրը հանդիպեցինք մեր սովորականտեղում: Մենք արդե ավելի միասինչէինք ապրում:Ժենյայիհյուրասիրությունըչկարողացանք շահագործել,ես ծեր Աբրահամի ողորմածությամբ մի փոքրիկսենյակգտ. Ջուլմանգնաց տաբոր: Ծանոթացա Այդօրը Ջուլմանեկելէր մի տղամարդու ուղեկցությամբ: Գուանչոէր անունը: Ն" Քո ընկերն լինելու, Յանո: Դուք այսօր ամեն տեղ միասինեղեք: տմ քեզ ցույց կտա՝ինչ բան է մեր տոնը: Դե, ես գնում եմ, սիրելիս, մարգագետնում»: կհանդիպենք«2-ունական -

դու

--

--

--

--

--

է

--

Բարոշերո

--

մեծ

գլուխ, առաջնորդ:

խառնվեց ամբոխին, կորավ աչքիցս: Ես կանգնած նայում ծխում էր, սպասում էր ինձ: Ինչ էր ասել ինչպես էր ներկայացրել`չգիտեմ, բայց մեջս Ջուլման ու էր բան կատարվում դա էր պատճառը, որ րբել մի ցավոտ նկատմամբ: հանկարծզգացի, որ խաբվածմի պատանու էի շրջապատիս պեսկանգնածեմ օտար քաղաքի օտար խաչմերուկում,ու... լքվածության մի պահպատեցինձ: Ցանո,-- մեղավոր ասաց Գուանչոն, թնիս քսվելով,-- Յանո, մենք ահագինհեռու է: պետքէ շարժվենք, «Հունականմարգագետինը» Դու ի՞նչ ես խմում, Գուան,--- հարցրեցի՝ շրջվելով Ջուլմայի գնացած ճանապարհից: Ամեն ինչ: Դու քեզ նայիր: Մենք անխոս քայլելով հասանք իրար կողքի շարված խորտկարաններին:Մտանքառաջինհանդիպածը:Միքանիհարբածծովայիններշրջվեցին դեպիմեզ: Հը, գնչուներ, երգելո՞ւեք, թե՞ չէ: Տղաներ, ժամանակչունենք, տեղ ենք գնալու,-- պատասխանեց Գուանչոն: Երկու սժակ «Պերցովկա»--դիմեցի խորտկարանիտիրոջը՝ մի յուղոտ Ճաղատի: Չտաս,Իսայ,մինչն չերգեն,-- ասաց ծովայիններիցմեկը: Գնանք,հարբածեն,-- միջամտեցԳուանը: Ավելի լավ, առաջինհարվածիցկտապալվեն: միշտ մենք դուրս կգանք:Դու չգիտես օրենքները, ավելի Մեղավորը լավ գնչուն չխառնվիկռվի,-- ու, թնիցս ձգելով, դուրս բերեց խորտկարանից,-- կուշանանք,Զուլման կսպասի: Ես նոր միայն ուշադիրնայեցի Գուանչոյին ու տեսա, որ դեմքը բավականինմաշվածէր ու քամածեծ: Մաշվել էր, երնի, այս խառըու խճճված հանելուկներիվրա, ու գիտեր՝մեղավորԷ փոքրաթիվը... խաչմերուկների խմեցինքպերցովկա, Մենքմտանքմի ուրիշ խորտկարան, մի-մի բաժակ էլ վրայիցռիսլինգ ու դուրս եկանք: Օրը զարմանալի գեղեցիկ էր, պայծառու թարմ առավորտը նոր էր կոտրվել: այգիներըգույները Սկսվելէին ծովի անհանգիստժամանակները, փոխել էին, սնացել:Մոտենում էր աշունը: Ու հանկարծ չգիտես որտեղիցայդ պսպղունբնության դեմքին հայտնըժպիտը իր իշխանուհի 2լեմսկայայի բարձր հպարտ հասակը ու.. Ու գնաց

լուռ էիծովին:իմԳուանչոն մասին նրան,

Ես

-

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

է

վեց

իջնող ն այնքանպարզ, արժանապատվությանվերնից պատկերը:

ցնցվեցի,թափտվեցիգլուխս, Գուանչոյին. թե չէ կուշանանք: Գնացինք, ես

որ

որ

է իրակ ի

թվաց

ու քանդեմ կերպարը

դիմե

--

.

.

.

սաղր, ոչ խոր ձոր էր ձեռքի ափինման մարգագետինը» «Հունական որի կենտրոնովհոսում էր մի փոքրիկ գետակ:Այդ ահռելի ափի շուրջը հավաբվելէին գնչուսկան սայլեր, մի ամբողջ երամակ ձիեր՝ այստեղ-այնտեղարածող: Մի քանի տաղավարներէին աշխույժ առնտո անում խմիչք-ուտելիթով,կրպակներհագուստով ու զանազան իրերով Անհամար ժողովուրդ կար: Գնչուներ ամբողջ հարավային Ուկրաինա | եկած ն բոլոր ազգ ու լեզուներըհարազատՕդեսայումապրող: Դեղնած մարգագետնի հենքի վրաաշխարհիցբերածայս խառնաշփոթգույներըու երանգներըմի տխուրհեթանոսերգ էին հիշեցնում: Ես ԶՋուլմային Ամեն տեղ փնտրումէի Զուլմային:Հայացքս էի փնտրում: դարձածգրգռվածմեդուզա,շոշափումէր բոլոր նախշազարդգնչուներին ու խաբվածփախչումէր նորից փնտրելու: Գուանչոն ոչ մի քայլ ինձանից հետ չէր մնում, նա լուռ կատարում էր իր պարտականությունըուղեկցողի Ես, հիացածգնչուսկան աշխարհիմանուկ ու ծեր հավաքածուով,շուրջս նայելով ու փնտրելով,հարբածիպես առաջ էի գնում ն հանկարծ,կարծես ծաղկահովիտից պոկվեցմի դեղձանիկու վազեցդեպի ինձ. աղջիկնայնոր քան էր գեղեցիկու այնքանշլացնող, որ ես շփոթվեցի,ես չհավատացի, նա կմոտենա ինձ, իսկ նա ոչ թե գալիսէր, այլ բղավելով վազում: Հե՛յ, կրասավեց, ուզում եմ քեզ համարգուշակել: սպասիր, Ես ու Գուանը,շվարած իրար նայելով, ժպտում էինք: Նա մոտեցա կատվիպես ձգված,ցույց տալով իր մարմնիկախարդիչ խաղըու, զսպանակվողոտքերիվրա մի քանի ալիք անելով,միայն ինձ լսելի շշնջաց. Ես գիտեի,որ ինձ կգտնես... ու վազելովմոտեցանՋուլմայիընկերուհիները, Աղմկելով որոնց միջից

'

--

--

լեզվ

պոկվելէր ու փախելինձ մոտ: Նրանքշրջապատեցին մեզ, իրենց թրատելովօդը: որ Նա վերցրեց ձեռքս,թնքշությամբշփեց ափս: Ես նոր միայն հիշեցի, Ջուլման երբեք ինձ համարչէր գուշակել:

զ

Նա

ու լռում: Ինձ վրա մի ուշադիրնայում էր ափիս գիծ ու կոշտուկներին

զգացում իջավ, ուզում էի, որ անպայմանվատ բան կաշկանդող ծանր ե գուշակեր: Նա սկսեցխոսել, բառերը գալիս էին հեռվից,դա նրա հարազատձայնը

ու չէր, որ միշտ արձագանքումէր իմ մտքերի իմ ականջներիանդունդում, հայացքէր ճառագում ճանապարհ ձեռքիս աղեղագծերով, որոնք իրար հետ ոչ մի տեղ չէին հատվում: ընկած նրա բառը կարկամեցու թլկացավ լեզուն: Ճանկարծ Դիր ափիդմեջ մի կարմիրթղթադրամ: Ես դրեցի տասը ռուբլիանոց: Նա իր լեզվով երնի աղոթք ու անեծք է շշնջացիմ ճակատագրինու մի քանի դիվայինշարժումներանելուց հետո ` իրեն տիրապետեց, շպրտեցխաղըդեմքիմի կողմ, ուղիղ նայեց անմիջապես աչբերիսմեջ. Յանո, դու ամբողջկյանքումկայրվեսիմ սիրուց ու կդառնասթափա0 ռական, ինչպես մենք... Դու ծնվել ես մեր աստծո՝ Չանդիկայիօրը: Դու Ի ծնվել ես ազատ: Ւ Նրա դեմքը նորից Ջուլմայի հարազատդեմքն էր: Նա տասը ռուբլին զարմացածաչքերիառաջ խրեցկրծքերիարանքըն, շրջվեընկերուհիների : լով ինձանից,մտրակեցնրանց մի ճթացողբառով: Է Գուանչոննորից հիշեցրեցիմ կողքին իր ներկայությունը: ւ Ջուլման չի կորի, նա աստծո տվածնէ: Գնանքգարեջուրխմենք, Գուան, շոգ է: : մեկին, որի գլխին մի սպիտակխա| Մոտեցանք գարեջրիտակառներից լաթովաղջիկ կանգնած աջ ու ձախ փրփրուն բաժակներ էր բաժանում՝ հաշիվըբղավելով բաժակիետնից: Հիմակսկսվի,--- ասաց Գուանչոն՝հեռուն նայելով:

նրա աչքերում ինձ անծանոթ, օտար

--

--

--

--

--

Ինչը: Տոնակատարությունը: Հապասա ի՞նչ է, այս ամենը: Հիմակտեսնես, թե գնչուներըինչպեսեն կարողանումուրախանալ: Նրանքմիշտ էլ ուրախանումեն, Գուան,ինչ ունեն տխրելու: Յանո, ինչպես բոլոր մարդիկ,գնչուն էլ ցերեկից ու գիշերից է շաՂախված: Բայցգնչուն իր գիշերը թողնումէ իր չադրիտակ,իր համար:Ձեզ բերումԷ արնոտցերեկը, տեսնում է, որ ձեր ցերեկը ամպամածԷ, էլ ուր Գիշերբերի: Ո՞վ կառնի կամ ո՞վ կների նրան... երբ հիմա էլ են մարդիկ Գնչուի վրանայում որպես արդարության... -

--

--

--

--

--

|

է, Գուան, հավատա,ես գիտեմ, ես լավ գիտեմ, անճպ. Նախանձից րության նախանձիցէ: Շուտովձորի լանջին ստեղծվեց մի հրապարակ,կանգնեցրին հանած չորս սայլ, երկարտախտակներ, փռեցինվրան ու հատակի պես --

կողեր

մեխեցին:Արարվեց բեմ գնչուականզարդ ու կարգով:Բեմի շուրջը հավաք վեցին դերասաններ,աղմուկըհանդարտվեց:Բեմ բարձրացավ մի ծեր Գնչուհի, խոսեցիր հարազատլեզվով, խոսեցհանդարտ:Գուանըթարգմանում էր ինձ համար: Պատմում էր իր ցեղիանելիթիմասին:Պարտքի,որ աստված դրել էր նրանց վրա՝սփոփանք,ուրախությունտալ մարդկանցաշխարհիոր անկյունում էլ, որ ազգիու ժողովրդիմեջ էլ գտնվի գնչուն,-- թարգմանումէր Գուանը,--էդ դեպքումմիշտ կգտնվիմի բարի սիրտ, որը հաց կտանրան մի ձեռքիչափ, կտաշոր մարմինըծածկելու,դա է գնչուի ուզածը, դրանից ավել նրանոչինչ պետքչէ, ավելը հիվանդությունէ, իսկ հիվանդությունը թող մնա նրանց,ովքեր սիրում են հարստությունու կուտակումեն: Գուանչոնինձ համարայս բոլորը արագ-արագ թարգմանեց:Ես զարմացած նայում էի նրան ու մտածում` արդյոք իր մտթերը չի՞դնումպառավի մեջ, բայց նա այնպիսիարագությամբէր թարգմանում,որ դժվար խոսքերի էր այդ բանըանել: Իր խոսքիվերջումգնչուհին հիշեց այդ տարվահեռացածներիանունները ու բոլորովձեռքերնու դեմքերըուղղեցին դեպի Արնաստվածը.«Աչքդ չկտրեսնրանցսառած մարմիններից»:Հետո նա թույլատրեց սկսել տոնակատարությունը: Ես հուզվածէի, առաջարկեցի մի բաժակօղի խմել, մենք նստած Գուանին էինք կանաչներին,ես չէի խմում, ուզում էի մնալ գլխով թարմ, որպեսզի ամեն ինչ տեսնեմ, հասկանամ, հիշեմ, Գուանչոնխմում էր, չէր հարբում կոփվածէր երնում, խմում էր ու պատմում գնչուական մեծերից: Մեծ հնում եղել էին ծովահեններ կամ պատերազմներ գնչուներից,որոնք սխրագործություններ, իսկ ես նրա բոցկլտացո գործել էին անհավատալի տեսնում էի ձմռան ցրտիցարթնացողմեր քաղաքը, նրա աչքերումնորից փողոցներովվազվզում էին հայկակա ցեխոտգարնանային միջնադարյան մայրերիփեշերիծալբերումպահվածդուրս գնչուները, նրանցերեխաները էին ծկլտում,մեզ հայհոյումու նորիցծալքերիմեջ թաքնվում մեր բռունցք ների կեղծթափահարումից պաշտպանվելու: ես: Գուան,Ջուլմայիասածներինհավատո՞մ Նրա պես աղջիկ ոչ մի տաբոր չունի, Յանո, նա մեր կողմեր Է: Գեղեցկուհին սա

--

--

--

.-

ես

հարցնումեմ, հավատո՞ւմես:

Կասեմ, Յանո, եթե լսեմ ասածը, թե ինչ գույնոզ Է խոսում:

եմ Զուլմային,խմիր: ես հավատում տաղավարից:Քայլումէինք խմբվածաղջիկներիմոտով: ձեռացանք Մենք շատ ենթ հանդիպումփողոցներում,ու բուլվարներում,շուկանեն մարդկանց մեջ իրենց ասելիքը ունեցող գնչուհիների ու երբեք չենք ամբողջժողովրդիմասին որպես միասնականություն, իսկ այստեղ մտածում այլ դեմքով: Խ տեսա գնչու ժողովրդին բոլորովին այլ կերպարանքով, ոչ մեկը զբաղված չէր այն սովոր գործով, ինչպիսին մենք նրանցից էինք տեսնել: Այստեղ նրանք չէին աշխատում,բայց զարմանալի ընտելացել այստեղնրանք դարձել էին մի թիչ տամուկու մի քիչ տխուր, կարծես բան. նրանքիրենց ծիծաղը ծախսելով մնացածմարդկանցվրա, իրենց համար չէին թողել: Ու ես հենց այստեղ հասկացա այն ծաղրածուին,որը բժշկի բան ու է դիմումվատ հոգեկան վիճակի կապակցությամբ բժիշկը խորհուրդ է տալիսշատ չհոգնել աշխատանքում,ցրվել, քիչ մտածել ու հաճախգնալ ու Է որտեղ հիանալի ուրախացնում ծիծաղեցնում... Ղրածուն կրկես, էին ու ըստ Գուանչոյի՝ Գնչուներըայսօր այստեղ արդեն իրենց մնացածգիշերվա հետ... նրանց Մոտեցանք բեմին: Երգումէին ծեր գնչուները, բայց դա երգ չէր, դա զրույց էր իրենց աստծո հետ` իրենց արյան ձայնով, նրանց ասածի մեջ մի ու անհայտ սիրտ կարոտի ճիչ կար արագիլներիճիչի պես հուսահատ մաշող:Նրանք պատմում էին իրենց հոգսերի,ուրախություններիմասին, նրանքպատմումէին երազանքներիու իղձերիմասինու կարծեսանդունդն ընկած աչքերով տեսնում էին նրանք այն ամենը, ինչի մասին երգում էին կարոտով... Եվ հանկարծ ձայնը մաքրվեց, զրնգաց, որովհետե արդեն մարդկանց էին դիմում,թե կան ու կլինեն իրենք ն դեռ կտանեն,կհասցնեն մարդկանց հողի ձայնը ն սիրո՝անկաշառսիրո ձայնը ու մահվանանողոք նան են, ձայնը, չոր կա որ մարդիկչկարծեն, թե հավերժ ոչ միայն չքավորի համար:Կա սահման ն իրենց`հայրենավաճառ ավազակներիհամարթող իմանաննրանք, որ թե կողոպտեցինգնչուական Սուրբ Սերուն,այլ կողոպտեցինիրենք իրենց հոգին, խիղճը ու մնացին դատարկ... Գուանչոներգի բառերը,իրար խառնԱյսպեսէր թարգմանում վլով տաք հարբած հայացքը, տաք հարբած ձեռքերը ն սն թրթռուն Երգիցհետո ցույց տվեցին մի փոքրիկթատերախաղերիտարդ գեղեցկուհու Ա ծեր ամուսնու մասին ն թե ինչ է ստացվումվերջում... լցվեցծիծաղ ու կանչով, հայտնվեցիներիտասարդ գնչուհիները մի լագարեցնող գեղեցկությամբ, ամեն մեկը անկրկնելի էր ու թվում էր --

յում

տանն

սահման

ի

Սար

ոպրպները:

Խլ

՛

անիրական, ու հանկարծնրանց մեջ, ինչպես կախարդական թագի

զա

հր, է ցավից, ն հպարտությունից,ես ինձ ու զարմացա, որ կարողացելեմ այդ հրաշքին տիրանալ... Մենք հասակումշատ բաներ այնպես չենք հասկանում,ինչպես ենք մի կյանք հետո: մտախոհմեղեդու ակորդները,կիթառը Հնչեցինիսպանական հոգոցնե ծեր արծիվներիպեսծվարած էր հանում... Առաջին շարքերում անգամշարժվեցին,իրարեկան:Ոտքիցգլուխ ես սարսռացի լսում ի կանչից: Դեռ վաղ մանկուց, երբ ռադիոյովկամ ձայնապնակից անդալուզյանօլե՛ կրծքայինմռունչները, փոթորիկէր հաղորդվումինձ,ըլ ու սերը դեպի ռիթմն երնի դա, այդ անհասկանալի ճկունությունը, ինլ ուսումնարան,որտեղ տարիներիթրտնաջան տարանպարարվեստի աշխւտանքով հասա պարելուիրավունքին... փայլեց Ջուլման:

Սիրտս դողաց

ն

խան

հաս

պառա երաժշտ

Օլե՛... Եվ հանկարծ...չէ, չեմ պատմումձեզ համար,ես ուզում եմ մեկ անգամ էլ բարձրաձայնմտածել,խոսել ինքս ինձ հետ այն Օրվա մասին,որչ դարձավմեր սիրո հիշողություններիաստղը: Յանո,-- արծաթյազանգիպես ղողանջեցԶուլման ու ինձ ձեռքով արագ-արագ կանչեց:Ես նայեցիշուրջս, նայեցիԳուանչոյին: --

--

Գնա, քեզ է կանչում:

մի քանիոստյունովհասա ու թռա օրորվող բեմահարթակին: Պարողզույգերըինձ ցանկացան մեջ առնել: Օլե՛...-- մտրակեցԶուլմայիձայնը, պարողներըթաշվեցինհետ,ու իրենց բեմահարթակը մնացմեզ: Ջուլմանինչ-որ բան ասաց կիթառահարին լեզվով: Կիթառըլռեց, որպեսզիլռություն սփռի Ա հետո միայն, հատ-համ, կաթոցքիխեղդվածձայնով մի թանի բան ասաց ու ծանր հնոցովգնաց արնիու կիտրոնիպսպղուներգերը... դեպիանդալուզյան Զուլմանսոսափյունիպես մանր պարով մոտեցավինձ ու օձի վա շուրջս պտտվեցգալարուն, ապա կախարդանքի պես հանեց մմ ու նուրբ, ծաղկավոր թաշկինակը այդպես գալարվելովպարի կապած այն կապեց վզիս: Նրամատնե՛րը,նրա մատներըաննշմարելի շոյվեցի շրթունքներիսու փախան: Մենքկփախչենք Նոյիերկիրը,փրկելուՍուրբսարը, Յանո, եթեայր գնչուներինխոնարհեցնես քո առաջ: Իմ հիշողությանմիջով անցավ ամբողջ տասը տարվա ու սումս ամ՛ զեն րարվեստիդպրոցում ու իմ մեջ միշտ ղողանջող Ես

-

կոնքե

--

Դեբյուսին...

Իսպանիան, քի

Զուլմայի շունչը, նրանից բուրող ծովի բուրմունքը, նրա օձապար մատներիհպումը պարանոցիսշուրջը ու շրթունքներիս ինձ տակն ու վրաարեցին: Ես գիտեի, որ այսօր ամբողջաշխարհումինձանից լավ ոչ մեկը չի

պարելու: .

ժամանակը

Կիթառըկարոտիհոգոցներէր հանում ու, փորելով գնում էր դեպիաշխարհիսկիզբը: Նա մարդկությանառաջին երգերի մեղեդինէր հավաքումարնի շողերից, մարգագետնիմեռնող ծաղիկներից,արածող ձիերիթաց աչքերից, շրթունքների անկյուններումփայլող կանաչփրփուրից... Կիթառըմեր հոգու ծայրից բռնած մեզ տանում էր արնելթից դեպի արնմուտք,դեպի դեղին ավազի ու կիտրոնիերկիրը,դեպի Կադիս... Ջուլմանոչ մի խոսք այլնս չէր փոխանակում, չէր 2շնջում: Նա խոսում էր աչքերով,խոսումէր շրթունքներով, ուսերով: Նա չէր պարում, դա պար չէր, դա արթնացածէություն էր, նրամեջ արթնացելէր նախնիներիհողի ձայնը,բողբոջի մեղեդին, երբ լուսադեմին,թերթիկներըիրարիցհեռացնելով, սկսում է շնչել, ու ցողը, օրորվելով, փախչում է դեպի երկինք, հրաժեշտի շշուկը թողնելով ծաղկին... Ես հետնում էի նրա ամեն մի շարժումին,նրա գալարուն մարմնիամեն շարժումըանցնում էր իմ միջով, հասնում հոգուս խորքը ն ալիքվում էր

մեղեդուհետ: Ես այդպես էլ չհասկացա՝ այդ օրը արդյո՞ք պարեցի ն ինչպես պարեցի: ես չէի կարողանումմիտքս հավաքել բռունցքիսմեջ, ես հարբածչէի, ես երազումչէի, ես գտնվում էի մի ուրիշ հարթությանմեջ, որտեղ մի ուրիշ օրենք էր թելադրում`ոչ թե մտքի, այլ հոգու ու մկանների: Պարում է արյունդ,արյանդ զարկերնեն միանումկիթառիհետ ու դրանքեն, որ քո մեջ սկսումեն արթնացնելհեթանոսաղոթքը, կրակիպարը, ծիսակատարությունը Ա այդ հպումն Է բնության հետ ստիպումմարդկանց վնգստալ, Քրիստոսիհայտնությունը: ինչպեսհավատացյալներին՝ Ես հիշում եմ, որ մենք պարի վերջումնման էինք որոտի ու կայծակի: կրկնում Զուլմանկոշիկներիխաղով, ու ես կայծակիփայլատակումով որպես պայթյուն, զիգզագվողշեղբ: Մենք էի նրա նյարդերի կուտակածը երակը: «Հունականմարգագետինը» դարձել էինք արարչի թպրտացող իր շնչավոր ու անշունչ միասնությամբդարձել էր փոթորկվողծով ու ոռնում էր... մի կրակոտհնոց շպրտե քամի Ջուլմանկիր առավ մեջը ձայներիմրրիկը ու պտտեց գլխաբարձրացավ կարծես, պտույտ, երբ ես արդեն թիչ էր մնում դուրս շպրտվեիբեմից,չդիմանալով խելագար ընթացքին... հարին

մեզ

Տուաւ

ի

ԱԶ

Գուա ձիերը

Յանո, փախանք,-- ականջիստակկրակեցՋուլման,-արի իմ ետնից: Դե՛, թռանք:

մոտ Են,

չհասկա

Ու մենք պարսատիկի քարի պես պոկվեցինքտեղից: Ամբոխը ինչ կատարվեց:Նա մինչն սթափվեց,մենք, բեմահարթակից ցատկելով,

քանի ոստյուն արինք

ու

մի

կպանք ձիերի մեջքին: Վանդանսլացավ: իր

նույնպես: մոխրագույնը Ամբոխը ոռնացմերետնից:Սուլումէին, ճչում, եթե Ջուլմանչփախցնե մեզ բզիկ-բզիկկանեին:Նրանքայսօր ներկաէին եղել ցլամարտի, տեսե էին սիրո ու մահվանծնունդը... Մենքսուրում Մենքքամուց էլ արագ սլանումէինք դեպի տափաստան: էինք փախչողպարի ետնից:Քառորդժամ հետո երնաց ծովը: Հասնելուն պես նա ցատկեցձիուց ու վազեց դեպի ջուրը, շորերը ընթացքի ժամանա վրայիցթափելով: Յանո, ձիերին... Ես ձիերին թեթն թայլքով մի թանի րոպե հանգստացրիու բաց --

թողեցի ազատ: Զուլման,ծովի հեռավորալիքներիհետ խաղալով,գնում էր ու գնում: Նա ուզում էր հանգստացնելհուրհրացողմարմնիկրակը:Իսկավազիվրա գլուխս դեռ հնում էին նրա հրդեհվողշորերը... Ես մոտեցա,քրթնաթաթախ թաղեցիայդ հրդեհիմեջ ու ջրից դուրս շպրտածձկանպես ցնցվեցի: Ջուլմանինձ կանչումէր... Ծով... աշխարհիբոլոր չարագործներինպիտի շպրտել ծովի խորքըու մինչն դուրս գան դեպի փրկություն,կդառնանբարի: Զուլմանգիտեր, որ իր արյանհամըծովի համն է: Յանո, Ինդրանասում է, երբ փոթորկվումէ մարդու էությունը, նա մեջ, պիտիմտնի ծովը, նրա չարությունըկհալվիծովի անհուն բարության --

մարդըկխաղաղվի: Արնըզենիթում էր: Ես լողում էի դեպի Ջուլման։Նա մեջքի վրա խաչվա էր: պառկել ու

--

Ջո՛ւլ, գալի՛սեմ... թափտվեց օդում: ես, դանդաղսահելով ջրի մեջ, մոտեցն

Նա ձեռքը

նրան, ձեռքս տվեցիու շրջվեցի մեջքիս: Երկուխաչվածարնապաշտ երկնքի ու ծովի արանքում: Մանրալիք ծովը խաղումէր նրացրվածվարսերիմեջ խճճված, մտնում մի չարաճճիալիք էր.սրունքներիմեջ, խուտուտտալիս:Նա էր ոտքերը, ալիքը թռչում էր փորին, վազում դեպի վեր, լիզում էր արնահամկուրծքըու հարբածփշրվում:

հան փա նր»

Յանո, այսօր հրաշք կատարվեց: Միասին՝ես ու դու բերեցինք էդ հրաշքը: Ես էդ տեսա գնչուներիաչքերում,պատռտոնակատարության ճիչի մեջ, պառավներիթրթռացող կնճիռներում...Գնչուն վող բերանների միայն կարող Է տեսնել հրաշքը պարի, որովհետե աշխարհիառաջին պարողըմենք ենք եղել, Յանո: Ջուլ, ես դեռ այն ծանր ու տխուր մեջ եմ: ես դեռ չեմ ես հասկացա,ես զգում եմ, որ այդպիսիբաներբեքիմ կյանքում արթնացել, Է չի կրկնվի,մի անգամ լինում հրաշքը՝անգամպարի: Օլե՛, Յանո, դու իսկականգնչու ես ծնված եղել, թեզ գողացել են հայերը, բայց թո մեջ արյունը չի փոխվելու մինչն հիմա ապրում է քո --

--

երազի

--

դուենդեն: կարոտը՝

ես, պառկած,օրորվելով, լուռ մտածում էի այս ամենի մասին ու չէի է ծնվում, բնության զավակորպես: հասկանում մի բան. չէ՞ որ մարդըազատ ԱյդինչպեսԷ պատահելհենց սկզբից,որ մարդըստրկացավ, որ մյուս մարդը իր նմանին ստրկացրեց,նսեմացրեց,ստորացրեցու դրանից ստացավ հաճույք, անունը ինքնահաստատում դնելով... Ու մոռացավ.չէ՞ որ իր է, որ իր պես սա էլ է մի բջիջ պատկերնայն նույն մարդուպատկերն «Ամբողջմարդկություն»կոչվող օրգանիզմում,բնությանմեջ այդ աստվածային օրենքը չի խախտվում: Բայցայդ ինչպե՛ս,ի՞նչ աստիճանայլասերվեց մարդը իր մտքով, որ դավաճանեցանգամբնությանը, իրեն օրենքից դուրս դնելով: Ծովը մեզ օրորում էր մերմտքերիհետ, ես չգիտեմՋուլմանինչի մասին էր մտածում, բայց որ նա էլ մի քայլ ավելի Է թշվառացած,քան ինձ հետ ես համոզվածէի: Իմ հանդիպումը նրան ավերեց,իմ մգլած հանդիպումը, որը միայնայն էր, որ իմ սարքածզենքը միանգամից քաղաքակրթությունը, միլիոններիկարող է սպանել,միլիոնավորինձ պես մարդկանց, նրանից խլեցանհոգ ապրելուհնարավորությունը: Մենք լուռ էինք ծովի այդ պահի պես: Ինչպեսն ծովը մեր մեջ էլ հատակներում մի փոթորիկէր ապրում,որը դառնումէր միտք ու կրծումէր մեր սիրտը: Մերմարմնիհոգնությունըու ցավը ծովը քաշեց, մենք թարմացանքու դուրս եկանք,լողացրեցինքնան ձիերին,բոլորս չորանալուց Ա մեզ կարգի հետո շարժվեցինքդեպիարնմուտք՝ բերելուց արնիետնից:Զուլմանասաց, որ այս մոտերքում գյուղ պիտի լինի: Մենքայդ դեպքում համ ուտելիք համ կարող ենք դաշտումխոտի դեզերիմեջ թնել: Բավական կունենանք, հեռացել էինք ծովից, Ջուլման բաց թողեց Վանդայիսանձերը ու իրենց լեզվով սկսեցնրան բան ասել:

վիժա,յակ', յակ, յակ, Վանդա:Վիժայակ... Վանդան կանգնեց,գլուխը բարձրացրեցու հոտոտեց օդը ն թեքվեց դեպիհյուսիս: Ես ապշեցի:ԲայցԶուլմանհանգիստու օրինական ընդունեցդա: Գնչուի ձին, Յանո, ծնված օրվանից պիտի գտնի տաբորի տեղը, գյուղի տեղըծխի հոտով,եթե մարդ կա, ծով էլ կա: նրան թողել էր ազատ, նա Զուլմանայլնս չէր ղեկավարումՎանդային, --

--

մեզ տանում էր դեպի մեր նպատակը: Յանո, դու թաթարերենգիտե՞ս: Մի քանի բառ, իսկ ինչո՞ւես հարցնում: գյուղ տանել: Վանդանկարողէ մեզ թաթարական Այսկողմերումթաթար համարյա չի մնացել,մեծ դահիճը նրանցքոքը ես կտրեց: Ովէ դահիճը, Յանո: Ինդրային հարցրու,նա գիտի,կպատմի: Անցելէր մոտ կես ժամ, երնացինայգիներԱ հետո էլ տներ: Վանդա,--որպեսհավասարըհավասարինասաց Շնորհակալություն, Ջուլման ու կռանալով գրկեց նրա պարանոցը, աչքերը համբուրեց ու ականջինբաներփսփսացքրոջ պես հարազատ,ժպտուն դեմքով: Մտանքգյուղ, մեզ ընդունեցինշներն ու երեխաները, մնացածըայգիներում են, ասացին, խաղողիքաղն Է սկսվել: տան Տներիցդուրս եկան պառավներ,որոնք մնացել էին պահակու երեխաներիխնամակալ: Ջուլման մի փառավորտան ու բակիդռանը կանգնած պառավիհետ ուկրաիներենքաղցր խոսքսկսեց: Մենքարտիստներ ենք, եկել ենք ձեզ ուրախացնելու,---հարց ու փորձ անելուց հետո վերջացրեցասելիքը: Յանո, իմացիր,դու էլ ես գնչու, գյուղը շատ կուրախանա,որ մենք ենք: արտիստներ --

--

--

--

--

--

--

--

--

ես

շփոթվեցի: էլի քո գնչուականխաղերը... Յանո, մի՛թեմենք գնչուների մեջ ամենալավ պարողներըչենք: Ողջ Ես քեզ բան եմ ասում, սիրելիս, ն դա Բեսարաբիայում, Ուկրաինայում... ինբդ էլ տեսար, որ մեզ նման պարող չկա: Բա արտիստըէլ ո՞նց է լինում: --

--

Յակ

--

-

խարույկ:

Յանո, ձիերի թամբերը հանիր, թող երեխաներըտանեն արածացնելու, մենակհասկացրու, որ չտանջեն: Մենք լվացվեցինք, հաց ու պանիր կերանք խաղողովու մի քանի ուղեկցությամբ գնացինքայգիներ՝ երեխայի ժողովրդիմոտ:

էր Արերնոր մայր էր մտնում: Ահռելիկարմիրգունդը պատրաստվում անցնելծովի կռնակըու իր արտացոլթովլցնել մոտակա երկիրըոսկով,այդ գույնըդարձելէր գոլորշի, դարձել օդ ու պարուրելէր խաղողիայգիներն ու

ամեն ինչ՝ շարժվող ու անշարժշողշողում էր: Մենք մոտեցել մարդկանց,

էինք արդեն, իսկ երեխաները, մեզանիցառաջ վազելով, բղավում էին. են եկել, արտիստնե՛ր են եկել»: «Արտիստնե՛ր

Տեսնո՞ւմ ես, ճիշտ են ասել, մանկանշրթունքներիցճշմարտություն ծորում: Մենք բարնեցինք,բարձրաձայնբղավելով ամբողջայգիներիանծայմեջ ու մոտենալովմի խմբի՝ սկսեցինքձեռքով բարնել, րածիրության --

է

ծանոթանալ,զգացինք, որ ընդհանուրուրախությանալիք բարձրացավ ամբողջխաղողիայգիներում,նրանց համարմենք պարգնէինք: Ու երբ մութնընկավու մենք բոլորի հետ ու

ընկերացել էինք երի

վերադառնում էինքգյուղ,

հարազատացել

րդների հետ: Հավաքվելէր պառավիողջ

տղաներ, հարսներ,թոռներ... գերդաստանը՝ Ամբողջգյուղը իմացավմեր մասին,մեր հյուրընկալածտան մոտ հավաքվելէին երեխաներ,երիտասարդներ՝ մի ահռելիբազմություն,եկել էին

պատվերովբերել էին կիթառ ու մեծերը,երիտասարդներըՋԶուլմայի հարմոն, կիթառըՋուլմայինշատ դուր եկավ: Մեզչէին թողնում տանտերերըճաշասեղանիցվեր կենալու: Թեպետե ն

խորոված ձուկն էր համեղ ն ռիսլինգը՝այդ թնավորճախրողգինին, բայց մենքմիացանքսպասող բազմությանըու գնացինքայն բացատը, որտեղ բացերկնքիտակպիտի ցուցադրեինք մեր իմացածը: Կանաչգորգիպես մի տեղէր բացատը, մեր շուրջը գետնին իրար կողքի, իրարհենված,իրար նստած էին նրանք՝սնաչ, արնավառ, գրկած, բաց թն ու թիկունքով,բոբիկ ուժեղոտքերով,թաց, հուրհրացողազդրերըձգածկանաչներին,աստղեր սն երկնքում,հազարավործղրիդներիերգ ու... Զուլմայի երգը կիթառի

հետ: Նա տնջոցների

Կարհի մասին:

պատմումէր իր մասին, իր սիրո ու կորցրածճանա-

Վայինձ, շեղվել

եմ ես

ճանապարհից

Այս տխուրսարիվրա:

Վայինձ ճանապարհս կորցրելեմ, Թույլ տուր, աստվածսիրես, բակդտանեմ: Ոչխարս

Կորցրելեմ ճանապարհս թավուտում, Անձրնոտ

Թողգիշերըմնամ

քեզ հետ՝ քո խրճիթում:

Վա՛լինձ, կորցրելեմ ճանապարհս Լեռներիմշուշում, Վա՛լինձ, ճանապարհս կորցրելեմ...

Հետո Էլի ու էլի երգեց սիրո ու սպասումի,հավատարմության ու ն նորից սիրո, սիրո մասին: դավաճանության Վերջումմենք հարմոնիտակբոլորս պարեցինք: Պարեցինք մի անվերջ խելագարպար: Եվ հոգնածու բախտավոր,խմբի երգերով,մենք վերադար ձանք գյուղ: Բոլորըմեզ ուղեկցեցին մեր կացարանըու հետո, իրենքէլ մթանմեջ իրարձեն տալով «բարի գիշե՛ր, բարիգիշե՛ր...» ցրվեցին: Այդի՛նչ օր էր այդ օրը: Այդ ինչ կախարդանք կարայդ օրվա սկզբիու վերջի մեջ: Տարիներիբեռի մեջ զգացմունքների այդ զանգվածըմնաց որպես վերջերգբոլոր-բոլոր իմ փայփայանքների... Ես ձիերիմոտ գնացի ու առանձին-առանձին նրանց շոյեցի, փայփայեցի, ոչ մի գործի:Տան սիրեցի:Զուլմանինձ էր հետԱում, բայց չէր մասնակցում երիտասարդներըեկան մեզ կանչելուընթրիքի, նոր զգացինք,որ սոված ենք, սեղանը դրսում էր դրված, ծառերի տակ, իսկ ծառերի մեջ արդեն աշունն էր խաղում,սեղանը առատ էր ու հեթանոս, առանց քաղաքակըր կավեամաններկվասով ու գինով լիքը, կավեափսեթության խաթարման՝ ներ, հացը ծղոտեսալայիմեջ ու կավե գավաթներ... Սեղանիցհեռանալիս բոլորս իրար համբուրեցինքջերմ ու հավատ թնել, վերցրեցին համբույրով...Մենք հրաժարվեցինքտանը երկուծածկոցու գնացինքձիերի մոտ: Ես մարագիցմի քանի խուրձխոտ հեռու ու ձիերից բերեցի,փռեցի մի փոքր խոտերիմեջ... Աստղերը պառկեցի երկնքումբուրում էին ձիու ու ծաղիկների շնչով, իսկ գյուղի ծայրերից,այգիներումծորում էին սնաչ ուկրաինոփիներիերգերը... կանչումէին սիրածպատանուն,որը գնացել էր բանակկամ փախելէրդեպ մ

զող

տար Նրա

մթնաշաղախաղմուկը...Նրանք կարոտովկանչում էին տուն, քաղաքների էին այնպիսիմղկտանքով, սիրտ էր կտրատվում:

կանչում

որ

Խոտերիծալքերում խլրտաց Ջուլման:Նա հավաթվեցթներիս մեջ պես տաք բուրավետշնչեց դեմքիսգարնանկաթիբուրմունքը: հորթի --

Յանո, ես էնքան եմ տխուր,որ ինձ չեմ ճանաչում: Մտածում

ու

եմ օր

գիշեր:Ես առաջ երբեք Էս բաներիմասին,որ հիմաէ, չէի մտածում: Միշտ ես գալիս իմ կանչերիներազումս:Ես դու ես ինձ հետ, իմ մտքերիհետ, դու

ու

քեզեմ համբուրում,քեզ կարոտում...Յանո, էդ րռպեինուզում եմ թողնել,թափել ու գալ հավետ թեզ մոտ, բայց.... բայց դուրս

ինչ գալիս

ամեն եմ

տեսնում եմ տաբորը, լսում եմ գիշերվա մեջ ձայները լացող չադրից, կռվող մարդ ու կնկա, լսում եմ ձիերի դոփյունը, աթլորների երեխաների,

կանչըլուսի առաջին շողի հետ ու չեմ կարողանում,Յանո, էս ամենը թողնելու էս ամենից երես դարձնել: Իսկ էսօր, Յանո... Էսօր կարծես առաջին անգամտեսա իմ ժողովրդին,ամեն տարիկատարում ենքէդ տոնը, բայց էսօր տեսա թո տված աչքերով ու մեղքս եկավ... Խեղճ էին, Յանո, նրանքու դրա համար ուզեցա, որ մենք նրանց տոնը զարդարենք,հիմա նրանջ պիտի պատմեն իրար՝ տեսնողը չտեսնողին, մեծը տարիներով

փոքրին,Յանո, էդպիսի բան ոչ մեկը չէր տեսել իր կյանքում, ես մինչն հիմաչեմ հավատում,որ պարողներըմենք էինք, մեր մարմինները,Ճիշտ Է, չես հասկանա, մնացելէին մերը, բայց փոխվելէր հոգին: Դու իմ ասածները Յանո, դու... եթե ծնված լինեիր էս խոտերի մեջ, էս երկնքի տակ ու գիշերներըսեր թաշող մորդ տեղը էս աստղերըքեզ օրորեին,էն ժամանակ Թեպետ դու ծնվել ես ազատ գնչուի հոգով, բայց ոչ մեր կհասկանայիր: չադրիտակ:Քո մեջ կա գնչուականդուենդեն`դա մեր համն է, հոտը, մեր երգիու պարիոգին, մեր եր)լ,.ից, մեր արյան մեջ բերած հողի ուժը, Էդպես են ասում դու ունես

Ինդրանու մեր մեծերը... Դրահամարեմ քեզ սիրում,Յանո, քո արյան մեջ դուենդեն մեր:

որ

Նա լռեց, իրեն խեղդող ասելիքիցազատվեց ու կատվիպես սկսեցշոյվել

կատվիպես մռռալ Ա ապա այդ հոգոցախառըմռռոցը լցվեց մի խոր ու անդունդ ձիու խուլ խրխինջդարձավ,դարձավքաղցածգայլի ոռնոց, ծովիհնոց գիշերային...

ու

պգում ես

կմեռնեմ,

այգում Վարդերի Ինձ

կսպանեն:

ես կգնամ,Նանե,

հավաքելու՝ Վարդեր Մահ կգտնեմ ես այգում: Ես

Նանե, կգնամ,

Վարդեր քաղելու՝ Մահ կգնեմ ես

վարդերիայգում:

Այգում ես

կմեռնեմ,

Վարդերի այգում «սպանենինձ:

Ես աստղերիհետ արտասվումէի...

Արցունքները ինձանից դուրս էին թափվումզարմացած:Ջուլմայիձեռ-

թերը իմ ձեռքերի մեջ դողից թրթռում էին, ու երկնքից թափվող աստղափոշինխեղդվումէր մեր արցունքների՛մեջ:Ձիերըանշտապդոփումէինու

դեռ փնչացնում՝ երկրիժամանակըսմբակներիտակճզմելով... Այգիներում իրար ձայնակցածերգում էին սիրո կարոտիցտոգորվածայն աղջիկները սն որոնք աչքեր ունեին,ունեին բարձր,ճկուն հասակ,ձկանպես թպրտացող կոնթեր, աշխարհի շուրթերը հագեցնող դողդոջուն, կաթնահուն կուրծք...

`

անցն

Մենք առավոտյանշուտ Ճանապարհընկանք: Գյուղի միջով էինք, բարիլույս մաղթելովու հրաժեշտտալովայս բարիմարդկանց, մեզ հետ կիսեցինհացն ու գինինԱ երգիծիծաղն ու լացը: Նրանք՝ մեծ ու փոքր, այս ու այն կողմերից բղավում էին, մի գավաթբան խմելու:Ջուլմաներգեց ու մենք նախաճաշի, կանչում գյուղից դուրս եկանք: Ջուլմայի դեմքը այսօր բոլորովին երեկվաաստվածայինփայլըչկար աչքերում: Նա ձիու քայլթին մի գնչուականերգ Էր դնդնում քթի տակ:

որոն

կանչ երգո փոխվա չո

համա

Ես չէի

կարողանում

լռությունը խախտել:ես սպասում էի նրա

այդ

գիտեի,որ երկարլռել չի կարող, ընդհանրապես Երեխայի խոսքին, բաց Էր, չէր կարողանում մեջը գաղտնիքկամիրեն տանջող բան նա

նա

պես

Պիտի ասեր՝ ազատվեր, կռվեր կամ հաշտվեր,բայց պիտիելքը պահել: վիճակը,հարցըպարզելով:. գտներ Մինչես մտովիայս դատողություններիհետ էի. Յանո, իմ մտքերըկտրեցնա: Ձայնչհանեցի: Դու գիտե՞ս, որ նա գալիս է: Սիրտսծակեց:ես նորից ձայն չհանեցի: Ես պիտիգնամ, դու ինձ կարող Էլ չտեսնես: Է ես նորից լուռ էի: Զգում էի ինչպեսէ մարմինսսառչում:Ես ուզում Էի մեռնել: Եվ թվում էր, ահա շուտով կսառչիԱ ուղեղս, ն սիրտս.... Մենք գնումէինք իրար կողքի: Ոչ մեկս չէր հանդգնումնայել մյուսի դեմքին, պոկվելտեղից,առաջ ընկնել կամհետ: Ես կմնամՕդեսայում,--նվացիօտարիձայնով: Դաչի օգնի: Ես նրան կսպանեմ: Նա մեղավորչի, ինձ պիտիսպանել: Դու իմ կինն ես: ես ոչ մեկինըչեմ,--- շանթահարվածի պես խթանեցձին: Մենքմիասինպիտիլինենք,-- գոռացիու քշեցի ձին: ես կլինեմ միշտ միայնակ:Ես դավաճանեցի մեր Մեծ մոր օրենքին: Ուրեմն պիտիտանջվեմ: պիտիազատ Ջուլմա, կա աշխարհումմի խելացիօրենք: Մարդիկ լինեն իրենցսիրո հարցում:Մենք պիտիլինենք միասին: Յանո: է Գնչունծնվում ազատ երկնքի Միասինլինելու օրենք էլ չկա, տակ,ուրեմննա այդ երկնքի տակԷլ պիտիազատ ապրիու մեռնի: Մենքպիտի բաժանվենք,Յանո,մեր գլխին աստղը մթագնումէ: Դու գնաքո երկիրը... ես ոչինչ չունեի ասելու: ես դատարկված էի. մեկ օր էր անցել այն «Կգնանք Նոյի երկիր»,միայն խելագար տոնից,պարից,նրա խոստումից անում միօրն այս ամենը այսօրվաինձ հայտնելիք էր, անում,իմանալով Մուրը:Ես հիշեցիմի առիթովնրա ասածը.«Գնչուներըխաբումեն, Յանո, --

--

--

--

--

--

.

--

--

--

--

--

--

--

--

չհավատաս»: Իմ

սուգ հոգում

էր...

.

.

-

Մյուս օրը առավոտյաննորից գնացի նավահանգիստ՝ բեռնաթափմա քայլում էի փոխառած ոտքերով,փոխառած մտքերով,չէի հասկանու թե այս ամենը ինչի համար եղավ... Եվ շատ բան չէի հասկանումայն ժամանակու ավելիշատ եմ հասկանումհիմա: Բայցթեկուզփոխառած ուոքերով,միննույնէ, ես պիտի շարժվեի,պիտի գործեի,ապրեի,շփվեի մարդկանցհետ ն գնում էի դեպի այդ մարդիկ՝ կիսելուիմը,վերցնելունրանցը... Երեկմեր անջատումըծանր եղավ: Մենքայդպեսէլ չիմացանք,թե ինչ ասենքբաժանմանպահին: Զուլմաննուրբ զգացողությամբփրկեցվիճակը,պոկեց վզից իմ սիրած ագատեհուլունքներիշարանըն մեկնեցինձ անձայն: Ես վերցրեցի, երկարնայում էի, զգում, որ եթեպոկեմհայացքսհուլունքձեռքիսմեջու ներից,նա կտեսնիիմ խեղդվածարցունքները...2չավաքեցի դրեցիգրպանս՝ ձեռքսպահելովնրանցմեջ: ու Յ անո, գիտեմ, որ դն կա մեջդ վախենում եմ անեծքդ Չանիծես, բռնի:Ես նրան տեսնում եմ աչքերիդմեջ: Գնացօտարիպես: էլ ոչ մի խոսք, ոչ հրաժեշտիշարժում: Ես մնացի Կարծեսուզում էի քնից, թմրությունիցարթնանալ,ճչալ, քանդել կանգնած: երազը: Բայցոչ արթնանումէի, ոչ կարողանումէի բղավել, ոչ շարժվել: Գրպանումս,մատներիսմեջ, փշրվելու ճիգով սեղմում էի այն, ինչ մնացել էր նրանից: ն ոչ Այդօրը չեմ հիշում ինչպեսվերջացավ:Թափառում էի փողոցներում մի տեղ չէի կարողանում կանգառնել: Ինձ ոչ մի միտքչէր հուսադրում,մի քանիփորձարեցիգնալ Ժենյայիմոտ, բայց զգում էի, որ սգավորիտեսք ունեմ ու ամաչումէի... Թեպետհիմա ինձ մի մարդ էր պետք, որի հետ կիսվեի, որից մի կենդանի խորհուրդ,խոսք լսեի: 2այտնվեցիծովափի բուլվարում,ժողովուրդշատ կար: Մարդկանց մեջ գնչուհիները աշխուժութմոտենում էին փոքրերը,գուշակում,ուրախանում յուն էին արթնացրել, էին մեծերը,ն անգամՕդեսայում նրանք միշտ ուշադրության կենտրոնում էին: մի բարձրահասակ, Մոտեցավ քառասունն անց կին: Նրա հետնից։ նիհար, այս ու այն կողմ նայելով, վազում էր չորս-հինգ տարեկանմի տղա ու շարունակինչ-որ բան էր ուզում: Մայրըոչ լսում էր, ոչ պատասխանու Դիմեցինձ. Ես

ւ

--

Տխուր ես, երիտասարդ:Լինել այդքան գեղեցիկու տխուր, չի բռնում ձեռքդ ասեմ, լսո՞ւմես, ասեմ տխրությանդպատճառըու ասեմ է քոապագանոնց լինելու: Երկարսարսռեցուցիչմատներիմեջ իմ ձեռքը ցնցվեց: Եթե կարող ես իմ ապագանտեսնել,-- ասացինրան, ապա ինչո՞ւ քոնըչես գուշակում կամտղայինդ:Ես կվճարեմ,գուշակիր: Նա գնչու է, պարոն, գնչուն չի մտածում էդպիսի բաներիմասին, էս ծովն է իր ափերի մեջ, էնպես էլ նրա ապագան՝ իր ձեռքերիմեջ ինչպես է: իսկ դու ծակող լեզու ունես, չերնյավի, թեպետսիրտդ բարի է, տեսնում եմ քո էս բաց ձեռքիցդ: Հա,-- բայց դու չասացիրվերջը. ինչո՞ւքեզ համարչես գուշակումմի գանձիտեղ, որ հանգիստապրեսու չթափառեսաշխարհիցաշխարհ: Դու շատ բան ես ուզում իմանալ,իմ պարոն:Ու գիտեմ, տեսնում եմ, ծերերըքիչ են ապրում:Դու ասում ես, որ շուտ ես ծերանալու,իսկ իմացիր, ես որ հանգիստապրեմ,հանգիստչեն ապրում, հանգիստմեռնում են, իսկ չեմուզում մեռնել, չեմ ուզում այս դրախտըթողնել, հեռանալ,-- նա շուրջը եմ ու հետո էս գտավ փեշը բռնած տղային: էլի տղա տղայից նայեց բերելուու նրանիցհետո նորից ն էլի նորից,որ յոթը ջուխտ դառնան:Ասում ես գանձ, էդ է իմ գանձը... Ու հետո, ձեր իմացածգանձերը աշխարհի՝ բոլորը մերն են: Չկա էս հողագնդի վրա մի մարդ, որ գոնե մի անգամ գուշակելիր ճակատագիրը, չուզենա իսկմեզանիցլավ՝ էլ ո՞վէ անում դա... Մենքձեզ հույս ենք բաժանում ձեր ունեցած գանձերի դիմաց ու, մեկ է, մենք ձեզանից հարուստ ենք: Ամեն ինչ վերջանում է, կվերջանա էս ծովն էլ, բացիհույսից:Դե, թեզ շատ բան ասեցի,դիր, այս ուժեղ, անհատակ ձեռքիդ մեջ սրտիցդանցածփողը ու մնացածըասելու եմ բայց վհատված մենակթո մասին: ես մի թղթադրամ դրեցիափիսմեջ: Նա փողը պտտեցրեցդեմքիս առաջ, մի երկուբառ շպրտեցօդ ու խրեցծոցը: Դե նայիր, նայիր քո ձեռքին: Ոչ մի գիծ չի գալիս դեպիքեզ, բոլորը փախչումեն դուրս: Ոչ մի մարդչի գալիսքո կյանքը, բոլորը ասելու են, թե բախտավոր է քո տիրուհին լինելու ու հեռանալուեն քեզանից, դու մղկտալու ես, մնալու ես միայնակ: Ճիշտ է, շրջապատված մարդկանցով,բայց օտար... Ես թեզ Ճիշտ եմ ասում, ուզում ես բլբլացնեմ էնպես, որ գլուխդ պտտվի,բայց ես ճիշտն եմ ասում ու չանիծեսգնչուհի Մալենային,ես մեղավոր չեմ ն ոչ էլ դու ես մեղավոր,մեղավորէ աստված, որ քեզ դա է կամեցել՝ վկա է թո ձեռքը: Տես, քեզ ինչքան ճշմարտությունասեցի, իսկ --

իրար,տուր

--

--

--

--

--

--

--

ճշմարտությունը թանկ է, շատ թանկ, էլի կասեմ,բայց ձեռքիդ մեջ մի արծաթփող դիր թագավորիպատկերով,որ սրտիդձենը լսեմ: Ես դրեցի ափիս մեջ մի արծաթ դրամ ու մտածեցի. հիմար Է, եթե կտայի: թղթադրամպահանջեր՝ Աջ ձեռքի բութ մատով սեղմեց փողը բռիս մեջ, իսկ մյուսով բռնեց

զարկերակս: Աղունիկ էր, թռավ, էլ ձեռքդ չի ընկնի: Կպտտվիգլխիդ վերնում, կտեսնեսնրան, բայց ձեռքդչի հասնի, սիրտդչի կշտանա: Ես քաշեցի ձեռքս կնոջ տաքացածմատներիմիջից: էլի եմ ասելու, պարոն,մի գնա, ասելու եմ քո գլխի մասին, գլուխդ շատ է սատանայական բաներովլիքը, հանգիստչես ունենա... Ես գնում էի ու դեռ լսում նրա ձայնը ու ձայնը մանկան, որն իրենց լեզվով անընդհատբան էր հարցնում մորից ն ոչ մի պատասխանչէր ստանում, որովհետնմայրըանքանէր ապրել, որ այլնս չէր ուզում տեսնել ու չէր ուզում լսել: Տուն եկալուսադեմին:Ես այժմապրումէի մի հին շենքի երկրորդ հարկի վերջում՝ տախտակներից մեխվածմի փոքրիկսենյակում:Ամեն պատշգամբի որ պիտիայդ անվերջ ձգվող ինչ լավ էր, բացիայն անհարմարությունից, իմ անուրջների ինչպեսթմբուկիերեսով,որ հասնեի պատշգամբով անցնեի, նիրհում քայլափոխին դուռ աշխարհը,իսկ այդ մեջ ու մի ընտանիքնրա ետնում, դրա համարգիշերով վերադառնահանում ու հասնում էի կատվիպես զգույշ էի իմ սենյակը, լիս կոշիկներս որտեղ կար մի թախտ, մի սեղան, մի ծածկոց: Թախտինգցած էր ծովի խոտովլցրածմի խշխշաններքնակ... Ես ավելի հեքիաթայինքաղաք, քան Օդեսան գիշերով, դեռ չեմ տեսել: է Երկու-երեքհարկանիշենքեր, պատերովվեր սողացող վայրի խաղողի բաց պատուհաններ թփեր, փայտենախշուն գրգռված ն կայության գիշերայինլուսավ թյուն համար,Դիստ ծովայինների տեղիցքեզ հազարալեզուերգեր, ու խուլ մեղեդիներ ու երում իրենց հավ րմությունը զույգեր... Այսքաղաէ մի հսկայական նավի՝ տեղատվությանու մակընթացությա ժամանակ,թվում է, ոչ թե ջուրն է շարժվում երկնքիու աստղերիտակ, այլ ու Ու այս ամենիմեջ կա աստվածային հետ... դու՝ նրա քաղաքը վեհությո ու խորհուրդ: Ծով չունեցող քաղաքը չի կարողհաղորդակիցդառնալ այս մղկտացող տառապանքին... --

--

մթան

ճանապարհի ամեն

հւ

էր

պատշգամբ,

ստեղի

Ար

փողոց փախչող Հուական ծովի

հնետի

ներից Քընման

մի

ծ

թաք

ապացուցող

ծովի խշխշուն, քնքուշ խոտին, ես շատ էի հեռանում իրակաՊառկած այն ամենը,ինչ պատմեցի ձեզ, ինձ հետ էր հետո, որ ձեռքդ ու մոտիկինձանիցհեռանալուց կհասնի,բայց արդենայդ կյանքի փայլատակումը քոնը չէր, մի պարզես, հետ էր, երեկվաապրողինը, որ այսօր կապվածէր արդենքեզ ուրիշինն

չէի հավատում,որ նությունից, դեռ այնքան է

կատարվել

հիշողություններով: միայն ես

ամբողջգիշերփակաչքերովորոշումներէի ընդունում:Գտնում էի ու ճգնումինձ համար հենարան դարձնել գնչուականկյանքից անախորժ Զուլմայիհետ կապված չարու կասկածելիմտքեր...Ուզում էի պատկերներ, անել նրա կերպարը,որպեսզիհամոզեիինձ չտառապել,բայց դա մթածեփ տնումէր մի չար ալիքի հարվածիչափ կարճ,ալիքը փշրվում էր, միանում

անհունությանը,ու նորից Զուլմայիարնածինարարվածքըիր սուրբ մերկանգնումէր իմ առջն... կությամբ գնացի աշխատանքի:Աշխատանքը Առավոտյան իմ փրկություննէր: Ես մեջ ինձ հյուծում էի, քամում ինքս ինձանիցոխ հանելով, աշխատանքի մեջ ինձ թշնամի էր ուզում էի կործանել: իմ ապրում, որին կարծես մեջ, բեռնաթափմանայն ժամերին, երբ երնում էր նավաԱշխատանքի տարածքը,ես միշտ աչքի պոչով փնտրում էի նրան: Եվ զարմահանգստի նալինայն էր, որ երբեք հույսս չէի կտրումնրա հետ հանդիպելուց, թեպետ գնացոչինչ չխոստանալով: Վերջինօրերինմիշտ հիշում էի ժենյային,ուզում էի գնալ նրա մոտ, ինձ թվումէր, որ Զուլման անպայմանայնտեղ պիտիլինի ն որ նա ամեն օր թաքունինձ է հետնում, բայց չգիտես ինչու չի մոտենում, երնի վախենում է ամուսնուց: Ու այդ օրերին բազում անգամոտքերս ինձ տանում էին այդ փողոց, տանում մուտքի մոտ կանգնեցնում անհարմարզգալու չափ, ու նորից ինքնասիրությունսմիանումէին իրար ու ինձ վանում, գիտակցությունս, քշումայդտեղից: Բայցանդունդնետվողի պես այդ օրը թափ առա ու, անցնելով փողոցփողոցի ետնից, հայտնվեցիմուտքի մոտ ն նույն արագությամբվազեցի երրորդ հարկ,դուռը եկավ կանգնեցդեմս, ես ուրիշի ձեռքերովկարծես սկսեցիթակել, թակեցիու սպասեցի:Նորից թակեցիու նորից սպասեցի ն ավելիուժեղ ու ավելի համառ: Դուռը բացվեց:Դռներիմեջ, գեղեցի մեջ խալաթիծաղիկների փաթաթված նուրբ կերպարանքով, վարդագույն Նրանիցտղամարդուու սիրո կանգնեցիշխանուհի 2լեմսկայան... հոտէր գալիս: ԴուքԶուլմայի՞նեք ուզում, Յանո, նա այստեղչի եկել:

դիմացս Հ

Այդպեսմի պահ կանգնածմնաց դիմացս՝գեղեցիկ ու անխիղճ:Տեսա ինչպես էր նրա ձախ ձեռքը դռան կեսը կամացառաջ բերում, որ ներսի կյանքիցդուրս պոռթկացողհեղեղը: Ապասկսեցիշխանուհին րել. երկարեց,երկարեց,կիսվեց, չքացավ. տեղը մնաց մի պահ առաջ դիմացսհայտնվածդուռ... Ես փախչումէի, փախչում էի ն այդ գեղեցի կնոջից,ն այդ տնից,փողոցից,քաղաքից...Նա դավաճանելէր ինձ: Ես ոչ անուն տալ` ինչին, այն ժամանակն ոչ էլ հիմաչեմ կարողանում բայց դավաճանելէր ու մինչն հիմաիմ մեջ այդ զգացմունքնէ ապրում: Ժենյան Փախչումէի դեպի ծով: Ծովըմի մի լուսավորճառագայթիդավաճանեց.... այլ, հեթանոսաշխարհէ: Ծովումլուծվելիս զգում ես թո կապըաշխարհի ն... երկնքի հետ: բոլոր ծովերի,մայրցամաքների, գետերի,օվկիանոսների Ծովը մեր կարոտն է, մեր լքած հայրենիքը, որին տեսության գնալիս ու ես, գգվում շոյվում, համբուրվում, ղ ունղունում միննույնէչես շարունակ հագենում...Դա մերնախագիտակցության կանչող կարոտն է դեպի սաղմնային երջանիկանգիտությունը,դեպիհավերժիսկիզբը: Օրերնանցնում էին: Սպասումէի: Ինչի, չգիտեմ: Ես ուղղակի չէի կարողանումհեռանալայս քաղաքից, որտեղ մի անգամ արդեն գտել էի

ծածկ

երկա

Զուլմային:

Ամեն երեկո, աշխատանքից հետո, թափառումէի գնչուական բոլոր հավաքատեւլերում, նրանցհետ խմումէի աշխատածսփողը, որ նրանցիցմի լուր իմանամՋուլմայի,Ինդրայի մասին,բայց ոչինչ... ոչ մի լուր: Երկուշաբաթ հետո հավաքվեցիու Ճանապարհընկա դեպի իմ վերնակները:Ջուլմայինգտնելուհույսս կորցրելէի: Հիշում էի նրա ասածներն ու խոսքը: Տղաները ինձ դիմավորեցին ուրախացած:Ոչ մի խոսք: Ոչ մի հարց ու փորձ:ԻվանՕլեքսանդրովիչը բարնեց,հարցրեցառողջական վիճակս,երնի տեսքսբարվոք չէր: էսօր առաջինհերթափոխ դուրս կգաս, տղաներինհանգիստէ պետք: Ես ոչինչ չասացի,բայց իմ մեջ որոշեցի օրական երկու հերթափոխ աշխատել: Կոստյայիհետ էինք վերնակներիվրա: Գիշերներնարդեն զով էր։ էր։ մոտենում էր աշունը: Երկինքը իր կապույտը կամաց-կամաց կորցնում --

լուսինը հանգումէր, աստղերըմթագնում: ո՛ւր Հը, ծերուկ,չես ասում, ինչո՞վ վերջացավքո պատմությունը: թողեցիր Զուլմային: --

տուր, Կոստյա,մնացածիցես էլ գլուխ չեմ հանում: Ծխախոտ ինձ թվում է, Էդ քո բռնած գործը հետաքրքիրէ, բայց սխալԷ:

--

--

Ինձ էլ է էդպես թվում, Կոստ, բայց ես գերադասումեմ հետաքրթիրը

--

ու

ու տաղտկալիից: սխալը ճշտից Ես էլ կուզեի բեզ պես ապրել,Սիմոնյան, բայց չի բավականացնում --

զայրույթս:

Գործ չունես, երբ մարդը կարողանում է հանգիստապրել, դա մեր

--

շատ բան արժե: օրերում

Չգիտեմ,չգիտեմ,--- մտածկոտձգեց Կոստյան,--իսկ ի՞նչ ես անելու գործերը: համալսարանի է՛, եղբայր, ուշացել ես: Ես դիմում գրեցի,խնդրեցիակադեմիական իհարկե,մեր բյուրոկրատդեկանիհամարծիծաղելի կթվա:Հիմա պատկերացնումեմ, ինչպեսէ դիմումս ձեռքին իր առանձնագնում քարտուղարուհու մոտ ու հետ գալիս. «Կյանքն է ուզում սենյակից ուսումնասիրել,չե՞ք տեսնում ինչովէ զբաղվածմեր տաղանդավոր երկրա2-ա՛, բանը:Երկիրըուսումնասիրելէ, հիմաէլ կյանքն է ուսումնասիրում... հա՛. հա՛, հա՛, Երնանիփողոցներիկյանքըիրեն չբավարարեց»:Կոստյան --

--

արձակուրդ: Պատճառը,

փորըբռնած ծիծաղում էր: --

--

Սիմոնյան,բավականէ: Սպանեցիր, Նա է այդպես խոսում, Կոստ,

ու

իր բթությամբ սպանում ոչ միայն

Ուկրաինայում աշխատողԿոստյային,այլն համալսարանի կեսին: Ծերուկ,մեր մեջ ասած թքած կանոնավորկյանքիվրա համակենտրոնացմանճամբարում, բայց հիմաինձ ասա, ի՛նչ ես անելու ամբողջյոթ-ութ --

ամիսմեր կողմերում: եմ ձեզ հետ իմ բանվորական Աշխատելու տեղում,համաձայնչե՞ք: Գիտես, որ շատ ենք ուրախ, բայց չես պատկերացնումայս տեղերի ձմեռը: Դուք հո աշխատումեք: Մենք,մենք սովոր ենք, դու՝ երնանցի: ես էլ կսովորեմ, Կոստ, չես տեսնո՞ւմ,ձիու պես դիմացկունեմ: Մինեղացիր,բայց ափսոսսգալիսես, դու պիտիդերասանդառնայիր: հետո Հենցայդ Ճանապարհով էլ գնում էի մինչն դպրոցն ավարտելը, ամեն ինչ հետո, փոխվեց: Եվ վերջիվերջոամեն ինչ մեկ է, ավարտելուց միննույն է, պիտի լինեմ վերնակներիվրա կամնրանց հսկողության տակ, կամէլ Սիբիրներում: հետախուզական պայուսակով է, ճիշտես, իհարկե:Մեր ճակատագիրը է: նախորոշված --

--

--

--

-

-

--

--

.

Երկուհերթափոխաշխատելուցհետո մնում է քեզ օրական մի հերթա փոխ,այն էլ կես ժամ այս գլխիցկտրած,կեսԺամ այն, ու այդ քեզ մնաց Ու միննույն է, եթե բռնում քնում ես, այլ կերպչես դիմանաֆիզիկապես: եյ մի երկու շաբաթիցբթանումես, ուղեղդ դառնում է մի այդ ճանապարհը, ոչ մի հանդուգն միտք... ամորֆնյութ ու էլ ոչ մի դիմադրություն,

Քնած էի, երազիստեսա Զոլմային,շնչեցի նրանից բուրացող արնի հողի ու ծովի հոտը: Դեմքիսզգացինրամատներիդողը: Քնիս մեջ մի բան էի արթնանալու ցրել այդ տեսիլք ինձ հանգիստչէր տալիս, վախենում Բայցհետզհետեխախտվումէին քնի ու երազիսահմանները: Ոչ թե հոգով էի արդեն զգում մատներիշոյանքը, այլ մարմնով: Արթնանալով, կամա լինելը, հետո գիտակցեցի սկսեցիինձ շոշափել,ստուգումէի իմ իրական իմ ու նորից զգացիԶուլմայիմատներ դիրքըի̀նչպեսն որտեղ եմ պառկած, խաղըմորութիսհետ: Ջգույշ բացեցիաչքերսն քիչ մնացխենթացածճչայի: Զուլմաննստած ու կռացած վրասարտասվում էր: Ես վեր թռա: էր իմ մահճակալին Ջո՛ւլ, հարազա՛տս, ի՞նչէ պատահել,ինչո՞ւես լալիս, դե ասա, շուտ ասա, ինչո՞ւես լալիս: Մենք գրկախառնվեցինք, բայց ես չէի հավատում:Ես թներիս մեջ շոշափում էի նրան, հետ քաշվում,նայում, նորից խեղդում համբույրներո ու նորիցճզմում թներիսմեջ ն, միննույն է, չէի հավատում,որ սա Զուլման է ու նա ինձ հետ է, այս անծայրածիրտափաստանների մեջ աստծուցու մարդկանցից մոռացված մի,կետում: Յանո,ես առանց թեզ կմեռնեմ,ես հասկացա, թե դու ինձ համար ես ինչքանես թանկ: Ես այս շաբաթներըդժոխքի կյանթով ապրեցի: անիծումեմ, Յանո, բոլոր աստվածներին,որ ինձ այսքան քաղցր ցավ քո պատկեր ուղարկեցին ով: Ու մեկէլ հասկացա, որ չեմ տեսա, էդ ցավիապրել,ինչպեսչի լինում առանցցավի ծնել երեխա: առանց է եմ: Ինչպե՞ս Ինդրան,Զուլ, նրան կարոտել Նա ասաց գնա, քանի քո մեջ չի սպանվելէդ Նոյի դնը, դու հանգիստ չես ունենա: Նա քեզ սիրումէ, Յանո, բայց ն մտածում է իմ մասին,նա ինձ է, Պր պահել ծնված օրից, ես քեզ չեմ պատմել, իսկ հիմա վախենում տաբորումարյուն կթափվի: Նա որսաց իմ տագնապով լի ու հարցական հայացքը: Ի՛նչ արյանմասինէ, Զուլ: ս

--

-

կարող

--

--

է

լ

--

-- ես եկել

եմ, Յանո, քեզ մոտ, ոչ թե դրա մասինմտածելովկամվախով, մոտ: եկել եմ սրտիսհետնից, Յանո, սիրտս ինձ բերեց քեզ --

--

Ինչո՞վտեղ հասար,Ջուլ: Վանդան ինձ մենակ չի թողնի: Մենք միասին ենք ծնվել

էլ... միասին

ու

.

-

Այդքանճանապա՞րհը... Կանգ առնելով,գյուղերով եմ եկել: Ես հագնվեցիու միասինդուրս եկանք:Տղաներից ովքեր ազատ էին մոտ ու վիճում էին: կանգնածէին Վանդայի հերթափոխից, չյավալե, տեսնում ե՞ք,գեղեցկուհիԶուլմանձեզ չի կարողանում նալ. -դարձավ զաներին կարծեսմիանգամից փոխվեց չի պոկում նույնթեթն, անհոգ որը բաց չի թողնում: միքանիմետաղադրամ, Ջուլմա,մնա մեզ մոտ, էլ մի վերադարձիր տաբոր, մենք կանենքձեր նման: դու էլ կդառնասմեր քույրը Օլեսյայի հարսանիքը, Կարո՞ղ եք գնչուականհարսանիք անել: հայ է: Սիմոնյանը մեր տոնինէնպես, ինչպեսպարեցՅանոն: Ոչմի գնչու դեռ չի պարել Ինքը՛չի՞ պատմելձեզ: Նրաանունըհասել Է մինչն Բեսարաբիա: Զէ, չենք լսել ոչ իրենից,ոչ էլ դրսից: Դուքճգնավորներեք աշխարհիցփախած,Յանոն՝ չէ: Ես թողեցիԶուլմային, գնացիտուն ու միքանիկտորշաքար առած եկա: Զուլ, ուզում եմ Վանդայինհյուրասիրել: Վանդան իմ մոտենալը զգաց ու անհանգստացավ: Բարն,իմ բարեկամ,ես քեզ կարոտելեմ քրոջ պես: Ուզումեմ քեզ այ էս շաքարներըտալ: Ես գրկեցիգլուխը, համբուրեցի, մի ամսիցավել նրան չէի տեսել: Նրա աչթերըթրջվեցին,թրջվեցինն իմ աչքերը:Ես կտոր-կտորնրանտվեցի ուտում էր, դունչը քսում էր երեսիս,ձեռքերիս... շաքարը, նա խռփացնելով Տեսնո՞ւմ ես տղաներըինչ են ուզում, Յանո, ուզում են, որ մնամ ասում: էստեղ, իսկ դու բան չես է Սիմոնյանը,--աղմկեցին տղաները: Ամաչում Ես լուռ էի, բայց զգում էի, որ Զուլմայիասածիմեջ կար հարցի պեսմի բան: Ես տղաներիհետ միշտէլ համաձայնեմ եղել: Հ-Դե, տեսաք,չյավալե,չի ուզում խնդրել:Եթեուզում եք իմանալ, նա եմ սիրում Յանոյի:Նա Դարձավ հենց էդ հպարտությունն մնացածներին,----

--

Դորո

-

մոտե՛

ու

գնչուհին, մինչն փողոցներում ձեզանից

--

--

--

--

-

--

--

--

--

--

Հ

գումրյան

դեռ ոչ մի անգամ չի... գնանք, Յանո, հանկարծփոխեց խոսբը ո գնանք ծով: փարվեցթնիս, Սիմոնյան,երնիաղջիկըսովա՞ծէ: Ջուլման մերն է, հո չի ամաչում,բան բերե՞մ ուտելու, ասա: Գնչուհուն ձեռն է կերակրում,լեզուն խմացնումէ, ասում են մերոնք այնպես որ հանգիստեղեք, վերջին անգամկերել եմ Մարինկայում: Վանդայինարձակեցիու տարա հետս ու թողեցի արածելուծանծ գետակիերկայնքովդեռ պահպանված մեջ: կանաչների երկուսսէլ լուռ էինք: Երբշատ բան ունես ասելու, ոչինչ չես ասում: ինձ խեղդում էր խանդը:Ես չգիտեի ինչից սկսել խոսակցությունը: Ուզումէի իմանալ, թե ի՞նչ եղավ, որտե՞ղէ Զուլմայիամուսինը... ինքը ոչինչ չէր ասում: Նա հենց տղաներիցանջատվեց,դարձավնույն լռակյաց ու ցավատանջ աղջիկը,ինչպիսինէր այս վերջինժամանակներս: Ինչո՛ւ էր եկել նա, չգիտեի: Թեպետինձ համար հաճելի էր մտածել,որ ինձ ապրել ու կարոտից իսկապեսինձ համարէ եկել, չի կարողացել առանց խեղդվելով եկել է: Իսկ ի՛նչ է լինելու հաջորդ պահին, ես նորից չէի նա ինքն էր կրակնընկածիպես այրվում,այս կարողանումկռահել,քանիոր ու այն կողմ իրեն շպրտում,փրկություն աղերսելով: Հասանք ծովին:Ջուրը ծփաց,ողջունելովմեզ: Զուլմանփարվեցկրծքիս ու երկար-երկարնայեցաչքերիսմեջ, նրա հայացքըինձ պարուրեցոտքից գլուխ, ցնցեց ու փաղաքշեց,գուրգուրեցու ատեց, թունավորեց ու շանթեց... Ես ապշեցինրա աչքերիհազարալեզուխոսքից:Այդ ինչքա՞նծալք ունի մարդը, այդ ինչքա՞նէ մի մարդու մեջ ապրում հրեշտակ ու սատանա, հարազատ ու թշնամի,մայր ու երեխա,մարդասպանու փրկիչ...ու ձմռան դուրս շպրտածսոխակիպես մի անճար, երգով լիքը սառնամանիքին տիեզերք:Եվ ահա այդ ամենըտեսա Զուլմայիաչքերիանդունդիխորքում, ծիածանիդեմքին: նրա ճաճանչներում, նրա մեջ կամարված Ինչքա՞նէ մարդըանճանաչելի... Բայցիմ թներիմեջ, կրծքիսհենվածնու բուրացողը Զուլմանէր. ծովի ծփացողմենությանմեջ, տափաստանի պռուսկինկանգնած: Մարդու ինքնապաշտպանման ռեֆլեքսըոչ միայն նրամարմինըփրկելու համարէ, այլնհոգու,մարդըիր մարդդառնալուճանապարհին բնությանայդ անսահման ու անեզրզենքը հարմարացնել Ա հոգու փրկութեմ Զուլմայիհետ, առաջին յան համար:Սա է, որ երբ հանդիպում հետո անցնելուց ինձ թվում է ոչ անցյալ եղել, ոչ լինելու է ապագա, որ զգա՛ այս մանուշակագույն դրախտըհարատնելուԷ ն այս հավերժության ցումովէ լցվելու իմ ողջ կյանքը: --

--

--

--

--

կարողա

է

փոթոր

ընկածծովալիքների մեջ տխուր օրորվումէր: Աշունն ես... --

Ջուլ, դու մնալո՞ւ

Յանո, մի հարցնի, իմ երազանքնէ դա: Այս շաբաթներիամեն օրը, եմ թեզ հետ: Ես գնչու եմ, ես կարողեմ էդպիսիհրաշք ամենժամըեղել ինձ համար,բայց չեմ ուզում ապրելկախարդուհու ստեղծել պես:Ուզում եմ ու քո ժպիտի,ծիծաղի, թո խելոք խոսքի թո արնիհետ: Բայցէս ամենի Յանո, միշտ մի բան չի հերիքում՝օդը: Ես խեղդվումեմ, Յանո, մի համար, ջանիօր էս կյանքով ապրելուց հետո: Բայցառանցթեզ չեմ կարողանում: Սա է, որ ինձ դարձրել Է խելագարիպես: Չգիտեմինչ անեմ: Տղաներն ասեցինմնա մեզ հետ: Եթե մնամ, ի՞նչ կլինի, մոռանամ իմ տաբորը, իմ անցյալը...Գիտեմ,որ բոլորը Զուլմայինկսիրեն,գիտեմ,որ լավ աղջիկ եմ, բայցոնց մնամ, չգիտեմ, չգիտեմ, չգիտեմ,չգիտեմ,չգիտեմ,չգիտեմ... Ես մանկուցտեսել եմ, որ մենք բոլոր մարդկանցից տարբերենք, որովհետե մենք ունենք տաբոր, որը ազատ է մեզ պահում: Տաբորըմեզ տալիս է իրավունք,որը բոլոր օրենքներից մեզ բարձր է պահում, չհաշված մարդասպանի օրենքները: ՈՒ հանկարծ,Յանո, ես ցած ընկամեր տաբորի սուրբ օրենքի գագաթից,ես դավաճանեցի պահպանած մեր ապրելու Մեծ մոր գաղտնիքին...Ու միացաքեզ, ես դավաճանեցի մեր հավատքին,իմ ռոմին,նրան դարձրի ինձ թշնամի, որին կարողեմ սպանել, որ ազատվեմ: Զուլման նայում էր անթարթ հեռու ծովի հորիզոնինու խոսում էր, հոսում էին պատմումէր նրան, ու աչքերից, կարծեսիրեն անմասնակից, մաքուրարցունքներըն գլուլ-գլուլ թափվումկրծքիթրծվածլանջերին:Ես ես չէի ուզում շնչել, լսում էի նրա խոստովանանքըերկյուղածությամբ, մտածել, որ չընդհատեմ, չշեղեմ նրա աղոթքը, նրա ընթացքը:Ես այդ օրը, այդ պահինհասկացա, թե ինչպիսիթույլ արարածէր Զուլմանայստեղ,ինձ հետն ինչքան հանդուգն էր, փոթորկոտ,ուժեղ իր ժողովրդիմեջ, իր ձիու մեջքին:Հասկացա,որ նրա հոգին փոթորկումէ մարդկությանըհավերժ տանջող մտքերիցմեկը` ազատությունըկորցնելուսարսափը: Բայցայդ սարսափելիցավոտխաչմերուկումնրամեջ իրարհետ հանդիպելէին երկու ոգի՝ կնոջ ու մարդու: Կինը՝բնությունն էր ողջ էությամբ, կոչումով, իսկ մարդը այդ կառույցիմեջ կտրումէր բոլոր կապերըն ուզում էրգնալիր երազի ճանապարհով: --

լինել

Ջուլման մնաց ինձ հետ: ես երջանիկ էի երազում ճախրողիպես: -

Հոտ

Յանո,ես ուզում

տղաներիհամարերգել: Ինչքաննրանց մասին տանից,կնկա ավելի են մեղքս գալիս: Աշխարհից, երեխիցհեռու, կտրված... թե ի՞նչ եք ուզում, ի՛նչ եք եմ

եմմտածում,էնքան

նիրուց,

.

.

անդրտո ե

կյան

տափաստանները, ի՛նչ եք ման գալիս,չգիտեմ, բայց դժվարԷ Էս թե քո ասելովնավթ էլ գտնեք, էդ նավթի տված լույսն Էլ, տաքությունն էլ դառը քրտինքովու անեծքով է խառնված: Ինչ անեծքով,Զուլ, չէ որ սա մեր գործն է: Մարդը էսքան տանջանքից, զրկանքից,արնիտակխաշվելուց,ձմռան սառնամանիքում փետանալուցհետո չի կարող չանիծել, Յանո: Մենք ուրեմն մեր տաբորում միշտ անեծքով ենք լուսավորել մեր չադրները, վրա: մեր երեխեքիճաշը կերասինկի խսկձեր կյանքըհեշտ է ու թեթն՛, քան մեր կռիվըերկրաշերտիհե՛տ: Մենքուրիշ,Յանո, մենք գնչու ենք ու մեր ապրելու խորհուրդըէդ է, էս

ու

--

--

տաքացրել --

--

դու կարծում ես մեր երիտասարդները չե՞ն փախչում տաբորից...2ետո գալիս են, մեղքերըքավում, մերը ուրիշ Է, դու լավ գիտես, թե մերը ինչ է: Երեկոյան,ով ազատ էր աշխատանքից,բոլորը հավաքվեցին մեր շարժականտուն-գրասենյակ,որը ն ակումբ էր մեզ համար ծառայում: ռոգրել էր համերգի «Գնչուական Է Զուլմա Սիմոնյանը»: Աշխարհում այդմի օրինակ մոտ է, պահում փաստաթուղթը տղաներըհետո տվեցին ինձ: Այն ինձ եմ մինչն հիմա: Զուլմանիմ մեջ այդ օրը մի սրտաճմլիկհարգանք արթնացրեց, նա բոլորին սիրալիրխոսքերովէր դիմում, քրոջ պես ուշադիր էր: Երբ տղաներնասացին,որ Իվան Օլեքսանդրովիչըչի ուզում գալ, հոգնածէ, ինքը գնաց, թնանցուկբերեցնրան: Մենք մեզ այնպես Էինք

Միչարաճճի ներկերով ր

րում

ազդագիր՝

զգում, կարծեսերկրագնդի արարմանառաջինօրն էր: Մերխորհրդավո մորուքավորխումբը,Ջուլմանիր տոնական,հարազատդեմքով, շարժուձեվով, գեղեցիկ,ցնցող մեր անկինաշխարհիկենտրոնում,կիթառը:Վառվում էր մոմը: Սեղանինմի շիշ կարմիրգինի, շուրջը մի քանի բաժակթառորդ չափովլցվածու լռություն... Միայներկրագնդիկեղնըծակողխուլ, ավերիչ ձայնն էր ընդերքիցմեզ հասնում:

Ջուլմանվերցրեցիր բաժակը,մի կում խմեց: Այդպեսկում-կումու մեկ-մեկխմումէր արդեննա: Շրթունթին մի կաթիլ գինի մնաց պեծպեծու ու բուրմունքն Է դուրս գալիս: Յանո» «Դառնությունը ո Նա երգեց,նա կիթառին հարցնումէր մատներով, նրան արթնացնում հետո պատասխանում էր ինքը: Նա մի տխուր բան էր պատմումիր սիրել մարդուն,մեկշշուկով, մեկքամու պոռթկումովտակնու վրա եղած:

Չոր է երկիրը, Լուռ է երկիրը

Անվերջ Գիշերների:

Քամինձիթենիներում, Քամինդաշտերում: Ծեր է երկիրը

Դողդոջուն Մոմերի: Երկիրը՝ Լճերիստորգետնյա, Երկիրը՝ Կույրմահերով Թռչողնետերի Փոթորիկարտերում, Զեփյուռբարդիներում:

Տղաները թարացել էին:Նրանցաչքերումփայլումէին թաց

աստղեր: Ռչ

երգի տարածերկրիցվերադառնալ... Հանկարծթոթաչէր կարողանում ու բոլորիսհայացքներըշնորհակալութփեցինքմեր վրայիցկախարդանքը յան փայլով բռնկվեցին ու դուրս թռան մեր զսպվածությունից հիացակա կանչեր... Զուլման մեր խնդրանքներինչէր սպասում նա երգում Էր իջեցրել Էին իրենց ռոմանսներ,թափառական երգեր,որոնք Հիմալայներից հետ նրա նախնիները:Այդ երգերը դարերշարունակխարակվելէին արահոգնել էին ու ծերացել աշխարհի բական,իսպանական անապատներում, փշոտճանապարհներինն հիմա հասել էին մեզ` աշխարհից կտրված, տափաստանի փոշու ու ծովի շնչին խառնվածմի խումբ մարդկանց: ոք

.

շրջանակումլուսին, Լուսավոր Իմ սերը մեռել է:

Իմ դուռը թե թակես-Ես բաց

չեմ անի,

Կլսեսդու իմ արցունքներիձայնը...

Կեսգիշեր

էր: Տղաներիցմի քանիսը գնացին հերթափոխի:Ջուլման գնացձիու մոտ: Անձրն էր մաղում: Տափաստանը սկսեցշնչել: Չորացած կանաչը մի վերջին անգամիմաց տվեց իր գոյությանմասին՝ խառնելո շունչը հողի բուրմունքին, տարածվեցաշխարհով մեկ: ՄնացինքԻվան

հետ: Օլեքսանդրովիչի

'

Սիմոնյան, Ջուլման հրաշք աղջիկԷ ն, ինչքան հասկանումել իսկականգնչու երգչուհի: Ես շատ եմ հանդիպել նրանց իմ բերումով,բայց այդպիսիտաղանդիտեր՝երբեք:Նա ինքը իր ձայնիարժեքը չգիտի Ա, միննույնէ, անգամեթե իմանարէլ, ոչինչ չէր փոխվի:Նա հենց --

աշխատ

գնչուհի է, իր տաբորիու չադրիտակապրելուհամարծնված: Ես թեզ մի բան կասեմ,համոզվածլինելով, որ ոչ մեկըչի հետնում ուրիշի խորհրդին: Դու չես կարողայդ աղջկանպահել ոչ այստեղ՝ ոչ էլ քո տափաստանում, արնի վարդագույնթաղաքում: Նրանդու թո սիրուց պիտիազատես: Նա է...: նա այսօր իր սերն էր լալիս իր երգերում, մոլորվելէ, մեղք Ես վաղուցէի փնտրումայդ բառը՝«մոլորվել է»: Մենք երկուսսէլ մոլորվածէինք մեր սիրո խճճվածքիմեջ, բայց ինձ համար աշխարհըշատ Էր մանրանումու տաղտկալիդառնում առանց

Զուլմայի: ԻվանՕլեքսանդրոԶուլմաններս եկավ,խոսակցություննընդհատվեց: վիչը տեղիցելավ, մոտեցավաղջկան: Ես երբեք ձեզ նման երգչուհու չեմ լսել, դուք կախարդական ձայն ունեք, շնորհակալություն: Ես վաղն էլ կերգեմձեզ համար: Կրկինշնորհակալություն, աղջիկս,-- նա խոնարհվեցլուրջ ու մտախոհ, ինչպեսմիշտ էր, ու հեռացավ: ինչպիսի խոսքեր... Մենքկարծումէինք մեր պետը քար Է, տեսա՞ր --

՛

--

--

--

Քամինէլ արտասվեց, Տեսնելովայդքանվերքեր Իմ վիրավորսրտում,-՝

2շնջաց Զուլման: Մենք պետք է գիշերեինք այստեղ, դրա համարնրան թողեցի, ինքս գնացիմեր ընդհանուրվագոնբերելու ննջապարկս:Հետո վազեցի խոհանոց, Օլեսյանմեզ` գիշերվա հերթափոխի համարմիշտ ուտելիք էր պատրաստում.վերցրեցիմի քանիկտորխաշածմիս, հաց, պանիր,պոմիդոր,իմ հոգապահուստ մի շիշ «Հարավային գիշեր» գինին ու վազելով հետ եկա: Ահա Ա մեզ ուտելիքու խմելիք:Ո՛ւզումես դուրսը քնենք, շավորո: Յանո: է Դուրսըանձրն գալիս, --

--

Կծածկվենքանձրնանոց-չադրով: Աղմուկէ, վերնակներդ... Հիմակբերեմթփուտներիմանրճյուղեր, որ փափուկ լինի: Ջուլմանքրքջաց: ես եմ Քեզ համարբեր, սիրելիս, սովոր գետնին քնել: --

--

--

--

Մենք պարկիմեջ միասինենք քնելու: կյ թեզ պատիժ: Դուրդ կգա, փափուկԷ ու հարմար:Երկուտեղանոցէ, բոլորովիննոր: Ջուլմանուտելիքըշարեց սեղանիթղթին: Բացեցի, գինի լցրեցի, բուրաց մուսկաթը: Ղրիմի ու հոսում մեր մեջ: Մենք կում-կում խմումէինք երազիպեսմի բան ես մի քանի անգամ փորձեցի խոսք բացել Օդեսայումթողած կյանքի մասին,բայց ոչ մի քայլ չկարողացաառաջ գնալ: Զուլման թիչ խմեց, ես գինին վերջացրի:Նա հավաքեցսեղանը, դուրս գնաց, ես հետնեցինրան: Անձրնըկտրվել էր: Բայցտափաստանը ամպոտէր ու տխուր: Թվում Էր ամբողջաշխարհնէր ամպամածու մենք նրա հետ: Ջուլման մեջքով հենվեց կրծքիս, ես դեմքս թաղեցինրա վարսերիմեջ ու սկսեցիշնչել ինձ համարայնտեղպահվածկյանքը:Նա շրջվեց, ձգվեց դեպիշրթունքներս: Գնա՞նք,շավորո,-- շշնջացի նրա դեմթին: ՉԷ, Յանո, դու գնա, ես պիտիխոսեմիմ աստծու հետ, ասաց լուրջ: Ես, տնակի դռանը կանգնած,ծխում էի: Ես չէի նկատել,որ նա աղոթեր մենք միասին միշտ որնէ ժամանակ,անգամԺենյայի տանը ապրելիս,երբ էինք: Ուրեմնհոգեկանվիճակըվատ էու նա իրենիցհույսը կտրած,իր մեջ ուժ չգտնելով, ապավինումԷ անհայտին: Եկավ:Ինձ թվաց ես հեքիաթումեմ: Մի տեսականիրականԷր այս ամենը ն այդ հանելուկն Էր պահի, որ անորոշության տխրությունէր բերումվրաս: Մտանքներս: Բնությանմեջ այդքանազատամիտիր մերկությաննկատմամբ,այստեղ նա ստիպեցպառկել ու չնայել իրեն: Ապահանգցրեց մոմը, հանվեցու մտավ իմ ննջապարկը: --

--

--

էր

--

--

--

--

նեղ է:

:

Մեր սիրտն Է նեղված, իմ փոքրիկ:Դու ամբողջերեկոյի ընթացքում մի անգամ չուրախացար,երգեցիր տխուր ռոմանսներ ու ինձ չտեսար, կարծեսչկայի: Նա չպատասխանեց:Իր մարմնի երկայնքով լուռ հարմարվեց իմ մարմնին: Ի՞նչ է պատահել,գոնե ասա, կիսվիր,որ հանգստանաս: Ոչինչ մի հարցնի, մի խոսի, չեմ ուզում էսօր ոչ մի բառ ոչ լսել, ոչ ասել: Մենքլռությամբգտանքիրար:Իմ էությունը լցվեց մի վայրենիկաղկանձով: Ես ուզում էի թաղցած ու միայնակ գայլի պես աղիողորմ ոռնալ մարմնիցս դուրս փախչողհոգուս ետնից: --

ոչ

--

--

՞

--

--

--

--

-

--

--

--

Դու

եկարինձ մոտ, շավորո: մարմինեմ, Յանո: ինձ հետ ես: Ուզո՞ւմես միշտթեզ հետ լինեմ, արի փախչենքէստեղից,Յանո: Ո՛ր փախչենք,այծիկ: Ես թեզ հետ մի

Ես չեմ հավատում,այծիկ, որ դու

մեծ է: Աշխարհը Գնանքմեր քաղաք, մեր տուն:

Ես վախենումեմ, Յանո, վախենումեմ:

Միթեդու վախունես, իմ վայրենիկատու: եմ, Յանո,մարդկանցից: Վախենում Եթե նա իմանար, որ այդ համընդհանուրվախը մեր ծնված օրից --

--

պարուրած օրորել է ու սնել մեզ մոր կաթի փոխարեն:Եթե իմանար, որ մենք մանկուց վախեցել ենք, բարձրաձայն չենք ասել ոչ միայն մեր մտածածը,այլն մեր դահիճներիարածը:Եթե իմանար, որ ես հենց եմ հենց վախից փախչելով, որ կորչեմ, այստեղ, այս տափաստանում փոշիանամու չերնամ աչքերինմարդկանց,որոնք կարող են... Այս ամենի

նրան ասացի. փոխարեն Ամեն տեղմիասինկլինենք, մինչն կսովորեսմեր կյանքին ն մարդիկ այն ժամանակքեզանիցկվախենան: Յանո, ուզո՞ւմես թեզ մի բան ասեմ: Ի՞նչ, Ջուլ,-- ճմլվեց սիրտս: Քեզանիցէլ եմ վախենում:Երբ չեմ տեսնում, կարոտումեմ ու մոռանում եմ վախս,իսկ հենց հանդիպումեմ քեզ... քո աչքերիմեջ, Յանո, մի սարսափելիբան կա: Հիմամութ է, շավորո, չի երնում,մի վախեցիր,---կատակի վերածեցի, «Մի՞թենա տեսնում է արյանս թաքնված վախը» որ --

--

--

--

--

արաք Յանո՛..

--

--

Մեջ

Յանո՛, Յանո՛...

Ես ամբողջգիշեր արթուն էի: Չէի ուզում աչք փակել, որպեսզի քնով չընկնեի ու չկորցնեինրա խաղաղշնչառությանմեղեդին, նրա վարսերի խաղը`ելնէջներից իմ շնչի, նրա մարմնի նուրբ ալիքները, կիսաբաց շրթունքներիմանկական անմիջականությունը:Ես ուզում էի այս ամբողջ հեքիաթըպահելհիշողությանսմեջ հավերժ,գիտեի, եթե ոչ փորձով,ապա ենթագիտակցությամբ, որ հազար-հազարներից մեկին ու երջանիկինէ տըրվում մասնակից դառնալուայդ արարմանը,այդ աղոթքին:

Ես հետո,

ժամանակու տարիներհետո հասկացա, որ Ջուլմայինսկզբից Ա արդյոք միայն

հրաշք: 2-րաշքերեխա, որպես կին... յիրեցի հետո՝ որպես զգացմունթիպատասխան՝ իմ էության: թե մի այլ

վ՛ն,

Դա Էր երնի

պատճառը,որ սիրտսճմլվում էր նրա մասինմտածելիս:Նրա

դառնում Էի փափկասիրտ, ինչպեսհետագայումհասկացա, ներկայությամբ հենց այդ

եիկու՝մանկան ու կնոջտածվողզգացմունքներիխառնուրդիցէր

նրա կերպարըծեփվել

իմ մեջ:

ու մտքերիսծանրությանտակնա տանջվելով Էր, 2այացքիս արթնանում գլուխըկրծքիս վրա սկսում Էր բան փնտրել: Մի շնչիր, Յանո, ուզում եմ սրտիդձայնըլսել: --

Ու գյուտ

արածիպես լսում Էր սրտիսզարկերը:

Չեմ Յանո, ուզո՞ւմ ես սիրտդ արագ զարկիկամ էլ կանգնեցնեմ: սիրելիս, ուզո՞ւմ ես, ես ամեն ինչ կարողեմ անել, որովհետե կատակում, եմ: կախարդ Իմ վա՛յ կախարդ: --

--

Յանո: գիտեմ,թե դու ինչի հավատչունես իմ նկատմամբ, փոքրիկ կախարդուհի,եթե դու այդքան կարող ես, ինչու չես մեր սիրո հրդեհից, որ երկուսսէլ այրվումենք: փրկվում իմ վրա չեմ կարողանում,Յանո, իմ վրա իմ ուժը չի ազդում: Դու ասացիր ամենակարնոր բանը.լինելիության, այդպեսԷ, եթե մենք աշխարհըու մարդկանցքանդելը մեզնից սկսեինք, ոչ աշխարհը ն ոչ Էլ մարդըքանդվածչէին լինի: |ռիր, ուզում եմ մտնել թո սիրտը: Եվ հանկարծիմ հեռու թափառողմտքերից ես ցնցվեցի, զգալով, որ սիրտսռիթմիցընկավ ու շունչս կտրվումէ: Վանդակած պեսսիրտս թռչունի թպրտում էր կրծքիս տակ: ' Ջուլ, միթե՞ ճիշտ է... Յանո, ուզո՞ւմ ես սիրտդկանգնացնեմ... Ուզո՛ւմես մեռնել... Քանի դու կողքիս ես ու ես լսում եմ քո ձայնը, տեսնում քո աչթերը, չեմ ուզում: Ես ուզում եմ, ուզում եմ մեռնել, Յանո: Ինչո՞ւ,շավորո, մի՛թե միասինվատէ: Լավէ, բայց շատ բաներիհաշվինԷ էս լավը ստացվում:Երբգնչուհին իր ռոմին ծախում է, ծախում է տաբորիպատիվը,թողնում է իր երեխին, ուրեմն նրա սրտում վատ բան է բուն դրել, պիտիմեռնի, որ մաքրվի: Ինչ կարող էի ասել: Դարերովտառապանքների, զրկանբների,հալամիջով անցած, փորձվածնրանց հավատքինիրենց ապրելու Ես

--

Իմ

--

--

--

--

--

--

--

--

--

Հ

ծանքների

՛

Ճշմարիտձնին ես չէի կարող դեմ անել իմ ժողովրդի ամորֆ ապրելաձլ, լքման, փախուստիպաշտամունքըԱ խոսքիհայրենասիրությունը,

ուրիշ

ճրագդառնալուփափագը՝. Ջուլ, չեմ կարող, որովհետն ես մի Դատելթեզ կամ արդարացնել, սիրովեմ ողողվածհանդեպքեզ, ես հիվանդ խելագարու անմարդկային ել քո հիվանդությամբ, ծանր հիվանդ եմ ու զգում եմ, որ նույն տառապանք ն թեզ էուտում, բայց մենք ինչ կարողենք անել, երբ հիվանդությունը մեր մեջ Է, խնձորիորդի պես ուտում է: կողմ նոր էր աչքս կպել, երբ զգացի՝ինչպես Զուլմայի Առավոտյան տաք ու կպչուն, մանրանրբին կերտվածքը զգույշ դուրս է սողում ինձանից: Ես ուզում էի պահել նրան երազիսմեջ: Բայց զգում էի, որ նա գնում Է Ա բաժանվելուուժ չունեի ն չէի կարողանում պոկվել քնի ճանկերից,որ հետնեմ նրան: Ու ես, մտքի լարվածությամբ,խաբկանքորպես գերագույն ու միրաժնրան պահեցիիմ մեջ... տարավմիայնմարմինը... Սիմոնյա՞ն, Սիմոնյա՛ն,վեր կաց, օրը ճաշ է դարձել, տագնապով կանչումԷր Ջելենկոն: Վեր թռա անմիջապես, հագնվեցի, հավաքեցի անկողինս, հավաքեցի եղած իրերս ու վազեցիհանրակացարան: Ջուլման վաղուց ծովում է, իսկ դու դեռ մրափում ես: Իմ մեջ այդ պահինզնգզնգում էր մի թեթն, տոնականմեղեդի: Ծովափին կանգնած դեպի ծովն էր նայում Վանդան:Նա, ինչպես էր նրան, սպասում միշտ, երբ տիրուհին միայնակ էր լինում, հետնում --

««

--

--

--

նրա կանչին:

Վանդա,շաքար ուզո՞ւմես, թեզ համարշաքար եմ բերել,--- վազումէի դեպի այդ մի աշխարհիչափ հավատարմությունը:2-ասա ու կտոր-կտոր շաքարը տվի նրան: Ապա թափեցի շորերս Զուլմայի շորերի կողթին ու խրվեցիծովը: Սառըթարմություն միջովսանցավ ու պարզված ուղեդումս արթնացավերեկը, գիշերը ու Զուլմայիերգը: Ես լողում էի դեպի խորքը: մի քանի հարյուրմետր ափից հեռացածերգումէր Փոքրիկկախարդուհին մանրաբաշ,չարաճճիալիքների համարու խաղում նրանց հետ: Բարիլույս, իմ հրաշք: Յանո, իսկ ես քեզ հետ կռվումէի: Դու կռվումԷիր ծովի ալիքների, ճայերի հետ: Մեկէ, թեզ հետ: Դու էլ ծովի ալիքների պես ինձ կարողես կործանել եթե հանձնվեմ թո ալիքներին: Դու իմ կյանքնես, Ջուլ: Յանո, կարծում ես մարդիկ չե՞ն կործանումիրենց կյանքը: --

--

--

--

--

--

--

՛

Մենք

կանգնեցինքանհունությանմեջ: Ծովը մեր կոկորդներիցբռնած

բերումէր իր ծոցում, Զուլմայի աչքերումանհանգստությունտեսա, լրանում ինձ:

ձգվեց Արիթներիս մեջ: Յանո, մենակ ինչո՞ւ չեմ վախենում:2ենց գալիս ես, վախենումեմ, մենթ կչքանանքմիասին: որ Իմ կախարդուհի...արի սուզվենք,-- ասացիես: Ջուլման անձայն ինձ հետ անցավջրի տակ, բայց մի քանի վայրկյան անց նա ձկան պես դուրս պրծավթներիսմիջից: Վախեցա՞ր, շավորո: Ինձ թվաց, մենք հավերժմնալու ենք այնտեղ,ջրիաշխարհում: Օրորվելով, թեթնացած,կարծեսիսկապեսփրկվելէինք ծովում մնալու լողացինք դեպի ափ: պատժից, Յանո, դու հագնվիր,ես Վանդավանդա՛,Վանդա՛,--կանչեցնա: յին մի փոքր թարմացնեմ: Վանդան սկզբից թույլ, հետո արագ վազքով մտավ ծովը ու լողաց դանդաղդեպի տիրուհին: Ես, ծովափին նստած, հետնում էի նրանց խաղինու մտածում` ինչո՞վ է Զուլմանտարբերվումայս վայրի բնությանմի բեկորից...շուրջը կապույտ ջուրն էր մեր արյան համի, վերնում` ճայերով ու արնով զարդարված երկինքը: նա

--

--

--

--

--

--

:

Վեց օր էր, ինչ Ջուլման ապրում էր ինձ մոտ: Իմ աշխատանքային ժամերիննա լինում էր կամ Վանդայիհետ, կամ ՕլեսյայինԷր օգնում խոհանոցային գործերում: Չորրորդ օրը ինձ հետ կռվեց: Ավելի շուտ ինքն իր հետ կռվելիս հանդիպեց ինձ: Իր մտքերի հետ կռվելուցհոգնել էր ու հենց եկա աշխավրաս: տանքից,հարձակվեց Ես չեմ կարող ճաշ եփող դառնալ,ես պիտիգնամ տաբոր, Էնտեղ --

գործերունեմ: Ես լուռ էի: Արդենլավ գիտեի նրա բնավորությունը:Նա տափաստանի երկնքիպես մեկ կարող էր ծիծաղել, մեկ էլ թխպապատվելու հորդալ անձրն:Բայց երբ մտաբերումէի նրա առաջին շրջանը ու համեմատում հիմիկվա Ջուլմայի հետ, դրանք երկու տարբերարարածներէին: ՋԶուլման ուներ, ինչպես հաճախէ լինում բնության մեջ ծնված մարդկանց հետ, զարմանալի հիշողություն Ա նախանձելիընդունակություններ: ի

ա, հետնութ

մ էի կամ Այն, ինչը ես առանց դիտավորության նրան այդ ամենընա ընդունում էր որպես աղոթք կամ դրա նման մի բան ու, անում էր իր չդավաճանելովիր գնչուականսկզբունքներին, Ու հաճախնրա ներքին կռիվների ները քաղաքակրթության վերաբերյալ: պատճառը լինում էր այդ երկուաշխարհների յուրովի ընկալմանբախումը Ա քանիոր ես, իմ ճանապարհով նորը նրամեջ ստեղծում,իսկ ամեն ինչի էի Ա նորը ցավով է ներդրվում, ընդունվում, հետնապեսես դառնումէի այդ ն ագրեսիվուժի կրողը, նա, չկարողանալովկեղծել, երեսիս բղավում էր՝ «Դու դն ես, Յանո, դու դն ես»: Այդպեսէր ընթանում երկու աշխարհներիկյանքի յուրովի ընկալման կռիվըայդ մոլորվածարարածիմեջ: Այսբաներիմասինմտածում էի վերնակիվրա, աշխատանքիժամանակ Ա այդ հեռվիցես շատ լավ էի հասկանումնրան ու պատրաստ էի ներել ու երբ գալիս Էր աշխատանքից, որ իմ այդ պատրաստակամությամբհանդիպ նրան, տեսնում էի հակառակ տրամադրությամբ,որովհետենրան զգացմունքներն էին թելադրում,պարզ է, նա չէր կարողանումվերլուծել, չէր ուղեղիմարզանքը,որ մենք կոչումենք բանականություն, բավականացնում ինտելեկտկամ...ստրկամտություն: Զուլման կապվածէր աշխարհիհետ այնպես, ինչպես թարայծըկամ գայլը: Նա փոթորկվումէր ծովի փոթորկմանհետ: Կայծակու շանթեր Էր արձակումերկնքի զայրույթի հետ ու միշտ դուրս էր վազում այդպիսի պահերին,որ միանաայդ գոռում գոչյունին, թափվողանձրնի հորձանքին: Եվ ահա բնությանայդ վայրիբեկորը, Ճակատագրի պատժով,հանձնվել էր քաղաքակրթությանբռնությանը ու ճգնում էր ընտելանալ հանուն սիրելի մարդու, բայց այդ մարդու կերպարընրա մեջ միացել էր բռնության ու նա մնացել էր երկու քարերի արանքում: Նա, գործադրելով կերպարին, ճիգեր, այս ամիսներիընթացքումհյուծվել Էր, քայքայվել գերմարդկային հոգեպեսու հիմաիրենգցում էր այս ու այն կողմ՝փրկությանելք գտնելու... մտածում Զուլման էր թողնել ինձ, հեռանալ,քանի որ ես չեմ գնում իր հետ, բայց նա այլնս չէր կարողանում ապրել առաջվապես, իր տաբորում կույր ն անհոգ, իր ցեղակիցների մեղքերին ու բարեպաշտությունների պ

հարազատ: Մենքերեկոյանաշխատանքիցու ճաշելուց հետո միշտ գնում էինք ծովափթափառելու,լողանալու: 2չավաքումէինք ծովի ալեկոծմանժամանակ դուրս թափվածխեցիներ,ծառի արմատներիհետաքրքիրկտորներ, որոնցիցստեղծումէինք մեր երնակայությանմեջ ապրող հազար ու մի «

ու կերպարներ, հավաքումէինք տեսակ-տեսակքարեր՝ հազակենդանիներ կնիքովդրոշմվածվրաները,անկրկնելիգիծ ու պատկերներով րամյակների

"440

մեզ հանգստացնումէր զբաղմունքը

ու հաշտեցնում, բայց պատաՋուլման իր կռիվը շարունակում էր ն ծովափին: Նա այստեղ ռուսեոչ մեկից չէր ամաչում ու կատաղած էր, պահերին,մոռացած ազատ իր զայրույթը թափում էր հարազատ լեզվով:

Աս

հումէր,

որ

րենը,

.

Մենք այդ օրը վերնակներիցշատ էինք հեռացել:Հաշտությանպես մի բանէր հուրհրում մեր մեջ: Ես ուզում էի նրա հետ խոսել, այսպես անհնարէր, նա դարձել էր ոզնի, հավաքվածիր փշերի մեջ: Քնում էր առանձին:Քիչ էր խոսում: Միայնմյուսներիհետ Էր առաջվապես ու սիրալիր: Նա գտնում էր, որ ես եմ մեղավորըու ես պիտի անկաշկանդ ինձ հետ է իր կռիվը,մնացածը՝ մնացածեն, նրանք մեղավոր պատժվեմ, չեն.... Մենք իրար կարոտելէինք... նույն հարկիտակ: Օրըթեքվել էր դեպի մութը, մենք հասանքմեր քարափին:Օրվա արնը էր ժայռի զանգվածըու հիմա երեկոյանայդ գոլ շունչը դուրալի տաքացրել էր շրջապատին: բաժանում Ես ձգվեցի ավազներին՝ պահված տափաստանից, դիմացս ծովն էր,

շարունակել

հորիզոնիոսկեփայլժապավենովձգված: Զուլման ձիուն թողեց քարափիցմի փոքր հեռու արածելու ու իրենց լեզվով մի քանի անգամ բղավեց նրանից հեռանալիս, երնի բան ասաց միայնիրենց հասկանալի: Նա գալիս էր դեպի ինձ, լուռ Էր, ոչինչ չէր խոսում, գալիս էր դանդաղ, մարդու պես: Հ-ասավինձ, ձգվեց կողքիսու նորից լուռ պառկեց: զգուշացած Ես շինծու անտարբերությամբպառկածէի, գիտեի, եթե առաջինը ես խոսեմ,կլինեմ մեղավոր: Հ-ամբերումէի: Նրաձեռքը սահեց ավազի վրայով, փնտրելովիմ ձեռքը, գտավ, բռնեց ուժեղմատներովու կամաց,վախովձգեց իր մոտ ու դրեց կրծքին, սկսեց շոյել: Ես դեռ համբերում էի, ուզում էի, որ խոսելն էլ ինքը սկսի: Նա համբուրում էր ձեռքս ու ինչ-որ բան էր շշնջում անհասկանալի: Ես շրջվեցի նրա կողմը, աչթերումփայլում էին արցունքները:Խղճացի: Նա մեղավորու հնազանդ պառկածէր: Սրբեցի արցունքները:Այնքանմենք իզուրտեղը ցավ էինք պատճառումմիմյանց,որ չէի կարողանումկուլ տալ այդ օրերի լարվածությունը: Արնը մայր մտավ մեր համբույրներիցշիկացած,ու օրը միանգամից մթնեց:Ջուլմանիրեն կորցրելէր: Յանո, թեզ հետ ուզում եմ միշտ էսպես լինել, էսպես ազատ ու աստվածային,-նվում էր նա, ճանկռելովավազները,-- Յանո, ես գիտեմ, .

--

որ դն ես, այլ կերպ էսքան լավ չէի զգա ր երնի իմ... կործանումը: Թող էդպես լինի, բայ ու էսպես ազատությանմեջ, չադրի չադրիառանձինու սիրուն, դու, Յանո, կսիրես չադրը, դա մի կյանք է, թո դուրը կգա: Ես չեմ ուզում վերադառնալթո բանտը, էդ դղրդյունի ու դժոխքիհարվածներիցխելագարվումեմ: Ոնց որ ոչ թե երկիրը. իմ ներսը,իմ գլուխը, իմ սիրտնեք քանդումօր ու գիշեր:Յանո, մհ հակառակվիր, ինձ հետ: Մենքկապրենքորտեղ կուզես: Ես Քեզ գնանք ինչքան պետք է փող կբերեմ: Դու ձեռ կքաշես համ էս սատանայակա գործից,համ նավահանգստից: Կապրենքէդպես էնքան, մինչն դու կսովորես իմ կյանքինու ես էլ քոնին: Գիտեմ,դու ուզում ես գնալ քո հայրենիքը՝ Նոյի թողած պատգամների երկիրըձեր... Երդվումեմ Մեծ մոր հիշատակով Յանո, որ ես էլ հետդկգամ,չեմ խաբի,հավատա,դու կլինես իմ ռոմըու ես Քեզ մենակչեմ թողնի... Ես ցնցվեցինրա մեջ քանդվածաշխարհիդղրդյունից, պապանձվելէի: Այսինչպե՛սէր տառապումայս արարածը... էլ չեմ թողնի, Յանո, որ հետ գնաս: Վանդան ուժեղ է ու հանգստացե է, տասը օր մեզ թեթն կհասցնիՕդեսա: Ես ուզեցի ժպտալնրան: ես թո փողերը,թղթերը վերցրել եմ: 2-րեսէստեղ է,-- ու նա ձեռքը դրեց կոնքին: Ես ապշեցի,պապանձվեցի մի պահ... Ապաշինծու անվրդովությամբասացի. Փող պետքչէ, թղթերը տուր տեսնեմ,-- ու երկարեցիձեռքս: Նա հանեցսկզբիցփողերը: Պահիրթեզ, Ջուլ, ես շատ եմ ստանալու,-- կրկնեցի խաղաղա-

դուդն ես,

որ

հետ.

տատս

էլ է ասել,

Դու իմ անեծքն ես

ուզում եմ

լինել միշտ քեզ

ու

հետ

տակ՝ մեր

հեքիաթ

այլ

--

--

--

--

սիրությամբ: Ինձ էլ պետքչի: Բա քեզ ինչը տամ, եթե փողի վրա թքում ես: Հանեցգրպանիցանձնագիրս,զինգրքույկը Ա էլի թղթեր: Ու ես մինչ կհասցնեիբերանս բացել, նա մի այնպիսիարագությամբ անձնագիրս բզիկ-բզիկարեցու շպրտեց,որ չհասցրիոչ միայն ասել, այլն մտածելորնէ բան: վե՛րջ: Հիմա ինչ ուզում ես արա ինձ: Դու սրանիցհետո մեզ պես ազատ ես, ինչպես ազատ թռչուն: ես ոչինչ չասացինրան:Զարմացավ: նրանխղճումէի, սիրումգլուխս Ես Նա ինձ համարդարձել էր հարազատարարած,որն ընկել էր կորցրած: փորձանքի մեջ, անելանելիդրության մեջ: Նա արտասվումէր աղիողոր սիրտսկտրտվումէր ու քիչ էր մնում թքեի ամեն ինչի վրա, խաչ քաշեիու գնայինրա հետ, ուր կտաներ: Բայց մեզ միշտ վախեցնում է անհայտ դրախտը ավելի, քան հայտնիու սովոր դժոխքը, որի մեջ ապրում ենք: -

--

«2

թմրությանմեջ զգացի անձրնի տաք կաթիլներ,

որոնք լուսավոր երկնքից լույս բերելով իրենց հետ: ու Տաք անձրնը իմ մեջ մանկությանկարոտ հիշողություններ արթնացՀիմա ես ուզում էի մանկանալ,փախչել իմ ապրածսն տարիների միայն այս պահիցվերանայի: մղձավանջից, Զուլման կծկվածնստած էր մի ժայռաբեկորի:2չայացքը դեպիծովի մութ անհայտությունը,անհանգիստ շնչում էր: Ես ետնից մոտեցա ու գրկեցի ուսերը, ցնցվեց: Յանո, դու գողացար իմ խելքն ու մարմինը,բոլորը տվեցի քեզ: Նա վեր կացավ: Ես նրան ձգեցի դեպի ինձ, որ պահեմ անձրնից, աչքերումտեսա մի խենթ փայլ, թվացմիտջը սպանվելէր հայացքում: Վե՛րջ:Ես հիմա է՛լ չեմ ուզում, որ գաս ինձ հետ: Ես քեզ ատում եմ: Ատում եմ, ատում եմ, հասկացա՞ր, աւտում եմ... բայց քանի դու հասկացա՞ր, կաս, ես հանգիստչունեմ: Ու ինքն էլ իր մտքերից Նրա աչքերում չարություն փայլատակեց: ցնցվեց:Ես քարացածկանգնելէի, չգիտեիի՞նչ անել, ինչպե՞սփրկել նրան փորձանքից,որը սիրտն ու հոգին տակնուվրա էր անում: Յանո, ասա, դու դն՛ ես, թե մարդ: Աղաչումեմ, ասա, ես գիտեմ, որ դն ես, դրա համար էլ մարմինս էդպես շուտ հնազանդվումԷ թեզ: Ամեն անգամկատաղումեմ, որ խաբվեցին նորից եմ խաբվում:Որովհետնքո սե հոգու ուժով իմ խելքը առել ես: Ես չեմ թողնում, որ իմ ռոմը ինձ մոտիկգա, նա դարձել է ինձ համար մի խեղճ պառավկողքիս ընկած...Ես քո հետ եմ ծովը... խոսում,քեզ գրկում մտքումս ու էլի, ինչպեսմիշտ, թո հետ էլ չեմ ասում երեխիսմասին, ոնց որ ես չեմ ծնել: Ասա, ինչպե՞սանեմ, դու ամեն ինչ գիտես, դու ծերի չափ խելոք ես, ասա, Յանո, աղաչում եմ քեզ, մի բան արա: Ու այստեղես սայթաքեցի: Այլն չհերիքեցինիմաստությունըու համբերությունը: Դրանքհետո են գալիս: Ինչքանշատ ենք ապրում,այնքան շատ՝ եմ անքունգիշերներիշղթաներիմեջ կորցնում:2.ազարանգամինձանիծել թավալվելով՝ինչո՞ւ սայթաքեցի... ես հոգնել եմ,-- գոռացի,--- հոգնել եմ այս ամենից, քո խաղերիցու գժություններից,ես այլնս ոչինչ չեմ ուզում անել ու չեմ կարողմտածել,-բղավում էի կատաղած,--բավականէ, կամմնա ինձ հետ, կամհեռացիր... Նա չէր սպասում ինձանից այդպիսի պայթյուն: Նա մի պահ իրեն Ես

իջնում էին՝ շիթերով

րեց:

--

--

--

մտնում

--

կորցրեց. --

Յա՛, վերջապես ասեցիր մտքինդ: Ես գիտեի, որ դու ինձ երբեք ես թռ մեղրախոսլեզվով ու սատանայական

չես սիրել, մենակ մոլորեցրել

վարմունքով... որովհետն դու

դն ես, լսում ես,

դե՛, դե՛, դն՛...

անիծված դն՛, դե՛

նա սթափվեց: Կարծեսթափեցմիջից մաղձը ու մշուշը: եց Հանկարծ քարի պես: 2պարտկանգնեց առջես, ոտքերը ավազների մեջ, ձեռքերը կոնքերին: ես քեզ կսպանեմ,Յանո: Նա ն առաջներում զայրույթիմոլեգնությանպահերինկամ սիրո փոթորիկներիծալքերումշպրտումէր. «Կսպանեմ»:Ես գրկումէի նրան, փաղաքԿամ էլ ավելի էի սեղմում կրծքիս ու դուրս էի ճզմում շում, հանգստացնում... նրանիցայդ կատակըիմ համբույրներով: Բայցայս փոթորիկըկործանողէր: Ու ես այլնս ուժ չունեի, հոգնածէի ու վհատված:Ամիսների մեջ ու հոգեկանայս լարվածությունըաշխատանքի ցնցումները,իմ բոլոր տեսակիզոհողությունների գիտակցումը, ապագայի անհայտությունը ծնվածնրան հանդիպելուցհետո ինձ այնքան էին կատաղեցրել ու ջլատել հոգեպես, որ ես ուզեցի ինչ վերջացնել հենց այստեղ,այս պահինու միայն շուտ, թող ինչ ուզում Է լինի, թող շուտ չքվի ամեն ինչ ու վերջանախելագար ես պտույտը, որ նորից գտնեմ իմ փոքրիկ ու չնչին հանգիստը:Եվ այս փոքրոգությանկարոտը, որ իմ մեջ ամիսներ շարունակթաքուն, գաղտագողի,տմարդիկուտակվելէր, պայթեց: Ամբողջհրաշքըանցածիու ներկայիկուլ տվեցկույր պահը: Դատարկվեց կյանքը, դատարկվեցհոգիս:Զուլման ինձ համարդարձավմի բռնակալ, ու ես ուզեցի դուրս փախչել ատելի դարձած կյանքից... ն նորից ուղեղիս ծալքերում իրար ետնից իրար մեխվեցիննրա խոսքերը. «Ես քեզ կսպանեմ...»: Եվ այդ վայրենիցանկությունը նրանիցփոխանցվեցհանկարծինձ ու մթագնեցուղեղս, նրանառնել թներիս մեջ ու խեղդել... թափվեց այդ սողուն մտքից սիրտսցավից ճմլվեց ու ձեռքերիս զայրույթը ինձ վրա, պատռեցիշապիկիսկուրծքը ու գազազածվրա պրծա. Դե սպանի՛ր, ջադո՛ւ,կախարդ,սպանի՛ր,ինչո՞ւ ես իշխանուհու պես սպանի՛ր: արցունքթափում,վախկոտ... Նա հետ գնաց,օրորվեց,ձեռքը մտավծաղկավորշրջազգեստիծալքերը ու հետ մի փայլի դուրս թռավ այնտեղից... Ես ցնցվեցի, հավաքվեցի: աչքերովկառչել էի կեռ դանակից...հետո բռնեցի հայացքը՝երկու Քարացած հուրհրացողխելագարաչքեր էին ինձ վրա... Ես պատառոտվա շապիկիսկուրծքըերկու ձեռքով բացած, բոբիկոտքերով խրվել էի ավազի մեջ, հայացքսմեխվածնրա այլայլվածդեմքին: Նրա ու իմ հայացքներիհանգույցում դանդաղ բարձրանում էր ձեռքը... Լսում էի ծանր հնոց, ձեռքն իջնում էր վրաս կեռ պողպատի սառնությա

թաղված

--

ամեն

հանկարծ ուզեցի,

--

գալիս

հանկարծ մթության ծալքերում թարացավ... դանակըճմրթվեց հետ... մեջ կայծակիշեղբի պես շողալով, սուրաց դեպիծովը... կ

մատների Նա չռված աչքերով, ու,

չռված ձեռքերով հետ-հետ, հետ-հետ,գնաց: տեսա,-- դողաց ձայնը.-- դու դն ես: խելագարիծիծաղովփախավ...Նա վազումէր մթան միջով դեպի մարմրող գիծը... հորիզոնի Վա՛նդա, ա, ա, Վա՛նդաաա,-սարսափածկանչը խեղդվումէր խուլ անձրնի անդունդում: Ձին վրնջացհեռվում, նորից վրնջաց.. Ես ցնցվեցի: Ուղեղս հանկարծմիանգամից լուսավորվեց:Պարզվեց ԼսեցիՎանդայի ամբողջկատարվածը: դոփյունըհազիվլսելի անձրնաերգի մեջ: ես սկսեցիվազել Զուլմայիետնիցդեպինրա գնացածկողմըու դեպի ու դուրս եկաբաց տափաստան կարծեսմի հրաշքովտեսա երկու դոփյունը, հանդիպումըմուգ երկնքիհենթի վրա:Ու մի ակնթարթհետո ստվերների ամեն ինչ չքացավ: Ինձ թվաց՝ես ձգվում եմ, լայնանում,տարածվում եմ երկնքիու երկրի միջնկախվածանձրնի ցանցում... Ես չգիտեմ, թե այդպես անզգայացածինչքան եմ մնացել կանգնած անձրնիտակ ու ինչի մասին եմ մտածել,երբ նորից մտքովշոշափեցի ու որ ես անզուսպու ընկալեցիկատարվածը, հասկացա, իրականությունը լալիս էի մայրըկորցրածերեխայիպեսմի մեծ անհասկանալի անմխիթար դուրս էին փախչում ցավից...Թաց գիշերվա մեջ մտքիս կապանքներից անհունության մեջվազում Ջուլմայիչռված խենթ աչքերը... Ես ժամանակին էի նրանց ետնից, ընկնելով, բարձրանալով,ընկնելով...Ես ուզում էի հասնել... Ես տեսա,

--

Ու --

`

..

.

Ես կամաց-կամացմտնում կյանք,բայց դա արտաէի նորիցսովորական քինկողմնէր միայն: Ցերեկթե գիշերինձ հալածումէին Զուլմայի աչքերը: նրա մասինկամմեկ անգամ Միբան էի երազում, միայն մի լուր իմանամ Ես հասկանում տեսնեմ ու թող հավերժ բաժանվենք: էի, որ մենք չենք կարող միասինապրել: ն որոշեցի. ես այս մտքերի հետ կռվումէի, տառապում չեմ կարողնրանայդպեսանհայտության մեջ վան Օլեքսանդրովիչ, թողնել,կարողէ տեղ հասած չլինել: Տեղ հասել է: Գիտեի, որ պիտի Տեղհասած չլիներ, կգայինփնտրելու: ն ուրեմն ազատ բայց իմացիր,չես գտնի: Նա իր մեջ քեզ սպանելէ --

-Հ-

Գնաս,

գուրան

.

Նրան Բայցգնա: Գնա, որպեսզի

նորից: Դու նրանցչես գտնի այս ահռելի երկրիտարածքներում:

է

իրար պահելգիտեն, մեզ պես մատնիչ չեն:

փող, բայց ոչ շատ, խմ մնացածկյանքդ ապրեսհանգիստխղճով: Ստացիր գործ շատ ունենք, չափ ու շուտ վերադարձիր, մի ամսվաաշխատավարձի համ էլ աշուն է: ւ

ԳնացիՕդեսա:Գնացիքաղաթիշուրջը ցրված բոլոր տաբորները:Ջուլ. մայինչգտա: Ինդրայինչգտա: Տեսջս արդենինձ խանգարումէր մտնել օրինավորտեղեր, շորերս մաշվածէին ու կեղտոտ,փողերսվերջացելէին: Դարձելէի նավահանգիստների թափառական: Ընկելէին արդենցրտերը: վերադարձա: Վերադարձա տղաների մոտ: Վերադարձամեր վեր-

նակները:

..

`

Շատ ժամանակէ անցել այդ

օրերից: Շատ բաներ տեսա ու շատ մտածեցի տարբեր բաներիմասինմեր կյանքի: Մերերիտասարդտարիներին մենք չունենք համբերությունն չունենք ճակատագրի տվածըգնահատելու իմաստություն:Դրանքհետո են գալիս, իսկ մինչ այդ մեզ թվում է, ամեն ն է թե ինչ առջնումէ հավերժ կյանքը: Սուտ է: Անցնող մեր փայլատակումօրը տանում է իր հետ իր ունեցածը՝ ներից մի բեկորնս ու մենք միշտ էլ պիտիկարծենք, որ այդպես փայլատակումկլինի ն կյանքիկեսօրին,ն երեկոյին... Այսմտքերիհետ զրուցելիսհիշեցիվաղուցհեռացածԻվանՕլեքսանդբովիչիխոսքը...,«... Ոչ ոք չի հետնում ուրիշի խորհրդին»:Այդպեսէ, այո, հետո պարզվեց,որ ամեն մարդիր սխալներիվրա է կառուցումիր կյանքը: տափաստանՀիմաես նորիցաշխատումեմ Հարավային Ուկրաինայի ներում: Ունեմ մի քարտեզ,որը գնդասեղիգլխի չափ կետերովեմ լցնումու նրանցկապումեմ իրար:Դեռ ինչքան կաշխատեմ այդ գործովչ̀գիտեմ:ես ջոկատներումհիանալիաղջիկպինդեմ, առողջ, ունեմ իմ հետախուզական ներ ու տղաներ...ինչպե՛սեն ապրումնրանք. ի՛նչ են ուզում, ի՛նչ են տալիսկյանքինու ի՛նչ վերցնում.չգիտեմ. մի ճշմարիտ ղողանջ եմ միշտ լսում գիշերթե ցերեկ,որ երեխաներս կանչումեն ինձ տուն. իմ հայրենի քաղաքը կանչում է ինձ տուն, գերությանսահմանըկոկորդինդրած... ես Իսկ այս ամենիցդուրս, բոլոր խաղերիցու պայմաններիցդուրն: մանրացրելեմ Ջուլմայիհետ կապվածհիշողություններիամեն մի պահը Ա այդ մանր դրամովտրամվայի տոմս եմ առնում ամեն օր ամենաերկար ճանապարհի համար,ն չգիտեմայն կբավականացնի՛ ինձ մինչն վերջ... Ես ունեմ այսքանը... 1971թ. աշ

ՈՒշի,

Գիրբ երկրորդ ես

կրկեսային էի, երբ պոկվեցգմբեարտիստիփառքիգագաթնակետին թի տակինձ պահող ամրակներիցմեկը ու ամենաբարձր թռիչքի աղեղից Գահավիժեցի: կարողացաանկմանարագությունըկոտրել Ճանապարհին ու ձեռքերս գցելով, որոնցից թեպետ փոկ պարաններին Հարողացա կառչել,բայց արդյունքըեղավ այն, որ հիմանստած եմ ձեզ հ ու.. խմում ենք:

հանդիպակաց ծրբգինովցած չեմ,

այս

ամենը, ինչ պատմելուեմ ձեզ, ինձ համարէլ

անհավատալիէ թվում: Թվում է՝ տիեզերքիցէր այն Կնհասկանալի որպեսզիայսպես մթագնածուղեղիս ծալքերումպահվածմտնի Կոկված, ու

Օդեսայիգինետները,իջնի լքված նկուղները շենքերի, բարձրանացուրդ նիքները հետ, թափ ու նավամ' յցի բոսյակների աշխարհիբոլոր ծայրերիցբերած կոնյակներ,օղիներ, գինիներ, սամագո ու ն ամպերում, բռագաները այս ամենիթունդ գոլորշիների միրաժներո ու խելագարպատկերներումնորից հուրհրալով դուրս ժայթքի իմ գանգի բանտից,որպեսզինորից ու նորից ապրիիր կյանքը հարբածպոռնիկնե արցունքախեղդաչթերի կուսության մեջ ու հրեայի ջութակիցկաթո տնքոցներիտակերգի իր գնչուականռոմանսները: Ու մի օր, երբհավաքվածների հնացողշնչառությանտակվերջացրի այս պատմությունըու խմում էի իմ բաժակիտակը,որպեսզի վեր կենամ, ինձ պեսմի հարբած,որին կոչումէին մեծ պոետ, ավելիմոտեցրեցիր աթոռը. Որտե՞ղ եք այդ հրաշք գլուխգործոցըկարդացել,եղբայր: Ոչ մի տեղ չեմ կարդացել,դա իմ ապրածնէ: Նա լո՛ւռ, լսածը ծանրու թեթնանելովնայում էր աչքերիս մեջ: խկ այդ ամենըկարողեք գրել այնպես, ինչպես պատմեցինք: մեջ ընկաայդքանանսպասելիհարցադրումից: Մտատանջության Ինչպեսպատմեցի՞, ինձ թվում է կկարողանամ: Խնդրումեմ այլնս այս կողմերումչերնաք, մինչն չվերջացնեթ ձեր ու հանեց մի խոշորթղթադրամ ծոցագրպանից: կյանքիգործը, վերցրեք,սա իմ կողմից: Պետքչի, ես փող ունեմ: ես չեմ նվիրում, սա նախավճարէ, ես ձեր ստեղծագործություն գնելու եմ, երբ վերջացնեք: սկ եթե վատըլինի: Ինչպեսոր պատմեցիք,ոչինչ մի ավելացրեք ն ինձ կբավարարի: ես փողըչվերցրեցիու հենց այդ պահինէլ հասկացա, այլնսերբեքոչ մեկի համարչեմ պատմելու: Ես վեր կացա, հարգանքիգլուխ տվեցի բոլորին, գինետան մշուշի մարմինսնրա օգնությամբդուրս քաշեցի միջիցգտա ձեռնափայտս,թեքված փողոց: Ձմռան թաց, ոսկոր կտրող ծովի քամին մի պահ պատիպես դեմս կանգնեց:Ես հավաքեցիմիտքս, հավաքեցիուժերս ու, կրկեսի արտիստիհամառությամբծռելով այդ դիմադրությունը, կամաց-կամ տեսա ու հասկացա առաջ շարժվեցի:Ես հանկարծ իմ նպատակը,ն առաջին

լաղջիկների խմ

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

որ

անգամվախեցա,որ տեղ չեմ հասնի... ու այսպես կռվելով ինքս ինձ հետ, իմ մարմնիհետ, որը ինձնից ետ էր մնում ն ստիպվածէի նրան փայտիուժով հրել առաջ... իսկ մի ձեռթով էլ փակել էի բերանս,որ հոգուս հետ հանկարծասելիքս դուրս չթռչի, մինչն հասցնեմ

նրա

՛

Մտա իմ հանգիստ շունչ թաշեցի: յուն: անդորրը փողոցի տվածը: փրկված է ինձ Կաթ րեմն Զախջախվելուց մնացելէի կենդանի: Օդեսայի օրթոպեդ-վիրաու

պահ

հետո

.

հարուստ

յուժները

փորձ

ունեն

ջարդվածկմախքներ որովկարկատելու,

դա հարյուրավոր վերամբարձ կռունկներ հետննավահանգիստը՝ վրա մարդիկ հազարավոր, եկող ու գնացողնավեր ու տասնյակ նրանց նավաստիներ,որոնք կապկիպես վար ու վեր են սլանում հազարավոր ն վերջապես պարաններով,օձապտույտ Օդեաստիճաններով Է գտնվումկրկեսային արվեստիուսումնարանը երկրին այդ միակ՝ սայում «դասագիրքը» ոչ թե պատմության ձեռնարկնէ՝ ստերով ամենաթանկ այլ մարդու երնակայությամբ ստեղծածայն ամեն սարք ու հարմալցված, ամեն ինչ անում որոնք բոլորը միասինն առանձին-առանձին րանքները, են, որ քեզ սպանեն, իսկ դու պիտիկարողանաս նրանց խաբել,նրանց մահից խույս տալ ն այնպես գեղեցիկու անհոգ, որ ոչ թե պատրաստած ճարպկուսարսափու ցավ երնա,այլ ժպիտու քո սատանայական դեմջիդ թյամբսկսում ես այդ դիվային գործը մետաղե ձողերի, պարանների, ա մրակների, ցանցերի, հրդեհներիմիջից,կողթից,վրայից,տակից փոկերի, ոլորապտույտ կամճոճվելով,կախվելով, կամսողալով անցնելով ցատկելով մի ջանի պտույտներ ու խելագարաղեղագծերու շրջանակներօդում թաց ձկան պես մահվանձեռքիցդուրս պրծնելով, բերանդբաց թողնելով, ու հատակինու ցնծում Էս խուփ անելով հայտնվում ես կարմրաեզր հաղթանակով, մտքի ու մարմնի կատարելությամբ ստեղծածդ շարժումների խճճված ու թեզ ճանապարհինկորցրածմահվանվրա: լաբիրինթոսում կրկեսիկենտրոնի՝ Հրաշթիցծնվածի պես հայտնվում ես հրապարակում քրտնքիցթաց, սիրտդկրծքիցդդուրս գալով թեզ զսպումես ցնծությամբ, ծպտում բոլորին, վեր-վեր ցատկում,խոնարհվում,շնորհակալությամբ ու հուզմունքից մռնչացող կամարների տակ թնդացող ծափերի նոչ մի մարդ աշխարհում ուրախություննէ մաչգիտի, որ քո ուրախությունըփրկվածի հից, թող սա լինի տասը հազարերորդըքո ելույթի, միննույնն Է, սա ու է, որ դու այդքանանգամխաբելես մահինքո արվեստով նշանակում ու փրկել թո հանճարեղկառույցը,հաջորդօրը բերելու վարպետությամբ նս դու հաղթեցիր թո մեջ նստած փորձադաշտ ապացուցելու, որ այդ օրը թշնամունամենամեծ՝ վախինու հաղթելովնրան այդ տասը հազարմեկե րորդ անգամ էլ հաստատեցիրքեզ աշխարհիվրա, իսկ այսմ ամբոխը ու ցլամարտերի՝ կարոտարյան,ոռնում է հաճույքից,որ ոչ Գլադիատորների թե ինքը,այլ դու հենց նոր իրենց փոխարեն,ամեն մեկի փոխարեն խաբեցիր նրան գնացիրդեպիմահ ու վարպետությամբ են

ու

վոկերով,

առանձին-առանձին

ու ն փրկվածըայս դեպքումիրենք են, որին վճարել են մի փրկվեցիր թանի մի ակնթարթ...Ես մահին շատ էի կոպեկիրենց ունեցածիցն ժամանակի՝ խաբել,ես շատ էի խույս տվելնրանից,բայց չկարողացափրկվելմարդկա

յին նախանձից, իսկարտիստինախանձըամեն տեղԷ, որովհետեարտիստ նախանձը ձեր իմացածնախանձըչէ, թնավորէ, դա մի այլ տեղ ապրողու է այլ ձնի շնչող մի արարած դա անճարի ոչ անգամիր զավակին որը չի հանդուրժում ոչ մեկին,ոչ սիրելիարարածին,

է.

հաճախ

ինքնահաստատման խաբկանքն

հակառակորդի տանել չկարողանալով հաղթանակ նկատմամբ կրկեսիերկնքիտակ նրան կործանումէ. դա չարն է նրա մեջ, ոչ արդեն նա ն միակնէ, մարդը,իսկ չարը իրավունքունի ամեն տեղ ամեն ինչում, որ միշտհաղթում առանցհապաղելուն թող մարդիկիրենց է անմիջապես, միշտ ն այսօր, ն հազար տարիհետո էլ իրենց խաբելով ծուլանան, որ բարինկհաղթի.սուտ է, այնջանժամանակ, քանի դեռ չարը գործող է, իսկ բարինհուսացող...Եթեես ն այդ օրը ինչպեսմիշտ ելույթից առաջ ստուգեի ու բոլոր ամրակները բոլոր հանգույցները, չէի կործանվի:Սա է ճշմարիտը, սուտ է: Անգամ մնացածը քեզ դառնումէ տեր այն ժամանակ, ճակատագիրը երբ դու հույսը չես դարձնում հենարանթռիչքի համար, այլ` առարկան ն նյութը: Ես հիվանդանոցից դուրս գրվեցիարդեն Մոսկվայում՝ ամիսներ հետո: ես ուզում էի մնալ արտիստխ̀աղիմեջ ու Օդեսայի փորձություններիցհետո նան անցնել մոսկովյանմասնագետներիձեռքի տակովու համաձայնեցի ամենահանդուգն ենթարկվեցի վիրահատությունների, բայց բոլոր նրանց ապարդյունանցան, մնացի նույն վիճակում՝ ջանքերնու սպասելիքները կաղ.միայնհոգիսավելիդառնացած: Այդպես վերադարձաՕդեսա՝կրկես, բայց չէի աշխատում, նշանակեցին թոշակ, երնակայական մի գումար, որը մի ամիսնայելիսմիայնկչքանար,ուր մնացծախսելով:Միննույնննէ, եթե անգամապահովված լինեի, ես առանցկրկեսի,նրա լույսերիխաչաձնումով, բվվոցի,հոտի,առանցնրա թմբուկի ու փողայիներաժըշնրա փեթակային տության,չէ, չէի կարող ապրել ե դրա համար ամբողջ օրը ինչպես առաջներում, հիմաէլ այնտեղէի, աշխատումէի իմ վիճակինընտելանալու ընտելացնել իմ ընկերներին, ռրովհետն իմ տեսքը ոչ թե պիտի խանգարեր հոգեպես նրանց,այլ զգոնացներ:Համենայնդեպս այդպես էի մտածում, մտնում երբ ժամըտասին առավոտյան էի կրկեսաբեմ: Ղեկավարները մի թանի աշխատանքներ, կրկեսիառաջարկեցին բայց ես հասկացա, որտեղհրաշքներէի գործումգմբեթիտակ,այնտեղ չեմ կարող աշխատելտնտեսվար կամ ադմինիստրատոր: Իսկ որոշ ժամանակ հետո սկսեցի նորիցմարզվելու մտնել ձնի մեջ: Բոլորըապշածինձ էին հենում: ն

՝

:

շաբաթներ ամիսներ: Ինձ հաճախթվում էր, որ ես կյսպես ուժեղ եմ կատարյալ,քան առաջ նորից պատճառը ավելի ն

այս վիճակում ու գտա. մարդ, Ա ամբողջըչի դնում գործի է, երբեք չի հաշվում իր ունեցածը հարուստ որ ծույլ հարուստիմասին է, իսկ աղքատը, իր ունեցած մեջ,իհարկե,խոսքս ամբողջը կոպեկառ կոպեկգիտիինչ անի:Ահա ես հիմանման էի երկրորդին ու իմ ունեցածովինձ ավելի էի դուր գալիս, քան այն առաջինիդեպքում, ես հիմա իմ ամեն մի մկանին,ամեն մի բջիջին արթնացնում էի որովհետն ն ուղարկում պայքարի. նրանք միասին դառնումէին մի ահռելի ուժ, մի ն բանակ,որն ուներ գլուխ, մարմին,երկու թն երկու ոտք, ճիշտ է, մեկը կոնքով, բայց առողջ ու արդենմարզվածմկանայինտասնյակ ջախջախված ու համակարգով: հյուսվածքներով Ես աշնանը, բացմանըարդեն պատրաստ էի, դա գիտեինն իմ ընկերնեղեկավարները,բայց ոչ ես էի նրանց ասում այդ մասին, ոչ էլ րը, ն կրկեսի նրանք: Ես գիտեի պատճառըլռության ե նրանք էլ գիտեին. միայն մեզ մի բան էր պակասում, ճշմարտությանդեմքին նայելու հանդգնություն: ճշմարտությունըիմ կաղ կեցվածքնէր...Կրկեսեկողը գալիս է կատարելությունը տեսնելու, հանդիպելու այն ամենի հետ, ինչը ինքը չունի ու երազումէ ունենալ կրկեսում:2ենց նրահամարեն ցույց տալիսայն ամենը, ինչ ունի մարդ արարածը: Դա մի ստուգատեսէ, ցուցահանդեսմարմնի մկանի,խելքի, խորամանկության,հանդիսության,խիզախումի,դա տոնակատարությունէ մարդու ու կենդանիներիկարողությունների,դա տոնակաե հզոր հոգիների, դա տոնակատարություն է՝ տարություն է թույլ Կատարելության.. այս ամենը գիտեի ու հենց դրա համարէլ դարձելէի կրկեսիարտիստ, իմ րությանըու նրա ստեղծողայդ ու հանկարծկաղ. կաղ կատարելություն,կարելի է լինել կաղ հանճարեղ պոետ, կամ ավելի հանճարեղ դիվանագետ, բայց կրկեսի արտիստ,անգամմեծ արտիւտու կաղ չի լինում, հնարավորչէ: Ուզում եք նայել իմ ծրագիրը, մի օր հայտարարեցի գեղխորհրդի նիստին,որին ներկա էին նան մարզի ղեկավարներից: Քար լռություն ես լիներ, տիրեց:Կարծեսկրկեսիկիսագունդըտիեզերքում կորցրիիմ քաշը, ու ինքնազգացումը թվում էր հիմաշունչս կկտրվի: Այո, պիտի նայենք, Անդրե,անպայմանպիտինայենք ն որոշենք... Այդմի նախադասությունը կարծեսինձ նորից ցած բերեց դեպի երկիր: ես սկսեցի տեսնել շրջապատս, սկսեցի զգալ մարմինս, զգալ աշխարհը, կրկեսի հուրը, նրա սառը զովությունը, նրա խավարհերթապահջահերի ու

Ես մեկը հիմա ներից կից

կ

դ

--

--

--

ւյսերը ն այնքան իրականդարձավաշխարհնինձ համար, որ ես խոսել կարողությունձեռք բերեցի: սկ ճրբ կարող եբ, որպեսզիպատրաստ լինեմ ու իզուր չայրվել --

սպասելով: Եկեքհենց հիմաորոշենք,մենք իրարիցոչինչ չունենք թաքցնելո հավաքվումԷ ամիսըմեկ, եկեք չխախտե ընկերներ,մերգեղխորհուրդը այս պայմանը, է, Անդրանիկ, քնքշանթովդիմեցինձ իմ ոչ բեմակա անունովնախագահը գեղխորհրդի: Այո,շնորհակալություն: Ես չեմ ուզում ձեզ ասել ինչպիսիցնծությունապրեցի: Ես նորից կորցրի ոտքերիստակիհողը զգալու կարողությունը, բայց այս անգամուրախութու յունից: Ես ներողություն խնդրեցի դուրս եկա դահլիճից,գնացիբակ, փոքրիկշատրվանիկողբըկանգնածնայում էի այն մանչուկինարձանացած, որն ուզում էր ձեռքի թղթե նավակըդնել «եռացող» ջրին ու չէր ես այդ նավը հանդգնում,նրաապագան Արդյո՞ք չկարողանալով գուշակել: չէի: Ամիսըանցավ լարվածաշխատանքի մեջ: Հետագատարիներին,երբ հիշում էի իմ «սխրանքը»,ինչպեսպիտակեցին իմ արածը այդ կես տարում, միշտ հաճույթիցհալվում էի, հաճույք, որ ստանում էի իմ աշխատանքից, ստանում հաճույք, որ էր իմ միտքը մարմնիս, մկաններիսանսահման հնահնարավորություններից: Հանկարծինձ համար բացեցիբացարձակի ու րավորություններըմարդ-տիտանի մարդ կառույցի. ես հասկացա,որոչ ես միայնիմ կաղկոնքով ավելիուժեղ եմ ու կատարյալ, քան առաջ, այլ, որ է, որ մարդը մի ուրիշ չափմանմեջ իմ այսօրվա վիճակը ապացուցում նցուներիս է ապրումմեզ՝ համար եսանելի,դրան հասնելու համար է, որ հրաշք ու ստանանքգիշերային բուի աչքեր: Բայցհրաշքըպատահում է մեկ անգամհազարի կյանքում,իսկ մնացածսովորականմարդիկբնչ իմանային,որ ես այն զգացել էի: ...Ոչ միայն հավաքվելէր գեղխորհուրդը,այլ մի ամբողջբազմություն, որը խոստացելէր չխանգարել նրա աշխատանբներին: եկել էր ուսումնարանիհամարյաողջ կազմը: մ Ես իմ էի քսան էի Ու երբ ես րոպեիհամար:Այդ մի տնեց ինձ հայտնվեցիկրկեսիհատակի կենտրոնում,մի թար լռություն ինձ ճնշեց, ես ապշեցի մի՛թե չհասկացան, բայց հանկարծթնդաց դատարկ կրկեսը. Բռավո...բռավո.., ու ծափերիորուռիցզգացի, որ լույսերը ճաճանչում են թաց աչբերիսմեջ, բռավո,մաեստրո, բղավում էին ուսումնարանի սաները ն արդյո՞քայդ կանչերը՝«մաեստրո,մաեստրո...» չէին, որ հենց այդ ակնթարթինփսորեցինիմ միտքը: --

լավ

--

-

սով

հարկավոր պատահի

աշխ

ժամանակը ակնթարթ րո :

ծրագի

ի

--

,

--

--

լ

Երբ

ծափերըու լռություն տիրեց, նախագահը սկսեց իր խաղաղվեցին տկտկացնել,փորձել`լավ Է աշխագլուխը վեր ցցած ձայնափողը դիմաց նա որ ուղղակիշատ տում,թն ոչ, իսկ իրականումբոլորն էլ հասկացան, ն Է ժամանակ անցնի,որ ձայնինտիրապետի. է հուզված ուզում արգելի հյուրեր, մի նեղացեք, բայց գեղխորհուրդը պիտիաշխատի առանցկողմնակիմարդկանցներկայության, մեզ մոտ միշտ պահպանում էինք այդ կարգը, բայց այսօր մենք թույլ տվեցինքձեզ հիանալու մեր արվեստով, խնդրումեմ հիմամեզ հնարավորություն ընձեռեք գործընկերոջ մնան միայն գեղխորհուրդը ն արտիստները: աշխատելու, Դահլիճը աղմկեց: Աղմկողները հեռացանու մնացին կրկեսիկիսագնդի մեջ մի խումբ մարդիկ՝խմբով նստած նմի լռություն: Դե ինչ, սկսենք, ընկերներ, ասաց ցուցադրական խրոխտությամբ կրկեսիտնօրենը: նախագահը՝ Թույլ տվեք ինձ մի երկու խոսք բարձրացա տեղիցս: Թեթնություն իջավ բոլորի վրա: Խնդրեմ, Անդրանիկ, նորից փաղաքշական ձայնով ու ժպիտով, գլխու հավանությունտվեց նախագահը: Դուբ անշուշտ այն մարդիկեք բոլորդ,որ գիտեք՝ինչ արեցի,դա այն սահմանն էր, որին մոտենալը դժվար էր: Մենքգիտենք, որ կրկեսիարտիստը միշտ էլ դիմում է մեծ հանդգնությանամեն օր, ամեն վայրկյան:Բայց -

--

--

--

,

--

--

--

-

արտիստ չէի, ես փորձարարէի, փորձեցինոր գերձայնային ինջնաթիռ,ամեն օր այդպիսիփորձարկումհնարավորչէ, բայց ես արտիստ եմ ու գիտեմինչ է արտիստլինելը, դա գիտեքն ինձնիցլավ դուք, ինքներդ եք եղել երիտասարդտարիքում,կրկեսիարտիստըպիտի երջանկություն բերի բոլորին, մեծից-փոթր ազատ ճախրող, առանցհետ ձգող մտքի, ձեզ դժվարԷ այս ամենը ասել, դրա համարեմ ասում: Ես չեմ կարող ամբոխի առաջ դուրս գալ, նա կարող է ինձ խղճալ, իսկ դա արտիստիհամար մահվանից ավելին է: Անդրե,սիրելիս, դու եղել ես ազնվագույնն ընկեր, ն մարդ.դու մի ձայնեցգլխավոր շտապիր,դե որ գնացիր բաց խոսքի, ես էլ իմը ասեմ, ես մտածել եմ բեզ համար ռեժիսորը, գրկաբացվազելով դեպի ինձ, հազվադեպ դեր՝ «օդային ծաղրածու»: ԲորիսՄիրոնովիչ,ես այդ էլ եմ մտածելու գտել Շնորհակալություն, եմ, որ օդային ակրոբատըայնքանբարձր է ամբոխիցու այնպիսիպատկառանքկա նրա արվեստի նկատմամբ,որ սրբապղծությունէ նրան ծաղրելը: Թույլ տվեք այսքան լռելուց հետո մի խոսք էլ ինձ, սիրելիներս, տեղիցվեր կացավուսումնարանի տնօրենը: Ես ուղղակիխնդրում եմ ես այսօր

--

--

--

Հ

-.

Հ

--

՛

Ընդունում ձեզ, եկեք համոզենքԱնդրեին,որ գա մեզ մոտ աշխատելու: ել

նրա ցանկացած պայմանը:

ժպիտովու մաքուրսրտով համաձայնեմ, ՏարասԲոգդանովիչ, բարձրացրեցի երկուձեռբերսվեր: իմ կյանթիերկրորդշրջանը: Ծափահարությունները շնորհավորեցին --

--

.

ես վերջացրելէի թսանտարեԿրկեսային բարձրագույն ուսումնարանը

կանում,հիմաքսանութէի: Ադ նույն օրվա գիշերըծովափիցուշ տուն եկա: Սիրում եմ երեկոյան հռչակավորաստիճաններով իջնել ու բարձրանալմի քանիանգամ:ես այդ ճանապարհին լավ եմ մտածում: Մտա տուն, փոխեցիշորերսու հեռախոսը զանգահարեց: ՏարասԲոգդանովիչ, բարիերեկո: Եղբայրս,ճիշտ ես ասում, բարնսէլ մոռացա:Նրանից Է, որ մտքով ամբողջօրը թեզ հետ եմ: Սիրելիս,մինչն կհասնեիիմ տեղը, ուսումնարաու նում արդեն գիտեինիմ առաջարկության մասին, բո համաձայնության ուսանողները ինձ խեղդեցին, դու գիտես՝ՍերգեյՄատվենիչիհեռանալուց հետո օդայինակրոբատ-լարախաղացները մնացել են անտեր: Եղածները կլինեն միայն օգնականիսկականվարպետիկողքին, իսկ վարպետդու այսօր կնթվեցիր, տեսեր ինչպես էին ուսանողներըմաեստրո, բռավո Դե, ասա, երբ կգաս: վանկարկում: է: ժամը տասինհարմա՞ր Վաղըառավոտյան եմ, ոչ մի տեղչեմ.գնա: Սպասում Ահա այսպեսհայտնվեցի ուսումնարանում:Աշխատանքը իմն էր, իմ միս --

--

--

--

մեծ կրկեսից ն ներքաշարյունը,դա էր պատճառը,որհեշտանջատվեցի ու պատանիների շրջապտույտը, մեկ տարիանցավ վեցի երիտասարդների այդպես:Այդ ընթացքումիմ սաներըոչ միայնպարապումէին, այլն տալիս համար հանքափորների, բանվորներիու դպրոցականների ներկայացումներ ն աշխատում էին փող, որպեսզիկարողանանք շրջել տարբեր բաղաքնե կրկեսներու ծանոթանալտարբերխմբերի աշխատանքի հետ, մենք եղել էինք Քիշիննում,Խարկովում, Կինում, Մինսկում,այդ մեթոդը մտցրեց ուսումնական ծրագրիմեջ, որպեսզի այլնս խոսակցություն չլինի, քանիոր կուլտուրայի բաժինըմարզկոմիամեն անգամտհաճությամբ էր համաձայն վում մերնորամուծությունների հետ: ու

եք, որ ճիշտ է ուսման այդ ձնը, ոն ապագա արտիստ-- Դուք գտնում են իրենց վարպետությունը,ընտեդպրոց՝ ները լավ անցնում ստուգելով

անում դի

թույլատրված ավա կողմից:

զատվում չէ կյո, բայց Ու՛մ կողմիցպիտիթողտվությունխնդրենք,ձեր ուռած Մոսկվայում նստածգործինանտեղյակմեկի՛ց,որը մանկությանօրերինէ միայն կրկես հաճախելու հիմաչգիտի անգամինչ ենք մենք անում: Դե լավ, աղմուկմի բարձրացրեք, ո՞ր քաղաքն եք գնում: Ես էլ եմ որ դա ճիշտ ձն է: գտնում, Վերջացավ, իսկ դուբ մարզի կուլտուրայի բաժնի պետն եք ն ձեր --

--

ե

քցանից:

.

--

--

է որոշել մեր անելիքը: իրավունքն

Իսկ երրորդ կուրսում մենք այնքան հարստացանք,որ ստեղծեցինք ուսանողական ֆոնդ նրանց կարիքներըհոգալու համար: Թշնամիներէլ ունեցանքմեր այդ նորույթներին:«Մեր երիտասարդնեփողը հասարակարգում րինփչացնումեք փողի հետ կապելով,սովետական չէ գլխավորը»:

Հապաի՞նչնէ, հարցնումէի անմիջապես: կոմունիզմի Համենյանդեպս ոչ փողը, այլ բարոյականությունը, գաղափարը: Ես բաղցածու ցնցոտիներովբարոյականմարդչեմ պատկերացնում, նա պիտի գողանա, որ մի կտոր բան գցի ստամոքսը ն մի շորով էլ ծածկիերիտասարդգեղեցիկմարմինը, այլ կերպ նա այն կվաճառի, բացարձակապես դուրս են գալիս անաԿրկեսի արտիստները հասկացեթ: գերդասպահով ընտանիքներիցն ավելի, քան անապահովկրկեսական տաններից,իսկ կոմունիզմինքանի դեռչենք հասել, մեզ կրկեսէ պետք: Ահա այսպիսիզրույցներով,զայրույթներով,համոզելով աշխատումէի թշնամիչվաստակելչինովնիկներիշրջանում,ճանճը ոչինչ է, բայց փչացնում է միակբաժակկաթդ: Տեսան, որ մեզանից գլուխ չեն հանում ու մենք այնքան փափուկ ենք ու բարի, որ ինչքան բար շպրտեցինմեզ վրա, արձագանքչտվեց ու մոռացանմեզ, կամ էլ մոռանալու տվին, որ մեր գործունեության համար չտան: պատասխան ու, եթե պատահում Մենքազատ գնում էինք հյուրախաղերի Էր, որ մի շրջանիմասշտաբով ուզում էր իր իշխանությունը կուսակցականառաջնորդ ու հինգ-տասըրոպե զգացնելտալ, ես նրան հրավիրումէի ներկայացման հետո տեսնում էի ավելի է մոտենում արտիստներին, որ ավելի շատ կյանբի ստանա իմ զարմանահրաշտղա-աղջկականխմբից:Ահա այսպիսի --

--

--

--

էներգիա ս

այն տղային, ավարտին մեկի հյուրախաղերից որը կյանքում:Նա գնչու Էր, նուրբ մնացոչ միայն այլն բայց ոչ նիհար: Միջինիցբարձրհասակուներ, դեմբըչեմ հիշում, կարծես չեմ էլ տեսել,աչբերըայնպեսէինծածկելայն, որ նայողը խեղդվումէր այդ աչքերումու հազիվ էր իրեն պահումնրանցեզրինգամված:Նրանցիցբացի էլ ինչ կարող էր գոյություն ունենալ: Մենքքանի որ ելույթ էինք ունենում ին

իմ, կրկեսի

հանդիպեցինք

կազմվ

տոմս ասած բան դաշտում,կալերումկամ մարզահրապարակներում, ն ինչքան ուզում էր փող նվիրել խմբին, գցում էր ծակ գանգից ներս, ծաղրածուիտեսբով մի շատ հետաքրբիրնկար-արկղի դրա համարէլ շատ մարդ էր հավաքվում,գլխավորապես երեխաներ,մենք գոհ էինք հենց այդ հավաքներիհամարառաջինհերթին, որ մեզ դիտումեն, ծափահարում, դա երիտասարդ արտիստների համարավելին էր, թան փողն ու փառքը,իհարկե, ն փող էին գցում, ն մրգով, կաթով,հաց ու պանրովէին հյուրասիրում,դա մեր դուրը շատ էր գալիս, նրանքուրեմն մեզ ընդունում ն էին որպեսիրենցը միննույնժամանակ ծափահարում,մեծարում: Գնչու պատանինմոտեցավու լուռ կանգնեց դիմացս, երբ վերջացավ ներկայացումըու ես հոգնած նստեցի իմ շարժական աթոռին: Մենք նայեցինք իրար ու հենց այդտեղ զգացի, որ ոչինչ չեմ կարողանում ասել, ինձ թվաց, եթե հարցնեմ ինչ է ուզում, նա կվիրավորվի: Առանց բարնիհարցական տոնի,առանցներողությանգնչուականառոգանությամբ ասաց. ուկրաիներեն Ես ուզում եմ, որ դուք ինձ նայեք: Ես անմիջապես հասկացա,թե ինչ է ուզում. կարծեսվաղուցԷի ճանաչում նրան ու սպասումէի, որ գալու է, բայց ինձ այդ կաշկանդվածվիճակից հանելուհամարհարցրեցի. Դուբ ո՞վ եք ն ինչը պիտիես նայեմ, ներողություն,երիտասարդ: եմ: Ես լարախաղաց մեր արտիստների Դուք տեսա՞ք կատարածը: բաց

չկար, ով ուզում էր

--

--

--

--

--

Տեսա:

Դուբ ավելի լա՛վ կարողեք անել այն, ինչը նրանք ցույց տվեցին: ես չեմ կարողասել, միայն ուզում եմ, որ նայեք: կռրցրեցիիմ բնականվիճակը,ես՝ հազարու մի Նրաներկայությունից բան տեսած մարդ, շփոթվեցիանելիքիսմեջ, նայեցի շուրջս, որ գտնեմ մի զույգ աչք, մի դեմբ ինձ հենարանայդ պահինու չգտնելով` անմիջապես --

--

փնտրեցի մի այլ ելք:

ես կարո՞ղ եմ հրավիրելիմ ուսանողներինորպեսհանդիսատեսների ասացի,հիշելով այդպիսիշատ երբ խնդրումէին ստուգելորնէ --

--

ի

դեպքեր,

մի նոր

«հայտնագործություն»,քանի որ

ամեն

մի ընդունակությունիսկա-

է ծնում մարդկանց ու մեջ ն հետնապես հետաքրքրություն կանզարմանք կողմից: այն հայտնագործողի Ինչպեսկցանկանաք: ես կանչեցիբոլորին, ասացի, որ դեռ չքանդեն լարը ու մի .երկու նրանց հայտնեցի այս հավաքի պատճառը ն ապա դիմեցի

փառք --

խոսքով

պատանուն. մենք

պատրաստ ենբ: խնդրեմ, վրայից միակ վերնաշապիկը մերկությունըծածկող, մնաց ն մի րոպե լուռ կանգնեցձեռբերի սպորտային անդրավարտիբով նուրբ մատները իրար միացրած, ես, կտրվել նրա որ չէի կարողանում բոլոր կտրվեցշրջապատից, աչքերից,տեսա ինչպես նրա հայացքըկամաց-կամաց այն ճաճանչափայլաչքերը չբացել էին դեմքից՝ ծածկվել էին կարծես մշուշով...Հիմա չեմ հիշում, արդյոք նա շշնջում էր բառեր, թե ուղղակի էին ալիքվում. ես զմայլվածնայում էի, ես չէի կարողանւոմ շրթունքներն սա ինչ երնույթ է, չէ որ ես գնչուներինգիտեիբավականլավ, հասկանալ՝ ակնկալեիհրաշբ: որպեսզի Կարելի է սկսել, շրջվեց ինձ այդ դադարից մի պահ հետո: Խնդրեմ, ասացի ն անմիջապեսուսուցիչն ու մարզիչը ճչաց մեջս, բայց դուք դեռ սառն եք, մի փոքր գոնե աշխատեցրեքմկանները, որ չվնասեք: Հենց դա էի անում, մաեստրո: Ես ամոթահարլսեցի. չէ՞ որ գիտեի`աշխարհումկան յոգեր ն յոգիզմ, որոնք մտքով կարող են ոչ միայն մարզվել,այլն մեռնել ու կենդանանալ: Նա սկսեց աշխատել, ես չեմ ուզում ձեզ խճճել կրկեսին ու մարմնամարզությանը հայտնի բառերի կծիկում, որպեսզի բացատրեմնրա արածը, միննույննէ, հնարավորչէ, միայնմի զգացումէր ինձ պատել, որ այն, ինչ տեսնում եմ, երազ չէ: Ես ոչ մի կողմ ու ոչ մեկին չէի նայում, որպեսզի չմատնեմ իմ չնչինությունը պատածշփոթությունը: ես շունչս պահած հետնում էի այն ամենին, ինչ կատարվում էր իմ աչքերիառջն Ա ուզում էի ամեն ինչ հիշել: Ես համոզված էի, որ սա երբեք չի կրկնվելու, սա նա չէր լոկ, այդպիսինինձ չէր զարմացհնարավոր չէ կրկնել, լարախաղաց նի, ես էլ էի արել որոշ բարդություններ, նրա արածըդուրս էր բոլոր եթե թույլ կտաք, ասեմ ն՝ ֆիզիկայի: օրենքներից, Երբբավականաշխատելէր, դադար առավու նայեցաչթերիս: --

Նա հանեց

՞

--

--

--

--

--

--

--

ես

մաեստրո: Շարունակե՛մ,

հիացմունքից պապանձվելէի:

նա ձեզ է հարցնում, Մաեստրո, միջամտեցիմ տղաներիցմեկը, թնիս կպնելով. ես սթափվեցիմտբերիցս. Ոչ, բավականէ, բարեկամս, խնդրումեմ հանգստացեք, ու գլուխս կախ,աչքերս փակուզում էի մի բանհիշել ու չէի կարողանում:Լարվածո թյունից բունթերս պայթում էին: ես հասկանումէի, որ դա շատ է այս պահիհամար,բայց ինչպեսպատահումէ մեզ հետ, չէի կարողանում ծայրիցբռնել պատկերի,հիշողության.ինձ չէր էլ թվում, որ այս պատանու հետ է կապվնծ,բայց ենթագիտակցությունս կառչել էր այդ հեռու կորած արձագանքիցու չէր թողնում, որ ազատվեմիրենիցու խոսք ասեմ: Դուք որտե՞ղեք ապրում, երիտասարդ, մի բան ասելու համար հարցրեցի,այդպեսէլ չկարողանալովմտքիս կծիկիմիջից գտնել ու դուրս քաշել թելը: այստեղից ինչքան է հեռու ն որ Տաբորում, ու նա բացատրեց գյուղի մոտ է: Ես հիմա կգրեմ իմ հասցեն, կգտնեք ինձ անպայման, կգտնեք գրում էի Օդեսայում,սա այն դեպքում, եթե հանկարծձեզ կորցնեմ, հասցեներընան այն տեղերի,որտեղկարողեմ լինել ժամանակավորապես ու էլի մտածում էի զուգահեռ, թե այս ինչ է, որ տանջում է ինձ, փորփրում է ուղեղս՝ մի շատ կարնորբան փնտրելովայնտեղ... Եվ հանկարծմիտքս հիշեցի,հիշեցիինձ տանջող հարցը: փայլատակեց. ուսումնարանը, որ մեր արտի -- ես նոր էի ավարտել րում խոսում էին մի չորս-հինգ տարեկաներեխայիմասին, ասում էին, որ խոսելիսնայում էի նրա աչքերին ն տեսա պատասճարպիկէ, կապիկից խանընրանցմեջ ավելիշուտ, քան բերանըբացեր. --

--

՝

--

--

կարն

--

--

--

--

--

--

ե.

կան

2ր

--

--

ես եմ:

Իսկինջո՛ւեք հիմագալիս,ինչո՞ւ,ուր էիք կորել այսքան ժամանակ, զսպել, ձայնս բարձրացրիկորցրածիցավից. ինձ արդենչկարողանալով մենք դոփելէինք մերտեղումհարյուր տարվահարթած ճանապարհին , իսկ բանիցդուրս էգալիս՝ մերկողքինապրումէ մեկը,որը կարող էր մեր միտքը փոթորկել,շարժել մեր թնած բջիջների ինբնասիրությունը,արթնացնել նրանց ահռելիանսահմանության դռները,որպեսզի տեսնեինքնոր հորիզոններ մարդկայինոգու թռիչքի, սա իմ ներբին մղկտումն էր, սա, եթե ուզում եք ճիշտը,իմ ապրածկյանքիխաբկանքի ճիչն էր: գիտակցության Ես չէի կորել,ես լարախաղաց էի: Գնչուներըինձ տարելէին Արնելք այն ՄիջինԱսիա:Նրանքասում էին՝ միակ գնահատողը այդ արվեստի է, եվրոպացիքփտել են, չեն հասկանում, ասում էին մեր կիսաշխարհն ոետնիցս ծերերը:Ես ուզում էի անցնել Հշնդկաստան, բայց մայրս եկավ չթողեց՝հետ բերեցծննդավայր: --

--

--

ի

եք լարի վրա: Քանի՞տարեկանից

--

--

Չեմ հիշում, ես այն ժամանակչէի

հասկանում տարիքըն այն, ինչ

այսօրվահասկացություն, երնիչորս-հինգտարեկան կովում օգնականի՞: է

էի:

Առանց

--

սիրում եմ միայնակլինել, այլ կերպչեմ հասկանում նպատակը, միանգամից ընկալել,ես տեսա, մարդը չի կարողմի քանիսիաշխատանքը եբ աշխատում: որ դուք կոլեկտիվ Այո, բայց, ինչպես նկատեցիք,ես տալիս եմ հնարավորություն ամեն մեկին բացել իրեն առանձինունեցածայն ժամանակի մեջ, որի տերը ինբնէ: Դուբ ճիշտ եբ, դա նկատվեց,բայց երբ դաշտիկանաչ հենքին է մի ձի... ն հետո ամենակարնորը՝ ես աշխատում եմ գիշերները արածում լուսնիլույսի տակ,այդպեսմի ուրիշը չի կարողաշխատել,բացիինձնից: Ես չհասկացաձեզ, ինչպես թե գիշերը լուսնի լույսի տակ, դութ Ես

--

--

--

--

եբ: կատակո՞ւմ

Ոչ, ես Արնըչեմ սիրում,նա ինձ խանգարումէ, նա կտրում,կարճում ես սիրում եմ անցնել... դա հնարավորչէ արնի լույսով տարածությունը, ողողվածհրապարակում,այդ միայն տալիս է լուսնի լույսի զգացողությունը: Ես այս դատողությունները լսում էի ազատ տափաստանի, ազատ տաբոինձ զգալ նորմալ` րի ազատ որդուց ն չէի կարողանումհ̀ավատացեք, Ու իմ սաներին, համարհաճախ խմբված էի շուրջս նայում դրա` րպեսզի ստուգեմ կությունը,բայց նրանք չէին հասկանում, կամչէին լարվում խորանալուայս մեջ,կամ կարողէր լինել, շատ եմ հետ մնացել կամէլ, ռրը ինձ համարողբերգական պատանուասածները իմ երիտասարդ այս նոր սերնդից, այսինքն այս աշակերտներիհամար այնքանեն հասկանալի,որ նրանց դեմբերըոչ մի որպեսսովորական զարմանքու հուզում չէին արտահայտում` զրույց: Կարելի՞է ներկա գտնվել ձեր ելույթներին ն ընդհանրապես դուք որտե՞ղ եք ցույց տալիս ձեր արվեստը: տակ: երկնքի Տաբորներում,բաց չե՞նքխանգարի: Մենքեթե գանք, ձեր աշխատանքին եմ վերնում,ոչինչ չեմ հիշում ու ոչ մի Բոլորովին,ես երբ աշխատում մեջ իմ շուրջը մարդկանց մարդչեմ տեսնում, միայն խավարի այն գույօղակն է գետնինծեփված,որը մեկ տնքումէ, մեկ ծիծաղումու նրգգույն ծափտալիս, մեկ էլ այնպես կարծեք քարանձավում լ ինեմ: լռում, է --

է

զգացումը

վիճակում: նրանցով

լսած

ամեն լսածի.

--

--

--

--

ուր գանք: Լուսինը ինձ ամսականտասնմեկօր է թույլ տալիս բարձրանալ վեր, ու անձրններչեն գալիս: այն էլ եթե ամպչի տարվա այդ ձմեռ, աշուն, գարուն, իսկմնացածժամանա՞լը՝ պահերին ի՞նչեք անում: Աշխատումեմ ու մեր մեծերիցնրանց իմացածը,որ բերում --

Ասացեք, խնդրեմ,երբ ն

--

--

--

սովորում

գիտակցություն: աշխարհիչորս կողմից:Գնչուներըունեն միասնական վաղը պիտի Այն, ինչ այսօր Իսպանիայի գնչուներին Է ու ն է հաղթ դառնա հակառակը, դա մեզ պահ նմյուսներին համար, բայց չէ՞ որ բոլորիդեմ կռվելիս,կներեքիմ այդ արտահայտության ասածս ճշմարիտէ, անգամմեզ սիրելով՝մեզ հալածում են: ես չհասկացա ձեր աշխատանք ասածը: եմ՝ ինչպես ձեզ համար,ցույց տվի որոշ բաներ, բայց չեմ Աշխատում սիրում ներթնի այս սնագործաշխատանքը,վերնում, դուք գիտեք ինչ է նշանակում վերնում աշխատել, ես հարցրել եմ ձեր աշակերտներից ն գիտեմ,որ դուք իսկակա՛ն լարախաղաց եք եղել: Դուքչէի՞ք ցանկանաաշխատել կրկեսում: Ձանձրալիէ, ինձ այդպեսէ թվում այդ ծանր ու փակ կափարիչիտակ աշխատելը: Գիտեք,իսկինձ հենցհակառակն է թվում, կրկեսըշատ է բազմազան, այնտեղ ձեր ընդունակություններիցուցադրումըավելի մեծ համբավկբերի ձեզ ն, որ գլխավորնէ, ավելի շատ ձներ ու հնարբներկարելիԷ մտածել նրանց իրականացման համար,դուք համաձայն չե՞ք, բարեկամներս, դիմեցի միննույն ժամանակն իմ սաներին: ն է Այո, մաեստրո,մեզ էլ այդպեսթվում հիանալիկլինի, եթե նա հրավիրվիաշխատելուկրկեսում: երկինբըչի երնում, երբ ասում եմ ձանձրալիէ, նկատիունեի դա: Այդ դեպքում դութ ճիշտ եբ, բայց ձեզ հավատացնումեմ, որ չեք ձանձրանա:Հաճա՞խեք լինում կրկեսում: Չեմ եղել այնտեղ: են

հայտնի,

հայտն

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

Չեմ հասկանում ձեր ասածը,խնդրում եմ ճշտեք: չեմ եղել: ընդհանրապես Կրկեսում կարողեք խոսելայդ մասին, համարյա բղավեցի Հապաինչպե՞ս --

զարմացած: Հա, բայց ի՞նչ կարող է լինել արտառոց, կամ ինչ հրաշթ կարող է կատարվել տակ... Երկնակամարը, ու այդ մի բռունցքիչափ կամարի ու փախավ նրա հայացքը Էլի մեզնից, -- չունի սահման, չունի --

--

Փտարացավ

:

`

եզ

ե.

ո

տիպի շենբերը՝ կրկես ես

որ

այս

հանեին երկնքի տա՞ւ... այնտեղ,

է

,

ոչ մի մտադրություն,իսկ այդ կաշկանդելու

են, որպեսզիցույց տան, որ կառուցել դուկարող բանտարկվել, Քած. ճախրանքը պատից այն պատն է... ա՛յ, եթե ինչ կատարվում

.

երրորդ օրը մենք բոլորով գնացինք.այն գյուղը, կյս խոսակցության պիտիտղանելույթ ունենար:Եվ այն, ինչ մենք տեսանք,հրաշք էր, որտեղ այնքանէին բնականու հանճարեղության պես պարզ, որ արածներն դրա

Լ

է

իմ սաներիհամար...գիշեր, լուսին, աստղազարդ մնումէր անհասկանալի տակ ուկրաինական գյուղի եզրիբաց մարգագետին, երկնակամարի երկինք, ձգված լար ու նա՝ դեղինարծվիբացվածթներով: Կիսախասա մնացմեր մեջ որպեսնյութականփաստ՝ մեջ լարը չէր երնում, վարի հիշելու,չմնացողըորպես պատկեր,դա հրաշքիզգացումնէր... Ես երկար ու չ գտա մի համեմատություն, որպեսզինրա աշխատանքըպահեմ մտածեցի մեջ, պատկերացրեք ջրավազանի թափանցիկ ջրում գեղալոԷ հիշողությանս ահա այդպեսգնչուն լողում էր երկնքիօվկիանոսումչերնացող | ղորդին, ն նա այն տպավորությունն էր, որ ճախրումէ: լարիշուրջը ԻՄ արտիստները այստեղ վերջապեսընկալեցինհրաշքը ու ցնցվեցին թփիցքաղվածվարդիպես ու... թոշնեցին... Հասկացան,թե ինչ է բնությունը տվել նրան ն ինչ չի տվել իրենց: անպայմանգալ քաղաք: Այսելույթից հետո սրան խնդրեցի ուսերը նա: իսկ ինչ եմ անելու, բարձրացրեց Ոչ մի պարտականություն,եկեք,մի քանիբանեմ ձեզ ուզում այնտեղ

Ն

բարձր-բարձր

`

ի

--

--

--

ցույց տալ:

Մենքայդ օրը նրա հետ խոսեցինքամբողջգիշերը, ես կամաց կամաց մի քանի պճպճան ռիսլինգ խմեցիու լսեցի նրա խոսքը,նրա հայտնությունները. ավելի շուտ իմը, որովհետնինչ ասում էր ու բացատրումինձ, դա նբա սովորականընկալումներնէին աշխարհի, շրջապատի,որը մերին ոչ էր: միայննման չէր, այլն շատ հարցերումհակառակ -

նա ասաց. Առավոտյան

էլ եմ ձեզ հետ գալիս Օդեսա,ինչու թողնելհետոյի,ավելի լավ վերջացնելայդ հարցը, ասաց, կարծեսինբն իրեն համոզեց: Դութդպրոցումինչքա՞նեք սովդրել: Ոչմի օր: Մի՛թեկարդալչգիտեք, զարմանքսչկարողացապահել, այդքան բան իմանալ առանցուսումի՞: ես հարյուրավորգրբեր ունեմ: Ես սիրում եմ հեթիաթներ,ունեմ համարյա հեբիաթները: աշխարհիբոլոր ժողովուրդների -

ես

է շուտ

--

-

--

--

--

--

ոս

Գյումյան.

-

ե՛րբ եք հասցնում այդքանը: Բայցչէ՞ որ ես ցերեկը այստեղ Մեկնէլ ինձ հարցրեցզարմացած: ել միայն գիշերն եմ աշխատում, այն էլ գիտեքինչքան: Տաբորումինձ չեկ --

-

որը ն մեր անհանգստացնում, քանի կենդանիէր մեծ տատս, տաբորի ոչ մեկինհաշվետուչէի նրա առաջնորդնէր, ես ընդհանրապես ես հայր չունեմ... Ա հետո հետո, մայրսէ բոլոր հարցերը կարգավորում, այն, հնչ աշխատումեմ, տալիսեմ իրենց,այսօրվահավաքածնէլ չտեսա, ինձ ու Ինձ քույրերը: պետքէ, որ պետք չէ փողը,կտանեն տաբոր իմ եղբայրը նրանք ինձ չխանգարեն Նա այս բառը ասաց ասում ինչպեսմենք արժանապատվությամբ: Այնպես, ենք «Ազատություն»: «Չխանգարելը» նստեց իմ մեջ որպեսնրա լինելիության պատճառու հետագայում վակ Ռ ձավ մեր բարեկամության:Ես երբեք չէի նա որ նրան անհրաժեշտէր «Չխանգարել» դեղը, որպեսզի չթողնի ու միշտ մնա ինթքը՝ իր հետ: Ոչ, դա «Ազատությունը»չէր, դա Չխանգարելն էր, դա նշանակումէր միայն օգնել, միայն դառնալնրա նրան իր աշխատանքի ամփոփմանը: համարայն, ինչըչէր խանգարի Մենք մեր բեռնատար մեքենանբարձածսարք ու հարմարանքով,գույնան մենք, ետնից կապվածփոքրիկ քով ու հագուստներով,բարձվեցինք շարժականտնակըու հասանքՕդեսա:Կիրակի էր: Գնացինքուսումնարան, մեր ունեցածը,պահեստավորեցինք, բեռնաթափեցինք սաներս հրաժեշտ Ս, երբ մենք մնացինք տվին ու գնացին,որը տուն, որը հանրակացարան տուն երկուսով,նոր միայն հիշեցի, որ տղան չունի այստեղ: Ես նրան հյուրընկալվելիմ ծածկիտակ,նա ընդունեց դա նորմալ:Մենք առաջարկեցի նստեցինքտաքսի,հասանքտուն, թափեցինքմեր հագուստները,ցնցուղի տակլողացանք,քանի որ գիշերը չէինք թնել, պառկեցինք,մի քանի ժամ վեր կացանք,նորից մեզ կարգի բերեցինք ու դուրս քնեցինք, թարմացած եկանքտնից,որպեսզիորնէ մի տեղ ճաշենք: Մաեստրո, գիտեք,որ ես փող չունեմ, ես մոռացա վերցնել ինչպես

մեռնելո

ը

ր

--

միշտ, բայց կարող եմ գնալ գնչուների մոտ ն անմիջապես վերցնել, ինձ այստեղեթե չեն էլ ճանաչում, ապա լսել են կամ էլ չկա մեկը, որ չճանաչիիմ մորը: ես դեռփողունեմ, բարեկամս, մեզ բավական Ա հետո դուք իմ հյուրն եք, իսկմեզ մոտ ընդունվածչի, որ հյուրը ինքը իրեն կերակրի: Մենքռեստորանում ճաշելուց հետո դուրս եկանք քթաղաթ: Ես նրան ուզում էի կապելՕդեսայի հետ, ափսոսումէի, որ այդպիսի հազվադեպ տաղանդըպիտիբաժինըդառնա միայն գյուղերի ու տաբորների, որոնք, --

չեն կարողանում հիանալով

այնպես գնահատել, ինչպես կարող էր

Օդեսան իր համաշխարհային արենայով, այցելում գնահատել բոլոր ծայրերիցեկածհյուրեր նավաստիներու, անշուշտ, մե

են

ուր

երկրագնդի փառթը,որպես մի տղայի

ու

աշխարհով կատարյալ հրաշագործի,

Մեթ

կտարածվի

որպես

իմ քաղաբին սիրահարված լռում էր, ոչ հարցու ոչ մի բացատրության հետո, որի այդպեսբավական հին թաղամասերում թափառելուց պահանջ, ես մի քանի բաժակսառը գարեջուրխմեցի,իսկնա հրաժարվեց, գլխի ընկա, որ չեմ Էլ հարցրելամենագլխավորը. հանկարծ Մի՛թեդուք չեք եղել Օդեսայում: Եղել եմ, մաեստրո,ինչպես չէ, հարցիս, եղել եմ զարմացավ բազումանգամներ, բայց ես չեմ սիրում որնէ ամբողջությունտրոհել, քանդել,բաժան-բաժանանել, ես քաղաքը ընկալումեմ ամբողջությամբ, ինչպեսհեքիաթներումէ՝ Սն քաղաք, Սպիտակ քաղաք, այո, քաղաք, Ոսկե հենց այդպես: Օդեսանինձ համարնս գույն ունի, նա կապույտ է, ես նրա եմ առաջին անգամ որ տեսելեմ, տեսել արտացոլումը երկնքիկապույտի մեջ, դուք այսօրՕդեսանինձ մատուցեցիք ձեր ձնով՝մանրադրամի պես, կամէլ ավելի ճիշտը հիմա կասեմ,մի րոպե.հա, այսպես չէ, դուք ուսուցանում եք ուսումնարանում ն որպեսզիմի ամբողջհանգույց մշակեք ձեր համար, այն մանրացնում աշակերտների եք, շարժումների վերածում , ճի՞շտ եմ ասում ն հետո ամեն մի շարժումըմշակելուցհետո բոլորը միացնումեք ն ու է... իրար ստացվում իմ քաղաքը, բայց ձեր փողոցներով տներով, նա այս համեմատությունըարեց ու ծիծաղեց,ես երբեքայդպիսի ծիծաղչէի լսել, կարծեսարծաթեզանգակներ խփեցիննրա ներսում. Իսկմեր թաորոնում, օպերայումեղե՞լեք: Ոչ: Ուզո՞ւմեք մտնենք ներսընայենք, հիմաբեմըազատ Է, ես պահակին կխնդրեմ,որպեսզիմեզ թույլ տա: եթե ձեզ համարայդ խնդիրըդժվարչի: սկ դուք չե՞ք սիրումխնդրել: Երբեք չեմ խնդրել, ինձ ինչ պետքէ, առանցարգելքիանում եմ: Ուզումեք հիմա մտնենք թատրոնանարգել,միայնցույց տվեքբաց դուռ. Ա ուղղվեցինք Ետնիմուտքից պիտի մտնենք,շքամուտքըփակէ, ծառայողական մուտքը: Ներողություն, առաջ անցավտղան ու դուռը բացեց իմ առջն, խնդրեմ, Ա ինձ բաց թողնելովա̀ռաջ մտավ,ինքն էլ դուռը ծածկեց էինք գալիս քաղաքով, ես՝

ման

պատմումէի նրան, նա օդեսացի,

ընթացքում --

--

--

--

--

--

-

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

Կ անցավ ձախ կողմս, միջանցքումմի քանի աշխատողներ լրջացան՝ հանդիպելովտղայիհետ հայացքներովն հարգանքովբարնեցին, տղան գլխով առավ բարնները, ես՝ բարձրաձայն,ընթացքում տղան խաղաղ տոնով իր սկսածխոսքն էր շարունակումա̀սելով, որ օրերս քանի անգամլսել է հեռուստացույցով: Տաբորո՛ւմ: կյո ն տաբորում: Ես չհարցրիտպավորությանմասին, վախեցապատասխանը հիասթափեցնի, այս դեպքումավելի լավէ անորոշությունը: Մենք մտանք դահլիճ, կիսախավարի մեջ բեմում մի քանի հոգի էին աշխատում,ես հետնում էի նրա դեմքին, աչքերին, նա գնաց դահլիճի կենտրոնական միջանցքովմինչն վերջ, շրջվեց դեմքով գեպի բեմը ու երկար նայեց, ապա նույն դանդաղ քայլով ուղղվեց դեպի բեմ, նայեց նվագախմբիփոսը, ապա անցավ կողթի աստիճանը,բարձրացավբեմ, անցավ`ուսումնաբարնեցբանվորներինու ամբողջ բեմի կիսաշրջանակը սիրելով հատակըն մնացածը, ինչը շրջապատումէր իրեն, հետո կանգնեց բեմի շրթունքին ու այնտեղիցնայեց դահլիճըվերից վար, ինձ տեսավ այդ ընթացքում,դեմքին խաղացլույս, հետո նա գնաց դեպի աստիճանները, շրջվեց, հրաժեշտ տվեց նրան հետնող բանվորներինու իջնելով եկավ

մի

--

--

դեպիինձ: էավ դահլիճ է, չի խեղդում: իմ դուրն էլ է գալիս: Երեխա էի` հինգ-վեց տարեկան,երբ առաջին անգամինձ բերեցինայստեղ՝լսելու օպերա: հսկ հետո զարմանումեք, թե ինչու են գնչուները անկիրթ: ամենայն դեպսդա ձեզ չի վերաբերում,դուք շատ օժտվածմարդեք: Դա իմ վաստակը չի: Ես ով եմ, որ այդքան իմանայի: Գնա՞նք, ծածկեցասածը: մաեստրո, ասացի,թեպետաշխարհումհիմաամենից շատ Ինչպեսուզում եք, թե ինթը ով է, որ այդքան բան գիտի, բայց կուզեի իմանալպատասխանը, ես արդենընդունել էի նրա լուռ պայմանը՝ «Չխանգարել»: Մենք թատրոնիցդուրս եկանքնույն Ճանապարհովն Էլի ոչ մի մարդ չհարցրեց,թե դութ ո՞վ եք, ինչու էիք մտել դատարկդահլիճ`չունենալով ու թույլտվություն: իրավունք Կցանկանայի՛ք տեսնել ն կրկեսը: Կրկեսը տեսելեմ դրսիցու դուրս չի եկել: Փորձե՞նք ներսից, հարցրիժպտալովու մի փոքր կեղծավորությամբ: --

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

տ

2`

կստուգենքիմ կանխազգացումը, եթե դուրս իհարկե, հաճելիկլինի,չէ որ դուք սիրել եք կրկեսը: էի կրկեսի ես խելագարվում համար մանկուց:

հասանք: Ջրուցելով

ներս: գնացինք Անդրե,ողջույն,

Իմ

գա,

ինձ համար

սիրտը սկսեց բաբախելավելի

արագ:

.

--

.-

ձայնեցծառայողներից մեկը, --

ի՞նչէ պատահել,հո չե՞ս խռովել: երնում, է, Պավլյուշա, մարդէլ ինքնիրենիցխռովի՛:

էս վերջերսչես

--

--

է՛, էդպեսէլ Է պատահում,բայց դա լինումէ այնժամանակ, երբ ամեն

վերջ ինչին --

գալիս:

Է

Ահա բերել եմ

բարեկամիս՝ ցույց

տալու

տունը, Պավլո: երդվյալների

Մենք հայտնվեցինքկամարների տակ:Տղաննայեց շուրջը,

ամբողջը

կարծեսընդունեցորպես իր մասնիկը գիտակցության: միանգամից

բի՛ը, ճիշտ է ամեն ինչ, կարելի՛է կենտրոնում կանգնել,մաեստրո: Իհարկե: գնացդուռը մանեժին միայնայնտեղից մտնելովեկավհատակամածի կենտրոնու աչքերը փակ կանգնեց,ինչպեսառաջինանգամելույթ ունենալիս,ձգվեց մարմնով,ձեռքիմատները միացրեցու անշարժացավ. մնաց մի քանի րոպեէլ, ներսիաշխատողները կարծեսմի հրամաայդպես նով դադարեցրինիրենց աղմուկըթ̀ըրըխկու շրրըխկ, այդ լռության հետո նա ցնցվեց, կարծեսմեկը հարվածեց ճաշակումից ոտքերին, նա հետ եկավկամբերեցիրեննորից բացեց աչքերը, ինչ-որ հեռու հեռուներից ու ելակետ քնից սթափվածի պեսգնաց նորիցդուռը դեպի ն, կիսաշրջանակըանցնելով,մուռեցավինձ: Դուրսեկավ,ղողանջումէր: Թույլտվեք ձեզ մի հարցտալ: Խնդրեմ,մաեստրո,դա ձեր իրավունքնէ: Ձեր զգացողությունըելակետումընդունածմարմնիդիրքորոշման ձեր ներքինմենախոսության, ծամանակ, եթե խախտումեմ որնէ պայման ապա կարող եմ հարցս չեղյալ համարել: Ոչ, ինչո՞ւ,դա շատ պարզ Է, ես, ինչպեսասացի,ելակետայինվիճակ ուշադրությունը. մարդիկարհամարստուգում եմ շրջապատիս ընդունելիս հումեն չէ որ մենք այդ գործոնը, ես այն պահումեմ որպեսիմպաշտպանի, մերմարմնին-մոլորակից, մեր միավորիցդեպիշրջապատ աշխարհ ուղարկումլուր, որ կանք Ա ահա այս վայրումենք գտնվում,դուք դա ձեքանում, շուրջս Ա ստացա արձագանք իսկ ես այդ ելակետիցուղարկեցի զանգի պես համահնչյունղողանջումէր: Այստեղհաճելի --

--

Նա

՝

--

-

--

--

-

կիրա նք Կատասխանը, կինի աշխատել:

աշխատելեմ այստեղ: էիք: Գիտեմ,ձեր տղաներըինձ պատմելեն: Միայնլարախաղա՞ց վեց համար: Ոչ: Ես բացի դրանիցունեի վերնումկատարվող չի հնչում: Այդտեղմի Այդդեպքում,մաեստրո,ընկնելը հավանական ու նա մի տանջալից դիմակ ուրիշ պատճառէ եղել, մեծ վերափոխում արտի կարծեսդրին դեմքին, այդպիսի ակնթարթային ն ահա է էր` նուրբ, գեղեցիկ ների համարէլ անհնար այս կերտվածքով,բոլորովիներեխա, տեսքից ն հասուն ու իմաստուն,բայց նորից մանկականպարզությամբիմաստուն, դուք պոկվելու ակնթարթը հիշո՞ւմեք, փակաչքերի տակիցհնչեց տառապանքովդուրս եկող նրա ձայնը, խնդրում եմ մի շտապեքպատասխանել:2-իշեք ժամանակիմեջ պոկվելու ակնթարթը, ու դանդաղ բացեցաչքերը. ես ցնցվեցի, նրանց մեջ լցված հոգնածությունից ու թամվածցավից: Այդ ինչ աշխատանքէր այդ մի քանի րոպեում այդ մարդու մեջ, որ այդքան ուժ էր տարել, կատարվել լափել նրա միջից: Ես ետ-ետ գնացի դեպինստարանները ու նստեցի հենց առաջինպատահականաթոռին: Նա ինձ չհետնեց, նա քայլեց մանեժիշրջագծով ու ապա մոտեցավ՝ իր հարցականհայացքըուղղած դեմքիս: ես այսքան ժամանակայդ մասին չէի մտածել, իսկապեսհիմա ինձ էլ է զարմացնումայդ հարցըու չեմ կարողանումհիշել ինչպես պոկվեցի, ու մեղավորիմ անճարությունիցնայեցի նրա աչքերին, չէ, հիմա չեմ հիշում, բայց կաշխատեմ հիշել: Ձեք կարողանա, կտրուկհամոզվածությամբ ասաց նա: Ինչո՛ւ: Որովհետնայդ ակնթարթըձերը չի եղել արդեն: Դութ նրանից եղել եք զրկված: Ձեր գիտակցությունըայդ ակնթարթըիրենից դուրս է շպրտել բեռից: Ձեզնիցմեկըմյուսին չի կարողացել որ ազատվիձեր ֆիզիկական հանդուրժել,ամենայն հավանականությամբ, գիտակցությունը՝ձեզ: Դուք երնի նրան սկսել եք արհամարհելու նա զայրացել է, վիրավորվել, դութ կորցրել եք ձեր ընդհանուրնպատակը: Է պետք, որ մտածեմ ու ձեր ասածները Պիտիմտածեմ: Ժամանակ խոստովանեցինրան տեղավորեմիմ մեջ հետզհետե հասկանալով, ն ինքս իմ առաջ ու ձեռնափայտս գտնելով`ելա ուռթի: Ես կարծես մեկ-մեկ անջատվումէի ռեալ, իրական կյանքից ու այն հարցերը չկարողանաշոշափելու ունակությունից,նրա մտքի առաջադրած լով մարսել:Ես սկսեցիկասկածել.կամ նա էր հանճար, կամ ես էի մտթով աղքատացել:Մի խոսքովդեգրադիացիա ապրել, վերածվելթուլամտի:Շատ լավ, իսկ ինչո՞ւ այս գիտակցությունըինձ չէր ճնշում, երբ խոսում էի Ես

--

--

--

--

--

փակեց աչքերը պատանին դիմացս --

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

ս

--

--

մարդկանց պակասավորության զգացումը չէ՞, ացած չէի զգացել, նշմարել իմ կյանքի ընթացքում: Ուրեմն.. հետ:

Ու այդ

Ա

եք

րտ̀եղ

որ

ես

հենց

միտքս կանգ էր առնում: Բայցինչո՞ւչէ: Մի՞թեայդ մեծ ժողովուրդը հանճարըազատությանծնունո, կարող հանճար ծնել, չէ որ վերջապես իսկ ավելի ազատ, քան նրանք միայնթռչուններն ե՞. ոչ թե բռնության, վրա, էլ ուրիշ ոչինչ, ոչ ոք: մոլորակի ես հիմա չեմ կարողմիանգամից... ես հետո: շչետո կպատասխանեմ: Նա շոյող հայացքով համաձայնեց իմ ասածի հետ ու անմիջապես

մր է այս --

խոսքը շրջեց: Սա ինչ է,

ես տվեց նվագախմբի տեղը, իսկ սա՛, ես որ կետիցորն է ձգվում, տվեցի, նա կարմիրմանեժիպռունկին,նայեց, նայեց, ապա տեղից վեր կացավ: միանգամից Ուզո՞ւմեք գնանք: ես առաջ ընկա: Մենք կրկեսիցդուրս եկանք: Գնանք ուսումնարան,ձեզ կծանոթացնեմայնտեղեղածի հետ: Խորհուրդ եմ տալիս չհրաժարվել: Նստեցինքմեքենա ժամանակշահելու համար: Հենց մտանք բակ ու տեսավ երիտասարդ տղա-աղջիկներր ուրախ, անբռնազբոսծիծաղ ու կատակները,խումբ-խումբկանգնածներիմիջից դուրս ժայթքող նրանց ողջույնները մեզ ուղղված տեսա, որ հետաքրքթրեցին: Իսկ, երբ երեկոյան ուշ վերադառնումԷինք տուն, հասկացա,որ ուշադրությունըշեղված է, մտովի,երնի, այնտեղԷր դեռ: Պատճառընրանում էր, որ ուսումնարանըմի փեթակ էր շնորհալի երիտասարդների: Տղան իրեն այդ վիճակումլավ գգաց, հարազատ միջաէին` թռչուններից, կատուներից, վայրգտնելով, որտեղ բոլորը աշխատում շներիցսկսած՝ծերության շեմին կանգնածպրոֆեսորներովվերջացրած: Մի քանի օր առավոտիցիրիկունկորում էր ուսումնարանում:Երան բոլորը լավ ընդունեցին, ընկերացան: Նաերեխաէր, անմիջականությամք ու «մաքրությամբ գրավել էր բոլոռին: է էի խմբերում: հարցնում Ինչպե՞ս իմ տղան, Հոգի տղա է, մաեստրո,ն հրաշք: Ինձ ասացին, որ նա հաճախ լինում է չորրորդ ավարտականխմբի հետ: երկնային ակրոբատների Պարզէ, նրանք շատ գիտենու իր համարհետաքրքիրէ. Ոչ միայն, մաեստրո,այդ խմբումէ ն գեղեցկուհիԳայանեն: Միռուս աղջիկ էր նա, երկնագույնաչքերում միշտ մի երազ էր թափառում, բայց բնությունից օժտված էր ու կարողանում էր, երբ պետք է, -

ցույց

--

--

էի, իսկ այն մյուսը, լարը պատասխանում

գույց

--

--

նստեց

--

--

--

--

--

--

-

դառնալբռունցք ու կատվիպես աշխատչ,, մոբիլիզացվել, ամբողջությամբ ժառանգել էր այդ պարգնըմորից: Մայրըհայտնիդերասանուհի էր տարիներ ապա երկար պարելէր մենապարուհի, թատրոնում՝ Կինի բեմում ն ի պատիվ իր սիրած հերոսուհու`աղջկան կոչել էր Գայանե զգացումընրա պահումէր բայց պարտքի Շատերն էին նրան սիրահարված, վրա ու նա մինչն հալից ընկնելը աշխատումէր ու միշտ գործիքների Նա ուզում էր առաջինըլինել ոչ միայնորպեսգեղեցկուհի, աշխատում: այլն որպեսարտիստ:Ես մի քանի անգամմտա դահլիճ, որտեղ նրանք պարապումէին ու հասկացա, որաղջիկըբոցավառվելԷ, գնչուն ցույց էր տալիսու օգնում յուրացնելուայնպիսիշարժումներ, որոնք մենք, իհարկե,չգիտեինք: Աղջիկը մոտեցավինձ. Մաեստրո, գո՞հեք իմ աշխատանքից: Ես նայում էի նրա երկնագույնաչքերին, կարծեսմի-մի թաս լինեին ծովիցդուրս բերած,ծովի ջուրը մեջը ծփացող...ինչքան մարդ է լողացել ու հիմաայս իմ տղան այդ ծովումու կործանվել,մտածում էի տառապանքով երնումէր հանձնվելուէր նրա փոթորիկներին: Շատ եմ գոհ Ա երազումեմ, որ այդ ամենըցույց տաս աշխարհին: Շնորհակալություն, մաեստրո, ամեն ինչ կանեմ, որպեսզի դուք հուսախաբ չլինեք: Այդդեպքումես կհայտնեմիմ շնորհակալությունը: Տղանչէր մասնակցում մեր խոսքին, նա հեռվից միայն լսում էր: Ամբողջ ուսումնարանը խոսումէր միայն Յանոյիմասին, այդպես էր անունը տղայի: Բայցզարմանալիբան. ես չէի ընտելանում նրա անվանը, չէի կարողանում կոչել անվամբ: Յանոյի մասին խոսում էին որպես աննորմալ երնույթի՝ առեղծվածի,բոլորը նախանձում էին Գայանեին, որ նա դարձավ այդ երիտասարդի ուշադրությանառարկան:Գաղտնիքչէ, որ մենք ուսումնարանումընդունում էինք բացարձակ արտաքինու հետո միայն սպորտային տվյալներ ունեցող պատանիներիու աղջիկներին կային մի քանի գեղեցկուհիներԱս, որոնք նախանձումէին Գայանեիճակատագրին: հետո հասկացա, Յանոն կպել աղջկանու շատ էի ուզում, Շաբաթներ որ է իհարկե,որ զգացմունքը կարողանակապել նրան կրկեսին.այն, որ նա պրոֆեսիոնալարտիստէր, ոչ մի կասկածչէր կարող լինել: պատրաստի Մաեստրո, մի օր դիմեց ինձ առավոտյան դեռ անկողնու մեջ, մոռացաասել, որ նա հենց առաջինօրվանից`Օդեսա գալու իմ մուռ էր մի ապրում,իմ տանը ն, անշուշտ, ես շաւտ էի ուրախ, որովհետե հասկացա բան՝ պարտադիրչէ ապրել մի կյանք, որպեսզի որոշ բաներ իմանալ, հասկանալաշխարհից,ուղղակիհարկավորէ ծնվել Յանոյիաստղիտակու կլինես իմաստունոչ միայնմտքով, այլն մարմնով:Ինձ երջանիկդիպվածով բաժինէր ընկել մի պահ, լինել նրա կողքին ու ճաշակել այդ լույսից:

եղել

Նա

Ի

Օդեսա

--

--

--

--

--

--

--

--

ա

Մաեստրո:

իհարկելսում եմ, բարեկամս,ուղղակիմտքերսփախան,կներեք, ու

ատասխանեցի: --

ես համաձայնեմ

աշխատելկրկեսում,ես Գայանեիհետ կպատրաստեմ

ձեր հսկողության տակ՝կկոչվի «Երկնակամարի տակ», միայն լի համար եմ, որ դութ խոսեք տնօրենիհետ, որ կրկեսիկամարների տակ

նդրում

աստղազարդ երկինք: ստեղծվի

խկ ինչու չեք ուզում խոսելինքներդ: նա իմ դուրը չեկավ: Նա չար է: Նա ինքն էլ դա վաղուց պիտի լիներ, երբ մտնում է կենդանիների սրահները,նրանք վայնահասկացած որովհետննրանքառաջիննեն զգում վախիհոտը, սունեն բարձրացնում, են լինում: միշտ չար խկվախկոտները Լավ, այդ դեպքում կգնանքմիասին:Դա այդպեսհեշտ չէ, ինչպես եք: Պետք է ռեժիսորը համաձայնիքանդել իր ծրագիրըն ձեզ կարծում կամ էլ երկրորդխումբըստեղծելամբողջկազմվածայս նոր ն ազատ մնացածարտիստներից ն ուղարկելհյուրախաղերի ավարտական Եվ այդ ամենըպիտիընդունի գեղխորհուրդը,ահա այն քաղաքներ: սյլ արտիստը դեպի խաղահրապարակ: լարհը,որ գալիս աշխատանքըԳայանեի համարհենցայն գլխապտույտ չորս Դիպլոմային բերող սարսուռ էտյուդն էր, որը դրել էր Յանոն ու զույգով րոպեների էին: կատարում ինստրուկցիաներ, հրամաններ, բոլորը եկանառաջ, որպեսԱրգելքներ, զի փակենդուռը Յանոյի կրկեսմտնելու, բայց զարմանալին այն էր, որ էր, դանդաղցույց տալիս վարժությունըն համոզում, ինքըբացատրում գծով բոլորին ն գեղխորհրդիանդամներին: անվտանգության Այսզույգը դարձավ բացվող սեզոնի զարդը, կրկեսի«աստղազարդ երկնքի» տակնրանք այնպիսիհանդուգնտրյուկներէին կատարում,որ ու հետո ոռնում էր լարվածությունից հաամբոխը ծափահարություններից զիվէին փախչում: ես միայնգինովցածպահերինէի հասկանում, թե ինչ է անում տղան վերնում, ուղեղիսբջիջներիարթնացման երբինքս գտնվումէի բորբոքված դութանքի տարիներհետ, տակ,նա ինձ տանում էր հարյուր-հազարավոր երբես ապրում էի ազատ ու վայրենի անտառներիու քարանձավների խլել էր ինձնից ճախրելուկարողուՀիմա գիտակցությունս սշխարհում: հարբելովա̀զատվումէի նրանիցու ձեռքէի բերումայն, ինչ ուներ հանճարի թռիչք, բայց ինչքան թուլանումէր գինու ուժը, այնքան րանում էր էին շարժումկաշկանդվում մարմինս, սահմանափակվում, իս ու սկսում էի ինքս ինձնից զզվել: --

--

--

իցկել այնտեղ,

է

Խան են,

ներկայացո

Անցել էր մոտ չորս ամիս, անցել էր Նոր տարվա փոթորիկը:Ես վերջացրելէի իմ գինարբութը ն շատ լուրջ ու նվիրվածու. թյամբ կպել աշխատանքի,գրում էի սցենար Յանոյի եկող տարվա մեչ ներկայացման համար: Եվ, իհարկե,ուսումնարանը, որն ինձ կապումէր կյանքի հետ, պահում էի երկու ձեռքով: Յանոն երջանիկէր այդ ամբողջ ժամանակ,բայց մի օր եկավ տուն տխուր, ես, պարզ է, իմ սովորության համաձայնոչ մի բան չհարցրի: --

--

Մաեստրո:

Լսում եմ, բարեկամս:

Գայանենսիրո՛ւմէ Դուբովին: Մաեստրո, Չգիտեմ,Յանո, ձեր ընկալումը սիրո ի՞նչ որակավորումունի: Բայց ,-հո գիտեք,ես մինչն հիմա ինձ թույլ չեմ տվել հարցնելու ձեր հարաբերությունների մասին, բայց եթե դուք տվեցիք այդ հարցը, ուրեմն ձեզ կամ --

հետաքրքիրէ, կամ խանդում եք ն ինչ-որ բան հիմա արդեն ինձ համար դառնում: կյո, ես սիրում եմ նրան Ա ինքն էլ ինձ էր սիրում, բայց... Դե ասեք մինչն վերջ, ի՞նչ է այդ բայցը: Նրանցհայացքներըպատահական բռնեցի ու հասկացա,որ մշուշապատ կրքի հայացքներէին: Ես ն այդ օրը, Ա հետագայումչկարողացաորպեստղամարդըտղամարձեր սերը մտել Է անկողին,թե ոչ: Դպրոցականի դուն հարցնել.արդյո՞ք պես ամաչեցիպարզել, բայց այլնս ոչինչ չէր փոխի ու այդ իմ շփոթվածությունը դրեցիմի զայրացածփռթքոցիմեջ: Դե, եթե, սատանան տանի, համոզվածեք, թողեք նրան թող չքվի իր հսկայի մոտ, եթե նա այդ բութ ծանրամարտինավելի է գնահատում, քան ձեզ, էլ ի՛նչու եք ափսոսում: Երկարլռեց, մտքում կարծեսհաշիվներ էր անում: եմ... Չգիտեմ,չգիտեմ, մաեստրո,կարող սխալվո՞ւմ Այդ ամենը ստուգեք, բարեկամսու հենց համոզվեցիք,որ Ճիշտ եք, չի կարող պղտորված իանգամից կտրեք, որովհետնկրկեսի արտիստը մտքով աշխատել,այն էլ վերնում,դութ ինձնից լավ գիտեք դա, աստված չանի, թե ինչ կարողէ պատահել: պարզ է --

--

--

--

--

է

--

Գիտեմ:Գիտեմ. Այս շղթայի պես ծանր գիտեմըփաթաթվեցպարանոցիսայդ առավոտու սկսեցինձ ամեն տեղ խեղդել: Ես, ինչպեսասագի, էի առավոտիցմինչն գիշեր, գրումէի սցենարը:Ես Յանոյիցշատ բան սովորեցիմեր արվեստի բնագավառո նրա հազվադեպությունը լայնացրեց մեր ընկալման սահմանները, ճիշտ --

աշխատում

ոչ մեկը, բացի Գայանեից, նրա հետ աշխատել, մարդը տեսնում է, չի կարողանհետ կորչել:Մի օր կտա, մի օր, եթե ոչ դու, ապա բո երեխայիմեջ նա կդառնա մաս ու նա կապրի դրա հետ որպեսհարազատ:Ու էր այն ամենիվրա, ինչ ունեինք մ սցենարը՝ ամբողջը կառուցած մեր կրկեսումՅանոյիստեղծածով: այդպահին Է Տղան, ինչպես միշտ, թչախոս էր: Ու քանի որ ես անհանգիստ էի, մինչն տուն կգա աշխատանքից: սպասում ապրող Միայնակ է, մի մարդու համար հաճելի է, որ սպասում ես ու անհանգստանում դրիշիկյանքիհամար: Ամեն ինչ կարգի՞նէ, բարեկամս: Այո, մաեստրո:Ես մտածում եմ այն օրվաձերառաջարկած էտյուդի դրա համար եմ այսպես,համարյա լուծում: գտելեմ մի հեքիաթային մասին, եմ կրկես ես սկսել եմ ընտելանալ ձեր ասած թատերախաղին: շ.ամաձայն դասականդրամայիցպատառիկներ: ներմուծել Նա գիտեր, որ Հ«այսպեսը» էր հենց այն էր, ինչը ինձանհանգստացնում ու Յանոն,չէ, չխաբեցինձ, նա ինձչհամոզեց նրա այդ բացատրությունը, խաբում էր, ավելի երեիուզում էր խաբել ինքը իրենու այդ արտացոլումով Է ցանցիցու խաղացի շուտ շլացնում Էր ն ինձ: Բայցես բռնեցինրաշպրտած

գիս կարող

ի

յացայն,

այսօր

որ

Պլ

արդեն բաղադրիչ .

"

--

--

| կելբմեղեդին. եսպ

եմ ուրախանալու ձեր նոր հեքիաթայինով, բայց ընկալելուհամարմի ախր ինձ խղճացեք,ձեր հեքիաթայինը բարեկամս, շրջանէլ պիտիսկսեմխմել: Իմ արածը այնքան պարզ կլինի, մաեստրո,որ ձեզնիցայդ անձնազոհությունըչի պահանջվի: չեմ, դա ճշմարտության Թեպետ«անձնազոհության»հետ համաձայն Է գինու ծովում լողացող իմ մտքի, բայց համենայն դեպսծանր երկունքն է բոլոր երկունքների է, պես, իսկ պարզը ձեր ասածիհենցամենադժվարն ընկալելինէ, դե լույսը ռրովհետնհանճարեղ է: Պարզըամենադժվար ահա է: Լույսըմենք միայնզգումենք: ընկալեք, պարզը ինչ -

--

--

.

էի, թեպետ Անցելէր մի քանի շաբաթ: Այդ օրը ես ուսումնարանում Արդենշատ էր ուշ՝ ժամըտասը-տասնմեկն էր: Ինչպես միշտմերուսանողներիմի մասը լինում Էր կրկեսում,նրանքունեին այդպիսիիրավունք տոմսի ուժով, դա ոչ թե հաճույք էր նրանց համար, այլ ոսանողական ոսման շարունակություն, պրակտիկայի պես մի բան: Այդ ուշ ժամին .

ու նրանցիցմի քանի հոգի սփրթնած գրգռված ներս ընկան մեր փոքրիկ9 գլուխ էին ջարդում չ դահլիճը. որտեղ մի խումբ սաներ ն կոնստրուկտորներ վրա, որի օգնությամբպիտի իրականացնե7 մետաղականնոր հարմարանքի ու տարափիպես մտածած Մ եր շփոթված կոմպոզիցիան: ինք մեր գլխներին չէին կարողանումասել ինչ է եղել. նրանք միանգամից թափվող հարցերին

լեզուներըչէր պտտվում:

Գայանեն ջախջախվեց, վերջապեսփղձկացմի աղջիկ: Որտե՛ղ, գոռացի ես ցնցված, մի ակնթարթում կայծակինման լուսավորվելովամբողջ խոսակցությունըՅանոյի հետ նրա ու այն հսկայի --

--

--

մասին:

Ինչպե՛սպատահեց, ասաց տղաներիցմեկը: Գնչունգցեց: Ինչպե՞ս, գոչեցի ցավից: Նրանքիմ ձայնիցսթափվեցին, Գայանենիրենց անցյալ տարվաայստեղ սովորող ընկերուհինէր, պարզ էր նրանց վիճակը: Ասում են նա է մեղավոր, ճշտեցնրանցիցմեկը: սկ դուք, դուք ինչ եք ասում ձեր աչքով տեսածը: Դաայն վերջին անցնում էր «մազե կամուրջ» կոչվող, երբ գնչուն իր պարտիան վերջացնելուց հետո սպասումէ նրա հայտնվելուն ու պիտի Գայանեն մեռելային լռության տակքայլի լարով դեպի գնչուն... այդ պահին նա սայթաքեց ու... աստված իմ, ինչ լավ է, որ դութ գոնե չտեսաք ու չլաեցիք... դա ինչ զարհուրելիպատկերէր: Ես անմիջապեսվեր կացա:Մեկըբերեց ձեռնափնյտս. --

|

--

--

--

--

--

--

--

--

--

Յանոն որտե՞ղ է հիմա: Նա դեռ վերնում էր, Չգիտենք:

երբ մենք դուրս փախանք...

Ես շուտափույթ զանգահարեցի,բայց

հեռախոսվերցնող չկար:

Խնդրեցիտղաներիսինձ որնէ մեքենայովհասցնել կրկես: Մենք բոլորով դուրս եկանք փողոց, մի քանի ուղղությամբ վազեցին տղաները առաջ տարբեր փողոցներով ու մի րոպե էլ չանցած ես արդեն մեքենայով նրանց հետ սլանում էի դեպքիվայրը: Հեռվիցարդեն տեսանք միլիցիայի ն խառնվածբազմություն ու շտապ օգնության մեքենաներիլույսերը, հետո ու էլի մեքենաներիկուտակում:Ես մի կերպ ներս մտա, որովիետն հասա կողմնակիորնէ մեկին չէին թողնում ներս, աղջկա ընկած տեղը, օտար ն ծանոթմարդկանցկուտակում,սավանովծածկվածդիակ, վերնում փորձագետները էին տեխնիկական միջոցները,չափումնե ուսումնասիրում անում, գրանցում,ճշտում ն այդ ձայները,ինչպեսթմբուկիմեջ, կամարնե տակ զրնգում էին ու ոչ մի մարդ չէր անում դիտողություն, դրության տերըիրենք էին:

Ի

երբ արտիստիընկերը ջախջախվումէր, պիտի սպիսի դեպքերում, կանգնելմյուսին, տեր հոգեկան ցնցումից,վախիցնա կմիջապես մեջ ինքը Ասորպեսզի Դա իր հետ որնէ

Քելիդեպրեսիայի այլնս չէինք կարողօգնել: ու

աղջկան քար, է Յանոն: Թ .-

բանանի:

էր հիմա իմ

Որտե՞ղ տարավ: Միլիցիան

հսկողության տակապահովկլինի», հանգստացնում էի ինքս «նրանց

կարողանամգոնե հայացքովնրա հետ հանդիպել.եթե կլիներնրա վիճակը,այս մտքերիհետ էի, հանկարծ ու սարսռացի, ծնկաչոքտեսա հսկաԴուբովին կողքին Երբ բուն դրած մեջ հանցավորմիտքը.մի՛թե սպանությունէ, մի՞թե իմ գնաց դրան,այդ ձնով կարողացավ հավատը չէ, ոտնակոխողին... Ցանոն դա հնարավոր չէ, Յանոն չի կարողսպանել,նա չի կարող, չմ հավատում, նա այլ խմորիցէ թխված,նա շատ է տարօրինակ, չի կարող,չի կարող, որ դավաճանել է, ես չեմ ճիշտէ, բայց սպանել սիրածաղջկաննրահամար, ընդունել մեր սովորականկյանքում,էլ ինչ մնաց Յանոյի համար.ոչ, ոչ, ոչ, չեմ հավատումու հանկարծկառչեցիջրում խեղդվողի լինի, պեսփրփուրից,ավելի շատ եմ հավատում,որ անձնասպանություն քանմնացածը... Ճասկանալով, ավելի շուտ զգալով ողբերգությանպատճառը՝ դուրս եկա փողոց,ուզում էի գնալ միլիցիատուն,բայց հապաղումէի, եթե գնամ ու, միննույնն է, ոչ եթեանգամինձ հաջողվիգոնեմի աչքով նրանհանդիպել, միպարզությունչի մտցնիմեր հարաբերությունների մեջ, միայնծանրանա նրահոգեկան վիճակը: Հենց այդ անորոշությանգոյությունից, իսկ այս դեպքում բոլորովին այլ է, նա ինքն է, իր հանցանքը,եթե այդպիսինկա ու հետո էլ ես կարող ավելորդհարցերտամ իրմտքերը,թող մնա միայնակ, է ու խոսքերասեմ..., լավ է գնամտուն ու խաղաղության մեջ միտք անեմ: Աբողջգիշերը աչքս չկպավ:Ես հազարանգամ,հազարձնի հիշեցիմեր շարան-շարան օրերի կյանքը, մեր բոլոր զրույցները, ամեն մի խոսքը, ու ամեն դեպքը անգամ,ինչպես ճանապարհին ընկած միմեծ քար, հա ուոքս խփեցի այն օրվա խոսակցության վերջին`«գիտեմ»:Երբ մի պահ առաջ էր, որ Գայանենսիրումէ Դուբովին,այնժամանակ հասկացա, որ ոչ թե աղջկա դավաճանությունը,աղջկանկորցնելուցավն է նրան տանայլ կորցրած շփոթման, հավատի ցավնէ նրանբերել հանկարծակիի Կ երնիիրենցմոտ` տաբորում,շրջապատում կամչի տեսել այդ ողբերԳոթյունը, Այո,այո, հենց այդպես կամէլ մանուկ է եղել ու չի հասկացել... 1կս, հավատի նա ողջ ունեցվածքը,տիեզերաիր տվել էր կորուստն էր, ան ազատությունը,տաբորներիսերը տափաստանների

ամ բայց

որ

ինձ պարզ հանդիպեի,

դակի

վեց

հաստա

իր

կարողանում

`

հայտնել

բոն

հարստությունը՝

նրան պատող, կյանթը այնտեղ խայթոցիպես բոցկլտացողամեն րոպե ու

կարո

Ժամ տասնյակգյուղերի, բաց երկնքի կանչը իրենսպասող, ու այս ամենի դիմաց քաղաթի բանտ կրկես փոքր երկրպագուների... կոչվող ու մի տաք հավատԳայանեանունով, որը... խաբելէր: Ահա այսպես ամբողջ գիշերը հազար անգամ տալ ու առնելով եկա վերջապեսայս ու Եվ երբ ամեն եզրահանգման դրեցիիմ տանջալիցմտքերինվերջակետ: ինչ իմ ձնով, ինձ համարպարզեցի,ստացվեցնրա խաբված հավատ տեղում դատարկություն` վակուում, բնությունը չի կարողոչ իր մեջ, ոչ էլ մեր մտքում թողնել այդ վիճակը,ուրեմն պիտի լցներ ն հանկարծաչքերիս դիմացայս ամեն ինչից դուրս մի դիակ՝սպիտակսավանովծածկած:Ոչ, ոչ, նա չէր կարող իր մեջ առաջացած դատարկությունըլցնել... աղջկադիակով դա անհնար է Յանոյիհամար:Դա անընդունելի է, խորթէ, անհասկանա է, եթե կուզեք իմանալ:Նրա ողբերգությունը այլ տիրույթի, այլ չափման միավորիկարողէ պատկանել,բայց ոչ երբեք մեր հասկացությանվրեժի: Երբ ինձ համարամեն ինչ պարզեցի ու ամեն հարց դրի իր տեղը ու իմ սեփականկռիվըիմ մեջ վերջացավ, առավոտյան շուտ գնացի միլիցիատուն, հերթապահիհետ, ասացի ով եմ, բայց քանի որ գտնվում էր չթույլատրեցին:Ես խնդրեցիմիայն տեսակցություն ասեն ես եկել եմ, ես գիտեի, որ այդ փաստընրա տառապանք մի կթեթնացնի,միակմարդը ես էի, որը կարող էր այցելել այս պահին նրան: Այդտեղիցգնացի կրկես:Ինձ զուսպ ընդունեցին, նրանք հաշվում էին, քանի որ ես եմ պատճառը եղել Յանոյինբերելու, դե ուրեմն մեղավորնէլ ես եմ, դա հոգեբանորեն երնի հասկանալիէր, բայց ես ինչ կարողէի անել, այդ տեսանկյունիցնայելիս բոլոր ոճրագործներիծնողներին պիտի պատծել, որ ծնել են այդպիսիարարածների: Ինչնիցե,անշուշտ, ես նս ինձ մի տեսականհարմար էի զգում: Ճիշտ Է, որ Յանոյին ես եմ քաղաք բերել, ես եմ ներկայացրելնրան նախանձըմիշտ էլ իր տեղում կմնա կրկեսին:Դեմ շատ կար: Մարդկային հրեշտակիկարգավիճակ:Այդ դեմերը հիմա րհազուրկեն թում, բայց տաղա ազնիվը, հայրենասիրությունը, մարդասի րությունըկործանելուհարցում: Անշուշտ,հիմա կփաստեն, որ նա պրոֆեսիոնալ չի, որովհետնուսումնարանիվկայականչունի, չունի աշխատանքային փորձ, չունի գրքույկ աշխատանքային,հազարչունիի դիմաց մի տաղանդինչպե՛սկռվի... Ես շատ էի ուզում օգնել կրկեսին, որպեսզիամեն ինչ պարզվիու դառնա ոչ թե սպանություն, այլ դժբախտ պատահար առաջին դեպքում կրկեսը կզրկվի բարոյականհամակրանքից,երկրորդ ն մեկ-երկու հոգի կստանան վարչակա դեպքում`պարգնատրումներից տույժ: ամեն

մեծ

զրուցեցիտակ, բան` ննության

անգամ, եթեբոլորը ստանան

համախմբվելու՝ լավը, աշի գավոր

հարցրի, ես տնօրենին Է

առաջարկեցիիմ օգնությունը, նա

ասաց,

որ

փորձարարական հանձնաժողով, ինձ էլ ընդգրկելու այնտեղ կազմվում ժամանակ օգնությունը կլինի ճշմարտության բացումը: ուայդ են

քո

Գնացի տուն:

Այ հիմա կխմեի

ու

կփակեիաշխարհիբոլոր

դուռ

ու

ինձ համար, այսպիսիկարնորպահինպիտիունենալ լուսամուտները միտք գլուխ: Խմած պատերազմի մեջ մտնողը միշտպայծառ բայց

դուրս սառը մնում է այնտեղ: խմածըճախրանքէ, պոետների չիգալիսպատերազմից՝ խելագարներիճակատագիր, թեպետ իսկականպոետը հենց ու

վիճակ ու

է, անշուշտ: Այլ կերպ չես խելագարն

ստեղծիճշմարտության տողեր թո

մ, քո իրականությանճ մբարում,որոնթ եղել են ու ժամանակի բոլոր պոետներիու բոլոր խելագարների համար: կլինեն Քայլում էի իմ կաղ ոտքով սենյակիմի պատիցմյուսը, աջ ձեռքս ամեն շրջվելիս հանդիպում կոնքիս սեղմած՝ հայացքով նրա ջախջախված անկողնուու իրերի հետ` գլխավերնիդարակներինշարած: Անպայման

պիտիգան խուզարկության, ստուգեն կացարանը,ունեցածը, հո՞ զենք չի ունեցել կամ գրառումներ արել, այդ ողբերգություն պատրաստող մտածեցի այս մտքերիսհետ Էի, դռան զանգը հնչեց: «Ահա ն նրանք», դեպիդուռը քայլելով, բացեցի ու ի զարմանսինձ տեսա դռների մեջ նա միջահասակ էր, դեռ բավականինգեղեցիկ, արժանամի գնչուհու, կնիքը դեմքին: պատվության նա, իմ հարցական Բարնձեզ, պարոն, դուք լռությունը խախտեց Յանոյիսմաեստրո՞նեք: ես եմ, կյո, տիկին, ձգելով պատասխանը՝ ցանկանումէի կռահել՝ ով է ու ներս չէի հրավիրում, գիտեի, որ գնչուհին երբեք անծանոթ տղամարդուտուն չի մտնի, եթե այնտեղ կին չտեսնի, ներողություն, իսկ դուք ո՞վ եթ, թո՞ւյրն եք Յանոյի: Ոչ, պարոն,մայրն եմ, իմ անունը Զուլմաէ, նա չի՞ ասել իմ մասին: Նաձեզնով միշտ հպարտանում էու գովում, բայց անունը ձեր` թվում է առաջին անգամեմ լսում: Բայցինչո՞ւ եք դուրսը կանգնել,խնդրեմ, ներս եկեք,Յանոյիմայրը ն իմ քույրն Է, կարող եք հավատացած լինել: Նա մտավներս, նայեց շուրջը, ձեռքի փաթեթըդրեց սեղանին: ու նստեցի Նստեք այդ աթոռին, խնդրեմ, որտեղ ուզում եք, --

--

--

--

--

--

--

--

--

--

բազմոցին: Մենքմի քանի վայրկյանլուռ էինք, հետո ես գտա ինչ ասեմ: Մտքովս մասին: չանցավ անգամ, որ նա կարող է իմացածչլինի դժբախտության Սա նրա անկողիննէ, այս դարաններում իրերն են, այս պահարանում ել շորերը: Լավ կլինի, որպեսզի դուք ամբողջընայեք, որովհետն կարող է հիմա գան միլիցիայից խուզարկման, թող ավելորդգլխացավանքչլինի: -

կնոջ սովոր արագ շարժումներովնայեց անկողինը՝տակու վու րը: շորերի գրպ Բացիփողից դարակները,ապա պահարանի մի բան չկար: Փողըչհաշվեց, ինչպեսկար, թողեց գրպանում: Գրբերիցգլուխ չեմ հանում, էդ արդեն դուք նայեք, որոնք էին, որ խելքիցհանեցինէրեխիս, կարծեսդժգոհությամբասաց, բայց ես հպարտույան շեշտադրում զգացինրա խոսքիմեջ: Մի՛թեդուք դժգոհ եք, որ ձեր տղանկարդալ Է սիրում: Հայրնէլ էր էդպես: խկ ի՞նչէ, հիմաչկա՞:Յանոն երբեքչի խոսել հոր մասին, միայնձեր ու տատի պատմություններնէ ինձ արել: Հայրըմերոնցիցչէր: Հայրըեկել էր Նոյի լեռաներկրից ու ինձ ուզում էր տանել իր հետ: Նա ինձ խոստանումէր իր կինը դարձնել, բայց չգնացի ու չկարողացաիրեն էլ Էստեղ պահել,թեպետգիտեի, որ ինձ քանի տարի է ման է գալիս, Ջուլմայի թղթերը նրան հետնում են, հիմա էլ նա կա, որ մեռնի, կիմանամ,ես գիտեմնրա աստղիտեղը:Ես նրա էստեղն եմ ապրում, ապրո՛ւմ,պարոն, ու նա ցույց տվեց սրտի տեղը, էդպես էլ չիմացավ, որ էրեխովէի ու հիմա տղա ունի, հոր անունը դրի, հոր պես սա էլ դնի արյուն ունի: Դնիցդն է ծնվում, պարոնս: Այնպեսեք խոսում,կարծեքդուք ձեր որդուն չեք սիրում, մի փոթր Յանոյիփոխարեն: վիրավորվեցի Ես նրան պաշտումեմ, հարգելիպարոնս,նրա համարկյանքս կտամ: Ես եկել եմ, որ դուք ասեք՝ինչ պիտիանեն գնչուները, որ տղանչգնա կորի: Ես մորը պատմեցի ամեն ինչ ն իմ համոզմունքը հայտնեցի,որ Յանոն մեղավորչի, նրան չեն դատի: Գնչուն միշտ էլ մեղնավոր է, պարոնս, իր ծնված օրից մեղավոր, մենք դա գիտենք, մենակ ասեք` կա՞նմարդիկ, որոնց կաշառենք ու հանենքնրան: Շվար կանգնեցինրա առջն ու նա հասկացավ,որ ես այդպիսի խաղերինօտար եմ: Դուք իրենցիցեք, դութ վախենալուբան չունեք, ծնվել եք մաքուր Նա

ոչ

հետո

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

դեմքով,Զուլմանդա տեսնում է: Ես հայ եմ, տիկին: Չե՞քխաբում: Ինչպեսկարելիէ այդ հարցումխաբել: Յանոն ու Յանոյիհայրնէլ ուրեմն ձերոնցիցեն, ձեր երկրից: եմ ծնվել, բայց հայ եմ ազգությամբ: Ես ախտեղ՝ Օդեսայում Ուրեմնդուք հենց դրա համարէլ սիրել եք իմ Յանոյինու տուն եք առել նրան, որ արյունը ձգել է: --

--

--

--

--

--

Ձեր տղան իր նմանը չունի,

նա ոչ թե դնի ծնունդ է՝ ինչպեսասում պարգն, տիկին, ն դուբ պիտիհպարտանաթ նրանով: Մեր ամբողջ տաբորը, բոլոր գնչուներըու ես էլ հազար անգամ ենք հպարտ նրահամարն դրանիցէ, պարոնս, որ ուզում ենք փրկենք,որ --

Աստծո եջ, այլ --

ու ու Ուկրաինայի կկանգնեն, Ղրիմի լորի:Բոլորը՝ Օդեսայի Բեսարաբիայի,

նրանփրկեն,պարոնս:Նա ծնվելէ էն աստղի տակ,որը հարյուրտարին գալիսերկրի հետ տեսակցության, դե հիմաիմացեքնա ով է: Իմ նա Ինդրան էր այդպեսասում, միայն տատը՝ գիտերայդ աստղիտեղը ու

ռր

մեկ Է

ժամանակը: գալու եմ Տիկին, խնդրում

զգույշ եղեք, ավելորդբաներչանեք,որ ծանրացմեղնավորչէ, դա ես եմ ասում որպեսմասնագետ, հենց դրանից մենք պիտիբռնենք,որ գործըշահենք: ուրեմն Շատ մնացի,դե գնամ, հարգելիպարոն,Յանոն,որ դուրս եկավ,ձեզ ու ենք տաբոր: էնտեղկտեսնեքգնչուները ոնցեն ուրախանում հրավիրելու ծնված քեֆանում: Ախ,Յանոս չլսեց, ինչքանեկականչեցիտուն, բա լինի տաբորումու գա քաղաքի աղջկահետնից:Հերն էլ չկարացթթի ու էն դժոխայինգործի, որ անում էր՝ երկիրըծակումօր ու գիշեր քաղաքի ու ու մնա մեզ հետ չադրի տակ,բախտավոր ազատ ապրի: Ինչպե՞սթե երկիրն էր ծակում: Էն որ տափաստաններում սարքածէ, ծակումէր, որ նավթ հաներ, ոսկիհաներ ն Էլի շատ բաներ էր ասում, մոռացելեմ, չեմ ուզում հիշել: Ասում եք ձեզ փնտրումէր ինքը ու դութ իրենիցպահվումէիք. ինչո՞ւ, գոնեերեխանծնվելուց հետո գնայիք: Չգնացի,գիտեի, որ կյանք չի լինելու, լինելու է դժոխք,բայց թե մոռանալէլ չկարողացա... քանի մարդ առա, որ նրան մոռանալտամ, նրատեղըբռնել ու դուրս էի միջիս ցավը, մեկ է, չէին կարողանում ծածկեմ անում, դրանից էլ գիտեմ, որ նա դն էր Նոյի երկրիցեկած,իմ հոգին ու --

նեք նրա վիճակը, նա --

մարդ

--

--

--

--

ուտող: մարմինը հոր մասին: Ձեր տղան գիտի՞ ով իմանա՝ Գիտի,բայց չեմ ասել, որ էս կողմերումԷր աշխատում, մեծ է, էնքան է հիմա էլ է էս տափաստաններում, Ուկրաինան կարող ու ծակելու քրքրելու տեղ ունի, որ բոլորիհամարէլ կհերիքի,հո չպրծավ ու պիտիտեսնեմ նրան,չեմ գնաց:Թե Յանոն հորը գտնի, ես էլ ստիպված եմ, Ջուլմանպառավ,նա ուզում հանդիպել,իմ պարոն,ես հիմապառավել գժվումէր ինձ համար, էնքան սիրուն էի... է, ես էլ էի խելքս թռցրել, նա ու շան պես հետնիցվազեցի, թողի, էրեխիստվիԻնդրային մարդուս մտքերի Մենքէլի կհանդիպենք,սիրելիպարոն: մեջ ընկավ: Ու գնաց՝վերցնելով փաթեթը: --

--

--

--

Զս

Գյումրյան

Յանոյիսհամարուտելիքէ: Նրա գնալուց չէր անցել ն քառորդ ժամ, նորից դուռը զանգեցին: մեկը միլիցիայիշորերով, երկուսը՝ Բացեցի: Երեք հոգի էին կանգնած՝ քաղաքացիական: Յանոն այստե՞ղ է ապրում: Լիխիտչենկո Այո, ապրումէր մինչն երեկ: սկ ինչո՞ւգրանցված չի: է ժամանում, որի՞ն Կրկեսիարտիստը միշտ ժամանակավորապես գրանցել: Չեմ հասկանում`սա հանրակացարա՞ն է, թե՞ բնակարան, որի տերը դուք եք: Մեր արտիստական եղբայրության մեջ կա օրենք՝ համ ծածկդ, համ շորդ, համ էլ հացդ պիտիկիսես եղբորդ, քրոջդ հետ, ով ուզում է լինի, որովհետն արտիստըմիշտ թափառական է, այն էլ կրկեսի արտիստըն այդ օրենքը մեզ համարսուրբ է, այլ կերպմենք չենք դիմանա: ձեզ Շնորհակալություն բացատրությանհամար, որ կտուգանենք բայց ապօրինիբնակիչ պահելու համար,Էն կմ' ք ձեր եղբայրությունը: Ի՞նչէ, կուսակցությունեք ուզում ստեղծել, թե՞մասոնականլոժա: Ինձ թվում է ես պարզ ասացի. «Արտիստական եղբայրություն», դա հայտնիէ ամբողջերկրում,էլ ուրիշ բան ասել ձեզ չեմ կարող: Այդ դեռ դուք եք ասում, իսկ մենք էլ կարծես հավատացինքձեր ասածին:Դեռ կքննենք, կիմանանք,թե դուք այդ ինչ կազմակերպության անդամ եք, հովանավորումեք ձեր կուսակցության անդամներինու դեռ տեղիք տալիս ձեր պետականբնակարանում նրանց թողարկվելու: Սառըքրտինք տվեց այդ խոսքերիցգիտեի, որ այս երկրումօրենք չկա, օրենքը ահա ցանկություննէ, տրամադրությունը,ուզեն հիմա կտանենմեկուսարան,այն, ինչ ասացինկդարձնենփաստաթուղթ,մի քանի օր ու շաբաթ կծեծեն, կջարդենառանցայն էլ ջարդված ոսկորներս ու ես ու... կստորագրեմ,միայն թե ազատվեմայդ տանջանքներից հարցսկփակեմ Սիբիրիկամ 2-յուսիսիմի որնէ ճամբարում,որպես հակասովետականկազմակերպության,եղբայրության, կուսակցությանանդամ, ինչպես ուզեն ն կամ էլ, եթե խղճան ու ուզենան ինձ լավություն անել, կուղարկեն հավերժ բնակության: հոգեբուժարան՝ պես արագ անցան իմ աչքերի առջեԱյս պատկերներըկինոժապավենի վով ու ցնցվեցի: Դա ձեր գործն է ինչը ինչպեսկոչել, իսկ ես ահա առաջարկումեմ ձեզ աթոռ, խնդրումեմ նստեք, սա էլ ծխախոտ: է այդ գնչուի ունեցվածքը: Որտե՞ղ --

--

--

--

--

--

--

--

ժամանակ

--

--

վրաս.

սրանց

--

--

անկողիննԷ, որի մեջ նա քնում է, սա իմն է, սրանքիրերն են ահա շորերն են: սկսեց խուզարկելՅանոյիունեցվածքը,մյուսը բացեց թղթապաՄեկը ու սկսեցինչ-որ ակտգրել: հանեց թուղթ Դուք լա՞վեթ ճանաչումայդ տիպին: Ում: Խոսքը ո՞ւմ մասինէ, գնչուի: Նա շատ լավ, բարի տղա է ու հրաշագործարտիստ: կյո, որը սպանելէ մեր անմեղաղջկան: Դա անհնարԷ, ինքներդկհամոզվեք, երբ կխորանաք գործիմեջ: Սպանությունխանդիհողի վրա,ահա մեր համոզմունթը: Ես հիշեցիՅանոյիմոր խոսքը,որ մեղավորըմիշտ գնչուն է լինելու: Կրկեսիարտիստիկյանքը միշտ էլ անդունդիեզրին է, ամեն ինչ Սա

-.

պահարանում էլ դարակներին,

աք

նակը, --

--

զարմանալի --

--

--

--

կպատահի:

Ինչ է, էդքան հիմա՞րեն, որ իրենց կյանքըդնում են վտանգիտակ, ռիսկիեն դիմումհանուն ինչի՛, մի քանիկոպեկավելստանալուհամա՞ր: Պակաս,հարգելիընկերներ,ավելի պակաս,քան բեռնաթափողները մերնավահանգիստների: է, այ --Ասեց է՛, ոնց որ կտրեց ուսից: Բեռնաթափելը ծանր աշխատանք ընկեր,թրտինք է թափում ամբողջ օրը արնի ու անձրնիտակ, նա բան է անում, հարցնեսցույց կտաիր աշխատանքի արդյունթը,իսկնրանք ի՞նչ՝ են, կապկությունանում ն ուզում եք, որ դեռ բանվորիցէլ շա՞տ ցատկում ստանան. էս բանվոր-գյուղացիական երկիրէ, հարգելիընկեր,մի մոռացեք, այլ ոչ թե արտիստական երկիր: ամեն Մոռանալը կապիտան, դա երնում է, ընկեր է ու եթե մի պահ մոռանանք էլ, անմիջապեսկհիշեցնեննրանք իրենց ու աշխատանքով կյանքը ինքն էլ հենց: Պաշտպանում եք, որ չի՞ սպանել, էդ ոնց է ամեն անգամ լավ էր վերջանում էդ տրյուկը, էդ օրը հանկարծչկարողացավ: Ես վեր կացաու առանցփայտիիմ կաղոտբովբայլեցի: Ահա,խնդրեմ, ութ տարիայն նույն բարձրություններում աշխատելուց հետո ցած վիժեցի տարիներառաջ, բայց իմ բախտը բերեց, որ ես ճանաու պարհիներկու անգամ հանդիպեցի փոկերի ձեռքերսգցեցի, որ կառչեմ ու թեպետչհաջողվեց, բայց անկմանստուգությունըմարեցԱ ստացա ահա այս նվերը` հաշմանդամ քսանութ տարեկան հասակից:Ոչ ընտանիք, ոչ երեխա, որ չհարցնեն մարդիկ՝էն կաղ Անդրեիկի՞ննես, կամ էլ ահա էն Ահա է: Գնդակ խփողըկաղ Անդրեի տղան այսպես, հարգելիներս,դեռ չգիտեք,թե որն է լավ՝ սա՞, որ մնաց ինձ պատիժ,թե նա, որ ազատվում է Չէ որ վերջը բոլորիս համար Էլ ամբողջմի կյանքի տառապանթներից: --

--

--

քայլափոխի

անհնար

-Է

-

՛

ունի՝ մի բիչ շուտ, մի քիչ թիչ քայլել այս է, ինչ նշանակություն աշխարհիդեմքին, եթե վերջ՝ վերջն է ամեն ինչի... Հա, տխուր բանասեցիր,այ ընկեր,դե մի բանէլ ասեք գնչուի մասին, ձեր եզրակացությունըո՞րնէ: Նա բացարձականձնավորություն է, ծնվել է որպես արտիստ, մեծ արտիստ, ազնիվ է, նա պոետ է իր գործի մեջ, միշտ ստեղծագործում է, մահն

--

--

պրպտում նորը մտածելու, նոր ձն գտնելու: --

խմո՞ւմ է:

հետո սկսեցի խմել Համըչգիտի անգամ:Ես խմումեմ: Զախջախվելուց ու տեսնեիք, թե ինչպիսիխղճահարությամբ էր նայում, կարծեսինձ տանում են կախաղան ու է հանելու ինքն մեղավորը: Ի՞Նչ եք կարծում,միայնազնիվ ասեք, որ խմող եք, ուրեմն կարգին մարդ եք, ասացեք,նա խանդիհողի վրա կարո՞ղէր այդ աղջկանուղարկել անդունդը: Ոչ, երբեք: է: սկ կնամո՞լ Նրա համարն կրկեսում, Ա ուսումնարանիաղջիկները իրենց կրակը կնետեն, եթե նա մի համբույրնվիրի: Նա պոետ է ասացի,նա սիրահարված Է իր արվեստին:Դա մեզ համարանհասկանալի է, մենք այդպես չենք կարող ապրել: Դե լավ, կարդացեք,ահա այստեղ ստորագրեք, այս մասում Էլ գրեք ձեր լրիվ ազգանունըու դրեք ամսաթիվը: Ահա այսպեսնրանք բաժանվեցին ինձանից,հետներըՅանոյի ունեցածից որնէ բանչտարան: Ծերուկ, դու ճիշտ ես ապրումխ̀միր, դա ավելի լավ է, թան վերններում կապկությունանելը: հետո նորից դռան զանգը հնչեց: Այսօր իմ տունը դարձել Ժամանակ է քաղաքի հետաքրքիր տունը, մի դեդեկտիվպատմվածքի կենտրոն: Դռներիմեջ կանգնածէր Զուլման: Պարոն,գիտեմ,որ մենակեք, չար ուժը ձեր տնից քաշվեց գնաց, ես խոսեցիՅանոյիհետ: Ինչպե՛ս:Ո՞նցհաջողվեց,նստեք, ահա այստեղ ու պատմեք: Չէ, չթողեցին տեսնել, կարնոր էլ չէր տեսնելը, սիրալիր պարոն, կարնորըխոսելն է, գնչուի համարխոսքըավելի մեծ արժեք ունի, քան մի թնդանոթունենալը: նա լավ է զգում, իմ հարգելիպարոն, նա չի սպանել էդ թշվառաղջկան,դա առանց հարցնելուէս թղթերիցգիտեի, ափի մեջ բայց գուշակության թղթերը ցույց տվեց ու էլի մատները փակեց, հարցրեցի ձեզ համար,որ իր ասած բառը փոխանցեմձեզ, ասեց Յանո., --

--

--

--

--

--

--

--

--

-

--

:

մաեստրոյին,որ հաղորդիր չեմ սպանել,դուրս կգամկբացատրեմ, պսեց՝ ասաց, որ այդպես հաղորդեմձեզ: Ասաց ոչինչ չտանեք ուտելու, ես

հետո

նա

ինչու, նրան հիմաուտել չի կարելի,մինչն յոթ

լմանաք

պսունանա:

օր հետո

լուսինը

-- Դուք այդ

տր

նա

խոսակցությունըտարաք պատուհանից, պարզ է բղավելեք, երկրորդ հարկումլսի, նա էլ այնտեղից,չմտածեցի՞ք, որ Օդեսայի կլինի ձեր լեզուն հասկացող:

միլիցիատանը ծիծաղեց. նա կչկչալով ֆարգարժանպարոն,

ես

խոսել եմ այն լեզվով, որը երկու հարյուրտարի առաջ էր իր երեխեքին,ես ասեցի,չէ՞, ձեզ, որ այդ լեզուն ամենաուժեղզենքն է, իսկ Ինդրայիլեզուն մեր ընտախոսքըգնչուների մենակ երեխեքիս, իսկ նիքիմարդկանցիցսոչ մեկին չեմ սովորեցրել, Յանոն այդ լեզուն ամենալավըգիտի, նա սովորել է հենց աչքերը բացել է ու նայել Ինդրայիաչքերին: Ես սրտնեղեցիայս երկար-բարակ պատմությունիցլեզուներիմասին ու՝ ինչ եք մտածելայդ բոլորից դուրս: Տանջել, հոգնեցնել, զզվեցնել միլիցիային, որ իմ Յանոյին բաց թողնեն,բայց տեսնում եմ, որ դուք չեք հավատումդրան, միլիցիան շատ ասեց, պարոն իմ, տեսաք, որ միշտ գնչուն Է մեղավոր, որովհետե բաներ գնչուն թագավոր չունի, ռր պաշտպանիու պետք էլ չի, գնչուն ունի վայրի ձիերի պես, դրանք ազատություն ազատ քամու պես, տափաստանի ավելիհզոր են, քան աշխարհիբոլոր գահերը: Դրանքեն քանդելու էդ գահերը, պարոնիմ: ՄԻ օր բարձրանալու է փոթորիկն ամբողջը սրբի տանի, կմնամիայնէն, ինչ Աստվածառաջինշաբաթը ստեղծեցաշխարհիվրա: գիտեք: Զուլմա,դուք դա որտեղի՞ց Մենք հենց էդ գիտենք, պարոն,որովհետնմենք տեսնում ենք ինչ է ցույց տալիսբնությունը մեզ ու սովորեցնում,մենք լսում ենք ինչ է նա ասում մեզ, դուք նրան չեք լսում, դուք նրան խլացնում եք, իմ մարդը՝ Յանոյի հերը, ամբողջ կյանքը դրել էր, որ երկրի կեղնը անիծվածիպես որ ստեղծեցմարդուն Քանդեր, փորեր, ծովեր ու վերքերաներ, բա Աստված, ու ավիրե՞նք,չորացնե՞նք,իմ տվեցէս տունը, մեզ ասեց, որ քանդե՞նք, նչքի առաջ, պարոն իմ, էնքան բան է չքացել, ես հլա ինչ եմ ապրել, բա մեր պառավներին հարցրու, որ պատմում են, կարծես դրախտիմասին են բանից դուրս է գալիս, որ էդ մեր երկրի մասին է յոթանասուն, արյուրտարիառաջվա երկրի: Ասում եք որտեղիցգիտեմ`ահա որտեղից: --

նրա

հետ

բերել էր Ինդրայիտատիտատը, Դիմալայներից նա միայն սովորեցնում

--

--

--

կաոտմում,

մտքերը նրա խոսբին զուգահեռ գնում էր դեպիՅանոյի նրա հետ լուռ կանգնումճաղապատպատուհանի տակ, որպեսզի տեսնի երկինքը: Այո, դուք ճիշտ եք, տիկին, Յանոն կդառնա քավության նոխազ, ու կլինեն արդար: այսինքն կդատենՅանոյին,գործըկփակեն Նա խոսքը կիսատ լռեց, լռեց, ես հանկարծ տեսա նրա աչքերում տղայի աչթերի անդունդը ն ապա հայացքը բարձրացրեցվեր՝ դեպի երկինք, երնի աղոթում էր, չգիտեմ, բայց հանգստացածու խաղաղված դեմքով նայեց ինձ: Պարոն,ես Ջուլմանեմ, ծեր Ինդրանինձ համարմայր է եղել, իսկնա ինձ շատ բան Է սովորեցրել ու տասն անգամշատ Յանոյին, Յանոն Նոյի երկրիցեկածդնի ծնունդ է, իմացեք,իմ պարոն, որ նա կլինի ազատ, դուք չգիտեք նա ով Է, նա ինքը ձեզ կասի,ես իրավունքչունեմ... Ես հանկարծհիշեցի,թե մենք ինչպես մտանք կես տարի առաջ օպերային թատրոնածառայողականմուտքից ն ոչ մի շունչ չհանդգնեց մեզ հարցնել, կանգնեցնել մեր ընթացքը,ընդհակառակընրանք ստրկաքարշությամբ խոնարհվեցին՝ մեզ տեսնելով: Ինդրաննրա հոր մասինինձ շատ բաներասեցու դրա համարփախա, շարունակեց միտքը Զուլման, շանը նեղում էր, շունը վախից կպչում էր գետնին ու գիտեք,հարգելիպարոն,նա ինքը իր ուժը չգիտեր: Ես ասում էի, նա ծիծաղումէր, ինձ հիմարանվանումու համբույրներիմեջ խեղդում: Նա ինձ կախարդէր ասում, մի անգամէլ, որ կատաղեց,գոռաց`անիծյալ կախարդ,ես բեզ կսպանեմ:Ու գիտեբ,պարոն, ես հավատացի,որ կսպանի ու չգիտեր, որ իմ սրտի տակարդենբուն Է դրել իր արյունը ու խառնում է, տակն ու վրա է անում կյանքս: Ջուլմա, դուք, տեսնում եմ, մեծ կարոտովու սիրով եք հիշում ձեր ամուսնուն, իսկ ինչու չկարողացաքհաղթահարելձեր գնչուհի լինելը ու չգնացիք նրա հետ: էի: Տասնութտարեկանէի, ունեի ամուսինու երեխա,բայց Վախենում հիմար էի, պիտիմնայի նրա հետ, գիտեի, որ մեկ է մենք բաժանվելուենք, նրանից:արգելի պարոն, դութ ինձ թույր բայց մի քիչ գոնե կկշտանայի ասեցիքու ես պիտիձեզ ասեմ հետնյալը.Էնպես,ինչպեսնա էր փորումիմ ու չի կարողացելհասնել էն հոգին ինձ սիրում, Էլ ոչ մեկըիմ մարդկանցից խորքերը,որտեղ կինն է պահվածու տղամարդուցէ` կգտնի, դուրս կքաշի նրան էն խորքերիցանդունդների,թե չէ: Նոյի լեռներիցեկածն է եղել այդ տղամարդըիմ կյանքում, մենակդրանիցգիտեմ,որ նա դն էր էն անդունդներից ծնված, ինչպես ասում էր Ինդրան, թեպետ ինքը շատ էր սիրում նրան:

խուց

Իմ

ու

--

--

--

--

--

--

--

որ չգիտեք՝ կենդանիէ, թե ոչ, մի՛թե կվ ասացիք,

դութ

սիրտ

ոքՋոն:

հարգելի պարոն,տասնութտարիէ անցել, որ ծնվել թո՞-,չգիտեմ, նա ավելի մեծացած կլինի: Էնքանբան կար եա մեծացելեմ, իսկ մԴ որ վաղուցէդ Գլուխը կերածկլինեն... գլխում, ես մոռացաձեզառաջարկեմ կամ քույրս, նախաճաշել խմել: լ բան Խ մել սովորեցրեց ինձ Կում-կում գինի Յանոյիհայրը: ` Չեմ խմում: նա իմ շրթունքներիվրայիցլիզում էր միասինմի բաժակից, վիրխմում ու այդ խուտուտից խելքսկորցնումէի ու մռռում, նվում կաթիլները ու բերանսչեմ առել ոչ մի կաթիլ,որ խմեի, պես...նրանիցհեռացա

Լէ. դա ներողություն,

գիւ լավի նրան... կավաճանեի կյ թույրս, թեյ դնեմ, գոնե մի բաժակթեյ խմեք,

ես ձեր տղային սիրում, մի քաշվեք, այս տունը հաշվեքձեր տղայիտունը, ` գոր ենց այդպեսէլ կա: միայն թունդ լինի: Ե «Թեյ կխմեմ, Ի թեյնիկը ինչ ունեի տանը, հանեցիշարեցիսեղանին,այդ ընթացթում ամենալավհնդկական թեյի խոտըհանեցի,որ գնել էի եռացգազօջախին, -

շատ ցնչափ

եմ

| Խավաստիներից:

դուք բռնեքթեյի գույնը, ահա ամեն պարագան: կողմ ու թեթն շալը սկսեցբռնել թեյըայնպես,ինչպես տաբորում դրեցծաղկավոր թեյ մատուցելիս:Ու արել են, օջախի վրածխահամու արնահամ դարերով երբիրիմացածչափը ժամանակիանցավ,նա երկու իմ դրածբաժակները հոացրած ջրով լվաց, լցրեց թեյը թեյնիկից հաստ շիթով ու բաժակների ափսեովծածկեց, րոպեանց վերցրեցափսեն, թեյի բաժակըդրեց | բերանը | տաք, քրտնածափսեիմեջ ու տվեց ձեռքս. Տաբորի մեր կարգըթեյ տալու էսպես է. ձեռջից`ձեռք, սրտից՝սիրտ: Թեյըհամտես արեցի ու ապշեցի,որ գալիս էր նրանից ն օջախի ծխի Ես ասացինրան. չջուրմունք: ". Դութչտեսա՞քհապա գնչուհիԶուլմանինչքան լուցկի էր վառում ու հանգցնում` թեյը: մեջ անընդհատխառնելով թեյամանի Ոչ, ես ձեր աշխատանքին ստորացա, չէի հետնում, իսկ ձեզ մտածում եմ, որ այդ ընթացքում էի այն հսկակյանք ապրած մասին,որն այնքան մեծ էր իր ոգով, որ կարողացավ արհամարլ սահմանած բոլոր օրենքներընենգ ու խարդախ,փշրել մարդկության ու ժամանակի բերդերը այս օրենքշղթաներըու իրենցհայտարարել րիցդուրս ն միայն հնազանդվել Աստծո հաստատած կարգինբնության

|

Զուլմա,խնդրումեմ

--

Նա գնացլվացարան,ձեռքերըլվաց, եկավ,ուսերիցհավաքեց,մի

'

--

Հ

Հ

հատովանում Խր

--

--

մրոի

երր

աշխարհում, այդ ճանապարհինվճարելով մի այնպիսիգին մսի ու արյան բանտ ու ճամբարներիհամար, կախաղանու հրկիզման վառարանն համար մասսայական համար ն, միննույն ջարդերի ու ցեղառչնչացման է, կռվել են ու հաղթել, հաղթելէ այս մի ժողովուրդըողջ մարդկության ու ոգուն լուսավորել նրանց միտքը՝հասկացնելով,թե. ինչպես պետք է ապրել ու հաղթել: Մենք հաճախզայրանումենք նրանց այն արարքների վրա, որ արյուն են թափում կամգողանումմեզնից: Դե մի շրջվեք հետ, մի ամաչեքու մի սարսափեք ձեր արածից՝ազնիվ խոստովանելու,թե ո՞վ է նրանց այդ ամենը սովորեցրել... թե պատասխանըչէ արդյոք չնչին, մեր արածհսկայական ոճրագործությունների` նրանց նկատմամբ,որ նրանք շպրտում են մեր դեմքին սիմվոլիկ չափով դահճաբարոմարդկությունը,որը չէր կարող տալ ոչ մի ազգ ու ժողովուրդ:Ահա այս մտքերն էին իմ մեջ փոթորկվում՝ նայելով կնոջ ձեռբերիաշխատանքին՝ նրանքչէին տեսել: Հարգելիպարոն,դուք ինչո՛ւ եք մենակապրում:Դեռ երիտասարդեք, Յանոս ասում էր, որ դուք շատ լավ մարդ եք, բարիսիրտունեք, ընկել եք էդ սատանայականբարձունքիցու ջարդվել,ավելի լավ՝ հիմա խելոբացել եք, չարը ձեր միջից դուրս է փախել,դուք կարող եք լինել լավ ամուսին, եք եկել վիրավոր,իսկ վիրավորվելամեն մարդ նույնն է, որ պատերազմից էլ կարող է: Ասում եք իմ ամուսնուն ազգակիցեք՝ հայ եք, բա ինչ եք անում էս կողմերում,գնացեք ձեր երկիր,ձեր տուն, ինչեր էր պատմումձեր երկրի մասին մարդս Նոյի, ջրհեղեղի,ձեր լեռների, կորցրած ծովերի ու երկրի մասին, որ Նոյը առաջինտարին ապրեցիր ընտանիքովու դուք էդ երկիրը չեմ հիշում հիմա,պարոնս,տասնութ տարի Է անցել, լքեցիք, թե ծախեցիք՝ շատ բաներ մոռացել եմ, թվում էր երբեք չեմ մոռանա նրա ասածները, 2ւետո նա պատմումէր Արնիքաղաքի մասին,Էդ հեքիասովորացրածները: թը իմ հոգում է միշտ: ՋԶուլմա,ես ասացի, որ ծնվել եմ այստեղ ու չեմ եղել իմ հայրենիտանը: Գիտեմ,բայց մեկ է, մի օր պիտի գնաք գոնե տեսության կամ էլ կներեք, պարոն, ուրեմն դուք վատ որդի եք, որ չեք կարոտել արյան կարոտովձեր ցեղի սար ու ջրին, դաշտ ու ծաղկին: կյո, դութ ճիշտ եք, թույրս, ասացի՝մտքումսիսկապեսնախատելով ինձ այդ աստիճանանտարբերության համար: Մենք այդպեսզրուցելով՝այդ ահռելիու հարգարժանկնոջ հետ խմեցինք երկուականբաժականմահականթեյ. իմ խնդրանքներին,որ որնէ բան ուտի` հրաժարվեց:2-ետագայում նկատեցի,երբ ապրում էի նրանց տաբո-

ստրո

--

--

--

--

--

՛

ամ,որ

տղամարդու ներկայությամբ չեն կանայք

նստում

սեղան ու չեն

բացիհարգարժանպառավներից: րում, վեր կացավ, գցեց ուսերին,թեթն խոնարհվեց.

Պուլման -

ոաջ:

շալը

ու Յանոն ասեց, որ դութ չգնաք տեսության բոլորովինհանգիստ Ես կգնամ,չմտածեք:.

.

մարդ է հուզում: Ես անհայտության Սնհայտությունը մեջ էի ու միշտ վիճակում:Չգիտեիինչ է լինելու այս պահին,հաջորդին՝ փորսպառողի ժամանած մասնախումբը,որին ղեկավարումէր կենտրոնից ձագետների որնէ բան չգտավ:Կնստրուկցիան, հակաօրինական որի վրա աշխագետը էր տումէին նրանք, վաղուց տեխնիկական խորհրդիկողմիցհաստատված

բոլոր կրկեսներիհամար:Մնում էր արտիստների հարցը. նրանք միության

տասնյակհազար չորս ամիս ցուցադրել էին իրենց փայլուն տեխնիկան,

Գեղխորհուրդը մարդիկհաստատել էին իրենց ծափահարություններով: էր: Մի խոսքով ամեն ինչ կարգինէր: Մնում էր անձնական ընդունել մասին հոգ տանելը,իսկդա արտիստի վրա էր դրված:Ոչ ապահովության մասինավելի անվտանգության միմարդավելի լավ իր համարիկատարման մտահոգված չի, թան ինքը` արտիստը:Բայցո՛վ է մեղավոր: Դատական այդպեսէ դրվածքըմեր գործըարխիվգնալուց առաջ մեկըպիտիպատժվի՛, օրենսդրության,այդպեսԷ հասկանումու ընդունումն կուսակցական կառավարության առաջինմարդուց`վերջացրածկարտոֆիլվաճառողըշուկաու յում. «Ոչ մի մարդուրեմն մեղավորչէր մարդըսպանվեց,հա՞, այդպես չի լինում», պիտիլավ փնտրել ու մեղավորըկհայտնաբերվի: ես առավոտից մինչն ուշ ժամերիաշխատումէի, որպեսզի զբաղված լինեմու թիչ մտածեմ ՅանոյիԱ աղջկամասին:Ես ամեն րոպեսպասումէի միլուրի,մի որռշման, որն ուշանումէր: Առավոտյան դեռ անկողնումէի, դուռը զանգեցինու միննույն ժամանակ սկսեցին թակել: Ես, չարագուշակ բանզգալով,վեր թռա ու առանց վերին Հորերսհագնելուվազեցի, դուռը բացեցի:Ներս ընկան մի թանի հոգի որ միայնօրգաններիաշխատողՔաղաքացիական շորերով, ես հասկացա, ներնեն ընդունակայդ մեթոդին: Ռր էդ անիծվածգնչուն, որտեղ է, շուտ ասեք,թե չէ... Չեմ հասկանում՝ ի՞նչ եք փնտրում: Ոչ թե ինչ, այլ քո քոսոտ գնչուին: Նա չքացելէ մեկուսարանից: Հ

--

է

-

մեր օրերումծիտն էլ չի կարողդուրս Ինչպեսթե՞, բանտի՞ց, փախչել հանկարծկալանավո՛րը... Հագնվեք,մեզ հետ կգնաք: Այդ միջոցինիմ մի սենյակիերկու ծակու ճյուղը նայեցինու պրծան:Ես --

ու

--

ու ձեռնափայտս հագաշորերս, ջուր խփեցիդեմթիս,վերցրի նրանց ետնից հասա արդենփողոցում: Ինձ ո՛ւր եք տանում նրանցից հիմա, հարցրեցի ամենաերիտասարդին:

արագ

--

-.

Ցուզմունթտալու: Բայցես ինչ կապունեմ այդ մարդուհետ ն ինչ գիտեմ: Ձեզ մոտ է ապրել,գրողը տանի,ամեն մեկիտուն եք թողնում, հետո

--

--

--

էլ ն ձեր, Ա մեր գլուխն է ցավում: Բոլորովխցկվեցինքմի մեքենաու սլացանքժամանակավորբանտ:ես չգիտեի, որ Օդեսայում այդքան միլիցիաունեինք, մի խառնաշփոթություն հեռու պահիձեր տան ու դռնից, կարծեսպատերազմ էր տիրում, որ Աստված Ինձ տարանմինչն վերն, էր սկսվել ու գնում Էր բանակիհավաքագրում: մտցրինմի տեղ, որտեղգեներալկար նստած, ես արդեն շոկի, ցնցակաթվածիմեջ էի, ոչ լսում Էի, ոչ հասկանում,թե ինչ է կատարվում,որովհետե. սատանան էլ իր արածից հիմա ոչինչ չէր կարողանահասկանալ:Ինձ հարց տվեց, հետո ռուսական ձնով ու նայեց հլ լու. էս Ինչ եղկատակին մատակարարել ինձ, ինձ անմիջապ քշեցին երկու կողմիցս հրելով ինչ-որ կողմ, ապա տարան մի առանձնասենյակ:

գեներալը միերկու ց

-

հայհոյեց

եք կաղ| կանգնած հրամ'

ր

տ

--

-- Չկարողացա՞ր մարդավարի գեներալի

նրան: չկատաղեցնեիր

խանել

պ

որ հարցերին,

միլիցիայի գեներալ

տեսնում, Հարգելիընկերներ,առաջինանգամԷի հետո: ինձ ոնց կարող էի չշփոթվել ու չսարսափել, արդեն ՛ հավաքել, էն Էլ չթողեց`հայհոյանքովծածկեց: որ տալիս էի Մեկըսկսեց գրել իմ պատասխանները, վիճակում:Վերջացնելուցհետո ստորագրելտվեցին: Եթե որնէ բան կիմանասէդ սատանիճտի մասին, էս ն նա մի թղթի վրա գրելով մարներովզանգ տուր ու իմաց արա, տվեց ինձ: համարները՝ Ես լուռ ու մունջ դուրս եկա ներքուստցնծագինտրամադրությամբ, որ Յանոն այդ բութ ու վախեցածարարածների ձեռքից փախել է ու զուսպ հեռացաայդ ժխորայինիրարանցումից: --

էի. ուզում արդեն հանգ '

հեռախոս

--

--

Դեպիտուն գնալիս մեկը մի ահագինտեղ կողքիցսքայլում էր, ապա ինձ կարծես իր համար բթի տակ բնբնացերգի պես մի բան, բայց որ աք այնպես, Մաեստրո, հանգիստ եղեք, ամեն ինչ կարգինէ, վերջացրեցիր նայեց աչքերիս՝ հասկացա ասածը,թե ոչ ու համոզվելով քայլը հետ ընկավ, շեկ գնչու էր: դանդաղեցրեց, Ես հասա տուն, մտա ներս, դուռը փակեցի,ստուգեցիբնակարանս, որ մարդ չլինի հանկարծ,որովհետնամեն ինչ թույլից ու անճարից պահված ու է, այդ վիճակում էինք մենք սիստեմիբոլոր հանգույցներում սպասելի երբ համոզվեցի,որ մենակեմ, սկսեցիծիծաղել,ծիծաղել,հա հզորանալով ծիծաղըվերածվում էր հիստերիայի,օրերի լարվածությունը դուրս էր ջղերս ազատվումէին բեդից: թափվում, Օրերն անցնում էին, ողբերգությանմոտ կանգնած մարդիկ կաթաղվում էին իրենց հոգս ու ցավերի մեջ: 2չետո կա մի մաց-կամաց որ պիտի ասեմ. մի մարդ, որ իր Ճակատագիրը կապում ճշմարտություն, է կրկեսային արվեստի հետ, այն էլ վերնի հարկերումաշխատողարտիստ, արդեն նրան ոչ բարձրաձայն, բայց իրենց հոգում ենթագիտակցորեն համարումեն դատապարտված, ինչ ուզում եք արեք,այս փաստըչեք կարող անտեսելու երբ ջախջախվումէ արտիստը, անշուշտ, ափսոսումեն, ցավում, բայց չեն զարմանում այնպես, ինչպեսչեն զարմանում,երբ կործանվում է փորձարկվողինքնաթիռը ու ջախջախվում է օդաչուն: Դրա համար Էլ կրկեսըմնում է կրկես: Ու մարդիկշարունակումեն իրենց աշխատանքը: էր: Բայցայս հանցավորերկԱյստեղարտակարգըտղայի անհայտանալն այնպիսիհանցագործությունրումպետականն միջազգայինմակարդակի Ա ամբողջ մաֆիաներու հազարավոր ներ էին գիստ գործում էին օրգանիզմում անծայրածիր երկրի խմբեր այնպես,որ տղան մի փոշու հատիկէր այս մեծ խաղիմեջ, որը մոռացվեց շուկայում: մի քանիօր հետո, այն Էլ Օդեսայիհամաշխարհային Ես ամեն օր գնում էի աշխատանքի, գալիս էի տուն ու չգիտեմ ինչու չի լինի, մեր երկրում բոլորս էլ, սպասում Էի, գիտեի, որ հեռախոսազանգ լսվում են օրգանազատ գնչուները նս, գիտեինք, որ խոսակցությունները ների կողմից Ա պարզ է, որ իմ հեռախոսըմիացած է համապատասխա նա սարքերին, որպեսզի գրանցի ամեն մի բառը, թե ինչքան ժամանակով պիտիինձ հետնի, չգիտեի, բայց որ դա կա, ոչ մի մարդ չէր կարող ժխտել: Ես Դրահամարլուրի էի սպասում կենդանիմարդուկողմից: կամաց-կամաց ընտելանում էի այն մտբին, որ դե կյանք է, ու շրջան ապրածի, հո՛ չի կարելի միշտ հնին, անցավբարեհաջողու, փառք Աստծո, թող

լաայելով, --

--

մեներգը,

կատարվում

ւ

ապ

կառչածմնալ

ավազակային

ազատ այդ

մի բան, ապրի տղան իր հարազատմիջավայրում.

այն էր, որ հավատումէի ոչ միայն

որ հանգիստ էի, Յանոյի հայտնածին,որ ինքը չի

իմ ներքին ձայնին:Այսպեսմտածելովս̀կսել էի ես էլ հաճախ

սպանել, մոռանալ Յանոյին, գործերումթաղվածու այլ

հոգնածությանցանցում միշտ ձեռնափայտս կոշտ հենելով սալահատակին մայթի, գլուխս կախգնում էի տուն, ոչ մի բանի մասինչէի մտածում, միայն մարմինսէր արշ գալիս դեպիմիակնպատակս՝ հասնել, ցնցուղ ընդունել ու պառկել.ահա իմ երազանքըայդ օրվա: Զգացի,որ ստվեր է կողբովսքայլումմարդկանցմեջ, այսինքն էակ, որի հայացքիծանրությունըվրաս է բնեռված, հետո երեխայիձայն ու գնչուական խոսակցություն երեխայիու մոր միջն լսեցի, բայց չեմ նայում կողջս, ծուլանում եմ անդորրսխախտելու հայացքս շեղել: Մեկ էլ լսեցի ուկրաինական գեղգեղուններկնոջ կողմից,մի պահ լարվեցի. ձայնը ծանոթ է ու շրջվեցի. Պարոնս,թույլ տուր բախտդբացեմ, գիտեմ ինչի ես մտահոգված, Զուլման գիտի Էս արնի տակապրող բոլորի ճակատագրերը: Ես ուրախությունիցպապանձվեցի ու կանգ առա, որպեսզիշուրջս նայեմ խուզարկու աչքով, որովհետե այս երկրում ապրողը քնած ժամանակէլ է վախով երազ տեսնում ազատության մասին, ինչ մնաց փողոցում ու մարդկանցհարնանությամբ: այն նստարանին այգու նստիր, պարոն, դութ հոգնած Գնանք, եք ու ես կասեմ ինչ աստղի տակ եք ծնվել ու ինչ դժբախտություն է պատահել ձեզ հետ: Բլբլալովնա ինձ առաջնորդեցդեպի նստարանը՝փողոցի երկայնքով ձգվող բուլվարի պատերիտակշարված: Նստեքահա այստեղ,պարոնս ու ձեռքիս ափը տաքացրեք մի թղթադրամով: Ես կատարումէի նրա ասածները:նա իրենցլեզվով երեխային,որը մոտ յոթ տարեկանկլիներ, բաներ էր ասում խստությամբու նայում էր՝ շուրջը հետազոտելով:Հռ օտար աչք չի հետնում. համոզվելով, որ միայնակենթ, ջերմ նայեց աչքերիս. Նիհարել եք, պարոնս,երնում է շատ եք մտածում: 2լիմալսեք ձեր թպրտալով... Օրը պայծառ էր, հոգնած ու-դանդաղ

--

-

--

--

է, հետո գալու Է Ուկրաինա, ձեզ ճակատագիրը:Յանոն Բեսարաբիայում կարոտելէ, պարոնս, շատ է ուզում հանդիպել,նրան փոխել եմ, ծնող մայրն էլ, որ տեսնի,չի ճանաչի,անունն էլ է փոխել ու էլի ելույթներ է ունենում, գիտեք չէ՞, որ նա չի կարողառանցդրան ապրել,նա միշտ պիտի դանա

սրած կողին պարի, դա դնի սովորություննէ:

:

նորից կգամ, էսպես ձեզ կգտնեմ, կասեմ որտեղպիտիհանդիպեք

ես

Յանոն ասեց, շուտով արձակուրդներ սկսվում ձեր դպրոցում կլան: ժամանակկհանդիպեք: Էսքանը ասեց, ձեզ հաղորդեմ,պարոնս: ռր

դւայն

են

որ

նա ձեռթսպահել ես նոր զգացի, որ ամբողջխոսակցության ժամանակ հետո հոգոցհանեց,նայեց ձեռքս, էիր ափի մեջ, ասելիքը վերջացնելուց նայեց դրսի մազոտ մաշկին, ապա նորից ափի մեջ զննեց, մի

1րջեց,

քաշեց դարսվածքի միջից,նայեց ինչ Է ու ձեռքիսմեջ երկու գուշակաթուղթ

բաժանող

ու գծի երկուկողմերը: կետայդ թղթի ուղիղ գծով միացրեց նայեց Ոչ մի վատ բան ձեզ չի սպասում,իմ հարգելիպարոն:Ծերություն, որը ձեզ համար բանտ կդառնա,չեք տեսնի:Բայցկապրեքշատ, կունենաք ձեր կյանքում մեծ փոփոխություն,չէ, կին չէ, Յանոս է, կհանդիպեք շուտով ու կբայլեքմիասին դեպի սրբի դուռ, ձեր վրա լույս պիտիիջնի ու դութ մինչսձեր կյանքի վերջը հիացածպատմեքմարդկանցու չեն հավատալու, են էս ծխախոտիմնացորդին, Աստծուն չեն ուզում մարդիկհավատում հավատալ, նրանք անիծվածեն, որովհետն, պարոնս, դուք էլ չեք հավատում, բայց ձեր սիրտը բաց Է Աստծո առաջ, երբ ցանկանաԱստված,ներս կմտնի... Ահա այսպեսխոսեց իմ մասին,իմ ձեռքը պահածշարժունմատներիմեջ, որոնքկարծես երբեք հանգիստչէին ունենալու: Նա վեր կացավ: 2իմա ես գնում եմ, երբ պետքլինի, Զուլմանկգտնիձեզ: Ես երկար մնացի նստած քաղաքի այդ բանուկ ճանապարհի եզրին, քաղաք, որտեղ ծնվել եմ, մեծացել, հասակառել, սիրել, սիրվել, ցնծացել կարող երջանկությունից, նայել ինչպես Է արտիստըկրկեսի՝վերնից`Աստծո բարձրությունից,ներքնում ալիքվող գույնզգույն դեմքերի,շուրթերի, ծովի որոտը, կանչերըերջանծիծաղկունփրփուրին, լսել ծափահարությունների ու սարսափից չորացածմեծերի հիմա կությունից թիթեռացածերեխաների չգիտեմինչը Ա ինչպես է դասավորվելու այն ամենը, ինչը կոչվելու է մնացածկյանք... այս խառը ապագայի հարցերիմեջ թաղված՝հանկարծուրան ն խության մի ամպ անցավ մտքերիս, հոգուս, Ա դեմբիս վրայով, երբ իրավունք ունեմ խմելու, գինովնալու, հասկացա, որ ես այսօր վաստակած մոտ երկու ամիս մի կաթիլ չէի կպցրելշրթունթներիս,որովհետնզգոն ու աչալուրջսպասում էի, որ ամեն ինչ իր տեղըընկնի ն սպասումէի Յանոյի վիճակի պարզեցմանը, որովհետնՅանոն ինձ համար այն կատարյալնէր մերարվեստում, որին չէր հասել իմ իմացածմեծ արտիստներից ոչ մեկը ու Դժվար կրկնվիայս երնույթը, որովհետնՅանոն հրաշք է: 2անճարըքիչ է, լ պիտի լինել ու վերջ: Ես երջանիկեմ, որ հանդիպեցինրան ու ավելի որ ընկալեցի, հասկացա: Կարողէր այնպես պատահել,որ ես էլ --

--

հրաշք

|

ծրջանիկ,

-

ճապոներենը,այնպես մյուսների պես չհասկանայի,ինչպեսչեմ հասկանում լեզուն... Ահա տեսնում էլ չհասկանայի Յանոյիարվեստիկատարելագույն եք՝ ինչպես եմ շատախոսում,պտտվումեմ Յանոյիստվերիշուրջը: ստվերի՝այն դասը չսովորածաշակերտիպես, որին ընթացքումմի բան են բառերիփոթոհուշել ու նա այդ լսածի շուրջն Է պտտվում`արագացնելով րիկը այն շան պես, որը ուզում Է իր սեփականպոչը բռնի ն վազում է,

Միա

պտտվում ու վազում, ահա այդ վիճակումեմ, դրա համար միանգամի կանգնեմ ու նայեմ ձեր դեմքին ու խոստովանեմ,որ վախենումեմ մոտենալն ինձ հիմա ամենիցշատ տանջողհարցին Գայանեիկործանմանը Հիմա նրա մահվան հանգամանքների է կախվածՅանոյի ճշմարտությունից արվեստիաստվածայինծնունդը: Հիմա Գայանեիմահը կարող է այդ ողբերգությունիցարդեն դուրս ապրող Յանոյիարվեստիհրաշքըիմ աչքում տապալել ն դարձնել ուղղակիմեծ արվեստ, բայց ոչ հրաշք, իսկ ինձ պետբ է հրաշբ, որ դիմանամ իմ ջախջախվածնոր վիճակին, որովհետն ես մտածում եմ, եթե անգամջարդվածչլինեի ու տեսնեի Յանոյին,այլնս չէի դուրս գա կրկեսիհրապարակ, չէի կարող նրան տեսնելուց հետո ինձ ցույց Դա տալ՝ ինձ, որովհետն դա կլիներ խեղկատակություն: կլինի ծաղրած ասելիք նրանից հետո... հիմաինձ հարկավորԷ, որ Գայանեիմահըչպղծի իմ աշխարհը:Նրասրբագործությունը կլինի այն, որ ինքն իր արվեստով,իր չգործած մեղքով հեռանա ու թողնի Յանոյիհրաշքը ինձ որպես հենարան այն ամենի համար,որ ես պիտիունենամ սրանից հետո իմ երնակայության մշուշում: Ահա սա էր ինձ տանջում ու ես հազիվ կարողացաձեզ հետ կիսվել: Ձեզ անել մասնակիցը,առաջինհայացքիցթվացող, էգոիզմիբռնկմանը:Բայցոչ, ինձ թվում է դա ավելին է, թան իմ ես-ի փրկությունը:Դա ն ձեր փրկությունն Է Յանոյի ապագայինմասնակիցդառնալու համար,հիմա հանգիստ եմ, ռր իմ վարթը, վարմունքըհանդեպԳայանեիերնույթը պարզ Է ձեզ ու խնդրումեմ, ընկալելով ինձ, չքարկոծեքայն թարերով,որ ես տվեցիձեր

ձեռքը... Ահա

սա

էր, որ ծանր բեռի պես ճնշում էր` իր տակճզմելով սիրտս, որի

ցավը տարածվումԷ ջարդվածու կպցրածոսկորներիսմիացմանհանգույց-

ներում: Հիմա թեթնացա, համ էլ իրավունբ տվեցի ես ինձ, Զուլմայի բերած լուրը մտորելուց հետո, պիտի խմեմ այսօր, որպեսզիթեթնանա ու ճախրենդեպի ոչ միայն սիրտս, այլն մտթերս թեթնանան ու հեքիաթայինը:

անսով

"

Յանոյի վիճակը պարզելուց հետո ես

կամաց-կամաց գտա իմ ռիթմը մտա մարդկանց մեջ, նորիցկրկեսսկսեցիհաճախել,թեպետ հանգստանում ու էր. նորից հանդիպումներ, վեճեր,փնտրտուքներ նա այժմ ու նորից հուսախաբություն նորից լույս թունելի ծայրին՝ լինում Է ն ռամիկի,ն թագավորիկյանքում,միայն թե թագավորի ինչպես ջարդվում է ժողովուրդների հուսախաբբությունը մեջբին, իսկ հասարակ օղու կամ ռիսլինգիմի պճպճան մարդունը՝ գավաթի մեջ: Դրանովէ ռամիկը թագավորից, որ ունի հանցագործության մի բաժակ...Մոտենում երջանիկ Ես սովորական քննությունները: ամբողջօրը սաներիսհետ էի, մշակում էին էինք նոր վարժություններ, հղկում հները, էտյուդները ամբողջացնում, էինք անում շարժումների, էֆեկտների,վարպետանում հայտնություններ էինքմի խոսքով: Մեր կյանք էր մտնում Յանոյիէլեմենտ,Յանոյի շարժում, Յանոյի ցատկ բառակապակցությունները: Այս տաժանակիր,քրտնաջան, հասնող աշխատանքինպատակըմեկն էր, որպեսզիշրջահյուծվածության նավարտներըգտնեն իրենց կրկեսը,թատրոնը, էստրադայինբեմահարթասեփականերազանքների կը: Ինչ անեի այս ամենի մեջ. չիրականացած մեջ, տարբեր ներդնում տարբեր կառուցվածքիանհատականությունների ու սեռերիփորձարկմանըներկայացնելով... երբ ցրվում էին գնում այս ու ն ահռելիիմպերիայիտարբերծայրեր կենտրոններ այնտեղիցսպասում էի նրանց. ժպիտները՝գովազդակներից ինձ նայող, հեռագրերը,նամակնեըը, հրավերները ես հաշվում էի, որ անում եմ ավելի շատ ու կարնորգործ, դողացող մարմնին: Իմ խումբը քան երբ աշխատում էի երկաթալարերի փայլունավարտեց,ես նրանցից Անգոհ էի, ն շնորհակալ: Ինչո՞ւ եք այդքան լավը, հրաժեշտիպատվին կազմակերպված հարցրինրանց: հացկերույթինիմ շնորհավորանքիժամանակ Մաեստրո,որովհետնմենք ձեզ սիրում ենք: Սեր:Սիրել: Սիրելտալ, ինչն Է սիրոգրավականը՝մարդկայինսիրո: Ես ես հոգով արտիստեմ, թեպետ շատ եմ մտածել այդ մասին, որովհետե արդեն արենայիցչեմ կարողբաժանել սերս մարդկանց:Բայցառանցնրանց սիրո ես չեմ կարողանումապրել ու հենց նոր մտածեցի՝իմ խմելն էլ է կապվածայդ սիրո հետ, երբ պակասում այդ սերը`փոթորիկը,էներգիան լրացնում եմ օղու ուժով: Մարդկանցսերը իմ նկատմամբիմ թներն են, որոնցովճախրում է հոգիս: Եթե մարդիկմի օր հավաքվեինմիասին ու Նորից անքի:

հաղթանակ,

--

--

--

է

այսուհետնինձ շրջապատելու են ատելությամբ, ես չէի կարոես կհանգչեի, կվերջանայի: Դա է պատճառը,որ օր ու գիշեր աշխատումեմ, որ գրավականունենամ չզրկվել մարդկայինսիրուց: Լավ է, որ սերը, ինչպես ն կաթը, կեղծիք չի ջծնելով, շողոքորթելով, ընդունում, սեր չեն կարող լակմուսի թուղթ է մարդկայի իայում: Սերը կէ ծանր, քրտնաջ աշ վճեռթբերովի,որի հաճախ ն վճարում ու անսահման սերը, կյանքդ: մեծէ, ամեն ինչ արարող ն դրա համարէլ դեռ պտտվում է Երկիրմոլորակը Արե աստծո շուրջը, որովհետն ինչքան էլ հանցամոլ լինի երկրագունդը,նա կապրի մինչն այն պահը,քանի դեռ Արն աստվածըսիրում է իրեն: Երբ կործանվիայս հողագունդը, իմացեք,որ պակասեցտեղերում Սերը: Սերն ինձ համար այս մտքերն են, այս խորհրդածությունները, երբ Գլուխս սառն Է ու երկրային, ու չի բորբոքվածմիլիոն տարվա կյանքի սաղմը իմ մեջ, իսկ նա բորբոքվում է, երբ խմում եմ Երկրի, Արնի ու Աստղերիցքամված հյութերը, որոնք Սիրոկուտակումնեն զեփյուռի,առավոտյան ցողի, տիեզերքումթափառողճառագայթների ողկույզիմեջ: Ու այդ կուտակումը կաթում իմ սկզբնավորմանբջիջին ն այդ պահիցՍերըիմ մեջ սկսում է գունավորվել գոտիով, սկսում է ոռնալ ամպրոպիպես ու ծիածանի չարն էլ իրեն խփելով ժայռից ժայռ, պատից պատը թարանձավի՝ճգնում է զուգավորման, որովհետն վախենում է ոչնչացումից, նա այդ պահին ամբողջությամբ միս Է ու արյուն ն այդ նյութը, եթե չունենա հենարան, չունենա արձագանքմյուս նյութի անդունդում, սարսափիցկպատռվիսիրտը, որովհետներբ կաթում է կյանքի հյութը, նա կաթումէ, որ միացնելով ու բազմացնիկյանքը հավերժելու... բաժանելով՝ Ու իմ մեջ սկիզբը ամենի ու ամեն ինչի թռիչք է կատարումամբողջ պատմությաներկայնքով,մարդկայինբանականությանու մտքի, քաղաու ստի ն մի ոստյունով հասնում քակրթության ու կեղծիքի, խարդավանքի է իմ կործանմանվախին ու զուգավորվումԷ կարոտով, ոռնոցով, ինչպես այն անիմանալիհեռու-հեռվումէր, երբ բջիջներըիմ շառաչյունով՝ ավելի խելոք էին, քան ողջ մարդկութմեջ ամեն մեկըառանձին-առանձին որոշեին,

որ

ղանա այլես ապրել,

վաստակել թյունների լաբոր

յանակիր

ես

համար

սերը

Այդքան ւ

է

..

ցեցի պես ուտող: յունը այսօր միասինՏիեզերքը Սերը: Ես խոսում եմ սիրո մասին, բայց նրանիցդուրս անհունության զանգի ղողանջ որպես ապրում է ն Ոգին: Դա մի այլ հաղթության ու չափմանմիավոր է, որի հետ առնչվելըպարգենէ ընտրյալների:Այդմասին

չեմ կարող ոչինչ ասել, որովհետն ես զրկված եմ նրանից:Ընտրյալները երկնքում: ինչքան գիսաստղերը՝ մարդկանց մեջ այնքան են

ա

սաները թն

իմ

առած

ձագերի պես թռան, հեռացան՝կիսավեր բույնը

գնում էի դատարկ ուսումնարան, թափառում էի մարդինձ: թողնելով բուրմունքից զուրկ լսարաններում, մարզադահլիճներում,երկար Ես

կային

էի որնէ հաստոցիկամ հարմարանքի մոտ, կանգնում բացարձակ

կատարման

տեխնիկա չունի

ու

այդ

որի վրա այս մեկը մեկի դեմքը հայտնվում էր

ու առջնսմեղավոր, որ չի կարողանումհաղթահարել կաշկանդվածությ հենց այդ պահինսկսումէի մտովիցուցումներ տալ ու չէի էլ կասկածում,որ նա իր հեռու երկրում լսում է իմ ասածներըու դրանք օգնում են աշխատանքի մեջ, այլ կերպ ես հո լավ գիտեի՝արյունարբու,վայրի, հոշոտող կրկես գազանը թեզ ժամանակչի տա, որ դու ուղղես սխալդ, նա քեզ մի ակնթարթումկուլ կտա, կլափհհյանքդ: Մաեստրո, ինչ ես փնտրում, որ չես գտնում, հարցնումէր պահակը: Փնտրումեմ, Նիկոլայ,իմ երեխաներինու չեմ գտնում, սա Է տանջաԱմեն ես գնացողի մեջ որպես փոստատար լին: մի պատառ թեզնից դնում աղունիկ ու բաց թողնում, տանում ցրում են աշխարհովմեկ թեզ ու մի օր կտեսնես,որ վերջացելես ու դատարկվել,Նիկոլա,դրանիցեմ սարսափում: Լավ է չմտածես էդ մասին, մաեստրո,մեկ է պիտի քեզ թալանեն տանեն, որ իրենց լինելը զգան: Գնանք իմ մոտ, ԱնդրեյՊետրովիչ,մի շիշ ֆրանսիականբորդո ունեմ, միասինխմենք: Զէ, Նիկիտիչ,շնորհակալություն,հոգյակս,այսօր էդ օրը չի, անուշ արա, մեկ այլ առիթով: Կպահեմմինչն խմելդ արթնանա:Ես ուզում եմ միասին,քեզ հետ, թե չէ բանը հո խմելը չի: ես էլ կսպասեմ,ծերուկ, էդ օրվան, ապրես բարիսրտիդհամար: --

--

--

--

--

--

ԿարծեցիքՋուլման կորա՞վ,Ջուլման խաբե՛ցձեզ, նա մի անգամ խաբել Նոյի լեռներից եկած Յանոյին, ախ, պարոն իմ, եթե մարդը իմանա... փախանրանից նրա էրեխենգողացածու չասի գոնե որ տանում եմ քո կյանքիգաղտնիքը:7ետո շատ փոշմանեցի,բայց չկարողացագնալ նորից մոտը, առաջ էլ կռվումէի, փախչում,բայց ժամանակէր անցնում, սիրտս նստում էր, գնում էի նորից էի գտնում, ոնց որ ծովը փոթորկիցհետո՝ Յանոն հանգիստ, մաքուր: Նա ոչ մի անգամինձ չքաշեց, չխփեց, չծեծեց, մեր տղամարդիկձիու կնուտովեն ծեծում կնկան,Յանոն մենակ սիրել ու սովորեցնելգիտեր... Ախ,սիրելի պարոն,ես ոչ մեկինչեմ պատմելբացիիմ ձիուց՝Վանդայից,որը երեք տարիառաջ մեռավ, բայց ուզում եմ ձեզ ասել, --

է

13.

Ա

Գյումրաս

որովհետնդուք ինձ թույր անվանեցիքու ավելի մտաք սիրտս, ես Գնացի ու ամբողջգիշերըլացեցի.ես մոռացել էի, որ ախպերունենալ կա աշխարհում...Ուզումեմ ձեզ ասել վերջին օրվա մասին... էդ ինչ օր էր, իմ եմ նրա գրկում ու հաստատ արդենկործանվում կարծեցի պարոն, հարգելի մի ուրիշ չարք է, մի համոզվեցի,որ նա մարդչէ, որ մարդուկերպարանքով մեղադրեք Ջուլմային,դութ չգիտեք, չեք տեսել նրան, մեկ-մեկ էնպես էր ես մեր գնչուների հետ նայում, որ դողում էի, ոտքերս տակսծալվում էին, շատ եմ խոսել, էդպիսիբան նրանք ոչ լսել են, ոչ տեսել: Տղամարդես ունեցել էի, ասեցիձեզ, պարոն իմ, ունեի երեխաառաջինմարդուցս, հետո իրանիցհետո էլ ունեցել եմ երկու մարդ, բայց ինքը միայն տղամարդչէր, ես նրա հետ ավազներիմեջ ծովափինպատահում էր խելքս թռցնում էի: Ինքըգլխի չէր ընկնում, ես էլ չէի ասում, որ քիթը չտնկի, թե Զուլման ինձ համարգժվում է: Բայցգնում էի էն աշխարհ,տեսնում դրախտը ու նորից հետ էի գալիս, հասկանումէի, որ մենք միասին ենք Էնտեղ, բայց էնտեղ իրեն չէի տեսնում աչքերով, բայց գիտեի,որ էնտեղմենակ չեմ, իրարհետ ենք, պարոնիմ: Վերջինօրը մի աշխարհակործան անձրն էր գալիս, երբ վերադարձա դրախտից,բայց հանկարծամեն ինչ միանգամիցիմ մեջ փոխվեց, ոնց որ մեկը ասի՝Զուլմա, փախիէս մարդուց, էս չարթից, թե չէ քեզ կկործանի... բայց ոնց էի սիրում,ոնց էի սիրում նրան, դա պատմելուբան չի, պարոն, հարգելիս:Ուզումեմ մի ամոթալիբան ասել, չեմ կարող ձեր առջն պահել մեջս, ճիշտն ու սուտը ոսկու տեղ ծախել ձեր ազնվությանդիմաց: Որոշել էի Յանոյինսպանել,մտածում էի՝ դե, որ չես գալիս ինձ հետ, իմ սերը ինչի մնա քեզ ծառա: Զեմ հիշում ինչ ամոթալիու սն բառեր թափեցինրա վրա, ճչում էի, գոռում, լալիս, անիծում, բայց որ որոշել էի սպանել`էդ էր իմ մտքումըպտտվումու երբ հասկացա, որ նա չի գա ինձ հետ ու ինքն էլ էս անգամգազազեց, ես նրան էդպես չէի տեսել, քիչ էր մնում ինձ խփեր, փրփրածծովի պես փոթորկիտակ գոռումէր՝ ձեռքերըբարձրացրածվեր, որ իջներգլխիս, բայց չէ, չխփեց... Դուրսքաշեցիփեշերիս ծալքում պահած դանակըն ուզեցի խփել, պարոն իմ, բայց վերջին շնչին հասկացա,որ Յանոն ինձ չի սիրում, եթե սիրեր, կգնար Զուլմայի ետնից աշխարհից աշխարհ,դե որ չի սիրում, ուրեմն էլ ի՞նչ...Նա մեռած է ինձ համար,իմ սիրոհամար...մեռածինինչպես սպանեսնորից, էդ վերջինշնչին հասկացա, խելագարիպես դանակը շպրտեցիծովը, պարոն իմ, ու փախա... Վանդաս ինձ փոթորկիու հեղեղներիմիջովտարավ... Ես ցնցված էի նրա պատմությամբ: Իսկ դեմքը` հապա ինչպես էր տառապումու խաղումդեմքը, աչքերը, անհավատալի գեղեցկությամբսպիւոաբոր

տակատամնաշարը, հյութեղ ու երիտասարդշրթունքները կիսող:

աչքերում արցունքներփայլատակեցին չքացան: Ես Ջուլմայի լալիս օտարիմոտ: ու

ռր

չի գնչուհին

գիտեի,

Մենք լուռ էինք: Ես խղճում էի այս զարմանալիմարդուն, խղճում Էի

պես, որ եղբոր է

մի անգամ ընկել է կրակըու այս էլ

մոտ

թսան տարի

այրվում ու այսօր հասկացա,որ փրկությունչկա: Ես նրան չհարցրի ունի հիմա, թե ոչ, չհարցրիայն ժամանակ իր հետ եղող երեխայի ամուսին Չէի ուզում փորփրել,ուզում էի ունենալայն, ինչ ինքը կհանձներ մասին: է

ի ն4՝

ը,իմ.

կի մաթրածը, |որվածը: Ջուլմա,ստացվումԷ այնպես,որ եթե Յանոն ձեզ սիրեր, ավելի շուտ լինեիք, որ նա ձեզ սիրումէ՝ կսպանեիք: դուջ, եթե համոզված Կսպանեի,պարոն: Կսաանեի, որ իմ սերը իր սրտում չտաներ ու ես նա բառը իրենց լեզվով ասաց, իրենց կնիկների...հետ, չխառներ --

՛

--

--

չհասկացա:

Ջուլմա, դուք գիտեք, որ Յանոն ձեզ միշտ էլ սիրել է: Սիրել մինչն կյանքի վերջը, ինչ եմ ասում, աստվածիմ, չէ որ նա դեռ տղամարդ է, մեզնից մի թանի տարի մեծ, այնպես որ երիտասարդ նա հիմաէլ է ձեզ սիրում: Կինըցնցվեց: --Ի՞Նչ իմացաք: պլ կերպինչպես կարողէր լինել: Դուքասացիքանցյալ անգամ, որ նա ձեր այդ բաժանումից հետո եկել է Օդեսաու երկարփնտրել Է ամեն տեղ, գնչուները պարզ է ձեզ չեն մատնել ն տարիներ հետո նորից է փնտրել,այնպեսչէ՞: իզուրասեցիքէդ մեկը,որ նա միշտ սիրելէ: Հիմաոչ մի պայմանովչէի՛ք ուզի հանդիպելնրան: կվելի լավ է մեռնեմ, քան հանդիպեմ: Ինչո՞ւ,Ջուլմա: Չգիտեմ,պարոն, մի հարցրեք,.չեմ կարողպատասխանել,երնի Ինդրան էլ չկարողանարասել ինչու: ես այլես ոչինչ չունեի հարցնելունրան: Նրալուռ խաղաղված դեմքինժպիտ էր խաղում,երնի տասնութ տարի առաջվա ինձ համար... ժպիտէր, որ այս պահինլուսավորվեց Դուքե՛րբ պատրաստ կլինեք,մաեստրո,որպեսզիձեզ տանեն: Ինձ պետք է երկու-երեքօր: վերցրեքէս կոճակը, նա մի մեծ պլաստմասսեկոճակ տվեց, ջարդեք,երկու կտոր արեք, մեկը պահեքձեզ մոտ, մյուսը կլինի Էն՝ մարդու մոտ, որը կգաձեզ տանելու:Ցույցկտա,ուրեմն Յանոյիցէ: --

է

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

ես կոտրեցի ու կեսը տվեցի իրեն, նա փաթաթեցծաղկավոր թաշկինակի ծալքերի մեջ: ծայրում, կապեց ու մտցրեցգրպանը՝ Դուք որնէ բանիկարիքչունե՞ք, տիկինՋուլմա: Ջուլմայի էս ձեռքերը ամբողջ օրը մարդկանցհույս են վաճառում, --

--

պարոն իմ հարգելի,այնպես որ ես ամեն ինչ ունեմ: Ես շատ խոսեցի, դուք էլ եք նույն երկրից, դրա համար պատմեցիձեզ Յանոյի մասին, թե չէ էստեղի դախբանջարիպես մարդիկչեն հասկանա,կծիծաղեն,ձեռ կառնեն:

Շնորհակալություն, քույրս, որ պատմեցիք:Ուրեմն երեք օր հետո, ամսիտասներկուսին,առավոտյանէս ժամերին կսպասեմ: Սաասեք,կգա Յանոյիմարդը: Կինը վեր կացավ,հավաքեցաթոռից փեշերը ու ճոճվածքի ալիքի հետ ւոխուր, մի մեծ բան կորցրածմարդու ծանրքայլքով գնաց դեպի դուռը: ՏիկինՋուլմա, մենք կհանդիպենքայնտեղ: Եթե Աստվածկամենա, ասաց մեկ անգամ էլ, նայեց ափսոսանքով ինձ: Ես հասկացա,որ անկախիմ կամքից նրան կողոպտել եմ ու դարձել տերը ամենաթանկ բանիերնի, որ ունեցել էր երբնէ այդ զարմանալի կինը: Ձեզ հաջողություն, ասաց ու դուռը բացելովգնաց, մինչ լսվում էր դուռը չկարողացածածկել: նրա ոտքերիձայնը ներքնի աստիճաններից, --

--

--

--

--

--

.

Իմ նշանակածօրը ն ժամին հայտնվեցմի երիտասարդգնչու: Նա հենց դռների մեջ բացեց ձեռքի ափը ու տեսա իմ կոճակի կեսը: Ես, ինչպես դեդեկտիվկինոներում,գնացիներս, բերեցի մյուս մասը: Տղան ժպտացու ներս մտավ: Ես ցույց տվեցիճամպրուկս: հետս: Ահա այն ամենը,ինչը պիտիչվերցնեմ Ես դրա համարեմ եկել, որ ձեզ օգնեմ: Յանոն ասաց, որ դուք ինձնից հետնեն ու առանձինգաք, ասաց կարողէ ձեզ եթե ճամպրուկով տեսնեն, կարողեն կասկածել:Ես կվերցնեմ ճամպրուկը, կգնամծովային կայարան, ահա ձեր տոմսը՝ իրար կողքի են: Եթե ինձ բռնեն հիմա տանից դուրս գալուց, կմտածեն, որ գողացել եմ, որ գնչուին ամեն ցանկացածրոպեի միլիցիան իրավունք չի համարի կանգնացնել, հարցաքննել, ստուգել ճամպրուկը: Դութ կասեք, որ ինքներդ եք տվել, որ տանեմ, ես ձեր բեռնակիրնեմ, ձեր օգնականը,քանի որ դուք չեք կարողինթներդ՝ ինձ վարձելեք: Տոմսի վրագրվածէ ուր պիտիգնաք: Նա խոսումԷր, ես մտածում էի նրանց մասին՝խեղճ, հալածվածազատության: Ինչպիսիտառապանքների գնով է այս ժողովուռդը պահել իր անկախությունը, ինչեր է տվել, որ լինի ու մնա այնպես, ինչզիսին կա --

--

:

վառվել նրանց

են հոսել, են հազարավոր խարույկներ ախօր:Արյանգետեր դեռ այսօր հիշում են ճամբարներ խաչելության ճիչը... Նսեմացրելեն, ստորացրել, անպատվել, են ն ունեցածըխլել, չեն հասկացել, որ դրանովմաքրել են այս ոգին, որ ավելի հզոր ու ճաճանչափայլ ժողովրդի նայի գալիքներին, են նրանք ջահակիրը բացարձակ մարդկյին բնակ որովհետե ունի այսօր ձեռք բերածայդ բարիքը,թող յան ու, եթե մարդկությունը որ դրա ճանապարհը անցել Է այս ժողովրդի ոսկորներիվրայով: իմանա, Եթե ուզում եք իմանալ ձեր ունեցածի, ստացածիարժեքը, պիտի իմանաք՝ ինչ եք տվել դրա համար,այս ժողովուրդը տվել է ծով տառապանքներ... Դուք ինձ լսո՞ւմ եք, պարոն: Իհարկե,ոչ միայն լսում եմ, այլն որոշում`դուք մեքենայո՞վ եք: Այո: Մենք երկուսով կգնանք,ոչինչ չի պատահի: Ներողություն,պարոն, բայց Յանոն այդպեսչի ասել... իսկ նա գիտի: Դե լավ, ձեզնից տասը րոպե հետո դուրս կգամ:Գնացեք: Ահա այսպեսմենք մեզ խաբելով, շշկռացնելով,մեր պոչի ետնից վազեհո ինձ լով հասանք կայարան:Եսաչքի տակով նայում էի նավամատույցում՝ չե՞նհետնում, բայց կասկածելիմարդչտեսա:Ապաբարձրացատախտակամած, գնացի տեղս գտա, դեռ հեռվիցտեսա ուղեկցիս: Ներողություն, քանի՞ժամում է հասնում, հարցբեցինրանից. ժպիտովու հասկացա,որ Զորս ու կես ժամ, պարոն, պատասխանեց որ նայեմ անհանգստանալուառիթ չկա: Հետո դուրս եկա տախտակամած, ծովին: Ծով սիրելը ինձ համար հայրենիքսիրելու սահմաններովԷ չա.իվում, ավելի ճիշտ կլինի ասել` անսահմանությամբ:Եթե ուզում եք իս պատճառըիմանալհ̀ետնյալն է, եթե 2այասօտարաթափառականության տանը նավահանգիստունենւ»ր, ես էլ կունենայիիմ նավահանգիստըալդ ծովափին,բայց հիմա, երբ նայում եմ քարտեզինու տեսնում լեռներում ու սահմաններովմեկուբանտարկված կրկնակի, եռակիբերդապատերով կատարինմիկապույտեղանակի սացրածու այդ բանտարկվածլեռների չափ եմ ուզում, լիճ, սիրտս ճաքում Է, շունչս կտրվում... Ես նավահանգիստ հայրենիքը իմ ոգու, հետո մնացածը:Ասում են ծովից ծով է ձգվել մեր լթել են, չեն երկիրը: Եղել է, ասում են, ու մեր պապերնու ապուպապերը կռվել,չեն պահել, որ մենք էլ կռվեինք,մենք էլ պահեինք:Ես քոչ բան գիտեմ,գրած չի անգամ, որ վերցնեմկարդամ,բայց եթե ասածը պահանջի, որ պիտի կռվեմ, կկռվեմ իմ կաղ ոտքով, որ, «ասումենը» դառնա իրսսկանությունու ապրեմու հետո մեռնեմ նավահանգստում.

բանտերու միս ու արյունից,հազարավոր

նրանց բռնաբարել

զ

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

.

այն տեղն է, Զկարողացամնալ նավի մեջ, որովհետետախտակամածը միանում Է ծովի ազատությանը: հարբածչկար, չկային Ծովը այսօր խաղաղէր: Ոչ մի անախորժություն, խանդոտ ամուսիններ, որոնք կռիվ սարքեին ու փչացնեին մարդկանց թյունը: Ես հի լի րության մեջ էի: Տախտակամածում ինձ մոտեցավիմ ընկերը: Ես մոռացաձեզ հարցնել,ձի նստո՛ւմ եք: Ես կրկեսի արտիստեմ, սիրելիս,ոչ միայննստում եմ, այլ քննություն

որը

ճ

լ

ե

պ

կ

ղակ

`

/

դ-

--

--

եմ բռնել:

Դե ուրեմն ամեն ինչ կարգինէ: Մենքձիով կգնանք, վերջնականապես համոզվելու, որ միայնակենք: Հրաշալի է ձին: Արնը թեքվում էր, երբ մենթ իջնում էինք նավից հարավային նավահանգստում:Դուրսեկանքկայարանամերձ հրապարակ,վարձեցինքտաքսի, ընկերս թաղամասիանուն տվեց: Մեքենանգնում էր քառորդ ժամից ոչ ավել: Իջանքքաղաքի ծայրամասինազատ փողոցներ կազմած միահարկ տներից մեկի մոտ, վճարելով՝մեքենան բաց թողեցինք: Նա սլացավ: Ապա մի քանի փողոց ոտքով անցնելուց հետո հայտնվեցինք մի մեծ բակում, գալիս էր ձիերի ու ազատության հոտ: Մեզ դիմավորեց գնչուների մի ողջ գերդաստան: Առաջ եկավ տանտերը, մնացածըքաշվեցին ետ: Նա մեզ բարնեց, րցրեց ինչպես էր պարհը,ապա հանգիստառնել, հաց ուտել, հետո շարժվել. Ձիերը պատրաստ են, դուք մինչն մի կտոր բան ուտեք՝ կթամբեն: Ես հրաժարվեցիորնէ բան ուտելուց: Տանտերը,անմիջապես ծանր ու թեթն անելով հանգամանքները,հրամայեցթամբել ձիերը, մեզ ցույց տալ որտեղ է լվացվելու տեղը ն պատրաստել ուտելու Ա խմելու բան ճանապարհի համար: Դժվարպետք գա, հայր, ասաց իմ ընկերը: Իմ տնից գնացողը պիտի հաց տանի հետը, տեղը թողնի բարեկամություն: պայմանըսուրբ է, մենք թողնում ենթ Վերցրու, առաջ ընկա ես, միշտ ձեր օրհնված օջախը, մեր սրտիկրակըձեր տանը, որ վերադառնանք դիմեցի տանտիրոջ տոնական ու գեղեցիկ մորուքաեզր եղբայր իմ, դեմքին: Մենք ճանապարհիցեկածիպես լվացվեցինք, սրբվեցինքու չէր էլ անցել տաս-քսան րոպե, ձիերը թամբածկանգնածէին ն մի գեղեցիկշորի էին թամբի ետնում: մեջ փաթաթածուտելիքը արդեն հարմարեցնում Ես հասկացաայս էլ քանի ու քանի անգամ,որ այս աղմկոտ,անկազմաու զավակ լինելով, բնության կերպ խուճապահարթվացող ժողովուրդը, --

--

լեց

--

--

--

--

--

--

-

--

ան նման

բնութ)

է հա

է,

թվում է

թաոս

է

տիրում, բայց

ամեն

ինչ գտնվում

աստվածային օրենքիներքո, երբ հետո վասարակշոության մասին, պարզեցի ինձ համար,որ առանց

մտածում

այդ կարգ ու կանոնի գոյության, որի մասին իրենք էլ տեղյակչեն, չէին դիմանա այս հալածանքներին: Նրանցհազարինկոտորումեն, սրանց ծնում են տասնապատիկը, են ու հաղթում: բազմանում Դե, եթե գնալու եք, բարիՃանապարհ, գնացեք, ասաց տանտերը, է, շարժվեք: ուշ Ահա ճշմարտությունը կեղծ հյուրասիրությունից զերծ: Սեղմեցի

էի այդ

երկաթյա

համաշխարհային կանայք

--

--

--

նրա ձեռքը:

Շնորհակալություն:Ես ասելու համարչեմ ասում, ուրախ եմ, որ հետ ծանոթանալու:Առիթը վ ունեցա ձեզ պես մի անձնավորության պատի հետ նստել զրույցի: բաց չեմ թողնի, եթե այս կողմերումհայտնվեմ,ձեզ Դուք էլ իմ դուրը եկաք,միշտիմ դուռը բաց է ձեր առջն: մնաս Մենքթռանք ձիերիկռնակին, բարովմաղթեցինքու պոկվեցինք: --

ճամպրուկըտանում էր բարեկամիս ձին, իմ թամբինմեր ընթրիքն էր ամրացրած: ո՞ւմն են, Զեխո: Այսձիերը Ձիերըտաբորիննեն՝ մերը: Ես էի բերել: Տանտերըդուրս շատ եկավ: տարիքումնստած է եղել, Մերոնցիցէ, մեր տաբորից, երիտասարդ բավականշատ հետո դուրս էեկել ու էլ չի ուզեցել թափառել, բայց մերոնջ հարգումեն, իսկականգնչու են, ամառները երեխեքըմեծանում են տաբոմեծ են, բայց մեզնից չեն կտրվում: րում, աշնանը գնում դպրոց, հիմա Ինչ ես կարծում,Զեխո,դա սկիզբըչի՛ տաբորիքայքայման: Չէ, պարոն, միշտ էլ եղել է, որ գնչուն խարիսխէ գցել: Կլինի Աայդպես,բայց դա շատ թիչ է: Եվ հետո դա էլ է պետք, տեսաք ձեր աչքով: Հետո պատկերացրեք, պարոն, որ գնչուն վերանա,դառնա մյուսների պես, առավոտգնա գործարան, իրհկունըգա, գնա կոլխոզի դաշտ ն իրիկունը հետ մութը ընկնելու վերադառնա,որ առավոտէլի գնա: Ես էսպես եմ կարծում, չի լինի: Մեր մասին որ ձեր կյանքը մի տեսակարդեն հետաքրքիր էլ չենք ասում, մենք, հաշվեք,որ մեռած ենք: Բոլորընույնը, բոլորը ապրում են իրարնման... չէ, պարոն,անհնար է, որ գնչուները վերանան, ձանձրալի կլինիկյանքը: Մ եր զրույցը մեկ մլմլում էր նավթիճրագիպես անշտապվառվելով,մեկ ճախրանքով կուլ էր գնում գիշերվաաստղերին: Արդենհամարյա հասանք,ջիչ մնաց,պարոն: Ինչքանմոտենում ենք, եղբայր, այնքան հալվում եմ: Յանոյի հետ հանդիպելը անհավատալիԷ թվում: Ինչո՞ւ,պարոն:

իմ

,

--

--

,

Հ

:

Նա Որովհետննա անսովոր մարդ Է ն հրաշագործարտիստ: ուղղակի հանելուկ Է: հետ ենք մեծացել,ամբողջ Մեզ համարէլ, պարոն, թեպետմենք իրար երկրի գնչուները նրա մասին գիտեն. նա ն բժիշկ է, ն գուշակող... իսկինչ չէ՝ ամենինչ է: Նա, երբ ասաց, որ ուզում է ձեզ տեսնել ու ընտրեցինձ ձեզ բերելու համար, ես ուրախությունիցպարումԷի: Իսկ որ լսեք ինչեր են պատմում մերոնքնրա մանկության մասին, ես էլ եմ հիշում, թեպետմենք միասինենք մեծացել,բայց թե երեխաէի. մենք, օրինակ,չէինք հավատում, որ նա ոսկոր ունի. այն, ինչ նա անում էր անտառում ծառերիամենաբարձր ճյուղերին թռչկոտելիս, դա անհնարէր պատկերացնել, մենք միշտ էլ նրան էինք կանչում:2չետո բա բարությո՞ւնը, չի եղել մի անգամ,որ Յանոն կապիկ մեկի խաթրին կպնի: Վազումէր որ տաբորիցու գյուղից ուզում է կանչեին, եթե հիվանդը,հատկապես հիվանդըերեխաէր, անմիջապեսթռչում Էր ձիու մեջքին ու հայդա: Ես լույսեր տեսա: Զեխո, մեր լույսե՞րնեն: Մերն են: Իսկինչպե՞սիմացար,որ մերն են: Մերձիերը ուրիշ տեղմեզ չեն տանի, պարոն ու, եթե հանկարծնրանք չքանային, կահավերժը, ու նա ցույց տվեց աստղազարդ երկինքը, ոնց որ դրմացդկախած լինի, տանդճամփաննայիր ու գնա: Այնքանթեթն ու հեշտ ասաց, որ թվացինձ ձեռ է առնում: Իմ լռությունը երնի նրան պարզ չեղավ, ներողամտորենավելացրեց. Պարոն,հենց մենք աչքերս բարձրացնումենք վեր՝ մայրը,տատը կամ տանըապրող մի պառավ, որը եկել է իր թափառումներիվերջը տաբորում անցկացնելու,սկսում է խաղալթեզ հետ աստղերովու սովորեցնելնրանց տեղը ու մենք չենք էլ սովորում հատուկ,մենք հենց այնպես գիտենք ահա մոտաառանց լարվելու, առանց դժվարության, ու նա բացատրեց՝ վորապեսժամը քանիսն է ու հիմա ահա այս աստղիտակ պիտիփնտրենք մեր տաբորը: Ես լռում էի, որ չվիրավորեմ,բայց ես կույր էի ծնվել ու երբեք այլնս չէի տեսնի, անգամ տեսնելով չէի ընկալի այն ամենը, ինչ դարերով նրանց արյան դասն Է եղել, որովհետնչորրորդ գնչու երեխան վրանից դուրս է, տեսնում է աստղերըու մայրըասում սողալիս, երբ գլուխը բարձրացնում է որը ինչ է` այնպես, ինչպես էսքիմոսի երեխանծնվում է դահուկներով, այնպես որ զարմանալուոչինչ չկա՝ բանից դուրս Է գալիս: Ես շատ բութ եմ այդ հարցերում, Ջեխո, մի տանջվիր, երբ հասկացա,որ իմ մտքերի մեջ իր ասելիքի սեպն է խրում այս զավակը աստղերիու ձիու: --

--

--

--

--

--

--

--

--

՛

--

--

Շներիհաչոց բարձրացավ: Նրանք,պառկածգետնին, լսեցինմեր ձիերի Շուտով մտանք տաբոր, մեզ սպասում էին: Շներին կանչեցին, դարձրի այն հորդորանքների վրա, որ անում սպեցին» կենդանիներին.ոչ մի սաստում կամհարված,վնգստան պահապան էսայդնրանց ու ընկերներն էին նրանք համաձայնեն պիտի հասկանան, ները հանձնած աշխարհը: ողնելուայս եկվորներինիրենց պահպանության ու հետո Ջեխոնինձ ասաց. գնացինինձ անհասկանալի, Ձայներեկան Հարցնումեն` ձեռ բերե՞լեմ: Մեզ ընդառաջ եկան ու ես ջահաբոցերի փողփողուն լույսերի մեջ

ոիունը: ես ուշադրություն

--

կեցինրան:

Ձիերիցիջանք

ու

Ինձ ինչպես պահեմ` մի պահ հապաղեցի: չիմացա,

ՀայցՅանոն ինքը ձգվեց ինձ, գրկեց, շոյում էր մեջքս, թներս... այնքան ու մնացինք, մինչն կուլ տվեցիարցունքներս,հանգստացա տիրաայդպես

ձայնիս, հետ քաշվեց,նայեց դեմքիս: պետեցի Շնորհակալություն,մաեստրո,որ չմերժեցիքու եկաք: ես փափագումէի ձեզ տեսնել, բարեկամս, ինչպեսկարողէի չգալ: Ինձ այդպես խմբով տարան մի վրան, որտեղ միայն մի անկողին էր ու Ա դրած էր մի փոքրիկսեղան աթոռ, վրանիցմի քանի քայլ այն փռած սրբիչը ու ջրամանը ձեռքին, ոտքերիմոտ կողմմի պատանիէր կանգնած՝ --

--

միդույլ ջուր: --

Մաեստրո, կներեք, որ այստեղչունենքձեր տան հարմարությունները: կտա ցանկացածտեղերը ն կօգնի ձեզ լվացվելու: Եթե

իմ եղբայրը ցույց

ցանկությունունեք, ջուրը պատրաստ է, կարողեք ն լողանալ: Մեծ հաճույքով: Կհանդիպենք կեսժամ հետո... Ահա ն ձեր կացարանը, եթե որնէ բանի պետք կունենաք, ասեքեղբորս: ժամ հետո ես կանգնած էի տաբորիավագներիառջն: Յանոն ինձ ներկայացրեց: Իրենց լեզվով բան ասաց բավականերկար,ես միայն բարեԵրբ ասելիքը համբույր դեմքով կանգնածլսում էի խոսքիերաժշտությունը: վերջացրեց, մենք նստեցինք սեղանի շուրջը դրած փոքրիկ ինքնաշեն ու աթոռներին սկսեցինք մեր ընթրիքը: ես այդ օրը նստած էի իմաստուններիհետ, որոնք, եթե խոսում էին ինձ հասկանալիուկրաիներենով, --

-

եմ: հասկանում Էի, որ դեռ դպրոցական ահագինշռայլ գովեստներ Նրանք որպես Յանոյի ընկերոջ բարեկամի թափեցին իմ գլխին: Յանոն ժպտումէր ու հաստատում,որ ճիշտ են ասում: Լուսադեմին հասկացա,որ խմածեմ, գինովցած:Ես Յանոյինասել էի՝ պիտիխմեմ ու խեղդեմ մեջս ուրախությունը, որ այն դուրս չթափվի ու

հանկարծ ինձ կուլ տա, հեղեղի նաներիմեզ բաժանիիրարից: ու

ու

քշի տանի հեռու-հեռուներնօվկիա-

ու

Յանոն, որ անգամ հոտ չէր քաշում խմիչքից, ինձ ուղեկցեց իմ վրանը: Արշալույսըցող դարձած թափվումէր մեր դեմքին, շուրջս տաբորն էր, աքլորականչեր,ձիու դոփյուն ու փնչոց, վառվող օջախի նուրբ ծխահոտը.. Յանո, Աստված տաբորը ստեղծելէ, որ բանտից ամեն դուրս եկողը գա այս ազատությանկղզյակիշեմին մոմ վառի, որովհետն այս տաբորի գոյությունն է, որ մենք ուզում ենք բանտից դուրս գալ, փախչել բռնությունից, տաբորիգոյությունն է, որ մենք անգամչենք մնում մեր բանտում՝ հարազատմոր արգանդում,տաբորն է, որ մենք ազատության երգը շուրթերիս ու աչքերիս մեջ երջանկությաներազը գնում ենք ժպտադեմդեպի կախաղան՝ համոզվածլինելով, որ պատանիցայն կողմ Ազատություննէ՝ դրոշակը տաբորի... Դե հիմա ձեզ եմ դիմում, պարոնայք ու ընկերներ, որպես լուսադեմի հարբածի՝ինձ ասեք, դութ եղե՞լ եք գնչուական տաբորում գիշերը ու դեմին,երբ վում է հայացքների ծխի ու ղերիբուրմունքը ի ձիերի շնչի բուրմունքին: Երբքո հարբած ականջինաստվածային մեղեդու պես հեռու վրանից հասնում է մանկանթնկթնկոցը տաք, հյութեղ կուրծքը փնտրողշրթունքների շոշափյունով: Երբ լուսադեմի սերը տնքում Է այն աղջկակոնքերի մեջ, որը գիշերը գինի էր լցնում քո գավաթը, մատներից կաթող կրքի ու երազներիհեւ, ու բուրմունքը բոբիկ ոտքերի արնախանձ ն բուրմունքը կուսության, խնկի պես թողնում էր պնչերիդ մեջ ծխալու, որպեսզիլուսաբացինհարբածմտնելով անկողին՝երջանկությունից խելագարվես... Դե ասեք, ի՞նչ եք լռել, սիրելի պարոնայք, եղե՞լ եք, տեսե՞լ եք, ճաշակե՞լեք այն, ինչը ես Ճաշակեցիգնչուական տաբորում կանանց ու իմաստուն ծերերի կողթին նստած աստղազարդ գիշերվա մեջ, երբ մի հոգեառ ստվերծաղկավորշրջազգեստովֆռֆռալով շուրջդ մեղրահացից է ձուլած մատներովկավեգավաթդ կարմիրգինի լցնում, կրակոտաչքերի Երջանկությունըծորացող շիթին խառնածն դուք երեսունյոթ տարեկան, կրկեսիարտիստջախջախվածոսկորներովու կաղ ճգնում եք ձեր հարբած գանգի անկյուններումպահել այս ամենի փշրանքները, որ հոգու քաղցած պահերինՃճաշակեքմի պատառ ու չխելագարվեքմենակության ու լքվածության ցավից: Երազումստեսա երկնքի կամարիտակկապված մի լար ու ես այդ լարին... բայց ես տրոհվածէի երկու մասի, որովհետնն մարդկանց հետ էի ու նայում էի ինձ երկրից ու սարսափումէի, որ ես այդքան բարձր եմ աշխատում:Մարսափից արթնացա ու դեռ աչքերս չբացած՝անմիջապեսհիշեցի որտեղեմ: Թարմէր գլուխս այդ առավոտյանօդի ու երկնքի պես: Վերթռա, ու հագա շորերս դուրս նայեցի վրանի բացվածքից: Ես տաբորում էի՝ գնչուականհոգս ու գործերիցթաշված մի կողմ: Դուրս եկա, ինձ էին սպասում երեխաները, միանգամից տասնյակ ձայներ միացան իրար ն --

լ

մաեստրո, մաեստրո: հասկացա, նրանքկարծումէին իմ կդաց՝ Երբ ասացիՅանոյին, ժպտաց. Հետո

այդպեսէ: հունը ես

|

մ

նա

որ

եթե այդպիսիանուն ունենայի:Դուքչեք սխալվում,նրանց դուր իրեն» հետ: կավ,Աստված ես շատ գոհ եմ ու շոյված: իսկ այդ պահին երեխաներըշրջապատելէին ինձ ու հազար հարց թափել էին գլխիս տարբերլեզուներիխառնուրդով, այդ աղյինգամից մոկիմեջ հայտնվեցՅանոն ու բոլորը լռեցին: Բարիլույս, մաեստրո,ինչպե՞սքնեցիք: Բարիլույս, Յանո, իսչպեսերնում է թիչ եմ քնել, որովհետնլուսաու չնայած դրանհիմամանկան պառկեցի պեսթարմու առույգ եմ ինձ դեմին երնիդա տաբորիօդն է ու տաբոր կոչվածմոլորակիմթնոլորտը: զգում, ես ուց Դուք ճիշտ եք, մաեստրո, էլ քաղաքից վերադ' հետո, առաջ չէի հասկանում,երբ համեմատելու առիթչկար: Դե դուք ձեզ են ձեր բերեբ,ուզում եք սափրվեք,մեր ալնորներըվաղուցսպասում կարգի որպեսզինախաճաշեն: արթնանալուն, Հացիսեղանը այնքան պարզ էր, ինչքանպարզ էր եղել մարդու նախաճաշը իր ստեղծման արշալույսին: Քարի վրա թխած հաց էր` առանց կտրելու,դեւ տաք ու բուրացող, պանիրու սոխ, մի կտորխաշածմիս ու երկուգավ խմիչք իր բաժակներով,իսկ սեղանիցմի քայլ կողմ ինքնաեռն էրթշշում, որ տաթ պահիթեյը: Բարիլույս, հայրեր, խոնարհվելովողջունեցիհավաքվածներին: Բարինթող ցուպդ լինի, ճամփորդ, ասաց նրանցից մեկը: կոշտ, ինքնաշեն չիբուխըշրթունքներից Ինչպեսքնեցիր, որդի, ծանր շունչ փչեց մի ծեր: հեռացնելով՝ ինչպե՞սկարելիԷ վատքնել, սա դրախտէ: Տաբորում Դրախտում էլ թունը չի գա աչքերիդու տաս անգամմի գիշերվա մեջ կվառես չիբուխդ, եթե ծեր ես ու մեջդ սրա միջիպես հավաքվելէ ապրածդ Գրերի մոխիրը, նորից տնքաց՝չիբուխիհետ գլուխը տմբտմբացնելով: իմ առաջինառավոտնէ տաբոձերն է, որուվհետն Ճշմարտությունը րում արթնացած, հազարներ: ձերը՝ տասնյակ Միպահ լռեցին բոլորը: մեկը ոտքի վրա շրջվեցարնին,տեսա, որ բոլորը կանգնեցին նրանցից "ւ ես էլ ելա, նա ինձ անհասկանալիլեզվով բաներ ասաց նրան ու ն մյուսներըու ես: Կատկառանքով լուռ կանգնեց,հետո նստեց:Նստեցին լցվեց օղիով, բոլորս բարձերեք կումիչափ մրտավորապես հացրեցինք, բացի Յանոյից:Նա ստվերիպեսմի կողմնստած բարի,մաքուր լուռ հետնում էր նրանցխոսքինու մեծավարի ժպտումէր: ն.բաժակը.ձեռքս ներողամտորեն նայեցինրանց դեմքերին. .-

--

--

--

--

նկատեցի

--

-

--

-

--

--

--

--

--

'

ւ

Բաժակները Դեմքով

Եթե սովորույթ կա ձեզ մուտ, որ պիտի անպայմանխմեմ` կխմեմ, բայց կտաք, ես սրանիցմեծ հաճույքով կհրաժարվեմ,կխմեմ թեյ: Որդիս,տաբորը ազատ է, բացի ընտանիքիպատ.լիցայստեղ ոչ մեկը մյուսին իրավունքչունի իր կամքըբռնանալու: Դուք մեր հյուրն եք, դուք այսօր ն տաբորիանդամ եք: Յանոն լսում էր միայն ու իր ճաճանչափայլհայացքով լուսավորում էր կարծեսմեր մտքերը: Մեծերըխմեցինիրենց բաժակներըԱ լուռ տվին նշան, որ հիմա այլնս չեն խմելու: Մի երիտասարդկին թեյ լցրեց բաժակները՝սն ու բուրավետ: Սա դաշտ ու հանդերիցհավաքածծաղիկ ու արմատներիթուրմ է, ասաց երեկվա կերած ու խմածի թույներից ձեզ կմաքրի, մաեստրո, սա Յանոն, մի բաժակթեյ էլ ինքը վերցրեցմի կտորհաց ու պանրիհետ, պատրաստած Է մեր հազարամյադեղատոմսերով: Նախաճաշըվերջացրինք Յանոյի հետ ու թույլտվություն վերցնելով՝ հեռացանք: Մեր հանդիպման գլխավոր պատճառըմիայն մի հարց էր, որին մուռենալ, ճիշտն ասած, վախենում էի: Չգիտեի ինչպես պիտի արդարանաՅանոն աղջկա սպանությանհարցում: Չէ որ հիմա ոչնչով չես կարող ապացուցել դեմ ու կողմը, մնում է միայն խոսքը, իսկ խոսքը, աստվածիմ, ն ամենահզոր, ն ամենաթույլ զենքն է` նայած ճշմարիտ է, թե կեղծ: Ուզո՞ւմեք գնանք թափառելու,մաեստրո: Իհարկե,բարեկամս: Ձի վերցնենք: Դա կլինի նվեր: Միսչ մենք զբաղված էինք մեր շորերը փոխելով, պատանիները դուրս բերեցին իմ վրանի մոտ երկու թամբած ձի: Ես պատրաստ եկա ու մոտեցանրանց. ասաց տղան ու մոտեցրեց ձին ինձ Ա անՁերը սա է, պարոն, նշմարելի ձեռքիս մեջ դրեց մի կտորշաքար: Ես այն տվեցի ձիուն, շոյեցի ականջները,կուրծքը ն զգացի, որ նա ինձ ընդունեց: ԵրնացՅանոն, թեթն վազթով մոտեցավ իր ձիուն, տղայի ձեռքի շաքարը չվերցրեց, որովհետն իր սիրելիին ու սանձից բռնած առաջաինքը բերել էր, որով հյուրասիրեց ցավ դեպիինձ: Տղաներիցմեկը իրենց լեզվով բան ասաց՝ցույց տալովմի կապոց,որտեղ զգացվում էր երկուշիշ ու էլի բան: Իմ հարցական հայացքինՅանոն պատասխանեց. --

եթե թույլ --

ւ

--

--

--

--

--

--

--

--

թագավորական

Ջուր է ն հաց, սա այն դեպքում,եթե ուշանանք ճաշից: Մենքշարժվեցինք՝ ձիերի սանձից բռնած, այդպես դուրս եկանք տաբո-

--

րից, հետո նստեցինքու ես բոլորովին թույլ թողեցի սանձերը, որովհետ Յանոն գնում էր կես մարմինառաջ ու նա էր տանում իր ետնից:

ձին ինչ Է մարդուհամար,նա չի զարմանա,որ

ես

երանության

նրանիցբարձրացողջերմութՈվ իտի նչումէի նրա հեթանոսբուրմունքը,

դեռ խոնավ զովության մեջ մ "առավոտյան մտքերս սկսում էին ազատվելովճախրելն եթե հիմաինձ հայհոյեին ԲԲնելծանրությունից ես արհամարհաբ ան անեինիմ անպատիվ նկատմամբ, ավորեին, Բուի ու կշարունակեիճանապարհս... բայց կողքիս գնում էր իծաղեի ու

2Քո ոն՝

լարախաղացը: Եվ հիմանա ինձանից՝ մի մարդուց,

այդ մեծ է

որը

մնացել մահվան սահմանագծից ցած կյանքի ալվել ինձնից, թե ինչու կործանվեց ուզում պատասխան, Գայանեն... նդանի, քանի անաչառ չպիտի մի իլիճշմարիտ

Տ

ու

է

ու

այդ

պատասխանմարդ,

ու

-

որ

տար ոչ

էի Գայանեիցառաջ նույն ճանապարհով հրաշքով այսօր եգնացել նրա եմ նրա կողքից ոչ որպես հիշողություն ստվեր. այժմ ու

ես

ու

զում

արդարացումների կամարձագանքըպիտի րերի, բացատրությունների, բարձրացողորպեսփրկության լաստ կամէլ օվկիանոսը | րեիանդունդից Է ղր կուլ գնում ամեն ինչ... ու փրկությունչկա: է անցել էինք այնքան,որ այլնսլռությունըդառնումէր մեզ

լռությամբ երբ Յանոն ձին կանգնեցրեց այնպես,որ պատիժ,

հայացքս բռնի: ձեզ հրավիրեցիորպեսիմ երկրորդձայնի,որի հետ պիտի Մաեստրո, ու մասնագիտական խղճիսվերաբերվող հարց:Դուք գիտեք, որ |պարզեմ մասինէ խոսքս: գայանեի էս բանտից կամ կարծումԷի պիտիասեք՝ինչպեսազատվեցիթ խկ այսօր էլ խույս տալ այդ սվելիշուտ փախաք, ուզեցի խորամանկորեն ծանր, շատ ծանր հարցից: Դա շատ չնչին հարց Է, մաեստրո,դա հետո, երբ ուզեք՝ միայն ոչ այօր, խնդրումեմ: նալռեց,կենտրոնացավ ընդհատված մտքի վրա: Է Ձեզ նեղություն պատճառեցի, իհարկե,ն ձեզ համար Է այն շատ ւ կարնոր: Եթե դուք չլինեիք, դուք, ես հաշիվ կտայիկատարվածի համար խջսինձկամերկնքին ու եթե նրանքասեին,որ ես մեղավորեմ, ես իմ զին պատրաստածդատավճիռըկընդունեիու դրանովկվերջանարամենը:Բայց եմ ձեր առաջ հարց ու կաքդուք: Ես պարտավոր պատասխա Կարզել կատարվածի բնույթը, որպեսզիդուք, դուք ազատվեքայս դեպքում ու հղճի մտքիհալածանքներից, մաեստրո,գիտեք,որ դա ինձ համար հիմա է, քան մնացածհարցերը,քանի որ դուք եք կրում հոգեկան կարնոր ինձ տանելովկրկես,որտեղ ամեն մի կեղծիք կամմարմնի:Եվ ուրեմնսկզբիցիմ պարտքնէ ձեզ ազատել սր խղճի հետ ն ինձ, որը կլինի ձեր ազատագրման --

մի

--

--

--

Ի`

-

|

Կվելի

,

ազանխանատվությունը՝ եիոգու Աաաա Մ

եստրո, մոռացահարցնել՝ տրամադրվա՞ծ եք. ունե՞ք այսօր Կեր այնկարողությունը,սինթեզեքայն ամենը,ինչ կասեմ: դուք

դուք

որ

ես ցնցվածէի, տասնութ տարեկան այսպիսի կատարելու երիտասարդ՝ յուն մտքի Ա խոսքի, համենայնդեպս իմ կարողությունների համարդա ինչպիսի տակտ, ես արտառոց Էր. ինչպիսի պարզություն հարցադրման, որ ձայնովս հուզվածէի ու դրա համար միանգամիցչպատասխանեցի, չմատնեմինձ: Եվ ինչպես տարիներառաջ կրկեսիգմբեթի տակ, անդունդի վրա իմ մարդկայինկամքը ն պրոֆեսիոնալ վարպետությունը ստուգելուց առաջ աղոթում էի իմ, միայնիմ անհայտ Աստծուն ն նոր սկսում վարժությունը, այստեղ էլ միտքը կարծես ինձնից առանձինաղոթում էր նույն Աստծուն,այս անաստվածու անբարոյական երկրումուզում էի իմ սիստեմը ստեղծել ամեն պարագայում՝ հավատի,որ փրկվեմ: Ինձ գտնելով` ուղիղ նայեցի Յանոյիանդունդը աչքերի ու սարսուռից ցնցվեցի, ձին իմ ցնցումից սանձը կտրուկ ձգեց ձեռքիցս: Նա ուշադիր ն զգացիինչպես Է սփրթնում, նայեցայդ պահինիմ ու ձիու հարաբերության իսկ երկրորդ պահին արյունը տվեց դեմքին, նա այնպես շիկնեց, որ անհանգստացա. ցավից նվաց.իրենիցանկախ... նա Ինչ պատահեցձեզ, Յանո: Նա ծանրհոգոց հանեց ու աղաչականնայեց դեմքիս. Հիշեք այս պահը, մաեստրո, այն, ինչ կատարվեցայս մի քանի ակնթարթում: Բավականին ճանապարհ լռությամբանցանք այդ անախորժալեկոծումից հետո, մինչն երկուսս Էլ խաղաղվեցինք: Մաեստրո,մարդիկ այդպես չեն ապրում,ինչպես ապրում եք դութ: Ես բազում անգամներ տեսել եմ, թե դուք ինչպես եք հուզվում, տարրալուծվում ձեր սաների մեջ: Եվ միշտ մտածել եմ, որ արտիստիզմը չի նրան զբաղեցնում,այլ ազնվությունը վարժության,շարժման, ամբողջ մեր յուրաքանչյուրէլեմենտի, հասկացա,որ դուք կեղծն եք ուզում հանել արտիստիպահվածքից,նրա էությունից, միջից ու տեղը դնել բնությունը, դութ մի անգամ իմ հարցին, թե ինչպես եք հասնում կատարելության, ասացիք՝ Յանո, գնացեք գազանանոցու կանգնեք ցանկացածվանդակի ու մոտ նայեք, թե ինչպես... դուք անգամ չցանկացաք շարունակել, թե ինչն է ինչպես, դա ինձ համար բավականէր: Ես, ասացիք դուք մի բան եմ միայն պատվիրում, որ հիշեն՝ այն օրը, իմ աշակերտներին ինչպես էին երեխա ժամանակ խաղում, ընկնում, բարձրանում: 2-իշեն՝ ինչպես է կապիկըկամ էլ մի ուրիշ գազան առանց նայելու ոտքերի տակ անցնում ճյուղից ճյուղ, հիշեն՝ ինչպես են անհոգ թնին տալով երազում ճախրում ձորերի, անդունդներիվրայով... Զէ՞ որ այդ բոլորը դուք արել եք ն հիմա անում եք երազում: Ձեր գիտակցությունը ձեզ ոչ թե բնությունը ձեր դարձրել է վախի ստրուկը, կատարելագործելով մեջ, որին եթե ձգտեր, կգործեր հրաշքներ, այլ վախի պաշտամունքը: հետ դաշինք կնքէք, որ Եվ ուրեմն դութ պիտի ձեր գիտակցության --

--

--

»

Մ

հսկողությունիցկամաց-կամաց ազատի ձեր իրա այլ զատի: կանչեմհիշեցնում

մարմինը,ոչ

թե

ձեր ընկալումըմարդ-բնություն Մաեստրո, սկսած փայտից,կրակստանալուց, լուսնի վրա քայլելով ես ուզում եմ, որ մեր խոսակցությունը հարցիմասինընթանա արժեքավորման, կազատի մերխիղճը,եթե ոչ մտքերըգոնե սխ սիստեմում մաեստրո, ու մեր անքնությունից ծանրացած կոպերիտակ մենք ղճը» ենք զգա այն թշվառ աղջկաստվերը... հասուն խուոնէր ու կյանքըավարտած Մենքիջել էինք ձիերից: Ամառվա գլխիկներըմեր ոտքերիտակխշխշումէին քայլելիսու վրասմի ծաղիկների փչում էր այդ անցած հով. գնացածից: տխուր Մաեստրո,դուք գիտեք,չար էր, թե բարի,ինձ կրկեսբերեցԳայանեի սերը: Ես նրան սիրում էի: Չգիտեմինչպես են այդ բառը վերծանում կոչվող աշխարհումկամէլ Աֆրիկայի մարդակերնեգրերը, քաղաքակիրթ ուտում, բայց ես շնչում էի նրանով, նրանովշարժվում,նրանովմտածում, նրա հետ, մի մարմինդարձածքնումսկզբիցորպեսմեղեդիու ոգու ժպտում հետո որպեսբացվողծաղիկ...Գիշերային մեջ ս իրո խաղերի մարմնացում, ես ուսումնասիրումէի նրա մարմինը, նրա ամեն մի մկանը,հանգույցները, Էի նրա միտքը,ինչպես սովորեցրելէր ինձ տիբեթց միաժամանակմարզում մոտ հյուր ծերգնչուն, որը մի քանի տարինմեկգալիսէր տաբոր Ինդրայի ու մնում էր շաբաթներով:Ինդրանմեր տաբորի գլխավորնէր ու ամենամեջ: բոլոր առաջնորդների հարգվածը ժամանակհետո Գայանեին պարզ դարձավ, որ լսում է իմմ մտքիհրամանը պ

Խրաբերության -

երջացրած

--

է այն, ինչ ցանկանում եմ ես, իսկ ես ցանկանումէի, որ այդ ընթացքում: Նա դարձել րվեստին տիրապետի մի մասը մարմնի: Ես կարողանումէի նրան այնպիսիառաջադրանքներ ներշնչել, որ ինքն էլ էր զարմանում,թե ինչպես է կատարումբոլոր Ու ինչպես մնացածների համարանհասանելիայդպիսիբարդությունները: հաճախԷ լինում, ոգնորվեցիմարմնիկատարելությամբ, որը հիանալի, հոգին, իսկ հոգին թույլ էր, ինչպեսգիտեք, աշխատումէր ու անտեսեցի դպրոցում,սուտն Էին սովորեցչուներհիմնականպատրաստակամություն րելուսումնարանում,սուտը բացիմարմնական այն էլ մասնակի, արվեստից՝ եմ դա չընդունեքսրտին մուռ, մաեստրո: խնդրում Այո,շտապեցի:Չթողեցի, որ հոգով հասունանա: Մոռացա, անտեսեցիիմ ողջ կյանքի ընթացքը:Նրամիտքը հենքչուներիմ դասերըընդունելու: Ես ու սկսեցի նրան պատրաստելինքնուրույնության երբ սկսեցիայս ամենը բացել,նա մի այնպիսիշփոթությանմեջ ընկավ,որ ես կարծեցիվերջ ամեն ինչին:Բայցըստ երնույթիննա այնքանուժեղ բնավորություն չէր, որ դուրս Գարիմ հսկողությունից, երբ սկզբնական շփոթը անցավու սկսեց նորից ու հանգիստ հաշտվեցի,որ չեմ հասնի իմ աշխատելն ես խաղաղվեցի ն անում

նան ինքը

ժամանակի

էրիմ

մտածածին ն ինքը, որ թվաց երջանիկ Է այնքանով,ինչքան կարողէ: Բայց նրա աշխարհըճաք էր տվել: Նա այլնս չէր ընդունում, որ ռոբուտ է: Նա ուզում Էր դառնալ ինքնուրույն, համենայն դեպս շատ էր աշխատումցույց

տալ ինքնուրույնություն: Դուք լավ գիտեք, մաեստրո,որ կնոջ ինքնուրույնությունը արտահայտվումէ առաջին.հերթին տղամարդ ընորելու մեջ, չեմ: Ես՝ ես եմ: որպեսզիքեզ ցույց տա, որ տես, ես այլես քո կամակատարը Չհասկանալով, որ հենց այդտեղնա կորցնում է իրեն, մի ծայրահեղությունից ընկնումէ մյուս ծայրահեղության մեջ: Կինը,խելոք կինը պիտի ընտրի մի միջին վիճակ. նայեք մեր կանանց, որոնց ձեռքից բնությունը միշտ բռնած տանում է մանկան պես, դրա համարէլ աշխարհի ամենաուժեղ,

ամենադիմացկուն կանայքմերոնքեն... Ու հայտնվեցայդ ժամանակ կրկեսումայդ'թշվառ արջը: Նա լավն է, բարի է, բայց արջ է վարժեցրած ուրիշ ոչինչ: Եվ .փոքրամարմին,նուրբ ու գեղանի Գայանենցանկացավիր կամքը թելադրելայդ հսկային, որպեսզի իրեն ն հետո էլ ինձ ապացուցիիր ուժը ինքնահաստատմանու դուրս գա իմ թելադրանքի...Ես հասկացաանմիջապես,որ նրանց հպատակությունից մեջ ինչ-որ բան է կատարվում:Գայանենփորձում էր, այդ հսկային ձեռնասու դարձնելով, ինձնից վրեժ լուծել իր կորցրած արժանապատվության դիմաց,ինչպես ինքն էր հիվանդագին հասկանում մեր սերը: Պատկերացնո՛ւմ եք, այնքան է կինը այլասերվելքաղաքականությամբու կեղծ հավասարությաննշանով, որ Աստծո պարգն Սերը, այդ սիրուն ծառայելը, երկորուստ, նսեմացում, կըրպագելընա համարումԷ արժանապատվության բռնություն տղամարդուկողմից... ահա բնության ապականությունը որն է ն ոչ թե այն աղտոտությունները, որոնք թափումէին ծովում նավաստիները նավերը լվանալիս. իսկ ինչո՛ւ է այդպեսստացվել, որովհետե պակասել է Սերը, ապականվելէ, այլասերվել է, գունաթափվել է: Էլ ոչ ոք չի մղկտումսիրուց, չի արտասվում,արցունք թափում, նավաստինչի սպասում ծովափին:Էլ ինչո՛ւ համարծովը պահի մաքուր, թքած այդ իր պաշտելիին կապույտջրի դեմքին,եթե այդ հրաշքընրա համարչի ծառայում, որ տխուր պեսնրա սիրելինմտնելու է ջուրը ն լողալու է դեպինավը: հավերժահարսի Քայլը քայլի ետնից,ինչպես գնչուները թելին հուլունքի պես գոտի են շարում ու այդ խաբկանքովհավ են գողանում գյուղերում, այնպես էլ Գայանեն,բայց ստացվեցհակառակը՝ խայծը կուլ տվեց ինքը... Սա ընդհանուր դատողություն,կամչգիտեմինչ ուզում եք կոչեք, կամ հենթը՝ ողբերգության, իսկ մասերըհետնյալներնեն... Յանոն քանդեց ձիու թամբին ամրացրածտոպրակը, բացեց բերանը, հանեցշշերից մեկըու զարմացավ՝ ջուր չէր, իսկ նրան պատանինասաց, որ

ն

-

է դրած: Պարզէ, որ տղանչի

երկու շիշջուՐ մարդ է,

խաբել, ով որ դրել է, անշուշտ, հյուրըերեկվա գինարբութից այսօր պիտիփրկություն

խելահաս գինով: տնիմի բաժակ որ

Յանոնշիշը խրեցտեղը,հանեցմյուսըու դեմքըպայծառացա միայն խաղաց շշի կոկորդում. Մաեստրո, շփոթություն Է այստեղ,երկու շշերիցմեկը գինով է

մոմի լույսի պես: Աղբյուրի պարզ ջուրը պեծպեծող --

ած...

--

չեմ խմելու, Յանո, ես ուզում եմ այս խոսակցությունը տանել սառը ու մաքուր ուղեղով, որպեսզիհետագայում տարիներ ու անց ես-ը ու տասնամյակներ ինքս իրար հետ վիճելիսայօրվադըրընկալումներիու մտքերիխանձարուրում չբարդենմիտքը այդ վագների, գինու վրա, այլ վերցնենիրենց ուսերին,քանի որ գիտեմ՝ մի բաժակ մեկէ՝ այդ օրը գալու է: Դե այդ դեպքում մենք ջուրը կխմենթոչ շռայլությամբ,որպեսզի բավականացնի: երկուսիս Հանեց տոպրակիցմի բաժակ,մեկ քառորդը լցրեցխմեցու նորից շիշը խրեցհանած տեղը: փակելով Մաեստրո,նախքանմոտենալըինձ համարայդ ծանր ու սգավոր ես մի բան ասեմ. երկուձու կա,սովորական այդպիսիձվեր խոսակցությանը՝ ուզեք՝ միլիարդներով, այնքանիրարնման, որ բայց այդ երկուսից՝ ինչքան ծնող մայրն անգամկշփոթի,մեկիցդուրս է գալիսօ4՝ սողուն, մյուսից՝ հավք...սա հենց այնպես,իմիջիայլոց: ՀիմաԳայանեն:Մենք նրա հետ ունեինքմի գաղտնիք:Այդ գաղտնիքը երկարամիսներիընթացքումկարողացա դարձնելայնքաննյութեղեն, որ աղջիկըիր համարայն ընդունեցորպեսհենարան:Ես միայննրան էի ասել այդ թելի մասին: Մենք երկուսովգիտեինք,որ մերմիջն ձգվածէ ճառագայթիպես թել: Այդթելը իրենիցգալիսէր դեպիինձ: Վերնում՝ ,,անդունդի,, վրայովանցնելիսնա միշտբռնածիմողջ էությանուժով,ջղերիս բոլոր ն մտքի գիշատիչչանչերով կրակդարձածհայացքով հյուսվածքներով, ձգվելով գալիս էր այդ թելը որպեսհենարանու ուղեցույց...Եթե իմանար այդ թելի մասիներրորդը,կստացվեր արդենեռանկյունի,իսկ եռանկյունին է ամեն ակընէ: նպատակը, որը աշխատում նպատակ չէ` տարածություն թարթ,երկու կետերիմիջն ձգված ուղիղն է, այսինքն մի կետիցմյուսին Ու դա պիտիլիներ կյանքիայդ պահինրաձգտումը,փափագը... հասնելը: խնդրում եմ ինձ տվեքմի քանի րոպե, որ դուրս գամ այս Մաեստրո, լարվածությունից,մինչն հիմաայդ ձգվածթելի մի ծայրը իմ տիտանական մեջէ, նա սարդոստայնիպեսբոլոր թելերով կապված իմ ջղերի ամեն մի Ես

ձեզ հետ

--

--

'

որան

է

բջիջից, ես չեմ կարողանումազատվելայդ ցանցիմիջից... նրանը՝կտրվեց, նա դեռ կգա... իմը դեռ լարվածսպասումէ, որ այդ թելի ճանապարհով Յանոն գնաց,հեռացավ ինձնից,պահվեցիմ աչքից, բայց երբ ուտքիելա, տեսա` փոսակումարածողձիու պարանոցը գրկած երկինք էր նայում, իսկ ձին մռռալով շոյում էր նրա թիկունթը,մեջքը: Ես անմիջապեսնստեցի տեղս, որպեսզինրան չխանգարեմ,հետո ձգվեցի կանաչներինու մտքով գնացի երկինք երազելու:Ահագինանցել էր, լսեցի նրա ոտթերի ձայնը, նստեցիտեղումս,նա բոլորովինիրեն տիրապետած մոտեցավու նայելով աչքերիսմեջ՝ դանդաղխոսեց. Լսեք, պահը,մաեստրո,այդ պահիցէր կախվածաղջկա կյանքը ն այդ պահիցի̀մը. իմը՝ ինչ ունեմ այսօր: Ես արդեն վերնում էի, գիտեի լավագույնը, երբ երկուսով մի ռիթմի, մի մեղեդու տակ սուրում են վեր՝ ամեն մեկըիր ելակետը: Ես արդեն վերնում էի. փնտրեցի մի հայացքովհատակի՝մինչն իր կետը հարթակի.չկար. մի տակտէր մնում, որ վերջացներմեզանից առաջին ելույթը ու հանկարծաչքս կլանեցմի պատկերներքնում`Գայանենն Դուբովը...աղջիկը տեղից պոկվելիս, որպեսզի'մագլցի վեր, կոնքով շրջվեց նրան. մաեստրո, ես դիտմամբ եմ դանդաղ ֆռացնում կինոժապավենը մտքիս, որպեսզիձեր օգնությամբ...ես մենակչեմ կարողացելանել, վախեցել եմ չլինեմ անաչառու կեղծիքով ինձ փրկեմ:Դուքհիմա վկա եք, ինչ կատարվեց,ինքներդ տեսաքու ինքներդ էլ դատեք... թնդաց ԱրամԽաչատրյանիմեղեդին, որը իր խնդրանքովէին նվագում: Աղջիկըհասավիր հարթակին,կանգ առավ,նայեց ինձ, ես հայացքովնրան փնտրեցիու չգտա, ցնցեցի, էլի չկար, զգացի, որ մարմինն Է այստեղ, ինքը՝ թափահարեցի, այնտեղէ, հայացքըսառն էր, դատարկէր ու այլնս չկար այն փափագը,թելը որը մեզ դեպիինձ ձգվող... Դուքգիտեքայն տիտանականլարվածությունը, տանում է անդունդներիվրայից... ահա այդպես,երբ չգտա թելը, հենց այդ ես տեսա հրաժարված եռանկյունը, պիտի լինեի նրա մարմինը ակնթարթին ընդունելուց, շփոթվեցի,չարեցի,չափիցավել էր այդ պահի համարայդպիէլ կողմնորոշվելմարմնական հոգու Ա դեռանմիջապես սի հարված ստանալ խռովելուհամար:Երբ ամբողջ աշխարհումինձ համարհիմամի հարվածից կետ կար, դա նա էր, որիցկառչածպիտի տանեի անդունդիվրայով, ես հայացքով,ցավիցոռնալովխրվեցինրա աչքերիմեջ, փորփրեցի,որպեսզի գտնեմ ճառագայթիխայթոցըսովոր, ամեն անգամմեջս ծակող՝չգտա: Իսկ նա արդեն հազարավորվեր նայող աչքերիու լուսարձակների ծովի վրայով սկսեցգալ, ես մռռացիցավից,որ չեմ բռնել թելի ծայրը, իսկ նա գալիս է... ու ցնցվեցիսպասելիքիսարսափից...մնացածըգիտեք... Յանոն արցունքախառն մռնչաց. Կներեք,մի քանի րոպե նս տվեք ինձ, նվաց հազիվ դուրս եկող ձայնովու հեռացավ,բայլեցդեպի անտառըարագ, խելագարարագությամբ: --

--

--

:

ես

հիշեցի, ճչյունով հիշեցի՝ ինչու

նա

սփրթնեց,երբ

ձիու վրա

ես

ձին իր սանձերը ձեռքիսմեջ թափ տվեց: Ամեն ինչ ինձ՝ ցնցվեցի համար պարզ էր, այդ ինչպիսիտառապանքովէր նա պրոֆեսիոնալիս ամեն մի գիծը, ամեն մի գույն ժամանակի մեջ խունացած, ու

վերականգնում

պատկերի: մոռացած

հետո գնաց էներգիանթափելուց, հանգստանալուց

վերադարձավ. Դութ ուզո՞ւմեք որնէ բան

:

ջուր

խմեց

ու

խմել: Ոչ, բարեկամս: --Մաեստրո, հիմա լսեք իմ մեղադրականը որը կամեզրակացությունը, չնվեց այս ամբողջըմիասինկառուցելուցհետո: Երկու բան նրան սպանեց 2'սվատը՝առանցհենարանի,որը այս դեպքումլարն էր կտրված ն իմ Ցնցումը:Հիմաեկեքազնվորենմտածենք, եթե առանց,,թելի,, հասնելտեղ... Ես այնչլիներցնցումը, նա կկարողանա՞ր պիսիլարվածությամբ էի մտածում, որ աչքերիս բիբերը ցավից թիչ էին հետո աղջկա մնում դուրս ժայթքեին: Ես ուզում էի այս ամբողջպատմածից աչքերիմեջ փնտրել թելը ու չէի գտնում: Նա թելը կորցրելէր, կտրվել էր հետ նա միասին, չէր կարողքայլել դեպիդատարկություն: հավատի նա միանգամից Ես ասացի այդ մասին Յանոյին, կուլ չտվեց փրկության բառերըշարեցիիրար կողքի: խայծը:Ես նորից դանդաղ,մեկիկ-մեկիկ նա Ցնցումը, շեշտեց՝ առանձնացնելով, դուք մոռանում եք գլխավորը: Ես չեմ մոռանում: Դուք առանձնացնումեք այն, ես նայում եմ խնդրում մեջ: Յանո, դի ր հենքի հոգեբանական եմ, ցնցումը ոչ թե պատճառէ, այլ հետնանք, սա է փրկումճշմարտությունը է ու իմացեք՝ այս ողբերգության մեջ հանուն ճշմարտության:72-ետնանք մենք բոլորս ոչինչ չէինք կարող անել այն վերացնելու համար, պետք է վերացնեինք պատճառը, այսինքնմենք այդ դրամանկյանքի չպիտի սկսեինքխաղալ: Ես ուզում եմ բարձրաձայնմտածել ձեր ներկայությամբ: Նա արդեն ներքնումայդ թելից, ճառագայթիցզրկվել էր, չուներ այն, նա գալ չէր չորրորդին անպայկարող, եթե ոչ այդ անգամ, ապա մյուսին՝երկրորդին, ման նա կտապալվեր, նա այդ որոշումով արդեն եկել էր վեր՝ դեպի անդունդ,, իրեն նախօրոք զրկելով հավատից,հենվելով միայն հույսի վրա,իսկ մենք՝ կրկեսայիններսգիտենք`աշխարհումամենից լավ հույսը հենարան չէ, հույսը թույլերի հենարաննէ, իսկ թույլերը անդունդն անցնել չեն կարող: Նա իրեն դատապարտելէր: Ես ցավով, որպես ինքս էլ անցած այդ « ասում եմ ճշմարտությունը:Ես հիմա վերցնում եմ ն հրաշքի անապարհը, գործոնը,եթե անգամ այդ օրը հրաշքով անցներ, չէր անցնի մյուս օրը: --

--

--

--

--

--

սիստեմի

կացեք,

Կրկեսումկեղծիքով չես անցնի անդունդը: նա կեղծել էր: Ամեն մի բջիջդ կրկես տեղափոխելուհամար պիտի ունենաս ձեր փայլուն

պատկերմ

հավատիմի ուղիղ՝ երկու կետերիմիջն ձգված: Զգիտեմ,համոզեցիձեզ անխուսափելի կործանմանելքի հարցում,թե ոչ, բայց ես համոզվեցի: Ես հետ, դեռ դեռ չեմ հաշտվում ձեր փաստարկումների պիտիմտածեմ: ու ամեն ծանր շատ ծանր Մենք մեր մտքերի մեր մեկս առանձնացանք ես չէի սպանողը,դա Յանոն էր: ԻսկԵ՞ս, հետ, որ արդյո՞ք պատասխանի իմը ավելիծանրէր, ավելիհեշտ էր դառնալմարդասպան,որովհետն,եթե մարդըդարձել էր հանցագործ այն ողբերգականպահին, երբ Աստվածու բանականությունըլքել էին նրան, իսկ ես անտառի փեշին այս խաղաղ դրախտիպայմաններումպիտի ստորագրեի իմ վճռի տակ. դա ոչ թե սպանություն էր մարդու, այլ ճշմարտության, իսկ երբ սպանված Է մարդու է... մեջ ճշմ թյունը, այն ժողովուրդը պարտված Չգիտեմ ինչքան էր անցել ժամանակ,երբ Յանոյի լույսը տեսա իմ տեսադաշտում: Մաեստրո, չե՞ք ուզում ձի նստել: ես ուզում եմ հարցնել ձիուց, Յանո, նա կուզի՛,նա թույլ կտա՞,որ նստեմ նրան, որովհետե մարդկայնորեն չգիտեմ այսօր ինչպես ապրեցի, իսկ նա գիտի՝ միշտ ազնիվ: Բայցազնիվը մեծ է, մեծսիրտ Ա ամեն ինչ ես տանող, դրա համար այսօր հասկանումեմ, որ նա թույլ կտաընկերանալու իրեն: Եթե ես ավելի ուժեղ լինեի, ես կտանեինրան իմ մեջքին, բայց ինքն է ուժեղը ն ուրեմն նա պիտի տանի ինձ, ահա, բարեկամս, դե հիմա իսկապեսգնանք, այստեղ մնալը ծանր է, այստեղ մենք ապրեցինք մեր կյանքիմի ողբերգականմասը: Ձիերը մանրաքայլ դուրս եկան արահետ ինչ-որ գյուղ տանող, որը հեռվում հազիվ էր նշմարվում:Ես չհարցրի՝ինչո՞ւ,ո՛ւր, միայն թե քայլեր մարմնիհետ այսօր տաներն հոգին, որովհետն ես ձին ու իմ ջախջախված քամվելէի, ուժ չունեի: էինք անցել ու մտածեցիհ̀իանալիժամաՄենքբավականճանապարհ նակ է Ա առիթ մի փոքր իմանամՅանոյի մասին, տանութ-տասնինը տարեկանում, ախր, անհնար է այսքան խելոք լինել, այստեղ մի գաղտնիք կաերնի: Յանո, թույլ տվեք մեկ անգամգռեհկություն անեմ ու ձեզ հարցնեմ, ես էլ եմ ապրել,ձեր երկու տարիքըունեմ, հետո տեսել եմ շատ ընդունակ Ա անգամտաղանդավոր երկու-երեքմարդիմ կյանքում,բայցզարմանումեմ ձեզ վրա.ինչպե՞ս եք այդքան բանհավաքելձեր գլխում՝ե՞րբ,որտեղի՞ց, չԷ է ն աղբյուրներայս ամենիհամար: որ անհրաժեշտ ես ունեմ արտակարգ հիշողություն, դա է ամենի պատճառը,եթե կարդացել հեքիաթներիհարյուրգիրք, հաշվեք, որ գիտեմ բոլոր ժողո--

--

--

--

--

եմ

որովհետհեքիաթըժողովրդիիմաստության, իմաստնությունը, ւրդների

չարության,խելքի հնարամտության շտեմարանն արության, ուսուցիչներ.ինձ թվում է՝ ինչ գիտեմ,իմացել իզասացի.ունեցել ն

է, հետո

եմ մեծ

ես

ամռան գիշերները մայրսպատմումԷ, որ Ինդրան ինձ տկլորդնում քմմիշտ, ու աստղերի տակու ես լաց չէի լինում, խաղումէի լուսնի ու ը երկնքի հետ, այսպեսնա սովորեցրել է աստղերըկարդալուձնը, դա գիրք աստղերի պես չէ, իհարկե,մաեստրո, դա ավելի շուտ խաչբառկարդալու թե ինչքան բան են նրանթ կմանէ: Հետո, երբ մեծացա, հասկացա, եմ սկսել կարդալինչքան ինձ հիշում եմ: Տարիներառաջ տվորեցրել, է ինձ հետաքրքրեցմարդը:Ինչ մարդը:Գնացիգրադարան հանկարծ ու մի քանիօր կարդում էի, ինչ տալիսէին աղջիկները:նրանք ինձ Օդեսա ես նրանց սիրում եմ ու հանկարծ կառույցը տվեցին«Մարդկային գիտեն, միավոր» գիրքը, դոկտորՆոյ հեղինակը:Կարդացի տիեզերական որպես Լ հասկացա,որ ես սրան էի փնտրում: Աղջիկներին խնդրեցի,այդ գիրբը ինձ մի քանի շաբաթով:Բերեցի տաբոր, սկսեցիուսումնասիրելու տվեցին իսկապեսինչ է մարդ-մոլորակը սկսածբջիջայինկառուցվածքից հասկացա հետ Ա փոխհարաբերությունը մարմինների կը՝իհարկե:

լարդալու

երկնային

հակ

յի

ֆրջացրած

ինձ վրամեծ տպավորություն թողեց այնծեր իմաստունը,որը գալիս էր իմասմեր տաբոր, նա իսկապեսհեքիաթներում պատկերած Հիմալայներից տուն էր: Ահ, մաեստրո,ինչեր գիտեր, ինչերգիտեր,ես բերանսբաց նրա հետ: Նրանքինձ չէին թշում, խաքնէի լսում, երբ զրուցում էին Ինդրայի էին լսել ինչի մասինէլ խոսեին:Նրանից սովորեցի լուսնի թույլատրում

մոս կողմը տեսնել, դա շատ հեշտ է, նորից աստղերի միջոցով՝տեսնում եքվիճակը,ոչ նրա դեմքը: '

Այնծերը խոստացավինձ տանել Հիմալայներ, բայց այլնս չվերադարՆա տիրապե Էր ու Նրա տիբեթակմար ձավ: համար աշխարհում ոչ մի բանգաղտնիքչէր, բոլոր երնույթները ըստ նրա են: Անիմանալին է ու իր ստեղծածաշխարհները, նա վերծանելի Աստվածն ինձսովորեցնումէր «Զգալլ»: Դու թեզ պիտիզգաս, ասում էր: Մարդիկ սպրումեն որպեսանզգաներ:Երբդու քեզ չզգաս, կարող ես ազատագըրել.. Զգալըազատությունէ, ասում էր նա: Աստված մարդու մեջ դրել ուժ Ա տվել այն բոլոր թուլություններնու արատները, էիրենին հավասար է որոնք ցեցիպես պիտի այդ ուժը ուտեն: նա, ով կարողանումէ իրեն հետ նա դառնումէ կատարյալ՝ Կահելարատներից, մեր ընկալմամբ:Աստված ն ուժը, Ա փորձաբարը, ասում էր նա, չէ որ նա արդարամիտէ: գալու արվեստինես տիրապետեցի երեքտարում:նա ամեն տարի գալիս ինձ տալիս դասեր`ինչքան որ մնում էր՝ քանի շաբաթ, թանի ամիս բառաջադրանք տալով հեռանում էր: ես ամբողջտարին ինձ կատարելաէի, հետո գալիս էր, ստուգում ու միշտ գոհ Էր մնում: Նրա մ

լեստին:

հնդկական

դար

| զեւէ

Գործում

մեթոդներից մեկը կենտրոնանալնէր, որի ժամանակզգում ես ուժերիմի այդ ուժերի առկայության դեւսարսափելիկուտակումԱ պատկերացրեք, քում դուք զգում եք ձեզ, դա շատ հեշտ է, մի լարվեք հասկանալու համար, դուք ձեզ զգում եք ոչ թե ձիու վրա, այլ որպես կենտավր արշավելիս, Ահա է արվեստը: պատկերացրի՞ք: այդ ճանապարհն զգալու Հիմա, ինչպեսդուրս եկաբանտից: Ես պիտի դուրս գայի, բայց չվնասելովմարդկանց:Դա Է իմ ուսուցչի մատնել պարսկզբունքըեղել` դիմադրել,բայց չհարձակվել: Դիմադրելիս տության, որովհետննա արդեն չար ուժ է, որը քեզ ստիպում է անցնել Ես դիմադրության: չար ուժերովշրջապատված ապրեցիմեկ շաբաթ ն հասկացա,որ եթե չդիմադրեմ,նրանք ինձ կոչնչացնեն:Հերթապահին,որը ինձ տարավօդափոխության,դրի փորձությանմեջ: Նրանհարցրի`քեզ ինչքա՞ն փող տամ, որ ինձ բաց թողնես: Ասացիկտամտասը հազար, պատասխանը բացասականեղավ: Կտամ հիսուն` մտածեց, ասացի կտամ յոթանասուն՝ համաձայնեց... ես արդեն նրան նախապատրաստելէի հոգեպես, հիմա հարկավորէր, որ ես զգամ իմ գնալը: Գնացի,բայց ի՛նչ է մնում ինձնից հետո, նորից մի կալանավոր:Դա այս թույլ մարդն է, որը, չդիմանալով փորձությանը,տապալվեցու որին իմ փոխարենպիտի դատեին: Բայց ես չեմ կարողիմ հասցեինանեծքթողնել, դրա համարպատուհանիերկաթները բացեցիմի փոքր, որ քննիչների մտքի ճանապարհըշեղեմ դեպի այն կողմ... ու գիշերը հեռացա: 2-անգիստդուրս եկա ու հեռացա աչքերի առջնով: Չէ որ նա խրախճանքիմեջ էր, նա զբաղված էր իր ստացած փողերը պահելու,ծախսելու՝բաժան-բաժանանելով: Չեմ հասկանում, բարեկամս, ապշածէի, հիպնո՞սէր արդյոք: Ես ձեզ պատմեցիինչ ներկերով, ինչ թղթի վրա ն ինչքան ժամանակումնկարեցի, բայց դա անելու համար չեմ կարող ցույց տալ ձեզ, որ տասը տարի աշխատել եմ անգամ քնածս տեղը մինչն հասել եմ նկարչի այդ դա ինչպե՛սցույց տամ, մաեստրո: մակարդակին, Զուլման՝ձեր մայրը,ասաց, որ ձեզ ուտելիք չտանեմ, որովհետնդուք յոթ օր ոչինչ չեք ուտելու, մինչն լուսինը դուրս գա: Զգալու համար՝ձեր օրգանիզմըպիտիմաքուր լինի (կուշտ մարդը կիսամեռէ, անթափանցիկդիակ), լվացված՝ներսից ու դրսից, ինչպես ասում էր իմ ուսուցիչը: Դուք այդ դեպքումամբողջությամբշողշողում եք, բոլոր բջիջների էներգիան արթնանումէ ու հասարակաչքի համար չեք երնում:Բջիջները,մնալով քաղցած,նիրհիցդուրս են գալիս ու սկսումեն կռվել, կռվում են ապրելուհամար:Եվ սկսումեն ուտել իրենց մեջ, իրենց շուրջը աղերը,շլաջները... ուտում Են իրար, ուժեղները թույլերին, գայլի ոհմակի օրենքնէ սկսումաշխատել,օրգանիզմըմաքրվում մնում է, մաքրվում, են առողջ, ուժեղ բջիջները միայն: Ձեր օրգանիզմը վերածնվումէ, այսինքն՝ դուք այդ պահինէ, որ լրիվ դութ ձեզ Զգում եք:

--

--

--

--

կուտակված ճարպը,

հետո

դրանից ր

ձեզ ոչ մի արգելքչի կարողհաղթել...սապատմեցի մի երկու հասնել վայրկյան,տարիներշարունակ

լ է պետք. սրան Ը պետք... ամեն առով, տանելովքո մարմինը

փորձությունների միջով: քալելով, էի, ոչինչ չէի կարողանում ,

ասել, միայնարդեն գիտեի,որ ես ու միայննիրհելու համար, մի նիրհեն չբանան առանցապրելու: ակնթարթ փոշոտ գյուղի Մտանք փողոցը:Առաջանում էինք լռակյացայդ բնակատեղով,որը բավականմեծ էր, բայց մեռած: Մեզպատեցմեծ դժբախտութկնիքն Էր լունիցհետո մարդկանցտուն մտնելուզգացումը:Ավերածության այնտեղ, որտեղ պիտի ծլեր կյանքը: Փողոցիմեկ աջ, մեկ ձախ դրված վրա մեզ մեխվածխաչեր պատուէին նայում: Խաչաձն մեխված կողմից է, որ այդ տներից վերջում հաններ,խաչովմեխվածդռներ, դա նշանակում ու փախել հոգու դուրս եկողը որպես դագաղիկափարիչմեխել է դուռը ժանտախտից,ճորտությունից, կործանումից: ավերման Յանոն ամեն մի խաչվածդռան ու լուսամուտների հանդիպելիսլուռ ու տխուր,ողբալի աչքերով նայում էր իմ մեղավորդեմքին. Արհամարհեցին, ծաղր ու ծանակիհանեցինն խաչը, ն խաչվածինու իրենցօջախները,մաեստրո, այս ամենըգրված խաչեցին է այնպես,կարծես ոչ թե երեք հազար տարիառաջ, այլ այսօր է գրված ու գրվում է Ա իրենց ու ժամանակի Լ. օրը, ն ժամըպատմության այս հերետիկոսների կործանման Ա դրա համար էլ մահապատժի են ենթարկումնրանց, ովքեր ճակատին են կարդում այդ մասին: ես, Յանո, անկիրթ եմ այդ առումով,ոչինչ չեմ կարդացելու չգիտեմ, բացիայն, որը ստիպել են, որ տան մեկ այս ավարտականը, մեկայն մյուսը որպեսմի կտոր հացիգրքույկ, որպեսզիբաղցիցչսատկենբ: Շուն անգամչկա, մաեստրո,նկատեցի՞ք: Չկաճանապարհըկտրող որի համարկռվել փախչող կատուանգամ ն սա շտեմարան Ուկրաինայում, են հազարամյակներ որպես դրախտգրավելու բոլոր ժամանակներիավազակայինպետությունները: Բոլորպետություններն-լ ավազակային են եղել ու կլինեն,մինչն այն օրվաձեր ասած ժամանակը չգա: Աստվածապետության՝ Ռւկրաինա, գյուղեր, դա ինձ համարանհասկասգավոր ու կիսաթաղ նալիու աներնակայելիէ, դա մարդու դեմ է, մարդարարածիստեղծմանը դեմ, երբ նա լքում է ոգին իր հայրենիքի՝ հողը: նա կամ դավաճանԷ, կամ դիակ:ԱյդերկուդեպքումԷ մարդըգնում այդ հանցանքին: Յանո,ինչ-որ տեղ եմ, որ մարդըմիշտէլ մարդէ իր լավով ու իր վատով,նրան կամստիպումեն, կամսպանում,որ դառնա դիակ: Մենք,հարգելիմաեստրո,խոսումէինք չարին դիմադրելու մասին, եթեկաչարը, իսկ նա ահա փռված ձեր աչքերի առաջ իր ավերածությունէ պիտիլինի ն դիմադրությունը՝ ո՞ւր է, մաեստրո: ես

լուռ

մարդիկծնվում են նձ պես միլիարդավոր ու

--

--

--

--

--

-

կարդացել

--

ներով,

Երնի այն տներում,որտեղդեռ կյանք կա ու խաչված չեն: Դուք չգիտեք այս երկիրը,այսպիսիգյուղեր հազարներովեն՝ կիսագալիս է առաջ: խաչվածու դա ասում է այն մասին,որ չարը հաղթանակով Եթե առաջ խաչը այրում էին խարույկին,հիմա խելոքացել են ավելի,այդ խաչով փակում են լուսամուտու դուռ: եթե դիմադրեինայն ժամանակ, ոչնչացնեինխաչ այրողին,այսօր նա չէր խաչինրանցօջախը: Մաեստրո միավոր, որը դադարի բնության մեջ չի կարող լինել կենսաբանական, իմ պաշպայքարից ու սպասիմահվան:«Մեռած մոլորակ» հայտարարած է համար, որ հանգելուց դարձել ինձ տելիԼուսինըհենց ավելի պաշտելի հետո անգամնա աշխատում է ողջ տիեզերքիսիստեմում,նա չի կարող աննպատակ ապրելհենց այնպես ու, զրկված լինելով սեփականլույսից, Գիշերներըարնիցփոխ առած լույսով լրացնում Է իր չունեցածի ն Արնի տեղը, մեկ այս կիսագունդնէ լուսավորում, ժամանակավոր բացակայության մեկ այն.կարծեսմեղավորմայրվազումէ մեկ այս երեխայինմի երկու խոսք ասում, մի բաժակ կաթդնում առաջը ու հասնում Է էն մյուսին նույնը անելու, որ երկուսնէլ հանկարծ չդժգոհեն...Եվ ահա այդ զարմանալի«մեռածը» ոչ է, պարտավորեցնում ապրել, շնչել, միայն մեզ լուսավորումէ, այլ ստիպում ու ծովերը, գետերն ու աղբբաբախել,շարժվել,շարժելովօվկիանոսներն մեր միտքը ու մեր երազները... Ա գիտե՞քով է այդ բոլորը յուրները՝շարժել մահ ու անում, այն հանգածգունդը, այն չշնչող արբանյակըայս հրեշի՝ կրակ արտաշնչողմոլորակի,այնպես որ նշանակություն չունի, թե թեզ հանգցրելեն, թե այրվումես, ուղղակիպիտիլինես բարի, բարին ուղեղ է, բարին դիմադրումԷ, բարինհաղթումէ, Լուսնի պես գնդեր կան տիեզերքում մի քանի տրիլիոն, որոնք մեզ՝ այս մարդկությանըպետք չեն, իսկ Լուսինը անփոխարինելիէ իր անսահման բարությամբ:Նրան հանգցրեց Աստված, իսկսա տարավ ն դա, բայց պահեցդիմադրելու,բարիովհաղթելու իր սկզբունքը,թեպետհանգչելուցհետո կարող էր խռովել,փախչելկամԷլ լինել դեպի Արնը...իսկ այստեղիցփախել են մարդիկ, գնալ անձնասպան մաեստրո,մենք հիմա որտեղ ենք լթել հայրենիքըու փախել: Գիտե՞ք, գտնվումՏ̀արասիերկրում, ՏարասԲուլբայի,նա անգամիր ծխամորճը չթողեց թշնամուն,նրա հետնորդներըչարին տալիս են հայրենիքը: Բաներկան աշխարհում,որ պատճառներու բացատրություններ չեն ընդունում.դա՝երբ մայրըիր ծնածինգցում Է ու երբ մարդըիր հայրենիքն է լքում: Սրանքլքել են ն հավատացեք, այս տներիցփախածաղջիկները ծնում են երեխաներ, երկրիանհամարու անամոթխաչմերուկներում որոնց հոր ոչ անունը,ոչ էլ պատկանելիությունը գիտեն ն այդ թշվառականներով են լցնում մանկատների դժոխքները... Ես մի քանի անգամ ելույթներեմ ունեցել արցունքոտաչթերով այդ տներում... Ա դա սկսվել Է սրանից,այս խաչվածտների սգավոր դատար--

--

կությունից:

ես

հասանք մի երկհարկանի խոսելով բարվոքշենքիհին կառույցի՝ Թի

նոր ներկերի տակ: նջրան, եղե՞լեթ այստեղարդեն,Յանո: ԱԲդուց Ոչ:

ինչպեսգիտեքվարչության չպա շենքը:

-

-

Յոսականիմպերիայումբոլոր գյուղական գլխավոր փողոցները ինչտանում են դեպի կալվածատիրոջ տունը:Ահա՝ այդ տունը է, միայնարդենիրենը սկզբումձեր առջն կանգնած չի, այլ... Ասում գիտեմ այս բաները: Հեքիաթներում ժողովուրդը իր լեզվով Թ որտեղից ասում էր` բարի ձնով ու հազար օրինակովայս բթամիտներին Խազար այլ կերպնա քեզ զնդանըկգցի,հիմարը դեպիմուժիկը, չլսեց փրաբերվիր մուժիկինու ընկավ զնդանը:Արդյունքում... Հա, գնանքպարտկոմի չարի որ գանք այս խեղճմարդկանց մի մոտ պայմանավորվենք, ուրախացնենք հետո եղել եմ Օդեսայից վոքր,մի ժամվաուրախությանհաբերբաժանելով: դա է ինձ պահել,թե չէ դիմանալը գյուղերում, մեր մինչ այսօրվա լազում կայացնելը՝դժվար էր: Սրանքինձ փրկումէին, ես` իրենց դատավճիռ շունչ տալիս, լիաթոք ծիծաղելուժամ պարգնում: ուրախությանը --

վա գիտեք

փողոցի

Յանո: խկ ինչու ոչ նախագահը,այլ պարտկոմը, է տիրություն անում, Փորձ ունեմ, մաեստրո... Եթե պարտկոմն նախագահը, եթե մի օրինակ, չկա, ուրիշը, գյուղխորհրդի խանգարող գարումեն բոլորը պարտկոմիղեկավարությամբ որպես հակա, կարո՛ղ հակալինել, կարող էկոմունիստական բարոյականությունը է էսթետիկական ռեժիմինհակա դաստիարակությունը լինել հակա,կարող է աշխատանքային փնել...ինչքան ուզեք միլիցիայի ինչ-որ հաստատած կարգի,պետական իսկայս դեպքում անվտանգության ինչ-որ հանելուկայինինստրուկցիայի, կտեսնեք էֆեկտը: հավաքված երեխաներին Ձիերը կապեցինքլուսասյունիցու անմիջապես է: հարցրեցինք` պարտկոմըայստե՞ղ Այո,քեռի գնչու: Դե մեզ առաջնորդիր: Գնացինք երկրորդ հարկ, դեպիբաց դռներիցմեկի խոսակցությունը: Բարնձեզ, ընկերներ: Բարնձեզ: --

--

խան

-

--

Հ

Հ

Հ

-

Պարտկոմը տեղո՞ւմէ: Այո: ի՞նչփոխանցեմ:

--Մենքինքներս, ռե,

մաեստրո: ասաց Յանոն շոյող ժպիտով: Գնանք, նք բացեցինք դուռը, ներս մտանք: Յանոն անմիջապես խաղաց:ես մի կիտելովմարդ երկարսեղանիգլխին,ամբողջկուրծքըգունավոր նկարիտակ: հերթականառաջնորդի Բարն ձեզ, բարնեցինք:

--

զանն

գուլակներով ծեփված՝ Հ

--

Բարն ձեզ, դութ ինձ մո՛տ եք եկել: Այո, հենց ձեզ մոտ: եմ ձեզ, ընկերգնչուներ: Մենքայն արտիստներնենք... Պարտկոմը անմիջապեսդեմթով փոխվեցու չթողեց, որ Յանոնշարունակի. Հա, բարով եք եկել, բարով,բոլոր մեր շրջանի գյուղերը ձեզ գովում են, ձեզնով հիացածեն, մի՛թեմեզ կնեղացնեքու չեք հյուրընկալվի: Դուք մի քիչ չափազանցումեք, բայց շնորհակալություն,հենց դրա համարենք եկել, որ պայմանավորվենք: Ասեթձեր պայմանները,ընկերարտիստներ: Մեր պայմաններըհետնյալն է՝ ուղարկում եք բեռնատարթափքով ավտոմեքենա վաղը կամ մյուս օրը, ինչպես ձեզ հարմար է, որ ձեր աշխատանքներին չխանգարի: հանկարծ Պարտկոմը սեղմեց զանգի կոճակը,մի ակնթարթհետո մտավ ընդունարանիաղջիկներիցմեկը: Տանյա,բեռնատարվարորդներիցշուտ իմ մոտ: Շատ չանցած մի բոցկլտունտղա, մենք ընդհատեցինթպարտկոմի հետ մեր զրույցը: Աֆանասի,լսիր ընկեր արտիստներին, հիմաինչ կասեն: Յանոն բացատրեցվարորդին, որ գա առավոտյանժամը վեցից-յոթը: ու գիտերտաբորիտեղը: Հետո պարտիայի ՔարտուՎարորդըտեղացի էր ղարը խոսեց վճարիմասին: եթե լսել եք մեր ելույթներիհամբավը, լսածկլինեքնան մեր պայմանը վճարման, հարուստգյուղերին վարձով,դա կպայմանավորվենք ներկայացումից հետո, եթե դուրներդ գա, աղքատ գյուղերին՝անվճար: Դուք կորոշեք աղթատ եք, թե հարուստ: Այդպիսիպայմանմիայն մեծ մարդըկարողէր դնել: Այսէլ քանի ու քանի անգամապշեցրեցինձ այս երիտասարդ մարդուիմաստությանչափը: Քարտուղարը կարկամեց: խորամանկ եք դուք 'գնչուներից, եղբայր, մարդացավպարտկոմի --

--

--

ում

--

--

--

--

--

--

մտավ

--

--

--

--

քարտուղարը:

Եթե դրանիցավելի ազնիվ պայմանունեք դուք, առաջարկեք,մենք չենք շտապում,կխորհրդակցենք բոլորով, ներկայացումից առաջ նոր միայն ձերգյուղացիներին, դրանումմեր խաղիորակում կհայտարարենք պայմանը ոչինչ չի փոխվի, բայց մենք ուզում ենք, որ լինի արդար, աղբատիցփող Հվերցնենք, ամոթԷ արտիստների համար: Ինձ ասում էին, չէի հավատում,հիմա ինքս համոզվեցի, ասաց --

--

քարտուղարը:

--

երբ

նստած ձիերը հեռանում

էինք գյուղից եկած ճամփով,Յանոն

տեսքից: սկանպեսժպտացիմ մտածկոտ

թր Ինչի՛մասին եք մտածում, մաեստրո: թեպետայն, ինչ հասկացա, Ճիշտնասած մինչն վերջ չհասկացա, դա բայց դժվարթե դութ դրանովբավարարված լինեք: լեր բավական, ՕՊ, մի տանջեքձեզ, իմ հաշիվըհասարակ է. մեկ անգամնս աղքատությունըբնեռելիր վիճակիվրա,որ մտածի՝ ինչո՛ւէ այդ Եվ երկրորդհարցը.այս վիճակումանգամ,ճորտատիրական այս օրը ընկել: անգամկարելիԷ դիմադրել,կռվելու համեմատաբար հարսն տանալ:Այդպիսիգյուղեր կան իսկապես երրորդը, որ գյուղի կուսակցութէ ժողովրդին՝ մենք աղքատ ենք, այսինքն յանղեկավարըհայտարարում ընդունակ չենք: Մի գունդ ագիտատոր էլ որ բերես,չես կարող անել, ինչպեսկանիհասարակ ձնով հենցերկրիտերկուսակցութայնպես Ահա իմ պարզ հաշիվները:Կարող է, իհարկե,այս առաջնորդը գյուղի: յան հասկանալ,բայց երբեք ցույց չի տա, կվախենա քաղաքականությամբ ամենը եմ, երբ զարմահիմա գնչուներիհետ: Իսկես միշտ արդարանում կապնվել նում են, թե այդ ինչպե՞սէ, որ գնչուն հանկարծ թողնումէ իրեն խաբեն: ես ասում եմ, ն դա ճշմարտությունէ, որ գնչու որպես` շնորհակալեմ, որ ապրելու թույլ են տվելտաբորին իրենքիրենցանտառիփեշըկամգետափը ձիերը ն կովերը:Մեծ բան է, եթե դրա ժամանակավորապես, արածացնելու եմ տալիսփաստորեն իմ գյուղացու համար:Եվ դա ձրի ներկայացում դիմաց են ու հանգստանում, որ ոչ մի վատ բան ջանիոր այդպեսէ, ուրախանում չկաայս գործում: Եվ այսպես, ն այնպես նայելիս ճիշտ է ու ազնիվ ձեր ասած դիմադրության սկզբունքինհարազատ: ու տեսնեիք այս մի Այ, բա որ դուք լինեիք ներկայացմանը դեմքերըծիծաղով ճեղքվածու այդ ճեղթից ճորտերի գույնը, բորնեխած ու քայքայված ատամներիմնացորդները, երնացող ծիծաղ հիշեցնողն հարբածների բոքվածանատամ լինդերի չփչփոցները ու հրճվածբարեկամական հարազատինասած ջերմ խոսքի փոխարեն եմ երեխայիդեմքերու նրանցհամար ես միշտ փնտրում հայհոյանքները, խաղում, այլ կերպ մինչն վերջ հասնելըանտանելի կլինի... Ա նրանք ու հավանություն տալով լռելյայն, որ երեխեքինուշադրություն դարձնեմ, ամեն մեկը իրենինէ խցկումառաջ, որ իրենի համար ցույցտամ, խաղամ,խոսեմ: Սարսուռ անցավմեջքովս այս դժոխայինպատկերից: եմ ես էլ գալ այստեղ: Կիրակի օրը կարո՞ղ հարկե,մաեստրո, ես ուղղակիչհանդգնեցիառաջարկել, դա կլինի ինձհամար պարգն: խկ ես որնէ բանի պիտանիկլինե՛մ: --

.-

գրւղացու

աքցաններում

վճարման

--

-

ժամով

գրված

հասկանալով Հ

--

Հ

կորոշեքմեկ անգամմեր ցույց տվածը նայելուցհետո: Քանի՛ հոգի եք: Չորս:Եվ տեղումէլ օգնականներինչքանուզեք: Ձեզ, մաեստրո, մի հայացք է պետք գցել ն ամեն ինչ կընկնիիր տեղը: են իրենք հավաքվումիրար վրա, լ որպեսզի հավ ն ն ոչ թե հույս դնեն: Յանոն, գյուղի ծայրին հատկացրած այն կանաչ էր Նույնն որտեղ երեխաներըգնդակ էին խաղում: Այդտեղ լաԵս չշփոթեցի, սովորական դիտում չէր, դա լարախաղացիշուրջը ներկայաց ու էր՝ նրան հատկացված գլխավորդերով: Գյուղի ղեկավարությանն ժոերբ ղովրդին շատ էր հարմար,որ մթնով էր կայանում ներկայացումը, բոլորը դաշտ ու աշխատանքից գալիս էին տուն: Կանայքիրենց տնային անում գործերն էին, արագ վերջացնում,երիտասարդները լողանում էին, զարդարվում, ինչ ունեին այդ նպատակովառած ու պահած՝հագնում, Քսվում, ներկվումԱ սկսումէին հավաքվելհրապարակում: Ծերերըհետները աթոռ էին բերում, իշոտնուկներ,բերում էին ուտելու-խմելու իրենց պետքականը,որովհետնայդ տոնակատարությունըտնում էր երկու-երեք ժամ, նայած ինչքան ժողովուրդէր ն ինչ տրամադրությանմեջ էին տղաները: Գալիս էին ն հարնան գյուղերիցբեռնատարմեքենաները՝ թափքը լցված, անգամ եթե իրենք արդեն տեսած լինեին իրենց գյուղում: Գալիս էին մոտոցիկլով, գալիս էին ձիով, ով ինչպես կարողանումէր, իմանում էին որտեղից են ն որտեղ են արտիստները,հեռախոսովզանգահարումէին այստեղ-այնտեղու գտնումէին: Ահա այսպիսիտոնակատարության էինվերածվումայդ թատերախաղերը: Դա հետո էր: Իսկայդ կիրակիօրը ինձ համարմիայն հանդիսատես էի, ծոցատետրսձեռքիցս վայր չդրի, անմիբայց պարզ է ինչպիսի,որովհետն ջապես հենց ընթացքում ինձ մոտ ուղղումներ էի մտգնում, խմբագրումէի կտոր առ կտոր բոլոր գործողությունները ու կերպարները, իսկ գլխավոր կերպարըսերն էր, այդ հավերժտառապյալը, որը, ինքը կործանվելով,մեզ դաշտում,ն բանտում,ն աքսորներում ու մահվան փրկումէ ւ պատերազմի մահիճի ն գիտությանսխրանքիպահին,ն հանճարեղմեղեդինհավաքելիս ն սպիտակսառը դատարկության տիեզերքիդաշտերից, վրա ստեղծելիս կյանք, աշխարհ,որի անունն է մատյանու գիրք: Սեր, այս տառապյալը այստեղէլ փրկումէր խեղճությանմեջ թաղված, աղքատության ճանկերումհուսահատ գալարվողկոլխոզնիկկոչված ճորտերին, որոնք երազում էին ապրել գոնե իրենց խնամվողու կերակրվող անասունների ապահովվածությամբ: Տոմս չէր վաճառվում:Ծաղրածուն երգի հնչյունների տակ պտտվում մարդկանցմեջ սրախոսում, հաճոյախոսություններշաղ տալիս շուրջը՝ --

Դա ինքներդ

--

--

բոլոր լարախաղացները Աշխարհի

անում.ինքը՝ մարգագետնում, դա '

րախաղացի կայացումը:

.

ցը,

պ

մամբ

պիտ

ընթացող

էր,

աղջիկներին,ծերերին երեխաներինինչքան էլ վրիտասարդներին, համար, միննույնն լավաքեր, թիչ էր այդպիսիաշխատանքի ու

շատ

կոնարհվում

ն

որ

բայգ,

է,

էր ամբոխիառաջ շնորհակալությամբ ու անցնումէին հաջորդ Յանոն աշխատումէր լուրջ ու Նա ոչ մի անգամ կենտրոնացած: ամբողջ ժամանակիր տարերքի մեջ էր: Երբ ամեն ինչ մ կողմըչնայեց, ու նա ամբոխը մնացինք մենք, մոտեցավինձ: երբ Մաեստրո,ի՞նչ կասեք: Յանո, կասեմ, որ ազնիվխաղէր: Ու ես տեսա հարյուրավորլուսահայացքներ, ճաճանչող աչքեր, հոգս ու ցավիցմաքրված արնի վորված

դրվագին: վերջացավ, ցրվեց --

--

դեմքեր: խորովված

Կուզեի՛ք մեզ հետ աշխատել, միանգամիցժամանակչտալով միտքս՝մեխեց նա: վերջացնեմ Դուք ինձ հանկարծակիի բերեցիք,ես չհասցրեցիանգամմի լավ չափ --

--

--

ու տտեսածիս հասկանամռինգի որ մասում եմ կանգնած: Ռինգի կենտրոնում,մաեստրո,ւ դատավորի պարտավորություննե ն սպասում ենք ձեր սուլիչին րով,այնպեսոր մենթ ենք մարտիկները : Մենքայդ ամբողջ գիշերը խոսեցինք:Թվումէր՝ մենք քիչ բան կարող ենքանել մարդկանց հոգին թեթնացնելու,թն տալու, ճախրելու,մարդկանց ծանրկյանքըմի փոքր գունավորելու:ԲայցհենցՅանոյիանցածտարիների փորձըու իմ այսօրվա տեսածը մեզ այլ բան էին ասում: Որոշեցինք անելիքներս, կազմեցինք ծրագիր ու ամեն մեկս կպավ իր գործին: Ես մեկնեցիԿին՝ գնելու բարձրախոսներու ձայնապնակներ, լուսարձակներ ն ինչ խանութներումգնել, գնեցի հնարավորէր կոմիսիոն-հնավաճառ շորեր,արդուզարդ ն գործվածքների մնացորդներխանութից,գնեցի էժան գնովտարբեր գույների կտորներ,ծաղրածուիու Յանոյիհամար շքեղ ու շորեր կարելու: գունավորմամբ Երնակայությամբ Ես վերադարձա որը, անշուշտ, իմ կաղ երեք օր հետո բեռնավորված, ու ոտքիհամարայնքան էլ հեշտ հաճելի չէր, բայց ինձ համար տոնակատարությունէր: Մերոնքտեղափոխվելէին շրջկենտրոն:Վարորդներըինձ օգնում էին, երբ իմանումԷին ինչի համարեմ քարշ տալիսայսքան կապոց "ւ պարկ:Շրջկենտրոնը ուներ մշակույթիպալատ, բայց մենք տեղավորվեորտեղձմեռըչմուշկ էին խաղումու հոկեյ: զբոսայգու սառցադաշտում, ցինք հետ զուգահեռամեն գիշեր ցուկսեցինթ մեր մտածածի իրականացման ցադրել կարու ձնի խմբակում մեր ունեցածը: Մի քանիօր հետո տեղական ն ծաղրածուի Յանոյի համարայնպիսիշորեր, որ կնախանձեր նգամօդեսացիՅաշան մեր կրկեսի: ու էր առավոտիցիրիկուն: առցադաշտում այգումտոնակատարություն ` ձգվում էին դեպի մեզ: Իսկմենք դեռ ավելին էինք ուզում անել, ինքնագործ խմբից հրավիրելէինք երկու աղջկաու ցուցադրելուէինք դասականհեղինակներից... թեթնացածպատմություններ ու

ձն անեմ --

արեցինք

կերը Պրի, նավորած,

՛

Ամեն գյուղում տալիս էինք երկու-երեք ներկայացում, մեկ ամիս հետո մեր մասին ամբողջմարզիգյուղերում խոսումԷին, ես ամեն օր, ամեն ժամ

միշտ սպասում էի, որ մեր համբավըհանկարծ կհասնի այնտեղ, որտեղ փնտրում են դեռ Յանոյի փախուստըու մի անգամ Յանոյին ասացի մասին. Մաեստրո, ինչո՞ւշուտ չէիք ասում, ինչո՞ւէիքիզուր տառապում: Մի ես դուրս եմ այդ մտքի շրջանակներից: Ես ինձ ազատ եմ անհանգստացեք, ու զգում ինձ ազատել եմ: Այլնս ոչ ոք կարող Է ինձ բանտարկել,միտքս ամեն գիշեր թափառում է տիեզերքում:Ես ուժեղ եմ, մաեստրո, ուղղակիինձ նա ինչ-որ բան էր ուզում ասել, բայց հնարավորչէ բանտարկել,ես... խոսքըխեղդվեցկոկորդում, ես խղճում եմ այս մարդկանց,ես չեմ կարող հեռանալ,նրանցցավըինձ չի թողնի հեռանամ: Անշուշտ,չհանգստացաբոլորովին,բայց այլնս նրան չասացի, որպեսզի չթողնեմ նրա վրա պալյասավորի տպավորություն: Ես ասացի,որ մենք լարված աշխատումէինք, ես, որպես ղեկավարը խմբի, հավաքված փողը միշտ դնում էի սեղանին՝մեջտեղ: Ում ինչքանպետք է թող վերցնի,միայն առանց բացատրությանինչու համար է վերցնումշատ ու ինչու` քիչ, կամէլ` բոլորովին: Այս բոլոր ծախսերիցհետո մնում Էր փող, ռրը մեզ փաստորենպետք չէր, համենայնդեպսմեր ընտրածխաղիօրենքներիշրջանակներում: Մենքբոլորովորոշեցինք, երբ գնում ենք ներկայացումտալու ծերանոց նրանց հանձնել որոշ գումար նս: Ես գիտեի որտեղ եմ կամմանկատուն, ապրում,արդենփորձ ունեի սաներիս հետ աշխատելիսն պահանջում էի ռրպես հաշվետվությանփաստաթուղթն ծերանոցից,Ա մանկատնից. Ձեր ինչի՞նէ պետք, մաեստրո, կատակումէին տղաները: Ի՛նձ, ինչ-որ մեկին է պետք, որն անպայմանկհայտնվի,տղաներս, սովորեք: էի գտնում ստուգելու՝ինչպես են ծախսում Ոչ միայն դա, ես ժամանակ փողը աշխարհիխորթ զավակներիվրա: Մի օր ինձ կանչեցինֆինբաժին,իմ ուրախությանըսահման չկար, ես բղավումէի տղաներին. Իմ ինչին, ինչին հա ինչին, հս գիտեմ ուղդակի որտեղ եմ ապրում, դուք դեռ գլխի չեք ընկել: Գիշերվասերը ձեզ մի քիչ ամեն օր կտրում է հողից,կարծում եք էլ չեք իջնելու երկիր,ահա ֆինբաժինը ձեզ կհիշեցնի՝ դուք ով եբ: Գնացիֆինբաժին,որը ինձնիցհարկպահանջեց,հարկնրա համար,որ մենք ձրի աշխատում ենք: Մի աշխատեք,ով է ձեզ խնդրում, աշխատումեք, ուրեմն օգուտ ունեք, իսկ այն հանգամանթը, որ ծերանոցին ու մանկատանըփող եք նվիրել, շատ իզուր:Մերպետությունըաղքատ չէ, դուք ինչ է՝ ուզում եք պետությանհոգսըվերցնելձեր վրա՞: այդ

--

--

--

--

--

--

--

,

--

--

Դուք

--

|

ում

Լ --

են ու

եղե՞լ եք գոնե մի անգամայնտեղ: կորցրել, մինչն ծերանալսդեռ

Ինչ եմ

պահում:

Մեր օգուտը նրանում է, որ դուք չէ,

հետ խոսիարտիստի

է` ԲԱՐԻ:

գլխավորն

այդ

շատ

կա՝ կլինեմ, հիմա

ու ձերերեխաներն թոռները տոնով,նրանքավելիդաստիարակվածկլինե

բայց

Գնացիշրջանիղեկավարության մու բողոքելու: Շրջանըմի եվրոպական երկրի չափ տարածությունունի, ղեկավարիմոտ ընկնելը համարյա փոքր աստծո, փառք բայց, բոլոր ղեկավար անձինք քարտուղարուհիանհնարին, ներիհարցումբավականբարձրճաշակունեն, այնպես որ այս աղջիկն էլ ինձ ճանաչելովժպտաց. անմիջապես Ընկեր արտիստ, դուք ի՞նչհարցով: մը Շատ գեղեցկուհի, որպեսզիերեկոյան մեր տեղիունենա, անպայմանպիտիտեսնեմ շրջանիղեկավարին: մոտ հետո ու գնաց դուռը ներսից քարտուղարի մի րոպե Աղջիկըներս բացեցու հրավիրեցինձ ներս: Դե բարն, բարն, ընկեր արտիստ,այդ ի՞նչ է պատահել,որ աղջիկները են իրար: խառնվել ես սպասեցիմինչն վերջացնի: Դե նստեք ու ասեք՝ի՞նչ է պատահել: Ես ամբողջը պատմեցիմեր գործունեությանմասին` մտածելով, որ բութ ն իմ բախտը առիթըբաց չթողնեմ ն հո բոլորը չեն քարտուղարներից բերեց,այս մարդը այնքան սիրալիրու գործիմացէր, ափսոսացի, որ նրա մոտ ավելի շուտ չէի եղել, ահագինհեշտ պայմաններումկաշխատեինք: արվեստըինչ է, ասաց նա ն մի Հիմա մենք դրանցկհասկացնենք քանի ստեղներ սեղմեց, հանկարծ մեկը մյուսի ետնից մի քանի ձայն ու նա խոսեց. «Լսում եմ, Լեռնիդ Աբրամից» զեկուցեցին` Ես չէի կարծում, որ ֆինանսներիբաժնումհավաքվածեն մարդիկ, որոնք կուլտուրա չունեն անգամ խոսելու արտիստներիհետ, որոնք ոչ միայնգեղեցիկն են մեզ ցույց տալիս, մեր մանկատունու ծերանոցեն տանում իրենց արվեստը, այլն օգնում են, քրտինքով աշխատածփողը տալիսեն ծերանոց ն մանկատուն,հիմա թող միլիցիայիպետըզեկուցի՝ինչ է բերումկուլտուրան մեր շրջանին: Ես ապշեցի,անգամ իմ լսածինչուզեցի հավատալ.կտրուկիջել Է կռիվն հարբեցողության,գողությանտոկոսը:ԼեոնիդԱբրամիչը ինձ նայեց ուսերըբարձրացրեց,այսինքն, եղբայր,փաստԷ, ոչինչ չենք կարողանել, : րբ միլպետը վերջացրեցզեկուցումը,շրջանի տերը խոսքըտվեց արտադ--

--

կարնոր,

ներն

րՎայ

ել

--

--

--

--

--

մերի,

հականբաժնի պետին.

Արտադրողականությունը բարձրացել է միջինի տոկո կարգապահությունը գերազանց ոս,

է.

համեմատ ինն

ու

կես

է, հիմա ես ձեր անունիցշնորհակալություն եմ հայտնում Բավական խմբիղեկավարին, որ նրանք օգնում են ձեզ աշխատել,իսկ կուսակցությա շրջանային կոմիտեիկողմից կհանձնենքընկերներինշնորհակալագիր: Դուքազատ եք, շնորհակալություն, ասաց ու ապարատը անջատեց ստեղառ ստեղ: Ես ուղղակի խոսք չեմ գտնում իմ հայտնել ձեզ, բոլորը այսպեսվարվեին,մենք արդենլավ վիճակումկլինեինք: Հիմաասեք, ինչքա՞նժամանակ եք դեռ մնալու մեր շրջանում: Մեկշաբաթ հետո կլրանաամիսու կեսը, պիտիմեկնենք Չերնիգովի մարզ, այնտեղի գյուղերը ընդհանրապեսեն կարոտ մի ռրնէ ջերմ ն ուրախխոսքի. Մեկ շաբաթ էլ նվիրեք ինձ, եթե կարող եք, գնացեբ խոր ընկած գյուղերը: 1եռնիդԱբրամիչ,ես կկապվեմՉերնիգովիհետ ն կհայտնեմձեզ: Ահա հեռախոսը,եկեք երկաթըտաք-տաք ծեծենք: Ես հեռախոսի չեմ վերցրել,կբերեմվաղը առավոտյան,հենց համարը այստեղիցհարմարէ, միանգամից կխոսենք: Շատ լավ: Հաջողություն, կկայանա: ուրեմն այսօր ներկայացումը Շնորհակալություն: Անպայման: շնորհակալությունը հայտնեցիտղաներին, Եկատուն, շրջանիղեկավարի էին ու ցնծության մեջ իմ պատմությունիցհետո: որոնք զարմացած Ինչո՛ւեք այդքանռգնորված,հարազատներս: ուրեմն եթե մի Մաեստրո,դուք գյուտ արեցիքձեր հայտարարությամբ, մեկ բոլորին ցրեք, էլ այս քսան մեզ պես խումբ կազմեքն Ուկրաինայով պետք չեն լինի ժողովրդիվրամտրակշարժելու համար. կարգերը Դուքծիծաղեք: Այդ պահինմտավՅանռն, որը գնացել էր ինչ-որ շինություն նայելու, կոթող՝տղաներիու աղջիկներիուղեկցությամբ: տեղիճարտարապետական ՆրանքՅանոյինմինչն վերջ բերեցին, այսպես ասած, տուն հանձնեցինու գնացին,որ իրիկունըգան ներկայացմանը: միասինպատմեցինքիմ այսօրվաարկածները: Բոլորով Նա ի զարմանս մեզ՝ ոգնորվածներիս, տխրեց. ինձ էլ են ասել կոլխոզիղեկավարները, որ մեր հյուրախաղերըազդել ու են աշխատանքի կյանքիվրա:Նրանքկույր են, միայնշոշափում են այն, ինչ քթի տակէ ծեփված.ես հարցնումեմ նրանցից պատճառը, ասում են՝ են ազդում ձեր ուրախելույթները:Ոչ մեկըչի մտածում դրանցից բարերար այն մասին, իսկ չեն մտածում, որովհետն նրանց ուղեղը հանել են դեռ դպրոցումու տեղը լցրել փթիր,որ չմտածեն, քանի որ մտածելը միահեծանին ձեռնտու չէ: Իսկպատճառըշատ Է, մարդը՝ֆերմայում,հողի հետ աշխատողըինքն իրեն որպես մարդ սկսեց զգալ, ոչ հետ, մեքենայի --

--

--

--

հիացմունքը

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

հասարակ

եթե

ճորտ

լրիվ

ու

սկսեց ինքն իրեն հարգել,այս անհասանելի բարձրությանը

չմոտեցավ,բայց տեսավհեռվից,ես մի քանի անգամլսել եմ, չիասավ, Մա իրար հետ. խոսելիս են՝ հետո

մարդիկ

գնչուների լիանդիպենք որպես զր

է

պայմանավորվում աշխատանքից

մուտ: Սա

է, բավական

խաղացանկը... Է

պատահական չէ, որ նապատվությունն է է

որ

մեզ մեր աչքում արդա-

ամենըմաեստրոն մտածելէ, երբ կազմել ացնի արտիստների, հիշեք՝ ամեն տեղ գլխավոր արժագործոնը այս

ու

այդ

մարդկային երրորդհարկում կերպարը

միշտ աշխատում,տվյալ դեպքում լարախաղացը, որ բոլորից բարձր

ն... ֆիզիկապես, բացիդերիբարոյական տեղիցթատերախաղի կանգնած

հապա.ի՞նչէ, նրանքմեզպեսների մեջ:Իսկ այս աղջիկներիհալածանքները չեն տեսել գյուղերում: Քիչ, բայց թե կանչէ, տղաներ:ՉԷ, նրանք գալիս

էլ

մեզ հետ մերձենալու, որովհետնմենք նրանց բերեցինքայն, ինչը նրանցարթնացրեց: Մենքնրանցդարձրինքմարդ,որպեսզիմեզ հավասաու նրանցերազածհերոսներին ցույց տանքմեր բերածարվեստը րեցնելով կ քանիոր այդ ամենը մենք ենք, մեզ հետ է կապված,նրանք գալիս են Ա իրենցնսեմացրած ինքնասիրությունը կրողմարմինընս մաքրելու, ազնհետ գալիս են վացնելու,ազնիվ հերոսներ կերտող այս տղամարդկանց մարդանալու,սա է, սիրելիներս,որը իրենք չեն զգում այնպես,ինչպեսչեն են

երաժշտությունը,որը կարող բացատրել,թե ինչու են սիրում դասականայն Այս բոլորը Բեթհովեն,Մոցարտ: թվումէր, թե նրանք պիտի սուլեն՝ Վերդի, անես, որովհետնմարդուն չես ասի, այս բոլորը պիտի տաժանակրությամբ ոչնչացրել են...տեսեք ինչպես եք ուրախացել,որ այսօր մաեստրոնմի մարդու է հանդիպել` քարտուղարի կերպարով,իսկ մենք այս ամբոխին բերում ենթ հենց իրենց երազած ազնիվ, քաջ, հաղթող տերերի հերը անիծողկերպարներ: համար,բայց ես ձեզ ասել եմ, չէ՛, որ հաճախ Կներեքշատախոսության էլ բարձրաձայն: ինքսինձ հետ եմ խոսում մտովի,իսկձերներկայությամբ Յանո, ապրես, հիանալի էր, պարզ դարձավամեն ինչ, դե առաջ, տրամադրության: թնդացուրախ, անկաշկանդպայթյունը «...Գնանք գնչուների մոտ», ու գալիսէին, Յանոն ճիշտ էր ասում: Դա ճիչ էր հոգու՝ ստորացած կնոջ, նսեմացածմոր, թրոջ, աղջկա,սիրածի,ճիչ էր լքվածության, հուսահատության,որը իրենք նս չէին ընկալում, չէին զգում, հաշիվ չէին տալիս,չունեին մտավորայդքանհենք ն, փառքԱստծո, կրթված ճորտը ավելի թշվառ է, թան բռին ու եթե այս կանայքհասկանային իրենցվիճակը, կխելագարվեին, հասկացողները անձնասպանէին լինում, բանտերը,որոնքավելին չէին, կամ իսկապեսընկնումէին հավերժական քան վեցերորդպալատը Չեխովի: էին աղջիկներըամոթխածն զարմանալիհանդուգն, գալիս էին հարսներ`լքված, կանայք գեղատեսիլս̀ովորաբար խմած, կարողանան,եթե ոչ սիրով,ապա զոռով տանել մեր տղաներին ու --

-

էլ

Գալիս

երիտասարդ

տրպեսզի որա»

՛

որսալ որնէ մեկին, հարբած հայհոյան եթե չէին էլ կարուլանում քներ էին թափում,հանգստանումալիքվելուց հետո ու լալով հեռանում դե, պիվաղվա բացվողօրը... Ես մղկտումէի. այս ի՞նչ օրն են գցել այս մարդկանց, այս ինչպես են լքում էին ու փախչում,երբ գործարաններ ոչնչացնումկնոջը:Տղամարդիկ ու ուսումնարաններըսկսում էին հավաքելիրենց արհեստագործական համարհեռակաբանվորներ:Ութերորդդասարանից նրանցգյուղից ձգում էին թաղաք, հետո գնում էին բանակ,գալիս ու խորթացածն հողին, ն գյուղին տարածվումէին, բաշվում գնում կոմունիզմիմեծ շինարարությունկերի վրա աշխատելու,հարյուր հազարներովկառուցելունոր քաղաքներ, նոր գործարաններ, նոր երկաթուղիներ,նոր երկիր,նոր հասարակարգ Նոր աշխարհ, նոր շենք, նոր տեխնիկա... ն ոչ մի մարդ մի օր այն զանգուլակավոր առաջնորդներից չփոխեցշորերը ու չգնաց մի շաբաթով խաղաղ գյուղ, որտեղ ոչ իր մասին են լսել, ոչ ուզում են լսել ն ոչ էլ ճանաչել, չգնաց այդ հին աշխարհի մարդկանց մոտ նստի ու սովորի՝ աշխարհըինչպես պիտի կառուցել: Ու նրանցից մեկը անպայմանկգնար տուն, մի ցորենի հատիկկբերեր,կգցեր հողը ու կասեր՝ահա այսպես.ես սկսեցի վաղվա աշխարհիկառուցումը`այսօր...Այսերկրում, եթե խոսելու, ժողովների, գրագրություններիհամար ծնված մարդկանցբոլորին քշես աշխատանքի,միանգամիցամեն ինչ կշտկվի, որովհետե խանգարողը, արգելողը կվերանա ն իրենց հետ կվերանան արգելակվողհամակարգը ն մեքենան, պետությունը, ազատ կսկսի ապրել, աշխատել: Ահա այսպիսի բաների մասին սկսեցի մտածել, երբ դարձա գյուղական արտիստ, ի՞նչ գիտենք մենք, ոչինչ, ոչինչ, ոչինչ: Ես հիմա քաղաքի կյանքից հիշում եմ դեպքերու ամաչում ն իմ, ն ուրիշների փոխարեն,որոնք գյուղի աշխարհի մասին այնպես են խոսում, ինչպես ծույլ աշակերտըարնի սիստեմի: Ահա այսպես էր վիճակը, ինչպես որ տեսա, ինչպես որ լսեցի տարբեր մարդկանցից,տարբեր՝տասնյակգյուղերում, թե ինչպես է օջախըհանգում, երկիրը մարում: Մենք աշխատանքըվերջացնումէինք գիշերը, տասնմեկի մոտ լողանում Էինք,մաքրվումն ընթրում միասին,Յանոն զարմանալիքիչ էր ուտում, նա խմումԷր մի բաժակթթվակաթմի կտոր հացի հետ ու գալիս ստացել էինք շրջանի ղեկավարէր իմ վագոն: Մենք ժամանակավորապես ներից մի անվավորվագոն-տնակ,որը թարշ էինք տալիս գյուղերը տեես ժամանակիընթացքումհասկացա,որ ղից-տեղ: Մենք զրուցում էինք: Յանոն ինչպես մեկ անգամիմ հարցին, թե որտեղի՛ցայդքանբան գիտեք, ասաց՝այս ամենը ես միշտ էլ իմացել եմ: Ես անհարմարզգացի ճշտել այդ միշտ Էլ-ը ինչ Է նշանակում,բայց նա այնպես ասաց, կարծեսասած լիներ՝ միշտ էլ շնչել եմ: Այդ մեր զրույցներըերնի կդառնանիմ օրերի ամենահրաշագեղմասը: ես խմում Էի: ես էլի սկսել էի խմել, նա չէր էլ նկատում,

մի

որպեսզի ինձ լավ զգամ: ես նրա համարմաեստրո Էի, նա ինձ համար Յանո

նրան կերպդիմել:Ուրգնում էինջ, ուդոք՝ մի չկարողացա էին նրա համար, խելագարվում վազումէին ետնից,կտրումԷին աղջիկները գիշերներըպահապան էին կանգնում, միայն թե իրենց գանապարհը, անգամ

ոչ

այլ

առա-

գիշերըկապեին երանությանհետ, որպեսզիիրենցգորշ Ճորտութջին գոնե մի սիրուն պահունենան ձմեռվագիշերները յանողջ դարում մտքի ծոցը առած, կամ էլ տարիներ տասնամյակներ հետո, փայփայելու խանդը մնացածկլինի, պարծանքիմի ժպիտ կյանքը այս

ցուրտ ու

ու

երբ

հետնում

դեմքին`հիշելով,ռր իր կյանքիառաջինգիշերըպարգն թառամած կխաղա ստացելայն մեծ արտիստից: վագոնիդուռ ու Գալիսէին ու խանգարումմեր զրույցներիընթացքը՝ ծեծելով, ես խմում էի ու ծիծաղումն մեր, Ա նրանցվրա: պատերը Ռիգոլետտո, ինչ ես աահել այդ գանձին,թող, թող որ դուրս գա, կարոտսառնեմ... Հեյ, կաղ շուն, դեզիվրայիցիջի, թող մենք տեր կանգգոռում էին, հայհոյումն բանըայն է, որ միշտ երկուսով-երե նենք, Բայցանգամմոտ լինելը էին գալիս,կարծեսխմբովիպիտիտերդառնային: նրանէլի հույս էր ու ջերմություն: Մաեստրո,խնդրում եմ ինձ համարսարքելտվեթմի ճոճք-տախտաթող լինի: Կկախենք մեկ մետր լայնություն, երկուսըերկարությունը կամած, վերնումլարից, կքնեմ այնտեղու ձեզ էլ հանգիստկթողնեն: եք: Բարեկամս, ոչ ինձ, ոչ էլ ձեզ հանգիստչեն տա, բայց Կարծո՞ւմ դա անվիճելիէ: որ դուք կլինեք անձեռնմխելի, էին Երկուժամ կանգնեցի դարբնիու հյուսնի մուտ, որոնք աշխատում մաքուր հարնանությամբու Ճոճքը պատրաստ էր: Չներկեցի,որ տախտակի հոտըմիշտ լինի պարուրածՅանոյին: պեսուրախացելէր: Բերեցիմեքենայով տուն: Երեխայի Մաեստրո, չգիտեք ինչքան լավն եք, այսպես արագ ու այսպես հարմար,գեղեցիկ... էր մերնոր մշակածծրագրիհետ, որը Տղաներիհետ Յանոն պարապում պիտիցույց տայինք Զերնիգովիմարզում,վերջացրինպարապմունքըու ստեղծելով՝վերն քաշեցինու Յանոն ինքը օղը հագցրեց հարմարություն կողպեքով: Դրանիցհետո լարին ու կողպեց կրկնակի ապահովության տակպառկեցիր գիշերային փորձեց ու ժողովրդի ծափահարությունների կարծումէին գնչուներըինչ-որ սրամիտմի տրյուկ են մահճակալին, մարդիկ էլի մտածել: Յանճ, մի ցույց տուր` ի՞նչես անելու այդ տախտակամածին, բղավում էին տակիցհավաքվածները: Քնելու եմ գիշերը: խաբումես, էդտեղ ի՞նչ քնելու տեղ է: Սատանայի... կյ, ճիշտ է, Յանո, մեր պառավներըհենց այդպես էլ ասում են, որ է

--

--

--

--

--

՛

--

--

-

--

--

-

սատանա ես:

,

Պառավներըճիշտ են, որովհետե շատ են ապրել ու շատ բան երկխոսելով՝Յանոն պառկածճոճվում էր, թներով ինչ-որ գիտեն. չափ տալով. Յանոն թիթեռ էր լարախաղացանունով, ինչպես թիթեռը ծաղկի շուրջ պտտվելիսչի հոգնում, այնպեսէլ նա. ձգված լարը գիշերվա աստղերիմեջ` խավարումխաղումէր նա աստղերի,լուսնի հետ, ճիշտ այդ տպավորություննէր թողնում, երբ տակիցնայում էիր աշխատելիս, հատկապեսայն պահին,երբ ցատկումէր լարին ու նրանից մի ահագին կտրվում,շպրտվումվեր: Այդքան ժամանակվերնում աշխատելիս չե՞ք հոգնում, Յանո, հարցրի,ես ապշածէի` ինչքա՞նկարելի է լինել այնտեղ: Հողը ինձ վանումէ, մաեստրո,թեպետամոթ է այդ մասին խոստովանել, ես վերնում լարերի վրա իմ տեղն եմ զգում: Ներքնում միշտ սպասումկա ի վատբանի այդքան մարդ մաեստրո,ես միայն ձեզ եմ բարձրանալ հավատովպահ տալիսայս, երբ նոր եմ սկսումպատրաստվել, վեր, մի կողմ քաշված նայում եմ աչքերին, աչքերին, մաեստրո, այդքան թշվառություն ինչպե՛սկարող է խտացածլինել երկու աստղի մեջ ...ես շտապ հեռանում եմ, այնտեղ մորթումեն, մորթումեն հենց նրան նրա մեջ ու ինքը դատավո՛ր է՝ չգիտեմ,թե վկա...դուք գիտեք,որ ուժեղ եմ այնքան, որ կարող եմ չտեսնել մահը, բայց տառապանքը կենդանիմարդու մեջ չեմ կարող տեսնել... այնտեղ վերջ է, այստեղ`սկիզբ, որովհետն չգիտենք մարդու տառապանքըե՞րբ, ո՛ր հասակումէ իր ետնից հասնում ու ճզմում ն նա այդբեռան տակգնում է, տանում է... Ես վերեն եմ սիրում, մաեստրո, այնտեղիդժվարըազնիվէ: ես ուզում էի հարցնել,հարցնել ու չէի հանդգնում: 2.ասկացեքինձ, ես վախենում էի իմ հարցերովհանկարծցավպատճառել,որովհետնչգիտեմ, որ հարցից,որ հարվածիցէ ցավում մարդու հոգին: Տեսնում եք ինչքան հասնում եմ վերջին, այնքան անհանգստությունսավելանում է, կարծեմ մոռացա ասելու, որ երբ ձեռնարկեցիիմ ներկայացումները, լարախաղացը՝ որպես այդպիսին,համարեցիթիչ այսօրվամարդու համար ն երկրորդը՝ տակըաշխատողտղաները,որոնց չծանոթացրի, էին, որոնք, ամբոխի մեջ թաղված, բացի մյուսների համար անտեսանելի էին, ես վերցրեցի, ոտքի այդ պառկած բեմը, պատկերացրեք մեջքի վրա պառկածհայելին կանգնեցնում եք ու միանգամից հարյուրավորմարդիկտեսնում են այնտեղ կատարվողը,ահա այդ պայմանականբեմը կանգնեցրի.ստացվեցերեք հարկ՝Յանոն վերնում, երկրորդում` մենք, ձգեցինքնս մի լար, որի վրա աշխատումէին հերթականությամբմնացածըն առաջինհարկումես էի լինում որպես ծաղրածու ն մեկ-մեկէլ բարձրանում էի երկրորդ հարկ,երբ պետք էր, որ իմ դերը ու գործողության դառնարկենտրոնական իմաստըբացատրերիմ կերտած կերպարը: --

--

--

--

--

շնորհալի երիտասա կանգնեցրի շարբերից

քանի եվերի հետ

որ ու

հուզվում եմ, դրա համար հերթականությունը մերկյանթի առաջ են ընկնում,բայց ինչ որ

նշանակություն ունի,չէ դեպքեր էր մեր ժամանակի մեջ:Ոչ միայնմեր ապրածն

մեր չի մնա,

օրերիհերթականութայլն կյանթը,այնպեսոր ընդունեքձեր ձնով ու ձեր

յունն վորությամբ: դասա Յանո, Յանո, աղավնյակս, իջիր,միայն ՛

խոսիր, միայննայիր,ձեռք քեզ, խոստանումեմ, աղաչումէր միխմած աղջիկլարիտակ:ես է, նա որ այդպես էի, ձեռքչի տա, կարոտ ունի,միայնկարոտ հավատում ու կանչում է որպեստափաստանի գայլ անհույս, միայնակ մարդկային Այսպեսմինչն գիշերվաժամըերկուսը, մինչն հոգնումէին, ն այդ էր իջնումմերճամբարին էին իրենցտները ն. խաղաղություն մեջ մեր տղաներըգալիսէին իրենց կիսած, սիրոգիշերները քնել, հանգստանալ վաղվա ասցնեն աշխատանքի համար: որհ Ձեզ պահեք,տղաներ,չեք դիմանա: Մաեստրո,խոտանտեսո՞ւմ եք մեր աշխատանքի մեջ: ԿարողԷ լարվեթ ու չտեսնեմ, բայց մի օր միանգամից կկտրվեք: Յանոն, այդ փարվողլուսաբացերին իր տախտակամածի պառկած օրորվումէր հանգչող լուսնի ու աստղերիմշուշի մեջ խրված: Կաբացվումէր լույսը, երկնքիցիջնողլուսափոշինցողում էր մաց-կամաց վրան,արթնանումէին այգու թռչունները,որոնքսովորելէին նրատախնրանք,շարված տակամածից հատիկկտցել,իսկմինչ այդ, մինչհանդգնելը իրենցհամար լարինու հենակփակերին,երգումէին,ճլվլումու փախցնում --

էմ տա

աղիողորմ... գնում

խաղաղության --

--

--

լցրածկերը... Մյուսգիշեր կրկնվում էր նույնը.

տակ, Ռիգո, Ռիգոլետտո, բղավումէր մի աղջիկպատուհանիս թեզ, որ ոնց կփայփայեմ ինձ թող ներս, սիրելիս,կտեսնես տեսած ամբողջկյանքումդայդպիսիբան չլինես: Ես գիտեի,բացի այն, որ կարոտէին այս հրաշալիաղջիկները սիրո, ձայներըմեծ ազդում էր ն կախարդանքը արվեստի,ն երաժշտության իտալական երգիչների, ն այգին, ն գիշերըա̀ստղազարդ երկնքով:Այս ամենըզարդարում էին իմ ջարդ ու փշուր եղած ու կպցրածմարմնի պատրանթը:Պատճառը հեքիաթի մեջես էլ էի կտրիճ դա էր, մեր ստեղծած պատկերվում: Ու ես խմում էի կամաց-կամաց, շիշս իմ օրականբաժինը դատարկում հետո: ես չեմ ասում, չեմ ուզումասել,որ ամեն օր այդպիսի աշխատանքից արվածելույթներիցհետո ոսկորներիսկպած մասերըտնքումէին ցավից նդաէլ էր խմեցնում,որպեսզիթմրեցնեմցավը: Հիմա եմ միտք անում, թե ինչու չէի գնում սերանելուայդ կարոտյալ --

--

--

բաց դուռը,

հետ, որոնց ունեցածտղամարդիկ հարբեցող էին դարձել տառապածների

"փչումէին,,

ու

,

էին իրեն: Մեկուրիշ պարագայում ինչպես արտահայտվում

չունեի հրաժարվելու, երնի դեմ չէի լինի, ոչ մի պարտականություն բայց ես մի ներքին սրբագույն կապի մեջ էի Յանոյի հետ, նա մաքրվումԷր. ես ն չգիտեի ինչպես ինչից, չէ որ ավելիմաքուրէր, քան այն մատաղկույսերը, որոնք վազում էին ետնիցշոյանքներով,շշուկներով, ցանկանումկորզել նա ժպտումէր: խոստումհանդիպման:Իմ ներկայությամբ խելքահան եք Դութ ձեր Ռիգոլետտոյի արտահագուստով

նրանց

--

մաեստրո: Հա, բարեկամս,հենց հագուստովշատ է լավը ու փառահեղ,ճիշտ է ասել իմաստունը՝ մեծից մինչն ծիծաղելինմի քայլ է, ուզում եմ դրան կյանքումսգոնե մի անգամ հավատարիմ մնալ: անում, --

-

Ռիգո...Ռիգո...

էին քաղաքների, գործար աչքերի դիմաց բարձրանում մսով, աշի երըլցված մարդկային մսով՝ երիտասարդ առանցընտանիք,առանցկին,որոն տղամարդկանցով՝ Ու իմ

ների

մեծ

մեծ

հազարավո/

լարված մեքենայի պես հերթափոխովաշխատումեն մնացածժամանակը, խմում, քանի դեռ ունի խմելուփող, հետո մտնում պարտքերիմեջ, որպեսզի ու դուրս գա աշխատավարձին մնացածը էլի խմի: Ինձ պես, այս ամառվա էի ինձ պես՝ աշխատում են ու խմում: խմած վիճակում տեղափոխվում ու այդ պահեերնույթների ընկալմանմի այլ նրա էի հասկանալ նրա արածները հրաշքի տանքը ու դրա համար հարբում էի, որ երկար մնամ ոսկորկողքին, այն բարձունքներում, որտեղ սառը գլխով ու ջախջախված ներով չեմ կարող անգամմտովի ոտք դնել: մտածում Յանո, դուք երբ եք այս կողմերիցհեռանալ,ուրիշ տեղերէլ են մեզ սպասումսրանցպես մարդիկկարոտով: Երբ դութ ասեք, մաեստրո,չէ ռր դուք եք մեր ղեկավարը,եթե ձեր խոստմանժամկետըլրացել է, ուրեմն գնանք: Շատ լավ, առավոտշուտ ես կմեկնեմշլիջան, Լեոնիդ Աբրամիչից մեքենա խնդրեմմեզ տեղափոխող,համ էլ մեկս մյուսին պիտի շնորհակալություն հայտնենք. նա ինձ` գրավոր,ես իրեն՝ բանավոր: եք այդ պետակ Երնի դուք ն րություն գործչի հետ: Յանո, դժոխքումանգամսխալմամբսուրբ կարող է հայտնվել: Զգիտեմ, մաեստրո,ես դեռ այն դժոխքում չեմ եղել, բայց այստեղ սուրբ չեմ պատկերացնում: Դե էն ժամանակբարի գիշեր, գնացեք դուք ձեր երրորդ հարկըթնելու, ես էլ աչքերս փակեմ,որ վաղըշուտ չքվեմ:

րին

կարող

միայն շարժումների տիրույթ, աշխա այնտեղ՝ լարախաղացի,

--

--

--

--

--

--

--

ման

հ

ն եղբայրորեն մեզ սիրալիորեն բարձված Մենք, տրամադրած մեքենան, մեծ Ուկրաինայի երկրովդեպիՉերնիգովի մարզ,ես չեմ ուզում

էիսք գնում

հեղեղ թափել, գնացեքտեսեք,չգիտեմ նրանից է, գովասանքի այդ երկրին, լեզվին,հավատացեք ինձ, ծնվել եմ, դա

եմ

որ

ես այդ սիրահարված այդ երկրում երբգյուղերում աշխատել զմայլվածլսում էի հողից ապրել: ու

ու

ծնված ուկրաիներենը, ինձ տարօրինակի արնից տեղէին դնում,հազա-

այն ուկրաինացիները, որոնք ոչ միայնչգիտեինիրենցմայրենին՝ րավոր

հնչեղությամբինձ համար, ինձհամար, եմ, որ չասեքմեր կրկնում զանգակի ասեմ է փաթաթում իր կարծիքը,

լեզուն, այլ ամաչումեմ, բայց պիտի սալոր ուտողիպես. «Ինչ եք այդ կոշտ անմշակլեզվիմեջգտել»,շպրտումէին դեմքիսռուսերեն:«2-ոգու ասում էի ուկրաիներեն ու հեռանում էի նրանցից,որը այս է մի կարոտ», ես պատկերացնում դարձնումեն Կովալենկով... քանիդար է Կովալենկոն եմ հիմաինչպեսկհայհոյիայն մեկը,որը իմ ազգությունըիմանալով` ասի, ու Ես եմ ու տեսել,որ չեմ ծնվել 2չայաստանում նայել «Միքեզ նայիր...»: ու անունս` Անդրանիկը չգիտեմհայերեն, բայց չեմ խորշումհայերենից ես բոլորի փոխարեն ուզում փոխելու ազգանունսչեմ դարձրելՎագանով, էի ասել, որ գնացեքու տեսեքԴնեպրիերկիրըու զմայլվեք... մի քանիմեքենայիհերթում. Հանկարծ մեր մեքենանկանգառավ վարորդիկողթից մեքենայիխցիկից` Հը, ի՞նչ պատահեց, բղավեցի դեպիթափբ, որտեղիցամեն ինչ երնումէր: Երկաթուղայիննանցնում է, հիմակտեսնեքինչ է պատահել: գնաց առաջ Տղաներիցմեկը վայր թռավ ու հարցնելովվարորդներին՝` Ա բավական ուշացած վերադարձավ: Ասում են գծերն են վերանորոգում,շպալներն են փոխում, էսօրվագործ չի: ինչպեսթե, ու իջա,ինձ հետ թափքիցիջավն Յանոն, որը միայնակ այդպեսէր սիրումնայել անցաթափքումէր նստել ու մեջքովընթացքին, ծին, աշխարհին: Մենքզգույշ քայլեցինքդեպիերկաթգծիանցումը,այստեդհավաքված էին ն վարռրդներ՝ երկու կողմից արգելակված,ն երկաթուղայինաշ-

վզին

էին՝ ծամածռելով դեմքները թթու խորշում ու

--

--

--

--

--

խատողներ:

Ներողություն, տղաներ, խնդրում եմ ասացեք պատճառը, ի՞նչ պատահել: փոխումեն շպալները:2-ներըփտել Նրանքկրկնեցինայն, ինչ գիտեինք՝ են, փոխումեն: իսկինչքա՞նժամանակկտնի: --

է

--

նոր են սկսել, հենա գնացեք նայեք: Մենք Յանոյի հետ մի քանի քայլ արեցինք, որ ծառերը չխանգարեն տեսնելու ու տեսանքմի գեղեցիկտեսարան.քառորդ կիլոմետրայն կողմ մարդիկ նարնջագույն խոշոր, թիկնեղ բանվորականարտահագուսներով անվտանգությանժիլետները հագները, շարվածիրար կողքի, մոտ երեք կիլոմետրմի քանի հարյուրհոգով աշխատումէին լոմերով, հարմարանքներով, գոտեզրով,կանգնածէին մի քանի պլատֆորմ-վագոն՝ կռունկավոր շպալներովբարձած,այդ կռունկներըիջեցնումէին շպալները երկու ծայրից հետո, իսկ բաժանելուց առաջ գալով, որպեսզիկենտրոնում հանդիպենբեռը բանվորները այդ ընթացքում այդ ամբողջերեք կիլոմետրերկարությանվրա հանում էին հներըն տեղըմտցնումնոր ստացածը: Ես՝ կույրս, այդ ամառային պայծառերկնքիտականտառների,դաշտ ու մարգագետինների կախարդանքիմեջհուլունքի պես երկաթգծիերկայնքով շարված նարնջագույնհուլունքների ժրաջան աշխատանքովէի հիացած ն ուզեցի Յանոյինասել տպավորությունսու շրջվեցի ն ցնցվեցի վախից. Յանոն կավիճիպես սպիտակէր, կարծեսկանգնած դիակլիներ, ես ճչացի: Մաեստրո, մի՞թեչեք տեսնում, որ կանայքեն: Ես մինչ այդ դիտումէի, հանկարծնայեցիու տեսա գլխաշորերը... ես նրանց պիտի... Ես պիտիգնամ նրանցմոտ, տնքաց Յանոն, Դա Է նայել մոտիկիցու տեսնել է, բարեկամս, անհնար սարսափելի նրանց աչքերը: ես հենց նրանց աչքերն եմ ուզում տեսնել, որպեսզիհասկանամայդ են անցել, որ հասել են այդ ստրկացմանը: ինչ ճանապարհ Նրանքձեզ կուտեն,մի գնացեքայդ դժոխայինփորձության: Գնում եմ, որ ուտեն: Եթե գոնե դրան են ընդունակ, ուրեմն դեռ չեն կորցրելամեն ինչ: Ես այդ կատաղած քայլքին չդիմացաու մնացի հետ: --

--

--

--

--

--

--

--

--

--

Յանո...

Նա շրջվեց ու հանկարծ հասկանալով,որ ես էլ կամ,որ ես չեմ կարողիմ երեք ոտքովհասնել նրա մարալիպես սահողընթացքին, կարկամեց. մոռ ն ինձ: Կներեք, սիրելիս,մաեստրո, ձեզ Նա վազեց հետ, ինձ օգնեց իջնել երկաթգծիթմբից ցած ու կողթիցս զուսպ քայլեց մինչն,հասանքաշխատանքիդղրդյունին, ձայներին Ա հայ--

ներեցեք,

հոյանքներին: Այդ ինչ փոթորիկբարձրացավ, Աստվածիմ, այդ ինչ ծաղր ու ծանակ թափվեցմեզ վրա՝թուք ու մուր, հայհոյանք:Միամբողջերկրի ու մի ամբողջ ժողովրդիկհերիքերոչնչացնելու դրանով: Մենքքայլում էինք, ես կարծում էի՝ Յանոն կխելագարվի, չի դիմանա,բայց նա լուռ գնում էր, դեմքը նրա այժմ հուրհրումէր ներսիբոցերից: Հանկարծ կանգնեցայդ վայրի Ժխորիու դժոխքիմեջ, մոտեցավ արդեն մազերը սպիտակող մի կնոջ: Շրջապատողները բոլորով շրջվեցին մեզ,

աշխատել,տիրեցքար լռություն: Նա իր ահռելիաստղերիպես դադարեցին ճաճանչողաչքերը ուղղեց կնոջ դեմքին, կինըզգաստացավ, փոխվեց,

մի նրա ձեռքիցվերցրեցլոմ հիշեցնող դրեց ցած, ծնկեցառջնը,վերցրեցձեռքերը,հանեցնրանմի հարմարանք, դրեց գետնինու մի այնպիսիսուրբ ցից կոշտ, մազութոտ թաթմանները, ու դողովհամբուրեց այդ ահռելի,կես դար աշխատած տառապած անդամները, որ կինը փռթկացու իջավ Յանոյիառջն ծնկի,սկսեցհամբուրելնրա գլուխը, նրա աչքերը, նրա ձեռքերը... Կանայքերեսներըխաչակնքելով, արտասվելովոռնում էին: Ներիր, մայր իմ, այն բաժինիհամար, որ մենք թեզ ենք տվել, շշնջաց նա հենց այդպես ծնկիեկածծնկածկնոջըու նորիցհամբուրելով ձեռքերը՝վեր կացավ: Մաեստրո,իմացեք ու կարգավորեք, խնդրումեմ, ամեն ինչ, որ ահա, նա շրջվեց դեպի բարձրացողմարգագետինը, որ գնում միանումէր անտառին, այս բարձունքինմենք այսօր ցույց ենք տալու այս ստրկացած մայրերին մեր, մեր քույրերին, թե ինչու ենք մենք ծնվել, ձեզ վերջին անգամն եմ խնդրում,մաեստրո, ասաց ու գնաց դեպիմարգագետինը: Ցանո, ցերեկո՞վ, բղավեցիետնից: Ինչպեսն երբ կուզեն: ու հանկալ հանկարծ սարսափում էի հաշվում ու լեզուս չէր պտտվում, միտքսպապանձվում էր ու քարանում: Ես մի կես ժամում ամբողջըխառնեցիիրարիմ ուկրաիներենով, ճզմում էի բոլոր չէ-երը, չգիտեմները, կասկածներըն գնացի խորամանկության, կանանց ասացի, որ մենք թափառող կրկես ենք, արտիստներ ն այսօր, այստեղ, ինչպես որ դուք կուզեքու կորոշեք,ցույց ենք տալու ներկայացում: Ու տեսա, որ Դա իմ հաղթական քայլն էր, որը տապալեցչինովնիկներին: ու կնոջ արժանապատվութայս կանայք դեռ կռվելու են իրենց մարդկային Դեռ են ծնելու այսօրվա ամուսին ու համար: նրանց, որոնք իրենց յան տղաների պես այն աստիճանիչեն ընկնի, որ մայրերինու քույրերին, ու ճորտերիպես շինհրապականանց սիրած աղջիկներինթշեն Եգիպտոսի րակներումաշխատելուիրենց համարմի կտոր հաց... Պետ ու բրիգադավարները տղամարդիկ էին: Այսգեղեցիկ,հաղթանդամ, գյուղացի աստվածուհիներըամբողջ երեք կիլոմետրիցուղարկեցինմի ու ինձ ասացին,որ նրանք պայմանավորվեցին տասը հոգի լիազոր. երկու ծամ դեռ պիտիաշխատենայսօրվա պլանը կատարելու համարու դրանից հետո կարող են մի ժամ մնալ, նայել կրկեսը,հետո գալու է բանվորական գնացք, նրանց տանի տուն, որ վաղընորիցբերիաշխատանքի: Ես անմիջապես գնացի միայնակ մարգագետնումքայլող Յանոյին

փուշը կոտրվեց:Յանոն ակնթարթում

--

--

--

--

--

--

--

--

Դա

էի,որ

անհնար

էր,

հայտնեցի: Շնորհակալություն, մաեստրո, --

ցնծացնա:

Մեր այս որոշումից հետո պետը երնի անմիջապեսմտածեց ու ինչ-որ բան որոշելուց հետո հասավ իմ ու Յանոյիետնից: գործի անցեք, Դե, ուրեմն պատրաստվեք, ընկեր արտիստներ, իսկ ինքը միկրոֆոնը ձեռքին բարձրացավվագոն: --

մենք այսօր Ուշադրություն, ուշադրություն, հարգելիբանվորուհիներ, պիտի կուլտուրական միջոցառումունենաք, դրա համար պայմանավորվել --

ենք օրվա առաջադրանքը կատարելմեկժամ շուտ, որպեսզիմինչն բանվո-

րականգնացքիգալը մասնակցենքայդ միջոցառմանը: Մաեստրո, լսո՞ւմեք, քայլելովդեպիմեքենան՝շրջվեց ինձ Յանոն: կյո, բարեկամս,սա չինովնիկիայն տեսակն է, որը երբեք մարդ չի 2Հեդառնա, մարդու ձնով խոսել չի կարողանումստանդարտից դուրս: տաքրքիրէ, սա կնոջ հետ անկողնումնույն լեզվո՞վ Է խոսում: «Մարիշկա, այսօր մենք անցկացնելուենք կուլտուրականմիջոցառում, պատրաստվիր»: Մենք Յանոյի հետ հասանքմեքենային, հայտնեցինք տղաներին մեր Մեծ դժվարությամբ մեքենան շարքից որոշումը, նրանք էլ ուրախացան: հանելով, թշեցինք բացատ, բեռնաթափեցինքու մեր մշակած մեթոդով ն սկսեցինք արագ հավաքել շատ ուշադիր,որովհետն գիտեի, որ Յանոն ապրեցմի այնպիսիցնցում, որ պիտիհնարավորին չափ ապահովվածլինի ամեն տեսակիսայթաքումից: երբ մեր թատրոնըպատրաստ էր ու դեռ կար բավականինժամանակ, մենք որոշեցինք մեր անելիքը մեկ ժամվահամար, որ ունեին մեր հանդիսատեսներըն հանդուգն միտքծնվեց մեր գլխում: Ես անմիջապեսշտապեցի կանանց մոտ, իմացա, որ ունեն իրենց շարթերում ինքնագործ երգի-պարիխումբ, հետո գնացիպետերիմոտ` ասացի, որ մեզ երկու աղջիկ է պետք այդ խմբիցխաղալու կանանցդեր, ինչպեսանում էինք ամեն տեղ, որպեսզիկին դերասանհետներսման չտայինք: ՓառքԱստծո,այդ ազնիվ արարածներըծովի պես ծփումեն մեր հայրենիքում: Անմիջապեսկանչեցիներկու երիտասարդ գեղեցկուհիների,ես նրանց տարա մեզ մոտ, ցույց տվեցիշորերը, որ պիտի հագնեն, նրանք ամաչում շորերից հետո քրտնքի ու մազութի մեջ էին, որ այդ կեղտոտբանվորական սնացած ձեռքերը պիտի մտնեն այդ «կախարդական» շորերի մեջ: ես համոզեցի,տվեցի մի շիշ օղի լվացվելու-մաքրվելու համարն պատմեցի այն, ինչ պիտի անեին, բացատրեցիիրենց դերը: Անմիջապես ըմբռնեցին, նրանց թներն էին այդ տաժանակորովհետնն բեմը, ն գրականությունը րության մեջ, որոնք հնարավորությունէին տալիս նրանցմեկ-մեկփախչելու դեպի ազատ աշխարհներ: Յանոն այդ ընթացքումմիայն մասնակցեցլարի կառուցմանաշխատանքներին,որպեսզիիր ուզածով ձգվի, իր հսկողությանտակ ամրացվեր ամեն մի հանգույցը: Նա մի օր գյուղերից մեկում, երբ իր այդ անզիջում քննությունն էր ընդունում տղաներիցու նկատեց դժգոհությանամպ դեմբներին, լռեց բավականիներկարն հետո նրանց հավաքեցշուրջը: --

-

--

Դուք կարծումեք վախենումեմ ջարդվելուց,թեպետ ղա Էլ կա, բայց

--

ճշմարտությամբ,իմ ջարդվելը հանդիսատեսների մեջ մի ոչ բացարձակ ն կյանք կրկեսը կուղեկցվիդիակի

հիշողությամբ նրանցհոգին ամբողջ որին նրանքմեր ծուլության միշտ կպղտորվիայն ցնցող տեսարանով, ներկա գտնվեցին:Մենք այդ երեխաներին բերումենք ցույց պատճառով

հրաշք ու հեքիաթ,ոչ թե կործանվող մարդուդիակ: Այս զրույցը ընդմիշտվերացրեց թերացմանորնէ պատճառ, սա մտավ նրանցկյանք որպեսսրտի աշխատանք: Տեսնո՞ւմ եք՝ այն մասերը իմ կյանքի, որոնց հատուկ դողով եմ պահպանում ինձ համար,չեմ կարողանումձեզ հետ անմիջապես կիսել: Դա բնականէ, որովհետե իմ ունեցածը, իմ հարստությունը, իմ կարողությունը իմ հենարաննէ, իսկ իմ այդ ամբողջըայն է, ինչ ժամանակը պահ Է տվել իմ մտքին:

տալու

ի

Ճորտատերերից մեկը, որը ինքն էլ չգիտեր, թե ամենաողորմելիճորտը ինքն է, քանի որ կարողացել Է իր մեջ այն աստիճանիսպանելմարդուն, որ այսքանմայրեր, որոնց մեջ՝ արգանդումհենց հիմա դողումԷ լարի ցնցումներից ու գուրզի հարվածիցվաղվածնվող մարդըն մայրեր,որոնց կուրծքը մայրեր,որոնք սխտվելով արդենչորացել Է շրթունքների գուրգուրանքից, այս տաժանակրության հարվածներից,այլես երբեքչեն դառնա թպրտացող ու տաք օվկիանոս այն շնչի համար,որ դառնալու կյանք, այս ամենիվրա է նա նայում է այն դահճիաչքերով, որ պատկերազարդ թղթերը բաժանելու է որպես վճար նրանց կործանման: Նա եկավ ինձ մոտ. Ընկերարտիստներ,մենք հիմա, տասը րոպե հետո կվերջացնենքու ձեր տրամադրությանտակ ենք: մենք սպասումենք ձեզ, Հարգելի պարոն, առաջ եկավՅանոն, մենք ենք այս կալանավորներիտրամադրությանտակ: ու Նրա՞նք, ծիծաղեցբարեսիրտ, ուրեմն դուք կարծումէիք նրանք կալնավո՞րեն, ընկերներ,նրանք կալ վորներչեն, կալ' վոլ ու ների շորերը հապա այս գույնի՛ են, սիրելիներս, գնաց` դիվային ու անտառծիծաղը սփռելով այս կանաչ երկրի,կանաչմարգագետինների ների վրա,կանաչկյանքիվրա: Մաեստրո,երաժշտություն լինելո՞ւէ: կյո, Յանո, ես պայմանավորվելեմ, նրանք մեզ հոսանք կտան էլեկտրաքարշից,գծերը մինչն այստեղչի հասնի, բայց, ոչինչ, կտարածվի ընդգծվածֆոն: ամենուրու մենք կունենանքերաժշտական Նորիցվագոնիտանիքիցխոսեցնրանց բարձրախոսը: ենք այնպես, ինչպեսամեն օր, Ընկերներ,աշխատանքըվերջացնում հավաքեք ձեր ունեցածը ու հանձնեք, ոչինչ չթողնեք այստեղ, գիտեք, որ 2.ետո անցեք բացատ, արտիստներըմեզ են տերըչեք լինի՝ կթռցնեն: սպասում, բանվորականգնացքը լինելու է մեկ ժամ տասը րոպե հետո: --

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

վաղը

Կանայքբաժանվեցիներկու մասի՝մի մասը իրենց գործիքներովշարժվեց աջ, մյուսը՝ ձախ,երկու ծայրերումկանգնածվագոն պլատֆորմներին հանձնելու: Ու սկսվեց հոսքը դեպի կանաչ բացատ: Այդ հոգնած արարածները նստեցինշարք-շարք, այստեղկամհարգանքնէր մեր նկատմամբ նրանց այդպեսշարում տողետող,կամ...չեմ էլ ուզում ասել, որ վերջնականապես չսպանեմնրանցիմ մեջ: Մենք փորձեցինքերաժշտական սարքերը,աշխատեցիննորմալ ն այդ պահինվազելով եկավվարորդը. Խարկովի գնացքըկես ժամ հետո գալու է, մենք միայն քառասուն րոպե կարող ենք այստեղ մնալ, պիտիայստեղիցգնանք կիսակայարան գիծը ազատելուհամար: Մարտկոցները կարող եք թողնել, բանվորական գնացքով կուղարկենք: --Դախելքին մոտ է, ասաց վարորդը: Դե մենք հիմա սկսումենք, եղբայրս, դուք այդ մասը ապահովեք --

--

--

--

գնալուց առաջ:

Հնչեց երաժշտությունը,արթնացավաշխարհըու երգեց մեզ հետ, ես նայեցիայս մի քանի հարյուր կանանցզարդարող մարգագետինը,նրանք հանել էին գլխաշորերը,գլուխները շողշողում էին պայծառ արնի տակ տարբերգույներով, բնականնրանց բաց դեմքերը այնքան սիրուն էին ու ոգեշունչ, որ անգամտարբերքաղաքներիկրկեսներում,իմ բարձունքներից այդպիսիաստվածայինզգացում չեմ ունեցել բոլորին շոյելու, բոլորին փարվելու,բոլորի առջնխոնարհվելու: հրամայեք, շշնջաց Յանոն, դեմքը նրա հուրհրում էր: Մաեստրո, Ու սկսեցինք... Ես միայն այն կասեմ, որ դա կմնա մեր հիշողության մեջ որպես մեջ: մեր խաղացած բոլոր ու խաղացվելիք ներկայացումների գլուխգործոցը գնացքը,գծի հերթապահները դեղին դրոշնեԵրբ հեռվիցերնաց Խարկովի ու որ ճանապարհը ազդարարեցին, բաց է գնացքը, երբ րը թափահարելով մեր թատրոնի դահլիճին, դանդաղեցրեցիր ընթացքը ու հավասարվեց դռներըն վագոններիցթափվածմարդիկշարկանգնեց:Պատուհանները, վեցին նրա երկայնքովու սկսեցինծափահարել,մենք, պարզ Է, ավելի ոգնորվեցինք: Գնացքըհինգ րոպե հետո դանդաղհոսեց` թողնելով մեզ մի թանի ծաղկեփունջ, որոնթ ըստ երնույթին ստացելէին ճանապարհողներիցծափերի ղողանջուն երկնակամարի տակ, նա գնաց չքացավ ու մենք նորից մնացինքմեր մայրերի, քույրերի,սիրածաղջիկներիհետ... Մենքպատկերը պատկերիետնիցմատուցելով չէինք թողնում, որ շունչ քաշեն կամ ծափերովընդհատեն, մենք ուզում Էինք ինչքան հնարավոր --

.

է

նրանց տանք, որովհետ մենթ այսօր խաղումէինք մեր շատ բան

գլուխգործոցը: րգնորության

գնացքը,մոտեցավ աղջիկներից մեկը`ասաց, եկավբանվորական

մենք

որ

ու ու տվեցինքմերվերջինպատկերը ունենքտասը րոպե շարվեցինք պես, ես իրար կողքի լարի տակ՝ բաղնիքիցդուրս եկածխելագարների ու մոտեցա մեր ընկերուհիներին, որոնք զարդարեցին ոգեշնչեցինմեր մատուցեցիգնացքիցպարգնածծաղիկները ու համբուրեցի, ապա մեր խումբը խառնվեցիրար:Նրանքբոլորով լալիս էին ու իրարհամբուհետ: Դա մի րում,համբուրվումդեպի մեզ վազողմեր հանդիսատեսների Ես էր, դա ստրկացած ցնծություն ոգու պոռթկում էր դեպի ազատություն... հետո, ժամանակհետո, երբ արդեն մնացել էի միայնակիմ շշի հետ, հանկարծ մի օր գտա այդ պատկերի նախատիպը. հիշո՛ւմեք Քրիստոսի հայտնվելըժողովրդին նկարը.ահա այդպեսայդ նորացած,ծնվածմի քանի ն Յանոն, որինմենք առաջ մղեցինք հարյուր կանայքու տղամարդիկ որպես մեր ոգեշնչիչ ու մեր խմբիզարդ, նա արցունքըաչքերինլուռ ձգվածնայում ու ու մեջ նրանց էր կանանց խանգարվող ալիքին՝ իջնող բարձրացող դարձավմի խաչակնքողձեռքերի հայտնվելուն,որը մի ակնթարթում սրբավայրու արարողություն Գնացքըսուլում էր, նա շտապեցնումէր մարդկանց,որովհետեպիտի էր ազատել ու նա անցներ այս գծով նոր գնացք ու գիծը հարկավոր անընդհատ"ռուլումէր: Նարնջագույնծովը կամացքաշվեց, լցվեց վագոնները, մնաց կանաչ մարգագետինը,նրանց պապակածմարմիններիկնիքը վրան ու մնացինք մենք, մեր երջանկության հետ կանգնած այդ ամայիբնության մեջ բաց ու թեքվածարնովերկնքի տակ: Մենք վեց տղամարդովհավաքվեցինքիրարգլխի, իրարթիկունք գրկած ու լուռ որ կանգնեցինքմի պահ, մենք այդ օրը կնքվեցինք:Հասկացանք, մենք անմահ ենք, քանի դեռ կապրեներկրիցհավաքվածայս մի թանի քանիդեռ կշարժվիայս գծերով գնացք ու հարյուր կանայքու տղամարդիկ, նրանց մեջ հազարներըպիտիծափահարենու մատուցենմեզ ծաղիկներու քանի դեռ այս ամենըկա ու կհիշիմեր արվեստը,մենք անմահ ենք:

խաղը,

.

Մենք էլ ունենք լարախաղացներ, ասաց այն պաշտոնյան,որն իր մեռյալ առանձնասենյակում ուներ հեռախոսների մի ամբողջսիստեմ ու երկարսեղան՝իր գրասեղանիհետ խաչված,նրա ճաղատգլուխը կարծես այդ փայտեխաչիմետաղական կախիչըլիներ փայլող: Բայցմերըներկայացում Է լարախաղացի մասնակցությամբ, մերըունի այլ նպատակ: --

--

--

լ

հայացքը ավելի վախենում ամենից

ու Ինչ ձգվեց բառը: նպատակ, սրված սրվեցվրա նպ բարի ն ծ| տվեցի, ես է են նպատակիցու նպատակ գիտեմ, որ այս Երկրում շատ է, բառից, ինչքան լավ հեշտ, աննպատակամբոխունենալ, որին միայն հարկավոր է մի կերպկերակրել: Ինչպե՞ս,բացատրեք: Նա ստեղծվածԷ այնպես, որ մարդիկուրախանան, ոչ մի բանիմասին չմտածեն, ահա, խնդրեմ,նայեք մի քանի կարծիքշրջաններիկուսակցական ու ղեկավարներից, իմ թղթապանակըբացած դրեցի նրա սեղանին, ու գովասանագրերով թերթի հոդվածներով: Դա հետաքրքիրէ, հետաքրքիր,իսկ քանի՛տոկոսովէ բարձրացել ձեր այստեղ ասվածչէ: ելույթները, աշխատանքի արտադրողականությունը Նրանք մեզ ասացին,որ աշնանը վերջնահաշիվանելուց հայտնի եմ, կդառնա, լուրջ պատասխանում նրանք մեզ անպայմանկուղարկեն անգամ խոստացել են մեզ արդյունքները. ավելի լուրջ ասում եմ նրան, պարգնատրում ուղարկելՕդեսա: Է, ինչ ուզում ես ասա, եղբայր, գնչուն մնում Է գնչու՝ պիտի խաբի, հիմա էլ` պարգնատրում: առաքելությանը Նրան ցույց եմ տալիս մեր բարեգործական վերաբեր րագրություններով: Նա «զարմաց գրություններ կնիքներով ու նայեց ինձ. սկ դուք ինչ օգուտ ունեք սրանից: Բացիգիշերը հանգիստթնելուց, ոչ մի օգուտ, որ մի լավ գործ ենք այդ լքված ծերերի համար: արել 0՛, ես տեսնում եմ, որ դութ ն քաղաքագետեք: Ծեր ու հիվանդմարդունմի կտոր հաց կամդեղի փող տալը մի՞թե ես չեմ կարծում,որ դուք նույնը չեք անի մի աղքատի քաղաքականություն: նկատմամբ, ասացիանմեղձայնով: անամոթաբարխաբեց,քանի որ Պարզ է, բոլորս էլ անում ենք, հաստատ գիտեի, որ առանց մեքենայի նա փողոց դուրս չի գա, մինչե թոշակիչգնա: Բայցդա ուրիշ է ձեր այդ բարեգործությունից,տերտերությանհոտ է գալիս, մեր ծերանոցները պետությանհովանավորության տակ են, իսկ մեր պետությունը,փառքԱստծո, ոչ մեկին չի նեղացնում Դե, լավ, հիմա գնացեք իմ տեղակալիմոտ իդեոլոգիայիհարցերով,նա ձեզ կընդառաջի, մի ստեղ սեղմեցու ասաց ասելիքը: վերցնելով հեռախոսը՝ Մյուսօրվանիցմենք սկսեցինքմեր աշխատանքըկառուցել: Մեր լարի ն հանգստի» հսկա շուրջ պտտվողթատրոնը,շրջկենտրոնի «Կուլտուրայի այգու գեղեցիկբացատներիցմեկում: Փողոցներիանկյուններին ու պարիսպներինկպցրածհայտագրերը հայտնումէին ժողովրդին «Լարախաղա-

--

ես

-

կը

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

--

գնչուականթատրոնիմասին: Այդպեսէր նրանց համարու հասկանալի, ամեն գիշեր պիտի ցույց տայինք մեր ոչ անձրն,ոչ ամպամած երկինք: Աստղեր ու լուսին, լուսինը մեկ հանգումէր, մեկ վառվում:Այնքանէինք տարված մեր աշխատանքով, մեզ այնպիսիուժ էին տալիսմարդկանցերջանկացած ու թեթնացածդեմքերը,որ մենք չէինք նկատումանգամգիշերային լուսատուներին, թեպետ նրանք միշտ էլ մեզ հետ էին, մեր էության մեջ, որովհետնվերջիվերջոդա ինձ հետո դարձավպարզ, մենք բոլորս գտնվում էինք Յանոյիստեղծած կամՅանոյինստեղծածդաշտում,չգիտեմինչպես թե՛ տիեզերական, բայց որ դա կկոչեք՝մագնիսակա՞ն, թե՞կենսաբանական, այդ դաշտումԷինք մենք բոլորս, դա հիմաժխտելանհնարէ: Իսկ «մենք բոլորս»՝ վեց հոգի էինք, դա մի գործիք Էր, մի նվագարան, վեց լարային,մի կիթառ, որն ուներ բացարձակազատությունիր տաղանդի, հետ բռնող կերպարներ, իր կարողության որոնք դառնումէին այնքանմոտ ու ընթացքում հարազատմեր հանդիսատեսներին,որ նրանք ներկայացման մեկ էլ լսում էինք, որ տվել են իրենց գյուղիկամ շրջանի, կամ պատմությունների ու հեքիաթներիհերոսներիանունը ու բղավում էին. «Նիկիտկա, այդ հիմար կնկադ տարան, Է՛, աչքերդբաց, մի շուտ արի», գոռում էին Կանիոյի հասցեին: Շատ էր օգնում ն այն հանգամանքը,որ մենք ուր էլ Ա զարդաանհրաժեշտ գնայինքմիշտ գտնում էինք մեր թատերախաղերին Ու միշտ ինքնագործխմբերից,որոնք ն գիտեինինչ րող աղջիկներտեղից: ն ու է խոսքը չէին ամաչում,ազատ էին բեմում: Իսկ քանի որ անկաշկանդ աղջիկներըմիշտ մեկը մյուսի հետ էին կապվածդերում որպես տիրուհիու աղախին,որպես երկվորյակ քուլրեր, որպես հակառակորդներ, ավելի ապա որի գլխավոր էին մեր խաղերըդարձնումիրենցըիրենց մասնակցությամբ, տիրանալու էր: Նրան համարաղջիկները Սերն պիտի հանդես թեման փաղաքշանքու համբեբերեին ավելի շատ խելք ու խորամանկություն, րություն: Մենք վերցնում էինք խաղալու ն ժողովրդականհեքիաթներ ամուսնուն հավերժ դժբախտ ծաղրելով: Ժլատին՝սերը պատառիկներ, ու աղքատին,չարին ու բարուն, այս ամբողջ փողովծախող: 2-արուստին

ցը»

իսկ մեզ, միննույնն էր, մենք ամառ էր, արվեստը:Ջարմանալի

մենք ցույց տալու համար, հարաբերությունները ինչպեսասացի մարդկային տեղից ոտքիկանգնեցնելո մի փոքր գյուտ էինք արել. բեմը, պառկած ամեն տեղից.մերբեմըչուներ ստեղծելէինք հարկերիխաղը,որը երնումԷր դեմք ու ծոծրակ,նա ուներ մարդու կերտվածք,որը օդում իր համարէր հետ, տվեցհիանալի արդյունք:2անդի մեր այսպիսիփորձը խաղում,իր սատեսը,ինչպես կրկեսում,շրջան կազմածդիտումէր, ինչքան ուզոււ է շատ լինի, միննույնն է, դիմացնէ, իր աչքերի առջն խաղը ն իյ էր բարձրախոսներից հեղեղվ Այս ամբողջըընթանում մասնակցությամբ: ծիծաղիու լացի,վեճ մեղեդիների,երկխոսությունների, երաժշտությամբ, ու ալիքների տակ... հաշտության

Տեսնո՞ւմ եք՝ ձեզ ինչով ու ինչպիսի դատարկաբանություններով եմ զբաղեցնում, որովհետնսարսափումեմ անել հաջորդ քայլը մեր ճակատագրի Խաղացել էինք այդ շրջանում քսանմեկօր, եղել էինք վեց գյուղերում ն հիմա նորից շրջկենտրոնումէինք, նրանց խնդրանքը չկարողացանք

մերժել, որովհետն շատ լավ վերաբերվեցինմեզ քսաներեքն Օգոստոսի էր. գիշերվաժամ տասն անց վեց րոպե:Կզարմանանք, ինչպիսի՛ճշտապահություն, ոչ, ուղղակի այդ ժամին է կանգնած իմ ժամացույցը ու չի աշխատում,ինչպես ն մնացածներինը: «Ես դերիմեջ էի: Ծաղրածուական շորերով, դեմքսզարմանքիդիմակով ծածկած`աշխատումէի Ռիգոլետտոյիշորերով երկրորդ հարկի լարին, մի պահ կանգ հանկարծերաժշտությունըդադարեց,բոլոր դերասանները առան, որովհետն մենք համարյախաղումէինք նրանց խոսքով, նրանց խոսքնէր մեզ խաղացնում: Այդպիսիպահերլինում են, որ կամ հոսանքն էր կտրվում,կամձայնարձակիչը փչանումու... ամբռխը,ինչպես աշխարհի բոլոր ծայրերում, այստեղէլ էր շվացնում,սուլում, իր զայրույթը արտահայտելով, բայց նրանք այդ պահինլուռ էին: ես զարմացա:2-ետո հասկանալի դարձավ մեզ, նրանք նայում էին վեր` դեպի բեմի բարձունքը, որտեղ ես նրանից ցած ու նրանք արդեն ու Յանոն էր` Դուքսի դերակատարը վաղուց տեսել էին մի լուսագունդ, ծեր լուսնի չափ մի գունդ: Գունդը ես մասնագետը, տեսա այն ժամանակ,երբ Ստասիկը՝մեր որը տեխնիկայի միննույն ժամանակն բեռնատարիվարորդն էր, ցույց տվեց, որ նայենք երկինք: ես նայեցի Յանոյին, նա արդեն գլուխը ուղղել էր դեպի այդ լուսագունդը, իսկ նա գալիս էր դեպի մեզ, դանդաղգալիս էր ու շարժման հետ մեծանում էր գունդը ն ինչքան մեծանում, այնքան դառնում էր ավելի թույլ. ես հանկարծսթափվեցի այդ դյութվածությունից ու գոռացի խենթիպես. ու Յանո, ցած իջիր, ցած, ինքս անմիջապեսսահեցիձողով ներքն, լարին, ինչպեսմիայն նա կարողէր անել աշխարբայց Յանոն, կանգնած հում, նայում էր ձգված մարմնով գլուխը վեր ցցած դեպի մեզ եկող լույսի ահռելի գունդին, որը գնալով մեծանում էր: Ինձ թվում էր, որ նա ինձ չի լսում: Բայցինչպե՞ս, չէ՞ որ մեռյալ լռություն է, որ նա ինձ չլսեր կամ էլ արհամարհերիմ կանչը ու էր, անհավատալի տեսա, որ այլ փրկությունչկա, նորից մագլցեցի լարասյունով վեր, բայց զգում էի, որ մի ուժ ինձ վանում է ցած, ես այդ պայքարում անցկացրիմի ամբողջկյանք, ինչպեսհզոր գետի հոսանքինհակառակ լողորդի պես հա մնալով իմ տեղում, չկարողանալովառաջ գնալ գոնե մի թիզ Ա այդպես կառչածգոռացիամպիորոտիպես՝ Յանո՛, Յանո՛: Կարծեսնա խլացել էր ու զգացի, որ ոչ միայնառաջ գնալ, պահել ինձ ձողից կառչած այլնս չեմ կարողանում,որ հիմա այդ ուժը ինձ կպոկիու կշպրտիգետնին.նրա ճնշման տակսահեցիներքն, տեսա, որ բոլորը կպածեն գետնին դեմքերով

--

--

իած աղոթող

մուսուլմաններիպես, միայննրանցմեջքիբլուրն էր երկում արդեն գետնիցբղավել` «Յանո, իջի՛ր, իջի՛ր, Յանո՛, Յանո՛...», բայց լույսի մոտեցողուժից ճզմվումէի աչքերս կարծեսբուռ-բուռ աղ լցնեին:Ես հետո մտածեցի, որ երնի չէի էլ որ ինձ էր թվում,թե բղավումէի, երնիմիայնմտածում էի բղավել բղավում, կամփորձում էի բղավել ու չէի կարողանում: չիմա անհնարէ իմանալ, բոլորը իրենցկորցրելէին, դյութվել ն հետո, երբ ինձ ստուգելու որովհետն համարհարցնում էի՝ լսեցի՞ք,որ գոռում էի, կանչումէի Յանոյին,ոչ մեկը չէր հիշում, կամ էլ ոչինչ ասել չէր կարողանում,այդ լույսը ինչքան մոտենում էր, այնքան ուժեղ էր մեզ ճզմում գետնին,մեր գիտակցությունը թմրածԷր, մեր մարմինըմենք չէինք զգում, դա մի այլ զգացողական վիճակ ու էր ինձ համար որ նույն վիճակում բոլոր իմ հարց ու փորձըպարզեցին, ն մյուսներն էին գտնվել: Երբ լուսագունդը այնքան էր Ճնշում վրաս, որ դարձավանտանելի,ես է, կամ մայինզենքի նոր մտածեցիե̀րնի երկրագունդը կործանվում փորձարկմանարդյունք է այս ամենը, բայց ես ուզում էի այդ վիճակից փրկվել միայն մի միջոցով, գետինը պատռվերմտնեի մեջը, որպեսզի ազատվեի,թեպետինձ թվում էր, որ կիսովչափ արդենխրվածեմ հողի մեջ: Ես, որ մի պահ Յանոյին մոռացա,հիշեցի նորից ու կամքիգերագույն մի լարվածությամբնայեցի վեր, տեսա նրա ստվերըլարինու կիսագունդը ահռելի չափերի ու գիտակցությունսմթագնեց ...ոչ մի ձայն ու ոչ մի պատկերայլնս դրանիցհետո չեմ հիշում: Կարծեսաշխարհըմեռել էր կամ խլացել էի ու զրկվել ընկալումից... ինչքան տնեց այդ վիճակը,չեմ կարող ձեզ ասել, միայն երբ սկսեցի նորից զգալ մարմինս ու տեսա, որ այն ազատված Է ճնշումից, բեռնաթափվել է ու թեթնացել, թեպետ կարծես այնպեսէր մարմինստնքում հոգնածությունից ծեծված էի ու ջախջախված, Ա այդ մղձավանջից: գնաց դեպիՅանոն ու նվալով գլուխս 2չանկարծ միտքս կտրեցիբուն սարքածթներիս միջից ու շրջվեցի դեպի Յանոն՝ վերջին ն տեսա լարը դատարկ, սոսկացի, ընկել է, ջախջախվել,պոկվեցի հարկը տեղիցս ու տեսա, որ մյուսներն էլ են իրենցնամազիցազատվում,շարժվում ես են, նստում, ոտքի ելնում... նայեցի առաջինհարկը,մեր տղաները, նստած գետնին, զարմացած իրարէին նայում էլեկտրականխավարիմեջ, քնից նոր, երազից նոր դուրս պրծածիպես ու բոլորը գտան ինձ, նրանց հայացքներըկենտրոնացանիմ վրա:

Ես գույնզգույն:

Յանո՛,

--

ՈՂրէ

սկսեցի

գետնին

Յանոն:

Նրանք լուռ նայեցին երկինք՝լարին: Յանո՛, Յանո՛, պայթեցմեջս, կարծեսնոր միայնձայնս զգացի ու կանչեցի ու կանչեցի, կանչում էի, կանչում խելագարիպես, կապըկտրած մեծ ու փոքր, գազանիպես ոռնում էի՝ Յանո՛, Յանո՛, հարյուրավորմարդիկ՝ ծեր ու երեխասկսեցինշարժվել ն հանկարծնվագը ընդհատվածտեղից --

--

Ս

Գյումրյան

բոլոր բարձրախոսներըու տնքած, Ռիգոլետշարունակվեց,աշխատեցին ձայնը ինձ հիշեցրեց ամբողջը,ինչ տոյի մեներգիտանջալիցողբերգական էր այս պահիցառաջ ու այս պահինու հիշեցի, որ նրա շորերով եմ: Յանո, Յանո, բղավումէր, բառաչումկաղ ու կուզիկ Ռիգոլետտոն, իրեն այս ու այն կողմ գցում, ջախջախված իր կառույցովվազելով, փնտրեՅանո, որտե՞ղես, Յանո, որդիս, որտե՞ղես, ձայն հանի, Յանո լով, --

--

--

Յանո...Յանո... Ու հանկարծնայեցի շուրջս,

սարսռածամբոխնէր, մեծերը փոքրերին գրկած, կամ նրանց դեմքը պահածիրենց մարմնի փոսերում, որպեսզի նրանք չվախենան, չընկնավորենայն ամենիցհետո, ինչ անցել էր նրանց աչքերի ու կյանքիվրայով: դեմքի իր այլանդակված ԻՂչ եք սառել, բղավումէր Ռիգոլետտոն ներկածեփդիմակիմիջից, փնտրեքամենուր, փնտրեք, հո դուք գիտեք, ուժ ու էր շպրտել տղային: թե ալդ ինչ էր ինչ հեռավորությանվրակարող իրենք իրենց գտնելով ցրվում էին Բայցչկար: Մարդիկկամաց-կամաց ծառերի վրա էին նայում, ծառերիու ամբողջայգու ահռելիտարածքները, թփերիտակ՝չկար ու չկար: Տեսա, որ հավաքվումէ ամբողջ բնակատեղի յակ մոտոցիկ յակ ջահեր ու ժողովուրդըայստեղ, վառվումեն լիստներ ուժեղ լուսարձակներիլույսով փնտրումեն, փնտրում են, ինձ ու էթստազէր թափվելմարդկանցվրա, որ թվում էր մի այնպիսիմոլուցք նրանք արդենմոռացելէին, թե փնտրումէին Յանոյին, նրանք իրենց էին փնտրումկորցրած,կորսվածիրենցեսը: Ձիերովտասնյակ մարդիկ հայտնվեցին անտառում, ձորերում, մի քանի կիլոմետրերիվրա հազարավոր ու չկար: Կեսօրին, երբ հազարավորմարդիկ մարդիկփնտրում էին շրջանի ու մոտակագյուղերից եկած թնաթափ, հոգնած ու հուսալթված հավաքվելէին մեր թատրոնի բացատը, լցվել այգու բոլոր ծակ ու Ճյուղըու չգիտեսինչու էին սպասումու շրջապատումայստեղգիշերը եղած վկաներին, հա հարցերէին տալիս ու պատմելէին տալիս այն, ինչ տեսել էին. մեկը մյուսին գրանցելով,մեկըմյուսին ընդհատելով,հայտնվեցմի կին սպիտակգլխաշորովու սպիտակգոգնոցով,որին Ճանաչում էին որպես որպես հնահավատ, աղանդավոր, էր անունը: Նա դարավոր Եպրաքսյա դիմեցհավաքվածներին, ուկրաիներենով բոլորս լռեցինք. ն ո՛ւմ Մարդիկ,ի՞նչ եք փնտրում եք փնտրում ձեր մեղսակալ եք, որ գտնե՞քնրան, չեք գտնի երկրիվրա, աչքերով,փնտրում ինչքան ուզում եք ման եկեք Լույսըտարավնրան: Ես ցնցվեցի:Այն մտատանջության ճանկերից, որ հա վախովխույս էի ծրեք բառովու կարծեսբոլորի վրա --

--

--

--

Բաթ --

Ինչ իմացար, այ կնիկ,դու էլի

իջավ անդորրը

թո

դիվային լեզվովխոսեցի՛ր:

Ով

--

է

աչք

նի, ով ականջ ունի կտես ջ ունի կլսի: կլսի:ԱԱղոթեք,որ բացվեն հանեք բամբակըձեր ականջներից, որ լսեք՝ ասված ,

ունի,

աչքերը ու

գեր

Սուրբ գրքում: Դա այդ

օրվա բոլոր խոսակցությունների, կրքերի,վեճերի,հավատաց

ապրածի անհավատների վերջակետն էր: յալների ու

.

Մենք վերադարձանք տաբոր: Զուլմանայնտեղ էր: ես հազարանգամ կնախընտրեի մեռնել, քան գալ այդ մարդկանց ի տեսություն,բայց ես չէի ների ինձ, եթե փախչեի:Ես պիտիիմ դառը բաժակըխմեիմինչն վերջ, որպեսզիհետո գող-գող չապրեի:Ամբողջտաբորը թարացածէր լսածից: Բայցչկարսուգ, զարմացա: Գնացի Ջուլմայիվրանը,որը Յանոյիննէր: Բաց դռան մեջ կանգնեցիհանցավոր պես, որ ինչ ուզեն ասեն, բայց երեխայի լսեցի Ջուլմայիգուրգուրող ձայնը. ներս եկեք, սիրելիպարոն,ինչո՛ւ եք տխուր,իմ Յանոն հեռացավ:Ես գիտեի,բայց չգիտեի ժամանակը,աստղերիասածըմիայն Ինդրանու իմ որդին էին մինչն վերջ հասկանում: Մի տխրեք,նա գիտեր,որ գնալու է... ես այս բոլորը կարծես երազիմեջ լսեի, մենք, որ դաստիարակվել ենք մենք ինչպե՛ս կամ ավելի ճիշտ այլասերվել ստի բոլոր դասարաններում, լուրջ ընդունեինք այս ամենը, ինչպե՛ս ընկալեինք մեզնից դուրս որնէ գոյություն, երբ մեզ ու մեր կեղծ կրոնը հայտարարելէինթ աշխարհիու մարդկության փրկության գրավականը:Եվ հիմա այս ամենիցհետո ինչ տեսա այս մի շաբաթվաընթացքում, ես կարող էի իմ ամբողջկյանթի ստացածը միանգամիցթափել ու տեղը կառուցել,այլ ոչ թե լցնել, կառուցել այս նոր հասկացություններըաշխարհիու ժամանակիընկալման:Գիտեմ՝ --

ն սովորությունը, Ա ծուլությունը մարդկայինմեր տունը թանդող, կամ պիտինորի հետ ես դառնամհամախոհկամնորը ինձ ճզմելով կանցնի,կգնա ինչպես երկնքից հոսող լույսը, գրեցի ու նորից ինձ բռնեցի այն ուղղագրականհանցանքում,որ այն տեսածս լույսի մասին գրելիս ձեռքս մեծատառէ գրում, ինչու, չգիտեմ, ինձնիցանկախ: ես տաբորումմնացի երեք օր, նրանք այդպեսխորհուրդտվեցին,հետո գնացի Ջուլմային հրաժեշտ տալու, նա երկարլուռ մտածում էր՝ դեմթիս նայելով. Ձեր աչթերը, սիրելի պարոն,նման են Յանոյիհոր աչքերին,թեպետ նրա աչքերը ուրիշ ուժ ն ուրիշ կախարդանքունեին, դիմանալնանհնարէր: Երնի դրա համարփախա:ես ձեզ միշտ կգտնեմ,Յանոն՝ հիմաէ ինձ թվում, ձեզ համարայսքան մնաց, մինչն դուք գայիք, նա շատ կարնորբան ուներ ձեզ ասելու` ասա՞ց.

դժվար է բայց

--

Այո, տիկին, մենք պարզեցինքամեն ինչ: ես չեմ հարցնումձեզ, ես ուզում եմ ուղղակի իմանալ, հո խռով չգնա՛ց երկրից: Դիմանալ այս խոսակցությանըդժվար էր, ես չէի կարողանումորպես իրականություն այս ամենը ընդունել այնպես,որ ինձ խելագարկամապուշ չզգալ, իսկ մայրը խոսում էր որդու մասին այնպես, կարծեսգնացել էր դպրոց ու պիտիվերադառնար: Ուզումեք այսօր գնալ, գնացեք, սիրելիպարոն,ձեզ կուղեկցենմինչն ձեր տուն, անշուշտ, դա ոչ միայն իմ ցանկություննէ, վերցրեքձեզ որպես մասունք Յանոյիցինչ ուզում եք, ահա ամենըայստեղէ: Ես սարսռացիմասունք բառիհասկացությունից. Դա ձեզ համար չեթ վերցնում, նրանց համար, ովքեր չեն տեսել Յանոյին: Ես մոտեցա կանաչգույնի ու նրա իրերինու վերցրիմազերի խոզանակը երբ նայեցի ու տեսա մազերիփնջուկ նրա ատամներիմեջ, փշաքաղվեցի: --

--

--

--

տղայի մազեխոզանակ-սանրը, նայեց-նայեց րին ու վերադարձրեցինձ ինչպես որ կար: Թողլինի այդպես.ամենաթանկը, նա թողել է իրենից այդ փնջուկը, ննա լինի ձեզ հետ: Վերցրեք,ես այդպես եմ ուզում: Նա նս կաներնույնը: Ես հրաժեշտտվեցի տաբորին ու նույն ձիերով գնացինք եկած ճանապարհով,հյուր մնացինք այն գնչուի տանը, ուր պիտի թողնեինք ձիերը ն ուղնորվեինք նավովդեպի Օդեսա: Ամբողջ գիշեր պատմում էի հավաքվածներինայն, ինչ տեսել էի ու լսել: Ավելի շուտ չէի լսել, որովհետն ոչ մի ձայն ու շշուկ այն գիշերվաչեմ հիշում: Մենք իմ ուղեկցիհետ հասանքՕդեսա,այլնս ոչ մեկիցչէինք թաքնվում: Եկանք տուն, դուռը բացեցի ն զարմացա,որ այստեղ, այս օտարացած տանը ես ապրել եմ ու ապրել է Յանոն, ահա նրա անկողինը, նրա իրերը, այդ ինչպես էի մոռացել, հիմարս, որ նա ինձ մոտ այսքան բան ունի: Ես այս մասին ասացի իմ ընկերոջը, որը չէր հանդգնում անգամձեռք կպցնելիրերին: Տաբորումն Ջուլմայինխնդրումեմ մանրամասնասել Յանոն այստեղ ինչ ունի, նրանք կմնան հենց այսպես, երբ ուզում են տանել, խնդրեմ, իրենցիրավունքնէ: ու Մենք գրկախառնվեցինք բաժանվեցինք.նա ինձ տարավ,նա ինձ բերեց: Ես ասացի մորը, նա վերցրեց --

--

որ

.

այսպեսվերջացավկյանքիս այն շրջանը, որը մի երջանիկպատակամ Էլ ինչու պատահականությամբ, այլ որպես պարգն հականությամբ Յանոյի գոյության հետ, որտեղ ես խաղացիՌիգոլետտոյի դերը, միայնմի պահ որպես ծաղրածու ներքնում, ամբոխինզվարճացնող:Իսկ հիմաայդ տեսիլթիցհետո, որին ես չեմ կարողանաիմ թույլ երնակայութայնտեղ յամբիրականկյանք տալ, պիտիերազիցարթնացածիպեսփնտրեմ հետ ու շարուստացածըու, լրիվ գիտակցելովերազս, հաշտվեմկարոտի ու նակեմիմ գորշ կյանքըկաղ ոտքով միշտ գինովցած:Պիտիիմ սաներին ասեմ այն մասին, որ կյանքըհրաշթ պարգն ու տոնակատարություն է, իսկ է նրանք՝ կյանքի տերը կրկեսի գմբեթի տակ ...այլ կերպ նրանք՝կրկեսի չեն կարող ապրել առանցտոնի ու խնդությանզգացումի:Եվ արտիստները, տարին մեկ, Յանոյի օրը ես խմածչեմ լինի ու կլինեմ կոկ ու մաքուր ու հագնված հավաքելովնրանց շուրջս`կպատմեմայն, ինչ պատմեցիձեզ, բայց որպես լեգենդ գնչուականտաբորումլսած, այլ կերպ ո՞վ կհավատա, որ մարդուն Լույսը տարավ: Ուշի 13.81.91 թ. Ահա

կապվեց

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

ԳԻՐՔ ՍՌԱՋԻՆ

ԳԻՐՔ

ԵՐԿՐՈՐԴ Ն...

Լարախաղացը-----

Գրական-գեղարվեստական հրատարակություն

Աբշակ Լիպարիտի Գյումրյան Գնչուհին (վեպ)

ոօքՅո/քԵՕ0/0026661868106 73րՅհա Քքաո ՈմոճքուօքոԿ Ոօտքտո

Ավաքեոճ

(բօԽճհ) ԷՅ ՅքեՑին«օր

«8ճքէ» 13ղ8768Ե0780

Բքօ888,1995

Մ, Գ. Ստեփանյան Խմբագիր՝ Գ. Վ. Մարիկյան Նկարիչ՝

Մ. է. Ճանճապանյան Տեխ.խմբագիր՝

է 41195 թ: Ստորագրված Հանձնված տպագրությ է շարվածքի «Արա60 »« Ֆորմատ 5.11.95թ.: 841/16: Թուղթ՝տպագր. ԻՋ 2: Տառատեսակ հրատ: 12,5 մամ., օֆսեթ:15,5 պալմ. տպ. Տպագրություն րատ»: 323: Գինը՝ 1000 : Պատվեր Տպաքանակ պայմանագրային: «Վարք» Երնան: հրատարակչություն, Մ3Ո81ԹՈԵ616օ «84քէ»,Բքօ8Յե. Մ`. րան, Աշտարակի պոլիգրաֆիական բաժնետիրական ընկերության Ն. Աշտարակեցու ԻՋ 54: փողոց, ՀեոօքքշեատՃայմբշաօօօ ոօոսքքճ(իՈՎՓՇԵ0ՐԾՁւաե6քԻօ" օծպ66388,յո. Է|. ճայճքճածկտ,

մամ: