Գյուղատնտեսության ինժեներատեխնիկական միասնական համակարգի ստեղծման գիտական հիմունքները

ՀԵ

ԱԲ

11ԱՆԻ:

ԴՏՈՒՂԱՏՆՏՇՍՈՐ:

ԱՓ»

ԹՇ տՆԵի ՅՆ ԱԱ ՍԱԱ12

ԱՆ ՈԵՏՈՒԹՅԱՆ

ԱՎԱ

ԾՈՎԱ

ԻՐԱՑ Կալ Աժան

ՀԱՆ

ելն

ՀԵՏ ԱԿԱՍՆՀԻՄՈՒՆՔԻՆԵԼՆ

Ա.Ս. ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ

ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍՈՒԹՅԱՆ

ԻՆԺԵՆԵՐԱՏԵԽՆԻԿԱԿԱՆ

ՄԻԱՍՆԱԿԱՆ

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ

ԳԻՏԱԿԱՆ

ՍՏԵՂԾՄԱՆ

ՀԻՄՈՒՆՔՆԵՐԸ

ւզ ՊՀՀաաաՀՎ

ԱՍՈՂԻԿ

«ԱՍՈՂԻԿ»

ՀՐԱՏԱՐԱԿՉՈՒԹՅՈՒՆ

ԵՐԵՎԱՆ

ՎՏԴ 631 ԳՍԴ 4 Ս 350

ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

Աշխատությունըհրատարակությանէ երաշխավորել ՀԳԱ գիտական խորհուրդը` որպես գյուղատնտեսության ինժեներատեխնիկականծառայության միասնական համակարգի ստեղծման ն կազմակերպման գիտագործնական հիմունքներ: ԱրձանագրությունՀ» 17, 02.07.01:

ԱՆ.հորդան տ.Գ.դ. պրոֆեսոր պրոֆեսորներ Գրախոաա որհրդատու `

կ

ր

ր, տ.գ.դ.,

ՎՍ բաբայան յ .Ս.

Մ-350

յզոր ու կայուն պետություն ունենալու համար առաջին հերթին անհրաժեշտ է ունենալ զարգացած գյուղատնտեսությունն էժան արտադրվող մթերքներիառատություն: /Խորհրդային իշխանությունը ծգտում էր հասնել դրան` երերում փին բազմաթիվ ու բազմաբնույթ գիտահետազոտականինստիտուտներ ն կազմակերպություններ,որոնք մշակում էին մշակաբույսերինոր սորտեր անասունների նոր հատուկ հետ Բյուրոների տ միասին նան հզոր ու բարձրարտադրողական ական միջոցներ: ն խորհրդային տնտեսություններն Կոլեկտիվ միջոցներով հագեցած, նույնիսկ ուռճացած մեքենատրակտորային հավաքաստանում կին բոլոր կայաններ, առատորեն անհրաժեշտ

գործում

ցեղեր,

ճյութերը՝

ՄարգարյանԱ.Ս.Գյուղատնտեսության ինժեներատեխնիկական ծառայու-

թյան միասնական համակարգի ստեղծման գիտական հիմունքները: Մենագրություն.- Եր.: Ասողիկ, 2002.- 526 էջ:

պարարտանյութեր, թունաքիմիկատներ, վառելանյութեր, շինանյութեր» Փաստորեն, գյուղատնտեսությունն ուներ հզոր նյութատեխնիկական Բազա է ապահովված (ր մասնագիտական կադրերով: Սակայն գյուղատնտեսական արտադրության վարման սկզբունքները` կոլեկտիվ ն խորհրդային տնտեմությունները, ինչպես նան վերջին տասնամյակներում ստեղծված ու անասնապահական րական համալիրները, արգելակում էին Գյուղատնտեսության առաջընթացը ն չնայած գյուղատնտեսությունում կապիտալ ներդրումները տարեցտարի մեծանում էին,արդյունավետությունը նվազում էր»

դաշտավա-

Նույն

Մ

--ԱՀՈԱԱ»002

տրված

են

3701000000

0136 (01)-2002

1Տ8ՑԻՎ99930-74-77-2

Շ

արտասահմանյան

երկրներում,շնորհիվ

գործունեության համար: Կոլեկտիվ ն խորհրդային տնտեսություններիլուծարման ու հողի սեփականաշնորհման արմատական բարեւիոխումների հրականացման սկզբնական շրջանից բավականին ժամանակ է անցել. արդեն հնարավորէ

օբյեկտիվ

գնահատել գյուղատնտեսական արտադրության զարգացման որոշակի եզրակացություններ անել ն խնդիրներ առաջադրել հանրապետությունումայդ կարնոր Ծյուղի զարգացման հեռանկարի համար: Դանրապետության տնտեսության բնութագրական առանծձնահատկությունն այս շրջանում արտադրության անկումն է որը է պայմանավորված տնտեսական կապերի խզումով, պլանավորման ն նյութական մատակա. Ռարման գոյություն ունեցող համակարգի ոչնչացումով, գյուղատնտեսալյայը մթերքների ն արդյունաբերական արտադրանքի գների հարաբերակցության անվերահսկելիության աճով ու խախտումներուլ:Քանի որ այդ գործընթացներ, ը զարգացան ոչ թե դանդաղ, այլ ստեղծվածի պոռթկուն (սրընթաց) կործւաճումու| առանց նորի ստեղծման, ուստի, արտադրության ընդհանուր անկումը արդյունաբերությունում ն գյուղատնտեսությունում ներկայումս, 7990 թ մակարդակիհամեմատությամբ, մեծ չափերի է հասնում: արդյունքները,

ԳՄԴ4 «Ասողիկ» հրատարակչություն

Ժամանակաշրջանում

ֆերմերային տնտեսությունների, գյուղատնտեսությունը վերելք էր ապրումԱյդ ամենը պահանջում էր վերանայել գյուղատնտեսությանվարման սկզբունքները` հողը սեփականաշնորհել գյուղացուն բայց միաժամանակ ստեղծել բոլոր անհրաժեշտ հնարավորություններըվերջինիս արդյունավետ

գյուղացիական ն ֆերմերային տնտեսությունների գործունեության արդյունավետության բարձրացման ուղիները, հողերի ու տեխնիկայի համատեղ օգտագործման, սպասարկման կենտրոնների կազմակերպման անհրաժեշտության կառուցվածքի ու գյուղատնտեսությանը սպասարկման ծների հիմնավորումը: Մեկնաբանված են նան գյուղատնտեսական տեխնիկայի ն աշխատուժի արդյունավետ օգտագործման մեթոդաբանականհիմնահարցերը: Գիրքը նախատեսված է գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպիչների,մասնագետների,գիտական աշխատողներին ուսաճողության համար: Գրքում

տեխնիկան ական ունեին, տեխնիկակ

թ.

՛

Ընդհանուր տագնապ

ու

անհանգստություն է առաջացնում հանքային

փոխադրական սպասարկման, ցածր արդյուռաւհողի մյուսներն Արց: «ւբանալիիջեցնում շակաբույսերի անեք ԱԱ աաոարության րարը բերքատվությունը: ունենալու պայմաններում փոխանակ հարաբերություններ կան, ԱԱ, եկարաններայովաաաԱումանա ԱԱ Ա ԱԱ իմու համարւ Փեղմեը դւժարելուց |(չհաշված ճապոնական մերը ՄԱ ն հավաքակայանները բազմաթիվ կազմակերպությունների ձեռնա, ԱԱ աիմուտք միանգամայն անընդունելի ֆերմերային (գյուղացիական) մինիտրակտորները քանի տասնյակ կոմբայններն չինական այաԱի զարող որտեղ համար, մասնավորի գտնվող տեխնիկան տարեցտա, րի մեքենաները), տասխան ժամանակ ՊԱ դարերին» անական, Միաժամանակ, գալիս, ինկ մնացածն աշխատում մաշի շարքից մեկ Ֆերմերների համար ամենաընդունելին այն կտրուկ կրճատում, պարարտանյութերի ման Բերոհությունը, որի հետն,

շինմոնտաժային

է

Այս

մատակարարի

հետո

մուտքը

յի

հանրապետություն

մի

դադա-

հաճա

դադար ցի

տնտեսու-

հետո

է

որոշ

ըԱա 0բացատրվում Է

այն ծայրահեղ վատ պայմաններով, որում նրանք

:

տնտեսությունների գործունեության անաաիեոության օգտագործելի հողերի Բյ Մները վատ մի միջոցառումներ, ֆերմերները չունեն ա անագրոտեխնիկական «տեխնոլոգիա ման Աաաամթերքների Գ ործի նրացների փործ, պահանջվող յութատեխնիկական ատակարարումը, գյուղատնտեսական մթերքների պահաանման համար պայմանները: ԲԱԱ Տնտեսությունների ան /անհկական անհրաժեշտ միջոցներ գյուղատնտեսական ֆերմերային պարզեցին, որ

ւում

է չեն

Բու

վիճակը

(լուրջ

ր

Մ

վե

ժեժ

ան զմակերապման

շատ

արտադրության բացակայում են

հրացման

աշխատանշնե

եան

ծառայությունը: Ֆերմերը գնի տեխնիկա, պահեստամասեր, աԱորտեղից նյութեր, սերմ. աոեմաե կեր այլն, ինչպես չի անհրաժեշտ խորհու ոդճեր ացված տեխնիկական, ֆինանսական, իրավական հարցերի աԱ Այսպիսով ֆեր մերային տնտեսությունների Սալի մասը - կայումս չի կարող հաճա

ը

ստանում

ն

ն

/

իարժեթ արտադրող»

նան

այլ

շարա,

լինել գյուղատնտեսական մբե, թերքների

ինքնուրույն

ն

Ե ու

միակ

երմերը

նների. Ա,

աի

ր

տնտեսություննե,

Ժ.

ա

շատ

է, որ կազմակերպության շրջանակներում իրականացվեն ինժեներատեխնիկական ն նյութական ապահովման ծառայությունները: Այդ կազմակերպություննինքը կարողանա անմիջապես իրականացնել ծառայությունների ամբողջ համալիրը կամ կարողանա միջնորդական դեր կատարել: Այդպիսի կազմակերպությունների առկայությունն անհրաժեշտ է որպեսզի ֆերմերն այցելի ն օգտվի մասնագետների խորհուրդներից, լուծի կողմերի միջն փոխադարձ շահավետ հարցեր նոր տեխնիկայի ու անհրաժեշտ պահեստամասերի ն նյութերի ժեռք Բերման կամ ունեցած տեխնիկայի թարմացման, հնի նորոգման բ նախագիծ ն պայմանագիր շինությունների կառուցման համար, կատարի մեքենայացված մասնագիտացված ստորաբաժանումների ուժերով. ագրոտեխնիկական ն կեր. վարձույթով զոռանասնաբուժական միջոցառումներ, գնի անասուն, վերցնի անհրաժեշտ տեխնիկական միջոցներ, ուսուցում ստանա մեքենավարների, գյուղատնտեսների, զոոտեխնիկների ն այլ մասնագիտությունների դասընթացներում, պատվիրի համապատասխան ծառայություններ, ընդհուսյ մինչն կենցաղային տեխնիկայի նորոգման, լուծի արտադրաժ մթերքների ՈՆ ԱԱ ԱԱ (գյուղացիական) տնտեսություններին համալիր գիտական հիմունքնե, յ առայությա ասնական համակարգի ստեղծման մշակումը, ինչպես նան նրա գործնական խնդիր էՖերմերային (գյուղացիական) տնտեսությունների համալիր ծառայության տակ անհրաժեշտ է հասկանալ տնտեսական, տեխնոլոգիական, տեխնիկական ամբողջությունն արդյունաբերական ձեռնարկությունների ն ու գիտական կենտրոնների հետ փոխգործողությամբ, որն ֆերմերային արտարտադրության0 շուվայավան ուղղված է օպտիմալ ծախնումներովֆերմերային

այլ աեքի ենոների բնակարան արտադրական աշխատանքներ

աո ապահովող արտադրական, համալիր գորւթյունն աացակայու

տմտետությունեերի

-

: է

մոտ

աոիսեփականաշնորհումից սակայն դրանց

ոլ

:

առու սկսվեց ֆերմերային ստեղծման փոթորկոտ տեմպերը ժնավորումը, քունքերը տնտեսություններ նույնիսկ կտրուկ իջան, ցավոք, վերջի ոանակներս գործել: Նոր ֆերմերային տնտեսությունները ծնավորման դանդաղ պատ

մեկ

հետ,

ն համա,

ու

թանկության,

ունեմ

ման

է տակ: դուրս է երկրների գործարաններումարտադրվող նոր տեխնիկան չի ներմուծվում հնչպես նան գնորդի դրամական միջոցների բացակայության

ԱՊՀ

այլն), որոնց մի մասը չի

՝

ակում

ա: րել

ն

Աի

ՈՈ ֆերմերային

շատ արդիակա րազանագումը,

կաաէռայ,

Բարժրացմանը,, Աոա Աաանաենությունների Ֆերմերային սպասարկող տարբեր բնույթի տնտեսություններին (գյուղացիական)տնտեսություններիպահ 1 ԱՆՎ համորումները ֆերմերային ՂԱ երկրներում, մեր տառրա Սոշականոեսուաների որպես ո4րեշր մշակվում ՄԱՐԹԱ ար ա աա հանջամայք ավալներ ն ժեշտ տեխնիկայի պետությունում: կազմակերպման նոր սկզբունքներ տեսակի մա Մոա ոկրճերի Անա վում Գրքում վերլուծվել արտասահմանյան, Ոմման աշայությունները, Ագրոսպասարկման գիտաարտադրական փորձը, ֆերմերային տնտեսությունների տաւոուցվող կապի մեջ լինելու ֆերմերի ատբա արզերում տարաբնույթ ծառայություններ կատարող կազմակերպյությունների կառուցԲանան մանմիջական տվել մանը հնքնուրույն մարզային, ծեռնարկությունների(տարաբնույթ նորոգման եղանակները, մշակվել վածքը, գործունեության ծներն ոլեկտիվ տեխնիկական

ն

խորի,

համար նախատեսված

անր»,

ո

են

նորոգմ,

այլ

ն

6.

մրցունակության կայումս

են

ինչպես

ԱՊՀ

են

Ա

որոն,

հետ,

ա,

ն ման

ԱՊՀ

են

ու

տեխնիկական

-

երկրնե,

են

ու

ենթամարզային սպասարկման կայանների, միջջերմերային

մ

ն

կոոպերատիվ

գործող մեքենատրակտորային հավաքակայանների սկզբունքով ծառայություններինախագծեր`Որպեսզի սպասարկման

Արորն Նշված ն

ա

սեզոնային բնույթ չկրի, բանվորների կրտունեռւթյունը ժառայությունների: տարին լիարժեք օգտագործվեն, ասնագետների գ ուժերը

չուրջ է դարձվել

ու

առանծնա-

նան նրանց կից ն նրանց կողմից ուշադրություն սպասարկվող գյուղատնտեսականմթերքների ու թափոնների վերամշակման նախագծման ն արդյունավետ շահագործման խնդիրների արտադրամասերի

հատուկ

լուծմանը: Ստեղծել ենք

բազմաթիվ նոր մեքենաներ ու սարքավորումներ, տարբեր աշխատանքների համար հարմարացրել ենք գոյություն ունեցող տարբեր մեքենաներ: Մշակել ենք նան մաթեմատիկական ցվածքային պարամետրերը, ճշտել վերակառուցել

ն

հարու Ան յնորոշել Աարոն ոեր է ավեր տեխնիկայի գյուղատնտեսական Հատուկ, ուշաղրություն տանքա,

ագույն

Է

ռ

համալիրների ն համակարգի հիմնավորման տնտեսամաթեմատիկական մեթոդների ու մոդեների մշակմանը: Կատարված գիտահետազոտական ն կոնստրուկտորական աշխատանքների արդյունքներըհիմնականում ներդրվել են արտադրությունում: Հեղինակը շնորհակալություն է հայտնում տեխնիկական գիտություն(գիտական մ.ՊԹարվերդյանին Ռ.Ս. Մինասյանին Գ.Գ. հ ն

ՎԻՃԱԿԸ

1. ՀԻՄՆԱԽՆԴՐԻ

ԵՎ ԼՈՒԾՄԱՆ

ՈՒՂԻՆԵՐԸ

տնտեսություններում ր խորհրդային տնտեսութ) ն խորհրդային

Կոլեկտիվ Կոլեկտիվն

մությունը Մ պատմութ, արտադրությանվարման գյուղատնտեսական

խոշոր

լինելով Կոլտնտեսություններըն խորհտնտեսությունները, կոոպեմեքենայացված, բարձր ապրանքային գյուղատնտեսական ընթացքում գոյության իրենց րատիվ ու պետականձեռնարկություններ, արտագյուղատնտեսական մեծ դեր խաղացին հանրապետության բարելավման վիճակի ն սոցիալ-տնտեսական գյուղի դրության գործում: գործունեության Այդ տնտեսություններիարտադրատնտեսական գյուղի դեմքը հայկական հնադարյան փոխվեց առաջընթացի շնորհիվ :

մսուր-

դպրոցներ, գյուղերում կառուցվեցին բարեկարգ բնակարաններ, ասֆալտաօբյեկտներ, մանկապարտեզներ, կուլտուր-կենցաղային գյուղերը...բոլոր պատ ճանապարհներ, էլեկտրաֆիկացվեցին հեռուստւսցույցը, կենցաղի մեջ մտան ռադիոն, Գյուղացու Վանրահեռախուը: Գյուղերում գրեթե վերացվեց անգրագիտությունը: ե րկիր: պետությունը դարձավ համատարած գրագիտության

Այ ա ոու) ԲՄ/Ճ Ր/անին,արգարյանին, արտադրույունը բարձրացնելուկպատաՄուոադյանին արժեքավո յողատեսեսսկան հոհորդարի 1որադամին պոժերմվորքննալատական կով հանրապետությունումկառուցվեցին նոր ջրանցքներ,ջրամբարներ համար, շնորհակալություն հայտնում գրքի համակարգշայիը ն ջրհան կայաններ, յուրացվեցին հազարավոր հեկտար խամ ամվորումն իրականացնող ճարտարագետ-մեխանիկ -ե-

տալու

ձն

է

դիտումի նան

Կ.

Ղարիբյանին-

ու

խոպան հողեր, որոնց վրա հիմնվեցին բազմաթիվնոր բնակավայրեր` խորհւտնտեսություններ(հիմնականում նախկին Թալինի, Բաղրամյանի, հիմնվեցին Աշտարակի, Աբովյանի, Եղեգնաձորի շրջաններում), ու այգիներ: նոր պտղատու խաղողի

փոխվեց խորհտնտեսություններում անասնախոշոր կառուցվեցին անասնաբուծության վարման բնույթը. տիպային գոմեր: Աշխատանքներում պահական համալիրներ Կոլտնտեսություններումն ու

ձեռքը, մեքենայացվեցին ընդգրկված էր գրեթե ողջ աշխաւոավորականն գյուղատնւտեսական աշխատանքները, բարձրացավ ազգաբնակչու-

թյան կենսամակարդակը:

Հանրապետության կոլտնտեսությունների.խորհտնտեսություն-

ների ն միջտնտեսային ձեռնարկություններիթվաքանակիվերաբերյալ տվյալները բերվում են աղյուսակ 1.1 ում: Թվի 1940-ական թվականներից սկսած կոլտնտեսությունների նան կոլտնտենվազումը տեղի է ունեցել նրանց խոշորացման,ինչպես վերակազմելու մի մասը խորհտնտեսությունների սությունների հեւոնանքով: Խորհրդային իշխանության տարիներին ասպարեզում ձեռք պարենային ազգային ինքնաապահովվածության համաբերվեցին որոշակի նվաճումներ /93/ : Գյուղատնտեսության -

հանրապետությունում

ծ

1985 թթ. աճեց 5,5 անգամ: Պ.արենային խառն արտադրանքը 1940 էական ֆոնդն համալրում էր ստանում նախկին միութենական համապետական ֆոնդերից (շուրջ 1 մլն տ հացահատիկ, նույնքան էլ կաթնամթերք, 3Օ-40 հազ. տ կարտոֆիլ, 120-130 հազ տ. շաքար, 8Օ100 հազ. տ մսամթերք ն այլն): Բնակչության մեկ շնչի հաշվով գիտականորեն հիմնավորված տարեկան շուրջ 1000 կգ պարենամթերքների պահանջարկի դիմաց փաստացի սպառումն առանձին 1200 կգ ն ավելի, այդ թվում բարձրտարիներին հասնում էր 1100 արժեք անասնամթերքներինը` համապատասխանաբար 513 ն 490 կգ: -

--

Աղյուսակ

1.7 ։

Կոլտնտեսությունների, խորհտնտեսություններին միջտնտեսային ծեռնարկությունների տնտեսածների շարժընթացն ըստ

տասնամյակների Տնտեսությունների տեսակը 1940 | 19590 | 1960 | 1970 | ա

| 1990

Կոլտնտեսություններ 760 476 310 1030|

Խորհտնտեսություններ

Միջտնտեսային ձեռնարկություններ

-

|

-

-

Խորհտնտեսություններն իրենց զբաղեցրած հողատարածություններով արտադրանքի ծավալներով հանրապետությունում եղած գյուղացիական տնտեսաձներիմեջ համարվում էին առաջինը: ՎՀանրապետությունում միջտնտեսային ձեռնարկությունները որպես նոր տնտեսաձն կազմակերպվեցինվերջին տասնամյակներում ն առանձնապես զարգացման հեռանկարներչունեցան:

ն

ն Կոլտնտեսությունները խորհտնտեսությունները տասնամյակ-

եղել են գյուղատնտեսական հանրապետությունում մթերքներ արտադրող հիմնական տնտեսաձները: Դրանք բազմաճյուղ տնտեսություններէին, որոնց արտադրանքը հիմնականում սպառվում էր հանրապետության ներսում, իսկ որոշ ապրանքներ` խաղող, ծիրան, դեղձ, բանջարեղենիորոշ տեսակներ, արտահանվում էին նախկին Միության խոշոր քաղաքներ: Սակայն պարենամթերքի ազգային շուկան չուներ բավարար 3.7 մլն տ պարենաժթերքից Սպառվող 3.6 կազմում էր ընդամենը ներ չարունակ

թվականներից նկատվում է տնտեսությունների անկման միտում, իսկ բարեփոխումների նախօրյակին (1988-1990 թթ.) հանրապետությունում սկիզբ առնող ն աստիճանաբար խորացող տնտեսական ն քաղաքական ղեկավարման արատավոր երնույթները խաթարեցին երկրի անդորրը: ն պատճառ դարձան ինչպես հանրապետության ամբողջ տնտեսության, այնպես էլ գյուղատնտեսական մթերքների արտադրության կտրուկ նվազմանը: Այսպես. օրինակ` 1987 թ. հանրապետությունում առկա 275 կոլտնտեսություններից վնասով էին աշխատել 23-ը կամ 8,495-ը, իսկ արդեն 1990 թ. 285 կոլտնտեսություններից վնասով էին աշխատել 57-ը կամ 2052-ը: 1987 թ. 537 խորհտնտեսություններից վնասով էին աշխատել 140-ը կամ 26,192-ը, իսկ 1990 թ. 527 խորհտնտեսություններից վնասով աշխատողների թիվը հասավ 213-ի կամ 41,4:2-ը: թ. 1987 թ. համեմատությամբ համախառն արտադրանքը (1983 թ. համադրելի գներով հաշված) հանրապետությունում իջել է է արտադրվել 365,4 987.9 մլն ռուբլու կամ պակաս մլն ռուբլու գյուղատնտեսական արտադրանք: Այդ նույն ժամանակահատվածում հանրապետությունում (տնտեսությունների բոլոր խմբերում) նվազեց կարնորագույն մթերքների արտադրությունը. կարտոֆիլինը` 28,2. բանջարեղենինը՝ 31,7, խաղողինը` 15,3, ծխախոտինը` 85,3, մսինը (սպանդային քաշով)` 13,7, կաթինը` 25,1, ձվինը` 18,7, բրգինը (ֆիզիկական քաշով)` 31.4 :2-ով,

ՆՑ Բռչունների անունների հանրային սեկտորում,

ի ազերի, մանր ԿԱՆ գլխաքանակի ոշոր

ր եղջերավոր

անասուննե

աքանակը

նվազեց

23,2

92-ով,

որը նվազումն ավելի մեծ էր համապատասխանաբար կազմում էր 19,7, 32,1 ն 22,8 64: Վերջին տասնամյակների գյուղատնտեսական արտադրության վերլուծությունները ցույց են տալիս, որ նախկին կոլտնտեսություններն ու խորհտնտեսությունները, որոնք տնտեսապես ն բարոյապես արդեն իրենց սպառել էին, կատարելով իրենց պատմական միսիան, այլես չէին կարող ապահովել գյուղատնտեսական մթերքների արտադրության զարգացումը: Մնում էր կատարել արմատական փոփոխություններ, ստեղծելով սեփականության բազմաձն տնտեսություններ կամավոր սկզբունքների հիման վրա: 7.2.

Կոյենտյիվ ն խորհրդային տնտեսությունների լուծարման ժբյեյտիվ պատճառները

պաշտպանվածություն: շ 021 ոլն խորհտնտեսությունների ինքնալուծարնաց երով Բավարարվածությունը Կոլտնտեսությունների որը բազմաթիվ բազմաբնույթ: Նշենք դրանցից Կոլտնտեսություններիխորհտնտեսությունների տնտեսական ման ա գլխավորները: ոոներրր գործունեության վերլուծությունը սկսած 80-ական տալիս. -

,

:

-

0. ն

են

ցույց

ն

է

որ

ու

.

Չնայած

կոլտնտեսություններն

ու

լխորհտնտեսություններն

իրենց գործունեության համար հաստատված «Կանոնադրություն» ն կար «Պետական ձեռնարկությունների մասին» Օրենքը, զրկված էին սակայն դրանք չէին գործում, ն տնտեսությունները ամեն ինչ կատարվում հ նարավորություններից. ինքնակառավարման

ունեին

էր կուսակցականհրահանգներով:

էր գյուղատնտեսության ամբողջ համաԿուսակցականացված հարցերը լուծվում էին բոլոր կարգը: Գյուղատնտեսությանըվերաբերող

կուսակցության շրջանային կոմիտեներում: Չնայած կուսակցական մարմիններն ըստ էության ոչ մի փաստաթղթային պատասխանատվություն չէին կրում, բայց դրանց կողմից ընդունված որոշումները պարտադիր էին բոլոր տնտեսությունների համար: Կոշտ էին կուսակցության ղեկավարման ոճն ու պահվածքը, հրահանգահրամայականեղանակները: Պլանավորված էին արտադրության կառուցվածքը, տեղաբաշխումը, մասնագիտացումը, արտածավալներն ու տեսակները, գնման գները, աշխատանքի վարձատրությունը ն ընդհանրապես բոլոր տեսակի ցուցանիշները: ՏնտեսություԽեղաթյուրված էր կադրային քաղաքականությունը: նների ղեկավարները նշանակվում էին կուսակցության կողմից շատ ժամանակ առանց հաշվի առնելու նրանց գործարար հատկանիշները ն կոլեկտիվի կարծիքը: Հանրային սեփականության պայմաններում տարիների ընթացքում տնտեսություններում աստիճանաբար ծնվեցին նոր ձնախելղումներ: Նկատվեցին հանրային սեփականության նկատմամբ անպատասմեծ խանատու վերաբերմունքի արտահայտություններ` չափերի հասան վատնում-չարաշահումները, գողությունը, կաշառակերությունը, անտնտեսվարությունը, սոցիալական բազում անարդարությունները ն այլն: Վարկաբեկվեցին կուսակցական ապարատի ղեկավարները ն ու կենտրոնական պլանավորման ղեկավարման դրանքի

վարչահրամայական

համակարգերը: Կենտրոնացված

ղեկավարությունը սահմանափակել էր տնտեինքնուրույնությունը, խափանել ստեղծագործական միտքը` նախաձեռնություններն ու նորարարությունները: Գյուղացին իր գյուղում կորցրել էր տիրոջ իրավունքը ն հայտնվել լոկ հանձնարարություններ կատարողի վիճակում: Արտադրության մեջ նա զուրկ էր ստեղծագործելու, նախաձեռնելու, իր ողջ գիտելիքները սության

Աա րդնելու,

ստացած արդյունքները տնօրինելու ն այլ հնարավորություններից: Ավելին` շատ մեծ դժվարությունների հետ էր կապված գյուղում ծնված, մեծացած, նոր ծուխ կազմած ընտանիքներին տուն կառուցելու նպատակով տնամերձ հողամասեր հատկացնելը: Եվ այդ պատճառով շատ-շատերը հարկադրված թողնում էին իրենց հարազատ գյուղն ու դառնում վտարանդի, իրենց բախտը փնտրելով օտար վայրերում: Ըստ պաշտոնական տվյալների վերջին տասնամյակներում

հանրապետության լեռնային ն նախալեռնային շրջաններից ամբողջությամբ դատարկվեց կամ վերաբնակեցվեց 147 գյուղ: Այս ճանապարհով գյուղացիների մեծ մասն Օտարացավ հողից ն արտադրողից վերածվեց սպառողի: Ոտնահարված էր գյուղացու արժանապատվությունը: Մինչն վերջին տասնամյակները գյուղացուն չէր տրվում անձը հաստատող փաստաթուղթ` անձնագիր: Անհավասարազոր դաշտ էր ստեղծվել սպասարկող, մթերող, ն արտադրողի փոխհարաբեվերամշակող կազմակերպությունների րությունների միջն, որտեղ միշտ տուժում էր արտադրողը: Մեծ էին գյուղի ն քաղաքի միջն եղած սոցիալ-տնտեսական տարբերությունները, ցածր էր գյուղացու դրամային աշխատավարձը: Եվ եթե դրան էլ ավելացնենք, որ գյուղացին (ի տարբերություն քաղաքաբնակ բանվոր-ծառայողի) հիմնականում իր միջոցներով պետք է կառուցեր իր բնակարանը, գոմը, կոմունալ-կենցաղային մյուս է դառնում նրա տնտեսական շինությունները ապա ավելի պարզ անհամեմատ ծանր վիճակը: ն Հանրապետության խորհտնտեսուկոլտնտեսություններին կործանարար հարված հասցրեց թվականի թյուններին դեկտեմբերի 7-ի երկրաշարժը: Մեր հանրապետությունը հայտնվեց շրջափակման ն պատերազմական վիճակի մեջ: Չէին ներկրվում էներգակիրներ, հացահատիկ, խտացրած կերեր, պարարտանյութեր, մեքենաներ, պահեստաթունաքիմիկատներ, գյուղատնտեսական մասեր, սերմանյութեր նե նյութատեխնիկական այլ միջոցներ: Այդ պատճառով ավելի ընդգծվեց կոլտնտեսությունների ն խորհտնտեսությունների անկման միտումները: թ. փետրվարի 23-ին ԽՍՀՄ-ում Գերագույն խորհուրդն ընդունեց «Հողի մասին ԽՍՀ Միության ն միութենական հանրապետությունների օրենսդրության հիմունքները» օրենքը, որով թույլատրվում էր հողի սեփականության բազմաձնությունը: Հայաստանի հանրապետությունում սեփականության բազմաձն տնտեսություններ ստեղծելու նպատակով 1990 թ. հոկտեմբերի 31-ին Հանրապետության Գերագույն խորհուրդն ընդունեց «Հայաստանի հանրապետության սեփականության մասին» օրենքը, որն իրավաբանորեն վավերացվեց հողը որպես սեփականություն հանրապետության քաղաքացիներին տրամադրելու ն օգտագործելու գաղափարը: Սրան հաջորդեց «Գյուղացիական ն գյուղացիական կոլեկտիվ տնտեսությունների մասին» օրենքը (22 հունվար 1991 թ. ն Հայաստանի թ.) հանրապետուբյան հողային օրենսգրքի (29 հունվարի ընդունումը, որոնք նախապայմաններ ստեղծեցին կոլտնտեսությունների ն խորհտնտեսությունների լուծարման համար: Եվ վերջապես հանրապետության նորընտիր իշխանությունները (1990 թ. մայիս) ընդունված օրենքների հիման վրա, առանց տնտեսա11

կան խոր վերլուծությունների, մեծ արագությամբ, (Միությունում

վետության անկման, ցանքատարածությունների ու անասնագլխաքանակի կրճատման, չհիմնավորված կառուցվածքային տեղաշարժերի, գյուղատնտեսության վարման գիտական համակարգի փլուզման, մշակաբույսերի բերքատվության, անասունների մթերատվության անկման հետնանքով գյուղատնտեսական մթերքների արտադրությունը 1986-88 թթ. համեմատությամբ 1995-97 թթ. կրճատվեց 33,592 կամ 454 մլրդ դրամով (աղյուսակ 1.2) : Բացի այդ, բարձրարժեք անասնապահական արտադրանքի տեսակարար կշիռը 57.,5-ից իջավ 4824-ի: Իրական պահանջարկի նկատմամբ արտադրվածը շատ ավելի է փոքր հացահատիկի (38-4042), մսամթերքի (25-2892), կաթնամթերքին ձվամթերքի (38-4052) գծով: Վացահատիկի արտադրությունը մշտապես չի բավարարելու պարենային, առավել նս՝` ընդհանուր պահանջարկը, որն ամենահամեստ հաշվարկներով պարենի համար առաջիկայում կկազմի 500-600 հազ.տ, սերմի համար` 60-70, անասնակերի համար` շուրջ 400 հազ. տ կամ ընդհանուր պահանջարկը` ավելի քան 1 մլն տ: Ընդհանրապես շատ ցածր է բերքատվությունը` 16,4 ց/հա: Կարտոֆիլի արտադրությունն ամբողջաւվես բավարարում է սպառման պահանջարկը ն ներմուծվում է միայն բարձրարժեք սերմացու: Բանջարեղենի արտադրությունը պահանջարկից ցածր է: Մեկ հեկտարի բերքատվությունն ընդամենը 172 ց Է, որը կրկնակի անգամ զիջում է 1985 թվականիմակարդակին: Պտուղների ն խաղողի արտադրանքը բավարարում է պահանջարկի 40-60 22-ը: Խիստ ցածր է դրանց բերքատվությունը: Ներկայումս մեկ հեկտարից ստացվում է 45 ց պտուղ ն 61 ց խաղող: Չափազանց ցածր է մսի ու ձվի արտադրանքը: Ցածր է նան Այսօր կովերի միջին տարեկան կաթնակաթի արտադրանքը: տվությունը կազմում է ընդամենը 1600 կգ: Գյուղատնտեսական մթերքների արտադրության այս պայմաններում հանրապետության ցանքատարածությունները 1991 թ. համեմատությամբ կրճատվել են 79,1 հազ.հեկտարով ն ընդհանուր առմամբ չի մշակվել 148000 հա վարելահող: Հասկանալի է, որ նման պայմաններում ցածր պետք է լինի նան գյուղատնտեսական մթերքների արտադրության եկամտաբերությունը: Հանրապետության 3440 գյուղացիական տնտեսություններում ընտրանքային կարգով կատարված սոցիոլոգիական հարցումների ն են տնտեսագիտական հետազոտությունների արդյունքները ցույց տվել, որ հիմնական գյուղատնտեսական մթերքների ն հումքի արտադրության եկամտաբերությունը դեռես խիստ ցածր է (աղյուսակ 1.3)

առա-

ջինը) լուծարեցին կոլտնտեսություններնու խորհտնտեսությունները:

Սանան

713. Հայն

Լռության

գյու

հավան արտադրության

Հայաստանի Հանրապետությունում, անկախությանհռչակումից անմիջապես հետո` 1991 թ. սկզբին, սկսվեցին տնտեսականբարեփոխումները գյուղատնտեսության բնագավառում: Սեփականության տարբեր ձների հիման վրա ներդրվեցին տնտեսավարման նոր եղանակներ, արդյունքում հողի, արտադրամիջոցների, արտադրանքի ե ստացված եկամտի նկատմամբ ձնավորվեցին նոր սեփականատիրական ն արտադրական հարաբերություններ: Տնտեսական բարեփոխումների խորացման հետնանքով հանրապետությունում նախ860 կինում գործող շուրջ կոլտնտեսությունների, խորհտնտեսությունների ն այլ ձեռնարկությունների հիման վրա ստեղծվեցին 320869 գյուղացիական ն 256 գյուղացիական կոլեկտիվ տնտեսություններ, որոնց տրվեց վարելահողերի շուրջ 71 ն բազմամյա տնկարկների 73 «6-ը: Մասնավորեցված վարելահողերը բաժանվեցին 1280000 հողակտորների: Հանրապետության մասշտաբով 1997 թ. տվյալներով /2/ միջինը մեկ գյուղացիական տնտեսության հաշվով հողատարածությունը կազմել է 1,45 հեկտար, որից վարելահող` 1,04, բազմամյա տնկարկներ` 0,16, խոտհարքներ` 0,24 հա: Գյուղացիական տնտեսությունների միայն 4,7 42 ն ունեին մեկ ամբողջական հողակտոր, 78 օ2-ն ունեին 2 4, իսկ 17,3 94-ը՝ 5-7 միմյանցիցտարածականորենտարանջատված հողակտորներ: Սեփականաշնորհմանը զուգընթաց չձնաւվորվեցին գյուղի արտադրական ներուժի օգտագործման արդյունավետությունն ապահովող ենթակառուցվածքներ:Հատկապես իրենց լուծումը չգտան գյուղատնտեսության նյութատեխնիկական ապահովման ու սպասարկումների կազմակերպման, գյուղատնտեսության արտադրանքի վաճառահանման, գյուղատնտեսական հումքի վերամշակման, ճյուղի վարկավորման ու ապահովագրության համակարգի ստեղծման առաջնահերթ խնդիրները: Դրա հետնանքով գյուղացին միայնակ մնաց բնական ու տնտեսական տարերքի դեմ: Սեփականաշնորհման արդյունավետության, շուկան սեփական արտադրանքով հագեցնելու գաղափարը չիրականացավ. իր արտացոլումը չգտավ իրական կյանքում: Վատ փաթեթավորման, ապրանքը սպառողին հասցնելու անբավարար վարժվածության, մարքեթինգի արվեստին անտեղյակ լինելու հետնանքով էկոլոգիապես մաքուր շատ արտադրանքներ այսօր անմրցունակեն արտաքին, անգամ ներքին շուկայում: Սեփականաշնորհման ընթացքում թույլ տրված լուրջ վրիպումների, արտադրության ինտենսիվացման մակարդակի ն արդյունա-

-

(2)

լ

Կղյուսակ 1.2 Գյուղատնտեսական արտադրության մակարդակը «Հայաստանի հանրապետությունում (1986-1999 թթ.) Ապրանքի անվանումը

1986:

Հացահատիկ,հազ.տ

|

|

|

|

|

տ Բանջարեղեն,հազ.

Պտուղ,

Կարտոֆիլ, հազ.

տ

հազ. տ

Խաղող,

հազ. տ

Շաքարի ճակնդեղ,

հազ. տ

Ծխախոտ, հազ. Խորդենի, հազ. տ տ

հազ.

Միս, հազ.

Ձու,մլն հատ

Կաթ,

տ

տ

Բուրդ, տ

թ. համադրելի գներով, մլրդ դրամ

|

|

|

-

|

|

|

-

.

|

|

|

|

|

՝

|

|

|

-

՛

|

|

1007»

|

89999

| 46830 | 70445

Բանջարեղեն

|

Խաղող

3810,7

Միս տավարի

|

17.7 62,8

200,5

|

45000

|

361,0

181,7 65,6

|

34455

|

1072,1

58500,0 1689,3 |60000,0

|

143626|

Կաթ

|10000,1

|

3105,1

Բուրդ

70882,2

|69882,3

|

22758

Եկա-

127,7

|45837,4

հատ) փայ

Բերբա-

| 28169 |

26892

Բոստանային | 41390

| հա(գլխի) հաշ-| ճտատվությունը գում եկաճ ավառու

3547,1 |23615

|

26000

Մաման

|

լուծման

Աղյուսակ հումքի արտադրության

(ժթերա- կով եկա| տվությու-| հազ. | մուտ նը), դրամ |

գինը

23724

ՍՈ)

հաշվով

Արան" ինդամենը Ա ծախսերը Յացահատիկ | 5452,0

ն

ԱԱ

|

1 ցենտների

Պտուղ

Աղյուսակում բերված տվյալներն ակնհայտորեն ցույց են տալիս, 1 հեկտարի կամ գյուղատնտեսական ցանքատարածությունների որ կենդանիների մեկ գլխի հաշվով ստացվող տարեկան զուտ եկամուտը շատ ցածր է: Եթե նկատի ունենանք, որ հաշվարկները կատարվել են ամբողջ համախառն արտադրանքի ապրանքայնության համար, 1996 թ. 34, 20, իսկ իրականում հացահատիկի՝ կարտոֆիլի՝ իրացվել բանջարեղենի` 53, խաղողի՝ 66, պտղի` 57, մսի՝ 69, կաթի՝ 27, ձվի՝ 24. է դառնում, որ գյուղատնտեսական ն բրդի՝ 33 96-ը ապա պարզ արտադրուբյան փոխհատուցման ցածր մակարդակը չի խթանում այս ճյուղում կապիտալի կենտրոնացումը, հետնաբար ն արգելակում է հողի շուկայի ձնավորման ու գյուղացիական տնտեսությունների չափերի օպտիմալացման գործընթացները:Ուստի գյուղատնտեսական արդյունավետության բարձրացման արտադրության տնտեսական համալիր միջոցառումները` վերամշակման ենթահամակարգի հզորությունների գործարկումը, արտադրական ն տեխնիկական սպասարկումների բարելավումը, ներքին ագրարային շուկայի պաշտպանվա-

է

ԱԱ

առարկա հիմնահարցերի

խնդրո

Գյուղատնտեսական հիմնական մթերքների նը հան, եկամ կաժտաբե՛Մո (2

Կարտոֆիլ

:

|

|

են

համար:

-

:

|

-

-

՝

նախապայմաններ

արտահանման ծավալների ավելացումը, ապահովումը հարկային ն վարկային նպաստավոր պայմանների ստեղծումը կարնոր ծության

48,8

ցի

ա

| 7793

|

3,5

316,7

|

4564 118,4 -

Գ

126,7

2,4

դոլար

բերու-

թյունը,

|

75,0

15,25

ԱՍՆ

-

Բերված տվյալների վերլուծությունը ն ցածր եկամտաբերության պատճառների ուսումնասիրությունները հանգեցնում են հետնյալ եզրակացությունների` մշակաբույսերի բերքատվությունը ցածր է, չեն ագրոտեխնիկական որովհետե կիրառվում պահանջվող միջոցառումները, անասունների մթերատվությունը ցածր է, որովհետե պահանջվող կերատեսակները բացակայում են, ուստի լիարժեք չեն կերակրվում ն միաժամանակ զոոանասնաբուժականմիջոցառումներ չեն կիրառվում: Դրանց իրականացման գործում կարնոր նշանակություն ունի խոշոր ապրանքային տնտեսություններիձնավորումը ն աշխատանքների մեքենայացումն ու տնտեսություններին նյութատեխնիկական մատակարարումը մեքենայական կայանների կամ սեփականաշնորհված գյուղատնտեսական տեխնիկայի համատեղ

օգտագործման որնէ կոոպերացիայի միջոցով: Այստեղ շատ կարնոր նշանակություն ունի պետական հովանավորությունը գոնե սկզբնական

շրջանում:

Առաջարված հարցերը լուծելու ն ուղիները հստակեցնելու նպատակով տեղեկացնենք սեփականաշնորհվածգյուղատնտեսական

տեխնիկայի վիճակի մասին /755/: 1990 թթ. ընթացքում տարեկան միջին հաշվով հանրա1986 պետություն են առաքվել ն տնտեսություններին հատկացվել տարբեր մակնիշների մոտ 1000 տրակտոր, 100 հացահատիկային կոմբայն, 350 150 շարքացան ն այլ գյուղատնտեսական գութան, 350 փխրիչ, տեխնիկա: Հանրապետությունում ներկայումս օգտագործվող գյուղատնտեսական տեխնիկան հիմնականում արտադրվել է Խորհրդային միության մեքենաշինական գործարաններում: 1998 թ. հոկտեմբերի 1-ի դրությամբ հանրապետությունումառկա թրթուրավոր ն անիվավոր տրակտորների 82 26-- ը, հացահատիկահավաք կոմբայնների 77, կերահավաք կոմբայնների 83, տրակտորային կցասայլերի 75, գութանների 73, շարքացանների 72 ն պարարտանյութացրիչների 7795-ը պատկանում էին գյուղացիական ն գյուղացիական կոլեկտիվ տնտեսություններին, 66945-ը` մասնավորեցված «Ագրոսպասարկում» ն «Բերրիություն» տարածաշրջանային բաց բաժնետիրական ընկերություններին: Գյուղացիական ֆերմերային տնտեսությունների, տնտեսվարող սուբյեկտների վճարունակության բացակայության պատճառով այլ տարիներ շարունակ չի թարմացվել գյուղատնտեսական տեխնիկան, ավելի: Թրթուրավոր ն տարուց որի 2/3-ը շահագործվում է 12-17 ն 38,174-ը անիվավոր տրակտորներիհամապատասխանաբար 31,3 շահագործվում են 22-27 տարուց ավելի, հավաքակազմի միայն 2, 142-ն է թողարկվել 1984 թ. հետո: Հանրապետությունում առկա տեխնիկայի (անկախ սեփականության ձնից) սարքինության մակարդակը միայն վերջին մեկ տարում իջել է. տրակտորներինը` 6,2, բեռնատար ավտոմեքենաներինը` 3,5, հացահատիկահավաքկոմբայններինը` 6,0, կերհավաք կոմբայններինը՝ 14,8, խոտհնձիչներինը` 2,876-ով: Տեխնիկական միջոցների իրավիճակը ն ապագան ցայտուն պատկերացնելուհամար բերենք հետնյալ տվյալները (աղյուսակ 1.4): Գործող տեխնիկայի սահմանափակ քանակի ն ստեղծված գյուղացիական տնտեսությունների մեծ թվի հետնանքով նրանց միայն մի փոքր մասն ապահովվեց սեփական միջոցներով: Ապահովվածության ցուցանիշը կազմում է. տրակտորներինը` 3,64, հացահատիկային կոմբայններինը` 0,2, կերհավաք կոմբայններինը` 0,18, տրակտորային կցասայլերինը` 1,61, գութաններինը` 0,87, փխրեցուցիչներինը`0,52, շարքացաններինը` 0,36, խոտհնձիչներինը` 0,5. հավաքիչ-մամլիչնե-

ն

րինը` 0,35 56: Միայն գյուղացիական տնտեսություններում եղած տրակտորների համալրման համար լրացուցիչ անհրաժեշտ են 6439 կցասայլ, 8786 գութան, 9908 փխրիչ, 10326 շարքացան, 4039 խոտհնձիչ, 4494 հավաքիչ-մամլիչ ն այլն: Աղյուսակ

:

Գյուղատնտեսական տեխնիկայի վիԾակը հանրապետությունում առ 01012000 թ. Ս

Գյուղատնտեսական

տեխնիկայի անվանումը

Տրակտորներ

Բեռնատար ավտոմեքենաներ Գութաննե թանննր

Շարքացաններ Կուլտիվատորներ Տրակտորային կցասայլեր

Առկա

քանակը

12532 13059

Սարքին տեխնի-| Սարքինության կայի քանակը տոկոսը

358:

Մեքենատրակտորային հավաքակազմի վերազինման գործում առկա դժվարությունները հիմնականում պայմանավորված են տեխնիկան շահագործող սուբյեկտների ֆինանսական սուղ հնարավորություններով, ներմուծվող միջոցների բարձր գներով, գյուղատնտեսական սպասարկումների ոլորտի հարկային քաղաքականության անկա-

տարությամբ: Գյուղատնտեսության նյութատեխնիկական մատակարարումներ ն սպասարկումներ կատարող «Ագրոսպասարկում» ն «Ագրոքիմիա» ՊՓԲԸ-ի հզորություններն ու հնարավորություններն օգտագործվում են 8-10 տոկոսով, կտրուկ նվազել են նրանց կողմից իրականացվող նյութատեխնիկական միջոցների ներկրումների, սպասարկումների ն ծառայությունների մատուցման ծավալները: Գյուղատնտեսական մեքենայացված աշխատանքների ն նորոգումների սակագները, որոնք միտում ունեն հետագա բարձրացման, շատ դեպքում պատճառ են դառնում, որ մի շարք գործընթացներ առհասարակ չեն կատարվում կամ կատարվում են ձեռքով: Հարկ է նշել, որ մեքենայացված աշխատանքների սակագները տատանվում են մեծ սահմաններում: Վարի իրականացման վարձաչափը տատանվում է 5-8, կուլտիվացիան` 2,5, հացահատիկի ցանքը` 1,7 անգամ: Ըստ որում, սեփական տեխնիկա ունեցող սուբյեկտները գտնվում են ավելի արտոնյալ պայմաններում, քանի որ խուսափում են հարկեր ու տուրքեր վճարելուց:

Գյուղատնտեսության նյութատեխնիկական մատակարարումների ե արտադրական սպասարկումների ներկա վիճակի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ նշված ոլորտում օրախնդիր է տեխնիկական վերազինմանն ուղղված նպատակային ծրագրերի մշակումը, պետական աջակցության քաղաքականության ծրագրավորումը, տնտեսական ն օրենսդրական կարգավորում պահանջող հիմնախնդիրների լուծումը: Ելնելով արդի իրավիճակից, գյուղատնտեսական արտադրության բարելավման խնդիրներն են. բացատրական ն կազմակերպչական աշխատանքների իրականացում գյուղացիական տնտեսությունների կոոպերացիայի` հողը ուղղությամբ, համատեղ օգտագործելու անմշակ ն տնտեսություններին պատկանող պահուստային հողերի հաշվին ֆերմերային տնտեսությունների ընդլայնման ու հզորացման պայմանների ստեղծում, հանրապետությունում եղած գիտակոնստրուկտորական պոն փոքրաչափ տենցիալի ծհնարավորությունների օգտագործում էներգախնայողական տեխնիկական միջոցների ստեղծման ն հանրապետությունում նրանց զանգվածային արտադրության կազմակերպման համար, գյուղատնտեսական տեխնիկան շահագործող սուբյեկտների միավորում մասնագիտական կոոպերատիվներում, միավորումներում կամ միություններում, ն նրանց միջոցով տեխնիկայի համատեղ արդյունավետ շահագործման իրականացում, պետության աջակցությունը նյութատեխնիկական միջոցների ներկրման, տնտեսություններին սպասարկող կենտրոնների լիարժեք կազմակերպմանգործում, գյուղացիական ն ֆերմերային տնտեսություններին նյութատեխնիկական մատակարարումների ն սպասրկումների գործուն համակարգի ձնավորում, տնտեսական օրենսդրության կատարելագործման միջոցով նոր տեխնիկական միջոցների ներմուծման ու շահագործման խթանում, ֆերմերային տնտեսություններին արտոնյալ պայմաններով նպատակային երկարատն վարկային ռեսուրսների տրամադրում, օտարերկրյա ս տեղական ինվեստորների ներգրավում հատկապես գյուղատնտեսական մթերքների վերամշակման ն արտահանման նպատակով, հարկային քաղաքականության վերանայում գյուղատնտեսական արտադրությունն ավելի շահութաբեր դարձնելու նկատառումով, դոտացիաների տեսքով պետական կապիտալ ներդրումների -

-

-.

-

-

-

միությունները ն առանձին ֆերմերային տնտեսությունների մեծ մասը հեռանկարում կունենան իրենց սեփական տեխնիկան ու կդառնան մեքենայացմանբարձր մակարդակ ունեցող ինքնուրույն սուբյեկտներ: է տալիս, որ,

Փորձը ցույց

այնուամենայնիվ, տնտեսությունների

արտադրատեխնիկականսպասարկման առավել արդյունավետությունն ապահովվում է, երբ այն կատարվում է խոշոր ձեռնարկությունների կողմից` մեքենայացման միջոցները կենտրոնացված ձնով օգտագործելով: ուղին Գյուղատնտեսական արտադրության բարելավման գյուղատնտեսական սպասարկման կենտրոնների ստեղժումն էԳյուղատնտեսական սպասարկման կենտրոններն ավելի շատ հնարավորություն կունենան տեխնիկական միջոցներով զինվելու, դրանց խնամքի

ու

նորոգման գործը բարձր հիմքերի վրա դնելու,

ու մեխանիզատորականկադրերով ինժեներատեխնիկական

համա-

լրվելու միջոցով: Սպասարկման կենտրոնների մեջ կարող են մտնել նան «Ագրոսպասարկում» ն «Ագրոքիմիա» ՊՓԲԸ-ի տարածաշրջանային նորոգն ընդհանուր նշանակության արհեստանոցման մասնագիտացված այլն: ները, տեխնիկան ն նան կտան Նշված կենտրոնները հնարավորություն ն վերոհիշյալ նորոգել իր արդյունավետ շահագործել, որակով ինքնուրույն սուբյեկտների տեխնիկական միջոցները, իրականացնել քսայուղերի, պարարտանյութերի, պահեստամասերի,վառելանյութերի, թունաքիմիկատների ն այլ նյութատեխնիկական միջոցների մատակարարման ծառայություններ: Այդ ուղղությամբ, հատկապես Արնմտյան Եվրոպայի երկրներում ն նպատակասլաց հարյուրավոր տարիների ընթացքում համառ մեծ ու հաջողությունների են ներդրումների շնորհիվ աշխատանքների է ուսումնասիրել, է, պետք ուսանելի հասել: Այդ երկրների փորձն ն ներդնել: ստեղծագործաբար վերլուծել

-

-

-

:

-

-

իրականացում:

Առաջադրված խնդիրների լուծման շնորհիվ հողն ու գյուղատնտեսական տեխնիկան համատեղ օգտագործող կոոպերատիվ

7.4.

Բնագավառիհիմնահարցերը, նպատակը ուղիները

ն

լուծման

Գյուղատնտեսականարտադրամիջոցների (հողի, անասունների, շինությունների, տեխնիկայի) սեփականաշնորհումից հետոգյուղատնտեսական արտադրությունն անկման եզրին հայտնվեց` սեփականվազ նաշնորհված փոքրաչափ հողակտորների, անասունների կապերի խզման գլխաքանակի ն արտաքին աշխարհի հետ պայմաններում հնարավոր չէր ագրոտեխնիկական ն զոոտեխնիկական անհրաժեշտ միջոցառումներ անցկացնել, որի պատճառով կտրուկ ընկավ մշակաբույսերի բերքատվությունը, անասունների մթերատվությունը, վարելահողերի զգալի մասը դարձան անօգտագործելի,

իսկ բնական խոտհարքներնու արոտավայրերը շուտով կդառնան ոչ պիտանի բարելավման աշխատանքներ չտանելու ն անկարգ օգտագործելու պատճառով: Պետության հովանավորությաններքո տարինե նթացքում

ձերը Բուն ոյցքում

կոլեկտիվ ն խորհրդային տնտեսությունների տնտեսական տեխնիկան դարձել է առանձին մարդկանց սեփականությունը, որոնք հզոր տեխնիկան չեն օգտագործում (ենթարկվում է քայքայման ու բարոյական մաշի), իսկ մնացածը` թերբեռնված, քանի որ «ծերացել» են, մաշվել, չեն վերականգնվելն. շուտով նախկինից ժառանգված մեծաքանակ ու հզոր ամբողջգյուղատնտեսական տեխնիկան շարքից դուրս կգա: Տասնյակ տարիների ընթացքում կուտակված տեխնիկան դուրս գալուց հետո մեր պետությունը շարքից երկար տարիներ ֆինանսապես ի վիճակի չի լինի առհրաժե շտ քանակությամբ նորը ձեռք բերել. Վերջին տարիներին արտասահմանից ներկրված սահմանափակ գյուղատնտեսական տեխնիկան ագրոարդյունաբերականհամալիրում չի կարող նշանակություն

ունենալ:

էական

'

Ազգաբնակչությանցածր գնողունակության պատճառով նախկինի համեմատությամբնույնիսկ քիչ արտադրված գյուղատնտեսական մթերքներըչեն իրացվում, իսկ մթերող կազմակերպությունները են վերցնում շատ ցածր գներով կամ քաշքշուկներ ստեղծում: Ներկայումս կիրառվողհարկային ն գյուղաքաղաքականության տնտեսական մթերքների իրացման շուկայի բացակայության պատճառով գյուղատնտեսականարտադրությունը է

դարձելանշահութաբեր:

կառավարության1999 թ. ապրիլի 22-ի թիվ 255 որոշմամբ հավանության է արժանացել «Գյուղատնտեսության

արտադրատեխնիկական սպասարկումների բարելավման միջոցառումներիմասին» ծրագիրը: Գյուղատնտեսության նախարարության1999 թ. մայիսի 3-ի թիվ 143 հրամանովայդ ծրագիրըգործունեությանմեջ է դրվել: ՀՀ մարզերում ն երնան քաղաքում 9 «Ագրոսպասարկում» ն 2 «Բերրիություն» ԲԲԸ-ների հիման վրա ստեղծվել են սպասարկման կենտրոններ: Յուրաքանչյուր կենտրոնի համար մշակվել է տեխնիկական վերազինման անհատականծրագիր: Չնայած կատարվածորոշակի աշխատանքներին, սպասարկման ոլորտի վիճակը ներկայումս անբավարար է: Ի տարբերություն ն ԱՊՀ երկրների, արեմտաեվրոպական աշխատանքներչեն տարվում մասնավոր մարդկանց մոտ գտնվող ու չօգտագործվող կամ թերօգտագործվող տեխնիկական միջոցների համատեղ օգտագործման

ուղղությամբ: Գյուղատնտեսության նյութատեխնիկականմատակարարումե

ների արտադրատեխնիկական սպասարկումների ներկա վիճակի բարելավման նպատակովանհրաժեշտ է իրագործել տեխնիկական վերազինմանն ուղղված նպատակային ծրագրերիմշակում ն

քաղաքականության ֆինանսավորում, պետական աջակցության ն կարգավորում օրենսդրական ծրագրավորում, տնտեսական պահանջող խնդիրների լուծում, մարզերի հետ աշխատանքների աշխուժացում: ի բերված նյութերը հիմք են տալիս ընդունելու, որ

Վերը

շրջանում ագրոարդյունաբերական անցումային համալիրի զարգաց-

ման

հիմնական ուղին

կոոպերացիայի

հիման վրա սեփականա-

շնորհված հողերի ն գյուղատնտեսական տեխնիկայի համատեղ է պետական օգտագործման ճիշտ ձների ընտրության իրականացումն

հովանավորության ներքո մարզերում սպասարկման կենտրոնների լիարժեք կազմակերպումը, դրանց կազմում համատեղ գործող գյուղատնտեսական մթերքների ու թափոնների վերամշակման արտադրամասերի (ձեռռարկությունների) հիմնումը ն սպասարկման կայանների համապատասխան ստորաբաժանումների հետ արդյունավետ համագորժծակցումըԱյդ ուղղություններով տասնյակ տարիների ընթացքում հիմնավոր աշխատանքներ են կատարվել աշխարհի բոլոր երկրներում, հատկապես մեր հանրապետության համար լավագույն օրինակ հանդիսատարում` ԱՊՀ ցող Արեմտյան Եվրոպայի երկրներում, վերջին տաս երկրներում ն ինչ-որ չափով նան մեր հանրապետությունում: Ցավոք, կատարված մեր հանրապետությունում այդ ուղղություններով

աշխատանքներն ունեն մակերեսային բնույթ: Անցել է արդեն տաս տարի, սակայն գիտականորեն չեն հիմնավորվել անցման ուղիներն ու առաջարկված ստորաբաժանումների արդյունավետ գործունեության բազում հարցեր: Վերը շարադրվածի հետ կապված ներկա աշխատության նպատակն է` վերլուծել արտասահմանյան, այդ թվում ԱՊՀ երկրների ն մեր հանրապետության առաջավոր տնտեսությունների գիտաարտադրական փորձը, ֆերմերային տնտեսություններին տարաբնույթ սպասարկման ծառայություններ կատարող կազմակերպությունների կառուցվածքը, գործունեության իրականացման ձներն ու եղանակները ն, հաշվի առնելով մեր հանրապետության առանձնահատկությունները, մշակել մարզային սպասարկման կայանների, միջֆերմերային ն կոոպերատիվ սկզբունքով գործող մեքենատրակտորային հավաքակայանների նայլ ծառայությունների նախագծեր: Որպեսզի սպասարկման կայանների ն նշված ծառայությունների գործունեությունը սեզոնային բնույթ չկրի, բանվորների ու մասնագետների ուժերը շուրջ տարին լիարժեք օգտագործվեն առանձնահատուկ ուշադրություն պետք է դարձվի նան նրանց կից ն նրանց կողմից սպասարկվող ու գյուղատնտեսական մթերքնեի թափոնների վերամշակման նե արտադրամասերի նախագծման արդյունավետ շահագործման խնդիրների լուծմանը:

Դրված նպատակին

համապատաս

մեք լուծելուհամար նախատեսվում դրված Գյուղացիական ֆերմերային տնտեսությունների հինահարցերը հասնելու

ն

ախ

2.

-

ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ՀՈՂԵՐԻ

ԵՎ ՏԵԽՆԻԿԱՅԻ

ՕԳՏԱԳՈՐԾՄԱՆ

ԱՐԵՎՄՏԱԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ՈՒ ԱՊՀ ԵՐԿՐՆԵՐՈՒՄ ԵՎ

ՁԵՌՆԱՐԿՈՒՄՆԵՐԸ ՄԵՐ ՎԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ

ՁԵՎԵՐԸ

համատեղ ոտագործելու Հայաստանի հողերի գյուղատնտեսական ՀՎանրապետությունում մշակման ձների արդյունավետության եղանակների քենատեխնոլոգիականսպասարկման արդյունավետ օգտագործման տեխնիկայի :

Լ.

հ

տեխնիկան կոոպերատիվ հիմունքներով

հիմնավորում:

.

բնույթի փոխադարձ կայաննե

-

բաժանումների տեսակների, ծառայությունների կապի, գործունեության մասշտաբների հիմնավորում: 3. էներգախնայողական տեխնոլոգիաների ու կոմբինացված ագրեգատների օգտագործման, մեքենաների ունիվերսալացման այլընտրանքային էներգիայի օգտագործման, գյուղատնտեսական մեքենաներ ու պահուստամասեր արտադրող (գործարանների) անհրաժեշտության հիմնա-

ն

հանրապետությունում

կոոոարոու թյունների 4.

Մեքենատրակտորային ագրեգատների

ընդհանրապես

Ն ընտրելու, հաշվարկելու ն

մեքենաների համակարգի օպտիմալ կազմը արտադրամասերի կամ առանձին օբյեկտների ճիշտ տեղաբաշխման նե համար եղանակների ելակետային մշակում: նյութերի գտած բոլոր Հանրապետությունում տարածում մշակաբույսերի մշակության տիպային ն կոնկրետ :տանտեսությունների համար օրինակելի տեխնոլոգիականքարտերի կազմում: 5.

Միջֆերմերային մեքենատրակտորային միավորումների

ու

սպասարկման կայանների համապատասխան ստորաբաժանումների ն գյուղատնտեսական մթերքների ու թափոններիվերամշակման արտադրամասերի համատեղ աշխատանքի արդյունավետ կապի ն որպես հետազոտության օբյեկտի հիմնավորում: 6. Կոոպերատիվ հիմունքների վրա կազմակերպված մեքենատրակտորային հավաքակայանների ն սպասարկման կենտրոնների համապատասխան ստորաբաժանումների համատեղ շուրջօրյա գործունեության պլան-գրաֆիկների մշակում:

ԱՊՀ ն

նպատակով այս բաժնում բերվում են արնմտաեվրոպական ուղղությամբ ձեռքբերումները,վերլուծվում երկրներում այդ ամենաարդյունավետձները: են ներդրումների առաջարկվում 2.1.

ն

Ֆերմերային տնտեսություններիկազմակերպման բազան նյութատեխնիկական

Որպեսզի ռեալ գնահատվի ն վերլուծվի մեր հանրապետության տնտեսությունների զարգացմանարդի ն հեռանկարային ֆերմերային բազան, անհրաժեշտ է ծանոթանալ արտասահնյութատեխնիկական ն ապա՝ 157, 197 մանյան տարբեր երկրների փորձին |35, 139, կատարել վերլուծական համեմատություններ: արտադրությանվարման ինտենսիվ տեխԳյուղատնտեսական են նրան, որն նոլոգիաները ն անհրաժեշտ մյուս գործոններըհանգեցրել է բուսաբուծության եկել հանդես Արնմտյան Եվրոպայի երկրներում մթերքների ավելցուկի օգտագործմանհիմնա-

անասնաբուծության ե Խորհրդային խնդիը, իսկ մեր հանրաւպետությունումընդհանրապես միշտ Միությունում գյուղատնտեսականմթերքները պահանջարկից պակաս են եղել: միջին Այսպես, դեռնս 80-ական թվականներին մեկ ֆերմերը 112, Դանիայում՝ Նիդերլանդներում` է մթերքներ. հաշվով արտադրել ԳՖՀ-ում՝

ԱՄՆ-ում` 100, Բելգիայում` 88, Մեծ Բրիտանիայում`85, համար: ԽՍՀՄ-ում՝ մարդու 64, ֆրանսիայում` 40,

79,

ժամանա-

Արնմտյան Եվրոպայում 1-2 մարդը, օգտագործելով հա 100-150 վարելահող, կակից տեխնիկա, ի վիճակի է մշակել 80-120 կով: կերակրել3-5 հազար խոզ, կթել Եվրոպական երկրներում տեխնիկայով հագեցվածութունը, հաայսինքն` ներդրված տեխնիկայի բաժինը գյուղատնտեսության է. մախառն արտադրանքիծավալում համեմատաբար հավասարաչափ (ԽՍՀՄ-ում 11.855» Ֆրանսիայում, մինչն 14,777 Նիդերլանդներում համախառն մթերքի ընդհատեխնիկայի արժեքը գյուղատնտեսության արտադրության է 2622): Գյուղատնտեսական նուր ծավալում կազմել կազՖրանսիայում կշիռը տեսակարար ծախսերի վրա մեքենայացման 4422 (ԽՍՀՄն Իտալիայում՝ 45, ԳՖՅ-ում՝ 3892, Նիդերլանդներում մելէ ում` մոտավորապես6022): լուրջ միջոցներ են Եվրոպական երկրներում ագրոտեխնիկական բերքատվության կիրառվում գյուղատնտեսականմշակաբույսերի

բարձրացման ուղղությամբ: Փափուկ տեսակի ցորենի բերքատվությունը 80-ական թվականների վերջում կազմել է մոտավորապես 50 ց/հա, շաքարի ճակնդեղինը` 500, կարտոֆիլինը` 350 ց/հա: ՂՎայաստանում համապատասխանաբար. ցորենինը` 18,2, շաքարի ճակնդեղինը` 359, կարտոֆիլինը՝ 124 ց/հա: է տալիս, որ եվրոպական երկրների Վերլուծությունը ցույց գյուղատնտեսությունն առանձնանում է ագրոտեխնիկական միջոցառումների բարձր մակարդակով, էներգաապահովվածությամբ ու էներ-

գազինվածությամբ, տեխնոլոգիական բոլոր

մեքենայացումով:

տադրությունը: բարձրացումը, կուց ենսատաունների խատան քթերատվության

ր

կենտրոնացումը: Կաթնային երմաների՝ քանակը տարվա նթաց կրճատվել 40:6-ով կազմել հազար: Եվրոպար

է

ն 1985

թ.

որոշ բերված են

է 1378,5

թթ. ֆերմաների երկրներում 1984-1987 2.3-ում 197): 35, աղյուսակ

ցուցանիշներ

որոշ

Աղյուսակ 2.27 Եվրոպայի որոշ երկրներում տրակտորներովն հացահատիկա Արնմտյան . հավաք կոմբայններով հագեցվածությունըԱՄՆ-ի, ԽՍՀՄ-ի ն մեր

-

հանրապետությանհետ համեմատած

|

գործընթացներիհամալիր

Այդ երկրները տրակտորների ու հացահատիկահավաք կոմբայնների հագեցվածության մակարդակով 1988 թ. տվյալներով բնութագրվում են հետնյալ կերպ (աղյուսակ 2.1) 35): Աղյուսակում բերված տվյալները վկայում են, որ ներկայումս մեր հանրապետությունում գյուղատնտեսական (ֆերմերային) տնտեսությունների հողատարածություններըչափազանց փոքր են, իսկ տեխնիկական միջոցները (տրակտորներ, հացահատիկահավաք կոմբայններ) շատ քիչ են: Եթե հաշվի առնենք տնտեսությունների պահուստային հողերի ն գյուղացիական տնտեսությունների կողմից լքված (չօգտագործվող) հողերի առկայությունը ն դրանք ֆերմերներին տրամադրելու հնարավորությունները, ապա հույս ունենք, որ մոտակա տարիներին տնտեսությունները կխոշորանան: Տնտեսությունների խոշորացումն աաստիճանաբար կկատարվի նան կոոպերացիայի ճանապարհով: Ֆերմաների խոշորացումը կնպաստի գյուղատնտեսական մեքենաների տեսակարար արժեքի իջեցմանը, հետնաբար ն տեխնիկայի ձեռք բերձան հնարավորությանը: Դա վկայում են ԳՖՀի տվյալները (աղյուսակ 2.2) 1197) : Եվրոպական երկրներում անասնապահությունը հիմնականում կենտրոնացված է ֆերմերային տնտեսություններում: Կաթի արտադրության ինքնարժեքում վճռական նշանակություն ունի կովերի կաթնատվության չափը ն ֆերմերի ու նրա ընտանիքի անդամների աշխատանքի ինտենսիվացումը:Աշխատանքի տեխնիկական զինվածությունն ապահովում են ոչ բարդ էլեկտրաֆիկացվածմեքենաներն ու մեխանիզմները: Այդ երկրներում տավարաբուծության բնութագրական առանձնահատկություններնեն` մսի ե կաթի արտադրության զուգակցումը միննույն ֆերմայում ե ներտնտեսային ինտենսիվ կերարԱյդպես են վարվում նան մեր հանրապետությունում: տարբերություն մեր հանրապետության, եվրոպական երկրնե-

քում

կան

Մեծ

Ցուցանիշները

ւտ

ԳՖՀ

Սեկ ձեռնարկության

Ֆրանսիա

Դանիա|

|

ԱՄՆ

| Հայաստան |

ԽՍՀՄ

| 1998

(գյուղացիական,ֆեր-

կետի ճետեայլն) | | սություններ

գյուղատնտեսական

|

|

302)

|

168,4

|

Գո

միջին հողատարա-

հա ծությունը,

|

Տրակտորներ (առանց

(ճշգ

| 625 |

|

Խոաւմանի) աթ1983թ 1902թ| ԱԱ 1989թ.

:

|1985թ.| 1985թ

1986թ

Տրակտորների քանա100 հա

գյուղա-

տնտեսական հողատարածությունների հատ

|

հաշվով,

Կրա

գյուղատնտեսական հողատարածությունների

վով,

»

ԱԱ աժրանի| Միջին

|

շար1902թ|

0.48

լահող)

Ո

ո

65/7

|

19|21|ԹՓ1|:2

հաշվով, հա

ՅՕ

|

Թե2

12,2

(վարե-| լահող)

ա

՝

|

կց

ԼԼ

0,63

Ն

|

|

Կոմբայնների քանակը

անթերի հատ Խաշ.

2|

հաշվով, ձ.ուժ

| 2692 |

| 097

(վարե՛|

|

-

կը

38583

|

| |

|

| |

այ

Ընդհանուր առմամբ այդ երկրների տավարաբուծական ֆերմա ներում բեռնվածությունը մեկ աշխատողի հաշվով համեմատաբար մեծ չէ (բացառությամբ Մեծ Բրիտանիայի ն Նիդերլանդների), բայց շնորհիվ Իտալիայից) աշխատանքի -

ԱԱ Աարողակ

ոցի նխ

Ժամանակակից ընտանեկան ֆերմաներն իրենց տեսակարար տեխնիկատնտեսական ցուցանիշներով ն մեքենայացման մակարդակով չեն զիջում խոշոր ֆերմաներին ն համալիրներին: Գիտական կազմակերպությունները, խորհրդատվական ծառայությունները մշակում են խորհուրդներ տնտեսություններում մեքենաների ու մեխանիզմների ռացիոնալ կոմպլեկտավորման ուղղությամբ` կախված տնտեսությունների մասնագիտացումից, չափերից նայլ գործոններից: Աղյուսակ 2-2

Գյուղատնտեսական մեքենաների

ն

գործիքների արժեքը

երի մակերեսը, Մեքենաների հողատարածության աքն արժեքը,

ԽԵԱ

այդ

30-50

1 հա

50-100

ՍԱՆԻ ով).

Կատարվածհետազոտությունների հիման վրա եզրակացրել են, ֆերմերային

տեխնիկայով հագեցնելու պահանջները. առնելհետնյալ -տվյալ տիպի տնտեսություններում չպետք է լինի 40 կՎտ-ից ավելի հզորությամբ տրակտոր, կերարտադրության համար անհրաժեշտ են հնձիչներ ն փոցխեր, -սեփական կցովի հնձիչ ձեռնտու է ունենալ միայն այն դեպքում, եթե մեքենայի արտադրողականությունը հնձի ժամանակ հիմնական ցուցանիշ է, որը շատ նման տնտեսությունների համար տիպիկ չէ, է վարձել մեքենան, մեքենավարի հետ միասին, ուստի ձեռնտու -մեկ տնտեսությունում գոմաղբը դաշտ տեղափոխելու համար կապիտալ ներդրումը շահութաբեր չէ, նկատի ունենալով տեխնիկայի զարգացումը: Գոմաղբի տեղափոխումը հազվադեպ աշխաարագ տանքներից է, ուստի պետք չէ հատուկ տեխնիկա ձեռք բերել: Հանրապետությունում ֆերմերային տնտեությունների կազմակերպման ժամանակ ոչ մեծ տնտեսությունները տեխնիկայով հագեցնելիս այդ սկզբունքներն անհրաժեշտ է հաշվի առնել: տնտեսությունները

դեպքում անհրաժեշտէ հաշվի

կերահանդա-

2,0

ԽԵԱ

գլխաքանակը Աշխատողների քանակը 1 ֆերմայի հաշվով,մարդ

|

2:3

աշխատողի հաշ-

|

|

3,1

|

|

| 1998

ի

| 68

0.77

|

|

|

|

6795|

|

|

|

|

|

|

1,5 2,1

| 164 |

ը

` այաստա

55.0 26,2 27.0

16.4

| եղի գլխաքանակը Կաթի տարվա ի :

|

66,9 38.3

թվում կովեր

կի հաշվով

|

եվրոպական

ո

-

-

ընդհանուր

աո

ԿԻԴ'ր|

Իտա-

բ

Արաաների

Այդ հիմնախնդրի ուղղությամբ հետաքրքիր ուսումնասիրություններ են կատարել նիդերլանդացի գիտնականները |35) Նրանք են մակարդակի երկու մեքենայացված ֆերմերային վերլուծել տնտեսություններ, որոնք ունեն ֆինանսական տարբեր հնարավոն մոտավորապես միննույն չափերը (30 հա արոտավայր ն

ն Մեծ եր)Ֆրան| Նի լիա Ցուցանիշները Ներ սիա ԼարԴանիա

՛

որոշ

մեր հանրապետությունում

ճրկրներում

20-30

100-ից ավելի

նման

Անասնապահականֆերմաների ցուցանիշները

ԳՖ3-ում

Ֆերմայի

որ

Աղյուսակ 2.3

|

|

|

0:38

ար-

տադրությունը. ա

կերահանդակի

հաշվով,

հաշվով,

տ

աշխատողի տ

Մեր

| 128 139 |60 | 066 | 078 | 068 | 1412 | 3804 | 1888 68,1 25

|45

|

հանրապետությունում

ֆերմերային

տնտեսությունների

նյութատեխնիկական բազան ամրապնդելու ն այն արդյունավետ օգտագործելու համար անհրաժեշտ է. 1. պահուստային հողերը ն չսեփականաշնորհված արոտավայրերն առաջին հերթին վարձակալական հիմունքներով երկարաժամկետ (մինչն 20 տարի) տալ զարգացող ֆերմերային տնտեսություններին: Օգնել ն միաժամանակ պահանջել, որպեսզի վարձակալած տարածքներում ֆերմերը կատարի բոլոր ագրոտեխնիկական միջոցառումներն առավելագույն բերք ստանալու ն հողի կառուցվածքը բարելավելու համար: Պետք է ֆերմերին ապահովել որակյալ սերմացուով, հանքային պարարտանյութերով, թունաքիմիկատներով ն անհրաժեշտ բոլոր նյութերով, օգնել ձեռք բերելու բարձր մթերատու անասուններ, ճիշտ օգտագործելու կերային բազան, ապահովելու զոռանասնաբուժական

գյուղաանհրաժեշտ միջոցառումները, կազմակերպել ստացված տնտեսական մթերքների վերամշակումը ն իրացումը: 2. Երկարաժամկետ ն փոքր տոկոսադրույքներով վարկեր տալ ֆերմերային տնտեսություններին` դրված խնդիրներն իրագործելու ն հզորանալու համար: 3. Օգտագործել արտասահմանյան փորձը ն կազմակերպել գյուղատնտեսական տեխնիկայի օգտագործման ամենաարդյունավետ ձները, որոնք կնպաստեն գյուղատնտեսական մթերքների արտադրության բարձրացմանը, ինքնարժեքի իջեցմանը ն ,միաժամանակ, որակի բոլոր

ապահովմանը: 2-2.

Գյուղատնտեսական տեխնիկայի օգտագործմանԳները արեմտանվրոսպականերկոներում

գյուղատնտեսական տեխնիկան օգտագործվում է երկրում Սակայն այդ արդյունավետությամբ: հիմնականում գործում են զարգացած ֆերմերային տնտեսություններ ն այն էլ մեծ հողային տարածությունների վրա, որը մեր հանրապետությանը տիպիկ չէ: Մեր հանրապետության համար օրինակ կարող են ծառայել|՝ արնմտաեվրոպական երկրների ֆերմերային տնտեսուն սպասարկման ձները: Այդ թյունների մեքենաօգտագործան երկրներում գյուղատնտեսական արտադրության հիմքը կազմում են ընտանեկան ֆերմաները: Դա համարվում է տնտեսության ագրարային սեկտորում ամենաարդյունավետ տնտեսավարումը, որը հաստատված է շատ տարիների պրակտիկայով: Բոլոր ֆերմաների 80 օ»-ն ունեն 20 հա-ից պակաս օգտակար գյուղատնտեսական մակերես: Ֆերմայի միջին մակերեսը կազմում է 13,9 հա, որի վրա լրիվ աշխատանքային ժամանակով զբաղված է ընդամենը մեկ մարդ /77Զ. 72577: Առանձին երկրներում ֆերմաների օգտագործելի հողային տարածությունների միջին չափսերն են. Մեծ Բրիտանիայում՝ 65,1 հա, Դանիայում` 30,7, Ֆրանսիայում` 27,1, Իռլանդիայում` 22,7, ԳՖՀ-ում՝ 14,5, Բելգիայում` 14,1, Իտալիայում` 5,1, 16. Նիդերլանդներում` ԱՄՆ-ում

հստակ

ն

Հունաստանում՝

մեծ

4,3 հա:

Արեմտաեվրոպական երկրներում փոքր տեխնիկական միջոցների կողքին տարեցտարի գյուղատնտեսական տեխնիկան դառնում է ավելի արտադրողական, հարմարավետ, բայց ն այնպես թանկ: Դա ֆերմերային տնտեսություններին, հատկապես փոքր ու միջին, ստիպում է օգտագործել տարբեր ձնի արտատնտեսական ն միջտնտեսական բարդ ն թանկ գյուղատնտեսական տեխնիկա /35. 7877: Բացի դրանից, վերջին տարիներին նշանակալի փոքրանում է գյուղական բնակչության թիվը: Ոչ մեծ ընտանեկան ֆերմաներում հիմնականում աշխատում են 1-2 մարդ:

Գոյություն ունեն տեխնիկայի օգտագործման կոոպերացիայի տարբեր ձներ: Ամենապարզն է` օգնել հարնան ֆերմային, եթե հանդես է գալիս այդպիսի անհրաժեշտություն: Միաժամանակ, գոյություն ունեն մեքենայական կայաններ, որոնք հիմնված են խիստ առնտրային կանոնների վրա ն տարբեր տեսակի մեքենաներով սպասարկում են ֆերմերային տնտեսություններին: են` Կոոպերացիայի հիմնական տեսակներն տշռ/ոաարծ ֆերմերների միություններ ծառայություն ցուցաբերող ընկերություններ, ն միավորումներ (ճասնագիտացվածբուսաբուծության ն անասնաբուծության տարբեր տեսակի մթերքների արտադրության ուղղությամբ, ռեգիոնալ ն այլն): ԳՖՀ-ում կան գյուղատնտեսական տեխնիկայի օգտագործման ն տնտեսություններին օգնություն ցույց տվող 260 ֆերմերների մրավորումներ, որոնց կազմի մեջ մտնում են բոլոր տնտեսությունների 2095-ը, այսինքն ընդգրկում է գյուղատնտեսական հողերի օգտակար մակերեսի 3055-ը: Բացի դրանից, օգտագործվում են մոտավորապես 5 հազար (4/ասյալառուր ծառայություններ: Լեհաստանում, որտեղ ագրարային սեկտորում գերակշռում են ընտանեկան փոքր տնտեսությունները (երկրի բոլոր գյուղատնտեսական հանդակների 76965-ը), մեքենայացման ծառայություններ են կատարում առավելապես գ/ուդատնտեսական /նմբակները, ինչպես նան գյուղատնտեսական արտադրական կոոպերատիվները, այետական տնտեսությունները, Առանց գյուղատնտեսական խմբակների մասնակցության, գյուղատնտեսական մթերքների արտադրությունն անհատական տնտեսությունների 4052ում դժվար կլիներ կամ անհնար: Մեքենայական ծառայություն սպասարկման գոտու մատուցող ձեռնարկությունների միջին շառավիղը 5-6 կմ է: Ավստրիայում զարգանում են մեքենատրակտորային միավորման միջֆերմերային մեքենայական ռինգեր Դրանք հաջողությամբ գործում են ն ստանում ֆեդերալ նպաստ: Շվեդիայում գյուղատնտեսական մթերքների արտադրությունը չի դիմանում ներմուծվող ապրանքների գների մրցակցությանը, որի հետնանքով անհրաժեշտություն է առաջացել ֆերմերների ուժերը

մեքենատեխնոլոգիական կայանները:

ն միավորել զարգացնել կոոպերատիվները:

Տեխնիկայի միջտնտեսային օգտագործման ժամանակ հաշվի են

առնում.

տրակտորների ն մյուս մեքենաների առավելագույն բեռնավորոչ պակաս 500 ժամ), վածությունը (օրինակ, ԳՖՀ-ում` ն տրակտորների կցվող (կախովի) մեքենաների ու գործիքների քանակի միջն օպտիմալ հարաբերությունը: Հաստատված է, որ մեկ -

-

:

տրակտորին ընկնող գյուղատնտեսական մեքենաների արժեքի մեծացումը բարելավում է մեքենաօգտագործման ցուցանիշները, տեխնիկայի ն որակյալ մեխանիզատորականկադրերի, մեքենաների ն միջոցների առկայության միջն հարաբերակցությունը: Կախված գյուղատնտեսական աշխատանքների ծավալից ն մեքենատրակտորային կայանի հզորությունից, Արեմտյան Եվրոպայի երկրներում տրակտորների ամենամյա օգտագործման ցուցանիշը մոտավորապես կազմում է 400-600 աշխատանքային ժամ տնտեսությունների համար ն 800-900 աշխատանքային ժամ` կապալառուի համար: Ի դեպ` Արնելյան Եվրոպայի երկրներում այդ ցուցանիշը կազմում է 700 աշխատանքային ժամից ավելի (նախկին ԳԴԴ-ում՝ 1100 -

ժամ):

միջտնտեսային կոռպերացիան նշանակալի արդյունք է ն այն ձեռնարանասնապահական տնտեսություններում կություններում, որոնք գյուղատնտեսական մթերքների արտադրությունը զուգակցում են այլ աշխատանքների հետ: Իտալիայում 17,5 հազար գյուղատնտեսական ձեռնարկությունների տվյալների տնտեսական վերլուծությունը ցույց է տվել, որ տնտեսությունների 78,65օ-ը դիմում են օգնության մեքենայական աշխատանքներ կատարելու համար, տնտեսությունների 4352-ն ունեն մեկ տրակտոր, միայն տնտեսությունների 2326-ն ունեն պարարտանյութացրիչ ն սրսկիչ մեքենաներ, հազիվ 1022--ը` հավաքող տեխնիկա: ԳՖՀ-ում, Շվեյցարիայում ն Ավստրիայում հրատարակվում են գյուղատնտեսական տեխնիկայի 0ծառայություններից օգտվելու հատուկ պարբերական ամսագրեր: Տարածված է նան տեխնիկայի համատեղ օգտագործման «հարնանական փոխօգնություն» ձնը: Վարնանը հարնանին ժամանակավոր օգնություն է ցույց տալիս դժվար իրադրությունում (առանձնացնելով տեխնիկա ն բանվորական ուժ): Այն կարող է կատարվել բանավոր պայմանավորվածությամբ: Այդ դեպքում ինչպես տերը, տեխնիկական միջոցները էլ վարձակալը (հարեանը) այնպես համատեղ օգտագործելուց ավելի շատ օգուտ են ստանում (քանի որ մեքենայական ժամերն էժան են նստում), քան եթե նրանցից յուրաքանչյուրն ունենար այդ տեսակի սեփական մեքենա: Հարնանական փոխօգնությունը մի քանի ֆերմերների համաձայնությունն է մեքենաների համատեղ գնման ու շահագործման հարցում: Այդ տեսակի փոխօգնությունը պահանջում է ավելի ուշադիր պլանավորումն հատուկ մոտեցում ֆինանսական հարցերին: վրա: միավորումը միջտնտեսային հիմքի Ֆերմերներհ Ավստրիայում բազմաթիվ ֆերմերային տնտեսություններ ավելի շատ տեխնիկա օգտագործում են ֆերմերների կամավոր միավորման միջտնտեսային հիմքի վրա /792/ Միավորման անդամների մեծ մասը ԳՖՀ-ում

տալի,

ներկայացնում է օպտիմալ հզորության ժամանակակից մեքենաներ, որոնք հանդիսանում են իրենց սեփականությունը, մյուս անդամները փոխհատուցում են մեքենաների արժեքը: Շնորհիվ այդ տեսակի համագործակցության, միության յուրաքանչյուր անդամի հաջողվում է լրիվ մեքենայացնել իր տնտեսության աշխատանքները, անկախ նրա մեծությունից ն արտադրական ծավալից: Միջտնտեսային հիմքի վրա ֆերմերների միավորման հիմնական սկզբունքն այն է, որ տվյալ ֆերմերի ազատ մեքենան օգտագործում են միավորման մյուս անդամները: Այդ աշխատանքները կազմակերպում է միավորված ֆերմերների կողմից ընտրված կառավարիչը: Պետք է նշել, որ նույնիսկ միննույն երկրում դժվար է տարբերել տեխնիկայի օգտագործման մի ձնը մյուսից: Դրանց անվանումները տարբեր են, իսկ աշխատանքի պայմանները` մոտ: Այսպես, Ավստրիայում գործում են միմյանց օգնող ն գյուղատնտեսական տեխնիկան համատեղ օգտագործող միավորումներ, որոնք չունեն բարդ գյուղատնտեսական տեխնիկա, այլ վերցնում են վարձակալությամբ /35/: Միջտնտեսային հիմքի վրա գործող միավորումներում տեխնիկայի օգտագործման տնտեսական արդյունավետությունը ձեռք է բերվում շնորհիվ մեքենաների ռացիոնալ օգտագործման, մեքենայական ծախսերի իջեցման, տեխնիկայի աշխատանքի բարելավման, փոքր ն միջին տնտեսություններում աշխատանքների լրիվ մեքենայացման շնորհիվ: Փոքրանում են կապիտալ ներդրումները տեխնիկայի վրա ն ապահովվում է ավելի ռացիոնալ աշխատանքային գործընթաց: Հետագա

մասնագիտացման

արտադրողականություն:

ուղիով

ապահովվում

է ավելի

բարձր

Միջտնտեսային հիմքի վրա տեխնիկայի օգտագործումը տարածվում է առավելապես այնպիսի աշխատանքների վրա, ինչպիսիք են հացահատիկի ու ծղոտի հավաքումը, եգիպտացորենի կալսումը,

ն

ԱԱ Ն: Աորգունեղն արդյունավետ

ու ջրիկ գոմաղբի ցրումը, խոտհավաքը այլն: պարարտանյութերի ր են յու ոչ միայն գյուղատնտեսական, այլ նան շինարարական տեխնիկան, էկոլոգիական հիմնախնդիրները լուծելու համար նախատեսված սարքավորումները ն այլն: Ֆերմերների միավորումները հնարավորություն են տալիս լուծել անդամների ժամանակավոր անաշխատունակության կամ հանգստի հարցերը: ԳՖՀ-ում այդպիսի միավորումները հայտնի են մեքենայական են անվանումով: Դրանց մեջ, որպես կանոն մտնում ընկերություն ն միջին խոշոր ֆերմերային տնտեսությունները: Ընկերությունը համատեղ ձեռք է բերում բարդ ն թանկ տեխնիկա: Ընկերության Սեզոնային անդամների օպտիմալ քանակը հաշվարկվում է 2-3: օգտագործման թանկ տեխնիկա ձեռք բերելու դեպքում ընկերության են գտնում ավելացնել, անդամների թիվը նպատակահարմար հասցնելով մինչն 5-6-ի /7877:

ատր

Ք

:Ազդոոս/սդտկոտմոթ ցողոդ վո չս իսլզոյսնըմչ տմի -վցոլղտ Ղ ցողտոդտռվժ 'ցտղոդոմոիտմվ մվ '6վմզդդւս(8-սմսիտմոդվ դո(81սոմղզդոցԵոդ նո 1 ուսիտԵօ ոոնըռ մյսԹցո ոմա վհոմռո| վղտչսմս 'իսովոողլ :մորտվ ցոնծտորմոձ յն ցորԵսմսդ ոմց ոյսսմհՎ դ1ս(81սիտոդոռղլոտտոթրղ մմղզտոտցոտղկոփղզո վրտհվդովլղտմվ 1 Օոսդը տդ ըքոսժոզն նրտ 'ճղբ վռետկ վկոմռոլ| վփոչ օզը 3ս յզցտը լզ նսմտկվ մզոմզՓ օոծոհկցտծ 'մոջիտոտնցո իսզմոջԻ :ովծովծսոռ 1 ուսըՕտովնդով մոշսմսիովը վովոնՈո իսժողտ դռտկոդոմտիոմվ ոյսմովոռտմգ :մզդդոս(Թւսոզտցտ դվլոոմզըմղՓ վը Ղքռվք ծվկտ(ոտտ վգտմ վբ դզ քոսդմենըմ տսլԱտվ վյոժ

վոոդվցո) ծցզմվժռոմՆ օսբծտդ :մ77յմրոյցորդոգոտոյսփ ՉՏ

Վոտվոտդ ցտտփզո Ղ (254") տվծտտսն (9589) դմտի Դտտմտդմզ ՛Ծվմզդմոս -նտ մղմղ 1 1զիմտտոկ մոյսմսիտոռտդվգ վմզդիվտոմզոսսդ չոմի դործ վմզդծսձվը ռտղտղվգոլզտ դտրդոՀբոմզի վմզդժմղմը դտկտողտդտոն:աԵ ըյսդեմտն ցզ դս Ժսմնոշս օղը մմզդիվտոմղոսսկ նող կոցտոտքովո :4վեմտկորտվ դցողոտովոո փզիտ 6վ-09 'մզցմտեցո 0չ 4վմծոմնտբսե 009 "դոծոմմոՀ 006 Հվցռվ

(մ

մզոտդզմղզք Ժտիտվոնսնտո| 09 'մզցժվժտիտվ-4վբտր ցվրոցզձ -տփտդո ծտդետդմռվ 065 "մզցմստ ւե 006 'մզդդրոմբսդ Ժտիոտվմզկ -հտմտ փզիտ 6վ-009 '(Քյս'ք 9լ Ացա/ժոսմսեվ դվճվբ) մզդդրոմբսդ ցվրտղվտովտծով 009 ՛1զմզմ դզ Ժսզօ մմզցիվտոմղոոսսհ -4 286. (մզցմստկոմտ մորով դորմզմժոզց Ղ Ազոցրոմբսդ Ժտիովմզհ ոս ցվրողվտովտոծով) վրողվցոլզտ վմզփոչ -ոմԵղ օզը | 1զմնմզդ մմզդծսծվը մ-օ2 չշ վմզցիվտոմզոսսդ Վ 16ոօզը նրո Աոսմս նդց :մորտով վտղոդոչդ մչվոոծսծ Դ 896. վբտնցտ հզը վիվտտմզոսսհ ռտմգ ՛Ետվ չ Ղ մռտրմնմղըդ նտտվոտդ հգռտմժ ՛Ծտպվ 06 իսիշտպ վիվտոտմզոսսկ հզո 1 ըշսդտոլոտտոթռ մմս ջ', 'դցտմգ նմ ռզ մորով ցտրդծ վրողվռոլվզտ 1զոռիլոօ դտհտողզտցտոն:ձմԱԵ մմղցիվտոմղոսսկ վրովոցոտոմգմ 796լ

-ոռով

:Ացոբծոծղը ցտբցԵ վրոհվցոլղտ դոդտողտցտոն:ս/23 1 1Վմ6ղեկտվ մօտ հյսմտղ վմզդիվտտմղվոսսդ :մոո/ Թսծկոգոռտը 1սծտնոսԵ մոտծով 092 'մզդիվտտմղզոսսղ հվտոդոտրդ մտետվ օ'Հլ ողոտմսիոտսը ցղ ուսիկմտիչով ուսրովոռոմգ ոոյսրողմղՂՂ ։Սորով դտըմսիտղց վիվտոմզոսսդ Օ1ս(ՅգսիտմՈսժ քյսցտտո ղՂտզվյսդրո 'տզվ վեմտղտցսդտկ դվժմզց ցվրտտովտ ռղ ըյսդոծսցտց Յսմօովլոըդ ՀդոմՂ Ղ ցո/4յսմնտցսդտղ չնմոք » 1 քոսիճդտվտտ մորով դոտրջնղտո վիվտոմզոսսդ

:մմզդդ1յս(4յսդ

-Վոօտմտտ նսծոծոստ դղ ոյսիցյս) մոտԹսմնտցսցոտկ օոտդյսնդմ վիվտոմզոսսո :մմդտտտոչտ տմը 1զոմզիտրետհկ դզ նսմոհ Ժռսմս

ՀՏ

.ոմի վմզդուս(8սկոդոսնըմ (վեվմսկ վիվտոմգոսսհ) վմզցտովիվտկո 6դտկնմոք մո՛սո| վը Ղոռ ոզհոՀռվ '`ո/ժսկվտտոի մբորտողց ծռո( վը վմղզդրտնդտ 4 օտիդովվ Ադաս(ասզդւսցմսծ վիվտոմգոսսո ՝

-ոմտտ

դրու մղտոզտ

զ ըոսք Ղ ո՛սրովոդոմգ ըսգոտտովղ՛լ 1զծտտո

ոտ

ցտրջմսետտեօ նղտտռոտվ վրտհվգոլզջ -մգց

ցտնոոգտգդտոնոա/ք -իվտոմգյոսսդկ դորքմսետտեօ վրոկվցոյգտ

Ղ տսիցոքտմ մսս '4ոսվոշ ղոց Ղ1Ոո «տտդզս դտկտռոմն մտբտպ վտտվոտհ օտիմնմզց ոզ ըսդզուս դրովը Ղ վմզդժցտտտոշտ վկտոզտ մսնսմ մզդոյսմտօի դզ ոշսգոտո Հս Ամզսզտտոտվ դոտգսմզկդյ :Ամդոս(ասննյս ցտկտդրվվ դտ/ժյսզդ -կՀսքմսԵդոտսմզկկմ ցտկոմզդսվտկտ 1 քյսշսմս մմս 'ցյս/ժ:սժմտի մորով «սմզտտոյշտ տմի վ-ով 0ՕԵԼ դղ ուսոմզկտրԵտկ մմզմզտոռու. դղս(81սմտդմտտԵետ վմզցտցզժզը լ ըղսիսկոռոտ ցմս 'ցտրողկոտժտիով ցտկտրոդղմզը դտկոփղո քսմղզմ լ ՀՅսզօ Առս(Թոսմդկդժ դտ(Գյսմոմոդցցով փմտիտստկ տոմ մզդմդտտտովշտ վղտոզտ մզմմտտ գզմտտտղ վղտշսմս դտդտրողմզդ լ տզի վմցտտտովշտ մմզդծվկոդոտը Ղ վոք վմետդրոցտրով նքո տոյ :դտոլոտտտտոբով ցվմետց դո8սմզդդմ Յսմօովլոդ տզվ վմզդնստտովշտ լ ցսիմտոօմտի -ոօտրով օտիմըղ մցյս/սիտոգոոլ :մտրտվ վմզդմցտտտովշտ մսսմ մմդտտտոշր -ոտտտո իվմմ ըւսդծմզի լ տմի մվ դշվմտիտստող :մռորտողդ վմզգ -ողսԹյսոզտդտ նսիդտե ողսըծտհ մվ դոս(84սոմզկտքետկ ցՈսմյսոժօվ ոզոմս ովլտե լ ողնդտվ մռա սմզիդմ ռոտկտմզցսվծկը:իստզի վմոտ օ Ամզնսպոզմտի ծռզմվ ըուսըօռտվ դզ դտ8ստտկոցմոի -ըոք մդո(8սմզդդմ ռոկոմզդսվծկո դմզդդս(4սողտդտ ռվրոմզոմզգ :12վմտիոստհ օտիմտցռմՎ ուսինոմԵ իսոյւսմոիտհղն Ամմզցդոս/91սօոմոտ մսցտվնդմ տվ Օցջ, վմղօմսԵ իսոմզկտը Փտիկոչբ 1զմսիտվը Ամմզոմգոմզգ .վռտյո դվրտնսվ 6դզմվ դզ դոկոմգդավեկտ տոց օղ մոզմվ դրտվը մմզմղտ վմս 777"/սմգկըմ դվրոմզոմզՓ դոկոօցամտոյւսմ ռզ 1զջնղտո քյսմզդդւս(8սողտցտ նսծղդյս նսպվ տպ Օ085-02 'ճռսհզը ծվմղեմոտը վրովնզիշջ լ :/161) ցոռոլչոտմվմզցտոսբող ղՂդտրմտիտստկվ ս վմզծմով դցվրոճըտտտոշտ տոմ մզդդյսք8 -Վսմզմոտմով Ժուսիտմվոմոոտիտվ ոզ ուսիտտտոռով դղմսռոմտիոտմվ :մնսվ իսլզիոչք ղծվը վմղդրոտոնդտըոյսմզըըյսմսիտվը վովոնո նզտոռով 'մմզցդոսոոդո ցս ցԺՈսԵ ցվծզմսիովը ԺցռոմՆ :մոծով 69 մզ :իսվնյս «սղշնղզտո մզդըւսմսիտվը ռող ըղսքԵռոհմիվժ 6դոմն :4 796 -ոոզտդտոն:սքԵ ըղսծոմսշսո| վմզցոոմզգ դտղտոզտռտոն:սէԵ դվճվը վնզտ ոշսրովոցոմգ: ցվմզդցողտիժ ցտղո-09 Ղ մմծսփիոծղդւս (6917 մմզդուսմսիովո ռվրոմզոմզգ «ս1զրոսոց մոմվ օմոնտոյսփ Ղ 1սզօմսետտեօ նզտտորով ցտկվռոզտ դտղտոզտռտ դզդւս ղցոժ Ղ նմոմ ուսօտմտտ գրու ըսրովմոծզի2Չ -ոնոս/3

Տեխնիկան փոխանակելու խմբակներում ընդգրկված ֆերմեր25 ն ները Նիդերլանդներում կազմում են 10, ԳՖՀ-ում`

Գրո ԲելգիայումԲորեր աուղացիների Դահանգային

3076: Ֆրանսիայում հաշվարկվումէ 20 խմբակ: Լյուքսեմբուրգում կա

խմբակ, որոնք ընդգրկում

են 1800 անդամ: Դրանք բազմաբնույթ ձեռնարկություններ են, որոնք զբաղվում են կերերի սիլոսացումով, գոմաղբամբարից գոմաղբը դաշտ տեղափոխելով ու ցրելով, հացահատիկի բերքահավաքով ն այլ աշխատանքներով: Այդ կազմակերպությունները զբաղվում են նան վաճառքով ու փոխադրումներով: Եկամուտները բաժանվում են անդամներին ըստ նրանց ծառայությունների (իր տեխնիկայով, թե խմբակի): Լեհաստանում անհատական արտադրողներին ն ֆերմերային տնտեսություններին արտադրական ծառայությունները մատուցվում են գյուղատնտեսական խմբակների կամ կոոպերատիվների շրջանակթթ. խմբակների մեքենայական ծառայություններից ներում: 1981-1983 օգտվում էր անհատական տնտեսությունների 96,952-ը: 1985 թ. երկրում հաշվարկվում էր 1939 գյուղատնտեսական խմբերի կոոպերատիվներ, որոնք ունեին տարբեր ծառայություններ մատուցող 16443

կետ: Եվրոպական երկրներում

տարածում են ստացել նան (ապա(ային կազմակերպյությունները: Կապալառուն տեխնիկանփորձառու օպերատորի հետ միասին վարձով տալիսէ ֆերմերներին: Այս դեպքում է ոչ միայն մեքենայի, այլ նան ֆերմերը կապալառուին մուծում ն համար: Ուստի կապալային փոխադրական ծախսերի վարչական ծառայությունը թանկ է, քան մեքենայական կոոպերատիվինը: Բնականաբար, կապալային աշխատանքի որակը նշանակալիորեն բարձր է: Քանի որ կապալառուները նշանակալի ծախսեր են կրում աշխատուժը պահելու համար, ուստի նրանք ձգտում են իրենց մեքենասարքավորումներն օգտագործել նան գյուղատնտեսությունից

դուրս:

Մեքենաների օգտագորժումը վարձույթով ն վարձակալությամբ: Տեխնիկայի տվյալ տեսակի միջտնտեսային օգտագործման հիմնական տարբերությունը մյուսներից այն է, որ տնտեսությունները մեքենաները վերցնում են առանց Օպերատորի: Այս դեպքում կարող են առաջանալ բարդություններ, կապված վարձույթով վերցված մեքենաների ջարդորակի գնահատման հետ: դիայում տեխնիկայի միջտնտեսային օգտագործման բնագավառում համագործակցությունը հստակեցնելու նպատակովգյուղացիական միության շրջանակներում կազմում են մեքենաների ցուցակ, որոնք առանձին տնտեսությունների կարող են տրվել վարձույթով: Բոլոր տեսակի սերտ հարաբերություններն իրականացվում են անմիջականորեն գյուղացիների միջն: Երեք մարդուց բաղկացած

Աի

ախր:

է

ցուցակը` հնարավոր

փոփոխուէ

ուղարկվում ւ զացած ցուցակն ամանով: գրասենյակ` միության այում

միության Գյուղացիներիմոտ 2524-ը համար: տարածելու անդամների միջն Ըստ որում, տեխնիկայի առաջարկում են իրենց մեքենաները: կոմբայնիցմինչն մեծ է՝ հացահատիկահավաք ընդգրկումը բավական հավաքիչ-մամլիչ: Խորհրդատուները մշտապես լույս են ընծայում գյուղատնտեսահաճախ միանկան տեխնիկայի վարձույթի մոտավոր գնացուցակ, գամից մի քանի նահանգների համար: կատարելու Մեծ Բրիտանիայում մեքենայական աշխատանքներ որեէ տարբերակներից երեք համար ֆերմերը կարող է ընտրել հետնյալ 2-3 տարվա մեկը` ա) կապալառուի օգնությունը, բ) վարձակալությամբ (7901 կամ վարձույթով պայմանով, գ) կարճատե վարձակալությամբ որ է, այն առավելությունն վարձույթով վերցնելու առանց վարձակալը ֆերմայում Օգտագործումէ լրացուցիչտեխնիկա, է գնելու, այնքան ժամանակ, որքան պահանջվում է: Կարճատն վերադարձնում այնունետն համար. ավարտելու ամեն անգամ ֆերմերն է, նան որ այն վարձույթի առավելությունը է երաշխավորում է նոր տեխնիկա: Կոնցեռնը ֆերմերին ստանում համար ֆերմերը ժամանակին ստանալու ցանկացածտեխնիկա: Դրա քննարկի կոնցեռնի է ծրագրերը իր միջսեզոնային շրջանում պետք ու սարքավորումներն հետ, պետքական նշելով իրեն մասնագետների Կարճատն տարվա համար: հաջորդ մեքենաները ֆերմերները, իսկ ն միջին են փոքր մեքենաներն օգտագործում Դա առաջատարները` գործում են ըստ ատ Կար կապիտալ ծախսերը նվազագույնի հասցնելուն: աճում է, իսկ նը մշտապես թ

Կարճատն.

աշխատանքն

վարձույթով

յթի կոնտրակտի-.

ոլորտն ընդլայնվում, ծառայության կոնցեռնների վարձութային օգտագործումը նկատմամ

երմերների

հետա

ությու

համարվում

է: է

Սովորաբար վարձույթով տեխնիկայի թանկարժեք: է Մեքենաների վարձույթը լայնորեն տարածված վարձակալում են մեքենաներ երկրներում: Հաճախ տական կամ (հարնանային վարձակալություն) ֆերմերները է իրականացվում կոուվերատիվները: Կարճատն վարձակալությունն

կապիտալիսֆերմերային

պայմանագրերով:

արտավորվում է տեխնիկան

բեռնվածության Վար տեխնիկական մեջ մտնելու, ոոված, ահազոթ սպասարկման համապատասխան, իսկ նորոգման ն

պահպանՇահագործման, հրավիրել: մասնագետներ բոլոր ծախսերըպայմանագրի նորոգման `

համար միայն ն ման ընթացիկ

ժամանակաշրջանում կրում

է

վարձակալը:

Նա

պատասխանատու

նորման գերազանցող մաշվածքի ն երաշխիքով չնախատեսված տեխնիկայի պատահարների համար: Վարձակալի հաշվին են կատարվում տեխնիկան ֆերմա փոխադրելու ն վարձակալության պայմանագրի ձնակերպման ծախսերը: Վարձակալի պարտականուտեխնիկայի շահագործման ընթացքում թյունների մեջ է մտնում առաջացած ցանկացած վթար, ջարդվածք ն այլ պատահարներ վերացնելը: Իր հերթին, վարձով տվողը տեղյակ է պահում վարձակալին տրվող տեխնիկայի կոմպլեկտավորության ու տեխնիկական բարվոք վիճակի մասին ն իրավունք ունի ցանկացած Ժամանակ ստուգելու նրա շահագործման վիճակը: Եթե ստուգման ժամանակ պարզվեց, որ շահագործման պայմանները չեն համապատասխանում պայմանագրում նշվածին, ապա այն լուծարվում Է: Որոշ պայմանագրեր վարձակալին հնարավորություն են նախատեսում պայմանագրի գործողության ժամկետի ընթացքում մի տեսակի տեխնիկան մյուսով նան

փոխարինելու:

տեխնիկա ունենալու ու Շվեյցարիայում վարձակալությունը, համեմատությամբ, ծախսումները միջին հաշվով պահպանելու իջեցնում է 2 անգամ: ՁՉեռնարկատերեր, մեքենայական կայաններ: Շվեյցարիայում կարճ ժամկետում օգտագործվող բարդ գյուղատնտեսական տեխնիկայով ու մեքենաներով աշխատանքները կատարվում են մասնագիտացվածֆիրմաների ն ձեռնարկատերերի ուժերով: ԳՖՀ-ում հաշվարկվում են 4 հազար ձեռնարկատերեր ն մեքենայական ծառայուքյուններ կատարող կայաններ: Շվեդիայի տարբեր շրջաններում մեքենայական կայանների միավորումներն իրենց անդամներին օգնելու համար կազմում են գնացուցակներ: Դրանք հիմնվում են տարվա ընթացքում մեծ ծավալի մեքենաների շահագործման վրա` տրակտորների համար 800-1000 ժամ: Ուստի նրանց ծախսերը մեքենաները վարձույթով տալու համեմատությամբ ցածր են: Մեքենայական կայանների գնացուցակները կազմվում են գյուղացիական միության ն խորհրդատուների հետ համատեղ: Նրանցում նույնիսկ նշվում են աշխատանքները կատարելու պայմանները: Մեծ Բրիտանիայի շրջաններում գործում են պայմանագրային աշխատանքներ ֆիրմաներ, որոնք ֆերմերների հետ մեքենայական են կատարում (սրսկում, գոմաղբի ցրում, բերքի հավաքումն այլն) ըստ պայմանագրային գների: Շատ աշխատանքների կատարումը ն նրանց արժեքը ձեակերպվում են պայմանագրերով, իսկ երբեմն` բանավոր պայմանավորվածությամբ: Ֆերմերը կարող է հրաժարվել պայմանագրից, եթե այն վատ է գործում, իսկ հասցրած վնասը (շահույթ չկա) վերադարձվում է դատարանի միջոցով: Սովորաբար պայմանագրային պարտավորությունները չեն խախտվում, որպեսզի պատվիրատուները չնվազեն:

Ֆերմերների մոտ 2796-ը նպատակահարմար է գտնում ըստ պայմանագրի իրականացնել ծառայությունները ոչ թե առանձին գործողություններ կատարել. այլ որոշակի մշակաբույսի մշակման բոլոր գործողությունների համալիր աշխատանքների համար: Դա էականորեն բարձրացնում է տեխնիկայի օգտագործման արդյունավետությունը նան մյուս մշակաբույսերի մշակության ժամանակ: «Միմոն» մեքենատրակտորային կայանը (ՄՏԿ) Չեխոսլովակիայում եղել է խոշորագույններից մեկը, որտեղ աշխատել է 700 մարդ: Կայանում նորոգում էին տեխնիկան,պատրաստում էին մեքենաշինական դետալներ, հանգույցներ, մեքենասարքավորումներ, վերականգնում էին դետալները: Ձեռնարկությունն ուներ շարժական արհեստանոց, որն ապահովում էր գյուղատնտեսական մեքենաների տեխնիկական սպասարկումները: 30 սեփական հացահատիկահավաք կոմբայն, ՄՏԿ-ն ունե կատարում էր բույսերի պաշտպանության աշխատանքներ, անասնապահության մեքենայացման, 4 շրջանի համար բոլոր տեսակի կթի տեղակայանքների կապիտալ նորոգում: Ֆրանսիական ձեռնարկությունների նմանատիպ փորձ նկարագրվում է /796/ հոդվածում: Ֆրանսիական ձեռնարկատերերից մեկը, բացի հացահատիկի, արնածաղկի, եգիպտացորենի հավաքից, 100 հեկտարի վրա կատարել է նան ցանք ն ոչնչացրել մոլախոտերը: Ֆրանսիական ձեռնարկություններից մեկը զբաղվում է միայն 4 որոշակի աշխատանքներով /795/ ծղոտի մամլում, ճակնդեղի ու բանջարեղենի հավաքում, պահածոների արտադրություն: Ձեռնարկատերն այցելում է յուրաքանչյուր պատվիրատուի, քննարկում ֆինանսական, տեխնիկական ն կազմակերպչական հարցեր: Գյուղատնտեսական գործողությունների կատարման պլանավորումն իրականացնում են պարբերաբար, մինչն աշխատանքների ավարտը: Գյուղատնտեսական աշխատանքները կատարելու ժամանակ յուրաքանչյուր մեքենա կահավորվում է ռադիոհեռախոսով: Յուրաքանչյուր աշխատանք կատարելիս դաշտում մշտականներկաէ լինում մեխանիկը, խափանումներն արագ վերացնելու համար: Մեքենատրակտորային հավաքակայանն ունի 19 ինքնագնաց ճակնդեղահավաք կոմբայն, 17 տրակտոր (140 ն 150 ձ.ուժ), 13 հավաքիչ-մամլիչ, 5 մեքենա բանջարեղեն հավաքելու համար, 4 մեքենա սիլոսացվող եգիպտացորենի կանաչ զանգվածը հավաքելու համար, 4 հացահատիկահավաք կոմբայն: Մեքենայական կոոպերացիա: Ղամագործակցության այդպիսի ձեը լայն տարածում ունի շատ երկրներում: Դրա ամենապարզագույն տեսակը համարվում է ֆերմերներին տեխնիկան վարձույթով տալը: է կատարում Դրա ձեռնարկողը (կոորդինատորը) հարցում իր ընկերակիցներին ն պարզում մեքենաների առկայությունը, որոնք .

Յ/

կարելի է մտցնել վարձույթով տրվող մեքենաների ցուցակում: Մեքենաները կարելի է վարձույթով վերցնել օպերատորի հետ կամ առանց նրա: Մեքենայական կոոպերացիան սեփական մեքենաներ չունի: Կոոպերացիայի անդամներն իրենց մեքենաները տալիս են իրենց ընկերակիցներին, իսկ կոոպերացիայի մասնակիցների հիմնական խնդիրն է մեծացնել մեքենաների շահագործման գործակիցը ն կրճատել մեքենաների վրա ծախսերը: Հաճախ խոշոր ֆերմաներն օգնում են փոքր տնտեսություններին հզոր մեքենաներով: Մյուս կողմից փոքր ֆերմաները կարողանում են օգնել խոշոր տնտեսություններին բանվորական ուժով նրանց աշխատանքների լարված պահերին: Դիլերն իր ունեցած մեքենաները հաճախ վարձույթով տրամադրումէ կոոպերացիաներինն լրացուցիչ ստանում որոշակի եկամուտ: Քանի որ մեքենաները շատ թանկ են, որոշ երկրներում կառավարությունը շահագրգռված է օգնություն ցույց տալու մեքենաների միջտնտեսային օգտագործմանը: Ուստի մեքենայական կոռպերացիայի կոորդինատորի ծառայության վճարումները կատարվում են պետական օժանդակությունից: Գոյություն ունեն մի շարք արտոնյալ փոխառություններ ն օժանդակություններ, որոնք տրվում են մեքենաների միջտնտեսային օգտագործումն ընդլայնելու համար: Սա հանգեցնում է գյուղատնտեու սական մթերքների արտադրության որակի բարձրացմանը ն

էժանացմանը:

Շատ երկրների կառավարություններ մեքենայական կոոպերացիայի մասնակիցների ն կոորդինատորների համար կազմակերպում են դասընթացներ, հրատարակում գրքույկներ, բյուլետեններ ն այլն, որտեղ լուսաբանվում են մեքենաների միջտնտեսային օգտագործման առավելությունները, որոնք հանդիսանում են խթանիչ միջոց: ԳՖՀ-ում փոքր տնտեսությունների համար այդպիսի կոոպերացիա իրականացվում է մեքենայականընկերակցության ձնով, որտեղ յուրաքանչյուր անդամ հանդիսանում է որնէ տեսակի տեխնիկայի տեր: Ընկերակցության կառավարչի մոտ կա ամբողջ առկա տեխնիկայի կատալոգը, որի հիման վրա կազմակերպում է կոոպերատիվի աշխատանքները: Ներքին Սաքսոնիայում կա այդպիսի 44 ընկերակցություն, որտեղ կառավարիչը մյուս աշխատանքներից ազատված է ն կատարում է դիսպետչերական, կազմակերպչական ն հաշվապահական

ֆունկցիաներ:

Այդպիսի կոոպերացիան կարող է համատեղ իրականացնել տարբեր գյուղատնտեսական մեքենաների գնում, ստեղծել նորոգման արհեստանոց, կոոպերացիայի որնէ անդամի հիվանդության դեպքում օգնություն ցույց տալ, անասնակերի, պարարտանյութերի ն այլ

ն այ աշխատանքներ փոխանակման, ձեռքբերման նյութերի կազմակերպել: Մեքենայական միաւ/որում: Գոյություն ունեն մի քանի տեսակի մեքենայական միավորումներ, սակայն ամենատարածվածը համարվում է ոչ մեծ թվով ֆերմերների միավորումը: Մի քանի ֆերմերներ շահագործում ն կախված համատեղ մեքենաները գնում են, կատարված մեծությունից, այսինքն ֆերմայի յուրաքանչյուծ աշխատանքների ծավալից, ծախսերը, հետնաբար ն եկամուտները, համապատասխանաբարբաշխում: Խոշոր մեքենայական միավորումներում, որին մասնակցում են 50-100 անդամներ, վարձում են մասնագետներ աշխատանքները ղեկավարելու ն տեխնիկան պահպանելու համար: Բոլոր տարատեսակ մեքենայական կոռոպերացիաներիհամար է ճիշտ մեքենաների հզորությունը, հաշվարկել կարնոր շատ հատկապես դա վերաբերում է խոշոր մեքենայական միավորումներին: Խորհուրդ է տրվում ֆերմերների միջն կնքել գրավոր համաձայնություն ն նախազգուշացնել առանձին տարաձայնությունների մասին, որոնք կարող են ի հայտ գալ հետագայում ծախսերի համեմատական բաշխման, պատասխանատվությունների ն այլնի ժամանակ: Համաձայնագրում պետք է լինեն հետնյալ կետերը. մասնակիցները, կապիտալ ծախսերի բաշխումը, մեքենայի գտնվելու տեղը ն նրա պահպանման պատասխանատուն,մեքենայի մաշի որոշման կանոնները, մեքենաների օգտագործման կարգը, տարեկան ծախսերի բաշխման կանոնները, ամորտիզացիայի հատկացումները, համաձայնագրի խզումը: Համաձայնագիր կնքելիս խորհուրդ է տրվում օգտվել ձեռնահաս ն անշահախնդիր անձի ծառայություններից: Սա գյուղատնտեսական տեխնիկան Մեքենայական ռինգեր: համատեղ օգտագործելու ն այլ կազմակերպություններին մեքենայական ծառայություններ ցույց տալու ֆերմերային տնտեսությունների միավորման ձն է: Սովորաբար մեքենայական ռինգը չի տրամադրում իր սեփական մեքենաները: Մեքենաները պատկանում են առանձին անդամների: անդամների մեքենաների Ռինգը հանդիսանում է միջնորդ այդ շահագործմանհամար: Ռինգի անդամները պարբերաբար ստանում են ֆինանսական հաշվետվություն իրենց ապառիկների ն պարտքերի վերաբերյալ: Ռինգի էական հատկանիշն այն է, որ նրա անդամը կարող է որքան հնարավոր է լրիվ օգտագործել սեփական մեքենաները: Այս միավորման հիմքը կամավոր համագործակցությունն է: Մեքենայական ռինգն ունի վարչություն: Անդամավճարների, միջնորդական տարիֆների ու վճարումների հարցերը քննարկում ն որոշում է ռինգի անդամների տարեկան ժողովը: Միավորումն ունի ղեկավար, որը կազմակերպում է մեքենայական ծառայությունները, տեխնիկայի Յ9

օգտագործման խորհրդատվությունները, ապահովում հաշվառումը, համագործակցում միավորման համար մեքենաներ ձեռք բերելու

ն այլն: գործում

Միավորման հիմնական խնդիրը մեքենաների օգտագործման արդյունավետության բարձրացումն է: Միավորումները կարող են լինել տարբեր, օրինակ` ԳՖՀ-ում մարդ: միավորումն ընդգրկում է 100-1000 Կատարված բոլոր հաշվարկները տեսակի աշխատանքների կատարում է ռինգի վարչությունը: Մեքենայական ռինգը, որը ներկայացնում է գյուղատնտեսական տեխնիկայի կոոպերատիվ օգտագործման ձներից մեկը, ԳՖՀ-ում գոյություն ունի արդեն 30 տարուց ավելի: 1986 թ. վերջում երկրում գրանցված էին 259 մեքենայական ռինգներ, որոնց անդամները 162,5 հազար ֆերմերներ էին: Դա կազմում էր բոլոր գյուղատնտեսական ձեռնարկությունների մոտ 2696-ը: Մեքենայական ռինգի գործունեության ամենամեծ մասշտաբները Բավարիայում էր, որտեղ նրանք միավորել էին մտանտեսությունների 37592»-ը՝ Երկրի մեքենայական ռինգերի հանդակների միջին անդամների գյուղատնտեսական մակերեսը 16,8 հա էր: Այդ կոոպերատիվ միավորումները սպասարկում էին ամբողջ գյուղատնտեսական հանդակների4294-ը /7887: Ֆերմերների մեծ մասը օգտվում է մեքենայական ռինգերի ծառայություններից, եթե պահանջվում է կարճ ժամանակում օգտագործել թանկարժեք բարձրարտադրողական կամ հատուկ մեքենաներ: Բացի դրանից, մեքենայական ռինգերը գյուղատնտեսական աշխատանքների լարված պահերին տրամադրում են բանվորական ուժ: 1990 թ. Բրազիլիայում կայացավ մեքենայական ռինգի ուղղությամբ միջազգային գիտաժողով: Կոռպերացման այս ձնը ստացել է լայն զարգացում ԳՖՀ-ում, Ավստրիայում, Ֆրանսիայում, Նիդերլանդներում, Նորվեգիայում, Շոտլանդիայում, Շվեյցարիայում, ինչպես նան Բրազիլիայում ն Ճապոնիայում: Այդերկրներում ռինգերը ն միավորումները գյուղացիական փոխօգնության ցուցաբերման ոլորտում ընդգրկել են 600 հազար անդամներից ավելի: Վերջին ժամանակներս մեքենայական ռինգեր ի հայտ եկան նան Մեծ Բրիտանիայում, ն Լեհաստանում: Ռումինիայում

Ներկայումս մոտավորապես 55 հազար անդամ (բոլոր ֆերմերների 2396-ը) ունեցող ռինգեր գործում են Ավստրիայում, բոլոր գյուղատնտեսական հողերի 3356-ի վրա: Ֆորալբերգ նահանգի 4332 ֆերմերային տնտեսությունների 5726»-ը 5 մեքենայական ռինգերից մեկի անդամներն են: թվականից այդ նահանգի մեքենայական ռինգերի բոլոր գրասենյակները կահավորվեցին անհատական կոմպյուտերներով: Ռինգի գրասենյակներում աշխատելու են ընդգրկում թոշակառուներին

ֆերմերներին, որոնք դադարել են տնտեսություն վարելուց ն զբաղվել միայն ռինգի գործերով: կարող Ավստրիայում գործում են մեքենայական ռինգի գյուղատնտեսական պալատներ ն հողային միություններ, որոնք մեծ ուշադրություն են տածում տեխնիկայի միջտնտեսային օգտագործման զարգացման վրա: Մշակվել է ֆերմերների համար տեղեկատվության հատուկ ծրագիր մեքենայական ռինգերի հնարավորությունների ն առավելուն այն

են

թյունների մասին: Տարվա համար մեքենայական ռինգի աշխատանքները պլանավորելիս որոշում են, թե ի՞նչ աշխատանքներ պետք է կատարվեն ն ո՞ր մեքենաներով, ինչպե՞ս են կատարվելու աշխատանքները լարված պահերին, աշխատանքի բաշխման ինչպիսի՞ ձներ է անհրաժեշտ օգտագործել, ինչպիսի՞ մեքենաներ է գնելու ինքը` ձեռնարկությունը, ինչպիսի՞ մեքենաներ պետք է օգտագործեն ֆերմերները մեքենայական ռինգում: Ձեռնարկության տնտեսական արդյունավետությունը բացահայտելուց հետո ուսումնասիրում են հետնյալ հարցերը. մեքենայի վրա ծախսերի ն աշխատավարձի տնտեսումը, մեքենայական ռինգի աշխատանքի լրացուցիչ շահավետությունը, օգուտների բարձրացումը

(բերքատվության բարձրացումը)ն այլն:

Ինչպես տեսնում ենք, Արնեմտյան Եվրոպայի երկրներում, նյութերով ֆերմերներին գյուղատնտեսական տեխնիկայով ն այլ սպասարկելու պետական կայաններ, կենտրոններ կամ այլ տեսակի չունեն: կառույցներ գոյություն Ֆերմերները գյուղատնտեսական տեխնիկան հիմնականում օգտագործում են համատեղ կամ օգտվում տարբեր կառուցվածքի ու սպասարկման ձների մասնավոր մեքենայական կազմակերպություններից: Մեր հանրապետությունում գյուղատնտեսական տեխնիկայի ու նյութական միջոցների օգտագործման արդյունավետ տարբերակներն ընտրելու համար անհրաժեշտ է խոր վերլուծել լթ97Օ0տարիների ընթացքում արմատավորված ն գյուղացու հոգեբանության մեջ տեղ գործոնները: գտած Ծառացած հիմնախնդիրների արդյունավետ լուծման գործում կարնոր նշանակություն ունի ծանոթանալու նան մեր հանրապետության բախտակից ԱՊՀ երկրներում այդ ուղղությամբ կատարված ձեռնարկումների հետ: 2:3.

վիճակըն արդյունավետ Գյուղատնտեսական տեխնիկայի օգտագործմանծները ԱՊՀ երկրներում

Ռուսաստանի կառավարման համակարգում ն հատկապես ագրոարդյունաբերական համալիրում արմատական բարեփոխումների բացակայութան հետնանքով ներկայումս գյուղատնտեսությունը

գտնվում է չափազանց ծանր պայմաններում: 1990 թ. համեմատությամբ 1998 թ. տրակտորային հավաքակայանը 64952 էր, հացահատիկային կոմբայններինը` 59, կերհավաք մեքենաներինը` 3226 ն այլն: Գյուղական ապրանքարտադրողների միջոցների բացակայության պատճառով տեխնիկայի ձեռքբերման Օ։»5աղետավորանկման հետնանքով կտրուկ բարձրացել է մեքենաների շահագործմանծանրա1 տրակտորի ծանրաբեռնվածուբեռնվածությունը: Ռուսաստանում թյունը 4,3 անգամ մեծ է, քան ԱՄՆ-ում, անգամ մեծ, քան Գերմանիայում /7767: Այդ ամենը բացատրվում է ԱՊՀ երկրների միջե տնտեսական կապերի խզումով, պլանավորման ու նյութական մատակարարման գոյություն ունեցող համակարգի կործանումով, գյուղատնտեսական մթերքների ու մեքենասարքավորումների գների հարաբերակցության խախտումով ն անվերահսկելի երկրներում աճով: ԱՊՀ որոշ արդյունաբերության ն գյուղատնտեսական արտադրության ընդհանուր անկումը 1990 թ. համեմատությամբ ներկայումս գերազանցում է 5002-ը (մեր հանրապետությունում վիճակը է՛լ ավելի վատթար է): Համընդհանուր անհանգստություն է առաջացնում հանքային պարարտանյութերի, կրային նյութերի, մշակաբույսերի պաշտպանության միջոցների արտադրության ծավալների կրճատումը, որը, անկասկած, նշանակալի իջեցնում է հողի բերրիությունը ն որպես հետնանք` գյուղատնտեսականմշակաբույսերի բերքատվությունը: Այդ բացասական հետնանքներին ավելանում է գյուղատնտեսությանը տեխնիկայով, վառելանյութով, էլեկտրաէներգիայով ապահովվածության ծայրահեղ ծանր վիճակը: Այդ պատճառով նվազում են

մեքենայացված աշխատանքների ծավալները: Վերջին 10 տարիների ընթացքում մեքենատրակտորային հավաքակայանը դադարել է թարմանալուց, տեխնիկան աշխատում է մաշվածքի տակ: Միննույն ժամանակ, գործարանների կողմից արտադրվող տեխնիկան չի իրացվում թանկության, ինչպես նան սպառողի դրամական միջոցների բացակայության պատճառով: Ելնելով իրավիճակից, առաջին հերթին հարց է դրվում ֆերմերների համար ստեղծել մասնագիտացված վարձույթի ՄՏԿ-ներ: Դա պետք է իրականացվի գյուղացիների ցանկությամբ, բաժնետերերի փողերով, բանկային վարկերով: Վարձույթով վերցված մեքենաների վրա պետք է աշխատեն իրենք ֆերմերները կամ մեքենան պետք է տրվի մեխանիզատորի հետ միասին: Նախատեսվում է այդպիսի նե ինժեներական մտքի դարձնել ագրոկուլտուրայի

կայաննորը Միաժամանակ տրոններ:

մշակվել է ներկա պայմաններում տեխնիկայի արտադրության ն ԱԱՀ-ին մատակարարելու հայեցակարգ /83), ըստ որի` կարգավորվող շուկայական ապայմաններում տնտեսության

ագրոսպասարկման

թյուններով:

համակարգը պետք

է

փոփոխվի հետնյալ

ուղղու-

Առաջինը. տեխնիկայի ագրոսպասարկմանհամակարգում զարգացում կստանան տարբեր տեսակի սեփականություններ. պետական,

կոլեկտիվ (կոոպերատիվներ, բաժնետիրական ն ժողովրդական ձեռնարկություններ), անհատական (մասնավոր), խառը: Նպատակն է, որպեսզի առաջանա մրցույթ ն արդյունավետ աշխատանքի շարժառիթ: Երկրորդը. հաշվի առնելով սեփականության ձների զարգացումճկուն ները, կկիրառվեն` արդյունավետ ու տարբեր, ավելի ն կազմակերպական ձներ կառույցներ. տեխնիկայի արտադրության ձեռնարկություններում, կոոպերատիվներում, տեխնիկայի նորոգման ձեռնարկություններում, տեխնիկական կենտրոններում, վարձույթի տնտհաշվարկային կետերում կստեղծվեն նոր տեխնիկայի վաձույթի խանութներ ն կիրագործվի տեխնիկայի օգտագործումը վարձակալական (լիզինգի) պայմաններով: Գյուղացիական ն ֆերճերային տնտեսությունների զարգացման պայմաններում կարնոր նշանակություն ունի գյուղատնտեսական տեխնիկայի վարձումը մեխանիզատորի հետ միասին, քանի որ այդ տնտեսությունները չունեն անհրաժեշտ միջոցներ թանկ տեխնիկա պահելու ն տարվա մեջ ընդամենը 10-20 օր աշխատացնելու համար: Այս դեպքում մեխանիզատորի հետ միասին տեխնիկայի վարձումը տնտեսապեսառավել ձեռնտու է, քան սեփական տեխնիկա ունենալը: Ֆերմերային տնտեսություններում տեխնիկայի սպասարկումը կապահովեն ֆերմերների կողմից ստեղծված տեխնիկայի համատեղ օգտագործման մեքենատրակտորայինկոոպերատիվները: Ագրոարդյունաբերական համալիրում կիրառություն կգտնեն կոոպերացիայի նոր ձներ: Կարող է լինել նան ամենապարզ կոոպերացիայի ձնը, երբ հարնան ֆերմերային տնտեսություններն օգնում են միմյանց: Վերը շարադրված ծրագրերը նախատեսվածեն ագրոարդյունաբերական համալիրի անցումային շրջանի համար: Ռուսաստանի Դաշնության ԱԱՀ-ը շուկայական տնտեսության պայմաններում, երբ գյուղատնտեսական տեխնիկան դարձել է ծայրահեղդեֆիցիտ, հնացել ն նվազել է հուսալիությունը, գտնում են, որ անհրաժեշտ է գյուղատնտեսական տեխնիկայի ինտենսիվ շահագործման համար եղած ռեզերվներն առավելագույն օգտագործել` կոոպերացիայի բոլոր ձներից զատ պետական հովանավորության ներքո ստեղծել կայաններ (ՄՏԿ), մեքենատեխնոլոգիական որոնք կապահովեն բազմաֆունկցիոնալ տեխնիկական սպասարկման ծառայություններգյուղատնտեսական արտադրողներին /7767: Նախատեսվող ՄՏԿ-ների հիմնական ստորաբաժանումներն են

(նկ. 2.1).

ժամանակավորապես ձնավորվածհատուկ մեքենայականբրիգադները, որոնք նախատեսվածեն դաշտավարությունում մեքենայացված աշխատանքներ կատարելու համար, -

գյուղատնտեսական մեքենաներ ն այլ տեխնիկական միջոցներ վարձույթով տալու կետերը, անասնապահական մեքենասարքավորումների մոնտաժման, նորոգման ն տեխնիկական սպասարկման բրիգադը, գյուղատնտեսական մթերքների մթերման, վերամշակման ն -

-

-

իրացման արտադրամասը, -

ավտոտրանսպորտային ստորաբաժանումը հավաքակայանի,

փակ կանգատեղերի,շարժակազմի սպասարկման ն նորոգման տեղամասերի հետ, բաց

ն

գյուղատնտեսական տեխնիկայի նորոգման ն տեխնիկական սպասարկման արհեստանոցը, մեքենաների պահպանման ն կարգավորմանհրապարակը, -

-

դիսպետչերականծառայությունը, մարքեթինգախորհրդատվական կետը, միաժամանակ մեխանիզատորների ու մասնագետների որակավորման բարձրացման դպրոցը, տրակտորների, կոմբայնների ն ավտոտրանսպորտային միջոցների լցավորման կայանը, սոցիալ-կենցաղայինօբյեկտները: Յուրաքանչյուր կառուցվածքայինտեղամաս պետք է հագեցած լինի տեխնիկականմիջոցներով, նորմատիվատեխնիկական փաստաթղթերով ն ունենա բարձրորակ կադրեր: Ներքնում բերվում են կոնկրետ փաստեր ԱՊՀ երկրներում գյուղատնտեսական տեխնիկան համատեղ օգտագործելու կոոպերացիաների ն մեքենատեխնոլոգիական կայանների գործունեության արդյունքների վերաբերյալ: Ստավրոպոլում հաջողությամբ գործում է «ՐՔԽԼՕ» ՍՏԿ-ը, որն անցել է համեստ շինարարական կոոպերատիվիուղուց մինչն հզոր ագրոարդյունաբերականկորպորացիան/7767: Այն ունի 870 հա վարելահող, վերջին մոդիֆիկացիայի10 «Խտոօք/օ» ն «Ճաքսցօվ» տրակտորներ, 17 շարքացան, 16 կոմբայն, 7 բունկեր-կուտակիչներ: Ունի ամերիկյան «Խ՛Փաօքոը» ն գերմանական «Օատ» ֆիրմաների շարքացաններ, ինչպես նան գերմանական «Ղօոոմտւծք» հացահատիկահավաք կոմբայններ: Բանվորներին աշխատանքի են ընդունում միայն մրցույթով, կադրերի հոսքը գործնականորենբացակայում է: Ապահովված է հաստատուն ն համեմատաբարբարձր աշխատավարձ, կան բնակարան ստանալու ռեալ հնարավորություններ:ՄՏԿ-ն տարեկան կառուցում է 4-6 քոթեջ (առանձնատուն), աշխատողների համարգնում է բնակարաններ: -

-

-

-

Աշխատանքի արդյունքները 1995

աղյուսակներում: Ա

աքների

թ.

համար բերված

են 2.4

ն2.5

Աղյուսակ Ագրեգատ-

ների րի տունյուննեանարի քանակը

Ագրեգատի կազմը

|

նտե-

լ

լ

քանակը ծավալը, հա

Կուլտիվացիա

13060

12850

ԽԼ13-82Ժ6ԷԼ5,6 Ան Է-701Է«46

Շարացան Հացահատիկի հավաք

Արնածաղկիհավաք|

«Ղօուղատաօք»Ւբունկեր 6

Մեկ կոմբայնի աշխատանքը, հա

Աշխատանքների

Մեկ հա-ի հավաքի

շրջանի լավա-

տեսակըՍՏԿ-ումԱնո

ք

Վ

նաք | հ

արժեքը

շրջանի լավա-| Դիտողություն

գույն տնտե

ՄՏԿ-ում

ԽԱՑ ծ

-

կուտակիչ «՛1օռոճնոօք»Ւադապտեր

Աշնանացան

կնա ՍՈ Աշնան

Աշխատանքներիտեսակը

Շարացան հավաք աան Գարնանացան

82Է«Օուոճ»

ԽԼ13-

12809

14734

Է-701:Է«ՀօՒաօքո»

Է--701:ԱՒԼՑ-40

Ղ1-150ԿՀՈՒԼ-5-35

ՍՏԿիկ -ի

կատարածմ աշ

ՄՏԿ-ում

Արնածաղկի հավաք

է հազ լաքսանյութեր պատվիրառութ.

ոծիական տրանսպորտ Մ

հա աշխատանքները, :

շրջանում

Այդ ՄՏԿ-ն իր մասնաճյուղերն (ինքնուրույն բաժանմունքներ) է բացում ամբողջ Ստավրոպոլի երկրամասում: Ի տարբերություն «ՐՔԽՂ1ՕԾ»-ի Կուբանյան ՄՏԿ-ն ստեղծվել է բյուջետային հիմքի վրա, ունի պետական ձեռնարկության կարգավիճակ, որի հիմնադիրը ԿուբՆԻԻՏՄ-ն է: Աշխատանքների առաջին տարվա որոշ ցուցանիշներ բերված են աղյուսակ 2.6-ում: Հետաքրքիր է Թաթարական փոր ՄՏԿ-ների մեքենայական դաշտային ջոկատների աշխատանքի Նրանք կազմակերպվել են շրջանային գյուղտեխնիկաներում գործում են 8 տարուց ավելի: Նրանց փորձը օգտագործման արդյունավետության ակնառու վկայությու լ ր ր Մինի ՄՏԿ-ները հնարավորություն են իրականացնել տեխնիկական սպասարկում, վերացնել անսարքությունները, ամբողջ ծավալով օգտագործել բարձրարտադրողական մեքենաների հնարավորությունները: Օրինակ, մի շարք մինի ՄՏԿ-ներ

օգտա-

ն

կալսվածի

ՄՏԿ-ն

գործել վառե-

շշ

Աղյուսակ

26.

--

ավելին

Աղյուսակ

Սպասարկ- |Կատարված

Գարնանավար Ղ-1501ԸՒԼՏՑ-35 Կր

շրջանի կերերի հավաքման աշխատանքներիծավալի կեսից կատարել են իրենց ուժերով (աղյուսակ 2.7):

-

Աղյուսակ 2.7 Վավաքվել է

սենաժի ն Այդ թվում Շրջաններսիլոսի կանաչ մինի ՄՏԿ-

|

ԱՐԻԱ

"

մ

|

Մեկ կոմբայնի հավաքածը,

Կերհավաք

| կոմբայններիխոր րդ ո

Բուգուլմին

Մենգելին

Սարմճանով

հազ.տ ինի

թյուններում ՍՏոՅՑ

0,8

21.4

0,9

16,6

0,8

16,8

Զաինսկ

0,9

9,8

Մուսլյումով

0,9

11,7

ՍՏԿ-ում տեխնիկայի օգտագործման արդյունավետությունը բարձր է: Օրինակ, կերահավաք կոմբայնի սեզոնային արտադրողականությունը մի քանի անգամ մեծ է, քան կոլեկտիվ ն խորհրդային

հանրապետությունում մինի փող ը: տնտեսություններում: Թաթարական հանրապետության տնտեսություններին տախոիկայի խմբային օգնություն տալիս աշնանավար կատարող ջոկատները: ակի վարում մինչն Դրանցից յուրաքանչյուրը հան ժամա Մինի ՄՏԿ-ները կազմավորելու համար ձեռք բերվել

են

կ երհավաք վաք

մեծ

ցույց

«ԱՇոօօօ»

է

ն

10000

հա:

են

«7թո-1500»

կոմբ կոմբայններ,240

«Հ

ոուճ3»

ավտոինքնաթափեր, երկու հարյուրից ավելի եգիպտացորենահավաք մեքենաներ: Տեխնիկա ստանում են ամեն տարի: Կերերի հավաքման գծով յուրաքանչյուր մինի ՄՏԿ ունի 226ԸՇ:100

ն «ՈՇոօօօ-250»

կոմբայն,

8 «Աոուճ3»

ավտոմոբիլ, Հ-700

տրակտոր,

տեխնիկայի սպասարկման շարժական արհեստանոց: ՄՏԿ-ների կողմից հավաքված կերերի ն կալսված հացահատիկի 1 տ-ի ինքնարժեքը 2 անգամ ցածր է, քան հանրապետության շատ

տնտեսություններում:

Անհրաժեշտ է հատկապես ընդգծել, որ այդպիսի արդյունքների հասել են հիմնականում հայրենական մեքենաների միջոցով: թ. այս հանրապետությունում հավաքվել է 2786,8 հազ.տ կեր կամ ամբողջ ծավալի 4892-ը, վարվել 102576 հա, կալսվել 390,41 հազ.տ հատիկ կամ ամբողջ քանակության 10522»-ըՍեզոնային արտադրողականությունը մեկ կերահավաք կոմբայնի համար կազմելէ 6,9 հազ.տ, հացահատիկահավաք կոմբայնի համար` 0,82 հազ.տ, 1 տ կերի ինքնարժեքը` 18 հազ. ռուբ., հատիկինը` 85 հազ.ռուբ.: Օմսկի ՄՏԿ-ը (Օմսկի մարզ) գերմանական «Շպրոս» ֆիրմայի հետ կնքած պայմանագրի համաձայն ստացել է հացահատիկահավաք «Ղօոռուածք» կոմբայններ ն ցանքի «Խօոաօքո» համալիրներ: Դրանց օգտագործումն արդեն առաջին տարում հնարավորություն է տվել հասնելու բարձր ցուցանիշների (աղյուսակ 2.8):

Աղյուսակ

ՍՏ

Հոցանիշը

սեզոնաին արտա. |

կոմբայնի դրողականությունը,

.2օօոշ6

տ/հա

ծախսը, Վառելաքբսանյութերի

կգ/հա

կգ/հա Հատիկի կորուստները,

0-30

Չերբակովակու շրջան

ոո

108-230

է տալիս, որ ՄՏԿ-ների աշխատանքի վերլուծությունը ցույց նրանք ունեն համեմատաբար լավ ցուցանիշներ մեծ ցանքատարածություններ ն բերքատվություն ունեցող շրջաններում: Կալուժսկի մարզի Պոլոտնյանո-Զավոդսկու ՄՏԿ-ն կազմավորվել է 1994 թ. որպես փակ տիպի ակցիոներական ընկերություն: 1995 թ. ունեցել է 2160874 հազ. ռուբլու հիմնական միջոցներ` 3 հատ Ղ-15016, 1 հատ հ/13-80, 1 հատ Խ/13 -82 տրակտորներ, կերահավաք Ի-282 ն Ի303 կոմբայններ: Աշխատողների միջին տարեկան թիվը կազմել է 6 մարդ` տնօրեն, գլխավոր հաշվապահ, մեխանիկ ն 3 վարձկան մեխանիզատորներ:

աշխատանք, որից կատարել է 77,14 մլն ռուբլու մլն ռուբ., ծախսվել 68,062 մլն ռուբ.: Աշխատանքներըհիմնականում կատարել են Կալուժսկի մարզի Ձերժինսկու շրջանի հինգ տնտեսություններում: Մայիս ամսից մինչն հա հոկտեմբերի վերջը կատարվել է 4638 պայմանական էտալոնային աշխատանքներ կամ շրջադաշտայինն տրակտորատրանսպորտային նի ընդհանուր ծավալի 0,97 96-ը: Կատարված աշխատանքների պայմանագրային արժեքը կազմել է տնտեսությունների մեքենատրակտորային հավաքակայանի կողմից նույն աշխատանքների կատարման ինքնարժեքի70-84 96-ը այսինքն 16-30 օ6»-ովցածր եղել: Սմոլենսկի մարզի Յարցնսկի ՄՏԿ-ն կազմակերպվել է որպես «Յարցնագրոսպասարկում»ակցիոներական ընկերության կառուց2 71-75 վածքային ստորաբաժանում:ՄՏԿ-ի կազմում կան 4 1-1501:, ն ն Է-303 կերահավաք համալիրներ, Ք-208 ԱՓՈ-0,5 տրակտորներ, Օ5-2621 բարձիչներ, կցովի տեխնիկայի մինիմալ հավաքածու, միավորով ավտոպարկ: ՄՏԿ-ն իր տրամադրության տակ ունի մեխանիզատորներ, կերերի հավաքի, օրգանակատարում է հողի նախապատրաստման, փոխադրմանն ցրման աշխատանքներ,ունի կան պարարտանյութերի անհրաժեշտ նորոգման տեխնոլոգիական սարքավորումներ, ավտոմոբիլների, տրակտորների տեխնիկական սպասարկմանտեղամաս, նան անասնապահական սարքավորումների նորոգման ինչպե բաժանմունք: Գործնականումսպասարկումէ ամբողջ շրջանին: է 170 մլն ռուբ., թ. աշխատանքների ծավալը կազմել աշխատանքների վարի շրջանում Կատարել ռուբ.: մլն 1996թ.՝ է սեզոնային արտադրողականությունը աշխատանքների Վարի 1052-ը: ազմել է 255 հա, իս անի միջինը` 20 հա է: կազմ են լինել կոոպերատիվ հիմունքներով ստեղծված միջտնտեսային նախաձեռնությամբ տնտեսությունների ՄՏԿ-ները: Փայատիրականմուծումներ են ինչպես դրամական, այնպես ս հիմնական միջոցները: հիմնադիրները: սկզբնակա ոռպերատ Այդպիսի կոոպերատ տարիների ընթացքում, կաշխատի Լինելով հիմնադիրների սեփականությունը, ույթ հիմունքներով: 1995 թ. ՄՏԿ-ն մուտք է գործել 20,9

,

է

եռանկարային կարող

են հիմը ո ակ աների իմի աու անեք աջի անում` մաերքներ Անանեան Անթիվ Բովրան արտա-

տուրքերի զեղչերից: դրող Նույնատիպ ՄՏԿ-ների ստեղծման փորձ կա Ռյազանի մարզի մի շրջաններում: Այսպես, Նովոդերնենսկի շրջանում երկու շարք կոլտնտեսությունների`«Պրոժեկտոր» ն «Ռասսվետ», բազայի վրա ստեղծվել է «Նովոդերնենսկի» միջտնտեսայինմեքենատրակտորային կայանը 600 մլն ռուբ. կապիտալի ներդրումով: Կոոպերատիվի անդամներ պարտավորվել են որպես փայատիրական մուծումներ

տնտեսություններնօգտվում են

ներկայացնել թրթուրավոր 711-75, Ղ-150Խ, տրակտորներ ն 711-75-ի բազայի վրա բուլդոզեր: Կոոպերատիվն ստեղծողները որոշել են իրենց աշխատանքների հիմնական ուղղությունները` վար, կուլտիվացիա, ցանք, բերքահավաք, պարարտանյութերի ցրում, բեռների փոխադրում, գյուղատնտեսական տեխնիկայի Օգտագործման ու բերքի աճեցման եղանակների արմատավորում, գյուղատնտեսական տեխնիկայի, նյութերի պահեստամասերի ու գնում, հողատարածությունների վարձակալում ն գյուղատնտեսական մշակաբույսերի աճեցում մշակված ցանքաշրջանառության համապատասխան: ՄՏԿ-ի արտադրական

կարողությունն ավելանում է ճան Ժամանակավոր օգտագործման վերցված տեխնիկայի հաշվին: Տնտեսական գործունեության սկզբնական փուլում պահանջվելէ մլն ռուբ. ֆինանսական միջոցներ հիմնականում վառելաքսանյութերի ձեռքբերման, մեխանիզատորների աշխատավարձի, այլ կազմակերպությունների ծառայությունների համար: Պրոնսկի շրջանում ստեղծվել է «Նովոճիչուրինյան միջտնտեսային կայան», 400 մլն ռուբ. կանոնադրական կապիտալով: Կոոպերատիվի գործունեության հիմնական տեսակները նույնն են. ՄՏԿ-ում: Նովոդերնենսկի ինչպես Ստեղծողները դրամական միջոցների հետ միասին գործի մեջ են դրել ճան 2-ական տրակտորներ, որոնք սարքին են ն նորոգում չեն պահանջում: Յուրաքանչյուրին ամրացված են երկու մեխանիզատոր: Աշխատանքն իրականացվումէ երկու հերթով: Կոոպերատիվ հիմունքներով միջտնտեսային ՄՏԿ-ների ստեղծման առաջին քայլերը ցույց են տալիս, որ գլխավոր հիմնախնդիրը սկզբնական կապիտալի բացակայությունն է, որն անհրաժեշտ է տեխնիկայի նորոգման, վառելաքսանյութերի ձեռք բերման, բանվորմեխանիզատորներին աշխատավարձ վճարելու համար: Այդպիսի ՄՏԿ-ների առավելությունն ավելի տնտեսվար ն ջանասեր մոտեցումն է նրանց ձեավորման ու գործունեության նկատմամբ, պահանջվում է ելընքացի փոքր կապիտալ, իսկ թերությունը՝ աշխատանքների ավելի դժվար կազմակերպումը, պահանջարկի բարդությունը յուրաքանչյուր փայատիրոջից բարձր պաւտասխանատվություն ստանձնած պարտավորությունների կատարման համար: Կատարված հաշվարկները ցույց են տալիս, որ մեքենաների ծանրաբեռնվածությունը ավելանում է 2776-ով: Հյուսիս-կովկասյան գոտու ագրոարդյունաբերական համալիրում նույնպես վերջին տարիներին գյուղատնտեսական տեխնիկայի օգտագործումն անցել է ինքնասպասարկման: Թանկության, ավելի ճիշտ, միջնորդական կառույցների գնային կամայականության պատճառով մեքենաների նորոգումն ու տեխնիկական սպասարկումը կոլեկտիվ ն ֆերմերային տնտեսություններում կատարում են ոչ

հարմարավետ պայմաններում, հիմնականում սեփական ուժերով: Այդ պատճառով գյուղական ապրանքարտադրողների մեքենաների հուսալիությունն ու անխափանությունը շատ ցածր են ն միտումներ կան է ազդում բացասաբար ավելի խիջնելու որը մեքենայացված աշխատանքների կատարման ագրոտեխնիկական Ժամկետների ն արժեքի վրա: Գործող շրջանային նորոգող տեխնիկական ձեռնար(ՆՏՁ), «Ագրոմատակարարում», «Նավթամատակակությունները համակարգերը գործնականում չեն զբաղվում րարում» ե այլ սպասարկման ծառայությունների կատարելագործումով, մեքենայական հավաքակայանի տեխնիկական պատրաստվածության բարձրացումով, այլ գործում են նեղ գերատեսչական հետաքրքրությամբ, հետապնդելով առնտրական կամ շահութային նպատակներ: Ելնելով ԱԱՀ-ի ինժեներատեխնիկականսպասարկման կատարելագործմանն ուղղված Ռուսաստանի Դաշնության գյուղատնտեսության նախարարության կողմից հաստատված «Տնտեսվարման նոր պայմաններում տեխնիկական սպասարկման զարգացման հայեցակարգից», հյուսիս-կովկասյան գոտու պայմաններում, կոնկրետ Ռոստովի մարզի օրինակով. մշակվել են ֆիրմային տեխնիկական սպասարկման կազմակերպության նախագիծ ն գլխավոր սխեմա, որով նախատեսվում է ստեղծել 20 գլխավոր ն 55 գոտիական բազմաֆունկցիոնալ տեխնիկական կենտրոններ ն որոնց արտադրական գործունեությունը հիմնված է մեքենաշինական գործարանների հետ ուղիղ կապի վրա: մտնում են մեջ կազմի շրջանային Կենտրոնների ՆՏՁ-ները, առնտրական համակարգը, «Ագրոմատակարարում» հարնան նորոգման ու սպասարկմանձեռնարկությունները նայլն: Կենտրոնները ունեն բավարար հնարավորություններ ժամանակին ու որակով կատարելու նոր տեխնիկայի վաճառք, սպասարկում ն նորոգում: գոտիական կենտրոններից յուրաքանչյուրը Գլխավոր ն մեքենաշինական գործարան (կամ ներկայացնումէ համապատասխան գործարաններ) ն մասնագիտացված է կատարելու սպասարկման աշխատանքներ ըստ տեխնիկայի տեսակների. առանձին մակնիշների տրակտորների,ավտոմոբիլների, հացահատիկահավաք կոմբայնների, գյուղատնտեսական մեքենաների, անասնապահական ֆերմաների կենտրոնների մոտավոր սարքավորումների: Հաշվարկված են բեռնվածությունը, մշակված են նրանց կազմակերպական կառուցվածքը, ստորաբաժանումների ն մասնագետների հիմնական ֆունկցիաները: Գյուղական ապրանքարտադրողներիհետ հուսալի ն գործարարական կապն իրականացվում է ինչպես անմիջական, այնպես էլ սահմանակից դիլերային ձեռնարկությունների միջոցով: Նախատեսված տեխնիկական կենտրոնների մեծ մասը գործում են: Կոնստանտինովյան կենտրոնը մասնագիտացված է ՛1-25 տրակտորների ն Ղ-16Խ1 շասսիների ֆիրմային սպասարկման գծով,

Ազովյանը` 1502,

հ/13

Օռլովյանը`

տրակտորների, Մելիխովյանը` 7113, Սալոկյանը` Հոուճ3 ավտոմոբիլների նայլն:

Ղ-

Յուրաքանչյուր կենտրոն ունի իր արտադրական գործունեության պայմանական գոտին, որտեղ կատարում է վաճառք, վերավաճառք, երաշխիքային ն ետերաշխիքային սպասարկում, ապահովում է պահուստային մասերովն կատարում նորոգում: Բարդություններ են առաջացել գյուղատնտեսական մեքենաների ֆիրմային սպասարկման կազմակերպման հարցերում: Մոտ 100 գործարաններ մարզին մատակարարում են 300-ից ավելի անվանումով մեքենաներ, ուստի, նախատեսված է մարզում ստեղծել նս 10 գլխավոր ն 25 գոտիական կենտրոններ, որոնցից յուրաքանչյուրը կզբաղվի կոնկրետ գործարանի կամ մի քանի գործարանների կողմից թողարկվող միատեսակ, օրինակ ցանքի, հողամշակող մեքենաների վաճառքով, անհրաժեշտության դեպքում վերավաճառքով (տեղում հավաքելուց ու փորձարկելուց հետո), երաշխիքային սպասարկումով ու նորոգումով, պահուստամասերի մատակարարումով: Կոլեկտիվ ն ֆերմերային տնտեսությունների գործունեության գոտում նախատեսվում է ստեղծել գործարարականտեղամասեր: Հացահատիկահավաք կոմբայնների ֆիրմային սպասարկումը կազմակերպելու ժամանակ հաշվի են առնված, որ մարզը կոմբայնների մոտ 90 96-ը ստանում է «Ռոստսելմաշ» գործարանից, ուստի որոշվել ստեղծել 7 գոտիական տեխնիկական կենտրոններ հացահատիկային կոմբայնների սպասարկման համար: Բոլոր 7 կենտրոնները կատարում են կոմբայնների վերավաճառք, պահուստամասերի վաճառք, երաշխիքային սպասարկում: Անասնապահական ֆերմաների համար մեքենասարքավորումների տեխնիկական սպասարկման կազմակերպումը տարբերվում է ն բազմաբնույթությամբ կառուցվածքային բարդությամբ, ուստի նախատեսվում է կապ 80 գործարանների հետ: Նախատեսվում է ստեղծել 11 գլխավոր ն 23 գոտիական տեխնիկական կենտրոններ, մասնագիտացված, միատեսակ մեքենաների ու հիմնականում սարքավորումների սպասարկման համար: Ֆիրմային տեխնիկական սպասարկման համակարգի ներդրման առաջին փուլում (1992 թ.) ՆՏՁ-ների, «Ագրոմատակարարում» համակարգերի ն այլ կազմակերպությունների ղեկավարներն ու մասնագետները մանրակրկիտ ն բազմակողմանի ուսումնասիրել են մշակված նախագծերն ու գլխավոր սխեմաները ն կատարել փոփոխություններ ու լրացումներ: Երկրորդ փուլում՝ 1993 թ. սկզբից մինչն հիմա մարզում ստեղծվել են գլխավոր ն գոտիական կենտրոններ, ձնավորվել նրանց ղեկավարման ապարատը, յուրացվել նոր առնտրական, նորոգման ու սպասարկման ֆունկցիաներ: Պատվիրատուների հետ ճշտվում են

է

պահանջվող

մեքենաների

ն

սարքավորումների

տեսակներն

ու

ն

ման

ՊՐՐԳ

աշխատանքնե շխ քների

ծավալներ, վալներ

հաստատվում վ

հարնան ր

նրանց արտադրական ծրագրերը, սպասարկման ծառայությունների վճարման չափը, տնտեսությունների հետ կնքվում են պայմանագրեր, մեքենաշինական գործարաններիհետ իրականացվում անհրաժեշտ արտադրականկապեր, համաձայնեցվում են տեխնիկայի վաճառքի գները, աշխատանքի երաշխիքային

ձեռնարկությունների կազմը

ե

ն

ժամկետները, մատակարարման եղանակները այլն: Երրորդ փուլում նախատեսվում է երեք տարվա ընթացքում ամբողջությամբ տեխնիկական սպասարկման հին համակարգը փոխարինել նորով: Աստիճանաբար հին կառույցները կդադարեցնեն իրենց գործունեությունը ն կընդգրկվեն տեխնիկական կենտրոնների կազմում` որպես կառուցվածքային ստորաբաժանումներ:

Մոլդովան գյուղատնտեսական տեխնիկայի հագեցվածության մակարդակով զբաղեցնում էր առաջատար տեղ ԽՍՀՄ հանրապետութթ. այն սկսեց նկատելիորեն թյունների մեջ: Սակայն 1990-1994 նվազել, չնայած անցյալում նս 3-5 անգամ ցածր էր, քան ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Գերմանիայում ն մյուս զարգացած երկրներում /7797 Գյուղատնտեսական տեխնիկայի գնման միջին տարեկան ծավալները նախորդ տասնամյակի համեմատությամբ պակասել են 50-200 անգամ: ունեին նորմատիվային բարձր 1995թ. տրակտորների մինչն 60-6592-ն շահագործման ժամկետ, որը պահանջում էր բավական նյութական ծախսեր մասնագիտացված ձեռնարկություններում կապիտալ նորոգման համար: Սակայն տեխնիկական սպասարկման արդյունավետ համակարգեր, պահուստամասեր, ինչպես նան գյուղական ապրանքպատճառով նորոգումը արտադրողների մոտ միջոցներ չլինելու կատարում էին մեքենաների սեփականատերերը` ցածր որակով: Տեխնիկական պատճառներով շատ տնտեսություններում պարապուրդ էին տալիս 30962-իցավելին: Լավ հագեցած ու բարձրորակ մասնագետ կադրեր ունեցող մասնագիտացված նորոգման ձեռնարկությունները ծանրաբեռնված չէին ն ստիպված այլ պրոֆիլի պատվերներ էին կատարում: Զնայած եղած դժվարություններին, մեքենատերերն ստիպված մասնագիտացված ձեռնարկություններին նորոգման էին տալիս բարդ ագրեգատները` վառելանյութի ապարատները, հանգույցներն ու հիդրոհամակարգերը, տրանսմիսսիան: Իհարկե, հետագայում աստիճանաբար այդ հանգույցների նորոգմանն դետալների վերականգնման պատվերները մասնագիտացված ձեռնարկություններում ավելացան: տեխնիկական Ադ միտումը պահանջում էր ինտենսիվացնել փոխարինող տեղամասերի, շրջապտույտային ֆոնդերով հատուկ խանութներիգործունեությունը: «Մեկագրո» գիտաարտադրական միավորման գյուղատնտեսության մեքենայացման ն էլեկտրաֆիկացման մոլդովական գիտահետա53

զոտական, կոնստրուկտորատեխնոլոգիական ինստիտուտում մշակվել է «Բազմաճյուղ արտադրության դեպքում տեխնիկական սպասարկման (ՏՄ) համակարգի զարգացման հայեցակարգ»: Այն հիմնավորվում է ընդհանուր տնտեսականբարեփոխման միասնական սկզբունքներով ն հաշվի է առնում առանձնատվյալ համակարգի յուրահատուկ

հատկությունները.

ՏՍի օղակները (արտադրողներ-միջնորդներ-մեքենաների սեփականատերեր) հիմնում են իրենց փոխհարաբերությունները, ելնելով տնտեսական նպատակահարմարությունից, տնտեսական `փոխհարաբերությունների բուրգի հիմքում գտնվում են գյուղական ապրանքարտադրողները,որոնց եկամուտներից մուծվում են սպասարկման ծառայություններին, համակարգի կայունության ապահովումը պահանջումէ պետության օգնությունը, գյուղական ապրանքարտադրողներիառաջնության սկզբունքն ապահովելու համար անհրաժեշտ է ՏՍ-ի կատարողների միջն -

-

-

-

մրցություն,

ՏՍ-ի նյութական բազայի հիմքը կազմում են բոլոր մակարդակների նորոգող-սպասարկողարտադրությունների գոյություն ունե-

օբյեկտները, համակարգի արդյունավետ աշխատանքի համար պահանջվում է մեքենաներ ն սարքավորումներ արտադրողների անմիջական ցող

-

մասնակցությունը,

ՏՍ-ի համակարգում գործունեության կոորդինացումն իրականացնում են պետական մարմինները(գյուղատնտեսության նախարան րությունը, գյուղատնտեսության շրջանային վարչությունները գյուղական ապրանքարտադրողների կամավոր ասոցիացիաները, միջնորդները(դիլերները), սպասարկումն ընդգրկում է ծառայությունների ամբողջական համալիր, որն ուղղված է տեխնիկանմշտական պատրաստի վիճակում պահելու ն արդյունավետ շահագործելու համար (նրանց ծավալը նախապես որոշվում է տնտեսականնպատակահարմարությունից), է մեքենայի ծառայության ամբողջ ժամկետի հ -

-

Հոու վարկված

կա նկման, նիկայի Ան րարական Վերոհիշյալ

ինստիտուտ

աս

ձների լ

կազմակերպման, վարձույթի տեղամասում մեքենաների օպտիմալ քանակի որոշման մեթոդիկաներ: Սկսել են նան մարքեթինգային հետազոտություններ հանրապետությանԱԱՀ-ում գյուղատնտեսական մթերքների արտադրության ն վերամշակման համար տեխնիկայի ու սարքավորումների պահանջարկը որոշելու նպատակով:

Ռուսաստանում

կազմակերպվածՄՏԿ-ների դինամիկան ցույց

է

տալիս, սկզբում կազմակերպման ընթացքում էին գտնվում մոտ 500 ՄՏԿ-ներ: Տվյալների վերլուծությունը ցույց տվեցին, որ նրանց 58,2 96-ը ստեղծվում էին շրջանային տրանսպորտային ձեռնարկությունների կամ գյուղտեխնիկայի հիմքի վրա, 16,5-ը` շրջանային ագրոմատակարարման ու տեխնիկական սպասարկման կենտրոնների, 8,9-ը մարգագետնամելիորատիվ կայանների, քիմիական պայքարի ձեռնարկությունների, 6,3-ը` մեքենափորձարկման կայանների, գիտահետազոտական ինստիտուտների, նույնքան էլ տնտեսությունների հիման վրա, 3,8-ը` շրջանային շինարարական վարչությունների հիման վրա: Ռուսաստանում մեքենատեխնոլոգիական կայանների կազմակերպման ն աշխատանքի փորձը ցույց է տվել, որ կան ինչպես դրական, այնպես էլ բացասական կողմեր, որոնց մասին գիտենալը հնարավորություն կտա մեր հանրապետությունում կազմակերպվող կայաններում օգտագործել դրականը, իսկ բացասական կողմերից խուսափել: ունեն ՄՏԿ-ներն 90մեքենատրակտորային հավաքակայանի ն տեխնիկական բարձր պատրաստությու մեքենայական աշխատանքների կատարման կազմակերպվածություն, որոնք հնարավորություն են տալիս ժամանակին կատարել պատվերները ն արդյունավետ օգտագործել տեխնիկան: Այստեղ կան նորագույն տեխնոլոգիաների արագացված ու ամբողջական ներդրման ամենալավ պայմանները ն շահագործական ծախսերի ու ինքնարժեքի իջեցման կազմակերպման լավ ձները, հնարավորություն կա ապահովել աշխատող անձնակազմի ավելի բարձր ու հավասարաչափ ծանրաբեռնում, բարձրացնել նրանց աշխատավարձը, որը կնպաստի կադրերի կայունությանը, նրանց մասնագիտականաճին: ՄՏԿ-ում առավելապես օգտագործում են հզոր մեքենայացման միջոցներ, որոնք ապահովում են տեխնոլոգիական գործընթացների որակ ն աշխատանքների որ 1997

թ.

ԱԱ ԺԱՆ երի դբճդանրապես, ՍՏԿ կատմամբ պահան գառայուշյան

ըստ որում, ստեղծվա արագ աճում նությունն ըստ աշխատողների թվի դասվում ջարկն

է,

-ներ

ամաս-

փոքր ձեռնարկությունների շարքին, օգտվելով նշանակալի տուրքային զեղչերից: Սակայն գործնականում կազմակերպվածՄՏԿ-ներից ոչ մեկը չի ցուցաբերել համառություն` դառնալու շահութաբեր ձեռնարկութուն: Նկատվում է միտում. հավաքել որքան հնարավոր է շատ մեքենաներ, առանց բավարար պլանավորման ն ծանրաբեռնման,ֆոնդահատուցման, կրեդիտի վճարման ն այլն: ՄՏԿ-ի կազմավորման ընթացքում աշխատանքի են ընդունում չափազանց մեծ թվով ինժեներաեն

աշխատող փոքրաքանակ տեխնիկական աշխատողներ (ԻՏԱ. մեխանիզատորների առկայությամբ: Վաճախ 12-30 աշխատողներից 47-ն ընդգրկված են ԻՏԱ-ում: Ըստ որում, նրանք բոլորն էլ աշխատում են լրիվ դրույքով, չնայած նրանցից կեսը, փոքր ծանրաբեռնվածության պատճառով, կարող են աշխատել համատեղությամբ` համապատասխան աշխատավարձով: ՄՏԿ-ների մեծ մասում անբավարար է գործունեության տնտեսական վերլուծությունը ն ստեղծագործականնախաձեռնությունը: գործունեությանը լիարժեք կենտրոնների Տեխնիկական խանգարում են մի շարք գործոններ: Արդյունաբերության անկման ն գյուղատնտեսական մեքենաշինական մեծաքանակ գործարանների նվազ գործունեության պայմաններում արդեն ստեղծված տեխնիկական կենտրոններն ի վիճակի չեն ամբողջությամբ իրագործել իրենց ֆունկցիաները: Դրա պատճառներն են. շուկայական պայմաններում արդյունաբերական ձեռնարկությունների աշխատանքի ն տեխնիկական սպասարկման կազմակերպման համար պատասխանատվության մասին գործող օրենքի (կանոնադրության) բացակայությունը, արդյունաբերական ն գյուղատնտեսական արտադրանքների համար փոխադարձ չվճարումները, սպասարկման ու փոխադրական ծառայությունների համար գների չպարզաբանված աճը, բանկային վարկերի ստացման անհասանելի պայմանները, գյուղատնտեսական տեխնիկայի արտադրությունում դեռես գոյություն ունեցող մենաշնորհացումը, մեքենաշինական գործարաններում ցածր տեխնոլոգիական ն արտադրական կարգապահությունը, պետական ն "տեղականկառավարման կառույցների անտարբերությունը գյուղական ապրանքարտադրողների սպասարկումն ապահովելու նկատմամբ, շուկայական հարաբերությունների ձնավորման սկզբնական փուլում գտնվող խոշոր կոլեկտիվ ու համեմատաբար փոքր ֆերմերային տնտեսությունների պայմաններում գիտական մշակումների ն պրակտիկ փորձի բացակայությունը ֆիրմային սպասարկման կազմակերպման գործում: Արդյունքում, շատ կենտրոններինքնագոյացման համար ստիպված կատարում են իրենց պրոֆիլից դուրս աշխատանքներ: Այնուամենայնիվ, ՄՏԿ-ների աշխատանքի վերլուծությունը վկայում է, որ նրանք բավարար հաջողությամբ գործում են այսօրվա գյուղատնտեսական արտադրության ծայրահեղ ծանր պայմաններում: 24.

Գյուղատնտեսական տեխնիկային նյութական միջոցների ձեռնարկումները մեր օգտագործման ուղղությամբ

հանրապետությունում

Սպասարկման ոլորտում պետական քաղաքականությունը ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարությունն իրականացնում է 34 «2 պետական բաժնեմասի լիազորագրային կառավարումն իրականաց56

նող «Ագրոսպասարկում» ն «Ագրոքիմիա» ՊՓԲԸ-ների տարածաշրջանային թվով 35 «Ագրոսպասարկում» ն 22 «Բերրիություն» ԲԲԸ-ների միջոցով: Այդ ընկերությունների ֆինանսատնտեսական գործունեության վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ նրանց աշխատանքի արդյունքները բավարար չեն մի շարք օբյեկտիվ ն սուբյեկտիվ պատճառներով. ։պիահանջարկի բացակայության գնողունակ »պատճառով նվազել են նյութատեխնիկական միջոցների ներկրման ն իրացման, ինչպես նան նորոգման աշխատանքների ծավալները, վճարովի ծառայությունների սակագների աճի ն գյուղացիական (ֆերմերային) ու գյուղացիական կոլեկտիվ տնտեսությունների ծանր ֆինանսական վիճակի պատճառով նվազել են ծառայությունների ծավալները, գյուղատնտեսական տեխնիկայի կազմը ն վիճակը հնարավորություն տալի, չեն կազմակերպել| լնրանց արդյունավետ շահագործումը, ներկայումս կիրառվող հարկային քաղաքականության ն գյուղատնտեսական մթերքների իրացման շուկայի բացակայության պատճառով գյուղատնտեսական է արտադրությունը դարձել անշահութաբեր: Ընդհանուր առմամբ, սպասարկման ոլորտի միավորումները -

-

-

-

գործում

իրենց նվազ հզորությունների 25-3092-ով: թ. ընթացքում «Ագրոսպասարկում» բաց բաժնետիրական ընկերությունները կատարել են հետնյալ աշխատանքները.դաշտային 26,9 մեքենայացված` մլն դրամի, նորոգման, տեխնիկական սպասարկման` 35,8 մլն դրամի, առնտրային` 130 մլն դրամի, ներկրման` 70,7 մլն դրամի, իրացման` մլն դրամի, այլ արտադրության` 99 մլն դրամի, այլ արտադրություններիցիրացման` են

մլն դրամի:

թ. գարնանացանի ն բերքահավաքի համար ներկրվել են մլն դրամի պահուստամասեր, որից ճապոնական դրամաշնորհով` 62,6 մլն դրամի, իրացվել է շուրջ 40 մլն դրամի նյութատեխնիկական միջոցներ, կատարվել են 15 մլն դրամի դաշտային ու այլ մեքենայացվածն 15,2 մլն դրամի նորոգման, տեխսպասարկման աշխատանքներ, այլ արտադրության ծավալը կազմել է 60,3 մլն դրամ, իրացումը այլ արտադրությունից` 59,2 մլն դրամ: թ. «Ագրոքիմիա» ՊՓԲԸ-ի ապրանքաշրջանառությունը կազմել է 2,1 մլրդ դրամ: Այդ ընթացքում ներ է կրվել շուրջ 32 ն վաճառվել 28 հազ. տոննա ազոտական պարարտանյութ (այդ թվում ճապոնա 14,6 հազ.տոննա դրամաշնորհի հաշվին), ինչպես նան

շուրջ

ՈՈնԱՆ բունաքիմինատներ:

«Ագրոքիմիա» ՊՓԲԸ-ի կազմում ընդգրկված բաժնետիրական ընկերությունների կողմից 1998 թ. ընթացքում կատարվել են շուրջ 100 մլն դրամի գյուղատնտեսական աշխատանքներ, այդ թվում. վար` 100 հա, կրծողների դեմ հա, ցանք՝ 300 հա, այգիների բուժում` 3000 պայքար` 4300 հա, հացահատիկի հունձ` 1200 հա: 1999 թ. հունվարի 1-ի դրությամբ «Ագրոքիմիա» ՊՓԲԸ-ում եղելէ 13200 տոննա տոննան ազոտական պարարտանյութ, որից 9623 ստացվելէ ճապոնական դրամաշնորհի հաշվին: 1999 թ. գարնանը սեփական միջոցների հաշվին ներ է կրվել ես տոննա ամոնիակային սելիտրա: Ֆոսֆորական ն կալիուշուրջ մական պարարտանյութերի ներկրում չի իրականացվել` համակարգում առկա 8000 տոննա մնացորդի պատճառով: թ. ընթացքում ճապոնական դրամաշնորհի հաշվին ներմուծված 14666 տոննա պարարտանյութի ն 13 հացահատիկահավաք կոմբայնների տնօրինումից պետբյուջե մուտք է եղել լրացուցիչ շուրջ 1 մլրդ դրամ: 1999 թ. նույն դրամաշնորհի հաշվին ներմուծված 9623 տոննա պարարտանյութի, կոմբայնների ե 25 տրակտորների տնօրինումը թույլ տվեց պետբյուջե լրացուցիչ մուտք անել մոտ 600 մլն դրամ պարարտանյութի վաճառքից ն 10 մլն դրամ` տեխնիկայի շահագործումից: 1999 թ. բերքահավաքի աշխատանքներին մասնակցում էին սպասարկման ոլորտի 146 կոմբայն: Ելնելով սպասարկման ոլորտի գործունեությունը բարելավելու անհրաժեշտությունից, դեռես 1997 թ. ՀՀ Ազգային Ժողովի կողմից ագրոպարենային համակարգի հավանության արժանացած «ՀՎ համալիր թթ. սոցիալ-տնտեսական բարեփոխումների 1997-2000 ծրագիրում» գյուղատնտեսության նախարարությունը հանդես էր եկել գյուղատնտեսության արտադրատեխնիկական սպասարկումների կենտրոնների կազմակերպման նախաձեռնությամբ: Ի կատարումն «Ծրագրի» մշակվել ն ՀՀ կառավարության 1999 թ. ապրիլի 22-ի թիվ որոշմամբ հավանության է արժանացել «Գյուղատնտեսության

արտադրատեխնիկական սպասարկումների բարելավման միջոցառումներիմասին» ծրագիրը: Գյուղատնտեսության

թ. մայիսի 3-ի թիվ 143 հրամանով այդ նախարարության 1999 «Ծրագիրը» գործունեության մեջ է դրվել: ՀՀ մարզերում ն Երնան քաղաքում 9-ը «Ագրոսպասարկում» ն 2 «Բերրիություն» ԲԲԸ-ների հիման վրա ստեղծվածգյուղատնտեսության արտադրատեխնիկական սպասարկումների կենտրոններինէ հատկացվել (երկարաժամկետ վարձակալությամբ) ճապոնական դրամաշնորհի հաշվին ներմուծված18 կոմբայն ն 25 տրակտոր, չինական տրակտորներ ն գյուղատնտեսական գործիքներ: Բանակցություններ են վարվում Իրանի Իսլամական Հանրապետությունից մինչն 50 հատ օգտագործված ՍԿ-5 «Նիվա» մակնիշի կոմբայններ ներկրելու նպատակով: ԲԲԸ-ի ուժերով: Կոմբայնները պետքէ նորոգվեն «Նուռնուս» '

Սպասարկման յուրաքանչյուր կենտրոնի համար մշակվել է տեխնիկական վերազինման անհատական ծրագիր, որի ֆինանսավորման նպատակով աշխատանքներ են տարվել արտերկրյա մի շարք ներդրողների հետ: Ճապոնական «Տսոուէօոոօ օօքօո8էօո» գործակալությունն ուսումնասիրություններից հետո, պատրաստակամությունէ հայտնել աջակցելու ծրագրի ֆինանսավորմանը 10 մլն ԱՄՆ դոլարի չափով: Չնայած կատարված որոշակի աշխատանքներին,Հայաստանում գյուղատնտեսության սպասարկման ոլորտի վիճակը ներկայումս չի կարելի համարել բավարար: "

» `

Բերված նյութերի վերլուծությունը հիմնավորում է, որ ի տարբերություն արնմտաեվրոպական ն ԱՊՀ-ի երկրների, մեր հանրապետությունում աշխատանքներ չեն տարվում գյուղացիական ն փոքր ֆերմերային տնտեսությունների հողերը ն չօգտագործվող կամ թերօգտագործվող գյուղատնտեսականտեխնիկանհամատեղ օգտագործման տարբեր ձների միջտնտեսային կոռպերացիաների ձնավորմանն ու կազմավորմանը նվիրված շահագրգիռ օրենսդրական դաշտի ստեղծման ուղղությամբ: ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարության կողմից կազմակերպված սպասարկմանփոքրաքանակ ն ոչ ռացիոնալ կառուցվածքով կենտրոնների նյութական բազան թույլ է, ի վիճակի չեն կատարելու իրենց վրա դրված պարտականություններըն կարիք ունեն կառուցվածքի ճշտման ու պետական լուրջ հովանավորման: Այդ հիմնախնդիրների լուծման ուշացումը կհանգեցնի գյուղատնտեսական արտադրության ողբալի վախճանի: Ներկայումս գյուղատնտեսական հողերի նշանակալի մասը չի օգտագործվում, խոպանի է վերածվում, իսկ օգտագործվող հողերում անհրաժեշտ չափի ու ն ընդհանրապես չօգտագործելով պարարտանյութեր տեսակի պահանջվող ագրոտեխնիկականմիջոցառումներ չկիրառելով. հողի կազմությունը վատանում, բերրիությունը նվազում ու դարձյալ շարքից դուրս է գալիս, իսկ գյուղատնտեսական տեխնիկանծերացել, մաշվել է, կապիտալ նորոգման ու վերակենդանացման հնարավորություն չկա ն դարձյալ շարքից դուրս է գալիս: Պետք է նկատի ունենալ, որ հատկապես շատ վտանգավոր է գյուղատնտեսական տեխնիկան կորցնելը: Եթե հողն է շարքից դուրս գալիս, դեռես ամեն ինչ կորած չէ, մի քանի տարվա ընթացքում համապատասխանագրոտեխնիկականմիջոցառումներ իրականացնելով կարելի է այն վերականգնել, իսկ գյուղատնտեսականտեխնիկան շարքից դուրս գալուց հետո չափազանց դժվար ն տասնյակ տարիներ ու մեծ ֆինանսական միջոցներ են պետք, որպեսզի վերազինվեն

հաճապատասխան մեքենատրակտորային հավաքակայաններն ու ինժեներատեխնիկական սպասարկման կենտրոնները: ն ԳԱԱ Նշված հիմնախնդիրները լուծելու ու մատակարարումնե նյութատեխնիկական արտադրատեխնի-՝

աեխնի, հաարկումների համար բարելավելու ճանը երկար կական տեխնիկական վերազինմանն ուղղված անհրաժեշտ է իրագործել նպատակային ծրագրերի մշակում ու ֆինանսավորում, կոոպերացիայի համապատասխանձների հիման վրա հողի ու տեխնիկայի համատեղ օգտագործման շահագրգիռ տնտեսական ու օրենսդրական կարգավորում, պետական աջակցության քաղաքականության ծրագրավորում ն այլն:

բաժնում կական. հեմնավորգանի հուժեատությունիր" ան " հաջորդ." Ելնելով

առաջադրված

խնդիրնե

ագործման

գիտատեխնի-

բերվում են հանրապետության հողերի ու տեխնիկայի համատեղ օգտագործման խնդիրների լուծման ուղիները ե սպասարկման կենտրոնների լավագույն կառուցվածքի պարզաբանումները հաշվի առնելով գյուղատնտեսական մթերքների արտադրության ու որակի բարձրացումը, հատկապես վերամշակման ու իրացման կարնորագույն

հարցերը:

'

ՈՒ ՏԵԽՆԻԿԱՅԻ

ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍԱԿԱն

ՀՈՂԵՐԻ

Յ. ՎԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ

ԵՎ ՍՊԱՍԱՐԿՄԱՆ

ՀԱՄԱՏԵՂ

ՕԳՏԱԳՈՐԾՄԱՆ

ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ

ԼԱՎԱԳՈՒՅՆ

ԿԵՆՏՐՈՆՆԵՐԻ

ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔԻ

ՀԻՄՆԱՎՈՐՈՒՄԸ

3.1.Ֆերմերային (գյուղացիական) տնտեսությունների մեքենաների տեխնիկական սպասարկման ու նորոգման վիճակը

ն

բարելավման ուղիները

Գյուղատնտեսական տեխնիկայի ծառայության ժամկետը ն հարատնությունը մեծացնելու գործում կարնոր նշանակություն ունի նրանց տեխնիկական սպասարկումն ու նորոգումը: Արեմտաեվրոպական երկրների սպասարկման խոշոր կենտրոններում, կայաններում, միավորումներում, ինչպես նան տեխնիկայի համատեղ օգտագործման, վարձույթով ն վարձակալությամբ տվող տարբեր բնույթի կոոպերատիվներումմեքենասարքավորումների տեխն նորոգումների աշխատանքները դրված նիկական են բարձր հիմքերի վրա: Ֆերմերային տնտեսությունների համար այդ խնդիրները լուծում են սպասարկման կազմակերպությունները փոխադարձշահավետ պայմաններում: Այդ գործն աստիու ճանաբար բարելավվում է նան Ռուսաստանում ԱՊՀ-ի մյուս երկրներում, իսկ չաւմիազանց վատթար վիճակում է գտնվում մեր հանրապետությունում: Ստորն նկարագրվում է ֆերմերային տնտեսությունների մեքենաների տեխնիկական սպասարկման ե նորոգման աշխատանքների դրվածքը արնմտաեվրոպականերկրներում ու Ռուսաստանում /35/ ն արվում են համապատասխան հետնություններ մեր հանրապետությունում կիրառելու նպատակով: ԳՖՀ-ում տրակտորների տեխնիկական սպասարկման միջին տարեկան արժեքը որոշվում է 1 կվտ-ի վրա 0,15 մարկի հաշվով: Տրակժամ օգտագործելիս սպասարկման ծախտորը տարեկան 500-1500 սերը կազմում են ձեռքբերման գնի (հաշվեկշռային արժեքի) 5,6-10,5 92 -ը Տեխնիկա արտադրողի ն օգտագործողի կապի կազմակերպման շնորհիվ տեխնիկան աշխատունակ վիճակում է պահվում ֆերմերի սեփականուժերով, իր արհեստանոցիմիջոցով: Տեխնիկայի սպասարկման տարեկան միջին ծախսերը Մեծ Բրիտանիայում կազմում են 50 դոլ/հա, Նիդերլանդներում՝ 50-185, Շվեդիայում՝ 50-100, Ավստրիայում՝ 73, Ֆրանսիայում՝ 91 դոլ/հա: բերված են մեքենաների պահուստամասերի ն Աղյուսակ 3.1-ում նորոգման միջին տարեկան հաշվարկային գները: Եվրոպական երկրներում տեխնիկական սպասարկման տեսակներն են. սպասարկումը, տեխզննումը ն նորոգումը: Այստեղ մտնում են մեքենայի մաքրումը, յուղումն ու յուղի փոխումը, բանող մասերի

սպասարկումների համապատասխան

կարգավորումը,

փոխումը: ՊԱ

(ոո

ռ

ն

որոշ

պարզագույն մեքենամասերի պարբերաբար ա

աաանիկա ԱԱ իյ (նողությունից կախված Արիաաոգման | ԱԱ Ո տացի: արժեքիտոկոմայյ,

Սեքենաներ

արաբ

--- 100

ինքնագնաց կոմբայններ իչ տեխնիկա.

Հ

կուտիզատորմոր,

ցաքաններ, գոմպարարտանյութացրիչներ,

|

ծում

100Ժ

հաշվով

-

4,5

`

4,5

՛

Սաքաններ, կար" ատամնավոր արան որո

շօ0

տոֆիլաքանդիչներ

2,5

սիլոսա- կերա- ն. խոտհավաք մեքենաներ, կարտոֆիլա- Ն ճակնդեղահավաք կոմբայնոր

-

-

Սկավառակային

Յ

աղֆիլատեկի չներ, սրսկիչներ տ

5.5

են

պոմպեր Անո

Գնե

ակը

եր, կերա

աաունենը, տադիր տարբեր ԿրիանՑԸ, դաատեսակ Աի

սեփական ունեն Աորոգումը: Վերլուծությունը ապալառու

ջր

,

ո

,

տեխնիկա, իրենք են իրականացնում ՊԱՇումը բացառությամբ այն դեպքերի, երբ անհրաժեշտ է

ՊԲ

հատուկ

է տվել, որ

Շվեդիայում ամբողջ նորոգման աշխատանքների ծավալի 43 օ6-ը կատարվում է ֆերմաներում,3396-ը՝ ֆիրմային սպասարկման կետերում, 24 96-ը մյուս ձեռնարկությունցույց

դիլերային): (իոնականում

ներում

տն տես Ֆերմայում կատարու ամեմսատաբար պարզ սակի ն ռեսուրսատար նորոգումները նորոգումներ, իսկ ավելի բարդ կատարվում են պայմանագրով մասնագիտացված նորոգման արհեստանոցներում: Այսպես, տրակտորների ջարդվածքների 4556-ը վերականգնվում է ֆերմաներում, 55Չ65-ը` ֆիրմային ն մյուս արհեստանոցներում: Գութանների համար այդ թվերը համապատասխանաբարհավասար են 85 ն 1576-ի: Շվեդական գիտնականների գնահատմամբ ֆերմաներում նորոգման ծավալները կամ նույնիսկ է` նորոգման վրա կաճեն: Հիմնական

կատարվող

ծախսե "

կպահպանվեն,

պատճառը ֆերմերների ձգտումը

ահելավելի

նկատվում է բարձր աստիճանի մրցակցություն ֆիրՇվեդիայում ցածր

մակարդա

րա:

մային, կոռպերատիվ ն մասնավոր ձեռնարկությունների միջն շուկան գյուղատնտեսական տեխնիկայով հագեցնելու, ինչպես նան նրա սպասարկումը կատարելու գործում: Այն ֆիրմաները, որոնց տեխնիկան շվեդական շուկայում մեծ քանակությամբ է իրացվում՝ մշտապես գնվում է ֆերմերների կողմից, ձգտում են կազմակերպել որոշակի քանակությամբ սպասարկման կետեր ամբողջ երկրով մեկ, որտ եղ կարելի է արագ որակով վերացնել հր ֆիրմայի մատակարարած տեխնիկայի ցանկացած վնասվածք: Շվեդիայում չկան ձասնագիտացվածգործարաններ կամ խոշոր արհեստանոցներ կապիտալ կամ հատկապես բարդ նորոգում կատարելու համար: Տարբեր շրջաններում գործող տնտհաշվարկային առն`

՞

՛

շ

ն-

ռվաններ

լՏրազտորներ ռ

,

Կերահավաք մեքենաներ ր" կթիՄեքենաներ, .՞Ջրի

Ք»

Տեխզննումը ն նորոգումը կատարվում են ընտանեկան ֆերմայում` որակյալ անձնակազմի ն անհրաժեշտ տեխնիկական սարքավորումների առկայության դեպքում: Սովորաբար այդ գործողությունները ա

500"/56| 750)6,7

|

1000/8

8500307

0,5

օգտագործման ժամերը, հայտարարում` պահեսհամարիչում շուրջտարյա տամասերի ն նորոգման հաշվարկայինարժեքր:

.

Արո: ն

ա) կեա արա անի արին պաչնանո

(արհեստանոցները րականգնու կատարում ամենատարբեր ն աշխատատար նորոգում: Ֆերմերները դիլերային գրասենյակների հետ կապվածչեն պայմանագրային հարաբերությամբ ն կարող են դիմել ցանկացած դիլերի, որակով ն էժան ծառայություն ստանալու հուսով: Վնասվածքները վերականգնելու ժամկետը 24 ժամ է:

,

Շվեդիայում գյուղատնտեսական տեխնիկայի սպասարկման է նան կազմակերպման գործում հետաքրքրության տնտհաշվարկային կենտրոնների կողմից ֆերմերին վար լութամբ նորոգման արհեստանոց տրամադրելու Կախված վնասվածքի բնույթից, զբաղվածության ֆերմերը կարող է նորոգումը կատարել ինքնուրույն ֆ ր նորոգման արհեստանոցում կամ տեխնիկան հանձնել դիլ գրասենյակներից որնէ մեկին` նորոգումը կատարելու ն մշխատանքային սեզոնի ժամանակ կարնոր վնասվելու դեպքում կարելի է պահանջել սովորակա շտապ սպասարկում: Բնական է, որ շտապ սպասարկումը թանկ է քանի որ պահեստամասերը մատակարարվում են օրվա Խոշոր կոմբայնների ն հավաքող մեքենաների արտադրողները այդ նպատակով օգտագործում են ուղղաթիռներ, որոնք վայրէջք են կատարում անմիջապես դաշտում: Բերքահավաքի ընթացքում հաճախ իրականացվում է շուրջօրյա հատուկ տեխնիկական սպասարկում: ե է շրջանում կատարած հարցումը տվել ԳՖՀ-ում հետնյալ արդյունքները. ֆերմերների 85,9 «6-ը գտնում են, որ կապ պետք է պահպանել մեկ կամ մի քանի հատուկ նորոգման ձեռնարկությունների հետ, նե Գ նորոգման աշխատանքները ն ետք է կատարեն իրենք ֆերմերները, ո օ-ը գտնում են, որ նորոգումները պետք է ձեռնարկություններում, կատարել նորոգման որոշ ֆերմերներ գտնում են, որ սարքավորումների նորոգումը հարնանի օգնությամբ պետք է կատարել ծայրահեղ դեպքերում: Տնտեսության մասշտաբների մեծացման հետ միասին իջնում է նրա կախվածությունը տեխնիկա նարկությունից: Տնտեսությունների 27 «6-ը, որոնք ունեն մինչ օգտակար գյուղատնտեսական մակերես, ընդհանրապես չեն ու գյուղատնտեսական տեխնիկան նորոգող ձեռնարկությունների յություններին: Այսինքն, փոքր ֆերմաներն օգտվում են մոտ փականագործական արհեստանոցների ծառայությունից, որը երեք անգամ էժան է նստում:. Ավելի խոշոր տնտեսություններում այդ արհեստանոցները ան-ը նշան դեր են խաղում ն դրանց ծառայություններից օգտվում են հազիվ 13 46-ը: Ընդլայնվում է ինքնուրույն նորոգման պրակտիկան ն իրենց դարբինների ու փականագործների ընդգրկումը. Ներկայումս ֆերմերների մեծ մասը ձեռք են բերում պրակտիկ գիտելիքներ, որը նրանց հնարավորություն է տալիս կատարելու սպասարկման ն նորոգման բազմաթիվ գործողություններ: մեծ կատարելիս տնտեսություններն ավելի անկախ են, քան փոքրերը:

ֆերմերներ մտադրվում հետագայում ԿանիԱԱ իրականացնել տեխնիկանան սպասարկման ծավալի աշխատանքներ իրենց սեփական ուժերով: անպայման կնպաստի տեխնիկական միջոցների անխափան աշխատանքի տնողության պրակտիկա ծառայության ժամկետի մեծացմանը: Այդ դեպքում մեքենաների աստիճա ից: բարդ հանգույցների (շարժիչ. Հարցումնե

են

մեծ

ն

հիդրոհամակարգ,կոմպրեսոր, էլեկտրական համակարգ, արգելակային համակարգ ն այլն, անսարքինության ժամանակ ֆերմերներն օգտագործում են նոր կամ կապիտալնորոգում անցած հանգույցներ, փոխանակ կատարեն թանկ կամ իրենց ուժերով համարձակ նորոգումներ: Պահուստամասերի պակասություն գոյություն չունի: Գործում են նան մասնագիտացված մասնավոր արհեստանոցներ, որոնք կարող են վերանորոգել տարբեր տեսակի բարդ հանգույցներ ն մեքենամասեր: Ուշադրության է արժանի նան դիլերային ձեռնարկությունների նորոգման արհեստանոցների տրամադրումը ֆերմերներին: Խոշոր նորոգման ձեռնարկություններնունեն ավելի բարդ սարքավորումներ` ռոբոտներ ն ծրագրային ղեկավարումով դազգահներ: Համարյա յուրաքանչյուր տնտեսություն ունի իր սեփական արհեստանոցը, որը կահավորված է անհրաժեշտ սարքավորումներով: Կապալառուների ն խոշոր տնտեսությունների արհեստանոցները, բնականաբար, ունեն ավելի կատարյալ տեխնոլոգիական ս ավորումներ ն տեխնիկան նորոգող հատու կ պատր խնիկ րոգող ատրաստված վ

նստում,

ընթացքում:

ֆերմերների

-

-

են տվել, որ շատ

Դա

երաիր րայի համար: մեխանիզմի

նույնիսկ

ույց

երգներո Դենը բարդ տեսակի

-

գյուղատնտեսական նորոգող ձեռ-

0Ն դի

ՇՆ

աաա ԿԱ:

ԳՖՀ-ում մեկ գյուղական վարչատարածքային շրջանին միջին հաշվով բաժին է ընկնում տեխնիկայի սպասարկման մոտ 18,5 ձեռնարկություն ն յուրաքանչյուրը սպասարկում է 334 տրակտոր: Մեկ մասնագետը սպասարկում է 40 տրակտորից ավելի: Նորոգման արհեստանոցներում, առանց պահեստամասերին նյութերի վրա ծախսի, նորոգման ժամայինտարիֆը տարբեր երկրներում կազմում է 16-24 դոլ: Ի տարբերություն նշված գների, տնտեսություններում բանվորների ժամային վարձատրությունըկազմում է 10 դոլ-ից պակաս: Ընդհանրապես տարբեր երկրներում ու շրջաններում բանվոր-մեխանիկի ժամավճարը տատանվում է 4-8 դոլլի սահ-

դարբնոցայի

մաններում:

Արեմտաեվրոպականերկրների փորձի ուսումնասիրությունից է, որ մեքենաների նորոգման ն սպասարկման ծախսերի մոտ 50 46-ը պայմանավորված է կոռոզիայով: Հետնաբար, հատկապես թանկարժեքմեքենաներըպետք է պահպանել փակ, չոր ն օդափոխվող շենքերում: Շվեյցարիայում կատարված ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ շենքերում պարզագույն տեխնիկայի պահպանման ծախսերըկարող են ավելի մեծ լինել. քան բաց երկնքի տակ պահպանվողինորոգման ծախսերը: հետնում

տեխնիկական Նորոգում

ԱրնեմտյանԵվրոպայի համարյա բոլոր երկրներում գյուղատնտեսության նախարարություններըկամ մասնագիտացված կազմակերժամանապությունները,հաշվի առնելով աշխատատեղերի նկատմամբ կակից պահանջներըն անվտանգության կանոնների պահպանումը, առաջարկում են բազմաթիվ ն օգտակար խորհուրդներ արհեստանոցների ստեղծման ու շահագործմանվերաբերյալ: համալիրում (այդ Թվում Մինչ ԽՍՀՄ ագրոարդյունաբերական գյուղատնտեսառեֆորմը, կայացած հանրապետությունում) ճան մեր ն նորոգման բոլոր սպասարկման տեխնիկական տեխնիկայի կան կատարում էին մասնագիտացվածնորոգման-սպաաշխատանքները սարկման տարբեր մակպրդակի ձեռնարկությունները, կական մատակարարմանբազաները, նորոգման գործարանները: ու ձեռնարկություններում կային մեքենամաԲոլորգործարաններում պատրաստման ն վերաագրեգատների սերի, հանգույցների, Բացի դրանից, կային մասնագիտացված կանգնմանարտադրամասեր: որոնք լրիվ ապահովում էին բոլոր արհեստանոցներ, նորոգման

նյութատեխնի-

անասնա-

կոմբայնների, ավտոմոբիլների, մակնիշների տրակտորների,

սարքավորումների կապիտալ նորոգումը: ֆերմաների պահական արհեստանոց ուներ հիմնականում մեկ կամ երկու

Յուրաքանչյուր

ագրեգատինորոգման գծով մասնագիտացում: սկսածբոլոր նորոգող-սպասարկողձեռնարկությունները է տալիս, որ, դադարեցինլիարժեք գործելուց: Վերլուծությունը ցույց հիմնաձեռնարկությունները բոլոր ձ նից, անկախ սեփականության

հանգույցի

ն

1990 թ.

են նախկինի 20-5046-ի չափով: կանում բեռնավորված

բազայի այդպիսի վիճակը բնականաբար Նորոգող-սպասարկող հավաքակայանի մեքենատրակտորային է ազդում բացասաբար վրա: Եթե Մոսկվայի մակարդակի պատրաստության տեխնիկական

դաշտային աշխատանքների սկզբում այդ 9576, հողամշակող ն ցուցանիշն ըստ տրակտորների կազմում էր ն ցանքի մեքենաներինը 99-100, հացահատիկահավաք 98-100, բեռնատար ավտոմոբիլներինը՝90լահավաք կոմբայններինը՝ է ն 1996 թ. համա9290, ապա 1991 թվականիցտարեցտարի ընկնում ն 74,576 /225): Դրա հետ 46,7 81,9. պատասխանաբարկազմում էր ծանրաբեռնվածությունը: սեզոնային է աճում տեխնիկայի կապված կոմբայնների համար այն 1996 թ. աճել է Օրինակ, հացահատիկային մարզում

1986-1990թթ.

կարտոֆի-

Վերջին

38:52-ով:

մշակաբույսերի բերքատվությունը, անասնապահականմթերքների արտադրությունը: Ռուսաստանի տարածարջանների գյուղատնտեսական ձեռնարկություններում 1998 թ. կային 17383 կենտրոնացած նորոգման արհեստանոցներ, 17468 մեքենայական տնտեսություններ, 17378 հավաքակայաններ, այդ թվում` 14657 ավտոմոբիլային ն 2721 տրակտորային, 19986 նավթապահեստներն 11471 տեղամասեր մեքենան անասնապահական տրակտորային հավաքակայանների ֆերմաների մեքենասարքավորումների տեխնիկականսպասարկման համար: Մասնագիտացված նորոգման ձեռնարկությունների արտադրական հզորությունները (միջինը Ռուսաստանի մասշտաբով) 1998 էին 26 Չօ-ով, ընդհանուր նշանակության արհեստաթ. բեռնավորված նոցները՝ 20, տրակտորների տեխնիկական սպասարկման կայանները՝ ֆերմաների տեխնիկական սպասարկման անասնապահական կայանները 36, տեխնիկական փոխարինման տեղամասերը 15, կոմբայնների նորոգման արտադրամասերը՝10, փոխադրամիջոցների նորոգման տեխնիկական ձեռնարկությունները՝ 34 96-ով: Գյուղատնտեսական ձեռնարկությունների բարեփոխման ընթացքում գյուղատնտեսության նորոգման-սպասարկման բազաները կրեցին էական փոփոխություններ. տասնյակ անգամ փոքրացան գյուղատնտեսական մթերքներ արտադրողների տեխնիկայի սարքինության ն աշխատունակության ապահովման նորոգման-սպասարկմանծավալները, որոնք կատարվում էին նորոգման գործարանների նե շրջանային նորոգման տեխնիկական ձեռնարկություններիկողմից, մի շարք նորոգման գործարաններն մասնագիտացված արհեստանոցներ վերակողմնորոշվեցին տարբեր ապրանքների արտադրության ուղղությամբ, առանձին նորոգող-սպասարկող ձեռնարկություններ դադարեցրին իրենց գործունեությունը: Ձեռնարկությունների միայն մի մասը պահպանեցին իրենց գործունեության ուղղությունները, նորոգող տեխնիկական ձեռնարկությունների օբյեկտների արտադրական հզորությունների օգտագործման մակարդակը1995 թ. կազմել է 10-36 օօ. կախված նրանց մասնագիտացումից, նորոգող տեխնիկական ձեռնարկություններումաշխատողների 48 հազ. մարդով կամ համարյա 3 նվազել է անգամ, մյուս

-

-

-

-

թվաքանակը մոն ձեռնարկություննե րազեր կապված ապահովվածությունը -

տարիներին Ռուսաստանում

նոր տեխնիկայի, նավթա-

մատաթունաքիմիկատների մթերքի, հանքային պարարտանյութերի ն

անընդապրանքարտադրողներին` կարարումը գյուղատնտեսական

կրճատվում է: Անհրաժեշտ տեխնիկայի բացակայության Այդ պատճառովհնարավոր չէ հողը մշակել որոշակի ժամկետներում: ն են հացահատիկային մակերեսները, ցանքի պատճառովկրճատվում

հատ

նորոգող-սպասարկող

համար

անհրա-

ժեշտ սարքավորումների նրանց սերիական արտադրության դադարեցման հետ, իսկ եղած սարքավորումները հնացել ն ֆիզիկապես մաշվել են, նորոգմանն տեխնիկականսպասարկման նորմատիվատեխնիկական փաստաթղթերի թողարկումն ու մատակարարումըգործնականում դադարել են, -

նյութատեխնիկականմատակարարման ձեռնարկությունների սրտադրականհզորություններն ըստ նշանակության օգտագործման -

յակարդակընվազել

է

տասնյակ անգամ՝ կապված

լյուղատնտեսականձեռնարկություններին մեքենաների, սարքավո-

պահեստամասերի, նյութերի ղումների, (վաճառքի) կտրուկ կրճատման հետ, գտատակարարման ն

այլ

ապրանքների

գյուղատնտեսականձեռնարկությունների մեքենատրակտորա-

-

է

միջին ամենամյա համալրումը կրճատվել ին հավաքակայանների են անցկացրել ավելին 4096-ից 1աշվովմեկ երրորդով, մեքենաների

ժամկետները: ամորտիզացիայի Գյուղատնտեսությանզարգացումը խոչընդոտող վերոնշյալ գտնում են, որ անհրաելնելով. Ռուսաստանում րանգամանքներից մի շարք կազմաիրականացնել մասշտաբով է ամբողջ երկրի ժեշտ միջոցառումներ. կերպչական տեխնիկայի շուկայի 1. մշակել ն ներդնել գյուղատնտեսական ն աջակցել մեխանիզմ կարգավորման գյուղատնտեսական պետական մթերքներ արտադրողներին երկրի պարենային անվտանգության ապահովման գործում: ապրանքարտադրողների 2. Իրականացնելգյուղատնտեսական գնողունակությանվերելքը, որը հնարավորություն կտա նոր հիմքի վրա ն վերակենդանացնելու վերստեղծել տեխնիկայի արտադրությունը մատակարարումը գյուղատնտեսությանը,ամրապնդել սպասարկման ձեռնարկությունների ն ԱԱՀ արտադրության գոյություն ունեցող ու միջոցներով մեքենա պատրաստողների ցանցը, տեխնիկական սպասարկումը: կատարվող ֆիրմային 3. Պետական-կոոպերատիվհիմքի վրա ստեղծել ԱԱՀ արտաԱ դաշնային մակարդրատեխնիկականսպասարկման շրջանային կվերցնեն վրա գյուղատնտեդակով ընկերություններ, որոնք իրենց

ընդգրկելով

ուժերով

սպասարկմթերք արտադրողներիարտադրատեխնիկական անհետաձգելի իրականացումը: բարեփոխումների արճատական

սական ման

հիմնական սկզբունքները. Ընկերություններիկազմակերպման մթերք արգյուղատնտեսական 3.1. պետական աջակցություն

տադրողներին:

3.2. Գյուղատնտեսական մթերք արտադրողների լիակատար ապահովում անհրաժեշտ տեխնիկական միջոցներով (մեքենաներով, նյութերով) ն տեխնիկական սպասարկման տարաբնույթ ծառայու-

թյուններով:

սեփականությանառկաԳյուղարտադրողիփայատիրական ձեռնարյություն կոոպերատիվ հիմքի վրա նրան սպասարկող ավելի: կությունում, հեռանկարում 5096-ից 3.4. Գյուղատնտեսական մթերք արտադրողի ն տեխնիկական հաստատում ն սպասարկմանծառայություն կատարողի իրավունքների մենաշնորհ մեքենա արտադրողների,մատակապաշտպանվածություն 3.3.

րարների ու միջնորդների կողմից կամայական գներից ս վրաեկ ծախսերից: 3.5. Աշխատանքի պաշտպանության ն. ագրոարդյունաբերական համալիրում էկոլոգիայի պահանջների ապահովում: 3.6. նպատակահարմար են գտնում շրջանի մակարդակով ստեղծել «Շրջագրոտեխնիկա» կոոպերատիվ միավորում, որի հիմնադիրները կարող են լինել գյուղատնտեսական ձեռնարկությունները, նորոգման ու տեխնիկական սպասարկման ձեռնարկությունները, ագրոմատակարարները,տրանսպորտային ձեռնարկությունները ն ըստ Ռուսաստանյան Դաշնության քաղաքացիական օրենսգրքի` համապատասխան սեփականության ցանկացած կազմակերպչաիրավական բնույթի սպասարկման ձեռնարկությունները: Շրջանային միավորումների հիմնական ֆունկցիաներն են. արտադրական (աշխատանքների կատարում բուսաբուծությունում, անասնապահությունում, շինարարությունում, տրանսպորտում), տեխնիկայիտեխնիկականսպասարկում ն նորոգում, նյութատեխնիկական միջոցներով, մեքենաներով, պահուստամասերով, վառելանյութով, էլեկտրաէներգիայովապահովում: 37. Ցանկացած տարածաշրջանում (մարզում, երկրամասում, Ռուսաստանի կագմում գտնվող հանրապետությունում) նախատեսվում է ստեղծել շրջանային ընկերություններ գյուղապրանք արտադրողների արտադրատեխնիկական սպասարկման ծառայություններ մատուցելու համար: 3.8. Նախատեսվում է Դաշնային մակարդակով Ռուսաստանի գյուղատնտեսության նախարարությանը կից ստեղծել Ռուսաստանյան Դաշնության ագրոարդյունաբերական համալիրի արտադրատեխնիկական սպասարկման ընկերություն: Այն կարող է լինել դաշնային պետական հիմնարկություն ն պետք է սպետական-կոոպերատիվ հիմունքներով իր ֆունկցիաներն իրականացնի շուկան պետականորեն կարգավորելու, տեխնիկական քաղաքականություն վարելու, գյուղատնտեսական ապրանքարտադրողներիշահերից ելնելով: Տեխնիկական սպասարկման հետագա բարելավման նպատակով գյուղում ստեղծվում է միասնական տեղեկատվական դաշտ՝ գնողվաճառող: Այդպիսի համակարգ արդեն գործում է Մոսկվայի մարզի մի քանի շրջաններում: Գտնում են, որ այն արդյունավետ կարող է լինել շրջանում, մարզում ն Ռուսաստանյան Դաշնության գյուղատնտեսության նախարարությունում` տեխնիկական սպասարկման միասնական ծառայությանդեպքում: Ներկայումս մշակվող ն ներդրվող միջոցառումները կապահովեն մեքենատրակտորային հավաքակայանի .,աշխատունակությունը, գյուղատնտեսական աշխատանքների կատարումը պահանջվող ագրոտեխնիկական ժամկետներում: Միաժամանակ, գյուղատնտեսական ձեռնարկություններիծանր ֆինանսական վիճակը, եղած տեխնիկայի -

-

-

կտրուկ

կրճատումն

ու

հնանալը պահանջում

են

այդ

խնդիրները

լուծելու համար միավորել բոլոր սպասարկման ծառայությունների գյուղում աշխատող ձեռնարկությունների ուժերը:

ն

Մեր հանրապետությունում մեքենաների ու սարքավորումների տեխնիկական սպասարկման ն նորոգման համար գյուղացիական տնտեսություններն ընդհանրապես, ֆերմերային տնտեսությունները նույնպես նորոգման արհեստանոցներ չունեն, միայն կատարում են շահագործվող մեքենաների տեխնիկական խնաճք, այն էլ ոչ պահանջվող մակարդակով: Ձեռք բերած, բայց իրեն ոչ պիտանի տեխնիկական միջոցները (հզոր 60տրակտորներ, բուլդոզերներ, գրեյդերներ, հացահատիկահավաք կոմբայններ ն այլն) սերականատերը թողել է բաց երկնքի տակ, նրանց նկատմամբ ոչ մի խնամք ու պահպանման միջոցառումներ չկան, թալանվում են, կոռոզիայի ենթարկվում ն շատ շուտով շարքից դուրս կգան ու կփոշիանան: Նախկին շրջանային «Ագրոսպասարկում» ձեռնարկությունները չեն գործում, նոր ստեղծված փոքրաչափ սպասարկման կենտրոնները ապահովված չեն անհրաժեշտ պահուստամասերով ն նորոգման ժամանակակից անհրաժեշտ տեխնիկական միջոցներով: Սպասարկման կայանների կողմից կատարվող տեխնիկական սպասարկումների ու նորոգումների որակը շատ ցածր է ն թանկ: Վերջապես, գյուղատնտեսական մեքենաների ու սարքավորումների նորոգման են տեխնիկական սպասարկման աշխատանքները պահանջվող մակարդակով չեն կատարվում տեխնիկայի սեփականատիրոջ անվճարունակության պատճառով: գալու, Իրավիճակից դուրս գյուղատնտեսական տեխնիկան պահպանելու ն եվրոպական երկրների գյուղատնտեսական արտադրության մակարդակին հասնելու միակ հեռանկարային ուղին կամավոր սկզբունքներով, միաժամանակ շահագրգիռ պայմաններում, գյուղատնտեսական տեխնիկայի ու հողերի համատեղ օգտագործումն է ն մարզային սպասարկման կայանների հզորացումը: Այդ բոլորով է անհրաժեշտ հանրապետությունում կազմակերպել հանդերձ Այդ դեպքում գյուղատնտեսական տեխնիկայի արտադրություն: մեքենաշինական ձեռնարկությունը (գործարանը) պատրաստի որոշ մեքենաներից բացի նորոգող արհեստանոցներին կմատակարարի առանձին մեքենաների հանգույցներ ն պահուստամասեր: Ելնելով անցումային շրջանում հանրապետությունում գյուղատնտեսական արտադրության արդյունավետ կազմակերպման իրական հնարավորություններից, գտնում ենք, որ գյուղատնտեսական տեխնիկայի տեխնիկական սպասարկման ն նորոգման աշխատանքները պետք է կազմակերպել հետնյալ կերպ. գյուղատնտեսական տեխնիկայի տեխնիկական սպասարկումներն ու ընթացիկ նորոգումները կատարել խոշոր ֆերմերային ն միջ-

տնտեսային մեքենատրակտորայինհավաքակայաններիարհեստանԴցներում, գյուղատնտեսական տեխնիկայի բարդ հանգույցների կապիտալ նորոգումները կատարել մարզային սպասարկման կենտրոնների մասնագիտացվածարհեստանոցներում, որտեղ ն նորոգումից հետո կկատարվեն դրանց ստենդային փորձարկումներն ու կարգավորումները, տեխնիկայի նոր տեխնիկայի, ինչպես նան գյուղատնտեսական նորԴգման համար համապատասխանհանգույցների ու պահուստամաւերի հայթայթումը արտերկրից ն հանրապետության գործաԲԲԸ-ն, րաններից պետք է կազմակերպի «Նուռնուս» է ամեն պետությունն կերպ պետք աջակցի գյուղատնտեսական տեխնիկայի պահպանմանը ն արդյունավետ շահագործմանը: Միայն այդ դեպքում է հնարավոր հանրապետությունում իրականացնել գյուղաւոնտեսության զարգացումը: -

-

-

3.2.

սպասարկման Տնտեսություններին ընժեներատեխնիկարկան ծների Ծշտման ու կատարելագործման ն աշխատանքների կազմակերպման հիմնահարցերը

Վանրապետությունում պարենային ծրագրի հաջող իրականացպայմաններն են. գիտատեխնիկականառաջընթացի արագացումը, արտադրական հնարավորություններիբարձրարդյունավետ օգտագործումը, գյուղատնտեսության նյութատեխնիկական բազայի ամրապնդումը, տնտեսությունների ինժեներատեխնիկական սպասարկման կատարելագործումը: Տնտեսությունների (գյուղացիական, ֆերմերային, գյուղացիական կոլեկտիվ բաց ն փակ բաժնետիրական ընկերություններ, սպասարկման կոոպերատիվներ ն այլն) ինժեներատեխնիկական կատարելագործման անհրաժեշտուբյունը պայմանավորվածէ գյուղատնտեսության վիճակի բարելավումով՝` հողերի բերքատվության ն անասունների մթերատվության բարձրացումով, գյուղատնտեսական մթերքներիվերամշակումով ու իրացման շուկայի հայթայթումով ու այլ կարնոր խնդիրների լուծումով: Ներկայումս ոչ ժամանակին ն անորակ ՛պլաահուստամասերի, միջոցների, սպասարկումը, մեքենայական տեսակի ն քանակի վառելանյութերի ու քսանյութերի անհրաժեշտ բացակայությունը, տնտեսական կապերի խախտումը, ֆինանսական ծանր վիճակը հանգեցրել են առանց այն էլ սակավաթիվ տեխնիկայի պարապուրդների ավելացմանը, մեքենաօգտագործմանցուցանիշների ն տնտեսություններին տեխնիկայի մատակարարման նվազեցմանը ն այլ բացասական հետնանքների: Արտասահմանում, ձենավորվածֆերմերային տնտեսությունների պայմաններում, ինչպես նկատեցինք, գյուղատնտեսականտեխնիկայի ման

կարնոր

օգտագործումը դրված է բարձր մակարդակի վրա: Հետնաբար, վերլուծելով արտասահմանյան փորձը, գտնում ենք, որ մեր հանրապետու.թյունում, երբ ֆերմերային տնտեսությունները նոր են ձեավորվում, նրանց նյութական բազան ամուր չէ, հնուց ժառանգված տեխնիկան շարքից դուրս է գալիս, գյուղատնտեսությունում տեխնիկայի օգտագործման արդյունավետության բարձրացման միակ ուղին առայժմ մարզերում տեխնիկան սպասարկման կենտրոնների ե դրանց զուգա-

սեփականաշնորհված ն նոր ձեռք բերված գյուղատնտեսական տեխնիկայի համատեղ օգտագործման տարբեր հեռ

տնտեսություններին

ձների կոոպերատիվների կազմակերպումն ու կատարելագործումըէ: Առաջադրվող խնդիրների լուծման հարցում կան բազմաթիվ խոչընդոտներ, որոնց հաղթահարման համար անհրաժեշտէ վերլուծել ն նշել արտադրության ներկա վիճակը գյուղատնտեսական բարելավման ուղիները: Ինչպես ասել ենք վերնեում, հանրապետությունում նախկինում գործող 860 կոլտնտեսությունների ե խորհտնտեսությունների լուծարն ման հիման գյուղացիական վրա ստեղծվեցին 320869 գյուղացիական կոլեկտիվ տնտեսություններ (ներկայումս այդ թվերն առանձնապես մեծ փոփոխությունների չեն ենթարկվել): Մասնավորեցված վարելահողերը բաժանվեցին 1280000 հողակտորների: 1997 թ. տվյալներով միջինը մեկ գյուղացիական տնտեսության հաշվով հողատարածությունը կազմել է 1,45 հեկտար, որից վարելահող 1,04, բազմամյա տնկարկներ: 0,16, խոտհարքներ՝ 0,24 հա: Գյուղացիական տնտեսությունների միայն 4,7 Չ6-ն ունեն մեկ ամբողջական հողակտոր, 78 9օ -ն ունեն 2-4, իսկ 17,3 Չ6-ը 5-7 միմյանցից տարածականորեն տարանջատված հողակտորներ: Այդպիսի փոքր հողակտորների վրա ինչպե՞ս կարելի է օգտագործել հզոր ու բարձր արտադրողական տեխնիկական միջոցները, ինչպե՞ս ն ի՞նչ արդյունավետությամբ պետք է գործեն նոր 89մեքենայական սպասարկման կենտրոնների կազմակերպվող ջոկատները: Պարզ է, որ անարդյունավետ: Պատահական չէ, որ գյուու սեփականաշնորհված հզոր ղացիական տնտեսություններին մեծաքանակ տեխնիկան հիմնականում չի գործում կամ գործում է շատ է ու բարոյական մաշվածքի կարճ ժամանակ, ուստի հնանում

ենթարկվում: են

Շատերն խորհուրդ տալիս, որ գյուղացիական ն ֆերմերային տնտեսություններում նպատակահարմար է օգտագործել մինի տրակտորներ ն մոտոբլոկներ` իրենց գյուղատնտեսական գործիքների հետ: Նախ, գյուղացին վճարունակ չէ այդպիսի տեխնիկական միջոցներ գնելու համար, բացի դրանից, նշված փոքր տարածությունների վրա նրանց շահագործումը նույնպես տնտեսապես արդյունավետ չի կարող լինել: Անհրաժեշտ է լուրջ մտածել այսօր մեր հանրապետությունում

մասնավորի տնօրինությանտակ գտնվող տեխնիկան ճիշտ՝ համատեղ

օգտագործելու ուղղությամբ: գյուղատնտեսական տեխնիկան համաՍեփականաշնորհված տեղ օգտագործելու հնարավորություններնիրականացնելու ն մարզեկատարումն րում սպասարկման կենտրոնների ծառայությունների մտաարդյունավետ դարձնելու համար անհրաժեշտ է առաջին հերթին ծել մեքենահարմար հողային տարածքների ընդարձակմանուղղու-

է կատարել կերպ. է ն կարելի հնարավոր հետնյալ պայմաններ ստեղծել ֆերմերային տնտեսությունների ընդլայնման, նրանց հողային տարածքների ընդարձակմանու անասնաչօգտագործող հողերը գլխաքանակի մեծացման համար` թույլ, գյուղացիական տնտեսությունների ն պահուստային հողերի հաշվին: հիմ2. Գյուղացիական տնտեսություններում գիտատնտեսական ա յսինքն տանել կոոպերացման, նավորված համոզիչ աշխատանքներ համատեղ օգտագործմանուղղությամբ: հողատարածությունները Կազմակերպչականաշխատանքների երկրորդ փուլում պետք է տեխնիկական ագրոսպասարկումըզարգացնել տարբեր տեսակի՝ պետական, կոլեկտիվ (գյուղատնտեսականտեխնիկան համատեղ

թյամբ:

Դա

1.

օգտագործելու կոոպերատիվներ,բաժնետիրական ն գյուղացիական ն տարբեր բնույթի ձեռնարկություններ), անհատական (մասնավոր) կլինի հնարավոր հիման վրա, որտեղ խառը սեփականությունների օգտագործել հզոր տեխնիկա ն կառաջանա մրցույթ ու արդյունավետ աշխատանքիշարժառիթ: լուծման անհրաժեշտությունից Առաջարկվածհիմնախնդիրների ելնելով, տնտեսագիտական գիտությունների թեկնածու Հ.Ջավադյանի բարեփոխումների աջակցուղեկավարությամբ«Գյուղատնտեսության մի փորձաթյան ծրագրով» աշխատող տնտեսագետ-գիտնականների ռու խումբ, 1999 թ. ապրիլի 1-ից մանրակրկիտ ուսումնասիրություններ են կատարում Արարատի ն Արմավիրի մարզերում գյուղացիական միավորումների,ընկերակցություններիստեղծման ուղղությամբ /23): Ընկերները միանգամայն ճիշտ են մատնանշում, որ միավորումների ստեղծման նախապայմանը բոլոր երկրներում իրավական դաշտի ձնավորումն է ե դրա հիման վրա տարբեր կոոպերատիվների ստեղծումը: Այդպես են վարվել ԱՄՆ-ում ն արնեմտաեվրոպական երկրներում: Ընդունվել են մի շարք օրենքներ, այդ թվում «Օրենք ուղիով են գյուղատնտեսության կոոպերացման մասին»: Նման է նան «Գյուղատնտեընթանում թ. ընդունվել ՌԴ-ում, որտեղ սության կոոպերացման մասին դաշնային օրենք»: Հողի սեփականաշնորհումից հետո մեր հանրապետությունում այս ուղղությամբ գրեթե ն չի ընդունվել ագրարային ոչինչ չի արվել: Չի մշակվել քաղաքականության բնագավառում մի փաստաթուղթ, որտեղ հստակ ընդգծված լինի կառավարության դիրքորոշումը, նշված գործընթացների ն կազմավորումների նկատմամբ: Իսկ վերջին տարիներին

ընդունված որոշ օրենքներ ունեն ընդհանուր նշանակություն ն նշված գործընթացների համար բավարար հիմք չեն: Հարց է առաջանում. հիմնականում կազմակերպչական աշխատանքները կենտրոնացնել սեփականաշնորհված տեխնիկական միջոցների համատեղ օգտագործման տարբեր բնույթի կոոպերացիաների՞, թե՞ պետական հովանավորության ներքո մարզային սպասարկման կենտրոնների հզորացման ուղղությամբ: Առանց բազմակողմանի վերլուծության հնարավոր չէ օպտիմալ եզրահանգումներ անել: Սեփականաշնորհված տեխնիկայի գերակշռող մասը, հատկապես հզոր ն բարձրարտադրողական, չեն օգտագործվում ն մեծամասամբ անսարք վիճակում պատահական ձնով կոնսերվացված են: Ընդհանրապես, գյուղատնտեսական տեխնիկան օգտագործում են Նման պայառանց որնէ տեղ գրանցման ու պետությանը հարկ տալու: մաններում տեխնիկայի սեփականատերերն ինչու պետքէ միավորվեն ն տեխնիկան օգտագործեն համատեղ, չէ` որ այդ դեպքում հարկային ատյաններում պետք է գրանցվեն ն պետությանը հարկեր վճարեն: ետո, կոոպերատիվ միավորման մեջ մտնելիս, նրանց տեխնիկան պետք է լրիվ սարքին ու աշխատունակ լինի: Այսօր սեփականատերը հնարավորություններ չունի տեխնիկան նորոգելու ն սարքին վիճակում պահելու համար: Վերջապես որտեղից պահուստամասեր հայթայթի ն որ արհեստանոցում նորոգի, երբ դրանք չկան: Հետնաբար, սեփական տեխնիկական միջոցները նորոգելու, կոոպերատիվ միավորումների մեջ ընդգրկվելու ն ֆերմերների միջն փոխադարձ շահավետ պայմաններում տեխնիկան համատեղ օգտագործելու աշխատանքներն արդյունավետ կազմակերպելու համար անհրաժեշտ է. առաջիկա տարիներին գյուղատնտեսական տեխնիկան համատեղ օգտագործող կոոպերատիվ միավորումներից հարկեր չպահանջել, մինչե նրանց լիարժեք ու շահութաբեր գործունեությունը, իսկ հետագայում պահանջել շատ քիչ, նման միավորումներին դոտացիաներ կամ ցածր տոկոսադրույթներով վարկեր տրամադրել մինչն նորմալ գործունեությունը, պետական միջնորդական ծառայությունների միջոցով մատչելի գներով կոոպերատիվ միավորումներին մատակարարել պահուստամասեր, պարարտանյութեր, թունաքիմիկատներ, սերմեր, վառելանյութեր ու քսանյութեր ն այլ ապրանքներ, միաժամանակ նոր տեխնիկա, տեխնիկական սպակոոպերատիվ միավորումներն ունենան սարկման ու ընթացիկ նորոգման կահավորված արհեստանոցներ ն լավագույն մասնագետներ, աշխատանքի կոոպերատիվ միավորումների շուրջտարյա ծավալները ն գյուղատնտեսական ու ֆերմերային տնտեսությունների գործունեության շահութավետությունը բարձրացնելու նպատակով կազմակերպել գյուղատնտեսական մթերքների ու թափոնների վերա-

-

-

-

-

մշակման արտադրամասեր ն իրացման շուկա, որոնք նույնպես կշահագրգռեն տնտեսությունների միավորման ու տեխնիկայի համատեղ օգտագործման միջոցառումների իրականացմանը, այնուամենայնիվ, թեկուզ ժաճանակավորապես,պետական հովանավորության ներքո լիարժեք ձնավորել գյուղատնտեսությանը սպասարկող մարզային կենտրոնները, որոնք ոչ միայն կոնկրետ սպասարկման աշխատանքներկկազմակերպեն առանձին ֆերմերային հողն ու տնտեսությունների համար, այլ նան կօգնեն ն կիրականացնեն տեխնիկան համատեղ օգտագործման վերը նշված միջոցառումները: Իրոք, հանրապետությանագրոարդյունաբերական համակարգը շուկայական տնտեսությանն անցնելու պայմաններում,գյուղատնտեսական տեխնիկայի ծայրահեղ պակասության, եղած տեխնիկայի մաշվածության, հուսալիության ցուցանիշների նվազման պայմաններում էական նշանակություն է ձեռք բերում եղած ռեզերվների առավելապես օգտագործումը մեքենատրակտորայինհավաքակայանի առավելագույն շահագործման համար: Հիմնական ռեզերվներն են նան ստեղծվածմարզային մեքենատեխնոլոգիական կենտրոնները (ՄՏԿ), որոնք կապահովեն բազմաֆունկցիոնալ տեխնիկական սպասարկումներ գյուղատնտեսական արտադրությանը: Մեքենաների արտադրության կտրուկ ավելացումը ն մատչելի գներով վաճառքը մոտակա տարիներին դժվար թե իրականանան: Մեքենաների վարձույթով տալու կետերի ցանցի կազմակերպումըչեն կարող դրական արդյունքներ տալ կապված ցածր հուսալիության հետ ո՞վ ուրիշի ձեռքը կտա բարդ ու թանկ մեքենան մեկ-երկու շաբաթով: ՄՏԿ-ի վրա հույս դնելու համար կա մեկ պատճառ նս: Ներկա պայմաններում, երբ պետությունը ի վիճակի չէ ամբողջ գյուղատնտեսությանը գործնականֆինանսական օգնություն իրականացնել,կայունացման կարնոր խնդիրներից մեկը (նան մթերքի մեքենայացված արտադրության աճի) ձեռնարկություններիհամեմատաբար ոչ մեծ ցանցի կազմավորումն ու արդյունավետ օգտագործումն է: ՄՏԿ-ներն ունակ են ամենուր դառնալու հուսալի գործընկեր գյուղատնտեսական մշակաբույսերի աճեցման ն վերամշակման ժամանակ: Այս դեպքում պետության կողմից աջակցության համար կպահանջվեն տասնյակ անգամ փոքր միջոցներ: ՍՏԿ-նեի կազմակերպման արդիականության կտրուկ բարձրացումը լրացուցիչ, շատ կարնոր գործոն է գյուղացիական տնտեսություններիխոշորացման ն մեծ քանակությամբֆերմերային ու կոոպերատիվ տնտեսությունների ստեղծման համար: Փաստորեն գյուղացիական ն ֆերմերային տնտեսությունների մեծ մասը չունեն իրենց անհրաժեշտ գյուղատնտեսական մեքենաներ, տրակտորներ ն փոխադրամիջոց,նշանակում է նրանք գործնականում արդյունավետ չեն գործում: -

/.ժ. 8. հօ) Սոլ (մմզռոյս(81սՈոսոթ) մմզդըւսցոքոմոմստո ռվրոժջոիծսստոդ ղտզս վմզցցսմտդղի ցտրհմտոտտո մող ըուսկմոծոտստ 'մմզդռյս(ժսդտով ս -ոդօցոսո դմզդդյս(սմսիոմոդվ ողոոմդովնդմ '`ոծռմ դողտհկվդ սը դոԹյսմնտտմոտ ցոկտոզտդտտն:սԵ ցո Հյստզղոտմդով -ովզտոճ մզ, իսլզդստ վիչտվ Ղ մռոստսլ վմղդջոնղ իսյզջո ԱՂԻ :Ազցծցտիծսստհ հտողտ վմզդուս(սդմոցսզօ ցտըրհմտոռտհոգղ օտիդյսնդմ ոյսմղդմդմզ դորջմսետմվ վմզդմվնցո| օտիմնոծոսը

-ոմտտ

մղզմմտտ մորով

մմզցոսցոքոմոտմատո ցվրոճքոիծասոկ նսիողտոոյոցը վմղցըգսմտցգկ ցորդմտոյոը

՛ջ"Ք

ոտ ղ ուսսոմվհ վլզնսը դտղտմզյվն 'ուսօմսԵտտԵօ վմղղօ մտտոծոստ ցորոմղվտնետկ վմզդժդոտտոյշո 'ողսծտԵմտե վմզղօ ցոկտոմղկոըԵտդ մսդ վմզգդոս(օսՈոսոց ""զսիսստոոտօտիմսիտոլշոմղ իսմղդտտԵզմեռ Ղ իսմզցծոսեցով 'իսմզոտըոտտոյւսկտո ցվմզմզտոգդողոփզո "իսճվոլշոմղ ՛ս իսմզդԵ չնզԵ դղստջտիհ տղվ Ղ դզցեցտդղոմզիդ'դզցծմզիկ ռոհվդոլզտ դվվ նսիդտե ձզը դցոտրցմսետվտշՁՀդսմս 'մզդդղս(4-սրոսոց 'ուսցմսեոտտԵեօ վօմսփ դողոմն վմզդդորող ռվրոմստհոմտոդզմզը ռվկոլտդ կոդտոոքովը 'ուսօմսեողմոտող վմզդտվեսնցոդտ Ղ վսզղօ դոտրհոմզկտրետկ վմզդըյսեսմսդ ս վմզդժռոդոլ դողողվցոլղտ վմզդուսմսիոծմտո յս վմզցտդղժզը 'Ավմսդշոդզը ը1սցմսԵ նքո իսզստծոմ 'ոսո|շտմոնզտ 1Հ1որվտտօվծդոծ վմղզդդսմտդզկդտոկմտոտփտովմզեմտը տոմ 'ուսծոմօմոմ դո/Թսմնոտմտ վմզդժմղծոոնդդո վղհտմսմօմոմ տմի դտովվ ծդոմն Ղ 'ըշսքմսԵտմվ Ղ ըսկտշը վմղդուսս -ոծսձվը ցոոծտմօմոժ դոք9:սվյտուսվ Հս վղտմս վրողվռովզտ ցտկտո 'ցո(9սգտկոնսմնտտմո վնսմնոտտմոտՅդոմոո 'ուսմզդդոն(ո Բ -

-

-

-

-

-ղտդտոն:ս/Ե

դո(44սօտիսԵմծովոՀ օմոնտոխփ վմզոնսդ 'իսմզդտվծկդսգ մզմմտտ դտրոմղզկտոետկ վմցտտտովշտ ս վմզղծ դո ասդտկոտփզո 'վմզց ռեվռտոզը դտղտողտռտ նստտո|շո ոտով -`Ղս(սսոօմսԵ -

'դվմզդժցտտ

-ոովշտ մվլտրով ձնսմոտ վցսմտռզկ դտողկմտոտտոմդյս(8սծկտդոտը ս իվտհտ մվնտտմտոփտ սվեմետվտՀ վմզդմստկյսԱտոցսկ Ղ վմզդնստ -տովշտ դտղտտվե 'վմզընսմնտտմտ մղցոշւսմսիտժմտոռդղժզըո "վոզտոոլոդ | Ժտզտ ոյսմզդդոն(ոթր 6վկտկտոդ մԵմտղոծղ/ով դտոծտԵմտե վմզդգսմտցզկ ռտողկմոոտիող -

-որոք

94,

:6վմղզցդսօմսԵ1/ո «ս դտըծսմսդ '6վմզդդս/Գսդ Ղ Շվղտօվի վեմոկտոտս դռոոկմտոտթտո -տովոդօդոստ դվոոդոծմշոցտմոտ Ղոց ոզհոշռվ '(մտոմովտմնտոռխփ "նմոմ) Ծվմզդդւս(Թսկտտվտդօդոստ վղօ ցրտ ոտղ որտ վրտկվցովգտ մմզղջ ցտնհոմզկ օտիռիող մղմմոտ զոտ դզ նսմտկ ցսցտտոտու -որետկ վմզդդսմտդզկ դտոկմտոտթո դտղտդկվգոլղտդվրտեմող ոկրսՀ դշս(ող դոոծոմվ ոյսմզդցոտնոո դո(ժսծկոտծմը մորով վնսստիոո ռգ ոշսըծտրոդմզդ 6վծդզմվ ռմղզդ -`1ս/9սրոստօ դտոկմտոտհոո դցտկտղվցովղտուսդտովտոտտմը :դ1/8 Ղ տոտ վմզդըյսԵսմսց իսցՈսօմտի վմզդտդզժզը 'մմզդդղս(սրոսոց 'ՍԳստջտի վմզոտըտոտուստտ սմցրսկդմտոտոռ դվրոմոջիտոլոդ վրոողվցոլզտոյսդոովտոտտմը ցղ ուսոծտղ մԺըվկսռտողմտոոթո Ղ վտմոիտ մվլտոով ցո Հսօտի մոտով ցո/ԹսղդսօմսԵ ցոտողկտիտմվ Ղ -ոմզկտոետհկ վմզդցգսմտդղկ նՈտ դղզ չվշսմս մմզմեղ դցոտկտիտմվ ցտկտոզտցտ 'դտկտոմզղվտըեող "ռողողվցովզտ դտբկմոոտիոր :01ս(Յգսն -սօմսծոիսփ հտտով ցտկոդվոսդսդլ տզվ վմզգդոս(սոզտգտ 'ոսմոմոհոտոռ ջտիմսի -ոովշտմղ վմզդտոծԵզմետս վմզդծՈսծցով 'վմզոտոոտուսվոի 'ղոմս մօմոմ դոկոմսմվվմղռուսմսիոմմոո յս վմղդոդղզծզը "ԱզդդոոՈոթ Յզմզ դդ վմզդդսմտդղկ դտոբղմտոտոր տՀշղքոմվռտ մորով դործոԵմոե :011ո Ղ մբւսմսիտկոմս վմզդտզծտցոտը վմզդդս(Թսողզտցտ 1ղցծոտմօմոմ դզ նսմոտկ իսմզդծոճդմոտն Ղտոջմող :մըւսօմսԵտվոՀ 1ղոմզկտքետկ ս 1զքտտըսը '6սձվը դտղտկվդոյղտ օտծտկդտծ վմզդդւս(սողտցտ ռզ նսմոտղ :ցվոտը դտրմղմ յղմղմ ձսղջ մորով Յսղօ վմղժասդ դտետդտծ «ս վրողվռովզտ մսը 1զնմսնով մզռռյս/9 Հսկզնզտ վտոտիով դվմզդդՀս(94սոզտցտ Ղ 1զնծտիսԵ 6դզմվ ռզ նսմող 'Սմզցծռտտողվշտ դտնեսմսդ չս դոսկմտոտոո դտղտկվցոզտ վմզց ռոռհոՀչըտմզի վմզդռսփոժձ -ըյսմսիոժմտոտռղժղը վմզոտըոմնոտմո յս վմզդծմղմժը դտկտողտդտտնգս(Ե Ղ վմզդմստհոմտ Հս վմզցոդղմզը 1զոմզկտրետկ օղ նսմտկ ԺռոտմՂ :իսմղզժոսդ դոտկտողտռտտոն:ամԾ վղտողտ մս1սմ օտիչՀը մմզի Ղոց 1(ո "իսմզցծսձվը ռտկտողվցոլղտցրովը 3ս իսհոմս մօմոմ դզ նսմոկ ԺցտսՂ մդո/ԹսողզտդտոնոսէԵ 1զկմտոտփո ոտ վմղզդմմղզմը դողտողզտդտոն:Ե Ղ մուս Թսմնտտմոտ 1զդծոմ -օմտմ 'մմզդդչս(Թսողտցտ դվրոժցոմոտ 1զդծոդոտնդզկ 'մդս/ժսս վմզնսվ 1ղզոմզկտոոծտկ դղ նսմոհ մմզդ-ոՏտՈ -ոդոծմշչոմցտծ :մմզդդոսք8սմսի ոմյսն տհյս ցվմտտմո 1զցս1) Ղ մղզջե դոտղտվե -տմտդվ «սյտԵ -սնցովզտ դտղոտնսմնոտտմոմջմտմ դտրկտՀչըոմզի իսրովեսխդոյզտ ծվկհտկոդտրոք մմզդմմզժը դտկտողտդտոն:յԵ 'մղզդտվեսխդոյղտ ողնոտձոստ օտիղմոօմսփ 1զընմզդ Ղ 1զստմվկ լ նսմտհ օ-ոՏՈ -

-

-

-

արաք

Սնն

գիտական,

ճեքենասարքավորումների նախագծման ն արտադրության կազմակերպման, առետրային, ինժեներատեխնիկականսպասարկման, գյուղատնտեսական արտադրության մեքենայացման, գյուղատնտեսական մթերքների ն թափոնների վերամշակման, ֆերմերների ու համապատասխան մասնագետների պատրաստման ն որակավորման բարձրացման ու կարգավորման, շինարարական ն մոնտաժման խորհրդատվության ն տեղեկատվության, տեխնիկայի սպասարկման ն նորոգման: Անհրաժեշտության դեպքում կարելի է կազմակերպել նոր ստորաբաժանումներ(զոռանասնաբուժականն այլն): Գտնում ենք, որ մարզպետարանի շատ բաժիններ իրենց հաստիքներով պետք է ընդգրկվեն սպասարկման կետրոնների համապա-

որր

-

--

-

-

-

Սեքենասար-

քավորումների ն Առնտրային

նախագծման

:

Գիտական

Ինժեներա-Գյուղատնտեսական ոճրտեխնիկան տադրության

մեքենսւյացմաճ կազմակերպճանմարկճան Ը

սպա-

-

,

-

-

-

տասխան ստորաբաժանումներում:

Գյուղատնտե-Ֆերմերների | Շինարարասական մթերք մասնագետնե

պետք է կազմակերպի գիտատեխԳիտական ծառայությունը նիկական մշակումների, նոր տեխնիկայի, տնտեսության գործունեության արդյունավետության որոշման եղանակների, դրանց տնտեսական վերլուծության ն այլնի բանկ, իր կազմում պետք է ունենա

ու

նմոն-Խո եղե աասարկման կան կատվության նորոգման փոնների մանորակա- կարգավորտարբեր պրոֆիլի բարձր որակավորում ունեցող մասնագետներ, ման Գորան վերամշակ» որոնք անընդհատ ուսումնասիրելով տնտեսությունների գործունեու-

ների նքա

`

լ

ռոոհոդատվու

ի

րի պատրաստն

ն

ռ

Տեխնիկականսպասարկմանսուբյեկտներ

զան Արեն:կանե -

տիվ տնտե-

-

սություններ

սություններ թյուններ

Նկ.

Պարո

3.1.

Արերոկան անդա Անձնական

ույրդյու-

ձեռնարկու- տնտեսու-

թյուններ

թյուններ

ՍՏՍԿ-ի հիմնական ստորաբաժանումները: |

ը

աք

թյունը, համապատասխան միջոցառումներ պետք է մշակեն նրանց օգնելու համար: Հարկ եղած դեպքում պետք է հրավիրեն գիտնական մասնագետներ ն ֆերմերների համար կազմակերպեն գիտաարտադրական սեմինար խորհրդակցություններ: Անհրաժեշտության դեպքում գիտական ստորաբաժանումը հւսնդիսանում է միջնորդ տնտեսությունների ն գիտական, նախագծային կազմակերպությունների ու մեքենաշինական ստորաբաժանման միջն: Գիտական ն մեքենասարքավորումների նախագծման ու արտադրության կազմակերպման ստորաբաժանումների մասնագետներն արտադրության պայմաններում միասին պետք է փորձարկեն ն ստուգեն գիտատեխնիկական մշակումները, ինչպես նան նոր ստացված տեխնիկական միջոցները: Մեքենասարքավորումների նախագծման ն արտադրության կազմակերպմանստորաբաժանումը գիտնական մասնագետների հետ միասին պետք է զբաղվի գյուղացիական ն ֆերմերային ւոնտեսությունների համար անհրաժեշտ պարզ կառուցվածքի նոր մեքենաների ու սարքավորումների մշակման, նախագծման ն պահանջվող խմբաքանակի արտադրության նե միաժամանակ որոշ մեքենաների վերակառուցման ու ունիվերսալացման աշխատանքներով: Այս ստորաբաժանումը գիտական մասնագետների հետ միասին պետք է նախագծա79

կոնստրուկտորական աշխատանքներ տանի գյուղատնտեսական մթերքների անթափոն վերամշակման, փոքրաչափ ու էներգախնապ. յողական արտադրամասերի ն պարզագույն տեխնոլոգիական գծերի ն ստեղծման, եղածների յուրացման տնտեսություններում ղլ սպասարկման կենտրոններում ներդրման, փորձարկման ն շահագործ. ման հանձնելու ուղղությամբ: Յետագայում մշտապես պետք է հետեի նրանց աշխատանքին ն տեխնոլոգիաների ու մեքենասարքավորումների բարելավումն ապահովի, հաշվի առնելով արտասահմանյպը ձեռքբերումները ն անընդհատ փուիոխվող շուկայական պահանջները. Առաջին երկու ստորաբաժանումներն իրենց գործունեությամբ սերտ կապված պետք է լինեն իրար հետ: Դրանք պետք է զբաղվեն նալ սպասարկման կենտրոնի մյուս ստորաբաժանումների տեխնիկակաց վերազինման հիմնահարցերով ն փոխադարձ կապի մեջ լինեն մյուս սպասարկման կենտրոնների, հանրապետության գիտական կենտրոց. ների, նախագծային կազմակերպությունների ն ուսումնական հաստվյ. տությունների հետ: Սպասարկման կենտրոնի առետրային ստորաբաժանում պետք է ապահովի բոլոր անհրաժեշտ նյութատեխնիկական միջոցների մատակարարումը, օգնի գյուղատնտեսական մթերքների իրացմանը: Այդ ստորաբաժանումը պետք է կազմակերպի տեխնիկայի ն մյուս նյութական միջոցների ձեռքբերումը մեծածախառնետրիհամակարգ ն ընդհանրապեսարտադրողի միջոցով, ներգրավելով հեւղ բորսաները, կապվի անմիջական պայմանագրերով:Առետրական ծառայությաը կազմում կա բրոկերային գրասենյակ: Գյուղատնտեսական գնելու ն իրացնելու համար ստեղծվում են առնտրագնումայիը :

մթերքները

կոոպերատիվներ: Ինժեներատեխնիկական սպասարկման ծառայությանգործոլ.

է նորոգման 0եությունը հիմնականում համանման տեխնիկակայը 'ձեռնարկությունների աշխատանքին: Բայց կան նան նոր ֆունկցիաներ, ինչպիսիք են տեխնիկայի վարձույթը, գնումը, մաշված դլ հնացած մեքենաների վերականգնումըն վաճառքը: Գյուղատնտեսական արտադրության մեքենայացման ծառայու. թյան խնդիրն է. օգնել տնտեսություններին ն ձեռնարկություններիը մեքենայացված աշխատանքներ ն փոխադրական նպատակի համար պետք իրականացնելու գործում: Ադ

ռան

Ա շ ակի

միասին գծեր, տեխնոլոգիական էներգախնայողական նախագծի վերամշակման հետ նախագծի ծառայության

գիտական ու ու

նախագծային ծառայությունների

«րարարական կառուցի,

մոնտաժի մեքենասարքավորումները շիրտադրամասեր, միասին, ստորաբաժանման առետրային ավորի: Այնուհետն,

կոթ Է

ու

հետ

մթերքների ու տարբեր կազմակերպիգյուղատնտեսական աշխատանքները: գնման, վերամշակմանիրացման

ն թափոնների կատարկարող հիշատակվածծառայությունները Վերը ձեռնարկությունների պատվերտնտեսությունների տարբեր նրանց անմիջապես տեղում, միաժամանակ նպաստելով մելոով իրացմանը: պատրաստիարտադրանքի աճմշակած են

բոլոր

ու

ներ

վեր

պատրաստմանորակավորման ն Ֆերմերների մասնագետների հատուկ ուշադրություն է դարձնելու ծառայությունը ձրացման Բ օգտագործումովզբաղվող անձնակազմի միջտնտեսային եխնիկայի խնդրին: Նախատեստ

բարձրացման տրաստմանն որակավորման

ում են

մասնագետների բազային ուսուցման միջոցով

հավաքի

ու

ամբարման,

ֆերմաների

թափոնների վերամշակմայը պետք է զբաղվի գյուղատնտեսական մթերքի ոլ դաշտավարության,անասնապահության ն կենցաղային ու արտադր. կան (արդյունաբերական) թափոնների վերամշակման առաջավոր տեխնոլոգիաների ներմուծման, մշակման աշխատանքներով, ինչպես

Գյուղատնտեսական մթերքի

ծառայությունը

ն

պատրաստել

օգտագործման համար միջտնտեսային վո մերներմեքենաների ու

ձեռնարնորոգման արհեստանոցների 3եխնիկ-ճեխանիկներ, օրից Մեկ մասնագետներ: համար համապատասխան

կությունների

տնողությամբ ուսուցման գործնական

դաս-

վարպետների, խուզի կազմակերպի կթի ճերպետք մինչն ֆերմերների զբաղվող անասնապահությամբ Քո ոռոմների շաբաթ է

ը

ու

ն

համար: ագր անագետների մոնտաժման մա

այլ

ծառայությունը

ու կարգավորման ն Շինարարական ն ձեռնարկություններում պետք

իրագործի նտեսություններում օբյեկտների, վերամշակման ու կուլտուր-կենցաղային ու է

Բնակարանային Շորոգման տեխնիկական սպասարկման տադրամասերի, օժանդակ կառույցների անասնաշենքերի, արհեստանոցների, Անհրաժեշտության դեպքում համատեղ ույթիշինարարություն: Ս շինարանախագծային կարող համար բաշխատանքի է ընդգրկել ստանդարտ Կատարում ական կազմակերպություններ: պատրաստմանպատվերներ: սարքավորումների ինարարական ծառայությունը բ

ն

այլ

ն

է նան

ր

ա

ոչ

տնտեւու-

ն Խորհրդատվական տեղեկատվական ն տեղեկություններէ տալիս նրանց

խորհուրդներ ծառայություններ թյուններին

տարբեր ճյուղերի, կերերի ն այլն: սպասարկման

հետ

հետա-

-

ն իրավական): ֆինանսական սպասարկման նորոգմանծառայությունը պետք

Տեխնիկական

ն

ֆերմերային ն մեքենակոոպերատիվ հիմունքներով գործող միջֆերմերային տեխնիկայի գ յուղատնտեսական հավաքակայանների տրակտորային սպասարկմանն նորոգման աշխատանքները: նորմավորված սպասարկմանկենտրոնները Իրենց պրակտիկ աշխատանքում գործարանների կապի մեջ լինեն մեքենաշինական պետք է փոխադարձ

է

ապահովի սպասարկման կենտրոնի, ինչպես

նան

4.

կենտգիտահետազոտական

հաստատությունների, ագրոոնւգնական ագույն

ությունների,

ՆԱ

ինչպեսնան

սպասարկմանու լութ ակցիոներական նների, ւ

Դոր

հազա անքի կեր

ընկերությու

ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ԱԱԱՆ

ՏԵԽՆԻԿԱՅԻ

ՕԳՏԱԳՈՐԾՄԱՆ

ՈՒՂԻՆԵՐԸ

ԵՐԱՄ ՄՆՆ

շինորարական Աոծային Հերա կազմակերպություններն, Նախատեսված միջտնտեսային մեքենատրակտորային ն

ություններ

րի

շ ահա

։

գրգ

ԿաԱռաջարկվող ռյունների հետ: բարձծառայությունների արդյունավետությունը րացնելու

ն

արա ր

նրանց օպերատիվ գործունեությունըկազմակերպելու ստեղծել

նախատեսվում է առանձին շրջաններում նպատակով կենտրոնի հենարանայինկետերի ցանց, օգտագործելով սպասարկման արտադրական բազաները: գոյություն ունեցող ագրոսպասարկումների է սպասարկվող տնտեորոշվում քանակը Հենարանայինկետերի խտությամբ, պահանջվող սությունների քանակով, տեղաբաշխման մբ ե կատարման աշխատատարությա ծավալով,

ծառայությունների

մակարդակով: օպերատիվության հիմնահարցերի իրագործումը հնարավոր Առաջարկվող

ւմն

կն

նում

ԱԱ

ն պարենայ ենային

է

ն

4.1.

Հարցի դրվածքը ն նպատակը

հավասպասարկման կենտրոնների մեքենավերազինումը գյուղատնտեսական տեխնիկայով յական է, կապված է ֆինանսական մեծ դժվարությունների հետ: որքան հնարավոր է տեխնիկայի անվանացանկը կրճատել` ընտրել տեխնոլոգիաներ ն ստեղծել ունիվերսալ հողի նորոգման, վերափոխման ու տեխնիկան մեքենաներ, վերակառուցման ճանապարհով արդյունավետ օգտագործել: Միաժամանակ պետք է մտածել վառելանյութերի ն քսանյութերի ծախսը փոքրացնել ոչ միայն մեքենաների պահանջվող քանակի կրճատման շնորհիվ, այլ նան որոնել ն օգտագործել էներգիայի նոր աղբյուրներ: Փոքրաքանակ ն հնացած մեքենաների շահագործական հուսալիությունն ու արդյունավետությունը բարձրացնելու համար պետք է ու ն հանգույցներով դետալներով անհրաժեշտ ապահովել կատարելագործելտեխնիկական սպասարկումը: Գյուղատնտեսական մթերքների ու թափոնների վերամշակման արտադրամասերի կապին արդյունավետությունը բարձրացտալ ներդրումները նվազեցնելու նելու համար նույնպես անհրաժեշտ է մշակել էներգախնայողական ն մեքենասարքավորումներ: Հետնաբար, հիմնախնդրի ունեվերսալ լուծման դժվարությունները մեղմացնելու վերաբերյալ նոր մոտեցումներ պետք է ունենալ: Այդ կարեոր խնդիրների լուծմանն է նվիրված այս բաժնում շարադրվածնյութը: Գյուղատնտեսականտեխնիկայի անվանացանկը կրճատելուն ագրեգատներն ու մեքենասարքավորումներն մեքենատրակտորային արդյունավետ շահագործելու համար առաջարկում ենք լուծման հետնյալ հնարավոր ուղիները. պայմաններից տվյալ գյուղատնտեսական գոտու -ելնելով կատարման այնպիսի աշխատանքների "ընտրել գյուղատնտեսական տեխնոլոգիաներ ու եղանակներ, որպեսզի հնարավոր լինի որոշ գործողություններկրճատել, լեռնային պայմաններում քարե հակահողատարման թմբերի ն պատերով դարավանդների պատրաստումով հենարանային քարե կրճատել լեռնային երկրագործությանմեքենաներիպահանջարկը, գյուղատնտեսականտեխնիկան վերափոխել նան այլ գործողություններ կատարելու համար, ոչ պիտանի` շարքից դուրս եկած, մեքենաները վերակառուցել համեմատաբար հարմար գործողություն-

մարզային քակայանների ն

րի ջոկատն

Անհրաժեշտ

լավագույն մշակության դ ացած

գտեսության վերափոխումներին անցումային շրջաիրականացմանը: ծրա ի րագր

-

-

ներ կատարելու համար, միաժամանակ մշակել էներգախնայողական

ունիվերսալ մեքենաներ, ուսումնասիրել

-

աղբյուրներ, -

սական

Կն

օգտագործել այլընտրանքային էներգիայի

ելնելով արդի պահանջներից` կատարելագործել գյուղատնտետեխնիկայի տեխնիկական սպասարկման ն նորոգման

եղանակները,

գյուղատնտեսական տեխնիկայի աշխատունակությունը ն հուսալիությունը բարձրացնելուհամար հանրապետությունում կազմակերպել գյուղատնտեսականմեքենաշինական գործարան (ձեռ-

նարկություն):

Այսպիսով, մեքենատրակտորայինհավաքակայանի նոր կազմի ճշտմանընթացքում, անհրաժեշտ է վերանայել մեծ կամ փոքր բոլոր

մանրամասները: 4.2.

Տեխնիկայի շահագործման արդյունավետության

բարձրացումը գյուղատնտեսականարտադրության օպտիմալացման ճանապարհով տեխնոլոգիաների

Ֆերմերային տնտեսությունների ձնավորման ու զարգացման ներկա փուլում պետք է հրաժարվել ռեսուրսաաշխատատար տեխնոլոգիաներից, որոնք ամբողջությամբ չեն համապատասխանում հողակլիմայական պայմաններին: Ավանդականտեխնոլոգիաների օգտագործման ժամանակ գյուղատնտեսական մթերքի գումարային կորուստները` հավաքման, ընթացքում կազմում են 36-5292: փոխադրման, պահպանման Ֆերմերային տնտեսություններում գյուղատնտեսական մթերքի կորուստների իջեցման, շահութաբեր եղանակով արտադրության կազմակերպման, իր հողի վրա հաջողությամբ տնտեսվարման ն մեքենաների քանակի կրճատման հիմնական ուղիներից մեկը պետք է համարել էներգառեսուրսներըկրճատող նոր տեխնոլոգիաների ն կազմակերպականձների ներդրումը: Այդ պատճառով անհրաժեշտ է վերանայել ագրարային գիտատեխնիկականնվաճումների արդյունքները, հաշվի առնելով արտասահմանյան փորձը, արդի պահանջներից ելնելով, մտցնել համապատասխանճշտումներ ն օգնել ֆերմերներին` կազմակերպելու: շահութաբեր արտադրություն Անցնելով վերանայվող կոնկրետ հարցերին, ամենից առաջ անհրաժեշտ է հաշվի առնել գյուղատնտեսական մթերքի արտածառացած հիմնախնդիրը, որը չի պահանդրության շրջանայնացման ջում խոշոր կապիտալ ներդրում այս կամ այն շրջանի կենսակլիմայական պոտենցիալնամբողջությամբ հաշվի առնելու տեսակետից: շատ երկրներում այդ հիմնախնդիրը վաղուց Արտասահմանյան օրինակ: Այսպես, ոչ թե կերն են լուծված է: Բերենք մի քանի

տեղափոխում կենդանիների կենտրոնացման տեղամաս, ինչպես դա արվում է մեր հանրապետության որոշ տնտեսություններում, այլ կենդանիներին են տեղափոխում կերարտադրության շրջան: Դա ն փոխադրական մեծապես կրճատում է կերերի կորուստները ծախսերը: Կամ ասենք հացահատիկային կոմբայնների քանակը կրճատում են անասնապահությանը կերերով ապահովելու եղանակըն տեխնոլոգիան վերանայելով: Եթե կենդանիների համար Ընախատեսված հատիկային կերերը պետք է հավաքել կաթնամոմային հասունացման փուլում, ապա դրա համար կարելի է օգտագործել ոչ թե հացահատիկահավաք կոմբայններ, այլ` կերահավաք մեքենաներ, որոնք կանաչ զանգվածը կտրտում ու մանրացնում են: Հետագայում պատրաստում են մոնոկեր, որի արդյունավետությունն ավելի բարձր է: Ներկայումս շատ երկրներում անցել են կերային մշակաբույսերի ն պրոտեինային խտանյութեր կանաչ զանգվածից քուսպ, շրոտ պատրաստելու տեխնոլոգիաներին: Վամակցվածկերերի համեմատությամբ դրանք ունեն ավելի հաշվեկշռված կազմ ն ապահովում են կենդանիների մթերատվության բարձր ցուցանիշներ: Այդպիսի կերերի պատրաստման տեխնոլոգիան կախված չէ եղանակային պայմաններից, քանի որ հիմնված է մեխանիկական եղանակով կանաչ զանգվածի սեղմման ն հյութի անջատման վրա: Կանաչ զանգվածից միաժամանակ կարելի է ստանալ սննդային ն կերային սպիտակուցներ: Մեկ հեկտար առվույտը կարող է տալ մարդուն պիտանի 4,5 անգամ են ավանդական տեխնոլոգիայով /787 մթերք, քան ստանում շատ տոննա .88-9192 է Յուրաքանչյուր ստացվում 0խոտաբույսից խոնավությամբ 400-600 կգ հյութ, իսկ մզուքի խոնավությունը կազմում է մոտ 6092, որը բավարարում է սենաժացման պահանջները: Առվույտի հյութը հարուստ է անփոխարինելի ամինաթթուներով, ճարպաթթուներով, վիտամիններով ու հիմնական մակրո ն միկրո տարրերով: Հյութի մեկ կգ-ը պարունակում է 0,11 կերամիավոր, 28 գր կալցիում, 0,5 գր ֆոսֆոր, 100-130 մգ կարոտին, 32-36 96 պրոտեին: գր Հյութի սպիտակուցը հարուստ է լիզինով: 100 պրոտեինը պարումակում է 6,3 գր լիզին: Առվույտի հյութն արժեքավոր հումք է կաթի փոխարինիչի արտադրության համար: Բարձր կերային հատկություններով է օժտված նան առվույտի մզուքը: Անալիզի տվյալներով 1 կգ-ը պարունակում է 0,2 կերամիավոր, 33 գր պրոտեին, 4,9 գր կալցիում, 0,7 գր ֆոսֆոր ն մինչն 25 մգ

կարոտին:

Այդ տեխնոլոգիան

հնարավորություն

է

տալիս

հավաքելու

խոտի ժամանակ անկախ եղանակից, նվազագույնի հասցնել կորուստները, բացառում է այնպիսի դաշտային օպերացիաները, ինչպիսիք են` հնձված խոտաբույսի ջարդումը, փոցխումն ու շուռ տալը,

լասավորումը

ն

հավաքումը:

Ինչպես տեսնում ենք, անասնապահության անցումը բարձր պրոտեինային կանաչ խտակերերի, որոնք փոխարինում են հատիկին ն նրանից պատրաստված համակցված կերին, նույնպես կարող է

նշանակալիորեն փոքրացնել մեքենաների պահանջարկը: կերահավաք էլ ավելի մեծ հնարավորություն ունի ամարանտը, որը, ըստ ՄԱԿ-ի Պարենային կազմակերպության, համարվում է 21-րդ դարի

մշակաբույս:

Աշխարհի բոլոր երկրներում երկար ժամանակ աշխատանքներ տարվել հացահատիկային կոմբայնների կառուցվածքը պարզեցնելուն միաժամանակ աշխատանքի որակն ու արտադրողականությունը բարձրացնելու ուղղությամբ: Վերջին տարիներին ստեղծված հացահատիկայինկոմբայնը կտրող ապարատ չունի, ուղղակի հատիկները սանրում է բույսից ն մատուցում ավելի պարզ կառուցվածքի կալսիչ ապարատին: Այդպիսի կոմբայն ստեղծվել է ԽՍՀՄ-ում /29/: Լաբորատոր-դաշտայինփորձարկումներըցույց են տվել, որ հավաքող մեքենայի արտադրողականությունը բարձրացել է 2-3 անգամ, իսկ հատիկների վնասվածությունն իջել է 2-4 անգամ, միաժամանակ են

փոքրացել են մետաղատարություննու էներգատարությունը: են Նմանատիպ նան Մեծ աշխատանքներ տարվել Բրիտանիայում /793) : Անգլիական գյուղատնտեսական մեքենաշինական գիտահետազոտական ինստիտուտը (ԿՃԲ) Ա «ՏհօլԵօսոոօ Ի6յոօ|05, Լք» ֆիրման ստեղծել է սանրող կառուցվածքովհավաքիչ, որը գործնականում հարմարվում է բոլոր հատիկահավաքկոմբայններին, առանց կառուցվածքային սկզբունքային փոփոխությունների: Հավաքիչը բաղկացած է 540 մմ տրամագծով ռոտորային թմբուեն ութ շարք կից, որի վրա նստած սանրող ատամներ: Կոմբայնի արագությունը ն բույսերի խոնավությունը չնչին չափով են ազդում հատիկների կորստի վրա: Հավաքող մեքենայի կառուցվածքային պարզությունը ն հուսալիությունը հնարավորություն են տալիս իջեցնել տեխնիկական սպասարկման ու նորոգման ծախսերը ս արտադրողականության բարձրացման շնորհիվ կրճատել կոմբայնների պահանջվող

քանակը:

Մեքենայական կայանում կերարտադրության ։տեխնիկան կարելի է կրճատել հնձելուց հետո բույսերում սննդարար նյութերի ավտոլիտական ձեափոխության իրականացման շնորհիվ: Խոտաբույսերի ցողուններում ինքնատարրալուծմանպայմաններում տեղի է ունենում սննդարար ն ստրուկտուրային (կառուցվածքային) նյութերի փոփոխություն: Ավտոլիտացված ծղոտի հիմքի վրա ստացված կերախառնուրդը տնտեսապես շահավետ է: Առանց հատուկ ծախսերի, հատկապես թանկարժեք հեղուկ վառելիքի, 5-10 ժամվա ընթացքում կարելի է ծղոտից ստանալ նոր մթերք, որն իր սննդարությամբ մոտենում է խոտին: Ավտոլիտացվածծղոտը դրոժային սպիտակուցով

հարստացնելիս, ըստ հիմնական սննդարար նյութերի համապատասխանում է երեքնուկի խոտին, իսկ առանց նրա` հացազգիներին: Դա նշանակում է, որ հնարավորություններ կան հասարակ ձնով ն առանց մե. ծախսերի տարբեր կլիմայական գոտիներում վերամշակել ցածրարժեք մշակաբույսերի մնացորդները ե կենդանիների համար պատրաստել սննդարար կեր, դրանով էապես կրճատելով խտացրած կերերի աշխատատար արտադրությունը, հետնաբար ն` մեքենաների քանակը: Բուսաբուծությունում օգտագործվող մեքենաների կրճատման վրա պետք է մեծ ազդեցություն թողնի հողի մշակման ավանդական տեխնոլոգիաներից հրաժարվելը: Հողի մշակման մինիմալացման գործոններից մեկը հողի մշակումից հրաժարվելն է, այսինքն, թնավոր գութանով մշակումից անցումը նվազագույնի ն զրոյականի, որը շատէ տարածված ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Ֆրանսիայում, Գերմանիայում, Կ այլ Ավստրալիայում երկրներում /32 87 793: Այս դեպքում չմշակված հողում օգտագործում են ուղղակի ցանքի մեքենաներ: են Հետազոտությունները ցույց որ հողի բարձր տվել, ոչ կեղտոտվածությանու խտության ն մշակաբույսերի համար սննդարար նյութերի բավարար պարունակության դեպքում սովորական ն խոզանային ցանիչների, այդ թվում `ցանիչ-կուլտիվատորների փոխարեն, ուղղակի ցանքի համար օգտագործում են սկավառակային կտրող դանակներովն նրանց հետքով տեղադրվածերկսկավառականի խոփիկներով ցանիչները: Նրանք կառուցվածքով համեմատաբար են, հնարավորություն են տալիս սերմերը ցանել ոչ մեծ պարզ լայնությամբ միջշարքերով, իսկ նրանցով կազմված ագրեգատները ն են է մաներային բարձրարտադրողական: Արդյունավետ բանող կոմբինացված ագրեգատների օգտագործումը, որոնց օրգանները հողային պայմաններիցն կեղտոտվածությունից կախված, հնարավորություն են տալիս ուղղակի ցանքը համատեղել ցանքի ն արմատային համակարգի շերտերի մտցնելով փխրեցումով, ելընթացային ն լրիվ դոզայով հանքային պարարտանյութեր: Անգլիայում հողատարածքի (հացահատիկային մշակաբույսերի) 7026-ն այսօր մշակվում է զրոյական տեխնոլոգիայով: Նույն վիճակն է նան մնացած երկրներում: Հողի նվազագույն մշակությամբ վառելիքի ծախսն իջնում է 203055, զրոյական մշակությամբ` 70-8052: Գործընթացների ե,ագրեգատների անցումների կրճատումով 43-4856 կրճատվում է շարահերկ մշակաբույսերի մշակության աշխատանքային ծախսումները, հողատարումն իջեցվում է 11-25,5-ից մինչն 0,2-0,8 տ/հա: Չիզելային փխրիչով հողի մշակությամբ, կախվածհողատեսքից, եգիպտացորենի բերքատվությունը բարձրանումէ 15-2952:

Միացյալ նահագներում հողի նվազագույն մշակության տարածվերջին տաս տարիների ընթացքում աճել է 3,5-ից մինչն 35,7 մլն հեկտար: Չիզելի կիրառությունն իջեցնում է վառելիքի ծախսը 2054-ով, իսկ արտադրողականությունն ավելանում է 2 անգամ: Շվեդիայի գիտնականները խորհուրդ են տալիս նվազագույն մշակության համար օգտագործել գործիքներ, մշակուսկավառակային թյունը կատարելով 10 սմ խորությամբ /39/ Ֆրանսիայում լայն կիրառություն է գտնում զրոյական մշակությունն աշնանացանի տակ: Նման կարգի հետազոտություններ տարվում են հատկապես Ուկրաինայում ն Ռուսաստանի մի շարք մարզերում: Հողի հիմնական, ամենամյա մշակությունը թնավոր գութաններով հանգեցնում է վառելիքի անիմաստ գերածախսի, արտադրողականության արհեստական իջեցման, հողի խոնավության զգալի քանակության գոլորշիացման ն հողատարման վտանգի առաջացման: Հողի նվազագույն ն զրոյական մշակության ն ուղղակի ցանքի ուղղությամբ մեր հանրապետությունում հետաքրքիր աշխատանքներ են տարվում պրոֆեսոր Շ.Մ.Գրիգորյանի կողմից: Գիտափորձերը կատարվել են 5 տարբերակով՝ 1) գարնան վարԻփկուլտիվացիաՀցանք, 2) վարՒկուլտիվացիածժցանք, 3) սկավառակումփցանք, 4) խոզանի ցանք, 5) չիզելավորումՒցանք: Առաջին տարվա (2000 թ.) արդյունքները հավաստիացնում են, որ հողի նվազագույն ն զրոյական մշակության ու ցանքի եղանակները մեր հանրապետության համար տնտեսապես արդյունավետ են: Գիտափորձերը շարունակվում են: Օրգանական պարարտանյութերի տրակտորային ցրիչ ագրեգատների քանակը ն էներգածախսերըկարելի է 6-7 անգամ կրճատել, եթե գոմաղբամբարում պատրաստվող օրգանական պարարտանյութերի փոխարեն օգտագործվի անձրնորդերի միջոցով պատրաստված կենսահումուս: Այն ավելի սննդարար է, էկոլոգիապես մաքուր ն մեկ հեկտարի պարարտացման համար գոմաղբամբարային օրգանական 20-30 տ պարարտանյութի փոխարեն կարելի է օգտագործել դրան համարժեք3-5 տ կենսահումուս: Օրինակներ շատ կարելի է բերել: Ուղղակի միջֆերմերային տնտեսությունների տարբեր բնույթի կոոպերացման հիման վրա կազմակերպված մեքենատրակտորայինհավաքակայանների, ինչպես նան մարզային ՄՏԿ-ների գյուղատնտեսական տեխնիկայի օպտիմալ կազմն ընտրելիս ն աշխատանքների կատարման տեխնոլոգիական քարտերը կազմելիս պետք է այդ ամենը ի նկատի ունենալ: քը

4.3.

Տեխնիկայի օգտագործման արդյունավետության բարձրաքարե հակահողատարման ցումը լեռնային պայմաններում թմբերի ն քարե հենարանային պատերումդարավանդների պատրաստման միջոցով

Լեռնային երկրներում գյուղատնտեսական հողատարածքների գերակշռող մասը գտնվում է թեքությունների վրա: Այսպես, Ավստրիայում մշակվող թեք հողատարածքները կազմում են 9052», Բուլղարիայում` 68, Հունգարիայում` 25, Մեծ Բրիտանիայում` 20, Իտալիայում՝ 50, Լեհաստանում` 34,6, Ֆրանսիա78, Նորվեգիայում` 71, ԱՄՆ-ում` յում` 40, Սլովակիայում` 86, Շվեյցարիայում` 68,5, Շվեդիայում` 53, Հայաստանում՝ 80, Վարավալավիայում՝75 նայլն /53, 732. 7747: Մեքենատրակտորային ագրեգատների աշխատանքի վրա մեծ ազդեցություն է թողնում ոչ միայն լանջի թեքության անկյունը, այլն մակերնույթի ձնը: են: Լեռնային գոտու զգալի հողատարածություններ քարքարոտ Միայն Հայաստանի 800 հազար հեկտար լեռնալանջեր աղտոտված են մակերեսային ն կիսաթաղված քարերով /37, որոնցից 400 հազ. հեկտար արոտավայրեր ն 50 հազար հեկտար խոտհարքներ, 140 հազ. հեկտար վարելահողերն այլն: Լանջերի վրա մեքենատրակտորային ագրեգատների աշխատանքն անկայուն է, որակական ցուցանիշները ցածր են, մեծ են էներգիայի ծախսումները, ագրեգատը կորցնում է շարժման հավասարաչափությունը. փոխվում են բանող օրգանների, բույսի ն հողի փոխազդեցության օրինաչափությունները: Հարթավայրերի համար նախատեսված գյուղատնտեսական մեքենաները 6-8"-ից բարձր թեքությունների վրա չեն ապահովում տոխնոլոգիական գործընթացների կատարման անհրաժեշտ որակ, ն սահմանափակվում է նրանց կիրառությունը: Ուստի, ստեղծվել են լեռնային մոդիֆիկացիայի բազմաթիվ մեքենաներ, որոնք նախատեսվածեն աշխատելու հատկապես թեքությունների վրա: Այդ դեպքում մեքենաների անվանացանկը ձեռնտու մեծանում է են միշտ չէ, է, հատկապես ներկա որ պայմաններում: Մեքենաների պահանջարկը կրճատելու միակ ուղին լանջերի յուրացումն է, այն հաշվով, որպեսզի հնարավոր լինի օգտագործել հարթավայրայինմեքենաները: Լանջերի յուրացման տեխնոլոգիաների մշակման, տեխնոլոգիական գործընթացների մեքենայացման, մեքենաների կատարելագործման ն նոր մեքենաների ստեղծման ուղղությամբ լայնածավալ աշխատանքներ են տարվել աշխարհի շատ երկրներում /36/ ն մեր հանրապետությունում/6, 27, 37, 775):

նեն .հետազոտությունները Տեսական գիտափորձնական կատարվել են առանձին հարցերի լուծման ուղղությամբ: Չկա ն մեքենաների մոտեցում յուրացման միասնական լանջերի շահագործման արդյունավետությունը բարձրացնելու հիմնահարցերի համալիր լուծման գործնական առաջարկությունների վերաբերյալ: Այդ

խնդիրներին ճվիրված լուրջ աշխատանքներ են կատարվել տ.գ.դ. Կ.Ղ.Կարախանյանի կողմից /6/ : Նրա ղեկավարությամբ մշակվել են հենարանային պատերով դարավանդների լանջերի վրա քարե նախագծեր ն մեքենաների համալիր: Քարե հակահողատարման թմբերի նախագծման ն համապատասխան մեքենաների մշակման գործին որոշակի մասնակցություն է ունեցել նան սույն աշխատության հեղինակը /7, 7377: Ստորն բերվում են քարե հակահողատարման թմբերի ն քարե հենարանային պատերով դարավանդների նախագծման եղանակների տեսական ն գործնական խնդիրների իրագործման ամփոփ նյութերը: Դրանց ներդրմամբ հնարավոր կլինի ավելացնել գյուղատնտեսական շահութաբերությունը ն, նպաստել մթերքի արտադրությունն ու լեռնային անվանացանկի կրճատմանը` առանց մեքենանեի մոդիֆիկացիայի մեքենաների անհրաժեշտության, աշխատանքները կատարել հարթավայրերի համար նախատեսվածմեքենաներով: 4.31.

թմբերի պատրաստման հակահողատարման եռանանկները

Քարե

Մեր հանրապետության բնական խոտհարքներն ու արոտավայրերն անասնապահության համար հանդիսանում են կարնոր կերային ե դրանց բարելավման խնդիրները միշտ էլ դրված են եղել բազա, գյուղատնտեսական արտադրության արդյունավետության բարձրացման միջոցառումների օրակարգում: Ժամանակին այդ ուղղությամբ նշանակալի աշխատանքներ են կատարվել: Սակայն կատարվածը բավարար չէ, գյուղատնտեսության տնտեսավարման նոր պայմաններում ես անհրաժեշտէ լուրջ գործնական միջոցառումներ ձեռնարկել: Կերային բազայի ստեղծման հիմնախնդրի լուծման կարնոր բնական կերահանդակների մակերեսային բարելամիջոցառումը վումն է, որի առաջնահերթ գործողություններն են, մակերեսային ն ու թփերի հեռացումը, հավաքումն կիսաթաղված քարերի ն հանքային օրգանական գուղձերի ոչնչացումը, արմատահանումը, պարարտանյութերի մտցնումըն այլ աշխատանքներ: Թվարկված միջոցառումներից առաջնահերթը ե ամենաաշխահամարվում է քարերի հավաքումն ու օգտագործումը: Միայն տատարը քարերի հավաքումով կերահանդակների օգտակար մակերեսը կարելի

ե է մեծացնել 10-2096»ով նշանակալիորեն բարձրացնել բերքատվությունը: Մակերեսային ն կիսաթաղված քարերը ոչ միայն աղտոտում են խոտհարքներն ու արոտավայրերը, այլ նան խոչընդոտում են բարելավման հերթական բերքահավաքի գործողություններինն մեքենաների աշխատանքին: Իրականում, թեքությունների վրա տեղաբաշխված խոտհարքներն ու արոտավայրերը ենթարկվում են ջրային ն քամու հողատարման: Վերջինս ավելի ինտենսիվ է կատարվում, երբ թեքություններից հեռացնում են քարերը: Դրա համար առաջարկում ենք լեռնային կերահանդակների մակերեսային ու կիսաթաղված քարերի հավաքման ն օգտագործման նոր տեխնոլոգիաներ ու տեխնիկական միջոցներ, որոնցով կվերանան կամ նվազագույնի կհասցվեն բացասական գործոնները, որոնք առկա են գոյություն ունեցող տեխնոլոգիաներում: Հավաքված քարերի հեռացումը լանջերից նպատակահարմար չէ, քարերը պետք է օգտագործել քարե հակահողատարման թմբեր պատրաստելու համար: Թեքությունների վրա հակահողատարման թմբերի նշանակությունը հայտնի է, այն նորություն չէ ն լայնորեն օգտագործվում է լեռնային երկրագործությունում: Սակայն քարե հակահողատարման են թմբերը հատուկ հետաքրքրություն ներկայացնում լեռնային խոտհարքներում ն արոտավայրերում: Դրանք պատրաստում են տվյալ տեղամասից հավաքված քարերից (նկ. 4.1.): Քարե հակահողատարման թմբերի պատրաստումն ունի շատ դրական կողմեր: Առաջին՝ տեղում լուծվում է հավաքված քարերի օգտագործման հարցը, ն կրճատվում են այդ աշխատատար գործընթացների վրա ծախսերը: Երկրորդ` քարերը, որոնցով պատրաստվել են թմբերը, աստիճանաբար, մի քանի տարվա ընթացքում ծածկվում են հողով ու խոտաբույսերով ն պահում են մթնոլորտային ջուրը, դրանով իսկ լանջը պահպանում հողատարումից: Սրանով հնարավոր կդառնան աստիճանաբարձնավորվող դարավանդների վրա օգտագործել սովորական հարթավայրային տրակտորային ագրեգատներ ն կատարել հիմնական ագրոտեխնիկական միջոցառումներ` խոտհարքների ու արոտավայրերի մակերեսային բարելավման ն բերքահավաքի` խոտհնձի, հնձաշերտի շուռտրման, լասավորման, հակավորման ու փոխադրման աշխատանքներ: Այդ բոլորը բերում են լեռնային խոտհարքների ու արոտավայրերի բերքատվության ավելացման, դրանով ամրապնդման, իսկ՝ անասնապահության կերային բազայի աշխատանքների մեքենայացման սովորական հարթավայրային մեքենաներով,մեքենաների անվանացանկի կրճատման (բացառելով լեռնային մոդիֆիկացիայիԳյուղատնտեսական տեխնիկայի օգտագործումը), մեքենայական աշխատանքների թեթնացման, ուստի

9լ

բարձրացման, եՆ մեքենաների շահագործական հուսալիության վառելիքի ծախսի կրճատման, մեքենավարների անվտանգ աշխատանքի ապահովմաննայլն: Քարե հակահողատարման թմբերի պատրաստման հարցը դրված է եղել պրոֆեսոր Շ.Մ.Աղաբաբյանի կողմից դեռես 1955 թ.: Սակայն այդ ժամանակներում քարե թմբերը պատրաստել են ձեռքով, կամայական ձնով: Չեն որոշվել թմբերի լավագույն չափերը, իրարից կախված լանջի թեքությունից ն տեղական հեռավորությունները` Վետնաբար, քարե հակահողատարման թմբերը, որոնք պայմաններից: ժողովրդատնտեսական մեծ նշանակություն ունեն, լայն տարածում չեն գտել:

Եկ.

41.1.

հավաքված

պատրաստելուն:

քարերը

բավարարում

են

անհրաժեշտ

թմբեր

Քարե հակահողատարման թմբերի ընդհանուր տեսքը

Մեր կողմից մշակվել են քարե հակահողատարման թմբերի պատրաստման լավագույն եղանակներ, որոնց նորությունը պաշտպանվել է հեղինակային վկայականով (թիվ 730323) /7377: Կախված խոտհարքների ու արոտավայրերի քարքարոտվածության աստիճանից առաջարկում ենք քարե հակահողատարման

Բաջից: անհրաժեշտ հավաքված ըՏԱ ավարացում ե

նկ.4.2)

/77.

չափերի թմբեր պատրաստելու համար, 2: հավաքված քարերն ավելի են անհրաժեշտ պատրաստելու համար,

չափերի

թմբեր

Նկ. 42. Քարե թումբ-դարավանդների ընդլայնական կտրվածքի սխեմաները դաշտի տարբեր դեպքում, քարքարոտության բ) առավելագույն, գ) միջին: ա) փոքր, ա Առաջին դեպքում ջրային հողատարումը կանխե ամ լու համար անհրաժեշտ է լրացուցիչ միջոցներ ձեռնարկել: Այդ միջոցներից ամենաարդյունավետը թմբերի վերին եզրերից խրամատներիանցկաէ: Խրամատների ն թմբերի զուգորդման ժամանակ խրամատից

ցումն անված հողն

անմիջապես լցվում է քարե թմբերի վրա` մեծացնելով նրա չափերը: Բացի այդ, ստեղծվում Է լրացուցիչ ջուր պահող տարա93

ծություն,

ն,

ամենակարնորն է, մեծանում

որ

հողի ջրաթափան-

է

ցելիությունը: Խրամատների անցկացումը նպատակահարմար է նան

տոթը Իռ)

ԱՅԲ առե, ոռնաց, |,

երկրորդ դեպքում, քանի որ նախապես պատրաստված խրամատի մեջ կարելի է լցնել այնքան քար, մինչն որ առաջանա թումբ: Խրամատներն այս դեպքում ամուր հիմք են ստեղծում քարե թմբի համար ն նպաստում են մթնոլորտային ջրերի ներծծմանը դեպի հողի խոր շերտերը: Բացի այդ, կրճատվում են քարերի հավաքման ն տեղափոխման ուղղակի ծախսերը, քանի որ քարերի ավելցուկը դաշտից չի հեռացվում: Կառուցվող խրամատների ն թմբերի չափերը կախված են մթնոլորտային տեղումների կամ ձնհալի ջրերի քանակից, միջթմբային հեռավորությունից, դաշտի քարքարոտության աստիճանից ն տեղանքի թեքությւնից: Գործնականում կիրառելու համար ներքնում բերվում են այդ մեծությունների միջն եղած կապերը: Վերը նշված երեք դեպքերի համար թումբ՛խրամատի ջուր պահող ծավալները, որոշվում են հետնյալ բանաձներով. առաջին դեպքի համար`

ՏՓք6085

տոթ,-Փջ)

Պ-ն, լ

5019 52(թ,էճ) բրայո

8,

ք՛շ

Ը2/ 501Փ.

-

բոա

5ա(ջ, Իռ) -

.

Դ

երրորդ դեպքի համար

Խոոոծլ Դ ), ոու ի

/ ոռ լուռ

Է

թ,

/

Փա

ՀԵ, յ

2,(42, Լ,(4.2)

`

Եշ5010 5816.

25.29,-օ)

510. (թ, Հօ) 25ո16.

4/-

(4.3)

որտեղ` 177, 112, 177-ըթմբի ն խրամատի ջուր պահող ծավալն է յուրալանջի մակերնույթից վերն քանչյուր դեպքի համար, Շ, Օշ Շը՝ դասավորված թմբի վերին թեք կողմերի խրամատ թմբ մեծությունները որոշվում են հավաքած քարերի, ծավալների համապատասխանզուգորդության միջոցով:

ա-Յ8-45-5 24, .

վ82-«..0,աշ

'

)

Դ-ի

.շ.ՀՅՐ4ՊԵ-5: ՛

ՀԼ

ն, Էջջխառ

թ.

,

Հ.

ջ

ք

ԵԼ

,

ոլր

Հն ա -5ե(թ,

թ

/

աց

օ)տոկթ,

-

-Օ)-

ՀՄԱ

ԻԶ

օ) ծլ5ո(ջ, եչ,

էօ)

ոու

աան

ՕՔ ԹՆյ Է0,5Ե(:,ու

Է

լ

-օ) տ58օ.շ/ւչոկլթ

չ

ծ 88Թ:

ՀԽյ(ացօ-57Փք

Հաա

գրեիր

-

շ,

ԵՀուց, ՏՔԱ 5ՏՕ

աի

աա

աե

Ի

ԵՍ հոՕ19Փյ Ի0,5 ու.

ք

ւ5ո

"

ոշ ԷՀրցա): ոծի--Է(ոքգ-: օջց,)

Ե,

1 ոու

հ9- հոտ

3 թոկը

որտեղ՝

582.

ՏՅ

«(Ս.-ի

8, ՀԵվջոց

Փ, 5-Թ.Յ60, 25յ16. -օ)

0):

Աս երկարությունները: (

օ..

յլ

Ր

վծ տո՞(ց, սԻՕ)4Իացց,

հ-13

Ք

Ք

-Թն-դամեն

Ո

5աթք-Զ Ք

-

ո

Ք

ոու -շ՝ |Խո (18, ..- 2

|

ալք -օի 5016.: 51712 շի շե,վաոց 2.

երկրորդ դեպքի համար .

-

օյ «Խո

(4.1)

,

-Տակթ, --Օ)չ46652

էօ)

ոօ.

Ք

-

8ԽՓջ-Ձ

Հ--ՏՔ--(ի/665Փյ չծչ), ՇՕ5 0.

/-

տոթ,Հօ

|

579,

Փջ

4, «5.20,

8,

լ

հո

.

Է

հո») ,

ՕքթպՒ ուլ, ՏԻԿ-ւխոա(0ց, Հ

,

որտեղ` հո

-ը խրամաւոի նվազագույն խորություննէ

հ,

փոքր

,--Ե(ու-0.Ֆիառ

-

45 26:

օ/ՔՓլ

խրամատի առավելագույն խորությունը քոու

՞

«աօ Մ.ետօ, խովքռ

հոդ

|

խրամատի միջին խորությունը, ծ ն` խրամատափորիչի կառուգվածքային ընդգրկման լայնությունը, խրամատի հատակի վրա, 7» -ը է տալիս, թե խրամատը փորելուց հետո գործակից է, որը ցույց մասն է մնացել մաքուր ն թեքության լայնութբյան ո՞ր ընդգրկման 0,8 սահմաններում, զ, ն Փ,,- ն՝ անկյունից կախված տատմնվումԷ0,4 ն` քարերի սորուն ն պինդ հողի բնական թեքման անկյունները, Փշ կույտի բնական թեքման անկյունը, 7- ը՝ խրամատի երկարությունը, 7՛ն ճ` լանջի 1 մ՛ տարածության վրա եղած քարերի ծավալը, 7 "-- 0` հողի փխրեցման գործակիցը, ծ,- ը՝ խրամատի հատակի իրական լայնու|

Ձ

-

0`

|

-

-

-

'

թյունը, ծ,-ը՝ թմբի գագաթի լայնությունը, Ֆ,-ը՝ հողաթմբի գագաթի լայ7-ը միջթմբային հեռանությունը, ա- ն՝ լանջի թեքությանանկյունը, է վորությունն է, որը կախված լանջի թեքության անկյունից, ջրային հոսքի ծավալից ն ինտենսիվությունից,լանջի մակերնույթի վիճակից ու հողակլիմայական պայմաններից: Այն որոշելու համար կան բազմաթիվ են 7ի հետազոտություններ: Աղյուսակ 4.1-ում բերա որոնք հաշվված են ըստ ԱՆ.Կոստյակովի հանրահայտ

ԲաԸ

Աղյուսակ |

Լանջի թեքությանՀոսքի անկյունը,աստիճան| գործակիցը

խորդուբորդությանգործակիցը Լանջի

՛

Ց

05:

որ

0.56

0,52

-

ոո

Տ

,

ոո:

»

Յ0

ի

-

-

Յ:

«

|

`

|

ո

(5:

Աղյուսակի տվյալների վերլուծությունիցպա րզվում է, են հոսքի արագությունը, լանջի

ջրաթափանցելիությունըն որքան

ՄՈՒՏ

ոո-՞-

-ը՝

,

»

4.7

մեծ

են

խորդուբորդությու ուԳՔան մթնոլորտայինտեղումների ո

ինտենսիվությունն ու լանջի երկայնական այնքան կտրտվածությունը, փոքր է միջթմբային հեռավորությունը: Ա.Ա.Չերկասովի հետազոտությունները ցույց են տվել, որ լանջի խորդուբորդության գործակիցը կախված է հողի մակերնույթի վիճանր ծածկույթիցն տատանվում է 9-58-ի, իսկ բնական արգագետ 9-15-ի սահմաններում:

կից. բոական

ելնելով: աղյուսակում ռավայրերի համար ՃակնուոերիՑ հանրապետության մակերնույթի Աավարկրերի վիճակից, Ժաաինների ընդունել խոտածաժկի իարոք `

նների

ա լներ

ու

ենք

թեքությունների վրա միջքմ

աՀ

125 162

իե140 1 108 խանաբար Բային շռավորությունները, համապաւոաս-

է նկատել իքստացված է, ծ բանաձները Հեշտ կապ են ։

ո

որ

մթնոլորտային տեղումներիքանակի, թմբի թմ ու րի դաշտի քարքարոտության աստիճանի, ,

.

հաստատում

լանջի թեքության հորն, խրամատ

-

քարերի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների միջն, որոնք բավականին բարդ են ն պրակտիկ օգտագործման համար ոչ հարմար: Այդ իսկ պատճառով նշված բանաձներով «Նաիրի-2» հաշվիչ մեքենայի օգնությամբ հաշվել ենք համապատասխան մեծությունների արժեքնեն

(ոկ

իը նրանց փոխադարձ կապը պատկերել գրաֆիկների ձեուլ 4.3): Պաշվարկիժամանակ ընդունել ենք` ծ 0,5 մ. ո 0,6, Փ,- 307, ՓաԲ 45. եշ»04մ,5:» 025մ Փ.Հ42: Գրաֆիկից երնում է, որ փոքր քարքարոտության լանջերում նպատակահարմարէ պատրաստել քարե թմբեր, իսկ դրանց վերնի անցկացնել խրամատներ,որոնց խորությունը մթնոլորտային տության աստիճանը մԱԳԸԱԲաՑ ջի քարքարոտության աստիճանիմեծացմանը զուգընջաց խրամատի խորությունը պետք է Այսպես օրինակ. եթե Հ

մասից է

անին պետք: մեծացնել:

Հ

:

լանջի քարքարոտությունը

փոքրացնել:

ապա ճույն քանակությամբջուր պահելու համար (օրինակ 200 8` խորությունը թեքության լանջում պետք է փոքրացնել0.6 մ-ից մինչն 0.26 մ: Իսկ ավելի բարձր քարքարոտության դեպքում` 200 մ5-իցմեծ խրամատներպետք չէ կառուցել: Քարքարոտությանաստիճանի մեծացմանը զուգընթաց ավելի մեծ ջրապահունակությունէ ձեռք բերում քարե թմբերի ն խրամատների զուգորդումն ւսյն տեղում, որտեղ թմբերը կառուցվում են խրաձատներիվրա` քարը լցնելուվ վերջիննե րջ րի մեջ: Այս ի : է կիրառել մինչն 8-10 պատակահարմար բեքություններում:10-12:ից բարձր թեքություններում նւպատակահա րմար է կիրառել քարե Քմբերիի ն խրամատների այն զուգորդությունը, որի կազմում է 20-100 4/հա

խրամատի

եղանակը

դեպքում

Գրաֆիկներիզ մ քարե պատրաստու ամատները կարելի է պահել 100 մ եղանակով այս րա վ է, որ 16: թեքության 50 մ5-իցոչ ավելի: նախորդ եղանակով`

երնում իսկ ջուր,

Երբօ«4Հ4.,

թմբից վերն:

են

.

աաթոնոր----)Իզզ)Կ8

Լ140մ

--

-

/-

7,

լ

Լ-100մ Երբօ»ք",

ի.

չ1-1-/--ԱԾ

շ,

՛ 1/1

2427--7-

-

/ «(112222

-

Ե

|լ

։,

,՛

ՀԾ»

Իմանալով կասեցվող մթնոլորտային ջրերի քանակը (4.1), (4.2), ն գրաֆիկների օգնությամբ կարելի է որոշել թմբերի բանաձների (4.3) Շգ, Շշ, Շգ չափսերը, խրամատի խորությունը ն ընտրել թումբդարավանդներիռացիոնալ զուգորդությունը ցանկացած թեքություն ն քարքարոտությունունեցող լանջի համար: Այսպիսով, կարելի է անել հետնյալ եզրակացությունները: Քարե թմբերի ն խրամատների զուգորդումը լեռնային արոտավայրերի ն մարգագետինների բարելավման արդյունավետ միջոց է: 126-իցբարձր ն միջին քարքարոտության (մինչն 200մ3/հա) լանջերում նպատակահարմար է քարե թմբերը ն խրամատները զուգորդել այնպես, որ խրամատները լինեն թմբերից անմիջապես վերն: Մինչե 127 թեքության միջին ու բարձր քարքարոտության բարձր) լանջերում նպատակահարմար է քարե թմբերը ն (100 մ:/հա-ից խրամատները զուգորդել այնպես, որ խրամատները լինեն թմբերի տակ: Այս դեպքում խրամատների խորությունը նախորդի համեմատությամբ ավելի փոքր է ն տատանվում է 30-35 սմ սահմաններում:

4.3.2.

Երբ օ»187,Լ-20մ

թ

2/

27717

յ

"

7.

-՛

-

՛

՛-

ՊԻ-ՀՎ.

Դ

՛

7՛

-՛

՛

Վամառոտ ներկայացնում ենք տ.գ.դ. Կ.Ղ Կարախանյանիկողմից տվյալ ուղղությամբ կատարված աշխատանքների արդյունքները /67 Նկ. 4.4-ում բերված է քարե հենարանային պատերով դարավանդների չափերի որոշման հաշվարկային սխեման: Առաջարկվում է երկու դեպք. 1. Երբ քարե հենարանային թումբը կառուցվում է նախօրոք բացված խրամատի վրա (նկ. 4.4ա), այսինքն, երբ քարքարոտության աստիճանը մեծ է: Այս դեպքում դարավանդի զբաղեցրած լանջի գոտու լայնությունը կլինի` Վ.

-՛

Քարե հենարանայրն պատերով դարավանդները աատրաստմանեղանակները

Հ|Ըւ

ծ

տո

2605 97

2.

Տեղա նքի

(ւ) տարածության թեքության(ը)ն միջթմբային ջրա-

ունների դեպքումքարե թումբ -դարավանդների Կարա նից (՛ քարքարոտությու (՛ ) կախվածությունը պահունակության (3: խորությունից ու խրամատի

|

Ջո,

-

Էնա ճբ (44)

որտեղ` հ,-ն խրամատի (ակոսի» շեպի բարձրությունն է, Լլ-ն` դարազբաղեցրած գոտու լայնությունը, վանդի լիցքային մասի կողմից ԱՀ.

Նկ. 43.

Ցո, Փո) Հե, Ին -Օ) Ջոյ Ջոլթ/-«)

5, Թ

-

/

Ր

յո

Ծ-Ը--Է- Ցոկք,

Ֆո(ց-Օ)

-Փ,

Ջո(թյ-ճ)

(45)

ս

Թռ- ն՝ դարավանդիպաստառի թեքության անկյունն ուղղաձիգ ընդլայնական հարթության մեջ, /յ-ը դարավանդի պաստառի լիցքային մասի լայնությունը,

յՀ

իթա» :(-5.)5.Ը

«Խչ8Ո-

ԼՔ) Խորան, /16, |

(46

2. Վիմքային խրամատի բացակայության դեպքում (նկ. 4.4 բ) 0: Քարե թմբի վերին թեքության (4.4) բանաձնի մեջ ընդունվում է հշ շոշափում է դարավանդի առավելագույն արժեքը, երբ թմբի գագաթը պաստառիհաստությունը, որոշվում է հետնյալ արտահայտությունով՝ -

Ըառ

որտեղ` թ

«28

Խեչոն

8,

--

Բջ

ԻմԲ2-4Քյ ) 0:37: ծր

(4.7)

,,Ի:58թյ

«օ)-0:55աԾ,3,)տն- թ,).

չուն-Բղ /ջ

թ,

չ

«օյ

(4:68)

:

Դարավանդի վերին թեք պատի բարձրությունը` "

հ,չա

-

Ր

մու

Աե

-

-Ձ Բ, թուա /5աթ

(4.9)

Դարավանդի լիրքային մասի բարձրությունը` բ

ւ

-՛

Ս

ասա.

հյ-

-

-

Ս

Ն

6«.

.

օՆկ. 4.4.

4.4.

որոշման հաշվարկային սխեմա. Դարավանդների չափերի

ա) քարե հենարանային պատի ն խրամատի զուգորդությամբ, Բ) քարե

հենարանային թմբով::

Թ,-ն՝ դարավանդի պաստառի լայնությունը, Ք,» նական նշանակումներ,

թ. «Տոկջ,

Ցո օ/քՏո(թ

-ԱԻ

-

ոն քյո ( հ16թ. կթ, -Ք, |

Հ

Թ,

-

) ) Վ 0դ)/2584Փ,-շ

Լոն լայնությունը, մյ

-

Ք,

|

պայմա-

իշ 1

Գ),

մասի

զբաղեցրած լանջի

ծրս-ն մոտ տաթ/տո(Թ-2),

մասի պաստառի լայնությունը, 1, «8դ-հյ,

գոտու

դարավանդի փորված

Ձ:--

ն

դարավանդներիմիջն ընկած լանջի չմշակված գոտի)

Ք/-ը

(թ,«օ)/քռ(,-«)|,

դարավանդի փորված

(4.10)

ոգ

Հ

Ց ոլ:

(4.11)

են Ստացված բանաձները արտահայտում դարավանդի ն պարամետրերի, հողի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների քարե թմբերի չափերի միջն եղած կապը:

Ի՞՛

-

-

Լանջի մակերեսի օգտագործման գործակիցը՝

,,

ա) -Թյ )/5ոթ, 251, թ,.Ը)տոլն

(երկու լայնությունը: բերմայի

Տեխնիկայի արդյունավետության բարձրացումը լեռնային երկրագործությանէներգետիկմիջոցների օգնությամբ

Նախորդ պարագրաֆում բերված տեղեկությունները վկայում են, մեր հանրապետությունը լեռնային երկիր է, հողային տարածությունները հիմնականում գտնվում են թեքությունների վրա: ճիշտ է, հակահողատարման դարավանդների պատրաստման միջոցով կարելի է թեքություններն ինչ-որ չափով հորիզոնական դիրքի բերել, բայց դրա գործնական հնարավորությունները սահմանափակ են, ն պահանջվում են մեծ կապիտալ ներդրումներ: Պատահական չէ, որ ինչպես աշխարհի շատ երկրներում, այնպես էլ մեր հանրապետությունում, լեռնային երկրագործության գյուղատնտեսական տեխնիկայի կարիքը կա ն հաջողությամբօգտագործում են: Գյուղատնտեսության վարման ներկա փուլում նույնպես հաշվի պետք է առնել նրանց անհրաժեշտությունը մեքենատրակտորայինհավաքակայանների կազմի հաշվարկի ն ընտրության ժամանակ: որ

Լեռնային երկրագործության տեխնիկայի մշակման ն արտադրության կազմակերպմանգործում լայնածավալ աշխատանքներ են արտասահմանյանզարգացած Խորհրդային Միությունում նռ կատարվել

երկրներում:

Լիպեցկի տրակտորային գործարանը մշակել է Ղ-4038/1 տրակԱյն ունի ցածր լուսաբացտորի լեռնային մոդիֆիկացիան` Ղ-40ՃՒԹ/: վածք ն չորս տանող անիվներ: Նախատեսված է ագրեգատավորել կախովին կիսակախովիմեքենաներ ն գործիքներ, հատկապես խոտահավաքի լեռնային մոդիֆիկացիայի ԽՇՐ-2,1 հնձիչը, Է1111-6,0Ր լայնամատնանիվավոր փոցխերը, ՈՇ-16Ր կան ն ԼԹԵ-Շ,0Ը Խոտահավաքի աշխատանքները կատարում է մինչն 165 հավաքիչը: թեքությունների այն տեղամասերում, որտեղ միկրոռելիեֆը հարթ է ն արագությունը պետք է լինի երրորդ փոխանցումից ոչ բարձր: Մինսկի տրակտորային գործարանը մշակել է 3/13-82 տորի լեռնային մոդիֆիկացիան` հ/13-82ԷԼ: Այն աշխատում է մինչն 200 թեքությունների վրա: Վրաստանում մշակել են ԽՈ՛13-825 ն Ղ-50Հ տրակտորներ, որոնք թեքությունների վրա: Ի տարբերություն աշխատում են մինչն 20 արտասահմանյան երկրներում ստեղծված լեռնային տրակտորների, դրանք, անկախ թեքության անկյունից, կմախքը պահպանում են ուղղաձիգ վիճակում: Այսպիսի տրակտորները թեք լանջի հորիզոնականներով շարժվելիս պահպանում են իրենց շարժման կայունությունը, բացառելով կշռի ոչ ցանկալի վերաբաշխում ընթացքային անիվների վրա: Արդյունքում, ագրեգատը շարժվում է տրված ուղղությամբ ավելի կայուն, վերանում են քարշի ուժի, հզորության ն տնտեսական ազդող գործոնները: Սակայն այս ցուցանիշների վրա բացասաբար ստացել, որովհետն սովորական կիրառություն չեն տրակտորները լայն համար ագրեգատավորելու մեքենաներով գյուղատնտեսական նախատեսված է հատուկ կառուցվածքի կախոց ն տրակտորները կցովի մեքենաներով ագրեգատավորել չի կարելի, քանի որ մեքենան աշխատանքի ժամանակ սահում է լանջով ներքն, շեղվում է դիմադրության ուժի ուղղությունը տրակտորի երկայնական առանցքից ն ագրեգատն ամբողջությամբ կորցնում է շարժման կայունությունը ն այլն: Վոլգոգրադի տրակտորային գործարանը մշակել է 711-755 մոդիֆիկացիան` 711-753: Այս տրակտորն աշխատրակտորի լեռնային տում է մինչն 207 թեքություններում, կատարելով մինչն 0,3 մ. խորությամբ ծանր ն միջին հողերի հերկում, դարավանդների պատրաստում, փխրեցում ն այլն: Փխրուն հողերում աշխատելիս տրակտորի թրթուրները փոխարինում են 711-755 տրակտորի լայն թրթուրներով: Թրթուրների օղակներն ունեն լանջի վրա աշխատող տրակտորի կողային աջ Նրա կողմից ամրացված է փոքրացնող կողեր: սահքը տրակտորի բեռ, հեռավորությունը որի կայունությունն ապահովող ծանրության կենտրոնից կարգավորվում է: Տրակտորիստի խցիկում

մամլիչտրակ-

,

տեղակայված են թեքության անկյունը չափող սարքը ն վտանգավոր անկյունը (24-25) ահազանգող ձայնային ազդանշանը: Մետաղատարության պատճառով տրակտորն ունի փոքր մաննրայնություն ն փոքր հուսալիություն, ուստի լայն կիրառություն չի ստացել: Միաժամանակհաշվի պետք է առնել, որ արտասահմանյան շատ առաջավոր երկրներ արտադրում են փոքրաչափ մի շարք թրթուրավոր ու անիվավոր տրակտորներ, որոնք հաջողությամբ կարող են աշխատել նան մեր հանրապետության հարթավայրերում ու մինչն 409 թեքությամբ լանջերում: Եվրոպական երկրների, ԱՄՆ-ի, Կանադայի, Ճապոնիայի մի շարք ֆիրմաներ արտադրում են տարբեր հզորության մոտ 400 մոդիֆիկացիայի թրթուրավոր ն անիվավոր տրակտորներ, որոնք կարող են աշխատել տարբեր թեքություններում: ԱՄՆ-ի «ՇՅէտոթ6» ֆիրման արտադրում է /4ճՈՂԸճ, Ո5ԸՃ, /Պ6ԸՇԸՃ, իտալական «հ/ՅՏՏՅ/-Բ6ոցստօո-ԼՅոժու» ն «Շճմուօ» ֆիրմա45ՍԼ, 655ՍԼ տրակտորները ները`134Ս, 4500, 5500, 6500, 355ՏՍԼԼ, ֆիրմաներից «ՃԲ8Պ» (24: Շվեյցարիայի առաջատար արտադրում է փոքր մեքենայական բազմապիսի միջոցներ 2,5-7,5 կՎտ հզորությամբ, ինչպես նան 17,6 կՎտ հզորությամբ լեռնային «՛7ԼՇՏԱՅ-ԵՅՇ 71-33» տրակտոր, որն ունի չորս տանող անիվներ, մաննրայնություն, 1,4 մ լայնությամբ բազա, ցածր ծանրության կենտրոն, լայն ն ցածր ճնշման անիվներ: Ունի նան երկու հզորության անջատման լիսեռներ` հետնից ու առջնից. ն կարող է աշխատել մինչն 30: թեքություններում: Լեռնային երկրագործության համար լավագույն տրակտոր է համարվում ավստրիական «Ռազանտ» ֆիրմայի «Կոմբի-տրակ» ն «Վայնբերգ-տրակ» ւէորակտորները: «Ռազանտ» ֆիրմայի 1203 մոդիֆիկացիայի տրակտորի փորձարկումները կատարվել են Հայաստաեն տվել, որ այն կարող է աշխատել 35-40: նում ն արդյունքները ցույց թեքությունների վրա ն հաջողությամբ կատարել կերարտադրության, այգիների հիմնման ու մշակության, ինչպես նան խաղողի ն պտղատու հողապաշտպան տեխնոլոգիաների գործողությունները: Փոքր ֆերմերային տնտեսությունների համար Իտալիայում արտադրում են փոքր հզորության բազմաթիվ տրակտորներ ու գյուղատնտեսական մեքենաներ: Թեք լանջերի վրա աշխատելու համար «Բէ ճնօո»ֆիրման թողարկում է 32, իսկ «ՏՃՄԲ» ֆիրման՝ 25 մոդիֆիկացիայի տրակտորներ: Իտալական «Օօ|ժօոթ» ֆիրման մասնագիտացված է հիմնականում լեռնային երկրագործության փոքրաչափ մեքենաների արտադրությամբ /69: Ֆիրման տարեկան արտադրում է 30 հազար մեքենագործիքներ, որից 7056-ը` մոտոբլոկներ, 2056-ը` մինչն 30 կՎտ հզորության տրակտորներն 1092-ը` ինքնագնաց թափքեր:

«Շօ/մօո» ֆիրմայի փոքրաչափ տրակտորներն ունեն շրջանակի հոդակապով միացված երկու տանող կամրջակներ: Ունեն մեծ մաննրողականություն, կարող են կատարել տարբեր տեսակի գյուղատնտեսական աշխատանքներ (հողամշակում, բերքահավաք, այգիների խնամքն այլն) փոքր ն թեք հողակտորների վրա: «Շօ/մօո» ֆիրմայի մոտոբլոկները բազմանշանակ են: Օրինակ, «Օօ|Ժօու600» մոտոբլոկն իր մեքենաների համակարգով կարող է կատարել հետնյալ աշխատանքները. հողը վարել 0.15-0.2 մ խորությամբ ն մինչն 5000 մ՛/ժ արտադրողականությամբ, մշակել բանջարաբոստանային ն այլ միջշարային տարածությունները մ լայնությամբ ն 1200 մ2/Ժ արտադրողականությամբ, հողը 0,3-0,5 ֆրեզով մշակել փոփոխական ընդգրկման լայնությամբ ն խորությամբ, մինչն 900 մ2/Ժարտադրողականությամբ, ֆրեզով ն խոփիկով կատարել հողի փխրեցում, բույսերի բուկլից, կցովի սրսկիչով բուժել ցածր ն միջին բարձրության բույսերը, ճակատային հնձիչովայգիներում ն խոտհարքներում կատարել հունձ մինչն 3500մ 2/ժ արտադրողականությամբ, 300 կգ բեռնատարողություն ունեցող սայլակով բեռներ տեղափոխել, անձրնացման եղանակով կատարել ոռոգում ն տուրբինային ֆրեզով մաքրել ձյունը: Ավստրիական «ՔԵԹոռխծոեօ 82սօք է"» ֆիրման լեռնային երկրագործության մեքենայացման համար արտադրում է երկու տիպի մեքենաների համալիրներ` ձեռքի հաղորդակով մոտոբլոկներ մինչն թեքությունները մշակելու համար ն ինքնագնաց, որն իր մեջ ընդգրկում է բազմանշանակ «ԹՅԹԾՈտ խսի» տրակտորներ կիսակախովի բանող օրգաններով, որոնք կարող են աշխատել մինչն 304 թեքությունների վրա: է «Մուրգաշ-45» տրակտորը, որն Բուլղարիայում աշխատում է մինչն 30"թեքությունների վրա ն կատարում է տարբեր գյուղատնտեսական աշխատանքներ: Այն 9 կՆ քարշի ուժի տրակտոր է, ունի 4«4 սխեմա ն հետնի ու առջնի միանման անիվներ: Առջնի առանցքի վրա դեպի ձախ տեղադրված է 33 կՎտ հզորությամբ քառատակտ, քառագլան դիզելային շարժիչ: Ղեկավարվող առջնի կամրջակը կարելի է անջատել, իսկ հիդրոուժեղացուցիչով ղեկային մեխանիզմը թույլ է տալիս շրջադարձ կատարել նվազագույն շառավղով (4,5 մ): Այս տրակտորն ունի տրամագծային վեցշերտ անիվներ 7,5-16 չափսերի: Հինգաստիճան փոխանցման տուփն ապահովում է 1,0-6.25 մ/վ արագություն: «Մուրգաշ-45» տրակտորն ունի հոդակապային կախոցք, որը թույլ է տալիս նրան ընդօրինակել տեղանքը, ունի երկու արագությամբ` 55 ն 100 1/վ աշխատող հզորության անջատման լիսեռ: Հնարավոր է տրակտորն ագրեգատավորել թե' առջնից, ն թե՛ հետնից: Այս տրակտորը իտալական, ավստրիական, շվեյցարական մի շարք ֆիրմաների կողմից արտադրվող տրակտորների նմանակն է (մասնավորապես հետ

մշակաբույսերի

արտադրվում

1177»

«1ՏՈՅՄՅՇ

տրակտորի): Տրակտորը կարող է ագրեգատավորվել 20 տեսակի մեքենաների հետ` 0,75 մ ընդգրկման լայնությամբ շրջվող եռաիրան գութանների, 1,25 մ ընդգրկումով կախովի հողամշակ ֆրեզի, 2,2 մ ընդգրկումով սկավառակային կիսակախովի փոցխերի, 160լ տարողությամբ սրսկիչի, մինչն 2տ բեռնատարողությամբ կցասայլակի ն այլն: Բազմանշանակ համալրված նոր տրակտորը կարող է աշխատել ամբողջ տարին: համալիրի մեջ կան նան ինքնագնաց խոտհնձիչ «Մուրգաշի» որը կարող է աշխատել մինչն 30 թեքության վրա, ն («Մուրգաշ-22»), 5,8 ն 8,8 կՎտ հզորությամբ դիզելային շարժիչով մոտոբլոկներ: Բուլղարիայի Ռուսե քաղաքում արտադրում են նան 2 կՆ դասի փոքրաչափ տրակտորներ` «Բոլգար ՛14«-225» ն «Բոլգար ՛(ԼԽ-22557»: Այս տրակտորները նախատեսված են փոքր տնտեսությունների համար: Նրանք ունեն նույն չափերի տանող անիվներ, օդային հովացումով 10 կՎտ հզորությամբ դիզելային շարժիչ ն հիդրավլիկական եռակետային կախոց: Կարելի է ագրեգատավորել առջնից, հետնից ու կողքից տարբեր գյուղատնտեսական մեքենաներով ն ինքնաթափ կցասայլակով տեղափոխելմինչն 1,5 տ բեռ: է «Զետոր 5647» տրակտորը, որն Չեխոսլովակիայում է օգտագործվում մինչն թեքություններում: Այս տրակտորի առջնի ն հետնի անիվները տանող են, ծանրության կենտրոնն իջեցվածէ, իսկ լայնությունը` մեծացված: Տրակտորի առջնից ամրացվածէ հակակշիռ: է համալրված մեխանիզմը Առջի անիվների ղեկավարման հիդրոգլաններով, որոնք բացառում են շրջադարձի ժամանակ տրակտորի շրջվելը: Լեռնային երկրագործական մեքենաների մշակման գործում նշանակալի աշխատանքներ են կատարվել նան մեր հանրապետությունում /227, 37, 774, 775/:

շվեյցարական

ստեղծվել

4.5.

Տեխնիկայի օգտագործման արդյունավետության բարձրացումը մեքենաների վերափոխման, վերակառուցման ն ունիվերսալացման միջոցով

Վանրապետությունում գյուղատնտեսական տեխնիկայի տեսակու քանակների ներկա սահմանափակությունը ն տնտեսական սուղ պայմանները պահանջում են ստեղծագործական մոտեցում ունենալ եղած սակավաթիվ ն ծայրահեղ հնացած ն շարքից դուրս եկած տեխնիկայի օգտագործման խնդրին: Գյուղատնտեսական տեխնիկայի շահագործման արդյունավետության բարձրացման գործում կարնոր նշանակություն ունի եղած մեքենաների կառուցվածքների վերափոխությունը, վերակառուցումը, ինչպես նան հին ու նոր մշակվող մեքենաների ունիվերսալացումը: ների

Մեքենաների վերափոխման նպատակն է տվյալ գործողության համար նախատեսվածմեքենան հարմարեցնել նան այլ գործողություն կատարելուն, առանց նոր մեքենա ստեղծելու, իսկ վերակառուցման նպատակն է հնացած, այլես տվյալ գործողության համար ոչ պիտանի ն մեքենան վերակառուցլ հարմարեցնել այլ գործողություն

փորձարկել ենք

տավորված:

ԼԼ-0,6մեքենան ԽՈ13-82

|)|ՁՓՖՓԵԱՔՁպՁՁպՋՁ

Ձ

տրակտորի հետ ագրեգա-

ՐՀ

կատարելու:

Մեքենաների ունիվերսալացումը հնարավորություն է տալիս մեկ մեքենայով կատարել բազմատեսակ գործողություններ, հետնաբար, կրճատել պահանջվող մեքենասարքավորումների քանակը, գործողությունների մեքենայացման համար տեսակարար կապիտալ Սներդրումները ն այդ բոլորի արդյունքում` շահագործական ծախսերը: Իհարկե, մեքենաների համակարգում որոշ քանակի ունիվերսալ մեքենաներ կան (տրակտորային կցասայլեր, բարձիչ միջոցներ, կուլտիվատորներ, փոշոտիչներ, շարքացաններ, ծղոտահավաքիչներ, կերաբաշխիչներ, կերամանրիչներ ն այլն), սակայն այսօրվա պայմաններում անհրաժեշտ է լուրջ գիտահետազոտական ն կոնստրուկտորական աշխատանքներ տանել դրանց թիվն ավելացնելու ուղղությամբ: Գյուղատնտեսական արտադրության մեքենայացման բնագավառում այդպիսի աշխատանքներ շատ են կատարվել տարբեր հետազոտողների, կոնստրուկտորների, պրակտիկ մասնագետների ն մեր կողմից: Ներքնում բերվում են մեր կողմից կատարված աշխատանքների արդյունքներից մի քանիսը, որոնք բխում են ներկա պահանջներիցն ներդրվել են գյուղատնտեսական արտադրությունում: Անհրաժեշտ է նշել, որ ելնելով սույն աշխատության բովանդակությունից ն գիտագործնական նշանակությունից, մենագրության ծավալը չմեծացնելու ն հիմնախնդիրներից չշեղվելու նպատակով այս բաժնում առաջարկվող մեքենասարքավորումների վերափոխման, ն գիտահետազոտական վերակառուցման ն ունիվերսալացման ն կոնստրուկտորական մշակումներին նվիրված մեծածավալ տեսական գիտափորձնական աշխատանքների արդյունքները ներկայացվում են շատ կրճատ` առանց հաշվարկային սխեմաների ն միջանկյալ գործողությունների, իհարկե, մատնանշելով սկզբնաղբյուրները՝ հրատարակվածաշխատանքները: 45.1.

Քարհավաք 3/41-0:6 մեքենայի վերափոխումը ն ունիվերսալացումը մարգագետիններում մակերեսային քարերի հավաքման նպատակով

քարհավաք մեքենան նախատեսվածէ վարելաշերտից մանր միջին մեծության (10-65 սմ) քարերը հավաքելու, իր բունկերի մեջ լցնելու ե դաշտից հեռացնելու համար: Բնական խոտհարքներից ու արոտավայրերից նույն մեծությամբ մակերեսային քարերը հավաքելու համար մեքենա գոյություն չունի, ուստի, այդ նպատակով ՖՀԱ-0,6 ն

Կատարված գիտափորձնական հետազոտությունները ցույց են տվել, որ քարհավաք 5111-0,6 մեքենան պիտանի չէ լեռնային խոտհարքներում ու արոտավայրերում աշխատելու համար: Բանող օրգանի ատամները մտնում են հողի մեջ ն վնասում կանաչ ծածկույթը(նկ. 4.5): Կանաչ ծածկույթի վնասվածության մակերեսը հաճախ հասնում էր մինչն 1,12 մ2 (նկ. 4.6), իսկ արմատային համակարգի վնասվածության խորությունը` մինչն 16,7 սմ: Ատամների միջն հաճախ սեպվում էին քարեր: Այդ մեքենայի աշխատանքի որակի գնահատման գործակիցը` /(-0098 98): Հետնաբար, բնական խոտհարքներում կամ արոտավայրերում մակերեսային քարերը հավաքելու համար այդ մեքենան անհրաժեշտ էր կատարելագործել (վերակառուցել) կամ ստեղծել նոր մեքենա: Այդ նպատակի համար քարհավաք 5ՀԼ-0,6 մեքենան վերակառուցել ենք հետնյալ կերպ: Ատամների տակ, ծայրերից 75 մմ հեռավորության վրա, տեղադրել ենք 5 մմ հաստությամբ, բանող օրգանի ամբողջ լայնությամբ, թիթեղ (նկ. 4.73: Թիթեղի առկայության դեպքում ատամները չեն մտնում հողի մեջ, այլ սահում են կանաչ ծածկույթի մակերնույթով ն հաջողությամբ վերցնում մակերեսային քարերը (նկ.

4.8):

Մետաղական թիթեղի տեղադրման շնորհիվ միանգամից լուծվել հողի մեջ, կանաչ ծածկույթի վնասվելու առավելագույն մակերեսը փոքրացել է 3,29 անգամնկազմել մինչն 0,34 մ՛: Ուստի, մեքենայի աշխատանքի որակի գնահատման գործակիցը մեծացել է մինչն 2,14 անգամ ն կազմել է երկու կարնոր հարց` 1) ատամները չեն մտնում

Խգ-0,21, իսկ կանաչ ծածկույթի վնասվելու առավելագույն խորությունը է մինչն 2,57 անգամ ն կազմել` 6,5 սմ, 2) վերացել են ատամների միջն քարերի սեպվելու երնույթները. Դրա շնորհիվ մեծացել է մեքենայի շահագործական հուսալիությունը:

փոքրացել

»5ր

Նէ. 4.8. Քարհավաք 3/Խ11-0,6 մեքենայի աշխատանքային գործընթացըպողպատեթիթեղ տեղակայելուցհետո:

Նկ. 4.9-ում բերված են այդ մեքենայի շահագործական հուսալիության` Ք(ծ, Փյ(Ծ ն մերժերի վերականգնման հավանականության Գ(8): Փշ(8) համեմատական գրաֆիկները` մինչն վերակառուցումը (1) ն վերակառուցումից հետո (2): Գրաֆիկները ցույց են տալիս, որ մինչն մեքենայի վերակառուցումը մերժերն առաջանում էին աշխատանքի յուրաքանչյուր 4 ժամը մեկ, իսկ վերակառուցելուցհետո` 85 ժամը մեկ: Դա նշանակում է, որ մետաղական թիթեղի տեղադրումով մերժերի առաջացման հավանականությունն իջել է մոտ 21 անգամ: Ուստի պատահական չէ, որ պատրաստականության գործակիցը 0,33-ից բարձրացել է մինչն 0,82-ի: -

Հ»

Հ,ՀԹԷ-.

Կանաչ ծածկույթի վնասվածությունը քարհավաք 1/141-0,6 Նկ. մեքենան անցնելուց հետո: 4.6.

Ք(Ա,

գ8) 0.8

0,6

0.

0,2

-

ի

ԽԹԱ

|/

Վ-

զ

Լո

(0

Լ...

ԼՔ(Ա.-Ժւ)

ՀՀ

-

«

Նլ.4.7. Քարհավաք 71Ա1-0,6 մեքենայի բանող օրգանի ընդհանուր տեսքը պյոդայատեթիթեղ տեդակայելուց հետո:

Հ

ԼՂ

ծն

է.Կ,

(2

(6

շգ

8,Կ

Նկ. Քարհավաք 3/(Ա-0,6 մեքենայիշահագործական հուսայիությունը ն մերժերի վերականգնմանհավանականությունը կախված ժամանակից. 1-մինչն վերակառուցումը, 2-վերակառուցումից հետո: 4.9.

վ

համար: Սակայն կարելի էր էլ ավելի մեծ արդյունքի հասնել, մեքենայի վրա տեղադրվեր քարերիը բռնող ու հրող մեխանիզմ: 4.5.

կեան տահա 7-ատամներ, 2-պողպատեթիթեղ, 3-պողպատեթիթեղի քեք

Գրաֆիկների

ԱԱ

ցումից ցել է 10-ից մինչն

՛

մաս:

ցույց

են

տալիս,

որ

նւ են տվել, ի տափորձնակա Գորձնական հէ տազոտությունները ցույց որ բուլդոզերը առանց կառուցվածքային փոփոխությունների պիտանի չէ մակերեսային քարերը հավաքելու գործում: Նրա թնի դանակը մտնում է հողի մեջ, առաջացնում փոսիկներ կամ կտրատում կանաչ ծածկույթի արմատային համակարգը:Վնասվածկանաչ ծածկույթի մակերեսը հասնում է մինչն 3,96 մի, իսկ խորությունը` մինչն 31,7սմ-ի: Բուլդոզերի աշխատանքի որակի գնահատման գործակիցը հավասար է` Խգ-0,16 /700)- Այդպիսի ցուցանիշներով 71606 բուլդոզերը չի

վերակառու -

որ ժամի: Դա բացատրվում է նան վերակառուցումը մերժերի վերականգնումը վերաբերում էր էր փոքր ատամների միջն սեպված քարերի հանմանը, որը պահանջում ն ժամանակ, ապա վերակառուցումիցհետո քարերը չէին սեպվում մերժե մնացին միայն երականգնվո երացան,

հան ովմերժելը: մազվածջի Խրնկարծանի տեղակայման սխեման բերված պողպատե Նկ. 4.10-ում

է

թիթեղի

չափսերով: համապատասխան Դաշտային պայմաններում վերակառուցվածմեքենայի աշխատանքի արդյունքներըցույց են տվել, որ ամենակարնորը ատամները

չէին վնասում խոտհարքների ու արոտավայրերի կանաչ ծածկույթը, լավ էր հավաքում միջին մեծության քարերը, փոքր քարերը մեքենան չէր բարձրացնումիր վրա, այլ հրում էր դաշտի մակերնույթով այնքան, մինչն որ քարերի քանակը շատանում էր կամ միջին քարերի էր հանդիպում ն նրանց հարկադրմամբբարձրանումէին նան փոքրերը: Ստացված արդյունքների ամփոփումը հավաստիացնումէ, որ կարելի է վստահ երաշխավորել վերակառուցված5/511-06 մեքենայի մակերեսային քարերի հավաքման օգտագործումը կերահանդակների է10

ն ունիվերսալացումը մարգագետիններում մակերեսային քարերի հրման ու բարձման համար

բուլդոզերը

:

հավանականությունըբարձրաի վեւանանգնման եթե մինչն նրանով, տվյալները նան

2.2Լ-606 բուլդոզերի հարմարեցումը

Մակերեսային միջին ու խոշոր քարերը հավաքելու ն հեռացնելու համար մեքենաների համակարգում առաջարկում են օգտագործել արմատահանիչ բուլդոզեր-բարձիչ ԷԵԼԼ-2 ն կախովի քարբարձիչ 7ԸՔ0,7Ճ մեքենաները:Դրանք նախատեսված են հատ-հատ քարերը հողի մակերեսից վերցնելու ն փոխադրամիջոցին բարձելու համար: Դաշտային փորձարկումները ցույց են տվել /700/, որ այդ մեքենաները պիտանի ն տնտեսապես արդյունավետ չեն բնական խոտհարքներում ն արոտավայրերում աշխատելու համար` իրենց ատամներով քանդում էին կանաչ ծածկույթը ն վնասում խոտաբույսերի արմատային համակարգը: Նան պահանջվում էր ունենալ անիվավոր փոխադրամիջոց: Կերահանդակներից միջին ն խոշոր մակերեսային քարերը հավաքելու համար նպատակահարմարէր օգտագործել հրող մեքենա, իսկ փոխադրելու համար` ընդամենըպարզագույն մետաղական թիթեղ: ն մո թիթեղին համար, տաղական բարձելու փորձարկել ենք նան Պ-606

ԿԿանաիյու

այողա/

եթե

լ

բավարարում ագրոտեխնիկականպահանջներին: Բուլդոզերի աշխատանքի որակը լավացնելու համար թնի տակ տեղակայվել են սահող դահուկներ (նկ.4.11): Մետաղական միջադիրների (3) ն միացնող հեղույսների (5) օգնությամբ կերահանդակի մակերեսի ն բուլդոզերի թնի (1) դանակի (6) միջն հ, բացակը կարելի է կարգավորել 30-120 մմ-ի սահմաններում: Գիտափորձերը ցույց են տվել, որ բուլդոզերային թնը դահուկների վրա շարժվելիս չի փչացնում խոտածածկույթը,քարերը հավաքում ն քարակույտերի է վերածում, իսկ այնուհետն հրում, բարձում է մետաղական թիթեղին (նկ. 4.12): Մակերեսային քարերը հավաքելիս դանակը չի փչացնում խուռածածկույթը: է11

Կ

Ֆ/«

ի|"ոլ, | ռ/կ

ոօ

|

"լ ՏՐ

աա

ՆՎ:ԳՆԳի , Ճ./Վ

ԵԼ------ի

,Ղ

1`

ԱԵՆԽՂԱՅՈՒԸ

լ

Ճ0| 010

|

Նկ. 4.11. Բուլդոզերի տակ տեղակայված դահուկների սխեման. 7-թն, 2-(լալուն, 3-մրջադիր, 4-դահուկ, 5-միացնող հեղյուսներ,

6-ղանամ/

2.6

ԱԾ ԱՈ: դահուկների: առ գումանիշների

Լ

Լ

Լ

"

ՀՀՀ

-չշշոե2

Շնորհիվ տեղակայված

ազմել` Բգ-0,52: մակերեսը փոքրացել է 5,56անգա շնորհիվ վերակառուցված7608 բուլդոզերը՝ երաշմակերեսային միջին ու մեծ քարերը խավորվելէ կերահանդակներից թիթեղին բարձելու համար: մետաղական ն սահող հավաքելու Նկ. 4.13-ում տրված են վերակառուցվածքարհավաք ԽՈ-0,6 գրաֆիկները արտադրողականության մեքենայի Ն -606 բուլդոզերի ն մակերեսային քարերը հավաքելիս, կախված խոտհարքների է, որ Գրաֆիկներից երնում քարքարոտվածությունից: արոտավայրերի ն արոտավայրերիտեղամասերի քարքարոտվածուխոտհարքների է արտադրողականությունն ըստ մեծանում թյան մեծացման հետ քարերից մաքրված իսկ ըստ զանգվածի, հավաքված քարերի ելագույն

մակերեսի` փոքրանում:

"ւ|:

-»գլ

՛ ւն ր

Նկ.

4.13.

ր

:

Ի.

Մակերեսայինթարերի հավաքման վերակառուցված 606) (1. քարհավաք 7ԽՈ-0,6 ն2. բուլդոզեր,

մեքենաները

ն արոտավայրերի արտադրողականությունները խոտհարքների

քարքարոտվածությունից կախված:

Այդ մեքենաների փաստացի միջին արտադրողականությունների մեծություններն են. ՄԲՈ-0,6 քարհավաք մեքենայի համար` 3,1 տ/ժամ, փշմիջՄՄ Ո-606 բուլդոզերի համար` 0,057 հա/ժամ, Մ/րշսիջ-2,66 տ/ժամ: ՄՄփմիջ0,098 հա/ժամ, ՄՄփամիջՀ

Նկ. 4.14-ում բերված են այդ նույն մեքենաների էներգատարության գրաֆիկները` կախված խոտհարքների ն արոտավայրերի քարքարոտվածությունից: Գրաֆիկների փոփոխության օրինաչափությունները ցույց են տալիս, որ ըստ հավաքված քարերի զանգվածի մեքենաների էներգատարությունը փոքրանում է, իսկ ըստ քարերից հավաքված մակերեսի` մեծանում: Այդ մեքենաներն ըստ էներգատարությանգնահատելու համար բերվում են նշված էներգատարությունների միջին

մեծությունները.

«Ա-0,6

քարհավաք մեքենայի համար՝

803 կՋ/հա, 24 կՋ/տ, ՒԼոոմիջՒԼոՀմիջ-

Նկ.

(թնի տալ դահուկների տեղադրումով) Վերակառուցված բուլդոզերովքարերը մետաղական թիթեղի Կրա

4.12.

Դ-606

1-606 բուլդոզերի համար`

26 կՋ/տ: ՒԼումիջ-1325 կՋ/հա, Էնումիջ-

հրելու գործընթացը:

Ակնհայտ է, որ ՖԴՀՈ-0, քարհավաք մեքենայի էներգատարությունը համապատասխանաբար 1,65 ն 1,03 անգամ փոքր է 71606

որդեխդոծ ւ

ա

բուլդոզերի էներգատարությունից: զ.

է|

մով է. ե

ճ11 :

յ

«

ճ42|

ձ16

ց

:

ՖԽ

ԶՈ

1.16

2"

Են. 4.14. Մակերեսային քարերի հավաքման վերակառուցված Ը1-0,6 ն 2. բուլդոզեր ,Ո-606) մեքենաների (7. քարհավաք7/1 էներգատարությունները` խոտհարքների նկարոտավայրերը Քարքարուտվածությունից կախված: |

25.3

Աոմատահան-հավաքիչ2Է5134 մեքենայի վերակառուցումը մարգագետիններում կիսաթաղված քարերհանելու համար

Հնացած, ջարդված ն շարքից դուրս մեքենան վերակառուցել հավաքիչ 7-513Ճ

եկած

արմատահան-

հարմարեցրել ենք արոտավայրերում կիսաթաղված քարերը

բնական խոտհարքներում ու հանելու համար (նկ. 4.15) /997:

ն

Նկարից երնում է, որ 2-513Ճ մեքենայի 4 ատամների ձախ ու աջ բնիկների հանգույցները շարքից դուրս են եկել, նորոգումը կապված էր մեծ ծախսերի հետ: Շարքից դուրս եկած մեքենան հարմարեցրել ենք երկու միջին ատամներով կիսաթաղված քարեր հանելու համար: Դա նպաստում Է կանաչ ծածկույթի վնասվելու պակասեցմանը ն աշխատանքի ժամանակ բանող օրգանների մաներայնության բարձրաց-

մանը:

Դ

՞

ՋՖԵԼ

Ը

Աոանեաարո-

Վերակառուցված /7-5134 արմատահան-հավաքիչ մեքենայով կիսաթաղվածքար հանելու գործընթացը: Նկ.

զ

:

4.75.

Վերակառուցված /1-513Ճ մեքենայով կիսաթաղված քարեր հանելիս, իհարկե, վնասվում է խոտածածկույթը քարերի միջին մակերեսից 2,4-5.6 անգամ մեծ մակերեսով, բայց տվյալ գործողությունն իրակաՇացվում է: Այդ մեքենայի միջին արտադրողականությունը կազմում է 0,087 հա/ժ կամ 0,5 տ/ժ: Կիսաթաղված քարերը արմատախիլ անելու համար համատեղ ներկայացված Ո-513Ճ արմատահանփորձարկվել են նկ. 4.15-ում փխրիչ-արմատահան մեքենաները: Ստացված հավաքիչ ն Է7Խ(ԼՇ-1008 նյութերի հիման վրա կառուցվել են այդ մեքենաների արտադրողականության (նկ. 4.16) ն էներգատարության (նկ. 4.17) գրաֆիկները` կախված խոտհարքների ն արոտավայրերի քարքարոտվածությունից: Գրաֆիկներից (նկ. 4.16) երնում է, որ արմատախիլ անող մեքենաների արտադրողականությունն ըստ քարերի զանգվածի մեծանում է, իսկ ըստ մաքրված մակերեսի` փոքրանում, կախված խոտհարքների ն արոտավայրերիքարքարոտվածությունից: Նշված գրաֆիկները ցույց են մեքենաների արտադրողականությունների տալիս նան այդ փոփոխության սահմանները ն նրանց ակնհայտ տարբերությունները: Սակայն այդ մեքենաներն ըստ արտադրողականության գնահատելու համար բերվում են միայն նրանց միջին նշանակությունները. 1-513Ճ արմատահան-հավաքիչի համար` 0,7 տ/ժամ, 0,087 հա/ժամ, ՄՄփշմիջ» ՄՄոճսիջԷԵԽ(Ը-1008 փխրիչ-արմատահանիչիհամար 0,5 տ/ժամ: 0,053 հա/ժամ, ՄՄփշմիջՍմփոմիջ-

Բերված տվյալները

ցույց

են տալիս,

որ

/-513Ճ

արմատահան-

հավաքիչիարտադրողականությունըհամապատասխանաբար 1,64 1,4 անգամ մեծ է

կանությունից:

ՒԷ5իԼԸ-1008

փխրիչ-արմատահանիչիարտադրողա-

ն

ԿՀ Հ», |"

Բ

ո5

թո: Աժ

"

խ

ւ

1--

անա

Ն

՛

Դո հԱԱն լ

1-Դ

են

Է

Ց

ԿՄԽ/ԼԸ-1008

ՒԼոլմիջՀ

-

Ը.

Մ

հլ,

ալ

ՀԱԱ.

տն,

ոՐՃ

ախ

ւ|

ետ

47:

Ղազ

չո Ը-----

,,,Խ,/

կոթող

Նմ. 4.77. Կիսաթաղվածքարերն արմատախիլ անող մեքենաների (7արմատահան-հավաբթիչ 2Է5134. 2. փխրիչ-արմատահան 17 008) էներգատարությունները`խուտեարքների ն արոտավայրերի

ԱԸ-

Քարքարոտվածությունից կախված:

ւմիջ- 168 են

կՋ/տ:

տալիս,

Քարերն արմատախիլ անող ն հավաքող մեքենաների համար հետաքրքիր, ավելի կարնոր էներգետիկական ցուցանիշ է համարվում վառելանյութի տեսակարար ծախսը. բարելավված միավոր մակերեսի համար` Օյ կգ/հա, մեկ տոննա հավաքված քարերի համար` Օշ կգ/տ ն մեկ ժամ աշխատանքի համար` Օլո կգ/ժ: Կախված խոտհարքների ն արոտավայրերի քարքարոտվածությունից, առաջին երկու մեծությունները գրաֆիկների տեսքով բերված են նկ. 4.18-ում: Ներքնում բերվում են նշված բոլոր երեք մեծությունների միջին նշանակությունները. Պ-513Ճ արմատահան-հավաքիչի համար` Օարջ- 248,7 կզ/հա, Օսրջ-29,7 կգտ, կգ/ժ, համար փխրիչ-արմատահանիչի ՃՖԴ/Ը-1008 կգ/տ, Օպյրջ-19չ5կզ/ժ, Օսիջ-452,3 կգ/հա, Օպշսրջ-39,2 ԱՈ-0,86 քարհավաք մեքենայի համար` Օ միջ Հ)88, լ կգ/հա,Օպշմիջ--5»7 կգ/տ, Օամիջ--16,9կգ/ժ, 241-606բուլդոզերի համար՝ 10,2 կգ/հա,Օպշմիջ--6»2 6,2 կգ/ժ: կգ/տ, Օտմիջ--1 Օամիջ-3

Օլւրջ-20,0

ք|

ցույց

թյունից:

ԱՆ)

կՋ/հա,ՒԼ

7/-513Ճ արամտահանոր հավաքիչի էներգատարությունը համապատասխանաբար 1,82 ն 1,33 անգամ փոքր է ՔՃ5ԽԼՇ-1008 փխրիչ-արմատահանիչի էներգատարու-

ւ7| 29

փխրիչ-արմատահանիչի համար`

Բերված թվերը

Են. 4.76. Կիսաթաղվածթարեր արմատախիլ անող մեքենաների 71513, (1 .արմատահան-հավաքիչ . փիսոիչ-արմատահանռ /1Ը-1008) արտադրողականությունները՝ խոտհարքների ն կախված: արոտավայրերի քարքարոտվածությունից

ա՛

արմատահան-հավաքիչի համար`

1063 կՋ/հա,ՒԼոոմիջ127 կՋ/տ, ՒԼնլմիջՀ

ոխ Նե:զին ՞

նշված էներգատարությունների միջին մեծությունները. /-513Ճ

/

Հ

քՖՊՈԼՇ-1008 որում, փխրիչ-արմատահանիչի էներգատարությունը նշանակալի մեծ է /1-513Ճ արմատահան-հավաքիչի հետ համեմատած: Այդ մեքենաներն ըստ էներգատարության գնահատելու համար բերվում

ՀՎ/

|՛գ

| գրչ

՛

ւՂ

աձ,

ել:

Գրաֆիկները (նկ. 4.17) ցույց են տալիս, որ 7-5134Ճ ն 1Ճ5ՖՊ1Ը-1008 մեքենաների էներգատարությունն ըստ քարերի զանգվածի փոքրանում մեծանում, է իսկ ըստ մաքրված մակերեսի խոտհարքների ե արոտավայրերի տեղամասի քարքարոտվածության մեծանալով: Ըստ

Գրաֆիկները ցույց են տալիս, որ բոլոր մեքենաների համար վառելիքի ծախսը միավոր բարելավված մակերեսի վրա մեծանում է տեղամասի քարքարոտվածության մեծացման հետ, իսկ վառելիքի ծախսը մեկ տոննա հավաքված քարերի վրա` փոքրանում է: Դա բացատրվում է նրանով, որ տեղամասի փոքր քարքարոտվածության դ եպքում ագրեգատի պարապընթացները մեծանում են, իսկ մեծ քարքարոտվաժության դեպքում` փոքրանում: Վառելիքի ծախսն ըստ աշխատանքի ժամանակի, կախված բարելավվող տեղամասի քարքարոտվածությունից, փոփոխվում է աննշան, ուստի, ՕԶպտ-Փ304ջ) ֆունկցիայի գրաֆիկները բերված չեն: Լ

ջիկ,

թե

Ճ

ջ

| 50Լ

7»էլ

ա

-

|

ուլ

թ

«(Ր

3)

-

՝

Ի

ի

ա

էԼ.

Լա

ն.

արան

Լակուաջաա

3.

Է

լ ՀՀ ն, | ՀՀ

Ո, գ

Հ».ՀՀՀ

Ը-1008)

Տ ւ եւնո Քի մեքենաներից քարեր` արմատածյիր ԻԱՂԸ-1008 ու5138ատահան-հավաքիչը: Ն

ցուցանիշներ ունի երկու մեծությունների, խանաբար 182 ն

ծախսի, կիսաթաղված

Ամ

լավ

մր րնգա ոտ մոտ իսկ, ԷՀՈՔր արմատահանիչի 0ն39 կ Բավ միանման են՝ 28 նե գ/ւ Բերված տվյա են որ ըստ վառելիքի ն կուսե տալիս նան, ծախսի ԷԱ-0,6 ն 71606 ՏԱԹ Ալքարերի հավաքման համար` ցուցանիշներ ունի: լավ ր ունի ՖԴՀՈ-0,6 քարհավաք Ց մեքենան: Ըստ մեՀ իներկուք նրա մուռ վառելիքի 166րների, 1,1 անգամ փոքր է, քան 71-606 համապատասխանա ծախսը ոն ը բուլդոզերի մոտ, իսկ նրանք նույնպես մեծության, են՝ 169 համարյա միննույնն յ '2 կգ/ժ: ե462112 ր

Ըստ

առաջին վառելիքի ծախսը համապատասէ, քան ԽՄԻԼԸ-1008 փխրիչրրորդ մեծության, նրանք համարյա

առա

ա

կ

:

Նկ. 4.19-ում բերված են բոլոր քարհավաք մեքենանե ահագործական հուսալիության ցուցանիշների գրաֆիկները, իսկ նկ. 4.20-ում` նրանց մերժերի վերականգնման

հավանականությունները:

-----կ -ՀՎ

(20

(60

է,Վ

Նկ. 4.79 Մեքենաների շահագործական հուսալիությունը աշխատելու ժամանակից կախված. 7-արմատահան-հավաքիչ4Է5134, 2-քարհավաք 13701-0,6 վերակառուցումից հետո, 3 -//Ա1-0.6՝ մինչն վերակառուցումը, 4-բուլդոզեր

Եկ. 4.18. արմատախիլանող (1. 1Է5134, 20 Լ. Քարերն 4. /1-606) Քարհավաք (3. 3701-0.6, մեքենաների վառելիքի տեսամարար ժախսերը՝ կախված խուռհարքների ն արոտավայրերի

Քարքարոտվածությունից:

«0

աշա

Ո

ըը.

7606,

ական ծակ

Ար

5 -կցասայլ 28110-9:

ցուցանիշներն

ԿՐ ու

վկայում են,որ ինե բուլդոզերը

չն գետին

ագո ուղղա-

կցասայլը՝: Այդ ձիգ տեղափոխությամբ թափքով ինքնաթափ 21110-8 մեքենաների անմերժ աշխատանքի միջին ժամանակը համապատասխանաբար կազմում է 73,2 ն 83,85 ժ, իսկ նրանց պատրաստականության գործակիցը` համապատասխանաբար 0,95 ն0,93: /-513Ճ արմամեքենայի անմերժ աշխատահան-հավաքիչի ն քարհավաք ՖՀՈ-0,6 տանքի միջին ժամանակը համապատասխանաբար կազմում է 16,41 ն 19,87, իսկ պատրաստականության գործակիցը՝ 0,69 ն0,82: 7-513Ճ արմատահան-հավաքիչի շահագործական հուսալիության ցածր ցուցանիշները հիմնականում բացատրվում են բնիկների վնասվածքով, որտեղ ատամները տեղակայվում ու ամրանում են մեքենայինը` ատամների միջն սեպով, իսկ քարհավաք ալ-0,6 քարերի սեպումով ն դեֆորմացիաներով: Դրա համար մինչն վերակառուցումը ՖՀԱԱ-0,6 մեքենայի պատրաստականության գործակիցը` Հա50,33, իսկ վերակառուցումից հետո` Էյ-0,82:

նդհանրացնող "

նան 2Ո1Շ-481-7854 Քարերի փոխադրման համար փորձարկվել են 281048 ուղղաձիզ ՈՄ-2,7 թափքի սայլը, կցասայլը, տրակտորային տեղափոռոխումով կցասայլը, 71Շ-4Ճ դահուկային ինքնաթափը ն հատուկ մետաղական սահնակ, ռրոնց վերաբերյալ նյութերը սույն աշխատությունում չեն բերել:

--

ա

|

:

ո

«

6.

8Կ«

Նկ. 4.20. Մեքենաների մերժերի վերականգնման հավանալյանությունը` ժամանակից կախված. 1-արմատահան-հավաքիչ 2ԼԷ5 134,2-քարհավաք 17111-0,6՝ վերակահետո, 3 -3Ա1-0.6՝ մինչն վերակառուցումը, 4-բուլդոզեր ռուցումից

1606,

-Ացասայլ 2//70-8:

քարհա վաք մեքենանե րի կատարելագործված քար քնենա համալիրը հաջողությամբ շահագործվել է հանրապետության բոլոր մելիորատիվ ջոկատների կողմից ն ունեցել է բարձր տնտեսական ցուցանիշներ: Այն ներկայիս մարզային սպասարկման նե նույնպես կարող է կենտրոններում ր ունենալ : յնպես կարող է հ հաջողություններ

Ներկայացված րկ յ ցվ

շրջանների

է պարարտանյութերի ցրող ԱԲ)՛-0,5 մեքենայի հարմարեցումը ն ունիվերսալացումը վերսալացումը| կենսահումու 2 ցրելու համար

Հանռային քային

Ներկայումս տարբեր երկրներից հանքային պարարտանյութեր հանրապետություն չեն ներկրվում կամ ներկրվում են չնչին քանակությամբ ն պակասը փորձում են լրացնել օրգանական պարարտանյութերով` հատկապես կենսահումուսով ն ընդհանրապես օրգանական պարարտանյութերի հիմքի վրա պատրաստված համակցված պարար-

տանյութերով:

Հանքային

ն օրգանական (գոմաղբ, կոմպոստ) պարարտանյունույնիսկ անմիջապես հողին տվող մեքենաներ բավարար քանակի կան, բայց կենսահումուսն իր ֆիզիկամեխանիկական հատկություններով տարբերվում է հանքային ն մյուս օրգանական պարարտանյութերից: Հետնաբար, հիշյալ պարարտանյութերի ցրման համար նախատեսվածմեքենաները պիտանի չեն կենսահումուս ցրելու

թեր ցրող,

գործում:

կական գիտությունների թեկնածուներ Ա.Վանյանի ն Ա.Ղազարյանի հետ համատեղ պարզագույն ձնափոխություններ ենք կատարել հանքային պարարտանյութերի ԷԼՔ5՛-0,5 ցրիչի վրա ն դարձրել ունիվերսալ մեքենա, որը հավասարաչափ ցրում է նան կենսահումուս: տեսակի սկավառակային կամ ափսեաձն Կենտրոնախույս մեքենան կենսահումուս ցրելու նպատակով բանող օրգանով ՒՔ5-0,5 էր վերանայել համապատասխան անհրաժեշտ համար օգտագործելու հանգույցների կառուցվածքային պարամետրերն ու շահագործման պայմանները: ինչպես նան Մեքենայական ցրման պահանջները ճշտելու, տեսական հետազոտություններից ստացվող բանաձներով բանող օրգանների վերակառուցման պարամետրերի որոշման հաշվարկներ կատարելու համար նախ կատարվել են կենսահումուսի ֆիզիկամեխանիկական ցուցանիշները որոշելու գիտափորձարարական հետա-

զոտություններ:

Կենսահումուսի փորձարկվող նմուշների խոնավությանսահմանները եղել են 10-70 96: Այդպիսի խոնավություններով կենսահումուսը մեծ ն 6 մմից բաժանվել է ֆրակցիաների` մինչն 2, 2-4. 46 տրամագծով: Գիտափորձերի արդյունքում ստացվել են. բնական

Մ 30-504. արտաքին 0,15-0,86, գործակիցը` շփման անկյունը՝ թեքության

ՍԱ

արեմակարոր համապատա ուժերը `

`

Ն

ք

Ն/սմշ: Ըստ որում փոքր Ն/սմ» ն 0.002-0,024 խանաբար` 0,001-0.016 են: թվերը Չօխոնավության դեպքում Փորձերը ցույց են տվել, որ հատիկավորվածկենսահումուսն իր է հանքային Ֆիզիկամեխանիկական հատկություններով մոտենում հատկապես 16-3596օ խոնավության սահման-

արար տանյութերին,

Հաշվի առնելով կենսահումուսի ֆիզիկամեխանիկական հատկություններն ու հանքայինին մոտեցնելու հնարավորությունները, մշակվել է կենտրոնախույս տեսակի սկավառակային ն ափսեաձն օրգանների տեսությունը, հաշվարկվել են հարթ ն ափսեաձն բանող օրգաններից կենսահումուսի մասնիկների թռիչքի արագությունները ն Այնուհետն գնահատականը |9, 26: տրվել է համեմատական հաշվարկվել է բանող օրգաններից մասնիկի թռիչքի հետագիծը ն որոշվել ցրման ընդգրկման լայնությունը: Ստացված արդյունքների վերլուծության հիման վրա ընտրվել են պարարտանյութացրիչԷԼՔ5՛-0.5 մեքենայի լավագույն պարամետրերը կենսահումուս ցրելու համար: Այսինքն, բարելավվել են ԷլԼՔ7-0.5 մեքենայի կենտրոնախույս տեսակի բանող օրգանների կառուցվածքային ն շահագործական պարամետրերը նան կենսահումուս ցրելու համար:

Որպեսզի նոր մեքենա չմշակվի, այլ գոյություն ունեցող մեքենաներով իրականացվի կենսահումուսի ցրման աշխատանքը, տեխնի120

Կենտրոնախույս տեսակի հարթ սկավառակային օրգանիտեսու-

թյունը տրվելէ երեք տարբերակի համար լ9, 95լ:

Կենսահումուսի խոնավությունը` Մ/Հ15-25 9ծ, կպչողականուանտեսվել է: Այս դեպքում շարժման հավասարումը ստացվել է հետնյալ տեսքով. 1.

թյան ուժն

Տ

զ

Տ -շ ա

-

(ո

,2..

-քշ-7247 Ց

/-Ւ-Վք 2

ՈՐՔ«թ շ

ԼՈՎՈՏ

5:

«Տ ՆԱ--2412 զ

/

ա

-

.2

յ

(4.12)

ա2

արագությունը`

իսկ սկավառակից պոկվելու պահին մասնիկի .

Խի

Է

Ւ 2-7

ա 2:Բջ /

(4.13)

Կենսահումուսի խոնավությունը` Մ/-30-70 3օ, առկա են կպչողականության ն կցորդման ուժերը: Այս դեպքում շարժման հավաէ սարումն ստացվել այսպես.

Յ. Այս տարբերակում դիտվել է հետնյալը. երբ կենսահումուսը 25 55-ից ավելի խոնավ է ն կպչում է սկավառակի ու թիակի միջն, որի լայնական կտրվածքը դիտվել է ուղղանկյուն եռանկյունի, ապա այդ եռանկյան ներքնաձիգով անցնող հարթությունով մասնիկի շարժման ժամանակ առաջանում են կցորդման ն ներքին շփման ուժեր: Հայտնի է, որ այդ ուժերը համապատասխանաբար ավելի մեծ են կպչողականության են արտաքին շփման ուժերից: Ուստի, առաջարկվել է եռանկյան ներքնաձիգով անցնող հարթությունով ՅՑ անկյան տակ եռակցել պողպատե թիթեղ: Այդ դեպքում 5: ն Տյ մեծությունները հաշվելու համար օգտագործվել են (4.14) ն (4.15) արտահայտությունները, միայն թե կենսահումուսի կցորդման (Շչ) տեսակարար ուժի փոխարեն տեղադրվել է կպչողականության (Շյչ) տեսակարար ուժը, իսկ ներքին շփման (ճշ) գործակցի փոխարեն` արտաքին շփման գործակիցը (7) պողպատի նկատմամբ: տեսակի ափսեաձն օրգանի տեսությունը Կենտրոնախույս դարձյալ տրվել է երեք տարբերակի համար |9): 4. Կենսահումուսի խոնավությունը` 7/-15-2555, կպչողականության ուժը շատ փոքր է եղել` Շպպ 0,001-0,006 Ն/սմ՛, ն անտեսվել է: Այս դեպքում շարժման հավասարումն ստացվել է հետնյալ տեսքով. Հ

2.

Տ,-

-

ՏՕ7օՓ`

- /ջց605Թ-Ըլցցճէք /

Թ-

ուտ

ոո

թ

22:72 -1

,:

լմ

վ/շ:

«Ըը

թ

Գլա.

պահին մասն, .

Ըպցցոթ/

իլի

արագ արագու

ճ:Հ-

Բ/ունը

ուֆ

6,

-ց(

-

-

Վ

ւեոի»

Ը050: օ Ս Ի7 «056. ) 5/1:

Ն

(4.12)

օ)

(418)

|

շ

ար

7 ՄՈԶ 73"

ծ.-/

ե,

ուռ

ծ

թ),

Ը0Տ

շ

-յ Օ-Մ Իշ

«050405. ՅՅ:

(5.6. «06502

(42.79)

ա-ր:

Կենսահումուսի խոնավությունը` Մմ Հ» 25 96», կպչողականուՆ/սմշ սահմաններում ն 0,005-0,016 թյան ուժը տատանվում է՝ Շ ու ժամանակ կպչում լցնում է սկավառակի սկավառակի ն թիակների միջն 90-ի անկյունը: Այս դեպքում շարժման հավասարումն ստացվել է այս տեսքով. 2.

-

աշխատանքի

ւ

:

(4.16)

՝

2-7

Սովոր» -

Բ

Ն

:

(«.17

Մ» Հաաա աձոթ

-1096058Թ-

աք

ոդմ

նշ »

շ

ոկվելու

րշ

որտեղ`

Ն

ճշ

ԵյԵ»

Տ,-

-70ՒՎՏՀԼ

ե չի»

Եյօ26 ԷՃ, ժշ

-

իսկ սկավառակից պոկվելու պահին մասնիկի արագությունը՝

ւ

Մ

չա-| ցութ: աա ուչլու / Բ Տ.Տ

Եջ-Ել չ-

Շօցճ1

իսկմեսկավառա

5,-

4.15 աք)

5-Ի

8,

-

8,

|» վր»-Քյօ5» Է ԻՑ

4»

'

,

(4.20)

իսկ սկավառակից պոկվելու պահին մասնիկի արագությունը`

առթ) Տի" «ի 5,

Տ,-

որտեղ՝

-Ց

8.-

-

օյ Ժ՛կՄզ516:6056օ65 ն Օըջշ / Տույ: 60562 605յ )--Ըյցցօ1 -ց(5Խ6Գյը Է

Ի

-

|ա»

ՏՈ

լ

Մ 6053 1 )/դ 0,6057 60050605 Վ/2«057

-

|

յմ, (4.23)

/դ6050605

յւ -- /յօ0506052: - /15110.6050.605 72 60566053 լ

Ց,--

(4.27)

՛

412 րօ050665յ,

օրգանից պոկվելու պահին մասնիկի բացարձակ արագությունները`

88շ

.

այն

է

դեպքը, երբ

Այս տարբերակում նույնպես դիտվել է ն կպչում է սկավառակի ու կենսահումուսը25 95-ից ավելի խոնավ կտրվածքն ընդունգել թիակների միջն, ն առաջացած շերտի Այդ եռանկյան ներքնաձիգով անցնող եռանկյունի: ուղղանկյուն են մասնիկի շարժման ժամանակ առաջանում հարթությունով նս համճապաորոնք ո ւժեր, կցորդմանն ներքին շփման դիմադրության ն արտաքին շփման Յ.

տասխանաբար ավելի մեծ են կպչողականության Կն տակ եռալ է ուժերից, ուստի, առաջարկվել ք անկյան ն Տյ մեծությունները հաշվելու Տ, նույնպես, դեպքում թիթեղ: Այս ն (4.21) արտահայտությունները, համար օգտագործվելեն նույն (4.20)

,-

ԻֆՎ(ուռ/30)՛

"

Ց

ը.

անկյու:

-

ԹՀ

(--Էբ

--

(424)

|

Վ22 )

արաղի. ո՛ց

-

Տո |

աշն բջ

Հռո

-

Հ

րան

Ն

ափսեաձն օրգանի դեպքում`

-

լ

խոնավությամբ

կցորդման Շյջ տեսակարար ուժի կենսահումուսի փոխարեն ներքի ուժը, իսկ տեսակարար Շլայ տեղադրվելուէ կպչողականության

-

տարբերակների համար:

բոլոր

"

միայն թե

շփման գործակիցը (2 շփճան ճ գործակցիփոխարեն՝արտաքին (4.23) արտահայտություններում մինչն Տօ-ն Ստացված (4.123)-ից 7է սկավառակիպտտմանկենտրոնից, հեռավորությունն մասնիկի նկատմամբ, շփման գործակիցը սկավառակի կենսահումուսի ն` սկավառակի ա արագացումը, մասնիկի ազատ անկման ը ն` սկավառակիպտտմանանկյունը, ճնային արագությունը,Փ /, ը կենսահումուսի կենսահումուսիներքին շփման գործակիցը, Շշ-ը անկյունը, զանգվածը, 8 ն՝ պողպատեթիթեղի տեղակայման ն` թիակի բարձ2 ուժը, տեսակարար կցորդման կենսահումուսի ն` ափսեի կողային պատի «րությունը, -ն` բիակի երկարությունը, նկատմամբ: թեքությանանկյունը հորիզոնականի չափումների ն գրականությունում Մեքենայի վրա կատարված տվյալների հիման վրա ճշտվել են բերված բնութագրական հաստատուն ն փոփոխականմեծությունների թվային նարժեքները: որոշելով Փ ի արժեքները տեղադրեԱյնուհետն,Տ-ի բանաձներից բանաձների մեջ, ստացել ենք հաճապատասխան լով արագության Ա բանող հարաբերականարագություններիմեծությունները Հն,

,

Ստացված տվյալների հիման վրա կառուցված արագությունների փոփոխության օրինաչափությունների գրաֆիկների (համապատասխանաբար հարթ ն ափսեաձն օրգանների համար) վերլուծությունը հետնյալ եզրակացությունների` սկավառակային ն հանգեցրել է համար նպատակահարմար է երրորդ ափսեաձե օրգաննեի տարբերակն օգտագործել: Այսինքն, երկու դեպքում էլ թիակների վրա 45 անկյան տակ տոեղադրել պողպատե թիթեղ: Այս դեպքում կենսահումուսը չի կպչում թիակներին: Հետնաբար, ներքին շփման ն նշ Թռիչքի առաջանում: Ազնոդման դիմադրության ուժեր, չեն է մինչն 13,4 արագությունը սկավառակային օրգանի հեւտ մեծանում մ/վ, նույնիսկ 64 96 մ,- 2:35 մմ հատիկների համար, իսկ ափսեաձն օրգանի մուռ` թռիչքի արագությունը մեծանում է մինչն 12 մ/վ, գրեթե բոլոր խոնավությունների ժաճանակ, հատկապես Ժ, 2Ն ժշ» 2-3,5 տրամագծի հատիկների հաճար: Վատիկավորված կենսահումուս ցրող, հարմարեցված բանող օրգաններով, Է1ԲՄ-0.5 մեքենայի ընդգրկման լայնությունը որոշելու համար դուրս են բերվել սկավառակային ն ափսեաձն օրգաններից կենսահումուսի մասնիկների թռիչքի հետագծի հավասարումները լց). սկավառակային օրգանի դեպքում`

:

աթ

ԽԱՆ

բ

դո

լ

յ

ռ

ՑԻ

ԽԻ

(25)

5.

Ստացված (4.24) ն (4.25) արտահայտությունները հնարավորություն են տվել հաշվարկելու կենսահումուսի թռիչքի հեռավորություն-

ները ն մեքենայի ցրման ընդգրկման լայնությունը

ո-շ.դրք

-

ալ-

ԷՏ

շչ (4.26)

.

երու

(426 արտահայտությու | տա (125) ն 1 (4.26) (4.24), (4.25) --ը առագասց), օդի դիմադրության տային գործակիցն է ( Ճ, Ճ-ը Ճ7/՛7/ -

գործակիցը,

7՛

-

ն՝

օդի տեսակարար կշիռը, Բչ-ը՝ մասնիկի պրոյեկ125

արագության ուղղությանն ուղղահայաց հարթուցիայի մակերեսը թյան վրա, Մշ- ն՝ կենսահումուսի մասնիկի սկզբնական արագությունը ը՝ բանող օրգանից մասնիկի բանող օրգանից պոկվելու պահին, / ն՝ թռչելու հեռավորությունը, ԺՄ ն՝ բանող օրգանի տրամագիծը, 2 մեքենայի վրա տեղադրված երկու բանող օրգանների միջն բացակը: Տեսական հետազոտություններիցստացված տվյալները հնարավորություն են տվել օբյեկտիվորեն համեմատել կենտրոնախույս սկավառակայինն ափսեաձն օրգանների աշխատանքի որակը կենսահումուս ցրելու, ինչպես նան կառուցվածքային վերափոխումների բնույթի ընտրությանն գիտափորձերիճիշտ կազմակերպմանհամար: `

-

-

ծ.

-

»67

2.

թ

-'00 շ ք

5.

ք

Ունիվերսալացված1ԼԵ7-0,5 մեքենայի արտադրական փորձարկումները կատարվել են այգեգինեգործական գիտահետազոտական ինստիտուտիՄերձավանիտնտեսությունում: Գիտափորձերիտվյալները Ա հավասարաչափության փոփոխության տոկոսայինարտահայտություններն ըստ ընդգրկման լայնության վերածվել են գրաֆիկների (օրինակ` նկ. 4.21), որոնց վերլուծությունը ցույց է տվել, որ կենսահումուսի ցրման հավասարաչափության վրա հիմնականում ազդում են կենսահումուսի ֆրակցիոն կազմը, խոնավու-

թյունը, ցրման նորման ն խտությունը: Գրաֆիկների վրա շտրիխված մակերեսը ցույց է տալիս լայնական ուղղությամբ կենսահումուսի ցրման անհավասարաչափության 2596-ի սահմանները: Գիտափորձերիարդյունքների բազմաթիվ գրաֆիկների վերլուծությունը ցույց է տվել, որ ցրման անհավասարաչափությունը,հատկապես միջին մասում` առավել քանակությունը, բացատրվում է նրանով, որ երկու օրգանների աշխատանքի ժամանակ թիակների պտտման ինչոր Թ,... Յշ անկյան սահմաններում պարարտանյութիմասնիկները ցրիչ օրգաններից պոկվում ու իրար հետ խաչաձեված թափվում են դաշտի մակերեսին(նկ. 4.22): Այսինքն խաչաձնված հատվածում պարարտանյութի քանակությունն ավելի շատ է լինում, քան մնացած մասերում: Այդ երնույթը պարզաբանելու ն վերացման ճիշտ լուծում գտնելու համար քննարկվել են ՒԷԼԹ7-0.5 պարարտանյութացանմեքենայի բանող օրգանների ն օժանդակ սարքավորումներիկառուցվածքը, փոխադարձ դիրքն ու աշխատանքի սկզբունքը: Այնուհետն, բազմատարբերակփորձարկումներիհիման վրա առաջարկվել է բանող օրգանների պահպանիչ պատյանի վերջնամասերը (նկ. 4.23բ) երկարացնել երկու օրգանների շրջագծով, բայց ոչ թե ամբողջ հլ բարձրությամբ, այլ Շ կետից սկսած պետք է հւ բարձրությունները մարվեն ինչ-որ 7 անկյան տակ:

թ.

Վն

-/00 ըք ծ

-Վ0

Ց

Ֆ

Վ

Ո

Ափսեածն օրգաններով կենսահումուսի ցրման հավասարաչափության փոփոխությունն ըստ ընդգրկման լայնության, կախված կազմից` 0գ-ի, երբ խոնավությունը` 77 57-6456-ի, գրանուլամետրական Օ,- 3 տ/հա-ի, կառուցվածքային փոփոխություններչեն ցրման նատարվել: Նկ. 4.21.

Հ

Աման

Նկ, 4.22.71»3/-0,5

մեքենայի աշխատանքային գործընթացիիրական մխեման:

Դաշտային փորձարկումների

ջավորության ցրման ուղղատուներիհամարընտրվել է պատյանի վերերեք տարբերակ. 7լ- 15", 7-45": Այսինքն, -30", համապատասխանաբար, պատ յ ն նակ շարունակություններնափսեներին ընդգրկում են քայ» 484, 8աշՀ 22", 8աՅ- 155:

անի

Գ

ձերի արդյունքների իտաիործերի արդյունք ի գրաֆիկական օրինաչափությունեն

ները բերված

հերլուժությունը քա9 աան: ավասարաչափուԻթ) րր ակոեաոցՐ թյունը բարելավվեն հատկապես, երբ առ

ած

նկ. 4.25-ում,

որոնց

ձնափոխություննե

է

տո

որ

ցրմա

155. Պ/-25-60 խոնավությունների` 52, համար:Կենսահումուսի ցրման ամենալավագույն հավասարաչափությունը` 8-852. երբ խոնավությունը` Մ/Շ 40-50 04. իսկ 7-15: Նման արդյունք ( 8-10 22) է ստացվել նան, երբ Ս/- 35-40 92, 7159: խոնավությունը՝ բոլոր

Ադոպ

Եկ. 4.23 (Բ)

բ/ Բանող Օոգաններիիրա Սան (ա)

կառուցվածքային սխեմաները

Ն(.

424.

ն

(երկու

սարքը):

Ֆա:

յֆ

հետո ծնափոխություններից

Չանքային պարարտանյութեր ցրող

օոգաններըվերակառուցված տեսքը ճենտրոռնում լտ եղակայկածէ 2ւղղատու

Խար

եկ. 425 Ափսեածն օրգաններումկենսահումուսի ցոման հավասարաչափության փոփոխությունն ըստ ընդգրկման չայնության, (ախված /սոնավությունից(147, ուղղատու սարքերի անկյունից6), երբ գրանուլամետրականկազմը` 0ջՀ 2-6 մմ, ցրման նորման` Օշ» 7500 1/գ/հա,թիակները ծածկված են 45:-ի անլլյան տակ «ռղպատե

//Բ5-0,5-ի

բանող

սկավառակների

Թիթեղներով:

Այսպիսով,գիտափորձերի արդյունքների վերլուծությունը վորում է, որ Էլթ7-0.5 մեքենայի վերակառուցված հիմնաբանող օրգաններով կենսահումուս ցրելու հավասարաչափությունն ագրոտեխնիկական

(է 25 06) մոտ պահելու համար անհրաժեշտ է, 2-6Մմ, 7 Այս դեպքում ըստ ընդգրկման լայ-

նորմային պահանջներով որ մմ

Հ

35-50

96, գգ

-

15": ծ

նության անհավասարաչափությունը` գրկումը` 8Հ7-8 մ:

-

8 -1042,

իսկ մեքենայի ընդ-

ն վերակառուցված բանող օրգաններով Չվերակառուցված

ՒԼԹ5՛-

հաստա0.5 մեքենայի համեմատական շահագործական ցուցանիշները տում են կատարվածվերափոխմանն ունիվերսալացման աշխատանք-

ների

արդյունավետությունը:

Ցիկլային արտադրողականությունըչվերակառուցված ցրող հա/ժ, իսկ մեքենայի համար ստացվել է մմցչլ - 0,882 տ/ժ, Մմգչլ 0,5840,808 հա/ժ: համար` ՄՄ.Հ 1,154 տ/ժ, Մմցվ մեքենայի վերակառուցված Հ

Ժամանակի մեկ ժամվա մաքուր աշխատանքի Վերթափոխային ստացվելէ. Մ/օ:վ 2,062 տ/ժ, ՄՄօչվ 1,364 արտադրողականությունն մեքենայի համար` Մմվ-4,261 տ/ժ, Մմօլ վերակառուցված հա/ժ, իսկ Տ

-

-

2,983 հա)ժ:

ընթացքների գործակիցը չվերակառուցված Աշխատանքային

Ցրման հավասարաչափությունը փոքրանում է նան այն դեպքում, երբ զանգվածը ցրող օրգաններին է մատուցվում անհավասարաչաւի: Դրա պատճառն այն է, որ բարձիչով լցնելիս թափքի կենտրոնում գոմաղբի զանգվածը լինում է բարձր, իսկ կողերի մոտ` համեմատացածր: Թափքի կենտրոնական մասում բար կուտակված մեծ բարձրությամբ զանգվածն անհավասարաչափ է փլվում ցրող օրգան-

ների վրա ն բաշխումը լինում է անհավասարաչափ: Ցրման անհավասարաչափությունը նվազագույնի հասցնելու համար առաջարկվել է գոմաղբացրիչների թափքում տեղադրել հատուկ միջնապատ-հավասարեցնող հարմարանք (նկ. 4.26) /77) Առաջարկություններ են եղել նան գրեթե բոլոր ցրիչների վրա այդպիսի միջնապատեր ն հավասարաչափ մատուցող շնեկներ տեղադրելու

վերաբերյալ:

ն

համապատասխանաբար համար մեքենանեի վերակառուցված սպասարկման տեխնոլոգիական է Խ ՃարվՀՕ,44, արչվ-0,60, ԽՀ ստացվել Հ տչվ«0,45, ԷՀոպՀ0,64, տեխնոլոգիական գործընթացի գործակիցը՝ հուսալիության գործակիցը` ԽՀտովչ044, Խտովչ0,70, .Խասչվ-0:48, Է

հուսալիության շահագործական ոսվ»0,52,

Հ"

գործակիցը՝

ոլ-0,79:

Խշոչվ-0,75,

Վառելիքի տեսակարար ծախսը համապատասխանաբարկազմել կգ/հա, Լավ-12 կգ/հա: ստացվածարդյունքները հաստատում են, որ ՒԷԼՔ5՛-0,5 Այսպիսով, սարքի պարարտանյութերիցբացի, ուղղատու հանքային մեքենայով, է հաջողությամբ ցրել նան որոշակի ֆիզիկակարելի տեղադրումով է. Ի ոչլ-27

ունեցող կենսահումուս: ցուցանիշներ մեխանիկական 4:55

:

ԵԼ.

հարթավայրայինմեքենաներիհարմարեցումը գԳոմաղբացրիչ ե ունիվերսալացումընան թեքություններում աշխատելու համար

Օրգանականպարարտանյութեր ցրելու

համար

գոյություն

11»1-10, 11Թ1-16, Ք10-4, մեքենաունեցող հարթավայրային թեքությամբ լանջերի վրա ցրելու համար ներից բացի, մինչն է ՔՕՇ-3 մեքենան: արտադրվում Սակայն թեքություններումաշխատելիս ներկայացված բոլոր սահում մեքենաների(այդ թվում ՔՕՇ-3-ը) թափքում լցված գոմաղբը ն մեծ միակողմանի խտություն դեպի ներքն, ստեղծելով զանգվածի է ցրման հավասարաբարձր լիցք, որի պատճառով փոքրանում ՔՕՖ-6

է

չափությունը:

4.26.

2:

ար

ԱԱ

Ն

ԱՄՈ

թք

Սիջնապատու| գոմաղբացրիչի ընդհանուր տեսքը:

Տեսական ն գիտափորձնական հետազոտական աշխատանքների արդյունքների հիման վրա ճշտվել են միջնապատի կառուցվածքայինն շահագործականպարամետրերը: Ունիվերսալացված գոմաղբացրիչը մինչն 20: թեքությունների վրա նորմալ աշխատացնելու համար առաջարկվում են հետնյալ ճշտված պարամետրերը. -թափքում տեղակայված հանովի սարքը (միջնապատ-հավասարացուցիչը) հատակի նկատճամբ պետք է ունենա 35 սմ բացակ, թափքի պատերի մոտ` 55 սմ: Սարքի դիրքը կարգավորվում է մինչն 10 սմ-ի սահմաններում, -անիվների հեռավորությունը (1-115՛-4) 1800 մմ-ից հասցված է մինչն 2350 մմ-ի,

ոտի մինչն -

տեղակայման բարձրությունը

է

11 1160 մմ-ից

իջեցված

-

-ստանդարտ, հավասարաչափ քայլով շնեկը փոխարինված է փոփոխականքայլի շնեկով այլն: Գիտափորձերի արդյունքները ցույց են տվել, որ փորձարկվող (հավասարացնող սարքով) գոմաղբացրիչները (5ՕՇ7՛-2-4 ն 1-817-4) աշխատանքի որակի ն հիմնական շահագործատեխնիկական ըստ ցուցանիշների գերազանցում են համեմատվող ոչ վերակառուցված

ն

գոմաղբացրիչներին:

Գրաֆիկներից (նկ. 4.27) երնում է, որ բարեփոխվածն ունիվերսալացված մեքենաների աշխատանքի ժամանակ փոքրանում է ցրման նրանց ընդգրկման աշխաանհավասարաչափությունըն մեծանում բերում է արտադրողականության տանքային լայնությունը, որը

բարձրացման: ՖՖ

բըըս7-,

չ5 Հ Է

Հ

/

4.27.

/ -ՈլՎ-

Ա/9

|

Նկ.

՛

յթ

Ի

՛

«

|

/Զ

ՀՀՀԻ

Ր

Հ

45.6

«խառնում-վյնրեցումԿենսահումուսի արտադրամասում մանրում» գործողություններկատարող ունիվերսալ նոր մեքեն, անեմ

Անձրնորդերի օգնությամբ կենսահումուսիպատրաստումն իր փոքր էներգատարությամբ Ա միաժամանակսպիտակուցային նյութերի առկայությամբ ունի էական առավելություններգոմաղբի մշակման գոյություն ունեցող բոլոր եղանակներիհամեմատությամբ: Կենսահումուսը համարվում է բարձր արդյունավետն էկոլոգիական տեսակետից լավ արտահայտված ներգորմաքուր օրգանական պարարտանյութ` ծությամբ: հիման վրա ճշտվել են Վամապատասխանհետազոտությունների հետ խառնելու լավագույն քանակուծղոտ ֆերմենտացված գոմաղբի (օդատրման) փխրեցման թյունը (20-3096), հումուսացման ընթացքում լավագույն ամեն խոնավության օր), ռեժիմները (2 օրը մեկ կամ գործոպատրաստելու սահմանները (70-7592): Սակայն կենսահումուս ղությունները հիմնականում կատարում են ձեռքի գործիքներով, ինչպես, օրինակ` ֆերմենտացված գոմաղբի հետ ծղոտի խառնումը, թմբերի դարսումը, խոնավացումը, օդատրման նպատակով թմբերի փխրեցումը, որդերի հեռացումը, հումուսացված թմբերի փխրեցումը, են ձեռքի գործիքներով: մաղումըն այլն, հիճնականում կատարում

Պ0.-5 Բոշ -Վ/

վ

շ

2.թծ

Գոմաղբի ցրման անհավասարաչափության բաշխման

գրաֆիկնըստ ընդգրկման լայնության:

Գիտափորձերի արդյունքները ցույց են տվել, որ առաջարկվող գոմաղբացրիչի աշխատաքնային սարքով կահավորված 1-ՈՂ-4 ծախսումներն իջնում են 13-2396-ով, որին համապատասխան իջնում են նան ուղղակի ծախսերը: Պետք է հաշվի առնել նան, որ գոմաղբային ումը նշանակալիորեն բարձ առրարտանյութի հավասարաչա նշ բաչափ ցրումը կալիոր բարօրաց

նումըա է

իիթյունը:

-

Միջնապատ-հավասարացուցիչսարքերի օգտագործումը հնարավորություն է տալիս հրաժարվել լեռնային վերափոխություններով հատուկ ՔՕՇ-3-ի անհրաժեշտությունից ն ունիվերսալացնել հարթավայրերի համար նախատեսվածմեքենաները:

Եկ. 4.28.

մանրում»

Կենսահումուսի արտադրամասում«խառնում-փիսրեցումգործողություններ կատարող ունիվերսալ մեքենայի

ընդհանուր տեսքը:

Մեր կողմից մշակվել է ԽԼԼՅ-82 տրակտորի վրա կախվող ռոտորային բանող օրգանով ունիվերսալ մեքենա (նկ. 4.28), որը կատարում է երեք գործողություն` ֆերմենտացվածգոմաղբի ու ծղոտի խառնում, որդերին օդատրման նպատակով թմբերի մակերեսային շերտի փխրեցում ն հումուսացված պատրաստի թմբերի քանդում ու մանրացում:

Մեքենան Շահումյանի «Ագրոսպասարկում» ԲԲԸ տոհմային անասնաը պահական տնտեսության կենսահումուսի պատրաստման տեղամափորձարկումները: սում հաջողությամբ անցելէ արտադրական Մեքենայի բանող օրգանը շարժումն ստանում է հիդրոշարժիչից, պարզ է իսկ վերջինստրակտորի կառուցվածքային պարամետրերի Նրա ն շահագործումը հասարակ: որոշման ն շահագործականռեժիմների ճշտման համար կատարվել են խոր հետազոտություններ |25, 96): տեսական ն փորձարարական Մեքենայի բանող օրգանը հորիզոնական առանցքով մատնավոր ռոտոր է: Այն թույլ է տալիս օդի տրման նպատակով թմբի մակերեսային Ռոտորն աշխատում է փխրեցնելիս որդերին չվնասել: շերտը որը հնարավորություն է տալիս ստիպողական պտտմանսկզբունքով, ն հումուսացված խառնման, ու փխրեցման ծղոտի ինտենսիվ գոմաղբի ու գործողությունները կատարել բարձր մանրացման քանդման թմբերի որակով: Այդ սկզբունքով հնարավոր է դառնում կինեմատիկական շատ լայն (0-29 սահմաններում` ցուցչի մեծությունը կարգավորել

կառուցվածքով պոմպից: Այն յուղի իր

(4.27)

2:

1-5-, ր

թմբուկի պտտման անկյունային արագությունն է, Ք-ը՝ որտեղ` -ն փխրիչ մատի երկարությունըհ̀աշված պտտման առանցքից, Մչ-ն՝

ագրեգատիարագությունը: բնութագիրը ներկայացվել Մեքենայի կարնոր կինեմատիկական բանող օրգանի շարժմանհավասարումներով՝ ո-

որտեղէ̀-0.0

»-

ԻՑոգոաա

ն Տող)

է

իֆերենգու 9. «7118 :24Յոռ:է: .

Ըստ

պտտման ժամանակն

(727 մատի

է ռ րագայում ԱԻ, ոնն իջնում

բացարձակ

մտնելիս

մեջ

անգվածի

մի

բարձրանում:

Այս օրինաչափությունն անհրաժեշտէ, որպեսզի սահմանազատվեն ն ընտրվեն համապափխրեցման ու խառնման գործողությունները որոնք հնարավորություն տասխան հաշվարկային պարամետրեր, կտան մեքենայի աշխատանքն իրականացնել կենսահումուսի արտադրության պահանջներինհամապատասխան: ն Մեքենայի կառուցվածքայինպարամետրերը շահագործական է ռեժիմները հիմնավորելու համար կարնորպարամետր հանդիսանում մատուցման մեծությունը: Մատի մատուցումը որոշվում է հետնյալ հայտնի արտահայ-

թյամբ

տու

՝

շոր 28.

(4.30)

ընտրության է բարձրությունը` ուհջ ցուցիչի

ԲՆ ժամանակ հաշվի է հետնյալ հայտնի

որտեղ՝ 2-ը մատների թիվը թմբուկիվրա Սոյը

ԿԻՆ

Կինեմատիկական առնվել նան չմշակված թմբիկների

արտահայտությամբ`

(4.28)

-

Է: անկյան տակ բանող օրգանի է տվել, որ բանող Հավասարումների(4.28) վերլուծությունը ցույց օրգանի հետագծի վրա ազդեցություն ունի միայն 4 Հ«ՓՏ/քյ մեծու4 Հ 7, ապա թյունը, որը ն բնութագրումէ աշխատանքի ռեժիմը: Եթե ն է այդ դեպքում հետագիծը ներկայացնում կարճացված ցիկլոիդ 14-ն փոքր է, այնքան թույլ է զանգվածը փխրեցվում է: Որքան մոտենում ն է Որքան այն փխրեցման գործընթացը հակառակը: 4 » 7 պայմանի պայմանին,փխրեցմանգործընթացնինտենսիվանում է: մատի փխրիչ հետագծի օղակավորում՝ մեքենայի դեպքում տեղի ունի գործընթացնաստիճանաբար վերափոխվում է խառնման, որքան 4-ն մեծանում է, այնքան բարձրանումէ գոմաղբի ու ծղոտի խառնման աստիճանը:

համար մատի անհրաժեշտ բացարԿենսահումուսի փխրեցման հավասարումնե " " ՝ աաա

այ ջ

շ տասվ

(4:31

Հ1-

ւ ընտրու ոյն հաշվարկների արդյունքների,պետք նվազագույն ցուցիչի բանաձնը, որն ապահովում է կինեմատիկական Ըստ

արժեքը: ր

ԵՐաւմուսա զանգված

առնիչ-

ող

արժման

հիմնավորվել է

կալունու-

մեքենայի

թյունը: Տեսական հետազոտություններով պայմանը:Այդ նպատակով մեխանիկական համակարգի կայունության համար օգտվել ենք խառնիչ-փխրիչիշարժման օրենքի բացահայտման /25/. Լագրանժի երկրորդ կարգի հավասարումից

«(Բ1-Տ-Գ

ԺՈՎ

Ճ։

ա

կ

համակարգի կինետիկ. էներգիան է, զ-ն` ընդհանրացված ընդհանհամապատասխան կոօրդինատը,ՕԳ. ն` 1-րդ որտեղ`

Էն

-

րացված ուժը:

կոօրդինատին

Հետազոտվող համակարգն ունի մեկ ընդհանրացված կոօրդիա անկյուն, ուստի կունենանք շարժման մեկ հավասարում, որի լուծումով կբացահայտվի փխրիչ-խառնիչի ընթացքի խորության փոփոխությունը, արտահայտված ս անկյան ժամանակից կախված օրինաչափությամբ: Նախապես ընդունվել է, որ ծանրության ուժը, թմբուկի համեմատությամբ, աննշան է ն համակարգի ծանրության կենտրոնը համընկնում է թմբուկի պտտման կենտրոնին: Ուղղաձիգ )ների առանցքն ուղղելով թմբուկի ծանրության կենտրոնից դեպի վեր, իսկ «-երի առանցքը` շարժման ուղղությամբ, ակոսի հատակով (նկ. 4.29), կորոշենք համակարգի կինետիկ էներգիան ծանրության կենտրոնի տեղափոխման շարժման հավասարումների օգնությամբ` նատ`

ո

Հ-երա(աց

աաա

Հ

ո

-

Ն

`

»

`

.

7՛ ւ

|

՛

զ

Բ

Գո-՛՛

ՀԼ

-ՇՆ51(Մ-Էս)-ՕԼ:

Մյուս կողմից` Խ-

՛

Հվ

ս

|

"

Է

Մ//ՈՒԹ, «05

ն

երի առանցքի

չ«-

Ժէ,

Հ

»

Հ-Խ,Տ1Ո0)Ժջ,,է

|

ք

"

(4.36)

օօ05(7ց Էն) ՀԱՄտտ(աց ՍԴ:

5 -7ց -1լմ

ԽՀ

(4:34) :

Որոշելով ն տեղադրելով(4.32) հավասարման համապատասխան մաթեմատիկական ձնափոխություններից հետո արժեքները, որոշ ստացվել է հետնյալ արտահայտությունը. (4:35) ո 4

1ԽՀ-,:

Ընդհանրացված ուժը (Օ.) որոշվում է համակարգի վրա ազդող ուժերից` ծանրության (6), թմբուկի ընթացքի խորացման (ՕԶ), որը բանող օրգանի կիրառվում է զսպանակի կամ լրացուցիչ բեռի միջոցով, Է ն օրգանի բանող (Ք), իր դիմադրության բաղադրիչներով` պտտման (Լ,): -

6օ5(7, Մ) Դ

Փ Ճ.

-

Լա Տոն ը

Մ)- ԽԹօօ561

(4.37)

|

-

Փր

Տոմ

Օգտվելով (4.37) արտահայտությունից,ստացվել են.

Ծանրության կենտրոնի շարժման արագության բաղադրիչները

օդ) թԹտտ(Թ

»-Մ-ն,

Նկ. 4.29. Փխրիչի շարժման հավասարումների կազմման հաշվարնային սխեմա:

»

ա) ու-90)- -Թօօ:(/:Է

որտեղ` / ն ցիկլոիդի շոշափողի կազմած անկյուննէ Այն որոշվում է ցիկլոիդի հավասարումներով.

--

»

կլինեն`

ւ

|

«`

Թոք

Ն

հետ:

ՀՂ-

:-Ղ

է՝

-1,5(7ց ԻՍ-ՓՌՒՒՃ,«05070 ՀԽ-ՓՌ-

-

-

7"

ա"

1/ (Ը, ո

7«

ւ

4/ծյ/ -,Ճ,.,

համակարգի վրա ազդող ուժերից կազմված գումարային մոմենտն երասանակի պտտման առանցքի նկատմամբ: Համաճայն նկ. 4.29-ի

2:33. (442

ՔփՆլիօ»խյ օօ5(յց ԷՄ):

Ընդհանրացված ուժի որոշման նպատակով օգտվել ենք հնարավոր տեղափոխությունների աշխատանքի հավասարումից: Աշխատանքը կատարվում է համակարգի վրա ազդող արտաքին ուժերից, որի հավասարումը կլինի` որտեղ՝ //ը

յունի Փ

Մյուս

հզորությունը`

-

-

թճռչ

ԷԶԻ0Տ

հողա Հ

ոո

օ6մք

7, ուժը ը

Մ տտման

րհ,

կողմից,

փխրիչ

757/-1յաօ,

115 1ո(եշ Մ)-

որոր

Տ

ո

ա

ԽԹօ050Լ |

-ախաա

ԷՍ)- ԽՓ յը -ՓԽ, 51ո1

(4.38)

ե է հետն որոշվել հետնյալ

արտահայտու

-1/Թ:

(4:39)

ռոտորի

որտեղից`

պտտման

»Հ757/1աօ

անհրաժեշտ ն

ՀՅ, ռ

ռ,-

-

(0

Ւ

2: Այսպիսով, փխրիչ-խառնիչիշարժման հավասարումը կլինի.

(ուշ ք «լ

ո

-

Կատարված

ո

թ» |-)| թ Բիլ

-

1,օ

ՎՈ-1,տ.(7, ԻՄ

ԻԻ

ժակ

' ԳԻՇԼՑ

01 ' Է

բ -ՓԽ,

Ճաարա

:

Ք605|

Է

ԷՍ ոկ

0-61ք

տյ:Է Մ)

7)-

յ -ար,

51101

7 --ԺՒ)ՕԼ, (ՄՄ) «է, Շօ5(Մ,

ռը ՕԼ:

.

է,

խորհուրդ

տրվում

է

փխրիչի

որ

մատը փխրիչի մատը

առաջանում է

ԹՀ

ի

ԽՓ«օ0507

-բ

Ն

Հաստատվել

|,

ը

-

տեսական հետազոտությունների արդյունքները որ բանող օրգանի բերված իներցիայի մոմենտի ն ընթացքի խորության միջն կա հիպերբոլիկ կապ: Բերված իներցիայի մոմենտի օպտիմալ արժեքը պետք Է ընդունել 5000 Ն.սմ.վշ: Կատարված հետազոտությունները հիմք են տալիս փխրիչխառնիչի նախագծման համար կատարել անհրաժեշտ պարամետրերի ընտրություն, ելնելով կենսահումուսի պատրաստման տեխնոլոգիական

հավաստիացնում են,

:

Ռոտորային մեքենայի փխրեցնող մատների ձնի հիմնավորումը:

(440)

զանգվ ընդունել

մեջմտնելուլու

որի

հաստատուն,

ՔՑ-գ0 Օյ 605.4 ճջ»յք0------7 609:4----,)0-01-0: հ Թ, 5114-7ց Ժ:

Մոշ

նան

է

Թույլատրելի

տոյ

Հյ.օ057-1----,

քանի

Մե) հաչօցին «ոթ-|25 | ով |

(ուշ շ

-

բ

այն

լա

ա՞ 1----

(«ա

|-Օկլ|չտտ

Նշանակենք

1----

ա՛

|.

ՇՕՏ

ո

-Քչո(Թ- ՕՌՀ օլ,

Օիլ 5111

-

63,

կստանանք

605կ/

ց

ՎՇ--

ք Հ(լո-օչ-ա-ԳՌ-(,

Ստացված հավասարման (4.42)

ՇՀ200Ն, «10սմ138

ո»չ100

օ

/

ւ

---Վ

կոր

/

,

լ

:

ա

5,՛ Կ:

ե

թվային ինտեգրումից` ԶՀՕ, 7-200Ն,

Վ

բ

ի

Շ

ՏՅ

կետերի հե հետագիծը կետերի ներկայացվել է հետնյալ շարժման հավասարումներով. ոլ

այո Է -շ

՛

Հ՛

ն

«ՍՈ

ԷԻՒՇ056ան

Մ

աի

(չո)

ի

"

ՍՈՍ

ն 8

ճյ,

պտ/րոպ,1ո՞ 1.5 մ, Ո/-24.ուժ, 8-20սմ,

ատ-ՉՏ.--.Հ -«ԽՃԷ--.թ»

-Հ`Տպ-ալ| Մ |

-

(աշ:

`

|

Ճ8 կոր մատի մատի

ՔԷ,«05(/-Է Օէ)Հ ճշ, Օէ

-

թ

Եկ. 4.30. Փխրեցնող մատի զանգվածի փոխգործողության (ինեմատիկական հետազոտության սխեմա:

|

յ

ՆՀ

-Օ0(:

գոմաղբ

ա«-Հ-

Ճյ

`

թ»

|

`

-

-

--ԷՎՑ

որ

.

ագվածից

Փխրեցնող մատի ն զանգվածի փոխգործողությանկինեմատիէ խառնման ն փխրեցման տեսանկյունից(նկ. 4.30) դիտարկված կան

ա՞

ած

բաց

(961

ՌՈ.

«155,ուստիշարժման հավասարումը կստանա հետնյալ տեսքը.

ն մանրացված ծղոտի ինտենսիվ խառնման անհրաժեշտ է, որպեսզի մատի ծայրի հետագիծը լինի տրախոիդի օղակ: Ըստ որում, մատի կորի ձեր պետք է ապահովի

համար

ուստ

պահին,

դեպքում ստացվում է. Հ

Ֆերմենտացված գոմաղբի

ւ 38մեա ԱԱ Աաաա Էաոան առավելագույն պահի ի դիմադրությունը մասնիկներին թողնի:

զանգված

-4Ճ

«օտ

գործընթացից:

Խ-30սմ,

Հ

ՒԷ

թ

Հ

ՄՏ

Թօոչ(ա Ւ Թ) թ): (թթ): ԹՈՒ

(4.42)

(4.43)

Սուբստրատի մեջ մատի Ց ծայրի մտնելու ժամանակ մակերեսի վրա ՕՑ շառավղի համար Շ կետում ունենք. ».-Պ-«Հ-

ՇՔ

Է) ԹՖո(աւ

որտեղից

--

Փ/Մ

՝

ԳԻԸՏ1Դ

Ֆրեզի պարամետրերիհաշվարկի տեսությունում լրացուցիչ են, հանդես գալուց խուսափելու համար ընդունում դիմադրությունների լինի դանակի (մատի) ծայրի հետագծի շոշափողը ուղղահայաց որ

դաշտի մակերեսին (Շ կետ), այսինքն

Հոա

որտեղից`

յ

(4.44)-ից

ոշ 1

աաա 2յ

(4.42)-ից

՛

ՍՏԱԺ, օ«Ջո-.

իսկ աՀ

Մ

աՀ

թ)-0

: Թատոկաւ

-

չո(աԷԹ)---Հ--., առ

/դեպքում1-7

այդ

ած)

աե

,

/

ա

41.

իսկ

Շ.

Ը

(ոշ

2-0

-

կետում Օյ, առանցքի

որոշել հետնյալ

Թ

հետ

Հ

ԹԸՕՏ|

ՇՇ՛-ի

ԱՒԸՇՏԱԴ

-

ա7

):

Տեխնոլոգիական նկատառումներից հիմնավորել ենք բանաձնի մեջ մտնող պարամետրերի հետնյալ օպտիմալ Փ-20մ7-1001-5-9 թյունները Թ-30սմ Այսպիսով,(4.45)-ից ստանում ենք.

մաց-4).,.քթ-շյ): «օ500-թ)

8 -15

ընդունել ջ

"

Հ

Հ

355, ապա ստանում Օշ»

(4.45)

մեծու-

(4:46)

63", ճօՀ -63 ց, եթե ենք ճշ» -282 դեպքում ապահովվում է զանգվածի սահքը

դեպքում «.(Փ-աշ)

Բնական է,

(4:45)

0,5, (0-օց)

Հ

-28"-

ավերեսով,մնավորվել անհրաժետ է. ոոաեսզի 25-30"տեղակայման անկյունը ատի

ններով հի տազոտություններո

համար

է,

ո

եցնող

մատ

լինի օՄատի ամբողջ երկարությամբ սուբստրատի զանգվածի սահքն ապահովելու համար անհրաժեշտ է, որ նրա բոլոր կետերում // նորմալի ն 7 մասնիկի թռիչքի բացարձակ Ն, արագության միջն անկյունը` Հ » Փ(նկ. 4.31):

:

կազմած անկյունը կարելի

է

արտահայտությունից.

-, -«-Մավաաո չ 2) հավատո: | հավատ ռ

(4

Եոր.ապահովելու առավելագույն

)|

Ֆ.-Ք-ճ. մ

-ք|

լ

մ

-

( 444)

» Քրրավատոյ Աիտաոլ -ժի աավատոյ

«ավատա: -ք «ջ(թ |ոավառո Խասվաատ ւ Բ

-Զ

0-3

-

աւ

:

-

-

մեջ Մանրացված ծղոտը ֆերմենտացվածգոմաղբի զանգվածի « (մատը անկյունը եթե ներս քաշելու պայմանին կբավարարի, լինի. անկյունը) մտնելու մեջ զանգվածի որտեղից Օ-.-այչ90-Փ, Փ-»:»90-Իայ-Փ, թ.»

«Ջ(6 6),

կամ

-

մատի շփման անկյունն է սուբստրատինկատմամբ: Հետնաբար, ստանում ենք հետնյալ հաշվարկայինբանաձնր.

որտեղ` Փ-

Լ40

ն

Եկ. Ըստ

4.31.

Մատի ճը

հիմնավորելու հաշվարկային սխեմա:

նկ. 4.31-ի, ստանում

.Շ---

ենք.

ՒՏՈ101-

Բ

--

ՕԼ-

--Վ: ԸՕՏ՞

Թ)

(4.47)

է Մատի ուղիղ ձնի դեպքում Հ.» Փ պայմանը ապահովվում մատի ունենում ենք 0,5, (ցօ ոչ բոլոր դիրքերում,տվյալ դեպքում` -

Ւ ՇՕՏ

"Տու Բնու ա--6057 0,5. որն ապահովվումէ Օէ - 0 դեպքում: համար անհրաժեշտ է ռոտորի

վրա պայմանըապահովելու նման է, հավասարումը կորի որոնց տեղակայել կորագիծ հա ասարմանը. սպիրալի լոգարիթմական Է»

ջ

մատներ, Հք

ր:

Այդ հավասարումովստացված կորի բոլոր

կետերում նորմալից

սացված թմբերի քանդումն

մանրացումը համեմատաբար

դրամասում՝ փռված շերտը 4.5.7.

(4:48)

ն

թեքված է հաստատուն անկյան տակ առաջացածհակազդեցությունը հատվում են մի կետում: գոմաղբի հետ ինտենսիվ Այսպիսով, ծղոտը ֆերմենտացված պետք է ունենա խառնելու համար մատի մտնելու անկյունը նշանակություն,այսինքն մատները պետք է տեղակայվեն բացասական զանգված ստանալու համար -28 «տվ: Սուբստրատի համասեռ դ» ձն: ս պիրալի մատը պետք է ունենա լոգարիթմական կատարող գործողություններ «Խառնում-փխրեզում-մանըում» Սուբստրատ արդյունքները: գիտափորձերի մեքենայի ունիվերսալ ն նրա բանող օրգանների պատրաստող ու փխրեցնող մեքենայի ճշտելու համար պ արամետրերը ու շահագործական կառուցվածքային վերնում, Շահումյանի նշվեց հետ ինչպես համատեղ, Ա.Շ.Գրիգորյանի ԲԲԸ տոհմային տնտեսության կենսահումուսի «Ագրոսպասարկում» կատարել ենք մեքենայի արտադրականփորճարարտադրամասում համառոտ բերվում են: կումներ: Դրանց արդյունքները ու են քառակուսի լայնական կտրվածքով ն կլոր Փորձարկվել սպիրալի ձնով կորացված մատներ: Գիտաուղիղ ու լոգարիթմական ցույց է տվել, որ փխրեցման վերլուծությունը արդյունքների փորձերի է օգտագործել ուղիղ, իսկ ծղոտը ֆերմենհաճար նպատակահարմար հետ խառնելու ն կենսահումուսիթմբերը քանդելու տացված գոմաղբի սպիրալի ձնի մատներ: ու մանրացնելուհամար լոգարիթմական մատներ, թմբուկի վրա են երկարությամբ տարբեր Փորձարկվել տեղակայվածն այլն: Ստացվել են իրարից տարբեր հեռավորությամբ 1200 մմ, հետնյալ օպտիմալ պարամետրերը.թմբուկի երկարությունը` մմ, մատների թմբուկի տրամագիծը2̀20 մմ, մատի երկարությունը` 0 մմ, մատների հեռավորուերկարությամբ8̀ ծնիչի հեռավորությունը 180 մմ: թյունը թմբուկի շրջանագծիվրա` հետ խառնելն Մանրացված ծղոտը ֆերմենտացվածգոմաղբի է, գործընթացն աշխատանքային ամենածանրը առաջարկվողմեքենայի հումուփխրեցումը, մյուս գործընթացները՝հումուսացվող թմբերի են ու

9 ար ԱՆԱ 236-5 յլ ի ռաօա կարող է Ա մեքենան հաջողությամբ Աի ավազրկման արտաաշխատել իայի: մատուցումը`

Հ

Ժ

ա-

կատարվում: Ուստի մեքենան փորձարկել ենք ծանր ռեժիմի պայմաններում (ծղոտի ու գոմաղբի խառնման) ն հիմնավորել, որ ռոտորի անկյունային արագությունը պետք է լինի 40 վ՛, պահանջվող

թեթն

արտադրողակա-

սմ,

աա շուռ տալու `

տեսակավորող ունիվերսալ նոր մեքենա

Կենսահումուս

ԳԱԱ

5-10

տեսքի բերելու ցրման մեքենանքներն ապրանքային արդյունավետ կազմակերպելու համար

ու

ն

ԱԱ անրացնել, անցկացնել մաղերովն տեսակավորել: անհ րւնճահում տեսակավորող մեքենա արշտերը մանրացնող ձեռքի գործիքներով, իսկ բունն գոյություն րա նրացնում ի սովորական ցանցային մաղերով: եսակավոնում համար ի Սորուն ունեցող մեքենաները չեն կարող գոյություն տեսակա այն ամբողջությամբ սորուն կենսահումուսը լ. որովհետ: իր ֆիզիկամեխանին չէ հատկություններով տարբերվում հակա սորուն նյութերից: իրար ու ուսի արտաջին րիմասնիկները կցվելու կպչելու հատկություններ: մակե անի, ր ոբ առաջացել մշակել այնպիսի Վետնաբար աաժերընթացքով կենսահումուսի կոշտերը մեքենա որը կարո Վ կողմից մշակված այդպիսի ունիվերմանրացնել տեսակավո մեքենայի կառուցվ Ոռ: ը սխեման տրված նկ. իսկ ա

ժե

ն

են

շտերը որ

:

նյութե

ն

ն

է

Կեն

ունեն

ն

հետ

աժեշտ

ի

է

ել

տես ԱԱՅուն ընդհանուր

սալ

հետ

եւենոն աշխատում Տեսակավորո ն Ք.

է

4.32-ում,

-

ան է հետնյալ կերպ. շարժումը իչից (6) ռեդուկտորի (8), շղթայավոր փոխանցման միջոցով տրվում է մաղին (13), որը կատաը ամընթաց շարժում: Մաղի վրա տեղակայված Սերն ապահովում են կենսահումուսի մանրացումը, խառնումը ն ղաշարժը մաղի վրայով: Կենսահումուսը մաղին մատուցվում է բունկերից (5): Առաջարկվող մեքենայի կառուցվածքային ն շահագործական պարամետրերը որոշելու համար կատարվել են տեսական ն գիտափորձնական հետազոտություններ |11, 32): Տեսական հետազոտությունների արդլունքները: Կազմվել են թեք մաղի վրա գտնվող մասնիկի շարժման դիֆերենցիալ հավասարում-

էլեկտրական ա Ց)

ն ՐԱն աու (2 Ատրոնի րում ՔՑԻ թաթիկները

ները.

ոչ

Հ

ոջ

Հ

տզտոռ ոց

Ի

Քաջ օօ5(Թ-0)-7 ՄԻ

Բ,, Տա(8-օ3 «050:

(4.49)

մասնիկի զանգվածն է, ց -ն՝ ազատանկման արագամաղի թեքության անկյունը,՛ -ը մասնիկի շփման հակազդեցության ուժը, Մշ նկատմամբ,//-ը` նորմալ մաղի գործակիցը -ը` մասնիկի իներցիոն ուժը, /շշ-/7Ժ՛/ՇՕՏաՒ(ա -ն մաղի տատանման հաճախություննէ, Ո-ը` շուռտվիկի շառավիղը): Տեղադրելով համապատասխան արժեքները ն կատարելով ձնափոխություններ,ինտեգրելուց հետո ստացվել են. որտեղ` ցումը,

-ը

/7

-ն

.

բ

ա չ

-

օ)- /5տ(8 7/6056)Փ՛տոամլօ5(8 -Փոջաատո(թ -օ)

(տոց

-

-

-

12212

Ր

|

(4.50)

(4.50

ԶԷ6050 -Ի605օ15Ո(8-օ):

Է

օ

9Ը(ոառ/ճօշռ)ոռռշաղաո(թ-«)"ո(թ-«1

ջ-

-

227,

(

լթ 7 ՛՛«5

տ

փ

Եկ. 433 Կենսահումուսի կոշտերը մանրացնող ու Ունիվերսալ մեքենայի Օնդհունուր տեսքը:

Դի

ց510-

«ւ

Թ

որտեղից ստացվել է.

:

թ»

"«օ5|) -Օ)»ց7Մ/«».-

Ա

70 Է ուլթ

ցԱ-օՏա-տՏոՑ իՒՐօ5(3 5ո(Թ-օ) -

Օ)Հ

/

տեսակավորող

-Օ) (782)

Ստացված արտահայտությունը (4.52) հնարավորություն է

տվել որոշելու մաղի նվազագույն տատանման հաճախությունը, որի դեպքում ապահովվում է մասնիկի տեղաշարժըմաղի երկայնքով: Մաղի վրայից մասնիկիպոկման համար անհրաժեշտ է. Փ- ՒՏու(0

«ծ«-զ-ծ----

կամ

Բ)

ա) Կենսահումուսի կոշտերը մանրացնող ու տեսակավորող Նկ. 4.32. ունիվերսալ մեքենայի (ա) ն մաղի (բ) 3-մաղի թեքությունը 1-շրջանակ, 2-ջարդող-խառնող թաթիկներ,

կարգավորող

Աոամաները

աաա

միջադիրներ, 4-հենարանային առանցքակալներ, 5բունկեր, 6-եեկտրականշարժիչ, 7-կցորդիչ, 8-ռեդուկչտոր, 9-շղթայանան փոխանցում,710-միջանկյալլիսեռ, 11-արտակենտրոն, 12, 75շարժաթն, 13-մաղ, 14-մաղի կայսիչներ: Մասնիկի

մաղի շարժումը

պայմանիդեպքում

երկայնքով տեղի կունենա հետնյալ

- ոօ Ւ6օ5օ15տ(8-օ) ուցՏ1Ո6 Ու07-60501605(8 -օ)» ո.ց1Ը050 Հ

1-ի առավելագույն արժեքի դեպքում՝ կամ ԸՕՏՕօ

,

ճ)»

-

ա»

|90050. (թ

Առանց մասնիկի պոկման, պայմանը`

մա

պայման

0056.

-ռ)` ղի

ա

(4:53) ն աշխատանքի անհրաժե շտ

ԶԸ

աՀ

|900.

-օ)

ոտ

(725

Այս

եղանակով, երբ մաղին տրվում է թեքություն մասնիկների տեղաշարժն ապահովելու նպատակով, կենսահումուսի տեսակավորումն իրականանում Է, երբ խոնավությունըմինչե 10-1552 է- Այդ դեպքում մասնիկների կպչունության երնույթներըբացակայում են, քանի

որ

Մ-Ի

-Շտ

(որտեղ` Բյ,-ը կենսահումուսի կպչունության

ուժն

է,

տեսակարար կպչունությունը, Տ-ը՝ կպչելու մակերեսը): Երբ կենսահումուսի խոնավությունը 15 96-ից բարձր է, ապա 7/7ՀԻ ն (449) դիֆերենցիալ հավասարման մեջ // մեծության

Շ-

ն՝

փոխարեն վերցվում է Բ,,, մեծությունը, որի հետնանքով փոխվում են մաղի աշխատանքային պայմանները: Այդ դեպքում, նվազագույն տատանման հաճախությունը, որի ժամանակ ապահովվում է մասնիկի տեղաշարժը մաղի երկայնքով, որոշվել է հետնյալ արտահայտությամբ`

իրար -ցտոս ոօօ»(3-«) ր

Թ»

(4.55)

.

Առանց մաղի վրայից մասնիկի պոկման դեպքում`

ցօօ50ՊՈ. Իո

ԹՕՉՀյվվվ-------

ՈՑ

Ջարդող-խառնող

թաթիկներով

մա

մասն

արժումը:

ժամանակ, ելնելով Այս դեպքում, մաղի հորիզոնական տատանման մասնիկի վրա ազդող ուժերից, դիֆերենցիալ հավասարումը գրվել է հետնյալ տեսքով՝

ում

-

Է

Շ0501-զր,

(4.57)

որտեղից ստացվել են շարժման հետնյալ հավասարումները.

2-Փ՞օօ05օ1ցն 2 «ՕՏ

-

ցն,

ց:շ 2Հ-Ի60Փ91--շ-7:

Հ

(4.56)

շարժվելիս մաղը Խառնիչների առկայությամբ դեպի աջ մասնիկին հաղորդում է համապատասխան շարժում, իսկ հակառակ բացարձակ դեպքում` խառնիչը դիմակայում է մասնիկին ն արագությունը հավասարվում է0-ի: Երբ մասնիկը, առանց սկզբնական արագության, ընկնում է մաղի

Ւ Հ./ց, ապա մասնիկը մաղի նկատմամբ հարաբերական եթե ն մաղումն անհնարին է դառնում: Ուստի, շարժում չի ունենում, » է մաղի հետնաբար, այն դեպքը, երբ միայն դիտարկվել Փ՞Ւ յց, է նվազագույն արագությունը որոշվել հետնյալ պայմանից. վրա

ն

Օգ»

(5

(4.60)

:

՛

Հավասարումը հնարավորություն է տվել որոշելու մաղի նվազակախվածությունը շուռտվիկի շառավղից ն մասնիկի արագության գույն ու մաղի միջն եղած շփման գործակցից: Մասնիկի հարաբերական շարժումն ուսումնասիրելու նպատակով կառուցվել են մաղի ն մասնիկի արագությունների ն արագացումների փոփոխությանգրաֆիկները (նկ. 4.34), մասշտաբներն ընդունելով. ո

-

ՇՓ/Խ Ա

Լ

ՀԺ

յ2

քա

-2271 գյ

-յայ/Փ22761:

-

Լ

.

Մասնիկի շարժման հավասարումներն են. 7 0ի

Մ...»

0Ռ

մաս՛- անմի գրաֆիկի թեքման անկյունը 2.5

ՋՈ Մեաղ-«

ՕՀ

ը

ԳՒՇԼք

ու.

(4610

աթ

Մաղը դեպի ձախ շարժվելիս, մասնիկը պահվում է խառնիչի կողմից, ուստի, այն բացասական արագություն չի կարող ունենալ, հետնաբար, շուռտվիկի մեկ լրիվ պտույտի ժամանակ մասնիկի արագության գրաֆիկը կփոփոխվիՕՃՑՇ բեկյալով: Մաղի նկատմամբ մասնիկի հարաբերական տեղաշարժի մեծությունը որոշվել է մաղի ն մասնիկի շարժման արագությունների կորերով սահմանափակվածմակերեսով.

|, (5, Հ -

'

(4.59)

յաղ Հ մաս`

.

այլով

շարժվի միաժամանակ, պետք է

հետ

Օ՞Ի60561 ցր,

(756)

(8-օ)

Ստացված բանաձների համեմատությունը ն վերլուծությունը է տվել, որ կախված զանգվածի կպչունության հատկուցույց թյուններից, մաղի աշխատանքային պարամետրերը խիստ փոփոխվում են ն բացառվում է մաղի կայուն աշխատանքը: Այդ երնույթներից խուսափելու համար նախատեսվելէ մաղի վրա տեղադրել ջարդող-խառնող թաթիկներ (2) (նկ.4.32բ), որոնք մաղի մի ուղղությամբ տեղաշարժվելիս հնարավորություն ունեն ծալվելու ն չխոչընդոտելու մասնիկների տեղաշարժը, իսկ հակառակ ընթացքի են մասնիկների տեղաշարժը խոչընդոտում մաղի դեպքում` նկատմամբ: Դա ապահովել է մասնիկների տեղաշարժը ն կոշտերի

մանրացումը:

Որպեսզի մասնիկը մաղի

ապահովել հետնյալ պայմանները.

ռ

:

ԵԼ.

4.34.

Մաղի ն մասնիկի արագության փուհոխմանգրաֆիկնը-

Սակայն մակերեսներիհաշվարկըկապված է որոշ դժվարությունների ն անճշտություններիհետ, որի պատճառով էլ նպատակահարմար ն Խա ենք գտել ա բացարձակ տեղափոխությունները որոշել գրաֆիկական ինտեգրման եղանակով(նկ. 4.35): Արդյունքում ստացել ենք հարաբերականտեղաշարժը` /չՀաս-/աղ-1(ք(նկ.4.36):

Տեղափոխություններիմասշտաբնընդունվել է Խչ-մ, Մ Կառուցված գրաֆիկները կարելի է օգտագործել մաղի պարամետրերի համար, դիագրամի մասշտաբները: Օգտվելով 1» 1) գրաֆիկից, կառուցվել են մի շարք կախվածությունների գրաֆիկներ, որոնց վերլուծությունից պարզվել է, որ մաղի վրայով մասնիկի տեղաշարժըկախված է շուռտվիկի շառավղից, պտտման արագությունից ն մասնիկներիշփման գործակցից: Կառուցված գրաֆիկների վերլուծությունները ցույց են տվել, որ մասնիկի առավելագույն տեղաշարժն ապահովելու համար, որպես մաղի օպտիմալ պարամետրեր է ա կարելի ընդունեյ -- 25-30 ռադ// ն

աշխատանքային տարբեր

փոփոխելով

Հ

Ո

20մմ-

Կենսահումուսի կոշտերը ջարդելու, խառնելու, մաղի վրայով տեղափոխելու ն միաժամանակկպչունությունըբացառելու գործողություններն իրականացնում են ջարդող-խառնող թաթիկները (նկ. 4.32բ): Հաշվի առնելով, որ մաղը ն խառնիչը շարժումն ստանում են նույն հաղորդակից, կարելի է ընդունել, որ նրանց տատանման հաճախությունը միննույնն է, ֆազային 180 շեղումով:

:

Ն. 4.35. Մաղի ն մասնիկի բացարձակ տեղափոխությունների(էղ, Հաս) որոշումը գրաֆիկական խնտեգրման եղանակով:

Մաղին տալով տատանողական շարժում, նրա արագությունը փոփոխվում է սինուսոիդով (նկ. 4.37): Թաթիկների տատանողական շարժման ժամանակ, սկզբում կենսահումուսի մասնիկները շարժվում են ՕՃՂԷԽ կորով ն առաջին տատանման վերջում, որը համընկնում է երկրորդ տատանման սկզբին, մասնիկների շարժման արագությունը հավասարվում է ՇԷ հատվածին: Երկրորդ տատանումից հետո մասնիկի շարժումը դառնում է կայուն, ն շարժման արագությունը փոփոխվում կոր գծի: է ըստԽՃ Ղ.Բի« Մաղի վրայով մասնիկներիհարաբերականտեղաշարժի մեծությունը որոշվում է վերը ցույց տրված կորերով սահմանափակված դրական ն բացասական մակերեսների տարբերությամբ.

հաո-(ՀչԽ-Խիուր.:

(4.62) |

Մակերեսներիհաշվարկման համար օգտվել ենք գրաֆիկական ինտեգրմանեղանակից, որի արդյունքում ստացել ենք մասնիկի ն

մաղի բացարձակ տեղափոխման դիագրամները (նկ. 4.38), որոնց տարբերությունը տալիս է մասնիկի հարաբերական տեղափոխության

մեծությունը`

իտ լյո Տ

ա

իյաղ

-

7 (3 :

7: «4(է)

64.63)

«Ժ(է)

ն,

աէ

"4

Ջ

/

Հ

Տատանվող Նկ. 437 շարժմսն դիագրամ:

խառնիչու

Նկ. 436 Մասնիկի հարաբերական տեղաշարժի (Լ) թյունը շուռտվիկի պտտմանանկյունից (61)

կախվածու-

ա 20, 25, 30, Դիագրամները կառուցվել են մաղի տատանման վ հաճախություններին շուռտվիկի" - 10, 15, 20 մմ շառավիղների համար: Խառնիչի պարամետրերից միայն փոփոխվում է տատանման ամպլիտուդը, որի մեծությունը կախված է մաղի շուռտվիկի շառավղից` ո,-0, ո-0,2ո ո-0,45 ոլ-0,6ո ո -0,8ռ ո-Ը Դիագրամներում շփման փոփոխության օրինաչափությունների ժամանակ ընդունել ենք, որ պայմանական շփման

35, 40

,

Ելնելով որդու

կլինի.

ընդունված Բոդուշված

(4:64)

րց

պարամետրերից, շրաԲը պար տեղափոխ մասշտա րերից,տեղափոխման

ամո

ՀՈ. ՛, ք

Հ

լ:

հարաբերությունից` մ, `

՛

ամտտման հաճախությունից՝ շառավիղներց` մշ »27ՇՐնատ-7Ն7),

-7Մ,):

հտ -.7/(օ) նչփման պայմանականգործակցից՝ 1չո Կառույված դիագրամների վերլուծությունը ցույց է տվել, որ հսասաբերությանդեպքում մասնիկների տեղափոխության 7-05 մեծություննրը համարյա կախված չեն մասնիկների շփման պայմագործընթացը նական գոլշակիցներից, հետնաբար, մ,չէ »ի մ, կախվածության կլինի ավել' կայուն ն հավասարաչափ: `

Հ

մասնիկների վրայով

մաղի

Բացաւձակ տեղափոխություններիգրաֆիկներից օգտվելով կառուցել ենք էետնյալ գրաֆիկները. մասնիկների հարաբերականտեղա-

փոխությունեարըկախված ոն

դիտարկման գործակիցը

«Ժ(է)

.

ո

- 04-06 դիագրամնհիվերլուծությունը նույնպես քիչ մեծությունը հարաբերական տեղափոխության սահմաններւմ գործակցից պայմանական կախված շւման են Շարական խառնիչ-ջարդիչները շարժման ատարու շուռտվիկ արժաթնային մեխանիզմի օգնությամբ շարժում: հետադարՀհամընթաց ցույց

է տվել, որ 7/7

է

աի դրվուց

(4:65)

որտեղ` Բշ --ն զսպանակների ձգման ուժն է աշխատանքային վիճակում, Շ-- ն` զսպանակների կոշտությունը, /-ը` զսպանակների աշխատանքային երկարությունը, ճշ -- ն՝ խառնիչների շրջանակի կախվածությունը, ռ -- ը՝ զսպանակների թիվը, .1/ Հմ --է,-ն` զսպանակների նախնական ձգվածությունը: Որպեսզի որոշել զսպանակների ձգվածության ուժը, խառնիչի շրջանակի իներցիոն ուժերը ն շարժաթնի վրա գործող ուժերը, կազմել ենք խառնիչների հավասարակշռության դիֆերենցիալ հավասարումները.

տո

ո

-

չհ

2ամաութոււթ

ա

Տէ.

-

(4:62)

6.

զշոՒտց

Հ

«ոեսւ

Հ

ում Ժ

0,

Բ41«05աԼ»

որտեղ` Բ -ը շարժաթնի վրա ազդող ուժն է, 77-ը՝ խառնիչի զանգվածը, ու 452/(-Ը երկարության շուռտվիկի շառավղի շարժաթեի հարաբերությունը, Բշ- ը` շփման ուժը: Դիֆերենցիալ հավասարումների (4.67) լուծումը հնարավորություն է տվել որոշելու. զսպանակի ձգվածության ուժը՝

քա

ԽՍՀՇՂՀ ԻյԻ

Հ

ՎՎԻ ԷՏ

Տ0`

ն զսպանակաների կոշտությունն է: խառնիչների շրջանակի իներցիոն ուժը՝

որտեղ` Շ-

.-

էնք -

-

ոհ

Հ

րոր

հջո

501261

ո

-

1Ըյ

-

-4ոյժ`

ԵԼՆ ատ.

:

(4.68)

«05601

-

քյո

-

(-

ու

Շչ0

-

-դ

ա

(42:69)

-

«ցջ

/,

ում |

շարժաթնի վրա

ազդող

ուժը` /

"

աա

Նկ. 438 Բացարժակ տեղափոխությունների որոշումը գաֆիկաան ինտեգրման եղանակուլուլ:

Խառնիչների անընդհատ աշխատանքն ապահովելւ նպատակով խառնիչի շրջանակը մաղի իրանի հետ միացված է զսպանակներով, որոնց երկարությունն ու կոշտությունն ընտրվում Է ախնական պայմաններից, այնպես, որպեսզի կախվածությունը չանցն ք 5-70 մմ.- ից, որը որոշվել է հետնյալ պայմանից՝ -

ՀԻՇ

Հ

ոջ

ի

աան

(4.66)

--

11-14-6025 ո

ն

ւմ

է

Է

7տ

օ

աՕ՞Ւ՞ Տ.ւաէ Օէ հ՞ Է

Է

Ջի

ճ/զ/

Է

ա

որտեղ` Շ, Շչ Շ, Շո Շ» -ը կենսահումուսի ն մաղի սկզբնական պարամետրերը հաշվի առնող հաստատուն գործակիցներ են, 7 -ը՝ նյութի շփմւսն գործակիցը, // -ը՝ մաղի վրա գտնվող կենսահումուսի զանգվածը: Խառնիչների աշխատանքի համար անհրաժեշտ հզորությունը որոշվել է հետնյալ արտահայտությամբ`

Թ-Ի,

(4.77

՛

որտեղ` 4,

-ն շուռտվիկի մեկ պտույտի ընթացքում կատարված աշխատանքն է, 7-ն` մեկ պտույտի ժամանակը: Կենսահումուսի զանգվածի շարժման դիֆերենցիալ հավասարումը կազմելով լուծելով ստացվել Է՝ մօ. «շշ ո (4.72)

ն

ԽՀ:

շրջանակի աշխատանքի համար անհրաժեշտ հզորությունը որոշվել է հետնյալ արտահայտությամբ. Մաղի

թ,

-

չաղ

16տՓ.

(4.73)

.

Մաղի աշխատանքի համար անհրաժեշտ առավելագույն հզորությունը որոշվել է հետնյալ արտահայտությամբ. Խոշ

ի -

ա հխ3 Խաղ-

-

(2/,ոԷ):

(4.74)

|

Դուրս բերված բանաձները հնարավորություն են տվել հաշվարկել ն որոշել կենսահումուս տեսակավորող մեքենայի կառուցվածքային, շահագործական ն էներգետիկ լավագույն պարամետրերը, որոնց հիման վրա պատրաստվել է մեքենան (նկ. 4.33): Այն անցել է ն արտադրական լայն փորձարկումներ, ներդրվել է լաբորատոր Շահումյանի «Ագրոսպասարկում» ԲԲԸ կենսահումուսի արտադրա-

մասում:

տեսակավորող Կենսահումուս մեքենա ունքները: Գիտափորձերի նպատակն է եղել

տեսական

ն էներգատարությունը: արտադրողականությունը Որոշվել են կենսուհումուսիխոնավությունից կախված 2, 5.7 70մմ տրամագծի անցքերով մաղերից անցած «Ա» ն չանցած «Չ» գանգվածների գրանուլամետրական կազմի ֆունկցիոնալ կապերի գրաֆիկները` ա) երբ մաղի տատանման հաճախությունը` ռ, տատ/րոպ, մաղի տատանման ամպլիտուդը(քայլը)` Տ, 20 մմ երբ ոչ - 220 տատ/րոպ, Տ, 40 մմ, գ) երբ ո, աոա Տամ -

.

ն

Ա

"

մմ, դ) երբ Ոչ. 220 տատ/րոպ, Տ,»

որ

-

Նկ. 4.39-ում բերված է տատ/րոպ:

4չ։

ար-

այդ

80մմ:

գրաֆիկներից մեկը, երբ Տս-40

«Հ `

չ6

|

Մ

|9--

,

թ-2:

7ջ

եշ

»

երբ զ 754

ճշտել

արդյունքները տեսական հետազգոտություննեով ստացված ու այն կառուցվածքային ն միաժամանակ հետագոտել որոշե շահագործական պարամետրերը, որոնք տեսականորեն չէին լուծված: Վետնաբար, գիտափորձերիկոնկրետ խնդիրներն են եղել: 1. Որոշել մեքենայով տեսակավորվող կենսահումուսի գրանուլամետրական կազմը (մաղով անցած «Ա» ն չանցած «Չ» մասնիկների տոկոսային քանակությունը), կախված. 1) կենսահումուսի խոնավությունից տարբեր տրամագծի անցքերով մաղերի դեպքում, մաղի տատանման նվազագույն ն առավելագույն տատանումների (սահմանները հիմնավորվել են, ելնելով մեքենայի կառուցվածքային հատկանիշներից ու նշանակությունից) համար, 2) մաղի տատանման ամպլիտուդից տարբեր խոնավության կենսահումուսի դեպքում, մաղի տատանման նվազագույն ն առավելագույն տատանումներիհամար: 2. Որոշել մեքենայի աշխատանքի ցիկլային արտադրողականությունը (մշակվող ընդհանուր զանգվածի՝ «Ը» ն մաղով անցածի «Ա» համար), կախված կենսահումուսի խոնավությունից, տարբեր տրամա154

4. Որոշել էլեկտրական էներգիայի ծախսը, ճշտել պահանջվող հզորությունը ն ընտրել էլեկտրաշարժիչ: Այսպիսով, մեքենայի պարամետրերըվերջնականապեսհիմնաե ն գործնական վորելու առաջարկություններ անելու համար որպես գնահատման ցուցանիշներ ընդունել ենք գրանուլամետրական կազմը,

տափորձե

ստուգել

գծի անցքերով մաղերի դեպքում, մաղի տատանման նվազագույն ն առավելագույն տատանումների համար: Կատարել վերլուծություն ն ճշտել որոշ պարամետրերիօպտիմալ մեծությունները: Յ. Որոշել մաղի տատանման նպատակահարմարհաճախությունը ճշտված օպտիմալ մեծությունների դեպքում:

՝

Ի

-

Ջ

շմ

Ն.

4.39.

ՀԹ

ի

Հ

ԷԼ:

«6

/Սոնավությունից (11) կախված

տրամագծի, լոկ58 ԱԻ կենսահում

մետրական կազմը (0) տարբեր, անցքերով մաղերի դեպքում, երբ ոչ 220 տատչրոպ, Տաս»

-

-

մմ:

մմ

Ըստ գրաֆիկների բոլոր չափսի անցքերով մաղերով անցած «Ա» չանցած «Չ» զանգվածների գրանուլամետրական կազմը փոփոխվում է նույն օրինաչափությամբ` խոնավության բարձրացմանը զուգընթաց մաղից անցած մասնիկների տոկոսային քանակը փոքրանում է, իսկ մաղով չանցած մասնիկներինը` բարձրանում: Դա բացատրվում է նրանով, որ ցածր խոնավության դեպքում կենսահումուսի մասնիկները են, փխրուն, մասնիկների միջե կցորդման ուժերը նվազ են, չոր ջարդող-խառնող թաթիկների ազդեցության ներքո փշրվում ու մանր մասնիկների են վերածվում, իսկ խոնավության բարձրացման զուգընթաց այդ գործոնները վատանում են: Գրաֆիկներից երնում է նան, որ գրանուլամետրական կազմի վրա բացասական ազդեցություն է թողնում նան մաղերի անցքերի տրամագծի (6) փոքրացումը: Մաղով անցնող զանգվածի վրա նշանակալի ազդեցություն է թողնում նան մաղի տատանման ամպլիտուդը` Տաս: Կառուցվել են նան Օգ-/(Տաս)ֆունկցիայի գրաֆիկները բոլոր երեք տրամագծի (5, 7, 10 մմ) անցքերով մաղերի համար: Ըստ գրաֆիկների, մաղի տատանման ամպլիտուդի (Տա մեծացմանը զուգընթաց բոլոր չափսի մաղերից եկող զանգվածի քանակը փոքրանում է: Դա բացատրվում է դուրս մե. նրանով որ ամպլիտուդների ժամանակ ջարդող-խառնող թաթիկները չեն հասցնում կոշտերը մանրացնել, ուղղակի մաղի վրայի զանգվածի վրայով թռչկոտում են: Տեսակավորվող կենսահումուսի գրանուլամետրական կազմի վրա էական ազդեցություն է թողնում նան մաղի տատանման համանման գրաֆիկներ հաճախությունը (ոչ): Պարզաբանելու համար 730 տատ/րոսյ հաճախության համար: Գրաֆիկեն կառուցվել նան ոչ ների համեմատությունը ցույց է տվել, որ տատանման ամպլիտուդայի բարձրացումը մինչե 220 տատ/րոպ սահմանը դրական է ազդել գրանուլամետրական կազմի վրա: Գրաֆիկներ են կառուցվել նան մեքենայի աշխատանքի ցիկլային արտադրողականությունը կախված կենսահումուսի խոնավությունից տարբեր տրամագծի անցքերով մաղերի համար, դրանց տատանման տարբեր հաճախությունների Աե ամպլիտուդաների դեպքում: Այդ գրաֆիկներից մեկը բերված է նկ. 4.40-ում: Կենսահումուսի գրանուլամետրական կազմի ն մեքենայի ն

Հ

ցիկլային արտադրողականությանգրաֆիկների վերլուծությունը ցույց 70 մմ տրամագծի որ նպատակահարմար է ընտրել Ժյ 40 ժմ ամպլիտուդ, իսկ մաղի անցքերով մաղ ն տատանման Հ, տատանման հաճախությունը ճշտելու համար կատարվել են լրացուցիչ բերված են կենսահումուսի խոնավուգիտափորձեր: Նկ. 4.41-ում թյունից կախված մեքենայի ցիկլային արտադրողականության փոփոխության գրաֆիկները մաղի տատանման տարբեր հաճախությունների դեպքում: Գրաֆիկներում հետաքրքիր դեպք է նկատվել` 180 տատ/րոպ է տվել,

հաճախության դեպքում ցիկլային արտադրողականությունն ավելի բարձր է, քան 220 տատ/րոպ-ի դեպքում: Հաճախությունիցկախված մեքենայի ցիկլային արտադրողականությանփոփոխության օրինաչափություններըպարզելու ն ավելի նկատելի դարձնելու համար նկ. 4.42ում են բերված ցիկլային արտադրողականության ն տատանման հաճախության ֆունկցիոնալ կապի գրաֆիկները տարբեր խոնավության կենսահումուսիհամար: յ 0չ| ՆՐԲ Ճյչ17 «թվ

-Տ՛

Ր

| Փ-՛՛

Նկ.

7ը

Ի-»-6

ԾՀ-Հ

(8 -"--զե.Վ 0|

"

Վ0Ը Տ4

ճն

`

7Ա

Ես

--ծ-ռ

|(5ԸՐ

ՎՆ.

-Ճ.--

ՀՀՔ8-Վ-Թ--Վ-Թ«0

5Ա»Ի |

ՀՀ

4.40.

Նօ4

Մեքենայի ցիկլային արտադրողականության(Օյ) կախվածությունը խոնավությունից () տարբեր (0, 220 տատ/րուլ,Տայ» 40 մմդեպքում, երբ

անցքերով մաղերի Ձչ:

ոչ

-

տրամագծի

Փ/ժ

1.

16|

ՀՀԶ-ԼՀՀ.

Հ--թ-

։

Հ

Հ

օ

Նկ.

Մեքենայի ցիկչային արտադրողականության(Օյ) կայխկենսահումումիխոնավությունից(8), մաղի տարբեր աճայճությունների(ոչ) դեսլքում, երբ Տայ» 40 մմ, ժյ 10 մմ4.41.

վածությունը

Հ

4.5:8.

ԶԱԹԱՅԴ.

բ/ժ

.:

32.

ՀՏ/

2.

ա/"

/ՐՀԷ,. ո

--

ՀՀՀԿՆԵ:Հ.

ԶԻՐ| ԴԺՀ

Է

| |

'

լ

նա,

210Ոչ,տա/ր

(ՕԳ) կախ-

ԱԱ աատամման հաճայխուԱԱ Աա թոյունները կենսահումուսի տարբեր խոնալլւթյունների (1)

թյունից (ոհ), դեպքում, երբ Տամ"

ային

40 մմ, 6

-

արտադրողականության

10 մմ:

Բերված, գրաֆիկներից (նկ. 4.42) երնում է, որ իրոք մաղի ամենալավագույն հաճախությունը համարվում է 186 տատ/րոպ, որի խոնադեպքում ստացվում է առավելագույն արտադրողականություն, մեծությունների դեպքում: վություններիբոլոր :էներգատարությունըորոշելու ն պահանջվող Մեքենայի հզորության էլեկտրական շարժիչ ընտրելու գիտափորձերիժամանակ ցուցումները: Ստացված գրանցվել են նան վոլտմետրի ն ամճպերմետրի ն հիմնավորում, որ է տալիս ցույց վերլուծությունը արդյունքների 1 կվտ, իսկ էլեկտրական շարժիչի հզորությունը պետք է լինի

900 պտ/րոպ: պտուտաթվերը` Այսպիսով, լաբորատորիայում կատարված համեմատական են. գիտափորձերի արդյունքների վերլուծությունով հիմնավորվել տատանման մմ, մաղերի անցքերի լավագույն տրամագիծը` ամպլիտուդը`40 մմ, տատանման հաճախությունը` 186 տատ/րոպ: Արտադրականփորձարկումներըկատարվել են Շահումյանի

«Ագրոսպասարկում» ԲԲԸ

կենսահումուսիարտադրամասում:

գոհացուցիչ ներդնելու: արտադրությունում

Արդյունքները եղել

են

ն

մեքենան

երաշխավորվել

է

Խտացրած կերեր մանրացնող ունիվերսալ նոր մեքենաներ

Ֆուրաժային հատիկները (եգիպտացորեն, գարի, վարսակ ն այլն) մանրացնելու համար գոյություն ունեցող հատիկաջարդիչ մեքենաները («Ղ'/-2,0, Ի««ՂԽ-2,0, Փ-1Խ) բարձրարտադրողականեն (մինչե 2 տ/Փ, աշխատում են մեծ հզորության էլեկտրաշարժիչներով (23-30 կՎտ) ն դրանց օգտագործումը գյուղացիական ն ֆերմերային անասնապահական տնտեսություններում տնտեսապես արդյունավետ չէ: Պետք է ի նկատի ունենալ նան, որ այդ մեքենաների բանող օրգանները հարթ մուրճիկներ են ն կարողանում են մանրացնել մինչն 18 6 խոնավությամբ հատիկները: Կոլեկտիվ ն խորհրդային տնտեսություններում մե. քանակությամբ հավաքված հատիկը խոնավազրկում էին ստանդարտով պահանջվող մինչն 14,5 -1595 ն պահեստավորում, ապա հատիկները նշված մեքենաներով չորացած հաջողությամբ մանրացնում էին: Ի նկատի ունենալով, որ չորացնելիս հատիկում եղած սննդարար նյութերի մոտ 2096-ը քայքայվում ն չորացնելու համար աշխատանքային ու շահագործական ծախսեր են պահանջվում, ինժեներկոնստրուկտոր Վ.Արշակյանի ն տ.գքթ. Ա.Սարգսյանի հետ համատեղ մշակել ենք նոր սկզբունքով աշխատող ունիվերսալ հատիկամանրիչներ: Մեքենաներըկարողանում են մանրացնել չոր (մինչն 18 Չշ) ու խոնավ (մինչն 36265)հատիկներ, կառուցվածքով պարզ են ն էներգախնայողական: Մեքենաների բանող օրգանը բաղկացած է հարթ մուրճիկներից ե ատամնավոր կտրող դանակներից, որոնք մոնտաժված են մեկումեջ: Այսինքն, հարթ մուրճիկները չոր հատիկները ջարդում են, իսկ ատամնավոր դանակները խոնավ հատիկները

կտրատում:

բերված է այդունիվերսալ մեքենայի կառուցվածտարբեր արտադրողականությամբ քային սխեման, իսկ նկ. 4.44-ում` մեքենաներիերեք տարբերակների ընդհանուր տեսքը: Վատիկամանրիչներիտեխնիկականբնութագրերը. Նկ. 4.43-ում

տարբերակներ. էլեկտրաշարժիչ.

պտուտաթվերը, պտ/րոպ սնման լարումը, Վ հզորությունը, կՎտ Մանրացվածհատիկների

2,2

մեծությունը, մմ

380:325«820 Եզրաչափսերը,մմ Արտադրողականությունը (միջին), կգ/ժ

Զանգվածը, կգ

Յ5

220/380 0,75 0,25-0,30

240»«310:410

0,55 190»«260»:340

Երեք մեքենաներն էլ անցել արտադրվում են, երաշխավորված

են է

ությունը:

արտադրական փորձարկումներ, դրանց շահագործական հուսալի-

Կատարված լայնածավալ տեսական ն գիտափորձնական հետազոտությունների հիման վրա ճշտվել են հատիկամանրիչի կառուցվածքային ն շահագործական պարամետրերը /14,5, 74, 757 Ֆուրաժայլին

մեխանիկական

հատիկի

բումը: Վետազոտությունները

քայքայման

հիմնավո-

տվել, որ հատիկի ամրության լարման մեցությամբ (Օշ), որը սահմանը գնահատվում է քայքայող է հատիկի նյութի սեղմման ժամանակավոր հավասար լինում են

ցույց

դիմադրությանը (62: Փորձերի արդյունքները հնարավորություն են տպվել որոշել ինչպես առաձգական, այնպես էլ պլաստիկ դեֆորմացիաների սահմառները: Առաձգական դեֆորմացիաների գրաֆիկը մոտ է ուղիղ գծին, կորին, պլաստիկ դեֆորմացիաներինը լոգարիթմական իսկ անալիտիկորեն դրանք նկարագրվում են հետնյալ արտահայտուբյունների միջոցով|. (4. 74) Հաս ԾասմԲառ. -

Ր

ս/սեման. Եկ. 4:43. Ունիվերսալ հատիկամանրիչներիկառուցվածքային 1-փական,2-հարթ մուրճիկ. 3-Շղակ, 4-վռան, 5-սկավառակ, 6-առանցք, 7-ատամնավոր դանակ, 8-պատյան, 9-էլեկտրաշարժիչ, 70-բունկեր, 11-խողովակ. 12-գլան, 3-մաղ: քերա

աոա

եմա

արո

-

-/յ

«Եւ

| ավ

/

/-

Ս

ի

(4.75)

պայ)

որտեղ` Բաշ քաս-ն համապատասխանաբար առաձգականության ն պլաստիկության սահմաններն են, Չա, .աս- ն առաձգականության ն պլաստիկության սեղման լարումների սահմանները, Քա, հա- ն առաձգականության ն պլաստիկության մոդուլները: Պլաստիկության մոդուլը որոշվել է հետնյալ բանաձնով. (4.76) Բա,«1005,-օչ)/».. որտեղ` 6,,

օչ

Հատիկի

-ո քայքայող

ու

դինամիկական

հոսունության լարումներն ամրության

են:

հատկության

բնութագրումը:

Փորձերը ցույց են տվել, երբ հատիկն ունի որոշակի խոնավություն, կախված խոնավության աստիճանից դեֆորմացիաները ընթանում են առաձգական-պլաստիկ կամ առաձգական-մածուցիկ-պլաստիկ դեֆորմացիաների առկայությամբ: Այս դեպքում հատիկի դինամիկական ամրության սահմանը որոշվել է. ԺԲ

ի: ան)

(4.77)

,

0` հարվածի արագուորտեղ` Ք-ն հատիկի նյութի խտությունն է, Նշ ն 7,/չ սկզբնական հատիկի երկարությունը, ը դեֆորմաթյունը, ցիայից հետո հատիկի վերջնալյան երկարությունը: երԼում է, որ .,չ- ն հիմնականում կախվա է Բանաձնից 4.77) ուժի արագությունից, ն մանրացնող մեքենայի ազդող արդյունավետությունը մեճացնելու նպատակով պետք է մեծացնել մանրացնող --

--

Եկ.

4.44.

երեք տարբերակների Ունիվերսալ Քատիկամանրիչների

ընդհանուր տեսբը160

օրգանի

պտտման

արագությունը:

կողմից,

Մյուս

ուսումնասիրու-

ն այղ ցնիշտ: ործրնան զկա ուծի ամար ագրելու խնդիրը գանք հատիի փոխազ երթան Ծիշմ Աո ուժի մուրճը հարվածում ընդունենք, հատիկին, իր աշխաԵբե տանքային մակերեսին Բ

գոր

մ

ն

ոխազդ

:

է

որ

ուժի

իմպուլսն

բանաձնով՝

ուղղահայաց անկյան տակ, ապա հարվածի առաջին մոտեցմամբ կարելի է որոշել հայտնի 1Զ2ՈՆ

ՐՈ" ,

)

ուժի ազդման իմպուլսն է, //-ը՝

ն

է,

ծ զանգվածը,

Սն

որտեղ` մուրճի յ-ն համապատասխանաբարմուրճի արագությունը հարվածի սկզբու մ ն վերջում: Եթե ընդունենք հարվածի ժամանակ հատիկի ազատ անկման արագությունը նչ, մուրճի աշխատանքային մակերեսին ուղղահայաց ուղղությամբ 1-0. ապա հատիկի վրա ազդող ուժի իմպուլսը կորոշվի հետնյալ | արտահայտությամբ. հ -ոդ,, (479 չ, -ժ), /71/»-ն՝ հարվածի որտեղ` ը հատիկի զանգվածն Բո որն հավասար է մուրծի շարժես Թունը,

ռար արագությանը: Քննարկվել է նան առաձգական հարվածը:

Վյնուհեւոն որոշելով հարվածի դեֆորմաշիայի բանածնից, տ 4ջ-

Մ,

ն

|

հար

երկրորդ փուլի

նք թ,

-

-

-Ս) -ոոկժ,, ՄՍ -Ս)

(4.83)

-

-

Հատիկի ջարդումն ապահովելու համար մուրճի ժամանակ հատիկի վրա առաջացող դինամիկ ուժը` .-

|

(4.80)

Դ

ո,.

շն-ա

ԿՇԿԼ Ր

(4:84)

"

Պ»

'

թ

/»-ը՝

--

է

է

Օգնությամբ:

հաշվարկայինհամակարգի

թ,

»Յ

Հ

հյ Փտառյ-ց/

լ

(4:86)

յ, Սյօ650յ: Ինտեգրելուց ն հավասարումների համակարգիցՄ-ի մեծությունն արտաքսելուց հետո, ստացվել է հատիկի շարժման հետագծի Հ

հավասարումը՝

|

»Հաջայ-

(480

հարվածի

ն` հարվածի էներՄո-ն՝ հարվածի վերջնական արագությունն է, յ: գիայի վերականգնմանգործակիցը, հատիկի զանգվածը: Այսպիսով, հարվածի ժամանակ ուժի դինամիկական /շ գործակիցը որոշելու համար կպահանջվի հաշվել միայն հատիկի դեֆորմացիայի մեծությունը ուժի ստատիկ կիրառման դեպքում (6. իսկ /,--ն որոշվում փորձնական ճանապարհով: Ստացված բանաճեր (4.85) օգտագործվել մուրճիկների ամրության հաշվարկները կատարելու ն նյութն ու անհրաժեշտ չափսերն ընտրելու համար: Հարվածիզ հետո հատիկի շարժման հետագծի որոշումը: Որոշվել է նան հարվածից հետո հատիկի շարժման հետագիծը հետնյալ

տո որի ընթացքում ն

(4:82)

ն համապատասխանաբար Բ, ստատիկ ն դինամիկ ուժերի ն՝ ստատիկ ն դինամիկ ուժերից ազդեցություններն են, ծ, ն ծ, առաջացած տեղափոխությունները, /-ն՝ դինամիկգործակիցը:

Ք,

Կ ամիայի դեֆոր նՀնման ձարականգնղան գիայի ը գոր հարվածի ուրԼԷ,Ղկվում ու

ր համար

դ

շ

որտեղ` ո, 5/Է, Հծ/ծ,

որտեղ ժամանակ հատիկի

ՍԴ կանգնման էներգիան, որը ծախսվում է առաճգակա վերականգնման Վրա, Բնութագրում րե գործակցի (ա) միջոցով: Մուրճի ն հատիկի ընթանում է երկու փուլով: Առաջին փուլում հատիկը են մինչե նրանց արագությունների հավասարվելը, դրանից ընթանում է երկրորդ փուլը հարվածի գործընթացը, սեղման դեֆորմացիաների ժի ճանը սկսում է վերակառգնվոլ, վածն ավարտվում է այն ժամանակ, երբ մուրճը ն հատիկը միմյանցից անջատվում են, ն կախված իրենց զանգվածների մեծությունից ստանում տարբեր արագություններ: Օգտվելով շարժման քանակի օրենքից, առաջին ն երկրորդ փուլերի համար ստացվել են. առաջին փուլի համար

դ--աՄ-) -ԲԵ- իա)

-(22»,,

դդ

դեֆ

-

ի

Համապատասխանմաթեմատիկականգործողություններ կատահետո որոշվում են 1,՛ ն 1 արագությունները: ժամանակ կինետիկ էներգիայի ո ր որուստը, է միաժամանակ հանդիսանում առաձգական ն վերականգնման աշխատանքը, օգտվելով Կլապեյրոնի հայտնի ստացվել է. ք ելուց

ԱՏԶ--:

22776055օյ

(4:87)

Որպեսզի որոշենք դեկայի հանդիպակաց պատին հատիկի (օն անկման բարձրությունը (Ռ) (որոնք անհրա-

հարվածիանկյունը

ժեշտ են եղել ակոսիկների պատերի լավագույն դիրքը որոշելու հա-// ն տեղադրելով (4.87)-ի մեջ, համաՏ. )՛մար), ընդունվել է « պատասխանձնափոխություններ կատարելուց հետո ստացվել են. հանդիպակացպատինհարվածի անկյունը

-

(զվ ձ ման բարձրությումը անկմաս

(4.88)

քշ

օը «0

նը՝

ՀԻ

2).

ց5-

-չ

ց

(2.89)

ՏԱզց:

Հատիկամանըիչի դանակի աշխատանքային մակերեսի

ների միջն փոսիկների

ընտրությունը

արդյունավետ

հատիկի

ատամ-

կտրման

պալմանից: Խոնավ հատիկների արդյունավետ կտրման նպատակով հատիկամանրիչիդանակի աշխատանքային մակերեսի ատամների միջն փոսիկներիօպտիմալ ձնը ն չափսերը էներգիայի փոքր ծախսումների պայմաններում որոշելու համար ընտրվել է հետնյալ հաշվարկայինմոդելը |4, 5, 14). ՔՀ Մ:

իո Էօ էջ -Փ)/ՒԻ/, -թի -Փ-օի-Բ,«Օտանը' Բ.չա0" Բյ 60590

.

-Փ-Օ)-Օ«օ0550

4.90)

որտեղ` Ք.-- ն հատիկի շարժման ուժն է, Բջ -ը՝ դանակի պտտումից Պ աթ) Խ ը` փոսիկի առաջացած կենտրոնախույս ուժը (Բո ն մակերեսի վրա հատիկի հակազդող նորմալ ուժը, 7 - ը` հատիկի ն՝ փոսիկի կտրող փոսիկի մակերեսի վրա շփման գործակիցը, Բջ «դքշ որության փոս ն' փոսիկի -ո՛ Ք/Թ) ուժը վրա (Բջ -

-

-

կենտրոնախույս 1՛-- ն՝ հատիկի

շառավիղը,

0`

-

արագությունը, շարժման /7

զանգվածիմեծությունը,Օ

ն`

-

կորութ)

ը

հատիկի

հատիկի զանգվածիկշիռը: Լուծելով (4.90) համակարգը, ստացվում է դանակի փոսիկի մակերեսի վրա առաջացած հատիկի շարժման /շ ուժը, որը ծախսվում է հատիկի կտրման վրա: միաժամանակ Փոսիկի օպտիմալ ձնը որոշելու նպատակով, օգտվելով շարժող ուժի էքստրեմումի պայմանից, փոսիկի կորության լավագույն է հետնյալ արտահայտությունը շառավիղը որոշելու համար ստացվել --

| »9---եվյ-7անչԺոռվ

օհ

օՀՓ »

րա,որըկախված: մուծիառաջարկածբանաձնի.

որտեղ`

որոշվում րոշվ

Մ՛--

ն հատիկի

է ը ըստ

(497

շարժման արագությունն է փոսիկի մակերեսի պտտման գծային արագությունից (7՛ օ)

Պ.Ն.Բուրչենկոյի

«Լոր» շշ Ձ

-(թ6օ5յ -: Տոթ):

(4.92)

Ստացված բանաձները հնարավորություն են տալիս որոշել հատիկի դինամիկական ամրության սահմանը, մուրճի հարվածի ժամանակ հատիկի վրա առաջացող դինամիկ ուժը, հարվածից հետո հատիկի շարժման հետագիծը, դեկայի հանդիպակացպատին հատիկի հարվածի անկյունը ն անկման բարձրությունը (որոնք անհրաժեշտ են եղել ակոսների պատերի լավագույն դիրքը որոշելու համար), դանակի ատամների միջն փոսիկի կորության շառավիղը, փոսիկի մակերեսի վրա հատիկի շարժիչ ուժն ու շարժման արագությունը: Հատիկամանրիչում հատիկի ու քերթերի մակերնույթի փոխն արդլունավետությունը ազդեզության հավանական մոդելավորումը հարվածի դեպքում: Տեսական հետազոտություններովբացահայտվել է նան հատիկամանրիչում հատիկի ու դեկայի քերթերի մակերնույթի փոխազդեցության գործընթացը ն հիմնավորվել հարվածի արդյունավետության բարձրացմանուղիները |14): Վատիկամանրիչի բունկերից թափվող հատիկները մեծ արագությամբ թռչելով պտտվող օրգանների հարվածներից, հարվածում են գլանային խցիկի ներքին պատերին ն դրանց քերթերի մակերնույթներին, վերածվում մանրը կտորների ու վերադառնալով, դարձյալ հանդիպում են պտտվող օրգաններին, կրկին ենթարկվում հարվածի ն այդպես շարունակ հատիկների մանրացման գործընթացը շարունակվում է, մինչն մաղից դուրս գալը: են բերվել որոնք որոշում են մինչն քերթի : ակերնույթին հարվածելը հատիկիարագությունների բաղադրիչները, որնէ քերթի մակերնույթին պատահական անկյան տակ հարվածելուց հետո վերադարձման արագությունների բաղադրիչները, օգտվելով Բրոունյան շարժման բնութագրից` ներկայացվել է հարվածի ն վերադարձման անկյունների հավանական բաշխման խտությունների ֆունկցիան, որի օգնությամբ որոշվել Է նան պատահական հարվածի անկյան միջին արժեքը ն դիսպերսիան: Վատիկի ու պատի մակերնույթի փոխազդեցությանն հարվածի իմպուլսի վերականգնման գործակիցը որոշելու համար դիտարկենք հատիկի ե պատի փոխազդեցության գործընթացը հարվածի փոքր արագություններիհամար (երբ այն կազմում է մի քանի տասնյակ մետր վայրկյանում): Այդ դեպքում կարելի է անտեսել ինչպես հատիկի, քերթի) մակերնույթի պլաստիկ դեֆորմա-

բրո

իաաինը'

կպատի (կամ Արեն Առաջարկվող հարվածի գործընթացի մոդելավորման շրջանակցիաներ

ություսները.

ներում, օգտվելով հարվածի պրոցեսի իմպուլսի բալանսի հավասարումից (մեծությունից), կարելի է որոշել հատիկի ն պատի (կամ քերթի)

մակերնույթի արագության

հարվածի արդյունքում հատիկի գծային շարժման ն ՈԶ պտտման անկյունային արագության (ա)

փոխակերպումը: հարվածի Այստեղ տարբերակվել

երկու դեպք` հարվածն ընթանում է պատի մակերնույթի վրա սահելով ն հարվածն ընթանում է պատի մակերնույթի վրա առանց սահելու: Ղարվածի ընթացքում՝ գծային ն. անկյունային արագությունների ընթանում է առանց սահելու, պետք է կախվածությունը, երբ հարվածն բավարարի հետնյալ պայմանին է

:

«)»()ի յ:3):օ:(7):/2|Հ350

(4.93)

որտեղ` Ժ,յ ն հատիկի միջին տրամագիծն է, /՛- ն` իմպուլսի նորմալ բաղադրիչի վերականգնման գործակիցը, 1, աշ ը` համապատասխանաբար գծային ն անկյունային արագությունները, ս, -ն՝ ստատիկ շփման գործակիցը հատիկի ն պատի միջն: Առանց սահելու, հարվածից հետո, հատիկի արագության բաղադրիչները փոխակերպվումեն հետնյալ կախվածությամբ` -

-

ո(9)»

/

57:(3)--օ:1) ՛

(2)--Ժ()

օ:0)--21,

(4.94)

7)- 270)

յան «1)()

(Ց)

շ"(0)-

2նի Խդ55Ա

աա

է)

որտեղ` ,« -ն

Չո),

(4.95)

,

Հ

51քո

է7

|:0Դ»Զ-ա))

:

(4.96)

այդ

Թոք, -Թլաշ-չայ)-24.|աոք-ԲԸռօ

«բ:

չուր

«05

ա

ի

տոթ):

Հ-ՆԸԹ/20.Հ|).

2.

-

ն

5(6658. 0Ի|-|----5իւր

ի

Ե

«,

|-- 74,

շ

(498) ՛

,

խո

թ,

|

հատիկի անկման ուղղության տանգենս է,

ժյօ./(»-) ,

ն` պարամետր է կախված հատիկի պտտման 4 անկյունային արագությունիցմինչն հարվածը: Իմպուլսի վերականգնմանարդյունավետ գործակիցները, երբ են հետնյալ հարվածն ընթանում է առանց հատիկի սահելու, որոշվում օգնությամբ. արտահայտությունների ւ

(658-:5ուք)-

էթյ(մուք 5650)656Է

աղ

-Վ(Շ665 ::5/ո2)չութ,

արաք ԿՈՐՑ վվՏՏ-սքի «058.

Տու

մ

վերականգնման գործակիցՈրոշել ենք իմպուլսի արդյունավետ ները պատին հատիկի հարվածից հետո

.

ապա.

|Հ35րՄ8վօ6405ոյի 252.8:

|653-

Լ

է Է1 արժեքներ

5յ '

Երբ հարվածն ընթանում է առանց սահումի (4.93), դեպքում կստանանք.

Հ

դինամիկ շփման գործակիցն է, ճշ -ն՝ ցուցիչ, որն ընդուկախված հատիկի հարաբերական արագության ն պատի մակերնույթի շոշափողի միջն կազմած անկյունից՝ նում

թյունները:

,

անհավասարության խախտման դեպքում հարվածն ընթանում է սահքի առկայությամբ ն հատիկի ու պատի (կամ քերթի) փոխազդեցությունից հետո արագության բաղադրիչների կախվածությունները կլինեն.

-Ե՛/՛), ո. -Ե՞») ն .-Թ 42/27: (4.97) իմպուլսի արդյունավետ ճ, - նհամապատասխանաբար են ն առանցքների ուղղությամբ ն

յ՛ վերականգնմանգործակիցներն ժամանակ: հատիկի շարժը պտտման Օգտագործելով արագություններիբաղադրիչների փոխակերկախվապումները |143) Ա հարվածից հետո հատիկի պարամետրերի ծությունը` (4.93), (4.94) ն (4.95), կարելի է որոշել իմպուլսի արդյունավետ վերականգնման գործակիցներիհամար վերջավոր արտահայտու-

որտեղ`

մ

(4.93)

որտեղ` (ո, ոն

,

,

՛

է,

ք

ա 6յ-

Դ

-

(ժով ոք շ

ԻԶ

Տուր,

այ(1:Էյ(ճո0--5665Թ) .

Թ-2-5ո0Թ- 4.) 9/թո(605

:

(4.99)

Ա հատիկի հարվածի ն (499) արտահայտությունները (498) ֆունկցիան բաշխման հավանականության անկյան պայմանական

1431 հնարավորություն կտան որոշել հարվածի իմպուլսի վերականգն-

արդյունավետ գործակիցների հավանականության ֆունկցիաները պատի մակերնույթի դիրքի նկատմամբ.

բաշխման

ման

ր

բոշ

Այստեղ

ժն-|

կախվածությունն

ցյալից:

(յ

է

/Փ(/.օ)»'(3)ժթ| Փ(3,ռ)»Թ): ՛

(4. 700)

Ս

շ'(3)-ն

վերականգնման գործակցի մոնոտոն պատահական հարվածի անկյունից ն դրա ածան-

ՀԸ)- «'Ը) մ:

՝

տալիս

Կատարված հետազոտությունները հնարավորություն են որոշել իմպուլսի վերականգնման արդյունավետ գործակիցները: Հարվածի փոքր անկյունների դեպքում դրանք կարող են մեծ լինել մեկից: Հարվածի անկյան մեծացմանը զուգընթաց հավանականության խտության բաշխման ֆունկցիայի միջակայքը փոքրանում է, իսկ իմպուլսի վերականգնման գործակիցների միջին արժեքները լինում են մեկից փոքր: Իմպուլսի երկայնական վերականգնման գործընթացները, կախված քերթի կամ պատի անհարթությունից ու ձնից կարող են որոնք ճ շգրիտ ատահական տ նդունե դժվար է մեծություններ, դժվար

Նրակերելտրնէ ֆունկցիայի նությամբ: բաշխիչ Հարվաժող

Մեր կողմից տրվել է մաշվածքի մեծության տեսական հիմնավորումը ն կառուցվել են մաշվածքի գրաֆիկներ` կախված շահագործման տնողությունից |15): Խնդիրը լուծելու համար ընտրվել են մուրճիկների աշխատանքային մակերեսների մաշվածքի հաշվարկային սխեմաներ: է Դ.ՊԳարտվի բանաձնի ձեծությունը որոշվել Մաշվածքի օգնությամբ՝

մուրճերի

աշխատանքային

մակերեսի

մաշվածքի

չափի որոշումը: Բնական է, որ հատիկամանրիչների (հատիկաջարդիչների) աշխատանքի ընթացքում մուրճիկների հարվածող ն դանակների կտրող մասերը մաշվում են (նկ. 4.45):

ւ.

ՍՆ66)յ, ՎԵ/

տ

(4101)

որից երնում է, որ մաշվածքի բաշխման օրինաչափությւոնը կախված է նորմալ լարման /ժ(է)) կամ շոշափող լարման (/:(Հ)) ֆունկցիայից: ճԲանաձնում ն հարվածի է, 1՛- ն` հաի ) ինտենսիվության Գ գործակիցն ն՝ տիկի շարժման արագությունը մուրճին հանդիպելու ժամանակ, Քմուրճի մետաղի առաձգականության մոդուլը, /(- ն` մաշման ժամանակը, Բ-ը՝ մուրճի աշխատանքային մակերեսի ն հատիկի միջն շփման ն՝ գործակիցը հատիկը մուրճի մակերեսով շարժվելու ժամանակ, 4 '

-

մակերեսը: Այսպիսով, խնդրի լուծումը հանգեցվել է մուրճի աշխատանքային մակերեսի վրա նորմալ /(ժ(ծ)) կամ շոշափող ((:)) լարումների ֆունկցիայի որոշմանը: Աշխատանքային մակերեսի վրա հատիկի ազդման ուժը նորմալի ն շոշափողի ուղղություններով. թ, Ի,

«

Սյ«օ56.

Է,

ՏՈՍ,

1.

ՕՀ

Տ

Հ

ԽՏՈճ.. Օս

«05

|

6,1

(4. 702)

որտեղ` /ռ ն գ-ն 2 ն 2 ուղղություններով հարթակների վրա հարվածող ուժերի մեծություններն են: Օգտվելով մուրճի աշխատանքային մակերեսին տարրական հարվածի հնարավոր տեղափոխությունների հավասարումներից, 12602) ն ՕՕ.2) տեղափոխությունների ֆունկցիաները վերլուծելով Ֆուրյեի սինուս Ա կոսինուս անվերջ շարքերի, օգտագործելով Հուկի ընդհանրացված օրենքը հարթ լարվածային վիճակի համար, նորմալ (6... օ..)ն շոշափող (,չ) լարումների համար ստացվել են հետնյալ արտահայտու-

թյունները.

մուրճիկլների ն դանակների մաշված աշխատանքային մակերեսների ընդհանուր տեսքը: Նկ. 4.45.

էշ

Ժշչ-

յ»

ե

ՀՐ»

կաոնյառոսի վիա»-2"

ծ:

1-7

Թ» «աման

'

Ա)լոչող»., ) դ

աի ր) ոն)-Օոչոնիրո, Է

2-2 ԱՍԵԻՆոՍոն) ք --շ--«Ն.Ն)-ճդի

Ք

,

,

(4. 103)

(ՀԼ...

ր

,

-շՂ»-

Մ-)

ՇՕՏճյ

զ

:

(

Հ-(ՓՀչյ)ի

ա

|

ՓՀ)

աՀ): ՕՅԻՆ

Ցար» տի)

բ

ն-3

որտեղ՝

Հ.

ՓՀ7

աի

«

օն-Փ

-ԹՀթ)վ

աք աՀ)

Ը

լ.

-

ԱՀ-Ի Հ-Ի:

նորմալ

ե

Հ

.

8,».

5825 -ե-»)

իո

58,2

ո

»

(1106)

է Գոռ րել|ն»» ԱՇԱ

-

Էջ"

շոշափող

լարումների մեծությունները

ճշ»:

ր

ԴԱ -Ց», :| ) լլ | |125իջ

Զ

կ

|

հ

(

Հ(աՀ»)շ

զը 0566

4ն)-

չա

-)7(:-Հ

ահ-6 հահ-67

Թ

Է-

ԵՅԸ

ն

ԱԶ

սաստել

թթի

ԹՀ):

-

չիահ

Վ. ԺԸ.

|

Հ

5իյօ

38"ամ Ի

(4. 708)

:

:

ե ԼԶ )1-----Վ--չ

6-7 Ս 251

60:

0.յօ

-

Տի)Շ

բ 517

ո

չոռ

ՀԵՀ

Թթի

2Թ,ի-ոշրյի տւ Թու 2Թ,ի

շ1-Ն

Բ-շ

Մուրճի ճակատային հարթությանհամար ( 7-0 ն

Ըռ»-«")-ուլ Թ-ՓԻ» (4.105) ամ

(Ց.

«0-Թշի(Թայ

( 24.707 )

տոշքուշթն'

հ) ն ճակատային ( 05 « Հ 6) մակերեսների համար, օգտվելով (4.101, բանաձնից» որոշվել են մաշվածզի մեծությունները նշված հարթությունների համար: Մուրճի երկայնական հարթության համար ( 2-0 ն 0Տ 2ՀՀհ)

երկայնական( ՕՀ

(4.104)

ՀԵ

շ

5.--

հ

745իյն :

.-

«Կոդ

1-օ052/,յհ ՈԶ «Մար

1-Ե

՞

|թաո-«-Ցոաղ|

7.

Լ.

Ունենալով

(Հ 12:....),

-

|

ստացվել են.

Ծ.՞-

6-ր,

.

)յիաոնայչ -

յն

են ֆունկցիայի տալիս Բանաձներում շտրիխները ցույց ածանցյալն ըստ փոփոխականի: մաթեմատիկական վերլուծություններ կատարելուց Մի շարք

հետո,

Ց,

0Հ

Հօ7

:(4.109)

"2 7 ոթ» Աշօ--

Աշխատանքայինհարթությունների մակերեսների համար ունենալով մաշվածքի մեծությունների ֆունկցիաները երկայնական (0Հ՛ 2 5

« 0Հ Հօ) ուղղությաճմբ, կառուցվել են դրանց գրաֆիկները ն էպյուրները: Մուրճի աշխատանքային երկայնական հարթության մակերեսի վրա (052 2Հ հ) մաշվածքի մեծությունների գրաֆիկները կառուցելու համար հաշվարկվել են համապատասխանցուցանիշներըն կառուցվել մուրճի երկայնական ն ճակատային հարթությունների մակերեսների մաշվածքի ֆունկցիաների փոփոխությանգրաֆիկական օրինաչափություններն ու մուրճի երկայնական նս ճակատային հարթությունների մակերեսների մաշվածքի էպյուրները |15): Հատիկամանրիչի մուրճիկների աշխատանքային մակերեսների մաշվածքի չափի որոշումն էական նշանակություն ունի դրանց ե տեղամասերի համապատասխան ճշգրտման կարծրացման

հ) ն լայնական (

մշակումներով հարատնության բարձրացման գործում: Դուրս բերված բանաձները ն կառուցված գրաֆիկները հնարավորություն են տալիս որոշել մուրճիկների երկայնական ն ճակատային հարթությունների մակերեսների մաշվածքի օրինաչափությունները ն կոնկրետ չափերը՝ կախված մեքենայի շահագործման տնողությունից: Հատիկամանըիչի

գիտափորձերի

Տեսական

արդլունքները:

հետազոտության արդյունքների ն կոնստրուկտորականհաշվարկների հիման վրա մշակված հատիկամանրիչների (նկ. 4.44) կառուցվածքային պարամետրերը հիմնավորելու ն շահագործական ռեժիմները ն արտադրական ճշտելու նպատակով կատարվել են լաբորատոր լայնածավալ փորձարկումներ: Գիտափորձերը կատարվել են երկու փուլով` նախնական ն

հիմնական:

Նախնական փորձերի նպատակն է եղել հատիկամանրիչի առաջին նմուշը (նկ. 4.44ա) փորձարկել ն որոշ պարամետրեր ճշտել անմիջապես տեղում, առանց խոր գիտական մեթոդների մշակման: Հիմնական գիտափորձերով վերջնականապես ստուգվել ն ճշտվել են տեսական հետազոտություններով ստացված արդյունքները ն միաժամանակ հետազոտվել ու որոշվել են այն կառուցվածքային ն շահագործական պարամետրերը, որոնք տեսականորեն չէին

ուսումնասիրվել:

Փորձարկվող նյութերը եղել են. գարին, ցորենը Ն եգիպտացորենը: Որպես գնահատող ցուցանիշներ ընտրվել են 8-39 Չ6 խոնավությամբ հատիկների մանրացման որակն ըստ զոոտեխնիկական պահանջների, փաստացի արտադրողականությունը (կգ/ժ), էներգատարությունը (կՎտ.ժ/կգ) ն այլ շահագործական ցուցանիշներ: Նախնական գիտափորձերով որոշվել ու ճշտվել են. մուրճիկների ու դանակների հաստությունը` 3 մմ, երկարությունը` 88 մմ, նյութը` Շ՛Լ45, քանակը` 12 հատ, առանցքների թիվը` 4 հատ, մանրացման խցիկի լայնությունը` 54 մմ, բունկերից հատիկների ելքի անցքի չափսերը՝ 56«56

մմ,

փականի

կառուցվածքը

առաջընթաց

ն

րա

Գիտափորձերը կատարվել են երկու փուլով:

կախված

տեսակի

տարբեր

հատիկների

--

գրաֆիկական Վատիկամանրիչիարտադրողականության

արտահայտությունները բերված են նկ. 4.47-ում:

մ.

-զ

-

Ի,

երբմք,

Յ/յ

-Ճ«1

քերթերի

ված աաամ անրիչի

փուլում,

հետընթաց

շարժումով, մուրճիկների (դանակների) խցիկի աշխատանքային մակերեսի (դեկայի) միջն բացակը՝ 4,5 մմ, քերթերի խորությունը` 3 մմ, պատերի կազմած անկյունը` 90", իրարից հեռավորությունը՝ 10, 2,2 կՎտ, 2850 էլեկտրական շարժիչը` 4Ճի/8082/3, պտ/րոպ, էլեկտրաշարժիչի աշխատանքի էլեկտրասխեմաները` աստղաձն (եռաֆազ 380 Վ), եռանկյունաձն (միաֆազ 220 Վ): `իմնական գիտափորձերը կատարվել են փորձարկված առաջին նմուշի նախնական գիտափորձերի արդյունքների հիման վրա ճշտված առուցվածքային պարամետրերով վերակառուցված ու րերով վերակ պ պատրաստցվ ր ն

Առաջին

խոնավությունից, հատիկամանրիչի աշխատանքի չորս ռեժիմների` 1) 5 մմ) առկայությամբ կոմբինացված օրգաններով (հարթ մաղի (ճոչ ե մուրճիկներ ատամնավոր դանակներ), 2) մաղի առկայությամբ հարթ մուրճիկներով, 3) առանց մաղի կոմբինացված օրգաններով, 4) առանց մաղի հարթ մուրճիկներով, փորձարկման արդյունքների հիման վրա կառուցված գրաֆիկների (ճկ. 4.46) վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ մանրվածքի գրանուլամետրական կազմի ն արտադրողակաըստ նության բոլոր տեսակի հատիկները` չոր, խոնավ ն գերխոնավ վիճակում, մանրացնելու համար նպատակահարմարէ օգտագործել կոմբինացված մանրացնող օրգաններ: Կոմբինացված օրգաններով հատիկամանրիչը զոոտեխնիկական է պահանջներին հատիկների մանրացման չափերով բավարարում խոնավության մինչն 36,6 Չ6-ի, գարու` մինչն 24,7-ի ն եգիպտացորենի ցորենի` մինչն 28,4 76-ի սահմաններում: Հատիկների մանրվածքի գրանուլամետրական կազմը հետազոեն վերցվել որոշելու նան մանրման տելիս, միաժամանակ տվյալներ արտադրողականությունը` կախված հատիկների խոնավությունից հատիկամանրիչի աշխատանքայիննույն չորս ռեժիմներիդեպքում:

ԼԴ

«մ

ե

Նկ.

Գարու

մանրվածքի

|

գրանուլամետրական կազմը (օգ) 5 մմ) առկայությամբ

կախված խոնավությունից (ՈՌ) մաղի (ժբ կոմբինացված օրգանների դեպքում:

-

Գրաֆիկների վերլուծությունը ցույց է տվել, որ ըստ արտադրողականության մեծության դարձյալ կոմբինացված մանրացնող օրգաններն ունեն առավելություններ հարթ մուրճիկների համեմատությամբ:

Օկ»

/4

կ4

ԷՀ

-

ն

(«0

մա

|

|

Լ

ԽԵ

Հացահատիկային մշակաբույսերի տարբեր հատիկների Նկ. մանրման արտադրողականությունը` (Ձ) կախված խոնավությունից 5 մմ) առկայությամբ կոմբինացված օրգանների դեպ(7/) մաղի (Ծի 4.47.

քում. օ

-եգիպտացորեն,

Ը

-

ցորեն,Ճ- գարի:

Վատիկամանրիչի աշխատանքի չորս ռեժիմներն էլ առավելագույն արտադրողականությունեն զարգացնում հատիկների խոնավության մինչն 17962-իսահմաններում, այնուհետն կտրուկ նվազում է: Մաղի առկայությամբ կոմբինացված մանրացնող օրգաններով հատիկամանրիչի աշխատելիս, -արտադրողականությունը բոլոր տեսակի հատիկների մանրացման ժամանակ խոնավության մինչն 175օ-ի սահմաններում կազմել է 266-210 կգ/ժ, իսկ խոնավությունը մինչն 36,626 բարձրացնելիս նվազում է մինչն 80 կգ/ժ: Դրականը այն է, ն որ մեքենան մանրացնում Առանց մաղի դեպքում արտադրողականու36,625 սահմաններում բավականին բարձր է թյունը խոնավության 6,6 ստացվել ն կազմել է կոմբինացված մանրացնող օրգանների դեպքում 380-280 կգ/ժ, իսկ հարթ մուրճիկների դեպքում` 400-330 կգ/ժ: Երկրորդ դեպքում արտադրողականության մեծացումը բացատրվում է նրանով, որ հարթ մուրճիկները խոնավ հատիկներին հարվածում, ճզմում ու են շպրտում: Ընդհանրապես, երկու դեպքում էլ մանրվածքի դուրս չափսերը մեծ են ստացվել ն չեն բավարարել զոոտեխնիկական պահանջներին,ուստի խորհուրդ է տրվել, որ առանց մաղի մեքենան պետք է օգտագործել հատուկ նպատակներիհամար:

խոնավ գերխոնավ հատիկները է: հատիկամանրիչի --

Գիտափորձերիվերը բերված արդյունքները հաստատել են, որ խոնավ ն գերխոնավ հատիկները մանրացնելու համար նպատակահարմար է օգտագործել կոմբինացված օրգաններով հատիկամանրիչներ: Հետնաբար, գիտափորձերի կատարման երկրորդ փուլում հատիկամանրիչի աշխատանքի գնահատման վերջնական ցուցանիշէներգատարությունը տարբեր ները` արտադրողականությունն ու 3, 4 ն 5 մ ն էլեկտրացանցերի(եռաֆազ` 2,2 կՎտ, մաղերի (ժու միաֆազ` 1,6 կՎտ) առկայության դեպքերում որոշելու գիտափորձերը կատարվել|Սլթեն միայն կոմբինացված մանրացնող օրգաններով հատիկամանրիչիհամար: Գիտափորձերի արդյունքների գրաֆիկական արտահայտությունները բերված են նկ. 4.48 ն 4.49-ում: Կոմբինացված մանրացնող օրգաններով հատիկամանրիչի արտադրողականության ն էլեկտրաէներգիայի տեսակարար ծախսի գրաֆիկների վերլուծությունը ցույց է տվել, որ տարբեր հատիկների խոնավության 8-3395-ի սահմաններում եռաֆազ էլեկտրացանցից աշխատող հատիկամանրիչի արտադրողականությունը ն էլեկտրաէներգիայի ծախսը, համապատասխանաբար, եգիպտացորենի դեպեն 120-270 կՎտ.ժ/կգ, գարու կգ/ժ ն 0,0076-0.018 քում ն 100-215 0,0104-0,021 կՎտ.ժ/կգ, ցորենի դեպքում կգ/ժ դեպքում` 125-230 կՎտ.ժ/կգ: Միաֆազ էլեկտրացանցից կգ/ժ ն 0,097-0,0177 աշխատելիս նույն խոնավության սահմաններում այդ մեծությունները կգ/ժ ն 0,0067-0,014 եգիպտացորենի դեպքում կազմել են 120-240 դեպքում` ժ ն 0,008-0,016 ու 110-190 Գ լ կՎտ.ժ/կգ, Գոր, ԱԺ Ստացված տվյալների վերլուծությունը ցույց է տվել, որ հնարավորության դեպքում նպատակահարմար է օգտագործել եռաֆազ էլեկտրական ցանց: Միաֆազի դեպքում հատիկամանրիչի արտադրողականությունը միջին հաշվով ընկնում է 13 -17Չ2 ով: Տեխնիկատնտեսականարդյունավետության հաշվարկները հաստատել են, որ գոյություն ունեցող փոքրաչափ հատիկաջարդիչ մեքենաների համեմատությամբ, մշակված ունիվերսալ հատիկամանրիչների տեսակարար էլեկտրաէներգիայի ծախսն ու մետաղատարությունը հիմնականում փոքր են, իսկ արտադրողականությունը` մեծ: Հատկապես լավագույն ցուցանիշներ է ունեցել 2,2 կՎտ հզորությամբ եռաֆազ էլեկտրական շարժիչով աշխատող հատիկամանրիչը` 0,01 կՎտ.ժ/կգ, 159 կգ/կՎտ, 6.29 (կգ/ժ)/կգ, իսկ տարեկան տնտեսական արդյունավետությունը կազմել է 1876800 դրամ: կՎատիկամանրիչիձեռքբերման է: ծախսերի փոխհատուցմանժամկետը մոտավորապես Մեր կողմից մշակված տեխնիկական փաստաթղթերի հիման թ. կազմակերպել է առաջարկված վրա «էլեկտրոն» ՓԲԸ-ը 1998 4.44ա) սերիական արտադրությունը: (նկ. հատիկամանրիչի չոր,

կազմել

Կոնի ւում 110-200 Ն600770014 կաո .

-

15օր

Մեերբ Վչ։

4.5.92

Յիերբ մչ:

մմ`

Փմ

խոյ

«ԼԷ. «Հ (90 2.

Գ

ՀՎ Հ-Ի

9,Պ

ճ2|

--- |

ԷՀ

470 ԹՆ-

-

է3

,

ռ

`

Պ-

ա»»

ա,

արտաբան օրգաններով հատիկ ր ծ բանող ննե հատիկամանրիչի Կոմբինացված կախված օրինաչափությունները փոփոխման (ՕՁսզ) դրողականության ոնավություն, ( յյ նե րի խոնավությունից ենմաղերի անցքերի

Նկ.

4:48.

-

արոր Գարո ա)

եռաֆազ ցանցի դեպքում

դեպքում, Թ.

--1.6կՎտ:

ՎՀ երբ մ.

ոլ

զ՛

արը

Վ-

կՎտ. բ) միաֆազ ցանցի

Ր

Գ»Ի

`.

2....Հ.....-Վ--

-.Վ00կ

առ

նոր

Փխրուն ու կոշտ կերեր մանրացնող ունիվերսալ այս մեքենան (նկ. 4.50) իր կառուցվածքով ն աշխատանքի սկզբունքով տարբերվում է վերը նկարագրված հատիկամանրիչներից (նկ. 4.44) նրանով, որ մանրիչ ռոտորը տեղադրված է հորիզոնական, ն աշխատանքային օրգանները հարթ մուրճիկներ են: Եթե հատիկամանրիչներում թռչող մանրացմանը նպաստում էին խցիկի մասնիկին հակազդում ու այս գլանային պատի վրա պատրաստված ակոսիկներ, ապա մեքենայում այդ ֆունկցիան կատարում են գլանային մաղի (3) վրա տեղադրված կարծր համաձուլվածքից պատրաստված կտրիչները (2): ու Ունիվերսալ մեքենան անցել է լաբորատոր արտադրական ն է ներդրվում անասնապահական փորձարկումները ֆերմաներից բացի նան ժողովրդական տնտեսության այլ բնագավառներում. անասունների համար աղային բրիկետների, խոտաբույսերից թեյի ու պատրաստման, արտադրամաբուրավետ համեմունքների, իպսի ն սերում այլուր: Ունիվերսալ

մանրիչի կառուցվածքային նե շահագործական պարամետրերը որոշելու համար կատարվել են տեսական ն գիտափորձնականհետազոտություններ |97| Ներքնում բերվում են

մուրճիկների մաշվածքի առաջացման օրինաչափությունների

աս

տեսական հիմնավորման ն գիտաւմփորձերի արդյունքների վերաբերյալ

-

Ը

ն` երբ մյ, Խ-՛

ԺՄ .-

020...

Ք.

-

Խտացրած ն հանքային կերեր մանրացնողունիվերսալ մեքենա

որոշնյութեր:

յ

ը

|

Ց.

|

Գոր

ալ.

ց -»-40

ա-ի ն

-լ |

|

մաղերի անցքերի չափսերից (62). ա, եռաֆազ ցանցի դեպքում Բյ 16 ԱՎտ: դեպքում, Թ. -

|

«4

խԽ,

ՎԼ

կՎտ. բ)

միաֆազ ցանցի

Ն

"

ՏՀ-Լ-

ՅՆ.

վաժքային Բա Ա մեքենայի կառու, Նկ.

450.

Խտացրած

ն հանքային

կերեր ` րեր ման րացնող

ունիվերսալ

մանրվածքի հավաքիչ, 2 կտրիչներ, 3 մաղ, 4 հարթակ, 5 կենտրաշարժիչի լիսեռ, 6 էլեկտրաշարժիչ, 7 բունկեր, 8 փական, 9 մուրծիկներ, 10 -- ծակոտկեն հատակ, 11-- պարկ: -

-

-

,

յ

Կոմբինացված բանող օրգաններով հատիկամանրիշչի Նկ. 449 տեսակարար ծայսսի (Իչ) փոփոխման օրինաչաէլեկտրաէներգիայի ն (ն) փությունները կախված գարու հատիկների խոնավությունից

լ

՛

ճ02|...-

Ր

-

-

--

-

-

-

-

նյութը հանդիսանում է հատիկը, որի արդյունքում տեղի է ունենում մանրացում, իսկ ավելի կոշտ նյութում (պողպատե մուրճում) տեղի է ունենում նյութի հեռացում, այսինքն մաշվածքի գործընթաց: այդ

Խտացրած ն հանքային կերեր մանրացնող ունիվերսալ տեսքը: ընդհանուր մեքենայի Նկ. 4.51.

Ունիվերսալ

մեքենայի

մուրճիկների

մաշվածքի

առաջազման

տեսական հիմնավորումը: Խտացրած ն հանքային կերեր մանրացնող ունիվերսալ մեքենայի բանող օրգանները` հորիզոնական մուրճիկները, աշխատանքիժամանակ գտնվում են շատ ծանր պայմաններում, մանրացնելիս: հատկապես հանքային կերեր` տրավերտին ն քարաղ ենթարկվում են Այդ պայմաններում աշխատելիս մուրճիկները ինտենսիվ մաշվածքի (նկ.4.52): Գիտափորձերի արդյունքներով ճշտվել են մաշվածքի առաջացման օրինաչափությունները, տարբեր նյութերից պատրաստված մուրճիկների ծառայության ժամկետները ն պատրաստմաննյութի ընտրության տնտեսական ցուցանիշները: Սակայն այս բաժնում փորձել ենք նախ տալ մաշվածքի առաջացման տեսական հիմնավորումը երկու

տարբերակով: այն

Մուրճիկի մաշվածքի խնդիրները լուծելու համար օգտվել ենք մոտեցումներից, որոնք հիմնված են մաշվածքի մեխանիկայի

ուսումնասիրության վրա:

մակերեսային մաշվածքը, մասնիկների նյութերի Հաճախ հարվածի գործողության ներքո դիտել են որպես ոչ առաձգական բախման մեխանիկայի խնդիր: Այդ հետազոտություններում ընդունել են, որ մասնիկների հարվածի ժամանակ կինետիկ էներգիայի նշանակալի մասը ծախսվում է ավելի առաձգական նյութի դեֆորմացիայի վրա, մեր դեպքի համար

Են. 4.52.

Մաշված մուրծիկների ընդհանուր տեսքը-

Բազմաթիվ գիտափորձերը ցույց են տվել, որ տարբերվում են մաշվածքի երկու տեսակ, որոնք բնութագրական են երկու տարբեր դասի նյութերի համար: Մածուցիկ մաշվածքը (նյութերի մեծամասնությանը հատուկ) բնութագրվում է նրանով, որ առավելագույն մաշվածքը համապատասխանում է 0-905 միջե գրոհի անկյան միջանկյալ նշանակությանը, սովորաբար` 20-30:: Մաշվածքի այդպիսի է մետաղի կտրմանը: «Փխրուն բնույթը` մեխանիզմը, համանման նյութերի մաշվածքը (ապակու, կերամիկայի, բետոնի ն այլն) բնութագրվում է նրանով, որ գրոհի անկյան մեծացումով մաշի մեծանում հասնում է է, աստիճանը (չափը) առավելագույն նշանակության գրոհի 90" անկյան դեպում: Կարելի է ենթադրել, որ այդ դեպքում մաշվածքի մեխանիզմը կապված է մասնիկների անընդհատ հարվածների ն մուրճիկի մակերեսի հոգնածության հետ, որոնք հանգեցնում են մակերեսային ու ներմակերեսային ճաքերի, այնուհետն քայքայվելուն (փշրվելուն): Մաշվածքն առաջանում է տարբեր պատճառներով, բայց մեծամասամբ ընդունում են, որ այն ուղիղ համեմատական է հարվածող մասնիկի լրիվ կինետիկ էներգիային (ատն) ն հակադարձ համեմատական նյութի (մուրճիկի) հոսքի կամ տեղաշարժի նվազագույն լարվածությանը (ո: Եթե ընդունենք հաշվարկի հիմքում Ֆինի առաջարկությունը, ապա մաշվածքի քանակը կորոշվի հետնյալ արտահայտությամբ.

Գ,7

որտեղ`

Շ

մեծություն

հաստատուն

ն

--

-ԺԱ)"Ր1: է

(4.110

տվյալ նյութի համակարգի

համար, /20- ը՝ հարվածի (գրոհի) անկյան ֆունկցիան, Մ՛- ն՝ հարվածի

արագությունը, «-- ն՝ նյութի նվազագույն լարվածությունը հարվածի պրոցեսի ջերմաստիճանի դեպքում: Վավասարումից(4.110) հետնում է, որ մաշվածքը պետք է համեմատական լինի հարվածող մասնիկի զանգվածին ն հարվածի արագության քառակուսուն: Այդ արտահայտություններում գրոհի անկյան ազդեցությունը հաշվի է առնված, բայց մաթեմատիկորենչի

որոշվել:

Որպեսզի ստանալ լավ համապատասխանություն փորձերի տվյալներին ն հաշվի առնել մածուցիկ նյութերի մաշվածքի վրա գրոհի անկյան ազդեցությունը, Բիտերն առաջարկել է հետնյալ հավասարումը 97.

Օ,

«Հոկ 713)1,

տոռ-

(4.777)

նյութի մաշվածքն է ծավալային միավորներով, 77 ը՝ մաշվածք առաջացնող լրիվ մասնիկների զանգվածը, Ս՛- ն՝ հարվածի ն` կրիտիկական արագությունը, որից ցածր արագությունը, Մյ"7 ն` անհրաժեշտ էներգիան միավոր ծավալի մաշն ընդհատվում է, 6 հեռացման համար: Ֆինի (4.110) ն Բիտերի (4.111) բանաձները հաշվի են առնում մասնիկի էներգիայի կրիտիկական նշանակության մասին մտահղացումը, որից ներքն դադարում է «փխրուն» մաշվածքը ն գրոհի անկյան նշանակությունը, որից հետո ընդհատվում է որտեղ` Օ,

-

ն

-

Արմատ Արագոն մաշվածքը:

Համաձայն (4.111)-ի, գրոհի անկյան մեծացումով մաշվածքն է, այսինքն չկա անընդհատ աճում սահմանափակում: Այդ հաշվի չի առնված մասնիկի հարվածի ուժի բանաձներում հորիզոնական բաղադրիչի դերը, որը տեսականորեն կապված է «մածուցիկ» մաշվածքի հետ: Անհրաժեշտ է նան ուշադրություն դարձնել այն բանի վրա, որ հարվածի անկյան մեծացումով մաշվածքը փոքրանում է: Հաշվի առնելով մաշվածքի այդ հատկությունները, մեր կողմից առաջարկվել է մաշվածքի քանակը (ծավալային կորստի միավորներով) որոշելու համար նոր բանաձն |97), որն իրենից փխրուն ն մածուցիկ մաշվածքի թվաբանական

Է ներզայացնում: Գ

ումարը,

աԱ

րման

տնաբար,

կությանը, այսինքն.

"(շօտա-Մ7լ9իչոռ-7Պիուղ Լ

"

Լ

յ

ո

Էւ»

(«112)

Զ-Ն...

օօ

ը կրիտիկականարագություններնեն, որոնցից որտեղ` Է», Սլո) ը` այն էներգիաները, որոնք ներքն մաշվածքը դադարում է, 6,, ճոռ անհրաժեշտ են մաշվածքի միավոր ծավալի հեռացման համար: առաջարկվող հաշվարկային բանաձնը (4.112) Սակայն մեծությունները որոշելու նր բավական բարդ է Փո Փող, ն, -

--

համար: Մաշվածքի խորությունը որոշելու համար այստեղ կարելի է օգտագործել այն պայմանը, որ մուրճիկի մակերեսին մասնիկի հարվածի ժամանակ հպման պահին մասնիկի կինետիկ էներգիան վերափոխվում է մասնիկի ճմլման ն մուրճիկի մաշվածքի պոտենցիալ

էներգիայի:

ճմլման վրա էներգիայի կորստի հավասարումը կազմելու ժաման. ո ջերմային ն այլ երնույթներըՄ անտեսվել են, այսին

նակմ տատանումը,

Ա բանա կամ

թող

-

-

«մածուցիկ»

Օյ

օդ

1դ

յշ

ային

ոո

թ(ուղ)գ(ուղ) (4.113) ան

ն` հարվածի ուղղաձիգ որտեղ` /7 -ը մասնիկի զանգվածն է, Ն "7 ը՝ համապատասխանաբարուղղաձիգ արագությունը, Ք,"7, ծ դինամիկական ուժերը ն դեֆորմացիաները: Մյուս կողմից, համաձայն Հերցի արտահայտության(387 -

-

(ուղ)177

ծո)... ՛

Ա

ւ...

ԱԻ

1-52

ՔՀ-ԸՅ, տ

. ՀԻ

Մ

Մ.

թ-

ՍԱՀԹ))

ը

Ք, Թ, ,շ-

Ը

(42.714)

Ճ

ր

մասնիկի շառավիղ

1-52

խ- արամ

ք"

համապատասխանաբարմասնիկի

ն

մուրճիկի նյութերի առաձգականության մոդուլները ն Պուասոնի գործակիցները: ՛»ը տեղադրելով (4.114)-ից ծ, (4.113)-իմեջ, ստացվել է.

արիան ՛

2.17 Ճ

(4.115)

ըհարվածի ուղղաձիգ (ուղղահայաց) արագությունն Ան իակ ւնտննրըորտեղ`Ս-իՄ/,,յ-մանեն՝ Գոգի մաշվածքի արժեքը տեղադրելով (4.115)-ի մեջ, ստացվել առ

է:

:

է

շ

խորության վերջնական նշանակությունը մասնիկի հարվածիժամանակ՝

ուղղահայաց

ծլո. դ

Հ|

|

(ԽՃ) ՀՈՎԻ ՅՈ նու:

ք

ուղ

ի:

(

:

4116)

նան սահքի ժամանակ մաշվածքը տեղի է ունենում հորիզոնական բաղադրիչից, ուստի մաշվածքը որոշել ենք նան հորիզոնական ուժից: Կատարելով համապատասխան ենթադրություններ, առաջարկվել է մաշվածքի մեխանիզմը նմանեցնել մետաղի կտրմանը կամ սուր անկյան տակ միկրոտաշեղների հանմանը (նկ. 4.53):

Քանի

որ

"-

`

ա

Նկ. 4.53. Վաշվարկային սխեմաներ. հորիզոնական (այ) ուժերի գործողության Ժամանակ, տաշեղ (մաշվածք), 2 մուրճիկ:

ն

Է-Ն

է

Տաշեղի

ն

ն)

ԻՒՐ)

45'()-

|

ՓՈ

ուղղաձիգ (բ)

-

է.

՝

Ճտ

(4.121)

.

"

թյեծը` տ՛տ

(4. 123)

հնարա-

-

Ի)-ո|Ց6-9-

(4117)

|

Օթ "0)--օԴլԸ

|

են

(4. 122)

-

վերջնականապես

14.118)

ա,

-- կոշտության գործակիցն կտրման դեպքում: Օգտագործելով (4.11 7 ն (4118. . արտահայտությունները, ելէ ստացվել

որտեղ` ճո

տ

(4222

-

45,(Ժ-46,6) է

Խտ

չ

որտեղ

շ

"

ն

(4220

7'(-օ"7Ր)-օ՞8,.

ո

Հարի )

(4125)

ռլ

722. Ընդունելով պայման, որ տաշեղը պոկվում է, երբ է. ստացվել է), պլաստիկականշոշափող լարվածությունն Տիար

ով.

-

ն

լարվածությունն է)

-

որտեղ` 7020-ը շարժվող (շոշափող) ուժն է կտրման մակերեսի վրա, 8,, ն համապատասխանաբար տաշեղի ն մուրճիկի կոշտությունները Ցյսեղմման դեպքում (8,-- Բշ ծտծս, իսկ 8. - Էս Եւ հ, որտեղ` Է,, Բ-ն ն՝ տաշեղի ն մուրճիկի առաձգականության մոդուլներն են, ծ,, ծ. տաշեղի (մաշվածքի) լայնությունը ն խորությունը, ծ,, հյ --ն՝ մուրճիկի լայնությունը ն հաստությունը): Հուկի օրենքի համաձայն, դեֆորմացիաների ն լարվածությունների միջն կա համեմատական կախվածություն, այսինքն.

Ք.45'(Հ-(Ժ

չո

(4179)

Խնդրի լուծումը կախված է օ-ի արժեքից, քանի որ այն (6.7: վորություն է տալիս (4.1213 ից որոշել մաշվածքի խորությունը օգտագործհամար ն որոշելու հաստատունները Շշ Անհայտ Շ, վել են հետնյալ սահմանային պայմանները: Ք: Երբ «շՀ 0, 7(0) - Օ ապա (4.122)-ից Ը Բա Շշ-ից (423) «()Երբ» ե տե գեռմեջտեղադրելուց Շյ ն Օշ -ի արժեքները (4.122) ն (4.123)-ի ստացվել են. հետո,

ԽԻ

Ը) ԽԹա---Բե ԲԵՐ"

՛

շոշափող Լ 762 («62- ը շոշափող

Հ

մուրճիկի հարաբերական դեֆորմացիաներն են. .

տ,

ք,ա)

7(2)- «լօհռտ օշտհճահյ, օ(լտիտ Ժ ԸչՇհճւ): ւ()-7՛6)-

-

-

ժ

`

Լր.)

ԹԹԵԼ--Ա

Ինտեգրելով (4.95) դիֆերենցիալ հավասարումը, ստացվել շոշափող ուժի (7) ն լարվածության(5 նշանակությունները`

ՀՁ

'

նհաշվի աէ

Ը)

ԸՎ-

/

`

Ճան

"(Հ

,

կամ ԹԼԻՑԼՀ

"ՓԻ

աա)

ՀԷ,ն-ն ): Ք,

է.

հալ-ՅՅԱՑ:

(4. 127)

Բ,

-

-

1,

(ա-ն

(4.126)

Համաձայն ընդունված ենթադրության` ոամտ Ք,

ՓԼքիէլ

ւա

ճշ -ով, ստացվել Երկու կողմը բազմապատկելով Ա

-

ստացվել

է

որտեղից

Թ

Ղաշվի առնելով,

որ օ՛

(4.128)-ից գտել ենք՝ կամ

(4.120)-ից «ճո/8.Խտ

/(Եոծտծտ),

որ

Խտ

Հ

`

`

/(.445րծա):

(4.129)

ուժը գործում է որպես դինամիկ, ապա

60) ածը,

(4130) որտեղ` րս,- ն ուժի հորիզոնական բաղադրիչի դինամիկական գործա-

կիցն է, այսինքն

ՄՈՂ7 հ դ

|

(4131)

ցծ,.

կամ, օգտագործելով (4.129), (4.130) ն (4.131)

`Ճտ

7". ստացել Եբմաշվածքի 52. ծդ

Ք

Այսպիսով, ուղղահայաց հարվածից, Ն,

-

մաշվածքի դեպքում,

ծ

ը,

ռր.

ստացվել է.

ո

(4132) .

:

ուղղաձիգ դեպքում,

խորությունը

Եբ

(4. 133)

,

խորությունը հորիզոնական հարվածից,

մ,

ՐՀ Ը056, 6) 1. 1.2 ցՔրծւդ Ճ

-

աին Սու

-

ԽՄՇՕՏԶ

որոնք

ներքնի րւնՐ կիիկանտոտորի

է

մուրճիկների ճակատային մասի մաշվածքի ն փոսիկների առաջացման վերաբերյալ (նկ. 4.52): Քանի որ մուրճիկները ենթարկվում են արտաքերման մաշվածքի, որը հետնանք է մուրճիկների ն մանրացվող նյութի մասնիկների միջն

Հինայափություննեիը կերարներ ների Բարժման յում հարաբերական

շարժման,

ապանախ

ուսումնասիրել

ենք

այդ

մաւնիկ-իս

Կերաջարդիչի աշխատանքի ժամանակ մանրացման խցիկ լցվող ն այլն) մուրճիկներով նյութը (ցորեն, գարի, եգիպտացորեն, քարաղ ԽԱՐ

արեենմանրացվու

անիր կԱ աա

հումքի մասնիկների վրա ազդող ուժերը ն այդ ուժերի ազդեցության տակ մասնիկների շարժման բնույթը (նկ. 4.54): Կերաջարդիչի աշխատանքի ժամանակ նյութական մասնիկի ն նորմալ վրա ազդում են ծանրության` /7ց, իներցիայի` /ա՛«, հակազդեցության` ուժերը: Պրոյեկտելով բոլոր ուժերը կորին, 4 կետում տարված շոշափողի վրա ստացել ենք.

//

ուԹ7:6056.ուց5/ո.

-

(4. 136)

0,

-ը մասնիկի զանգվածն է, կգ, ա-ն՝

որտեղ` պտտական մասնիկների շարժման անկյունային արագությունը, 1/վ, 7-ը՝ պտտման շառավիղը, մ, ց-ն`՝ ազատ անկման արագացումը, մ/վ՛,« -ն՝ շոշափողի ն «-երի առանցքի միջն անկյունը: /7

2/5

սո) 075» | բռոնշ մո

ՓՐ"). ն

ՆՏ.

,

-

կան ն մուրճիկներիի համար ծածկույթային նոր նյութեր, նկատմամբ բարձ մադրողականություն: է ունենան մաշվածքի ։

ծոնտ)-144

Խո ծ,

Քանի

128)

(4

ՀՆ2:

մասնիկի ի հումք

ր

(4. 734)

Ս

մաշվածքի գումարային մեծությունը կլինի.

ծդ-

025.8Ճյլչ մթ

ոռի

2/5

տ 1,2

տ

ՍցԲ,ծ,

ՇՕ5

Օ,

(4. 135)

որտեղ` ճո, ծռ-ն մաշվածքի երկարությունն ու լայնությունն են տաշեղի կտրման դեպքում, /ճյ -ն՝ կոշտության գործակիցը կտրման դեպքում: Ստացված բանաձները (4.133), (4.134) ն (4.35) հնարավորություն են տալիս որոշել հատիկամանրիչի մուրճիկների մաշվածքն ուղղաձիգ խորության, ըստ մուրճիկի երկարության ն նրանց ըստ գումարային մեծությունը: Այդ բանաձների լուծումը հնարավորություն է տալիս կոնստրուկտորներին խորհուրդ տալ մշակելու մեքենաշինա184

Նկ. 4.54. Կերաջարդիչի աշխատանքի ժամանակ մանրացվող հումքի դիրքի հաշվարկային սխեմա:

Վավասարումից (4.136)

հետնում

Թ: ց

է. `

(4137)

Փոխարինելով

4)

--՛7՛-

/ջօ

ն

տեղադրելով (4.137)-ի մեջ, ստացվել

ԺՓ. Փօ ու

Հավասարումն (4.138)

ստացվել ինտեգրելով,

որ ճշ

»-շջ»

(4. 139)

ՀԸ:

պայմանների,

ինտեգրման

հաստա-

Ւճ ստացվել է.

«յշ

(4140)

ը ռոտորի թմբուկի շառավիղն է, մմ, Հ ը` մուրճիկի որտեղ` 7 երկարությունը, մմ: Դա նշանակում է, որ պարաբոլի գագաթը գտնվում է յ՛ների առանցքի վրա` կերաջարդիչի կափարիչի մակերնույթից յշ հեռավորության վրա: Այսպիսով. կերաջարդիչի աշխատանքի ժամանակ, հումքի մանրացված ն չմանրացված հատիկները գտնվում են պտտական շարժման մեջ մի մարմնի տեսքով, որի արտաքին մակերնույթը գլան է, (նկ. 4.54): իսկ ներքին մակերնույթը` Նկարից պտտման պարաբոլոիդ երնում է, որ ստորին մուրճիկներն աշխատում են ավելի ծանրաբեռնված, քան վերին: Դա ապացուցում է նան նկ. 4.52 -ում բերված -

-

լուսանկարը:

Յուրաքանչյուր մուրճիկի քանող մասի երկարություն որոշվել է՝ օգտագործելով (4.139) ն (4.140) հավասարումները: Առաջին մուրճիկի աշխատող (բանող) տեղամասի երկարությունը կլինի` ՀԱՀՒ-

ք

երրորդինը

ե-Բ՛-

|

:

աաա

ԱԱ

(7-39,Օօ բյո

չ

ՀՈւ-0-7)

երկրորդինը

րդինը՝

2ցե,

---Հ,

Փ

վ-ն

աաա Աաաա

2ցհյ

նանան,

,ԱԱԱԱԱԱ ԱԱ ՎԱՆԱ Անկասա նանն ԱԱ

Անան

ըը 29Խ

ազն

(4140 (4. 142)

(4143)

4144)

Եթե թմբուկի պտտման հաճախությունը նշանակենք Զ, ապա կարելի է որոշել մանրացված մասնիկների պտտման հաճախությունը՝

Թ-Ս-.յ)Զ

ց5--ԵՀՆ,

ը

Դ--

է.

սկզբնական Համաձայն տունը` Շ-

0:

(4138)

ց

Ս

Ընդունելով,

է.

կամ

«-

Մ-ճշխո,

(4745)

Ա

փորձերով, -ը՝ որտեղ` Կոտա նի Ի9 որոշվում ԱԱ աթադիի Սարը իրոք Գո

կեր աջա

տրական

շա

էն

տուտա

է

,

Դ

պտ/րոպ:

ստորին շարքերում տեղադրված մուրճիկներն աշխատում են ավելի ծանրաբեռնված, քան վերին շարքերում տեղադրվածները: աշխատանքի ժամանակ, նրա ներսում գտնվող Կերաջարդիչի ունեն մանրացված զանգվածը համասեռչէ ն նրատարբեր շերտերն տարբեր խտություն ու մասնիկների շարժման տարբեր բնույթ, որոնք ն բնորոշում են յուրաքանչյուր շարքում տեղակայված մուրճիկների մաշվածքի օրինաչափությունները: Պտտական շարժման հետնանքով մանրացված ն կիսամանրացված կերային զանգվածը իներցիոն ուժերի ազդեցության տակ սեղմվում է ջարդիչի գլանային մաղի ներքին մակերնույթին:Սկսում է գոյանալ մանրացված զանգվածի առաջին շերտը այնքան ժամանակ, մինչե նրա հաստությունը հավասարվում է հակաջարդիչ մասերի ներքին մակերնույթին ե նրա նկատմամբ սահելով կատարում է շրջանագծային շարժում ն միաճամանակ մանրվածքները մաղի են անցքերից դուրս թափվում, իսկ նրանց տեղերն անընդհատ է լրացնում երկրորդ շերտից անջատվող զանգվածը (նկ. 4.55): Առաջին շերտում մանրացված զանգվածի խտությունը բավականին մեծ է, որովհետե մշտապես գտնվում է երկրորդ` շարժական շերտի, ճնշման համեմատակ: Հետնաբար, առաջին շերտի շարժման արագությունը տաբար փոքր է ն մոտավորապեսօրինաչափված` շրջանագծային: Այնուհետն սկսվում է երկրորդ շերտի ձնավորումը: Ի տարբերություն առաջին շերտի, երկրորդ շերտը գտնվում է անընդհատ պտտական շարժման մեջ ն մասնիկները կատարում են բարդ շարժում՝ պտտվելով մուրճիկների հետ միասին, միաժամանակշարժվում են դեպի գլանային մաղը ն առաջին շերտի հետ շփվելով, մաղով չանցած մասնիկների հետ միասին բարձրանում են դեպի վերն, ինչպես նան ուղղաձիգ շուրջը:Երկրորդ շերտը նույնպես ունի եծ խտություն, որովհետե մշտապես գտնվում է ազատ անկման արագացումը /՛ անգամ գերազանցող

կտտվում առանցքի ՕՁԸ: շ

ազդեցության տակ,

6.

կենտրոնաձիգ. արագացմա

ց

տ---2

Ա-ի

րարի ՛

.-

Նկ. 4.55 Ջարդիչի մանրացման խցիկում զանգվածի շերտերի գոյացման սխեման:

Կերաջարդիչի ներսում պայմանականորեն առանձնացրել ենք որը կազմված է մուտք գործող հումքի այն մասնիկներից, որոնք անմիջապես հանդիպելով վերնի մուրճիկներին դեռ չեն հասցրել կենտրոնախույս ուժերի ազդեցության տակ միանալ երկրորդ շերտին: Այս շերտի խտությունը մեծ չէ ն որոշվում է բեռնման անցքի դիրքով: Այսպիսով, գտնվելով անընդհատ շարժման մեջ ջարդիչի ներսում չմանրացված ն լրիվ մանրացված զանգվածները պայմանականորեն բաժանվում են երեք շերտի: Շարժվելով այդ շերտերի միջավայրում` որում յուրաքանչյուր շերտում մուրճիկները մաշվում են, ըստ մուրճիկների մաշվածքի ինտենսիվությունը տարբեր է ն կախված է միջավայրի խտությունից, նրանում մուրճիկների գծային արագուանցած ճանապարհի երկարությունից, մանրացված թյունից ու զանգվածի շարժման բնույթից: Դիտարկվել են յուրաքանչյուր շարքում գտնվող մուրճիկների մաշվածքի օրինաչափությունները, որոնք ստացվել են գիտափորձերի արդյունքում ն դրանց հիման վրա կատարվել են անալիտիկ նան

երրորդ ներո,

վերլուծություններ:

ում բերված են երեք շերտերում աշխատած մաշված Նկ. 4.56 դրանց մուրճիկների համապատասխան սխեմաները, իսկ նկ. 4.52-ում` ընդհանուր տեսքը: -

Փորձարկվող կերաջարդիչում մուրճիկների ծայրամասերի արագությունը կազմում է 64,9 մ/վ: Բեռնման անցքից ներս թափվող հումքը, հանդիպելով այդպիսի մեծ արագությամբ պտտվող առաջին ն երկրորդ շարքերի մուրճիկներին, ջարդոտվում է, մուրճիկների հետ սկսում է պտտվել ն նրանց ենթարկում արտաքերման մաշվածքի: Փորձարկման ժամանակ մաշման ինտենսիվությունը գնահատվել է մուրճիկների կորցրած զանգվածով, իսկ մաշվածության երկրաչափությունը` պրոֆիլաչափի օգնությամբ: Նկ. 4.56 առաջինից երնում է, որ մուրճիկների մաշվածությունը սկզբնական մասում ունի գծային բնույթ ն աճում է տվյալ կետի անցած ճանապարհին ն գծային արագությանը համեմատական: Հետագայում մաշվածքը կրում է ինտենսիվ բնույթ ե կատարվում է կորագծով: Մաշվածության ինտենսիվությունը հետնանք է նրան, որ մուրճիկների եզրամասում` մաշման կորագծային հատվածում, գծային արագուանգամ գերազանցում է միջին մասի գծային թյունը 1,3-15 արագությանը: Արագության մեծացմանը զուգընթաց մանրացված է մասնիկների դիմադրությունն աճում ոչ գծայնորըեն ն այդ դիմադրության մեծությունը մեծապես կախված է միջավայրի խտությունից: Մասնավորապես տվյալ միջավայրը հանդիսանում է երկրորդ շերտը, որտեղ մանրացված զանգվածի խտությունը մի քանի անգամ գերազանցում է սկզբնականխտությանը`

-

ակ

Դ: Ը-(Ի ց

Առաջին ն երկրորդ շարքերի մուրճիկների մաշվածության համեմատությունը ցույց է տալիս, որ ջարդիչ լցվող հումքը գրեթե չի ազդում երկրորդ շարքի մուրճիկների վրա, ն երկայնական մաշվածքը շատ չնչին է վերին շարքի մուրճիկների մաշվածության համեմատ (նկ. է մուրճիկնեի ճակատային 4.56): Այստեղ գերակշռում 6 մմ: Ճակատային այսպիսի մաշվածությունը, որը կազմում է 4 ինտենսիվ մաշվածքը հետնանք է այն բանի, որ այս շարքում գտնվող մուրճիկները աշխատում են երկրորդ շերտի ներսում ն աշխատանքային մասը սահմանափակվում է երկրորդ շերտի հաստությամբ: Այս մուրճիկների ճակատային մաշվածության ինտենսիվության վրա զգալիորեն ազդում է նան առաջին շերտը: Մուրճիկներիաշխատանքի նախնական շրջանում այդ ազդեցությունը շատ մեծ է ն մաշվում է Է ավելի արագ: Հետագայում մաշվածության մեծացման հետ մեծանում բացակը մուրճիկի ն հակաջարդիչի միջն, որի շնորհիվ մուրճիկի ճակատային մաշվածության արագությունն ընկնում է ու մաշվածքի մեծությունը կայունանում: Աշխատանքի 0ծանրաբեռնվածության են տեսանկյունից միջին շարքերի մուրճիկներն աշխատում համեմատաբար թեթն պայմաններում, քան վերին շարքերի մուրճիկները, որոնք մշտապես գտնվում են լցվող հումքի անմիջական -

ազդեցության տակ:

թ

Ու

մր

աաա

-«Ք--|

լ

5: լ

Փ-

Վ

Լ

1լշ

--

ՏՏ

»

4ի

Ո

»0թ .90 .ՆԽ92 թ7 Ն

ւԼՆ.

մանական

ՍՐՎ

ՕՐՐ

ԾԸ

'

ո

|

| ՓՎ-

|

Ը

Ի)

Ջ

Վ05

ՀԻՇՈՂ

ՎԼ

եզրերի գագաթի անկյան որոշումը: Մուրճիկների պտտման ժամանակ կերազանգվածի մշակումը (ջարդոտումը) ավելի փոքր ուժերով ապահովելու համար, հաշվարկային համակարգը սխեմայով (նկ. 4.57):

՞

լ Նկ. 456

Կ.

-

տտ. |

Սն

ը

(Ս

սխեմաները:

շարքերի

|

արն

մաշված մուրճիկների նմուշների

կլ) աշխատում են մուրճիկներն (նկ. 4.56 ամենածանրաբեռնված պայմաններում, ն զանգվածի հիմնական մասը մանրացնում են դրանք: Այդ մուրճիկներն աշխատում են երկրորդ է: Մուրճիկների շերտի մեջ, որտեղ շերտի հաստությունն ամենամեծն մեծ գծային արագության հետնանքով նրանց առջն գոյանում է մանրացված ն չմանրացված մասնիկների խտացում, իսկ հետնի մասում` մրրկային գոտի, որտեղ մասնիկների շարժման արագությունն ավելի մեծ Է: Համաձայն Բեռնուլիի օրենքի, արագության մեծացման հետ է է, ճնշումը փոքրանում որի պատճառով առաջանում

Ստորին շարքերի

-

մեքենայի մշակման, արտադրողականության բարձրացման ն էներգատարության իջեցման համար կարնոր նշանակություն ունի գլանային մաղի (նկ. 4.52) վրա տեղադրված հակաջարդիչների կտրող

ՈՅ

|

մուրճիկների շարժումն արգելակող ճնշումների տարբերություն: Այդ ուժերի ազդեցության տակ շարժվող մասնիկներն արագորեն մաշում են մուրճիկների ճակատային մակերնույթը, նրան տալով կլոր անցքի ձն: Նման մաշվածության պատճառ են դառնում մանրացված ն մեծ խտություն ունեցող այն մասնիկները, որոնք գտնվելով մուրճիկների ճակատային մասի ու գլանային մաղի պատի միջն կատարում են տեղային պտտական ոչ ստացիոնար շարժումներ: Պտտական են արդյունքում շարժման ստացվում թմբուկի պտտական անգամ քանի արագությունը մի գերազանցող անկյունային արագությամբ պտտվող բազմաթիվ «գայլիկոններ», որոնք ունեն բավականին ուժեղ արտաքերման հատկություն: Մասնիկների զանգվածից գոյացած «գայլիկոնները» անցքեր են բացում մուրճիկների վրա, որոնց տրամագիծն աճելով հասնում Է 6 8 մմ-ի: Կատարված հետազոտություններըն անալիտիկ վերլուծությունները հնարավորություն են տվել ըստ շարքերի ընտրել մուրճիկների նյութը ն ապահովել նրանց հավասարաչափ մաշվածքը: Ունիվերսալ ջարդիչի գլանային մաղի վրա տեղակայված հատիանկյան որոշումը: կաջարդիչների օպտիմալ Կերերի արդյունավետ

աննննննոււննննոուն

Ւ

ոԼ

լ

ՊՏ. 88.

.-

-

|

-

'

լ

Տ

(

|

մաշիգոտի,

Ան Հ

Վ

Մ

ՏԱ

ջ

Ն

ԵԽ. ----Վ' -՛

/1

«ք

Փ ՛

Հակաջարդիչի Նկ. 4.57 հաշվարկային մոդելը:

Վետազոտությունները

Ք

Լ

ն

կ ջ

«.

Է4 Շ ի

կերազանգվածի փոխազդեցության

ցույց

են

տվել,

որ

համտտիկաջարդիչի

էներգատարությունը,բացի հակաջարդիչի եզրերի միջն անկյունից (7),

կախված է նան շփման անկյունից (օ), հակաջարդիչի ու կենսազանգվածի միջն սահքի անկյունից (օոն կտրման արագությունից (2: Կերազանգվածն ընդունվել է որպես առաձգական-պլաստիկմածուցիկ նյութ (Բինգամի մարմին): Նյութի առաձգական հատկությունը բնութագրվում է առաձգականության մոդուլով, իսկ մածուցիկության դեֆորմացիան բնութագրվում է մածուցիկության գործակցով. ԺՀ-իե,

2-ի

-

իսկ Ց8Շ նիստերի վրա`

ԾՈՇՕՏ(--տ)Տ/ոբ:

Լարումների մեծությունները, կախված նյութի մածուցիկության հատկությունից, կորոշվեն համաձայն (1.147)-ի՝ ո

երբ ԺՀԺ,յ,

Ա-ի մ

:ժ

ճտ

ե

Մ

երբ

Ժ

»

Օգտագործելով

(4. 146)

Ժ,,

մ. | ո

՛

Հ

«/Է

«օ5--

`

արտահայտությունը, ստացվում է.

սիս"վ ԶԻՆ.

ը

որտեղ` Ժ՛- ն իրական լարումն է կերազանգվածի կտրման ժամանակ, Բ ն` առաձգականության մոդուլը, Ժ, ը` նյութի հոսունության սահմանը, /՛-ն` մածուցիկության գործակիցը, (-ն` կտրման ժամանակը, 2 ն` է որը կախված հարաբերական դեֆորմացիան, կտրման արագությունից ն հավասարաչափ` 2. 7/7 (չժ-ն ուղղությունն է): Ե րբ Մ » ժի ապա է. ( (4.146)-իցից ստացվում պ ցվ

զ

-

-

նիստերի վրա համապատասխան լարումԱյսպիսով, ները կորոշվեն հետնյալ հավասարումներով՝ Ճ8Ց ն 8Շ

Հ

օջ,

կամ

)

ԾԺ

ՑշջԻնօ-

ԵԽ

Ւ

Բժ,

ՎԺ

2Ե-օ-Թ))

գլ

Ժ:

Ստացված դիֆերենցիալ հավասարումը ինտեգրելով ն ինտեըստ սկզբնական պայմանի (երբ / գրման հաստատունն ՕՕ) որոշելուց հետո,կստանանք. ո 1-66

ԺՀ-ԺյՒԽ)|

(42.147) -

6) «05(-- ց)ա(Թ--

Ծյ Հօ

«օ5(--Փ)խլոՓ-Հ ԽԱ

ՀԺլ

հեղուկա-

1-62

ւ

ԽԴ |

(2. 148)

Հարու» ՅՅ" |.

Կազմելով, ուժերի հավասարակշռության հավասարումը առանցքի վրա,ստացվում է. թ,։

-

շել

|

Ունենալով նյութի կտրման ժամանակ լարման մեծությունը» դժվար չէ որոշել կտրման ուժի պահանջվող մեծությունը: Կտրման ընթացքում ազդող ուժը (/,7) պետք է հավասարակշռվի Ճ8 ն 8Շ մակերնույթների վրա գոյացած Ժ, ն Օշ լարումներից առաջացող հորիզոնական ուժերով: Խնդրի լուծումը հեշտացնելու նպատակով ընդունվել են որոշակի պարզեցումներ, որոնք չեն ազդում լուծման արդյունքների ճշտության վրա: Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ կտրման ժամանակ շփման մակերնույթում առաջանում է որոչակի՝ թաղանթ, ապա սահքի անկյունը (Դ փոքրանում է շփման անկյան (ջ) մեծացմամբ: Այդ դեպքում հոսունության (մնացորդային) լարումը (07), կախված հակաջարդիչի նիստերի դիրքից ն ։տաեղափոխության վեկտորի ուղղությունից, Ճ8Ց նիստերի վրա կլինի հավասար` ԺոՇՕՏ(--թ)Տ/ո(8-ԷՓ),

107,1-6

ա-7

Տեղադրելով

կստացվի.

| օյ 5ո0--օ) «ր4. Ի5-2 ,

Ժ,

-

ն Օշ

-

շե

լ

Ժ։

(4 149)

|:

`

-ի մեծությունները (4.148)-ից (4.149)-ի մեջ,

«ռի- ան ԿԽ

Ն

թ

«շտա

Օ«

«օ5(---Փ)Ֆ(Թ

Փ)Ւ

ՓՈ

Պու

ԷՓ)

ՇՕՏ

`

"2

«ոն

(Հ:

Դաո "1

Այնուհետն, ինտեգրելով ընդունում է հետնյալ տեսքը.

1.ջ

«

ըստ

ան

Մ

«-

Տ5/ոռչ:

ի /., -ի

արւոահայտությունն

»չրռ,

22)

.

«օ5(-- օյ

5.-

գժի

Հ

«չԺյ

ՃԱ7 «055

`

տուշ:ՓՀ

ՇՕ5|Ը-

Թ

Փ)չու՞

Տեղադրելով

ն

Ժ,

Ճիչ

589). աա շշ

ռք

օօ5-|

ւբ.

բոա

| -6

`

արագությունները՝ ՀԽ-Ի -Փ) «օ5(3

Ն.

ե,

Հ254 լԾ յհ

Շ05Ա։

( - օ)

քյ 1605 «/»յ----Հ--Հ|1Ա-6

.

Տ

ՏՈՆՍ

-ԷՓ)5ոյ

|

հոլ

"ՔՔ

օօ5(8-Փ) տոը

Ի 27Ժ

29ծ

յ

(

օ)

Շ05ԱԿ -Փ)աո՛ .

տաթ

Ն

էշ

Խութ

|

Է

Խ.յ «55(70-Փ) ԽՈաաոտոքց

|

51100

-0:(.52)

6057(8-Փ)

Ս

Փ

(4.751)

էւյ ԽՍ

Թ-ի,

Սա

055ու/եվ "5: ւ

:

վ.

է,605օւ

յօ(շպ-Փ6)

«օ5(2/., -2,

ԽՄ

605Ը5105.

Սօպ շօ5--մո

թա

Շ05Ս8-պ

Սան

ԷՉ).

-

աի 22-27

-Փ) ք

Շ05

«0:

«օ52 (8, -Փ)

(4153)

ֆիզիկամեխանիկական հատկություններ Տարբեր կերանյութի համար հաշվարկներով ստացվեց. ա) ամուր կերանյութիհամար. Ժ,

Տ

Մ» ըստ

աաա Թ«օ51Ծ,ա--Փ)

Լե ) 1».օօ58օպ--Փ

|||աղջի:

Ածանցելով /»ի արտահայտությունն (4.150) հավասարեցնելով 0-ի, ստացվում է

ՇՕ5

,

ՕՀ

-0: 217-քոպ

`

Հ(5. ո2Բա ոո Թշպ «աք -Փ) ,

ծ.

'

-51ո(Թ0 ա2ի -Փ) Շ05 /3ց«05(/3,

58 Թ.

Խ/օ05:

4605Թ.ւ «օօ:(0.,. -օյոնա Փ)6օ5Փան

ՍՈՐ

քք

Որպեսզի որոշենք անկյան օպտիմալ մեծությունը, հրաժեշտ ե կտրող ուժի պայմանից՝ է Փգլովել ժի մինիմում միմիմումպայմանից անհրաժեշտ

չ

-

Ի

ւ

|

|

«55240-Փ),.

Խ1՛205-

խԼԲթբառկ.,(.150) -

լ

`

-«

Ք.-65(3-Փ)

|

ճմ

Դ

օ:(Ռ-Փ)

-

Որոշ ձնափոխություններիցհետո

:ո0-Թ դ, 665.0 Թ-665(8-Փ) 22. ԻՓ

մոլ

Բոյ

.

յշ-ջջաց,

Ք,- ի համար ստացվում է հետնյալ արտահայտությունը` Ք.,

5ո1/00

|

Յորոց

«.1-ջ

ճո

Ի6Յ /30

Շ05՛

տոտ

|

-ի ուղղություններով համապատասխան

օշ

-օ) ր 6օ5(-

1: 6օջշ. -ջ) (ոժոաաց )աոթ,| Ը25Թ:.«»08, -Փ) "Րա,

:

2Ե4| յԾ

-

82 Ծ-Թշպ

ՔԱՎ

ԽՈ

1-0

՛

Շ05

58089 Չ)(265Փ/80:«օ5(80է 2) ի

ծէ,

Ի

բ)

1,210:

1մ/վ.20

Պա,

Բ»:50-10:Պա,

50510:

18Պ.Բ ՄոՔը մրություն

ե՞ն,

-

մ, Կ»

30, ՓՀ 25,

յ Աղերս

ունեցող 25.

ւՀ

03-10: Ն/Մ-վ,8.

-

կերանյութիի համար.

"6

Ք

-

ունեցող

28,6.,

Ո ՛

Ն/Մ-վ, 1.20 մ թշպ - 43,2: անգամ երկու Այսպիսով, եթե կերանյութի ամրությունը փոքրանում է, ապա հակաջարդիչների միջն օպտիմալ անկյունը մեծանում է մոտավորապես 1,5 անգամ, հետնաբար 8,,, (307-45՞): Մ»

510:

«»015:10"

»

Ունիվերսալ ջարդիչի գիտափորձերի արդյունքները. Գիտափորձերի նպատակն է եղել` ընտրել ամենալավագույն տրամագծի անցքերով մաղեր ն որոշել մանրացվող կերերի խոնավության այն սահմանագծերը, որոնց դեպքում կապահովեն մանրացման զոոտեխնիկական պահանջներըն առավելագույն արտադրողականություն: պայմաններում ն Գիտափորձերը կատարվել են լաբորատոր որպես հումք օգտագործվել են. գարի, ցորեն, եգրպտացորեն, արքատ, են Յ տարբեր տրամագծի (3, 4, 5 մմ) աղ, տրավերտին:Փորձարկվել խոնավությունը փոփոխվել է 12-3692--ի մաղեր, անցքեր ունեցող սահմաններում: ր

«վ

րմնա

1.11

լ

Հ

թոր 7»

,

«ԷԼՏԵ

|5-

Ի

Նկ. 4.58-ում

Տ

օ

««Թ՛

-Ծ

եո.-

|

՛

ՏԱՅ

Պ7Վ

Եգիպտացորենի մանրվածքի գրանուլամետրականկազմը 5 մմ տրամագծի անցքերուլ (օյ) կախվածխոնավությունից (1) 6, մաղերի օգտագործմանդեպքում: Նկ. 4.58.

Օօ.

բերված գրաֆիկները հաստատում են, որ, իրոք, 5մմ տրամագծի անցքերով մաղերը ն հատիկների խոնավության 14-1896 սահմանները համարվում են ամենաօպտիմալը, որոնց դեպքում եգիպտացորենի մանրացման արտադրողականությունն ունի առավելագույն մեծություն (նկ. 4.59):

-

Հ

:

-

Ի

ս

բերված են եգիպտացորենիգրանուլամետրականկազմի (0. ցիկլային արտադրողականության (Զչ) փոփոխության գրաֆիկները ն կախված խոնավությունից///): Ըստ նկ. 4.58-ի, եգիպտացորենիհատիկների խոնավության 1418 26-ի սահմաններում (նրբագծիկներովնշված) մինչն 1 մմ մեծության մանրվածքըկազմել է 36-37 օ2, 1-2 մմ-ինը՝ 47-48 օօ, 2-3-ինը՝ 9-11 Չ2, 3 մմ-ից մեծ մանրվածքը`5-6 օ2: Ինչպես տեսնում ենք, 5 մմ տրամագծով անցքեր ունեցող մաղերի օգտագործման դեպքում մինչն 3 մմ մանրվածքի մասնիկների ընդհանուր գումարը կազմել է մինչե 96 95, որը շատ լավ զոոտեխնիկականցուցանիշ է: Ըստ որում, ցորենի ն գարու համար այդ դրական է ն կազմում է համապատասխանաբար

ԱԻԸ Սույնպես

:

ՀԱ`

2.

4.59-ում

Ը | Ա./ժ

Ը

«Լք

ՀՀ`

|-

4չ

չ

ԺՄ

:

Ի

Հ

Փորձերի սկզբում որոշվել են գարու, ցորենի ն եգիպտացորենի մանրվածքի գրանուլամետրականկազմը տարբեր տրամագծի անցքերով մաղերի օգտագործումով՝կախվածխոնավությունից: Այդ փորձերի ընթացքումորոշվել են նան արտադրողականությունըն էլեկտրական էներգիայի տեսակարար ծախսը: Ստացված արդյունքների վերլուծությունը ցույց է տվել, որ ամենալավ ցուցանիշներն ունեցել են 5 մմ տրամագծով անցքեր ունեցող մաղերը, հատկապես հատիկների խոնավության8-2096-ի սահմաններում: Սակայն հաշվի առնելով, որ հատիկների պահեստավորմանու համեմատաբար քիչ էներգետիկական ծախսերով մանրացման պահանջվող ստանդարտային խոնաէ, ստացված արդյունքների վերլուծությունը վությունը 14-1846 նան այդ սահմանների համար: Նկ. 4.58 ն խոնավության ենք կատարել

ԵՐԲ

"7

'

իլ

Ի

Հ-

«լւ» ԻՀ ՏՀԷԼ-

ի

(00

ԷՀ

աշ

,

Նկ. 4.52 Եգիպտացորենիմանրացման ցիկլային արտադրողականությունը (Օյ) կախված խոնավությունից(1) տարբեր տրամագծի անցքերով մաղերի օգտագործման դեպքում:

ԵՍ

ԵՐԲ «18. Գ կ

Վո 47

0,022

ՀՌ-

Հ Հ

ԷՀ

լո

«00

ՀՎ

Հ

Է

՛

ԷՀ

-վ

Ի`

օա

Մ/Հ14-

187,

(գ

.-

|

/

Վ՛

0,006

ՀՀ

Պ/յճ

Եգիպտացորենի մանրացման էլեկտրական էներգիայի Նկ. 4.60. տեսակարար ծախսը (8էչ) կախված խոնավությունից (7/) տարբեր տրամագծի(6ս) անցքերով մաղերի օգտագործման դեպքում:

գրաֆիկները Արտադրողականության

(նկ. 4.59) ցույց են տալիս, ստանդարտային 965)սահմաններում խոնավության (14-18 որ, իրոք, է 5 մմ տրամագծի արտադրողականությունը ստացվել առավելագույն 362-377 (գ, իսկ նույն Զ,անցքերով մաղերի դեպքում` 4մմ մաղի դեպքում` ՕՁ,»292-298 ժշ (/գ/ժ օյ 3մմ-ի պայմաններում

ն

Հ

794-798 (/գ/Ժ- 5

դեպքում` Օ,Որպեսզի հիմնավորեինք

մմ

Հ

տրամագծի օպտիմալությունը,

փորձեր են արվել տրամագծանցքերով փորձեր րվել նան 7 մմ րամագծի ստուգողակ մաղերի համար: Այս դեպքում արտադրողականությունըբարձրանում է, չի վատանում է գրանուլամետրական որը պահանջները: զոոտեխնիկական բավարարում բերված են հատիկաջարդիչի էլեկտրական էներՆկ: 460-ում փուոոխման օրինաչափությունները գիայի տեսակարար ծախսի. (2) հատիկների խոնավությունից (77) ճաղերի ւծ եգիպտացորենի (4) չափսերից Բոխի Գրաֆիկներիցերնում է, որ էլեկտրաէներգիայի խնայողության նույնպես լավ ցուցանիշներ ունեն 5 մմ տրամագծի անցքերով

ան

րն ատրուկ հայց

Գիա գործում

կազմը» ն

Նկ.

Լ

:

| Ս զամ

4.67

Օրգանական ն հանքային կերերի մանրացման ցիկլային արտադրողականությունը(Օլ) կախված մաղերի անցքերի տրամա(0) ստանդարտային 14-18 22 խխոնաւլության դեպքում, 3-գարի, 4-ցորեն, 5-եգիպտա-

Գժից

Մաո

(ալյուրի մերաժվու) |

՛

Այսպիսով, տարբեր հատիկների մանրվածքների գրանուլամետրական կազմի, մանրացման արտադրողականության ն էլեկտրաէներգիայի տեսակարարծախսի գրաֆիկների վերլուծությունը հիմնավորել է, որ 5 մմ անցքերով մաղերը բավարարում են խտացրած կերերի մանրվածքի որակի նկատմամբ զոոտեխնիկական պահանջներին ն ապահովում են համեմատաբար բարձր արտադրողականություն ու էներգախնայողությունհատիկների ստանդարտային 14-1895 խոնապայմաններում: Նկ. 4.61-ում բերվում են այդ ամենը իմնավորող արտադրողականության փոփոխության օրինաչափությունները տարբեր նյութերի մանրացման դեպքում կախված մաղերի անցքերի տրամագծից 14-1896 խոնավության սահմաններում: Մանրացվող կերերի տեսականին հաստատում է, որ իրոք մե քենան ունիվերսալ է, ունի շահագործական հուսալիության բարձր ցուցանիշներ ն, ինչպես վերնում նշել ենք, կարող է լայն տրածում ստանալ ժողովրդական տնտեսության ցանկացած բնագավառում:

վության

մաղերը:

4.5.

10.

Չյութալի, կույիտ ն /|ստացրածկերեր մանրացնող ունիվերսալ նոր մեքենա

Անասնապահական ֆերմաներում արմատապալարապտուղները ն մանրացնելու համար նախկինում օգտագործում էին 7«Շ-5,0Խ7 ՈՒՀԽ-5, սիլոս մանրացնելու համար` «Վոլգար-5», խոտ, ծղոտ մանրացնելու համար` 1/1ԽԿ-30Ե, ՌՇԽ-3, ֆուրաժային հատիկներ մանրացնելու համար` ԽՂ17-2,0, ԿՂԽՈ-2,0 ն Փ-1Խ7 մեքենաները: Այդ բոլոր մեքենաները բարձրարտադրողական ու էներգատար են ն կատարում են մեկական գործողություններ: Դրանց արտադրողականությունը 2-7 տ/ժ է, էլեկտրական շարժիչների հզորությունը` 9-30 կՎտ:

Նկ. 4.62. Հյութալի, կոսյլիտ ե Ստացրած կերեր մանրացնող ունիմերսալ մեքենա յի կառուցվածքային սխեման. 7-ելենտրաշարժիչ, 2-սկավառակ, 3-դանակ, 4-թիակ, 5-թմբուկ, 6կափարիչ, 7-Իիակաջարդիչ, 8-բունկեր, 9-հենարան, 70-ելքի սողոմանկ, 11. 12, 13. 14, 16-հեղույսներ, 15-ցանց, 17-թմբուկի հատակ, 18ցանցի շրջանակ: հետ մշակել ենք Ինժեներ-կոնստրուկտոր Վ.Արշակյանի ն խտացրած կերեր երկու տարբերակի կոպիտ մանրացնող հյութալի, ունիվերսալ մեքենաներ, որոնք գյուղացիական ն ֆերմերային տնտեմեքենաներին, սություններում փոխարինում են վերոհիշյալ բոլոր փոքրաչափ են ն էներգախնայողական: Այդ մեքենաներն անցել են ու արտադրական փորձարկումներ ն երաշխավորվել լաբորատոր

արտադրության:

ալԱԱ երի աաա հվ Արան առաջիննբ) տարբերակներ:

յորոր

մանրացնող

'

ա)

երկրորդ

բերված

է ունիվերսալ մեքենաների առաջին Նկ. 4.62-ում տարբերակի կառուցվածքային սխեման, իսկ նկ. 4.63-ում` դրանց ընդհանուր տեսքը:

Տեխնիկական բնութագիրը.

Աչրը Աոա լարումը, պտ/րոպ սնման

220/380

Վ

կՎտ հզորությունը

Արտադրողականությունը կգ/ժ խոտ, ծղոտ մանրացնելիս եգիպտացորենի ցողուններ՝

խտացրած կերեր`

արմատապալարապտուղներ՝

Գաբարիտային չ չափերը,մմ

րվ

Զ անգտածը, ծ

րը,

յկ

1Գ

600:»610»:1200

Երկու մեքենաների աշխատանքայինսկզբունքը նույնն է` կերերը մանրացնում են հորիզոնական դանակները: Դրանց կառուցվածքային տարբերությունն այն է, որ առաջին տարբերակում մանրացված կերը դուրս է գալիս կողային մեկ դռնակից, իսկերկրորդում` երկու: Երկու դռնակների նպատակն է` երբ պարկերից մեկը լցվում է, փակում են դռնակը, լցված պարկը տեղափոխում, դատարկում ն նորից իր տեղն են դնում, հետո երկրորդ պարկն է լցվում, ն այդպես |

շարունակ: Երկրորդ տարբերակի մանրիչը տարբերվում

է նան նրանով, որ խոտալյուր է պատրաստում: երկրորդ տարբերակի մեքենայում խոտի մանրացման կազմում է մոտ 800 կգ/ժ, իսկ խոտալյուր արտադրողականությունը պատրաստելիս` 120-150 կգ/ժ: Կատարված տեսական ն գիտափորձնական հետազոտությունմեքենայի կառուցվածքային ն նան

հիման անունիվերսալ Սերի ճշտվել կեն շահագործական Կոպիտ

պարամետրերը: մանրազման

կերե

գործընթա

տեսական

հետազո-

պտտման արդյունքները հարթ դանակի հորիզոնական Տեսական հետազոտությունների նպատակն է եղել ճշտել մանրացնող դանակի կառուցվածքային լավագույն պարամետրերը, որոնք հիմք են հանդիսացել մեքենաները նախագծելու ն պատրաստելու համար: Վետազոտությունները տարվել են մեքենայի աշխատանքային ամենածանր ռեժիմի` հաստացողուն կերերի մանրացման, պայմաններում: ԲՆական է, որ ստացված պարամետրերով պատրաստված մնացած բոլոր մեքենան հաջողությամբ կարող է ավելի բարձր արտադրողականությամբ քիչ

հիմնականում հաշվի են առնվել` մանրացվող կերի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունները, դանակի երկրաչափական ձնն ու չափսերը, կտրման սահքի անկյունը ն դանակի պտտման արագությունը: Աշխատանքի նպատակն է եղել՝ տեսական հետազոտությունների միջոցով որոշել դանակի լավագույն պարամետրերը, որոնց դեպքում կապահովվի կերի մանրացման որակը, մեքենայի բարձր արտադրողականությունըն գործընթացի փոքր էներգատարությունը: Կատարված հետազոտությունների արդյունքները ցույց են տվել, որ այդ հարցերը լուծվել են փորձնական ճանապարհով, իսկ տեսական հետազոտությունները հիմնականում կատարվել լեն փորձնական հետազոտությունների դրույթների հիման վրա: Կտրտման գործընթացը բարելավելու համար, հիմնական ուշադրությունը դարձվել է դանակի եզրի անկյան որոշման խնդրի վրա, իսկ դանակի պատերը կտրտման գործընթացին մասնակցում են միայն կտրվող մասնիկների տեղափոխման համար |107): Կտրտման գործընթացի էներգատարության որոշման բանաձները համապատասխանում են միայն սահմանափակ ընդգրկմանը: Կտրող դանակի օպտիմալ պարամետրերը որոշվել են հիմնականում հոծ մարմնի մեխանիկայի դրույթների օգնությամբ: Բայց ակնհայտ է, որ այնպիսի մարմինների կտրտումը, ինչպիսին են բույսերի ցողունները, պետք է հաշվի առնվեն կտրտման գործընթացում նյութի կանքի ե կիրառվող ուժի կախվածությունները: Վետեաբար, բուսական ցողունի կտրտման, ջարդման, մանրացման ժամանակ պեւոք է հաշվի առնել իրական ֆիզիկամեխանիկական հատկությունները: Աս աշխատանքում բույսի ցողունը դիտվել է որպես առաձգական-մածուցիկ-պլաստիկ նյութ ն դեֆորմացիաներիու լարումների կախվածության օրինաչափությունները որոշելու համար ընտրվել է ելո 341(34) Բինգամայի մոդելը

տության դեպքում:

մանրացնել կերորը, ն անրաեատաբար է

ե

Ցողունավոր կերերի մանրացման գործընթացը բավական բարդ կախված է մի շարք գործոններից: Դրանցից հաշվարկներում

«օյ ԺՀ

Ս

ԵՏ,

155| | զԺ

երբ Ժ»Ժյ,

մ

(4. 154)

երբ ԺՀԺյ.,

որտեղ` օ-ն իրական լարումն է կտրտվող բույսի ցողունի վրա, Բ -ն՝ նյութի առաձգականության մոդուլը, 6, -ը՝ լարման հոսունության սահմանը` միաժամանակ ցողունի սեղմման ն ձգման ժամանակ, ճ -ը՝ բույսի ցողունի կտրտման գոտու հարաբերական դեֆորմացիան, /՛-ն՝

համեմատականության գործակիցը`

ժամանակից կախված

ո աանժամանակը): -

ության

գործակիցն կիցն է

է,

Բ -ն՝

առաձգականության գակ

Է)

մոդուլը, դուլը

Ե-ն

Օգտագործելով հարաբերական դեֆորմացիայի (2) դեֆորմացիայի արագության (նչ) կախվածությունը (6- 7 2, դեպքի համար ստացվել է.

նյութի

ն

Ինտեգրելով

.ռ-

ՔԺՀ

տավո եպքի համար օ

(4155)

-

-օյԹին-« ), ռլ

օդ

օյ

ՔԼԺ7 ւօ):

հավասարումը դիֆերենցիալ սկզբնական պայմանները, երք 1-0.

(4.155.

Հօ

որտեղ`

(4. 756)

վխրցած:յ,

Ցյ

Բ.

«

թ.-Ե

Խ.Հ-Ե

յշ, 5ոՓճե,,

Մ-ն կտրման արագությունն է, ,շ-ն՝

Հաշվի առնելով,

որ

ստացվել

են

Ժ.ը՝ լարումները բանաձնի օգնությամբ

տեղամասերի կոօրդինատները: (Հ 72,3.4), (4. 760) 7:

դ-

լարումների

ն

Ն-/234, ,

5)՛

արտահայտությունները, որոնք ուժերի բանաձների (4.158) մեջ տեղադրելուց ն ինտեգրելուցհետո որոշման

ստացվել են 7, Բ, Ք», Ք. Այնուհետն, օգտվելով (4.157) դիմադրությանուժի մեծությունը թ..- ֆեշռ

Ւ 2

Տո

ա

Ըւօ)

|9«

քյ

-

«օ:(7Փ)տո(ճ--Փ)-:-Ը-605)1-----6057» ճշ Խռշ |

-

ատն

քյ

ամի

7-6

եյ

իշ

-Փ)աՓՀ----6057» օօ5(7 6)

Ծ.

1-Ճ7օշջն- «այա» Խզյ

«ՀԺ.

|

ալյու

/

զծռյ Տվ «Ա-շ-ճա/ա՛ի

:

ենք

՛

--Փջն-«

/

ԷԵ

ստացել աաա կտրման աաա եչ

57104

մեծությունների նշանակությունները:

արտահա

|

12.

օօօ50:- Հ----օօ)բ, 6052, տոց |

-

եյ

է

ւ Քայ ոոառ,

՛

| (4161) ի

Ձ

5.)

Հ

մեծությունը.

թ, ՏոՓմայ,

Օյ

Տ.

(4.156)

,

|

Շ0Տ.

ի

Օշ

են

առանձին տեղամասերում,որոշենք կտրտման գործընթացն իրականացնելու համար ամբողջ աշխատան 4. Հ 4, ք շխ քի (4, 4, 4 47. «ե

-Եխյոն»:.4ե, :

Ժո

Որոշելով կտրտման վրա ծախսված աշխատանքը(4-

Օշ

է,

-

որտեղ` 6յ--ն ռելակսացիոն (դինամիկ) լարումն Առաձգական-մածուցիկ-պլաստիկ միջավայրի դեպքում ընդունվել է, որ կտրտման ժամանակ առաջանում են ռելաքսացիոն (դինամիկ) լարումներ (2,)- Կտրտման գործընթացում դանակը հաղթահարում է ցողունի կոշտ պատերի ն դրանց հետ միացված փափուկ գործվածքիթելիկների դիմադրությունները: Թելիկները ենթարկվում են միաժամանակ ծռման ն կտրման: Դանակի շարժման արագության են ինչպես կոշտ պատերի, այնպես էլ մեծացման հետ, մեծանում գործվածքի տրորման (խտացման) դիմադրությունները: Հետնաբար, դանակի շարժման արագության հետ կապված է օ,. ի մեծությունը: Ենթադրվում է, որ ավելցուկային ճնշումը մածուցիկ միջավայրում, բոլոր ուղղություններով տարածվում է հավասարաչափ, իսկ ճնշման առավելագույն արժեքները կախված են դեֆորմացիայի արագությունից: Բուսական ցողունի կտրտման դիմադրության ուժը հորիզոնական ուղղությամբ որոշվել է. (4. 157) հ ՀԽ ֆԽԼԻ ԽՆԻ յ,

Ե

լայնությունն

որտեղ` թող

--ի 0-2.

է:

'

դանակի

տեղամասերում, որոնք որոշվում

4.

(4. 7158)

Հ.0Ռ60574Ծ.գյ ԽՄ է

1--«ոտչ կ- 9-"/Թ-աթ Է մբ

շն

ՑՋոլա -Է օօ5(» -Փ)տո(ն--Փ)Հերա Հ) իա, Քաշ» առի

Օշ

«կ.

Փ)յչուց «0507 ոՓաշ6 Էչօ,տոօԾ.«: »« աջի«որո «657

Է

-Փ)

Ե

ու

-իճշ/

Ճ յ 6057»

թուն

իրա իայկ-« Դ Բի -Փց)տոց Թայ «0507 ճյ

Յ

որոշվել 2-ի է

կամ2լբյՏո(Օ .

Գ Ը, 51ո 2(Զ օիթ»Փ-Ի6:

Փ7-

որտեղ` Հլ

Հ

0.42605(7-9):

օ

անկյան սրման ծայրի դանակի ուժի Դինամիկ հաճար

14160

չէ:

| 06657 |

գնությամբ կարելի

է

որոշել

իմալմեծությունը: որոշելու կետում անկացած

Ցից դանակի մեծությունը 6» (4 2ծն 5-0 դանակի բերման » կետում. լարումն ռամիկ փոխազդեցությա ցողունի դանակի

ար օգտվենքհետնյալ

թ.2)-

որտեղ` օ,(5-Ը դի

ՇՆ

-Քո7

թցշ

կ անաձնի (2ո) օպտ

Այսպիսով,Ա

1-6

յ

(4. 165)

ի

ր

ԹԵՅ

լ-ն՝

է

ուժի

ն

ը բ, -ը` դանակիգծային հեռավորությունը, ունի նյութիխտությունը, ծ.(/) -ն կտրմանարագությունը, մակերեսը, յ-ն՝ գողունի ճո կետում

ությունը: արագությո ժամանակ ցողունի կորոշվի հարվածիառավելագույն հությունը տեղա ,

ո

Ցողունի

-»յ

ումծ5նօ)7710, որտեղ

ժչ-ն

օ ծն է, Մշ-ն՝

ցողունիտրամագի տ

--շ:

/շ-

`

|.

Լ

( 4.766)

է՝

ստացվել

(4167)

`

6-ն՝

ցողունինյութի սահքի

ւնն է, արագությո Հետնաբար, Մ.-ն ալիքի տարածման արագությունը: կտրտման մոդուլը, Ն-ն՝ ցողունի

՞"

ԹԼ..4

(2-ի

Թեա

Մ

օ

-

/

ՀԱ.»

|

Հ

(.-,թՐ է:

ԲԵ

օ

աչ

ճշ

մօ

|.

19):

մեծությունը որոշվել է՝ (42.769)

ԺՕ1,

որտեղ` 1-ըդաճակի պտտմանառանցքից մինչն ծայրի հեռավորությունն է:

Դանակիծայրում ոօ»

ուժը որոշվել է.

ո. թութ ԲԱՆ-ԻՒ 240 լ ուզիլ քք

(4. 163)

.

.)60509

Ճայ

լ

7 605):

-

Օ

Ի

"

--

յոլճա

(Ը-6չ))

Փարի-ո,--0

մանից՝ԵԼշոլ

պայ մինիմում

(4.162)

:

մալ ոմ մեծությունը

անկյան Դանակի ծայրի սրման

Բանաձնում գծային արագության/1շ

ՃՒ «05)11- լ

Է

«ոյ

բ

կլին Ք-ը

ԻԻ

հարվածի Ժամանակ, ցողունի ու

Ի., իդ(:)Հ

ցողունի կտրտման ուժն

օգնությամբ:

է, որը

(4170)

կտրտման պայմանը

(4177) որոշվում է (4.161) Ն

բանաձն ի

հիմնավորում են, որ գյուղացիական ն ՀՎետազոտությունները կոպիտ կերերի մանրացման համար տնտեսություններում ֆերմերային նպատակահարմար է օգտագործել նոր մշակված հորիզոնական պտտվող հարթ դանակով մեքենա: բերված բանաձները հնարավորություն են տալիս Դուրս ն որոշել ունիվերսալ մեքենայի հիմնական հաշվարկել (4.161) բանաձնի օգնությամբ ցողունի պարամետրերը` քային կտրտմանհաշվարկված ուժի մեծությունը կազմում է 200 Ն, որի հիման հաշվարկվածն ճշտված հզորությունը ստացվել վրա էլեկտրաշարժիչի է 2,2 կՎտ: Դանակի ծայրամասի գծային արագության առավելագույն (4.169) բանաձնի օգնությամբ հաշվարկված մեծությունը որոշող տվյալների հիման վրա դանակի պտտման ճշտված հաճախությունը ծայրի սրման անկյան լավագույն շվարկային տվյալնե տվյալներիստացվել ծությունն ըստ (4.164) բանաձնի հաշվարկային 20: է մոտավորապես Ստացված պարամետրերով պատրաստված ն երկարատն մեքենան իրեն արտադրության պայմաններում փորձարկվածմանրիչ արդարացրել է` ցուցաբերել է բարձր շահագործական հուսալիություն ն աշխատանքայինմեքենամասերի հարատնություն: Այն հաջողությամբ կարող է աշխատել անասնապահականֆերմաներում` տարբեր կերերի (արմատապալարապտուղներ,խտացրած կերեր, կանաչ

ռուցված,

պարում Դանակի Է2850 ստացվել

խոտաբույսեր, խոտ, ծղոտ

ն

այլն) մանրացման ն կերախառնուրդների

տեխնոլոգիականգծում: պատրաստման Գիտափորձերիարդյունքները: Գիտափորձերը կատարվել են ն արտադրությանպայմաններում: Երկու դեպքում էլ լաբորատոր

ստացվել են ամենահաջող արդյունքները կտրտված տաշեղները ճաքում ու վերածվում են առանձին կտորների, առանձնապես շատ է ճշտել ճզմվում ու աննշանքանակությամբ էհյութն անջատվում: ու Մեքենան փորձարկվել է նան ֆուրաժային հատիկներ մանրացեն որոշ կառուցվածքային մեքենայի ։աշխատունակությունը նելու համար: Այս դեպքում միջին արտադրողականությունըհասել է պարամետրեր: շահագործական է հիմնավորել մինչե 420կգ/ժ, էլեկտրական էներգիայի տեսակարար ծախսը՝ եղել` նպտակն Արտադրականփորձարկումների 0,005կՎտ.Ժ/կգ: Չնայած մանրացման արդյունքները կերերի ընդամենը (կախված մեքենայի փաստացի արտադրողականությունը բավարարում կենդանիների կերակրման զոոտեխնիչեն լիարժեք կազմից), գրանուլամետրականնան տեսակից, նրանց խոնավությունից, բայց իր ֆրակցիոն կազմով շատ լավ հումք է պահանջները, կական ինչպես ծախսերը, շահագործական էներգետիկ ծախսերը, համար: Այդպիսի մանրվածքը արտադրության սպիրտի ստացվում (հատկաու առանձին դետալների հուսալիությունն շահագործական է օգտագործել նան սեղմված կերախառկարելի հաջողությամբ պես դանակի)հարաձնությունը, պատրաստելիս: որ մեքենան նուրդներ տվեցին, ցույց Լաբորատորփորձարկումները Կենդանիների համար ֆուրաժային հատիկների բավարար չափի թերությունները եկած Առաջ աշխատունակ է: հիմնականում ստանալու նպատակով մեքենայի գլանաձն խցիկի ներքին մանրման մանրվածք միացումը, (էլեկտրականշարժիչի ու դանակներիոչ հուսալի բարձրության, տեղադրել ենք 22մմ տրամագծի ըստ պատերին, ելքի, շպրտվելը, դուրս դանակի ժամանակ գլանային խցիկից կերերի ն այլ Այս ու դեպքում դանակների հարվածների ազդեցությամբ ամրանաձողեր: տեղադրումը չափսերը, մաղային ցանցի ոչ ճիշտ ընտրումն հատիկները, կպչելով ամրանաձողերինջարդվում, ու կիսաջարդ թռչող հետո նախաւպաատրաստական մանրը անճշտություններ) ճշտելուց են պահանջվող չափսի: մանրացվում աշխատանքներ են տարվում արտադրական փորձարկումները Ամրանաձողերիառկայության դեպքում խոտի, ծղոտի, ճակնդեղի համար: կազմակերպելու արտադրողականությունը չնայած որոշ չափով ընկնում է՝ մանրման արտատարբերակի առաջին մեքենայի Ունիվերսալ մանրիչ Ա մանրված ճակնդեղից հյութի անջատումը մեծանում, բայց (10-2096) են «ԱգրոՇահումյանի դրական փորձարկումները կատարվել է ավելի ունիվերսալ: Այս դեպքում ճակնդեղից դառնում մեքենան սպասարկում»ԲԲԸ տոհմային անասնապահականֆերմայում: անջատված հյութի կորուստները կանխելու համար մեքենայի ընտրվել են դանակի փորձարկումներիհամար, Արտադրական են հետնյալ աշխատանքը փորձեցինք կազմակերպել այլ կերպ: Խոշոր եղջերավոր 30: ն Ստացվել 10, կտրող սայրի սրման անկյուններ` անասունների ն ոչխարների համար կերախառնուրդներ պատրաս. արդյունքները: տելիս, ճակնդեղի որոշ բաժինը մանրացնելուց հետո տրվում էր խոտ, տակ է, -ի որ Խոտի ն ծղոտի մանրացմանժամանակ նկատվել ու են կտրատվում ապա` ծղոտ, հետո` ֆուրաժային հատիկ, աւպա` նորից ճակնդեղ: Այդ սրված դանակներիդեպքում ցողունները լավ դեպքում ճակնդեղի հյութը չի կպչում Աե միանգամից ստացվում է ծղոտը) լավ չեն մանրացվում, բայց երկարությամբ (հատկապես Իհարկե, կերախառնուրդ պատրաստելիս կերերի կերախառնուրդ: նկատվում կտրումը դժվարանումԷ, տակ` ջարդոտվում: 30-ի անմիջապես գլանային խցիկ են մտցվում նան ընթացքում մանրման մասնիկները մանրացված անկում, Բայց արտադրողականության սպիտակուցավիտամինայինհավելումներ: Այսինքն, կերերի նախաերկարությամբ լավ են ջարդոտվում: Ամենալավ արդյունքներն ն կերախառնուրդներ՝ պատրաստման բազմաթիվ պատրաստման փորձարկումների դանակների ստացվել են 20-ի տակ սրված կահավորված արտադրամասերի փոխամեքենասարքավորումներով է զոոտեխնիկական ժամանակ` մանրացման որակը բավարարում րեն, մեկ ունիվերսալ մեքենայով լուծվում է լիառացիոն կերախառհասնում մինչն 800 պահանջները,ցիկլային արտադրողականությունը տեսանուրդների պատրասւոմանկարնոր հիմնախնդիրը: էլեկտրականէներգիայի կգ/ժ-ի, դրան համապատասխան՝ Թռչունների համար խոտը ալյուրի վերածելու ն, ընդհանրապես, ծախսված իսկ 0,003 կՎտ.Ժ/կգ, է կարար ծախսը կազմում ընդամենը ցանկացած կենդանու (նան ձկների) համար անասնապահական էներգիայի արժեքը` 0,075 դր/կգ: էլեկտրական պարզունակ տեխնոլոգիայով համակցված ֆերմայի պայմաններում դեպքում տակ սրված դանակների ճակնդեղի մանրացումը1056-ի նպատակով, կերեր առաջարկվել է ունիվերսալ պատրաստելու համապաչափսերին հաջող չի ստացվում` մեծ չափսերի (նկ. 4.63բ), որը հանդիսանում է տարբերակը մեքենայի երկրորդ 30 -ի տակ սրվածի դեպքում տասխան) տաշեղներ են ստացվում: 4.63ա) վերակառուցվածքը: առաջինի ( նկ. են, ճաքում հակառակ երնույթ է ստացվում` կտրտված տաշեղները ն հյութի նշանակալի մասն ճզմվում վերածվում, առանձին կտորների անջատվում է: 20-ի տակ սրված դանակների փորձարկումներից

թարմ խոտաբույսերը,խոտը, մնացորդներընայլն: բանջարաբուծության ճակնդեղը, փորձարկումների նպատակն է եղել` Լաբորատոր մանրացվող նյութերը եղել

են.

ծղոտը,

(ճակնդեղի

ԱԱ անցելԱնանեան Ե

երկու

դռնակնե

ա

տե

մանրվածքներ:

ր

աարի տարբեր

տ

ե

Համակցված կերեր պատրաստելու համար համապատասխան բաղադրամասերը (ըստ տոկոսային հարաբերության) հերթականությամբ մատուցվում են մեքենայի գլանային խցիկ: Արդյունքում ստացվում է տարբեր կերերի մանրվածքների բավարար համասեռությամբ խառնուրդ, առանց լրացուցիչ խառնիչ մեքենա օգտագործելու: Խոտալյուր պատրաստելիս արտադրողականությունը կազմել է 120-160կգ/Ժ, էլեկտրական էներգիայի տեսակարար ծախսը` 0,018-

բանող օրգանը կարող է լինել հարթ դանակով ու հակակտրիչով, ինչպես նան կոմբինացված մուրճ-կտրիչներով: Մատուցումը դիմացից (ճակատից) է: Մանրացնում է ֆուրաժային հատիկ, հացահատիկ ալյուրի համար, չոր կանաչեղեն, սուրճ ն փոքր բունկերով,

այլն:

0,014կՎտ.Ժ/կգ, ծախսված էլեկտրական էներգիայի արժեքը` 0,35 -0,45 դր/կգ: Երաշխավորում ենք երկու մեքենաներն էլ ներդնել այրտադրությունում: 4.5. 11.

Գերունիվերսայ նոր մեքենա

Իրենից առանձնակի հետաքրքրություն է ներկայացնում տեխնիկական գիտությունների դոկտոր Ս.Մարգարյանի, ինժեներ-կոնստրուկտոր Վ.Արշակյանի հետ համատեղ մշակած «գերունիվերսալ» մեքենան (նկ. 4.64), որը գյուղացիական ն ֆերմերային տնտեսությունների համար կարնոր նշանակություն ունի անասնակերերի, աղի, չորացրած բանջարեղենի, ոսկորի նե նմանատիպ նյութերի վերամշակման ն տնտեսական տարբեր բնույթի աշխատանքներում: Նկ. 4.65-ում մեքենայի տարբեր բերված են «գերունիվերսալ» վերափոխությունների (մոդիֆիկացիաներիչ աշխատանքային սխեմաները: Առաջին վերափոխություն: Բանող օրգանը կոմբինացված է (հարթ մուրճիկներ ե ատամնավոր դանակներ). Մանրացնում է ֆուրաժային հատիկ կենդանիների համար, ցորեն՝` հացի ալյուրի համար: Մատուցումը վերնից է: Երկրորդ վերափոխություն: Բանող օրգանը կոմբինացված է: Մանրացնում է ֆուրաժային հատիկ ն հաստացողուն կերեր կենդանիների համար, ցորեն` հացի ալյուրի համար, մրգեր ն այլն: Մատուցումը կողքից է: Երրորդ վերափոխություն: Բանող օրգանը տեղակայված է կոնի ձն ունեցող հորիզոնական, բունկերը փոխարինված է հատած բունկերով, տեղադրված է հարթ դանակ, կարող է մնալ կոմբինացված բանող օրգանը (կախված է մանրացվող նյութի տեսակից): Մանրացնում է խոտ, ծղոտ, արմատապալարապտուղներ, դաշտավարության բուսականության մնացորդներ նայլն: Մատուցումը վերնից է: Բանող օրգանը տեղակայված է Ձորրորդ վերափոխություն: ուղղաձիգ, բունկերը փոխարինված է ճակատամասում տեղադրվող

Են. 4.64. Գերունիվերսալ մեքենային փոխարինող հանգույցները ընդհանուր տեսքը:

վերափոխություն: Բանող օրգանը տեղակայված է տեղադրված է նույն փոքր բունկերը, բանող օրգանը հարթ դանակներ են իրենց հակակտրիչներով: Մատուցումը վերնից է: Մանրացնում է հիմնականում չոր բանջարեղեն ն առանձնահատուկ խոտաբույսեր: Վեցերորդ վերափոխություն: Ունիվերսալ մանրիչի ճակատային կափարիչը բացվում է, ն էլեկտրահաղորդակին միանում է ունիվերսալ ֆուգանը: Այն բաղկացած է. սեղանից, փայտ տաշող սարքից, սկավառակային սղոցից ու հղկաքարից ե շաղափի բռնակից: Այսինքն, ունիվերսալ ֆուգանի օգնությամբ տնտեսությունում կարելի է կատարել փայտամշակման ն փականագործական տարբեր աշխատանքներ: Հինգերորդ

հորիզոնական,

Ունիվերսալ կերամանրիչի տեխնիկական բնութագիրը. էլեկտրաշարժիչ. հզորությունը, կՎտ պտուտաթվերը, պտ/րոպ սնման լարումը, Վ Արտադրողականությունը, կգ/ժ. խտացրածկերեր մանրացնելիս կոպիտ կերեր

համեմունքներ արմատապտուղներ

մրգեր Գաբարիտայինչափերը`, մմ Զանգվածը", կգ

Ոողուծիգ աշեամանեաիեզ Կգան ոսպ ագխաանրաին Մատուցումը կողթից: օրգան

հարթ դանակ: Մատուցում

Գ Տ/ ՎԸ.

աէ"

րագպող Ի"

Ն ա/ Էր

» լ

ՅԷ

ԼՐ

Բերված դանի: »

ւ)

'

ՍԼմրրիֆինասհա Հորիզոնական Կարող

պտտվող աշխատանքային օրգան հարթ դանակով: են լինել նան կոմբինացված մուրճԿտրիչներ:Սատուժումը վերնից

|

1 ցողիֆիկազիպ .ՈՒղղածիգպտտվող աշխատանքայինօրգան՝ հարթ դանակովն հակակտրիչով:Կարող են լինել նան կոմբինացված Մատուցումըդիմացից: մուրճ-կտրիչներ:

ՆմոռիՖինացիա Կլ ժողիֆիկացի ԿՐ ֆուզան միացված կարերի ք տավոր ղառեկով հակակաիլով Կարենն նգա կոմբինացված մուրճ-կտրիչներ: Սատուցուժը վերնից: եկ.

4:65.

"

' աւ

ոնհվերսալ

Կերերիունիվերսալ մանրիչի տարբեր վերափոյյություններ:

են

2,2

220/380

330»450»«900 ՅՑ

առաջին վերափոխության համար, առանց պատվան-

Վերափոխությունների բոլոր տարբերակներում էլեկտրահաղորդակը հանդիսանում է միակ շարժաբերը: Շնորհիվ մեքենայի նման կոնստրուկտորական լուծումների, այն կարելի է օգտագործել ոչ միայն անասնապահության, այլն ժողովրդական տնտեսության տարբեր բնագավառներում: 4.5. 12.

Ձեռքի հաղորդակով ունիվերսալ պոմապ-սրսկիչ

Հաշվի առնելով, որ էներգետիկ ռեսուրսների օգտագործման հնարավորությունները սահմանափակ են, հատկապես էլեկտրական էներգիան թանկ է, եթե նույնիսկ մատչելի լիներ, միննույնն է, սեփականաշնորհված հողատարածքներում էլեկտրական ցանց գոյություն չունի, ուստի նպատակահարմար է մշակվող կամ առաջարկվող ունիվերսալ մեքենասարքավորումները հնարավորության դեպքում լինեն պարզ կառուցվածքի ն ձեռքի հաղորդակով: Ելնելով շարադրվածից, մշակել ենք ձեռքի հաղորդակով ունիվերսալ պոմպ-սրսկիչ, որն աշխատում է միայն որպես պոմպ ն որպես պոմպ-սրսկիչ: Ձեռքի հաղորդակով պոմպի կառուցվածքային սխեման բերված է նկ. 4.66-ում, իսկ պոմպ-սրսկիչինը` նկ. 4.67-ում: Ձեռքի հաղորդակով պոմպերի պահանջը մեծ է: Դրանք կարող են օգտագործվել փոքր հողատարածությունների ոռոգման ջրամբարները, ինչպես նան անասնապահական ֆերմաներում ն գյուղատնտեսական մթերքներն ու թափոնները վերամշակող արտադրամասերի

ջրաճնշիչ տարողությունները տեխնոլոգիական ջրով լցավորելու, տարբեր գործընթացներում, կաթսայատանը, կերերի մշակման ն այլ աշխատանքների համար: Այդ աշխատանքների համար բարձր արտադրողականությամբ ն եռաֆազ ցանցից սնվող հզոր էլեկտրական շարժիչներով պոմպերի օգտագործումը տնտեսապես արդյունավետ չէ: ունեն, Ձեռքի հաղորդակով փոքրաչափ պոմպեր գոյություն սակայն դրանք բոլորն էլ մխոցային են, բարդ կառուցվածքով, շփվող դետալները շուտ մաշվում ն շարքից դուրս են գալիս, շահագործական ծախսերը մեծ են: Առաջարկվող պոմպում աշխատանքային օրգանը մեմբրան է, որը մեծ կիրառություն ունի բեռնատար ավտոմեքենաների պննեմատիկական արգելակման համակարգում: Պոմպի կառուցվածքը է, շահագործումն ու նորոգումը հեշտ, իսկ շահագործական պարզ ծախսերը համեմատաբար փոքր: Ձեռքի հաղորդակով պոմպը միահանդիսանում է սրսկիչիհամար ժամանակ որպեսճնշում առաջացնող բանող օրգան:

Են. 4.66.

կենտրոն ակավառակ)) 15-իլտրող բաց 72կոշտ ախողովակ,

Բ)

Ձեռքի հաղորդակով պոմպի կառուցվածքային սինեման.

7-արտակենտրոն,2-լիսեռի իրան, 3-իրան, 4-մեմըբրան,5-ներծծման 8-Օդամբար,

9-կանգնակ,

70-բռնակ,

17-իենարան, կ

Պոմպ-սրսկիչի ընդհանուր տեսքերը. Եկ. ա) ստացիոնար` հենարանի վրա, բ) շարժական՝ սայլակի վրա 4.67.

:

:

:

Ներկայիս փոքր տնտեսություններում ժամանակակից բարձր արտադրողականության տրակտորային սրսկիչները, աէրոզոլային գեներատորները ն մյուս առաջադեմ միջոցները հայտնի պատճառներով նույնպես կիրառություն չեն կարող գտնել: Փոքրաչափ, ձեռքի հաղորդակով սրսկիչները հիմնականում մխոցային են, կառուցվածքով բարդ, շահագործումը` դժվար, շահագործման ծախսերը՝ մեծ: Մշակված ձեռքի հաղորդակով ունիվերսալ ապոմպ-սրսկիչը կառուցվածքով պարզ է, շահագործումը հասարակ ն լայն տարածում կարող է ունենալ գյուղատնտեսական մշակաբույսերի վնասատուների ն հիվանդությունների դեմ պայքարի, ֆերմաների տարածքի ու անասնաշենքերի ախտահանման ն որպես պոմպ ոռոգման, ներֆերմերային ն գյուղատնտեսական մթերքների ու թափոնների վերամշակման տեխնոլոգիական գործընթացներիիրագործման համար: Տեսական ն գիտափորձնական հետազոտությունների հիման կառուցվածքային պարամետրերը ն

ԱիԱրական իմի շա

ւ ագործսիր րը: ար

մեմրանի Ն լիությունը, ինչպես են

ունների

արդյունքները:

նտանքի հուսա՞ Հետազոտվե

Աւ ԱԱ Նռան նան սրսկիչի ճնշումային ճկափողի

տատա-

ոլ ինհանր ժամա կատակել ուղղաձիգ Խմ Հո ոխան էէաաոանթի ատարվել նան

թաղանթի

հաշվարկը

տեղափոխման

ժամա-

նշանակալի տեղ է տրված պոմպի շահագործական պարամետրերիհաշվարկներին: Ներքնում, հնարավորինս համառոտ, բերվում են կատարված տեսական հետազոտությունների ն հաշվարկների արդյունքները: Ռետինե ափսեաձն թաղանթի լարվածադեֆորմագիոն վիճակը ն աշխատանքի հուսալիությունը (20: Պոմպում ամենաթույլ օղակը համարվում է ռետինե մեմբրանը: Այն աշխատանքի ժամանակ, դիրքից կախված, կատարում է բարդ շուռտվիկի ալիքային տատանողական շարժում: Այն նշանափոխ ուժերի ն տարաբնույթ դեֆորմացիաների ազդեցության տակ հոգնում ու շարքից դուրս է գալիս: ՀՎետնաբար, նրա աշխատանքի երկարատնությունը խիստ կերպով կախված է սալի լարվածադեֆորմացիոնվիճակից: Այս խնդիրը լուծելու համար օգտագործվել է կլոր սալի դեֆորմացիայի հավասարումը. նակ,

7.24» 4-՞

17»

Թ 22

ԹԹ

Փ

9ՉԸՓ)

'

(4772)

որտեղ` յ«ը սալի դեֆորմացիան է, ը` սալի ընթացքի շառավիղը,գ-ն՝ ուժի ինտենսիվությունը, /Ս-ն՝ կոշտությունը ծռման դեպքում: Վամաձայն ընտրված հաշվարկային սխեմայի (մոդելի) |20|, կատարելով որոշ ձնափոխություններ ն նոր տեղադրումներ, ներքին ուժերի համար ստացվել են հետնյալ արտահայտությունները.

զԵՒ՞

ք

4/.--օ

:)օ56:

ՈՐչ»):2Է

412:

Է2407-22-7). յ

ոյ.

շ--Ձ Ն

(4173)

(045)6659: 4/12::005-221:

«2410:7-50ՐՒ՛ դ

Օ,--ք/357

(1177

,

2.25

շ

առջ

Ւ

(4125)

որտեղ` 14, մ, ն համապատասխանաբար շառավղային ն անկյունային մոմենտները են, Ձ,-ը՝ կտրող ուժերը ուղղահայաց հարթությանն -

Պուասոնի մեծությունը 2 Անշման գործակիցը, րոֆ:Վ,»-նՀի արի խությունը, 4, ատամը ններ Հաստատունները որոշելու համար օգտվել ենք եզրային ալմաննե /(ՔՀ0) )՛(Խ-Ժ, խնդրի սիմետրիկութ «907 պայմանից ԴԺ. ճկվածքի րումից -ն

սմ),

ա

րից երբ (երբ

պայ

Հ

(4/24»),

Ճո

շ

շ

ազդման անկյան փոփո

-

Թ,

/(ՔՀՕ ն

-

թ,

հավասարում վ

ճկվածքի

4,) ն

»Ըջ)

225: 5-

տեղադրելով (4-73), (4.174), (4-175-ի մեջ, կատարելով որոշակի ձնափոխություններ,այնուհետն լարումների ամենամեծ ն ամենափոքր արժեքները որոշելու համար, ճախ որոշվել են նե կտրող ուժի առավելագույն ն նվազագույն մոմենտների արժեքները Է

«ՃԵ:

Ց

ոու ելի.ՀԱՀ)",

ոլո:

2-20

ւՕ,ի-0

ոռ

Գ.

110|--օ

ում Լ

ՀԶ(լ« ոի --30թ2

ԶԷ չվ-0 150թ օ-0

թ:

'

(4776)

յ ,

(4.177) 42.178 (1775)

(4.729)

Օգտագործելով ստացված արտահայտությունները, որոշվել նորմալն շոշափող լարումների առավելագույն արժեքները՝

են

| 3 ՄՅ:վ ռ- ր 1---ԻԻ«Հ---: Խ

ոու

լզ

Ունենալով

(4180)

|

որտեղ` 6./-

ը

է, շատը սալի

րք

(21817

Ժոհ

ռո

ամենամեծ

` "(020-030

Նորմալ

դիմադրությունը: ժամանակավոր

ՄԻՑ

Ծ՛ամ

(4.

|

ան

նորմալ

նա-

/1:»

|

Լժացչ 1.20 կգ/սմ., Ժամ" 1000կգ/սմ.

են

.

ԻՄօԺո

/«

-ն

(4194)

ք

ն

Վ նե Րօգտաել Ար ով (4180) տվե արժեքները, շոշափող լարումների րնե (4181) րից. որր Կգ/սմ արտահայտութ) օՀ32.2 կգ/սմ, մանի ւբ-' տո30կգնմ. ոմոօ260 կցսմ. 0.

ա

ո

ոո

ու.

Վետնաբար, Ժ

«

ԻԱԺ-Ո6

ցլյշ

կգ/սմ,

(4.184)-ից

-

/

ւ

որոշվել

են

աճրության

3,620:

ՌՈՄԻ.

վՈՀՀՈՀ

"

ջջ.

Ռոդ 382-ԼՄ|-30:

թաղանթի հաշվարկը ուղղաձիգ տեղափոխԱ փսեաձն ռետինե թաղանթն աշխատանքի ժամանակ ման ժամանակ:

ոլ

ՀԱՅԱ:

նորմալ

/ո

/,60,

սահմանից,

դիմացկունության շոշափող լարումների սահմանների նվազման ր. "կախորոշվել են նորմալե ա-ն գործակիցը օն ն

0.76:

Է,

-

'

թ

նվազման

են տվել, որ ընդհանուր դիմադրության Վաշվարկները ցույց գործակիցը (հոգնածության ամրության սահմանը) մեծ է թույլատրելի

Վետնաբար, կգ/սմ-

արտահայտություններից. հետնյալ Ոչ,աէԽԹ

որտեղ` 0

Հ

հոգնածության

Հ

ոռ

ա, -033:

«04.

/1

/ 1.

ն

(ամրության) պաշարի գործակիցաշխատանքի

Ռետինե սալի

ները որոշվել

լարումների

ամ.

Ընդհանուր դիմադրության գործակիցը ստացվել է.

շ շոշափող լարումներիհամար: Է 2210 կգ/սմ, Մեր օրինակում առաձգականության մոդուլը` 40 կգ/սմ. 9. Բ բեռի ինտենսիվությունը՝ ցշ-6(յգ/նմ-. շառավիղը`8:«6նմ,

Ս.

-

շոշափող լարումների դիմացկունության

ն

5.25

մեծությունները պաշարի գործակիցները.

783)

ց ը գործակիցները նորմալ ն, ե ն հոգնածության որնա ններն

-

արն

հ, «055, Բ. ն,

պայման-

ան

7.-

ՅՈՈԸ9.1 կգ/սմ, ը, ւթաշխան շչ լգյյլբՋՐ

շոշափող

202--

Ճ-

սահմանն

Լարումների փորձնական արժեքների բացակայության է ներում հոգնածությանգործակիցը որոշվել հետնյալ պայմաններից.

6-Ի

ն

ործակիցները՝ րը գոր

(4182)

(հոգնածության)ամրության դիմացկունության

աՀ`

գեմ,

ՀԹ

ՏԱՅ

ամրության սահմանը՝ ության դիմացկունության հուսալիությ

ո՛ւ-

-

ջ

արժեքները ն օգտվելով է սալի աշխատանքի որոշվել պայմանից

լարումների

Լ

ԼԱՆ ԱԾ

Ն

Ռետինե

ափսեաձն

ենթարկվում է բազմաբնույթ դեֆորմացիաների: Ներկա աշխատանքում է կատարվլ թաղանթի հաշվարկն ուղղաձիգզ տեղափոխման տարբերակով: Է հաշվարկային համակարգն ' ահամար այն դիտարկվելէ` որպես ճկուն առաձգական ընտրելու նային հիմք ունեցող թաղանթ, որը միացված է շրջագծային կոնաձն մակերնույթի հետ ճկուն կերպով: Արտաքին ուժերի ազդեցության տակ այն ենթարկվում է որոշակի դեֆորմացիայի, պահպանելով առաձգական հատկությունները(նկ. 4.68): ճնշման ազդեցության տակ ափսեաձն թաղանթի մակերնույթը ենթարկվում է համատեղ ծռման ն ձգման: Հիմնական հավասարումներն արտածելու ժամանակ պահպանվում է միջին մակերնույթի հարթությաննորմալի անփոփոխելիության հիպոթեզը: համար Վավասարակշռության հավասարումները կազմելու թաղանթից անջատել ենք կենտրոնական սեկտոր ն քննարկել դրա հավասարակշջռությունը(նկ. 4.68բ) |16|:

րոնի ռետինը Աոա

տրաքի

պարագծո

Խ1,-մթ.(էմ.չճա Օ-

/

-.

|

Շ Տ

ՕՒժՓ-

(Օ.-ժՁ)- Շ ց ե Ի 0Րքօ, (ո :ժող)-Ո «ժԱ: ժոթծ,

1ջժո --

Խ.ժխմ.

Խ--Խոաօ,

Խ/ջ Սջժո Բ -

Խ(թ)»---թոմթժ, 6)

-(Մ

(4185)

Թթ

2"

0-ծ,

ԺՄ.

ժՕ

բյ

մՓժ--

ԵՒ

Մն

--

(4.196)

Ն

որտեղից`

(4188)

--

Խ(Ձ:49)-Թ:403Ն-ՀԺ)յՓՎ-: -

-

Օ.«Օ

Այսպիսով, ներքին ուժերի հետնյալ տեսքը՝ ՍՏ

(4190)

ՐԿՐ

-(մ»)

.

(4192)

06.Գ)- |:

Պրոյեկտելով բոլոր ուժերը հետնյալ արտահայտությունները.

յ

ԲՐ):Ը:

(4.197)

Թ,)«7,0-776-

թ:

(4.197) ՕՁ-ն արտաքսելու հաՀավասարումների համակարգից

մար

ԳՀՐ-Ն6ՎԱԱ

ԱԱՒԻՑ ո րրորդ

ավասարմա

Իսկ

ր

(4.197-ի

տեսքը.

ջ

ա

(4. 193)

առանցքի վրա, ստացել

Հ

առնելո

7,- Րչ)

լ

,

ՀՔ,

ա ա ստա

ցվել

(մ,») մ, ՀԻՐ)-7.6:

-

ՐԳԻ

(4198)

:

երկրորդ հավասարումը ընդունել -

-

--Օո,

Կ

Ն

Պրոյեկտելու ժամանակ փոքր անկյունների պատճառով սինուսը կոսինուսը փոխարինվել են Թ ն 1-ով: (4.191) հավասարման ձնափոխումից հետո ստացել ենք.

կամ ինտեգրելուց հետո`

Ճ՛,

Է

ՒՐօ:9|-»,

որոշման համակարգը ստացել է

ՒՐ6Փ:Թ)|-»-

վրա, ստացել ենք.

«մթ: քոմթմ 7աժծ-

-(ՕԷ) -7)Թ-0:

թ.-7.-'

(4. 189)

թ-մժժո,

«Ձ)-0: -բ ւժ. -«:Ժ-ոօՁ:

Ե ԻԱ

Է

-

(4186) (4. 787)

առ -.

Բոլոր ուժերը պրոյեկտելով ՛առանցքի

ն

(4195)

40 7 Ը.ԻժՆՄ- 4-)մՓ 747400, բ

Է

Օմ

-

--Օ-:

-

Հաց, -

հետնյալ

Ս

Ձ-Ձոռաջ,

՛ջ

(4194)

Է

Ստացված (4.193) (4.195) հավասարումներիհամակարգըդեռ բավարար չէ 7, ուժերը որոշելու համար, հետնաբար, անհրաժեշտ է եղել կազմել նս նոր հավասարում: Բոլոր ուժերը պրոյեկտելով թաղանթին նորմալ (0 առանցքի վրա, ստացվել է.

Եկ.4.68. Թաղանքի հաշվարկային համակարգ:

28.4,

-0:

Ե Ժ-)ՄՓԺ-

4Օ

(մ)

-

Հ

ն

-

տեսքով`

Է

ԶՄ

ե/ջ

ՀՓ

են

Թ

2 քՒԺՓԺԻ

ան

Պարզեցնելուց հետո՝

Խն

1940)

ՀՁավասարակշռությանԻավասարումներն ստացվել

լ

«ից

է

հետնյալ

(4.199)

Այսպիսով, ստացվել է երկու հավասարումների համակարգ`

ենք

(չ)

Է.7

Քանի

մեծություններ`

(4.200)

աի

Լ») որ

ա»

11, Բ(:)- 7.-Օ -

-

ը

Քր»

(4.200) համակարգում կան հինգ անհայտ 4/,,Ճ1,.7,.7,ենՕ, ուստի, խնդիրը լուծելու համար

՛

-Ե,»)

լ

ԻՐ `

Շրջանագծի ուղղությամբ հարաբերական դեֆորմացիան (երկարացումը) որոշվել է հետնյալ արտահայտություններով`

:

պահանծվել է կազմել նես երեք հավասարումներ: Քանի որ ստատիկայի հավասարակշռության հավասարումները սպառվել են, հետնաբար, որպես լրացուցիչ հավասարումներ կարող են լինել դեֆորմացիայի հավասարումները Դեֆորմացիայի կազմելու հավասարումները օգտվել ենք դեֆորմացիայի հաշվարկային համակարգից (նկ.

ճ.-Հ

(4, նտ)

5- :

դեֆորմացիաները 2 առացքի ուղղությամբ թաղանթի միջին մակերնույթից հեռավորության վրա

որոշվել է հետնյալ հայտնի արտահայտության միջոցով |158|. Հ.

ՀՀՅ.

ծ.

ճյ:

.Փ:9.

Այսպիսով, գումարային հարաբերական դեֆորմացիան ստացվել է.

ԱՄԵՈԽ Լ.Վ

զօ

2Օ',

ծ

Հճ

ՀՔ

«ՐԹ

-

Պ

աՀ»

ՀՇ

Նկ. 4.69.

։ ր

Դեֆորմացիայի հաշվարկային համակարգ:

պատկերված է փոքրաչափ երկարություն ունեցող Նկ. 4.69-ում ն հետո: Ընդհանուր տեղափոթաղանթը դեֆորմացիայի: առաջ խությունը դիտվել է երկու տեղափոխությունների երկրաչափական ն հորիզոնական (շառավղային) (622 Երրորդ գումար` ուղղաձիգ («2 բաղադրիչը սիմետրիայի պատճառով հավասար է զրոյի: Աղեղի երկարությունը դեֆորմացիայից հետո կորոշվի` Ւ (4.201) ԹԱԱԱ-2 որտեղ`չ,,

-ն

բ:

ու Համաձայն Հուկի բանաձնի` նորմալ շառավղային (2, շրջանային (օ,) լարումների ն դեֆորմացիաների կախվածությունը որոշվել է հետնյալ հավասարումներով.

ո

թ

Լ

|թ22) Ժշջ "քշե,դավՏավ

Փ--

Է

բ

չոԼ

-

՞

(-., աք) -

(2

Տեղադրելով

()Մ-«05Օ-(7Է մԴՀ-0:

«օ560

-

Ց -

Իսկ վեցանկյան ստացվել է.

ր

ստացվել

4:12

Է

Լ

Ր

:

՛

ա 4.208)

Օ

ե

-

Օգտագործելով նորմալ ն շոշափող լարումների կախվածությունը, ստացել ենք.

(շրջանային)

ուժերի

ն

|

ւհ

աղեղի երկարության հարաբերական դեֆորմացիան է:

Պրոյեկտելով փակ վեցանկյունը /8Ք8:,7 84, ուղղությամբ սիմետրիայի առանցքի վրա, ստացվել է.

(4.207)

6.

Վ

ՊՎ

(4.206)

ա

-

Ց

(4205)

չ

-

Հարաբերական

՛

(4.204)

-Օ:

ՍԵ.

շառավղի

(4.202)

(4.209 209)

ւհ

|

7,-

է.

:

"

-

ուծ

ՀԱՐՑ.

պրոյեկցիան

(4203)

սիմետրիայի առանցքի

վրա

ւ»

Տեղադրելով

Օ, ն Օ.

ինտեգրելովստացվել

են.

յ

-ի մեծությունները (4.208)

ն

(4.209)-ի մեջ

ն

Հ-Բչի Հոու) 1-Ք Քե

75Հոթ ք

Համատեղլուծելով

ճ,չ

ն

Ճշ

: "`

ւ

աա

(4.20)

|

- ի նկատմամբ, ստացվել է. ժր աե) թյ

Տո--ք,-ոյ): .-

չ

Մյուս կողմից -

մ.-

ծԴՂ.

՛

(4212)

Հ

-

Բի՞

-

շիք

(4,211)

Այսպիսով, 7 ն

Օ

,

(4.216)

Ջ

,

7. լ

շթ

հավասարումը կունենա

հետնյալ

"76| --ռնՇ)-

(4217)

նկատմամբստացել փուիոխականների

հավասարումներիհամակարգ

ԾԻ

լն

'2)-7--ԹՏ.

:16-9-

|,:«-)»աշ| )

-

0Հ0-`

"ռօ "ՏԱՅ `

հետո

Պարզեցնելուց տեսքը`

|

տե որտեղ`

ե թ)

հ

՛

ա

)

Բ

լ

0)

Օ

՛

ենք

ք

(4238)

,

Համակարգի երկու հավասարումները էլ իրենցից ներկայացնում են երկրորդ կարգի ոչ գծային դիֆերենցիալ հավասարումներ: Առաջինում Զ-ն քառակուսի է, իսկ երկրորդումՕ̀Ր. արտադրյալ: Բ) ֆունկցիան որոշվել է հավասարակշռության հավասարումից, համաձայն նկ. 4.70-ում բերված

համակարգի: հաշվարկային

կոշտությունն է, նային կոշտությ գլանային

Է -ն

-

առաձգակա լ

նության մոդուլը, ս -ն՝ Պուասոնի գործակիցը,հ -ը՝ հաստությունը: (4.205) հավասարումներիմեջ տեղադրելով (4.211)-ից, ստացվել է.

ո

աղ-Աոիանվ-5: --

,

Ւ

Հաշվի առնելով 7, ն 7չ-ի կախվածությունը 47,

ներից (4.200), (4.213) բանաձնիցսւոացվել դիֆերենցիալ հավասարումը` ԿՅ

է

շ

եք. մեծություն-

ն

7,-ի նկատմամբհետնյալ շ

ոանԴվեդղանդ-ԹՅ:Ճշ ս

հետո ստացվել Ձնափոխությունից

7, 7. տլե

7)

Ն

(Ը

Տեղադրելով(4.212)

-(») «Քի--.: Ը

-վՐ -

:

Է

Փ

(4.2175)

շ

ի հավասարումները(4.195)

-

ի մեջ, ստաց-

եկ.

470.

8()

ֆունկցիայի որոշման հաշվարկային համակարգ» ճնշման /5) տակ

Գիդրոստատիկ սարումից ԵՆ ստացմել ԶՀո-7ՓՕՀոո ,

Ւ Իո

հավասարակշռության հավւս-

«0

ԱԹ-6)-Ի03Ը:| շ

Ն

Այս դեպքի համար (4.2183-ի Թ:

"0-7 ԻԹ

ՀԵՆ Զ.Ք -շք-

հավասարումից ստացել

56:

ԹՌ:

4.219 7

ենք.

(4220)

Հավասարումներիհամակարգը կրճատ ձնով ներկայացված է

հետնյալ տեսքով.

7-7 (4.221)

ԼՎԵՅԻ: «ճե'-՛ -շշե"վ ԻՋԸ:վ"

Օգտագործելով շառավղային (7,

7, ՀԷ),

ուժերի կախվածությունը` որտեղ`

7.-7:

Հավասարումների համակարգը վերաբերում է մեծ դեֆորմացիաներ ունեցող առաձգական թաղանթներին: Վամակարգում երկու դիֆերենցիալ հավասարումներն էլ, ինչպես նշել ենք, ոչ գծային են: Լուծման համար կարելի է կատարել որոշակի ընդունելիություններ: Հաշվի առնելով ռեւոինե սալի «2» շրջանային պարագծով եզրերի միացության ընկրկելիությունը, կտրվածքի թեքման անկյունը է (99) առաջին մուրեցմամբ որոշվել հետնյալ դիֆերենցիալ հավասարումից՝

6ի /

Բ,

՛

Ինտեգրելով երկու անգամ 6-ի նկատմամբն հաշվի առնելով՝ /-0, Օ»թան /»ծ, Օ-0, ստացել ենք. Փ-

րէ

Ք

Ն

(9

-Թ2/).

Տեղադրելով Զ-ի արտահայտությունը (4.221) առաջին դիֆերենցիալ հավասարման մեջ, ստացվել է.

ան Ա. :)

Լ

Հ--շ Լ 2/5

Օ

-

հետո

յին պայմանից՝ / 3ԲհՇՀԷ՛,Շշ» 0:

Հ

ծ,

110:Դրա

Շշ Հ

աւ: Ւ,

(1581:

20537" «. 18Ե:-:

-ի մեծությունը՝

-72՞):

Ք

Օ-

Թ'-

է: ԼՔԻ ՇԼ՛ -ԵՀՒ)

հետնյալ եզրա՛Ստացել ենք Շ, - 27,է

7.-ի

(4:28)

ԸՍ»: -Ե"|

(28)լ3521-ի մեջ, որոշել ենք.

.-

ՇԷ(354)-Ե՞Ա այե,

(4.229)

Խմ,-«ԸՆԱՀՅՈ-Ե:Աչ

յք:

7,, 7,, 71,

Հետնաբար, ունենալով

ն

Մ/շ- մեծությունները,

որոշել ենք նորմալ շառավղային ն շրջանային լարումները՝

67/7

, Էջ.»

2.

"ը

ն

յք

յք, -ի առավելագույնարժեքները՝ .-

ոճա

--

-ք,

ոռի, -՛3.-

(4,230)

7. 6410

Ամրության հաշվարկ կաւոարելու համար որոշել ենք

են

(4227)

ՓԶ ՛ն Փ՛մեծությունները՝

Տեղադրելով

հետնյալ

որոշվել գործակիցները 7շ ն/»0

7.-ի

7,

համար օգտվել ենք հայտնի կախվածություններից (28)

-

Տեղադրելով Շ/ ն Շշ արժեքները(4.225)-ի մեջ որոշվել վերջնական մեծությունը`

ն

(4.225)

ստացել ենք

ւ 60 ը «-ճվ"գիշ արտահայտությունը՝ ն

-

-

2917:ՀԵ")

նան

Սր" ՀՅ-ՇՀ

`

Քե

Երկու անգամ ինտեգրելուց

Ինտեգրման Շ/

աա

նորմալ

Ռետինե մեմբրանի ամրության հաշվարկը կաւոարելու համար անհրաժեշտ կլինի նան որոշել ծռող մոմենտների մեծությունները` 7/,

համակարգի

կոոր ՏիրիԵաի «զ

(7,)

միաժամանակ օգտագործելով

7, -Ը.7)-5

շ

,

կամ

(4.23)

21.

շրջանային

(4.226)-ից 7, արտահայտությունը, որոշել ենք

(4222)

շթ

ն

(41.226)

լո, 6288. /

Մ

7.,7

թ»

1(,

22 Բիշշշծ«,

/4.231)

|

ումա 1(, -ՇԵ՞Ա-չոԾ, ուճ11,---ԸԵԱ Ծ:

|

Ծցիք

ուզա ժ, որրԻԱոՑՐՐ թար

| |

|

լ

6«Ե՞(յռ

-

|

ոլա

ի

Ծ

ՈՔ

Վո-Ց «ԻԱՑՑ

ւել

ի

շ

,

թա

(4235)

լ 06ԺՕց' ՓաԾցիջ Ի

'

որտեղ` օ., -ը սիմետրիկ պարբերական ազդող ուժերից առաջացած նյութի հոգնածության սահմանի լարումն է, 2 չյջ -ը՝ միջին լարումը, Ծի7 ման

Ժ

ԺԾ

---ՍՏԵոր

ց.

Ժ

ԺԾ

--ՀԻԿ2 ոռ

-նը՝

գործակիցը, ռետինի համար` |

ասիմետրիայիգործակիցը, Փ.

`

Հ

20.

2,

-Օյ

մացկունության դիմացկ թ) 725,

Հ

229ռ

Մ

ք,

նվազեց բերված -

ն`

-

Հօր:

ՍՏՈ

Հոսունության սահմանի պաշարի գործակիցը` 7...

Հ

ԶԸ

Ծմիջ'Ծզ' Դ

Ժբն՝ հոսունության 200 Ն/սմ՛, օ.յ220 Չաշվարկման օրինակ: Տրված են՝ շշ օ7Նսմ, որոշել ռետինե ափսեաձն թաղանթի ամրության պաշարի սահմանն

է:

Հ

գործակիցները` Ճ,

Ժ -

բ

Հ

00 0ս' Փց

Օմիջ

Խջջ»---Ի--:

Օմիջ'Օս'

Նախ պետք է որոշել բերված բանաձներում առկա առանձին

անդամներիմեծությունները`

1.25:

ԻԼ .

՛

հ

Ծ.

.-

Ն/ԱՄ՛, Ծ.իջ:

Ք.Հ----ՀԵ

(4234)

Ամրության պաշարի գործակիցը պարբերական բեռնավորման դեպքում որոշելու համար օգտվել ենք հետնյալ հայտնի բանաձնից

(38).

2,5

-

0,1

Ծո,

2ո:Լ-Ի) 20415

-

-

Հ

2,5

Ն/մ,

Ն/0Մ,օ,,

-22-ԸԹ)Ն/սմ-20-15

օ..

Հ

հս--ԶԺ 25-17,5 յ

6.0

17,5:0,1:2,5

ՏՈՑ.

Ո

15 /7-39

Ս/սմ,

Հ-15

7,5

-յ00:

Այսպիսով, ռետինե թաղանթի հոգնածության պաշարի գործակիցը թույլատրելիից (/407-7,5...3) մեծ է

ոու ՇԻՉհ՛

|

-

ջը

Հետնաբար, ստացվում են՝

(4.233)

ՀՐ)

յշ

|

"

ՀԱ--ր0

ՎԱ

լ

10-30

22...

Փ.-

Հետնաբար, ամրության պայմանը կլինի`

|

|

՝

Է

|

|, լ

(4232)

-

ամրության

Հ1,2..67՛անգամ-

ՎՐ 753-555 »յ.6,7

Տեսական հետազոտությունների արդյունքները հուսադրում են, ռետինե ափսեաձն թաղանթի (արտաքին տրամագիծը` 175մմ, ներքին տրամագիծը` 125մմ, ընդհանուր խորությունը` 18մմ) պոմպերում մխոցայինի օգտագործումը ձեռքի հաղորդակով է` համեմատությամբ ավելի արդյունավետ ամրության պաշարի որ

անգամ: գործակիցը թույլատրելիից (/ՌՓ-15..3) մեծ է 1,7..6,7 Թաղանթային պոմպի կառուցվածքը պարզանում է, տեխնիկական սպասարկումներն ու նորոգումները հեշտանում: Այդ ամենը հաստատել են նան պոմպի ն նրա հետ համալրված սրսկիչի արտադրական փորձարկումները: Դուրս բերված մ վ ստացված պարամետրերի ճշտուու արտադրական փորձարկումներով ն թյունը ստուգվել է լաբորատոր երաշխավորվում են հաշվարկի եղանակներն օգտագործել համանման ինժեներականխնդիրների հաշվարկներում:

րանաձեեն

Սրսկիչի

ճնշումային

ն կալունության տատանման հեղուկի շարժման ժամանակ: ճնշու-

ճկափողի

բնուլթի հետազոտումը բաբախող

մային ճկափողում շարժվող հեղուկն ունի բաբախող բնույթ, որը կապված է մղող պոմպի աշխատանքի հետ: Այն կարող է բերել ճկափողի ընդհանուր կայունության կորուստ: Մյուս կողմից, ճկափողի որոշակի երկրաչափական մեծությունների դեպքում մղվող հեղուկը առաջացնում է նան անցանկալի տատանումներ ինչպես ճկափողում, այնպես էլ ամբողջ սրսկիչում, որը կարող է ազդել աշխատանքի որակի վրա: Այդ տատանումներն ունեն բարդ բնույթ, որը կախված է ինչպես ճնշման մեծությունից ն Ժամանակից, այնպես էլ ճկափողի ձնից ու հեղուկի շարժման արագության փոփոխումից: Մեր կողմից ուսումնասիրվել են այդ երնույթները ն համապատասխան գործնական առաջարկություններ արվել |19):

ճՃկափողիտատանման դիֆերենցիալ հավասարումը ներկայացվել է հետնյալ հավասարումով.

86. 0 6-»ն.դՎ յ--Ը ՏԻՔ ծ.՛ Ձւշ

ք----ԶԻ

Դ 81»6.( Ձ.շ

-Ռ--ԸԴԻ

27»2.դ 0

2)

((4236, ) որտեղ` չը ճկափողի ազատ ծայրից դուրս մղվող հեղուկից ք/-ն՝ առաջացող հակազդող նորմալ ուժն է, /2 ճկափողի լայնական (Բ -ն՝ ճկափողի նյութի առաձգականության կտրվածքի կոշտությունը մոդուլն է, / -ն` ճկափողի կտրվածքի իներցիայի մոմենտը), 061 -ն ճկափողի դինամիկական ճկվածքը, 77, , ռչ -ն՝ հեղուկի ն ճկափողի մեկ գծամետրի զանգվածների մեծությունները: Հաշվի առնելով, որ գործնական խնդիրների համար հեղուկի շարժման արագության փոփոխությունը կարելի է ներկայացնել պարբերական ֆունկցիայի տեսքով` 1». Նշ /2ՇօաԹթէ (որտեղ` եշ-ն հեղուկի շարժման միջին արագությունն է, | -ն արագության բաբախման ամպլիտուդը, Օ -ն՝ արագության փոփոխման հաճախությունը, /-ն՝ ժամանակը), ուստի (4.236) հավասարումը ստացել է հետնյալ տեսքը. ծ

ի

Գ(այ

Հ

.

:

ի

աժ.ու,- ք,օօ591 դ.ճմ.ծ: ք222Ժ Յ. Յ.

6.9:

«(ոչ -Էուչ)6 շ

»6.Դ- Է 7.05» .

ոտ»

(4.238)

7,

ֆունկցիայի տեսքով (որտեղ ճ ը ճկափողի երկարությունն է), նկատի ունենալով նան 52 -ի մեծության փոքրությունը, այն արտահայտվել է՝

«Ը

ՀՀ

(7

Է

«օ5Թղիքլ -

դրելով (4.237)-ի

ԹԻ ՀԱՏ 42.0

որտեղ` Փո

ող

Լ

է.

Ւ:

շ

մոտավոր մեծությամբ ն տեղա

(1-2. «58 ()-0,

ք

շ------ից| -ՉՄԱ-ԵՇ ույԷ ոջ|1 407 ուր

կան տատանման

ու,

Ի2Մ Մօօ

հաճախությունն է,

: Հ--

Մ

ող,

-

(42.259)

ը

|-ն

ո՛չ

Հեղուկի շարժման ժամանակճկափողը գտնվելո անկայունության պես վիճակում, արագությունը ր ձ ձգտում է կրիտիկական ա

Կեոզատատի

րաո

ւ

Ընդունելով կատարելի որո (4 (8239) ձնափոխությունը 22) ստացվել ո-ե

հավասարումից

4277Դ ԶՆ

7.

ֆը:

թյ

է.

(

ո

221 որ

ծ

ժոչ)"

Կո

ր

ր

()60561Հ0,

(41.240)

ը

այնուհետն լուծումը պարզեցնելու նպատակով,օ օգտագործվել նշանակումը (ո -ն չափողականությունչունեցող ստացվել է.

արամ ծ «յ

չ

2,715

0: 2-)7(-)Հ եք ՀԱ-2գ:05

Տվյալ դեպքի համար` ՀԶՈ

Հ 0.

(4241) .

իսկ

ով ԵՇ 5 ոչ

է 2»

( 4.24.2 )

ՋՐ:

Փշ

աչ չոչ)

է

Ստացված դիֆերենցիալ հավասարումը(4.241) ներկայացնում Մատյեի ստանդարտ տեսքի հավասարում: Այն նան մասնավոր դեպք է, որը լուծելու համար կատարելովմի շարք ձնափոխություններ, ստացվել է. Ց 7(Թ- Ֆո":

ճկափողի սեփա-

(4243)

"--տ

-

-

հավասարմա

Դիֆերենցիալ հավասարումը (4.237) ինտեգրելու համար 7/0. ժէ է ներկայացվել -

Ե-: լ

`

(4237)

Գրգռման գործակիցը:

ՆԽ

-

իի,

(աա

Էուչ---5-

ն

.

Վ

քո

Ստացված հավասարումում (4.243) Շչ -ի մեծությունը որոշելու համար պետք է կազմել գծային համասեռ համահավասարումների կարգ ն այն հաշվել էլեկտրոնայինհաշվիչ խնդրում դրա անհրաժեշտությունը չի եղել, լուծումը ուստի կատարվել է մոտավոր եղանակով` Մակլերոնի ն աստիճանային անվերջ շարքի ասիմետրիկ

մեքենաների օգնությամ

Սակայն առաջ Սան

ֆունկցիաների

Օգնությամբ:

Մակլերոնի շարքի օգնությամբ լուծելիս, հավասարումից ստացվել է

երբ

ռ

Հ

-Լթ. Էօ՛(-2աա56Դ/()-0:

Սկզբնական պայմաններըեղել

7 (4238)

(4.244)

են`

երբ

7-70)0- "(Հ Կ

0.

1»

(4245)

ոա

/-

)-

Հ5,:

Խնդրի լուծման ճշտության մոտավորությունը հաշվի առնելով, ֆունկցիան ներկայացվել է Մակլերոնի անվերջ շարքի չորս անդամի

օգնությամբ.

"(0),

|

Է վերջնականապես

(4.247) աի -(ԷԹ"հնարը

Մատյեի դիֆերենցիալ հավասարումը ասիմպտոտիկ ֆունկցիայի օգնությամբ լուծելու համար քննարկենք (4.240) հավասարման

տեսքով`

47(0

ՐԱ Բն-2գ46:2:)/(:)-0:

0, նշանակելով4 Մեր խնդրում` զ 4գ, Հ հավասարումը ստացվել է հետնյալ տեսքով. -

-

-

ճտ

21274:76). աԸ)ՏԵ :Է-»"/6) ԿՐՆԱՅ ՀՅ

որտեղ`ո՞՛

-

0526:

Քանի որ ստացված հավասարումը նման

ներկայացվել որտեղ` ֆունկցիայի տեսքով,որոշվել լ

Օ

,

Ս-ի

/0)-«-սԱ)

են բոլոր

Եթ

աշ

Քջվող

--

-:

՛

թա

թի

9,525:

գծամեորի ն 8 -ի փորձնակա

ն

Արոր

րան տվյալ-լ

է նկ. 4.71-ում բերված ների աղյուսակից օգտվելովկառուցվել է մոտարկել է, կարելի այն որ երնում պարզորոշ գրաֆիկը: Գրաֆիկից ն / -ի միջն անալիտիկ պարաբոլական ֆունկցիայի միջոցով: »,,.//-ի

կախվածությունը

նե

ացվել է հետնյալ տեսքով` ներկայացվել

Հոու Մու.

Դոռո Եր": /

«ի

յ

|

ր

6,6 ւ---

Լ

Լ

Ւ--

/"

(4250)

Ստացված երկու արտահայտությունների` (4.247) ն (4.250), վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ ճկափողի դինամիկ ճկվածքը հարմար է

(4.252)

,

ո

«Ու--

7"

թգ:

հեղույյի մեկ Գրականությունումբերված Ֆոս//

որտեղ` գ-ն ճկափողի

(4251

եզրում:

է ազատ

դիֆերենցիալ

հիպերբոլական գործակիցները, օգտագործելով

է աստիճանային անվերջ

բերված կշիռն

ա ճկափտող ճկվածքի ճկափողի

,

համար ստացվել է.

չե--ր

(4.248) 4.249 (4249)

-0:

է Բեսելի

հավասարմանը, ուստի, լուծման համար ընդունվել է Շ(Հչ) -ն

ապա

(4248)

/Ծ

2-Ի

/5-ն

տվել, տվել,որ

են

անչափողական գործակցից որտեղ`

որ

Ի

տիկական դժվարություն

Հետազոտություններըցույց

7"(

Որոշելով /10), /10), 10) ն. (0) արժեքները, տեղադրելով (4.246)ի մեջ ն (0 ֆունկցիայի արժեքը տեղադրելով (4.238) ստացված հավասարման մեջ ստացվում

ՄՅ "Ըդ-վ

-ը խողովակի որոշել առաջին լուծումից` (4.247)-ից, որտեղ` 7/0)2 ջո» Է: ճկվածքն առավելագույն ազատ եզրում Խողովակաշարիծռող մոմենտի ն ճկվածքի միջն գոյություն ունի ուստի, դինամիկականճկվածքի որոշման ոչ գծային կախվածություն, ստանալը կապված է մաթեմաու լուծում վերջնական ճշգրիտ

0,4

0,8

4.6

Յ

Են. 4.71. ճկափողի երկարության(8) ազատ եզրի առավելագույն ճկվածթի (ոո) կախվածությունըդեֆորմացիայի գործակցից (8). (6): հրական կորը (ո), գծայնացված՝

Ըստ նկ. 4.71

-ի, Դ Ա2 կետերի արժեքները հայտնի են, ուստի, ռ են մեծությունները որոշելու համար կազմվել դրանց կախվածության հավասարումների համակարգերը լուծումից հետո թԹՀ27:»Հ0344 ն ստացվել են. ն

«

շառ: «

Այնուհետե

որոշվել

արտահայտությունից՝

0,344/" :

են.

(4.253)

մեծությունը

2-ի

(4.254)

-00-056ջ2ւն-0,

խողովակի կտրվածքում //,,,

շ

ե.-ՍԱՒո

Ծ-

ԱԱ222

զժ7Ի

է

ծռման

ՀԽ5|, լ |

//Բու

257.

որտեղ` Մ/, -ը խողովակի դիմադրության մոմենտն առանցքի նկատմամբ, "

ժամանակ

-Հ

ՀՀ-ի «Աի» 1--ԻՀ-

լ

'

/

-՛

դինամիկական անկայունությունը (պարամետրական ռեզոնանսը) կարող է տեղի ունենալ այն ժամանակ, երբ բաբախմանարագության հաճախությունը ն սեփական տատանումները կբավարարեն հետնյալ

արտահայտությանը.

Նկ. 4.72.

ամպլիտուդի մեծացման գործակիցը, հետնաբար,

Ր վ, Ի

շ

մ7

ԵՂԵ 122223

Հ--:3--

Պոմպի հաշվարկային կառուցվածքային սխեմա:

7-վերնի գլանային /սցիկ, 2-ներքնի գլանային խցիկ, 3-ափսեածն Թաղանթ, 4-շարժաթե, 5-շուռտվիկ, 6-լծակ:

Ներքնիխցիկի (աշխատանքային)ծավալը, համաձայն կառուց-

սխեմայի, որոշվել երկու դեպքի համար` մեմբրանի ճային սեղմված ( /77/) վիճակներում: է

ն

Ըստ որում

Գ-125.):

Հեղուկի շարժճան արագության հետնանքով կմեեանա նան գրգռման

թաղ

Ա

յ

ՀԵՐ

Ֆ

-

կենտրոնական

Ժ, ե մշ -ը համապատասխանաբար խողովակի արտաքին ն ներքին տրամագծերն են, /ծ/-ն՝ խողովակի նյութի թույլատրելի լարումը: ճկափողի հետազոտումից պարզվել է, որ երբ ազատ ծայրի սեղմող ուժից ն ծռող մոմենտից առաջացած լարումը գերազանցում է կրիտիկական լարման մեծությունից, ապա ճկափողը կայուն հավասարակշռության տատանման վիճակից անցնում է անկայունի, որն առաջացնում է ճկվածքի անընդհատ աճ: Մյուս կողմից, հեղուկի բաբախող հոսքի ժամանակ, երբ տատանման ամպլիտուդի է, արագությունը բավական փոքր

ԶՄ, 22.4

-Տ

( 4.256, ) է

լ

Վ ՎԳ |..----

(4255)

ւ

Խողովակի աճրություն,՝ ստուգվել ամրության պայմանի օգնությամբ.

Պոմայր շահագործական պարամետրերի հաշվարկը: Հաշվարկները կատարվել են պոմպի շահագործական պարամետրերը որոշելու համար, ըստ նկ. 4.72-ում բերված պոմպի կառուցվածքային սխեմայի:

-ի արժեքը հետնյալ հայտնի արտահայ-

տությունից`

ր

հետնյալ

կընդլայնվի դինամիկական անկայունության միջակայքը: Մյուս կողմից, ստացվել է, որ սեփական տատանման հաճախությունը կախված չէ հեղուկի շարժման արագության բաբախումից, այլ արժեքից: կախվածէ միայն դրա ճՃճիջին

,,

ւ

Ի

ո

Նա

Թ

ոու

2 -Մյ:

ԷԶԱն«4ն Տիզքեռ «առ, չ

ազատ

(4.256)

(4.252)

որտեղ` նշ, -ն ներքնի խցիկի գլանի ծավալն է, ն -ը՝ մեմբրանի զբաղեցրած ծավալը, Ժրշ-100մմ, /շց -ն՝ ներքնի խցիկիգլանի բարձրությունը, հշ , ձսփ-ն՝ մեմբրանի ափսեաձն մասի փոքրտրամագիծը, «սչ-90մմ, օոս-ը մեծ տրամագիծը, «յ : 700մմ, հ--ը՝ մեմբրանի խորությունը, /, Հ 78մմժ Վամապատասխան մեծությունները (4.257)-ում տեղադրելուց հետո ստացվել է Ն/,,," 520.7 սմ":

Գլանի խցիկի տրամագիծը, Համաձայն հՐՔնի շ»:Էն -

թ

Նույն

է

Լլ,3

Է

|

ժայժյր

Հ

շե

«33

20----կ թռ-

որտեղ` Ճշ

750մմ, իսկ /յ-

-

790մմ

արժեքները տեղադրելուց աաապատասխան -

հետո

Մոգ 332590 Հ

Դ,

ճնշման

տությամբ.

թ

որտեղ` ընդունվել է Ք, «6լգուժ/սմ.- Այդ դեպքում` Հ

ստացվել

559:3մ":

Հ

»

7,

Հ

Ն,

Ս

Հ

Սց

/5՞

է

Նկ. թյունը,

4.73.

Նշ» 7կգուծչնմ՛,

Ն դեպքում

Վերնի գլանում ճնշման

յ

'

պր

օրինաչափուկախված լծակի Արփ աաաաթվեոիշ Դխության (թ,

ահն ամապաշաը

Ն

Ա

"-

Ան

իսկ ,

Հ

հետո

Ստացվել է, որ վերնի խցիկում ճնշումը 6 կգուժ/սմ՛ բարձրացնելու համար օդի ծավալը 6 անգամ փոքրանում է: Որպեսզի պարզենք, թե ո ցիկլի ընթացքում ինչպիսի ճնշում է առաջանումգլանային խցիկում, օգտվել ենք հետնյալ հավասարումից՝ հ), -(5 Է Բ,)Մյ -ոջը), Ք»

|

Գրաֆիկիցակնհայտ երնում է, թե որերոր հետ կհասնի 6կգուժ/սմ՞:Իհարկե, ճնշման այդ խանողցիկլերի քանակը կարելի է որոշել ուղղակի (4.262) բանաձնից՝

(4.261)

335595

/լ

|

Հ

(թ) օօոչ/, 7գուժ/սմ, նշ» նց 335590մ, ՀԵ,

ՏԼՔ-՞`-Էէ

ն՝

իք

օպտիմալ

ճ

|

խցիկում ճնշման մեծությունը կախված շուռտվիկի միավոր պտուտաթվերից ն ժամանակից, ինչպես նան ջրի ժամանակում որոշելու համար ընդունված է. շուռտ պտուտա30այտ/րոպ,խցիկում 6/գուժ/նմ՛ճնշումը` /,,, թվերը` ն ծավալի կապը ներկայացվում Է հետնյալ արտահայՎերնի

Հ

նշ-ոնւ

.

(4.260)

ոգ.

վերնի խցիկի տրամագիծն է, 2,

բարձրությունը,/,ց

Հ

բա»

-ն

թյա

ք

(հեղուկ): Վերնի խցիկը գլանաձն է, ծավալը որոշվել է հետնյալ բանաձնով. 742-շ8

ջուր

ն

՛

Հ

-

(4262)

Աարոա ան որի փոիոխու

հետո

կարգով համապատասխան մեծությունները (4.258)-ում տեղադրելուց ն որոշ գործողություններ կատարելուց հետո, ստացվել է Նոր 2649 սմ: Ստացվել է, որ պոմպի աշխատանքային մեկ ցիկլի ժամանակ վերնի խցիկ (ռեսիվեր) է մղվում` բը ոու Մոդ 520,1- 264,9 255.2 մմ. (4.259) Հ

այն

-ոջղ

ջր

ստացված բանաձնի (4.262 որոշվել է գլանում օրինաչափությունը բերված է նկ. 4.73 գրաֆիկում:

ցիկլից

(4.258)

:

գ

թ.՛"-

`

-Ե1 չ

-

Քո

:

(4.263)

Համապատասխան մեծություններիարժեքները տեսադրելուց ստացվել է ռ 77 որը համապատասխանում է գրաֆիկի Հ

տվյալներին (նկ. 4.73): Վերնի գլանային խցիկում (ռեսիվերում)թ.» 6Լգուօ/սմ՛ճնշում զարգացնելու համարկծախսվի քՀ ոմ, 77-2Հ 22վ04՛րույի: Պոմպն աշխատում է երկու որպես պոմպ աշխատելիս ռեժիմով` ջրի ե ելքայինշտուցերի տրամագիծը` 6մմ. իսկ սրսկող սարքերի Զ,,, հետ` որպես րպես սրսկիչ աշխատելիս` ելքի անցքի (ծայրապանակի առվակի) տրամագիծըՀ̀, 7,51մ: Առաջին դեպքի քննարկումը,երբ Թ,տ 6մմ-

Հ

-

`

ստացվել է.

Հ

|

Հ

Միավոր ժամանակում ջրի ելքը որոշվել

տությամբ` որտեղ` Բ

Բ

լայնական կտրվածքի Նյ-ն՝ հեղուկի հոսքի միջին

անցքի

«ոնչ, ՛ /4-0.283սմո, չ,-

Նշանակելով

հետեյալ արտահայ-

Բն,,

ՕՀ

ելքի

-ը

է

ջ

արագությունը,

լ

որը

-

Վ29ցո:

Է

1Է

(4.265)

ն նապես վերջնականապ

բյ

(4.264)

մակերեսն է,

Հ

Օ-

Բյ

-

չ

70»

-

-

արագու-

ք»

ց95,: ՛. Փվ2-10՝

ր

(42627)

որտեղ`

ենՉի արժեքներ. ստացվել

Գո" 52248.

աա

Թ

41000

Փ.

կամ

էո

`

Բ

255,2 Է Ք)"

Հ

ը Հ

322վ5,(: Ք,)

Հն,

ւթ

Վ՞, .. 16531

20:3 Բ,(1-Ք.)

ուն,

Ստացված արտահայտություններում (4.271)

ԼՈՐ

Ք.դոմմ87

համապատասխան արժեքները՝ |

ստացվել են.

թ,ԿՀ|3շշ (2

են.

(4.271)

13,15թ

2552-Ի

«շը (4.270)

յյ

255,2ԹաԵ- 13.158, --Հ 10:42վճ

է

(4.26)

(պոմայի դեպքում) ւյթում (ուոսենիչիդեսյք )

Տեղադրելով համապատասխան արժեքները,ստացվել

է, ա

Աա-151. ոկ՞՛

-25526յ

,,

ո

ավ ՍղԼ1Ի 5, յ

չ

Նկ. 474 Հեղուկի տեսակարար ծախսի (Օր) փոփոխության օրինաչափությունըկախված ճնշումից (Բ):

չո տ

-

Լ-՛Ղ

մշ,

կաճ ուղղակի`

Գ, 203վ5. ո, 3359

.

ակ|

ի

ՀՁ

ն,

Օա-շ--322վԻ,

գրաֆի-

ա

յա

"

| .-՞՛

|12

`

ՀՄՎգ-

Ռեդ

Հ ռն,,: Խցիկից հեղուկի ծախսի տեսական ժամանակըորոշվել հետնյալարտահայտությունից.

"չ

ա

դարձյալ

արտահայտությունից.

(0-30)կգուժ/սմ2

Ք, -ին տալով

:

դեպքի Վերնի գլանային խցիկի մե ջ մղված հեղուկի քանակը ը որոշվել որոշվել է հետնյալ

,

համապատասխանմեծությունները: Օ, Հ/Հ», կախվածության կական օրինաչափությունը բերված է նկ. 4.74-ում:

ցթ,

ճեմ դեպքում Հգուժամ երկու

համար:

-

բանաձնով՝

-

-շիթք10

Փ.վ298

է

(4266)

-

Որոշվել են նան վերնի խցիկից հեղուկի ծախսի անհրաժեշտ ժամանակը կախված ճնշումից (5) ն Բ,Հ կախված հեղուկի տեսա կարար ծախս խսից (ՕՁ), ՕԴ), դարձ ե

Բերված արտահայտություններում` Հ -ն դիմադրությանգործա0,97 դեպքում Հ կից Է, կլոր անցքի համար Փ 006, օ- ն՝ թյան գործակից, 9 -ն` ազատ անկման արագացում, ց 98017, 7-ը ճնշումը, //ՀԹ/7 ճյգուժ/սմ՛/1գ/սմ-601: Փ ն Հ գործակիցները կախված են // ճնշումից (հետնաբար ն ելքի հոսքի արագությունից), մածուցիկությունից, ելքի անցքի ձնից ու չափսերից, ուստի ն՝ Ռեյնոլդսի թվից (42): Սովորաբարընդունում են օ -//8.): Այսպիսով, հեղուկի տեսակարար ծախսը որոշվել է հետնյալ Հ

72 ,

(4:268) րբեր տարբերակի թվային արժեքներով թվային կառ րժնքներով կառուցված գրաֆիկը բերված նույն նկ, 4.74-ում: Այս յս

:

Հ

-

տեսքը

ՕՀ

ստացվել ցվել է.

7. Փվ298

«

Գրաֆիկից երնում է` իրոք, ճնշումը բարձրացնելիս հեղուկի տեսակարար ծախսը մեծանում է: Ըստ որում, սկզբում /,-(0-6) (գուժ/սմ սահմաններում հեղուկի ելքը համեմատաբար արագորեն մեծանումէ, իսկ հետո` դանդաղում: Երնրորդ երբ դեպք, ժ, 72մմ, (4267) բանաձեն ընդունում է հետնյալ

շ

տեղադրելովՔ.-ի

ՕՁ,

5.

ց

նպ

Ձ»

10,42

ոլ

-

յ

գր

Տո) ալով 20,3 | |

Լ

վ

ուստիչ

ո

-

-ԸՑ

«ԿԹ

«3355-Ի,

3227 գ02

ոպ

թարգր "|

ն

ի-

թ,

ԻՖ)165710 2Վ7ո

ք

անո

ուստի,

«8265 165.3/ (ո5"(ք,):

Բ

ոպ

ն

հաշվել ենք ածանցյալը

(թան.) "

10.42/ 7.5.)ե որտեղից

2:

(4274)

Խե ԽՀԻ

է

շին: ՛

-

(ւթ յ. 70,42:Բ, 6, թ, 7. ..

Հանա)».

էթ

Ե»1

ԽՀո

Ձ

Ը. ռ

(4277

ՕՁ,

Հ

ոշ"(Ձ,)»-

--

ը աՁ,)»0. կետում

իր

երբ (Օր)

(4.278)

-0,

»20.3,

Օ, Հ20:3, ֆունկցիան ընդունել

(4272) 4.275,

իր

Օ

(4.279)

2:07"

Սպ-3355-------«

դարձյալ տվյալ ֆունկցիայի առավելագույն արժեքը որոշելու համար հաշվել ենք ածանցյալը ն հավասարացրելզրոյի` 335522 -Օ2 0, եպԼ,)-------չժր ԷՕ 022 )

(4.280)

՛-

՛

որտեղից` -

3255(322--720.

Զ,-

322:

աՁ,)Հ0, երբ Կ պ1Ձ,)»0, երթ

Է

համար

(4276)

է

առավելագույն արժեքը:

82,6

շ

-0,

իր

՞

3355(20,37 - ՕՀ) 0 Օյ» 20,3 է ա(Ձ,)Հ0, երբ Օ,

13335

ոա

ւօ»

,

զրոյի հավասարացրել թ.)- 10425,

,

որտեղից`

մո 1042թ"

երբ ա(5)«0. "

ր

,աԼ«ո)՞

Ծ»ի ո

որոշելու առավելագույնարժեքը դարձյալ, տվյալ ֆունկցիայի

(4273)

արժեքը: առավելագույն

է

355Ե903:-02)

ՈՆ)

ուստի,

Ր ա(5,)»0. ծրբ ֆունկցիան ընդունել կետում (Բո)

/ո-7

ընդունե

225.0:

'

165.145,

Ք»:

.2

10»-3355--Ծ`-,

որոշելու համար հաշվել ենք

21553180 որտեղից` 762,37(17Բո) ԸաՄ,)Հ0. նրբ -

,

-

ֆունկցիան

առավելագույն արժեքը:

կառուցելու

Թո

զրոյի՝ հավասարացրել

,)---5--

Մարո)

դարձյալ, տվյալ ֆունկցիայի առավելագույն արժեքը որոշելու համար հաշվել ենք ածանցյալը ն հավասարացգրելզրոյի՝

"

արժեքը տվյալ ֆունկցիայիմաքսիմում

ածանցյալը

40,42Հ52Ւ

(4.272)

գրաֆիկները ֆունկցիաների է »-Ր(Խ)ն Խ»7(ա) արժեքները: առավելագույն նան դրանց ենք համար որոշել Լւ»

կետում

/ոՀ7

ը

ուստի,

Օջ

Հ

Օ, Հ322, հա(Օր) ֆունկցիան ընդունել

կետում

ՕԶ,322,

«521առավելագույնարժեքը: «"(Օ,)---շշ

ո(Ձ,)-Հ---Նկ.

է

իր

:

ն

բերվա բերված են

476-ում

հո

»-

7 (8)

ն

է,

-

Օ 7 աա

օրինաչափությունները: ֆունկցիաների որոշել կախվածությունը էգրաֆիկական Դ-ից, դարձյալ արնոր

նան

երկու դեպքերի համար: Պոմպի դեպքում` /,,

Հ6

Խ՛

ժմ

ի

Ըստ (4.269)

թյունը

Դռ-

ից,

բանաձնի՝

Ի

.0շց9-Ի

Դ

ի..22552 Կ

"ՕՁ

ոպ

ՐԱԻ. որտեղ` (4.

ոպ

քոս Հ255,2

25» Է

ա

ուստի,

Սրսկիչի

ա

:

39-23,"

էպ Հ0.05վո(3355,9- 255,2ո):

ՎԱ

60.

թ)Ը 82654

Է

|ս

ոթ»

հաշտյոլր

ի

Ւլ-

Նկ.

5,221 (8,)-

է"

/

|

ջ

Ի

2-1

օ

ք

Հ

()

ն

Ըստ

տեղադրելով 7,,-ի

(4269)

է,

Է-----

-028վո(33559-

'" 1:72

|

|

լ

/

Հ

ֆունկցիաների

/ր)

առավելագույն արժեքները: (4.281)-ի ածանցյալը եղել է՝

ընդունել

|

ԻՐ

/

33559-2.2552

- 2552ո

որոշել

մչ

Հ

Ն ածանցելուց զրոյի դեպքում նույնպես Դ»

այս

Լա

գույն արժեքը:

հոԹոՑ/8

ենք դրանց

-Ց

(4253)

Օրինաչափ յուններր Պ

`

25555---85.72052 Գ,

Էուծ

այդ

7-35

աՀ |

-----կ

`

ֆունկցիան

հավասարացնելուցհետո,

6.6կետում (./ո) ֆունկցիան

(ո)Հ-0786.6(335592552:66)8192առավելա-

Լ

՛

ւ

գրաֆիկական

ոա 01- 00546.6(83559-2552.66)-525:

է իր

Վ եո (8ո)-82,64

Ք0

(4.282)

25527):

հս

օրինաչափությունները ներկայացնելուց առաջ

(4.282)-ը ստացվել է, որ

բանաձնի՝

արժեքը, ստացվել է՝

որտեղից` 132355, 9 2.255,2ո -0, ոՀ 66: Այդ կետում 1/7) ընդունել է իր առավելագույն արժեքը`

(ե) կախված ծնշումից (Բ): '

փա

մմ.

ԽԱԱԱԻ ԱՏ

335598

Վերնի խցիկից հեղուկի ծախսի անհրաժեշտ ժամանակը

4.75.

ե

ԳԿ

,

-

-

12,5

,

լ

լ

նա

,

«

Հ

Ժ,

Դ

Լ

քս

(41.281)

ամ

ւՊ

դեպքում`

ո

լ ճ0լԼ-

Ֆունկցիաների Գրաֆիկական »

որ

ճմ

Հ

2Խ)Հ 81,9Վ

ւ

-Վ

)

ճ ցի

Հաո-

|

էղա- 23555

լ

Նկ. 4.75. (են) թ

-

էո(11)-5324Վ

փ

լ

Օր»«Բ/Վ

Վերնի խցիկից հեղուկի Փժախսիանհրաժեշտ ժամանակը Ծնչման դեպքում` կախված հեղուկի կգուժ/սմՄ՛

Նկ.

4.77

ոստ Հեղուկի ծախսի անհրա,ժեշտ ժամանակը (է),

կախված

6,6Հ ստացված գրաֆիկների տվյալների (նկ. 4.77)` երբ Դ 7, ապա համապատասխանաբար (,,, 5,2 ն հ, 87,9վ արժեքները համարվում են առավելագույն: 7 դեպքում ստացված պարամետրերըկլինեն Փաստորեն ռ Ըստ

-

Հ

-

օպտիմալ`

/ կգուժյսմ/ երկու դեպքում էլ, ԹՀԹ,» Օշա "Օ» ՞ 20,3 սմ'/վսրսկիչի դեպքում (6, 5 7,6մմ), սմ"/ մ ե ում (Զա Ձ,ա-Օ7 609)

Ա

թ-ն

Հ

պ

քշա ՃԵ

Հ

դեպք անվ պոմպի

Մ -

-

5,2 վ պոմպի դեպքում:

-

Հ

`

-

Հ

ոմպ-սըս

արդյունքները:

տափորձե

պոմպ-

առանձին` միայն պոմպի, Գիտափորձերըկատարվել ն շահագործական Սսրսկիչի կառուցվածքային պարամետրերը որոշելու ն ճշտելու նպատակով: է Պոմպում ամենաթույլ դետալը ռետինե թաղանթն է: ն աշխատանքի արտադրողականությունը: նրա ամրության սահմանը Այնուհետն որոշվել են պոմպ-սրսկիչի պարամետրերը շահագործական սրսկման (արտադրողականությունը, հուսալիությունը ն այլն) ն տրվել է տնտեսական արդյունավետության ն ապա

են

Որոշվել

բարի գործական որակը,

հիմնավորումը:

Ռետինե թաղանթի ստենդային փորձարկումներն ըստ ամրության տվել են հետնյալ արդյունքները. հեղուկը թաղանթի ափսեաձն հասել է մինչն 13,15 մակերեսի վրա ազդելիս սահմանային ճնշումը կգուժ/սմ՞: իսկ ուռուցիկ կողմի վրա

ազդելին` 12:31 թաղանթն գումա է մինչե ացիեն ատի, թաղանթի կգուժ/սմ" աշխատում: կատարելով կգուժ/սմ՛Ճնշման հարատնությունը որոշվել Ստացված

ոհացու

արդյունքնե

է

են, որովհետե

տակ,

որոշակի քանակի ցիկլեր: Ըստ հարատնության փորձարկումների` թաղանթը քայքայվել ն է ցիկլ եկել միջին հաշվով 1112675 շահագործումից դուրս կատարելուց հետո, որին համապատասխանել է 618 ժամ, այսինքն պոմպը գյուղացիական (ֆերմերային) տնտեսությունում օրական 2 ժամ ջուր մղելու պայմաններում մեմբրանի ծառայության ժամկետը կազմում է 309 օր, իսկ սրսկման սարքերով կոմպլեկտավորված՝ նպատակով, վնասատուների դեմ մշակաբույսերի պայքարելու

կցախողովակի -

բնույթի հաշվարկները հիմնավորել են նրա օպտիմալ պարամետրերը. ճնշումը ռեսիվերում (վերնի գլանում), առանձին պոմպի ն պոմպ-սրսկիչի դեպքերում` 7/2 20,3սմ/վ սրսկիչի կգուժսմ, հեղուկի ելքային ծախսը` Զ,, 322սմ/վպոմպի դեպքում (Զ,ոչ 6մմ), 7,6մմ) ն Օս դեպքում (4, սրսկիչի 87,9 հեղուկի ծախսի անհրաժեշտ ժամանակը` հ, դեպքում: պոմպի դեպքում ն ք, Հ 5,2վ Ունիվերսա

է

Հ

շահագործական Պոմպ-սրսկիչի

-

տարեկան ամենաշատը 100 ժամ աշխատելու պայմաններում, պոմպսրսկիչի թաղանթի ծառայության ժամկետը կկազմի 6 տարի: Պոմպի լավագույն արտադրողականությունը որոշվել է կախված կառուցվածքային (պարամետրերից (ներծծման 6կցախողովակի եղել է 15 ն 7 մմ, իսկ ելքինը` 12 ն 6 մմ, շուռտվիկի տրամագիծը շառավիղը` 10, 12 ն 15 մմ) ն մղման բարձրությունից (մինչն 14 մ): Գիտափորձերից ստացված արդյունքները ձնակերպվել են գրաֆիկու ե մ է տվել, ների ր ձնով, որոնց րոնց վերլուծություն րլ թյունը ցույց որ պոմպ առավելագույն արտադրողականությունը` ՕՁ, 760 //.. ստացվում երբ ներծծման կցախողովակի տրամագիծը Զ մմ ելքի 72 մմ, շուռտվիկի շառավիղը` 7 տրամագիծը`» -

Հ

Սրսկիչի շահագործական ն տնտեսական օպտիմալ ցուցանիշները հիմնավորելու համար մշակաբույսերի քիմիական մշակության որակը գնահատվել է հետնյալ չաւիանիշներով. լուծույթի ցրվածու6ծայրապանակի պ ձնով, սրսկիչի րսկիչ թյունով (դիսպերսությամբ), արագությամբ, խողովակաշարում լուծույթի ճնշման :

տեղափոխման թյամբ-

Լուծույթի ցրվածության մեծացումը նպաստում է լուծույթի ծախսի իջեցմանը: Օայրապանակի ռացիոնալ ձնը հնարավորություն է տալիս լուծույթի շիթն ուղղել այնպես, որ ընդգրկի ծառը կամ ցանկացած մշակաբույս ն թունաքիմիկատը հավասարաչափ բաշխի նրա տերնների մակերեսների վրա: Խողովակաշարում լուծույթի ճնշման մեծությունից է կախված լուծույթի փոշիացման ն տերեների վրա նստելու որակը, շիթի կոնի մեծությունը, լուծույթի ծախսը, սրսկման արտադրողականությունը ն

այլն: Սրսկիչի

տեղափոխման արագության մեծացումով մեքենայի է, բարձրանում այդ դեպքում բայց տերնների վրա թունաքիմիկատի նստելու

արտադրողականությունը

կրԲոմների բանակը Առաջադրված խնդիրները լուծելու :

համար գիտափորձերով փորձարկվող մակերեսի վրա լուծույթի նստեցման կախված Փծայրապանակների տեսակից, լուծույթի խտությունը ճնշումից ու ծախսից ն սրսկող բանվորի շարժման արագությունից որոշվել

են

(արտադրողականությունից):

Արտադրական փորձարկումները (նկ. 4.78) ցույց են տվել, որ լուծույթի լավագույն ցրվածությունն ապահովում է հիդրավլիկական 1Ն5 մմ անցքով ծայրապանակը, երբ լուծույթի ճնշման մեծությունը եղել է 1,2 կգուժ/սմ՛, իսկ սրսկիչի տեղափոխման արագությունը բանջարանոցային մշակաբույսերի վնասատուների դեմ պայքարի դեպքում՝ 0,2 մ/վ:

խողովակաշարում

Արտադրական փորձարկումների արդյունքների վերլուծությունը ե նոր մշակված ունիվերսալ «ՉԹՃ-1» է տվել նան, որ ՕԵթ-1 ցույց պոմպ-սրսկիչի փաստացի արտադրողականությունը համապատասխանաբար կազմել է 0,04 հա/ժ, տեխնիկական մերժերի քանակը 4 օրվա ընթացքում` 4 ն 2, մերժերի վերականգնման տնողությունը` 0,72 ն 0,51 ժ, շահագործական հուսալիությունը` 0,94 ն 0,98, աշխատանքային ձախսումները` 25 մարդ-ժ/հա ն 13 մարդ-Ժ/հա, շահագործական ծախսերը` 7642 դր/հա ն 1964 դր/հա:

Ստացված արդյունքները հիմնավորում են նոր մեքենայի համեմատությամբ: Եթե հաշվի առավելությունները ՕԵԵ-1 «5ԵՃ-1»-ի առնենք նան ունիվերսալությունը` որպես առանձին պոմպ աշխատելու հնարավորությունները ապա նոր մեքենան բոլոր ցուցանիշներով, իրոք, ունի մեծ առավելություններ: Պատահական չէ, որ այն լայն տարածում է ստանում գյուղատնտեսականարտադրությունում: 4.5.

135. Վերակառուցվածկիսակախույհ 11-30

հարթիչ

--3.0 կիսակախովի հարթիչը վերակառուցվել բարելավել հողերի հարթեցման որակը (նկ. 4.79):

Նե. 4.79. Վերակառուցված 1-30 նուր ւտեսքը:

Եկ.

4.78.

Բ)

խաղողի այգում սրսկման գործողություններ կատարելու

պահերը.

ա) ձեռքի հաղորդակով կապափուկերով մեջքի ՕիԲ-7

ն

սրսկիչով բ)նոր

մշակված ունիվերսալ

պոմապ-սոսկիչով:

«ԶԻ4-15

կիսակայովի

է

երկսռնանիի ն

հարթիչի ընդհա-

Կատարվել են տեսական ն գիտափորձնականհետազոտություններ, որոշվել են հաճնապատասխանկառուցվածքային պարամետրերը: են տեսական հետազոտությունների որոշ Ներքեում բերվում արդյունքներ: Հողահարթիչի կատարելագործման տեսության տարրերը: Հողահարթիչի բանող օրգանը հիմնավորված է հողաշերտի կտրման ն դեպի կողք տեղաշարժի տեսանկյունից: Մինչդեռ միայն հողաշերտի կւորման վրա ծախսվում է զգալի էներգիա, որի հետնանքով հողահարթիչն ագրեգատավորվում է մեծ հզորության տրակտորներով: Հողահարթիչի բանող օրգանի թն-խոփի, մակերնույթով հողի կտրման դիմադրության փոքրացման նպատակով կատարել ենք տեխնոլոգիական գործընթացի ուժային վերլուծություն: ն ուղղության հետ ե Քանի որ թնը շարժման դրված է որոշակի անկյան տակ, որի պատճառով դրվաօքի անկյունը ենթարկվում է

կինեմատիկական տրանսֆորմացիայի, ուստի

ուղիղ սեպի համար, այնուհետն ազդեցությունը (նկ. 4.80):

Նկ. 480 սխեմա:

խնդիրը լուծել ենք հաշվի ենք առել շեղադիր դիրքի

խԽուհի դրվածքի անկյան (.)

որոշման

հաշվարկային

Մտնելով հողի մեջ սեպը (խուփ-թնը)իր վրա է վերցնում /7,, /շ նորմալ հակազդումները: //, նորմալը գումարվելով /, շփման ուժի հետ Ջ» համազորը, որի տալիս են հորիզոնական Ք բաղադրիչը հանդիսանում է հարթիչով հողի կտրման դիմադրությունը: Ուժային սխեմայից կարող ենք գրել Ք.» Թ Տոլ ն ԺԷ ց) Բշ կամ հաշվի առնելով Բշ- ի արժեքը` ԲշՀ //Ճշ ԹՇՕՏ(Ը- Փ)/ԷԹթ ստացել ենք. թ ՋՈՐ հց) (4.284)

Հ (Բշ - ԽՇՕՏ(ԸԺ օ)/Թթ:

Ք գուժի նվազագույն արժեքը կհամապատասխանի խոփի դրվածքի անկյան` շ-ի որոշակի արժեքին: Խնդիրը լուծելու համար (4.284) հավասարումըածանցել ենք ըստ . -ի ն հավասարեցրել զրոյի. Հ

-

Չ/

որտեղից`

/2շ

0Հ Թ6օ5(0: Փ)- հտո(: Բա Հ-Շա(ա-ԷՓ)կամ

Փ)ջթ,

(41.285)

Փ-90-6-Փ,

ֆորմացիայի մեծությունը` ճշ -

ն:

8՛Ը՛

(.0-

(Ք.

-

Ը'8

թ»

605),

էջ.

-ի տրանս-

190.

-

68 5

,

,

-

8,4

Հ

48'/6053:,

ուստի

կամ վերջնականապես. Լջ.

ՀԱ.Ա-

«057:

-

(90

-

2Փ)/605(90 Փ)- ::22Փ/«05Փ-

Հողի ն մետաղի միջն շփման անկյունը` ստացել ենք. ի ԵԶՏ Օօ

093, ՀԱՆՐ

Հ42-43:

-

(4288)

ն, ընդունելով

255,

Հ

(4.289)

Կատարելագործված հարթիչում խոփի դրվածքի անկյունը եղել է մենք բարձրացրել ենք 10-43--ով,որով հնարավորություն է տրակտորով: ստեղծվել մեքենան ագրեգատավորել 30 կն դասի 1-75 Ընդ որում, թնի դրվածքի անկյունը շարժման ուղղության հետ 68: սահմաններում: տատանվելէ ՛/ 60 Յ0

,

(4.286) ռ

նկ. 4.81-ի ստացվել են.

լ:

տությունը, ստացել ենք

4.5. 14.

.-90-2Փ: Այնուհետն որոշել ենք խոփի դրվածքի անկյան`

Ըստ

Ընդունելով Ճա, -90-2Փ, մյուս կողմից` հողն անարգել կողք տեղաշարժելու համար հաշվի առնելով, 7 Հ 90-- . հայտնի արտահայ-

-

-Փ(90-ռ-թ)

(9

Նկ. 4.61. Խուիի դրվածքի անկյան (ճ) տրանսֆորմացիայի մեծության (ճչ) որոշման հաշվարկային սխեմա:

--

ՎերակառուցվաժՇՕ - 4,2 շարքացան բանջարանոցային մշակաբույսերիսերմերի ցանքի համար

4,2 Բանջարանոցային մշակաբույսերի սերմերի ցանքի ՇՕ շարաքացանի նորմալ աշխատանքը տվյալ տնտեսության դաշտերում ապահովելու համար ընդգրկման 4,2 մ լայնությունը կրճատել ենք երկու անգամ, հանվել է սերմնահան ապարատը, օգտագործվել է եգիպտացորենի շարքացանի մեխանիզմը, փոխանցումը տրվել է անվադողերից, շրջանակը վերցվել է կուլտիվատորից, իսկ խոփիկ2,8 շարքացանից (նկ. 4.82): Արտադրական փորձարները` ՇՕ կումները ե այնուհետն մի քանի տարվա աշխատանքը ցույց են տվել, -

-

(42.287)

որ վերակառուցված շարքացանի շահագործական ցուցանիշները ն են բարձր են լիարժեք բավարարում ագրոտեխնիկական

պահանջները:

«շր

ղ

Ա

Ան

|

Պ

ճ

Հ

խտացման ուղղությունը կարնոր նշանակություն ունի պահելու հեռավորություննեն անփոփոխ տեսանկյունից: Դիտարկենք այդ գործընթացը: Գլանվակի տրամագծի (2Թ) ընտրությունը կատարվել է առջնում հանդիպած ՛ շառավղով կոշտերը փխրեցնելու կամ հողի մեջ մտցնելու ն տեղապտույտի գոտու բացառման ւեսւսնկյունից: Առաջին պայմանից ելնելով` գլանվակի շառավղի մեծությունը պետք է բավարարի հետնյալ անհավասարությանը. Հողի

ակոսում

սերմերի

Ա-«6օ)

թ -

"

բ

.

'

-

բանջարանոցային Վերակառուցված

նկ. 4.82. ճուր տեսքը.

անվանելը:

ՑՆան համար կարնոր

(

/

ձ

Հ

«ՐՀ

շարքացաճի ընդհա-

է ճիշտ ընտրել հատկապես

ն

Հ

նպատակով աին:լփաստատելու ԿԱՔ կետով անցնող որմալ

՛

/

է՝ սերմի կպատապու դարձնելու անվոուրաքածյեւ խտացնելու

ունիվերսալ

հողը

են զույգ

նպաւոակով,

կոնական գլանվակներ:

յուրաքանչյուր

շարքու

--

|

ամապատասխա

Հ

,՛

`

'

լ

օլ

լ

դրանք:

պառկատեղի օգտագործվել

ուղղություններ

արագության

ուղիղների հավասարումները (նկ. 4.83):

Գլանվակների հաշվարկի տեսությունը: Ժամանակակից հացահատիկային շարքացանների գլխավոր թերությունը` կառուցվածքային ն տեխնոլոգիական առումով սերմերի պառկատեղի ոչ բավարար խտությունն է, որն իր հերթին պայմանավորված է սերմնաթաղ խոփիկների կառուցվածքով: Հայտնի բոլոր կառուցվածքի սերմնաթաղ խոփիկներից վատագույնը սկավառակայինն է, սակայն շարքացանի այդ հանգույցի առանձնահատկությունից ելնելով օգտագործվում են

Սկաւլառակային խոփիկների թերությունն այն է, որ ակոսիկի բացման ժամանակ չեն պնդացնում պառկատեղը, որը հանգեցնում է սերմերի ֆիզիոլոգիական հակասություններին: Հացահատիկային մշակաբույսերի սերմերի պառկաւոեղը պետք է ունենա 0,9- 1,1 գր/սմ՝ խտություն: Խտության փոքր արժեքների դեպքում սերմը չի ծլում, հոտում է ն արդյունքում 300 կգ/հա նորմայի սերմից ծլում է 250 կգ կամ քիչ: ավելի ` Նշված գլխավոր թերությունը վերացնելու ն շարքացանը

(4.290)

Ը05Փ

հողի նգլանվակի օղագոտու միջն շփման անկյունն է: պայմանը` տեղապտույտի գուոու բացակայությունն ապահովվում է հ, Հ /աշ պայմանից, որտեղ` //շ -ը անվահետքի խորությունն է, հր, -ը անվահետքի այն խորությունը, որի դեպքում Հ -ն անվագոտու վրա շ, բացառվում է տեղապտույտի գոտին` ծ ն տվյալ կետում նորմալի /Խ) բացարձակ արագության (1) միջն կազմված անկյունը: Նշված « անկյան կապը անվահետքից ն անիվի պարամետրերից որտեղ` Փ Մյուս

`

/-

ճ

.

«առ Հ

Հ

Ք

՛-

Ը

«Ր

1-75

/

Հ

ղ

«

լ

/. ՛

՛

1-0 `

ս

Նկ 4.83. Օ

ն Թ

գլանվակի հաշվարկային սխեմա:

կետերի կոօրդինատները կլինեն

ՕՕ ուղիղի հավասարումը կլինի Ճ6Շօ5Թ8):

Օ

(0,9)

Հը Եջ ,

|

-

ն

ք

("ոօ

կամ

147.2 Բը

Ն

նի.

մ

ՀԶՈ Ք 250-( Բ 47)

որտեղից |

«ԱՅՅ:

ւ

(4.292)

ոտաց

ո6օ50-(8: 48),(թ.4ր):

»-

8Օ

Է -աքն:

ուղիղի ակեր հ

(7257)

(4293)

Քո

ուղիղի հավասարման անկյունային գործակիցը` Բ

ԽՀ

աց

Գործա Թան

պայմանից

`

ԶՄ

ուղիղի

(4294)

անկյունային

տուց

Քչ«վ-ՀԱ (Բ4ո)-

Թշօ50

(4.295)

,

ռ ճ,-Խլ ( 4..296, ա ՃԽչ (թ Համաձայն ընդունված տեղապտույտի բացառման պայմանի, Մյուս կողմից, գլանվակի պտտման կինեմատիունենք` 7ջճ Հ/ջթ: կական շառավիղը` ԹՀ.ԴՋ-ը, որոշել ենք սահքի չ, գործակցից կախված, որը համաձայն մեր կողմից կատարված գիտափորձնական հետազոտությունների`՝2, Հ Օ, 73, ուստի.

իս կ

լքժ--Ճ ՀԻՋյ--------(լք0:

4թ

ս

ենք.

ր

-

է

Տեղադրելով

4Թ)չու

/Ի

որտեղից՝

0,13,

-----.--(ք0Հ---Ն15թ570

ստացել ենք.

Հ

երկարությամբ, / 8.

Է 156050

115510

մ90

-

շ) ի,

-Փ»--------,

Ե

ԵՀ(

ու

Վերցնում ենք 4.5. 15.

-

ծ

ԱՓՀԱՆ, 75 սմ-

Խո

Հ

( 42.299,

Հ

ԺԽյյդ

չու

որտեղից գլանվակի լայնությունը ստացվել

48»0,158:

48-ի արժեքը (4.296) հավասարման մեջ, ստացել

լք»

-

Հ

2050(Թ 4ի) -

5: սմ, Ընդունելով անվահետքի առավելագույն խորությունը` 2 ԺԲ. 7147ամ. 12.մ: ընդունել ենք -« լանվակի շառավղի . մեծությունը ստացել ենք (4.290) արտահայտությամբ, ըստ որի ստացել ենք` ԹՀ26-: Այս արտահայէ խոսում տությունն այն մասին, որ հողի նախացանքային մշակությունը պետք է կատարել բարձր որակով, այնպես, որ Ռ- ի արժեքը դաշտում ստացվի հնարավորին չափ փոքր: Հաշվի առնելով կատարված հաշվարկների արդյունքները, 72 սմ գլանվակ: Գլանվակի նվազագույն շառավիղը ընտրել ենք 7, 12-55 7սմ: /Յո-/Հ ստացվել է` Յոր Մյուս կարնոր պայմանը սերմը շրջապատող հողի ներսսեղմումն է ոչ թե շարքի այլ հնարավորին չափ շարքին ուղղահայաց ուղղությամբ: Ընդորում, հողի մասնիկների տեղափոխության ուղղությունը (հակազդման համազորի) պետք է հատվի սերմի վրա կամ շարքի երկայնական առանցքի վրա: Նշված պայմանների բավարարման համար անհրաժեշտ է, որ գլանվակի կոնի հիմքի անկյունը լինի.

է.

-Ճո)Հ1729սմ-

(4300)

ՎերակառուցվածՇՕ-4,2 շարքացան հացահատիկային մշակաբույսերի սերմերի ցանքի համար

Մյուս ՇՕ-4,2 շարքացանը ձնափոխել ենք ցորենի շարքացանի` հանվել են սերմնատարխողովակները ն խոփիկները, հետնում տեղա-

(42.297)

ոի

Ընդունելով (ց 7 04, ստացել ենք` 0,46 5210 1- Ն15-2050: Լուծելով վերջին արտահայտությունը, ստացել ենք. Հ

Հ

0 2,87 1,87 «050:1-0, Ը050-

Է

1827-7480չյը 3.74

0-58": Այսպիսով, անվահետքի թույլատրելի արժեքը ստացվել հՀՔ-

Թոօ50-

Բ(/1-«050)-0468:

է.

(4.298) Նկ.

4.84.

Վերակառուցված ՇՕ-4,2 շարքացանի ընդհանուր տեսքը:

Կատարվել է զսպանակային սերմնաթաղի տեսական հետազո-

վերակառուցված շարքացանն

նը, այնուհետն

փորձարկումներ: արտադրական

ա

նցել

է

ԻՀ

լայ բ

148-հ/օօ56,

Հացահատիկային տեխնոլոգիայի առավելությունները, շաղացան մշակաբույսերի Զսպանակալին

տեսությունը:

սերմնաթաղի

ԲԱՐՔ

: վաղուց հաստատվա ոմա ագրո գիաներ ն տարբեր կառուցվածքի տեխնիկական միջոցներ: Նման աշխատանքներից է նան մեր կողմից վերակառուցված հացահատիեն որոշակի կային շարքացանը, որտեղ որպես բանող օրգաններ: արամետրերով զսպանակային պար բանող օրգանների հաշվարկի տեսության նը հետնյալն է: աշխատում է որպես մեկ ծայրով հեծան, որը հողի դիմադրությանտակ ճկվում է որոշակի մեծությամբ: աղիչիատամը հողի մեջ խորանում ցանքի խորության Սերմնաթաղիչ ծ գիտափոր ձչափով` մինչն 6 սմ: Գամաձայն մեր կողմից կատարված տեսակարար դիմադրությունը նական հետազոտությունների, Ն/մ սահմաններում: հզորության հողերում տատանվում է 100-150 մեծությունն տեղափոխության ուղղաձիգ ուղղուատամի Ընդունելով 6սմ ստացել ենք ճկվածքի (Ճ8) համապատասխան թյամբ / չափը:

տեսակետից,

ձրացման

ա

միջին

-

մ

2.

Նկ.

4.85.

ճկվածքի /8

որտեղ`

՛

կանության.

-

-

"ը`

Հոր ռաճայն նկ. 4.85-ի ստացել ենք.

՝

26:

0,

ՕԻՇԸՕ5| ՕՒՇԸ0Տ

հավասարման մեջ

4-16վր.

2)

ն

լուծելով

է

(4:304)

Տեղադրելով /-ի Ժ-ի

ի արժեքը (4.304)-ից (4.305)-ում

ւ

նկատմամբ,

(4305)

48:

-

(4.303)

7ծ

տեղադրելուց հետո,

վ.

ԹԻ

լ:

5Թվ

--2

ԳՒՇԸ085|

յ

Ը050յ---|--0Ք հ)

զսպանակային պողպատ

ե

(4306)

(ԸՂ-65Ր) առաձգականու-

թյան մոդուլի մեծությունը` Բ 2:70 5/2 ՔՀ 72սմ ուստի (4.304) 48Հ7Զսմ երբ հՀՇսժ ՕօՀ 7Ժ, մեկ ատամի վրա ընկած ուժը` Ք 9 Ն, ստացել ենք. Ժ 0.48 սմ ընդունել ենք Ժ» 06սմ Հ

մեծությունը որոշվել է հետնյալ հայտնի բանաձնով. ՔԻ 48(4307)

7ջ.

.

Բանող օրգանի իներցիայիմոմենտը` 7-5: լ

Հայտնի

ն` ատամի առաձգաատամի վրա ազդող ուժն է, Բ ն՝ ատամի լայնակա ն հատու յթի իներց ներցիայի մոդուլը, 7 ն

Ք)

,

48Հ-Ը---Հ

ՅԲյ'

Թ.-

60560

Գ-ՇԸ05|

Այսպիսով,ստացել ենք.

արժեքը (4.301) ստացել ենք.

:

«առվաց-«| |

|

տատա ո

Ի:

4-6.

սերմնաթաղի հաշվարկային սխեմա:

ն

աք

.ադ-տա-.

ծ..0-

-

ք ն Զսպանակայի

(4.302)

«.-ժ/ավ աէ:

ուստի

է

0-0,

Ս

5Ի6օ

աք

ստացվել է.

Ք

Ռ«օ5(0-:6,)

Բ«օ56,օ

Վերջին հավասարումից(4.302) ստացել ենք.

ամրակցված

է

Հ-

ՕՀ90-

սերմնաբաղ մշակված

Նշված. սերմնաթաղ ԲԱՆ որ րգանն

-ց

յ

արտահայտությունից Հ

4.5. 16.

,

Հ

Հացահատիկային շարքացաններին կից կատարելա-

գործված

ն նրանց ակոսահաններ տեսության տարրերը

Ցանքի ագրեգատների հետ համալրվող ակոսահանման հանգույցները նպատակաուղղված են ոռոգմանը:

Ժամանակակից ակոսահանները, ոորնք արտադրություն են են մտել դեռես 1940-ական թվականներից սկսած, նախատեսված են ն հողը թմբավորելով բուկլիցներ, կոչվում բուկլիցի համար պնդացնում են: Այդ գործընթացի արդյունքում բավականաչափ վատանում են ոռոգման նպատակով հանված ակոսի տեխնոլոգիական պարամետրերը` ոռոգման ջուրը ոչ թե տարածվում է դեպի կողք է բույսը, այլ ճեծամասամբ ներծծվում դեպի ներքն: գիտական հետազոտությունկատարված տարիներին Վերջին է ներով հաստատվել է, որ ակոսահանի աշխատանքի որակը կախված ուղղությամբ մակերնույթը կազմող գծերի շարժման կազմված (2 անկյան ըստ բարձրությանփոփոխման օրինաչափությունից` 7-7 4.86): (նկ.

կետերում շոշափողների կազմած անկյունը` Հ, Օշ: առանցքի հետ բավարարի Հ ՀԶՄ7-ց պայմանին: Հողի մասնիկի շարժման թե՛ հարաբերական ն թե՛ բացարձակ հետագծերը կախված են մակերեույթի ձնից: Որոշել ենք ակոսահանի մակերեույթի անալիտիկ տեսքը տեխնոլոգիական հիմնավորումով: Վետազոտություններով |46յ հաստատված է, որ այն մակերեույթները, որոնց ուղղորդող կորերն ունեն լոգարիթմական սպիրալի տեսք, ցուցաբերում են նվազագույն քարշային դիմադրություն ե հողի փխրեցման առավելագույն աստիճան: Ակոսահանի մակերնույթի երկու ուղղորդող կորերի (ՕՑ ն 8Շ) հավասարումները ներկայացրել ենք լոգարիթմական սպիրալների տեսքով (նկ. 4.86): ԻԸ

ն Տ (4307) 5»-Ըչօ Բ": Դեկարտյան կոօրդինատներումնշված կորերի հավասարումՀՇՓ

ները ստացվել

Վ: շ՞

են.

«թյ

-

Նկ. 4.86

Կատարնլագործվաժամոսահանների

բշաաջ

վ

արժեքի

Կոն

ներթափանցումը

Նրմանե նկ. 4.86):

ր նույթը բավա։ Կազմող գծի « արժնքիդոպքում թմբ է որակով, իսկ կան ինտենսիվ խտանում է բուկլիցը կատարվում օոռոգման ջուրը մեծ մասով ներթափանցումէ ներքն: Կազմող է պինդ՝ ջուրը ստացվում ոչ մակերնույթը ռ, արժեքի դեպքում` թմբի ներծծվում է հորիզոնական ուղղությամբ, ավելի քիչ դեպի ներքն: արտադրության մեջ օգտագործվող ակոսահանները որ Նշենք, ե կատարում են միայն բուկլից կոնական մակերնույթ ունն Հ

-

ԱԱ

շարքացանների համար նպատարաց եհատիկային կազմող գծերով մակերնույթներ, որոնց

թմբի

հողը:

կահարմարէ ունենալ ճ Հօ, ց: Ընդ որում, կազմած անկյունը շարժման ուղղության հետ` որպեսզի ապահովվի հողի մասնիկի հարաբերական տեղաշարժ, անհրաժեշտ է, որ վերջինիս հարաբերական հետագծի ընթացիկ Հ

--ՔԻճոո դ

Շշ6 »

-

Ր 2-Մյ

՛

2-չլ

-

»

շ

յ

(4.309)

:

ուշը

(424.370)

:

կստանանք Համատեղ լուծելով ստացված Ցիավամարումները, քները արդյունքում ն 72.ոն Իա: Ամր բ 2)Հ0: 2 կոօրդի Ց շ/(.ջ, ղ մակերնույքի

հավասարումը`

Հայտնի է, որ մակերնեույթիվրա հողի մասնիկների շարժման հավասարումներնունեն հետնյալ տեսքը՝

-.Փ.Ր. ԻԻ «Ր Մո

գծի

ԻԴնդացնելով

(4308)

,

յ0-»Ժ

«շ-

"-յ

սխեմաներ:

ջթ

:

Կազմող գծի ի (ՃՔ8")հավասարումը`

հաշվարկայրն

Հետազոտություններովպարզվել է, որ կազմող գծերի կազմած դեպքում բանող մակերնեույթըհավասարաչափ անկյան ճ պնդացնում է թմբի մակերեսը ն որոշակիորեն ապահովում ջրի

-

»»-0:

Ը

-ԱՒԸՆ»

-Ըյ6

(4:371)

.

Հողի հարաբերականշարժում ապահովելու համար անհրաժեշտ հարաբերական հետագծի ցանկացած կետում ւտտարված շոշափողը՝

է,

որ

ՉՔ. Փ

69, Փ

»օՓ ը

.Օ

0Փչ| .6:

Բ2 -ո «82 2. |0Ք.

-թ

-

ռօ

-ջ ՇՓ.

|,

09չ

,-

ն

Օ: Փ

Փ

յ.

(4572)

.Փ Փ

առանցքի հետ կազմիսՀ (90 - ջ) անկյուն: (4.312) հավասարմանշ, ֆունկցիան (4.311) հաավսարմանմի մասն է, շշ -ը՝ մյուս մասը: Կատարելով ստացված դիֆերենցիալ հավասարումների թվային ինտեգրում, որոշել ենք ակոսահանի պարամետրերը. փռվածքի անկյունը` 2, 7ժ՛,բարձրությունը` ք/ 25 սմ, երկարությունը` ճ 20 Օ»«

Հ

սմ

«Հ

Հ

Մեքենան բաղկացած է շրջանակից (1), ուժային հիդրոգլաններից (2, 3), բունկերից ու նրա մեջ տեղակայված պարարտանյութի զանգվածը մատուցող մեխանիզմից (4), հիդրոշարժիչից (5), ֆրեզից (6): '

Հ

208:

4.5. 17.

Այգիներում ծառերի բները մշակող ն միաժամանակ պարարտանյութեր մտցնող ունիվերսալ մեքենա

Պարարտանյութերի արդյունավետ օգտագործման համար անէ ճիշտ կազմակերպել այն հողի մեջ մտցնելու աշխատանք-

հրաժեշտ րը:

Հայտնի է, որ պարարտանյութերը հողի մեջ մտցնելն իրականացվում է երկու եղանակով. մակերեսային ցրումով ն ներհողային մատուցումով: Նախորդ պարագրաֆներում ներկայացրեցինք մակերեսային ցրման հնարավորությունների իրականացման տարբերակները:Սակայն պետք է նշել, որ մակերեսային ցրումը թերություն ունի. պարարտանյութերի օգտակար նյութերի օգտագործման արդյունավետությունը ցածր է: Բացի դրանից, լեռնային պայմաններում, տեղանքի թեքության պայմաններում տեղի է ունենում ցրված պարարտանյութիլվացում: Դրա համար մակերեսայինցրումից անմիջապես հետո պետք է կատարել հողի մակերեսայինփխրեցում: Ներհողային մատուցման ժամանակ բարձրանում է պարարտանյութի օգտագործման արդյունավետությունը, հատկապես, երբ հողի մեջ մտցնելուց հետո խառնվում է նրա հետ: Պարարտանյութերը հողի մեջ մտցնելու ու հողի հետ խառնելու, այգիներում միջբնային գոտին մշակելու ն դարձյալ պարարտանյութ մտցնելու համար մեր կողմից մշակվել է ունիվերսալ մեքենա |33), որի կառուցվածքային սխեման բերված է նկ. 4.87-ում:

Դ

/՛

ւլ

չ

Է

յ

ւ՛

ի -»

կառուցվածքային սխեմա, 1-շրջանակ, 3-ուժային հիդրոգլաններ, 4-պարարտանյութի բունԵկ. 4.87.

Պարարտանյութը 2,

հ ոՂ18մեջ(եջմտցն ճիվել մեքեն տոցմողումիվերմալ մեքենայի

կեր, 5-հիդրոշարծյիչ, 6-ֆրեզ:

՛

Եե. 4:88.

Պարարտանյութը հողի հետ

քայինսխեմա.

'

առնող

ֆրեզի կառուցված-

1-շրջանակ, 2-առանցք, 3, 4-ուժային հիդրոգլաններ, 5-հիդրոշարԺիչ, 6-վռան, 7-աշխատանքային սկավառակ, 8-պահիչներ, Զ 70-

ԿԱ ա արա Բամբթ ադանին«եշ 21-պատճենիչ, 22, 23-ելիպսածն ուղղապահներ, մրամորություններ, 26ուղղապահ 25. ուղղապահ սկավառակի մակերեսներ. սկավառակ, 27-լայնական փորվածք, 28-հոլովակյ, 29-բլթանցք-

24,

վրա ֆրեզը բաղկացած է շրջանակի (1. Հողամշակող տեղակայված առանցքից (2) ն ղեկավարվում է ուժային (3) ն (4) գլաններով: Ֆրեզի առանցքը (2) վերնի վերջավորությունովմիացված է հիդրոշարժիչի (5) հետ, իսկ ներքնի վերջավորության վրա վռանով (6) նստած է աշխատանքային սկավառակը (7): Վերջինս կահավորված է տեղավորվածեն տրամագծի հակադիր (8), որոնք երկու բռնիչներով ծայրերում: (9) ն (10) անցքերով բաց են թողնված հիմնական (ղեկավարող) (11. ն լրացուցիչ (սահմանափակիչ) սողաններ: Սահմանափակիչ սողանը (12) կահավորված է հենարանով (13), վերջնային փորակով (14) ն զսպանակով (15): Ղեկավարող սողանը տակ ն համալրված է նրա հետ կոշտ (11) տեղակայվածէ զսպանակի միացված (13) ն (16) հենարաններով:Սողանները (11) ն (12) ատամի

հետ (1 միացված են անմիջապես փորակի (14), անցքի (18) ն առանցքի (19) միջոցով: Վողամշակող ֆրեզն աշխատում է հետնյալ կերպ: Ֆրեզը միացնելիս (4.88) հիդրոշարժիչից (5) պտտող մոմենտը առանցքի (2) միջոցով փոխանցվում է աշխատանքային սկավառակին (7: Մանր քարերի հանդիպելիս ատամները նրանց հրում են մի կողմի վրա ն շարունակում իրենց աշխատանքը: Երբ ատամները հանդիպում են մեծ քարի, հարվածի մեծ ուժ է առաջանում, որի հետնանքով զսպանակի տակի հոլովակը (28) դուրս է գալիս լայնական փորվածքից (27 ն պտտող մոմենտի փոխանցումը աշխատանքային սկավառակին է: Քարից անցնելուց հետո նորից բանող սկավառակը

(7 դադարում գործում է:

Ուղղաձիգ առանցքով ֆրեզները գործնականում կիրառություն են տավել, որ ցույց նրանքավելի քիչ էներգատար համեմատությամբ որիզոնականների են ն ապահովում են հողի մշակման բարձր որակ: Բացի դրանից, թեքությունների վրա այդ ֆրեզները հաջողությամբ են ֆրեզված հողը խառնում ն միաժամանակ այգիներում կատարում միջբնային գոտու խառնում ն ձնավորում մշակում, պարարտանյութը հողի հետ հակաէրոզիոնթմբեր: ջրապահիչ Հաշվարկային սխեմայի (նկ.4.89ա) օգնությամբ կազմվել են սկավառակի հետ դանակի միացման Ճ կետի շարժման հավասարումները, ն ստացվելէ նրա շարժման հետագիծը(նկ.4.89բ):

պանի համեմատու երի արակել ների նրա

»-8 շ-

/5

-

«1-8

:

Լա՛

'

'«

ա)

7ՀՀ

ՀՀՀԻ.

«ՀՏՏՏ--՛ «ՀՀՀ

՝

"ՀՀՀ

( 17 թ)

Նկ 489. Ֆրեզի ա) հաշվարկային սխեմա, բ) դանակի շարժման հետագիծը:

«05(9դո8:

Ի(1-«05 Թո

ԹՐ

(4:37)

ն՝

ը

հարթություններում, «Օյ/ թեքության անկյունը

Հօ7

Հ

1--

շեղումը:

,

գրող

ֆրեզի ԻԻ. --Ա Ց

ԱՀա

8-ն 1- 605 0.-605-

Մ

թեքության

կետի

ներքնի

-

0:605-

ֆրեզի նկատմամբ,

հարթության

.

Ֆրեզի դանակն արտագծում է երկարացված ցիկլոիդ:

Ճ

կետի արագությանբաղադրիչները կլինեն.

Հողի

,

յօօ6

ֆրեզի անկյունային արագուֆրեզի շառավիղնէ, Փ ն տեղափոխական շրջանագծային ֆրեզի 4-Փո/7,-ն արագությունների հարաբերությունը,օ, /7-ն` ֆրեզի թեքության անկյունն ները չն )՛ առանցքներինկատմամբ, համապատասխանաբար 226)/

որտեղ` թյունը, ւ

«ՇՓ

բ

ջահ

՛

-Թ

Է

(թյ Հօր

(4314)

/ 6057-605-

Էվ1-

Տա

:

կտրման արագությունն արտահայտվում է

հավ ավասարումով.

բտ-վ/ՀԵՎՄ2»

աաօռ. ըյ է.

աակ

Հաջ

ի

յ՛,

ք

ի

,

ԻԺ

ճո

Էօ

-

ւի

-ե-

-Քչ

Ք|լօ57(ջյ Է Օէ)6057 0:51 (թյ Է

Ըզտա(ցըօ16958:-ջ :58

Գու

Օ-511՛

օ-Տոռ

Օէ:605-Թ

Է

հետնյալ

0ԹԷ)օ05-

| :

(4315)

Ստացված արտահայտության(4.315) վերլուծությունը հնարավորություն է տվել որոշել ֆրեզի կառուցվածքային պարամետրերի ն աշխատանքի ռեժիմների ազդեցությունը հողի կտրման արագության վրա: Հետազոտվող միջակայքում ռ ն Բ անկյունների նույնական ինտերվալի դեպքում հողի կտրման փոփոխումով 4 հաստատուն արագությունը գործնականումքիչ է փոփոխվում: ն Բ հաստատունների դեպքում 4 հարաբերությանփոփոխուօ մեծ ազդեցություն է թողնում կտրման արագության վրա: « ն ք-ի թյունը տարբեր անկյունների դեպքում կտրման արագության սահմանները համանման են 4- ի համապատասխան սահմաններին օք պայմանի

ժամանակ, սակայն աո», ն Մյոոտ-ն, կախված օ ն Մ անկյունների կոնկրետ մեծություններից, շեղվում են այս կամ այն կողմը: ՛50

/

'

Հօ

Մ

/չ /2

՛

-.

»օՀ-22-7/

2,50

/ 42160

Հ

55|

3.0

4.6.

3ՇԹԺՇ

7 ՐՀ Բավ

`

է

--ՀՀ

2 ՀՀ

ՐԷՔ

Բ)

2-10,

4-48, 4-36:

ԺՇ

8-5.

4:48, 3-օ-»., 8-15" 8-15.

2-օ-5", 4-48. 8-10. 1-48 6«-5. 5-15. 0-10.

1-48,

4-0Հ

7-5

15",

ի փոքր մեծությունների դեպքում9 անկյան մեծության ազդեցությունը 1-ի վրա ուժեղ է, ըստ որում, այդ ազդեցությունը հանդես է գալիս հիմնականում միայն հողի կտրմանգոտու խառնման վրա:

-

Տեխնիկայի արդյունավետության բարձրացումը այլընտրանքային էներգիայի աղբյուրների օգտագործման միջոցուլ

Գյուղատնտեսությունում օգտագործվող ավանդական էներգետիկական միջոցները հիմնականում ներքին այրման ն էլեկտրական են: շարժիչներն Սակայն էլեկտրակիրների գների անընդհատ բարձրացումը պահանջում է ոչ միայն մտածել էներգածախսերի տնտեսման, էներգախնայողական տեխնոլոգիաների ներդրման, այլ նան էներգիայի նոր աղբյուրների արդյունավետ օգտագործման ուղղությամբ: Վատկապես ուշադրություն պետք է դարձնել էներգիայի այլընտրանքային աղբյուրների լայնածավալ օգտագործմանը: Դեռնս 10 տարի առաջ նախատեսվում էր 2000 թ. ավանդական վառելանյութի մի մասն այլընտրանքային ռեսուրսներով փոխարինելու արդյունքում յուրաքանչյուր տարի աշխարհում տնտեսել. ջերմաէլեկտրականության օգտագործման դեպքում 14-15 մլն տ պայմանական 4, վառելանյութ, արնային ֆոտոէլեկտրականության դեպքում` 3,5 քամու էներգիայի` 60-62, հողի ջերմության` 40-180, կենսազանգվածի էներգիայի` 140-150, ջրի ն գազի էներգիայի` 170-180 մլն տ պայմանական վառելանյութ: Իհարկե, աշխարհի շատ երկրներում հիշյալ ծրագրերի ուղղությամբ նշանակալի հաջողությունների հասել են, սակայն մեր հանրապետությունում` քիչ բան է արվել: Վանրապետությունում էներգիայի այլընտրանքային աղբյուրնեեն րից ուշադրության արժանի արնի, քամու, գետակների ու առվակների ջրի էներգիան, ինչպես նան կենսազանգվածիցստացվող էներգիան: -

Եկ. 4.90. Հողի կտրման արագությանփոփոխությունը կախված զ. ն ճ-:8-0, 2-1-2,9, Թ անկյուններից ն 1 հարաբերությունից. այ 1-1-2.9, 3-1-2,9. «-Թ-5. «-Ք-15. 40-08-15. 4-36, 5-0-Ք-15. 14-45, Բ) Լ-օ-80-0,

.

Մեր գիտակոնստրուկտորական աշխատանքներում գյուղատնտեսական տեխնիկայի վերակառուցումը, նորերի ստեղծումը ն ունիվերսալացումը համարում ենք լուծման ենթակա առաջնահերթ շարունակական խնդիրներ:

Հ ՀՆ ՀԻ ՇՀ.|

4.0

,

ԷՏ

«5

ա)

.

ի Լ

նլ

Ի

շարադրվածից

հետնում է, որ . ն Ց անկյունների փոփոՎերը խությունը 0-5 միջակայքում էապես ազդում է 12-ի վրա, իսկ նրանց հետագա մեծացման ժամանակ հետազոտվող միջակայքում այդ ազդեցությունը հանդես է գալիս պակաս նկատելի: Ստացված օրինաչափությունները հնարավորություն են տալիս հիմնավորել մշակված աշխատանքային օրգանի կառուցվածքային պարամետրերի ն շահագործական ռեժիմներիմիջն փոխադարձկապը:

Ապացուցված է գյուղատնտեսության էներգետիկականհաշվե-

կշռում արնի, քամու, գետակների, հողի ջերմության, կենսազանգվածի (հիմնականում գյուղատնտեսական արտադրության, սննդի ու փայտամշակման արդյունաբերության ն կոմունալ-կենցաղայինսեկտորի) էներգիայիօգտագործման տնտեսականարդյունավետությունը:

էներգիայի այլընտրանքային աղբյուրների օգտագործումը հանրապետությունումնշանակալի կտնտեսիվառելանյութաէներգետիկական միջոցներ ն միաժամանակկնպաստի շրջակա միջավայրի մաքրության պահպանմանը: Արնեըէներգիայի անսպառ պաշարներ պարունակող յուրահաէ: նրա օգտագործումը կապված չէ տուկ աղբյուր շրջապատը կեղտոտելու ն երկրագնդի ջերմային հաշվեկշիռըխախտելու հետ: Արնի էներգիայի օգտագործման արդյունավետությունը պայմանավորված է տվյալ աշխարհագրական տեղի պայմաններով ն մեծ չափուլ կախված է նրանից, թե որքանով հաջող կլուծվեն արնի ճառագայթման երկու հիմնական թերությունները` թույլ համակենտրոնացումը (ճառագայթման մակերեսայինխտությունը մոտավորապես հավասար է 0,8 կՎտ/մ՛)ն ճառագայթման ընթացքի ընդհատումները (ամպամածության ն գիշերային միջակայքի պատճառով): Դրանք պահանջում են հատուկ գիտատեխնիկական միջոցառումներիրականացնել: Արտասահմանյաներկրներում արնի էներգիայի օգտագործման ուղղությամբ շատ առաջ են ընթացել: Գործում են խոշոր արնային էլեկտրակայաններ, գելիոջրատաքացուցիչն օդատաքացուցիչհամալիրներ, արնի էներգիայի տարբեր վերափոխիչ համակարգեր, որոնք կիրառվում են մարդկության գործունեության համարյա բոլոր

բնագավառներում:

Արնի էներգիայի օգտագործման ուղղությամբ որոշակի աշխատանքներ են կատարվել նան մեր հանրապետությունում`մշակվել է արնի էներգիայի կուտակիչ, ջրատաքացուցիչ համակարգուլ արնային կաթսա ն այլն: Հանրապետություննունի ամենաբարենպաստ պայմանները արնի էներգիայի լայն օգտագործման համար: Հանրապետության համարյա ամբողջ տարածքուլ արնի ճառագայթման ժամերի թիւլը տարեկան կազմում է 2700, իսկ ճառագայթման մակերեսային խտությունը` 500-900 Վտ/մ7: Արեի էներգիայի օգտագործման Սոր տեխնոլոգիական սկզբունքների որոնումը ն ձեափոխիչների մշակումը արդիական խնդիր է ն ունի գիտագործնական նշանակություն: Կիրառականհամակարգչայինվերլուծության միջազգայինինստիտուտի տվյալներուլ 1985 թ. աշխարհում քամու տեղակայանքներուլ արտադրվել ն օգտագործվել է 2 մլրդ կՎտ.Ժ Էլեկտրական էներգիա, իսկ 2000 թ.` 1,5 տրիլիոն կՎտ.Ժ: Դեռնս 1985 թ. ԽորհրդայինՄիությու264

շահագործվում էին 2-4կՎտ հզորությամբ հողմաշարժիչները, արտադրում էին միջին հաշվով 4,7մլն կՎտ.ժ որը համարժեք է 12հազ.տ պայմանական վառելանյութի: Յուրաքանչյուր տարի երկրագնդի վրա արտադրվող կենսազանգվածի քանակը էներգետիկական տեսակետից համարժեք է Ցոլորակի վրա նավթի տաս անգամվա տարեկան արդյունահանմանը: Խորհրդային Միությունում նախատեսված էր 2000 թ. կենսազանգվածի լրիվ օգտագործումուլ ստանալ այնքան լառելանյութ, որը կարող էր փոխարինել 100 մլն տ չմշակված նավթի: նյութից, անաերոբ Խոզի գոմաղբի 1 տ չոր մշակման ժամանակ, կարելի է ստանալ 360 մ` կենսագազ. կամ 300 կգ պայմանական վառելանյութ: Այլընտրանքային էներգիայի աղբյուրները գյուղատնտեսական արտադրությունում ներդնելու ն արդյունաւվլետ օգտագործելու նպատակով նկարագրվում ու վերլուծվում են նրանց առանձին տեսակների օգտագործման եղանակները, մեքենասարքավորումների կառուցվածքները, ներդրման հնարավոր ուղիները, շահագործման եղանակները ն տնտեսական արդյունավետությունը հիմնավորող տվյալները: նում

որոնք տարեկան էլեկտրաէներգիա,

օրգանական

4.6. 7.

Արնի էներգիայիօգտագործումը

Արնի էներգիան վերափոխվում է ջերմայինի ն կոմունալ ու արտադրական շենքերին տպահովում տաք ջրամատակարարում ն ջեռուցում, տեխնոլոգիական կարիքների համար ջուր է տաքացնում, ջերմատներն է ջեռուցում, չորացնում է գյուղատնտեսական մթերքներ, շոգ կլիմա ունեցող շրջաններում կոնդեսացնում է շենքի օդը, ֆոտովերափոխիչի օգնությամբ արնի էներգիան վերափոխում է էլեկտրականի նայլն: Արնի էներգիայի օգտագործումը հատուկ տեխնոլոգիական է բարձր ջերմաստիճանի (մինչն ապահովում 4000-Շ) ստացում արնի վառարաններում, բացառում է էլեկտրամագնիսական ն այ վնասակար ներգործությունները, ապահովում է տաքացման ոչ իներցիոն ռեժիմ ն թույլ է տալիս աշխատանքներ տանել ցանկացած միջավայրում: արտադրողականուԱրնային թյունը կազմում է 1 մ՛-ից 55-70:Շ ջերմաստիճանի 80-100 լ/օր ջուր: Օգտակար գործողության գործակիցը ամռան շրջանում 0,45-0,55 է, իսկ ձմռան շրջանում` 0,3-0,35: Արնի կոլեկտորի տարեկան տեսակարար ջերմաարտադրողագկալ/մ՞, կանությունըհավասար 0.4-0,5 իսկ վառելանյութի տարեկան 130-160 տնտեսումը 1 մ՛-ու կգ պայմանականվառելանյութի:

գործընթացներում

ջրատաքացուցիչ-կոլեկտորների է հաշվով՝

Արնային ջրատաքացուցիչ-ակումուլյատորն ։ամպպահովումէ ջրաջեռուցում: Տաք ջրամատակարարման արնային համակարգի արմատավորումը տնտեսում է այդ նպատակի համար վառելանյութի տարեկան ծախսի 60-70 44-ը: Գոյություն ունեցող ե հեռանկարային տեխնոլոգիաները նախատեսում են ջերմամատակարարման համար արնի էներգիան վերափոխել ոչ բարձր ջերմաստիճանային պոտենցիալով ջերմության: Դրանք հիմնված են մեկ կամ երկու ապակե շերտերով հարթ արնային կոլեկտորների օգտագործման վրա ն ջրի ջերմաստիճանը բարձրացնում են մինչն 100:Շ: է, Ֆոտոէլեկտրական վերափոխիչների կառուցվածքը պարզ շահագործումը` հասարակ ն հնարավորություն են տալիս օգտագործել ինչպես ուղիղ ազդող, այնպես էլ ցրված արնային ճառագայթներ: Սկզբունքորեն տեղակայանքների հնարավոր ծառայության ժամկետը մոտավորապես 30-40 տարի է: էներգիայի կուտակման եղանակներից հեռանկարային է համարվում նան լուսային էներգիայի վերափոխումը քիմիական էներգիայի որպես ֆոտոքիմիական ռեակցիայի արդյունք: Դա սովորական տեսակի էլեկտրատարրալուծիչում ջրի էլեկտրատարրալուծումով ջրածնի ստացման երկաստիճանային եղանակ է, որը սնվում է էլեկտրական մարտկոցից (ՇՔ): հոսանքով արնային Արնի էներգիան օգտագործում են նան էլեկտրական էներգիա ստանալու համար: Արնի էներգիայից ուղիղ ձնափոխման ճանապարհով էլեկտրական էներգիա ստանալու ամենաարդյունավետ եղանակը կիսահաղորդիչային արնային մարտկոցներով ձնափոխման ֆոտոէլեկտրական եղանակն է: Արնի էներգիան էլեկտրականի վերածելու համար կան արնային էլեկտրական կայաններ (ՇՇ), որոնք խորհուրդ են տալիս օգտագործել հարավային շրջաններում, ինչպես նան մեր հանրապետուշուրջօրյա

թյունում:

Լայն տարածում են ստացել մի քանի կՎտ հզորության արնային Մեկ կՎտ հզորության ՇԹՇ--ը էլեկտրական կայանները (Շ»Ը): տարեկան տնտեսում է 1 տ պայմանական վառելանյութ: Արնի էներգիայի օգտագործման ամենապարզագույն լուծումը ն անասնաշենքերում տա համարվում բնակե տներում է ր ե մելի ո

մատակարարումը:

Արենի ջերմամատակարարման տեղակայանքների օՕգտագործհնարավորությունը որոշվում է տվյալ շրջանի կլիմայական պայմաններով, հաշվի առնելով վառելանյութի արժեքը ն արնային տեղակայանքի ներդրման ծախսերը: ման

Այդ տեղակայանքներիակտիվ համակարգերը հնարավորություն ն են տալիս կարգավորել արնի ջերմության կլանումը, կուտակումը են հետնյալ օգտագործվում համակարգերն Այդպիսի բաշխումը: նպատակներով. ջեռուցման ն տաք ջրի մատակարարման, շենքի օդի լավորակման, գյուղատնտեսական մթերքի ջեռուցման ու չորացման համար նայլն: արտադրությունումարնի էներգիան օգտաԳյուղատնտեսական գործում են անասնապահական ֆերմաներում կերացեխի, կաթի կթի տեղակայանքների մշակման ն այլ տեսակի արտադրամասերի, անջատող մեթանկենսագազ գոմաղբից համար ջուր տաքացնելու, տենկը տաքացնելու, կենցաղային ն այլ նպատակներով,ջերմատները տաքացնելու, հացահատիկ, խոտ, դեղաբույսեր, միրգ, ծխախոտ, բանջարեղեն, արնածաղիկ ն այլ մթերքներ չորացնելու համար: են Այդ խնդիրների լուծման ուղղությամբ մեր կողմից տարվում որոշակի կոնստրուկտորական նե գիտահետազոտական աշխատանքներ: 4.6.2

Քամու

էներգիայիօգտագործումը

Գյուղատնտեսությունումքամու էներգիան նպատակահարմարէ օգտագործել համեմատաբար ոչ մեծ ագրեգատներ գործի դնելու համար: Գործնականում այն հաջողությամբ օգտագործվում է ջուր բարձրացնելու, որոշ կոմունալ սպառողներին,ջերմոցներին, էլեկտրահամար: էներգամատակարարման կանություն արտադրողներին կան որոշակի ն խնդրում օգտագործման Արնի քամու էներգիայի խտության ն ցածր գալու հանդես նրանց կապված դժվարություններ,

հաստատունության հետ: ռեժիմների փոփոԱրնի ն քամու էներգիայի հանդես գալու է որ արտադրունրան, հանգեցնում խության անօրինաչափությունը իրար: Դա ու համընկնում չեն էներգամատակարարումը թյան ընթացքն անհրաժեշտություն է ։ասռաջացնում արտադրական գործընթացը շարունակել ռեզերվային էներգամիջոցով կամ ակումուլյատորով կամ էլ ընդհատումներովկազմակերպել արտադրականգործընթացը: Երկու դեպքում էլ արտադրությունըվնասով է գործում: Այդպիսի էներգիան օգտագործելու տեխնիկատնտեսական հնարավոր եղանակներից մեկը նրանց ցուցանիշները է: համատեղ օգտագործումն Ըստ տարվա եղանակների քամու ն արնային ռեժիմների վիճակագրականվերլուծությունը ցույց է տվել, որ եթե ձմռանը իջնում է արնային ճառագայթումը, ապա բարձրանում է քամու միջին իջեցումն ուղեկցվում արագության քամու ամռանը իսկ արագությունը, է արնի ճառագայթման բարձրացումով: Ուստի, արնի ն քամու էներգիաների օգտագործման համատեղումով կարելի է սպառիչին ոչ

բարելավելու

Դրանք կառուցվածքով հասարակ են, հեշտությամբ կարելի է պատրաստել ու շահագործել: էլեկտրասարքավորումների ամբողջ ապահովում է արտադրվող լեկտրաէներգիայիորակը:

4.2):

ամեն հաջողու, կարոջ լուծել արձրադիր հերարի

էներգիա

մ

,

Է

բնական

աշխատանքն հաաա բնական

արոտավայրերում անասնապահությանն արտադրված մի շարք տեխնոլոգիական գործընթացների լեկտրամեքենայացման խնդիրները: Ջրամբարձ մեխանիզմներում աշխատող քամու էներգետիկական ագրեգատներինկատմամբհիմնական պահանջը նրանց աշխատանքի ավտոմատացումն է: Դրան համապատասխանումեն դանդաղընթաց ն բազմաթիակավր արագընթաց փոքրը Տթիակավոր քամու ագրեգատները, որոնք հուսալի աշխատում են քամու արագության լայն միջակայքում՝ 3-20 մ/վ: են աշխատել ոնտ պոմպերը ջուրը բարձրացնել բոլոր տեսակի

կեքիմերամշակման՝

Աո

Խորհրդային

Լարումը,

Չ-4-6,

Ճ8Չ-1-3, ՊՅԽԼՅ, Ճ83-100-24: ՃԹ-30-18,

էներգիայի

Հանրապետությունում կան բարձրադիր տեղանքից հոսող մեծ ն առվակներ, որոնք պայմաններ են ստեղծում ական գյուղատնտեսական արտադրությունում հիդրա ի էներգիայի արդյունավետ օգտագործման համար: ավելորդ ճնշումը կարելի է օգտագործել էլեկտրական էներգիա

քանակությամբ գետակներ

50-200 |

Գաբարիտային գ զանգվածը

190»:395«159|

Ջրի ծախսը, լ/վ

430«230«320|

տ |երկարությունը` Ջրհավաք

փոդրա

Ջրի հոսանքի միջին երկրաչափական անկյունը

Սակեժամ

|

ՔՈԽՐՅՇ-1,5

ՀՇ

Ն15

ազոտը

եռաֆազ

230/400

230/400

50է7.5

0.53

820«470»:430|

290:548»550

Բ

0,06

0,06

0,06

0,06

12000

12000

|

ՀՈՑ

0.53

12000

«ա

աի

|

2:8

42000

ԼՆ 4. րաժեմանանՄիկրոհիդրոէլեկտրակայանների ինքնաշեն

արտադրելու համար: Բաց ջրի աղբյուրներից ջուր մղելու համար կարելի է օգտագործել հիդրավլիկական տարաններ, որոնց ստեղծման գործում մեծ ավանդ է ներդրել Երնանի պոլիտեխնիկականինստիտուտիպրոֆեսոր Վ.Հովսեփյանը: Նրա ստեղծած տարաններն արտադրվում էին Խորհրդային Միությունում: Ժամանակն է վերանայել տարանների արտադրության ն օգտագործմանհարցերը: էլեկտրական էներգիա ստանալու համար կարելի է օգտագործել միկրոհիդրոէլեկտրակայաններ, որոնք բաղկացած են 100 մմ տրամագծով հիդրոտուրբինից,գեներատորից,ՔՐ--356 ռելե-կարգավորիչիցն այլ մասերից: 7 մ աշխատանքային ճնշումը ն ջրի 2,5 լ/վ ծախսի դեպքում միկրոհիդրոէլեկտրակայանն ապահովում է 28 Վ լարում ն 0,6 կՎտ հզորություն: կվտ հզորության մեկ տրակայանըտարեկան տնտեսում է 1 տ նավթ: Խորհրդային Միությունում ստեղծվել ն փորձարկվել են 0,25, 0,6, 1,5 ն 2,8 կՎտ հզորությամբ միկրոհիդրոէլեկտրակայաններ (աղյուսակ

ախ

պատրաստման, տեղադրման ն շահագործման հարցերով սկսել են զբաղվել հանրապետությունում, բայց լայնածավալ ներդրման տեմպերը շատ թույլ են: Ժամանակին այդպիսի կայանների մշակման գործերով զբաղվել են նախկին գյուղատնտեսության էլեկտրիֆիկացման համամիութենական ինստիտուտում (ք. Մոսկվա): Անհրաժեշտ է այդ ինստիտուտի հետ համագործակցության կապերը վերակենդանացնելն նրա օգնությամբ միկրոհիդրոէլեկտրակայանների զանգվածային արտադրություն կազմակերպել հանրապետությունում: 4.6.4.

Կենսազանգվածի օգտագործումը

Զարգացած արդյունաբերական երկրներում լուրջ աշխատանքնոր տեսակի ներ են տանում աղբյուրի` կենսազանգվածի օգտագործմանուղղությամբ:

միկրոհիդրոէլեկ-

միաֆազ

չափերը,

ՊՃՅԽԼ4, ՊԹՅ-2-4,

Հաճախությունը, Հց

Միությունում արտադրվում էին տարբեր կՎտ հզորության 9 տեսակի քամու

Բ83-0.25-2,

Ճ85-16-12,

Վ

Օ.Գգ.

0,25-100

ագրեգատներ՝ հիդրավլիկական մաբ պոտենցիալով

0.25

Հզորությունը, կՎտ Հոսանքի տեսակը

Աղյուսակ 4.2

բնութագրերը րավայամների

ԲՈԽՐՉՇ-21

նո

ԹՈԽՍՐ36-0.25| ԹՈԽՐՅՇ-0:6| Ցուցանիշները

աաահագրեգատները տարող տարբեր տեսակի ն ջրհորներից: նշանակության

դո

վառելանյութի

էնե անգվածը էկոլոգիապես րգիայի աղբյուր Նրա անսպառ Ն քանակությունն Անալ րազ

է:

է.

ենսաանգ: սազանգ-

վածից ստացված վառելանյութի օգտագործումն էապես նվազեցնում է

Ան ազանավածի

միջավայրի աղտոտումը: պաշարներն են. գյուղատնտեսական մթերքը, գյուղատնտեսական, արդյունաբերական, կենցաղային աղբը, անասփայտանյութը ն նաբուծական թափոնները անտառանյութերը ակա

ելան թ. բավարարել կենսազանգվածից ստացված

միկրոօրգանիզմները:

էր էր 2000 ավորված թ. պլանավորված

Դեռնս

գապահանջարկի 10-20 96-ը

ան

վառելանյութով:

վերջին

ԽՍՀՄ-ում

թ. ԱՄՆ-ի -ի

տարեկա

էնե

ր-

նույնպես լուրջ աշխատանքներ էներգիայի արտադրության

աղբյուրների հաշվին

էին տարվում նոր արձրացման ուղղությամբ: ունի կենսազանգվածի գազաֆիկացման երկու ն անաերոբ փոխարկում: ջերմային եղանակ. Ջերմային գազաֆիկացումը բնութագրվում է բարձր ինտենսիվությամբ Ա օ.գգ.-ով, բայց դա կատարվում է բարձր ճնշման ն ջերմաստիճանիժամանակ: Դա պահանջում է թանկարժեք սարքավորումներ ն քիչ քանակությամբխոնավություն պարունակող հումք: Անաերոբ փոխարկմանապարատները հասարակ են, աշխատում են ցածր ջերմաստիճանի ու ճնշման ժամանակ, օգտագործվում է ունեն բայց ցածր օ.գ.գ., ցածր հումք, ցանկացած խոնավությամբ արտադրողականեն ն պահանջում են հումքին մատուցել լրացուցիչ

Աոուն

մակարդա '

ազոտի նֆոսֆորի միացություններ: բերվում Աղյուսակ 4.3-ում համեմատության ցուցանիշները: անաերոբ Կենսազանգվածի

են

այդ

երկու

եղանակների

ժամանակ վերամշակման հումք: Ռեակտորի խոնավության ռեակտորում բեռնումը 0,07 կգ/մ:ժօրգանական նյութով համապատասխանում է 1520 օր ժամանակին: Անընդհատգործողությամբ ռեակտորում մնալու Յ5՝Շ ն 49-57՝"Շ ժամանակ անաերոբ բակտերիաները օրգանական Դա համապատասնյութերի 50 95-ը վերածում են մեթանի ն ՇՕշչի: օրգանական նյութից 0,25 մ: մեթանի ստացմանը: խանում է 1 Ջերմային գազաֆիկացիայիծամանակ կենսազանգվածը մշակվում է գոլորշով ն թթվածնով, բարձր ջերմաստիճանի ն ճնշման պայմաններում: Ռեակցիայի արդյունքում ստացվում են. ջրածին, ածխածնի օքսիդ, մեթան ն այլ գազանման ածխաջրածիններ, ինչպես նան ն ՇՕ): Գործընթացի ամիակ, կուպր, մոխիր, ջրիկ մթերքներ (1

մատուցվում է 90-95

օօ

նռ

50-60 է է, 1 կգ օրգանական նյութերից օ.գ.գ.-ը ստացվում ային մ մեթան, որը օրգանական նյութերով կգ/մ:ժ բեռնելու 2000, համապատասխանումէ ռեակտորի 1 մ: ծավալից 14400 ժամանակ մ/օր մեթանիարտադրությանը:

ջերմ

Աղյուսակ

4.3

փոխարկում գաժագիկաո բեռնումը կգ/մ:Ժ օրգանական

Ցուցանիշները Ռեակտորի

`07

|նյութերով, Ժ հումքի մնալու ժամանակը, 240-480 Ռեակտորում

Աայմյաորի

'

արտադրողավանությումը,

0.011-0149 35-55

-

Ռեակտորում ջերմաստիճանը, «Շ

օ.գ.գ.,

Ջերմային

ԱԱիմ

0,17-0,33

մնացորդըսկզբնական

Յումքում ջրի թույլատրելի պարունակությունը,.2 նյութերի Լրացուցիչ սննդարար

350-550

Հ5

Հ50

Շ, Վ.Բ-ի

Բացակայում

չ

պահանջարկը

538.3

միացություններ ո ԾԱԾ

ածխաջրածին

ՇԷն, ՇՕշ

Ստացվող գազի կազմը

է

Կենսազանգվածի գազաֆիկացման եղանակի ընտրությունը կախված է նրա բնույթից: Բարձր խոնավության օրգանական նյութերի մշակումը ջերմային եղանակով ձեռնտու չէ, քանի որ ջրի գոլորշացման վրա էներգիայի ծախսը հասնում է հումքում պարունակված էներգիայի 185965-ին: Ջերմային գործընթացը խորհուրդ է տրվում օգտագործել ջրով աղքատ փայտի մնացորդների գազաֆիկացման համար: Ներկայումս, ինչպես մյուսների, այնպես էլ մեր կողմից, հետազոտական ն կոնստրուկտորական աշխատանքներ են տարվում տարբեր կառուցվածքի ն աշխատանքային սկզբունքի ռեակտորների (մեթանտենկերի) ե համապատասխան ավտոմատ ապարատների ու սարքավորումների մշակման ու նախագծման ուղղությամբ: Նպատակն է` բարձրացնել արտադրողականությունը, օ.գ.գ.-ն ն ինտենսիվ օգտագործել արնի էներգիան: Սկսած 1979 թ. ԱՄՆ-ում հիմնական ուժերն ուղղված են նավթի ներմուծումը կրճատելուն ն այլ տեսակի վառելանյութերի որոնումներին նվիրված գիտահետազոտականաշխատանքներին: էներգետիկայի նախարարությունը, շրջակա միջավայրի պահպանության գործակալությունը ն գյուղատնտեսության նախարարությունը մշակել են ծրագիր` «Ֆեդերալ վառելանյութ կենսազանգվածից»: Ըստ ծրագրի, 1985 թ. պետք հասներ 11000

հեղուկվառելանյութի արտադրությունը մ:/օր,իսկ 1990 մ3/օր: թ.` 22000

արտադրությունը հասցնել

մլն

ԱՄՆ-ում

կենսազանգվածից

է

Եվրոպական տնտեսական համագործակցության երկրներում նախատեսված էր 2000 թ. կենսազանգվածից ստացվող էներգիայի

տ

(պահանջարկի

54-ը):

80-ական թվականներին Ճապոնիայում ստեղծվեց գիտահետազոտական միավորում (կազմված 23 ֆիրմաներից), որը մշակել Է նոր տեսակի վառելանյութերի տեխնոլոգիաների զարգացման 7-ամյա պլան: ճապոնիայում գիտության ն տեխնիկայի գծով գործակալությունը կազմել է մի քանի նախագծեր` կենսազանգվածը որպես էներգիայի աղբյուր օգտագործելու վերաբերյալ: ճապոնիայում վառելանյութ ստանալու նպատակով էթիլային սպիրտը ստացել են բրնձի ավելորդ բերքի ն թափոնների վերամշակումով: Տնտեսական հաշվարկները ցույց են տվել, որ բենզինին 205: է սպիրտ ավելացնելիս նրա պահանջարկն մ3: թ. Բրազիլիայում արտադրվել է մլն մ: սպիրտ, 1982 թ.` 3.78 է 4,94 մլն մ:: 1985 թ. արտադրվել 10.6մլնմ: շարժիչային սպիրտային վառելանյութ, իսկ 1987 թ.՝ 14 մլն մտ: Նավթամթերքից ստացվող վառելանյութի գների անընդհատ բարձրանալու հետեանքով ԱՄՆ-ում, Բրազիլիայում, Վնդկաստանում ն Դեռես

»օ«

դ.

ավելանում մինչն 60:10"

մյուս երկրներում ընդլայնվում է դիզելային ն բենզինային շարժիչների համար վառելանյութի լրացուցիչ աղբյուր հանդիսացող էթանոլի (էթիլային սպիրտ) օգտագործումը: Շատ հեռանկարային է համարվում ներքին այրման շարժիչների համար որպես վառելանյութ ֆերմենտատիվ եղանակով էթանոլի

արտադրությունը: է 900 ԱՄՆ-ում 1980թ. արտադրվել

մ՛

հազ. էթանոլ, 1985 թ.՝ հազ. մ:: ֆերմենտատիվ եղանակը լայն տարածում է գտել հատկապեսԲրազիլիայում, որտեղ 1985 թ. օգտագործվող նավթի համարյա կեսը փոխարինված էր էթանոլով: մինչն

հազ.

մ", իսկ 1990 թ.` մինչն

Արտադրության 4.65.

Արդյունաբերական ն

կենցաղային թափոնների

օգտագորժումը

Որպես էներգիայի

թափոնների օգտագործման հիմնա-

աղբյուր

կան ուղղություններն են. թափոնների այրումը -

օգտագործումը, հրաքայքայումով այրում`

ե

դրանից

ստացված

էներգիայի

տարրալուծումը բարձր թափոնների ջերմաստիճանների պայմաններում` քիմիական էներգիա պարունակող ն այլ նյութերի գազանման օգտագործմամբ: Հրաքայքայման գազերը մաքրվում ն միաժամանակ հովացվում են: Թթու գազերից ազատվելու համար հրաքայքայման գազերը մաքրում են ջրով ն ՀռՕՒԼով, որից հետո վերջնականապես մաքրում են հեղուկ ածխաջրածիններից: Մաքրված հրաքայքայման գազերն |

-

են որպես վառելանյութ: Օրգանական նյութերի խառնուրդն անջատում են զտումով: ԱՄՆ-ում մշակվել է կոշտ թափոնների հրաքայքայումից հեղուկ նավթամթերք ստանալու եղանակ: Գործընթացն իրականացվում է հորիզոնական տեղակայված ռեակտորում: Ռեակտորն իրենից ներկայացնում է չժանգոտվող պողպատից պատրաստված գլանային որի ներսում տեղադրված է շնեկ` թափոններն անընդհատ ապարատ, (մոտավորապես առաջ շարժելու համար: Պահանջվող 580"Շ) պահպանվում է գլանի շապիկի մեջ 6804Շ ջերմաստիճանի գազի ներարկելու ճանապարհով: Այրված գազանման նյութը օդի հետ շփվելուց հետո օգտագործում են ռեակտորը տաքացնելու համար: Այրվածքի մոխիրը վառարանի ներքնից դուրս է հանվում: Ռեակտորից դուրս եկող հրաքայքայման գազերը բարձրանում են վեր` նավթամթերքների վերածվելու համար: ճապոնիայում շահագործվում է երկաշտարականի հրաքայքայման կայանք քաղաքային աղբը վերամշակելու համար: Արտադրողականությունը 100 հազ. կգ/օր է: Հրաքայքայման են ենթարկվում տարբեր թափոններ. փայտաթափոններ, թուղթ, մշակման մնացորդներ ու թեփ, անտառահատման տորֆ, հեղուկ թափոններ, օգտագործված յուղեր, կենցաղային թափոններ, մզուք, գոմաղբ, օգտագործված դողեր ն այլն: ԱՄՆ-ի շրջակա միջավայրի պահպանության գործակալությունն օգտագործում է շարժական կայանք գյուղատնտեսական թափոնների հրաքայքայման համար: Այդ կայանքը վերամշակում է մինչն 5072 խոնավությամբ գյուղատնտեսականթափոններ, ունի 180տ/օր արտա-

օգտագործում

ջերմաստիճանը

դրողականություն: Գերմանիայում մշակվել է ծրագիր` «էներգետիկ պաշարների հրաքայքայման ընդլայնում», որի նպատակն է՝ ստեղծել տարբեր օրգանական նյութեր պարունակող արդյունաբերական թափոնների

Աոուոախերական` համար թափոնների լարանչակման տարբեր` հազ. տ/տարի արտադրողականության արդյունակառուցել հրաքայքւսյման

ունիվերսալ

կայանքներ:

Ծրագրով

նախատեսվում

է

50-100

բերական կայանքներ: ճապոնական «Սումիտոմո սէմէնտո Կ.Կ.» ֆիրման առաջարկել է առանց նախնական մանրացման մաշված ավտոմոբիլային դողերի ջերմային վերամշակման ն գազանման վառելանյութի ստացման

վառարան:

Վառարանը բաղկացած է ուղղաձիգ տեղակայված իրանից, որի ներսում կա օգտագործված դողերի պիրոլիզի խցիկ: Խցիկի վերնի մասում տեղավորված է գազաֆիկացման գոտին, իսկ ներքնի մասում` սարքավորում պողպատե լարերի մանրացման համար:

Վառարանում

Պահանջվող 450:Շ

ցիայից

հետո

1 ժամ

ժամում

բեռնվում է 32 կգ օգտագործված դող: ջերմաստիճանի պայմաններում 4 ժամ ռեակ: անընդհաւո դուրս

է

գալիս

կգ 3500

կկալ/կգ

ջերմատարությամբգազ: Ֆրանսիայում առաջարկվել է կենցաղային ն արդյունաբերական կոշտ թափոնների վերամշակմանու նավթամթերքների,գազի, ածխածնի ստացման բարձրարտադրողականնոր եղանակ: Որպես հումք օգտագործում են 7055 կոշտ կենցաղային թափոններ` թուղթ, փայտ, բուսական մնացորդներն 3022 արդյունաբերական թափոններ` ռետին, պլաստմասսաներ ն այլն: 1000 կգ կոշտ թափոնների վերամշակումից ստացվում է 205 գազ, 6096 պինդ ածխածնային մնացորդներ: Դրա համար ծախսվում է 6կՎտժ էլեկտրաէներգիա, 2կգ/ժ լրացուցիչ վառելանյութ, 100կգ/օր ջուր: ճապոնիայում առաջարկվել է փոքրաչափ տեղակայանք օրգանական կենցաղային թափոնները վերամշակելու ն մեթան ստանալու

համար:

ԱՄՆ-ում «Լհօ Ջստէ Բոց. Շօ.» ֆիրման մշակել է կոշտ կենսազանգվածն անընդհատ եղանակով հեղուկ վառելանյութի վերածելու տեղակայանք: էությունը հետնյալն է. ռռեակտորից դուրս եկող գազերը ն հեղուկ վառելանյութի մի մասը այրվում են թթվածնի բարձր ճնշման տակ: Ջրային գազերի տաքությունը (1100-1600:Շ) բավարարում է կենսազանգվածի խմորման գործընթացի ջերմաստիճանային ռեժիմը: Գերմանիայում, 250 հազ. բնակչության Բրեմենգաֆեն քաղաքում, կառուցվել է կոշտ թափոններն այրելու ն էլեկտրաէներգիա ստանալու տեղակայանք: Գործընթացը տեղի է ունենում հետնյալ կերպ. թափոնները մատուցում են վառարանի բեռնող կառուցվածքին, վերջինս շարժվում ու բեռնում է վառարանը: Ծխային գազը էլեկտրազտիչում մաքրում են կոշտ մասնիկներից, այնուհետն գազազտիչում ջրով մաքրում են քլորային, ֆտորային ն այլ միացություններից: Ստացված ծխային գազերի տաքությունն օգտագործում են արտադրելու համար, որը սկզբում օգտագործում են էլեկտրական էներգիա ստանալու ն ապա բնակելի շենքերը ջեռուցելու համար: Այդ տեղակայանքը տարեկան այրում է 158 հազ. տ կոշտ թափոններ: Այդ դեպքում ապահովվում է քաղաքի էլեկտրաէներգիայի պահանջի 1554-ը ն միաժամանակ5̀ հազ.տան ջեռուցումը:

առկայությամբ,

գոլորշի

4.6.6

Գյուղատնտեսականթափոնների օգտագորժումը

էներգետիկ ճգնաժամի հետ կապված բարձրանում է հետաՔրքրությունը մեթանտենկերիօգտագործման նկատմամբ, որը հնարաէ վորություն տալիս իրականացնել օրգանական թափոնների հավաքումը, վերամշակումը ն ստանալգազանման վառելանյութ:

Մեթանտենկում անասնաբուծական կիսապինդ թափոնների վերամշակման ժամանակ (գործընթացի ջերմաստիճանը` 32,5.Շ,

օր, թափոնների բեռնումը` խմորման տնողությունը՝

կգ/մ-, մեթանի ելքը` 0,2 մ՛/կգ) էներգիայի անջատումը կազմում է 2511 մՋ/օր, էներգիայի ընդհանուր պահանջարկը` 896 մՋ/օր, էներգիայի մաքուր ելքը՝ 1615 մՋ/օր: Ջրիկ թափոնների վերամշակման ժամանակ (գործընթացի

խմորման տնողությունը` 2 օր, բեռնումը` 20 է, նույնն ջերմաստիճանը /կգ) էներգիայի անջատումը կազմում է 10760 կգ/մ", մեթանի ելքը`

0,3մ

մՋ/օր, պահանջարկը` 6865 մ/օր: Մեթանային խմորումը շրջակա միջավայրը աղտոտող մի շարք թափոնների վերամշակման ամենաարդյունավետ եղանակներից մեկն է, քանի որ այդ դեպքում միաժամանակստացվում է մեթան գազ: Մեթան ստանալու համար կարող են օգտագործվել անասնաբուծության ն այլ թափոններ: ԱՄՆ-ում գործում են եգիպտացորենի ցողուններից մեթանային ճանապարհով թերմոֆիլային եղանակով գազ,ստանալու խմորման գործարաններ: Գործարանում տեղադրված են 50 հազ մ` տարողուհետ միացված են հաջորդաբար: թյամբ 4 մեթանտենկ, որոնք իրաը մ` է հազ. հումք: Գործընթացն անընդհատ է: Օրական մատուցվում են ն խառնում ջրի նախօրոք Եգիպտացորենիցողունները 10: մ՝ գազ, տարեկան գործահետ: Օրական անջատվում է մին մ` գազ: Տաքացման տեխնիկարանը կարող տալ մինչն կան կարիքների համար ծախսվում է մինչն 7 օօ գազ: Գործարանում ստացվումէ նան բարձրակարգպարարտանյութ, որը պարունակումէ 9 հազ. տ Վ, Յ հազ. տ ՔչՕչ, 15 հազ. տ 8շՕ: Նման գործարանները կարող են աշխատել ցանկացած թափոններով. ծղոտ, արմատապալարապտուղների փրեր ն այլն: Մի շարք երկրներում գործում են անասնաբուծական թափոնների վերամշակման ն մեթանի ստացման մեծ ու փոքր ձեռնարկություններ: Դանիայում աշխատում են անընդհատ գործողության միաստիճան ռեակտորով տեղակայանքներ` գոմաղբից կենսագազ ստանալու համար: Տեղակայանքը բաղկացած է հերմետիկ ռեզերվուարից, որը կարողանում է կրել մեծ մեխանիկական ն քիմիական բեռնվածություններ» որի վերնի մասը հերմետիկ փակված է կափարիչով: Հիմնական ռեզերվուարի կենտրոնում տեղավորված է երկրորդը` փոքր տրամագծով, որում մատուցվում է ջրիկ գոմաղբի նոր բաժին: Հիմնականն փոքր ռեզերվուարների ներքին պատերում տեղակայված են համակարգի պողպատե կամ պլաստմասսե տաքացնող են մոտ խողովակներ,որոնք հիմնական ռեզերվուարում 35-Շ ջերմաստիճան, ներսի ռեզերվուարում` 55-60«Շ: Հիմնական

է

0,5

մանրացնում ն.1.5

նայլ

պահպանում

ռեզերվուարն արտաքինից պահպանված է ջերմամեկուսիչ նյութով ե ալյումինային պատյանով: Ռեզերվուարումջերմաստիճանն ավտոմատ կարգավորվում է թերմոստատի ն հատուկ հսկիչ-չափիչ ապարատների օգնությամբ: Մեթանային խմորման գորընթացում գոյացած գազը կուտակվում է ռեզերվուարի վերեի մասում ե խողովակով շարժվում է գազամբար կամ օգտագործման համար: Մեկաստիճանիռեակտորի բեռնումը ն բեռնաթափումըկատարվում է օրըմի քանի անգամ: Դանիայում (ֆիրմա «Շճո ՃՏ») աշխատում են նան գոմաղբից

կենսագազստանալու բազմաստիճանային տեղակայանքներ: Ֆրանսիայում ըստ «Ճոօ»» տեխնոլոգիայի.22 հազ. խոճկորների բտման համալիրում կառուցվել է գոմաղբի մշակման ն օգտագործման համակարգ, որտեղ օրական մշակվում է 120 մ ջրիկ գոմաղբ: Մեթանտենկի տարողությունը 1500 մ է, որտեղ գոմաղբը մնում է 10-15 օր: Արտադրված կենսագազն օգտագործվում է նան էլեկտրական էներգիա ստանալու համար: Օրական կենսագազից ստացվում է 2500 կՎտժ ջերմային էներգիա: ԱՄՆ-ում «8լօ ՕՁՏ օք ՇօթԾոոժօ» ֆիրման Կոլորադո նահանգում կառուցել է գոմաղբի վերամշակման ն կենսագազի ու կերային հավելումների արտադրության գործարան, որտեղ գոմաղբը տրվում է 50 հազ. անասնատեղունեցող երեք բտման համալիրներից: ԱՄՆ-ում «՛հծտոոօհ6եօ )ոօ. օք Օխռհօտճ Շե» ֆիրման կառուցել է երեք խոշոր գործարաններ գոմաղբն արդյունաբերական եղանակով մշակելու ն կենսագազ ստանալու համար: Այդ գործարաններիցմեկը Օկլահոմա նահանգում օրական վերամշակում է 500 տ գոմաղբ ե արտադրում 43,2 հազ.մ՝կենսագազ,որով ջեռուցվում են 3600 տուն: Հունգարիայում կան 700-ից ավելի անասնապահական ֆերմաներ, որտեղ պահում են 8 միլիոնից ավել խոզեր ն 2 միլիոնից ավել խոշոր անասուններ: Խոզաբուծական ֆերմաները տալիս են մլն մ` ջրիկ գոմաղբ, որը կազմում է նրա ընդհանուր քանակության մոտ 95 92-ը: Հետնաբար, այդ երկրում լուրջ աշխատանքներ են տարվել ջրիկ գոմաղբի արդյունավետ օգտագործման

ամբողջությամբ

՝

Հունգարիայի ջրային ։տանտեսությանգիտահետազոտական կենտրոնը մշակել է ջրիկ գոմաղբի անաերոբային վերամշակման տեխնոլոգիամեթանը որպես հեղուկ վառելանյութստանալու համար: Հունգարիայումմեթանի ստացման տեխնոլոգիանունի հետնյալ առավելությունները.մշակված ջրիկ գոմաղբի հեղուկ բաղադրամասը վերածվում է մակերեսային մաքուր ջրի, որը կարելի է օգտագործել մսուրքները կրկնակի մաքրելու կամ ոռոգման համար, առանց վնասելու շրջակա միջավայրը, նստվածքը կարելի է օգտագործել որպես պարարտանյութ, ստացված կենսագազը հնարավորություն է տալիս տնտեսել հեղուկ վառելանյութը:

Վերը շարադրվածից կարելի

է

անել հետնյալ եզրակացություն-

Աշխարհի գիտնականները մեծ ուշադրություն են դարձնում թափոններից ե հատկապես գոմաղբից անաերոբ պայմաններում խմորման ընթացքում գազի անջատման ն էներգիայի ստացման հնարավորություններիվրա: այլընտրանքային էներգիայի Վերջապես նշենք, որ բոլոր աղբյուրներից կենսազանգվածը հանդիսանում է վերսկսվող էներգաայն կարող է 21-րդ դարում զբաղեցնել համաշխարհային տար, էներգապահանջարկում նշանակալի տեղ: Հետնաբար, լուրջ գիտահետազոտական ե կոնստրուկտորանախագծային աշխատանքներ պետք է ծավալել այդ ուղղությամբ: Իհարկե, այդ բնագավառում մենք ե հասել հաջողությունների լեն, .:։աաշխատանքները որոշակի շարունակվում են: 4.7.

եղջերավոր

ուղղությամբ:

ները:

Տեխնիկայի օգտագործման արդյունավետության բարձրացումը Ծիշտ այստորոշման, տեյսնիկական սպասարկումնեոհ ու նորոգումների կատարմանն պահպանման միջոցով(

Աշխատանքային գործընթացում գյուղատնտեսական մեքենաների դետալների մեծ մասը ենթարկվում է դինամիկական բեռնվածության, սահքի ու հղկման, մաշվածքի ն արտաքին միջավայրի քիմիական ներգործության, ուստի մեքենաների շահագործական հուսալիության բարձրացումը տեխնիկական առաջընթացիարդիական հիմնախնդիրներիցմեկն է: Շահագործական հուսալիության բարձրացման հարցերն անխզելիորեն կապված են օգտագործվող մեքենաների պլանավորված տեխնիկական սպասարկումների ու նորոգումների ժամանակին կատարման ն ճիշտ պահպանման հետ: Գյուղատնտեսական տեխնիկայի սպասարկման ն նորոգման աշխատանքների կազմակերպման դրվածքն արեմտաեվրոպական ե մեզ մոտ ներկայացվեց 3.1 պարաերկրներում, Ռուսաստանում գրաֆում: Այստեղ բերվում են տեխնիկայի օգտագործման արդյունավետությանբարձրացման հիմնական ուղիները: Տեխնիկայի պահպանման վրա մեծ ծախսերը ամենից առաջ պայմանավորված են նրա սպասարկման ցածր որակով ն ժամանակից շուտ կամ ուշ նորոգումով: Տարբեր կազմակերպությունների կատարած հետազոտությունները ցույց են տվել, որ տրակտորների կեսից ավելին ուղարկվում են նորոգման շարժիչի ռեսուրսի 40 -70525-ը չօգտագործած: Չունենալով տրակտորների մաշվածքային վիճակի որոշման հնարավորությունները` ախտորոշման բավարար միջոցներ ն բարձր որակի մասնագետներ, մեխանիզատորները հաճախ եզրակացություն են անում, թե

տրակտորն անհրաժեշտ է կանգնեցնել նորոգման հզորության իջեցման ն վառելանյութի ծախսի բարձրացման կամ էլ միջնորոգման պլանային աշխատաժամերը լրացնելու պատճառով: Պետք է ի նկատի ունենալ, որ միատեսակ մեքենաների ծառայության ժամկետները միննույնը չեն: Դրանք կախված են շահագործման պայմաններից, աշխատանքի ռեժիմից ն դետալների որակից: Այստեղից բխում է, որ յուրաքանչյուր կոնկրետ մեքենա պետք է ուղարկել նորոգման նրա փաստացի վիճակին համապատասխան: Հետնաբար, գյուղատնտեսական տեխնիկայի սպասարկման ն նորոգման վրա ֆինանսական միջոցների ծախսերի կրճատման հիմնական ուղիներից մեկը մեքենաների մասնագիտացված տեխնիկական ճիշտ սպասարկումնէ (առաջին հերթին տրակտորների, ավտոմոբիլների ն կոմբայնների), օգտագործելով ախտորոշման արդյունավետ եղանակներ ն միջոցներ: Ռուսաստանի շատ տնտեսություններում, որտեղ ներդրվել է տրակտորնեի սպասարկում, մասնագիտացված տեխնիկական օգտագործելով ախտորոշման միջոցները, մեքենատրակտորային ագրեգատի հերթափոխային արտադրողականությունը մեծացել է 15-2092-ով, տեխնիկական պատճառնեոով մեքենաների պարապուրդը անգամ, տեխնիկական պատրաստականության կրճատվել է 2-2, գործակիցը հասել է 95-9722-ի Բացի դրանից, այդ միջոցառումը հնարավորություն է տվել 30952-ովիջեցնել տրակտորների ն 10-15:2-ով հացահատիկահավաք կոմբայնների կապիտալ նորոգումների թիվը, կրճատել տեխնիկայի պահպանության շահագործական ծախսերը: Հսկայական տեխնիկատնտեսական արդյունք է տալիս տեխնիկական ախտորոշման ներդրումը մեքենաների տեխնիկական սպասարկման ն նորոգման պլանանախազգուշական համակարգում: Այն հնարավորություն է տալիս ամբողջությամբ օգտագործել մեքենաների միջնորոգման ռեսուրսը, վերացնել մեխանիզմների չհիմնավորված կազմատումը (քանդումը), կրճատել մեքենատրակտորայինագրեգատների տեխնիկական անսարքինության հետնանքով առաջացած պարապուրդը, իջեցնել նորոգման ն տեխնիկական սպասարկման աշխատատարությունը, բարձրացնել ինքնագնաց մեքենաների հզորությունը ն

շահութաբերությունը:

Տեխնիկական ախտորոշումը հնարավորություն է տալիս կանխորոշել տվյալ մեքենայի ռեսուրսը մինչն հերթական նորոգումը, որոշել ոչ միայն մեքենայի կազմության մասերի տեխնիկական վիճակը, այլ նան ճշտել նորոգման աշխատանքների տեսակն ու ծավալը առանց են քանդելու: Այդ բոլորը փոքրացնում մեքենայի կապիտալ նորոգումներիքանակը ն ֆինանսական ծախսերը: Գրականությունում բերված են մեքենաների տեխնիկական ախտորոշման ն աշխատունակության հսկման եղանակներն ու ձները:

տեխնիկայի Գյուղատնտեսական է

սպասարկման

ն

նորոգման

կախված նրանից, թե որքանով է օբյեկտիվ արդյունավետությունը հաշվի առնվել նրանց տեխնիկականվիճակը: Ախտորոշման նպատակն է` յուրաքանչյուր մեքենայի համար աշխատունակությանցուցանիշները ն անսարքինուհիմնավորել Տեխնիկական ախտորոշման ն կանխաանվանացանկը: թյունների տեսման հիման վրա որոշում են կայացնում մեքենայի հետագա հնարավորության, տեխնիկական սպասարկման ու շահագործման ծավալների մասին: անհրաժեշտության նորոգման Միջտնտեսային մեքենատրակտորային հավաքակայանները, ն հատկապես մարզային տեխնիկական սպասարկման կայանները է գյուղալինեն կահավորված պ ետք նորոգման արհեստանոցները տնտեսական տեխնիկայի ախտորոշման ժամանակակից տեխնիկական միջոցներովն ունենան բարձրորակկադրեր: մեքենաների տեխնիկական սպասարկումը Գյուղատնտեսական մեծանում է իրար ն ընթացիկ նորոգումը ժամանակին չկատարելիս ն նրանց շփման հետ շփվող մեքենամասերիմաշվածքը (հետնաբար ն մակերեսների միջն բացակը), թուլանում են հեղույսային, գամային են մեծանում եռակցումային միացումները: Այդ բոլորի հետնանքով նշանափոխ աշխատող մեքենամասերի վրա ազդող իրար հետ են ագրեգատների տրակտորային վատանում հարվածային ուժերը, շահագործականցուցանիշները` հզորությունն ու վառելիքի ծախսը, ու արագությունը,արտադրողականությունն ն

տեխնոլոգիական է

մեքենան շարքից դուրս գործողություններիկատարման որակը, համար անհրաժեշտ է Դրա նորոգման: ու կանգնում կապիտալ գալիս ն տեխնիկան ժամանակին կատարել սպասարկումը տեխնիկական հետ շփվող մեքենամասերի պահել աշխատունակվիճակում: Իրար է մաշվածքն էլ ավելի է մեծանում շրջապատի փոշուց, որը բնորոշ պայմաններին: աշխատանքային մեքենաների գյուղատնտեսական

հա վարից հետո գութանի անիվների առանցքակալների է 305»-ից ավելի մեխանիկականխառնուրդ ն պարունակում քսայուղը պատճառ է դառնում մաշվածքի մեծացման: Եթե մաքուր յուղում մոտ 10000 աշխատելիս մաշվածքը չնչին է ն նա կարող է աշխատել պարունակությունն փոշու աշխատաժամերը մեջ ժամ, ապա յուղի է կրճատում է մոտ 10 անգամ: Հաջորդ օրինակը` բավական դիզելային շարժիչի այրման խցիկ ներխուժի ընդամենը 12»-ով չմաքրված օդ, մխոցի վերին օղերի մաշվածքը մեծանում է անգամ: ամենահիմնական ապահովումն որակի Մեքենաների նորոգման է ոչ միայն տրված ֆունկէ: բնութագրվում Որակը ցուցանիշներից այլն գլխավորապես ցիայի կատարմանառանձնահատկություններով, հուսալիությանմակարդակով:

Օրինակ,

Ներկայումս գյուղատնտեսական տեխնիկայի սպասարկման ն նորոգման աշխատանքները հիմնականում կատարում են նախկին կոլեկտիվ են խորհրդային տնտեսությունների ցածր մակարդակի նորոգման արհեստանոցներում: Չկան ախտորոշման սարքավորումներ ու գործիքներ: Մարզային տեխնիկական սպասարկման կենտրոններում այդ աշխատանքների կատարումը չնչին տոկոս է կազմում: Փաստորեն, բացակայում է սպասարկող ու նորոգող ձեռնարկությունների մրցակցությունը: Հետնաբար, բացակայում են տեխնիկական սպասարկման ու նորոգման ծառայություններից օգտվելու ազատ ընտրության հնարավորությունները: Մեքենաների տեխնիկական սպասարկման ու նորոգման պլանանախազգուշական համակարգի կատարման եղանակները բերված են գրականությունում /224,37, 667: Անհրաժեշտ է առաջին հերթին ժամանակակից պահանջներին համապատասխան վերազինել մարզային տեխնիկական սպասարկման կենտրոնների սպասարկող-նորոգող բազաները, հաշվի առնելով տեխնիկական, տնտեսական ն սոցիալ-քաղաքական տնտեսավարման նոր պահանջները: Այդ կենտրոններում պետք է կազմակերպել շահագործման համար ոչ պիտանի տեխնիկայի գնումը, վերակենդանացումը ն մատչելի գներով երաշխիքային վաճառքը: Գյուղատնտեսական տեխնիկայի Օգտագործման արդյունավետությաան բարձրացման ուղիներից մեկը նրանց տեխնիկական սպասարկման ն նորոգման համար պահուստամասերով, հանգույցներով ն ագրեգատներով ապահովման հուսալիության երաշխիքն է: Դրա համար հանրապետությունում պետք է կազմակերպել որոշ մեքենամասերիու հանգույցների արտադրություն ն միաժամանակ կապեր հաստատել գյուղատնտեսական տեխնիկա արտադրող գործարանների հետ` մեքենաներ, ագրեգատներ, հանգույցներ ն մեքենամասեր ներկրելու համար: Դանրապետությունում գյուղատնտեսական տեխնիկայի բարդ ագրեգատներ ու հանգույցներ նորոգող նախկինում գործող մասնագիտացված ձեռնարկությունների տեխնիկական միջոցները (դազգահներ, ստենդներ, տեխնիկական փաստաթղթեր ն այլն) կենտրոնացնել մարզային տեխնիկականսպասարկման կենտրոններում: Գյուղատնտեսական մեքենաների բնութագրական առանձնահատկություն նրանց կարճ ժամանակամիջոցում պարբերաբար օգտագործումն է արտադրական ցիկլում ն երկարատն պահպանումը: Օրինակի համար, գութանները գարնանը զբաղված են լինում 10-15 օր, աշնանը` մինչն 60 օր, շարքացանները գարնան ն աշնան ցանքի համար` 25-30 օր: Գյուղատնտեսական մյուս մեքենաների մեծ մասն օգտագործվում է տարվա մեջ 10-30 օր: Երկարատն պահպանման ժամանակ մակերեսային քայքայման (կոռոզիայի) հետնանքով փոփոխվում են դետալների չափերը ն նյութի

ստրուկտուրային մետաղում առաջանում են վերափոխություններ,իսկ մեքենայի սեփական քաշից` մնացորդային դեֆորմացիաներ: Գիտափորձնական հետազոտությունները ցույց են պողպատի տվել, որ գյուղատնտեսությունում մեկ տարվա ընթացքում միջին կորուստները կազմում են մոտ 140 գ/մ կամ ըստ դետալի մմ: երկկողմանի քայքայման ժամանակ` 0,035 հաստության լաքաներկօգտագործվող Գյուղատնտեսական մեքենաշինությունում ման ծածկույթի ծառայության ժամկետը կազմում է ընդամենը հազիվ 8ռետինից ամիս: Բոլորից ավելի վնասվում են կտորից ու հատկությունները,

պատրաստված դետալները: Բաց երկնքի տակ պահպանելիս մեքենաները շարքից դուրս են գալիս մեկ-երկու տարվա ընթացքում: Մթնոլորտային կոռոզիան նշանակալի չափով իջեցնում է փոփոխական բեռնավորվածությանտակ աշխատող դետալների ամրությունը: Գրականությունում /24, 37, 667 բերված են մեքենաների պահպանման եղանակները, տեխնոլոգիաները, տեղի ընտրության մոտեցումները նայլն: Գյուղատնտեսական տեխնիկայի շահագործական հուսալիումարզային անելիքներ ունեն թյան ապահովման գործում մեծ սպասարկման կենտրոնների գիտական ն մեքենասարքավորումների նախագծման ու արտադրությանկազմակերպման ստորաբաժանումները: Նրանք պետք է ուսումնասիրեն նոր ստեղծված, ներկրված ն շահագործման մեջ գտնվող տեխնիկայի որակը, օգտագործման պայմանները, մաշվածքի օրինաչափությունները ն ճշտեն, մշակեն ու ներդնեն ախտորոշման, տեխնիկական սպասարկման ու նորոգման արդիական եղանակներ: Նրանք պետք է ներդնեն աշխատանքի կազմակերպման, արտադրական հարաբերությունների դրսնորման փաստաթղթեր: նոր ձներ ն մշակեն նորմատիվատեխնիկական է Մարզային տեխնիկական սպասարկման կենտրոնները պետք կարնոր (վճռական) դեր խաղան գյուղատնտեսությանսպասարկման ժամանակակից ամբողջ համակարգում: Նրանք պետք է ունենան նորոգման արհեստանոցներ, տեխնիկականսպասարկման կայաններ, փոխանակման տեղամասեր, մատակարարման բազաներ ն բարձր որակի մասնագետներ:

Տեխնիկայի օգտագործման արդյունավետությանբարձրացումը հանրապետությունումգյուղատնտեսական մեքենաշինական ձեռնարկություններիկազմակերպմանմիջոցով

Միությունում գյուղատնտեսական տեխնիկա Խորհրդային մեքենաշինական գործարաններ: հարյուրավոր էին արտադրում Մեքենաներին սարքավորումներիմշակումով զբաղվում էին տասնյակ ինստիտուտկոնստրուկտորականբյուրոներ ն գիտահետազոտական ներ, աշխատում էր պետականմեքենափորձնականկայանների ցանց:

Հայաստանը գյուղատնտեսական տեխնիկան, պահուստամասերը, հանգույցներն ու ագրեգատները ստանում էր Խորհրդային Միության տարբեր հանրապետություններից: Միաժամանակ, ելնելով հանրապետության լեռնային երկրագործության առանձնահատկություններից «Հայգյուղմեքենայացում» գիտաարտադրական միավորման գիտահետազոտական ինստիտուտում ն կոնստրուկտորական բյուրոյում մեքենաների մշակման ու նախագծման լուրջ աշխատանքներ էին տարվում: Հանրապետությունում գործում էր լեռնային երկրագործության մեքենաների պետական փորձարարական համամիութենական կայանը: Հայաստանը դարձել էր լեռնային երկրագործության ընդհանուր նշանակության մեքենաշինական հանրապետություն ն արտադրում էր առանձնահատուկ մեքենաներ` քարահավաք ՇոԵՅ2 ԽՑԻԽԸ-100,։ (հանրապետական գյուղատնտեսական տեխնիկայի Երնանի բաժանմունք), քարահավաք 185հ"-1,2, ԸՔՒԼ3.2, աշխատող ՈՂղ-2,7 կցասայլ, դրանց`՝ հետ հավաքված քարի տեղափոխման տարբեր կառուցվածքի իջնող թափքով Ո՛1ՇՕ-6, Ո՛108, Ա1Օ-12 կցասայլեր, ծառերի տնկման համար ՔՋ7-60 փոսփորիչ, թր-40 փխրեցուցիչ («Հայգյուղմեքենայացում» գիտաարտադրական միավորման մասնագիտացված փորձարարական գործարան), (Իջնանի անտառտնտեսության գործարան), գոմաղբի չիզելնե՝ հավաքման ու հեռացման ՒԷԱԹՀՇ7-4 ն թռչնաղբի հավաքման ՈԽՒՇ-2

Անանն եկինտիմացոան բայն ԱԱիտահեաթյւն աւն այացմա

լեկտրաֆիկացման

գիտահետազոտակա

հայկական

ինստիտուտի փորձարարական,հանրապետական գյուղատնտեսական տեխնիկայի Երնանի բաժանմունքի գործարաններում ն Հոկտեմբերյանի «Գյուղտնտտեխնիկայի» բաժանմունքի արհեստանոցում): Տասնյակ մեքենաներ ու սարքավորումներ անցել էին արտադրականն Ն պատրաստ էին զանգվածային պետական Արո

ն

է զարգացնել արտադրական հարաբերություններումանհրաժեշտ առնելով ռեգիոնալ գյուղատնտեսական մեքենաշինությունը պայմանները: կոնկրետ տվյալ գոտու գյուղատնտեսության տնտեսական տեխնիկայի արտադրությունը պետք է Այդ այնպես, որպեսզի արտադրանքի ինքնարժեքը լինի շատ ցածր: կազմակերպել կլինի հնարավոր տարիներին դեպքում, գոնե առաջիկա ն ծերացած պարզ կառուցվածքի մեքենաների ու սարքավորումների գյուղատնտեսական տեխնիկան նորոգելու ու տեխնիկական սպասարկման ճանապարհով վերակենդանացնելու ն աշխատունակ արտադրությունը: պահելու համար ոչ բարդ պահուստամասերի Առաջ քաշված հարցերը լուծելու համար կան նպաստավոր պայմաններ` բավարար տեխնիկական զինվածությամբ ձեռնարկու-

հաշվի

ուղրել կազմագ

ածի Բոննւագուկաննանա գար որակի գիտա կադրեր: ինժեներական այլ երկրների արտադրական փորձը Եվրոպական ն

ն

ր

ն տուտների ու հետո է համատեղ նախագծելուց կազմակերպվել նրանց զանգվածային արտադրությունը միութենական մասշտաբով. լեռնային մոդիֆիկացիայի կթի ագրեգատը` Ռիգայում, կերերի խառնիչը` Վիլնյուսում

տալիս, որ Հայաստանն ունի պոտենցյալ հնարավորություններ առաջիկա տարիներին գոնե պարզագույն կառուցվածքով գյուղատնտեսական մեքենաների արտադրությունը կազմակերպելու համար: Դրա անհրաժեշտությունը բխում է նրանից, որ ԱՊՀ-ի ընդհանուր հետաքրքրությունը հաշվի առնող գյուղատնտ

լ

բոլոր երկրների Ան

ԱԱ մեքենաշինության րերման առաջացա Բոն հեռանկարային ի եշ րությունը

դժվարությունները

մոդիֆիկացիայի

օրգանական պարարտանյութերի ցրման լեռնային կցասայլերը` Բաբրույսկում, կենսազանգվածից մեթանի արտադրության սարքավորումների հավաքածու` Զապորոժյեում, թռչնաղբի հավաքման տեղակայանքը` Պյատիգորսկում, ոռոգելի երկրագորմեքենան՝` Բուլղարիայում, ծության համար սածիլատնկիչ ՇՔԻ-ՅՃ ՕՔՑ-1 «Վետերոկ» թույների փոշոտիչը` Ուկրաինայում, խաղողի

է

ցույց

փորձարկումները սարքավորումնե էին ստացել միութենական գիտահետազոտական նստի, հատուկ կոնստրուկտորական բյուրոների կողմից

Գայաստանում մշակված շատ մեքենաներ

ճանաչում

մեքենան` Օդեսայում, խաղողի բացի հ1Օ8-1 ունիվերսալ 87՛1-2,5 մեքենան` Կամենսկում ն այլն: Խորհրդային Միության փլուզումից հետո, կապերի խզման այլ օբյեկտիվ պատճառներով, գործարանների մեծ մասը ներկայումս չեն գործում, իսկ աշխատող գործարաններըթերբեռնվածեն: Այսօրվա շուկայական տնտեսության ն արտադրականհարաբերությունների պայմաններում, երբ հանրապետությունում մնացել է մեքենաների մի մասը, նախկին տրակտորների ն գյուղատնտեսական այն էլ մաշված ու ծերացած վիճակում, ներմուծվող տեխնիկան ն պահեստամասերը թանկ են, հաճախանորակ, իսկ սպառողի գնողունակությունը` ցածր: Բնական է, որ տնտեսական նոր պայմաններում ն

են նրան, երկրների մեծ մասն Արուն որ այդ ան ե սեփակ մեքենաների արտադրությունը

ել ն ոանգեցրել

ն

ոի րիհամարը կոմպլեկտավորող մետաղի, մեքենաների վ երկրներում ետալների վաճառքի գների բարձրացումը դարձել շատ

ր

նե հան անգույցների

ն

ու

դետալներ

Ք

է

միտումնավորություն, իսկ նրանցից էժան գներով մեքենաների ձեռք է մեքենաշինությունում ն դարձել նտե Ր քենաշինութ) գյուղատնտեսակա բերումը գործոն: տնտեսական ճնշման հզոր

Արտասահմանում գյուղատնտեսությանը մեքենաների համալի-

րով ապահովումը հենվում է կոոպերացիայի, սերտ համագործակցության ն միաժամանակառողջ մրցակցության վրա: Աշխարհի ոչ մի

զարգացած երկիր չի ձգտում այն բանին, որ գյուղատնտեսական տեխնիկայի սեփական արտադրությամբ բավարարի իր պահանջները: Օրինակ, ԱՄՆ-ն արտադրում է տրակտորներ, բայց միաժամանակ գնում է ռուսական ն բելառուսական տրակտորներ, իսկ բերքահավաքի ն մյուս տեսակի տեխնիկան արտադրում է Կանադայի հետ կոոպերացիայի հիմունքներով: Ֆրանսիան գյուղատնտեսական տեխնիկայի 4042-ից ավելին ստանում է մյուս երկրներից: Նույնը մյուս պետուէ: թյուններում 6Միաժամանակ հատուկ մեքենաները, որոնց օգտագործումը պայմանավորվածէ հողակլիմայական պայմաններով, յուրաքանչյուր երկիր արտադրում Է իր ձեռնարկություններում: Մեր հանրապետությունում գյուղատնտեսական տեխնիկայի արտադրությունը կարելի է կազմակերպել փոքր ձեռնարկությունինչպես ընդունվածԷ շատ երկրներում: ներում, Այդ տեսակետիցհակառակ պատկեր է ԱՊՀ-ի երկրներում: ԱՊՀ-ի երկրներում, որտեղ գյուղատնտեսական տեխնիկայի արտադրությունը հիմնականում կենտրոնացվածէ 1000-ից ավելի աշխատող ունեցող ձեռնարկություններում (94,752), իսկ ԱՄՆ-ում տեխնիկայի արտադրությունը կենտրոնացված է մանր, միջին ն խոշոր ձեռնարկություններում, որոնցից 92,126-ն ունեն մինչն 100 աշխատող: Նման դրվածք է նան արտասահմանյան մյուս երկրներում: Իտալիայում, Ֆրանսիայում ն Մեծ Բրիտանիայում գյուղատնտեսական տեխնիկա արտադրող ձեռնարկությունների48-6052-ում ընդգրկված են 20-50 մարդ: Ներկա պայմաններում, հաշվի առնելով գյուղատնտեսության մեքենայացման գոյություն ունեցող վիճակը (հնավանդ տնտեսական կապերի խախտումը, նյութաէներգետիկ ռեսուրսների դեֆիցիտը, սեփական ուժերով տեխնիկական միջոցների պահանջվող ամբողջ համակարգի արտադրության անհնարինությունը, գործարանների ու

ձեռնարկություններիթալանվածությանվիճակը, մասնագետ կադրերի ծերանալն ու երիտասարդներով համալրման բացակայությունը ն այլն) հանրապետությունում անհրաժեշտ է մշակել գյուղատնտեսական մեքենաշինության համալիրի զարգացման ընդհանուր ռազմավարություն, ելնելով տնտեսական ապահովվածությունից, դրսից մատչելի գներով նյութերի ձեռքբերման հնարավորություններից։ Պետք է կազմակերպել այն տեխնիկական միջոցների արտադրությունը, որոնց կարիքը զգում է բնագավառը ն, որոնք ագրոարդյունաբերական համալիրում կարագացնեն գիտատեխնիկական առաջընթացը: Դրա ն փորձակոնստրուկտորական աշխահամար գիտահետազոտական տանքները պետք է գլխավորապես ուղղված լինեն փոքրաչափ, էներգախնայողական ն ունիվերսալ մեքենաների (որը նշանակալի

կկրճատի օգտագործվող տեխնիկական միջոցների անվանացանկը

ն

րիարմնեն պետք ված մերենաները արտադրական, փորձարկումն արտադրական

ռեսուրսների

ծախսը)

ստեղծման

ուղղությամբ:

Ստեղծ-

որոնց արդյունքների հիման վրա ընդունվեն ։արտադրության համաձայնեցված որոշումներ: Առանց այդ հիմնախնդիրների լուծման հնարավոր չէ ստեղծված ճգնաժամային վիճակից դուրս գալ: Արտադրություն կազմակերպելիս անպայման հաշվի պետք է առնել ԱՊՀ-ի ն հարնան երկրների ընդհանուրհետաքրքրության աստիճանը, պետք է ենթադրել նան, որ գյուղատնտեսականտեխնիկա արտադրող գործարանների մեծ մասը մոտակա ժամանակներում ձեռք կբերի որակական նոր մակարդակ, ն դա հնարավորություն կտա իրականացնել ժամանակակիցբարձրորակ տեխնիկայի արտադրությունը: Գյուղատնտեսական տեխնիկայի արտադրության մասշտաբների փոքրացման գոյություն ունեցող միտումները պայմանավորված են շուկայական հարաբերություններով: Նրանք պետք է կառուցվեն ն կարողանանգործել միայն տնտեսական մատերիալիզմի, արտադրության ն օգտագործման ոլորտում հետաքրքրություններիհաշվեկշռի հիմքի վրա, հաշվի առնելով նան աշխարհատնտեսական տարածքը: Գյուղատնտեսականմեքենաշինական ձեռնարկություններ կազմակերպելիս պետք է նկատի ունենալ, որ շուկայական տնտեսությունն ունի արմատական տարբերություններվարչական համակարգից: Նրա հիմնականհատակնիշներն են. ձեռնարկությունների, տնտեսությունների ն կազմակերպությունների տնտեսական գործունեության կարգավորում հիմնականում արտադրանքի գների պահանջարկի ն առաջարկի օբյեկտիվ տնտեսական օրենքով: Դրա արդյունքում ինքնաբերաբար տեղի կունենա գիտատեխնիկական առաջընթացի, բարձրարդյունավետ արտադրանքի տնտեսական խթանում, շուկայի սուբյեկտների տնտեսական գործունեության իրականացում մրցակցության սկզբունքների վրա, հակամենաշնորհային օրենքների գործում, անձնական հետաքրքրության գերակշռում, ձեռնարկությունների ն շուկայի մյուս սուբյեկտների լիակատնտեսական ինքնուրույնություն, կենտրոնացված պլանավորտար ման, ֆոնդավորման, լիմիտավորման,նորմավորմանբացակայություն, վարկային, բանկային ն հարկային ճկուն համակարգի զարգացում, կախված պայմանագրային գների առկայություն ազատ պահանջարկից ն առաջարկից, մասնավոր ն կոլեկտիվ սեփականությանգերակշռություն նայլն: Միաժամանակ, հաշվի պետքէ առնել, որ առանց միջպետական շահերի ԱՊՀ-ի ոչ մի երկիր ի վիճակի չէ լուծելու գյուղատնտեսական տեխնիկայի հեռանկարային արտադրության բազում հիմնախնդիր: -

-

-

-

-

-

Մոտակա տարիներին առանց պետական օգնության ն արտասահմանյան կապիտալի ներդրման, նշված ճյուղում հնարավոր չէ սպառողին բավարարել ժամանակակից ն էժան տեխնիկայով: Շուկայական պայմաններում տեխնիկայի մշակման ու արտադրության գործընթացը կենթարկվի փոփոխությունների ն

արմատական

ու հզորությունների զոր ռեսուրսների իրավիճակի պարբեր պարբերական ուսումնասիրություն, տեխնիկայի պահանջարկի նախիմացություն: Տարածաշրջանային մեքենաշինությունը կդառնա երկրի պարենային անվտանգության ապահովման գլխավոր գործոն, իսկ նրա -

Գնավում կոր առետրասպասարկման կառուցվածքների եահրերի ցուցաբերվո

օգտագործողներին տեխնիկա են Աի աի Ա սպասարկումով» բորսաների առկայություն մարկային հանջիե.արտադրվող: 'վարձույթ, Ճեքենասարքավորումների մրցունա տեխնիկական սպասարկումներ նորոգումկությունից: րայր յուններ, Հիմնախնդրի լուծումն արագացնելու գործում նշանար առավարությակրի համար. ԿԱՎգործարանների պատերի մարզերի կություն կունենան արտասահմանյան ֆիրմաների համագործակտնօրենների, գիտնականների

զգալիորեն կլավացնեն

.

Գյուղատնտեսական

մեքենաշինության

հիմնախն

ու

ուծման

ե ղեկավարության, կոնստրուկտորներիհամատեղ գործունեություն: Այդ բոլորով հանդերձ, գյուղատնտեսական արտադրության մեքենայացումը ն ավտոմատացումը պետք է հիմնված լինի հետնյալ սկզբունքների վրա. մեքենաների ն սարքավորումների մշակման ն արտադրության նկատմամբ համակարգային մոտեցում, ապահովելով ավարտուն տեխնոլոգիական ցիկլի համար տեխնիկական միջոցների լիակոմպլեկտ մատակարարման հնարավորություն, տեխնիկայի ստեղծման ն արտադրության իրացման հաշվեելնելով իրական ռեսուրսային հնարավորություններից կշռում, գիտահետազոտական, կոնստրուկտորական կազմակերպությունների կամ խմբերի ն գյուղատնտեսական մեքենաշինության ձեռնարկությունների պոտենցյալից, առավելագույն արդյունավետություն ձեռնարկությունների արտադրանքի ն իրացման ոլորտում, պատասխանատվություն իրենց սարքավորումների շահագործական արտադրած մեքենաների ու ն միաժամանակ նորոգման ու տեխնիկական հուսալիության իրենց ֆիրմային սպասարկման հնարավորության ընձեռում տեխնիկականկենտրոններիմիջոցով, ու պահուստամասերի պատհամալրող հանգույցնեի

մեծ

հետ

ցության հետնյալ ձները` համատեղ ձեռնարկությունների, տնտեսական համագործակցության ազատ գոտիների ստեղծում ն առնտուր տեխնոլոգիաներով, լիցենզիաներով ու պատենտներով:

-

-

-

-

րաստում,

տեխնիկական միջոցների անվանացանկի ռացիոնալ մշակում, մետաղի ն էներգատարության կրճատում, ագրեգատային ունիֆիկացում ն մեքենաներիունիվերսալացում, տեխնոլոգիական գործընթացների ավտոմատացում, առաջին հերթին ստացիոնար, օգտագործելով մեքենա-ավտոմատներ ն ռոբոտներ, շահագործման ժամանակ տեխնիկայի աշխատունակության ագրոարդյունաբերական մակարդակ պահպանում պահանջվղ համալիրի ռացիոնալ կազմակերպման ն օգտագործման շնորհիվ, -

-

-

5. ՄԵՔԵՆԱՏՐԱԿՏՈՐԱՅԻՆ

5.1.

ՀԱՎԱՔԱԿԱՅԱՆԻ

ԿԱԶՄԱՎՈՐՈՒՄԸ

Խնդրի դրվածքըն լուծման ուղիները

Միջֆերմերային մեքենատրակտորային հավաքակայանի (ՄՏՅՀ) կամ մարզային սպասարկման կենտրոնների գյուղատնտեսական տեխնիկայի կազմը ն քանակը պետք է որոշել` հաշվի առնելով նրանց կողմից սպասարկվող տնտեսությունների հողակլիմայական պայմանները, արտադրության մասնագիտացումը, ցանովի տարածությունների քանակը, կերային բազայի կազմը, անասունների տեսակն ու առկայությունը ն այլ կարեոր հարցեր: Մեքենատրակտորային հավաքակայանի կազմը հաշվարկվումէ ընթացիկ կամ հաջորդ տարվա ն հեռանկարի համար: Դրանց միջն կան էական տարբերություններ: Ընթացիկկամ հաջորդ տարվա համար ՄՏՀ կազմի հաշվարկման խնդիրը հետնյալն է. հիմնավորել աշխատանքների ամենառացիոնալ բաշխումը` հաշվառելով ունեցած տրակտորներն ու գյուղատնտեսական մեքենաները, պլանավորել տվյալ տարում ձեռքթքերվողնոր տրակտորների ե մյուս մեքենաների տեսակներն ու քանակությունը: `եռանկարային պլանավորման ժամանակ մեքենատրակտորային պարկի մեծ մասը պետք է լինի նորացված, ուստի, սկզբում է անհրաժեշտ որոշելՐր 3մեքենատրակտորային հավաքակայանի ամենաարդյունավետ կազմը, հաշվի չառնելով եղածները, իսկ այնուհետե հաշվառել խոտանվող մեքենաները ե նախատեսված ՄՏՀ օպտիմալ կազմում մտցնել համապատասխանճշտումներ: Մեքենատրակտորային հավաքակայանների հեռանկարային ն գյուղացիական պլանավորման ժամանակ ելակետային են ֆերմերային տնտեսությունների զարգացման ընթացիկպլանները: Գյուղատնտեսության բարեւիոխումների անցումային շրջանում շատ կարնոր է մեքենատրակտորայինհավաքակայանների հեռանկարային պլանների կազմումը, սակայն գյուղատնտեսական արտադրության ներկա վիճակի շուտափույթ բարելավման նպատակովհիմնականում ուշադրություն պետք է դարձնել ընթացիկ պլանավորման վրա: Ընթացիկ պլանավորման ժամանակ պետք է հաշվարկները կատարել գյուղատնտեսական արտադրության առանձին ճյուղերի գծով, որպեսզի ճիշտ պատկերացվեն սպասարկվող տնտեսությունների առանձնահատկությունները: Հեռանկարի համար պլանավորելիմ պարզեցման նպատակով կարելի է մեքենաների կազմը միջֆերմերային ե սպասարկման կենտրոնների մեքենատրակտորային համար հաշվարկել եթե հավաքակայանների ամբողջությամբ, սպասարկվող տնտեսություններում կատարվելիք աշխատանքների ծավալը փոքր է: Սակայն սպասարկվող տնտեսությունների մեծ աշխատանքային ծավալների ն հողային ու այլ պայմանների մեծ

տարբերությունների

դեպքում նպատակահարմարէ կատարել առանձին արտադրական ճյուղերի համար:

հաշվարկները

Մեքենատրակտորային հավաքակայաններըպետք է համալրել մթերքների առավելագույն չափի արտադրանքի հաշվով: Միավոր մթերքի արտադրության վրա աշխատանքիամենաքիչծախսումներնու միջոցներ պայմանավորված են աշխատատար գործընթացների մեքենայացման բարձր մակարդակով ագրոն զոոտեխնիկական պահանջների խիստ համապատասխանությամբ: Մեքենատրակտորային հավաքակայանիկազմը հաշվարկվում Է

հետնյալ հերթականությամբ. 1.

սպասարկվող տնտեսությունների իրավիճակից ե հեռանկարային պլանից ելնելով` մեքենատրակտորային հավաքակայանի հաշվարկի համար պետք է ընտրել ելակետայինտվյալները: 2. Ագրոտեխնիկայի պահանջներինն անասնապահությանվարման եղանակներին համապատասխան պետք է կազմել տեխնոլոգիական քարտեր բուսաբուծության ն անասնաբուծության,ինչպես նան օժանդակ արտադրությունների (արտադրամասերի)համար: Յ. Տեխնոլոգիական քարտերի հիման վրա պետք է կազմել մեքենաների օգտագործման գրաֆիկներ, որոնց օգնությամբ կորոշվի մեքնատրակտորային հավաքակայաններիկազմը ե աշխատուժի պահանջարկը: 4. Պետք է հաշվարկել ն հիմնավորել մեքենատրակտորային հավաքակայանի պլանավորված կազմի օգտագործման տնտեսական արդյունավետությունը:

5.2.Մեքենատրակտորային հավաքակայանի կազմի հաշվարկներիելակետային նյութերի ընտրությունը Մեքենատրակտորային հավաքակայանիկազմի հաշվարկման պետք է վերցնել սպասարկվող տնտեսությունների զարգացման պլանից, պլանավորված ժամանակաշրջանի վերջին տվյալներր

տարիներիհաշվով.

Հողատարածություններիչափերի ե ըստ տեսակների (որակների) նրանց բաշխվածության, ցանովի մակերեսներիկառուցվածքիու չափերի, ցանքաշրջանառությանդաշտերում մշակաբույսերի տեղաբաշխման ու նրանց հաջորդացման,ցելերի, բնական խոտհարքների ու ու արոտավայրերի, պտղատու խաղողի այգիների մակերեսների, կենդանիներիու թռչունների գլխաքանակի, նրանց տրվող կերերի օրական պահանջարկի,տեղափոխման հեռավորությունների, պլանավորված բերքատվության, հիմնական ու օժանդակ մթերքների համախառն արտադրանքի, մելիորացիայի, ոռոգման ու ճանապարհային բազմամյա աշխատանքների նորր ծառատուննե քների ծավալների, օա վալների, բազ ) ունկերի մակե -

ոտանյութերի

րԱ

չափերի

ն

այլ

անհրաժեշտ

պահանջներին: Դա բացատրվում է, մասնավորապես, հանրապետության բնակլիմայական ն հողային պայմանների խիստ խայտաբղետուքաժբ ինչը իոլըոդոտում է հարբավայրային սերիական տեխնիկայի արդյունավետ շահագործմանը լեռնային երկրագործության պայմաններում: Վայաստանի լեռնազանգվածներն զբաղեցնում են ու 8446, այդ թվում. մինչն 55 թեքությունները` 2896, 5-105՝ 20 ն 306-ից 16, 10-20"՝ 25, 20-304` բարձրը` 1195: Մոտավորապես 800 հազար հեկտար լեռնալանջեր ծածկված են տարբեր մեծության մակերնութային ն կիսաթաղված քարերով: Ուղղաձիգ գոտիականությունն բնորոշել չորս գոտիներով. հարթավայրային (ծովի ընդունված է մ բարձրության վրա), նախալեռնային (մինչն մակերնույթից 400-900 մ), լեռնային (մինչն 2000 մ) ե բարձրադիր լեռնային (2000: ավելի), որոնք առայժմ ժամանակավորապես ընդունում ենք որպես մեքենայացման գոտիներ: Ըստ թեքությունների ն տեխնիկայի գործաէ բաժանել երեք դրման հնարավորության, ամբողջ տարածքը ն մինչն 8-106 թեքությ թեքություններ,ր, որտե րի. 1) հարթավայրային րթանայրայ Գ ոտիների. չ որտեղ հնարավոր է հարթավայրային տեխնիկայի գործադրումը, 2) 8-20

պանի Սպասարկվող տնտեսությունների հողօգտագործման փոխադրման հեռավո-

րա հական

շենքերը,

'

որոշում

են

մթերքների

ջվու Ե ակեհամար» Այ ը արկ, Ա

նները:

նե

հան

մ են

մ նե փոխադրամիջոցների

տեսակների համար հիմնավորում առանձին խատանքների

Հր

ԿԱ

որուն

մ

հ

նատար"

տեխն

ն

են

երում րում,

տարածքի

հարթավայրն

տեղեկատվաաանավորման ժամանակ բավաքում "Գրրթացիկ ԱԱ Ագթեծ, ԳԱԻ արաադոական սպասարկվող ժամանակ հավաքում եռանկարային պլանավորման մեքենաների համակարգի բաշխման Ն

մանե

են

ննե

մ

ե

են

գոտու տնտեսությունների բնութագրականտեղեկատու նյութեր, նոր տրակտորների, ինքնագնաց մեքենաների տեխնիկական բնու) բայ ստերն մյուս ասսիների, կոմբայնների թագրերը: Այդ տվյալներն օգտագործվում են մեքենաների ընտրության, ագրեգատների ռացիոնալ կազմի հաշվարկների ն տեխնիկապես Վ մե ի որոշ ա րոսրի վ արտադր իմնավորված ժամանակի օգտագործման գործակիցների որոշՕրացուցային ման համար որպես ելակետային նյութեր պետք է գիտենալ մթնոլորտային տեղումների քանակի ն օդի խոնավության մասին բազմամյա տվյալներ: Ընթացիկ պլանավորման ժամանակ անհրաժեշտ է տարվա սկզբի հաշվով նախապատրաստել մեքենաների ն տրակտորների առկայության վերաբերյալ տվյալներ, իսկ հեռանկարայինի դեպքում, բացի դրանցից նան, տվյալներ սպասվող մեքենաների վերաբերյալ: Մեքենատրակտորային հավաքակայանի օպտիմալ կազմի ն ընդհանրապես մյուս խնդիրների լուծման համար, առանց հուսալի ն հավաստի ելակետային տեղեկատվության, նոր տնտեսամաթեմատիկական եղանակներիօգտագործումն արդյունավետ չէ: ելակետային տվյալների վերաբերյալ Ստորն բերվում են անհրաժեշտ նյութեր:

րի,

ԻԸ

52.1.

ոո ման աարի Ո ր տ9 ական ր: ,

Ռելինֆահողային պայմանների ազդեցությունը մեքենատրակտորային ագրեգատների շահագործական ցուցաՍիշների մրա

բարձրադիր լեռնային գոտիներում Հայաստանի լեռնային մեքենաների շահագործման արդյունավետությունը, հատկապես փոքրաչափ տեխնիկայի բացակայության ն հողի սեփականաշնորհման պայմաններում, դեռես չի համապատասխանում ժամանակակից ն

մ

կարելի

որւտե ետք գործադրել համապատասխանորեն է գորժադրել որտեղ պնտք պ ր լեռնային պայմաններին հարմարեցված վերասարքավորված ն տեխնիկա, 3) 205-ից ավելի թեքություններ, որտեղ բացառվում է ժամանակակից տրակտորների գործադրումը: Վանրապետության հողատարածությունների բաժնեմասերը, ծովի մակերնույթից հաշված ունեն հետնյալ պատկերը (աղյուսակ 5.1):

եքություններ ր, թնքութ)

ւ

'

-

5.1 Աղյուսակ ըստ ծովի մակերնույթից յՀողատարածությունների բաժնեմասերն

Ունեցած

Աշխարհագրական ողատ

բարձրությունը` հաշված ծովի մակերնույթից` մ

0 Րա Սինչն 11001300

-

-

Ընդամենը`

բարձրության

| Քանակականկազմը, հազար հեկտար

բ Ը

242:9

425.7

643.7 344,3

252:4

2514,5

17.2 25,7 13,6

100.0

Բերված տվյալների հիման վրա կազմել ենք հանրապետության

հողատարածություններիհիպսոգրաֆիկ կորագծեր (նկ. 5.1): Ըստ կորագծերի, ծովի մակերնույթից բարձր հողատարածությունների ծավալները փոփոխվում են նորմալ բաշխման օրինաչափությամբ,

որտեղ տարածությունների

է

ծավալը (643,7 առավելագույն 77):

կորագծի գագաթնակետն(25,7 `

|

ՄԻՋԻՆ

ԲԱՐՁՐՈՒՔՒԳՈՒՆԸ

101436 մ,

10Վ ' .

հազար հա)

արատ

ՅՑ

ՔՈՅ:

մռտ

505.

7,

Չանրապետությունում հողատարաժությունների բաշխվաժության հիպսոգրաֆիկ կորագիծն ըստ ծուի մակերնույթից ունետոկոսներով: Խմբերի, 2-աճող գումարով (ինտեգրալային 7-ըստ (որագիժ):

ցաժ բարրությունների խմբերի,

առանժին

Վողակտորներիմեծությունը (գոնի երկարությունը` 4 մ), տեղան-

քի թեքությունը (ւ ռադիան), քարքարոտությունը (ՕՁ Գշ), հողի տեսաբարձրությունը ծովի մակեկարար դիմադրությունը (4 կգուժ/սմ), են րնույթից (/ մ), որպես կարնոր գործոններ, խիստ բացասաբար ՄՏԱ ցուցանիշների վրա: Չնայած տեխնիկաշահագործական ազդում նշված գործոնների ազդեցությունն առանձին-առանձին ուսումնասիրված է անհրաժեշտ խորությամբ, բայց դրանց գումարային ազդեցությունն աշխատանքի որակական ն քանակական ցուցանիշների վրա առ այսօր վերջնականապեսպարզված չէ: Մեր կարծիքով նման աշխատանքի արդյունքները պետք է ծառայեն հանրապետությունում մեքենայացման գոտիների ճշգրտված սահմանազատման համար /22) Մեքենայացման գոտիների անհրաժեշտությունը Հայաստանի բարդ մ է ՄՏԱ բացառիկ մեծ շահագործական բաց ռելիեֆի պայմաններում ցուցանիշների, մասնավորապես, արտադրողականության ն. վառելանյութի ծախսի տարբերակված նորմերի մշակման, ինչպես նան

միջնորոգումային

սահմանման

համար:

հերթափոխային արտադրողականությանն վառելանյութի հեկտարայինծախսի վրա նշված հինգ գործոնների գումարային ազդեցությունը բացահայտելու նպատակով մաթեմատիկական վերլուծուՄՏԱ

Օ

/ Ձ Ա7-Ը|7--Զ-|17-Հ-ԱՄ---

-

(5.2

|:

Այն հաշվարկվել է հանրապետության նախկին 38 շրջանների, ինչպես նան ներկայումս գործող 11 մարզերի համար: Ընդհանրացնող 0,380 0,620 սահմանցուցանիշի մեծությունը տատանվում է /, ներում: Վասկանալի է, որ որքան քիչ է գործոնների ազդեցությունը ՄՏԱ աշխատանքի վրա, այնքան բարձր է ընդհանրացնող ցուցանիշը ն »

-

ընդհակառակն:

Հաշվի առնելով /ջ ցուցանիշը, ինչպես նան ըստ շրջանների արտադրության պայմանների հետազոտության արդյունքները, առաջարկում ենք հանրապետության տարաժքը բաժանել մեքենայացման չորս գոտիների. 1) հարթավայրային (0,534-0,619), 2) նախալեռնային ն (0,400-0,562), 3) լեռնային (0,381-0,565. 4) բարձրլեռնային սարահարթ (0,398-0,583): Դրանցում շրջանների թիվը համապատասխանաբար 7, 10, 12, 9 են: Փակագծերում ցույց են տրված աճփոփիչ ցուցանիշի փոփոխության սահմանները: Հիշյալ ցուցանիշների միջինացված մեծությունները տրված են աղյուսակ 5.2-ում:

Չնայած բերված ցուցանիշների փոխադարձ կապի

ն

փոփո-

խոյին ՐՐգրաֆիկական տահա անների Հարոն ո

ն

նութո

նը,

հանդիսանում

ելիեֆա-

:

ները ցույց են տալիս փոփոխության կոնկրետ օրինաչափություններ (նկ. 5.2, 5.3, 54): Այսպես, ծովի մակերնույթից տեղանքի բարձրության մեծանալուն զուգընթաց ընդհանրացնող ցուցանիշի մեծությունը ընդհանուր

նի տեխնիկական ժառկետների առմամբ իջնում

սպասարկումների պարբերականության

թյ Վ ով 51 լ

Է

ՀԱ--Բ

Ց""

համապա-

են

տասխան մոդելներ /779: Վերջիններիս օգտագործումը հանրապետության ցանկացած տարածաշրջանում մոտարկվում է բարձր ճշգրտությամբ: Որպես հետազոտության օբյեկտ ընտրել ենք գյուղատնտեսական ավելի էներգատար գործողության` ցրտահերկի կատարման ագրեգատ` կազմված /711-75ի1 տրակտորից ն 1Ւ-Ւ4-35 կախովի գութանից: Որոշվել է համահարաբերակցական (կոռելյացիոն) կապն ինչպես ֆունկցիայի տվյալ դեպքում ագրեգատի արտադրողականության ն արգումենտների` հինգ գործոնների միջն, այնպես էլ առանձին գործոնների միջն: Գործոնների գումարային ազդեցությունը գնահատելու նպատակով առաջարկել ենք ընդհանրացնող ցուցանիշի (2) հասկացությունը, որի համար արտածվել է մաթեմատիկական արտահայտություն /22, 7787

---ջ

Նե. 5.7.

մեքենաների

թյան անհրաժեշտ դրույթների կիրառմամբ մշակվել

է, ըստ

որում, փոփոխություններն ընթանում են

ուղղա-

գծային օրինաչափությամբ: Աղյուսակ 5.2-ում ընդհանրացնող ցուցանիշի միջին մեծության առավելագույն նշանակությունը նկատվում է, բնականաբար, հարթա293

վայրային գոտու պայմաններում (0,586): Վերթական երեք գոտիներում ցուցանիշի մեծությունն իջնում է աննշան (0,488-0,496): Ընդհանրացնող ցուցանիշի էքստրեմալ նշանակությունների տարբերությունը համապատասխանաբար կազմում էՒ՝ 0,085, 0,167, 0,184, 0,185, այսինքն ծովի մակերնույթից տեղանքի բարձրության մեծացումն ընդլայնում է այդ ցուցանիշի տատանման սահմանները: այդ

Աղյուսակ 5.2

Ռելիեֆահողայինն ամփոփիչ ցուցանիշների միջինացված մեծություններն ըստ մեքենայացման գոտիների Թիվն| ըստ

|

Էւ

Յ

մ

|Յարթավայլրային. էջմիածին,

|

|

|

Մասիս, Բաղրամյան, Արմավիր, Արարատ,Արտաշատ, Շահումյան (7 շրջան) Նախալեռնային. Նոյեմբերյան, Իջնան, Տավուշ, Թումանյան, Աշտարակ,Նաիրի, Մեղրի, Կապան, Կոտայք, Թալին (10

շրջան)

Լեռնալին. Արագած, Գորիս, Գուգարք, Անի, Եղեգնաձոր, Վայք, Վրազդան, Կրասնոսելսկ, Սպիտակ, Սիսիան, Ապարան, Արթիկ (12 շրջան)

|

Հ. 2ո0

Գ

«

4.| կգուժամ"6

է

ՐՀ.վ

-Է՞ 21-Յ-

Ի

Լ-Վ-Ե՞ԴՀ

3.24

|

|

0.69

0,586

Հ

ԷԼ Լ

|

|

12.2

11.6

|

|

|

|

13.3

0,64

0,488

մ

| 39901130|

35,546 -- 19,901),

0,67

0,496

Ի

ԸՀՀՎ --

ՆԼ2-2

Ֆ

ՀՀ-Հ-//-Լ չ Ի

--

-

ՀՀ

Լ

լ

ՀԱԱ|Ա--

4ո

ԻՀՀՎ

21251856

Տ Հ ՞Լ

Հ

ՀԸՆՀ|Հ|Տ

ՀԱՀ

ՀՀՀ

Հ-

ՊՐ

ՎՀ|1

Հ -ՏԱԹ. ջ

ՀՊՅՈՏՀԱՀ|

Տ

ՀՀ Հ ՀՏՀ

ՀՎ

12517

Հ/Հ

Է Տ

Է---

ՐՀԻՀ| |.--

|

ՀԱ:

|

Վ՛

ց22-29« ՛

-

:

Հ/Հ

Հ

ՀՎ

22200901 գ04 17215171

Ց

(52)

բերված է հանրապետության շրջանների խմբավորումն ըստ տեղանքի թեքության անկյան ն, դրանից կախված, դաշտի քարքարոտության աստիճանի, հողի տեսակարար դիմադրության ն ընդհանրացնող ցուցանիշի փոփոխությունը, որն ընթանում է ուղղաձիգ օրինաչափությամբ, ընդ որում, առաջին երկուսի համար` ուղիղ, իսկ

ռ42Ն

դ

/

ՎշՀՑ-Հ2 Յի 21Ղ-ԽՂ

-

ՅԾ:

|0493

71» '

՛

|

ժե:

իշ

Ւ-

ճ22-4,7

ՀՎՀՀ

|ք.

|.

Լ

--Է `1--77 1

հետազոտվող վարի ագրեգատի վառելանյութի ծախսի, ստացվել է նրա ուղղաձիգ իջեցման օրինաչափությունն ըստ ընդհանրացնող ցուցանիշի աճի: Այդ օրինաչափության նույնականությունը նկատվում է 22-30 սմ սահմաններում խորությամբ վարի ժամանակ: սմ խորության Օրինակի համար, էմպիրիկ բանաձնը վարի 27-30 դեպքում ունի հետնյալ տեսքը`

|

Ըստ

Նկ. 5.2-ում

Էք»

,

1890|

Օշ

2202շա:0.64. ԱԻՆ

բ,

ւ

.

Վարդենիս (9 շրջան)

ցուցվել

:

ԳրաԱզաաին: թունի ԿԱՔ ,

ւ

ճ

| ադ| մ|

Բարձրլեռնալին սարահարթ. Ստեփանավան, Տաշիր, ,

ապա-

արժեքներով: գործակիցների համահարաբերակցական

է նան

Ցուցանիշների միջինացված մեծությունները

Մեքենայացման գոտիները, դրանց մեջ մտնող շրջանների

ն հերթ. անվանումը քանակը 1`

գործոնների համար երրորդի համար` հակադարձ: Ուսումնասիրվող (էմպիրիկ) բանաձներ: Փոփոխությունարտածվել են փորձառական ն կապի ուժեղության աստիճանը ների կախվածությանբնույթը

-

Հ

Հ|4|Հ 3 Հ Տ Հ|Տ|

Տ

Հայաստան Հայաս

-

ծրուգյան

272442շ

դաշտը 2 ոփո,

(9), Հողի տեսակարար դիմադրության ցուցանիշի (ո. ն ընդհանրացնող (Օ) աստիճանի տության խությունը կախված տեղանքի թեքությանանկյու նից (ճ)Նկ. 5.2.

Վիմնավորված եղանակով հաշվարկված ընդհանրացնող ցուցամեծությունը բավական օբյեկտիվորեն գնահատում է ուսումնասիրվող տեխնոլոգիական գործողության բարդության աստիճանը: նիշի

Մեր

Օչ1աշ

եթե ունենք հետազուտությաւններով պարզվել ամեակի: բանածնու ԱԱ 5-3) աշվով ստացվո

է, որ

վող տեխնոլոգիական գործողության չափանմուշային (էտալոնային) մեծություն, բավական է այն բազմապատկել տվյալ վայրի համար հաշվարկված ընդհանրացնող ցուցանիշով, ն արդյունքում կստանանք տվյալ գործողության նորմատիվային մեծությունը կոնկրետ տեղանքի համար: Այդ են ապացուցում նկ. 5.3-ում բերված գրաֆիկները: Բեկյալ գծերով այստեղ նշված են ագրեգատի հերթափոխային արտադրողականության ն վառելանյութի հեկտարային ծախսի արտադրական 0նորմերի տատանումները նախկին 38 շրջաններում: Կորագծերը ցույց են մեծուտալիս նույն տվյալները` հաշվարկված չափանմուշային թյունների օգնությամբ: Նկարի ստորին մասում շրջանները բերված են ընդհանրացնող ցուցանիշի նվազման հաջորդականությամբ: Ուսումնասիրվող չափանմուշային մեծությունները որոշվել են ըստ ներքոհիշյալ հաշվարկների: Վարի ագրեգատի արտադրողականությունը ոչ դժվարին, նորմալ պայմաններումորոշելու համար ընդունենք, դիցուք, 77/ 800 մ, /Հ 064 կգուժ/նմ,«-«0ՕՀ0, ԼՏ 700մ որի դեպքում ստացվում է /2 0680: Ագրեգատի տեխնիկաշահագործական տվյալներից ունենք 1.14մ, աշխատանքային արագությունը` ընդգրկման լայնությունը ՔՀ ՄՀ 9 1/մ/ժ,հերթափոխի տնողությունը` 7 7 ժամ, ժամանակի օգտագործման գործակիցը` - 0,84- Նշված տվյալներով ագրեգատի հերթափոխային արտադրողականությունն ստացվում է Մ//»07877»-752 հա/հերթ, որը ն ընդունում ենք որպես չափանմուշային միջին արտադրողականություն: Այստեղ հաշվի չի առնված տեղանքի ռելիեֆահողային պայմանների բացասական ազդեցությունը: Այն վում է ընդհանրացնողցուցանիշի բանաձնում /222, 778, 779: Եվ քանի որ չափանմուշային արտադրողականության ն ընդհանրացնող ցուցանիշի մեծությունների միջն գոյություն ունի ուղիղ համեմատական կապ (նկ. 5.3 ն 5.4), ուստի ագրեգատի փաստացի արտադրողականությունը որոշելու համար անհրաժեշտ է այդ մեծությունները բազմապատկել, այսինքն` |/չ Հօ Բարենպաստ պայմաններում վարի միննույն ագրեգատի

ՀՈԳ Բ

4/5

Եք,»

ճ/

"վ

Չր

ԼՆ

|

ՀԱԴ. ԻԼ

ՐՀԴ--ՈԼ

Լ`

Տարոն

ՆԸ

-ՆՖՎ/..

Հ

«ՀԻՏ

|Լ

մա

աաա

աան

լ

լ

«յ

արո

ՅԻ

րար»ա» միմ

4աչնաշ Ժուան դոմոժ ԹՈՆ 7 Հեյ անժաշայմծ թրա Հարիի «բեյմանյայ նն»Հաաա): ՀԿԻ

,

ջո/

չան

ժշ

Հ

ԶՈ:

-

ՀՀ

արա 6Փ-Տանյա)

:

ք

Հ

Է

ԴՐՈ

Յ

Ո

(5:3)

(գ/հա

Ձային ծախսը մեկ հեկտարի

նա

`

/Ի-Է

Օ010

Ի

աա

՛

ՀՀ-ՀՀ-Ե»-Լ...1..

Օյ

Է

Փ--""Տ

լ

Բ

,

Հ

Հ

արտահայտ-

//Հ752 հա/հերթ,

նախորդ

հաշվա

երցնում

ենք

5,5 ժամ, պարապ ընթացքղության վրա ծախսվող ժամանակը` 7, ների ն շարժիչի անգործարար աշխատանքի տնողությունները՝ ա՞ 702075 ժամ, վառելանյութի ժամային ծախսը համապատասխանաբար` Շ.,,,Հ 13,6, Օս Հ 7, Շօ» 115 կգ/ժամ, ապա »

Հ 31212 ՀՅ

ՀՅ

Ն

Գ:ԷՅ Է :53:31

(118 Հ

Չար

Եկ. 5.3. Վարի ագրեգատի հերթափոխային արտադրողականության (7) ն վառելանյութի հեկտարայինծախսի (Թ) փոփոխությունը(ըստ գործող նորմատիվների ն չափանմուշային նորմերի հաշվարկման եղանակի) կախվածընդհանրացնող ցուցանիշի (1) մեծությունից:

հաշվարկված վարի ագրեգատի արտադրողականության ն վառելանյութի ծախսի փոփոխման ուղղագիծ օրինաչափությունը: Այստեղ 26 միջակայքում ցրված կետերը ցույց են տալիս 38 շրջանների միջին տվյալները: Վառելանյութի հեկտարային ծախսիփոփոխությունը որոշել ենք վարի խորության չորս տարբերակներով` 20-22, 22-25, 2527 ն 27-30 սմ համար, որոնց համապատասխան փորձառական բանաձներն ունեն, հաջորդաբար, հետնյալ տեսքերը.

աեւ Արոտեխնոլոգիական մարուներ Գործ ի՞

որոշման համար ժամ ն,

ոՀ»

Տ-

1:13 35111211) ՀՀՀ Հ53313

ՏՏֆԱՀԱՒՈՒՒ

ՀՏՑ41228

ԱՀՑԱՀՑԱԵՅՉԱաագաՑաՏՆՅՆ

ԳԱՏԱՀ ) |

Օ

Հ

Ց

Հ

5.2.2.

13,307, ԻՐՄԾ'

Փ-

26,86

-

19,34/0,

(5:4)

30,28-16,787,

Թ-35:5519.30). : Դրանցից նկ.

լ.

իք ալ

| | իխ/»5 Հճ2( 2ջ 6»

3: 94-14

Մ

լ.

`

-

սմ

տարբերակը:

"ԻՅ.ն

Ւ

ԵՐ

Ժ

բերված է միայն 25-27

5.4-ում

Ը 2"վ

ՀԵ:

` «71 Ն

ԵՀ

«21

Ց

:

2չ«

:

ոի

Է

5...

ԻԱԻՀՀ

ԿՐ

չ

ճ

ո

շշ2

յ 57ԱԱԱԱ)

ճե

«ճո

Մեքենաօգտագործման գոտիների անհրաժեշտությունը տեխնիկայր շահագործական նորմատիվների տարբերակման գործում

Մեքենատրակտորային ագրեգատների աշխատանքը բնութագրվում է տեխնիկաշահագործական ցուցանիշների` արտադրողականության, վառելանյութի ծախսի, աշխատանքային ծախսումների, շահագործական ծախքերի, կապիտալ ներդրումների մեծությամբ, որոնց որոշման համար անհրաժեշտ է ունենալ համապատասխան նորմատիվներ Վերջիններս, անհրաժեշտ են նան ագրեգատների տեխնիկական սպասարկման պարբերականությանն միջնորոգումային Մեր 0հանրապետությունում, համար: ժամկետների սահմանման հատկապես հողի սեփականաշնորհման պայմաններում, նշված հարցերն է՛լ ավելի են կարնորվում: Վ`այաստանի ռելիեֆահողային պայմանների խիստ խայտաբղեէ ազդում մեքենատրակտորային ագրետությունը, որը բացասաբար

գատների շահագործական ցուցանիշների վրա, պահանջում է հանրապետության տարածքը բաժանել մեքենաօգտագործման գոտիների (աղյուսակ 5.2): Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել ն նախորդ պարագրաֆում նշեցինք, որ ՄՏԱ վրա ազդող արտաքին գործոններից էական նշանակություն ունեն տեղանքի աշխարհագրական բարձրությունը` հաշված ծովի մակերնույթից (7/ մ), հողամասի մեծությունը, որը

գոնիթր արամ 5հորիզո մաին մ ռելիեֆի արիւն (2 թեքությունը կատմամբ իիեֆի հ

«.

րությամբ

ռադիադ, քարքարոտության աստիճանը մափանմուշային (//գու ժ/սմ" դիմադրությունը ): փոփոխման արտադրողականության

ոայեն

ուղղագիծ օրինացուցանիշից (ո):

նորմերով ստացվածմեժությունների չափությունը` կախված ընդհանրացնող

Այսպիսով, կարելի է հանգել հետնյալ եզրակացությունների: Գյուղատնտեսականարտադրության, մասնավորապես, լեռնապայմաններում ՄՏԱ աշխատանքի վրա ռելիեյին երկրագործության է ֆահողային գործոնների ազդեցությունը նպատակահարմար գնամասնակի հատել մեկ գումարայինընդհանրացնողցուցանիշով (7), որը գործոններից յուրաքանչյուրի հետ ունի որոշակի փոխկապվածություն: Հողի սեփականաշնորհմանժամանակակից պայմաններում սերիական տեխնիկայի արդյունավետ աշխատանքն նպատակով անհրաժեշտ է հանրապետությունումսահմանազատել մեքենաօգտագործման գոտիներ ն դրանց համապատասխանտարբենորմատիվները:Մաթեմատիկականմոդելավորնման երաշխավորվումէ ընդհանաշխատանքներում մամբ տարվող րացնող ցուցանիշի լայն օգտագործումը:

,

(ՕԶՕ242 ն հողի տեսակարար

աշխատանքի վրա նշված գործոնների մաթեմատիկականմոդելավորումը / 778, 779Ջ/՝ ՄՏԱ

//

«՛ՅՀելԱ

Է

Եե ԷեյաՀ ԵյԶ-չ Եք,

ազդեցության (2.5)

կատարվել է ցրտահերկի օրինակով (որպես առավել էներգատար տեխնոլոգիական գործընթաց), որի համար ընտրել ենք 71-755/ տրակտորից ն ՂՒ-4-35 գութանից կազմված ագրեգատ: Հանրաւետության նախկին 38 շրջանների պայմանները բնութագրող տվյալների հիման վրա որոշել ենք վերոհիշյալ արտաքին գործոններից յուրաքանչյուրի ն ագրեգատի հերթափոխային արտադրողականության (2) միջն հաճահարաբերակցության (կոռելացիայի) գործակիցՃու-0.446. Բոս--0332. ները. Ճայ--0418, Բառ--0496, Բո --0:390. ինչպես նան այդ գործակիցները` արտաքին գործոնների միջն. /ո--

ապահովելու

մեքենայացման րակել

՝

.

Թող-չ0250,

Բառ" 0274

Խաշն 102

6 .Թտ0.137

Թ.5-0.157,

Ք..6-0.248, Բո"0.254, Քա-0.354: Բաշ-012Ն Այսպիսով, արտաքին են հինգ գործոններից չորսը միանշանակ բացասաբար ազդում

շատ`

արտադրողականությանվրա,

ընդ որում ամենից քարքարոտությունը (-0,496), ապա տեղանքի բարձրությունը (-0,418), հողի տեսակարարդիմադրությունը (-0,390) ն տեղանքի թեքությունը (-

(5.5) հավասարման մեջ 2 ն հավասարության ազատ անդամ է, իսկ ռեգրեսիայի ծ, գործակիցները որոշվում են միջանկյալ ստանդարտացված գործակիցներով (8): Այդ նպատակի համար համահարաբերակցության գործակիցների մեծությունների օգնությամբ ըստ են հայտնի մեթոդիկայի կազմում հետնյալ համվասարումների -

ո օձին Աոա)

Խո շ22-Խո՞22-

Խ.--Խլ-ԹԷ

Բայ

Ճւ՝/-

հո ոՀ

Խո-8-Խո82-Է2: Խո Խո՛/չ

հյ

Խզ2/-Խզ՝՞8չ

ԽՀ

Խո.-Ծ|-Յա-82-ՅԽ

Ճա

հւ:

-

ԽզԻ ո

25.

ԽԻ

Բու:

5.6.

260)

Խզ'5. 2 ր:

անհայտ հին, Հավասարումների 0համակարգւմ կան 35գետերմինանտների գործակիցներ (8): Այն կարելի է լուծե օգնությամբ, բայց լուծման մեծ ծավալի հաշվարկներից խուսափելու 01588, համար լուծվել է ԷՀՄ-ի օգնությամբ՝ /,Հ -0,5520, 4,» 0. 1473, /: 0,» -0,1935, թ,» -0,2479: Ռեգրեսիայի գործակիցների արժեքները որոշելու համար խորհուրդ է տրվում օգտագործել հետնյալ արտահայտությունը՝ -

-

ե, «ՍՏ», Ժ,

(5.7)

որտեղ` /-- ն արգումենտներն են: ֆունկցիայի Ելակետային նյութերի հիման վրա Մ/ 0368, արգումենտները`0, քառակուսային շեղումը կլինի` 6, .Փ381ն օ-0048: 0072 օօ օլ 1205, օղ Այդ դեպքում սիայի գործակիցներըկստացվեն` ծ,» -0,0005, ծշ- 0,00045, 53Հ

Հ

-

Հ

Հ

Եշ" -0,0082, Ե»5 -1,900:

Դավասարման (5.5) ազատ անդամը` նույն հավասարման մեջ տեղադրում են

միջին406,5,

ռեգրե-0,872,

Հ

ամար

/779)

Հ

-

Խ, -2,98--0,003Լ,

յօ

4,136,

Հ

-0,0922,

(5.9)

Հավասարումների համակարգից (5.9) երնում է, սիրվող չորս գործոնների աճի դեպքում ագրեգատի

որ

ուսումնա-

արտադրողա-

//է) ֆունկցիայի դեպքում այն կանությունն իջնում է, Ա միայն բարձրանում է: Հավասարումների երկու կողմերի գումարման ն մաթեմատիկական ձնափոխությունների արդյունքում ստացվում է ուսումնասիրվող գործոններից կախված ագրեգատի արտադրողականության արտահայտությունը` ք Հ5,46Հ0,000610Լ-04264-0,0184Օ-2,2Խ -0,000047: 6 (5.70) (5.8) ն (5.10) արտահայտություններիհամեմատությունը ցույց է է օգտագործված տալիս նրանց նմանությունը, որը հաստատում մեթոդիկայիճշտությունը: ՄՏԱ արտադրողականությանվրա արտաքին գործոնների ազդեցության գնահատման համար նպատակահարմարենք համարում տալ այդ գործոնների գումարային ազդեցությունն ընդհանրացնող ցուցանիշի հասկացությունը: Մաթեմատիկորեն այն պատկերված է (5.1) արտահայտությամբ, որտեղ փակագծերով առանձնացված հինգ արտադրիչները ուսումնասիրվող գործոնների մասնակի գործակիցներն են: Ինչպես նշել ենք վերնում, հանրապետության նախկին 38 շրջանների պայմաններում ընդհանրացնող ցուցանիշը տատանվում է 0360-0620 սահմաններում: Յետազոտություններով ապացուցվել է ընդհանրացնող ցուցանիշի ն ՄՏԱ արտադրողականության միջն որի էմպիրիկ բանաձնը ուղղագծային կապի առկայությունը, հանրապետության բոլոր շրջանների միջինացված տվյալներով ունի հետնյալ տեսքը՝ Մ/Հ 5,622 1.07 (5.77) Կատարված հետազոտությունների արդյունքներով հանրապետության տարածքը բաժանել ենք մեքենաօգտագործման չորս գոտիների (աղյուսակ 5.2): Ն

-

ւ

ր

ը

Մ

Հ

Հ425,37.,որոշելու համար

ըստ հանրապետության ելակետային միջինացված տվյալները` 7/ Հ3,95 հա/հերթ, ԻԲ1465մ. Լ» 321 մ օ» 0171 ռադիան, ՕՁ -114 5, ԽՀ066 կգուժ/սմ:Այդ տվյալների դեպքում մաթեմատիկական մոդելը (5.5) ընդունում է իր վերջնական տեսքը /720). /

բերված վերը

րշ Հ1188-11։:

Խո՞/».

Խա-2:. ՊՔ:

հզո-4151.

-Փ12-0,00021Մ,

ց

` Թ9-Գո

վրա

գրաֆիկների կառուցման հիման վրա նկատվում է, որ նրանց փոփոխությունը կախված արգումենտներից ընթանում է ուղղագիծ: Յանրապետության բոլոր շրջանների տվյալների հիման վրա դուրս բերված էմպիրիկ բանաձներն ունեն հետնյալ տեսքը.

համակարգը /779/՝

`

ն

ազդեցությա բնույթը որոշելու գործոսներ կատարվել է որոշակի մաթեմատիկական վերլուծություն առա

5,37-0,0005Ք -- 0,000451Լ-- 0,8126- 0,00852-1Ն9Ք ւ

(5.8)

-

ցանկաագրեգատիփաստացիարտադրողականությունը,

դիտել որպես պայմաններում, կարելի կար նքի ընդհանրացնող արտադրողականության նմուշային (էտալոնային) Վարի

չափա-

է

ցած

ն

ցուցանիշի արտադրյալ:/(// «600 մ, Ց ոդունելով

Տեղանքի

ոչ

պայմաններում

դժվարին

Լ կգուժյամ,

«20

-

Զ-0

Հաշվի առնելով ագրեգատի ընդգրկման (14 մ), շարժման արագությունը(7 կմ/ժ), հերթափոխի լայնությունը (0,8), (7 ժամ), ժամանակի օգտագործմանգործակիցը տնողությունը ստանում ենք 1/, Հ5,76

ստանում

ենք /2

"

0,680:

արտադրողականությունը` վարիագրեգատի ցանկացած ենք որպես չափանմուշային ն հա/հերթ, որը դեպքի համար.

ընդունում

այդ մեծությամբ, կստայ. արժեքը բազմապատկելով տվյալ պայմաններում/77Ջ4 նանք վարի արտադրողականությունը մշակությանվերը նշված է Նկ. 5.5-ում բերվում հողի հիմնական ն ցուցանիշների դրանց վրա ռելիեֆա-

ագրեգատիշահագործական ազդեցությունն ընդհանրացնողցուցանիշի պայմանների

հողային արտահայտող նոմոգրամ: Շահագորկախվածությունն փոխադարձ են. 1) ագրեգատի ժամային ընդգրկվել

թվում ծական ցուցանիշների շահագործական ԱԽ, .արտադրողականությունը տեսական (17), որտեղ հաշվի է առնվում ժամանակի գործակցի (2) մեծությունը ն փաստացի արտադրողաօգտագործման արտաքին որը գնահատվումէ ռելիեֆահողային (7), կանությունը ազդեցությունը հաշվի առնող ընդհան-

ները մեկ հեկտարի հաշվով ստացվում

կետից ուղղահայացը հատվելը (կետ) ն դրանից օ առանցքի հետ հատվելը (ք

են

-

հետ ո հիպերբոլի Հարոն րի խի յի Աո մազմում -

այն կետ)

է

,

Ոդժամ/շա:

մեա

7:21 -624:/

սեմ, 5.02 իր

ՀՏ

Ց

»

Հ.

«7

:

զ87

արտադրողականությունը

գումարային գործոնների հեկտարայինծախսը (2), 2) ՍՏԱ վառելանյութի ցուցանիշով րացնող բեռնավորված աշխատանքի, է ագրեգատի (Թ),

որն ամփոփում

տեղում կանգնած ժամանակ ծախսված ծախսումները (79) աշխատանքային ագրեգատի վառելանյութը, (տ) թվից սպասարկողների կախվածայն է տրված վերը նշված Նոմոգրամից օգտվելու եղանակը ցույց նան

անցումների,ինչպես անգործարար աշխատանքի վրա շարժիչի պարապ տրակտորային

Ագրեգատի մանրագծիկներով: տեսական չափանմուշային տրված արտադրողականության ժամային հա/ժ (ն կետ), հիման վրա, հաշվի առնելով

օրինակում`«ծօժժ/ք ն ագրեգատի

-ԷՋ-ր

'

հուո

մեծության` 7027

գործակիցը (Ե

,

-

ե|-

ժամանակի օգտագործման հերթափոխության (17-758Ր-ՌՒ-4-35)շահագործա իշ արիցուցանիշների արտադրողականության ընդհանրացնող ենք ժամային շահագործական փոխադարձ կապը: հա/ժ (օ կետ): Ռելիեֆահողայինարտաքին մեծությունը` 117-082 ստանալու ծախսն որպես ընդհանՎառելանյութի հեկտարային (է «. Լ, Ձ, 19 գումարայինազդեցությունը գործոնների ր ստանում ենք հ յց բանաձնով ճառագայթի րացնող ցուցանիշվերը հիշատակված ուղիղ գծի հետ հատվելը (տ կետ) ն --0,85

Հուն կետ),

Օհ »ճառագայթ տասխան

Գու տ

ոատվելը

վրա

Իեցրած դոնի ետի տալիս ագրեգատի տ),

է

դրանից

իջնցրա

աբսցիսներիառանցքի ուղղահայացն Մ»-042 հա/ժ, ժամային փաստացիարտադրողականությունը՝ ծախսում(« կետ): Աշխատանքային այսինքն Մ/չ-06/Մշարտադրյալը

ն

Տարա արի Աքաաձիգ ձինչե ամ իջեցնում -

-

0,60 (հ կետ):

Նմ.

ագրեգատի

ցույց

խորությունն արտահայտող վառելանյութի ծ մինչն ա յդտեղիցհորիզոնականտանում ԱԱ հայտող աջակողմյան Օ՛Հ 2076 ցույց է տալիս վառելանյութիհեկտարային ծախսը`

րի մանողակի |

Ն

րւ

որը -

(գ/հա:

Վարի տարբեր խորությունների դեպքում (20-22, 22-25, 25-27, 27-30 սմ) վառելանյութի ծախսի որոշման համար նոմոգրամում բերված են փորձառականբանաձներ ն դրանց հիման վրա կառուցած ուղիղ գծեր: ՄՏԱ շահագործական ցուցանիշների վրա արտաքին գործոնների ազդեցության ընդհանրացնող ցուցանիշի փոփոխման սահմաններն ըստ մեքենաօգտագործման չորս գոտիների, նոմոգրամում ցույց են տրված այդ ցուցանիշի (/7) սանդղակի տակ: Աշխատանքի հաջորդ փուլում նախատեսվում է հանրապետնտեսությունների համար որոշել ընդհանրացնող տության բոլոր ցուցանիշները, որոնց հիման վրա կճշգրտվեն մեքենաօգտագործման գոտիների վերջնական սահմանները: Այսպիսով, կարելի է հանգել հետնյալ եզրակացությունների. Շարադրված հետազոտության մեթոդիկան, մաթեմատիկական մոդելավորման ն գրաֆիկական հաշվարկի եղանակով, կարելի է օգտագործել մեքենաօգտագործման գոտիականության սահմանման

աշխատանքներում. հետազոտության եզրափակիչ

փուլում նախատեսվող աշխատանքների ավարտման արդյունքները հնարավորություն կտան ՄՏԱ շահագործմանն տեխնիկականսպասարկմաննորմատիվները տարբերակել ըստ մեքենաօգտագործման գոտիների, որի անհրաժեշտությունը, հողի սեփականաշնորհման ն փոքրաչափ տեխնիկայի գործադրման պայմաններում,չափազանց կարնոր է: "

"Ո"

Հավելվածներում լրացուցիչ բերվում են տեխնոլոգիական քարանհրաժեշտ ելակետային տերի կազմման համար գրեթե բոլոր տվյալները: Իհարկե, կոնկրետ տնտեսությունների համար օրինակելի տեխնոլոգիական քարտեր կազմելիս նրանցիցմի մասը ենթակա է ճշտման, ն անհրաժեշտ կլինեն լրացուցիչ տվյալներ: 5.3.

նշանակությունը ն կազմման Տեխնոլոգիական քարտերի պահանջները

Գյուղատնտեսական մշակաբույսերի մշակության ն բերքահավաքի տեխնոլոգիական քարտերը հանդիսանում են մեքենատրակտորային հավաքակայանի կազմի որոշման հիմնական ելակետային

փաստաթուղթ:

Նպաատկահարմար է տեխնոլոգիական քարտերը կազմել ըստ մշակաբույսերի կամ միատեսակ մշակաբույսերի խմբի (ցորեն, գարի, վարսակ) համար: Տեխնոլոգիական քարտեր կազմելիս տնտեսության պրակտիկայի հիման վրա անհրաժեշտ է հիմնավորել` տվյալ մշակաբույսի

մշակությանո՛ր տեխնոլոգիան է ավելի ռացիոնալ տվյալ տնտեսության աճ ր ագույն ն միաների ծախսերի հը խատանքի

բարձր բերքի դեպքում: Շատ անվագործողությունների մշակության է, որ մշակաբույսերի կարնոր նացանկում լինեն բարձր բերքի ապահովման ագրոտեխնիկական ար

ն

անավորել

այն, )

ո

նպաստի

բոլոր գործելաձները:

Ագրոտեխնիկականմիջոցառումների պլանավորման ն գյուղատնտեսական մեքենաների ընտրության ժամանակ պետք է հաշվի առնել ոչ միայն առանձին դաշտերի առանձնահատկությունները, այլ տարբերությունները, քարերով, հողային նան տեղամասերի ն աղտոտվածության աստիճանը, պատճառներով այլ թփուտներով նախորդ մշակաբույսի տակ մտցված պարարտանյութերիտեսակներն ու քանակությունը: Առանձին դաշտերի ն տեղամասերի համար կարող են օգտագործվել տարբեր տեսակի ն կազմի պարարտանյութեր, մշակման եղանակներ: Բարդ աշխատանքայինգործընթացներումնպատակահարմարէ գործողություններ, որոնք տեխնոլոգիական նախատեսել մի շարք է տալ առանձին տողերով: Օրինակի համար, ցույց պետք քարտերում օրգանականպարարտանյութերիմեքենայական մատուցումը պետք է բաժանել հետնյալ գործողությունների. գոմաղբամբարից կամ օրգաարտադրամասից(կենսահումուսի, աերոբ նական պարարտանյութերի պատրաստված)բարձումը փոխադրաեղանակներով կամ անաերոբ շտաբելներով դարսումը, շտաբելներից դաշտ, փոխադրումը միջոցին, բարձումը ցրիչ մեքենաներին,ցրումը: Տեխնոլոգիականքարտեր կազմելուց առաջ պետք է որոշել մեխանիզատորներնինչպիսի՛ եղանակներով կարող են կատարել հիմնական, ամենակարնոր գյուղատնտեսական աշխատանքները: Օրինակ, հացահատիկի բերքահավաքից հետո դաշտից ծղոտը կարելի է հավաքել մանրացված ն չմանրացված, կարտոֆիլը կարելի է հավաքել քանդելով, կոմբայնով կամ երկփուլային եղանակով: Յուրաքանչյուր գործընթացիհամար կան մի քանի տեխնոլոգիաներ: Որպեսզի որոշենք ըստ տնտեսության պայմանների ամենառացիոնալ եղանակը, անհրաժեշտ է հաշվարկել տեսակարար շահագործական ն աշխատանքայինծախսումները ն արդյունքները համադրել: Մեկ աշխատանքային գործընթացի կատարումը մի քանի եղանակներովն ծախսերի համադրումը կարելի է այն դեպքում, երբ բոլոր եղանակները կատարվում են աշխատանքների ավարտման միննույն ընթացաշրջանումն մթերքներիորակը նույնն է: Աշխատանքների կատարման տարբեր եղանակների համեմատական տնտեսական արդյունավետության որոշման ժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել նան տրակտորների բեռնավորվածությունը տվյալ ժամանակաշրջանում: Անիվավոր տրակտորների պակասության դեպքում կոմբայնային հավաքի ժամանակ մանրացված

ծղոտի տեղափոխման համար պետք է նախատեսել նան ծղոտի հավաքման այ եղանակներ, օգտագործելով թրթուրավոր տրակտորներ կամ, հավաքման աշխատանքների : միի մասը կատարել բերքահավաքից գործընթացների այս կամ այն տեխնոլոգիայի տեսակարար կշիռը որոշվում է տնտեսության հնարավորություններով ն ճշտվում տրակտորների օգտագործման գրաֆիկը կառուցելուց

արամՄարիին ետի

խատանքային

հետո:

Տեխնոլոգիական քարտերի կազմումը կարնոր է ոչ միայն աշխատանքների անվանումները ն հերթականությունը որոշելու, համառոտ ագրոտեխնիկական պահանջները ցույց տալու համար: Ցանքի պլանավորման դեպքում անհրաժեշտ է նշել եղանակը (շարքային, նեղշարք, լայնաշարք, կետային, ակոսային), այնուհետն, մշակաբույսերի խնամքը` մշակման տեսակը ն. խորությունը, բանող օրգանների տեսակները, որոնցով պետք է մշակել հողը (սնուցումով կամ առանց դրա), ագրեգատի շարժման ուղղությունը այլն: Մեծ նշանակություն ունի աշխատանքների ժամկետների ցույց տալը, տնողությունը ն օրացուցային օրերը: Գործողությունների տեողության ն օրացուցային ժամկետների ագրոտեխնիկական հիմնավորումը կատարվում է ըստ տնտեսության բազմամյա դիտումների

այլնան

ն

տվյալների: Եթե աշխատանքների

մեքենաներու: արի ապա

ձեռքո՞վ, թե՝ ձիաքարշով:

կատարումը հնարավոր չէ ապահովել տալ, թե ինչպես պետք է կատարել

է ցույց

Հեռանկարային տեխնոլոգիական քարտեր կազմելու ժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել հիմնավորված արտադրական նորմաները, տնտեսության հեռանկարային որոն, համապատասխանում են պայմաններին: Նորմները պետք է դիֆերենցված լինեն, հաշվի առնելով հողերի տեսակարար դիմադրությունը, հողային տեղամասերի ուրվագիծը (կոնֆիգուրացիան), գոնի երկարությունը: Բացի դրանից, են անհրաժեշտ դաշտի ռելիեֆի ն քարքարոտության ճշգրտող

գործակիցներ: Որոշ աշխատանքներ նոր մեքենաներով կատարելիս նորմաները

կարելի է ճշտել հաշվարկներով, ըստ համապատասխանմեթոդիկայի /45, 66): Ընթացիկ պլանավորման դեպքում տեխնոլոգիական քարտերը կազմում են հաշվի առնելով ներկա պայմաններում կիրառվող ագրոտեխնիկան ն տնտեսությունում ունեցած է ըստ օգտագործվող կազմը հաշվարկվում . տնտեսությունու արտադրական նորմերի: Հաշվի առնելով ագրոտեխնիակական ժամկետները` յուրաքանչյուր աշխատանքի համար ագրեգատների քանակը որոշում են հետնյալ բանաձնով.

մեքենաները: ովոք :

.

Օշ

-

որտեղ` Օշ

-

ը

5.12 Թ.72)

հագյշո-5'

աշխատանքներիծավալն է, հա,

Ա Գ աեինական տ

Ը,

հա, տ, Զ-

տ,

ն՝

ՐՐ

Էնշչ- ը՝ ագրեգատի ագր աշխատաքնի ագոո-

Սպասարկող անձնակազմի քանակը որոշում են տնտեսության փորձի հիման վրա: Նոր մեքենաների համար օգտագործում են քարն քար տիպային տեխնոլոգիական

կԱ ր

ողոմատուների,

ծավալի վրա աշխատանքայինծախսումները Աշխատանքների են

հաշվարկում աշխատողների քանակը բազմապատկելով ագրեգատի օգտագործման ժամերի քանակով:

Հեռանկարային տեխնոլոգիական քարտեր կազմելիս

հիմնականում հաշվարկում են ճեքենատրակտորայինհավաքակայանի կազմը: Ուստի, տնտեսական հաշվարկները պարզեցնելու համար, շահագործական ծախսերը (բացի աշխատավարձին վառելանյութի վրա ծախսերից) որոշում են ագրեգատում տրակտորի 1. ժամվա աշխատանքով: Այդ մեծությունը բաժանում են հերթափոխի 1 ժամվա համար արտադրողականության վրա, ավելացնում վառելանյութի, քսանյութերի արժեքը ն աշխատավարձը` միավոր աշխատանքի վրա

նջ կա Աա ներաՔ բազնատեսան, Աարնոսերի մշակության համար: պայմաններում ժամային շահագործական արզեցնում հաշվարկները՝ աարն-ի Համվա մեն հաճար անգամվա հաշվարկը աաիերի մեքենաների օգտագործման օգտագործում դեպքերում: երը: Յայտնի

է,

որ

յուրաքանչյուր

մեքենա

օգտագործում են

Այդ

օգտագործումը են

Է նշանակա

է

բոլոր

Տնտեսության ֆինանսական իրական ծախսերն ունենալու համար տեխնոլոգիական քարտերում շահագործական ծախսերը յուրաքանչյուր գործողության համար պետք է ցույց տրվեն առանձին-

առանձին: Վառելիքի վրա ծախսերը հաշվարկում են ամբողջ աշխատանքի ծավա ա ծախսի վ քանակին համալիր գների: ըստնրա ժամանակ, միավոր աշխատանքի վրա ագրեգատի ծախսած վառելանյութի քանակը որոշում են ըստ գործող նորմերի, իսկ հեռանկարի համար պլանավորելիս` ըստ հաշվարկների: Աշխատող ուժի վարձատրման ծախսերը որոշում են ըստ աշխատավարձի նորմատիվների, ըստ ագրեգատներին սպասարկող մեխանիզատորների քանակի ն որակավորման: Առանձին աշխատատեսակներիվերաբերող ծախսերը գրանցում են քարտի համապատասխանսյունակներում:

երեր հին աաավումեն, քանակի

5.4.

կաՎ մի

Մեքենաներին. մեքենատրակտորային

ԸԹնւորության եղանակները

ագրեգատների

մեքենատրակտորային հավաքակայանի զռանկարի համար շվարկման ժամանակկարնոր նշանակություն ունի մեքնա-

որքան թանկ է մեքենան, այնքան արդյունավետ է նրա տարեկան մեծ ծանրաբեռնվածությունը տնտեսությունում: նն անբավաանբավ Այն դեպքում, երբ մեքենայի ծանրաբեռնվածությունն րար

է,

ստիպված ձեռք բայց ոնտեսությունը

է բերում, ապա

ժամկետը որոշվում է հետեյալ բանաձեով. փոխհատուցվման

նրա

տրակտորային ագրեգատների ճիշտ ընտրությունը: 44. -, Աճենիցառաջ պետք է ընտրել այն մեքենաներնու (5.13) գործիքները, որոնք ապահովում են յուրաքանչյուր մշակաբույսի Զ-Օ, մշակության բոլոր ն նրանց գործողությունները բանող օրգանները համապատասխանումորտեղ` 7,- ն փոխհատուցման ժամկետն է, տարի, Թ ն՝ հնի համեմաեն ագրուտեխնիկական պահանջներին: տությամբ նոր մեքենայի աշխատանքի միավորի վրա ծախսերի Մեքենաներիե գործիքների մեծ մասը կարելի է Օռ տնտեսումը, -ը՝ ներդրվող մեքենայի ։տարեկան Դո/ ա, օգտագործել տարբեր դասի տրակտորների ն՝ նոր մեքենայի հաշվեկշռային համալրման համար: Այդ դեպքում շատ ծանրաբեռնվածությունը, տա, 1 կարնոր է տնտեսության /1,արժեքը, Դր, խոտանված մեքենայի մնացորդայինգինը, Դ/չ պայմանների համար աճենաշահավետ ն՝ Շահավետությունը որոշում են ներդրվող ընտրությունը: Գրեգատների շահավետությունը նշանա ա աշխատանքի վրա շահագործական ծախսերը համադրելով այ աս ա որոշում են միավոր մեքենայի աշխատանքի միավորի վրա ծախսերի հետ, որի փոխարեն մեծությամբ,որոնք ներառում են այն ցուցանիշները, որոնք պետք է օգտագործվի նորը, կամ ձեռքի աշխատանքի վարձատրության կախված են ագրեգատի ծախսերի հետ, եթե մինչ այդ աշխատանքըմեքենայացվածչի եղել: արտադրողականությունից, ագրեգատում մեքենայի գնից (ամորտիզացիայի ե նորոգման Ունիվերսալ մեքենաների ւտտարեկանծանրաբեռնվածությունը հատկացումներ), նրանց տեխնիկական կատարելագործվածոթյունից մեծ Է: Սակայն տնտեսությունում շահավետ կլինի այն մեքենան, որը (տեխնիկականսպասարկման վրա ծախսեր), տրակտորի հնարավոր կլինի օգտագործել երկարժամանակ: շահավետությունից(վառելիքի վրա Ունիվերսալ մեքենաների շահավետությունը պետք է որոշել ոչ ծախսեր): Այդ ցուցանիշներիցհիմնական թե մեկ, այլ բոլոր աշխատանքների հաշվով: նշանակություննունի ագրեգատների արտադրողականությունը: Մինչե յուրաքանչյուր ունիվերսալ մեքենան ընտրելը, պետք է Ագրեգատիարտադրողականությունը նախօրոք հաշվարկել շահավետությունը տնտեսությւսն համար: Տվյալ հիմնականում կախված է ընդգրկմանչափից ն արագությունից: Սակայն բնական մեքենան մի ւտոնտեսության պայմաններում կարող է շահավետ լինել, պայմանները մտցնում են նշանակալի ուղղումներ իսկ մյուսում` ոչ: Շահավետությունը կախված է շատ բազմազան արագության ու հնարավոր ընդգրկմանչափի վրա: պայմաններից` ցանովի մակերեսների կառուցվածքից, մշակաբույսերի Ագրեգատների առկայությունից, աշխատանքների կատարման ժասմկետներից, դաշարտադրողականությանվրա նշանակալի ազդեցություն ունեն նան հողի տեսակարար տերի ն տեղամասերի չափերից ե այլն: Ագրեգատներիհամեմատական քարշային դիմադրությունը 10 ե41): շահավետությունը կարելի է որոշել միայն կոնկրետ տնտեսության ահագործականծախսերի ա նշանակալի պայմաններըհաշվի առնելով: ազղեզո թողնում մեքենաների Ռացիոնալ տրակտոբների ն մեքենաների ընտրությունից հետո, 7: Եթե մեքենայի տարեկան է ճիշտ պլանավորել նրանց ծանրաբեռնվածությունը: անհրաժեշտ մեծ ծանրաբեռնվածությունը չէ, ապա միավոր աշխատանքի վրա շահագործական ծախսերը մեձ Իհարկե, շատ գործողություններ կարելի է կատարել տնտեսությունում Հասկանալիէ, որ ագրեգատի աշխատանքը շահավետ կլինիկլինեն: եղած ցանկացած տրակտորներով, սակայն, որպեսզի ստանանք միջին սեզոնային բեռնավորվածության բարձր տնտեսական ցուցանիշնե ե աշխատանքի որակ, յուրաԺամանակ: Ցածր գին ունեգզողմեքենաներիդեպքում նրա ծանրաբեռնվա- քանչյուր աշխատանքի համար պետք է ընտրենք ամենառացիոնալ ծությունը էական ազդեցություն չի ունենում շահագործական մեքենատրակտորային ագրեգատը: մեծության վրա: Բարձր գին ունեցող մեքենաների ոչ մեծ ծախսերի Ագրեգատների ընտրության ժամանակ պետք է հաշվի առնել ծանրաբեռնվածությունը են մշակաբույսի կտրուկ մեծացնում Է ծախսերը: մշակման Ծանրաբեռնվածու- մեքենայի հիմնական նշանակությունը թյան մեծացումովշահագործական ընդունված տեխնոլոգիաներին ու ագրոտեխնիկային համապատասծախսերնիջնում են: Վետնաբար, խանող աշխատանքի կատարման հնարավորությունը: Ագրեգատը Հ

-

-

ագրեգատների վրա աշխատանքի. շահագործական ծախսերի

(հավելվածներ

տարեկան Բրաոթ

մեքենայի միավորը

ԱԴարված

պետք է ապահովի տնտեսական բարձր ցուցանիշներ` արտադրողականություն, աշխատանքի միավորի վրա աշխատանքի ն նյութական միջոցների նվազագույն ծախսեր: Ուստի, ագրեգատները, որոնցով կարելի է կատարել այս կամ այն աշխատանքը միննույն որակով, պետքէ համադրվեն ըստ տնտեսական ցուցանիշների: Այդ նպատակով

ընդհանուր բնույթի բոլոր աշխատանքները պետք է գրանցել առանձին աղյուսակում, որտեղ յուրաքանչյուր ագրեգատի համար ցույց պետք է ն տալ արտադրողականությունը, վառելանյութի ծախսը շահագործականծախսերը: Ներքնում բերվում են այդ ցուցանիշների հաշվարկների

քառորդամասումտարված ճառագայթներնարտահայտում տարեկան բեռնվածությունը են տրակտորների ն գյուղմեքենաների որոշում ենք հաշվարկումներով օգնությամբ ժամերով: Դրանց ժամային ծախսերը, որոնք բերվածեն ՕՑ աբսցիսներիառանցքի վրա: Հաշվարկային բանաձները բերված են նկարի վրա: Մպասարկող անձնակազմի ժամային աշխատավարձնընդունում ենք կախված սակացուցակայինկարգից, ըստ գործող դրույքաչափի: Հայաստանի Վանրապետությունում սահմանված ճորմատիվներում 5-րդ կարգի հավասարէ 547 դրամի: տրակտորիստիժամային աշխատավարձը

Վերնի

աջ

եղանակները: 5.5.

բ

Մեքենատրակտորային ագրեգատներիշահագործական ժախսերի որոշումը գրաֆիկական եղանակում

Մեքենատրակտորային

ՄԹ:

ագրեգատների

(ՄՏԱ)

գնահատման

հիմնական չափանիշների թվին է դասվում նրանց շահագործման արդյունավետությունը: տեխնիկատնտեսական Տեսակարար շահագործական ծախսերի բաղադրիչների համահարաբերակցությունն ակնառու ներկայացնելու նպատակով մեր կողմից մշակվել է ճոմոգրամ (նկ. 5.6), որի կառուցվածքային սխեման հիմնված է հիմնական բանաձնի վրա.

/Հ4ԻՔԻՈՐԻՃԻՅ

դրո/ժ, տրակտորի ն գյուղմեքենայի ամորտիզացիայի հատկացումներն են, /» -ն՝ կապիտալ ու ընթացիկ նորոգումների ն տեխնիկական սպասարկումների հատկացումները, /- ն` վառելանյութի ն տրակտորի ն գյուղմեքենայի յուղման նյութերի արժեքը, 27. -ն պահպանմանծախսերը, 3- ն՝ մեխանիզատորներիաշխատավարձը: Նոմոգրամի վերնի ձախ քառորդամասում աբսցիսների առանցքի վրա նշանակված են տրակտորների ն գյուղմեքենաների մեծածախ գնացուցակային (մշ) ն հաշվեկշռային (14չ) գները: կՎայտնի է, որ 1, «օվ որտեղ ճ գործակիցը հաշվի է առնում փոխադրման, ու մատակարարման ծախսերը, իսկ ստացիոնար աշխատող առաքման մեքենաների համար` նան լրացուցիչ նյութերի ձեռք բերման ու մոնտաժման վրա ծախսերը: Սովորաբար, բոլոր տեսակի մեքենաների համար, անկախ նրանից, պահանջվում Է մոնտաժում, բ թե ոչ, այ Դ 779» 1,20: գործակցի արժեքն ընդունվում է` « Այդ նույն քառորդամասում անցկացված են ճառագայթներ, որոնք արտահայտում են տրակտորների ն մյում մեքենաների ամորտիզացիայի,ինչպես նան նորոգման ու տեխնիկականսպասարկումների հատկացումները: Դրանց փուիոխության սահմաններն ընդունված են գործող նորմատիվների հիման վրա: Օրդինատի 7/5, առանցքի վրա բերված են ընդհանուր տարեկան հատկացումները:

որտեղ՝ /4

-

ն

Հ

/

ւջ

ա

/՛

՛

Ն

Թոմա

ա

Նկ.

1ոա

ւ

/

մլ»

|

/ յն

ումնա

Աաաա

ԲՀ71:Ր:3

2»

ձ՛-Ճ

՛

ի

ՎՈոԳ«-Ագ "ԱԷ ցթոս/« ԱէԲ

.

աւ

գթա յւ

Ա.

ետ ագրեգատի շահագործական Մեքենատրակտորային տա

աճ

«5

ժախսերի գրաֆիկական հաշվարկմաննոմոգրամ:

ն քսայուղերիժամային արժեքը Վառելանյութի

հետնյալ բանաձնով

հաշվարկում ենք

(5.77) հերդճուիզ դր/ժ է, հզորությունն որտեղ` Ճո -ըտրակտորայինշարժիչի արդյունավետ (որը գործակիցը օգտագործման ձ.ուժ, գյ -ը` շարժիչի հզորության 0,8. տրակտոդաշտային աշխատանքներիհամար ընդունվում է գ ծախսերը ժամային Վառելաքսանյութերի 0,5: օյ րայինի համար` գրաֆիկորեն որոշում ենք ՕՕ՛ ն ՕՕ՛ մանրագծային ճառագայթների է օգնությամբ: ՕՕ՛ ճառագայթը համապատասխանում այն դեպքին, ՈՀ Լ

-

-

երբ տրակտորային շարժիչի հզորության օգտագործման աստիճանը` Օ5 (տրակտորայինաշխատանքներ), իսկ ՕՕ՛ ճառագայթը համաՕ// պատասխանումէ օո,Հ 0,8(դաշտային աշխատանքներ): Ընդունելով վառելանյութիհամալիր գինը` //,Հ զ6, որտեղ` Օ-ն մեկ կիլոգրամ վառելանյութի (դիզելային վառելանյութի) արժեքն է, ՇՀ710 ն՝ ճշտված գործակից, դր/գ, զ որը հաշվի է առնում քսանյութերի արժեքը, Հայաստանի հարթավայրային գոտու պայմաններում ընդունվում է զ 7,27: Այդ դեպքում ստացվում է ///Հ 133,7 դ//գՎառելաքսանյութերիարժեքը որոշելու համար բավական է իմանալ տրակտորային շարժիչի արդյունավետ հզորությունը (աջ սանդղակ): Շարժիչի արդյունավետ հզորությանը համապատասխանո հորիզոնական օժանդակ մանրագծի ն ՕՕ՛ կամ ՕՕ՛ հատման կետի աբսցիսը կհամապատասխանի որոնելի ցուցանիշին: Ներքնում բերված օրինակում Խ՛13-80 տրակտորի դեպքում ժամային ծախսը կազմում է 143748 դո/Ժ (որոշման ընթացքը` ըստ //ըստ նորմատիվներիտեխնիկայի պահպանման ախս ավասա .. տրակտո հա մար հ հաշվեկշռային արժեքի

արժեքից, արանքում որոշում ենք ընդհանուր տարեկան ամորտիորոշում ենք զացիայի հատկացումները (օւ կետ): Համանմանորեն մնացած շահագործական ծախսերը ՕՑ աբսցիսների առանցքի վրա: Այդ դեպքում այդ առանցքի վրա ստանում ենք ըստ տրակտորի Բ, Ի, Լ,

Հ

-

ծախսերը:

5.3 Աղյուսակ

Ամարանտի ցանքի ագրեգատների շահագործական ծախսերի հաշվարկման ելակետային տվյալները

Հ

ճառագայթի

մարեց Ի): գործողորի 015996, «ուղմեքենայի համար: Աջ ներքնի ներկայացված քառորդամասում

է

Մակնիշը

բուսա Նուռը տրակտոր տրազՀարք"

դր

Յաշվեկշռային արժե

Նորոգման

ն

Լե

|2868000

Յ, Յ՛

տեխնիկական ՛

ւ սպառարկումների հատկաԸր անման հատկացումների նորմը,Գծ Ընդգրկման լայնությունը, ս

մ

Աշխատանքայինարագու-

թոր,Ա09

աշ

ությունը փայժ, Մ/՛ հերթաոխամանակիրի հավասար 0,8) ՄՄ,

հաշվարկային

արկեր,

ոխի

Ժամանակի

20,0

-

6,5 -

օգտ.

է

Ագրեգատիտարեկան արտա-

դրողականությունը, "

Ամարանտիցանքի

սնիչ

|

«ՔԷ-4,25|

|

213000

|

.

(75)

14.2

4.2

|

185000

20.0

-

2390000

| 2868000 | 222000

255600

։

|ՇՕՒԼ2,8Ճ

-

|

ր

Խ113-80

|

6,5

-

6.5

14.2 Յ

|

2.8 6,5

կա-

Սիրե

գործակիցը

Մ

ա

Լ.

նտ,

Ամորտիզացիայիհատկացումների նորմը, 96

ԽՅՑ0

|2390000

ոն աըքյրժեքը Տարեկան էմ ությունը, ծանրաբեռնվաԺ

ո

ամ

Ի

Գնացուցակային արժեքը,

Ագրեգատիկազմը

Տառային

հզորությունը, արո Արդյունավետ

շահագործական

ծախսերի առանձին բաղադրամասերի որոշման գրաֆիկական ընթացքը: Ձախ ներքնի քառորդամասում ժամային արտադրողականության Ճառագայթների օգնությամբ կատարվում է ագրեգատի գումարային ժամային ծախսերից անցումը հեկտարայինի: Ներքնում բերվում է երկու բազային մեքենաների (ամարանտի մանր սերմերի ցանքի համար պրոֆ. Գ.Գ.Մուրադյանի կողմից մշակված նոր ցանիչ ապարատներով սարքավորված) շահագործական ծախսերի հաշվարկի օրինակ: Որպես բազային մեքենա է հանդես գալիս վեց շարքանի տարբերակով ԽՔՒ-4,25 -կուլտիվատորբուսասնիչը 70 սմ միջշարերով ն չորս շարքանի տարբերակով ՇՕՒԻ2,8, բանջարանոցային շարքացանը նույն միջշարքերով: Ագրեգահամար ընտրվել է 1,4 տուժ քարշային դասի անիվավոր Խ13-80 տրակտորը: Աղյուսակ 5.3-ում տեխբերված են նշված նիկական միջոցների շահագործական ծախսերը անհրաժեշտ ելակետային տվյալները: Գրաֆիկական հաշվարկներն սկսում ենք տրակտորի հաշվեկշռային արժեքը որոշելով: Օրինակելի հաշվարկի համար վերցնում ենք ՇՕԻ-2,8Ճ շարքացանով երկրորդ բազային տարբերակի ագրեգատը: Ձախ վերնի քառորդամասում աբսցիսների առանցքի վրա նշում ենք տրակտորի գնացուցակայինարժեքը` //7- 2390000 դր (ո կետ) ն կառուցումով ստանում ենք տրակտորիհաշվեկշռային արժեքը (օ կետ): եշմշ4 է մանրագծերով ցույց տրված տրակտորի ամորտիզացիայիարժեքի հաշվարկի ընթացքը: Բացի հաշվեկշռային

լոալորման

Ցուցանիշների անվանումը ն չափման միավորը

հա

Մ/տ

-

-

2,73

2.18 163.5

-

-

-

1.82

1.45 108.7

համար ագրեգատնաշխատում է 75 Ժամ:

Գրաֆիկական հաշվարկի համար այդ արժեքները դնում ենք օրդինատների ՕԼլը առանցքի վրա: Գրաֆիկական գումարման ընթացքը ցույց է տրված օցոումանրագծերով: Այսպիսով, 2 կետը ցույց է տալիս 8, Ք, Է, Յ մեծությունների գումարը: Դժվար չէ համոզվել, որ իրենց փոքր մեծությունների պատճառով որոշ ծախսեր (որոնք գրաֆիկորեն հնարավոր չէր ցույց տալ) այստեղ չեն մտել: Ուստի, համանմանորենայդ ծախսերի գումարը, կոնկրետ 24 (պահպանման), նան

տրակտորի, Ճ, Ք, 2, ըստ գյուղմեքենայի (ընդհանուր գումարը 530,50դր.), ավելացնում ենք եղած գումարին (2 կետ) ն ստանում ընտրված ՄՏԱ-ի շահագործական ծախսերի ընդհանուր գումարը` 312606 (ոռ կետ): Այնուհետեւ կետը թեք օժանդակ գծով տեղափոխում ենք օրդինատների ՕՍց առանցքի վրա: Հատման Ճ/ կետից տանում ենք հորիզոնական գիծ մինչն Մ/ջ-7,45 հա/ժ ճառագայթի հետ Ս կետում հատվելը, որտեղից իջեցնում ենք ուղղահայաց աբսցիսների առանցքին ն Տ կետում ստանում մեկ հեկտարի հաշվարկով շահագործական ծախսերի գումարը` ըստ

ՍՀԵ:6.3126062յջ:9 9,

շշ.

դր/քայդր/ոա.

(5.15) :

Աղյուսակ 5.4 Ամարանտի ցանքի ագրեգատների շահագործական ծախսերի հաշվարկման արդյունքները

Տրակտորիստիժամային աշխատավարձը (/ կարգի),

դր

համար արմրննալի կտորի

Վառելանյութի ն քսայուղերի արժեքը, դր/ժ

Ագրեգատի պահպանմանծախսերը, դր/ժ. տրակտորի համար գյուղմեքենայի համար ժամային շահագործականծախսերի գումարը, Ժամային արտադրողականությունը(շահագործական),

|,հա/ժ

Տեսակարար կապիտալ ներդրումները, դր/հա

Կապիտալ ներդրումներիարդյունավետության

գործակիցը

1218 «2952

'

115,02

։

88,8

1437,48 1437.48 12,53 3.83

12,53 8.88

2908.39 3126.06 ՝

'

1560.75 3506,51

0.20 '

0.20 '

3220,54 3827.36 արդյունավետությունը. 60682 ն ն եկան արտադրողականությա ագրեգատի տարեկան | 332521

Բերված ծախսերը, դր/ժ

Առաջին Ժախսերի, դր Աաաա բերված ըստ ըստ

ոա

-

։

-

Շահագործական ծախսերի անալիտիկ հաշվարկների արդյունքԱյստեղ բերված են նան առաջին ները բերված են աղյուսակ 5.4-ում:

Աի

ագրեգատների շահագործական նիշների Կն օպտիմալ կազմի հաշվարկման ցուցա գրաֆաանալիտիկ եղանակները

Հ

Ճ

Նորոգման ն տեխնիկական սպասարկումների հատկացումները, դր/ժ. համար տրակտորի համ գյուղմեքենայի համար

ԱԳ Գատի

նոմոգրամում: Նշված խոչընդոտները հաղթահարելու համար նպատակահարմար է կատարել լրացուցիչ ուսումնասիրություններ նոր, ավելի կատարյալ մեթոդական հարցերի շուրջ: Դրանց վերաբերյալ նյութերը բերվում են հաջորդ պարագրաֆում:

ԲԵԶԵ աթի «80.

Ամորտիզացիայի հատկացումները, դր/ժ.

|

տնտեսական արդյունավետության ցուցանիշների համեմատությունը

երկրորդիհետ: են մեքենատրակտորայինագրեԲերված նյութերը հաստատում գատի շահագործական ծախսերի տարրերի միջն գրաֆիկական կապի հնարավորության սահմանումը: փոխադարձ Ուսումնասիրվող տարրերի թվային նշանակությունների միջն նկատելի բազմազանությանառկայությունը նշանակալիորեն դժվարացնումէ բոլոր անհրաժեշտ մեծությունների ընդգրկումը մեկ

5.6. ՍԱ

Ագրեգատի կազմը

Ցուցանիշներ

ագրեգատիտեսակարար կապիտալ ներդրումների, բերված ծախսերի

ն

Մեքենատրակտորային ագրեգատների համալրման հաշվարկները կատարելիս նախորդ պարագրաֆում բերված նյութերը ցույց տվեցին, որ, իրոք, նպատակահարմար է օգտվել գրաֆաանալիտիկ եղանակով կառուցված նոմոգրամներից: Ստորն բերվում են հայտնի եղանակներով /47, 87, 7637 մեր կողմից կառուցված մի քանի տիպիկ նոմոգրամներ, որոնք օգտակար կարող են լինել մեքենատրակտորային ագրեգատների օպտիմալ ու ն կազի շահագործական ցուցանիշների հաշվարկման ընդհանրապես կարող են մեթոդական ցուցումներ լինել ցանկացած ագրեգատի համար նոր նոմոգրամներկառուցելու համար: 56.1.

Ագրեգատներիգրաֆաանալիտիկ Վ.Ն.Բոլտինակու եղանակու|

հաշվարկը

Այս եղանակը հնարավորություն է տալիս բոլոր տեսակի հողածածկերի, թեքությունների ու վերելքների ն տրակտորի ամենաշատ օգտագործվող փոխանցումների համար որոշել ագրեգատի շարժման աշխատանքային լավագույն արագությունը, որը կապահովի տեխնոլոգիական գործընթացի պահանջվող որակը ն վառելիքի նվազագույն ժամային ծախսը աշխատանքային ու պարապ ընթացքի ժամանակ հետագա հաշվարկների օգնությամբ ագրեգատի ինչպես նան՝ արտադրողականությունըն վառելիքի հեկտարային ծախսը/477 Նոմոգրամի կառուցման համար անհրաժեշտ են հետնյալ ելակետային տվյալները, տրակտորի շարժիչի արագության բնութագիրը ,

հիմնական ն մի քանի միջանկյալ ռեժիմներում, ծնկաձն լիսեռի տտման հաճախության նվազագույն մեծությունը պարապ ընթացքի դրան վառելիքի ծախսը (Շյոռ (գ/0), տրակտորի տեխնիկական բնութագիրը (շահագործական կշիռը՝ Փո Ն. տանող անիվի կամ աստղանիվի շառավիղը` ոշ ճմ. տրանսմիսիայի փոխանցումների թիվը` 7), տրակտորների ն գյուղմեքենաների տեղափոխման տեղամասի բնութագիրը (խոզան, վարած դաշտ, կուլտիվացված դաշտ), տրակտորի շարժման դիմադրության գործակիցը՝ /, տրակտորի ն հողի կցման գործակիցը` ք, տեղանքի թեքությունը՝ / ն այլն: Անհրաժեշտությանդեպքում կարելիէ նան հաշվի առնել հողամասի քարքարոտությունը, տեղանքի ԻԱ Խոդոգրար պառոցկան հերթականությունը այսպիսի Ջ

ասխան

ավը ԱԱ ժամանակ

աաա

5.7):

.

Նոմոգրամի առաջին

արագության բնութագրական կորրը մտ

7:

5-8

(2

ե

5-30 Հեա

ռն

թյ թտլ 427-ռ

.

խմեկո..

| |. ՛

|

չ

Լ,

Տ

-

/ց

ւ»

|

«ի,

՞

|

Հ.

"

|

Իբ

|ու՛՛ Վո»

երը

տ

Մա -

ա

աաա

թեո

ի

Ռո

ման

այս

արա անհրաժեշտ է դրանքհաշվարկել Բ.Ն.

Անտոնովա ացակա-

ոո.

ոյ, Հոլ -4( -՛ոու) (5:16) ծնկաձն լիսեռի պտտմացնոմինալհաճախությունն է, ,-ն` փորձնական գործակից (1,02-1,09), ռռ,,-ը` շարժիչի ծնկաձն լիսեռի առավելագույն ապյտուտաթվերը վառելիքի Լրիվ մատակարարման դեպքում, Դ7,- ը` առավելագույն պոտման տրված հաճախությունը տվյալ միջանկյալ ռեժիմի համար ըստ կարգավորիչի: Միջանկյալ ռեժիմները կատւցվում են հետնյալ կերպ՝ հիմնական //չ կորի կետերից, որոնք մասշտաբով համապատասն այլն, մանում խանում են 7 կամ Դ-ին ենք գծեր մինչն Դ, կամ ո Դ,,-ը

Փախիր միանա առելիքի՝ վալ մների գերկետի առսլիքի

ծախսի

միջան

ո

րի

առուցման

57.

Ագրեգատի կազմի

Վ.Ն.Բոլտինսկու:

հաշվարկման նոմոգրամ

ըստ

համ

(ո-ի

Շատ»կետը (ոսո, -ի դեպքում) միալնումենք դեպքում) հետ առաջին քառորդամսսիսահմաններում: Այնուհետն Ռո. կամ Դո, կետերից տանում ելք ուղղաձիգ մանրագծերմինչն

վառելիքի արկին ուաեջ տացվա տերը միացնում տ

հետ

Օյ, -

ի հիմնական կո

ո կ ՄԵՋ Վերոին Կերի

համապատասխան ոյ կամ կարտացոլենվառելիքի ժամայինժախիմիջանկյալ ռեժիմները: Նոմոգրամի չորրորդ քառորդամասում կառուցվումէ 7/Ծ,»//4/չ կախվածությունը` շոշոփող ուժը (Ք) ախվածշարժիչի պտտող մոմենտից (//շ) բոլոր փոխանցումների համմր: Նախապես //չոոն յ կետերից անցկացնումենք նոմոգրամի չորրորդ քառորդամաս աբսցիսներիտանցքին զուգահեռ գծեր, մինչն իրենց սահմանափակողբեռնվածությւն գոտիները: Քչ- ի նշանակություններըորոշումենք հետնյալ բանաձնով`

ուլէյ, եՆ, Ի, 0,4598.017լ տրանսմիսիայի փոխանումների թիվն է,

(5. 77)

-

Եկ.

շարժիչի

կախված ծնկաձն լիսեռի հաշվարկներիհամար 22/(ո) ն վառելիքի ժամային

են կառուցվում մԱդենտի ական յ Հաէ`6-ը) կորերը" ախի մինն հիրական ԿԱ Ն 150աի կորերը ւր ական ռեժիմումկառուցվումեն մանի ր րՍեռի եռի ՇԾնկաձն դրվումէ կոռօրդինատառան ի ների ր հիմնական դեիմիթյունը ի (նեո, դեպքում) մինչն ամ Ա ւքոի ինորՔյան որտ ու ըկնՄէԶ5 ձախ կողի" զրոյական կետը որտեղ`

-

տրվում են քառորդամասում

որտեղ` /,- ն միսիայի մեխանիկականօ.գ.գ.-ը,

7,

-

ը` տրանս-

ափվավոր տրակտորների համար

»0.91-0.,92, թրթուրավոր տրակտորներիհամար՝ 7, - 086-088, ո,/-ը՝ շարժիչի ծնկաձն լիսեռի նոմինալ պտուտաթվերի հաճախությունը, .-ն` տանող անիվի կամ աստղանիվի շառավիղը,

համար. ւ

Ճհղմ,

«1

ք.

տրակտորի

Ի/13-80

(5.18)

4-ն որտեղ` 7չ-ն մետաղական անվագոտու շաառվիղն 4» 0,75-0,8, դողի բարձրությունը: հյ-ն՝ դողի նստեցմանգործակիցը, Վամապատասխան արժեքները տեղադրելով (5.17) բանաձնի ւնները: նք /»-/-,-իթվայի ն մեծ ությունները մեջ, կստանանք Առավելագույնկցման ուժը` ք (5.19) ԱՆ, 114Օկց յու

է, /7-

0483Մմ

-

-

տորող որն ըոկնում

է որտեղ` Օյց- ն տրակտորի կցորդման կշիռն է, կՆ, ն անիվավոր (44) տրակտորների թրթուրավոր վ րա, մեխանիզմների համար հավասար է նրանց լրիվ զանգվածին, իսկ(4«2) տրակտորների համար` լրիվ զանգվածի 0,6-0,8 մասին, //-ն մեխանիզմի ն հողի կցման գործակիցը (մեր դեպքում` ցանքին նախապատրաստված լ

05-07): ԽՐո».-ի դեպքում ք,- ի հաշվարկված արժեքները տեղադրում կետերը միացնում կոօրդինատների նոմոգրամի վրա ն Ք,

դաշտի համար ենք

/:

Հ

տենքկ իսկզբնագետին:

առանցքների

ե տեղադրու

ք

ապահովում ար

-

«-

71-միջ

ռ

(5.21)

1Իծր/2 քարշային դիմադրումեքենաների գյուղատնտեսական Ը որտեղ` ծռէ, ծո 04, 0,7 արժեքն աստիճանի անհավասարաչափության թյան 7-7,2 7027, գործակիցը, Մա ն՝ շարժիչի հարմարվածության /Շ-ԽՆոա/ համար: ժիչների համար դիզելային շարժիչների ն.

-

-

Համապատասխան մեծությունները (5.21)-ում տեղադրելուց ենք՝ ՀՀ0,94, հետնաբար`4/,,/(7 ծ) 0,02Տեղապտույտի կորը (ծ) կառուցվում է նույն քառորդամասում: ի կորերը Փորձնական նյութերի բացակայության դեպքում ծ է օգտագործել հետնյալ մոտավոր անա-

ստանում

Հ

-

-

կարելի հատ համար /00ԸՔ»/Շ լիտ

թյուսը

արտահայտությունը. յ ր

(5:22)

|

2/4:

՛

Թրթուրավոր տրակտորների համար, խոզանի վրա աշխատելիս, 7: 0047, փխրուն հողի վրա` Շ 0,056 0,066, երբ ռ Անիվավորների մոտ այս կախվածությունն ավելի բարդ է ն միայն 16Շ

«

»

-

որ

ունենալ,

պետք

Ն

Լն

հաշվարկված

ունկցիայի

ծ»

Հ

-

Աո Մ: ցն՝ Ա խության է

Ի

ակրի

նշանակու-

թյունն արտացոլում է մոտավոր հնարավոր տեղապտույտը միայն մինչն /շ Քյց «Շյց պայմանների համար: Այնուհետն տեղապտույտի Հ

Հ

կորը կտրուկ բարձրանում է ն Ք» Ք նշանակությունը 25-3096-ի հասնելիս ծ-ի նշանակությունը հասնում է մինչն 50-6096, որն անթույլատրելի է: Սահմանային թույլատրելի տեղապտույտը թրթուրավոր տրակտորներիհամար 6-792 է, անիվավորների համար` 12-1494: Երրորդ քառորդամասում կառուցվում է/շ /(բշ, Շ, յ ) ֆունկ5

ցիայի գրաֆիկները,

-(թ, Ք.)կՆ,

թ-Թ

ր կոօրդինատսսրի հնատների առանցք-

Քյո». ձախ ռերի սնաչից ձախ, Ք-ի սանդղակի վրա, այնուհետն Քո, է վերջնականկետից տանում ենք ուղղահայաց, որը սահմանափակում երկրորդ քառորդամասը: է տրակտորի Մեր դեպքում/յոշ»-ը մեծ է /2,--ից, որն հա փոխանցումների բոլոր հատկությունները կցման նզքին Ք, Հ.7(են) գծերի անցկացնելուց հետո, աբսցիսների առանցքի տանում վրա հեռավորության Գծից ներքն, որոշակի զուգահեռ, //չ, ենք գիծ, որը սահմանափակում է պտտող մոմենտի օգտագործումը մեծ տատանումների դեպքում: Այդ հեռավոծանրաբեռնվածության րությունը հավասար է. նո Նեոծմ» ԽՐո(1-«մ), (5.20) --ն ծանրաբեռնվածությանգործակիցն թույլատրելի շարժիչի որտեղ` Հ, է ըստ պտտող մոմենտի, արժեքները

հետո

է

ՀՀ.Շ/100Հ 3:32,1/100--0,96 կՆ, Հ7ՕՇՀ02:32,1Հ6,41 կՆ5

Ք,

(5.23)

Վ:

ղր

Լ

որտեղ` Շ - ն տրակտորիկշիռն է, կՆ, 7- ն՝ տեղանքի թեքությունը: հորիզոնականը 5, ին համեմատ տեղափոխվում է ձախ թթ, Շ(ՐՒՍ»32,1(0,2--0,03)Հ 7,4 ՍՆ չափով, իսկ Բ,- 5, հորիզոնականը /.-ին համեմատ տեղափոխվումէ աջ 7(0,2-0,03)-5.5 չափով: Նոմոգրամի երկրորդ քառորդամասում կառուցվում է 92շ»7(Դ,7) ի մասշտաբը հիմնավորելու համար սկզբից ֆունկցիայի գրաֆիկը: որոշում ենք արագությունը բարձր փոխանցման տակ: Ս նո Ամ/Ժ. (5.24) հ

Շ//- 7-32

17,

ՍՆ

-

ոտա

ճ

Ռոտ-մառ/

ԱԱ Աախուունն Հարած որնթացի :

|

առավելագ

742-399 Տրանսմիսիայի տարբեր փոխանցումների թվի (/, համար որոշում ենք տրակտորի առավելագույն ն նվազագույն արագությունները: Այնուհետե համապատասխան երկու կետերը (Էմ, համար միացնելով ստանում ենք գրաֆիկական օրինաչափությունները: Ըստ նոմոգրամի ագրեգատի հաշվարկի հերթականությունը է է. տարբերակների համար որոշվում հետնյալն երկու-երեք անալիտիկ այնուհետն, ըստ եղանակով, ագրեգատի դիմադրությունն Հ

տարբեր փոխանցումների

նոմոգրամի, ագրեգատի յուրաքանչյուր տարբերակի համար ըստ /8,գ ն ի համապատասխան որոշվում են շարժման արագությունը (Ն) վառելիքի ժամային ծախսը: Գամապատասխան կետերի դիմաց ըստ ։տարբերակների են որոշվում տեղապտույտի նշանակությունը (6294 ն գտնում աշխատանքային արագությունները՝ կմ/ԺՄ,» Ըստ արագությունների մեծության ն Ց,չ- ի անալիտիկ եղանաեն կով (ըստ տարբերակների) որոշվում մաքուր աշխատանքի ժամային արտադրողականությունը, վառելիքի հեկտարային ծախսը աշխատանքային ընթացքի ժամանակ ն քարշի ուժի օգտագործման գործակիցը կամ շարժիչի բեռնվածությունը: Ըստ ամենամեծ ժամայի, արտադրողականության կամ է ամենաքիչ վառելիքի հեկտարային ծախսի` ընտրվում հերթափոխային արտադրողականության (հաշվի առնելով ժամանակի հաշվեկշիռը) ն մեկ հեկտարի վրա վառելիքի ծախսի (հաշվի առնելով կանգառները) 3չ,տարբերակ`հետագա ագրեգատի անցումներն ու հաշվարկների համար: կամ այն տարբերակը վերջնականապես Ագրեգատի այս ընտրելու ժամանակ քարշային ուժի կամ շարժիչի բեռնվածության գործակիցներըստուգիչ մեծություններ են:

-

Նո(1--6/100)

5.6.2.

ները

(5.25)

Ագրեգատների(ոչ վարի) հաշվարկը Ի.Ի. Կիսելյովի եղանակով

մէ է Այս եղանակն ընդգրկում

հետն հետնյալ կառուցումները ն

հաշվարկ

լ

համար "

ւ

յին ծախսի հաշվարկման համար, նտրուրներ Խ/13-80տրակտորով րակտորով ագրեգատնե ագրեգա րի ընտրու 4) հաշվարկներ թյան Կառուցված նոմոգրամի (նկ. 5.8) առաջին քառորդամասում բերված են Խ՛13-80 տրակտորի քարշային բնութագրերը խոզանի վրա

մար

Երկրորդ քառորդամասում օրդինատների առանցքի վրա տեղադրել ենք ագրեգատի դիմադրության սանդղակը (/2,, ԿՆ) նույն մասշտաբով, ինչ որ ճարմանդային ուժինն է առաջին քառորդամասում: Կ ն ատական ն առանցքների նցքնե սկզբից տարել րել ենք«ԿՔ45 ի տակ ուղիղ

ԱԱ

Հ--Հ-Ա

47.

ՆՋ

ւ

ՀԱ

Փ

Տ

(Վկ

'

ՀՀ

ՏԵ-

Ցեյք՛50 ՛

Ր

բ

ՅԹ-՞

2.ԱՅԻ ԻՐ

| 30

ՀԷ, //ո

22265234.

-22արատ

Հը

ՀԷ

ՀՀՀ

|2

աակ

Ս

ՇՎ

բ

ջ.

ԶԻԼ

«44/4

Դե...

ՀՀ ՀՄ Ք----Ր ՏՏ Իր

Մ

ՀՀՀ

-

ո5.2

8.3 ԽՈ

ԱՅՆՄ

,

3417"

8,242

1) տրակտորի քարշային բնութագրերը, 2) գրաֆիկներ մեքենաների քարշային դիմադրության հաշվարկի

աշխատելիս:

6:

Նկ.

'

3) գրաֆիկներ արտադրողականության ն վառելիքի հեկտարա

ՎԱ ՆՀրոմա/4

5.8. Ճ/73-80

տրակտորով ագրեգատներիհաշվարկման նոմոգրամ-

Մեքենաների քարշային դիմադրության հաշվարկների համար նոմոգրամի կառուցման նպատակով երրորդ քառորդամասի աբսցիսեղադրել ենք օգտագործվող ագրեգատների ների առանցքի վրա տեղադր ընդգրկման լայնությունը (Քա): Օրդինատների առանցքը հանդիսանում է երկրորդ քառորդամասի օրդինատների առանցքի սանդղակը: Երրորդ քառորդա մասում ագրեգատի քարշային դիմադրության ենք հետնյալ ԽԱ գրաֆիկները կառուցելու

համար ԿԱՐՕ ագ

Ր

Ռազ

աո

26,

1/ն,

որտեղ` /՛- ն ագրեգատի տեսակարար դիմադրությունն է, (Ն/մ, 8.չ ն՝ ագրեգատի ընդգրկման լայնությունը, մ Քանի որ (5.26) կախվածությունն իրենից ներկայացնում է ուղիղ գիծ, ապա 8-ին տալով ցանկացած արժեք (մեր դեպքում 2,8 մ) ն Ճ-ին տվյալների կառուցել ենք /,շ-ի տարբեր արժեքներ, ըստ փոփոխությանճառագայթները: ան չ Վարիագրեգատի ԿԱ -

ստացված ՐՂՍԾ,

-

ԿՊա, 8-

ՄՔՈ

հողի տեսակարար դիմադրությունն ն՝ վարի խորությունը, Մ

որտեղ` /ճշ

-

ն

(5.22) ՛

է

վարի դեպքում,

Տեսական արտադրողականության ն վառելիքի հեկտարային ծախսի որոշման գրաֆիկները կառուցելու համար չորրորդ քառորդամասի օրդինատների առանցքի վրա տեղադրել ենք ագրեգատի տեսական արտադրողականության (7/չ հա/ժ սանդղակը, իսկ աբսցիսների առանցքի վրա` ագրեգատի ընդգրկման լայնությունը (8, մ): Ագրեգատի ժամային արտադրողականության գրաֆիկները տարբեր արագությունների դեպքում կառուցելու համար օգտվել ենք հետնյալ բանաձնից՝

ՄոՀՕՔՑագնագ հա/ժ, որտեղ` էշ--ը ագրեգատիշարժման արագությունն է, (/մ/ժ՛ կախվածությունն

(5.28)

ուղղագծային

է,

ուստի

(5.28)

տրակտորի

աշխատանքի արագությունների միջակայքում նաց արագությանը արժեքի(մեր դեպքում 2,8 ցանկացած արժեք տալով 8,,շ-ի հաստատուն մ) դեպքում որոշել ենք 7/-ի մեծությունները ն ըստ դրանց կառուցել է,

- ի ճառագայթները:

Նույն քառորդամասում, վառելիքի հեկտարային ծախսը կախված արտադրողականությունից, կորերը կառուցելու համար աբսցիսների առանցքի վրա տեղադրել ենք վառելիքի հեկտարային

սանդղակը, իսկ օրդինատների առանցքի վրա` արտադրողասանդղակը: Այնուհետն հաշվարկելու ն կորերը կառուցելու համար օգտվել ենք հետնյալ բանաձնից. ՓՀՕ/ՈՖ, կգ/հա,

ծախսի

Փ

կանության (Մ)

որտեղ`

Օ.յն

(5:29)

ժամային ծախսն

վառելիքի

է, դգ/2-

հետ են,

գծագրի սահմաններում: Ստացված թեք հատվածը (2 բաժանել ։»-հավասարաչաափսանդղակի

սանդղակի

ւ

կետերը

միացրել ենք օրդինատներիառանցքի սկզբին ճառագայթներով սանդղակիկետերից տարել սանդղակին զուգահեռ ուղիղ գծեր:

ն 14/7

:

Նոմոգրամի օգնությամբ ագրեգատի հաշվարկման հերթականությունը այսպիսին է. որպես օրինակ դիտարկել ենք ագրեգատի հաշվարկը, որի կազմի մեջ մտնում են հ/13-80 տրակտորը ն ԽՒՕ-2,8 կուլտիվատորը: Հաշվարկման համար ընդունվել են հետնյալ 2,8 մ, /՛ 268 ԿՄ: 6մ կետիգ տարել ենք Ցա արժեքները.Ք" առանցքին զուգահեռ ուղիղ գիծ մինչն /22,68 (Ե/մգծի օրդինատների հետ հատվելը: Հատման կետից, աբսցիսների առանցքին զուգահեռ, առանցքի հետ տարել ենք դեպի աջ գիծ մինչն օրդինատների(աշ) հատվելը ն գտել ագրեգատի դիմադրության ուժը` /8,շ 7,5 (Ե: Օգտվելով երկրորդ քառորդամասում45"-իտակ տարված ուղիղ գծից /ազ-չ75 (Ն մեծությունը տեղափոխել ենք Բջշ-7,5 (Ն սանդղակի (Ն մեծությունից գիծը շարունակել ենք վերն (առաջին վրա: Բշ-75 քառորդամասում)մինչն Օյ, Ճքն է՛- ի կորերի հետ հատվելը: Աշխատանքների կազմակերպման բնույթից կախված` պետք է ընտրել աշխատանքային այնպիսի փոխանցում, որի դեպքում ավելի լիարժեք է առաջադրված տրակտորի բեռնվածություն աշխատանքը կատարելու համար: Տվյալ դեպքում հ/713-80 տրակտորը կաշխատի հինգերորդ փոխանցումով` |՛ ՀՋ կմ/ժ արագությամբ, ն վառելիքի ծախսը կլինի` Օ,- 70 (/գ/0Ընտրելով փոխանցումը ն որոշելով ագրեգատի շարժման արագությունը` որոշել ենք նրա տեսական արտադրողականությունը: կետից բարձրացրել ենք ուղղահայաց գիծ մինչն Դրա համար 8,,-2.80 Ամ/Ժ գծի հետ հատվելը ն այդ կետից տարել աբսցիսների առանցքին զուգահեռ գիծ մինչն արտադրողականության սանդղակը: ՆԱա-ՆՄՃեա/Թ իսկ Ինչպես նոմոգրամից երնում է (նկ 58 տեխնիկականը`՝երբ -Հ0,9, հավասար կլինի 1,56 հա/ժ: (գ/Ժ -ի դեպքում Վառելիքի ժամային ծախսի՝ , ենք ուղիղ գիծը աբսցիսների առանցքին հեկտարայինծախսը որոշել զուգահեռ շարունակելով, մինչն Օյվ 70 կգ/Ժ-ի համար կորի հետ է Փ-5 հատվելը լ ն Հ

Հ

վերցրել ՆՇ առավելագույն նշանակությունները, ծանրաբեռնվածուհամապատասխանում 00.20.

ենք Կորերի կառուցման համար քարշային բնութգրից վառելիքի ժամային ծախսի (Շչ) տարբեր նշանակություններ: Խորհուրդ է տրվում վերցնել Շ., -ի 80 ն 70 «2 են ոորնք Փ-ի երկու կորեր` Օյ 70 գ/Ժ կառուցել թյուններին:Մեր դեպքում ն Շյ /գ/Ժ-ի հաճար: : կառուցել ենք ագրեգատի քառորդամասում ույն չորրորդ արտադրողականությանորոշման գրաֆիկները հետն-

ենք

-

տեխնիկական կերպ: 174, ի սանդղակի վրա վերցրել ենք արտադրողականության

-

յալ

որնէ նշանակություն (օրինակ 7/2 2 հա/ժ ն բազմապատկել տվյալ աշխատանքի համար ժամանակի օգտագործման ամենափոքր նշանաունեցող գործ նն ունեցող գործակց կությունն ով(տվյալդեպքում՝ չ՛ 05):

որտեղ` -ն

Աո ՆԱաժ

Հ

'

(5:30)

5.6.3.

Մ/Հ2:0,5»-1

հա/ժ:

Հ

7 հա/Փ տեղադրել ենք 1/ սանդղակի վրա ն այդ կետից աբսցիսների առանցքին զուգահեռ (դեպի ձախ) գիծ տարել: Այնուհետն 17/Հ 2 հա/ժ կետից տարել ենք թեք գիծ այնպես, որ նա հատվի հորիզոնականի

Վարի ագրեգատի հաշվարկը Բ.Ս.Սվիրշչեսկու Կիսելյովի եղանակով

ն

իչի.

հերթափոխիժամանակի օգտագործմանգործակիցն է,

ստացված արժեքը (7/ Տեխնիկական արտադրողականության

կազմել կգ/հա:

Նոմոգրամի մշակման համար կատարվել կառուցումները.

ներըն

են

հետնյալ հաշվարկ-

որոր 2 Անիինների թանակի ման 3) արտադրողականության վառելիքի ն

ն

ծախսի: հեկտարային

Որպես օրինակ հաշվարկները կատարել ենք տորով վարի ագրեգատի համար:

Սոր Ուղղանկյուն կոօրդինատներիհամակարգի

գրիի

ոռ

Ճ

Ց/Ո55|

5.

Ճ

ԳՏ

կարի աշխատանք

(նկ.

ո ե:ծսն գ «2նր|| էշ

|ք

Մ472

20|

ճե

թ»

,

ք

Է

-

ԿԻՆ: ՀԵՑ ,

5545:

Տ:

|20

լ

Ս

ն...

.՛

Արատտ"կկ Ք |"

.

Մ

2-- ՀԺ

ր

Յոթ ԱԱաԱՑո մանանան.

Վարի ագրեգատի

ո

Հ

ւ

2Դա

հաշվարկման նոմոգրամ:

նորմալ ծանրաբեռնելու համար կատարվել է ընտրություն: քանակի իրանների Նոմոգրամի կառուցումը հիմնված է գութանի քարշային դիմադրությանորոշման հայտնի բանաձնի վրա` Թ. ՍօճեռչՔ կՆ, (5:31) որտեղ` ճշ - ն հողի տեսակարար դիմադրությունն է վարի համար, կՊա, 2-ն` վարի խորությունը, մ, ծ-ն՝` մեկ իրանի ընդգրկման լայնությունը, մ. ռ -ը՝ իրաններիքանակը: Երկրորդ քառորդամասի օրդինատների առանցքի վրա տեղադրվել է իրանների քանակի (ոյ, սանդղակը ն Քշ ու ռչ, կոօրդինատական առանցքներում (5.31) արտահայտությունը ճշ, . ն 5 հաստատունների դեպքում ներկայացվել կոօրդինատական առանցքների 0 տարված ճառագայթներով: նակե րվ գայթներով սկզբնակետից Տրակտորը

Հ

ն

Հ

-,

Ա 20203811 .2-Հ

)

-

--գ

`

/0

Հ

են

Հ

Հ

ջ

| |

ոտառաջ»

Ի

.

Նկ.

ի

Վ

`

5.9.

չ

Ա

հետնյալ գործողությունները: վարի որոշակի խորություն` 2 0.20 մ, օգտագործելով (5.31) արտահայտությունը, որոշվել են Քշ- ի մեծությունները /ճշ- ի տարբեր արժեքների դեպքում: «020 մ, մշ Հ30ՍՊա-ի դեպքում գութանի Օրինակ, ոչ-4, քարշային դիմադրությունը ստացվել է. :0:95:4Հ 8,4 կՆ/Թ Սօ0Յեո 30020 Դյ»-4 ն Քշ-ԽգՀ8,4 կՆ կետերից տարված ուղիղ գծերի հատման 4, կետով կոօռրդինատական առանցքների 0 սկզբնակետից տարված ճառագայթը համապատասխանել է 4շ 30 մ/Պա-ին: Վամանման հաշվարկներով գտել ենք ճշ -ի մյուս արժեքների համար կետերը ն անցկացրել ճառագայթները: Վարի ցանկացած խորության դեպքում գութանների իրանների քանակն ընտրելու համար երրորդ քառորդամասում կատարվել են հետնյալ կառուցումները: Օրդինատների առանցքի 4 կետից (իրանների քանակը) ցանկացած անկյան տակ տարվել է 4-4 ուղիղ գիծը ն հաշվարկվել /4-ի նշանակությունը, որը համապատասխանել է օրինակի համար 08 կՆ ե գ5 Քջ սանդղակի վրա 10,908 կՆ նշանակությունից դեպի ներքն 30 (Պա ճառագայթի հետ Օշ տարվել է ուղղաձիգ գիծ մինչն ճշ կետում հատվելը: Այս կետից տարվել է ՇշՍչ հորիզոնականը, որը 4-4 թեք գծի վրա ՕՍչ կետում որոշել է վարի 2 ՀՕ24 մ - խորությանը համապատասխանող 0-0,24 ճառագայթի դիրքը: Այսպիսով, 4-4 թեք գծի վրա որոշվել է այն կետը (8), որը համապատասխանել է գութանի 4 իրանին վարի 2 «0.24 մ խորության դեպքում: Վամանման եղանակով գտել ենք 0- 0,28, 0-0,32, 0-0,36 ն այլ ճառագայթների դիրքերը, որոնք համապատասխանում են վարի 0,24, 0,28, 0,32, 0,36 մ խորություններին: Այնուհետե Օռչ, սանդղակի թեքությանը կետերից այդ ճառագայթների վրա տարվել են 4-4 զուգահեռ գծեր: Ստացված նոմոգրամի օգնությամբ կարելի է հաշվարկել իրանների քանակի ընտրության ցանկացած տարբերակ, եթե /ՔԲչշի ցանկացած մեծությունից իջեցնենք ուղղաձիգ գիծ մինչն ճի պահանջվող նշանակության ճառագայթի հետ հատվելը ն այնուհետն այդ կետից տանենք հորիզոնական մինչն վարի ընտրված խորությանը համապատասխանողգծի հետ հատվելը: Եվ հակառակը, ըստ Գրաֆիկի, կարելի է իրանների հայտնի քանակի, տեսակարար դիմադրության Ա վարի խորության համար ընտրել տրակտորի Քային փոխանցումըն կարգավորել նրա աշխատանքային ռեժիմը: Տեսական արտադրողականության ն վառելիքի հեկտարային ծախսի որոշման նոմոգրամի կառուցման համար չորրորդ քառորդաՀ

յ/

Տ

25.2

աշ.

,

5.9):

մօ - ի տարբեր արժեքներին համապատասխան ճառագայթները

կառուցելու համար կատարվել Ընդունելով իրանների քանակը` 2

առաջին քառորդում երբ ագրեգատը

նմ Աա խատա (ոկ«Փի ԳԻՐԸ,

է

կատարր

Հաշկա| «,

տրակ-

մշակումն սկսվում է տրակտորի քարշային բնութա-

կառուցուսուլ

ԿԱէ պետք

171-751

աշխատան325

մասիօրդինատների առանցքի

վրա տեղադրվել է ագրեգատիտեսաարտադրողականության )4/, եա/շ սանդղակը,իսկ աբսցիսների առանցքը հանդիսացելէ գութանի իրանների սանդղակը կամ նրան համապատասխան ընդգրկման լայնությունը:Տեսական արտադրողանոմոգրամիկառուցման համար որոշման օգտագործել ենք հետեյալբանաձեր կան

կանության

տ

Հ.

01ԹՆ

իւյշ-

32) (Մ Արագությանը տալով ցանկացած արժեքներ, ար մարի աշխատանք կատարելուտրակտորի արագությունների սահման,

:

նկ. 5.9) ) ագրեգատի օգնությամբ Գ Ստացված նոմոգրամի (նկ որպես կԱ օրինակ վերցվել է հ համար ընդունվել են գութանի Ո107-4-35 գութանի, Լ 4(Ք-74 կի22-50 ԽՀ կՊա, վարի խորությունը` 2 քանակը` ո

հեվարկը 1 Տերարակտ պատի ունը կարի դավ Բ 22 իրանների իրաններին համապատասխան կետից տարվել թեք գի հաշվարկի

..

Հ

մ,

,

`

է

Չորս

վարի խորությանը համապատասխանող ճառագայթ մինչն կետից տարվել տվելը: 2 է աբսցիսների առանցքին հետ 5 կետում հատվելը: ն է ծ կետից տարվել որոշվել, որ ուղղաձիգ

Հ

0.26մ

Աոա 2ԺՊա գիծ հետ հեր մինչը հմարարա հեշտացնելու ՀՅ5մՄ արցեքի ռո» Ական թերը շվելեն մեծությունները կառուցվել 1//, խարի երն բորանի ող երկրորդ փոփոխության ճառագայթները Հան ՄԷ ընդգրկման լայնությունց Ա Ա ծախսով: արարուջյամբ կգ վառելիքի ագրեգատի կախված Չորրորդ քառորդամասի աբսցիսների առանցքի անարտգությունից (17:կառուցել ենք վառելիքի համապատասխան կետից ուղղաձիգ գիծ մինչն քառորդամասում իրաններին հեկտարային ույ (Թ) կորերը` կախված արագության ճառագայթի արտադրողականությունից Դրա ճախսի ոշխատան,

մ

ն

գութանի

շար

տ

-ի

Թ

։

(992):

ամար

աբսցիսների առանցքի վրա տեղադրել ենք վառելիքի հեկտարային ծախսի Փ 1/գ/հւմ սանդղակը: Օրդինատների առանցքը է ծառայել որպես արտադրողականության սանդղակ: Հաշվարկման ն կորերի կառուցման համար օգտագործվել է հետնյալ բանաձնը՝

ՕՀՕյ/Խ կգ/հա, -ի կորերի կառուցմանհամար քարշային լ

Օ

(5.33)

բնութագրիցվերցրել ենք վառելիքի ժամային ծախսի (Շ) տարբեր նշանակությունները, որոնք համապատասխանել են տրակտորի ծանրաբեռնվածությանը վարի դեպքում: Կառուցվել են Փ հնարավոր -ի երկու կոր` Շ120 ն Շբ 16,0 կգ/օչի համար: Ագրեգատի տեխնիկական

արտադրողականությանորոշման քառորդամասի կողքին կառուցվել է նոմոգրամ: Այդ նպատակով: 1/ սանդղակիվրա վերցրել ենք արտադրողականության որեէ արժեք (օրինակ, ,չ74 ն հա/) բազմապատկել տվյալ աշխատանքի համար ժամանակի օգտագործման ամենափոքր նշանակության գործակցով(օրինակ, չ 0.5): համար

չորրորդ

Ստացված

Հ

ՈՃՍ-Հ4-0,5-2հա/ժ արտադրյալը գտնվում է

արտադրողականության սանդղակի վրա ն այդ կետից (/ աբսցիսների առանցքին զուգահեռ դեպի ձախ տարել ենք հա/ժ) գիծ: Այնուհետն, 9464 հա/ժ կետից տարել ենք այնպիսի թեք գիծ, որպեսզի գծագրի սահմաններումհատվի հետ: Թեք հատվածը հորիզոնականի բաժանել ենք -ի հավասարաչաւի սանդղակի Լ սանդղակի կետերը ճառագայթներով միացրել կոօրդինատների սկզբնակետին,իսկ 7/ սանդղակիկետերիցտարել ենք - ի սանդղակինզուգահեռ գծեր:

է

աշխատել

փոխանցումով,

շար

.ն

7»

տարվել

(Սմժ

հետ

այդ կետից տարվել կանությանն սանդղակը: սանդղակը:

հատման ա

է

վրա

է

Շ

կետում հատվելը

հորիզոնական մինչն

ն

արտադրողա-

ե ն արտադրողականությունը` Նկ. 5.9-ից երնում է, որ տեսակա րտադրող նը` - --0,8- ի դեպք եպքում //-0,8հա/ժ, իսկ տեխնիկականը` -կազմում է 0,64 -

աք

դեպքում վառելիքի հեկտարային ի Օ/"73 Վառելիքի կգ/Ժ ախսը ծախսի դսպք Շյծախսը որոշվել է 2 կետում Շ կետից տարած հորիզոնականի հատումից: Այն կազմում Է 16 (0/2

5.64.

Վարի ագրեգատի հաշվարկը Ա.Աստաֆնեիեղանակով

Վարի ագրեգատի հաշվարկի Ա.Աստաֆնի առաջարկած գրաֆաանալիտիկ եղանակը հնարավորություն է տալիս ընտրել ագրեգատի օպտիմալ ընդգրկման լայնությունը ն նրա աշխատանքային ռեժիմը, երբ հայտնի են գութանի տեսակարար դիմադրությունը ն տրակտորի քարշային հատկությունները: Որպես օրինակ դիտարկվել է ՛1-150 տրակտորով ագրեգատի հաշվարկը խոզանի վարի դեպքում (նկ. 5.10): Նոմոգրամի առաջին քառորդամասում կառուցվել է տրակտորի քարշային բնութագիրը նրա հիմնական աշխատանքային փոխանցումնե րի համար: ԱԱյդ քառորդ որդամասում տրված են վառելիքի ժամային ն ծախսի շարժման արագության (/մ/2) կորերը` կախված ճարմանդի բեռնվածությունից (Բշ): Նոմոգրամի երկրորդ քառորդամասում կառուցվել են գութանի քարշային դիմադրության գրաֆիկները կախված ընդգրկման լայնությունից, ճշ -ի տարբեր արժեքներիդեպքում: Կառուցման համար օգտագործվել է հետնյալ բանաձնը

(Մ/

տ

»րտող

՝

Ժ-ն

Բ. Բջ կն, գութանի ընդգրկման լայնությունն է,

(5:34)

մ

6/7.

Ը.

4/Ժ

շշ

Լ

Մ(ժ/

Խճ

է. (Ղաձը Նկ. 510 Նոմոգրամ

ը

ո ր ըստ Աատաֆեիլ,

տրակտո

27-28յ

րի

ագրեգատի

ճն

հաշվարկման

ին տալով հաշվարկի համար հարմար ցանկացած արժեք ն գութանի դեպքում` 72-20) ընդգրկման լայնության (8) տարբեր արժեքներ, որոշվել են գութանի քարշային դիմադրության -

(տվյալ

ուժերը (/4շ):

ներքնի ձախ մասում կառուցվում են 42-ի որոշման Նոմոգրամի գրաֆիկները` կախված վարի տեսակարար դիմադրությունից (ժշ, վարի խորության (2) տարբեր մեծությունների համար: Կառուցման համար ընտրվելէ հաշվարկի ճի որնէ հարմար արժեք (տվյալ դեպքում` 6-50 (/Պա), ն որոշվել են /--ի արժեքները վարի 0,20-0,30 մ խորություններիհամար:

արագությունից շարժման՝ ագրեգատի արտադրողականության գրաֆիկները լայնությունից Այնուհետն,

նոմոգրամի

ձախ

կողմի մեջտեղի

մասում ն

են

(8) կախված հետնյալ բանաձնի օգնությամբ՝

կառուցվել ընդգրկման

(5:35) Ընդունելով հաշվարկների համար արագության հարմար Մ/ -ի նշանակություն(տվյալ դեպքում ՆՀ70 մ/օ), որոշվել են մեծությունները գութանի ընդգրկման լայնության հետնյալ արժեքների համար` 1,05, 1,40, 1,75 ն2,10մ: Նոմոգրամի ձախ կողմի վերնի մասում կառուցվել են վառելիքի հեկտարային ծախսի որոշման գրաֆիկները հետնյալ բանաձնի //չ-.015Ն

օգնությամբ`

ՓՀՕ/

հա/ժ-

(5:36)

կգ/հա:

Քարշային բնութագրերից ընտրելով վառելիքի ժամային ծախսի նշանակությունները(Օ), որոնք համապատասխանում են տրակտորի բեռնվածությանըվարի դեպքում ն ընդունելով հաշվարկների համար հարմար 14«իմեծությունը (տվյալ դեպքում` 775.2 հա/ժ), որոշվել են 6-ի արժեքները: Նոմոգրամի օգնությամբ կարելի է հաշվարկել տվյալ ագրեգատի (717-150 6.տրակտորՀչգութան)արտադրողականությունը ն վառելիքի հեկտարային ծախսը գութանի ցանկացած ընդգրկման լայնության համար, որը հնարավորություն է տալիս ընտրել ագրեգատի օպտիմալ կազմը տվյալ պայմաններում աշխատելու համար: Նոմոգրամից օգտվելու կարգը ներկայացնելու համար որպես օրինակ դիտարկվում է 7-/50 տրակտորով ն վեց իրանանի գութանով ագրեգատի կազմի ընտրությունը, երբ հողի տեսակարար դիմա0,22մ իրանի ընդդրությունը` 22-60 (Պա, վարի խորությունը` 2 Գգրկմանլայնությունը` ծ «0,325 Ժ Տրված տեսակարար դիմադրությանը (ճ.շ-50/Պա) համապատասխանող , կետից դեպի ներքն իջեցվում է ուղղաձիգ գիծ մինչն վարի 0,22 մ խորությունը: Գամեմատության համար հատման ծ կետից տարվում է հորիզոնական մինչե հինգ իրանանի գութանի ընդգրկման ԺՄ (օ կետ) ե վեց իրանանի գութանի ընդգրկման լայնության 1,5 2,10 լայնության՝ Ժգծերը (ԺՄ.կետ): Գատման Շ ն Մ կետերից տարվում են ուղղաձիգ գծեր մինչն քարշային բնութագրերի վրա արագության ն վառելիքի ծախսի կորերի հետ հատվելը: Տարված յուրաքանչյուր ուղղաձիգ գիծը պետք է գտնվի համապատասխան փոխանցումների օպտիմալ քարշային ուժերի սահմաններում: Տվյալ դեպքում Հ/՛ուղղաձիգր գտնվում է չորրորդ փոխանցման օպտիմալ քարշային ուժերի սահմաններում,իսկ 2.6 ուղղաձիգը` երրորդ փոխանցման քարշային ուժերի սահմաններում: -

6Վ, ե ՀՓ/4

6, 49/2

տչ.

կ/մ

Մ

|

|

լ

ԱՎ«-Հ

|

ամի:

ն

շ

ծ

ճ

ր

Լ

«զօ |

ի 15

ի

:

ք. ԿՂա90 40

յ

14 78

22 26

503542

Բշ. ՀՇ

Դ՛-75811 տրակտորով վարի ագրեգատի հաշվարկման Եկ.5.11. նոմոգրամ ըստ Ա.Աստաֆնիեղանակի:

Արտադրողականությունները որոշելու համար ուղղաձիգ գծերի համապատասխան արագությունների կորերի հատման կետերից դեպի ձախ տարվում են հորիզոնականներ մինչն հինգ ն վեց իրանանի գութանների ընդգրկման լայնության գծերի հետ » Ա ս կետերում հատվելը: Այդ կետերից տանելով ուղղաձիգներ մինչն /4Հի առանցքը, որոշվում են արտադրողականությունները` հինգ իրանանի գութանի համար 1,88 հա/ժն վեցի համար՝ 2,0 հա/ժ Վառելիքի հեկտարային ծախսը որոշվում է վառելիքի ժամային ծախսի կորերի 6 ն /՛ կետերից տարված հորիզոնականների ն արտադրողականության առանցքից տարված ուղղաձիգների հատման կետերում: Հինգ ն վեց իրանանի գութանների համար համապատասխանաբար վառելիքի ծախսը կազմում է 12,8 ն 11,9 (գ/հ ն

է տալիս, տվյալ որ Այսպիսով, համեմատությունը ցույց պայմանների համար վեց իրանանի գութանի հետ ագրեգատավորումն ավելի արդյունավետ է, քանի որ նրա արտադրողականությունը ավելի բարձր է, իսկ վառելիքի հեկտարային ծախսը՝ ավելի քիչ: Նման եղանակով վարի ագրեգատի հաշվարկ կատարել ենք Ղ775) տրակտորի համար, դարձյալ խոզանի վարի դեպքում ն կառուցել նկ. 5.11-ում բերված նոմոգրամը: -

`

Վերը շարադրված եղանակները հնարավորույթուն են տալիս ցանկացած հողակլիմայական պայմաններում գյուղատնտեսական աշխատանքների կատարման համար մեքենատրակտորային ագրելավագույն կազմի ընտրության ն գատների հաշվարկման, արդյունավետ շահագործման նոմոգրամներկառուցել: Նոմոգրամներիի առկայության դեպքում, տեխնոլոգիական քարտեր կազմելիս այլնս հարկ չի լինի ծավալուն հաշվարկներ կատարել, ուղղակի ագրեգատները կընտրվեն նոմոգրամների օգնությամբ: 5.7.

Աոդիպայմաններում գյուղատնտեսականմեքենայացված աշխատանքների գնահատումը անալիտիկ եղանակներով

Տեխնոլոգիական քարտեր կազմելու, ինչպես նան միջֆերմերային ն մարզային սպասարկման կայանների մեքենատրակտորային պարկերի կողմից դաշտային մեքենայացված աշխատանքներ կատարելու համար կպահանջվեն նախօրոք մշակված ու հաստատված սակագներ, որոնք հիմք կծառայեն պատվիրատուների ն կատարողների միջն դրամական հաշվարկների գործին: Գյուղատնտեսական մեքենայացված աշխատանքների սակագները կարող են օգտագործվել նան տնտեսությունների կողմից արտադրված մթերքների ինքնարժեքը հաշվարկելու ն ընդհանրապես արտադրությունն արդյունավետ պլանավորելու համար: Գյուղատնտեսական մեքենայացված աշխատանքների սակագների որոշման համար ստորն ներկայացվում են դրանց գնահատման, ն մեր մշակված կողմից համապատասխան եղանակները նորմատիվայիննյութեր /Ժ): Տրակտորային ագրեգատի մեկ հերթափոխի հաշվով գյուղատնտեսական մեքենայացված աշխատանքների սակագինը կարելի է որոշել հետնյալ բանաձնով`

ԱԹ ԱԴԱՆԶդր/հերթ, ՎԾ

Չ

(

(5:37)

որտեղ` Հ-ն գյուղատնտեսական տեխնիկայի շահագործական ծախսերն են, դո/հերթ, Վ-ն տրակտորիստ մեքենավարի ն տրակտորային ագրեգատն սպասարկող օժանդակ անձնակազմի աշխատանքի վարձատրությունը, դր/հերթ, Օ-ն ընդհանուր արտադրական ն ընդհանուր տնտեսական ծախսերի հատկացումը, տոկոսներով, որն ստացվում է նշված ծախսերն աշխատանքի վարձատրության հետ հարաբերակցելով Եթե տնտեսություններում ու ձեռնարկություններում չկան այդպիսի տվյալներ, կարելի է որպես նորմատիվ ընդունել հանրապետության գյուղատնտեսական նախկին ձեռնարկությունների վերջին տարիների ցուցանիշը, որը միջին հաշվով կազմել է 25,7 տոկոս: Այն տնտեսություններում, որտեղ այդպիսի ծախսեր չեն կատարվում, բնականաբար, դրանք հաշվի չեն առնվում: Հն նորմատիվային շահույթը` տոկոսներով: Այն կարելի է ընդունել կոնկրետ տնտեսությունում ն ձեռնարկությունում եղած փաստացի տվյալներով կամ գործընթացի վրա կատարված արտադրականծախսերի 20-25 տոկոսի սահմաններում: /-ն ավելացված արժեքի հարկն է ն հավասար է 20

տոկոսի:

Գյուղատնտեսական մեքենայացված աշխատանքի սակագինը մեկ միավոր արտադրանքի (հեկտարի, տոննայի, տոննա-կիլոմետրի, խորանարդ մետրի ն այլն) հաշվով արտահայտելու համար վերը բերված բանաձներով որոշված սակագինը բաժանվում Է տնտեսության կոնկրետ պայմաններին համապատասխանող արտադրանքի նորմայի

վրա: Այսինքն՝

Ս

ա-7

դր/հա (տ, տկմ, մ'),

(5.38)

որտեղ` մեքենայացված աշխատանքի արտադրանքի հերթափոխային նորմն է, ու (տ, տմ, ւԲ)/հերթ: Իրենց հերթին մեկ հերթափոխի հաշվով գյուղատնտեսական են հետնյա լ եխնիկայի որոշվում ՛ շահագործական Փծախսե րը Հ Ս-ն

բանաձնով՝

(5:39)

«ՏԴ Շ»ՎՅԱՀՆ դր/հերթ, այստեղ` Վ-ն մեկ հերթափոխի հաշվով տրակտորիստ-մեքենավարի ն տրակտորային ագրեգատն սպասարկող օժանդակ անձնակազմի աշխատանքի վարձատրությունն է` վրաեկների հետ միասին, դրո/հերթ, Ա-ն` տեխնիկայի ամորտիզացիայի արժեքը, դո/հերթ, Ե-ն՝ տեխնիկայի հիմնական (կապիտալ) ու ընթացիկ նորոգումների ծախսերը, Դդո/հերթ,

ԱԱ Ա Ա ։

,

ծախսերը, Դ/ո/հերթ: .

աշխատանքիվարձատրությունը` վրաեկներով միասին հաշվարկվում է հետնյալ բանաձնով՝ ՎՀՎաԳո ԹՎշԳջ դր/հերթ, (5.40) այստեղ` Վո ն Վեն համապատասխանաբար, տրակտորիստ-մեքնավարի ն տրակտորային ագրեգատն սպասարկող օժանդակ անձնակազմի աշխատանքի վարձատրությունն է դո/հերթ, Գշ ն Գշ -ն՝ տրակտորիստ-մեքենավարի ն տրակտորայինագրեգատն սպասարկող օժանդակ անձնակազմի աշխատանքի վարձատրության վրաեկները տրակտորային ագրեգատն հաշվի առնող գործակիցները, /ւն՝ սպասարկողօժանդակ անձնակազմի թիվը: Վերջին անգամ գյուղատնտեսական պետական ձեռնարկություններում տրակտորիստ-մեքենավարին ձեռքի-ձիաքարշ աշխատանքզբաղված բանվորների աշխատանքի վարձատրության ներում տարիֆային դրույքները 31 կառավարության կողմից հաստատվել են

դեկտեմբերի 29-ի թիվ 367 որոշմամբ: Ներկայումս դրանք արդեն հնացած են, չեն համապատասխանում իրականությանը, հետնաբար` նան չեն գործում: Ձեռնարկությունների մասին օրենքի համաձայն, աշխատանքի վարձատրության ձները, համակարգերն ու չափերը, ինչպես նան աշխատողների եկամուտների մյուս տեսակները ձեռնարկությունների կողմից սահմանվում են ինքնուրույն կերպով: Ձեռնարկությունները կարող են պետական տարիֆային դրույքները, ռոճիկներն օգտաորպես կողմնորոշիչներ աշխատանքի վարձատրության գործել տարբերակման համար` նայած աշխատողների մասնագիտությանը, որակավորմանը, դրանց կողմից կատարվող աշխատանքների բարդությանն ու պայմաններին: Ելնելով վերոհիշյալից` արտադրատեխնիկականսպասարկման տրակտոյ ր Գրնգ ք րներ պասարկող օժանդակ անձնակազմի համար առաջարկվում են աշխատանքի վարձատրությանհետնյալ դրույքաչափերը (աղյուսակ 5.5): Աշխատանքի վարձատրման խմբերն ու տարիֆային կարգերը, քանի դեռ նորերը չեն մշակվել, կարելի է թողնել նույնը: Աշխատանքի վարձատրության տարիֆային նոր դրույքներին նպատակահարմարէ անցնել աստիճանաբար` երեք փուլով: Առաջարկվող դրույքներն ընդունելով որպես հեռանկարային, անցումային` այսինքն անհրաժեշտ է դրանք սահմանել նան սկզբնական ն միջանկյալ ժամանակաշրջանների համար: Այսպիսով, սկզբնական ժամանակաշրջանի համար ներկայացված դրույքները բազմապատկվում են 0,6, իսկ միջանկյալի համար` 0,8 գործա1999

թ.

ն

աայ Գեր նարկությունների

Արի Ն որթման տենգինի

՝

կիցներով: Անցման ժամանակաշրջաններն արտադրատեխնիկական տրակտարային ազրերատը Հպանարկու աժնդակ անձնակազմի ձեռնարկությունների ի

սպասարկման

համար սահմանվում

են

իրենց

վերադասի կողմից, իսկ տնւոեսություններինը` ելնելով այմաններից ու հնարավորություններից: կայ սպասարկմանն Արտադրատեխնիկական

կոնկրետ

Աղյուսակ 5.5 գյուղատնտեսական ժեռնար-

կություններում տրակտորիստ-մեքենավարների, ծեռքի-ձիաքարչ ու տրակտորային ագրեգատն սպասարկող օժանդակ աշխատողների տարքբֆայինդրույքները` յոթ ժամյա աշխատանքային օրվա համար, դր/հերքջ-

Գն

խ/

|

"

ղ

Տրակտորիստ-մեթենավարներ

խութ արգի ն

|

ն

|| || || || || թռ

:

աք

Ձեռքի-ձիաքարշ օժանդակ

Ս99

աո ագ շոռ շա օն

խումբ

երրորդ

`

Մ

աշխատանքներ

|

--

17681

|

|

|

|

Գյուղացիական (ֆերմերային) ն գյուղացիական կոլեկտիվ է տրվում գյուղատնտեսական տնտեսություններին խորհուրդ ն արտադրվող մթերքների աշխատանքների մեքենայացված ժամանակ նույնպես օգտվել 0արժեհաշվման ինքնարժեքների վերը բերված աշխատանքի վարձատրության տարիֆային

դրույքներից:

ն տրակտորային ագրեգատն Տրակտորիստ-մեքենավարների

սպասարկող օժանդակ անձնակազմի աշխատանքի վարձատրության վրաեկների նախկինում սահմանված համակարգի դեպքում որոշ դժվարություն է ներկայացնում այն հաշվարկելը կամ համապագործակիցներ մշակելը: տասխան չափով կհեշտացնի այդ Ստորն բերված բանաձնը որոշ Աշխատանքի «վարձատրության գործը: որոշելու գործակիցները վրաեկը հաշվի առնող գործակիցները կարելի է որոշել հետնյալ

բանաձնով՝ Գ-ա

ւ:

7:

ւ:

ԱՐախաի Վ

17100

ԿՀՎ |Վ րԻ-7շք

|700

չմնա 00.) |

ա ՝

Տրակտորային ագրեգատն սպասարկողօժանդակ անձնակազմի

համար`

Գ.

Վ

-

1ւ---Է

100.

| 1700).

Վ Ք

ի

Ա

Վ ս.ա

)

(542) `

վնասակար միջավայրում աշխատելու համար տրվող կազմում է աշխատանքի հիմնական վարձատրության 1096-ը, Վչն՝ տրակտորիստ մեքենավարի կարգայնության համար ւորվող հավելումը: Առաջին կարգի դեպքում այն կազմում է 2062. երկրորդ կարգի դեպքում` 1026, իսկ երրորդի դեպքում` հավելում չի տրվում: Միջինը կարելի է ընդունել 1094, Վ,, -ն՝ բարձր լեռնային պայմաններումաշխատելու դեպքում տրվող հավելումը, որը որոշվում է հետնյալ ձնով՝

որտեղ` Վ,

-ն

հավելումն է,

որը

Ծովի մակերնույթից 2000 մետրից բարձր գտնվող գյուղատնտեսական հողատեսքերի տարածությունը (գյուղատնտեսական ընդհանուր հողատեսքերի նկատմամբ

տոկոսներով)

Յավելումը տոկոսներով

50-ից մինչն 71-ից մինչն «են` արձակուրդայինի համար հավելումն է: Տասնհինգ օր է արձակուրդի դեպքումայն տասնութ օրվա դեպքում`6 ն քսանչորս օրվա դեպքում` 826: Տրակտորիստ-մեքենավարների համար միջինը կարելի է ընդունել 7, իսկ սպասարագրեգատն կող օժանդակ անձնակազմի համար` 620, Վ.-ն աշխատանքային ստաժի համար տրվող հավելումը: Տվյալ ձեռնարկությունում 3-5 տարի է 855, 5-10 տարվա դեպքում՝ 4092. աշխատելու դեպքում այն 10-15 տարվա դեպքում` 1392 ն 15 տարուց 1694Միջինը կարելի է ընդունել 10 տոկոս, Վա -ն սոցիալական ՀՀ վճարումները, որը 26.12.2000թ. օրենքով սահմանված է աշխատողի ամսական աշխատավարձի20000 դրամի յուրաքանչյուր դեպքում` 5000 դրամ, 20000-ից մինչն 100000 դրամի դեպքում` 5000 դրամին գումարած 20000 գերազանցող գումարի 1596-ը, դրամը 100000 դրամից ավելիի դեպքում` 17000 դրամինգումարած 100000 դրամը գերազանցող գումարի 56-ը Այսպիսով, սոցիալական վճարումների միջին հավելումը, ըստ հաշվարկի, տրակտորիստմեքենավարիհամար կազմում է 18,4, իսկ ագրեգատն սպասարկող անձնակազմիհամար` 19,495: Տվյալ կոնկրետ պայմանի համար աշխատանքի վարձատրության վրաեկները հաշվի առնող գործակիցները մեկ անգամ հաշվարկելուց հետո կարելի է կիրառել նույնանման պայմաններում աշխատող, սակայն տարբեր տարիֆային կարգի աշխատանք կատարողներիվարձաւորությունը սահմանելու համար, քանի որ

տրվող

կազմում 596, տրակտորային

կազմում

ավելիի դեպքում`

աշխատանքիբնույթից միայն տարիֆային

ու

դրույքը:

Տրակտորիստ-մեքենավարների ն տրակտորային ագրեգատն սպասարկող օժանդակ անձնակազմի աշխատանքի վարձատրության վրաեկները հաշվի առնող գործակիցները` հավելումների -միջին ցուցանիշների դեպքում, բերված են աղյուսակ 5.6-ում:

5.6 Աղյուսակ

Տրակտորիստ-մեքթենավարների ն տրակտորային ագրեգատն սպասարկող օժանդակ անձնակազմի աշխատանքի վարձատրության վրաեկներո հաշւի առնող դ զողծանիցներո՝ համեյումների միօին ցուցան գորժակիցները՝ հավելումների միջինցուցանիշների

արան

--

Աշխատանքիվայրի պայմանները ԱԿ

ն

Գործակիցները` անվնաս միջավայ- |վնասակարմիջավայրումաշխատելիս | րում աշխատելիս

-

բարձր լեռնային`

1,83

1:82

1Ն98

սովորական 10.

բարձր լեռնային ան

1:22

1:

1,50

1.92

|

1.64

Մեկ հերթափոխիհաշվով տեխնիկայի ամորտիզացիայիարժեքը հաշվարկվումէ հետնյալ բանաձնով՝ .-

Բ.ա-Ժ 700:5

դո/հերթ,

(5:43)

տեխնիկայի տվյալ հաշվեկշռում փաստացի նստած որտեղ` Բն ժամանակաշրջանի համապատասխան վերագնահատվածարժեքն է, դրամով, ա-ն` տեխնիկայի ամորտիզացիոն հատկացումների նորմը, տոկոսներով, Օ-ն` հերթափոխի տնողությունը, ժամերով, 5-ն` տեխնիկայի տարեկան ծանրաբեռնվածությունը, ժամերով: Տեխնիկայի հիմնական ն ընթացիկ նորոգումների ծախսերը որոշվում են հետնյալ բանաձնով՝ Բ.ն-Ժ

Ն-7շշ-5 դր/հերթ,

(5:44)

որտեղ` Շ -ն տեխնիկայի հիմնական ն ընթացիկ նորոգումների հատկացումների նորման է, տոկոսներով: պահպանության Տեխնիկայի տեխնիկական խնամքի ու ծախսերը որոշվում են հետնյալ բանաձնով՝

700:5

դր/հերթ,

(5:45)

որտեղ` «/ -ն տեխնիկայի տեխնիկական խնամքի ու պահպանման հատկացումներն են, տոկոսներով: Վերջին տարիներին մեքենաների պահուստային մասերի գների խիստ թանկացման միտում է նկատվում, որը կարող է ազդել նան մեքենաների նորոգման աշխատանքների սակագների վրա: Պահուստամասերի զգալի թանկացման դեպքում անհրաժեշտ է կիրառել համապատասխան գործակից, որը կարող է որոշվել գործող ն հետագայում ներկրվող պահուստամասերի գներն իրար հետ հարաբերակցելով: Երբ մատակարարողձեռնարկություններիկողմից նախատեսվում է հանրապետություն ներկրել որնէ նոր տեխնիկա, սակայն հայտնի չէ նրա հաշվեկշռային արժեքը, այն կարելի է որոշել հետնյալ կերպ`

յ (5.46) դրամ, որտեղ` տեխնիկայի գնացուցակային արժեքն է, դրամով, /»-ն՝ տեխնիկայի արտադրման կամ վաճառքի վայրից մինչն ձեռնարկություն կամ տնտեսություն առաքելու հետ կապված ծախսերը հաշվի առնող գործակիցը: Դեռնս նախկինում «Հայգյուղտնտտեխնիկա» արտադրական միավորման կողմից հանրապետության համար սահմանված է եղել միջին 1,19 գործակիցը, որը տարբերակված է նան ըստ նախկին շրջանների: Դրանք հաշվարկներում կարելի է կիրառել մինչն նորերի սահմանումը: Վերը բերված բանաձներով ագրեգատի մեջ մտնող յուրաքանչյուր տրակտորի ն գյուղատնտեսական մեքենայի համար ծախսերը որոշվում են առանձին, այնուհետն գումարվում: Տրակտորների ն ինքնագնաց կոմբայնների կողմից ծախսվող վառելանյութի ն քսայուղերի արժեքը որոշվում է հետնյալ բանաձնով

1.68

1.75

Տրակտորային ագրեգատն սպասարկող օժանդակ անձնակազմի համար.

ԲԺ

բարդության աստիճանից կախված` կփոխվի

որտեղ`

2:

-ն

73:6:Ի:Ժ դր/հերթ ՛

(5:42) ՛

տրակտորի կամ ինքնագնաց կոմբայնի շարժիչի հզորուշարժիչի հզորության օգտագործման գործակիցը: Գյուղատնտեսական դաշտային աշխատանքների համար այն գտնվում է 0,7-0,9 սահմաններում: Թեթն աշխատանքներում` 0,7, իսկ ծանր աշխատանքներում` 0,9: Միջինը կարելի է ընդունել 0,8: Բեռների բարձման, փոխադրման ու դատարկման աշխատանքներում այն կարելի է ընդունել 0,5, «ն՝ ծախսը, Գգր/էֆ.կՎտ ժամ կամ ծախսը, վառելանյութի տեսակարար 1 կգ հիմնական վառելանյութի ն դրան Գր/էֆ.ձ.ուժ ժամ, Բ-ն քսայուղերի ու գործարկման բենզինի թյունն

7 -ն

է, կՎտ-ներով կամ ձիաուժերով, Դն՝`

Փախսվող համապատասխան լիր

գինը, դրամով:

Վառելանյութի, քսայուղերի ն գործարկման բենզինի համալիր գինը կարելի է որոշել հետնյալ բանաձնով՝ Ի-ի

հ

ւ

92:

ԷՅ,-Իյ-ԷՅց"Իջ ԷՅտ-ԻտԷՑի՞Իի

դո/կ Մ/4/Գ,

(5:48) ՛

մեկ կգ հիմնական վառելանյութի գինն Է, դրամով, Յ,. 3,, Յ» 3 Յգ-ն՝ շարժիչային, տրանսմիսիոն, ինդուստրիալ ն կոնսիստենտ քսայուղերի ու գործարկման բենզինի ծախսի նորման` հիմնական վառելանյութի նկատմամբ, տոկոսներով, Ի,, /,, Բ, Ի, Իշգ-նշ̀արժիչաու յին, տրանսմիսիոն, ինդուստրիալ ն կոնսիստենտ քսայուղերի գինը, բենզինի դրամով: գործարկման ու Վերը բերված բանաձնով վառելանյութի, քսայուղերի գործարկման բենզինի համալիր գնի որոշման գործակիցներն ըստ բերված են հավելվածներում: խումբ տրակտորների, մշակության Գյուղատնտեսական մշակաբույսերի համար անհրաժեշտ մեքենայացման միջոցները բազմազան են, հետնաբար, տեղի կոնկրետ պայմաններից ելնելով` այս կամ այն մեքենայի ընտրությունը չափազանց կարնոր խնդիր է: Տրակտորային ագրեգատն ընտրելիս շահագործական ցուցանիշներից, այսինքն` հանրապետության զանազան գոտիների պայմաննվազագույն ներում դրանք գործադրելու հնարավորությունից ու շահագործական ծախսերից բացի, չափազանց կարնոր Է իմանալ նան դրանց բերված ծախսերի ցուցանիշը: Ի վերջո, գյուղատնտեսական արտադրության մեքենայացման համար մեքենաների համակարգում ընդգրկված տեխնիկայի բազմաթիվ միջոցներից հաշվարկման միջոցով ընտրվում է տրակտորային ագրեգատի կամ մեքենայի այն տարբերակը, որում նվազագույն են բերված ծախսերը: Նվազագույն ծախսերը որոշվում են հետնյալ բանաձնով` Կ դր/հա (տ, տկմ Փ»ՇՀԵմ, (5:49) ն Շ են, դր/հւս (տ, ծախսերն շահագործական տեխնիկայի որտեղ` տկմ, մ), Ե- ն՝ կապիտալ ներդրումների արդյունավետության գործակիցը, որը հավասար է 0,15-ի, Կ-- ն՝ տեսակարար կապիտալ ներդրումները, որոնք իրենց հերթին հաշվարկվում են հետնյալ բանաձնով՝

որտեղ` 7,

-ն

-

Տ

Բա"ՀԲ

»-- ՑՏՓ. .դր/ալրտ, տկմ, մ), Մօ-Ժ:է:5մ

(5:50)

համապատասխանաբար, տրակտորի ն գյուղատնտեորտեղ` Բ,, յ-ն համապասական մեքենայի հաշվեկշռային արժեքն է, դում, Տո, Տ-ն մեքենայի տրակտորի նեն գյուղատնտեսական տասխանաբար տարեկան ծանրաբեռնվածությունը, ժամ, Մշ-ն՝ տրակտորային ագրեգատի մեկ ժամ զուտ աշխատանքի արտադրողականությունը, հա(տ,

|

տկմ, մ3,

Ժն՝

հերթափոխի տնողությունը,

ժամ,

Էն՝

ժամանակիօգտագործման ընդհանրացված գործակիցը: Հանրապետության պայմաններում թրթուրավոր

միջին հաշվով այն կազմում կատարելիս 0,.60,։ մնացած իսկ տրակտորներով 0,58 ն 0,55: վար

է

հերթափոխի

տրակտորներով

0.62,

անիվավոր աշխատանքներում

համապատասխանաբար, Վերը բերված բանաձնի հայտարարի տառային արտահայտու-

թյուններիմի մասը (Մշ,

Ծ, ժ) տրակտորային ագրեգատի արտադրա-

կան հերթափոխային նորմ է ներկայացնում, հետնաբար, կոնկրետ տնտեսության պայմաններում տվյալ խնդիրը լուծելիս կարելի է գյուղատնտեսական նախկին ձեռնարկությունների օգտվել նան համար (որի տարածքում գտնվում է տնտեսությունը) գյուղատնտեսու-

թյան նախարարության հանրապետական նորմատիվային հետազո-

տական կայանի մշակած նորմերից: Հաշվարկների կատարման համար անհրաժեշտ նորմատիվային ցուցանիշներըբերված են հավելվածներում: Վերը ն հավելվածներումբերված նյութերը լիարժեք հնարավորություն են տալիս կազմելու ցանկացած բնույթի տեխնոլոգիական

քարտեր:

ենք գտել սույն 5աշխատությունում Նպատակահարմար ներկայացնել մեր կողմից կազմված միայն տիպային տեխնոլոգիական քարտերը, որոնք հիմք են հանդիսանում ցանկացած տնտեսության համար օրինակելի տեխնոլոգիական քարտեր կազմելու համար: 5.8.

Տիպային տեխնոլոգիական քարտերի կազմումը բուսաբուծության աշխատանքների համար

Մեր հանրապետության գյուղատնտեսական տարբեր գոտիների պայմաններին համապատասխան հիմնական գյուղատնտեսական24 մշակաբույսերի (աշնանացան հացահատիկի` Արարատյան հարթավայրի ե Լոռի-Փամբակի պայմաններում, սիսեռի` Արարատյան հարթավայրի ն նախալեռնային գոտու պայմաններում, ոլոռի` Շիրակի ն Ախուրյանի տարածաշրջանի գյուղատնտեսական գոտու ջրովի պայմաններում, ոսպի` կենտրոնական գյուղատնտեսական գոտու ն Ապարանիտարածաշրջանի պայմաններում, առվույտի՝ Արարատյան հարթավայրիգյուղատնտեսական գոտու պայմաններում, կորնգանի` նախալեռնային ն լեռնային գոտիների պայմաններում, շաբդարի՝ Արարատյան հարթավայրի պայմաններում, խոզանացան եգիպտացորենի ն շաքարի ճակնդեղի համատեղ` Արարատյան հարթավայրի պայմաններում, սիլոսի համար խոզանային եգիպտացորենին առվույտի ենթացանքով` Արարատյան հարթավայրի, սոխի` Արարատյան հարթավայրի, սեղանի ճակնդեղի ն գազարի` նախալեռնային ն լեռնային գոտիների պայմաններում, կաղամբի` Արարատյան հարթա339

վայրի պայմաններում, տաքդեղի ն սմբուկի` Արարատյան հարթավայրի պայմաններում, վարունգի ն դդմիկի Արարատյան հարթավայրի պայմաններում, սեխի, ձմերուկի ն դդումի` Արարատյան հարթավայրի պայմաններում, կարտոֆիլի` Արարատյան հարթավայրի, նախալեռնային ն լեռնային պայմաններում, ծխախոտի` նախալեռնային ն լեռնային պայմաններում, սոյայի Արարատյան հարթավայրի պայմաններում, խաղողի այգու` Արարատյան հարթավայրի պայմաններում, ծիրանի այգու` Արարատյան հարթավայրի պայմաններում, լոլիկի` Արարատյան հարթավայրի պայմաններում, խորդենու ն ամարանտի) մշակության ն բերքահավաքի համար կազմել ենք տիպային տեխնոլոգիական քարտեր: Դրանցից չորսը բերված են աղյուսակներ 5.7, 5.8, 5.9 ն 5.10ում Այդ տեխնոլոգիական քարտերի հիման վրա կարելի է հեշտությամբ կազմել օրինակելի տեխնոլոգիական քարտեր ցանկացած տնտեսության համար: Իհարկե կազմված տիպային տեխնոլոգիական քարտերում չեն արտացոլված շատ կարնոր ցուցանիշներ` վառելիքի ծախսը ն ընդհանրապես շահագործական ծախսումները: Դա բացատրվում է նրանով, որ ձգտել ենք չծանրաբեռնել տեխնոլոգիական քարտերը ն գտել ենք, որ տիպային քարտերում այդ ցուցանիշների ներկայությունն այնքան էլ կարնոր չէ. Դրանց հաշվարկման մեթոդները բերված են ն կօգտագործվեն օրինակելի քարտերի կազմման ժամանակ: Տեխնոլոգիական քարտերը, որոնք կազմվում են դաշտային, կերային ն կիցֆերմային ցանքաշրջանառություններում տեղաբաշխված մշակաբույսերին համապատասխան,հնարավորություն են տալիս ընտրել սպասարկվող տնտեսությունների պայմաններին համապատասխանող մեքենաների կազմը: Աշխատանքներիընդհանուր ծավալում նշանակալի տեսակարար կշիռ ունեն գյուղատնտեսական մշակաբույսերի մշակության ն անասնապահության սպասարկման հետ անմիջապես չկապված գործողությունները` փոխադրական, հողաշինարարական, մելիորատիվ, շինարարական ն տարբեր բնույթի արտադրական (գյուղատնտեսական մթերքների ն թափոնների վերամշակման): Այդ բոլոր գործողությունների համար պետք է կազմել առանձին տեխնոլոգիական

ագրոտեխնիկական ժամկետներում: Տեխնոլոգիական քարտերի հիման վրա կառուցվում է էներգետիկ միջոցների (տրակտորների, ինքնագնաց շասսիների, կոմբայնների ն ավտոմեքենաների) օգտագործման գրաֆիկ: Գրաֆիկը մասնակիորեն հարթեցվում է տարբեր ագրեգատների միջն աշխատանքների վերաբաշխման շնորհիվ: Դրա հիման վրա յուրաքանչյուր տեխնոլոգիական քարտում ագրեգատները ճշտվում են, որոշվում աշխատանքային ծախսումները ն միջոցները յուրաքանչյուր մշակաբույսի մշակության համար: Վերնում ն հավելվածներում բերված են մեքենաների ընտրության ու քանակական կազմի, աշխատուժի պահանջարկի, մեքենաների կազմի տնտեսական գնահատման ն անհրաժեշտ բոլոր ցուցանիշների ն ու եղանակները տեսական գրաֆիկական հաշվարկման արդյունքները: Մշակված տիպային տեխնոլոգիական քարտերն ունեն կողմնորոշիչ նշանակություն ն գյուղատնտեսական տեխնիկան ընտրված է մոտավոր հաշվարկներով: Կոնկրետ տնտեսության համար օրինակելի տեխնոլոգիական քարտեր (գյուղատնտեսական մշակաբույսերի մշակության, անասնապահության, գյուղատնտեսական մթերքների ու թափոնների վերամշակման) կազմելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել զարգացման հեռանկարները, ընտրել անհրաժեշտ ելակետային տվյալներ ն կատարել մեքենատրակտորայինագրեգատների, բարձիչբեռնաթափիչ մեքենաների, փոխադրամիջոցներին այլ տեխնիկական միջոցներիօպտիմալացմանճշգրիտ հաշվարկներ:

քարտեր:

Տեխնոլոգիական քարտերում ընդունված ագրոտեխնիկային, տեխնոլոգիաներին նե աշխատանքների կատարման ժամկետներին համապատասխան թվարկվում են մշակաբույսերի մշակության գործընթացների բոլոր գործողությունները: Յուրաքանչյուր աշխատանքի կատարման համար ընտրվում է տնտեսապես ամենանպատակահարմար ագրեգատը, ճշտվում է նրա կազմը, արտադրական նորմերը ն հաշվարկվում յուրաքանչյուր աշխատանքի համար ագրեգատների պահանջվող քանակությունը, որպեսզի այն կատարվիքարտում նշված

Տ

ա.

Բ

ՀՋԾԹԵՅ

ՀՏՏՏՏ

ա

-

Ագրեգատիկազմը '

ԱՏՑ

--

:

ա

|

ՅՍ

ԷՅ

Յ "

Ա

ց

Ա

կատարման

--

ԷՉ

Յ

|3

ՅԾ

մ.

.-

ռ

|ՅԲ|

ԷՏ

|3528|" |

Շ

ՅՃՔ

--

ՒԷ

|

|

|

/հա

յ

1 հա

5.7 Աղյուսակ

Աա դոտ)

Ցանքատարածությունը`

ԱԱ

|

Ագրեգատի Աշխատանքի ւ

արտադրողա-

|»

կանությունը ժամկետը 52 ՅԾ

Տ

Յ

Տ Ց Հ-Ի 3 ՀԵՏ ՀՏ:ՀՑ | 525331 35355 :Յ8 9252 | 553 88 162553|58|«32 | Տ ||ՅՅ ՀՏՀ

Հաա Է8

Յ

ՀՀՅՏՑ|ՏՏՅ8|

ՑՏա:թՅՑՅԵ

"ԾԲ

ՏՅ ՏՅ2832 Օյ

ՆԵՏԵՑ

Խճ Տ. -- 4 ՏՏԷյ

հացահատիկիարտադրությանտեխնոլոգիական Աշնանացան քարտ

Արարատյան հարթավայրի գյուղատնտեսականգոտի

Աշխատանքի ՊԱ: անվանում

05|907ե|5| 15.09

Հողի մշակում ն պարարտացում

|

Ք

| 5|

05..10

հայ

ի

ր

4.2

աա հենքՃՐ75Խ| ԱԱԾ|

0,6

|

Հացահատիկին բանջարաբոստանայինմշակաբույսերի համար խոզանիերեսվար

հա

| 280 |1400

5|

280|

ԲՈԼ25 ՈՊՒԼ4-35

20050

|

|

|

կմ/հա 4,0/100.0 ահա

0,04

Յ

0.27

| 07.10

Յ

10,0/25,5 | 70,0

07.10

ա

տ/հա|

1,5/3,75 | 10,5

|

խոր. | ՃՂ-7581

35-03

Ր|

հա

սմ

| Պ75ԽԼ| էլ.

լ

2Ո1Շ-48ի1|տ/հա

(5085)

13-Փ-1Ճ

Նա ՃՆԹ-20

Յ

լ

ԽՈ3-80

|

|

"

25-27

գհա

գա

0.04 կմհա

լ

0,4 /տ/հա

Յ

|13 Փ-1Ճ

հա

07.10 ԽՈՅ-ՏՔ0

ԽԹ-0,5Ճ

| 70,0 գ/հա

ԽՈՅ-Հ0|

|210

10,0/25,0

ցիա

|

գ/հա,5 կմ հեռ.| ԽՈՅ-80

ՊԻՏ 10ք րկու խոր.. հետքով

ւավոաոի ն գոնե ոչնչացմանհամար

ատարնե ջրատարների

րր ատրաստու

Ցրտահերկ ա

ժամանակավո

Վանքայինպարարտանյութե յութերի մարրաում

Հանքայինպարարտանյութերի

բարձում փոխադրամիջոցներին

Վանքայինպարարտանյութերի փոխադրումն բեռնաթափում Վանքայինպարարտանյութերի բարձումցրիչին

Վանքայինպարարտանյութերով

|

Ոռոգմանցանցիմաքրում

Ժամանակավոր ջրատարների

1,0

մՄ/հա

Յ

Ձեռքուլ

-630:|

ԵՅԽ-03

|ՈԾԽ Ձեռքով

Պ-5տեԼ|

0,04կմհա

|

պատրաստում

մ:/հա, ռքով ակոսներու| Չե 2,5 կգ/հաամոնիակայինաղ

մ3/հա,

|

Գարնանայինվեգետացիոն առաջինջրում

Հերբիցիդներով սրսկում մոլախոտերիդեմ

Ձեռքով

մ/հա|

|

|

| 150|

|

|

|5|

|| | |

10,00

10,00 |

|

| |

|

օոՑ

օռ2

|

|

թ.

ն

|

5.|

|

|

|

|

| 5| | |

| ի

|

|

0.80

|

|

|

|

0,1

|

5.06

|

| 2,0 |

405|

70.0

|

|

|1750

|

0,7

0,1

2,5

|կամհա| 25/625 հա

հա հա

ի 05.03 0.1

0,7

0,7 հա

0,1

| 0,1 հա

հա

Ձեռքով

7.0/35,0

Ձեռքով Ձեռքով

1,575

|

420|

159515

100590

| տա

91703

|

|115|

Վ

հա

|

|

հա

38875

| տհա|

| տ/հա |

25/125.0

Խ-08

| տ/հա | 10,0/50,0

ՈՅ-Փ-1Ճ տ/հա Խ/13-80(ՈՑ.088) | |

ակոսներով ւ".

Գարնանային վեգետացիոն Նույնը երրորդանգաճ ար

ջրում երկրորդանգամ

Նույնը չորրորդ անգամ

ց/հա

."2

գ/հա

էլ.շարժ

ԽՈՅ380

ՈՅ-Փ-1Ճ

3,0/15,0

ց/հա

2Ղ1Շ-4մ.

ՈՅՓ-րւ

|

ԻՔՈ05

|

|լ3983Թ-10|

|

|

|

12կարԲՄՔ-20" | տ/հա|

Լ406

ՈՒ 75Ա

|

Խ1380

ԽՈ5Ց0

Յ

ցիա

Խ1Յ-80

ց/հա

29/հա

Նույնը հինգերորդանգամ Հանքայինպարարտանյութերի

պարկերից դատարկում

Վանքային պարարտանյութերի բարձումմանրիչին

Վանքայինպարարտանյութերի փոխադրումն բեռնաթափում

բարձումփոխադրմիջոցներին

Հանքայինպարարտանյութերի

Հանքայինպարարտանյութերի

լռի:

|

Հանքայինպարարտանյութերի բարձումցրիչին

մեկ հետքով

ց/հա պարարտանյութերի անային

Ցաքանում

0.04 կմ/հա

Սերմացուհատիկիզտում-

տեսակավորում Սերմերիպահեստավորում

Ընդամենը լ

Ո.

էլ.շարժիչ «ՈՅՈՅ/օ»" 13 կվտ

ց/հա

Ձեռքով

ց/հա

ՓԱԹ,

Յ8

ՔԵ,

Տ.

տ

Ագրեգատիկազմը

ա|

ՏՏ

|

0,27

15.07

2.40

ՆՍ

| 15.07

Աղյուսակ5.8

15,40

121.85

50,1

3,5

//

|

0,50/0,83

45/75

|

տ/հա տ/հա

ւյ

Յ

Օ

«53

Տ

լ:

ԱգրեգատիԱշխատանքի կատարման

| արտադրողա-

կանությունը ժամկետը

Ջ

ե

Է

|/Յ93|55|5658| Յ ՅԾ

5Յ

|

ՅՔԲ

ԾՔ|

«3

8ՅՑԾ-

|5 .ՏՑը| |Յ25- 8. Ճ Շ5Տ 35 5 32 255 23 83532|3383|22| գ8Յա

տ

-

| տարում` 100 ց/հա Բերքատվությունը.օգտագործման տարում` 150 ց/հա

քարտ տեխնոլոգիական Առվույտիխոտիարտադրության 1 հա Ցանքատարաժությունը`

Սպասարկողանձնակազմի թիվը` 2 մարդ

հացահատիկիգծով, Աշնանացան որից մեքենայացված գործողությունների վրա "

հարթավայրի Արարատյան գյոսղատնտեսական գոտի

Աշխատանքի անվանումը

ՅՏԾԾՅՅ

(28 ՏԱՅՔ -: ՏՏ ՏՏՅատա

ՏՅՀՇՑ Յ ՅՅ» 8

ՏՅ858 Տա ՏՏ

ՀՅՅՅՔՋ|ՇԺԵՅՏՇ

ՅՀՅՅՅՅՏԲ ՏՅ:

օօ

Է

ի

յ

|

գրում

Հանքայինպարարտանյութերի

10.08

0,90

0,75

0,43

20-22 սմ

խոր.| 1Ղ71-/5Մ

Վար`ցաքանումով

(ԷՔ)-0,56) ՈՈՒ-4-35

|

ՈՔ-5

ԽՅ-0,:3

35316-1.0

ՃՊՐ755 (1-58

էլ.շարժիչ| 9ՕՇ-4,58

հա

1.43

10,0

30.08

30.08

0,12

0.69

էլ.շարժիչ ՈՇԱ)-3

Շ37-3,6"

11,9

10.08

-

կգ/հա

Հարթեցում

16,1

15.08

0,02

0,557| 4,0

2,3

15.08

0,01

Յ

հա

1,1 |140

01.08

0,05

հա

20.08

0,01

8-12 սմ խոր.

|

հա

1,1

15,8

30.08

0.03

ԽԱՅ-80

հա

տ

2,25

Յ,0

30.08

ԽԹ7-0,5

տ

0,43

14,0

30.08

լ

տ

2,0

4,0

Խ/13-80

Ձեռքով տ

0,57

Չիզելացում

:

կգ/հա

(63-53.

տ

սմ|

կմ յ

Խ37-0,3 Լ

Պ 1755

Ձեռքով

ւ

Յկմ Ձեռքով

Հատիկիզտում-տեսակավորում

կմ/հա

կգ/հա,2-3

-

0,5

3.5

30.08

222.0

01.03

0,01

|

|100,1

0,04

|

տ

65|15լ«

հա

51617 ԱռվույտիՕգտագործմանառաջինտարում

| ՄՇ4Ճ0

տ

05.03

Ցանքի խնամքե բերքահավաք ԽՈՅՑ0

ՈՐ-0,2Ճ

14,0

1-258

2,0

ՍՎ

տ

խ113-80 ՀՈԾ»

Ո

կմ հեռ.

-

|

կգ/հա

1,5 կգտ

Սերմիախտահանում

միջոցներին

Սերմիբարձումփոխադրա-

Սերմիփոխադրում Սերմի բեռնաթափում ելցում շարքացանիմեջ

Ցանք Ջրման ժամանակավոր առուներիբացում

Ջրում (2 անգամ)

Ընդամենը |

Յ

009տհա | | արուն Պարարտանյութերի

Հանքայինպարարտանյութերի բարձում փոխադրամիջոցներին

Հանքայինպարարտանյութերի փոխադրումն բեռնաթափում

| |

| | |

2.5 տ/հա

83-53: .

Խ13-80 ՇՒՈ/-0,5

ԽՈՅՑ0

տ

4,5

31,5

|4651

տ

ԿՄՇՆ-40

տ

Ռ001

|

|161

,

տ '

ՈՒ02ռ

Ցանքի խնամք ն բերքահավաք

| |

Լ25,

14,0

3,5

,

2.0

86160 0,86

տ

տ

0,5

| հա

հա

.

ԹԿ

15.05-

|

53.98 32.65

'

|

|

42.62

4»0,56

| 29

|

0,04

|

4«0,77

82,0

4:020

| |

,

|

|

|

05.03

30.10

30.03-

10.0500

15.10

15.05-

|

15.05-

|

|

2Ո1Շ-4յ/

ԷՎԹ-05Ճ

|

9,1

հա

| հա

| ՅԹՒՈՄ-10|հա | |

Ձեռքով

Յ

125:

ԽՈՅՑ0

13-80

| |

կմ հեռ.

00ցտհա

Առվույտի օգտագործման երկրորդ տարում

2,5 տ/հա

դր

(4 անգամ) բեռնաթափում

ն Հակերի ակերի փոխադրում

Հակերիդիզում (4 անգամ)

Ընդամենը գծով, Ամբողջը խոտի մշակության որից` մեքենայացվածգործողությունների վրա

|

Հանքայինպարարտանյութերի մանրում Հանքայինպարարտանյութերի բարձումփոխադրամիջոցներին

Հանքայինպարարտանյութերի փոխադրումն բեռնաթափում 0,09 տ/հա

00ցտհա

մեկհետքով

ՃՇ-21

|

պարարտանյութերի

Հանքայինպարարտանյութերի լցում ցանիչի մեջ

Ն

Առվույտիցանքիցաքանում (4 անգամ)

|

|

Ձեռքով ԽԱՅ80

ԼՈՈ-6,0

Ջրում (8 անգամ)

Առվույտիհունձ (4 անգամ)

ի/13-80

յ

Խոտի փոցխումլասերով (4 անգամ)

15.05-

ն լեռնային Նախալեռնային

գոտիներ

Աշխատանքիանվանումը

Խոզանի երեսվար

(թ

աթար

| ՅՅա`:

Յ

`

ա

-Ք-

կազմը 3.

-թ

Տտ

Էյ.

-

Յ

-Յ

Ձ

Տ

Ճ

ծ խ

Շ-5

-

Յ,Յ

բ-

ՌՈԼՏՃ

Ն

ՈՅ-Փ-1Ճ

ՇՊՂ-10

|

Է

|3ջռ

|Յաջ`|

ի 1.8

70,0

12.6

|35

|630

|

Աղյուսակ5,9

'

Յ58

առ

կատարման ՅՏ ։

|

|

|55

0,04

ի0,05

օ

20.

|

6.65|

|

Ս

-8- 5-Գ

| «Ջղ «Յ Յպբ

|32| 883 |ԾՃ

|. ||

ժամկետ

ւռ

Յ

ՀՀՏալատ|

ՅՅ

ՋՏ55 ՅՑ

Ծ«-

ՅԱՑ

08.09/18.09)

0,11

0,55

|

08.09/1809|

|ոզաշոգծ | |

|08.09/18.09|

0,37

|91 | | 120 |

| 08.09/18.09.

08090909|

|08090909|

Ը

|10092909|120|

|

1 հա Ցանքատարածությունը` Բերքատվությունը` 150 ց/հա

ԷՅ

5Ջ՝

Յ8|1Յ8| ՅՅԾ|Յ

ՑՋՅ|

տ

12,0

|,280

185 |3| 5338|"

տ

հա

տ

հա

|

|

|

| |

տ

ԼՅ ՎԹԱՐ | | 500 3500 ԹՕՅՑՃ

հա

տ

ՈՌԿՎ35

| |

ՑՆ

|

կանությունը ԷլՅՑ

| արտադրողա-

Ագրեգատի Աշխատանքի

քարտ Կարտոֆիլիարտադրությանտեխնոլոգիական

ու

Ց: Էր ԳԵՏ 30883 ՔՅԵ: ՋՏ2| Յ:2

Ծա

ՀՅ

ՏՅՅՑՅ|20ՅՏ:ՅՑ|

ՔՅ8Ծ ՅՅ: ԾԳպտատ ՅԾ

|

:| 88

ՏՅՅ` ՅՅՀՏՅԵԺ

ՅԽՅՅՅՑ|ՏՅՀԸ

ՀԵԾԵՅԹ ող Հա:

Հատ

հ113-80

Հողի հիմնականն նախացանքային մշակություն 5-7 սմ

|ԶԵՅ-Տ6ո |

կալիում 1,5ց/հա Ձեռքով

4.5 գ՛հա

|

ՇՃ3-3507

(43-

ՊՀՏԿ

ԽոՅտ0

խաց

աոա

5 կմ հեռ., 4.5 ցիա

4,5 գ/հա

շ

60,0 տ/հա

Տկմհեռ.

60,0 տ/հա

սմ խոր. | |

|

Հանքայինպարարտանյութերի| ֆոսֆոր.՝3 ց/հա

Հանքայինպարարտանյութերի

Հանքայինպարարտանյութերի գրում դաշտում

փոխադրում

փոխադրամիջոցներին բարձում

Հանքայինպարարտանյութերի

խառնում

լո ր

բարձում ցրիչին Գոմաղբի

ն.

Գոմաղբիփոխադրում ցրում

դաշտում

ՋՑրտահերկ

ԵՉ

Բ

|

Տնկանյութիփոխադրում

| ն Տնկանյութիբեռնաթափում տնկողմեքենայիլցավորում

Կարտոֆիլիտնկում

Ընդամենը` ւ

Յ

Լ4Ճ3- ԸՃ3-3507

Կ«Շի/

|

5,0 կմ

ՎԼ 1-70Շ

Ձեռքով

Լ

ց/հա

|

|

|

|

-

4-1|

3Ք3Թ-10 ՃՈՉԸ12

ԿՕԷ28Ճ

ՃՈԸՀ2

ՕՈ-2000

ՃՈԹՀ12

ՕՌ-2000

ՃՈԿՀ-12

ՕՈ-2000

|

տ

տ

հա

0,82

|

10.04/25.04|

0,50

0,62

|042507| լ

1,9

10.04/25.04|

0,27

| | | Լ.

15.05/05.06|

12058/0206|

եռ

|

| յ

--

..

.

|

|

| |

0,09

0.55

է,

|

|

|

օվ

20050206

|

12.05/02.06|

լ

1.6

-

|

հա

14,0

|

| հազլ

2,0

| հա

ւ

|25.05/20.06)

25.05/20.06|

010"

5080107| |

|

,

|

50501.

.

0.07/15.07| |10.

|Լ

|15080407|

ի" |

|

|

| հա

12,0

5165.)

|600

իազլ|

12,0

,

հա

|600

|

| |իազլ

հա

|720

|

|

հա

| հազլ|

Տնկարկներիխնամք

ԽՈՅՑ0

ԽՈՅՑ0

Խ7380

ԽՈ3-80

Օի/Յ3-6. ՌՕԽ-630

աո»

Խ13-80

|

|

30,0 ց/հա

4-5

սմ խոր.

1012սմմ

600 լ/հա լուծույ

ենկոր 500 լ/հա

600 լ/հա կամ

ֆենագոն աշխատանքային

լուծույթի պատրաստում

ցաքանում Տնկարկների

ռ

-

դոծոթիան սրսկում Հերբիցիդներով (ֆենագոնկամ զենկոր)

|

տե` 0,2

կգ/հա,աշխ.լու-| Խ/3-80 ծույթը` 500 լ/հա Լ

կարատե0̀,2

աշխլու- Խ1ՅՏ80 ծույթը` 500 լ/հա

,

'

լ.

|ԱԱ ամ վածին կարա

|

Աշխատանքայինլուծույթի պատրաստում առաջինանգամ

անգամ

կոլոՊայքարվնասատուների՝ րադյանբզեզիդեմ առաջին

արատե` 0,2

գիա.

կգ/հա,

Աո

Իրի

նոգենաշխ. լու ծույթ 500 լ/հա

աշխ.լու-| Խ13-80 ծույթը՝ 500 լ/հա

0.2 կարատե՝`

լուծույթի Աշխատանքային աշխլուլ երկրորդանգամ ծույթը՝ 500 լ/հա պատրաստում կոլոՊայքար վնասատուների՝ բզեզիդեմ երկրորդ րադյան

անգամ

ա

պատրաստում

լուծույթի Աշխատանքային

աո

դեմ նոգեն,աշխ.լու-| Պայքար հիվանդությունների

ց/հա

լ/հա

0.2 կժ/հա

Ջրման առուների հանում երկրոր անգամ

Ընդամենը

Ջրում երկրորդանգամ

Փրերիհնձում

ց/հա

ց/հա փոխադրամժիջոցներին

Փրերի բարձում

Փրերի փոխադրում

ց/հա

կյ

կմ հեռ.

Բերքահավաք

Կարտոֆիլիբարձում

լ

փոխադրամիջոցներին

ն Բերքիբեռնաթափում

ց/հա

ց/հա

տեսակավորում

Բերքիփոխադրումդաշտից պի պահեստ

|

Բերքիպահեստավորում ՝

Ընդամենը Ամբողջըկարտոֆիլիմշակության ն բերքահավաքի գծով, որից մեքենայացվածգործողույունների վրա

|

աա

|22072707

5.9| 5.6

|

6. 1.00

1,25 ա»

| 18.10/08.10|

2,00

40,00

|

|2010/1010|

Մ

| Ւ28

|2010/10.10.

2,50

|280

|2010/10.110)15)|

3.33

տ

/28

լ

տ

"

հա

."

..

|2010/10.10|

5,9

/70

20101010115.

|

|

տ

տ

2010/1010|

| |700 տ

|

| 0.8

|

4.|51517

|

|

15|

|

»առռ|

|840 տ

|

| հա

հա

Ո՛-754 «37-03 կմ Ձեռքով

|

|

ԷԳ4ՂՔ-1,5Խ

Բերքահավաք

Խ1ՅՅ0

| Ձեռքով

Կ«ՈՂՒ.2

Ո83- Ը/3-3507

ԽՈՅՅ0

Ձեռքով Ըճ3. ՕՃՅ-3507

40 կՎտ

ՅՅ

էլ.շարժիչ«ՇՈ-1585

Յ

Ար

88.60

145,22 40.43

| |

Օօ օօ ն լեռնային Նախալեռնային

գոտիներ

Աշխատանքի անվանումը

ԼՏ-2-

յ

ՅՅ

| Հգ

|

|

5. Յ

|

:

| |

մ

տ

վ

|

Յ

Յշ

ՓՋ| ՅՏ Տ5| Յ

,

|.

ԾՃ|

|

ւ

ՅՑ

Յա

Հ

«ժտ

1.04

2,96

12/58

Ց|

|

|

հատ/մ՛

Աղյուսակ5.70 ց/հա 7200-7400

33556

ա..ծ 56 -.9

ԷՋՅՊԷԼՂ-ԱՄՀ»

|ԵԵ| 86555

|32)| 358

ԸՅՀՔաԱայքջ|

ՃՏՏՏ | աՅՎա:։տ |

|

|8

Տ

:9

|9 |

10.09

10.09

10.09

| 35,0

5,00

|100.0 |

տ

|

60:

Բերքատվությունը`25

7 հա Քանքատարաժությունը՝

|Յ5

Աշխատանքի Ագրեգատի կատարման արտադրողա38 կանությունըժամկետ ՏՅ

Ջերմոցիմակերեսը` Սաձիլի ելքը`

5|

Յ

|ՅՏ՝Հ|

|Տ5ՅՅ|

|ՓՅ52|

Տ

Յ

ՈՅ-Փ-1Ճ

2Ո7ԼՇ-4խ

Խ/13-80(5086) ԽՈՅՑ0

Ձեռքով

ՏՅԾ|

Ք

Բ

Թ

ՅՅ

Տ

Ագրեգատի կազմը

քարտ արտադրության տեխնոլոգիական ծխախոտի

ւ.

ՅՇ

Է 532855 --ՅԾ

ՅԲՅՑՅ,

օօ

ԾՏաՏՑՅՅՅԹՅ|

ՏՅՀ535|Ը85Ծ58 ՀՅ:

ՅՋՃաՅա ՋՀ

ՅՅՏՅՏՑՏ|ԵԱՑՅԸՔ|

|

|

|

|

Սածիլիաճեցումը ջերմոցներում

ՅԵՓԾՅԹ

աԱ:

7,8 մ, 148տ

Սննդարարխառնուրդի բաղադրամասերի (հողի, փտած գոմաղբիկամ տորֆի, ավազի) բարձումփոխադրամիջոցներին Սննդարար խառնուրդի

148տ՝ 7,8

մ

մ-,

բաղադրամասերի փոխադրում ջերմոց , դատարկում կույտավորրումնրա բա-

Սննդարար խառնուրդիպատրաս-

տում ն

Լմաղելուն խառնելումիջոցուլ

վ

Սննդարարխառնուրդիքիմիակակ ախտահանում դիազոնով(դիզամետով) 1մ՞ 0,18 մ հաշվով (դիազոնի ցրում խառնուրդիվրա ն խառնում(40-70 գր/1:)42 կգ խառնուրդիառատ ջրում (10-15 600-700 գ, ախտահանած Մմ7), խառնուրդիծածկում թաղանթով) Ջերմոցներիհողի փորում(10-15

գոմաղբի

|

Սերմերիհետ մադածբուսահողի կամ փտած խառնումն ցանք (0.6-0,7 գ/մ2) Ցանքիցհետո սերմերիվրա սննդարար խառնուրդիլցում (սմ), թեթնակիպնդեցում ն ջրում (12 լո)

կգ, 60 մ7

120 լ ջուր

թաթ ր

Ջերմոցներիբացում ն փակում (30-40 օր), նրանցամբողջ խնամքիընթացքում 600 լ, 60

մ1,

ընթաց| սեզոնի քում 21,2մ 0,3 6

10լլուծութ

լուծույթ

շ

ՐՂ

Ձեռքով

սմ:

որա

|

`

,

մշ

ն

50. | 2,48 2,48

|

|

253500

35|

|2:35».0,5

10.08

|

ւ

52360

4778|

|

35|

5»0,17

|

20 |

20.09

25.03

01.03

01.03

|

|

01.03

|2423

2.54

|

||2423

|

վ

200|

|

|

(12114

| 254 |

|

|

0,70

ը

|

316,81 |

25.03

:

25.03

|

ԽԱԼ»

| 340,2

360,00 | 2520,0

Ց

Լ» ո

2.10

ԽՂՈ-10Ճ ՄԸ-4

մ

|184.77|

մեն

Չեռքով Ձեռքով Ձեռքով

Ձեռքով

մշ

մ

,

Ձեռքով

մ

ՐԱՏԻ

Ձեռքով

| Շալակիսրսկիչ ՕՔՔ-1

Սածիլիջրում նրանցամբողջ խնամքիընթացքում30-40 օր, օրական1-2 անգամ) Սածիլներիվրա սննդարար խառամ բ բուսահողի ցանու անում նուրդի կամ (շաղ տալ) նրանցամբողջ խնամքիընթացքում(5 անգամ) Սածիլներիսրսկում՝ թունաքիմի-

(5 անգամ) լուծույթ կատներով,

պատրաստելով

լ

60մ

:

10-12

սուպերֆոսֆատ`

կգ/հա

|

500 կգ/հա, ԿՈ380| կալիումական

աղ' 200

տ

Հողի հիմնականն նախասածիլային(նախատնկման)մշակություն

Սածիլներիսնուցումօրգանական ն հանքայինպարարտանյութերով, (3 անգամ)լուծույթ պատրաստելով

Ընդամեն դ ը

Ջերմոցներումմոլախոտերի (անգամ)

խոր

Լ

|

Խոզանիերեսվար

Հանքայինպարարտանյութերի մանրացումՆ խառնում

մեքենայով

՝

Քի բարձումբուսա-

"|

խոր

:

մ:/հա

500 կգ/հա

10-12 սմ

450-500 Վեգետացիոն ջրում (10-12անգամ)

Միջշարայինտարածությունների քաղհանփխրեցում (2 անգամ)

ցումով (2 անգամ)

կգ/հա

կգ/հա

500 կգ/հա

|

ԽՔՒԼ4,2Ճ

|

Խ37-0,3

"

|

ՇԽԹԷԼՑՃ

Ձեռքով

2Ո7Շ-4Խ

ԻՔՒԼՃ2Ճ

Ձեռքով

Ձեռքով

|

Ձեռքով

|

Ձեռքով

ԽՈ380

Խ380

|

հա

կմ

հատ

հազ.

|

հազ.

իրյտ

|

հա

հա

|

|

շ

հա

մ

հա

տ

տ

տ

Ծխախոտիխնամքըդաշտում

մ:/հա

հազ.հատ/հա|Խ/13-80

440-500

թափք

հատ

հազ.

|

0,9

0,2

|

12 1200

6.3

1,4

0,0

0,07

6,3

35,0

|

| 798.0

|

|

|

4.9

|

114.00

0,70

0,07

Ձեռքով հազ049 | 28

47175

Խ3-80

|

Ձեռքով

կուլտիվացիաազոՄիջշարային սնուտականպարարտանյութի

Կո

վրա

Ազոտական պարարտանյութի փոխադրում1 կմ հեռավորության

Սզոտականպարարտանյութի բարձումփոխադրամիջոցներին (պարկերով)

լ

Ձեռքով

հազ.հատ/հա

1 կմհա

0,2 կմ/հա

հազ.հատ/հա

|

հազ.հատ/հա ՐԿ 1կմհեռւ

Ընդամենը` ձեռքովտնկելուդեպքում մեքենայով տնկելու դեպքում

Ոռոգում

՞

Սածիլիտնկում՝ ձեռով

Ջրմանակոսներիհանում

Ջրման առուների հանում

ն Սածիլիբեռնաթափում բաժանումսածիլողներին

դաշտ Սածիլներիփոխադրում (10-100 հազ.հատ/հա)

հազ.հատ/հա փոխադրամիջոցներին

Սածիլներիբեռնում(տարայով)

|

22222

1.43

0,10

1.43

116,77

294,27

75.00

1.11

1,00

23.61

4,96

| 28772

|

|

|

|

|

/) 5

18.06

15. 06

15.06

15,06

15.06

05. 05

05. 05

05. 05

05. 05

05. 05

05. 05

վերջը

թյամք

11«14,28 | վեգետացմանտեողո

|

05. 05

լ

|

33,00

46.73

| 1754,38

կգ/հա | 428,00 | 2996,0 | 20.08-10.10

34,96

|

|4242,0 | 20.08-10.10|

| 20.08-10.10|

606,00

20 տ/հա

Ձեռքով կգ/հա| 11:40

| կգ/հա|

Ծխախոտիտերնների փոխադրում1կմ հեռավորության վրա(ճանգամ) 20 տ/հա

Ձեռքով

2ՈւՇ-4իլ

Ծխախոտիտերնների (6 անգամ) դատարկում 20 տ/հա

|

Ձեռքով

ԽՈ3ՅՔ80|

Ծխախոտիտերնաշար(6 անգամ)

|

շարան/հա

յ

|

շարան| 42,80 | 299,6 | 20.08-10.10

շարան) 143.00| 1001,0| 20.08-10.10|

տամՇարաններիտեղափոխում կեգմանհամար(6 անգամ)

Ձեռքով

66,67

70,00

|

|

66,67

| 20.08-10.10|

հավանգ| 15,00 | 105,0 | 01.09-10.10|

|

116,82

շարան/հա

շարան| 71,43

|

Ձեռքով

Շարաններիկապում շրջանակներիվրա

շարան/հա Ձեռքով

500,0

Շարաններիանջատում,հավան-| 1000 հավանգ, գավորումն կախումառաստաղի| հավանգը՝5 տակ(Ք անգամ) շարան,25 ց/հա

հավանգ 15,00 | 105,0 | 01.09-10.10)

250,00

Ձեռքով

փոխադրում Հավանգների

|

1000 հավանգ, հավանգը՝5 շարան, 25 ց/հա

ն տեսակավորման խոնավանոց տեղամաս(6 անգամ)

յ

40110-01.12|

| կգ

70,0

Ձեռքով

|

25 ց/հա

119,05

Ծխախոտիտերնների տեսակավորում(6 անգամ)

| 21.00

կգ

147.0 | 10.10-01.12|

Ձեռքով

8,33

ց/հա

|

Ծխախոտիհակավորում(Տանգամ

10.10-01.12|

0,30

| տ

Ձեռքով

Հակերիբարձում

|

6,25

9|

6,25

|

|

10.10-01.12|

10.10-01.12

|

|

25 գ/հա փոխադրամիջոցներին

|

|

0,40

10100112

0,40

|

3729,58

| տ

| 143 |

Ձեռքով

տ

տ

|

Տերններիչորացում

ց/հա

Ձեռքով

ՈՃ3-53Ճ

՛

ց/հա

|

Հակերիփոխադրում մթերակայան25 ց/հա

|

Հակերիբեռնաթափում

|

Ծխախոտիհումքի հանձնում

մթերակայան

Ընդամենը Ամբողջըծխախոտիմշակության գծով. բերքահավաքի տոկո Գոռ .տնկման ու

5.9.

Օրինակելի տեյսնոլոգիական քարտեր կազմելու գյուղատնտեսական տեխնիկան արդյունավետ օգտագործելու պայմանները ն

Օրինակելի տեխնոլոգիական քարտեր պետք է կազմել մի դեպքում կոնկրետ ֆերմերային տնտեսության համար, իսկ ընդհանրապես` միջտնտեսային մեքենատրակտորային հավաքակայանների ն մարզային սպասարկման կենտրոնների մեքենայական ստորաբաժանումների կողմից նախօրոք կնքված պայմանագրերի հիման վրա սպասարկվող տնտեսությունների բոլոր մշակաբույսերի մշակության ու բերքահավաքի ն ընդհանուր աշխատանքների կատարման համար: Կոնկրետ տնտեսության համար տեխնոլոգիական քարտ կազմելիս աշխատաքները` դաշտավարության, պետք է ներառվեն բոլոր անասնապահության, շինարարական, գյուղատնտեսական մթերքների ու թափոնների վերամշակման արտադրամասերին այլն: Այս դեպքում տեխնոլոգիական քարտերում պետք է հաշվի առնել տնտեսությունում առկա գյուղատնտեսական տեխնիկան ն միաժամանակ պայմանագրային կարգով օգտագործվող միջտնտեսային մեքենատրակտորային պարկի կամ մարզային սպասարկման կենտրոնի տեխնիկան հետ միասին կամ առանց նրա: տրակտորիստ-մեքենավարի Իրենց գործունեության ընթացքում ֆերմերային տնտեսությունների մեծ մասը ստիպված աստիճանաբար կանցնի նեղ մասնագիտացման, կկրճատեն մշակաբույսերի քանակը, կավելացնեն մյուսների ծավալները, ձեռք կբերեն համապատասխան տեխնիկական միջոցներ ն համեմատաբար քիչ կախում կունենան միջտնտեսային տրակտորային պարկերից ն սպասարկման կենտրոններից: Այդպիսի կդիմեն գյուղատնտեսական վերջիններին տնտեսությունները տեխնիկայի սպասարկման, ընթացիկ ե կապիտալ նորոգումների

կատարման, պարարտանյութերի,թունաքիմիկատների,

պահուստամասերի, վառելաքսանյութերի, սերմացուի ն այլ նյութերի ձեռք բերման համար: Այս դեպքում տեխնոլոգիական քարտերը կառուցվածք ն գյուղատնտեսական տեխնիկայի կունենան պարզ մեքենայացված աշխատաքնների կհեշտանա, բայց օգտագործումը ծավալները կմեծանան, որը կհանգեցնի տեսակարար շահագործական ծախսերի փոքրացմանը: Ֆերմերային տնտեսությունները նեղ մասնագիտացմանն սեփական գյուղատնտեսականտեխնիկայիձեռքբերման քայլին կգնան այն դեպքում, եթե ուղղակի ճախսերը բավականին ցածր լինեն արտադրվող մթերքների ինքնարժեքից ն տնտեսության պլանավորած շահութաբերությունն ապահովվի: Հակառակ դեպքում` տնտեսությունը պետք է հաշվարկի ն ընտրի իր տեխնիկայի արդյունավետ շահագործման համապատասխանտարբերակները, որոնց մասին մանրամասն խոսվել է սույն աշխատության 2-րդ գլխում:

5. 70.

Գյուղատնտեսական տեխնիկայիծանրաբեռնվածության ու քանակական կազմի ն աշխատուժի պահանջարկի վերլուծությունն ու օպտիմալացումը

5.70.7.

Գյուղատնտեսականտեխնիկայի ծանրաբեռնվածության ն քանակական կազմի օպտիմալացումը

վերլուծումը

Գյուղատնտեսական տեխնիկան արդյունավետ օգտագործելու ն քանակը հնարավորինս նվազագույնի հասցնելու համար, անհրաժեշտ է այն ծանրաբեռնել աշխատանքների ամբողջ սեզոնի ընթացքում մոտավորապես հավասարաչափ: Սակայն մշակաբույսերի մշակության ն բերքահավաքի տեխնոլոգիական առանձնահատկությունները միշտ չէ, որ հնարավորություն են տալիս մեր ցանկացած պահանջներն իրագործել: Տեխնոլոգիական քարտեր կազմելիս, սահմանափակվելով գյուղատնտեսական գործընթացներիկատարման ագրոտեխնիկական ժամկետների սահմաններում, պահանջվող մեքենաների քանակը

հարկադրաբար մեծանում է: Նման դեպքերում պլանավորված ծավալի աշխատաքնների կատարման համար տրակտորների, ինքնագնաց շասսիների ն մյուս մեքենաների քանակը որոշելու, վերլուծելու ու պահանջվող քանակը փոքրացնելու համար կառուցում են համապատասխան գրաֆիկներ: Օգտագործվում են գյուղատնտեսական տեխնիկայիաշխատանքների գրաֆիկների կառուցման մի քանի եղանակներ: Դրանք բոլորն էլ պետք է ապահովեն հետնյալ պահանջները. տրակտորների քանակը պետք է ընտրել ըստ գյուղատնտեսական աշխատանքներիլարված շրջանների, ձգտել կրճատելու մեքենաների բազմամակնիշությունըն դրանց քանակը, ագրեգատների պահանջը պետք է խստորեն համաձայնեցնել արտադրողականության հետ, ապահովել նվազագույն ծախսեր,հնարավոր չափով հարթեցնել, այսինքն ռացիոնալ կառուցել գյուղատնտեսական տեխնիկայիօգտագործման գրաֆիկները: Գյուղատնտեսականտեխնիկայի քանակական կազմի օպտիմալացման ընթացքում հաշվի պետք է առնել, որ գյուղատնտեսական աշխատանքների կազմակերպման օրացուցային ժամանակի օգտագործման վրա ազդում են երկու կարնոր գործոններ. տրակտորային ն ագրոտեխնիկայով պատրաստությունը սահմանված ժամանակի օգտագործումը, հաշվի առնելով ր

հավաքակայանի

օդերնութաբանական պայմանները: Տրակտորայինհավաքակայանի պատրաստության գործակիցը որոշվում է`

ա

ում

»

(5.51)

տ

որտեղ`

մեքենաների անակն աա ԱԱ-ի է, ր -ն՝ Աաաա

րաստ

Դո,

-ն

գյուղատնտեսական

աշխատանքնե

համ

-

էներգետիկմիջոցի օգտագործման գրաֆիկի վրա պետք է ցույց տալ մի քանի տասնյակ գործողություններ: Որպեսզի պարզեցվի այդ աշխամշակաբույսի մշակման բոլոր միանման գործողությունները նշանակումեն միննույն թվով ն պահպանում հաշվարկների ժամանակ: Որպեսհարմար գրանիշ դաշտավարությունում բոլոր աշխատանքները են 10 խմբի: Օրինակի համար, 1-հողամշակում, 2-ցանք ն բաժանում

տանքը, քեն ա տրակտորային հավաքակայաններում, մեքենաների ընդհանու ը: ՐԵ Վ

է /45)յ, Ձիմնավորված ր

եթե եթե

ն աշխատանքների լարված

ժամանա-

մոմ րներում է վելի Գոր տության րկիցը 098.0 98-ԻՆ ,95-0,98-ի երկարը է

սահմաններում

է:

90-95 լ

արատն

ժամա-

նակաշրջանում (մինչն 30 օր), այն կազմում է Տրակտորների անհրաժեշտ քանակը հաշվարկելու ժամանակ ատրաստության գործ է Լնտե՝ հաշ

անձաւրունը ետ

Արբաթ

Օդերնութաբանական

որոշվում

պայմանները

է

Սց»

բնութագրող գործակիցը

9: Մ

-

(5.52)

|

րնդ

Նր

(5.53)

ՀՇ,

/-7

որտեղ` /,օ-ը 10 օրվա ընթացքում աշխատանքային օրերի քանակնԷ1 մմ-ից ավելի տեղումների ժամանակ, /,օը` տեղումների քանակը 10 2.7-ն օրվա ընթացքում, ջերմաստիճանների գումարը 10 օրվա |

ընթացքում:

Հայտնի նշանակությունները (5.53)-ում տեղադրելուց հետո որոշում են ջերմախոնավացման գործակիցը յուրաքանչյուր դիտարկվող մարզային տարածաշրջանի համար: Ըստ ջերմախոնավացման են գործակցի որոշում աշխատանքային օրերի թիվը, ատպա՝ օրացուցային ժամանակի գործակիցը: օգտագործման Այնուհետն, ըստ տեխնոլոգիական քարտի, կառուցում են մեքենատրակտորային հավաքակայանի օգտագործման գրաֆիկները: Գրաֆիկների կառուցման ժամանակ պետք է ի նկատի ունենալ, որ տնտեսությունում հնարավոր է մշակել մինչն 10 ն ավելի մշակաբույսեր, որոնց ցանքսի համար կատարում են 20-ից մինչն 50 գործողություններ: Այս դեպքում ստացվում է, որ յուրաքանչյուր :

յլն:

Յուրաքանչյուր խմբում օգտագործում են երկրորդ թիվը, որը է տպլիս գործոլույան տեսակը սպես, ողամչակույոնու երկրորդ թիվը` 0-վար` առի շրջումով, 1-խոր փխրեցում առանց առը 2-երեսահերկում, 3-կուլտիվացիա ն այլն: Վարի համար շուռ տալու, ամբողջական գրանիշը, առը շուռ տալիս, կլինի 10, առանց առը շուռ տալու` 11, երեսվարի համար` 12, կուլտիվացիայի համար` 13 ն այլն: են արո Աո ցոյց

ցույց

խոախի ման

է տալիս մշակման

խորությունը

կամ

նան թիմը, րը

բանող

օրգանի

տեսակը:

տալով 20-22 սմ խորությամբ վարը կարելիէ փխրեցումը` 121, թվով, սկավառակային ցաքաններով նշանակել ն այլն: Միատեսակ ատամնավոր ծանրը ցաքաններով` նույնն աշխատանքների գործողությունները գրաֆիկի վրա գումարում են որպես մեկ աշխատանք: Սովորաբար, օգտագործում են էներգետիկ միջոցների օգտագործման գրաֆիկներ կառուցելու ն դրանց հիման վրա տրակտորների, ինքնագնաց շասսիների ն մյուս անհրաժեշտ մեքենաների քանակը որոշելու երկու եղանակ /45, 66, 7487 դեպքում (կառուցում են գրաֆիկը Առաջին եղանակի յուրաքանչյուր մեքենայի համար առանձին: Ուղղաձիգ առանցքի վրա որոշակի մասշտաբով տեղադրում են մեքենաների քանակը, որն անհրաժեշտ է ագրոտեխնիկական ժամկետում տվյալ տեսակի աշխատանքը կատարելու համար, իսկ հորիզոնական առանցքի վրա՝ տարվա օրացուցային ժամանակը: Այդպիսի գրաֆիկներ կառուցելիս պետք է հաշվի առնել նան այլ աշխատանքներում (շինարարական, թափոնների փոխադրական, գյուղատնտեսական մթերքների ու

վերամշակման արտադրամասերում) միջոցները: Գրաֆիկներ կարելի

է

օգտագործվող

էներգետիկ

կառուցել դաշտային աշխատանքների

կամ ամբողջ օրացուցային տարվա համար: ժամանակաշրջանում Գրաֆիկիվրա յուրաքանչյուր գործողություն նշանակում են առանձին վանդակով:Գրաֆիկը պարզեցնելու նպատակով գյուղատնտեսական

տարբեր մշակաբույսերի մշակության միատեսակ գործողությունները, որոնք կաւոարվում են նույն ժամանակաշրջանում, գումարում ն տեղադրումեն մեկ վանդակում: Վանդակի մեջտեղում նշանակում են ըստ տեխնոլոգիական քարտի գործողության շիֆրը ն մշակաբույսի "

աա տպանությում,

4-պարարտանյութերի մտցնում,

Ք

Օրինակ, առը շուռ Ա.Ւամանձկագրաաքի

աշխատան որտեղ` ց» -ն մեքենատրակտորային հավաքակայանի հնարավոր (նպաստավոր) օրերի, թիվն ընդհանուր օրերի թիվը: Գյուղատնտեսական աշխատանքների կատարման ժամանակաշրջանի ընթացքում իրական աշխատանքային օրերի թիվը որոշելու համար օգտագործում են ջերմախոնավության գործակիցը: Այն բնութագրվում է մթնոլորտային տեղումների քանակի ն օդի ջերմաստիճանի միջն կապով՝ Խջք

Սս

ԿԱՆԱ 5-բերք

կրճատ անվանումը: Վանդակի բարձրությունը ցույց է տալիս ագրեգատների քանակը, իսկ լայնությունը` աշխատանքի օրացուցային օրերի քանակը: Մեկ կամ մի քանի մշակաբույսերի մշակության դեպքում, եթե

առանձին գործողությունների կատարման ժամկետները համընկնում են ն օրվա ընթացքում տրակտորներով կատարում են մի քանի տեսակի աշխատանքներ, գրաֆիկի վրա համապատասխանվանդակում նշանակում են բոլոր գործողությունների շիֆրերը: Հայտնի է, որ գյուղատնտեսական արտադրության սեզոնայնության պատճառով տարբեր մակնիշի տրակտորների պահանջը ժամանակի առանձին հատվածներում միատեսակ չէ Որպեսզի չպլանավորել տրակտորների ավելորդ քանակ, անհրաժեշտ է հավասարաչափ բաժանել տրակտորների աշխատանքը ն Լրիվ ծանրաբեռնել նրանց: Դրա համար գրաֆիկներն այնպես են հավասարեցնում, որպեսզի մեքենատրակտորայինհավաքակայանի կազմը լինի օպտիմալ: Այդ դեպքում տրակտորների ն մյուս մեքենաների քանակը կլինի նվազագույն, բայց կապահովվի բոլոր աշխատանքների կատարումն ագրոտեխնիկական ժամկետում: Մեքենաների օգտագործման գրաֆիկը հավասարեցնում են այնքան ժամանակ, մինչե աշխատանքների հետագա վերաբաշխումը՝ մեքենաների կազմի կրճատումը, լինի ոչ նպատակահարմար: Գրաֆիկների հավասարեցման նպատակով աշխատանքների վերաբաշխման փոփոխությունները մտցնում են տեխնոլոգիական

քարտերում:

է

Գրաֆիկը հավասարեցնելու ժամանակ պետք հաշվի առնել, որ տվյալ ժամանակաշրջանում գերբեռնված ագրեգատները քիչ բեռնավորված ժամանակաշրջանների միջն վերաբաշխել այնպես, որպեսզի ագրեգատների օգտագործման արդյունավետությունը լինի մոտավորապես միատեսակ: Որոշ ագրեգատներշատ ծանրաբեռնված

ժամանակաշրջանիցկարելի

է

տեղափոխելավելի

ուշ

ժամանակաշրջան, եթե կապված չէ ագրոտեխնիկական ժամկետների հետ: Օրինակ, խոտն ու ծղոտը կարելի է դաշտից տեղափոխել անմիջապես հավաքից հետո, ինչպես նան ավելի ուշ: Այդպեսկարելիէ վարվել նան նմանատիպ մյուս աշխատանքների դեպքում: Գրաֆիկը հավասարեցնելու նպատակով կարելի է մեծացնել օրվա ընթացքում ագրեգատների հերթափոխային աշխատանքի ժամանակաընթացքը կամ անցնել երկհերթ կամ եռահերթ աշխատանքի:Կարելի է գրաֆիկը նան հավասարեցնել առանձին գործընթացների կատարման տեխնոլոգիան փոփոխելով: Դրված նպատակին հասնելու համար կարելի է փոփոխել նան մշակաբույսերի տեսակները, որոնք ունեն ցանքի ու հասունացման տարբեր ժամանակաշրջաններ: Իհարկե, այս դեպքում չպետք է իջնի տնտեսության շահութաբերությունը:

Տրակտորների օգտագործման գրաֆիկները նպատակահարմար

կառուցել օրացուցային տարվա համար` է տնտեսությանբոլոր էներգետիկ միջոցները:

հաշվի

առնելով

Գյուղատնտեսությաանմեքենայացման ն էլեկտրաֆիկացման համառուսաստանյանգիտահետազոտական ինստիտուտը մեքենահավաքակայանի օգտագործման գրաֆիկի կառուցման տրակտորային

է մշակել: Յուրաքանչյուր գործողություն են գծիկով, որի երկարությունը համապատասնշում վրա գրաֆիկի խանումէ աշխատանքի օրերի թվին: Տրակտորային ագրեգատների թիվը ցույց են տալիս գծիկների տակը, թվանշանով: Տվյալ մակնիշի կատարած բոլոր աշխատանքների գումարը ներկայացտրակտորների է նրանց բեռնվածության մասին պատկերացում որոշակի նում ժամանակաշրջանի ընթացքում: Գրաֆիկի հավասարեցման դեպքում ուղղումը կատարվում է միայն այն աշխատանքի համար, որը ձնափոխվել է կամ կատարման ժամկետը փոխվել է, առանց ձեռք տալու բոլոր մնացածներին: Այս եղանակով գրաֆիկի կառուցման հաշվարկի սկզբում անհրաժեշտ է հիմնավորել աշխատանքային օրերի թիվը յուրաքանչյուր տասնօրյակի ն հնգօրյակի համար, դուրս հանելով ոչ աշխատանքայինօրերը, որոնք պահանջվում են ընթացիկ տեխնիկական խնամք կատարելու կամ եղանակի անբարենպաստության հետնանքով: Մեքենատրակտորային հավաքակայանի աշխատանքի գրաֆիկի կառուցման ժամանակ այդ գործակիցներն իրականացնում են յուրաքանչյուր տասնօրյակի կամ հնգօրյակի մեջտեղում, բաց թողնելով համապատասխան քանակությամբ օրեր: Այդ դեպքում յուրաքանչյուր աշխատանքի տնողությունը բազմապատկում են այդ նույն գործակցով: Ըստ հնգօրյակի գրաֆիկի կառուցման դեպքում տվող վանդակում նշում են այդ հնգօրյակի համարը ցույց ժամանակաշրջանի համար աշխատանքային օրերի թիվը: Գրաֆիկը կառուցելիս սկզբում տեխնոլոգիական քարտից ընտրում են մեկ մակնիշի տրակտորներով կատարվող աշխատանքների շիֆրերը: Այնուհետն, ըստ հորիզոնական առանցքի, գրանցում են ամսվա բոլոր օրերը, բացառությամբ ոչ աշխատանքայինների: Ըստ ուղղաձիգի աճողական կարգով գրանցում են տվյալ մակնիշի տրակտորներով կատարվողգործողությունների շիֆրերը, ն թողնում մի քանի դատարկ սյունակներ այն դեպքերի համար, երբ գրաֆիկի հավասարեցման ժամանակ տրակտորը կբեռնավորվիլրացուցիչ աշխատանքներով: ն

հարթեցմանայլ եղանակ

Գործողության շիֆրի կողքին

ագրեգատի մեկ ժամանակի

ցույց

են

տալիս հերթափոխային

ժամվա արտադրողականությունը (1/7), օրվա արտադրողաագրեգատի աշխատանքի ժամերի թիվը (7), նան՝ ագրեգատն սպաինչպես յուրաքանչյուր կանությունը (7427), սարկողբանվորների թիվը:

Գրաֆիկի վերջում գրանցում են աշխատանքի տարեկան ծավալըն ժամերի քանակն ըստ գործընթացների: Այնուհետն, տեխնոլոգիական քարտից, շիֆրերին համապատասխան գրանցում են բոլոր գործողությունները: Աշխատանքային օրերի թիվը նշանակում են գծիկներով: Նրանց վրա պայմանական նշանակումով ցույց են տալիս մշակաբույսը ն աշխատանքի ծավալը, իսկ նրանց տակը՝` տվյալ ծավալի աշխատանքներին անհրաժեշտ տրակտորներիքանակը: Գծիկների վրա տրակտորների քանակը ցույց է տրվում ամբողջական թվերով, որը ցույց է տալիս աշխատանքային օրերի թիվը, մանրագծիկներով կամ կարմիր մատիտով նշում են, թե հաշվարկված ագրեգատները քանի օրում կարող են կատարել տվյալ Եթե մի մշակաբույսի մշակման գործողության աշխատանքը տնողությունը մեծ է մյուս մշակաբույսի մշակման նույն գործողության տնողությունից, ապա գրանցումը կատարում են բոլոր մշակաբույսերի համար մեկ գծիկով, նրա վրա գրանցում են շիֆրերը ե աշխատանքի ծավալները, իսկ ներքնեում`տրակտորներիանհրաժեշտ քանակը: Գրաֆիկից հեշտությամբ որոշվում է տրակտորների անհրաժեշտ քանակությունն ըստ մակնիշների: Ըստ գրաֆիկի հեշտությամբ կարելի է հաշվարկել նան գյուղատնտեսական մեքենաների պահանջարկը, աշխատանք գրանցված է առանձին քանի որ յուրաքանչյուր

սյունակում:

Երբ նույն մեքենան կարելի է օգտագործել միննույն աշխատանքներում, որոնք ունեն տարբեր շիֆրեր (օրինակ, վարը տարբեր խորությունների վրա, համատարած ն միջշարային մշակում ունիվերսալ կուլտիվատորներով ն այլն), սկզբում պարզաբանում են, թե որ աշխատանքն է որոշում այս կամ այն մեքենայի ամենաբարձր պահանջարկը: Այդ պահանջարկը բնութագրվում է տրակտորների ամենաշատ քանակով, որոնք աշխատում են տվյալ հողամշակող մեքենաների հետ: Դրա համար, ըստ գրաֆիկի որոնելի աշխատանքներին համապատասխանող շիֆրերի դիմաց հիմնավորում են տրակտորներիպահանջարկը: Ամենամեծ պահանջարկը բազմապատկելով ագրեգատում մեքենաների քանակով որոշվում է ընդհանուր քանակը: Եթե նույն մեքենան օգտագործում են տարբերտրակտորների հետ, ապա որոշում են այդպիսի մեքենաների ամենաշատ պահանջարկի ժամանակաշրջանը ն հիմնավորում նրանց ընդհանուր առավելագույն քանակը: Հեռանկարային պլանավորման ժամանակ հաշվարկը կարող է լինել մոտավոր: Դրա համար գրաֆիկը պետք է կառուցել ըստ հնգօրյակի, որը նշանակալի պարզեցնում է ն արագացնում հաշվարկները: Այդ դեպքում գրաֆիկի վրա ըստ հորիզոնականիցույց են տալիս ոչ թե ամսաթիվը, այլ` հնգօրյակները: Յուրաքանչյուր հնգօրյակում, բացի նրա հերթական համարից, են տալիս աշխատանքային օրերի թիվը (օրացուցային օրերը ցույց

ժամանակի պատճառներով օդերնութաբանական բազմապատկելով հավաքակայանի ծման ն տրակտորային ոո խա պատրաստության Գգ լրիվ Գոր րակիցներով): աշխատանքըկարելի է կատարել ոչ Եթե

այս

կամ այն

անհրաժեշտ է ցույց

հնգօրյակում,տրակտորներիքանակն շարունակվումէ երկու թվով: Եթե աշխատանքը

կոտորակային

տալ

կամ

բաժանում են հնգօրյակների ընթացքում, նրա ծավալը համեմատ: Եթե օրերի քանակին միջն, աշխատանքային հնգօրյակների է մի քանի լրիվ հնգօրյակներում, շարունակվում աշխատանքը կարելի է չբաժանել, այլ հնգօրյակիհամար աշխատանքիծավալը է քանակը, որն ստացվել գծիկի տակ գրել տրակտորների արտադրոօրվա աշխատանքիընդհանուր ծավալը բաժանելով օրերի թվի վրա: ն աշխատանքային ղականության ժամանակ տրակտորների Հնգօրյա պլանավորման թվով: Մեքենաներիպահանջարկը կարելիէ ցույց տալ կոտորակային զբաղված է տվյալ աշխատանքում որոշելու համար անհրաժեշտ ապա թիվը, ամբողջական Քանակը կլորացնել մինչն տրակտորների եղած ագրեգատում բազմապատկել ստացված արդյունքը տրակտորների մեքենաների քանակով: Չի կարելի մեքենաների քանակով, իսկ ագրեգատի քանակը բազմապատկել Այս դեպքում հնարավոր չի հետո ստացվածարդյունքը կլորացնել: աշխատանքումզբաղտվյալ լինի ագրեգատները կոմպլեկտավորել հետ ագրեգատավորված Տրակտորների ված բոլոր տրակտորներով: դեպքում, եթե աշխատանքը մեքենաներիքանակը կարելիէ որոշել այն պակաս: Հակառակ ոչ զբաղեցնում է ամբողջական հնգօրյակից պահանջարկը, տրակտորների դեպքում պետք է վերահաշվարկել արտադրողա՞ օրվա ագրեգատի աշխատանքի ծավալը բաժանելով վրա, ապա տնողության կանության ն օրվա ընթացքումաշխատանքի մեքենաների որոշել քանակի տրակտորների ստացված ըստ պահանջարկը: կազմի օպտիմատեխնիկայիքանակական Գյուղատնտեսական կառուցման գրաֆիկների լացման նպատակովՄՏՀ օգտագործման ժամանակաշրջանում է տվյալ եղանակների ընտրությունըկախված աստիճանից. գյուղատնտեսականտեխնիկայի ծանրաբեռնվածության մշակաբույսերի գյուղատնտեսական տեխնիկայի առկայությունից, ն այլ գործոններից: տեսակներիքանակից, աշխատանքիծավալից

երեք

քանակը

կոտորակային

վերլուծությունը պահանջարկի 5.10.2.Աշխատուժի

ե

օատիմալացումը

համալիր մեքենայացումը արտադրության Գյուղատնտեսական արտադրությանվրա մթերքների պետք է ապահովի ոչ միայն

աշխատանքային ծախսումների կտրու

Ագա իջեցում:

ճատում, այլ աշխատուժիպահանջարկի Աշխատուժի պահանջարկը որոշելու կամ

թյունում

արդյունավետ բաշխմանխնդիրների

նան ան տնտեսու

ըստ

ճշտված

եպքերում բանվորական ուժի օգտագործման գրաֆիկի

սկսել այն բնագավառներից,որոնցում տարվա պետք կառուցումը աշխատուժի թիվը համարյա չի փոփոխվում: Դրանք Բոլո

է

սեզոնի

ըստ

լուծումները պարզաբանելու է

իրականացնելու համար անհրաժեշտ

-

ն

ընթացքում

են

անասնապահությունը, արհեստանոցը, տնտեսության վարչասպասարկման անձնակազմը: Այնուհետն, գրաֆիկում ցույց են տալիս մեքենայացվածն չմեքենայացված դաշտային աշխատանքների վրա աշխատուժիպահանջարկը: Աշխատուժի օգտագործման գրաֆիկը հավասարեցնում են

տեխնոլոգիական կամ տրակտորների օգտագործման գրաֆիկի աշխատուժիօգտագործման գրաֆիկ: Գրաֆիկի հորիզոնականառանցքի վրա նշանակում են տարվա Օրացուցային ժամանակը (աշխատանքների ագրոտեխնիկական ժամկետները),ուղղաձիգ առանցքի վրա` հետնյալ կերպ. աշխատուժիքանակը, որն ձեռքով կատարվող աշխատանքների ժամանակ տեղաշարժում անհրաժեշտ է որոշակի ծավալի աշխատանքներ կատարելուհամար: են ագրոտեխնիկականժամկետի նշված սահմաններում, Տվյալ գործողության վրա միաժամանակ զբաղված անձնաաշխատող բուսաբուծության հետ չկապված առանձին աշխատանքների կազմի ընդհանուր թիվը հաշվարկումեն ըստ ագրեգատի սպասարկող լարված շրջանից տեղափոխում են քիչ լարված շրջան, ն կատարումը անձնակազմի ագրեգատների քանակի, որն անհրաժեշտ է դաշտային աշխատանքներում ժամանակավորապես օգտագորաշխատանքներն ագրոտեխնիկական ժամկետում ծում են դրսի մարդկանց: համար: Աշխատանքները ձեռքով կատարելու դեպքումկատարելու Եթե վերոհիշյալ միջոցառումները չեն վերացնում առանձին ծավալի վրա աշխատանքային ծախսումները (մարդ-Ժամ)բաժանում են ժամանակաշրջանների լարվածակետերը, իսկ մեքենայացման նախաաշխատանքայինհերբափոխիտնողության (ժամ) Ա տեսված եղանակները հնարավորություն չեն տալիս ժամանակին նիկական ժամկետների (օր) վրա: Համանման ձնով, ըստ կատարելու բոլոր աշխատանքները տնտեսության ուժերով, նույնիսկ տեխնոլոգիական քարտի, գրաֆիկում գրանցում են անասնապակողքից բանվորական ուժի ընդգրկման պայմաններում, ապա ն հությունում ընդհանուր տնտեսական աշխատանքներում զբաղված է վերանայել մեքենայացման միջոցների ընտրության անհրաժեշտ բանվորների թիվը: Ըստ որում, աշխատուժի պահանջարկիգրաֆիկն ե ճշտություն աշխատանքների տեխնոլոգիաները հատկապես ունի նույն տեսքը, ինչպես տրակտորներիօգտագործման գրաֆիկը, լարված ժամանակաշրջաններում: Այդ դեպքում պետք է պլանավորել միայն տրակտորների փոխարեն ուղղաձիգ առանցքի վրա ավելի արդյունավետ միջոցառումներ տնտեսության աշխատուժի համապատասխան մասշտաբովցույց է տրվում աշխատող անձնապահանջարկի իջեցման համար: կազմի պահանջվողթիվը: քարտի

կառուցել

-

-.

-.

աշխատանքների ագրոտեխ-

Երկրորդ տարբերակով աշխատուժի կառուցելիս օգտվում են տրակտորների հաշվման գրաֆիկ Դրա համար գրաֆիկում մտցնում են 4 օգտագործման գրաֆիկից: սյունակը, որում ցույց են տալիս ագրեգատի վրա զբաղված աշխատողների թիվը: Այդ թիվը "րոշում են հետնյալ բանաձնով.

22225

՛

(5542 Ը որտեղ` 4 ն օրվա ընթացքում աշխատողմեխանիզատորների թիվն է, 4-ը միաժամանակաշխատող մեխանիզատորների թիվը, 7, -՛ը՝ ագրեգատի աշխատանքի տնողությունը օրվա մեջ, ժ ը ԽԻ ժ: -

Ը

արեր տազղությունը, աս

թներիվվրա աշխատուժի աշխատանքների Խ

-

ամենօրյա պահանջարկը որոշում են ըստ մեկ ագրեգատին սպասարկող բանվորներիթվի ն տվյալ ժամանակում աշխատող տր ակտորների, ինքնագնացշասսիների ն կոմբայնների քանակի:

5.11.

մեքենաների կազմի տնտեսական գնահատումը

Ընտրված մեքենաների կազմի տնտեսական գնահատման նպատակնէ որոշել գյուղատնտեսական արտադրության համալիր մեքենայացմանարդյունավետությունը: Դրա համար միավոր մթերքի արտադրության վրա աշխատանքային ծախսումներն ու շահագործական ծախսերը, որոնք ստացվել են ընտրված մեքենաների կազմի օգտագործումով,համեմատում են անցյալ տարիներիտվյալների հետ: Ընտրված մեքենաների համակարգի աշխատանքային ն

տեխնոլոգիական Բարաիրը Միավոր ծախսերը ահագործական

ունե

ծախսերը

որոշում կե

մակերեսի վրա

են

ըստ

ճշտված օրինակելի

համեմատում

են

գոյություն

համակա օգտագործման արդյունքու Անոր Պակարգի օգտագ հետ: փաստացի ծախսերի Աշխատանքային ն ծախսերը միավոր շահագործական մակերեսիվրա որոշելու համար անհրաժեշտ է տարբերել այդ

ի

ծախսերի բաժնեմասերը, որոնք գալիս

22229

են հիմնական, հարակից ն են ըստ ստացված մթերքների ու փոխան ընդունված

2արտ--

(5:55)

իրտրոչում անարի պայմանակա վրա: ծախսերն 2,յ-ն պարարտանյո շահագործական որտեղ` 2» Օրինակ, աակ Հն աերծակիաը ծախսերը, վրա ն մթերքի քուլաշի բաժնեմասինը` վրա ծախսերը, 2ջ-ն՝ քիմիկատների " համար` իսկ ցողուններինը` ընդունում ենգլ իսկ լղոտի շաքարի ճակնդեղինը`իսկ փրերինը` բազմամյա եթում եե համախառն խոտերինը` Վետնաբար, ծախսերը բաժանում հիմնականի,

ԿԱ անա

ավորներով

գործակիցներով: գիպտացոր

ն

ը,

1:

հատ

1,

1,

0,2,

միամյա

ն

ն

-

-

ծախսված սերմի

-ը՝

Բ

օժան-

դակի ն հարակիցի, հետնյալ կարգով. մթերքնե ըստ տեսակների անակներն որոշում են հավաքված վ թերքներիք կներն ըստ (հատին, Հղոտ այլն) մթերքների տեսակները փոխանցման գործակիցների միջոցով վերածում են պայմանական միավորների, որոշում են մթերքների պայմանական միավորների ընդհանուր

որտեղ` 2.

-ն

ՀՑ"

-.

ըստ

որոշում

են

սերմի վրա ծախսերն են:

Տնտեսումը հաշվարկումեն Զ-

շ

արտ.հաշ

(5.57)

70024, օ

յուրաքանչյուր տեսակի մթերքի տոկոսի չափի, բաշխում են ստանում

ն

տասխանաբար դր/տ:

Մեքենաների հին ն նոր ընտրված համակարգերի համեմատությունը ըստ շահագործական ծախսերի միավոր մթերքի վրա ամենաճիշտն է, հաշվի առնելով սերմերի, պարարտանյութերի ն քիմիկատորը հետագայում կկոչվի ուղղակի արտադրական

ԱՆԸ ՀՎեռանկարի համար

՝

ծախսերն

դր,

են յուրաքանչյուր տեսակի մթերքի վրա շահագործական ընդհանուր ծախսերը համապաաշխատանքային մարդ-ժ ն դրամ կամ միավոր մթերքի վրա` մարդ-ժ/տ,

:

սովորաբար պլանավորում բերքատվության բարձրացում` ճախատեսելով ճիշտ ագրոտեխնիկական միջոցառումներ ն անհրաժեշտ քանակի օրգանական ն հանքային պարարտանյութեր: Ցուցանիշները համեմատելու համար անհրաժեշտ է հաշվի առնել նան այդ ծախսերը: են Ըստ օրինակելի տեխնոլոգիական քարտի որոշում շահագործական ն պարարատանյութի, քիմիկատի ու սերմի վրա ընդհանուր ծախսերը ն բաշխում ըստ մթերքի տեսակի: Այնուհետն որոշում են ուղղակի արտադրական ծախսերը մթերքի միավորի վրա: Մեկ ցենտներ մթերքի արտադրական ծախսերը որոշում են հետնյալ բանաձնով /45/. ա) տնտեսության սերմով ցանքի դեպքում՝

հետնյալ հարաբերությամբ.

Հ«արտ.պլ 2:արտւհաշ -

ընդհանու

աշխատանքայինն շահագործական ծախսերը: Արդյունքում

(856)

մթերքի վրա ուղղակի որտեղ՝ 2այատհաչ-ը ւրաքանչյուր երանի մթերքի բաժնեմասը, 2արտա-Ը գ-ի վրա տնտեսության տարեկան հաշվետվության,

համաձայն պայմանական միավորների գումարի նկատմամբ լ -.

ով,

քանակը.

2.Հ2-Է2

Հրա

-

գումարը,

՝

են,

-ն

0,08, 0,17,

են

ԽԼ-դ

են

են

ըստ

ընտրված շահագործական ծախսերը, հաշվարկված դ եպքում: օգտագործման մեքենաներիհամակարգի մթերքի միավորի տարեկանհաշվետվության, Ըստ տնտեսության ուղղակի

ժամանակ անհրաժեշտ է ճշտել, թե վրա փաստացիծախսերը որոշելու են մտել տարեկան հաշվետվությունում: ծախսերիինչպիսի՞տարրեր են համար հաշվարկումընդունում համեմատելու Ցուցանիշները այսինքն ծախսերի, այն միայն ուղղակի ծախսերը, առանց վերադիր մեքենաների են ընտրված եղել ընդունված որոնք ծախսերը, ծախսերի հաշվարկմանժամանակ: են կազմը գնահատելիսբերված ծախսերը որոշում

համակարգի ըստ

Մեքենաների աշխատանքների

լի տարեկան Յան ալի.

թր

առոտ

ԵԽ

(5.58)

տարե աշխատանքների կապիտալ ներդրումկան ծավալի մեջ, Բ-ն գյուղատնտեսությունում գործակիցը, /Շն՝ նորմատիվային աարդյունավետության ների տեսակարար կապիտալ մ իջոցների մ եքենայացման դաշտավարության որտեղ`

ծախսերն արտադրական 2արտտ-Ա

են

ներդրումները:

ծախսերը Ընտրված մեքենաներիհամակարգի շահագործական քարտերի: տեխնոլոգիական են ըստ օրինակելի որոշում Ընտրված մեքենաներիհամակարգի կապիտալ ներդրումները մակնիշի անհրաժեշտ մեքենահաշվարկում են ըստ յուրաքանչյուր արժեքի: ն ներիքանակի (տարվա հաշվով) նրա հաշվեկշռային

Ծախսերի տնտեսումը որոշում են` հաշվի առնելով բերքատվության բարձրացումից ստացված լրացուցիչ բերքը, կորուստների կրճատումը ն այլն, որի ապահովման համար պլանավորում են մեքենաների նոր համակարգ: գնահատում են ըստ Մթերք վաճառքի գնի: Տնտեսման հաշվարկները կարելիէ կատարելըստհետնյալ հարաբերության.

արուն -Շլ.մթ10076,

արտ|1---Չ--

---- ի 2ճարտ.գ

(5.58)

-ն ծախսերն են ընտրված մեքենաների կազմի դեպքում, որտեղ` 2... "Ր" Փախսերը գոյություն ունեցող մեքենաների համակարգի արտգ-ԱՄ

դեպքում,

Ը

չջ-ն՝ լրացուցիչ մթերքի արժեքը,

որը

կստացվի ընտրված

մեքենաներիկազմի օգտագործման արդյունքում: 5. 12.

կատարելու: Գյուղատնտեսականմեքենայացված արժեհաշվումներ նան են

օգտագործվել սակագները կարող աշխատանքների արտադրված մթերքների ինքնարժեքը

տնտեսությունների կողմից հաշվարկելու ն ընդհանրապես արտադրությունն արդյունավետ հարգում: պլանավորելու

Վանրապետությանգյուղատնտեսական տարբեր գոտիների գյուղատնտեսական24 հիմնական համապատասխան պայմաններին ն բերքահավաքի համար կազմված մշակաբույսերիմշակության ունեն կողմնորոշիչ նշանաքարտերն տեխնոլոգիական տիպային է մոտավոր ընտրված տեխնիկան կություն, իսկ գյուղատնտեսական հաշվարկներով:Կոնկրետ տնտեսության համար օրինակելի տեխնոլոէ գիականքարտեր կազմելիս անհրաժեշտ հաշվի առնել զարգացման ելակետային տվյալներ ն անհրաժեշտ հեռանկարները, ընտրել կատարել գյուղատնտեսականտեխնիկայի ընտրության ճշգրիտ հաշվարկներ:

Եզրակացություններ ն առաջարկություններ

Այս բաժնում բերված նյութերը հնարավորությւոն են տալիս հանգելու հետնյալ եզրակացություններին առաջարկությունների: Գյուղատնտեսական արտադրության, մասնավորապես, լեռնային երկրագործության պայմաններում ՄՏԱ աշխատանքի վրա ռելիեֆահողային գործոնների ազդեցությունը նպատակահարմար է գնահատել մեկ գումարային ընդհանրացնող ցուցանիշով (Մշ), որը հետ ունի մասնակի գործոններից որոշակի յուրաքանչյուրի փոխկապվածություն: Հողի սեփականաշնորհման ժամանակակից պայմաններում գյուղատնտեսական տեխնիկայի աշխատանքի արդյունավետությունն ապահովելու նպատակով անհրաժեշտ է հանրապետությունում ն սահմանազատել դրանց մեքենաօգտագործան գոտիները համապատասխան`տարբերակել մեքենայացման նորմատիվները: Մշակված մաթեմատիկական մոդելավորման ն գրաֆիկական հաշվարկի եղանակներըկարելի է օգտագործել մեքենաօգտագործման գոտիականությունըսահմանելիս: Մեքենաների ն մեքենատրակտորայինագրեգատների ընտրության առաջարկվող գրաֆիկական ն գրաֆաանալիտիկ եղանակները գործնական նշանակություն ունեն տեխնոլոգիական քարտեր կազմելու խնդրում: Գյուղատնտեսական մեքենայացված աշխատանքների գնահատման անալիտիկ եղանակը հնարավորություն է տալիս նախօրոք ու հաստատել սակագներ, որոնք հիմք կծառայեն մշակել դրամական պատվիրատուների ն կատարողների միջն

Յու.Ա.Կոնկինի 180), Գ.Գ.Կուսաչեի |85յ, ՎՎ. Նովոժիլովի լ121), |Լ183), Գ.Մ. Շատունովսկու |180), Վ.Դ.Սակլակովի, Բ.Ա.Շահնազարյանի Մ.Ի. Սինյուկովի (154), Յու.Ս.Վլասովի, Ս.Զ.Տոլպեկինի |159, 160) ն

ԹԵՆԻ

ՊԱՄԱԿԱՐԳԻ

ԸՆՏՐՈՒ ԿԱՅԻ

ԴԵՌԱՆԿԱՐԱՅԻՆ

ԵՂԱՆԱԿՆԵՐԸ

ն ՄՈԴԵԼՆԵՐԸ

այլոց աշխատություններում: Հայտնի

է,

մեքենաների

համակարգը բաղկացած

որան: վերու ցիՔնտրության եղանակները մեքենաների մշակումն սկսվում գյուղատնտեսական ուշադրություն իրան աո ատնտեսական բարեփոխումների աներիտիպաժի Տրակտորների տիպաժի հիմնավորման վերաբերյալ

Մեքեն

որ

տրակտորներիցն գյուղատնտեսական մեքենաներից,

արտադրության

ոմնբենաների հեռանկարային, նորու անար հանակարգի՝ մեծապես արդի

գյուղատնտեսության համալիր մեքենայացման հիմքն է ե ազդում է աշխատանքի արտադրողականության, թ ճիջոցների ծախսի

վու արդյ նավետողոողն Խոշոր ֆերմերային տնտեսությունների,

արտադրության

ն

հիմունք-

կոոպերատիվ

ներով գործող միջտնտեսային ն մարզային սպասարկման կենտրոնների մեքենատրակտորայինհավաքակայաններըչհիմնավորված

գյուղատնտեսականտեխնիկայովհագեցումը կհանգեցնի բացասական արդյունքների: Ուստի, առաջին հերթին անհրաժեշտ է գյուղատնտեսական տեխնիկայի ն ընդունված տեխնոլոգիաներիօգտագործման պայմանների վերլուծությամբ հիմնավորել, թե մեքենաների ինչպիսի՛ է համալիրներ պետք ունենալ առաջավոր տեխնոլոգիական գործընթացներներդնելու համար: Դրված խնդրի բարդությունը պահանջում է լուծման համակարգային մոտեցում` ժամանակակիցմաթեմատիկականմոդելավորման եղանակների կիրառում: Գյուղատնտեսական արտադրության տեխնոլոգիական օբյեկտների մոդելավորումը հնարավորություն է տալիս լուծել այդ օբյեկտների պարամետրերի վերլուծության նե սինթեզի համալիր խնդիրներ, օպտիմալացնել նրանց աշխատանքի գործընթացներն ու ռեժիմները: Մեքենաների համակարգի ընտրության ն մեքենաօգտագործման գիտության զարգացման ուղղությամբ հիմնարար հետազոտություններ են կատարել Վ.Ի.Բոլտինսկին, Վ.Պ.Գորյաչկինը, Բ.Դ.Դոկինը լ51), Ֆ.Ս.Զավալիշինը60, Ս.ԱԻոֆինովը |65), Բ.Ա.Լինտվարնը, ՌՇ. Շ.Ի.Լիպկովիչը 191, Խաբատովը 166, 167, 168. 170), Բ.Ի.Կաշպուրայը|74), Վ.Վ.Կացիգինը|73), Յու.Կ.Կիրտբայան|76, 77), Մ.Մ.Կոնստանտինովը 82), Վ.Մ.Մինինզոնը |111), Լ.Վ.Պոգորելը |134, Ի.Պ.Պոլկանովը |136), Մ.Ս.Ռունչեր |142)յ, Մ.Պ.Սերգենը |150, 151), Բ.Ս.Սվիրշչեսկին,Գ.Վ.Վեդենյապինը լ40, 41) ն այլոք:

Մեքենաօգտագործմանընդհանուր տեսությունը կապված է նրա տնտեսականարդյունավետության հարցերի հետ, որոնք լուսաբանված են Վ.Ս.Անտոշկնիչի, ԱՆ.Գոլոշչապովի, Մ.Ի. Գորյաչկինի լ42),

Ի.Ս.Դեմիդովի, Ս.Վ.Ժակի, Բ.Ա.Լինտվարնի,Վ.Ֆ.Կաստորսկու,

ն

է

է

քանի

է որ

տրակտորի դարձվում

լորջ գիտա: հետազոտական աշխատանքներ են կատարել Վ.Ի.Դուրանովսկին, Գ.Մ.Կուտկովը Դ.Ա.Չուդակուլը, 891, Վ.Ի.Մինինզոնը 1111 Գ.Վ.Վեդենյապինը|40), Ի.Ի. Տրեպենենկովը |161) նայլոք: Ի.Ի. Տրեպենենկովը հիմնավորել է տրակտորների տիպաժաչափային շարքը, որի հիմքում ընդունվել են 1960-1965 ն 1965-1970 թվականներիհամար մշակված գյուղատնտեսական տրակտորները |149): Ելնելով տեխնիկայի զարգացման ժամանակակից պահանջներից, տրակտորների տիպաժի մշակումը տարվեց արտադրական գործընթացներումդրանց օգտագործման տնտեսական արդյունավետությունը հաշվի առնելով /1627 Արտադրական գործընթացների տնտեսական արդյունավետության վրա էական ազդեցություն ունի տրակտորներիքանակն ու տեսակը: Մեքենատրակտորային հավաքակայանի կազմի ու կառուցվածքի են մեծ հիմնավորման ծավալի ուղղությամբ կատարվել հետազոտություններ |28, 50, 51, 52, 54, 58, 71, 78, 90, 105, 124, 125,

141, 145, 167

նայլն):

Տարբեր մեթոդիկաներում |64, 108, 109, 110 ն այլն) մեքենատրակտորային հավաքակայանի կառուցվածքի «օպտիմալացումը իրագործվում է հետնյալ եղանակներով. ձեռքի` օպտիմալացումը կատարվում է մեքենաօգտագործման գրաֆիկների կառուցման ն վերլուծության հիման վրա (՛օօՒտ/՛117, ՑՈ, ՕՇ՛1 70.2.20-78),

ՑԻՒՍՄՇ». ԼԱխաՇ,

գծային ծրագրավորման (Շսծոի/Չ, 8/խ,

ՑոոՑՒ//ԽԹՇ2

ԲաՅԻՄԱՈՒԾԹՇ24«,

), լուծման տրամաբանական` հիմնված է ՄՏՀ ձեռքի եղանակով մի շարք սկզբունքների վրա (ՈւկրԽՍՎ պետպլանի կոմպլեկտավորման ԲեԼԽՍՎ պետպլանի հաշվիչ կենւորոն, հաշվիչ Կենտրոն, /ՒՍՈ/Խ139Շ2»«, ԽՍՀՄ Պետպլանի հաշվիչ կենտրոն, Բ/4Շ24), հավանականության` օգտագործվում են զանգվածային սպասարկման ն դինամիկականպլանավորմանտեսություններ (//Ի9Շ274): Մեքենաօգտագործման գրաֆիկների կառուցումը բավական աշխատատարգործ է, պահանջում է ժամանակի մեծ ծախս նույնիսկ -

-

-

-

նավետության հետնյալ ցուցանիշները. բերված ն ընթացիկ ծախսերը, ներդրումների չափը, մեխանիզատորների պահանջարկը, կապիտալ ծախսերի մեծությունը ն մետաղատարությունը. աշխատանքային

ժամանակակից հաշվիչ տեխնիկայի օգտագործման դեպքում: Սակայն մենք գտնում ենք, որ ներկայիս փոքր տնտեսությունների ու այս եղանակը նս պետք է օգտագործել: համար ձեռնարկությունների Գծային ծրագրավորման եղանակների օգտագործումը հնարավոէՀՄ-ով: Մաթեմատիկական րություն է տալիս խնդիրները լուծել մոդելները նվազագույնի են հասցնում բերված ն դիֆերենցիալ ծախաշխատանքների կատարման հերթակասերը, հաշվի են առնում ն նությունը ժամկետները, ինչպես նան այնպիսի ռեսուրսների սահմանափակումը, ինչպես մետաղատարությունը, մի քանի մակնիշների մեքենաների քանակը, ըստ մասնագիտության զբաղված աշխատողների քանակը ն այլն: Խնդրի այդպիսի դրվածքը ինչ-որ չափով համապատասխանում է տեխնիկայի հեռանկարային որոշման պահանջներին, սակայն պրակտիկան ցույց է տալիս, որ, այնուամենայնիվ, չի արտացոլում մեքենաների համակարգի ձնավորման բոլոր առանձնահատկությունները: Գծային ծրագրավորձան եղանակն իր

ՖԸ, Ս

Էա

ՆՈՆ

Հյոա:

1.

առակին

ոզ: 2141այթ -»

Ս.(22: 4.) Ն. 4.

ոռ,

-» ուռ '

(6.7)

|

ոո,

յէ

ՆՈՆ ՈՆ ՈՆ -» ում,

արուի չիաջ "ԼՈՐ

ուդ,

համապատասխանաբարաշխատանքների որտեղ` 7 / .»5-ը տեսակների, ագրեգատների,օրացուցային ժամանակահատվածների, մշակաբույսերի,մեքենաների շիֆրերն են, 20 ն Մո գյուղատնտեսական ն` աշխատանքներիծավալները, համապատասխանաբար Շ Ւ զարտադրողակաագրեգատների ժամանակահատվածը, օրացուցային նությունը, ուղղակի շահագործական ծախսերը, աշխատանքային ծախսումները ն զանգվածը, 4, Ճ, չ -ն` մեքենաների, մեխանիզատորների ընդհանուր թիվը ն ագրեգատներիմեջ մտնող մեքենաների թիվը, ք «.. Ս -ն՝ կապիտալ ներդրումների արդյունավետության ու նորմատիվային գործակիցը, տեխնիկական սպասարկումն գինը: պահպանումը,մեքենաներիհաշվեկշռային Մաթեմատիկականմոդելի մեջ մտնող չափանիշներիցյուրաքանչյուրի օգտագործումովգտնում են փոխզիջմանպլանը, ըստ որի որոշվում է ՄՏՀ կազմը: եղանակՏվյալ խնդիրը լուծվում է ոչ գծային ծրագրավորման որին օգնությամբ, ներով, ընդհանրացնող

(166, 71677

բերված ծախսերի օպտիմալացման չափանիշները բուսաբուծությունում կատարվող աշխատանքներիամբողջ համալիրի համար, -աշխատանքների հավասարաչափ կատարումը տրված ժամ-

հաշվարկման գրադիենտի

կետում,

2.

Բատ, չոռ չոո|չ

Մեքենատրակտորային հավաքակայանիշահագործման

ֆունկցիան: ներկայացվում է նպատակային

տրված սահմանափակումների հաշվարկումն ր ըստ յուրաքանչՋո մեքենաներիռեսուրսի ն քանակի:

ճակնիշի

Խնդրի լուծման արդյունքումստացվել են. էներգետիկմիջոցների ն գյուղատնտեսական մեքենաների օպտիմալ կազմը, տեխնիկայի բաշխումն ըստ ժամանակաշրջաններին աշխատանքներիտեսակի, ցուցանիշներն ըստ մշակաբույսերի ն ըստ տեխնիկատնտեսական

Մեքենատրակտորայինհավաքակայանի կառուցվածքի

օպտիմալացման խնդրի լուծման նպատակային ֆունկցիայի մինիմալացման մեթոդիկայում /7267 Ռ.Շ.Խաբատովի, Ն.Ի.Պետրովի, մ.Ե.Մալիննիկովի, Ա.Ս.Սերովի կողմից առաջարկվել են մոդելի արդյու-

յո

ՒՖո

:

գործընթացի տնտեսամաթեմատիկական մոդելավորման հիմնական սկզբունքները մշակվել ն իրականացվել են Ռ.Շ.Խաբատովի կողմից

յուր

ճե

ա

առանձնահատկություններով չի կարող հաշվի առնել համակարգի արտաքին կապերը (տվյալ դեպքում իրականացման գործընթացը), սկսած մեքենաների մշակումից մինչե նրանց իրականացումը ն ամբողջ ծավալով թողարկումը: Անհրաժեշտ է հաշվի առնել ն մշակման գյուղատնտեսական տեխնիկայի օգտագործման, արտադրության, ագրոտեխնիկական,տեխնոլոգիական, տնտեսական, կառուցվածքային ն արտադրական բոլոր առանձնահատկությունները: Այդպիսի խոշոր մասշտաբային խնդրի լուծումը ներկայումս տարվում է համակարգային մոտեցման դրվածքով: Տնտեսությունների ն ձեռնարկությունների աշխատանքի շահութաբերության բարձրացման անհրաժեշտությունը հանգեցրել է ՄՏՅՀ արտադրական գործընթացների մաթեմատիկական մոդելավորման հիման վրա օպտիմալացման խնդիրներիմշակմանը:

-

Ի

Մէ,

հավաքակայանի ամբողջությամբ տեխնիկայիպահանջարկի

պահանջարկը նորմատիվներ Մոտավորապեսնույնանման աշխատուժ

է

ՉԻ

ն

կազմավորվումԱ.Պ.Տերեխովի

Ն

ԻՖՇ,7ն,,2.) բոոտ» անն

յ

հետն տնյալ

Օ4, 20) (28.127. տ

-»

ու

(6.2)

մանն պայմանների դեպքում

Ն յծա, Բ

Հ8յ, ՀԷ,

ԵԶյ-

՛

20, - 201.202. տեխնոլոգիականգործընթացներիգործողությունների ն` գյուղատնտեսական է, Մ ագրեգատներիբազմուբազմությունն ն` էներգետիկական թյունը, 4 մեջոցների, գյուղատնտեսականմեքենաների բազմությունը, /՛- ն՝ տարվա արտադրական ցիկլի ժամանաճ -ն՝ 7 -երորդ գործողության կաշրջանի բազմությունը, կատարման ագրոժամկետը, (չ -ն` / -երորդ գործողությունը/ ագրեգատով կատարման թույլատրելի տնողությունը օրվա մեջ, ժ, Տ, -ն շահագործական -ն՝ ծախսերը, յ, ագրեգատի հերթափոխային արտադրողականությունը, 8) -ն` /-երորդ գործողության վրա կատարվող աշխատանքի ծավալը, 2, -ն՝ ռ տեսակի մեքենաների քանակը, Շ, -ն՝ տարեկան հատկացումները մեքենաների վերականգնման համար, /5, -ն՝ շ տեսակի մեքենաների քանակը ./ -երորդ ագրեգատում, ծ -ն՝ տրամաբանականմատրիցայիտարրը: Խնդրի լուծման արդյունքում ստացվել են էներգամե օգտագործման մատրիցան, Ն մեքենաների կազմը, տեխնոլոգիականքարտերն ըստ մշակաբույսերի, ինչպես նան ՄՏ3 օգտագործման տնտեսական ցուցանիշները: Թվարկված մեթոդիկաներիթերությունն այն է /706, որ նրանք պահանջում են մեծ քանակությամբ նախօրոք հիմնավորված կամ տեղեկատու գրականությունից փոխառված ելակետային տեղեկատվություն (յուրաքանչյուր գործողության աշխատանքի ծավալը, մեքենատրակտորային ագրեգատների պարամետրերը, նրանց արտադրողականությունըն մի շարք այլ ցուցանիշներ): Մյուս թերություննայն է, որ աշխատանքների տնողությունըպետք է լինի 5-ին բազմապատիկթիվ, քանի որ օրացուցային տարին բաշխվում է 73 ժամանակահատվածի: Այս պատճառով առաջանում է տեխնիկայի

որտեղ`

-ն

)

-

-

Աուններ

Նրանում օպտինվազագույն շահագործական

կողմից առաջարկված խնդրի մեթոդիկան //55: մալացման չափանիշը հանդիսանում Է

ծախսերը՝

տագործման անարդյունավետություն, քանի որ շատ գործողուըստ ագրոտեխնիկական պահանջների պետք է կատարվեն ավելի սեղմ ժամկետներում: Մեքենատրակտորային հավաքակայանի լրակազմավորման են .Վ.Ֆ.Կաստորսկու, Բ.Ա.Լինտվարնի, եղանակները տրված Մ.Ի.Գորյաչկինի, Բ.Ս.Սվիրշչեսկու աշխատություններում: Լրակազմավորման, ինչպես նան ՄՏՎ օպտիմալացման ժամանակ անհրաժեշտություն է առաջանում մեքենաներըբաշխել ըստ աշխատանքների առանձին ժամանակահատվածների: Այդպիսի խնդիրներ լուծված են աշխատություններում, որոնք նվիրված են տնտեսության բազմաթիվ մեքենայական հավաքակայանի լրակազմաձեռնարկության կամ 70, 93, 101, 7128, 130, 147757, 56, 63, /30, վորման Ընդհանուր առմամբ, օպտիմալացման տարբեր մեթոդիկաները տարբերվում են Օպտիմալի չափանիշներով ե արտադրական գործտնտեսամաթեմատիկական մոդելավորմանեղանակներով: ընթացների մինիմումի չի էներգամեքենայի նվազեցնում չափանիշ, ամենամեծ է այն հանգեցնում տեխնիկայի պարապուրդը, արտադրողականագրեգատների ընտրությանը անկախ ծախսերի մեծությունից, որըչի համապատասխանումիրականությանը: Այսպես, Ս.Զ.Տոլպեկինի աշխատությունում /706/7 օպտիմալացումը կատարվել է ըստ հավաքակայանում առկա մեքենաների ընդհանուր քանակության նվազագույնի. -"

-Ֆ ուռ,

(6.3)

ռեզերվային մեքենաների լրիվ օգտագործման պայմաններիժամանակ`

Հ4-ք

ն

-2Ս-

տվյալ ժամանակահատվածում

մեքնաների ընդհանուր

(6:4)

զ

յուրաքանչյուր աշխատանքում համապատասխանությունը

ու

քանակության

էներգետիկական գյուղատնտեսա տեխնոլոգիապես անհրաժեշտ մեքենաների քանակին (7

5:07

Հ

լ

որտեղ`

7՛

-ը

՝

(6:5)

1,

հավաքակայանում մեքենաների քանակն է,

ժն՝

ժամանակահատվածի համարը, Մ -ն՝ օգտագործվող մեքենաների քանակը, // -ը` ռեզերվային մեքենաների քանակը, 4 -ն` մեքենաների

քանակի տեխնոլոգիապես առավելագույն հնարավորությունը,քյ -ն՝ չափերի ն համապատասխանաբար` տրակտորի տեսակների ու ինդեքսները: աշխատանքի Մեքենաների ընդհանուր քանակի գնահատման չափանիշները |

հնարավորություն Օեն

տալիս

փոքրացնել

հավաքակայանը

ն

մեքենավարների պահանջարկը, որն ունի դրական նշանակություն հատկապես ներկայումս` մասնագետների պակասության պայմաններում: Բայց այդ դեպքում հաշվի չեն առնվում արտադրության արդյունավետության հարցերը, որոնք որոշվում են բուսաբուծության որը շուկայական տնտեսության պայմաններում

կարնոր ԷԷ ցուցանիշ

ցուցան

որտեղ`7--ն

բոլոր

աշխատանքներիտնողությունն է, Բ.յ-

ն`

ագրեգատի

ՇաՀէ Նե որուստները կորուստները» ագրեգա պար ապուրդից թ-ժամանակ,ՈՀ աշխատանքի `

ա

Շապ հավանականությունը, -

0՝

պահանջարկի բացակայության միջոցների կորուստները պահանջարկի

սկզբի / բացակայության այսինքն աշխատանքի ձգճգումից ժամանակ, ն

որպես հայտնի դիովում ինտենմ ոդելում հավաքակայանը չափանիշ- առ նույնպես Գումարային գնահատման ԱԱ ավերի հոսքի սպասարկման համակարգ: Որպես պահանջարկի սիվությամբ Բո ությ են քի գու մանիշնքրում ալիս նական պահանջարկիհոսք հանդես գալիս տրված կատարման ժամկետնեաշխատանքա ին արված ժամանակահատվածների նդի ը

Կրիվոնոսի աշխատություններում

առնվու

ա

շ

քային

է

:

րա

լար

98/

նտե

ա

բաք

(92.

է

լ

».Ր:օ.5-5

խնդիրը.

հերթականությունը: րով գյուղատնտեսական աշխատանքների համար առաջարկվում է յուրաքանչյուր մեքենայի Յավաքակայանի հայտնի հավանականություն, ըստ որի` այդ մեքենան կատարում է առաջին իսկ ստացված պահանջը: Այդ հավանականությունների

(6.6)

ոու

ժամկետում աշխատանքներիկատարմանպայմանների նախատեսված

դեպքում

7.11 յէ

համապատասխանում է տրակտորների ընդհանուր քանակին, անհրաժեշտէ ամենալարված ժամանակահատվածում՝

-2,

Ւ յո

դիֆերենցիալ հավասարումների համակարգի

(6.7)

Քյ-ն

Հ

որն

(6.8)

տրակտորների քանակի սահմանափակումը յուրաքանչյուր ժամանակահատվածում հավաքակայանի հնարավորություններով` ԱՏ

որտեղ/̀, /,

(6.9)

«2.

-

հաճապատասխանաբարագրեգատի ն աշխատանքների տեսակների ինդեքսներն են, 7 - ն` ժամանակահատվածի տնողությունը, 2 -ն` օրական աշխատանքային ծախսումները, Ճ՛-ը՝ տրակտորների որոշվելիք քանակը, Ռ/- ն` տրակտորային ագրեգատի օրական արտադրողականությունը,/» - ն՝ աշխատանքիծավալը, 2 -ը՝ տրակտորների քանակը հավաքակայանում: /

-

ն

ՄՏՀ օպտիմալացման եղանակների զարգացման հաջորդ փուլը բնութագրական է տնտեսական գնահատման չափանիշների օգտագործումով, առաջին հերթին` շահագործական ծախսերիչափանիշներով: Տնտեսության մեքենատրակտորայինհավաքակայանի օպտիմալացման լավագույն մոդելն ըստ շահագործական ծախսերի գումարի ն տեխնիկայի պարապուրդի վնասների չափանիշների առաջարկել է Էլ/է15Շշ4« -ը /745, 7207

թ:

շ-'

Ֆո. ք:8.

ՀՇՍԱ-Ք,)Շսշ

ճախ

էո "Շա

:

'

(610)

օգնությամբ ն հավանականությունը պարապուրդի մեքենայի հաշվարկվում օպտիմալացման դրանց` իսկ ըստ չկատարումը, պահանջարկի հիմնված է զանգվածային չափանիշները: Այդ մոդելը, որը տեսության վրա, հերթականությամբ փոփոխելով սպասարկման պ հավանականությունների հոսքի ընդունման պահանջարկների է տալիս ավելի արդյունավետ, հնարավորություն նշանակությունները, մյուս գործընթացների բուսաբուծության արտադրական քան մոդելները, հաշվի առնել եղանակային պայմանների փոփոխության ազդեցությունը բերքատվությանվրա: Բերված ծախսերի նվազագույնի գնահատման չափանիշները համալիր գնահատում են մթերքների արտադրության վրա շահագործական ծախսերը ն մեքենայացման կապիտալ ներդրումները, հաշվի առնելով նրանց նորմատիվային արդյունավետությունը: Սակայն գյուղատնտեսական գոտու առանձնահատկություններն այդ չափանիշնան ները հաշվի չեն առնում ամբողջությամբ, հաշվի չեն առնում ռեսուրսներիսահմանափակությունը: Այդ բացթողումները վերացված են երաշխավորված «Տիպային է

:

մեթոդիկայում

բերվածծախսերիչափանիշներիօգտագործումով.

Շբ ՀՇչԻեցճ

ոո,

(6.17)

որտեղ` Շ, ն բերված ծախսերն են, Շշ- ն՝ շահագործականծախսերը, Բջ ն՝ կապիտալ ներդրումների արդյունավետության նորմատիվային գործակիցը,/«- ն` մեքենայի հաշվեկշռային գինը: ՑԱ 119Շ»-ի, Շսծ:Յ-ի մեթոդիկաներում /709, 739, 7607 բերված ծախսերի չափանիշն օգտագործվում է (6.11) տեսքով կամ որպես բաղադրամաս` ավելի ընդհանուր չափանիշի: Օրինակ, /739/ մեթոդիկայումօգտագործվում են բերված ծախսերի չափանիշներ, որտեղ հաշվի են առնվում մեքենաների պահպանմանծախսերը. -

-

5.02

ԱՀ)

5:40:

-2/):6ՖՇ,

-»

(6.12)

ոո,

-

աշխատանքների պլանավորված

դեպքում

Ֆո

պարտադիր կատարման պայմանի

ՀԽ, յ-ն...

(6. 13)

ո,

որտեղ` Տ, 7,յ, (- ն համապատասխանաբար ագրեգատիտեսակի, մեքենայի մակնիշի, աշխատանքի ժամանակաշրջանիինդեքսներն են, Շ5 ը` ուղղակի ծախսերն առաջին ագրեգատի աշխատանքի ժամանակ, 2 ն՝ մեկ մեքենայի պահը` ագրեգատների որոնելի քանակը, Ժ պանման ծախսը, Օ ն՝ տնտեսությունում եղած մեքենաների քանակը, ը՝ ձեռք բերվող մեքենաների քանակը, 27 ը՝ դուրս գրվող մեքենաների քանակը, ծ ն՝ կապիտալ ներդրումների արդյունավետության նորմատիվային գործակիցը, Շ ն՝ մեկ մեքենայի արժեքը, Ջ ն՝ ագրեգատի արտադրողականությունը, /ռ-ն` աշխատանքների ծավալը: Բերված ծախսերի չափանիշները, հաշվի առնելով մեքենաների դուրսգրումը, օգտագործվել են Ռ.Շ.Խաբատովի կողմից մշակված ՈւկրԽՍՀ պետպլանի հաշվիչ կենտրոնի մեթոդիկայում /7677 22 79211717 22 21132771 7171.1271 -

-

-

-

-

-

-

-

Ա

տ

ԻՖոավ առո ծ Հյ

ըր

նյ

-

-

|.

օչ

(6.14)

-Ֆ.ԼՈ277

ոռ

ք

շուն

մեքենաների քանակի համապատասխանությունը տնտեսության հավաքակայանի չափերին՝

ո"

շեք

յի

Հճ:

(6.16)

,

որտեղ` 7 Տ, / աշխատանքի, մեքենայի 7» համապատասխանաբար մակնիշի, ագրեգատի տեսակի, օրացուցային ժամանակաշրջանի, ը` տվյալ մշակաբույսի ինդեքսներն են, Շ ն՝ ուղղակի ծախսերը, 7 ժամանակաշրջանում օգտագործվող ագրեգատների որոնելի քանակը, ն` ամորտիզացիայի ժամանակաշրջանի տնողությունը, « 7-ը հատկացումների գործակիցը, /- ը` ագրեգատում յուրաքանչյուր մակմեքենանիշի մեքենաների քանակը հաշվի առնող գործակիցը, 2 -ն՝ ների քանակը տնտեսությունում, Բ-ն` կապիտալ ներդրումների արդյունավետության նորմատիվային գործակիցը, ՀԺ» ն` մեքենայի հաշվեկշռային գինը, Փ ն՝ աշխատանքի ծավալը, 4-- 0՝ ոչ ժամանակին - ն

-

-

--

`

-

-

,

- ը՝ դուրս գրվող ագրեգատների ագրեգատների օրվա արտադրողականությունն է տվյալ ժամանակահաւտղվածում,2՛- ը՝ պլանային ժամանակահատվածում թույլատրելի մեքենաների քանակը: Նպատակային ֆունկցիայում (6.14) բերված ծախսերի հետ միասին հաշվի են առնվում այն ծախսերը, որոնք կապված են ՄՏՀ-ն մինչ նոր մեքենաներով համալրելու, ոչ ժամանակին կատարված աշխատանքների, ինչպես նան հնացած մեքենաների դուրսգրման արդյունքի հետ: Կատարված հետազոտությունների հիման վրա, ըստ ՄՏՀ-ի կազմի օպտիմալացման ն բերված ծախսերի չափանիշների, ԽՍՀՄ ն մյուս գիտահետազոտական պետպլանում, ՒՍՈՈՈՒԻ, ՑԻՒՄՈԹՇ» ն է Նտրակտորնեի մշակվել մյուս կազմակերպություններում մեքենաների պահանջարկի որոշման մեթոդիկա /82, 709, 7627 Այդ մեթոդիկայում հավաքակայանի օպտիմալացումը կատարվում է ըստ բերված ծախսերի չափանիշի, հաշվի առնելով մեքենաներիպահպանման ծախսերը. -»ոո (6.17) 85 Է Խիո Տ Շան ԺՖԱն, մեքենայի լուծարքային արժեքը,

քանակը,

Մ՛

-

7՛

ն

Խ/

տրված

տեխնոլոգիական գործողությունները լավագույն ագրոտեխնիկական ժամկետում կատարելու դեպքում (6.15) -2.ծ,,. էՀ 1... ո. ն

ն` մշակաաշխատանքի ազդեցության գործակիցը, 7/ կատարված //- ը՝ մշակաբույսի բերքատվությունը, Մ/՛- ը՝ արժեքը, վաճառքի բույսի

,

աշխատանքների

ժամկետում

դեպքում

կատարման

պայմանների

ար ՌՈ 1247

(6. 78)

տվյալ ժամանակահատվածումօգտագործվող մեքենաների քանակի սահմանափակումներըՄՏՀ չափերով

աաաՀՀ.

՝

(6.79)

ն

ն

հաշվի առնելով մեխանիզատորներինախատեսվածթիվը`

Հուր: բ

որտեղ` ճ, |

:

յ,

ճմ ,

յ

ք

-ն

Հ

մյ,

(6.20)

ժամանակաշրջանի, հաճնապատասխանաբար

աշխատանքիձնի, ագրեգատի տեսակի, մեքենայի մակնիշի, անձնակազմիմասնագիտացմանինդեքսներն են, Շ-ն՝ մեկ ագրեգատի հաշուղղակի ժամային շահագործական ծախսերը, մեկ ագրեգատի վով նարավորժամային բեռնավորումը, )՛-ը` մեկ ժամանակահատվածում -ն

զբաղված ագրեգատների որոնելի քանակը, «2 -ն՝ ամորտիզացիայի պ հատկացումների րի գոր գործակիցը, լ ներդրումների արդյ Սերդր րի արդյուցը, ք -ն` կապիտալ գործակիցը, 6 -ն մեքենայի հաշվենավետության նորմատիվային կշռայինգինը, /՛ -ն մեկ մեքենայի պահպանման ծախսերը, 7 -՝ 17/ -ն՝ հերթափոխային պարկում մեքենաների որոնելի քանակը,

ժամանակի մեկ ժամվա արտադրողականության նորման, ՕՁ ն՝ աշխատանքի ծավալը, /- ը ագրեգատում մեքենաների քանակը, 77 -ը՝ մ նձնա ն մե 7-7 -ը . աշխատանքային

ՀԲ.

-

րախատենվու բան ռեզերվների է, բերված Ակադեմիկոս Նովոժիլովը նշում Վ.Վ

Վետագա հետազոտություններով վեր են հանվել բերված ն շտկվել են: երությունները ծախսերի չափանիշնե ծախսերի բանաձենը բավարար կլիներ այն դեպքում, եթե ժողովրդական տնտեսու թյունում լիմիտավորված լինեին միայն կապիտալ ներդրումները: Իրականում սահմանափակ են ոչ միայն կապիտալ ներդրումները, այլ նան լավագույն բնական ռեսուրսները: Ուստի, բնական ռեսուրսների արդյունավետությունը հաշվի առնելու հետ միասին, դիֆերենցիալ ծախաձրի, բանաձնուն ((երդրնան՝ արդյունակետոթյան տատից պետք մտցնել լ նան բնբնական ռեսուրսների արդյունավետության

է

Աիավո ,

-

նան

Հաստատելով այդ միտքը, պրոֆեսոր Յու.Կ. Կիրտբայան նշում է 162, որ ՄՏՀ օպտիմալ կազմի ե մեխանիզատորների պահանջարկի որոշման հիմնախնդիրը պետք է դիտարկել գյուղատնտեսական

հիմնական

արտադրության այդ

ռեսուսների

համատեղ

օպտիմալացման ընդհանուր խնդրում: Ըստ որում, աշխատանքային ռեսուրսների սահմանափակությունը պետք է հաշվի առնվի անմիջապես նպատակային ֆունկցիայում, արդյունավետության գործակցի օգնությամբ, այլ ոչ թե լրացուցիչ սահմանափակության տեսքով, ի մեթոդիկաինչպես դա արված է ԽՍՀՄ պետպլանի, ՑԻ /4/5Շշ« ներում /7097 Ըստ Վ.Վ.Նովոժիլովի, սահմանափակության բոլոր ռեսուրսները չափանիշներն անվանվել են դիֆերենցիալ ծախսերի -

հաշվի առնող

չափանիշներ:

Տ Շ-, յ.

ՎԸ, 55 չ

«(1

-Էոխո |» ոու:

(6.21)

Այդ մոդելում սահմանափակումներըտալիս կահատվածներում աշխատանքների կատարման պայմանները. են բոլոր

5, Հ.67:30: -

թ

մեքենաների քանակին համապատասխան տվյալ հատվածում հավաքակայանի հնարավորությունները՝ ն

համապատասխան էբ մեկ աշխատաննթ: ագրեգատի աշխատա ագրեգատնե շահագործական ն22 ե ականակահատվածում աշ ն

(6.22)

(621),

(6.23)-ում՝

մ

ժամանա-

(6.22)

ժամանակա-

Տ.

յ

Ք.

-ն.

,

-

ամորտիզացիայիհատկացումներիգործակիցը, արդյունավետությաննորմատիվային ներդրումների կապիտալ -ը՝

որոնելի քանակը, Է -ն՝

«-ն`

4Իբ իատավա մ ենանեի որհրելիշ քաճակը նրգետին՝ ամխդրկայով վազագուն '

`

'

չեր

`

ԵԶՐ

տվյալ

սասհովվածույա մակարդա արտադրողա

ժամանակաշրջանումմեկ ագրեգատի

: արարի մեքենայի Բ.-ն" աողագրեգատում բունը:

քանակը: Տեխնիկայով ապահովվածությանմակարդակը հաշվարկվում ն

հետնյալ

նաձն բանաճնով.

Ը

ԵՀՀ--, "

է

(6.24)

սեզոնի ընթացքում մեկ մակնիշի մեքենայի վրա աշխաթիվն է: տող տրակտորիստների է առաջարկ ում /777 ՎԻ.Մինինզոնը ՄՏՀի կազմը օպտիմալացնել ըստ դիֆերենցվածծախսերի չափանիշի որտեղ`

-ը

ա

ՆՔ

ը

Առաջիններից մեկը դիֆերենցիալ ծախսերի չափանիշները ՄՏ3 օպտիմալացման մեթոդիկայում օգտագործել է Կ.Հ.Ժուկնիչը /57, 28, 762: Այդ չափանիշում աշխատանքային ռեսուրսների սահմանափակությունը հաշվի է առնվում այնպիսի բաղադրիչով, որը համեմատական է տրակտորիստների թվին, տրակտորիստի աշխատավարձի ն արդյունավետության նորմատիվիգումարին.

(6.23)

Հճ,

251 122

Ո անա

:

(6.25)

հւաշվեկշիռներիպահպանումով` մեքենայացման միջոցների, ագրեգատների համալիրների, աշխատողներիքանակի`

Տ,

Այ

(6.26)

.

մկետներում՝ ժամկետներ

Կո ատու 2." համաձայնեցվածությամ

աշխատանքների

աշխատանքներիլրիվ

հա

թնցմ

.

2." աա ՀԻ

կամ աշխատանքներիմասնակի

2.1.

ը

`

Յ ՈՏ"

(6.28) ։

համաձայնեցվածությամբ`

Հ ՀազաՈՐՈՆ

6.29, (629)

(6.25), (6.26), (6.27), (6.28) ն (6.29)-ում՝ նաբար աշխատանքի,ագրեգատի,

նակահատվածի ինդեքսներնեն,

յ,

համապատասխա-

:-ն

միջոցների,ժամամեքենայացման Շ ն՝

մեկ ագրեգատով աշխա-

՛-

տանքների կատարմանհամարծախսերը

2՛՛ (ժամանակահատվածում,

ն՝

մեքենաներ

ագրեգատներիկամ մեքենայացմանմիջոցների որոնելի քանակը / Շ ժամանակահատվածում, ն ծախսերը կապված մեկ մեքենայացման միջոցի պահպանման տարեկան ցիկլի հետ ն ներառված հերթափոխային ու տեխսպասարկման ամորտիզացիայի հատկացումների ծախսերը, ինչպես նան այն ծախսերը, որոնք են կապված կապիտալ ներդրումների, բանվորական ուժի դեֆիցիտի ը` մեկ եքենայացմա որտեղ`/՛ն./՛-ը ջոցների որոնելի քանակը, « -ն` աշխատանքներ ծավալը, որն ունակ է կատարելուագրեգատը ժամանակահատվածի Ճ8 ն` ընթացքում, կատարվող աշխատանքներիվրա զբաղված ների ագրեգատներիքանակը, 4 ն` աշխատանքների Բո լրիվ ծավալը, գ ն՝ չափողականությունների բերման գործակիցը աշխատանքների -

-

մեքենայացման կիջոցների Ա» -

-

համաձայնեցվածության դեպքում: Դիֆերենցիալ ծախսերի չափանիշները հնարավորությունեն տալիս օպտիմալացնելհավաքակայանը աշխատանքների տեխնոլոգիաների փոփոխությանլայն սահմաններիդեպքում: Գծային ծրագրավորմանեղանակն առաջին անգամ մշակվել է

ակադեմիկոս (68) կողմից ն առաջարկվել է Լ.Վ.Կանտորովիչի տնտեսականխնդիրներլուծելու համար: Այդ եղանակների կիրառմամբ Լ.Վ.Կանտորովիչի առաջին մեկում ՄՏՀԻի օպտիմալ կազմի աշխատություններից հաշվարկի խնդիրն ունեցել է հետնյալ

տեսքը.

ֆունկցիայի մինիմալացումը՝ 9. Շա 2 2.2. 2.7

ՏԱՔ

ջ

Հր

Հ

ԷՕ

Վ

-

ու,

,

/-

(6.30)

Ո

որտեղ` ՇԸ.-ը ծախսերն են Տ -երորդ տեսակիմեկ ագրեգատի7-երորդ Գործողության վրա / -երորդ ժամանակահատվածի ընթացքում, Շ, -ն՝ տնտեսությունում / -երորդ տեսակի մեկ մեքենայի պահպանման ծախսերը, 2 -ը` Տ -երորդ տեսակի ագրեգատների քանակը / -երորդ աշխատանքի կատարման վրա / ժամանակահատվածում, Ճ-ն՝ 7երորդ տեսակի մեքենաներիքանակը պարկի օպտիմալ կազմում, « -ն

կապիտալներդրումների նորմատիվային գործա/-երորդ տեսակի մեքենայի հաշվեկշռայինարժեքը:

կիցը, /7-ն՝

արդյունավետության

բոլոր աշխատապարպանել հետնյալ ատար աոյտպնները. բոլոր

աշխատանքները

պետք

ագրոտեխնիակկանժամկետներում,

ր

աշխատանք րի

ԿԱ

(6:31)

-ՀՏ"»/2.4):ո.

514:1.

ՆՏ»

5-1

ՏՆՏ

՝

են,օ"" «4-ն՝ ազրեգատում /՛ Կն Ք) 17/՛ աշխատանքն անաիարովածում տեսակի տրելի տեղաշարժը

-

ՀԱՀ

նուն օգտագործվող Աա ինի

-երորդ ժամանակահատվածում քանակը հավաքակայանի կազմում եղածներ է լինի: ա. ետք Պ.Ս.Շչեգլովը /7867 քննարկել է զուգակցված մեք կատարմանհամաձայնեցված ժամկետների հարցերը ն խնդր պարկի օպտիմալ պլանավորման խնդրում: Այդ նպատակով է մոդելում (1.1) մտցրելհետնյալ սահմանափակումը «

ավորված պլանավորվա

զուգակցված աշխատանքներն

նությունը

ՏԱՏ

ն

աշխատանք-

ն

մեկը մյուսի նկատմամբ:

ր ինակը գտնում է, որ այդպիսի սահմանափակումները թույլ են հերթականությունը: ի խախտել աշխատանքների ՏՎ օգտագործման խնդիրներ լուծելու համար գծային ծրամն օգտագործվել է Ի.Ա.Արաբովի աշխատությունում /370), արող բազմացուցիչների հիման վրա օպտիմալացվում է գրավորում րեհ ը խումն ըստ գյուղատնտեսական աշխատանքների: մեքեն ազա Վեմ ծրագրավորումն օգտագործվում է շատ աշխաումԳծային Գնեում /58, 67, 705. 727, 139, 145նայլն): Գծա ինծրագրավորման դրականկողմը տասնյակ հազար Հոթ տ տա

տ

եղեկատու թվերովհարյուրավոր

հեթ ի ների լուծման Այն հնարավորություն հնարավորությունն տալիս օգտագործել այնպիսի տնտեսամաթեմատիկականմոդելներ, բարձր ճշտութամբ մանրամասնորեն արտացոլում որոնք գործընթացները: ՍԱԳՈ ԱՈ ԱՆլայն հանգեցրել նրան, տարածումը կազմի օպտիմալաց մեթոդիկաների մեծամասնությունը չ

անկախ փոփոխականների է

է:

ն

են

ն

է

ՍՏՎ

ացման

որ

թոդ

պարունակում է տնտեսամաթեմատիկական մոդելներ, որոնք հատուկ

հարմարեցվածեն գծային ծրագրավորմանը:

ամբող, հայտ գալիս երբ հիմնախոդիր, Խառան անեի աանանը ՍԱ գաբողջական հանգեցնում ին ծրագրավորումը Հաշվի ին որոնք այնուհետն կլորացվում Գծային ծրագրավորումն օգտագործելիս ի ջական թվերի

մ

է

Ի

է

Արենինվերի նրա հնարավոր անկայուդիսկրետությունը նությունն շրջակայքում` ստացված օպտիմումը կարող: է ապտիմումի Ն

կոտո

են:

ն

էապես տարբերվել իրականից: Նշված թերությունները վերացվում լուծման

եղանակների

օգտագործմամբ,

ծային ոչ գծայի որոնցից է

են

մոդե ների դելներ

Ռ.Բելմանի

դինամիկական ծրագրավորման եղանակը, որը հնարավորություն Է տալիս լուծել ոչ գծային նպատակային ֆունկցիաներով ն ոչ գծային սահմանափակությամբ խնդիրներ: Ամբողջական թվերի պահանջը նույնիսկ թեթնացնում է լուծումը, քանի որ սահմանափակում է ավելորդություններն օպտիմումի որոնման ճանապարհին ն նշանակալի փոքրացնում հաշվարկների ծավալը մոդելի զգայունության ն կայունության հետազոտության ժամանակ: Սակայն դինամիկական օգտագործումը հնարավոր է այն մոդելների դեպքում, որոնք բավարարում են Ռ.Բելմանի օպտիմալության պայմանը: Վ.ԴՍակլակովը, հիմնվելով դինամիկական ծրագրավորման եղանակների վրա, առաջարկել է նպատակային ֆունկցիայի հետնյալ տեսքը /7467.

Անան

Շ-

-

2,6Է 2.6Ւճյ, Ր

(6:32)

՞

որտեղ` Շ, ն ծախսերն են / -երորդ աշխատանքի կատարման վրա ն հավասար են աշխատավարձի, վառելաքսանյութերի, բոլոր տեսակի նորոգումների ն վերջնական արդյունքի կորուստների հետ կապված ծախսերի գումարին, Շշ, -ն` պարկի բոլոր / ագրեգատների լրիվ վերականգնման ամորտիզացիայի հատկացումները, Շչ -ն` աշխատողների կենցաղի բարելավման ն նրանց ընտանիքների պահման ծախսերը: է, որ Տվյալ մեթոդիկայի ասռանձնահատկությունն այն մեքենատրակտորային հավաքակայանի օպտիմալացման դեպքում ճշտվում է գործողությունների կատարման տնողությունը հետնյալ -

պայմանից.

լա

Հ.Շ,

100827Ը

ի

ԽՀ Ֆո2.հ1565.

(632)

ր`

-

Ա 2-ԽԶ-ՃոՃա.

Խ...ՀԱ Ճայ-

(7, Էշ)

(6:34) '

'

»

շ.6 -

-

րրակտորի ՆԱ Գն ղնե: Է Աո անիշներ Ա աա սնցարկի ելնելով շահագործմանտարվա ժամանակաշրջա`

/5-

անիշների

ծանրակշիռ

չօգտագործումից, -ն`

գործակիցնէ,

Հ:

ը`

ռեսուրս-

:՝

տրակտորի պարապուրդի ժամանակ տրակտորիստին ծախսերը, Շ,-ն՝ տրակտորիհաշվեկշռայինարժեքը: օգտագործման դժվարությունն այն է, որ գործակիցները դժվար որոշելի են: ծանրակշռելիության ՄՏՀ օպտիմալ կազմի ընտրության եղանակներըբազմազանեն, սակայն բավարարվենք շարադրվածով: Ելնելով հանրապետության արդի վիճակից, մոդելներում պետք է հաշվի առնել տնտեսությունների հին մեքենաների թվի ազդեցությունը ՄՏՅՀ օգտագործմանտեխնիկատնտեսական ցուցանիշների վրա, ինչպես նան տեխնիկայի սպասարկման բազայի փոփոխության անհրաժեշտությունըհավաքակայանում նոր մակնիշների տրակտորներ ն գյուղատնտեսականմեքենաներ մտնելու դեպքում: նից, 772

չափանիշի Տվյալ

ճարելու (ճար

6.2.

որտեղ` Շչ, - ն /-երորդ մեքենայի հաշվեկշռային գինն է, շ,-ն՝ 7-երորդ մեքենայով կատարվող աշխատանքների ընդհանուր տարեկան ծավալում գործողության բաժինն ըստ ժամանակի, Ձ,- ն` հատկացումների տոկոսը տեխնիկայի վերականգնման վրա, 44, ը` օպտիմալ պահից հետո աշխատանքի երկարացման հետնանքով մեկ օրում բերքի կորստի գործակիցը, Շ, - ը՝ մթերքի արժեքը, )՛-ը՝ մշակաբույսի պլանային բերքը, Մ17շ, - ը՝ ագրեգատի օրական արտադրողականությունը: Խնդրի լուծման արդյունքում որոշվում է մեքենատրակտորային հավաքակայանի օպտիմալ կազմը, յուրաքանչյուր գործողության կատարման տնողությունը ն ագրեգատներիքանակը, որն անհրաժեշտ է աշխատանքների նախատեսված ծավալն իրականացնելու համար: Տրակտորային հավաքակայանի աշխատանքի արդյունավետության համալիր գնահատումն արտացոլում է էներգետիկական

ն հարառեսուրսի օգտագործման ընդհանրացնող ցուցանիշը (6/2) տարեկան կորուստները (ժճոլ)(7777 բերական

Հիմնախնդրիվիճակը հանրապետությունումն լուծման

ուղիները

Կոլեկտիվ ն խորհրդային տնտեսությունների մեքենատրակտորային հավաքակայանները հագեցած էին գյուղատնտեսական տեխնիկայով, սակայն նրանց կազմը ոչ մի տնտեսությունում երբեք չի եղել օպտիմալ: Միշտ էլ տնտեսություններնունեցել են տեխնիկայի ավելցուկ, արտադրությունում չօգտագործվող ն հավաքակայանի տարածքում պարապ կանգնած են եղել շատ ու բազմատեսակտրակտորներ ե գյուղատնտեսականմեքենաներ: Դրանց պատճառները հայտնիեն ն մեկնաբանությունըիմաստ չունի: Ներկայումս տեխնիկան գտնվում է մասնավոր անձանց մոտ ն օգտագործվումէ կամայականորեն ու անարդյունավետ:Այդ մասին հիմնավոր մեկնաբանություններ վերնում արվել են: Մեր առջն խնդիր է դրված մտածել մարզային սպասարկման կայանների մեքենայական ՛ստորաբաժանումների, միջտնտեսայինն այլ կոոպերատիվ բնույթի մեքենատրակտորային

հավաքակայանների օպտիմալ կազմի ընտրության ն ընդհանրապես հեռանկարային մեքենաների համակարգերիճշտման ուղղությամբ: Դանրապետության մարզերում տեխնիկայի հագեցվածության ն օգտագործման ժամանակակից վիճակը ցույց է տալիս, որ չնայած գյուղատնտեսական աշխատանքների հսկայական ծավալին, մեքենաների համակարգի ու ՄՏՀ կազմի հիմնավորմանը ն գյուղատնտեսության տեխնիկական վերազինման ռազմավարությանը նվիրված հարցերը լուծված չեն: Այժմ գիտության առջն կարնոր խնդիր է դրված` հանրապետության տարբեր գյուղատնտեսական գոտիների համար ու ն ճշտել կատարելագործել մեքենաների համակարգ դրա օգտագործման եղանակները` հաշվի առնելով բնակլիմայական ն արտադրության պայմանների փոփոխությունները: Այդ նպատակով պետք է կատարել խոր վերլուծություն ներկայումս մեքենաօգտագործման, մեքենաների տեխնիկականվիճակի, այն բարելավելու հողօգտագործման ն այլ կարնոր հարցերի վերաբերյալ: Մշակվող մեքենաների համակարգերի արդյունավետությունը նշանակալի չափով կախված է դրանց կազմավորման եղանակներից: Դրա հետ կապված հետազոտություններում նշանակալի տեղ պետք է տալ մեքենաների հին համակարգից նորին անցնելու օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը: Հիմնախնդրի համալիր լուծումը պետք է կապել հեռանկարում մեքենաների օգտագործման ձների հետ: Ուստի, մեքենաների համակարգի մշակումը գյուղատնտեսական արտադրության ներկա ն հետագա հիմնախնդրիցմեկն է: Մեքենաների համակարգը ցածր արդյունավետությամբ օգտագործելու պատճառներից մեկը ներկայիս, իհարկե ն հեռանկարի, պայմանների համար նրա կազմավորման ն գործունեության բացակայությունն է: սկզբունքների գիտականորենհիմնավորված Առաջադրված հիմնախնդիրըճիշտ լուծելու համար անհրաժեշտ է. բացահայտել հեռանկարում մեքենաների համակարգի կազմավորման եղանակների միջե փոխադարձ կապը ն նրա օգտագործման -.

արդյունավետությունը,

մշակել գյուղատնտեսական ձեռնարկությունների (միջֆերմերային ՄՏՀ ն մարզային սպասարկման կենտրոնների) տեխնիկական վերազինման ռազմավարության մոդելներ Ա օդստուգել դրանց արդյունավետությունը հանրապետության մարզերում, -

մշակել մեքենաների հեռանկարային համակարգերի գործունեության սկզբունքները, ընտրել ռացիոնալ եղանակներ ն հիմնավորել հանրապետուան գյուղատնտեսական համար մե մեքենանե րի ձեռնարկությունների րկութ) -

-

հեռանկարային համակարգըրի

6.3.

Մեքենաների հեռանկարայինհամակարգի օպտիմալ կազմի որոշման խնդրի մաթեմատիկական ձնակերպումը

Մեքենաների համալիրի

օպտիմալ

կազմի որոշման խնդրի

հիմնականչափանիշներ են համարվում. համալիրի հիմնական ն օժանդակ մեքենաների շահագործական ծախսերը, -

համալիրի ընդհանրացված արդյունավետությունը: Խնդրի անհայտներն են. հիմնական ն օժանդակ մեքենաների թիվը, կատարվող մեքենաների բաշխումն ըստ -համալիրների -

-

աշխատանքների:

է

հետնյալ գործոնները.

Խնդրի ձնակերպումը հաշվի առնում տարբեր տեսակի ագրեգատներովմիաժամանակ աշխատանքների կատարման հնարավորությունը ն նպատակահարմարությունը: Ագրեգատների ն օժանդակ մեքենաների հնարավորությունն աշխատանքները կատարելուց ն նրանց աշխատունակությունը վերականգնելուց հետո հերթական աշխատանքներըկատարելու համար, -որոշակի թվով ագրեգատների ն օժանդակ մեքենաների առկայությունը ժամանակի տվյալ պահի համար, որոնք ընդունակ են առաջիկայում նախատեսվողաշխատանքները կատարելու համար, աշխատանքներիկատարման հնարավորություններըտարբեր բնակլիմայական պայմաններում, կատարվող աշխատանքների ծավալների ն առանձնացված հերթական ժամանակահատվածի ռեսուրսի փոփոխությունն ըստ ամբողջ ծրագրված ժամկետի ընթացքում, հիմնական մեքենաների արտադրողականությունը աշխատանքների կատարման ժամանակ, հիմնական մեքենաների տեխնիկական սպասարկման ու նորոգմանն այլ աշխատանքներիպահանջարկի նորմատիվները, աշխատանքներիտրված ծավալները: Խնդրի լուծման ելակետային տվյալներ են. հետազոտվող -

-

-

՝

-

-

-

ագրեգատների

անվանացուցակը,

0արտադրողականությունը

ն

ռեսուրսատարությունը, աշխատանքներիկատարման ժամկետներն ու տեխնոլոգիան, ագրեգատների սկզբնական կազմը, աշխատանքների կատարմանտրված ծավալը: Խնդրի ընդհանրացվածմաթեմատիկականձնակերպումը կարող է շարադրվել օպերատորային ձնով: Յուրաքանչյուր օպերատոր խնդրի լրիվ ձաակերպման մի մասի պայմանական գրառումն է, որը է գյուղատնտեսականարտադրության այս կամ համապատասխանում այն պայմանների հաշվառմանը:

Համալիրների կազմի որոշման խնդիրը գրանցվում է հետնյալ ա) աշխատանքների կատարման օպերատորների օգնությամբ պայմանների օպերատոր, բ) աշխատանքների կատարման ագրոտեխաան ակագոանն աց Ան ծրագրի ժամանակաշրջանի, դ) պայմանների օպերատոր ըստ օժանդակ աշխատանքների կատարմանպայմանների ն ՄՏԱ օժանդակ նրանց գործունեության ապահովման մեքենաների ու պահանջարկիօպերատոր, ե) ռեսուրսների ապահովման օպերատոր: Օպերատորների իմաստն այս է. ա) աշխատանքներիամբողջ ծավալի կատարման պայմանների է ԽԱ օպերատոր 5- ն

միջոցների

(6:35) ԱՆ ԱԱ /նի

նատար:

հետնյալթ է,

շխատանքէ

0"

/ որտեղ` 87 ն / տեսակի կատարվող աշխատանքի ծավալն Բ/յ Ք ն՝ ՄՏՀ կատարելիս, պարա ագրեգատը աշխատանք տեսակի / րերի ամբողջությունը,որն ազդում է գյուղատնտեսական աշխատանքների տնտեսական ցուցանիշների վրա, բ) աշխատանքների հաջորդաբար կատարման պայմանե եղած ՄՏԱ-ի օպերտոր Օ-- ն (6.36) ցույց է տալիս, որ է լինեն քանակը ն նոր, լրացուցիչ ձեռք բերվածը դաշտայի տեխնոլոգիական քարտին համապատասխան` բոլոր ԱԱ Ամի Կ (636) հո Հոյ": -

-

Նր

«ՐԷ

ույժ,

որտեղ` Պ/, -ն առկա)՛ տեսակի ագրեգատներն են, 22 -ն՝ ագրեգատների քանակը, որն անհրաժեշտ է ձեռք բերել տրված աշխատանքները ագրեգատների կատարելու համար, /4,-ն՝

բաշ տվյալներ, ունակությու

մեքենատրակտորային

րի խումն ըստ աշխատանքների,Ճ/մ, -ն խափանված ագրեգատ քանակն աշխատանքներկատարելու ընթացքում, (/,)Դ/-ն ը որոնք բնութագրում են )՛ տեսակի ագրեգատների ո 2, //4-7, 7, հաջորդաբար կատարելու Ռ//ճ) աշխատանքը է տալիս, որ տրված ծավալի ը (6.37) ցույց գ) օպերատոր Բ աշխատանքներըպետք է կատարվեն տեխնոլոգիաների ցանկացած տարբերակներով.

-

Խւ«2»-60,.5)

(6:37)

յուրաքանչյուր ///2) ի համար, որտեղ` (/չ) -ն տեխնոլոգիայի տարբենն է, "1 ժամանակահատվածիհամակարգի զարգացման /-ն երատոր (6.38) հաշվի է առնում ցանկացած ձեռնարկության տեխնին հագեցվածության փոփոխությունը հին մեքենաները նորերով փոխարինել հետնանքով -

լատ ծրագրի 8) Կարահատվածում գյուղատնտեսական հ

ա

.-

(01

մե

:

է,

անակի

-

ը ժամանակահատվածի ինդեքսն ն` Ժ 22, տեսակի ՄՏԱ-ի որն անհրաժեշտ է մտցնել ՄՏՀ-ի կազմում ժամանաբ թ որ ժամանակահատվազորն

նհատվածում, ֆիզիկականնվազման գործակիցը: ,

ն նշանակում է, /- է որոշվի ՄՏՊ

ք զամանա-

ժամանակաբացում ւշխատանանեւմ լինի լալը ումը ժամանակահատվածի: համակարգի դինամի. ծնակերպվում կան, օպերատորների աան դինանիաշխատանքների կատարման ե ԻՑ անդակ պայմանների է կարգավորման, ակայմանն խափանումների (մերժերի) ակ սպասարկման Օպերատոր

-

հատվածում պետք

որ

յուրաքանչյուր

կաշմը, որը ժամանակա գյուղատնտեսական հ տեսությունում » է կատարելուհամար ն որը այդ դեպքում հաշվի քների ծ Գոյությունունեցող կազմը, ինչպես նան նրա Խա ոնում ՄՏՎ Գոոմագրի

ո

ն

արտացոլում են է

որը

հետո,

կատարումից

(՛- ը

օպերատոր

ու

Բ,

Զ,

զարգացման

Ք

(6.39) ներկայացնում ՄՏԱ

տեխնիկական

ի ճիջոցների պահանջարկը`

Ս-Ս.2)»-Է-ո որի 635) ագրեգատների պահանջարկի ֆունկցիան որտեղ` Մյ, տնտեսությունում տեսակի պետք 22-ի ապահովման, որն անհրաժեշտ 7-երորդ տնակ որտենակի բավարարագրեգատներիապահովմանհամար:

«Օլ,

փոխարինելու Է2,- 3-2

որտեղ` ո-

քարչժ

/թ'

Հ

ՔԱՆ. 8) ,

,ԿՇԾԻ

(6.38)

-

ն

է /

է

Որպես օպտիմալացման չափանիշ ընդհանրացված արդյունավետությունը. Փ

Հ

ՓՈ/(/օ

ընդունվումէ համակարգի

կամծ,

ուզւ-

(8:40)

Այսպիսով, առաջարկված մաթեմատիկականճոդելը որոշում Լ գյուղատնտեսական ձեռնարկության Մ կայանի օպտիմալ կազմը, հաշվի առնելով նրա ակի ավաքաինչպես նան օժանդակ մեքենաների կազմի մտցնելով նոր մակնիշի մեքենաներ: Օգտագործելով տարբեր հեղինակների համալիրների հիմնավորման ն մեքենատրակտորային կայանի ռացիոնալ կազմի մաթեմատիկականմոդելավորման մշակված լավագույն մեթոդները ներքնում բերվում են կարնոր լուծման եղանակները:

ճեքենատրակտորա Աու փոփոխությունը`

կողմից Տեքենանե հավաքախնդիրների

6:4. Արտադրականգործողությունների փոխադարձ կապը տեխնոլոգիականգործընթացիհոսքայնությանպայմաններում

Գյուղատնտեսական մշակաբույսերի մշակության բարձր ինտենսիվ տեխնոլոգիաների պայմաններում տեխնիկայի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ հաճախ մեքենատրակտորային ագրեգատների ն մեքենատրակտորայինհավաքակայանի

օգտագործման

համալրումը

կատարվում է առանց հաշվի առնելու նրանց Օգտագործման գյուղատնտեսական առանձնահատկությունները, 6:աարրտադրության ընդհանուր հոսքային գործընթացում գործողությունների փոխադարձ կապը, որը հանգեցնում է աշխատանքային ն միջոցների ծախսերի

բարձրացմանը:

Գիմնական գործողությունների կատարումը կարող է ուղեկցվել օժանդակ ն զուգընթաց գործողությունների կատարումով: Արտադրության պայմաններում այդ գործողությունների փոխադարձ կապը որոշակի խորությամբ ուսումնասիրել են Ս.Գ.Կոլեսննը ն Ի.Ի.Մելնիկը

(706)

կատարման չի Իրոք, առանց օժանդակ գործողություններ կարելի կատարել հիմնականը: Այդ դեպքում գործողությունների միջն կապը կլինի կոշտ: Աշխատանքային ցիկլի գործողությունները չեն ազդում հիմնական գործողության կատարման վրա, սակայն նրանց կատարումը նախատեսվում է գյուղատնտեսական մշակաբույսերի մշակության

տեխնոլոգիաներով:

Տեխնոլոգիական գործընթացի հիմնական, օժանդակ ն զուգընթաց գործողությունները կարող են կատարվել ըստ կազմի ն ցուցանիշների տարբեր մեքենատրակտորային ։ագրեգատներով: կատարման տնողությունը կախված է Ուստի գործողություններ արտադրողականությունից, ինչպես նան ագրեգատների քանակից, աշխատանքներիծավալից: աշխատանքների ծավալը գործողության Յուրաքանչյուր որոշվում է հետնյալ արտահայտությամբ` (6.41) Մ» Տո)/Կ, ն տվյալ գյուղատնտեսական մշակաբույսի մշակության որտեղ` Տ ն միավոր մակերեսի վրա աշխատանքների մակերեսն է, հա, /. ծավալը հաշվի առնող գործակիցը: 0 գործակիցը որոշվում է. ա) տեխնոլոգիականգործողությունների համար՝ -

-

(6:42)

«5,

համար բ) ստացիոնարգործողությունների

/Հ)յին,

գ) փոխադրականգործողությունների համար

0-7)էԼ,

|

(6.43) (6:44)

որտեղ` 7, -ն գործակից է, որը հաշվի է առնում /-երորդ գործողության կատարման բազմապատիկությունը, /7՛- ը` գործողությունից կախված բերքատվությունը, պարարտանյութերի տրման նորման ն այլն, տ/հա, Լ- ը՝ բեռի փոխադրման հեռավորությունը, կմ: Յուրաքանչյուր գործողության համար աշխատանքների Ժամային ծավալները որոշվում են.

Օյ

ՏԸԵ

աոա

(6.45)

ԻՐ

ն թույլակատարման ագրետոխնիկական գործողության է, օր, 7, -ն` հերթափոխի ժամանակը, ժ, /օյ-ն` հերթաժամկետն տրելի գործակիցը: փոխության Հիմնական գործողությունները կատարվում են տեխնոլոգիական ագրեգատներով, որոնք որոշում են գործընմեքենատրակտորային հոսքայնության պայմանը: թացի Դրա հետ կապված հիմնական գործողության վրա պլանավործավալը կատարելու համար մեքենատրակաշխատանքների ված տորային ագրեգատների անհրաժեշտ քանակը որոշվում է հետնյալ

որտեղ`Օ

-

բանաձնով.

Փ/

..

(6.46)

2յ-ով-ջՀԱԼ

Ճ:՝7

աշխատանքների ժամային

կատարվող ագրեգատներով Գ

է. ծավալը ստացվում

օ «թյ:

(6.47)

(6.45) ն (6.46) հավասարությունների նելով, հաշվի առնելով (6.47)-ը, ստացվում է.

ու

Տ

Ցլի յ

աջ

մասերը հավասարեց-

ԱշՅ

52.

ՄԽ,

(648)

ժիր նական հներից:

օրե րորի թիկը

գործողության կատարման իրական

ՏՈ),

0-7 օ.

Մյ

ու

|օ«

.

23-41 Ի,

(6:49)

յյ

որտեղ` գ/՛-ն գործողության կատարմանիրականժամկետն է, օր: Քանի որ գործողության կատարման տնողությունը չպետք է թույլատրելի ժամկետներից,ուստի` անցնիագրոտեխնիկական Հ զօ (6.50) )` Թ

որտեղ՝40.-ն

ցիկլի հիմնական գործողության կատարման ագրոտեխ-

նիկական թույլատրելի ժամկետն է, օր:

Պահպանելով կոշտ կապերի պայմանը, օժանդակ գործողության ագրեգատներիքանակն արտահայտվում է հետնյալ հավասարումով.

Հյ

թ».

ՏՈՒՏ արթ ՛ԻՌիյ

-փմ

(6.57)

Ի7|:

Հաշվի առնելով, որ զուգընթաց գործողությունները կատարվում են հիմնական գործողությունների հետ միաժամանակ, բայց կարող են քան հիմնական գործողությունը, ուստի ավարտվել նան շուտ, պահպանելով կապերիճկունության պայմանը, ստացվում է.

(652)

«ՀԱՅ: յ

Զուգընթաց գործողություններ քանակը, ստացվում է.

661կատարողագրեգատների

«| ավար ՏՈՎ

(6.53)

Դ Ճյ

(6.48), (6.51) ն (6.53) արտահայտություններում`

72, 227,24-ն

-

երորդ գործողության կատարման վրա ծախսերը (ֆինանսան այլն) որոշվում են

կան միջոցների,աշխատանքայինժամանակի

արտահայտությունից. հետնյալ

վրա աշխատանքգործողությունների համապատասխանաբար -ն`

: Կոգաի արտադրողականությունները: Բերված կախվածություններից երնում հիմնական, օժանդակ

ն

զուգընթաց

գործողություննե դութ)

ա րի վրա

.

-երո -երորդ

է, որ հիմնական գործոագրեգատների քանակի մեծացումը բերում է

ղությունների վրա գործողություննե

Ք

ա

ագրեգատնե

անակի

մեծաց-

է

Փոքրը տնողության ընթացքում կարելի է աշխատանքները ելլ ն նույն քանակի ագրեգատներով, եթե ճիշտ բաշխենք բոլոր մեքենատրակտորային ագրեգատներն ըստ տեխնոլոգիական գործընթացի բոլոր գործողությունների: Գործընթացների հոսքայնության պայմաններում մեքենատրակտորային ագրեգատներիօգտագործման

կատար

աւան

(6:54)

պայմանի դեպքում կարելի է որոշել աշխատանքների ամենաօպտիմալ

ծավալը:

Այսպիսով, ըստ առաջարկված մեթոդիկայի /706/ հնարավորություններ են հանդես գալիս անհրաժեշտության դեպքում որոշել գյուղատնտեսական մշակաբույսերի մշակության ռացիոնալ մակերեսները:

յլ

ՀոմՍյ"

նի ոխ ի՞ իյ

թ | Փ.

--Հ1|

(6:56)

(6.56) հավասարման աջ մասը բաժանելով (6.45) բանաձնից վրա ն գումարելով ըստ յ-ի, ստացվում է. ստացված Տյ) մակերեսի ԷՕ

ՅԻ"

"

Ք,

ու

մենը

-2.

ՏԸ)

Ց

լ

(657

հաջորդաբար

մեծացնելով Մշակաբույսի մշակության մակերեսը կարելի է հասնել այն վիճակի, որի դեպքումԲ մեծությունը չի կարող եծացման ժամանակ: փոխել իր նշանակությունը Տլ, - ի հետագա մեծաց մշակաբույսի մշակման համար ստացված մակերեսը կլինի օպտիմալ: Ստացված արտահայտություններն օգտագործվում են նան գյուղատնտ եսական մշակաբույսերի մշակության համար մեքենատրակտորային պարկի ն մեքենաների համալիրների կազմի օպտիմալացմանմոդելներում: -

Տալ:

ն Րր Ար փոքրով անցատարման հարու որոշ մանը» տնողությունը:

օժանդակ

(6:55)

ջ.'7

վրա աշխատանքների ամբողջ որտեղ` 7/2,-ն յ-երորդ գործողության ծավալի համար ծախսերն են, 7յ-ն՝յ -երորդ գործողության վրա /-երորդ աշխատանքի դեպքում ժամային ծախսերը: ագրեգատի Հաշվի առնելով (6.45) ն (6.46)-ը, (6.55) կախվածությունը կարելի հետնյալ տեսքով. է ներկայացնել

համապատասխանաբարհիմնական, օժանդակ ն զուգընթաց գործողությունների վրա աշխատանքների ծավալները հաշվի առնող հիմնագործակիցներն են, 2., 27, 4 -ն՝ համապատասխանաբար կան, օժանդակ ն զուգընթաց ների ժամային ծավալները, 972,7727,ց/«

Սյ

Խ-

6.5

Աշխատանքներիօրացուցային պլանավորման ն տեխնիկայի ռացիոնալ օգտագործման գյուղատնտեսական օպտիմալացումըձեռնարկություններում

(տնտեսություններում)

Կոնկրետ տնտեսության (ստորաբաժանման) պայմաններում Գյուղատնտեսական արտադրության համալիր մեքենայացման հարցերի ռացիոնալ լուծման համար անհրաժեշտ է որոշել տրակտորների ն գյուղատնտեսական մեքենաների առանձին տեսակների միջն օպտիմալ հարաբերակցությունըն նրանց քանակը, այսինքն հիմնավորել մեքենատրակտորային պարկի Օպտիմալ կազմը, որը ժամկետներում ագրոտեխնիկական հնարավորություն կտա ասպլահովել

գյուղատնտեսական աշխատանքների ամբողջ համալիրի կատարումը նվազագույն ծախսերով: Նման խնդիրների լուծման ուղղությամբ ծանրակշիռ հետազոտություններ է կատարել նան պրոֆեսոր Բ.Շահնազարյանը /783. 184) Այս պարագրաֆում բերվում է նրա կողմից առաջադրված տնտեսության մակարդակով աշխատանքների օրացուցային պլանավորման ն գյուղատնտեսական տեխնիկայի ռացիոնալ օգտագործման խնդիրը` որոշ ճշգրտումներով: օպտիմալացման Հայտնի է, որ գյուղատնտեսական աշխատանքները կատարվում են որոշակի հերթականությամբ, տարբեր տրակտորների ն գյուղատնտեսական մեքենաների հավաքածուների (ագրեգատների) օգնությամբ: Ըստ որում, տարբեր գործողությունների համար պահանջվող տրակտորներն ու գյուղատնտեսական մեքենաներն ունեն տարբեր արտադրողականություն ե շահագործական ծախսեր: Տվյալ խնդրի լուծման համար տնտեսամաթեմատիկական եղանակների օգտագործումը շատ արդյունավետ է ն հնարավորություն է տալիս, հաշվի առնելով տնտեսական կոնկրետ պայմանները, բոլոր հնարավոր լուծումների միջն գտնել ամենաօպտիմալ տարբերակը: Օպտիմալացման համանման խնդիրներ լուծելիս ամենանպատակահարմար չափանիշները աշխատանքների ն տեխնիկայի վրա Փծախսերն են, կատարված նվազագույն մեքենաայսինքն տրակտորային հավաքակայանի պահպանման ու շահագործման ընթացիկ շահագործական Փծախսերը ն գյուղատնտեսական տեխնիկայիձեռք բերման գումարային ծախսերը. /Շ Է Էզ Դրված խնդիրների լուծման նպատակն է`

բոլոր

(6.58)

հնարավոր

կազմի վերաբերյալ գիտականորեն հիմնահավաքակայանների բացակայությունը, նվազ նյութատեխնիկական խորհուրդների վորված ն գոյություն ունեցող մարզային սպասարկման կայանների, բազան ն ընդհանրապես սեփականաշնորհված մեքենատրակտորային ռացիոնալ օգտագործումը չեն ապահովում աշխատանքի արտադրողականությանհնարավոր ն գյուղատնտեսական մթերքներիարտադրությանաճ:

տեխնիկայի ոչ գյուղատնտեսական

բարձրացում Մեքենատրակտորային

հավաքակայանի գործունեության խնդիրը, այսինքն գյուղատնտեսականմեքենաների օպտիմալացման ռացիոնալ օգտագործումը տարվա տարբեր ժամանակահատվածներում,

բնութագրվում

է մասն

նրանով,

գյուղատնտեսական

որ

իրականացվում է խիստ որոշակի որոշակի պահանջների: հերթականությամբ ն պետք էէ՝ բավարարի կատարման աշխատանքների մշակել Խնդրի նպատակն է գումարային նվազագույն հասնել կարելի որով այնպիսի պլան,

աշխատանքներիորոշ

ծախսերի: Խնդիրը

ձնակերպելու համար ընդունվում է, որ որոշակի հերթականությամբկատարվող գյուղատնտեսականաշխատանքների սկիզբը 1 է, իսկ ինտենսիվ աշխատանքիսկիզբը` ք գյուղատնտեսա՛ պահին: կան աշխատանքների ավարտն իրականացվում է աշխատանքների համալիրի ընդհանուր ծավալը Գյուղատնտեսական

նախատեսվածէ կատարել դիտարկվածժամանակահատվանրանց ծում, բաղկացածէ բազմաթիվ 65 ն համապատասխանաբար, կատարման որում աշխատանքների ըստ կատարմանծախսերից` .3/8), ընթացքը ք պահին հավասար է )7/8: Այդ դեպքում գյուղատնտեսական ներկայացվում սխեման աշխատանքների է հետնյալ կերպ՝ (Թ,

որը

(6.59) ՀՔ» Ք ՒՔչփՔ,:. ընտրել գյուղատնտեսական արտադրության գործընթացների համալիր մեքենայացման համար թշ) տեխնիկայիօգտագործման կազմակերպչականձների ն զարգացման 6: (6.60) 46,... ՔՀ ըստ որում` պլանավորմանամենալավ տարբերակը: ԻԺ |Ի' »Ն) բ ».6) Մեքենատրակտորային հավաքակայանի կազմի լավագույն ամբողջ աշխատանքների տարբերակները համադրելու ճանապարհով բացահայտվում է Ընդունվում է, որ գյուղատնտեսական հավասարությունը է (6.60) պահը: մինչն տնտեսությունում կամ ավարտվի կոնկրետ ստորաբաժանումում գյուղատնտեհամալիրըպետք (՛ գյուղատնտեսական աշխատանքներիսկզբի, սական տեխնիկայով հագեցվածության գոյություն ունեցող վիճակի ն կապ է հաստատում առաջարկվողների տարբերությունը: Դա հնարավորություն է տալիս լարված աշխատանքի պահերի ն աշխատանքներիավարտի միջն: որ գծային ճիշտ գնահատել տեխնիկայի պակասի, ավելցուկի կամ պարապուրդի Կատարվածհաշվարկները հաստատելէեն, / ն Ո-ի մոտարկել կարելի հետեանքով առաջացած վնասները: Այդ խնդրի լուծումը հնարակախվածությունովբարձր ճշտությամբ միջն հարաբերակցությունը: Այդ դեպքում սխալը կազմում է աննշան վորություն է տալիս հիմնավորել միջտնտեսային հավաքակայանների ե սպասարկման կայանների մեքենայական ստորաբաժանումների մեծություն, ձգտելով զրոյի: (6.61) ՒՀ «էր, տեխնիկական վերազինման լավագույն տեմպերը կամ կապիտալ են են, ա որոշվում ամենափոքր ն /-ն գործակիցներ որտեղ` ներդրումների ռացիոնալ բաշխումը գյուղատնտեսական արտաքառակուսիների եղանակով, ըստ որում՝ «ՀՕ 3-0: դրությունում: Հանրապետության մարզերում մեքենատրակտորային

որոշել տարբերակներից

ն

"

թյ

Հ

թշ)

ա

/

գյուղատնտեսական

Ըստ օպտիմալ գրաֆիկի, աշխատանքների կատարման սկիզբը նշանակելով / փոփոխվում է ինտենսիվ (լարված) աշխատանքի սկզբի օպտիմալ ժամանակը (1՛7, որը հնարավոր է որոշել ժ՛-ը տեղադրելով (6.61) բանաձնի մեջ: Այդպիսի մոտեցումը, տնտեսությունում Օպտիմալ ժամկետների պահպանման տեսանկյունից համարվում է ընդունելի, սակայն լարված աշխատանքի /՛ ժամկետի տեղաշարժն օպտիմալ 8-ի համեմատությամբ տնտեսության կամ ձեռնարկության համար արդյունավետ չէ, քանի որ 1՛» 1-ի դեպքում հնարավոր է, որ տնտեսությունը չավարտի բոլոր գյուղատնտեսական աշխատանքների ամբողջ համալիրի կատարումը Է՛ ագրոտեխնիկականժամկետներում: Մյուս կողմից, եթե, Ւ Հէ, ապա մասսայական աշխատանքների կատարման ընթացքը միշտ լինում է առավելագույն սահմանից ցածր: Այստեղ դիտվում է նան, որ (պահին շատ գյուղատնտեսական մշակաբույսեր հնարավորէ լրիվ հասունացած չլինեն, որն իր հերթին բերում է բերքատվության ն մթերքների որակի իջեցման, քանի որ / պահին գյուղատնտեսական մշակաբույսերի բերքատվությունը ցածրէ /՛ պահի բերքատվությունից: Եթե նկատվում է ո ն ճ,չպլանների գերակատարում, ապա վերջնական արդյունքը հիմնականում կախված է /-ից, քանի որ աշխատանքների կատարման ընթացքը տրված է, իսկ /-ը՝ նշված: Այդ դեպքում խնդրի նպատակային ֆունկցիան ընդունում է հետնյալ տեսքը. ՛,

պահանջվող

ՀԸ "լ

ու,

որտեղ՝Շ/-ն 7 տեսակի

Ի.

ծախսերը,

)7-ն

/

(6:62)

միավոր (1 ցենտներ) մթերքի ինքնարժեքն է,

տեսակի

մթերքի

ե ե տեսակի տեսակարար

արտադրության

համար

գյուղատնտեսական մշակաբույսի բերքատվությունը, 7՛,-ն՝ / տեսակի մթերքի արտադրության համար գյուղատնտեսական մշակաբույսերի զբաղեցրած մակերեսը: Մ ն տնտեսության Բանաձնում (6.62) Շյ,)/77 Ո՞չ

համալիրի -

համախառն պահին (ԺԷ,

ավարտման աշխատանքների -ն կատարման վրա գումահամալիրի աշխատանքների 31,77,27

բերքն

է

րային ծախսերը: Առաջարկվող մոտեցումը տնտեսության համար ըստ տնտեսական արդյունավետության դիտվում է առավել ընդունելի, քան մյուս

մոտեցումները:

դեպքի

համար

դրանից, գյուղատնտեսական

ամբողջությամբհավաքել բերքը: Ըստ օպտիմալ գրաֆիկի գյուղատնտեսական աշխատանքների համալիրի տրված ժամկետում կատարումն ապահովում է ծախսերի իջեցումը ն իրականացնում տնտեսության գործունեության բարձր

արդյունավետությունը:

Խնդրի առաջադրման ն լուծման համար առաջարկվել է նան ֆունկցիա` կախված համախառն արտադրանքիչափից արտադրական գյուղատնտեսականդաշտի 100 հա միավորի հաշվարկի համար: Վամախառն արտադրանքի ֆունկցիան (2) կախված է մի շարք գործոններից(արգումենտներից)ն ունի հետնյալ տեսքը. (6.64) ո) ՒՍ, ՀՀյՐո, 32, 25, հա են ծախսերն գյուղատնտեսական որտեղ` շ/- ը արտադրական 100 հա դաշտի հաշվով (դրամ), 22 -ը աշխատանքայինծախսումները գյուղատնտեսականդաշտի հաշվով (մարդ-օր), 25 ը` օգտագործված հանքային պարարտանյութերիքանակը 100 հա վարելահողի հաշվով մեքենայացված աշխատանքներիծավալը 100 հա (ցենտ.), շ«-ը ն` հաշվի չառնված ծախսերը, . շո -ը` այլ հաշվով, վարելահողի գործոնների ծախսերը: Պետք է ի նկատի ունենալ, որ կանխատեսվածցուցանիշը հանդիսանում բարդ ֆունկցիա, կախված ժամանակից (6.65) ՀՀյՈԿՐ/, 22(1, 2561), «(ՍԻ Տվյալ խնդրում որպես արտադրության պարամետրերընդունված են տարբեր տեսակի աշխատանքներ, գյուղատնտեսական տեխնիկա,տարբեր մեքենաներ ու մեխանիզմներ, Դիտարկվող համակարգում արտադրության կազմակերպսա ան

-

ւՆ.

3 / -ը` / տեսակի միավոր մթերքի վրա բոլոլոր

աշխատանքների կատարման սկիզբը նշանակելով7, որը համընկնում Է մասսայական աշխատանքների գրվում Է հետնյալ տեսքով. (6.61) հավասարումը սկզբնապահին, էՀ Ւէ" (6.63) Ւր: նան է առնչությունը՝ հետնյալ պահպանվում Բացի 6- Եթե է ՛ պահից հետո պլանի կատարումը հնարավոր չէ, ապա 1,Հ1 ձեռնարկությունը չի կարող սկսել աշխատանքն ների համալիրի կատարումը ագրոտեխնիկական ժամկետում Տվյալ

-

է

մանե Ման

հեսուրսներիէ7(7 7,2,3,....,5):

Դիտվում է, քանակը կազմում կարող է ո) .3.. , որ աշխատանքն ըստ տեսակների Հ է Հ նկատի / Պետք ի ժամանակաընթացքում: կատարվել ճս, մի քանի տեսակի ունենալ, որ միաժամանակ կարող են կատարվել աշխատանքներ, ըստ որում, մինչե 7 աշխատանքի սկսելը /7/() աշխատանքիորոշակի մասը պետք է ավարտվածլինի: համար կատարվում են Խնդիրը ձնակերպելու ն լուծելու հետնյալնշանակումները. «,՛` 7 գործոնների քանակը, որն անհրաժեշտ է / աշխատանքըորոշակի ժամանակում կատարելու համար, /,, -ը՝ 7

համար

Հ

գործոնների քանակը, որը անհրաժեշտԷ արտաժամյա կատարելուհամար: «, '

-

ե րորդ

աշխատանքն

Նշանակվել

ը մ է նան ընդգրկու ծախսերի կառուցվածքը: տեսակի միավոր մթերքի վրա ծախսերի Հիմնական մեծությունից: -ն փոփոխականներն ընդունվելեն չն Ճ.-ն: տեսակի աշխատանքի նդունված(օրվա աշխատանքային ժամանակում 6, իսկ 6, -ով` նույ մի մասն է, որը Է օրվա կատարվում սովորական չէօրվա արտաժամի համար: Ընդունվել է, որ որոշակի / ժամերին, աշխատանքային աշխատանքիծավալը որը կատարվումէ իսկ 7 -ն՝ / տեսակի ռեսուրսներն ուղիղ համեմատական են նրանց քանակի ընթացքում արտաժամյա: 7 տեսալյի 7 ռեսուրսների վրա ծախսերն օգտագործվում են / օրում: աշխատանքը / օրում Այսինքն, կատարելու համար համապատասխան Դրանցկապը ներկայացվել Է հետնյալ բանաձնով. քանակությամբնյութական ռեսուրսները կազմում են շք արտաժամյա՝/,-շ: իսկ ԽՈ «1: (6.74) Հ ԱչեւոլԷՏ Քօո Շարադրված խնդրի գործնական իրականացումը ա "1 հնարավո համակարգի համապատասխան ե Անկախ աշխատանքի ժամանակի տնողությունից, ների դեպքում, ուստի, դիտվում է, որ բոլոր նյութական առաջարկվում է, որպեսզի յուրաքանչյուր գյուղ լուծելիս ծախսըչպետք է անցնինրանց ռեսուրսների պահուստից,այսինքն. տնտեսականտեխնիկակատարիաշխատանքի ամբողջ նորմը: հան Սովորական աշխատանքային ժամերին 7 ռեսուրսի պահանան: ՀԵ, ք է 15) օրում ռեսուրսի նշանակալի տարբերվում այդ ջարկը 3. 7, (6.66) «-Դ օրում. պահանջարկից

մեծությունը է Ժ տարբերվում

Տվյալ

է

խնդիրն

մեծությունը

՛

Ի րախսերը

օրվա

57.

"

«ժԿի

սահմանափակումների մանն

Հ

շառ,

5 "2:

ԽՀ,

)

ն՝

/չՀե23..Թ (Հ 7, 2 3, -

Հ

ա

որտեղ`

Ե,

տ

7,

.,

տեարտմի: Է

Ը, Հա)-7 " ՛

0Հ7Ն23,...

աա

(6.62)

ռեսուրսների քանակը է, որն օգտագործվում է / օրում, սովորականաշխատանքային ժամանակում: Վերջին հաշվով գյուղատնտեսական աշխատանք ապված Գրաֆիկին յուրաքանչյուր համապատասխան պետք է ամբողջությամբ Դրա համար սահմանափակումն ընդունել է հետնյալ Բ. օո-

խնդիրը

տեսակի,

կումներ` 6 ՛/

(6.68)

7,

ամանակ,

«Հուլ, աս

Հ

ժ-

լ

ճոր,

Հ:ւ)-1,

Ր"

(6:69)

-

2»: շ»-1 /Օ/ռ(),

ԽՇԾ

'

7/1

(6.70)

եթե խախտվել է (8.70) պայմանը, ապա Հ 0: Այդ դեպքում լ մտցնելո ման փոփոխականը, պայմանն ընդունումէ հ ետնյալտեսքը՝ «Հո/շ Բոլոր 1-Ռ Հ

առ

ՈՏՅա ն

'

աշ

0,

ռլ

որը,

:

(-

-". "2" -ն

ո

-Ջ

-

է

Հ

ԹՐԲՈԼՈՐ

1- ք-ի

Բամար, (6.77)

համար,

թիվ է բոլորէ-ի համայր: ամբողջ

(6.72)

(6.73)

ենՂան

/-1

է

Հ

3,... Լ,2,3....,

ն

"

-երորդ աշխատանքըկարող ու այի վին սկսվել հ ամապատասխան այ րլ, -Ֆ կատարվածկլինեն: եթէ ամբողջությամբ Այսպիսով, խախտվել հերաանքներն /

/՛-3.շ, -

(6.75)

.

..յԻ

Արտաժամի համար ստացվում է նմանատիպ արտահայտություն: Քանի որ գյուղատնտեսականարտադրությունն ընդգրկում է հարցերի մեծ շրջանակ, կապված տարբեր ծախսերի հետ, մշակվել է խիստ սահմանափակումների համակարգ: Մտցվել են անհրաժեշտ նշանա-

:

ԹՌ)

ուսի

լ

նո

-ու

Փ»6 ՛

յ

ՀՆ2,3,...ռ

8:56Ւ»1,2,3,...3Է

ՀՍ,

|

20,

-Ն23.-.81, 123.211

6»

չ77

երորդ օրում ծախսերը, կապված /-երորդ ռեսուրսի

պահանջարկի փոփոխության հետ, նախորդ օրվա համեմատությամբ կարող են ներկայացվել հետնյալ տեսքով. : (6.78) ծո Ի 2ած, Ի3ո ո. ԻՋ

շելու

Արտադրության կազմակերպման

գումարայ մարային

ծախսերը

ժամանակաշրջանում կատարված աշխաւոանքների ն.ա մբողջ պլանի համար հաշվի առնել որո-

համալիր պահանջվում է իրականացման ամենօրյա առաջացած վնասները, որոնք բնութագրվում են այն այմանական եկամուտով, որը կարելի էր ստանալ, եթե ա մբողջ տեխնիկան ն մյուս արտադրական հգորու-

յուղատոտեսանան

Բյունները պարապուրդ չտային: Ելնելով նախատեսված աշխատանքի ու փակումների պայմանից` / Հ ճ, Հ 7, պլանի կատարումը `

կատարման` Կարա -

տ չպետք

անցնի

օրից: Հակառակ դեպքում, առաջին / օ րվանը վերաբերող հ՛ գումարը անխուսափելիէ, ուստի, այդ գումարը չի տցվում նպատակայինֆունկցիայում: Եթե / երորդ օրում աշխատանքըչի ավարտվում, տնտեսությունը վնաս Է կրում, այսինքն 7 եկամուտ չի ստանում,

կորուստների

|

-

(»ե

Ր

Է»ւ)»0:

2.

յ

ապա

ՅՈՒՄ

-

,

ր,

(-7125..,7

ՕՀԽՀՆյՄ-նամբողջթիվէ

// Եթե

Հ

7`

կորուստ աի

Բ

եթե

ԷԻ

է

2,...,

Ս)

(681)

շնա)

0:

(6:82) չի կրում: բերրաոիրամ տնտեսությունը ը Մ-7եկամտի ապա

նշանակում

Ֆ՝ Հ(աՀ»ւ) ՀԼ

(էո

ռ

Վար)»0-

Դա

(6:80)

Լ

Օ ապա (6.79) պայմանից բխում է`

է,

Ժ-

ե

մեծության վրա

ոչ

որ

մի սահմանափակումչի դրվում, իսկ '

երորդ օրում եկամտի կորուստներըկազմում են Ֆր, կորուստներըկարող են ճիշտ հաշվի առնվել այն դեպքում, երբ ( - երորդ կամ աշխատանքիհետագա օրերին արտադրական ծրագրի իրականացումըստացվում է: Դրա հետ մեկտեղ, մշակված սահմանափակումները չեն երաշխավորում այն պայմանները, եթե չստացված եկամուտը (7) 7 -երորդ օրը չի հատուցվում, նույնիսկ աշխատանքի լրիվ ավարտի դեպքում, որն իր հերթին կարող Է բացասաբար ազդել աշխատանքիամբողջ ընթացքի վրա: Քանի որ նպատակ է դրվել նվազեցնել ֆունկցիայի նշանակությունը,ապա այդ հանգամանքննպատակային էական ազդեցություն չի կարող ունենալ, որովհետե այդ դեպքում համապաապա

(-

այդ

(6:83),

տասխան փոփոխականը(չ) զրոյի հավասարեցնելու ճանապարհով նրա նշանակությունըկարելի է փոքրացնել:Այդ հանգամանքըէական ազդեցություն չի թողնում մոդելացման ընթացքի վրա ն չի խախտում ոչ մի բերված սահմանափակում:Ակնհայտ է, որ չստացված

եկամուտը

(կորուստները տեխնիկայի չնախատեսված պարապուրդներից)

-

երորդ օրում հնարավոր է որոշել (6.82) բանաձնի օգնությամբ: (6.74), (6.78) ն (683) արտահայտությունների միավորման ճանապարհով

ստացվել է մեքենատրակտորային հավաքակայանի կառուցվածքի ն նրա շահագործման օպտիմալացման խնդրի նպատակային ֆունկ410

ցզմակերպման

Վ)2)2 5:(Ը Ք

մոռ

(6.79)

Դիտարկվողխնդրի նպատակայինֆունկցիայում այդ կորուստներն ընդգրկելու մտցվում է լրացուցիչ Ք, փոփոխականը՝

համար չ,2. ».)Հ

ենթակա է նվազեցման ն բնութագրում է արտադրության ու արտադրական ծրագրի կատարման գումարային հաշվի առնելով չնախատեսված կորուստները. ծախսերը, ան, որը

Ւ»115

նք

Օդ

ոս Շոու

):

Է

/ Է3ու

ՀՖՏՏ(ՍԾՆՒՀրծը

որ

Բ

Փոտ

ոտ

Ւր

Ոտ

ԷՅր. դիո )ԷՄ

:

Յո

6.84

Նպատակային ֆունկցիան (6.84) պետք է նվազեցվիցվի հաշվի առնելով հետնյալ սահմանափակումները: (6.66)-ից մինչն (6.68), (6.71)-ից մինչն (6.73), (6.76), (6.77), (6.80) ն (6.81): Միաժամանակ, նախատեսվում է, որ բոլոր Ճ, ն «, փոփոխական մեծությունները 0 ն Հ 0, բոլոր 7 ն ք-ի համար: չեն, այսինքն Հ բացասական Շարադրված խնդիրն իրենից ներկայացնում է գծային ծրագրավորման մասնակի ամբողջ թվերով խնդիր: Այդ խնդրի գործնական լուծումը կարելի է պարզեցնել՝ սահմանափակումների քանակը փոքրացնելով: Ըստ առաջարկված մեթոդիկայի հաշվարկված գյուղատնտեսական տեխնիկայի հավաքակայանի օպտիմալ կազմը հնարավորություն լն հիմնավորել բոլոր կտա որոշե տեսակի գյուղատնտեսական մեքենաների նորմատիվները, տեխնիկան բաշխել ըստ համապատասխան աշխատանքների ն դրանց կատարման հերթականության: 6.6.

պարամետրերի Սեքենատրակտորային ագրեգատների մոդելավորումը աշխատանքային ռեժիմների

ն

Այս պարագրաֆում բերվում է մաթեմատիկական մոդել /706/, հնարավորություն է տալիս օպտիմալացնել ագրեգատի պարամետրերը ն աշխատանքային ռեժիմները արտադրական պայմաններում` նրանց օգտագործման փուլում: Մոդելում օգտագործվել են մեքենատրակտորային ագրեգատների հիմնական շահագործական պարամետրերից ն աշխատանքային ռեժիմներից` ընդգրկման լայնությունը, աշխատանքային արագությունը տեխնոլոգիական գործընթացի կատարման համար անհրաժեշտ հզորությունը, հերթափոխի ժամանակի օգտագործման գործակիցը,արտադրողականությունը ն այլն: Մեքենատրակտորային ագրեգատների ամրտադրողականությունը որոշվում է հետնյալ հայտնի բանաձնով /65/. ո -0,368ԹԻ.,- հա/ժ, (6.85) որը

իսկ բեռնող-բեռնաթափող ագրեգատներինը` հետնյալ արտահայտությունից.

Բ,

ա

տ/Ժ

Հւ

ԻՐՔ

ն Մ Մշ -ն ագրեգատի արտադրողականություններն են հիմնական ժամանակի մեկ ժամվա համար, Թ -ն ագրեգատի ընդգրկման կառուցվածքային լայնությունը, մ, 2 -ն ընդգրկման Օգտագործման գործակիցը լայնության ագրեգատի Նա, -ը՝ աշխատանքային արագությունը, մ/վ, չ -ն` հերթափոխայինժամանակի օգտագործման գործակիցը, 6 -ը՝ բեռնող-բեռնաթափող ագրեգատի բեռնամբարձության գործակիցը, 187/2--ը`բեռնող-բեռնաթափող ագրեգատի տեխնիկական արտադրողականությունը,տ/ժ: ժամանակի օգտագործման գործակիցը հավասար է. ՀՎերթափոխի

որտեղ`

«-36. 7, իսկ հերթափոխիժամանակի հաշվեկշիռը կազմում է.

(6:82)

(6:88)

7 -ՀՆՀԵՀՆՀԽ,

որտեղ` 7ց -ն հիմնական աշխատանքի ժամանակն է, ժ, 7, -ը՝ 7չ -ը ագրեգատն աշխատանքի շրջադարձի Ժամանակը, ժ. պատրաստելու ժամանակը, ժ, 77 -ը` տեխնոլոգիական սպասարկման ժամանակը, ժ, 7«-ը՝ կարգավորման ժամանակը, ժ: արտահայտելով Ագրեգատի շրջադարձի Ժամանակը (7) շրջադարձերի տնողության (չը) ն աշխատանքային ընթացքների (շ) գործակիցներիմիջոցով, ստացվում է. -

հաշվի առնելով (6.87)

ն

Դ

Ըը

որ

հաշվի առնելով (6.85) 5.--

ն

(6.91)-ը,

(6:90)

Հ1շՀՄ,,

(6.97)

7, ստացվում է.

0,36 8/7,(1-թ) 1-ԷԷջը

հա/օ:

(6:52)

բեռնող-բեռնաթափող ագրեգատների համար 7, օգտագործելով (6.86) ն (6.91)-ը, ստացվում է. Քանի

ապա

'

ինչր 7,Հույ, --Կ

ն

(6.89)

ՓՉ'

(6.89)-ը, ստացվում է.

ՀՎ Ընդունելով,

4-6

Ք

որ

թ -ԹՓ.շ(-թ)

տ/ժ

Հ

6.

(6.93)

Փոխադրական ագրեգատների արտադրողականությունըկախնրանց բեռնունակությունից, բեռի տեղափոխության բեռնաված տարությունիցցիկլի տնողությունից: է

ն

Բե-

Օմ

(6.94)

1ց

բեռնատարություննէ, տ, Հ -ը՝ բեռի փոխադրամիջոցի հեռավորությունը,կմ, (ջ-ն՝ ցիկլի տնողությունը,ժ: փոխադրման որտեղ`

ՕՁ-ն

Քանի

որ

19-Ի ապա

ընդունելով, որ 40» /,

2.

Ժ,

քո

ն /2Հ է.

հաշվի առնելով (6.94)-ը, ստացվել

ճշ

03605՛ի-(««Ճ.)

Ը

Թ

(6.95) վերափոխությունից հետո, տո,

(6:56)

որտեղ` 1, -ը փոխադրականագրեգատի շարժման միջին տեխնիկական արագություննէ, մ/վ, /67 -ը՝ բեռնման դեպքում տեխնոլոգիական գործակիցը, /ճշ-ը` ագրեգատի բեռնաթափմանդեպքում սպասարկման սպասարկմանգործակիցը: տեխնոլոգիական Ըստ

ԷԽԱՓՕՇ»-ի

տվյալների /706), փոխադրական ագրեգատների օգտագործմանվերլուծության հիման վրա հաստատվել է, որ փոխադրականագրեգատների միջին տեխնիկական տտրակտորային արագությունըկարելի է որոշել հետնյալ ա տահայտությունով. (6.92) մ/վ, արտահայտությամբ. հետնյալ ագրեգատներինը իսկ ավտոմոբիլային

Ր.»«15-15:

5Մ1-200905մ/վ 3,6(0,3մ-Է0,8)

(6.98)

որտեղ` ա -ն ցուցանիշ է, որն արտացոլում է ագրեգատների աշխատանքի ֆոնը (ճանապարհ, խոպան, մարգագետին, խոզան, վարած դաշտ, ցանքի համար նախապատրաստվածդաշտ): Ի տարբերություն փոխադրականաշխատանքների, մեքենայական գործողությունները մեծամասամբ կատարվում են որոշակի արագության ռեժիմով, որն ընդունված է տվյալ ագրեգատում,

հիմնականում պայմանավորվածէ ագրոտեխնիկականպահանջներով: Այդպիսի ագրեգատի թույլատրելի առավելագույն աշխատանքային պայմանից՝ ից արագությունը որոշվու մ է հետնյալ ի ոու

որտեղ` 5-ը -ն մ/վ, Ն:

ԼԱՄ

Տոմո| Սջ):։ Հ

(6.99)

ՀՎ

ագրեգատիաշխատանքիթույլատրելի արագությունն է, տեխնոլոգիական գործընթացի որակով կատարումը

2«Հ -երորդ մեքենայի առավելագույն թույլատրելի աշխատանքային արագությունը, մ/վ, Դ՛ -ը մեքենատրակտորային որոշող

հավաքակայանի կազմում

գյուղատնտեսականմեքենաների

Արագ թյան

տեսակնե

անակը:

ռեժիմն ապահովելու համար, շարժակազմի հաշվի առնելով, էներգամիջոցի ։տարանսմիսիայի տեղապտույտը փոխանցման թիվը պետք է պատասխանի հետեյալ նշանակությանը. գ -ծ/100) ճ.3ոչ, Հ

ԽրՀ-Շ-ԻԶ

Ւ

(6. 700)

ոռ:

թիվն է, 7,, -ը՝ որտեղ` 1, -ը տրակտորի տրանսմիսիայի փոխանցման շարժիչի ծնկաձն լիսեռի պտտման հաճախությունը, վ, 7չ-ն՝ գլորման շառավիղը, մ, ծ -ն՝ շարժակազմի տեղապտույտի գործակիցը, 02, շարժման առավելագույն Մտա-ը ագրեգատի թույլատրելի արագությունը, մ/վ: Մեքենատրակտորայինագրեգատներիաշխատանքի ընթացքում միշտ գոյություն ունի շարժակազմի տեղապտույտ, որը կախված է գրունտի ֆիզիկամեխանիկականհատկություններից, հողակառչման կառուցվածքից ու վիճակից, էներգամիջոցի կառչման զանգվածից ն կեռի վրա բեռնվածությունից/7487 էներգետիկ միջոցի շարժակազմի տեղապտույտը պայմանավորվում է ագրեգատի կցորդային մասի դիմադրությունով ն հողի հետ տանող անիվների (թրթուրների) կցորդման առավելագույն ուժով: Այդ նպատակով առաջարկվում է մտցնել քարշի հարաբերական ուժի (2չ)

ցուցանիշը.

թ,

ան ն Ի.Վ.Մելնիկ Վ.

ԱՐ

որ

Ի Բ2 12,

թրթուրավոր տրակտորներիհամար

ծշր 4/0թք -

օմլ» օժ համար

ջ

»

44: --0.15ի 100(թ,

ագրեգատի Մեքենատրակտորային

դիմադրությունը Պ-

Մ

ստացել 9

2ա

գ:

.

է /706/ (6:102) ՛

(6. 703)

կցորդային մասի

մն, դն: օառ| ան

(6104)

որտեղ` /4՛ -ն ագրեգատում Հ -երորդ մեքենայի տեսակարար կՆ/մ, գչդիմադրությունն է` հաշվի առնելով շարժման ն` Հ -երորդ մեքենայի տեսակարար զանգվածը, կգ/մ, օ -ն՝ թեքության անկյունը, ռադ: Հաշվի առնելով հողի հետ տանող անիվների (թրթուրների) կցորդման պայմանը, ինչպես նան քարշի ուժի օգտագործման

արագությունը,

.Ե- ի56», ԻԲ,

կՆ, թ, չշ,ի,,, -թռյԼ

(6.105)

«

քարշի շոշափող -ը՝ հողի որտեղ` /, տանող անիվների (թրթուրների) կցորդման. ուժը, կն, Ք, -ն առավելագույն ուժը, կՆ, |Բ:|-ը՝ /Բ,- Բոչ,) մեծության վերելքի դիմադրության մոդուլը, տրակտորի գլորման դիմադրության ուժը, կն, 7-ը կՆ, Ք. -ը օգտագործման գործակիցը: քարշայինճիգի (ուժի) (6.104) նե (6.105) հավասարումների աջ մասերը հավասարացնելով ն լուծելով դպ. -ի նկատմամբ, ստացվել է մի նոր արտահայտություն, որը հնարավորություն է տալիս գնահատել -ն

էներգետիկ

միջոցի

ուժն

քարշային

է, կՆ, ո,

ճիգի

«

հետ

օգտագործումը կախված ե նրա աշխատանքի

մեքենատրակտորայինագրեգատի կազմից պայմաններից. իի Էզ. օգ

Ց5-Աօչ95առ) 2-1

-

-թյԼ թէ

0,515,է ոո

(6. 706)

:

Բ,

Քարշի շոշափող ուժը, հաշվի առնելով (6.99)-ը ն տեղապտույտի գործակիցը (4), որոշվել է հետնյալ արտահայտությամբ. |

322:Խ.,

Ք

(6.70:

տրակտորների

Հ2ԶԻ

ան

հբ,,.,

-

գործակիցը (դշց), ագրեգատի կցորդային մասի դիմադրությունը որոշվելէ հետնյալ հավասարումից.

ՀԱ

6.

ԸՄհալժ

շ

,

ոչ

|)

7 ԱՀՀ

(6. 107)

ոլո| ԵՒԱ) «-1

տանող անիվների (թրթուրների) կցորդման ուժերը (Բոճց, էներգամիջոցի շարժման դիմադրությունները ն վերելքի դիմադրությունները (8, Ք) որոշվում են ըստ Բ.Ս.Սվիրշչեսկու բանաձների / 7487 Հողի հետ

խոու-ՕՓաց,

Ք -Օցրօ052,

5, «Օցչան

-

(6. 708)

Քարշային ճիգի (ուժի) օգտագործման գործակցի (7շչ) թվային համար պետք է հաշվել (6.107) ն (6.108) արտահայտությունները ն տեղադրել (6.106)-ի մեջ: (6.106), (6.107) ն (6.108) արտահայտություններում` /մ. -ը էներգետիկ միջոցի շարժիչի նոմինալ հզորությունն է, կՎտ, Փ -ն՝ էներգամիջոցիզանգվածը, կգ, Պես: -ն՝ Հ -երորդ մեքենայի՝ բանող օրգանների հաղորդակի վրա. ծախսվողհզորությունը, կՎտ, Ո. -ն՝ ագրեգատում Հ -երորդ մեքենաների քանակը, Փ՛ -ը՝ կցորդվող վերաբաշխումը զանգվածի գործա Գվացի վերաբաշխումը հաշվի առնող Ղ գործակիցը, գլորման /-ըՐ-ը՝ գլոր

արժեքները որոշելու

:

ւ

դիմադրության գործակիցը, ս -ն՝ տանող անիվների (թրթուրների) կցորդման գործակիցը: Կցորդման գործակցի (7) օպտիմալ մեծություններին կարելի է առաջին հասնել հերթին ագրոտեխնիկական պահանջներով սահմանված ագրեգատի շարժման արագությունների փոփոխումով: Ագրեգատի դիմադրությունն արդյունք է շարժման մակերեսի ն մեքենայի ընթացքային մասի, ինչպես նան մշակվող նյութի ն բանող Ըստ օրգանի միջն դինամիկական փոխգործողության: Յու.Կ.Կիրտբայայի այն փոփոխվում է շարժման արագության

փոփոխումով՝

ո

|

«ճի 27-ի,

Բանաճնում

2,7

ժ.-մ

/5-Ծ-:

(6. 770)

(6.110) տեղադրելով (6.92), (6.93)

համապատասխանարժեքները ստացվել են. տեխնոլոգիականագրեգատի համար

(րորթում

տ5

/Հ1

0,36847.,0թյո,

Ժ/հա,

ն

(6.96)-ից 14Հի

(6.777)

Մ.- ՀԲ-Ն-

"20 թյո

Ժ/ւո,

փոխադրականագրեգատներիհամար`

Ա-(Կյ : 036057,րջ

ո7-ը ագրեգատը որտեղ՝

սպասարկող

ՉՎ-

Ճչ)Ի,

ժտ,

(6. 173)

մեխանիզատորների քանակն

/

է, 7.՛ -ը՝ 'մեխանիզատորների աշխատանքի տնողությունը, ժ:

.

Գործընթացի

մետաղատարողությունը միավոր կատարված է հետնյալ արտահայտությամբ.

վրա որոշվում աշխատանքի

ո'

7/-

շ

«7:

Բէց

(6.

,

7174)

որտեղ` Օ-ն ագրեգատում Հ -երորդ մեքենայի զանգվածն է, կգ, Դչ -ն՝ ագրեգատում Հ -երորդ մեքենաների քանակը, 7չ -ն` գործողության կատարմանտնողությունը, ժ:

Վաշվի

(6.45)-ը,

առնելով

(6.114)-ից

օգտագործվող

ագրեգատներիքանակի (2` միջոցով որոշվում է տվյալ գործողության վրա մետաղատարողությունը բերված միավոր մակերեսի նկատմամբ. ո

4/-

`

շ.Օչոչ

Հոմ Տն»

տ/հա. .

(6772

Ըստ Վ.Ի.Մոգորյանուի, Բ.Վ.Պավլովի, Ա.Ի.Միտրոֆանովի /7297 Պ.Ֆ.Տուլապինի, Ե.Մ.Մարտինովայի, արդյունավետության ցուցանիշը, որն ամբողջությամբ արտացոլում է տեխնիկական կատարելագործումը, աշխատանքի մակարդակը ն ագրեգատների, մեքենաների համալիրների ու մեքենատրակտորային հավաքակայանի օգտագործման են մակարդակը, կազմում բերված ծախսերը միավոր աշխատանքի վրա: Ուշադրություն դարձնելով (6.92), (6.93) ն (6.96) արտահայտությունների վրա, բերված ծախսերը որոշվում են հետնյալ

բանաձներով.

տեխնոլոգիականագրեգատի համար

|

7`

(6. 172)

Ո

Ժ.-:

ՇՄ

բեռնող-բեռնաթափողագրեգատներիհամար՝

Տ ոմրճ

Ց

(68.109)

որտեղ` /՛ -ն մեքենայի տրված դիմադրությունն է, կն/մ, /Ճ/-ն՝ քարշային դիմադրության աճը, Նչշ -ը՝ արագության ընթացիկ նշանակությունը, մ/վ, Եշ -ն՝ արագությունը, որի համար տրված է /՛ դիմադրությունը, մ/վ, Շ -ն աստիճանային ցուցիչ է, կախված մեքենայի տեսակից: Կախված աշխատանքային պայմաններից, մեքենատրակտորային ագրեգատի տեսակից ն նրա կառուցվածքից ագրեգատի դիմադրությունը տարբեր նշանակություններ է ունենում /7067 Մեքենատրակտորային ագրեգատների աշխատանքը գնահատում են ըստ հետնյալ ցուցանիշների. աշխատանքայինժամանակի ծախսերով, մետաղատարությամբն բերված ծախսերով: Աշխատանքային քայի ժամանակիկի ծախսե ծախսերը (//) // որոշում են հետնյալ

բանաձեվ:

ԷՖ"

Սո

Լ

շչը

0368857.0թ)

դր/հա

(6. 116)

բեռնող-բեռնաթափող ագրեգատների համար՝ Շ

որո

վաաա

(277

փոխադրականագրեգատների համար`

Շ.Հ

փ

ՇՆ

Չշն-(. ւշ) 7-0 եայ

դր

/ո

(6178. 778)

,

որտեղ` Շ-ն ագրեգատի 1 ժամվա աշխատանքի արժեքն է, դր/ժ: Շարադրված հաշվարկային մեթոդիկան հնարավորություն է տալիս որոշել մեքենատրակտորային ագրեգատների օպտիմալ կազմը ն նրանց աշխատանքի ռեժիմները, միաժամանակ գնահատել նրանց օգտագործման արդյունավետությունը մեքենատրակտորային հավաքակայանի ընդհանուր կառուցվածքում: 6.7.

Տնտեսություններում թում

դաշտավարության բեռքատվության դաշտավարության

բերքատվութ/ 27 մարզային սպասարկման կայանների բարձրացումը

նշվածները, խնդրի էությունը ն լուծման մոդելավորման նպատակը կայանում է տնտեսամաթեմատիկական օգտագործման արդյունավետության տեխնիկայի գյուղատնտեսական Ձաշվի

առնելով

բարձրացումը Մեճ-րերի ճիշտ շահագործման միջոցու րի բ հետաքրքիրհե Առաջադրվա փ Աթա դիր է տաազր պարագրաֆում բերու կատարել Ի .Գ.Սավինը /7447 Այս տություններ ենք նրա կատարածաշխատանքներից մեզ հետաքրքրող որոշ նյութեր,

որոնք

ճշգրտել

ե

համար: պայմանների

տեղայնացրել

Տնտեսամաթեմատիկական

մեր

ենք

մոդելն

ընդգրկում

նշվել

է

ակնարկային

գոյություն

ունեցո

պահանջներին: Նախկին տնտեսությունների ՄՏՀ հիմնականում լուծարվել են, իսկ

Կանն պոտենցիալ Ինոավորույունն նուի քանի «Ագրոսպասարկում» համակարգում

կտրուկ

կրճատվել են ՄՏՀ

հիմնական

համակարգը,

ֆոնդերի վերականգնման կենտրոնացված գյուղին տեխնիկայով ապահովումը ն գնագոյացման համակարգը: Գոյություն ունեցող սեփականաշնորհված գյուղատնտեսական տեխնիկան անհուսալի հնացել է, իսկ սպասարկման հին համակարգն ի վիճակի չէ այն վերականգնել պահանջվող մակարդակով: Ուստի կտրուկ կրճատվել է մեքենայական աշխատանքները,երկարաձգվել են նրանց կատարման ժամկետները շատ դեպքերում տեխնիկայի պատճառով ապրանքարտադրողներն ստիպված բացակայության Օ կրճատում են օգտագործելի հողերի մակերեսները: Ցավոք, այդ բացասական միտումները մշտապես զարգանում են ն, բնականաբար, ազդում դաշտավարության բերքատվության վրա: են տալիս, որ իրավիճակը Ուսումնասիրությունները ցույց մեծ շտկելու համար ներկա փուլում անելիքներ ունեն մարզային սպասարկման կենտրոնները (ՄՍԿ): Սակայն, բոլոր դեպքերում ՄՍԿ ստեղծման ն գործունեության համար անհրաժեշտ է լուծել նրա ձնավորման հարցերը, ճշտել մեքենատրակտորային հավաքակայանի կազմը, գյուղական ապրանքարտադրողներինսպասարկելու մեքենայական աշխատանքներիկատարմանծավալներն ու ժամկետները,ՄՍԿ ցուցանիշները, կատարել ՄՍԿ աշխատանքի արդյունքների տեխնիկատնտեսական վերլուծություն, ձգտել իջեցնել աշխատանքների ինքնարժեքը, բարձրացնել գյուղական ապրանքարտադրողների ն ՄՍԿ-ների արտադրության շահավետությունը, բարձրացնել բերքատվությունը ՄՍԿ-ների կողմից սպասարկվող տնտեսություններում:

մի

է

քանի

գումար, որոնցից յուրաքանչյուրը դիտարկվող արտապարամետրերի

ական համակարգի պարամետրերը ն տնտեսական ցուցանիշները է այնպես, այդ փոխադարձ բոլոր առանձնահատկությունները: համակարգի գործունեության Մոդելը բաղկացած է նպատակայինֆունկցիայից, որն արտացոլում Է օպտիմալացնողպարամետրերի կապն արտադրության տնտեսական ցուցանիշների հետ, ն այդ կապի սահմանային

Գորժուննությամբ կապում որդեսզի նրանց բաժնում, Աա ն իի ոտումը մեքենաների մակարգը շահավերականգնումը գործումը բոլորովին չի համապատասխանում շուկայի Ինչպես

հանրապետության

ան Արո

Արիության պայ Այստեղ կարնոր

նշանակություն ունի օպտիմալացման չափանիշի որոշումը, որով ն պայմանավորվում է խնդրի դրվածքը: Գրեթե բոլոր տնտեսամաթեմատիկականմոդելներում /737, 732, 762 ն այլն/ որպես գնահատող տնտեսական ցուցանիշ հանդիսանում է շահույթը: Ուստի, օպտիմալացման չափանիշները պետք է առավելապես համապատասխանեն շահութաբերությանը ն պետք է մտցնել այն արտադրական բոլոր պարամետրերը, որոնք հաշվի են առնում ծախսերը: կախված է ստացված մթերքի կամ կատարված Շահույթ աշխատանքի գնից ն ինքնարժեքից: Այն արտահայտվում է հետնյալ պարզ բանաձնով. Մ-

Ում,

-Օ).

(6. 775)

որտեղ` )՛ -ը մշակաբույսի պոտենցիալ բերքատվությունն է, երբ կիրառում են նրա մշակության ե բերքահավաքի ընդունված տեխնոլոգիան,ց/հա,/7,--ը` մշակաբույսի զբաղեցրած մակերեսը, հա, ն միավոր Լլ, -ը գյուղատնտեսական մթերքի միջին գինը, դր/ց, Շ մթերքիմիջին ինքնարժեքը, դր/ց: Դրամական միջոցների ն տեխնիկայի սուր ւպակասի պայմաններում ներկայումս մեր հանրապետության գյուղատնտեսական արտադրության վրա բացասական ազդեցություն են թողնում հետնյալ հիմնական գործոնները. 1) հողին տրվող պարարտանյութերիտեսակների ն քանակների -

պակասը,

գյուղատնտեսական մշակաբույսերի մշակման տեխնոլոգիաների պարզեցումը ն գործողություններիկրճատումը, Յ) գյուղատնտեսական մշակաբույսերի ցանքի մակերեսների 2)

կրճատումը,

4) գյուղատնտեսական աշխատանքների կատարման ժամկետների ձգձգումը, 5) ժամանակինոռոգման ջրի բացակայությունը, 6) հողակտրոնների կտրտվածությունը ն փոքր չափսերը, Դ հողատարածություններիռելիեֆային պայմանները նայլն: Առաջին, երկրորդ, չորրորդ,հինգերորդ գործոններն իջեցնում են բերքատվությունը` )։ երրորդը` /7,-ը: տնտեսական բնույթի են, իսկ վերջին երկ րկուսը կազսակերպական: ՀՎողակտորների կտրտվածությունն ու փոքր չափսերն առաջացել են ն հողի սեփականաշնորհումից հետո միտումներ կան կոոպերացիայի օրենքի հաստատումից հետո փոքր հողակտորները միացնել, մեքենահարմար դարձնել: ՀՎողակտորներիռելիեֆային պայմանները հաճախ խանգարում են գյուղատնտեսական տեխնիկայի սովորական աշխատանքին, ուստի, պետք է մտածել ն նման հողատարածքներում հիմնել մշակության նվազագույն մեքենայացված աշխատանքներ պահանջող մշակաբույսեր, հատկապես բազմամյա խոտաբույսերի կերահանդակներ: Ֆինանսական միջոցների հնարավորության դեպքում կարելի է ձեռք բերել ն այդ հողատարածություններում օգտագործել լեռնային

Ար ակեաաա

րԱ

«ԻՐՄԱԱՆԱԿ

մթերք արտադրողը

ՆԱԿԱՆ

հարկադրաբար է գնում տեխնոլոգիաների պարզեցմանը, աշխատանքների ձգձգմանը, որպեսզի, մի կողմից, փոքրացնի ինքնարժեքը, մյուս կողմից` կրճատի գյուղատնտեսական նրանց մեքենաները, ինտենսիվ մաշվածքը, հուսալիության ցուցանիշների իջեցումը: Ուստի, ՄՏԿ-ներն իրենց գործունեության ժամանակ պետք է հաշվի առնեն այդ հիմնական գործոնները ն նպաստեն աշխատանքների ինքնարժեքի իջեցմանն առանց սական

Երրորդ գործոնի ներգործության դեպքում կրճատվում է տվյալ

ցանքի մակերեսը՝ մշակաբույսի Ոստ ս -4Ո): մշակաբույսի գյուղատնտեսական Այսպիսով,

(6127) բերքի

արժեքը /-երորդ տնտեսությունում կլինի.

Շո

ամ բողջ

Հ

տեղ`

ռ

(6. 722)

Շյըր-ոյՒՇ2-

ն աշխատանքի

ոշխատանքը: -ը

ծավալն է,

ինքն-

կատարված

-ը՝

-ը

Հաշվի առնելով (6.119) արտահայտությունը, / -երորդ գյուղարտադրողի շահույթը ՄՍԿ-ի մասնակցությամբ գյուղատնտեսական մշակաբույսիարտադրության դեպքում ստացվում է. (68123) ոյ իլ, -Շյ 4)ոյ -47՛շ 4) -4)յ)Ոյ պետք է ուղղված լինի մինուս նշանով մեծություններիփոքրացմանը: Գյուղարտադրողների «ԽՃ» գոտում սպասարկելու դեպքում առաջարկվում է ՄՍԿ-ի գործունեության օպտիմալացման հետնյալ ֆունկցիան, ըստ առավելագույն չափանիշի.

Ո, 0՛, -

-

-

-

:

" դեքում Անն

նպատակային Ո

-ոռ:-Է՛ Ն

Ն

47/47/74) լն

լն

Ս

յո, 4ոյ)ն22)Լ (6722) ն

|

Ը.

Տվյալ դեպքում դիտարկվեց մեկ գյուղատնտեսական մշակաբույսի ։արտադրությունը: Սակայն ստացված ֆունկցիան (6.124) ունիվերսալ է ն այն կարելի է օգտագործել ցանկացած մշակաբույսի արտադրության համար: շարադրվածը կալել: է հանգել հետնյալ եզրակա Վերլոձելով բարձրացման ն բերա

ցությունների վության դաշտապարության

մշակարաւյքերի ԽԱ նն աաան տեխնոլոմշակության րի հիմնական դաշտային գործողությու պահանջներին մա Անա ժակետ յ

ննե

գիական գործընթացի պ

պ

րի

րում,

գյուղատնտեսական մշակաբույսերի արտադրության գործընմտցնել նախկինում ցանքաշրջանառությունից դուրս եկած լրացուցիչ մակերեսները: -

բացասական հետնանքների, լրացնեն գյուղարտադրողների

մեքենաների պակասը, ինչպես նան կիրառեն գյուղատնտեսական աշխատանքների առաջադեմ տեխնոլոգիաներ: Վաշվի առնելով բերքատվության իջեցման վրա ազդող գործոնները, մշակաբույսերի փաստացի բերքատվությունը կլինի. 7ո 67-47-4724) -475, (6720)

համապատասխանաբար բերքատվու.4)՛,,.1՛շ,4)՛,,4)5-ը թյան իջեցումներն են վերը նշված բացասական գործոնների ազդեցության հետնանքով: որտեղ`

թացում

6.8.

դաշտերի չափսերի Ցանքաշրջանառությունների

օպտիմալացումը

Մարզային սպասարկմանկայանների, ֆերմերային ն միջֆերմերային մեքենատրակտորայինպարկերիարդյունավետ գործունեության համար կարնոր է որոշել ցանքաշրջանառությունների դաշտերի օպտիմալ չափսերը:

Նախագծվող մեքենաների համակարգի տեխնիկական միջոցների կազմի օպտիմալացմանը պետք է նախորդի նրա գործունեության պայմանների օպտիմալացումը: Մե Մերհանրապետության պայմաննե բացակայում են մեքենայական համալիրների գտագործումն ապահովող գիտականորեն հիմնավորված հանձնա դաշտերի ռացիոնալ չափսերի որոշման

տվյալ մշակաբույսիցանքի ընդհանուր որտեղ`Տ-ը տնտեսությունում միջին չափը, տվյալ մշակաբույսիցանքի դաշտի

րում

:

դեռես նավետ րարականներ վերաբե Դաշտերի Սարա չպլանավորված վորվ ւրրնն կորուստների գործակցի ժամանակի, հերթափոխային մեծության վրա /88, 7527 ազդում

(6.125)

էոաճ Ճխ,

Հ

շեն

ն

ժ

(6. 126)

յշ.

արբ,

-

աշխատանքի ամբողջ ժամանակաշրջանում ագրեգատիանցճան համար ծախսված ժամանակն է, ժ. կատարման տնողությունը, ժ: ագրեգատներով ցանկացած գյուղաարոտեանիկանան Ժանկետին ր հիմնավորվածագրոտեխնիկական ժամկետին

աշխատանքի ար տնտեսական ախատանին հիձնավորված դունվում էհավասար ովյալ

որտեղ` Էէ ,

Օշ,

- Ը

հե

Ճ, կ

ո

Գործակիցը: դաշտից ո գրեգատները

-ն՝

րիրիրն ղությունիմ

անցնելու ժամանակը կախված է մեկ անցման 7, միջին ան թվից (տ), տվյալաշխատանքը կատարելու համար: դաշտ

ՍՐԱՆ ր ՇՆ

ա

ծ

ծա

(6128) '

Լ Իպ»

անցման

(6129)

է,

ոչ,

Դաշտից-դաշտ անցման միջին է մոտավորապես արտահայտվում սահմաններում նառության չափսից հետնյալ միջին դաշտի

ցանքաշրջանառությունում /752/ ֆունկցիայով

Լ

Տեղադրելով

--6 (6.1276. .127 -

Խան

-.

Տ

05681

ստացվում

» ոջ

ը (6 .126)-

-

ի

է

(6177

.

իա «ռվթ-դր Հ

(6

732)

փ

օգնության ժամանակ տեխնիկական Ագրեզատի խափանման գործակիցը կորստի ժամանակի սպասելու համար հերթափոխի է արտահայտությունից. որոշվում հետնյալ ն (6133)

Հ-Ի,

7, են մեկ ագրեգատի ժամանակի կորուստներն որտեղ`(, -ն հերթափոխի խափանումների ն` ագրեգատների պատճառով,ժ, ոխ խափանման թիվը հերթափոխում: (6.134)

Տ

ն,

թ-Ա

ն

տեխնիկականսպան համապատասխանաբար` ն. տեխնիկական նախապատրաստելու

մ որտեղ` մո սարկման խմբին ուղեորման ագրեգատը շարժվելու օգնությանմեքենանդեպի խափանված ժ: են, ժամանակներն դառնալու -

2.

ն հետ

(6. 135)

մտ

ագրեգատինհասնելու միջին հեռավորուխափանված օգնության մեքենայի շարժման թյունն է, կմ, ատ -ն՝ տեխնիկական կմ/ժ: միջին արագությունը, է, որ ցանքաՀաշվարկները պարզեցնելու համար ընդունվում ձն: դեպքում Այդ դաշտն ունի քառակուսի շրջանառության հեռավորությունը միջին օգնության մեքենայի անցման տեխնիկական ,

ն

-

,

տ

որոշվում Է հետնյալ

նիջին հեռավորությունն ագրե ա

է, կմ, 17չորտեղ` Լ -ը դաշտից-դաշտ ն". համալիրի հիմնական րի ճիջին փոխադրական տն Գրեգատների անցման ն դրանից հետո արագությունը, կմ/ժ, Կ -ն՝ ագրե նրան րանց աշխատանքի նախապատրաստմանհամար ժամանակը, ժ:

-

հեռավորությունըցանքաշրջա-

ա:

տեյալ բանածնու. ք (6. 127) -ն օրացուցային օրերի քանակն հե րափոխի տնողությունը, ժ, եաոությունը որտեղ` 1. րթափոխային

է որոշվում րոշ

ն

ի

-

ի տվալ դաշտից-դա գաջտիջ-դաշտ 7.շ

Բ-ը՝

մաշա համապատասխանա դաշտից համալիրի հ ափանեան

որտեղ` Ճա հերթափոխային Ճ,ո ոոհակիժներն՝են (ագրեգատների անցման ժամանակ ն ագրեգատի դեպքում տեխնիկականօգնություն սպասելու ժամանակ: ն

որտեղ`

է, հա, մակերեսն

/752): արտահայտությունից 1.

(6-133)-ի Տեղադրելով (6.134...6.136)-ը

Ք.ՀԱՌՀ---Խ

մեջ, ստացվումէ.

0,1Ք05`Թ: ր մտ

ո

(6:39 (6. 137)

(6. 130)

ն 120: 1ա504 ժ, ոՀ 3, 18Հ7ժ Ընդունելով Մբ» Ստ» 720170, մ, ն (6.137)-ը վերջնականապես մեջ, Իր տեղադրելով եղադրուո (6.125)-ի ի մո. մերտականատ Հ

ւ նացվում 6.132)

մ

(6139) -(0047»23 ԻՈՆ դրաաժրո" «իր Տ

լ

|

0,917:

ի կոնկրետ նշանակությունների դեպքում ստացվում է մեկ փոփոխականով ֆունկցիա` /՛ 7(՞), որը ցույց է տալիս, որ դաշտի միջին չափսի մեծացմանը զուգահեռ հերթափոխի ժամանակի կորուստների գործակիցը («) փոքրանում է: Ընդունելով, որ տվյալ գյուղատնտեսական մշակաբույսերն ցանքաշրջանառության բոլոր ունեն դաշտային տեխնոլոգիական գործողություններ ագրոտեխնիկականժամկետներով կատարելու ն նրանց կրկնողության Խ, գործակցով ն միաժամանակ ընդունելով նան, որ յուրաքանչյուր / գործողության վրա աշխատում է 7, արտադրողականությամբ (հա/ժ) , ն ագրեւատ ագրեգատի էներգետիկական միջոցը էտալոնային տրակտորի վերածման գործակիցը` Զ: Այդ դեպքում մեքենայական աշխատանքի ծավալն ըստ ,-երորդ տեխնոլոգիական գործողության Տն

՛7-

-

կազմում է.

ՖԻ,

.Հ--

՛

էտ.հա/հա: ,

(6. 139)

Ցանքաշրջանառության դաշտի միջին չափսի օպտիմալ նշանակությունը որոշվում է հետնյալ արտահայտությունից.

ԼՖ.ՈՄՐ, Ֆիլ ո

Բա

(6.740)

ա

ընթացքում, Աննի ամրո իաաաա

կենտրոնիցդեպի եզրեր: կենտրոն, եղանակները դասակարգվումեն

նան.

ա)

Շարժման գործավար, տեղամասիկամ հողակտորի մշակման սխեմայի`

ըստ լաղա-

հաջորդաբար-գործավար-լաղարակա կոմբինացված, րակավար, թվի խաչաձն, բ) ըստ գործերի միաժամանակյամշակման մաքոքաձն, Գգ) ըստ շրջադարձի մեկ գործով, երկու գործով, բազմագործային, հետադարձ ընթացքով, հանգուցային, անհանգուցային, ձների ասեղնային(ռներսային),գործային-ֆիգուրային: ագրեգատների շարժման եղանակները Մեքենատրակտորային 2) են. 1) ըստ արտադրողականության, ն գնահատվում համեմատվում ըստ կատարվող աշխատանքների

բորաշխատանքնե որակի, ն ով

Բանիներկու մուցանիշները չարժնան, եղանակ տարբեր ընթացքների է Կա խատանքային Լարեր ախված ծապես, ղականությունը անցած ագրեգատի ներկայացնու գործակցից,որն իրենից գումարային աշխատանքայինընթացքների հարա երկարության անցա բերությունը տվյալ տեղամասում ագրեգատի անվտանգության:

ան նպատակահարմարության

ա

պ

է

նում

ս

'

-

գրնգ

ամբողջ

ՆՄ

Ն

-ը որտեղ՝ 2177

-

րոյն

ագրեգատի

գումարային երկարությունն է, մ,

էաշմհաշ ,

Լ

`

աշմհաշ Ւ նանման

(6.141)

ընթացքների աշխատանքային -ն՝ անգործարար (պարապ) աջ

արությունը

ագրեգատի շրջադարձերի

անգործարար աշխատանքային աշխատա

ԱՏԳԱԱ միջին երկարությունները,

ն

ն

-ը՝

-ը մ, ոչ ընթացքների շրջադարձի անգործարար ընթացքների թիվը քային Դան): տեղամասում (ո, Գործային շարժման եղանակի համար ռան

ն-

տվյալ

Հ

|

հետազոՆմանատիպ խնդիրների լուծումով զբաղվել շատ տողներ /706, 748, 778 ն ուրիշների Այս պարագրաֆում բերվում են դրանց ամփոփ ն ճշգրտված արդյունքները: են

մեքենատրակտո

աշխատանքային ոշզծային,

դաշտի միջին չափսն է

ԱՐԻ ՛5

րիո հից

ճանապարհին.

որտեղ` Բ, տեխնոլոգիական գործողության համար, նրա կատարումը 7, ժամկետում, տվյալ գյուղատնտեսական մշակաբույսի մշակության Տ, մակերեսի վրա: Բերված բանաձները հնարավորություն են տալիս մեքենայացված որոշել ժամաօպտիմալ չափսերը ն փոքրացնելհերթափոխային դաշտերի նակի չպլանավորված կորուստների գործակիցը: -ն

դաշտերի չափսերից, ռելիեֆային պայմանԳյուղատնտեսական ագրեգատի կազմից, մշակաբույսերի "՛մեքենատրակտորային ր այլ գործոններից ելնելով, են. ա) ըստ շարժման եղանակները դասակարգվում ագրեգատների բ) ըստ տեղամասային, ոչ տեղամասային, տ արածքի կազմակերպման` Գործային, ուղղության՝ անկյուընթացքների շրջանաձն, գ) ըստ շարժման ընդհանուր ուղղության երկկողմանի,եզրերից դեպի ձախշրջադարձային, աջշրջադարձային,

Լ

որտեղ` 1, Բ.՝

--

աչՀԼո-28,

(6.7142)

է, մ, ն տեղամասի կամ գործի ընդհանուր երկարությունն

մ: գոտու լայնությունը, շրջադարձային

Ցան Դաչ--Տ-

Տվյալ գործի համար`

Հ

իսկ տվյալ տեղամասիհամար` Շ որտեղ` տսղ

քային

Ը

մե

-ն

-ն ագրեգատի մ, Քոց " աշխատան-

։

լայնությունը, Անգործարար ընթացքներիգումարային երկարությունը` Հնա ՀԼառմչէ Նաշկ, (6143) (առչ-ն հիմնական որտեղ` շրջադարձի միջին երկարություննէ, մ, /,,,,չն՝ լրացուցիչ անգործարարընթացքիմիջին երկարությունը,մ: Անհանգույց գործային շարժումների ժամանակ անգործարար ընթացքների հիմնական երկարությունը(շրջադարձերում) որոշվում է հետնյալ բանաձնով. մամշ 1.14Թչչ-Է526, (6.144) |

-

ն ագրեգատի որտեղ` /,չ շրջադարձի շառավիղն է, մ, 6 -ը՝ ագրեգատը շրջադարձի գոտի գալու ելքատեղիերկարությունը,մ, -

Ծո

Ընդունելով, որ

-

դուրն

Մոդ «ՄԸ 9,,: (6. 745) ՇՅՇ-Ցաց: ' -ը փոփոխվում է գծային օրինաչափությամբ,

տվյալ դեպքի համար կարելի է գրել` 7

«Նոա -րու, Հ

0,5Շ.,

ուստի՝

26: էանմ Խ14թչչ-Է0,5Ը (6 146) Այսպիսով, գործային շարժման ժամանակ աշխատանքային ընթացքներիգործակիցոստացվում է. Հ

Լ

..- Գ

քաշ3 114թ.չ

ՀԼ անագ

(6.47)

՝

ԱՐՑ

05020

Հանգուցային Փային գ գոնային եղան ակով շարժման ժամանակ

յի ո

Փ.-

քաչԺԹ,

Ք

`

:

«050422 մակն

Մաքոքածնշարժման

'

հաշ

Փմաք-

քաշ622

:

ւթ

204-Հ-"Գ

(6. 749)

.

Հանգուցային շարժման եղանակի դեպքում տվյալ ընթացքների գումարային երկարություն, Օ:

որոշվում է.

Տանտ |

0,5.

8,

8թ2,

114թ.,

Է224-Շ ԻՖՏՎաղ

Շ | Հ

ՏԻ:

ագ

անգործարար տեղամասում

1Շտեղ (6151) 8ագ

Շ -ի էքստրեմալ արժեքը որոշելու համար (6.147-6.151) հայտությունները ։նմբավորելով ու դիֆերենցելով ըստ

0, ստացվում է. 0-ի՝ հավասարեցնելով րառ

արտա-

Շի

տեղ

ն

Շ

Շա Գործնականորեն`

Հ

վ16Թ2-Ի28ագԾ

(6152)

1աղ՝

25"1,

-

Բ նառ։

որտեղ` /«, -ը համեմատականության գործակից է, շարժման եղանակից: Ա եպքում գործային շարժման եղանա յին շար ղանակի

օպտիմա թյուն լայնո

Ը, 1622 Ցագնաչ: ԻՍ

ա

որը

կախված է

համար գործի (6153)

/«չ -ի գործնական արժեքները շարժման բոլոր եղանակների համարտարբեր են ն գրականությունում տրված են: Շրջանաձն եղանակով հունձ, բերքահավաք կատարելիս, գործի օպտիմալ լայնությունը որոշվում է հետնյալ բանաձնով. Շա«լ---

«56:

լ

յ

Ա`:

(6154)

Բերված բանաձներով գործի օպտիմալ լայնության ստացված արժեքը բաժանելով ընդգրկման լայնության վրա, ստացվում է աշխատանքայինընթացքների թիվը` Դաչ որն ամբողջացնելով մինչն մոտավորզույգ թիվը` /, ճշգրտվում է գործի օպտիմալ լայնությունը Օշա ոզ Ցագ,որպեսզի չմշակված տարածություն չմնա: Շարժման եղանակի ընտրումը կատարում են, ելնելով ագրոտեխնիկականպահանջներից: Եթե այդ պայմանները թույլատրում են կիրառելշարժման տարբեր եղանակներ, ապա անհրաժեշտ է ընտրել ,

,

Հ

Գործի օպտիմալ լայնությունը (Շշ,) որոշվում է անգործարար ընթացքներինվազագույն գումարային երկարությանկամ աշխատան-

՞26

Գերան,

-

՛

`

գործակցի

Անգործարար ընթացքների գումարային երկարությունը տվյալ տեղամասում (Տաշ) իրենից ներկայացնում է անգործարար ընթացքների գումարային երկարության հարաբերությունը գործերի քանակին Լ Աա.Շ, (6 150) Տան

(6148)

անչ -62շչԻ26,ն ժամանակ

առավելագույն

օգտագործման

պլայմանից:

ՀուչՀ--Շ:

լայն նն է, լայնությունն Շ գործիգործի ընդգրկման մ: -ն

քային ընթացքների

Ց.գ

այն,

որի

դեպքում

աշխատանքային

ընթացքների օգտագործման

Գծնրինակ» վարի Ժամանակ

երբ ըստ ագրոտեխնիակական պայմանների կիրառվում են հանգուցային ն անհանգուցային շարժման եղանակները, համեմատելով Փ -ի արժեքները, ստացվում է, որ. ույն ագրեգատի դեպքում կարճ գործերում ջ -ն մեծ է ստացվում անհանԳույց շարժման դեպքում, իսկ երկար գործերում` հանգուցային: Այլ հավասար պայմաններում Փ -ն մեծ է ստացվում վարի կոմբինացված եղանակի դեպքում` անհանգույց շարժումների. ժամանակ, իսկ հանգուցային շարժման ժամանակ ջ -0ն մեծ է ստացվում հաջորդաբար գործավար-լաղարակավար շարժման եղանակի դեպքում: ,

,

.

6.70

՝

Լեռնային պայմաններիազդեցությունը մեքենատրակտորայինագրեգատների շահագործական պարամետրերի վրա

Ազգաբնակչության աճը պահանջում ընդլայնել մշակելի հողային մակերեսներն ի հաշիվ քարքարոտ, թփակալված, թեք, կտրատված, խորդուբորդ, ծովի մակերնույթից բարձր ն այլ բնույթի լանջերի վրա գտնվող տարածությունների: Հողատարածությունների ռելիեֆի անբարենպաստ ազդեցություն »գյուղատնտեսական ագրեգատների աշխատանքի վրա մեղմացնելու նպատակով գիտահետազոտական աշխատանքներ են կատարվել լանջերի մշակության առաջադեմ տեխնոլոգիաների ու ռացիոնալ մեքենատրակտորային ագրեգատների ընտրության ն շահագործումը ճիշտ կազմակերպելուուղղությամբ: Այդ հիմնախնդիրների լուծման համար լուրջ գիտահետազոտական աշխատանքներ են կատարել Շ.Մ.Գրիգորյանը /46/ Ռ.Ռ.Դվալին /48/, Զ.Ա.Խանտաձեն /772/, Խ.Ա.Խաչատրյանը /775, 776) Ի.Մ.Խոխլովը /777), Կ.Ղ.Կարախանյանը/6/, Շ.Յա.Կերեսելիձեն /75), Վ.Վ.Մախալդիանին /703), Ռ.Մ.Մախարոբլիձեն /704/. Օ.Վ. Մշվիլդաձեն 727) Գ.Ա.Վանյանը, (7271) ն ն այլոք : յանը Հ.Վ.Վեդենյապինը դենյապինը Վաշվի առնելով կատարված աշխատանքների արդյունքները, ներքնում բերվում են ներկայիս պահանջներին վերաբերող նյութեր, որոնք անհրաժեշտ են տնտեսավարման ներկա փուլում մեքենատրակտորային ագրեգատների ճիշտ ընտրության ն արդյունավետ շահագործման համար: Հայտնի է, որ մեքենատրակտորային ագրեգատների հերթաւիոխային արտադրողականությունըորոշվում է հետնյալ բանաձնով. (6. 155) ք, Հ036եյոթն ծաէ հա/հերթ,

որտեղ` ծ, -ն գյուղատնտեսական մեքենայի կառուցվածքային ընդԳրկման լայնությունն է, մ, ռ -ը ագրեգատում գյուղատնտեսական

մեքենաներիքանակը, /

գյուղատնտեսական մեքենայի կառուց-

-ն՝

Ալես հեգատի անան Աա 7, վածքային Արական աան գործանիցը հերթափոխի ագրեգատի տեսական տնողուը գործակիցը: ԱԱ

ությունը,

ԱԱ Թո Ր ԱԻ

մ/վ,

ակա

Հ.,-

-ն՝

ժամանակի օգտագործման հերթափոխի

(6155)մեջ ռանաձնի

ագրեգատի

մտնող պարամետրերից էական ազդեցություն ունի ագրեգատի Վ ո որը որոշվում ծ ծ մ է գործակիցը, օգտագործման

նությանվրա ր արտադրողականության

հերթափոխի ժամանակի բանաձնով. հետնյալ

ոՐ

Ս7

ը

ց ելուն

ՓՈՎ03685

'

(6. 156)

որտեղ` օ -ն ագրեգատի աշխատանքային ընթացքների գործակիցն է, նաւ դեպքում` Փ աց ։աց-Ը ագրեգատի օգտագործման լչ Հ

Շ

ժամանակը,

Փ-

2Ն7 Ֆան Իշ

՛

(6157)

Մշ -ը ագրեգատի աշխատանքային արագությունը, մ//, ն, -ը ագրեգատի անգործարար ընթացքի արագությունը, մվ, Ճ, -ն տեխնոլոգիականպարամետր է, որը հաշվի է առնում ագրեգատի ագրեգատի պարապուրդները տեխնոլոգիական սպասարկումների ժամանակ, ժ/կգ, ց -ն պարամետր է, որը բնութագրում է աշխատանքի պայմանները, կգ/հա, 74շ -ն հերթափոխի ժամաագրոտեխնիկական նակի արտացիկլայինծախսումների գումարային գործակիցը: ագրեգատների արտադրողականության Մեքենատրակտորային վրա ազդում են նան արտաքին գործոնները` տեղանքի բարձրությունը ծովի մակերնույթից, թեքությունը, հողակտորների չափսերը ն այլն, որոնք բնորոշ են մեր հանրապետությանպայմաններին, բայց բերված բանաձներում (6.155) ն (6.157) հաշվի չեն առնված: Հետազոտություններըցույց են տվել, որ նշված գործոնները զգալիորեն ազդում են մեքենատրակտորայինագրեգատների արտավրա: Ուստի, ստորն բերվում է նշված գործոնների դրողականության ազդեցության չափը ագրեգատի շահագործական ցուցանիշների վրա (72) |

6.70.

Տեղանքի բարձրության ազդեցությունը մեքենատրակվրա տորային ագրեգատներիարտադրողականության

Տրակտորային ն ավտոմոբիլային շարժիչների հզորությունը տեղանքի բարձրությունիցկախված նվազում է, որն արտահայտվում է հետնյալ էմպիրիկ բանաձնով/75, 703, 704).

Դ/ 0176

Պարզ ակերնույթից

// բարձրության

կՎտ,

(6. 158)

վրա, 1/Վ17,//ց -ը՝ տրակտորային մբ ի բարձրությունից: Այդ ն Աւ,

Դարձ րութ կախված եանքի՝ Աոիծակիցը կորստի

ԱԱ

ն Ա ԱԱ

մ.Կ

Ա

՞Հ|

0,9

ՀՀ

"

ո

0,

՝

տ

"-

-

.

ըստ

հզորության զորության

Պոր

Ը036--դրպոո, հա,

որոշվում որոշվու

(6 159)

ագրեգատի. տեսակարար քարշային դիմադրությունը է, քարշային հզորության օգտագործման

Ա.Ն ան րաատրի Ր

համար՝ Քարջային ագրեգատի ո,

ԱՔ-Ը ԱՆ

աՆ

ղադրելով

քս

Հ

է. ստացվում / //օ

ԻԻՇՈՅ6 Ք

Ճաջն

բանածնի (6.159) մեջ,

ի- թոհա/հ.

-

Ի

.

(6.767)

Պետք է ի նկատի ունենալ, որ (6.161) բանաձեր կա րելի է օգտագործել այն դեպքում, երբ ագրեգատը ճիշտ է կոմպլեկտավորված, այսինքն ագրեգատի էներգետիկական հնարավորություններն օգտագործվում են ռացիոնալ: ի

իեմոնականներով: ոեր լանջի Ան

:,

կմեծանա ընթացքիերկարությունը

ոԼ

-ն

ընթացքի աշխատանքային փաստացի ագրեգատի ուղղուՆ

լացի Կ

-

ություն

եր արությունը:

երկարուընթացքի

անգործարար Հաշվի առնելով շրջադարձի օգտագործման թյունը `

Ճք

(6.162)

Լո- Լս մ,

-

երկարությունն (կորագծով), քաշ ընթացքի աշխատանքային նախատեսված թյամբ է

էշ ւեԱՅՐԻ (6.

ց

կիցը, համաձայն

ործագոր

-

217 -ՀՄ՝ (6.63) Է3.4. Հաչ ԷՖ արդյունքները ցույց են դիտումների ժամանակաչափումային ՓՈ

է ներկայացն

հետագիծը իրենից տվել, որ ագրեգատի շարժման որոշ տարրերով ստացիոնար պատահակա անության ե ու ագրեգատիտեսակի համար

թեքության տվյալ արանլանջի մեծություն: ունի հաստատուն Ընդունելով Մաչ աշխատանքային ներկայացնել ընթացքների է գործմանգործակիցըկարելի Հ

(6 160) ԿԽ հզորությունն է, կՎտ: -ի արժեքները արտադրողականո դրողականության

ղքա

Բ

|

է

մ

գեքենատրակտորային չափով

ՀՀ.

ՒԼ, -500 1000150020002500

0.

ո

Կրե

աշխատելիս խիստ սահմանափակվու ագրեգատի շարժման ուղղության ընտրու-է ընդունված էրոզիան կանխելունպատակով, հողի նի որ, Սակայն թեքության վրա շարժման ուղղությունը հայտնի պատճառագրեգատի աշխատելիս է ն է ներով խախտվում հորիզոնականից, Բնական այս որ տատանվող կորագծով: շուրջը հորիզոնականի վրա

Թեքության

որտեղ` էր

Ագրեգատի արտադրողականությունն է հետնյալ բանաձնով /66)

ԱՂ

Տեղանքի թեքությանազդեցությունըմեքենատրակտոընթացքների րային ագրեգատներիաշխատանքային

դեպքումաշխատանքային

Նկ. 6.1. Հզորության կորստի գործակցի (ճլ.) փուիոլխությունը,կայսված ծուլի մակերնույթի նկատմամբ տեղանքի բարձրությունից (1):

՝

610.2

Մառ

ե

օգտա-

։

ներկայացնե ր

ոո

Դ րշա

չշ

ր`

ՃԻ

տնյալ յալ

տեսքոտեսք

(8164) ՝

մեծությունները համապ Ստացված բանաձներումհամապատասխան ճանապարհով: որոշվում են փորձնական ամանա ժամանակի րթափո Բանաձ նը (6.164) հաշվի է առնումհերթափոխի աշխատելու թեքության լայնքով եգատը Բեք ե ագրգատը ծախսերը

Մամանան:

43)

6103.

Տեղանքի թեքության ազդեցությունը մեքենատրակտորային ագրեգատները աշխատանքային արագության

վրա

Տեղանքի թեքությունները բացասական ազդեցություն են թողագրեգատի շարժման արագության վրա: Նշանակելով թեքության վրա ագրեգատի աշխատանքային արագությունըն,չշ -ով, ստանում ենք. Մաշա (6. 165) Ճ Մաշ- Ճնաշս, որտեղ` Լ, -ը ագրեգատի աշխատանքային արագությունն է հորիզոնական տեղանքով շարժվելիս, մ/վ, ՃՆ, -ն`՝ ագրեգատի աշխատանքային արագության իջեցումը, որի նշանակությունը պայմանավորված է լանջի թեքությամբ, մ/վ: Ե աշ5 112 (6. 166) -ն որտեղ` ե, ագրեգատի տեսական արտադրողականությունն է, մ/վ, Հ..-ն՝ ագրեգատի տեսական արագության օգտագործման գործակիցը հորիզոնական տեղանքում: Սշ«5 Սո ծնա, (6. 162) ծն. -ն ագրեգատի տեսական արագության օգտագործման գործակիցն է թեքությունների վրա աշխատելիս: տեղադրումներն փոփոխություններ անելուց նում

նան

-

ստիպված կատարումէ

գոտիները մշակելիս, ագրեգատը դարձային ընթացքներ, որոնք

անգործարար փոքրացնում լրացուցիչ ն` ագրեգատի ընթացքներիգործակիցը, հետնաբար աշխատանքային արտադրողականությունը: անհրաժեշտ է նշել, որ լանջերի վրա ագրեգատի

Այստեղ

պետք շրջադարձը

Ք

ան աչ2 դ ռխ-բ| ի ախ«ալք

-Խաշ-

չո

յ

Լ

Մաշ

ծ)

ջ»(-

Է

-

աշծո

ԻԲ

Մ

՛

ծո-

աշծո

իր անմիջական անգործարար ազդեցությունն կանգառների վրա, ժամանակի ն երկարության շրջադարձի ընթացքի

պատճառով: ն

Ի`

թ «մ

յՉողակտորներիեզրածձնիազդեցությունը մեքենատրակտորային ագրեգատների աշխատանքայինընթացքների գործակցի վրա

չ-

`

ապա

մոն Հ

656.170./

.

ար

աշխատանքային ընթացքների (6.171)

նԽ՝.

Ճան ՄաշՄան Ի

րներ հողակտորների ղ կլինի. ընթացքներիգործակիցը

ւնը թեքությունը

նե

աշխատանքային Ց...

( 65.172 )

Ճեան րշ Է ա ՃՈ ն աջ մասը 7,չ -ի վրա արտահայտության Բաժանելով (6.172) է. կատարելուցհետո ստացվում նշանակումներ Ս (6.173) ԷՒ Հ

ակս

(6. 7169)

Մառ,

տեղանքի

շվի առնելով անկանոն եզրաձնը, Հա

՞7 աան

-

գործակիցը՝

որոշ

Հայտնի է, որ հողակտորների անկանոն փոխդասավորվածությունը, տարբեր ձները` ոչ ուղղանկյունությունը, ոչ հորիզոնաեն ազդում ագրեգատի արտադրողակականությունը, բացասաբար նության վրա: Հողակտորների ոչ ուղղանկյունության դեպքում, շրջա432

ան

Այս դեպքում,երբ էչ

(6. 168)

Ստացված բանաձներով որոշվում է լեռնային պայմաններում ագրեգատի տեսական արագության օգտագործման աստիճանը: 6. 70.4.

ն

այն

Լ

ծ

լ

հասկացողությունը,

Կիրառելովպարապ ընթացքներիգործակից ստացվում է. անկանոնեզրաճնը, հաշվի առնելով հողակտորների

ծ

է

Փակ

Լ

ծո

իրականացվիլանջով դեպի վեր` հետադարձ

է

1806-իտակ փակ օղակով, որը կարող շարժումով, շրջադարձի ժամանակ ունենալ

|

որտեղ են աոարկա հետո,

են

որտեղ` |

-յ-

Ր,

ր,

Հ

Ճո

քշ

ր,

շլԻԷշՒԾ

լ 1

Ճան.

րջ արժեքը, Տեղադրելով(6.156) բանաձնումՓ-ի փոխարեն Փայս-ի

ստացվում է.

1-2.

՛-

Այս

(6. 174)

:

ջ ԻԱ36Ճածլոր/«շ9 (6.174) տեղադրելով արտադրողակաարտահայտությունը է.

1Էդո

Ո

նության որոշման բանաձնի(6.161) մեջ, ստացվում Սեկ

ճն

.-

կ

Բն»

ոփ:

-«յր-ոռ

(6. 175)

Հ036Խրելուքնաչց) ։

Բանաձնն

(6.175) իրենից ներկայացնում Է մեքենատրակտոագրեգատի հերթափոխային արտադրողականությունը, որում աշվի են առնված տեղանքի բարձրությունը ծովի մակերնույթից, լանջերի թեքությունըն հողակտորների անկանոն

րային 705.

ճերի օգտագործման գործնական եղանակները ոչ միայն չեն տալիս սպասվելիք տնտեսական արդյունքները, այլե շատ դեպքերում պատճառեն դառնում լուրջ ֆինանսական կորուստների: Հետնաբար,

եզրաձնը:

անհրաժեշտությունէ առաջանում որոշել ագրեգատների այնպիսի կազմ, որը կբերի նվազագույն ծախսեր ն առավելագույն շահույթ:

Տեղանքի փոքրաչափությանազդեցությունը գյուդա-

սեոՔԻգբանանակ իում

-2.07-

"`

(6. 726)

:

փ

/,, -ն հերթափոխիընթացքում մշակվող տեղամասերիքանակն որտեղ` 7ն է, `

/,-ն՝ տեղամասերի միջն հեռավորությունը, մ, 17չ-ն` ագրեգատի փոխադրական արագությունը, Տվյալ բանաձնի (6.176) գործնական օգտագործումը հնարավոր է այն դեպքում, երբ նախօրոք հայտնի է հերթափոխիընթացքում մշակվող տեղամասերիքանակը: Եթե հերթափոխիընթացքում մշակվող տեղամասերիքանակը նախօրոք հայտնիչէ, կարելի օգտագործել հետնյալբանաձեը.

մ/վ:

Է

7... Դ

նն

Լ

7,7.

Վ

(6. 777)

Յ600Մ Ի, որտեղ` /, -ը մեկ տեղամասիմիջին մակերեսն է, հա, (, -ը` տեղամասերի միջե միջին հեռավորությունը,մ, 7/2 -ն՝ ագրեգատի նորմատիվային ժամային արտադրողականությունը տվյալ հա/ժ, 7չ--ն՝ հերթափոխի տնողությունը,ժ: 6. 71.

պայմաններում,

Գյուղատնտեսական ա, դյունավետ աշխատանքների ( կազմակերպմանորոշ գործնականխնդիրների

մոդելավորումը 6. 77.71.

Մեքենատրակտորային ագրեգատներիբաշխման

տեխնիկատնտեսական եղանակը

Այստեղ, ագրոնոմիական բնույթի տարբեր խնդիրների հետ առաջին պլանում է մեքենայական աշխատանքների կազմակերպման հարցը, քանի որ մեքենատրակտորային ագրեգաւո-

միասին,

կարելի

է

լուծել

մոդելներով, որոնցում հաշվի տնտեսամաթեմատիկական

Փոքրաչափ տեղամասերում գյուղատնտեսական ագրեգատի հերթափոխի ժամանակի արտացիկլային րում անհրաժեշտ է հաշվի առնել նան հերթափոխի ընթացքում ե 'գատըմի տեղամասիցմյուսը փոխադրելուժամանակիծախսերը

ոռ-7 շն

խնդիրները հաջողությամբ

Նման

տնտեսական ագրեգատի արտադրողականությանվրայ

նդունենք

են

հիմնական ներգործող գործոնները: ոլոր բոլոր

այնպիսի առնված

ո գյուղատնտեսական գործողություններն ընթանում են ժամանակահատվածում: Պայմանավորվենք, որ մեքենատրակռ. տեսակի ագրեգատներ տորային հավաքակայանն ունի Դ,, Ոշ,

(ո,

ոջԻ

ոյ»

ո) ն դիտարկենք որպես սպասարկման համակարգ,

իսկ կատարվելիք գործողություններն անվանենք պահանջների հոսք: Գործողություններիկատարման սկզբի օպտիմալ ժամկետը հաշվում ենք պահանջների ընդունման պահը: Համակարգում միաժամանակ մեկից ավելի պահանջի ընդունման հավանականությունը բավական փոքր

այն

ն

է

կարելի

է

անտեսել,

պահանջների

ընդունման

հավանականությունը կախված չէ ժամանակից ն թողունակության հատկությունից. այ։`՝։ կախված է միայն ժամանակահատվածի տնողությունից: Պահանջների ընդունման պահերը տրամախաչվող միջանկյալ ժամանակում անկախ են: Այսպիսով, պահանջների հոսքն օժտված է ստացիոնարության հետազդեցության բացակայության ն պարզագույն հատկություններով Դա նշանակում է, որ հոսքը պարզագույն Է ն ենթարկվում է բաշխման Պուասոնի օրենքին, այսինքն / ժամանակում ընդունում է /՛ այն հավանականությանը, որը պահանջներ: Այն որոշվում է հետնյալ բանաձնով.

»2-- -խ/ոի",

(6.128)

որտեղ` 4 ն հոսքի ինտենսիվությունն է: «Մարալիկ» ագրոֆիրմայում կատարած մեր ուսումնասիրությունները ցույց տվեցին, որ մեկ պահանջի սպասարկման ժամանակ միավոր ժամանակահատվածում մեկին մոտ հավանականությամբ է բաշխման ցուցչային օրենքին. ենթարկվում -

ԻՌ-

որտեղ` 7/։,

1/։,

Հ

-ն

) աՀՈՀ1-օ»", ) -

ՀԱ-Փ

Մ"

(6.779)

սպասարկման միջին տնողությունն

է:

Տ, հարաբերությունն ընդունված է անվանել սպասարկման

ինտենսիվություն: Գործնական

դատողություններից

ելնելով`

դիտարկվում

մասսայական սպասարկմանհամակարգերի երկու եղանակ. 3) 2)

են

ագրեգատներովսպասարկմանսպասումով համակարգ, փակ համակարգ (կամ ցիկլային արտադրական համակարգ):

ո

ճՃՀո՝ ր

եամաժամանակ

սպասարկվում /՛պահանջներ, ըստ են

սպասեն,

ոջ.

որում

բլ) |

Վ| Շ-դԸ-Տ)35:Ո թա

ռ-1

(6.784)

:

ւ

Է-Օ

Փակ համակարգի դեպքում /, -ի համար ստացվել են նման որոնք ֆունկցիա են կախված Տ -ից (Պալմի արտահայտություններ, սի այնպիսի կարն կարեոր ցուցաանաձներ): նիշ, ինչպիսին ընթա բ ծախքերիվրա ծախսումներն Վետնաբար, պահանջվում է գտնել հետազոտվող համակարգի (3. որի գատների ն դրանց վերա հայտնաբերման անսարքություններիսպասարկմանորակը գնահատող չափանշային Փ ֆունկցիայի նվազաց վրա Երկարտարիների ծախսերը: գույն արժեքները կախված Տ, փոփոխականից ն ճ,, պարամետրից: երում վկայում են, որ Հ, պատահական Սակայն, ի նկատի պետք է ունենալ այն հանգամանքը, որ լինում մճեծ հատուկ է էռլանգի օրենքին, որի են դեպքեր, երբ գյուղատնտեսական տեխնոլոգիական գործընթացխտությունն ները ենթադրում են դիտարկվող էական կորուստներ լրացուցիչ 7(2.)- խ/գ: ն «Չ, 1Թ-զդեպքում, որին բավարարում է սպասարկմանսպասման պայմանների (6 780) վերը շարադրվածը. Այդ դեպքում տնտեսաժամանակը ն ագրեգատների պարապուրդը: Ամփոփելով րվածը, ո որպես տնտեսական ընդունվում են համակար չափանիշ Փ է նպատակային ֆունկցիան Գի գումարային մաթեմատիկականմոդելը ներառում Փ (գծային կամ ոչ գծային) սահձանափակումներով գծային հավասամտցնելով ֆունկցիան, րումների կամ անհավասարությունների համակարգերի տեսքով: -ԱՍՈԽ 1/0": Մու) ւռ ոշ . (81977) դեպքերում լավ արդյունքներ են ստացվում գծային, ոչ որտեղ` 74/29, 4/7, 822 Այդպիսի ը 70 )7 Հպառահ էն փոավան մեծությունների գծային ծրագրման ն վիճակագրական փորձարկումների եղանակներն մաթեմատիկական՛ սպասումներն" օգտագործելիս: աղղակի անգործությունից, ն միավոր ուղղակի շահագործական ծախսերը:2՛ ն )՛ պատահական Սեքենատրակտորայինագրեգատների (ՈՇ-1,6 : 3113-8082) մե ի Գրերը որոշվում են

սպասարկող

Էհարի Այնուհետն անհրաժեշտ առնել ագրեգատն

լ

մինչն

որ

մեջԲիմագործական մանյ

տեւը ունի հետեյա՛ `

ի

միավոր յի կորուստները

ժամանակում,

-

կորուստները` ե՛ են, համապատասխանաբար սպասարկման արն

ժամանակում Գատների վիճակագրական բոտների աին Պիոնւմներ այ կոնկրետ տեխնոլոգիական Երի Գործընթացի աղանակով ելնելով Մշ -ը՝ չզբաղեցված արն ագրեգատների ՄԱ խերիհերթում, նոր ագրեգատների ձեռք բերման ներդրման տ

Կ-

ւ

ն

համար,Աու

Տեղադրելով /,

ն

Ռշ

ա

,/

Ի

մ

օօ

782) 2-ը նույ, |,Թ վիճակի հավանականությունն (նրա համակարգի ավանակը պահին համակարգում կան պահանջներ): հ աան Սպասումով ունենք. ՓՀՏՎԱՍՑ ( չ|

որտեղ`

Ե

ամակա

քն), '

հազար Տ" /ոշ րբ է Հո,

Ց

՝

ւո Բշ/ոո"|քն

աք

(6. 783)

) Է

,

Ր

:

Ն

1500/250 /| 1000/150 «41100050

|

ւ

1200 1500 1800

Լ

շ800ր100

8|

ԱՐՑ|

ՊՐ200600876 աջ

Փ

0,044 0,006

են

Շահագործականծախսերը.

է

,

Ս,

ն)

«

ո

Հ

են

ՖՈԱ-ոթՍ ոո,- ԽՏ 0՛

ժատիմալ քանակներ Ագրեգատների քանակը,

Ցուցանիշները

րը

արտահայտությունները (հայտնի սպասարկմանտեսությունից) սսայական (6.181)-ում, ստացվում է,

մասս

(յուսակ 6.7

՛

2212 2500 «00

| |

16566

2100|

200|

Որպես օրինակ դիտարկենք խոտը հակավորումով հավաքելու Է ՌՇ-1,6 մամլիչ-հավաքիչ մեքենան ԽՈԼՅ-80/82 տրակտորի հետ ագրեգատավորված: Քանի որ մամլիչհավաքիչներիՕգտագործումը թույլատրելի Էէ խոտի մոտ 2092 խոնավությանդեպքում, ապա այստեղ հնարավոր են երկու տեսակի կորուստներ, կապված ագրեգատների հարկադրականպարապուրդի ն մամլման գործընթացի ուշացման հետ, որը հանգեցնում է խոտի

եղանակը,երբ օգտագործվում

քանակականն

ունենք ՄՍՏ բարձրացնելու վերաբերյալ կատարվել են մի Այսպիսով, համակական արդյունավետությունը դլորուստների: Հաշվարկների /29, 47, 49, 67, 7067: հետազոտականաշխատանքներ արդյունքներըբե ված արք ենտարկման ագրեգատներով:չ աղյուսակ 6.1-ում, 2, Նման խնդիրներից հիմնականը հացահատիկահավաք կոմբայնի արժեքի օ դեպքում, որից երնում Ը վերը նշված ծախսերի ագրեգատների թվի բարելավումն է: Այդ դեպքում ստացված որ մեծացումը հերթափոխիժամանակի օգտագործման Փ ունեն նպատակային դեպքում բունկերի ծավալը ն հացահատիկի է նշանակություն ֆունկցիայի հանգեցնում արժե բի արդակի կարնոր Գումարային ռացիոնալ բեռնատարությունը: Երկու ցուցանիշփոխադրամիջոցների կորուստների ծացման: դ

ակա

սպասումներով

-

վերլուծության ներն էլ փոխադարձաբարկապված են: ա) Բնասիրության բերված են նկ. 6.2-ում: հարաբերությունների Հավաքող-փոխադրող համալիրի աշխատանքի տեխնոլոգի7 Ագրեգատմ դեպքում քանակները պատասխանաբար համագործընթացի մոդելը հիմնականում ընդգրկում է երկու են2 Յոր հավասար ական Տպտիմալ Առաջարկվող տարբերակ.հացահատիկի հավաքման ընթացքում հատիկի բեռնումը եղանակըհնարա,4-ի: է ն տալիս, ելնելուլ կոմբայնի կանգառով ն առանց կանգառի: հողային մակերեսից փոխադրամիջոցին րավորություն աճեցվող որոշել գյուղատնտեսական տարբերակներով էլ նախատեսվում են հացահատիկաԵրկու մշակաբույսերից նտեսական ն կազմը ֆերմերային ն մեքենան ագրեգատների ն փոխադրամիջոցներիաշխատանքի համաձայկոմբայնների հավաք ՎԵՐ օպտիմալ միջֆե բոսրային հավաքակայանների ընեցմանորոշակի պայմաններ բունկերի տարողության (Մյ յյ) ն մեքենատրակտորային համար:

արդյունքները տարբեր. //20.1

ա

ւ

բեռնատարության (Զյ) փոխադրամիջոցների թյուններիդեպքում.

Սո

արը

որտեղ` :

Էի

.օօ6

ի այյ

Շար

՞

(6ցոռծամյանծախսերը, ճախվածընրւյած

Քաճակից-

մեքենաներ)

Կոմբայններ) դյահավաք հավաթող օղակների Կ/արամետրե, ոհ 7րող

մոդե,

ն,

Դշչավորումը

Հացահատիկ կ հ

հավաքող-փոխադրող մեքենաների կառուցվածքի համալիրների քանակականկազմիընտրության ո ւ

-

ն

Բո.

100000.չ2

(56.184)

«վավ

Հ--ԲՀ---ԸՀ:

520,0:77)

(6189

սահմաններում.

Օ5ՀՆՀ , ավ 6:186) աշկ Հ Խնդիրը լուծելու ժամանակ աշխատանքային արագությունը կարգավորվում է կոմբայնի ընդգրկման լայնության փոփոխության հաշվին, կախված հացահատիկի բերքատվությունից, ծղոտայնութողունակության հատկությունից: կոձբայնիթողունակության թյունից ց ն նկոճմբայնի հատկությունից ժամանակաչափման տվյալներով հիմնավորված է էմպիրիկ է կախվածություն,ըստ որի որոշվում բունկերից հատիկի բեռնաթափման ընթացքում ժամանակի կորուստը կոմբայնի կանգառի ,

6.77.2. 3ացահ

..

որտեղ` «, -ն կոմբայնի թողունակության հատկությունն է, կգ/վ, ջչ -ն՝ կոմբայնի ընդգրկման կառուցվածքային ծղոտայնությունը, ն` լայնությունը, մ, Օյ, -ն՝ հացահատիկիբերքատվությունը, տ/հա: կոմբայնների Ագրոտեխնիկական պահանջներից ելնելով թույլատրելի աշխատանքային արագությունը պետք է գտնվի հետնյալ

5օօ՛-

ԵՍ 62

չյ

հարաբերու-

Ն, -ն բունկերի ծավալն է, մ, յ, -ն հատիկի ծավալային զանգվածը,կգ/մ`,Օշ -ն՝ իոխադրամիջոցի բեռնատարությունը, տ: Հացահատիկահավաք կոմբայնի աշխատանքի արագությունը որոշվում է հետնյալ արտահայտությամբ/706/

2օօօ

/0000՝շ6

հետնյալ

օգտագործման

՛

դեպքում`

-0,0023:/)-, (6. 782) բունկերի բեռնա թատմսան րն փման ընթացքում ժամանա է, կանգառի ն բեռնաթափման տրաստվելու ժամանակի կորուստը: Հավաքման մեկ բունկերի լցման համարծախսված

որտեղ`

Լք

-ն

ո, ՛

-

Էլ

,

խան: աեկոմբայնի ժամանակի մաղընթացքում

համար

-

'

Կոմբայնի հերթափոխի ժամանակիկորուստր գործակիցը(-,) որոշվում է

(878 786)

եղ`

ո-վ- |

շվի

(86.189)

՛

որտեղ` -- ն հերթափոխի ժամանակիօգտագործման գործակիցն է առանց հաշվի առնելու

ժամանակի կորուստները

բունկերի բեռնաթափման ընթացքում: տնաբար, կոմբայնի այն արտադրողակա նությունըորոշվում հացահատիկահավաք հետնյալբանաձնով` 036800 »ոթ: (6.790) արտադրողականությունը բեռնաթաի բունկերը լատիկային հոբայնի տարբերակի կոմ

է

չ

ըստ

(առանց կոմբայնի

ն աաա

(6

797) ատոմոբիլը հացահատիկբեռնելու ժամանակը (կոմբայնի կազմում

ժաղգառի ձրճանակը) է, բունկերի ավտոմոբիլի բեռնատարությունը Ն

ՕԴ6 ՀՄ) դ

«բ) երբ Օճ» բո)

3600ք

աք

մեծ

՝

,

(6. 792)

ոօ

Գթոն-360.) Էրդ

թյունը

բունկե

իկ

(68.793 752)

'

Քանա լցնելու ժամանակն կոմբայնների որտեղ` /-ն

է

ը՝

քբ --

է,

փոխա-

չոփ -ն քոչ

ն՝

նության մանից, հատիկը գործընթացի հոսքայնությա պայմանից, համար թիվը որոշում են ավտոմոբիլների անհրաժեշտ փոխադրելու հետնյալ բանաձնով.

Ելնելով

աթ

մո

(6. .

'

795)

ավ

կոմբայնների թիվն է: Ստացված արտահայտությունները կազմում են հացահատիկ հավաքող ն փոխադրող ագրեգատների համաձայնեցված աշխատանքի մոդելավորման ալգորիթմի հիմքը:

որտեղ` Ռյ-

ն

-

ո Բյրորդ

որի տարողությունից, այսինքն

վ,

կմ, Մ,7-ն՝ ավտոմոբիլի միջին հեռավորությունը, րման տեխնիկակ մ/վ, ձ,,ավտոմոբիլի բեռնաթափմանժամանակը, վ:

6. 77.3.

Է

կանգառի), ստացվում է.

ի

7. նակն է ավտոմոբիլի բեռնման ժամանակն

ք. -ն

առնող հետնյալ արտահայտությամբ, 3600հա

(6.7194)

ԲՈՐ

ար ագությունը,

ՀՇ ՔՈՅ. ա 26ր

36000.46

----արըը հՔ էր Իա

է, ժ, Ռյօ -ն՝

.

օղակում

արտադրողականուորոչվում հեաո Աածովսազտոմորիլների

Նման այն

ն

Տարբեր բեռներ փո/լսադրելիսփոխադրամիջոցների տեսակի ն երթերի քանակի ընտրության խնդիրների մլ մոդելավորումը

խնդիրների լուծման անհրաժեշտությունն առաջանում է

դեպքում, երբ որնէ օբյեկտից պետք է փոխադրել տարբեր բեռներ

կան տարբեր մակնիշի փոխադրամիջոցներ:

Այս դեպքում պահանջվում է հաշվել փոխադրամիջոցներին երթերիօպտիմալ քանակը: Բերենք օրինակներ: Բազայից հանքային պարարտանյութերը, սերմերը ն այլ տեսակի սորուն ն հատային նյութերն ու ապրանքները, դաշտից հացահատիկը, խոտը` հակավորված ն ոչ հակավորված, ն այլ բեռներ հնարավոր է փոխադրել տարբեր ավտոմեքենաներով ու տրակտորային կցասայլերով: Ըստ որում, որպես տարողություններ, կարելի է օգտագործել կոնտեյներներ, պարկեր կամ ուղղակի փոխադրամիջոցների թափքեր: Լուծենք հետնյալ օրինակը: Բազայից տնտեսությունը պետք է փոխադրի40 կոնտեյներ, 1200 պարկ ն 80000 կգ տարբեր բեռներ: Տնտեսությունն ունի տարբեր տարողությամբ երկու մակնիշի ավտոմեքենա` Ա նԲ (աղյուսակ 6.2): Վ

Ավտոմեքենաների թափքերի Արո Կե նից,թաՄարությանը ափսերից, կոնտեյներներ եզրաչալիքերից զ անգվածից: պարկերիու |

ն

կազմում

Մեկ երթուղու ծախսը համապատասխանաբար է. Ա տեսակի ավտոմեքենաներիօգտագործման դեպքում՝15000դր, Բ տեսակի դեպքում` 20000 դր: ա

մղյումակ 6.2

Ավտոմեքենաներիթափքերի տարողությունները

| Սաքանը րի մեքենաների ս

Բ

արտ ԷԱՔ ռներ,

ատ

նե ""

ե

4000-4000"

-

) Օգտագործվել է (ավտոմեքենային կցվել է) նան տրակտորային կցասայլ (օրինակ, 2/17Շ-4):

տ

ներին:Սակայն բոլոր կետերը չեն

//կետը վերցրած Օլ շ կամայական բավարարու կոօրդինատներով ն2ՃշՀ0 Դրանում տեսակետից` արդյունավետության «րին, համար տեղադրենք27 «2-ի արժեքները: Ստացվում են. համոզվելու »

70:4

բայց

(6. 196)

Ժ000111 16000212 2:80000: -

(8772

ՃՒ 47շ-10: Ստացված հավասարումներուլ կառուցվել են ուղիղ գծեր դեկարտյան կոօրդինատականհամակարգում (նկ. 6.3): Համածայն խնդրի պայմանների` բոլոր երեք գծերից վերն գտնվող նրբագծված մակերեսի վրա ցանկացած կետ կարելի է դիտարկել որպես հնարավոր լուծում, քանի որ բավարարում է բոլոր երեք հավասարումներին, ինչպես նան 24գՀ 0, 24շ Հ Օ պայմաններին: Սակայն բոլոր կետերը չեն, որ ապահովում են փոխադրումների նվազագույն ծախսեր: Օրինակ, կամայական վերցրած7/ կետը 24, 7, 10,4 կոօրդինատներուլ| «շ պայմանբավարարում է շՕգ-ՕնԿ22-0 Հ

Հ

ոչ:

139200 կգ՝

տարողությամբ

Խնդիրը լուծելու համար անհավասարությունները փոխարինվել հավասարումներով ն պարզեցվել. Հ«շՀ4 ՊՈ2-Թ.

պայման-

ն

Հ

`

են

-

ՀՕ

70 կոնտեյներ`40 -ի փոխարեն 0 «7 Հ 2224 պարկ` 7200-ի փոխարեն, 80:27: Հ 160 10,4 »« 10.4 Հ 80000-ի փոխարեն: 8000 .».7::8000

|

Երթի ծախսերը որոշակի ճանապարհի համար հաշվարկում են ելնելով վառելանյութի ն ընդհանրապես շահագործական ծախսերից: ն Ա Բ տեսակի Խնդրի լուծման նպատակն է որոշլ ավտոմեքենաների անհրաժեշտ երթերի քանակը, որի ժամանակ պահանջվող քանակությամբ կոնտեյներների, պարկերի ն սորուն ու հատային բեռների փոխադրման ծախսերը կլինեն նվազագույն չափի: Այս տիպի խնդիրները կարելի է լուծել գծային ծրագրավորման գրաֆիկական եղանակով, որը համարվում է ամենապարզագույնը: Նշանակենք Ա տեսակի ավտոմեքենաների երթերի քանակը 2« ն Բ տեսակի ավտոմեքենաներինը`2«շ: Ակնհայտ է, որ 2«-0Նն 22520: Ելնելով փոխադրման ենթակա բեռների քանակից ն ավտոմեքենաների տարողությունից, խնդրի լուծման մաթեմատիկական մոդելը ներկայացվում է հետնյալ տեսքով. 707/շ 2 40,

50241Է 16028Հ1200,

ապահովում են փոխադրումների

որ

Օրինակ, ծախսեր: ագույն նվազ

Ի

9|

2/7

ՀՏ-

«Հ

Լ-.--ՀՏՋ (ՀՀ

Նկ.

6.3.

Վ

ի

ւ

40222

10146 Ձայ

ՀՈՏ

:

շ

.

Հղլշ

աաա,

ԿՐ

|

ՀՀՀ,

լ.

Հ

ՀՀ, յ

12545987499101111158:

Վլ

սխեմա: հաշվարկային Խնդրի գրաֆիկական լուծման

քանակություն-

Լուծման արդյունքները փոխադրմանենթակա ների հետ համադրելիս պարզվում է, որ դրանքնույնպես օպտիմալ չեն: Եթե կետը վերցնենք նրբագծված մակերեսից դուրս, լուծումը նույնպես Օպտիմալ չի լինի: Հետնաբար, օպտիմալ լուծում կստանանք, եթե կետը վերցնենք նրբագծված ն չնրբագծված մակերեսներիսահմանագծերիհատման Ք/21 7, 225 4) կամ ///( 55, 2» 5) կետերում: արժեքները,ստացվում են. Տեղադրելով համապատասխան

Հ

կետի համար՝

է պահանջարկին, Հ ա կոնտեյներ, համապատասխանում է պահանջարկին, 80». 7:160»4»1200 համապատասխանում Է

ԱԶ

պարկ, կգ

7ԷՑ000»«4-«88000 8000»

ՃՕՕՕ0

-ի փոխարեն, չի բավարարում

պահանջարկին: ճկետի համար՝ /0:5550 կոնտեյներ 40-ի փոխարեն, չի համապատասխանում պահանջարկին, է պահանջարկին, համապատասխանում 80»:5::160»:5- 1200պարկ, Ց000»:5:8000:5»-80000 կգ համապատասխանումէ պահանջարկին: Ստացված տվյալների տնտեսական վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ՝

40 կոնտեյները փոխադրելու համար պետք է օգտագործել Բ տեսակի ավտոմեքենան ն փոխադրականաշխատանքներն ավարտել 4 երթով, որի ծախսերըկազմում են 80000 դր: 1200 պարկը փոխադրելու համար երկու կետերի տվյալներն էլ համապատասխանում են պահանջարկին, բայց ֆինանսական ծախսերի տեսակետից Է կետի համար ստացվում է 185000 դր, իսկ Խ/ կետի համար` 175000 դր: Ստացվում է, որ տնտեսապես արդյունավետ են Խ| կետի տվյալները: Հետնաբար, 1200 պարկը փոխադրելու համար Ա ԿԲ տեսակի ավտոմեքենաները պետք է կատարեն5-ական երթ: 80000 կգ տարբեր բեռներ փոխադրելու պահանջարկին առավելապես բավարարում են հ) կետի տվյալները: Այսինքն` 80000 կգ բեռներ փոխադրելու համար Ա ն Բ տեսակի ավտոմեքենաներըպետք է կատարեն 5-ական երթ. ֆինանսական ծախսերը կազմում են 175000

դրամ:

Ֆինանսական ծախսերի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ Է ն կետերի տվյալներով երկու դեպքում էլ փոխադրականծախսերը կազմում են 450000 դրամ, իսկ երկու կետերի տվյալները ճշտելուց հետո` 430000 դրամ: Փոխադրական միջոցների տեսակների ընտրության ն երթերի քանակի օպտիմալացման մաթեմատիկականմոդելավորման գծային ծրագրավորման գրաֆիկական եղանակը շատ պարզ է ն հաջողությամբ կարելի է օգտագործել նմանատիպ խնդիրներ լուծելու համար: Սակայն, երկու տեսակի փոխադրամիջոցներիցավելի պահանջարկի դեպքում գրաֆիկական եղանակը բարդանում է, քանի որ հարթ կոօրդինատական համակարգի փոխարեն պետք է վերցնել եռաչափ կամ բազմաչափ համակարգ: Խ)

6.71.4.Գյուղատնտեսականօբյեկտների ռացիոնալ մոդելավորումը տեղաբաշխման խնդիրների Գյուղատնտեսական արտադրությունում տեխնիկայի, նյութերի, մթերքների ն այլ ապրանքների փոխադրական ծախսերը կրճատելու նպատակով անհրաժեշտ է ճիշտ կազմակերպել համապատասխան օբյեկտների ռացիոնալ տեղաբաշխումը:Բերենք մի քանի օրինակներ: Մարզային սպասարկման կայանի մեքենայական ստորաբաժանումը ռացիոնալ տեղաբաշխելիս, սպասարկվող տնտեսությունների մշակելի դաշտերի միջն, գյուղատնտեսականտեխնիկայի տեղափոխման ծախսերը կլինեն նվազագույն չափի: Նույնը վերաբերում Է նան տվյալ սպասարկման կայանի կողմից գյուղացիական ն ֆերմերային տնտեսությունների տրակտորների, գյուղատնտեսական մեքենաների ու այլ մեքենասարքավորումներիտեխնիկական սպասարկման ն նորոգման արհեստանոցներիռացիոնալ տեղաբաշխմանը:

/, Ք, 8, գոմաղբամբարներ` Ճ

|

Գյուղատնտեսական արտադրությունում լայն տարածում են ստանում գյուղատնտեսական մթերքների ու թափոնների վերամշակման տեխնոլոգիաները ն դրանց հիման վրա գործող արտադրակաթնամթերքի, տարբեր օրգանական մասերը` հյութերի, չրի, ն այլն: Արտադրամասերիճիշտ տեղաբաշխումը պարարտանյութերի հատկապես գյուղատնտեսական մթերքների տնտեսությունների, արտադրությանդաշտերի (այգիների) կամ թափոնների (գոմաղբի, թռչնաղբի) ստացման տեղամասերի միջն, միաժամանակ հաշվի առնելով պատրաստի արտադրանքի իրացման նպատակահարմարությունը,նշանակալի չափով կկրճատեն փոխադրականծախսերը: Մսուրային շրջանում խոշոր անասնապահական ֆերմերային տնտեսություններում հսկայական քանակությամբ միջֆերմերային կամ ֆերմային կից գոմաղբամբարում գոմաղբ է կուտակվում, որը պահպանելը էկոլոգիական ն տնտեսական տեսակետից նպատակաԱռաջին դեպքում գոմաղբից անջատված գազերը հարմար չէ աղտոտում են շրջակա միջավայրը, իսկ երկրորդ դեպքում` գարնան գյուղատնտեսական աշխատանքների եռուն շրջանում մեծածավալ փոխադրման աշխատանքներ պետք է կատարել բարձման ու ֆերմային կից գոմաղբամբարից օրգանական պարարտանյութերը տարբեր դաշտեր տեղափոխելու համար: Գոմաղբի ն օրգանական են փոխադրման աշխատանքներն պարարտանյութեի բարձան է համար, նպատակահարմար կազմակերպելու արդյունավետ մսուրային շրջանում, երբ այդ մեքենաները համեմատաբար ազատ են, փոխադրել ֆերմայից օրվա ընթացքում ստացված գոմաղբը դաշտային գոմաղբամբարներ, որտեղ գոմաղբը ֆերմենտացվելուց հետո, որպես լիարժեք օրգանական պարարտանյութ կարելի է տեղափոխել մոտակա դաշտերըն ցրել: Դաշտերում գոմաղբամբարներիտեղը ն դրանց տարողությունները պետք է ընտրել` ելնելով հողամասերի չափսերից ն ֆերմայից գոմաղբը գոմաղբամբարներ փոխադրելու ն հետագայում գոմաղբամբարներից դաշտեր տեղափոխելու նվազագույն փոխադրական ծախսերից: Գոմաղբամբարների լավագույն տարողությունները որոշելու ն դրանք ճիշտ տեղաբաշխելու նպատակով, որպես օրինակ նկ. 6.4-ում բերվում է դաշտային ն ֆերմային կից գոմաղբամբարների փոխադարձ դասավորվածությանքարտեզը: Խնդիրը լուծվել է գծային ծրագրավորման եղանակով: Ընդունվել է, որ կոոպերացիայի հիման վրա գործող գյուղացիական կոլեկտիվ տնտեսությունն ունի 13 դաշտ, բայց բնակլիմայական է տեղ կարելի կառուցել պայմաններից ելնելով հազիվ 4 Է:

տեղամասում գտնվում է անասնապահական ֆերմային կից

գոմաղբամբարը:

Գոմաղբամբարների ն դաշտերի միջն հեռավորությունները են աղյուսակ 6.3-ում բերված տվյալներով (կմ): Ճ Առաջին ւոողի թվերը ցույց են տալիս, որ գոմաղբամբարից Յ դաշտը 1 դաշտը հեռավորությունը կազմում է 4,36 կմ, մինչն

բնութագրվում մինչն

լրաքները ֆերմայից անասնապահական

075 մ

ն այլն:

ցույց

են

տալիս,

ԵՑնր

որ

գոմաղբամբարներն

գտնվում են համապատասխանաբար վրա: ն հեռավորության 2,60 կմ 3.20 2:15, Խնդիրը հետնյալն է. որոշել գոմաղբամբարներիօպտիմալ տարողություններըն դաշտերը նրանց կցել այնպես, որպեսզի (օրգանականպարարտանյութի)փոխադրականգումարային գոմաղբի ծախսերըլինեն նվազագույն:

Նկ. 6.4. գոմաղբամբարներում` Ճ, 5, 8, Է, տարվա ընթացքում կուտակվում ու պահպանվում է 8792 տ գոմաղբ (մոտ 1000 գլուխ խոշոր եղջերավոր անասուններից ստացված), որը ըստ դաշտերի պահանջի բաժանվում է հետնյալ կերպ (տ). Չորս

ց-448 զ02333, Հ

գշ2416

զ.-2360

գզ-455» գ»-232,

ՕշչՀ

գյ»

1005,

գյ-5056 գջ25525

1545:

գ»-

«ո

998,

1065,

Ադյուսան 6.3 Որտեղ

Որտեղից

Դաշտերի հերթական համարը

Ճ

|

0,775| 2,30

6,80

|

3,115| 476

|

2.05

|

ՀՎ

|

|

1.15

|

4.10

|

»'

Ր

«60

|5.00

մ

Էֆ Օ

«Վ

Լ

Ւ--

6.65

լ

|

1.80 3,95

|

0,995 | 188

3.80

|

1715 | 3,54

|

|

2,20

|

6.80

|

6,15

|

|

6.70

|

5,90

|

|

2,95

|

0,60

|

Նկ. 6.5

Թվաբանականհաշպարզ տարողությունները, գոմաղբամբարների վարկներով որոշվել այդ ն տեղաբաշխումից: Ըստ պահանջարկից դաշտերի ելնելով տարոհետնյալ են գոմաղբամբարների հաշվարկների, ստացվել Լուծման

առաջին տարբերակում են

ղությունները (նկ. 6.4). Օր 2320 տ, Օբ- 1200 Հ

տ,

Զջ

-

1000տ,

Զբ - 4272

տ:

առաջին տարբերակի, անասնապահական ֆերմայից գոմաղբը գոմաղբամբարներ տեղափոխելու փոխադրական ծախսերը կազմում են. Ըստ

- 2,75

Հ

3,20

-

Հ

.

2,60

17607,2 տկմ:

Հ

Ելնելով գոմաղբամբարների տեղաբաշխումից` նպատակահարմար է 2 դաշտը կցել Ց գոմաղբամբարին, 5 դաշտը` 5 գոմաղբամբարին, իսկ 7 դաշտը՝ Ր գոմաղբամբարին: Դրանով է բացատրվում

շշ մարզերի քանը որկրճա լուծման պարզեցնում լուցումը, տարբերակների 6.3-ում

աղ

թյու

5, 7 ե

11դաշտերում իաւար Աի

բացակայությունը:Չորս են խնդրի

դաշտ

այդպիս

ու

զրոյի:

Գոմաղբամբարների փոխադարձ տեղաբաշխումը, հաշվի առնելով խնդրի պայմաններումմտցված փոփոխությունները, ցույց է տրված նկ. 6.5-ում: Խնդրի տվյալները թույլ են տալիս յուրաքանչյուր գոմաղբամգոմաղբի տեղափոխությունը ցանկացած դաշտ: Այդ բարից սահմանումը պետք է արտացոլվի խնդրի մաթեմատիկական մոդելում: Այդ դեպքում պետք է հաշվի առնվեն յուրաքանչյուր գոմաղբամբարի տարողությունը ն դաշտերի պահանջը: Եթե 7Կ-ով նշանակենք գոմաղբի քանակը, որը Ճ գոմաղբամբարից տեղափոխվում Է 1 դաշտը, 2բ:-ով` գոմաղբի քանակությունը Ե գոմաղբամբարից 1 դաշտը ն այլն, ապա խնդրի մոդելը կարելի է ներկայացնել հետնյալ հավասարումներով.

3Է

474443

28:

-Է4:83 Ւ 18.

Ճո 247341

469-269

16,

128 -ԷՃթց

408-189

Է

Է

476 49-49

Է

ՒՃո՞

ԴՊ ճմ

4/8 149

Գ

38. 2.

Ի

Ճ8ո

է

Հ

1/9

ՃՈ

44/0

Ճ6/օ-

4825-18-48: 4Ճ53Է

Գ.

-

43463

ԳՅ,

ի

4812-4813

ՕՑ.

-

ԷՊՐՈ ՒՈ

Ի

Մբ

ՕԲ,

16/3

26046 Է

Կն,

Գր.

80442548

Է

Գր։

Հ

Է48յԷ2/5- զ). (6198) 4663186 ՎՈ: զ.,

-ԷՃթց

Է

ՊՅցջ

«10:142-Է152-Ւ482-Ւ

Ւ

Տ

/ջ

Հ

Գ9,

2 զոռ:

Բացի դրանից, խնդրում նախատեսվում Է, որ գոմաղբի ընդհանուր քանակը հավասար է բոլոր դաշտերի պահանջարկին, այսինքն.

-

Էզ

Էզ

զ

Էզ6-Է զ

ՀզօՀԳ/Ո0ԳԵՒԳ9-Ւզ10

«12483

"`

(6.1799)

համակարգի Ունենալով 13. հավասարում 36 անհայտով, այդ չէ: հնարավոր եղանակներով սովորական լ ուծումը Խնդրի նպատակն է՝ որոշել անհայտների այնպիսի դրական ընդհանուր վազքը արժեքներ, որոնց դեպքում փոխադրամիջոցի դաշտեր, լինեն գոմաղբի տեղափոխումները

գոմաղբամբարներից

նվազագույնը. Շ

-

Հ

են

քանակը: Սակայն, դրա հետ կապված, հնարավոր խնդրի պայմանները փոխվում են: Գոմաղբամբարների հաշվարկում գոմաղբի քանակը պետք է փոքրանա դաշտի պահանջարկի չափով, որում տվյալ գոմաղբամբարը տեղավորված է: Իսկ այդ դաշտերում գոմաղբի պահանջարկը պայմանականորեն ընդունվում է հավասար

ՃՒ

Օյ ԷԶ» ԷԶ: ՒՕ

Հ

Օպ

ՀՕչ2

Գ3713Ւ Յա Է Գ2Յ աշ

Է

ՕՆ ԳԱՑ 45-

Գ44242Ւ Ւ--Ի05Թ

Է6ՐԹՃո5։

ԳՐԿ: Օջ,2(թ/ Է-.ԻՕ8:72(Թ3 Ճ

Օօ

06458

«.է53-Ւ

( (6200 )

Ւ

գոմաղբամբարից1

է որտեղ`Օու-ը տեղափոխվողգոմաղբի քանակն

դաշտը նայլն:

Օպտիմալ լուծում գտնելու համար օգտվել ենք բաշխման եղանակից, որն ամենապարզ ն մատչելին է, չի մոդիֆիկացման ն հնարավորություն է տալիս պահանջումերկարատն հաշվարկներ փոքրացնում է որը մատրիցաներով, շրջանցել միայն միատիպ

հնարավորությունը: սխալների պահանջը մաթեմատիկական

հետնյալն է, եթե Տվյալ եղանակի քանակը (գոմաղբամբարների) նշանակենք առաքման տեղամասերի Ռով, ապա քանակը (դաշտերի) տեղամասերի ն պահանջող տ-ով է պատկերվեն /7ո-7 օպտիմալ ն միջանկյալ լուծումներում պետք հետագա կազմվող Ո-5, ուստի 7-4, անդամները: Մեր օրինակում է հավասար լինի պետք թիվը լրացվող վանդակների

մատրիցաներում

12-ի:

մատրիցայի լրացումով: Խնդրի լուծումը սկսվում է ազատ ամենապարզագույն Մատրիցայի լրացման համար օգտագործել ենք

են ներկայացված ՐԻ արգել են`ալագոմաղբամբարն Ք րանք: գույց

եղանակը: Աղյուսակ 6.4-ում

ԱԱ :

ում

պատ

ր

ա

րցվել

ն

դաշտերի միջն հեռավորությունները: կազմում Ըստ այդ պլանի` գոմաղբի տեղափոխմանծախսերը ե

թ«յց. Հ Գ

436:455-

075-505.

230:-333:095-

- 188 Հ27: 1.15 202 : 4.45 236: 4.25 288:6,70Է 13246, 92 1545: 777.

2,95

Հ

Հ

-

0.60

-

1,20-

է

տեմ:ր

նպատակն է Տվյալ խնդրի հերթական լուծման գոմաղբի օպտիմալ բաշխմանպլանը:

(62612

ազո

են այն վանդակների Հաշվարկի առաջին փուլում որոշվում են տողերից ն լրացուցիչ մեծությունները, որոնք գոյանում սյունակներից: Բոլոր դեպքերում,լրացուցիչ սյունակի վերնի վանդակը

(Բ տող) ստանում է Օ արժեք: րժեք: Այդ զրոն ամբողջ լուծման ընթացքում ԱատներվելուԻ Հաշվարկում ենք մյուս լրացու ցիչ վանդակների մեծությունները: առաջացած վանդակների ն Ս--ով, տողե , Ս», Ս իսկ լրացու վանդակների մեծությունները` ն7, Նշ, ն, 1շ, Մով ապա նրանց արժեքների հաշվարկի համար ՍՀՄՀ-Շ, որտեղ Շ-ն1տ է դիտարկվող տողի ն տեղափոխման հեռավորությունն թ հատման վանդակում: րացուցիչ տողերից ն սյունակների ց ձնավորված վանդակների ստացված մեծությունները գրվում Կանա տեղերում (աղյուսակ 6.4): անդակների մեծությունները հնարավորություն են հետազոտել ն ի հայտ բերել բացասական «ազատ տեղերը»: ՍՄ -ն փոքր է Սն էշի հատման քառակուսու համապատ ասխան մեծությունից, վերցրած հակառակ նշանով ապա այդ «ազատ տեղը» բացասական է ն լուծումը պետք է բարելավել: ցույց են տվել, որ 470, Ե7 Ք3, Ք4, 56, Ք8, 510 ն 84 «ազատ է տեղերը» բացասական են ն լուծումը կարող : բացասական ազատ տեղերից որնէ մեկի օգտագործման անհրաժեշտություն չկա հաշվարկելու Իրոք բոլոր քանի որ բավարար է գոնե մեկ բացասական որպեսզի սկսեւ հետագա բարելավման գալը, ը: Սակայն պլանի բարելավման աշխատատարությունը ց է նրանից, թե բացասական ազատ ն տեղերից որը կօգտագործվի այդ նպատակի համար: Եթե հայտնի են բոլոր մեծությունները է նրանցից ամենափոքր բացասականը: ապա անհրաժեշտ է որոշել այդ «ազատ տեղերի» մեծությունները: է ըստ ՍՒՄՒՇ-ՀՕ բանաձնի: ա աշվարկները ցույց են տվել, որ ամենափո

Ց. ք լշյարկները բար լավվել հաշվի մեծությունները, ՆԱԴեն մեՆ ացու ,

:

աա

Հետնաօգտագործվում բար, Անն ննՄ քառակուսում հավաքը Բի Դա գոմաղբի մի մասը ' ԿԱ ո 1 դաշտում նպատակահարմար գոմաղբամբարից: տեղափոխել փոքրացնենք, 0վերակցումնեի քանակը րպեսզի լուծում ստանալու կատարել օպտիմալ րամար անհրաժեշտ մինչն օժանդակ ինդեքսների որոշմաննանցնելը պատակահարմար ստացված սկզբնական կցումն այնպես, որպեսզի այն լինի բարելավել ,

է 81

ն

:

րշար

է

ր

է

որն

է

անն

ստացված կցման բարելավման ոտինը 6.4): կարելի կատարել

օպտիմալին:

հնա

րավորություն

ձատրիցայի լուր (աղյուսակ տողի (կամ յուրաքանչյուր սյունակի), եթե տողում յուր (կամ սյունակում) բեռնվածությունը գտնվում այն վանդակում, որում տարկենք (

քա

Դա

է

ըստ

-4.36

ըստ

է

այդ

Աղյուսակ6.4

|

3|« -0.75

|

-2,30

Ո215151օ»|թ5165|

|

|275| 239 |

|

||315 | 4.76

|

-0,95 | -1 88

0.95

|

|

3 21

2.95 | 0.66|

-1,15

|

3.60 | -1.25

-1.85

5.54| 2.20

||6.89 | 6.15|

Ր Զ---

6.95

5.79 | 599 | |425| | 1410 Ո590 296 | 288 | |1.20 80 ||125 |0.60 ||2,95 | 14.60 ||3.00 ||3 777. | 1005 |1545

Տ

ՒԽՒՏՖԿՂ

3.60.2090

Լլ115|

6.70

||1.80 1115

16.65 | 3.95

տալիս

եթը

տողում գտնվող ցանկացած

Առաջին մատրիցա Ր

ենր ատրիցայի

անդանների

այդ

վանդակում:

ելակետային

սյունակի

քան

մեծ են,

այլ

մեծություն իո յ 9

ր ԱԱ ՐՑ առաջացած Արիի Աման հեաո

ալիս, որ

ծախսերը խադրական նդակում

փո

|

ընթացքումպետք Խնդրի բարելավման

է ի

|

|

նկատի ունենալ,

որ

գոմաղբտողերում գումարայինքանակությունները

ն սյունակներում ն

ամբարներում դաշտերումչպետք փոփոխվեն: գրանցվումէ Բ1 Ճ տողում գոմաղբի պահանջվող քանակը 4,36 կմ հեռավորությանվրա: Եթե նրան գոմաղբամբարից վանդակում հեռավորությունը Բ9 վանդակ,որտեղ գո մաղբամբարից տեղափոխենք հեռավորությունը փոխադրման կազմում է 1,15 կմ, ապա գոմաղբի պահանջվող գոմաղբի տողում կմ-ով: կարելի է կրճատել 3,217 4.25 կմ ում, գոմաղբամբարից է վանդակ քանակըգրանցվում որտեղ տե վանդակ, ղաշարժենք հեռավորությանվրա: Եթե նրան ապա գոմաղբի է մում Օ,85 կմ, կազ հեռավորությունը գոմաղբամբարից Այդպիսի կկրճատվի 3,3 կ մ-ով է

հեռավորությունը փոխադրման նկատմամբ: կար ելի է անել նան մյուս վանդակների դատողություններ պլանը, որը կազմվել է վերը նկարագրված Փոխադրմաննոր 6.5-ում: է վերլուծությանօգնությամբ,բերված աղյուսակ են. ն ըստ նոր պլանի կազմում ծախսեր Գոմաղբի փոխադրման 455.

Շ» Է

525.

ք

277.

321: 188 135: 1,115 449: 0,85 0: 202: 6,8 354: 1545: 1.20- 9679,92 տկմ1005. 060

230333:

075370. 11566:

2.95:

(6.202) իջել

ծախսերն մբ փոխադրական Առաջին պլանի համեմատությա

են 13246.92

--

9679,92

Հ

3567 տկմ:

ստացված պլանն անհրաժեշտ Փոխադրումների

է

հետազոտել

հաշվարկում ենք նվազագույնի համար: Այդ նպատակով

մեծությունները: համապատասխան ազատ փուլն է: հետազոտումն մեծությունների Լուծման

հաջորդ

տեղերի

Ս

ն

Թի

բացասական

(նԴյումա

Երկրորդ մատրիցա

ծախսերն փոխադրումների

100112 | նան | | | -2,00 | -0,75 | -2,30 | -0.95 | -1.88 | -1,15 | -3.54 | -7,19 | -1,79 Տողեր 1436 9.75 |2.30 ||0,95 ք» | Էք Լ25 324 (229 ||866 455 | 1580 Թ.15 |Թ95 | բ | 5շօ |Թ80 ||3:5| ա6 | 265 ||568 1445|| --26» -

Սյուն

ր

՞

յ

ա:

|

|

5.

ԱԽ

|Կ2

Հոտ

Թ.65

«|

Ս

|419

||4.25 լճ70

|

|լ5ց0 8.76

| 4.60 | 3.00 | 3.80 | 1125 | 2.95 | 0.60 ||1.20 ՒՅՆ Դ.

|385

ԼԼ

ԹԵԼԸ

լ

ոով

ալ

լ

ո

տեղափոխելու ՇՀ

(6.203)

Աղյուսակ արաք

Երրորդ մատրիցա

Սյունակ ՀՀ

Տողեր

Ա

:

-

-2.00

|

,

շշ

81155 ՛ |

ԱԱ

"-

ր

լ

45 ՛

" | -0,75 | -2.30 | -0,95 | -1.88 | -1.15 | -Ն54 | |/Յ

"

-

ո

՝

|055 | ||2:30

Եթ| մթ14.45 Յ5Յո58 025. ||8.75

ոթ

թ

||186 | |1.15 ի.10

1:

|Հ

| ԱԱ | ԱԱ

|3.95

| 455 | -

|

188.

՛

|

աաա

|

ՆԹ ի25 աք

32 ւ

լուծումը եթե Անանդեպքում տվյալ տնտեսական հիմնախնդրի որոնք որոշիչ վերջնակա

լլ

ո5|

ԹԹ

այդ

են

պայմաններին, օպտիմալ Հետնաբար,

լուծման վերաբերյալ երկրորդ փուլում անելու նպատակով

համար:

այն

եզրակացություններ ստացվածօպտիմալպլանը: տում ենք

ն երկրորդ Վետազոտության

հետազո-

փուլի լուծմանարդյունքների է նրանում,որպեսզի որոշել

կայանում ն դրանց նպատակը վերլուծության փոփոխության տարողությունների ավելի գոմաղբամբարների հնարավորությունները նվազավերակցման կցված դաշտերի

ստանալու հաճար:

ծախսեր փոխադրական գույն է, Աղյուսակ 6.6-ից երնում

րությունը 4 դաշտը ամբարից

4. դաշտը գոմաղբամբարից հեռավոընդհանուր գոմաղբ, որի փոխադրման Ճ

տ

2.30 կմ հեռավորությանվրա: գտնվումէ ընդամենը

է 202 փոխադրվում Ց դաշտը գոմաղբամբարից կազմումէ, շեր հեռավորությունը

Ք

ընդհանուր փոխադրման

-

կմ, իսկ

հեռավորության է

գոմաղբ,

տ

Ւ

-

Բդատո նտեսապ իգոմաղբամբարից դաշտերը կցվեին

ընդամենը ոարմար գոմաղբամբարին: կմ

գոմաղբ-

435 կմ

3520:

ա

կազճումէ. Հետ

որ

որպեսզի

ո. 30 դաշտը գոմաղբամբարից

վրա: ն

Ճ

է փո րխադրվում է.

է, որ

է

զրմաղբ

տ

:

35540կմ, մինչդեռ դաշտն ամբող-

ընդհանուր փոխադրման

գոմաղբի գոմաղբամբարին:

միջոցո հեռավորությունը Ճ.գոմաղբամբարից որի 2:60. Ր.գոմաղբանբ" կազմում տարբերությունը

Տ 84

Ր

հասնել

է

կարելի իմալ տնտեսականլուծմանը է բոլոր բավարարում

օպտ

ն

ջությամբ կցել

26382, 76 տկմ-

կազմում 0» հեռավորությունը փոխադրման նպատակահարմար քարտեզից երնում

|695|

ԱԹ

-

բոլոր

որի

||6.70 ||5.,90 | 6.70

դր

877496

17607, 207

«Հ

անդրնում

Ճ

-

6:

|

Է

||5,00 | 4.25

ն

լուծումներնեն մաթեմատիկական օպտիմալ Սակայն օպտիմալ լուծումներ: տնտեսական հիմնախնդրի Շ,

նդամենը

-

-1,19

|680 6.15

-

բաշխ

Է

օ|

տարո-

ղությամբ են. կազմում ման առաջին փուլում

է 135 փոխադրվում

119. 188455 075-370 55. 095: 230333: Ի 525. 135: 1,115: 202. 085: 066449. 115: 1545: 1005: 060" 877466 տվմ: 820295"

288.354:

համապատասխան ծախսերը փոխադրական տեղաորդհանուր անց կցված դաշտերի գոմաղբամբարների

հադ

թ»

դրական

բոլորը

ոչ

ունի ամենափոքր բացասականմեծությունը: Մատրիցան բարելավելու մի շարք գործողություններ կատարեհետո, ստացվել է գոմաղբամբարներից գոմաղբը դաշտ լուց նոր պլան (աղյուսակ 6.6): բարելավված ստ այդ պլանի` գոմաղբի փոխադրման վրա ծախսերը կազմել ր

տալիս, որ դրանք Գ (նմազագույն):

Վամապատասխան խան հ հաշվարկներըցույց են տալիս, որ 53, Ք Ք8ն Ք6 «ազատ տեղերը» բացասական են, բայց մատրիցան րելի է «ազատ օգտագործելով տեղը», քանի որ այն բարելավել, կարելի

է

հա մեմատությամբ Երկրորդ պլանի 904,96 տկժով: 677496 են 9679,92 -ստուգելու համար նորից որոշում իջել օպտիմալությունն Լուծման համադրումը ցույց է մեծությունների տեղերի» նչն: «Ազատ օպտիմալ է ենք Սն են: Վետնաբար, լուծումն

կազմում է. որ

20-6

վո"

Բն

ս

տեսնու

հեռավորությունների փոխադրական ենքփոխադրումների տնտեսվարական ընդհանուր, իսկ է 207 Վետնաբար, նպակմ, տկմ. 2740,65 2:017085. ծախսերը` - 2,071» կցել գոմաղբամբարին: ամբողջությամբ դաշտն ատ

-

Ր

ոչ

զ»

տակահարմար Է

Ճ

համաձայնհամապատասխան տիմ սական բերլուծության Բ Գոմաղբամբարների նոր դասավորությունըբերված է նն. Ա իսկ փոխադրման տնտեսաւվես ավելիարդյունավետ նոր, ծում, պլանը աղյուսակ 6.7-ում: Կատարված տն

ՕՀ

095-321. 188: 075:505.230:333. 1065. 354::449. 115: 085 « 1005: 0.60. 1545. 962758 տկմ:

455. ո

525:

(6.203) համեմատությամբ փոխադրման ծախսերը 8774,96 852,62 տկմ, բայց անասնապահամեծացել են. 9627,58 կան ֆերմայից գոմաղբը դաշտային գոմաղբամբարներ փոխադրելու ծախսերն իջել են՝ Է

Նախորդ

պլանի

-

--

2, 75:-865. 17607, 20-(998.

3,20::3495. 2,6) »77607,20-74499,5053107,70 տեմ

-

Ընդհանուր փոխադրական ծախսերը կազմում են. 714499,50 :: 962758 24127,08 տկմ: Շշ Այսինքն, առաջին փուլի համեմատությամբ, փոխադրական ծախսերն իջել են Հ

-

26382, 76 24127,08 2255,08 տկմ: Վետնաբար, նկ. 6.6-ում բերված համապատասխան տարողությամբ գոմաղբամբարների տեղաբաշխումը ն փոխադրման վերջին պլանը (աղյուսակ 8.7) օպտիմալ են ն տնտեսապես արդյունավետ: Ռրպեսզի դրանում համոգվենք, ստացված փոխադրման պլանն ուսումնասիրենք մինիմումի համար: Այդ նպատակով անհրաժեշտ է հաշվարկել Մն Ն«իհամապատասխան մեծությունները,ըստ որում, Մ՛ն ընդունում ենք հավասար 0-ի: Ինչպես վերնում նշել ենք, որպեսզի պլանը հետազոտենք մինիմումի համար, անհրաժեշտ է, որպեսզի զբաղված վանդակների քանակը հավասարվի սյունակներին տողերի գումարին, փոքրացնելով -

ՆՀ66

Ր» աաա | | || | էք Ա |.2»օ| ւե |«6: ||| | 18.95 չրի . ԱՏԱրնջ: աա կայրու «ԿԼ-1 ԱՋ1.5.Առ: Թ իմա Է.79 ||670 Աղյումա/6.7

ԱՐՀարր -0,"9 6.75

ՀՐԱՏԱ|5»|ավատ աա» թօ|

|| | «||»:505

Ըստա դ պլանի ը գոմաղբի

Բո

12.20 | |3.60

Ց

փոխադրման ծախսերը կազմում են.

|

Հ

մեկով ՑՀոՒո-1: Ստացվածմատրիցայում(աղյուսակ 6.7) զբաղված վանդակների թիվը հավասար է 9-ի, այդ դեպքում հաշվարկներիհամար անհրաժեշտ է ունենալ` տ Ժո-1-23Հ9-Հ 11: Այդպիսի իրավիճակը հնարավորություն չի տալիս որոշելու Ս, ն Մյ -ի բոլոր մեծությունները, կատարել բոլոր ազատ տեղերի հաշվարկն ու վերլուծությունը: Վետազոտությունների արդյունքները ցույց են տալիս, որ բոլոր «ազատ տեղերը» դրական են: Հետնաբար, աղյուսակ 8.7-ում բերված պլանը ամենաօպտիմալը ն տնտեսապես արդյունավետն է: Վերը բերված հաշվարկները լուծում են համապատասխան տարողությամբ գոմաղբամբարներիօպտիմալ տեղաբաշխմանխնդիրը փոխադրական միջոցների աշխատանքի հավասար պայմանների դեպքում: Գործնականում, հատկապես լեռնային ն նախալեռնային շրջաններում, միատեսակ ն հավասար պայմաններ գոյություն չունեն: են, ունեն տարբեր Այդ շրջաններում ճանաւվարհները քարքարոտ թեքություններ, կորություններ, խորդուբորդություններ ն այլն: Այդ դեպքում յուրաքանչյուր ճանապարհի համար պետք է որոշել համեմատական գործակիցներ, որոնք հաշվի պետք է առնեն յուրաքանչյուր տնտեսությանռելիեֆային ն բնակլիմայականպայճանները:

Կատարված հետազոտութ յունների արդյունքնե թյուն են տալիս հանգելու

հնարավորուհետնյալ եզրակացության Տնտեսություններում

ան համապատաս ամբարների տեղաբաշխման օպտիմալ է

ՆՈՐՄԱՏԻՎԱՅԻՆ

7. ՏԵՂԵԿԱՏՈՒՈՒ ՆՈՐՄԱ

ԱՅ

րը

խումԱտանալու իմաոբմոդիֆի, կաաշրակահարմար ա

երկար

տարողու

ն

օգտվել գծային ծրագրման բաշխման ու ճատչելին է, չի պահանջում րասորություն է տալիս շրջանցել միայն մի

ն րարաաաարզն հաշվարկո ասա

տեսակի մատրիցաներ` րրցաներ՝ փոքրացնելովսխալներիթիվը:

-

ավելվաժ-1

կանական Դաատանբնեաի

7 ուղատնտեսական հիմնական մշակաբույսերի մշակության ն բերքահավաքի ժամկետներնըստ Հայաստանի Չանրապետության գոտիականության Մ

լ Գոտիները Աշխատանքների անվանումն ըստ հարթավայ-

Ծանոթություն եռնային | Լեռնայի նային կոխան մշակաբույսերի րային |

ԱՇՆԱՆԱՑԱՆ

ՑՈՐԵՆ

երեսվար ՒԼ2 |Խոզանի |Օրգ.

պարարտ. բարձում |Օրգ.պարարտ. փոխադր.| |Օրգան. պարարտ. ցրում

5.08.-15.08

|20.08-:30.08|

1.08:10.08

15:25.08

| 25.08-5.09 | | 25.08:5.09| | 25.08»5.09| | 25.08:5.09 |

10:20.08

15:25.08 15-25.08

15:25.08 բարձում |Վանք.պարարտ. փոխադր.| 15:25.08 15-25.08 պարարտ. ցրում |Վանք.

պարարտ. |6 |Վանք.

վար |Խորը

15:25.08

10:20.09 |Նախացանք.կուլտիվացիա|

|Յերբիցիդներով մշակում

գարնան.

ցաքանում |Հանք.ւվարատ.բարձում

13|Վաղ

Դաշտի |)

|

ցաքանում

18|Բերքահավաք

19|Բերքի տեղաւիոխում 20|Ծղոտի հակավորում 21 Ծղոտի բարձում | 22 |Ծղոտիփոխադրում 23|Դեզ

դնում

ԳԱՐՆԱՆԱՑԱՆ

Տ

1:1003

5:1009

10-20.09

|

|

10:2003

|

10:20.08

10:20.08 10-20.08

10:20.08 20:30.08

20:30.08 1:10.10

10:20.04

10:20.05

10-::20.04

25.07-5.08|

25.07-:5.08 25.07:5.08

25.07-5.08 -

-

-

-

|Վանք.ւպարարտ. բարձում

|Վանք.պարարտ. փոխադր. 7 |Վանք. պարարտ. ցրում 8 ԼԽորըվար 9 |Վաղգարնան. ցաքանում

10|Նախացանք.կուլտիվացիա

|

|

25:30.08 1-10.09 | 1:10.09

1-10.09

1:10.09 1:10.09

-

110.009

-

11009

-

-

15:25.08

15:2508

-

-

-

|

15:25.08

-

-

-

15:2508

| |

20.03--30.03|

15.04 5:10.04

|

| | | | |

|

120--250կգ/հա |

1:1004

10::20.05 20::30.06

| 20:30.06 | 20:30.06 10:20.05 | 20:30.06 155-:25.07 5:15.08 15։25.07 5-:15.08

|

20:30:08

10:20.05

|Օրգ. պարարտ. բարձում փոխադր. |Օրգ.պարարտ. |Օրգան.պարարտ. ցրում

13|Հերբիցիդներով մշակում Լ14|Վանք.պարարտ. բարձում

5:10.09

10:20.08 10:20.08

10-20.04

|Խոզանիերեսվար

Դաշտի տոփանում 12 |Ցանք

|

25.08-5.09

1--10.10 1:10.10

ԳԱՐԻ

|

| 25.08:509|

10::20.10

15|կանք.պարարտ.փոխադր. | 16|կանք. ցրում պարարտ.

| 25.08-5.09|

1:10.09

10|Դաշտի տոփանում 11|Չացահատիկի ցանք

ՆՅՈՒԹԵՐ Յ

10-:20.04

20--30.08 20--30.08 1:1009

3:704:40 5::20ց/հա

|

1--10.09

1--10.09 1:-1009

10-15.09 25.09չ5.10 25.09»5.10 25.09:5.10

25.09չ5.10 25.09-5.10

25.09:5.10 25.09չ5.10 25.03-:1.04 1--10.04 10--20.04

10-20.04 | 20.04:10.05 20-:25.04 10:15.05 1:10.06 1:10.07

| 150-200

կգ/հա

կութ) Հավելված 1-ի շարուունակությունը -

Հավելված 1-ի շարունակությունը

15|Վանք. պարարտ. փոխադր. Հանք. պարարտ. ցրում 17 Դաշտի ցաքանում 18 Բերքահավաք 19|Բերքի տեղափոխում 20 |Ծղոտիհակավորում 21| Ծղոտի բարձում 22 Ծղոտի փոխադրում 23 |Դեզդնում

|

ԿԱՐՏՈՖԻԼ

|Գոմաղբիբարձում 2 |Գոմաղբի փոխադրում 3 |Գոմաղբիցրում

1--10.06

-

1--10.06

-

1:1008

-

1-10.08

-

-

15:25.08

-

15:25.08

-

15:25.08

-

15:25.08

|

| |

|

|

|

1-10.07

20:3008 20:30.08

|

1»:1009

|

փոխադր.| 1:10.09 151009 ցրում

| |

1--10.10 1:1010

|

Վանք, պարարտ.

|Մանք. պարարտ.

|խորըվար |Վաղգարնան. ցաքանում |

1:1010

151010

1:10.09 |

1-10.10

20:30.02

20:30.03

|Նախացանք.կուլտիվացիա|1:10:03 10.04 10|Սերմացուի փոխադրում 10:20.03 10:20.03 11|Կարտոֆիլի տնկում | 10:1504 121Հերբիցիդներովմշակում | 15:25.03 | 1:10.05

| |

| | |

20-50

4 |նրսկում կուլտիվացիա|25:30.05 5 |Միջշարային

ց/հա

1:10.09 1:10.09

20--30.10

10-15.06 10:15.06

| փոխադր.| 2 |Օրգ. պարարտ. |Ծրգան.պարարտ. ցրում |

10:20.09

ՈՒՇԱՀԱՍ ԿԱՂԱՄԲ

Ր|

20:30.10

20:30.10 20:30.10

20:30.04

| 110.086

փոխադր.|20.04:15.05| 20.05:1.06 | 20.06--10.07 ԼԿուլտիվացիասնուցումով |20.04:15.05| 20.05»։1.06 | 20.06:10.07 |Կուլտիվացիաբուկլից 1--20.05 1--10.06 1--20.07 |Սրսկումհիվանդութ. դեմ 5:30.05 5:15.06 5:25.07 10:20.06 10.05:10.06| |Կուլտիվացիաբուկլից | 10.07-5.08 20.05-1.07 20.06:-1.07 20.07:10.08 |Փրերիհունձ 20.05:1.07 |Փրերիփոխադրում | 20.08:1.07 | 20.07:10.08

Ս

20:30

ց/հա

|

|

Բերքահավաք՝ վաղահաս |

ուշահաս

|Բերքի տեղափոխում ՎԱՂԱՀԱՍ

1.06--10.07

| 10.07-20.08

1.06:10.07

:

|10.0720.08|

ԿԱՂԱՄԲ

-

500,350,

150ց/հա 1:09»15.10 1.09:15.10

1::10.08

ցրում |Օրգան. պարարտ. |Խորը վար |Վաղգարնան.ցաքանում

1-10.08 14:16.04

|Նախացաճնք.կուլտիվացիա՛16:18.04 |Դաշտիտոփանում 18-:20.04 |Սածիլներիտնկում

20:25.04

Միջշարային կուլտիվաց. |Վանք.պարարտ.բարձում

15-20.05

|Վերբիցիդներուլ մշակում 25:30.04

1:5.05

-Է---

10:2009

ԻԻ ՄՏ

20:ա 3-5. ր

1-2

|

10:15:01 5:15.06 7 5.08 Ս

15-:25.06Ա 1-:10.07 15:2506 փոխադը. Վանք. 15:25.06 ՀԱՐՑԸ սնուցումով| ԼՄիջշար.կուլտ. ԱՐ 25--30.06 10:15.07 |Սրսկում ՏԵՆ պարարտ.

Յ

15:25.07

25.07:5.08

Տ

1-10.07

10:20.07 |

|

ՀԱ

ց/հա

Հ

ՍՈԽ

1-:-15.10

|Օրգ. պարարտ. բարձում

1Օրգ. պարարտ. փոխադը. |

1:15.10

|Խորը վար |Վաղգարնան. ցաքանում

|

1--15.10

20:30.02

1--15.03 |Նախագանք.կուլտիվացիա

|Դաշտիտոփանում 7 |Ցանք մշակում 8 |Վերբիցիդներով 9 Սըսկում 10|Բերքահավաք

Վ

1-10.07

կուլտիվաց. |Միջշարային

ԳԼՈՒԽ

փոխադր.

10:20.09

|Օրգ.պարարտ. բարձում 1::10.08 |Օրգ.պարարտ.

-

10:20.10

1-10.08

10:20.09

Իա | 10:20 1010

Ն Յանք.պարարտ. բարձում | 25.07--5.08 | 10--20.07 258-..--զ ՆՍ Վանք, պարարտ. փոխադր.| 203008 10:20.07 25.07--5.08 18|Միջշար.կուլտ. սնուցումով | | 19|Սրսկում 5:10.08 Ե ար 09Է 80:100ց/հա 30.10-10.1130.09:10. |Բերքահավաք 30.10:10.11|30.09:10.10 21|Բերքի տեղափոխում

|

-

20::30.06

|

|

Տ0գ/իա

20::30.06

ց |Վերբիցիդ.մշակում 20:30.06 կուլտիվաց. 10|Միջշարային 1:10.07 11 զանք.պարարտ. բարձում|

15|Հանք. պարարտ.

Վ

10:20.10 | 10:20.10 Խորը վար | 10:20.05 1:1004 Վաղ գարնան.ցաքանում| | 20:30.05 1:10.05 Նախացանք կուլտիվացիա| | 1:10.05 10:20.05 տոփանում |Ռաշտի | 20:3006 1:1506 տնկում |Սածիլների | | 15:20.08 15.06

1:10.05

բարձում

պարարտ. Ւ1-1Ծրգ.

20:30.10

15:25.05

15.06

բարձում Ւ |Ցանք.պարարտ. թ Վանք, պարարտ. փոխադր.| սնուցումով 9|Միջշար.կուլտ. 20 |Սրսկում 21 1Բերքահավաք տեղափոխում Ւ221Բերքի

| 10:15.06 15:20.06

1:10.09

1:10.04 |Միջշարային կուլտիվացիալ | 15:20.05 | 15:-30.06 20.05»։1.06 Հանք.պարարտ. բարձում |20.04։15.05| Ւ14| | 20.06:10.07

20--25.05

6 վնրսկում

1:1009

15:25.05

15-20.05

1::10.09 15:10.10 20:30.10

1:10.09

փոխադր.15:20.05

ըշլանջ. |Միջշար.կուլտ. սնուցումով պարարտ.

1-10.07

|Վանք.պարարտ. բարձում 1::10.09 1--10.10 20-:30.10

1-10.06 1:10.07

-

|

111Բերքիտեղափոխում

|

15:25.03 25.03::10.04|

1-15.05 1:15.05

|

25.08:15.09| 25.08-:15.09|

-30.

1-15.10 1»15.10

1--15.10 25.02::5.03 5:20.03

10:20.04 20:25.04

15:25.05 10-20.05

10-20.09

ՆՍ

|

10-20.09

Հավելված 1-ի շարունակությունը

Հավելված 1-ի շարունակություն `

.-ԼՆՒՂ.ԼՆԼ|ԼԽ,Խ.....Եծ.Ե

19|Բերքի տեղափոխում

ՊՈՄԻԴՈՐ

բարձում 20:30.09 1:10.10 2 Օրգ. պարարտ. փոխադր.| 20:30.09 | | 1:10.10 3 |Օրգան. պարարտ. ցրում 20-30.09 1:-10.10 4 լԽորը վար 20:30.09 1:10.10 | 1»10.04 5 |/Վաղ գարնան. ցաքանում| 20.03:1.04| 6 |Նախացանք.կուլտիվացիա|1:10.04 | 10:20.04 7 |Դաշտի 10:15.04 | 20:25.04 տոփանում 8 |նածիլների 15:20.04 |25.04:10.05 տնկում 9 վՄիջշարայինկուլտիվացիալ 20:30.04 10:20:05 ՛Ծ

րգ. պարարտ.

101Բու 41Խ

ԵԼԻՑ

| |

1:10.05.

10:20:05

12|կՀանք.պարարտ. բարձում | 20:30.05

13|Վանք. պարարտ.

փոխադը.|. 20:30:05

| 16|Վանք.պարարտ. բարձում |

խուլտիվացիասնուցումով

20:30.05

151Սրսկում

1:2006

10:20.06

17|Յանք. պարարտ. փոխադր.| 10:2006 18 |Կուլտիվացիա 10:20.06 սճուցումով

|

19|Փոշոտում

Բե

ահավաք

20:30.06

1507:2108|

10:25.08

Յ

5:20.09

20.6

|

| | | | |

|

Բերքի տեղափոխում (վերցնել բերքահավաքի

ՒԼ 1Ծրգ.պարարտ. 2՛1Ծրգ.

Ւ»

Ւ--

Ց

--է

-

10:20:06 1:30.07

1--10.08

|

ր Անն

|

ԱԱ `

1:10:07

|

ԹԿ Թ

րոր:

Բուկլից Բերքահավաք

՛6 '

1--10.08

1:10.08 1--10.08

25--30.04 1--10.05

ԼԱՏ

10-25.07

40:15.06

:

-25.

|

5:10.06

1:15.09 1:15.09

|

|

1-15.10

1:15.10

1:15.09

1--15.10

1:15.09 10:20.03

|

1:15.10 20:30.03

5:15.04 15-25.04

1--10.04

16:26:04 12504:1005 1:10.06

10:20.06

1:10.06

10:20.08

1:1006

10:20.06

15|Բերքիտեղափոխում

տոփանում 16|Սիլոսի հորի ծածկում Լ17 |Սիլոսի

400ց/հա

15:30.09

բերթահավաք 14 |Միլոսի

ց/հա

15.10

1:15.09

ԼՆախացանք.կուլտիվացիա | 20.03::1.04

113|Դաշտի ցգաքանում

5:15.08

Տ:15.08

|25.08:15.10

բարձում Հանք պարարտ Հանք, փոխադը.-|. պարարտ: ցրում իշլիանք պարարտ. 1-:10.06

5:10.06

5:15.08

10.08-:20.10|25.08:-15.10

9-Թա-

5:10.06

15:25.07

10.08::20.10|25.08:

տեղափոխում |Բերքի

|ԼԴաշտիտոփանում

|

25:30.07

|Սրսկում

|Բերքահավաք

25:30.05

ԶԸ

25.05:5.06

15:-20.0551005

ՈԼՈՌ-ՎԱՐՍԱԿ

ՀԱՄԱՐ

20--25.05

16ՈԶ

6.6

|

20:25.05

|Խոզանիերեսվար |Օրգ.պարարտ. բարձում 3 |Օրգ.պարարտ. փոխադր.| 4 |Օրգան.պարարտ. ցրում Տ |Խորըվար 6 աղ գարնան. ցաքանում

11008

20-30.07

թ

1:10.05

ՍԻԼՈՍԻ

:

05-15 25:30-06 իծ

:

181Միջշարայինկուլտիվացիա|25.06::5.07 19|Վանք.պարարտ.բարձում| 15:25.07 201Յանք. պարարտ. փոխադր.|15:25.07 21|Միջշար.կուլտ.սնուցումով| 15:25.07

700ց/հա

25:3805 19-2925

Ան | ԴՅԵԵՐՑ

25-305»

15:25.10

15:25.10

6-6

10:20.07

-

մշակում |Յերբիցիդներով 5--10.05 10|Միջշարային կուլտիվացիալ 10-15.05 11|Վանք.պարարտ. բարձում| 20:25.05 12 |Վանք. պարարտ. փոխադր.| 20:25.05 13|Միջշար.կուլտ. սնուցումով| 20:25.05 |

|

։

1-------

-

1:10.07

փոխադր. | 1:10.08 1:1008 |Օրգան.պարարտ. ցրում |Խորըվար 1--10.08 |Վաղգարնան.ցաքանում 1--10.04 |Նախացանք.կուլտիվացիա|10:15.04

20»30.10

20:30.10

կուլտիվացիա Տ ՀԱԻ 2.05: 2 Սարային ա. 115ր Բ րբ 16:28:09 Աո 0-26: 0. սնուցումով ՀԵՅ ՐԱՐ էրա դիեր

բարձում

15:25.10

մշակում |Վերբիցիդներով 10|Յանքի ցաքանում 111Ջրմանառուների պատր.

ՎԱՐՈՒՆԳ

|Օրգ.պարարտ. |Օրգ.պարարտ.

|

| ցրում |

փոխադր.

10.0:

ժամկետները)

բարձում | 20:30.10

20:30.06

025.0 1025.09

20:30.07

ԱՐՏ որուցաքանում28 ՀՏՆ ԱՅ |Նախացառք Կոն կուլտիվացիա 20:30:05 2504:1005| ՄԳա

Յ-05

1:1008

1-10.07

10:20.06

10:20:06

պարարտ.

|Ծրգան.պարարտ.

Լր

20:30.

| 20.08:1.09

|

ՁՄԵՐՈՒԿ

20-30.06 10:25.07 |

152508

|

10։20.06 1:1009

15-25.08

1:-10.09

20-30.08

5-15.09

300::400ց/հա

15.25.08 1--10.09

Հավելված 1-ի շարունակությունը

Հավելված 1-ի շարունակությունը ՍԻԼՈՍԻ

ԵԳԻՊՏԱՑՈՐԵՆ

1-10.08 բարձում 1:-10.08

|Խոզանիերեսվար

|2

|Օրգ. պարարտ.

Օրգ.պարարտ.փոխադր. 1-10.08

3)

1-10.08 1--10.08

Ց

Օրգան. պարարտ. ցրում բարձում |Վանք.պարարտ. Հանք. պարարտ. փոխադր. |Վանք.պարարտ. ցրում |Խորը վար |Վաղգարնան. ցաքանում

Ի

1-10.08

1-10.09

15:25.03

25.03-5.04

25.03-5.04|

20:30.04

1»10.08 |

25:30.04 1:5.05

|

10-20.07 Կանաչզանգվ. բերքահավ. Կանաչ զանգվ. տեղափոխ.| 10:20.07 Կանաչ զանգվ. տոփանում 10--20.07 ծածկում հողով| 15:25.07 |Խրամատի ՇԱՔԱՐԻ

ճԱԿՆԴԵՂ

1Օրգ.պարարտ. բարձում

|Օրգ.պարարտ. փոխադր. |Օրգան.պարարտ. ցրում |Վանք.պարարտ.բարձում |Վանք.պարարտ. փոխադր. |Վանք.պարարտ.ցրում |Խորը վար |Վաղգարնան.ցաքանում

|6

1-10.05 1:10.05

1:-10.05

15:30.05

նշակում շ

||Նոսրացում 14 |Նոսրացում կուլտիվացիա 15|Միջշարային 16|Վանք.պարարտ. բարձում

13անք.պարարտ.փոխադր.

|Միջշար.կուլտ.սնուցումով

19|Սրսկում

կուլտիվացիա |Միջշարային

|

1-5.06 1-5.06

10:15.06

20:25.06 1-5.07

1-10.08 1--10.08 1--10.08

250-600

|

5:15.08

1-15.09

15:30.10 15:30.10

1-15.09

25-30.04

30.04-:5.05

5:15.05

|

15:30.10 15-30.10 15։30.10 15»30.10

10:20.03 20.03-1.04 1--10.04 10-20.04

20:25.04 25:30.04 30.04-:5.05 5--15.05 1-10.06

1:10.06

1--10.06 1--10.06 10:15.06 1-10.07

|Օրգան.պարարտ. ցրում բարձում |Վանք.պարարտ.

պարարտ. փոխադր. |Վանք.

|Վանք.պարարտ.ցրում |Խորըվար |Վաղգարնան. ցաքանում

|Նախացանք.կուլտիվացիա

Բերքահավաք

15:30.10

1:10.06

1-10.06 10-15.06 25.06--5.07

ց/հա

|Օրգ. պարարտ. բարձում |Օրգ.պարարտ.փոխադր.

Դաշտի տոփանում 11|Սածիլներիփոխադրում 12)Սածիլների տնկում 13 |Հերբիցիդներով մշակում 14 |Միջշարային կուլտիվացիա 15|կանք.պարարտ.բարձում 16 կանք. պարարտ. փոխադր. 17 |Միջշար.կուլտ.սնուցումով 18|Սրսկում 19|Միջշարայինկուլտիվացիա 20|Միջշարայինկուլտիվացիա 21 Բերքահավաք 1 Բերքահավաք2 Բերքահավաք 3

1--5.06

1-15.09 1::15.09 1:-15.09 1:-15.09 1:-15.09 10:20.03 20.03:1.04 | 9 Նախացանք.կուլտիվացիա 1:-10.04 10|1Դաշտիտոփանում 10-20.04 11|Ցանք 20--25.04 1214երբիցիդներով

ԾԽԱԽՈՏ

1:10.09

17|Միջշար.կուլտ.սնուցումով 1--5.05 18|Միջշար.կուլտ.սնուցումով 10-15.05 191Միջշար.կուլտ.սնուցումով 20-25.05 սնուցումով 15.07 20 |Միջշար.կուլտ.

1:-10.09

1:10.09

բարձում |15|Հանք.պարարտ. 1--5.05 պարարտ. փոխադը. 181Վանք. Ո

1-10.09 1--10.09

14Յերբիցիդներովմշակում |

հավաքում |Փրերի փոխադրում 23 |Փրերի բերքահավաք 24 |Պալարների փոխադրում Ւ25:)Պալարըների

1-10.09

1-10.08

10|Նախացանք.կուլտիվացիա 15:25.04 11 |Սերմ.ն պարարտ. բարձ. 15-25.04 12 |Սերմ.նպարարտ.փոխադր. 15--25.04 ցանք 13|Եգիպտացորենի

211Բուկլից

1:-10.09

10-20.09 10:20.09 10:20.09

10--20.09

10:20.09 10»20.09 10-20.09 20-:30.03 1:1004

|

10:15.04 15-20.04 15::20.04 20:25.04

25.04:5.05 5:15.05

|

5:15.05 5:15.05

|

5-15.06 15:25.06 1:10.07 15-25.07

(բերքահավաքի ժամկետները) կտրում |Ցողունների

10-20.09

|Օրգ.պարարտ. բարձում |Օրգ.պարարտ. փոխադր. (Օրգան.պարարտ. ցրում |Խորըվար |Վաղգարնան.ցաքանում

|Նախացանք.կուլտիվացիա |Տոփանումցաքանումով |Կորնգանիցանք բարձում |Վանք.պարարտ.

1:15.10 1:15.10

5-15.10

5:15.10 5:15.10 5:15.10 Տ-15.10 5:15.10 Տ:15.10 10:20.04

20.04:1.05 15-20.04 10»20.05 10--20.05 10-20.05 25.05-5.06

5--15.06

15:-20.06

20:30.06 1-10.07

10-20.07

25.07:5.08

10--15.08

1-10.08

15:25.08 1:-10.09

|Բերքի տեղափոխում

20--30.09 20:30.09

Տ-15.06

15:25.05

25.05-5.06

20»:30.07

5--15.06

Բերքահավաք 5 Բերքահավաք 6

ԿՈՐՆԳԱՆ

15:25.07 10:20.09 10--20.09 20:30.09 20:30.09

25.08--5.09 10:20.09

5-15.10 1-10.09

10::20.03

20-30.03

|

10:15.04

1--10.08

25:30.03

5-10.04 1-10.06

ց/հա

25.09:5.10

1:10.08 1--10.08 1--10.08

30.03:5.04

20-30

1-10.09

1:10.09 1:10.09

1--10.04 15:25.04 10:20.06

10|Վանք. պարարտ.

Հավելված 1-ի

փոխադ ր.

1-10.06 1:-10.06

-

11|Յանք.պարարտ. ցրում |12|Դաշտի ցաքանում

1-10.06 25.06:10.07| 10:20.07

խոտի համար |Խոտիփոցխում |Հունձ

15|Հակավորում |16|Վակերիբարձում |17/Վակերի փոխադրում

-

|Դեզավորում

ԱՌՎՈՒՅՏ

|Օրգ.պարարտ. բարձում Յ |Օրգ.պարարտ. փոխադր. 4 Օրգան. պարարտ. ցրում | Տ |Խորըվար 6 |Վաղգարնան. ցաքանում

20:30.07

-

(Խոզանի երեսվար

10.10

20.10

Դաշտի ցաքանում |Սըսկումհիվանդ. դեմ Սրսկում հիվանդ.դեմ Սրսկում հիվանդ.դեմ

20.10

20.10 20.10 20.02

հունձ 15|Բերքահավաք

Յ

22.07

25.08 29.09 23.05

|Փոցխում,լասալլորում Յ

17|Յակավորումն փոխադր.1

Յ 5|

ա

|Դեզավորում

ԼՈ

ԽԱՂՈՂ

|Այգեբաց

|Այգուէտ

-

-

-

-

15.06 30.07

1.07

12.08

25.09

-

-

-

-

28.05 30.06

-

15.06

1.07 12.08

30.07

3.08

5.03-:25.04|

26.06 6.08

20.09

3.08 5.09

25.04:5.05|

-

10.06 25.07

5.10

օո)

-

-

28.05 30.06

5.09

-

-

25.06 27.07 30.08

20.06 30.08

25.09 -

:

|

25.03:5.04

5:1504

-

: | |

-

-

-

|

1:10.05

Ւ ոսկու

4.06 20.07 15.09

դեմ

Փոշոտում օիդյումիդեմ ողկույզակերիդեմ| 15|Սրսկումմիլդյուի դեմ 16 1Փոշոտումօիդյումի դեմ ողկույզակերի դեմ| ի |Սըսկում 18|Սրսկումմիլդյուի դեմ 19|Փոշոտումօիդյումի դեմ 20 |Սըսկումողկույզակերիդեմ| 21|Սրսկումմիլդյուի դեմ 22 |Շարքերից բերքի հանում | 23 Բերքի փոխադրում 24 Այգեթաղ

Տարերք

ՈՐ, ՏԱՆՁ

1.07 -

20.05 20.05 20.05 20.05

-

3 ած րային վար կուլտիվացիալ |Միջշարային միլդյուի 25--30.04 Րթ-|նրսկում Ւ | Յանք.պարարտ.բարձում | |

ց/հա

|

|

15:20.05

|

25:30.05

5--10.06

|

15:20.06

-

|

15:20.07 5-10.08

5-10.08

15:20.08 20:25.08

1.09:5.10 1.09:5.10

| |

|

5--15.10

|

| |

11|Փոշոտում

10-15.06

13 |Սըսկում

25--30.06

|Միջշարայինկուլտիվացիա|

15-25.06

10:15.05

-

-

10-15.05

էմ22

Բերքի փոխադրում

Սրսկում

վար |Միջշարային

25.07-5.10

5-10.10

|

10:20.10

-

15:20.05

-

20-25.05

-

25-30.05

-

5:10.06

-

1-5.06

-

20:25.06

-

-

-

5-15.07 5:15.07 5:10.08

| -

25.08-1.10

-

25.08:1.10

-

20:30.03

ԵՀՈԼ ց

| |

|

5:-15.04

աք

20»30.04 10»20.05

10-20.05 10-20.05

10-20.05

20:25.05

1--10.06

20-30.06

1-5.07

|

15--20.04

20:30.06

15.10

5:15.04

15-:20.06

5-15.10

Հ

-

15:20.06

1.08-30.09

|

-

-

1»10.10

Նբ

-

1015.08

Ս

|

15.07

5: 14|կանք.պարարտ. բարձում 15.07 5:-15.07 15|կանք.պարարտ. փոխադր.| 5-15.07 5:15.07 5-15.07 16|Հանք.պարարտ. ցրում 5-15.07 |17 |Միջշար.կուլտ.,ցաքանում | 5:15.07 5:15.07 18|1Սրսկում 10-15.07 15-20.07 25.07--5.10 | 1.08-30.09 19|Բերքահավաք |

-

-

10:15.05

ճյուղերի հեռաց. 10:20.03 20--30.03 20-25.03 Յ |Սրսկում | 30.03-5.04 4 |Միջշարայինվար 1:10.04 5--15.04 5 |Վանք.պարարտ.քարձում 5:15.05 1-10.05 6 |Վանք. պարարտ. փոխադր.| 5:15.05 1-10.05 7 |Վանք.պարարտ. ցրում 1--10.05 5-15.05 8 |Միջշար.կուլտ., 5:15.05 փոցխում 1:-10.05 9 |Սրսկում 15:20.05 | 15:20.05 | 10 |Միջշարայինկուլտիվացիալ 1:10.06 1--10.06 |էտած

-

5-10.05

25--30.06 10:15.06 15--20.06 5-10.07

10-20.03

էտ

60180

5:-15.04

5:15.04 15:25.04 15:25.04 | 25.04:5.05

միլդյուի դեմ Ւ») նրսկում

10.05

17.05 20.05 1.07

հեռաց. տածմատերի

ողկույզակերիդեմ| 1) Սրսկում

5.05

10.05

18.05

5:15.08 Տ:15.08 5-15.08

1.05

10.05

Վավելված 1-ի շարունակությունը 25.03:5.04|

ՒՑ |Վանք.պարարտ. փոխադր.| 1:10.05 սնուցումով | 1:10.05 9 |Միջշար.կուլտ. 10:15.05 դեմ 10 |Փոշոտում օիդյումի

20.04

10.05

20.06

5-15.08

15.09

1.08

ց/հա

15.09 15.09

15.04

1.07

30:40

15.09

1.04

1.05

շարունակությունը

1.09

20.03

25.04 25.04

25.07:5.08

1.10 1.10 1.10

|Դաշտիտոփանում 15.04 9 |Առվույտի ցանք 20.04 10|կանք.պարարտ. բարձում 25.04 11 11անք. պարարտ. փոխադր. 25.04

10-20.06 10:25.07

20.09

1.03 Նախացանք.կուլտիվացիա

12|3անք.պարարտ. ցրում

|

20-30.07 20:30.07 20»:30.07

10»20.06 10:20.06

|

15-:25.07

15-25.07 15-25.07

|

ոտ

15-25.07

1--5.08

1.09-20.09 1.09:20.09

20-25.09

25.09-5.10

գ/հա

|

14.7

Շարժիչինոմինալհզորությունը,կՎտ

1-16

ատման

Թ|

ԹԽ

Թ)

Ը

Ո

թ|

6)

թ Ի-

թ

|

|

Յ

|

|

18.4

ՀՏ

Յ0

«ԵՏՏ

Յ

ԹԲԹթԹթ

8:88ՅԻ

Թտտ:|

յ

Ց»|

Դ

է

Է

28բտբիք

վ

ՀԱՋ

ՀԾՀԵ-Թ Ս

|ՓԻ

ՏԱՏՀ

| Վ լ

Ղ-40հ1

|

36,8

ՅՑ

36,8

|

|

Վ-40ՃԻի/| ի Լ-40ի

| |

44,2

|ՕԽ/Յ-6Բ

32,1

58.9

|

ԽՈ3-80

|

Ի|»

|

|

Հ«-701

ո

ծ

ՆՎԶ

-

Հավելված2

|

1-1505 ԽՈՒ3-82

|

մեզի

ՑԱԱՀ ԹԵՑՏ

ՀԹ

Ց ռ|ռ|` բ 2/|ԹՓ|Ժ)Թ)Գ ԱՏՆԵ ՏԵԾԵԾԵՏ

ԵԹԵԱԹ ՏՏԾՏԹԵԹԾԵՀԾԵՀԹ|Ց

Ե» ՓՀ|ՎՀ/Ծ Աաաա ՎԷՀԻՎԵ

թր

|

36,8

12824

(ԸՇԹաթյո)|

ԹԵՐՔԹԵ Թ|

Թ

ԹՓՎԹԵվ

ՒՀ2ԹԾՐԹԻ

ՀԱՏՏ5 վա Շա ԹԱԹ ԹԱԹԹԵԹ

ՏԵՏՏՇՏՏԹԹ

ԱԹ ԹԵ ՏՇԵթթ օԹթՏ ՏԱՏ ՋԵԻ ՑՀՀԵՏ ԵՏՋա

ԼԱՅ

եաթ|

"8888

|

ԹՅտի|8

855|

ԵԼ

համառոտ տեխնիկական ճճռվավոր տրակտորների բնութագրերը

Ցուցանիշները

Երի Բ վոն'(ատմրո

|

Ծ

թ

թ

«|Ջ|Թ|Տ

Ց

Տ

2ք| Թթթթ| ԹԹ52| օ|

ԱՀԱ

աթի.

ՒԱՒՐԵԱԱՄՑՑԱՅԱԵԱԱԾՅՑԱԵ

ՏՏԵՏԵԹԹԹԹԵԹԱԹԹԹԹթի 568

62:28:25: ւծ 22թէթ:2825Թ, | թ

ՏՏՏԹԹՀՀԻՆ

ՇԶԱ|Ծ|Ծ|Ծ

12-18

|

Տրակտորիշարժմանհաշվարկային (առանցտեղա-

տր

ՄԱ

-

-

-

-

-

-

2/3

Մյ

Մ

32.

6.1

|

-

-

-

|

|

|

|

|

|

|

|

|

|

|

12/8

|

2,1

|

|

| 1824 |

|

ԽՄ

|

ՏՅ

դ

112-147

|

երկարություն | լայնություն 2035 | բարձրություն

Տրանսմիսիայիփոխանցմանթվերը.

մ. Եզրաչափքերը,

Անվահետքը,մ

|

-

-

| | |

|

|

|

|

|

15,8

ղտ

րց

7լչ

2.4

՛

,

-

-

|

|

|

|

|

| |

|

|

15,8

ոտ

»

-

-

-

|

|

|

|

|

| |

,

19.

ՀԵթ

|

|

|

| |

|

| |

։

ւ

յ

4ո-18,2

3ո/45

2ո-49.5

ՅոՅ7 ձո-1.9 Ղռ-21,3

,

2ո-59:6

10454

11752 2ո-71.7 Յոր 4ո-26.4

|

|

|

|

|

48561

218 168-186

| 18.1

Յ59

ատ

-

22,2

-

-

-

-

Հավելված2-ի շարունակությունը

՛

-

| |

|

|

|31845|126186|

3.66

28թ

12-18

Հավելված 2-ի շարունակությունը

Մը են ՛«

|

Քարշի ուժերն ըստ փոխանցումների, կՆ

լ

կ

ԽՄ Մ Մ

-

-

-

5.89

4,5

2.35 1.41

-

-

-

7,74

5.76

2:36 1,06

Յ

-

-

-

27.

-

Յ0

-

-

-

-

-

-

30.07

|

15,5

33.38

21,9

11,5

19.05

23.6

|

. -

-

1ռ-65

| | |

2ռ-62,8 38859 4ռ-19

1ռ-65 2ռ-51

1ռ-65

30453 4ռ-4.6

-

Չո-41.25 3ռ-365 4ո-11.1 4ռ-4.6

:

՝

լ

Հավելված2-ի շարունակությունը

12,5

ց5

7.5

-

2.65 2,5

-

Յ

-

-

10,5

15,8

՛

՛

Հավելված2-ի շարուճակությունը

9,6

13.2

-

"

10.45

աջ

2,5

5.68

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Պի

-

Միլ

սկզբնական շրջանագծիշառավիղը,մ Աստղանիվի

0:31

0,326

3.57

0.46

0,326

Յ

2,65

1.89

4,38

0,376 0:376

0,358

2.65

0,358

2,915

4,935

0,382

59,2

68.9

2,545

1,952

4,684

0,38

Հավելված3-ի շարունակությունը

ճանապարհայինլուսանցքը, մ

3.45

44,6

32,1

51.1

երկարություն

1.25 2.89

44,6

29,7

մ. Եզրաչամփքերը,

56,4

56,3

|

|

Տրանսմիսիայի փոխանցման թվերը

բարձրություն

Միաժամանակ կցմանմեջ գտնվողկոնական քանակը ատամնազույգերի

լայնություն 2.255

154.6

Յ5

90,5

Ա

'

32.2

3-6

45,9

'

25,1

32,3

45,8 Յ8,7

'

26.1

|

:

|

18.1

|

|

Հավելված3-ի շարունակությունը

-

21.1

-

:

'

26.1

-

|

33.1

45,8 38,7

40.

35.2

26,9 28:

13.1

|

32,3

|

ի/ Մ տ

ՄԱ տր .

արագությունՏրակտորիշարժմանհաշվարկային ներն (առանց տեղապտույտի)

զավելված 4

Տ

Տ.

թ

Տ|

Տ|Թ|Ց Փ

-

Ը

բնութագրերը տեխնիկական

համառուո ավոոմեքենաների

Բեռնատար

||ՊյՓԹ

Ջ|ԺՉ|Հ|ՋՁ|Ց

Բարձման

Ցուցանիշները

Յ

Յ

|ՃՁԱՀԱՑ|ԱՀ

ՀԼ"

Հ

Յ|

Փ

Տ/|Թ/ՏՏ|8|Գ|8|5

մակնիշը

Յ

-5Յ|»

շ

5|Շ|ԾԹՎԱՀ:ՅԱՏ|ՓՖ|ՑՐ|

ՍՀ

ՀԱ"

՞

ԻՀ

|

ՏՑ

ԱՐԼ

Լ

ՅԻ

ՒՀԻ-

ՅՑ

32885385

ր

Վ

ՅԾ

ՅՅ

Բ

Կ

-

Յ

Բ. Ավտոմեքենայի ԷՅ

Տ

-

:

Թ

բարձրությունը,մմ

ԼԸ

ՆՏ

Հ

|

ճո

Ջ

Կողային

Ջ

-

Տ

Օ

Թ՞»

-

ԶՏ|ՑՅՅ|ՋՏ|ԼՀ

-

|.|.|վ5.1|Տ5Շ)|Հ

Ճ

8(ՅԱՅ|ՏՃ|Ց

ՄԲ3-45188 42 |

|Ջ|ՀՇ|,

ՐՃ3-52-03 Ր/Ճ3-53Ճ

Դ

ա

| ՑԱ |1|Ջ|Փ»

4»«4 4»«2

ՄԲ3-4521

ՀաՅ/Ո-130

|

Խ/ճ3--500Ճ ՀՃի(Ճ3-5320 ԳՐԿՈՂ ՉՀՃ

Է

|

17.5

2,2

55,2

23,0

4,7

84.6

25.5

53.0

0,8

4,0

Լ «60 160 |

||14103 | Ւ

|

|

Ըոօշ

| |1040

մաոյյյյը

|1450|

7.3

6,0

ՐՃ3-ԸՃ3-535 ի/ճ3-3502 Հ ՋՈՒ ՅԵ-ի/հ/3-554

3.2

84,6

4-2

31 /-ԽԻ/3-555

Յ

Խ1Ճ3--503Ճ

4«2

Ծ

ԽՀՃԽՃՅ-55102

--

:

Յ

ծ-

ՑՎ

ա

5.

4:«2

Յ է.

թ«Քճ3-2565

4,0

8,0

64.| 7.0

Լ

11,0

30,5

39,0

110,3

110,3 |բարքի 39,0

բ

|ըՍՈԱԸԱԱ6ՈՐՈ

Ոշ--Վ--------Վ-

-

ՀԱ2Ա5Տ|2|»215

Ւ-

Հ-Վ---Վ

132.2

Վ

1918/2400

30,5 -

ՏԱ

ՍՏՈՐ

Ինքնաթափ 84,6

-

Ո

Ա-Ի

Յ,5

աաա

0|

Ը

|

|

110051 Ո,

132.2

է(«Թ3-257

ՄՔՃՃՊ-377

ՈՀ

3.8/6,7

Տ

աք

5.0/10

|

| 1370

1955/2400

|

1980/2630

Ր

29,0

154.5 176.2

ենանը

Հ

--

Բ. Յ

Գլ

ՀՀ Ժ

ոթ» Կցասայլի

83:04

(«6-87 «6-89

Հ

:ԲՔՓՔԲցռյ2Ժ

ՔՋ|

շտ

ՔԲԹ|

Ծ

| 58)» ՏՔ|

9ՓՇ Է`

Շ

ՓՋՏ| Է

ՏՏ թ

ռ

Ջ

Ծ

Յ

Ջ

թյ

Դ

Օ

լ

Հ

Յ

`

`

Փ

Հ

Փ

Տ

Ծ

Հ

ԹՅՅՐՅ

թ

ք

|

օ

Յ

-

վ

Է

-՞

Ծ

Ջ

321Թ-Ա:-111-

Տ `

ՅԷ

ԹՋ|

Ե

|

|

Տ|

Ք

Օ

Ք

--Յ Տ

Էշ

»

Փ

Տ

Ժ

Փ

Ց

չ

Ժ

ԾՔ

Յ

Ք

Ք

Հ

|

Փ |)Ֆ|Հ

Ֆ

|

Քիթ

ՏԵԽ

Տի

Հ

Էթթ

ա

նո

Փ

՝

|

|Ջ

ԺՄ

Փյավ.Տ

-

|

Փ

տ

ՏԾ 1Թ-

ԿԾ

Խ

Ջ ր

ք

Թ

Ի Տ Թ

ք|

-

ք

Ծ

թ Ր 5|

ՀՏ Տ

բ

Տ

Տ

Հ

Տ

Տ

Էշ

ԷՒ

Տ

Տ

Տ Տ

Տ

Հ

ծ

Տ

Յ

Տ

«՞

Յ

Ծ|Է

ք թ

Հ

-

Տ Փ

Հավելված

"3 թ

Ց|` |8

ՀՊԹ

«Ա`

ՓԻԹ ՀԺ

ՓՋՁՋ

-

ՓԻ 5՝

Ջա Փ

/թ-

Ք

ԱԷ

ԵՏՏԵՀՔՏ|

ԲՇԲՏԲՔՅԹԹԹ|

| |

|Օ Ճ

Ծէ

5ք Տ8Տ

Ք Բ

Բ

Փ

|

Ծ

ՇՏ

լք աթ թ2ՏԵՑԵ ՏԵ

|ՓԲ

«Գ Թ

Ց

Ա

Ը» Է

Խ

Փալ

`

ճ

Հ

-

Փ

ՀԱՋ/ԾԵՃ

ՏԽ

ՀԱՋ|Ծ|ՇԵԾ|Բ

Տ

ԹԹ

ԽԹ

-

| ՔՏՏԵՏՅՅ|

Քա.

Յ

|

Ծ

Յ

5Տ|)

|

Ջ

Յ

Տ

|.

ռ

|Ց

Թ

|)5

Յ

-

/Բ|ք|

Ֆֆ Ճ

Յ Տ

|

Փ

Փ/Ժ

-

Փ

|Փ.|Տ

-ռ

Ի

Փ|Թ

|

Ք|Ք Փյլօ

|

Ց

5| Զ

Թ ՞

տ

Փ Վ

ՕԾ

Վ

եց

Վ

Օ Ժ

Ջ

ՀՎ

|

20002850

18722248

ըստ

բարձրությունը,

Ավտոմոբիլային

0.8

|

783-695 ՅՈՃ-130

783469,

Յ/Ւ-ԱԽՅ-554

|

է Թաքի ԲենոնԶանգ- Ագրեգատավորվում |Թափքի վածը,| (ավտոմեքենայի մակնիշը մ" կամտրակտորիդասը) կգ կողերի ան հատակի Բեռնատարողությունը, տ

ն տրակտորայինկցասայլերիտեխնիկական բնութագրերը Ավտոմոբիլային

Տիպը

Միասռնի 0,5 Երկսռնի 55

օՉ

ՀՁ

ծ

Փ

Ց

/

Լար

11754

Տ

Ե

Յ

:

|

ե

| 0.4 |

34|

|125|

15|

աե |

|75|

| 35

|35

| 06 |

լթռ

1300| 0.4

0.5

ոո

թ9

|

1 300| 0.5

ն

0.2

|

.

1300| 0.2

ց)|

1350) 03|06|82|

Տ.

312138

281388.

Յ

`

Տ

Ց

Ց

| -

38/2

|

|

|

|

1.0

՝

|

1.1

2.3

2.3

3.1

Վ

1.9

|ալթլ

Ք լէ |

Է)

| 120|

| 120/

50. 1.5

200 0.9

505.

-

Չ

600| 3.1

|800) 53

22400

25600

|

լ

-

280|

Ն7

|

Ի

Յ

|

|85

|3

8`

2400.

,

Ք

Ճ

աաա

ի» |

7.6

|

10400

Վ

թառ

13600

|600

1120|

|

8.0

1280| 8.0

|

Վավելված7-ի շարունակությունը

|

| 20000

|

|

աա

36800

Ցա |

Ձ

ծ

ոլ ոլ իու ` | 229134 լ

նշ

|/400| 16

5000էչ |

Յ

.

|5

|

7ա,ոմաժ7

115:8 313|5Թ

նությունն .

ՏՍ-3

| պարբերակա

|

2|588|135/3|

233518.

Գ

:

Տ

278933

նությունը

պարբերակա

Հ

ՏՍ-2

Ք|55|Շ|88/)58935|2| «|83)255|218|33158|2| ՏՀՅՏ3 |8/3 |63|5| Ք155|5315| 5813" | 838|5| ՏՏ. 522 | 5| Ց 55218 -՛ 35.8 Տ |2|5|5 3|5

53)

ՀՔ

ՏՍ-1

Տեխնիկական սպասարկմանանվանումը

| Ց. |պարբերական ությունը3

ՅՂՈԹ-1-

1350 | 1.0 | | 130 0. 2:02

3-100Խ/

1Ի-700

Է|Ջ 8

ԹՅԱՀՅ:Ա:ՒՈՅՅ

2|ՅՏտ Յ|ՅՏ

Խ-701

Է

սեզոնային խային

Յ հերթափո

ռ

-

ն պարբերականությունը աշխատատարությու նք

սպասարկումների

Տռակտորների տարեկան նք, տեխնիկական ծանրաբեռնլվածությու

Չավելված Գյուղատնտեսականմեքենաների տարեկան ծանրաբեռնվածության նորմատիվները (կողմնորոշիչ)

Տարեկան

ծանրաբեռնվածությունը Տեխնիկայի անվանումը

Ն

մակնիշը

էտալոնային հեկտարներով", ժամերով այմանական

|

ֆիզիկական հեկտարներով`՝

Յ

Գութաններ` ընդհանուր նշանակության

Կուլտիվատորներ`հողի համատարած մշակության

:

սկավառակավոր Երեսվարիչներ՝ Ցաքաններ` սկավառակավոր ատամնավոր

Գլանվակներ Կցանքներ

9.

Հանքային պարարտանյութիմեքենաներ

Օրգանական պարարտանյութի մեքենաներ

Հեղուկ օրգանական պարարտանյութի մեքենաներ Բույսերի քիմիական պաշտպանության մեքենաներ.

սրսկիչներ փոշոտիչներ

Շարքացաններ`հացահատիկի

եգիպտացորենի ճակնդեղի բանջարեղենի

բոստանային մշակաբույսերի

Յ0 Յ8

Սածիլատնկիչներ

եգիպտացորենի ճակնդեղի բանջարեղենի

բոստանային մշակաբույսերի

կարտոֆիլի

Բերքահավաքիմեքենաներ` հացահատիկահավաքկոմբայններ կարտոֆիլահավաք կոմբայններ

կարտոֆիլահանիչներ

կարտոֆիլի տեսակավորիչներ

ճակնդեղահանիչներ

Յ

ինքնագնաց խոտհնձիչներ

հավաքիչ-մամլիչներ կերհավաք սիլոսահավաք

խոխա

րնե խոտհնձիչներ :

հնձիչ-մանրիչ-բարձիչներ38 փոցխեր ն

կոմբայններ մեքենաներ Այգեգործական

պլանտաժայինգութաններ խորը փխրեցուցիչներ

տնկման մեքենաներ

փոսփորիչներ

ցաքաններ կուլտիվատորներ կոնտուրայինէտի

ճյուղերի

ե

Ն

ԲԱՔ րե հավաքիչներ ի

տի

եր

հավա

մեքենաներ խաղողագործական

տնկման մեքենաներ

արքատահավաք մեքենաներ

գութան-փխրեցուցիչներ

ՈՅ/-10 Բարձիչներ՝ ՈԼՈ-1,2

ԱԲ

ԵՐՏոակտոճային յոր րակտորայինկց ասա

-

-

ՈՅ-0,85) 381635

1-ՈԼՇ-40 1-ՈԼՇ-2

-

ւ

-

Կարտոֆիլատնկիչներ Հողի միջշարային մշակության կուլտիվատորներ`

Չավելվաժծ8-ի շարունւսկությունը

օօ

յ

խորությամբ

Գյուղատնտսական մեքենաների

գութանատիպ

Շարքացան՝

սկավառակավոր՝

Հարթ-ջրալեցուն գլանվակ Օղախթանայինգլանվակ

Կարտոֆիլատնկիչ

ճակնդեղիշարքացան Եգիպտագորենի ցանիչ

| հացահատիկա մամլիչային

շարքազան-երեսվարիչ.

նեղաշար (7,5 սմ)

15 սմ

միջշարայինհեռավորությամբ

սկավառակավոր

Երեսվարիչ՝

րթակտրիչ

Խոր փխրեցուցիչ

ձողային

համատարած մշակության

Կուլտիվատոր

ասեղնածն

սկսվառակավոր

ցանցաձն նշլեյֆ- ցաքան զսպանակավորն թաթիկավոր

ցանքի

Ցաքաններ՝ ատամնավործանը միջին

անվանումը

Հավելված9

կգ/մ

40-70

30-60 25-45

45-65 100-180

160-220

45-80

1.0-18 16-2.2 0,45-0,8

120-260 160-300 160-260

800-1300

1.6-2.6

1.6-3.0

8,0-13

|

| |

400-600 120-260

| |

150-250

110-160

25060

1.2-2.6

600-1000

1,1-16

120-289

12090

1,0-1,4

0,6-1,0

Յ

250-350

100-140

60-100

՛

40-75

120-180

60-100

55-120

2.5-3,5 0,55-1,2

0,6-1.0 12-18 0,4-0,75

0,5-0,8

-

|

Հավելված9-ի շարունակությունը

12-18

1.2-2,8

1.5-25

6.0-10

256.0

222-2.

0.25-0.45 0.45-0.65

0,3-0,6

0,4-0,7

կՆ/մ

Տեսակարարքարշային դիմադրությունը

Գյուղատնտեսական մեքենաների տեսակարար քարշայինդիմադրությունը Աշխատանքների անվանումը

Ցաքանում Ք

Համատարածկուլտիվացիա՝

6-8սմ խորությամբ 10-12 սմ խորությամբ

Խոր փխրեցում

ալում

Հարթակտրիչ-կուլտիվատորո րիչ-կուլտիվատորով Հալ

սմ

8-10 սմ

ն Խոզանի երեսվար՝ 10-14

14-18 սմ

խորությամբ խորությամբ

Հացահատիկային մշակա-

՛

բույսերի շարայինցանք

մ

լանվակու

ճակնդեղի ցանք ցանք Եգիպտացորենի Կարտոֆիլիտնկում գ

ճակնդեղի կուլտիվատոր, նոսրազուցիչ

կուլտիվատոր Պտտվող հողուրագ

Շարահերկմշակաբույսերի 1-ին| Սլաքածնթաթիկներովն սայրերով միջշարայինմշակություն

Հողուրագում Զակնդեղի նոսրացում

ն

Փրհավաքմեքենա ճակնդեղահավաքմեքենա քանդիչ Արմատապտուղների Սկավառակավոր ցաքան

Կարտոֆիլաքանդիչ-լասավորիչ

Կարտոֆիլահավաքկոմբայն

Կարտոֆիլաքանդիչ

Հողատեսքը

ում

խոզան, աշնանացանի

Ագրոֆոնը

0,68

0,86

ւմ

Ն

մ

կավայի ն

վ

կ

0,3-0.4

4-8

3.0-4,0

2,533.5

7-85

10-12

8-12

15-17 4.2-16

-

0,49

0,57

սմ

մ՛

կն

ծանրկավային

լ

լ

|

ռ

|

Վավելվաժ

30-40

65059. 300590. 400-800

300400

250-350

700-850

1000-1200

մ՛

կն

0.43

0,34

ւմ

մ՛

կՆ

սմ

ն թեթն ավազային միջինկավային ավազակավային

Հողայինպայմանները

|

500-206 ի 06306 |

420-460

150-470|

Հավելված9-ի շարունակությունը

համար նը տարբերհողատեսքերի

| Պարարտանյութացրիչ

Սկավառակավորցաքան

դիմադրությու Գութանիտեսակարարքարշային

գաքանում Հանքայինպարարտանյութի թ

Սոատագտուղների ավաքում Նր արգագետինների Անա արոտավայրերի

Փրերի հավաքում

Կարտոֆիլիհավաքում

ճակնդեղահավաքկոմբայն

ճակնդեղիհավաքում

շ

հավաքմանկոմբայն Եգիպտացորենի Սիլոսահավաքկոմբայն

հավաքում Եգիպտացորենի սիլոսի ն հատիկիհամար

|

միջինհողերիվար

մակնիշը

ԽՃ-701

Ը

-

-

0,86

0,88

-

-

0,93

-

-

-

0,89

Ա:

ՕԶ

,

0,94

,

-

|

ԽՈՅ-80

| 08 |

0.94 |

0.92 0.92

-

0,85

0,83

-

| 0,9 |

|

«ը

|

։

0,95

0,94

,

0,9

0,93

0,92

0,8

0,9

-

ՄՔ

| | | |

։

0.93

0,92

.

0,9

0,92

0,9

0,8

0,86

,

0,9

|

| | | | | | ,

0,96

0,96

0,9 2

0,95

,

0,93

0,82

,

0,9

,

0,94

-

Անվավոր

18,9

7-ժամյահերթափոխիդեպքում, պ. էտ. հա/հերթ

2,7

պ. էտ.հա/ժ

հերթափոխային ժամանակում,

1 ժամ

էտալոնայինպայմաններում աշխատելիս

9,4

1 ժամ

|

1.34

հերթափոխային ժամանակում, պ.էտ.հա/հերթ պ.էտ.հա/ժ

ալ

7-ժամյահերթամակնիշըփոխիդեպքում,

1-100Ի/

0,93

0.92

0,9

0,93

,

0,92

|

Հավելված 12

|

վ

|

0,78

|

0,88

0,92

Ճ-700

Խ-701

պայմաններում աշխատելիս ' | էտալոնային

Թրթուրավոր

Վ

7-150 7-48 7-4 7-100հ/ 50/4

Ֆիզիկականտրակտորներըպայմանականէտալոնայինի վերածելուգործակիցները

Հացահատիկի ցանք

Սկավառակավոր երեսվարիչներովերեսվար ցաքան վարնն ցաքանում

Վարթակտրիչով մշակում

-

|Ցաքանում

|Կուլտիվացիա

Գերչորն քարքարոտ հողերիվար

Ծանրհողերիվար

ն

|Թեբւ

Աշխատանքի անվանումը

գործակցիարժեքները տարբերգյուղատնտեսական աշխատանքների համար

Տրակտորների քարշայինուժերի օգ տագործման

յավելված11

օօ

|

|

մեքենաներ Գյուղատնտեսական

ՈՒ-Յ-ՕԲ, ՈՒԼ2-30Ք, ՈՕՒ-2-30 ՈՌՒԼՏ-35, ՈՐՈ-6-35,

Յ որ

|

|

|

Գաթյան

յավելված 13

8-12

6-8,0

ՈՐՈ-3-35, Ո 7-4-35

7-12

8-10

ՌՈ-15, 10

5-10

5Ո-10, Թ1

3.5-7,5

5-8

ՈՌՊ--5-25 ՌՃ-5-25

Ե.ՂՇ-3,5 Ծ.ՂՒԼ-1,3Ճ

6-8

7-10 7-12 6-8 4-6

|

Է| ռ

Ձավելված13-ի շարունակությունը

4-6

6-13

Յ,5-6,5

4-7

7-12

5-6,5 3Ք3ՇՇ-1,0

7/-1,0 353Շ-1,0,

3531Շ-1,0,

ՇԿՐ-2

ԵՇՕ-4 3-ՀԳՎԱ-6 ՅԵՑՒ-1,4,

Յ«-6".

ԽՅՒԷԼ2,88/

«Ոգի

ԵՄ1-3 ԽՅՒԼ2,8,

«ՈՇ-4 «ՈՐ-4 աը

3ՔՈ-0,64Ճ, ԵՅՒԼՑ,0

Ե,ՂՇ1-2.2, ԵՊՒԼ1,3, 5,Ղ1-2,58, ԵՂՒՈ-3,5Ճ

5Ո-4.1 1-7,

ԵՈՂՒԼ2,0

Ք.,ՈՒԼ-3Յ,0,

ՈՈԲ-10-25

ԽՈՐ-54Ք, ԽՈՒ-108, ԽՈՐ-155

ՈՒԼ-4-35

ՈՒՒԵԼ35,

|ՈՌՒԼ3335, ՈՒԼՅ-40,

|

Սնն

թույլատրելիաշխատանքայինարագությանսահմանները տեխնոլոգիապես Ագրեգատների

անվանումը. աշխատանքների ուղատնտեսական

Վար Սկավառակավոր երեսվարիչներով երեսվար

Գութան-երեսվարիչներով երեսվար

Սկավառակավոր ցաքանովցաքանում

Գլանվակում

Ատամնավոր ցաքաններովցաքանում

Լ

Պտտվող հողուրագովն ասեղնաձնցաքանով

մշակում

Համատարածկուլտիվացիա

«ՔՐ-3.6

--

Խոտի հնձում ն ճմլում

Սրսկումն փոշոտում

մատուցում

Հանքայինպարարտանյութի

մատուցում

ն ամոնիակի Հեղուկ պարարտանյութի

Օրգանականպարարտանյութի ցրում

Բուկլից

ճակնդեղինոսրացում

Շարահերկմշակաբույսերի կուլտիվացիա

Կարտոֆիլիտնկում

--

ԿՔԻ-4,2,

Ք1ՕՎ, Ք07-5

ԿՇՐ-2,1,

| «ՂՈՎ,

«ՓՒ-2,1,

ԿՈՈ-2

ԽՈՑ-3, Ճ1Ո-6

Կ«Շ-2,1, ՃՇ-2,1Բ,

ՕՈ-1600, Օ/Խ-4

Օ81-18,

ՕՑՇ-ճ,

ԿԻԹՓ-1,6, ՈԼՈ-2

ԽՔՒԷ2,1, Ճ«ՈՇ-51

շ

ՕԱԻ/-50ձ, ՕՒԼ-400

ՔՄԱ-3, ՔԽՇ-6

Ք11-4,2,

| |

|

'

|

|

`

4-6

4,5-8

6-9

6-12

`|

Հավելված13-ի շարունակությունը

4-8

6-8

5-10

8-12

ՔՄԽԷՏ

1-ՔԽԸ-4, Ի|Ք7-0,5, Խ37-0,5",

3,5-1.5

8-10

4,0-6,5

8-10

ԽԿՔՒԼ4,2

3.6-5,8

6-8

4,1-72

5-7

6-9

4,8-5.4

4-7

5,9

Յ

ՔյՊՈ-8ճ, ՔՀՊՂ-4, ՈՕՄ, ՃԵԲ-0,5Խ. ՃԱ-2

ՔՄՒԼ155

1ո/4,

«ՕՒԷ-2,8Ոհ/, «ՔԷԼ-Յ,6

ՈՈՇ-6

ՈՇԻԼՑ6Ի/,

2ՈՇԷԼ-Ց,

ՄՇի/Բ«-5,4, /ՇԽՈ-5,4

ԽԿՔՒԼ2,8ի, ՇԼՇՒԼ6Ճ,

ՇԼՇՈՒւՑՃ

«ՔՒ-2,8հ

ԽՔՇԼԱ-2,88Ճ, ՃԻԼԵ-5,4

ԽՔԻ-5,6,

ՇճՏ4

ԽՕՔ-4,2

Խ«ՇԽ/-4, Խ«Շի/-6, ՇԽԽ/-3

ՇԻԼ-4Ք-1, ՇԻ-4Ե-2, ՇԿԽԷՑ

ՇԽՇ-4,

Հավելված13-իշարունակությունը

Տրակտորայինհնձիչներովհնձում

Կարտոֆիլիփրերիհավաքում

ճակնդեղիհավաքում

-

Բանջարանոցային մշակաբույսերի հավաքում

ե ղեր

գյուղ

Գլորմանգործակից, 7 վոր

տրակտոր

-

-

ով

-

0,03-0,04

մեքենա

մետա-

ղականանվով|

-

0,02-0,03

1,5-2

2,5-3 2,8-5.6

|

|

|

|

|

Հավելված 14

-

տորներ

վոր տրակ-

Կցմանգործակից,ճ անվավոր| թրթուրա-

տրակ-

տորներ

0,8-0,9 0,7-0,8

|

Դավելված13-իշարունակությունը

6-10

:

շՀՔՇ4,98, 2(8Շ-6

4-6,5

6-8

3Ք.,Ո-3Ճ

Յ,5-5,5

Յ,5-4,5

2-8

6-5

ԽԿՇԼ-1.4

ԿՄՔՀ-1,5Ե

2-2,

ԽԿՑՒԼ2Ի/

1.4-4,2 4-6 4,5-7

5-8

ԽՇԼՅՃ

-1,4

4,5-6

ՃՒ

ԽՇԵ-1

ՈՕ»-2

ՕՈՒԳԱ-1.4

ԽԿՇԼ2Ճ, ԽՇԼՅ

ՇԵՈ-2

ԵՒ(-4, ՔԽ-ՅՃ

ԹՀ/-2, ԳԿ-4

ՄԷՑ-2

ԽԼԻ-29Ե, ԿԼՒ-28,

ԽԼԻ-1Ճ

|

տոր

անվա- թրթուրա- անվադովոր տրակ-

ն գյուղմեքենաների համար գործակիցներըտրակտորների Կցմանն գլորմանդիմադրության

Շարժմանպայմանները

Խճուղային ճանապարհ.

լավ դրությամբ 0,014-0,018 բավարաը դրությամբ| 0,018-0,022

-ծ-

Վավելված

Ավտոմոբիլներիհաշվարկային արագությունները

գյուղատնտեսական բեռներ տեղափոխելիս

բ

Հաշվարկային աշվարկայ

ճան ն պայմանները անապարհային

արագությունը,

Ւ---

Տ

կմ/ժ

Տ

ՀԺՀ ՏՅ Տ ՀՏ

Հ

Տ

Ամուր ծածկույթով (ասֆալտ, բետոնապատված,սովորական գրունտային, տոփանած ձնածածկույթով)

Յ

Յ

ճմակալված

Քանդված, խոր անվահետքերով, խորդուբորդ, նորմալ խոնավության վարած դաշտ, արմատապտուղներից հավաքված դաշտ

Ծանոթություն.

---Վ

-

Թեթն բեռներ տեղափոխելիս արագությունն դժվարանցանելիճանապարհներում 4095-ով:

Ց -

Յ Տ

Խճապատված, գյուղական, հացահատիկիխոզան,

Հ

-

Տ

Քաղաքային ավտոմոբիլներիհամար, հաշվարկված` մինչն 7տ բեռնատարողության 7տ -ից բարձրբեռնատարողությամբ

|

Տ

-

»

ջ »

-

Ց

Տ

|

Փ

Տ

Փ

-:

Փ Ց -

Ժ

ծ

Պ ծ

ՏՀ. Տ

`

Յ

Յ

թ

ծ

Հ|3

|

ճլ Յ

Յ Ց

ՀԺ

Յ

ծ

|

|

|

|58

(Գ

-

ծ

ՅՅ.

Յ

օՅԳգպ

-Էզ Յ Ց

Յ

Ց

--

ՀՏ-

Յ

Տ65Ց

3Ծ-

ա-3:Շ

-

ՀՅ

ՏՏՋ|

Յ

Յ

Ք3Յ3-Հ

Ւ

Տ5ՅՀ

ՅՅ

:

քՏ-5 8.3 Յու

ԵՏ|

|

Ց

|3288|8

|555|

|

Ց

Ց

Տ

53Յ

Տ|Տ

Յ

|Յ| | 555ՏՅ Յ

օ-

ՀՏ

Յ

Յօ38 ՏՅ

| 5|3

Յ

Շ-

ՏՁ Ց

Տ

Յ յ

ՏՏ

Ջ

ճ

Յ

ՅՏՑ

Յ-Գ

Յ|Տ

Բ.

5 Յ-

Ք-Շ

Յ

-

Ժ

--

Ձ|Ջ

Յ,

Ծ

Շ-

Ց

Յ

Տ

Յ

ՕԹ

ՅՅ

Է

2Յ

Հ

ՀՏ

ՅՅ

Յ՝ Բ

ծ

| |

-

Տ

ԳՋ Ջ

--

ԺԹ ԷՉ

Յ

Յ

ԷՀ

|

թ

Տ

Տ

Հ

Յ

Հ:

Յ

5Յ5 ՏՀՇՋ

Յ

զ

Տ Յ

Ց

ծ

Տ ՀԿ

Հ

Ծ

Հ Տ

Հ-

Յ

5Յ

Յ

խջեցնել 2056-ով,

Ց

Տ

Հ|8 Յ

Հա

ԾԹռ Յծ

5»

տ` ԹՅՔ

--

Տ Յ

5|9

1388) 216 8-Հ

ռ ՅՅ ք

թ -

ԷՅ

օՑ

Յ

--

ճն

5:

Չավելված 17 Աշխատանքային տարբեր ռեժիմների համար տրակտորային ագրեգատի վառելանյութի Ժամային ծախսը, կգ/Ժ

ռ

Տրակտորի

մակնիշը

Նորմալ քարշային

ն

ռ

Շարժիչի պարապ Ագրեգատի աշխատանքի

ռեժիմ պարապ ընթացքի ի ,

ո

կանգառներում

Թրթուրավոր տրակտորներ ԸԹ6

2Ը245

1-4"

17-23.4

1-100Խ/ՐՇ

1-150

Պ3758

15-19.2

22-26,5 14-16.5 12-15

1-70Շ

115-135

Է-54Շ

8.5-10.4

1-548

8.5-9.6

9.5-13 7.5-10,5 11,5-14

7.5-10 6.5-9 6-8

4.5-6.5 46-66

2.0 2,5

1.8

Հ-700

7-1505

ԽՈՒ3-82, Խ/13-80

32-51 27-35

25-30

10,5-15 -

ԾՕԽՅ-8/.

8,5-11.6

1-40Խ1, ՛140-ՃԽ

6.5-9.5

1-28».

40,408

7-10

7-256

3,6-4-8

3.1-3.9

19-30

13-19

115-7 5.5-8.5 -

4.2-6,5 3.8-55

42-55 3,852

2,0-3,0

2.3-3.0

ե

մա

2.5

Թրթուրավոր` Հ-100 1-1305//1-75Խ8 (Պ1-75Խ. 1-548Է70հ

79,5

66.2 40,5

1706,

1-150 ԽՈՒ3-80 ԽՈՅ-82

ԹՅՈ

147.2 198.7 121.5

-

408,

0.7

,

1406.

404ԻԽ/1-304.

-Լ-

1-30,

քնառն 1258: ինքնագնաց

0,8

«-7006Ճ.

ժամ

Անիվավոր

3.1 1.1

Գր/էֆ ձիաուժ | կՎտ

գր/էֆ

ձ.ուժ

ժամ

Տրակտորներ

առելանյութ Վառելանյութի

տեսակարար ծախսը

`

Խ-701

1.4

Շարժիչի հզորությունը

անվանումը կնիշը կՎտ

Մեքենայի

Անվավորտրակտորներ՝

«-701

Չավելված 18

ինքնագնաց կոմբայնների ն այ մեքեռաների ն վառելանյութի հզորությունը վառելանյութի արժեչների տեսանարայ հզորությունը ն շարժիչների կարար ծախսը Տրակտորների,

-16Խ1

շասսի «Քութաիսի-718»

ԽՈ-140Շ ԲԽԼԳՇՑ 1-08

0010)

44.2 Յ6,8 22.1

18,4 18,4

10,0 7.3 5.9

13.6 9,9 8.0

10,0

13,6

Հացահատիկահավաք կոմբայններ ՇլՀ-5 ՇԽ-ՏԻ/

"ԷխՑճ"

"ԷսՑՅ"

73.6

Ինքնագնաց կերահավաք կոմբայններ

«ՈՇ-5-

«ՇԵ-100 Է-281հ/, Է-282

Է-302, Է-303 Բարձիչ ՈՅՃ-1,0

58.9

147.2 125,1 47.8

44,2

ն

մեքենաներ

Ցավելված 79 Տոակտորների քսայուղերի ն գործարկման բենզինի ծախւյի նորմերը` հիմնական վառելանյութինկատմամբ, տոկոսներով

Տրակտորների մակնիշը Ը

5.0

Լ100Խ

Ն0

0,9 1,0

4.5

Պ՛Լ75Խ

4,6

4.8 4,2

417548

1-548

Տրանսմի-

1,0

1-708,

Է70Շ

4.6

1,1

Հ-700.

Հ«-701

4,5

0,4

1502Խ/13-82

3.8

| 13:80,

ԽՂ3-50, Խ՛3-52

|ԾԵՅՏո ՛-40/,1-40/ի/, 1-40ՊԻ) 7-25

Վ-16Խ1

ինքնագնաց շասսի

Ինդուստրիա

լնայլ սիոն Շարժիչային հատուկ քսայուղեր Ք սայուղե ր | քսայուղեր

1,0

4,4 4,5

1,2

1,1

0.8

4.5

1.4

4,8

Չավելված զերթափոխի Ժամանակի օգտագործման գործակիցները

ոնսիստենտ

Գյուղմեքենաներիանվանումը

քսայուղեր

0.06

0,1 0,1

Ընդհանուր օգտագործման գութան.

00656)

0,03

-

Քարքարոտ հողերի գութան

0.02 0,02

-

-

0,02

0.4

0,1

|

|

0,06 0,068 0,06

0,1

0,1 0.1

0,03

-

0,16

-

ի Բո բուսասնի Կուլտիվատոր լ

|

ման որոշման

|

գործարկմանբենզինի համալիր գնի ե, գործակիցները

Տրակտորներիմակնիշը

1.19

1-25Ճ

1.20

է--700, Հ-701, 1ԼԼ548, ԾԽ3-6/, Վ-40Ի/, 1Լ-40ՃԽ., 1-40ՃԻ1Ի/ տ՛Լ75, |7-430,

Դ-100հ/

ԽՈ13-80, Ի113-82,

Դաշտի երկարությունը, եւնո Ո

400:-600 0,7-0,75 0,8:0,85

0,8--0,85

0.6:0:65

0.75:0.8

0,75:0,85 0,7»0,8 0,4--0,45

ԱԱ

հ եգիպտացորենահավաք

0,75:0,8

0,65-:0,7

կարտոֆիլատնկիչ,սածիլատնկիչ ն ն

0,65:0.7

0,65:0.7

06065 6:06

Յացահ

700-:1000

0,7»0,75

Շարքացաններ (հացահատիկային,

ն

մ

0,5:0,6

0,85:0.9

0,8--0,85

0,7:0,75 0,5»:0,6

0,6--0,65

Սիլոսահավաք կոմբայններ

0,55:0,66

0,65-0,7

Տրակտորային հնձիչներ

0,6:0,7

0,75:0,8

0,65:0,7

0,8:0,85

ատ

Խոտի կողային ն լայնական փոցխեր

Կարտոֆիլաքանդիչ

0.65-0.7

Կարտոֆիլահավաք կոմբայն

0,4-:0,5

Սրսկիչ ն փոշուտիչ

0,6:0,65

։

0,75:0.8

0,55:0,6 0,75:0.8

4.21 ,

1.22

Լ70Շ

(տ1-75Խ8, | ՈԼ-75Խ.

ի

Գործակիցները

1-1501Հ, Խ/՛13-50, Խ/13-52

ն

բանջարանոցային, ճակնդեղի այլն)

դավելված 20 ն

երեսվարիչ ցաքան | Սկավառակավոր Ատամնավոր ցաքան

Գործարկման շարժիչ ունեցող տրակտորների համար բենզինի ծախսի չափով: է հիմնականվ վառելանյութի սահմանվում թ 1272-իչափով նորմը լ վ րը

Վառելանյութի,քսայուղերի

կախովի կցովի

Ւ,Համատարած մշակման կուլտիվացիա

0,02

-

0,2

1-16Գ

1,23 1,25

`ավելված

Չավելված 24

Կականխճառթի պահպանմա

Տրակտորների նորոգումների, տարեկան հատկացումներինորմերը, Սոկումերով

հանրապետության գյուղատնտեսական պետական ծեռնարկություններում տրակտորիստ-մեքենավարներին տրակտորային ագրեգատն սպասարկող օժանդակ աշխատողների աշխատանքի վարձատրությանխմբերն ըստ վարչական նախկինշրջանների Վայաստանի

Տարեկան հատկացումը` հաշվեկշռայինարժեքի նկատմամբ,տոկոսներով այդ թվում

Աշխատանքի վարձատրության երրորդ խմբին դասվում են Ամասիայի, յ պարանի, Արագածի, Ախուրյանի, Աշոցքի, Վայքի, Վարդենիսի, Կամոյի անվան, Կրասնոսելսկի, Մարտունու, Սենանի, Սիսիանի, Տաշիրի շրջանները, ինչպես նան ներքոհիշյալ շրջանների այն տնտեսությունները, որոնց տեղանքը գտնվում է ծովի բարձրության վրա (մետր). Եղեգնաձորինը` 2000-ից, Գորիսինը, Կապանինը` 1900-ից, Արարատինը, Արտաշատինը` 1800-ից, Թալինինը, շտարակինը, Կոտայքինը, Նաիրիինը, Հրազդանինը` 1700-ից, Իջնանինը Ստեփանավանինը, Տավուշինը` 1600-ից, Նոյեմբերյանինը,

հետնյալ մակերնույթից Սեղրունը,

Սամին

Անիինը,

Գուգարքինը, բարձր: ո1500-ից

'

դասվում Անիի, Արթիկի, Թումանյանի Սպիտակիշրջաններ (բացառությամբ այն տեղանքների, որոնք գտնվում են ծովի մակերնույթից 1500 ավելի բարձրության վրա), Գուգարքի ն Ստեփանավանիշրջանները (բացառությամբ այն տեղանքների, որոնք գտնվում են ծովի մակերնույթից 1600 մետրից ավելի բարձրության վրա), Վրազդանի շրջանը (բացառությամբ այն տեղանքների, որոնք գտնվում են ծովի մակերնույթից 1700 մետրից ավելի բարձրության վրա), Գորիսի ն Մեղրու շրջանները որոնք գտնվում են ծովի մակերնույթից 1900 մետրից վրա), ինչպեսնան ներքոհիշյալ շրջանների այն տեղանքները, լփ բարձրության են ծովի մակերնույթից հետնյալ բարձրության վրա (մետր). որոնք Կապանինը` 1600-1900, Արարատինը ն Արտաշատինը՝ ը, Թալ Փոանինը: Աշտարակինը,Կոտայքինը ն Նաիրիինը` 1600-1700, Իջնանին ն Հանրապետության մյուս շրջաններում ու տեղանքներում աշխատանՔի վարձատրության համար կիրառվում են առաջին խմբի տարիֆային րկրորդ

ն

խմբ

մից

այն տեղանքների, (բացառությամբ գտնվում

նորոգումներ

Տրակտորներիմակնիշը

որրց աճբողջը ընդամենը հիմնական ընթացին

՛7-100Ի1, 1-130 «701

թ--700/,

«-700, ԱՏԵՆ

ԲԸ 1-75,

Ո

՞ 1Լ-75Խ, 2

1548,

13,8 '

11,0

17.9

211-758

:

'

1-708 1-282«4

1-40Ի/, 1-40Ճ8/, ԽՈՒ3-80, 3-82, 1:30,

16,9

17.2 12.0 19,1 13,0

-

1-282:3,

12,5

'

1-4, 4Բ: 7-15

1:30,

1-40ԲԻԽ ՕԽՅՅՃ

1258,

19,5

|

|

տեխնիկա-

կան խնամք ն

պահա-

տվություն

6,5

6,0

7,0

6,8

3,1

5.5

7.0 6,0

'

15.4 10.4

՛5 5

9, 1

5.0

եՄ

-

5.0

'

՝

6,0

6,1

5,0 ՝

5.6 5.4

6,9

ւ»

4.1

6,4

-

""

եղեգնաճորինը հորը շո. -

Նոյեմբերյանինը Տավուշինը՝ 1400-1600 4: ,

դրույքները: զավելված25

«Շահութահարկի մասին»

ՀՀ

27.11.1997

թ.

ՀՕ

օրենքի թիվ

ամորիտիզացիոն մասհանումների գումարը հոդվածի համաձայն է` ելնելով հիմնական միջոցների տվյալ խմբի համար ստորն սահմանված ամորտիզացիոն նվազագույն ժամկետներից.

որոշվում ա.

բ.

շենքերի, շինությունների ն փոխանցող հարմարանքների ոոՔամի ստորն բերված բ. ենթակետում շվածների պանսիոնատների, հանրակացարանների

ԱԱ

Տորաաոցննրի,

հոսքային գծերի, ռոբոտոտեխնիկայի համար կամ ե. այլ հիմնական միջոցների, այդ թվում՝ բանող անասունների, բազմամյա տնկիներին հողերի բարելավմանն ուղղված կապիտալ ներդրումների համար

գ.

ի

Հավելվաժ 25

մեքենաների պահպանմանտարեկան հատկացումԳյուղատնտեսական տոկոսներո ճերի նորմերը` հաշվեկշռային արժեքի նկատմամբ, տոկոսներով: ՝

20 տարի կամ 5962

կամ տարի

1042,

տարի կամ3393 56,

կամ 54. դ.հաշվողական համակարգչային տեխնիկայի համար`4.տարի

տարի կամ

20 54:

0,2

Երեսվարիչներ,ցաքաններ, կցորդիչներ Գլանվակներ, հացահատիկի,եգիպտացորենի,ճակնդեղի, բանջարաբոստասածիլատնկիչնային մշակաբույսերիշարքացաններ.կարտոֆիլատնկիչներ. ցրիչ մեքենաներ, բանջաներ, հանքային ու օրգանական պարարտանյութերի ճակնդեղարահավաք հարքակներ, սոխահաններ. սոխի տեսակավորիչներ, ՝

'

հաններ`

դեզաԲույսերի քիմիական պաշտպանությանմեքենաներ, հատիկազտիչներ. տարներ, դեզակտրիչներ,ֆուրաժիրներ, խոտհնձիչներ, փոցխեր, հավաքիչ-04 կցասայլեր՝ մամլիչներ, կերահավաքկոմբայններ. բարձիչներ, տրակտորային

Վացահատիկահավաք կոմբայններ, յններ, ե եգիպտացորենահավաքկոմբայններ,կարկարտ տոֆիլահավաք կոմբայններ, կարտոֆիլահաններ, ր, կարտոֆիլի տեսակավորիչ մշակաբույսերիհնձիչներ գ

կետեր, ընդեղեն

ր

փոսփորիչներ) (կուլտիվատոր-փխրեցնողներ, եղանավոր բարձիչՍԱԳ մեքենաներ ՀԱԱԱ ԱԱփ Արիի դրման ագրե վորումներ արա գատներ, կոմբւայններ)` ու

կ

փոխա

. 8

կուլտիվատոր-խորափխրիչներ ընդհանուրնշանակության, թմբապատրաստիչներ 12.5 Կուլտիվատորներ` կուլտիվատոր-բուկլիցներ, Կուլտիվատոր-բուսասնիչներ,

ունիվերսալ շրջանակներց̀աքանների Կգորդիչներտրակտորային,

շարքացանհատիկասերմային, Շարքացաններ՝հացահատիկային, խոտաբույսերի շարքացաններմ̀արգագետնային

հանման մե

կուլտիվատորներ,

համաը

մերնտիպանդր

Շարքացաններե̀գիպտացորենի

ր

|

Չավելված

Գյուղատնտեսականմեքենաների ընթացիկ նորոգումներ

Տարեկան

արժեքի

նկատմաբ,

20,0

12,0 40,0

ներ`

ն

12,0

::

այլ

սոխի

տնկիչներ

կամ հարմարանքներ հանքային պարարտանյութերի, Ցրիչներ` ցրձան համար հանքային պարարտանյութերի հարթակներ` փոխովի ցրման մեքենաներ`խաղողի Օրգանականպարարտանլութերի այգիներիհամար

ար

ԱԻ: հարմարանքներ

րգանական պարարտանյութերի

ԱԿ

4.0 3.0 6.0

|

'

'

Աաաա

կցասայլ-ցրիչներ, ցրմա

հարթակներե մեքենաներ (սրսկիչներ,փոշոԲույսերի քիմիականպաշտպանության աէրոզոլային Ֆումիգատորներ, տիչներ, ախտահանիչներ, հեղուկի

14.0

11.

|

'

լցավորմանկցասայլեր. աշխատանքային գեներատորներ,

|

10,3 | 9,0

Հնձիչներ

Ծղոտի մանրիչներ ու հավաքմանհարմարանքներ դեզաստեղծիչներ, Ծղոտի ու խոտի հավաբիչներ,բարդոցիչներ հակերի բարձիչներ, ֆուրաժիրներ, հավաքիչ-բարձիչներ,

6,5

8,0

դեզակտրիչներ

'

բրիկետայինմամլիչներ Հավաքիչ-մամլիչներ,

Քարշակներ`հրող

ն

ճոպանային,

բարտոցատարներ

ու սիլոսահավաքկոմբայններ Եգիպտացորենահավաք այլ մեքենաներ կողրերիմաքրիչներ ն բերքահավաքի Եգիպտացորենի |

7.0

ու

Սածիլատնկիչներն

ն

ագրեգատներ) հատգացունը՝պատրաստման Աա կոմբայններ Հացահատիկահավաք ե

ճահճային

Լ

բանջարային ճակնդեղային, Շարքացաններ՝ Կարտոֆիլատնկիչներ

ն

`

:

:

.

ակության

Մեքենաների անվանումը

,

նոսրացուցիչներ

0.3 0,6

'

համար

ջերկ, իդրջումեր, աշերտ

շ

խոզանի,կուլտիվատոր-հարթակտրիչներ. Կուլտիվատորներ`

սյունատնկիչներ, մեքենաներ Աա Բաններ կոմրաւնն: Արեան ան նե ենս տնկման նրանը տալոյ մեքենաներ, կության հանքային հող մտցնող մեջենաներ՝ պարարտանյութերը լիորատիվ հողափորմանմեքենաներ (առանց տրակտորների)՝ :

,ՆՒԽՒԻխե.ժ5,ՆԽ,

-

պտղահավաք Խաղողագորձական մեքենաներ. վազի էտի պննմաագրեգատներ, արքատահավաք մեքենամե

.

0,8

ր`

թա

եցն Այգիների տնկման մեքենաներ (խո րը փխրեցնողներ, պլանտաժայինգութաններ,

26-ի շարունակությունը Հավելված

՝

բերքահավաքիմեքենաներ մշակաբույսերի Եթերատու շեղջազտիչներ, հասարակմեքենաներ (քամհարներ, Սերմազտիչ տրիերներ) տեսակավորիչներ.

կալեր Սերճազտիչբարդ մեթենաներ,մեքենայացված կոմպլեկտներ հատիկատարի Փոխանցող փոխադրիչներ, ն եգիպտացորենի կալսիչներ Հացահատիկի

,

6.0 5,0

Հավելված 27

Հավելված 26-ի շարունակությունը Լ

ՍԱ

աթ կոմբայններ` կցովի քրքրող ատիկազտիչ մեքենաներ Փրեր հավաքող մեքենաներ -

տիպի

12,0

10,0

Կարտոֆիլահավաք կցովի կոմբայններ, կարտոֆիլը լասերով դասավորող ու հավաքող մեքենաներ

) Սոխիտեսակավորիչներ

20 0

ն

սերմերի

Պտուղների մշակության ու տեսակավորման մեքենաներ Կարտոֆիլատեսակավորմանկետեր` շարժական,

ստացիոնար

Արմատապտուղներիբեռնիչ-փոխադրիչներ,հավաքիչ-փոխադրիչներ երքահավա նե բույսերի Բանջարային ն պտղատու մշակաբույսե սայլակներ բերք վաքի

Արամն

Պոծիդորահավաք մեքենաներ

Կոմբինացված ագրեգատներ Արճատապտղահավաքինքնագնացմեքենաներ ճակնդեղահավաք մեքենաներ Սոխի, գազարի ն արմատապտուղների բերքահավաքի մեքենաներ Օդատաքացուցիչներ, հատիկաչորացուցիչներն քամհարվող բունկերներ

13,0 Ո

13,0 13,5--) 4.5

6,0

9.0 12.0 4.0 10,0

աԼ

որ

Հո

Ունիվերսալ բարձիչներ (գրեյֆերային շերեփներ), սիլոսի բարձիչներ,

բարձիչ-էքսկավատորներ Խաղողագործական հողամշակմանմեքենաներ

հարմարանքներ

փորիներ

Արմատահաննե

`

ու

ն

հարթիչներ | Առվափորիչ-ակոսահաններ,

Անձրեացման ապարատներ,տեղակայանքներ, սարքավորումների

հավաքածուներ

Հեռաշիթ անձրնացման մեքենաներ

Պոմպայինկայաններ (յուրաքանչյուր

100 Ժամ

շարժական կախովի

ստացիոնար `

Առան ռանց

աշխատանքի համար).

ն ,

'

10,0 5.0 2.0

կ տրակտորների, միայն ագրեգատավորվող կամ մոնտաժվող մեքենաները:

|

միջին | սահմա||հաշվար-| նային

Բեռների անվանումը

|

Ցորեն

08-09| 085

Եգիպտացորեն հատիկով 0.7:0.75

|

0.73

| | 0.65:0.75| Գարի կոն Շածաղիկ 047:0491 0.5:06

ումի.

ճակնդեղ

057:07

|

0.65:0.73

Կարտոֆիլ

0.5:0.6

Գազար Կաղամբ

03:04

0.3:0.4

ճակնդեղիփրեր

0.25-:0.3

զանգված լԼՍիլոսային

Թարմ խոտ

Դեղձ Խնձոր Ծիրան իր

|

(Մանրվածծղոտ Մամլած ծղոտ |Հեղուկգոմաղբ

078:088|

կողրերով

0.12-:0.15

0.14

04 ապատ |017022| ծղոտ003-004| 035 Հարվի

ՍԱ

Ոլոռ

Ց

|Զորխոտ

0.78

0.7:0.83

| միջին |հաշվարնային արժեքները| կայինը սահմա-

Յ

Վարան ար

|

Բեռների

անվանումը

արժեքները| կայինը

|

Խտությունը, տ/մ3

Խտությունը, տ/մ

Ր

10,0

Ցավելվաժ

բեռների խտությունը Գյուղատնտեսական

|

3.0 6.0

ատիկաբարձիչներ Դեզադիրներ

1.22 ն 1.20 1.19նե1,17

20,0

Սելիորատիվ ն հողափորման մեքենաներ` կցասայլեր ն կիսակցասայլեր

համապատասխանաբար`

,

1.18

Մատակարարմանբազաներն առաքելու դեպքում՝

10,0

Գրազդանի, ախկին ի"Աաաններին 1,2

|

Կաղամբահավաք մեքենաներ աի

Վ

|

Հանրապետությանմիջինը` ՎԶայաստանի Արարատին Արմավիրի Ֆրանկոախկին շրջաններինը, Նաիրիի, Շահումյանի ն Սնա տնտեսություն պայմանով առաքելու դեպքում՝ պահեստայինառաքման դեպքում՝ Մնացած մարզերը (բացի վերը նշված շրջաններից) առաքելու դեպքում,

ԱԱ

13.0

բանջարանոցային մշակաբույսերից բոոանային անիչներ

ո

այլ միջոցներ արտադրողներիցմինչն Տեխնիկա ն նյութատեխնիկական սպառողներ (տնտեսությունները) առաքելու հետ կապված ծախսերը հաշվի առնող տարբերակվածգործակիցները(կողմնորոշիչ)

-

| գոմաղբ արժ 0:85:10 Անա ւՑգոմաղբ| 145:155 Խիճ հող. ավազ | | 04:05

Թ

։

Ծ65

Խրո

Հանքային

0.7

|Կենսահումուս

0.55

Խորդենի (Պոմիդոր

0.35 0.28

0.3:0.4 0.28--0.46

0.35

0.25:0.32|

0.55:0.62

0.58

0.9:1.0

0.06

|Չորգոմաղբ 0.2:0.4 0.3

|

| |

0.05:008

012:022

1.05:1.15 .

0.5:0.6

0.7--0.8

:

1.1 0.55 0.75

|Վարունգ

0.55-0.66

Տաքդեղ |Ձմերուկ,սեխ

0.29:0.35

0.32

0.6--0.65

0.62

|Սմբուկ

՝:

|Սոխ

0.48-:0.56 0.5-:0.57

0.6 0.52

0.54

|

Հավելված 28-ի

Խաղող

|Տանձ ա

Տ5

Բրո ոկ Դո Տուր բ

չող

Շաղգամ

024:043|

0:35

Ծխախոտի կանաչ |տերն մած

65.065

Խիո

022:03 |

|

626.0

թ ՕՏ 5 ԱԱ

ՐՐ 0.52-:0.57

:

0.55

աար Սենաժ Համ ա

ն. բրոն

ր հատիկավորված

Հաաա նոր 06:09 րբ:Տորֆ այտի թեփ ըիկետավոր.կեր՝ ր,

.6:0.

.

շարունակությունը

:

|

062:092 լ

|

0.2::0.33 0.28 06:075

55-0 ՉԺ-Մ:

05:065

:

0.65-0.79072 Ա 15». `

:

Գրականություն 1. Աղասարյան Ա.Ջ., Պապյան Ս.Խ., Խաչատրյան Ա.Ց., Մարգարյան Ա.Ս. Գյուղատնտեսականմեքենաների շահագործում: Եր., Ասողիկ, 2001: 2. Ավետիսյան Ս.Ս. Հողի շուկայի ձնավորման ն գյուղացիական

տնտեսություններիչափերի

սոցիալ-տնտեսական օպտիմալացման 11-12:

գործոնները // Ագրոգիտություն, Եր.-1999: Թիվ

3. Գրիգորյան Կ.Ա.. Ոսկանյան Գ.Կ. Վ1 ագրոպարենային շուկայի կարգավորման հիմնահարցերը ագրարային բարեփոխումների ներկա փուլում: Վրաստանի ՊԱՀ ե ՀԳԱ, «Ագրարային գիտության հիմնախնդիրները» ժողովածու, Թբ.-Եր.: 1999: 4. Թարվերդյան Ա.Պ., Մարգարյան Ա.Ս., Սարգսյան Ա.Ա. Ճատիկամանրիչի գիտափորձերի արդյունքները: Եր., 2000:- Հայ.:-Ավանդ. է ՀայԳՏԼԳՀԻ-ում 5. Թարվերդյան Ա.Պ., Մինասյան Ռ.Ա., Մարգարյան Ա.Ս., Սարգսյան Ա.Ա.: Հատիկամանրիչի տեսական հետազոտությունները: Եր., 1999: Հայ.: Ավանդ. է ՀայԳՏԼԳԴՀԻ-ում 02.12.99, թիվ 9: 6. Կարախանյան Կ.Ղ. Լանջերի մշակության տեխնոլոգիաների կատարելագործման ն տեխնիկական միջոցների մշակման գիտատեխնիկական հիմունքները: Դոկտոր. ատենախ., Եր., 2000: 7. Կարախանյան Կ.Ղ., Վանյան Ա.Հ., Մարգարյան Ա.Ս. Քարե թումբ-դարավանդների կիրառումը լեռնալանջերում որպես հակաէրոզիոն միջոցառում // Գյուղատնտեսականգիտությունների տեղեկագիր», Եր., 1979: Թիվ 12 (258): 8. Վամբարձումյան Ա.Հ., Ծփնեցյան Հ.Մ., Մարգարյան Ա.Ս. Գյուղատնտեսական մեքենայացված աշխատանքների գնահատումը:- Եր.: Ասողիկ, 2001: 9. Ղազարյան Ա.Ռ. Կենսահումուսի ցրման գործընթացի ուսումնասիրությունը ե բանող օրգանի կառուցվածքային ե շահագործական պարամետրերի որոշումը: Թեկնած. ատենախ., Եր., 1998: 10. Մամիկոնյան Հ.Մ., Երոյան Մ.Պ., Դավթյան Գ.Վ. Վայաստանի գյուղատնտեսության զարգացման հիմնահարցերը ն ուղիները: Վրաստանի ՊԱՀ ն ՀԳԱ, Ագրարային գիտության հիմնախնդիրները:- Թբ.- Եր., 1999: 11. Մարգարյան Ա.Ս., Բաղդասարյան Մ.Թ., Անտոնյան Լ.Գ. Կենսահումուսի տեսակավորման անշարժ խառնիչով մաղերի ուսումնասիրությունը // Ագրոգիտություն,Եր., 2000: Թիվ 6: 12. Մարգարյան Ա.Ս. Գյուղատնտեսական արտադրության մեքենայացման արդյունավետության բարձրացման ուղիները // Ագրոգիտություն, Եր., 1998: Թիվ 9-10: 13. Մարգարյան Ա.Ս. Կոպիտ կերերի մանրացման գործընթացի տեսական հետազոտության արդյունքները հարթ դանակի հորիզոնական պտտման դեպքում // Ագրոգիտություն, Եր., 2001: Թիվ 12: 14. Մարգարյան Ա.Ս. Հատիկամանրիչում հատիկի ու ակոսիկների մակերնույթի փոխազդեցության հավանական մոդելավորումը ն արդյունավետությունըհարվածի դեպքում // Ագրոգիտություն, Եր., 2000: Թիվ 12: 15. Մարգարյան Ա.Ս. Հարվածող մուրճի աշխատանքային մակերեսի մաշվածությանչափի որոշումը // Ագրոգիտություն, Եր., 2000: Թիվ 6: 16. Մարգարյան Ա.Ս. Ռետինե ափսեաձն թաղանթի ուղղաձիգ տեղափոխմանժամանակ // Ագրոգիտություն, Եր., 2000: Թիվ8

ւշվարկը

17. Մարգարյան Ս.Ե., Բարսեղյան ՀՆ. Գոմաղբացրիչ մեքենաների կառուցվածքային անհրաժեշտ ձնափոխությունները` թեքությունների վրա կայուն աշխատելու համար // Ինֆորմացիոն թերթիկ, Եր., 1975: Թիվ 9 (35): 18. Մարգարյան Ս.Ե., Մկրտչյան Գ.Հ. Կանաչ կերերի մեխանիկական ջրազրկման տեխնոլոգիան ն մեքենայացումը / Գյուղատնտեսության կուլտուրայի բարձրացման համար, Եր., 1977: Թիվ 17 (884): 19. Մինասյան Ռ.Ս.,. Մարգարյան Ա.Ս. Սրսկիչի Իշխանյան Տ.Ս. ճնշումային ճկափողի տատանման ն կայունության հետազոտումը բաբախող բնույթի հեղուկի շարժման ժամանակ: Եր., 2000:- 16 էջ, 4 նկ.- կայ.:- Ավանդ. է

ՎայԳՏԼԳԴՀԻ-ում 23.03.00,

7՞ 28

--

Ճբ00:

Տ.Ս. Իշխանյան Ձեռքի Մինասյան Ռ.Ս. Մարգարյան Ա.Ս., հաղորդակով պոմպ-սրսկիչի մեմբրանի լարվածադեֆորմացիոն վիճակը ն էջ, 2 նկ.- Հայ.:։- Ավանդ. է աշխատանքի հուսալիությունը: Եր., 1999:-10 ՀայԳՏԼԳՀԻ-ում 02.12.99: 21. Մուրադյան Գ.Գ. Մարգարյան Ա.Ս. Մեքենատրակտորային ագրեգատների շահագործականցուցանիշների վրա ռելիեֆահողային պայմանների

20.

ազդեցությանհարցի շուրջ: Վրաստանի ՊԱՀ ե ՀԳԱ, «Ագրարային գիտության հիմնախնդիրները»ժողովածու, Թբ.-Եր., 1999: 22. Մուրադյան Գ.Գ., Մարգարյան Ա.Ս. Սեքենաօգտագործման գոտիների անհրաժեշտությունը տեխնիկայի շահագործական նորմատիվների տարբերակման գործում // Ագրոգիտություն, Եր., 1999: Թիվ 5: 23. Ջավադյան Հ. ճանապարհը` կոոպերացում: «այաստանի հանրապետություն» լրագիր, 29 մարտի, 2000: 24. Սահակյան Լ.Ա. Մեքենաներիհուսալիությունը ե նորոգումը: Եր., Լույս,

1994:

Մարգարյան Ա.Ս., Գրիգորյան Ա.Շ. Հումուսացվող զանգվածիփխրիչ-խառնիչիշարժման կայունությունը // Ագրոգիտություն, Եր., 25. Վանյան

1999:

Ա.Հ,

76 10:

Վանյան Ա.Հ., ՄարգարյանԱ.Ս., Ղազարյան Ա.Ա. Կենսահումուս ցրող մեքենայի աշխատանքային օրգանի տեսությունը // Ագրոգիտություն, եԵր., 1998: Թիվ 1-2: տոտ 27. ՃՃՏԵՇՅՒՊքՔՔԻ Խ.8., Րմռոռքոի Ճ.Ճ., ԽՃաքճռի տիԽ.Ր. Խառասհել Ա

Շ 8ՕՈՒՕԱ Յքօ3ԱԾԱ ՈՕՎԿՑԵԼ.հ/.: ՃԵԱՐՅ,

ՕՇՏՕԾԻԿԱՑ

ԼՕքԻԵս( ՇԵՃՕԻՕՑ

6օքԵԾԵւ 26.

1985.

28. ԲՃԵՈՎԻՒ/ՓՑքԲ.Խ.,

ԽՁԹԵՒՕՐօ

Ոքօվ6Շ608.

-

(ՕքերօտՑԻ.Մ.

ոքօՕտաոսքօտճիստ

8 66.: ԽՅՈՈՕՈԵԼ

Խ1ՅՈՂԹԵՅՈԱԿԲՇԽԻԱԲ ՕՇԻՕՑԵլ

օորս-

-ՇԹճԵՇԿՕ«ՕՅՋԱՇՈՑԹԵԽՒԵՐ(

ՕորՈսԽՅՃԵՒՕՐՕ

.,.ոքօսՅ8Օ/ՊՇՈՑ6ԻԻԵ: 6Շ... ոքօծաոսքՕՑՅԻԱՑ ոքօՕս3Յ8Օո-

ոքօսմ66օ08.-ե/.:1Շշ6., 1976. 8.Ր. Ոքօոյ/օճԻՅտՇոօօօ6ԽօՇոծ 36քԻԾ/60քՕԿԻԵՐ:

«ՕԽԾՅԱԽՕՑ

ՇԹՃԵՇԵՕՐՕ

ԱԹՅԱՌՅՅԱԿՑ

ս ՅՃՑԿՈքԱՓԱԽՅԱԱԿՑ

«Օ38ԱՇՈՂՑՅ,

հ/., 1973. 761.

ՇՈՅԹԻԻԵՇ:

//

29.

ՃԷոոսոսԻ

30.

Ճքմ6օ8

Ոոքճաօքի օ0լլ. ԱՏԵՍՋ

ՔՅվպԱՕԻԹՃԵՒԵԹԽԾաՈօտել

ԽՅԱԿԻԻՀՕքճճոքթոթոթոս, // Խ1ՅՅԻԱՅՅԱՍՑ ս ՅճօճոոքսՓսոՅասՑ 8ՐքօՐՅոոօտ ԻՊ 6. քՅ6օրոՅ»ե »03406/ո84, Ի/., 1998. 78 5.

ես«

ՇՓՃԵՇԽՕՐՕ

31.

Մ.Ճ.

ԾՅՅՅՑՒ 8.Շ.

ճՅԽԾԻԱՇՈՒԵՑ:

ԷՅՄԿԻԵԹ ՕՇԻՕՑԵՒ

36ԽԾՈԵ

Ա

ՇՕՅՈՅԻԱՑ

ՈՂԱՃԱՅՅԱԿՑ

ԿՅԽԻՏ:

ԽՅԱԱԻԽ

ճն

ՕՇՑՕՑԻԱՑ

/ՂՕսոօթ.Կօօ.,

Էք.,

ս Մ/ՄԿ1979.

ՈՕԾՈՅԱԿՎԵԽԱ

33.

ՑԵՇԱՅՔ

ԱԽՕՐՁ,

քօածոո

Ճ.Շ.Ոքօսօօօ ք36քճՇԵ8ՅԻսՑԾԱՕՐՄԵՏ/ՇՁ, // ՃՈ ոՕոօօ 8 ՇՅոՅ»: ՅԲԵՒԵԹ

օծքճծօօԱ

ՕՈՒՕՏքօԽԾԻԽօԱ

ոքսօոոտՕրեՒեր( ԽԻճյես. Խ/., 2002. 76 6. ոքօճոՓիելՇՕ8քծԽԾԻԵՕԱ Ոռ (1.17. ՕՇԻԵՕՑե: Լ տճօքսս 34. ԾօՅՉ»օ8

Շ

/ՇՇրՑՈՕԲՅԻԱՑ

ՑսօրյհաՇՁ.// Շ6.ԻՅ/Կ.տք.

Շօքոսքօտճիս,

ոք

ԽԹԱՅՈՃԿՁԵԱ

ՕՀ«Է| Րքյ3սս. ՛Ւ6., 2001. ԾոՐոճօճքտի ԽԼԼ., ռքեռքքի

ՃԵՅՈՇԵԱս

1968.

ս ոքյ/քօօոս.տսԿիլօօոս

Խ.:

ԱՇոՕճեՅՕԲՅԻԱՑ

35. ԾՅՄՈԿՒ 8.Խ., Փօքհխել ՇՕՑԽՇՇՈՒՕԼՕ Ճքօրօտ Չ.Բ.

62«ԻԱԽԱ 8 ՇՈՔՅԻԹ» ՅՅՈՅՈՒՕԱ Է ՑքօՈԵԼ.

ՓօքեճքՁԵս ՇԹՃԵՇԽՕ)(038ԱՇՈՒՑԾԻԵՕԱ

ՈՂ

36.

ԷՅ

ՇԿՃՕԵՅՀ

37.

ՕՇԵԻՕՑԵՕԱ

ԾՅԱՅՒՇՑ 14.Հ. Հ Ց8օոքօօմ/ Օօ ԽԾՅԵ:ԱՅՁԼԼԱԿ

օ6քՅ6ՕրուսՈՕԿՑԵւ հ/., 1958. Ծեյո. 32. ԸՇՕ86ՈՇԽօՐօ 38եաՅքոտԵտ// /ՂՕԽԲՅՊԵԼՇ)«Ճ,

8.1.

ԾՅՇԻԵՇԵԻՍ»:

Ծ6ՈԻՋ68 ԷԼ.Խ.

39.

ՔՇՇոճօհ տոսի ԹՅոտէ

1թճռտօքել

ս

Ց.

Օ

Թօոթետոսի

76 2.

Ր.Ք8., հսքոծոտ էՕ.,Կ, Շօքօօ5 ոճքետ.-Խ/.:էօոօՇ, 1968.

ՅԵՕԵՕԽԱԿՇՇՒԱՇ

// ԽԹՀՅԻԱՅՅԱԿՑ

«ՕՅՋԱՇՈՑՅ

ՕՈՂՓԿՅՇՈՒԹՅԻԽԵՐ

ոսոճւթ

1963.

ՇՓրեշՕՅԽՅԱԿԻԵԼ,

ԽՅԱԿԻԻԿՕ-ոքՅաօքՒօՐօ Խ.Մ. 42. ՕքԿեսԻ

ս

ին 23.

1971.

/Հ«Օոօօ, 1980.

1980, 7ճ 17.

Լոոնոուռծո.

41.

Խ.:

ՇօոքօոսՑոՑԻս6 Խաոծքաոոօ8.-ի/.: ԷՅ/ԵՁ, 1976.

ԷԼԼՒԻՆՈՈԴՐՅԱՎՈՆԻ

ռտօծքճծօտոռ ոօստեւ 5 Լւասս.

38.

40.

մ1սՅրՒՕՇՈսքՕՔՅԻԱԾ ՕԾՇՈՄԱՑՅԻԵԱԾ

ս

Ո6չիսես.ՇԹՃԵՇԿՕ)(038ԱՇՈՑՑԻԻԵՕԾԱ

Յեօշոճյոճաստ

Խ.Ո.

ՈքօճոճԽելԽ6ՀՃՅԻԱՅՅԼԱԿ

ՉճօԿՈքսՓֆԱԽՅւլ ԱՑՇՕԱ.

/

Պքոմտօքօտ.

Շ6ՃԵՇ«ՕՐՕ

)«038ԱՇոոՑՁ,հ/.,

ՇՑՃԵՇԵԽՕՐՕ

ՇոօՇօ608 ԽԾԿՅԻԱՅՅԱԿԿ

ԼՕքՔԿեսԻ Խ.1/7 ԾԽՇՕՒՕԽԱԿՇՇԵՕՇ ՕԾՕՇԻԱՕՑՁԻԿՑ

1962. հ/.: ՇԹրե«օ3ս3ոող, ՇԾՃԵՕԵԿՕ038ԱՇՈՑԹԻԻօՄՈծշասես.44. քսոօքեօքռ Ճ.Շ., ԿՕՐՅԻ Բ.Ճ., 8օօոքսաօտ ՒԼՃ. ս /ք. Օոքօոծոտոսծ 43.

ԽՅԼԱԱՒ

ՇՕՇՈՅՑՅ

ճտ

ՃՕԽՈՃԾԵՇԵՕԱ ԽԹԾՁԻԱՅՅԼԱԿ

8. ՇՓՃԵՇԵԿՕԻԼ

«Օ38ԱՇոոՑ6.-

հ:

(«ՕԲՕՇ, 1968.

45. քսօքետտճ Յօօռտքսոօտ ԷԼՃ., Խօքօ3տօտՒԼԽ., /Ճ.Շ., ԿՕՐՅԽ ք... ոտ Խճասի Ճ.Ո. Օոքտոտոտոսօ օօռտճտճ «Օքխռսօտ Ո.Փ., ՅՊՅՈՒՉՅՇԵՍԱ

«ՕԽՈՒԹԵՇԻՕԱ ԽԹՅԱԱՅՅԼԼԱԱ

46. Ւքսոօքոի

ԱՒԽ.

8 ՇԾՃԵՇԽՕԽ

:4Օ038ԱՇՈՑ6.- հ/.: ՀՕԲօՇ, 1968.

ԷՁՄԿԵԵՇ

ՕՇԻՕՑԵ

ՈՅԾՅԵՅ. /Ղօատօք.ոսօծ., Բք., 1969. 47.

/հօք

1979.

Թ

48. 49.

Մ.

ՇսօՈծԽհելմ

// ԽԾԹԿՅԱԱՅՅԼԱՑ

«ՕԽՈՒԹԵՇՃ

Ա

ՅԵՅՒԱՅ

ԽՇԾՀՃՅԵՒԱԱՅՅԱԱԿԱ 280օ03ՂԹռԵԹՅԻԱՑ

քՅ6օտծլ76օքօԿԵՕ-ողքՅԻՇոօքոոՒօԲօ

ՅոԹԵՈքԱՓԱԽՅԼԱՑ ՇՏճեՕԽՕՐՕ

4038ԱՇՈՈՑՅ, հ/.,

9.

ՈՅՅոս

Ք.Ք.

է Յօոքօօ:/ Խօ»Հ«ՅԻԱՅՅԼԼԱս ԲօքեօՐօ 36Խ/6Ո6ոստ.ՇՕՇոոՅՑՑ ոօ Օ ճքսոծքսս օոքօոծոծիաօ

ՅՅՈՅՈՒՇմ

ԽՕԽՈՒԾԵՇ08

Շսծսքս // Իսի

ՈՂ6քօուօ8 |Օ.7.

16.,

1964.

/6ՕքՕԿՒ:օ-

Լ1Ծ ոքյոեւ

ՈՈքՅԱՇՈՕՔՈՈՒԵՑԼ

1979.

ՑՃՇՀԻՆՆՆ

ԱՕՑՕՇսծսքՇա, ԽօԽոճօմՈՕՅՅԱԱՑ ՕՇԻԾՑԵԼ ԷԼ. ԽՁԱՍԿԱՕ-ոքՅաօքեօրօ 50. ՈԱ/Ո6Է«օ ՈՕոծօետ /ՕՇՔ: ս 608:40308 /ՂՕսոոօք.ոսօօ., «ՀԱՑ, 1971. ոՈՅքետ ԽՕ»0308 հԽատսի

ԿՕԽՈՒԾԵՇԵՕԱ

Ոտ «ՇԱռոօե

ՊՅՕՒԹՈԵՒՅՔ

51. ՈՓոասի Ծ.Ո. -

8 քՅԽրՅՀ« ՅՐՔօոքՕԽԵրարՓԻԻՕՐՕ

քՅՇՈՈՓԻԱՇՑՕՊՇՈՂՑՅ

ՅՅՈՅՈՒՕԱ Շսծսքս): /ՃոոօքօՓֆօքոտ օստօք.Պսօծ.,

ԽՓՅԱԱՅՅԱՍԱ

ոքսդթքօ 1983.

Ճ.Շ.,ՃԵՐՈՕԻՔԻ ԲՐ.

ԾՅՐՈՅօՅքոՒւ Խ.՛.,ԽՅքոճքտի

32. Ը

ԽՕԽՈ/ԾԻՇՅ

(ԷՅ

Ւ/ՉՅՕՇԱԾսքՇե,

ԽՕր«Օ308 ՕոքտոծոճԻս» ՈՅոոքՇ6ԻԽՕօՇոս

ՂքոոՅմւլ68 8.Մ.

52.

Ա ՇՕ8)0308

ՈՈՅՀԻԱԽՇ.-ԽԼ: ՔՕՇՇՏ6ճԵ»Օ3սՅոՅող,

1974. 53. /Ղքօ3ոօ8 Ր.Է., 2(օտօ8 14.Խ.. ս ոք. Ոքօ6ոՑԽԵԼ

Շ6ԲԵՇԿՕ»«օԽԾՀՅՒԱՅՅԱՍԱ

34ԱՇՈՑՇՈՒԽԵՔՀ քճ6օո ԽԹ ՐօքիԵռչ ՇԾԻՅ». 16., Շո6օԿՅոոՅ ՇՅաՅքոոտծոծ,1963. 54. ԲԻԱԽ668 858.1. Խքատճքսս ս հԽոօղե

.ՈՈԾՀԻԱԿՇԾՇաօմ

ՕԱՇԻԽԱ Շ.-)4.

Շ 7ԿՈՕԽ

ՈԹԻԱԾՑՕՈՇՈՈՑՅ ս ԽՅԿՇՇՈՈՑօ

քՅ6ԾՕրԵւ ՅրքթՐՅՈ08 86քՕՋՈՒԾՇՈԾԱ ոքսքօտել օոօտսմԱ սչ Փե «ԱՍՕԻՒԱքՕՑՅԵԿՑ: /Ճ8տօքճՓքոո Բ.- (անո, 1983. 2օհողօք-0Ս66., 55. Ըքօխօօ56 Ոսճեասոօ8 /Խ. (ՇՕռտօոսթ ԼԱՆՃ., քճխօատտիօՀօռոնո ԱԱ ոաոթսթարտաայ ՇՏրեօոնԻՑ

քր

ՕՇԱՅԱՓԻՒՕՇՈԿ

56.

Շ-Տ-,

ջե

|

Բաքաեսու

Քոքոնօոոռ

Շ.8.

ՀՁ

քՏաԹհԱԱՇՕՅՈՅԻԱՑ

Բ

ԽՓ6րոՕոօոօսս

ոքսԽԾԻԾԻԱՑ ՇքաոՇոՑ

ս

Ա

ժօոռառաօուս,

Աս ոքօճաոոլես«

ՕորՈԱԽԱՅՅԼ

Խ6ՅԻԱՅՅԼԼԱԿ

36քիօրքՅո, 1993. ՃՑՏՈօքճՓՇքոո ոօաոօք.ՈսՇՇ., 57. Ը/ոօ8սս Կ.Մ. Օ60ՇԻՇՑՅԻԱՑ ՕողոսԽՅ/ԵՒ ՕԱ 240386Շոոտ 8 ոՕոոքԹԾէօՇոոս

ս ԽԾ«ՅԵԱՅՅՈՕքՅ».// //6:«ՅԵԱՅՅԼԼԱՑ ս ՅՃԾՈքԱՓԱԽՅԼԼԱՔ ՇՕւլ.ՇԲՃԵՇԿՕՐՕ

ՈԾՀԻԱԽԿՇ

հ/., 1972.

2ՕՅՋԱՇՈՂՑՅ,

765. Ը/«68սԿ

58.

ոքուտօքիօօ

(ՕՕՑտԽծօՈՒՅՔ

Խ.Մ.

ոտք

ս

հոթ 2«038ԱՇՈՂՑՁ, է/., 1974.

ՇՕԼլ.ՇԾԲԵՇԽՕՐՕ

ՅԻԹԵՈքԱՓԱԽՅԼԱԱՑ

59. ի /քՁ8Ի6Ց

/ՊօճՅԻօՑ 8.1.

Ր.Ք.,

ՈՅՁքոա հ/., 1966.

ԽՅԱՍԻԻԵՕՀՎՈՔՅԵՈօքԻօԲօ

ոքօրքՅԽուսքՕՑՅԻլսՑ.60. 388ՅռԱաԱԻ

ՕուոսԽաԱյմԱսՔ

ոօոոքօճիօօոս

Փ.Շ..

Շ

Ց

-

օԽ.:

ՒՈ

Խ.Ր.

ՒԽՏՅՅ:աՅմաստ

61.

6...

ՕոքճոթոթիսՇ

ԱՇՇրճոօտիսԱ

ՈքՅոՇոօքուծ

ԽԿօԽԾՅԱԽՕՑ/ ԼՏԻԱԿՅ

Պիտ 35քաօյ/ԾՕքՕԿԻԵ

ՕԾՇՈՍԱՑՅԵԱՑ

հ/., 1983. 76 7.

2«ՕՅՏԱՇՈՈՑ6,

62.

//6քսածտՒԷԼԷԼ ՕԾՕՇԵՕՑՅԻԱԾՇԱՇՈՈՑԽԵԼ

ո/ՕՈԵԽԻԻօ-ոքթոօքիօօ

1988. 63. ՑՅաւ6Իօ

ոք

քտրսօհճ

ՒԼ.

ԽՅՅՅ»«Շոօն

ՕոոսԽՅրԵԽՕ6

ոքտոոքստտսնմ (էռ

օ..

Ճ8ՈօքօՓ6քոո ԽէՅՒ.Ոսօ6., 64. ՄԽօտքյ«Աստ

ԱՇՈՕՃԵՅՕՑՅԻԱՑ

Շ.»4.

ոօ

65.

ԽՅՅՅ«օոօԱ

Ի

-ՕորՈսԽՅՈԵՒԾՐՕօ Շ

1985. ոճքետ.- Խ/.: ՃՐքօոքօԽխաՅոՁող, Յոօող/ՅՈՅԱԿՔ ԽՅասհԻոօ-ոքՅոօքիօՐօ

ԽԽԻհԱԻՅՕԻՑ.7.,

Բ.8.,

ՇԱՇՈՅՇԽԵԼ

ԽՅասհլ.

ՄՇոՅոօ8-ՈՂԾ»ԱՒ Ե.Ո., ՈՕոծի6Ց

ԽՈՅՈՑԽՁՈԿԿՇՇԵՅՑ

հի/ՕՊԾրԵ ոՈճքՇՈճԱՈԱՑԻՕԱ -

ՈՑ

Ր.ի/.

ՀՄՈԵՒԽՕՑ

// ԾոՇՕԵՕԽԱ»Խօ-

ՇսՇՈ6ԽԵՒ

ԽՕՈՏԻԱքՕՑՅԻԱՑ ոքս քճՅքՅ6Օո«6ոՑքՇՈՇԵՈԱՑԻԾԱ

«ՕԽՈՒՇԵՇԻՕԱ Խ624ՅԻԱՅՅԼԱԿ

քՅՇ ՈԲԻԱԾՑՕՈՇՈՈՑՅ: Լք.814ի/.- հ/., 1968.

ԽՅՐՈՇԵՅԹՈԱՎԾՇԽՕԺ

ՅԶԱՇՈՈՑԹ,

.»

Ա

քճսԽԾ

ԱՐԱՎԾՇԻԱ»:

ՇՇՔ. Ծ6ոճօքյՄօօՃՕԱ Շ6. էՅքոտ 8

Լ ՕօՈԲՅԻ

ր

ԷՅՏՎ.րք./

Օ..

ՀՅքսոոռ

լ

Ո

ոքօճԲօօոս ոօտք

Օոքծոտոթոսօ

ՎԻԼ.

ՕՇԻՕՑՇ

ոօ.

Շ.»-

ԵԶՕօրոտքճ

ԱԱ

/ՇՕ86քածԻՇՈՑՕՑՅԻՒԱՑ

ՀԱԱ

ՈՅքեՅ օ Կ6ՈՕԽ ՐՕքԻԵՌՀ

ԽԹԾՐԵՒԼԱԽՕՑԷ.Շ.

հ.Շ., ՀՅԱԵՐԿԻ 8.8., Հքսհոօ ՈՅքեՅ.ԱՇՈՕԻԵՅՕՑՅԻԱՑԽՅասհօ-ոոքՅաՈՕքԻՕՐՕ

ԱՍԿԵ-ոքՅատոօքեւօԲօ

ԽՅ

73.

ՈՈԹՀԵՕ-

ք838ՍՈԴԱ8 1980. Ծ6/Ւ ՄԱՄՅԱՈ.- Խխեօե,

8օոք.

// Թ«օԻ.

ՃՇՈՔ

ՇՇրԵՕԿՕՐՕ

- առած քռօդոթոածեօոշոեռ

/Ճ.Մ., 1 ՅՅքսրՕ88 ՀՅքոօտօոսն Ոտ Ն

ՌԵԿՕՅԱՑԱԱԷԹԸ

ՈղքՅաոօքաա ս 71.

ԱՓաւավստ

ՅԲծԿոք

Լ

ԽՅասհ

ՇԱՇՈՅԽԵԼ

ԱՅՅԱՍՑ

// ԽԹՅԻԱՅՅԱԿՔ

-

ԼՑ

տՓօո-

Ը:Մթում

«ՈՍԻՇՃ-

ԵՇՇՈս

|

ՇՈՈՅԻԱԾՑՕՈՇՈՑՅ

ԽԾՀՅԻԱՅՅԱԿՑ

74. «տաոյքճ 5.7. ԽօխործոօԻՅՑ Բոր 2168ք08Շ606

ԹՕՇՈՕԽԾ.- ԾոճրՕ86ԱԾԻՇԽ:

ԲօքեՐօ Ի ԱԾՇՈԱ ԿԱ

ՈՈՅԲԵՒԹԿ

Ք... (քմո75. է«օքօօ6ոԱոՅՇ Լմ.21, ԽԹշճռքօծճսոՅծԱաաամ ԵԹոքՅՑոԹԻԱԹ:քՅ3թ86օ

ՈՏԲԱՑ ՇՕՑքծԽԹԾԻԻԵՍ«

36ԽՄ6 6. 1979. (ղօքտ-ՇԽԻՕԻԾ2«Օո.

ՈՕՇՈՔՕՓԻԿՑ ՅՕԽՅԻԵՒԵՇԿ

)Օ.Ի. ՒԹյսԻԵ

76. Ճսքոտճոտ

ԿԹԹՅՒԱՅՁԼԱԱ

ԷՅ

Ա

ՇՕՅՈՅԻՍՑ

ԽՅասվ

ՈքօսՅՑՕոՇոՈՑՅ ՇօՑքՅԽԾԻԻԵԹ //

Շե

որտ

ոք

Ե

ՇԱՇՈՇԻ

ԹԽԵ

Օշ6-

ՕԱ

ԳԱԱ ր6ոԾԿ. »անոատօտ ագեկատ

ՅԻՏքՐՇՈՈԱԿՓՇԻԱ»:

«ոյքեւԽՕԾԱԲԵՒԵՍ: ԱԹ հ/.,

ՇՕլլ.ՇԾԻԵՇԵՕՐՕ

Արմո տ 7 ՃԷԼթռքութան, քԱգծՍԵոՅԼԼԱՔ 78. Է«ՕԽՈՒԾԿՈՕՔՅԻԱՑԽՅասԻԻօ-ոքոաոօքիհօՐօ ՐՊ քՅ/եՅս, Բ..ՔՕ/08.-ԻՈԱՒ ՇԻ: ԲՕՈԵԲԵ

6 ՕԿՓՇԵԼԹՁյԾԱԼնո'

Ծ.ճ.ԵՕՇԵԽօ,

հ.

ԵՒ

ՕԱ

ԲԱԼ.

2.

ս

1964.

2038ԱՇՈՈՑՅ,

ՇԻ Է

Մ

Պ.Մ. Հ«ՕԿոոյքօտ5

7ց.

օողքօԱՇՈՑօխ

ՇՇԹ):

ՊՃԱՒԾԱՒԽՕՐՕ

ոքօրքՅաԽԱքՕՑՅԻԱՑ

ԽՇՐՈՕՈՅՁիս

ՅՏԽՈԹՈՓԻԱՑ

ՈՕԿՑՕՅՅԱԱՈՒԾՐՕ

1977. )69.

-

"Մ

ՇՕ

6.

ՇՇճծՇԽՏՕԽ

Պո

քճՇՐՈԹԻԱԾՑՕՈՇոոՑՅ

ԽՅհտ.ոսօօ., ՃՈԽՁ-ՃոՅ,

Ոօոոքածիօօտս Կ

քաշսօոյ

ՅԽԻՇՈՃՄ/ՁՈՅԱՍԱԽՅասկ օ-ՈքՅԱՈՇքԻօՐօ Լ.Ռ. 66. ՄօՓսեօ8 Շ.Ճ., ռեասօ ոշքետ.- հ.: «Օոօօ, 1984.

ԽՅասէ

ԽՕխՅ08

. Օոոսխ

»Շ.

օոք

ՈՒՅՁՈԱՔՕՑՅԻԱԾ ԽՅԱՍԻԻԵՕ-ոքՅաօքիօրօ

ոքսխռքօ ՃՃԽՅ-ՃՈՅ, 1986.

ՈՈՅԻԱԽԿԱ

ԽՅասկ:

ՇՇՔ:

ոօ

Շքծոօոտ

ՀՅքսծեւՅիօ8

ՅԵ ՕՇԻԽՕՑ

/ Խաս. Մեռոտսոտ

ՅՐԾԵԿՈքՔՕԽՆԱՕ-ՑԵԿԱՇՃԱՈԾՈԵԼԵՏ(

ՃՒ) ՇՇՇՔ.

ՇսծՓսոսՅո Ց14Խ).- 1ԾՔօօսծսքծե, 1965. 1.7.

ԾՅԾՅԵ«օ Յ..,

ՇոքոտօԿիս: ոօ ՄՕ«սիօ8 Շ.Ճ.,

ՈքԱԽԾԵՇԾՈԱԾԵ

Խոաոծդոտաաս

45.

ՇօօՅՑՅ

.-ԽՅՈՈՅԽՅՈՂԱԿՇՇԵՕՐՕ

ՈՕտեւ

70.

ՇԹրԵՇԷՕ-

ս

1982. ոքօԱՅՑՕտՇՈՂՑՅ.- հ/.: էՀ«ՕԲՕՇ,

3ՕԲՕՈԵՍ: հ/.1. ՕոՈսԱԽԱՅՅԱԱՑ ԽՕՃԱԿԾՇՈՅՁ

ԽՇՀ«ՅԻԱՅՁԱԿԱ

ս

3Ք 11.

ԱՇՈՕՃԵՅՕՑՅՁՈԱԾԽ

Խոտ

ԽՅասէլ:օ-

Շօռոմթմ

(

ԽԼ, 1984.

72.

ոքՕսՅ8ՕՇոՈՑՅ:

Շ.».

-

.

69: րաաափոնկ

ԱքաաթիտԻ

ՑԱՇՈՈՑԾԻԻԽՕԱ

ԿԱ

քտռաճսծ

ՕոսԽՅրելօօ

Ճճ.Է. Լօքօտսօ Հ«ՅԷմոօքօտսԿ /.8., խ.: Իռյոճ, 1972. ՒԹԿՅ6Ց «Օէտքոտթօե Ծ.Ո., «Լ. // Օ630Ք 3 ՓԽոծ/ծոմՔ ՈԲ8 ՒօքԻՕօՐՕ

ՈՈՇՃԻԱԽԱ

68.

//

Ոքսոծոսիռ

Է.Ր. աանօքյոստ.

ի/., 1988. թարքօօօ-սհՓօբեճԼւստ.ԾՆօիօԽԱԿՇՇԽԱԾ 80. ՕԷԱԿԽԻ 1Օ.Ճ. ԳԱԱ // ՅԿ Ոոժշժսես

ոք./1ՕՕՕՅՇԽԱՍ

ԱՇՈՕԲԵՅՕՑՅԻԱՑ

1. 15, 15. 1978,

ՈքՕԱՅՑՕՃՇՈՈՑՅ,

Ք

8ԵԼո-

ԱՊԱ

(«ՕԿՇօքտսքյօառտ ՇԱյՃ, 1984. Փսքաեւ «'/օքտուօ». Խ.Խ. 81.

ՀՕԿՇՈՅՒՈԿԻՕՑ

82.

ո6

ԽԱԽԱԽՁՐԵՒՅՔ

ՇԱՇՈԾԽԵԼ

ՇՈՅԿՈՈԱԲԵԾԱ

1995.

ԽՁասհ

Օք6եԾ»քո, Հրօք.ԱԱօ6.83.

ԲԱ ԸՅՑԻՕԾ 84.

լ

ՅՓժծաոսթեօքօ

ս.

/

ՍԻՇ

օՕք80ՕՈՒՅ ս

ԳՓօքխսքօտ8Ւսծ

որ

Սէթւօեքօ6

ՈԾԿՅԵԼ.

Ք

Ոքօօոծետո

ոքթռոքսոոոսն:

ոծջյաաօ0 ՃՈ

մ ՇԻՅԾՇԻԱՑ

«ՕԽԱՇուլստ ոքօսՅՑՕտօոոտՅ ՈԹ ս օ)/86Ք օո ԿեօԱմ Յ«ՕԻՕԽԱԽԱ, քեյոճ 1990.

ՅՈ )/ԴՔ ՁՅՑՈՓԻԱԱՓ.«ՕքխիօՑ

1999. 75 7

-

Շ.».

ՓյեԱսօոսքօՔՅԻլս6

:

ՇՅրԵՕ:Օ2038ԱՇՈՑՑԻԻ

ԻՅ/ՎԱՕ-ՈՈՑՀԻԱԿՇՕԽՕ6

աւ Փամոօք ՃօօոծքՅասՑ Յ.

2,

Շօքստ

ԽՅԱԱՒԻԵԼ

ԸՑԲԵՇԵՕ«Օ38ԱՇՈՒՑԾԻԵՒԵԹ

)ՇիՕ8ստ»«

քօՇո)/ԾԻԱԻՆ ԳԵրՈոՑ

Ոքօօոօոծիստ

տքսՅսօռ

Ո

ՅւՕԻօԽսՇՈ,

85. ԽԿՕՇՅԿՇՑՐ,

ՇՕօՇՈՕՏԻԱՑս ոճ քՇՈԾԽՈԱՑԵԼ

քՅՅՑՍոստ

ԾՅՅԵԼՇ.2. // ՍԹՅՒԱՅՅԱԱՑս

ՅԱՍՑ ՇՕմ.ՇԲրԵՇԻՕՐ

ՑՅոծեոոքսՓսե: 763.

ոոօԱԱԿՉՇԻօն 40380Շո8Յ, 1981.

արիր

-- ԽԼ,

Ոժփսես.

թո

սռամաաաթ

ՉԱՇԻԽՅ

ն Աո Փր ՐՄՑ

Ճյոսոօտ

Խէ,

«րթ»

Ն ա228:

մո

8...

ԽՏՈՈՕՈՍԿԾՇԵսՇՄԿՅՅՁԱԱՑ

ԱԿՓՇԵՕԽ)/ ԽԾՈՈՕՈՅԽ քմշսօր 1990.

Օ.Է. Օ6ՕՇԵՕՑՅԵԱ6

Օորոսխճո

ոօ

ԽՁԱՍԻԻԹՕ-

սչ

ոքՕսՅ8Օոս

//

ՐԽ

ՒՅօԽ

Ի

տօ

Ա

ավոր

Խրօոսոս

ՃԵՇԽՕՐՕ

թ

ԽՏՈՕՈԾՑ

Ց

ԱՇՇՈՓՈՕԲՅԱԱՑ» ս

/ ԹՇ) 1986:

ՑԵ Ո (8ՃՇ)ԻՈՐ, 92. /նսախսմ

ԽՁասի

անագե ոն

Շ».

(ճտ

ՈՈՅասես

Շ6.ԷԹ:/Կ.ոոք.

//

//

ահի

14ՇՈԾՅԵՅՕՑՅԱԱԾ

ոշ

ռու

առար

ՔԿ6Ր0

(ՔԻՄ ոՅքեճ Ո/ՇՑԻԱԿՒԻԵՍ Ո՛քՅխոոօքօտ ՕԾալօրօԷլ

ՅՅԻՅՎԾԱԱՑ.Սարա

3ՅՕԷՅ): Ճ8Ոօքօֆօքմո ԽՅՒՄ.ՈԱՇՇ., ԽԼ, 1965.

94. /ՊՕԽՅՁԵԱԿ

Շ.Ր., Ք.հ

Է./ ԽՅԾ:Յկ ԱՅՅԱԿՑ ԲօքԻԾՐօ

Յ6Խ(/ՇՈՅՈԱՏ.

Լլ 115/8/Օ Խ., 1974 ՁքեՅՁքի /Ճ.Շ., ՅՅ Կ /.Լ., ԽՅՅՅքոՒճ.Ք. -

"ՇՕԾՅՇՓՃԵՀՕՅՈ)ՀՎԱՒԹ".Օ650թիթտ

սհմջօբառաստ

//ՇՇճՇՈՕՑՅԻԱԾ

քու» քՅ6օԿօՐ Ը,

.Խ.

ԱծԽոքօճօաոօօ ./ՍՇՀՕՑՕՐՕ Յոոթմոճ ոքս Ո/Խ/օՅ // ԻԹյԿԻ. ոք. ՃքխՇ2Ճ,

Շ6քսպ ՂՅԺԵՒԹՄԵԱ»,

2000. 96. ԽՅքեռքու Ճ.Շ., Րքսոօ ՔՋԻ են) Ճ.ԼՍ. Յ

Շուն թս Այ

յթ

քմյծքաօԽՏԺԻԱՆ

Կ

Օ6օշՒԾԲՅՒԱՇՓՕՔԽԵԼ քերա»

ոքսՐՕՈՕՑո6Ի ԱՑ

Խատջաւս Սր

կաթաաքոի Ն ԱՅՆ ւոր Ք ւա

ՈքՕԾՈՓԽԵլ

ՇՕԲքՇԽԾԻԻԾԱ ԻՅՄԵՍ, հ/., 2002.2. 7 1(4). 06 ԽԹքոճռքգի /.Ը.

ԽՅԿՇՇՈՅՑՑԵԻԵԵԹՇ

ս ՉեՇոճ

ՇԱՕՐՄԽՈ/ՇՅ

//Շ6.ԷՅՆԿ.ոք. //

ՏՃԵԿՍՈՑՈՑ

ր

.

ՃՃՈՄՅՈԵՒԵԼԹ

-

ԽԲՅԽԻՇ Մ6օքօԿԻԾԱ ԽՅասոել ն

ՍԻ Փօքոասօրվեմ ՃԱՇՈՕԵ

ՃՈ-0,6 Ճքո էէ

ոքս

/ՁՈՅԼԱՕԻԻԵԼԹ

ոօԽՅՁՅՅՈ6ոս

Մ6օքաթոՕՑՇք»«ԻՕՇՈՂՒԵՐ

14, 1984.

ԽՅԽԵՇԱ

ՅՒԱՅՅԱՍՑ ոքօւլ6668 ԵՅԱՒԹԱ

ոՕո/ՇՏքԵՈՂՒԵԼ»

ՕքԿԾՅԻԱ Աճբոռբու ՈՅՇոՇսապտ»..

ՄԵօՓՕքեՅԱԱՕԻԿԵԼ:

99.

1984.

Ճ.Շ.

ՃՕՇ8»4

ն

ՑԵԼ

ս

100. Խճքոռքու ՃՇ.

ճ0ՅՅԻԱԱ

ԽԹ

ոս ՇՈՕօԽ

Օ6օ6 ԱԾԻՒԵՏ

ԿՅՎԾՇՈՑՅԾԻԿԵՇԸ ոՕաաՅ

Ո6Ճ6Ա

ՇԱՇՈոՅ

օտքստ "16»հ. լ

ԽօԽոճծ"ՇԻՕԾԱ

(Պոտ

Խաս

Քք., 1987.

ԽՅԻԱ.ոսօօ.,

102.ոյոծաճոկԿ6ՕՅ8 //- ԽՀասե ԽԱՏՈ

ՌոԾ»ԱՒՎՂՇԵՅԽՕՑ,

8.ԼԽԱԿԱԵՅօԻ,

(ՈօքՇՈՑԱՈւԹԾԱ

ՕԱՓոոծայա

ՈՕԲԾԻԵՇՑ,

Լք/տել ԷՏ.

Լ.ԽՆՃՄՈԵՒՕՑ

Ճ.8.

Խ., 1988. 145. 103.

Օօօճօկիօօոս

8.8. ԽԹժռոնսռիԱ

Լ6., Ռքօծոծխելս

ՑԵ/ՇՕԽՕՐՕքՒԵՇ: )/ՇոՕ8սրշ.

104. Խ/ՅշՅքօծոսոյծ Ք.խ..

--

,

քոնօտծե:ՅտոօոքճիՇոօքոեօ«

1957.

քօՅռքթել

Րօքեօրօ

ԽՓՅԻԱՅՅԱԱՆ

1984.

ՍՄԾՈՈՕՈԱԿՇՇԵՅՑ

քոյքՅ6ՕՈՒՅՊոտ ՇՈ/ԱՅՈՏՑՈՑԱ ՓՈՒՀ.-

105. ԽՅաԽԿԱԽօՑ 8.Շ.

ՅԵՕԵՕԽԱԽՕ-ԵՅՈՅՇԵԽՁՈՌԱՎՇՇԵՍ»Հ

ՈքսԽ6ԻԹԻՍԾ

ՕորոսԽՁՅՃԵՒօԱ

տոտ ՕճՅՕՇԻԵՕՑՅԻԱՃ

օոքյաոյքել ԽՅասիոօ-ոքատօքիօօ հ/., 1970.

(ԹօոքօՇեւ Խ6ՈՕՈԱԽԱ):ԽԿՅՒՈԿՈՅՈ.ւՈԿՇՇ.,

16.,

Բ6ՈԾՈՉՑ

ոքեռ

ՃՅԻՒԿԵՇՑ

ԽՕԽՈ/ՑԵՇՅ

ոօ

ՃքխՒԴՒլլԼ/,

Ք637/ՃԵՈՈՅՈՅԽ

ԽՅԱԿԻԿ

Ոտ

ԽՅանհիլ

/Պոզ

7(ԱՑՕՈՒՕՑՕՈԿՇՇ-

ԱՇՇր-

ԽօԽՈՒՇԵՇՕՔ.-

ս

ես»

108.

Տ

Օոքոեոօոօնտ,

Ոօոսեճ

ԽՁՊԵՒՕՐՕ

Ա

խար

օոքճղթոթանսպ

.ԽՏՇոօոսոճ

8.71.

Խքատօքսն

օոոոս-

հ:

ոռքոոօաոոստիօս

օՕորոսԽՁճեօռոս

ՕԽԱԿ«Օ-ԽԹՈՑՇԵՅՁՈՍԿԾՇԻՒՕՇ ԽՕՈՇԻԱքՕՑՅԱԿՇ

ՀԹ»

//

հԽմասե.

ս ՅՒքոուօտ ոքօսյտօղճոտճ.-

ԽՅԱԱԻԻԵՕ-ՈքՅաոօքՒԹլօՐՕօ

ՕորոԱԽՅՈԵՒՕՉՐՕ

Բամիա

111. ՍնԽԻԱԵՅօԻ

ՇԱՇՈՓԾԽԵԼ

ստ

օն

.2ԿՅԱՍԿԿԻՕ-

ՇՕօռրոմ

ոքօրիՕյսքՕՔՅի ոմքմխտոքօ8 ԽօԽոՈճթեճ Շշ.

հ«ՁՈԱՅՅԼԱԿ

ՇՕռոմ

ԱԱ

ՕՈԴԱԽՅԵՒՕՐԾ

Խ/ԱԻՇԽ,1969.

ՈՅքեճ.ՌքՅատօքեօրօ

109. ԽԹՈՈօՃԱՃ

ԻԳ

"

ՇՕՇՈՅՑՅ

Ին

ՃքխՇշտ,

ՒԹՄԿԻ. ոք.

8Շօրժ

Ճ.Ը.,

։

ԱՔ

//

սօխոճօեօօտ

ոու

2038ԱՇՈոՑ6.Շ6., ԽԼ: ՅԽՕԻՕԽԱԽՅ,1968 93. /Պսահսմ /Ճ.Ր. Օ6 ԿԱ

որա

Փօքճտ

ՇՈՂՅՁ

քՅՇօոո

թօ

ոռռոոծսաշ

ՄԱՆԱ Ք0608 106. ԽՏ/ԵՒ ԱԿ քՅՇՈ6ԻԱ6ՑՕՃոխքոռ ոօոքոթոտեսմ

1.1.ՕՇՕՇԻՕՑՁԻսօ

ՔԻԳՐՉ ՍԽՇՃ, 1972. ւա քՅԱՍՕԻՅՈԵՒԾԱ Շոոք/Կոո/քծ ԿՅասհԻօ-ոքՅաոօքիօրօոճքաճ: ԽՅետ.ՈսօՇ., ՏԱՆԸ» 1986.

ՅՃՕՒՕԽԱԿԾՇԵՕՇ

ՕԾՕՇԱՕՑՅԻԱՇՃսօ8, 107.

Խ/ՇՈԵՒԱԵՕՑ Շ.8. ԼՇշԱՕոՉՐԱԿՇՇԵՕՇ Օ6օքոՕՑՅԻԱԾ

6օքեն

ա ՔԱԿԽՏԻԾԻՍԾ ԽՅՈՂԾԵԽՁՈԱԿՇՇԵԿ»

/.: ՃՐքօոքօխԽաՅոՅոՂ, 1985. Փ6քԽ

ԽՅՁԱՍԵՕԱՇոՕՃԵՅՕՑՅԻԱՑ

ս

ՆԻՑ

36ք:օրեց:

//

ս

8 ՄՇՈՕՑԱՏ»4 ՀքճՇեօՈՅքօեօրօ

ԽԲ»«ՅՁԻՒԱՅՅԱԿԱ

քՅՇՈՓ6ԿԵԿԱՅՑՕՊՇՈՂՑՅ

ԽքՅ9: Ճ8Ոօք6-

36ԽՈԹՈՇՈԱՑ.

ոսո

ՅՇԿՈոտ ԽՔ/ՈՒԵՑ: 6.»«. ոքօճտոքսճոսն: ՀՅ: /սՇՇ 91. /ՊնուօծսԿ է," ՈՇքօոԹյաոՍԹԱ0 ԱՈշյանացում Ա

ԾԱՕՃՕՐԱԿԾՇԿՕՐԾ

7քօ)(88

ՒօքԽխԵռ( Շ6ԻՕԽծՇոՀ

ԵԹ)ՃԱ", Էք., 1996. Ցեյո. 2. Ր.. 101. ԽՄՅշրօտ Ո6քշոծաոստլոտ

ՃՅԱՐՁՈՈԾՈՅՑԱ

Հ...

ԽՍԿես 8.1. . Ոօքշոծոսթեելմ

ՇՓՃԵՇՐՕ«ՕՅՑԱՇՈՈՑԾՈՒԵՑ:,

ղթա

ՕՈՒՌՍԽՅՃԵՒԵԽ

ԽԹ«ՅԵԱՅՅԼԼԱՑՑոՏաոքսՓԱառԱնը ԾԵՍՈԵ ազն

ՃՕՅՏԱՇՈՈՑՅ,

խ/., 1967. 90. /օոստ 1. ԽՃ

քաքաճօուռ

ԷՅ

եւօմՑՇԾՃԱՎԱԽԵԼ ՌԻՐԱԲՇ6Տ ՈՇրԵՒօՇրոս

ՅՓՇՈՂՎԱՆ

7Ք06ԻՑ

ԱԼ 197811 89. ԽՄՈեւօ

էյ

ՅԻԹԵԹԾԽԱԿ6Շոոգ

ՇՅՃԵՇ«Օ038ԱՇՈՑԾԻօԱ

ապ 1978.

ոքշիտոօթովեր: 8քծոճրն 88.

Օօ

Ս

ՇԱՇՈԾԽԵԼ

քՅ23ք86օՈ 6 ոտքՇոթաոԱՑԵՕԱ

Խ(ՅԼԱԱԻ

1968. 1. 45. Լք. 8145/.- .,

ՔՅՁՇՈՏՇԱԱՇՑՕՈՇՈՈՑՅ:

ՈՇոՑԻ6Ց 112. ԽնոսՕ:յօի 8.7., Ճ.Ք8.,

ՊՔ

ոքս

ԿՕԽՈՂԾԵՇԻՕԱ ԽԾ)(ԶԱԱՅՅԱԱԿ

Թտստքոսկ Ք.Փ.

1ՄՇՇոճոօՕ8ՅԱԱԾ

ՕոոՂսԽՅՃԵՒՕՇՈս

ԻՃ ՈՂՅ«ԻԱԽՕ-ՅԵՕԻՕԽԱԿՇՇԽԱՑ

ոՕաՅՅՅՈՑ6ոս սքսՈՇքսռ ՇՔճեՇԽօշ(Օ384ԱՇՈՑՑԻԽԿԵՇ:ոոքմատօքօտ. // Լքճաոօքեւ ս ոքոՅ ոօքՇոՇԿՈԱՑԻՕՐՕ հ/., 1979. ԻՇ 5.

ՇԾՃԵՀ«ՕՅԽՁԱԿԻԵԼ,

113. ՈսհՍԻՅՇԾԻ 8.7., ՈՕՈՓՈՇՑ Ճ.8., Բ6ԿՏքոսհ Ք.Փ. ՇՕօ85քածոՇրՑՕ88ԱՍ6 ՑՃԱՑԻԱՑ

Շոք/ԿՈՄքեւ ԻՕՇՈս

աար

6.«.

114.

ոքՁատօքիյօՐօ

ոքտոոքազոսԱ :

Սոսո

ոճքեճ

-

օՓՓօատստկան ո/ոե

հ6:«ՅոԱ3ՅտոօքՅչ

"

// Լքճոօքել " "

ԼնխոսյսքՕՑՅԿԻԵւթ քտածգսճ

8.Խ.

ոօ

ՇԻսյ6Իստ ս

Փօքոսքօտոճիածհ/1Շ

Շ6ՃԵՇԵՕՐՕ

Ա ՅՃԾԵՈքԱՓԱԽՅՁԱԱՑ

ԽՐ6ԾշՁԱԱՅՅԱԱՑ

հ/., 1998. 2«038ԱՇՈՂ85Ձ, 8.Մ. 115. Խ/օՐօքո Յետ ատԱՑԻօՇՈԵ ԱՇՈոՕռԵՅՕՑՁՈԿՑ

ՈքճատօքՒ օօ ոտքհՅ. Խ1Շ:

116.

ց

--

հլ, 1977.

ոքօճոծնեւս Ա

ԽՅՈՇքսճո ՆԱ"

ոտքՇոծաոստեւ.

ոօոքօծճ-

ՇՏրԵՀ«ՕՅԽՅԼԱԱՒԵԼ,

ոօՈՐՕՈՕԾՑՈՇԻ

ԱՄ

//

ԻՇ 4.

.-ԽՅԱԿԻԿԻՕ-

Շօոքյո-

Մ6օքեսԽՅԽԱՇն

Շսճլ/ի/Չ, Ցէլյ15Շ2, ԱՒ

«Օ3ՅՏԱՇՈՂՑՅ,

հ/., 1998. 7Շ 3. 117.

ԽԽՔՅՈՋԻ Ր.Ր.,

//

ս ՅԲՑԵՈքԱՓսեՁՅԱԱՑ

ԽԹԾ«ՁԵՍՅՅԱԱՑ

ՇԲՃԵՇԻՕՐՕ

Խռքեռքու ՃՇ.,

Խյքճռոջւ

ՃՐ.

«

օոքծոԹոօԻ

ՑՕոքօ6օ)/ քՅօՈծԻ

ՄՕՈՅԻԵԾՑՈՑԻԱՑ

«ՅԿոոքրի /.Շ.,

ՅՕԾԵՅՃԵՒՕՇՈս

քոյքմնօութ

ոքս

ԱԾ

ԼքոՓսԿ6օ-

ՅՃՇՈՃ/ՅՈՅԱԱՕԻԻԵԵՏ:

սՅոտքո6ռ ԽՅԱՍԻԿԵՕ-ՈքՅՁԵՌՕքԻԵՐ: 8ոքօՅյոօՑ ԿԱԽ ՇոօՕՇՕճՕո/ // ՈքօճոՑԽ Շ... ԵՅ)/ԿՍ, ՃքելՇշ«Ճ ս Ոօ6Ճ7/ թյսս, 118. ԽԽ/ՔՅՈՋԻՐ.Ր., Խռքեճքղի /.Շ.,

Ել

131.

Քք.-16.,

/.Օ, «

ՃԵՇՅՔԱՄԽՈՒ

ԽՅասիլ

ՇԱՇՈԾԽԵլ

8 Ճքխծիսս //

ԷՅ/ԿԵԵԹ ոոք//Եւ ՒՍՈ/Ղ136ԽՈԾՈՇՈՍՑ ՇՀ

Քճ Ա6ՑՕ/Շոոտ8

ՅԿԽԱՅՈՅԱՒՆ,

1998, 7Ր 3. 119. ԽԽքՔՅոտւ ԼՐ, .« »Հ«ոԿոտքու ճլ ՑՕոքօօ/ ԽՕղՏոսքՕՔՑՅԱԱ Ց

ՈՈօՉԿՕՃՕՐԱԿՏՇԵԱ»

ՈքՕԱՇՇՇօՑ ԽՕՇԱՊԵՒԵՐ:

ՈՕԿՑօ06քՅ6ՅՈՈԵւԹՅ ՅՐքօՐՅողօ8

// ԹՍԿԻԵԼՑ Ոք)/2Ե| ՃքԽՇ2«Ճ,

Շօքսջ "ՅԻԱԿՇՇԵԱԾ ԻԹՄԿԱ՞,Քք., 1996. Ցելո. '

120.

ԽատսճճոՅծ

Օ.8.

ԻՅՈքՅՑոՑԻԱՑ

ԾԱՃԱՅԿՍՔՕԼԼԱ::

Ծա: ՇքօոՇոՑ

(ՈՈՓԿԱԿԾԾԵՆ»

Շոոճհ"քՄ/ՈՂՕՇԵԻՃԾԻԻՕՐՕ

ՕՇԵոՕտել ՇՕՅոՅԻսՑ

/ՑԱՉԾԻԱՑ

ՅրքօրճոոՅ: /Ղօատօք.ոսօՇ., Քք., 1986. 121. Ւ|ԾՅօյչսճօ8 8.8. ՈքօճոտԽ ԱՅԿօքծԻլսՔ 38ղոքճոո

ՕՈՂԱԽՅՃԵՒՕԽ

ՈՃՅԻՒԱՔՕՑՅԻԿԱԱ.հ/.: ՁԿՕԻՕԽԱԽՁ,

1967.

122. ՕՅՕՇԻԾՑՅԻԵԱԾ

ՈՅքՇոՇասՑիօԱ ԻօԾՐՕ

--

Եւ

ս

քօ3)/ԲԵոՁոոօՑ

ոքս

Շ6ՑԲքԻՕՐՕ

ՔՅՅՅՎԻ, ԷԼՒԼԽյքօ8Յ, 8.Ճ.38ԱՅքսկԻԽԱ

ս ճք.

/ՃԻՅոսՅ ս ՕԱԷՈՅ

ՅՓՓՏՇԵՈԱՑԵՕԾՇՈւԿ

6.4. ԽՅասիլ /ՔօՇոդ. Էմո ԱՒ-ՈՄՈ,

ԽՕԽՇՈՔՄԿԱԱՍՄ

Շ7. ԽՅԱԿԻԾ-

"Մ

օՈքՕՑ6ԻԱՑ, 1980. 8եյո. 12.

123. ՕԽ/ԻԹՑ Ր.Ճ. 11ՇՇրՑՈՕՑՅԻԱԾԽօՈՕՊ08

ՑՈՍՋԻԱ6

Ւ

Շօշոտտ

ՃՅոօքօՓօքճո 124.

ՈՅքեճ

ԽՅՒո.ՈսՇՇ.

ոռքոռ

1974.

ՎՇՈՏԾԱԻՇԵ,

Օոքծոտոտիսծ

3Ձ8ԱՇԱԽՕՇոոս

ԱՇՈՕՃԵՅՕՑՅՒԱԱՑ

ԽՅԱՍԻԵԿՕ-ՈքՅաոօքիօօ

ՕՈՈԽԽՅՈԵՒԵՕՐՕ

օո.

ոօոօոհծն(

օ.յ.

ՈՈՅԱԱենս

ս

ս«

Շ6քօ8

Ճ.Շ. հ., 126. Օոեւտ --

1984.

ԽՅԱՍԻԻՕ-ոքոաոօքիօ-օ /ՇոօտսԱ / 8./7.ԽՆԿԱՒՅՕԻ,Ճ.8.ՈՕոօԱԹՑ

ՈՕ

Դ

ոԱՒԾԱՒՕՐօ

ՇՏՃԵՕԵՕԽ)/

ոքօրքՅեխսքօՑՅԻ

ԱՑ

ԽՈ/Շսէ

ՅՑԽՃՇՈԾՈՍՑ.

/ 8ՃՇՀԷլճւ.

Շ6.ՒԹՄԿԻ.Ոք.

ՃՈԻՅ-ՃՈՅ, 1984. 128.

ՈՅՑոօՑ

Ծ.8.,

Խնոքօուօտ

ՈՅտոօտՑ 5.8.,

ոքՕԱ38046/Ո88

Ո/առտքօտռ ՈւՑ., 6.4.

խԿքստօքսսս

--

// ԹԽԵՕՒԾՕԽԱԿՑՇԽԿԿԾ

ս ՕքՁԱՍՅՅԱՍԾԻՈԵԼԹ

ՅՓՓՓԵՈԿՑԻՕՇՈԿ ՇՏճԵՇԵՕ2038ԱՇՈՒԻԻՕՐՕ

1980. ՅԵո. 163,

ԱՇՈՏԾԱՒԻՇԵ,

ՈօՐքծճեն

/.8.,

Խ0ՕԲՅրե

հ/., 1980.

«038006,

ԼՓԵՓԻԱսս

Զ.Ի.

ԽՕԽԾՅԱԻՕՑ.// ԽՈԾՃԻԱՅՅԱԱՑ

Մ6ՕքՕԿԻԵՏ:

ս

ՕՇԳ(ՕՑԵՒ

Ո՛62լԱԽս.-

76 2.

ՈՕՃԿՕԻօՑ

136.

ՈքսԽՏԻԾԻԱԲՅՇՕԱՕԽԱԽՕ-ԽՅՈՈԾԵՅՈԱԿԸՇԵԱ»:

ԽՅԼԱնՒ

ՑԵԿԱՇՃԱՌԾՃԵՒԵԽԼ

137.

Ա

ս

8.Շ.

ՈԴԾՀԻԱԵԱ

ՕՉԽՕՑԻԵՇ

ԽՅՈԱՈՒՅՃԱՇՈԱԿԾՇԽԱ:

/ՃԻՒԼ

141.

ՔօՐՕոնԻ

5.7.

ՇՋՇԵՇՃՕԽ

Շոօօօծ ՇօՇոՑճ

Փօքաեւ Փծքխօքաւ Օ63օք. սեգօքխ.

ՕոոոսԽասյմաստ

ՕողոսԽՅՃԵՒօ6

1984.

քճշոքճոճոՑԻԱ6

,

օՅոսօոտ

խոտ

Շօտմճ

ՇՑճԵՀ«ՕՅԽՅԱԱԾԵ),

ԽԼ:

ԱյոաՇոտ-

Օոքճոճ:

ս // ԼթՅատոօքեւ

քՅ6ՕՈՂՕՇՈՕՇՕՑԻՕՕԹԵ

քՅծօո.//

ՅՃՑԿԱՈքՔՕՈՒՕ-

6-օ ՕօոծքմոոսՑի:օ6

ՈՃՅԱսքՕՑՅԻսԾ

քմծօել

// ՄՇՈՕՃԵՅՕՑՅԱԱՑ ԽՅՈՂՇԵՅՈՂԱԿ6ՇԽԱ:4

ոքօՐքՅԽԽԱքՕՑՅԻՍՑ.

ՅՐքօոքօե).- Խ/., 1989.

ս

ԽՅԱԿԻԻԵՕ-ոքՅատօքհօրօ

Ճ.Ր., /ճնքեճքրի Ճ.Շ., Հ«ՅքոոՅՒԻ Ց ԽՐ. ՃՑող.ՇՑԱՂ.,7թ 730323, 1980. ԱլԹոօտ Ո., ԼԱխքոոօտճ Բ. ՔՅշԿտոել

ՏՅԵԿԱՇՊԱՈՈԾՊԵՒԼՕԱ

ՔՏոճոօտ

ԽԲՈ0ՕՈՕՑ

ՇօՇՈՅՑՁ

.ՇԹճԵՇԿՕԽ

ՇԵՃՕՒԻԹ)4.

ոմքոճ

ՈԿՏՃԱԽԱԾԹ

ՔՅՅՑԱՌԴԵԼԸ

140.

ԷՅ

Ո.,

ՈԽահճքօռ

ՔՅԵ

Խանի

ՅՅԻՑՒ

Ոքոքքո /.Ր.,

6օքԵԾԵ)Շ ՅքՕՅԱՇԱՈՕԿՑԵՒ

138.

3օթեօ-

ՇՕ8Ց:լՅԻԱՏ./ՂՕԿ".8Շ6ՇՕԾՅ.ԿՕօքՈՍՒԻՃԱԿՕԻԻՕՐՕ

//

ոքօսՅոօ,ՇոՈՑՅ

6...

Բս6տ, 1968.

ԱռոօցոետյօտՅոստ

ՈՅՁԻԱԱքՕՑՅՈԱԱ

Ց

քաթաոստ

ՇՕԱ.ՇԹՃԵՇԽՕՐՕ

ՅոճժաոքսօՓսԽԿՅԱԿՑ

135.

(8Ւ՛1թյ7 ս

Փօ

ոօ

8Ցսոխ

76 2.

ՅորքօրՅոօ8

Խ1Թ«ՁԻԱՅՅԱԿՑՔս ՅոռճարքսՓսԽոՅԱստ

ՇՕԱ.ՇՏՃԵՇԽԻՕՐՕ

4038ԱՇոոտ8, հ, 1972. 76 12.

142. ՔԻԿ6Ց հ/.Շ. ՇսՇՈծԽՅ

6.2. ԽՅասի ս ոքմճաոսաճ)// Ք/Ո/պօօ (Ոոոօօքստ 14. հ/., ԻՅյես.143. ՇՅՑսկ ՄԼ. ՆՈօտելածոստ

.ԱՇՈՕՃԵՅՕՑՅԻԱՑ

3ՅՓեժոսՑոօօոս

1981. Ցելո.

144.

'

ՈքօթաոսքօԲՅԵ

Ալթղոօտ Ո.Շ. Խ/.: /(«Օոօօ,1982. ոօաճյմոոթոս ՅՓգՓՕաոսՑւօօոս

ոքօճոքսցոսն.

Ւ|ԹՄԿԻԵՏԹՇ

ԽՃՕՒԾՈՅՒՈՕ

հ/սՒլՇԵ:

ԵսճեՇեսԱ 5.Ր., ՒԼՈ.

ՈքօԱՅՑՕՂԱՌՅԾՃԵՒՕՇՈԱՍՇԾՃԵՇԽՕ:038ԱՇՈՑԹԻՒՇԱ

(ՈՅՀԱԵՕՃՕՐԱԿՇՇԵԱ»

Օ

մն

129.

ք.

1989.

134.

ոզքոռ

//

36քիռ

ոքօսՅ80ոՇոոտՅ:

6...

ԽՅԱՍԻՒԻՕ(ՈՇՀԻԱԽԱ ՈՄՈՇԽ

ՇՅՃԵՇԽՕ)038ԱՇՈՑՑԻՒՕԱ

օքՐՅՁԵԱԱՅՅԱԱԱ

ՇոՅՒլսս (հ/՛1Շ). ԿՅԻ Ո.ՈսՇՇ., հ/., 1998.

'

ՕորՂԱԽՅՈԵՒՕՇոս Խքսոոճքստ:

ԽՂԼՈ / Ա1Ծ«ՅԻՒԱՅՅԱԱՋ

ս ՅԲՏՑԽՈՈՔԱՓԵԱԽՅԱՍՑ

ՇՕլ.ՇԹՃԵՇԽՕՐԹ

)«038ԱՇողտՅ, հմ., 1981 շթ 9.

ՃՕԽՈՃԾԽՇԻԵՕԱԽ6ՁԱԱՅՅԱԿս

130. ՈՅՒԽՇ :Օ.Ք8.

ոքօաճօօճ

«ԱՅՃԱՒՇՇՈԵՀՕՅԽ62ՅԻԱՅՅԼԱՍՔ".-

ոօ

Ճ.7.

Մքօռն,

139.

'

ԿԽՅասեիօ-ոքամոօքիօօ .ոտթոտ//

Ոօոքօ8Յ ՒԼ 1.,ԽԱՅՈՍՒԱԱօՅ Ճ.Ք

ոքասԽխտԽտիԱտԽորոօոօտդ

քՅՇԿՇոոՅ»:

//

ՈօՐօՕքճճելս/.Ց.,

ԹԽՓԻՕԽԱԵԶ,1968.

/1Ա/Ո.:038ԱՇոոտ)./ԷՍ ԽԽԻՇԿ, 1967. 127. ՕՇԵօռհետ ոքսհասոեւ Փօքասքօտոիստ ՕողսԽճրեւլօմ օոքԽոո:)քԵՒ ԽՈ »«օ038մՇոտ/ Ճ..

-ՈՅՒսօՒԷեօ, ԽԼ.ԽՆ(ՕԵՇՈՅԵՈԿԻ0օ8,

8.Ղ.

Ճ.Ծ.ՃՅԱԲՕՑ // ՇՕՑօքածեՇՈՑՕԹՅԻԿԵ

ԽՕԽՈՒԹԵՇԻՕԱ ԽԾԵՃՅԿԱՅՅԱԿԱ ԱԾՃՍՒԱԾՐԾ

ՅՃՕՒՕԽԱԿՇՇԵՍ::

133.

ՈՕՑԵՍԱԹԾԻԱՑ

ՅՃՕԻՕԽԱԿՇՇ-

ՈքսօոօՇօճոծսօ /Ճոտ օծօքեոլսքՕՑՅՒլս Ց ՃքԿԽՒԼ/Ի/1ՉՇ24,Քք., 1977. ԲԵո. 13.

801038/16ք2(ԱՅՅԹԼԱԱ»:

ՈՇքԾԽԵԼԱշ

ԽԾՈօոօՕՑ

ՇՕօոոտն

Ք.լ.,

ԿՄԽՏՕ24ՎՏոճճսԻծո, 1973. Ցեւո. 72. 132. ՈՅՈՋԻ Շ.«.. Ր6Ցօքետի /.Ճ.

ԽՅԱԿՍՒԻՕ-Ո

ՈՕքԻօՐօ

ՃԱՒՇԾԱԿՕՐՕ

ԽՅՈՂՕՈՕԽ

ոքօոոքստոսջ:

// 1քՅաօքԵել ՇՏՃԵՀ«ՕՅԽՅԱԱԻԵԼ, Ց8.8.86Կ6քեսԻլ. ս Խ/.,1986. 7ն3.

125. Օոոսխատոաստ Շտքյմոյքե

ԽԹՈՈԾՈԱԿՓՇԽԱԾ

/ «ՅՇՅոօՑ )/683ՅԿԱ8

ՕԱՅԻԿՅ

ՕքՐՁԱՍՅՅԱԿՕԻԻԵՕ-ՅԽՕԻՕԽԱԿՇՇԽՅՑ

ԿԻ

8ՕոքՕՇել

ՈՕՇոԹ)/ճՕքՕԿԻՕԱ

օճքծօոս

քօ36ք808

ՈՈԹԿԱԿՓՇԵՍ:Հ

/.Ռ.

ԶՕՇԻԵՇՑԵ

ՇԹԲԵՇԵՕ2«Օ38ԱՇՈՈԹԹԻլ1983.

«Օ38ԱՇՈՈՑ6.- Շ86քո/ճ0ՕՑՇԽ,

ՕոքՄո)քԵւ ԽՅԱՍԻԻՕ-ՈքՅամոօքոյօոօ

74038ԱՇոՂՑՅ 36քԻՇՑՕ-ՀԱՅՕՈՒՕՑՕ/ՊԿԾՇԿՕԱ ՈՕոՅՕԻԵԼ

ՈՅքԵԽՅ ՈՈԱՌՕՑօՐ0

ԽՃՅՑԵՅՅՅ/ Շ.Ճ.

Ւ/ԲօօՈոօքեւ Խ6ՈՕՈՕՃՕԼԱԿՇՇԿԱԲ

ՈՅՒՑ)Շ Ծ.8.

«ՕԱ ՕԱԾԵԵԱ

ՓՅՒՈՈՕքեւՈՕՑԵԼԾԵԱՑ

ոքօսոօոօոտճ: ՛ք. Վ/ԽԹՇ»-

ԱՇ

օ.».

ՇՅԽՐԲՅԵՕՑ 8.ՄՂ. (//ՇՇրԾՈՕՑՅՈԱԾ ՇՈքՄԿՈՄքԵԼ

ս

Խօոօոսեճ

ոօոճօքո

օ.»«. ոք (ԱՅ ոքսխԽճքծ ԽՕՈԾՃԵՒԵՐ Ոորքաոօքիօօ ոքօտոքսոստ 1968.

»Օ38ԱՇՈՈՑ ոՏՇՕՇՈՑՈՒՇԱ 3ՕՒԷԵ էԾյ»ւիօքօ /քՅ/Յ): ԷՀՅՒտ.ՈԱՇՇ.,ՎՇոՋԾԱԽՇԽ,

8 388ԱՇԱԽՕՇոոս օո ՕԾԵ6ԽՅ

145. ՇՅԽԻՅԵՕՑ 8./Ղ. ԽԹՈՈՕՈՍՒՅ 8Ել6օքՅ հ/՛Ճ

ՕորոսԽՅրեցՕ ս հոոօղեւ ՆոքօտատսքօՕրճիս: օքՅԻԱԱՅՅԱսԱ քմծօո / ս

ՇՏՈԵՕԿՕԿՕՅՋԱՇՈՑՇԵԽԵՏՑ

ՈքօՕԱտՕղՇՈՈՑՇԻ .Շոօքճասս.Ոոքօաօօօօտ ՇոոՅՑքօոօրծ, 1973.

146. ՇՅԽԲՁԵՑ

8.ՌՂ.,. օՓՅՇոեղխի Շ.Ր. ՕոքճոճճոճԻնս» ՕողոսԽՅճեՒօՕ

ՇօՇՈՅՑՁ

ԻԵ

ՇՕօՕօՈՅ88Ձ

ՈՁՅՁքոՁ

ԽՅասՐ

ոքտռտոքսքոստ

6Շ

ՕՈՈՂԱԽԱՅՅԱԱՑԾԱ

ՕՈՒՕՑքԾԽՇԻԵԻՕԱ

ոքՕՈԾ/ԱՈՑՃԵՒՕՇՈՍ

ՑօոքօՇել ՅեՇոր/ՁՈՅԱսս

քաճօո (հոտ ոքսԽօքծ ԽՅԱՍԻԻԽՕ-ՈքՅԵօքԻօՐօոճքոռ ս

ՑելոՕ"ՒԹԱԱՑ

ոքօսՅՑՕՊՇոոտՅ: ք. Էլ//3Ը»«147. ՇՑսքածՑօասմ5.Շ. հ/.: Շ6/Ե»«Օ3ԱՅՈՅՈՂ, 1958.

148. Շ6քոօՑ /ճ.Փ.

ՑՒԼ//3Շ»շե.»ՕՅՏԱՇՈՈՑՑ.

՛

//

163.

6».

ՈՒ ղԱՑԱՈՄՁռԵՒօՇՈԵ

ԷԾՅՅՅԱՇԱԿԵԾՀ

Խօխարօտ

ՈՅ

Լօ6/18քօրոծ.

.ՏԵԾԻՕԽԱԿՇՇԽՕՐԾ

ՑԵլո'/ՇԵ).-հ/.: 1996.

Ց,

ԱՔԱՑՅԻԱ

ՕՈՈԱԽՅՈԵՒԾԱ

ԽՅՈՑԱՁՈԱԿՑՇԽԱ»

ԽԾՈՕՈ0Ց

Խ.: Շ6օքես.Շ6ք668

-

Ճ0380Շոո86:

152.

ս

Խ.Ո., Շար ոնաՕ8 ՅաԿՈՍՑԻԾՇոս

ՅՃՕԻՕԽԱԿՑՇԵօԱ

ՑելսԱԱՇրԱՈՇՈԵՒՇԸ

Օոքթոթոճ

Ո4ԻԱԿԱ

Ց.

Ղ., ՕԽ/ԵՑՑ

1...

իլս8

Ց

ՇԹրեՇԿօԽ

168.

ԱՑՕՈՒՕՑՕՈՇՈՑԹ

3ՕՒԹ

ԱՇՈՕՃԵՅՕՑՅԻԱՑ

ՈՅքոճ

Շ686քԻօՐՕ ԽՅՅՅ»ՇՈՅՒթ:

ՇԱԽօԽօՑ

162հԱԽԱ

155.

Խ./.

քՅՇՈՂԾԵԱԾՑՕՈՇՈՑԾ

Ո/Յոսքօտ8Յս6

ս

օքՐՅՒԱՅՅԱԿՑ

ԱՇՈՕՃԵՅՕՑՅԻ

2«Օ39ԱՇոՂտ6.-ի/.: ԽՕ/օՇ, 1976,

ՇՏՃԵՇԿՕԽ

ՇՐՈՅՈՈԱՇՈԱԿՇՇԵԻսԱ

62.6 ՐՕՃՒԱԻ

ԾՃԻՕ-ՀՅՑԵՅՅՇԵԱ:ՀՇՈքՅԻ

Ճ36ք68013ՅԻ,Լք:/3ստ).-Բք., 2000 156. Լ6ք6շյօ8 Ո.

ՈՅՒԱքՕՑՁԻԱՑԹ

ԱՇՈՕՃԵՅՕՑՅԷյնՑ

//

ՍՅ2ՁԻԱՅՅԱԿՑս ՅՃԹԿՈքԱՓԱԽՁԱԿՏՑ

ՇօԱ.

157. ԼՇՀԻԱԿՑՇԵԱԾ ՅՇՈԹՒՈԵԼ

ՇՕ8Խ6ՇՈՂՒԾՐՕ

ԽՅասհ.

«Օ3ՅՋԱՇՈՑՅ

ՈծԻԱԽԱ

/ՈՂօտոճղ քճծօԿ6Ա թյոռել

օոքյաոյքել

ԱՑ

161.

ՇՈՅՏԿԻԵՇՀ

162.

Լքճոտիլթեօ8 ոքՅաոօքօ8.-

Ռրռոսի

11.17.

ԹԵՇո/ՅՈՅ

հ.: Խռարս3,

ՈՓ.,

ՕԾՕՇԵՕՑՅԻԱՇԽԿՕխորօոօօ8

ԱԿՕԽԻԵԵՍԹ ՈՕաՅՁՅՅո6ճս

1963.

Խոքոաաօօ

ԿԽՅասի

րր

Շ6ՃԵՇԽՕ2«038ԱՇՈՂՑՅՈՒՕԱ

ԻՅյաս, Խ,, 1982. Ն

ՑՆ

ԱԿՏՇԻԿ6

ս

Ա»

ԲԽ

ս

ԳԲ

:

ՕԽործ

ճօատօք.

5.

ԳԴ

Աո

«ՅՒՈՅՈՅՑ

3.7. «մք.

Էք/ՅԻՈՂԽՅՇ2Հ,

1963.

քռնօոա Յելո.

|

ՇՔՃԵՇԽՕ)«ՕՅՋԱ-

ԱՓԲԱ

/ՃԵ6ՓՅ.-

Ե

Էք.:

ՃԱՅՇՈՅԿ,

1963.

ՔՅօՈՅ

|

ՇԹճեՇԵԻՕ«Օ38ԱԾՈՑՅԱԿԵՐՏ

ՈԶքՏՇՔՎ6ԻԻՕԱԽԾՇՈՒՕՇՇողս.Ճքո.ՇՇՔ, Էք., 1965.

177. 2«Օտօ8 Մ.Խ. Չեռոր/ՁՈՅԱՌՑ ԽՅասի Ց ՐօքիլՕԽ

ՑօոքօՇեւ

Ք8ՇՇրա«

ՆԱ

ո Ա յառա Սամի

ՃՑՈոօքճՓօքմո

3588.

ԽԻ

Ա,

քՅՅՑԱՈԿՑ

2/3ԱԻ 8.4.

1981.

ՕքՅոսՅՅԱստ

ս

ՃՈԽ Շոքտսօե 2«038ԱՇՈՈՑՅ,

ՅոծաՈքԱՓԱԽՅԱՍՑՇՇՃԵՕԽՕՐՕ

180. ԼԱՅԻօՑօեսս Է.Խ., 8Յրտօտ ՛

ՈՈսՈՕՑԵՒՑ

քաՅխօքօտ

,

ՇՇրեՕԽՕ»ՕՅՑԱՇՈՑԹԾԻԽԵ»Ը

Ի9

Շ.». ՍՅասե,

ՅՓՓՏՇԵՈԱՑԻՕՇՈս ԿՕԽՇՈքՔՄԵԱԱԱ

36Խ"6ՈՇՈՍԱ.-

հո

ա

"

Էք/ոոօ8օմ քճծօտԵլ8Րք6Յոոօ8.-

օՉԱՅԻԿՅ

8.7Ն., 2503ածօա Մ.Փ., ԱՎտքճխոծԱ

ՈՈՑՀԿԱԿՑՇԵՕՐՕ

ՅՐքօրմոօտ

ՃՒ|

ՇԱՃԵՒՕ

ԽԾ»«ՅԻԱՅՅԱԱս

/

ԽՅԱՍՈՒԹ-

:

ՄԿԱԽՕ-ՅԿՕՒՕԽԱԿՑՇՐՕԺ

ՔՅՇՈՑԻԱԾՑՕՈՇՈՑՅ

ԿԽՇՈՈԾՃԵՐ

ՇՕՇՈՂՅՑ

ոքօոօ3սքօ88:ստ

ՕՇԻՕՑԵ

ԽՅասհտօ-ոքՅարօքիօրօ

ոքՕսՅ8օոՇոոտ8.

Ց

.

ս

քօԾ/ԹԽԵԼ

ԿՕԽՈՒԾԵՇԵՕԱ

2:038ԱՇ/Ո88.- հ/.: ՅէՅԵսծ, 1970.

6...

ՅԱԱՒԼՒԼՕ-

ոՑՔՑԱԱՑ

Հե

ՈԱՇՃՕՐԱԿՇՇ

ոՅքՅոծոոքօ8 (Օօոճի Բ 7ՇՇՔ,

ՒԹյԿԻԵԹ

ՕոքճոտոծԻլԱՑ

:

ԽՅոո

ՕոքՇՈՑՈՑԻԱՑ

որքա ՄԱԾ: 4, Աաճրորու

ՅԵՉԻՕԽԱԽՕ-ԽՅՈՈԾԵԹՈԱԿ6ՇԻսԾ

ԽՕՈՑՃԱ քՅՇԿԾրդԵՒ //

Թո:ՕՈՔԳՈՑոՓԻԱՑ

-

Ւ ՕՇօծծաաօօոս քմծօտել ոքսաճուծ« Խաս ո. 124,Կ. 2, ԼԾԱռսՇս,

Ճ.Լ|., ԽՈՍՒՅՇՑՒ /Ճ.Ք. Թ382սԽՕոաՇոՑս6

ոօՓֆօքոմոօքճ ս ս 66 ՄԳ օ6ք860Ողւ6.- Քք.: /Խ/մՇ, 1995. Օ6 «Ն 7օՇՈՈՕԾԱսսՑօօռոս ՐՇՑօքոի Բ.Ճ. Էք., 1970.

ՈքՅԵԳԱՇԲ6ԿօՈՅՈՑ/Տ ՒՁ ՇԽՃՕՒԷՅ».. Լք/ճելւ ՃքոՒ ԴՇ,

175. «ՁԿՅոոքրի 2.

ԲՅ6օՈՅ ոօԿՑՕՕ6քՅԾՅՈԵՑՅ

մյա»օք)/ՊԱԱ 8 7ՇրՕ8Ս8»«

ԱՇՈՕՃԵՅՕՑՅԻԱՑ ՇԹրԵՇԿՕ)ՕՅՏԱոօ

Խ»«ՁԻԵՍՅՅԱԿԱ ՇԾրԵՇԵօՐԾ

ՅԵՃՕԻՕԽԱԽԱ,

Խ/., 1964. 76 1. 160. ԼՕճոճեսԻ Շ.3.

ՅԵՕԽՕԽԱԿԾՇԻԱՑ

ո

ՇՓՃԵՕԽՕՐՕ

Թ.Ա.

ՇօռՈՅտո

ս

172.

ԽՅԱՍԽԻԽՕ-ՈքՅարօքիօրօ ոտքառ.

-

Խ.:

(Ճքոճաաք,

ՔտքօոթաՇաօմՅԽՕԽՒՕԽՍԿՇՇԽՕՍ ԽՕԽԱՇՇսս

ոքօՈՕ8Օ/ԵՇՈՑՇԻԻԽՕԱ

Շ6ՃԵՇԽՕ2Օ38ԱՇՈՂՑԾԻՒ

ԾԱօքոՅ:ԱՅՅԱԱսս Օ6Ե ՑՈՍԻՑԻԽԵՇ4 ԷՅԱսմ.- 2«ՏԻԾՑՁ, 1985.

158. ԼԱԽօածհ Շ.Ո.ս ւօ

ճք. ՈՒՅՇՈՍԻԽԱ ս Օ6ՕոՕԿԵԿ.Խէ: ՒԹՆԵՅ, 1966.

159. ԼՕոոճոսի Շ.3.

օոոսոՅ/ԵՒօմ

/ ԻԼ

-

Ք.Ս. 169. «ՅՇոոօտ Ք .»ՈՅքճխօոքօ8 Աքօովօյսքօտոիստ Օոտսխոո ԵՒԵ ԽՅԱԱՒԻՕ-ոքՅԱՈՕքԻօրօ

ՅՁՐք6ՐՅՈՕօՑս ՇՕՇՈՂՅՑՁ

ոՁՅքեճ. ՀԱՅՑ, 1969. ս: 170. Չ«ճ6Յոոօտ Ք... Թռօոճ/Յ Աստ ԽՅասիլլօ-ոքՅաոօքիօԲօ ոճքոճ. ԼՇ»Ճ, 1977. 171. «ՅհՓսո Խ.Ճ.

ԽՀՕԽՈՂՇԵՇԻՅՑ ՕԼՇՒԻՈՅ

ՀՏ ԱՇՈՕՃԵՅՕ// Խ/64ՁԻԱՅՅԱԿՑ ս ՅոծմոքսՓսեճԱստ ՇՕԱ. Շ6րԵՇԵ ԽՁասէ ՑՁԱՍՑ

ԱԾՈՕԲԵՅՕ

Խ/., 1979. 76 8.

2«034ԱՇՈ882Հ

ՇՅԲԵՇԽՕՐԾ 2ՕՅՋԱՇՈՂՑՅ, 1980. )ճ

Խ/., 2.

ՇՈՑՑԻԱԽԵՏ

ԽՕՅԽՅԵԾ82

ՇՈՅՑքօՈոՕ/8).-ՇՈՈՅՑքՕոՕ/Ե,

.

154.

«6տտօ

ԽԾՀՅԱԱՅՅԱԱԱ

1ք. ԼլՏոսհ ԷԱ1/ի/5Շշչ«./ՄԱՅ-ՃոոՅ: Եմէլոք, 1974. 153. ՇսԽօՒլօ8 |1.Լ. ՕոոսԽՅեԵ

ոքՕծԿՈԱՔՕՑՅԻԱՑ 3ՕԱՅՃԵՒՕԱ ՇԱՇՈՂՇԽԵՒ

Խաս (ԱԹ ոքսխծքճ ԽքՅԱԽՇ386/ա/ս Յօս 3ՕՒլել

1987.

:

ՅքօրՅոօՑ

Խ.ԾՈՕՃԱԽԻՁՕԱՑԻաս

ԱՇոՏԾՍՒԼԾԵ,

օՐօ ԽՅԱԿԻԻԽՀՕօ-ողքՅաոօքէյօՐ

Շ ԱՇՈՕՃԵՅՕՑՅԻԱԾԻԼ

ոքօՐԻՕ3ԱքՕՑՁԻսՑ ՕՈՈՈԱԽՅՃԵՒԵՍԸ:

Կս68: Լլ ոՅքեճ.ՈքՅաոօքէլօրօ

Շ6ՃԵՇԵՕ:«Օ38ԱՇՈՑՑԻՒԾԱ

ՈՓԺԱԽԱ.///ՇՈՕԴԵՅՕՑՁԱԱՑ

ԿՅԼԱԱԻՒԾ-ՈոքՅեոոօքԻօ-օ 8 ս

ՏոՇոճՄՅՈՈՅԱԿԱ

ոօ

ոճքեճ ԽՅաՍԻԻօ-ՈքՅԵՈօքԻԵԾՐՕ հ/., 1966. ոքօրքՅԽԽսքօտՅէյսց.166. 2268ոոօ8 Ք.ԼՍ. հ/0ՕոՏ/Ե ս ՅոՐՕքսՈ| ՈՅքետ ս ոքօղՕ/ԽՀԱՈՈՇՃԵՒՕՇՈՒ ՌՈքՅԿոօքԻօՐօ ԱՅՑ, 1970.

քՅՇՈՇԻԱՇՑՕՃՇՈՈՑ6.167. »«ՅՅտոօտ ԾԲ.Լ.

ՒՅՄԿԻԵՇ ՕՇԻօոե

ԽՁՅԱՍԻԻօ-ՈՔՅԽՈօքԻօՐօ ոճքատ./ 11ՇՈցիԵՅՕՑՅԱԱԾ

1968.

ՅԵՕԻԾԽսԵՅ,

ԽՅՒ.2սՇՇ.,

,

ՇՕՇՈՅՑՅՁ

ՇՕԾՅՅՁ.

քեՍ Հոբյաո

0ՈՕՈԴՕԿԻՕ-ԱսԵԿ/օ

ոքս

հ/.:

Խ/Տ:ՐՕՇ/ոՅքՇրոժԹիլէլելմ

38ՈՅԿԱ

Շոքյ/աոյքել

Ոք

քռոՈՓԻԱօՑՕՊՇոոծծ:

ս տք. Ոօօօ6ստ 164. Փօքօ ԷՅ. ԽՕԲՕՇ, 1978. ոՅքեճ.- ԽԼ.: «ՕԲՕՇ, 165. Փաս Յ.Ճ., ԱԽԳքծռ8.8.,

0ՇԲոԵՇԿՕԽ

.9ՄոշֆօքառԱսօաալը

ԾՕՃԾՈՓԱԵ Ւ, 3

(ՇՈԾԱՍՅՈԵՒԵԼԱ

150. Շ6քոօօ6 Խ.Ո. Օ ՇսօոծխՏ Խտասի որտ

ՇԹՃԵՇԽՕՐԼՕ 70ՕՅՏԱՇՈՑՅ

ԱՅՈՑԾԱԽՇԿՕՍ

Օ6/ՃՇոոս.- ԱՇՈՊՇԱՒՇԷ.,

1957. 151. ՇՏքոօօտ Խ.Ո., ՕՐօքօուսոօտ 11., ՃԾոՍքճասոոօտ

Ք., /ԻԵՒԱՇՅ6Ց Խ.,

ՇՅԽ"ՅԵՕՑ 8. ՈՇՇՈՅԻԵՕՑԻՑս

ԽՁՈՑԽՁՈԱԿՇՇԵՅՑ

ԽՕ/Շրե ,

քճծօտ 8

օուոսսԱՅմԱսս

Խօոօոճռ

-ԽՅԱԿՍԻԻՕ-ոքՅոոօքոօօ

ոքօսՅ8օոՇոոտճ

ԽՅՈՕօՈՑ

Քատքծօոթն

Շ.Լ.

ՓՏ/ԵՈԽՁԻ

ԱՇՈՕՃԵՅՕՑՅԻԱՑ

ԽՅԱՍԻԻԽՕ-ՈքՅաոօքիօօ ոՅքատ.-

Խլ.:1996.

ՇՕոքյւօՇոոտօ

149.

ՅՃՕՈՕԽԱԿՇՇԽԱԱ

Պքճաոօքօտ).

ՈՓյգլՕրօսը

1977. Յելո. 93.

ԱՅՈՑԾԱԽՇՃ,

Յեշո Ռ/ՅՈՅԱՍԿՏՑ

ՒԼՒԼ,

ՅՅՒԵԿՕՑԱԿ

Է.Ր.

ԳԱԲԻ /

Շոօ862Մ. Դ.

։

ԽՁԱՍԻ

ՔօՇոօճ

ՈՏքՇոԹաոոսՑԵլ

ս

հԽՈԹ«ՅոԱՍՅՅԱԿՑ

//

ՕԾՕՇԵՕՅՅՒԿ

ՃԵՅՒԱՅ ՒՄ//1, 1968.

ս

ՕԱՅԻԽՅ

Խ.Ց. Փօքխոսքօ8Յիստ ԽՅասիօ-ՈքՅատօքիօոօ ոտք հ/.: ՃՐքօոքօԽաՅոո, 1986. 182. ԱՅՑ ԽԼՑ. ՀԾԵՐՉՓԻՇԽԱԿՇՇՐՅՑ ՉօԾԱաոսՑօօտել ոքի Թայստ ՇՑՏՃԵՇԽՕ24038ԱՇՈՑԾԻԻօԱ ՈՈ6շհսես.հ: ՔՕՇՇՏՃԵ)»Օ30ՅՈՅոո, 1983. 183. ԱԹ»ոՅՅՅք ի Ք.Ճ.

ԽԱՅՈՈՑԽՅՈՈԱԿՇՇԽԻԱՇ

Խ6ՇՈՕՊԵ

ս ԽՕՈՇԲԱ

ՅՈՅԻՒԱՅՅ

ս

8 Յ6ՇԽՕԽԱԻԽԾ.ՔՇԱՍՑԻԵՍՔՑ

Էք.: ՅՅԵՐՅՁԽ,2001. 184. ԱԹՅ»ԻՅտՅոքմի Ծ.ճ. ս (ՐքօճրտխեւլԽՃՕԽՈՒԾԵՇԵՕՐՕ քճտսոս, 181.

Աաառտ8

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

Ա ՇՕԲ:0308.-

ԽՕ/Ճ«Օ308

օորՈՍԽԵՅՃԵՒԹՕՐՕ

(ՓՄԷԽՃԼԼԱՕԻսքօՑ8ՅԻԱՑ

ՈքՕԱսՅ89ճՇՈՈ88.- Քք.: ՃԱՅՇՈՅԻ,

ԼԱՕ/օշօ68 8.Փ.,

185.

2«Օքօճեսօտ /Ճ.7., ՇՅԽՕԱՐՇԻԽՕ Է.ի/.,

76 7.

1.1.

1986.

ս

քճյւսԽՕ8

4.2.

2«038ԱՇոՑՅ,

:

1.3.

ՇՕՐՈՅՁՇՕՑՅՈԻԱՇ Շքօսաօտ ս

ԱԱԹՐոՈօՑՈ.Շ.

Շոօօօծօտ ՑելոՕճւթոստ

ՇԾՃԵՇԽԵՕ24038ԱՇՈՈՑՅԹԻԱԵՐՑ

ոօ

ՕՈՈՈԱԽՅՐԵՒՕԵՒ/ ՈռՅԻԱքՕՑՅԻ

քճծօտ 8 38ոՅԿՅ»

ՇՏՃԵՇԵՕՐՕ

ՇՕլլ. ոՅքեՅ ԽՁԱԽԿԻ // Խ/Թ2ՅիաՅՅալսՑս ՅԲՑԿՈքԱՓԱԽՅԼԼԱՑ

«ՕՅՎԱՇՈՒՑՅ,

186.

ԱԾ

Խլ., 1968. 76 11.

1.4.

Լճոմցողտշհ.-

քշհէ

օՏ

8).

2.

192.

ՏՇԷ2Տ1շհ Ճաշի. Խ1ոտշհլոծումոթ146Տ

193. 194. Լ990.

Օոօսքօ.1988.

36 10. Թ

Բլոռսմն

ԽՇջօ ). Լօտ մքնշս

197. 9/251ռեո

7ոշքսօտԲօսլօո:

ԽԼ

22.

196.

1ռուոհօո

-

գյուղատնտեԿոլեկտիվն խորհրդայինտնտեսություններում վարման պատմությունը.................-»" սական արտադրության լուծարման տնտեսությունների Կոլեկտիվն խորհրդային օբյեկտիվպատճառները արտաղդբության Վանրապետության ներկա վիճակը ն բարելավմանխնդիրները նպատակըն ծան Բնագավառիհիմնահարցերը, ուղիները ն

գյուղատնտեսական

ԵԼ1.

Ճճ. ԷԹ2

Լ1քքօ. 1988.

8ժ

ժ՛սո իծՏտ ատ

Է.՛1.Ճ. Յո

մշ

ԼԻՃ.

1990,

ՁԵՎԵՐԸ

Ծ

կազմակերպման Ֆերճերային տնտեսությունների աաաաադանաաաորաոյաոր:

գյուղատնտեսական երկրներում ա

2.3.

արնմտաեվրոպական

ԼԻ»

վիճակը ն

Է արդյունավետ ան

տեխնիկայի Գյուղատնտեսական ձները ԱՊՀ երկրներում օգտագործման Գյուղատնտեսական տեխնիկային նյութատեխնիկակա անար»

լո 8ոռտիծո // ԵԼ.1. //

2.4.

Ճջո-Օ6՛ՕՄՇսւ.

)ճ 912.

ԽԼռտօհլոշուօտլո.

ԵՎ ՏԵԽՆԻԿԱՅԻ ՕԳ

ՈՒ ԱՊՀ ԵՐԿՐՆԵՐՈՒՄ ԵՎ

ԱՐԵՎՄՏԱԵՎՐՈՊԱԿԱՆ

բազան նյութատեխնիկական ձներն տեխնիկայիօգտագործման 2.2.

1989. 84 42. Թ 2.

1,'Շոէւք:շոծսո-քճղծՇոճ ւծ

ՀաաաաՆՆ

աաաաաաաարաաաաուր

ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՀՈՂԵՐԻ

2.1.

Իո 204.

ՃօԼուօի»ճ, 1987. 76 7-8. Ւ1Շօհճուշո6յճ ԽՄ. 1ուճոճէլօոռ) Խննուճոո 1ճքսոջ մօր հ/85շհլոշողոք

195. 1990.

օհ 1987. ՃՇՔ

եե...»

ե.»

:

Լօտ ՕՃԵՏ

ՈՒՂԻՆԵՐԸ

ՁԵՌՔԲԵՐՈՒՄՆԵՐԸՄԵՐ ՀՁԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ

ՃՇՈՏՐ

//Նռոմճշժհուն. 1987. 8ժ 42. 76 12. 189. էԼլո6ո Ս. Խ/ճտշհւոշուօտլչո Տօոօո. Տ. Օճծո Թռսօլ. 1990. 84 77. 76 11. 190. 75 Է նոք էհօ ոտՏածւ 165 հլքոօքողճւքլոջ// ՔՕԿ6ք Էճոուոք. 1990. ՄօԼ 70. Իթ 191.

որոյ»

աաանաաարաաաանաղաաաաոաաուորյա

աո

Թռու Օ. ԷօորոՇո մօտ ԱԵՇԼԵՇԵԼՇԵԼՇհօո Խ1ոՏՇհլոշոծլոտու6Տ. 9/6Տ6-- ԷրոՏ. 1989. 84 136. 7Ր 2. 188. Օոտտ Ճ. 1.Շ հտշհտոծույոքօ:97օ Տլշհօո Տա-ՓՈՇ 187.

11.

աաա

4. ՎԻՄՆԱԽՆԴՐԻ ՎԻՃԱԿԸ ԵՎ ԼՈՒԾՄԱՆ

Է /ՅԱԵԾԱԾՑՒԷլԼՇ.

օորսխայմԱասս

ՇՕՑԾՔԱԾԻԵՇՈՑՕՑՅԱԿԱՑ

ԽհքսրոԹքս, ոճքճխատքօտդ

ՇԹՌԵՇԽՕՐՕ

ՇՕԼլ.

ՔՅՅՕԵւ Խ/ԼՌ // ՄՈԾՀՅԻԱՅՅԵԱՔս ՅոՅԿՈՈքԱԵՍԽՅԱԿՔ

Խ., 1979.

ՆերածՈւթյոԼ Լ.Լ

ԼՆոռոժա. Պ/օշհօոել

ձեռնարկումները ուղղությամբ օգտագործման միջոցների մեր հանրապետություԱՈԼմ աաաաարաաարթյոՉի

Մա

Յ.

145. 76 36.

ՈՒ ՏԵԽՆԻԿԱՅԻ

ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆՀՈՂԵՐԻ

ՐԿՄԱՆ

ՀԱՄԱՏԵՂ ՕԳՏԱԳՈՐԾՄԱՆ

ԵՎ ՍՊԱՍԱ

ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔԻ

ՀԻՍՆԱՎՈՐՈՒՄԸ

ԿԵՆՏՐՈՆՆԵՐԻ ԼԱՎԱԳՈՒՅՆ

ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ

3.1.

3.2. 3.3. 4.

Ֆերմերային(գյուղացիական)տնտեսությունների ու նորոգման սպասարկման մեքենաներիտեխնիակկան ոա արանայը ն ուղիները բարելավման աաա վիճակը

սպասարկման Սիմւթյուններին ինժեներատեխնիակկան աշխատանքների ձների ճշտման ու

ն կատարելագործման

արո» հիմնահարցերըաաա աոա կազմակերպման նախատեսվող կառուցվածքային կ ենտրոնների Սպասարկման

Աաաա ստորաբաժանումները

ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՏԵԽՆԻԿԱՅԻ

արաաոաա նորթոր :ը:

ՕԳՏԱԳՈՐԾՄԱՆ

ԲԱՐՁՐԱՑՄԱՆ ՈՒՂԻՆԵՐԸ ԵՎ

ԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏՈՒԹՅԱՆ

աաա

ՁՆԱՐԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

աաա արոր ՀՅո:. աաանոոթոր ն նպատակը 4.1. Վարցի դրվածքը նորոյ Ն Ա

Տեխնիկայի շահագործման արդյունավետության բարձրացումը գյուղատնտեսական արտադրության տեխնոլոգիաների օպտիմալացման ճանապարհով 4.3. Տեխնիկայի օգտագործման արդյունավետության բարձրացումը լեռնային պայմաններում քարե հակահողատարման թմբերի ն քարե հենարանային պատերով դարավանդներիպատրաստմանմիջոցով 4.3.1. Քարե հակահողատարման թմբերի պատրաստման եղանակները 4.3.2. Քարե հենարանային պատերով դարավանդների պատրաստման եղանակները 4.4. Տեխնիկայի արդյունավետության բարձրացումը լեռնային երկրագործության էներգետիկմիջոցների օգնությամբ 4.5. Տեխնիկայի օգտագործման արդյունավետության բարձրացումը մեքենաների վերափոխման,վերակառուցման ն ունիվերսալացման միջոցով 4.5.1. Քարհավաք 5ԼԼ-ժ0,6 մեքենայի վերափոխումը ն ունիվերսալացումը մարգագետիններում մակերեսային քարերի հավաքման նպատակով........................................... 106 4.5.2. 1Լ-606 բուլդոզերի հարմարեցումը ն ունիվերսալացումը մարգագետիններումմակերեսային քարերի հրման ու բարձման համար Նա Լան Աաաա նան 4.5.3. Արմատահան-հավաքիչ 71-513Ճ մեքենայի վերակառուցումը մարգագետիններում կիսաթաղված քարեր հանելու ամար 4.5.4. Վանքայինպարարտանյութերիցրող ՒԼՔ5-0,5 մեքենայի հարմարեցումը ն ունիվերսալացումը կենսահումուս ցրելու ամայի 4.5.5.Գոմաղբացրիչ հարթավայրային մեքենաների հարմա րեցումը ն ունիվերսալացումը նան թեքություններում աշխատելու Ցամար մաաա աաա 130 4.5.6. Կենսահումուսի արտադրամասում«խառնում-փխրեցումգործողություններ կատարող ունիվերսալ նոր 4.2.

ւե...

ե...

4.5.13. 4.5.14.

ենն...

4.5.15.

ոո»

4.5.16.

ռ

տեսության տարրերը Աաաա աոաարորոթոր» ն միաժամանակ մշակող բները 4.5.17.Այգիներում ծառերի պարարտանյութերմտցնող ունիվերսալ մեքենա բարձրաշյումը 4.6. Տեխնիկայի արդյունավետության այլընտրանքայինէներգիայի աղբյուրների օգտագործ-

Ղա...

աող

Ձ.........

Լ...

Լ...

Վ.Վ...

ե...

Լ.Լ.

Աաաա

աակ

անա

նամա

4.5.8.

մանրում» քեն...

աԱ,

եե.

նե...

աաա

չե...

4.5.10.

ո

տեսակավորող ունիվերսալ նոր մեքենա Խտացրած կերեր մանրացնող ունիվերսալ նոր մեքենաներ ԱԱԱնանԱաաա Խտացրած ն հանքային կերեր մանրացնող ունիվերսալ նոր մեքենա աա Վյութալի, կոպիտ ն խտացրած կերեր մանրացնող ունիվերսալ նոր մեքենա Գերունիվերսալ նոր մեքենա Ձեռքի հաղորդակով ունիվերսալ պոմպ-սրսկիչ Կենսահումուս

Լ.Լ...

4.5.9.

4.6.2. 4.6.3.

աաա

4.5.12.

,..։»»»թ»5»թ»թ5»5»թ»5,Ւ»թ5»թ»թ»թ59»9»5թ»5թծշ9»9ֆ»չՔ.շ5ջ

Արնի էներգիայի Օգտմագդրծումը արրյրոր» Քամու էներգիայի Օգտտաաձգործումը էներգիայի Ցածր պոտենցիալովհիդրավլիկական Լա

Լոու»:

աա

Վ

4.6.5.

ն կենցաղայինթափոնների Արդյունաբերական

աաա աաա»274

Օգտագործումըաաա

թափոններիօգտագործումը Գյուղատնտեսական արդյունավետության Տեխնիկայի օգտագործման բարձրացումը ճիշտ ախտորոշման,տեխնիկական ու նորոգումներիկատարմանն սպասարկումների միջոցով պահպանման աաա բարձրացումը 4.8. Տեխնիկայի օգտագործման արդյունավետության 4.6.6.

4.7.

Աաաա

աաանոաոանաաո:

մեքենաշինական գյուղատնտեսական հանրապետությունում միջոցով կազմակերպման ձեռնարկությունների

5.

ՄԵՔԵՆԱՏՐԱԿՏՈՐԱՅԻՆ

ՀԱՎԱՔԱԿԱՅԱՆԻ ԿԱԶՄԱՎՈՐՈՒՄԸ

Ձ..........

լուծման ուղիները հավաքակայանիկազմի հաշվարկ5.2.Մեքենատրակտորային ների ելակետայինտվյալներիընտրությունը պայմաններիազդեցությունը 5.2.1. Ռելիեֆահողային ագրեգատներիշահագործական մեքենատրակտորային

5.1.

Խնդրի դրվածքը

ն

ենա»

ցուցանիշներիվրա գոտիների անհրաժեշտությունը 5.2.2. Մեքենաօգտագործման նորմատիվների տեխնիկայի շահագործական գործում տարբերակման ն կազմման քարտերի նշանակությունը 5.3. Տեխնոլոգիական աաանաթորրրարարոը

ԼՎԱԼ

պահանջները աոարկա աարրոոը: ագրեգատների Մեքենաներին մեքենատրակտորային ընտրությանեղանակները աաա

եա

5.4.

որը

աաա

ԼԼ

4.5.11.

Օգտագործումը եւա աաա աաաաաա աաա աաա աար»: 269 4.6.4. ԿենսազանգվածիՕգտագործումը րրար»

անն

Լ.Ա...

4.5.7.

4.6.1.

'

Լե...

ե...

կիսակախովիԼԼ-3,0 հարթիչ Վերակառուցված ՇՕ-4,2 շարքացան բանջարանոցային Վերակառուցված մշակաբույսերի սերմերի ցանքի համար հացահատիկային ՎերակառուցվածՇՕ-4,2 շարքացան մշակաբույսերի սերմերի ցանքի համար շարքացաններինկից Ղացահատիկային ակոսահաններն նրանց կատարելագործված

աաա

աա

աոաառրոթոյոը

ՏԸ

ԸՀԱՑԹՑԹԹՅԹՅՅՑՅՑՅՏ

ՉՇՇԸԸԸ

Մեքենատրակտորային ագրեգատների շահագործական

5:5.

ծախսերիորոշումը

5.6. Մեքենատրակտորային րեկա Աա

ամար» ցուցանիշների օպտիմալ կազմի հաշվարկման գրաֆիկական

եղանակով...

«"

ն

գրաֆաանալիտիկ եղանակները 5.6.1. Ագրեգատների գրաֆաանալիտիկ հաշվարկը

5-6.2.

Վ.Ն.Բոլտինսկու եղանակով

եղանակով

Ձ..................................

5.6.3.

5.6.4. 5.7-

ԱԳրեգատների (ոչ վարի) հաշվարկը Ի.Ի.Կիսելյովի Ձ..........................................

Վարիագրեգատիհաշվարկը Բ.Ս.Սվիրշչնսկուն

Ի.Ի.Կիսելյովի եղանակով

Վարի ագրեգատիհաշվարկը Ա.Աստաֆնի եղանակով Արդիպայմաններում Ն.

Ձ......

գյուղատնտեսականմեքենայացված աշխատանքների գնահատումը անալիտիկեղանակներով 331 5-8. Տիպային տեխնոլոգիական քարտերի կազմումը բուսաբուծության աշխատանքների համար 5.9. Օրինակելիտեխնոլոգիական քարտեր կազմելու ն գյողատնտեսական տեխնիկանարդյունավետ օգտագործելուպայմանները.................................... 5-10. Գյուղատնտեսական տեխնիկայիծանրաբեռնվածության ու քանակական ն կազմի աշխատուժի պահանջարկի .

ու վերլուծությունն օպտիմալացումը Գյուղատնտեսական տեխնիկայիծանրաբեռնվածության վերլուծումըն քանակականկազմի օպտիմալացումը 367 5.10.2.Աշխատուժի պահանջարկի վերլուծությունըն օպտիմալացումը Լ.Վ... 5-11. Մեքենաների կազմի տնտեսական գնահատումը 5.12. ն Եզրակացություններ առաջարկություններ

5.10.1.

Ձ.....

6.

ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ՏԵԽՆԻԿԱՅԻ

ՀԵՌԱՆԿԱՐԱՅԻՆ

ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ԸՆՏՐՈՒԹՅԱՆ

ՄԱԹԵՄԱՏԻԿԱԿԱՆ ԵՂԱՆԱԿՆԵՐԸ ն

ՄՈԴԵԼՆԵՐԸ

6.1.

6.2. 8.

3.

6-4.

6.5.

ւ...

ԼՆ

Մեքենաների համակարգի ընտրությանեղանակնե վերլուծությունը Գիմնախնդրի վիճակըհանրապետությունում ն լուծման

Աա թգի՛ն

աը

քա

(ուղիները «Լեւ.հաճակա Սեքենաների հեռանկարային

կազմ

կապը տեխնոլոգիական Գործընթացիհոսքայնության

պայմաններում ԼԼ

Լ.Ն...

Աշխատանքների օրացուցային պլանավորմանն գյուղա-

տնտեսականտեխնիկայի ռացիոնալ օգտագործման օպտի-

ւա

եեւ

Վ...

ապապապաաապապան

ու...

ԼԼ

եաե

աաա

ե...

..

ե.

վբա

եե,

Աաաա

աաա»

աաաասաաաասաաասակնակա

6.10.4.Չողակտորների եզրաձնի ազդեցությունը մեքենատրակտորային ագրեգատներիաշխատանքայինընթացքների գործակցի վրա... աաա աա աման, 6.10.5. Տեղանքի փոքրաչափության ազդեցությունը գյուղատնտե434 սական ագրեգատիարտադրողականությանվրա 6.11. Գյուղատնտեսականաշխատանքների արդյունավետ կազմակերպմանորոշ գործնական խնդիրների մոդելավորումը`... 6.11.1. Մեքենատրակտորայինագրեգատներիբաշխման տեխնիկատնտեսականեղանալը

աւա

ւ.

ականա

մանանան

6.11.2. Վացահատիկահավաք կոմբայնների իոռեքվը փոխադրող օղակների պարամետրերի .. մոդելավորումըՑը. 6.11.3.

եւանաւն

օպտիմալ

նայում որոշման խնդրի լ կազեի ձնակերպաիը մաթեմատիկական Արտադրական գործողությունների փոխադարձ Լ...

Մեքենատրակտորայինագրեգատներիպարամետրերի ն աշխատանքային ռեժիմների մոդելավորումը 6.7. Տնտեսություններում դաշտավարության բերքատվության բարձրացումը մարզային սպասարկման կայանների գործՈԼնեՌւթյամբ աա 6.8. Ցանքաշրջանառությունների դաշտերի չափսերի Օպտիմալացումը ջական 427 6.9. Մեքենատրակտորային ագրեգատների շարժման եղանակների մոդելավորումը 6.10. Լեռնային պայմանների ազդեցությունը մեքենատրակտորայինագրեգատներիշահագործական պարամետրերիվրա... 6.10.1. Տեղանքի բարձրության ազդեցությունը մեքենատրակտորային ագրեգատներիարտադրողականությանվրա 429 6.10.2. Տեղանքի թեքության ազդեցությունը մեքենատրակտորային ագրեգատների աշխատանքային ընթացքների գործակցի վրա... նոնա աաա 6.10.3. Տեղանքի թեքության ազդեցությունը մեքենատրակտորային ագրեգատներիաշխատանքային արագության 6.6.

մոդելավորումը

Նը արենա օբյեկտների աՆ» Գյուղատնտեսական ռացիոնալ տեղաբաշխմանխնդիրների մոդելավորումը աա

6.11.4.

Տարբեր բեռներ փոխադրելիս փոխադրամիջոցների տեսակի ն երթերի քանակի ընտրության խնդիրների

7. ՏԵՂԵԿԱՏՈՒ

Հավելված

1.

մալացումը ձեռնարկություններում(տնտեսություններում)...

ՆՈՐՄԱՏԻՎԱՅԻՆ

ՆՅՈՒԹԵՐ

Ձ...................

լեւ...

Գյուղատնտեսականհիմնական մշակաբույսերի մշակության ն բերքահավաքիաշխատանքների

Հավելված

2.

ագրոտեխնիկական ժամկետներն ըստ Հայաստանի Վանրապետության գոտիականության........................ Անվավոր տրակտորների համառոտ տեխնիկական բնութագրերը... Լ...

Հավե ավելված

Յ.

Հավելված

4.

Հավելված Հ աաա

5.

աան,

համառոտ

Ավտոմոբիլային ն տոտանտոորահննաաաձ .9 Տրակտորնե

եկան ծ

ՀՎավելված8. վոպածծ.

Գլուղատնտեսական

նությունը

ն աշխատատարությունը

ծանոա-

,.

Վավելված

9.

Գյուղատնտեսական մեքենաների տեսակարար քարշային դիմադրությունը Գութանի տեսակարարքարշային դիմադրությունը տարբեր հողատեսքերի համար Տրակտորների քարշային ուժերի օգտագործման գործակցի արժեքները տարբեր գյուղատնտեսական աշխատանքների համար Ֆիզիկական տրակտորները պայմանական էտալոնայինի վերածելու գործակիցները Ագրեգատներիտեխնոլոգիապես թույլատրելի աշխատանքային արագության սահմանները Կցման ն գլորման դիմադրության գործակիցները տրակտորների ն գյուղմեքենաների համար Ավտոմոբիլների հաշվարկային գյուղատնտեսական բեռներ տեղափոխելիս Գյուղատնտեսական մեքենաների կառուցվածքային ընդգրկման լայնության օգտագործման գործակիցները Աշխատանքային տարբեր ռեժիմների համար տրակտորային ագրեգատի վառելանյութի Ժամային ծախսը, կգ/ժ Տրակտորների, ինքնագնաց կոմբայնների ն այլ մեքենաների շարժիչների հզորությունը ն վառելանյութի տեսակարար ծախսը Տրակտորների քսայուղերի ն գործարկման բենզինի ծախսի նորմերը` հիմնական վառելանյութի նկատմամբ, տոկոսներով

Հավելված 10.

Վավելված

11.

առակն

Վավելված

24.

ավա

12.

Վավելված

13.

Վավելված

14.

Վավելված

15.

Վավելված

16.

Վավելված

17.

Հավելված

18.

Վավելված

19.

նախոիը ՀՕ

նորմերը, ան աններ ննա. Փրանաքաական`' եջենաների` հաշվ նորմերը` պահպանեն կշռային մոմե ինկա ատկացումների տոկոսներով Գյուղատնտեսական ընթացի րի ոու...

տմամբ,

27.

ն

դրողներից

28.

ե...»

որոգումներ ՎԱԱԼ ԱԱ ԱԱՂԱՑ ԱՂ ԱԱԱԱ ԱՎԱ ԱՆՆԱՆԱԱ ՂԱ ՆԱՆԱՆ նանն, Տեխնիկա միջոցներ ԱՎԱՆ

Հավելված

թ.

Լեա,

արօնք 26.

Հավելված

27.11.1997

25."

Հավելված ավելվ

Հավելված

ՀՀ

ենքի թիվ 12 Ոդված Տրակտորներինորոգումների, տեխնիկական խնամքի տարեկան հատկացումների

օր

ու տոկոսներով

շենաննրի

տարեկան

Անրին «Շահութահարկիմասին»

` 23.2րջաննքիիւյյ-.-.-

Գողատետնաական տարկանձանամեքենանեղի

պետական տրակտորիստ ձեռնարկություններում Հայաստանի

նե .ագրեգատն տրակտորային սպասարկող օժանդակ աշխատողների աշխատանքի խմբերն ըստ վարչական

ԱԱ աաաորային ժԹասայլերի Հավելված ո տեխնիկական սպասարկումների պարբերակա

Հավելված 7. Մոգոա-Ր-

22.

մեքենավարների

րաբեռնվածությունը,.

խիար հանրապետության գյուղատնտեսական նակա

Հավելված

բենզինի Ն»

օգտագոր

Հավելված 27ործակիցներիո

Վառելանյութի, քսայուղերի ն գործարկման համալիր գնի որոշման գործակիցները Մ աԼ Ո ՈՈՀԱԱասգորժ նվիցենիր ի ժամանակի Հոր

453773)3)ՕՏ|ՏՈ0ՏՑՁՈՎՆՆՆ

տեխնիկական Անա տրակտորների Բեռնատար ավտոմեքենաների համառոտ տեխնիկական բնութագրերը Կոմբայնների տեխնիկականբնութագրերը

`

20.

Հավելված

կ ՂԱ

նթացիկ

մեքենանե ք ԱԱ

ԱՆԱ

Լ

ԼԱ

արտանյութատեխնիկականայլ մինչն սպառողներ (տնտեսությունները)

առաքելու հետ կապված ծախսերը հաշվի առնող տարբերակված գործակիցները(կողմնորոշիչ)......... 505 բեռների խտությունը Գյուղատնտեսական

Գրականություն

արագությունները տ

ՄարգարյանԱրմեն Ստեփանի

Գյուղատնտեսության ծառայության ինժեներատեխնիկական միասնականհամակարգի ստեղծման գիտականհիմունքները

ԱՍՈՂԻԿ

«ԱՍՈՂԻԿ»

հրատարակչություն

Տպագրության եղանակը՝ ռիզոգրաֆիա Ֆորմատ 602484 1/16, Թուղբ՝ օֆսեթ, Ծավալ՝ 33 տպագրականմամուլ, 300: Պատվեր՝ ԻԵ 182, Տպաքանմակ՝ ՍՊԸ-ի տպարանում: Տպագրված է «ԱՍՈՂԻԿ» Ք. Երնան, Ավան, Չարենցի թաղ. 9/22 Հեռ. 58.22.99, 40.49.82 Է-ոշ1է: քոռու(Օ)ո6էտ75.Յոդ