Հեղուկ դեղաձևեր

ԵՐԵՎԱՆԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆ

Ա. ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

ՀԵՂՈՒԿ ԴԵՂԱՁԵՎԵՐ

(Դեղատնային պատրաստման տեխնոլոգիան)

ԵՐԵՎԱՆ
ԵՊՀ ՀՐԱՏԱՐԱԿՉՈՒԹՅՈՒՆ
2016

ՀՏԴ 615.451(07)
ԳՄԴ 52.8197
Հ 854
Հոատարավության է երաշխավորել
ԵՊՀ դեղագիտության ն քիմիայի
ֆակուլտետի գիտական խորհուրդը

Հովհաննիսյան Ա.
ՀՅՏ4 Հեղուկ դեղաձներ (Դեղատնային պատրաստման տեխնոլոգիան) / Ա.
Հովհաննիսյան. -Եր.: ԵՊՀ հրատ., 2016, 154 էջ:

Ուսումնական ձեռնարկում մանրամասն քննարկվում են հեղուկ
դեղաձների (իրական լուծույթների, կախույթների, կաթիլների, էմուլսիա-
ների, պաշտպանված կոլոիդ լուծույթների, թուրմերի) դեղատնային
պատրաստման տեսական հիմունքները ն գործնական տեխնոլոգիան:
Ներկայացվում են հեղուկ դեղաձների ընդհանուր հասկացությունները,
դասակարգումը, պատրաստման ընդհանուր ն առանձնահատուկ մո-
տեցում պահանջող դեղատոմսերի պատրաստմանը մեթոդները:

«Հեղուկ դեղաձներ (դեղատնային պատրաստման տեխնոլո-
գիան)» ձեռնարկը նախատեսված է ԵՊՀ դեղագիտության ն քիմիայի
ֆակուլտետի ուսանողների, դեղատան աշխատակիցների ն առհասա-
րակ այս բնագավառով հետաքրքրվողների համար, ձեռնարկը կօգնի
տիրապետել հեղուկ դեղաձների պատրաստման տեսական ն պրակ-
տիկ հիմունքներին՝ համապատասխան դեղատոմսի ն նորմատիվ փաս-
տաթղթերի:

ՀՏԴ 615.451(07)
ԳՄԴ 52.8197

|ՏՑԻ| 978-5-8084-2085-4

ՕԹ ԵՊՀ հրատ., 2016
Թ. Հովհաննիսյան Ա., 2016

1. ՀԵՂՈՒԿ ԴԵՂԱՁԵՎԵՐԻ ՊԱՏՐԱՍՏՄԱՆ
ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ՏԵԽՆՈԼՈԳԻԱՆ

Հեղուկ դիսպերս միջավայրով դեղաձներ շատ հաճախ են կիրառում
բժշկական պրակտիկայում: Նրանք կազմում են այլ դեղաձների մոտա-
վորապես 60Չ6-ը` չնայած այն հանգամանքին, որ դեղատանը պատ-
րաստված հեղուկ դեղաձների պահպանան ժամկետը 2-3 օր է:

Հեղուկ դեղաձները դեղերի բացթողման ձն են, որոնք ստացվում են
ազդող նյութերի խառնումից կամ լուծումից ջրում, սպիրտում, յուղերում
կամ այլ լուծիչներում, ինչպես նան բուսական հումքերից ազդող նյութերի
դուրս բերման ճանապարհով:

Իրենց ֆիզիկաքիմիական բնույթով հեղուկ դեղաձները ազատ դիս-
պերս համակարգեր են, որտեղ դեղանյութը (դիսպերս ֆազը) հավասա-
րաչափ բաշխված է հեղուկ դիսպերս միջավայրում:

Նյութերը, որոնք կազմում են լուծույթը, կոչվում են նրա բաղադրա-
մասեր: Կախված հեղուկ դեղաձների կազմից` նրանք բաղկացած են մեկ
կամ մի քանի բաղադրամասից, այսինքն լինում են այարզ` բաղկացած
մեկ բաղադրամասից, օրինակ` արնածաղկի յուղը, ն Քարդ՝ կազմված
երկու ն ավելի բաղադրամասերից: Ըստ կազմության` բարդ դեղաձները
պահանջում են լուծման ն խառնման խիստ ճշգրիտ հաջորդականութ-
յուն` կախված դեղանյութերի ն օժանդակ նյութերի ֆիզիկաքիմիական
հատկություններից:

Կախված դիսպերս ֆազի մանրացման աստիճանից ն դիսպերս մի-
ջավայրի (լուծիչի) հետ նրա կապի բնույթից` տարբերակում են ֆիզիկա-
քիմիական հետնյալ համակարգերը: Հոմոցեն դիսպերս համակարգերը
բարձրա- ն ցածրամոլեկուլային միացությունների իրական լուծույթներ
են, որտեղ դեղանյութերը մանրացված են մինչն մոլեկուլներ ն իոններ,
որոնք անտեսանելի են անգամ ուլտրամիկրոսկոպով, բարձրամոլեկու-
լային նյութերի լուծույթներ, կոլիդ լուծույթներ: Կոլոիդ լուծույթներում մո-
լեկուլները ն իոնները միանում են որոշակի ձնով առաջացնելով աչքի
համար անտեսանելի միցելներ (ուլտրահետերոգեն համակարգեր):

Հետերոգեն համակարգերին պատկանում են կախույթները, էմուլ-
սիաները ն համակցված դեղաձները: Կախույթներում դեղանյութերը
գտնվում են համեմատաբար մեծ մասնիկների տեսքով (միկրոհետերո-
գեն համակարգեր), իսկ էմուլսիաները դիսպերս միջավայրի հետ
չխառնվող հեղուկներ են` մանրացված մինչն մանրագույն կաթիլներ
(միկրոհետերոգեն համակարգեր): Այս բոլոր դիսպերս համակարգերն
ստացել են ընդհանուր անվանում` լուծույթներ (օրինակ` նատրիումի
քլորիդի, պրոտարգոլի, ժելատինի լուծույթները), թեն յուրաքանչյուր դիս-
պերս համակարգ ունի իր առանձնահատկությունները:

Աղյուսակ 7

Հեղուկ դեղաձների դասակարգումը՝
կախված դիսպերս համակարգից

Դիսպերս ֆազի

Դիսպերս

համակարգի Ար մասնիկների Օրինակներ
տիպ զ մեծություն
Նատրիումի քլորիդի,
Ցածրամուսկուլային Իոններ, մագնեզիումի սուլֆա-
յութերի իրական մոլեկուլներ 1նմ տի, գլյուկոզի ն այլ
լուծույթներ :
լուծույթներ
Բարձրամոլեկուլա- Մակոոմոլեկույ- Պեպսինի, ժելատինի,
յին նյութերի իրա- | նեո ոակ իու | զցցնմ | Պճ-կալիում մեթիլցե-
կան լուծույթներ : նե լուլյոզի ն այլ լուծույթ-
(ԲՄՄ լ-ր) ր ներ
Կոլոիդ - Կոլարգոլի, պրոտար-
լուծույթներ Միցելներ 1-100 նմ գոլի լուծույթներ
Կարծր Ծծումբ, ցինկի օքսիդ ն
Կախույթներ մասնիկներ 0,5-50 մկմ այլն
Դիսպերս միջա-
ի աո իեն Գերչակի յուղի,
էմուլսիաներ 1-150 մկմ զեյթունի յուղի ն
չխառնվող հեղու-
կի մասնիկներ այլ էմուլսիաներ
Վերոհիշյալ Ջրային հանուկներ,
համակարգերի միքստուրաներ ոգե-
Համակցված ցանկացած 1նմ- 150 մկմ թուրմերով, լուծամըզ-
զուգակցումներ վածքներով ն այլն

Առանձին դեղաձներ կարող են լինել հիմնական դիսպերս համակար-
գերի համատեղում (թուրմեր ն եփուկներ, լուծամզվածքներ ն այլն): Հե-
ղուկ դեղաձները կարող են լինել մեկ ֆազային (ֆազերի բաժանման
սահմանը բացակայում է), այսինքն` հոմոգեն ն երկու կամ ավելի մեծ
թվով ֆազային (ֆազերի բաժանման սահմանը առկա է):

Կախված դիսպերս միջավայրի բնույթից` տարբերում են ջրային ն ոչ
ջրային (սպիրտային, գլիցերինային, յուղային) հեղուկ դեղաձներ: Հոմո-
գեն համակարգերը ստացվում են լուծման միջոցով, հետերոգեն համա-
կարգերը` դորսաեոսման (վաղօրոք մանրացման) կամ մոնդենսման (ֆի-
զիկական կոնդենսում` լուծիչի փոխարինում, քիմիական` խոշոր բյուրեղ-
ներով նոր նյութի առաջացում) մեթոդներով:

1.1. Հեղուկ դեղաձների դասակարգումը

Ըստ բժշկական նշանակության` տարբերակում են ճերքոն ընդուն-
ման (2Ժ ստա /ութ/ոստ), արտաքին ընդունման (ճ4 տատը օաօուտո) ն նե-
րարկման (ինյեկցիոն) (թօ մղյօշնօուծատ) հեղուկ դեղաձներ:

4

Ներքին ընդունման լուծույթները լինում են` «կաթիլներ» (դոզավորել
կաթիլներով, (ՇսԱճ6 ք. ստս /ութ/ոօ), խմելու համար -- /օոօ, միքստու-
րաներ (լատ. ո՛օժխո86 -- խառնել -- ///4Ս/26:

Արտաքին ընդունման հեղուկ դեղաձները լինում են հետնյալ կարգի:

1. Կաթիլներ (Շսնճ6 ք/Ծ սՏտս 6)Ղ6/ոօ) աչքի, ականջի, քթի, ատամի,
որոնք նշանակվում են կաթիլների ձնով ն ներմուծվում են քթի խոռոչներ՝
կաթիլների կամ ցողացիր ձնով, ականջի ներքին խողովակի մեջ: Որպես
լուծիչ` հիմնականում հանդես է գալիս ջուրը կամ գլիցերինը, երբեմն
ջուր/գլիցերինային խառնուրդը: Այս կարգի լուծույթներում օգտագործում
են նան օժանդակ նյութեր` կայունացուցիչ հակաօքսիդանտներ: Աչքի
կաթիլները պետք է լինեն վարակազերծ ն չպարունակեն մեխանիկական
խառնուրդներ, որպես լուծիչ` կարող է հանդես գալ ջուրը: Բացի ազդող
նյութից ն ջրից` օգտագործվում են նան բուֆերներ, որոնք ապահովում
են իզոտոնիկությունը ն քԻ-ը:

2. Ողդողումների համար նախատեսված լուծույթները նշանակվում
են մարմնի խոռոչները լվանալու համար: Որպես լուծիչ` հիմնականում
ծառայում է ջուրը:

3. Արտաքին ընդունման հեղուկ դեղաձներն են նան լվացումները:

4. Թրջոցներ:

5. Լոգանք:

6. Ցնցուղում` հեշտոցային, միզուղիների, քթի:

7. Քսելու հեղուկ դեղաձներ:

8. Հոգնաներ:

Կախված կիրառվող լուծիչների բնույթից` լուծույթները լինում են
ջրային ն ոչ ջրային (սպիրտային, գլիցերինային, յուղային):

Հեղուկ դեղաձների լայն կիրառումը պայմանավորված է այլ դեղա-
ձների նկատմամբ նրանց առավելությամբ.

». նշանակման մեթոդների բազմազանություն,

Հ որոշ դեղանյութերի (բրոմիդների, յոդիդների) գրգռիչ հատկու-

թյունների նվազում,

». ընդունման հարմարությունն ն պարզությունը, հատկապես ման-

կաբուժությունում ն հերիատրիկ (ծերունական) պրակտիկայում,

»- տհաճ համի սքողման հնարավորություն,

«» ներքին ընդունման դեպքում նրանց ներծծման ն ազդման պրո-
ցեսն ընթանում են առավել արագ, քան կարծր դեղաձներում,
որոնց ազդեցությունը նկատվում է միայն օրգանիզմում լուծվելուց
հետո,

»» մի շարք դեղանյութերի փափկեցնող կամ պատող ազդեցությունը
արտահայտվում է ավելի ամբողջական հեղուկ դեղաձների տես-
քով կիրառելիս,

» որոշ դեղանյութերի` մագնեզիումի օքսիդ, կալցիումի կարբոնատ,

5

ածուխ, սպիտակ կավ, բիսմութի նիտրատ, ադսորբցիոն հատ-
կությունները առավել լավ դրսնորվում են նուրբ կախույթների
ձնով:

Կենսամատչելիության տեսակետից հեղուկները աչքի են ընկնում
կենսաբանական բարձր մատչելիությամբ: Միաժամանակ հեղուկ դեղա-
ձները ունեն մի շարք թերություններ,

«» լուծույթները դժվար են պահպանվում, քանի որ նյութերը լուծված
վիճակում ավելի հեշտ են ենթարկվում հիդրոլիզի, օքսիդացման
պրոցեսներին, քան կարծր վիճակում,

«» լուծույթները բարենպաստ պայմաններ են ստեղծում միկրոօրգա-
նիզմների աճի համար, այստեղից պահպանման ժամկետի տնո-
ղությունը` 3 օրից ոչ ավելի,

- տեղափոխման դժվարություն, պատրաստման ժամանակի երկա-
րատնություն ն հատուկ տարաների առկայություն,

«» դեղաչափման ճշգրտությամբ զիջում են կարծր դեղաձներին:

Այս թերությունների վերացման նպատակով ներկայումս պատրաստ-

վում են կարծր դեղաձների տեսքով` դեղահատեր, չոր միքստուրաներ,
փոշիներ` ջրում նրանց հետագա լուծումով:

1.2. Հեղուկ դեղաձների պատրաստման համար
կիրառվող լուծիչներ

Հեղուկ դեղաձներ պատրաստելիս միշտ կիրառվում են լուծիչներ,
որոնք ն հանդիսանում են համապատասխան դիսպերս միջավայրը: //-
ծիչներ ասելով` հասկանում են քիմիական միացություններ կամ խառ-
նուրդներ, որոնք ունակ են իրենց մեջ լուծել տարբեր միացություններ`
առաջացնելով հոմոգեն համակարգեր` կազմված երկու ն ավելի բաղադ-
րամասերից: Բժշկական պրակտիկայում որպես լուծիչներ կիրառում են
մաքրված ջուրը, էթիլ սպիրտը, գլիցերիը, ճարպային ն հանքային յու-
ղերը, ավելի հազվադեպ` եթեր ն քլորոֆորմ: Ներկայումս հնարավորութ-
յուն է ստեղծվել կիրառելու այլ օրգանական բնույթի լուծիչներ՝ էթիլեն ն
պրոպիլենգլիկոլ, դիմեթիլսուլֆօքսիդ (ԴՄՍՕ) ն սինթետիկ այլ միացութ-
յուններ:

Հեղուկ դեղաձներում կիրառվող լուծիչները պետք է բավարարեն
հետնյալ պահանջներին.

»» պետք է լինեն դեղաբանորեն չեզոք ն կայուն պահպանման ժա-

մանակ,

«» օժտված լինեն լուծման մեծ ունակությամբ,

» չպետք է ունենան տհաճ համ ն հոտ,

- պետք է ունենան ստացման պարզ մեթոդ, լինեն էժան ն մատչելի,

» չպետք է լինեն հրավտանճգ ն ցնդող,

«» չպետք է ծառայեն միջավայր մանրէների զարգացման համար:

Համաձայն քիմիական դասակարգման` լուծիչները բաժանվում են
անօրգանական ն օրգանական միացությունների:

Մաքրված ջուր (4զԱՁ6 քԱՌՈՈՇՁԹ): Բժշկական պրակտիկայում անօր-
գանական միացություններից առավել լայն կիրառում գտել է մաքրված
ջուրը: Այն չեզոք է ն ոչ տոքսիկ, չի առաջացնում ալերգիա, մատչելի է,
հոյակապ լուծիչ է. նրա մեջ լավ լուծվում են շատ դեղանյութեր, սակայն
այնտեղ բավականին հեշտությամբ հիդրոլիզվում են որոշ դեղանյութեր ն
բազմանում են միկրոօրգանիզմներ:

Ջուրը արտադրությունում օգտագործվում է որպես հիմնական ն
օժանդակ նյութ: Տեխնոլոգիական պրոցեսների դեպքում օգտագործվում է
խմելու ջուր ն մաքրված ջուր, որը ստանում են արտադրությունում թոր-
ման, իոնափոխանակության, էլեկտրադիալիզի ն այլնի արդյունքում: Վա-
րակազերծ դեղաձների արտադրության ժամանակ օգտագործվում է նե-
րարկումների համար նախատեսված ջուրը, որը ստանում են մաքրված
ջրից: Ամերիկյան ֆարմակոպեայում ընդունված է խմելու, մաքրված ջուր
(ոչ ախտազերծված դեղերի արտադրության համար), մաքրված ախտա-
զերծված ջուր (ներքին ընդունման դեղերի համար), ախտազերծված ջուր
ներարկումերի համար, ախտազերծված ն բակտերիոստատիկ ջուր (ավե-
լացվում են բիոցիդներ), ախտազերծված ջուր ինհալյացիաների համար:
Այս ամբողջ բազմազանությունը բացատրվում է նրանով, որ ջրի որակը
խիստ ազդեցություն ունի դեղերի որակի վրա: Ըստ սանիտարական նոր-
մերի` մաքրված ջրում թույլատրվում են 1 մլ ջրում 100-ից ոչ ավելի միկ-
րոօրգանիզմներ` բացառությամբ Ք/Ո(6/ՇԵՃՇ/(ԹՈՁՃՇ6Ձ6 ընտանիքի ներկայա-
ցուցիչների, Տ/Ոռոյ/ՕՇՕՇՇսՏ ՁԱԱՏ-ի ն ՔՏճսՕ00Օոճտ Ձ6յնսց/ՈՕՏՁ-ր Նե-
րարկումների համար նախատեսված ջուրը պետք է լինի ապիրոգեն ն 100
մլ-ում պարունակի 10 գաղութ առաջացնող միավոր: Ջուրը պետք է պահ-
պանվի 24 ժամից ոչ ավելի 5-102Շ կամ 80-90:Շ լավ փակված չժանգոտ-
վող տարաներում:

էթանոլ, էթիլ սպիրտ (Տքյոստ Ձ6նոյ/1Շստ, Տք/ոստ Մու): (Թափանցիկ
բնորոշ համով ն հոտով անգույն հեղուկ է, ցանկացած քանակներով
խառնվում է մաքրված ջրի, գլիցերինի, քլորոֆորմի, եթերների, դիմեկսի-
դի նայլնի հետ: Չի խառնվում ճարպային յուղերի (բացի գերչակի յուղից)
հետ: էթանոլը (քիմիապես, մաքուր վիճակում չեզոք է) դեղաբանորեն չե-
զոք չէ, օժտված է բակտերիոցիդ հատկություններով անգամ 2946 կոն-
ցենտրացիայում, ազդում է օրգանիզմի բոլոր հյուսվածքների, հատկա-
պես ներվային համակարգի վրա, օժտված է նարկոտիկ հատկությամբ:
Առավել հակասեպտիկ հատկություններով օժտված է 70 օօ սպիրտը,
որը, հեշտությամբ թափանցելով միկրոօրգանիզմների թաղանթներից

7

բջիջ, ազդում է պրոտոպլազմայի վրա: 70 :օ-ից ավելի կոնցենտրացիայի
դեպքում սպիրտը հարուցում է սպիտակուցային թաղանթի դենատուրա-
ցիա՝ այսպիսով արգելակելով միկրոօրգանիզմի ներթափանցմանը բջիջ
ն դեպի պրոտոպլազմա: Այսպիսով` սպիրտի բակտերիոցիդ հատկութ-
յունները առավել բարձր կոնցենտրացիաների դեպքում չեն դրսնորվում:

Սպիրտի բացասական հատկություններից է նրա անդիֆերենտու-
թյունը, արբեցնող ազդեցությունը. 96 օ սպիրտի մահացու դեղաչափը
մոտ 210-300 մլ է: Այն նպաստում է սպիտակուցների, ֆերմենտների
նստեցմանը, հեշտությամբ բռնկվում է (կախված թնդությունից), անհա-
մատեղելի է օքսիդիչների՝ կալիումի պերմանգանատի, բրոմի, խիտ ազո-
տական թթվի ն այլն հետ: Որոշ աղերի (կալցիումի քլորիդի, մագնեզիու-
մի նիտրատի) հետ էթիլ սպիրտը առաջացնում է բյուրեղական միացութ-
յուններ:

Թույլատրվում է օգտագործել էթանոլի ծավալային հետնյալ կոն-
ցենտրացիաները` 9592, 9096, 7040, 4006: Եթե էթանոլի կոնցենտրացիան
դեղատոմսում նշված չէ, օգտագործում են 9096 լուծույթը` բացի ստան-
դարտ լուծույթներից: Օրինակ` սալիցիլային սպիրտը պատրաստվում է
2 օ6 սալիցիլաթթուն լուծելով 7096 էթանոլի լուծույթում, քաւփուրի (կամ-
ֆորայի) սպիրտը` 10 Չօ քափուրը լուծելով էթանոլի 90 Չօ լուծույթում ն
այլն:

Գլիցերին (Շ//շօոոստ): ԵԾռատոմանի սպիրտ է, անգույն, օշարական-
ման թափանցիկ հեղուկ՝` քաղցր համով, չեզոք ռեակցիայով: Լուծվում է
ջրում, սպիրտում, բայց չի խառնվում եթերի, քլորոֆորմի ն ճարպային յու-
ղերի հետ: Գլիցերինում լուծվում են բորաթթուն, նատրիումի տետրաբո-
րատը, քլորհիդրատը, նատրիումի հիդրոկարբոնատը, տանինը, յոդը,
պրոտարգոլը ն այլն: Որպես լուծիչ` կիրառվում է 86-90 96 գլիցերինը, որը
պարունակում է 12-16 «6 ջուր, քանի որ անջուր գլիցերինը խիստ հիգրոս-
կոպիկ է ն օժտված է գրգռիչ ազդեցությամբ: Հիմնականում այն կիրառվում
է արտաքին օգտագործման դեղաձներում: Գլիցերինի 25 26 ն ավելի կոն-
ցենտրացիաներով լուծույթները ցուցաբերում են հակասեպտիկ ազդեցութ-
յուն, իսկ ավելի նոսր լուծույթները լավ միջավայր են միկրոօրգանիզմների
համար: Գլիցերինում լուծումը կատարվում է` ջրային բաղնիքի վրա տա-
քացնելով 40-60'Շ` մածուցիկությունը նվազեցնելու ն լուծելիությունը
բարձրացնելու նպատակով: Նատրիումի տետրաբորատը ն բորաթթուն
ավելի լավ է պատրաստել տաքացված գլիցերինում, իսկ յոդի դեպքում
տաքացումն ցանկալի չէ: Գլիցերինը պահպանվում է հղկված խցաններով
ապակյա սրվակներում:

Ճարպային յուղեր (ՕԲ թյոցառ) Օգտագործվում են միայն սառը
մամլումով ստացված յուղերը: Առավել հաճախ օգտագործում են արնա-
ծաղկի (Օ/6Փատ Խ6/յքուո/, դեղձի (Օ/:Բատ Ք6ճրտյ/ՇՕտատտ), նուշի (Օ/:Բատ
ոոյ/ց02/8յա:), գետնանուշի, ձիթապտղի (Օ/6ատ Օ/մճրսոդ), քունջութի ն

8

այլ յուղեր: Այս յուղերը կիրառվում են ականջի ն քթի կաթիլներում, քսուք-
ներում, լինիմենտներում, ներարկման լուծույթներում: Որպես լուծիչներ՝
օգտագործվում են ոչ բնեռային ն նվազ բնեռային դեղանյութերի՝ քափու-
րի, մենթոլի, ֆենիլսալիցիլատի, բենզոյական թթվի, բյուրեղական ֆենո-
լի, թիմոլի, ալկալոիդների, որոշ վիտամինների ն այլն համար: Դեղանյու-
թերի լուծումը (գլիցերինի նման) անհրաժեշտ է կատարել` ջրային բաղ-
նիքի վրա տաքացնելով: Յուղերը պահվում են մինչն վերջ լցված ապակ-
յա տարաներում, որոնք փակված են մետաղյա կափարիչներով:

Վազելինային յուղ (Օ/6տ7 Մ256//ո/, թ2րռյրոստ /զայՕատ) Հեղուկ պա-
րաֆին է, որը սահմանային ածխաջրածինների խառնուրդ է: Անգույն,
թափանցիկ յուղանման հեղուկ է` առանց համի ն հոտի: Ցանկացած քա-
նակներով խառնվում է եթերի, քլորոֆորմի, բենզինի, յուղերի հետ` բացի
գերչակի յուղից, չի լուծվում ջրում ն սպիրտում: Վազելինային յուղը հիա-
նալի լուծիչ է յոդի, քափուրի, մենթոլի, թիմոլի, յոդոֆորմի, բենզոյական
թթվի ն այլ դեղանյութերի համար: Վազելինային յուղերին ունեն թերութ-
յուն. մաշկին քսելիս զգալի խոչընդոտում են գազա- ն ջերմափոխանա-
կությունը, որը բորբոքային պրոցեսների ժամանակ անցանկալի է: Այդ
պատճառով վազելինային յուղը ավելի քիչ է կիրառվում: Պահվում են
լույսից պաշտապանված վայրում փակ տարաներում:

Պոլիեթիլենգլիկոլը էթիլենի օքսիդի պոլիմերիզացիայի արդյունքն է:
Մածուցիկ հեղուկներ են հետնյալ զանգվածներով` 200, 300, 400, 500,
600: Առավել լայն տարածում է գտել 400 ՊԷԳ: Այն լավ խառնվում է ջրի,
սպիրտի, ացետոնի, քլորոֆորմի հետ: Նրա մեջ լուծվում են այնպիսի
նյութեր, ինչպիսիք են` անեսթեզինը, ատրոպինի սուլֆատը, բեզոյական
ն սալիցիլաթթուները, սուլֆադիմեզինը, ստրեպտոցիդը, սինտոմիցինը,
նովոկաինի հիդրոքլորիդը, կոդեինը, կամֆորան, բութադիոնը ն այլն:

Պոլիէթիլսիլօքսանային հեղուկները (էսիլոններ) բնորոշվում են կա-

պարի, թթվածնի, ատոմների ն էթիլ ռադիկալների առկայությամբ: Սրանք
թափանցիկ անգույն հեղուկներ են, խառնվում են օրգանական լուծիչնե-

րի, ճարպային յուղերի հետ: Չեն խառնվում ջրի, 95 օ էթանոլի, գլիցերի-

նի, գերչակի յուղի հետ: էսիլոները լուծում են այնպիսի նյութեր ինչպիսիք
են` մենթոլը, քափուրը, մեթիլսալիցատը, ֆենոլը ն այլն:

1.3. Լուծույթների ընդհանուր բնութագիրը,
«լուծելիություն» հասկացությունը

Լուծույթները սովորաբար բնութագրվում են մեկ բաղադրամասի քա-
նակական գերակշռմամբ, որը սովորաբար ընդունված է անվանել /ուծիչ
(50Խ6ոտ): Դեղանյութերը, որոնք գտնվում են լուծույթում քիչ քանակութ-
յամբ, անվանում են /դւժված նյութեր (ՏՕԽ6ոճատ): «Լուծիչ» ն «լուծված

9

նյութ» հասկացությունները հարաբերական են հատկապես այն դեպքե-
րում, երբ լուծույթը կազմող մասերը մոտավորապես նույնն են: Լուծումը
անհրաժեշտ է դիտարկել որպես երկու կամ ավելի բաղադրամասերի
միատարր համակարգի առաջացման պրոցես, որի ցանկացած մաս ունի
միանման քիմիական կազմ ն ֆիզիկական հատկություններ:

Նյութերի լուծելիության համար ընդունված է պայմանական տերմին-
ներ (վերահաշվարկված 1,0 գ նյութի համար), որոնց նշանակությունները
բերված են աղյուսակ 2-ում՝

Աղյուսակ 2

Լուծելիության պայմանական տերմինները

1,0 գ նյութի լուծման համար

Պայմանական տերմիններ անհրաժեշտ լուծիչի քանակը (մլ)

Շատ հեշտ լուծելի Մինչն 1

Հեշտ լուծելի 1-ից մինչն 10
Լուծելի 10-ից մինչն 30
Չափավոր լուծելի 30-ից մինչն 100

Քիչ լուծելի 100-ից մինչն1000
Շատ քիչ լուծելի 1000-ից մինչն 10000

Գործնականում անլուծելի 10000-ից ավելի

Լուծման համար որոշ չափով կարելի է առաջնորդվել «նմանը լուծել
նմանում» (Տ5/7//2 Տ/ո/քստ ՏՕԽ6ՈՒԿ Ւ) սկզբունքով, այսինքն` ոչ բնեռային
լուծիչներում (բենզին, եթեր ն այլն) լավ լուծվում են ոչ բնեռային կամ
թույլ բնեռային մոլեկուլներով տարբեր միացություններ ն չեն լուծվում
այլ տիպի մոլեկուլները: Արտահայտված բնեռային հատկություններով
լուծիչներում (ջուր), որպես կանոն, լուծվում են բնեռային մոլեկուլներով
նյութերը:

1.4. Լուծույթների ընդհանուր բնութագիրը

Լուծույթները լինում են քացեցած, չհագեցած ն գերհագեցած Չհա-
գեցած են անվանում այն լուծույթները, որոնք չեն հասել լուծելիության
սահմանին: Հացեցած լուծույթները պարունակում են առավելագույն քա-
նակի լուծված նյութ որոշակի պայմաններում: Օեռոացեցած լուծույթները
պարունակում են լուծված նյութի առավել մեծ քանակություն, քան նյութի
այն քանակը, որը համապատասխանում է նրա նորմալ լուծելիությանը
տվյալ պայմաններում:

10

Դեղատնային պայմաններում առավել հաճախ պատրաստում են
չհագեցած լուծույթներ, ավելի քիչ հագեցած ն գերհագեցած լուծույթներ,
քանի որ նրանք առաջացնում են ոչ կայուն համակարգեր: Բացի կարծր
ն հեղուկ դեղանյութերի լուծույթներից` պատրաստվում են նան որոշ գա-
զերի լուծույթներ ջրում, օրինակ` ամոնիակի 10-2596), քլորաջրածնի
(2596), ֆորմալդեհիդի (36.5-37,546) ն այլն: Դեղատներում այս լուծույթնե-
րը, ըստ անհրաժեշտության, նոսրացվում են ջրով կամ այլ լուծիչով
մինչն դեղատոմսում նշված կոնցենտրացիան:

1.5. Հեղուկ դեղաձների պատրաստման
տեխնոլոգիական փուլերը

Դեղատնային լուծույթները (Տօ/սեօ) հեղուկ դեղաձներ են, որոնք
ստացվում են մեկ կամ մի քանի դեղանյութերի լուծումից` նախատեսված
արտաքին, ներքին ընդունման ն ներարկման համար: Հեղուկ դեղաձնե-
րը բաժանվում են լուծույթների, կախույթների, էմուլսիաների ն համակըց-
ված դեղաձների: Կախված դիսպերս միջավայրի բնույթից տարբերում
են ջրային ն ոչ ջրային հեղուկ դեղաձներ: Բոլոր հեղուկ դեղաձները
պատրաստվում են զանգվածածավալային մեթոդով, որն ապահովում է
դեղանյութի անհրաժեշտ զանգվածը տրված ծավալում:

Ըստ զանգվածի` պատրաստվում են այն լուծույթները, որտեղ որ-
պես լուծիչ օգտագործվում են մեծ խտությամբ, մածուցիկ, ցնդող հեղուկ-
ները (ճարպայուղերը ն հանքայուղերը, գլիցերինը, դիմեկսիդը, պոլիէթի-
լենգլիկոլ, սիլիկոնային հեղուկները, քլորոֆորմը, ինչպես նան կուպրը,
ձկնեղը, կաթնաթթուն, եթերայուղերը ն այլն), ինչպես նան էմուլսիաները
ն որոշ հեղինակային դեղաձներ:

Ըստ ծավալի` պատրաստվում են տարբեր խտության սպիրտային
լուծույթները, ստանդարտ հեղուկների լուծույթները, դեղանյութերի ջրային
լուծույթները (ինչպես նան շաքարի օշարակը), գալենային ն նորգալենային
պատրաստուկները (թուրմերը, հեղուկ լուծամզվածքները, ադոնիզիդը ն
այլն): Եթե դեղատոմսում նշված չէ լուծիչը, պատրաստում են ջրային լու-
ծույթներ, հատուկ նշումների բացակայության դեպքում` մաքրված ջուրը:
«Սպիրտ» անվանման տակ նկատի է առնվում էթիլ սպիրտը, եթե կոն-
ցենտրացիան նշված չէ, օգտագործում են 90 օօ սպիրտը: Եթե դուրս է
գրված գլիցերին, ապա նկատի ունեն 10-1696 ջուր պարունակող գլիցերի-
նը 1,223-1,233 խտությամբ: Խիստ հիգրոսկոպիկ նյութերը օգտագործվում
են խտալուծույթներ (կոնցենտրիկ լուծույթներ) պատրաստելու համար
(օրինակ` կալցիումի քլորիդը, կալցիումի ացետատը ն այլն):

ՁԶանգվածաժծավալային մեթոդի դեպքում լուծվող նյութը վերցվում է
ըստ զանգվածի, իսկ լուծիչը ավելացվում է մինչն պահանջված ծավալը:

11

Հեղուկ դեղաձների պատրաստման տեխնոլոգիական պրոցեսը բաղ-
կացած է հետնյալ փուլերից:

Նախապատրաստական փուլ`

». դեղատոմսի վերլուծություն ն հաշվարկներ,

.». համատեղելիության ստուգում,

» . ցուցակահսկվող նյութերի ստուգում,

Հ». հաճապատասխան ամանեղենի ն խցանների ընտրություն,
Հ» օժանդակ ն փաթեթավորման նյութերի ընտրություն:

Դեղաձնի պատրաստում՝

«» դեղանյութերի ն լուծիչների կշռում ն չափում,

«» խառնում, լուծում ն է քստրակտում,

». դեղի բաղադրամասերի դիսպերսում կամ էմուլգացում,
». ազատում մեխանիկական խառնուրդներից,

». որակի գնահատում,

»». փաթեթավորում ն ձնավորվում:

Ամանեղենի (սրվակների) ե խցանների ընտրում: Սրվակները ն
խցանները պետք է ընտրվեն նախապես` հաշվի առնելով պատրաստ-
վող հեղուկ դեղաձնի ծավալը, ձենը ն բաղադրամասերի լուսազգայունութ-
յան նայլ հատկությունները:

Չախտահանված դեղերի սրվակները ն խցանները պետք է լինեն
լվացված ն ախտահանված (120:Շ-ի տակ 45 րոպե): Ախտահանված
ամանեղենի պահպանման ժամկետը 3 օրից ոչ ավելի է: Խցանները
պետք է ամրանան սրվակի վզիկին հեշտությամբ մինչն վերջ, որպեսզի
հեղուկը բաց չթողնեն: Եթե հեղուկ դեղը պարունակում է լուսազգայուն
նյութեր, ապա այն բաց են թողնում նարնջագույն ապակուց պատրաստ-
ված սրվակներում:

յ ՓԵ

Նկար1. Լաբորատոր ամանեղեն

Կշշում ն չափում Կարծր դեղանյութերը, ինչպես նան մածուցիկ ն

ցնդող բաղադրամասերը (կուպր, սկիպիդար, մեթիլսալիցատ, հեղուկ ֆե-
նոլ ն այլն), ոչ ջրային լուծիչները (բացի էթանոլից) կշռում են: Մաքրված
ջուրը, ստանդարտ հեղուկները չափվում են ըստ ծավալի:

12

Խառնում, լուծում դիսպերսում, էքստրակտում, էմուլգացում Հեղուկ
դեղաձների պատրաստման այս տեխնոլոգիական փուլերի առկայությու-
նը կամ բացակայությունը կախված է դիսպերս ֆազի լուծելիությունից
ջրում կամ այլ լուծիչներում: Կարծր դեղանյութերով հեղուկ դեղաձներ
պատրաստելու դեպքում անհրաժեշտ է առաջնորդվել հետնյալ կանոնե-
րով:

1. Բացթողման տարայի մեջ առաջին հերթին պետք է չափել
մաքրված ջրի անհրաժեշտ քանակությունը, որտեղ լուծում են
կարծր դեղանյութերը` նախ թունավոր ն ուժեղ ազդող, հետո ընդ-
հանուր ազդեցության` հաշվի առնելով նրանց լուծելիությունը ն
ֆիզիկաքիմիական այ հատկություններ: Բարդ լուծույթների
պատրաստման ժամանակ պատրաստումը սկսվում է ամենաքիչ
քանակությամբ գրված քանակից, որպեսզի խուսափենք լուծե-
լիության վատացումից կամ ամենավատ լուծվողից: Այսպիսի հեր-
թականությունը անհրաժեշտ է նան դեղանյութերի միջն փոխազ-
դեցության պրոցեսները բացառելու համար, որն ավելի արագ է
ընթանում բարձր կոնցենտրացիաների պայմաններում:

2. Խոշոր բյուրեղական դեղանյութերի (պղինձ, կալիումի պերման-
գանատ, շիբ ն այլն) լուծումն արագացնելու նպատակով նրանք
նախ մանրացվում են քիչ քանակությամբ լուծիչի հետ:

3. Ջերմակայուն նյութերը, որոնք դանդաղ են լուծվում (նատրիումի
տետրաբորատը, բորաթթուն, սնդիկի հիդրոքլորիդը, ռիբոֆլավի-
նը ն այլն), լուծում են տաք լուծիչի մեջ կամ լուծում են տաքացնե-
լով:

4. Երբեմն լուծման պրոցեսի արագացման համար այն թափահա-
րում են կամ խառնում ապակյա ձողով:

Հեղուկ դեղաձների պատրաստման պրոցեսում հեղուկ բաղադրա-
մասեր ավելացնելու կամ խառնելու համար անհրաժեշտ է ղեկավարվել
հետնյալ կանոններով:

.» Հեղուկ բաղադրամասերի խառնումը պետք է իրականացվի ըստ

նրանց քանակության մեծացման:

«» Հոտավետ ջրերը, թուրմերը, հեղուկ լուծամզվածքները, սպիրտա-
յին լուծույթները, համային ն շաքարային օշարակները, ինչպես
նան այլ հեղուկները ավելացվում են բացթողման տարա հետնյալ
հերթականությամբ` ջրային ոչ հոտավետ ն չցնդող հեղուկները,
սպիրտային լուծույթները սպիրտի կոնցենտրացիայի մեծացմանը
զուգահեռ, ցնդող ն հոտավետ հեղուկները:

«» Եթերային յուղեր (ամոնիակ-անիսոնային կաթիլներ, կրծքային
բուժահեղուկ (էլեքսիր) ն այլն) ավելացնում են` խառնելով շաքա-
րի օշարակի հետ, եթե այն կա դեղատոմսում, բացակայության
դեպքում` հեղուկ դեղաձեի հավասար քանակության հետ, ն
դրանք չեն ավելացվում տաք լուծույթին:

13

«» Քափուրը, թիմոլը ն փոխադարձաբար միմյանց մեջ լուծվող այլ
նյութեր չպետք է շփվեն միմյանց հետ էվտետիկ խառնուրդներ ա-
ռաջանալուց խուսափելու համար, որը դժվարացնում է նյութերի
հետագա լուծումը:

«» Մածուցիկ ն ցնդող դեղանյութերը (ձկնեղ, թանձր լուծամզվածք ն
այլն) նախ խառնում են հավանգում մի մաս լուծիչի հետ, ապա ա-
վելացնում լուծիչի մնացած քանակությունը ն տեղափոխում բաց-
թողման տարա:

«» Մածուցիկ միջավայրերում լուծումը ընթանում է շատ դանդաղ:
Տաքացումը բերում է բյուրեղավանդակի տեղաշարժի՝ մոլեկուլնե-
րի դիֆուզիայի արագացում դեպի լուծիչի մոլեկուլներ: Մոլեկուլ-
ները հեռանում են միմյանցից, ինչը հանգեցնում է մածուցիկութ-
յան նվազման ն լուծելիության բարելավման: Սպիրտում ն քլորո-
ֆորմում լուծելիս տաքացնել միայն անհրաժեշտության դեպքում:

». Լուծույթները, որոնք պարունակում են քլորոֆորմ, չեն տաքաց-
նում ն պատրաստում են կրակից հեռու: Ցնդող նյութեր պարունա-
կող լուծույթները տաքացնում են 40-45'Շ ոչ ավելի:

Քամում (60/Թեօ) ն ֆիլտրում (Պի Ձեօ)- Պատրաստված լուծույթը մե-
խանիկական խառնուրդներից մաքրելու համար ֆիլտրում են ապակյա
ձագարով ֆիլտրի թղթով՝ ծալքավոր ն հարթ ֆիլտրեր, բամբակով, թան-
զիֆի մի քանի շերտով կամ ապակյա ֆիլտրով: Ծալքավոր ֆիլտրերը
ունեն ավելի մեծ ֆիլտրացիոն մակերնույթ շնորհիվ նշանակալի քանա-
կությամբ ծալքերի, այն ամուր չի նստում ձագարի պատերին, այդ պատ-
ճառով ֆիլտրացիան ընթանում է բավականին արագ: Որոշ օքսիդիչ դե-
ղանյութերի լուծույթներ (կալիումի պերմանգանատ, արծաթի նիտրատ ն
ներկող նյութեր) ադսորբվում են ֆիլտրի թղթի վրա, այդ պատճառով
նրանք ֆիլտրվում են ապակե ֆիլտրերով:

ի՞.

Լ բ դ
Նկար 2. Լաբորատոր ձագարներ՝ Նկար 3. Ֆիլտրում՝
ա- հասարակ ֆիլտրի թղթով առանց շտատիլի ն
' շտատիվի օգնությամբ

բ- ծալքավոր թղթով, գ- ապակե ֆիլտրով

14

Որպես դեղաձներ ունեն մի շարք առավելություններ:

«» Դեղանյութերը լուծված վիճակում արագ են ներծծվում ն թե-
րապետիկ ազդեցությունն արագ է հասնում:

«». Լուծույթի կիրառումը բացառում է լորձաթաղանթի վրա գրգռիչ
ազդեցությունը:

«». Լուծույթները հարմար են ընդունման համար, ն ստացման տեխնո-
լոգիան բավականին պարզ է:

Սակայն այն զուրկ չէ թերությունից:

«». Լուծույթները հարմար չեն տեղափոխման տեսակետից:
«» Կայուն չեն երկարատն պահպանման համար:

«» Լուծելիս շատ դեղաձների դառը համը ուժեղանում է:

Հեղուկ դեղաձների որակի հսկում ն բացթողման ձեակերպում: Ստու-
գում են հեղուկ դեղերի մաքրությունը, իսկ ամանը, որտեղ այն լցված է,
հերմետիկությունը: Հեղուկ դեղով սրվակը շուռ տալիս հեղուկ չպետք է
թափվի խցանից: Խցանված սրվակը հեղուկ դեղաձնով թեթն թափահա-
րում են, պտտում ն դիտարկում լուծույթը ուղիղ ու անդրադարձնող լույսի
տակ: Հեղուկում չպետք է դիտարկվի որնէ կողմնակի մասնիկ: Սրվակի
վրա փակցվում է ձնավորված ն լրացված պիտակը «Արտաքին» կամ
«Ներքին» մակագրություններով: Լուծույթները, որոնք պարունակում են
թունավոր նյութեր, կնքում են, նշագրում (սիգնատուրան ձնավորում) ն
լրացուցիչ պիտակավորում՝ «Վարվել զգուշությամբ»: Եթե դեղը պահան-
ջում է պահպանման հատուկ պայմաններ, փակցնում են լրացուցիչ պի-
տակ՝ «Պահպանել սառը վայրում», «Օգտագործելուց առաջ թափահարել»
ն այլն: Հեղուկ դեղերի տեխնոլոգիան ն որակի հսկումը ներկայացված են
սխեմա 1-ում:

15

Սխեմա 17
Հեղուկ դեղաձեերի պատրաստման տեխնոլոգիական
սխեման ն որակի հսկում

Դեղաւոոոս

Դեղւռորում: գրւաշուսն ն դեռանուբերի Բաուաեղե:րոուշյան սւոուգում,
ղեղառորոս" դեւտչղբի Հեավիրսուն

մո-Ո-լ Դչոայււիե՞ը Լիասվաղ Լ Սեն Բլ Հողման Ը"րեղ
Հաուույի - զերաչան,. տակ դելատաավրաքթուպոլ լեղւ չավ ար հաաա:
դոր / վաճ ել ղչղառոււվան ւում դգհրանոցված :. Դի

ո.-խի չողուբիր». ՀՌ դակ Ի բ-րոն
Էտսումյբէհ-ի բալակ- «ոշլարկ

"եղանլոբհրի
Ա-ում : Է
ԱՆԻ Հրի: լուծութԼե՞ի մրբու՞ուրաներին դչոագրշալիԼ
ւտղաղարա լուչությերի, 2 ճրախն լուշութւելյի
| ԲԱԼ: ե կոո լուճուլ աների, կաւությեի ռեւեղակ նո չերի
լ «ի. ւաւիալերի ոլոիմ լ տա հոլոգիաք: ը հորութ ւն Րր սար/Էվորիւն
է կշռում, Հի ում, լուծում, ությոցում, շոաշթցուն ե առի՞չ եռարԺղչնի
Ծշանչակ զրուքե՞ի Աւ յււ:81.է, ֆիլսպում, Հ26Ուը, Մկան, աի ոմա -ու)
ւա րաաւոուէ «մ ղխիոպւլոււմ, բանում
ա. ւ Դշւուղուչե՞ի ւվզառ՞ւն կում.
հղադորհրի , լուծում, ֆիչչ՛րուն ափո
արոր: բոռ զյարակլե՞ի, «զՀթրչերը,
ըեղուկ էքշտուկտԼեչի խւճոն ումը
13 ֆիչի- ակս: արգո
լ » լու աղիչ րառ
Օր-խտոլեմտիկ ուրուր - | ուհրվչ-իշ Փլույ
ո-իոհի ակս: ոտիկ լ, ւու ււո՞ի դչբա-ի մ |
դ-րԻ «աան սգոլթյում, -- որակի ւում Պո
ւեիքեսումմիա. հ-մո անն
զ-րութբ ււր Սոճգումը | | Բոշի աան հոււո ւ
Հո րողական,
Բոււոլաոլմւ Իկ"ո
հվաւրեր.-վ-րմն Լ լ «իչակձերու
եկի ոու: ատողստ զազչքբ աւոր Է բաշքուրա- 4 լ Հաաա
ուք Իւկուր յ ուրու ատ առ:ւում

Քււրաերի
ւիու-հբ`գւ վումն
ւուրո՞ի պատրա աաոոհ

1.6. Լուծույթների կոնցենտրացիաների
նշանակման ն դուրսգրման եղանակները

Լուծույթների հատկությունները կախված են նրա բաղադրամասերի՝
դեղանյութի ն լուծիչի քանակական հարաբերություններից: Լուծույթների
կոնցենտրացիաները արտահայտում են տարբեր միավորներով՝ տոկոս-

16

ներով, մոլյարությամբ, նորմալությամբ, մոլալությամբ ն այլն:
Դեղատոմսերում լուծույթների կոնցենտրացիան նշանակում են
հետնյալ մեթոդներով:
1. Շշում են դեղանյութի քանակը տոկոսներով (որը ցույց է ստալիս
լուծված նյութի քանակը գրամներով 100 մլ լուծույթում):

Թք.: Տօխեօուտ Հոու 1օժմ: 22: -- 200 1
քո. Տլջոճ.

2. Նշում են դեղանյութի քանակը լուծիչում:

Ւք.: Բռնւ օտ 4,0
ՃՃզմ26 քսոմօ2էո6 200 ոլ
/1566. Ծ4. Տլջոճ.

Յ. Նշվում են դեղանյութի քանակը ն լուծույթի ընդհանուր ծավալը,
որին անհրաժեշտ է հասցնել նշված լուծիչով (նշանակվում է լատ.
8ժ.- մինչն):

թք.: Բռնււօմճ 4,0
ՃՃզմ26 քսոմօ2էշ6 8մ 200 1
/ՈՏ66. 02. Տլջոճ.

4. Նշվում է դեղանյութի քանակական հարաբերությունը լուծույթի
ընդհանուր ծավալին (լատ. 6»- ից):

Թք.: Տօլնեօուտ Հոլ 10 62 4,0 --- 200.1
քո. Տլջոճ.

Չնայած կալիումի յոդիդի լուծույթի գրառման տարբեր մեթոդների՝
նրա ծավալը 200 մլ է, որտեղ դեղանյութի քանակը 4,0 գ է:
5. Նշվում են դեղանյութի լուծելիության աստիճանը, օրինակ՝ 1:1000,
1:5000, 1:10000, ն այդ լուծույթի ծավալը:

թք.: Տօլնեօուտ Իսոճօւնու (1:5000) 200 ու
Ծշ. Տլջոճ,

Այս բոլոր մեթոդներից առավել հաճախ կիրառվում է լուծույթի կոն-
ցենտրացիայի նշումը տոկոսներով:

17

2. ՋՐԱՅԻՆ ԼՈՒԾՈՒՅԹՆԵՐ

Ջրային լուծույթներ պատրաստելիս պետք է առաջնորդվել վերոհիշ-
յալ կանոններով:

Լուծույթները պատրաստվում են ըստ զանգվածային, ծավալային ն
զանգվածածավալային կոնցենտրացիաների:

Ճարպային ն հանքային յուղերը, գլիցերինը, դիմեկսիդը, պոլիէթի-
լենգլիկոլը, սիլիկոնային հեղուկները, քլորոֆորմը, եթերը, ինչպես նան
բենզիլբենզոատը, վալիդոլը, կեչու կուպրը, ձկնեղը, կաթնաթթուն, եթե-
րային յուղերը ն այլ դեղատոմսում դուրս են գրվում ըստ զանգվածի ն
պատրաստման ընթացքում դեղաչափվում են ըստ զանգվածի:

Ծավալային կոնցենտրացիան ցույց է տալիս պատրաստվող հեղու-
կում հեղուկ դեղանյութի չափը մլ-ով: Ըստ այս ձնի` պատրաստվում են
հետնյալ լուծույթները` էթանոլի տարբեր կոնցենտրացիաները, ստան-
դարտ լուծույթները (ֆորմալինի լուծույթները, Բուրովի լուծույթները, կա-
լիումի ացետատի լուծույթները ն այլն):

ՁԶանգվածավալային կոնցենտրացիան ցույց է տալիս պատրաստ-
վող հեղուկ դեղաձնում դեղանյութի բաժինը (գ-ով) ծավալում (մլ-ում): Այս
ձեով պատրաստվում են կարծր դեղանյութերի տարբեր կոնցենտրա-
ցիաների ջրային (ստանդարտ) ն էթանոլային լուծույթները: Զանգվածա-
ծավալային մեթոդով լուծույթներ պատրաստելիս կարծր նյութերի լուծ-
ման ժամանակ նկատվում է ծավալի փոփոխություն` պայմանավորված
լուծվող նյութի ֆիզիկաքիմիական հատկություններով:

Կախված դեղանյութի բնույթից, նրանց լուծելիությունից, կայունութ-
յունից ն լուծույթների նշանակումից` տարբերում են նրանց պատրաստ-
ման մի քանի եղանակներ:

Հեշտ լուծելի նյութերի լուծույթների պատրաստում Հեշտ լուծելի դե-
ղանյութերի մեծ մասը լուծվում է ինքնաբերաբար, հատկապես այն դեպ-
քերում, երբ դուրս գրված լուծույթներում դեղանյութերի կոնցենտրացիան
հեռու է լուծելիության սահմանից: Մաքրված ջրի քանակությունը հաշ-
վարկելու ժամանակ հաշվի է առնվում դեղանյութերի գումարային պա-
րունակությունը: Շյե /ուծույթները պատրաստվում են մինչն 3 26 կոն-
ցենտրացիայով, ապա ջուր վերցվում է այնքան, որքան դուրս է գրված
դեղատոմսում, քանի որ ոչ մեծ քանակությամբ դեղանյութի լուծման ժա-
մանակ լուծույթի ծավալի փոփոխություն գրեթե չի նկատվում

թք.: Տօխեօուտ Ճոճյքլու 296 150 1
Ծշ. Տւջոճ. 1 ճաշի գդալ օրը 3 անգամ:

18

Իրական լուծույթ է` լավ լուծվող հզոր ազդու դեղանյութով, դուրս
գրված դեղանյութի մինչն 3 Չօ կոնցենտրացիայով: Եթե ներքին ընդուն-
ման լուծույթներում դուրս են գրվում թունավոր ն ուժեղ ազդող նյութեր,
ապա առաջին հերթին ուշադրություն է դարձվում դեղաչափման
ճշգրտությանը:

Հաշվարկ. Անալգին, անհրաժեշտ զանգվածը 3,0 գ.

20-100(1 :«-2550-30գ
100
2«- 150 մլ
Մաքրված ջուր 150 մլ:
Դեղաչափերի ստուգում

Լուծույթի ծավալը -- 150 մլ,

Ընդունումների թիվը -- 150:15 Հ 10,

Բուժական միանվագ դեղաչափ (բմդ)' 3,0:10 Հ 0,3 գ,
Առավելագույն միանվագ դեղաչափ (ԱՄԴ) -1,0 գ,
Բուժական օրական դեղաչափ (բօդ)՝ 0,323 Հ0,9գ,
Առավելագույն օրական դեղաչափ (ԱՕԴ) -3,0 գ:

Դեղաչափերը գերազանցված չեն:

Անոթի մեջ չափում են 150 մլ մաքրված ջուր: Կշռում են 3,0 գ անալ-
գինը, լցնում անոթի մեջ ն լուծում: Ապա ֆիլտրում են բացթողման սրվա-
կի մեջ, փակում ն ձնակերպում:

Դեղանյութերի 3 26-ից ավելի կոնցենտրացիայով լուծույթները պատ-
րաստվում են չափիչ ամանի մեջ կամ հաշվարկում են անհրաժեշտ ջրի
քանակը ծավալի մեծացման գործակցի օգնությամբ:

Ծավալի մեծացման գործակիցը (ԾՄԳ) (ձլ/գ) ցույց է ստտալիս 1,0 գ
նյութը լուծելիս լուծույթի ծավալի աճը 20"Շ-ում:

Այս մեթոդի դեպքում հնարավոր է լուծույթների պատրաստման եր-
կու եղանակ:

/ եղանակ` լուծույթի պատրաստում՝ չափիչ ամանեղենի օգտագործ-
մամբ: Նյութը կշռվում է գրամներով ն ավելացվում ջուրը, մինչն ստացվի
տրված ծավալը միլիլիտրերով:

Ւք.: Տօ0խաօուջտ ԽԼոջոճտւ ՏսլքոնՏ 20 96 150 ու
քշ. 5լջոճ. 1 ճաշի գդալ` օրը 3 անգամ:

Ցածրամոլեկուլային լավ լուծվող նյութի մագնեզիումի սուլֆատի
(բյուրեղահիդրատ) լուծույթ է` դուրս գրված 3 76-ից ավելի կոնցենտրա-
ցիայով: Մագնեզիումի սուլֆատի նախապես մանրացում չի պահանջ-
վում, քանի որ այն հեշտությամբ լուծվում է ջրում:

Կշռում են 30,0 գ մագնեզիումի սուլֆատը, լցնում մենզուրի (չափիչ

19

գլանի) մեջ ն խառնում են ապակե ձողիկի օգնությամբ մինչն լրիվ լուծվե-
լը: Ապա լուծույթի ծավալը հասցվում Է 150 մլ-ի: Ֆիլտրում են նախապես
ընտրված սրվակի մեջ ն ձնավորում բացթողման համար:

// եղանակ ՝ լուծույթի պատրաստումը` ծավալի` մեծացման գործա-
կիցը (ԾՄԳ) օգտագործելով, որը բազմապատկվում է դեղատոմսում
դուրս գրված կարծր դեղանյութի քանակով ն հանվում լուծույթի ընդհա-
նուր ծավալից: Մագնեզիումի սուլֆատի համար ԾՄԳ-ը հավասար է
0,50:

Հաշվարկ
Մագնեզիումի սուլֆատ 30,0
Մաքրված ջուր 150 մլ -- (30,0 »« 0,50) Հ 135 մլ

Անոթի մեջ չափվում է 135 մլ մաքրված ջուր, որի մեջ լուծում են 30,0
գ մագնեզիումի սուլֆատը, ֆիլտրում են բացթողման սրվակի մեջ ն ձնա-
կերպում:
ԳՀԿ
Ամսաթիվ դեղատոմսի 7թ
ՃզԱՁՅՇ քսՈհօ8186 135 ո՛|
Խ/Ձցո6ՏԱ ՏԱՒՁԵՏ 30,0

4/ընդ. Հ 150 ոո|
Պատրաստեց. (ստորագրություն)
Ստուգեց. (ստորագրություն)

Այս կանոններից բացառություն է կազմում ճատրիումի թիոսուլֆատի
60 24 լուծույթը, որն օգտագործվում է քոսի բուժման համար:

Թք.: Տօլնեօուտ Հռե՛ էհւօտալքնետ 6072 100 ոլ
ք.Տ. Արտաքին (Լուծույթ 76 1)

Քանի որ այս դեղատոմսը հեղինակային է, այդ պատճառով այն
պատրաստվում է ըստ զանգվածի.

(60,0 գ Հ: 40,0 գ) Հ 100,0գ:

100 մլ լուծույթ զանգվածածավալային մեթոդով պատրաստելու հա-
մար անհրաժեշտ է կատարել հետնյալ հաշվարկները:

100,0գ 6026 նատրիումի թիոսուլֆատի լուծույթը զբաղեցնում է
73,5 մլ ծավալ, այդ պատճառով 100 մլ լուծույթի պատրաստման համար
անհրաժեշտ է վերցնել 81,63 գ նատրիումի թիոսուլֆատ:

60,0»100
2Հ-----

60,0 -- 73,5 մլ -8163 գ

7

20

5»-100 մլ
Չափիչ գլանի մեջ լուծվում է 81,653 գ նատրիումի թիոսուլֆատ ն լու-
ծույթի ծավալը ջրով հասցնում 100 մլ (կամ պատրաստում են հաշվի առ-
նելով ԾՄԳ.
100 մլ - (81,63 2 0,51) Հ 58 մլ:

Արգելվում է լուծույթը պատրաստել` 60,0 գ նատրիումի թիոսուլֆա-
տը լուծելով ն ծավալը հասցնելով 100 մլ-ի, քանի որ դեղանյութի զանգ-
վածածավալային կոնցենտրացիան կկազմի միայն 46,372:

2.1. Լուծելիության առանձնահատուկ
դեպքեր

Լուծույթների այս խումբը բավականին մեծ է, ն դրանցից յուրա-
քանչյուրն ունի իր առանձնահատկությունները:

Լուծույթներ դանդաղ լուծվող նյութերով. Դեղանյութերի ցածր լուծե-
լիությունը ջրում կարող է պայմանավորված լինել տարբեր գործոններով՝
բյուրեղավանդակի ամրությամբ, ծանր իոնների դիֆուզիայի ցածր արա-
գությամբ կամ դեղանյութերի հարաբերական վատ թրջմամբ լուծիչով:
Լուծման պրոցեսի արագացման համար կիրառվում են տարբեր տեխնո-
լոգիական հնարքներ` լուծում տաք լուծիչում կամ մանրացում հավան-
գում: Դեղանյութերը լուծվում են` խառնելով պտտողական շարժումնե-
րով շպատելի կամ խառնիչի օգնությամբ:

Սառը ջրում դանդաղ լուծվող ջերմակայուն նյութերի թվին պատկա-
նում են հետնյալ դեղանյութերը` ռռռայյթուն, նատրիումի տետրաբորա-
տր, շիբը, կոֆեինը, կալցիումի գլյուկոնատը, այղնձի սուլֆատը, էտակրի-
դին լայտատը, ֆուրացիլինը ն այլն:

Մեծ բյուրեղներով նյութերը (անձր սույֆատ, շիբ, կալիումի պեր-
մանգանատ ն այլն նախապես մանրացվում է հավանգում լուծիչի մի
մասի հետ: Մի շարք վատ լուծելի նյութերի դեպքում (ֆուռացրիյրն, բո-
րայթթու, նատրիումի տետրաբորատ, տանին ն այլն) խորհուրդ է տրվում
լուծույթը տաքացնել կամ օգտագործել տաք ջուր:

Թք.: Տօլնեօուտ Ճօ1մ Եօո61 272 200 ու
քո. Տւջոճ. Բերանի խոռոչի ողողման համար:

Բորաթթուն լուծվում է 1:25 հարաբերությամբ սառը ջրում ն 1:4 հա-
րաբերությամբ տաք ջրում, այդ պատճառով այն լուծում են` տաք ջրում
թափահարելով: Չափիչ գլանով չափում են 200 մլ տաք մաքրված ջուր,
լցնում անոթի մեջ ն խառնելով լուծում 4,0 գ բորաթթուն: Սառեցնելուց

21

հետո լուծույթի ծավալը չափվում է, ե անհրաժեշտության դեպքում ծա-
վալը հասցվում է 200 մլ-ի: Ապա ֆիլտրվում է բացթողման սրվակի մեջ ն
ձնակերպում բացթողման համար:

Ւք.: Տօլննօոյտ Ըսքո Տալռոտ 396 200 ոլ
Ծո. Տ1լջոճ. Ցնցուղում:

Արտաքին ընդունման լուծույթ է` դանդաղ լուծվող խոշոր բյուրեղա-
կան դեղանյութով:

Պղնձի սուլֆատի լուծելիությունը ջրում 1:3 է, բայց լուծելիությունը
դանդաղում է բյուրեղների վատ թրջման հետնանքով: Լուծումն արագաց-
նում են` տրորելով լուծիչի հետ հավանգում: 6,0 գ պղնձի սուլֆատը տե-
ղավորում են միջին չափի հավանգի մեջ ն չոր վիճակում մանրացնում,
ապա ավելացնում վրան 30-40 մլ ջուր ն շարունակում խառնելը: Ստաց-
ված լուծույթը զգուշությամբ լցնում են բացթողման սրվակի մեջ ապակյա
ֆիլտրի միջով: Պետք է հիշել, որ պղնձի սուլֆատի, երկաթի սուլֆատի,
կապարի ացետատի լուծույթները պետք է ֆիլտրել ապակյա ֆիլտրով:
Լրիվ լուծվելու համար կապարի ացետատի լուծույթին պետք է ավելաց-
նել քացախաթթու (5 կաթիլ քացախաթթու 100 մլ լուծույթին):

թք.: Տօխեօուտ Իսոոօւնու (1:5000) 250 ու
քո. Տւջոճ. Ողողում:

Արտաքին ընդունման լուծույթ է ջրում քիչ լուծելի (1:4200) նյութով,
որը պատրաստվում է, որպես կանոն, 1:5000 հարաբերությամբ: Ֆուրա-
ցիլինի լուծույթները պատրաստվում են նատրիումի քլորիդի իզոտոնիկ
լուծույթում, որը նպաստում է ֆուրացիլինի դեղաբանական հատկութ-
յունների դրսնորմանը: Ջերմակայուն կոլբայի մեջ չափում են 250 մլ
մաքրված ջուր, ավելացնում 2,25 գ նատրիումի քլորիդ ն 0,05 գ ֆուրա-
ցիլին: Լուծույթը կոլբայում տաքացվում է մինչն ֆուրացիլինի լրիվ լուծ-
վելը, ապա ֆիլտրում են բացթողման սրվակի մեջ ն ձենակերպում:

Կոդեինի լուծույթներ Կոդեինի լուծելիությունը մաքրված ջրում
(1:150) է, տաք ջրում` (1:17), հեշտությամբ լուծվում է 9026 սպիրտում,
(1:2,5) նոսրացված թթուներում, այդ պատճառով նրա պատրաստումն
ունի իր առանձնահատկությունները: Օրինակ` 100 մլ 1 Չօ կոդեինի լու-
ծույթի պատրաստման համար անհրաժեշտ է 1,0 գ նյութը լուծել 3մլ 95 6
էթիլ սպիրտում` թեթնակի թափահարելով, ստացած սպիրտային լուծույ-
թը նոսրացնել մաքրված ջրով մինչն ծավալը կլինի 100 մլ: Անհրաժեշ-
տության դեպքում քամել: Ստացված լուծույթը կարելի է պահել տասը օր:

Կալցիումի գլյուկոնատի լուծույթներ. Կալցիումի գլյուկոնատը դժվար ն
22

դանդաղ է լուծվում սառը ջրում (1:50), հեշտությամբ` եռման ջրում (1:5),
գործնականում անլուծելի է էթիլ սպիրտում: Լուծույթները պատրաստվում
են 5-10 օօ կոնցենտրացիաներով` կիրառելով հատուկ հնարքներ, քանի որ
տաքացման ժամանակ առաջանում են կալցիումի գլյուկոնատի կայուն
գերհագեցած լուծույթներ: Այս լուծույթների մաքրման համար կիրառում են

ակտիվացված ածուխ` նյութի 3-5 6-ի չափով:

Էք.: Տ5օ1|սԱօուտ ԸՅ1ԸԼ ջ|խշօոճնջ 596 100 ո
Ծո. Տջոջ. 1 ճաշի գդալ՝ օրական 2-3 անգամ:

Ջերմակայուն կոլբայի մեջ լցնում են 5,0 գ կալցիումի գլյուկոնատ,
97,5 մլ թորած ջուր (կալցիումի գլյուկոնատի ծավալի մեծացման գործա-
կիցը` 0,5 մլ/գ), ավելացնել ակտիվացած ածուխի 1 հաբ ն եռացնել թույլ
կրակի վրա 10-15 րոպե` մի քանի անգամ թափահարելով կոլբան:
Ստացված լուծույթը տաք վիճակում ֆիլտրել ֆիլտրի թղթով, սառեցնել
(206Շ) ն ծավալը հասցնել 100 մլ-ի: Ստուգել լուծույթի թափանցիկությու-
նը, լցնել բացթողման սրվակի մեջ ն ձնակերպել:

Լուծույթներ ուժեղ օքսիդիչներով Արծաթի նիտրատը ն կալիումի
պերմանգանատը ուժեղ օքսիդիչներ են: Նրանք հեշտությամբ քայքայ-
վում են օրգանական նյութերի առկայությամբ, մասնավորապես լուծույթ-
ները ֆիլտրելիս: Բացի այդ` ֆիլտրի թուղթը նշանակալի ադսորբում է
արծաթի իոնները (մինչն 3 մգ 1,0 գ թղթին): Այդ պատճառով օքսիդիչ-
ներն ավելի լավ է լուծել նախապես ֆիլտրված ն զտված ջրում, իսկ անհ-
րաժեշտության դեպքում` ֆիլտրել 75 1 կամ /7Ք 2 ապակե ֆիլտրերով:
Հաստատված է, որ օքսիդիչների քայքայիչ ազդեցությունն նվազում է
լուծույթների կոնցենտրացիայի (մինչն 5 25) նվազմանը զուգընթաց,
հատկապես եթե ֆիլտրը նե բամբակը նախապես լվացված են եռման
ջրով:

Էք. Տօխեօուտ Ճճիլ քուոոոջոոմմտ 0,196 300 ոլ
Ծո. Տւջոռճ. Վերքերի լվացման համար:

Նախապես պատրաստված նարնջագույն ապակե սրվակի մեջ չա-
փում են 300 մլ նոր թորած ն ֆիլտրված մաքուր ջուրը ն լուծում են նրա
մեջ մագաղաթյա թղթի (ներկող նյութ. կալիումի պերմանգանատի փոշին
գրգռում է քթըմպանի լորձաթաղանթը) վրա կշռված 0,3 գ կալիումի պեր-
մանգանատը: Նյութի ամբողջական լուծվելուց հետո լուծույթը բաց են
թողնում մուգ ապակե սրվակով:

Լուծույթի պատրաստման կարնոր պայմաններից է որակյալ նոր թո-
րած մաքրված ջրի օգտագործումը: Ջուրը, որը պահվել է մեկ օրից

23

ավել, հաճախ վարակված է լինում միկրոօրգանիզմներով ն նրանց կեն-
սագործունեության արգասիքներով` օժտված վերականգնիչ հատկութ-
յուններով: Եթե կալիումի պերմանգանանտը դուրս է գրված խտալու-
ծույթների տեսքով (3, 4, 5 26), ապա լուծման պրոցեսի արագացման հա-
մար այն զգուշությամբ տրորում են հավանգում մի մաս տաք մաքրված
ջրով, ապա ավելացնում լուծիչի մնացած քանակությունը:

թք.: 'Ճջօոն ուն ճետ 0,12
Ճզամշօ քսոճօ2էո6 200 ոլ
ո լո տեւօ ուջոօ
ՏԼջոճ. 1 ճաշի գդալ` օրը 3 անգամ:

Միքստուրա է` հեշտ քայքայվող թունավոր դեղանյութով: Անհրաժեշտ
է ստուգել միանվագ ն օրական չափաբաժինները: Բացթողման մուգ
ապակե սրվակի մեջ չափում են 200 մլ թորած, մաքրված ջուրը ն նրա մեջ
լուծում են 0,12 գ արծաթի նիտրատը: Մեխանիկական մասնիկների առկա-
յության դեպքում լուծույթը ֆիլտրում են 76 1 ապակե ֆիլտրով: Ապակե
ֆիլտրի բացակայության դեպքում լուծույթը կարելի է ֆիլտրել եռման ջրով
լվացված բամբակե խծուծով: Արծաթի նիտրատի լուծույթները բաց են
թողնում «Վարվել զգույշ» պիտակով: 296-ից բարձր կոնցենտրացիաների
դեպքում լուծույթի բացթողումն իրականացվում է միայն բժշկի
թույլատրությամբ կամ նրա լիազորագրով: Դեղաձնի պատրաստման ժա-
մանակ անհրաժեշտ է պահպանել թունավոր նյութերի հետ աշխատելու
կանոնները:

2.2. Լուծելի աղեր առաջացնող
դեղանյութերի լուծույթներ

Այս լուծույթները պատրաստվում են այնպիսի նյութերի առկայութ-
յամբ, որոնք նպաստում են լուծելիության բարելավմանը:

Յոդի լուծույթներ: Բյուրեղական յոդը լուծվում է ջրում 1:5000 հարա-
բերությամբ: Բժշկական պրակտիկայում օգտագործվում են 176-ից ոչ
պակաս կոնցենտրացիաներով յոդի լուծույթներ: Կոնցենտրիկ լուծույթնե-
րի պատրաստման համար օգտագործում են յոդի հեշտ լուծելի կոմպ-
լեքս միացություններ առաջացնելու հատկությունը, կալիումի կամ նատ-
րիումի յոդիդների հետ (առաջանում են պերյոդիդներ): Եթե դեղատոմ-
սում նշված չէ յոդիդների քանակը, ապա դրանք վերցվում են դեղատոմ-
սում դուրս գրված յոդի կրկնակի քանակությամբ: Բժշկական պրակտի-
կայում առավել տարածված է Լյուգոլի լուծույթը՝ 5 7օ-ոց լուծույթը` ներ-
քին ընդունման ն 1 6-ոցը` արտաքին ընդունման (այյուսամկ 3)

24

Աղյուսակ 3
Լյուգոլի ջրային լուծույթների կազմը
Նյութի քանակը, գ

Անվանում ներքին ընդունման | արտաքին ընդունման
Բյուրեղական յոդ 1,0 1,0
Կալիումի յոդիդ 2,0 2,0
Մաքրված ջուր մինչն 20 մլ մինչն 100 մլ

Դեղատանը առավել հաճախ կիրառում են Լյուգոլի ջրային ն գլիցե-
րինային լուծույթները: Ջրային լուծույթները կիրառվում են 5-10 կաթիլ
կաթի մեջ ներքին ընդունման համար, էնդեմիկ խպիպի ն այլ հիվանդու-
թյունների կանխարգելման համար, ինչպես նան կոկորդի, ըմպանի օծ-
ման: Յոդի գլիցերինային լուծույթները օգտագործվում են բացառապես
արտաքին ընդունման համար:

թք.: Տօխեօուտ Լսջօհ 20 1
քո. Տլջոճ. 7 կաթիլ կաթի մեջ, օրը 3 անգամ ուտելուց հետո:

Յոդը ուժեղ ազդող նյութ է: 2--րդ պետական դեղագրքում բերված է
միանվագ ն օրական չափաբաժինը` կաթիլներով, 5 Չ6-ոց սպիրտային լու-
ծույթի համար: Կաթիլների աղյուսակում բերված են տվյալներ միայն յոդի
596-ոց սպիրտային լուծույթի համար (1,0 գ -ղ- 49 կաթիլ: 1 մլ -- 48 կաթիլ):
Քանի որ դեղատոմսում դուրս է գրված յոդի ջրային լուծույթը, անհրաժեշտ է
գտնել ջրային ն սպիրտային լուծույթների կաթիլների հարաբերությունները:

Համապատասխանում է

1 Գ:5 56 յոդի սպիրտային լ-թ -- 49 կաթիլ

1 Գ5»յոդի ջրային լ-թ -- 20 կաթիլ

20 կաթիլ 55: յոդի ջրային -թը-- 49 կաթիլ 554 յոդի սպիրտային լ-թին

՛ կաթիլ 5 96 յոդի ջրային լ-թ 4 կաթիլ 5 '6 յոդի սպիրտային լ-թ

՛ կաթիլ 5 96 յոդի ջրային լ-թ 2,45 կաթիլ 5 '6 յոդի սպիրտային լ-թ
5-15352.-2.45 կաթիլ:

Ելնելով այս հարաբերությունից` ստուգում են դեղաչափերը.
բուժ. միանվագ դեղաչափ 7:22,45 Հ 17,5 կաթ. 522 յոդի սպիրտային լ-թ»
բուժ. օրական դեղաչափ 17,523 Հ 51,495 54 յոդի սպիրտային լ-թ»
առավելագույն միանվագ դեղաչափ (ԱՄԴ) -- 20 կաթիլ,
առավելագույն օրական դեղաչափ (ԱՕԴ) -- 60 կաթիլ,
25

Դեղաչափերը գերազանցված չեն:
ԳՀԿ
Ամսաթիվ դեղատոմսի 76

Յոդ 1,0

Կալիումի յոդիդ 2,0

ԾՄԳ յ դՀ 0,23

ԾՄԳ լալիումի յոդիդ- 0,25
Մաքրված ջուր՝ հաշվի առնելով ԾՄԳ-ն

20 - (0,23Հ0,25»2) Հ 19,3 մլ

Տվյալ դեպքում ԾՄԳ-ը կարելի է հաշվի չառնել, քանի որ 20 մլ ծա-
վալից թույլատրելի շեղումը կազմում է -է 4 90: Կշռում են 2,0 գ կալիումի
յոդիդը, լցնում բացթողման տարայի մեջ ն լուծում մոտավորապես 2 մլ
մաքրված ջրում (լուծելիությունը 1:0,75): Մագաղաթյա թղթի վրա կշռում
են 1,0 գ յոդը (որքան հնարավոր է արագ, քանի որ նրա գոլորշիները թու-
նավոր են) ն լուծում կալիումի յոդիդի կոնցենտրիկ լուծույթում: Բյուրեղա-
կան յոդի լրիվ լուծվելուց հետո ավելացնում են մնացած լուծիչը: Յոդի
լուծույթը քամում են տաք ջրով լվացած բամբակի կտորով կամ Մշ 1 կամ
7Ք 2 ապակե ֆիլտրով: Յոդի լուծույթները բաց են թողնվում մուգ ապա-
կուց տարաներում «Պահել մութ վայրում» պիտակով:

Օսարսոլի լուծույթներ, Օսարսոլը արսենի պատրաստուկ է: Շատ քիչ է
լուծվում ջրում, հեշտությամբ նատրիումի հիդրոկարբոնատի լուծույթում:
Տվյալ դեպքում չեզոքացման ռեակցիայի արդյունքում առաջանում է Օօսար-
սոլի ջրալուծելի աղը: Եթե նատրիումի հիդրոկարբոնատի քանակը դե-
ղատոմսում նշված չէ, ավելացնում են 0,671 գ 1,0 գ օսարսոլին:

թք.: ՕՏ8ոտօն 1,5
104. 0,06
ԷՅ ւօմճ 0,3
ե՛ւ հ7մ1068-ԵՕՈՅԱՏ 4,0
ՕԽօօռու 15,0
Ճզսճծ քս րօ2էո6 15 1
ԽՈՏօՇ. 8. Տ1լջոմ. Հեշտոցային խծուծներ:

Նատրիումի հիդրոկարբոնատը լուծում են ջրում ե անընդհատ թա-
փահարելով` լուծույթին ավելացնում են օսարսոլը: Կալիումի յոդիդը լու-
ծում են մի քանի կաթիլ ջրի մեջ (լուծ. 1:0,75) ն այս կոնցենտրիկ լուծույ-
թի մեջ լուծում են յոդը, ավելացնում գլիցերինը, ապա օսարսոլի լուծույ-
թը: Ձնավորում են բացթողման համար:

26

2.3. Փոխադարձաբար միմյանց լուծելիությունը
նվազեցնող դեղանյութերի լուծույթներ

Հայտնի է, որ կարծր նյութերի լուծումը կարող է ուղեկցվել քիմիական
փոփոխություններով, որի ընթացքում կարող են առաջանալ նոր նյութեր:

Ւք.: ռող ԵճոշօՅԱ5Տ 4,0
Տօլսէլօուտ ԸՅ1611 Շհլօումմ 596 150 1
ԽՈտօօ. Ծջ. Տւջոռ. 1 ճաշի գդալ` օրը 3 անգամ:

Ընդհանուր սկզբունքներով միքստուրան պատրաստելու ժամանակ
առաջանում է ջրում դժվար լուծելի կալցիումի բենզոատի նստվածքը: Այդ
պատճառով տվյալ դեղաձնը պատրաստվում է առանձին անոթների մեջ՝
դեղանյութերը լուծելով մաքրված ջրի հաշվարկված քանակների մեջ կամ
օգտագործում են կոնցենտրիկ լուծույթները, որից հետո նոսր լուծույթները
խառնվում են բացթողման անոթի մեջ. առաջանում է թափանցիկ լուծույթ:

3. ԽՏԱԼՈՒԾՈՒՅԹՆԵՐ՝ ԲՅՈՒՐԵՏԱՅԻՆ
ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ՀԱՄԱՐ

Խտալուծույթները (կոնցենտրիկ լուծույթները) չդեղաչափված դե-
ղատնային պատրաստուկներ են, որոնք կիրառվում են հեղուկ դիսպերս
միջավայրով դեղաձների պատրաստման համար կամ այլ դեղաձների
խառնուրդում:

Խտալուծույթները աշխատանքային լուծույթներ են առավել խիտ
կոնցենտրացիաներով, քան դրանք դուրս են գրվում դեղատոմսերում:
Դրանց սովորաբար անվանում են «խտանյութեր»: Դրանց հետ աշխա-
տելիս անհրաժեշտ է հաշվարկել խիտ լուծույթի նոսրացումը ջրով, մինչն
դեղատոմսում նշված կոնցենտրացիան: Խտալուծույթների կիրառումն
ունի մի շարք առավելություններ կարծր դեղանյութերով միքստուրանե-
րից. հեշտանում են դեղագետի աշխատանքն ու որակը, արագանում է
դեղատոմսի բացթողումը հիվանդին: Խտալուծույթների անվանացանկը
կախված է դեղատուն մուտք գործող էքստեմպորալ դեղատոմսերի պա-
հանջարկից ն կախված պահանջարկից` այն կարող է փոխվել:

Խտալուծույթներ պատրաստելիս անհրաժեշտ է խուսափել գերհա-
գեցած լուծույթներին մոտ կոնցենտրացիաներից, քանի որ ջերմաստի-
ճանի նվազման դեպքում հնարավոր է լուծված նյութի նստվածքի առա-
ջացում:

Խտալուծույթները լավ միջավայր են ծառայում միկրոօրգանիզմների

27

աճի համար, այդ պատճառով այդ լուծույթները պատրաստվում են ա-
սեպտիկ պայմաններում ն թարմ թորած մաքրված ջրով: Ջուրը ախտա-
զերծում են թերմիկ մեթոդով (հագեցած գոլորշիներով) (12042)5Շ պայ-
մաններում: Բոլոր օժանդակ նյութերը, ինչպես նան պատրաստման հա-
մար անհրաժեշտ ամանեղենը պետք է նախապես ախտազերծված լի-
նեն, իսկ ստացված լուծույթները անպայման ֆիլտրված (ոչ թե քամած):

Պատրաստելուց հետո խտալուծույթները ենթարկվում են լրիվ քի-
միական անալիզի (իսկություն, ազդող նյութերի քանակական հարաբե-
րություն): Պատրաստված բոլոր խտալուծույթները գրանցվում են լաբո-
րատոր մատյանում ն անոթի պիտակի վրա, որտեղ այն պահվում է,
նշվում են լուծույթի անվանումը ն կոնցենտրացիան, սերիայի ն անալիզի
76-ը, պատրաստման ամսաթիվը:

Խտալուծույթները պահվում են պինդ փակված շշերում, լույսից
պաշտպանված սառը վայրում, 20-22:Շ ջերմաստիճանում կամ սառնա-
րանում (3-5:Շ):

Խտալուծույթները պատրաստվում են այն հաշվով, որ օգտագործվեն
մինչե հաստատված պիտանելիության ժամկետը, որը, կախված լուծույթի
կայունությունից ն կոնցենտրացիայից, տատանվում է 2-ից մինչն 30 օր:

Եթե լուծույթը հանդիսանում է միջավայր միկրոօրգանիզմների աճի
համար, ապա դրա պիտանելիության ժամկետը բավականին կարճ է,
օրինակ` 5 Չօ ն 20 Չ6-ոց գլյուկոզի լուծույթները պահվում են երկու օր:
Գլյուկոզի կոնցենտրացիայի մեծացման հետ 40 օօ ն 50 26 պահպանման
ժամկետը երկարաձգվում է մինչն 15 օր:

Լուծույթների գույնի փոփոխությունը, պղտորվածությունը, փաթիլնե-
րի, փառի առաջացումը ոչ պիտանի են, անգամ եթե պիտանելիության
ժամանակը չի անցել:

/Խտալուծույթների պատրաստումը: Խտալուծույթները պատրաստ-
վում են անցգվածաժավալային մեթոդով չափիչ ամանեղենի օգտագործ-
մամբ: Ջրի անհրաժեշտ քանակը կարելի է հաշվել` օգտագործելով ծա-
վալի աճման գործակիցը՝ ԾՄԳ կամ լուծույթի խտության արժեքը:

Օրինակ. անհրաժեշտ է պատրաստել 1 լ 20 6 (1:5) կալիումի բրոմի-
դի լուծույթ:

թք.: Տօլեօ Հոլի Եւօում: 2072-1000 1

7. Լուծույթի պատրաստումը չափիչ ամանում:

Ախտահանված 1 լ ծավալով չափիչ կոլբայում ձագարի միջոցով
լցվում է 200,0 գ կալիումի բրոմիդը, ն լուծում են ոչ մեծ քանակության
թարմ թորած, եռացրած (սառեցված), մաքրված ջրի մեջ: Ապա ջուրը

28

հասցնում են մինչե անհրաժեշտ նիշը՝ 200 մլ-ի: Լուծույթը ֆիլտրում են
հղկված խցանով մուգ ապակուց սրվակի մեջ, ստուգում իսկությունը ն
քանակական կոնցենտրացիան: Սրվակի վրա փակցնում են պիտակ՝
լուծույթի անվանումով ն կոնցենտրացիայի նշումով, պատրաստման ամ-
սաթիվը, անալիզի ն սերիայր 6-ը:

Տօ օ Ճո Եւօումմ 20 96
Պատրաստման ամսաթիվը
Սերիայի 7Շ.......... անալիզի 7ծ.......

2. Լուծույթի պատրաստումը ԾՄԳ-ի օգտագործմամբ:

Եթե հաշվի առնվի ԾՄԳ-ը, որը կալիումի բրոմիդի համար 0,27 մլ/գ
է ապա ծավալը, որը զբաղեցնում է 200, գ կալիումի բրոմիդը,
հավասար կլինի 54 մլ (200,0 2» 0,27): Ջրի ծավալը, որն անհրաժեշտ է
լուծույթի պատրաստման համար, կլինի 946 մլ (1000 մլ - 54 մլ): Աս
դեպքում չափիչ ամանի անհրաժեշտությունը վերանում է:

Անոթի մեջ չափում են 946 մլ թարմ թորած, եռացրած (սառեցված)
ջուր ն նրա մեջ լուծում 200,0 գ կալիումի բրոմիդը, ապա կատարում վե-
րոհիշյալ գործողությունները (1 դեպք):

3. (ուծույթների պատրաստումն ըստ խտության:

Կալիումի բրոմիդի 20 Չ6 լուծույթի խտությունը 1,144 է: Նշանակում է 1 լ
լուծույթի զանգվածը կլինի 1144,0 գ (համաձայն ՔՀԿ շ« ց-ի, որտեղ Ք- լու-
ծույթի զանգվածը, Մ- ծավալը ն 4 -- խտությունը): Քանի որ տվյալ լուծույ-
թում կալիումի բրոմիդը վերցվում է ըստ զանգվածի, ջրի քանակը կլինի

1144,0-200,0Հ-944,0 գ:

Ընդ որում՝ լուծույթի ծավալը կլինի 1 լ,
իսկ նրա զանգվածը՝ 1144,0 գ:

Անոթի մեջ չափում են 944 մլ թարմ եռացրած մաքրված ջուր ն մեջը
լուծում 200,0 գ կալիումի բրոմիդ: Կարելի նան ջուրը ոչ թե չափել, այլ
կշռել նախապես կշռված անոթում: Լուծույթը ֆիլտրում են վերոհիշյալ
ձնով (1 դեպք):

Կալիումի բրոմիդի 20 Չօ լուծույթի տարբեր մեթոդներով պատրաստ-
ման ժամանակ (ըստ ԾՄԳ-ի ն խտության) լուծիչի ծավալը տարբեր է
ստացվում 2 մլ-ով (946 մլ ն 944 մլ), որը կարելի է բացատրել փորձի
սխալով:

4. Դեղանյութերը (բյուրեղահիդրատները) նշռում են փաստացի

/նոնավությունն հաշվի առնելով

Օոռհնակ. անհրաժեշտ է պատրաստել 1 լ 50 Չօ գլյուկոզի լուծույթ
(խոնավությունը 10 6): Գլյուկոզը կշռվում է` փաստացի խոնավության
29

պարունակությունը հաշվի առնելով, որի քանակը հաշվարկվում է հետն-
յալ բանաձնով`
4100
ՆՀ- ,
100-Ե

որտեղ, Ձ-ն անջուր գլյուկոզի կոնցենտրացիան է,
որը նշված է դեղատոմսում, գ,
Ե-ն խոնավության պարունակությունն է գլյուկոզում, Չօ,

ւ. 500»100
100-10

Չափիչ կոլբայի մեջ լցնում են մի փոքր եռման ջուր, լուծում 555,5 գ
գլյուկոզը: Լրիվ լուծելուց ե սառեցնելուց հետո լուծույթի ծավալը
հասցնում են 1 լ, ֆիլտրում ն կատարում են լրիվ քիմիական անալիզ (իս-
կություն, մաքրություն, քանակական բաղադրություն):

Կախված քիմիական անալիզի արդյունքներից` երբեմն լուծույթը կա-
րող է ստացվել նոսր կամ խիտ, ն անհրաժեշտություն է առաջանում
ճշտել կոնցենտրացիան:

Պատրաստված լուծույթի կոնցենտրացիան ավելի խիտ է պահանջ-
վածից. անհրաժեշտ է լուծույթը ջրով նոսրացնել մինչն պահանջվող կոն-
ցենտրացիան հետնյալ բանաձնով`

րք 4(Ը-8)
5

որտեղ 74-ն նոսրացման համար անհրաժեշտ ջրի քանակն է,
Ճ-ն պատրաստվող լուծույթի քանակն է, մլ,
8-ն լուծույթի պահանջվող կոնցենտրացիան է, 92,
Շ-ն լուծույթի փաստացի կոնցենտրացիան է, 96:

Օոհնակ. անհրաժեշտ է պատրաստել 3 լ 20 26 (1:5) կալիումի բրոմի-
դի լուծույթ: Անալիզը ցույց տվեց, որ լուծույթը պարունակում է 23 Չօ դե-
ղանյութ: Օգտագործելով վերոհիշյալ բանաձնը` կարելի է հաշվարկել
ջրի այն քանակը, որն անհրաժեշտ է լուծույթի նոսրացման համար.

ւՀ 3000(23-- 20) . 2000. տ0մլ:
20 20

Այս հաշվարկը կարելի է կատարել նան այլ մեթոդով` առանց բանա-
ձնի օգտագործման: Դրա համար անհրաժեշտ է գտնել կալիումի բրոմի-
դի զանգվածը, որը պարունակվում է 3000 մլ 23 26 կալիումի բրոմիդի
լուծույթում.

Հ555,5 Գ

` 23.0»«3000

23,0 - 100 մլ 100

Հ 690,0գԳ

Հ- 3000 մլ
Յ0

Այս քանակից (690,0 գ) կարելի է պատրաստել 3450 մլ 2026 կալիու-
մի բրոմիդի լուծույթ:

20,0-- 100 մլ յ» 520:0»100

3450 մլ

7

690,0--« մլ

Հետնաբար անհրաժեշտ կոնցենտրացիայով լուծույթ ստանալու
համար անհրաժեշտ է ավելացնել 450 մլ թարմ եռացրած, սառեցրած
մաքրված ջուր ն կրկին ստուգել կոնցենտրացիան:

Եջե լուծույթի կոնցենտրացիան նոսո է ապահանջվածից, ապա
անհրաժեշտ է այն խտացնել հետնյալ բանաձնով.

` 428-Օ)
1004-Ը:
ոոտեղ, »-ն լուծույթի խտացման համար անհրաժեշտ դեղանյութի քա-
նակն է, գ,
Ճ-ն պատրաստվող լուծույթի ծավալն է, մլ,
8-ն լուծույթի պահանջվող կոնցենտրացիան է, Չօ,
Շ-ն լուծույթի փաստացի կոնցենտրացիան է, Չշ,
ց9-ն պահանջվող կոնցենտրացիայի խտությունն է, գ/մլ:

Օոհնակ. անհրաժեշտ է պատրաստել 1 լ 20 օօ կալիումի բրոմիդի
լուծույթ: Անալիզը ցույց տվել, որ լուծույթը պարունակում է 18 26 դեղա-
նյութ (ինչպես առաջին դեպքում, այս դեպքում նս գերազանցում է
թույլատրելի սխալի սահմանը): Օգտագործելով բանաձնը` գտնում են
կալիումի բրոմիդի անհրաժեշտ քանակը.

րք 1000(20--18) -2ո18գ,
(1001 144)--20
այսինքն` լուծույթի խտացման համար անհրաժեշտ է ավելացնել 21,18 գ
կալիումի բրոմիդ: Խտացնելուց հետո լուծույթը անհրաժեշտ է կրկին
ֆիլտրել ն անալիզի ենթարկել: Մինչն 20 Չօ կոնցենտրացիայով նյութեր
պարունակող լուծույթի սխալի տոկոսը կազմում է 2 92:

3.1. Հեղուկ դեղաձների պատրաստում` խտալուծույթների ն կարծր
դեղանյութերի օգտագործմամբ

ՁԶանգվածաժավալային մեթոդով հեղուկ դեղաձների պատրաստման
կարնոր պայման է լուծույթի ընդհանուր ծավալի որոշումը, որը հաշ-
վարկվում է առանձին հեղուկ բաղադրամասերի գումարով: Ընդհանուր

31

ծավալի մեջ ընդգրկվում են՝ լուծիչը, դեղանյութերի ջրային ն սպիրտային
լուծույթները, ոգեթուրմերը, հեղուկ լուծամզվածքները ն այլ հեղուկ բա-
ղադրամասերը, որոնք դուրս են գրված դեղատոմսում միլիլիտրերով:

Ւք.: Իռա հմոօշուԵօոճնտ 2,0
Լլոշքսոո6 ՄՀԱՇոճոշճ 6 ո1
ՏԼէսք1 ՏւռթյիճյՏ 10 ոլ
Ճզսշճ քաղճճճէչ6 200 ոլ
Խ/1Տ-6Շ. Ծ2. Տւջոճ. 1 Ճաշի գդալ` օրը 3 անգամ:

Տվյալ գրառման մեջ նշված է լուծիչի կոնցենտրացիան: Այս դեպքում
միքստուրայի ընդհանուր ծավալը հավասար կլինի հեղուկ բաղադրամա-
սերի գումարային ծավալին.

200մլ մաքրված ջուր Ի 6մլ կատվախոտի ոգեթուրմ Հ 10մլ շաքարի
օշարակ-Հ 216 մլ:

Միքստուրան կարելի է պատրաստել նատրիումի հիդրոկարբոնատի
596 (1:20) կոնցենտրիկ լուծույթի օգտագործմամբ:

Հաշվարկ
Նատրիումի հիդրոկարբոնատի 5422 (1:20) 202 2,0 Հ40մլ
Մաքրված ջուր 200 -- 40 Հ՛60 մլ
ԳՀԿ
Ամսաթիվ դեղատոմսի 7Թթ

ՃզԱՅՔ քսՈիօՅէճ6 160 ո|
Տօխեօուտ ԱՅ հ7/մ-օՇ8/ԵՕՈՅԱԵՏ 596 (1:20) 40 |
Տիսք| ՏոտքիՕՏ 10 | (կամ 13,0)
ՊոՇշխոՁ6 ՄՁ/ՅՈՅՈՅՑ 6 ո |
4/ընդ. Հ 216 |

Պատրաստեց. (ստորագրություն)
Ստուգեց. (ստորագրություն)

Եթե լուծույթի քանակը նշված է «ծավալը հասցնել մինչն նիշը»,
ապա հեղուկ բաղադրամասերի քանակը ներառված է ջրային լուծույթի
ծավալի մեջ:

32

թք.: Ի/ուեւ հ7մոօ6ուԵօոճնտ 2,0
՛Ոոոօխւճծ ՄՀԵՏոՅոՅՀ6 6 ոու
Տոսքւ ՏաոքիճլՏ 10 ոլ
ՃՃզմ26 քսոմօ2էշ6 8մ 200 1
Խ(. ք. Տւջոճ. 1-ական ձաշի գդալ` օրը 3 անգամ:

Միքստուրայի ընդհանուր ծավալը տվյալ դեպքում հավասար է
200 մլ: Մաքրված ջրի քանակը կլինի.

200 -- (40-6-10)»144մլ
ԳՀԿ

Ամսաթիվ դեղատոմսի 7Թթ
Ճզնճծ քսոճօճած 144 1
Տօխեօուտ Էռեղ հ7մոօօ8ւԵօոճնետ 592 (1:20) 40 ո
Տեսք: ՏողթեօլՏ 10 ոլ (կամ 13,0)
Ղոոօքսոճծ Պ/816ճոձծ 6 ոլ
/ընդ. - 200 ոլ
Պատրաստեց. (ստորագրություն)
Ստուգեց. (ստորագրություն)

Անհրաժեշտ է ուշադրություն դարձնել, որ շաքարի օշարակը դուրս է
գրված ծավալով, բայց քանի որ այն մածուցիկ հեղուկ է, կարելի է նան
կշռել` հաշվի առնելով խտությունը, որը հավասար է 1,3 գ/մլ (10 մլ-ի փո-
խարեն կարելի է կշռել 1,3»10-13,0գ):

Ինչ վերաբերում է կատվախոտի ոգեթուրմին, այն չափում են կաթո-
ցիկով կամ չափիչ մենզուրով ն ավելացնում պատրաստի միքստուրային
վերջում:

Դա բացատրվում է նրանով, որ սպիրտային լուծույթներ ավելացնե-
լիս տեղի է ունենում ջրում անլուծելի նյութերի անջատում: էքստրակցիոն
պատրաստուկները վերջում ավելացնելիս տեղի է ունենում լուծիչի փո-
խարկում լուծույթի մեծ ծավալում: Օրինակ` տեղի է ունենում էթիլ սպիր-
տի կոնցենտրացիայի կտրուկ փոփոխում, որի արդյունքում լուծույթում
առաջանում են բյուրեղացման մի քանի կենտրոններ, կախույթը ստաց-
վում է մանրադիսպերս, մասնիկները երկար են մնում «կախված» վիճա-
կում, որը հեշտացնում դեղաչափումը: Եթե էքստրակցիոն պատրաս-
տուկները ավելացվում են առաջին հերթին, ն դրա վրա ավելացվում է
ջրային լուծույթը, լուծիչի փոփոխումն ընթանում է ավելի դանդաղ,
արդյունքում առաջանում են բյուրեղացման քիչ կենտրոններ, ն նստված-
քը ստացվում է խոշոր հատիկավոր (փաթիլանման):

33

Խտալուծույթներից միքստուրաներ պատրաստելիս անհրաժեշտ է
առաջնորդվել հետնյալ սկզբունքներով.

«» առաջին հերթին բացթողման սրվակի մեջ չափել մաքրված ջուրը,
ապա ցուցակահսկվող նյութերի կոնցենտրիկ լուծույթները, հետո
ընդհանուր ցուցակի նյութերի խտալուծույթները` ըստ դեղատոմ-
սում դուրս գրման հաջորդականության,

«» միքստուրաները չեն քամվում ե պատրաստվում են միանգամից
բացթողման սրվակների մեջ:

Հաշվի առնելով այս պահանջները` վերոհիշյալ դեղատոմսը պատ-
րաստում են հետնյալ կերպ. բացթողման սրվակի մեջ չափում են 160 մլ
մաքրված ջուրը, այստեղ լուծում 40 մլ 546 ԽՅՒԼՇՕ»-ի լուծույթը, 10 մլ շա-
քարի օշարակը ն վերջում 6 մլ կատվախոտի ոգեթուրմը: Սրվակը խցա-
նում ն ձնավորում են բացթողման համար:

Խտալուծույթների բացակայության դեպքում միքստուրաները պատ-
րաստվում են հաշվի առնելով կարծր դեղանյութերի տոկոսային պարու-
նակությունը լուծույթի ընդհանուր ծավալում:

Եթե հեղուկ դեղաձնի մեջ աշկա են կարծր դեղանյութեր մինչն 396
գումարային պարունակությամբ, ապա դրանք լուծում են դուրս գրված
ջոր կամ այլ հեղուկի անհրաժեշտ քանակի մեջ` աշանց հաշվի առնելու
ծավալր մեծացման գործակիցը՝ ՕՄԳ-ն:

թք.: Ճոճլքոլ 3,0
էո Եւօողմմ 4,0
Ղլոծեոճծ 8ՇԱՅՎօոոշծ 8 1
ոօ ոճծ ՄՀՇՈՁոտծ 10 ոլ
ՃՃզմշ6 քսոճօ21ո6 200 ոլ
ԽՈՏօօ. Ծճ. Տ1ջոռ. Լ-ական ճաշի գդալ` օրը 3 անգամ:

Ծածանվող միքստուրա է, որի կազմում առկա են ուժեղ ազդող նյու-
թեր (անալգին ն շիկատակի ոգեթուրմ), լուսազգայուն նյութ` կալիումի
բրոմիդ ն կատվախոտի ոգեթուրմ, որը պատրաստվում է 70 օօ սպիր-
տով:

Անալգինի ն շիկատակի լուծամզվածքի միանվագ ն օրական դեղա-
չափերը ստուգվում են` առավելագույն միանվագ ն օրական դեղաչափե-
րի հետ համեմատելով:

Լուծույթի ընդհանուր ծավալը՝ 200 մլ 10 մլ 88 մլՀ 218 մլ:

3,0 գ անալգինը (կոնցենտրատը բացակայում է) 218 մլ կկազմի՝

218-304 «ՅՅ

- 790, այսինքն` 3 ժօ-ից պակաս:
100մլ-27գ

34

3,0 գ անալգինի լուծելիս (ԾՄԳ-0,68 մլ/գ) ծավալը մեծանում է 2,04 մլ-ով
(3,0 2 0,68Հ2,04 մլ): 200 մլ ծավալով միքստուրայի նորմայից շեղումը թույ-
լատրվում է Հ 1926: Ինչպես երնում է, 218 մլ ծավալով լուծույթի համար այդ
շեղումը կկազմի 2,18 մլ, իսկ 3,0գ անալգինի համար՝ 2,04 մլ, որը գտնվում է
նորմայի սահմանում: Այդպիսի դեպքերում ԾՄԳ-ը հաշվի չի առնվում:

Հաշվարկ
Կալիումի բրոմիդի 20 96 լուծույթ (1:5) 5«4Հ20 մլ
Մաքրված ջուր 200 -- 20 Հ180 մլ

Անոթի մեջ չափում են 180 մլ մաքրված ջուրը, որի մեջ լուծում են
3,0 գ անալգինը: Լուծույթը ֆիլտրում են բացթողման սրվակ, ավելացնում
20 մլ 206 կալիումի բրոմիդի լուծույթը, ապա 8 մլ շիկատակի լուծա-
մզվածքը, վերջում` 10 մլ կատվախոտի ոգեթուրմը: Խցանում են ն ձնա-
վորում բացթողման համար:

Հեղուկ դեղաձները, որոնք պարունակում են կարծր նյութեր 3 «օն
ավելին գումարային պարունակությամբ, պատրաստվում են կոնցենտ-
րիկ լուծույթներով, կամ չափիչ ամանի օգտագործմամբ կամ կարծր նյու-
թերի համար անհրաժեշտ ջրի ծավալով, որը հաշվարկվում է` ԾՄԳ-ն
հաշվի առնելով:

թք.: Տօխեօուտ Ը2161 օհլօու: 572 200 ու
ՕԽ«051 60.0
ԻՈել Եւօոււմ 3,0
ԽՈՏօօ. 05. Տլջոռ.1-ական ճաշի գդալ` օրը 3 անգամ:

Միքստուրա լուծույթ է, որի կազմում առկա են՝ լուսազգայուն նյութ՝
նատրիումի բրոմիդ, ուժեղ հիգրոսկոպիկ նյութ` կալցիումի քլորիդ ն գլյու-
կոզ, որի կոնցենտրացիան մեծ է 3 Չօ-ից: Միքստուրան պատրաստում
են` օգտագործելով կոնցենտրիկ լուծույթներ: Կալցիումի քլորիդը ուժեղ
հիգրոսկոպիկ նյութ է, որը անգամ հալչում է` օդում վերածվելով օշարա-
կանման լուծույթի: Կալցիումի քլորիդի բյուրեղների օգտագործումն
աննպատակահարմար է (բյուրեղները խոնավ են ն կեղտոտում են կշեռ-
քը, բացի այդ` հայտնի չէ այս աղի մեջ խոնավության պարունակությունը,
որի հետնանքով խախտվում է դեղաչափումը): Այս պատճառով պատ-
րաստում են կալցիումի քլորիդի 50 կամ 20 Չ6-ոց լուծույթները, որոնք հե-
տագայում օգտագործվում են դեղերի պատրաստման համար: Լուծույթը
կայուն է ն լավ պահպանվում է երկար ժամանակ:

Հաշվարկ
Կալցիումի քլորիդի լուծույթ 50 օ6 (1:2) 10,022 Հ20 մլ
Գլյուկոզի լուծույթ 50 օ6 (1:2) 60,022 Հ120 մլ
Նատրիումի բրոմիդ 20 օօ (1:5)3,025ՀՂտմլ
Մաքրված ջուր 200 -- (20 120 15) Հ 45 մլ

39

Բացթողման սրվակի մեջ չափում են 45 մլ մաքրված ջուրը, 20 մլ
50 Չ6-ոց կալցիումի քլորիդի կոնցենտրիկ լուծույթը, 120 մլ 50 26-ոց գյու-
կոզի կոնցենտրիկ լուծույթը ն 15 մլ 20 26-ոց նատրիումի բրոմիդի կոն-
ցենտրիկ լուծույթը:

Գլյուկոզի կոնցենտրիկ լուծույթի բացակայության դեպքում կարելի է
օգտագործել գզլյուկոզը` հաշվի առնելով ծավալի մեծացման գործակիցը:

60,0 գ գլյուկոզի լուծումից լուծույթի ծավալը մեծանում է 41,4 մլ-ով
(0,69 » 60Հ41,14): Այդ պատճառով 200մլ լուծույթ ստանալու համար
մաքրված ջրի քանակը կլինի 123,6 մլ (200-20-15-41,4-123:,6 մլ):

123,6 մլ տաքացրած ջրին ավելացվում է 60,0 գ գլյուկոզը, լուծույթը
սառեցնում են ֆիլտրում բացթողման սրվակի մեջ ն ավելացնում կալ-
ցիումի քլորիդի Ա նատրիումի բրոմիդի հաշվարկված կոնցենտրիկ լու-
ծույթները:

Եթե դեղատոմսում դուրս գրված կարծր նյութերը առանձին-առան-
ձին 3 26-ից քիչ են, բայց դրանց գումարային պարունակությունը 3 76-ից
ավելին է, մաքրված ջրի քանակի հաշվարկի ժամանակ օգտագործում
են Ժավալյր մեծացման գործակիցը հաշվի առնելով յուրաքանչյուր դե-
ղանյութի զբաղեցրած ծավալը:

Հեղուկ դեղաձներում, որտեղ որպես լուծիչ կիրառում են ոչ թե
մաքրված ջուրը, այլ հոտավետ ջրեր կամ այլ հեղուկներ (պերտուսին,
բուսական հումքից ջրային հանուկներ, պոլիէթիլենօքսիդ-400, էթիլ
սպիրտ ն այլն), պատրաստվում են աշանց յԽտալուծույթների օգտա-
գործման, ն դեղանյութերը լուծելիս հաշվի չեն աշնում ՕՄԳ-ը:

թք.: Ի/ռեղւ հ7մ:օ62:Եօոճետ 2,0
ԻՈեյ ԵՏոշօ28Տ 1,5
Լոզսօոտ Ճոռօու Հոյտճն 4 ող
Տոսք1 Տ86օհճո 10: ոլ
Ճզսշ6 Խ/ծուհշծ 100 ոլ

ԽՈՏօօ. Ծ8. Տ1ջոռ. Լ-ական ճաշի գդալ` օրը 3 անգամ:

Ծածանվող միքստուրա է անուշադիր սպիրտի` անիսոնի կաթիլնե-
րով, որոնք ավելացվում են ջրային լուծույթներին հատուկ ձնով: Անոթի
մեջ չափում են 100 մլ անանուխի ջուրը, որի մեջ լուծում են 2,0 գ նատ-
րիումի հիդրոկարբոնատը ն 1,5գ նատրիումի բենզոատը: Լուծույթը
ֆիլտրում են բացթողման սրվակի մեջ: Առանձին անոթի մեջ 10 մլ շաքա-
րի օշարակին ավելացվում են 4 մլ անուշադիր սպիրտի-անիսոնի կաթիլ-
ները, խառնում ն տեղափոխում բացթողման սրվակ:

Եթե դեղատոմսում շաքարի օշարակ դուրս գրված չէ, ապա անուշա-
դիր սպիրտի` անիսոնի կաթիլները խառնում են մոտավորապես հավա-
սար քանակի ջրային լուծույթի հետ:

36

էլեկտրոլիտների ջրային լուծույթին անուշադիր սպիրտի-անիսոնի
կաթիլների անմիջական ավելացման դեպքում տեղի է ունենում անիսոնի
յուղում առկա անետոլի անջատում, որը նստում է սրվակի պատերին

փաթիլների ձնով:

Սխեմա 2
Խտալուծույթների պատրաստման
տեխնոլոգիական սխեման ն որակի հսկումը
Խտալուծույթների հսկում
Դեղանյութերի ն մաքրված ջրի քանակների հաշվարկ
Օժանդակ նյութերի ն ամանեղենի Խտալուծույթների օպտիմալ տեխնոլոգիան

պատրաստում (կշռում, չափում, լուծում)

Խտալուծույթների որակի հսկում

Խտալուծույթի քիմիական անալիզ

Լուծույթի կոնցենտրացիայի ուղղում

Ծավալի շեղում
Լուծույթի կրկնակի քիմիական անալիզ

Խտալուծույթի ֆիլտրում. ..

Փաթեթավորման տարայի Աա անական | Պիտակների
ընտրություն րու պատրաստում

Օրինակներ՝ կատարելու համար
(Ջրային լուծույթներ)

թք.: ռեւ Եւօում
ՇՕօքթյու ՀՅեու ԵՏոշօ2եՏ ճոճ 1,0
Տանք: Տոոթի15 5 ոու
Ճզմ6 քսոճօ2էո6 100 1
ԽԱՏօօ. Ս. Տմջոռ. 1-ական ճաշի գդալ՝ օրը 3 անգամ:

3Յ/

Ւք.:

Ւք.:

Ւք.:

Ւք.:

Ւք.:

Ւք.:

38

ՖհծոօԵտւծւէու 0,1

Ճոճլքյու 2,0

Շհլօոճն հճոճն 1,0

Տօխեօուտ ՀՅեոլ Եւօողւմ1 62 4,0-200ողլ

ԽԱՏօօ. Ս. Տմջոռ. 1-ական ճաշի գդալ՝ օրը 2 անգամ:

Խ(ճջոօտ11 ՏԱԼԹետ 6,0

ՇօՒԹԼու Հէ ԵՇո204ԱՏ 0,5

Ճգօուտ11 6 ոլ

Ճզմշ6 քսոճօ2126 84 100 1

ԽՈՏօ6. 08. Տւջոճ. Մեկ թեյի գդալ (երեխան 6 ամսական է):

Տօխեօուտ Ճոշլքյոլ 272-200 ոլ

Ծառծմոօն 0,5

6141 8Տ60ԼԵ1Լու61 1,0

ՒԼ Թատծիյծուծեճույղւ 2,0

Տոսքւ Տաոթիօ15 20 ոլ

ԽՈՏօօ. Ս. Տմջոռ. 1-ական անուշի գդալ: օրը 3 անգամ:

ճել Եւօում

Էճրւ Եւօողւմմ Ձոճ 2,0

Ճոտօու օհլօում

Շհլօոճն հտմոճն Ձոճ 1,0

Շօզ6յու քհօտքհճետ 0,05

Ճզմգ6 քսոճօ2էո6 300 1

ԽՈՏօ6. Ստ. Տմջոռ. 1-ական ճաշի գդալ՝ օրը 4 անգամ:

ՇՕօզ6լու 0,25

ՒԼ Թատծիլծօուծեճուղւ 4,0

Տօխեօուտ ԸՑ161 օհլօու տ 1022-200 ոլ

Խ/(156. Ծճ. Տւջոճ. 1-ական ճաշի գդալ օրը 3 անգամ:

Խոր ւօ

ԻՈ Եւօում ճոճ 5.0

ՕԽ6051 10,0

Ճզմտ6 քսոճօ2էո6 180 1

ԽԱՏօօ. Ծջ. Տմջոռ. 1-ական անուշի գդալ` օրը 3 անգամ:

Ւք.:

Ւք.:

Ւք.:

Ւք.:

Ւք.:

Շօգծու քհօտքհիճետ 0,4

ԻՈե Եւօում 4,0

Ճգօուտ11 6 ոլ

Ճզսմ6 քսոճօ2էո6 200 1

ԽԱՏօ6. Ս. Տմջոռ. 2-ական անուշի գդալ` օրը 2 անգամ:

ճել ԵւԵ1էն 3,0

Ճոճլքյու 1,0

՛Ղհօօթհ»նու 2,0

Տքուէստ 46էհ7161 20 ուլ

Ճզմշ6 քսոճօ2126 84 200 1

ԽԱՏօօ. Ս. Տմջոռ. 1-ական ճաշի գդալ՝ օրը 3 անգամ:

Ճքօտօւքիւու հճոօօհօոմ 0,6

ԻՈ Եւօում ճոճ 1,0

ՇօՒԹԼու Հէ ԵՇո204ԱՏ 0,5

Ճզսմ6 քսոճօ2էո6 200 1

ԽԱՏօօ. Ծջ. Տմջոռ. Մեկ Ճաշի գդալ` քնելուց առաջ:

Տօխեօուտ ԻսոճօլԼու 1:5000-20ող1

Խ/(6ՏՅէՕոԼ

Ծաոծմոօն ոճ 0,03

ԽԱՏօօ. Ս. Տլջոճ. 3-ական կաթիլ` օրը 3 անգամ քթանցքի մեջ:

Տօխեօուտ Օ1սօօ51 2572-200 ո

46141 8Տ60ԼԵ1Լու61 3,0

ՇօՒԹԼու Հէ ԵՇո204ԱՏ 0,5

ԽՈՏօօ. Օտ. Տմջոռ. 1-ական անուշի գդալ` օրը 2 անգամ:

39

4. ԴԵՂԱԳՐՔԱՅԻՆ ՍՏԱՆԴԱՐՏ
ԼՈՒԾՈՒՅԹՆԵՐ

Ստանդարտ դեղագրքային լուծույթները (հեղուկները) որոշ դեղանյու-
թերի խիստ որոշակի կոնցենտրացիայով ջրային լուծույթներ են (գործա-
րանային արտադրություն)` գրանցված Պետական դեղագրքի (ՊԴ) հա-
մապատասխան հոդվածներում:

Դրանց են վերաբերում կարծր, հեղուկ կամ գազանման նյութերի լու-
ծույթները (կալիումի ացետատի լուծույթը, Բուրովի հեղուկը, քլորաջրած-
նական թթվի, ամոնիակի լուծույթները, ջրածնի գերօքսիդը, ֆորմալինը ն
այլն):

Այս հեղուկները հեշտությամբ խառնվում են ջրի հետ, ն նրանց լու-
ծույթները պատրաստվում են անմիջապես բացթողման սրվակի մեջ, որի
մեջ նախ չափում են ջրի, ապա հեղուկի հաշվարկված քանակը: Անհրա-
ժեշտության դեպքում լուծույթը ֆիլտրում են:

Դեղագրքի ստանդարտ լուծույթները կարող են դուրս գրվել երկու
անվանմամբ՝` այայմանական ն քիմիական, որից էլ կախված է դրանց
հաշվարկը ( Այյուսակ 7):

Աղյուսակ 4
Ստանդարտ լուծույթներ
Պայմանական Քիմիական Կոնցենտրացիա, | Գրակա-
անվանում անվանում 00 նություն
Հիմնային ալյումինի
Բուրովի հեղուկ ացետատի լուծույթ 7.6-9,2 ՊԴ Ս4
Կալիումի ացե- Կալիումի ացետատի 33.35 ՊԴԿՄ|լ
տատի հեղուկ լուծույթ
Ֆորմալին Ֆորմալդեհիդի լուծույթ 36,5-37,5 ՊԴ»
Ջրածնի գերօքսիդի
Պերհիդրոլ կոնցենտրիկ լուծույթ 275-31,0 ՊԴ»
Ջրածնի գերօքսիդի լուծույթ 2,1-3,3 ՊԴ»
Ամոնիակի լուծույթ 9,5-10,5 ՊԴ 4
Քացախաթթու 3: 29,5-30,5: 98 ՊԴՄ/|
Քլորաջրածնական թթու 24,8-25,2 ՊԴ»
Նոսրացված քլորա- 8,2-8,4 ՊԴ»«

ջրածնական թթու

Եթե դեղատոմսում լուծույթները դուրս են գրված պայմանական ան-
վանմամբ, ապա հաշվարկների դեպքում ստանդարտ լուծույթների կոն-
ցենտրացիան ընդունվում է որպես միավոր (100 26):

40

Քիմիական անվանման դեպքում հաշվարկները կատարում են` ելնե-
լով դեղանյութերի փաստացի պարունակությունից, օգտագործելով
հետնյալ բանաձնը՝

«- 5 ,
4
որտեղ
4«-ն ստանդարտ լուծույթի ծավալն է, մլ,
Մ-ն լուծույթի ծավալն է, որն անհրաժեշտ է պատրաստել, մլ,
8-ն լուծույթի դուրս գրված կոնցենտրացիան է, 92,
Ճ-ն լուծույթի փաստացի կոնցենտրացիան, որն անհրաժեշտ է նոս-
րացնել, 0/2:

Ջրի քանակը կլինի պատրաստվող լուծույթի ընդհանուր քանակի ն
ստանդարտ լուծույթի հաշվարկված քանակի տարբերությունը:

Ջրածնի գերօքսիդրի լուծույթը կիրառվում է որպես ախտահանիչ ն հո-
տազերծիչ (ապահոտիչ) միջոց լվացումների ն ողողումների համար
ստոմատիտի, անգինայի (բկաբորբի), գինեկոլոգիական հիվանդություն-
ների ն այլնի դեպքում: ՊԴ 724«-ում ներկայացած են ջրածնի գերօքսիդի եր-
կու լուծույթ նոսրացված (Տ5Օ/սնօ 8//0/0ց6ո// լքթ6702գ/0/ ՕԱ) ն կոնցեն-
տրիկ -- պերհիդրոլ (ՏՕ/ԵնՕ 8//010ց6ող ք670)գ/0/ ՇՕոՇՏՈՒ ՅԱՅ Տ6ս Բ6/րհյ/Օ-
/0/սոո)-

Եթե դեղատոմսում բժիշկը դուրս է գրել ջրածնի գերօքսիդի լուծույթ՝
չնշելով նրա կոնցենտրացիան, ապա անհրաժեշտ է բաց թողնել 3 26-ոց
լուծույթը: Ներդեղատնային պատրաստման ժամանակ ջրածնի գերօքսի-
դի լուծույթը կայունացնում են 0,05 Չ6-ոց նատրիումի բենզոատի լուծույ-

թով:

թք.: Տօլեօուտ ՒՐմ-օջծու ք6օոօ237«1 276 60 1
քո. Տլջու. Թարախակալված վերքի լվացման համար:

Տվյալ դեպքում դուրս է գրված ջրածնի գերօքսիդի 2 «6 լուծույթը քի-
միական անվանման տակ: Այն կարելի է պատրաստել` պերհիդրոլը նոս-
րացնելով կամ ջրածնի գերօքսիդի 3 Չ6-ոց լուծույթը նոսրացնելով, ելնե-
լով ջրածնի գերօքսիդի փաստացի պարունակությունից ելային լուծույ-
թում: Հաշվարկները կատարում են նշված բանաձնով:

Ջրածնի գերօքսիդի լուծույթ 3 Չօ «- 601 - 40մլ

Մաքրված ջրի քանակը` 60-40Հ 20 մլ
Պերհիդրոլ 30 Չ6 5-0 -4վ
Մաքրված ջրի քանակը` 60-4 Հ 56 մլ

41

Նարնջագույն բացթողման սրվակի մեջ չափում են 20 մլ մաքրված
ջուրը ն ավելացնում 40 մլ ջրածնի գերօքսիդի 3 Չօ լուծույթը: Ձնավորում
են բացթողման համար:

թք.: Տօխեօուտ Ք6ւհ»մոօն 572 200 ո
քո. 5ւլջոճ. Վերքերի լվացման համար:

Տվյալ լուծույթում ջրածնի գերօքսիդը դուրս է գրված պայմանական

անմամբ: Հաշվարկների դեպքում պերհիդրոլի կոնցենտրացիան ընդուն-
վում է որպես միավոր, այսինքն` 100 02:

Հաշվարկներ
50-100մլգ ա-5»0»«200 լ00
100
»«- 200 մլ
Մաքրված ջուր

200 -՛10Հ190մլ

Ֆորմալդեհիդի լուծույթ (ֆորմալին) կիրառվում է որպես ախտահա-
նիչ ն հոտազերծիչ միջոց ձեռքերի լվացման, մաշկի գերբարձր քրտնար-
տադրության դեպքում (0,5 -1 Չ6-ոց լուծույթները), գործիքների ախտա-
զերծման (0,5 Չօ-ոց լուծույթը), ցնցուղման համար 1:2000--1:3000:

Թք.: Տօլխեօուտ Իօոոոհու 576 100 ոլ
քո. Տւջու. Ախտահանման համար:

Լուծույթ է` պայմանական անվամբ:

Հաշվարկ
Ֆորմալինի լուծույթ 36,5 -- 37,5 6
րք 5«100 "5 մլ
100
Մաքրված ջուր 100 -5Հցջմլ

Բացթողման նարնջագույն ապակե սրվակի մեջ չափում են 95 մլ
մաքրված ջուր ն 5 մլ ֆորմալդեհիդի ստանդարտ լուծույթ: Ձնավորում են
բացթողման համար:

Ֆորմալինի լուծույթների պատրաստման համար կարելի է օգտա-
գործել լուծույթներ, ֆորմալդեհիդ` 36,5 Չ6--ից պակաս պարունակու-
թյամբ, բայց այդ դեպքում անհրաժեշտ է հաշվի առնել դրա փաստացի
կոնցենտրացիան: Դեղատուն կարող է մտնել ֆորմալին` ֆորմալդեհիդի
30-35 օօ պարունակությամբ: Վերոհիշյալ դեղատոմսում, երբ ֆորմալդե-

42

հիդի կոնցենտրացիան 36,5 -- 37,5 «օ է, անհրաժեշտ է վերցնել 5 մլ, իսկ,
օրինակ, 34 օօ ֆորմալդեհիդի դեպքում լուծույթի պատրաստումը կա-
տարվում է` հաշվի առնելով վերահաշվարկի գործակիցը` ՎԳ-ն.

ՎԳ-Յ7 լ 08:
34

Շտանգլասին ամրացնում են պիտակ՝ «Ֆորմալին 34 Չօ: ՎԳՀ1,08»:
Հետնաբար, եթե դեղատոմսում դուրս է գրված 5 մլ ֆորմալին, 34 26 ֆոր-
մալդեհիդի պարունակության դեպքում անհրաժեշտ է վերցնել 5,4 մլ(52
1,08 ՀՏ,4) մաքրված ջուր՝ 94,6 մլ (100-5,4-94,6): ԳՀԿ-ում նշվում է ֆոր-
մալինի փաստացի կոնցենտրացիան:

Այսպիսով` տվյալ դեղաձնով լուծույթի պատրաստման համար բաց-
թողման սրվակի մեջ չափում են 94,6 մլ ջուր ն 5,4 մլ 34 Չօ ֆորմալդեհիդի
լուծույթը: Խցանում են ն ձեավորում բացթողման համար:

Թք.: Տօխեօուտ Բօոոճ|մօհ»ճ 1056 100 1

քո. Տլջոռ. 1 թեյի գդալ մեկ բաժակ ջրին՝
ոտքերը լվանալու համար:

Տվյալ դեպքում ֆորմալդեհիդը դուրս է գրված քիմիական անվամբ:

Հաշվարկ
Ֆորմալդեհիդի 37 6 լուծույթը
ւՀ 10100

- 27 մլ

Մաքրված ջուր 100 -- 27 Հ 73 մլ

Բուրովի հեղուկի լուծույթները թողնում են տեղային հակաբորբոքա-
յին ազդեցություն, մեծ կոնցենտրացիաների դեպքում օժտված է չափա-
վոր հակասեպտիկ հատկություններով: Բուրովի հեղուկը օգտագործում
են մաշկի ն լորձաթաղանթների բորբոքային հիվանդությունների դեպ-
քում նոսրացված (10-20 անգամ ն ավելի) ողողումների, թրջոցների,
ցնցուղման ձնով:

Թք.: Տօլնեօուտ Լմզսօուտ Թսոօ1 1096 100 ու
քո. Տլջոճ. Թրջոց:

Տվյալ դեպքում ստանդարտ հեղուկը դուրս է գրված պայմանական
անվամբ: Լուծույթի ծավալը հավասար է 100 մլ: Սրվակի մեջ չափում են
90 մլ մաքրված ջուրը ն 10 մլ 8 Չօ հիմնային քացախաալյումինային աղի
լուծույթը ն ձեավորում բացթողման համար:

43

Եթե դուրս է գրված հիմնային ալյումինի ացետատի լուծույթը (քի-
միական անվանում), ապա հաշվարկները կատարելիս ելնում են Բուրո-
վի հեղուկում նրա փաստացի պարունակությունից, այսինքն` 8 06:

Թք.: Տօլեօուտ Ճխուու ՏսԵճօծէՁեՏ 0,876 100 ուլ
քո. Տ1լջոճ. Թրջոց:

Այս դեպքում հաշվարկը կատարվում է համաձայն բանաձնի՝

2 . 8»100 - 10 մլ 8 6 հիմնային ալյումինի ացետատի լուծույթ:

Կալիումի ացետատի լուծույթ: Այն կալիումի կարբոնատի կամ
հիդրոկարբոնատի լուծույթն է նոսրացված քացախաթթվում: Կիրառվում
է որպես միզամուղ միջոց արյան շրջանառության խանգարումների հետ
կապված այտուցների դեպքում: Հանդիպում են գրառման հետնյալ տար-

բերակները՝

Թք.: Լոզսօոտ Հմի 266էճետ 10 72 200 1 |

Թք.: Լլզսօոտ ՀՁ 266էճետ 62 20,0 200 ոլ |

Թք.: Տօլնեօուտ հզսօոտ Էտի 266էճեՏ 10 72 200 ոլ

Նշված բոլոր գրառումները պատրաստվում է կալիումի ացետատի
լուծույթից` ընդունելով այն որպես միավոր (100 9262), այսինքն` վերցնում
են 20 մլ Դեղագրքային հեղուկը ն 180 մլ մաքրված ջուր:

Թք.: Տօլնեօուտ էու Յօ6աետ 1046 200 1
քո. Տլջոտ. 1 ճաշի գդալ օրական 4 անգամ:

Տվյալ դեպքում լուծույթը դուրս է գրված քիմիական անվամբ, այդ
պատճառով հաշվարկը կատարվում է նշված բանաձնով:

Կալիումի ացետատի լուծույթ «- 10200

- 58,8» 59 մլ
Մաքրված ջուր 200 -- 59 ՀՂ41 մլ

Զյորաջրածնական թթվի լուծույթները կիրառվում են հիմնականում
ներքին ընդունման համար կաթիլների ն միքստուրաների ձնով ստամոք-

44

սահյութի ոչ բավարար թթվայնության դեպքում: Քանի որ այն նշանակ-
վում է ն մեծահասակներին, ն երեխաներին, դուրսգրման ձները ն կոն-
ցենտրացիաները կարող են տարբեր լինել: Այդ պատճառով այս լուծույթ-
ների պատրաստման հետ կապված հաշվարկները պահանջում են հա-
տուկ ուշադրություն: Բոլոր դեպքերում, երբ դուրս է գրված քլորաջրած-
նական թթու` առանց կոնցենտրացիայի նշման, բաց են թողնում նոսրաց-
ված քլորաջրածնական թթու (46/0 հյ/0/06հ/օոշստ մաստ 8,3 26),
այնքան, որքան նշված է դեղատոմսում:

Թք.: Ճօամմ հ7մոօօհլօո61 4 ոլ
Ճզաճծ քս ճօճէած 200 ոլ
ԽՈՏօ6. 8. Տջոր. | Ճաշի գդալ՝ օրը 3 անգամ
ուտելուց առաջ:

Բացթողման սրվակի մեջ չափում են 200 մլ մաքրված ջուր, ապա
4 մլ 8,3 6 նոսրացված քլորաջրածնական թթուն ն խառնում մինչն հե-
ղուկների լրիվ խառնվելը: Քլորաջրածնական թթվի բացթողումը չի տար-
բերվում յուրահատուկ առանձնահատկություններով:

Եթե դուրս է գրված քլորաջրածնական թթու (կոնցենտրացիայի
նշմամբ) ներքին ընդունման համար, ապա դրա պատրաստման համար
օգտագործում են նոսրացված քլորաջրածնական թթուն (8,3 Չ6)` այն ըն-
դունելով որպես հաշվարկային միավոր (100 02):

թք.: Տօխեօուտ Ճ61 հ7մոօօհլօոօ1 292 100 1
Ծո. Տլջոճ. 1 ճաշի գդալ օրը 3 անգամ ուտելուց առաջ:

Հաշվարկ
Նոսրացված քլորաջրածնական թթու 2 մլ
Մաքրված ջուր 100-2Հ98մլ

Սակայն, հաշվի առնելով քլորաջրածնական թթվի ցնդելիությունը
պատրաստվող լուծույթների ճշգրտությունն ապահովելու համար` խոր-
հուրդ է տրվում օգտագործել վաղօրոք պատրաստված նոսրացումները,
Տօլխոօ 46141 հ) միօճհլօոլԸւ ձատ (17:70), որը պարունակում է 0,83 Չօ քլորա-
ջրածին:

Քլորաջրածնական թթվի նոսրացված լուծույթները (1:10) պատ-
րաստվում են 8,3 Չօ քլորաջրածնական թթվի նոսրացմամբ համապա-
տասխան քանակի ջրով: Օրինակ` 1 լ լուծույթի պատրաստման համար
անհրաժեշտ է վերցնել 900 մլ մաքրված ջուր ն ավելացնել 100 մլ 8,3 «6
քլորաջրածնական թթու:

45

Թք.: Ճօմմ հ7մոօօհ|0ո61 Ախոն 296 100 ու
Ծո. Տւջոճ. Լ Ճաշի գդալ օրը 3 անգամ ուտելուց առաջ:

Այս լուծույթի պատրաստման համար վերցնում են թթվի 10 անգամ
ավելի քանակ, որը գրված է դեղատոմսում:

Հաշվարկ
Նոսրացված քլորաջրածնական թթվի լուծույթ (1:10) 2» 10-20 մլ
Մաքրված ջուր 100 - 20 Հ80մլ

Այս միքստուրայի պատրաստման համար բացթողման սրվակի մեջ
չափում են 80 մլ մաքրված ջուր ն 20 մլ քլորաջրածնական թթվի (1:10)
նոսրացված լուծույթ:

Քլորաջրածնական թթուն (24,8 -- 25,2 օօ) օգտագործում են դեղա-
տանը` որպես ռեակտիվ, ինչպես նան այն կիրառում են արտաքին նպա-
տակների համար Դեմյանովիչի հեղուկի (հեղինակային գրառում) պատ-
րաստման համար` հաշվարկի համար որպես միավոր ընդունելով:

Դեմյանովիչի հեղուկը բաղկացած է երկու լուծույթներից, որոնք նա-
խատեսված են քոսով հիվանդ մարդկանց բուժման համար:

Թք.: Տօլնեօուտ Հռե էհւօտալթնետ 6076 100 ոլ
քո. Տւլջոշ. Արտաքին (Լուծույթ 76 1)

Թք.: Տօլնեօուտ Ճա հ7մոօօհ1Օօո161 622 100: ոլ
քո. Տւջոգ. Արտաքին (Լուծույթ 76 2) |

Այս երկու լուծույթների համատեղ կիրառումը հիմնված է նատրիումի
թիոսուլֆատի թթվային միջավայրում քայքայվելու ունակության վրա,
ընդ որում` անջատելով ծծումբ ն ծծումբի դիօքսիդ, որոնք օժտված են
հակապարազիտային ազդեցությամբ: Լուծույթ 75 1-ի պատրաստումը
ներկայացված է վերնում (էջ 19):

Լուծույթ 75 2-ի պատրաստման համար անհրաժեշտ է վերցնել 24,8-
25,2 օ6 6 մլ քլորաջրածնական թթու: Նոսրացված քլորաջրածնական
թթվից (8,3 265) անհրաժեշտ է վերցնել 3 անգամ ավելի, այսինքն` 18 մլ,
իսկ ջուր` համձապատասխանաբար 82 Ալ:

Քացախայցթվի լուծույթ. ԵԾլային քացախաթթուն կարող է լինել նոսր
(29,5 -30,5 6) կամ կոնցենտրիկ (98 262): Բժշկական պրակտիկայում Օօգ-
տագործում են 5 -8 Չ6-ը արտաքին օգտագործման համար (շփումներ):
Այս լուծույթների պատրաստման ժամանակ պետք է ելնել ելային լուծույ-

46

թում քացախաթթվի փաստացի պարունակությունից: Եթե դեղատոմսում
թթվի կոնցենտրացիան նշված չէ, ապա պատրաստում են 30 Չօ քացա-
խաթթվի լուծույթ:

Թք.: Տօխեօուտ 6141 266Է61 572 100 ոլ
քո. Տլջոճ. Շփում:

Այս լուծույթի պատրաստման համար օգտագործում են նոսրացված
քացախաթթու:
Հաշվարկ

Նոսրացված քացախաթթու .- 5»100

Հ 17մլ

Մաքրված ջուր 100 --17Հ83մլ
Բացթողման սրվակի մեջ չափում են 83 մլ ջուր ն ավելացնում 17 մլ
նոսրացված քացախաթթու:

Ամոնիակի լուծույթը իրենից 10 օօ ամոնիակի լուծույթն է ջրում, որը
կիրառվում է որպես շտապ Օգնություն` շնչառության արագ խթանման ն
հիվանդներին ուշաթափ վիճակից հանելու համար: Երբեմն օգ-
տագործում են ներքին` որպես փսխող միջոց (5 -- 10 կաթիլ 100 մլ ջրին),
միջատների խայթոցի դեպքում թրջոցների ձնով, վիրաբուժական պրակ-
տիկայում` ձեռքերի լվացման համար (25 մլ 5 | տաք եռացրած ջրին):
Եթե դեղատոմսում նշված չէ ամոնիակի կոնցենտրացիան, ապա օգ-
տագործում են Դեղագրքային լուծույթը, որը պարունակում է 10 96 ամո-
նիակ (ՏՕ/անօ //ոՕոմ ՇՁսՏԱՇ/) անուշադիր սպիրտ: Լուծույթը պատրաս-
տելիս անհրաժեշտ է ելնել լուծույթում ամոնիակի փաստացի պարու-

նակությունից:

Թք.: Տօլնեօուտ Ճոօու օ8սՏԱ61 0,572 500 ոլ
քո. Տլջոճ. Ձեռքերի լվացման համար:

Հաշվարկ
10 96 ամոնիակի լուծույթ աՀ Ծ»500 շմ
Մաքրված ջուր 500 -- 25 Հ475 մլ

Այս լուծույթի պատրաստման համար բացթողման սրվակի մեջ չա-
փում են 475 մլ մաքրված ջուր ն 25 մլ 10 Չօ ամոնիակի լուծույթ:

47

5. ՈՉ ՋՐԱՅԻՆ ԼՈՒԾՈՒՅԹՆԵՐ

Բժշկական պրակտիկայում լայն կիրառում են գտել ոչ ջրային լու-
ծույթները` որպես թրջոցներ, ողողումներ, քսելու, քթի կաթիլներ, ինհա-
լյացիաներ: Կախված լուծիչի հատկություններից տարբերակում են
ցնդող, ոչ ցնդող ն զուգակցված լուծիչներ:

Որպես լուծիչ օգտագործվող ցնդող հեղուկներից են էթիլ սպիրտը,
քլորոֆորմը, եթերը: Ոչ ցնդող լուծիչներից են գլիցերինը, ճարպային յու-
ղերը (դեղձի, նշի, արնածաղկի), վազելինային յուղը, դիմեկսիդը, ՊէՕ-
400, որոնք ներկայացված են «Լուծիչներ» բաժնում, ն այլն: Բնական է,
որ որքան շատ լուծիչներ են օգտագործում, այնքան բազմատեսակ են
այս խմբի լուծույթների դեղատոմսերի գրառումները:

Լուծույթների պատրաստումը ցնդող լուծիչներով Տվյալ դեպքում
պետք է հաշվի առնել լուծիչի նշանակալի կորուստը գոլորշիացման ն
պատրաստման պրոցեսի ընթացքում: Այս կորստից խուսափելու համար
անցանկալի են տաքացումը, ֆիլտրումը կամ քամումը: Բացի այդ` էթիլ
սպիրտը, եթերը, բացառությամբ քլորոֆորմի, հրավտանգ են, այդ պատ-
ճառով լուծումը անհրաժեշտ է իրականացնել անվտանգության տեխնի-
կայի կանոնների պահպանմամբ:

Սպիրտային, եթերային ն քլորոֆորմային լուծույթները պատրաստ-
վում են անմիջապես բացթողման սրվակների մեջ: Սրվակները պետք է
լինեն մաքուր ն չոր, քանի որ ջուրը վատ է խառնվում օրգանական լու-
ծիչների հետ (բացառությամբ սպիրտի) ն փոխում է նրանց լուծելիության
ունակությունը: Սպիրտային լուծույթները պատրաստելիս, ի տարբերու-
թյուն ջրային լուծույթների, չոր սրվակի մեջ առաջին հերթին նախ տե-
ղադրում են լուծվող նյութը, ապա լուծիչը, քանի որ փոշու լցնելը թաց
սրվակի մեջ դժվար է: Այս լուծույթների ֆիլտրումը կամ քամումը կա-
տարվում է միայն անհրաժեշտության դեպքում չոր բամբակի օգնու-
թյամբ ապակով ծածկված ձագարի միջոցով: Հատկապես անցանկալի է
քլորոֆորմային լուծույթների քամումը: Քամված քլորոֆորմային լուծույթը
անհրաժեշտ է կշռել նե անհրաժեշտության դեպքում ավելացնել պակա-
սած քլորոֆորմը: Ցնդող լուծիչներից դեղատնային տեխնոլոգիայում
առավել հաճախ կիրառում են էթիլ սպիրտը:

Սպիրտային լուծույթներ. էթիլ սպիրտը ն նրա ջրային լուծույթները
կիրառվում են շատ դեղանյութերի (օրգանական լուծիչներ, ալկալոիդնե-
րի հիմքեր, եթերային յուղեր, յոդ, քափուր, ռեզորցին, մենթոլ, ջրածնի գե-
րօքսիդ, ֆորմալին ն այլն) լուման համար: Էթիլ սպիրտը կարող է կի-
րառվել նան որպես ախտահանիչ, թարմացնող ն գրգռող դեղամիջոց,
ինչպես նան թրջոցների համար ն այլն:

Եթե դեղատոմսում նշված չէ էթիլ սպիրտի կոնցենտրացիան, ապա

48

օգտագործում են 90 26: Բացառություն է կազմում յոդի 10 Չ6 լուծույթը,
որի դեպքում օգտագործում են 95 Չօ սպիրտը, ինչպես նան որոշ լու-
ծույթներ, որոնք հաստատագրված են Պետական դեղագրքով: Եթե էթիլ
սպիրտը նշված է տոկոսներով, անհրաժեշտ է հասկանալ ծավալային
տոկոսը:

թք.: Ճօմ Տճիօ7161 0,3
ՏքուէսՏտ 46էհ7 16130 ոլ
Խ(1566. Ծճ. Տւջոճ. Տրորել ոտքերի կրունկները:

Սալիցիլաթթվի 1 26 լուծույթ պատրաստելու համար օգտագործում
են 70 Չօ սպիրտ: Չոր մաքուր սրվակի մեջ տեղադրում են 0,3 գ սալիցի-
լաթթուն, չափում են 30 մլ 70 «օ էթիլ սպիրտը ն արագ փակում խցանով՝
սպիրտի ցնդելուց խուսափելու համար: Դեղաձնը ձնավորում են բաց
թողնելու համար:

Եթե դեղատանը բացակայում է 70 օօ սպիրտը, ապա այն պատրաս-
տում են ավելի բարձր կոնցենտրացիայից` նոսրացնելով: էթիլ սպիրտի
նոսրացման համար անհրաժեշտ է կատարել համապատասխան հաշ-
վարկներ: Այդ նպատակով օգտագործում են ալկոհոլոմետրիկ աղյու-
սակներ, որտեղ տրված է սպիրտի տարբեր կոնցենտրացիաների ստա-
ցումը 202Շ-ում: Կամ նոսրացման համար կարելի է օգտագործել հետն-
յալ բանաձնը՝

«8
-
4

որտեղ
2-ն խիտ կոնցենտրացիայով սպիրտի քանակն է, մլ,
Կ-ն պահանջվող կոնցենտրացիայի էթիլ սպիրտի քանակն է, մլ,
Ճ-ն խիտ սպիրտի կոնցենտրացիան է, Չշ,
8-ն անհրաժեշտ կոնցենտրացիան է, 6:

70 «օ սպիրտի պատրաստման համար 90 6. սպիրտի քանակը
կկազմի 23,3 մլ.

30270

«- Հ 23,3 մլ:

Ջրի քանակը, որն անհրաժեշտ է 70 «օ սպիրտի նոսրացման համար
չի կարելի հաշվարկել` ընդհանուր լուծույթի ծավալից հանելով 90 42
սպիրտի քանակը, քանի որ անհրաժեշտ է հաշվի առնել (ոնտրակցիայի
(ծավալի փոքրացում) երնույթը: 90 Չօ սպիրտի հաշվարկված քանակը
ջրով ծավալը հասցնում են 30 մլ-ի:

49

Կամ կարելի է հաշվել անհրաժեշտ ջրի ծավալը հետնյալ կերպ.
1000 մլ 90 օօ սպիրտ -- 310 մլ ջուր
օ ` 23,3«310
23,3 մլ 90 օօ սպիրտ -- 2 մլ ջուր ՀԼ 000
Կամ, համաձայն Պետական դեղագրքի, կարելի է հաշվել երկու բա-
ղադրամասերի քանակը.
90 Չօ սպիրտ -- 23,34 մլ
ջուր -- 7,2 մլ
Ծավալի մեծացման գործակիցը 3 76-ից ավելի կարծր դեղանյութերի
համար սպիրտային լուծույթներում հաշվի չեն առնում, եթե դեղատոմսում
հստակ նշված է սպիրտի քանակը ն կոնցենտրացիան (ԾՄԳ-ը սպիրտա-
յին լուծույթների ե կախույթների համար օգտագործում են միայն դեղաձնի
անալիզի ժամանակ): Այդ դեպքում սպիրտը նես հանդիսանում է դեղաբա-
նական ակտիվ նյութ, որի քանակի փոփոխություններ չի կարելի տալ:

- 7.22 մլ

թք.: Ճօոմմ Տճիօ7161 1,5
ԼճծՆՕո»օծնոլ 3,0
Շճողքհօոոծ 1,0
Տք. ճ6էհ7Ա61 70 2 50 1
՛Ոոօեխւճծ ԸՅ1Շոմս|26 10 ոլ
Խ(1566. Թ. Տ1ջոճ. Տրորել դեմքը:

Դեղատոմսում առկա են ուժեղ ազդող նյութեր (լնոմիցիտին ն էթա-
նոլ), որոնց դեղաչափերը չեն ստուգվում, քանի որ դեղաձնեը նախատես-
ված է արտաքին օգտագործման համար: Բաղադրամասերը համատե-
ղելի են: Դեղատոմսի հակառակ էջին նշվում է 9526 էթանոլի զանգվածը,
որը օգտագործվում է դեղը պատրաստելու համար՝ ՄՀ29,89 գ (9596) :

Կարծր նյութերի պարունակությունը 3Չ6-ից ավելին է: Նյութերի լուծ-
ման ժամանակ տեղի է ունենում լուծույթի ծավալի փոփոխություն: Հաշ-
վարկվում է սալիցիլաթթվի, լնոմիցիտինի ն քափուրի ծավալի մեծաց-
ման գործակիցները.

Սալիցիլաթթվի ԾՄԳ 1,5»0,0,77ՀՂ,15 մլ,
Լեոմիցիտինի ԾՄԳ 3,020,66Հ1,98 մլ,
Քափուրի ԾՄԳ 1,021,03Հ1,03 մլ,

Ընդհանուր ծավալի մեծացումը՝ 4,1654,2,
Ընդհանուր ծավալը` 50-4,2-10Հ64,2 մլ:

Տեղի է ունենում ընդհանուր ծավալի մեծացում, որը հաշվի է առնվում
ստուգման ժամանակ:

50

ԳՀԿ

Ամսաթիվ դեղատոմսի 7Թթ
46141 ԵՕ161 1,5
ԼճօՆօՕո»օծնու 3,0
Շճոքհօոոծ 1,0
Ղոոօեխոոծ ԸՅ1Շոժս|ո6 10 մլ
Տք ուստ 86էհ7161 95 92 -- 36,8 Ալ
Ճզաճծ քսոոօճո6օ 14,4 մլ
/ընդ- -- 64.2 մլ
Պատրաստեց. (ստորագրություն)
Ստուգեց. (ստորագրություն)

Դուրս գրված նյութերը լուծվում են էթանոլում: Բացթողման սրվակի
մեջ տեղադրում են 3,0 գ լնոմիցիտինը, 1,5 գ սալիցիլաթթուն, 1,0 Գ
քափուրը, ավելացնում 36,8 մլ 9546 էթանոլ ն 14,4 մլ մաքրված ջուր (70 96
50 մլ էթիլ սպիրտը) ն թափահարում: Նյութերը լուծելուց հետո ավելաց-
նում են 10 մլ վաղենակի ոգեթուրմը:

Այլ է գործը այն դեպքում, երբ էթանոլի ծավալը դեղատոմսում նշված
չէ, այլ տրված է էթանոլային լուծույթի ծավալը`

Թք. Տօ1Լ. ԼՀծմօոօօնու Տքունօ5Տ86 5740 -- 50 ու
Խ(ւՏ66.04.Տւջոճ. Տրորել դեմքը գիշերը:

Տվյալ դեպքում էթանոլի ծավալը դեղատոմսում նշված չէ, այլ տրված
է լնոմիցիտինի սպիրտային լուծույթի ծավալը՝ 50 մլ, այդ պատճառով 7096
էթանոլի ծավալը կնվազեցվի լնեոմիցիտինի լուծման հետնանքով առա-
ջացված ԾՄԳ-ով` 2,520,66-1,7, այսինքն` լուծիչի քանակը կլինի՝

50 -1,/Հ 48,3 մլ:

Դեղաձնի կազմում առկա է հակաբիոտիկ, այդ պատճառով այն պետք
է պատրաստվի ասեպտիկ պայմաններում, բաց թողնվի անմիջապես ախ-
տահանված, չոր, մուգ գույնի (հաշվի առնելով էթանոլի ն լնոմիցիտինի
զգայունությունը լույսի հանդեպ) 50 մլ տարողությամբ բացթողման տարայի
մեջ: Առաջին հերթին կշռվում են դեղանյութերը` բորաթթուն ն լնոմիցիտինը,
չափվում 48,3 մլ 70 Չօ6 էթիլ սպիրտը, փակում են սրվակը խցանով ն զգու-
շությամբ խառնելով` լուծում դեղանյութերը:

Ցնդող լուծիչները ավելացվում են ամենավերջում` գոլորշացման
հետնանքով կորուստից խուսափելու նպատակով:

Լուծույթների պատրաստումը չցնդող լուծիչներով Այս լուծույթները
պատրաստվում են ըստ զանգվածի, քանի որ լուծիչների չափումը մածու-
ցիկության հետնանքով կարող է հանգեցնել սխալների: Լուծույթի զանգվա-

51

ծը որոշվում է դեղանյութերի ն լուծիչի ընդհանուր գումարով: Պետք է հաշ-
վի առնել, որ նմանատիպ լուծիչներում լուծման պրոցեսն ընթանում է շատ
դանդաղ, այդ պատճառով հաշվի առնելով դեղանյութերի հատկություննե-
րը` անհրաժեշտ է տաքացում: Միննույն ժամանակ պետք խուսափել գեր-
հագեցած լուծույթների առաջացումից, քանի որ սառելու դեպքում հնարա-
վոր է լուծված նյութի նստվածքի առաջացում: Մածուցիկ լուծիչներով լու-
ծույթները պատրաստվում են անմիջապես բացթողման սրվակների մեջ,
քամվում են բացառիկ դեպքերում ն միայն թանզիֆի օգնությամբ:
Գյիցերինային լուծույթները լայնորեն կիրառվում են տարբեր օծում-
ներում: Գլիցերինային լուծույթների ձեով դուրս են գրվում բորաթթուն,
նատրիումի տետրաբորատը, յոդը, տանինը, ձկնեղը ն այլ նյութեր: Գլի-
ցերինը օժտված է նշանակալի մածուցիկությամբ, այդ պատճառով այս
լուծույթների պատրաստումն ընթանում է ն՛ տաքացմամբ, ն առանց տա-
քացման, ինչը հիմնականում կախված է դեղանյութերի թերմոլաբիլութ-
յունից: Մինչն 40-50:Շ տաքացնելիս գլիցերինի մածուցիկությունը նվա-
զում է, ն լուծման պրոցեսն արագանում է: Նատրիումի տետրաբորատը
ն բորաթթուն առավել լավ լուծվում են տաքացված գլիցերինում` առա-
ջացնելով գլիցերաբորաթթու, որը լուծույթներին տալիս է թթվային ռեակ-
ցիա: Գլիցերաբորաթթվի չեզոքացման համար հաճախ բորաթթվի հետ
միաժամանակ դուրս է գրվում նատրիումի տետրաբորատ, ինչը անհրա-
ժեշտ է ավելացնել փոքր չափաբաժիններով, քանի որ չեզոքացման
ռեակցիան ընթանում է բավականին բուռն, ն լուծույթը կարող է ցայտել:

Թք.: Ճ6օլմ Եօո61 1,0
ՕԷօօռղոլ 90,0
Խ(1566. Ծճ. Տ1ջոճ. Խծուծների թրջման համար:

Համապատասխան խցանով չոր սրվակի մեջ տեղադրում են 1,0 գ
բորաթթուն, ն տեխնիկական կշեռքի վրա կշռում են 90,0 գ գլիցերինը,
տաքացնում են ջրային բաղնիքի վրա 50-60 " Շ մինչն բորաթվի լրիվ լու-
ծումը: Ձնավորում են բացթողման համար:

թք.: ռեւ ՇեՀԵՕոՅեՏ 1,0
Ճզնճծ քսոԼօճ 86
ՕՐօօռու Ձոձ 5,0
/1566. 04. Տլջոշ. Քսում:

Նատրիումի տետրաբորատի լուծելիությունը ջրում 1:25 է, գլիցերի-
նում` 1:2,5: Բացթողման սրվակի մեջ տեղադրում են 1,0 գ նատրիումի
տետրաբորատը (չոր ձագարով), տարան հանում են ն այնտեղ կշռում են

52

գլիցերինը, փակում խցանով, տաքացնում ջրային բաղնիքի մինչն նատ-
րիումի տետրաբորատի լրիվ լուծումը: Ապա ավելացնում են 5 մլ
մաքրված ջուրը: Յոդի գլիցերինային լուծույթների պատրաստման հա-
մար տաքացումը ցանկալի չէ:

Թք.: 104. 1,0
Էճրււօմճ 2,0
Ճզնճծ քս մօճէո6 3 1
ՕԽօօռու 94,0
ԽՈՏօօ. 08. Տւջոշ. Վիրախծուծներ վուլվովագինիտի դեպքում:

Նախ պատրաստում են կալիումի յոդիդի կոնցենտրիկ լուծույթը:
Նարնջագույն ապակե բացթողման սրվակի մեջ չափում են մաքրված
ջուրը ն այնտեղ լուծում կալիումի յոդիդը, ապա յոդը: Սրվակի տարան
հանում են տեխնիկական կշեռքի վրա, կշռում գլիցերինը, թափահարում
մինչն լուծույթի ստացումը ն ձնավորում են բացթողման համար: Եթե դե-
ղատոմսում դուրս գրված չէ ջուր, այն ավելացնում են մինիմալ քանակու-
թյամբ (կալիումի յոդիդի հավասար քանակությամբ):

Յուղային լուծույթներ Ճարպային յուղերը, ինչպես նան վազելինային
յուղը լավ լուծիչներ են շատ դեղանյութերի համար, որոնք լայնորեն կիրա-
ռում են ականջի ն քթի կաթիլների ձնով: Լուծման արագացման համար կի-
րառում են թեթն տաքացումը: Եթե յուղային լուծույթում առկա է ցնդող
նյութ, օրինակ` մենթոլ, քափուր` կորուստներից խուսափելու համար, լու-
ծումն իրականացում են վաղօրոք մինչն 40 "Շ տաքացրած լուծույթում:

Թք.: Խ/(օուհօն 0,1
Օլ6լ Մոտօնու 10.0
(11566. Ծ8. 5Տւջոճ. Քթի կաթիլներ:

Բացթողման սրվակի մեջ կշռում են 10,0 գ վազելինային յուղը, տա-
քացնում ջրային բաղնիքի վրա 40-50 "Շ ոչ ավելի, ապա լուծում են 0,1 գ
մենթոլը: Քամում են անհրաժեշտության դեպքում:

Յուղային լուծույթների պատրաստման ժամանակ հատուկ ուշադ-
րություն հարկավոր է դարձնել կարբոլաթթվով ականջի կաթիլների
պատրաստմանը: ՊԴ 7« առկա է ֆենոլի երկու պատրաստուկ՝ բյուրեղա-
կան ն հեղուկ: Եթե դեղատոմսում նշված չէ՝ որ ֆենոլն է անհրաժեշտ կի-
րառել, ապա վերցնում են բյուրեղականը: Հեղուկ ֆենոլը օգտագործում
են միայն ջրային լուծույթներում:

53

Թք.: Ճօմմ օուԵօիծ1 0,4
Օլւ ԷԼՇնճուհւ 20,0
(11566. Ծճ. Տւջոձ. Ականջի կաթիլներ:

Չոր սրվակի մեջ տեղադրում են 0,4 գ բյուրեղական ֆենոլը` կշռված
մագաղաթյա թղթի վրա (աշխատել ձեռքերով չդիպչել` այրվածքներից
խուսափելու համար): Սրվակի տարան հանում են ն այնտեղ կշռում
20,0 գ արնածաղկի յուղը, փակում խցանով, թափահարում մինչն ֆենոլի
լրիվ լուծումը:

թք.: 1օ. 10,0
Ծոծ»լճ1 84 100,0
Խ(1566. Ծճ. Տ1ջոճ. Քսել ոտքերին կրուկներին:

Բացթողման չոր սրվակի մեջ տեղադրում են 10,0 գ յոդը, հանում
տարան ն այնտեղ կշռում 90,0 գ դիմեկսիդը, թափահարում մինչն լուծվե-
լը (յոդի լուծելիությունը դիմեկսիդում 1:1):

Լուծույթների պատրաստումը համակցված լուծիչներով: Այն դեպքում,
երբ դեղատոմսում դուրս են գրված համակցված լուծիչներ (օրինակ`
մաքրված ջուր, էթիլ սպիրտ, գլիցերին ն այլն), նախ ն առաջ առաջնորդ-
վում են դեղանյութերի լուծելիությամբ, հաշվի են առնում առանձին լու-
ծիչների հատկությունները (ցնդելիություն, մածուցիկություն) ե համապա-
տասխանաբար ընտրում առավել հարմար տեխնոլոգիական հնարքները
ն նրանց հաջորդականությունը: Հաշվարկները կատարելիս պետք է
նկատի ունենալ էթիլ սպիրտի, գլիցերինի, դիմեկսիդի դեղաչափման
տարբեր մեթոդները: Բացի այդ` հաշվի է առնվում ծավալի մեծացումը
դեղանյութերի լուծման ժամանակ, որը հանվում է տվյալ դեղանյութի
նկատմամբ ամենամեծ լուծելիության ունակություն ունեցող լուծիչից:

Թք.: Ճօմ 5ճիօ»նճ1 1,0
Է6Տ0161ոլ 2,0
6141 ԵՕ1161 1,5
Ճ6ճեիճուտ ո64161ոճնտ 30,0
Տքուէստ 46էհ7161 7076
Ճզմշծօ քսորօ2126 Ձոճ 50 ոլ
(1566. Ծ8. Տւլջոճ. Տրորել դեմքի մաշկը առավոտյան ն երեկոյան:

Դուրս գրված նյութերից բորաթթուն հեշտությամբ լուծվում է տաք
ջրում (1:3), սալիցիլաթթուն քիչ լուծելի է ջրում (1:500), բայց հեշտու-

54

թյամբ լուծվում է 70 օօ էթիլ սպիրտում ն եթերում (1:2), ռեզորցինը հեշ-
տությամբ լուծվում է ջրում: Լուծիչներից եթերը օժտված է առավել մեծ
ցնդելիությամբ: Այն դեղաչափում են ըստ զանգվածի, մաքրված ջուրը ն
էթիլ սպիրտը` ըստ ծավալի:

Դեղապատրաստուկի ծավալը, հաշվի առնելով եթերի խտությունը,
(0,7160 գ/սմ3) կազմում է`

50-50-30,0:0,7160Հ141,8 մլ:

Բացթողման սրվակի մեջ տեղադրում են սալիցիլաթթուն ն լուծում
50 մլ 70 «6 էթիլ սպիրտում: Ավելացնում են առանձին սրվակի մեջ 50 մլ
ջրում լուծված բորաթթուն ն ռեզորցինը: Վերջում ավելացնում են 30,0 գ
եթերը: Ձնավորում են բացթողման համար:

թք.: Իսոճօնհու 0,3
Ծ.օ1օքհծոճօ1 0,5
Ճոզլջյու 2,0
Ծւուծշլմլ 30.0
Տքուէստ 46էհ57161 50 ոլ
(1566. Ծ8. Տ1ջոճ. Քսել վնասված մասերին:

Անալգինի ն ֆուրացիլինի լուծելիությունը դիմեկսիդում ավելի բարձր
է, քան էթիլ սպիրտում: Դիկլոֆենակը, ընդհակառակը, ավելի լավ լուծ-
վում է էթիլ սպիրտում: Բացթողման սրվակի մեջ կշռում են 30,0 գ դիմեկ-
սիդը ն լուծում այնտեղ անալգինն ու ֆուրացիլինը: Առանձին անոթի մեջ

լուծում են դիկլոֆենակը 50 մլ 90 «օ սպիրտում: Երկու լուծույթները
միացնում են ն թափահարում, անհրաժեշտության դեպքում` քամում:

59

Ւք.:

Ւք.:

Ւք.:

Ւք.:

Ւք.:

Ւք.:

56

Օրինակներ՝ կատարելու համար
(Սպիրտային լուծույթներ)

ՏքուենՏ 86էհ7իօ1 7070-50 1
ԼՅօՄօՈ7օօեու 2,0

Ճ6141 ԵՕ1161 0,5

Խ/(1566. Ծ. Տւջոճ. Տրորել մաշկը:

Խ(Շուհօկ 0.15

Ճոմճտէիտտլու 1,0

Տօխեօուտ ՇՃոքհօրո6 Տք111էնօՏ86 5 1
Տքոուէստ 46էհ7 161 84 50 1

Խ/(1566. Ծ. Տւջոճ. Տրորել մաշկը:

Տեծքթէօ61« 3,0

ՃՇ 52իօ7Ա61 1,5

Տօխեօուտ 6141 ԵՕ1161 272-50 ոլ
Տքուէստ 46էհ7161 50 ուլ

ՃՇԱ6ՈՏ ու6մ161ոճնտ 10,0

(11566. ԾՅ. Տւջոճ. Դեմքի լոսյոն:

Ճօմ Տ2իօ7161

Ֆ6Տ0161ոլ Ձոճ1,5

Ճ6141 ՇճւԵօն61 0.15
ԼճծՄօՈ7Շօեղւ 1,5

Ծաոծչլմ 2.5

Տքուէստ 46էհ7161 50 ուլ

Խ/(1566. Ծ. Տւջոճ. Տրորել մաշկը:

ՖհծոօԵտւծւէու 0,1

Տքոուէստ 46էհ7 161 5 ո

Օտոօքօդւ 0,01

Ճոեթյլոլ 0.4

Ճզսճծ քս ճօճէո6 20 ոլ

Տոսք1 Տաոթիճ15 24 30 1

(1566. Ծ8. Տւջոձ. Ծննդաբերության ցավերը ցավազրկելու համար:

Տօխէօուտ 46101 866861 4070-40 ոու

ՕԽօօռու 20,0

Տքուէստ 46էհ71161 9596-40 ոլ

ԽՈՏ66. 08. Տւջոտ. Քսել եղունգի թիթեղներին:

6. ԿԱԹԻԼՆԵՐ (ՇՄ774-)
6.1. Կաթիլների բնութագիրը

Կաթիլները արտաքին ն ներքին ընդունման համար հեղուկ դեղա-
ձներ են, որոնք դեղաչափվում են կաթիլներով: Դրանք կարող են լինել
իրական, կոլոիդ լուծույթներ, կախույթներ ն էմուլսիաներ: Դեղաձնի
առանձնահատկությունը միայն կաթիլներով դեղաչափումն է: Կաթիլները
դուրս են գրվում ոչ մեծ ծավալներով՝ 5-ից մինչն 30 մլ: Այս դեղաձներն
առանձնացվել են, քանի որ այնտեղ պարունակվող նյութերը դուրս են
գրված այնպիսի կոնցենտրացիաներով, ըստ որոնց` միանվագ ընդուն-
ման դեղաչափի համար բավարար է անգամ մի քանի կաթիլը:

Շնորհիվ դեղանյութերի այսպիսի բարձր կոնցենտրացիաների պա-
րունակության, միքստուրաների հետ համեմատած, կաթիլներում քիմիա-
կան անհամատեղելիության դեպքեր առավել հաճախ են հանդիպում:

Կաթիլներն օժտված են բոլոր առավելություններով, որոնք բնորոշ
են հեղուկ դեղաձներին. դրանք ավելի կենսամատչելի են, քան փոշիները
ն դեղահատերը, հարմար են ընդունման համար, համեմատաբար հեշտ
են պատրաստվում:

Կաթիլները դասակարգվում են ըստ ընդունման` արտաքին (աչքի,
քթի, ականջի) ն ճերքրն:

Կաթիլների պատրաստման տեխնոլոգիան բաղկացած է հետնյալ
փուլերից

1. նախապատրաստական՝

»- բաղադրամասերի համատեղելության ստուգում,

» ցուցակահսկվող դեղանյութերի դեղաչափման ստուգում,

»» սանիտարական աշխատանքների իրականացում,

.- օժանդակ նյութերի, սրվակների ն այլն պատրաստում,

2. տեխնոլոգիական

«» դեղանյութերի լուծում,

«» լուծույթի ֆիլտրում,

» կախույթների ն էմուլսիաների համար՝ դեղանյութերի, յուղերի դիս-

պերսում, կայունացում, ախտահանում (աչքի կաթիլների համար),

- մեխանիկական մասնիկների բացակայության ստուգում,

«» խցանում ն ձնավորում:

Կաթիլների պատրաստման կարնոր առանձնահատկություններից է
իրական լուծույթների ֆիլտրումը: Դեղանյութերի անհրաժեշտ կոնցենտ-
րացիան ն ծավալը ապահովելու համար դեղանյութերը լուծում են լուծի-
չի մոտավորապես հավասար քանակության մեջ: Ստացված լուծույթը
քամում են նախապես մաքրված ջրով լվացած բամբակյա խծուծով:

5/

Մնացած քանակությամբ լուծիչը քամում են այդ նույն խծուծով: Նպա-
տակահարմար է կաթիլների տեխնոլոգիայում (բացի աչքի կաթիլներից)
օգտագործել խտալուծույթներ:

Եթե կաթիլները կազմված են թուրմերից, նորգալենային պատրաս-
տուկներից, այլ հեղուկներից ն կարծր դեղանյութերից, նրանց պատրաս-
տումն ընթանում է կարծր դեղանյութերի լուծմամբ համապատասխան
լուծիչներում կամ հեղուկների խառնմամբ` համաձայն հեղուկ դեղաձների
պատրաստման տեխնոլոգիայի:

Ցուցակահսկվող դեղանյութերի դեղաչափման ստուգումը կաթիլնե-
րում իրականացնում են հետնյալ հաջորդականությամբ:

Ջրային լուծույթի ընդհանուր ծավալում հաշվում են կաթիլների քա-
նակը, ինչի համար լուծույթի ծավալը միլիլիտրերով բազմապատկվում
են 20-ով՝ ելնելով նրանից, որ ցուցակահսկվող դեղանյութերի ջրային լու-
ծույթների խտությունը, որոնք դուրս են գրվում կաթիլների ձնով, մոտ է
մեկի: Այդ պատճառով այդ դեղանյութերի դեղաչափերը ստուգելիս ըն-
դունում են, որ այդպիսի լուծույթների 1 մլ-ում պարունակվում է 20 կաթիլ
(ստանդարտ կաթիլաչափով): Սպիրտային լուծույթների համար օգտա-
գործում են կաթիլների աղյուսակը (տե՛ս հավելվածը՝ աղյուսակ 5 1)-

Հաշվում են ընդունումների քանակը, ինչի համար լուծույթի ընդհա-
նուր ծավալի կաթիլների քանակը բաժանում են միանվագ ընդունման
կաթիլների քանակի վրա:

Ցուցակահսկվող դեղանյութերի միանվագ դեղաչափը հաշվում են`
դեղատոմսում դուրս գրված քանակները բաժանելով ընդունումների քա-
նակի վրա: Օրական դեղաչափը հաշվում են` ստացված միանվագ
դեղաչափը բազմապատկելով օրական ընդունումների թվով: Ստացված
միանվագ ն օրական դեղաչափերը համեմատում են տվյալ դեղանյութի
առավելագույն դեղաչափերի հետ:

6.2. Ներքին ընդունման կաթիլներ
(ՇՄ7Ն4Բ ՔՏՕ ՍՏՍ /ԲՄԵՋՈԽՕ)

Ներքին ընդունման կաթիլները առավել հաճախ համակցված դիս-
պերս համակարգեր են, որոնք կազմված են երկու ն ավելի ֆազերից:
Կաթիլների պատրաստման տեխնոլոգիան կախված է դուրս գրված բա-
ղադրամասերի ֆիզիկաքիմիական հատկություններից, նրանց քանակից,
ինչպես նան դրանց կազմում առկա հեղուկներից:

58

Թք.: Ճմօուտ 5 1
Ղւոօխոճծ ՇօոՄճլոււճ6
ՂւոօԱոճ6 ՄՃԱՏՈՅՈՅՇ Ձոճ 10 ոլ
Խ(6ուհօկ 0.1
Էոլւ Եւօումմ 2,0
(566. 08. Տւլջոտ. 25 կաթիլից` օրը 3 անգամ:

Ներքին ընդունման կաթիլներ են, որոնց կազմում առկա են ուժեղ
ազդող դեղանյութ՝ ադենոզիդը, մենթոլը, որը հեշտ լուծվում է սպիրտում
կամ սպիրտային լուծույթներում ն քիչ լուծելի է ջրում կամ ջրային լու-
ծույթներում, կալիումի բրոմիդը, հեշտ լուծելի է ջրում կամ ջրային լու-
ծույթներում ն քիչ լուծելի՝ սպիրտում:

Ոգեթուրմերի ն այլ գալենային պատրաստուկների խառնուրդում
ցուցակահսկվող դեղանյութերի դեղաչափերը ստուգելու համար անհրա-
ժեշտ է հաշվի առնել 1 մլ հեղուկում կաթիլների թիվը:

Կաթիլների աղյուսակից գտնում են`
1 մլ ադենոզիդի կաթիլների թիվը հավասար է 34,

1 մլ հովտաշուշանի ոգեթուրմինը -- 50,
1 մլ կատվախոտի ոգեթուրմինը -- 51 կաթիլ:

Դուրս գրված հեղուկների քանակը վերափոխում են կաթիլների՝
ադենոզիդ 34 կաթիլ 25 մլ Հ170 կաթիլ,
հովտաշուշանի ոգեթուրմ 50 կաթիլ 2» 10 մլ-500 կաթիլ,
կատվախոտի ոգեթուրմ 51 կաթիլ «10 մլ-510 կաթիլ:

Գտնում են կաթիլների քանակը խառնուրդի ամբողջ ծավալում՝

170 Հ 500 Հ 510 Հ 1180 կաթիլ:
Ընդունումների թիվը՝ 1160: 25 Հ 47
Ադենոզիդի բուժ. միանվագ դեղաչափը՝ 170 : 47 Հ 4 կաթ.,
ԲՄԴ -- 40 կաթ.:
Ադենոզիդի բուժ. օրական դեղաչափը՝ 4 2: 3 Հ 12 կաթ.,
ԲՕԴ - 120 կաթ.:

Ադենոզիդի դեղաչափերը գերազանցված չեն:

Բացթողման սրվակի մեջ պիպետով չափում են 10 մլ հովտաշուշա-
նի ն կատվախոտի ոգեթուրմերը ն այդ խառնուրդում լուծում 0,1 մլ մեն-
թոլը: Փոքր անոթի մեջ պիպետով չափում են 5 մլ ադենոզիդը ն լուծում
այնտեղ 2,0 գ կալիումի բրոմիդը: Ստացված լուծույթը տեղափոխում են
բացթողման սրվակի մեջ (անհրաժեշտության դեպքում լուծույթը քամում
են): Ձնավորում են ընդհանուր սկզբունքներով:

Կալիումի բրոմիդի խտալուծույթի (20 Չօ) օգտագործումը չի թույ-
լատրվում կաթիլների ծավալի չնախատեսված մեծացումից ն համապա-

59

տասխանաբար բաղադրամասերի կոնցենտրացիայի փոփոխությունից
խուսափելու համար: Եթե դեղատոմսում բացակայում է ադենոզիդը, ա-
պա կարելի է կալիումի կամ նատրիումի բրոմիդը լուծել հավասար քա-
նակությամբ ջրի մեջ, որը անհրաժեշտ է նշել գրավոր հսկման կտրոնում:

Ւք.: ՛՛ոօքսւճծ Տեօքհճուհլ 5 1
Ղւոօքսոճ6 Մ 11ՏՈՅՈՅՇ
Ղւոօէսո26Շ Ըօոճճլուլ6 Ձոճ 10 ող
ԽԼՏ566. 98. 5ւլջո. 20 կաթիլից օրը 3 անգամ:

Երբեմն օգտագործում են ցուցակահսկվող դեղանյութերի դեղաչափ-
ման հաշվարկի ավելի հեշտ ն արագ մեթոդ` հիմնված խառնուրդում ոգե-
թուրմի համեմատական պարունակության վրա:

Օրինակ՝
25 մլ խառնուրդը պարունակում է 5 մլ ստրոֆանտի ոգեթուրմ,
20 կաթ. (միանվագ ընդունում) -- շ« կաթ. ստրոֆանտի ոգեթուրմ,

2025
5Հ-Զշ- «4 կաթիլ:

Սակայն այս հաշվարկով ճշգրիտ արդյունքներ ստացվում են միայն
այն դեպքում, երբ ոգեթուրմերը ն այլ հեղուկները պարունակում են հա-
վասար քանակությամբ կաթիլներ 1 մլ-ում:

Բացթողման սրվակի մեջ չափում են 5 մլ ստրոֆանտի ոգեթուրմը,
ապա 10 մլ հովտաշուշանի ոգեթուրմը ն վերջում` 10 մլ կատվախոտի
ոգեթուրմը:

0,05 գ-ից պակաս քանակությամբ ցուցակահսկվող դեղանյութերի
դուրս գրման դեպքում կաթիլները պատրաստվում են այդ դեղանյութերի
վաղօրոք պատրաստված խտալուծույթներից:

թք.: Ճեօքլու Տաթետ 0,01
Ճզնճծ քսոճօճե6ծ 10 ոլ
ԽՈՏօ6. 02. Տւջոճ. 4 կաթիլից օրական 2 անգամ:

Ներքին ընդունման կաթիլներ են, որի կազմում առկա է թունավոր
նյութ աւտրոպինի սուլֆատ, որը դուրս է գրված 0,05 գ-ից պակաս քանա-
կությամբ:

Դեղաչափերի հաշվարկ
Ընդհանուր ծավալը 102 20 Հ 200 կաթիլ
Ընդունումների թիվը 200:4Հ50

60

Բուժ. միանվագ դեղաչափ 0,01 : 50 Հ 0,0002 գ ԲՄԴ -- 0,0002 գ
Բուժ. օրական դեղաչափ 0,0002 2. 2 Հ 0,0004 գ ԲՕԴ - 0,0004
Ատրոպինի սուլֆատի դեղաչափերը գերազանցված չեն: Կաթիլների
համար օգտագործում են 1 76-ոց (1:100) ատրոպինի սուլֆատի լուծույթը:
Հաշվարկ
Ատրոպինի սուլֆատի լուծույթ 1 Չ6 0,012»4100Հ1 մլ
Մաքրված ջուր 9 մլ
Բացթողման սրվակի մեջ չափում են 9 մլ մաքրված ջուր ն 1 մլ 1 26

ատրոպինի լուծույթ, որը ստացվում է պրովիզոր-տեխնոլոգից՝ ըստ պա-
հանջի: Սրվակը խցանում են ն ձենավորում բացթողման համար:

6.3. Արտաքին օգտագործման կաթիլներ
(ՇՄ7ՐՐ4Ք ՔԽՕ ՍՏՍ ԷՈԷԹՈՕ)

Արտաքին օգտագործման կաթիլները նշանակվում են աչքի, ական-
ջի ն քթի հիվանդությունների բուժման համար:

Ցուցակահսկվող դեղանյութերի դեղաչափերը քթի կաթիլների հա-
մար չեն ստուգվում, քանի որ նշանակվում են տեղային օգտագործման
համար ն փոքր քանակներով: Թեն պետք է հաշվի առնել դեղանյութերի
հնարավոր ներծծման հավանականությունը քթի խոռոչից, հետնաբար
ընդհանուր թունավոր ազդեցության դրսնորում:

թք.: Իսոճօւհու 0,05
Օ161 ՄՀՏՇԼու 50,0
ԽԼՏօ6. 02. Տւլջոճ. 2 կաթիլից օրը 3 անգամ:

Գունավոր նյութերի համար նախատեսված հավանգում կշռում են
0,05 գ ֆուրացիլինը (գունավոր նյութ է, որը չի լուծվում վազելինային յու-
ղի մեջ, այդ պատճառով ներմուծում են կախույթի ձնով), դիսպերսում
նախ չոր վիճակում, ապա բացթողման սրվակի մեջ կշռված վազելինա-
յին յուղի քիչ քանակության հետ (Հ 1 կաթ.): Մաս առ մաս ավելացնում են
մնացած քանակի յուղը, խառնում մինչե միատարր դառնալը, տեղափո-
խում են բացթողման սրվակի մեջ: Խցանում են ն ձնավորում:

ԳՀԿ

Ամսաթիվ դեղատոմսի 7Թթ
ԻսոճօլԼու 0,05
Օլ6լ Մճտօկու 50,0

խ/րոդ. - 50,0

61

Պատրաստեց. (ստորագրություն)
Ստուգեց. (ստորագրություն)

թք.: Խ(օուհօն 0,5
թհծո»իլ Տճիօ18ԱՏ 1,5
Օ161 ՄՀՏՇԼու 50,0
(1566. Ծ. Տւլջոճ. 2-3 կաթիլ օրական 2-3 անգամ:

Մենթոլը ն ֆենիլսալիցիլատը համատեղ ներմուծելիս առաջանում է
էվտետիկ խառնուրդ, այդ պատճառով փոխում են ներմուծման հաջոր-
դականությունը. լուծում են առանձին: Բացթողման սրվակի մեջ տեղադ-
րում են 1,5 գ ֆենիլսալիցիլատը, հանում են տարայի կշիռը ն կշռում
50,0 գ վազելինային յուղը: Տաքացնում են ջրային բաղնիքի վրա 40"Շ-ում,
վերջում տաք լուծույթի մեջ լուծում են մենթոլը (հոտավետ, ցնդող նյութ):
Խցանում են ն ձնավորում բացթողման համար:

ԳՀԿ

Ամսաթիվ դեղատոմսի 7Թթ
թհծոլլ Տճիօ18ԱՏ 1,5
Օ161 ՄճտՏօկոլ 50.0
Խ(6ուհօլ 0.5

Խ/ըռդ. - 52,0

Պատրաստեց. (ստորագրություն)
Ստուգեց. (ստորագրություն)

Ականջի կաթիլները դեղանյութերի լուծույթներ են` նախատեսված
արտաքին լսողական անցք ներմուծելու համար: Այս կաթիլների պատ-
րաստման համար որպես լուծիչ օգտագործում են ջուրը, գլիցերինը, յու-
ղերը, ինչպես նան զուգորդված լուծիչներ:

Թք.: Ճ6օ1մլ ԵՕՈՇ1 0,2
Տքուէստ 86էհ 161
Տօխեօուտ ԷՐ/մոօջՇուլ ք6օ102541 ճոճ 5 ոու
ԽՈՏօՇ. 8. Տլջոճ. 5 կաթիլից՝ օրը 2 անգամ:

Բացթողման չոր սրվակի մեջ տեղադրում են 0,2 գ բորաթթուն ն այն-
տեղ ավելացնում 5 մլ 90 Չօ էթիլ սպիրտը: Սրվակը ամուր փակում են
խցանով, թափահարում մինչն նյութի լրիվ լուծվելը ն ավելացնում 5 մլ
396 ջրածնի գերօքսիդի լուծույթը: Նշագրում են ն ձնավորում են
բացթողման համար:

62

թք.: Ի/ռէու հ7մ:օ62:Եօոճետ 1,0
ՕԽօշօռոլ 10,0
(1566. Ծճ. Տւջոճ. Վաթեցնել ականջի մեջ
7-8 կաթիլ` օրական 3 անգամ:

Ականջի կաթիլներ են գլիցերինում: Նատրիումի հիդրոկարբոնատի
լուծելիությունը գլիցերինում 1:25, այդ պատճառով դրա մի մասը լուծույ-
թում լինում է նրբագույն կախույթի ձնով, որին հասնում են` նատրիումի
հիդրոկարբոնատը տրորելով տաք գլիցերինի հետ հավանգում: Կաթիլ-
ները չեն քամվում:

թք.: Իռեն հ7մոօ68-ԵօոճնՏ
Ւե 1Շե2ԵօԼՅԱՏ ձոճ 0,5
ՕՐօօոռու 4,0
Ճզաճծ քսոճօճե6ծ 20 ոլ
ԽԱՏօ6. Ծ. Տմջոռ. 2-3 կաթիլ ականջը:

Բացթողման սրվակի մեջ տեղադրում են 0,5 գ նատրիումի տետրա-
բորատը, հանում են սրվակի տարան, կշռում 4,0 գ գլիցերինը, տաքաց-
նում լուծման արագացման համար: Առանձին անոթի մեջ չափում են
20 մլ մաքրված ջուրը ն լուծում 0,5 գ նատրիումի հիդրոկարբոնատը,
քամում բացթողման սրվակի մեջ, թաւիփահարում:

Եթե դեղատանը առկա է նատրիումի հիդրոկարբոնատի կոնցեն-
տրիկ լուծույթը (1:20), ապա պատրաստումը իրականացնում են հետնյալ
կերպ. նատրիումի տետրաբորատի գլիցերինային լուծույթին ավելաց-
նում են 10 մլ մաքրված ջուրը ն 10 մլ 5 շօ նատրիումի հիդրոկարբոնատի
լուծույթը: Խցանում են ն ձենավորում բացթողման համար:

Հաշվարկ

Նատրիումի հիդրոկարբոնատի լուծույթ 5 Չօ (1:20) 0,5 «20-10 մլ
Մաքրված ջուր 20 --10Հ10մլ

1. ԳՀԿ
Ամսաթիվ դեղատոմսի 7Թթ
Ոէ 1Շե2ԵՕԼՅԱՏ 0,5
ՕԽ«օռոլ 4,0

Ճզաճծ քսոքօճէոծ 20 ոլ
Ւե հ7մ1:0621Եօո8եՏ 0,5

խ/րոդ. - 25,0

Պատրաստեց. (ստորագրություն)
Ստուգեց. (ստորագրություն)

63

Ւք.:

Ւք.:

Ւք.:

Ւք.:

Ւք.:

64

2. ԳՀԿ

Ամսաթիվ դեղատոմսի 7Թթ
Ոէ (ՇԱՅԵՕԼՅԱՏ 0,5
ՕԽ-օողու 4,0

Ճզնճծ քսոճօճե6 10 ոլ
Տօ|. ճեղ հ7մոօ6օ8:Եօոտետ 590 (1:20) 10 ու

խՈընդ.- 25.0

Պատրաստեց. (ստորագրություն)
Ստուգեց. (ստորագրություն)

Օրինակներ՝ կատարելու համար (Կաթիլներ)

Տեծքթէօո»ճլու 500 000 ԷԾ

Ծաոծմոօն 0.02

ՏօխեօՕուտ Բսոճօլնոլ 0,0252 10 ոլ

Տօխեօոլտ Ճմոօոշնու հ7մոօօհյօում 0,172 985 Ճ
(11566. Ծճ. Տւջոճ. Քթի կաթիլներ:

Տօխեօուտ ԻԱո261նու 1:5000-20 ոլ

Խ/(6ՏՅէՕոԼ

Ծաոծմոօն ոճ 0,03

ԽԱՏօօ. Ս. Տմջոճ. 3-ական կաթիլ` օրը 3 անգամ քթի մեջ:

Ճօփի»նոօղքիւու հտմոօօհլօու 0,1
ՂւոՇէԱոճՇ 8ՇԱճժօոոշծ 4 ոո
ՂւոՇքԱոճ6 ՄՁՃԱՇՈՅՈՅՇ

ՂւոՇքԱոճՇ ԸՇօո"ճլուլ26 Ձոճ 10 ողլ
ՂւոՇէԱոճ6 Խ/Շուհճծ 5 ող|

ԽՈՏօ6. Ս. Տքջոռ. 20-ական կաթիլ: օրը 2 անգամ:

Թաուծմոօն 0.3

ՂւոՇէԱոճ6Շ ԼՆՇօոսղ

Ղւոօեոճ6 ՄՀԼՇՈՁՃՈՅՇ Ձո 10 ողլ
ՇօՄ4)օԼն 15 ոլ

ԽԱՏօ6. Ս. Տլջոռ. 25-ական կաթիլ: օրը 3 անգամ:

Ճօինոօքխու հմօօհլթօում 0,2
Խ(Շուհօկ 0.4

Մճնգօն 2,0

ՏօԼ Ւնեղջի7օօղու 196-20 ոլ
ՂւոՇքԱոճ6 ՄՁՃԱՇՈՅՈՅՇ
ՂւոՇքէԱոՅՇ ՇՕոճլ ու 26
ՂւոՇէԱոճ6 ԼՇօոսո ճոճ 10 ոլ

ԽՈՏօ6. Ս. Տլջոռ. 15-ական կաթիլ: օրը 2 անգամ:

Թք.: Խ(օուհօհ 0,4
ՂլոՇոճ6 ՄՀԱՇՈՅՈՅՇ
Ղլոծսւճ6 ԼՇօոսո ճոճ 10 ոլ
Մճնմօն
Շատքհօո26 Ձոճ 2,0
ԽԱՏօ6. Ս. Տքջոռ. 10-ական կաթիլ: օրը 6 անգամ:

6.4. Լուծելիության առանձնահատուկ դեպքեր

Կալրումի պերմանգանատի լուծույթ`

ք: 501. ռի քօոոճոջճոճէծտ 570 50 1
ք.Տ. Այրվածքների մշակման համար:

50 մլ տարողությամբ չափիչ կոլբայում լցնում են մենզուրով չափված
10 -15 մլ տաք թորած ջուր, իսկ հավանգում` 2,5 գ Հ/ոՕլ: Վերջինս
զգուշությամբ տրորում են 5 -10 մլ տաք ջրում ն լցնում կոլբայի մեջ: Լու-
ծույթթի ծավալը հասցնում են 50 մլ, որից հետո դուրս են գրում
բացթողման համար: Եթե ՀԽ/ոՕ,-ի կոնցենտրացիան լուծույթում 176-ից
Քիչ է, նյութը լուծում են` առանց հավանգում տրորելու:

յուգոլի լուծույթ`

թթ: 164. 1,0
ԽԷՅլ 104146 2,0
Ճզ. գօՏելԼ 84 20 ու
ԽԼԾք.Տ. Լյուգոլի լուծույթ:

Լյուգոլի կամ նմանօրինակ լուծույթների պատրաստման ժամանակ
առաջնահերթ պայման է շի լուծումը յոդիդների կոնցենտրիկ լուծույ-
թում, այսինքն` Սշ-ի ն ԲՍ-ի լուծումը հնարավոր չափ քիչ քանակությամբ
ջրում: Հակառակ դեպքում Սշ-ի լուծումը նշանակալի քչանում է:

69

էյուգոլի լուծույթը գլիցերինում

Ւք: 1օճ 0,1
Խոլ 104146 0,2
ՕԷ7օօղու 10 ոո
ԽԼ.ք.Տ . Լյուգոլի լուծույթը գլիցերինում:

ԽՍ -ը լուծում են տաքացված գլիցերինում, ապա հավանգում ման-
րացնում են յոդը ն ավելացնում լուծույթին:
Ոչ ջրային լուծույթներ՝

թք.:Ճ611 ԵօՈ61 0,3
Տք. ճօէհ»1161 70 օօ 101
ԽԼ.ք.Տ.Կաթեցնել օրը 3 անգամ 3 կաթիլ աջ ականջը:

Չոր մաքուր սրվակի մեջ (լավ խցանով) լցնում են 0,3 գ բորաթթու,
չափում են 10 մլ 7026 էթիլ սպիրտ, արագ փակում են խցանով, սպիրտի
ցնդելուց խուսափելու համար: Լավ փակված սրվակը լուծումը արագաց-
նելու համար կարելի Է դնել տաք 40 -- 50:Շ ջրի մեջ:

6.5. Կաթիլների որակի գնահատումը

Պատրաստված կաթիլների որակը գնահատվում է նույն կերպ, ինչ
որ մնացած դեղաձները. ստուգում են դեղատոմսը, ԳՀԿ-ն, ձնակերպու-
մը, ձենավորումը, փաթեթավորումը, ինչպես նան դեղի գույնը, հոտը, մե-
խանիկական մասնիկների բացակայությունը, նորմայից շեղումը:

Քթի ն ականջի կաթիլների համար կարնորագույն գործոն է
բուֆերային լուծիչների, կայունացուցիչների ն այլ օժանդակ նյութերի
կիրառումը, որոնք ապահովում են թերապնետիկ արդյունավետությունը,
կայունությունը ն այլ ցուցանիշերը:

66

7. ԲԱՐՁՐԱՄՈԼԵԿՈՒԼԱՅԻՆ ՄԻԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ
ԼՈՒԾՈՒՅԹՆԵՐ

Բարձրամոլեկույլային միացություններ են կոչվում բնական ն սինթե-
տիկ նյութերը մի քանի հազարից մինչն (10-15 հազարից ոչ պակաս) մի-
լիոն ն ավելի մոլեկուլային զանգվածով:

Այս միացությունների մոլեկուլները հսկայական գոյացություններ են`
կազմված մի քանի հարյուրից մինչե հազար առանձին ատոմներից,
որոնք կապված են միմյանց հետ վալենտականության տարբեր ուժերով,
այդ պատճառով այսպիսի մոլեկուլները կոչվում են մակրոմոլեկուլյներ:

Սրանք իրական լուծույթներ են, որոնց կառուցվածքային միավորնե-
րը 1-100 նմ չափերով մակրոմոլեկուլները ն մակրոիոններն են: Լուծույթ-
ները հիմնականում ստացվում են ֆերմենտներից, սպիտակուցներից,
պեկտիններից, օսլայից, ցելուլյոզայից ն այլն:

ԲՄՄ-ի բնութագրական հատկություններից են նրանց մոլեկուլում
բազմաթիվ անգամ կրկնվող շղթաները: Պոլիմերիզացիայի աստիճանը
կախված է այս կրկնումներից, որտեղից էլ դրանց երկրորդ անվանումը՝
այոլիմերներ:

ԲՄՄ հատկությունները կախված են մոլեկուլների մեծությունից ն
ձնից: ԲՄՄ-ը, որոնք ունեն գնդաձն մոլեկուլներ (հեմոգլոբին, գլիկոգեն,
պեպսին, տրիպսին, պանկրեատին ն այլն), սովորաբար փոշենման նյու-
թեր են ն լուծելիս գրեթե չեն ուռչում: Այս նյութերի լուծույթները օժտված
են ցածր մածուցիկությամբ, անգամ համեմատաբար բարձր կոնցենտրա-
ցիաների դեպքում ենթարկվում են դիֆուզիայի կանոններին ն օսմոտիկ
ճնշմանը:

ԲՄՄ-ը ուժեղ ասիմետրիկ գծային (ճյուղավորված) ձգված մոլեկուլ-
ներով (ժելատինը, ցելուլյոզը ն նրա ածանցյալները) լուծելիս խիստ ուռ-
չում են` առաջացնելով բարձր մածուցիկ լուծույթներ, որոնք չեն ենթարկ-
վում ցածրամոլեկուլային նյութերին բնորոշ օրինաչափություններին:
Գծային մոլեկուլներով ԲՄՄ-ի լուծումն ուղեկցվում է ուռչումով, որին
հետնում է լուծման փուլը: Ուռչեցման պատճառը ոչ միայն լուծվող նյու-
թերի մոլեկուլների դիֆուզիան է լուծիչ, այլ նան ցածրամոլեկուլային հե-
ղուկ-լուծիչի մոլեկուլների դիֆուզիան, որոնց շարժունակությունը մի քա-
նի անգամ բարձր է մակրոմոլեկուլների շարժունակությունից: Ներթա-
փանցելով ԲՄՄ` լրացնում են մակրոմոլեկուլների միջե ազատ տարա-
ծությունները, որից հետո լուծիչը սկսում է ներթափանցել ուռչեցված
նյութ ավելի մեծ քանակներով` շնորհիվ նշված միացությունների բնեռա-
յին խմբերի հիդրատացիայի: Հիդրատացման հիմնական նշանակությու-
նը միջմոլեկուլային կապերի թուլացումն է, որի հետնանքով բարձրաց-
նում է այդ նյութերի փխրունությունը: Առաջացած ճեղքերը լցվում են լու-

67

ծիչի նոր մոլեկուլներով: Երբ խզվում են մակրոմոլեկուլների միջն եղած
կապերը, այսինքն` դրանք իրարից բավականին հեռացված են, մակրո-
մոլեկուլները սկսվում են դանդաղ դիֆուզվել դեպի լուծիչ: Ուռչեցման
փուլը անցնում է լուծման փուլ` առաջացնելով իրական (մոլեկուլային)
լուծույթ: Այսպիսով` գծային մակրոմոլեկուլներով ԲՄՄ լուծույթների լու-
ծումն ընթանում է երկու փուլով: (Ա/շաջոինը (սոլվատացիա-հիդրատա-
ցիա) ընթանում է ջերմության անջատմամբ, այսինքն` տեղի է ունենում
առանձին մակրոմոլեկուլները կապող կապերի քայքայում:

Ուռչեցման երռկոորդ փուլում հեղուկը կլանվում է առանց ջերմության
անջատման. լուծիչը ուղղակի դիֆուզ ներծծվում է մակրոմոլեկուլների
առաջացած խառը գծային կառուցվածքներ: Այս փուլում տեղի է ունե-
նում լուծիչի մեծ քանակության կլանում ն ԲՄՄ-ի ծավալի մեծացում 10-
15 անգամ, ինչպես նան մակրոմոլեկուլների խառնում լուծիչի փոքր մոլե-
կուլների հետ, որը կարելի է դիտարկել զուտ որպես օսմոտիկ պրոցես:
Պետք է նկատի ունենալ, որ այսպիսի միացության ուռչեցումը միշտ չէ որ
ուղեկցվում է լուծմամբ. հաճախ ուռչեցումը դադարում է ինչ-որ աստի-
ճանի հասնելուց հետո:

Ուռչեցումը կարող է լինել անսահմանափակ ն սահմանափա. Ըստ
սրա` տարբերակում են երկու տիպի ԲՄՄ նյութեր ` սահմանափակ ն ան-
սահմանափակ ուշչող:

Եթե ուշչեցման փուլը ինքնաբերաբար անցնում է լուծման փուլ ա-
շանց արտաքին միջավայրի պայմանների փոփոխման, այդայիսի ԲՄՄ-ե-
ոը կոչվում են անսահմանափակ ուշչող: Սրանց վերաբերում են գլոբուլ-
յար սպիտակուցները` պեպսին, բուսական լուծամզվածքների բաղադ-
րիչները, դաբաղող նյութերը ն այլ օլիգոմերներ:

Եթե ուշչեցման փուլը լուժման փուլ անցելիս պահանջվում է արտա-
քին միջավայրի պայմանների փուրոխություն, այդպիսի ԲՍՄՄ նյութերը
կոչվում են սահմանափակ ուռչող: Դրանցից են` ժելատինը, օսլան, ցե-
լուլյոզի ածանցյալները, պոլիվինոլը ն այլն:

ժելատինը սպիտակուց է, որի գծային կառուցվածքներն առաջացնում
են ցանցաձն կառուցվածք: Տաքացնելիս ժելատինի համար բնորոշ է ուռ-
չեցման փուլը, ընդ որում` սառչելուց ժելատինի լուծույթի մածուցիկությունը
բարձրանում է սենյակային ջերմաստիճանում, իսկ սառնարանում պահե-
լուց պնդանում է: Սակայն սահմանափակ ուռչեցումը, որը պայմանավոր-
ված է սահմանափակ լուծմամբ, հաճախ պայմանների փոխման դեպքում
անցնում է անսահմանափակ ուռչեցման: Ժելատինը ն ագար-ագարը սահ-
մանափակ ուռչում են սառը ջրում, իսկ տաք ջրում` անսահմանափակ, ին-
չը ն օգտագործում են այս նյութերը լուծելիս:

Օսպյան (տյ) սահմանափակ ուռչող ԲՄՄ է, սպոլիսախարիդ՝
կազմված ամիլոպեկտինից (ճյուղավորված կառուցվածք) ն ամիլոզից
(գծային կառուցվածք): Օսլայի անցումը լուծման փուլ իրականանում է
68

միայն տաքացնելիս. օսլայի հատիկները ուռչում են, ճեղքվում` առաջաց-
նելով թանձր հեղուկ` օսլայի սոսինձ մածուցիկ հիդրոլիզատի տեսքով: Օս-
լայի լուծույթներն անվանում են օսլայի լորձ (1/ս6/2906 /17ոյ//), օսլայի եփուկ
(Ք66օ6լա /41)/1): Օսլան օգտագործվում է տարբեր դեղաձներում՝ փոշի-
ներում, դեղահաբերում, ցանափոշիներում` 2 Չ6 լուծույթի ձեով, ներքին ըն-
դունման ն հոգնաների համար, 4 -- 7 Չօ լուծույթները մաքրված ջրի ն գլիցե-
րինի վրա` որպես հիմքեր քսուքների համար, 10 76 լուծույթները` որպես
կայունացուցիչներ կախույթների ն էմուլսիաների համար:

օսլայի 202 լուծույթ օսլայի 10 92 լուծույթ
Օսլա 1 Օսլա 5,0
Մաքրված ջուր Մաքրված ջուր
սառը 4 սառը 10
տաք 45 տաք 35

Եթե դեղատոմսում նշված չէ օսլայի կոնցենտրացիան, ապա պատ-
րաստվում է 296 լուծույթ` ըստ զանգվածի:

Դեղատանը պատրաստում են նան օսլայի 7 Չ6 լուծույթը գլիցերի-
նում բուժկանխարգելիչ նպատակով կամ օժանդակ նյութ, որը պատ-
րաստվում է ըստ գրառման, գ.

Օսլա ............................. 70

Գլիցերին..................... 93,0

Մաքրված ջուր.............. 70
ի/ -Ղ00,0

7.1. Անսահմանափակ ուռչող
ԲՄՄ լուծույթներ

Բնական ԲՄՄ-ից են ֆերմենտները, մասնավորապես պեպսինը,
տրիպսինը, քեմոտրիպսինը, հիդրոլիզինը ն այլն:

Պեպսին (Քճքթտյոստ) ստամոքսահյութի պրոտեոլիտիկ ֆերմենտ է
(մ.զ. 35000): Բարձրհիդրոֆիլ նյութ է, լավ լուծվում է ջրում, տաքացնելիս
մակարդվում է, թունդ սպիրտի, ծանր մետաղների աղերի, դաբաղող
նյութերի առկայությամբ նստվածք է առաջացնում: Խիտ թթուները ն հիմ-
քերը քայքայում են պեպսինը: Բժշկական պեպսինը ստանդարտ խառ-
նուրդ է` խոզի ստամոքսի լորձաթաղանթից անջատված պեպսինի ն
կաթնաշաքարի: Պեպսինը լավ լուծվում է ջրում` առաջացնելով անգույն
ծածանվող լուծույթներ թույլ թթվային ռեակցիայով: Պեպսինը պրոտեոլի-
տիկ ակտիվություն դրսնորում է թթվային միջավայրում, այդ պատճառով
այն նշանակում են սովորաբար աղաթթվով թթվեցրած լուծույթներում
(ՔԷ Հ 1,8-2,0): Աղաթթուն ոչ միայն ակտիվացնում, այլ նան կայունաց-

69

նում է պեպսինը, քանի որ ոչ թթվային լուծույթներում այն արագ քայքայ-
վում է: Պեպսինի լուծույթները անհրաժեշտ է պահել սառը ն մութ վայ-
րում: Այս լուծույթները կիրառվում են մարսողության խանգարումների՝
գաստրիտների, դիսպեպսինի ն այլ դեպքերում:

Տոհասին (7դ/թտյոստ) ստանում են խոշոր եղջերավոր անասունների
ենթաստամոքսային գեղձից (մ.զ. 21000): Սպիտակ բյուրեղական փոշի է
առանց հոտի, հեշտությամբ լուծվում է ջրում, նատրիումի քլորիդի իզո-
տոնիկ լուծույթում: Կարող է հանդես գալ երկու ձնով` բյուրեղական ն ա-
մորֆ: Բյուրեղական տրիպսինը կիրառում են արտաքին աչքի կաթիլնե-
րում, 0,2 -- 0,3 Չ6 լուծույթի ձնով` թարախային վերքերի, պառկելախոցե-
րի, նեկրոզների բուժման ժամանակ:

Քիմոտրիպսին (Շհյոօնդ/օՏյոստտ) քիմոտրիպսինի ն տրիպսինի խառ-
նուրդ է, որը կիրառվում Է տեղային օգտագործման համար 0,1 -- 0,5 - 1
օօ լուծույթների ձեով թարախային վերքերի ն այրվածքների բուժման ժա-
մանակ:

Պատրաստման տեխնոլոգիան: Դեղատանը առավել հաճախ պատ-
րաստվող անսահմանափակ ուռչող ԲՄՄ-ից են պեպսինը, մատուտակի
արմատը, շիկատակը ն այլն: Այս լուծույթները պատրաստելիս առաջ-
նորդվում են լուծույթների պատրաստման ընդհանուր սկզբունքներով`
հաշվի առնելով դեղանյութերի հատկությունները ն լուծիչները:

Թք.: Քօքտւու 2,0
Ճ61: հ7մոօօհլօո161 5 1
ՃՃզս46 քսոօ2էո6 200 ոլ
ԽՈՏօօ. Ծո. Տ1ջոռ. 1-2 Ճաշի գդալ` օրը 2-3 անգամ:

Միքստուրա-լուծույթ է, որի կազմում առկա է անսահմանափակ ուռչող
ԲՄ. միացություն (ֆերմենտ)` պեպսին, որը լավ լուծվում է ջրում, ն ուժեղ
ազդող նյութ` քլորաջրածնական թթու: Պեպսինի պատրաստման տեխնոլո-
գիական առանձնահատկությունը Քաղադրամասերի խաշնման հաջորդա-
կանությունն է. Քանի որ պեպսինը ինակտիվանում է ուժեղ թթուներում,
ապա լուծույթը պատրաստում են հետնյալ հաջորդականությամբ. նախ
պատրաստում են թթվի լուծույթը ն ապա նոր լուծում են պեպսինը:

Հաշվարկ
Պեպսին 2,0
Քլորաջրածնական թթվի լուծույթ (1:10) 50 մլ
Մաքրված ջուր 205 -- 50 Հ 155 մլ
Փորձանոթի մեջ չափում են 155 մլ մաքրված ջուրը, ավելացնում

50 մլ 1:10 նոսրացված քլորաջրածնական թթվի լուծույթը ե ստացված
լուծույթում լուծում են 2,0 գ պեպսինը, խառնում են մինչն լուծվելը: Լու-

70

ծույթը անհրաժեշտության դեպքում քամում են մի քանի տակ ծալված
թանզիֆով (կամ 761, 2 ապակե ֆիլտրով) բացթողման սրվակի մեջ:
Լուծույթը պետք է լինի թափանցիկ: Լուծույթի պղտորվածությունը վկա-
յում է պեպսինի խառնուրդում կողմնակի լուծելի սպիտակուցների առկա-
յության մասին: Նստվածքի առկայության դեպքում այն անհրաժեշտ է
ֆիլտրել:
ԳՀԿ
Ամսաթիվ դեղատոմսի 76

ՃՃզմ26 քսոմօ2էշ6 155 1

Տօխեօուտ Ճօ հ7մոօօհլ0Ռ61 (1:10) 50 ու

թօքտյու 2,0

Մ -- 205 ոլ

Պատրաստեց. (ստորագրություն)
Ստուգեց. (ստորագրություն)

Պեպսինի լուծույթները թղթյա ֆիլտրերով ֆիլտրել խորհուրդ չի
տրվում, քանի որ այդ դեպքում պեպսինը հեշտությամբ ադսորբվում է
թղթի վրա, քանի որ թթվային միջավայրում սպիտակուցը ձեռք է բերում
դրական լիցք, իսկ թուղթը, հիդրոլիզվելով, լիցքավորվում է բացասա-
կան: Լուծույթները բաց են թողնում նարնջագույն ապակե սրվակներում,
լրացուցիչ պիտակներով՝ «Պահել մութ սառը վայրում»:

7.2. Միքստուրաներ` չոր ն թանձր
լուծամզվածքներով

Չոր լուծամզվածքով միքստուրաների պատրաստման տեխնոլո-
գիան չի տարբերվում չոր լուծամզվածքներով փոշիների պատրաստ-
ման տեխնոլոգիայից: Թանձր լուծամզվածքներով միքստուրաների
պատրաստման ժամանակ դրանք ավելացվում են լուծույթներին երկու

եղանակով` կախված դուրս գրված լուծամզվածքի քանակից:

Թք.: Հճեւ ԵՏոշօճն5Տ
ե՛ւ հ7մո068-ԵՕոՅԱՏ Ձոճ 2,0
Էչեճօն ՕՐ օ7ուհւշո6 4,0
Ճզամշ6 քսոճօ2էշ6 200 1
ԽԱՏօօ. Ծր. Տքջոճ. 1 Ճաշի գդալ` օրը 3 անգամ:

ԲՄՄ միքստուրա է` մատուտակի թանձր լուծամզվածքով, որը դուրս
է գրված մեծ քանակներով:

71

Քանի որ արտադրական տեխնոլոգիան արտադրում է մատուտակի
երկու լուծամզվածք թանձր ն չոր, դեղատոմսում ճշգրիտ ցուցումի
բացակայության դեպքում նկատի ունեն թանձր լուծամզվածքը:

Անոթի մեջ չափում են 140 մլ մաքրված ջուրը: Մատուտակի թանձր
լուծամզվածքը կշռում են ֆիլտրի թղթի շրջանակի վրա ն կպցնում հա-
վանգակոթի գլխիկին, թրջում են մի քանի կաթիլ ջրով կամ 70 «6 էթիլ
սպիրտով, առանձնացնում են լուծամզվածքը: Հավանգակոթի գլխիկին
մնացած լուծամզվածքը տրորում են նախ մի փոքր ջրով, ապա աստի-
ճանաբար ավելացնում են ջրի նոր քանակներ մինչն լուծամզվածքի լրիվ
լուծվելը: Քամում են հավանգից բացթողման սրվակի մեջ, այնտեղ ավե-
լացնում են 20 մլ 10 26 նատրիումի բենզոատի լուծույթը ն 40 մլ 5 92
նատրիումի հիդրոկարբոնատի լուծույթը:

Թք.: Ճոճլքյու 2,0
Տօխեօուտ ԸՅԱՇԼ օհօու: 1052 200 ու
Էշեճօմ ԹՇԱոժօոոճծ 0,15
ԽՈՏօօ. Ծ. Տմջոռ. 1 Ճաշի գդալ` օրը 3 անգամ:

ԲՄՄ միքստուրա է` շիկատակի թանձր լուծամզվածքով:

Այս դեպքում ավելի հարմար է օգտագործել շիկատակի թանձր լու-
ծամզվածքի լուծույթը 1:2 (Էշոոշենտ Թ6/200ոոմ6 ՏՕ/Լսող), որը ավելաց-
վում է լուծույթին կաթիլներով դեղատոմսում դուրս գրված քանակի
կրկնակի չափով:

Հաշվարկ
Անալգին 2,0
Կալցիումի քլորիդի լուծույթ 20 Չ6 (1:5) 20,0 « 5-100 մլ
Շիկատակի թանձր լուծամզվածքի լուծույթ (1:2) 18 կաթիլ
(0,1 թանձր լուծամզվածքի լուծույթ Հ 6 կաթիլ)
Մաքրված ջուր 200 -- 100 Հ 100 մլ
Բացթողման սրվակի մեջ չափում են 100 մլ մաքրված ջուր, հետո
100 մլ 20 Չօ կալցիումի քլորիդի լուծույթը ե ամենավերջում չափաբեր-
ված կաթոցիկով` 18 կաթիլ շիկատակի թանձր լուծամզվածքի լուծույթը:
ԳՀԿ
Ամսաթիվ դեղատոմսի 7Թթ
Ճոճյջլու 2,0
Տօխեօուտ ԸՕ8|6ւ օհլօու 20 72 (1:5) 100 ոլ
Էշչեճօն Ց8օլոճմօոոշօ (1:2) ՃՄԼԼ ջն
ՃՃզմ26 քսոմօ2էո6 100 1
Մ - 200,5 ո

Պատրաստեց. (ստորագրություն)
Ստուգեց. (ստորագրություն)

72

7.3. Սահմանափակ ուռչող ԲՄՄ լուծույթների
պատրաստում

Սառը ջրում սահմանափակ ուռչող ն տաքացնելիս անսահմանա-
փակ ուռչող նյութերից են ժելատինը ն օսլան:

թք.: Տօխեօուտ Օօլռնոցծ 572 50,0
քո. Տլջոճ. 1 ճաշի գդալ 2 ժամ անց:

ԲՄՄ լուծույթ է, որտեղ ժելատինի կոնցենտրացիան 596 է, ուստի
անհրաժեշտ է հաշվի առնել ծավալի փոփոխությունը, որը ծագում է ժե-
լատինը լուծելիս.

ՄՀ2520,5Հ՛,9 ՈՒ

Մաքրված ջրի քանակը կլինի՝ 50 - 1,9 Հ48,1 մլ:

ԳՀԿ
Ամսաթիվ դեղատոմսի 7Թթ
Օօլճնոճծ 2,5
Ճզաճծ քսղճօճե6ծ 25 ոլ
Ճզսճօ քս .օճած 24,1 ող (Ը)

Մ-- 50 ու
Պատրաստեց. (ստորագրություն)
Ստուգեց. (ստորագրություն)

Կշռում են 2,5 գ չոր ժելատինը, տեղադրում վաղօրոք կշռված հախ-
ճապակե թասիկում, ավելացնում 10 անգամ ավելի սառը ջուր ն թողնում
ուռչի 30-40 րոպե: Ապա ավելացնում են մնացած ջուրը, խառնուրդը տե-
ղադրում են ջրային բաղնիքի վրա (ջերմաստիճանը 60-70:Շ) ն խառնե-
լով` հասցնում են ժելատինի լուծման ն թափանցիկ լուծույթի ստացման:
Ջրով հասցնում են անհրաժեշտ զանգվածին: Ստացված լուծույթը անհ-
րաժեշտության դեպքում ֆիլտրում են բացթողման սրվակի մեջ ն ձնավո-
րում «Պահել սառը վայրում» պիտակով, քանի որ միկրոօրգանիզմների
ազդեցության ներքո լուծույթը փչանում է: Անհրաժեշտ է հիվանդին բա-
ցատրել, որ դեղաձնը օգտագործելուց առաջ անհրաժեշտ է տաքացնել,
քանի որ լուծույթը կարող է պնդանալ:

Մեթիլցելուլյոզը (ՄՑ) պատկանում է մտաք ջոում սահմանափակ ուռ-
չող ն սառը ջոում անսահմանափակ ուռչող նյութերի շարքին: 50:Շ-ից
բարձր տաքացնելու դեպքում ջրային լուծույթներում հնարավոր է ՄՑ-ի
կոագուլյացիա, իսկ սառեցնելիս ընթանում է հակադարձ պրոցես, ն ՄՑ-ը
անցնում է լուծույթ: Սակայն լուծույթների երկարատն տաքացումը բե-

73

րում է մածուցիկության իջեցման: ՄՑ-ի ջրային լուծույթների պատրաստ-
ման համար մեթիլցելուլյոզի վրա լցնում են մինչն 80-90: ստտաքացրած
ջուր (ավելի ամբողջական ն արագ լուծման համար)` պահանջվող ծա-
վալի 72-ի չափով: Լուծույթը սառեցնում են մինչն սենյակային ջերմաստի-
ճան, ավելացնում են մնացած սառը ջուրը, խառնում ն թողնում են սառ-
նարանում 10-13 ժամ մինչն մեթիլցելուլյոզի լրիվ լուծվելը: Ստացված
թափանցիկ լուծույթը ֆիլտրում են 7/2 ապակե ֆիլտրով: Սառեցված
լուծույթները թափանցիկ են:

Անհրաժեշտ է նկատի ունենալ, որ ԲՄՄ լուծույթները դուրս են
գրվում տարբեր դեղանյութերի հետ համակցված, այդ պատճառով անհ-
րաժեշտ է հաշվի առնել նրանց փոխհամատեղելիությունը:

Օսլայի 2 Չ62-ոց լուծույթները պատրաստում են ներքին օգտագործ-
ման ն հոգնաների համար` համաձայն Պետական դեղագրքի:

Դուրս են գրվում հետնյալ եղանակներով:

Թք.: Տօխեօուտ Ճոն 292 100,0
քո. Տլջո. 2 հոգնայի համար:

թք.: հՈսօճջլուտ 'Ճո7Լ 100,0
քո. Տլջոճ. 2 հոգնայի համար:

Լուծույթը պատրաստվում է զանգվածային եղանակով հետնյալ
կերպ. 2 մաս օսլան խառնում են 8 մաս սառը ջրի հետ ն խառնելով` ավե-
լացնում 90 մաս տաք ջուրը: Խառնում են ն հասցնում եռման ջերմաստի-
ճանի: Անհրաժեշտության դեպքում ֆիլտրում են թանզիֆով: Լուծույթնե-
րը կայուն չեն. հեշտությամբ ենթարկվում են մանրէաբանական ախտա-
հարման, այդ պատճառով պատրաստում են 67 /Թ/յք0/6:

Այս լուծույթները կիրառվում են որպես պատող միջոց զգայուն լոր-
ձաթաղանթների` զանազան գրգռող նյութերից պաշտպանման համար:

Ներքին ընդունումների ն հոգնաների համար օգտագործվող օսլայի
լուծույթը կատարում է պատող դեր` իջեցնելով բրոմիդների, քլորալհիդ-
րատի, սալիցիլատի ն այլ նյութերի գրգռող ազդեցությունը:

թք. Տօխեօուտ Ճոն 100,0
Շհլօո2| հճոճն
Ւե Եւօողմլ ճոճ 2,0
Խ(1566.08.Տւջոճ. 2 հոգնայի համար:

Դուրս է գրված ռեկտալ կիրառման լուծույթ: Լուծույթի կոնցենտրա-
ցիան դեղատոմսում նշված չէ: Քլորհիդրատը ուժեղ ազդող նյութ է,

74

ստուգվում են դրա միանվագ ն օրական դեղաչափերը ընդհանուր
սկզբունքներով` հաշվի առնելով, որ լուծույթը պատրաստվում է ըստ
զանգվածի: Պատրաստվում է 2926 լուծույթ, քլորհիդրատը լավ լուծվում է
ջրում (1 :1), նատրիումի բրոմիդի լուծելիությունը` 1:1,5: Այս երկու նյութե-
րի լուծման համար անհրաժեշտ է 5 մլ ջուր:

ԳՀԿ

Ամսաթիվ դեղատոմսի 7Թթ
Ճոն 2,0
/ՃզԱմծ քսոմօ2էո6 8,0
/Ճզսճօ քսու ճօոէոօ 85.0 (ՇԸ)
/ՃզԱմծ քսոճօ2էո6 5,0
Շոլ0ո81 հւմոճն 2,0
ԻՈել Եւօում 2,0

/-- 104,0

Պատրաստեց. (ստորագրություն)
Ստուգեց. (ստորագրություն)

Լուծույթը պատրաստվում է ըստ զանգվածի: Նախ, ըստ վերոհիշյալ
գրառման, օսլան լուծվում է սառը ջրում, որը ավելացվում հախճապակյա
թասիկի մեջ տաքացված մաքրված ջրին: Կախույթը լավ խառնում են ն
եռացնում են 1-2 րոպե: Լուծույթը չի կարելի գերտաքացնել, քանի որ ըն-
թանում է օսլայի հիդրոլիզ: Աղերը լուծում են 5 մլ ջրի մեջ ն խառնում են
օսլայի սառեցված լուծույթին:

Ֆիլտրում: Պեպսինի լուծույթները ֆիլտրում են բացթողման սրվակի
մեջ փոքր քանակի մաքրված ջրով լվացած բամբակե խծուծով: Սահմա-
նափակ ուռչող ԲՄՄ-ը ֆիլտրում են կրկնակի ծալած թանզիֆի շերտով:
ժելատինի ն այլ մածուցիկ լուծույթները քամում են տաք վիճակում: Օս-
լայի 2 Չ2 լուծույթը ֆիլտրում են սառելուց հետո:

Ձնավորում ն ձնակերպում: Լուծույթները բաց են թողնում սրվակնե-
րում, ըստ որում` հաշվի են առնում լուծույթի ծավալը (զանգվածը), լու-
սազգայունությունը, բաղադրամասերի հատկությունները: Բարձր կոն-
ցենտրիկ մածուցիկ լուծույթները տեղադրում են վաղօրոք կշռված ապա-
կե կամ հախճապակե բանկաներում, փակում պլաստմասայե պտտվող
կափարիչով:

Սրվակները վրա փակցվում է հիմնական պիտակ` «Ներքին» կամ
«Արտաքին», ինչպես նան նախազգուշական պիտակ` «Պահել սառը
վայրում»: ժելատինի 326 ավելի կոնցենտրացիաների դեպքում անհրա-
ժեշտ է լրացուցիչ պիտակ՝ «Օգտագործելուց առաջ տաքացնել»:

75

Ւք.:

Ւք.:

Ւք.:

Ւք.:

Ւք.:

Ւք.:

Ւք.:

Ւք.:

76

Օրինակներ` ԲՄՄ լուծույթներ

Տօխեօուտ Ճա հ7մոօօհ1օո161 0,572-100 ոլ
թօքտյու 2,0
ԽԱՏօօ. Ծ. Տմքոռ. 1-ական ճաշի գդալ` օրը 3 անգամ:

ՏօխեօՕուտ Եօքտլու 152-200 1
Ճօմ: հ7մոօօհլօո61 2 ոու
ԽԱՏօ6. Ս. Տմքոռ. 1-ական ճաշի գդալ` օրը 3 անգամ:

Ճօմլ հ7մոօօհլօո61

թօքտյու Ձոճ 2,0

Ճզսշ6 քսղՂճօ2126 100 1

Տոսքւ ՏաոթիլՏ 20 ո

ԽՈՏօօ. 8. Տմջոռ. Մեկ ճաշի գդալ` ճաշից առաջ:

Օ6յճւլոցծ 3,0

Ճզսշ6 քսոճօ2էո6 150 1

ՕԽօօոու 10:11

ԽԱՏօօ. Ս. Տմջոռ. 1-ական ճաշի գդալ՝ օրը 2 անգամ (տաքացնել):

Տօխեօուտ Ճոն 50,0
Շելյօոճն հմոճէծ 1,0

/Ո566. 4 էճ165 մօՏ6Տ Թ 4
Տլջոճ. Մեկ հոգնա գիշերը:

Տօխեօուտ Ճոն 1022-100,0
(1566. Ծ8. Տ1ջոճ. Վայունացուցիչ:

Տօխեօուտ Ճո»ի 770 Շատ ՕԷ/օօղոօ 100,0
Ծո. Տւջոտ. Գլիցերինային ժել:

Խ/(6էհ571661Խ10526 2,0
Ճզսշօ քսղՂոօ21ո6 84 200 ո
(1566. Ծճ. Տւջոճ. Աչքի կաթիլները պրոլոնգացնելու համար:

8. ԿՈԼՈԻԴ ԼՈՒԾՈՒՅԹՆԵՐ
(ՏՕԼՄՈՕԿՊԷՏ ՇՕԼԼՕ/ԾճԼԷ)

Կոյորդ լուժույթների բնութագիրը: Կոլոիդ (հուն. Ճ0/8-սոսինձ ն 6/Ձ0Տ-
տեսակ) լուծույթները ուլտրահետերոգեն համակարգեր են, որտեղ
որպես կառուցվածքային միավոր հանդես է գալիս մոլեկուլների, ատոմ-
ների ն իոնների կոմպլեքսը, որը կոչում են մրցեյներ: Կոլոիդ լուծույթնե-
րում դիսպերս ֆազի մասնիկների մեծությունը տատանվում է 1 մինչն
100 նմ սահմաններում: Դեղատնային տեխնոլոգիայում հիմնականում
կիրառում են հիդրոզոլերը, այսինքն դիսպերս համակարգեր, որտեղ
որպես դիսպերս միջավայր հանդես է գալիս ջուրը: Կոլոիդ լուծույթներին
բնորոշ են փոքր դիֆուզիոն ունակությունը, ցածր օսմոտիկ ճնշումը ն
դիալիզի ենթարկվելու փոքր ունակությունը:

Հ «28
հիդրոֆիլ խումբ Աո Հն
դրոթ: 82 ոչն
կոոր խումբ ֆ
լ 66
Նկար 4. Միցելի կառուցվածքը

Միցելները կոլոիդ լուծույթում գտնվում են քաոսային շարժման մեջ:
Նրանց բնորոշ է բրոունյան շարժումը: Կոլոիդ լուծույթները սեդիմենտա-
ցիոն կայուն համակարգեր են: Սեդիմենտացիան մասնիկների նստված-
քի առաջացումն է ծանրության ուժի ազդեցության տակ: Նստվածքի ա-
ռաջացմանը խոչընդոտում է բրոունյան շարժումը, որը բաշխում է կոլոիդ
մասնիկները լուծույթի ամբողջ ծավալով:

Կոլոիդ լուծույթները ագրեգատիվ ն թերմոդինամիկ անկայուն համա-
կարգեր են, քանի որ մասնիկներն օժտված են ավելցուկային մակերնույ-
թային էներգիայով, որի նվազման արդյունքում կարող է տեղի ունենալ
կոլոիդ լուծույթների կոագուլյացիա: Չնայած սրան` կոլոիդ լուծույթները
կայուն են որոշակի ժամանակի ընթացքում, որը կարելի է բացատրել կո-
լոիդ մասնիկների միացմանը խոչընդոտող մի շարք գործոնների առկա-
յությամբ: Այդ գործոններից է կոլոիդ մասնիկների մոտ նույնանուն լիցքե-
րի առկայությունը, ինչի շնորհիվ դրանք իրար վանում են: Կոլոիդ լու-

77

ծույթները պահպանում են իրենց կայունությունը միայն երրորդ բաղադ-
րամասի՝ կայունացուցիչի առկայությամբ, որը, ադսորբվելով մասնիկ-մի-
ջավայր սահմանի մակերնույթին, խոչընդոտում է կոագուլյացիային:

Երկար ժամանակ պահելուց հնարավոր է այսպես կոչված կոլոիդ
լուծույթների «ծերացում», որն արտահայտվում է մասնիկների շղթա-
յակցմամբ, ինչն էլ բերում է կոագուլյացիայի: Լուծույթների կոագուլյացիա
կարող է ընթանալ նան էլեկտրոլիտների, ջերմաստիճանի, միջավայրի
քՒԼ-ի փոփոխման, լույսի ազդեցության տակ:

8.1. Պաշտպանված կոլոիդ լուծույթների
պատրաստում

Դեղատնային պրակտիկայում առավել հաճախ կիրառում են պաշտ-
պանված կոլոիդ լուծույթները: Դրանցից են կոլարգոլը, պրոտարգոլը ն
ձկնեղը: Կոլարգոլը ն պրոտարգոլը կապող, հակասեպտիկ, հակաբորբո-
քային միջոցներ են: Այս լուծույթները կիրառում են վերին շնչառական ու-
ղիների լորձաթաղանթներին քսելու համար, ակնաբուժական պրակտի-
կայում, միզապարկի լվացման, թարախային վերքերի ն այլ մշակումների
համար:

Պոոտարգոլի լուծույթթ (սպիտակուցային արծաթ) (4ոցճոստ
Թ/ՕԼԹ/ոյՇատ) ամորֆ դարչնադեղնավուն գույնի փոշի է` առանց հոտի,
թույլ դառը ն թեթն կապող համով, հեշտությամբ լուծվում է ջրում, հանդի-
սանում է արծաթի պաշտպանված կոլոիդը, պարունակում է 7,3-8,3 Չ6
(միջինը 8 26) արծաթի օքսիդ: Պաշտպանված կոլոիդի դերը կատարում
են սպիտակուցի հիդրոլիզատները (ալբումինատները):

Թք.: Տօլեօուտ Քոօէճւջօի 272 100 ոլ
քո. Տւլջոճ. Քթի խոռոչի լվացման համար:

Լուծույթի պատրաստման համար օգտագործում են պրոտարգոլի
ուռչելու ունակությունը սպիտակուցի մեծ պարունակության (մոտ 90 96)
շնորհիվ: Ուռչելուց հետո պրոտարգոլի ինքնաբերաբար անցնում է լու-
ծույթ:

2,0 գ պրոտարգոլը բարակ շերտով ցանում են 100 մլ ջրի մակերնույ-
թին ն թողնում հանգիստ: Պատրաստուկը ուռչում է, ն պրոտարգոլի մաս-
նիկները, աստիճանաբար լուծվելով, իջնում են անոթի հատակ` տեղ բա-
ցելով նոր չափաբաժինների համար: Լուծույթը թափահարել չի կարելի,
քանի որ տեղի է ունենում պրոտարգոլի մասնիկների իրար կպչում, ա-
ռաջանում է փրփուր, որը, պատելով պրոտարգոլի մասնիկներին, դան-
դաղեցնում է պեպտիզացիան: Ստացված լուծույթը անհրաժեշտության
78

դեպքում ֆիլտրում են բացթողման սրվակի մեջ տաք ջրով թրջված բամ-
բակով: Պրոտարգոլի լուծույթները կարելի է ֆիլտրել նան ԻՔ 1 ն 2 ապա-
կե ֆիլտրերով:

Եթե լուծույթի կազմում, բացի ջրից, առկա է նան գլիցերին, ապա
պրոտարգոլը նախ տրորում են հավանգում գլիցերինի հետ ն նրա ուռչե-
լուց հետո աստիճանաբար ավելացնում են ջուրը: Պրոտարգոլի լուծույթ-
ները բաց են թողնվում մուգ ապակե սրվակներով, քանի որ լույսի ազդե-
ցության տակ ընթանում է կոլոիդ լուծույթների կոագուլյացիա: Լույսի ազ-
դեցության ներքո պրոտարգոլում պարունակվող արծաթի օքսիդը քայ-
քայվում է` օքսիդացնելով սպիտակուցի հիդրոլիզի արգասիքները, ինչի
արդյունքում պրոտարգոլը վեր է ածվում մետաղական արծաթի: Պրո-
տարգոլի լուծույթները չի կարելի պատրաստել պահուստի համար:

Կոլարգոլրի լուծութներ (կոլոիդային արծաթ) (4/.6ոմա 6010/08/6) կա-
նաչավուն կամ կապտասն թիթեղներ են` մետաղական փայլով, լուծվում
են ջրում, պարունակում են 70 Չօ արծաթի օքսիդ ն 30 Չօ սպիտակուցի
հիդրոլիզի արգասիքներ, որոնք կատարում են պաշտպանված կոլոիդի
դեր: Սպիտակուցի ցածր պարունակության (մոտ 30 26) հետնանքով ըն-
թանում է դանդաղ լուծում ջրում: Լուծման արագացման համար կիրառ-
վում է լուծման երկու մեթոդ` կախված դուրս գրված լուծույթի կոնցենտ-
րացիայից:

Բացթողման ապակե սրվակի մեջ լցնում են մաքրված ջուրը, ավե-
լացնում կոլարգոլը ն սովակի պարունակությունը թափահարում են մինչն
կոլարգոլի լրիվ անցումը լուծույթ: Այս մեթոդը հարմար է կոլարգոլի ցածր
կոնցենտրացիաների դեպքում (մոտ 1 9262): Եթե պատրաստվում են լու-
ծույթները ավելի բարձր կոնցենտրացիաներով, ապա պատրաստում են
հետնյալ կերպ:

Թք.: Տօխեօուտ ԸօԼուջօն 292 200 1
քո. Տւլջոճ. Ցնցուղման համար:

Կոլարգոլը տեղադրում են հավանգի մեջ, տվյալ դեպքում` 4,0 գ, ա-
վելացնում քիչ քանակությամբ մաքրված ջուր, խառնուրդը թողնում են 2-
3 րոպե` ուռչելու համար, տրորում են, ապա աստիճանաբար ավելաց-
նում են մնացած քանակությամբ ջուրը:

Կոլարգոլի ուռչեցման փուլը ընթանում է բավականին երկար, այդ
պատճառով ավելի նպատակահարմար է օգտագործել երկրորդ մեթոդը:
Անհրաժեշտության դեպքում կոլարգոլը ֆիլտրում են հ 1 ն 2 ապակե
ֆիլտրերով կամ եռման ջրով թրջված բամբակե խծուծով: Լուծույթը լու-
սազգայուն է:

Ձկնեղր լուծույթներ (սլանցային յուղի սուլֆոթթուների ամոնիումային

79

աղ) (/Շոկ/օ/ա) գրեթե սն կամ դարչնագույն օշարականման հեղուկ է` յու-
րահատուկ հոտով ն համով: Լուծվում է ջրում, գլիցերինում, սպիրտաե-
թերային խառնուրդում: Ջրային լուծույթները թափահարելիս խիստ
փրփրում են, հանդիսանում է բնական պաշտպանված կոլոիդ:

թք.: Տօխեօուտ 1օհե՛օն 172 200 ոլ
ո. Տւջոճ. Թրջոց

Կշռում են 2,0 գ ձկնեղը հախճապակե թասիկի մեջ, աստիճանաբար
ավելացնում են 200 մլ ջուրը` անընդհատ խառնելով ապակե ձողիկով,
անհրաժեշտության դեպքում ֆիլտրում են բացթողման սրվակի մեջ:

Թք.: Տօլխեօոլտ 1Շհե7օ1 272 100 ոլ
ՕՐօօռու 10,0
/Ո566. 8. Տլջոճ. Խծուծ:

Նախօրոք կշռված անոթի մեջ կշռում են 10,0 գ գլիցերինը ն այնտեղ
չափում են 98 մլ մաքրված ջուրը, թափահարում մինչն միատարր դառ-
նալը: 2,0 գ ձկնեղը կշռում են կշռված թասիկի մեջ, ապա մաս-մաս ավե-
լացնում են գլիցերինի ջրային լուծույթը ն տրորում մինչն լրիվ լուծվելը`
թողնելով անոթի մեջ ջրագլիցերինային լուծույթի մի մասը: Ստացված
ձկնեղի լուծույթը անհրաժեշտության դեպքում քամում են բամբակե
խծուծով 150 մլ ծավալով բացթողման սրվակի մեջ: Հախճապակե թասի-
կը լվանում են ջրագլիցերինային խառնուրդի մնացած մասով: Սրվակը
փակում են ն ձնավորում բացթողման համար: Գլիցերինային լուծույթնե-
րի պատրաստման համար ձկնեղի լուծույթները տեղադրում են տաք ջրի
մեջ` ձկնեղի լուծման հեշտացման նպատակով:

Թք.: Տօխեօուտ 1շհե7օն 1096 100 ո
Հոր 1044 2,0
/Ո566. 2. Տլջոճ. Խծուծ:

Տվյալ դեպքում անհրաժեշտ է ընտրել լուծույթի պատրաստման օպ-
տիմալ տեխնոլոգիա էլեկտրոլիտի՝ կալիումի յոդիդի կոագուլյացիոն ազ-
դեցությունից խուսափելու համար: Այդ պատճառով նպատակահարմար
է ձկնեղին կալիումի յոդիդը ավելացնել ջրային լուծույթի ձնով: Նախա-
պես կշռված թասիկի մեջ կշռում են 10,0 գ ձկնեղը ն բաժիններով խառ-
նում են 80 մլ ջուրը: Լուծույթը ֆիլտրում են բացթողման սրվակի մեջ, որ-
տեղ ավելացվում է նան 10 մլ 20 Չօ կալիումի յոդիդի լուծույթը ն թափա-
հարում մինչն միատարր լուծույթի ստացումը:

80

9. ԿԱԽՈՒՅԹՆԵՐ (ՏՍՏՔԷԽՏ|ՕԿՊԷՏ)

Կայխույթները հեղուկ դեղաձներ են, որոնք` որպես դիսպերս ֆազ,
պարունակում են մեկ կամ մի քանի փոշենման նուրբ մանրացված դե-
ղանյութեր բաշխված հեղուկ դիսպերս միջավայրում:

Կախույթները միկրոհետերոգեն համակարգեր են` կազմված կարծր
դիսպերս ֆազից ն հեղուկ դիսպերս միջավայրից: Կախված մասնիկների
մեծությունից` տարբերում են.

». կոպիտ կայնույթներ, որոնց անվանում են թափահարվող միքս-
տուրաներ (1/24ս26 2ց/12ո6ժ26), որտեղ դիսպերս ֆազի մասնիկ-
ների մեծությունը 1 մկմ մեծ են, հեշտությամբ նստվածք են առա-
ջացնում, այդ պատճառով այն չեն քամում (անհրաժեշտության
դեպքում քամվում է միայն լուծիչը),

«». նուրբ կայխույթներ, որոնց անվանում են պղտոր կամ ծածանվող
միքստուրաներ (//24ս/26 Խոծ/026), մասնիկների մեծությունը 0,1
մինչն 1 մկմ, տարբերվում են կոպիտ կախույթներից նստվածքի
ավելի դանդաղ առաջացմամբ:

Կախված կիրառման ձնից տարբերակում են կախույթներ` ճերյքրհն,
արտաքին կիրառման ն ներարկման համար: Եթե դեղանյութերը դուրս
են գրվում ներքին ընդունման համար կախույթների ձնով, ապա դրանց
անվանում են (այնույթ-միքստուրաներ Արտաքին ընդունման համար
կախույթները դուրս են գրվում քսելու, ցնցուղման, ողողման, թրջոցների
ն այլ նպատակներով: Ավելի հազվադեպ կախույթները դուրս են գրվում
միջմկանային ներարկման համար (ներերակային ընդունման համար չեն
կիրառվում):

Կախույթներ առաջանում են հետնյալ պայմաններում:

». Դեղատոմսում դուրս գրված կարծր դեղանյութերը չեն լուծվում
դուրս գրված դիսպերս միջավայրում (օրինակ` եթե որպես լուծիչ
դուրս է գրված ջուր, իսկ դեղանյութեր՝ ցինկի օքսիդը, ստրեպտո-
ցիդը, օծումբը, ֆենիլսալիցիլատը ն ջրում չլուծվող այլ նյութեր):

»-. Դեղատոմսում դուրս գրված լուծվող կարծր դեղանյութերի լուծե-
(հության սահմանը տվյալ դիսպերս միջավայրում գերազանցված
է (օրինակ` 646 բորաթթվի լուծելիությունը սառը ջրում` 1:25, սա-
կայն դուրս է գրված 1:30 հարաբերությամբ, հետնաբար նրա մի
մասը լուծույթում նստվածք կառաջացնի):

». Դեղատոմսում դուրս գրված դեղանյութերի թիմիական փոխազ-
դեցության արդյունքում աշաջանում է նոր դեղաբանական հատ-
կությամբ օժտված նյութը, որը չի լուժվում դուրս գրված դիսսյերս
միջավայրում (օրինակ` եթե խառնենք կալցիումի քլորիդի ն նատ-
րիումի հիդրոկարբոնատի լուծույթները, առաջանում է կալցիումի

81

կարբոնատի նստվածքը):

»-. Երկու լուծիչների խառնման արդյունքում նվազում է դեղանյույթե-
ոհ լուծելիությունը (օրինակ՝ ջրային լուծույթին կամֆորայի
սպիրտ կամ սպիրտ պարունակող թուրմեր ավելացնելիս):

». Նյութի լուծելիության իջեցմամբ ավելցուկային քանակի մեկանուն
հոնի ազդեցության տակ (պապավերինի հիդրոքլորիդը նստվածք
է առաջացնում լուծույթում քլորի իոնի ավելցուկի առկայությամբ):

». Ուժեղ էլեկտրոլիտների աղայնացնող, կոագուլացնող ազդեցութ-
ան տակ (կալցիումի քլորիդը` էքստրակտվող նյութերի թուրմերի,
հանուկների, լուծամզվածքների վրա):

Դեղատնային գործունեության մեջ առավել հաճախ կիրառում են
կախույթներ, որտեղ որպես դիսպերս միջավայր հանդես են գալիս ջուրը,
բուսական հումքի ջրային հանուկները, գլիցերինը, Ճարպային յուղերը ն
այլն: Կախույթները կարող են լինել պատրաստ ընդունման համար, ինչ-
պես նան փոշիների ն հատիկների ձեով, որոնց օգտագործելուց առաջ
ավելացվում է ջուր կամ համապատասխան հեղուկ՝ նշված քանակներով:

Բժշկական պրակտիկայում կախույթները ունեն հետնյալ նշանա-
կությունը:

«» Կախույթներում հնարավոր է ներառել բարձր դիսպերսման աս-

տիճան ունեցող կարծր չլուծվող դեղանյութեր: Դրանք ավելի ա-
րագ ն լիարժեք են դրսնորում իրենց բուժական ազդեցությունը, ո-
րը ապացուցված է բազմաթիվ կենսադեղագիտական հետազո-
տություններով:

,

» Կախույթները թույլ են տալիս ապահովել ազդեցության երկարա-
ձգում նե տնողության կանոնավորում` դեղանյութերի մասնիկների
չափերի փոփոխմամբ: Օրինակ` ցինկ-ինսուլին ամորֆ նյութի
մոտ 2 մկմ չափերով մասնիկները առաջացնում են արյան շաքա-
րի մակարդակի կարճաժամկետ նվազում: 10-40 մկմ չափերով
բյուրեղական պատրաստուկի կախույթները թողնում են երկա-
րատն բուժական ազդեցություն: Իսկ ամորֆ նե բյուրեղական
պատրաստուկների խառնուրդը ապահովում է թերապնտիկ արդյուն-
քի ավելի արագ ազդեցության ն տնողության երկարացման:

Անհրաժեշտ է հաշվի առնել, որ կախույթները դժվար դեղաչափվող
դեղապատրաստուկներ են: Ուժեղ ազդող, թունավոր դեղանյութերը
դժվար դեղաչափվելու հետնանքով կախույթներում բաց չեն թողնում:

Բացառություն է կազմում միայն այն դեպքը, երբ դեղատոմսում դուրս

գրված նյութերի քանակությունը չի գերազանցում միանվագ դեղաչափը

դեղաձնի ամբողջ ծավալում: Ուժեղ ազդող դեղանյութի բացթողման յու-
րաքանչյուր դեպք քննարկվում է անհատապես: Կախույթները բաց չեն

82

թողնվում նան այն դեպքերում, երբ դեղանյութերի քիմիական փոխազդե-
ցության արդյունքում առաջանում են թունավոր նստվածքներ:

Նստվածքը պետք է հեշտությամբ վերսուսպենզավորվի, լինի նուրբ
դիսպերսված, չթողնի գրգռիչ ազդեցություն լորձաթաղանթի ն մաշկի
վրա:

9.1. Կախույթների կայունացումը

Կախույթները կայուն չեն, պահպանելու ժամանակ նկատվում է մաս-
նիկների սեդիմենտացիա: Դեղապատրաստուկների բարձր արդյունավե-
տությունը ապահովելու համար կախույթները պետք է օժտված լինեն
բարձր կինետիկական ն ագրեգատիվ կայունությամբ ն սեդիմենտացիա-
յի ցածր արագությամբ: Կախույթների ագրեգատային կայունության կո-
րուստը դիսպերս ֆազի մանրը մասնիկներից իրար հարվածելու հետնան-
քով փափուկ փաթիլանման ագրեգատի (ֆլոկուլ) առաջացմամբ կոչվում
է ֆ/ոկուլյացիա (կոագուլյացիա) (լատ. 70ՇՇա/ -- փաթիլ): Ֆլոկուլյացիան
ուժեղանում է թափահարելուց, քանի որ հիդրոֆոբ նյութերի մակերնույթը
վատ է թրջվում, ն դա օժանդակում է օդի մասնիկների ամրացմանը
կարծր ֆազում: Կախույթների կայունությունը կախված է դիսպերս ֆազի
մասնիկների դիսպերսման աստիճանից (մանրացման աստիճանից) ն
նրանց էլեկտրական լիցքից, որն արգելակում է մասնիկների խոշորաց-
մանը ն մասնիկների կոագուլյացիային նրանց շարժման ընթացքում: Որ-
քան մանր է նյութը, այնքան կայուն է կախույթը, ավելի ճշգրիտ է նրա դո-
զավորումը, ն մեծ է դեղաբանական արդյունավետությունը:

0» Ֆ

Հոացույացելան են աստանում բաոռը Աառնիցների մաման
ռրոոշենը կհսանց, հոի հարմածելրիռ

Նկար 5. Կոազուլյացիայի երնույթը կայխույթներում
Կայունությունը կախված է դիսպերս ֆազի մանրացված մասնիկների
ն դիսպերս միջավայրի խտությունների հարաբերությունից: Եթե դիսպերս

ֆազի խտությունը ավելի մեծ է դիսպերս միջավայրի խտությունից, ապա
առաջացած մասնիկները արագ նստում են, իսկ եթե դիսպերս ֆազի

83

խտությունը ցածր է դիսպերս միջավայրի խտությունից, ապա մասնիկները
դուրս են լողում: Առավել կայուն են այն կախույթները, որտեղ դիսպերս ֆա-
զի խտությունը մոտավորապես հավասար է դիսպերս միջավայրի խտութ-
յանը: Նստվածքները ունեն սեդիմենտացիոն մեծ ծավալ, ակտիվ են ն կա-
րող են իրենց վրա ադսորբել քիչ քանակությամբ դուրս գրված ուժեղ ազ-
դող նյութերը, ինչը կարող է հանգեցնել դեղապատրաստուկի դեղաբանա-
կան ակտիվության նվազման: Առաջացած նստվածքները կարող են ունե-
նալ տարբեր կառուցվածք՝ պինդ, կաթնաշոռանման, բամբականման, ալի-
քաձն, բյուրեղական: Վերջին դեպքում նյութի մասնիկները պահպանում են
իրենց անհատականությունը. համակարգը չի վերականգնվում թափահա-
րելուց, տեղի է ունենում Սոնդենսատրի աշաջացում՝ անդառնալի պրոցես:
Կոագուլյացիայի հակառակ պրոցեսը կոչվում է այեատրիզացիա` ագրե-
գատների քայքայումը մինչն նախնական մասնիկներ:

Դեղանյութերը մանրացվում են հավանգներում, սրճաղացներում,
էլեկտրաաղացներում ուլտրաձայնի օգնությամբ ն այլն: Եթե դեղատոմ-
սում առկա են մի քանի անլուծելի նյութեր, նրանց մանրացնում ն խառ-
նում են փոշիների պատրաստման կանոններով: Հիդրոֆոբ նյութերը
մանրացվում են կայունացուցիչների հետ:

Նյութերի չոր վիճակում մանրացման դեպքում դիսպերսման աստի-
ճանը գտնվում է մինչն 50 մկմ -- ի սահմաններում, իսկ եթե դրանք լրա-
ցուցիչ մանրացվում են ջրի առկայությամբ, ապա մասնիկների չափերը
ստացվում են 0,1-5 մկմ սահմաններում:

Մանրացվող զանգվածի 50 Չ6օ-ի չափով հեղուկի ավելացումը ապա-
հովում է դիսպերսման առավել բարձր աստիճանը, քանի որ նվազում է
մանրացվող նյութերի կարծրությունը, բացի այդ` թրջող հեղուկը, ներթա-
փանցելով մանրացվող նյութի բյուրեղների միկրոանցքերի մեջ, թողնում
է սեպաճեղքող ազդեցություն: Այս երնույթը հայտնի է «Ռեբոինդերի
էֆեկտ» անվամբ: Որքան բարձր է թրջման էներգիան, այնքան ուժեղ է
արտահայտվում սեպաճեղքման էֆեկտը, ն նյութերի մանրացումն ավելի
լավ է ընթանում: Բացի այդ` հավանգակոթի, հավանգի ն դեղանյութերի
միջն առաջանում է օպտիմալ կախում` աղցեզիա ն մեծանում է շփումը,
որը նս նպաստում է նյութերի մանրացմանը:

Բ. Վ. Դերյագինը հաստատել է, որ հեղուկ միջավայրում նյութերի
դիսպերսման մաքսիմում արդյունավետություն նկատվում է 1,0 գ կարծր
նյութին 0,4 -- 0,6 մլ հեղուկ (40-60 26) ավելացնելիս: Համաձայն դրա` դե-
ղերի տեխնոլոգիայում գործում է Դեր/ագրինը կանոնը. կարծր դեղանյու-
Թերի նուրբ մանրացման համար վերցվում է մանրացվող նյութի զանգ-
վածի 72-ի չափով հեղուկ:

Հիդրոֆիլ նյութերը ավելի հեշտությամբ քայքայվում են ջրի ներկա-
յությամբ, քան ոչ բնեռային հեղուկներով: Հիդրոֆիլ նյութերի հեշտ դիս-
պերսման համար նպատակահարմար է օգտագործել սպիրտ կամ եթեր:
84

9.2. Դիսպերս ֆազի մասնիկների բնութագիրը

Կախված դիսպերս ֆազի մասնիկների բնույթից` լինում են հոդրոջիլ
ն հիդրոֆոբ նյութերի կախույթներ:

Հիդրոֆիլ նյութերին են պատկանում այն նյութերը, որոնք լավ
թրջվում են ջրով, թրջման անկյունը 45"-ից քիչ է: Լրիվ թրջում տեղի է
ունենում այն դեպքում, երբ հեղուկի կաթիլն ամբողջովին նուրբ թաղանթ
է առաջացնում կարծր նյութի մակերնույթին: Հիդրոֆիլ նյութերից են` բիս-
մուտի հիմնային նիտրատը, ցինկի օքսիդը, օսլան, մագնեզիումի օքսի-
դը, մագնեզիումի կարբոնատը, կալցիումի կարբոնատը, կալցիումի գլի-
ցերոֆոսֆատը, սպիտակ կավը ն այլն:

Ոչ խիստ հիդրոֆոբ նյութերը թրջվում են մասնակի (ծայրային
թրջման անկյունը 90" » 6.» 45" Է, օրինակ` տալկինը 69", ծծումբինը 816,
սուլֆոմոնոմետօքսին 83: ն այլն):

Հիդրոֆոբ նյութերը չեն թրջվում ջրով (ծայրային թրջման անկյունը
1805»-0»90" է, օրինակ` պարաֆինը` 106"): Հիդրոֆոբ նյութերից են՝
մենթոլը, թիմոլը, քափուրը:

9.3. Կախույթների պատրաստման մեթոդները

Կախույթները կարող են պատրաստվել տարբեր դիսպերս միջավայ-
րերում (յուղեր, գլիցերին, սիլիկոնային հեղուկներ ն այլն): Առավել հա-
ճախ ջրային կախույթները դեղատանը պատրաստում են երկու եղանա-
կով` դոսպերսման ն կոնդենսման: Կախույթների պատրաստման տեխ-
նոլոգիական պրոցեսը իր մեջ ներառում է հետնյալ փուլերը`

.» անհամատեղելիության ստուգում,

»» ցուցակահսկվող դեղանյութերի միանվագ ն օրական դեղաչափե-

րի ստուգում,

». մանրացում,

» կախույթային պուլպայի պատրաստում,

» պուլպայի նոսրացում,

«» խառնում,

«» փաթեթավորում ն ձնակերպում:

Կախույթներին պատրաստման բնորոշ փուլերի շարքում, հարկա-
վոր է հաշվի առնել նան ջրային լուծույթների պատրաստման փուլերը`
լուծում, ֆիլտրում

Դհսպերսման մեջոդի հիմքում ընկած է նյութերի մանրացումը: Այս
ձեով պատրաստում են այն կախույթները, երբ դեղատոմսում դուրս
գրված նյութերը գործնականում չեն լուծվում տվյալ դիսպերս միջավայ-

89

րում կամ գերազանցում են լուծելիության սահմանը: Կախված կախույթ-
ներում առկա դեղանյութերի (հիդրոֆիլ թե հիդրոֆոբ)` դիսպերսման մե-
թոդը տարբեր կլինի:

Հիդրոջֆիլ նյութերի կայխույթներ.այղտորման մեթոդ: Հիդրոֆիլ նյութե-
րի կախույթները պատրաստվում են առանց կայունացուցիչների: Առա-
վել նուրբ ն կայուն կախույթների ստացման համար կիրառում են
պղտորման մեթոդը, որը դիսպերսման մեթոդի տարատեսակ է: Այն օգ-
տագործվում է բարձ խտությամբ հիդրոֆիլ նյութերի կախույթների պատ-
րաստման համար: Նախ կարծր դեղանյութը մանրացվում է հավանգում
չոր վիճակում, ապա հաշվարկվում է ջրի ծավալը առաջնային նոսրաց-
ման (պուլպայի) համար (մանրացվող զանգվածի 72-ի չափով, Դերյագի-
նի կանոնի համաձայն): Ստացված խառնուրդը` պուլպան, նոսրացնում
են ջրով ն լցնում բացթողման սրվակի մեջ:

թք.: 21ո61 օ274. 1,5
ԷԹ ճոծի»լօուծեճույու 1,0
ՃՃզմ26 քսոօ2126 120 ոլ
Խ(1566. Ծճ. 5Տ1ջոձ. Ոտքերին քսելու համար:

Ֆրակցիոնացման համար վերցված ջրի զանգվածը պետք է 10-20
անգամ շատ լինի կարծր դեղանյութի ծավալից:
ԳՀԿ
Ամսաթիվ դեղատոմսի 7Թթ

Ցինկի օքսիդ 1,5 առաջնային պուլպա
Ջուր 0,75

Հեքսամեթիլենտետրամին (1:10) 10 մլ
Մաքրված ջուր 110 մլ

Մոնդ 120 մլ

Պատրաստեց. (ստորագրություն)
Ստուգեց. (ստորագրություն)

Արտաքին օգտագործման կախույթ է, որում առկա են հեքսամեթի-
լենտետրամին, որի լուծելիությունը ջրում 1:10 է, ն հիդրոֆիլ նյութ՝ ցինկի
օքսիդ:

1, 0 գ հեքսամեթիլենտետրամինը լուծում են 10 մլ ջրում կոլբայի մեջ:
Հավանգի մեջ տրորում են 1,5 գ ցինկի օքսիդ ն ավելացնում 0,75 մլ ջուր:
Ցինկի օքսիդը լավ խառնում են 1 րոպեի ընթացքում ապա ավելացնում
են 15 մլ ջուր, նորից լավ խառնում ն թողնում 2-3 րոպե: Այդ ընթացքում
ցինկի օքսիդի մեծ մասնիկները նստում են: Նուրբ կախույթը տեղափո-

86

խում են բացթողման սրվակի մեջ: Ապա այդ գործողությունները կրկնում
են մինչն ցինկի օքսիդի ամբողջ զանգվածը կտեղափոխվի բացթողման
սրվակի մեջ: Ձնավորում են «Արտաքին» ն «Օգտագործելուց առաջ թա-
փահարել» պիտակներով:

Հիդրոֆիլ նյութերի միքստուրա-կախույթների կայունությունը բարձ-
րանում է, եթե գրառման մեջ ներառում են դիսպերս միջավայրի մածուցի-
կությունը բարձրացնող նյութեր, որոնք ՄԱՆ-եր չեն: Այդպիսի մածուցիկ
հեղուկներից են շաքարի ն այլ օշարակները, որոնք նպատակահարմար
է ներմուծել կախույթների մեջ (դեղատոմսում դուրս գրված չլինելու դեպ-
քում` խորհրդակցել բժշկի հետ): Այս դեպքում կարծր նյութը չոր վիճա-
կում ջանասիրաբար տրորում են քիչ քանակությամբ օշարակի հետ
(զանգվածի 1/2-ի չափով), ավելացնում են օշարակի մնացած քանակը ն
նոսրացնում են ջրով: Օշարակները բարձրացնում են միքստուրայի մա-
ծուցիկությունը, ինչի հետնանքով նստվածքի առաջացումը նվազում է ն
դրանք ավելի ճշգրիտ են դեղաչափվում:

Ոչ խիստ հիդրոֆոբ ն հիդրոֆոբ նյութերի կայսույթները պատրաս-
տելու ժամանակ օգտագործվում են մեծ քանակի կայունացուցիչներ
(աղյուսակ 5):

Աղյուսակ 5

Կայունացուցիչների քանակը 1.0 գ հիդրոֆոբ նյութի համար

1.0 գ նյութի համար

Կայունացուցիչ Ոչ խիստ հիդրոֆոբ | Խիստ հիդրոֆոբ
նյութեր նյութեր
Ծիրանի խեժ 0.25 0.5
Ժժելատոզ 0.5 1.0
5 օ6-ոց մեթիլ ցելուլյոզի լուծույթ 1.0 2.0
Տվին 80 0.1 0.2

Ոչ խիստ հիդրոֆոբ նյութերի կայխույթներ: Այս նյութերով կախույթնե-
րի պատրաստման համար կայունացուցիչի քանակը վերցնում են ման-
րացվող նյութի զանգվածի 72-ի չափով (կամ տե՛ս աղյուսակ 5): Առաջնա-
յին պուլպայի համար անհրաժեշտ ջրի քանակը հավասար է դեղանյութի
ն կայունացուցիչի զանգվածների գումարի կեսին:

թք.: ՛Լհօոքւու հտմոճն 2,0
Ւե հ7մ10621ԵՕՈՃԱՏ 1,0
Ճզմշօ քսոճօ2է26 100 1
ԽԱՏօօ. Ծ. Տմջոռ. 1 Ճաշի գդալ` օրը 3 անգամ:

8/

Կախույթ-միքստուրա է` ոչ խիստ հիդրոֆոբ հատկություններով նյու-
թով` տերպինհիդրատով: Այս կախույթը առանձնանում է իր ֆլոկուլյա-
ցիա առաջացնելու ունակությամբ, որը հանգեցնում է կարծր նյութի
արագ նստեցման:

Բացթողման տարայի մեջ բյուրետից չափում են 80 մլ մաքրված ջու-
րը ն 20 մլ 5 26-ոց նատրիումի հիդրոկարբոնատի լուծույթը: Հավանգում
տրորում են 2,0 գ տերպինհիդրատը 10 կաթիլ սպիրտի հետ (դժվար
մանրացվող նյութ), ապա ավելացնում են 1,0 գ ժելատոզը ն 1,5 մլ նատ-
րիումի հիդրոկարբոնատի լուծույթը: Ամբողջը լավ տրորում են մինչն
պուլպայի (միատարր խառնուրդ) ստացումը: Ապա քիչ քանակներով
ավելացնում են նատրիումի հիդրոկարբոնատի լուծույթը` լվանալով հա-
վանգից ստացված կախույթը բացթողման տարա:

ԳՀԿ

Ամսաթիվ դեղատոմսի 7Թթ
Ճզաճծ քսղճօճե6 80 ուլ

Տօխեօուտ Էռճեղւ հ7մ:օ681Եօոճետ 576 20 ոլ
՛՛իօոթյու հ»ճոճն 2,0

Օ61ո10օՏ86 1,0

Մըռդ Հ 100 ոլ

Պատրաստեց. (ստորագրություն)
Ստուգեց. (ստորագրություն)

Խիստ հիդրոֆոբ նյութերի կայխույթներ. Խիստ հիդրոֆոբ նյութերով կա-
խույթների պատրաստման համար կայունացուցիչի քանակը վերցնում են
մանրացվող նյութի զանգվածի 1:1 հարաբերությամբ չափով (կամ տե՛ս աղ-
յուսակ 5): Առաջնային պուլպայի համար անհրաժեշտ ջրի քանակը հավա-
սար է դեղանյութի ն կայունացուցիչի զանգվածների գումարի կեսին:

թք.: Խ/(օուհօկ 0,5
ռեւ հ7մոօ062ՒԵՕոՅԱՏ
Ի/Ոել 1Շեւ8ԵՕօԼՅԱՏ Ձոճ 1,5
Ճզաշծ6 քսոճօ2է26 100 1
(1566. Ծ8. Տւջոճ.Ողողում:

Արտաքին օգտագործման կախույթ է հոտավետ, ցնդող խիստ հիդ-
րոֆոբ հատկություններով օժտված մենթոլը:

Մենթոլի կախույթները կայունացնելու համար ժելատոզի զանգվածը
պետք է հավասար լինի դեղանյութի զանգվածին: Հաշվի առնելով, որ
մենթոլը պատկանում է դժվար մանրացվող նյութերի շարքին, նախօրոք
հաշվարկվում է նան 9026 էթանոլի անհրաժեշտ քանակը` հաշվի առնե-
լով լուծելիությունը (1:1):

88

Բացթողման սրվակի մեջ չափում են 100 մլ ջուրը, լուծում նատրիու-
մի հիդրոկարբոնատը ն նատրիումի տետրաբորատը (կամ վերցնում են
30 մլ 5 6 նատրիումի հիդրոկարբոնատ): Հավանգի մեջ տեղադրում են
0,5 գ մենթոլը, տրորում են 5 կաթիլ սպիրտի հետ (դժվար մանրացվող
նյութ է), ավելացնում են 1,0 գ 5 Չ6օ-ոց մեթիլցելուլյոզի լուծույթը ն տրո-
րում մինչն հոմոգեն շիլայի ստացումը: Ապա ավելացնում են ՀՂՏ կաթիլ
աղերի ջրային լուծույթ (Դերյագինի կանոնի համաձայն), տրորում են ն
քիչ քանակներով ավելացնում են աղերի լուծույթը: Խառնելուց հետո
հավանգի պարունակությունը լվանում են բացթողման սրվակի մեջ:

թք.: Տախոտ քո26օ1թւճԱ 1,5
ՕԽօօողու 2,0
ՏքւոէսՏ 86էհ711261 7092 5 1
ՃՃզնճծ քսւրօճ6 90 ոլ
/156օ. 08. Տլջոճ. Տրորել գլխի մաշկին:

ՇԾծումբի կայխույթների պատրաստումը: Հիդրոֆոբ նյութերից հատուկ
մոտեցում են պահանջում ծծումբի կախույթները, քանի որ նրանք ադ-

սորբվում են կախույթի մակերնույթի օդային պղպջակներին փրփրուն
շերտի տեսքով: Ծծումբի կախույթները այլ ընդունված կայունացուցիչնե-
րով կայունացումը նպատահարմար չէ, քանի որ դրանք նվազեցնում են
ծծումբի դեղաբանական ակտիվությունը: Որպես կայունացուցիչ` արտա-
քին օգտագործման ծծումբի կախույթների համար օգտագործում են կա-
լիումական կամ կանաչ օճառներ` 1,0 գ ծծումբին 0,1 - 0,2 գ օճառ:
Օճառ չեն կիրառում, եթե կախույթների կազմում առկա են ծանր կամ հո-
ղալկալիական մետաղների աղեր, քանի որ դրանք առաջացնում են
անլուծելի նստվածքներ: Պետք է նկատի ունենալ նան որ բժշկական
օճառը անհամատեղելի է թթուների հետ:

Ոչ խիստ հիդրոֆոբ նյութով ծծումբի կախույթ է, որի կայունացման
համար պահանջվում է 0,2 գ բժշկական օճառ:

ԳՀԿ
Ամսաթիվ դեղատոմսի 7Թթ
ՏսԼխուտ քո86օ1քնէճն 1,5
Տճքօուտ ոմ Շլումիտ 0,2
ՕՒօօռոլ 2,0
Տքուէստ 86էհ7161 7092 5 ոլ
Ճզաճծ քսղԱքօճէո6 90 ոլ
/ընդ Հ 96,6 Ալ

89

100 մլ-ոց բացթողման սրվակի մեջ կշռում են 2 գ գլիցերին: Հավան-
գի մեջ տեղավորում են 1,5 գ ծծումբ, վրան ավելացնում գլիցերինի մի
մասը ն լավ խառնում: Ստացված խառնուրդը հավանգի կենտրոնից մի
կողմ են տալիս, կենտրոնում լցնում օճառի պահանջված քանակը, վրան
ավելացնում մի քանի կաթիլ տաք ջուր, խառնում կողք տված ծծումբի
հետ, ապա ստացված պուլպային ավելացնում ենք մնացած ջուրը:
Ստացված կախույթը տեղափոխում են սրվակի մեջ, ջրի մնացած քանա-
կությամբ լվանում հավանգում մնացած մնացորդը բացթողման սրվակ:
Վերջում ավելացնում են 7046 էթանոլի լուծույթը: Սրվակը փակում են,
լավ թափահարում ն ձնավորում բացթողման համար:

Թք.: Տեօքէօ6օ14 3,0
Շճոքհօո26 3,5
ՏսլխԽուտ քո2661թւռն
Ճ6օ141 Տ1իօ7Ա61 Ձոճ 2,0
ՕԷ7օօռու 3,0
Տք. 8օէհ7 61
ՏՕԼ. 86141 ԵՕու61 372 Յոճ 50 ուլ
(11566. Ծ8. 5Տւջոճ. Մաշկին տրորելու համար:

Հիդրոֆոբ նյութերով (քափուր, ծծումբ, ստրեպտոցիդ) կախույթ-
միքստուրա է:

Բացթողման սրվակի մեջ կշռում են 2,0 գ սալիցիլաթթուն, 1,5 գ բո-
րաթթուն, 3,5 գ քափուրը, ավելացնում 50 մլ 90 06 էթիլ սպիրտը: Սրվակը
խցանում են ն թափահարում մինչ փոշիների լիակատար լուծումը: Չա-
փում են 50 մլ մաքրված ջուրը: Հավանգում մանրացնում 3,0 գ ստրեպ-
տոցիդը 15 կաթիլ 95 /օ սպիրտի հետ (դժվար մանրացվող փոշի է), ավե-
լացնում են 2,0 գ ծծումբը, 0.3 գ բժշկական օճառը, 3,0 գ գլիցերինը ն
տրորում մինչ հոմոգեն շիլայի ստացումը: Ավելացնում են մաս առ մաս
50 մլ մաքրված ջուրը` լվանալով կախույթը բացթողման սրվակի մեջ:

Կոնդենսացիոն մեթոդր հիմքում ընկած է մասնիկների խոշորացու-
մը` ագրեգացիան՝

» լուծիչների փոխանակման հետնանքով,

». քիմիական փոխազդեցության արդյունքում:

Լուծիչների փոխանակման արդյունքում, օրինակ, էթանոլային լու-
ծույթից սկսում են անջատվել նյութեր, որոնք չեն լուծվում ջրում կամ է-
թանոլի նոսրացված լուծույթներում, ե հակառակը` ջրայինից էթանոլ,
քանի որ չեն լուծվում էթանոլում կամ ջրաէթանոլային լուծույթներում:
Դա բացատրվում է նրանով, որ նյութերի կոնցենտրացիան դառնում է
հագեցած կամ գերհագեցած փոփոխված դիսպերս համակարգի նկատ-
մամբ: Գերհագեցած լուծույթները անկայուն են ն մի փոքր փոփոխության
դեպքում սկսվում է բյուրեղացման պրոցեսը:

90

Կոպիտ դիսպերս համակարգեր ստանալու հավանականությունը
իջեցնելու համար թույլ հիմքերին ավելացվում են մնացած բաղադրամա-
սերը ք-ի աստիճանական բարձրացմամբ, ն հակառակը` թույլ թթունե-
րին` ք-ի աստիճանական նվազմամբ:

Նուրբ կախույթների ստացման համար ելային նյութերը, որոնք ռեակ-
ցիայի մեջ են մտնում միմյանց հետ, առանձին-առանձին լուծվում են մեծ
քանակությամբ ջրով, ապա նոսրացված լուծույթները միացվում են:

թք: Էռեւ հ7մ-062ՒԵՕոՃԱՏ 4,0
Շ8161 օհլօումմ 8.0
Ճզ. տել 200 ու
ԽՈՏօօ. Ս. Տմջոռ. 1 Ճաշի գդալ` օրը 2 անգամ:

ԸօՇԼ, Է 2/61ՇՕ, -» ԸօՇՕ, 1 -ԷԱ,Օ--2րաԸ1

Կախույթ է, որտեղ դեղաբանորեն ակտիվ նյութը ստացվում է երկու
նյութերի փոխազդեցության արդյունքում: Նուրբ կախույթի ստացման հա-
մար կամ պատրաստում են ելային նյութերի լուծույթները առանձին ն հետո
միացնում իրար կամ օգտագործում են այդ նյութերի խտալուծույթները:

Բացթողման տարայի մեջ չափում են 80 մլ թորած ջուր, 40 մլ 2096
ՇՅՇ)շ-ի լուծույթ ն 80 մլ 546 ԻՅԻ(ԸՇՕ»-ի լուծույթ` օգտագործելով բյուրե-
տային սարքը: Աղերի լուծույթները խառնելու արդյունքում առաջանում է
կալցիումի կարբոնատի նուրբ կախույթ:

Քիմիական փոխազդեցության արդյունքում առաջանում է դեղաբա-
նական հատկությամբ օժտված նոր նյութ:

Թք.: ՔլսողԵլ 266էՅէ6Տ
21ո61 ՏԱԼԹԱՏ Ձոճ 1,5
ՃՃզս46 քսոօ2էո6 100 ոլ
Խ(1Տ66. Ծճ. 5Տւջոճ. Միզուղիների ցնցուղման համար:

Տվյալ դեպքում փոխանակման քայքայման ռեակցիայի արդյունքում
ընթանում է կապարի սուլֆատի նստվածքի առաջացում՝

Քե(Ըքւ.ԸՕՕ), Է շոՏՕլ -» ՔԵՏՕլ 1 Է շո(ԸԱ.ԸՕ0Օ),:

Եթե կոնդենսացիոն մեթոդով չի հաջողվում ստանալ նուրբ կախույթ,
իսկ նոր առաջացած նյութերը ունեն բյուրեղական կառուցվածք, որոնք կա-
րող են վնասել լորձաթաղանթը, ապա այդպիսի նյութերը չեն լուծում, այլ
տրորում են ջրով` առաջացած մասնիկների չափերը փոքրացնելու համար:

Այս դեպքում չի թույլատրվում նյութերի առանձին լուծումն նախորդ
օրինակի նման, քանի որ նստվածքում կառաջանան կապարի սուլֆատի
սուր ծայրերով բյուրեղները: Ցնցուղման ժամանակ այդ բյուրեղները կա-
րող են վնասել միզուղիների լորձաթաղանթները ն հարուցել սուր բորբո-

91

քային պրոցեսների ընթացք: Այդ պատճառով կախույթը պատրաստվում
է հետնյալ կերպ: Հավանգում դիսպերսում են կարծր նյութերը նախ չոր
վիճակում, ապա ավելացնում են կարծր նյութերի զանգվածի կեսով չափ
ջուր պուլպայի ստացման համար, ավելացնում են ջրի մնացած քանակը
ն լցնում բացթողման սրվակի մեջ:

Լուծիչի փոխանակաման հետնանքով առաջացած կախույթները
ստացվում են ավելի նուրբ, քան մեխանիկական դիսպերսմամբ:

Փայեթավորում ն ձնավորում : Կախույթները փաթեթավորում են թա-
փանցիկ բացթողման սրվակների մեջ, որպեսզի թափահարելու արդյուն-
քը տեսանելի լինեն: Պիտակավորում են այլ հեղուկ դեղաձների նման
լրացուցիչ «Օգտագործելուց առաջ թափահարել» պիտակով: Միքստու-
րա կախույթները պահվում են սառը վայրում:

Կախույթների որակի յուրահատուկ չափանիշ է մասնիկների հավա-
սարաչափ բաշխումը լուծույթի ամբողջ ծավալով 24 ժամ պահելուց 15-
20 վայրկյան թափահարելուց ն 40-60 վայրկյան 3 օր պահելուց հետո:

Օրինակներ՝ կատարելու համար (կախույթներ)

Թք.: Տսմխուտ մօքան 2,0
ՕԽ-օողու 5,0
Ճզգ 46Տե1լ 90 ուլ
ԽԼ5ԾՏ. Ձեռքերի դաստակների տրորման համար:

Թք.: 6. ԵՕՐ61 0,3
ՏՕ|. ԷՐ/մոՕջծու քօռօ14 5,0
Տք ուստ 86էհ7161 7096 101
ԽԼԾՏ . 1- ական կաթիլ ականջի մեջ:

Թք.: ՔլոԵլւ ճօ6էճետ 10,0
Ճզ. Վօտել 100 ոլ
ԽԼԾՏ. Ցնցուղման համար:

Թք.: Տօ1. Խ6Տ0161ու 272 100 ոլ
քՏ . Շփելու համար:

թք.: Շհ|օոճողւու 0,5 200 ոլ
քՏ. Ողողում:

92

Ւք.:

Ւք.:

Ւք.:

Ւք.:

Ւք.:

/(Շուօն
Շճողքհօ1ոծ 88 0,1
ՕԼ Էսօճիքն քէ. Մ
Օլ. Քուոքմու 10,0

ԽԼԾՏ . Կաթիլներ քթի համար:

Ֆիճոօկ 0.3
ՕԽ-օռոլ 10,0
ԽԼԾՏ . Ականջի կաթիլներ:

1օհ»օն 12,0
ՇԷօօռու 84 100,0
ԽԼԾՏ . Վիրախծուծ:

ԻՈեղ 1ՇԱՅԵՕԼՁԱՏ 3.0
Ճզ. զտել 15 ոլ

ԽԼԾՏ . Տրորել կրունկները:

Տսլխոտ 3,0
ՕԽօօոու 1,0
Ճզ. ձօտելլ 60 ոլ

ԽԼքՏ.Քսել գլխի մաշկին:

93

10. էՄՈՒԼՍԻԱՆԵՐ (ԷԽՍԼՏՃ)
10.1. էմուլսիաների բնութագիրը

Արտաքին տեսքից միատարր դեղաձներ են, որոնք բաղկացած են
միմյանց մեջ չլուծվող նուրբ դիսպերսված հեղուկներից` նախատեսված
արտաքին, ներքին ընդունումների ն ներարկման համար:

էմուլսիաները, որպես կանոն, կայունացնում են կայունացուցիչնե-
րով` Տ-2, տվին-80, ժելատոզ, չոր կաթ, 10 Չօ օսլայի լուծույթ, ձվի դեղ-
նուց ն այլն:

էմուլսիաները լինում են երկու տիպի` /ուշայրն ն սերմային: Յուղային
էմուլսիաների պատրաստման ժամանակ օգտագործում են դեղձի, ձի-
թապտղի, արնածաղկի, գերչակի, վազելինային ն եթերային յուղեր, ձկան
յուղ, բալասաններ ն այլն: Եթե դեղատոմսում նշված չէ յուղը, օգտագոր-
ծում են առաջին երեքը:

Սերմային էմուլսիաները պատրաստվում են գետնանուշից, նուշից,
հունական ընկույզից, կակաչի, դդումի սերմերից ն այլն: Սերմերը բա-
ժանվում են երկու խմբի` կեղնով ն առանց կեղնի (կակաչի սերմ):

Սերմային էմուլսիաները պատրաստվում են գետնանուշից, նուշից,
հունական ընկույզից, կակաչի սերմից, դդումի սերմից ն այլն: Սերմային
էմուլսիաները կարող են նշանակվել ներքին ընդունման կամ որպես կոս-
մետիկ կաթ: Սերմերը բաժանվում են երկու խմբի՝ կեղնով (նշի, դդումի,
գետնանուշի) ն առանց կեղնի (կակաչի սերմ): Կախված դրանից իրակա-
նացվում է սերմերի առաջնային մշակում:

Էք.: հուս 51 Տճւուտ ճուջմմն մսուտ 100,0
Խ/1ՏՇ6Շ. Ծո. Տւջոճ. Տրորել դեմքին քնելուց առաջ:

100,0 գ էմուլսիայի պատրաստման համար վերցնում են 10,0 գ
համապատասխան ձնով պատրաստված սերմեր: Սերմերի լրացուցիչ
մանրացման համար վերցնում են ջրի որոշակի քանակություն (սերմերի

զանգվածի 1096-ի չափով):
ԳՀԿ
Ամսաթիվ դեղատոմսի Ի
Տօոլուտ ճոույջմոի մսոտ 10,0
Ճզաշծ քաւսքօ:էո6 1 մլ
Ճզաշծ քսղճճճէոծ 89 մլ

ընդ. Հ 100,0
Պատրաստեց. (ստորագրություն)
Ստուգեց. (ստորագրություն)
94

էմուլսիաները պատրաստվում են ըստ զանգվածի: Եթե դեղատոմսում
նշված չէ էմուլսիայի կոնցենտրացիան, ապա պատրաստում են 10 օօ, այ-
սինքն` 10 գյուղ կամ սերմ 100,0 գ էմուլսիայի պատրաստման համար:

Յուղային էմուլսիաների պատրաստումն ընթանում է երկու փուլով`

«» առաջնային էմուլսիայի ստացում (կորպուսի ստացում),
»» առաջնային էմուլսիայի նոսրացում անհրաժեշտ քանակի ջրով:

Առաջնային էմուլսիայի ստացումն առավել պատասխանատու պահն
է էմուլսիաների պատրաստման պրոցեսում: Եթե էմուլսիան չի ստացվել,
ն ջրի ավելացնելուց հետո երնում են յուղի խոշոր կաթիլներ, ապա չի կա-
րելի այն ուղղել, այլ պետք է նորից պատրաստել:

Առաջնային էմուլսիաների պատրաստման ժամանակ պետք է պահ-
պանել որոշակի տեխնոլոգիական կանոններ:

Առաջնային էմուլսիան կարելի է ստանալ երեք եղանակով (աղյու-
սակ 6):

Աղյուսակ 6
Առաջնային յուղային էմուլսիաների ստացման մեթոդները
Պատրաստման մեթոդը Նյութերի խաշնման հերթականությունը
Կոնտինենտալ (Բոդրիմոնի մեթոդ) (էմուլգատոր-յուղ) Հ ջուր
Անգլիական (Օմուլգատոր ջուր) յուղ

Ռուսական էմուլգատոր-(յուղՒջուր)

Կոնտինենտալ կամ Բոդրիմոնի մեթոդի դեպքում չոր հավանգում
տեղադրվում է էմուլգատորի անհրաժեշտ քանակությունը, լավ մանրաց-
վում, ապա ավելացվում է յուղը ե հավանգակոթի հավասար շարժումնե-
րով խառնվում է էմուլգատորի հետ մինչե միատարր զանգվածի ստա-
ցումը, ընդ որում` ստացվում է Օ/ճոգոյ:

Այդ խառնուրդին կաթիլ-կաթիլ ավելացվում է էմուլգատորի ն յուղի
զանգվածի 1/2-ի չափով ջուր (որպես էմուլգատոր` կարող են օգտա-
գործվել ժելատոզը ն արաբական խեժը) ն խառնելով` տրորում են մինչն
բնութագրական ճտճտոցի լսումը: Ընդ որում` խառնուրդը ձեռք է բերում
թթվասերանման տեսք ն հավանգի պատով ջրի կաթիլ ավելացնելիս այն
թողում է սպիտակ հետք: Դա վկայում է այն մասին, որ առաջնային էմուլ-
սիան պատրաստ է, ն ազատ յուղային մակերնույթ չկա: էմուլգացնելուց
հետո նպատակահարմար է էմուլսիան հանգիստ թողնել 5-10 րոպե` հա-
կառակ տիպի էմուլսիան քայքայելու համար ն նորից խառնել: Այս ձնով
էմուլսիան հատկապես լավ է ստացվում, եթե ն՛ հավանգը ն՛ էմուլգատո-
րը չոր են, քանի որ էմուլգատորի խոնավ լինելու դեպքում յուղը նրան չի
կարող թրջել:

95

Անգլիական մեթոդ Հավանգի մեջ տեղադրում են էմուլգատորի
անհրաժեշտ քանակը, որը լավ տրորում են, ապա խառնում ջրի հետ
մինչե միատարր զանգվածի առաջացումը: Ընդ որում` առաջանում է
հիդրոզոլ: Ապա այս խառնուրդին կաթիլներով ավելացնում են յուղը: Երբ
յուղի ամբողջ քանակը էմուլգացվում է, առաջնային էմուլսիային ավելաց-
վում է ջրի մնացած քանակությունը: Թեն այս մեթոդը ավելի աշխատա-
տար է, բայց տալիս է ավելի լավ արդյունք:

Ռուսական մեթոդ: Հավանգի մեջ առաջին հերթին ավելացնել էմուլ-
գատորը, որը լավ տրորվում է, հետո ավելացվում յուղը ն ջուրը:

Հավանգակոթը պետք է պտտացնել պարույրաձն եռանդուն շար-
ժումներով, միայն մեկ ուղղությամբ: Այդ դեպքում յուղի մասնիկները
ձգվում են թելերի նման, որոնք կտրվելով թույլ են տալիս կաթիլին պա-
րուրվել էմուլգատորի թաղանթով: Եթե հավանգակոթը պտտացվի տար-
բեր ուղղություններով, ապա յուղի թելիկների առաջումը նվազում է, իսկ
այդ ընթացքում առաջացած գնդիկները իրար դիպչելով դժվարացնում
են դիսպերսման պրոցեսը: Հավանգակոթը անհրաժեշտ է պահել այնպես
որ ապահովվի մաքսիմալ շփումը հավանգի պատերի հետ: Այն ոչ միայն
պետք է հարի էմուլգացվող խառնուրդը, այլ նան խառնուրդի մեջ օդ ներ-
մուծի (ինչպես կրեմ հարելիս):

Առաջնային էմուլսիայի պատրաստման ժամանակ պետք է հաշվի
առնել նան, որ խիստ սառը յուղերը (ջերմաստիճանը 15"Շ-ից ցածր) հա-
ջողվում է էմուլգացնել մեծ դժվարությամբ: Ընդ որում` այդ ընթացքում
կարծր եռգլիցերիդները առաջացնում են նստվածք ն չեն ենթարկվում
նուրբ դիսպերսման: Այդ դեպքում յուղերը անհրաժեշտ է մի փոքր տա-
քացնել:

.» Առաջնային էմուլսիայի կազմի մեջ մտնող բաղադրամասերի լավ
խառնման համար խորհուրդ է տրվում ցելուլյոդային թիթեղով
թանձր զանգվածը մի քանի անգամ հավաքել պատերից հավան-
գի կենտրոն: Դրանից հետո կամաց-կամաց խառնելով` ավելաց-
վում է մնացած քանակի ջուրը:

Բաղադրամասերի քանակի հաշվումը: Յուղի, ջրի ն էմուլգատորի
քանակը հաշվելու համար առաջնորդվում ենք հետնյալ կանոններով.

» յուղի քանակը որոշվում է դեղատոմսի գրառումով,

«». էմուլգատորի քանակությունը` էմուլգացնող ունակությամբ,

«». առաջնային էմուլսիայի համար անհրաժեշտ ջրի քանակը`
ջրում էմուլգատորի լուծելիությամբ:

Այդ պատճառով առաջնային էմուլսիայի ստացման գրառումը տար-
բեր է կախված կիրառվող էմուլգատորից: Օրինակ, եթե որպես էմուլգա-

96

տոր օգտագործվում է ժելատոզը, ապա.
100,0 գ էմուլսիայի ստանալու համար 10,0 գ յուղին օգտագործվում է
5,0 գ ժելատոզ ն յուղի ու էմուլգատորի քանակության 1/2 -ի չափով ջուր՝
(10:5):2Հ75Տվլ:
Առաջնային էմուլսիայի նոսրացման համար ջրի անհրաժեշտ քանա-
կը կլինի
100--(10Ի5Հ 75) ՀՈՏ մլ:

Այլ էմուլգատորներ կիրառելիս 10,0 գ յուղի համար անհրաժեշտ է.

» 2,0 գ կալիումական կամ նատրոնական օճառ (կամ 1,0 գ
կալիումական օճառի խառնուրդը 1,0 գ տվին-80 հետ),

«» 10,0 գ չոր կաթը (10 մլ ջրի լուծույթում),

Հ. ԼԷ2(յուղի զանգվածի 15 76-ի չափով),

Աղյուսակ 7
էմուլգատորի ն ջրի քանակային հարաբերությունը
էմուլգատոր, Քանակը, Ջրի կոնցեն- Քանակը,
(10,0 գյուղի համար) գ տրացիան մլ
ժելատոզ 5,0 մաքր.ջուր 75
Տվին-80 2,0 մաքր.ջուր 2-3
Մեթիլ ցելուլյոզ 1,0 5 օօ լուծույթի ձնով 20
Նատրիումի կարբօքսիմեթիլցելուլյոզ 0,5 5 օօ լուծույթի ձնով 10
Օսլա 5,0 10 96 լուծույթի ձնով 50
Արաբական խեժ 5,0 մաքր.ջուր 75
Ծիրանենու խեժ 3,0 մաքր.ջուր 10
Դեքստրին 10,0 մաքր.ջուր 10

10.2. Դեղանյութերի ներմուծումը
էմուլսիաներ

Եթե դեղանյութը լուծվում է ջրում, ապա այն լուծում են առաջնային
էմուլսիայի ստացման համար նախատեսված ջրի մի մասի մեջ ն ավե-
լացնում են պատրաստի էմուլսիային ամենավերջում: Առաջնային էմուլ-
սիային այդ նյութերի ավելացումը կարող է բերել էմուլսիայի քայքայման
էլեկտրոլիտների աղայնացող կամ նյութերի բարձր կոնցենտրացիայի
ազդեցության ներքո: Կոնցենտրիկ լուծույթների օգտագործումը թույլ է
տրվում միայն այն դեպքում, երբ նրանց ընդհանուր ծավալը 1/2 -- 1/3-ով
քիչ է առաջնային էմուլսիայի նոսրացման համար նախատեսված ջրից:

97

Յուղային էմուլսիա - էմուլցատորը ժելատոզ

Թք.: Էողսի51 0161 Ե6ոտ16օւսոո 100,0
ՇՕՒՏԼու-ոճեյ ԵՇոշօ8ԱՏ 0,5
(1566. Ծ8. Տւջոճ. Լ Ճաշի գդալ օրը երեք անգամ:

Յուղային էմուլսիա է Յ/Ջ տիպի ջրալուծելի նյութով` կոֆեին նատ-
րիումի բենզոատով:

Հավանգի մեջ տեղադրում են 5,0 գ ժելատոզը ն լավ տրորում, ապա
ավելացնում են 7,5 մլ ջուր, խառնում ն ստանում ոոդոոզոյ: Ապա կա-
մաց-կամաց (ավելի լավ է կաթիլներով) ավելացնում են դեղձի յուղը ն
լավ տրորում: Ստուգում են առաջնային էմուլսիայի պատրաստ լինելը,
ապա կամաց-կամաց նոսրացնում են առաջնային էմուլսիան ջրով, որի
քանակը հավասար է՝

100.- (7,5 Հ 5,0: 10,0) Հ 77,5 մլ:

էմուլսիայի կազմում առկա է կոֆեին-նատրիումի բենզոատ, որի
լուծման համար անհրաժեշտ ջրի քանակը մոտավորապես կլինի 20-
25 մլ (կամ 5 մլ 1026 կոնցենտրիկ լուծույթ), իսկ մնացած ջրով նոսրաց-
նում են առաջնային էմուլսիան: Պատրաստի էմուլսիային ավելացվում է
կոֆեին-նատրիումի բենզոատի լուծույթը:

ԳՀԿ
Ամսաթիվ դեղատոմսի 7Թթ
Օ618է0526 5,0
Ճզնճծ քսՂքօճէո6 85 ոլ
Օ161 Թ6ոտ160ւսու 10,0
ՇօԷԹԼու-ոճեյ ԵՇոշօ4է5Տ 0,5

Խ1ող.- 100,5

Պատրաստեց. (ստորագրություն)
Ստուգեց. (ստորագրություն)

Նմանօրինակ եղանակով պատրաստի էմուլսիային ավելացվում են
քլորալհիդրատը, նատրիումի բրոմիդը, սպիրտային լուծույթները, օշա-
րակները, լուծամզվածքները:

Եթե դեղանյութը լուծվում է յուղում (թիմոլ, մենթոլ, քափուր, յուղալույծ
վիտամիններ, հորմոններ ն այլ պատրաստուկներ), ապա դրանք լուծում
են յուղում մինչն առաջնային էմուլսիայի մեջ մտցնելը: Ընդ որում` էմուլ-
գատորի քանակը հաշվարկվում են յուղային լուծույթի ընդհանուր զանգ-
վածի հաշվով: Այս կանոնից բացառություն է կազմում աղիքային հակա-
սեպտիկ ֆենիլսալիցիլատը, որը լուծել յուղի մեջ խորհուրդ չի տրվում,

98

քանի որ աղիներում յուղում լուծված վիճակում վատ է հիդրոլիզվում ն
արդյունքում յուղային լուծույթը չի թողնում անհրաժեշտ դեղաբանական՝
հակասեպտիկ ազդեցությունը:
Եթե դեղանյութերը չեն լուծվում ո՛չ ջրում, ո՛չ յուղում ապա դրանք ման-
րացվում են մինչն նուրբ փոշի ն ավելացվում պատրաստի էմուլսիային:
էմուլգատորը տվին-80
թք.: Էւոս)51 0151 Թ16լու 200,0

Շճողքհօոոծ 1,0
(1566. ԾՅ. Տլջոճ. 1 ճաշի գդալ օրը 3 անգամ:

Յուղային էմուլսիա է Յ/Ջ տիպի յուղում լուծվող հոտավետ, ցնդող
նյութը` քափուրը:
ԳՀԿ
Ամսաթիվ դեղատոմսի 7Թթ
Օ16ւ Բ16լու 20,0
Շճոքհօո261,0 յ ՂօԸ
Ղզողո-80 4,2
Ճզաշճծ քսղքօճէոծ 5 11
/Ճզաշծ քսղճօՅէո6ծ 170,8 ո
ԽԼսդ.Հ 201.0
Պատրաստեց. (ստորագրություն)
Ստուգեց. (ստորագրություն)

Հախճապակե թասիկի մեջ կշռում են 20,0 գ գերչակի յուղը ն այնտեղ
լուծում 1,0 գ քափուրը, կարելի է տաքացնելով (մինչն 405Շ) ջրային բաղ-
նիքի վրա: Հավանգի մեջ տեղադրում են 4,2 գ տվին-80, ավելացնում են
քափուրի յուղային լուծույթը, խառնում: Կաթիլներով ավելացնում են 5 մլ
ջուր ն էմուլգացնում մինչն առաջնային էմուլսիայի ստացումը: Պատրաս-
տի առաջնային էմուլսիան նոսրացնում են ջրով, որն անհրաժեշտ է ավե-
լացնել մի քանի չափաբաժնով՝

201,0 -- (21,0 Հ 4,2 Հ 5,0) Հ 17078 մլ:

Թք.: Էտոս|51 016051 100,0
թհծոլւ Տ1իօ7188Տ
Թյւտուսէհլ ՏսԵունո2Ատ Ձոճ 2.0
ԽԱՏօ6. Ս. Տ1ջոռ. 1 Ճաշի գդալ` օրը 3 անգամ:

Յ/Ջ-ում տիպի էմուլսիա է, որի կազմում առկա է ոչ խիստ հիդրոֆոբ
հատկություններով օժտված նյութ ֆենիլսալիցիլատ ն բիսմութի նիտ-

րատ՝ բարձր խտությամբ հիդրոֆիլ նյութ:
Ոչ մեծ հախճապակե թասիկի մեջ կշռում են 20,0 գ 5 26-ոց մեթիլցե-

99

լուլյոզի լուծույթը, տեղաւոոխում հավանգի մեջ, ավելացնում ոչ մեծ քա-
նակներով 10,0 գ նշի կամ դեղձի յուղը, մանրակրկիտ խառնում մինչն
առաջնային էմուլսիայի ստացումը, ապա բաժիններով ավելացնում են
70 մլ մաքրված ջուրը:

2,0 գ ֆենիլսալիցատը (դժվար մանրացվող նյութ) տրորում են հա-
վանգում 20 կաթիլ էթիլ սպիրտի հետ: Սպիրտի գոլորշիանալուց հետո
խառնում են 2,0 գ 5 Չօ մեթիլցելուլյոզի հետ, ավելացնում 2,0 գ բիսմութի
հիմնային նիտրատը ն այդ խառնուրդին ավելացնում են մոտավորապես
4,0 գ էմուլսիա` ինտենսիվ տրորելով: Ստացված զանգվածը նոսրաց-
նում են էմուլսիայով ն տեղափոխում բացթողման տարա, ձնավորում:

Թք. Էողս)51 62: 01615 200,0
Օլ Խ/(Տուհշօ քւքօոած 9էՏ Ճ
Խ/(6ուհօկ 1,0
Էշն 26 ԹՇԱոզօոոճծ 0,15
թհծոլւ Տ2իօ7188Տ 2,0
Թլտուսէհլ ՏսԵուն2նՏ 1,0
Տոսքւ Տաոքիճ1Տ 10 ոլ
ԽԼ Ծ.Տ. | ճաշի գդալ` օրը 3 անգամ:

Յուղային էմուլսիա է ներքին ընդունման համար: Այսպիսի էմուլսիա-
ները պատրաստվում են ժելատոզի կամ 10 Չօ օսլայի հիմքի վրա:

էմուլգատոր - 70 26 օսլայի լուծույթ Դեղապատրաստուկի ընդհա-
նուր զանգվածը 217,5 Գ է, որից 200,0 գ էմուլսիայի զանգվածն է` |200,0
Է 0,2 (10 կաթիլ յուղ) 1,0 Հ 0,3 (չոր լուծամզվածքի զանգվածը 1:2) Հ 2,0
Հ 1,0 13,0 (10 մլ շաքարային օշարակի զանգվածը` 10 2 1,3 գ/մլ խտու-
թյունը):

Յուղը նշված չէ, վերցնում ենք, օրինակ, 10 Չօ արնածաղկի յուղ ն
մնացած յուղալուծ նյութերը` 20,0 գ, 1,0 Հ 0,2 Հ21,2 գ (մենթոլը ն եթե-
րային յուղը):

Օսլայի զանգվածը` 11,6 գ (հաշվարկվում է յուղային լուծույթի 1/2-ի
չափով` 10,6 գ ՀՂ1,0 գ ֆենիլսալիցիլատի կախույթի կայունացման հա-
մար` որպես ոչ խիստ արտահայտված հիդրոֆոբ նյութ, այսինքն` նրա
զանգվածի 1/2-ի չափով):

Օսլա................................. 11,6գ (1 մաս)
սառը ջուր ........................ 23,2 մլ (2 մաս)
տաք ջուր........................ 81,2 մլ (7 մաս)

Ընդհանուր զանգվածը 116,0 գ

Առաջնային էմուլսիայի ստացման համար անհրաժեշտ է 63,5 մլ
ջուր`
100

ԳՀԿ

Ամսաթիվ դեղատոմսի 7Թթ
Խ(սօճջ1ուտ Ճոն 1092 106,0
Օ15. ԷԼՏիճուհւ 20.0

/Շուհօն 1,0 (ւ օԸ)
Օլ Խ/1օուհշօ քւլքօոոծ 0,2 (ջԱ5Տ Ճ)
ՃՃզմ26 քսոօ2էո6 63,5 ո՛ւ
Էռնե Շն 8օԼճմօոոշծ (1:2) 0,3
թհծո»լ1 Տճիօ188եՏ 2,0
Խ(սօլճջ1ուտ Ճոն 1092 10,0
8ւտոսքիւ Տսծուն ՅԱՏ 1,0 չի լուծվում ջրում,
Ճզնճծ քսղւճօճէած 0,5 1 1 պատրաստվում է կախույթը:
Տոսքլ Տառքիօյտ 13.0 10:
/(- 217,5
Պատրաստեց. (ստորագրություն)
Ստուգեց. (ստորագրություն)

Օսլայի կիսասառած լուծույթին կաթիլներով ավելացնում են յուղը
կամ յուղային լուծույթը: Ստացված առաջնային էմուլսիան նոսրացնում
են նոսրացման համար նախատեսված ջրով կամ դեղանյութերի ջրային
լուծույթով: Կրկնակի թանզիֆի շերտով ֆիլտրում են բացթողման սրվա-
կի մեջ:

Ազատված հավանգի մեջ տեղադրում են բիսմութի հիմնային նիտ-
րատը, տրորում ըստ օպտիմալ դիսպերսման կանոնի ն լվանում բաց-
թողման տարայի մեջ:

Կրկնակի ազատված հավանգում մանրացնում են ֆենիլսալիցիլա-
տը ն հավանգի կենտրոնից մի կողմ տալիս: Հավանգի կենտրոնում տե-
ղադրում են օսլայի լուծույթի մնացած մասը ն խառնում` աստճանաբար
ներքաշելով բիսմութի նիտրատը: Լվանում են բացթողման տարայի մեջ
մնացած էմուլսիայով, ավելացնում են շաքարի օշարակը, լավ խառնում
ն ստուգում էմուլսիայի զանգվածը: Անհրաժեշտության դեպքում զանգ-
վածը հասցնում են մինչ դեղատոմսում պահանջված զանգվածը:

101

10.3. Բենզիլ բենզոատի էմուլսիաների
պատրաստում

թք.: Թօոշ7ըւ Եօոշօճնտ 20,0
Տճքօուտ ՄՏ 2,0
Ճզնճծ քսրօճե6 78 ոլ
Խ/(1566. Թ. Տլջոճ. Քսել ձեռքերին:

Տվյալ էմուլսիայի պատրաստման ժամանակ կարելի է 1,0 գ օճառը
փոխարինել հավասար քանակությամբ էմուլգատոր 1-2-ով: Հախճապա-
կե թասիկում հալեցնում են էմուլգատոր 1-2, լցնում տաքացրած հավան-
գի մեջ, ավելացնում 1-2 մլ մաքրված տաք ջուր, խառնում մինչն թթվա-
սերանման զանգվածի առաջացումը: 1,0 գ օճառը լուծում են մաքրված
ջրի մեջ ն խառնելով` մաս -- մաս ավելացնում են ստացված զանգվածին:
Ապա խառնելը չդադարացնելով` ավելացնում են 20,0 գ բենզիլբենզոա-
տը: էմուլսիայի շերտավորում հնարավոր է չորրորդ օրը, բայց այն հեշ-
տությամբ վերականգնվում է թափահարելուց: էմուլսիան պահում է կա-
յունությունը երկու ամսվա ընթացքում:

Ներկայումս էմուլսիաներ կարելի է պատրաստել նան հետնյալ մե-
թոդներով՝

» թափահարելով համապատասխան սարքավորումների օգնու-

թյամբ,

» խառնելով խառնիչներով կամ տուրբինային սարքավորումներով,

». ջարդելով ուլտրաձայնի կամ բարձր հաճախականության հոսան-

քի միջոցով:

10.4. էմուլսիաների որակի հսկում, պահպանում

էմուլսիաների որակը գնահատվում է հետնյալ ցուցանիշերով` //ս-
ապերս ֆազի մասնիկների միատարրություն, շերտավորման ժամանակ,
թերմակայունույթյուն, մածուցիկություն:

Դիսպերս ֆազի մասնիկների միատարրություն: Մասնիկների մե-
ծությունը մանրադիտակով դիտարկելիս չպետք է գերազանցի մասնա-
վոր հոդվածներում նշված ցուցանիշերը:

Շերտավորման տնողություն. էմուլսիաների շերտավորումը որոշում
են ցենտրիֆուգի օգնությամբ: էմուլսիան համարվում է կայուն, եթե հա-
մակարգի շերտավորում չի նկատվում 5 րոպե ցենտրիֆուգի 1.5 հազար
պտ/րոպե արագության դեպքում:

102

էմույլսիաների ջերմակայունույթյունը: էմուլսիան համարվում է կա-
յուն, եթե պահում Է կայունությունը ն չի շերտավորում 50:Շ-ում:

Օրինակներ՝ կատարելու համար
(էմուլսիաներ)

Թթք.: Տատմոստ /Ճոուջմճի մսյօ15 10,0
Օլ Թյշլու 5,0
Ճզսճ քսոմօՅէո6 100 1
Խ/(1566 ՈՅէ Շոս)տաղ.
Ծճ. Տջոտ. 1-ական ճաշի գդալ` օրը 2-3 անգամ:

Թթք.: Տատմոստ /Ճոուջմճի մսյօ15 10,0
Օ161 ԹՕՏ26 ՏէԼՏ 7
Ճզսճ քսոմօՅէո6 100 1
Խ/(1566 ՈՅէ Շոս)տաղ.
Ծո. Տւջոճ. Տրորել մաշկը:

Թք.: Տատմոստ Շսօաեւեծ 10,0
Ճզսճ քսոմօճոծ զսճոնխու ՏՃԱՏ Աէ Մէ օուստառ 60,0
ո. Տւջոճ. Մեկ ընդունման համար: Ընդունել անոթի
(երեխան 8 տարեկան է):

Էք. Էոոս|5տ1 015051 180,0

Թյտոսնիլ ՏսԵուէ Յետ

թհծո7ու Տ2իօ7188Տ Ձոճ 2,5

Օլ Խ/ծուհոօ քւլքօոած ՔէՏ Ճ

ԽԱՏօ6. Ս. Տմքոռ. 1-ական ճաշի գդալ` օրը 3 անգամ:
թք.: Էոոս|5տ1 0151 Խ1ճւու 120,0

Ֆ6Տ061ոլ 0,15

Թւտուսէել ՏսԵուէո28Տ 1,0

Տոսքւ Տաոթիօ1Տտ 20,0

Օլ Խ/ծուհոօ քւլքօոած ՔէՏ Ճ

ԽԱՏօօ. Ծ. Տմջոռ. 1-ական անուշի գդալ` օրը 3 անգամ:

թք.: Օ151 յօօօուտ Տօն 30,0
ՊՂԼՇԱՕՏ օ701Ա մսօւսո
Տօխեօուտ ԱՅԼ Շհլօու: 150էօուօ26 84 300,0
Խ/(1566 Մ2է ՇուսՏսո.
Ծո. Տւջոճ. Սնուցող հոգնա:

103

Ւք.:

Ւք.:

Ւք.:

Ւք.:

Ւք.:

104

Խ/(ճջոօ511 ՏԱԼԹեՏ 10,0
՛Ոոոօսւճծ Շօոխճլո86 3 11
Ճզաճծ Խ/օուհշծ 150 ո

ԽԱՏօ6. Ս. Տմջոռ. 1-ական ճաշի գդալ` օրը 2 անգամ:

Թե Եւօոււմմ 6,0

Թե ԵՅ-Ե1121 1,0

Ճոնմթյոու 2,0

՛Ոոօեոճծ ՄՅԵՏՇՈՅՈՅՇ

ԷջեճՇն Օճ16ջ1 Ձոճ 6 1

Ճզսշ6ծ Խ/ծուհշծ 200 1

ԽԱՏօ6. Ս. Տմքոռ. 1-ական ճաշի գդալ` օրը 3 անգամ:

ճե հ7մո062-ԵՕոՃեՏ

(եղ ԵՇոշօ2ԱՏ Ձոճ 1,0

Լոզսօոտ Ճոոօու Ձոյտճն 4 ոլ

Տոսքւ ՏաոթիօլՏ 10,0

Ճզսճ քսղօՅէո6 84 100 1

ԽԱՏօ6. Ս. Տմքոռ. 1-ական ճաշի գդալ` օրը 3 անգամ:

Տօխեօուտ Ը1ե՛21 192-6 ոլ

Ւե Եւօում 4,0

66141 8560ԼԵլուծ1 1,0

ՂղոՇքԱո26 ՄՁԱՇՈՅՈՅՇ

Ղւոծեաո26 1.Շօոսոլ Ձոճ 10 ոլ

Տօխեօուտ ՕԼօօ51 1022-200 ող

ԽԱՏօ6. Ս. Տմքոռ. 1-ական ճաշի գդալ` օրը 3 անգամ:

Էղոս)51 8ծոշ7ու Եօոշօ486Տ 100,0

ՏսԼխուտ 2,0

ՕՐօօռու 4,0

(1566. Ծ8. Տւջոճ. Տրորել մաշկի վնասված հատվածները:

11. ԹՈՒՐՄԵՐ ԵՎ ԵՓՈՒԿՆԵՐ
(ԱԲՍՏՃ Է՛Լ ԲԷՇՕՇՐՃ)

11.1. Թուրմերի ն եփուկների բնութագիրը

Վաղ ժամանակներից բույսերը օգտագործվել են տարբեր հիվան-
դությունների բուժման նպատակով: Այսօր հայտնի են ավելի քան 20 հա-
զար տեսակի դեղաբույսեր, որոնցից ժողովրդական բժշկության մեջ կի-
րառվում են 3 հազարը, իսկ պաշտոնական բժշկությունը օգտագործում է
մոտ 200-300 տեսակը:

Դեղաբույսերը կենսաբանորեն ակտիվ նյութեր պարունակող բույսե-
րի տարատեսակներ են, որոնք օժտված են մարդու կամ կենդանիների
օրգանիզմի վրա դեղաբանական ազդեցություն ցուցաբերելու հատկութ-
յամբ:

Բուսական պատրաստուկները առավել նուրբ ազդեցություն են թող-
նում հիվանդի վրա, կողմնակի ազդեցությունների ավելի քիչ են ն կարող
են ընդունվել երկար ժամանակ:

Ներկայումս հեղուկ դեղաձների ստացման համար կիրառում են
բարդ բազմաբաղադրամաս դեղապատրաստուկներ, որոնք ստացվում
են բուսական հումքի մշակումից ջրով թրման որոշակի պայմաններում:
Բուսական հանուկների ստացման նպատակը բուսական ծագման կեն-
սաբանական ակտիվ նյութեր (ալկալոիդներ, գլիկոզիդներ, եթերային յու-
ղեր, դաբաղող նյութեր ն այլն) պարունակող պատրաստուկների ստա-
ցումն է:

Կախված ստացման եղանակից ն բաղադրությունից` տարբերում են
թուրմեր, եփուկներ ն լորձեր:

Թուրմերը ն եփուկները հեղուկ դեղաձներ են, որոնք դեղաբուսահում-
քից հանուկներ են, ինչպես նան չոր ն հեղուկ լուծամզվածքների ջրային
լուծույթներ:

Ջրային հանուկները լայն կիրառություն են գտել բժշկության մեջ,
ինչպես բնական վիճակում, այնպես էլ բարդ դեղապատրաստուկների
կազմում` միքստուրաների, ողողումների, թրջոցների, լվացումների, լո-
գանքի, ինհալյացիաների ձնով: Դեղատան դեղատոմսերի 3-5Չ6-ը կազ-
մում են ջրային հանուկները, ն դրանք չեն կորցրել իրենց արդիականութ-
յունը` շնորհիվ հետնյալ հատկությունների`

» բուսական հումքում պարունակվող կենսաբանորեն ակտիվ ն

ուղեկցող նյութերի առավելագույն թերապետիկ էֆեկտի,

». ազդեցության պրոլոնգացման (երկարաճգում),

» բուսական հումքում պարունակվող որոշ ազդող նյութերի մաքուր

վիճակում անջատման համար դեռես չկան մշակված մեթոդներ
կամ հաստատված չէ դրանց քիմական կառուցվածքը, ն հնարա-

105

վոր չէ այդ նյութերի սինթեզը կամ այլ կերպ ստացումը
» պատրաստման պարզությունը:

Բացասական հատկություններից են`

» պահպանման ժամանակ անկայունությունը (միկրոբային, քիմիա-
կան, թերմոդինամիկ), որը սահմանափակում է պահպանման
ժամկետը,

» հանուկների ոչ ստանդարտությունը բազմաթիվ գործոնների ազ-
դեցության ներքո, որոնք ազդում են պատրաստման որակի վրա,

». պատրաստման երկարատնությունը (30-60 րոպե):

«Հանուկ» տերմինն ունի երկակի հասկացություն` էքստրակցիայի
պրոցես ն ստացված արտադրանքը: Նրանք կարող են ներկայացվել
իբրն ցածրամոլեկուլային ն բարձրամոլեկուլային նյութերի իրական լու-
ծույթներ (սահմանափակ ն անսահմանափակ ուռչող)` կոլոիդ վիճակով,
կախույթների, էմուլսիաների ն այլ ձներով:

11.2. Ջրային հանուկների դասակարգումը

Հանուկները ն թուրմերը դասակարգվում են ըստ ընդունման ձնի ն
պատրաստման մեթոդի:

Ըստ ընդունման ձեր ջրային հանուկներ լինում են` ճեռքոն ընդուն-
ման (միքստուրաներ, թեյեր, ֆիտոկոկտեյլներ), առտաքին ընդունման
(թրջոցներ, կոմպրեսներ, ողողումներ, լոգանքի, ֆիզոթերապնտիկ պրո-
ցեդուրաներ իրականացնելու, ֆիտոմերսում, ֆիտոկրիոմերսում ն այլն),
ինհալյացիաներ:

Ըստ պատրաստման շեժիմր՝ լինում են՝

» տաք էքստրակտում (/ո/ստք Շ2յ06 թ8/218) (թուրմեր, եփուկներ,

լորձեր),

». սառը էքստրակտում //ո/նՏ2 7ոց/06 28218) (տուղտի արմատ):

Ըստ ելային նյութերի` տարբերում են բուսական հումքի թրմումից ն
լուծամզվածքների (կիսաֆաբրիկատների) լուծումից ստացված ջրային
հանուկներ:

Ջրային հանուկներին են պատկանում թուրմերը (//ո/ա52), եփուկները
(Օ66օ6Շ), լորձերը (7/ս6/29/ո6Տ)-

Թուրմերը դեղաձներ են, որոնք բուսահումքից ջրային հանուկներ են
կամ լուծամզվածքի ջրային լուծույթ:

Ետուկները ն լորձերը թուրմեր են, որոնք միմյանցից տարբերվում են
էքստրակցիային ռեժիմով:

106

11.3. Դեղաբանական բուսական հումք

Ջրային հանուկները պատրաստվում են որպես կանոն չորացած
բույսերի տարբեր օրգաններից ն հյուսվածքներից (ծաղիկ, տերն, կեղեն,
արմատներ ն այլն): Բույսերի բջջաթաղանթն ամուր է ն ունի բարդ կա-
ռուցվածք. նրա հիմքը կազմում են ջրում ուռչող ցելուլյոզը, լուծվող ն
չլուծվող պեկտինները, պատերի առանձգականությունը բարձրացնող
լիգնինը: Բջջաթաղանթը պարունակում է կուտինի, սուբերինի կուտա-
կումներ, որոնք առհասարակ չեն թրջվում ջրով: Չորացած բույսի բջջա-
թաղանթը տարբերվում է կենդանի բջջի թաղանթից: Կենդանի բջջի պրո-
տոպլազման կիսաթափանց է ն բաց չի թողնում բջջում պարունակվող
նյութերը` բաժանելով ներբջջային հյութը դրսում գտնվող հեղուկից: Օրի-
նակ` ջուրը չի քաղցրանա, եթե այնտեղ դնենք մատուտակի թարմ ար-
մատները: Ջուրը ունակ է կենդանի բջջից ներթափանցել օսմոսի
հետնանքով: Չորացման պրոցեսում բուսական հումքը կորցնում է խո-
նավությունը, պրոտոպլազման կնճռոտվում է, ն բջջի պարունակությունը
վեր է ածվում չոր մնացորդի, որը հեշտությամբ տալիս է իր մեջ պարու-
նակվող ակտիվ նյութերը: Չոր մնացորդը նյութերի կոմպլեքս է, որն ունի
տարբեր ֆիզիկաքիմիական տարբեր հատկություններ` ջրում չլուծվող,
լուծվող, հիդրոֆիլ ուռչող ն չուռչող, ընդ որում` լուծվող նյութերի լուծե-
լիությունը կախված է անլուծելի նյութերից:

Սիկրոֆլորայի ֆերմենտները Ինչպես հայտնի է, բույսերում առկա
են բազմաթիվ ֆերմենտներ, որոնց առկայության ներքո կենդանի բույ-
սում ընթանում են տարբեր նյութերի առաջացման ն քայքայման բարդ
պրոցեսներ: Բույսի մահանալուց հետո ընթանում է բջջում առկա նյութե-
րի քայքայում ֆերմենտների ազդեցության ներքո, որը կոչվում է ավտո-
(իզ: Ֆերմենտները սովորաբար գործում են խոնավ ն թույլ թթվային մի-
ջավայրում: Ջերմաստիճանի կարճատն բարձրացումը 60-706Շ (ֆեր-
մենտների ինակտիվացման ջերմաստիճանը) սովորաբար բերում է ֆեր-
մենտների դենատուրացիայի ն ինակտիվացման: Այդ պատճառով մի
շարք հետազոտողներ առաջարկում են բուսական հումքը թրջել տաք
ջրով: Սակայն այլ հետազոտողների ուսումնասիրությունները ցույց են
տվել, որ ֆերմենտների ազդեցությունը վայրկյանական չէ: Այդ պատճա-
ռով, եթե բուսական հումքը թրջենք սառը ջրով ն դնենք տաքացման, ա-
պա 5-10 րոպե անց, երբ ջրի ջերմաստիճանը կհասնի 60-70-Շ (ֆեր-
մենտների ինակտիվացման ջերմաստիճան), ազդող նյութերի նկատելի
քայքայում տեղի չի ունենա: Միննույն ժամանակ սառը ջրի օգտագործու-
մը ստեղծում է բարենպաստ պայմաններ բուսական հումքից նշանակալի
քանակությամբ սպիտակուցային բնույթի ազդող նյութերի դուրսբերման
համար: Բուսական հումքի չորացման ժամանակ բջջապատերի մոտ ա-

107

ռաջանում է սպիտակուցային թաղանթ: Սպիտակուցը սառը ջրի ազդե-
ցության ներքո նախ ուռչում է, ապա` ջերմաստիճանի բարձրացմանը
զուգահեռ լուծվում: Երբ ջրի ջերմաստիճանը հասնում է սպիտակուցի
կոագուլյացիայի ջերմաստիճանին, վերջինս բաշխվում է ամբողջ բջջով
մեկ ն նստում մանր փաթիլների ձնով (ֆերմենտների ազդեցությունը դա-
դարում է)` չխոչընդոտելով էքստրակցիայի պրոցեսին:

Բուսական հումքի ազդող ն ուղեկցող նյութեր: Իրենց կենսագործու-
նեության ընթացքում բույսերը սինթեզում են տարբեր օրգանական նյու-
թեր, որոնց թվում նան օրգանիզմի վրա հատուկ բժշկական ազդեցութ-
յուն թողնող ֆիզիոլոգիապես ակտիվ նյութեր` գ/ր(ոզիդներ, այկալոիդ-
ներ, դաբաղող նյութեր, անտրոգլիկոզիդներ, պոլիսախարդներ, Ճճարայա-
յրն, եթերային յուղեր, վիտամիններ, ֆիտոցիտներ ն այլն: Բացի ակտիվ
նյութերից` բույսերը արտադրում են նան ուղեկցող նյութեր` սարտակուց-
ներ, լորձեր, պեկտիններ, ֆերմենտներ: Ընդ որում` ուղեկցող նյութերը
կարող են կատարել ինչպես դրական, այնպես էլ բացասական դեր: Նյու-
թերը, որոնք թողնում են դրական ազդեցություն, չի կարելի համարել բա-
լաստային, քանի որ նրանց շնորհիվ հանուկների ամբողջ կոմպլեքսը
գործում է ավելի նուրբ, երկար ն քիչ կողմնակի ազդեցություն է թողնում:
Այդ պատճառով ջրային հանուկները քրոնիկական հիվանդությունների
բուժման համար կարող են օգտագործվել ամիսներ, անգամ տարիներ
շարունակ: Դրական ազդեցության տեսակետից ուղեկցող նյութերը կա-
րող են բարձրացնել ազդող նյութերի լուծելիությունը (հանդիսանալով
սոլյուբիլիզատորներ), պատրաստել օրգանիզմի օրգաններն ու հյուս-
վածքները հիմնական նյութի ազդեցությանը (լայնացնելով անոթները,
ապահովելով ներծծումն ն այլն), ուժեղացնել դեղաբանական ազդեցութ-
յունը (օրինակ` արբուտինի (ֆենոլգլիկոզիդ) անտիսեպտիկ, հակաբոր-
բոքային ազդեցությունը դաբաղող նյութերի հետ կոմպլեքս վիճակում) ն
այլն:

Բացասական ազդեցության դեպքում ուղեկցող նյութերի ազդեցութ-
յունը պետք է համարել բալաստային ն հաշվի առնել նրանց ազդեցութ-
յունը ջրային հանուկների օպտիմալ տեխնոլոգիական տարբերակ ընտ-
րելիս: Կարելի է բերել հետնյալ օրինակները:

». Օսյան դժվարացնում է էքստրակցիան ն նվազեցնում գործող նյու-
թերի դուրս բերումը տուղտի արմատներից` իջեցնելով ջրային հա-
նուկի դեղաբանական ակտիվությունը: Այդ պատճառով այս ջրային
հանուկը պատրաստում են առանց տաքացման ն հումքի հետագա
քամելու:

». Օոգանական թթուները ունակ են աշաջացնել կոմպլեքսներ քիչ
դիսոցվող աղերի, ալկալոիդների հիմքերի հետ: Կենսաբանորեն
ակտիվ նյութերի դուրս բերումը բարձրացնելու համար ավելաց-
վում են նյութեր, որոնք փոփոխում են քՒԼ-ը, օժանդակում են լու-

108

ծելի միացությունների առաջացմանը, օրինակ` քլորաջրածնական
թթուն, նատրիումի հիդրոկարբոնատը:

» ակալոիդներ պարունակող հումքի (բուսական ծագման ցիկլիկ
հիմքեր են) թուրմերը թթվեցնում են կիտրոնաթթվով կամ քլորաջ-
րածնական թթվով` նրանց լուծելի աղերը ստանալու նպատակով:
Թթվի քանակությունը պետք է խստորեն համապատասխանի
հումքում պարունակվող ալկալոիդների քանակին:

». Հասկաժանգի ջոային հանուկները պատրաստվում են քլորաջ-
րածնական թթվի ավելացումով, բայց վերցնում են 4 անգամ ավե-
լի շատ, քան ալկալոիդների ընդհանուր քանակը հումքում:

». /Նեժանման նյութերը, օրինակ` Կասիայի (Տճոոճ6) խոտերը, դժնի-
կի (Խոճրոստ Տսնց. ՒԷրշոցսճ) կեղեը, թողնում են գրգռող ազդե-
ցություն, նրանց հեռացնում են սենյակային ջերմաստիճանում եր-
կարատն թրման ն սառեցման արդյունքում: Ջերմաստիճանի ի-
ջեցնելուց խեժանման նյութերի լուծելիությունը նվազում է ն նը-
րանց կարելի է հեռացնել ֆիլտրելով:

». Դաբաղող նյութեր պարունակող հումքերի ջրային հանուկները
(կաղնու կեղեը, արջախաղողի տերնը ն այլն) տաքացումից հետո
չեն սառեցնում քանի որ ջերմաստիճանի իջեցումից նրանք
նստվածք են տալիս:

Ջերմաստիճանի ազդեցության տակ տեղի է ունենում դիֆուզիայի
պրոցեսի ուժեղացում, ազդող նյութը դուրս է գալիս ամբողջովին: Սառեց-
ման պրոցեսում (սենյակային ջերմաստիճանում) էքստրակցիայի պրոցե-
սը շարունակվում է, միաժամանակ ընթանում է հանուկի ինքնա-
մաքրման պրոցես շատ ուղեկցող նյութերից, որոնց լուծելիությունը ջրում
իջնում է:

11.4. Բուսական հումքի էքստրակցիայի
տեսական հիմունքները

Բույսում առկա ազդող նյութերից են ամենատարբեր քիմիական
միացությունները` այկայորդներ, գլիկոզիդներ, դաբաղող նյութեր, վիտա-
միններ, եթերային յուղեր ն այլն: Ջրալուծելի նյութերի ամբողջական հա-
նումը բուսական հումքից ընթանում է երեք փուլով`

» հումքի թրջում,
» առաջնային հյութի առաջացում,
» մասսափոխանակություն:

109

Հումքի թոջում Հումքի ն ջրի թրջման առաջին պահերին տեղի է
ունենում հումքի թրջում` շնորհիվ բույսերում առկա հիդրոֆիլ նյութերի
(լորձեր, պեկտինային նյութեր), որի տնողությունը կախված է բուսական
հումքի հյուսվածքաբանական առանձնահատկություններից (տերն, ար-
մատ ն այլն), հումքի մանրացման աստիճանից, ինչպես նան էքստրա-
գենտի բնույթից: Բջիջների ուռչելու հետնանքով օդը դուրս է մղվում
էքստրագենտով, որում էքստարկտվում են առաջին հերթին բույսերի
նախ լուծելի, ապա անլուծելի նյութերը:

Առաջնային հյութի աշաջացում: է քստրագենտի բջիջ ներթափանցե-
լուց հետո տեղի է ունենում դեսորբցիայի պրոցեսը: էքստրագենտը, ներ-
թափանցելով անլուծելի թաղանթներից ներս, դեպի բջջի խորքը լուծում է
այնտեղ առկա նյութերը` առաջացնելով կոնցենտրիկ լուծույթ մեծ Օսմո-
տիկ Ճնշմամբ` «առաջնային հյութ»:

Սասսափոխանակություն Բարձր կոնցենտրիկ «առաջնային հյութը»
բջջի ներսում ստեղծում է նշանակալի օսմոտիկ Ճնշում, որը առաջացնում է
դիֆուզիոն փոխանակություն բջջի պարունակության ն նրան շրջապատող
ցածր օսմոտիկ ճնշմամբ հեղուկի միջն: Սա հանդիսանում է էքստրակտ-
ման պրոցեսի հիմնական փուլը, որը բերում է բջջի ներսում գտնվող կոն-
ցենտրիկ լուծույթի նոսրացման բջջից դուրս գտնվոող էքստրագենտով: Ա-
ռաջին հերթին դիֆուզվում են ոչ մեծ մոլեկուլային զանգվածով նյութերը`
հանքային աղերը, ներկող ն այլ նյութեր, դանդաղ` ԲՄՄ, վերջում` կոլոիդ
բնույթի նյութերը, բջջի ներսում մնում են չլուծվող նյութերը:

Հումքի ն էքստարգենտի քանակային հարաբերության ընտրում. Սո-
վորաբար դեղատոմսում տրված է բուսական հումքը գրամներով, որից
անհրաժեշտ է պատրաստել որոշակի քանակի ջրային հանուկ (միլիլիտ-
րերով): Եփուկները ն թուրմերը կարող են դուրս գրվել տարբեր եղանակ-
ներով:

1. Նշվում է բուսական հումքի ելային զանգվածը ն բուսական

հանուկի ծավալը:

Թք.: Լոնտլ հծւԵՑՇ ՒՐ/քօուօ1 62. 10,0 --- 200 ու
քո. Տւջոձ. Բերանի խոռոչի ողողման համար:

Ըստ գրառման` անհրաժեշտ է 10 կշռամաս սրոհունդից պատրաս-

տել 200 ծավալային մաս հանուկ:

2. Նշվում է միայն հանուկի քանակը: Բժիշկն այդ դեպքում իրա-
վունք է վերապահում դեղագետին ընտրելու հումքի ն էքստրա-
գենտի քանակական հարաբերությունները` համաձայն ՊԴ-ի: Եթե
դեղաբուսահումքը ընդհանուր ցուցակի է, ապա թուրմերը ն
եփուկները պատրաստվում են (1 :10) հարաբերությամբ:

110

Թք.: Լոխտլ հտւԵճծ Լօօոսո 200 1
քճ. Տմջոռ. 1 ճաշի գդալ` օրը 3 անգամ:

Տվյալ դեպքում 20 կշռամաս առյուծագու խոտից անհրաժեշտ է
պատրաստել 200 ծավալային մաս ջրային հանուկ:

Այլ ուժեղ ազդող դեղաբույսերի համար առաջնորդվում են հետնյալ
սկզբունքով:

» Ուժեղ ազդող դեղանյութից (մատնետունկի տերններից,

թերմոպսիսի խոտերից) ջրային հանուկները պատրաստ-
վում են բժշկի ցուցումներով: Ցուցումների բացակա-
յության դեպքում` 1:400 հարաբերությամբ (այսինքն` 1
մաս հումքից ստանում են 400 մաս ջրային հանուկ):

»» Կատվախոտի արմատներից, իստոդի արմատներից,

կուժկոտրուկի խոտերից, հովտաշուշանի խոտերից,
օճառախոտից, հասկաժանճգից՝ 1:30,

.-. Տուղտի արմատներից՝ 1:20,
«-. Մնացած այլ հումքից` 1:10 հարաբերությամբ:

Ջոռակլանման գործակից (ճջ): Քանի որ բուսական հումքը թրման
ժամանակ նշանակալից քանակությամբ ջուր է ադսորբում, ապա թրման
համար անհրաժեշտ ջրի քանակի որոշման համար օգտագործում են
ջրակլանման գործակիցը: Այն ցույց է տալիս թե 1 գ բուսական հումքը ին-
ֆունդիրի ծակոտկեն բաժակում քամելուց հետո հեղուկի որքան քանա-
կություն է պահում: Առավել շատ օգտագործվող բուսական հումքերի
համար /22- ը հաշվարկված է ՊԴ-ի համապատասխան հոդվածներում
(տե՛ս հավելվածը) Եթե ջրակլանման գործակիցը բացակայում է, ապա
օգտագործում են հետնյալ համընդհանուր գործակիցները՝

» արմատների համար -1,5,
» կեղն, ծաղիկ, խոտ -2,0,
» . պտուղներ - 3,0:

Այսպիսով` անհրաժեշտ ջրի քանակը հաշվարկվում է դեղատոմսում
դուրս գրված ջրի քանակի ն ավելորդ ջրի քանակի գումարով, որը
ստացվում է հումքի զանգվածը /42»-ով բազմապատկելու արդյունքում:

Օրինակ` եղեսպակի տերնների 200 մլ թուրմ պատրաստելու համար
անհրաժեշտ է վերցնել 20 գ հումք (1:10 հարաբերությամբ) ն 266 մլ ջուր
(եղեսպակի տերնների ջրակլանման գործակիցը 3,3 է)՝

111

200 Հ (20,0 2 3,3)-266 մլ:

Բուսական հումքի նորմավորում : Ջրային հանուկների կազմը ն կոն-
ցենտրացիան, ինչպես նան նրանց ազդեցությունը օրգանիզմի վրա
կախված են ելային հումքից, մասնավորապես նրա մեջ պարունակվող
ազդող նյութերից: Վերջիններիս պարունակությունը կախված է բույսի ա-
ճելու վայրից ն պայմաններից, բույսի հավաքելու ժամանակից, չորաց-
ման ռեժիմից ն այլ գործոններից: Ստանդարտ նորմավորված է կոչվում
այն հումքը, որն համապատասխանում է Պետական դեղագրքի պահանջ-
ներին. պարունակում է համապատասխան քանակի ազդող նյութեր կամ
կենսաբանական ակտիվության միավորներ (ԷՕ), որոնք որոշվում են
կենսաբանական տարբեր օբյեկտների` կատուների, գորտերի, աղավնի-
ների ն այլ կենդանիների վրա: Օրինակ` 1,0 գ գլիկոզիդներ պարունակող
հումքի կենսաբանական ակտիվությունը պետք է ցածր չլինի՝

» մատնետունկի տերնները` 50-66 ԳԱՄ-ից (գորտի ակտիվության

միավոր) կամ 10,3-12,6 ԿԱՄ-ից (կատվի ակտիվության միավոր),

» կուժկոտրուկի` գարնանային շողվարդի խոտը` 50-66 ԳԱՄ կամ

6,3-8 ԿԱՄ,
» հովտաշուշանի խոտը, տերնները, ծաղիկը` 120 ԳԱՄ կամ 20
ԿԱՄ:

Մնացած այլ բույսերի համար տե՛ս հավելվածը:

Ալկալոիդների պարունակությունը թերմոպսիսի խոտում պետք է լի-
նի 1,5 06-ից ոչ քիչ, իսկ ծիծեռնախոտի տերններում 0,2 Չօ-ից ոչ քիչ:
Կարելի է օգտագործել ավելի բարձր կենսաբանական ակտվությամբ
կամ ալկալոիդների բարձր պարունակությամբ հումքը` վերահաշվարկե-
լով հումքի զանգվածը հետնյալ բանաձնով`՝

4«8

Շ

որտեղ

/4-ն դեղատոմսում գրված բուսական հումքի զանգվածն է,

Ք-ն գործող նյութի ստանադարտ քանակն է,

Շ-ն փաստացի գորժող նյութն է:

Ենթադրենք դեղատունը ստացել է թերմոպսիսի խոտը ալկալոիդնե-
րի 1,7 «օ պարունակությամբ: Ըստ ստանդարտի` 1,0 գ հումքը չպետք է
պարունակի 1,5 26-ից պակաս ալկալոիդներ (տե՛ս հավելվածը)

Թք.: Լոխտ1 հտւԵՑ6 ՛Լհծոոօքտա015 62 0,5-200ողլ
քո.Տլջոտ. 1 ճաշի գդալ` օրը 3 անգամ:

Թուրմը պատաստվում է 1:400 հարաբերությամբ: Ոչ ստանդարտ
հումքի քանակը հաշվարկվում է հետնյալ բանաձնով`

112

ւՀ 448 0,5«15
Շ 7

Այդ դեպքում 0,5 գ հումքի փոխարեն անհրաժեշտ է վերցնել 0,44 գ:
Բուսական հումքը կազմում է 0,44 գ, որտեղ ալկալոիդների պարունա-
կությունը համապատասխանում է 0,5 գ-ում ալկալոիդների քանակին:
Այստեղ հաշվի չի առնվում ջրակլանումը, քանի որ այն 1,0 գ -ից քիչ է:

Բուսական հումքի մանրացում. Հաստատված է` հումքի մանրացման
աստիճանը կախված է նրա հյուսվածքաբանական կառուցվածքից: Մեծ
չափերով մանրացված բուսական հումքից հանումը տեղի է ունենում
դանդաղ, իսկ շատ մանրացված հումքից դուրս են գալիս նան մեծ քանա-
կությամբ ուղեկցող նյութեր` սպիտակուցներ, ածխաջրեր, պեկտինային
նյութեր, որոնք նպաստում են պղտոր հանուկների ստացմանը:

- 0,44 գ:

» Տերնները, ծաղիկները ն խոտերը մանրացվում են
5 մմ-ից ոչ ավելի մեծությամբ մասնիկների,

». արջախաղողի, նիվենու ն այլ պինդ, կաշենման տերն-
ներ ունեցող բույսերի տերնները մանրացվում են 1 մմ
ոչ մեծ չափերով,

» ցողունները, կեղենը, արմատները, կոճղարմատները` 3
մմ-ից ոչ մեծ,

». պտուղները ն սերմերը` 0,5 մմ:

Մանրացված հումքը մաղում են փոշուց 0,16-0,2 մմ անցքեր ունեցող
մաղով: Արդյունավետ է տարբեր չափեր մաղերի հավաքածուն, որն
առանձնացնում է մասնիկների խոշոր ֆրակցիաները ն փոշին:

11.5. Ջրային հանուկների պատրաստման
տեխնոլոգիան

Ջրային հանուկների էքստրակցիայի պրոցեսի իրականացման
համար անհրաժեշտ է 2Դեշաբուսահումք, էքստրագենտ ն համապատամս-
խան սարքավորում

Դեղաբուսահումք.: Ներկայումս դեղատանը օգտագործում են տար-
բեր տեսակի չորացված բույսեր, ինչպես նան նրանց կիսաֆաբրիկատ-
ները` բրիկետների ձնով:

էքստրագենտ,. Բուսական բջիջներից նյութերի էքստրակտումը
բարդ պրոցես է: Դեղատանը էքստրակտման համար կիրառվում է մա-
քուր ջուր, որը պետք է համապատասխանի նորմատիվ փաստաթղթե-
րին: Որոշ դեպքերում ազդող նյութերի դուրս բերման համար կիրառվում
են թթվեցված ջուր կամ ջրին ավելացվում է նատրիումի հիդրոկարբո-

113

նատ:

Անհրաժեշտ սարքավորում. Ջրային հանուկները պատրաստում են
հնֆունդիրներում, որոնք տեղադրված են ինֆունդիրային սարքում:
Դրանք պոչով հախճապակյա կամ մետաղական անոթներ են, որոնցում
տեղադրված է ծակոտկեն բաժակը` քամող հարմարանքով: Ինֆունդիրը
տաքանում է ջրային բաղնիքի վրա կամ ինֆունդիրային սարքում: Բու-
սական հումքի ն ջրի հետ շփման ժամանակ տեղի է ունենում ազդող ն
ուղեկող նյութերի հանում կամ էքստրակցիա:

ՆՇնար 6. Ինջֆունդիրային սարք

Ջրային հանուկների պատրաստման տեխնոլոգիան բաղկացած է
հետնյալ փուլերից՝

Նախապատրաստական փուլ`

». դեղատոմսի վերլուծություն ն հաշվարկներ,

». համատեղելիության ստուգում,

» ցուցակահսկվող նյութերի միանվագ ն օրական դեղաչափերի

ստուգում,

» էքստրակտման օպտիմալ ռեժիմի ընտրում,

». օժանդակ ն փաթեթավորման նյութերի ընտրություն:

Դեղաձնի պատրաստում՝

». դեղանյութերի ն լուծիչների կշռում ն չափում,

» բուսական հումքի քանակի հաշվում, մանրացում, կշռում,

». էքստրակտում, խառնում, լուծում,
». ազատում մեխանիկական խառնուրդներից,

114

» որակի գնահատում,
». փաթեթավորում, նշագրում ն ձնավորվում:

Համատեղելիության ստուգում Անհամատեղելի համադրություններ
այս դեղաձներում հանդիպում են բավականին հաճախ, հատկապես այն
բուսական հումքից ջրային հանուկներում, որոնցում առկա են գլիկոզիդ-
ներ, վիտամիններ, ֆերմենտներ: Առավել վտանգավոր են էքստրակ-
ցիայի այն պրոցեսները, որոնք ընթանում են առանց տեսանելի փոփո-
խությունների, ինչի արդյունքում ընթանում է ազդող նյութերի ակտիվութ-
յան կորուստ: Օրինակ` սրտային գլիկոզիդներ պարունակող բուսական
հանուկները մեկ դեղաձնում թթվային բնույթի նյութերի հետ համատեղե-
լիս` մեկ օր անց նկատվում է գլիկոզիդների 80 Չօ ակտիվության անկում,
իսկ հիմնային բնույթի նյութերի դեպքում` 60 26-ով: Ընդ որում` ակտի-
վության անկում նկատվում է պահպանելու ընթացքում: Ջրային հանուկ-
ներում հնարավոր է նան ազդող նյութերի ադսորբցիա էլեկտրոլիտների
ն այլ գործոնների ազդեցության ներքո:

Ցուցակահսկվող նյութերի ստուգում: Մեկ ցուցակով բաց թողնվող
ուժեղ ազդող նյութերի միանվագ ն օրական դեղաչափերի ստուգումն ի-
րականացվում է վերը նշված (տե՛ս հեղուկների բաժին) ձնով: Դեղա-
չափման ստուգման ենթակա ուժեղ ազդող դեղաբուսահումքը ներկա-
յացված է աղյուսակ 8-ում:

Արջընկույզի սերմեր Շիկատակ Գարնանային շողավարդ
Նկար 7. Ուժեղ ազդող նյութեր պարունակող բուսահումքեր

115

Աղյուսակ 8
Ուժեղ ազդող նյութեր պարունակող բուսահումքեր

Հիմնական Հիմնական
Հումքի անվանումը կենսաբանորեն դեղաբանական
ակտիվ նյութը ազդեցությունը
Խնկենու Բիօմժօժ6ոմոօո Եթերային յուղ (լեդոլ,
ընձյուղներ քՅՁխՏէ՛6 պալյուստրոլ) Խորխաբեր
Այկայոհդներ
Սրան: Ճեօքձ ԵՑԱՅԱՕոոՅ (ատրոպին, իկ)
ր հիոսցիամին) պազմոլ
Սոտային
Մատնոցուկի ար գլիկոզիդներ
Ծյցաիտ Կարդիոտոն
տերններ 9 (դիգիտալիս, բդիոտոնիկ
դիգիտոքսին)
Ալկալոիդներ
Բանգի սն ՒՈ/ՕՏՇ/ՅՈՂԱՏ Ոց68 (հիոսցիամին, աան)
սկոպոլամին) պազմոլ
Այկայոհդներ
Արջընկույզ ԾՅԽո8 ՏոՁՈօուո (սկոպոլամին, իկ)
հիոսցիամին) պազմոլ
Սոտային
Շողավարդ
գարնանային ՃԱՕՈՒՏ ԿԾՈՈՅՁԱՏ գլիկոզիդներ Կարդիոտոնիկ
(կուժկոտրուկ) (ստրոֆանտիդին,
ադոնիտոքսին)
Ալկալոիդներ
Կանթեղախոտ, 11.: (խելիդիոնին, Արտաքին
ծիծեռնադեղ Շիծիժօոստ սանգվինարին, հակաբորբոքային
բերբերին)
Սոտային
ովաաքուշան ՇՕօոխՄՁԱՅՈՅ Ո՛ՕօյՁիՏ գլիկոզիդներ Կարդիոտոնիկ
22 (ստրոֆանտիդին)
Թերմոպսիս ՂհծողօքտՏտ Ալկալոիդներ Խորխաբեր,
նշտարաձ |ոօ6օէ88 (ցիտիզին, թերմոպսիս) հազը հանգստացնող
Ալկալոիդներ
(ֆեդրին, Ադրեներգիկ
էֆեդրա ԷքհճմոՅ
ֆողր բ փսնդուֆեդրին, | համակարգի խթանիչ
մեթիլէֆեդրին)

էօստրակցիա: Այս պրոցեսը սկսվում է այն պահից, երբ հումքը շփվում
է ջրի հետ: էքստրակցիան ընթանում է մի քանի փուլով`

116

5: հումքի թրջում,

» ջրի ներթափանցում բուսական բջջի մեջ,

» ազդող ն ուղեկցող նյութերի լուծում ն դեսորբցիա,

». նյութերի դիֆուզիա սահմանակից դիֆուզիոն շերտ
(հումքի մակերնույթ),

»-. նյութերի անցում էքստրակտի մեջ:

էքստրակցիայի շեժիժ Հումքը թրջում են սենյակային ջերմաստիճա-
նի մաքրված ջրով, ապա տաքացնում են ինֆունդիրում կամ եռացող
ջրային բաղնիքում (ջերմաստիճանը 92 -935Շ)` հաճախակի խառնելով
(աղյուսակ 9):

Աղյուսակ Ջ
էքստրակցիայի ռեժիմը կախված հանուկի տեսակից ն ծավալից

Տնողություն, րոպե

Հումքի տեսակ
թրմում սառեցում

Թուրմեր՝
Մինչն 1 լ 15 45 րոպեից ոչ քիչ
1-Յլ 25 --
«ՇԱԾ» 25 արհեստականորեն
Եփուկները՝
Մինչն 1 լ Յ0 10
1-Յլ 40 10

Թուրմերը քամում են միայն լրիվ սառչելուց հետո` 45 րոպեից ոչ
շուտ, քանի որ 15 րոպե թրմումը բավական չէ բուսական հումքից ազդող
նյութերի ամբողջական դուրսբերման համար, իսկ սառեցման պրոցեսի
ընթացքում տեղի է ունենում լրացուցիչ էքստրակցիա: Սառեցման պրո-
ցեսը անհրաժեշտ է նան այն պատճառով, որ որոշ ազդող նյութեր ավելի
լավ լուծվում են սառը, քան տաք ջրում: Օրինակ` մատնոցուկի (մասնա-
վորապես, դիգիտօքսինը) կամ գարնանային շողավարդի (դոնիվերնո-
զիդ) գլիկոզիդները տաքացնելիս կոագուլացվում են ն նորից անցնում
լուծույթ միայն թուրմի սառեցնելուց հետո: Սառեցման ընթացքում տեղի է
ունենում հանուկի ինքնամաքրում որոշ ուղեկցող (բալաստային) նյութե-
րից, որոնք նստվածք են առաջացնում` շնորհիվ իրենց ցածր լուծելիութ-
յան (օրինակ. խեժերը ն այլն): Եփուկների սառեցման փուլը ավելի կարճ
է, քանի որ դրանք ավելի երկար են թրմվում ջրային բաղնիքի վրա ն պա-
րունակում են նշանակալի քանակությամբ ԲՄՄ, որոնց լուծույթները սա-
ռեցնելուց հետո խիստ մածուցիկանում են ն վատ քամվում:

Քամում էքստրակցիայից հետո ջրային հանուկը քամում են թանզի-

ֆի երկու շերտով` մեջտեղը բամբակով: Թանզիֆի վրա հավաքված բու-

117

սական հումքը լավ քամում են` շպատելով սեղմելով ձագարի պատերին:
Եթե թրմումը կատարվում է ինֆուդիրներում, ապա նախ հումքը քամվում
է այդ սարքավորման օգնությամբ, ապա թանզիֆով: Ջրային հանուկի
ծավալը չափում են ն անհրաժեշտության դեպքում ավելացնում պակա-
սող ջրի քանակը աղերի լուծման համար:

Աղերի, օշարակների, ոգեթուրմերի ն այլ նյութերի ավելացում Ջրում լու-
ծելի նյութերը լուծում են պատրաստի ջրային հանուկում կամ ջրի այն մասի
մեջ, որը ավելացվում է ջրային հանուկներին նրանց քամելուց հետո:
Կարծր նյութերը, որոնք լուծվում են ջրում, պետք է լուծել հանուկում, ապա
անհրաժեշտության դեպքում ծավալը հասցնել սահմանված ցուցմունքին:

Բուսական հումքից ջրային հանուկների պատրաստման ժամանակ
չի կարելի օգտագործել աղերի խտանյութեր:

Նյութերը, որոնք չեն լուծվում ջրում, ավելացվում են պատրաստի
հանուկներին կամ թուրմերին մանր դիսպերսված ձնով, եթե անհրաժեշտ
է օգտագործում են նան կայունացուցիչներ:

Օշարակները, ոգեթուրմերը, հեղուկ լուծամզվածքները, նորգալենա-
յին պատրաստուկները ավելացվում են պատրաստի հանուկին ամենա-
վերջում:

Փայշթեթավորումը, խցանումը, նշագրումը ն ձեավորումը կատարվում
են մնացած հեղուկ դեղաձների նման:

11.6. Ջրային հումքի պատրաստման
առանձնահակությունները

Աակալոիդների պարունակող հումքի պատրաստման աշանձնահատ-
կությունները: Մեծ մասամբ ալկալոիդները կարծր բյուրեղական նյութեր
են (երբեմն հեղուկ` նիկոտին, անաբազին)` անհոտ, անգույն, դառը հա-
մով: Բույսերում ալկալոիդները գտնվում են օրգանական թթուների` լիմո-
նաթթվի, թրթնջկաթթվի, սաթաթթվի, քացախաթթվի հետ կապված վիճա-
կում: Ալկալոիդների աղերը հեշտությամբ լուծվում են ջրում, իսկ ալկա-
լոիդների հիմքերը քիչ լուծելի են ջրում: Բացառություն են կազմում էֆեդ-
րինի (1:150), պիլոկարպինի, կոֆեինի հիմքերը (1:80):

Ալկալոիդները թողնում են տարբեր բժշկական ազդեցություն` լեղա-
մուղ, հակամանրէային, սեդատիվ, խթանիչ, տոնուսը բարձրացնող ն
այլն: Նրանք պարունակվում են ծիծեռնախոտի, թերմոպսիսի խոտում,
շիկատակի, մոլեխինդի, թմբրախոտի, թեյի տերնները ն այլն: Նրանց
պարունակությունը հումքում նորմավորված է (ոե՛ս հավելվածը):

118

Եկար 8. Ալկալոիդներ պարունակող բույսեր՝
1. Թերմոպսիս նշտարաձն (1հ6ոոօքՏՏ |ՃոՇՔօ/818)

2. Մոլեխինդ սն (ՒԷի/0ՏՇ/ՁՈԿՏ ոՈլց6-)
Յ. Կակաչ քնաբեր (ԵՃռ8767 5Օո/ճոսոյ)

Ալկալոիդներ պարունակող ջրային հանուկները պատրաստվում են
թուրմերի ընդհանուր սկզբունքով` օգտագործելով քլորաջրածնական
թթվով թթվեցված մաքրված ջուր, որն ավելացվում է ալկալոիդների
պարունակությանը համապատասխան:

Ւք.: Լունտմ հօւԵճծ ՛՛հօւոօթաւմւտ 200 մլ
ե՛ւ հ7մո062ԼԵՕՈՅԱՏ 2,0
Լոզսօոտ Ճոօուլ ճուտէոլ 6 մլ
ԽՈՏ66.4.Տ1ջոճ. 1 Ճաշի գդալ օրը 3 անգամ:

Միքստուրա է, ուժեղ ազդող բուսահումքով, որը պատրաստվում է
1:400 հարաբերությամբ: Ստանդարտ հումքի քանակը կլինի 0,5 գ: Են-
թադրենք դեղատան ստացած հումքում ալկալոիդների պարունակությու-
նը հավասար է 2,5 6: Անհրաժեշտ է հաշվարկել նան ստանդարտ ն ոչ
ստանդարտ բուսական հումքում ալկալոիդների պարունակությունը, որ-
պեսզի հաշվարկվի քլորաջրածնի քանակը, որն անհրաժեշտ է ավելաց-
նել բուսական հանուկին:

48 0,5«Լ5
ՆՀ --------

- 0,3
Շ 2.5 Գ
1,5 - 100,0 2,5-- 100,0
գ -0,5 2շ- 0,3
շ
ա-ԵՏ"ՅՏ 000754Գ4գ »:-ՔՏՃՏՅ-00075Գ
100 100
մլ ՀՆ

Հաշվի առնելով, որ դեղատներում օգտագործվում է 1:10 հարաբե-

119

րությամբ քլորաջրածնական թթու (0,8396 քլորաջրածին), ապա անհրա-
ժեշտ է վերցնել`

0,83 -- 100 մլ
0,0075 -7շ 2շ5 0,9 մլ կամ 18 կաթիլ:

Տաքացված հախճապակե ինֆունդիրում տեղադրում են 0,5 գ ման-
րացված թերմոպսիսի խոտը, թրջում 18 կաթիլ 0,83 Չ6-ոց քլորաջրածնա-
կան թթվի լուծույթով, ավելացնում 200 մլ ջուր (եթե հումքի քանակը
1,0 գ-ից պակաս է ջրակլանման գործակիցը կարելի է հաշվի չառնել):
Թրմում են 15 րոպե եռացող ջրային բաղնիքի վրա` պարբերաբար խառ-
նելով: Սառեցնում են 45 րոպե ն քամում կրկնակի թանզիֆով չափիչ
գլանի մեջ, ջրով ծավալը հասցնում 200 մլ-ի: Լուծում են նատրիումի բեն-
զոատը հանուկի մեջ ն ֆիլտրում բացթողման սրվակի մեջ:

ԳՀԿ
Ամսաթիվ դեղատոմսի 7Թթ
ՒԼՇՈԵՑ6 հօոոօքթտլմ15 0,5

ՏօԼ Ճօ1մ հ7մ:օՇի1օՈ61 (1:10) 9էՏ ՃՃԼԼ
Ճզմշ6 քսոճօ2էո6 200 1

1ունտ հօւԵ:6 ՛ՒհօոոօքտւմՏ 24 200 ու
ԻՈեյ ԵՇոշօ2ԱՏ 4,0

Պատրաստեց. (ստորագրություն)
Ստուգեց. (ստորագրություն)

Սոտային գլինոզիդներ պարունակող հումքի պատրաստման առշանձ-
նահատվկությունները: Բյուրեղական նյութեր են` դառը համով, լուծվում են
ջրում, սպիրտում, շատ անկայուն միացություններ են ն հեշտությամբ
քայքայվում են թթուների, հիմքերի, երկարատն բարձր ջերմաստիճանի
ազդեցության տակ: Սրտային գլիկոզիդներ պարունակում են կուժկոտ-
րուկի խոտերը, մատնետունկի տերնները, հովտաշուշանի խոտը, տերն-
ները, ծաղիկը:

Հաշվի առնելով նրանց թերմոլաբիլությունը` այս հումքից պատրաս-
տում են թուրմեր: Յուրաքանչյուր տարի վերահսկվում է հումքի կենսա-
բանական ակտիվությունը: Պահպանվում են ուժեղ ազդող նյութերի կա-
նոներին համապատասխան:

Քանի որ սրտային գլիկոզիդները օրգանիզմում կարող են կուտակ-
վել, որոշ թուրմեր, օրինակ, մատնետունկի տերններից թուրմ, առանց
բժշկի ցուցումի, կրկնակի չի պատրաստվում:

120

Նկար 9. Սրտային գլիկոզիդներ պյարունակող բույսեր`
1. Ստրոֆանտ Կոմբեյի (ՏոՕօոճուսՏ /0/7եօ Օ/Խ.)

2. Մայիսյան հովտաշուշան (ՇՕոՄՅ//ԹՈ2 7ՈՁյՁՈՏ Լ.)

Յ. Մատնոցուկ բոսորագույն (2/9/18//5 քԱղքԱՈ6Յ Լ.,)
4. Շողավարդ գարնանային (/100ո/5 Մ6/ՈՃ/Տ Լ.)
5. Դափնեվարդ սովորական (//6ոս/ Օ/Թ2ո06/ Լ.)

Այս խմբի թուրմերի պատրաստման առանձնահատկություններն են.

Հ: միջավայրի քԷ-ը պետք է լինի չեզոք, քանի որ թթվային ն հիմնա-
յին պայմաններում սրտային գլիկոզիդները քայքայվում են մինչն
գենիններ,

«». բուսական հումքի մանրացման պահպանված աստիճան,

». թրման ջերմային ն ժամանակային ռեժիմների խիստ պահպանում՝

15 րոպեից ոչ շատ, սառեցումը` 45 րոպեից ոչ պակաս:

"Դա բացատրվում է նրանով, որ սրտային գլիկոզիդները խիստ թեր-
մոլաբիլ նյութեր են ն ջերմային ռեժիմի խախտումը կարող է բերել գլիկո-
զիդների քայքայման մինչն գենիններ, որոնց կենսաբանական ակտի-
վությունը ավելի ցածր է:

Այս թուրմերի պատրաստման ժամանակ պետք է խիստ վերահսկել
հումքի ն էքստրագենտի քանակությունը, որպեսզի խուսափենք գլիկո-
զիդների գերդոզավորումից:

121

Թք.: Լոխտլ հտւԵ«ծՇ /ՃՃ4օում5 Մ6ւոճիտ 180 ոլ
ԻՈեյ Եւօողւմլ 8,0
ոօ ոճ6 Լօօոսո 5 1
ԽԱՏօօ.Ծո.Տ1ջոճ. 1 ճաշի գդալ` օրը 3 անգամ:

Ջրային հանուկ է, որտեղ առկա է սրտային գլիկոզիդներ պարունա-
կող բուսական հումք` գարնանային շողավարդ: Հումքի ն ջրի քանակա-
կան հարաբերությունը նշված չէ, ուստի պատրաստում ենք` համաձայն
ՊԴ-ի՝ 1: 30 հարաբերությամբ: 180 մլ հանուկի պատրաստման համար
անհրաժեշտ է վերցնել 6,0 գ (180/30Հ-6,0) ստանդարտ բուսական հումք
(1,0 գ բուսական հումքի կենսաբանական ակտիվությունը 50-66 ԳԱՄ է):
Լուծույթի ընդհանուր ծավալը՝ 185 մլ: Հաշվում ենք հումքի ջրակլանման
գործակցի մեծությունը, որը գտնում ենք աղյուսակից (տե՛ս հավելվածը),
այն գարնանային շողավարդի համար հավասար է խջՀ2,8 մգ/մլ`

6,0 2 2,8 ՀՂ6,8 մլ:
Ջրային հանուկի համար անհրաժեշտ ջրի ծավալը կլինի՝
180 մլ-Է16,8 մլՀ196,8 մլ:

Բերված օրինակում լուծվող նյութի (ճատրիումի բրոմիդի) կոնցենտ-
րացիան կազմում է 8,0 »« 100/185 Հ 4,390, այսինքն` 32օ-ով ավելի:
Անհրաժեշտ է հաշվի առնել ծավալի մեծացման գործակիցը (ԾՄԳ), որը
նատրիումի բրոմիդի համար հավասար է 0,29-ի: Հետնաբար ծավալի
փոփոխությունը կլինի

8,0 2» 0,29 Հ2,3 մլ:
Մաքրված ջրի ծավալը կլինի՝
196,8 -- 2,3- 194,5 մլ:
ԳՀԿ

Ամսաթիվ դեղատոմսի 7Թթ
ՒԼՇՈԵՑ6 Ճմօումտ Մօւոճիտ (70 ԳԱՄ) 6,0
զած քսոճօճէո6 194,5
ԻՈել Եւօում 8,0
Ղւոծոճծ Լօօոսու 5 1

Մոդ Հ 185մլ

Պատրաստեց. (ստորագրություն)
Ստուգեց. (ստորագրություն)

122

Եթերային յուղեր պարունակող հումքի պատրաստման առանձնա-
հատկությունները: Ցնդող հեղուկ օրգանական նյութեր են` բնութագրա-
կան հոտով, որոնք պարունակում են 300 ն ավելի բաղադրամասեր:
Նրանք թողնում են տարբեր ազդեցություն` սեդատիվ, հակաբորբոքիչ,
սպազմոլիտիկ, լեղամուղ ն այլն: Եթերային յուղեր պարունակում են երի-
ցուկի ծաղիկները, անանուխը, եղեսպակը, նվենի, սովորական եղենու
տերնները, սամիթի, սովորական անիսի, քեմոնի սերմերը, կեչու ն սոճու
բողբոջները, հազարաթերթիկի, սովորական ուրցի խոտերը, սպիտակ
խնկենու ընձյուղները, սովորական եղննու կոները, ճահճային խնկեղեգի
կոճղարմատները, կատվախոտի արմատները ն կոճղարմատները:

Եկար 70. Եթերային յուղեր պարունակող բույսեր՝

1. Խնկածաղիկ (Օոցճոստ Մսյց8ո6 Լ.)
2. Կատվախոտ (12/6ո2ոշ)
Յ. Նվենի (Էսճճ/յ/քէսՏ)

Եթերային ն թերմոլաբիլ նյութեր պարունակող հումքի թուրմերը
պատրաստում են պինդ փակված ինֆունդիրներում`` անկախ նրանց
անատոմամորֆոլոգիական կառուցվածքից, թուրմերի պատրաստման
տեխնոլոգիային համաձայն, զգուշությամբ թափահարելով, չբացելով ին-
ֆունդիրը մինչն վերջ սառելը: Ինֆունդիրի կափարիչը, որը պարունա-
կում է մեծ քանակով եթերային յուղեր, անպայման պետք է թափահարել
թուրմի մեջ:

թք.: Լոխտ1 181615 Շատ 202 ԱՏ ՊՅԼՇՈՅոՅՇ 200 ո
(Յե Եւօոումմ 6.0

ԽՈՏօօ. Ծջ. Տլջոճ, 1 ճաշի գդալ՝ օրը 3 անգամ:

Եթերային յուղ պարունակող ջրային հանուկ է: Քանի որ դեղատոմ-
սում գրված չեն բուսահումքի ն թուրմի հարաբերությունները, ապա հաշ-
վարկվում է 1: 30 հաշվով, այսինքն` 200 մլ թուրմ պատրաստելու համար
անհրաժեշտ են 6,6 գ կատվախոտի արմատներ:

123

Մաքրված ջրի ծավալը կլինի՝
200 Հ (6,6 2,9) Հ 219 մլ:

ԳՀԿ
Ամսաթիվ դեղատոմսի 7Թթ
Է Յմ1615 Շն 120885 ՄՀՐԼՅՈՅՏՇ 6,6
ՃՃզմ26 քսոմօ2էո6 219 1

ԻՈել Եւօում 4,0

Պատրաստեց. (ստորագրություն)
Ստուգեց. (ստորագրություն)

Ֆյավոնոիդներ պարունակող հումքի պատրաստման առանձնահատ-
կությունները: Սրանք հումքում կարող են լինել գլիկոզիդների ն ագլիկոն-
ների ձնով: Գլիկոզիդները հեշտությամբ անցնում են ջրային հանուկի
մեջ, իսկ ագլիկոնները ջրում չեն լուծվում: Ֆլավոնոիդներ պարունակում
են մեղվամուշկի, անթառամի, լորենու ծաղիկները, ջրային երեքնուկի
տերնները, ալոճենու պտուղները, արնքուրիկի, առյուծագու, հնդկամոլա-
խոտի, դաշտային ձիաձետի խոտերը ն այլն:

Սովորաբար պատրաստվում են թուրմեր, բայց հումքում ագլիկոննե-
րի տեսքով ֆլավոնոիդների մեծ պարունակության ն ամուր անատոմա-
մորֆոլոգիական կառուցվածքի (եզնարգելի` Օռ/օո/տ Ձ2ղ/6ոտյջպ արմատ-
ներ) դեպքում ջրային հանուկը պատրաստվում է եփուկի ձնով, որը
բարձրացնում է ակտիվ նյութերի դուրս բերումը:

Անտրագլիկոզիդներ պարունակող բուսական հումքի պատրաստման
աշանձնահատկությունները: Անտրագլիկոզիդներ պարունակում են
բռինչի կեղնը, խավարծիլի արմատները, կասիայի տերնները, դժնիկի
պտուղները ն այլն: Այս հումքից, որպես կանոն, պատրաստում են եփուկ,
որն ապահովում է գործող նյութերի անտրագլիկոզիդների ամբողջական
դուրս բերումը հանուկի մեջ:

Խավարծիլի արմատները ն բռինչի կեղնը քամում են ինֆունդիրը ջրա-
յին բաղնիքից հանելուց անմիջապես հետո, քանի որ անգամ 10 րոպե սա-
ռեցումը կարող է բերել հանուկում ազդող նյութերի նվազեցման:

Բացի այդ` պետք է հաշվի առնել բռինչի կեղնի հավաքման ժամա-
նակը, քանի որ թույլատրվում է օգտագործել կեղնը միայն մեկ տարի
պահելուց հետո: Թարմ կեղնում առկա է փսխող ազդեցությամբ օժտված
ֆրանգուլյարոզիդ անտրագլիկոզիդը, որը գրգռում է լորձաթաղանթը:
Կեղնը մեկ տարի պահելու ընթացքում (կամ ենթարկում են ջերմային
մշակման 1 ժամվա ընթացքում 100:Շ չորացուցիչ պահարանում) ֆրան-
գուլյորազիդը օքսիդանում է մինչն գլյուկոֆրանգուլյարոզիդ, որը ֆեր-
մենտների ազդեցության ներքո քայքայվում է մինչն ֆրանգուլինի ն գլյու-
124

կոզի: Բռինչի կեղնի լուծողական ազդեցությունը պայմանավորված է
ֆրանգուլինի առկայությամբ: Բույսի հավաքի ժամանակը պետք է նշված
լինի հավաքանու փաթեթավորման պիտակի վրա:

Նմանօրինակ ձեով պատրաստվում է նան խավարծիլի արմատները:

Կասիայի տերնները ֆիլտրում են լրիվ սառեցնելուց հետո (3-4 ժամ
անց), հանուկի խեժանման նյութերի անցումից խուսափելու համար:
Դրանք ընդունելու դեպքում սուր կտրտող ցավեր են առաջանում հի-
վանդի աղիներում:

Սապոնիններ պարունակող հումքի պատրաստման աշռանձնահատ-
կությունները: Սապոնիններ պարունակող հումքից (իստոդի արմատներ,
մատուտակի արմատներ, մատիտեղի արմատներ, կաթնախոտ ն այլն)
պատրաստում են եփուկներ: Սապոնինները գլիկոզիդների խումբ են, ո-
րոնք օժտված են հետնյալ հատկություններով.

«» հեշտությամբ լուծվում են ջրում` առաջացնելով կոլոիդ լուծույթներ,

.- ջրային հանուկները թափահարելիս խիստ փրփրում են` առա-
ջացնելով կայուն փրփուր,

«» առավել մեծ քանակությամբ էքստրակտվում են հիմնային միջա-
վայրում առավել հաճախ նատրիումի հիդրոկարբոնատի առկա-
յությամբ, որն ավելացվում է 1,0 գ - 10,0 գ հումքին, բայց միայն
այն դեպքում, երբ դեղատոմսում դուրս է գրված:

Դաբաղող նյութեր պարունակող հումքի պատրաստման աշանձնա-
հատկությունները: Բարձրամոլեկուլային ֆենոլային, ամորֆ միացություն-
ներ են: Լուծվում են ջրում ն բնեռային այլ լուծիչներում: Սրանք կիրառ-
վում են որպես կապող, հակաբորբոքային, հակաբակտերիալ, հեմոստա-
տիկ միջոցներ, ինչպես նան ալկալոիդներով, գլիկոզիդներով ն ծանր մե-
տաղներով թունավորվելու դեպքում` հակաթույներ: Դաբաղող նյութեր
պարունակող հումքից (կաղնու կեղեն, օձագալարի արմատներ, մատնու-
նու արմատներ, արյունխմիկի արմատներ ն արմատապտուղ, հապալա-
սի պտուղներ, արջախաղողի տերններ ն այլն) պատրաստում են եփուկ-
ներ: Այն պայմանավորված է օգտագործվող բուսահումքի կառուցված-
քով` կեղն, արմատ պտուղ ն այլն: Այս խմբի հանուկները ինֆունդիրից
հանելուց անմիջապես քամում են` առանց սառեցնելու, քանի որ դաբա-
ղող նյութերը փաթիլանման նստվածք են առաջացնում:

125

Եկար 71 Դաբաղող նյութեր պարունակող բույսեր`
1. Կաղնու կեղն ( Օս6/ՇսՏ), 2. Բռինչ (//եստոստ ՕթԱՍՏ Լ.),

Յ. Օձագալար (ՇՕ//ցօոստ ք/Տ1ԹՈՀ Լ.)

Արջախաղողը պարունակում է ֆենոլգլիկոզիդներ` առբուտրին (մոտ
6 «օ), մեթիլարբուտին, ինչպես նան մոտ 30-35 ժօ դաբաղող նյութեր,
որոնք տվյալ դեպքում հանդիսանում են ուղեկցող նյութեր:

Արջախաղողի գլիկոզիդները ջերմակայուն են, լուծվում են ինչպես
սառը, այնպես էլ տաք ջրում, չեն քայքայվում անգամ եռացնելիս: Արբու-
տինը օրգանիզմում քայքայվում է հիդրոխինոնի ն գլյուկոզի, որով ն բա-
ցատրվում է նրա հակասեպտիկ ազդեցությունը (գործում է նան որպես
դիուրետիկ): Այս հանուկը նս անմիջապես քամվում է` առանց սառեց-
ման` դաբաղող նյութերից ազատվելու համար, հակառակ դեպքում
նստվածքում առաջացած դաբաղող նյութերը ադսորբում են իրենց վրա
գլիկոզիդները (արբուտին, մեթիլարբուտին), որը նվազեցնում է եփուկի
որակը: Հաճախ դեղատոմսում այս դաբաղող նյութը համատեղում են
հեքսամեթիլենտետրամինի հետ: Անհրաժեշտ է հաշվի առնել, որ այն
ստեղծում է հիմնային միջավայր ն արջախաղողի դաբաղող նյութերի
հետ միասին առաջացնում է ջրում դժվար լուծելի տանատներ, որոնք
կոպիտ նստվածք են առաջացնում: Հետազոտողներից ոմանք առաջար-
կում են հեքսամեթիլենտետրամինը բաց թողնել առանձին` փոշիների
տեսքով:

126

11.7. Լորձեր: Բնութագիրը, պատրաստման
տեխնոլոգիան

Լորձերը (1/ս6/Ձց/ոօՏ. լատ. /Դ7սՇԱաՏ -- լորձ, 20/66 -- գործել) թանձր,
մածուցիկ ԲՄՄ անազոտ միացություններ են, առավել մոտ են պոլիսա-
խարիդներին: Բժշկության մեջ կիրառվում են հազի դեմ միքստուրանե-
րում` որպես պատող ն փափկացնող միջոցներ, սնուցող հոգնաների ն
այլ դեպքերում: Որոշ լորձեր կիրառվում են նան որպես էմուլգատորներ
ն կայունացուցիչներ (օսլա, կամեդի, մեղրապ (օճոօո-խոլորձի կոճղեզա-
յին արմատից ստացված օսլայանման նյութ)):

Լորձերի պատրաստման համար օգտագործում են լորձեր պարունա-
կող տարբեր բուսական հումքեր` տուղտի արմատ, վուշի սերմեր, սեր-
կնիլի սերմեր, եզան լեզու ն այլն:

Լորձերի պատրաստման մեթոդները պայմանավորված են բուսա-
կան հումքի հյուսվածքաբանական կառուցվածքով, լորձային նյութերի
ֆիզիկաքիմիական հատկություններով, ինչպես նան առկա ուղեկցող
նյութերով: Դեղատնային պայմաններում առավել հաճախ պատրաստում
են տուղտի թուրմը, որից ստանում են լորձը: Տուղտի արմատների պա-
րենխիմը պարունակում է լորձով լի մեծ բջիջներ: Ջրում լորձը լուծվում է,
բջիջները դառնում են անգույն ն թվում են դատարկ: Տուղտի արմատնե-
րը պարունակում են 35 96 լորձ ն 37 96 օսլա, որը համարվում է ջրային
հանուկի որակը վատացնող բալաստային նյութ: Լորձի պատրաստման
համար անհրաժեշտ է ապահովել տուղտի արմատից լորձերի (ազդող
նյութ) լիարժեք էքստրակցիան ն ուղեկցող նյութերի (օսլա) մինիմալ քա-
նակություն: Օսլայի մեծ քանակությամբ էքստրակցիայի դեպքում թուրմը
դառնում է մածուցիկ, լավ միջավայր է հանդիսանում բակտերիալ միկ-
րոֆլորայի զարգացման համար ն հեշտությամբ ենթարկվում է սիներեզիսի:

Տուղտի արմատների թուրմի պատ-
րաստումը հաստատագրված է ՊԴ |2«, որը
կոչվում է /ո/ տա 720/6/5 /4//ՈՁ6Ձ6 (տուղ-
տի արմատների թուրմ):

Տուղտի արմատների թուրմը պատ-
րաստելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել
հետնյալ առանձնահատկությունները:

«» Եթե դեղատոմսում դուրս է գրված
թուրմ, եփուկ կամ լորձ, ապա միշտ պատ-
րաստվում է թուրմ սառը մացերացիայի մե-
թոդով` սառը թրմում սենյակային ջերմաս-
տիճանում 30 րոպե` անընդհատ խառնե-
Նկար 172. Տուղտ բուժիչ լով ապակե ձողիկով: Սառը թրմումն անհ-

127

րաժեշտ է միայն լորձի դուրս բերման համար, թեն այս դեպքում
հանուկի վրա ազդեցություն են թողնում ֆերմենտները ն միկրոֆ-
լորան: Տաք թրման դեպքում հանուկ է անցնում նան ուղեկցող
նյութ` օսլան, որը տաքացնելու ժամանակ բջիջներում վեր է ած-
վում սոսնձի, ինչի արդյունքում դժվարանում է լորձի հանումը:

«» Եթե դեղատոմսում նշված չէ հումքի քանակը, ապա թուրմը պատ-
րաստվում է 1 :20 հարաբերությամբ (այսինքն` 5,0 գ տուղտի ար-
մատներից անհրաժեշտ է ստանալ 100 մլ հանուկ):

.» էքստրակցիայի պրոցեսի ավարտից հետո տուղտի արմատները
չեն քամում, քանի որ հանուկի մեջ կանցնեն նան ուռած օսլայի
հատիկները, բջջի հյուսվածքների կտորներ: Թուրմը ստացվում է
պղտոր ն արագ փչանում է:

» Տուղտի արմատը կլանում է նշանակալի քանակությամբ ջուր, որը
պահվում է ուռած բուսական հյուսվածքով: Այդ պատճառով հաշ-
վարկների ժամանակ անհրաժեշտ է օգտագործել ծախսի գործա-
կիցը` (ջրի ն հումքի) իչ:

Ծախսի գործակիցը ցույց է տալիս թե քանի անգամ պետք է մեծաց-
նել ջորի ն հումքի քանակը, որպեսզի ստացվի հանուկի անհրաժեշտ քա-
նակը.

Ծախսի գործակիցը կարելի է հաշվարկել փորձնական ճանապար-
հով: Օրինակ. Եթե 5,0 տուղտի արմատի վրա ավելացնենք 100 մլ ջուր,
արդյունքում հանուկը կստացվի 77 մլ:

Այսինքն`
5,0 գ արմատները կլանում են 23 մլ ջուր:
1,0 գ արմատներ - 4,6 գ ջուր:

Այստեղից ծախսի գործակիցը՝
-(62«4,6)
որտեղ` 2-0 դեղատոմսում դուրս գրված հումքի քանակն է, գ,
4,6-Ը տուղտի արմատների ջրակլանման գործակիցը,
700-ը աատրաստի հանուկի ծավալը:

Տեղադրելով հումքի քանակը բանաձնի մեջ` ստանում ենք

Ճան)

ծախս
-(502«4,6)

Այսինքն` 1:20 հարաբերությամբ տուղտի արմատների թուրմի պատ-
րաստման համար անհրաժեշտ է վերցնել արմատ` 6,5 գ (5,0 շ 1,3) ն
ջուր` 130 մլ (100 մլ 21,3): Տուղտի այլ կոնցենտրացիաների դեպքում Խհչ-
ի գործակիցը հաշվարկվում է բանաձնով, կամ օգտվում են աղյուսակից՝

128

1 2 3 4 5
ե Աաաա Աաաա անան ԱԱ Աաաա աաան աման 1,05 1,10 1,15 1,20 1,30

Տուղտի արմատների թուրմը չի պատրաստվում 726 ավելի կոնցեն-
տրացիայով բարձր մածուցիկ լուծույթներ առաջացնելու պատճառով:

թք.: Լոխտլ 18241615 Ճ1ի2626 62 150 1
ԻՈեյ ԵՇոշօ2ԱՏ 3,0
Էր քօօէօոճիտ 2 1
Տոսքւ ՏաոքիճՏ 20 ոլ
ԽՈՏօօ. Ծճ. Տ1ջոռ. Լանուշի գդալ` օրը 2 անգամ:

Միքստուրա է, որը պարունակում է տուղտի արմատների թուրմ,
ջրում լավ լուծվող նյութ նատրիումի բենզոատ ն հոտավետ նյութ՝
կրծքային էլեքսիր, որը պահանջում է հանուկին ավելացման հատուկ
պայմաններ: Լուծույթի ընդհանուր ծավալը՝ 172 մլ:

Տուղտի արմատների կոնցենտրացիան նշված չէ. տվյալ դեպքում
թուրմը պատրաստվում է 1:20 հարաբերությամբ. տուղտի արմատների
զանգվածը` 7,5 գ, հաՀՂ,3:

Տուղտի արմատների զանգվածը կլինի՝ 7,5 «1,3 Հ9,75գ,
Թրման համար անհրաժեշտ ջրի ծավալը՝ 150 2» 1,3 Հ 195 մլ:

Նատրիումի բենզոատը կարելի է ավելացնել ն կարծր վիճակում
պատրաստի հանուկին, քանի որ զանգվածը չի գերազանցում 3 Չ6-ը:
Կամ կարելի է օգտագործել բյուրետային համակարգից նատրիումի բեն-
զոատի կոնցենտրիկ լուծույթը (1:5) 15 մլ: Այդ դեպքում հանուկի համար
անհրաժեշտ ջրի ծավալը կլինի՝ 195 մլ -15 մլ Հ 180 մլ:

Տուղտի արմատների անհրաժեշտ քանակը լցնում են բաժակի մեջ ն
ավելացնում սենյակային ջերմաստիճանի ջուրը (180մլ): Թրմում են` սեն-
յակային ջերմաստիճանում անընդհատ խառնելով ն քամում` առանց
ճզմելու: Հանուկի վրա ավելացնում են բյուրետային համակարգից 15 մլ
(1:5) նատրիումի բենզոատի լուծույթը, ապա կրծքային էլեքսիրը խառ-
նում հավասար քանակությամբ շաքարի օշարակի հետ ն ձնավորում
բացթողման համար:

ԳՀԿ

Ամսաթիվ դեղատոմսի 7Թթ
Խմ615 ՃԼՈՅ626 9,75
Ճզաճծ քսղճօճե6 195 ո է սառը մացերացիա
ճե ԵՇոշօճնտ 15 1

129

Տոսքւ Տաոթիճլ5 20 Լ
Էր քօօէօոճիտ 2 ոլ

/ընդ ՀԼ72 ոլ

Պատրաստեց. (ստորագրություն)
Ստուգեց. (ստորագրություն)

Վուշի սերմերի լորձ (11/ս6//2ցօ Տատյոստ Լու): Վուշի սերմերը պարու-
նակում են մոտ 6 Չօ լորձ ն մոտ 35 Չօ ճարպային յուղեր, օսլան գրեթե
բացակայում է: Լորձը պարունակվում է էպիդերմիսի խոշոր քառակուսի
բջիջներում, որոնք ծածկված են կուտիկուլի հաստ շերտով: Ջրային հա-
նուկների պատրաստման ժամանակ կիրառում են հատուկ ռեժիմ. վուշի
սերմերը չեն մանրացվում, քանի որ հանուկի մեջ կանցնեն նան ներկեր,
սպիտակուցներ ն ճարպային յուղեր, որոնք հանուկին դառնություն են
հաղորդում: Համաձայն ՊԴ-ի` լորձը պատրաստվում է 1 :30 հարաբե-
րությամբ՝ 1,0 գ սերմին 30 մլ տաք ջուր: Օրինակ` 90,0 գ լորձի պատ-
րաստման համար վերցնում են 3,0 գ վուշի սերմեր, ողողում են սառը
ջրով, փոշուց մաքրելու համար ավելացնում են 90-952Շ ջերմաստիճանի
տաք ջուր, ն լավ փակված ամանում թափահարում են 15 րոպեի ընթաց-
քում: Լորձը քամում են երկտակ ծալված թանզիֆով, հումքը մամլում ն
ծավալը ջրով հասցնում մինչն պահանջվող ծավալը:

Եզան լեզվի լորձը (Խ/ս6/Ձցօ ՔԼՁոՒՅցօ 7Դ4/Օ0-Ւ) պատրաստվում է նմա-
նատիպ տեխնոլոգիայով` 1:10 հարաբերությամբ: Լորձը կիրառում են
քրոնիկ ատոնիկ ն սպաստիկ փորկապության դեպքում:

Սերկեիլի սերմերի լորձ (81սճռցծ տօտյոստ ՇյօՕոած, Ն/Շ/Ձցօ
Շ)յՕՕոյռյ Պատրաստվում է 1:50 հարաբերութամբ ամբողջական
պտուղներից (պարունակում է մոտ 20 Չօ լորձ, որը գտնվում է էպիդերմի-
սում)` սառը ջրով թափահարելով 5 րոպեի ընթացքում:

Սալեպի՝ մեղրապի լորձը (Խ1ս6ցօ Տմ/թթք) պատրաստվում է 1:100
հարաբերությամբ: 1,0 գ միջին մեծությամբ խոլորձի արմատների փոշին
լուծում են: Նախ փոշին չոր սրվակում թրջում են հավասար քանակութ-
յամբ սպիրտի հետ (այն դուրս է մղում օդը, ե փոշին հատիկավորում է`
թույլ չտալով սոսնձվել): Ապա ավելացնում են 10 մլ սառը ջուր ԲՄՄ լու-
ծույթների ուռչեցման համար, որից հետո ավելացնում են 88 մլ տաք ջուր
ն թափահարում մինչն լրիվ սառելը:

130

11.8. Ջրայի հանուկների պատրաստման
առանձնահատուկ դեպքեր:
Հեղինակային գրառումներ

Նոր դեղաբույսեր կիրառելիս հեղինակները հաճախ կիրառում են
ընդհանուր տեխնոլոգիայից տարբերվող թուրմերի ն եփուկների պատ-
րաստման այլ տեխնոլոգիա: Մասնավորապես անհատական տեխնոլո-
գիաներով են պատրաստվում երիկամային թեյի, գառնեղերդի, կեչու
սնկի (չագա) ն այլն:

Երիկամային թեյի թուրմը (օրտոսիֆոն-/ատ. Օդոօտյքոիօո ՏԼյտյոճսՏ)
պատրաստվում է 3,5:200 հարաբերությամբ: Մանրացված 3,5 գ հումքի
վրա լցնում են 200 մլ եռացրած ջուր ն թրմում են 30 րոպե: Ապա հանուկը
ֆիլտրում են, հումքը ճզմելով, ծավալը հասցնում 200 մլ-ի: Կիրառում են
այտուցների, երիկամների ֆունկցիաների խանգարման, խոլեցիստիտնե-
րի դեպքում 0,5 բաժակ` օրական 2 անգամ սնունդ ընդունելուց 30 րոպե
առաջ:

Գաշնեղերդի եփուկը (Ի/սք6րւռ Տօ/Թցօ) պատրաստում են 10,0:200
հարաբերությամբ: Մինչն 5 մմ չափերով մանրացված հումքը տեղադրում
են անոթի մեջ, ավելացնում 220 մլ ջուր, եռացնում են թույլ կրակի վրա 15
րոպե: Հեղուկը սառեցնում են, հումքը ճզմելով քամում ն ծավալը ջրով
հասցնում 200 մլ: Հանուկը ունի դեղնականաչավուն գունավորում, դառը
համ ն խոտի հոտ: Պահում են սառնարանում 2 օրից ոչ ավելի: Կիրառում
են ալկոհոլիզմի ն պսորիազի բուժման համար: 3-15 րոպե անց հի-
վանդին տալիս են խմելու 3-5 մլ ալկոհոլ, բացի այդ` հոտ քաշել ալկոհո-
լից: Երբեմն այս գործողությունները կրկնում են մինչն հիվանդի մոտ
փսխումի առաջացումը:

Հեղիներ (կղմուխ) ծաղիկների եփուկը (հոսք) պատրաստվում է
10,0:100 հարաբերությամբ: 10,0 գ Հեղինեի մանրացված ծաղիկների
վրա լցնում են 120 մլ եռացրած ջուր ն տաքացնում մինչն եռալը: Թրմում
են 1-2 ժամ սենյակային ջերմաստիճանում, քամում ն ծավալը հասցնում
100մլ: Եփուկը պահում են սառը վայրում 3-5 օր ապակե անոթի մեջ: Կի-
րառում են որպես խորխաբեր միջոց շնչառական ուղիների, ինչպես նան
աղեստամոքսային տրակտի հիվանդությունների դեպքում, նան որպես
հակաբորբոքիչ ն արյունականգ միջոց:

Դաշտային եզնարգելի (Օոօուտ 2ո/6ոՏՏ Լ) եփուկը պատրաստում են
30,0:500 հարաբերությամբ: 30,0 գ եզնարգելի մանրացված արմատների
վրա լցնում են 1000 մլ ջուր ն եռացնում մինչն ստացվի 500 մլ: Ապա հա-
նուկը ճզմելով` քամում են ն ջրով հասցնում պահանջված ծավալին:
Եփուկը 3-5 օր պահում են սառը վայրում` փակ ամանում: Կիրառում են

131

հիմնականում թութքի դեպքում ցավերի նվազեցման ն կարգավորման
համար:

Կեչու սնկի (չագա- /ՈօոՕխՏտ Օեյցսստ) թուրմը պատրաստում են 1:5
հարաբերությամբ: Լվացած կեչու սնկի վրա փափկացնելու նպատակով
լցնում են ոչ մեծ քանակությամբ եռացրած ջուր, թողնում են 4 ժամ, որից
հետո մանրացնում են մսաղացով կամ քերում են քերիչով: 1 կշռամաս
մանրացված սնկի վրա ավելացնում են 5 ծավալային մաս եռացրած ջուր
(ջերմաստիճանը` 50"Օ-ից ոչ բարձր), թրմում են 48 ժամ, որից հետո հե-
ղուկը թափում են, մնացորդը քամում ն ստացված լուծույթին ավելաց-
նում ջուրը, որտեղ թրջվել է չագա սունկը: Եփուկը պահում են 4 օրից ոչ
ավելի: Կիրառում են որպես հիվանդների ինքնազգացողությունը
բարելավող հայտանշական (սիմպտոմատիկ) միջոց տարբեր ուռուցք-
ների դեպքում:

Բեկտենու հատապտուղի (Ծոմոստ օթ80սՏ) եփուկը պատրաստում են
1:200 հարաբերությամբ: 1 ճաշի գդալ չորացած բեկտենու պտուղները
մանրացնում են մինչն 0,5 մմ մեծությամբ մասնիկների: Ավելացնում են
200 մլ եռացրած ջուր ն եռացնում 20 րոպեի ընթացքում, որից հետո հա-
նուկը քամում են:

/Խնկածաղիկի (Օոցծոստ) թուրմը պատրաստում են 10,0:200 հարա-
բերությամբ: 10,0 գ խնկածաղիկի (մանրացված մինչն 0,5 մմ մեծությամբ)
վրա ավելացնում 220 մլ եռացրած ջուր, թրմում են 15-20 րոպե սենյակա-
յին ջերմաստիճանում, քամում են ն խմում տաք վիճակում:

Մասուրի (ԽօՏՁ) պտուղների թուրմը պատրաստում են 20,0:400 հա-
րաբերությամբ:

1. 20,0 գ մասուրի չմանրացված պտուղների վրա լցնում են մեկ
բաժակ եռացրած ջուր, եռացնում փակ էմալապատ ամանում 10
րոպեի ընթացքում, թրմում են 22-24 ժամ ն քամում:

2. 20,0 գ մանրացված մասուրի պտուղների վրա ավելացնում են
երկու բաժակ եռացրած ջուր, եռացնում փակ էմալապատ
ամանում 10 րոպեի ընթացքում, թրմում են 2-3 ժամ ն քամում:

11.9. Բազմաբաղադրամաս ջրային
հանուկների պատրաստում

Հատուկ դեպքերին է վերաբերում նան բազմաբաղադրամաս ջրային
հանուկների պատրաստումը, որոնք առավել հաճախ հանդիսանում են
հեղինակային գրառումներ: Եթե դեղատոմսում համատեղված են մի քա-
նի դեղաբույսեր, որոնք պարունակում են նույն խմբի կենսաբանական
ակտիվ նյութեր, դրանք պատրաստում են միաժամանակ` անկախ հյուս-

132

վածքաբանական կառուցվածքից: Օրինակ` «Կվատերի միքստուրա»
կրկնակի թուրմը:

թք.: Լոխտ1 120161Եստ ՄՀԱՇՅոՅՇ 62 10,0
1ոխտ1 10էօւաղ Խ/6ուհճծ 62 4.0 --- 200 ոլ
ՇՕՒՏւու-ոճել ԵՇոշօ8ԱՏ 0.4
Ճոզլքլու 0,6
/(ճջոծ511 ՏսԼռետ 0,8
(եյ Եւօողւճ1 3.0
ԽԱՏօօ. Ծ. Տ1ջոճ. 1 Ճաշի գդալ` օրը 3 անգամ:

Հանուկը պատրաստում են մեկ ինֆունդիրում, քանի որ երկու
հումքն էլ (կատվախոտի արմատները ն անանուխի տերնները) պարու-
նակում են եթերային յուղեր: Մաքրված ջրի ծավալը՝

200 Հ (10,0:2,9) Հ (4,0:2,4) Հ 238,6 » 239 մլ:

Պատրաստվում է ջրային հանուկը եթերային յուղերին հատուկ ռեժի-
մով, քամում են, ջրով հասցնում պահանջված ծավալին, լուծում դուրս
գրված մնացած բաղադրամասերը ն լցնում բացթողման սրվակի մեջ:

Եթե գրառման մեջ առկա են բուսական հումքեր, որոնք պահանջում
են թրման այլ ռեժիմներ, հանուկները պատրաստում են առանձին ն մաք-
սիմալ քանակությամբ ջրով, բայց ոչ քիչ, քան դուրս գրված հումքի տաս-
նապատիկը` հաշվի առնելով նան ծավալի մեծացման գործակիցը:

Թք.: Լոխտլ 181615 12666 62 10,0
1ոխտ1 հ6ւԵՑ6 Լ.Շօոսո 62: 20,0
1ոխտ1 1010ռնոՂ ԻՀոէԱոՅ6 62 20,0
6օօօե Շօւէլ615 /1Եսւոլ 62 25.0 --- 1000 ոո
ԽԱՏօօ. Ծ. Տ1ջոռ. 2 Ճաշի գդալ` օրը 4 անգամ:

Տվյալ դեպքում անհրաժեշտ է օգտագործել թրման երեք ռեժիմ՝

Հ». մացերացիա սենյակային ջերմաստիճանում տուղտի արմատի
համար (ԽՀՀ1.3),

». թուրմ առյուժագու խոտերից (ճջՀ2շ,9) ն տատրակի տերեներից
(Ճ9Հ2.0)

Հ եփուկ բռինչի կեղնից (ճջՀԶ.0):

Բոլոր երեք հանուկներն էլ պատրաստվում են ընդհանուր սկզբունք-

ներով: Այդ պատճառով ջրի քանակը բաժանում են 3 մասի՝

133

տուղտի արմատների թուրմ՝ 200 մլ 1,3 Հ 260 մլ,
Բշինչի կեղնի եփուկ 250 մլ Ժ (25,0 24 2) Հ 300 մլ,
առշյուծագու խոտերից Կ տատրակի տերններից թուրմ՝

1000 մլ-- (200 250) Ժ (20,0: 2,9) ( 20,0 22) Հ 648 մլ:
Բազմաբաղադրամաս ջրային հանուկի ընդհանուր ծավալը կլինի՝
200 250 Ժ 550 Հ 1000 մլ:

Պատրաստում են ջրային հանուկները ընդհանուր սկզբունքներով,
ֆիլտրելուց հետո լցնում են բացթողման սրվակի մեջ, ջրով հասցնում
պահանջվող ծավալին, պիտակավորում են ն բաց թողում:

11.10. Ջրային հանուկների պատրաստումը
լուծամզվածք-խտանյութերով

Դեղատնային տեխնոլոգիայում թուրմերը ն եփուկները կարելի է
պատրաստել ոչ միայն դեղաբանական հումքից, այլ նան հատուկ պատ-
րաստված համապատասխան էքստրակտ-խտանյութից (կոնցենտրա-
տից):

1ուծամզվածք-խտանյույթերը լուծամզվածքների հատուկ խումբ են,
որոնք ելային հումք են դեղատնային ջրային հանուկների (թուրմեր, ե-
տուկներ) պատրաստման համար: Ըստ բաղադրության` լուծամզվածք-
ները կարող են լինել հեղուկ ն չոր:

Հեղուկ խտանյութերը (ԷշռՇ2 ոս/Օ2 ՏԵոժՁրնՏՁէն) պատրաստում են
1:2 հարաբերությամբ: Խտանյութը պատրաստում են գործարանային
պայմաններում հումքը էքստրակցիայի ենթարկելով թույլ սպիրտով (20-
40 ՝օ) հատուկ մեթոդներով, որոնք հնարավորություն են տալիս ազդող
նյութերի լիարժեք պարունակությամբ հանուկներ ստանալու:

Չոր խտանյութերը (ԷշոոռՇ 2 Տ/ՇՇՁ ՏԱՈԶՁՈՒՏՁԼ1) ստացվում են հեղուկ
ն այնտեղ ներմուծված կարծր օժանդակ նյութերի կաթնաշաքարի,
դեքստրինի կամ դրանց խառնուրդի զգույշ գոլորշիացմամբ մինչն ազդող
նյութերի 1:1 կամ 1:2 հարաբերությամբ:
Դեղագործական արդյունաբերությունն արտադրում է՝
». հեղուկ խտանյութեր կատվախոտի 1:2, առյուծագի 1:2, կուժկոտ-
րուկի 1:2,
- չոր խտանյույթ՝ տուղտի արմատ 1:1, կուժկոտրուկի 1:1, թերմոպ-
սիսի 1:1, հովտաշուշանի 1:1, մատնուցուկի 1:1:
Սրանք առավելագույն մաքրված են, ն ազդող նյութերի պարունա-
կությունը նորմավորված է: Լուծամզվածք-խտանյութերը լավ լուծվում են
134

ջրում` առաջացնելով թափանցիկ լուծույթներ: Դրանց օգտագործումը
դեղատանը հեշտացնում ն արագացնում է դեղերի պատրաստումը: Լու-
ծամզվածք -- խտանյութերը նան ազատում են բուսական հումքի պահ-
պանման անհրաժեշտությունից: Սակայն չնայած որոշակի դրական
հատկություններին` սրանք ունեն նան բացասական հատկություններ: Ո-
րոշ չոր լուծամզվածքներ հիգրոսկոպիկ են, պահպանման ժամանակ հա-
ճախ խոնավանում են, ինչը խաթարում է դեղաչափման ստույգությունը ն
դժվարացնում կշռումը:

Լուծամզվածք-խտանյութերով թուրմ կամ եփուկ պատրաստելիս
անհրաժեշտ է հաշվի առնել օգտագործվող խտանյութի տիպը:

Չոր լուծամզվածքներն օգտագործելիս նախ անհրաժեշտ է այն լու-
ծել ջրում ն ապա նոր միայն խառնել աղերի կոնցենտրիկ լուծույթների
հետ, հակառակ դեպքում հնարավոր է նստվածքի կամ պղտորության ա-
ռաջացում (էքստրակտվող նյութերի աղայնացում):

թք.: Լոքխտ1 Լո աօ15 1էհճ646 62. 5,0 --- 100.1
ՒՈու ԵՏոշօ4ԱՏ
Էր քօօէօո2իտ ճոճ 1,5
ԽՈՏօօ. Ծճ. Տ1ջոռ. 1 անուշի գդալ` օրը 2 անգամ:

Միքստուրա է, որը պարունակում է տուղտի արմատների թուրմ,
ջրում լավ լուծվող նյութ նատրիումի բենզոատ ն հոտավետ նյութ՝
կրծքային էլեքսիր, որը պահանջում է ավելացման հատուկ պայմաններ:
Լուծույթի ընդհանուր ծավալը՝ 101,5 մլ: Չոր լուծամզվածք-խտանյութով
թուրմը պատրաստելու համար անհրաժեշտ է վերջինս վերցնել 5,0 գ, ո-
րը կազմում է դեղաձնի 326-ից ավելին: Այդ պատճառով հաշվի ենք առ-
նում ծավալի մեծացման գործակիցը, որը չոր լուծամզվածքի համար հա-
վասար է 0,61:

Այդ դեպքում մաքրված ջրի քանակը կլինի 100 - (5 »« 0,61)Հ97 մլ,
իսկ եթե օգտագործենք նատրիումի բենզոատի կոնցենտրիկ լուծույթը
(1:10), կստացվի՝

100-(5 »« 0,61)- (1,5 10):82 մլ:

Տուղտի արմատների չոր լուծամզվածքը (1:1) ֆիլտրում են բացթող-
ման սրվակի մեջ ն ավելացնում բյուրետային համակարգից նատրիումի
բենզոատի լուծույթը (1:10) 15 մլ: Ապա ավելացնում են կրծքային էլեքսի-
րը խառնված շաքարի օշարակի հետ: Նշագրում ն ձնակերպում են
բացթողման համար:

Հեղուկ լուծամզվածք խտանյութեր օգտագործելիս դեղատոմսում
նշված բուսական հումքի քանակության փոխարեն վերցվում է կրկնակի

135

քանակի (ըստ ծավալի) հեղուկ լուծամզվածք-խտանյութ:

Հեղուկ լուծամզվածք-խտանյութերը անհրաժեշտ է ներմուծել աղերի
կոնցենտրիկ լուծույթները նոսրացնելուց հետո նստվածքի առաջացու-
մից խուսափելու համար: Այդ պատճառով լուծամզվածք-խտանյութերը
ավելացվում են բացթողման սրվակի մեջ ամենավերջում:

թք.: Լոխտլ Լուտօոճնտ Շստ 184 161Եստ ՄՀԱՇղՀոՅ6 62 5,0 -200 ո
ՇՕՒՏւու-ոճել ԵՇոշՕ8ԱՏ 0.6
՛ոոօքսւճծ Շօոճճլո86 5 11
(1566. Ծ8. Տւջոճ. 1 ճաշի գդալ օրը 3 անգամ:

Ծածանվող միքստուրա է, որի կազմում առկա են եթերային յուղ պա-
րունակող հումք, ջրում լուծվող նյութ՝ կոֆեին նատրիումի բենզոատ:

Բացթողման սրվակի մեջ չափում են 184 մլ ջուր, 6 մլ 10 Չ6օ-ոց կո-
ֆեին նատրիումի բենզոատի լուծույթ (1:10), 10 մլ կատվախոտի հեղուկ
լուծամզվածք-խտանՍյութ (1:2) ն 5 մլ հովտաշուշանի ոգեթուրմ:

11.11. Ջրային հանուկների որակի գնահատում,
պահպանում

Ջրային հանուկները, ինչպես նան այլ հեղուկ դեղերը, որոնք պարու-
նակում են ջրային հանուկներ, անկայուն են ն բաց են թողնվում միայն
թարմ պատրաստված դեղերը` «Պահել սառը վայրում» ն «Օգտագործե-
լուց առաջ թաւահարել» պիտակներով: Եթե դեղը ժամանակին չի
տրվել հիվանդին, այն դեղատանը կարող է պահվել միայն 2 օր:

Որակի հսկումը իրականացվում է նույն ցուցանիշերով, ինչպես մնա-
ցած հեղուկ դեղաձները՝ դեղատոմսի համապատասխանումը` գույնը, հո-
տը, համը, մեխանիկական մասնիկների բացակայությունը (թափանցի-
կություն), ծավալից շեղումները, փաթեթավորումը, բացթողման ձնակեր-
պումը:

Ջրային հանուկների տեխնոլոգիայի կառուցվածքային սխեման ն ո-
րակի հսկումը ներկայացված են սխեմայում.

136

Ջրային հանուկների պատրաստման
տեխնոլոգիական սխեման ն որակի հսկումը

Դեղատոմս

9

Դեղատոմս արառման կ ղե-ատուցերի Ւամւաւռեղելիության սւոուռում,
բՐեղաւոոմաալին Հճառքղքբի ձեւսկերայւմ

ե

Սխեմա 3

Ս ոբմել եար Աիաուաղն Լել Բղւ-ըբողոսի Շ՞ր-հլ
համագոյ» փոր: զ-ր. տտ ղդարատոմտվ չաց արվող ը... փաղաարը ն. ՛ամեձար
ղուր պատչրուռ էր ` Ւրդոայուրիոտն տողը է դե՞ազանը. աչ Լ ՊՂՀ

եումքուաւ ումբ բառանի ե
Էառ-ր արծուի Հարա վարի

ոն" արոսմարումբի 1 ԾԾ----

պատա տւում |

(Թարուր- ւ Խուլերի ուրոխ ուղ
տեխոոլոգ-ալի ըԼտրություն կշռում,
աու լոտո, ֆի ւորոււը

Էր որադիուո- Վ: -
ճառի ւմ |

ծ

Ղեղայութերի աւելադում 1կշոու:
Պ-ղակուշհրի ման ֆիլտր ուք, չ:ԱԽ"ունմ
ւփամպուս ւում բագ» լոշարակչհ-ի, ուլթրուշմեր»
հռչուկ էրսորակտչե՞ի խաթա:

Հաււն«ակ նուքշր"ւ
տաքա ււն. «աի
ԽդՀնԵղէն ի, ֆիչւտորելու
Եոի աւարրւղոոուԷ

1 .Վ Ֆիզէկական հշկոււ
Զ-ն եատ՞կ մովոլիչ Հղում
պոոաթ չհար Էր» Քրաիւ Խուուրհ՞ի րս փոտու տատա
աա պաանի հաչում
Բացակապությւն: մ ռիյիսկան հսկո
- Ն ՅՈ, ա անչ"ր՛ղ--կար
Հառ:բ-ղ ւո ոլո ,. 1 Պիոս խշրո ն
Ր : փաշեա րում ե բարք քողճա ա" ,
եիաշերա "րչա լ լ աին արն -- Է:աշր մայ.
Աււհուման «ոաճումը | ՀԱԽ

Տարաների, փաբեբավորոււն
նութշր ո պառ մոմով վհատ

137

ՀԱՎԵԼՎԱԾ

Աղյուսակ 7
Կաթիլների աղյուսակ

1,0գ 1մլ ձգ
Քլորաջրածնական թթու նոսրացված 20 21 50
Ադոնիզիդ 35 34 29
Բժշկական եթեր 87 62 11
Ջուր մաքրված 20 20 50
Քլորոֆորմ 59 87 17
Կորդիամին 29 29 34
Հեղուկ լուծամզվածք՝
» ալոճենու 53 52 19
» չիչխանի 39 40 26
Ամոնիակ-անիսոնային կաթիլներ 56 49 18
Անանուխի յուղ 57 47 20
Լուժույթ`
» ադրենալինի հիդրոքլորիդի 0,196 25 25 40
». յուղային ռետինոլի ացետատի 45 41 22
» սպիրտային յոդի 5 06 49 48 20
». սպիրտային յոդի 10 6 63 56 16
» նիտրոգլիցերինի 1 6 65 53 15
Թուրմ՝
» օշինդրի 56 57 18
» շիկատակի 46 44 22
» հովտաշուշանի 56 50 18
» մարիամախոտի 56 57 18
» անանուխի 61 52 16
» կատվախոտի 56 57 18
Վալիդոլ 54 48 19

" Օանոթագրություն. Ստանդարտ կաթիլաչափն ունի խողովակի արտաքին
տրամագիծ` 3մմ, ներքին` 0,6 մմ, ն ստուգաճշտումն իրականացվում է 20 կաթիլ
0,95-1,05 գ զանգվածով մաքրված ջրի 5-անգամյա կշռումով: Կաթիլները չափ-
վում են հեղուկի հանգիստ հոսքի պարագայում ն կաթիլաչափի խիստ ուղղահա-
յաց դիրքում:

138

Աղյուսակ 2

Դեղանյութերի լուծելիությունը դիմեքսիդում,

գ/ 100,0 գ

Նյութ Լուծելիություն Նյութ Լուծելիություն
Անալգին 10,0 Նատրիումի՝
Անասթեզին 100,0 » քլորիդ 0,5
Բութադիոն 1,0 » սուլֆատ 0,3
Գլյուկոզ 50,0 Նովոկային 11,1
Դիմեդրոլ 20,0 Նորսուլֆազոլ 10,0
Բյուրեղական յոդ 100,0 Պեպսին 2,5
Կալցիումի քլորիդ 1,5 Ռիբոֆլավին Չ.Լ.
Լուծելի օսլա 2,0 Սախարոզ 30,0
/Թթուներ՝ Ծծումբ Չ.Լ.
Ացետիլսալիցիլաթթու 10,0 Արծաթի նիտրատ 120,0
Բորաթթու 33,3 Ստրեպտոցիդ 43,2
Սալիցիլաթթու 25,0 Սուլեմա (Է| ցՇ) 51,0
Քսերոֆորմ Չ.Լ." Սուլֆադիմեզին 10,0
Լնոմիցետին 10,0 Ֆուրագին 3,7
Մեթիոնին 0,1 Ֆուրադոնին 4,8
Մենթոլ 100,0 Ֆուրազոլին 76
Միզանյութ 40,0 Ֆուրազոլիդոն 2,7
Նատրիումի`
» նիտրատ 20,0 Ֆուրացիլին 10,0
» յոդիդ 30,0 Ցինկի սուլֆատ Չ.Լ.

" Զ.Լ.- չի լուծվում

139

Աղյուսակ 3

Որոշ դեղանյութերի ն օժանդակ նյութերի ծավալի
մեծացման գործակիցները, մլ/գ

Ջրային էթանոլային

Նյութ լուծույթ լուծույթ Զրային կախույթ
Ամոնիումի քլորիդ 0,72 - -
Անալգին 0,68 - -
Անեստեզին - 0,85 (70, 90, 96) -
Բիսմութի նիտրատ հիմնային - - 0,719
Հեքսամեթիլենտետրամին 0,78 0,79 (70,90)
Գլյուկոզ`
» անջուր 0,64 - -
». խոնավություն 10 Չօ 0,69 - -
Դիմեդրոլ 0,86 0,87 (70, 90, 96) -
ժելատին 0,75 - -
Յոդ - 0,22(70, 90, 96) -
կալիումի յոդիդի լուծույթում 0,23 - -
Կայրումի՝
» բրոմիդ 0,27 0,36 (70) -
» յոդիդ 0,25 - -
» պերմանգանատ 0,36 - -
Կայցիումի՝
» զլուկոնատ 0,50 - -
» լակտատ 0,67 - -
- քլորիդ 0,58 - -
Կամֆորա - 1,03 (70, 90, 96) -
/Թթուներ՝
» Ասկորբինաթթու 0,61 - -
». Բոնզոյական թթու - 0,87 (70, 90, 96) -
» Բորաթթու 0,68 0,65 (70, 90, 96) -
» Սալիցիլաթթու - 0,77 (70, 90, 96) -
Կոլարգոլ 0,61 - -
Օսլա 0,68 - 0,67
Կոֆեին-նատրիումի բենզոատ 0,65 - -
Լեոմիցետին - 0,66 (70, 90, 96) -
Սազգնեզիումը՝
- օքսիդ - - -
» սուլֆատ 0,50 - -
Մենթոլ - 1,1(70, 90, 96) -
Մեթիլցելյուլոզ 0,61 - -

140

Աղյուսակ 35-ի շարունակություն

Ջրային էթանոլային

Նյութ լուծույթ լուծույթ Ջրային կախույթ
Նատրիումի
» ացետատ 0,71 - -
» անջուր ացետատ 0,52 - -
» բարբիտալ 0,64 - -
- բենզիլպենիցիլին 0,68 - -
» բենզոատ 0,60 - -
» բրոմիդ 0,26 0,30 (70) -
» հիդրոկարբոնատ 0,30 - -
» սալիցիլատ 0,59 - -
» սուլֆացիլ 0,62 - -
» տետրաբորատ 0,47 - -
» քլորիդ 0,33 - -
Նովոկային 0,81 0,871 (70, 90) -
Օսարսոլ նատրիումի - - 0,59
հիդրոկարբոնատի լուծույթում 0,67 - -
Պեպսին 0,6՛ - -
Պրոտարգոլ 0,64 - -
Ռեզորցին 0,79 - -
Ծծումբ - 0,48 (70, 90, 96) 0,48"
Ստրեպտոդիդ - - 0,60
լուծելի - - -
Սուլֆադիմեզին - - 0,68
Տալկ - - 0,34
Տանին 0,65 0,60 (70, 90, 96) -
Թիամինի բրոմիդ 0,6՛ - -
Թիմոլ - 1,01 (70, 90, 96) -
Ֆենոլ բյուրեղական 0,90 - -
Քլորամին Բ 0,61 - -
Քլորալհիդրատ 0,76 0,59 (70, 90, 96)
Ցինկի՝
» օքսիդ - - 0,21
» սուլֆատ (բյուրեղահիդրատ) 0,41 - -
Տուղտի չոր (ստանդարտացված) 0,61 0,61 (12) -
լուծամզվածք-խտանյութ 1:1
էուֆիլին 0,70 0,71 (12) -
էֆեդրինի հիդրոքլորիդ 0,84 - -

" Փակագծերում նշված է էթանոլի լուծույթի կոնցենտրացիան (26)

141

Աղյուսակ 4

Դեղատանը պատրաստման համար թույլատրելի
ստանդարտ սպիրտային լուծույթների ցանկ

Լուծույթ Լուծույթի բաղադրություն

Զմրուխտե կանաչ 1 կամ 2 գ,

0
Զմրուխտե կանաչ 1. ն.2.76 6026-անոց էթիլ սպիրտ մինչն 100մլ

10 կամ 20 գյոդ, էթիլ սպիրտ 96 Չօ մինչն

0,
Յոդի 1 ն 2962 10004լ

Յոդի 5 96 50 գյոդ, 25 գ կալիումի յոդիդ, մաքրված
ջուր կամ 95 96 էթիլ սպիրտ մինչն 1000 մլ

Բորաթթու 5,0: 10: 20 կամ 30 գ,

. 4: Դ. Օօ,
Բորաթթվի 0,5, 1: 2:37 70 օօ -անոց էթիլ սպիրտ մինչն 1000 մլ

Սալիցիլաթթու 2 գ, լնոմիցետին 2 գ,
0

Սալիցիլաթթվի 1 ե.2- 76 95 օօ6-անոց էթիլ սպիրտ մինչն 100 մլ
Սալիցիլաթթվի ն լնոմիցետինի Սալիցիլաթթու 2 գ, լնոմիցետին 2 գ,

հավասար քանակություն, 2-ական Չօ | 95 Չ6-անոց էթիլ սպիրտ մինչն 100 մլ

Լեոմիցետին 0,25: 1,0: 3,0 կամ 5,0 գ,

: 4: Զ. Բ0
Լնոմիցետինի 0.25: 1: 3: 575, 70 ՝6-անոց էթիլ սպիրտ մինչն 100 մլ

Լնոմիցետին 2,0 գ, նովոկային 2,0 գ,

0, 0,
Լեոմիցետինի 2 76, նովոկայինի 2 76 70 ՝6-անոց էթիլ սպիրտ մինչն 100 մլ

Ռացեմիկ մենթոլ 2,5, նովոկային 1,0,
Մենովազին անեսթեզին 1,0 գ, 70 Չօ-անոց էթիլ սպիրտ
մինչն 100 մլ

Մենթոլ 10,0 կամ 20,0 գ, 90 Չ6-անոց էթիլ

0,
Մենթոլի 1 ե2:2 սպիրտ մինչն 1000 մլ

Մեթիլեն կապույտ 10,0 գ, 95 Չօ-անոց էթիլ

օ
Մեթիլեն կապույտի 1 76 սպիրտ 600 մլ, մաքրված ջուր 400 մլ

Նովոկային 2,0 գ, բորաթթու 3,0 գ,

0, 0,
Նովոկայինի 2 75, բորաթթվու 3 76 70 6-անոց էթիլ սպիրտ մինչն 100 մլ

50 մլ ջրածնի պերօքսիդի լուծույթ,
0
Ջրածնի պերօքսիդի 1,5 76 95 օօ-անոց էթիլ սպիրտ 50 մլ

Ռեզորցին 10,0 ն 20,0 գ, նատրիումի
Ռեզորցինի 1 ՛ն.2 462 մեթաբիսուլֆիտ 1,0 գ, 70 Չօ-անոց էթիլ
սպիրտ մինչն 1000 մլ

Տանին 40,0 գ, 70 '6-անոց էթիլ սպիրտ

օ
Տանինի 4 Չ6 մինչն 1000 մլ

Ֆուրացիլին 1,0 գ, 70 Չօ-անոց էթիլ սպիրտ

Ֆուրացիլինի 1:1500 մինչն 1500 մլ

Ցիտրալ 1,0 գ, 96 26-անոց էթիլ սպիրտ

ն7
Ցիտրալ 17 մինչն 100 մլ

142

Աղյուսակ 5
Որոշ ստանդարտ լուծույթներ

Քիմիական Կոնցենտրացիա, Պայմանական
անվանում Օօ անվանումը

Թթու
» քլորաջրածնական 24,8-25,2 -
» քլորաջրածնական 8,2-8,4 -

նոսր

Ոչ պակաս, քան

» քացախաթթու 98.0 -
» քացախաթթու նոսր 29,5-30,5 -
Լուծույթ
» ամոնիակի 9,5-10,5 -
» ալյումինի ացետատի

հիմնային 76-9,2 Բուրովի հեղուկ
» կալիումի ացետատի 33,0-35,0 Կալիումի ացետատի հե-

ղուկ կամ կալիումի ացե-
տատի հեղուկի լուծույթ

». ջրածնի պերօքսիդի 275-30,1 Պերհիդրոլ

կոնց
». ջրածնի պերօքսիդի 2,7-3,3 լ

նոսր
» ֆորմալդեհիդի 36,5-37,5 Ֆորմալին

143

Աղյուսակ 6

Որոշ դեղանյութերի 1 լ կոնցենտրիկ լուծույթ
պատրաստելու համար անհրաժեշտ տվյալներ

Նյութը Կոնցեն- Խտություն, Նյութի Մաքրված ջրի
տրացիա,ց6 գ/մլ զանգված, գ ծավալ, մլ
Ամոնիումի քլորիդ 20 1,055 200 855
Հեքսամեթիլենտետրամին 10 1,021 100 921
20 1,042 200 842
40 1,088 400 688
Գլյուկոզ (անջուր) 5 1,018 50 968
10 1,034 10 934
20 1,068 200 868
40 1,150 400 749
50 1,186 500 685
Կայիումի՝
» բրոմիդ 20 1,144 200 944
- յոդիդ 20 1,148 200 848
Կալցիումի՝ 10 1,044 100 944
- գլյուկոնատ 5 1,020 50 970
- քլորիդ 10 1,041 10 94
20 1,078 200 8/8
50 1,207 500 707
/Թթուներ՝ 5 1,018 50 968
»- ասկորբինաթթու Յ 1,008 Յ0 978
- բորաթթու 4 1,010 40 970
Կոֆեին՝նատրիումի 10 1,034 100 934
բենզոատ 20 1,073 200 873
10 1,048 100 948
Մագնեզիումի սուլֆատ 20 1,093 200 893
25 1,116 250 866
50 1,221 500 721
Նատրիումի՝
» բարբիտալ 10 1,035 100 935
» բենզոատ 10 1,038 100 938
» բրոմիդ 20 1,149 200 949
» հիդրոկարբոնատ 5 1,033 50 988
» սալիցիլատ 10 1,030 100 940
20 1,083 200 883
40 1,160 400 760
20 1,072 200 872
» սուլֆացիլ 30 1,108 300 808
Քլորալհիդրատ 20 1,086 200 886

144

Աղյուսակ 7

Որոշ դեղանյութերի լուծույթների ռեֆրակտոմետրիկ

աղյուսակ
Լուծույթը Կոնցենտրացիա, օօ | Բեկման ցուցիչ"
Հեքսամեթիլենտետրամին 20 1,3664-1,3676
5 1,3399-1,3402
Գլյուկոզ (անջուր) 10 1.3469-1.3475
Կալիումի բրոմիդ 20 1,3558-1,3566
10 1,3444-13448
Կալցիումի քլորիդ 50 1.3865-1.3875
Կոֆեինի-նատրիումի բենզոատ 10 1,3519-1,3526
Մագնեզիումի սուլֆատ 50 1,3736-1,3744
Նատրիումի՝
» բենզոատ 10 1,3540-1,3548
» բրոմիդ 20 1,3985-1,3595
» հիդրոկարբոնատ 5 1,3392-1,3393
» քլորիդ 10 1,3491-1,3496
" Թույլատրելի սահմանները
Աղյուսակ Ց

Աչքի կաթիլների պատրաստման համար կիրառվող

խտալուծույթներ
Պահպանման Ախտազերծման
Լուծույթի ժամկետ,
յթ օ ռեժիմ Պատրաստման ն
անվանումը ր պահպանման
ն Բաղոդրու- Զ 2 Յ Յ Ծ Յ Շ պայմաններ
թյունը Գ Փ ԹՅՑԶ| 33
ը ե 52 55
ո.
Պահպանել լույսից
Կալիումի յոդիդ Յ0 120 8 պաշտպանված վայ-
20 06 րում:
Լուծույթը պատրաս-
տում են մաքուր, նոր
եռացված ջրով: Փա-
Ասկորբինաթթու թեթավորման ժամա-
2, 5, 1006 5 Յ0 100 30 նակ ամանը լցնում են

մինչն վերջ: Պահում
են լույսից պաշտ-
պանված վայրում:

145

Աղյուսակ 8-ի շարունակություն

Պահպանման Ախտազերծման

ժամկետ, օր ռեժիմ
Լուծույթի Պատրաստման ն
անվանումը -
ւ 7 պահպանման
ն բաղադրու- | 9 2 /32| 3 այմաննե
թյունը 2 Ջ Տ Յ ՅՀ- պայ ր
լ վե 5` Ց
Գ 5 8
Բորաթթվի 4 օօ 30 120 8 Պահել զով վայրում:
Նատրիումի թիո- |
սուլֆատ 1 94 30 100 30 Պահել զով վայրում:
Ռիբոֆլավին 90 120 8 Պահել լույսից պաշտ-
0,02 96 պանված վայրում:

Ռիբոֆլավին 0,02
գ, ասկորբինաթթ-
վու 2,0 կամ 10,0
գ, մաքուր նոր
եռացված ջուր
մինչն 100 մլ

Փաթեթավորման ժա-
մանակ սրվակը

5 30 100 30 լցնում են մինչն վերջ:
Պահել լույսից պաշտ-
պանված վայրում:

Ռիբոֆլավին 0,02

գ, բորաթթվի 4,0

գ, մաքուր, նոր 30 30 100 30
եռացրած ջուր

մինչն 100 մլ

Պահել լույսից պաշտ-
պանված վայրում:

Ռիբոֆլավին

0,02 գ, նիկոտի-

նաթթու 0,1 գ, 30 100
մաքուր ջուր

մինչն 100 մլ

Պահել լույսից պաշտ-
պանված վայրում:

Ցինկի սուլֆատ 1 Նմանօրինակ:
կամ 2 90 30 120
Պատրաստում են ա-
սեպտիկ պայմաննե-
Ցիտրալ 0,02 92 2 րում մաքրված, ախ-

տազերծված ջրով:
Պահել լույսից պաշտ-
պանված վայրում:

146

Աղյուսակ Ջ

Դեղաբուսական հումքի ջրի կլանման գործակիցը

Կեղն՝
կկպղ ւււ... Աաաա աաա Աաաա աոավ ականա Աաաա ոմա նանն 2,0
բռխնջիո.. ւ... Աաաա աաա վակ վական, 2,0
դժնխինկիմ եւե ՆԱՆԱ Աաաա մամա մանա, 1,6
Արմատներ՝
խնկեղեգի Լեւ... Լա Աա Աաաա աաա աան աաա նանն 2,4
խԱԽԳՌՌի. ե... ԼԱ աաա աաա Աաաա աաա Աաաա նմա նանն 2,2
մատուտակի եե... Աաաա աաա Աաաա անան 1,7
Կոճղարմատ՝
Օձագալլաարի ն... ԱՆԱ Ա աԱ աաա աաա նանան 2,0
կատվախոտի արմատներով... Աաաա, 2,0
արյունխմիկի արմատներով... Աաաա ն 2,0
մայտճՈԼւնու- Լ... ԱԱ ԼԱ Աաաա ԱԱ ԱՆԱՆԻԱ աԱա ան 2,0
Տերններ՝
հապալաԱենու. եե. ԱՆԱ աաա աաա Ամա ան ավանն աաա նանն 1,5
եղինջի ւեւ... աա մանանան 1,8
տատրակի եւ... Աաաա աաա աակ անա Աաաա նանան 3,0
անանոՈւխի. ււ... Աաաա ԱԱ Աաաա Աաաա կակաոն ն 2,4
եզան լեզվի ու... աաա աաա մաման 2,8
կլաԱիայի ե... Աաաա աաա Աաաա մամաս անմա մասն 1,8
արջախաղողի եե... ԱՆԱ աաա Աաաա Աաաա աաա Աաաա ոն աաա կասն 1,0
եղեսպակի... ե... Աաաա աաա վական ամաս անմա մասն 3,0
Պտուղներ՝
ԼարՌԱեԱ ւ... ԱԱ ԱԱ ԱԱ, Աոա Աաաա մաման 1,5
ՍՄլԱՌւթի.ո ե... ԱԱ ԱԱ Աոա ԱԱ ԱԱ Աաաա կման նոն նա 1,1
/Խոտ՝
Գարնանային շողավարդի եե... անն, նա 2,8
ԱրՌԽՌՈԼԱՌի.. ե... Լ... Նան ավման աաաաաա աոա կասն 1,6
մայիսյան հովտաշուշանի Լ... ե... ամանը, 2,5
Օշինի... Աաաա Աաաա վաաաան .2,1
այՈԼԾԱՃԳՈԼ եե. ԱԱ ԱԼԼԱ Աաաա մանանա 2,0
չորածաղիկի եե ԱԱ Նաման աաա նա 2,2
դաշտային ձիաձեատի եւե. Նա նանա, 3,0
կատվալեզվի ե... ն ամա մասնա 2,0
Ծաղիկներ՝
լՈլՈեԱ.Ճ ԼԼ... ԱԱ ԱԱ ԱԱ Ա ԱԱ Աաաա կամենան 3,4
երից ՈԼկի. ււ... աաա Աաաա կամա ն 3,4
գայլուկի ԱՌԱ... ւ... ւ... ււ Աաաա աաակաան 3,2

147

Եթե ջրակլանման գործակիցը հումքի համար բացակայում է, խորհուրդ է
տրվում օգտագործել հետնյալ արժեքները` արռմատր ն կոճղարմատների հա-
մար` 1,5 մլ/գ, Խոտի ն ծաղիկների համար` 2,0 մլ/գ, սերմերի համար` 3,0 մլ/գ,
Բոհկետ` 2,3 մլ/գ: Տուղտի արմատների թրմի պատրաստման համար ծախսի
գործակիցը` 196 -- 1,05: 296 -- 1,10: 396 - Ղ,Ղ15: 446 -- 1,20: 546 -- 1,30:

Աղյուսակ 70
Որոշ բուսական հումքերում պարունակվող
ազդող նյութերի ստանդարտ պարունակությունը
Հումքի տեսակը Ազդող նյութերը Պարունակությունը, 6
Անանուխի տերններ Եթերային յուղեր 1,0 ոչ պակաս
Եղեսպակի տերններ » 0,8 ոչ պակաս
Երիցուկի ծաղիկներ » 0,3 ոչ պակաս
Արջախաղողի տերններ Ֆենոլոգլիկոզիդ .արբու- | 6,0 ոչ պակաս
տին 30-35
Դաբաղող նյութեր
Հապալասի տերններ Արբուտին 4,5 ոչ պակաս
Բռինչի կեղն Դաբաղող նյութեր 4,0 ոչ պակաս
Կաղնու կեղեն » 8,0 ոչ պակաս
Մատնունուկոճղարմատ » 15,0 ոչ պակաս
Օձագալարի կոճղարմատ | Դաբաղող նյութեր 15,0 ոչ պակաս
Բեկտենու պտուղներ » 1,7 ոչ պակաս
Բադանի կոճղարմատ » 20,0 ոչ պակաս
(մոնղոլական թեյ)
Անթառամի ծաղիկներ Ֆլավոնոիդներ 6,0 ոչ պակաս
(իզոսալիպուրպոզիդ)
Անմեռուկի խոտեր Ֆլավոնոիդներ 0,2 ոչ պակաս
(գնաֆալոզիդ 4)
Արնեքուրիկի խոտեր Ֆլավոնոիդներ (ռուտին) 1,5 ոչ պակաս
Մեղվամուշկի ծաղիկներ Ֆլավոնոիդներ 2,5 ոչ պակաս
Տուղտի արմատներ Լորձեր 35,0
Օսլա 37.0
Մեղրապ Լորձեր Մինչն 50,0
Կտավատի սերմեր » 5,0-12,0
Դժնիկի կեղն Անտրացենի ածանցյալներ | 4,5 ոչ պակաս
Կասիայի տերններ Անտարցենային շարքի 1,35 ոչ պակաս
ագլիկոններ

Խեժանման նյութեր

148

Աղյուսակ 1717
Որոշ ուժեղ ազդող դեղանյութերի բարձրագույն
միանվագ ն օրական դեղաչափերը

Բարձրագույն
Դեղանյութի անվանումը Ար դեղաչափ
միանվագ օրական
Ադոնիզիդ Ներքին 40 կաթիլ 120 կաթիլ
Անալգին Ներքին 1,0 3,0
Անեսթեզին » 0,5 1,5
Անտիպիրին » 1,0 3,0
Ատրոպինի սուլֆատ » 0,001 0,003
Արսենային անհիդրիդ » 0,005 0,015
Արծաթի նիտրատ » 0,03 0,
Բարբամիլ » 0,3 0,6
Բարբիտալ » 0,5 1,0
Բրոմիզովալ » 1,0 2,0
Դիբազոլ » 0,05 0,15
Դիմեդրոլ » 0,1 0,25
Նիկոտինաթթու » 0,1 0,5
Քլորաջրածնական թթու (նոսր) » Կգ Կաթիլ (20 Լաթիլ)
Կոդեինի ֆոսֆատ » 0,1 0,3
Կոդեին » 0,05 0,2
Կոֆեին » 0,3 1,0
Կոֆեինի նատրիումի բենզոատ » 0,5 1,5
Լեոմիցետին » 1,0 4,0
Մատնետունկի տերն (փոշին) » 0,1 0,5
Մորֆինի հիդրոքլորիդ » 0,02 0,05
Նիկատայկի ոգեթուրմ » 23 աթի) | 0կաբիյ
Նատրիումի բարբիտալ » 0,5 1
Նատրիումի նորսուլֆազոլ » 2 7
Նորսուլֆազոլ » 2 7
Նովոկաին » 0,25 0,75
Օմնոպոն » 0,03 0,1
Օսարսոլ » 0,25 1

149

Աղյուսակ 11-ի շարունակություն

Բարձրագույն
Դեղանյութի անվանումը Ար դեղաչափ

միանվագ օրական
Պապավերինի հիդրոքլորիդ » 0,2 0,6
Պլատիֆիլինի հիդրոտարտրատ » 0,01 0,03
Պրոմեդոլ » 0,05 0,2
Նիտրոգլիցերինի 16 լուծույթ մա 4 կաթիլ 16 կաթիլ
Յոդի սպիրտային լուծույթ Ներքին 20 կաթիլ 60 կաթիլ
Սկոպալամինի հիդրոբրոմիդ » 0,0005 0,0015
Ստրեպտոցիդ » 2 7
Ստրիխնինի նիտրատ » 0,002 0,005
Սուլֆադիմեզին » 2 7
Թեոբրոմին » 1 Յ
Թեոֆիլին » 0,4 1,2
Կուժկոտրուկի խոտ » 1 5
Թերմոպսիսի խոտ » 0,1 0,3
Ֆենոբարբիտալ » 0,2 0,5
Ֆուրացիլլին » 0,1 0,5
Քլորալհիդրատ Իրի 2 6
էթազոլ-նատրիումի Ներքին 2 7
էթակրիդին լակտատ » 0,05 0,15
էթիլմորֆին հիդրոքլորիդ » 0,03 0,1
էքստրակտ շիկատակի թանձր » 0,05 0,15
էքստրակտ շիկատակի չոր » 0,1 0,3
էուֆիլին » 0,5 1,5
էֆեդրինի հիդրոքլորիդ » 0,05 0,15

րացում

Դեղանյութերի բարձրագույն դեղաչափերը երեխաների համար
կախված են մեծահասակների դեղաչափերից ն երեխայի տարիքից.

Երեխա, տարիք մինչն 6 ամս. 1 2 4 6 7 Օ4
Դեղաչափ 1/24-1/12 11/12 1/8 1/6 1/4 13 1/2

150

10.

11

12.

13.

14.

Օգտագործված գրականության ցանկ

. ԽԳ0ԱԻԵ Մ. Շ., Լ82:օ0ոօո/տ ոճեՁքօ15, է/., 1980.

ԽՈ/քՅՅԵՑՑ Մ. Բ., Լ62Ե0ոօո/տ ոծաճքօ18: ՍՎ66.:82- 2-1, ի, ՔԽ6-
ԱՊՄԱՈՒՅՁ, 1988.

ԵօԷՈՅք:Էաօ |/. Բ., ճ5ֆՓտւտտԻ ոքոքօօր8 օ6ԾԵՇԽՁ ոքտ ոօԾՁՅՈՔԻՈՄ
է ք8օ8օքոճուօ ՈԲԵՁքՇՐ86ԻՒԵՍ« 86Լլ66Շ18 / ՓՅքաՅԼլոՋ, 1988, 76 5.

ԹՅՈՅՑԵՕ Շ. /Ճ., ՇՕԿ"ՕՈՕՑՅ 11. Փ., «ՅքԿ6ՅՇԻՅՋ 8. 8., ՇՕ8քճԽՇԻԻԵԼ ՛՛ք6-
ՇԾՕՅՅՁԻՄՑ է 8օղ6, /ՇոՕոԵՅ/6ՈՕՄ ոո, ոքտոօ-108Ո6ԻՄՑ ՈՅեՅքօ186Ի Եռ
ՇքճոՇ18. /ԽԱՅՄՅՁՈԵՒԵԹՇ ոքօծՈճՄԵլ Փծքաւլի/ՎՅԾ-Շաօտ 162ԻՕօոօոյտ,
խ/., Ի////Փ, 1994.

ԽԱՅաօՑՇա/տ Է. ըԱ., /8:ՁքօԹ6Ի ԲԵՔ Շքճոօ188,16 -- 6 ՄՅո., Խ., Ւ/(ՕԹՅՑ
ՑՕՈՒՅ, 2010.

ԽՏՕԻօՕՑ Ճ. Մ/., քե» Լ Լ, Լ օոօո/տ ոճաքօւտ, ՄՅո-80 ՒԷ/ՓՅ,
ՑՕՈՕՀԵԼՑ ՇՐքՅՒլուլԵլ, 2002.

թուլա 8. ԽԼ, Ք/«Օ080օղօ18օ «Հ ոք Մ ՄՎՇՇՑա/ո 3818Ր/ՑՄ ոօ 624Ի0ոօոոտ
ՈճեՅք618, Է/., 2002.

ԽՀքՅՇՒԽՕԵ մ. /., խննօճատտօրՅ Լ. 8., ՎՄ0ՒԾՅՅ Է. 1., ՓՅքաՅալԹ8Ո/ՎԾՇԵՅՑ
162Ի0ՈՕՐՈՋ, ԽԼ., Ճ«ՁՈՅՈՄՋ, 2012.

ԽՀքՅՇՒԽՕԽ |/. (/., Խն ճտոօԲճ 1. 8., ՎօՅՁ Բ. Լ, 1ԼԹժ.օոօոտ ոօ-
«Ձքօ186ԻԻԵռ« Փօքր, /ՎՓԾ., Խ/., Ճ'ՁոԱ ՄՔ, 2012.

օ6ԱՅՁքօ186ԻՅՋ ՓՅՁքաոՅաօոտտ ՔՓ / Ց. Ճ. ԵՅՁԾՅՋԻ տ ոք., 11-6 /Յըո., Աւ,
Խու. /ՒՅ, 1987, ԲԵո. Լ

. Լ067ՈՅքՇ 86 Ի ԻՅՋ Փճքոճաօոօտ ՇՇՇՔ, 11-6 մՅո., ԽՄԾոտատի 8. 1987,

1990.

ՐօՇ/ոՅքօՑ6ԻԻՁՑ ՓՅքոածոծը ՔՕՇՇՈՄՇաօտ ոճքոճւտտ, 12-6 մ3ո.,
Խ6ՇՈՈԱՄՒՁ, 2010, 1.Ղ-2.

Ոքմճտտոմ ոքօ38օղօ188 ՈԲԵՅքօ786Ի Եռ: ՇքճտոօլտՑ - ՕՇիյ/Ք Բքտքօոճմ-
ՇԵՕՐՕ օ61լ66788: Օսմ. էօ Օօօժ ԽՄՅՃոսԹՇխոոց ՔՅՇԵՇՑ 1ԾՐ ողա ՇլոՁ|
ՔրՕՃԿՇէՏ, Խ/., ՃՇՈՒՕՆ/, 1997.

ՀՀ կառավարության որոշումը հսկման ենթակա թմրամիջոցների,
հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի ն դրանց պրեկուրսորների կազ-
մը (ցանկը) հաստատելու մասին 76 1129-Ն 2003 թ.:

151

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

1. Հեղուկ դեղաձների պատրաստման ընդհանուր

տեխնոլոգիա եե... Լ Ն ԱԱ, Ա Աաաա աաա աաա մանանան Յ
1.1. Հեղուկ դեղաձների դասակարգումը`... Աաաա մամա նանան 4
1.2. Հեղուկ դեղաձների պատրաստման համար կիրառվող լուծիչներ ......................... 6
1.3. Լուծույթների ընդհանուր բնութագիրը, «լուծելիություն» հասկացությունը.............. 9
1.4. Լուծույթների ընդհանուր բնութագիրը `... աան աաա, 10
1.5. Հեղուկ դեղաձների պատրաստման տեխնոլոգիական փուլերը........................... 11
1.6. Լուծույթների կոնցենտրացիաների նշանակման ն դուրսգրման եղանակները..... 16
2. Ջրային լուծույթնելի ւ... ււ. ԼԱՆ աաա մասնա մաաան 18
2.1. Լուծելիության առանձնահատուկ դեպքեր Լւ... մանանան 21
2.2. Լուծելի աղեր առաջացնող դեղանյութերի լուծույթներ .......................................... 24
2.3. Փոխադարձաբար միմյանց լուծելիությունը նվազեցնող
դեղանյութերի լՈւՓույթներիւ ւ... Լ... Նոա նանան 27
3. Խտալուծույթներ՝ բյուրետային համակարգի համար ........................................ 27
3.1. Հեղուկ դեղաձների պատրաստում՝ խտալուծույթների ն
կարծր դեղանյութերի Օգտագործմամբ Լ... Աաաա Աաաա մաման 31
Օրինակներ` կատարելու համար (Ջրային լուծույթներ)... ո, 37
4. Դեղագրքային ստանդարտ լուծույթներ... Լ 40
5. Ոչ ջրային լՈւծույթնեի. Լ.Լ... աաա անան, 48
Օրինակներ` կատարելու համար (Սպիրտային լուծույթներ) ............................................ 56
6. Կաթիլներ (ցԱէէԹԹ) Լ... ԼԱ ա նանման 57
6.1. Կաթիլների բնութագիրը ե... Լ.Լ Աոա անկամ անաաա մնան 57
6.2. Ներքին ընդունման կաթիլներ (ցսէ86 քոՕ ԱՏԱ ՍՌէՈԴԾ) ե... 58
6.3. Արտաքին օգտագործման կաթիլներ (ցսէԹԹ քոօ ստս 6246ոոօ) .............................. 61
Օրինակներ՝ կատարելու համար (ԿԳ:աաթիլ ների... Աաաա աննա ան 64
6.4. Լուծելիության առանձնահատուկ դեպքեր Լ... մանանան 65
6.5. Կաթիլների որակի գնահատոումը Լ... Լա Աաաա ամանն 66
7. Բարձրամոլեկուլային միացությունների լուծույթներ ......................................... 67
7.1. Անսահմանափակ ուռչող ԲՄՄ լուծույթն Լ.Լ... անա 69
7.2. Միքստուրաներ՝ չոր ն թանձր լուծամզվածքներով Լեն նա 71
7.3. Սահմանափակ ուռչող ԲՄՄ լուծույթների պատրաստում Լե... 73
Օրինակներ՝ ԲՄՄ լուծույթներ ւ... աաա մանանա նանն 76
8. Կոլոիդ լուծույթներ (50/080ՕՈՅՏ ՇՕՍՕ/ԹՁ/Ծ) Լ... 77
8.1. Պաշտպանված կոլոիդ լուծույթների պաւտրաԱտՈԼմ. ոո. 78
9. Կախույթներ (ՏԱՏԶՋՈՏ/ԶՈՅՏ)....11111 եա աաա աաա կաա աաաանաաան 81
9.1. Կախույթների կայունացումը Լ... Աաաա ական աաա աննա ննաան 83
9.2. Դիսպերս ֆազի մասնիկների բնութագիրը Լ... Ա, 85
9.3. Կախույթների պատրաստման մեթոդները... աա աննաաան 85
Օրինակներ՝ կատարելու համար (կախույթներր ւ... Ամոն, աաա 92

152

10. էմուլսիաներ (6/7ա/ՏՁյ ....................
10.1. էմուլսիաների բնութագիրը...........

10.2. Դեղանյութերի ներմուծումը էմուլսիաներ

10.3. Բենզիլ բենզոատի էմուլսիաների
10.4. էմուլսիաների որակի հսկում, պա

Օրինակներ՝ կատարելու համար (էմուլսիաներ)
11. Թուրմեր ն եփուկներ (/7/252 6( 666612)

11.1. Թուրմերի ն եփուկների բնութագիրը
11.2. Ջրային հանուկների դասակարգումը

11.3. Դեղաբանական բուսական հումք

11.4. Բուսական հումքի էքստրակցիայի տեսական հիմունքները
11.5. Ջրային հանուկների պատրաստման տեխնոլոգիան
11.6. Ջրային հումքի պատրաստման առանձնահատկությունները
11.7. Լորձեր: Բնութագիրը, պատրաստման տեխնոլոգիան

պատրաստում Լ... ն նոնա,
հպյանՈւմ Լւ. ն նանա,

11.8. Ջրայի հանուկների պատրաստման առանձնահատուկ դեպքեր:

Հեղինակային գրառումներ ..........
11.9. Բազմաբաղադրամաս ջրային հա

նուկների պատրաստում...............................

11.10. Ջրային հանուկների պատրաստումը

լուծամզվածք-խտանյութերով...

11.11. Ջրային հանուկների որակի գնահատում, պահպանում

ՀԱՎԵԼՎԱԾ Լու աա
Օգտագործված գրականության ցանկ

153

ԵՐԵՎԱՆԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆ

Ա. ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

ՀԵՂՈՒԿ ԴԵՂԱՁԵՎԵՐ

(Դեղատնային պատրաստման տեխնոլոգիան)

Համակարգչային շարվածքը ն ձնավորումը`

Ն. Օ. Խնկիկյանի, Կ. Չալաբյանի
Կազմի ձնավորումը` Ա. Պատվականյանի
Սրբագրումը՝ Լ. Հովհաննիսյանի

Տպագրվել է «Անտարես» հրատարակչատանը:
ք. Երնան, Մաշտոցի պող. 50ա/1

Չափսը՝ 70524100 1/6: Տպ. մամուլը՝ 9,625:
Տպաքանակը՝ 300:

ԵՊՀ հրատարակչություն
ք. Երնան, 0025, Ալեք Մանուկյան 1