Հոգեբանությունը և զինվորը

ՌԱԶՄԱԿԱՆ

ԼՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ՍՈòԻՈԼՈԳԻԱ

ՄԱՏԵՆԱՇԱՐ

I

§ԱՐԱՐԱՏ¦

èԱ¼ØԱìԱՐԱ¶ÆՏԱԿԱՆ ԿºՆՏՐàՆ

“АРАРАТ”

ЦЕНТР СТРАТЕГИЧЕСКИХ ИССЛЕДОВАНИЙ

“որորոT”

ՇENTEՔ FOՔ ՏTՔոTEGIՇ ՔEՏEոՔՇH

NՕRMՃN ՇՕՔEԼՃND

ՔՏYՇHՕԼՕGY ՃND THE ՏՕԼDIER

НОРМАН КОУПЛЕНД

ПСИХОЛОГИЯ И СОЛДАТ

YEREVՃN 2007 ЕРЕВАН

ՆՈՐՄԱՆ ՔՈՈՒՓԼԵՆԴ

ԼՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԵՎ ԶԻՆՎՈՐԸ

ԵՐԵՎԱՆ §Լáõë³Ïݦ - 2007

ՀîԴ 159.9 : 355/359 ԳՍԴ 88. 4 Ք 878 Թարգմանությունը ն վերջաբանը՝ Ալբերտ Նալչաջյանի:

ՔՈՈՒՓԼԵՆԴ Ն.

Ք 878 ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ԶԻՆՎՈՐԸ - Եր.: «Èուëակն» հրատ. 2007:

Գրքում Ճանրամատչելի լեզվով ներկայացվում են ռազմական Ճոգեբանության ն մանկավարժության մի շարք կարնոր խնդիրներ: Քննարկվում են զորքերի բարոյաՃոգեբանական վիճակը, կարգապաՃության Ճոգեբանական Ճարցերը, զինվորների մոտ վախի ն սարսափի առաջացման պատճառները, այդ ապրումների ազդեցությունը զորքի մարտունակության վրա: Հատուկ ն Ճետաքրքրաշարժ ձնով դիտարկվում են բանակի մարտական ոգին ն կառավարման Ճոգեբանության Ճարցերը, ինչպիսիք են, օրինակ, զինվորների ն սպաների անՃատականության խնդիրը, վեՃ գաղափարների ն փոխադարձ Ճարգանքի դերն ու նշանակությունը զորքերի Ճամախմբվածության, մարտունակության ու նպատակասլաց գործունեության ապաՃովման Ճամար ն այլն: Գրքում շարադրվող տեսակետները լուսաբանվում են ինչպես անգլիական բանակի փորձից, այնպես էլ պատերազմների պատմությունից քաղված ուսանելի օրինակներով, մեծ զորավարների կյանքի դեպքերով ն ասույթներով: Այս գիրքը ռազմական Ճոգեբանության յուրօրինակ Ճանրամատչելի մի ներածություն է, որը կարելի է Ճանձնարարել զինվորներին, սերժանտներին ն սպաներին: «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնը Ճուսով է, որ սույն աշխատության Ճրապարակումը խթան կՃանդիսանա Հայաստանում ռազմական Ճոգեբանության խնդիրների Ճետագա խորը ուսումնասիրության Ճամար:

0303030000 Ք ------------------- 2007Ã. 0150(01)2007

ԳՍԴ 88. 4

ISBN 978-99941-48-64-6

¡ «Արարատ» éազմավարագիտական կենտրոն

ԵՐԿՈՒ ԽՈՍՔ

Նորման Քոուփլենդի «Հոգեբանությունը ն զինվորըԼ գիրքն առաջին անգամ լույս է տեսել 1942 թ., այնուհետն երիցս վերահրատարակվել է, վերջին անգամ՝ 2006 թ.: Այն թարգմանաբար հրատարակվել է նան ռուսերեն (1960 ն 1991 թթ.): Առանց գրքի կառուցվածքը պահպանելու, նրա բովանդակության մոտավորապես կեսը թարգմանվել է ռուսերենից ն հատվածաբար հրատարակվել նան հայերենով (Քոուփլենդ Ն., Հոգեբանությունը ն զինվորը: - «Հայ զինվորի գրադարանԼ, Թ.1, Երնան, 1997): «ԱրարատԼ ռազմավարագիտական կենտրոնի առաջարկությամբ սույն աշխատությունը հայերենով ամբողջապես ու մասնագիտորեն թարգմանել է հայ անվանի հոգեբան Ալբերտ Նալչաջյանը, որը նան գրել է ծանոթագրություններն ու «Թարգմանչի վերջաբանըԼ: Վստահ ենք, որ ռազմական պատմությունից քաղված հետաքրքրաշարժ ն ուսուցանելի օրինակներով լեցուն այս գիրքն օգտակար կլինի հայ զինվորներին, սերժանտներին ու սպաներին՝ ծառայելով նրանց համար իբրն ռազմական հոգեբանության հանրամատչելի մի ներածություն: Հուսով ենք նան, որ այս հրատարակությունը կխթանի Հայաստանում ռազմական հոգեբանության կարնոր խնդիրների, մասնավորապես, հայ զինվորի էթնիկական հոգեբանության խորը ուսումնասիրությունը, ըստ այդմ էլ՝ այդ հոգեբանության յուրահատկություններին առավել համապատասխանող ոչ-ավանդական միջոցների այնպիսի մշակումներին, որոնք կնպաստեն հայկական բանակում կարգապահության ամրապնդման, դասալքության բացառման ն զինակցական-եղբայրական ընդհանուր մթնոլորտ ապահովելու հրամայականներին:

ԱՐՄեն ԱՅՎԱԶՅԱն,

Քաղաքական գիտությունների դոկտոր, «ԱրարատԼ ռազմավարագիտական կենտրոնի տնօրեն

ՄԱՍ ԱՌԱæԻՆ

ՔàՊՏ´2ՍàՏՃՍàՏՍÀ Տճ ¼àծøՏծÆ ´2ծàՍ2Î2Ս ճÆÖ2ÎÀ «Արդար գործը զինվորների սրտերին կյանք ն արիություն է ներշնչումԼ «Զինվորի կատեխիզիս», 1644 թ.

ՊԷàՏՔ 2è2æÆՍ

ԱՄԵՐԻԿՅԱՆ ՌԱԶՄԱԿԱՆ

ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

1917 թվականին, Մեծ պատերազմի մեջ մտնելով1 (խոսքը 1914 – 1918 թթ. Առաջին ՃամաշխարՃային պատերազմի մասին է: - Ծնթ. թարգմանչի), Ամերիկայի Միացյալ նաՃանգները ելնում էին այն տեսակետից, որ պատերազմները շաՃում են ոչ թե նավերով, տանկերով, Ճրանոթներով, արկերով, ինքնաթիռներով ն ռումբերով, այլ մարդկանցով: Այդ ճշմարտությունը երկար ժամանակ մոռացության էր տրվել, սակայն ամերիկացիներն իրենց Ճատուկ սրաթափանցությամբ ու գործնականությամբ անմիջապես ըմբռնեցին այն ն, դրան Ճամապատասխան, վերակառուցման ենթարկեցին իրենց ռազմավարությունը: նրանք Ճասկացան, որ պատերազմը գործ է, բիզնես, իսկ քանի որ անՃրաժեշտ էր Ճաղթել, ապա այդ գործը պետք էր վարել բանիմացությամբ: Այդպիսի եզրակացության Ճանգելու գործում Ամերիկային մեծապես օգնեց նրանց առջն կանգնած խնդրի կարնորությունը: ԱՄն-ի միլիոնավոր քաղաքացիներ վատ գիտեին անգլերենը: Դրանք մարդիկ էին, ովքեր սերել էին տնտոններից ն սեմիտներից, ռոմանական ն սլավոնական ժողովուրդներից, ասիացիներից ն նեգրերից: îասնյակ Ճազարավոր տղամարդիկ, ըստ եվրոպական չափանիշների, փաստորեն անգրագետ էին: Թվում էր, թե չկա այնպիսի մի ընդՃանուր գործոն, որի Ճիման վրա Ճնարավոր լիներ լուծել Ճասարակության Ճամար այնքան կարնոր այդ խնդիրը: Սակայն կառավարությունը վարվեց այնպես, ինչպես կվարվի առողջ մտածողություն ունեցող մարդկանցից կազմված ամեն մի մարմին: կառավա-

րությունը խորՃրդակցեց այն մասնագետների Ճետ, որոնց Ճիմնական զբաղմունքը նման խնդիրներ լուծելն է: Այդ կոնկրետ խնդիրը Ճենց մարդկանց էր վերաբերում: կա՞, արդյոք, գիտելիքների այնպիսի մի բնագավառ, որի գործը մարդկանց ուսումնասիրելն է: իՃարկե, կա: Դա Ճոգեբանությունն է: Հիանալի է: Այդ դեպքում Ճենց Ճոգեբաններն էլ թող գտնեն Ճարցի պատասխանը: Հոգեբանները ակնկալվող պատասխանը տվեցին: նրանք ստեղծեցին այնպիսի մեթոդներ, որոնց օգնությամբ Ճնարավոր եղավ որոշել մարդկանց մտավոր զարգացման մակարդակը, նրանց ընդունակություններն ու Ճարմարվողականությունը: Զինված ուժերի ղեկավարներին նրանք սովորեցրին, թե ինչպես պետք է ընտրել մարդկանց՝ Ճատուկ խնդիրներ լուծելու Ճամար: Սպայական դպրոցներում դասավանդելու Ճամար Ճոգեբանները որոնեցին ու գտան առավել զարգացած մարդկանց ն Ճայտնաբերեցին անընդունակներին: նրանք Ճանգեցին այն եզրակացության, որ Ճիմարները արգելակում ն խանգարում են ընդունակ զինծառայողների ուսուցմանը, էլ չենք խոսում այն մասին, որ նրանց վրա իզուր տեղը ժամանակ ն փող է ծախսվում: Ուսումնական խմբերը կազմվեցին նույնանման մտավոր ընդունակություններ ունեցող զինծառայողներից, որպեսզի ավելի ընդունակները արագորեն տիրապետեն ռազմական գիտելիքներին: Անգլերենին չտիրապետողների ն անգրագետների մտավոր զարգացման մակարդակի որոշման Ճամար օգտագործվեցին բավականին սրամիտ Ճնարներ: Բայց Ճոգեբանները դրանով չբավարարվեցին: նրանք Ճասկացան, որ մարդկանց կարելի է կառավարել, եթե նրանք ցանկանում են, որ իրենց կառավարեն: իսկ եթե նրանք դա չեն ուզում, ապա մնում է միայն ստիպել: կառավարումը շատ ավելի օգտավետ ու գործուն միջոց է, քան ստիպելը, բռնություն կիրառելը: Այս լրացուցիչ խնդրի վրա իրենց ուշադրությունը կենտրոնացնելով՛ Ճոգեբանները որոշեցին նորակոչիկների Ճետքերով գնալ դեպի նրանց ճամբարներն ու զորանոցները: նրանք պեղեցին ու գտան նապոլեոնի Ճետնյալ ասույթը. «Ոգեկան ուժը ֆիզիկականին Ճարաբերվում է ինչպես երեքը՝ մեկին»: Այս Ճին ասույթը Ճատուկ գրավչություն ունի այնպիսի մի ժողովրդի Ճամար, ինչպիսին ամերիկացիներն են: Մի՞թե չկան Ճանրախանութներ, որոնց շաբաթական շրջանառությունը գերազանցում է նրանց մրցակիցների ամսական շրջանառությանը: Մի՞թե չկան այնպիսի առնտրականներ, ովքեր մեկ ամսում ավելի շատ ապրանք են վաճառում, քան նրանց մրցակիցները՝ մեկ տարվա ընթացքում: Անկասկած, կան: Այդ դեպքում պետք է ենթադրել, որ անձնակազմի բարոյական բարձր վիճակում գտնվող մեկ դիվիզիան կարող է փոխարինել առնվազն երեք այնպիսի դիվիզիաների, որոնք այդ

առանձնաՃատկությունը չունեն: Այդպես ավելի էժան է ն, իՃարկե, շատ ավելի արդյունավետ: «Բարոյական ոգին ամենակարնոր շարժիչ ուժն է: Այն արդյունավետություն է Ճաղորդում զենքին ն արդարացնում է ծախսերը»: Այսպես է ասում ամերիկացին: Մինչդեռ անգլիացին կամ գերմանացին կմոռանար Ճիշատակել ծախսերը: Հոգեբանները կարողացան Ճամոզել զինվորական իշխանավորներին, որպեսզի նրանք գիտափորձեր կատարեն: Ամերիկայում իրադարձությունները սրընթաց զարգացում ստացան: 1917 թվականի մայիսին, Միացյալ նաՃանգների՝ պատերազմի մեջ մտնելուց մեկ ամիս անց, ռազմական Ճոգեբանության բաժինը Գրինլիֆ (Ֆորտ-Սգլտորպ) ճամբարի պետին մանրամասնորեն մշակված ծրագիր ուղարկեց, որը Ճավանության արժանացավ: նշանակվեց ճամբարի բարոյական Ճարցերով զբաղվող մի սպա, որի առաջիկա խնդիրն էր՝ «իմաստավորված վերաբերմունք ձնավորել ծառայության նկատմամբ, ինչպես նան գտնել դրա ներդրման առավել Ճրապուրիչ ն առավել օգտակար ձներ ու եղանակներ»: Ռազմական Ճոգեբանության բաժնից Գրինլիֆի ճամբար ժամանեց 35 մարդուց կազմված Ճատուկ մի խումբ, որը պետք է զբաղվեր բարոյական վիճակի Ճարցերով: Ճամբարի մուտքի մոտ մի Ճսկա ծածկ սարքեցին: Այդ Ճատուկ խմբի ներկայացուցիչները դիմավորում էին բոլոր գնացքները, նորակոչիկներից յուրաքանչյուրին ձեռքով բարնելուց Ճետո Ճրավիրում էին ճամբար: Անկախ այն բանից, թե նրանք օրվա որ պաՃին էին ժամանում, լողանում ն առաջնակարգ սնունդ էին ստանում: Դա Ճոգեբանական ներգործության Ճուսալի եղանակ էր, քանի որ լոգանքն ու թարմ սպիտակեղենը զինվորներին այն միտքն էին ներշնչում, որ նախորդ կյանքն ավարտվեց, իսկ առաջնակարգ սնունդը Ճամոզում էր նրանց, որ նոր կյանքում շատ Ճաճելի բաներ են սպասվում: Բարոյական Ճարցերի գծով սերժանտը նորակոչիկներին սովորեցնում էր, թե ինչպես պետք է կարգի բերել մաՃճակալները, նրանց ծանոթացնում էր տեղանքին ն ճամբարին: Ծառայության այս փուլում բոլոր ցուցումները տրվում էին բարեկամական խորՃուրդների ոգով: Առավոտյան բոլոր ճամբար ժամանածներին տանում էին մի Ճատուկ վրան, որը բարոյական վիճակի ամրապնդման կենտրոնն էր: Այստեղ նրանց քարտեր էին բաժանում, որոնց վրա գրված էր Ճետնյալը, «Այժմ դու Միացյալ նաՃանգների զինվոր ես, այնպիսի զինվոր, որին երկիրն ընտրել է ամբողջ աշխարՃում Ճանուն ազատության պայքարելու Ճամար: Քայլի՛ր, ինչպես զինվոր: Մտածի՛ր, ինչպես զինվոր: Գործի՛ր, ինչպես զինվոր: Զինվո՛ր եղիր: Սկզբում դա Ճեշտ չի լինի: Դու կարող ես անՃասկանալի բաների Ճանդիպել: Ոչի՛նչ: Բոլոր լավ զինվորներն էլ կարողացել են տի-

րապետել այն ամենին, ինչ դու նոր միայն սկսում ես սովորել: Հիշի՛ր, որ դու քայլում ես այնպիսի մի դրոշի ներքո, որը երբեք անարդարացի պատերազմ չի քողարկել: Հիշի՛ր, որ ամերիկյան բանակը երբեք պարտություն չի կրել: կատարի՛ր քո պարտքը, ն դա երբեք տեղի չի ունենա: Գլուխդ բարձր պաՃիր, աչքերդ՝ բաց ն ժպտա»: Քարտի մյուս երեսին գրված էին զինվորի ազգանունը, վաշտը, ճամբարի Ճասցեն: Դա արված էր ինչպես զինվորի անձի Ճաստատման, այնպես էլ նրան ոգեշնչելու Ճամար: Զինվորների Ճետ զրուցում էին կարգապաՃության, ճամբարում տիրող կարգ ու կանոնի, խաղերի, գրքերի, Ճիվանդությունների, բժշկի օգնությանը դիմելու, տան Ճետ նամակագրության, Ճամազգեստի ն սննդի մասին: նորակոչիկները շարային աշխույժ երգ էին սովորում, որից Ճետո ծանոթանում էին կապելլանի Ճետ:1 Վերջում նրանց մաքուր թուղթ, գրիչներ, գրչածայրեր ն թանաք էին բաժանում, ն բոլորը նամակ էին գրում տուն: Ծրարներից յուրաքանչյուրի մեջ դնում էին նան գումարտակի Ճրամանատարի անունից գրված այսպիսի նամակ. «Այսինչը Ճաջողությամբ ժամանեց մեր ճամբար: Որոշ ժամանակ նա այստեղ է գտնվելու, որպեսզի ընտելանա բանակային կյանքին ն ստանա այն առաջին տարրական գիտելիքները, որոնք անՃրաժեշտ են մեր զինվորներին: Բանակը նրան ապաՃովում է Ճամազգեստով, լավ սննդով, Ճարմարավետ կացարանով ն բժշկական ծառայությամբ: Բայց ձեր օգնությունը նս շատ ցանկալի է: Սժանդակեցեք նրան ձեր Ճավատով ն ուշադրությամբ: Գրեք նրան որքան Ճնարավոր է Ճաճախ: նամակ ստանալը զինվորի Ճամար մեծ իրադարձություն է, իսկ նամակների բացակայությունը իրապես Ճիասթափեցնող է: եթե տանը Ճաճելի իրադարձություն է տեղի ունենում, անպայման գրեք այդ մասին: եթե դուք Ճպարտանում եք ձեր զինվորով, գրեք նրան այդ մասին: Թող նա վստաՃ լինի, որ միշտ իր Ճետ եք: Զնեղանաք, եթե ձեր առաջին նամակները ուշ տեղ Ճասնեն: երբեմն այդպես էլ է պատաՃում: Գրեք, ինչպես առաջ էիք գրում, ն դուք կՃամոզվեք, որ նա կստանա ձեր գրած բոլոր նամակները, եթե նույնիսկ դրա Ճամար որոշ ժամանակ պաՃանջվի: Միշտ Ճիշեցե՛ք, որ դուք նույնպես ամերիկյան բանակի մի մասն եք կազմում, դուք ոգեշնչման ն խանդավառության բանակն եք: Զեր զինվորին այդ զգացմունքներով տո-

՛

Կապելլանը այն քահանան է, որն իր ծառայությունը կատարում է զորամասերում: Թարգմ. ծնթ.:

գորված նամակներ ուղարկեցե՛ք, ն դրանով դուք կօգնեք ն՛ նրան, ն՛ մեզ: նրա Ճասցեն է...»: կասկած չկա, որ կգտնվեն մարդիկ, ովքեր կդատապարտեն դիմելու այդպիսի ձնը, նկատելով, «Զէ՞ որ դա անգլիական ոճ չէ»: Այդ Ճաստագլուխները ավելի շուտ պատրաստ են տանուլ տալ պատերազմը, քան թե այն շաՃել արտասաՃմանյան մեթոդներով: Գումարտակի Ճրամանատարի նամակը Ճոգեբանական ներգործության վարպետ միջոց էր: եթե այդպիսի նամակներ ուղարկվեին ճամբարներից յուրաքանչյուրից, ապա նրանք կօգնեին, որպեսզի մեր երկրի ամեն մի տուն կապվեր բանակի Ճետ, ն ողջ ազգի բարոյական ոգին, անկասկած, կբարձրանար: Հրամանատարի ուղերձի արդյունավետությունը Ճաստատվեց այն բազմաթիվ նամակներով, որ նա ստացավ որպես իր նամակի պատասխան: Դրանք, այդ ամերիկացիները, Ճիմարներ չեն: «Բարոյական ոգին ամենակարնոր շարժիչ ուժն է»: Այդ շարժիչ ուժի արագությունը կարելի է էականորեն մեծացնել, եթե Ճայտնի են սկզբնական մղումն առաջ բերող գործոնները: Այս դեպքում Ճարվածն է՛լ ավելի ջախջախիչ կլինի: կարիք չկա ասելու, որ առանձնաՃատուկ ուչադրություն էին դարձնում Ճատուկ խմբի Ճամար մարդկանց ընտրելու գործին: Բղավող սերժանտի տեսակը վճռականորեն մերժվեց: Այդ մեծագույն կարնորություն ունեցող գործին մասնակցելու թույլտվություն ստանում էին միայն Ճիանալի բնավորություն ն անձնական Ճատկություններ ունեցող մարդիկ, այնպիսիները, ովքեր բնականից օժտված էին Ճմայքով: Գթության սերժանտը վաշտերից յուրաքանչյուրում պատասխանատու էր անձնակազմին բժշկական օգնություն ցույց տալու Ճամար: Հենց նա էլ ամենատարբեր Ճարցերի վերաբերյալ խորՃուրդներ էր տալիս զինվորներին՝ ինչպես նամակներ ուղարկել, ինչ խաղեր կարելի է խաղալ ն այլն: ինչ վերաբերում է ժամանցին, ապա զինվորներին խրախուսում էին դրսնորել իրենց տաղանդը ինքնագործունեության Ճամերգային խմբերում, ըմբշամարտում, բռնցքամարտում, խմբային երգեցողության մեջ ն պատերազմների մասին պատմություններ պատմելով: Ճիշտ նույն կերպ Ֆրանսիայում յուրաքանչյուր դիվիզիա Ճատուկ կազմակերպություն ուներ, որը զբաղվում էր զորամասի բարոյական վիճակին վերաբերող խնդիրներով: ինչպես դաշնակիցները, այնպես էլ Ճակառակորդները ստիպված էին ընդունել, որ Առաջին ՃամաշխարՃային պատերազմի ճակատամարտերում ամերիկյան բանակը Ճիանալի մարտական ոգի դրսնորեց: եվ այդ գործում շատ մեծ էր ամերիկյան գիտության դերը: ԱշխարՃաՃռչակ Ճոգեբան դոկտոր Ջ, Սթենլի Հոլլը 1920 թվականին գրել է, «Քաղաքակրթված աշխարՃը քանի գնում ավելի մեծ սրությամբ է

զգում բարոյական դաստիարակության անՃրաժեշտությունը, ն այդ ոլորտում ծագել են բազմաթիվ Ճակասական ուղղություններ: Բայց մինչն այժմ շատերը, Սոկրատեսի նման, կասկածում են, թե արդյո՞ք Ճնարավոր է մարդուն բարեգործություն ներարկել: Գրինլիֆի ծրագիրն ուսումնասիրելու դեպքում ոչ ոք այլնս կասկած չի ունենա, որ կարելի է Ճասնել զորքերի բարոյական բարձր վիճակի: եթե այդ ճամբարի բոլոր իդեալները իրագործվեին, - իսկ դա, անկասկած, տեղի կունենար, եթե պատերազմն ավելի երկար շարունակվեր, - ն եթե նրա ծրագրերն ավելի մանրամասնորեն մշակվեին, ապա աշխարՃը մեծագույն արժեք ներկայացնող դաս կստանար»:

ՊԷàՏՔ ՏծÎծàծ.

ԶՈՐՔԵՐԻ ԲԱՐՈՅԱԿԱՆ ՎԻՃԱԿԸ

ԳԱՂՏՆԻ ԶԵՆՔ ¾

Բարոյական վիճակը կարելի է բնութագրել որպես Ճասարակության գաղտնի զենք: Որոշ ժամանակ առաջ Հիտլերը մեր դեմ գաղտնի զենք կիրառեց՝ մագնիսական ական, որը, սակայն, ինչպես պարզվեց, այնքան էլ գաղտնի չէր, ինչպես նա էր կարծում: իՃարկե, ականը մեծ վնաս ն անՃանգստություն պատճառեց, քանի դեռ նրա գաղտնիքը չէր բացվել: Սակայն Ճամեմատաբար կարճ ժամանակաՃատվածում անգլիական ծովայիններին Ճաջողվեց որսալ, լիցքաթափել ն մասերի բաժանել այդ ականներից մեկը: Գաղտնիքը դադարեց գաղտնիք լինելուց: Պարզ մի սարք, որը ստացան մեր նավերը, բավական եղավ, որպեսզի զրոյի Ճավասարեցվի ժամանակակից զենքի ամենաավերիչ ու Ճասարակ տեսակներից մեկի նշանակությունը: Այդ իմաստով բարոյական վիճակը զենք չէ ն իրենից գաղտնիք չի ներկայացնում: նրա գոյությունը Ճայտնի էր դեռնս Ճազարամյակներ առաջ: Բայց միայն տաղանդավոր ղեկավարներն են կարողացել գնաՃատել ն օգտագործել այն: նապոլեոնը, Ճավանորեն, այլ ականավոր զորավարների շարքում ամենից լավ էր Ճասկանում զորքի բարոյական վիճակի նշանակությունը: նա ասում էր, որ մարտական բարձր ոգի ունեցող մեկ զինվորը այդ զենքը չունեցող երեք զինվոր արժե: Բարոյական վիճակը գաղտնիք է միայն այնքանով, որ անտեսանելի է ն անշոշափելի: Դա մարդուն Ճայտնի ամենաՃզոր զենքն է, ավելի Ճզոր, քան ամենածանր տանկը, քան ամենաՃզոր Ճրանոթը, քան ամենաավերիչ ռումբը: Զորքի բարձր բարոյական վիճակը այն միջոցն է, որը կա-

րող է պարտությունը վերափոխել Ճաղթանակի: Բանակը պարտված չէ այնքան ժամանակ, քանի դեռ այն չի տոգորվել պարտության գիտակցությամբ, քանզի պարտությունը մտքի Ճատկություն է, այլ ոչ թե ֆիզիկական վիճակ: Մի Ճատված բերենք մարտական պատրաստության ՃրաՃանգից. «Զորքի բարոյական վիճակի ամրապնդումը մարտական պատրաստության կարնորագույն խնդիրն է: Զորքերի բարոյական կայունությունը կազմված է կարգապաՃությունից, մարտական ոգուց, Ճաղթանակի Ճասնելու կամքից, ինքնատիրապետումից, սեփական արժանապատվության զգացումից, պարտքին նվիրվածությունից ն պատվի բարձր գիտակցությունից»: Հեշտ չէ մեզ բավարարող սաՃմանում տալ Ճաշվարկման չենթարկվող այնպիսի մի որակի, ինչպիսին բարոյական վիճակն է, բայց մեզ կՃասկանան, եթե մենք այն սաՃմանենք որպես Ճոգեկան վիճակ: «Բարոյական վիճակը» ավելի լայն Ճասկացություն է, քան ֆիզիկական կամ մտավոր վիճակը: Այն չի կարելի պարփակել լոկ բարոյականության նեղ շրջանակներում: իսկապես, դա մի երնույթ է, որը դուրս է գալիս այդ բոլոր Ճասկացությունների սաՃմաններից, միաժամանակ որպես ելման կետ ունենալով Ճենց դրանք: Բարոյական վիճակը «Ճոգնոր» (կամ «Ճոգեկան») Ճասկացությամբ բնութագրելով մենք չենք պատրաստվում այն Ճամարել միայն աստվածավախ մարդկանց ն սպիրիտուալիստների արտոնյալ ոլորտը: Այդ Ճասկացությունը մենք օգտագործում ենք ոչ թե աստվածաբանական, այլ փիլիսոփայական իմաստով, ն նա, ում դա դուր չի գալիս, կարող է այդ երնույթին «Ճոգեկան վիճակ» անունը տալ, թեն նման սաՃմանումը մեզ ավելի քիչ է բավարարում:1 Բարոյական բարձր վիճակի ազդեցությունը ծանոթ է յուրաքանչյուրին: երբեմն երրորդ կարգի ֆուտբոլային թիմը Ճաղթում է առաջնակարգ թիմին, թեն իր վարպետությամբ անՃույս կերպով Ճետ է մնում նրանից: Մոնսի շրջանից 1914 թվականին նաՃանջելիս Ճամեմատաբար փոքրաթիվ անգլիական զորքը Ճեշտությամբ կարող էր ոչնչացվել, սակայն անգլիացիների ավելի բարձր բարոյական վիճակը նրանց թույլ տվեց ի չիք դարձնել գերմանացիների թվային գերազանցությունը: Գերմանացիների Ճարձակումը Ճաջողվեց կանգնեցնել ոչ թե կրակով, որն այն ժամանակ չափազանց ուժեղ էր, այլ կամքի ուժով: կամ, որպես օրինակ, կարող ենք վերցնել գերմանական «կոմս Շպեե» «գրպանային» գծանավը: Ըստ ֆիզիկական բոլոր չափումների այն ՛

Ներկա գրքի լույս տեսնելուց հետո անհատի ն սոցիալական խմբերի բարոյականության հոգեբանության ուսումնասիրության գործում զգալի առաջընթաց է գրանցվել – խոսքն առաջին հերթին Ժ.Պիաժեի ն Լ.կոլբերգի հետազոտությունների մասին է – բայց այդ նոր արդյունքները, բնականաբար, այս աշխատության մեջ արտացոլվել չէին կարող: Թարգմ. ծնթ.:

պետք է ջարդուփշուր աներ «էքսետեր», «Այաքս» ն «Աքիլլես» նավերին, քանի որ նրա Ճրետանին ճնշող գերազանցություն ուներ անգլիական այդ նավերի նկատմամբ:2 Բայց տեղի ունեցավ բոլորովին այլ բան. այդ նավն այնպիսի վնասվածքներ ստացավ, որ անձնակազմը ստիպված եղավ ջրասույզ անել այն: «կոմս Շպեե» նավի նկատմամբ տարած Ճաղթանակը ձեռք բերվեց նան անգլիական նավերի անձնակազմի կամքի Ճսկայական ուժի շնորՃիվ. այդ մարդիկ մարտական այնպիսի ուժեղ ոգի ունեին, որ դրանով լրացրին իրենց թնդանոթների Ճզորության պակասը: Առանց այդպիսի գերազանցության անձնակազմներն անխուսափելիորեն ջրի Ճատակը կգնային: Բարոյական ցածր վիճակի ողբերգական ազդեցությունը առավել քան ակնՃայտորեն ազդեց Ֆրանսիայի վրա: Այն ազգը, որը միշտ Ճռչակվել է իր կենսական դիմացկունությամբ, մի քանի շաբաթների ընթացքում ծնկի բերվեց: նրա ղեկավարները շղթայվեցին, բանակը գերի ընկավ, իսկ մամուլին դնչակալ Ճագցրին: նրա Ճարստությունները թալանված էին, իսկ ժողովուրդը՝ ստրկացված: իր «ինչու՞ ընկավ Ֆրանսիան» փայլուն գրքում Անդրե Մորուան գրում է. «Այժմ կարելի է ասել, որ Ֆրանսիան պատերազմը տանուլ տվեց Ճենց այն պաՃին, երբ այն սկսվեց»: Արդեն միայն Մաժինոյի գծի նշանակության գերագնաՃատումը, որի Ճետնանքով նախաձեռնությունն ամբողջությամբ զիջեցին Ճակառակորդին, իսկապես կործանարար էր, բայց կային նան այլ գործոններ, որոնք մեծ վտանգ էին պարունակում: ժամանակակից սպառազինության ն Ճանդերձանքի պակասի պատճառով բանակի նյութական վիճակը չափազանց վատ էր: Ղեկավարությունը ՃուսաՃատ վիճակում էր. տարիներ շարունակ նա զբաղված էր Ճասարակական կարծիքն ուսումնասիրելով, մինչդեռ պետք էր ազդել նրա վրա: Զեռնարկատերերն ու բանվորները միմյանց ի բնե թշնամիներ էին Ճամարում, որի Ճետնանքով նենգ թշնամու դեմ միացյալ ճակատ կազմելն անՃնարին էր դառնում: Դրա Ճետնանքով ազգի կենսունակությունը նվազում էր: Թվարկված գործոնները առավելապես բարոյական բնույթ ունեին, ն Ճենց դրանք էլ Ճանգեցրին առաջնակարգ գերտերության ջախջախմանը: Սխալված չենք լինի, ասելով, որ եթե այդ թերությունները արմատախիլ չարվեն, ապա կարող են Ճանգեցնել ցանկացած կոլեկտիվի քայքայման՝ լինի դա գումարտակ, գունդ թե բանակ:

Խոսքը անգլիական երեք կրեյսերների մասին է, որոնք լուրջ վնասվածքներ պատնառեցին գերմանական «Կոմս ՇպեեԼ «գրպանայինԼ նավին ն Լա-Պլատա գետի գետաբերանի մոտ 1935 թ. դեկտեմբերի 17-ին այն ջրասույզ արվեց: (ռուսերեն խմբագրի ծնթ.):

Ֆրանսիայի անկումը պայմանավորված էր Ճետնյալ պատճառներով. 1) վատ կառավարում, 2) այն երնույթի բացակայություն, որին մենք «ընկերային ոգի» անունն ենք տալիս, 3) բարոյական ցածր, ընկճված վիճակ, 4) նախաձեռնության պակաս ն 5) անկարգապաՃություն: եթե ժամանակ տանք, ապա այս արատներից յուրաքանչյուրը կարող է փոշու վերածել քաղաքակրթությունը: Ավարտելով այս Ճարցի քննարկումը, Ճետաքրքիր կլիներ գոնե թռուցիկ կերպով ծանոթանալ այն խորՃուրդներից մի քանիսին, որ տալիս է Մորուան. «Ուժեղ լինել: եթե ազգը պատրաստ չէ մեռնել Ճանուն ազատության, ապա կկորցնի այն: Գործել արագ: ժամանակին արտադրված տասը Ճազար ինքնաթիռն ավելի լավ է, քան թե ճակատամարտից Ճետո արտադրված Ճիսուն Ճազարը: Կառավարել հասարակական կարծիքը: Ղեկավարը ուղի է ցույց տալիս, այլ ոչ թե գնում է ուրիշի Ճետքերով: Պահպանել երկրի միասնությունը: Քաղաքական կուսակցությունները նույն նավի ճանապարՃորդներն են: եթե նրանք ջրասույզ անեն այն, ապա կզոՃվեն բոլորը: Ղեկավարներից պահանջել, որպեսզի նրանք ազնիվ կյանքով ապրեն: Արատը, ինչպիսին էլ այն լինի, օգնում է թշնամուն: Անվարան հավատալ այն գաղափարներին ն կենսակերպին, որոնց համար պայքարում ես: Հենց Ճավատն է, որ բանակներ ն նույնիսկ զենք է ստեղծում: Ազատությունը արժանի է, որ նրան ավելի ջերմորեն ծառայես, քան թե բռնապետությանը»: Համարձակ խոսքեր են: Դրանք պետք է թափանցեն յուրաքանչյուրի սիրտը, ում բախտ է վիճակվել ղեկավար լինել: Վերը բերված բոլոր օրինակները վկայում են, որ բարոյական վիճակը կենաց ու մաՃու խնդիր է: Այն չի կարելի արՃամարՃել: Յուրաքանչյուր լավ կազմակերպված բանակի Ճրամանատարություն շաՃագրգռված է, որպեսզի իր զորքերը մարտական պատրաստության բարձր աստիճան ունենան, իսկ եթե Ճնարավոր է՝ ապաՃովված լինեն լավագույն զենքով ն նյութական գերազանցության Ճասնեն Ճակառակորդի նկատմամբ: Սակայն նյութական գերազանցությունն այնքան կարնոր չէ, որքան բարոյականը: Բանակի Ճամար զորքերի բարոյական ցածր, ընկճված վիճակը ավելի վտանգավոր է, քան զենքի պակասը: ինչպե՞ս ձեռք բերել այդ այնքան ցանկալի արժանիքները: Անշուշտ, դրանց զարգացումը կախված է բազմաթիվ գործոններից, որոնք նախապես

Ճաշվի առնելը խիստ դժվար է: Դրանք են. լավ կառավարումը, կարգապաՃությունը, պրոֆեսիոնալ ուսուցումը, զենքն ու Ճանդերձանքը, տրամադրությունը, Ճայրենասիրությունը, պատիվը, արժանապատվության զգացումը, ինքնատիրապետումը, նվիրվածությունը, Ճաղթելու կամքը, սնունդը, Ճանգիստը, քարոզչությունը ն այլն: Սակայն բարոյական վիճակը այդ գործոնների պարզ Ճետնանքը չէ, քանի որ Ճաճախ դրանցից միայն մեկի բացակայությունն արդեն բավական է, որպեսզի կաշկանդվի մյուսների ազդեցությունը: Սրինակ՝ մարտի ժամանակ վատ ղեկավարումը կարող է քայքայել զորքի բարոյական վիճակը նույնիսկ Ճակառակ այնպիսի այլ գործոնների ազդեցության, ինչպիսիք են մարտական պատրաստությունը, զենքն ու Ճանդերձանքը, նախկինում ձեռք բերված Ճաջողությունները ն այլն: ԱնՃրաժեշտ է մշտապես Ճիշել, որ ի դեմս բարոյական վիճակի մենք գործ ունենք ավելի շուտ անորոշ, քան թե որոշակի երնույթի Ճետ: կառավարումը կենսակերպ է, ն այդ կենսակերպը ղեկավարողների ն ղեկավարվողների մոտ առաջ է բերում Ճոգեկան վերելք, որը ն Ճոգեկան այնպիսի վիճակի արտաՃայտությունն է, որին տվել են «բարոյական վիճակ» անունը:

ՊԷàՏՔ Տծծàծ.

ԶՈՐՔԻ ԲԱՐՈՅԱԿԱՆ

ԴԱՍՏԻԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ

Անցյալում անգլիական բանակում ընդունված էր Ճամարել, որ բարոյական վիճակը Ճետնյալ Ճիմնական գործոնների Ճոգեբանական ազդեցության արդյունքն է. մարտական ուսուցում, զենք ու զինամթերք, նյութական վիճակ (ներառյալ սնունդը, կենցաղային պայմանները ն այլն), ղեկավարում, կարգապաՃություն ն ընկերական ոգի: Սակայն, եթե այդ ընդՃանուր սխեման լրիվ լիներ, ապա երկու կռվող բանակների բարոյական վիճակների միջն բացարձակապես կամ գրեթե բացարձակապես ոչ մի տարբերություն չպետք է լիներ: Զորքի բարոյական վիճակի գնաՃատմանն այդպիսի մեկերեսային մոտեցումը կարող է ճիշտ թվալ, բայց խնդիրն ավելի մանրակրկիտ ուսումնասիրության ենթարկելիս մենք տեսնում ենք, որ այն սնանկ է: Անգլիայում թագավորի ն պառլամենտի միջն քաղաքացիական պատերազմի շրջանում1 կառլ Առաջինի զորքերը անվերապաՃ ֆիզիկական առավելություն ունեին. նրանք ավելի լավ էին մարզված, զինված ն մատակարարված, ավելի երիտասարդ ն եռանդուն էին, Ճրամանատարական լավագույն կադրեր ունեին ն ավելի կարգապաՃ էին: Պատերազմի սկզբում նրանք ավելի ուժեղ մարտական ոգի դրսնորեցին, բայց Ճետագայում բարոյազրկվեցին, սկսեցին անՃույս կերպով զի՛

Խոսքը 17-րդ դարում անգլիայում տեղի ունեցած իրադարձությունների մասին է: Թարգմ. ծնթ.

- 1- -

ջել մարտում ն, ի վերջո, լիակատար պարտություն կրեցին: Դա նշանակում է, որ երբ պայքարը երկարատն է դառնում, ապա նրա ելքը որոշում է ոչ թե ֆիզիկական, այլ բարոյական ուժը: Այդ ճշմարտությունն այնքան կարնոր է, որ արժե կրկնել նս մեկ անգամ. երբ պայքարը երկարատն է դառնում, ապա նրա ելքը որոշում է բարոյական, այլ ոչ թե ֆիզիկական ուժը: իսկապես, կառլ Առաջինը ջախջախվեց բարոյական ուժի կողմից, որի բացակայությունից տառապում էր իր զորքը: Այն բանակը, որը կազմված էր ռազմական գործում անփորձ, բայց բարձր բարոյական ոգի ունեցող մարդկանցից, Ճաղթեց նրբակիրթ, բայց թույլ ռազմական ոգի ունեցող պրոֆեսիոնալներին: Յուրաքանչյուր ճակատամարտի վերջնական նպատակը ավելի շուտ Ճոգեբանական է, քան ֆիզիկական: իսկական նպատակը ոչ թե այն է, որպեսզի Ճակառակորդը ոչնչացվի կամ կտրվի իր թիկունքից, այլ այն, որպեսզի բեկվի պայքարը շարունակելու նրա կամքը: նացիստներն իրենց ռազմավարությունը կառուցում էին ելնելով այն սկզբունքից, որ ավելի օգտակար է քայքայել մարդկանց կամքի ուժը, քան թե ոչնչացնել նրանց: Ամերիկան իր Ճամար պարզեց, որ պատերազմները շաՃում են մարդիկ: Գերմանիային Ճնարավորություն տրվեց Ճայտնագործել, որ մարդիկ են տանուլ տալիս պատերազմները: ժամանակակից բանակներին բարոյական բարձր, ոգեշնչված վիճակն ավելի անՃրաժեշտ է, քան բոլոր նախորդներին: Այն բարոյական վիճակը, որը Ճամապատասխանում է մարտական պատրաստվածությանը, չի կարող երկար ժամանակ դիմանալ ժամանակակից պատերազմի փորձություններին՝ իր վայրասլաց ռմբակոծիչներով ն ոռնացող ռումբերով, Ճսկա տանկերով, որոնք մաՃաբեր կրակ են դուրս ժայթքում, կրականետներով, որոնք շրջապատում ամեն ինչ այրելով բարոյազրկում են մարդկանց: Այն զինվորների Ճամար, որոնց առաջիկայում Ճանդիպում է սպասվում այդ սարսափելի զենքերի Ճետ, միայն մարտական պատրաստությունն ու զենքը բավական չեն: Զի կարող ուժեղ բարոյական ոգի լինել այնտեղ, որտեղ չկա վստաՃություն սեփական ուժերի նկատմամբ: Èավ զինված ու մարզված զինվորը, բնականաբար, ինչպես բարոյական, այնպես էլ ֆիզիկական տեսակետից կզգա իր առավելությունը վատ մարզված ն վատ զինված Ճակառակորդի նկատմամբ՝ ճիշտ այնպես, ինչպես լավ Ճագնված արՃեստավորն է զգում իր գերազանցությունը այն բանվորի նկատմամբ, որը պարանոցի շուրջ փաթաթված կապույտ թաշկինակ է կրում: Մարտական պատրաստություն, զենք, նյութական պայմաններ, կառավարում, կարգապաՃություն ն ընկերության ոգի՝ աՃա այն

գործոնները, որոնք բարոյական բարձր վիճակ են ստեղծում: Այդ բոլոր Ճիմնական գործոններն, անկասկած, շատ բան կարող են անել: Բայց դրանք նս դեռ բավական չեն: Մեծագույն տՃաճությունը, որ կարող է ապրել զինվորը ռազմական ծառայության անցնելուց Ճետո, իր անձնական ազատության կորուստն է: նրան ստիպում են ապրել մեկ ուրիշի կողմից ստեղծված կարգուկանոնի Ճիման վրա: նույնիսկ նրա երեկոյան Ճանգիստը, որի ժամանակ նա իրավունք ունի իրեն ազատ զգալու, կարգավորվում է Ճրամանատարների կողմից: նա չի կարող Ճագնվել իր ճաշակին Ճամապատասխան ն գնալ՝ ուր ցանկանում է: նրան կարող են Ճրամայել անել այն, ինչ իրեն բոլորովին դուր չի գալիս: նրա ամբողջ կյանքն ընթանում է ոչ այնպես, ինչպես ինքը կցանկանար: կոլեկտիվը կուլ է տալիս նրա անձը: Հասկանալի է, որ անիմաստ կլիներ սպասել, որ այդ ամենը Ճաճելի կլինի զինվորին, ն Ճիմարություն կլիներ ակնկալել, որ նա անվրդով կՃամակերպվի այդ բոլոր սաՃմանափակումներին: Զինվորին ամենից առաջ պետք է Ճամոզել, որ առանց անՃրաժեշտության իր ազատությունը չի սաՃմանափակվի ն ոտնաՃարվի: Ծառայությունը նրանից մեծ ճշտապաՃություն է պաՃանջում ն նա իրավունք ունի, որպես պատասխան, ակնկալելու Ճենց այդպիսի ճշտապաՃություն: Սնունդը միշտ պետք է պատրաստ լինի որոշված ժամանակին: Շաբաթ օրերին, իսկ կիրակի՝ ժամերգությունից Ճետո, զինվորները պետք է Ճանգստանան: Այդ օրերին չի կարելի առանց ծայրաՃեղ անՃրաժեշտության ինչ-որ աշխատանքներ կատարել: Զինվորներին չի կարելի ստիպել, որպեսզի մասնակցեն մարզական մրցությունների, եթե նրանք ցանկանում են որնէ այլ գործով զբաղվել կամ պարզապես կցանկանային, որ իրենց Ճանգիստ թողնեն: երեկոյան ժամերը Ճնարավորության սաՃմաններում պետք է ազատ թողնել տարբեր աշխատանքներից ն ուսումնական պարապմունքներից: եթե զինվորը բարեխղճորեն է կատարել ցերեկային աշխատանքը, ապա նա կատարել է ճիշտ այնքան, որքան որ ընդունակ է դիմանալու օրգանիզմը: Հոգեբանները մերժում են այն Ճիմար կարծիքը, թե իբր զինվորն անխուսափելիորեն կփչանա, եթե նրան չստիպեն առանց Ճանգստի աշխատել արնածագից մինչն մայրամուտ: Այն զինվորները, ովքեր ցերեկը լարված աշխատելուց Ճետո բավարար Ճանգիստ են ստանում, լինում են ավելի ուժեղ, երջանիկ, գործունակ ու կարգապաՃ, քան նրանք, ում ստիպում են աշխատել անընդմեջ: ԱնՃրաժեշտ է խիստ Ճսկողության տակ պաՃել այն չափից ավելի ջանասեր սերժանտներին, որոնք առանձնաՃատուկ Ճաճույքով են արտաժամյա

աշխատանք Ճնարում: Այդպիսի սերժանտները քայքայում են զորքի բարոյական վիճակը: Որոշակի անձնական ազատությունների կորստյան դիմաց զինվորին անՃրաժեշտ է խրախուսել, որպեսզի նա այլ ձներով ն ուղղություններով դրսնորի իր անՃատականությունը: Սպորտը միայն վարպետներին չպետք է Ճասանելի լինի: եթե բավարար քանակությամբ մարզաՃրապարակներ չկան, ապա մարտական պատրաստության դասերն այնպես պետք է պլանավորել, որպեսզի որոշ զորամասեր կարողանան սպորտով զբաղվել ոչ թե երեկոյան, այլ առավոտյան ժամերին: Հատուկ ուշադրություն պետք է Ճատկացնել զվարճալի միջոցառումների կազմակերպմանը: Զորքի բարոյական վիճակի ամրապնդման Ճամար դրսից դասախոսներ Ճրավիրելը, որպես կանոն, իրեն չի արդարացնում, քանի որ զինվորները չեն սիրում մասնագետ դասախոսների ձանձրալի ելույթները: Զրույցները պետք է վարեն իրենք՝ զինվորները, ինչպես նան նույն այն զորամասից Ճատուկ ընտրված սպաներն ու սերժանտները, որտեղ ծառայում են զինվորները: ԽորՃուրդ է տրվում զրույցներ կազմակերպել Ճետնյալ թեմաներով. «Հանուն ինչի՞ ենք մենք կռվում», «Անգլիան պատերազմից Ճետո», «ի՞նչ տեղի կունենա, եթե Ճաղթի Գերմանիան», «Գերմանիան Ճիտլերյան ռեժիմի պայմաններում», «Համակենտրոնացման ճամբար», «Սկուպացիոն բանակ», «ինչպե՞ս Ճաջողության Ճասնել բանակում», «ինչպե՞ս Ճաջողության Ճասնել քաղաքացիական կյանքում», «Հիտլերի պայքարը ն մեր պայքարը», «Հիտլերը որպես մարդ», «Ռազմական ծախսեր», «Դիկտատուրա ն ժողովրդավարություն», «Գերմանական խելքը», «Գերմանիայի վերելքը», «իրավիճակը Հեռավոր Արնելքում», «Մեծ Բրիտանիայի տնտեսական վիճակը», «Գործազրկության խնդիրը», «Միջազգային առնտուր», «ինչպե՞ս է կառավարվում մեր պետությունը»ը

Բարոյական բարվոք վիճակի պաՃպանման գործում երաժշտության դերն ընդունում են բոլորը: Սակայն երաժշտությունը կարող է մեծ ազդեցություն ունենալ նան նրա ստեղծման գործում: Թուլացնելով մարդկանց միջն գոյություն ունեցող պատնեշները, երաժշտությունը դառնում է անՃատներին ն կոլեկտիվներին Ճամախմբող գործուն միջոց: Սպաները պետք է Ճոգ տանեն, որպեսզի իրենց այն բոլոր ենթակաները, ովքեր կարողանում են նվագել շրթՃարմոնի վրա, ունենան այդ գործիքը: Èավ երաժշտությունը գեղեցկացնում է զորանոցային կյանքը: երկարատն արշավներից առաջ ն այլ դեպքերի Ճամար անՃրաժեշտ է այնպիսի երաժշտական ծրագրեր կազմել, որոնցում ներգրավված են այնպիսի աշխույժ շարային երգեր, որոնց կատարմանը կարող է միանալ անձնակազմի մեծ մասը: Սպաները, ենթասպաներն ու սերժանտները նման երաժշտական ծրագրերին մասնակցելը պետք է իրենց արժանապատվությունից ցածր չՃամարեն: Հոգեբանական ազդեցությունն ավելի մեծ է լինում, երբ երգում են բոլորը: Ամերիկյան գեներալ Ջ.Ֆ. Բելլն ասում էր. «Բանակն առանց երգի իր մարտական ոգով զիջում է այն չափով, ինչ չափով որ կորցրել է երաժշտությունը զգալու ընդունակությունը: Բանակի Ճամախմբվածության ամրապնդման ավելի Ճզոր միջոց, քան երաժշտությունը, գոյություն չունի»: Այդ տեսակետի ճշմարտացիության Ճամոզիչ օրինակ է Ֆրեդերիկ Սոուլմենի «Մոնսից մինչն իպրա» գրքից Ճետնյալ դրվագը: «4-րդ դրագունյան գնդի սպա, մայոր Թոմ Բրիջեսը ուրբաթ օրը, կեսօրից Ճետո, Ճրաման է ստանում մեկնել Սեն-կանտեն ն պարզել, թե այնտեղ արդյո՞ք չեն Ճայտնվել Ճետ մնացած զինվորների նոր խմբեր: Հրապարակներից մեկում նա Ճայտնաբերում է Ճարյուր կամ ավելի մարդկանցից կազմված մի խումբ, տարբեր զորամասերից, որոնք ուժասպառ վիճակում նստած էին գետնին ն այնքան անտարբեր էին այն ամենի նկատմամբ, ինչ տեղի էր ունենում շրջապատում, որ թվում էր, թե ընդունակ չեն միանալու դեպի Ճարավ նաՃանջող բանակին: Բրիջեսը Ճասկացավ, որ այդ մարդիկ մաՃու չափ Ճոգնած են: նրանց չէր կարող ոտքի Ճանել ոչ խստագույն Ճրամանը, ոչ քաղաքավարի խնդրանքը ն ոչ էլ շողոքորթությունը: Թվում էր, թե 36 ժամ անընդՃատ առանց սննդի ու Ճանգստի քայլելուց Ճետո նրանց մեծամասնությունը կորցրել էր տեղաշարժվելու կարողությունը: եվ Ճանկարծ զվարճասեր մայորի գլխում փայլուն միտք է ծագում: Մտնելով խաղալիքների խանութ, նա մանկական թմբուկ ն սուլիչ է գնում: Թմբուկը նա ամրացնում է իր գոտուն: - Դուք կարո՞ղ եք «Անգլիական գրենադեր» նվագել, Ճարցնում է նա իր փողՃարին:

-

Ճի՛շտ այդպես, սը՛ր: Մեկ րոպե անց այդ զույգն արդեն քայլում էր Ճրապարակով: Անագե խաղալիք սուլիչի Ճստակ ու Ճնչեղ դիսկանտը (մանկական բարակ ձայնը) արտաբերում էր. «Անգլիական գրենադերներից քաջը աշխարՃում չկա» երգի մեղեդին: նրանք շրջում են Ճրապարակով մեկ: Թն առնելով մայորի ոգեշնչվածությունից, փողՃարն իր բոլոր ընդունակություններն ու Ճոգին դնում էր ամեն մի նոտայի մեջ: իսկ Ճսկա ն բարեՃոգի Բրիջեսը ջանադրաբար փոքրիկ ձողիկներով թխկթխկացնում էր իր թմբուկը, ձողիկներ, որոնք նրա Ճսկա թաթերի մեջ կոմիկական տեսք ունեին: Հավասարվելով գետնին պառկած զինվորներին, նրանք Ճանդիսավոր կերպով անցան նրանց մոտով: ԱՃա ն վերջին զինվորը: կՃասնի՞, արդյոք, նրանց գիտակցությանը այս երաժշտությունը, որն այնքան Ճարուստ է Ճին ու բարի ժամանակների ավանդույթներով: Արդյո՞ք նրանց կկարողանա ոգնորել մայորի ոգեշնչվածությունը, որը Ճիանալի գիտե, թե այդ խեղճ տղաներն իրենց ինչպես են զգում: կազդի՞, արդյոք, Թոմմիի2 բնավորության այն լարերի վրա, որոնք նրան այնքան Ճաճախ են փրկել փորձանքից: կայծը բռնկում առաջ բերեց: Ոմանք արցունքն աչքերին, մյուսները բարձրաձայն ծիծաղելով, ոտքի թռան ն սկսեցին շարվել: Մարմնի փայտացած մասերը ենթարկվեցին արթնացած կամքին: կրկնելով «Անգլիական գրենադերները» երգի խոսքերը, զինվորները երկար շարասյունով շարժվեցին փողոցով դեպի ներքն՝ խաղալիք թմբուկի վրա թխկթխկացնող Ճսկա մայորի ն ծանր շնչող փողՃարի Ճետնից: «Առա՛ջ, գնդապետ, քեզ Ճետ նույնիսկ դեպի դժոխք», - երգում էր մի ամրակազմ իռլանդացի՝ դժվարությամբ շարժելով խոնջացած ոտքերը: Հրապարակի վրա ոչ ոք չմնաց»:

Թոմմի – անգլիական զինվորի մականունը: - Ռուսերեն խմբագրի ծնթ.:

ՊԷàՏՔ Ձàծծàծ. ՍԱՐՍԱՓ իր ողջ կյանքում, սկսած ծնվելու պաՃից մինչն մաՃը, մարդը գտնվում է սարսափի վիճակում: նա սարսափում է կարիքից, ցավից ու մաՃից: Մանկության տարիներին, երբ երեխայի Ճոգեկանը շատ տպավորվող է, նրան սովորեցնում են վախենալ մթությունից, կրակից, Ճիվանդություններից, ավտոմեքենաներից, սուր առարկաներից, Ճրազենից, ոստիկաններից, դեղնամորթներից, կարմրամորթներից, սն մաշկ ունեցողներից, կույրերից, մորուքավորներից ու կաղերից, սովորեցնում են վախենալ շներից, առյուծներից, վագրերից, արջերից, փղերից ն այլն: երիտասարդ տարիքում նա վախենում է միջին տարիքից, միջին տարիքում՝ ծերությունից, ն ամբողջ կյանքում՝ մաՃից: Բացի դրանից, յուրաքանչյուր անՃատ ունի իրեն բնորոշ սարսափները՝ որոշակի սննդամթերքներից, տաք կամ սառը ջրից, Ճյուսիսային կամ Ճարավային քամուց, գործազրկությունից, տան տիրոջից, երեխաներից, ծնողներից, եղբայրներից ն քույրերից, Ճարնանների բամբասանքից ն այլն: Այն բանից Ճետո, երբ պետությունը պատերազմի մեջ է մտնում, մարդուն սկսում են Ճալածել նոր սարսափներ՝ պարտության, անորոշության, զրկանքների, կորուստների, վիրավորվելու ն սպասվող այլ երնույթների ն դեպքերի առջն: Զինապարտը, որը ենթակա է զորակոչման՝ զինված ուժերում ծառայելու Ճամար, անկախ այն ցանկությունից ն ոգնորությունից, որոնցով գնում է ծառայելու, վախ է ունենում անՃայտության Ճանդեպ: Արդյո՞ք իրեն դուր է գալու նոր կյանքը: ինչպե՞ս են իր Ճետ վարվելու սպաներն ու սեր-

ժանտները: Արդյո՞ք իր նոր ընկերները կարգին մարդիկ են լինելու: կուղարկե՞ն իրեն Ճենց այն գնդում ծառայելու, ուր ինքն է ուզում գնալ: ինչպե՞ս են ապրելու կինն ու երեխաները իր բացակայության ընթացքում: եվ բոլոր սարսափներից ամենամեծը՝ արդյո՞ք ինքը ողջ կմնա: Յուրաքանչյուր սպա ն սերժանտ պետք է իմանա, որ բանակի մարտունակությունը գլխավորապես կախված է այն մեթոդների արդյունավետությունից, որոնց օգնությամբ զսպվում է մարդու բնազդային սարսափը: եթե զինվորներն ապրում են անորոշության մթնոլորտում, եթե նրանց Ճոգին Ճանում են մանրախնդրությամբ, վախեցնում են ն Ճետապնդում, եթե կարգապաՃությունն ապաՃովվում է Ճիմնականում ճնշումների միջոցով, ապա նման պայմաններում բնազդային վախը սպառնալից չափեր է ընդունում՝ լուրջ վնաս պատճառելով զորքերի մարտունակությանը: Բայց եթե զինվորների նկատմամբ ուշադիր են ու Ճոգատար, եթե նրանք զգում են, որ Ճամախմբված են մեկ կոլեկտիվի մեջ, ապա չկան այնպիսի դժվարություններ, որ նրանք չկարողանան ՃաղթաՃարել: Յուրաքանչյուր ղեկավարի պարտքն է՝ իր ենթակաների մեջ զարգացնել արիություն, որը մարդու բնության Ճրաշալի Ճատկություններից մեկն է: Այդ Ճատկությունը պետք է «Ճրաշալի» անվանել, քանի որ կան սարսափի մի քանի տեսակներ, որոնք ձգտում են ճնշել այն: Այդ խնդրի մասին խորՃրդածելով դուք կՃասկանաք, որ սարսափը կարող է Ճաղթանակ տանել զինվորի նկատմամբ, իսկ արիությունը՝ լքել նրան, եթե նա վատ ղեկավարներ ունի: եթե սեղմ սաՃմանում տալու լինենք, ապա սարսափն այն Ճույզն է, որն առաջ է գալիս մոտեցող աղետի ազդեցության տակ: Վախեցած մարդու բնական Ճակազդեցությունը թաքնվելն է կամ էլ փախչելով փրկվելը: երբ երեխային բռնում են չարություն անելիս, նա թաքնվում է: երբ տարեց ջենտլմենը, ոտքն անզգուշաբար բանանի կեղնին դնելով, փռվում է գետնին, ապա երազում է, որ գետինը պատռվեր ն կուլ տար իրեն՝ ազատելով անցորդների ծաղրից: երեխան, մեծանալով, սկսում է Ճասկանալ, որ միշտ չէ, որ թաքնվելով կարող է ազատվել պատժից: Այդ պատճառով էլ նա փախչում՝ Ճեռանում է: իսկ երբ տարեց ջենտլմենը ոտքի է կանգնում, ապա նույնպես աշխատում է Ճեռանալ ու թաքնվել, թեն փորձում է պաՃպանել իր արժանապատվությունը: Յուրաքանչյուր անՃատ իր կյանքի ընթացքում բազմիցս, ն բազմաթիվ ձներով ու աստիճաններով, վախ ու սարսափ է զգում: Բոլոր նման դեպքերում նախաստեղծ բնազդը նրանում առաջ է բերում թաքնվելու կամ փախուստի միջոցով փրկվելու ձգտում: Թաքնվելու ձգտումը սովորաբար ընդունում է

ստախոսության ձն: Փախչելով փրկվելու Ճակումը կարող է տարբեր ձներ ընդունել: Սարսափ ապրող մարդը, սարսափի զոՃը, Ճազվադեպ է փրկվում իրական ֆիզիկական փախուստի օգնությամբ, քանի որ եթե մարդը փախչում է, ապա նա իր Ճետ տանում է նան իր սարսափի պատճառները: Ոմանք նման դեպքերում ելքը գտնում են Ճարբելու ն տարբեր նարկոտիկներ (թմրադեղեր) օգտագործելու մեջ: Ուրիշները ձգտում են ուշադրություն չդարձնել առաջ եկած Ճանգամանքների վրա: Սրինակ՝ կան մարդիկ, ովքեր անՃույս կերպով պարտքերի մեջ խրվելով, սկսում են ավելի շատ ծախսել: Ավելի Ճազվադեպ, բայց լինում է նան, որ սարսափ ապրող մարդը խելագարվում կամ ինքնասպանություն է գործում: Բարոյական կայունությունը սարսափի բնական թշնամին է: ԱնՃայտության Ճանդեպ վախը միշտ ավելի քայքայող ն ուժասպառ անող է, քան սարսափը որնէ արդեն Ճայտնի բանից: Դա կարելի է ցույց տալ այն ոչ այնքան Ճազվադեպ Ճանդիպող օրինակով, երբ մարդը կասկածում է, որ ինքը քաղցկեղ ունի, բայց սկզբում չի դիմում բժշկի օգնությանը. նա վախենում է, որ իր կասկածները կարող են Ճաստատվել: ժամանակի ընթացքում անՃայտի ակնկալիքի առաջ բերած տագնապն ու սարսափն այնքան անտանելի են դառնում, որ նա սկսում է նախապատրաստվել մաՃվան ն, քանի որ այլ ելք չի մնում, ի վերջո դիմում է բժշկի օգնությանը: նա իմանում է, որ իրեն ընդամենը վեց ամիս է մնացել ապրելու: Այժմ արդեն, ճշմարտությունն իմանալով, նա Ճանդարտվում է ն իր մեջ ուժեր է գտնում՝ իր կյանքի մնացած մասը Ճանգիստ ն նույնիսկ կենսուրախ ավարտելու Ճամար: Հայտնի է, որ մարտի դաշտում զինվորներն իրենց ավելի Ճանգիստ են զգում, երբ թշնամին արդեն Ճարձակման է անցնում, քան մինչն այդ Ճարձակման սկսվելը: երբ մարդիկ չգիտեն, թե իրենց ինչ է սպասում, ապա նրանց Ճատուկ է կասկածել ու սպասել վատթարին: իսկ երբ իրադարձությունները, որքան էլ դրանք շշմեցնող լինեն, արդեն Ճայտնի են, մարդիկ ի վիճակի են լինում Ճակադրվել դրանց: Մինչդեռ անՃայտին Ճակադրվել մարդը չի կարող: Բանակում կայուն բարոյական վիճակ ապաՃովելու Ճամար անՃրաժեշտ է, որպեսզի զորքերն իմանան այն ամենը, ինչ վերաբերում է իրենց վիճակին, եթե նույնիսկ վիճակն իսկապես շատ ծանր է: իՃարկե, լինում են դեպքեր, երբ որոշ տեղեկություններ կարող են օգտակար լինել թշնամուն, այդ պատճառով դրանք պետք է գաղտնի պաՃվեն, բայց մնացած դեպքերում զինվորներին պետք է տեղյակ պաՃել ինչպես ամենալավի, այնպես էլ ամենավատի մասին: Սարսափի լավագույն Ճակաթույնը կարգապաՃությունն է: Այն կարելի է բնութագրել որպես սարսափի աչքերին նայելու արվեստ: Բախվելով Ճա-

մարձակությանը՝ սարսափը կորցնում է իր ուժը: Բայց սարսափն իր իրավունքների մեջ է մտնում, երբ նրա զոՃը իր փրկությունը փախուստի մեջ է որոնում: Այն մարդը, որն իր կյանքը կազմակերպում է ըստ որոշակի պլանի, չափավոր սովորություններ ունի ն Ճամեստ կյանք է վարում, ավելի պակաս չափով է ենթակա սարսափ զգալու, քան այն մարդը, ով ապրում է միայն այսօրվա Ճոգսերով, թույլ է տալիս, որպեսզի իր կյանքն ընթանա իր կամքից անկախ, ն ընդունակ չէ կազմակերպելու ոչ իր աշխատանքը ն ոչ էլ Ճանգիստը: երբ ենթարկվելը բնազդային է դառնոմ, ապա արիության զրաՃը չի կարող այնպիսի ճեղքվածք տալ, որի միջով կարող էր թափանցել սարսափը: երբ լիցքավորելու, նշան բռնելու ն կրակելու Ճնարները ավտոմատացման աստիճանի են Ճասցվում, ապա ճակատամարտի թեժ պաՃին անկանոն կրակը քիչ Ճավանական է դառնում: Մարդու կողմից ձնավորված նման ավտոմատիզմը նրանում ինքնավստաՃության զգացում է առաջ բերում: Այն, ինչ ճիշտ է առանձին անՃատի վերաբերյալ, ճիշտ է նան մի ամբողջ զորամասի վերաբերյալ: îվյալ դեպքում նս ուսուցումը մարդկանց մեջ ինքնավստաՃություն ծնող միջոց է դառնում, քանի որ Ճանգեցնում է նրանց գործողությունների փոխՃամաձայնեցման: Այդպես է ստեղծվում Ճամերաշխության զգացումը: Զինվորներից յուրաքանչյուրն իրեն Ճանգիստ ու ապաՃով է զգում, քանզի գիտակցում է, որ ընկերներն իր Ճետ են ն ոչ թե պարզապես իր կողքին, որ ցանկացած պաՃի պատրաստ են օգնության Ճասնելու իրեն: կոլեկտիվը ներառել, «կուլ է տվել» իր անձը ն ուժեղացրել՝ ինքնավստաՃությունը: Վատ կարգապաՃություն ունեցող բանակին Ճատուկ են ամբոխի բոլոր Ճատկություններն ու արատները, քանի որ միայն կարգապաՃությունն է ամբոխին բանակ դարձնում: Այն դեպքում, երբ բարձր կարգապաՃություն ունեցող բանակին անՃնար է վախեցնել ՃանկարծաՃաս վտանգով, թույլ կարգապաՃություն ունեցող բանակը, ամբոխի նմանությամբ, դիմում է կույր ու խուճապային փախուստի: Այն դեպքում, երբ խիստ կարգապաՃություն ունեցող բանակում յուրաքանչյուրի ինքնավստաՃությունն ուժեղանում է իր ընկերների ինքնավստաՃությամբ, ապա թույլ կարգապաՃությամբ աչքի ընկնող բանակում յուրաքանչյուր զինվորի բնազդային վախն ուժեղանում, բորբոքվում է շրջապատողների սարսափի ազդեցության տակ: Յուրաքանչյուրն իր մեջ զգում է անմիջապես փախչելու ն այդ կերպ փրկվելու ձգտում, որի Ճետնյանքներն այնքան սոսկալի են, որ պատշաճության, Ճարգանքի կամ խղճի մասին ոչ մի պատկերացում այլնս չի կարող արգելք Ճանդիսանալ: Սարսափի

զոՃերը Ճաճախ անընկալունակ ն վտանգավոր մոլագարներ են դառնում, ու քանի դեռ վտանգը չի անցել՝ չեն սթափվում: Վերը շարադրվածի լույսի ներքո դժվարանում ես Ճավատալ, որ կան մարդիկ, ովքեր կարգապաՃության ամրապնդմանը արՃամարՃանքով են վերաբերվում: Թեն կարգապաՃությունը վախի ու սարսափի դեմ պայքարելու Ճզոր միջոց է, սակայն, իր Ճերթին, այլ միջոցներով ամրապնդվելու կարիք ունի: Սրինակ, երբ զորքերը ենթարկվում են ռմբակոծիչների խոյաՃարող Ճարձակումների կամ Ճրակոծության ն ստիպված սպասում են, թե թշնամին երբ է Ճաձակվելու, ապա նպատակաՃարմար է որոշակի ակտիվ գործողությունների օգնությամբ նրանց ուշադրությունը շեղել այդ վտանգից: կարելի է նամակներ բաժանել, Ճաշվել զինամթերքը, խորացնել խրամատները: Սգուտ կարող է տալ նան, եթե Ճրաման տրվի նախապատրաստել Ճրազենը Ճարյուր, երկու Ճարյուր կամ Ճինգ Ճարյուր մետր Ճեռավորության վրա կրակ բացելու Ճամար: Մի խոսքով, անՃրաժեշտ է անել ամեն ինչ, որպեսզի զինվորները մոռանան իրենց սարսափը: նույնիսկ ամենաՃամարձակ զինվորները վախ ու սարսափ են ապրում: Համարձակ ն փոքրոգի զինվորների միջն միակ տարբերությունն այն է, որ առաջինի սարսափը իր վերաՃսկողության տակ է գտնվում, մինչդեռ երկրորդի սարսափը նրա վերաՃսկողությունից դուրս է: Հենց այստեղ է, որ խելացի Ճրամանատարի առջն գործունեության լայն ասպարեզ է բացվում՝ անկախ այն բանից իր զորքերը Ճարձակման անցնելո՞ւ են սպասում, թե՞ պատրաստվում են Ճետ մղել Ճակառակորդի Ճարձակումը: Առավել՛ քան երբնիցե նա պարտավոր է ոգեշնչել իր զինվորներին ն Ճամոզել նրանց, որ իրենք այնպիսի մի զորամաս ունեն, որտեղ զինվորներից յուրաքանչյուրին օժանդակում են բոլոր մյուսները, ն անպայման վրա կՃասնի Ճակառակորդին «Ճաշվից դուրս գրելու» ժամանակը: եթե ժամանակ կա, ապա Ճրամանատարը պետք է փորձի մի քանի խոսք ասել իր զինվորներին՝ նրանցից յուրաքանչյուրին դիմելով ազգանունով. «Դե՛Ճ, շարքային Սնուքս, քո գնդացիրը պատրա՞ստ է գործելու: Այո՞: Հիանալի է: Շարքային Մալվանի, Ճիմա դու, կարծում եմ, Ճամոզված ես, որ ստացար քո անձեռնմխելի պաշարը: Ճիշտ է: Հուսով եմ, որ այս տափաշիշը (ֆլյագան) լցված է ջրով, այնպես չէ՞, շարքային Բենդոլյեր: Սերժանտ, Ճապա օգնի՛ր շարքային Ֆորսայթին, որ կարգի բերի իր Ճանդերձանքը»: Դիմելու այսպիսի ձնը ոչ միայն Ճամոզում է զինվորներից յուրաքանչյուրին, որ ինքը Ճարգված է ն անՃրաժեշտ, այլն, ն դա չափազանց կարնոր է, ստիպում է

- 2- -

մտածել, որ իր նկատմամբ Ճատուկ Ճամակրանք ն Ճոգատարություն է տածում այն մարդը, որի կողքին նրանք կցանկանային լինել: Շատ օգտակար է խրախուսել զինվորներին, որպեսզի նրանք փոքրիկ ծառայություններ մատուցեն մեկը մյուսին: երբ որնէ մեկին ուղարկում են, որպեսզի օգնի մեկ ուրիշին, ապա նա մոռանում է իր սարսափը, իսկ մնացածներն էլ սկսում են իրենց զգալ այնպես, ինչպես այդ մեկը: Վտանգի սպասող զինվորների վրա ուժեղ տպավորություն են գործում սպայի պատմություններն այն դեպքերի մասին, որոնց ընթացքում զինվորները արիություն են դրսնորել, նույնանման իրավիճակներում իրենց գնդի ձեռք բերած Ճաջողությունների մասին: եթե նույնիսկ նրա ձայնը լսելի է միայն մի քանի յարդ1 Ճեռավորության վրա, ապա Ճոգ չէ, որովՃետն այդ պատմությունները զինվորները Ճաճույքով փոխանցում են մեկը մյուսին ն քննարկում ողջ զորամասում: Յուրաքանչյուր ղեկավար պետք է զգուշանա Ճակառակորդի ուժերը թերագնաՃատելու գայթակղությունից: իր «իմ պայքարը» գրքում Ադոլֆ Հիտլերը պատմում է, թե Մեծ պատերազմի ժամանակ ինչպիսի Ճոգեցնցում ապրեցին իր գնդի զինվորները, երբ առաջին անգամ բախման մեջ մտան անգլիական զորքերի Ճետ: Հրամանատարներն իրենց ասել էին, թե անգլիացիները ֆիզիկապես թույլ են ու վախկոտ: ԴյուրաՃավատ զինվորները Ճավատացել էին դրան: կռվի ժամանակ, Ճակառակորդի Ճետ առաջին ծանոթությունից Ճետո, զինվորները Ճասկացան, որ իրենց անխիղճ կերպով խաբել են: նրանք շատ վախեցան ն Ճիասթափվեցին: եթե զորքերը Ճամոզված են, որ գործերի վիճակը Ճենց այդպիսին է, ն երբ նրանք անսպասելիորեն բախվում են միանգամայն այլ իրադրության, ապա այդպիսի անցման Ճանկարծակիությունը շատ Ճաճախ առաջ է բերում խուճապ: Զորքերը պետք է կռվեն Ճավատալով իրենց ուժերին, իսկ դա նշանակում է, որ նրանց պետք է ասել ն՛ ամենալավի, ն՛ ամենավատի մասին: Սարսափի մյուս Ճիմնական Ճակաթույնը պատվասիրությունն է՝ նկատելի լինելու, աչքի ընկնելու կրքոտ ցանկությունը: Սըր Արչիբալդ Ուեյվելն ընդգծում է, որ նապոլեոնը իր վեՃությանը Ճասավ ոչ այնքան շնորՃիվ ռազմավարության Ճիմնավոր ուսումնասիրության, որքան պատերազմի ժամանակ մարդկային բնավորությունների դրսնորումների փայլուն իմացության: Արդեն նրա առաջին քայլերը վկայում էին, որ նա Ճոգեբանություն գիտե: îուլոնի պաշարման ժամանակ, լինելով Ճրետանու սպա, նա իր մարտկոցն առաջ մղված դիրքում տեղավորեց, ու թվում էր, թե այն սպասարկելու Ճամար Ճազիվ ՛

Մեկ յարդը հավասար է երեք ֆուտի կամ 914,4 միլիմետրի: Թարգմ. ծնթ.:

թե զինվորներ գտնվեն: Բայց նա մարտկոցի վերնում, շատ բարձր, մի պլակատ տեղադրեց, որի վրա գրված էր. «Անվախների մարտկոց»: Այդ մարտկոցում երբեք զինվորների պակաս չզգացվեց: Յուրաքանչյուր զինվոր ցանկանում է Ճերոս Ճամարվել: Սերնդեսերունդ զենքը փոխվւմ է, բայց մարդու բնույթն անփոփոխ է մնում: Ամեն մի մարտկոց պետք է իր պարզ նշանաբանը (դնիզը) ունենա, այնպիսին, որ Ճենց իրենք՝ զինվորներն են Ճորինել: Որքան էլ տարօրինակ Ճնչի այդ նշանաբանը, զինվորներն ամբողջ ուժով ձգտելու են արդարացնել այն, եթե դա իրենց սեփական նշանաբանն է: ինչպես կռվի դաշտում, այնպես էլ խաղաղ պայմաններում սովորելիս, անՃրաժեշտ է Ճամառորեն ներշնչել զինվորներին, որ իրենց զորամասի Ճամբավը պետք է անթերի լինի: կարիք չկա ասելու, որ սպաներն ու սերժանտները պետք է անձնական օրինակ ցույց տան: Հոլլը ընդգծում է, որ Առաջին ՃամաշխարՃային պատերազմի ընթացքում սպաների շրջանում կոնտուզիայի դեպքերը երեք-չորս անգամ ավելի Ճաճախ էին Ճանդիպում, քան զինվորների մոտ: Այս անՃավասարաչափությունը Հոլլը բացատրում է նրանով, որ «սպաները ոչ միայն քաջ էին, այլն օրինակ էին ցույց տալիս իրենց զինվորներին»: Ամբողջ զորամասը սպայի օժանդակությունն է որոնում, իսկ նա ոչ մեկի մոտ այն որոնել չի կարող: Սպան կարող է Ճույս դնել միայն իր վրա: իսկ երբ նա Ճույսը դնում է մեկ ուրիշի վրա, ապա նրա Ճեղինակությունը վայրկենաբար ընկնում է: Վտանգի դեմ Ճանդիման զինվորները բնազդաբար դիմում են նրան, ն երբ նա թեկուզ աննշան շփոթվածություն է Ճանդես բերում, զինվորների մարտական ոգին թուլանում է: եվ այդպես է նույնսկ այն դեպքում, երբ ոչ մի լուրջ բան չի պատաՃում: Բայց եթե նա իրեն Ճանգիստ ու Ճավաք է պաՃում, ապա զինվորները շարունակում են մարտը՝ Ճավատալով, որ իրենց Ճրամանատարը վստաՃորեն կողմնորոշվում է իրադրության մեջ: Այն զորքերը, որոնք գիտակցում են, որ իրենց մարտական պատրաստությամբ զիջում են Ճակառակորդին, չեն կարող Ճուսալի լինել: Անգլիական զինվորներին Ճակառակորդի թվական գերակշռությունը չի ճնշում այնքան ժամանակ, քանի դեռ նրանք Ճավատում են, որ իրենց զենքը չի զիջում Ճակառակորդի զենքին: Հոգու խորքում անգլիացի զինվորը լավատես է, իսկ լավատեսությունը ուժ է տալիս, մինչդեռ Ճոռետեսությունը թուլացնում է: Զինվորներին ղեկավարելու արվեստն ամբողջությամբ կարելի է արտաՃայտել մեկ բանաձնով. նրանց պետք է լավատես դարձնել: երբ զինվորները կարծում են, թե իրենց կյանքի պայմանները շատ վատն են, իսկ ղեկավարությունն էլ բանի պետք չէ, ապա նրանք Ճոռետեսական տրամադրության մեջ են ընկնում ն մարտունակությունն էլ թուլանում է: իսկ երբ զինվորները

գիտեն, որ իրենց մասին Ճոգ են տանում, իսկ Ճրամանատարներն էլ այնպիսի մարդիկ են, ովքեր թույլ չեն տա, որպեսզի աղետ պատաՃի, ապա նրանք լավատեսորեն են տրամադրվում ն նրանց մարտունակությունն էլ բարձրանում է: Èավատեսությունը մարտունակություն է ծնում, մինչդեռ սարսափը սպանում է այն: նապոլեոնի ասույթը վերաձնակերպելով, կարելի է ներկայացնել Ճենյալ կերպ. «Մեկ գոՃունակ զինվորը երեք դժգոՃ զինվոր արժե»: Զինվորի բարոյական բարձր վիճակի կարնորագույն աղբյուրը վստաՃությունն է: Այս դրույթը երբեք այնքան ճիշտ չի եղել, որքան այժմ, երբ զինվորները, ապագայի նկատմամբ վստաՃություն չունենալով, ծանր խոՃեր են ունենում: Արդյո՞ք պատերազմից Ճետո աշխատանք կունենան: իրենց տներն արդյո՞ք վնասված չեն լինի: Ողջ կմնա՞ն, արդյոք, կինն ու երեխաները: ինչպիսի՞ն կլինի Ճետպատերազմյան աշխարՃը: Այս Ճարցերն են զբաղեցնում բոլոր զինվորների մտքերը: ԱնՃրաժեշտ է ամեն ինչ անել զինվորներին ոգնորելու ն նրանց վստաՃություն ներշնչելու Ճամար: կարնոր դեր կարող է խաղալ կրոնը: Ավելին, եթե այն վճռականությամբ օգտագործվի, ապա կարող է անել ամեն ինչ: Սակայն այդ խնդիրը Ճամազգային ն միջազգային բնույթ ունի ն, որպես այդպիսին, գրեթե անլուծելի է: Զորքերում աշխատող ռազմական կապելլաններն ու կրոնական կազմակերպությունների ներկայացուցիչները պարտավոր են ամեն մի Ճնարավորություն օգտագործել՝ զինվորներին ինքնավստաՃություն ն այն գործի նկատմամբ Ճավատ ներշնչելու Ճամար, Ճանուն որի նրանք կռվում են: եկեղեցական արարողությունները պետք է զինվորներին ոգեշնչելու միջոց դառնան, նրանց մարտական քաջագործությունների մղեն: Թող որ Աստվածաշնչի ընթերցումն ու քարոզները նպաստեն զինվորների Ճոգնոր վերելքին ն ինքնավստաՃություն ներշնչեն նրանց: «Դու մեզ ստեղծողն ես, մեր Աստվածը, իսկ մենք քո ծառաներն ենք», - այս բանաձնը պետք է Ճիշեցնել կրկին ու կրկին: Աստծո օգնությամբ անգլիական կայսրությունը կՃասնի Ճաղթանակի: Այդպիսի քարոզը չի կարող չվերականգնել վստաՃությունը:

ՊԷàՏՔ ՔÆՍՊՏծàծ.

ԿԱՐԳԱՊԱՀՈՒԹՅԱՆ ՆՇԱՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ

Ոչ մի սպա, ոչ մի սերժանտ շարքային զինվորին անտեղյակ չի թողնի այն մասին, թե ինչի Ճամար են Ճրացանը, սվինը, գնդացիրը կամ նռնակը: Զինվորներից յուրաքանչյուրին ամենայն մանրամասնությամբ սովորեցնում են օգտվել Ճակագազից, ցույց են տալիս, թե ինչպես պետք է ծալել մախաղը (ուսապարկը): Սակայն նրանք, չգիտես ինչու, ինքնին Ճասկանալի են Ճամարում, թե իբր յուրաքանչյուր զինծառայող գիտե, թե ինչի Ճամար է կարգապաՃությունը: իրականում քչերն են անՃրաժեշտ խորությամբ Ճասկանում կարգապաՃության նշանակությունն ու կարնորությունը: Գրեթե կես դար անկարգապաՃությունը գիտակցորեն քարոզվում էր որպես կյանքի օրենք: Այն փիլիսոփաները, ովքեր իրենց գլխավոր կարգախոսն էին Ճռչակել «Վարվի՛ր այնպես, ինչպես քեզ է դուր գալիս» սկզբունքը, Ճարձակվում էին բոլոր ընդունված նորմերի, օրենքների ու կարգի՝ ամուսնության, ընտանիքի, եկեղեցու, պետության, կայսրության վրա: նույնիսկ երաժշտության, գրականության, թատերական արվեստի բնագավառներում նախկինում ընդունված ձները մերժվում էին, ծնվում էին նոր դպրոցներ (եթե դրանք դպրոցներ կարելի է անվանել), որոնք, թվում է թե ոչ մի որոշակի կանոն չէին ընդունում: Վերջին Ճիսուն տարիների փիլիսոփայությունը կարելի է անվանել անՃատապաշտության փիլիսոփայություն: Այն չափից ավելի է շեշտում անՃատի իրավունքներն ու արտոնությունները, միաժամանակ գրեթե լիովին մոռացության տալով Ճասարա-

կության իրավունքներն ու արտոնությունները:1 Զառամյալ մարշալ Պետենը ռադիոյով ունեցած իր պատմական ելույթում Ֆրանսիայի անկման մեղքն այդ փիլիսոփայության վրա դրեց: եվ նա, Ճավանորեն, իրավացի էր: Միանգամայն անՃրաժեշտ է յուրաքանչյուր զինվորի գիտակցությանը Ճասցնել այն, թե ինչի Ճամար է պետք կարգապաՃությունը: «Գիտություն պատերազմի մասին» գրքում Հենդերսոնը գրում է. «Պատերազմը լոկ կույր կռիվ չէ ղեկավարությունից ն փոխներգործությունից զուրկ երկու ամբոխների միջն: Դա երկու լավ կազմակերպված զանգվածների բախում է, որոնցից յուրաքանչյուրի մասերը խելամտորեն Ճամագործակցում են, ենթարկվում մեկ միասնական կամքի ն իրենց առջն որոշակի նպատակ են տեսնում»: Այլ կերպ ասած, կարգապաՃությունն անՃրաժեշտ է անՃատների զանգվածը այնպիսի կազմակերպված կոլեկտիվ դարձնելու Ճամար, որը գործում է որպես մեկ ամբողջություն, Ճանուն միասնական նպատակի ն միասնական կամքով կապված: Պատմությունն անվիճելիորեն ապացուցում է, որ այդպիսի Ճամակարգն իրեն արդարացնում է ինչպես խաղաղ ժամանակ, այնպես էլ պատերազմական պայմաններում: Այն ավելի մեծ Ճավանականությամբ է Ճանգեցնում որոշակի նպատակների իրագործման, քան որնէ այլ Ճամակարգ: Այլ ոլորտներում նս դժվար չէ գտնել այս կարծիքը Ճաստատող փաստեր: Այն ֆուտբոլային թիմը, որը կազմված է տասնմեկ փայլուն խաղացողներից, բայց որոնք, գործում են՝ յուրաքանչյուրը միայն Ճույսն իր վրա դնելով, չի կարող Ճաջողության Ճասնելու իրական Ճույսեր ունենալ, երբ Ճանդես է գալիս տասնմեկկ քիչ փորձառություն ունեցող ֆուտբոլիստների դեմ, որոնք, սակայն, կոլեկտիվ խաղ են ցուցադրում: Պարանի երկու Ճավասար երկարության կողմերից ձգելիս անխուսափելիորեն կՃաղթի այն խումբը, որը Ճամաձայնեցված է գործում: Թիավարելիս, առագաստանավային սպորտում մրցելիս, թենիսում, կրեկետ խաղալիս ն այլն, Ճաղթանակը կախված է գործողությունների փոխՃամաձայնեցվածությունից: նույնն է նան բիզնեսում. Ճաջողության Ճասնում է այն ֆիրման, որի աշխատակիցները խիստ կարգուկանոնի են ենթարկվում: Սովորաբար, ոչ թե լոկ նշանակություն չի տրվում կարգապաՃությանը, այլն Ճաշվի չի առնվում անկարգապաՃության վտանգը: Այդ վտանգը զինվորները պետք է ըմբռնեն զինված ուժերի կազմ ներգրավվելուց անմիջապես Ճետո: նրանք դեմ չեն լինի կարգապաՃությանը, եթե գիտակցեն նրա նշանակու-

՛

Այստեղ, անկասկած, հեղինակը նկատի ունի 20-րդ դարասկզբի եվրոպական ն ամերիկյան փիլիսոփայությունը: Ուրիշ երկրներում փիլիսոփայության զարգացումն ընթացել է այլ ուղիներով: - Թարգմ. ծնթ.

թյունն ու կարնորությունը: ԱնկարգապաՃությունը առաջ կբերի զինվորների արՃամարՃանքը, երբ նրանք իմանան, թե ինչպիսի անկարգության ու քաոսի այն կարող է Ճանգեցնել: եթե խոՃարարներին թույլ տան սնունդ պատրաստել, երբ իրենք են ցանկանում, ապա զորքերը լրիվ պատկերացում կկազմեն այն մասին, թե ինչի է Ճանգեցնում անկարգապաՃությունը: îարբերում են կարգապաՃության երկու տեսակ. զանգվածների կարգապաՃություն ն անՃատի կարգապաՃություն: Զանգվածների կարգապաՃության վերաբերյալ Հենդերսոնն ասում է. «Վատ կարգապաՃություն ունեցող բանակում շատ ցածր մակարդակի վրա է նան շարժունությունը: Հազար սվին ունեցող գումարտակը ժամանակին կռվի դաշտ դուրս բերելը Ճեշտ գործ չէ: կռվի դաշտում Ճաջողության Ճասնելու գաղտնիքը վճռորոշ ուղղությամբ գերակշռող ուժեր կուտակելու կարողության մեջ է՝ լինեն դրանք բարոյական, նյութական, թե ն՛ մեկը, ն՛ մյուսը»: կարգապաՃ զորքերը Ճարձակման ժամանակ մեծ եռանդ են դրսնորում: Ամերիկայում քաղաքացիական պատերազմը սարսափելի անկարգության ողբերգական օրինակ ցույց տվեց, այնպիսի անկարգության, որը զորքերի մոտ մանրակրկիտ նախապատրաստության ն կոշտ կարգապաՃության բացակայության Ճետնանք էր: Պատմության մեջ կարելի է բավականին մեծաթիվ օրինակներ գտնել, թե ինչպես զինվորները, վեՃ դրդապատճառներից մղված կռիվ գնալով, Ճանդես են բերել ն՛ մեծ եռանդ, ն՛ մեծ խիզախություն: Սակայն երկարատն ժամանակաշրջաններում վիճակն այնպիսին է եղել, որ Ճակառակորդ բանակները կազմված են եղել գլխավորապես ռազմական գործը վատ իմացող, թեն ոգեշնչված մարդկանցից, որոնք արշավանքի էին դուրս գալիս երբ իրենք էին ցանկանում, ն ցրվում էին ըստ իրենց Ճայեցողության: Արդյունքները զարմանալիորեն տարօրինակ էին լինում: Ոչ մի Ճրամանատար Ճաստատ չգիտեր, թե կռվի դաշտում քանի զինվոր կունենա ն նրանք երբ կՃավաքվեն: իսկ այն դեպքերում, երբ նրանք արդեն ներկա էին լինում, նա չգիտեր, թե նրանց խելքին երբ է փչելու դադարեցնել մարտը: Յուրաքանչյուր զինվոր ինքն իր Ճրամանատարն էր ն Ճաշվի էր առնում միայն իր սեփական ցանկությունները: Բայց դեռնս չէր եղել որնէ այլ պատերազմ, որի ժամանակ այնքան անձնական Ճերոսության արարքներ գործած լինեին ն, միաժամանակ, այնպիսի մեծ քանակությամբ չարդարացված զոՃեր տրված լինեին, այնքան զուր ջանքեր գործադրված լինեին: Շարային պատրաստությունը ավելի արդյունավետ ն պակաս Ճոգնեցնող կլինի, եթե զինվորները Ճասկանան դրա իսկական նպատակը: Այդ նպատակը Ճետնյալն է. ա) Ճասնել գործողությունների փոխՃամաձայնեցման, բ) Ճրամաններին ենթարկվելը սովորություն դարձնել: Շարային պատրաստու-

թյունը Ճաճախ է քննադատության թիրախ դառնում (Ճատկապես այն մարդկանց Ճամար, ովքեր, ցանկալի է, որ ռազմական գործի վերաբերյալ ավելի շատ բան իմանային), որովՃետն նրա իսկական նպատակը անՃասկանալի է մնում: Ծաղրի են ենթարկում «Ճնացած արարողությունները», «զորանոցային Ճրապարակի պարապմունքները», դրանք խոյաՃարող ռմբակոծիչների ն տանկերի դարաշրջանում «անՃույս կերպով Ճնացած» են Ճամարվում : Սակայն այդ աշխույժ քննադատությունը շրջանցում է շարային պարապմունքների բուն էությունը: Զինվորը կամ գունդը երբեք բնազդորեն չեն ենթարկվի, եթե ենթարկվելը սովորություն չի դարձել: Պատմական փորձը անվիճելիորեն ապացուցել է, որ շարային պատրաստությունը կոլեկտիվում ենթարկվելու սովորություն դաստիարակելու առավել արդյունավետ ն նույնիսկ միակ եղանակն է: «Դիտարկենք մի օրինակ, որը ցույց է տալիս, թե ճգնաժամային իրադրության մեջ ինչեր կարող է անել կարգապաՃությունը: Պատերազմի սկզբում, Մոնսից նաՃանջելիս, անգլիական գվարդիական դիվիզիայի գումարտակներից մեկը պաշտպանում էր պաշտպանական գծի Ճանգուցային կետ Ճամարվող մի կամուրջ: Այդ կամուրջը պաՃելուց շատ բան էր կախված: Վրա Ճասավ վճռական պաՃը: Գերմանացիներն այդ գումարտակի դեմ նետեցին մեկ դիվիզիան մյուսի Ճետնից ն փաստորեն ոչնչացրին այն: Ոչ այնքան խոր խրամատում մնացին Ճազիվ 30 զինվորներ: նրանց առջն, մի քանի մետրի վրա, կար մի խոր խրամատ, որը տանում էր դեպի թշնամու թիկունքը: Այդ մի բուռ մարդիկ անՃավասար կռիվ էին մղում գերմանացի մեծաթիվ Ճրոսակների դեմ, որոնք Ճամառորեն մղվում էին դեպի կամուրջը: Հանկարծ անգլիական Թոմմին, դեռնս գրեթե մի դեռաՃաս, գոչում է. «Գվարդիականնե՛ր, առա՛ջ»: կենդանի մնացած գվարդիականները նետվում են անխուսափելի թվացող մաՃին ընդառաջ: Մոտավորապես տասնՃինգ մետր վազելով նրանք թռչում են այն խրամատը, որը տանում էր դեպի գերմանացիների պաշտպանության թնը, ն թիկունքից ուժգին կրակ են բացում Ճարձակվող թշնամու վրա: Գերմանացիները տատանվում ն կանգ են առնում: ի վերջո, նաՃանջի Ճրաման է տրվում ն Ճարձակվողների ալիքը սկսում է Ճետ գլորվել: Շուտով Ճամալրում է ստացվում ն կամրջի մոտ գրաված դիրքը Ճաջողվում է պաՃել: երիտասարդ Թոմմիի անունը Ճիշատակվում է Ճրամաններում ն նրան ներկայացնում են պարգնատրման: Դիվիզիայի Ճրամանատար գեներալը Ճարցնում է. «Ո՞վ Ճրամայեց առաջ շարժվել դեպի այդ խրամատը»: նրան պատասխանում են, որ դա տասնութամյա փողՃարն էր: Զարմանքից քար կտրած գեներալը բացականչում է. «Հիանալի տղա է: ինչպե՞ս դուք Ճամարձակվեցիք այդպիսի Ճրաման տալ»: Զինվորը պատասխանեց. «Դրանք, սը՛ր, գվարդիականներ էին: ես

գիտեի, որ նրանք կենթարկվեին»: Այո՛, նա գիտեր, որ կարող է Ճույս դնել իր զորամասի մարտական ոգու վրա»:2 Սակայն զանգվածի կարգապաՃությունը դեռ բոլորը չէ: ժամանակակից պատերազմում բավական չէ, որպեսզի Ճազար Ճոգին գործեն որպես մեկ ամբողջություն: Առավել նս մեր ժամանակներում, քան երբնիցե, յուրաքանչյուր զինվոր պետք է ոչ միայն անառարկելիորեն ենթարկվելու ոգի ունենա, այլն պետք է ոգեշնչված լինի: նա պետք է գիտենա, որ ժամանակակից ճակատամարտի որոտի մեջ Ճարձակման ելքը նշանակալի չափով կախված է իր նախաձեռնությունից: Զինվորների այդպիսի ուսուցումը Ճիանալի կերպով կՃամապատասխաներ անգլիական բնավորությանը: Որպես ազատ մարդկանց ռասա մենք ակնՃայտ առավելություն ունենք գերմանացիների նկատմամբ: Խիտ շարքերով Ճարձակվելու եղանակը ստեղծվել է ոչ թե գերմանացի ռազմական տեսաբանի քմաՃաճույքով, այլ դաժան անՃրաժեշտության ճնշման Ճետնանքով, ճնշում, որը պայմանավորված է գերմանական բնավորությանը Ճատուկ ներքին թերությամբ: Գերմանական զինվորի Ճոգեբանական կերտվածքի լավագույն գծերն են բնազդային Ճնազանդությունը, ծայրաՃեղ աշխատասիրությունը ն մանրուքների նկատմամբ բացառիկ ուշադրությունը: Հիմարություն կլիներ թերագնաՃատել այդ խիստ արժեքավոր գծերը: Սակայն դրանք չեզոքացվում են նրա թույլ կողմերով. նա ստրկական մտածելակերպի տեր է ն Ճմուտ ղեկավարման կարիք ունի: Արժանին մատուցելով Գերմանիայի ռազմական Ճամակարգին, անՃրաժեշտ է նան ընդունել, որ գերմանացի զինվորները ականավոր ռազմական ղեկավարներ ունեին: Ավելի քան կես դար գերմանացի սպային սովորեցնում էին կռվի դաշտում ղեկավարել իր ենթականերին, ն նման ուսուցումը գործնականում իրեն Ճոյակապ կերպով արդարացրեց: Գերմանական բանակի իրական ուժը գրեթե բացառապես նրա ղեկավարությունն է: Որպես զինվոր գերմանացին զիջում է այլ ռասաների պատկանող զինվորներին: ԸնդՃանուր կարծիքն այն է, որ Ամերիկայում քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում գերմանական զորամիավորումները ավելի վատ էին կռվում, քան իռլանդացիները: Այդ փաստը Ճատուկ նշանակություն է ստանում, երբ նկատի ենք ունենում, որ իռլանդացիներին բնորոշ է անՃատապաշտությունը (ինդիվիդուալիզմը), այն դեպքում, երբ գերմանացիների մոտ, այլ ռասաների Ճամեմատությամբ, ուժեղ է Ճոտային բնազդը: իռլանդացիներին

Գեներայ-մայոր Մ.Բ.Սթյուարտի դասախոսությունից, որ նա կարդացել է Միացյալ Նահանգներում՝ Ուեստ-Փոյնթի ռազմական դպրոցում: - Հեղինակի ծնթ.:

Ճիանալի զինվորներ էին անվանում, մինչդեռ գերմանացիների վերաբերյալ այդ շոյող բնորոշումը երբեք չի օգտագործվել: Անգլիական այն զինվորների վրա, ովքեր այս պատերազմի ճակատամարտերում դեմ առ դեմ Ճանդիպել են գերմանացի զինվորներին, վերջիններիս ռազմական ունակությունները որնէ տպավորություն չեն գործել: նկարագրելով Թոբրուկի վրա գերմանացիների կատարած Ճարձակումը, զինվորական թղթակիցներից մեկը Ճաղորդում է Ճետնյալը. «Մի ավստրալիացի, նախկին առնտրական Սիդնեյից, պատմեց ինձ, թե ինչպես ինքն ու Ճինգ այլ զինվորներ, պաՃակախմբի կազմից, փախուստի մատնեցին քառասուն գերմանացիների, նրանցից մեկին էլ գերի վերցնելով: - Մենք Ճաղորդագրություն ստացանք, - ասում էր նա, - որ փշալարերից այն կողմ մոտ քառասուն գերմանացիներ կան: Մենք գնացինք ընդամենը վեց Ճոգով, որպեսզի շատ չթուլացնենք մեր դիրքը: կրակի պաշտպանության ներքո, որ մեր գլուխների վրայով անընդմեջ տեղում էին մեր մարտիկները, խումբը, մերկացրած սվիններով, ներխուժեց գերմանացիների դիրքերը: Թույլ չտալով, որ նրանք խելքի գան, մենք սպանեցինք գերմանացիներից Ճինգին: Մի քանի գերմանացիների ես Ճարվածներ Ճասցրի խզակոթով: Հետո ես մի քար վերցրի՝ ն ողջ մնացածները ծունկ չոքեցին: նրանցից մեկը արցունքն աչքերին աղաչում էր. «Մի՛ սպանեք ինձ», իսկ մյուսը գոչում էր. «Հանձնվո՛ւմ եմ, Ճանձնվո՛ւմ եմ»: Հիմա ես կարծում եմ, որ երբ գործը ձեռնամարտի է Ճասնում, ապա գերմանացիները իտալացիներից լավը չեն»: Շոտլանդական գնդի մի սերժանտ, որը մասնակցել է նախկին ն այժմյան պատերազմների ձեռնամարտներին, ասաց. «Այժմ գերմանական զինվորները նման չեն իրենց Ճայրերին, որոնք կռվում էին 1914 – 1918 թվականներին: Այդ տղաները մերձավոր կռվի մարտիկներ են, ընդ որում՝ կատաղի, մոլագար զինվորներ»: Ավստրալիացու այն միամիտ կարծիքը, թե վեց Ճոգին ի վիճակի է կռվել քառասուն գերմանացիների դեմ, Ճատուկ մեկնաբանություն է պաՃանջում: Անգլիացու այն (բոլորովին էլ ոչ անպատկառ) Ճամոզմունքը, թե ինքն առնվազն երեք օտարերկրացի արժե, ծագել է դեռնս Ազենկուրի մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտում, որտեղ նա չընդունեց իր աննպաստ վիճակը, թեն թշնամին թվային նշանակալից առավելություն ուներ: նույնիսկ ժամանակակից պայմաններում մարտի ելքը որոշվում է ոչ այնքան զորքերի թվաքանա-

կով ն զինվածությամբ, որքան զինվորների կամքով: Անգլիական զինվորի բարոյական գերազանցության աղբյուրն այն է, որ նա իր Ճոգեբանական կերտվածքով ի վիճակի չէ իրեն պարտված տեսնել: ԱնՃատի կարգապաՃությունը, ի տարբերություն խմբային կարգապաՃության, լավագույնս զարգանում է ուսուցման ընթացքում: Ամեն մի Ճնարավորություն պետք է օգտագործել զինվորին Ճնարավորություն տալու Ճամար, որպեսզի նա նախաձեռնություն Ճանդես բերի: Այն Ճիմար Ճանդիմանությունը, թե. «Դու այստեղ նրա Ճամար չես, որ մտածես», որը Ճաճախակի կարելի է լսել ոչ այնքան կրթված սերժանտների շուրթերից, պետք է փոխարինել Ճետնյալով. «Դո՛ւք այստեղ նրա Ճամար եք, որպեսզի մտածեք»: ե՛վ զորանոցային Ճրապարակում, ն՛ դասասենյակում յուրաքանչյուր զինվորի պետք է ստիպել, որ մտածի ոչ միայն իր, այլ նան զորամասի մյուս զինվորների Ճամար»: եթե զինվորին արգելենք մտածել, նրա վրա ոչ մի պատասխանատվություն չդնենք, թույլ չտանք, որպեսզի շարժվի ու գործի այլ կերպ, քան միայն ըստ Ճրամանի, ապա շատ շուտով նա կկորցնի նախաձեռնություն Ճանդես բերելու ամեն մի ընդունակություն: ժամանակակից պատերազմում, երբ ճակատամարտերը շատ ավելի մեծ են ն լարվածությունն էլ ավելի բարձր, քան անցյալի պատերազմներից որնէ մեկի ժամանակ, միանգամայն անխուսափելի են այնպիսի իրադարձությունները, որոնցում առանձին զինվորներ ստիպված կարող են լինել գործել ինքնուրույն, ըստ իրենց Ճայեցողության: ԱնՃրաժեշտ է առանձին զինվորի պատրաստման այնպիսի Ճամակարգ մշակել, որը կօգնի նրան լիովին պատրաստ վիճակում դիմավորել ցանկացած վտանգ: երբեմն կարելի է լսել, թե ժամանակակից զինվորը, ավելի կրթված ու զարգացած լինելով, քան իր նախորդները, խիստ կարգապաՃության կարիք չի զգում: Սա չափազանց վտանգավոր մոլորություն է: Զարգացման ցածր մակարդակ ունեցող զինվորներից կազմված, խիստ բարձր կարգապաՃություն ունեցող բանակը կարող է գլխովին ջախջախել թեն Ճամալսարանների շրջանավարտներից կազմված, բայց վատ կարգապաՃություն ունեցող բանակին: Անկախ անձնակազմի կրթական մակարդակից, ոչ մի բանակ չի կարող մարտունակ լինել, քանի դեռ ենթարկվելը զինվորների Ճամար սովորական չի դարձել: Փորձը ցույց է տալիս, որ կռվի դաշտում նույնիսկ կրթվածությունն այնքան կարնոր Ճատկություն չէ, որքան կարգապաՃությունը: Այն պնդումը, թե իբր բնազդաբար ենթարկվելու սովորությունը սպանում է նախաձեռնողությունը ն բթացնում՝ միտքը, պարզապես ճիշտ չէ: Անգլիական ծովային սպաները դաստիարակվում են 13,5 տարեկանից սկսած ն իրենց ողջ ծառայությունն անցկացնում են երկաթյա կարգապաՃության պայ-

- 3- -

մաններում, սակայն ճակատամարտում զարմանալի նախաձեռնողություն ն սրաթափանց միտք են դրսնորում՝ սարսափ ներշնչելով թշնամիներին ն առաջ բերելով բարեկամների Ճիացմունքը: կարգապաՃությունը զորքերի բարոյական վիճակի Ճիմքն է:

ՊԷàՏՔ ճՏծՏծàծ.

ԿԱՐԳԱՊԱՀՈՒԹՅԱՆ ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

նոր նշանակված Ճրամանատարը Ճակված է կարծելու, թե կարգապաՃությունը իր ենթակաների խմբում կարգուկանոն ապաՃովելն է: «ի՞նչ չափով խիստ են կարգապաՃությանը նրա կողմից ներկայացվող պաՃանջները», սպաների ն սերժանտների վերաբերյալ այս Ճարցը Ճաճախակի կարելի է լսել: ին՞չ բան է կարգապաՃությունը: ինչպե՞ս է այն ներդրվում: ինչպիսի՞ մարդիկ են կարողանում ավելի մեծ Ճաջողությամբ կարգապաՃություն ապաՃովել զորամասում: Դիմելով անգլիական բացատրական Ճաջողված բառարաններից մեկին, մենք տեսնում ենք, որ «կարգապաՃություն» (դիսցիպլինա) բառի արմատը d15Շ1p|6 բառն է, որ նշանակում է «աշակերտ, սովորող»: ներկայումս կարգապաՃություն (դիսցիպլինա) ասելով Ճասկանում են սիստեմավորված ուսուցում, վարժություններ, մտավոր, բարոյական ն ֆիզիկական ընդունակությունների զարգացում ն դրանց վրա Ճսկելու ընդունակություն, ինչպես նան ուսուցման ու վերաՃսկողության Ճամակարգ, որի խնդիրը օրինական իշխանությանը ենթարկվելն է, ինքնավերաՃսկողությունը ն այնպիսի վարքագիծ ապաՃովելը, որը Ճամապատասխանում է գոյություն ունեցող կարգերին: Սխալված չենք լինի, եթե ասենք, որ նա, ով մարդկանց որնէ խմբում կարգուկանոն է պաՃպանում, դրանով իսկ կարգապաՃություն է Ճաստատում: Բայց մեր այս պնդումը ճիշտ է միայն կիսով չափ: Ավելի գործուն դաստիարակ է նա, ով կարողանում է կոլեկտիվի վրա այնպիսի ազդեցություն գործել, որպեսզի նրա յուրաքանչյուր անդամ ձգտի կարգապաՃություն Ճաստատել:

Ստիպելը ամենից Ճաճախ խախտում է կարգապաՃությունը, քանի որ այն Ճատուկ է Ճաստատված իշխանությանը ն տրված է ծնողներին, ուսուցիչներին, պետությանը ն եկեղեցուն: իշխանություն կրող բոլոր այդ սուբյեկտները շատ Ճարմար ու Ճեշտ են Ճամարում պաՃանջել. «Վարվի՛ր այսպես ն այսպես, Ճակառակ դեպքում …»: Հաստատված իշխանությունը գործում է մաՃակի օգնությամբ, որը երբեմն ֆիզիկական, իսկ երբեմն էլ բարոյական բնույթ ունի: Մինչդեռ ամենատարրական կենսափորձն արդեն վկայում է, որ բռնությունը արդյունավետ է լոկ այնքան ժամանակ, քանի դեռ կա բարոյական ն ֆիզիկական մաՃակն օգտագործելու Ճնարավորություն: Èավ Ճրամանատարը երբեք քչով չի բավարարվում. նա միշտ ձգտում է Ճասնել առավելագույնին, քանի որ միայն կարգապաՃության բարձրագույն աստիճանն է Ճիմք ստեղծում ինքնավերաՃսկողության Ճամար: Բոլորովին էլ բավական չէ մարդուն բանակ զորակոչելն ու նրան լավ կռվող մեքենա դարձնելը: կան դրանից ավելի կարնոր խնդիրներ: Միանգամայն բնական է, որ լավ Ճրամանատարը բանակում ծառայելը ազնիվ մասնագիտություն է Ճամարում: նա իր գլխավոր խնդիրն է Ճամարում անձնակազմի ընդՃանուր բարոյական մակարդակի բարձրացումը, նրա լավագույն Ճատկությունների զարգացումը, յուրաքանչյուրին այն եզրակացությանը Ճանգեցնելը, որ անՃրաժեշտ է իր մեջ սեփական անձի արժանապատվության զգացում զարգացնել, որից ն ծնվում են մյուս բոլոր արժանիքները: Զինվորին կարգապաՃությունն ավելի շատ է պետք, քան որնէ այլ մարդու: Սակայն մեծ տարբերություն կա, մի կողմից, միայն սաՃմանափակող ն դժգոՃություն առաջ բերող կարգապաՃության ն, մյուս կողմից, այնպիսի կարգապաՃության միջն, որը գոյություն ունի որպես օգտակար շարժիչ ուժ, վարքի դրդապատճառ: երբ սրանից վաթսուն տարի առաջ սըր Ռոբերտսը նշանակվեց Հնդկաստանում մեր զորքերի Ճրամանատար, ապա նրա ուշադրությունը գրավեց տագնապաՃարույց մի երնույթ: Դեռնս որպես կրտսեր սպա ծառայելիս նա սարսափով էր դիտում այն Ճրապարակային մարմնական պատիժները, որոնց ենթարկվում էին իր մարտկոցի զինվորները: նա վաղուց Ճանգել էր այն եզրակացությանը, որ մշտական պատիժները զինվորին դարձնում են չոր ու անՃույզ ն այն դերի նկատմամբ անտարբեր, որը նա կատարում է գնդում: Ստանձնելով Ճրամանատարի պաշտոնը, լորդ Ռոբերտսը Ճրամայեց բոլոր նրանց, ովքեր կապ ունեին կարգուկանոնի Ճաստատման Ճետ, Ճրաժարվել մարմնական պատիժներից ն անցնել Ճանդուրժողականության: «ես պաՃանջում եմ, - գրում էր նա, - որ ծառայության առաջին երկուերեք տարիներին Ճաշվի առնվեն զինվորների երիտասարդ ն անփորձ լինելը»: Ավելին, նա պնդում էր, որպեսզի խրախուսվեն այն զինվորները, որոնց

ազգանունները կարգը խանգարողների ցուցակներում չկային, որպեսզի նրանց արձակուրդ տրամադրվի ն ընդՃանրապես ավելի մեծ ազատությունից օգտվեն: Այս իմաստուն զիջումները Ճեղաշրջում առաջ բերին ն կարգազանցների ցուցակներն անՃետացան: Բռնության խնդրի նկատմամբ խելամիտ մոտեցում Ճանդես բերելով Ռոբերտսը չորս տարվա ընթացքում Ճասավ այն բանին, ինչին դարերի ընթացքում չէին կարողանում Ճասնել «երկաթյա կարգապաՃության» Ճազարավոր ջատագովներ գնդակաՃարությունների, ծեծի ն բանտարկությունների միջոցով: Պատմությունը կարծես ինչպես Ճարկն է չի գնաՃատել լորդ Ռոբերտսին, որը ոչ միայն ականավոր զորավար էր, այլն սոցիալական ռեֆորմների բնագավառի առաջամարտիկ: կես դար առաջ Ճարբեցողությունը դեռնս վտանգավոր սոցիալական չարիք էր, ն այն ամենը, ինչ օրենքներ ստեղծողները ձեռնարկում էին դրա դեմն առնելու նպատակով, էական ոչ մի նշանակություն չէր ունենում: Բանակում կատարվող Ճանցագործությունների 90 տոկոսը ուղղակի կամ անուղղակի կերպով կապված էր Ճարբեցողության Ճետ: Ռոբերտսը քմաՃաճ մարդ չէր ն Ճիանալի Ճասկանում էր, որ եթե զինվորը սիրում է մի գավաթ գարեջուր խմել, ապա նա դրանից վատը չի դառնում: Բայց գեներալն իր առջն խնդիր էր դրել՝ վե՛րջ դնել Ճարբեցողությանը: ժամանակը օգտակար զբաղմունքներով Ճագեցնելու ճանապարՃով չարիքն արմատախիլ անելու նրա ծրագիրը պարզ էր ու իմաստուն: Հենց նա էր, որ Ճրամայեց յուրաքանչյուր գնդում զինվորական ակումբներ ստեղծել, որտեղ զինվորները կարող էին լրագրեր կարդալ, խաղալ, սնվել ն անՃրաժեշտ մանրուքներ գնել: (ներկայումս զինվորներն այս ամենը ընդունում են որպես բնական մի բան): Այստեղ գարեջուր էլ կար նրանց Ճամար, ովքեր սիրում են այդ խմիչքը, սակայն, ինչպես ն ենթադրում էր գեներալը, իրենց դրամական միջոցների մեծ մասը զինվորները սկսեցին ծախսել այլ բաների Ճամար, Ճենց որ դրանք իրենց մատչելի դարձան: Զափազանցություն թույլ տված չենք լինի, եթե ասենք, որ իր բարեփոխումների շնորՃիվ Ռոբերտսը նպաստեց միլիոնավոր ֆունտ ստեռլինգների խնայողությանը, քանի որ այդ բարեփոխումները նպաստեցին Ճանցագործությունների վերացմանն ու Ճիվանդությունների կանխմանը: Այդ նույն մեթոդները կիրառվեցին ոչ միայն բանակում: Հիսուն տարի առաջ ճիպոտն ու մաՃակը յուրաքանչյուր անգլիական դպրոցի անՃրաժեշտ պարագաներից էին: Այն օրերին աշակերտը մեկ դասի ընթացքում փաստորեն ավելի շատ ծեծ էր ուտում, քան մեր օրերում նա ստանում է իր Ճորից՝ առանց թույլտվության մառան ներխուժելու պատճառով: Յուրաքանչյուր ուսուցիչ

դասաժամի զգալի մասը նվիրում էր աշակերտներին ծեծելուն, ընդ որում, ոչ թե վատ արարքների Ճամար, այլ Ճենց այնպես, որպեսզի, ինչպես այն ժամանակ էին անկեղծորեն Ճավատում, երեխաների միջից դուրս քշեն սատանային ն նրաց Ճոգիներում, գիտելիքների տեսքով, բարեգործություն սերմանեն: ԱնՃրաժեշտություն չկա ասելու, որ դասերից փախչելը Ճամապատասխան գնաՃատական էր ստանում: ներկայումս գավազանը դպրոցից գրեթե անՃետացել է, չկա նան դասալքման երնույթը: Միայն Ճաստագլուխները կարող են պնդել, թե իբր ժամանակակից երիտասարդները անասուններ են դառնում, քանի որ մարմնական պատիժները Ճազվադեպ են դարձել: ներկայումս երիտասարդության շրջանում Ճանցագործությունները միայն չնչին տոկոսն են կազմում այն Ճանցագործությունների, որոնք կատարվում էին նախորդ սերնդի կյանքի ընթացքում: Դեռ երբեք կրթությունն այսպիսի բարձր մակարդակի վրա չի եղել: Քաղաքային ավագանու այն տարեց անդամներին ն այլ ինքնավստաՃ մարդկանց, ովքեր դառնությամբ են խոսում կրթական մակարդակի անկման մասին, չէր խանգարի իրենց քննական աշխատանքները Ճամեմատել ժամանակակից երիտասարդների աշխատանքների Ճետ, որպեսզի Ճասկանալի դառնար, թե այդ ոլորտում ինչ Ճսկայական առաջընթաց է ձեռք բերվել: Ո՞րն էր պատճառը, որ դպրոցների մեծամասնությունից մաՃակն անՃետացավ: Պատասխանը կարելի է կարդալ դոկտոր Ռայմոնտի «ժամանակակից կրթություն» գրքում: Դա տեղի ունեցավ շնորՃիվ այն բանի, որ «ստրկությանը փոխարինելու եկավ կարգապաՃությունը: Թատերական ներկայացումները, Ճամերգները, խաղերը, ճամբարները՝ այս ամենը դպրոցը ձնափոխեց Ճասարակական գործունեության մի Ճսկա ոլորտի»: Ռայմոնտի կատարած եզրակացությունն այնքան կարնոր է, որ արժե այն կրկնել: Դասալքումները վերացան, երիտասարդների հանցագործությունները կտրուկ կերպով նվազեցին, երեխաների կյանքը հազար անգամ ավելի երջանիկ դարձավ, քանի որ «ստրկությանը փոխարինելու եկավ կարգապահությունը: Թատերական ներկայացումները, համերգները, խաղերը, նամբարները՝ այս ամենը դպրոցը ձնափոխեց հասարակական գործունեության մի հսկա ոլորտիԼ: ներկայումս ուսուցիչներն ու աշակերտները շփվում են ոչ միայն դասարանում, այլն մի շարք այլ վայրերում: նրանք միմյանց Ճետ կապված են ընդՃանուր Ճետաքրքրություններով, խաղում են, Ճամերգներ գնում ն Ճաճախում այլ Ճասարակական միջոցառումների: Դրա շնորՃիվ նրանք միմյանց ճանաչում են ոչ միայն որպես ուսուցիչներ ն աշակերտներ, այլն որպես մարդկային անՃատներ: նրանք իրենց զգում են որպես մեկ կոլեկտիվի անդամներ,

Ճավատում են միմյանց ն փոխադարձ կապվածություն են զգում: իսկ կարգապաՃության ապաՃովման Ճին, բռնության վրա Ճիմնված Ճամակարգը կիրառում են միայն նրանք, ովքեր նոր մեթոդներ կիրառել չեն կարողանում, ի վիճակի չեն: երբ կոլեկտիվի անդամները տոգորվում են ընկերության ոգով, զգալով, որ նրա յուրաքանչյուր անդամի Ճետ նույն շաՃերն ունեն, ապա, արդեն անձնական նկատառումներից ելնելով, թույլ չեն տա, որպեսզի Ճաստատված կարգը խախտվի. չէ՞ որ ոչ մի մարդ ինքն իր դեմ զանցանք չի կատարի: Ոչ մի մարդ տՃաճություններ չի ստեղծի իր ղեկավարի Ճամար, որին ճանաչում ու Ճարգում է ն որի կարծիքն իր Ճամար թանկ է: Ղեկավարի Ճամար նս, որքան էլ նա կոպիտ մարդ լինի, դժվար է չոր ու անարդարացի վերաբերմունք ցույց տալ այն մարդու նկատմամբ, որին նա գիտե ն որի բարօրության Ճամար պատասխանատվություն է կրում: Այժմ արդեն պարզ է, որ առավել կայուն կարգապաՃություն ապաՃովվում է Ճետնյալ պայմանների առկայության դեպքում. 1) Ղեկավարը ճանաչում է իր ենթականերից յուրաքանչյուրին: 2) Յուրաքանչյուր ենթակա ճանաչում է իր ղեկավարին: 3) Ղեկավարը միշտ Ճամերաշխ է կոլեկտիվի Ճետ: 4) Խումբն ամբողջությամբ, ոգնորված իր ղեկավարի խանդավառվածությամբ, Ճամախմբված է որպես կոլեկտիվ: 5) Խումբը Ճամակված է ընկերության վեՃ գաղափարով: 6) կոլեկտիվը լավ մարզված է, եռանդուն է ն նախաձեռնող: Թվարկված պայմանները ստեղծելու դեպքում (իսկ դա բոլոր Ճանգամանքներում լիովին Ճնարավոր է) Ճանցագործություններ այլնս չեն կատարվի, ուսուցումն արագ առաջ կընթանա, զինվորները մարտունակ կդառնան, իսկ Ճաուպտվախտն էլ արդեն պետք չի լինի: կարելի՞ է, արդյոք, կասկածել դրանում: Ավելի վատ պայմաններում, քանի որ խմբերում նրանց աշխատանքը տնում է օրվա մեջ միայն վեց ժամ, շաբաթական Ճինգ օր, ն այդ ամենը՝ տարեկան երկարատն արձակուրդ ունենալու դեպքում, լավագույն դպրոցական ուսուցիչները մեր քաղաքների ետնախորշերում ավելի մեծ Ճրաշք են գործել: նախորդ սերնդի երեխաները, որպես կանոն, փողոցում իրենց ուսուցչին տեսնելիս թաքնվում էին մոտակա անկյունում: Այսօր ավելի սովորական է այլ բան. երեխաները սպասում են ուսուցչին ն նրան դպրոց են ուղեկցում: Որտե՞ղ են Ճարաբերություններն ավելի առողջ: Ո՞րն է ավելի արդյունավետ՝ ստրկությո՞ւնը, թե՞ կարգապաՃությունը:

ՊԷàՏՔ ՍàՃՏծàծ.

ԿԱՐԳԱՊԱՀՈՒԹՅԱՆ ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

(շարունակություն) կարգապաՃություն ներդնելիս լավագույն արդյունքներ տալիս են ոչ թե ճնշման, այլ արտաՃայտչական միջոցները: երբ փորձում են կարգապաՃություն ապաՃովել միայն ճնշումների օգնությամբ, ապա զինվորները դառնում են ծույլ ն այլնս ինչպես Ճարկն է չեն Ճակազդում կալանքին կամ պատժի մյուս ձներին: նրանք կորցնում են իրենց նախաձեռնողությունն ու անկեղծությունը: երբ Ճիմնականում ճնշումներ են գործադրվում, ապա անՃրաժեշտ է դառնում մշտական Ճսկողություն սաՃմանել զինվորների վրա: Զինվորներին կառավարելու փոխարեն ստիպված են լինում բռնանալ նրանց կամքի վրա: Այսպիսի Ճամակարգն արդարացված չէ նան տնտեսական տեսակետից, քանի որ նրան Ճենարան է պետք՝ ի դեմս լայն ու մեծ ծախսեր պաՃանջող կազմակերպության, որի գոյությունը, բացի դրանից, ոչ մի կերպ չի նպաստում բանակի մարտական ոգու ն մարտունակության բարձրացմանը: Այդ կազմակերպության մեջ են մտնում զինվորականների Ճամար նախատեսված բանտերն ու Ճաուպտվախտերը, բանտերի ծառայողական անձնակազմը, ռազմական ոստիկանությունը, բժշկական աշխատողների լրացուցիչ Ճաստիքները, գնդում՝ լրացուցիչ պաՃակակետերը, լրացուցիչ զենքը ն այլն: Մարտական Ճզոր ուժ դառնալու Ճամար բանակը պետք է վերին աստիճանի կարգապաՃ լինի: իսկ զորամասի կարգապաՃությունը ձնավորվում է

առանձին զինվորների կարգապաՃությունից: Զինվորների կարգապաՃությունը ձեռք է բերվում ոչ թե նրանով, որ սխալ գործողությունների Ճամար նրանց պատժում են, այլ նրանց վրա այնպիսի ազդեցություն գործելով, որպեսզի նրանք ճիշտ գործելու ցանկություն ունենան: եթե զինվորին կրկին ու կրկին այնպիսի Ճրամաններ են տալիս, որոնք նա ի վիճակի չէ կատարել, ապա շուտով նա սկսում է չկատարել նան ավելի Ճեշտ Ճանձնարարությունները: Սկզբում զինվորին անՃրաժեշտ է ամենայն մանրամասնությամբ սովորեցնել, թե ինչ պետք է անի, ն Ճետո միայն Ճրամաններ տալ: Պետք է ի նկատի ունենալ նան այն, որ կան ոչ միան արագ, այլն ավելի դանդաղ սովորող զինվորներ, որոնց կրկին ու կրկին պետք է բացատրել, թե ինչ են կատարելու: Յուրաքանչյուր նոր Ճնար իր բոլոր բաղադրիչների Ճետ միասին անՃրաժեշտ է սովորեցնել ամենայն մանրամասնությամբ: Ամենայն մանրամասնությամբ անՃրաժեշտ է ուսումնասիրել այն բոլոր տարրերը, որոնցից կազմված է կարգապաՃությունը: եթե գնդացիր Ճավաքելը Ճանձնարարված է որնէ նորակոչիկի, ապա չի կարելի նրան ծիծաղելի վիճակի մեջ դնել ն թերարժեքություն ներշնչել միայն այն պատճառով, որ նա ուշ է Ճասկանում, թե ինչ պետք է անի: Յուրաքանչյուր ՃրաՃանգիչ անպայման պետք է Ճամբերատար լինի: Մարդիկ ուսումնական գործունեության մեջ արագ են առաջադիմում, երբ սովորում են առանց ավելորդ շտապողականության: Հրամանը չՃասկանալը այն չկատարելու Ճամար արդարացում չի կարող լինել: Միննույն ժամանակ անիմաստ բան է սպասելը, որ երիտասարդ զինվորն ինքը ամեն ինչից ինքնուրույնաբար գլուխ կՃանի, իսկ եթե դա նրան չի Ճաջողվում, ապա պատժել, որպեսզի ապագայի Ճամար դաս լինի: Հրամանների ճիշտ կատարումն ապաՃովելու լավագույն եղանակն այն է, որ զինվորի մոտ պետք է սովորություն ձնավորել՝ Ճասկանալ այն, ինչ պարտավոր է կատարել: Քանի դեռ զինվորը վարքի մաքուր քարտ ունի, ապա նա լեռներ կշարժի տեղից՝ այն մաքուր պաՃելու Ճամար: Բայց Ճենց որ այնտեղ արվում է առաջին իսկ գրությունը, թեկուզ ն որնէ աննշան Ճարցի վերաբերյալ, ապա նրա այդ դրդապատճառը անՃետանում է: ԱՃա թե ինչու ոչ մի սպա չպետք է իր վրա նման լուրջ խթանն արՃամարՃելու պատասխանատվություն վերցնի: Առաջին կարգի կապիտան Ռորի Ս'կոննորը իր «նավի կառավարման տասը պատվիրանները» Ճիանալի գրքում գրում է. «Մեր ծառայության արժանապատվությունն ու վեՃությունը պաՃանջում են, որպեսզի յուրաքանչյուր սպայի ն ծովայինի վստաՃեն, իսկ եթե նրանք ինչ-որ կանոններ են խախտում, ապա դրանում տեսնել ոչ թե չար մտադրություն, այլ անտեղյակություն կամ մոռացկոտություն: իսկ եթե սպան կամ ծովայինը կրկին անգամ են սխալ թույլ տալիս, ապա նրանց Ճամար պատասխանատվություն կրող մարդիկ կա-

րող են գործել շատ Ճանգիստ՝ նկատի ունենալով, որ իրենց կողքին են ողջ նավատորմը, կարգապաՃական կանոնադրությունն ու երկրի խորՃրդարանը»: Այս ազնիվ խոսքերն իր սրտում պետք է կրի յուրաքանչյուր սպա, ով պարտավոր է Ճսկել զինվորական օրենքների կատարման վրա: Մենք բոլորովին էլ նկատի չունենք, թե կարգապաՃությունը բացառում է պատիժներ կիրառելը: եվ իսկապես, եթե Ճրամանատարը ենթադրում է, որ իր զորամասը կարող է դուրս գալ իր Ճսկողությունից, ապա նա պարտավոր է անմիջապես դիմել կտրուկ միջոցների: Վտանգավոր չէ, երբ նա ժամանակավորապես դաժան մարդու Ճամբավ է ձեռք բերում: Ապացուցելով, որ ինքն իր գործն իմացող սպա է, նա կարող է մի փոքր թուլացնել սանձերը: ԱնՃրաժեշտության դեպքում նա կարող է կրկին ձգել դրանք, բայց դա Ճազիվ թե պետք լինի անել: Հիշեցեք, որ ձեռքից բաց թողնված սանձերը ձգելն արդեն անՃնարին է: Այդ պատճառով էլ կարգապաՃական ոչ մի խախտում չի կարելի թողնել առանց կասեցման, ն ոչ մի լուրջ զանցանք չի կարելի լռության մատնել: ինքնագլխության ամեն մի դրսնորում անմիջապես պետք է կասեցնել, այլապես զորամասը դուրս կգա Ճսկողությունից: կարգապաՃության լուրջ խախտումներ թույլ չտալու Ճամար անՃրաժեշտ է Ճետնել ն ժամանակին ու վճռականորեն վերացնել փոքրիկ թերությունները: կարգապաՃական պրակտիկայի այս կարնորագույն դասը պետք է անգիր իմանալ: Սպաներից շատերը Ճակված են արՃամարՃելու մանրուքները՝ անկեղծորեն Ճուսալով, որ զինվորները կՃասկանան ու կգնաՃատեն իրենց բարեկամական վերաբերմունքը ն ավելի լուրջ Ճարցերում խախտումներ թույլ չեն տա: Բայց դա չափազանց վտանգավոր մոլորություն է: եթե զորամասում շատ են կարգապաՃության լուրջ խախտումները, ապա վստաՃորեն կարելի է ասել, որ ժամանակին չեն կասեցվել այնպիսի մանր խախտումներ, ինչպիսիք են Ճամազգեստը կրելու Ճարցում անփութությունը, ճշտապաՃության բացակայությունը ն այլն: կարգապաՃական պրակտիկայի ոսկե կանոնն է. հո՛գ տարեք մանրուքների մասին, ն այդ դեպքում ավելի մեծ խնդիրներում բարդություններ չեք ունենա: ինչ վերաբերում է պատիժներին, ապա պետք է Ճիշել, որ դուք գործ ունեք Ճասուն մարդկանց Ճետ: Պատիժն այն ամենալուրջ գործողությունն է, որ մի մարդը կարող է կատարել մյուսի նկատմամբ: Պատիժ կիրառելը մեծագույն ուշադրություն ն զգուշություն է պաՃանջում:

ՃVIII դարի մեծագույն բարեփոխիչ Բեկկարիան, որը ժամանակակից բոլոր քրեական օրենսգրքերի Ճիմնադիրն է, ղեկավարվում էր ստորն բերվող կանոններով, որոնք մեր օրերում ճիշտ են այնպես, ինչպես ճիշտ էին այն ժամանակ, երբ նոր միայն առաջ էին քաշվում: 1. Ավելի լավ է Ճանցագործությունը կանխել վստաՃության միջոցով, քան թե այն կասեցնել դաժան պատժի օգնությամբ: 2. Այն երկրները, որտեղ օրինականացված են ամենախիստ պատիժները, Ճայտնի են նան ամենից ավելի արյունոտ, ամենաանմարդկային Ճանցագործություններով, քանի որ ն՛ Ճանցագործի, ն՛ օրենսդրի ձեռքը շարժման մեջ է դնում նույն զգացումը՝ դաժանությունը: 3. Հանցագործությանն անմիջականորեն Ճետնող պատիժը միշտ ավելի արդյունավետ է: 4. Հաճախ Ճենց օրենքն է Ճանցագործություն ծնում: 5. Հանցագործությունները կանխելու ամենաՃուսալի մեթոդներից մեկը բարի գործերը խրախուսելն է: ԱնՃրաժեշտ է ընդգծել, որ պատիժը չի կարելի պարզ ձնականության վերածել: Ամեն մի խախտում պետք է ուսումնասիրվի ըստ էության ն ողջ զորամասի շաՃերի տեսանկյունից: Միշտ պետք է նկատի ունենալ Ճետնյալ Ճարցը. ինչպե՞ս Ճասնել զորամասի առավել բարձր բարոյական վիճակի: երբեմն, իսկապես, դրան կարելի է Ճասնել ինչպես Ճարկն է պատժելու միջոցով, բայց ավելի Ճաճախ՝ անսաՃման մեծաՃոգություն դրսնորելով: Èայնորեն Ճայտնի է այն դեպքը, երբ նապոլեոնը պաՃակակետերը ստուգելիս պարզում է, որ ժամապաՃներից մեկն իր դիրքում, անտառի բացատում, Ճենց ձյան վրա պառկել ու քնել է: Ըստ կանոնագրքի նապոլեոնը պետք է իր մոտ կանչեր պաՃակախմբի պետին, ձերբակալել տար կարգազանցին, այնուՃետն դատի տար ն շարքի առաջ գնդակաՃարեր: նման Ճանցագործությունը ներել չի կարելի, որտեղ էլ այն կատարված լինի՝ իր երկրում, թե Ճակառակորդի տարածքի վրա: Զի կարելի խղճալ այն զինվորին, որն ամոթալի արարք է գործել՝ քնել է իր պոստի վրա, վտանգելով մարտական ընկերների կյանքը: Ամենաերիտասարդ կապրալի Ճամար նույնիսկ պարզ է, թե ինչպես էր պարտավոր վարվել նապոլեոնը: Բայց նապոլեոնը Ճանճար էր, իսկ Ճանճարեղ մարդը գործում է այնպես, որ սովորական մարդը կռաՃել անգամ չի կարող: նա վերցնում է քնած ժամապաՃի Ճրացանը, կախում է ուսից՝ զբաղեցնելով Ճոգնած զինվորի կողմից լքված դիրքը: Հերթափոխի Ճետ մոտենալով սերժանտը տեսնում է, որ ժամապաՃը դեռ քնած է, իսկ կայսրը կանգնած է նրա դիրքում:

- 4- -

Ո՞վ կարող է Ճամարձակություն ունենալ ն պնդել, թե նապոլեոնը սխալ է թույլ տվել, թե նա զիջում է կատարել իր պարտքը զանց առնողին: Այդ խորաթափանց Ճոգեբանն, անկասկած, իրավացի էր: Գեներալ սըր Ջորջ Մակմանն այս միջադեպի կապակցությամբ նկատել է. «նրանից ավելի լավ ոչ ոք չգիտեր, թե որքան է Ճոգնում այն զինվորը, որն ամբողջ օրը արշավանքի է մասնակցել: նրանից ավելի լավ ոչ մեկը չէր Ճասկանում, որ «փոքրիկ կապրալի» մասին պատմությունը, որը Ճրացանն իր ուսին է առել՝ կարգազանցին գնդակաՃարող զորամաս կանչելու փոխարեն, Ճաջորդ օրն իսկ կայծակի արագությամբ տարածվելու է ամբողջ ճամբարում ն արշավանքի դուրս ելած զորասյուներում: Այդ դեպքից Ճետո սկսեցին փառաբանել ոչ միայն կայսեր մեծ Ճմայքը, այլն նրա, որպես քարոզչի, նուրբ զգայնությունը»: եվ իսկապես, ինչու՞ Ճենց այդպես չվարվել: Հրամանատարներից յուրաքանչյուրի անձնական իրավունքն է՝ բոլոր Ճնարավոր միջոցներով Ճասնել իր զորքի մարտունակության ն արդյունավետության բարձրագույն աստիճանին: îվյալ դեպքում նապոլեոնը մեծ իմաստնություն դրսնորեց, գտնելով, որ նպատակին Ճասնելու լավագույն ուղին պատերազմական ժամանակների օրենքի տառին Ճետնելը չէ, այլ այն շրջանցելը ն այն մարդուն կենդանի թողնելը, ով արժանի էր գնդակաՃարության: նույնիսկ երնակայությունից զուրկ մարդու Ճամար դժվար չէ պատկերացնելը, թե այս միջադեպն ինչպիսի բարոյական ազդեցություն գործեց նապոլեոնի բանակների վրա: եթե նրանց Ճրաման տրվեր կռվի մեջ մտնել, ապա նրանք այնպիսի ինքնամոռացությամբ, այնպիսի կրքով կկռվեին, որ դա զարմանք կպատճառեր նույնիսկ իրենց գլխավոր Ճրամանատարին: Մի՞թե զինվորը կտատանվեր իր կյանքը տալ այդպիսի Ճրամանատարի Ճետ կռիվ գնալիս: Դուք կասեք՝ դա Ճիմարություն է: Հիմարություն է, թե ոչ, բայց դա է իրականությունը: Շատ դեպքերում Ճենց մեծաՃոգությունն է Ճաջողության Ճանգեցնում: եվ խելացի ղեկավարը պետք է Ճմտորեն օգտվի դրանից: նորակոչիկների Ճետ անՃրաժեշտ է բարեկամաբար զրուցել կարգապաՃական Ճարցերի մասին, ընդ որում, իրենց այն իրավունքների ն պարտականությունների լույսի ներքո, որոնք նախատեսված են կանոնագրքով: ԱնՃրաժեշտ է մանրամասնորեն բացատրել, թե որն է պատիժներ սաՃմանելու նպատակը: Այդ նպատակը զանցանքները կանխելն է, այլ ոչ թե վրեժ լուծելը: Գործելով զինվորական օրենսդրության Ճամաձայն, սպան պետք է Ճարց տա ինքն իրեն, թե արդյո՞ք տվյալ դեպքում պետք է պատժել, իսկ եթե անՃրաժեշտ է, ապա ո՞րն է նվազագույն պատիժը: Հատկապես լուրջ նախազգուշացում պետք է կատարել զանգվածային պատիժների կապակցությամբ: Սրինակ, երբ ամենշաբաթյա ստուգումների

ժամանակ զորանոցի որնէ բաժնում անկարգություններ են Ճայտնաբերվում, ապա չի կարելի դրանց պատճառների անաչառ Ճետաքննություն կատարելու փոխարեն Ճախուռն կերպով պատժել անխտիր բոլոր զինվորներին՝ նրանց արտաՃերթ աշխատանքի ուղարկելով կամ որնէ այլ ձնով: Դա կարող է շատ վնասակար Ճետնանքներ ունենալ: Մարդկային խմբի Ճոգեբանությունը էականորեն տարբերվում է խումբը կազմող անՃատներից յուրաքանչյուրի Ճոգեբանությունից: երբ խումբն ամբողջությամբ Ճամոզված է, որ անՃիմն կերպով պատիժ է կրում, ապա բավականին վտանգավոր Ճոգեբանական Ճետնանքներ են ծագում: Զանգվածային պատիժը Ճաճախ լուրջ Ճանցագործությունների է Ճանգեցնում, քանի որ այն, Ճամախմբելով զինվորներին, խմբային բողոք է Ճարուցում: ե՛վ առաջին Ճերթին, ն՛ երկրորդ Ճերթին ն, մի խոսքովկ միշտ, պետք է մտածել զինվորների բարոյական վիճակի մասին, որն ամենից առաջ ամրապնդվում է արդարության, վստաՃության ն Ճարգանքի մթնոլորտում:

ՊԷàՏՔ àՏՃՏծàծ. ԿԱՆԱՅՔ երբ ժողովուրդը ոտքի է կանգնում պատերազմելու Ճանուն ազգային անկախության, ապա նա իր առջն որոշակի նպատակ է տեսնում՝ այնպիսին, որի մասին սովորական պայմաններում մոռանում են: Խմբային բնազդը զգալիորեն ուժեղանում է, քանի որ անՃատներին իրարից բաժանող ամենատարբեր սոցիալական արգելքներ թուլանում են: Բարձր դիրք գրավող դասակարգերը սկսում են բարեմիտ վերաբերմունք դրսնորել ցածր դիրք գրավողների նկատմամբ, մի բան, որ նորմալ պայմաններում չի դիտվում: Հասարակական փոխադրամիջոցների ուղնորները, ովքեր սովորաբար լուռ ու ինքնամփոփ են լինում, այժմ արդեն միմյանց ներգրավում են աշխույժ խոսակցությունների մեջ: Սոցիալական տարբեր շերտերի պատկանող կանայք ու տղամարդիկ ամուսնանում են միմյանց Ճետ, ինչն այլ պայմաններում Ճավանության չէր կարող արժանանալ: Սեռերի միջն գոյություն ունեցող պատնեշը եթե չի էլ վերանում լիովին, ապա շատ դեպքերում թուլանում է: Այն սաՃմանափակումները, որոնք նախկինում նպաստում էին կոլեկտիվի ներսում կարգապաՃության պաՃպանմանը, այժմ մի կողմ են նետվում: Արշավանքի դուրս գալուց առաջ ողջ Ճասարակությունն ավելի Ճոծ է դարձնում իր շարքերը: Այդ ամենի Ճետնանքով ծագող խնդիրներն ավելի լուրջ բնույթ են ստանում մի շարք այլ գործոնների առկայության դեպքում: երկրի արական բնակչության առավել կենսունակ մասը ձեռք է բերում թույլերի պաշտպանի լուսապսակ, ն կանայք բնազդաբար, շողոքորթելով ն շնորՃակալական զգացմունքներով լի, մոտենում են նրան: Խնդիրը բարդանում է նրանով, որ բնակ-

չության այս կենսականորեն ուժեղ մասը մեկուսացվում է ճամբարներում. ամուսինները բաժանվում են կանանցից, չամուսնացած երիտասարդները ազատվում են ծնողական կարգապաՃության սաՃմանափակումներից ն իրենց սեռական Ճետաքրքրությունները բավարարելու Ճնարավորություն են ստանում: Թեթն վարքի տեր կանայք նրանց որսում են ճամբարների շրջակայքում: Հատկապես ափսոսանքի է արժանի այն փաստը, որ շատ թեթենամիտ, Ճազիվ տասնՃինգ-տասնութ տարեկան աղջիկներ, ներգրավվում են այդ Ճորձանուտի մեջ, ի վերջո Ճասնելով բարոյական լիակատար քայքայման: Այս խնդիրները պետք է դիտել որպես պատերազմի անխուսափելի Ճետնանքներ: Մեզ մշտապես Ճիշեցնում են, թե «մարդը մնում է մարդ»: Բազմաթիվ կրթված մարդիկ, չպատկանելով վավաշոտների կարգին, այնուամենայնիվ նման պայմաններում զինվորների սանձարձակությունը դիտում են որպես անխուսափելի չարիք ն նույնիսկ ցանկալի երնույթ: Այդ դեպքում ինչու՞ տվյալ խնդիրն անուշադրության չմատնել: Բայց որքան էլ փորձում ենք վանել մեզանից այդ խնդիրը, այն մեզ Ճանգիստ չի տալիս: Ընդ որում, անՃանգստացնող է ոչ միայն Ճիվանդությունների տարածման անժխտելի փաստը, այլն այն զարմանալի կապը, որ գոյություն ունի բարքերի ն զորքի բարոյական ոգու միջն: Հոլլը, որն անկողմնակալ ուսումնասիրող էր ն ոչ մի եսասիրական շաՃ չէր Ճետապնդում, ասում է. «Պատերազմի ընթացքում առավելագույն Ճաջողության Ճասնելու Ճամար բոլոր մարդիկ, ինչպիսի դիրք էլ նրանք զբաղեցնելիս լինեն, անՃրաժեշտաբար պետք է բարձրագույն աստիճանի զսպվածություն Ճանդես բերեն»: Այս միտքն այնքան էլ արտասովոր չէ, որքան կարող է թվալ առաջին Ճայացքից: Ոչ ոք չի կարող ժխտել, որ սպորտի բնագավառում Ճաջողության Ճասնելու Ճամար խստագույն զսպվածություն է Ճարկավոր: Յուրաքանչյուր պատվախնդիր մարդ շատ լավ կարող է Ճիշել, որ զսպվածության բացակայությունը անՃաջողության է մատնում մարդուն: Դա նախապաշարմունք չէ: Գործնականում կրկին ու կրկին Ճաստատվում է այն իրողությունը, որ բարձրակարգ մարզիկը կորցնում է իր որակը, եթե այդ կանոնին չի Ճետնում: Այդ կանոնը պաՃպանելը կարնոր է ռինգի վրա, խաղադաշտում կամ Ճեծանվուղու վրա Ճաջողության Ճասնելու Ճամար: «ՀանրաՃայտ է, ն դա ապացուցված է փորձով, - ասում է դոկտոր Èոուրենս Բրաունը, - որ սեռական չարաշաՃումները տղամարդկանց, բայց է՛լ ավելի մեծ չափով՝ կանանց, Ճանգեցնում են նյարդային բազմաթիվ Ճիվանդությունների ն մեծաթիվ այլ տկարությունների: Սեռական եռանդի ծախսը Ճանգեցնում է ներքին սեկրեցիայի գեղձերի գործունեության խանգարումների այն ծանրակշիռ պատճառով, որ կանանց ն տղամարդկանց սեռական գեղ-

ձերը սերտորեն կապված են ներքին սեկրեցիայի գեղձերի Ճետ, իսկ վերջիններս մեծաթիվ կարնոր ֆունկցիաներ են կատարում՝ վերաՃսկելով մարդկային օրգանիզմի գործունեության շատ կողմեր»: Հետնաբար Հոլլը չի չափազանցում, երբ ընդգծում է, որ պատերազմում մեծագույն Ճաջողությունն անՃնար է առանց մեծագույն զսպվածության: եվ իսկապես, քաղքենին, որը, ուսերը թոթվելով պնդում է, թե մեր բնազդները տրված են մեզ նրա Ճամար, որպեսզի օգտվենք դրանցից, ն որ իրեն անՃրաժեշտ է լիակատար ազատություն տրամադրել, Ճազիվ թե Ճասկանա, որ նման կարծիքը բժշկության Ճամար անընդունելի է: «եթե այդ սկզբունքը լավն է սեռական բնազդների կապակցությամբ, ապա ինչու՞ այն կիրառելի չէ այլ բնազդների նկատմամբ», - իրավացիորեն Ճարցնում է դոկտոր Հելֆիլդը: Պատկերացնենք, որ Ճենց առաջին արկի պայթյունից Ճետո զինվորը լքում է իր գրաված դիրքն ու փախչում - Ճեռանում է: Դատարանում նա իր վարքն արդարացնում է «բնության տված բնազդով»: Èսելով այս փաստարկը, բրիգադային գեներալը ոտքի է կանգնում ն, նրա ձեռքը սեղմելով, ասում է. «Սիրելի բարեկամ, ես շնորՃավորում եմ ձեզ, քանի որ դուք վճռական փաստարկ բերեցիք այս միջնադարյան դատախազի Ճիմար մեղադրանքների դեմ»: Բերենք մեկ այլ օրինակ: Մի տղամարդ, զայրանալով, որ իրեն ամբոխի մեջ գտնվելիս Ճրել են, վրեժի իր բնազդին ազատություն տալով, Ճարվածում է բոլորովին անմեղ մի մարդու: Այս արարքի վկաները Ճավանություն են տալիս նրա արարքին, քանի որ նա Ճամարձակ կերպով ազատություն տվեց իր զգացմունքներին, իսկ նրանցից մեկն էլ նկատում է. «Բնազդները Ճենց նրա Ճամար են տրված, որ ոչ թե ճնշես, այլ բավարարես»: եվս մեկ Ճնարավոր դեպք. «Գիշերը բանկում բռնված գողին բանկի տնօրենը լիովին արդարացնում է, քանի որ նա ղեկավարվել է Ճետաքրքրասիրության ն կուտակման իր բնազդներով: ԱՃա՛ այն աշխարՃը, որտեղ մենք ստիպված կլինեինք ապրել»: Այսպիսով, այդ Ճարցն ավելի լայն նշանակություն ունի: Սեռական բնազդն ընկած է մարդկային բնավորության ինչպես ամենաբարձրագույն, այնպես էլ ամենաստոր դրսնորումների Ճիմքում: նորմալ սեռական կյանքը խոր այլասիրական զգացմունքներ է առաջ բերում: Դրա Ճետ կապված են որոշ արտոնություններ, սակայն կան նան որոշակի կոնկրետ պարտականություններ, ինչպես օրինակ՝ բնակարանով ապաՃովելը, կնոջ ն երեխաների մասին Ճոգ տանելը, նրանց Ճետ Ճուզական կապվածությունը ն այլն: Մինչդեռ աննորմալ սեռական կյանքի դեպքում արտոնություններն ու պարտականությունները փոխադարձաբար չեն Ճավասա-

րակշռվում: նա, ով վավաշոտ է, որպես կանոն, նան եսասեր է, ինքնասիրաՃարված, անկայուն ն անսկզբունքային: Պատերազմական արշավանքների ժամանակ նապոլեոնն իր Ճետ անպայման վերցնում էր Ճակառակորդի բոլոր գեներալների մասին Ճատուկ կազմված գործեր (դոսյեներ): Դա նա անում էր, որպեսզի կարողանար, ելնելով նրանց բնավորության ն խելքի մասին ունեցած տվյալներից, իր մարտավարությունը Ճակադրել նրանց մտադրություններին: իր պլանները մշակելիս նա միշտ Ճաշվի էր առնում Ճակառակորդի ռազմական ղեկավարների Ճոգեբանական առանձնաՃատկությունները: Սրինակ, Վաթեռլոոյի ճակատամարտի ժամանակ նապոլեոնը երկընտրանքի առաջ Ճայտնվեց. դաշնակիցներից ո՞ւմ վրա Ճարձակվել առաջին Ճերթին: եվ նա որոշում կայացրեց առաջին Ճարվածը Ճասցնել պրուսացիներին, քանի որ Ճիանալի գիտեր. նրանց Ճրամանատար գեներալ Բլյուխերը չափից ավելի շուտ բռնկվող է ն չի կարող խուսափել կռվից՝ ավելի զգուշավոր Վելլինգտոնին միանալու Ճամար: Գերմանացիները կատարելագործեցին նապոլեոնի Ճոգեբանական Ճնարները ն դրանք իսկական արվեստի աստիճանի բարձրացրին: Սատանայական Ճնարամտությամբ նրանք օգտագործեցին այն փաստը, որ ցանկացած անՃատի գնաՃատելիս ամենակարնորը նրա բարոյական կերպարն է: Որնէ երկիր ներխուժելուց առաջ նրանք արդեն Ճիանալի գիտեին, թե ում կարելի է գնել ն ինչ գնով: նրանք վարպետորեն խաղացին այն թաքուն սարսափների վրա, որոնք պաՃված են յուրաքանչյուր մարդու Ճոգու խորքերում: նապոլեոնի մեթոդը կատարելագործվեց. գործեր էին սարքվում նան ոչ մեծ քաղաքների պաշտոնատար անձանց, արՃեստակցական միությունների ղեկավարների, Ճայտնի քաղաքացիների ն սեփականատերերի վերաբերյալ: Այս սկզբունքը կարող է Ճետագա զարգացում ստանալ, քանի որ ամենից առաջ բարոյական կերպարն է բնութագրում ոչ միայն անՃատներին, այլն մարդկային խմբերը: Անցյալում գերմանական բանակում նույնպես կարծում էին, թե զինվորի Ճամար ազատ սեռական կապերն անխուսափելի են: Քանի որ դա պաշտոնական տեսակետ էր, ապա, գիտական պրոֆիլակտիկայի մեթոդներով քայլեր էին ձեռնարկվում զինվորներին վեներական Ճիվանդություններից պաշտպանելու Ճամար: Ավելի ուշ Ճաստատվեց պաշտոնական այլ տեսակետ, ըստ որի սեռական սանձարձակությունը ոչ միայն անխուսափելի է, այլն ցանկալի: Պատերազմից դեռ շատ առաջ գաղտնի կերպով խրախուսվում էին Ճարնանությամբ տեղավորված աշխատանքային ճամբարներում գտնվող պատանիների ն աղջիկների միջն պատաՃական սեռական կապերը: Ըստ ÈեՃաստանից ստացված ավելի Ճին վկայության, տներում տեղավորվող գերմանացի զինվորների քանակը որոշվում էր յուրաքանչյուր տանն ապրող երիտասարդ կա-

նանց թվով: òինիզմի արտաՃայտություն էր ն այն, որ մեր ձեռքն ընկած բոլոր գերմանացի բոլոր ռազմագերիները պաՃպանակներ (պրեզերվատիվներ) ունեին: Այն տպավորությունն էր ստացվում, թե դրանք մտնում էին նրանց ծառայական իրերի ցանկի մեջ: Ոչ ոք չէր կասկածում, որ եթե Գերմանիային Ճաջողվեր ՃամաշխարՃային տիրապետության Ճասնել, ապա նրա զինվորականներին թույլ էր տրվելու զբաղվել թալանի ամենատարբեր տեսակներով: նման օրինակները թույլ են տալիս տեսնել, թե ինչպիսի սերտ կապեր գոյություն ունեն բարքերի ն զորքի բարոյական վիճակի միջն: Ոչ մի չափով անՃիմն չի լինի, եթե եզրակացնենք, որ գերմանացի զինվորականներին Ճատուկ դաժանությունը ն նրանց կողմից բարոյականության բոլոր օրենքները լիովին արՃամարՃելը սեռական կյանքի նորմերի պաշտոնական անտեսման որոշակի Ճետնանքներն էին, մի բան, որ ընդունված էր գերմանական բանակում: Հազիվ թե այլ կերպ Ճնարավոր լինի բացատրել կանանց ն երեխաների այն սառնասիրտ սպանությունները, որ իրենց անձնական նախաձեռնությամբ կատարում էին գերմանացի զինվորականները: Գթություն Ճայցելու արցունքախառն ոռնոցները, որ արտաՃայտում էին գերմանացի զինվորները, երբ իրենց գլխավերններում Ճակառակորդի սվինի ծայրին արդարադատության ձեռքն էին տեսնոմ, ապշեցուցիչ նմանություն ունեին այն վավաշոտ մարդու խղճուկ գանգատների Ճետ, որին բռնել են ուրիշի կնոջ անկողնում: Ո՞վ կարող է Ճամարձակվել ու ասել, թե իբր զինվորի բարոյական կերպարը նշանակություն չունի: Անգլիական բանակում սեռական սանձարձակությունը լուրջ չարիք է Ճամարվում: Այդ պատճառով այդ չարիքի դեմ պայքարելու Ճամար որոշակի միջոցներ են ձեռնարկվում: Սակայն, ինչպես ն զինված ուժերում ծագող շատ խնդիրներ, այս խնդիրը նս վերաբերում է ողջ ազգին, ն միայն ազգն է ի վիճակի լուծելու այն: Դա ողջ Ճասարակության, այլ ոչ թե նրա մի մասի խնդիրն է: Ազգը կարող է շատ բան անել: Զինվորին իր տան Ճետ կապելու Ճամար ավելի լայնորեն, քան թե դա արվում էր մինչն այժմ, կարելի է օգտագործել ռադիոՃաղորդիչները: Զվարճություններն ու մյուս միջոցառումները պետք է արթնացնեն զինվորների ոչ թե վատ, այլ լավագույն բնազդները: էական ներդրում կարող է կատարել ինքը՝ բանակը: Գնդի սպայական կազմը պետք է Ճոգ տանի, որպեսզի զորանոցներն ավելի գրավիչ լինեն զինվորների Ճամար, քան Ճասարակաց տները, ճամբարն՝ ավելի գրավիչ, քան քաղաքները: Վատ սպայի ենթակաները ծառայությունից ազատ ժամանակ միշտ ձգտելու են դուրս պրծնել զորամասի սաՃմաններից: Բայց գրեթե բոլորին Ճայտնի է, որ պատանիների ն տղամարդկանց լավագույն մասն իր ժա-

մանակն անց է կացնում ոչ թե Ճասարակաց տներում, բիլիարդանոցներում, պարաՃրապարակներում ն նման այլ տեղերում, այլ երեկոյան դպրոցներում, մարզաՃրապարակներում, մարզասրաՃներում, գնդակ խաղալու մարգագետիններում կամ էլ Ճողամասում: Բանակի Ճամար չափազանց օգտակար է խրախուսել իր անձնակազմին, որպեսզի զինձառայողները ձգտեն Ճասնել բարձրագույն արդյունքների: Մարդը ձգտում է ակտիվ կյանքի, դա նրա ամենաուժեղ ցանկությունն է, ն եթե ճամբարում անՃետաքրքիր է ու ձանձրալի, ապա զինակոչիկների սեռական կյանքն անառողջ կլինի: «Անպարկեշտությունների մասին» Ճատուկ զրույցները շատ Ճազվադեպ են արդյունավետ լինում, քանի որ դրանց ընթացքում Ճամեստ զինվորներն իրենց արատավորված են զգում, իսկ անբարոյականներն էլ դրանք ընկալում են որպես զվարճություն: Բոլոր դեպքերում Ճոգեբանական սխալ են թույլ տալիս, երբ խնդրին մոտենում են բացասական կողմից: Մոտեցումը պետք է դրական լինի: Սեռական սանձարձակության վրա Ճարձակումներ կատարելու փոխարեն անՃրաժեշտ է ցույց տալ, թե ինչ օգուտ է տալիս ֆիզիկական մաքրությունը: Ֆիզպատրաստության ՃրաՃանգչի կողմից իբր թե առանց Ճատուկ մտադրության ասված մի նախադասությունը անՃամեմատ ավելի արժեքավոր է, քան թե թագավորական բժշկական քոլեջի ներկայացուցչի կարդացած երկարաշունչ մի դասախոսություն: նման Ճարցերում խորՃուրդ տվող մարդու Ճեղինակությունը առաջնաՃերթ նշանակություն ունի: ԱՃա թե ինչու Ճարգանք վայելող մարզիկի խոսքը առողջ երիտասարդների վրա շատ ավելի մեծ ազդեցություն կարող է գործել, քան բժշկագիտության ծեր պրոֆեսորի դասախոսությունները: Գործից անտեղյակ մարդկանց թվում է, թե օժանդակ տարածքային ծառայության1 կանայք ն աղջիկները ավելի են բարդացնում զինվորների սեռական պրոբլեմները: Բայց իրականում նրանք առողջ ազդեցություն են գործում: Հակառակ այդ կորպուսի սպաների Ճասցեին արված քննադատության, մենք լուրջ Ճիմքեր չունենք կասկածելու, որ նրանք շատ արժանավոր կանայք են ն անձնական մեծ ազդեցություն են գործում, ն Ճենց դա է ցանկացած կանանց կազմակերպության կարնորագույն նշանակությունը: Ընդունված է ասել, որ կանայք, տղամարդկանց Ճամեմատությամբ, ավելի Ճեշտ են ազդեցության տակ ընկնում: եթե նրանց Ճավատարմությունը այնքան էլ երկար չի տնում (ն Ճիմքեր չկան կասկածելու, որ դա Ճենց այդպես է), ապա ակնՃայտ է, որ նրանք ավելի ակտիվ են ն իրենց պարտականությունների կատարումից խույս տալու ավելի թույլ Ճակվածություն ունեն: ՛

Կամ՝ ամերիկյան բանակի կանանց օժանդակ կորպուս: - Հեղինակի ծնթ.:

Սպաները լավ անձնական օրինակ են ցույց տալիս, ուրիշներն էլ Ճաճույքով ընդօրինակում են նրանց: Այդ կանանց ընդՃանուր դրական ազդեցությունը զգացվում է ողջ բանակում: ԱնՃնարին կլիներ խիստ գաղտնի պաՃել Սժանդակ տարածքային ծառայության անձնակազմի կյանքը, ընդ որում, կանայք է՛լ ավելի մեծ ջանասիրությամբ են պաշտպանում իրենց Ճեղինակությունը, քան տղամարդիկ: նորմալ տղամարդուն նս Ճատուկ է Ճպարտությունը, ն նա չէր ցանկանա, որպեսզի իրեն տեսնեն մի այնպիսի կնոջ Ճետ, որը պոռնկությամբ է զբաղվում: Շատ ավելի մեծաթիվ տղամարդիկ են կանանց վերաբերյալ վեՃ իդեալներ դավանում, քան կարելի էր կարծել: Դա Ճատկապես նկատելի է աշխատավոր դասակարգերի շրջանում, որտեղ եղբայրն ու քույրը միասին են մեծանում, միասին դպրոց են գնում ն կապված են սիրո ու ընկերության զգացումներով: Այսպիսի պայմաններում նրանց սեռական Ճետաքրքրությունները ավելի նորմալ են զարգանում, քան այն երեխաների սեռական Ճետաքրքրությունները, որոնք մեկուսացված են փակ պանսիոններում: Դրա Ճետնանքով աշխատավոր երիտասարդության ներկայացուցիչները Ճաճախ բարոյական մաքրության ավելի բարձր օրինակներ են տալիս, քան թե ճգնավորը: նա գիտե, թե ինչ ամոթ է անօրինականորեն ծնված լինելը: նա Ճասկանում է, թե ինչպիսի ամոթ ն ՃուսաՃատություն է ապրում դժբախտության մեջ Ճայտնված աղջիկը: իր քույրերի նկատմամբ խոր անձնական Ճարգանքը նրա մոտ Ճարգանք է ձնավորում բոլոր կանանց նկատմամբ: նա, որպես կանոն, բարձր բարոյական պաՃանջներ է ներկայացնում այն կնոջը, որի Ճետ պատրաստվում է ամուսնանալ: Աշխատավոր դասակարգերը մեծ նշանակություն են տալիս ֆիզիկական մաքրությանը, մի բան, որն արՃամարՃվում է ուննոր դասակարգերի շրջանում: Քանի որ աշխատավորների շրջանում խմբային բնազդն ավելի ուժեղ է, քան մյուսների մոտ, ապա նրանք ավելի մեծ լրջությամբ են վերաբերվում սեռական թեթնամիտ կյանքի Ճետնանքներին: ԱկնՃայտ է, որ Սժանդակ տարածքային ծառայությունն իր բարոյական խնդիրներն ունի, քանի որ մարդկանց ոչ մի կազմակերպություն չի կարող անթերի լինել: Սակայն, շնորՃիվ Ճմուտ ղեկավարման բարոյականության նորմերի, խախտումներն այստեղ շատ Ճազվադեպ են: եթե զինվորի բարոյական կերպարի Ճետ կապված բոլոր խնդիրները Ճանձնվեին ռազմական Ճոգեբանության Ճատուկ դեպարտամենտին, ապա Սժանդակ տարածքային ծառայության ազդեցությունն օգտագործելու իրական Ճնարավորություններ կստեղծվեին: Այդ դեպքում զսպվածությունը կդառնար բանակի իդեալը:

Յուրաքանչյուր տղամարդ ձգտում է, որպեսզի կինն իր մասին դրական կարծիք կազմի: եվ քանի որ կանայք իրենք նս բարոյական արժեքների մասին առողջ պատկերացում ունեն, ապա Ճարցին գիտական ն գործնական տեսանկյուններից մոտենալիս այդ բնազդը կարելի է օգտագործել լավագույն ձնով: Գալիս է մի ժամանակ, երբ յուրաքանչյուր առողջ պատանի կնոջ կարիք է զգում: Դրանում ոչ մի վատ բան չկա: Ամբողջ երկրում կանանց կազմակերպությունները զինվորների շրջանում Ճիանալի աշխատանք են կատարում՝ ծառայությունից ազատ ժամանակ նրանց Ճանգիստն ու զվարճությունները կազմակերպելով: Բայց դա դեռ բավական չէ: Զինվորը ցանկանում է զրուցել այնպիսի կանանց Ճետ, ովքեր Ճասկանում են այն, ինչ ինքը պատմում է զինվորական կյանքի դժվարությունների մասին: Այդ աշխատանքի մեջ ներգրավված կանայք պետք է Ճասկանան, որ թեյ ն Ճամեղ բլիթներ բաժանելն իրենց կամավոր աշխատանքի ամենակարնոր մասը չէ: îղամարդիկ ոչ միայն Ճանգստի, այլն կանանց Ճասարակության ազնվացնող ազդեցության կարիքն են զգում: Այն կանայք, ովքեր ընդունակ են Ճասկանալու այդ ճշմարտությունը, խոր բավականություն են զգում, երբ զգում են, որ Ճենց իրենց ազդեցության շնորՃիվ էր, որ շատ զինվորներ չշեղվեցին ճիշտ ճանապարՃից: Հայտնի է, որ անցյալ պատերազմի ընթացքում վիրաբուժությունն ու Ճոգեբուժությունը Ճսկայական առաջընթաց ապրեցին: Սակայն Ճոգեբանական բազմաթիվ ն կարնորագույն խնդիրներ դեռնս իրենց լուծմանն են սպասում: Վաղուց ի վեր Ճայտնի է, որ մարդն իր սեռական եռանդին կարող է այնպիսի ուղղություններ տալ, որոնք ստեղծագործական են, բայց ոչ վերարտադրողական: Հենց դա էլ տեղի ունի այն ժամանակ, երբ, օրինակ՝ ատաղձագործը նապաստակների Ճամար վանդակ է պատրաստում, նկարիչը կտավ է ստեղծում, իսկ ռադիոսիրողն իր առաջին ընդունիչն է սարքում: Այդ գործընթացը սուբլիմացիա անունն է ստացել: նման դեպքերում սեռական եռանդի ուղղության փոփոխությունը անգիտակցաբար է կատարվում: Բայց կա նան մեկ այլ, գիտակցական գործընթաց, որը գիտական ուսումնասիրություն է պաՃանջում: Դա ձնափոխման գործընթացն է: Այս դեպքում սեռական եռանդը գեներատիվ (մանկածնական) ուղիներից գնում է դեպի վերարտադրական (ռեգեներատիվ) ուղիներ: Հիշեցնենք դոկտոր Èոուրենս Բրաունի խոսքերը. «կենսականորեն կարնոր սեռական եռանդը ռեգեներատիվ նպատակներով օգտագործելը օրգանիզմի ֆիզիկական վիճակում զարմանալի փոփոխություններ է առաջ բերում: Այդ փոփոխություններն ակնՃայտ են դառնում արդեն կարճ ժամանակ անց: Սրգանիզմի ֆիզիկական վիճակի բարելավումը նպաստում է մտավոր աշխատանքի ակտիվացմանն ու նրա մա-

- 5- -

կարդակի բարձրացմանը, իսկ դա, իր Ճերթին, Ճանգեցնում է Ճոգեկան Ճավասարակշռվածության»: Հավասարակշռվածություն: Մարմինը, միտքն ու Ճոգին ներդաշնակ Ճարաբերակցության մեջ են գտնվում: Մի՞թե սա չէ մարդու բարձրագույն իդեալը:

ՊԷàՏՔ ÆՍՍՏծàծ.

ՄԱՐՏԱԿԱՆ ՈԳԻ

նոր զինատեսակների ասպարեզ մտնելը Ճանգեցնում է մարտավարության (տակտիկայի) փոփոխությունների: Դեռնս ոչ Ճեռավոր անցյալում ճակատամարտի ելքը որոշվում էր ձեռնամարտում: Մարդը դեմ էր դուրս գալիս մարդուն, Ճարվածում ն Ճարվածներ էր ետ մղում: Այդ ակտիվությանը մասնակցում էին Ճզոր Ճոգեբանական ուժեր: Հակառակորդից մեկ մետրից էլ պակաս Ճեռավորության վրա թշնամու զինվորը ֆշշացնելով, անծանոթ լեզվով անեծքներ էր տեղում նրա վրա: նա օտար ն սարսափելի տեսք ուներ, ն նրա արտաքինն ամբողջությամբ վկայում էր սպանելու անիմաստ ցանկության մասին: նման պայմաններում միակ ելքը ողջ եռանդն ու արիությունը ժողովելն ու Ճակառակորդին տապալելն էր: Ավտոմատ Ճրացանը, գնդացիրը ն պայթուցիկ նյութերը ընդլայնեցին մարդկանց ոչնչացնելու Ճնարավորությունները, ն բանակները ստիպված եղան, ոչնչացման նոր միջոցներից պաշտպանվելու նպատակով, փորել գետինն ու թաքնվել նրանում: Զենքերի ավերիչ ուժի մեծացմանը զուգընթաց իրենց նշանակությունն սկսեցին աստիճանաբար կորցնել այն Ճոգեկան ուժերը, որոնք նախկինում այնքան կարնոր դեր էին խաղում: Այժմ արդեն, ինչպես պարզվեց, Ճակառակորդի նկատմամբ ատելություն առաջ բերելն ու պաՃպանելն ավելի դժվար է, քանի որ նա գրեթե անտեսանելի է դարձել: Այժմ ավելի շուտ զենքն է զենքի դեմ կռվում, քան թե մարդը՝ մարդու դեմ: եվ զինվորները գրեթե անձնական թշնամություն չեն զգում Ճակառակորդի նկատմամբ:

1914 թվականին, ծննդյան տոների ժամանակ, չեզոք գոտում անգլիական ն գերմանական զորքերի միջն իսկական եղբայրացման դեպքեր տեղի ունեցան: Թեյ ն ծխախոտ էին փոխանակում՝ անգլերեն ն գերմաներեն «ուռա՛» բացականչությունների ուղեկցությամբ: Անգլիական զորքերի Ճրամանատար գեներալ Ջոն Ֆրենչը Ճետագայում նման դեպքերը կանխելու նպատակով անմիջապես միջոցներ ձեռնարկեց՝ կազմակերպելով անօգուտ քննադատության երկարատն մի արշավ: Հատկանշական է, որ չի դիտվել գերմանական ն ֆրանսիական զորքերի եղբայրացման ն ոչ մի դեպք: Այդ մասին մտածելն անգամ 1914 – 1918 թվականների ընթացքում ֆրանսիացիներին կարող էր Ճրեշավոր թվալ: Պատերազմի առաջին օրից մինչն վերջինը երկու դաշնակից բանակների տրամադրությունները միանգամայն Ճակադիր էին: Ֆրանսիացու Ճամար պատերազմը ոչ թե կողմնակի, այլ անձնական գործ էր: նա կռվում էր իր Ճողի վրա: նրա կինն ու երեխաները կամ ստիպված էին լքել իրենց օջախը, կամ էլ գտնվում էին պատերազմի դաշտին շատ մոտ: նրա քաղաքները, գյուղերն ու եկեղեցիները ավերակների էին վերածվում: Այն դեպքում, երբ անգլիական զինվորները իրենց գերմանացի Ճակառակորդին գրեթե բարեկամաբար «Ջերրի» էին կոչում, ֆրանսիացու Ճամար նա մի ատելի «բոշ» էր: եվ իսկապես, անգլոսաքսը սովորաբար Ճոգեբանորեն պատրաստ չի լինում պատերազմի այն պարզ պատճառով, որ նա ընդունակ չէ որնէ մեկի նկատմամբ տնականորեն ատելություն զգալ: ինչ վերաբերում է կելտերին ն ռոմանական ժողովուրդներին, ապա նրանք իրենց անձնական ատելությունը փոխանցում են Ճաջորդ սերնդին: Անգլոսաքսին ատելության զգացումն անՃասկանալի է ն նրան փակուղու առջն է կանգնեցնում: եթե նույնիսկ նրա տունը ռմբակոծության Ճետնանքով ոչնչացվել է, կինն ու երեխաները՝ սպանվել, ոչնչացված է այն ամենը, ինչ նրա Ճամար թանկ էր, ապա միննույն է՝ նրա մերձավոր Ճարնանը նրանից պաՃանջելու է մարդասիրաբար վարվել թշնամու Ճետ: Èինելով զոՃ, նա վրեժի զգացումով վարակվելու ընդունակություն չունի: Այս զարմանալի առանձնաՃատկությունը Ճաճախ է քննադատներին այն Ճետնությանը Ճանգեցրել, թե անգլիացին մարտական ոգի չունի՝ այդ Ճասկացության ընդունված իմաստով: նա Ճամառ ու անվախ է, բայց զիջում է իր կրակոտությամբ ն գրոՃի թափով: Բայց այս դեպքում Ճարց է ծագում. իսկ ի՞նչ բան է մարտական ոգին: Զէ՞ որ եթե անգլիացին չունի այն, ապա ինչպե՞ս է նրան Ճաջողվում պաՃպանել Ճիանալի զինվորի իր Ճեղինակությունը: Այն ժողովուրդը, որը զուրկ է մարտական ոգուց, չի կարող Ճարյուրամյակների ընթացքում Ճաղթել, այն էլ՝ բազմաթիվ պատերազմներում:

Մարտական ոգին մարդու Ճակազդեցությունն է սարսափին: Անխուսափելի աղետին դեմ Ճանդիման ոմանք Ճեռու են փախչում, մյուսները դիմադրում են վայրի գազանի կատաղությամբ, իսկ կան նան մարդիկ, ովքեր սառնասիրտ զգուշություն են դրսնորում: Ո՞վ կարող է պնդել, թե երրորդ տիպի մարդու մարտական ոգին ավելի թույլ է, քան երկրորդինը: կախված ազգային Ճոգեբանական կերտվածքից, ստեղծված Ճանգամանքներից ն այլ գործոններից, մարտական ոգին ամենատարբեր դրսնորումներ է ունենում: կելտերի մոտ այն սոովորաբար դրսնորվում է չարության ձնով, մինչդեռ անգլոսաքսերի մոտ՝ կամակորության ն Ճամառության: Անգլոսաքսը տնականորեն ատելու ընդունակ չէ, բայց երբ նրան Ճամակում է անՃողդողդ վճռականությունը, ապա նրա թափին ոչ մի Ճակառակորդ չի դիմանա: Վտանգավոր իրադրության մեջ նա կարող է անզուսպ կատաղություն դրսնորել, որը դժվար է ՃաղթաՃարել: Անգլոսաքսի մեծագույն թերություններից մեկն այն է, որ նա չի կարողանում վերացարկում կատարել: նրան Ճատուկ է Ճումորի զգացումը, բայց ոչ սրամտությունը: նա չի կարողանում ինչպես Ճարկն է գնաՃատել փիլիսոփայությունը, քանի որ այն գործ ունի իր Ճամար անՃասկանալի, անշոշափելի կատեգորիաների Ճետ: նա Ճասկանում է միայն այն, ինչ տեսնում ն շոշափում է: իր գյուղում մեքենայի տակ ընկած երեխան նրա Ճամար ավելի մեծ նշանակություն ունի, քան թե կենտրոնական Զինաստանում մաՃացած կես միլիոն կանայք: Բայց դա բոլորովին էլ չի նշանակում, թե նա անսիրտ է: երբ աղքատությունն իր տանն է Ճայտնվում, դա նա զգում է նույնքան սուր կերպով, ինչպես ն որնէ այլ մարդ, ն այդ վիճակից ազատվելու Ճամար նա կարող է զոՃաբերել իրեն: Բայց նա գրեթե զուրկ է երնակայությունից: Այդպիսին է ժառանգաբար նրան փոխանցված Ճատուկ գծերից մեկը: Անգլոսաքսի բնորոշ առանձնաՃատկությունն այն է, որ պայքարի միակ ձնը, որը նա Ճասկանում է, բացաՃայտ կռվում ուժերի ու դիմացկունության չափումն է: նա պետքական չէ այնպիսի մարտական գործողությունների ժամանակ, երբ անՃրաժեշտ է թաքնվել Ճողի տակ ն կրակ բացել անտեսանելի թշնամու վրա: եթե մարտը նրա Ճամար անձնական գործ է դառնում, ապա նա գերադասում է Ճակառակորդին Ճանդիպել ձեռնամարտում: Անգլոսաքսն իր ուժերին վստաՃ ն անձնական նախաձեռնությամբ օժտված զինվոր է: Գերմանացին, ընդՃակառակը, արդեն վաղուց է, ինչ իր Ճույսը Ճիմնականում դնում է կրակի ն միայն կրակի վրա: Սվինը նա պաշտպանական, ն ոչ թե Ճարձակողական զենք է Ճամարում: Գերմանացու վրա ուղղված սվինը, նրան սարսափ պատճառելով, բարոյազրկում է:

ՃIՃ դարում Գերմանիայի Ճզորության աճը ավելի մեծ չափով, քան կարելի էր կարծել, պայմանավորված էր Ճրազենի զարգացմամբ:1 Դա լիովին Ճամապատասխանում է այնպիսի մի բանակի Ճոգեբանությանը, որը Ճարձակման ընթացքում երբեք ոգնորություն Ճանդես չի բերել, եթե մարտական կարգը գծային չի եղել: Գերմանացիները խուսափել են ձեռնամարտի տեսք ստացող անձնական կռվից, քանի որ այդպիսի կռվում նրանց շատերն են գերազանցել: Ճակատագրի Ճեգնանքով, այն զենքը, որն այժմ ունի գերմանական բանակը, այնպիսի մարտավարական (տակտիկական) Ճնարներ է պաՃանջում, որոնք չեն Ճամապատասխանում գերմանացիների Ճոգեկան կերտվածքին: Ճոճանակը թեքվել է մարտավարական այնպիսի եղանակների կողմը, որոնք նման են Ճին ձեռնամարտին: «îանկ» կոչվող զրաՃապատ մեքանաներում տեղավորված զինվորների փոքրիկ խմբերը գրոՃի են գնում, որպեսզի անմիջական շփման մեջ մտնեն Ճակառակորդի Ճետ: Գերմանացիների տեսանկյունից այս մեթոդը լավ է միայն այն դեպքում, եթե շոշափելի նյութական գերակշռություն է ստեղծվում: Բայց երբ ուժերը Ճավասարվում են, ապա մարտ վարելու՝ գերմանացիների Ճամար այդ անսովոր եղանակը նրանց մեջ առաջ է բերում սարսափ: Գերմանացիները երբեք բարոյական բարձր Ճատկանիշներով աչքի չեն ընկել: նորվեգիայում, Ֆրանսիայում ն կրետե կղզում անգլիական զինվորը կրկին անգամ ապացուցեց, որ մերձավոր մարտում նա զգալիորեն գերազանցում է գերմանական զինվորին: Ավելին, նա զարմացրեց իր քննադատներին՝ այնպիսի կատաղությամբ կռվելով, ինչպիսին անցյալում շատ Ճազվադեպ էր ունենում: Պատերազմ վարելու նոր մեթոդների ի Ճայտ գալը, մարտավարության փոփոխություններ առաջ բերելով, կրկին անգամ թշնամուն մատնեց անգլիական զինվորի իշխանությանը: Այսպիսին է այն իրադրությունը, որին լավագույնս Ճամապատասխանում է անգլիական զինվորի Ճոգեկերտվածքը: Ամենավտանգավոր սխալն այն էր, որ այդ Ճսկայական բարոյական գերազանցությանը չնչին նշանակություն էր տրվում. գտնում էին, որ անգլիական զինվորը կարող է դիմագրավել իր Ճակառակորդին միայն նյութական Ճավասարություն ունենալու դեպքում: Ֆրանսիայում կռվելիս, ռմբակոծիչների խոյաՃարող ռմբային Ճարվածների տակ, անգլիական զինվորը Ճաճախ Ճրացանով ու սվինով գնում էր տանկերի ՛

Հեղինակը փորձում է հետնանքը որպես պատնառ ներկայացնել: ՃIՃ դարում Գերմանիայի հզորության անը պայմանավորված է կապիտալիզմի զարգացմամբ, երկրի տնտեսական ն քաղաքական միավորմամբ, այլ ոչ թե հրազենով: - Ռուսերեն խմբագրի այս ծանոթագրությունը մենք տեղին ենք համարում: - Թարգմանչի ծնթ.:

դեմ, ն միայն գնդացրային կրակն էր նրան կարողանում սեղմել գետնին: Ոչ մեկն այն մարդկանցից, ովքեր գիտեն նրա մարտական, աչքի ընկնող արժանիքների մասին, չի կարող կասկածներ ունենալ պատերազմի վերջնական ելքի վերաբերյալ: եթե անգլիական զինվորն ինչպես Ճարկն է զինված է ն փորձված ղեկավարներ ունի, ապա նա մարտը վարում է բացառիկ եռանդով ու վճռականությամբ: Անգլիացին իր մարտական Ճատկությունները գնաՃատելիս շատ Ճամեստ է: Այս առավելությունը լուսաբանել է Անդրե Մորուան, որը շարադրել է իր խոսակցությունը մեր ռազմաօդային ուժերի երիտասարդ սպաներից մեկի Ճետ: Դժվա՞ր է, արդյոք, գերմանական ռմբակոծիչ ոչնչացնելը, - Ճարցրի ես տասնիննամյա մի պատանու, որի Ճաշվին արդեն մի քանի խփված գերմանական ինքնաթիռ կար: - Դժվա՞ր, - Ճարցս կրկնեց նա: - Ո՛չ, դժվար չէ: ԱնՃրաժեշտ է միայն ճշտությամբ կատարել այն ՃրաՃանգները, որ ստացել ես օդաչուական դպրոցում: իսկ դա նշանակում է՝ թռչել Ճակառակորդի ինքնաթիռի Ճետնից, նրա բաց արած կրակի վրա ուշադրություն չդարձնել, իսկ երբ քո ն նրա միջն 300 մետր է մնում՝ նրան «որսալ» այն փոքրիկ կարմիր շրջագծի մեջ, որը տեսնում ես լամպի առջնի ապակու վրա: Այդ պաՃին, ինչպես ինձ սովորեցրել են օդաչուական դպրոցում, անՃրաժեշտ է սեղմել ձգանը (գաշետը): Դա գործի կդնի բոլոր ութ գնդացիրները ն գերմանացին կխփվի: ես միշտ գործում եմ ըստ ՃրաՃանգի: երեք Ճարյուր մետրի վրա ես նշան բռնեցի Ճակառակորդին, սեղմեցի գաշետը ն խփեցի նրա ինքնաթիռը: Դուք տեսնում եք, որ դա բոլորովին էլ դժվար չէ: Այս երիտասարդ սպային ուսուցանել էին իրենց գործն իմացող ՃրաՃանգիչներ: Սդային մարտ մղելու ողջ արվեստը Ճանգեցվել էր մի պարզագույն բանաձնի. «Մոտենալ Ճակառակորդին, խնամքով նշան բռնել ն խփել նրան»: Բարոյական բարվոք վիճակը մանրակրկիտ ոսուցման Ճետնանք էր: Սդաչուն լիովին վստաՃ էր, որ իրերի վիճակը Ճենց այնպիսին է լինելու, ինչպես նկարագրում էին ՃրաՃանգիչները: Դժվա՞ր է: Ո՛չ, դա բոլորովին էլ դժվար չէ: ի լրացումն բանակի Ճիանալի մարտական ոգին ապաՃովող այնպիսի նյութական պայմանների, ինչպիսիք են մարզվածությունը, զենքն ու զինամթերքը, Ճանդերձանքը, կան նան որոշակի Ճոգեբանական գործոններ, որոնք է՛լ ավելի մեծ նշանակություն ունեն: Դրանց թվին կարելի է դասել Ճետնյալները. 1) անՃատը պետք է Ճավատա ինքն իրեն,

2) բանակը պետք է Ճավատա իր ուժերին, 3) բանակը պետք է Ճավատա իր Ճրամանատարին, 4) բանակը պետք է Ճավատա իր երկրին, 5) բանակը պետք է Ճավատա իր երկրի գործին: Բոլոր դեպքերում, ինչպես դժվար չէ տեսնել, պետք են Ճավատ, վստաՃություն ն Ճամոզվածություն: Վերլուծենք վերը թվարկված կետերը: 1. Անճատը պետք է ճավատա ինքն իոեն: - Զինվորը պետք է ոչ միայն մարզված ու զինված լինի իր թշնամուց ոչ վատ, այլ պետք է զգա նրա նկատմամբ իր բարոյական գերազանցությունը: նա պետք է գերազանցի Ճակառակորդին սեփական ուժերին վստաՃելու, սեփական անձի արժանապատվության ն անձնական կարգապաՃության տեսակետից: Այս Ճատկությունների անՃրաժեշտությունը ամրագրված է կանոնագրքերում: Այդ Ճատկություններն ուժեղանում են բարոյական բարձր իդեալներ քարոզելու շնորՃիվ: Հենց դրանում է Ճին ու իմաստուն զինվոր լորդ Բադեն-Պաուելի մեթոդը: նա Ճրաշալիորեն միլիոնավոր տղաների Ճոգիներ փոխեց: Բայց, որպեսզի այս մեթոդը լավ արդյունքներ տա, անՃրաժեշտ է ունենալ ոգեշնչված ղեկավարներ: Յուրաքանչյուր զինվոր պետք է տոգորվի խոր Ճավատով, որ իր անձնական ներդրումը չափազանց կարնոր է ընդՃանուր գործի Ճաջողության Ճամար: 2. Բանակը պետք է ճավատա իո ոõÅեոին: - Դեռնս լիովին Ճասկանալի չէ, թե ինչ ներգործություն է ունեցել պացիֆիստական (խաղաղասիրական) քարոզչությունը, որի Ճեղինակները քսան տարի շարունակ ներշնչում էին անգլիացուն, որ զինվորը վարձու մարդասպանից քիչ բանով է լավ, ն որ պատերազմն իր ամեն մի դրսնորումով անգլիացու Ճամար Ճրեշավոր չարագործություն է: Այս ուսմունքը չափազանց արժեքավոր է Անգլիայի թշնամիների Ճամար, ն նրանք, իսկապես, չծուլացան օգտվել դրանից: Այդ կոչը, որ կրկնվում է երկրի բոլոր ծայրերում, կարող է զանգվածային Ճետաքրքրություն ստեղծել պացիֆիստական գրքերի նկատմամբ, որոնք դեռ կան մեր գրադարաններում: Թեն Ճենց իր՝ պատմության ճնշման տակ պացիֆիզմը վճռականորեն մերժվեց, այնուամենայնիվ, մինչ այդ նրա պատճառած վնասը դեռ արմատախիլ չի արվել: Զինվորի բարոյական վիճակի Ճամար պատասխանատու յուրաքանչյուր ծառայող պարտավոր է ծանոթացնել նրան այն Ճիանալի մարտական կոլեկտիվի պատմությանը, որին նա այժմ պատկանում է. ինքնազոՃաբերման

առավել աչքի ընկած գործողություններին, երկրին ն կայսրությանը անթերի Ճավատարմությանն ու այն քաջագործություններին, որոնք անմաՃ փառքի են արժանի: Այդ օրինակները մարդկանց ավելի մեծ ուշադրությանն են արժանանում, քան Ճիմար ու դատարկ շաղակրատանքն այն մասին, թե որքան գեղեցիկ կլիներ աշխարՃը, եթե անգլիացին թույլ տար, որ բոլորը խփեին իրեն: 3. Բանակը պետք է ճավատա իո ճոամանատաոին: - Հենդերսոնն այն տեսակետին էր, որ «Ճակատամարտի ելքը որոշվում է մարդկանց սրտերում, ն գլխավորապես՝ Ճրամանատարի սրտում»: Վերջ չկա այն զոՃողություններին, որոնց պատրաստ են դիմելու զորքերը, եթե նրանց Ճրամանատարն այնպիսի մարդ է, որին նրանք Ճավատում ն Ճարգում են: երբ լորդ Ռոբերտսը ժամանեց Հարավային Աֆրիկա՝ այն զորքերի Ճրամանատարությունը ստանձնելու, որոնք Ճնարամիտ ու վճռական Ճակառակորդի Ճետ ունեցած կռիվներում մի շարք անՃաջողություններ էին կրել, զինվորները ուրախ բացականչություններով դիմավորեցին նրան, գոչելով. «Բոբզը ն Ճաջողությունն անբաժանելի են» («Բոբզ» - ը Ռոբերտսի փաղաքշական մականունն էր): Շուտով իրադրությունը նս փոխվեց: Այն նույն բանակը, որը պարտություն պարտության ետից էր կրել, այժմ սկսեց իրար ետնից Ճաղթանակներ տանել: Ռոբերտսի Ճրաշագործ ղեկավարության ներքո անգլիական զորքերի բարոյական վիճակն այնքան ամրապնդվեց, որ նրանք կարողացան ՃաղթաՃարել այլ պայմաններում անՃաղթաՃարելի թվացող դժվարություններ: իր զինվորների Ճետ Ռոբերտսի խոր կապվածությունը առաջ բերեց զինվորների փոխադարձ սերը: Այն ամենը, ինչ նա էր պաՃանջում, զորքերը կատարում էին առանց առարկության: 4. Բանակը պետք է ճավատա իո եոկոին: - երբ զինվորը բազմաթիվ զրկանքներ է կրում ն օրական մի քանի շիլլինգի Ճամար վտանգի ենթարկում իր կյանքը, ապա նա իրավունք ունի ակնկալելու, որ մյուսները նս ընդՃանուր գործում իրենց ներդրումը պետք է կատարեն: նրա գործը նույն չափով նան մյուս քաղաքացիների գործն է: Սակայն զինվորը կարդում ու լսում է ծուլության, շքեղության ն անբարոյական կենսակերպի մասին: նման փաստերի բախվելով նա, անկախ իր կամքից, Ճարց է տալիս ինքն իրեն. «Արժե՞, արդյոք, կռվել նման մարդկանց Ճամար»: եվ պատասխանում է. «Ո՛չ»: 5. Բանակը պետք է ճավատա իո եոկոի գոոÍին: - Զինվորի բարոյական վիճակը կարող է բարձր աստիճանի վրա մնալ միայն այն դեպքում, երբ նա Ճս-

տակորեն Ճասկանում է, որ կռվում է ողջ երկրի գործի Ճամար, որ պարտության դեպքում նրա Ճետ միասին տուժելու է նան ինքը: ժամանակակից պատերազմը բարու ն չարի բախումն է, ն անգլիական զինվորը իրեն պետք է զգա որպես աստվածային արդարության գործիք: Թշնամու Ճետ նա կարող է խոսել այնպես, ինչպես լուսաբացին դաՃիճն է խոսում մաՃապատժի դատապարտված Ճանցագործի Ճետ:

ՊԷàՏՔ 226ՍՏծàծ.

ԻԴԵԱÈՆԵՐ

Հմուտ ղեկավարման դեպքում կոլեկտիվը շատ ավելին է, քան իր անդամների գումարը, ն ընդՃակառակը, անՃմուտ ղեկավարման դեպքում՝ ավելի պակաս է այդ գումարից: «կոլեկտիվի խելք» գրքում Ու. ՄակԴաուգոլը գրում է. «Քաջ Ճայտնի է, որ երբ մարդիկ մտածում, գործում ն զգում են միասին, ապա կոլեկտիվի առանձին անդամի մտածողության ն վարքի ընթացքը տարբերվում է նրա մտածողությունից ու վարքից այն դեպքում, երբ նա նույնանման իրադրության բախվում է մենակ: Հետնաբար, մենք կարող ենք որնէ կոլեկտիվի անդամներից յուրաքանչյուրին այնքան լավ իմանալ, որ կարողանանք վստաՃորեն կանխատեսել նրա գործողությունները որոշակի Ճանգամանքներում, սակայն, չնայած դրան, չկարողանալ կանխատեսել ողջ կոլեկտիվի վարքը»: Յուրաքանչյուր կոլեկտիվ ունի որոշակի ն Ճստակորեն արտաՃայտված դրական ն բացասական Ճատկանիշներ, որոնք անբաժանելի են նրա Ճոգեկան կյանքից: Սկզբում վերցնենք բացասական գծերը: Դրանցից ամենից նշանակալիցը կոլեկտիվի կողմից դրսնորվող ցածր մտավոր ընդունակություններն են: Սթափ մտածող մարդիկ, կազմելով որնէ կոմիտե կամ խորՃուրդ, Ճաճախ կայացնում են իրենց անօգտակարությամբ անՃեթեթության Ճասնող ն անարդար որոշումներ: եթե անշաՃախնդիր դիտողը, ոչինչ չիմանալով խմբային Ճոգեբանության մասին, մտածի, որ այդ կոմիտեի բոլոր անդամները մտավոր Ճետամնացներ են, ապա նրան պետք է ներել: նման անսովոր որոշումների կայացման պատճառն այն է, որ կոլեկտիվի կազմում մտավոր

- 6- -

զարգացման ամենացածր մակարդակ ունեցող մարդիկ իրենց աստիճանին են իջեցնում ողջ կոլեկտիվի մտավոր ընդունակությունների մակարդակը: ԱյնուՃետն, զինվորական ծառայության անցնող մարդը սեռական բարքերի, կրոնի, չափավորության, ազնվության ն այլ երնույթների վերաբերյալ իր Ճետ բերում է բավականին բարձր իդեալներ: Որոշ դեպքերում այդ իդեալները քիչ ժամանակ անց դեն են նետվում, ն մարդը բոլորովին ջանքեր չի գործադրում կատարելու Ճամար այն, ինչ մինչ այդ իր բարոյական պարտականությունն էր Ճամարում: նա սկսում է կեղտոտ ՃայՃոյանքներ օգտագործել ճիշտ այնպես, ինչպես իր ստորաբաժանման ամենավատ զինվորը: նա ոչ մի վատ բան չի տեսնում սեռական փչացածության մեջ, Ճաճույքով սուտ է խոսում, որպեսզի իրեն ազատի արտաՃերթ վերակարգից (նարյադ) կամ այլ պատիժներից, իսկ պաՃեստում մենակ մնալիս էլ իրեն իսկական գողի պես է պաՃում: Ավելին, յուրաքանչյուր նման դեպքում նա այնպիսի կրքոտությամբ է պաշտպանում իր արարքը, որ եթե քաղաքացիական կյանքի նրա ընկերները տեսնեին, կարող էին սարսափել: Մարդու այսպիսի ձնափոխությունների Ճամար սովորաբար մեղադրվում է բանակը: Բայց այստեղ բանակն ավելի մեղավոր չէ, քան այն դեպքում, երբ մարդը Ճամաճարակի ժամանակ վարակվում է գրիպով: Զինվորը խմբային ազդեցության զոՃն է դառնում, բայց խմբեր, կոլեկտիվներ կան ոչ միայն բանակում: Շատ լավ Ճայտնի է, որ խաղաղ ժամանակ զինվորական մեկ կայազորում ընդունված բարքերը տարբերվում են այն բարքերից, որոնք ընդունված են մեկ այլ կայազորում: Հայտնի է նան, որ քաղաքացիական կյանքում նս, ինչպես զինվորներն են ասում, մեկ ֆաբրիկայում տիրող բարքերը նման չեն մեկ այլ ֆաբրիկայում տիրող բարքերին: Դրանցից մեկում միանգամայն նորմալ է Ճամարվում, երբ գործիքներ են գողանում կամ սխալ տվյալներ են Ճայտնում կատարված աշխատանքի ծավալի մասին: Այլ ֆաբրիկաներում, որտեղ տղամարդկանց կողքին նան կանայք են աշխատում, Ճաճախ կարելի է այնպիսի խոսակցություններ լսել, որոնք կարող են շփոթեցնել կադրային զինվորականներին, որոնք ամբողջ կյանքում որոշ չափով մեկուսացված են եղել կանանց Ճասարակությունից: Յուրաքանչյուր կոլեկտիվում առավել այլասերված անՃատները ձգելով իջեցնում, իրենց մակարդակին են մոտեցնում բարքերի ընդՃանուր մակարդակը: կոլեկտիվի բացասական Ճատանիշներից մեկն էլ խուճապի մատնվելու Ճակումն է: Յուրաքանչյուր բանակում ռազմաճակատում դասալիք լինելը պատժվում է առավելագույն խստությամբ՝ մաՃապատժով, քանզի Ճայտնի է, որ մեկ վախկոտը կարող է իր ընկերների մի ամբողջ բանակ մղել խուճապային փախուստի: Որոշակի իրադրության մեջ կոլեկտիվի արիության աստի-

ճանը կարող է անՃամեմատ ավելի ցածր լինել, քան նրա առանձին ն ամենասովորական անդամների արիությունը: ինչ վերաբերում է կազմակերպված կոլեկտիվի դրական Ճատկանիշներին, ապա դրանք պակաս զարմանալի չեն: Èինում են դեպքեր, երբ ընդՃանուր նպատակ Ճետապնդող խումբը Ճանձնարարությունը կատարում է այնպիսի անկոտրում վճռականությամբ ն անՃավատալի արիությամբ, ինչը Ճասանելի չէ նրա առանձին անդամներից յուրաքանչյուրին: Այն, ինչ կարելի է անվանել լավ կարգապաՃություն ունեցող կոլեկտիվի մղում (իմպուլս), անսաՃմանորեն ուժեղ է նրա առանձին անդամների մղումներից: կոլեկտիվի այդ դրական ն բացասական Ճատկանիշների առկայությունը վկայում է, որ այն Ճմուտ ղեկավարման կարիք ունի: Ճիշտ է, ինչպես արդեն գիտենք, կոլեկտիվի խելքի մակարդակը ցածր է նրա առանձին անդամների խելքի (բանականության) մակարդակից, բայց ղեկավարը չի Ճենվում ամբողջությամբ վերցրած կոլեկտիվի խելքի վրա, այլ խորՃրդակցում է իր ենթականերից մեկի - երկուսի Ճետ: Ընդունվող բոլոր որոշումներն իրենն են, սակայն Ճիմքեր կան, որոնք թույլ են տալիս ենթադրել, որ իր խորՃուրդներով նրան օգնել է ստորաբաժանման ամենազարգացած ն խելացի զինծառայողներից մեկը: Ղեկավարման կարնորագույն խնդիրներից մեկն է՝ այնպես զարգացնել ն օգտագործել կոլեկտիվի խելքը, որպեսզի այդ խումբն աշխատի առավելագույն արդյունավետությամբ: Բանակում կոլեկտիվի բանականությունը սովորաբար զարգանում է խաղերի, մարտական պատրաստության ն այլ գործերում ստորաբաժանումների միջն մրցակցության կազմակերպման շնորՃիվ: նման մրցակցության նշանակությունն այն է, որ ստորաբաժանման զինվորների միջն կապեր է ստեղծում, զարգացնելով ընդՃանուր նպատակի առկայության զգացումը: Այն կոլեկտիվները, որոնցում այդ զգացումը զարգացած է, միշտ ավելի արդյունավետ են գործում, քան այն խմբերը, որոնցում խմբային նպատակների զգացումը զարգացած չէ: Այդպիսի մրցակցության արժեքավոր արդյունքները կարելի է ցուցադրել Անգլիայի ռազմական պատմությունից վերցրած պատաՃական օրինակով: Հնդկաստանում, ապստամբության ժամանակ, սըր Քոլին Քէմփբելի առջն խնդիր ծագեց՝ Ճետ գրավել Դելիի ն ԱլլաՃաբադի միջն ընկած այն գյուղը, որտեղ ավելի քան Ճինգ Ճազար ապստամբներ էին կուտակվել: իռլանդական գունդը մի փոքր նախանձում էր շոտլանդական գնդին, քանի որ վերջինը վայելում էր սըր Քոլինի Ճատուկ Ճամակրանքը ն, Ճետնաբար, ստանում էր թեն վտանգավոր, սակայն պատվավոր Ճանձնարարություններ: Գյուղի վրա Ճարձակվելուց առաջ, երբ Ճակառակորդը ուժեղ կրակ էր տեղում

զորքերի վրա, իռլանդացիները, որոշելով առաջինը լինել, առանց Ճրամանի սպասելու, շեշտակի գրոՃով գյուղը մաքրեցին Ճակառակորդից: Սըր Քոլինը կատաղած էր: նա սլացավ դեպի գունդը ն սկսեց խստորեն Ճանդիմանել իռլանդացիներին: Բայց ամեն ինչ իզուր էր: նրա յուրաքանչյուր դիտողություն խլանում էր. «îղաներ, ուռա՛ գլխավոր Ճրամանատարին» գոչյունից, ն դա շարունակվեց այնքան ժամանակ, մինչն որ Քոլինի կատաղությունը փափկեց ն նա, ծիծաղելով, Ճեռացավ իռլանդացիներից: կարգապաՃությունն այդ զորքերում գուցեն բավարար չէր, բայց մրցակցության առաջ բերած մարտական ոգին արժանի էր ամենայն գովասանքի: իսկ եթե զորամասը միաժամանակ ն՛ կարգապաՃ է, ն՛ մարտական ուժեղ ոգի ունի, ապա արդյունքն անկասելի է լինում: Հենց այդպիսի արդյունքի էլ պետք է ձգտի զինվորական Ճրամանատարը: Ստորաբաժանման ն զորամասի բարոյական ոգին Ճնարավոր է բարձր աստիճանի Ճասցնել միայն այն դեպքում, երբ զինվորները ոգեշնչվում են բարձր ու անշաՃախնդիր իդեալներով: իսկ եթե նրանք իդեալներ չունեն, ապա նրանց բարոյական ոգին ավելի թույլ կլինի, որի Ճետնանքով կտուժի բանակն ամբողջությամբ: Սլիվեր կրոմվելը ռազմական այլ ղեկավարներից ավելի լավ էր Ճասկանում, որ անշաՃախնդիր իդեալներով առաջնորդվող զինվորներն ավելի ուժգին ոգեշնչվածությամբ են կռվում, քան նրանք, ովքեր այդպիսի իդեալներ չունեն: էջՃիլլի մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտում նա Ճասկացավ, որ Ճաղթանակը ձեռք է բերվում արագ ն վճռական Ճարձակման միջոցով, ն որ Ճարձակումը պաշտպանության լավագույն ձնն է: Այդ ճակատամարտը նրանում խոՃեր առաջ բերեց այնպիսի մի խորՃրդավոր Ճատկության մասին, որին «մարտական ոգի» անունն են տվել: Բայց ինչպե՞ս ձնավորել, ինչպե՞ս դաստիարակել մարտական ոգի: Մի անգամ կրոմվելն ասում է Հեմպդենին. «Այդպիսի Ճեծելազորայինների մեծամասնությունը ծեր ն քայքայված, թեն փորձված, ծառայողներ են, գինետների Ճաճախորդներ, իսկ նրանց Ճեծյալներն էլ իսկական ջանտլմեններ են, արժանապատվությամբ օժտված երիտասարդներ: Դու իզուր ես կարծում, թե այս խղճուկ զինվորիկների ոգին կարող է Ճակադրվել ազնիվ, քաջ ու վճռականությամբ օժտված ջենտլմենների ոգուն: Դու պետք է գտնես նույնքան ոգեշնչված մարդկանց, ինչպիսիք այս ջենտլմեններն են: Այլապես քեզ միշտ ջարդելու ենԼ: էջՃիլլի մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտը Ճամոզեց կրոմվելին, որ ամենից առաջ պետք է ներմուծել զորաՃավաքի նոր կարգ ն Ճավաքագրել այնպիսի զինվորների, ովքեր վախ ունեն Աստծո Ճանդեպ ն գոնե մի քիչ գիտակցում են, թե ինչ են անում:

Մեր օրերում, զանգվածային ժողովրդական բանակների ժամանակաշրջանում, զորքերը Ճազիվ թե տոգորված լինեն կրակոտ մարտական ոգով, եթե ազգն ամբողջությամբ այդպիսի ոգի չունի: Անցյալի գիրկն են անցել այն ժամանակները, երբ բանակի մարտական ոգին Ճնարավոր էր զատել ազգի բարոյական ոգուց: եթե ազգի բարոյական ոգին քայքայված ու թույլ է, ապա ընկնում է նան բանակի մարտական ոգին: եվ ընդՃակառակը, նույնիսկ ՃՃ դարում՝ իր զանգվածային ոչնչացման ՃեռաՃար զենքով, բանակը կարող է կռվել այնպիսի կրքոտությամբ, որ նրան անՃնարին կլինի Ճաղթել: Բանակի ամենաՃզոր զենքը նրա իդեալներն են, բայց զենքի այդ տեսակը, ինչպեսն մյուսները՝ ազգը պետք է կռի: ի՞նչ նպատակի շուրջ են ներկայումս Ճամախմբված Բրիտանական կայսրության ժողովուրդները՝ առանցքի երկրների Ճետ իրենց կոնֆլիկտում:1 Պատասխանը պարզ է՝ այդ երկրների ջախջախման նպատակի շուրջ: Բայց ամեն մի մտածող մարդ Ճասկանում է, որ նման նպատակն ինքնին չափազանց պարզունակ է: Յուրաքանչյուր գերմանացի կրքոտ կերպով Ճավատում է, թե կռվում է Ճանուն իր ն Ճանուն բոլոր նրանց գոյության, ովքեր մոտ ու Ճարազատ են իրեն: երկար տարիներ նրան Ճամոզել են, թե իբր թշնամիները պատրաստվում են շրջապատել ու խեղդել իր երկիրը, մեկ անգամ ն ընդմիշտ վերջ դնել նրա գոյությանը: Այդ պատճառով էլ գերմանացին Ճանուն իր կյանքի պայքարում է խելագարի նման ն խեղդվողի ՃուսաՃատ կատաղությամբ: Բայց խեղդվողի խելագարության ու կատաղության Ճետնում անսաՃման ՃուսաՃատությունն է թաքնված: Առանցքի երկրների մեծագույն դժվարություններն այսօր, անկասկած, բարոյական բնույթ ունեն: Հաղթանակների դեպքում ՃուսաՃատությունը թաքուն է մնում. խեղդվողին թվում է, թե ինքն ավելի ու ավելի է մոտենում ափին: Բայց Ճենց որ Ճաղթանակների շարքն ավարտվում է, անխուսափելիորեն, բարոյական ոգու անկումն է վրա Ճասնում: Հոգեբանության օրենքները նույնքան ճշգրիտ են, որքան ն բնության մյուս օրենքները: կասկած չկա, որ Գերմանիայի ղեկավարները դա մեզանից վատ չեն Ճասկանում, բայց նրանք Ճույս ունեն, որ Բրիտանական կայսրության փլուզումը կկասեցնի իրենց զորքերի բարոյական ոգու Ճետագա անկումը: կայսերական զորքերի մարտական բարձր Ճատկությունները պետք է ամրապնդվեն այնպիսի ընդՃանուր նպատակով, որը կարող է ոգեշնչել նրանց: Գոյություն ունեցող նպատակը շատ Ճասարակ է ն չի կարող Ճամեմատվել գերմանական բանակի նպատակի Ճետ: Այս տեսակետից անգլիացին ՛

«Առանցքի երկրներԼ անվանվում էին Գերմանիան ն Իտալիան, որոնք դաշնագիր կնքեցին 1936 թվականին: Ավելի ուշ նրանց միացավ նան Ճապոնիան - Թարգմ. ծնթ.

աննպաստ վիճակում է գտնվում, քանի որ Ճոգեբանորեն նա անընդունակ է պատկերացնելու իր պարտությունը: իսկ գերմանացին, ընդՃակառակը, ընդունակ է պատկերացնելու իր պարտությունը, քանի որ նրա Ճիշողության մեջ դեռնս թարմ է ոչ վաղ անցյալը: Այդ անցյալն այնքան ծանր է եղել, որ մինչն այժմ գերմանացու մեջ ռնանշի (փոխՃատուցման, փոխվրեժի) Ճասնելու ձգտում է առաջ բերում: Բախվելով իր բանակի Ճամար այնպիսի ընդՃանուր նպատակ գտնելու անՃրաժեշտությանը, մի նպատակ, որը կստիպեր զինվորներին կռվել մինչն արյան վերջին կաթիլը, Սլիվեր կրոմվելը Ճանգեց այն Ճամոզմանը, որ բանակի Ճամար ընդՃանուր նպատակ կարող է լինել Ճետնյալը. բանակը աստվածային գործիք է ն ստեղծված է Աստծո դատաստանն իրագործելու Ճամար: Զէ՞ որ մարդկային ոչ մի ուժ չի կարող Ճակադրվել աստվածային ուժին: Յուրաքանչյուր բանակ, ոգեշնչված լինելով այդպիսի նպատակով, անխուսափելիորեն պետք է Ճաղթի: Սլիվեր կրոմվելը կանխեց նապոլեոն Բոնապարտին, որը զգուշությամբ նկատել է. «Հոգեկան ուժը Ճարաբերվում է ֆիզիկականին, ինչպես երեքը՝ մեկին»: Բայց եթե նապոլեոնը դա ասած էլ չլիներ, մենք կունենայինք կրոմվելի մոգական բանաձնը. աստվածային ուժը Ճարաբերվում է ֆիզիկականին այնպես, ինչպես անսաՃմանությունը՝ մեկին: կյանքը Ճաստատել է այդ բանաձնը: 1644 թվականին Ճրատարակված «Զինվորի կատեխիզիս» - ը կրոմվելի զորքերին Աստծո անունից սովորեցնում էր. 1) իրենց պրոֆեսիան ազնիվ է, 2) գործն արդար է, 3) պատերազմը կրոնական է, 4) իրենց թշնամիները Ճետապնդում էին կրոնը՝ ավերելով արդարության ն ազատության աշխարՃը, 5) սերունդների ն Ճենց իրենց առջն նրանք պետք է Ճանդես գան որպես պատվի ու արդար գործի պաշտպաններ, 6) նա, ով չի ընդունում իրենց իդեալներն ու ոգեշնչումը՝ փոքրոգի վախկոտ է ն Աստծո ծպտված թշնամին, 7) այդ պատճառով էլ նրանցով Աստված ինքը կզբաղվի, 8) զինվորները կՃաղթեն, քանի որ. ա) իրենց գործն արդար է ու բարի, բ) թշնամիների գործն անՃուսալիորեն վատն է, 9) Աստված չի կարող պաշտպանել նենգ թշնամուն, 10) Աստված միշտ արդարության կողմում է, 11) լավ զինվորը պետք է Ճավատացյալ ն բարեպաշտ լինի, 12) այդպիսի զինվորին Աստված ինքն է օրՃնում: կռիվներից ն մարտական պատրաստությունից ազատ ժամերին պառլամենտական զինվորներն ուսումնասիրում էին Սուրբ գիրքն ու աղոթում էին: նրանք իրենց կամքով Ճրաժարվեցին աստվածանարգությամբ զբաղվելուց ն անբարոյականությունից, որպեսզի իրենց բանակը աստվածային կամքի կա-

տարման լավագույն գործիքը դառնա: Ոգեշնչված նոր գաղափարներով, զինվորներն սկսեցին շաՃել ճակատամարտերը: Գլոստեր, նյուբերի, Գուլ, Èինկոլն, Գեյնսբորո, նանտուիչ ն Սլֆորդ քաղաքների մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտերում Ճաղթանակներ տոնելիս Աստված իրենց կողքին էր: իսկ եթե Աստված իրենց Ճետ է, ապա ո՞վ կարող է դիմանալ նրանց Ճարվածներին:2 եվ նրանք շաՃեցին պատերազմը: Մեր ժամանակներում բավական կլիներ, որպեսզի նույնիսկ մարդկանց մի փոքրիկ, բայց լավ կազմակերպված խումբ ստեղծվեր ոչ պակաս անշաՃախնդիր ն վստաՃություն ներշնչող նպատակով: նման նպատակը Ճամառորեն պաշտպանելու, նրան կրքոտությամբ Ճավատալու դեպքում այնպիսի բոց կբռնկվի, որը կարող է ուժեղանալ ու տարածվել անտառային ՃրդեՃների ուժով ու շարժունությամբ: երբ զինվորն իդեալներ չունի, ապա նրա վարքը կախված է իր ներքին մղումներից: Բայց երբ նրա Ճոգում տիրապետող է դառնում իդեալների մի ամբողջ Ճամակարգ, երբ նա ինքը գիտակցում է, որ Ճանուն այդ իդեալների չի կարելի չպայքարել, այս դեպքում կամքն իր Ճսկողության տակ է վերցնում նրա վարքը: Զնչին իդեալները չեն կարող ոգեշնչման աղբյուր լինել: Որքան ավելի վսեմ ու փառաՃեղ են իդեալները ն որքան ավելի դժվար է դրանց իրագործմանը Ճասնելը, այնքան ավելի ուժգնորեն զինվորները կձգտեն իրագործել դրանք: Անգլիական զինվորին պետք է ներշնչել այն Ճամոզմունքը, որ նա իրավունք չունի բավարարվել ոչնչով, բացի վեՃապանծ իդեալներից: Այս պատերազմը մենք արդեն շաՃած կլինեինք, եթե անգլիական ն կայսերական զորքերին Ճավատ ներշնչվեր, որ ֆաշիստական ռեժիմի տապալումը Աստծո կամքով իրենց վրա դրված պարտականություն է:3 Աստվածային ուժը Ճարաբերվում է ֆիզիկականին այնպես, ինչպես անսաՃմանությունը՝ մեկին:

Այս բոլոր նակատամարտերում Կրոմվելի զորքերը հաղթանակներ տարան Անգլիայի թագավոր Կառլ Առաջինի բանակների նկատմամբ: Այդ քաղաքացիական պատերազմը մի քանի տարի տնեց՝ 1642 – 1646 թթ.- Թարգմ. ծնթ.: Հեղինակը ցույց չի տալիս, թե ֆաշիստական Գերմանիայի ջախջախման գործում ինչ դեր են խաղացել ԽՍՀՄ բանակները: - Թարգմ. ծնթ.

ՄԱՍ ԵՐԿՐՈՐԴ

ՔàՊՏ´2ՍàՏՃՍàՏՍÀ Տճ Î2è2ճ2ծàՏØÀ «Եղնիկների բանակը՝ առյուծի գլխավորությամբ ավելի ուժեղ է, քան առյուծների բանակը՝ եղնիկի գլխավորությամբԼ: «Զինվորի կատեխիզիս», 1644 թ.

ՊԷàՏՔ 226ՍØՏÎՏծàծ.

ՂԵԿԱՎԱՐԻՆ ԲՆՈՐՈՇ

ԱՌԱՆÒՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Ղեկավարելը կամ կառավարումը՝ մարդկանց Ճետ վարվելու արվեստ է, կամ, ավելի ճիշտ, Ճամոզելու ն անձնական օրինակով մարդկանց վրա ազդեցություն գործելու այնպիսի արվեստ, որի շնորՃիվ նրանք անշեղորեն գործում են որոշակի ուղղությամբ ն Ճանուն որոշակի նպատակների: Ղեկավարելը երբեք չի կարելի շփոթել ստիպման, բռնության Ճետ: Ստիպումն առկա է այն դեպքում, երբ մարդկանց վախեցնելու կամ ուժ գործադրելու միջոցով մղում են գործելու որոշակի ուղղությամբ: Զի կարելի ձեռքերի լրիվ ազատություն տալ այն մարդուն, ով ցանկանում է մինչն վերջ օգտագործել իր ենթակաների ուժերը՝ նրանց մեջ «աստվածային վախ ներշնչելու միջոցով»: Մարդկանց ղեկավարելը նրա գործը չէ: Շատ կարնոր է, որպեսզի ենթակաները Ճավատան ոչ միայն իրենց ղեկավարին, այլն իրենք իրենց, քանի որ սեփական ուժերին Ճավատալը մեծ նշանակություն ունի զորքերի բարոյական վիճակի Ճամար: իսկապես մեծ է այն ղեկավարը, որն իր անձնական օրինակով ենթականերին այնպիսի Ճավատ է ներշնչում սեփական ուժերի նկատմամբ, որ նրանք պատրաստ են լինում արագ, խնամքով ն ուրախությամբ կատարել այն բոլոր պարտականությունները, որոնք դրված են նրանց վրա կամ իրենք են վերցրել՝ սեփական նախաձեռնությամբ: Ղեկավարման նշանակությունը լուսաբանող օրինակներով բանակի կյանքը շատ ավելի Ճարուստ է, քան որնէ այլ կոլեկտիվի կյանքը: Գլխավոր Ճրամանատարը կարող է արտակարգ մտավոր կարողությունների տեր ան-

ձնավորություն լինել, նա կարող է արշավանքի մանրամասնորեն մշակված պլան կազմել, բայց թե ճակատամարտի օրը դրա իրագործումն ինչպես կընթանա՝ որոշվում է միայն զորքերի մարտական ոգու վիճակով: Դեռնս չի ստեղծվել այնպիսի մի զենք, չի կազմվել պաշտպանության այնպիսի պլան, որոնք կարողանային բեկել այն բանակի մարտական ոգին, որն առաջնակարգ ղեկավարություն ունի: Մեր ժամանակներում, որը զանգվածային բանակների միջն մղվող երկարատն պատերազմների ժամանակաշրջան է, զորքերի բարոյական վիճակը կախված է ոչ թե գեներալներից, այլ կապրալներից, սերժանտներից, կրտսեր սպաներից, կապիտաններից, մայորներից ն գնդապետներից: Հենց այդ Ճրամանատարներն են արտացոլում իրենց գլխավոր Ճրամանատարի ընդունակությունները, իսկ դրա Ճամար նրանք պետք է տիրապետեն ղեկավարման արվեստին: Ավելին, լավ կազմակերպված ոչ մի բանակ չի կարող գործել առանց ենթակա Ճրամանատարների նախաձեռնողության: ժամանակակից պատերազմում նրանց կողմից Ճանդես բերվող նախաձեռնությունը վճռորոշ գործոն է: Մի անգամ մեծն նապոլեոնի բանակի վետերան սերժանտներից մեկն ասում է մի երիտասարդ զինվորի. «Ա՛յ տղա, այստեղ ժամանեց կայսրը»: երիտասարդ զինվորը Ճարցնում է. «Որտեղի՞ց դու դա իմացար: ես գեներալի շտաբում էի ն ոչինչ չտեսա ու ոչինչ չլսեցի»: Սերժանտը պատասխանում է. «ես Ճավատացած եմ, որ նա պետք է այստեղ լինի: Մի՞թե չես տեսնում, որ ամբողջ աշխարՃը շարժման մեջ է: îե՛ս, թե ճանապարՃներով ինչպես են արշավում սուրՃանդակները: Ամեն ինչ շարժվում է: Մեր թշնամիները առանց ակնոցի էլ կարող են տեսնել, որ մեր կայսրը մեզ Ճետ է: Շուտով նրանք դրանում կՃամոզվեն»: Վետերան սերժանտն իրավացի էր, նա գիտեր իր կայսերը: նապոլեոնը գործի մարդ էր ն կայսեր այդ Ճատկությունը արտացոլվում էր ենթակաների վարքում: Èավ ղեկավարը լիարժեք փոխադարձ Ճամաձայնության մեջ պետք է լինի այն խմբի Ճետ, որի ղեկավարն է: նա պետք է խմբի Ճետ նույն կյանքով ապրի ն, այնուամենայնիվ, գնա նրա առջնից: Խմբի Ճետ ապրելու Ճամար նա պետք է բնավորություն ն անՃատականություն ունենա, իսկ նրան իր Ճետնից տանելու Ճամար նա այդ առանձնաՃատկությունները պետք է ունենա գերադրական աստիճանով: Հաճախ «բնավորությունն» ու «անՃատականությունը» Ճոմանիշներ են Ճամարում, բայց դա այդպես չէ: Ամերիկացի Ճայտնի Ճոգեբույժ Հենրի Èինկը կարողացավ բացաՃայտել այդ երկու Ճասկացությունների տարբերությունը՝ սաՃմանելով, որ բնավորություն ունեցող մարդը պետք է ունենա Ճետնյալ արժանիքները. աշխատասի-

րություն, գիտակցականություն, ազնվություն, իր խոսքին Ճավատարմություն ն Ճաստատուն սովորություններ: Միննույն ժամանակ նա կարող է լինել ձանձրույթ Ճարուցող, չշփվող, մռայլ, լիովին զուրկ այն առանձնաՃատկությունից, որը մենք անՃատականություն ենք անվանում: «ԱնՃատականությունը, - ասում է դոկտոր Èինկը, - մարդու կողմից իր ընդունակություններն ու եռանդը գործողությունների ու սովորությունների ձնափոխելն է, որոնց օգնությամբ նա ազդում է այլ մարդկանց վրա»: Այս սաՃմանումն այնքան կարնոր է, որ արժե կրկնել: Անհատականությունը մարդու կողմից սեփական ընդունակություններն ու եռանդը այնպիսի սովորությունների ն գործողությունների վերածելու աստինանն է, որոնց օգնությամբ նա կարողանում է ազդել այլ մարդկանց վրա: Մյուս պայմանների Ճավասարության դեպքում մտավոր միջին ընդունակությունների տեր այն մարդը, որը կարողանում է նվագել դաշնամուրի վրա ն ավտոմեքենա վարել, ավելի մեծ պոտենցիալ անՃատականություն ունի, քան այն մարդը, որը չի կարողանում կատարել ոչ մեկը ն ոչ էլ մյուսը: «ԱնՃատականությունը ինչպես աշխատանքում, այնպես էլ խաղի մեջ ունեցած վարպետության այն Ճետնանքն է, որը մարդուն գրավիչ ու ազդեցիկ է դարձնում»: եթե մարդ սովորում է նույնիսկ միայն շիշը քթի ծայրին պաՃել, ապա դրանով իսկ նա մեծացնում է իր անՃատականությունը: «Ականավոր անՃատականություն ունենալու Ճամար, - ասում է դոկտոր Èինկը, - պետք է ոչ միայն բազմատեսակ վարպետություն ունենալ, այլ Ճարաբերական գերազանցություն մի քանի բնագավառներում ն անժխտելի գերազանցություն՝ մեկ բնագավառում: Հիմնական գերազանցության պետք է Ճասնել պրոֆեսիոնալ գործունեության բնագավառում, իսկ Ճարաբերական՝ սպորտում, սիրված զբաղմունքներում ն ընդՃանուր իմացության ոլորտում»: Այլ կերպ ասած, ղեկավարը, նախ, պետք է լավ իմանա իր գործը, երկրորդ՝ որնէ բնագավառում պետք է մասնագետ լինի ն, երրորդ, բավականաչափ ճկուն միտք ն լայն գիտելիքներ ունենա, որպեսզի կարողանա գրավիչ ձնով պատմել այն, ինչ անմիջականորեն իր աշխատանքին չի վերաբերում: Èինում են դեպքեր, երբ մենք որնէ մեկին թերարժեք ենք անվանում: եթե դուք տիրապետում եք Ճոգեբանական Ճասկացություններին ու տերմիններին, ապա նման գնաՃատականը սովորաբար Ճասկանում եք այն իմաստով, որ տվյալ մարդուն պակասում է անՃատականությունը, որովՃետն նա չի կարողացել իր մեջ այնպիսի սովորություններ զարգացնել, որոնք նպաստում են Ճաջողության Ճասնելուն: Մարդը Ճաջողակ է ոչ թե միայն այն պատճառով, որ

- 7- -

անՃատականություն ունի, այլ, ընդՃակառակը, նա անՃատականություն ունի, որովՃետն Ճաջողակ է: Այն մարդը, որն ունի բնավորություն, բայց զուրկ է անՃատականությունից, Ճակված է մտածելու միայն իր մասին: եթե օգտագործելու լինենք Ճայտնի ցինիկներից մեկի խոսքերը, ապա. «եսասերը նա է, ով սեփական ես չունի»: նա կարող է լինել աշխատասեր, ազնիվ, զուսպ, կրոնասեր, բայց միաժամանակ՝ ձանձրույթ Ճարուցող, եսասեր, այնպիսին, ով չի Ճարուցում շրջապատողների սերը: Մարդկային այս բավականին տարածված տեսակը մշտական դժվարություններ է ստեղծում քրիստոնեական եկեղեցու Ճամար՝ առաջ բերելով նրա քննադատների չարախինդ ժպիտը: Հենց անՃատականությունն է, որ մարդուն Ճնարավորություն է տալիս մտածել ու Ճոգալ ուրիշների մասին: եթե մարդը չի կարողանում իրերին նայել ուրիշների դիրքերից, ապա նա երբեք Ճմուտ ղեկավար չի դառնա: կառավարել կարողանալը կենսակերպ է: Այն մարդը, ով ձգտում է ղեկավար դառնալ, պետք է փոխի իր Ճայացքներն ու սովորությունները: նա իր ուշադրությունը պետք է կենտրոնացնի ոչ թե սեփական անձի, այլ ուրիշների վրա: եսասիրությանը պետք է փոխարինելու գա անձնուրացությունը: Որոշ դրույթներ այս գրքում կրկնվելու են, ն դրանցից մեկը Ճետնյալն է. կառավարել կարողանալը կենսակերպ է: «Այն մարդը, ում չեն Ճուզում իր ընկերների դժվարությունները, մարդկանց նկատմամբ մեծագույն անարդարություն է թույլ տալիս: Հենց անՃատապաշտներն են, որ մեղավոր են լինում մարդկանց բոլոր անՃաջողությունների Ճամար», - այսպիսին էր Ճանգուցյալ դոկտոր Ալֆրեդ Ադլերի եզրակացությունը, մի գիտնականի, որն ուշադրությամբ ուսումնասիրել էր մարդկային անՃաջողությունների ն մտավոր աղքատության պատճառները: Այն մարդը, որն անՃատականություն ունի, Ճետաքրքրվում է իր ընկերների կյանքով, ն որքան մեծ է այդ ուշադրությունը, այնքան ավելի մեծ է Ճույսը, որ նա փորձված ու Ճմուտ ղեկավար կդառնա: Պատմությունն ապացուցում է, որ մեծ ղեկավարներ ոչ թե ծնվում են, այլ դառնում: Ղեկավար լինելն ու կառավարելը միայն մեկ դասակարգի բացառիկ մենաշնորՃը չէ: Արդյո՞ք նելսոնը, նապոլեոնը, կրոմվելը, Վելլինգտոնը, Ռոբերտ Èին, ՍթոունՃոլլ Ջեկսոնը, նրանցից գոնե մեկը, մի՞թե բնածին ղեկավար էր: նրանք մեծ ղեկավարներ էին, քանի որ կատարելապես գիտեին իրենց գործը: նրանք լավ պրոֆեսիոնալ կրթություն էին ստացել ն ունեին վստաՃություն, որը Ճիմնված է լինում Ճմտության վրա: իրենց բարձր պրոֆեսիոնալ արվեստը ն բազմակողմանի գիտելիքները նրանք զուգորդում էին ենթա-

կաների նկատմամբ խոր անձնական ուշադրության Ճետ: նրանք Ճասկանում էին, որ մարդկանց կարելի է ղեկավարել միայն այն ժամանակ, երբ նրանք ցանկանում են ղեկավարված լինել: ԱՃա թե ինչու այդ զորավարները ջանք չէին խնայում իրենց զինվորների մեջ նման ցանկություն առաջ բերելու Ճամար:

- -0 -

ՊԷàՏՔ 226ՍՏծÎàՏՏծàծ.

ԲՆԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԱՆՀԱՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ԱնՃատականությունը մարդուն տրվում է որպես Ճաջողության Ճամար շնորՃվող պարգն: ԱնՃատականությունը կարող է կապված չլինել բնավորության Ճետ, իրականում շատ Ճաճախ Ճենց այդպես էլ լինում է: Սակայն ավելի արդարացի կլիներ ասել, որ ղեկավարի բնավորությունը նրա անՃատականության Ճիմքն է: Բնավորության վրա Ճիմնված անՃատականությունը երբեք չի կարող առաջնորդել մարդկանց, առավել նս՝ ոգեշնչել նրանց: Այն մարդը, որը Ճարյուր տոկոսանոց բնավորություն ունի ն միայն Ճիսուն տոկոսանոց խելք, ավելի օժտված է, քան նա, ով Ճարյուր տոկոսանոց խելք ունի, բայց միայն Ճիսուն տոկոսանոց բնավորություն: Ճիշտ չէ, երբ մարդու ընդունակությունները գնաՃատում են ըստ նրա մտավոր զարգացման մակարդակի: Մեծ խելքը դեռնս Ճաջողության Ճասնելու գրավական չէ: ինչպես այդ կապակցությամբ ասել է Ճոգեբաններից մեկը, «առօրյա կյանքում գործնական Ճաշվենկատությունը տասն անգամ ավելի արժեքավոր է վերացական խելքից: Վերացականորեն մտածողը գիտե, թե ինչ պետք է անել, մինչդեռ Ճաշվենկատ մարդը գիտե, թե ինչպես պետք է անել»: Սրինակ՝ շատ Ճաճախ մտավոր բարձր ընդունակությունների տեր մարդը չի կարողանում ղեկավարել ուրիշներին, քանի որ դրա Ճամար նրա առողջ բանականությունն ու Ճաշվենկատությունը չեն բավականացնում: Քիչ չեն լինում դեպքերը, երբ նման մարդն ինքն է ղեկավարման կարիք զգում: եվ ընդՃակառակը, ավելի փոքր մտավոր ընդունակություններ ունեցող մարդը

- -1 -

կարող է ունենալ ղեկավարի Ճատկություններ ն Ճաջողության Ճասնել այնտեղ, որտեղ առաջինը անՃաջողության է մատնվում: Բնավորությունը փաստերին ուղիղ նայելու ընդունակությունն է: Այն անՃնարին է առանց ինքնակարգավորման: Այն մարդը, որը չի կարողանոմ տիրապետել ինքն իրեն, չի կարող կառավարել մարդկանց: «ես չեմ կարող» բառերը պետք է ջնջվեն այն մարդու բառապաշարից, ով ձգտում է Ճաջողակ ղեկավար դառնալ: «ես չեմ կարողանում Ճիշել դեմքերը», «ես առավոտները դժվարությամբ եմ թողնում անկողինը», «ես գիտեմ, որ չափազանց շատ եմ ծխում, բայց ավելի քիչ ծխել չեմ կարող», - այն մարդը, ով իրեն թույլ է տալիս այդպիսի «չեմ կարող» - ներ, ավելի լավ է բոլորովին Ճրաժարվի ղեկավար դառնալու մտքից: Սթենլի Ռասելը գրում է. «Սրանից ավելի քան Ճարյուր տարի առաջ Պորտսմուտի փողոցներում Ճայտնվեց միձեռանի ն միաչքանի մի ծովային: նա տառապում էր նյարդային գրգռվածության բարձր աստիճանով ն չէր կարողանում նավ բարձրանալ առանց սրտխառնուք ունենալու: եթե այդ մարդու անունը Հորացիոս նելսոն չլիներ, ապա նա վաղուց տեղափոխված կլիներ անբուժելի Ճիվանդություններով տառապողների տուն: Բայց այդ մարդու մարմինը կառավարվում էր նրա ոգու կողմից»: իր մեջ այդպիսի ոգի կարող է մշակել յուրաքանչյուրը, ով նման ազնիվ աշխատանքի Ճամար ջանքեր չի խնայում: Բարձր զարգացած մտավոր կարողություններն ու ցայտունորեն արտաՃայտված անՃատականությունը ղեկավարին պետք չեն, եթե նրա բնավորության պատճառով ենթակաները նրա նկատմամբ զզվանք են տածում: եթե նա անզուսպ է ն ծույլ, ստախոս է ու բռնկվող, կեղծավոր է ու անարդար թեկուզ իր ենթականերից մեկի նկատմամբ, ապա նրա անՃատականության ն մտավոր ընդունակությունների ազդեցությունը աննշան կլինի: Բնավորության կայունություն չունեցող ղեկավարը երբեմն կարողանում է որոշ անուն վաստակել Ճասարակության տականքների շրջանում, որոնց բնազդներին նա ընդառաջ է գնում, բայց նա երբեք չի նվաճի այն Ճամեստ ն Ճուսալի մարդկանց վստաՃությունն ու Ճարգանքը, ումից վերջին Ճաշվով կախված է նրա Ճրամանների արագ ու Ճմուտ կատարումը: Ղեկավարը պետք է գնա իր ենթակաների առջնից: նա չի կարողանա կառավարել, եթե Ճետ է մնում նրանցից կամ գտնվում է միննույն մակարդակի վրա: նա կարող է գոռգոռալ ու թները թափաՃարել, բայց գոռգոռոցներն ու ժեստերը Ճազվադեպ են տպավորություն գործում: Ղեկավարը պետք է ընդունվի ու ճանաչվի այն մարդկանց կողմից, ում վարքը նա պատրաստվում է կառավարել՝ որպես կոլեկտիվի ամենաընդունակ անդամ: Միայն այդ դեպ-

- -2 -

քում ենթակաները փակ աչքերով կՃետնեն նրան: Ընդունակություններ ունենալը դեռ բավական չէ. ղեկավարի անՃատականությունը պետք է Ճավատ ծնի նրա ընդունակությունների նկատմամբ: Հաճախ Ճարցնում են. իսկ Ճնարավո՞ր է զարգացնել անՃատականությունը: Պատասխանն այսպիսին է. եթե անՃատականությունը Ճաջողության Ճամար տրվող պարգնն է, ապա նրա զարգացումը սաՃմաններ չունի: Այս կամ այն ձնով Ճաջողության կարելի է Ճասնել ամեն օր: Սրինակ՝ մարդը կարող է Ճաջողության Ճասնել ջութակ նվագելու գործում, դրանով իսկ զարգացնելով իր անՃատականությունը: Բայց եթե նա երաժշտական օժտվածություն չունի, ապա նա ն՛ իրեն, ն՛ ուրիշներին ավելի շատ օգուտ կբերի, եթե զբաղվի վառելափայտ կոտրելով: Ավելի խելամիտ ու տնտեսող է այն մոտեցումը, երբ սկզբում բացաՃայտում են օժտվածությունը ն Ճետո միայն՝ զարգացնում այն: եթե մարդը լեզուներ սովորելու ընդունակություն ունի, ապա, անկասկած, նա պետք է լեզուներ ուսումնասիրի: Բայց սկզբում նա պետք է Ճարցնի ինքն իրեն. իսկ ինչպե՞ս եմ ես օգտագործելու իմ նոր գիտելիքները: ինչպե՞ս դրանք դարձնել իմ կյանքի մի մասը: Մարդը դատարկ բաների վրա ժամանակ կորցնելու իրավունք չունի, քանի դեռ չգիտե այն ամենը, ինչ պետք է իմանալ այն գործի մասին, որը կատարելով նա գոյության միջոցներ է Ճայթայթում: Հաջողակ ղեկավարը այն մարդն է, ով կարողանում է կյանքում առաջինը նկատել գլխավորը: Բայց ոչ ոք չի կարող դառնալ մեծ ն գոնե միայն լավ ղեկավար միայն գիտելիքների օգնությամբ: Վտանգի պաՃին անՃրաժեշտ է ունենալ Ճամարձակություն, ինքնավստաՃություն ն սառնասրտություն: կրթությունը այդպիսի Ճատկություններ չի տալիս, սակայն դրանք կարելի է դաստիարակել: Ղեկավարելու ընդունակությունների զարգացման առումով որոշակի արժեք ունեն սպորտային խաղերը, որոնք միաժամանակ նան Ճանգստանալու միջոց են: Հնարավոր չէ ամրապնդել մարմինը՝ առանց կամքը կոփելու: Մարդու մեջ սառնասրտություն, Ճամարձակություն, ինքնավստաՃություն ձնավորելու Ճետ միասին սպորտային խաղերը գործնականում սովորեցնում են, որ թիմի Ճամատեղ ջանքերը անՃամեմատ ավելի արդյունավետ են, քան առանձին անՃատների մեկուսացված ջանքերը: Բացի դրանից, եթե մարդը սովորում է ձիավարել, խաղալ կրիկետ, ֆուտբոլ, գոլֆ կամ բրիջ, ձուկ որսալ կամ կրակել, ապա նրա անՃատականության ազդեցությունը որոշակիորեն մեծանում է, քանի որ նա մարդկանց ավելի մեծաթիվ շրջանակների վրա ազդելու Ճնարավորություն է ձեռք բերում: նոր գիտելիքները մեծացնում են նրա ընդունակությունների շրջանակը: Քանի որ ժամանակակից լարված կյանքի պայմաններում ֆիզիկական ն մտավոր Ճանգիստը անՃրաժեշտ

- -3 -

է, ապա Ճանգստի լավագույն ձնը սպորտի որնէ տեսակով Ճրապուրվելն ու զբաղվելն է: Գեներալ - մայոր Ջ. Ֆ. Ֆուլլերը «Զորավարական արվեստը, նրա Ճիվանդություններն ու դրանց բուժումը» գրքում կրքոտությամբ ն միանգամայն արդարացիորեն Ճարձակվում է այն «կրիկետով դաստիարակվածների» վրա, ովքեր «Ճարմարավետ տեսություն են քարոզում, ոստ որի զվարճությունը զինվոր դառնալու լավագույն ուղին է»: Միանգամայն բնական է, որ Ճիանալի մարզիկը բոլորովին էլ պարտադիր չէ, որ ղեկավարի Ճամար անՃրաժեշտ Ճատկություններ ունենա: կարելի է լինել ՃամաշխարՃային մակարդակի մարզիկ, բայց միաժամանակ՝ Ճիմարի մեկը: Սակայն նման դեպքերը բացառություններ են: Սովորաբար մտավոր ն սպորտային ընդունակությունները զուգորդվում են: Սակայն անՃրաժեշտ է ընդգծել Ճետնյալ երեք Ճանգամանքները. 1) մեծ ղեկավարներից շատերը սպորտի նկատմամբ Ճակում չեն ունեցել, 2) սպորտը երբեք չի կարելի ծառայողական պարտքից ավելի կարնոր Ճամարել, 3) սպորտի նկատմամբ Ճետաքրքրություն չունեցող մարդուն (որն, ինչպես ասում են, ունի երկու ձախ ն երկու էլ աջ ձեռքեր) երբեք չի կարելի պարտադրել, որ զբաղվի այդ գործով: Սպորտային խաղերում ունեցած անՃաջողությունները կարող են բացասական ազդեցություն գործել նրա անՃատականության վրա: Ղեկավարների Ճամար կրոնի նշանակության մասին խոսելիս կարելի է ներել ցինիկին, եթե նա Ճարցնի՝ նպատակաՃարմար չէ՞, արդյոք, վերլուծել ղեկավարի ընդունակությունները կիրակնօրյա դպրոցների Ճամար գրված գրքույկների Ճիման վրա: Սակայն չի կարելի խուսափել ճշմարտությունից, վախենալով, որ այն վիրավորական կլինի ոմանց Ճամար: Զի կարելի ժխտել, որ կրոնը կարող է մեծ դեր խաղալ ղեկավարների պատրաստման գործում: Զինված ուժերի բոլոր երեք տեսակների ավագ սպաների շրջանում Ճավատացյալների թիվը նշանակալից է: Այս Ճարցի վերաբերյալ ավելի լավ է խոսքը տալ սպաներին: իր «Զրույց ղեկավարման մասին» գրքում Ճրետանու յուրաքանչյուր կադրային սպայի լավ ծանոթ Բասիլիսկը գրում է. «Թեն կրոնի կրակով ջերմացվող ոգին ականավոր ղեկավարների պատրաստման գործում կարծես թե էական նշանակություն չունի, սակայն մեր գրեթե բոլոր ականավոր ղեկավարները չափազանց աստվածավախ մարդիկ են եղել: եթե դա լոկ պատաՃական Ճամընկնում է, ապա չափազանց զարմանալի պատաՃականություն է: Սկսած Սն արքայազնից, Հենրիխ Հինգերորդից ն կրոմվելից, Մալբորոյից ն նելսոնից, Ջոն նիկոլսոնից, Աուտռեմից, Èոուրենսից ն Հեյվլոկից մինչն լորդեր Ուոլսլին ն Ռոբերտսը, սըր էվելին

- -4 -

Վուդսը ն կիտչեները՝ մենք միննույն պատկերն ենք տեսնում: Մեր ամերիկացի եղբայրները նույնն են ասում իրենց ազգային մեծ ղեկավարների մասին: Ջորջ Վաշինգտոնը, Սթոունուոլլ Ջեկսոնը ն Ռոբերտ Èին կրոնասեր մարդիկ էին: Զինվորները Ճարգում են այն սպաներին, ովքեր, չընդգծելով Ճանդերձ իրենց կրոնասիրությունը, միաժամանակ չեն փորձում թաքցնել այն կամ Ճրաժարվել դրանից: Մյուս Ճավասար պայմանների դեպքում Ճավատացյալ սպան լավագույն ղեկավարն է»: Աստվածավախ ղեկավարն իր աշխատանքի մեջ ներառում է այնպիսի մի բան, որ ուրիշները չունեն: նա Ճավատ է ներմուծում, ն դա արդեն մեծագույն նշանակություն ունի, քանի որ Ճավատը Ճրաշքներ է գործում: Ռազմական գիտությունը պնդում էր, թե իբր Վուլֆին չի Ճաջողվի գրավել Քվեբեկը: Հավատն այլ բան էր ասում, ն այն ճիշտ դուրս եկավ: Խոր գիշերին, բացարձակ լռության մեջ, զորքերը սանդուղքներով մագլցեցին գրեթե ուղղաՃայաց դիրքով կանգնած ժայռի վրայով դեպի վեր: Èեռն ընկրկեց Ճավատի առջն:1 Ղեկավարը պետք է Ճավատ ունենա ն կրկնի ինքն իր Ճամար, - « ես անպայման կՃասնեմ Ճաջողության»: Միլիոնատեր կդառնա միայն նա, ով, վեց պենս ձեռք բերելու Ճամար չի ծուլանա նույնքան ջանքեր գործադրել, որքան օգտագործում է սովորական մարդը մեկ ֆունտ ստեռլինգ ձեռք բերելու Ճամար: Հարցրեք յուրաքանչյուր Ճաջողակ մարդու, թե որն է նա Ճամարում Ճաջողության Ճասնելու գաղտնիքը, ն նա կպատասխանի ձեզ. «եթե դուք որնէ գործ եք սկսել, ապա կես ճանապարՃին կանգ մ՛ի առեք, այլ Ճամառորեն շարունակեցեք այն, մինչն որ Ճասնեք ձեր առջն դրված նպատակին: Ավարտելով մեկը՝ որնէ նոր գործ սկսեք: երբեք մի Ճաշտվեք պարտության Ճետ»: Ականավոր ղեկավար է դառնում այն անձը, ով մեկ մարդու ղեկավարելու Ճամար ավելի շատ է աշխատում, քան սովորական մարդը՝ մի ամբողջ բանակ կառավարելու Ճամար: եթե մարդը չի կարողանում լավ կառավարել մեկ մարդու, ապա նա երբեք չի կարող կոլեկտիվ կառավարել:

՛

Այս երնույթը մենք տեսանք Արցախի ազատագրության համար մղված պատերազմում, մասնավորապես՝ Շուշին գրավելիս: - Թարգմ. ծնթ.:

- -5 -

ՊԷàՏՔ 226ՍՏծՏøՏծàծ.

ՀԵՂԻՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

Ղեկավարի Ճատկությունները մասամբ բնածին են, մասամբ էլ՝ ձեռքբերովի: ԱնՃնար է ժխտել, որ կան մարդիկ, ում Ճամար ավելի Ճեշտ է իրենց ենթարկել ուրիշներին, մինչդեռ այլ անձանց Ճամար դա բավականին դժվար գործ է: Յուրաքանչյուր մեծ ղեկավար, ինչպես նան յուրաքանչյուր Ճանճար, ունի այնպիսի մի մոգական Ճատկություն, որը Ճնարավոր չէ ոչ սաՃմանել ն ոչ էլ վերլուծել: Թե այդ Ճատկությունն ինչ չափով է բնածին ն որքանով՝ անՃատական ջանքերի միջոցով ձեռք բերված, դժվար է ասել: Ամենից Ճավանականն այն է, որ այդ Ճատկությունը միայն բնածին չէ ն միայն ձեռքբերովի չէ: Այն նան միայն մեկ դասակարգի առավելությունը չէ: կենսաբանության ն Ճոգեբանության օրենքները բոլորի Ճամար նույնն են: Հոկինգն իր «Զորքերի բարոյական վիճակն ու նրա թշնամիները» գրքում ընդգծում է, որ «պետի ն ենթակայի փոխՃարաբերությունները չեն սպառվում երկու անՃատների փոխՃարաբերություններով: Այստեղ միշտ առկա է երրորդ, անտեսանելի կողմը՝ պետության ն բանակի իշխանության ներկայությունը»: îեսականորեն դա ճիշտ է, բայց գործնականում մեծ նշանակություն չունի: Յուրաքանչյուր ոք, ով զինված ուժերում Ճրամանատարական աշխատանքի փորձ ունի, քաջ գիտե, որ անՃատականությունն ավելի մեծ ուժ ունի, քան ռազմական օրենքների ժողովածուն: Բանակի սպայի ն քաղաքացիական պաշտոնյայի իշխանությունների միջն մեծ տարբերություն կա: Գյուղական ոստիկանը Ճրամայում է բժշկին մեքենան շատ արագ չքշել ն բժիշկը ենթարկվում է: Ոստիկանի թիկունքին կանգնած է երրորդ կողմի՝ պետության

- -6 -

իշխանությունը, որի գործիքն է ոստիկանը: Այլ իրադրության մեջ բժիշկը, որպես առողջապաՃության մարմինների պաշտոնական ներկայացուցիչ, կարգադրում է գյուղական ոստիկանին՝ Ճսկողություն իրագործել կոյուղու վիճակի վրա: Այժմ արդեն ոստիկանն է ենթարկվում: Հրաման տալիս բժիշկը Ճանդես է գալիս որպես այն անտեսանելի իշխանության գործիք, որը պաշտպանում էր նան ոստիկանին: Յուրաքանչյուր նման դեպքում իրական իշխանությունը պատկանում է Ճենց այդ երրորդ կողմին, որովՃետն միայն նա Ճրամայելու ն ենթակայություն պաՃանջելու իրավունք ունի: երբ նոր նշանակված կապրալը առաջին անգամ Ճրաման է տալիս. «Շարվե՛լ», ապա նա Ճենվում է պետերի մի ամբողջ ուղղաՃայաց Ճամակարգի (Ճիերարխիայի) վրա՝ սկսած ավագից, դասակի Ճրամանատարից, վաշտի Ճրամանատարից ն գնդի Ճրամանատարից մինչն գլխավոր Ճրամանատարը, բարձրագույն ռազմական խորՃուրդն ու պառլամենտի երկու պալատները: Բայց կապրալին քիչ է սփոփում այն փաստը, որ իր թիկունքում պետերի մի այդպիսի երկար շարան է կանգնած: Միննույն է՝ նրա ձայնը թույլ է Ճնչում, իսկ ծնկներն էլ դողում են: նա պետության նույնպիսի գործիք է, ինչպես ն ոստիկանն ու բժիշկը: Սակայն, բացի դրանից, նա իր ստորաբաժանման ղեկավարն է: նա գիտակցում է, որ Ճիմնական դերը խաղում է իր անՃատականությունը, որովՃետն նույնիսկ Ճրաման տալու եղանակից է կախված, թե ինչպես կընդունվի այդ Ճրամանը: եվ դա դեռ բոլորը չէ: նա պետք է մտածի այն մասին, թե ինչպես են գործելու իր ենթակաները, երբ իր Ճրամանի Ճասանելիության ոլորտից դուրս գտնվեն: Հենց այստեղ է, որ ղեկավարն իսկական փորձության է ենթարկվում: Պետի իր դիրքը ոչ թե պատաՃական կամ ժամանակավոր իրադարձություն է, այլ իր ն զինվորների խմբի միջն Ճաստատված երկարատն փոխՃարաբերություններ: Այն դեպքում, երբ նրա Ճրամանները կատարում են նան իր ստորաբաժանման մեջ չմտնող անծանոթ զինվորները, ապա դա արդեն բարձր կարգապաՃություն ունեցող՝ իսկական բանակ է: Բայց իր ստորաբաժանման սաՃմաններում պետի իր դիրքը Ճիմնվում է միայն իր անՃատականության վրա: նրան նշանակել են ոչ թե ուժով ենթակայություն սերմանելու, այլ այն բանի Ճամար, որպեսզի կարողանա Ճամոզել զինվորներին, որ ենթարկվելն անՃրաժեշտ է: Բանակում Ճրամանատարի ֆունկցիան («Ճրամանատարությունը») անՃնար է առանձնացնել ղեկավարումից: Այն սպաներին ու սերժանտներին, ովքեր փորձում են Ճենվել միայն բանակի Ճեղինակության վրա, անմիջապես պետք է սթափեցնել ն ասել. Ճույսդ դի՛ր միայն քո վրա: Ղեկավարները աստվածային իրավունքներ չունեն: եթե նրանք նշանակվում են, այլ ոչ թե ընտր-

- -7 -

վում, այնուամենայնիվ, նրանց անՃրաժեշտ է ընդունված լինել ն աջակցություն ստանալ: Այլապես նրանք երբեք իսկական ղեկավարներ չեն դառնա: Բոլոր բանակներում էլ գիտակցում են ղեկավարման կարնորությունը, իսկ նրա կազմակերպման գործում կարնոր դեր է խաղում զինվորական կոչումների Ճամակարգը: Ամեն ինչ արվում է, որպեսզի բոլոր աստիճանների ղեկավարները Ճնարավորին չափով մեծ Ճեղինակություն վայելեն: Այդ նպատակով օգտագործվում են ուսաթելեր (нашивки), տարբերանշաններ, պատիվ տալը, առանձին ակումբ-ճաշարաններ, գունավոր մակակարեր, պղնձե սաղավարտներ ն այլն: Այս ոլորտում դեռնս շատ բան կարելի է անել, բայց այսպիսի կազմակերպչական միջոցները չնչին արժեք կունենան, եթե ղեկավարները զուրկ լինեն այն Ճատկություններից, որոնք ն միայն նրանց ղեկավարներ են դարձնում: Ղեկավարը իր Ճեղինակությունը պետք է նվաճի՝ ի լրումն այն Ճեղինակության, որից նա օգտվում է շնորՃիվ իր կոչման ու պաշտոնի: Ավելին, նրա Ճեղինակությունը պետք է Ճամապատասխանի որոշակի պաՃանջների: Որոշ մարդկանց Ճամար Ճեղինակություն է նա, ով կարողանում է երեք տեսակի (մարկայի) ավտոմեքենաներ վարել, այլ մարդկանց Ճամար՝ նա, ով ի վիճակի է խմել նույնիսկ այն ժամանակ, երբ նրա բոլոր բաժակակիցներն արդեն սեղանի տակ են: Մարդը կարող է Ճիանալի Ճեծյալի կամ առաջնակարգ մարզիկի փառք վայելել: Բայց բոլոր թվարկվածները Ճեղինակության այն տեսակը չեն, որը Ճավատ է ներշնչում, թե այդ մարդը ղեկավար է: Ղեկավարին ավելի շուտ բարոյական, քան թե ֆիզիկական կամ կատարողական (ինստրումենտալ, գործիքային) Ճեղինակություն է պետք: ենթակաները ցանկանում են, որպեսզի իրենց ղեկավարը ուժեղ բնավորություն ունենա, որը ն նրան թույլ կտա բոլոր պայմաններում ճիշտ որոշումներ կայացնել: նրանք պետք է զգան, որ իրենց ղեկավարի վրա միշտ կարելի է Ճույս դնել: Դա, իՃարկե, չի նշանակում, թե ֆիզիկական կամ գործիքային Ճեղինակությունը նշանակություն չունի: իրականում ն՛ ֆիզիկական, ն՛ կատարողական Ճեղինակությունը մեծ նշանակություն ունի: Ղեկավարը չպետք է մոռանա նույնիսկ իր արտաքին տեսքի մասին: եթե նա ցածրաՃասակ է, ապա թող սփոփի իրեն այն փաստի գիտակցությամբ, որ շատ ականավոր զորավարներ, այդ թվում նան նապոլեոնն ու Ռոբերտսը, թեն կարճաՃասակ էին, բայց կարողանում էին մարդկանց իրենց ենթարկել: ԱնՃրաժեշտ է միայն ֆիզիկական բոլոր թերությունները փոխՃատուցել ձեռք բերված արժանիքներով: Յուրաքանչյուր ղեկավար պետք է ձգտի ոչ միայն իր գործի վարպետը, այլն բազմակողմանի գիտելիքների ն լայն մտաՃորիզոնի տեր մարդ լինել: նրա պարտքն է միշտ կենսուրախ ն ձիգ, Ճավաք լինել: եթե իր բնավորու-

- -- -

թյամբ նա վեՃերոտ ու ամաչկոտ է, ապա նա պետք է ստիպի իրեն բազմակողմանիորեն Ճոգ տանել իր ենթակաների մասին: իսկ եթե նա ավելորդ ինքնավստաՃություն ունի, ապա խելամիտ կլինի, եթե իր մեջ այնպիսի մի արժեքավոր Ճատկություն զարգացնի, ինչպիսին Ճամեստությունն է: Շատերը կարծում են, թե իբր լավագույն ղեկավարներ սովորաբար դառնում են ինքնավստաՃ մարդիկ: Դա վտանգավոր մոլորություն է: Անշուշտ, ինքնավստաՃ մարդը կարող է շատ բան անել, քանի դեռ ամեն ինչի վրա անմիջական ուշադրություն է դարձնում: Բայց, կարողանալով կառավարել մարդկանց, նա Ճազվադեպ է կարողանում ոգեշնչել նրանց: նա ի վիճակի չէ ներշնչել իր ենթականերին, որպեսզի նրանք այնպիսի կարնոր ծառայություններ մատուցեն, ինչպիսին նրանք Ճաճույքով ն նույնիսկ սեփական նախաձեռնությամբ մատուցում են իրենց սիրելի Ճրամանատարին: Èավ ղեկավարին Ճաջողվում է Ճասնել այն բանին, որ ենթակաները լուծում են իրենց առջն դրված խնդիրները մեծագույն ոգնորությամբ ն ուժերի նվազագույն ծախսով, այն դեպքում, երբ ինքնավստաՃ ղեկավարը նույն արդյունքներին Ճասնում է նվազագույն ոգնորության ն մեծագույն ջանքերի գնով: ինքնավստաՃ Ճրամանատարը այսպես է վերաձնակերպում նապոլեոնի Ճայտնի ասույթը. «Ֆիզիկական ուժը Ճարաբերվում է Ճոգեկանին, ինչպես երեքը՝ մեկին»: Սա սխալ Ճաշվարկ է:1 Ղեկավարը պարտավոր է լինել իր կոլեկտիվի անդամը ն ապրել նրա Ճետ նույն կյանքով: նա պետք է լինի գիտակ, անկեղծ ն արդարամիտ մինչն մանրախնդրության աստիճան, խիզախ, Ճամբերատար ու մեծաՃոգի: նրա պարտքն է Ճասկանալ ինչպես իր ենթակաների, այնպես էլ իր պետերի տեսակետները: երբ այդ ամենին ավելանում է նան մարտական փորձը, ապա զինվորական Ճրամանատարը իրավունք է ձեռք բերում Ճամեստորեն, բայց ինքնավստաՃությամբ ասել. «ես նույնպես իշխանությամբ օժտված ն իմ ենթակայության տակ զինվորներ ունեցող մարդ եմ: ես նրանցից մեկին կարգադրում եմ՝ «Գնա՛», ն նա գնում է, մյուսին ասում եմ. «Մո՛տ արի», ն նա գալիս է: Այն մարդը, որը Ճռետորական ընդունակություններ չունի, երբեք ականավոր ղեկավար չի դառնա, քանի որ մարդն իր անՃատականությունը դրսնորում է Ճիմնականում խոսքի միջոցով: «Հոգեբանական ազդեցության մեծաթիվ ձների մեջ ոչ մեկն այնքան կարնոր չի թվում, որքան Ճռետորական արվեստը, այն է. սեփական ցանկությունները բացատրել կարողանալը, սեփա՛

Հիշենք, որ Նապոլեոնն ասում էր. «Հոգեկան ուժը հարաբերվում է ֆիզիկականին, ինչպես երեքը՝ մեկինԼ: - Թարգմ. ծնթ.:

- -9 -

կան եռանդը ունկնդիրներին փոխանցելը ն նրանց Ճոգեկանում ոգեշնչվածություն առաջ բերելը»: Ու՞մ խոսքերն են սրանք: Արդյո՞ք որնէ Ճայտնի պետական գործչի, գուցե խոսքի արվեստի դասախոսի կամ Ճոլիվուդյան որնէ կինոռեժիսորի՞»: Ո՛չ, այդ խոսքերն ասել է գեներալ սըր Ջորջ Մակմանը, որը ծառայում էր Հնդկաստանում: նա ոչ միայն երնելի պատմաբան է ն վաստակավոր գրող. իր կյանքի լավագույն մասը Մակմանն անցկացրել է կադրային՝ Ճնդկական ն եվրոպական զորամասեր ղեկավարելով: նա գիտե, թե ինչ է ասում: Ղեկավարի դերը վերապաՃված է այն մարդուն, ով կարողանում է խոսել: Քաղաքական գործիչը նախարարի աստիճանի է բարձրանում ոչ թե այն պատճառով, որ ուժեղ է ն լռակյաց, այլ որովՃետն նրա ճառը վստաՃություն է ներշնչում՝ առաջ բերելով ոգեշնչվածություն: ԱրՃեստակցական միության առաջնորդը իր ընկերներից ավելի վեր է բարձրանում ոչ թե այն պատճառով, որ ավելի լավ խառատ է կամ ատաղձագործ, այլ որովՃետն գիտե, թե ինչպես պետք է խոսքի օգնությամբ արտաՃայտի իր անՃատականությունը: Յուրաքանչյուր մասնագիտության տեր մարդիկ բնազդաբար գնում են այն մարդու Ճետնից, ով կարողանում է կապակցված ն Ճամոզիչ ոճով խոսել: կրկնենք նախկինում ասվածը. ղեկավարելը Ճամոզելու միջոցով ն անձնական օրինակով մարդկանց վրա այնպիսի ազդեցություն գործելու արվեստն է, որի շնորՃիվ նրանք անշեղորեն գործում են միննույն ուղղությամբ, որը տանում է դեպի նպատակը: իսկ Ճամոզել Ճնարավոր է միայն խոսքի օգնությամբ: Այն մարդը, որը երբեք չի մարզել իր խոսքը, սովորաբար կարծում է, թե Ճռետորական արվեստն անպիսի պարգն է, որին տիրապետում են միայն փոքրաթիվ ընտրյալները: Դա մոլորություն է: Հասարակ մարդը նույնպիսի դյուրությամբ կարող է դառնալ ինչպես Ճռետոր, այնպես էլ որակյալ վարորդ: իր ընկերների Ճետ խոսել սովորելը ամենաճիշտ ճանապարՃն է բոլոր նրանց Ճամար, ովքեր ցանկանում են զարգացնել իրենց անՃատականությունը: Խոսքի մեջ մոգական ոչինչ չկա, բացի նրա ազդեցությունից: Համոզիչ խոսք ասելու ընդունակությունը զորաՃրամանատարին նույնքան անՃրաժեշտ է, որքան ն յուրաքանչյուր այլ ղեկավարի: Մշտական պրակտիկան ն մի շարք Ճատուկ Ճնարների օգտագործումը մեծացնում են խոսքի ներգործող ուժը: Այդ կանոններն ավելի լավ է ուսումնասիրել կոնկրետ օրինակների վրա: Հենց այդ մասին էլ մենք խոսելու ենք Ճաջորդ գլխում:

ՊԷàՏՔ 226ՍՁàծ6Տծàծ.

ԱՆՀԱՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ÊՈՍՔ

ԱնՃանգիստ մատներով խաղալով իր Ճագուստի Ճետ, լեյտենանտ Հեյվերսքէն իր պղտոր Ճայացքը շարված զինվորների գլուխների վրայով դեպի անորոշ Ճեռուն Ճառնելով, սկսեց. «է… ես ուզում եմ… Ճըմ… ես ուզում եմ… մի րոպեով… զբաղեցնել ձեր ուշադրությունը: (Բաց է թողնում իր պլանշետը ն ապա կրկին վերցնում է այն): Ըըը... մեր դասակը, յոթերորդ դասակը… գումարտակի Ճրամանատարի կողմից նետվում է մի բավականին դժվար խնդիր լուծելու: (Սկսում է պտտեցնել ձեռքին բռնած կողմնացույցը): ԸՃը… այսպիսով… ըըը… անիծյալ գերմանացին սարքել է… ոնց են ասում…Ճա, երկու պաՃակակետ… այնտեղ… բլրի լանջին (քիթն է մաքրում): Ըըը… մենք պետք է … Ճամենայն դեպս պետք է ձգտել խլել դրանցից մեկը…Ըըը.. Ութերորդ դասակը պետք է… ինչպես ասում են, մաքրի մյուսի Ճաշիվը: (Քորում է ձախ աչքը): Հանգի՛ստ կանգնեցեք, Ջոնս, դուք շարքի մեջ եք: Սերժանտ, գրեցե՛ք. «Ջոնսը շարքում շարժվում է»: Այսպիսով, մենք բոլորս պարտավոր ենք, այսպես ասած, անել այն ամենը, ինչ կարող ենք… եթե դուք Ճասկացաք, թե ես ինչ նկատի ունեի: ինձ թվում է, ես ամեն ինչ ասացի»: Այս դասակից Ճարյուր քայլ Ճեռու կանգնած էր ձիգ ն իր ուժերին վստաՃ լեյտենանտ Թանդերբոլտը: նա նայում էր ուղիղ իր առջն կանգնած զինվորների աչքերին: «Զինվորնե՛ր, - սկսեց նա, - գումարտակի Ճրամանատարը մեզ է ընտրել մի զվարճալի գործի Ճամար: Այնտեղ, բլրի լանջին, Ճակառակորդը երկու պաՃակակետ է դրել: եթե մենք նրան այնտեղից անմիջապես դուրս չքշենք, ապա նա մեզ շատ տՃաճություններ կպատճառի: Մենք գրավե-

լու ենք այդ դիրքերից մեկը: Յոթերորդ դասակը կՃոգա մյուսի մասին: Դուք գիտեք, թե դա ինչպես պետք է անել, չէ՞ որ մենք շատ ենք վարժվել դրանում: կապրալ Սնիֆկինսը իր խմբով Ճակառակորդին կՃարվածի նռնակներով: Շարքային Մալվանին իր խմբով նրանց կզբաղեցնի իր գնդացրով: Մյուսները կկտրեն նաՃանջի ճանապարՃը: նրանցից ոչ մեկը չպետք է ճողոպրի: Մի խոսքով, մի լավ ծեծ տանք դրանց ն Ճոգիները Ճանենք: Դե՛Ճ, ուրեմն, Ճիանալի է: կեցցե՛ք, բլէնքշիրցիներ: Գնացի՛նք»: Այդ դասակներից մեկը Ճաջողությամբ լուծեց իր առջն դրված խնդիրը, իսկ մյուսին դա չՃաջողվեց: Դասակներից ո՞րը Ճաջողության Ճասավ: Ճիշտ պատասխանը գտնելու Ճամար պարգն նշանակելու կարիք չկա: երբ Հեյվերսէքն ու Թանդերբոլտը դուրս էին գալիս գումարտակի շտաբից, նրանց առջն միննույն նպատակն էր դրված՝ զինվորներին Ճայտնել իրենց առջն դրված խնդրի մասին: Զի կարելի կարծել, թե ամեն մի առաջադրանք կարող է ոգնորել զինվորներից յուրաքանչյուրին: ՊաՃակակետեր վերցնելը շատ վտանգավոր գործ է, այդ գործողության մասնակիցները կարող են վիրավորվել կամ նույնիսկ զոՃվել: ինքնապաՃպանության բնազդը շատ ուժեղ է, ն անօգուտ է ձնացնելը, թե այն գոյություն չունի: Հեյվերսէքի մոտեցումը սկզբից նեթ սխալ էր: Նա չկարողացավ առաջիկա գործին նայել զինվորների տեսանկյունից: Թանդերբոլտն, ընդՃակառակը, ճիշտ սկսեց: նա նույն մարտական Ճանձնարարությունն էր ստացել, ինչ ն Հեյվերսէքը, բայց նա դեպի զինվորների սիրտը տանող ճիշտ ուղի գտավ՝ Ճրամայելով, որ նրանք Ճակառակորդի «Ճոգին Ճանեն»: Դրա դեմ ութերորդ դասակը ոչ մի առարկություն չէր կարող ունենալ. Ճակառակորդի մարմնից Ճոգին դուրս շպրտելն ավելի Ճաճելի է, քան սեփական շունչը փչելը: Զինվորները շոյվեցին գումարտակի Ճրամանատարի կատարած ընտրությունից: «նա, - մտածում էին զինվորները, - գիտե, թե ինչ է անում, երբ ընտրում է ութերորդ դասակը»: նրանց Ճպարտությունը շոյված էր: նրանք պատրաստ էին անել այն ամենը, ինչ իրենցից պաՃանջվում էր: Հեյվերսէքի մեթոդը զինվորներին ինքնավստաՃություն չներշնչեց: Դատելով նրա անՃանգիստ ձեռքերից կարող ենք ասել, որ նրա ինքնատիրապետումը բավարար չէր, իսկ ըստ նրա խառնաշփոթ ելույթի դժվար չէ կռաՃել, որ նա վատ գիտեր իրադրությունը, թեն կարող էր ավելի լավ իմանալ, քան թե Թանդերբոլտը: Բացի այդ, նա խուսափում էր նայել զինվորների աչքերին: îպավորությունն այնպիսին էր, թե նա խնդրի լուծման որոշակի պլան դեռ չէր մշակել: եվ, վերջապես, նա բծախնդրություն էր Ճանդես բերում զին-

վորների նկատմամբ Ճենց այն պաՃին, երբ անՃրաժեշտ էր շարժման մեջ դնել նրանց նվիրվածությունն ու մարտական ոգին: իր վարքով նա այն տպավորությունը ստեղծեց, որ թշնամու պաՃակակետերի գրավումը կարող է ն չՃաջողվել, դրանով իսկ զինվորներին վատթարագույն տագնապ ներշնչելով: Մի՞թե նման Ճանգամանքներում յոթերորդ դասակը կարող էր Ճաջողությամբ կատարել Ճրամանատարության առաջադրանքը: Թանդերբոլտը կարողացավ ոգեշնչել զինվորներին: նա կանգնած էր ուղիղ ն նայում էր զինվորների աչքերին, նա նրանց ուշադրությունը չէր շեղում իր Ճանդերձանքի Ճետ խաղալով: նրա Ճամառոտ ու աշխույժ խոսքը վկայում էր այն մասին, որ Ճստակորեն պատկերացնում էր իր առջն դրված խնդիրը: նա զինվորներին տեղյակ պաՃեց, թե ինչ պլանով պետք է գործել, որի շնորՃիվ Ճանձնարարությունը դարձավ ոչ միայն իր, այլն մյուսների գործը: Այն պետք է ավարտվեր Ճաջողությամբ, քանի որ, մինչն ութերորդ դասակի կողմից գործողությունը սկսելը «ամեն ինչ արդեն որոշված էր»: ինչպե՞ս կարող էին դասակի զինվորները չկատարել նման առաջադրանքը: Դրանից կարելի է որոշակի եզրակացություններ կատարել: 1. Որպեսզի Ճնարավոր լինի ոգեշնչել զինվորներին ն մղել մարտական առաջադրանքի Ճաջող կատարման, նրանց առջն այնպիսի նպատակ պետք է դնել, որին հենց իրենք են ցանկանում Ճասնել: 2. ՎստաՃություն ներշնչելու Ճամար ելույթ ունեցողը պետք է կանգնի ուղիղ, շտկի ուսերը ն նայի իր ունկնդիրների աչքերին: 3. Մինչն խոսել սկսելը նա պետք է իմանա, թե ինչ պետք է ասել այդ մարդկանց: 4. Թող նա Ճարց տա ինքն իրեն. «ինչո՞ւ եմ ես ելույթ ունենում»: եթե նա այդ Ճարցին չի կարող պատասխանել, ապա ելույթ ունենալը իմաստ չունի: Յուրաքանչյուր ճառ պետք է որոշակի նպատակ ունենա: 5. Զի կարելի սեթնեթել. դա շեղում է ունկնդիրների ուշադրությունը: 6. ԱնՃրաժեշտ է դիմել ունկնդիրների ոչ թե բացասական, այլ դրական զգացմունքներին: 7. Խոսքը պետք է լինի Ճամառոտ, գրավիչ ն Ճամոզիչ: 8. Պետք է կարողանալ ժամանակին կանգ առնել: îպավորիչ ելույթն անգամ իզուր կանցնի, եթե երկարաձգվի թեկուզ մեկ րոպեով: Հռետորական արվեստի բնագավառի այնպիսի մի Ճեղինակություն, ինչպիսին Ալբերտ Ջ. Բեվերիջն էր, գրել է. «Ոչ մի ասույթ չի կարող անմաՃ Ճամարվել, եթե նրանում կան այնպիսի արտաՃայտություններ, ինչպիսիք են Ճետնյալները. « Գուցե ն ես սխալվում եմ», կամ. «իմ Ճամեստ կարծիքով», կամ. «Որքան ես կարող եմ դատել»: Մեծ Ճռետորները միշտ այնքան վստաՃ են լինում իրենց ու-

ժերին, որ նրանց ելույթների վերջին մասը Ճնչում է որպես անժխտելի ճշմարտություն: նրանք «իրենց գործը գիտեն», իսկ Ճասարակ մարդիկ Ճաճույքով են լսում նրանց: Սեփական անՃատականությունը զարգացնելու ն ուրիշների վրա ազդեցություն գործելու Ճամար մարդու խոսքը պետք է լինի անկաշկանդ ու Ճամոզիչ: Զինվորները գնում են այն մարդու Ճետնից, ով կարողանում է խոսել, այլ ոչ թե նրա, ով ձկան նման Ճամր է: Ճիշտ են վարվում այն Ճրամանատարները, ովքեր շաբաթը մեկ անգամ Ճավաքում են իրենց ենթակա Ճրամանատարներին ն ստիպում են խոսել: Èողալ սովորելու միայն մեկ եղանակ գոյություն ունի՝ պետք է նետվել ջուրն ու սկսել լողալ: եվ կա խոսել սովորելու միայն մեկ եղանակ. պետք է ոտքի կանգնել ու խոսել: Հռետորական արվեստը ձեռք է բերվում գործի մեջ: Հրամանատարը կարող է նան այլ ազդեցիկ մեթոդ օգտագործել. նա կարող է սպաներից յուրաքանչյուրին Ճարցնել օրակարգի որնէ կետի վերաբերյալ նրա կարծիքը: Սկզբում երիտասարդ սպաներից շատերը նյարդայնանում են՝ սաՃմանափակվելով իրենց Ճամաձայնությունը Ճայտնելով մայոր Հոուվիտցերի կամ կապիտան Բլանդերբասի Ճետ: Բայց ժամանակի ընթացքում նրանք սկսում են Ճասկանալ, որ սեփական կարծիքը Ճայտնելն ավելի Ճեշտ է, քան թե ամբողջ կյանքում ուրիշների կարծիքներն ընդունելը: Հենց որ նորեկը առաջին Ճաջողություններն է ունենում, նրա նյարդայնությունն անցնում է, ն տագնապին փոխարինելու է գալիս ինքնավստաՃությունը: Զինվորները վստաՃում են նրանց, ովքեր ինքնավստաՃ են: Անմտություն կլիներ սպասել, թե նրանք կարող են Ճավատալ մշտապես տատանվող մարդուն: Հնարավոր չէ առանց սեփական անձը բացաՃայտելու շփվել զինվորների Ճետ: Զեր գիտելիքներն ու Ճակումները, ձեր մտավոր ընդունակությունները, ձեր անՃատականությունը՝ այս ամենը տեսանելի է: Խելացի մարդը ձգտում է իրեն լավագույն ձնով դրսնորել:

ՊԷàՏՔ 226ՍՔÆՍՊՏծàծ.

ՈՒՍՈՒòՄԱՆ ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Վերջերս ռազմական ուսումնական Ճաստատություններից մեկում, դասախոսության ընթացքում, վերջին շարքերից լսվեց մի գրգռված ու դժգոՃ ձայն. «Մ՛ի քիչ ավելի բարձրաձայն ու ավելի Ճետաքրքիր»: Մեր անձնական տխուր փորձից բոլորս գիտենք, թե իրեն ինչպես պետք է զգար դասախոսը, ն կարող ենք լոկ նախանձել այն զսպվածությանը, որը նրան թույլ տվեց դիմանալ այդ ծանր Ճարվածին: Շատ սպաներ ու սերժանտներ Ճաճախ ստիպված են լինում ուսուցանել իրենց ենթականերին: Èավ մանկավարժը ակնՃայտ առավելություններ ունի վատի նկատմամբ: Վատ ուսուցիչը ունկնդիրների մոտ սկզբում առաջ է բերում ափսոսանք, իսկ վերջում արդեն դժգոՃություն: Այն մարդը, ով չի կարողանում կապակցված ու Ճամոզիչ կերպով շարադրել իր մտքերը, երբեք ականավոր ղեկավար չի դառնա: երկարատն, աշխույժ ու Ճետաքրքիր ելույթ ունենալու Ճամար պետք է շատ կարդալ, քանի որ կարդալու շնորՃիվ մարդու Ճիշողության մեջ բառեր, պատկերներ ն մտքեր են կուտակվում: նա, ով ստիպված է դասավանդել, պետք է իմանա, թե աշխարՃում ինչ է կատարվում: նա պարտավոր է նորություններն իմանալ Ճենց դրանց Ճրապարակ գալու օրը: Այն մարդուն, ով չգիտե այն, ինչ բոլորը գիտեն, չեն Ճարգի նույնիսկ, եթե նա գիտե այն, ինչ բոլորը չգիտեն: Ամեն օր անՃրաժեշտ է ժամանակ Ճատկացնել լրագրեր, ամսագրեր ն գրքեր կարդալուն: Յուրաքանչյուր մարտական սպա պետք է Ճիշի նապոլեոնի խորՃուրդը. «Ռազմական գիտության ուսումնասիրության միակ

ճիշտ ուղին մեծ զորավարների արշավանքների մասին գրված գրքերը կրկին ու կրկին ընթերցելն է»: Սկսնակների Ճամար ավելի Ճարմար է այդ արշավանքներն ուսումնասիրել կենսագրությունների Ճիման վրա: Խորացված ընթերցման դեպքում դժվար չէ նկատել, որ մտքերի մի մասը պետք է գրի առնել, քանի որ ընթերցված նյութի զգալի մասը մոռացվում է մինչն օգտակար կիրառություն գտնելը: Èավ ծոցատետրում միշտ կարելի է նյութ գտնել բազմաթիվ թեմաների շուրջ զրույցներ կազմակերպելու Ճամար: Թեն ընթերցանությունը մտքերի ն գիտելիքների ստացման ամենամատչելի ն Ճարստացնող աղբյուրն է, այնուամենայնիվ, անՃրաժեշտ է Ճիշել, որ գրքերից քաղված մտքերը չեն կարող պատկանել ընթերցողին, քանի դեռ նա ուշադրությամբ չի ուսումնասիրել դրանք: Զեռք բերված մտքերի ն գիտելիքների յուրացման լավագույն մեթոդը դրանց քննարկումն է զրույցների ժամանակ: «Մարդն իմանում է վեճի շնորՃիվ», - ասում էր Ֆ.Բեկոնը:1 ԱՃա թե ինչու ուսուցանելիս մարդուն պետք է սովորեցնել՝ ինչպես սիստեմավորել փաստերն ու անժխտելի փաստարկներ առաջադրել: Խոսելիս մարդիկ գիտելիքներ են փոխանակում՝ ստուգելով իրենց եզրակացությունների ճշմարիտ լինելը: Պարապմունքներին պատրաստվելիս խելամիտ կլինի միշտ ձեռքի տակ ավելի շատ նյութ ունենալ, քան մտադիր եք օգտագործել: Դա դասախոսին թույլ է տալիս ոչ միայն ինքնավստաՃություն ձեռք բերել, այլն Ճնարավորություն է տալիս Ճարմարվել իրադրությանը այն դեպքում, եթե պարապմունքներն անսպասելի ընթացք են ստանում: Զօգտագործված նյութը կարելի է օգտագործել մեկ ուրիշ անգամ: եթե պարապմունքը կազմակերպվում է դասախոսության ձնով, ապա կարելի է Ճանձնարարել նախապատրաստվելու երեք մեթոդ: 1. Գրել դասախոսությունը ն կարդալ լսարանի առջն: երեք մեթոդներից սա ամենանվազ ցանկալին է, քանի որ այս դեպքում դասախոսը չի կարողանում ուշադրություն Ճատկացնել լսարանին: Հետնանքն այն է լինում, որ ունկնդիրները շուտով սկսում են ձանձրանալ ն այլնս չեն լսում: 2. Գրել դասախոսությունը ն անգիր սովորել: Այս մեթոդն իր առավելություններն ունի, բայց մեծ ու անարդյունավետ աշխատանք է պաՃանջում: եթե Ճանկարծ դասախոսության ընթացքում Ճիշողությունը դավաճանի, ապա արդյունքը կարող է շատ տխուր լինել: 3. Իմպրովիզացիայի (ազատ շարադրման) մեթոդ: Այս դեպքում դասախոսը նախապես մանրակրկիտ կերպով ուսումնասիրում ն նախապատրաստում է նյութը: նա իմանում է, թե ինչպիսի փաստեր պետք է շարադրի ն ՛

ü. Բեկոնը (1561 -1626)՝ անգլիացի հայտնի փիլիսոփա: - Թարգմ. ծնթ.:

ինչ Ճերթականությամբ: Բառերը, որոնց օգնությամբ նա պետք է ներկայացնի փաստերը, ինքնաբերաբար սաՃուն ու առանց դժվարության Ճայտվում են Ճենց դասախոսության ընթացքում: Սա լավագույն մեթոդն է, սակայն այս դեպքում չի բացառվում նան որոշ գրառումների օգտագործումը: Այս երեք մեթոդներն էլ պետք է լավ իմանալ, քանի որ Ճնարավոր է զուգորդել դրանք: Պետք է նշել, որ եթե դասախոսը մտադիր է օգտագործել իմպրովիզացիայի մեթոդը ն մտադիր չէ գրառումներ օգտագործել, ապա նա պետք է ինչպես Ճարկն է սովորի դասախոսության նյութը ն Ճարցերի շարադրման Ճերթականությունը: երիտասարդ դասախոսներն ու ՃրաՃանգիչները Ճաճախ գանգատվում են, թե չգիտեն ինչպես սկսել ելույթը: Èավ սկզբի նշանակությունը ՃանրաՃայտ է: Այս դեպքում լսարանը Ճենց առաջին րոպեից տրամադրվում է կամ կենտրոնացած ուշադրությամբ լսելու, կամ էլ կատարյալ անտարբերության: երբ դասախոսին Ճենց սկզբից Ճաջողվում է դրական տպավորություն գործել ունկնդիրների վրա, ապա նրան լսում են մինչն վերջ: իսկ եթե նրան չի Ճաջողվում Ճենց սկզբից Ճետաքրքրություն առաջ բերել իր ելույթի նկատմամբ, ապա նա ստիպված է լինում իր դասախոսությունը շարունակել շատ աննպաստ պայմաններում: Յուրաքանչյուր ղեկավար, ով պարապմունքներ է վարում, պետք է սկսի իր լսարանի Ճետ կապ Ճաստատելուց: իսկ եթե նրան թվա, թե կարող է ստիպել ուրիշներին, որպեսզի Ճարմարվեն իրեն, ապա նրա պարապմունքը կմատնվի ձախողման: Ամենից առաջ նա պետք է առավելագույն օգուտ քաղի իր արտաքին տեսքից, իսկ դրա Ճամար նա պետք է լինի Ճավաք ու ձիգ, լսարանի առաջ կանգնի ուղիղ կեցվածքով: կանգնած մարդը Ճոգեբանական առավելություն ունի նստածների նկատմամբ: Այն, ինչ պատրաստվում է ասել պարապմունք վարողը, պետք է կարնոր թվա դասախոսության Ճենց սկզբից: Պարապմունքը պետք է սկսել Ճենց այն պաՃից, երբ վարողը զբաղեցնում է իր տեղը: նա պետք է այնպես խոսի, որպեսզի յուրաքանչյուր ունկնդիր, առանց լարվածության, լսի նրա արտասանած ամեն մի բառը: Այն ունկնդիրները, ովքեր ստիպված են լարել իրենց լսողությունը, շուտով սկսում են Ճորանջել ն այլնս չեն լսում: Առաջին նախադասությունը երբեք չպետք է վերաբերի ՃանրաՃայտ, ծեծված ճշմարտությունների: եթե պարապմունքը վարողը իր ելույթը սկսում է այսպիսի արտաՃայտությամբ. «Այսօր ես պատրաստվում եմ խոսել բանակի կառուցվածքի մասին», ապա նա իրավունք չունի գանգատվելու, որ լսարաննն անմիջապես պատրաստվում է Ճանգստանալ: Ծեծված սկիզբը տրամադրում է ծեծված

զրույցի, մինչդեռ գրավիչ սկիզբը նախապատրաստում է Ճետաքրքիր, գրավիչ զրույցի: Հրետանավորների դասարանում ղեկավարն իր պատմություը կարող է սկսել, օրինակ, այսպես. «Մենք բոլորս գիտենք, որ թագավորական Ճրետանին ամբողջ բանակում ամենամեծ ու լավագույն զորատեսակն է: Բայց կան նան զորքի այլ տեսակներ, ն այսօր մենք խոսելու ենք այն մասին, թե ինչպես է կազմակերպված կադրային բանակը, ինչ զորատեսակներ ունի, բացի Ճրետանուց, ն պատերազմի ժամանակ ինչով են զբաղվում զորքի մյուս տեսակները»: Այս դեպքում լսարանը Ճենց առաջին «մենք» բառից ներգրավվում է դասախոսության տարերքի մեջ: Զինվորներն անմիջապես լսելու ցանկություն են ունենում: Բացի դրանից, դասախոսն այնպիսի Ճայտարարություն է անում, որի Ճետ նրանք Ճպարտությամբ Ճամաձայնվում են. «Մեր զորատեսակը բանակում ամենամեծն ու ամենալավն է»: Զինվորները մտածում են. «Այս դասախոսը խելացի մարդ է, նրան արժե լսել: Շարունակի՛ր»: երբեք չի կարելի սկսել կասկած կամ դժգոՃություն Ճարուցող Ճայտարարությունից: Պետք է սկսել այնպիսի նախադասությամբ, որը, ծեծված չլինելով, կարող է կենդանի արձագանք գտնել ունկնդիրների մոտ: եթե լսարանն ի վիճակի է ամբողջ Ճոգով ընկալել դասախոսի առաջին երեք-չորս նախադասությունները, ապա Ճավանական է, որ ուշադրությամբ կլսի նան ողջ դասախոսությունը: ինչ վերաբերում է պարապմունքների կազմակերպման բուն պրակտիկային, ապա կան մի շարք կանոններ, որոնք որոշակի Ճոգեբանական Ճետաքրքրություն ն արժեք են ներկայացնում: 1. Դասախոսը երբեք չպետք է ընդգծի իր օժտվածությունը: Èսարանում միշտ կգտնվեն սեփական օժտվածությամբ կուրացած մարդիկ, ն եթե որնէ բան նրանց մեջ թերարժեքության զգացում է առաջ բերում, ապա նրանք կձգտեն արդարացնել իրենց, մտովի վիճարկելով այն ամենը, ինչ լսում են: 2. ԱնՃրաժեշտ է շարադրել դրույթները, այլ ոչ թե ապացուցել դրանք: Ապացուցելու ոճը սովորաբար ուրիշների մեջ թշնամական զգացում է առաջ բերում: 3. Դասախոսությունը Ճետաքրքիր դարձնող Ճիմնական գործոնը իր՝ դասախոսի ոգեշնչվածությունն է: Ոգեշնչվածությունը վարակիչ է, ինչպես կարմրուկը: 4. եթե դուք լսարանին Ճարցեր եք առաջադրում, ապա թույլ մի տվեք, որպեսզի դրանց միշտ պատասխանեն նույն երկու - երեք Ճոգին: Հասեք այն բանին, որպեսզի քննարկմանը մասնակցեն բոլորը:

- 9- -

5. երբեք չի կարելի Ճարցերը ձնակերպել Ճետնյալ ձնով. «Սնուքս, քանի՞ գումարտակ ունի Ճետնակային բրիգադը»: եթե Ճարցն այսպես է ձնակերպված, ապա մյուս ունկնդիրները՝ Սնիֆկինսը, Գրեյդին ն այլոք, անՃրաժեշտ չեն Ճամարի մտածել՝ պատասխանը գտնելու Ճամար: Ավելի լավ է Ճարցնել այսպես. «Քանի՞ գումարտակ կա Ճետնակային բրիգադում … շարքային Սնուքս»: Որնէ մեկի ազգանունը մի ասեք, քանի դեռ ողջ լսարանը մտքում չի պատասխանել առաջադրված Ճարցին: 6. նյութը շարադրելիս դասախոսը չպետք է քայլի, քանի որ Ճակառակ դեպքում ունկնդիրներն իրենց ուշադրությունը կուղղեն ոչ թե նրա խոսքի, այլ շարժումների վրա: եթե ղեկավարը լավ է պատրաստվել պարապմունքին (Ճակառակ դեպքում չարժե, որ նա սկսի սովորեցնել՝ անձամբ դեռնս պատրաստ չլինելով), ապա որքան էլ լավը լինի նրա սեղմագիրը (կոնսպեկտը), դրա օգնությանը պետք է դիմել որքան Ճնարավոր է Ճազվադեպ: Սեղմագրի օգնությանը պետք է դիմել գուցե միայն տեխնիկական մանրամասնությունները ներկայացնելու Ճամար: նա, ով ցանկանում է պարապմունքների առաջնակարգ ղեկավար կամ դասախոս դառնալ, պետք է սովորի ավելի ու ավելի քիչ դիմել սեղմագրի օգնությանը ն, ի վերջո, լիովին Ճրաժարվի դրանից: Ոչ միայն դասախոսության սկիզբը, այլն վերջին՝ ավարտական մասը քիչ նշանակություն չունի, քանի որ եթե ավարտը տպավորիչ է, ապա լսարանը ողջ դասախոսությունը կընկալի որպես Ճաջողված: Վերջին մասում խորՃուրդ է տրվում ներկայացնել ասվածի Ճամառոտ արդյունքները, սակայն՝ ավելորդ կրկնություններով չՃոգնեցնելով ունկնդիրներին: երբեք ձեր դասախոսությունը մի ավարտեք այնպիսի անորոշ նախադասություններով, ինչպիսին է, օրինակ, Ճետնյալը. «Այսպիսով, կարծում եմ, այդ մասին այսքանը»: Ավարտել անՃրաժեշտ է բազմիմաստ ն Ճեշտությամբ մտապաՃվող նախադասությամբ: Պատմում են, որ երբ ծերուկ Սէմյուել Ռոջերսը մի անեկդոտ է պատմում, որը լսարանում ծիծաղ չի Ճարուցում, ապա նա մտախոՃ տեսքով ասում է. «Այս անեկդոտի մեջ գլխավորն այն է, որ Ճիմարները երբեք չեն Ճասկանում, թե որն է նրա աղը»: Այս խոսքերն արդեն առաջ են բերում ծիծաղ, թեն ուշացած: Պարապմունքների Ճմուտ ղեկավարը ձգտում է լսարանի վրա այնպիսի տպավորություն գործել, թե իբր ունկնդիրները բավականաչափ խելացի են այն ամենը Ճասկանալու Ճամար, ինչ իրենց ասում են: Քննարկման ժամանակ նա ունկնդիրների մոտ խելամտորեն այնպիսի տպավորություն է ստեղծում, թե իբր Ճենց իրենք բացաՃայտեցին ճշմարտությունը: Յուրաքանչյուր մասնա-

գիտություն իր առանձնաՃատկություններն ունի: Դասախոսի մասնագիտության մեջ ամենից դժվարն ու կարնորը աննկատ մնալու կարողությունն է: Èսարանը պետք է մտածի ոչ թե այն մասին, թե ով է խոսում, այլ այն մասին, թե ինչ է ասվում նյութի մասին: նրան պետք է թվա, թե լսում է ոչ թե դասախոսի, այլ իր սեփական մտքերը: Թող որ ունկնդիրները մտածեն, թե իրենց գիտելիքների Ճամար իրենք պարտական են միայն սեփական ջանքերին: իսկապես, ղեկավարելը կենսակերպ է:

ՊԷàՏՔ 226ՍճՏծՏծàծ.

ԴԱՍՏԻԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ ՍԵՓԱԿԱՆ úՐԻՆԱԿՈՎ

Զինված ուժերում ծառայության անցնելուց Ճետո մարդն իրեն այնպես է զգում, ինչպես ջրից դուրս նետված ձուկը: նրա Ճամար ամեն ինչ նոր է: Հնարավոր է, որ կյանքում առաջին անգամ է նա Ճայտնվում անծանոթ մարդկանց աշխարՃում: Որքան ավելի շուտ նա իրեն զգա «ինչպես իր տանը», այնքան ավելի շուտ նա կսկսի զբաղվել լուրջ գործով: Ապացուցված է Ճամարվում, որ զինվորական ծառայության մեջ գտնվելիս մարդն իրեն իսկապես երջանիկ զգալ չի կարող ն, ամենաշատը, ինչ կարելի է պաՃանջել՝ դա կյանքը տանելի դարձնելն է: Սակայն լավ ղեկավարը ձգտում է, որպեսզի իր բոլոր ենթակաները իրենց երջանիկ զգան: նա, ով դրան չի ձգտում, չի կարող լավ Ճրամանատար Ճամարվել: Զինվորների նոր խումբ ընդունելով սպան կամ սերժանտը նրանց վրա լավ տպավորություն կթողնի, եթե Ճետնի որոշ պարզ կանոնների: Հրամանատարի թողած առաջին տպավորությունը սովորաբար պաՃպանվում է բավականին երկար ժամանակ, նույնիսկ այն դեպքում, եթե այն կեղծ է: ԱՃա թե ինչու խելամիտ կլինի, եթե նա ստիպի զինվորներին սկզբում մի փոքր աշխատել: Մինչն նրանց ճառով դիմելը ցանկալի է մոտավորապես Ճինգ րոպե լարված շարային պարապմունք անցկացնել նրանց Ճետ: Դա զինվորներին ցույց կտա, որ իրենց Ճրամանատարը գործի մարդ է ն պետք է ենթարկվել նրան: Ավելին, դա Ճրամանատարին Ճենց սկզբից որոշ Ճոգեբանական առավելություն կտա, քանի որ նրան կդնի այնպիսի մարդու դիրքում, ով ինքն է գնաՃատում իր զինվորներին, այլ ոչ թե թույլ է տալիս, որ նրանք դատեն իր մասին:

Այս խնդիրը լուծելուց Ճետո Ճրամանատարը զինվորներին թույլ է տալիս կանգնել ազատ ն ապա ներկայանում է նրանց: ինքնաներկայացումը պետք է կարճատն լինի, երեք րոպեից ոչ ավելի: նա ստուգում ն Ճամոզվում է, որ իր ազգանունը Ճայտնի է նորակոչիկներին: Այսպիսով, իր անձը որոշակիացված է: Այժմ նա պետք է ձգտի սիրալիր լինել ն լավ տպավորություն գործել: իսկ ինչո՞ւ ոչ: եթե նա ի վիճակի է ծիծաղեցնել զինվորներին, ապա դա լավ է: Բայց դա չի կարելի անել նորակոչիկներից որնէ մեկի ինքնասիրության Ճաշվին: Հրամանատարը Ճավաստիացնում է իր զինվորներին, որ օժանդակելու ն պաշտպանելու է նրանց ն ինքն էլ խնդրում է, որպեսզի նրանք օժանդակեն իրեն մարտական լավ պատրաստությամբ, մաքրասիրությամբ, ձգվածությամբ ու քաջությամբ: նա կոչ է անում, որպեսզի իր դասակը կամ վաշտը ստորաբաժանման կամ գնդի կազմում լինի ամենալավը: Դա Ճամապատասխանում է զինվորների շաՃերին ն եթե նա ջանա ճիշտ կառավարել նրանց, ապա զինվորները կաջակցեն իրեն: Զինվորներն իրենք են ցանկանում, որպեսզի իրենց դասակը կամ վաշտը օրինակելի լինի: Միջին ն լավ դաստիարակված անգլիացին չի ցանկանում «պոչից քարշ գալ»: եթե զինվորներն սկսում են ծուլություն անել, նշանակում է Ճրամանատարի աշխատանքում ամեն ինչ կարգին չէ: Վատ Ճրամանատարի իշխանության ներքո զինվորները շատ արագ յուրացնում են այն բոլոր արատները, որ տեսնում են իրենց շրջապատում: Վերցնենք Ճենց թեկուզ այդ Ճռչակավոր «պոչից քարշ գալը»: երբեմն ասում են, թե անգլիական զինվորի ամենալուրջ թերությունը «պոչից քարշ գալու» Ճակումն է: Դատարկ խոսքեր են: Ծույլերը երբեք չէին կարողանա կայսրություն ստեղծել: Անգլիական բանակի Ճիմնական դժբախտությունը զինվորներին «առանց գործի քարշ գալ» թույլ տալն է: Ամեն ինչին չափից ավելի ժամանակ է տրամադրվում: Զինվորներին մենք նախապատրաստում ենք ճակատամարտերի մասնակցելու Ճամար, որոնք կարող են աներնակայլի արագությամբ ընթանալ: Դրանց ընթացքում թանկ է լինելու յուրաքանչյուր րոպեն: Զնայած դրան, մենք այնպես ենք անգործ թափառում, կարծես ժամանակը ոչ մի նշանակություն չունի: նման վարքագծի Ճոգեբանական ազդեցությունը պարզապես աղետալի է: Դիտենք, օրինակ, ամենօրյա ստուգատեսները: Դրանք միջին Ճաշվով շարունակվում են մեկ ժամից ոչ պակաս, իսկ երբեմն նան ավելի երկար: Ստուգատեսն սկսվում է Աբբոտից ն, անցնելով ողջ այբուբենի վրայով, Ճասնում է մինչն Ֆիշերը: Բայց չէ՞ որ Ֆիշերը շարվում է Աբբոտի Ճետ միաժամանակ: Զմռանը զինվորը սառչում է ցրտից, իսկ ամռանը՝ այրվում կիզիչ արնի տակ, ն դեռ պաՃանջում են, որպեսզի նա սիրի այդ ստուգատես-

ները: Բացարձակ անմտություն է զինվորներին դանդաղկոտության ն զգաստ ու Ճավաք չլինելու Ճամար պատժելը, եթե նրանց պատրաստության ամբողջ Ճամակարգը խրախուսում է ձգձգումներն ու պարապությունը: ենթակաների անճշտապաՃությունը միանգամայն արդարացիորեն գնաՃատվում է որպես կարգապաՃության խախտում: Սակայն սպաների անճշտապաՃությունը շատ ավելի լուրջ խախտում է, ն ոչ միայն այն պատճառով, որ այն դժգոՃություն է առաջ բերում, այլ որովՃետն վնաս է պատճառում զորքերի մարտական պատրաստությանն ու բարոյական վիճակին: եթե ցանկանում են, որպեսզի զինվորները լինեն ձիգ, Ճավաք, կենսուրախ ն ուշիմ, ապա սկսած առավոտյան վերկացից մինչն օրվա ավարտը ամեն ինչ պետք է շարժվի ժամացույցի սլաքի ճշտությամբ: Խստագույն ճշտապաՃությունը պարտադիր է բոլոր աստիճանավորների Ճամար: Սպաներն ու սերժանտները պետք է անձնական օրինակ ցույց տան: Զինվորներին առաջնորդելը Ճրամանատարների պարտավորությունն է ն, միաժամանակ, նրանց արտոնությունը: Մինչն նրանց Ճաջողակ ղեկավար դառնալը ենթակաները պետք է Ճավատ ընծայեն սպային ու սերժանտին ն՛ որպես մարդու, ն՛ որպես զինվորականի: Որպես մարդու՝ նրա մասին դատելու են ըստ նրա բնավորության ն անՃատականության, որպես զինվորականի՝ ըստ նրա արտաքին տեսքի ն ընդունակությունների: òանկանո՞ւմ ես, որ քո զինվորները գնդում լինեն լավագույնները: նրանց անձնական օրինակ ցույց տուր: Քո այդ երազանքը ավելի շուտ կկատարվի, եթե դու անթերի արտաքին տեսք ունենաս: եթե ցանկանում ես, որպեսզի քո զինվորները գնդակի արագությամբ կատարեն քո Ճանձնարարությունը, ապա Ճրամանը տուր Ճստակ ու տիրական շեշտավորումով: եթե ցանկանում ես, որ քեզ Ճետ օրինական ու տակտով վարվեն, ապա ինքդ այդպես վարվիր քո ենթակաների ու պետերի Ճետ: եթե ցանկանում ես, որ քո ստորաբաժանումը զորամասում լինի ամենից լավ պատրաստվածը, ապա ինքդ զորամասի ամենից լավ պատրաստված Ճրամանատարը դարձիր: Èավ սերմերը լավ ծիլեր են տալիս: Զինվորները կձգտեն ամեն ինչում ընդօրինակել այն Ճրամանատարին, որին նրանք Ճարգում են: Զինվորները Ճպարտանում ն նույնիսկ պարծենում են իրենց լավ Ճրամանատարով, քանի որ նրա Ճռչակը նան իրենցն է: Ստորաբաժանումը թիմ է, անձնակազմ, իսկ նրա Ճրամանատարը՝ թիմի կապիտան: Թիմի կապիտանը չի կանգնում ն կողքից միայն դիտողություններ անում ու խորՃուրդներ գոչում: նա մտնում է խաղի մեջ ն իր ոգնորությամբ ու անձնական օրինակով աշխուժացնում է թիմակիցներին: եթե իրադրությունը պաՃանջում է, ապա սպան կամ սերժանտը պետք է առանց տա-

տանվելու Ճանի իր կիտելն ու, թնքերը քշտելով, եռանդուն կերպով գործի անցնի: Այսպիսի լրիվ միասնության Ճոգեբանական արդյունքը կարող է, Ճիրավի, շշմեցուցիչ լինել: Զինվորները պետք է շատ լավ իմանան իրենց Ճրամանատարներին՝ սկսած վաշտի Ճրամանատարից: Շատ Ճաճախ զինվորները վաշտի Ճրամանատարին դիտում են որպես յուրաՃատուկ ոստիկանի, որի անսովոր մտերմությունը ոչ մի լավ բան չի խոստանում: ենթադրվում է, որ նրա Ճիմնական զբաղմունքը զանցավորներին պատժելն է: նման պայմաններում ինչպե՞ս կարելի է պաՃպանել բարոյական ոգին: Շատ օգտակար է, երբ զինվորները զգում են, որ Ճրամանատարը մշտական է ն խոր Ճետաքրքրություն է Ճանդես բերում իրենց ուսուցման գործին: Գումարտակի Ճրամանատարը պետք է առնվազն շաբաթական մեկ անգամ վաշտերից յուրաքանչյուրում, երբեմն նան դասակներում, շարային պարապմունքներ վարի: Այդպիսի պարապմունքները պետք է կազմակերպվեն առանց նախապատրաստության, այլապես վաշտերի ոչ այնքան խելացի Ճրամանատարները մի քանի օր դրանցից առաջ կստիպեն զինվորներին ամեն ինչ «քերել ու մաքրել»: Այսպիսի դեպքերում մարտական պատրաստության ստուգման Ճետաքրքիր ու օգտակար գործը կդառնա ատելության ու սարսափի առարկա: Վաշտի Ճրամանատարը պետք է, որքան Ճնարավոր է Ճաճախ, շարային պարապմունքներ վարի յուրաքանչյուր դասակի Ճետ, իսկ դասակի Ճրամանատարը՝ յուրաքանչյուր ջոկի Ճետ: Դրա Ճետ միասին կրտսեր սպաներին պետք է Ճնարավորություն տալ, որպեսզի նրանք պարապմունքներ վարեն ավելի խոշոր ստորաբաժանումներում: Դա նրանց թույլ կտա վստաՃություն ձեռք բերել սեփական Ճրմանատարական ընդունակությունների նկատմամբ, իսկ զորամասն ամբողջությամբ կծանոթանա իր Ճրամանատարներին: Այդպես է զարգանում ընկերության ն փոխադարձ վստաՃության ոգին, որը նրանց անպարտելի է դարձնում պատերազմի օրերին: կասկած չկա, որ զինվորները ավելի մեծ պատրաստակամությամբ կօժանդակեն այն Ճրամանատարներին, ում նրանք լավ են ճանաչում, քան նրանց, ում մասին միայն լսել են: եթե Ճրամանատարը լավ մարզիկ է, ապա սպորտային մրցությունների ժամանակ պետք է Ճանդես գա որպես իր ստորաբաժանման ներկայացուցիչ: Դաշտում նրա ներկայությունը խիստ արժեքավոր Ճոգեբանական ներդրում կլինի: իսկ եթե նա մարզիկ չէ, ապա կարող է գոնե դատավորի դեր ստանձնել: Պարապմունքներից ազատ յուրաքանչյուր սպա ն սերժանտ պետք է ներկա լինի մեծ մրցություններին: եթե Ճրամանատարը ուժեղ է, եռանդուն, ն աշխույժ Ճետաքրքրություն է Ճանդես բերում իր ստորաբաժանման գործերի նկատմամբ, ապա ենթակաները նրա Ճետնից իրենց կրակն ու ջուրը կնետեն:

ՊԷàՏՔ 226ՍՍàՃՏծàծ.

ԱՆՎԱՆ ԿԱՐԵՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

Ասում են, որ երբ Դիզրայելին ողջունում էր որնէ մեկին, ով Ճավակնում էր նրա ծանոթը լինել, բայց որի դեմքն ու անունը չէր Ճիշում, ապա միշտ նուրբ ու Ճոգատար ձայնով Ճարցնում էր. «ինչպե՞ս եք դուք Ճիմա զգում ձեզ»: Դիզրայելին խելացի մարդ էր: նա գիտեր, որ մարդիկ սիրում են խոսել իրենց մասին ն ընդգծել իրենց անձի նշանակալիությունը: Ավելին, նա Ճասկանում էր, որ մարդուն կյանքում ամենից ավելի վիրավորում է այն, երբ նրան ասում են, թե չեն Ճիշում իր անունը: Դրանով նրան կարծես Ճայտնում են, թե նա ոչ մի կշիռ չունի: նա, ով ցանկանում է Ճաջողակ ղեկավար դառնալ, պետք է սպառիչ կերպով օգտագործի իր բնավորության, անՃատականության ու խելքի բոլոր առանձնաՃատկությունները: Զի կարելի Ճայտարարել, թե. «ես անունների վատ Ճիշողություն ունեմ»: Ղեկավարն իր պարտքը պետք է Ճամարի Ճիշել մարդկանց անունները: Զէ՞ որ մենք չենք մոռանում մեր սեփական, ինչպես նան մոտ բարեկամների ու ընկերների անունները: եթե մենք այդ անունները մոռանանք, մեզ գժանոց կուղարկեն: Խոստովանենք, որ մենք չենք մոռանում այն մարդկանց անունները, ովքեր մեզ պետք են: իր ենթականերից յուրաքանչյուրին Ճրամանատարը պետք է այնպիսի անձնավորություն Ճամարի, որը մեծագույն նշանակություն ունի: Մարդկային Ճարաբերությունների նուրբ գիտակ Դեյլ կարնեգին ասում էր, որ «Անգլիացու Ճամար իր անունը՝ խոսքի մասերից ամենակարնորն է»:

Սա այն առաջին դասերից մեկն է, որ պետք է յուրացնի նա, ով ցանկանում է նվաճել իր ընկերների վստաՃությունը: ինչպես Ճայտնի է, զորքերը աստվածացնում էին Ճանգուցյալ ֆելդմարշալ Ռոբերտսին: Ասում են, որ նա անունների արտակարգ Ճիշողություն ուներ: ինչպե՞ս էր նա մտապաՃում դրանք: ՊատաՃում էր, որ արշավանքի ժամանակ նա ձիով գնում էր շարասյան Ճետնից ն ցածրաձայն Ճարցնում էր սպային. - Ո՞ր վաշտն է սա: - «Դ» վաշտը, սը՛ր: - ինչպե՞ս է այն զինվորի ազգանունը, որը կաղում է: - Սնուքս, սը՛ր: - իսկ կապրալի՞ ազգանունը, որը քայլում է նրա կողքից: - Սնիֆկինս, սը՛ր: - իսկ այն զինվորի՞նը, որը գնում է Սնուքսի առջնից: - Գրեյդի, սը՛ր: Ստանալով այդ տեղեկությունները ն ամրապնդելով իր Ճիշողության մեջ, լորդ Ռոբերտսը առաջ էր անցնում: - Շարքային Սնուքս, ողջու՛յն: ինչ է, քո Ճիվանդ ոտքը դեռ անՃանգստացնո՞ւմ է քեզ: Շա՛տ ափսոս: Բայց դու Ճիանալի ես պաՃում քեզ, շարքային Սնուքս: Հիանալի՛ է: Շարունակի՛ր քայլել, սիրելի բարեկամ, շարունակիր քայլել: Դասակի Ճրամանատար, Ճոգ տարեք, որպեսզի շարքային Սնուքսը Ճենց առաջին Ճնարավորության դեպքում անՃրաժեշտ օգնություն ստանա: Մենք նրան պետք է բուժենք որքան Ճնարավոր է արագ: - ԱՃա՛ թե դու որտեղ ես, կապրալ Սնիֆկինս: Շատ ազնիվ բան ես անում, որ կրում ես շարքային Սնուքսի Ճրացանը: Հենց այդպես էլ պետք է վարվեն Ճրամանատարները: ՇնորՃակալություն, կապրալ, շնորՃակալություն: - Պա՛Ճ, շարքային Գրեյդի՞ն էլ է այստեղ: Որքա՞ն ժամանակ է, որ դու ծառայում ես: îասնո՛ւթ ամիս: Բայց դու քայլում ես ինչպես վայել է վետերանին: երիտասարդ զինվոր է, բայց Ճավաք ու ձիգ է, ինչպես մյուսները: երբ տուն նամակ գրելու լինես, գրի՛ր Ճարազատներիդ այն, ինչ ես ասացի քո մասին: կգա ժամանակը, ն գունդը կՃպարտանա քեզանով, շարքային Գրեյդի: - Հիանալի է, «Դ» վաշտ: ես Ճպարտ եմ ձեզ Ճամար: երբ տեղ Ճասնենք ու վրա տանք թշնամուն, ցույց տվեք, թե դուք ով եք: Մի լավ ջարդ

տվեք նրան: Դիպու՛կ կրակեցեք: Թող նա տեսնի, թե ովքեր են անգլիական զինվորները: Առա՛ջ, «Դ» վաշտ, առա՛ջ: կասկած կա՞, որ «Դ» վաշտը ամբողջ 10 միլ գնալու Ճամար լիցք ստացավ: եվ Ճիմա նրան չի վախեցնի նույնիսկ Ճակառակորդի տասնապատիկ թվական առավելությունը: կարող են Ճարցնել. մի՞թե լորդ Ռոբերտսի մեթոդը բացարձակ խաբեություն չէ: իՃա՛րկե, ոչ: Ոչ ոք այնպես չէր Ճպարտանում զինվորի իր մասնագիտությամբ, այնպես չէր սիրում իր ենթականերին, ինչպես լորդ Ռոբերտսը: նա բավականաչափ խելացի էր՝ Ճասկանալու Ճամար, թե ինչպիսի Ճսկայական ազդեցություն է գործում զինվորի վրա նրան անունով դիմելը: նախապես զինվորի անունը իմանալիս լորդ Ռոբերտսը միանգամայն անկեղծ էր: նա Ճարցնում էր, որովՃետն իսկապես ցանկանում էր իմանալ: Անունը իմանալուց Ճետո նա մտապաՃում էր այն, բայց ոչ թե միայն այն պատճառով, որ լավ Ճիշողություն ուներ, այլ որովՃետն մեծ սիրտ ուներ: Զինվորին իր անունով կոչելով՝ մենք նրան ընդունում ենք որպես անձ: նա դադարում է պարզապես զինվոր լինելուց ն դառնում է անՃատականություն: Մենք նրան Ճնարավորություն տվինք զգալու իր նշանակալիությունը, նրանում ինքնավստաՃություն ն ինքնաՃարգանքի զգացումներ առաջ բերինք: Անունները Ճիշելը տաղանդ չէ, իսկ մարդկանց անունները մտապաՃել չկարողանալը բոլորովին էլ վատ Ճիշողության նշան չէ: երբ տվյալ մարդը մեզ իսկապես Ճետաքրքրում է, ապա մենք առանց դժվարության մտապաՃում ենք նրա անունը: Մարդկանց մեծամասնությունը կարողանում է Ճիշել մոտավորապես Ճինգ Ճարյուր անուն, բայց որոշ մարզումների շնորՃիվ նա կարող է Ճիշել ավելին: կարելի է Ճանձնարարել, օրինակ, Ճետնյալ եղանակը. Ճատուկ ծոցատետրում սկզբում գրում ես տասը անուն, յուրաքանչյուրը՝ առանձին էջի վրա: Հենց այստեղ էլ նշվում են այն բոլոր մանրամասնությունները, որոնք օգնում են Ճիշել մարդուն. նրա մասնագիտությունը, պաշտոնն ու կոչումը, արտաքինը, բնակության վայրը ն այլն: ՄտապաՃելով անունը, անՃրաժեշտ է առաջին իսկ Ճնարավորության դեպքում զրուցել նրա Ճետ՝ ընթացքում տալով նրա անունը: Խոսակցության ժամանակ պետք է խնդրել, որպեսզի նա պատմի իր ն իր ընտանիքի, տան ն աշխատանքի մասին: Այդ բոլոր տվյալները պետք է գրանցել ծոցատետրում ն մի քանի անգամ կարդալ: Շուտով այդ մարդը կզգա, որ իրեն ընկալում են որպես Ճետաքրքրություն ներկայացնող ն նշանակալից մարդու: Դա շատ լավ է ինչպես նրա, այնպես էլ իր Ճրամանատարի Ճամար:

Այդ կերպ առաջին տասը անունները մտապաՃելուց Ճետո անցեք Ճաջորդ տասնյակին: Շուտով ծոցատետրը ձեզ կապացուցի, որ իրական Ճաջողության եք Ճասել: Այն տպավորությունը, որին Ճասնում է ավագ սպան, երբ շարքայինին դիմում է անունով, շշմեցուցիչ է: Ավելորդ է ասել, որ մարդու անունը պետք է իմանալ ոչ թե Ճենց իրեն Ճարցնելով, այլ կողմնակի ճանապարՃով: իսկ եթե նրա անունն, այնուամենայնիվ, մոռացել եք, ապա այդ տՃաճ Ճանգամանքն ամեն կերպ պետք է թաքցնել: Անձնակազմը պետք է իմանա ոչ միայն գնդի բոլոր սպաներին, այլն բրիգադի, դիվիզիայի, կորպուսի ն բանակի Ճրամանատարների ազգանունները, ինչպես նան իրենց ավագ սպաների մասին բոլոր Ճետաքրքիր ու կարնոր տեղեկությունները. որ գնդերում են նրանք ծառայել, ինչ պաշտոններ են վարել, ինչ պարգններ ունեն ն այլն: Այդ ամենը նպաստում է զորքի բարոյական վիճակի բարելավմանը: Հնարավոր չէ ակնկալել զինվորներից վստաՃություն դիվիզիայի Ճրամանատարի նկատմամբ, եթե նրանք նույնիսկ այդ ղեկավարի անունը չգիտեն: Քանի դեռ զինվորները չգիտեն դիվիզիայի Ճրամանատարի անունն ու նրա մասին շատ այլ տվյալներ, նա իրենց Ճամար գոյություն չունի: Բանակում միշտ գոյություն է ունեցել մի ավանդույթ, ն դա շատ լավ ավանդույթ է, երբեք չդիմել սերժանտին կամ շարքայինին՝ առանց նրա կոչումն ասելու: կապրալ Սնուֆկինսն իրավունք ունի կապրալ Սնուֆկինս կոչվելու բոլոր դեպքերում, այլ ոչ թե միայն այն ժամանակ, երբ կանգնած է շարքում: Շարքային Սնուքսը Ճպարտանում է, երբ նրան շարքային Սնուքս են կոչում: ինչո՞ւ նրան Ճպարտանալու Ճիմքեր չտալ: եթե նրան Ճնարավորություն տանք, որ զգա սեփական անձի արժանապատվությունը, ապա նա իրեն արժանապատվությամբ կպաՃի: Զի կարելի խրախուսել, երբ ենթականերն իրենց պետերին անվանում են կրճատ՝ Ճապավումներով: Գլխավոր Ճրամանատարը ·É˳íáñ Ññ³Ù³Ý³ï³ñ է, այլ ոչ թե ԳՀ: Գնդի Ճրամանատարը չպետք է թույլ տա, որպեսզի ամեն մի Թոմ, Դիկ կամ Հարրի իրեն ԳՀ անվանի: Սկզբնատառերով չի կարելի կոչել նան ենթասպաներին ն սերժանտներին: Դիմելու այդպիսի ձնը մականուն է Ճիշեցնում: Թույլ մի՛ տվեք, որ բժշկական ծառայության սպաներին «դոկ» անվանեն: իսկ եթե ատամնաբույժին «ատամ պոկող» եք անվանում, ապա չպետք է նեղանաք, եթե նա վրեժ լուծի ձեզանից: Անգլիացիները Ճայտնի են որպես այնպիսի մարդիկ, ովքեր տիրապետում են թշնամիներ ձեռք բերելու ազնիվ արվեստին: եվ դա զարմանալի չէ: Մարդը երբեք չի մոռանում ստորացումն ու արՃամարՃանքը, եթե դրանք նույ-

- 10- -

նիսկ կանխամտածված չեն եղել: Ամենակարնորը Ճետնյալ կանոնն է. «Անգլիացու Ճամար իր անունը խոսքի մասերից ամենակարնորն է»:

ՊԷàՏՔ 226ՍàՏՃՏծàծ.

ՂԵԿԱՎԱՐՄԱՆ ԱՐՎԵՍՏԸ

Մարդկային բնավորության պրոբլեմը ամենադժվարինն է այն բոլոր խնդիրներից, որոնց բախվում է ղեկավարն իր գործունեության ընթացքում: Դա վերաբերում է ոչ միայն զինվորական ղեկավարներին, այլն բոլոր նրանց, ովքեր այնպիսի պաշտոն են զբաղեցնում, որը նրանց իշխանություն է տալիս մարդկանց վրա: Սրինակ՝ խոշոր արտադրողը առաջ է անցնում իր մրցակիցներից ոչ թե այն պատճառով, որ ավելի լավ գիտե արտադրության պրոցեսը, այլ որովՃետն կարողանում է Ճասնել այն բանին, որ իր բանվորներն ավելի բարձր արտադրողականությամբ են աշխատում: Միշտ չէ, որ ամենալավ ուսուցիչ դառնում է ամենից լավ իմացող մարդը: եվ միշտ չէ, որ ամենաշատ այցելուներ ունենում է ամենաընդունակ ու որակյալ բժիշկը: Թիմի ամենալավ խաղացողը չէ, որ նրա լավագույն կապիտանն է դառնում: Ղեկավարի Ճամար գիտելիքներից ն վարպետությունից ավելի կարնոր են առանձին անձանց ոգեշնչելու ն ընդՃանուր (խմբային) ոգեշնչվածություն առաջ բերելու ընդունակությունը: Սակայն դա չպետք է տխրեցնի նրանց, ովքեր ձգտում են զինվել գիտելիքներով ն վարպետությամբ: Ճիշտ է, Ճաճախ նրանից առաջ են անցնում այնպիսի մրցակիցներ, ում որ նրանք ըստ մտավոր զարգացման իրենցից ավելի ցածր են Ճամարում: Այնտեղ, որտեղ զուգորդվում են գիտելիքը, վարպետությունը ն ոգեշնչվածություն առաջ բերելու ընդունակությունը՝ Ճայտնվում են նելսոնը կամ նապոլեոնը, կրոմվելն ու Զերչիլը:

Որպես ոգեշնչելու կարողության օրինակ մենք արդեն բերել ենք լորդ Ռոբերտսի կյանքից մի դեպք: Այդ ընդունակության նշանակությունը մեր աչքում կբարձրանա, եթե այդ դեպքը Ճամադրենք այն բանի Ճետ, ինչ տեղի կունենար, եթե լորդ Ռոբերտսը պատկաներ «աստվածային վախ» ներշնչողների դպրոցին: ենթադրենք Ռոբերտսը ձիով գնում է շարասյան Ճետնից ն Ճարցնում է Սնուքսին, թե նա, այսինչ-այնինչը, ինչո՞ւ է քարշ գալիս ճանապարՃով, ն ՃայՃոյում է նրան թուլակամության ն ձնացնելու (սիմուլյանտության) մեջ: Սնիֆկինսին նա Ճիմար է անվանում, քանի որ նա տանում է Սնուքսի Ճրացանը, ն Ճրամայում է վերադարձնել այն տիրոջը: «է՛յ, դու, կարճաոտք, - Ճա՛, ինչ էի ուզում ասել, - դիմում է նա Գրեյդիին՝ սպառնալով նրան Ճաուպտվախտ նստեցնել, եթե ավելի արագ չգնա: Հետո, վաշտի բոլոր զինվորներին ասելով, որ նրանք անբանների խմբակի խայտառակ Ճռչակն ունեն ն անպատվություն են բերում անգլիական բանակին, նա առաջ է անցնում՝ նույն կերպ «ոգեշնչելով» նան մյուս վաշտերին: երեք ժամ անց «Դ» վաշտը կռվի մեջ է մտնում: Վաշտի մարտական ոգին քայքայված է: Զինվորները չեն Ճավատում իրենց ուժերին ն, իՃարկե, ոչ մի Ճավատ չեն ընծայում իրենց գլխավոր Ճրամանատարին: նրանք դեռ ոչ մի կրակոց չարձակած արդեն տանուլ են տվել մարտը, ընդ որում, այնպիսի մի Ճակառակորդի, որը նրանց զիջում է ինչպես թվաքանակով, այնպես էլ մարտական պատրաստությամբ ն զինվածությամբ: երբ նապոլեոնն ասում էր, թե. «Հոգեկան ուժը Ճարաբերվում է ֆիզիկականին այնպես, ինչպես երեքը՝ մեկին», ապա նա սխալվում էր՝ փոքրացնելով Ճոգեկան ուժի դերը: ներկայումս Ճոգեբանները Ճանգել են այն եզրակացությանը, որ սովորական մարդը օգտագործում է իր ֆիզիկական ու մտավոր ընդունակությունների միայն 10 տոկոսը: իր կողմից օգտագործվող ուժի ն իրականում իր տրամադրության տակ գտնվող ուժի միջն տարբերությունը այն խզումն է, որ գոյություն ունի այն բանի միջն, թե ինչպիսին է նա, ն նրա՝ թե նա ինչպիսին կարող էր լինել: Èավ ղեկավար պետք է Ճամարել նրան, ով ընդունակ է այնպես Ճամոզել ու ոգեշնչել իր ենթականերին, որպեսզի նրանք ավելին տան, քան իրենց ֆիզիկական ն մտավոր ընդունակությունների տասը տոկոսը, իսկ վատ՝ նրան, ով կարողանում է ստանալ տասը տոկոսից էլ պակաս: եթե Ճաշվի առնենք, որ Ճարյուր Ճազար զինվորից կազմված բանակի բարոյական ոգին անՃամեմատ ավելի բարձր է Ճարյուր Ճազար անՃատների բարոյական ոգիների գումարից, ապա դժվար չի լինի Ճասկանալ, թե ինչպիսի Ճսկայական նշանակություն ունի այդ Ճարցը:

Այդ պատճառով էլ ղեկավարի գլխավոր խնդիրն է ոգեշնչվածություն առաջ բերել ինչպես անՃատների, այնպես էլ նրանց խմբի մոտ: Մինչն այժմ մենք մեր ուշադրությունը կենտրոնացրել էինք այդ խնդիրներից վերջինի վրա՝ ի վնաս առաջինի: Բայց կարելի՞ է, արդյոք, բավարարվել միայն անՃատի մարտական Ճզորության ն ընդունակությունների 10 տոկոսով, եթե նա ինքը ՃուսաՃատորեն ձգտում է տալ ամբողջ Ճարյուր տոկոսը: «Զենքը փոխվում է, - ասում էր Հենդերսոնը, - բայց մարդը, որն առաջնակարգ նշանակություն ունի մարտավարության ն ռազմավարության բոլոր Ճարցերի քննարկման ժամանակ, մնում է անփոփոխ»:1 Առանձին մարդկանց Ճետ գործ ունենալիս միշտ Ճիշեցե՛ք, որ յուրաքանչյուր մարդու ընդունակությունները զարգացնելու միայն մեկ ուղի կա՝ անկախ այն բանից, թե ինչ կոչում ու պաշտոն ունի նա. մարդուն պետք է գնահատել: Ոչ մի ականավոր ղեկավար այդ կանոնը երբեք չի մոռացել: «Մարդու բնույթի ամենախոր սկզբունքը, - ասել է Ճռչակավոր Ճոգեբաններից մեկը, - գնաՃատված լինելու կրքոտ ցանկությունն է»: Միանգամայն Ճավանական է, որ ինքը՝ քննադատն այդ կերպ թեթնացնում է իր Ճոգին, բայց որքան էլ դա արդարացված լինի, քննադատվողի մոտ այն լոկ զայրույթ ն ուժերի անկում կարող է առաջ բերել: ԸնդՃակառակը, բարձր գնաՃատականը ոգեշնչում է մարդուն ն մղում նրան լավագույն գործերի: Մի անգամ, - դա շատ տարիներ առաջ էր, - մի փորձված ու խելացի Ճրամանատարի շատ է դուր գալիս իր զինվորի գեղեցիկ ու ճաշակով ձնավորված բանջարանոցը, ն նա յուրաքանչյուր Ճարմար առիթի դեպքում այդ մասին ասում էր բանջարանոցի տիրոջը: Այդ գովասանքի ազդեցության տակ զինվորի աչքերը Ճպարտության ու ոգեշնչվածության փայլ էին արձակում: նա արդեն չէր կարող թույլ տալ, որ իր բանջարանոցը անխնամ մնա, քանի որ ձգտում էր պաՃպանել ոչ միայն գնդապետի բարձր կարծիքը, այլն իր սեփական աննկատելիորեն ձնավորված բարձր կարծիքը: նա իր առջն սկսեց է՛լ ավելի դժվար խնդիրներ դնել ն իր ոգնորությամբ վարակեց նան Ճարնաններին: Վերջ ի վերջո, զգալիորեն բարելավվեց այն թաղամասի տեսքը, որտեղ ամուսնացած զինվորներն էին ապրում, մարդիկ բարեկամացան ն սկսեցին իրենց երջանիկ զգալ:2 ՛

Ես կարծում եմ, որ մարդու անփոփոխ լինելու մասին այս հայտարարությունը ասված է ավելորդ անվերապահությամբ: Մարդու որոշ հատկություններ, դիրքորոշումներ ն նույնիսկ պահանջմունքներ մնում են կայուն, մյուսները կարող են փոփոխվել կյանքի պայմանների ն պահանջների ազդեցության տակ: - Թարգմ. ծնթ.: Անգլիական բանակում վարձով ծառայող զինվորներին թույլ էր տրվում, հատկապես գաղութներում, ընտանիք ունենալ: - Ռուսերեն հր-ն խմբագրի ծնթ.:

երբ այդ Ճրամանատարին անՃրաժեշտ էր լինում փորձված բանջարաբույծի խորՃուրդ ստանալ, ապա նա օգտակար էր Ճամարում խորՃրդակցել Ճենց այդ զինվորի Ճետ: Վերջինը ռազմական գործերում դժվարություններ ուներ ն գուցե Ճենց այդ պատճառով էլ տառապում էր նյարդային խանգարումներից: «ես այսպիսի ու այսպիսի դժվարություններ ունեմ, երբեմն Ճարցնում էր գնդապետը, - ի՞նչ ես խորՃուրդ տալիս անել»: նման վստաՃությունը միշտ ոգնորում էր զինվորին, փոխում էր նրան: Արդյո՞ք գնդապետը չի ցանկանում մտնել իր տուն: իսկ ի՞նչ է նա մտածում այս լոլիկների մասին: Գուցե նա վերցնի մեկ ֆունտ կամ ավելի: «է՛յ, տանտիրուՃի, Ճապա մի թղթե տոպրակ բեր»: նա ուղղակի ստիպում էր գնդապետին վերցնել լավագույն բանջարեղեններից ն խորապես վիրավորված էր զգում իրեն, երբ նա Ճրաժարվում էր: իսկ ի՞նչ էր պատաՃել: ՊատաՃել էր Ճետնյալը. Սնուքսը, որի Ճետ երբեք Ճաշվի չէին նստում՝ անընդՃատ Ճիշեցնելով նրա բազմաթիվ զանցանքների մասին, Ճանկարծ տեսնում է, որ բանջարաբուծության ոլորտում իր Ճեղինակության Ճետ Ճաշվի են նստում: Գուցե կյանքում առաջին անգամ նա զգում է, որ ինքն, իսկապես, ինչ որ բան նշանակում է: Անկախ այն Ճանգամանքից, թե որքանով անընդունակ է Սնուքսը ռազմական գործում, նա գուցե ն ամենափորձված զինվորներից էլ ոչ պակաս երազում է օգուտ բերել իր զորամասին ն մարդկանց: Այն մարդը, ով իր վրա է վերցնում նրա երազանքն իրագործելու ծանրությունը, Սնուքսը նրան իր Ճնարավորությունների սաՃմաններում վարձաՃատույց կլինի: նրա Ճամեստ 10 տոկոսը կարող է փոքր թվալ մյուս զինվորների 10 տոկոսների կողքին, բայց նրա 100 տոկոսը 4 – 5 անգամ կգերազանցի նույնիսկ ամենաընդունակ զինվորի 10 տոկոսը: Զկան այնպիսի Ճիմար մարդիկ, ում Ճնարավոր չլիներ որնէ բանի Ճամար գովել: նա, ով կգովի նրանց, խոշոր ն կայուն կերպով աճող տոկոսներ կստանա: Հրամանատարը չպետք է կորցնի իր ենթակայության տակ գտնվող սպայի աչքի ընկնող գործողությունները բարձր գնաՃատելու Ճնարավորությունները: կրտսեր սպաներն ու ենթասպաները, իրենց Ճերթին, պետք է խրախուսեն զինվորների ազնիվ արարքները: Քննադատությունը նս պետք է օգտագործել, սակայն ոչ կառուցողական քննադատությունն անթույլատրելի է: Զորքերի բարոյական վիճակի բարելավման ն այն բարձր աստիճանի վրա պաՃելու Ճամար անՃրաժեշտ է քաղաքավարությամբ զսպել շուտ բռնկվող ն մանրախնդրության Ճակված սպաներին ու սերժանտներին: եթե որոշ Ճրամանատարներ խոսելու կոպիտ ոճ ունեն, ապա պետք է խնդրել, որ փոխեն այն: Ղեկավարն իր ենթականերից ջանքերի առավելագույն ներդրում կստանա, եթե նրանց Ճետ գործ ունենալիս լինի Ճամբերատար, քաղաքավարի ն ուշադիր:

Վաշտերից կամ մարտկոցներից յուրաքանչյուրում լինում են ձախորդ զինվորներ, որոնք Ճաճախ են իրենց ընկերների ծաղրի առարկան դառնում: Բացի դրանից, նրանք դառնում են ամենավատ տեսակի սերժանտների զոՃեր, որոնք նրանց գլխին ՃայՃոյանքների Ճեղեղ են թափում: նույնիսկ լավագույն Ճրամանատարներին չի Ճաջողվում այդ զինվորներին ջանասեր զինծառայողներ դարձնել: եվ աՃա իրենց ծառայության ժամկետի մեծ մասի ընթացքում այդ դժբախտ զինվորները ստիպված տանում են Ճարվածներ ու խայթոցներ, որոնցից ի վիճակի չեն լինում արագորեն խույս տալ: Èավ Ճրամանատարը պետք է անի իրենից կախված ամեն բան՝ նման զինվորներին սեփական արժանապատվության զգացումը վերադարձնելու Ճամար: Պետք է թույլ տալ, որպեսզի նրանք զբաղվեն այնպիսի գործով, որը կատարելիս անպայման կկարողանան Ճաջողության Ճասնել: Դա կարող է լինել վարորդական աշխատանքը, վազքը կամ մարմնամարզությունը: եվ այս դեպքում Ճրամանատարը չպետք է զլանա, նա պետք է գովի իր զինվորին, ընդ որում, գովասանքը պետք է լինի անկեղծ: իՃարկե, չի կարելի տափակ կատակներով դիպչել սպաների արժանապատվությանը ն արատավորել սպայական կոչումը, գուցե բացառությամբ այն դեպքերի, երբ իրենք են արատավորում սպայի ն ջենտլմենի վարքագիծը: Սպաներին վարկաբեկելու բոլոր փորձերը ամենայն խստությամբ պետք է կասեցնել: Դա, իՃարկե, չի նշանակում, թե Ճրամանատարը չպետք է դիտողություններ անի իր ենթակաների Ճասցեին, բայց դա կարելի է տարբեր կերպ անել՝ Ճաջող կամ անՃաջող: Հրամանատարի պարտականությունն է՝ ենթականերին այնպես դաստիարակել, որպեսզի նրանք սովորեն Ճաջողության Ճասնել: Ո՞րն է դրան Ճասնելու լավագույն ուղին: Խրախուսե՞լն է լավ, թե՞ պատժելը: Ավելի լավ է զինվորին դրական օրինակ ցույց տալ ն Ճամոզե՞լ, թե՞ ճիշտ կլինի Ճիմար անվանել: երբ մարդուն քննադատելու անՃրաժեշտություն է ծագում, ապա խելամիտ կլինի ամենից առաջ նրան Ճիշեցնել, որ ինքն իր նախկին մակարդակից ցած է իջել: Սժանդակություն ցույց տալը կարող է օգնել նրան, որպեսզի սկսի դրական ջանքեր գործադրել, մինչդեռ ոչնչացնող քննադատությունը նրանում կարող է լոկ սեփական թերարժեքության վտանգավոր զգացում առաջ բերել: Սրինական Ճարց է ծագում. մի՞թե զինվորների Ճետ պետք է վարվել այնպես, ինչպես պառավ կանանց Ճետ են վարվում: Այն մեթոդները, որոնք մենք այստեղ պաշտպանում ենք, կիրառվել են բոլոր մեծ զորավարների կողմից ն լավ արդյունքներ են տվել: նրանց կենսագրությունների ուսումնասիրությունը Ճաստատում է մեր այս միտքը: Միայն փոքրաթիվ մարդկանց մոտ նախաձեռնողության ն առողջ բանականության պակասն է պատճառը, որ այդ մեթոդների օգտագործումը ափսոսանքի արժանի Ճետնանքների է Ճան-

գեցնում ինչպես իրենց, այնպես էլ ենթակաների կյանքում: Թող որ նրանք, ովքեր կասկածում են այս մեթոդների արդյունավետությանը, գոնե մի ամբողջ օր փորձարկեն դրանք: նրանք այնպիսի արդյունքներ կստանան, որոնք այլ ապացույցների կարիք չեն թողնի:

ՊԷàՏՔ 226ՍÆՍՍՏծàծ.

ՀՈԳԱՏԱՐՈՒԹՅՈՒՆ ԶԻՆՎՈՐՆԵՐԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ

Քաջությունը ն կարգապաՃությունը չեն ապաՃովի բանակի Ճաղթանակը, եթե նա իր Ճակառակորդից ավելի լավ չի կռվում: Պատերազմի դաշտ դուրս գալով, յուրաքանչյուր Ճրամանատար Ճոգ է տանում, որպեսզի որոշակի տեղում ն որոշակի ժամանակ առավելագույն քանակությամբ զորք ն մարտական տեխնիկա կենտրոնացնի: «Ռազմավարության վերջնական նպատակը, - ասում է Հենդերսոնը, - վճռական ճակատամարտն է: Հազիվ թե կարիք կա ապացուցելու, որ զորավարը ձգտում է այնպիսի ճակատամարտ տալ, որտեղ բոլոր Ճնարավոր առավելությունները՝ ըստ քանակության, տեղանքի, զորքի մատակարարման, ինչպես նան բարոյական վիճակի առումով, իր կողմում են, ն որի արդյունքը պետք է լինի Ճակառակորդի ոչնչացումը: Մարտը այն նպատակն է, որը, զորքերի նախապատրաստման յուրաքանչյուր Ճամակարգի դեպքում, պետք է միշտ աչքի առաջ ունենալ: Ոչ մի բանակ չի կարող դիմանալ ժամանակակից պատերազմի արագությանն ու շեշտակիությանը, եթե բավարար չափով տոկուն չէ: Արշավանքների ն զորաշարժերի ընթացքում որո՞նք են կորուստների Ճիմնական պատճառները: Ո՛չ թե Ճակառակորդի զենքը, այլ Ճիվանդությունները, որոնց պատճառներն են. ոչ լիաժեք ն վատ պատրաստված սնունդը, ծանր աշխատանքը, գիշերային ՃերթապաՃությունները, ուժեղ շոգի կամ ցրտի երկարատն ազդեցությունը: «Սրերն ու նիզակները, նետերն ու գնդացիրները, ն նույնիսկ բրիզանտային արկերը, - ասում է ամերիկյան բժիշկներից մեկը, - ավելի թույլ ազդեցություն

ունեն ազգերի ճակատագրի վրա, քան տիֆ Ճարուցող ոջիլը, ժանտախտ Ճարուցող բզեզը ն դեղին տենդ առաջ բերող միջատները»: Զորքերի նախապատրաստության Ճատուկ Ճուշագրում ասված է. «Զինվորների նկատմամբ Ճոգատարությունը Ճաջող մարտական պատրաստության անՃրաժեշտ Ճիմքն է»: Առանց մարդու չկա ն կռիվ: ժամանակակից պայմաններում առանց ֆիզիկապես առողջ մարդկանց Ճնարավոր չէ երկարատն մարտեր վարել: Առանց Ճոգեբանորեն պատրաստված ն Ճաղթելու կամք ունեցող մարդկանց վճռական Ճաղթանակի Ճասնել Ճնարավոր չէ: Պատերազմը սկսում ու շաՃում են ոչ թե խոյաՃարող ռմբակոծիչներն ու տանկերը, ոչ թե զենքն ու մատակարարումները, ոչ թե քարտեզներն ու տեղանքի յուրաՃատկությունները, այլ մարդը: «Գեներալները ն զորավարական արվեստը» աշխատության մեջ սըր Արչիբալդ Ուէյվեյը բերում է Սոկրատեսին վերագրվող Ճետնյալ ասույթը. «Գեներալը պետք է իմանա, թե զինվորների Ճամար ինչպես պետք է ձեռք բերել սննդամթերք ն մյուս բոլոր անՃրաժեշտ առարկաները, որոնք պետք են լինելու պատերազմի ժամանակ: Պլաններ կազմելու Ճամար նա պետք է երնակայություն ունենա, իսկ դրանք կյանքի կոչելու Ճամար՝ գործնական խելք ն եռանդ: նա պետք է օժտված լինի անխոնջ ն սրաթափանց դիտողականությամբ: նա պետք է լինի բարի ու դաժան, պարզամիտ ու խորամանկ, պաշտպան ու թալանչի, շռայլ ու ժլատ, մեծաՃոգի ու փոքրոգի, զգուշավոր ու անզգույշ: Այս բոլոր բնածին ու ձեռք բերված Ճատկությունները ն բազմաթիվ այլ գծեր նրան անՃրաժեշտ են: նա պետք է նան գլուխ Ճանի մարտավարությունից (տակտիկա), քանի որ անկազմակերպ ամբոխը նույնքան Ճեռու է բանակ լինելուց, որքան ն շինանյութերի կույտը՝ տուն լինելուց»: Մեկնաբանելով այս խոսքերը, գեներալ Ուէյվեյը գրում է. «Այս խոսքում իմ ուշադրությունն առաջին Ճերթին գրավում է շարադրանքի Ճերթականությունը»: եվ իսկապես, այն սկսվում է ոչ թե ռազմավարությունից ն մարտավարությունից, այլ մարդուց: Այս գրքում արդեն շատ ենք խոսել այն մասին, թե սպաների ն սերժանտների Ճամար որքան կարնոր է իրենց զինվորներին ճանաչելը: Սա լավ կառավարման առաջին, թեն բոլորովին էլ ոչ միակ, պաՃանջն է: Զինվորներին ճանաչելը նրանց վստաՃությունն ու Ճարգանքը նվաճելու ճանապարՃին առաջին քայլն է: Ղեկավարը պետք է իմանա իր ենթակաների մտածելակերպը, նրանց խոՃերն ու տրամադրությունները, դժգոՃության ն տագնապի աղբյուրը, ընտանեկան կյանքը, անցյալը ն այն Ճույսերը, որ նրանք կապում են ապագայի Ճետ: եթե նա խոր Ճետաքրքրություն ունի զինվորների նկատմամբ,

ապա այդ ամենը պետք է իմանա: Բայց դրան Ճասնելը Ճնարավոր է, եթե նա Ճնարավորինս մատչելի է զինվորների Ճամար: Յուրաքանչյուր սպա պետք է Ճարմար ծոցատետր ունենա, որը կարող է «գրպանի տեղեկագրքի» դեր կատարել: Այն պետք է օգտագործել ոչ թե ժամանակավոր Ճետաքրքրություն ներկայացնող գրառումների, այլ այնպիսի տեղեկությունների Ճամար, որոնք կայուն արժեք են ներկայացնում: Այսպիսի «գրպանի տեղեկագիրք» ունենալով, սպան կարող է ուսումնասիրել զորքերի պատրաստությանը վերաբերող ՃրաՃանգների բազմաթիվ գրքեր ն դուրս գրել այն պարագրաֆները, որոնք անՃրաժեշտ են գործնականում կիրառելու Ճամար, այն է՝ Ճոգատարությունը զինվորների նկատմամբ, անձնակազմի առողջության պաՃպանումը, կարգապաՃությունը, բարոյական վիճակը, Ճամազգեստի ձնը, պատիվ տալը, շարային ն ֆիզիկական պատրաստությունը ն այլն: Դրանք են այն կետերից մի քանիսը, որոնց ամենից առաջ առնչվում են փորձագետները: Դուրս գրելով դրանցից առավել կարնորները, սպան խորությամբ ուսումնասիրում է դրանք: Դրանց վրա ժամանակ առ ժամանակ խորացված ընթերցման ընթացքում ծագող նոր մտքեր ավելացնելով, ինչպես նան իր անձնական փորձի Ճիման վրա կատարված եզրակացությունները գումարելով, նա իր գրքույկը շուտով կդարձնի ՃրաՃանգների մի Ճիանալի աշխատանքային գիրք: Այդ ՃրաՃանգագրքի Ճիման վրա նա իր Ճրամանատարական պարտականությունները կսկսի կատարել իր սեփական կանոնների լույսի ներքո: Միայն ամենանվազ նշանակալից մանրուքների վրա ուշադրություն դարձնելով կարելի է ականավոր ղեկավար դառնալ: Յուրաքանչյուր, նույնիսկ ամենակրտսեր, Ճրամանատարի կարնորագույն պարտքն է՝ օժանդակել իր գլխավոր Ճրամանատարին: Այդպիսի օժանդակություն ասելով նկատի ունենք, որ Ճրամանատարը մարտի դաշտ պետք է դուրս բերի այնպիսի զինվորների, ովքեր պատրաստ են կռվի գնալու ն վստաՃ են, որ Ճաղթելու են, պետք է լիովին օգտագործի զենքն ու Ճանդերձանքը: Այս դրույթն այնքան կարնոր է, որ այն անՃրաժեշտ է կրկնել: Յուրաքանչյուր, նույնիսկ ամենակրտսեր, հրամանատարի կարնորագույն պարտքն է՝ օժանդակել իր գլխավոր հրամանատարին: Այդպիսի օժանդակություն ասելով նկատի ունենք, որ հրամանատարը մարտի դաշտ պետք է դուրս բերի այնպիսի զինվորների, ովքեր պատրաստ են կռվի գնալու ն վստահ են, որ հաղթելու են, պետք է լիովին օգտագործի զենքն ու հանդերձանքը: Այդ պարտականության կատարումը սկսվում է զորքը մարտի դաշտ դուրս բերելուց դեռնս շատ առաջ: Ըստ էության, դա սկսվում է այն պաՃից, երբ նորակոչիկը բանակ է մտնում: Èավ սպան օրն ի բուն Ճոգ է տանում իր զինվորների կյանքի պայմանների ն բարեկեցության մասին: եթե զորքերը

- 11- -

գտնվում են ճամբարներում կամ տեղաբաշխված են որնէ բնակավայրում, ապա նա անձնական պատասխանատվություն է կրում նրանց տաք կացարանով ապաՃովելու Ճամար: նա պետք է Ճոգ տանի, որպեսզի զորանոցի յուրաքանչյուր սենյակում լինեն սեղանի խաղեր ու ռադիոընդունիչ: Այս առարկաները կարելի է ձեռք բերել տարբեր Ճիմնադրամների օգնությամբ: Ծառայության ընթացքում զորքերին անՃրաժեշտ է տրամադրել այն բոլոր Ճարմարությունները, որոնք մատչելի են գոյություն ունեցող պայմաններում: իր «Սգնություն բոյսկաուտներին» գրքում Ճանգուցյալ լորդ ն վետերան Բադեն-Պաուելը բազմաթիգ օգտակար տեղեկություններ է ժողովել այն մարդկանց ի սպաս դնելու Ճամար, ովքեր ստիպված են ապրել բաց երկնքի տակ: Այս գիրքն ընդամենը կես կրոն արժե ն ամենուրեք կարելի է գնել: նրանում բերված տեղեկությունները ստորաբաժանման անձնակազմին կարելի է Ճայտնել մարտական ուսուցմանը Ճատկացված ժամանակի Ճաշվին: Èավ սպան միշտ պետք է ձգտի նոր գիտելիքներ ձեռք բերել: Զի կարելի բաց թողնել այլ զորամասերի կյանքի պայմաններին ծանոթանալու Ճնարավորությունները, քանի որ նույնիսկ խաղաղ ժամանակ այդ պայմանները լրիվ նույնը լինել չեն կարող: կազմակերպչական լավ աշխատանքի դեպքում Ճնարավոր է որակյալ ճաշարանային սարքավորումներ ձեռք բերել, իսկ ճաշարաններում էլ այնպիսի անթերի մաքրություն ապաՃովել, որին կարող են նախանձել նույնիսկ առաջնակարգ ռեստորանները: Հրամանատարը առանձնաՃատուկ կերպով պետք է Ճոգ տանի, որպեսզի սննդի որակը չվատանա: Անցյալ պատերազմի փորձը ցույց տվեց, որ զորքերն ավելի մեծ եռանդով են Ճարձակման գնում որակյալ ու տաք նախաճաշից Ճետո, քան միջին որակի սնունդ ընդունելու դեպքում: Անձնակազմի առողջության մասին Ճոգ տանելը միայն բժշկական ծառայության սպայի պարտականությունը չէ: Պրոֆիլակտիկան (վարակից նախապես պաշտպանելը) լավագույն բուժումն է: եթե զինվորը կրկին ու կրկին գանգատվում է, որ վատ ինքնազգացում ունի, ապա շատ Ճավանական է, որ նրա օրգանիզմում կամ նյարդերում, իսկ ավելի Ճավանական է՝ Ճենց նյարդերում, ինչ-որ բան կարգին չէ: Հնարավոր է, որ նա ոչ այնքան բուժվել է ցանկանում, որքան՝ խոսել իր Ճիվանդությունների մասին: Դա Ճանցագործություն չէ, ն զինվորին չի կարելի զրկել այդ Ճնարավորությունից: եռանդուն անձնակազմ ունեցող զորամասերում սովորաբար Ճիվանդներ քիչ են լինում: կասկած չկա, որ ոչ մեկին չի կարելի դատապարտել, որ Ճիվանդ է: Բայց չի կարելի նան ժխտել, որ կյանքից գոՃ ն իրենց աշխատանքով Ճափշտակված մարդիկ ավելի առողջ են լինում, քան թե նրանք, ովքեր մտավոր, Ճոգնոր ն բարոյական առումներով «կուշտ են» ամեն ինչից:

Յուրաքանչյուր սպա պետք է կարողանա առաջին բժշկական օգնություն ցույց տալ մարդկանց: Այս Ճարցի մասին շատ Ճիանալի գրքեր են գրվել, որոնք կարող են պաՃվել գրպանում: Այն սպան, որն իր սովորական պարտականություններից բացի ընդունակ է նան այլ օգտակար գործեր կատարել, է՛լ ավելի մեծ Ճեղինակություն ն Ճարգանք է վայելում: Պարապմունքների ժամերին, երբ իր զինվորները զբաղված են ֆիզիկական պատրաստությամբ, սպան չպետք է Ճանգստանա վաշտի շտաբում: նա պետք է լինի զինվորների Ճետ նախ այն պատճառով, որ պարտավոր է Ճետնել նրանց կողմից ցույց տրվող արդյունքներին, ն՝ որովՃետն զինվորները կգնաՃատեն իրենց աշխատանքի նկատմամբ նրա կողմից ցուցաբերվող ուշադրությունը: եթե նա ի վիճակի է, ապա լավ կլինի, եթե ժամանակ առ ժամանակ զինվորների Ճետ միասին կատարի բոլոր վարժությունները: Դա չի կարող որպես Ճռչակ ձեռք բերելու փորձ դիտվել, քանի որ Ճրամանատարի պարտքն է՝ մասնակցել իր վաշտի բոլոր գործերին: Այն սպան, որն իրական Ճետաքրքրություն է Ճանդես բերում իր ենթակաների նկատմամբ, այլնս ղեկավարման Ճարցերի կապակցությամբ կարող է չանՃանգստանալ: նա դրանք արդեն լուծել է: Զինվորները Ճաճույքով են ենթարկվում նրան: Բնական է, որ Ճրամանատարը պետք է զգուշացնի ֆիզիկական պատրաստության գծով ՃրաՃանգչին, որ պարապելու է զինվորների Ճետ միասին, այլապես նրան կարող են ֆիզիկական Ճնարավոր թերությունների վերաբերյալ վիրավորական դիտողություններ բաժին Ճասնել: Սպաները պետք է կանոնավոր կերպով այցելեն գնդի կրպակներն ու այն մնացած վայրերը, որտեղ ազատ ժամերին զինվորների կուտակումներ են դիտվում: Հաճախակի կարելի է լսել, թե իբր զինվորները ծառայության ժամերից դուրս իրենց սպաներին տեսնել չեն ցանկանում: Բայց դա կախված է սպայից: Սպայի պարտքն է Ճետնել, որպեսզի իր զինվորների մասին Ճոգ տանեն այն կազմակերպությունները, որոնք կոչված են ապաՃովելու բանակի Ճասարակական ն բարոյական բարեկեցությունը: եթե այդ պարտքն ավելի գիտակցված կատարվի, ապա այնպիսի Ճիանալի մի կազմակերպություն, ինչպիսին Ռազմածովային նավատորմի, բանակի ն ռազմաօդային ուժերի ինստիտուտն է, այլնս չի ենթարկվի Ճիմար ու անՃիմն քննադատության, ինչպիսին մենք տեսնում ենք Ճիմա: Èորդ Ռոբերտսը մեծ նշանակություն էր տալիս Ճոսպիտալներ կատարվող այցելություններին, ն նույնիսկ գլխավոր Ճրամանատար լինելով, յուրաքանչյուր Ճնարավորություն օգտագործում էր Ճիվանդներին եռանդ ու աշխուժություն ներշնչելու Ճամար: իր զինվորական ծառայության ողջ ընթացքում նա չէր կարողանում առանց Ճուզմունքի լսել զինվորի մաՃվան կամ վի-

րավորվելու մասին: Բրիտանական կայսրության բազմաթիվ քաղաքացիներ, սկսած բարձրաստիճան պաշտոնյաներից մինչն ամենաՃամեստ մարդիկ, շնորՃակալությամբ են Ճիշում այն նամակներն ու Ճեռագրերը, որ նա ուղարկում էր զինվորների Ճարազատներին: Այս առումով վատ չէր լինի, եթե ամեն մի սպա օրինակ վերցներ լորդ Ռոբերտսից: Զինվորները բարձր են գնաՃատում այնպիսի վերաբերմունքը, երբ նրանց Ճետ վարվում են որպես անձնավորությունների, այլ ոչ թե այնպես, կարծես իրենք լոկ կռվող մեքենաներ են: եթե Ճաուպտվախտը շատ Ճեռու վայրում չի գտնվում, ապա վատ չի լինի այցի գնալ նան այն ձախորդներին, ովքեր այնտեղ պատիժ են կրում: Այցելության ժամանակ նրանց չի կարելի ասել, թե խայտառակ են արել զորամասը, բայց չի կարելի նան Ճամակրանք դրսնորել: Այդ զինվորների Ճետ պետք է խոսել այնպես, ինչպես սովորական մարդկանց Ճետ, աստիճանաբար նրանցում այն տեսակետը առաջ բերելով, որ պետք է վերջ դնել անցյալին ն գործել այնպես, որպեսզի դրական վարքով աչքի ընկնեն ապագայում: Սպաների այսպիսի վարքագիծը Ճաճախ է Ճաջողության Ճանգեցնում: Մենք մտադիր չէինք գրքում սույն գլուխը երիտասարդ սպաների Ճամար նախատեսված ակնարկների ժողովածու դարձնել: Մենք միայն ցանկանում էինք ուշադրություն Ճրավիրել այն, առաջին Ճայացքից աննշան թվացող, արարքների Ճոգեբանական նշանակության վրա, որոնցով ն որոշվում է լավ ն վատ Ճրամանատարների տարբերությունը: Յուրաքանչյուր բարեխիղճ սպա իր «գրպանի տեղեկագրքի» բովանդակությունը պետք է Ճարմարեցնի իրեն ենթակա զինվորների Ճոգեբանական առանձնաՃատկություններին: Հրամանատարն իր ստորաբաժանումը կկարողանա շատ ավելի լավ կառավարել, եթե խորամուխ լինի նրա կազմում ծառայող ն տարբեր տիպերի պատկանող մարդկանց Ճոգեբանական առանձնաՃատկությունների մեջ:

ՊԷàՏՔ ø62ՍՏծàծ.

ԸՆԿԵՐԱԿԱՆ ՈԳԻ

Մի քանի տարի առաջ շոտլանդական երկու գումարտակ տեղակայվեցին օլդերշոտյան ճամբարներից մեկում: Դրանց անձնակազմի մոտավորապես 50 տոկոսը կազմում էին կոկնիները:1 Պատճառն այն է, որ երբ կոկնիներին Ճնարավորություն են տալիս ընտրելու այն գունդը, որտեղ նրանք կցանկանային ծառայել, ապա նրանք սովորաբար ընտրում են այն, որի ուսումնական կենտրոնը գտնվում է Շոտլանդիայում: իրենց կիսաշրջազգեստներով (փեշ, յուբկա) նրանք ավելի Ճպարտ են զգում իրենց, քան յուրաքանչյուր լեռնական: Հազիվ թե որնէ մեկը երբնիցե այնպիսի Ճրճվանք է զգացել, ինչպիսին զգում է կոկնին, երբ առաջին անգամ լսում է, որ իրեն «Ջոկ» են անվանում: (Ջոկ-ը շոտլանդական զինվորի մականունն է): Սակայն խեղճ մարդուն շոտլանդացի չի դարձնում ճիշտ այնպես, ինչպես Աստծուն անարգելը՝ մակույկավար: Շոտլանդացիներն ունեն բնավորության առանձնաՃատուկ գծեր, ն դրանցից մեկը խնայողությունն է: Յուրաքանչյուր ուրբաթ (դա զինվորների շաբաթական ռոճիկ ստանալու օրն է) երեկոյան ճամբարի փոստային բաժանմունքի մոտ աղմուկ է լինում: Այնպիսի տպավորություն է ստացվում, թե այդ երկու գնդերի զինվորներն ու դաստիարակները ձգտում են իրենց փողը մուծել բանկ: Այստեղ են նույնիսկ կոկնիները: նրանց դուր է գալիս, երբ իրենց իսկական շոտլանդացիների տեղ են ըն՛

ÎáÏÝÇ անվանում են լոնդոնյան ցածր խավի բնակչությանը, հատկապես քաղաքի արնելյան շրջաններում ապրողներին: - Թարգմ. ծնթ.:

դունում: նրանք բավականաչափ խելամիտ են Ճասկանալու Ճամար, որ իրենց իսկական շոտլանդացիների տեղ կընդունեն միայն այն ժամանակ, երբ իրենք գործեն ինչպես շոտլանդացիներ: Այսպիսով, ամեն ուրբաթ փոստային բաժանմունքի մոտ խռովության նման մի բան է սկսվում: Փոխարենը երկուշաբթի օրերին այնտեղ արդեն իսկական խռովություն է: Ճիշտ է, ամբոխը երկու անգամ ավելի փոքր է լինում, սակայն մարդիկ այնպիսի կատաղությամբ են կռվում, որ ուրբաթ օրվա իրադարձությունները թվում են Ճիանալի վարքի ն ոգեշնչվածության բացակայության օրինակ: ինչո՞վ բացատրել այս խռովության ծագումը: Բանն այն է, որ երկուշաբթի օրերը կոկնիները անպայման վերադառնում են՝ Ճետ վերցնելու իրենց փողերը: նրանց բնավորության այդ գիծը՝ խնայողությունը Ճերիք է անում միայն շաբաթ ու կիրակի օրերին: Սովորությունը Ճաղթող է դուրս գալիս ընկերական ոգու Ճետ մրցապայքարում, քանի որ իր Ճոգու խորքում կոկնին մնում է կոկնի: Այստեղից էլ՝ այսպիսի բարոյական դաս. երամի մեջ պետք է ընդունել միանման փետուրներ ունեցող թռչունների: նախորդ գլուխներից մի քանիսում խոսել ենք այն մասին, թե ինչպես պետք է ղեկավարին այնպիսի դիրք տրամադրել, որպեսզի նա կարողանա արդյունավետորեն կառավարել իր խումբը: նրա գլխավոր պարտականություններից մեկն է՝ զարգացնել իր խմբի միասնական խելքը ն ստիպել մարդկանց, որպեսզի աշխատեն առավելագույն եռանդով ն օգտակարությամբ: Այլ կերպ ասած, Ճրամանատարն իր ենթականերին պետք է դաստիարակի խմբային, ընկերական ոգով: Մենք այս տերմինն ենք օգտագործում, գերադասելով մնացած բոլորից, քանի որ Ճասարակ մարդն անմիջապես կՃասկանա, թե ինչի մասին է խոսքը: Ընկերության ոգին ենթադրում է, որ կոլեկտիվի յուրաքանչյուր անդամ իրեն զգում է որպես ստորաբաժանման մի մասնիկը, այնպիսի օրգանիզմի մի մասը, որի մեջ յուրաքանչյուր անդամ, ողջ ստորաբաժանման կատարելությունն ապաՃովելու նպատակով, պետք է կատարի իր պարտականությունները: կոլեկտիվը սկսվում է անՃատից: ԱՃա թե ինչու պետք է Ճասկանալ, որ ընկերության ոգին կարող է ստեղծվել միայն յուրաքանչյուր անՃատի անձնական արժանապատվության, ինքնատիրապետման, ինքնավստաՃության ն կարգապաՃության Ճիմքի վրա: Դժվար չէ Ճասկանալ, թե ինչու յուրաքանչյուր անՃատի Ճետ պետք է վարվել ամենայն քաղաքավարությամբ: նման վերաբերմունքը մարդու մեջ սեփական անձի արժանապատվության զգացում է ծնում, իսկ արժանապատվություն ունեցող զինվորների ստորաբաժանումը կկռվի միասնաբար ն ավելի լավ, քան այն զինվորների ստորաբաժանումը, որոնք զուրկ են սեփական անձի արժանապատվության զգացումից:

եթե մարդու Ճետ վարվում են, ինչպես Ճարկն է վարվել ազնիվ մարդու Ճետ, ապա նա կվարվի ինչպես ազնիվ մարդ: իսկ երբ նրա Ճետ վարվում են այնպես, կարծես նա անազնիվ մարդ լինի, ապա դրանով իսկ նրան մղում են անազնիվ արարքների: Յուրաքանչյուր զինվորի պետք է ուսումնասիրել որպես անձի, ն նրա Ճետ պետք է վարվել այնպես, ինչպես պետք է վարվել անձի Ճետ: Մենք ընդունում ենք, որ լավ կենտրոնական պաշտպանը պարտադիր կարգով լավ կենտրոնական Ճարձակվող լինել չի կարող: Մարդկանցից մեկը լավն է Ճարձակման ժամանակ, իսկ մյուսը՝ պաշտպանության: Ֆուտբոլային թիմի մարզիչն ուսումնասիրում է յուրաքանչյուրի ընդունակություններն ու խառնվածքը: Այդպես պետք է լինի նան բանակում, եթե ցանկանում ենք, որպեսզի յուրաքանչյուր զինվոր ծառայությանը նվիրի իր բոլոր ընդունակությունները: Մարտական պատրաստության գործում ոչ մի բան չի կարելի դիտել որպես դոգմա, անփոփոխ մի բան: նույնիսկ շարային պարապմունքը կարող է Ճետաքրքիր դառնալ, եթե զինվորներին բացատրենք նրա իսկական նշանակությունը: նույնը ճիշտ է նան մնացած ուսումնական առարկաների վերաբերյալ: Յուրաքանչյուր զինվոր Ճասկանում է, որ թշնամուն ջախջախելու Ճամար անՃրաժեշտ է նրանից ավելի լավ կռվել, այսինքն՝ ավելի դիպուկ կրակել, ավելի մեծ վճռականությամբ Ճարձակվել, ավելի Ճեռավոր ռազմերթեր կատարել, ավելի Ճամառորեն Ճետապնդել, գործել ավելի Ճամախմբված ու արագընթաց թափով, ավելի ամուր կանգնել պաշտպանական դիրքերում: Զինվորներին կրկին ու կրկին պետք է Ճիշեցնել մարտական պատրաստության յուրաքանչյուր տարրի նպատակն ու նշանակությունը: եթե դա արվում է, ապա մարտական պատրաստությունը դադարում է ձանձրալի լինելուց ն զինվորների մեջ ընկերության ու միասնության ոգի է ձնավորում: Շատ բան կարելի է անել նան ֆիզիկական պատրաստության միջոցով: Ֆիզիկական պատրաստության գծով բանակային ՃրաՃանգիչները, ըստ իրենց ակտիվության ն որակի, Ճավասարը չունեն: Այլ կերպ չէր էլ կարող լինել: նա, ով դիտել է նորակոչիկներին ծառայության մոտավորապես երեք ամիսների ընթացքում, չի կարող չզարմանալ, թե ինչպիսի ապշեցուցիչ փոփոխություններ են կրում նրանք: Ֆիզիկական պատրաստության ՃրաՃանգչի աշխատանքի մոգական ազդեցության տակ անՃետանում են ուսերի թեքությունը, դեմքի գունատությունը, որովայնի փքվածությունը ն ծուռթաթությունը: Յուրաքանչյուր զինվոր Ճպարտանում է իր մարմնի կառուցվածքով: Մարտական պատրաստության միակ տեսակը, որը ոգնորությամբ է ընդունվում յուրաքանչյուր զինվորի կողմից, ֆիզիկական պատրաստությունն է: Բայց միաժամանակ դա մարտական պատրաստության միակ տեսակն է, որին սպան սո-

վորաբար ամենաքիչ ուշադրություն է դարձնում: Վաշտի Ճրամանատարը իր պարտականությունն է Ճամարում Ճետնել կրակային պատրաստության գործում զինվորների Ճաջողություններին, բայց ամիսների ընթացքում մարզական դաՃլիճ չի մտնում: նորակոչիկները գրեթե կարիք չեն զգում, որ իրենց ստիպեն մասնակցելու ֆիզիկական պատրաստության դասերին, քանի որ դրանք վարում են լավ պատրաստված ՃրաՃանգիչներ: Բայց անՃրաժեշտ է նրանց կրկին ու կրկին բացատրել նման մարզումների իսկական նպատակը: ԱնՃրաժեշտ է ընդգծել, որ ֆիզիկական պատրաստության տված օգուտը զինվորը զգալու է նան ծառայությունն ավարտելուց Ճետո: Ֆիզիկական պատրաստությունը, բացի նրանից, որ մարզում է մարդու մարմինը, տալիս է նան լրացուցիչ Ճոգեբանական օգուտ: Այն զարգացնում է զինվորի արժանապատվության զգացումը, ինքնատիրապետումը, սեփական ուժերի նկատմամբ վստաՃությունն ու կարգապաՃությունը: Բանակ մտնող յուրաքանչյուր մեծ խմբում կան Ճոգեբանական ն ֆիզիկական բոլոր տիպերի մարդիկ՝ բարձրաՃասակ ն ցածրաՃասակ, գեր ն նիՃար, մաքրասեր ն փնթի, աշխատասեր ն ծույլ, ուրախ ու մռայլ, ազնիվ ն անազնիվ, բարի ու չար, խելացի ն Ճիմար: Այդ բոլոր մարդկանց պետք է միավորել մեկ կոլեկտիվի մեջ, մերձեցնել նրանց Ճետաքրքրությունները: Այդ նպատակին Ճասնելու Ճամար օրինակ, նմուշ է պետք: Բայց ինչպիսի՞ օրինակ: Գուցե մաքրասեր ու ճշտապաՃ, աշխատասեր, կենսուրախ, ազնիվ, բարեգործ ու խելացի, կամ գուցե փնթի, ծույլ ու մռայլ, անազնիվ, չար ու Ճիմար: եթե գործն ինքնաՃոսի թողնենք, ապա, ինչպես դա շատ լավ Ճասկանում է յուրաքանչյուր փորձված սերժանտ, կՃաղթի երկրորդ տեսակը: ԱՃա թե ինչու ոչինչ չի կարելի ինքնաՃոսի մատնել: Զինվորների Ճամար ընտրվող օրինակը պետք է ավելի բարձր լինի, քան է տվյալ խմբի լավագույն անՃատը: կոլեկտիվում նույնիսկ ամենից այլասերված ու եսասեր մարդիկ կարող են ոգեշնչվել ն անել այն, ինչ նրանք առանձին-առանձին երբեք չէին անի: Բոլորը գիտեն, որ ֆուտբոլասերը, եթե նա ամենօրյա իր կյանքում ամաչկոտ ու անվնաս մարդ է, երբեմն կարող է տարօրինակ կոստյում Ճագնել ն խաղի ընթացքում, լսելով, թե Ճակառակորդ թիմի ֆուտբոլասերն ինչպես է իր թիմի վարպետության մասին վիրավորական կարծիք Ճայտնում, կարող է սպառնալ նրան, այնպիսի մեկին, որն իրենից երկու անգամ ավելի ուժեղ է: կոլեկտիվին ծայրաՃեղ նվիրվածության Ճենց այդ զգացումն էլ պետք է զարգացնի բանակը: Èավ կլիներ, եթե յուրաքանչյուր գունդ ն զորատեսակ իր տեղեկագիրքը ստեղծեր, որը կարելի էր մի քանի պենսով վաճառել նորակոչիկներին: նրանում կարելի էր ներկայացնել գնդի Ճամառոտ պատմությունը, իսկ Ճատ-

կապես ընդգծված ձնով՝ այն արշավանքներն ու ճակատամարտերը, որոնցում տվյալ գունդը Ճաջողությամբ մարտնչել է Ճակառակորդների դեմ: Յուրաքանչյուր մարդ ցանկանում է կարնոր դեր խաղալ կյանքում, ն այն զինվորը, որի Ճետ նրա կյանքի ընթացքում գրեթե երբեք Ճաշվի չեն նստում, մեծ բավականություն է ստանում տեսնելով, որ ինքը Ճերոսների մի երկար շարքի ժառանգորդն ու Ճաջորդն է: Խելամիտ ու Ճոգատար ղեկավարության ներքո նա ուրախությամբ մեծ լարում պաՃանջող աշխատանք կկատարի, որպեսզի ձեռք բերի այն Ճատկությունները, որոնցով փառաբանվել է իր գունդը՝ քաջություն, տոկունություն, Ճնազանդություն, Ճույս ն Ճավատարմություն: Այն բանից Ճետո, երբ քրտնաջան աշխատանքի շնորՃիվ զինվորների մեջ կոլեկտիվին Ճավատարիմ լինելու զգացում է ձնավորվում (բայց ոչ դրանից առաջ), արդեն Ճաջողությամբ կարելի է անցնել նրանցից յուրաքանչյուրի մեջ սեփական անձի արժանապատվության, ինքնատիրապետման, ինքնավստաՃության ն կարգապաՃության դաստիարակությանը: Այժմ արդեն օգտակար է Ճիշեցնել զինվորին, թե նա որքան է փոխվել այն պաՃից սկսած, երբ նոր միայն ծառայության էր անցնում: նա դարձել է ավելի Ճավաք, մաքրասեր ու կենսուրախ: Այլ կերպ ասած, նա դարձել է այնպիսին, ինչպիսին պետք է լիներ՝ ըստ Աստծո մտաՃղացման: Բայց զինվորն ավելին է, քան լոկ որոշակի ֆիզիկական առանձնաՃատկություններ ունեցող անՃատը: Ոչ մի այլ մասնագիտություն ավելի երկարատն, անշաՃախնդիր ն Ճերոսական ծառայություն չի պաՃանջում, որքան զինվորական ծառայությունը: ԱՃա թե ինչու զինվորը պետք է ունենա ոչ միայն Ճամապատասխան ֆիզիկական առանձնաՃատկություններ, այլն բարոյական բարձր Ճատկանիշներ: նրա բարոյական գծերի թվին են պատկանում անձնազոՃությունը, Ճավատարմությունը, Ճուսալիությունը, ուղղամտությունը, ազնվությունը, Ճնազանդությունը, կարգապաՃությունը, խիզախությունը, ոգու ուժը, կենսուրախությունը, ընկերական զգացմունքները ն բարությունը: Դրանք այն բարեմասնություններն են, որոնք բնորոշ են պատվասեր մարդուն: Հենց այդ բարեմասնություններն էին, որ ոգեշնչում էին ն՛ առանձին զինվորին, ն՛ ամբողջ գնդերի՝ խիզախությամբ կռվել, առանց վտանգին նշանակություն տալու: նույնիսկ ամենանրբին կանոններին Ճետնող մարդիկ չէին կարող ավելի վեՃ բարեմասնություններ գտնել: Հետաքրքրական է, որ ծանր ու վտանգներով լի կյանքի սովոր մարդիկ, Ճատկապես զինվորներն ու նավաստիները, կանանց Ճետ շփվելիս աչքի են ընկնում ընդգծված քաղաքավարությամբ, բարի են երեխաների ն կենդանիների նկատմամբ ն անկեղծորեն ցավակցում են տարեց ն թույլ մարդկանց: Գոյություն ունի փոխՃատուցման Ճոգեբանական օրենք, ըստ որի խստությունը Ճավասարակշռվում է զգայնությամբ, իսկ խղճուկությունը՝ ռոմանտիզմով: Մար-

տական պատրաստության դժվարին պայմաններում ն ճամբարային կյանքի միօրինակության մեջ զինվորի միտքը Ճատուկ կրքոտությամբ է ձգտում Ճամարձակ ու գեղեցիկ բարեգործությունների: Հոգեբանության այդ օրենքն անՃրաժեշտ է օգտագործել Ճմտորեն: Զինված ուժերի ծառայողներից շատերն այսօր Աստվածաշունչ են կարդում միայն այն պատճառով, որ այդ է Ճանձնարարում կայսրության բարձրագույն իշխանավորը՝ թագավորը: Զինվորներին դեպի բարձր նպատակներ են մղում ու ոգեշնչում այն անձնավորությունները, ում նրանք Ճարգում են, ում կարծիքը բարձր են գնաՃատում: Որպեսզի զինվորը խորությամբ յուրացնի իդեալների մի ամբողջ խումբ, անՃրաժեշտ է օգտագործել բոլոր միջոցները՝ անձնական օրինակը, ներշնչումը ն Ճոգեբանական ներգործության այլ ձներ: Զինվորն իր մասնագիտությամբ, իսկ դա նշանակում է՝ նան իր անձով, ավելի Ճպարտ կլինի այն դեպքում, երբ իմանա այդ մասնագիտության ավանդույթները: Յուրաքանչյուր սպայի ն սերժանտի Ճամար օգտակար է ունենալ բրիգադիր Ս. Թ. Թոմսոնի «Զինվորական ավանդույթներ» գիրքը: Այդ Ճիանալի գրքույկը պատմում է պետական դրոշի, գնդի դրոշակների, պատիվ տալու, պաՃակային ծառայություն կատարողի պարտականությունների, Ճանդիսավոր (ծիսակատարային) քայլքի, ռազմական երաժշտության, Ճագուստի տեսակների ու ձների, ինչպես նան կոչումների մասին: Գրքի գլուխներից յուրաքանչյուրը օգտակար նյութ է տալիս տասը րոպեանոց Ճետաքրքիր զրույցի Ճամար: նման զրույցներից յուրաքանչյուրը կարող է նպաստել ընկերության ոգու զարգացմանը: Անգլիական բանակին անցյալում բնորոշ են եղել ն այժմ էլ Ճատուկ են երեք բավականին կարնոր Ճատկություններ. կարգապաՃությունը, ընկերական ոգին ն տոկունությունը: Դրանցից ամենակարնորն, անկասկած, ընկերական ոգին է: Հենց դա է, որ զինվորներին մղում է կատարելու ավելին, քան նրանց պարզ պարտականությունն է: Ընկերական ոգին պաՃպանելու Ճամար երբեք չի կարելի զինվորին, Ճակառակ իր կամքի, տեղափոխել մեկ զորամասից մյուսը կամ մեկ զորանոցից մյուսը, եթե նման տեղափոխումը ինչ-որ բացարձակ անՃրաժեշտությամբ թելադրված չէ: նման տեղափոխությունները վնասակար ազդեցություն են գործում ընկերական ոգու վրա: Դրանք ոչ միայն քայքայում են արդեն գոյություն ունեցող ընկերական կապերը, այլն անկարգություն են առաջ բերում: Սակայն երբեմն տեղափոխությունները ցանկալի են, Ճատկապես, երբ զինվորը վերադառնում է Ճաուպտվախտից. այս դեպքում շրջապատի փոփոխությունը կարող է նպաստել նրա վերաՃարմարմանն ու նոր կյանք սկսելուն: նման տեղափոխություններ ոչ մի դեպքում չի կարելի կատարել առանց վաշտի Ճրամանատարի գիտության:

Ընկերական ոգին պայմանավորված է շատ ավելի մեծաթիվ գործոններով, քան միայն տարբերանշաններով, որոնք ցույց են տալիս, թե զորքի որ տեսակին է պատկանում մարտիկը: Ամենից կարնորն այն է, որ կոլեկտիվը պետք է որոշակի ընդՃանուր նպատակ ունենա: Բանակում ոչ մեծ ստորաբաժանումների՝ դասակի, վաշտի ն գումարտակի Ճամար որպես այդպիսի նպատակ կարող է ծառայել այլ ստորաբաժանումների նկատմամբ գերազանցության Ճասնելը: Յուրաքանչյուր զինվոր ցանկանում է պատկանել այնպիսի զորամասի, որը բոլոր մնացածների մեջ աչքի է ընկնում իր Ճաջողություններով, քանի որ նրա փառքը տարածվում է նան առանձին զինվորների վրա: Մարտական պատրաստությամբ զբաղվելիս մեկ ստորաբաժանումը պետք է տեսնի մյուսին, ն բոլոր նրանք յուրաքանչյուր Ճարմար առիթի դեպքում պետք է մրցակցության մեջ մտնեն: եթե ստորաբաժանումներից մեկն աչքի է ընկել մարզադաՃլիճում, ապա մյուսը թող աչքի ընկնի շարային պարապմունքներում: Մարտական պատրաստության յուրաքանչյուր տեսակի դեպքում մրցակցությունն անՃրաժեշտ է: Դա թույլ է տալիս բարձր աստիճանի վրա պաՃել զինվորների ոգնորվածությունը: նման արդյունքի կարելի է Ճասնել ոչ թե քննադատության, այլ միայն խրախուսելու, քաջալերելու միջոցով: Ընկերական ոգու դաստիարակությունը մեծ չափով կախված է սպաներից: նրանք զինվորներին կարող են ընկերական ոգի ներարկել, եթե իրենց ստորաբաժանման մարտիկների Ճետ միննույն կյանքով ապրեն: երբ դա նրանց չի Ճաջողվում, ապա ընկերական ոգին էլ թույլ է լինում: ԱՃա թե ինչու սպաները պետք է ներգրավվեն իրենց ստորաբաժանման կյանքի մեջ, ամեն ինչ իմանան նրա մարտական պատրաստության ն Ճանգստի մասին: Հիմարություն կլիներ ասել, թե իբր ծառայությունից դուրս զինվորները ձգտում են առանձնանալ սպաներից: Այն սպաները, ովքեր շաբաթվա որոշակի օրերին կանոնավոր կերպով այցելում են զորանոցներ, նկատում են, այն զինվորները, որոնք նախկինում Ճեռու էին պաՃում իրենց, այժմ արդեն մնում են զորանոցում: Ծառայության առաջին շրջանում զինվորների մի մասը, բնականաբար, ամաչկոտություն է Ճանդես բերում, բայց Ճետո դա անցնում է: Վատ չէ, երբ սպաները զորանոցի սենյակներից մեկում սեղանի խաղեր են խաղում՝ թույլ տալով, որ զինվորները ներկա լինեն Ճանդիսատեսի դերում: Միշտ շատ օգտակար է ռամմի խաղալը, որը նպաստում է զինվորներին մոլախաղերից Ճեռու պաՃելուն: Այդպիսի եղանակներով փորձված սպան շուտով շատ ճիշտ պատկերացում է կազմում այն մասին, թե ինչ վիճակ է տիրում զորանոցում: Հենց դա էլ այն է, ինչ նրան պետք է: Հրամանատարի ազդեցությունը պետք է Ճնարավորին չափով լայն լինի:

- 12- -

Գործնականում Ճաստատված է, որ իր դասակին կամ վաշտին զինվորի Ճավատարմությունը ոչ թե խանգարում, այլ, ընդՃակառակը, նպաստում է, որպեսզի նա Ճավատարիմ լինի նան ողջ գնդին: նման Ճավատարմություն պետք է դիտվի նան գնդի սաՃմաններից այն կողմ: Պատերազմի պայմաններում ամենամեծ ու կայուն կառուցվածք ունեցող մարտական միավորը, փաստորեն, դիվիզիան է: ԱՃա թե ինչու զինվորներին անՃրաժեշտ է Ճպարտության զգացում ունենալ իրենց դիվիզիայի Ճամար: Յուրաքանչյուր առանձին անձի Ճավատարմությունը պետք է նույնիսկ դիվիզիայի սաՃմաններից էլ դուրս գա՝ տարածվելով այն Ճսկայական կոլեկտիվի վրա, որը ենթարկվում է գլխավոր Ճրամանատարին: Զինվորական բոլոր ղեկավարների Ճիմնական նպատակը անՃատներից, ֆիզիկական ն Ճոգնոր դաստիարակության միջոցով, վաշտի արդյունավետ գործող անդամներ ձնավորելն է: Վաշտի Ճոգեկան ն ֆիզիկական դաստիարակությունը նրան պետք է դարձնի գնդի օգտակար ու եռանդուն մի ստորաբաժանումը, գունդը՝ դիվիզիայի, իսկ դիվիզիան՝ բանակի արդյունավետորեն գործող մասը: Այդպես է ստեղծվում այն բարոյական ուժը, որը, գտնվելով գլխավոր Ճրամանատարի տրամադրության տակ, կարող է դառնալ ռազմական արշավանքի Ճաջող ավարտի գրավական:

ԹԱՐԳՄԱՆՉԻ ՎԵՐՋԱԲԱՆԸ

(ռազմական հոգեբանության որոշ խնդիրներ) Անգլիացի ռազմական Ճոգեբան նորման Քոուփլենդի «Հոգեբանությունը ն զինվորը» Ճանրամատչելի գիրքը, որի անգլերեն բնագիրն առաջին անգամ լույս է տեսել դեռնս 20-րդ դարի կեսերին՝ երկրորդ ՃամաշխարՃային պատերազմի թողած թարմ տպավորության տակ, լայն տարածում է գտել աշխարՃում: Այն Ճրատարակվել է բազմաթիվ լեզուներով, այդ թվում նան ռուսերեն՝ երկու անգամ (1960 ն 1991 թթ.): Հայոց լեզվով 1997 թվականին թարգմանվել են գրքի Ճատվածներ, մոտավորապես նրա ծավալի կեսը՝ ընդ որում, առանց գրքի կառուցվածքը պաՃպանելու:1 Սակայն այդ աշխատությունը բոլորովին չի կորցրել իր այժմեականությունը ն լրիվ ծավալով պետք է ներկայացվի Ճայ ընթերցողին, առաջին Ճերթին, իՃարկե, զինվորականներին: «Արարատ» Ռազմավարագիտական կենտրոնի առաջարկությամբ ձեռնարկելով սույն թարգմանությունը, որը կատարված է ռուսերենից2, ես ն կենտրոնի տնօրինությունը Ճետապնդել ենք երկու Ճիմնական նպատակ.

Տե՛ս Քոուփլենդ Ն. , Հոգեբանությունը ն զինվորը: - «Հայ զինվորի գրադարանԼ, Թ.1, Երնան, 1997: Норман Коупленд, Психология и солдат. Перевод с английского А. Т. Сапронова и В. М. Катеринича. Под редакцией канд. ист. наук, полковника Кулиша В. М.., Москва: Военное издательство Министерства Обороны СССР, 1960.

1. ներկայացնելով Ճայ զինվորականությանն այս Ճանրամատչելի աշխատությունը՝ նրան ծանոթացնել ռազմական Ճոգեբանության խնդիրներին ն նշանակությանը: Մենք Ճույս ունենք, որ գրքում շարադրված բազմաթիվ խելամիտ դիտարկումներն ու խորՃուրդները կարող են օգտակար լինել նան մեր ազգային բանակի կառուցման ու կառավարման գործում: 2. Խթանել Հայաստանում ռազմական Ճոգեբանության բնագավառում կատարվող Ճետազոտական աշխատանքները: կարծում ենք, որ Հայաստանը, իր ռազմաքաղաքական խնդիրներից ելնելով, պետք է ունենա զարգացած ռազմական գիտություն, իսկ նրա կազմում՝ նան ռազմական Ճոգեբանություն: Սույն թարգմանությամբ ցանկանում ենք այդ գործում մեր Ճամեստ ավանդը ներմուծել: Այս վերջին նկատառումից ելնելով, ցանկանում եմ մի շարք տեսակետներ Ճայտնել այն մասին, թե ռազմական Ճոգեբանության որ խնդիրներն են առավել այժմեական ն դրանց լուծման գործում ինչպես պետք է օգտագործել անձի, սոցիալական ն էթնիկական Ճոգեբանության նվաճումները:

1.

Իդեալներ, ազգային գաղափարախոսություն ն ռազմական հոգեբանություն

ն. Քոուփլենդը սույն գրքում Ճանդես է գալիս որպես Բրիտանական կայսրության գաղափարախոս: նա փորձում է գտնել մի ընդՃանուր «սուրբ» գաղափար, որի շուրջ կարող էին Ճամախմբվել այդ կայսրության մեջ ներգրավված ժողովուրդները: Սակայն նա, բնականաբար, չի կարողանում գտնել որնէ Ճամազգային, էթնոՃոգեբանական գաղափար. վերջին Ճաշվով ի՞նչը կարող էր միավորել անգլիացուն, իռլանդացուն, Ճնդկական բազմաթիվ էթնոսներին, աֆրիկյան ն այլ ցեղերին, որոնք ուժով ու դաժան բռնությունների միջոցով մտցվել էին այդ կոնգլոմերատի մեջ: նա գտնում է, որ Բրիտանական կայսրության ազգերին պետք է միավորի Աստծո սուրբ գործին ծառայելու գաղափարը՝ բոլորովին չճշտելով, թե այդ ինչ սուրբ գործի մասին է խոսքը: իզուր չէ, որ այդ կայսրությունը փլուզվեց: ինչ վերաբերում է մոնոէթնիկ պետություններին, ինչպիսին, ըստ էության, նան Հայաստանն է, ապա այս դեպքում գաղափարախոսական խնդիրների լուծումն ու ազգային միասնությունն ապաՃովող գաղափարախոսության ստեղծումը Ճամեմատաբար ավելի Ճեշտ է: ԱնՃրաժեշտ է ստեղծել ազգային գաղափարախոսություն, որը միաժամանակ ծառայելու է նան որպես պետական գաղափարախոսություն: Հենց նման ազգային-պետական գաղա-

փարախոսությունն էլ կարող է ոգեշնչման աղբյուր ծառայել Ճայ զինվորականության Ճամար՝ իր Ճայրենասիրական պարտքը կատարելիս: Քանի որ մեր ազգային նպատակներն ու խնդիրներն ազնիվ են ու արդար, ապա, ծառայելով դրանց իրականացման գործին, Ճայ զինվորն ու սպան դրանով իսկ ծառայում են նան Աստծո գործին. որքան ինձ Ճայտնի է, Աստծո Ճամակրանքը ազնիվների ն արդարների կողմն է: 2.

Ռասաներ, էթնոսներ ն ռազմական հոգեբանություն

ն. Քոուփլենդի գիրքն ընթերցելիս դժվար չէ տեսնել, որ, նախ, այն գրվել է դեռնս այնպիսի ժամանակներում, երբ էթնոՃոգեբանությունը բավարար չափով զարգացած չէր ն, բացի այդ, Ճեղինակը լավատեղյակ չի եղել նույնիսկ իր ժամանակի մարդաբանությանը, ազգաբանությանն ու էթնոՃոգեբանությանը: Այդ պատճառով էլ նա խոսում է «անգլիական ռասայի», «գերմանական ռասայի» ն նման այլ գոյություն չունեցող բաների մասին: ժամանակակից ռազմական Ճոգեբանության բնագավառում աշխատող մասնագետների Ճիմնական խնդիրներից մեկը պետք է լինի՝ զարգացնել այդ գիտության մի Ճատուկ ն շատ կարնոր ճյուղ, որին նախապես կարելի է տալ էթնիկական ռազմական հոգեբանություն անունը: ի՞նչ խնդիրների ուսումնասիրությամբ պետք է զբաղվեն այդ բնագավառում աշխատել պատրաստվող մասնագետները: Այդ խնդիրները շատ են ն կարող են բաժանվել երկու մեծ խմբի. ա. Բանակաշինության ն ընդՃանրապես ռազմական գործունեության բնագավառում ինչպես Ճաշվի առնել տվյալ էթնոսի Ճոգեբանական առանձնաՃատկությունները, ինչպես նվազեցնել ն չեզոքացնել էթնոՃոգեբանական բացասական գծերի ազդեցությունը ն, ընդՃակառակը, ուժեղացնել դրական գծերի ազդեցությունը բանակի վրա: 2) իրագործել տարբեր ազգերի բանակների ռազմական գործունեության էթնոՃոգեբանական տարբերությունների ն նմանությունների խորացված ուսումնասիրություն: նման աշխատանքն անՃրաժեշտ է ոչ միայն պատերազմների պատմությունն ու միջէթնիկական մրցակցության խնդիրները ճիշտ Ճասկանալու Ճամար: Այդ խնդիրների վերաբերյալ գիտելիքներն անՃրաժեշտ են առաջին Ճերթին Ճնարավոր բարեկամներին ճիշտ ընտրելու ն պոտենցիալ թշնամիներից պաշտպանվելուն ինչպես Ճարկն է նախապատրաստվելու Ճամար: Ոչ միայն անՃատների, այլն ազգերի վարքը զգալի չափով պայմանավորված է նրանց բնավորությամբ, իսկ ավելի լայն առումով՝ Ճոգեկան կերտվածքով ն մշակույթից եկող Ճոգեբանական իմպուլսներով: Այս ամենի վերաբերյալ անՃրաժեշտ է Ճստակ

պատկերացումներ ունենալ, մի բան, որ Ճնարավոր է միայն Ճետնողական ու խոր Ճետազոտական աշխատանքների շնորՃիվ: 3.

Մարտական ոգի

Այս երնույթը նս լայնորեն քննարկվում է Քոուփլենդի գրքում, սակայն բավականին մակերեսորեն: Զնայած իր արտակարգ կարնորությանը, այդ Ճանգամանքը գիտակցում են նան ռազմական Ճոգեբանները, ոգի մարտական ոգու ն ընդՃանրապես՝ խմբային ոգու, խմբային Ճոգեկանի, էությունը մինչն այժմ էլ դեռնս բավարար կոնկրետությամբ ու խորությամբ ուսումնասիրված չէ: Ճիշտ չէր լինի այն նույնացնել լոկ ագրեսիվության Ճետ ն պնդել, ինչպես վարվում է Քոուփլենդը, թե իբր ոչ ագրեսիվ, խաղաղասեր զինվորը մարտական ոգի չունի (տե՛ս գրքի 9-րդ գլուխը): Ագրեսիվությունը, զայրույթն ու ատելությունը՝ մի կողմից, ն մարտական ոգին՝ մյուս կողմից, անկասկած, գտնվում են փոխկապակցության մեջ, բայց նույնական չեն: «Մարտական ոգի» կոչված ն, անկասկած, գոյություն ունեցող անՃատական ն խմբային այդ երնույթի մակերեսային իմացությունը պայմանավորված է եղել ժամանակի սոցիալական, էթնիկական ն անձի Ճոգեբանության զարգացման անբավարար մակարդակով: Մեր օրերում վիճակն էապես փոխվում է ն մենք կարող ենք ինչպես սոցիալական, այնպես էլ ռազմական Ճոգեբանության բնագավառներում անցնել այդ երնույթի խորացված ուսումնասիրությանը: կարծում եմ, որ առաջիկայում անՃրաժեշտ է գիտական ուսումնասիրության առարկա դարձնել, մասնավորապես, Ճետնյալ Ճարցերը: 1) ի՞նչ է ոգին ընդՃանրապես, ն ի՞նչ պետք է Ճասկանալ մարտական ոգի ասելով: ի՞նչ կառուցվածք ունի այն ն ինչպիսի՞ն են նրա գոյության Ճիմքն ու ձնը: 2) Մտնո՞ւմ է, արդյոք, ագրեսիվությունը «մարտական ոգի» կոչված Ճոգեբանական բարդույթի մեջ: Արդյո՞ք մենք չպետք է տարբերակենք մարտական ոգու տարբեր տեսակներ ու մակարդակներ՝ պայմանավորված նրանում ագրեսիվության ներկայության մակարդակով: Մի բան ինձ Ճամար պարզ է. առաջիկայում մարտական ոգու խորացված ուսումնասիրությունը անՃնարին կլինի առանց ագրեսիայի Ճոգեբանության բնագավառում ձեռք բերված նվաճումների կիրառման1:

Տե՛ս Налчаджян А.А. , Агрессивность человека. СПб., Москва, 2007: Տեÿս նան. Նալչաջյան Ա.Ա. , էթնիկական հոգեբանություն: Երնան. «ԶանգակԼ, «ՀոգեբանԼ, 2001, գլ. 9:

3) Արդյո՞ք թշնամու նկատմամբ ատելությունը մարտական ոգու առաջացման անՃրաժեշտ նախադրյալ է կամ այդ Ճոգեբանական կազմավորման անՃրաժեշտ բաղադրիչ: Ատելությունն ինքը բարդ զգացում է, այնպիսի դիրքորոշում, որի մեջ ատելության զգացումը (Ճույզը) միակ բաղադրիչը չէ: Այստեղ ն՛ անձի, ն՛ ռազմական Ճոգեբանությունը դեռնս ուսումնասիրելու շատ բան ունեն: եթե որոշ աստիճանի ատելությունն անՃրաժեշտ է թշնամու դեմ ուժեղ մարտական ոգի դրսնորելու Ճամար (այդպիսին է տողերիս Ճեղինակի տեսակետը), ապա Ճարց է ծագում. որքանո՞վ թույլատրելի է, երբ մեր երկրի թշնամիների մասին խոսելիս ոմանք պացիֆիստական քարոզչություն են իրագործում: եվ ազգային անվտանգության Ճայեցակետից որքանո՞վ թույլատրելի է, երբ նման գործունեությամբ Հայաստանում զբաղվում են զանազան օտարերկրյա կամ դրսից սնուցվող կազմակերպություններ, այդ թվում նան կրոնական ն քաղաքական կազմակերպությունների անվան տակ: 4) Մարտական ոգին լինում է ինչպես անՃատական, այնպես էլ խմբային: Հետնաբար, անՃրաժեշտ է ուսումնասիրել, թե այն ինչպես է ծագում ու զարգանում անՃատի, իսկ ապա նան խմբի մեջ՝ այդ թվում նան ռազմական ստորաբաժանումներում: ինչպե՞ս է մեկ զինվորի մարտական ոգին (կամ նրա բացակայությունը) ազդում մյուսների վրա՝ ի վերջո Ճանգեցնելով խմբային ոգու առաջացման, թուլացման ն այլն: 5) ի՞նչ կոնկրետ Ճոգեբանական ն վարքային դրսնորումներ ունի խմբային մարտական ոգին: Այս Ճարցի պատասխանը մենք պետք է իմանանք, քանի որ առանց դրա չենք կարող պարզել, թե ինչպիսի աշխատանք պետք է կատարել ստորաբաժանման մարտական ոգին զարգացնելու ն ուժեղացնելու նպատակով: ԱնՃրաժեշտ է պարզել, թե ո՞րն է մարտական ոգու գոյության առաջատար պայմանը կամ պատճառը: Այդ Ճարցի պատասխանն ունենալով, մենք կարող ենք առաջին Ճերթին շեշտը դնել Ճենց այդ գործոնի (պատճառի կամ պայմանի) ստեղծման ն ուժեղացման վրա: ի վերջո, Ճետաքրքրական արդյունքներ կարելի է ստանալ տարբեր ազգային պետությունների բանակների մարտական ոգին Ճամեմատելու ճանապարՃով: 4.

Համարձակություն, վախ ն վախկոտություն

Քոուփլենդի գրքում Ճատուկ քննարկման առարկա է Ճանդիսանում սարսափը, այն, թե ինչպես կարելի է ՃաղթաՃարել այդ Ճուզական վիճակը ն այլն: Սա ոչ միայն անՃատի, այլն ռազմական Ճոգեբանության կարնորագույն խնդիրներից մեկն է, ն այն, Ճույզերի Ճոգեբանության զարգացման յուրաքան-

չյուր նոր աստիճանում, պետք է վերանայվի ու խորացվի: ԸնդՃանուր մի դիտողություն, որը վերաբերում է ոչ միայն Ճույզերին. ցանկալի կլիներ, որպեսզի գրքի յուրաքանչյուր գլխում ընթերցողին որոշակի գիտելիքներ տրվեին այն Ճոգեկան երնույթների մասին, որոնք Ճետազոտվում են ռազմական Ճոգեբանության Ճայեցակետից: Սրինակ՝ գրքի 4-րդ գլխում, որը վերնագրված է «Սարսափ», ցանկալի կլիներ Ճենց սկզբից ցույց տալ, որ գոյություն ունեն վախի տարբեր աստիճաններ՝ սկսած թեթն տագնապից մինչն չափավոր վախը, այնուՃետն՝ մինչն սարսափն ու սոսկումը: Այս դեպքում պարզ կդառնար, որ մարդն ի ծնե ոչ թե անընդմեջ սարսափ է ապրում, ինչպես կարծում է Քոուփլենդը, այլ՝ վախի տարբեր աստիճանենր, ընդ որում, յուրաքանչյուրի կյանքում լինում են նան ժամանակաՃատվածներ, երբ այդ բացասական Ճուզական վիճակները գրեթե իսպառ բացակայում են, օրինակ՝ այսպես կոչված երջանկություն ապրելու ժամանակաՃատվածներում: Հույզերի ն զգացմունքների Ճոգեբանության բնագավառում վերջին տասնամյակների ընթացքում զգալի Ճաջողություններ են ձեռք բերվել, ն մնում է դրանք Ճմտորեն օգտագործել ռազմական Ճոգեբանության բնագավառում: նույնպիսի դիտողություն տեղին կլինի անել նան անՃատի, խմբերի ն ազգերի բարոյական զարգացման ն բարոյական վիճակի մասին: Անձի բարոյական զարգացման ընթացքը 20-րդ դարի 30 - ական թվականներից դարձել է Ճոգեբանական Ճատուկ ն Ճետնողական Ճետազոտությունների առարկա: Առաջ են քաշվել շատ Ճետաքրքրական տեսություններ1, որոնք կարող են նպաստել ռազմական Ճոգեբանության Ճամապատասխան բաժինների արագ զարգացմանը: Այդ արդյունքները Քոուփլենդի գրքում ոչ մի կերպ արտացոլված չեն: Ռազմական Ճոգեբանության Ճամար մեծ նշանակություն ունի համարձակության ն վախկոտության ուսումնասիրությունը: Քոուփլենդը գտնում է, որ Ճամարձակ ն վախկոտ զինվորների Ճիմնական տարբերությունն այն է, որ Ճամարձակ զինվորի սարսափն իր վերաՃսկողության տակ է գտնվում, մինչդեռ վախկոտ (կամ «փոքրոգի») զինվորի սարսափն իր վերաՃսկողությունից

Խոսքը Ժ. Պիաժեի, Լ. Կոլբերգի ն այլոց հետազոտությունների մասին է: Տե՛ս. թւaջօt J. Ղհօ ոօral juմջոօոt օf tհօ օհւlմ. Լօոմօո, 1932: Թօօօոt Թօտօarօհ ւո Mօral Dօvօlօpոօոt. էմ. Եy Լ. KօհlԵօrջ aոմ է. Ղurւօl. Խօա օօrk, 1973: Այս բնագավառում կատարված հետազոտությունները տողերիս հեղինակը մանրամասնորեն քննության է առել մեկ այլ աշխատության մեջ: Տե՛ս Ա. Ա. Նալչաջյան, Անձ, խմբային սոցիալականացում ն հոգեբանական ադապտացիա: Երնան, ՀՍՍՀ ԳԱ Հր-ն, 19-5, գլ. 4:

դուրս է: ԱՃա այսպիսի ծայրաՃեղորեն պարզեցված տեսություն է առաջադրվում անձի այդ երկու տիպերի Ճիմնական տարբերությունը բացատրելու Ճամար: Սա, իՃարկե, մեծապես պարզեցված պատկերացում է: Մինչդեռ այստեղ ուսումնասիրության ենթակա շատ լուրջ խնդիրներ կան, որոնց թվում են, մասնավորապես, Ճետնյալները. 1) նախ, եթե Ճամարձակ զինվորը կարողանում է իր վախը Ճսկողության տակ պաՃել, ապա դա նշանակում է, որ նրա ես-ն ուժեղ է ն, Ճետո, մնալով ես-ի Ճսկողության ներքո, անՃատի վախը առնվազն որոշ չափով թուլանում է, գուցե կրելով նան այլ ձնափոխություններ: 2) Վախկոտի վախը, ազատ լինելով նրա թույլ ես-ի Ճսկողությունից, կարող է է՛լ ավելի ուժեղանալ: Այդպիսի մարդը ներշնչվող է դառնում, ընկնում է ուրիշների Ճուզական վիճակների ազդեցության տակ ն, խուճապ ապրելով, կարող է վարակել ուրիշներին: 3) Այն, ինչ անվանում են «փոքրոգություն», չի կարելի նույնացնել վախկոտության Ճետ: 4) Համարձակությունը, վախկոտությունը ն փոքրոգությունը մարդու բնավորության բարդ երնույթներ են, ն ռազմական Ճոգեբանության սաՃմաններում դրանց ուսումնասիրությունը շատ արդիական խնդիր է: Այստեղ նս մեկ անգամ մենք տեսնում ենք, որ ռազմական Ճոգեբանության բնագավառում, զինվորների ն սպաների Ճոգեբանական տիպերի Ճարցը քննարկելիս անՃրաժեշտ է կիրառել մարդկային Ճույզերի աստիճանականության, դրանց մակարդակների մասին ժամանակակից գիտական պատկերացումները1, ինչպես նան այն կապերի մասին տվյալները, որ դրանք ունեն այլ Ճոգեկան երնույթների Ճետ: Սա ոչ միայն անձի, այլն ռազմական Ճոգեբանության մի կարնոր ճյուղի ստեղծման ուղիներից մեկն է: 5.

Անհատականության խնդիրը ն ռազմական գործչի անհատականության ապահովումը

նորման Քոուփլենդի գրքի յուրաքանչյուր ընթերցող պետք է Ճաշվի առնի այն փաստը, որ թեն այս գրքում զինվորի ն սպայի բնավորության ն անՃատականության Ճարցերը շոշափվում են բավականին լայնորեն, սակայն

Ռ. Պլուչիկ, Ք. Իզարդ ն ուրիշներ, տե՛ս թlutօհւk Թ. 7/6 EmoՕ1oո5ը FaՇՕ5, 7/6or165, aոd a N6w Mod6|. Խօա օօrk: Թaոմօո Hօuտօ, 1962: Изард К. Психология эмоций. СПб.: «ПитерԼ, 2003:

դրանց մասին ներկայացվող պատկերացումը արդեն չի Ճամապատասխանում Ճոգեբանության ներկա մակարդակին: Դա չի նշանակում, թե այն, ինչ այդ երույթների մասին պատմում է Ճեղինակը, որնէ արժեք չի ներկայացնում: Ոÿչ, այդպես չէ: Այդ ամենն արժեքավոր է ն Ճետաքրքիր: Սակայն անՃրաժեշտ է առաջ շարժել այդ գործը ն քննարկել նոր մակարդակի վրա: ԱՃա թե ինչ նկատի ունեմ: 1) Ամենից առաջ, Ճեղինակը չի տալիս մարդկային բնավորության որնէ գիտական բնութագիր, այդ պատճառով ընթերցողը, Ճոգեբանական կրթություն չունենալով, ստիպված է Ճիմնվել մարդկային բնավորության մասին ժողովրդի մեջ տարածված սիրողական Ճայացքների ն սեփական ինտուիցիայի վրա: Այդ ինտուիցիան կարող է նան սխալվել, որովՃետն բնավորությունը շատ բարդ երնույթ է ն առանց գիտական ուսումնասիրությունների նրա մասին ճիշտ պատկերացում կազմել Ճնարավոր չէ: իսկ դա արդեն լուրջ թերություն է, քանի որ յուրաքանչյուր ոչ մասնագետ ընթերցող կարող է իր սուբյեկտիվ պատկերացումն ունենալ բնավորության մասին: Ամենից Ճաճախ մարդիկ բնավորությունը շփոթում են խառնվածքի Ճետ (ինչպես ինքը՝ Քոուփլենդը): Շատ Ճաճախ մարդու բնավորությունը Ճանգեցնում են նրա բնորոշ վարքին, որը նույնպես ճիշտ չէ1: 2) ԱնՃատականության այն բնորոշումը, որից օգտվում է Քոուփլենդը, նույնպես չի Ճամապատասխանում ժամանակակից գիտական պատկերացումներին: Այս գրքում անՃատականությունը լիովին Ճանգեցվում է մարդու գիտելիքներին ն Ճմտություններին: Այսպիսի մոտեցումը կրում է Ճոգեբանության դասական ուղղություններից մեկի՝ վարքի Ճոգեբանության (բիՃեյվիորիզմի) ուժեղ ազդեցությունը ն, անկասկած, խիստ միակողմանի բնույթ ունի: Թեն նոր գիտելիքներ ն Ճմտություններ ձեռք բերելն իսկապես նպաստում է անձի անՃատականության ձնավորմանը կամ ուժեղացմանը, այնուամենայնիվ, անՃատականությունը ավելի մեծ չափով ներՃոգեկան երնույթ է. այն իրենից ներկայացնում է մարդու Ճոգեկան գծերի յուրաՃատուկ, անկրկնելի զուգորդություն, որը ն նրա մոտ առաջ է բերում որոշակի իրադրություններում որոշակի ձնով գործելու Ճակվածություն:

Խառնվածքը ժառանգական հատկությունների բարդույթ է ն բնորոշում է մարդու վարքի շարժը, դինամիկան, մինչդեռ բնավորությունը ձնավորվում է մարդու անհատական զարգացման ընթացքում ն իրենից ներկայացնում է հոգեկան, անձնային գծերի ն միտումների մի այնպիսի համակարգ, որը զգալի չափով կանխորոշում է մարդու վարքը որոշակի իրադրություններում: Այդ մասին ավելի մանրամասնորեն տե՛ս Ա. Ա. Նալչաջյան, Հոգեբանության հիմունքներ: Երնան. «ՀոգեբանԼ հր-ն, 1997, գլ. 17-1-:

3) ինչ վերաբերում է զինվորի, սերժանտի, սպայի կամ զորավարի անՃատականության խնդրին, ապա ռազմական գործունեության բնագավառում այս խնդիրն, անկասկած, իր յուրաՃատկություններն ունի, որոնք ն պետք է խորությամբ ուսումնասիրվեն: նման գիտելիք ունենալն անՃրաժեշտ է ապագա սպաների ուսուցումն ու ձնավորումն իրականացնելիս: Բանակում այս Ճարցի յուրաՃատկությունն այն է, որ թեն բանակային կանոնավոր կյանքի Ճամար զինվորականներից պաՃանջվում է վարքի ն նույնիսկ մտածելակերպի միասնություն, սակայն պատմությունից Ճայտնի է, որ պատերազմների ժամանակ որպես ականավոր սպաներ ու զորավարներ առավելապես աչքի են ընկել ուժեղ արտաՃայտված անՃատականություն ունեցող անձինք: ԱնՃատականության ն կոնֆորմիզմի այն յուրաՃատուկ կոմբինացիան, որն առավել ցանկալի է զորամասերի ն բանակների Ճրամանատարների Ճամար, Ճատկապես պատերազմական պայմաններում, դեռնս, որքան ինձ Ճայտնի է, ռազմական Ճոգեբանության բնագավառում չի նկարագրվել: 4) Ռազմական գործչի անՃատականության մյուս կարնոր կողմը (բացի բնավորությունից ն խառնվածքից) նրա իմացական գործընթացների, Ճատկապես ինտուիցիայի յուրաՃատկությունն է: Զորավարի ինտուիցիայի ուսումնասիրությամբ, պատմական փաստերի Ճիման վրա, զբաղվել է ռուս Ճայտնի Ճոգեբան Բ. îեպլովը1: նրա սկսած գործը պետք է շարունակել, այդ թվում նան Ճայկական ռազմական Ճոգեբանության բնագավառում ն Ճայոց ռազմական պատմության փաստերի Ճիման վրա: Սպայի մտածողության տարբեր տեսակների, խնդիրների վերլուծության ն որոշումների կայացման, ինտուիցիայի օգնությամբ կատարվող կռաՃումների ն կանխատեսումների մեխանիզմների Ճարցը չափազանց Ճետաքրքրական է ու կարնոր՝ նան նրանց ուսուցման գործը ճիշտ կազմակերպելու ն գիտական Ճիմքերի վրա դնելու տեսանկյունից: ի՞նչ սովորեցնել ն ինչպե՞ս սովորեցնել ապագա սերժանտներին ու սպաներին, որպեսզի նրանք ոչ միայն լավ կատարողներ դառնան, այլն, անՃրաժեշտության դեպքում, կարողանան ինքնուրույնաբար վճիռներ կայացնել՝ իրենց վրա պատասխանատվություն վերցնելով: Այն բանակը, որը չունի կամ շատ քիչ ունի նման սպաներ, չի կարող նան մեծ զորավարներ ունենալ: ի դեպ, ռազմական գործում պատասխանատվության Ճոգեբանական առանձնաՃատկությունների ուսումնասիրությունը ես Ճամարում եմ ռազմական Ճոգեբանության կարնոր խնդիրներից մեկը:

Տե՛ս Теплов Б.М. , Ум полководца. – В кн.«Проблемы индивидуальных различийԼ. М., Изд-во АПН РСФСР, 1961.

- 13- -

Մնում է Ճուսալ, որ ներկայացվող գիրքը Ճետաքրքրությամբ կկարդան մեր բազմաՃազար սպաները, սերժանտներն ու զինվորները՝ խորՃրդածելով սեփական գործունեության կատարելագործման ուղիների ն Ճնարավորությունների մասին:

Ա. Ա. Նալչաջյան 2007 թ., հունիս

ՀԱՆԶՆԱՐԱՐՎՈՂ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17.

Ա.Ա. Նալչաջյան, Հոգեբանության հիմունքներ: Երնան, 1997: Ա.Ա. Նալչաջյան, Իշխանություն ն լիդերներ: Երնան, 1996: Ա.Ա. Նալչաջյան, Սոցիալական հոգեբանություն: Երնան, 2004: Ջամալյան Դ.Վ., Թադնոսյան Հ.Վ., Աբազյան Ս.Ս. Ռազմական հոգեբանության խնդիրները: Երնան, 2002: Սաոգսյան Ա.Վ., Հայ զինվորի դաստիարակության համակարգի մանկավարժական հիմունքները: Երնան, 2002: Սաոգսյան Ա.Վ., Զինվորական դաստիարակության հարցերը արտասահմանյան երկրներում: Երնան, 2002: Аронсон Э., Общественное животное. Москва, 1999. Военный энциклопедический словарь. Тома 1 – 2, Москва, 2001. Военная психология. Под ред. Маклакова А.Г., Москва, 2005. Военная психология и педагогика. Под ред. Кулакова В.Ф., Москва, 1998. Изард К., Психология эмоций. Санкт-Петербург, 1999. Коупленд Н., Психология и солдат. Москва. 1960 (1991). Налчаджян А.А., Этническая характерология. Ереван, 2001. Налчаджян А.А., Агрессивность человека. Москва, СанктПетербург, 2007. Сенявская Е.С., Психология войны в ХХ веке. Москва, 1999. Современная военная психология. Хрестоматия. Составитель Урбанович А.А., Минск, 2003. Теплов Б.М., Избранные труды. Т.1. Ум полководца. Москва, 1985.

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

ՄԱՍ ԱՌԱՋԻՆ

ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ԶՈՐՔԵՐԻ ԲԱՐՈՅԱԿԱՆ ՎԻՃԱԿԸ

ԳԼՈՒԽ ԱՌԱՋԻՆ.

ԱՄԵՐԻԿՅԱՆ ՌԱԶՄԱԿԱՆ ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ....................... 7

ԳԼՈՒԽ ԵՐԿՐՈՐԴ.

ԶՈՐՔԵՐԻ ԲԱՐՈՅԱԿԱՆ ՎԻՃԱԿԸ ԳԱՂՏՆԻ ԶԵՆՔ է .................. 13

ԳԼՈՒԽ ԵՐՐՈՐԴ.

ԶՈՐՔԻ ԲԱՐՈՅԱԿԱՆ ԴԱՍՏԻԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ ......................... 1-

ԳԼՈՒԽ ՉՈՐՐՈՐԴ.

ՍԱՐՍԱՓ ................................................................................ 24

ԳԼՈՒԽ ՀԻՆԳԵՐՈՐԴ.

ԿԱՐԳԱՊԱՀՈՒԹՅԱՆ ՆՇԱՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ ............................... 32

ԳԼՈՒԽ ՎԵՑԵՐՈՐԴ.

ԿԱՐԳԱՊԱՀՈՒԹՅԱՆ ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ............................... 40

ԳԼՈՒԽ ՅՈԹԵՐՈՐԴ.

ԿԱՐԳԱՊԱՀՈՒԹՅԱՆ ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ (շարունակություն)...45

ԳԼՈՒԽ ՈՒԹԵՐՈՐԴ.

ԿԱՆԱՅՔ ................................................................................ 51

ԳԼՈՒԽ ԻՆՆԵՐՈՐԴ.

ՄԱՐՏԱԿԱՆ ՈԳԻ .....................................................................60

ԳԼՈՒԽ ՏԱՍՆԵՐՈՐԴ.

ԻԴԵԱԼՆԵՐ ............................................................................. 6-

ՄԱՍ ԵՐԿՐՈՐԴ

ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄԸ

ԳԼՈՒԽ ՏԱՍՆՄԵԿԵՐՈՐԴ.

ՂԵԿԱՎԱՐԻՆ ԲՆՈՐՈՇ

ԱՌԱՆԶՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ .................................... 76

ԳԼՈՒԽ ՏԱՍՆԵՐԿՈՒԵՐՈՐԴ.

ԲՆԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԱՆՀԱՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ............. -1

ԳԼՈՒԽ ՏԱՍՆԵՐԵՔԵՐՈՐԴ.

ՀԵՂԻՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆ .................................................... --

ԳԼՈՒԽ ՏԱՍՆՉՈՐՍԵՐՈՐԴ.

ԱՆՀԱՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԽՈՍՔ ................................ 91

ԳԼՈՒԽ ՏԱՍՆՀԻՆԳԵՐՈՐԴ.

ՈՒՍՈՒՑՄԱՆ ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ................................ 95

ԳԼՈՒԽ ՏԱՍՆՎԵՑԵՐՈՐԴ.

ԴԱՍՏԻԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ ՍԵՓԱԿԱՆ úՐԻՆԱԿՈՎ ......... 101

ԳԼՈՒԽ ՏԱՍՆՅՈԹԵՐՈՐԴ.

ԱՆՎԱՆ ԿԱՐԵՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ................................... 105

ԳԼՈՒԽ ՏԱՍՆՈՒԹԵՐՈՐԴ.

ՂԵԿԱՎԱՐՄԱՆ ԱՐՎԵՍՏԸ ......................................... 110

ԳԼՈՒԽ ՏԱՍՆԻՆՆԵՐՈՐԴ.

ՀՈԳԱՏԱՐՈՒԹՅՈՒՆ ԶԻՆՎՈՐՆԵՐԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ....... 116

ԳԼՈՒԽ ՔՍԱՆԵՐՈՐԴ.

ԸՆԿԵՐԱԿԱՆ ՈԳԻ ..................................................... 122

ՀԱնԶնԱՐԱՐՎՈՂ ԳՐԱկԱնՈՒԹՅՈՒն ............................................................................. 140

ՆՈՐՄԱՆ ՔՈՈՒՓԼԵՆԴ

ԼՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԵՎ ԶԻՆՎՈՐԸ Հրատարակիչ տնûրեն` èուզան Սահակյան Êմբագիր` Արմեն Այվազյան Սրբագրիչ` ¼արուհի ՍËիկյան

êտորագրíաÍ ¿ տպագրության՝ 10.08.07: âափսը՝ 60X84 1/32: ÂուÕթ օֆսեթ ¹1: Տառատեսակը՝ «AMM M/irT1ut1/kԵ: Տպագրությունը՝ օֆսեթ: 9 տպ. մամուլ:

«ԳԵìàՐԳ - ՀՐ²ÚՐԵ êäÀ

Հրատարակչություն Եր¨ան, Գրիգոր Èուսաíորչի 6: Հեռ.՝ 52.79.74, 52.79.47 ¾լ. փոստ lus/kn@r/mbler.ru