Կլիմայի գլոբալ փոփոխությունը և Հարավային Կովկասը

ե.

առ 2.

.Վլիմայիգլոբալ ՑԱ: ողո ն ՀարավայինԿովկասը

իմ Օժանդակձեռնարկդպրոցիաշակերտների համար

Տեղեկություններիհամարդիմեք. Կովկասիբնապահպանական ոչ կառավարական ցանց կազմակերպությունների

Մերսի Քորփս Վրաստան,0179, Թբիլիսի, Ռադիանիիփ. 16

Վրաստան,0105, Թբիլիսի, Բեթլեմի փ. 27

Հեռ.`

(ԸԲՒԳ)

Հեռ.` «995 32 275 19 03/04

Ֆաքս`

«995

32 275

«995 32 224 24 71

Ֆաքս՝

4995 32 223 18 89

4Վուո(Թ 6 -Շ7ՇՕԷքՏ.քՇ

19 05

Մ.ՈՂՇԼԸ7ԸՕԷքՏ.քՇ

ՖԱԿ

1ոօ(Թօճոո.օ1ք

ՖՐԱ ւՇԲող.Օէք

ՏՅԱ

978-9941-0-5310-8

Գրքույկը պատրաստվելէ «Տեղական հնարավորություններիավելացում ն տարածաշրջանային խորացումկլիմայի փոփոխությանըհարմարվելու ն կենսաբազմազանության համագործակցության պահպանմաննպատակովՎրաստանումն ՀարավայինԿովկասում» նախագծիշրջանակներում, ոչ որը ֆինանսավորվումէ Եվրամիությանկողմից ն իրականացվումԿովկասի բնապահպանական ն (ՇԽԿՎԻ) Քորփս Մերսի ոչ կառավարական միջազգային ցանցի կառավարականկազմակերպությունների կազմակերպությանկողմից: են Մերսի ստանձնում Տվյալ հրատարակությանբովանդակությանհամար ամբողջ պատասխանատվությունը ու ն հայացքները: տեսակետներն Եվրամիության Քորփսը ՇԻԿԱ-ը: Այն ոչ մի դեպքում չի արտահայտում

ԵՈ

Անն է Ծրագիրն իրականացվում ԵվրոպականՄիության ֆինանսականաջակցությամբ:

Ս/2/»ոօյօօդթտ :

աե"

կ թար նիկնը ալ տ Պանակ

ՇՁԱՇՁՏԱՏ Բոօոծու

Թբիլիսի 2013

ԱՇՕ

ԽԾԻԽՕՈւ

Բովանդակություն 1.1. Ներածություն

1.2.

Ինչով է տարբերվումկլիման եղանակից 1.3. Գիտակցենք ջերմոցայինէֆեկտը 1.4. Երկրագնդի ջերմոցայինէֆեկտը 1.5. Գլոբալ տաքացում

Դաս

Դաս1

մեջ 12 Ինչ լումա ունենքկլիմայիփոփոխության աձ 2.1.1. Բնակչության 2.1.2. Ինդուստրացում 2.1.3. Անտառներիոչնչացում ն կենդանականթափոնները 2.1.4. Աղբանոցները

2.1.

2.2.

Ինչ հետնանքներկունենակլիմայի

փոփոխությունը ն

2.2.2.

Ավելի շոգ չոր կլիմա ողջ աշխարհում Ծովի մակարդակիբարձրացում

2.2.3.

Փոթորիկներ

2.2.1.

2.2.4.

2.2.5. 2.2.6. 2.2.7. 2.2.8.

Հաճախացածանձրններ գործընթացիհզորացում Անապատացման Վենսաբազմազանություն Վտանգներ,որոնք սպառնում են

կենսաբազմազանությանը Վտանգներ,որոնք սպառնումեն

առողջությանը

մարդու

մեջ գյուղատնտեսության Փոփոխություններ 2.2.10. Ներգործությունաղքատ երկրներիվրա

2.2.9.

Դաս

Արրարթ» մգ:

Բովանդակություն

1.1.

Կլիմայի գլոբալ փոփոխություն ասելով` ենթադրվում են Երկրի մակերնույթիվրա օդի ջերմաստիճանի, մթնոլորտայինտեղումների,քամու ն այլ տարրերիներկայումս ընթացող օդերնութաբանական ն առաջիկատասնամյակներումսպասվելիք փոփոխությունները:Գիտականհետազոտությունների անցյալում,ի տարբերություն համաձայն` երկրաբանական կլիմայի բնականփոփոխությունների,ժամանակակից հիմնականումհարուցված կլիմայի փոփոխությունները էին մարդու տնտեսականգործունեությամբ:Մարդու բնականպաշարների(հատկապեսածուխ, նեվթ, գազ, այլ այրվողգազեր)ինտենսիվսպառումը է մթնոլորտումայսպես կոչված «ջերմոցային հանգեցնում

Դաս3 3.1.

3.2. 3.3. 3.4.

Ինչ ներդրում ունենք կլիմայի փոփոխությանմեջ մեղմացման Կլիմայի փոփոխությունների

տարբերակներ

Հարմարվելուտարբերակներ Ինչ կարող ենք անել գլոբալ տաքացումը

ելու

եզն համ ամար դադարեց 3.4.1. Նվազեցրո օգտագործի ր

կրկին ն Ն վերամշակիր 3.42. Փոխի՛ր մեքենա վարելու սովորությունները29 3.4.3. Բնակարանների ջերմամեկուսացումը 30 3.4.4. Կարգի բեր 3.4.5. Օգտագործի լամպեր31 ր էներգաարդյունավետ 3.5. Վերականգնվող էներգիայիաղբյուրները |

3.5.3.

կրղմից ԱԱ

Դաս 4 էլեկտրասարքավորումները

էներգիա վառելանյութն Վենսաբանական

3.5.2. Քամու

կենսազանգված

Ներածություն

4.1.

կարնոր դեր են խաղումմթնոլորտում էֆեկտի ձնավորմանհարցում(տե՛ս գլուխ 1.4): Այդ իսկ դրանքկոչվում են ջերմոցայինգազեր: պատճատով հետ

ն Հարավային Կլիմայի փոփոխությունը

Կլիմայի փոփոխությանհետնանքները ՀարավայինԿովկասում 4.1.2. Կլիմայի փոփոխության կանխատեսումը ՀարավայինԿովկասում 4.2. Բնականաղետներըն Հարավային Կովկասը 38 4.2.1. Մողանք 42.2. Սելավ 4.2.3. Ջրհեղեղ 4.2.4. Հզոր քամի 4.2.5. Երաշտ 4.2.6. Անտառայինհրդեհ 411.

Դաս 5

Բանավեճ գրականություն Օգտագործված

5.1.

1.2.

դա

չի նշանակում, որ ամռանը լ

Կլիման որոշակիվայրի (շրջանի) եղանակիմիջին բազմամյաբնութագրիչէ: Կլիման փոփոխությանէ ենթարկվումերկարատնժամանակաընթացքում: կատարվելէ Երկրագնդիկլիմայիփոփոխությունը միլիարդավորտարիներիընթացքումն դեռ շարունակումԷ

փոխվել:

է, ինչ տեղիէ Եղանակնայն

ունենում

ԱԹ աա Աաաաին Ամարա ջերմոցային

աաա որոնիա: ,

ամպամած ն զով լինել, բայց կլիման այստեղփոխվելէ»:

Ինչով է կլիման տարբերվում

եղանակից

Մարդիկ հաճախ «եղանակ»ն «կլիմա»հասկացություններն օգտագործումեն միննույնիմաստով,որը ճիշտ չէ: էությունը հասկանալու համար Կլիմայի փոփոխության պետքէ պարզել,թե ինչ տարբերությունկա այս երկու

հասկացությունների միջն:

Եղանակնայն է, ինչ տեղիէ ունենում մթնոլորտում՝ Երկրի մակերնույթինմոտ, տվյալպահինտվյալվայրում: Եղանակը սահմանում են օդիջերմաստիճանը,քամին, մթնոլորտայինտեղումները,օդիխոնավությունը, ամպամածությունը ն այլն: Եղանակըփոխվումէ ըստ րոպեների,ցերեկվան գիշերվա,ամիսներին տարվա եղանակների:Օրինակ,եթե հուլիսյան մի օր հարցնեն՝ ինչ եղանակ է ձեր քաղաքում,դուք կպատասխանեք. «Եղանակնանամպ է ն զով, սակայներեկ շատ շոգ էր»: Իսկ եթե ձեզ հարցնեն,թե ամռան ընթացքում ձեր քաղաքում կլիման ինչպիսինէ, Ճիշտ կլինի, եթե այսպես «Ամռանն այն կարող է մի քանիօր պատասխանեք.

տվյալ

՛"

պահին

տվյալ

մուռ,

վայրում: յթ

Կլիմանորոշակիվայրի(շրջանի)եղանակիմիջին բնութագրիչէ: Կլիմանփոփոխությունէ բազմամյա

կատարվել Երկրագնդիկլիմայիփոփոխությունը ընթացքում,ն այն դեռ տարիների միլիարդավոր շարունակումէ փոխվել:

1.3.

Գիտակցենքջերմոցայինէֆեկտը

գիտնականներիմ̀թնոլորտումջերմոցայինգազերի աճման հետնանքովԵրկրի վրա օդի կոնցենտրացիայի մոտ ջերմաստիճանը ապագայումավելի կբարձրանա: Ըստ

ու

Հայտնիէ, որ մթնոլորտիցեկածարնի ճառագայթային էներգիանԵրկրի մակերնույթիվրավերածվումէ ջերմայինէներգիայի:Երկրիմակերնույթըտաքանումէ ն ջերմություն ճառագայթումմթնոլորտ:Մթնոլորտում առկաջերմոցայինգազերըկլանում են Երկրի մակերնույթիցճառագայթվածջերմությունը, որի հետնանքովմթնոլորտիստորինշերտերը տաքանում են ն ջերմության որոշակիմաս վերադարձնումԵրկիր: Այսպեսէ առաջանումԵրկրի մակերնույթի ջերմային ռեժիմը,ն ձնավորվումկլիման: Եթե մթնոլորտը չպարունակիջերմոցայինգազեր,օդի ամենամյամիջին Երկրի մակերեույթիվրա «14-ից :15"Շ-ի ջերմաստիճանը փոխարենկլիներ -18"Շ:

մից

ՍԱ առա արավ ն1 .. րնգերն ո. ուտ

Մթնոլորտըբաղկացածէ հիմնականումազոտիցն թթվածնից,որոնցով արնի ճառագայթներնանցնում են դեպիԵրկիր, սակայնչեն կլանում Երկրի մակերնույթից ճառագայթված ջերմությունը:Միննույնժամանակ, ասվեց, արդեն պարունակում է ինչպես մթնոլորտը ջերմոցայինգազեր(ածխաթթուգազ, մեթան, ջրի գոլորշի ն այլն), որոնք կլանում են Երկրի մակերնույթից ճառագայթվածջերմությունը:Ջերմոցայինգազերը մթնոլորտումգոյություն են ունեցելմարդու ծագումից շատ առաջ ն միշտ կարնորդեր են խաղացելԵրկրի Նման գործընթացէ կլիմայի ձնավորմանհարցում: նան ստեղծված ընթանում մարդու կող ջերմոցներում:

թաման վեք րրա էներգիանկազմվածլույսից ճառագայթներից (որը կոչվում է

անցնումեն ջերմայինճառագայթներ ապակումիջով ն ջերմացնումապակե րատմովնի մուն ազոգկոզին բույսերը: բույսերը են ջերմություն արտազատում եֆրակարմիրէներգիա),որը կլանում. Տաքացածհողը ն

Աաաա

տաքացնում(ջերմոցային էներգիան կզգաք,եթե ձեռքով հեշտությամբ դիպչեքարնիտակերկարժամանակ Աոա աեից»

ւ7

Ջերմոցիտաքացած պատուհանների արտազատած ջերմայինէներգիայիմի մասը ջերմոցիցդուրս է ցրվում, իսկ մնացածը Է ջերմոցն ավելի վերադառնում տաքացնումբույսերնու հողը:

Արդյունքումջերմոցիներքինտարածության է այնքան,մինչն ջերմոցից ջերմաստիճանն ավելանում է արնից դուրս եկածջերմությանքանակն ի վերջոհավասարվում տաքացածապակուցջերմոցներթափանցող ջերմությանքանակին:

Որպեսզիհասկանալիլինի, թե ինչպես Է ջերմոցըպահում ջերմությունը,բերենքփակ լուսամուտներովմի քանի ժամ արնի տակ կանգնածմեքենայիօրինակը:Այս դեպքումնս գործունենքջերմոցայինէֆեկտի հետ. մեքենայի

Ստորն տրվածնկարներնարտացոլումեն Երկրի մթնոլորտումընթացողջերմոցայինէֆեկտը ՎՀ

ՀՕՀ

Երկրի

Արնիէներգիան տաքացնումէ մթնոլորտըն մակերնույթը:

պատճառովօդի ջերմաստիճանըմեքենայի սրահում ավելի բարձրէ, քան դրսում:

այդ

1.4.

Երկրի ջերմոցայինէֆեկտը

Մթնոլորտումնս գործընթացընույնն է, սակայն,ի տարբերությունմթնոլորտի,ավտոմեքենայի (կամ ջերմոցի)դեպքումհնարավորէ բացելդուռը, որի արդյունքումտաք օդը դուրս կգա, ն ավելի զով օդ կմտնի ներսն կզռվացնիտարածքը: մի տարբերություննս. մեքենայի(կամ ջերմոցի) դեպքումջերմությունը ջերմությունըպ պահող նյութը` ը՝ ապակին, ապ ջերմոցիպինդթաղանթնէ: Ինչ վերաբերումԷ մթնոլորտին,ածխածնիերկօքսիդը,ջրի գոլորշին ն մեթանըմթնոլորտում գոյություն ունեն բարակշերտի ասած ձնով: Այլ կերպ Երկիրըտաքանումէ ջերմոցի նման, սակայնայն ջերմոցչէ: Կա

ԳՋ» Երկրիմակերնույթիվրա առերոտաալրոի մազը, ն ջուրը արտազատում ապարները են ջերմայինէներգիա, որը հանգեցնումէ ածխածնի երկօքսիդին Երկրիմթնոլորտում առկաայլ ջերմոցայինգազերի Հաաա ԻՑ

Ջերմայինէներգիայի մի մասըմթնոլորտից տիեզերքէ դուրս գալիս,իսկմի մասը վերադառնումէ Երկիրն ավելիտաքացնումայն:

կլիմայի գլոբալ փոփոխությունները, Ընդհանրապես, երկրաբանական դրանք քննարկենք երկարատն կ

Գլոբալ տաքացում

1.5.

«Գլոբալ տաքացում»հասկացություննարտացոլումէ այն փաստը,որ որքանավելի ածխածնիերկօքսիդ(կամ այլ ջերմոցայինգազ) ավելանամթնոլորտում ն կլանի ԵրկրիմակերնույթիցՃառագայթվածջերմությունը, Երկրի այնքանավելի կտաքանաօդի ջերմաստիճանը մակերնույթիվրա: Վերջինմի քանի դարերիընթացքումմարդկությունն ավելիու ավելի շատ քարածուխ,նավթ ն բնականգազ է օգտագործում:Այրմանարդյունքումարտազատված ածխածնիերկօքսիդիորոշակիմասը կլանում են օվկիանոսները ն բույսերը,սակայն,չնայած դրան, այս գազիհամարյակեսը, միննույնն է, մնում է մթնոլորտում:Մարդու տնտեսականգործունեության հետնանքով մթնոլորտ են արտազատվումնան այլ ջերմոցայինգազեր:Հաշվարկներըցույց են տալիս, անցյալդարում որ այս գազերիներգործությամբ 0,7"Շ-ի աճելէ0,6 Երկրիվրա միջին ջերմաստիճանն շրջանակներում(տես նկ. 1): --

ար Նոր

«8

Ց.

Ց ք"

(հրաբուխներիժայթքում,արնայինբծերիառաջացումանհետացում,Երկրի պտույտ ն այլն) արդյունքեն, մեծ մասը դա կապում է թեպետգիտնականների Երկրի վրա ներկայումսընթացողկլիմայի գլոբալ վրամարդուտնտեսական փոփոխությունների ջերմայինգազերի գործունեությամբպայմանավորված աճի հետ (տե՛ս նկ. 2): կոնցենտրացիայի (1854-1998թթ.) երկօքսիդը մթեոլորտում Սփխաձնի

ապագա Հնարավոր

20-րդ դարի 90-ականթվականներ

21-րդդարի90-ականթվականներ

5ա-

ԷԿԱ

ԱԱ

յաւ

այյ«5... ՆԵՐՆ աարայույա յաւ ւանոարարո ոաւյ րրարարանղրրրաոաաաաաանարր

ՁԶՎ---------Ն---Ը

Ջ.

ՄՐՂ

ՈՂ

ՂՐՂՂՒՆՅՈՊՂԱՄՀՈՀՈՀԱՆ

ՆՐԱՀՐ

ՐՆՒՒՄՐՆԸ

ԿՏ» |

ԸԸՀ.Աա ԼեՆա «ատա. մա. 22""«Թ.-ՓԵ------

Ցցցվ-..---...ՇՇ-ա---շաւյ)

այն

պապաս

ապա

Աաաա

ԴԻԱ

ԲԸՇա ոա Լաաաեոա ոոա դոուաա աաա աաա առաչ

ՑՑՎ--.Լ-ՆԸ.ԸԸԸԸՆաՐե

աաա

ենթադրյալփոփոխությունը Գլոբալջերմաստիճանի

կոնցենտրացիայի ածխածնի երկօքսիդի Նկար2. Մթնոլորտային ժամանակիընթացքում փոփոխությունը

ա.

Հ, Հ

)

Նկար 3.

եա գործընթացներ

ջ» Է

Թ)...

ն գլորոլջիոաախոռի ո եր (1880-2005 եռմ լ 1-17իջին ն փոգոխությունը

Նորան

մե ար ' ժամանակի եթե

վջ----Չ-ՓՓ-ՀԳ--ՆԼԼԼԼՀԼ

Ա:

ԼԼԸՆԼԸԼԸաոԵ

Ջերմաստիճան

տապ

ա-ն

ԲԶ

Ց Է-ք-

որք

աւան

աեաաեԱաաաաա---

33913343 :31::3:1:::

միջկառավարական. ՀամաձայնԿլիմայի փոփոխության խորհրդիՈԵՇՇ) դիտարկումներիայն դեպքում,երբ մենք ն այլուր տանը,արտադրությանմեջ,ավտոմեքենաներում չնվազեցնենքէներգիաստանալունպատակովվառելիքի ապա 2100 թվականին մթնոլորտում օգտագործումը, երկօքսիդիքանակըկաճիերկուանգամն ածխածնի աճ 1-- 3,5"Շ-ով: կհարուցիմիջին գլոբալ ջերմաստիճանի

սց ռր

Թ6

այի ց

շտ

րտ

ավելացման Եթե պահպանվիգլոբալ ջերմաստիճանի այս միտումը, ապա գալիքսերունդներիԵրկիրմոլորակը ներկայիս ազմաթիվասպեկտեւրովկտարբերվի իրականությունից:

խորհուրդըՈԹՇԸՇ)միջազգային գիտականմարմինէ, որի խնդիրնէ մարդուգործունեությամբ Կլիմայիփոփոխությանմիջկառավարական օդերնութաբանական ռիսկիգնահատումը:Խորհուրդըստեղծվելէ 1988 թվականին`Համաշխարհային կլիմայիփոփոխության հարուցված ՈՄԻԼՕ) ն Միավորված ծրագրի(ՍԱՔՔ) շրջանակներում: ազգերիկազմակերպության բնապահպանական կազմակերպության

Ե)

Վարժություն 1. Ջերմոցային էֆեկտի ցուցադրականփորձ

Անցկացրե՛քջերմոցային փորձ: էֆեկտիցուցադրական ք հետնյալ Օգտագործե նյութերը.տարա՝ սերմերը տեղադրելուհամար,հող, սերմեր,սննդամթերքի փաթեթավորման պլաստմասսայե նյութ ն փորձը ջերմաչափ: Անցկացրեք ն նկարագրե ք արդյունքները:

Վարժություն 3. Սխա լ է, թե՞ճիշտ

Վարժություն 2. Պատասխանե՛ք հարցերին: ն դասիընթացքումստացածտեղեկություններից Օգտվե՛ք այսօրվա պատասխանե ք հետնյալհարցերին.

դասանյութիտեղեկություններիցն ռրոշեք Օգտվե՛ք (նշե

Է այնտարբերվում եղանակից: է կլիման,ն ինչո՞վ անն Ի՞նչ .

6" ԵՂ ՏՈ Մ

փոփոխությունը: Ինչէկլիմայի Ինչ է գլոբալ տաքացումը: գլոբալ տաքացումը Առաջինհայացքից դրականերնույթէ, ինչու պեցանկալիչէ

Բացատրե՛ք ջերմոցայինէֆեկտը:Հարցինպատասխանելու համարօգտվե՛ք տրվածսխեմայից:

համապատասխան վանդակում).

Դրույթ

սխալ են, թե ճիշտ ստորն բերվածդրույթները

Ճիշտ է

Սխալ է

Կլիմանեղանակիմիջին ցուցանիշնէ տնականժամանակի Եղանակն ընթացքում,ռրը բնորոշ է տվյալ տարածաշրջանին: այն է, ինչ տեղի է ունենում մթնոլորտում Երկրի մակերնույթին մոտ, տվյալպահինն տվյալ վայրում,որը կարող է փոխվել ըստ րոպեների,ցերեկվաու գիշերվա,ամիսներին տարվա եղանակների: Ջերմոցայինգազերըշրջապատումեն Երկիրը, պահում տաքությունըն առաջացնումԵրկրի տաքացում: Ջերմոցայինգազերչեն ազոտիերկօքսիդը(Վ.Օ), մեթանը(ՇՒԼ)ն ջրի գոլորշին: Առանցմարդուգործունեության ջերմոցային գազերըգոյությունչէինունենա:

Մարդունախաձեռնությամբ մթնոլորտարտանետումների աղբյուր են մեծ քանակությամբ վառելիքիօգտագործումը, ինտենսիվ անտառներիզանգվածային հողօգտագործումը, ինչպես,օրինակ՝ հատումըգյուղատնտեսական նպատակներով:

անդրադարձած

որը

են, որ կլիմայիփոփոխությունը Գիտնականները ենթադրում կարող Է ներգործել այնպիսիբնականռեսուրսներիվրա,որոնք կենսական նշանակությունունեն մարդուհամար,օրինակ ջուրը:

Դաս Ինչ ներդրումունենք ան մեջ կլիմայիփոփոխությ 2. 1

Ջերմոցայինգազերիքանակիաճիննպաստումեն աճ, ջերմային հետնյալգործոնները`բնակչության ծախսում, ոչնչացում, ռեսուրսների անտառների աղբանոցներ, թափոններ նայլն:

20-րդ դարի սկզբինԵրկրի բնակչությանթիվր կազմումէր 1,6 միլիարդ:Ներկայումս աշխարհում Էավելի քան 7 միլիարդ մարդ: բնակչության աճը արագ տեմպերովէ ընթանում: Սպասվում է, ռր 2050 թվականինԵրկրի բնակչությունըկհասնի 9 միլիարդի:

ապրում

Երկրի

Նկար 4. Աշխարհիբնակչությանփոփոխությունը

ի Ք.

ծ»

-: Ք.

Աղյուսակ

տառ Վ----

Բնակչություն

Բնակչության աճ

2.1.1.

Նկար 5. Բնակչությանխտությունըաշխարհում(2008 թ.) (մարդ/կմ»)

Աշխարհումամենիցշատ բնակչություն ունեցող երկրներնեն Չինաստանըն Հնդկաստանը,որտեղ բնակչության թիվը անցնումէ 1 միլիարդից: Աղյուսակում տրվածէ աշխարհիամենից շատ բնակչություն ունեցողերկրներիառաջինտասնյակը:

լաո

Հնդկաստան

ոը

1178108018

ԱմերիկայիՄիացյալ Նահանգներ 310

ո.

Հարաալիտ

Բրազիլիա

201 103 330

Ղզաապան

մար Հար քր

Բանգլադեշ

156 118 464

Նիգերիա

152 217 341

Ռուսաստան

139 390 205

Ճապոնիա

326 804 439

232 863

՞ .

՛.

1000:

Աղբյուր` Կո/ր/,ՏքԹՁՈՈՒԹՅՍ/ԹՏ6Ձրօհ.Օոց

տս

2.1.2. 1960 1970 1980 1990 2000

20110 2020

2040 2050

Տարեթիվ

ա: լ

Իա"

եՆ `

ՊԱ

աա»

ՀԽԱՐԱՎԱ'

Բրո"

ո:

րա

Պե

է. Ի

Ինդուստրացում

Ներկայումս մթնոլորտումջերմոցայինգազերիկոնցենտրացիայի աճի կարնորգործոնըմարդու տնտեսական է՝ է: Հիմնական զանազան նշանակության գործարանների, գործունեությունն պատճառնինդուստրացումն ավտոմեքենաների, նավերին ներքին այրման շարժիչով աշխատող ինքնաթիռների, ջերմաէլեկտրակայանների, են որի Նահանգները, սպառում:ԱմերիկայիՄիացյալ այլ տրանսպորտային միջոցներիթվիաճը,որոնքվառելիք է այլ բարձր մակարդակի շնորհիվ, ընդամենը 596-ը, ինդուստրացման բնակչությունըկազմում Երկրիբնակչության ու մեծ է համեմատ, ավելի քանակությամբ ջերմոցայինգազեր առաջացնում: Ներկայումս նկատելիորեն երկրների մակարդակը,ավելանումվառելիքիռեսուրսներիսպառումը ավելիէ աճում զարգացող երկրներիինդուստրացման ն, համապատասխանաբար, կենտրոնացման աստիճանըմթնոլորտում: ջերմոցայինգազերի մեր Քարածուխը,բնականգազը ն նավթըկոչվում են հանածո վառելիք,առանց որոնց անհնարէ պատկերացնել ենք իսկնավթնօգտագործում արդի կենցաղը:Մենք այրում ենք քարածուխը,որպեսզիստանանքԷլեկտրաէներգիա, վառելանյութն այլ ապրանքներստանալու համար:Հանածո վառելիքիայրմանհետնանքովաճում է ջերմոցային գազերիկենտրոնացումը մթնոլորտում:

2.13.

Անտառների ոչնչացում

ցներ ն կենդանական Աղբանո

2.1.4.

Նկար 6. Մեթանիկոնցենտրացիայի փոփոխությունը մթնոլորտում

թափոններ

քանակությամբ են պարունակում, օրգանական մնացորդներ աղբանոցներումմամլվում են ծանրտեխնիկայիմիջոցով, ինչի հետնանքովօդազրկվումեն, ն դրանցումառկա մահանում են, իսկ օդակյաց(աէրոբ)բակտերիաները անօդակյացները (անաէրոբ),ռրոնքթթվածնիկարիք չունեն, շարունակումեն գոյությունունենալ թափոնների մեջ: Անօդակյացբակտերիաների փտելու ներգործությամբ գործընթացը դանդաղէ ընթանում,ինչը նպաստումէ մեթանի(ջերմոցայինգազի)առաջացմանը:

)

ր ազատելու

նպատակո

մարդըսկսեցանտառներ հատել ընթացքումոչնչացվեցԵրկրիվրագոյություն Հազարամյակների ունեցողանտառների կեսիցավելին:Սա նշանակումէ, որ այսօր աճի մթնոլորտումածխածնիերկօքսիդի կոնցենտրացիայի կանխմանհամարչունենքծառերիբավարարքանակություն: Այսօրանտառների ոչնչացման մեթոդըծառերն վատթարագույն է այրելնէ: Բույսը կիսովչափածխածնի միացություններ ն, համապատասխանաբար, պարունակում, դրա այրման ժամանակ է վերադառնում ծառերիմեջեղածածխածինը մթնոլորտ ածխածնի երկօքսիդիտեսքով:Համապատասխանաբար, ծառերիայրումը ն հանածո վառելիքի կիրառությունըհարուցումէ մթնոլորտում ածխաձնի քանակիաձ ն ներգործումջերմոցային երկօքսիդի գազերիկոնցենտրացիայի աճիվրա:

250.

»օ

չափումներ Սառցինմուշի

Վո

ս.

| |

«տ

14850

Ի նչ հետնա

Ր»

դշդորար՝

ո:

Աաաա Մ աակ ՏՍ

Տարեթիվ

2 .2

ՅՅ

օէ

Է:

.ռ

Իր

ռլ ար

տվյալներ

500Վ

Ց:

արտադրությունը:

համար տարա

ճտ Մթնոլորտային

հետ օգտագործում աճխածնի

գործունեության

յօ

Անտառը վայրիբնությանհամարանփոխարինելի կենսամիջավայր է, որն ունի մթնոլորտից ածխածնի երկօքսիդիկլանման Քանի որ բազում դարերիընթացքումմենք աղբ ունակություն:Բույսերըկլանումեն օդումառկաածխածնի ենք ստեղծումն թափումայն, թափոնների կողմից ն պահումայն իրենցփայտանյութի ն տերնների մեծ քանակիմեթան: մեջ: երկօքսիդը արտազատվումէ չափազանց Բույսերիհամարածխածնի երկօքսիդի կլանումըբնականերնույթէ: Մարդու կողմիցստեղծված թափոններինավելանում ն արմատների են Դրանքարնիճառագայթներից ստացած էներգիայի անասնապահության թափոնները,որոնք նես միջոցովյուրացվածջրի երկօքսիդն փտելուընթացքումմեթան են արտազատում,ինչպես են գոյությանհամարանհրաժեշտ էներգիաստանալուհամար: Այս նանգյո ատնտեսությունը, մասնավորապես բրնձի կոչվում է ֆոտոսինթեզ: գործընթացը Մրանիցելնելով բույսերն Մեթանիաղբյուր են նան քարածխին անչափկարնորդերեն կատարումմթնոլորտումածխածնի նավթիարդյունահանումը: քանակինվազեցման երկօքսիդի գործում: Հազարավորտարիներառաջ մարդիկիրենցգոյությունը Ածխածնիերկօքսիդինման մեթանիկոնցենտրացիայի ն վայրիբնությանմեջսնունդ պահպանումէին որսորդությամբ կտրուկաձ է սկսվել 19-րդդարի5--ական թվականներից: հավաքելով: փոխումէին Այդ պատճառով մշտապես նրանք Ներկայումս մեթանիկոնցենտրացիան հասելէ մեծ քանակությամբ իրենցբնակության վայրը`բավարար սնուդ աննախադեպ չափերի.մթնոլորտումարձանագրված 10 000 տարիառաջ հայթայթելունպատակով: Մոտավորապես է վերջին մեթանիքանակըերկուանգամգերազանցում ն բուծելկենդանիներ` մարդըսկսեցաճեցնելմշակաբույսեր 400000 տարվաընթացքումցանկացած աաա ժամանակահատվածի առկաքանակը:

դրանք անեդի Աաաա Արայան արագա պապան

շօոո

որոնք մեծ Կենցաղայինթափոնները,

նքներ կունենա

աան

Արար

անքամ

Տարեթիվ

ՔԻ

ի փոփոխությ ունը կլիմայ

Կլիմայի տաքացումընշանակալիփոփոխություններկհարուցիԵրկրիլանդշաֆտայինկեղնիմեջն կբարդացնիկյանքը: Եթե դուք բնակվումեք կլիմայականտեսակետիցցուրտ տարածաշրջանում,գուցեձեզ թվա, թե գլոբալ տաքացումըլավ է: ԹեպետԵրկրի մակերնույթինշանակալիմասի վրա ջերմաստիճանի բարձրացումըկհարուցիայնպիսիգործընթացներ, ինչպիսիքեն ավելի շոգ ն չոր կլիման, անապատացման ծ գործընթացի ծովի հզորացումը, մակարդակիբարձրացումը,փոթորիկները,հաճախացածանձրնները: Կլիմայի տաքացումըկներգործիկենսաբազմազանության, մարդու առողջությանվրա նայլն: 2.2.1. 2.1.

Ավելի շոգ

ն չոր

կլիմա աշխարհում

Երկրները,որոնքաչքի էին ընկնում խոնավկլիմայով,հնարավորէ դառնանավելի շոգ ն ավելի չոր: Այդ թվում են այն երկրները,որոնքարտադրումեն Երկրի բնակչությանսննդամթերքիմեծ մասը: Բարձրացածջերմաստիճանին նվազածտեղումներիպայմաններումհողը չորանում է, ռրը բարդացնումէ գյուղատնտեսականմշակաբույսերիմշակությունը:Տնականերաշտին բարձրջերմաստիճանիդեպքում նախկինում խոնավն գյուղատնտեսական մշակաբույսերիմշակությանհամար լավագույնհողերը ուժասպառ են լինում,դառնումփխրուն,հատիկավորն փոշենման:

ԱԱ

Տոպեր

Գլոբալ տաքացմանհետնանքները ծանըկլինենայներկրներիհամար, որոնք աչքի են ընկնում տաք ն կլիմայով: Առանձնապեսայն զարգացող երկրներիհամար, որտեղ տնտեսությանառաջատար ճյուղը է, բնակչությանմեծ մասը զբաղվածէ այդ բնագավառում:Սրան գումարվում գյուղատնտեսությունն են բնակչությանբնականբարձրաճը ն հաճախակիու տնականերաշտները,որոնք առաջացնում են սննդամթերքիսակավություն,ինչը համապատասխանաբար ավելացնումէ սովի մակարդակը(տես նկ. 7). չոր

2.2.2 22.

Ծո

անառդա վի մակարդակի բարձրացում

Ֆլորիդայիառափնյա տարածքների Քանի որ տաքանալուցջուրն ընդարձակվումէ, փոփոխությունը ծովիմակարդակի 1:24 ե8 մետրբարձրանալուն համապատասխան մայրցամաքային սառցադաշտերիարագ հալոցքի հետնանքովգլոբալ տաքացումըկնպաստիծովի մակարդակիբարձրացմանը:20-րդ դարիընթացքում լք. Ծովով ծածկվածտարածք ծովի մակարդակն արդենբարձրացելէ 10-25 սմ-ով: Եթե այսպիսիմիտումը պահպանվի,ապա առաջիկա100 տարվաընթացքում ծովի մակարդակը մակարդակիհամեմատ կբարձրանա

Նա

Նկար 7. Սննդամթերքի պակասզգացող բնակչության տեսակարարկշիռը (2008 թ.)

սմ-ով:

Օվկիանոսներնավելի շատ տաքությունեն կլանում, քան ցամաքը:Գլոբալ տաքացումըկնպաստի Հյուսիսայինն Հարավայինբնեռներիմոտ առկա ՀԱՆՅՅՅ» կբերիծովիմակարդակիբարձրացմանը: Ծովի մակարդակիբարձրացմանհետնանքովբազմաթիվ կղզիներ,առափնյագոտիներն քաղաքներկծածկվեն ջրով: Բնակությանհամար պիտանիհողի մակերեսի նվազումնավելի կլարի իրավիճակըխիտբնակեցված երկրագնդիվրա:

կո4Թել

Աղբյուր`հնք //քՏոծտճնծ.օՕող/2007/12/03/օ8ոոո15-ՇԻՅՈց6-ՇՕԱԺ-ԹՅԽԹ-1ԹՈՅՅ-հԾԱ

Աղբյուր` ՄՈ

ՏՔՇՅՈՒՑՅԱԹՏՅՅՈՇԻ.Օոց

2.2.3.

Փոթորիկներ

2.2.4.

մթնոլորտիմիջն ջերմային էներգիայիփոխանակումնառաջացնումէ փոթորիկներ:Գլոբալ տաքացումըկդառնափոթորիկների հաճախակիությանն հզորության ավելացմանպատճառ,իսկ ծովի մակարդակիբարձրացումըկավելացնիփոթորիկներին ջրհեղեղներիկողմից հասցվածվնասի ծավալը:

Օվկիանոսներին

Հաճախակիացածանձրններ

Գլոբալ տաքացումըկարագացնիօվկիանոսներից ջրի գոլորշացմանգործընթացըն, համապատասխանաբար, կավելացնիանձրններիհաճախակիությունըն հզորությունը:Որոշ տարածաշրջանների համարայս երնույթը դրականարդյունքկունենա, թեպետայլ տարածքներին կսպառնանջրհեղեղներն ջրային էրոզիա:

Տեղումներ

Աշխարհիբնակչությաննշանակալիմասը բնակվումէ առափնյատարածքներում:Այս տարածքներիորոշակի տեղամասերումպարբերաբար կարող են ողբերգություններ արձանագրվել,իսկ առանձնահատուկհզորության են փոթորիկներըպատճառ դառնումհազարավորմարդկանցմահվան ն միլիարդավորդոլարներիվնասի: Օրինակ` 1991 թվականիմայիսինփոթորիկը270 կմ/ժ արագությամբվրա հասավԲանգլադեշին,հեղեղեց 140 000 մարդ: առափնյագոտինն վնասեցմիլիոնից ավելի տներ,իսկ զոհերի թիվը կազմեցմոտավորապես

Քիչ անձրն -0.6

Աղյուսակում տրվածեն վիճակագրական տեղեկություններաշխարհումտեղիունեցածբնականաղետներին դրանցհասցրածվնասիմասին:

Ցունամին

երկրաշարժեր

Փոթորիկ

400 000

1786150 460 000

Բնականհրդեհ

Սողանքն ձնահոսք

80 000

2 1855

1 688650

20-րդ դարի

անձրն՝

մմ/օր 0.6 մմ/օր

Աա ան տրոնական-

ամերիկյան

կրա

Թույլ ինտենսիվություն Բարձր ինտենսիվություն «Ր

ՅՕ

ՀՐ

92 500

Երաշտ

Ընդամենը

վերջի

"աւա

Առատ

Տեղումներիինտենսիվությունը Տեղումներիընդհանուր քանակըքիչ օրերիընթացքումէ թափվում:

Աղյուսակ2. Բնականաղետների վիճակագրությունն աշխարհում(1997-2006 թթ.)

Ջրհեղեղ

Լր Աաաա Ա Ար արթկլիմայի «արո պՆ" «"ռ:

Տեղումներիընդհանուր քանակըկպակասիկամ կավելանատարբերվայրերում:

Աշխարհումհաճախակիեն հզոր բնականաղետները:2005 թվականինԱՄՆ-ում հզոր մրրկահողմ Կատրինան1500 մարդու կյանք տարավն 125 միլիարդդոլարիտնտեսականվնասհասցրեց:2007 թվականին Բանգլադեշումտեղի ունեցածցիկլոնը 3500 մարդուկյանքխլեց ն նշանակալիտնտեսական վնաս հասցրեց:

Նկար8. Տեղումներիենթադրյալ քարտեզ21-րդ դարիվերջիհամար բաշխման

Վ-------ֆՓ

Առանցտեղումներիօրեր Ավելի տնականչոր շրջաններ

թվականինտեղի ունեցած321 բնականաղետիհետնանքովզոհվել է 235 816, տուժել` 211 միլիոն մարդ: Տնտեսական վնասըկազմելէ 181 միլիարդԱՄՆ դոլար: Ամենիցշատ տուժելէ Ասիա մայրցամաքը:Ուշագրավէ, որ համաձայն բնականաղետներովպայմանավորված մահացության՝ ամենիցշատ տուժած 10 երկրներից9-ը Ասիայում է:

Աա

թյի

երանի

2008 թվականինարձանագրված 66 812-ով գերազանցել Է բնականաղետներիզոհերիթիվը երեքանգամ՝ 2000-2007 թվականներինտեղիունեցածաղետներիհետնանքովզոհվածներիմիջին տարեկանքանակը,իսկ աղետների

հասցրածվնասըերկու անգամգերազանցել է 2000-2007 թվականներինտեղի ունեցածաղետներիհետեանքովհասցված միջինտարեկանվնասը (81 միլիարդԱՄՆ դոլար): Ուշագրավէ, ռր 2008 թվականինտեղիունեցածաղետներիմեծ մասի առաջացմանպատճառեն եղել ջրհեղեղները:

Սակավ

օրեր օրեր Առատ տիղումներով տեղումիերով լ

2.2.5. .2.5.

Անապատացման ց

ուժեղա ցում

ըրծընթացի

գո

աաա:

ներգործություն է ունենում ակա ն Է բն միջավայրի վրա,խախտում հավասարակշռությունը,ինչն ապահովում Հաաա ը յությունը չորային, Աա կիսաչորային ն սուբհումիդային գոտիներում, իսկ բնական խախտու հավասարակշռության թյան խախտումը սկիզբ է տալիս այն գործընթացներին,որոնք առաջացնումեն բնական էկոհամակարգերիոչնչացում: Անապատացման գործընթացնիր հերթին արագացնումէ հողի ջրային գործընթացիիր արագացնում ջրերի մանարդանը,սահմանա բուսականության Թ քիմ բնականվերաճը հողի ղի քիմիականաղտոտումը ը

ար

իաոան

հերինփակում .հողի ջրային ն

2.2.7. Կե նսաբազմազանությանը սպառնա վտ պ

փոփոխություննայնպիսիարագ տեմպովընթանա,որ տեսակներինոր կազմըշոգինկատմամբլինի ավելի յունջերմաստիճձ արգեկիա դիմացկուն ն ունենա բարձր ն ունակություն:Վայրիբնությունը հարմարվելէ կլիմայի տա տարիների միլիոնավոր ընթացքում: փոփոխություններին ենտվոր Իտարբե տարբերությունկլիմայիանցյալում կատարված փոխություններիներկայիստրանսպորտային ն բնականմիջավայրի ւղիները, ենթակառուցվածքը արդածինփոփոխություններըկարողեն փակել գաղթիճանապարհները կամ» զերպասած, սահմանափակեն անի) հ արմարվողականության գործընթացը:

անգներ

ցող

վրաներգործումեն նան ա 1 Բնականէկոհամակարգերի ում նշանա է մարդուկողմիցհողի գործոններ:Ա յդ թվում նշանակալի Կլիմայի փոփոխությամբ հասցված ոչ ճիշտ օգտագործումը: վնասըհնարավորէ այնքան էկոլոգիական հետնանքները: չլինի, որքանոչ ճիշտ հողօգտագործման Կլիմայիզորա մոռացման հետնանքներըկախված նրանից,թե ինչ արագությամբ տեղի կունենակլիմայի Թռչունները կե րը ն կենդանիները փոփոխությունը: : կարողեն մի վայրիցմյուսը, իսկ բույսերիտեղափոխման զարգացում:Այն 2.28.

լ.`. զանզվածալին րը: Ա աաբազմազանության այլ

տեղագրել Մա րդու առողջությանը սպառնացող աան աար - սերունդների 2.2.6. Կենսաբազմազանություն փոանգնե ՆՅ:բ կամաց կամաց Արան բույսերը արա Եթե աաա տաքացմանհետնանքով Աաաա սի րագությամբ, Ին (կյանքիբազմազանությունը) հետնանքովսպասելի ինչպես Գլոբալ քանակը, աար» ազանությունը Աա մազի օրգանիզմնե զմներիբազմազանությունն ալիքներով», էլ Բի աթար ր մոր արագությանը րրա պակասի: րի աար աաա աաա րու միջատներով պայմանավոր տեսակների մեռ սպասելիտեղափոխման առի գոյությունունեցող կենդանիների միկրոօրգանիզմների վարակիչհիվանդությունն թյունների(մալարիա, անապատին եւբ տեսակների րի գեների հսկայական մրա: տեսակների տենդնայ) տարածում, ն դրան արավարնելյան տաջաշան հետ աճում այ ահարայի մեծ բանիոր արող երկրներում Հարավային անտառինոր բազմազանությունը, տարածքնե միջատներիբնակության վարակիչ մակաբույծ Անտառների էկոհամակարգերով: Ասիայում, ՀարավայինԱսիայի արնադարձային ն կդիմանաառաջիկամեկդարիընթացքումջերմաստիճանի Աա էկոհամակարգերը,Ա աան նպաստում ջրհեղեղները եղանակը կնվազիանտառայինմակերեսը, ա.ալմոնկլու խղերաԼալ հիվանդույյւններՄարդո մանը0,55-1,65"Օ-իչափով, սակայննույն անձրնայինանտառները բուստախութերը,կազմում ըտեղ ապատացածտարածքները: կավելանան են հավանական ով հիմնը արան Երկրի կենսաբազմազանության մասը: րրա անան »Շ ԱԱ աարաանան Անապատացմանմասին Միավորված ազգերի կապված հիմնախնդիրներ է) լ ուրթ հակա կ առաջանան ներ փեր Հարավային Կովկասի (Հայաստան, Լանան ջերմաստիճանը րվտ Սարյան ն ա առաջիկա Ն կազմակերպությանկողմիցկազմվածկոնվենցիայի սննդամթերքիխմելուջրի կատեղձի: Եթեզլոր Ի Եթե Վրաստան) անչափմասնատված. օ եֆի ընթացքումբարձրանա2"Շ-ով, բույսերի տարածաշրջաններիթվում, որոնց Բան ային աշխարհագրականդիրքի բազմազանկլիմայի գրան Ջ` ամանակակից կռսի տաքացման հիվանդություննե փոխանցող կենդանիների թյ `. վրա,ինչը աննկարագրելիռորեն տարածության մարդու միջատների մակաբույծների գաղթով հարուցված ինֆեկցիոն մակարդակր Ժէկեետարալագանոլթան մակարդակը: որոնց արագություն բացառությամբ տեսակների, աու Ար իվանդությունները,համապատասխան Հարավայինկովնասի ֆլորան միավորում ծձաղկավո Բոր թռչուններիօգնությամբ "ո

ու

-շծշ.

գլոբալ

որոշ

ունենա

Տեղումնե ղ

տեսակները,

դանի

այդ

յունը,

մո մոլորա

այդ դեպքում

մեջմեջգե ա տարբե

բարդ,

ն մասամ ԱՐԲ

նե

ն հողե

դառնում ոչպիտանի

ԲԱ

անհետացում ցում ն

նան

մաս

Սան

բարե է

արձր

ն արզես լ գոյ

ան

մոլորակի (Րա

այնպե "այնպես

«ջերմային

է անտ

արք

բույսերի 6300-ից ավելի տե սակ, որոնց թվում կան հ հարյուրավորէնդեմիկ բույսեր: բույսեր: Մ Միայն կաթնասունների են 100- ը, որոնց թվում տեսակներըգերազանցում զանց րր Բազմառիվէղեմին տեսակնե ր կան: Հարավային նին Կովկասի բնապահպանական ա Աա ար խոցելիու տեսակետիցկենսաբազմազանության մակարդակիառումով համարվում է մեր «թեժկետերից»մեկը: Ելնելով այս փաստից` Բնության թ պահպանությանհամաշխարհայինհիմնադրամի ) կողմից ՀարավայինԿովկասնընդգրկվածէ առաջնային պահպանությանտարածաշրջաններիցանկում:

րի դեգրադացիա կայմաննե կենսա ն մարդկանց այն լի ո րի էկոմիզ

Անապատացումըհարուցում հողերի վատթարացում:Այն առաջացնումէ նան սոցիալականհիմնախնդիր,ինչպիսին առաջացումն է այն տարածքներում,որտե են ուժեղ էրոզիայի պատճառով գյուղատնտեսականմշակաբույսերիմշակության ն անասնապահությանհամար:

են

բարձր

ըթավայր

գերազանցում

այդ, տաք

Ա աան արա գործընթացը Հարավային Կովկասը: Աաաա ՀարավայինԿովկասումավել նպակաս ինտենսիվությամբ թյամբ է դաշտավայրում յրու ընթանում Կուր-Արաքսյան հա ն դրան հարող Հայաստանի,Ս Ադրբեջանի ն Վրաստանի նախալեռնային գոտում:

որը

արագու

Է:

գլոբալ գործունե տնտեսական

այ

սերմե րմերը

գլոբալ

ւթյան

տա

տեսակնե

չինչը

անն

տոտմաննան

հետ

պակասի,

րդեհները,

մեծ

բ այն այն տե են տարածվում:

դե Ջերմ սպասվումԷ բմաստիճանի նկատելիավելանալու լանալու դեպքում ե րաշտների, նե հիվանդութ միջատներովհարուցված բոց իվանդությունների

անտառայինզանգվածներ:Պարզէ ո բույսերըանպայման կհայտնվեն կենդանիները րգործությաններքոինչպեսբնակությանվայրի այնպես Էլ օդիջերմաստիճանիբարձրացման փոփոխությանն հաճախակիացած րի փռթորկայիներնույթներիհետնանքու: Դ Այսօրվադրությամբպարզվածչէ, թե կփոփոխվիարդյոք ե այնայն կենսաբազմազանությունն դեպքում,եթեկլիմայի թ)

բի

ոչ

ջրամ

անի

մայի Խա բանաաա ր անապար, փոփոխութ Ծայրահ անիփոփոխությունը այրահեղբարձր ցածրջերմաստիճան բացասաբար

Սպասելի նան, որանաթացն

ն հրդե ավելացում:Կոչն. րդեհներիհաճախականության

ներդր փոփոխման, քանակի հլ դումների ն

են

մարդու

կազդի

առողջության «յան

վրա: վրա:

«ջերմայինալիքների»ն ջերմաստիճանի Աաաա իվանդություններիակտիվացում,ինչոլիսիքեն արյան շնչառականհամակարգերի,ալերգիկ, ն մակաբույծներով հարուցվողհիվանդությունները: աաա ման ալ լր խ ունեցողանձինքհատկապես բում որտեղ առկաչեն բավարար նյութականն մարդկայինռեսուրսներ հիվանդության տարածումըկանխելուհամար: է

իվանոթյաւն

Հանա, ե երր

րպալապեննո ՈՆԱա ւե Աաաա աարորնաան

Վարժություն1. Կլիմայիփոփոխության ներգործությունը

Փոփոխություններ գյուղատնտեսությունում

2.29.

Օգտագործե՛ք դասիընթացքումստացածտեղեկություններըն մտածե՛ք, թե ինչ հետնանքներկարող է ունենալկլիմայի

փոփոխությունըաշխարհիտարբերտարածաշրջաններում:

կնպաստիբազմաթիվ Կլիմայի գլոբալ տաքացումը մշակաբույսերիաձին,միննույն գյուղատնտեսական ժամանակմոլախոտերին վնասատուներիտարածմանը, ինչը մեծապեսկվնասիաշխարհիաղքատ բնակչությանը,որն պակասէ զգում: այսօը էլ սննդամթերքի Գլոբալ տաքացումըհնարավոր է նույնիսկ դրականարդյունք Հյուսիսայիներկրներումկնվազենջեռուցման համարանհրաժեշտծախսերը,կաճիգյուղատնտեսության բերքատվությունը,կավելանագյուղատնտեսական մշակաբույսերիհամարանհրաժեշտարնի լույսը: Չնայած չեն կարողանա այդ դրականփոփոխություններից քանիոր օգտվելհյուսիսի բոլոր տարածաշրջանները, այնտեղ տարածվածորոշ տեսակիհողեր պիտանիչեն համար:Ներկայումս առկաառանձին գյուղատնտեսության տեղամասերկարող հավերժականսառցապատման են վերածվելընդարձակճահիճների,տեղիկունենա նան վնասատուների ն հիվանդություններիտարածում

Քննարկե՛ք կլիմայիփոփոխությանտարբերասպեկտներ(ջերմաստիճանի,ծովիմակարդակի բարձրացում,տեղումների հաճախակիացում, գործընթացիհզորացումն այլն) ն քարտեզիվրանշե ք դրանցովհարուցված անապատացման ենթադրյալհետնանքները:Աշխատեք խմբերով:

ունենա:

ԱՋ

| Ներգործություննաղքատ երկրներիվրա

Գլոբալտաքացումնաղքատ երկրներիտնտեսությանվրաավելիբացասականներգործությունկունենա,քան հարուստ պետությունների:Աղքատերկրներըկլիմայի փոփոխությանըհարմարվելուքիչ հնարավորություններունեն: Աղքատ երկրներիմեծ մասի բնակչությունըվարում է այնպիսիավանդականկենսակերպ,որը կախվածէ առկակլիմայից:Նրանց բնակությանվայրը ն կենսակերպըբազմաթիվասպեկտներովհարմարեցվածէ տեղիկլիմայական գյուղատնտեսությունը, օրենքներըբազումդարերիընթացքումփոխանցվումեն սերնդեսերունդ:Կրթության պայմաններին:Կյանքիավանդական ն ցածըմակարդակի հզորմշակութայինավանդույթներիպատճառով,ի պատասխանկլիմայիփոփոխության,շատ դժվար օրենքները: կլինիփոխելհաստատված

2.Ֆ

30"

հյուսիսայինուղղությամբ:

2.2.10.

2, ը

Գ"

120'

Դաս 3.1. Ինչ ներդրում ունենք կլիմայի փոփոխության մեջ

Վարժություն աղյուսակ 2.Պատճառահետնանքային

Մտածե՛ք, թե ինչ ներգործություն կարող են ունենալայնպիսիկլիմայականփոփոխությունները, ինչպիսիքեն բարձրացած ն երաշտները, ջերմաստիճանը, ջրայինռեսուրսներիսակավությունը հաճախակիացած անձրններըն ջրհեղեղները, նան ընտանեկանտնտեսության,մարդկանցն հասարակության, գործարարության, քաղաքների երկրների վրա:

Աշխատեք խմբերով:

"8.

Ընտանեկան

տնտեսություն

ջերմաստիճան

Էներգախնայողությունը ջերմոցայինգազերիարտանետումների մեկն է: Եթե բոլորը խնայեն նվազեցման միջոցներից էներգիան,մենքկկարողանանք նվազեցնելջերմոցային գազերիարտանետումը: Ներկայիստեխնոլոգիաները տալիս են այդ հնարավորությունը, լվացքի քանիռր սառնարանները, ն մնացածկենցաղային մեքենաները, ջրատաքացուցիչները են: Այս ջանքերը տեխնիկան ավելիէներգաարդյունավետ նպատակունեն նվազեցնելուհանածո վառելիքիպահանջարկը ն պահպանելու մթնոլորտայինածխաձնի երկօքսիդի ներկայիսմակարդակով: կոնցենտրացիան

Ջրայինռեսուրսնեիի 0Հաճախակիացած Նվագած ն ն ռակավություն անձրեներ կենսաբազմազանություն ջրհեղեղներ

երաշտներ

ն ինժեներներն Այսօր գիտնականները աշխատումեն էներգիայի այնպիսիայլընտրանքային աղբյուրներիզարգացման վրա, ինչպիսիքեն քամու էներգիան,արնայինէներգիանն անվտանգ միջուկայինէներգիան:Էներգետիկարդյունավետության բարձրացումը կնվազեցնի ածխածնի երկօքսիդի` ամենակարեռրը ջերմոցայինգազիարտանետումները:

Գործարարություն

Մարդիկ ն հասարակություններ

Կ0լիմայի փոփոխության քաղաքական գործիքը մեղմացման

| |

ԱՂԱ

ՂՅԱՆ

ՈԱ

Լը

ԱՂՈ ԱՆՈ

ՄԱՆՈ վՂ:

Ան ՈԱՈՂՆՂ ԱԱ ԱՈԱՋ ՈՒՆՈ Մենք կարող կլիներ մեր անգործությանդեպքում: ն ենք մեր լուման ավելացնելայն գիտնականների ջանքերին, ովքերուսումնասիրում ճարտարագետների ԱԱ ՂԱՆ ՂՈՎ ՈՂ ԱԱ

Թ ԱԱՈՂՈՈՂՈՂԱՂՈ

ԱԱԱՈ ՈՒՋԱՆ:

ԱՈ. ԱԱ ԱԱ

ԱՅՆ ԱՈ ԱՈՂ ԱՈՂ

ՍԱՂ

ԱՆՈՒ ԱՈՂ

ԱՈ: ԱՈ որտեղկա ածխածնիերկօքսիդիբարձրկենտրոնացում: Հիմնախնդիրնայնպիսի պարենայինմշակաբույսերի ԱՆՏՈՆ ԱՎՈ ԱՆՈ ԱԹԱՆ:

ԱՆԱ ԱՂԱՆ

ԱԱ ՂՈՂԱՂ ՈԱ

ՆԱՆԱ

ՇՕ,-ի պայմաններում: ռ

1992 թ.

Ռիո դեԺանեյրոյումԿլիմայիփոփոխության

մասինՄԱԿ-ի շրջանակայինկոնվենցիան բերան». Հաա արեան. ԱՏաՎԸՏ պետությունները խոստովանում մթնոլորտում

ՀԱԱ

ամն ԲԵՅԻ

Երկրներ

աաա անա աոո

թվում՝

որոշ տարբերակներ, այդ էներգաարդյունավետությունը ն էներգիայի մաքուրաղբյուրներիօգտագործումը:

| 1 Բարձրացած

մեք

Աաաա

նվազած կենսաբազմազանությունը, ն

3.2. Կլիմայի փոփոխության մեղմացմանտարբերակներ

են, որ

ստորագրող

ջերմոցային գազերի կոնցենտրացիայի աճիհամար են զարգացած պատասխանատու երկրները:Ուստի զարգացած երկրներըպետքէ միջոցներձեռնարկեն ոչ ապագա աճըկանխելու,այլն միայնարտանետումների արտանետումների ներկայիսմակարդակընվազեցնելուհամար: Ճապոնական Կիոտոքաղաքում1997 թվականինընդունվեց արձանագրություն ջերմոցային գազերիարտանետումների եվազեցման վերաբերյալ:Այնուժի մեջ է մտել2005 թվականի 16-ին:Կիոտոյիարձանագրությունը ՄԱԳ-ի փետրվարի Կլիմայիփոփոխության շրջանակայինկոնվենցիայի է «մթնոլորտում է, որի նպատակն արձանագրություն ջոր երմոցային ոցայ գազերիկենտրոնացումը կրճատելայն որ Երկրիկլիմայիհամարայն մակարդակով, չլինի»: վտանգավոր

Կիոտոյիարձանագրության շրջանակներում39 զարգացածերկրներն Եվրամիությունը(Հավելվածիերկրներ)ստանձնեցինիրենց կողմից արտադրվողչորս ջերմոցայինգազերի(ածխածնի երկօքսիդ,մեթան, ազոտիերկօքսիդ,ծծումբիհեքսատրոիդ)ն գազերի երկու խմբերինվազեցմանպարտավորություն,իսկ մյուս անդամպետություններըստանձնեցին ընդհանուրպարտավորություններ: Հավելվածիերկրներըհամաձայնությանեն եկել իրենցընդհանուրարտանետումներըիջեցնելայնպիսիմակարդակի,որը 5,296-ով պակասկլինի 1990 թվականիմակարդակից: Պետք համեմատաբար ցածր ցուցանիշով: է նշել, որ զարգացող երկրներըբնութագրվումեն ջերմոցայինգազերիարտանետումների Թեպետ,որքան աճում է երկրներիզարգացմանն ինդուստրացմանմակարդակը(օրինակ՝ Չինաստան,Հնդկաստան),աճում է ն, հետնաբար,նրանց պատասխանատվությունը նրանցբաժինըջերմոցայինգազերիարտանետումների ջերմոցայինգազերի արտանետումներինվազեցմանմեջ:

ՎրաստանըԿիոտոյիարձանագրությունը ստորագրել է 1999 թվականիհունիսի16-ին:Այնուժիմեջէ մտել2005 թվականիփետրվարի16-ին: Հայաստանը Կիռտոյիարձանագրությունը ստորագրել է 1997 թվականին:Այնուժիմեջ է մտել2002 թվականիվերջին:

3 3 .3.

Հարմարվողականությանտարբերակները

Կլիմայի փոփոխությանը հարմարվելըներառում է տարբեր միջոցառումներ,որոնք միտվածեն կլիմայի գլոբալ փոփոխությանհետնանքովառաջացածանցանկալի ազդեցությանկրճատմանը:Իր գռյության ողջ ընթացքում մարդըհանդես էբերել կլիմայինն շրջակամիջավայրի փոփոխություններին հարմարվելու մեծ կարողություն: Կլիմայի փոփոխությանըհարմարվելուօրինակներ են գյուղատետեսական հողերի ղերի ոռոգման ոռոգ մեթոդների բարելավումը,կլիմայիփոփոխությանհանդեպավելի կայուն մշակաբույսերիընտրությունըն այլն:

գյուղ

թողներ

Կլիմայի փոփոխությանհանդեպզգայուն սոցիալականն բնականհամակարգերը (գյուղատնտեսություն,անտառային տնտեսություն,ջրայինռեսուրսներ,մարդու առողջություն, ափամերձ բնակավայրերն բնականէկոհամակարգեր) ստիպվածեն լինելու հարմարվելայդ փոփոխությանը: Հակառակդեպքում երանքչեն կարողանաիրականացնել իրենց գործառույթը,կամնրանցառողջությանը կսպառնան խանգարումներ:Ստորնբերվածեն տարբերոլորտներում կլիմայի փոփոխությանըհարմարվելուհնարավորմիջոցների

օրինակներ:

ն պետություններըմիմյանցից Հասարակությունները են տարբերվում հարմարվելուունակությամբն հնարավորություններով: Յուրաքանչյուրհասարակությունում կան մարդիկն մարդկանցխմբեր,ովքեր չունեն կլիմայի փոփոխությանըհարմարվելուհամապատասխան ներուժ: Բացի այդ, հարմարվողականության բարձը ներուժըչի նշանակում, որ խոցելիության(զգայնության)նվազեցմանն ուղղված միջոցառումներըպարտադիր կընդունվեն:Օրիակ չնայած բարձը ջերմությունիցպաշտպանվելուոչ թանկարժեք

միջոցներիգոյությանը՝ որոշ պետություններիքաղաքներում դեռես բարձր է ջերմությամբհարուցվածմահացությունը:

են կլիմայի երկրները ճրգրուրը բնութագը բնութագրվում ) փոփոխությանըհարմարվելուպակասներուժով,ն, հետնաբար,դրանքավելի խոցելիեն բնականաղետների ր նկատմա Դա պայմանավորումէն ն կլիմայի մ առաջացա ենթակառուցվածքները թ կլիմ փոփոխությամբ ցվածքները երային աղետների կանխման տարերայինաղետների կանխմանկամ մեղմացման համար անհրաժեշտռեսուրսներիբացակայությունը:

ն ծովի մակարդակի Ափամերձտարածքները

բարձրացումը . Երկրներիքարտեզագրում"ն շելով այն տարածքները,

թերզարգացած

որտեղկպահանջվիափերիամրացման միջոցառումներիիրականացում:

Ափերիամրացմանայնպիսիտեխնոլոգիաների կիրառում,որոնք չեն հարուցի բնակությանտարածքի

կամ մեղմացման համ

հո ության Գո վարանի ռեսուրմներով, հոտ արտակարգ համապա ն

նան

տասխան

ֆինանսական ն մարդկային

ջերմաստիճանիբարձրացումըկրճատելու նպատակով քաղաքայինվայրերումծառերիտենկումով, բնակչությանըտեղեկացնելով ծայրահեղեղանակային պայմաններիմասին,

իրավիճակների իրավիճակներ ն համարհատկացված սննդամթերքիպաշարով համապատասխան հագուստկրելով ն

ընդունումով:

առատ

հեղուկի

այեպիսի անտառայինտեսակներիընտրություն,որոնք ավելի լավ կհարմարվենփոփոխվողբնակլիմայական մշակաբույսերին Գյուղատնտեսական

պայմաններինկատմամբ Փոփոխվողբնակլիմայական ավելիդիմացկունմշակաբույսերինոր սորտերի տարածում: Հրդեհայինանվտանգությանմիջոցառումների բարձրացման բարելավում` ջերմաստիճանի հրդեհի առաջացման Ճ վվտանգի գի ռիսոիսկի բ9

ճառով 11աի ավեր

ռե նե ն ռեսուրսներ Ջրային

կազմակերպմանփոփոխություն: Ենթակառուցվածքի

` Պահանջարկիկամռիսկերինվազեցում:

համակարգերի Ջրամատակարարման աղի ջրով աղտոտումից: պաշտպանություն

պայմաններին:

բ ացառատիկայ հատիկայինների րի ն արտավարգ կ

ապահովելով,

համակարգերին ջրհեղեղի Վաղ ահազանգման վտանգիքարտեզներիկատարելագործում:

տետեսություն Գյուղականն անտառային

իրավիճակներին արձագանքելու,ինչպես ն վերահսկողությանիրականացման կանխարգելման

ճանապարհով, »

Կենտրոնականն տեղականկառավարությունների ընդգրկումծովիմակարդակիբարձրացմանն արձագանքողմիջոցառումներիհամակարգում: `

Կլիմայի փոփոխությամբակտիվացած բազմաթիվ ն առողջությանհետ կապված հիվանդություններից խնդիրներիցկարելի է խուսափել.

Կառավարմանայնպիսիմեթոդներիներդրում,որոնք են էկոհամակարգերիպաշտպանությունը բարձրացնում ն նռր միջավայրինհարմարվելուկարողությունը:

ոչնչացում:

Մարդու առողջությունը

Միգրացիոնմիջանցքներիկազմակերպում, ն տեսակներիհամարկլիմայի պաշտպանության հետնանքովտեղափոխության փոփոխության ապահովում:

Ջարգացող րԳոցող

մբ:

ն վայրիբնությունը Էկոհամակարգերը

Դպ

Միջատներիտարածմանվերահսկողություն:

ջոր

բարելավ ախս

ԱԱ

րի ՏԶրիօգտագործման աղբյուրներինախատեսու ջրի այլընտրանքային (օրինակ՝ ինչպեսմաքրելմնացորդայինն ծովիջուրը) ն ջրի բաշխմանսխեմայիփոփոխում:

..Հողիխոնավությանպահպանում:

Սան

Ծո

քաղցրահամջրի ափամերձռեսուրսների

էներգիա տաքացման ն բարելա նավե նե քաց բարելավում Էներգաարդյունավետության աճի փոխհատուցման հետնանքովէներգիայիսպառման `

համար:

պաշտպանու թյ ուն ծ ն օբյ օբեկտների րի պաշտպ թակառուցվածքային ծայրահեղեղանակայինպայմաններից: Են

Էներգամատակարարման ծայրահեղ շոգիկամծայրահեղեղանակի էներգիայի սպառմանպահանջարկնաճելու պատճառով էլեկտրակայանիշարքիցդուրս գալու դեպքում:

դիվերսիֆիկացում

ժամանակ |

ոլ

Ինչ 2

Բլու

3.4.1

Կեր

ր)»

ԱԱ

ԻՑ անառ

աԱ

դադարեցնելուհամար

ր կրկինն 1,օգտագործի՛ Նվազեցրո՛

Որպեսառանձինանհատներմենք կարողենք շատ բան անել կլիմայիփոփոխությունըմեղմելու համար: արդյոք...

Մեկ տոննա թուղթ առնվազն17 ծառ:

շատ դժվարեն քայքայվում:Հողի Պլաստիկթափոնները մեջ թաղվածկամնույնիսկդեն նետած պլաստմասսայե 700 տարիէ անհրաժեշտքայքայվելու թափոններին պատրաստված համար:Այնպեսոր, պլաստմասսայից մտածե՛ք, թե ինչպեսեք օգտագործելիս պարագաներ աղտոտումշրջակամիջավայրը:

փորձի՛ր օգտագործելդրանք,միշտհետդունեցի

աո

պայուսակ`

ԱՂԱՆ

իրե արամ Հ շգոչ ակս Հրո

ՂԱՆ

ԱՆՏԱ:

"արթ ր որթՒ: ե. .-- Ի: "Ետ. րանսպորտ

միայնշատ բենզին

ո.

թ--Հա

ածխածնիԼԱՅՎ ԱրոնՀԱԱ

:4 ը

Աոո

ԱՐՈՂՂՒՄ

Աո վորություննե

ԱԼՈ

հեռավորության համար` հեծանիվիցինին ԱՈ ՈԱ 1Ո11 ԱՂՈՏ ԱԱ ԱՆՀ ԱԱ ԱԱ ԱՈ:

Իրա: Ն:

ՋՈզո:

1113.

ԵՐ, աա.

ի. --

-Կ

7.ԵԱշ216.ՇՕո/ոոՄ16Ց/Եօոծքտ-01-ոօօ7Շէլոր. հել

կուտակի՛ր թուղթ, Մասնակցի՛ր «Կանաչգրասենյակ»քարոզարշավին, հասցենն հավաքածթուղթը հանձնի՛րվերամշակման: .

ՒԷմեքի" " ոով ն

ազնվտոմեքենաներըոչ այլն ամեն :

ՏԻ

ԱԵկթաննի`

ԱԱՍԱԱՎ

կաա րթոնն են

աղբավայր ր

ՍԱՆ մեռանի քանակը:

նոր թղթի,պլաստմասսայի .6Վերամշակումը կնվազեցնի ն ապակուարտադրության անհրաժեշտությունը: կտնտեսվինոր ապրանքի Այս ճանապարհով համարանհրաժեշտէներգիան: պատրաստման էլեկտրոնայինէջ` համարայցելե՛ք Լրացուցիչտեղեկությունների

վաթ»,

որքանպակասես գնում,այնքանպակասկլինի վերամշակվելիք կամկրկնակիօգտագործման

Այդ պատճառով.

ոյ

)

օվ ո

ձեռքբերվելիքապրանքներիքանակը. Նվազեցրո՛ւ

են լինում ապրանքի Ջերմոցայինգազերիարտանետումներ նան ն աղբանոցներում արտադրության սպառման,ինչպես ն նյութերիառկայության դեպքում, այնպիսիառարկաների քայքայման: որոնքենթակաչեն կենսաբանական

վալ

ձեռք բերվածապրանքները տեղավորելուհամար:

Կեսկիլոգրամպողպատիվերամշակումը է տալիս,որ 60-վատանոց էլեկտրական հնարավորություն լամպըմիացվածլինիամբողջօրվաընթացքում:Այդ տնտեսե՛ք էլեկտրաէներգիան: պատճառով

մա

վի՛րայդպիսիառարկաներիօգտագործումից, Հրաժար արտադրելուհամարանհրաժեշտ Է ն ոնարակոր վերամշակել րաւշակել ը հնարավորինս կրկին թուղթնօգտագործի՛ր Այդ պատճառով »

ե ն անհրաժեշտության դեպքում: միայն »

արավ

ԱՈ'

Վերամշակմանժամանակստացածապրանքների օգտագործումըկնվազեցնիաղբանոցներ չքայքայվող) տեղափոխվելիք նյութերի(կենսաբանորեն գոյություն ծավալը,ինչպեսնան աղբանոցներում ունեցողթափոններիքայքայմանհետնանքով մեթանիկոնցենտրացիան, որը շատ արտազատած վնասակարէ շրջակամիջավայրիհամար:

ՐԱ» ՞

վերամշակիր

Գիտե ք

2՛

թղթի վերամշակմանմոտակա գործարանի իմացի՛ր

էջ` համար այցելե՛ք էլեկտրոնային Լրացուցիչ տեղեկությունների

ԸՕրո//:Կ1օ-1ոռոտքօԷԸՎոծաոէո//01Թ6ո-Ըաո-ԷՆ/եւնաոա ճոռ. ոք

Հորթ

3.43.

Անհրաժեշտէ ձեր տան տանիքը,հատակըն Հնարավորէ նան պատերըջերմամեկուսացնել: մուտքիդռանն պատուհանների ջերմամեկուսացնել կրկնակի կամ օգտագործել շրջանակները Բոլոր այս ատուհաններ: կկանխեն այ միջոցները

ԴԿ5ԿՄԿ/Կ

մ տնիցն ցրտիթափանցումըտուն: ն: ջերմությանկորուստը

եւ `

3.44.

ջերմամեկուսացում Բնակարանների

Ջերմամեկուսացումըմոտ 4096-ովնվազեցնումԷ ծախսերը:Սա ջեռուցմանն օդորակման բնակարանի ձմեռվաամիսներինկջեռուցվենմիայն նշանակում են, ն տաքության որոնքօգտագործվում այն սենյակները, այդ սենյակների համարկփակվեն պահպանման

է,որ

դռները:

էլեկտրալամպեր

Աաաա

դրականկողմերը Ջերմամեկուսացման »

բարելավվումէ ընթացքում

Ամբողջտարվա

հարմարավետությունը: »

են ջեռուցմանն 4096-ովնվազեցվում ծախսերը: օդորակման

Նվազում է ջեռուցմանկարիքը,հետնաբար,

արտանետումները: »

Փաստորենայլնս կոնդենսացումտեղիչի ն առաստաղիվրա: ունենում պատերի համար անհրաժեշտ Ջերմամեկուսացման ե աղմուկը օգտա մու կարող են զտագործվել նյութեր

րաք Խլ անելու

3.5.

Վերականգնվողէներգիայի աղբյուրներ

մենքկարողենք ուսումնասիրել,կառուցելն Ռրպեսհասարակություն՝ վերականգնվող էներգիայիաղբյուրներ,նան կենսազանգված` օգտագործել էներգիաստանալուհամար:

որոշ

էներգիաեն կոչվումարնիլույսը, քամին,ալիքները այլն: Վերականգնվող նման էներգիան, դրանցպաշարներըչեն նվազի, Ռրքան էլ օգտագործենք էներգիա:Էներգիայիայս այն կոչվում է վերականգնվող որի պատճառով երկօքսիդն դրանովօգնումեն չեն արտազատում ածխածնի աղբյուրները ածխածնի մթնոլորտարտանետված գործունեությանհետնանքով մարդկային ծավալներինվազեցմանը: երկօքսիդի

էջ` Կա ք014ՇոքՀօճմոտանլօո.«Օրոռա/Ց6ոտուտ.հէոմ համար այցելե՛ք Էլեկտրոնային Լրացուցիչտեղեկությունների `

Յ0

լամպերի մամ

օգտագործե ք փոխարեն ցերեկային լուսավորման լամպեր,քանիոր դրանքավելիքիչ էներգաարդյունավետ կիրառությամբ էներգիաեն սպառում:Տարբերմեթոդների զգալիորեն նվազեցնել: կարելիէ տանըսպառվողէներգիան Դա կնպաստի գործընթացի կլիմայիփոփոխության աղտոտվածությունը կնվազեցնի դանդաղեցմանը, ն էլեկտրաէներգիայի գումարը: համարվճարված դուք լամպերիօգտագործմամբ Էներգաարդյունավետ Հինշիկացող ձերդրամական ծախսերը: կտնտեսեք համեմատ դրանքսպառումեն 7596-ով էլեկտրալամպի

աղբյուրները,ն նվազում ածխածնիերկօքսիդի

էներգաարդյունավետ Օգտագործի՛ր

345.

(համակարգիչները, էլեկտրասարքավորումները Անջատի՛ր հեռուստացույցները, Էլեկտրալամպերը ն այլն), երբ դրանքայլնսանհրաժեշտչեն:

էլեկտրասարքավորումները Անջատի՛ր

Յ1 |

ՆԱՆԱ

35.3.

ԱՂՆ:

ԱՂՈՋԱԱՆ

Թ1ՆԱՏՈՆԱՈՆ

ՈՒ ՈՒՄ» էներգիայիօգտակարձնի: Օրինակ քամու տուրբիններիօգտազործումէլեկտրաէներգիակամ ՈԹ. ՆԱՆՏՈՒՄ Արո պոմպերի օզտազործումջուր քաշելու համար,կամ առազանտտոեերի օզտազործում` առագամտանավեր շարժելու համար: Դարեր առաջ հողմաղացներն անրԱՆՏԱ ՂԱՆ ԱԼԱՆ ներն ԱՂԱ Ղ համեւ/ունքներաղալու քաշելու

ԱՂԱ

«Անկ Աա Ա աաա ՀԱՐԱ" ար ԼԱ Հնիկորան Ալ ԱՀ ՆՆ» ՛ աշն որ ւ «Բանա ԱՎԻ Ա ումա մ: աշա ութ չ.-Վ.ն աան Վե ԱԱ ԱՆԱ Ի քոր

ԱՂԱՆ

Աաաա

ներվում :ՎՍեկումոս Է

ւկ

ՍԱՂ

Արնային էներգիա ային էներգիան

ԱՂԱՆ

Աա

նրան Աունի

ալ

վել

ԱՂԱ

Անա իղ ԱԱ ննա: աղերի

ՈՂ) ԱՅՈ ԱՐԱՆ Սակայն հեշտ

ՈԱՈ ՋԱՆԱԼ

ՏՆԱ

ԱՂՆ

աի

մել

նկ

մակե

«ր առեակգիյու՞ն

Կենսաբանական վառելիքն կենսազանգված Բույսերըկարողեն օգտագործվել շինություններն ջուր ն տաքացնելու,մեքենաների այլ սարքավորումների

Կարահ ման

ՀԱՄՆԱՊԼ.

այփուժարչաա

Կ մարածք

ԱԱՈՆ:

մենա

աաա

արԱաաա այրի

բենզինիայլընտրանք,ստացվումէ այնպիսի ն կենսաբանական աղբյուրներից, ինչպիսիքեն բուսական, է յուղերը:Հնարավոր առանձինմշակաբույսեր աճեցնել, որոնքկօգտագործվեն կենսավառելիքստանալու համար(օրինակ՝ռապսիսերմիցկարելի է ռապսիձեթ ։ ստանալ):Գոյություն ունեցողհետազոտությունների համաձայն՝ կենսավառելիքնառաջացնումէ6096-ով քիչ։ ածխածնիերկօքսիդ,քան նավթիցստացվածվառելիքը: Կենսազանգվածից ստացվածվառելիքըկարելի է ջրի օգտագործել տաք ն ջեռուցմանկաթսայատներում: Եթեվառելիքըստացվում էկայուն աղբյուրից(օրինակ` ' որտեղտեղի է ունենում ծառերի անտառներ, պլանային տնկում),այն համարվումէ էներգիայի՝ ածխածնի չեզոքաղբյուր: Որքան մեծ է կաթսան,այնքանավելի մեծ չափսիփայտիտաշեղներեն անհրաժեշտ: Ինչպես է բնակելիտները,այնպես կ արելի դպրոցները էլ ապահովելկենսազանգվածից ստացվածվառելիքով: '

1. Լրացրե՛ք Վարժություն դատարկ վանդակները:

2. Պատրաստե՛ք Վարժություն ցուցապաստառ:

Մենք՝որպեսմասնավորանձինքն հասարակություն, շատ բան կարողենք անելմեր տներում ն դպրոցներում` ձեռնարկելով կլիմայիփոփոխության դեմ միջոցներ:Ամենակարնորն այնէ, որ մարդիկհասկանան, թե ինչ է կլիմայի ն ինչ պարզ քայլերեն անհրաժեշտ փոփոխությունը, կատարել կլիմայիփոփոխության, դրա հետնանքների մեղմացմանն նշանակալիարդյունքներստանալուհամար:

ն լրացրե՛ք Օգտագործե՛ք այսօրվադասիընթացքումստացածտեղեկությունները դատարկվանդակները:

Պատրաստե՛ք ցուցապաստառ,

։ ։

'.շջ99թ9ՋՔ9Ք..

Նի

Տնտեսիր

: »

ռանց

ոնրթաֆՓ«ռայ

2ոռ

նն

ոարկաշթվմասարա

ճո

:ռ

Է212.1:Լ)

ր:

նն

ժվատռնիառաթ

ոտով

1111.

նն.

աննտաշանմցանթ»ռ

աղպոպարքաս

են որը ձեզշրջապատող մարդկանց ուղղություն կտա,թե ինչպիսիմիջոցառումներ անհրաժեշտ ձեռնարկելկ̀ապված կլիմայիփոփոխությանհետ, ն այդ ցուցապաստառը ցուցադրե՛քդպրոցում:Վարողեք ուշադրությունըկենտրոնացնել միայնմեկ ուղղությանվրա, օրինակէ̀ներգիայիտնտեսում կամկլիմայիփոփոխության մեղմացման այլ միջոցների '

Աա»

Մ-"- ար.

Դաս 4.

ունը Կլիմայիփոփոխությ

ին Կովկասը Հարավայ

Նկար 9. Զոփխիտո մակերեսիփոփոխությունը(1970-2009 թթ.) սառցադաշտի

ՀարավայինԿովկասը աշխարհագրականդիրքի ն բարդ ռելիեֆայինպայմաններիպատճառով բավականինխոցելի է կլիմայի փոփոխություններինկատմամբ:Այդ փաստըմեծ նշանակություն ունի Ադրբեջանի,Հայաստանին Վրաստանիտնտեսություններիտարբերբնագավառներիզարգացմանհամար: Կլիմայի փոփոխությունըորոշելու նպատակովուսումնասիրվել են օդի միջին բազմամյա ջերմաստիճանի ն 1990-2005 ն տեղումների տվյալները 1955-1970 թվականներին թվականներին:Որոշվել է, ռր 1990-2005 միջին ջերմաստիճանը1955-1970 թվականներիհամեմատ ավելացել է 0,2-0,4"Շ-ով: Տեղումների քանակն աճել է 5-896-ով: 4.1.1.

Լուսանկարը` Ռ.Գոբեջիշվիլիի

Կովկասում ւթյան հետնանքները Կլիմա նքներըՀարավային ՀարավայիՎ. լիմայիփոփոխությ Տարեկանտեղումների քանակիփոփոխության

ա.Դամ) ՍԱՀ ՇԱՏՇԱրա Կ կասում արդեն Հարավային փոլսեողօդ 2011-2040 արձանագրվումեն: Վերջին 50 Հաաա աաա րանական ւ աաա

Օգի ջերմաաախրանի փոփոխության համո) մոդելը

ԳԱԱ

ԱԸԱՏՇԼԻՆու

թթ.

երաշտներիխստությունը: Երաշտայինշրջանի միջին տնողությունը54 օրից աճել է մինչն 72 օր: Աճել նան հզոր քամիների է

ոկ

5-5

աա

կրկնոլիությունը: երջին թրեր րիիջիաշվով « օրվա - օրերը թիվը. ջերմաստիճանը արան .

Իրան

թ.

լագույն

1985-2000 թթ. Կենտրոնական Կովկասիսառցալեռների ուսումնասիրությունըցույց է տվել, որ այդ տարիներին սառցադաշտերի նահանջիմիջին արագությունըկազմելէ 8 մ/տարի, իսկ սառցադաշտերի մակերեսը պակասելէ 6-996-ով: Պետք է նշել նան, որ վերջինտարիների ընթացքումսառցալեռների նահանջիտեմպընշանակալիորեն աճել է:

ողատցաանարը

ոտանի

աճել

256 է

Կաց

րտտաան

աայ:

աա..-2 վ

ան`

ԱՏՀ

լ"

Հոր

փոխեռրդ2071-2100

օ» թթ.

աՆ

ակ ստան

ՀԴալշնություն ..

ԳԵ

(«դ

ՀՎ

րանա Պոզիատաե, Հաազպատակ ոզկեցթիրանը հարավային `

թ»

անն

Ց"

Կլիմայիփոփոխությանհանդեպառանձնապեսզգայուն են Սն ն Կասպիցծովերիափամերձտարածքները: ԱնցյալդարումՍն ծովի մակարդակի բարձրացման միջինարագությունըկազմելէ 2,6 մմ/տարի:Որոշվելէ նան, որ քամու առավելագույն արագությանաձի հետնանքովՓոթիում ն Բաթումումհզոր փոթորիկների (5-7 բալ) հաճախականությունը չորս տասնամյակի ընթացքումաձել է 4 անգամ:

Բնականաղետներըբացասաբար են ազդում, բնակչությանբնակությանպայմաններիվրա՝հաճախ դառնալովգաղթիպատճառ:Օրինակ լեռնային .Աջարիայից, որը բնականաղետներիհանդեպշատ զգայունտարածաշրջանէ, վերջին15 տարիների ընթացքում10 000 էկոմիգրանտէ վերաբնակեցվել տարբերերկրամասեր: Վրաստանի

բարձր

Կլիմայիփոփոխություննազդելէ նան տարածմանվրա:Կլիմայի Կլիմայիփոփոխության պատճառովվերջին հիվանդությունների փոփոխությանհետ կապվածամենատարածված տարիներինաճելէ աղետայինբնականերնույթների ն հզորությունը:Նշվածի հիվանդություններիթվում են մալարիանն հաճախականությունը ն Վրաստանը հետնանքովԱդրբեջանը,Հայաստանը լեյշմանիոզը,որոնց դեպքերըԱդրբեջանում, ն Վրաստանումնշանակալիորեն հայտնվելեն նշանակալիբարդությունների առջն: Հայաստանում են: Այս փաստըտագնապի տեղիքէ տալիս: Բնականաղետները (սողանք,ջրհեղեղ,երաշտ,հզոր ավելացել քամի,հողայինէրոզիան այլն) նպաստեցինբնական Միջին տարեկանջերմաստիճանիբարձրացման ռեսուրսներիդեգրադացիայի ենթադրվումէ հետագայում վարակիչ գործընթացի զարգացմանը,պայմաններում հողերի նվազմանը,բնակչության դեպքերիաճ: Կլիմայական գյուղատնտեսական հիվանդությունների գաղթինն, ընդհանուրառմամբ,այս երկրների տարրերիփոփոխականության հանդեպառանձնապես տնտեսության զգայունեն երեխաներըն տարեցմարդիկ: թուլացմանը: Բնականաղետներըգյուղատնտեսական մթերքների արտադրությանը որոշ շրջաններումնշանակալիվնաս են հասցրել:Մթնոլորտայինտեղումներիքանակի նվազումընպաստելԷ երաշտներիհաճախականության աճին,էրոզիային անապատացման հզորացմանը,որի մեծ հետնանքովգյուղատնտեսական հողահանդակների մասըչի օգտագործվում: ճն

4.2.1.

Կլիմայիփոփոխության Կովկասում կանխատեսումը Հարավային 2100 թվականինՀարավայինԿովկասում Կլիմայի ապագա փոփոխությանկանխատեսմանհամաձայն`

4.12.

հնարավորէ միջին տարեկանջերմաստիճանի3,5-4,5:5Շ-ովավելացում ն տարեկանտեղումներիքանակի 606-ով նվազում: ՋերմաստիճանիայսպիսիփոփոխությունըՀարավայինԿովկասիհարթավայրում կհարուցիհողի ուժասպառում,գյուղատնտեսական մշակաբույսերիբերքատվությաննվազում ն կնպաստի անապատացմանգործընթացիակտիվացմանը: Ջերմաստիճանիփոփոխությունը կնպաստինան ջրային ռեսուրսներինվազմանը:

ՆերկայումսՀարավայինԿովկասիտարածքումսողանքները ինտենսիվբնույթեն կրում: Այդ մասինկարողենք պատկերացում կազմելնկ. 11-ում ներկայացված քարտեզից, որտեղտրվածէ Վրաստանիտարածքների սողանքից վնասվելուռիսկը:

4. 2 Բնական աղետներըն Հարավայ ին Կովկասը .

/՛

Բարդռելիեֆայինպայմանների պատճառով Հարավային Կովկասըզգալիչափովխոցելիէ կլիմայի փոփոխություններով Բարդռելիեֆը,բազմազան հարուցվածբնականաղետների նկատմամբ: օդերնութաբանական ն շրջակամիջավայրիվրա մարդածին պայմանները ներգործությունը նպաստավոր պայմաններեն ստեղծում այնպիսիբնականաղետներիզարգացման համար,ինչպիսիքեն սելավը,սողանքը,գետերիկողմիցափերի լվացումըն տարածքի հեղեղումը,երաշտը,էրոզիան,հզորքամին,բնականհրդեհները ն այլն:

Բնականաղետենք անվանումայնպիսիբնականերնույթը, որի հետնանքներըբացասաբար են անդրադառնումհասարակությանկյանքիտարբերասպեկտներիվրա` հարուցում են օդերնութաբանական վնաս, վատագույնդեպքում` մարդկայինզոհեր:Վերջինտարիներինտեղիունեցածբնականաղետների ն մասշտաբըկտրուկ կերպովաճել են Ադրբեջանի,Հայաստանի ն Վրաստանիլեռնային հաճախակիությունը շրջաններում,ինչի պատճառովզգալիորենվնասվելեն այս շրջաններիբնակչությանտներըն տնամերձները, հողահանդակները,տարբերտեսակիենթակառուցվածքները:

Վրաստան

Ադրբեջան Հայաստան

ՅՑ

Սողանքիդեմ պայքարելուարդյունավետ միջոցէ լեռների լանջերին անտառների տնկումը,տեխնիկական կառույցներով նան ջրահեռացման ամրացումը, համակարգերի տեղադրումըն այլն:

4.2.2.

Սելավ

Մելավըգետիանսպասելին հզոր վարարումներիժամանակառաջացածմեծ արագությամբ (10 մ/վ ն ավելի) շարժվող քարախառն ջրի ն քարաբեկորների հոսքն է: ցեխախառն լավայինհոսքերնառաջանումեն տնականանձրեների,ձյան կամսառցալեռանինտենսիվհալման, ջրամբարնե երկրաշարժին հրաբխիժայթքմանհետնանքով: Սելավայինալիքիառաջինհզոր Ճակատըկարողէ ն զոհերիպատճառդառնալ: բարձրության:Սելավըկարողէ մեծ վնասների Սե

15տքար լինել մինչե

ախտման,

դարիվերջինՀարավային Կովկասիերկրներում 4000-իցավելիսելավավտանգ օջախէ արձանագրվել: Սելավային վտանգի ծ է էՀՀարավային նԿ Կովկասի ծքների նշան ընդգրկված տարածքների նշանակալի մասը|

տում գոտում

Աղյուսակ2. ՀարավայինԿովկասիբնականաղետներիվիճակագրություն(1988-2007 թթ.)

Երկիր

Սողանք

է Սողանքըլանջերիվրահողի զանգվածների տեղափոխությունն բնականպատճառովկամմարդու ոչ ճիշտտնտեսական գործունեության հետնանքով: Սողանքըկարողէ զարգանալ տարվացանկացած ժամանակ:Սողանքէ առաջացնում պակասկարծրությաննստվածքներով կառուցվածռելիեֆի մասնատումը, դրա թեքվելը,մթնոլորտային տեղումների առատությունը, սեյսմիկցնցումները ն այլն:

1988-2007 թթ. բնականաղետների թթ. բնական տուժած աղետներից մարդկանց` պատճառած տնտեսականվնասը 1988-2007

քանակը

(մլն դոլար)

719 246

1 900.000

1 944124

14 641

3Յ9

4.2.3.

ապր ՀՀշ-մնազունն Հզորագրաի որուզբ.ք ն .

ն Կովկասումցեխահոսքի

.. րի բարձր ռիսկայինգոտիները

ար

ազ

| |

որին րԱ

ծով

Հոր"

" |

ԵՀ.

օտ

Ե ՛

|ալի)'----, սումգաիթ

Թուրբիա

ԱԻ Ն ՀԵ Ա»

ն ձյանարագ հալմանհետնանքով:Ջրհեղեղիժամանակ Ջրհեղեղըձնավորվումէ առատ տեղումների բարձրանումէ ն գետըդուրս է գալիսհունից: Ջրհեղեղիտնողությունը ջրի մակարդակը, կարող է լինելմի քանիրոպեիցմինչն մի քանիամիս:Անսպասելիորեն ձնավորվածջրհեղեղներըտնում են մի քանի տասնյակրոպեն կոչվումեն հեղեղատներ: Գարնաննավելանումէ ջրհեղեղներիհավանականությունը: Վրաստանումամենուրեքտեղիեն ունենում ջրհեղեղներ,առանձնապես ուժեղ ջրհեղեղներեն բնորոշԿուր, Իռրի,Դեբեդն այլ գետերիավազաններին

Ջրհեղեղըհարուցում է կամուրջների, շենք-շինություններիփլուզում,գյուղատնտեսական ցանքատարածությունների էրոզիան հեղեղում` մեծ վնաս հասցնելովերկրիտնտեսությանը: Հզորջրհեղեղների ն ընտանիկենդանիների արձանագրվումեն մարդկանց ժամանակ զոհվելուդեպքեր:

Ռոշմաստա

աապար

Ջրհեղեղ

հալատ

յ»

մ,

ա Ցեխահոսք ն Փլուզում

ԱՆ...

կ ՛

)

1իչ

2օ4 Բնապահպանական Աղթյուր` ցանցիհրատաբտկություն

ե մում Կլիմայի Հանբապետության Հայաստանի երկրորդ ազգային

2010, /մոռմծհ եաղորդագբություն,

Բ.Ճ.

(2007),ԱԹ-Օօօղքա)

ԷՀՐՀո-ր»-)

100 հտ

հեղեղ

Ձնահոսք

թ.,ուծ,1. րոր արարը հորոնաՆ Ի հաղորդագրություն,

2.(20107, ՏօՔ-Շօօոք:տ, 2007--2009, 1616Ր3 ՀԵ.

բ" Ք

ԵփՎենի ուոստանկի

Դոռշնություն Վ

Կասպից

4.2.4.

Հզոր քամի

պատճառ Ուժեղ քամինն փոթորիկըդժբախտությունների են դառնում,վնասումկամամբողջությամբոչնչացնում շենք-շինություններ,հաճախնան գյուղատնտեսական Ձմռանը մշակաբույսերիցանքատարածություններ: ն ձյունովեն ծածկվումառանձինշենքերը,բնակավայրերը ն Առատ սպառնում ձյունը ձնամրըրիկը ճանապարհները: են բնակչությանը, Ձյանծածկույթի ճանապարհներին: կարողէ կազմել1 մետր,իսկ լեռնային բարձրությունը շրջաններում՝հասնել մինչն5-6 մ-ի: Ձնամրրիկին ուժեղ վրա տեսանելիությունը ձյան ժամանակճանապարհների կարող է նվազելմինչն5-10 մետր: 2-2

ջրի որակը,քանիոր ջրի Երաշտը կարողէ վատացնել նվազածհոսքում նկատվումէ աղտոտող նյութերի ավելացածկոնցենտրացիա: Երաշտիհետնանքները՝

Ցածր բերքատվությունն ընտանիկենդանիների կերի պակաս:

տեղամասիի հայտգալ: Էրոզիայիենթարկված

ն էրոզիայի անապատացված Փոշեմրըրիկներ ենթարկվածտեղամասերում: ն ջրայինվայրիտեսակների Ցամաքային բնակությանտարածքներիվնասում:

Սննդի պակաս,ջրազրկումն դրանցհետ կապված հիվանդություններ: է գաղթ, ինչը հանգեցնում Մարդկանցմասսայական ինչպես երկըիներսում, տեղափոխությունների այնպեսէլ երկրներիմիջն:

նվազում արտադրության Էլեկտրաէներգիայի ջերմակայաններումզ̀ովացուցիչներիկրճատմանն ջրի հոսքերիպակասի հիդրոէլեկտրակայաններում պատճառով:

4.2.5.

Երաշտ

Երաշտը տեղումներիտնականն նշանակալիպակասէ օդի Է բարձր ջերմաստիճանիժամանակ:Երաշտը բնութագրվում օդիմիջին մի քանի օրվաընթացքում10 ն ավել աստիճանով

Է:

թ.

բարձրացմամբ: ջերմաստիճանի

ներգործումշրջակամիջավայրի, մարդու առողջության,տնտեսության գյուղատնտեսության, ն սոցիալական ոլորտներիվրա: Դրա հետնանքը կախվածէխոցելիությանաստիճանից:Այն տարածքները, է որտեղբնակչություննիր գոյությունըպահպանում առանձնապեսխոցելիէ երաշտով բնատնտեսությամբ, հարուցվածսովիհանդեպ: Երաշտը բացասաբար

մար 1.

թար

ԿԵ. "Հ

Հաք

Ա 'Ձ լ

Պո

Թ-Ի

ւ:

ԽԵ" "ր ..5

Լ".

մ... ՆՎԻ.» Ի".

ֆան

ա.

ն Պ

ՀՆՔ

ւ»

ՆՀԵ:

| յ

նո

«2.

աԼ Լր

ՆՈ1122

ԱՂՈՒՄ ՈԱ ԱԱ

ԱՈՂՅԱՑ ԱՆՈՂ

ԱԱԱՈԱԱ ՆՈԱ ԱրՆ

ԱԱԱԱԱ ԱՂԱՔ ԱԱ

ԱԱ

Յո:շ

-յ

Ք»

2ռ:չ

Ի1

ոլորտում: Ջրի պակասարդյունաբերության

ԱՆԱԱԱ ՂԱԳԱՆ

ՆՈՆՈՆ

ՅԱՏ

ԳՈ ԱՂԱՆ ՈԱՆՆԱ ՂԱ ի

ՈՈ ՈՂ զո ՆՑ

ՆԱՆԱՆ ԱՂ

Ան ԱԱ ԱԱ Ն ԱԱ ԱԸ մակերնույթը` մատղաշ ծառեր, խոտաթփուտայինծածկույթ, ընկած ծառեր. ծառի զանգվածներում հրդեհի հզորացմանընպաստում են երաշտը ն քամիները: Քամու ժամանակ երաշտային ԱԱ

ԱՈՄ ԱՂԱՄՅԱՆ ԼՂՆՈՒՆ

ՆՈՒ ԱՏԱՆԱ

ԱՐԱՆ ԱԼԱԶԱՆ

ԼԱՄԱՂԱՐԱՈ ԱԱ Ո ԱՈՂՆԱՏ

ՑՆ փշատերնային տեսակներիդեպքում): ի

լ.

նան ԱԱ

ՈՈԱՈ ԱՂՈ

ՂԹԱ ԱԱ

ԱՆԱՆ

ՈԱ Աո

Ա Ա ԱԼԱՆ

ԱՆՈՒ Ր ԱՆ ՄՏԱՆ ՈՒ

ՈՒ ԱԱ ՈՈԱԱ

ԱՆԱՆ ԱԱԱԱԱՈՈ ՒՂՈՎ Ն Ո

ն ինր ր

ՈՆԱ

ԱԱ ՀԱՆԳԱՆ

Ղու

ԱՈՈՆՆ

տեղ|

Դաս 5.1.

1. Հետազոտություն Վարժություն Օգտվե՛ք ստորնտրվածկամ բնականաղետների

Բանավեճ

Վարժություե 1.

Գրե՛քհամառոտ վերլուծություն բնական

տեղիունեցածբնականաղետներիմասին ու իրենցկարծիքներն փորձը:

համացանցիմիջոցով հայթայթե ք տեղեկություններՀայաստանումբնական աղետներիմասին:

Աաաա ցանկություն

ձեր ձայնը լսելու Գրե ք նամակ (մոտավորապես մեկ էջ) հասարակությանառաջնորդիկամհամայնքի այլ ազդեցիկ անդամիանունով, բացատրեք ն նրանցձեր կարծիքներըկլիմայիփոփոխության դրանիցբխողբացասական հետնանքներիմասին: Նկարագրե ք այն, ինչ տեղի է ունենում ձեր շուրջը ն այն որոշակի (հարմարվելու միջոցառումները կամ մեղմացնող),որոնք նպաստումեն ապագայում այսպիսիերնույթներինվազեցմանըկամ դրանցից

Դասարանային բանավեճի(քննարկման)

այլ կայքէջերիցն վերաբերյալ

Աաաա հոդային թարաոն իի արդյունքները փոխանակեն Հայաստանում եռտն

ննառնեն

աղետներիմասին,որը կարող է ընդգրկելհետնյալ տեղեկությունները`բնականաղետիտեսակը,վայրը, ուժգնությունը,հասցվածվնասը ն այլն:

ՃոոծուՁ

ՕՇ6ՕօՐց12

ՊԱՈՎ.Շ6ոդ.Օրց

ՊՈՍ/.ցԼ66ոՅոտ.ՅոՂ

ՍՊՈՈՄ.ԾՇՕՍԱԼ.ՕՐց

Սրմ.Ոոք.Ձոռ

ԿՈՈՄ.ՈՁԱԱՒ6-Շ.Յո

ՄՈՈՄ.էԾցհսէ.ՅՈ

ՄՌՄՍ.ՁՒՈՈԹՈՒԹՁՈՕ.ՇՕՈ

ՄՈՈՄ.ՈՓՄ/Տ.ՁՈ

ՄՈՄՄԿ.ՇՈՈՂՅԼԹ.Շօողո.Օրց

1ՈԼՒԹրքՈՐԾՏՏՈՓԱՏ.ց6

ՍՈ/ԱՄ.ՈՈՕԹ.ց0ԽՄ.ց6

ԽՈՄ.ցհո.ց6 ՄՈՒ/Մ.ց6ՕՒ0121էԾ08).ց6

ԱՍՈՈՄ.24ՏՅՁՁՅՁԱ.ց6

ՍՈ.

ՊՈՈԿՄ.Ձ26Շ01097.22

ՍՊՈՄ/Կ.էԹՈՄ.Ձ2

ՄՈՐՍ.ՁԵՇ.Ձ2

ԱՄՄ.ՈԾԱՏ.Ձ2

ԿՈՄՎ.Ձք.Յ2

ՄՈՈՈՄ.էՕԺՅՄ.Յ2

ՄՈՈ/Մ.ՁՀԹՈՈՅՆՏ.Ձ2

ՄՈՈՄ.հօէզ.Յոռ

ՍՄՈՈԽՒ/.քՅՁՈՁՈՈԹՈՒՁՈ.ՈՑէ

ՄՈ/Ս.ՈԾԱՆՅ.ց6

ՄՈՐԿՄ.ՕօՕԷՈԾՏ.ց6

ԿՊՈ/Մ.ցԵՇ.ց6

ՄՈՈՄ.քՒ(6ՏՅ.ց6

ՄՈ/ՈՄ.ՈՂԹԱՅՈՓԱՏ.ց6

ՄՈՄ.ԿԿՄՈՏքՅիԱՁ.ց6

ՄՈ/ԿՄ.քո.ւցօ ՄՈՐ/.Սոցք.օՐց.ց6

Ճ26/ԵՅկձո

ԿորՄ.քՅոօքՅՈՅ.Յո

ՄՈ/ՈՄ/.ՁՈՈՈԹՈՒՁ-ԹՈՎ/ՒՕՈՈՂ6ՈԼ.

օքց

ՄՈՈԽՄ.ՁՐՈՂԾՈՒՅԱԹՑ6.0Ւց

Պոմ.ՁոոՈՒօ.|ոէօ Մորմ.Աոժք.Յո

ՄՈ/ՈՄ/.Ձ2ՕՈՅց.ց04.822

ՊՈ/Մ.Ձ2.Աոժք.Օօոց

ՄՈԱՈՎ.ԹՇՕ.ցՕԽ.82

ՄՈՈՄ.ՕՁՅ2

ՄՈՄ.Վ1ԱԾՁՇՁՈքՔՅԼՆցՈո.01ց

ՍՈՍ.

1ՈԾՏ.Ձ2

ՄԱՈՄ.Ձ26ՒԵՅՁկՁոՈՈՇՈՏ.

Ո6է

նամակ: Գրե՛ք

ունեն:

խուսափելուն:

ՏՕՕՋ

Թ/ԵԹԵՅ|Մ/Ձոողլոց Ձոժ

Օգտագործվածգրականություն Վրաստանիերկրորդազգայինտեղեկագիրկլիմայի փոփոխությանշրջանակայինկոնվենցիայի համար, Թբիլիսի, 2009 թ.: Վրաստանիներքինգործերինախարարություն,Արտակարգիրավիճակներիվարչություն, 2009 Արտակարգիրավիճակներիկառավարմանվիճակագրություն:

թ.,

հէք:/ՈՒ.քՕկօ6.ց8/սք|0ՅժՏ/ՏՅցՅոց6ԵօտՏենտՏեխտաէնտեօտ 20096ոց.քժք

|Յնոց ,

Շօօկոց Զսոոց էհ

հէքյ/ք|մոտմօոմԹ.օօո/ցտՁ8ոո/ցօԵ1000.հեո|

ՔՅՏէ 1,000 685,

ՕրՅՅո ՇՁՐՏ, Մոմ.ՁՁՅՁՁԼՇՕՈ/ՃԱԹ-118ոտքօրէ|ոժսՏէո//Օ-66ո-ՇՅՐՏ-Ւի/ԵՈՄ-Է|6Շէո6-ՇՅՐՏ.Շիո

ՒՅոժոց, Օ., |ՏՔոՔ., ՏետԿՔոՏ,Տ. Լհումոց

ՁԵօսէ ՇիոՅէ6

Շհշոց6,

ԻԹ|6Տ,Տ. 6է լ, ՔօէօոնՁ) ՅԹօՇէ օՒքօքս|ՅեօոՁոժ օիոոՅԹ Շիճոցծ Ո՛006|, ԼՁոօօէ, 2002.

Ճ ՇԱ/06 ԾԲ 1ԹՅՇհ6ոՏ Ձոժմ ՏԽժ6ուտ, 2007.

օո

ԺՏէՂԵսէօո ց|ՇԵՁ|

օք

մ6ոցս6 1ԹԿ6Ր:6ո 6ք/մ6ուՇՁ|

ԽՈՊՏՃ,ՍՈՈՒ.01ՏՏ.ՈՅՁՏՁ.ց0մ/(6Տ6ՅՇհ/ոՑԽՏ/20050428

զանգվածիհաշվեկշռիմշտադիտարկումկլիմայիփոփոխությանպատկերի «Ջոփխիտոսառցալեռան վրա», 2009 թ. արշավիարդյունքներըն դրանցվերլուծությունը, ՎախուշտիԲագրատիոնիի Աշխարհագրությանինստիտուտ,Թբիլիսի,2009 թ.: օք ոտս

ԹՓՏՈՅՑՈՒՏ

ՈԿ.ց0|մ6ոՈ66օ6(ոՏԱ/ՅԱօո.Շօո.Յս/86ո6ՈՏ.հէ|

ՏՈՅՇԼ(Ս6ո

Օ., Օօ|Ա6ո,Ք., ՕՅՕՈ Է., Շր

Սութժ

ԹՏՈՅՈՒՏ Օք Թ6Օ/Շկոց,ԿՈՈԽ/.Ես22/Թ6.Շօտ/ՅՐԱՇ/ԹՏ/ԵՑՈՑՈՒՏ-ՕԷՐ6օ)/Շկոց.հէո|

ԱՅեՕօոՏ |ուԹոոճեօՈՁ|

Ս.Տ. ՇՔոՏսՏ

կազմակերպություններիցանց(ՇԵԻԻՍ, ոչ կառավարական Կովկասի բնապահպանական 2008: Ոչ բնականաղետներ,

Շիճոց6, ԼԻՏ

(Շ/ԾԹԵՅ|

Տ/ՏԹթոտ ՏՕՏ6ոՇտ).

Ս.Տ.

ՏԵՅԹց7 16

(ԼՅԽՇՈՇՑ

ՕլՏՅՁՏէՅԲԱ6ժսՇեօո

Ւ|ՅԱօք ՏՕ/Բոօ6, ՍոխԽ6Տ|է/ Օք 866)

(ՍԿԽՏԾԹ),Ք՛6ՏՏ

Ա6/ԹՅՏՑ

ձ ՇՏՏ

(քժՌ,2009.

8ս՛ՅՅս, |ոԼԹոոՁեօՈՁ| ՕՅէՅ 88Տ6.

ՕօքՅոմոՑուօՒՃցոՇօսինո6

(ՍՏԾՃ), Տօ

Տսո/67 Զի/Տօո

Տեն

"Տօ

Տսո/67/Խոս,

ՍՏՕՃ

ԻՒՅոժեօօե 18, 1993.

կազմակերպություններիցանց(ԸԻԱԻ), ոչ կառավարական Կովկասի բնապահպանական ն բնականաղետներինվազեցմանմասին, հարմարվելու փոփոխությանը Նախաձեռնությունկլիմայի 2009: Աշխատանքայիննյութեր,

ԽՃ.ԼՑԿՈԾ, Է. (օս՛ ՇԱոՅԼ6, (օս Ճո (ոէօոմՏօլքնոճո/ ՕՇՈՅԿ6, ԷսխԽՐՏ, Ձքքոօճօհ էօ (/ոօօլքօՅնոց օԱոՅէՑ ՇհՁոցծ|ո օս Շ/ՅՏՏ, 15 |ՔՏՏՕՈՏ ք|Ջո1Ծւ ցոՅժ6 9-12, ՄՈՄԷ, 2007.

ՇԼՃ, Մ/օոմ ԲՅՇէ ԹօՕե, Պոտխ.Օ1Յ.ցօս/1ԵՐՁո//քսԵկօճնօոտ/16-ԽօՈԺ-ԹՇէԵօՕԽՅուօ0672119ո8ոխ.հէ|

201 Էոոօոծու

ԲՕ7Յ|80ոօսցհ օք «6ոտլոցէօոՁոժ ՇհճՏ6Ձ,

Լ6ՏՕԱԼՇ6Տ/ց6Ո6/Ձ/1ԹՁօհո՛6Տ.ՅՁՏք

Լհծ

ՔԽ-ՕՃԼ,

Լհօ

ՕԲԾՃ/ՇՔՔԸ,

Շի

ՅլԹ

ՇհՁոցծ Լո էհ6 Շսողօսխող, 2007, ՄՈՈԽ.ԼԵԽՇ.ցօԿ.ՍԿ/ՇՕՕՈԼ

|ոլԹոՅեօոտ| Օ/լՏՋՏէ6- ՕՅԹԵՅՏ6,

օք ՇՅԱհօկզսծժ6 ԼօսՄՅյո,

ՍՈԽ6ՐՏԼե/

ԱՇԽ/ՕՐԿ,2011. ՇԱոՅէթ Շհճոցտո էհտ Տօսէհ ՇՅսՇՅՏսՏ

հէք:/Խոոմ.2Օ՛ՈՇԷՕՐՁՈԽՑԵ/ՏԱԾՏ/46ԹԱՄՈԹՏ/քսեկօճիօոտ/ՇիոԹ-Շիոց6-ՏՕՍԻ-ՇՅԱՇՅՏԿՏ.քժէ

2008.

օմսօէտիօաԽՔոօմսօէԾօսքճքցմ Ս.Տ.ՕՏքՅոհո6ուօքԲոօոյ/(ԷՔՃ),Մոո.ՇՈՅՈ/ՏեՐց0ԿՈՈԺՑ-ՇՈո՛7՛խտԹՁՇեօոՀհոմ Յ. քր օօմ6-Լ8 Օ|ՕԵՅ| ՄՄՅոլոցՁոժ ՇիոոՅԹ

ՇհՁոց, ՓՈՈԽ.ցՇՈՕ.01ց/ցԽՇ6/ԵՕօՕԽԵՑէ.հէո|