Լեզվաբանության պատմություն. Հտ.1

ՓՐԵՎԱՆԻ

ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆ

ՊԵՏԱԿԱՆ

Գ. ՋԱՀՈՒԿՅԱՆ

ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅԱՆ

ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ

ՀԱՏՈՐ |

ԵՐԵՎԱՆԻ

ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԻ

ՀՐԱՏԱՐԱԿՉՈՒԹՅՈՒՆ

ԵՐԵՎԱՆ--1960

ԷՔՔՑՃՒՇԽՈՂ

7ԷՈ85ՔՇՈ՛1Է՛Լ

ԻՕՇ7ՈՃՔՇՂՑԵՒԼԱԼԱԵՍ

Ր. 2ւՃՖ

ԱՒ

ՈՇ1ՕԵՈ8

18Յ3ԵԼԽՕՅԻԱՃԻ

ՂՕ

ԽՅՈՃՂԵՂԻՇԼ18Օ

ՈՏ

|

ԹՔԲՅՃԱՇԽՕՐՕ

ԲՔԲՅՆՒԱ-Ն9

57ՈՌ8ԲՔԸՇՈՂԵՂՃ

ՀՐԱՏԱՐԱԿՉՈՒԹՅԱՆ

ԿՈՂՄԻՑ

Ներկա աշխատություն, բաժանվածէ եբկու ճատոբի տոոնցիցառաջինն ընդգոկումէ ճին ժամանակնեբից մինչե. դարի վեռջն ընկած շբջանը, եբկոոողը՝ՃՆ դարը (նենան սովետական լեզվաբանությունը): առյալ Գիոքը նախատեսվածէ բանասիրական ֆակուլտետնեռիե ընդճանբապես լեզվաբաճուուսանաղճերի, ասպի"բանտների ճամարծ թյան ճարցեբնուսումնասիբողնեբի

է Հբատաբակվում ԵՐեանիՊետականճամալսաբանի խորճոդի Խմբագոական-ճուստաբակչական ոբոշմամբ

ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

1.

ԼԵԶՋՎԱԲԱՆՈՒԹՅԱՆՊԱՏՄԱԳՐՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՄԱՌՈՏ

ՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ

պատմությունըն նշա ուսումնասիրության Լեզվաբանության ե զվաբանության պատմությունը լեզվաբանական նարցեոր.--

կարնորագույնդիսցիպլիններից մեկն է, որ կազմում է ֆիլոլոգիական մասնագիտական կրթության տանչճրաժեշտմասը: Չնայած սրան՝ մինչն այժմ դրեքե չկան լեզվաբանության պատվության այնպիսի ամբողջական չարադրանքներ, որոնց մեջ տրվի այդ գիտության պատմությունը սկզբից մինչն մեր օրերը՝ւոարածական Քիչ քն շատ լայն ընդգրկմամբ: Մասնավորալես չկան լեզվաբանության պատմությանբուճական այնպիսի դասադրքեր, որոնք վեր Ճանեն լեզվաբանության պատմությանգլխավոր մոմենտները" տվեց մեքոդոլողիական ճիշտ մեկնաբանությամբ: Ինչպես ցույց թթ. «Թօդքօօու ՃՅԵԼՀՕՅՀԼՑՒԼ Լ» ամսաղրի էջերում 1954--1955 են այդ վերաբերյալ առարկայի դիսկուսիան, բացակայում բացված միասնականկարծիքներ, նյունի սիստեմավորման շրջանարբաժանման միասնական ըմբոնումներ Գործը դժվարանում է ե երանով, որ առանձին լեզվաբանական ուղղությունների ն լեզվաու

բանների գնաճատման Ճարցում գոյություն ունեն տարակարծություններ, որոնք մասամբ էլ պայմանավորված են մեր երկրում լեզվաբանականգիտության անցած ճանապարճիառսնձնաճատ-

կություններում

եզվարբանությանպատմությանը նվիրված աշխատություն ճերը կարելի է բաժանել մի քանի խմբի՝ ըստ դրանց ընդգրկման, բնույթի նպատակների: ու

պատմությանամբողջականշաբադոանՒԼեզվաբանության

նեոը.--Մի

Քիչ քե

շատ

խումբ են կազմում լեզվաբանության պատմության ամբողջական շարադրանքները՝ժամանակադրականճ ՄԱ

տարբեր ընդգրկումներով: Սրանց մեջ առաջին երքին Ճճիշատակելի Օէ դանիացի վիտնական Վ. Տոմսենի (1442--1927) «վեզվաբանության պատմությունը մինչե Ճ11 դարի վերջը» աշխատությունը, որը ներկայացնումէ կոպենտճադենում նրա կարգացած «եզվարբանությաններածություն» դասընթքացիճամապատասվան բաժնի վերամշակումը ն ճրատարակվել է 1902 թ. Այդ աշխատությունը քարգմանվել է ռուսերեն ն ճրատարակվել 1939 Թ. Ռ. 0. Շորի ճավելումներով ու վերջաբանով: Վերջաբանը, որի պատմումեջ տրվում է լեզվաբանական ուսմունքների ճամառուտ որոշ վերամշակումով քյունը վերածնության դարաչրչանից սկսած, պատմության ուրվագիծ» վերնագրի տակ) ("1եզվաբանության Ճեւտագայում մտել է Ռ. 0. Շորի ն Ն. Ս. Չեմողանովի«Վեզվաբանության ներածություն» բուճական դասադրբիմեջշ:։ իր բոլոր արժանիքներով ճանդերձ՝ Տոմսենի աշխատությունը ունի մի շարք Քերություններ ե արդեն 4ճնացելէ. նախ՝ ճեղինակը տալիս է գրեքե

արնեմտանրողականլեզվաբանության ւլատմությունը՝ միայն ճամար, որքանով որ Հնդկաստանի բացառություն անելով միայն է խաղացել պատմաճնդկական լեզվաբանությունը կարնոր դեր ճամեմատական լեզվաբանության ձնավորման «ամար. երկրորդ՝

դեքում էլ Տոմսենը Ճ11 դարի լեզվաբանության ամուխյան շարաղրանքը տալիս, ուշադրությունը կենտրոնացնում է ճնդերուլականլեղուների ուսումնասիրության Հարցերի վրա՝ գրեքե զանց առնելով մյուս լեզվախմբերի ուումնասիրությունը ե աննըշան տեղ ճատկացնելով ընդճանուր լեզվաբանությանն լեզվաբանական կարնորագույն ճոսանքների տեսական Հիժունքների բնուքագրմանը.երրորդ՝ լինելով տիպիկ երիտքերականն էմպիրիկ Տոմսենն գզիւտոնական՝ ակնճայտ առավելություն է տալիս լեզվարաՀնական մերողի զարդացման 4արցերին՝ լեզվաբանականտեսու» թյան զարգացման ճարցերի ճանդեպ։ Այս բոլորին միանում է ե այս

ու

այն, որ մի կողժից՝ Տոմսենի գիրքը Ճանդես գալով 47 դ. սկըզբներին, իր վրա կրում է ՃԱ դ. պատկերացումներիկնիքը, մյոա 18.

1ՂՕԱՇՇե,

ոօ ՃԱՆ 8Շեռ հօոմճ ԹՄՇւօթող«3թուօ86ր6իմտ (օքրօ0630թՕՇԱՕՅԱԽԵՆ ԿՕԿՇԱԼՕՑ), ՈՇքօտօրղ ԸԼՄՀՇԽՐ08 8 օ6քթ8601ԽՇհ ՈՕՇղօ»

ՀՂՕՅՈ6ԻԵ

Ք. Օ. ԼԱօքտ(.Եքուոն զծքա

հՇԼՕքթիԼ ՊՈՑԻՇԼԵՎՇՇԵՍՆ

7ՎՇԼոն Քո Շ

ՋԱՕՃ:Ա չ

8օ03քՕՀ6ՈՇ ԱՑ ղօ ս«օԷռ թ, Օ. 1ԼԱօք ո ՒԼ Շ.

ԽՆ., 1945, էչ

ՄԱ

256-277:

ՊԼԱՆ Բճա"), Լ,

ՎՇԽՉօՈՅՒ08,

1958.

ԹՅՇՈ6ԱԽՇԹ

ՏՅԱՆ

Օ8ՇՈՇԱԱՇ,

կողմից՝

է մնացել ՃՃ դարը, որի այդ գրքից ամբողջովին դուրս պատմությունը պակաս Ճճեւտաքրքրություն չի ներկայացնում: պատմությանը նվիրված նորագույն ուսումեղվաբանության ճասիրություններից առանձին ճիշատակության ուրժունի են Հանս ն Արենսի Թադեուշ Միլնսկու աշխատությունները: Դրանցից տոտջինը: ունի ժամանակայինլայն ընդգրկում՝անտիկ աշխարտճից մինչն մեր օրերը, բայց նրա տարածականընդգրկումը նեղ է. այն սաճմանափակվում է միայն եվրոպականն նորաղույն ամերիկյան վեզվարանությամբ. Արենսը գրելե որեէ տեղեկություն չի ոալիս ճնդկական լեզվարանության մասին, որը ոչ միայն աչքի Ընկնող նվաճումների է ճասել ճնդկական լեզուների ուսումնասիրության բնագավառում, այլն կարնոր դեր կատարել պատմա-ճամեմատական լեզվաբանության ձեավորման մեջ. թիստ ճամառոտ ճիշատադարի լեզկություն է արվում միայն Պանինիիմասին, այն էլ ՃԼ վաբանության ձնավորման նախադրյալների քննության ճետ կապղահց են առնվում չինացիների, ճապոնացիների, ված: Բոլորովին ն արաբների այլ ժողովուրդների լեզվաբանական նվաճումները: վեզվաբանությանպատմության պերիոդիղացիանԱրենսը կատա-չ բում է տրադիցիոն ձնով՝ տարբերելով «Աեզվաբանությանբարձրոցման» (մինչն Ճ11 դարը) ն «Աեզվաբանության» չրջաններ. մինչն 211 դարն ընկած շրջանն, այսպիսով, նա բուն լեղվաբանության շրջան չի ճամարուի Ռչ բոլոր դեպքերում է Արենաըլեզ-

վաբանական ուղղությունների ն առանձին ճեղինակների կոնցեպցիաների Հանդամանալիցքննություն կատարում. նա սովորաբար բավարարվում է ներածական դիտողություններով ն ապա ընդարձակ քաղվածքներ է բերում քննարկվող ճՃեղինակներից.սրանով աշխատությունը դառնում է ընդարձակ ձանոթություններով օժտված քրնստոմատիա: Ավելորդչէ նշել, որ 142 դարի լեզվաբանությունը ջննվում է ոչ քե րստ լեղզվարանականուղղությունների ու կոնցեպցիաների, այլ ստ առանձին երկրների: Միլեսկին իր «Ընդչանուր լեզվաբանության ուրվաչ Թաղեուշ գծի» առաչին մասում (Վեզվաբանությանտեսություն»), որտեղ

ք.

Գ6ո Ճոէլէծ «Դ. եօշոճ

«օո Ս6ո Օճռք 1իրճը ԽոէսոՇեյսոքջ Տքրոոշիտտտճոտճշիճք,, 1955. Օ6ճոՎ Յէ, ՔոՅԼԾաց-- հԼճոծշհճո, 11165511 28175 )օշեօշոտատեան0բծԼՈ6ջ0, 626801, Դ6Օ1Տ

Ճր6ոջտ, եիլտ շստ

տէ,

Լսեյյո--Խոճէօտ,

ենբ մեր շաթաղբանքթ

1941.

Այ» աչթատությանը

Տիմնականում

մենթ

ճետո ավաբաելուց

հ

ժանշ-

պետջ Հ

աալիս է լնլվաբանական ուսմունքների պատմականտեսությունը, լեզվաբանության պատմության իր ղասակարգումըճիմնում է լեզվի քննության երկու 4նարավոր ճայեցակետերի տարբերմանվրա՝ ֆունկցիոնալ ն էվոլյուցիոն: Ֆունկցիոնալ ճայեցակեւտասելով նտ ճասկանում է լեզվի քննությունը` մարղկային տվյալ ճասարակության մեջ նրա կատարած ֆունկցիայի (իմա՛ ճաղորդակցական ֆունկցիայի) առումով. էվոլյուցիոն ճայեցակետը լեզվի քննուառույիով: զյունն է՝ նրա ծագման ն ճետագա ձնոսիոխության Առաջին ճայեցակեւոը Միլեակին Համարում է տելեոլողիական որովճետն այս դեպքում որոշվում է այն (հպատակաբանական), նպատակը, որին ծառայում են տվյալ լեզվի ձները, իսկ երկրորդը՝ որովճետն այս դեպպատճառական(նմա՛ դետերմինիստական), քուփ վերլուծվում են այն պատճառները, որոնք ճանդեցնում են տվյալ ձների Ճանդես դուլուն: Լեզվի ֆունկցիոնալ քննությունը նա միաժամանակճամարում է քննություն Հասարակությանդիրբերից, քննություն անճատի դիրքեէվոլյուցիոնիս տական քննությունը՝ բից: Ֆունկցիոնալ քննությունն, ըստ Միլեակու, տելեոլոզիականի ն 2ասարակականի ճետ միասին նան ֆենոմենոլոգիական քննություն է, որի դեպքում լեզուն փորձումեն ճասկանալորպես դոյություն ունեցող օրյեկտ. էվոլյուցիոն քննությունը պատճառա-Հչ կանի ն անճատականի ճետ միասին ճողեբանական քննություն է. անճատականփորձի դեպքում աշթբատումեն լեզուն ճասկանալ այս ն ճանապարճով:Ֆունկցիոնալ էվոլյուցիոն ճայեցակետերը, րստ Միլնսկու, վարդացել են երկու փակարդակով նկարագրականն ճամեմատական։ Միլնակինտարբերում է լեզվաբանության պատմության 3 շրջան՝ նկարադրական-ֆունկցիոնալ(էինչն 1800 թ-), ճամփեմատական-էվոլլուցիոն (4:45 դ.) ե «ամեմատական-ֆունկՀի ճակասություն ցիոնալ54 դ.) նշելիէ, սակայն, որ Միլեսկին, այս դասակարգման, չարունակելով տրադիցիոն կերպով 411 ն դարերը միավորել մի ընղդճանուր«նոր (ոօճ6ւո) լեզ վաբանուչ թյուն» անվան տակ՝ Ճ1 դարը դիտում է որպես նոր լեզվաբահության չրջաններից ժեկը' Այս դեպքում ՃԱ--21 դդ. ճամար նա ընդճանուր առմամբ տարբերում է Տ շրջան 1800--18270 թթ., եշենք, »ր լեզվաբանության ւլատմու թյուն չրֆանների առանձնացման ճար» երա գրջի ն նեթկա գործի միյկԿ թեղդանրություն ցում կայ թեն մենթ

ռակարգմանը,չ առանձին Հարցերի մեկնաբանությանը

Ճ

ն

այլեւ

վերչին երեսնամյակը ն

Ճ1

մի այլ դհոքում, սակայն, երիտքերականներիտիրապետության շրջանը նա ճասցնում չէ մինչն 1914 թիվը: եթե փորձենք որոշ ընդճանուրեղզրակացություններ անել, ապա Միլնսկու կոնցեւղլցիայի մասին կարելի է նշել «ետնյալը. 1) այն ճենվում է Սոսյուրի կոնցեպցիայի ունցննադատ լուրացման վրա, ընդ որում Միլեսկին խիստ կերպով ճակադրումէ նախ՝ ֆունկցիոնալ պատմականճայնցակետերը ն երկրորդ՝լեզուն ու ե անչատականերնույթներ: 2) իրաԽոսքը՝ որպես Ճճասարակական կանում լեզվի պատմականքննությունը կարող է լինել ոչ միայն այլե ճասարակական-ճասարակաանճատականչ-ճոդեբրանական, գիտական. պատմականքննության երիտքբերականականեղանակը, որը նկատի է առնում Միլնսկինիր եղրակացությունների ամարչ չէ: միակը 3) Միչեսկին նախ՝ անՀրաժեշտ չափով Հաշվի չի առնում նկարագրականն նորմատիվ քննության չտարբերությունը՝ մինչն 117 դ. ընկած շրչանը կոչելով նկարադրական,ն երկրորդ՝ անչրաժեշտ չափով չի տարբերում 42 դարը մինչն Ճ11 դարն ընկած շրջանից: 447 ղարի լեղվարանությոն միակ տարբերությունը վերտարրի ներմուծումը. էլ չենք ջինից ճամարվում է էկարադգրական Խոսում այն մասին, որ 4Ճ ղարը նա դիտում է միակողմանիորքն՝ միայն մեկ ուղղության (Սոսյուրի նրա որոշ Ճետնորդների)դիրքերից: 4) Լեզվաբանականուղղությունների խժբավորման ն ենդ.

դարը.

ու

ու

Թաշրչանների առանձնացման ճատուկ միասնական սկզբունքներ Միլեսկինչի մշակել. այսպես, մինչն 411 դարն ընկած չրջչանի նյութը նա քննում է «Հնդկական դպրոց», «ծմունականդպրոց», «լատինականդպրոց», «Արաբական դպրոց», ճնվրոպականդպրոց» նհ Հումբոլդտ», «Գրիժի անունների տակ, ՃԱ ղ. Խյութը՝«Բուպպ

դրոց», «ԱվդուսւոՇչայխեր»,«երիտքերականական դպրոցի «Հնչյունականօրենքների բացառություն չճանաչելը», դրույթները»,

«Անալոդիա», «երիտքերականքհերի շարաճյուսական ուսումնասիբությունները», ԿՎեզվաբանակուն աշխարձճադրությունջ» անունների ատակ,իսկ 427 դ. հյութը՝ «էթնուսիխոլոգիական դպրոց» (Վունդտ ն Լ կառսիրեր),«Ֆերդինանդդը Սոսյուր», «Հնչյունաբանություն

ծնչույքաբանություն», «Զնարբանու«Զնաշնչույթաբանություն»,

Սյուն ն չշարաճյուսություն», օ«եզղվարանական ոճարանություն ն գրական ոճարանություն», «կարլ Բյուլեր» անունների տակ: Աշխատությանչորրորդ մասը նվիրված է լելվաբանական դիսցիպԱնների ն բաժինների դասակարգմանն ու բնութագրմանը:

եզվաբանության դիտական ճանգամանալից պատմություն Լինելու շատ ճնռու է Կ. ն. ԳագկանիՎեզվաբանության ղզատմության վերաբերյալ դասախոսությունների դասընթացը»: որը, սակայն, կարող է օգտակար լինել այդ բնադավառի նախնական ծանոթության ճամար:

առանձինշոշաննեբիննվիոպատմության Լեզվաբանության ված աշխատություննեոը.--Զգալի թիվ են կազմում լելվաբա-

նության պատմության այս կամ այն շրջանին նվիրված աշխատությունները: ելվաբանության լառմության ճին չիջանը արտա-Հ ցոլվել է անտիկ ն Հնդկական լեզվաբանությանը նվիրված աշխաւություններում:Անտիկ լեզվաբանության պատմությունը տվել չ 2. Շտայնթալըիր «Հույների ն Հռոմայեցիների լեզվաբանության պատմությունը» աշխատության մեջ (18637, Հնդկական լեզվաբա«Հժաշվենության պատմությունը շարադրված է Ս. Կ. Բելվարկարի դոյություն ունեցող սանսկրիտական քերականության՝ վություն ւռարբեր սիստեմների մասին» (1915) ն Պ, Զակրվարոիի«Հնդիկների լեզվաբանականՃայացքները»(1933) գրքերում:, Միջնադարյան նվրոպայի լեզվաբանական ուսմունքները ուսումնասիրու» ե քաղքյան առարկա են դարձել Ս. Թյուրոյի «Դիտողություններ միջնադարվածքներ տարբեր լատինական ձեռազրերից՝ որպես պատմության նյութ» (1868), ան քերականուկան դոկարինաների Ց. Բեբլերի«Միջնադարյան լատինականքնրականությանպատմու ն սխոթյան ուրվագծեր» (1885),Գ. Ռոտաոյի «Պատրիստիկայի լառտիկայի լեզվի փիլիսովխոյությունը» (1999), Ֆլյուդելի«Արաբների քերականականդպրոցները»(1862), Գիրդասի «Արաբների Քերականականսիստեմի ուրվադիծ» (1873)դրքերումճն բաղզմաւէ, ՇՀ,

ռոզ

Է.

ԸՐՅՐԵՅՇՑ,

1957.

էքօ

տօն

421 Տեօլուհո), Զ6տշիլՇիեօ Խծոճրո, Թ6ոյո, 1863. 3Տ.

01 Տճոտերն

Լ.

861481

խ 17

Ճօօօսոն

ոօ

մ6ո

ԽՇւօքիս

Վ3Եր«օ311ատ8,

ՕղՇօ-

Ե6Լ Օոլ6շիծճո Տքոճշհօշոտտճոտըիտն

01 էհօ

0111Թոծու

ՔոյլտելոքՏրտետոտ

Լիծ Օոճոտո», Քօօոտ, 1915. 9. Շիոն ոմա, Լլոջատեն Տքօշս)ճելօոտ01 էհճ ԷԱոզստ, Շճ1Շանեճ,1933. ԻԽԱՇ6Ց Շէ 6.ետ1ետ մ. 17639 տճոստօղմետ 1ճելոտ քօսք «Շ.Դեսոօե, 86ԷՊ1Ր Ճ 1'հ18եօ188 զ68 ՎօՇեւլոօտ տոճուճե162165ճս 076ո ճջճ, ՔՅՈ, 1868, մ. 84Ե167, Թո1Ա4թծ2ս 61Ո6բ ՕճտշիյՇիեճ Վ6ո 18է6ու5հծճղո Շողա է էտ ոճիր քոեոլԽՈՆԵ6151ե6-,ԷԼ:116, 1885. Ք. Խօենտ, Է11050Ո5 461 11լոտսաքքօ

ՏԵԼՇՃ 6 61

Տտ60145ե68,՛արոօ, 1909. 0. Բ1սքօ1 ջոոտոճելտոհծո Տօռիսյթո 46-ը րճ եը, 1862. ԸՐԲքՐՅՇ, ՕՎՇքք ՈքմոամովՀՇւ08 ԸԼԸԼՇԿԵ 8քտ608, ՇԼ6, 1879.

Քիվ այլ գործերում, որոնք վերաբերում ծեն առանձին երկրների վեղվաբանություններիպատմությունը: Վերջիններսանճրաժեշտուքյան դեպքում կճիշատակվեն ներկա աշխատության 4ամապատասխան

Հատվածներումմ

պատմությունը արտացոլված է Հ. Պեղերսենի«լեզվաբանությունըտասնիններորգ դարում» աշխատության մեջ (1924): 421 դ. լեզվաբանական ուսմունքների պատմությանը նվիրված ուսումնաճիրությունների մեջ առանձին ճիշատանության արժանի է Վ. Պիզանիի «Ընդճանուրն «նդնրոպական թթ. լեզվաբա(եզվաբանությունը», որտեղ տրված է 1936--1950 ական աշխատությունների չոնսությունը:: ԲենվենուտոՏեռուչինիի«Պատմականլեզվաբանության ոպումնասիրության ձեռնարաչքի դ. լեզվաբանության մի շարք կի» 1 մասը նվիրված է 11 ֆնկնող դեմքերի քննությանը: եթե մի կողմ թողնենք ճավելվաժում (Վինչենցո Կրեշինի ն քննվող իտալացի լեզվաբաններին Զակոմինո), որոնք առանձին դեր չեն կատարել լեզվաԿլաուդիո բանությունւղատմության մեջ, ապա մնացած նյուցր նվիրված ՃՂՎ

է մի

շարք

լեզվաբանության

դ.

խոշոր լեզվաբանների, որոնց

այլացքների քննություն

Ճեւո կապված՝ բացաճայտվում են պատմա-Ճճամեմատական լեղՀվարանության կարնոր ճարցերը՝ «Համեմատականմեքոդի «իմ-

լեզվաբանության «Ընդշանուր քերը--Բոպպ», ակունքները--Ուիտ«Համեմ աւո:նի»,«ՎեզվաբանականՀնէաբանություն--Ասկոլի», նե Մելե», «.եզվաբական մեթոդի սաճմանները--Մելեո-Լյուբկե ն «Համեմատական նական աշխարճագրություն--Ժիլյեբոն» մեթոդի քննադատությունը-Ինչպես տեսնում ենք, Ճեղիչ Շուխաորդտ»:

նակների ընտրությունը արժեքով. ընտրվում են

նագիտությանճետ

ոչ

միշտ

է որոշվում նրանց ընդճանուր

դերաղանցապեսռոմա(բացիԲուղպից)

սերտորեն կապված ճեղինակները: մեջ նման բնույթի աշխատու

իրականության Սովետական

«1Ա--21 Թյուններ են Վ. Ա. ՁԶվեգինցնի դարերի լեզվաբանության պատմության քրեստոմատիան», որտեղ բերված նյութերին ոչ ւ

ԴԼ

Ք6գ6Տ6ո,

ճճհսոմոճմ6, Տքոօշ«1146ոտեոեճո1 մ6օէ ուտող: Քարգմ ԼլոջաԱՏՇ ՑՏելրտոօծ 1ռ էհտ ՒԻնոճեծծոեհ Ճծեօոհճմո, Շծոէսոջ, Շճոհոլմջծ, Ս. Տ. Ճ., 1931). ԻՄ, Քլգոռն Ճքճտօլոճ սոմ «6րօ161Շհճոմծ ՏքորշիտտՏտ6Ո5Շիճքե,. է ԽԱԱՕՇԲքօոշԱՇօՕ6 Օճաշճ ԾՔ, ԼԼ 19-8 (թոռս. քառզմ 8. ԱԽՈՆ ՊՅԵԼ1924

(անդ.

ԽՕՅԱՎՅԱՔԲ, ծամանուն

48.

Դ6ոոճՇլու

ժ-ղ"վածվում:ին. 1958). Շամճ

Ա1օ 8է01160-671Ե160, Թօտտ, 19:9.

8110 տեսմ1ժ 46118

1, Ք-օ1ոջատա 68 50018168,

ՃԱ

միայն կցված են ննրածականդիտողություններ,այլն տրված է մինչե 4171 դարի լեզվաբանության պատվության Համառոտ ուրն Տ. Ա. վագիծը, Դեգտերնեայի «լեզվաբանական ուժունքների Համառոտ տեսությունը (414--442 դդ. նվրոպայում)»ն

պատմությանհարցերըընդճանութլեզվաԼեզվաբանության

բանականաշխատություններում

ու

ձեռնաոկներում.--Առանձին

ճիշառակության արժանի լեղվաբանության պատմության այն շարադրանքները, որոնք տրված են լեզվաբանական աշխատություններում, դասագրքերոսի ու ձեռնարկներում: Ընդճանուրլեղվաբանության, լեզվաբանության ներածության ն լեզվափիլիսոչ փայության Հիմունքների քիչ քն շատ ամբողջական չարադրանքների մեջ սովորաբար ոեղ է տրվում լեզվաբանականուսմունքների պատմությանը՝կամ ամբողջականորեն, կամ որեէ մասնակի ճարցի Վապակցությամբ, ճաճախ էլ ն' այս, հ՛ այն դեպքում: 21 ղարի նման տիպի աշխատություններից կարելի է նշել ճետնյոլները՝ 0. եսպերսենի«լեզուն, նրա բնությունը, զարգացումը ն ծագումը» դիոտությանպատմությունը» բաժինը), Լ. Բլում((««"եզվաբանական ֆիլդի «Լեզուն», |. Հ. Գրեյի «Լեզվի 4իմունքները» (Վեզվիույուփլեզվարաննասիրության պատմությունը» գլուսը) ն այլն, ռուս ներից նշելի են Վ. Պորժեզինսկու«Լեզվաբանությաններածությունը» ((«Վեզվաբանությոն ռւլատմժմության 4իմնական մոմենտները»: Ա. 1. Պողոդինի«Լեզուն որպես ատեղծաղործություն» գլուխը), դիրջը (տրված Հ լեզվի ծաղման տեսությունների գրեթե սպառիչ են

Մ. շարադրանքը),

Պետերսոնի

Ն.

«լեզվաբանության ներածու-

Շորի Ն. Ս. Չեմոդանովի՝ վերհում Ճիշատակված Ա. Ռեֆորմատսկու«Վեզվաբանության ներածությունը» (առանձին ճարդերի քննության ներածականներըի,ճայ իրակաթյունը», գիրքը, է.

8.

Ճ.

Ռ.

ՊքՏՀՕԽՈՑ

Ք148",

ն

Հ14--11 86208. 16010թրւմ 832403 1. ձ. Ո6Ր6քօ63. 1953. մթոմ

ՈՕ

ՇՕՇԻՅՅԱՏ

ՖՎՇաՑ (5

օ630ք ոմմոՔոքօոոշ), .Ոքօծոօսեմ Է-

ՅՑՇՐԳԱԱՇՔՑ,

հԼ.,

ՑԱԸՐԼՎՇՇՒԱՆ

ՎՇԱՈՑ

0.

1.,

1957.

ՃԱ4--ՆՆ

տոմ

«0, 114 ՀԱՒ, ոռգ Օլց1ո, Ս1461օթոջտոե

Մմ6Ցք07Ց6Ո, ԽՈՓԺԱՆՑՑ,

ԼօոՂծը, 1922 (գերմ. Թարմ: Օ16 րւտճիտ, 1երտ Քոետւոէլմոք սոմ Պոեմը, 1933. Ն. Է. Օրը), 1161461568ջ,1925). ն. 81001161 Լոք ատջճ, Քօսոմճելօոտ 07 Նտոջոօօ, ԽՏԽ 1օրե, 1939. 11 ճթատ. 19:0: 38. 1910.

ԾԹՇՈՇՅԵ6

/1..

ՔՅԱԿՕՑՏՈՇԱԱԵՇ,

ոյ, ՈՇթածՅ:եկ Ը Ք6Ճ. Ճ.

Ճ։ 4. ՈօՐՕՈՔԱԵ,

ԱՅԱԿ, ԻՅ« 180քթՎվ66180, ՃՊքեսօտ, 1913. ՓօթամճԸմ Ս), ԾՏՇՂՇԱԼ 8 ՑՅԵՐ«ԿՅԱՅԻՔՇ, ՊԼ, (955. ՔՆ ԷԼ Ո61Շք:շօհ, 1950. 11 ծյոս». 939

ԹԻՇՈՇԵՈՒՇ8 Ք32ՀՕՌՇՈՇԱԱՈՇ. ԽՆ, 1928--29.

նոր ձիա»1953.

ԱՄ

Մեննիշյանի «Արդի լեզվագիտությունը» (Վիեն1906), Հ. Աճառյանի «կիակատարքերականություն ճայոց երնան, լեզվի» աշխատության առաչին դիրքը («ներածությունը», 1955), է. Բ. Աղայանի «Լեզվաբանությաններածությունը» (նրեվան, 1952) ն այլն: Մասնակին առանձինլեզվարանությունների պատմությանբ են մեծ խումբ կազմում մասնվիբվաձաշխատությունները.--Մի նակի լեզվաբանությունների (ճատկապես ճնդնրոպականի)ն ռանձին լեզվաբանություններիպատմության շարադրանքները:Եթե մի կողմ քողնենք զանազան Համեմատական պատմականքերտալեզվի պատմության հ մասնագիտականֆիլոլոկանությունների, նության մեջ՝

Գ.

Ֆա,

ա-

ու

դիայի ներածության շարադրանքների մեչ տեղ տրված ճամառուտ ուրվագժերը, որոնց սոսկ թվարկումը մեզ շատ Հեռու կտաներ (սրանցից արժե ճիշատակել Ա. Մելեի «Ժնդերովականլեզուների ճամեմատական ուսումնասիրության ներածություն» գրքի «Համե

ապա առամատականքերականության զարգացմանուրվադիծը»), ջին Հերթին կարելի է նշել ճնդերոպական լեզվաբանությանն ու նրա պատմությանը նվիրված այնպիսի մենագրություններ, ինչպիներածությունը», սիք են Բ. Դելբրյուկի «եզվի ուսումնասիրության որը ճետազայում հնթարկվել է արմատականվերամշակմանն ճրատարկվել «Հնդնրուղական լեզուների ուսումնասիրության ներաձուՍյուն» խորագրով, ի. Սխրիլնենի «Հնդերոպական լեզվաբանության ուսումնասիրության ներածությունը), սովետական իրականության մեչ՝ Ա. Վ. Դեսնիցկայայի «Հնդնրոպականլեզուների ցեղակցուքյան ուսումնասիրությանճարցերը»3ն այլն: Հնդերուվական լեզվանման բանության նվաճումներիամփովփման՝ կարդի առաչին փորձերից մեկն է եղել ճայ լեզվաբան Մ. Տերվիշյանի «ծնդերողական նախւոլեզուն» (4. Պոլիս, 1885): Ավելորդենք Համարում մեկ առ Ճձ. Ա61

)

1167.

Քաղ. ՄՕՏԱՐՕքծծոն:տ,

ԱՅՐՇՂԵՒԼՌԸ

րատ.

837ՎՇԱՅ ք.

Ս61Եւմ6Լ,

Քլուռլեոջ

1ՈՂ056րոծո)ցճհճո Տքքճճիծո, Լ 1.

25208,

8.

Տէսվիւտ

ՈՇՇԿՎԱՅՏ,

/1.--Պ.,

1955.

6:

Ճ.

1616,

Լ

«08,

Շ0տքգիճ -Պ.,

ծ

1ՆՈՏԱԸՑ1ո-

մ6«

Ա8ՏղՇկկԸ

-քշր-

1938).

Տքողթետեւմոտ, Խտթշա, մ

ԾՎԱՎԻ ,ՕՀռք« մելօրտո հԽլովծմսոջ 1ո զոտ Ցեսմյւտ Տրատ-, Ննծքշլր, 1919. Լ Ցօհու)նծո, 1ոզօքեւաոծութճհշոՏքեջճետտտթոտճհտքե

Թաթգմանությունը Ք0ՕՇՇՈպ" գրթում, ԸԱՑ,

Խոքնուսոք 1ո մոզ 1921. 3161461Ե6րք, Հնում

1 1'6եսմճ

(ռու.

Թարգմ

ԽԱ1ՕՇՑքՅՈՇՎՇԱՈՆ836

(ռուս,

83ԵՌ6038148114

մ:

Լոերօմսօնցո

Ը.

ԿՎ.

1804).

8Գնքօշա

«ՅՄՎՇԿՈ։

ք0զօ1ո8

2041068քօդ6կ-

«Մ

ժեկ թվարկել մյուս մասնակի լեզվաբանությունների պատմությանը նվիրված գործերը, որոնք անճրաժեշտությանդեւպլքումկճիշատակվեն ներկա աշխատության Համապատասխանճատվածներիծանո քագրություններում ն բիբլիոգրաֆիական ցանկերում: Պետք է նշել, որ Հնդնրոպականլեզվաբանության վերաբերյալ պատմական ն բիբլիոգզրաֆիկ կարնոր տեղեկություներ տրված հն «ՕԼսոմոլտտ մ6ք 1ոմօք6ոոշուտւհճոՏքոշշհ- սոմ /71է6րէսոտեսոմծ» լեզվաբանության պատմությունը՝ Բուղպի շարքում՝«Հնդնրոպական կողմից նրա ճիմնադրվելուց սկսած» ընդճանուր խորագրովո առանձինլեզվաճյուղերի էլ լեզուների ումուՒՀնդերոպական նասիրության պատմությանը նվիրված աշխատություններից Ճճիշատակելի են Ռ. Ռաումերի«Գերմանական ֆելոլոդիայի պատմու«Ռոմանական լեզվաբանության ննրածուքյունը»,ի. Իռրդանի թյունը», վ. Վ. Վինոգրադովի«Ժամանակակից ո"ուսաց լեզու» աշ քերականականուսմունքի ներախատության 1-ին պրակը («Բառի Ա. Շոումպֆի «Հայերենի ուսումնասիրությունը եվԳ. ժություն»), ֆիլոլոդիայի պատմությունը»2, բուլայում»,8. կարուիօ«Ժայկական է. Բ. Աղայանի պատմությունը» (1, երնան, լ եզվաբանության «Հայ ն այլն: 1958) Որոշ «ճեղինակներընտրել են ուրատեսակ ուզի. նրանք տալիս են լեզվաբանական դիտության վարգացման պատմությունը այս կափ այն երկրում` նկատի առնելով ոչ միայն տվյալ լեզվի ուսումնասիրությունը, այլն այդ երկրի լեզվաբանների արծարծած ճարցերը: Որոշ աշխատություններ էլ զուդորդում են երկու այլ տալով տվյալ երկրի լեզվարանության պատմուսկզբունքները՝ տվյալ լեզվի ուսումնասիրությունը քյան «ճետ միասին նան այլ երկրներուի: Այս կամ այն երկրի լեզվաբանության պասոփությանը նվիրված աշլսատություններից կարելի է նշել Թ. Բենֆեյի կ արնելյան ֆիլոլոգդիայիպատմու«Գնրմանիայիլեզվաբանության Օ6ՏՇի1Շիէծ

,

86ռոմոմսոք ձո

Լ

Խճռսոծ, 107գզ6ոռ, 1ԼոէՒՕՎԱՇճոՔ 1ղ տեսց1ս| )1տի107

Լոնրօ4սՇեօո

08, ՇԴ6ՏՇ,

Ց61է 1հծբ 1դ14026ոտճուտ՞հճոՏքոճշիտյտջտրոտնիճքէ Թօքք, Տերոտտեսրք, 1916--1988. ՕօիխվՇիլՇիէճ մ6Է ք6բտ:ոյտեիտոՔի010516, հԼմոՇիծո,

Ա65

Բո.

ք.

1870.

«ՕՈ

էօ Թօտճոծծ

ԸՇՕտրճխճկվոեմ ք/մ հԼ,

1958.

6.

ելո՞չս1Տե105,Նօոժօո. 3:ա«,

ձՃ. Տեհռսռքի

Ցելու

Դհ»

Լ

Է7»ջտտո1ն6(անգլ.

1937.

8.

8.

Թր

8:ւօոքճ-

Րրճամ2184Կ6ՇՇ«աԲ ՇԱԼ

ՏեւՂ7

0Է Ճոռյուո

ժ»

ԽԱրօքծ,

ն 1891 (ճայ. լթացվոֆ ոն ՃՈճՀ6«, վերամշակված թատ. «Ուսումնասիչ ն Հայ մոր ետուտս», Վենետիկ, 1858) մառենայրութեան լեզուի բութիւն ՕօՏՇիլՇիծծ մ6Ր ճրածոյտեիւո

մ. ՀՅՐՑՆ

Ֆթուօ.0.1., 1930.

ՃՆ

դարի լեվլվաբանության ոլա ւուՖ. մաս, ն երածական Շղեխտի «Հնդեթյանընվիրվածընդճանուր րոպական» լեզվաբանությունը երիյոքերականներից մինչն առջին Ս. ն. Բովիչի Հումաշխարճային ոլատերազմը», լեզ«Ռուսաստանի ատմության ուրվադիծը», ռովեոական վարանության իրականության Իեջ՝Ն. Մ. Չեոդանովի «Համեմատական լեվվաբանությունը Ռուսաստանում» աշխատությունը (գերազանցապեսռուսաց լեզվի Համեմատական ուսումնասիրության ճարցերը)) ն այլն:

թյունը»,

ունի

որ

նան

մինչն

41471

Լեզվաբանությանպատմությանհարցեբին նվիջված մենաթիվ են կազմում այն զոբություննեբն ձոդվածնեոը.--Հակայական ու

մենադրություններն ուճոդվածնհրը, որոնք նվիրված են այս կամ ոյն լեզվաբանական ուղղության, այս կամ այն լեզվաբանի ճայացքկամ այն Ճճարցի այս ուսումնասիրության ների դործունեության, ս"լատմությանը։ Սրանց ոչ միայն մանրամասն, այլն նույնիսկ ու

թվարկումը ճնարավոր չէ, մանավանղդեթե նկատի

ամենաճամառոտ

առնենք,

որ

յուրաքանչյուր

ճետազոտող

այս

կամ այն մասնակի

ճարցի քննության կապակցությամբ սովորաբար անդրադառնում է վյալ

ճարցի

ն որ գրեթե թարգման յուրաքանչյուր պատմությանը,

են-

վող լեզվաբանական աշխատության ճեղինակ բնութագրման է

թարկվում թարգմանության առաջաբանուսի: 1եզլվաբանականղզանազան մենադրությունների, Հոդվածների նե ձեռնարկների ցանկերը տրվուփ

զանազան բիբլիոդրաֆիկ յաշխաւտություններում, լեզ-

են

վաբանական պարբերականներում, դրադարանային բիբլիոդրաֆիկ տեղեկատուներում: Ըստ ճնարավորության, կարնորության լեղվաբանական Հրաժեշտության՝

նման

ն

ան-

մենագրություններն

ու

Հոդվածները կչիշատակվեն ներկա աշխատության Համապատասխան բաժինների Համար ճանձնարարվող գրականության ցանկեբումի: սոմ օոծունՕ6տՇիլՇինք մ6Ի Տքոճծիայտտշոտիճքն ւ"Րհ. 8ճունջ, 1ո Օճսէտծիոոց. 8Լճմդծհծո, 1869. Ք. Տքօօհե Ս16.,յոմօք6-Քոհ11010916 61տեծո տճուտըիծ" Տքոճշիայտ960Տ6օհնքէ «օո մճո մսոքքոճոոճեիտոո 0լՏ շստ օալտ". Լ 1948 (ռուո. թարդմ. Փ. Լ(Աոճ1. ,մօօ8քօոօվՊՄՇԼԵԼու6թ6, ՇԵՇ"

ՊՅԵՌՕՅՈՅԽՔՇ

օԼ ԽԱՅՈՕՐքՅաԽՅԼԱա0Ց ոօ Ոռքոօկ Խոքօոօմ 8օԱԼԷՎ, տ 1956, էջ 15--54). Շ. է. «Օճ66

ՋՅԵԽՕՅԱՑԱԱՇ", Ի1.,

ՈԼԱՕՇՑքՕՈՇԱԸԽՕ6

Է|. Շ. Վշաօո5 Քօշշտւ, 1904. ԵՄՊԱՎ, 16Շրօքթոտ ՇՈԾ, ՅԵԱ:

Օ3ԱՅՅԱԵՅ

Ք Քօշշատ, հԼ., 1956. կ0Օ8, ԸՇքորւմւՇղԵԼՕՇ«ՅԱ ԽՕՅՈՑԱՑՇ

էՇհծո

,

ՃՄԱ

2.

ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅԱՆ ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ

ԳԵՐԻՈԴԻԶԱՑԻԱՅԻ ՀԱՐՑԵՐԸ

Լեզվաբանության պատմության տրբադիցիոնպեբիոդիզա-

պատմաբանի ցիան.--(եզվարբանության

գլխիավորխնդիրներից մեկը գիտական պերիողիվլացիայի նյուցի սիստեմավորման ոացիոնալ եղանակների մշակուին է: Սակայն այս խնդիրը լուծված ճամարել չի կարելի: Տրադիցիոն կերպով լեղվարանության պատմությունը ըամանում են երկու շրջանի՝ նախագիտական ն գիտական: Այս բաժանփան ճամար չիմք է ծառայում այն փասար, որ մինչն 11 դ. լելվարանությունը որպես առանձին զիտություն չէր ուներ մասամբ քերականության ձնեավորվել, այլ դոյություն բառարանագրության ձեով, մասուրը էլ՝ փիլիսուիայական, ֆիլոլոդիական ու ճարտասանական ուսմունքների մեջ, այսինքն՝(լեզվի ուսումնասիրության բոլոր բնագավառները չեին միավորվել մի դ. (եվվարսսնության տարդեր բնաընդճանուր անվան տակ։ ն

ու

ոլրովես ժեկ դիոություն: Սրա ճետ դավառները միավորվում են են, որ այս երկու շրջանների միասին սովորալրար մատնանչու դ. լեզվի նկատմամբ պատառանձնացման գլխավոր ճիմքը լոկ այդ մական մոտեցման առաջապումն է, մի լան, որ մինչն

սաղմնավորվու էր: (եղվաբանության պատմության այս ւորադիցիոն պերիոդիղացիան, որ ճամապատասխան անվանուներով կամ առանց դրանց ընդունվում է գրեթե ոլորի կողմից, չի կարող չ"անղիպել մի շարք տոասրկությունների: հ 1) «նախագիտական» «զիտական» անվանումները ինքնին են. է, այդ ճիշտ անճաջովղ անվանումներըդործածվում հն ոչ ալն իմասոով, թե մինչն 41 դ. լեզվի դգիոական ուսումնասիրություն ընդճանրավպեսգոլություն չուներ, ույլ նշվում է, որ մլդ. ուսումնասիրությունը դեռես որոլես իի միտսնական, Հյուս գիտություններից դիսցիվլիններից անկախ ընաղավառ գոյություն չուներ: Բայ հ այնպես՝ այդ անվանումները Թյոչրիմացությունների տեղիք են տալիս: 2) Այս ոլերիողիզացիան գրեթե յոարերույլնորեն ղործածության: մեջ է մանել 411 դարում, երբ միակ վիտական ճայեցակետը ճան, ճետնարար, ողջ նախորդ իարվուի էր դպառոմականը չէր շրջանը այնպես, ինչպես պետք է: իրականուսի՝ արժեքավորվում Ժինչե 27: դ- լեղվի ուսուսինա սիրությունըեժ առաչադիփություն էր կաու

ՃՄյո

ոռարել առանձին լելուների

ստատիկ վերլուծության սկզբունքների ուղղությամբ,մշակվել էին լեզվի կառուցվածքի «Հշակման վերլուՀության ու նյութի սիստեմավորման այնպիսի եղանակներ, որոնք կիրառվում էին իրենց իսկ՝ պատմա-Ճամեմասուսկան լեզվաբանության ճիմնադիրների ներկայացուցիչների կողմից: 41 դաեն ձայներ լսվել Ճ11 դարի միակողմանի պատբում, երբ սկսում եջ մականության դետ, երբ լեզվի ուսումնասիրության մեթոդների դալի առաջընթաց է կատարվում, այնուսմենայնիվ, շարունակոսք ու

անքննադատ օգտագործել «ճիշյալպերիոդիղացիան։ 417 դարու բնագավառների լոկ փեխանիկական Վեզվի ուսումնասիրության միավորում է կատարվում. նախ` քերականությունը շարունակում է անկախ վարդագու ապրել ե օգտվել նախքան 411 դարը մշակված վերլուծության եղանակներով ե սիստեմավորման ոկլբունքներով՝ճանդես զալով ճատկաղես դպրոցական քերականություն «անվան տակ. նրա մեջ շարունակում են բերվել նան այնպիսի գիեչ

տելիքներ (ճնչյունաբանություն, ուղղագրություն, բառաղիտության ն խիիաստարանությանտարրեր ե այլն), որոնք լեղվի քերականալեզկան կառուցվածքին չեն վերաբերում. ւպպատմա-ճամեմատական արճետազուռության իրենց վարանության ներկայացուցիչները են «ճամեմատական քերականություն» հ դյունքները ափփուխում ղատմական

քերականություն» անուններիտավ՝քերականություն

փառի միննույն ճամապարփակ ըժբոնմամբ: երկրորդ՝ լեզվական ճարցերը շարունակում են քննվել նան ույլ դիտությունների ն գիտական դիսզիպլինների կողմից, լեվլվի ուսումնասիրության րո-

ընադավառների (լիակատար առանձնացում տեղի Հի ունենում, դեռ ավելին. ճողերանական գիտության ձեավորման ճետ միասին լեզվական ճարզերը դառնում են այդ գիտության ներկայացուցիչների ճոգածու ուսումնասիրության առարկան ն աղդում լեզվարսնության վրա:

զոր

3) կեզվաբանության որպես անկախ գիտության լիակատար ձնուղվորումի. առանձնացում 411 դարում տեղի չի ունենում. լեղվալանության վրա խիստ կերպով աղդում են, մի կողմից,բնական ճատկամզես բիոլոգիան, մյուս գիոությունները, կողմից՝ Հոգեփանությունը, ռրանը ուսումնասիրության ժեթողներըմեխանիկոհեն տեղափոխվում են լեզվաբանություն բնագավառր։ եթե մինչն դարը լեզվական ուսոսինասիրության չատ ճարցեր կազմում էին փիլիսոփայության, ֆիլոլոգիայի ն ճարտասանության տնօրինությունը, ապա այլս շրջանում էլ լեզվաբանությունը դիտվոս| է

կատ որպես բնական գիտությունների մի մասը, կամ որպես ճոգեւ բանության յուրատեսակ կցորդը: այս բոլորին միանոսի 4) Վերջապես,

է

ն

այն,

ՃՃ

դարում լեզվաբանական գիտության մեջ արմատական փովխոխություններ նն կատարվում: կարելիէ ասել, որ իսկական ընդճանուր լեզվաբանական ճայեցակեւոր մշակվում է 147 դարում, երբ չանքեր են: արվում վերացնելու 111 դ. լեզվաբանության սաճմանասվիակությունները՝ միակողմանիորեն տարվելը սպատմա-ճամեմատական ճետաղզոտությամբ ե լեզվաբանությունը ոլսվես կախյալ լնադավառ դիտելը: իՀարկե,այս ճարցի լուծման մեջ քիչ չեն ծայրաճեղությունները, որոնք պասոմական որոնումների ճանապարճին ռր

լիովին Հասկանալի են: եթե պերիողիզացիայի Հարցում գոյություն ունի քիչ քե շատ միասնականություն, ապա այդ բանը չի կարելի ասել նյութի սիսեն տեմավորման Ճարցի մասին. ոմանք նյութը սիստեմավորում ուղղությունների (այն էլ ոչ առանց րստ բոտ ճեղինակների, ոմանցք՝ ժամանակագրական ), ոմանք րատ լեզվարանուխախտումների դիսցիպլինների, ոմանք էլ՝ ըստ տվյալ շրջաթյան բաժինների Խուի ճանդես եկած կարնորադույն պրոբլեմների ն այլն: Այսպիորոշակի ոկզբունքներ չեն դեպքերոսիէլ դոնսցուցիչ սով, բոլոր ճիմքում դրվում են: առանձնացման մշակված:Ուղղությունների ն մփետարբեր սկզբունքներ՝ մերթ լեզվաբանական կոնցեպցիայի ու

ու

թոդի բնագավառում ճանդես եկած տարբերությունները՝ «ամաղատասխան անվանումներով ճանդերձ, մերթ էլ այլ կարգի «ատկանիշներ՝ դրանց Ճճամապատասխանայլ անվանումներով. ալուղես՝ անվանումների նատուրալիզմ, պսիխոլոդիվմ, սոցիոլոդիզմ ն այլ կողքին, որոնք բնորոշում են լեզվի ըմբռնումը, ճանդիպում են ն են երիտքերականներ, Ժննի այնպիսի Ճորջորջումներ, ինչպիսիք

կաղանի դպրոց, Մոսկվայի դպրոց ն այլն: Քննարկվող լեզղվաբաններիընտրության ճարցում ոչ միշտ են դեր խաղում` օբյեկտիվ չափանիշները: իճարկե, բոլոր դեպքերում չէ, որ «նա-

դպրոց,

քավոր է դիմել միասնական սկզբունքների, ժամանակագրական խախտումներթույլ չտալ, տրադիցիոն անվանումները Ճճաշվիչաոնել ն այլն. բայց այս բոլոր դեսղքերը կարելի է ճասցնել մինիմումի, եթե ճանղես բերվի իրական պատմականություն ն Հետեողականություն:

պատմության՝նեբկա աշխատության Լեզվաբանության մեջ: կիբառվող պեբիոդիզացիայիսկզբունքնեբը.--(եղվաբանության-

ՃՃ

«վլատմության պերիոդիղացիայի միասնական սկզբունք ն նյութի օիառեմավորման ոսցիոնալ եղանակներ մշակելու Ճարցերը լու-

է նկատի առնել այն գլխավորպրորլեմծելու Ճատարճարկավոր են նրա իրավասության բնագավառը: Այդ ները, որոնքկազմում

կարելի պրոբլեմները

1) լեզվաբանական որոնց վերաբերուսի են ունեցած Ճարաբերուայլն այն ուսուսինասիրող թյան, նրա ծաղման ֆունկցիավորման, մնացած գիտությունների իջ գրավածտեղիըմբոնուդիտության՝ են որոնց վերաբերում տը. Հ) լեզ վաբանականմեթոդի պրոբլեմները, չեզվի նկատմամբ ունենալիք մուռեցուհծը,լեզվի ուսումնասիրության է Հանգեցնել երկու խմբի.

տեսության (կոնցեպցիայի) րոբլեմները, եզվի բնույթի, այլ երնեույթների Հետ նրա ու

լեզվաբանական եղանակները, լեզվական նյութի սիստեմավորումը, առանձնացուին բաժինների դիսցիպլինների լեզվաբանության խմբավորումը: ո"լատմության երե մենք փորձենք պարզել լեզվաբանության դ. սկզբներում կատարված «եղաշրջման բնույթը, ապա մեջ 1Ա կտեսնենք, որ այն վերաբերում էր առաչին Հերթին մեթոդին: Այդ Հեղաշրջման էություն այն էր, որ լեզվի ոչ ղ(ատմական, մեւուսֆի է լեվվի պատմական ըմբբոն ղիկական ըմբոնումը փոխարինվում էր դեպի լեզվական երնույթների որ մի վճուսկան քայլ աբ, ու

ու

-

նկաոոմաբ

դիալեկտիկական վերաբերմունքի մշակումը:իճարկե,

ն այլ կարդի սվփուխոխություն միասին տեղի են ունենում ոլա ական մոտեցման Խեր, բայց գլխավորը, այնուամենայնիվ, արմատավորոսին էր: Այսպիսով, եթե ելնենք լեղվաբանության նրա ղվարդացմանօբյեկտիվ օրինաչուխությունների բնույթից, աղա պասուության սվերիողիզացիայի Ճճիմքում պետք է ղնենք առաջին Հերթին լեզվաբանական մեթոդի գզարզացման մեջ կատարված ւրա

-

ճետ

դիտուՀասկանալի է. լեզվաբանությունը բնագավառների նման կյանքի է կոչված բավարարելու որոշ կարգի տպաճանչմունքներ: եզվաբանների շառարակության չանքերը բնականաբար պեւոք է առջին «երթին ուղղված լինեն դեպի տյդ /լաանջվունքներիբավարարփան, որքան կարելիէ, ժ՝ դեպի այլ կերպ ավելի ոացիոնալ եղանակների յշակուը, լիզվի ուսումասիրության տվյալ ժամանակաշրջանի պաճանջմունքներին ամենից ավելի ճամապատասխանող մեթոդի Հայտնաբերումն կատարելագործումը: Սակայն այս դեպքում ճարկավոք չէ նկատի ունենալ որոշ ճանդամանքներ: նախ՝ Հասարակության եթե «լաճանջմունքները միայն գործնական բնույթ չեն ումենում, եվ այդ տեղաշարժերը:

քյան

այլ

ամա

ու

սկզբնապես դիտությունների զարգացումը կոչված է բավարարելու չասարակության դրեթե միայն գործնական տպաճանչմունքները, ապա աստիճանաբար երնան է դալիս նան տեսական չետանքրքրուբնագաթյուն: երկրորդ՝ գիտության վարդացման լուրաքանչյուր ելնում է իր զարվառ որոշ Ճարաբերական անկախություն ունի, դուցման նախորդ ընթացքից, որոշ պատրասոի նյութից: կեզվարանես կիրառելիէ Էնգելսի ույն դրույթը, րոտ նությաննկատմոասիը որի «որպես աշխատանքի բաժանման ճատուկ բնագավառ), յուրաիբրն նախադրյալ քանչյուր դարաշրջանի փիլիսուիայություն են Հանձնել նրան որ մի ունի որոշակի մւոածողականնյութ, ն որից նա էչ». գիԱյս առումով ելնում հր նախորդները, տության սովյալ լ ւադավառի Հարաբերականանկախությունը դրսեվորվում է առաջին «երքին նրա ուսումնասիրության առարկայի եղանակների կատարելադոյություն ունեցող Հեւտավուության՝

վերացման,Հեւտա-չ գործման, իշխող տեթողի Հակասությունների մշակման, առարկան ավելը լոսվմաղուոության նոր եղանակների կողմանիորեն ընդգրկելու ձղաման մեջ: Սովետական լեվվալոանական գիոությունըվաղուց է Ճաղքաճարել վուլգար սոցիոլողիկմը, տպասոմությանպերիոլեզվաբանության որ ճանդես է եկել նան Վ. Բ. Ապտեաե դիզացիայի մեջ. այսպես, Ն. Ց. Ճեւոնորդներ ե Ն. Ս. փինչսովնտական շրջանի լեվվարբանուկարը Բիկովասկինշ

թյան պատմության պերիոդիզացիայի ճամար ճիմք

են

ընդունում

կապիտալիզմի զարգացման էտապները՝ տարրբերելովծավալման (477 դ. վերջերից մինչն լեվվալանության Ճիմնադրման շրջանի

վերչը)։ կայունացման (247 դ: 1840--80-ական թվականները՝ հ քայքայման չրջաններ։ նման պեՇլայխերից՝ երիւոքերականներ) րբիոդիլացիան, իճարկե, գիտության վարգացման

աչքաթող

է

անում

լեղվարանական

գի ության առանձնաձճասկությունները՝

բնադավուռը ուղղագծորեն կապելով տնտեսական փոխիոխությունների չետ, «աշվի չառնելով ոչ այլ կարդի դորժոնների միչակա օղակների ազդեցությունը:, ոչ էլ իր իսկ լեզվարանության դարդոացտման նախորդ շրջանի ստեղծած նյութը: երրորդ՝ լեզվալա-

այդ

ո:

չչ

ր Ե ՄաՐՔ» 8.փեելա 8.

իճ

ՊՃՇղոծ

ԱՕՑՇԱՕԲ,

1950,

ՃՃԱ

էջ

Է,

Ճուծաշքե

ՊԱԱՐՏՑՔԸԼԱՎԱՇԸՇԽՕ

,113866182 ԼՃԱՈԱ", Հմմա.

027--630:

9.

Մարքս»

Ք

Ընտիր ԸՇ Է

Փքօուծր

երկեր,

ԽԵԱՕՏՇա

ՕԿճքՇղրելՇ Ճ, 1931, 8--Տ.

Ֆ.

Ինգ ելս,

քի,

Ընտիր

8.

ծրքան, 1959,

1,

Շօտքծխօւաօծ ՈՕՊՕ-

ՅՅ

երկեր,

ԽքեՇԱԸՐՕ8-83ԵԼճ.

լ,

նրնան,

նական մեթոդի վլարդգացումըանձճրաժեշտոորեն կապվում է լեղլվաՃեւո, նրանից այն Հի կարեբանական տեսության (լոնցեպցիայի) լի անջատել. մեթոդը նե տեսությունը, վերջիվերջո, ճանդես են գադոր ձ կապի մեջ, Ո մեթոդի Թերությունլիս գիրկընդաաոն, փոլվուս արմանիքները ճաճախ որոշվում են տեսության (կոնցեպններն ցիայի)բնույթով:կարելի է նշել, որ եթե 7417 ղ. լելվարանական մեթոդի Ռեջ կոաուսրվածճեղաշրջումը, մի կողմից, կապված էր լեզփյուս կողմից։եծ վական նյութի ուսումնասիրության 2եւտ, սողա, չոսիով պայմանավորված էր այլ գիտությունների մեջ տեղի ունեառանձնաճատկությունցող փուվոխություններով. մեթոդի որոշ որոշվում էին լեզվալրանության մեջ իշխող ներն էլ շառ բնով լոգիցիզմով, նատուրալիվմով կամ պաիխոլոգիզմով։ Այս բանը եկատի ունենալով է, որ լեվվալոսնության պատմության չրջանների մեջ ենթաշրջաններ առանձնացնելիս ե բնութագրելիս՝ մենք նկատի ենք առել լեզվաբանական մեթողի ուղղվածությունը (էճղքճտ11631մեթոդը րե տվյալ այն իշխող շրջանում ճանգամանքը, 1(0ՇԻԵ), ի՛նչ կողմով է ուղղվաձ դեպի Հասարակության պարանչջմունքները, Հառարակության ո՛ր կարգի պլաճանչմունքներն է բավարարում, ե ի՛նչ ճե «ոարարբերուսրա կալված ի՛նչ երանդ է ստանում ւա ոիության նախորդ փուլի թյան մեջ է դտնվում լեզվարանության Տետ։ Սրանով իսկ կամուրջ է դցվում լեղվալոսնության վարգացման փուլերի ն Հասարակության այս կասիայն շրջանի լեղվական ու

փուլում, Տետաքըքրությումների միջն։ Ցարգացմանյուրաքանչյուր ունեն լեզվի ըմբոնուիներ, որոնք սակայն,դոյություն տարբեր են ճանդես ղալիս լեզվաբանական ճոսանքների կոնցեպցիաների ծագման, վարղզացման ձեով:կեղվարաններըլեզվի լնույթի, ֆունկցի ավորման մեկնաբանության Համար ելնում են գոյություն ունեցողորոշ կարգի ընդճանուր ըժլունուսիներից կամ առաջ քաշում ու

ու

սեւքական ըմրոնումները, ընդ որում լեղվարանության ղդարգացիան ւաղրլ'եր շրջաններում դրանք դրսնորվում են միատեսակ կերպով: Մինչն 117 դարը, երբ լեզվաբանությունը գոյություն ու« ներ ոչ ախաքուր» ձեով, այլ ֆիլոլոգիայի, փիլիսուիույության

ճարտասանությանընդերքում, բնականաբար լեվվի ըմլրոնումներն

էլ «ենվում էին այդ բնագավառներում իշխող ընդՀանուր ըմբոնումների վրա։ 2771 դարում լեզվաբանությունը դառնում է «ամեմատաբար ինքնուրույնբնագավառ, բայը լելզվալրաններըչեղվի բնույթի, ծագման, ղարդացման ֆունկցիավորման պրոցեսի մեկնալոսնության ճամար Հիմք են ընդունոսի լեզվարանության ճետ այս կամ ու

ՃՃԱԼ

առնչվողգիսւությունների սովլալներնսկզրունքները։ այս դարի լեզվաբանական Ճճոսանքների Բնականաբար, խմբավորկողմով

այ

ու

ճամար ճիմք պետք է ծառայի այն ճանդամանքը, թե ո՛ր գիտություններն են Ճճատկապեսճիմք ընդունվոսի։ 17 դարում տասոաիՃանարբար արմատավորվում է լեզվի՝ Հասարակական ինքնուրույն բնագավառ լինելու ըմբռնումը: Սրա ճետ կապված լեղուն ոմանք ակսուիեն քննել իմանենտորեն,այլ հրնույթներից կտրված,ոփանք են այլ էլ լոկ այն կողմերով, որոնք կապվու վիտությունների ուսումնասիրության բնագավառների ճետ: «Մաքուր» լեզվաբանուեն լելվարանաԹյուն ստեղծելու փորձերին ղուդընքաց ստեղծվում դիտական քննության այնպիսի կուն Ւիջդիսցիողլիններ, ուղղություն ներ դիսցիոլիններ,որոնք կամուրջ են նետոսի լեզվաբանության փոխաքնքության առոաւրկաների ըստ գիտությունների միջչե՝ այլ գարձ առնչությունների, բայց (ի տարբերություն դարի)աուսնց խառնելու կամ նույնացնելու լեզվաբանությանբնագավառը այլ բնագավառների ճեւո: ՊՃ դ. ճոսանքներն սկզլ"ական շրջանում դեոնս պայմանավորվածեն (թեն շատ ավելի բիչ չափով) գիտաման

ու

կան այլ

ըմբռնումներով,չրայց բնագավառների

աստիճանաբար

ավելի | ինքնուրույնանում, ե լեզվի լեզվաբանությունն ավելի ուսումնասիրության բնագավառներն ավելի են սաճմանոաււվատւվում: Ըիդճանուր աոմառսիր,փոքր-ինչ պարզ ղարձնելով ճարաբերությունկարող ենք ասել, որ մեթոդը իմք ների իրական բարդությունը, ենք ընդունում լեվվաբանության պատմության ճարցերի ժամանակային, իսկ տեսությունը (կոնցեպցիան )՝ տարածական |լսմբավորման Համար: ընդ որում ենթաշրջանների առանձնացման սկրզու

բունքը կամուրջ է ծառայու դրանց միջե: Սակայն վերնում շարադրված սկզբունքները լիովին «մաքուր» ձնով չեն կարող կիրառվել. 1) լեզվաբանության պատմությունը որպես գիտական դիսցիպլին ճենվում է որոշ տրադիցիայի վրա, ն ճնարավոր չէ լիովին «րաժարվել նրանից` առանց լելվարանության ժառանդորդականությունը խզելու վտանգի: Այս դեպքերում մենք ատիւվված ենք եղել մոցնել կրկնակի անվանումներ, որոնցից մեէ կը բնորոշ է մեր սկզբունքի ճամար, մյոար անճրաժեշո տուրք տրադիցիային. այսպես, օրինակ, «պաիխոֆիզիոլոգիղմ» ընդչանուր անվանման ճետ միասին որոլես նրա տարատեսակներ տրվուժ

ն «երիւոքերականություն», «կազանի լեզվաբանական դպրոց» ն «Մոսկվայիլեզվաբանական դպրոց» անվանումները այլն: 4) Ռրքան էլ ձգաննք ընարել այնպիսի անվանումներ, որոնք ամենից

են

ՃՃԼՄ

ավելիլավ արոասցոլեն քննվող նյութը,այնուամենայնիվ, ետք է նկատի առնել, որ դրանք չեն կարող ապաոռրհլ բնութագրվող կոնցեպցիայի չությունը ն ավելի կամ պակաս չափով պայմանական նույթ են կրում. որոշ դեւպլքերուի դրանք կարող են շատ լավ բնութագրել նյութը, մինչդեո այլ դեպքերում կարող են ավելի պակաս ճաչջող կամ էլ միակողմանի լինել: 3) Նյութի ժամանակադրական բաշխումը միշտ էլ կապված է որոշ դժվարություննախ այս կամ այն շրջանը մյուսից կտրուկ ների «ետ. առանձնանում, դարային սաճմաններով չի բայց նպատակաճարմար է, օրինակ, ՄԱ11դարը առնել ամբողջությամբ նլ ասենք, 1816 222 ոչ թե սկսել, Բոպպիառաջին դրքի լույս տեսնելու ժամանակից. երկրորդ՝լեզվաբանները միշտ չէ, որ գործել են ժամանակագրականորեն ստակ սաճմանազաւտված չրջաններում, նրանց ճայացքների մեջ ճաճախ փուվոխություններ են կատարվել ն այլն. այս դեպքու բնականարար այս կամ այն լեղվարանին դնու) ենք այն շրջանի մեջ, որ նրա ճայացքների ճամար ավելի բնորոշ է ն որին վերաբերոսի են նրա ստեղծած լեզվաբանական Հիմնական արժեքները. երրորդ՝ որոշ ճեղինակների դգործեր տւղագրվել են ոչ իրենց ապրած ժամանակ, ճայոնի են դարձել երբ իրենք՝ճեղինակներն շատ ավելի ուշ, երբեւին էլ այն մամանակ, այլնս չէին ապրոսի. այսպես, Սոսյուրը՝ սոցիոլոդիական դպրոցի Հիմնադիրը,վախճանվել է 1913 թ., մինչդեո նրա գլխավոր գիրքը լեզվարաններն են ճամընքաց քայլել ժամանակի նվաճումների Հետ, թեն այսկամ այն կոնկրետ բնագավառում նրանք կարնոր դեր են կատարել տվյալ շրրջանում ն պետք է Հիշատակվեն Հենց այդ շրջանում: 4) եթե բազմաթիվ դեպքերում տվյալ լեզվաբանի դործունեությունը «ատակ կերպով կապված է այս կամ այն լեղվաբանականուղղության Ճճեւո յույս

է տեսել 1916

թ. չորրորդ՝

ոչ բոլոր

պետք է քննվի սրա փեջ, ապա պատաճում է նան, որ տվյալ լեվվարանի զործունեությունը նույնպիսի ճոտակությամբ չի կապված այս կամ այն ուղղության «եւ, կարեոր է առաչին ճերթին այլ լեզվի ուսումնասիրությաւն այս կամ այն կոնկրետ բնադավառում ձեռք բերված արդյունքներով. այսպես, օրինակ, Իոն Ռիսը լեզվաբանության պատմության մեջ կարնոր է առաջին Հճերթին՝իր շաուսծյուսական ուսումնասիրություններով, իսկ նրա լեզվաբանական ընդճանուր կոնցեպցիան որնք օրիգինալություն չունի ն առանձին ն

խնամջով չի

ձնակերպված.

կոնցեպցիան լեզվաբանության

սակայն Ռիսի շարաձճյուսական պատմաբանն իրավունք չունի ճմ

շրջանցելու:Այդ հույնը կարելի է ասել այս կամ այն մասնակի կամ ա յս այն պրոբլեմին, լեզվին նվիրվածուսումնասիրություն -

ՆԺան

ների մասին: դեպքերում մենք վարվել ենք ճեւոնյալ ձնով. լեզվաբանական կոնցեպցիաների ն ուղղությունների դլխավոր ներկայացուցիչների ճայազքների ն ճիմնական աշխասոությունների բնութագրումից ճետո քննում ենք առանձին բնադավառներուի վյալ ենքաշրջչանում ձեռք բերված մասնակի նվաճումները: 5) 11 դարի լեզվաբանության պասոմությունը ճնարավոր չէ քննել փիասհական ձնով. սովետական լեվվաբանության վարգացումը սկվրնական որոնումների կարճ շրջանից ճետո ընթացել է իր ուրույի ճաքան արտասաճմանում: Հետնարար՝ նապարտճով, մենք այն առանձնացրել ն քննել ենք անկախ ձնով 271 դարի լեվվաբանության ույսոլիսով, բաժանելով երկու Ճատվածի: 6) Պատռպլատմությունը, մա-ճամեմատական լեզվաբանության ճիմնադիրները սովորալար: քննվում են առանձին. այդպես ենք վարվել ն մեն ք՝ որոշ չափով խախտելով նյուքի բաշխման ընդճանուր սկզբունքը: 7) ճանի որ, ի սոարբերություն լեզվարանության պատմությանը նվիրված աշմենք աշխատել խթատությունների գերակշռող մեծամասնության, ենք ընդդրկել լեվվարբանության ոլասոմությունը՝ հր սոտրածական դրեթե ողջ կտրվածքով, բնականարար առաջացել են սլերիողիվացիայի միասնական սկզբունքների որոշման նոր դժվարություններ, ն Ժենք չէ, որ պիտի ասենք, թե ի՛նչ չափով ենք կարողացել "աղզ-

թաշճարել դրանք:

եր աշխա1եզվարանությոանոլոսոության ովլերիոդիղացիան տության մեջ ընդունում է »հտնյալ տեսքը. մ. Սոտոիկ-վերլուծական լեզվաբանության ձնավորման շրջան

(ճին լեղվարանություն--լեզլվարանական դիտելիքների ռկվըբնավորումից մինչն 47111 ղ. վերջը). այս շրջանի ճամար կարելի է տարբերել

1.

ենթքաշրջաղ.

Ց

մ (ճին դարեր).-Ասղլոստերիորիսւտավան իղոլյլացիոնիզլ

Այս ենթաշրջանում ոկիվզը առւնող լեզվաբանական դիտելիքները, նախալել վարանուկանպասկերացումներին, Հանդես փոխարինելով

գալիս իրարից դրեթե անկախ կենտրոններում (երկրներում) ն առանձին ընադավառներումի (եզվի գրի ուսուցում, փիլիսուխաեն

ու

վատ.

օճետնյալից» |ճակառակ 1 քՍտէ6ը1011

Թյուն)| ն լատ.-Հիտալ.-«ֆր. |ՏՕՑԱ(Ո) մեկուսացում,

ՃՃՄԼ

մեկուսություն»

բառերից:

ք

ՂԺԱ-ի, 1 թժտենո1-7

առանձնությունչ «առանձնացում,

Սրա «ճետ կապված, ժի աշխատանք): կողմից,լեղվաբանական Ճեւոնություններն ընդճանրացումները են վրա միայնւովյալ լեզուների ընձեռած փաստերի ՀՃենվում յություն, բանասիրական

ու

ու

կաշկանդված

են

այղ

լեղուների

բնույթով

ու

առանձնաչատկու-

վլարգացումը թյուններով,մյուս կողմից, լեզվաբանության

պայմանավորված է վյալ ճնարավորություններով:

ղեռնս նազավառրների պաճանջմունքներով ու

ղոդմատիզմ (միջին դարեր--վաղ միջնաՀ. Ապրիորիոտական|

դար).--Այսենթաշրջանում

տելիքների

ունենուի

լեզվարանական գիազդեցության մի քանի սաճմանափոխանցում՝

որոշ

տեղի է

փակ ոլորոոների ներսում ն դրունց ենթարկում եկեղեցու ւ իշխրող Սրա ճետ կապված, մի կրոնական իդեոլոդիայի պաճանջներին: կողմից, լեզվաբանական Ճեւոնություններն ու ընդճանրացումները բերում առվրիորի բնույթ, Ժյուս կողմից, լեզվատուսկան բանական գիտելիքների ընկալումը կատարվում է դերավանցապես դոդգմատիկորեն անքննադատաբար: են

ձեռք

ու

նե ուսդիոնալիատոական ունիվերպիրիկ-տեանիկական ն 171-171 ենթաշրջան դդ:).--Այս ռալիզմ՞(վերածնության

3.

էմ

շրջանում

աստիճանաբար Ճաղթաճարվում

են

ինչպես լեզվաբա-

նական ազղեցության ոլորտների սաշմանափակությունը, այնսլես էլ եկեղեցու կրոնի կաշկանդող ազդեցությունը,աննախընթաց են լեզվաբանական աշխատանքի շրջանակները: կերւվով մեծանուի Սրա ճետ կապված, մի կողմից, պաճանջ է առաջանում մշակել ու

ամենաբազմազան կառուցվածքի լեղուները Ճեշտությամ նկարաոր կատարվոսիէ գերազանցապես լատինական

դրելու եղանակներ,

էմղզիրիկ-։ոեխանիկակուն ակզբունքների լբաղզայի քերականության

վրա, մյուս կողմից, (անականության դիրքերից վերանայել լեզվաբանական րոլոր նախորդ դրուլթները ն ստեղծել բոլոր լեզուների ճամար կիրառելի բանական սկղբունքներ։

17.

Պատմա

լեզվաբանության ձեավորման: Համեմատական այս դար). շրջանի ճամար

շրջուն (նոր լեզ վոլբանություն-211

նույնպես կարելի է տարբնրել

ենթաշրչան.

Լատ.Հ քԱՑՐ: «նախորդից»(նախքան փորձի: այսինքն՝փորձի:փաստերի վրա չճիմնեվող) բառից:

նախքան

փաստերը,

ԱՈԱԲԻԱՏՅԱՏ «ճամրեդնանուր, Վերջին բառի ծագում է լատ. բնդծանրականչողջ աշխարծն բնդգրկող, ճամաչխարճային, տիեզերական» բառիցէ3

ՃՃՄԱ

7.

04274դ.

Մագումարանական (գենետիկական) կոմպարատիվիլմ: գիտության մեջ կնար).---Մասամբ՝ տիրապետություն

ճՃաստատողընդճանուր գաղափարների, մասամբ էլ` լեզվաբանական փաստերի ճավաքման, դասակարգման մեկնաբանության նախորդ փորձերի բազայի վրա ճանդես է գալիս պատմա-ճամեմատական լեզվաբանությունը որպես փիլիսովայությունից, բանասիրությունից հ լեզվի դպրոցականգործնական ուսուցումից անկախ ընագավաոր՝իր ուրույն խնդիրներով մեթոդով. լեղվարանության ուշադրության կենտրոնում դզոնվում են գենետիկական ւպրոբլեմները՝ ժողովուրդներիծագման ն լեզուների քերականական կառուցվածքների կազմավորման ճարցերը, ընդ որում այդ պրոլ'լեմների լուծման բանալին ճաժարվում է լեզուների (ցեղակից լեու

ու

զուների) ճամեմատությունը: ՛. կոմպավերականդնողական(ռեկոնուորուկտիվիստական) կողմից՝ բնական գիտուբրատիվիզմ(411 դ. 11 քառորդր).--Մի

թյունների (ճատկապես բիոլոգիայի)ն Ճճոգերանության վզտրզաՀամեմատության ուղղությամբ ցումը, մյուս կողմից` լեզուների են առաջ բերում լ աումա -ճամեկուտակված նյութը տեղաշարժեր կեզունեմատական լեզվաբանության զարդացման բնագավառում: րի ճամեմատությունը շարունակելով դիտել որպես դգլսիավորմիջոցը՝լեզվաբանները փորձու են պարզել ճամեմատվող լեզվական տիավորների նախաձնեերըե նպատակ դնում վերականգնել ճամեմատվոզ լեզուներին ծնունդ տված «իմբ-լեզուները: 3. 0րինասաճմանչական (նոմոթետիկական) էվոլյուցիոնիզմ գիտությունների լնագավա(ՃԱ դ. վերջին քառորդը).--Բնական ռում կատարված Ճճայտնագործություններըե ճողդեբանությանՀետաղու նվաճուիները՝ մի կողմից, հ լեզվաբանության մեջ մի շարը կարնոր Հնչյունականօրենքների Ճաստատոմիը՝ մյուս հողմից, ատեղծում են այն ճամովմունքը, որ լեզվաբանությունը կարելի է դարձնել միանգամայն ճշգրիտ օրենքներով առսսջնորդվող գիւտություն: Սրա ճեւո միասին, ոչ առանց Դարվինի էվոլյուցիոն մունքի ազդեցության, լեզվական պրոցեսը սկսում է պատկերացվել որպես աննկատ էվոլյուցիոն փոփոխությունների անընդճատ շարք, ն գիտական միակ ճնարավոր ճայեցակետըրճափարվում է պատմականը: ուս-

Հուն.

ՎԵՏ

մային, ծագմանբ փՔառերից:

ՃՃՄԼ

Հուն.

0օ(լ84:94

«ժագում»

վերաբերող»

ն

լատ.

բառից կազմված ածական ) «Փագուչ-

Ըտքճրոլ

Ա»

«ճամեմատական»

«ՕԱ0ՑՀՂաշ«օրենսդրական, օրինասաճմանչական» բառից:

111. Սիսւոեմային-վերլուծական լեզվաբանության ձեավորման

շրջան (ժամանակակիցլեզվաբանություն--11 դար). այս չրջանի. է նալատակաճարմար բաժանել երկու նյուքը Ճասովածի, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի իր ղարդացման լուրաճառկությունները. ի արտասաճմանյան Ա Հատված. նախասովետական լեզվաբա2 է որի ղարդացման Մեջ կարելի նություն, ատրըերել ենթաշրջան. 1. Ֆունկցիոնալիստական սինխրոնիզմ (17 դ. սկզբից մինչե Հ0-ական թվականների վերջերը).--Մասաժբ՝ փիլիսուիայության: մեջ դիտական զանազան բնադավառներուի չանդես եկած նոր: ասար էլ՝ 112 դ. լեզվաբանության միակողմանի դաղափաբները, ղարդացման ճանդեւլղ առաջացած ռնակցիան ճիմք են տալիս լեզքննադասուսկանվեվաղչանության նախորդ շրջանի դաղավփարների բանայման ճամար: Այս ենթաշրջանի դրեթե բոլոր լեզվաբանական ուղղությունները ճանդես են զալիս 11 դ. վերջին քառորդում տիրապեւտող երիտքերականականուղղության միակողմանի պատմարոճման (ատոմիզժի), կանության, լեզվի ամբողջականության ուղղությունները այս լեղուն նեղ էմպիրիզմի քննադատությամբ. են առումով քննում ֆունկցիոնալ դիրքերից՝այդ բառի ամենալայն արտաճայտչականֆունկցիաների (է՛ լեզվի աղորդակցական տարբեր կողմերը, ն՛ լեզվասիստեմի բաղադրիչներիֆունկցիաներն: ու

ու

ֆունկցիոնալ փոխճարաբերությունները):

2.

դելիմիտացզիոնիզվշ կառուցվածքային (ստրուկտուրային)

20-ական թվականների վերջերից մինչբ մեր օրերը).--Այս ենթաշրջանում հա՝ մասամբ փիլիսուվիայությանմեջ ն ամենատարբնր գիտությունների բնագավառում ձանդես եկող դաղավփարներըյ.

(44

դ.

մասամբ էլ լեզվաբանության նախորդ ենքաշրչանուի կատարված ուսուփնասիրություններն ճայտնված մտքերը ճիմք են տալիս լեղուների կառուցվածքային իմանենտ քննությունը Ճճամարելուլեղզվաբանության միակ ճիմնական բնագավառը ն ւնաժքով սաճմանազատելու լեզուն այլ երնույթներից լեզվաբանությունը՝այլ գիոություններից։ Այս կապակցությոմբ՝ ձնավորվում են նան լեղվայ/անության այլ դիտությունների միչն կանդնած մի շարք դիս-. ու

ու

ու

Հուն. (099- «ճամա-7Դ-) 1քօ»օՀ «ժամանակ» բառից. սինխրոնիա էզոչվում լեզվական հրեույթների փոխկապահցվածությունի յուբաթանչյութ տվյալ մոմենտում' ի տախինրություն դիախրոնիայի (երնույթների պատչմական ճաջորդականկապի): Լատ. ՏԵՒԱՇԵԱԼՆ «կառուցվածք» ն մճտլեճիօ0 «ռաճմանազատում).

սաճմանորոշչում» բառերից:

ՃՃ1Ճ՝

Ջիպլիններ,

որոնք լեզուների

ներկառուցվածքային քննությունը

Ճամարելով բուն լեզվաբանության նպատակը՝ իրենք ղբաղվուի են տեխնիկական լեզվի քննությամբ՝ ճոդեբանական, ֆիզիոլոգիական, ն այլ նկատառումներով. սրանով իսկ փորձեր են արվում ճշդգրոոփեն սաճմանավատելու լեզվի քննության վպանազանճայեցակետերը: Բ Ճաոված. Սովետականլեզվաբանություն, որը ձասվորվուի է մարքսիստական դիալեկտիկա-մատերիալիս տական սսխիլիսուիայության ճիմքի վրա, եր ղարդացման ընթացքում Ճճաղթաճարելով իդեալիստական ն վուլգար մատերիալիստական կոնցեպցիաների ազդեցությունը, ի մի բերելով նե քննադատաբար օգտագործելով նախորդ ողջ լեզվաբանական ժառանգության լավագույն կողմերը:

Լեզվաբանությանպատմության

ղարգացման որ.--վեզվարանության են

Հեոնյալ

Գ

«ատկանիշներով.

շոջանների բնոբոշ գծե-

շրջաններըբնութագրվում

1) Բու ժամանակույին առաջին շրջանի դործոնիՀաշվառման՝ է ճամար բնորոշ ստատիկ քննությունը (ստատիղմը),,երկրորդի

Համար՝սպլաւմականքննությունը (իստտորիզմը )շ, երրորդի Համար՝ կառուցվածքային-ժամանակագրական քննությունը (ստրուկտու-

բային խրոնոլոդիզմը ):: Առաջինշրջանում չկա լեզվի նկատմամլ պատմական ճայացք, ն լեզվի ուսումնասիրությանեղանակները սւտատիկ վերլուծության եղանակներ են: երկրորդ շրջանում Ճճանդես է գալիս պատմական ձայեցակեւոր, որը որոշ միակողմանիուստանում է Համարվելով միակ դիտականը: երրորդ շրջանում թյուն են տսլրուսի զարգացոնսի

հ՛

ն՛ ուռատիկ,

լամական

ձւսլեցակե

տերը, ընդ որում, ճրաժարվելով նախորդ շրջանի Ժմիակողմանի պատմականությունից, որոշ ճոսանքներ առաչնություն են տալիս ատատիկ ճայեցակետին: Գերադասություն տալով նրան պատմականի ճանդեպ ն այն դնելով լեզվի ուսումնասիրության «ճիմքում, որպես լեզվի սիստեմային ըմբոնման արտաձճայտություն, ժամանակակից լեզվաբանության ներկայացուցիչները լեզվի պատմակուն վերլուծությունը կատարոսի են ժամանակագրական շերտեր ճաստաւոելու միջոցով ըստ նախորդ շրջաններում լեղվասիստետի

Հուն,

ՉՆԱ

«ստատիկ,

կայուն,

քենելը ): «պատմություն» չ2Պօքռ

անշարժ» բառիվ

(լեղուն

առանց

սլատմական շարժման

Թյուն»

ՃՃՃ

Հուն.

Լատ. ՏԵՐԱՇԵԱՐԼ «կառուցվածք»

բառերից:

բառից նէ. ճուն.

կքՉ«օ127լռօ«ժամանակագրուչ-

բո ճին սիստեմիտարրերի՝ Կրած վերակավղվմուվորուժների, նոր աիստեւմիմեջ գրաված տեղի: 2) քատ նյուքի քննության ոռիրապետող մեթոդի՝ առաջին շրջանի ճամար բնորոշ է ստատիկ-վերլուծական քննությունը երկրորդի Հաիար՝ Ճճամեիատական (ոտատիկ-անալիտիղքը), երբորդի ճամար՝ սիստեմայինքննությունը (կոմպարատիվիզը),

Առաջին քննությունը (սիստեմույինանալիտիզմը): վերլուծական շրջանումուշադրությունը կենորոնացված է առանձին լեզուների

կառուցվածքի վերլուծության վրա, աստիճանաբար մչակվում են այդպիսի վերլուծության ն նյութի սիստեմավորման միասնական սկզբունքներ:երկրորդ շրջանում տիրապետող մեթոդը ծամ եւի ությունն է, որ կատարվում է կամ ցեղակից լեզուների, կաի միննույն լեղվի ղատմականորեն ճաջորդող շրջանների ընդձճանուրծադում ունեցող միավորների միջն. այդ նյութի սիստեմավորման ն վերլուծման սկզբունքների ճարցոսի կումոլարատիվիստներըճենվումի են նախորդների վրա: երրորդ շրջանում պաճոաւնջ է առաջանում վելերանայել վերլուծման նախորդ եղանակները, ստեղծել բոլոր ե եղանակներ ճամար դուննրի ստատիկ վերլուծման կիրառելի վերլուծման բարելավել պատմա-Ճամեմատականլեզվաբանության -

ելանակները. ճատուկ արժեք է ձեռք բերոսի սիստեմի գաղափարի ներմուծումը,որը պատմական վերլուծության մեջ Հճանդեցնում է ժամանակագրականչերտերի (տարբեր սիստեմներին ճատուկ երեվույքների) առանձնացման ն ներքին վերականգնման սկզբունքներին:

3) Շո

լեզվի կառուցվածքային տարրերի փոխճարալերության ըմ ոնժան առաջին շրջանի Համար ընորոչ է միասնականու-

թյունը, Ճամադրականությունը երկ(ինտեգրիզմը:, սինթքեւտիղմը), բորգի

Հաստ սբ՝ տրոճույնությումը երրորդիճատոար՝ (ատոմիղմը)շ,

սիստեիայնությունն «ղուղաձնությունը»(սիստեմատիվմը ն Առաջին շրջանում լեզվի կառուցվածքային վեր«իվզոմորֆիզմը»)3։ լուծության մեջ չի կորչում տվյալ (եզվի ամբողջականության | միասնականության զգացումը. բացատրվում է մասամբ նրաու

սա

եջ, նով, որ դեռնա շւա չեն խորացել լեզվի մանրամասների «Իա են մեկ լեզվի մեջ, ն ռոււիրնրանով, որ որորոխակվում տարրերի ո

մատ. 1Ո0ՇԶՇԻ«ամբողջական» րառից: ատոմ» Հուն. 2ՆԶԱՇՀ «անբաժանելի,

Հած թննությունը

):

Հուն. Ըշօ-

«ճամա-յ

մանրատ(իմա լեզվի տթոճված,

ճավասարաչ7-`2Փ

«ձն»

բառից 99.4

ուսումնասիրությունը քննվում է դեռես միայն տվյալ լեվվի դիրքերից, մասամբ նրանով, որ լեզվի ուսումնասիրությունը դեռ դործնական նպատակներ է Ճետաղզնդում,--իսկ գործնական ցումր սլաճանջուր է ամբողջի իմացում որոշ կոնկրետ նպատակի ՀՃամար,--մասամբ էլ նրանով, որ լեզվական ուսումնասիրության բնագավառը դեռ չի անջատվել այլ րնադավառներից: ծնրկրորդ շրջանու: առաջ դնացող վերլուծությունը աստիճանալար ճանգեցհում է ամբողջականության վգացման կորստի, մանրախնդրության ն «ատոմիզմի», մանավանղդոր լեզուների ճամեմատությունը ուշադրության կենտրոնում է, հ ճամեմատվող լեզուների ամլչող չականություն լինելու զգացումը թուլանում է: երրորդ շրջանում ստրուկտուփորձ է արվում վերացնել «ատոմիզմը»: Սիստեմի ն րայի դաղասիարներըՀնարավորություն են տալիս վերլուծությունը կառոարելու սիստեմի դիրբերից ն անալոգիա անցկացնելու տարմիջն բեր բաժինների մեջ կիրառվող վերլուծության սկզբունքների Առաչին շրջանում ուշադրության կենտրոնում է (իզոմորֆիզմ): ուսու-

ամբողջը: երկրորդ շրջանում՝ ամբողջի մասերը, երրորդ շրջանում" նրա մասերի փոխճարաբերությունը: ամբողջի ն բովան4) Բատ իմաստավոր միավորների (բառերի)ձնի ըմբոնման դակության (ճնչման ն իմաստի)փոխճարաբերության է ճամաՀամար բնորոչ շրջանի առաջին մեկնաբանության՝ ու

ու

քննությունը (սինթետիկ օնոմատիզմը դրական-անվանային երկրորդի Համար՝ վերլուծական-ձնային քննությունը (անալիտիկ ), երրորդի ճամար ֆունկցիոնալ-նշանույին քննուֆորմալիզմեր )շ: Առաչինշիջանում իմասսեմիոլոդիղմը թյունը (ֆունկցիոնալ տային միավորների (բառերի) ձեր ե բովանդակությունը առնվում` են միասնաբար, սրա ճամար Ճճիմքէ ծառայուսի բառի սինթետիկ որպես ըմբոնումը անվանում, մի բան, որ ենթադրում է ե՛ բաե՛ ռաձնե, բառիմատտ (ճարաբերությունըդեպի անվանվող առարորոշ կան): երկրորգ շրջանում աստիճանաբար տեղի է ունենում խզում ձնի ն իմաստի փիչե, ուշադրություն, կենտրոնացվում է ձնական վերլուծության վրա, բառի ամբողջականության ըմբոնումբ կորչում է ճանուն բաղադրիչների: երրորդ շրջանում փորձ է արվում վերացնել իմաստային միավորների (բառերի) ձնի ե է

Հուն.

Հուն.

բառից: օ0Առ «անուն» ժղիռ «նշան», օղիտադ«ճատկանիչ, նշան»,

բառերից «նշանակել» ՃՃՃԱ

ՉղԱսպան ժղատաա-

խվումը՝ բովանդակության

նշանի նե ֆունկցիույի դաղավփարների են ոմանք ճասնուի միջոցով: Այս դեպքու ժայրաճեղության, կտրում առարկայական «իմքից կամ դիտում լոկ որլես բառը նս

սիմվոլ:

«իմնական միավորների ծ) Սոտ լեզվական վերլուծության բնույթի՝ առաջին շրչանին բնորոշ է բառաչտառային քննությունը (լԼեքաիվմրկամ լոդգոմերիզմը: ն էլեմենտիզմը, լիտնրիզմը, ստոյխիզմը)շչ, երկրորդի ճամար՝ ալոիատա-շճնչյունայինքննությունը (ոսդիցիզմը ն ֆոնետիղմը), երրորդի Ճամար՝ձեույքա-4նչույքամասամբ էլ յին քննությունը (մորֆեմատիղմը ն ֆոնոլոդիվմը), քննությունը (ռելյացիոնիզմը «ղուտ» Ճճարուբերությունների )»: Առաջին շրջանում լեզվական քննության «իինական միավորներնեն բաոր ե տառը. լեզվաբանական ուսումնասիրության «իմնական բնադավառները խոսքի մասերի հե տառերի ուսմունքներն են: երկրորդ շրջանում լեզվական քննության Հիմնական միավորները արմատներն Հնչյուններն են. լեզվաբանական ուսումնասիրության ճիմու

ճնչյունաբունուձճիմնականմիաճնչույթներն են, մասամբ էլ Կիաքուր» «ավորները ձնույթներն րաբերությունները. լեզվական ճետաղոտության ճիմնական բնագավառներն են ձնույթաբանությունը (մորֆեմատիկան) ե ճնչույ-

ձնաբանությունն նական բնագավառներն են թյունը: նրրորդ շրջանում լեզվական քննության

ու

ու

Թաբանությունը ֆոնեմիկան): (ֆոնոլողիան,

6) Ըսա այն բանի, Թե լեզվի ո՛ր կոնկրետ դրսնհորմանվրա Լ ուշադրությունը կենտրոնացվում, առաչին շրջանի ճամար բնորոշ է բանասիրական-գրայինքննությունը (ֆիլոլոդիզմը կամ լիտերաոիզմը):, երկրորդի Ճամար՝ բանավոր-խոսքային քննության (ֆոհացիոնիզմի)՛ արմատավորումը, երրորդի ճամար՝ ֆունկցիոնալտարրբերաւկված քննությունը (ֆունկցիոնալ դիֆերենտիզմը): Ան Խէ «բառ» նճքղՂՕՍ օզ09«խոսքի մասեր» բառերից 11եետՈ46 «զրեր», ճուն. 001516 կատ. 616Ո6ոեղ «տառեր, տարբեր», «տառեր. տարրեր» բառերից Լատ. ԼԱՎ «արմատ» ն ճուն, Փար «ճնչյուն, ձայն» բառերից: 4 Փոնեմա «ճեչո Թ» ն ,ս/որֆեմա «ձնույթ» բառերից (ծուն.ժազմամբի: էա. ամեն) «ճարաբերությունջ բառից'

Հուն.

ն Հուն. Փմօիօլա«քանասիրություն» 11ԷԱ61811ԱՏ«զրային, գրաչ լատ. վոր, գրական» բառերիցմ ՛ Հունա-լատ. քհօոճելօ «ճնչակազմություն, ճեչում, արտասանություն» բառից: կատ. ԱԼԼԼԸբԲոՑ «տարբերություն» (էմա տարբերակում ) բառից

չրջանում սւշադրության կեւսրոնում են դրո վոր արատ դրանքները, գրավոր խոսքը. եթե արոասանության մասին խոսվում է, աղա լոկ գրավոր խոսքի Ճեօ ունեցած առնչությամբ (ուղատոիճանաբար սկսում են ղախոսություն): եոռկրորղշրջանում կարնոր տեզ ձատզացնել կենդանի ճնչմանը. գրավոր լսոսքը ուշադրության է արժանանում ճիմնականում այն չափով, որ չափով այլն արտացոլում արտասանությունը: նրրորդ չրջանում դրավոր ն բանավոր խոսք, արժեքավորվուսիեն ու տարբերակվուի ըստ իրենց ֆունկցիաների: 2) Ըատ լեզվի ուսումնասիրությ ան նպատակների առաջին շրջանի Համար բեորոշ է լեզվի նորձատիվ քննությունը (նորմա աջին

-

քննությունը (գետիվիզմը), երկրորդի ճամար՝ ծաղզումաբանական նետիզմը), երրորդն Համար՝ նկարազոտկան քննությունը (դեսպատակ շրջանումդերազանցավես կրիտիվիվմը):։ Մոռաջին

է

մեկնաբանելու, դրվում տալ ճին եքոտերը Ճիշյո ը'թերցելու ճիշյո գրելու ն խոսելու նորմաներ. ուշադրությունը կենտրոնացվում է այն բանի վրա, թե ինչպե՛ս ուհոք է ընքանա ի ի՛նչ նպատակ պետք է ունենա լեզվի ճարցերով զրաղվելը։ ծրկր"րդ շրչանում նպասսակ է դրվում պարզել լեզուների ցեղակցական կապերը ն զարգացման ընցացքը: կենորոնավվումէ այն ուշադրութ,.ունը հ

ւ.

ոբտեղի՛ցէ ծադել սովյալլեզուն

բանի վրա, թե

ն

են ոբտեղի՛ց

գալիս լեզվի տվյալ տարրերը: երրորդ շրջանում նպատակ է դրվում (եզվի՝ գոյություն ունեցող վիճակի (/ումնասիրությունն այնպես, ո

կա

ինչես

ն

ինչուհս կաղզմավորվել է. ուշադրությունը

կենտրո-

ի՛նչ րռ, ժամանակագրական ի՛նչ շեբտեւ են առկա, ը՛նչ հաբաբեռությո:ն կա եղած տարբերիմիջն: 8) Շոտ լեզվարանության առարկայի տարածական ընդգըրըկնացվում է այն բանի վրա, թե

մոն

ընհղճանրացշուն աստիճանի՝ առսչին շրջանի ճամար բնո. տշ.ռոանձնականքննությունը (սինդգովարիղմը)», երկրորգի ճամար՝ ասնական քննութունը (պլարտիկուլարիզժը)), ըսդճանրական քննությունը (ունխվերսալիզմը)ն երրորդի Ճամար՝ շրջանում լեզուներն առնվում էն առանձին, լեզվական ճեԱռաչին տազոտության հղաքակները մշակվում բն այս կամ այն լեզվի ճա մար ն մեխանիկոլնն կիրառվուի այլ եզուների նկատմամր, իշրոշ

ն

է լեղուների

Ք

Փե

կատ. Ա6ՏԸԼԼքԷԼ0«նրարագրություն» բառից: լատ. Տ1ՈքԱ18115 առանձին, առանձնական» բառից: ատ. ըտրելԸսլոյյլկվ «մասնակի, ասնական» բառից) Լատ. ԱՈԿՏԻՏՈԱԱՑ«բնգնանուր, բեդնանրական» բառից:

խում են առանձին (եզվաբանությունները. (եզվի տեսության ընդճանուր ճարցերի լուծման

ճամար ճիմք են ծառայում առանձին լեզվաբանությունների տվյալները. նրկրորդ շրջանում ճաստատվում են լեզլվարնտանիքներ՝րոտ ծագման ն ըստ քերականական տիպերի ընդչանրության. իշխում են մասնակի լեզվաբանությունները, ե լեզվի տեսության ընդճանուր ճարցերի լուծման ճամար ճիմք են ծառայում նրանց տվյալներն ու եզրակացությունները: երրորդշրջանում փորձեր են արվու ճաստատելու բոլոր լեզուների սկզբունքներ, մշաուսումնասիրության ընդճանուր եղանակներ կելու ընդճանուր օրինաչափություններ. իշթուի են ընդճանուր լեզվաբանական ուսմունքները: Առանձին շրջանները քննելիս բնականաբար պեւոռքէ ուշադրության առնվի ն նախորդ շրջանում ձեավորված ուսմունքների շճետագաղարգացումը: Այլ կերպ ասատ՝ պետք է ուռացվի ճետնյալ սխեման. ու

Առանձնակի

Մասնակի

Ընգծանութ

1) ձին լեզվաբանություն

|

լ 2) նոր կամ «դասական»

լեզվաբանություն

3)

Նորագույնկամ

լ

լ

.

|

| լ

լ

|

ժա-

|

մանակակից լեզվաքանու

.

ուն

|

լ

|

մեկնա9) ոտ լեզուների փոխճարաբերության ըմբոնման բանության, առաջին շրջանի Համար բնորոշ է լեզուների մեկուսացված քննությունը (իզոլլացիոնիզմը), երկրորդի ճամժարծ̀ագումաբանական-ճամեմատական քննությունը (գենետիկականկուպարատիվիզմը), երրորդի ճամար՝ ընդճանրական տիպղարբանական-ծագումաբանականքննությունը (տիպոլոգիական-գենետիկական Առաջչինշրջանում լեզուները քննվում են ժեկունիվերսալիզմը): աասցված,նրանց ծագման |ւ այլ լեզուների ճետ ունեցած փոլխճարաբերության ճարցերը լուծվում են կամ կրոնական ճայեցակետով, ու

ու-

Ճ

ՃՆ

կամ առանց որոշակի դիտական սկզբունքների: նրկրորդ շրջանում ուշյսդրության կենտրոնում է լեզուների ցեղակցական կաղհրի, լեզուների ծագման ու գենետիկորեն կապված լեզվարնտանիքների գիտական ուսումնասիրությունը: նրրորդ շրջանում ուշադրություն են գրավում լեզուների ոռիպոլոդիականընդճանրության, միջլեզվուտարբերուընտանիքային կապերի, լեզվական ընդճանրության թյան ներքին ու արտաքին գործոնների, լեզուների զարղադմուն ֆունկցիավորման ընդճանուր օրինաչաւիությունների, ցեղակցության ընդչանուր չափանիշների որոշման, լեզուների «ամըբնդճանուր աււնչությունների ու կապերի ճարցերը: ճարակից երնույթների ն լեզվաբանության ու 10) Ըսո լեզվի ըմբոնման՝ դրա իմացության մյուս բնագավառների կապի |է չոտատրորոշվածքննությունը առաջին շրջունի ճամար բնորոշ (սինկրետիզմը), հրկրորդի ճամար՝ կախյալ ջննությունհը (ղեու

ու

ու

ինքնակա քննությումի կողմից ն քննությունը ճասարակական ֆունկցիայի դիրքերից (սոցիալ-ֆունկցիոնալիզմը)՝ մյուս կողմից: Առաջին շրջանում լեզվի ճարցերը մշակն ճարտասանության վում են փիլիսուիայության, ֆիլոլոգիայի ճետ Հարցերի միասին. լեզվաբանությունը սաղմնավորվում է փի(սուիայության, ֆիլոլոդիայլի, ճարտասանությանընդերքում ն դոլություն ունի որպես փիլիսուրայական լեզվաբանություն (լեղզվոփիլիսութայություն), ֆիլոլոգղիականլեզվաբանություն (քերակահություն ճարտասանական լեզվալաբառարանազրություն) նություն (ոճի ուսմունք) ծրկրորդ շրջանում լեզվի «Հարցերը կապվում են գերազանցապես բնագիտական ն Ճճողեբանական

պենդենտիզմը)շ,երրորդի ճամար՝ անկախ նը (ինդեպենդենտոիխղզմն իմանենոիզմը՝

ու

ու

ու

ու

(մասամբ ն տրամաբանական) օրինաչափություններիճետ. լեզվաբանությունը ճանդես է դալիս որպես բնական դիւտությունների նե (ճատկաղպես ճոդեբանության կցորդը. հրո կենսաբանության) օրինաչափությունների բանալին որոնվում է այդ գիտությունների բացաճայտած օրինաչավիություններիմեջ: երրորդ շրջանում լե1

ծություն»

Հուն.

օ0րքղացաաչ «աինկրետիլմ.

բառից:

միաձուլություն,

ֆտարորոշվա-չ

ատ. մծքճոմճոտ«(ախյալ,կախվածջ բառից: դատ. 1Ոմծքճոմծոտ «անկախ, չկախված» բառից, Սառ այն բանի, Թե լեզուն իր ճր կողմով է ճատկապես ուչաղրություն լեզվի ձր կողմն է կարնոր բնորոչ ճամարվում" արտաՔին-ճնչյունականը, թե ներթինչ-իմաստայիեր:

գրավում,

ՃՆ

ու

ՍնֆՓՓ չնվաում «մզղնաղիթաղ»

ՉՎՈՉԱԳԱՅքԼ Հոռկ

լ

-ղամս (մմզջմսվ վեմոկ ղաոնուղոհ դոնքիաղումոնյաւռո դող ղղ մղղ -Զարդ սայզնեմուխ մմզդքախքնցատոմղ դոքքիսմժմժուոզ» Փանցզղս նղոկնմուր ժրորտտկղ «մզր վմզղժջաինոոտ վիեզը վմզդցմոսու "վմզդժղաղչմօ վմզղժօղղա ՛վմզդղիդխոտաոա վմզդքովժղչ ղան դտ ղ ձզի դամլքիսկտմոռուչղվիոկ ղց լյումսնատմոտմմզնմաչ որ -նմուր մմզն ղ միխողմ վիեղզ|«մղրաքքիսմսիտմողչ գտին «վինզեչ ղտկատդոնղվկ ՛մմզղատջտտխ ղալիսղտետրետմ վմզդանզգ1"մբ Հսնոջ վիեզ) ղց մվովուդվ ՛իսմզճմուչ վովողիտ ղվ) ոսի մժմժուս: -ցչ կվնմոր նվմզղկաողորոք նոխիողզրոտզվ ձր վոսծր վմզմոն ջտինոլ| մմզդյոսնամզկտոախցոնզ ղվոտր վինղ| դվլոկնմո դ ս

ս

ս

դլ

--"ծձղրզտքէմփսուսմկտոդտմ գտկտնսիսնսք մսզքստվգտկտիեղգ

ՍԺՂՂՈՎՍՑՈԺՎՈԻՏ՝ՈԾ

ՂՈՒՈՂՈ/ԺՈՒՇՑԱՈՎՈՂ ՂՈՏԺՎՍԵՆՄՂՈ

Հ

ոոմի

ղորղոմունմոո դոմքիսմզմումոչովախնղոմն ղղ ոսղնտաղաւողզի Մղոամքիսմնածա լոսդոձմմ նմամմզ :«ղվմուիունուն ղդոմցիամզմմոուո նղամն ղղ լյոսեղոչ «ջտիոտակ տղզչ վմզղղանքիատանատտզգչ սոկուոուր ղատնքիամզմմու: -զրոտ

լոսղոձզմմ նմամկմզ րոոիմն փ դրզմե մճմոչ

մղակիսնկատվե պ ղանզմ նղաոմղ մաոմողուտվի ղզ լոսիղսմրմ մոսղոձմ: ղվճոսը .(մբնվղավնաիյցա) մղանքիասղդմ ջտինկոմզմումուչ ւմուր ուտվնմոմմզ մղոալքիսղղժ ջտիկումզմմոուտւմուրոչ վնմամկմզ ջաինաղիսդ 4 Համողմ մորու Դ(Հրեվճվզվողըվնվ) մղոամքիիսղղժ յս վղոճմծ ղվճաստ ղարդամրմ ղտիիսմղմում ամցիսդամողկգը Հտչտչովաւխի ղտիքիսնկոաւտվե ղանիրսնսջուտըպ վիեղմ ռուց(յ աովն նան «դրանքի ակմոստ ռոկտղյղվ -զղա դաիիոսդղժողոմս րակ ղւամքստվե ղոկ -ոկոտմտոչ դնաոսղյղվ ողոմս բտկ 3 յթոսիտվնմղոամքիսդոմտի -հց| 'ձզր դամքիաքաիմսիաղատրիա ր ղակոկամառաչ «վլովնկզագ դոկակամատոտչտոմ | յոսիղղմ տսր վմզդուսքր ղցմստղվղորվ Սրոմքիսոոակղո մոտոակտավի զ րոսիտվն ողիոոմղոչնղմ ղւսեզմ|տսր նղորս լոսմս նդմ (մախիովի նսաճղդոս ղմզդղոււնքիսփոնողվմօղոկուի մվ ղիամտսղդժդվ ղակակամոոտծչոզոմս յզիտվն 3 լոսոկո դահ ս

-ցո

ցով մարդիկ աշխատել

են

իմաստավորել անճասկանալի բառերն

անվանումները:

իՀարկե, այս բոլոր դեպքերում մենք դորժ ունենք ոչ թե իսկական լեզվաբանականգիտելիքների ն լեզվի ուսումնասիրության փորձերի, այլ լոկ լեզվի նկատմամբ եզած ճեւտաքրլրության վկասլատմության Հայությունների ճետ: Այս բոլորը լեզվացանության մար արժեք են ներկայացնում այն չափով, որ չափով նրանք վկոաշրջանակների մեջ յում են մարդու սկզբնական Հեւոաքրքրության

ն ալրսոագոլում Լեզվական ճարցերի՝ զղալի տեղ ղրավելու մասին են մարդկանց նախալեզվարանական Լեզվի պատկերացումները: առեղծվածները բացատրելու նրս էության մեջ թափանցելու, են արդի լեզվաբանասկզբնական միամիտ փորձեր, շատ Պեռու են, կան կուր ուսմունքներից:Սակայն դրանք այն սրաճեւտներն

որոնք մարդկային միտքը դուրս են բերել ժամանակակից լեզվաեվ ինչպես որ այս կոմ այն աւնձճատի բանության լայն սլողուտան: լեզուն ուսումնասիրողը ղեւոք է սկսի այդ անճատի ամենավաղ պատմաբանըչի քոթովանքներից,այնպես էլ լեզվաբանության լնղվական այն սլատկերակարող լռությամբ անցնել մարդկանց

քոթովանքցումների կողքով, որոնք դիտական լեզվաբանության ներն են: Չի կարելի չնկատել, որ մարդուն ենց ոկզբից ճետաշատ ճարցեր մինչն այժմ էլ գիտական լեզվաբանության Քըրքրող ուշադրության կենտրոնում են դտնվում, թեն լեզվական «ճարցերի բացատրությանայղ նախնական միամիտ փորձերը նույնքան ճեռու են արդի դիտական լեղվաբանությունից, որքան նախնադարյան ու աղեղը ժամանակակից միջուկային ղենքից, որե կացին Սակայն ժողովրդական ճեքիաթները, առասպելները, միֆերը, առածները ն այլն պատմական մի դարաշրջանի չեն վերաբերում, Հանդես դալով Ճնագույն ժամանակներից ի վեր՝ նրանք շերտ շերտ աճել են, սիուրոխվել, ճարստացել նոր տեսակներով, կորցրել գծեր, ձեռք բերել ուրիշները: Այս առումով չի կարելի ժողոորոշ արտադրանքներիմասին խովըրդական բանաճյուսության բոլոր անլ որպես նախապատմական մարդու մւոածողության արտացոլումների մասին, այլ պետք է խնամքով առանձնացնել այն բոեն որոնք մեզ տանում լորը, դարերիխորքերը Առածների ասացվածքների մեջ քիչ չեն այնպիսիջք, որոնք խոշոր ընդչանրացառ

ո

ման

արդյունք

են:

ճետ Լեզվիծագման հաոցը.--1Լեղվի

21711

առնչվոլ

ճեքիաթների,

միֆերի հ տռոասպելների առաջին խուբը կավմում են նրանք, որոնց մեջ խոսվում է լեզվի ծագման մասին: Լեզվի ծագումը, Թաղզված լինելով դարերի «նություն մեջ, որպես առեղծված վաղուց ի վեր զբաղեցրել է մարդկային միտքը: կամ այս Պատմական այն դարաշրջանը մարդկանց տվյալ շրջանի իմացության աստիճանին ե ճասարակական գոյին ճամապատասխան՝իր կնիքն է դրել լեզվի ծագման մասին ունեցած պատկերացումների վրա: Ամենից ավելի տարածված պատկերացումների մեջ լեղուն Հանդես է գալիս կամ որպես սստվածային շնորճ, կամ որնք նշչանավոր մարդու ճայլտնադործություն, որից էլ, ըստ այդ պատկերացուիների, խոսել են սովորել մնացած մարդիկ: Լեզվի կոլեկտիվ ստեղծագործության դաղափարի դեռես շատ թույլ սաղմեր ունի, որովճետն նախնադարյան մարդու գիտակցությամբ կոլեկտիվն ինքը կալվում էր այս կամ այն անճատի ճիյո՝ տոտեմի կամ նախաճոր պաշտամունքի ճանապարճով: Լեզվի ծագման ամենից ավելի «Հայտնի միֆերը արտացոլվել են աստվածաշնչի մեջ ն կապված են «րեստներինախնական պատկերացումների ճետ: Աստվածաշնչում ճարցը լուծվում է ոչ միա-

տեսակ

Հին կտակարանի՝այսպես կոչված Ծննդոց գրբի առաջին գլխում լեզվի ծադումը վերագրվում է իրեն՝ աստծուն, որը իբր բնության նախնական քաոսի մեջ կարգ ճաստատելուց, ցամաքն ու ե ցերեկն ջուրը դիշերը անջատելուց ճետո սրանց անուններ է տվել. «եվ աստված լույսի անունն ցերեկ ն խավարի անունը գիշեր դրեց: եվ աստված ճաստատությունը երկինք կոչեց... եվ աստված ցամաքի անունը երկիր դրեց ջրերի ժողովքը ծովեր կոչեցջն ու

ու

նույն այղ Մննդոցգրքի երկրորդ գլխում կենդանիներին ոչ թե աստված է անուններ տալիս, այլ Ադամը. «եվ ւեր աստված դաշտի բոլոր գազաններին ն երկնքի բոլոր թոչուններին Ճողից շինեց ն աոջե բերեց, որպեսղի տեսնի, թե նրանը ինչ անուն կդնի: Աղդամի նվ Ադամը ինչ անուն որ դրեց շնչավոր կենդանու, այն եղավ նրա անունը: եվ Ադամըբոլոր անասուններին երկնքի թռչուններին ե դաշտի բոլոր գազաններին անուններ դրեց»շ: Այս նույն ձնով էլ ու

'

Ա,

6,

8,

գիրք Աստվածաշունչ

Նույն տեզիչ գլուխ Բ,

ճին

ն

Նոր կտակարանաց,գիրք

Ծեեղոց,գլութ

19, 50.

եվայի ստեղծվելուց

Հետո

Ադամն ասում

«Թող

կին կոչվի, քանզի իր այրից առնվեց»): կեզվի ծաղման մասին նման կարգի առասպելներ ն միֆեր կան նախ այլ կարգի ժովղովուրդներիմուոշ: էստոնական մի ճեքիաթում լեզվի ծաղումը վերադրվում է մի հմաստուն ծերունու Մի օր «ծերունին» ջրով լի կաքսան դնում է է.

սա

կրակի վրա: Փուրը տաքանալով սկսում է զանազան ձայներ արսովել։ խշշալ: Մինչայդ ծերունին ճրավերէ ձուկել՝բԲԼդբլդալ, ժողովուրդներին: Ամենից ուղարկում ն իր մոտ կանչում բոլոր ն ծերունին սրանց են չճասնում էստոնացիները, արագ ավելի վրա են է իր լեզուն: Մնացած ժողովուրդները ստանում սովորեցնում էստոնական այս ջրի այս կամ այն ձայնը ճիշեցնող որեէ լեզու տեսության սաղբնաձայնական չ ի կարելի չնկատել ճեքիաթում

մերը: Բատ ավատրալիականմի ավանդության՝ մարդկային ցեղերը լեզուներ են ստացել Վուրուրի կնոջ դիակն ուոնլու Հետնանքով, ընդ որում տարբեր լեզուները որոշակիության տարբնր աստիճան ունեն՝ նայած այն բանին, թե նրանցով խոսող ցեղերը սիարմնիո՛ր մասն են կերել. ամենաորոշակի լեզուն ունեն ճարավային ցեղերը, որոնք առաջինն են վրա ճասել ն կերել միսը. արնելլան ցեղերը կերել են փորոտիքի վերին մասը ն ավելի բիչ որոշակի լեղու ստացել. ամենավերջում եկած ճյուսիսային ցեղերը բավարարվել են

ազիքներով ն խոսում

են

ավելի Քիչ որոշակի լեզվով"

շատ

Լեզուներիբազմազանության առաջացմանն լեզունեբիփոխճաբաբեբության հառոցեոը.--նրկրորդ կարնոր Ճարցը, որ զբաղեցրել է մարդկային միտբը, լեղուների բազմավանության ճարցն է:

Այս ընդճանուր ճարցը կարելի է ճանգեցնել 3 մասնակի Ճարցի՝ 1) ինչպե՛ս են առաջացել տարբեր լեզուները իրենց տարբեր ճատկություններով ճանդերձ. 2) ի՛նչ փոխճարաբերությանմեջ են դոնըվում տարբեր լեզուները միմյանց Ճեւ. 3) ո՛ըն է լեզուներից Հնագույնը:

բազմազանության Լեզուների

Բ,

Սատվածաշունչզիրք ճին

Հմմտ.

23:

ՃԼ

նոր կտակարանաց, գիրք Ծենդոց, զլուխ

Փօղեւտօք

86124Օհք

348616,

1931.

Ել Տեէ61ունհտճ), Օ65ՇիյՇե6 մօր Տքոշշհատտօոտճշիճքն Խծոածոռ,86ղյլո, 1863, էջ 70: ' Նույն տեղը, էջ 8. 81.

սոզ

ՓքճՅճք,

ն

ծագման պատճառների ճարցը

Օոծշճհճո

զանազան առասպելների մեջ տարբեր լուծում է ստանու Այն որոնց մեջ լեզուն աստվածային է ճամար ռպլարգնե առասպելները, վում, բնականարար Ճճիմքեն տալիս նե լեզուների բաղզմազանուՍյան ծաղզման երկու կարդի մեկնաբանությունների ճամար. մի մառը այդ բանը դիտում է որպես աստվածային պատիժ, որպես չարիք. մյուս մասը լեզուների բազմազանությունը դգնաճատում է իբրն դրական երնույթ: Առաջին կարդի բացատրության օրինակ կարող է ծառայել աստվածաշնչի մեջ տեղ գտած բաբելոնյան աշտարակաշինության առասպելը, որն իր զուդաճեռներն ունի ն այլ ժողովուրդների մուոչ «նվ ամբողջ երկրի լեզուն մեկ ու լսոսվածբը մքկ էր,--ասված է աստվածաշնչում: --Ու եղավ, որ երբ արնելքիը չվում էին, Աենատրերկրի մեջ մի դաշտ գտան ու այնտեղ բնակվեցին։ եվ իրար ասացին. եկե՛ք աղյուսներ շինենք ու դրանք կրակով թրծենք: եվ աղյուսները նրանց ճամար քարի տեղ եղան, ն ձյութը նրանց ցեխի տեղ եղավ եվ ասացին. Եկե՛ք մեզ ճամար ու մի քաղաք մի աշտարակ շինենք, որոնց գլովսը մինչն երկինք ն Հասնի, մեզ անուն ստանանք, որ չլինի քե ամբողջ երկրով մեկ ցրվենք: նվ տերը մարդկանց որդիների շինած քաղաքն ու աշԱճա մեկ ժողովուրդ տարակը տեսնելու իջավ: եվ տերն ասաց.

են,

ամենքի լեզուն մեկ է. ն շինել սկսեցին. ե ինչ որ շինել խորճեն, նրանց չի արգելվի եկե՛ք իջնենք ն նրանց լեզուն այնտեղ խառնակենք, որպեսզի ամեն մեկը իր ընկերների լեզուն չշասկանա: նվ տերը նրանց այնտեղից ցրեց ամբողջ երկրի երեսով մեկ. դադարեցին քաղաքը շինելուց: Սրա ճամար անունը Բաբելոն կոչվեց, քանզի տերը այնտեղ ամբողջ եհրկրի լեզուն խառնակեց նե տերը այնտեղից ամբողջ երկրի երեսով մեկ ցրեց երանց»մ Հին ճուլների դիցաբանական ղրույցների ճամաձայն՝ մարդիկ ու

սա

ու

միայն սկզբնապես

մեկ լեզու ունեին: Հետագայում Հերմես վածը մարդկությունը բաժանում է առանձին ժողովուրդների ն տարբեր լեզուներ սաճմանուի: այն Խումբը,որը լեզվի ծաղումըմարդկային է Առասպելների է տալիս լեզուների բազմաղզաՀամարուսի, բնականաբար տնհղզիք հության առաջացման այլ կարգի մեկնաբանությունների:։ Դրանք մեծ մասամբ միամիտ բացատրություններ են ն խիուո ճեռու գիտական որնէ արժեքից, բայց ինքնին կարեոր են «Ճարցադրման

գիրք Ծնեդգոց, Գլուխ Աստվածաշունչ,

ատոո-

ԺԱ,

1--8:

«Լէ

առումով: Այդպիսին է արդեն ճիշված էստոնական ճեքիաթը, որ ոչ միայն բացատրուի է լեզվի ծաղումը, այլե փորձումէ սպլարզելլեղուների բազմազանության առաջացման պատճառները: ձամատիպ հիամիտ առասպելներ պաճոլանվել են, ինչպես մասամբ տեսանք,

ավստրալիացիների ն Ճյուսիս-ամերիկյան 4ճնդիկներիմուոն Տարբեր լեզուների Հատկությունների մասին նախադիտական պատկերացումները Ճանդում են միայն ամենամակերեսային դիտողությունների: Նկատելով լեզուների միջն եղած որոշ նմանությունները՝ մարդիկ դրանք բացատրումվին այդ լեզուներով խոսող նան

ժողովուրդների նախաճայրերի եղբայրությամբ:Միաժամանակ մարդիկ «նուց ի վեր կարողանում էին արտաքին ճատկությունընդ որում ների տեսակետից ճաժեմատել տարբեր լեզուները, տվյալ լեզվով խոսողները իրենը լեզուն ճամարում էին ամենակաամենագեղեցիկը: տարյալն Այս կամ այն լեզվի նախնականության ճարցը կապված էր Իեկ ընդճանուր նախնական լեզվի՝ լեզուների բաղմազանությանը նախորղելու ճարցի ճետ: Այդ Հարցի լուծման մուռիվները յուսրբեր են։ Այստեղ դեր են խաղացել կրոնակունճավատալիքները, ազգավին ղդացմունքը ն այլն: Այսպես, ասովածաշունչը Հեղինակություն ու

ճՃամարողժողովուրդները ճավատացած էին հբրայերենի՝ սկղբնական լեզու լինելու մեջշ։ Այդ նույն ձնով էլ մաճմեդականները այդպիսի սկզբնական լեղու էին Համարում արաբերենը: նրանց ավանգության ճամաձայն, որ արտացոլվել է արաբական ճայտնի բաոարանի՝ «Աամուս»-ի մեջ, Ադամի որդիները տարբեր լեզուներ ունեին, որոնցով խոսում էին իրենց զավակների Հեւ, իսկ Ադամը ճետ գիտեր այդ բոլոր լեզուները հ ամեն տփեկի խոսում էր նրա (եզվով. ճեւուսդայուի Ադամի որդիները, ցրվելով զանազան վալբնը, իրենց Հետ տարել են իրենց լեզուները: Շատ ժողովուրդներ էլ, նույնիսկ մեղ ճամեմատաբար մոտ ժամանակներում, ազգային ինքնասիրություն, կամ ղանաղան կեղծ ճամովզմունքներիցելնելով, նախնական են ճամարել իրենց լեղուն կամ մերձակից այլ լեզուներ: Հայերի մեջ կարծիք է Հճայտնըվել, որ դրախուորդտնվել է Հձալաստանուի,ն Ադամիլեզուն Ճճայլերենն է եղել: 471 դ. երկրորդ կեսի ճեղինակ Բեկանուսի կարծի-

ցելու,

ՀՄՄ տ.

ՄՈ--ԼՄ11

այս

37.

ՃԼո

ւ ճիշ. աշխ., էջ Ք--70: նույնիսկ փորձեր են արվել մասին տես ճամապատասխանտեղումը ճայոց։ 6. Ա. էջ Ձամչեան, ԳՓատմութիւն

Լ

Տեճ1ոնհո դդ.

այլ

բանն

153-164:

ապացու-

քով այդոլիսի նախնական «ղրախտային» լեղու է եղել Պոլանդեբինը: 411 դ. ֆրանսիական մի շարք զեզվաբանների» կարծիքով՝ բրեւռոներեննէ եղել նախնական լեղզունշ: էստոնացիներիճեքիաքում ձստոներենը, ինչպես տեսանք, ամարվում է մարդկանց խոսել սովորեցրած իմաստուն ծերունու լեղուն նե այլն: Հայտնի Հույն պատմիչ ծՀերողոտը եր «Պատմության»երկրորդ դրքում Ճադղորդումէ եղիպտական փարավոն Պաամմետիխիկատարած փի փորձիմասին, որ նպատակ ուներ պարղել, թե փոյուդերեն ն եդիսսոերեն լեզուներից ո՛րն է ավելի, ճին: Պսամմետիխը ճրամայու է իրկու նորածին երեխայի մեկուսացնել մի տեղ այնպես, որ նրանք մարդկային ձայն չլսեն: 1 քանի ամիս ճետո է, պարզվում որ երեխաները արտասանում են 8:70 րաոր փոյուգերեն ճաց է նշանակում: Պսամմետիխը սրա Ճճիման վրա ավելի ճին լեղու է: եզրակացնում է, որ փոյուդերենը եթե նույնիսկ Հերոդուռի ճաղորդածը ճիշտ է այս կարդի փորձի մասին, ապա, այնուամենայնիվ, փորձի արդյունքների մասին նրա ճաղորդածը չի կարող ճիշտ լինել. լեզունբնածին երնույթ չէ, այն Հասարակական ձեռք բերովի երնույթ է ն կարու է յուրացվել միայն շրջապատից: նորածին երեխաները չէին կարող որեէ բառ արտսուանել՝ առանց սովորելու որնք մեկից:

Արդյունքների տեսակետից ավելի ճավաստի է թվում ՇատԱբասիՃամատիոլ մի փորձի մառին ճայ ոլատմիչներ խաչատուր մ Ձաքարի Փուղայեցու այի Հաղորդածըխ:Րատ այդ պղատժիչների՝՝ լեղուների Հնության աստիճանը պարզելու նպատոաՇաճ-Աբասը կով՝ մի տեղ է Հավաքում տարբեր լեղուներով խոսող ծնողների /։ փակելտալիս: Մեկ տարի «նտո, ըստ պատմիչերեխաների հերի,Շաշ-Արասը ոլարզում է, որ նրանք արձակում են այնպիսի ձայներ, որոնք ոչ մի լեղու չեն «իշեցնում:

կենդանական զեզվի» (Վեզունեբի»)գոյության ե մաոռդկային ճետ նբա լեզվի ունեցածփոխճառբաբերության հաոցը.-- Հեքիաթներում

առոատսպելներում արտացոլում դղատածերրորդ կարնոր Հարցըկենդանական լեզվի գոյության ն մարդկային լեզվի Հետ

ն

Հմմտ.

8.

ՂՕԿԽՇՇԷՆ

ճիշ. աչխ., էջ

44:

ՕԼ տե. 43, էջ 23 (բոտ Աճառյանի «լիակատարքերաչ 8րոՇիծ, կանության ներածության», 1985, էջ 61): Տխայատուր աբեղայ Ջուղայեցի, Պատմութիւն ԳՓարսից,ն 1905, էջ 130--139 ԳատՀ. ԶՁաքարիա Սաբկառազ, Վազարշչասլասո, ԱՀԼԴ մութիւն, Վաղարշապաոչ

էջ

55--50:

ՃՆ

նրա ուներլած փոխճարաբներությանՀարցն էս կարելիէ ասել, որ հախամարդը գրեթն չէր կասկածում կենդանական լեզվի գոյության փասին։ նրա կարծիքով՝ամեն կենդանի ունի իր լեզուն կամ, թերնես, կենդանիներն ունեն մեկ լեզու, ընդ որում այդ լեզուները մարդուն. առանձին օժտված անճասկանալի են կամ լելուն ոնճատներ, երբեմն էլ սովորական մաճկանացուները տյս կամ

այն ճանապարճովկարող են ճասկանալ կենդանիներիլեզուն: Որոշ Հեքիաթներումէլ գործն այնպես է պատկերացվում, լքե կենդանիները ճասկանում են մարդկային լեզուն, բայց մարդկանց ճետ խոսուսի են ոչ միշտ, այլ դեռլքեայլ Հատուկ դեպքերում: Մի շարք րուժ մարդկանց լեղուն Ճասկանալու ն մարդկային լեզվով խոսելու ճատկություն վերագրվում է միայն որոշ ճրաշալի կենդանիների: Այսպես, Ճայկական մի շարք ճեքիաքներում սլատժվում է, թե ինչղես են ճրեզեն ձիերը խորճուրդներ տալիս իրենց տերերին, ինչլես ծառան, օձի միս ուտելով, սկսում է ճասկանալ թոչունների լեզուն, ինչպես մրջյունների թագավորը դիմում է «ճնեքիաթիՃերոսին սրա խոսած լեզվով ն այլն, Հին եգիպտական ճեքիաթներից է, քե մեկում սվղլատմվում ինչես Նոֆերկա-Մտախը, Մեռնեբտախ փարավոնի որդին, զոոնում կարդումէ Թոր աստծու գիրքը. արտասանելովառաջին կախարդանքը՝ «նա կախարդեցերկինքն երկիրը, լեռներն ջրերը ն անդրշիրիմյան աշխարճը: նա սկսեց ճասկանալ երկնքի թոչունների լեզուն ն չրերի ձկների լեզուն ն վեռների զազանների լեղզունջն Հնդկական«Ռաման,(ակշմանան ե իմաստուն բուն» Ճեքիաքում բուհրի մասին ասվում է ճեւտնյալը. «Դրանք շատ խելոք թոչուններ են ն դիտեն, քն ինչ պետք է պատաճի մարդկանց 4ետ. ճարկավոր է միայն ճասկանալ նրանց խոսքերը: Բույց քիչ մարդիկ միայն դիտեն հրանց լեզուն, Բարեբախտաբար Լակշմանան ճասկանում էր բուհրի լեզուն ն սկսեց ուշադրությամբ լանլ, թե նրանք իրար ինչ են ասում»: ծնդկականմի այլ Ճեքիաթում («Ինչ լինելու է, կլինի») պատմվում է, քն ինչպես ճեքիաթի Ճճերոսուճին,նստելով բարձր ծառի տակ, «ճանկարծ լսում է, որ ծառի վրա խոսում են անտառում արծիվն քուքակը: հսկ արքայադուստրը անցկացրած հր երկարատն կլանքուսի սովորել էր «ասկանալ թռչունների ու պաղզաններիլեզուն». ու

ու

ու

ու

ՃԱՆ

ԸՅՅԵ

տոն

ԷԼ

օւոծ

1956, էջ ղՂքծՑի6ՐՕ ԻՐմուճ, Լ, Մ. 1956, էջ 57-68: ՇԽՅՅա

ՈՕԹՇՇՂԼ

ԵՀքօրլալՇ

Նույն տեղբ։ էջ

118:

170:

պատժվում է, թն ինչպես Բաղզատմի Աստվածաշնչում էշըաստվածային կամքով սկսուի է խոսել մարդկային լեզվով ն իր տիրոջը կշտամբել:

Ճապոնական «դայուն ականջներով զլթաարկը» «եքիաթում կախարդական գլխարկը դնող ծերունին Հասկանում է ոչ միայն կենդանիների, այլն բույսերի զրույցն վեճը", ու

Լեզվի էության,

դեոի նե ճատկություններիճետ

բանաճյուսության գեոը.--Ժողովրդական սացվածքների

կապվածհա-

մի այլ բնադավառի՝ առածների մեջ արտացոլում են դտել մարդկանց

ու

ա-

մեջ լեղվի խաղզացածդերի, լեզվի ունեցած Ճոաւոկություններիմառին: եզվական այսպիսի առածներ ն ասացվածքներ առկա հն ճամարյա բոլոր ժողովուրդների մուռ ն ճնադույն ժամանակներից: սկսած: այնպիսի ծին եղիպտական սոեքատերում պաճպանվել են

ասույթներ, որոնք վկայում են ճարտասանության կարնորության ն խոսքի ուժի վերաբերյալ ճին եգիպտացիների ունեցած բարձր պատկերացումների մասին. «լեզուն զենքից ուժեղ մ», «խոսքով ճարտար եղիր, ն կճաղթես», «Գեղեցիկ խոսքը թանկաղին կանաչ քարիզ լավ է», «Մարդուչրքունքները փրկում են նրան, ն խոսքն ստիպում է նրա նկատմամբ բարեճան լինել» ն այլն, Այս բնուլթի բազմաթիվ առածներ են առկա նան ճայնրի փուռ. «Թրի կտրածր կլավանա, մարդու կտրածը չի լավանա», ընկնողը կելնա, լեզվով ընկնողը չելնա», «Գեշ լեզուն «Ռւոքով է», ածելուց սուր Վեղվի ծակածը նշդարն էլ ծակիլ չի», «Վեզվի թոզը կնկա բոզից վատ ա», «Մինչն թուրը եկավ, լեզուն գլուաը

«Տավարը կալով (կապեն, փարդգը՝ կնռրեց», լեզվով», «Թուրըէն մարղ սոլանեց, լեղուն մե օոդու (բանակ )», «վեղուն լուո, կոնակը դուր

(անդիստ)», «Բանի լեզու դիտես, այնքան մարդ

խորքի շինողն

Ի՞ի

ե

ու

քանդողը լեղուն

ես»,

ա»:

«Աշ-

անվան փոխհարաբերության ըմբոնումը.--Սկզբնապեռ

մարդիկ իրի անվանումն ըմբռնում էին ոլոլես նրա անբաժանելի մասը: Այստեղիցէլ բխում էր մարդկանց ճավատալիքնայն մասին, Մե անվան միջոցով կարելի է ազդել իրերի վրա։ Այս Հավատալիքն

դիրթ Ատվածաչունչչ

Ծննդոց, ԻԲ, Չ8--30. 1958, էջ 00-05:

ՈՕԽՇԱՇ

Ոքշդւսն 806Շ1Օխ,1953, էջ 80: Ղան ալանյան, ձայկլականառածանի, 1851, էջ

«Ա.

ՇՅՅՈՆ

Խ.,

16:

ՃԼՄ

Վլ չիմք Լր չալիս լեզվական կախարդանքների, օրձնանքների անեծքների ն լեզվական տրգելքների (Թարբուի) Ճար: անեծքները Զանազանկախարդանքները, օրճնանքներն սիինչն վերջերս էլ լայն տարածում ունեին ժողովրդի մեջ: Շատերը Ճավատում էին, թե այս կամ այն կախարդանքի խոսքերը մրրնջալով՝ կարելի է ազդել այս կամ այն կենդանու ն իրի վրա, «եռացնել նրան կամ օգնության կանչել, չեղզոքուցնել նրա չար ուժը կամ իր օգտին գործի դնել այդպիսին: Բառերինվերագրվում էր կո մոգական ուժն իրերի վրաւ ազդելու կարողություն: Զանազան ն ունեին տնտեսական րոտ նախաոլես բնույթ փւարդանքները Ճավատալիքների պեռք է նպաստեին երկրադործասմիարդկանց կլան, որսորդական ն այլ կարգի գործողությունների ճաջողությանը: Մոգերըն կախարդները ասանձնանալով որպես առանձին դաս` են իրենց շաճերի օգտին, իրենց կախարդանքներն օզտադործում ձեռքը վերցնում դրանց մենաշնորճը հ տարբեր դեպքերի Համար ճամապատասխան կախարդանքներ ստեղծում: Մոգականզանազան բանաձները լայն չափով տարածված էին ճին եգիպտոպում, Միջագետքում ն այլուր: Բարելացիների մոտ գոյություն ուներ այն ճավատալիքը, քե ամեն մի Հիվանդություն կամ դժրախտունե այդ ոգուն քշելու ճամար չար թյուն ծագում է մի չար ոգուց, ու

ու

ետք

Հ իմանալ նրա անունը:

օրձնանքների ն կախարդանքների,

անեծքների մեջ կարելի է

վատնելճատուկ ։ոեսոակներ՝նախատեսված Ճաջող որսի, ձկնորսության, զենքը փչացումից պաճելու, որան իր կողմը գրավելու, զոնաղան ճիվանդությունների դեմ պայքարելու ճամար ն այլն:

Քառ-անվանմաննե բառիմաստիփոխհաշաբերության ըմբրոնումը: Ստուգաբանության վաղ փորձեորը.Տվյալլեզվով խոսող-

ների դիտակյության մեջ բառ-անվանումը ն բառիմաստը անխզելի միասնություն են կազմում: Բառիմաստը միշտ ներկայացնում է որոշ աբստրակցիայի ընդճանրացման արդյունք: որը յուրաքանչյուր տվյալ դեպքում կարող է կոնկրետանալ ն մասնավորվել։ Սակայն կա բառերի մի որոշակի խումը՝ ճատուկ անունները, որոնք նպատակունեն միայն այս կամ այն եղակի վայրի կամ անձը աուսնձնացնել մյուսներից: Հատուկ անունները նախապես ճասարակ անուններ են եղել. ն այս ճանդամանքը ճանղեցրել է նրանց սկղբնակուն (ոտուգարանական) իմաստի՝երկրորդ ալլանը անցնելուն, մթագնվելուն ն առստիճանարյար ղուրս մղզվելուն։ Հատուկ անունների ստուգաբանական իմաստի կորուստը բացաու

ՃԼՆՄ|

այն «ճանգամանքով, որ շատ դեպքերում նրանք են յուրացվում: Մկզբնաայլալեզու ցեղերից ժողովուրդներից կան ստուգաբանական իմաստի մքադնմանը նպաստում են նան զանազան ճնչյունական փովոխությունները: Սռսջանում է մի վիՃակ, երբ ժողովուրդը որոշ ճատուկ անունների ստուգաբանական իմաստր դեռ դիտակցում մ, երկրորդներինը դիտակցում է աղուռ կերպով, երրորդներինը բոլորովին չի գիտակցում: Պարզ է, որ նս պետք է աշխատի սեփական լեզվի տվյալներով (եթե դիտի նան լելու ապա լեզվի տվյալներով) իմաստավորել ոչ այլ այդ ն երկրորդ, այլն երրորդ կարդի ճատուկ անունմիայն առաջին ները: Այլ կերպ ասած՝ ժողովուրդն սկսում է -ստուդաբանել անունները իրեն ժատչելի լեզվական միջոցներով: Այսպիսի ստուգաբանության կարող են ենքարկվել նան փոթառյալ ճասարակ տրրիվուփէ

հ

ու

ա-

'

ունները:

ստուդարանությունը Հատուկանունների

խիստ տարածված երնույթ է եղել: Մարդիկ այդ կարգի ոտուդարանություններն օգտագործել են պատմական անցյալի վերականդնման, տվյալ ն անձնանուննեի տեղանունների սզատմփությունըպարզելու Ճամալվո Հնում

նիան

են ստուգաբանությունները խավիստ չատ աստվածաշընչում, ընդ որում դրանց արժեքն էլ կախված է այն բանից, թե ո՛ր չափով են տվյալ «ատուկ անունները կորցրել կապը իրենց ծնունդ տվող բառերի ճետ: Բերենք աստվածաշնչի այս կարդի ստու-

գարբանություններից մի քանիսը. «Իրա ճամար նրա անունը Բարելոնք կոչվեց, Քանզի չոերը այնտելզլ ափբողջ երկրի լեզուն խո նեց» (Մննդոց դիրք, ԺԱ, 92). «նվ Ադան ասաց. Հիմա իմ ոսկոր ն իմ մարմնից մարմին է. թող սա կին (եբր. ՏՏմի) կոչվի, քանզի իր այրից (եբր. 15) առնվեց» (Սննդոց, Բ, 23). «եվ Ադաւի իր կնոջանունը եվա (ճբը:ԷԼՄՄ ոի)դրեց, ոբրովսա

ոսկորից

4 եւ

բոլոր կենդանություն (եբբ. եձ7) ունելողների մայրը նա էր»2 (Սննդոց, Դ, 1). «ԱՃա դու ճղի ես որդի պիտի ծնես ն նրա անունի իսփոյել (ճնբր. 1185Ո12'6|) դնես, քանզի ռերը լռեց ու

(եբը. ՄՏՈՂ4' 6) քո ատաւոլւանքը» (Ծենդոց,Ժ9, 11) ն այլն: Համատիպուռուղաբանություններ ն մեկնություններ Հւանդիպում են

նան

ճին ճնդկական, ճին եղիպտական, ճին ճունական աղբյուրներում: ԻՀՈՅՄՅՈՑ «Նարայի սերունդ» անձնանունը Հին Հ

լմ են «խառնել»բառից: եբրայերեն

Հմմտ.

Նօս15

ԷԼ

Օոդ),

Քօսոզճենո

օք

Նճոքսճած, 1950, Էջ

420,

ՃԼՄԼԱ

Հնդկական սոեքոտերից մեկում

ստուգաբանվուի

է որպես «ջրով

(ո414-) գնացող (024048) ջրագնաց»: Հեն եդիսլտական «ՓարաՌւսերկաֆ (բառացի՝ վոն Քուֆուն ն կախարդները» ճեքիալում «ուժեղ նրա կան»), Սաճուրու («ճապաղելըբայից) ն Կեկու («խավար» բառից) փարավոնների անունները մեկնվում են նրանով, ոթ իսիդա աստվածուճինառաջինին՝ծնվելու ժամանակ ասել է. «Ուժեղ Իի՛ լինիր մորդ արդանղում, Ոածրկաֆ», երկրորդին՝ «Մի՛ ճառսլաղիր մորդ արգանդում, ե թո՛ղ Սաճուրալինի քո անունը»,երրորդին՝ «Մի՛ մնա արգանդի խավարում, ն թո՛ղ Կեկու լինի քո անունը»: Հունական մ քի՝ լեզվական երնույթներինկատմամբ վերարբերմունքի առաջին արտաճայտությունը նս անունների մեկնությունն է, ձղտումը՝ ցույց տալ, որ անունն արտաճարոոսիէ իրի բնույթը: ին Այստեղից էլ առաջանում յւռուղաբանություն աջին փորձերը Հուերոսի ն Հեսիոդոսի մոտո, նան ժեր պատմիչների Սւտուղաբանություններով լի են «եւ ղործերը: Հմմոու. Խորենացու մոտ. գարծրունիսղ գիտեմ արծուի առաջի նորա ոչ Արծրունիս, այլ արծուխ ունիս, որք կրէին... Գիտեմ ն ղԳնունիոդդինի ունիս, որ լարժանի թաղատրի սքանչելի իմն պատրաստէր զրխպելիսն, որ դիալեւալ եղն բոտ անունն, դործոլնն քանզի սլատրասոէր զլւխդելի սնարքայի լընտիր ն ի ճամեղզ դինհաց, ունէր ե կոչումն անուանն դիեն... Ասեմ ն նե ղՍպանդունիսդի վերայ վենարանաց, ղժաւունիսդ՝ բազէակիրո»

բաղէակալո...»3: Հայկական«Սասունցի Դավիթ»էպոսը նս նյութ է տալիս ալդպիսի սւոուգարբանություններիճամար: Այստեղ պատմվում |, թե. ինչպես Դավիթը իրեն վերք ճասցրած աղջկան՝ ե

Օ...քաշեց ճրվտեց, թալեց սարու տկու դեղ. դրեց Ճրվոիս-ոապկիս.

Ու զբդ գեղի անուն Ու էդ գեղ էլ ճար

Հանդ է Ու

անուն

լե՝ Պապկիս»":

ՇԽՅՅԵՄ

Հմմտ.

Յ

Մովոի աի Խոր ես Սբվաեձտայանց,

4ԳՓ,

11 ՈՕՏՇՇ

Ն.

«րմկա՝

բերան Չրղուրա

դքօտոօ

ՆԲՏՇի.

Քոմոյճ,

1956, էջ 48: զ6ր Ճ1եճո, ԱՆ 1948.

ՏքոճշհքիլօՏօքհ16

Պատմութիւնճայոց:1813, էչ

ացեոյ

Գրոց

ու

բրոց,

կ.

Պոլիս, 1874. էջ

179:

մ

ԱԿԱՆ

ՍՏԱՏԻԿ-Վ ԵՐԼՈՒԺ

ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅԱՆ

ԶԵՎԱՎՈՐՄԱՆ ՇՐՋԱՆ

գիտելիքների (Հին լեզվաբանություն--լեզվաբանական ՃՄԱԼ մինչն դաշի վեռջը) սկզբնավոշումից

ԱՌՍՏԻՆ

ԵՆԹԱՇՐՑԱՆ

(Հին դաւեր)

ԱՊՈՍՏԵՐԻՈՐԻՍՏԱԿԱՆ ԻԶՈԼՑԱՑԻՈՆԻՑՄ

ՆԵՐԱԾԱԿԱՆ

ՏԵՂԵԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Լեզվաբանականինքնուբույն կենտրոնների գոյացման նա-

Ն սնդասակարգ պայմանները.--Անցումը խադոյալները

ճասարադասակարդաշինը նշանավորվում է կուլոուրույի ւի շարք կարնոր փուիոխություններով: կառուսրվող ըբնադավառում ԴասակարգայինԴասարակության աուսջինամս ռորկատիրությունն էր. ՍարկատիրականՀասարակությունը ճին Արնելքի երՀեդկուռաանում ն Զինասեգիոյոոսում, Միչագեւտքում, կբրներում՝ կությունից դեւի

երնան է գալիս ղեռնս մեր թվազրությունից

տանում

առաջ

17--Ա

Սակայն դասական ձնով այն արտաճայտվել Ճճաղզարամյլակներում:

է

անտիկ աշխար"տիերկրներում՝ Հունատոտանում ն Հոռուժում. Հուստրկոսոխրության ծաղկման շրջանն ընկնում է Մ--

հաստանում 117 դղ.

Մ.

թ.

ա.,

ՀռոմուԲ

Մ

դ.

մ.

թ.

ու--

Ա

դ.

մ.

թ..

Չնայաժ ալն (անին, որ սարկական աշրսատանքըցածր արտադրողականություն ուներ, այնուամենույնի վ, ուռրուկների մեծարիվությյան ի նրանց աշխատանքի էժանության պայմաններու դոյանում էր ճավելյալ արդյունքի բավականաչասի մեծ մի զանգված: Միաժամանակաշխատանքի երկրորդ մեծ բաժանմամբ՝ արճեստի անչատմամբ երկրագործությունից` առաջանում է անմճտիջավես չխոլանակության ճամար նախատեսված արտադրություն, է տնտեսության որ իր ճերթքիննպաստում առաջադիմությանը: մեծ լանզվածի բավականաչափ արդյունքի դոլացումը Հուվելյալ

է կուլտուրայի ծաղկմանը, գրականության, գիտության նապասոռում արվեստի զարդացմանը: «Միայն ստրկությունն էրչ--դրում է էնդելսը,--որ ավելի մեծ չափով ճնարավոր դարձրեց աշխատանն արդյունաբերության միջն ե Քի բաժանումը Ճճողադգործության դրանով պայմաններ ստեղծեց ճին աշխարճի կուլւռուրայի՝ ճունական կուրոուրայի ծաղկման ճամար. Առանց առրկության չէր լինի գիտությունը: ճունական պետությունը, ճունական արվեստն առանց ստրկության չէր լինի նան ճոոմեական պետությունը: հսկ առանց չունաստանի ն Հռոմի դրած 4իմքի՝ չմր լինի նան ժամանակակից եվրուլան»: Գիտությաննե դրականության զարգացունը բնականաբար ենթադրում է դրի ստեղծում ղարդացոսի: Գրի դրականության դպրոցական ուսուցումը, ճին տեքատերի բանասիրական ուսումնասիրությունը, նրանց դասակարդումն դրադաբանային կատալոդգավորումըչէին կարող անճրաժմեշտաբարառաջ չբերել լեզվաբանական-բանասիրականդիոելիքներ: ճասարակությունը, ինչպես առացինք, Սորկասոիրական չին դասակարգայինճասարակությունն է: ԴասակարգայինՀասարակությունը բնականաբար ենթադրում է սետությունների գոլան ճՔտադայում ֆեռղալական պետության ցում: Ստրկատիրական է բերում լեղվաբանական աշխուգոյությունը իր ճերթին առաջ չոանքի որոշ անճրաժեշտություն: Ամենից առաջ ալետության ն կրոնական դասի ճամար, քաղաքական կյանքոսք, Հարկավոր են բավականաչավ ղարգացած, դրադետ հ ճարտարախոսանձինք: Երկըրների միջն եղած դիվանագիտական Ճճարարհրությունները, ոսրբեր լեղուներով իաստաթղթերի կազմումը ն թարգմանչական դործի անճրաժեշտությունը գործնական պաճանջ են առաջադրում օտար լեզուների ուսուցման ճամար: Մայրենի չեզվի ն օումյր լեզուների ճմուտ իմացուը պետական ն կրոնական զպործիՀամար անձրաժեշտություն էր: ու

ու

ու

ու

ու

տոտ-

ճարտասանական Ճխոությունների մշակումը, Այսպիսով,

գրագիտությունը

ն

օոռւր

լեղուների իմացությունը դառնում

Ճուտ են

Հին

լեզվաբանական դիտելիքների Հիմքը, Պետության. աշխարչճի ուսր-

բեր մասերի միավորհան պաճանջը իր ճերթին նպաստուի էր դրուԹյան միասնականացման պաճանջին ե լեզվաբանական ղիտելիքների զարգացմանը: Չինական լեզվաբանության վարգացումը մեծ չոռխով կապված էր երկրի միավորժուն ն դրա առաջացրած ան7

նգ

ելս

երնան, 1955, էջ Անտի-Դյուրբինդ,

231:

ւմյսահսուս վմզղւսեղ| մուօ -մջտինասոկոախեզմ «Ոռեզ վղզմմոր) մյոսնաուս դալիս դանվվիղմ ղ վմե մոսմղզմամզիղղ դումը մտղչ դորնոսուս ղոկանամխոնդղ ջտիոակ դզմոդակոճվրիդաժղսմս մմզղ -Ժվյզտվե ղտկտիեզ| մայով դիտ ժղղզյոսմաիտվր ժղզր կու դոխ -դո

որ--"Գամմագամոիեզ| գ դատկտգտոտտսուց-կվտկտնվվ,

"մմզդ -կտողտ խոլղտգչ վմզդժվողտվե զղճողջղոստ 2 դաոկողոամտիեղ| վղմակ :մմղզովտ դլխսղժ վժղուտոաողեոդոկողտմուխեզմ վդոձմմ -տլրդզ ուտ 1զղճոմզկտտխ իսոմզկ եմախ լ փղպմոկնվմզղջոոո ո

մոսդվմգի--"մսզխվտ դմիսդմ մս

վյցտտուղվծտ գտկադտմտիեզի

չմզղնարքզր մզդրզառովոխովտումտաք ղտնքիսմվուտդյուոս վմզդանցի դվջղոսու դլ յոսիկոձր դլ յոսդոռջ դարնահման ջզր փոմոդակտիում մմզդորանքիսողտղդաքջիամվոտդյուսուս վինղ) ղվոոր դոժջիսմավաա վմզդրղդտովո ղզիատսղժղվդաոկաղոմոիխեզ1 ղաոկակով1զոսո| 1 վլզմ Հոկ դզնմո ղ մմղղղսմտղցկ դրամտաղժղվ դղակողոմաիեզ1 ղոկողվ ոո ղ ղտկոտղաչ ղտկտկեղչ ղզ լոսջման ղզնեմո տոստ :մծմղզի 'ն 1: Ձ "տ (2 չմ րոոիցքիսչուռոամգի վով եղ ց "ր դշդվր ճվմեկո ղվովոնիտ 1 վզմատկ մժղուտտոյձո ղակողքջմոն ղովր 1զմորոչ դ փոսուտխվեր դակողոմոիեզ) հսիմուտ յոսնդամս ոսժտղզետճվրը ղոկատղամոիխեց) դվչ մքխսդմ վժղատտաղվճու 1 դվովոնիր մզի ջոմցի ղովսող դաքքիսցտիմաիաղուրմոտ ղղ վրզւտովո վկաճամս վր ղ ղղո -քմսանղոկոձվրղոտ մմզղժվոզղտվեդակողամոիեղմ :ղվոտր ղոքլքիսի -սհ ղոկտկով ուսո ղուկողդումոխեզի վմզդժդարոս կվատւրդզտովո լ "Ք :ր ղվր եվկո՛ վլղմոակ վ. ողսղզն լոսխոտկ ոտ մման 'ո վմզղժղար «րոմտեոչ լլ ք ր 2 խոուոֆ սակմզ դորնոհմոհ ղոմլուդոմուխեցմ վղոձճմձոյիվղզնսիկմողղժ զմզմմուտ | վմ յս

ոո

-ոոս

դտրծտեստե դոկտդտմտիեզզ վազյուսարուս «ող--մսզգրտտզ

չմոր 1հսջովը նղոմղ ողումս ուման ղց ովնդոտ 1իտ «ճվմզդժդարուս ղակոմովփսովիիիլյոսիտոձք -դոտ ղէ ողսցն մմզղժվզտվե ղակտիեզ) ղքոկոր չմղուրնտնմոն վմղպղժվիղուվն ղոկոիխեզմզող ղզզ լուտուոխղ «ամմզիվճմզիմմզդղոաիք ՀՀաոցտ ղտոհողդտնդոկողոասխորումող չմղուրծուք դոկողոմանուրվ վմզդմուվտանոն ձամս ղոկուղամոխելց| | յոսղնգեղուչ ղդղմատծղ քոմ» մյոսնանմուն վմզղժդարոոս դոկտհուխաովիխի ողոոճմզի -ղտ

դլոիքիսոզոոմվո վմզղ չյոսղդոճւմ:: վմզդժվմոկ ղոկոծճվը: ւոզչ

Հ ղդոկոմաոնասցփ ղզնմու Հղրահքիսմղմումո

նհրի անճրաժեշտ ճամեմատությամբ կան-ոճաբանական ուսմունքները:

անդերձ

ն

ճարտասանա-

2) Ֆիլոլոգիական լեզվաբանություն.--Այս անվամբ մենք կո-

չում ենք ֆիլոլոգիական աշխատանքի այն բնագավառները, որոնք սերտորեն առնչվում են լեզվի ուսուփնասիրության «ճետ. Սրան են վերաբերում նախ՝ ճենց գրերի ստեղծումը, ապարճին տեքստերի լեզվական մեկնությունները՝ ճին գրավոր լեզուների առանձնաձատկությունների անճրաժեշտ բացատրությամբ Ճանղդերձ, բարբառագիտական տեղեկությունները, բանաստեղծական աշխատանքի կաըիքները (ճանդաբանություն, բանաստեղծական լեզվի առանձնաճատկությունների ուսումնասիրություն), տեքաւտերիկետադրական մշակոսիը, խւիբավորուսին ու դրադարանույին կատալոգավոճիշտ վերծանության Ճճարցերը: րումը, ճին տեքատտերի

3) Փիլիսոփայականլեզվաբանություն (օծնոմատիստիկա).-Այս անվամբ մենք կոչում ենք այն բոլոր կարգի լեղվական Ճճար-

են իմացաբանական«տրամաբանական ցերը, որոնք շոշափվում ճետ են Սրան վերաբերում անունների աշթաասուսնքի կապված: հ ծագման, անունների հրերի փոխճարարերության, այլե լեզվի ծագման նախնական որոշ տեսությունները: Քանի որ այստեղ Ճիմնականը անվան ճետ կապված պրոբլեմներն են, ուստի ն այս

օնում ենք շրջանի փիլիսուիայական լեզվաքննությունը ոռսոխուռական կոչուի: Հին աշխարի ստեղծած լեզվաբանական անկախ դիսցիղլիններն էին բառարանագրությունը հ քերականությունը:

1) Բառարանագրությունն ստեղծվում է մասամբ դիդակտիկճարտասանական, փասամբ էլ ֆիլոլոգիակուն լեզվաբանության Հինրոգլիֆականհ սեպագրական գրությունունեցող պլաճանջներով: ժողովուրդների մուռ այն զգալիչափով կապվումէ ղզրերիօգտադործման, ուսուցման ն. նորմավորման Ճեսո։ Մ նացաձդեպքերում

բառարանագրության ստեղծումը կապված էլ ճին տեքատերիբանասիրական ուսումնասիրության, այն 1՝ արխայիկ, բանաստեղծական ն բարբառային բառիրի բացատրության կաանձասկանալի րիքի «ետ» 2) Քերականությունն ստեղծվումէ մասամբ դիդակտիկ-ճարտասանական, մասամբ ֆիլոլողիականյ մասամբ էլ փիլիսովոսյական լեզվաբանության (շնոմատիատիկայի) ւղպաճանջներով: Քերա1

Հուն.

ծոօնչ օանուն»

բառից:

կանության ճարցերը դիդակտիկ-ճարտասանականլեզվաբանության մեջ անխուսավելիորեն արծարծվում էին մայրենի ն օւտոար լեզուների ուսուցման, այլն ճարտասանականՀմտությունների մշակման, իսկ օնոմատիստական լեզվաբանության մեջ՝ իմացաբանական ն տրամաբանական ճետազուությունների ճետ կապված: Սակայն դրանք լոկ օժանդակ դեր կատարեցին. քերականության՝ որպես անկախ դիսցիպլինի ձնեավորումը պարտական էր ֆիլոլոգիական լեզվաբանությանը: Այդ պատճառով էլ քերականությունը Ճճնուի ակնճայտ ֆիլոլոգիակտանբնույթ ուներ ն ներկայացնում էր ֆիլոլոգիական բոլոր գիտելիքների շտեմարանը: Հետագայում միայն ն է՝ լեզվաայն նեղանում դաոնալով լեզվական դիսցիպլին, ապա բանության բաժին: ենթաշրջանիվերջում քերականության մեջ բուն դիտելիքներն արդեն ընդգրկում էին ճետնեյալ բաժինլեզվական Բ) ձնսաները՝ա) ճոառերի» ուսմունքը կասիՀնչյունաբանությունը, բանությունը, դ) բառակաղմությունը, որ «անդես էր վոաղլիսնախորդի ճետ միասին, դ) շարաճյուսությունը, այլե ե) կ(ետադրությունն ու

ղ) ուլվախոսությունը

(ներառլալ

/՛

Ճւոււո վերծանությունը՝

Հսրդերը Ուղղագրական ընթերցանությունը):

ֆիլոլոգիական կապվում էին մայրենի լեզվի դրանք րուն քերականության առու-

մով առանձին սրություն չունեին, այլ ն դրաճանաչության ուսուցման ճետ. մեջ մուսք են դործում մասամբ քերականության՝ դպրոցական ուսուցման առարկա դառնալով, մասամչ էլ զրովոր ն բանավոր

խոսքի տարբերություն ճետաղա խորացմամլ: Այս ենթաշրջանում ոչ անկախ կերսլով գոյություն ունեին արդեն մի շարք այլ լեղվաբանական դիսցիվլինների տարրերը. դիուությունը ըլսոսի էր ֆիլոլողիական լեզվաբանու1) բարբ թյան պաճանջներից ն կազմում էր մասաւիբ ըասւարանագրության, մասամբ էլ քերականության նյութը: 2) Ոճարանությունը բխում էր դիդակտիկ-Ճարտասանական, մասամբ էլ ֆիլոլողիական լեզվահ արծարծվում էր բանության «իմնականում ճարտապաճանջներից սանության մեջ. մինչե 4117 դ. ճարտասանությունըմփիոխարինում է ռճաբանությանը, որը որպես անկախ բընաղավառդոլություն չունի. 1711 դ. էլ այդ երկու Ճասկացությունները դեռ շփոթուսի են: Յ) Սառւղաբանությունըբխում էր մասամբ փիլիսուրայական լեզմասամբ մլ ֆիլոլոգիական վարանությաւն (օնոմատիստիկայի), լեզվաբանության պաճանջներից՝ճանդես դալով վիլիսուրայական հ Քերականական բառարանագրական աշխասոությունների մեջ: 4) Ընդճանուրլեզվաբանության ճարցերը (անվան նե իրի, բառիաոա

ու

-մմկմզ «վմ

դակուողիո

ս

ամու մմլն մաղմոկ ցջտնանտոոլ դոամքիսղոտոտ մոսժդոիկ դղամքիամեումե նսիմոտ մոսմզցդկմադրվչղտկոտ դյոսնառաս վրզտովո նմում դոքիսմե ղոկոտ

-զիոՄմյոսդոխչո

ս

-Խվեղ չճվմղդժղոսբծձղոա չու դակաղջմանմյ րոսո|մ մղոաիքիամժմմժ -տտղզտ ցաճզդս նղումղ մրուրատկղ վմղճմոչ դուկաինցգը մղմոտուկ դվ) ճաքդղմճոստ վոնհ մմղղվնուտխովել ող ծր դաիքիրամվուող «իոսոյս վմզնմոչ դոկոախեզ1 5 եզը մՈսստիտնողդմ նսմժմժուոդ վիուիստնակ ղվիոկնմուր նզտ մաիտիտոխ ոճղր ղաոիքիսրտտախ ղց լոսիսշտոտ մորատչ նղումղ մմզղյոսցտիղ ցաիմղմ ժսղջ յոսմ -զղատիտեատդմ ղանաղան ղտաիլխիստվե նվինակ վմզդվնոտովել դվչ չմժղարման դժդարնավչ նղակնմտր լ յոսքմուն 11 րքիտ պդվր մո մռիաղոձղ մղսքքրաքմկոժոնոժ դոոատովեզ լոսղատ 1 մեվկո կաիրամուհատչ վլոժ վրի նվղանիսմեոխը մզը գ դմղղղումմօ ս

ճատ

նտիտդզիտ ղոաիաքմկումտնաժդվլակնմուր լլ ղ մոս մժաղզեուճվ -Խվեզ--փմզգստցտախդործուծստեվազգյվլզտվծ վմտկտիեզլ

ՍՎՂՂՎՍՔԺՎԱԵՎՆԳՏ ՍՎՍՂԱՀԵՂՄ ՞1

ՂՎՍՏՍՎՍՂՈԺՈՒՇԳ1 ՂՈՂՈՏԵՎՖԳ

՞1

չմմոտտ տմզքոմչղոա վմզոռրի վժոսոլ) ((Ժղոոյրողս դոմցիսդամողջ ոզխոմսճի դտմլիսղակոամզժմզ բոողտր մղոաքքկիար -հտկոասումկով դվխվճովն վովղտ ոզխումս մղզղոսդոսիքիսիսնմղոաիք) Համեաղոամատւոմ8ղզր դաջիսդղաոմտիեզ) ղոկովեսմայվվ մրտոռր դակտղտոտտմոջ-կվտկանվն 5մրտոտի գղվյ լոսիղդգժ մմզնմոչ դոիքիսդումաիեզ) դոկտոր դակուովնեասույ:4ղզր(Մոկվտովտուրաղօ) դակոավեսմոմվ:ղ ղակող -ովիսովւիի դրո վմզղդամքիսղումախեզ| -ոտոտտմոջ-կվոկանվն դղվյ յոսիդղժ մմղզճմտչ դակատղոմուտույ ը վակղո ողոմս մղաիքիստավետա մզդդվքոմ չղդվզդսմ զոամքիսմման

-տժ

ղ

ղ) վոսդոճմճոլիղգ (լոսդյոձմծ ա/ մղոսմցիսդոմուտոուրթվ

ոողզչ վիեզմ դականկտոսղվնվկակատդորտքդսսեզ) վմզտոժզտ զր ղոքիաղ դվ» 1զտորզրաչ լոսղվլ մլ տծղքոամշդտխավոումո -տմոտիեզ)ղակավեսմամվ:ղդիովիղվյ ոկատ իսմզբրնտո ձսամս ժղոմե դաքիստսեռւողվչ զակոաւտտրդը դվ) րուքուկունում մմզղտզկաոնդիտչ պ դակորոտո -ոտ դուք) վմզդւեզը :մյիսհդ (վիակվտովտուրողօ) Հաղտմաինցգ)դակահովսովնիի դղվլ լյոսրետկ (մմզնմոչ ղորեոջ վիեզց|ղ վմզդղուսդտ «ղոքիսմզմատմաոչոաի փլջոսոմ ղ վտոռոր

ունեցած ճարարերությունների մնջ օաոոր լեզուների իմացության անճրաժեշտությունը, չին տեքստերի ուսուժմնասիրությունը, սիստեմավորումն պաճպանումը, այդ ոեքատերի վրա կատարվող բանասիրական աշխատանքըյյ--աճա այն չարժառիթները, որոնք ճին եղիպտացիներին ստիպում էին լրջորեն զբաղվելու (եղվական ճարցերի ուսումնասիրությամբ: կարծում են, եդիպտական գրերը Եգիպտական գրեոը.--Իինչպես են մ. ճանդես եկել թ. «ճաղզարամյակում,թերնս նույնիսկ ավելիվազ ն կիրառության նջ են եղել մինչն մ. թ. 11 դարը: Ճետագամկզբնապես դրանք փորագրում էին քարերի վրա, բայց Ճետո, վրա ն դրում էին սլառպիրուսների յում` պապիրուսի գլուտից փաթեթներ կազմում: Գրի ուղղությունը տարբեր էր՝ վերնից ներքն, աջից ձախ ն ձախից աջ. ընթերցողը պետք է կողմնորոչվեր դեմքերի ուղղությանը նայնլուի ԱՍկվզլբնապես նեդիպտականգրերը պատկերադգրական-դաղաունեին: Աստիճանաբար այդ նշաններն բնույթ փարադրական սկսում են դործածվել «նչլունական արժեքով, այսինքն՝ տվյալ իմաստն արտաճայտող նշանը սկսում է կիրառվել նան այն դեպքերի ճամար, երբ ճանդիպոսի էր նույն «նչյունակոմպլեքսը: Այս բանը ճեշտանում էր նրանով, որ եղիպտացիներն ընդճանրապես չէին նշանակում: ձայնավորները Համար եդիպԱյսպիսի ճամագիր իմաստները տարբերելու են տացիները գործածության մեջ մտցնում այսպես կոչված որոշիչները (դետերմինատիվները),այսինքն՝ տվյալ նշանի կողքին է տալիս, դնում են փի այլ նշան, որը ցույց թե դաղավփարների կամ իրերի ո՛ր խմբին է պատկանում տվյալ նշանի արտաճայտած իմաստր, նեղդիպտացիները գործածում էին երկու, երեք ն չորո բաղաձայն արտաճայտող նշաններ, ավելի ուշ՝ նան մեկ բաղաձայն արտաճայտողնշաններ: Այս վերջինները ներկայացնում էին եգիպտական այբուբենը բաղկացած Չ4 տառից, որոնցով գրում էին ճիմնականում 4ատուկ անունները. եդիղտական «իերողլիֆների վերծանությունն սկսվեց այսոլիսի նշաններից: ժամանակի ընքացքում փոխվում է նան եդիպտական նշանների ձնր։ Բուն ճինրոդլիֆային նշանների թիվը 250-ից անցնում ձր: նշանների աստիճանականպարզեցման ն Ճեշոացման ճանաչ պարձճով գոյանում է այսպես կոչված ճինրատիկ դպիրը,որ ունի 600 նշան, ապա ՄԱ դ. մ. թ. ա՛՝ դեփուռիկ շուրջ գիրը։ որ ավելի արադագիր նշաններից է բաղկացած: ների

ետ

ա.

Ձ. ԴԻԴԱԿՏԻԿ

2.

ԵՎ, ՖԻԼՈԼՈԳԻԱԿԱՆ ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Եգիւվտական գբեբի ուսուցումը.-- եգիպտական դրության

տարբեր մնսակների ուսուցումը չեշտ գործ չէր, մանավանղ ոլո "ին շատ նշաններ աստիճանալոարդուրս էին դալիս գործածությունից:

Միաժուիանակփուխոխության էր ենթարկվում

լեզուն, ն ան2ճրաժեշտէր դառնում մեկնաբանել ճին տեքուոնրը: Այս սլատմեծ տեղ էր տրվում եդիսլճւսռով էլ հեդիպտականդպրոցներում ընթերցմանը ե ճիշա ճիշտ տ եքուռնրի ռական դրի ուսուցմանը՝ նան

գեղեցիկ գրելուն: եգիպտականդպրոցները գոյություն ունեին ալետականճիմ։ռաճարներին կից ն պատրաստում էին պետական նարկներին քրմերի ղասին պատկանող անձեր: Դողրոցաստիճանավորներ 5--12 տարեկան երեխաները` ժանոթանալով ներում սովորում էին ն բարձր միզի զանազան գիւոութլյունների: Գոյությունունեին «գրիչների դպրոցներ», որոնք կոչվում էին «կյանքի տներ»: ու

ու

ու

կողմերի ուսուցումը.-- Դպրոցական տեղ էր տրվում մայրենի լեզվին։ Այդ ուսուցումը

Մայբենիլեզվի

ու-

այլ

սուցման մեջ չէր սառմանավոսկվում միայն եղիսլտական զրի ուսուցմամը, այլ բանավոր ն գրավոր խոսքի զարգացման ուղղությամը տարվող աշխատանքով, ճարտասանական Հմոությունների մ շկ մոաիլ:: Դպրոցն ավարտողը պեոռք է լուրացներ եգիպտական գրության ճիշտ ընթերցել ն ճիշտ սիստեմը, կարողանար առովանությամը դեղեցիկ գրել, յուրսցներ տարբեր կարգի փաստաթղթեր կազմելու եղանակները, ճմտանար ճիշտ ն տպավորիչ լսոսելու մեջ: Թր որքան կարնոր էր ճամարվում ճարտասանությունը, այղ երնում է եգիպտական «ճիշլալ առածներից ու ասացվածքների ց: մենծ

ու

ու

Ստաբ

լեզունեբի ուսուցումը.--Բացի մայրենի լեզվից, աշակերտներից ուանց սովորեցնում էին օտար լեղուներ՝նրանցից թարգմանիչներ հ դեսւվաններ ո"լասորաստելու նալատակով: Ռւսուցվող օւոար լեզուների շարքում կարնոր տեղ էր տրվում բաբելերենին: Ամենխոտեպ17-ի մայրաքաղաքի ավերակներում գտնվել են ձեռնարկներ, որոնցով եդիպտական պաշտոնյաները սովորում էին ակկադական դրությունը:Ակկագականդրության լելվին ծաու

Հին գրական լեզուն, ոկիզբ առնելով ճին թագավորության շրջաՀնից, ծաղկում էր ապրում միջինթԹաղզավորության շրջանում. նռր թագավորության սկզբնական շրջանում այն գեռնս գործում էր, Թեն արդեն բավականաչափ տարբերվում էր խոսակցականիցէ էխնաթոնփարավոնթ (1419--1402)օրոք այն տեղիէ տալիսնոր գրական լեզվին: Առ

նոթանալու

միասին եդիսուսցիները ծանոթունում լադական ֆիլոլոգիայի եղանակներին: «եո

են

նան

ակ-

Լեզվաբանական գիտելիքնեբի զարբգացումը.--Հասկանալիէ,

որ

եդիսլաական

գրության ուսուցումը,

յարդ

մայրենի

ն

օտար

լե-

ղուների դասավանդումը, Ճարտասանական ւլաւո 2ճմխոությունների բատտումը, այլի «ճին տեքուտերիուսումնասիիությունը, «դրքերի» դասավորումն կատալոդիղացիանղպաճանջումէին լեղվաբանական որոչ անձճրաժեշադիտելիքներ ն բանասիրական աշթաատան քի Հմտություն:Բնական է ենթադրել, որ եգիպտական ուսուցիչները աշակերտներին գիտելիքներ էին ճաղորդում եգիպտական խոսքի կառուցման առանձնաչասոկությունների մասին, կատարել էին տալիս ճարտասանական վարժություններ, ուղղում քերականական ոճական սխալները, նշում ճիշտ ն նախրնորելի քերականական ձներն արտաճայտությունները, արստացնում աշասկերոների -

ու

ու

ու

դրի Միաժամոաղակ եգդիպաական

մեջ առկա էր ն այբբենական դրության սիստեմ, որ աստիճանաբար աեղծվելով՝ կիլրսռվում էր ճատուկ անունների դրության ճամար: Այսպիսի դրության ստեղծումն ու կիրառումը պաճանչում էր Հնչյունական որոշ դիտելիքներ, մանավանդ որ այդ այբուբենն օգտագործվում էր նան օտար Ճատուկ անունները դրելու "սմար։ Օւոար լեզուների ուսուցումը հես չէր կարող չնպաստել ելիպտացիների լեզվաբանական մատաճորիվոնիլայնացմանը: եդիպտուկան դրի մեջ «որոշիչների» (դետերմինւտիվների) կարնոր դեր խաղալը պաճանջում էր Ճասկացությունները ն նպաստում էր իմասղասակարդել իրերն բառապաշարը:

ու

տարանականգիոելիքների ղարդացմանը: տեքաւտռերումարղեն «ճանդիպոսմեն բառարա եգիպտական չոլղի աշխատությումննելրոՄիջին քագավորության վերնադրական ջում Հանդես է գալիս մի յուրատեսակ տեղեկատու-տերմինաբանական բառացունկ, որ մվարունակում է 300-ից ավելի անվանումներ՝ տարբեր անհստակ յուղերի, թռչունների,կենդանիների, բույսեբի, Հաքի, Ճճայաճաստիկի, մարմնի մասերի,ինչպես ն աշխարճան վերին եգիպտակաի դրական անուններ՝ եթովպական ամրոցների քաղաքների: Նոր Թադավորության վերջերիցմնացել է մի ճանրաչ դիտական բառացանկ, որ ներկայացնում է այն ժամանակվա աշխարճի տերմինաբանականտեսությունը ն որը լայն տարածուի է ունեցել 21--Չ22-րդ դինաստիաների շրչանում. այն կազմվել է տան» «կյանքի գրիչ Ամենեմիպեւտիկողմից: -

Հ

8շՇխոքիճտՔօյօքոտ, Նույն

տեղը,էջ

1, 1955, էջ

2850:

686.

սոող

լեզվաբանական գիտելիքների զարգացմանընպասԱյսպիսով, երկու բնագավառ կար"դպրոցական պրակտիկան ն ճին տեքո-

տերի վրա կատարվող բանասիրական աշխատանքը, որոնց դերի մասին ավելի մանրամասն կխոսենք այլ երկրների կառղակցությումը։ եդիղտական տեքստերի լեզվաբանական գիտելիքների առումով Համեմատաբար ավելի քիչ տեղեկություններ են տալիս, քան ասուրա-բաբելական աղբյուրները:

1.

ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ՇՈՒՄԵՐԱ-ԱԿԿԱԴԱԿԱՆ

լ.

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ՏԵՂԵԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Լեզվականգիտելիքներիզաոգագմանպատճառնեբը.--Միջոա-

դետքը մարդկային ճին քաղաքակրթության երկրորդ գլխավոր րանն է, նե որոշ դիտնականներ նրան եդիպյոսականից ավելի

ճնություն

են

օր-

մեծ

վերադրում:

Ասուրա-բաբելականլեզվաբանության զարգացման գլխավոր սիստեմի լուրացման ազդակները նույնն էին՝ գրության բարդ բանավոր ուսուցումը դպրոդժվարությունները, լեզվի դրուվոր ն ցում ճին տեքստերի վրա կատարվող բանասիրական աշխասԿոանքը: Միջագետքի ամենավազ բնակիչները սիստեմը.-Գբության շումերներն էին, որոնց լեղվական պատկանելիության (ցեղակցության) ճարցը լեզվաբանության կողմից վերչնականավես չի Ճըշւոու

ված: Շումերական սկզբնական գիրը նույն բնույքն ուներ, ինչ էր: հդիպտականը, այսինքն՝ լատկերագրական-գաղափարադրական Շումերները դրում էին կավե տախտակների վրա ն ապա թրծում: սկզբնական դիրը աստիճանական էվոլյուցիայի ճաՇումերական ստանում է այն տեսքը, որ ճայտնի է սեյղադրություն նաղարճով կամ բնեռադրություն անվամբ: Այս անունը ծագել է այն պատճատով, որ փոասյոխկով դրելու ժամանակ գրողը նախ այն սեղմում էր կավի վրա, ապա ավելի թեթնացնուի սեղմումը. ստացվում էին սեւպաձն նշաններ: ժամանակի ընթացքում էվոլյուցիա են ապրում ոչ միայն դրաձները՝ կորցնելով իրենց սկզբնական ռլասոկերագրական բնույքը ե վերածվելով վերացական դրաձների, այլն այդ դրաձների կիրառությունը: Շումերներն սկսուի են այս կամ այն աեպադիրնշանը կիրառել ոչ Սե տվյալ իմաստը, այլ տվյալ «նչու42

մը նշանակելու ճամար: Այսպես, օրինակ, երկնքի նշանը, որ կարդացվում էր Ձո, սկսեց կիրառվել այն բոլոր դեպքերի ճամար, երլ" յտարկավորէր նշանակել Յո վանկը։ Այս րանը Հնարավորություն

տվեց շումերներին նշանակելու ոչ միայն նյութական, այլն քերականական իմաստները, արտաճայտել դերանունները, ածանցները, վերջավորությունները: Սակայն, ի տարբերություն ճին եդիպտացիների, որոնք ճասան զուտ գրին, այբբենական-4նչյունական շումերները այդպիսի քայլ չկատարեցին՝ կանդ առնելով վանկա«նչյունական գրի ճանապարճին)։ Շումերական դրի այս «նչլունական կիրառությունը ոչ միայն չվերացրեց դրության բարդությունը, այլն ստեղծեց նոր բարդություններ: Հարկավոր է նկատի աոնել, որ յուրաքանչյուր լեզվում բառեր: Այսնույնանիշ ն Համանուն գոյություն ունեն ճոմանիշ պիսով, միննուլն սեպադիր նշանը մերթ կարող էր արտաճայտել միայի մեկ դաղավար՝ մենիմաստ լինել, մերք էլ մեկից ավելի գաղափարներբազմիմաստ լինել: Համապատասխանաբար4նչյունական արժեքով օդտագործվելիս սրոշ նշաններ կարող էին նշանակել միայն մեկ Հնչակուղլեքս՝ լինել մենաճունչ, մյուսները կաէին նշանակել մեկից ավելի ճնչակոմղլեքսներ՝ լինել բաղզմաբող ճունչ։ Շումերներն սկզբնապես դրում էին աջից ձախ, ապա սկսում ու

ին

դրել ձախից Մ. թ. ա.11

աջ:

ճազարամյակի կեսերին Միջագետքը նվաճվում է ակկադական (ասուրաչբաբելական)ցեղերի կողմից, որոնք տեր են դառնում նան շումերների կուլտուրական նվաճումներին, այդ ն թվում նրանց դրությանը: Սակայն ակկադականցեղերն ստիպված էին շումերական գրության սիստեմը ճարմարեցնել իրենց լեզվին: Այս բանը է՛լ ավելի դժվարացրեց սեպադրերի ուսուցումը, որովճետն ակկաղացիներբ «արմարեցումը կատարեցին ոչ այնքան Հետնողականկերողով: Սկզբնապեսնրանք պաճպանում էին նշանների շումերական ճնչումը ճամապատասխանվանկերը նշանակելու ճամար, բայց ճետադայում սկսում են դրանք օգտադործել նան բաբելական ճնչիամբ: Ատեղծվում է դրության մի բավական խառը սիստեմ, որ պաճանչում էր ծանոթություն նան չշումերերենի ճետ ն տեքստի ընթերցումը Հաճախ կամայական էր դարձնում: եդիպտականդրի Համեմատությամբ ուներ այն Մեւլագրությունը առավելությունը, որ նշանակվում էին ն ձայնավորները՝ չնորճիվ

ՀՄմտ.

Ա.

Ոօֆաօռ1ա8,

ՔՅրաւիՇ

ՈՔՇԵԿԽՏ,

ԻԼ, 1950, էջ 35:

-տրսչ

ՖԷ

ղոիրքրո լ րոաղնեցմվ,մովաո նմամկմզ վմյկդոնուսույ

մօ) մզեղուքուսում "(մզզմզոռոկ

վմզդրսհցմ տակտատճմչ ղուղ ղվ չվմվդկոոզա մզմմուտ դվ) մոսիրիոաի յոսդվ մմզկղունումոմ չվովտ վմզդղումուա ում դոհիեցզյկմյ վովունքը դոհրթքո «(մզդղոմոսում) մզկղոտնոսոմ ղաոկաղորեմոք ղոյուն Հոկկտ-տմգրուծ ղլ լոսիջնցտո ձոստ նվղզիտ մուրոչ յայզղնումաի

(մմզդանց) մող

դ

դա մսսետգասոսոյ ղվւ) մլվմզմզյոսշ--"

դակուդումոիեցզ1-ղատկովեսի վիգտուսմոչ «ղւոքքիուրոկոմե մում ո մուրուտ Հոայզմում դմզղվնումզ դղ յոսջնղւոռո մմզղվնեղուտողմսոտ կւոտոչ կովղնող -ոխոմ մմզղճդոչտար ա / չմզղեվմե տազեաղզրումտ: դմակ լոսժվղածմո :լոսմզդղուրչուռ ղոլքիստզիո ղտկութսոտ մզղդյա դիո մա 'մղզմզգզրոմտ ղող 1զղճուիաի մյ տշզքում«ղտ յոսջամու: դակամձ մադ ղդ դակոմե դվջ կոռ կաղոարութովը :դոկանկաոսով չը ակմց մզղա ղ նվղոկաւտսոտ մվ րոախմզմմուո փոձաղոկոաիոմ մս վնոմ /ւվյողորվ 5 «Քվոմմոմ ղտկաովփզո վող մղակատյզմոմ փողի մմզղեվմն ջոիլքիմկ վղաոտոզմսողր չմմղղղոանքիակտուչտղջղոստ դվզդաչ մղի 'ազչ միեզ) ճղզմվ դմզդոայքիամաիքն միեզ) նմա մժշոինաաոկ ղուկուղոկոաւմզմտամղ ղվլտորդրուժ "մղզմվմզյոսծ ղուկ ա ղվզմսիսո | ժողո -տրզո իսիեզ| նսղոկատխո ղվժվղոտղմ ղոկ ց մողյ -ուրզո զվ րոսոսով ժղամս «մմզրմժ վեղուտոզմսոտ ղ փճու մյ տճղք չլոսկածր վմզղդաքքիուոր» ղոկուլումոինդ-ղոկուվես մվ -տմչղտ մորու» մամզղոմուղկզը ոսնողոկոտչ մղրոսքքաղովոմեջուն նվմզղմզրոս: ղո Պամզդնուիս մրղտովո ղդոլքիումք ոտ դոմքիսմե մամզկ -ղատստք

-տմո

մրզտովոնմտմ 'մորոչ յշայզղնուիաի

-ջմոն

մղզմոչտլընոչ 1

դզ

վլողոկոտչ

ժտզիո մղղդսմքքիսմաիքնղտժդվ զը ՛լոսղ "ուս մսդտմովվզ, մմզդջտիոտ յոսղմզի--

ՂՎՍՏԺՎՍՂՈԺՈԻ641 ՂՈԿԱՎԵՍՎԱՎՎՓԻՑ ՂՎՏԱԱԼՆՎԵ ՝Շ

ղ դվմզղկվոմոխ ղվմզ ղվճնուս չդի մուխա ((դվմզթզոլ) ղող ոոկոածմմ վ լոսղեղտ մղաքյիսմե դվմզղիվրիզչ ւղվմզդեւիսիանսք ղվյ չՄոլոոչ ոսմգվոոուսով նվքուիծմիսմզստտմղոր վզի -ափոզը մմզղդեվեամս իս լումա նդմ (մմզղիվտողվրմզտզնե) յռամեմմղզղեվճամս

-զդն 8գր դաքլիսջոցմանղ վ-0լջ ղՀդմր միմք վմզդղոծւդ իսմզտոծմկ

մմզդիսող մղ:աքքիսմետխոզո (մմզղվեղոտոզմսոու) ւղվմճզեմուխ

ուի. լոսինողածղ տմվր մմսիողիռջ

Լ մսիտղլոֆ-է ղիոջոնոժ 'մմզղովնողվմրոկ դքուֆումում ւղժղվոհու մլ ոստ տ մոոկ մսխիտդիոջ դհոջաոնոմ ՛ղիոջաոնոամ-է մսիտղլատֆջ դումքիսմեռկղուի ղոձղ վր ղղրո -ղորցորմզղ վժղսդմեկո -ուտմոտ

նիշների բառարանները: նրանցմեջ ի մի են Հավաքված ասուրական այն բառերը, որոնք ճոմանիչների արժեք ունեն: երրորդ տիպի Ճճիշելնուի է այժմյան մասնաԲառացանկերի դիտական բառարաններն Այդ բառացանկետերմինարանները: բուի բառերը խմբավորվում են րստ նշանակության՝ կենդունիները իրենց վանազան ոնհտակավորումներով (թոչուններ, ձկներ, միչատներ ն չորքոտանիներ), բույսերը ն նրանց սերմերը (դեղաբույսերն առանձնացվում են որպես Ճատուկ խումբ), քարերը, բրոնզից հ քարից պատրաստված առարկաները կան աշխարճագրական անունների լոսոացանկեր, աստղաբաշխական աստղագիտական անհրմիններիցանկեր հ այլն: Վերջապես,վդալի տեղ են բոնում դգրանչանների ղանազան պանկերը, որոնք նպատակ ունեն նպաստել դրության լուրացմանը ն խմբավորվում են ծառայում: են որսլես դասադրքեր: Փրանշանները ըստ գրանշաններիարտաքիննմանության, տարբեր ոկզրունքներով՝ նշանների շումերական արտասանության (նման կամ նույըստ նական «նում ունեցողները առանձնացվում են որպես ճատուկ կրեր) ն, որ առանձնապես կարնոր է, ըստ ասուրական բառերի արմատական ցեղակցության: Այլ կերպասածժ՝ այս վերջին կարգի ու

բառարանսնկերը լուրուտեսակ արմատական-ստուդաբանական ներ են՝ իճարկե շատ "ճեռու այղ կարդի բառարանների մասին մեր նան «Հնացած ն ունեցած դիտական պատկերացումներից: կան ձնավորում ունեցող նշանների ցանկեր՝լրացաղարդանկարոային րություններով ճանղդերձ: Ռրոշ կարգի ցանկեր ունեն խառը բնույթ. սրանց մեջ չորո շարքով արվում են՝ 1) նշանները, 8) նրանց շումերական արտասանությունը,3) ասուրերեն իմաստը հ. 4) նշաններիանունները. որոշ դեպքերում սրանցից առաչինը, երրորդը կամ չորրորդը բացակացուի են, Հետաքրքրական է իմանալ, որ 1902 թ. դտնվեցին ուշ շրջանի տախտակներ, որոնց մեջ սեպագրերը տրված են ճունական յոառերով. ղգալի չաիով օգնեց սեսղագրերիընթերցման ճրշտմանը: սա

բի բանասիրական-Քեբականական Տեքստե մեկնությունը. -առումով առանձնապես կարհոր են կեզվաբանական-ֆիլոլոգիական

տեքուտերի մեկնարբանությունները, թեն դրանց Թիվը նախորդների

ճՃամեմատությամբ ավելի ռաճմանավակ է: Դրանք մեֆ մասամբ են ն. պաճպանվել Հճատվածարբար ներկայացնում են այս կամ այն բառիմաստի, ճազվադեպ նան նշանի բացատրությունները:

-

են նան Պարպանվել

քրեստոմատիաներ ն «օրինակների աղյուսակներ», որոնք քերականության յուրատեսակ ձեռնարկներ են: Այդ աղյուսակները պարունակու են բառաձների ն բառերի օդտադործման ու զուգորդման դեպքերի նմուշներ, միննույն արմատից ածանցված բառերի ցանկեր, ինչպես նան առանձին տեքստերից

առնված

նախադասություններ:

ֆիլոլոդիական Գբադաշանագիտություն.--Ասուրա-րաբելական

տալու ճամար անաշխատանքի մասին ամբողջական դգաղասիար նան ճրաժեշտ է ճիշատակել գրադարանային գործը: Բաղմաթիվ աղյուսները անճրաժեշտ էր դասավորել այնպես, որ նախ՝ իրար շարունակությունը կազմող աղյուսների Հաջորդականությունը պա"ռսլանվերե երկրորդ՝ զանազան կարդի բնույթի տեքուռերի օդաւադործումը դժվարություններ չճարուցեր: Մոաջին կխնդիրնիրագործելու ճամար ասուրները ճաջորղ աղյուսի առաջին տողը կրկնում էին նախորդ աղյուսում ն միաժամանակ նշում տվյալ սերիայի մեջ ղյուսի դրաված ճամարն ողջ սերիայիվերնադիրը: Այս բանը մեծ չափով օգնու | ասուրադետներին՝ նքստերի սիոտիտավորման ճարցում: երկրորդ. խնդրի իրադործման ճամար ասուրները կազմում էին կասոալողներ, նշում ուռլլուսների աուաջին ղերը ն տողերի թիվը, խմբավորում տարբեր բնույթի տեքստեր սլաու

ու

րունակող աղյուսները:

ՉԻՆԱԿԱՆ

լ. 1.

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ՏԵՂԵԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՉիԼեզվականգիտելիքների զաբգացման ապատճառնեբը.-նաստանը ամենաճին գիր դրականություն ունեցող երկրներից մեկն է: նրու ճնադարյան կուլտուրայի բազմազան բնադավառների մեջ ոչ պակաս կարնոր տեղ է գրավում նան լեղվարբանությունը: լեզվաբանության սկզբնավորումը հս կապված է կյանքի Չինական առաջադրած գործնական ճարցերի լուման 4եու Լեզվական ճարցերի ուսուփնասիրությունը բուռն վերելքառրես Չինաստանիժի վորոմից Ճճեոո՝ Խան դինաստիայի շրջանու (11 դ. մ. թ. ա.-ու

-

թ.), առանձնապես երկու կարեր իոնդրի լուծման ճետ կապված: դրանցից առաջինը երկրի միավորման ճետնանքով ծադած՝ գրի Հիասնականացմոանպաճանջն էր, երկրորդը՝ ճին կանո1/1

գ.

մ.

ձն -իոժե Հատա

ղոքկրսցոգ' 'Փ--Հ իսխմզկ մի տծզքոմչղո ձիաբողջմոան մոմողոկողմ մյուսն / վմզմե ղակողվջ--"մոաէփստվետփվեսսզվվ դոկոգվը

ՂՎԱՔԺՎԱՂՈՎՈԻՇԼ

ՂԱԿԱՎԵՍՎՍՂՎՓ-ՂԳՈԱՏՎԵՈՃՎՎՖՍԺԳՎ7

՛Շ

չմղղջ տմոնվուտո ղաոկողոռվը ղոր -մեուջե վմզդգվոեսմզվչ ղղ յոսիտուտոթջչ իսկոտմտիսմչ ղոկուտ ճծոսոտ ճվղաքքիսմեուիըի -զո "ն լլ մզղ որնտղակաողոտվր վմե յոսքնցտո | ձղոչախ մրոամսիովը վմկմղ .(չաննան ղուկոմեովուռ ախո պ նախ (ոժոտզբ ղ տատ ստղզչ կաղրոմ դ ժո ճս վզի զ Հվոոջ ոզուողմեկո) ղվմզղճնածվր ոով զտնլիսմեմոսինցմորմուջ դ ոսիղափսփ ՛մմզդջ դակագղվադ ծճղցմվ ղց լհաղնմակ մոմ -ողաջվտոռ մմզմեռմզկատախ մմղդջ ղաոնքիսմի դադ դտկողմեկը յլոսղահմոն ղվոռվր տզչ դորնճահմոն վրզտովողոքքիսմվ, դղ

Քղոմդ ղղ յոսիհսջ ր մահատղ»չ ղվժնսկ չոզչ վմզդղվածդնախճամախայզիմն ոզոտղմեկո ղտողզչիսմս«մզղվտղու վմղզղղաոձծղ ղոփվիեսմզվչ ղ վմզղտոռր կաոողտունասի դարմսիամրբո| Հմստմ ղզ բբ"սաղստնմվզդվեամս նր մրորցջարմզղ (մմզդիվտուղ վմզղչվմամս զ դմրոամիսսատմվկ ղատկաղդաղչվմզդֆվյե -վրմզտցն) -ամզվ» ղզ մզբոնմամ լոսհանտտղչ նլոմ «/ոսնեաջվոկաոմեոմուի -անտե-ղակոմռամզկտախ ղզղա ող ժղումղչմմզղղոծդ ղաոկոմնոմ -ոխոնահ-ղակաոմեատմզկտտխ ղակոադմեկողաոկումզյոսծղ մմզդգվյն -ամզվչ դակուտովեզ ձղվ մչմտոխողոջ ղխաղլվի ողի տմսիոտոար ղզ 1զեղա ղղ ծղի ղաքքիսցոցման ղորնոատնմոն 11 րքիտ դղվր Ժղսմս

ղվլոփվեսմզվչ մսնադոմդ դոկադվլ--"մազսնգակտցվծք «Սմմզմե վմզդժվյզտվե դոկաողոմոիեզ ղղ լյոստ չմղորճանմուն -ոտխողդ իախուցզր մրունդաիտոոն դոչիսդոտմոցս դ մղդանջիամվոտդ վմե ղվչ «մյոսնաոս ղդոլիսղակամե վմզժմե դաոկոտռսան Հյոստս ՛վիեզմ վղցմիոր չ/իսիեզմդոկանկտոսղ| լոսմտտնոմ դ յոսկմոլիղկ դվ ղալիս դամադկզր ժդոմն մմզդձվենսուսդ վտուս դվմզդտոովզմց մզ. վմոադակոտչղտդղաեզ) վմզժմի դակաոտն զվչ մս վղոչ :ղվմզղ վմզժմե դոկտոոն չղամքիսքմոի ղակոայս վ մղտաիկիոմվոնտղրառսաս Խամողոտո մզղժվիրոովի դվչ ղվ) յոսդնղտո ղմզդտմզկոածտառոցտ դակոաքավիսովվվվողսմկ ղակորտախ ղ մաՀ (դակոավոսֆղակ) -տխռ ովտտ դաքջիսքմկ մոտվդ տշզքոմչղո ղվյ վմզդֆվյեսմզվշ -տյլոսչ ղոկ ողխոնդահամզե մլ ղլոստոտմտտի վմզղատհղատծոխ -ոտղո մկոտոաոխղդակադրվչ նղսմս մմզղճսմխոն դոկողվբ չմժղոտոռղվծճոնսիմոտոկ ղորղեղակամզի վմղժմն ղոկողդ ս

սս

մրաքլիոանոսդոքջիսմվոտդյոսուս

ղ

-՛ոմտինց)

ղղ

8Լ

ճոմի ղոնքիսննա ոն ողչ վմզղժղուռողվծոա դոռկող տանե իավիոձջղի մմզդրուտիդ ֆոմզմ ժաղջ ղիք

Հաղոմաինց) րոսդուծվծ

դոլքիստզխուխիո վիովաոոդվն

ղող

չմղոմտսոմ ջտի «Հակ«ղվր ԵԶ իսզրնով վմզճմոչ դոկոդոմ ւմղոկքիսմվոոդրոսողմ -տտոռրվ դ դակտդումուննաւտո յոողն 7 ժրիվչ (ն ու) դվղ Հալ

նսձամս «(«մմզդկվտզղագ» մմզոր մժզքմտ ղդտկողադ» մմզծվղուդ» ղ մմզդվիողոմ ֆաիձակոզխոոլո աշ վմզդգվիեսմզվչ) -ամս

տոտ Ժղոփն տոոամախումրո| նմոմ դոկողդր մմզդգվիեամզվչ յոսկմուդզ 1 դոքցիսցյամմզի մկոդվեզչ ձճզրդոիջի ոովեոերր չմկղյ նվմղջմսն դոտկոդրվչդոմցիսողտ վմզմե դոկողդվ 2 վոսղնոլ -ոկմզդ 1 րքա դշգվր («դզի սշ» տտջմկ բակ «մջ զջ ղզի սշ») «դվոտր վմղղղոտձղ նմոմ զ վմզմմուծ» ղլամոստմ ջորնուկ ոմ լ չիսնմոչ վմզդֆվեսմղվչ 1 1զինումն (նն ո--յ) մղզ2 խանը ւո

չմմզ ղղյոծմծ դոմցիսջոաջման նդտմդ

դ «մմզդձվդգորս» կաիցուջմանմոսմզղատմխոժմզմմուտ

ղզ

ղզ

ջտիճնղ ֆոխմղմ

(«դոնդոց»)«մզդատմմոլ» ւմղոմ ոսդոմույոմ որր /իսմեյոդմզի ղվճոստ 1 յոսրետկ ՈՑ ր '։Օբյ-'ո -յ ում դոկուովեաումմում 2Զ5ր

Բ6) մղոնը

ղոք

դոմոխեզլ--«րսլմածոդոասոսույ

չիսմզղղակիակտտտողջղուտ դվնոժբոինաստկ վղզմողվ ոո ղտիլիսղոմտիեզմ յղմասոնոմ | տզի մղդոաքիակասոչուղջղտստ

ոո (րրսմզղատիտեողմ տոկտուչ ղոկողվը ճզր դոնի սմեողումուում րո տով դնափտոսղժղզվ կվտտրդտովո տդ -մզդրսկիս մյ նզքա ղակողատ ղ ղուկ դոկուղոկումղժ 1զջնլտո վ վմզղղանիասդտաժուինցմ վ (մղակիսղոմտոիեց| դոկոդվջ ղը կմսհ -տկնղչ ղդալքիիսմզմմոտ Քվղակիսդամադգվրմզտդակադակամզժ դ լոսիկմուվդզ դգզմդուրմսի վկտձամսմմզղղահիաջքոյմցի վեմտկ ոտ դիոկոր

Հորդտովո

ն չձղր ("ո ք :ր 'ն ըը) «մղում դոհդոա» ղ (յո քր «վղոոսճ դոՒհոզը» ֆոիմե սորոտ ղոք մոսմզդգամքիսդամադգկզր

ՀՀամեզմուտ վոսվնաֆղսկ մզժողն ղոքիսջյոյմգի դոկողդ Պասքնդւսբ» Հտկամզժ վմղտոժզտ նխո ղզ լոսովնղդու Փտինտկ չող» դտնլիսղոմ -ողկղր Հա ղտնքիսմվոատղյոսուս ղաոկոմվուսղոմ վմզտոժզտ դվ» չյոսդամ ղվլ նզտ մաղմոկ մմզճմուջ փեմոկ նո ղր դոէքիսդոմոիհց| ղոկողվ Ժոմվ իղ չիսմզճմոծ ղատկաողտմուռոորվ պ մրոքիսդամաղանդչ իսմզդփվեամզվչ "այցի

Ց.

ՓԻԼԻՍՈՓԱՑԱԿԱՆ ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

(0ՆՌՄԱՏԻՍՏԻԿԱ)

Ընդնանուր տեղեկություններ.--Դեւ

«ին ժամանակներից տարածված էր այն կարծիքը, որ լեզուն նույնպիսի բնական երնույթ է, ինչ թոչունների երգը նե բնության մեջ արձակված այլ ձայները: Մարդը խոսում է դրսից ստացված մղումով:Մարդկայինլեզուն մարդու որձակած այլ կարդի ձայների զարգացած աստիճանն է միայն, ընդ որում լեզուն չինացիները դիտում են զարգացման մեջ՝ սկզբնական կուզիտ ն անգիզարգացած խոսքը. տակցաբար արտասանվող ձայներից մինչհ քանի որ ոճը, այսինքն՝ բառերի ճարտար շարաճյուսումը ճամարվում էր ամենազարգացած խոսքի «ատկանիշը, ուստի ն չինացիները ճատուկ ուշադրություն էին դարձնում ոճաբանության վրա, Որոշ առումով կարելի է ասել, որ լեզվի բնույթի Ճիշյալ ըմբոնման մեջ առկա է բնաձայնական ն ձայնարկությունների տեսության յուրատեսակ զուգորդումը. մի կողմից՝ մարդկային լեզվի նչյունները դիովում հն բնական ձայների անալոգիայով: մյուս կողմից՝

ակսած՝ չինացիների

մոտ

ճամարվում դրսից ստացած տպավորությունների արդյունք: Լեզվի այս ըմբոնման ճետ է կաղված կոնֆուցիոսի ն այլոց ուսմունքը «անվան ուղղման» մասին: Ըստ այդ ուսմունքի կատարյալ է այն անունը, որ Ճամապատասխանում է իրի էությանը: Բայց իրաանունը» «ուղղել 4Ճամաղպատասխանություն կանում այդպիսի չկա. նշանակում է այդպիսի ճամապատտսխանություն ստեղծել, այլ կերպ ասաժ՝ Հասարակական կյանքում (իմա՛ ֆեոդալական ճիեփարխիայում)ամեն մեկին տալ իր ճամապատասխանտեղը:

Լեզվական հարցերը մոիստականփիլիսոփայության մեջ.-եզվական ճարցերը ամենից ավելի շատ ուշադրություն են դրավել ճակառակորդ Մո-ձըի (Մո Դիի, 1479--381 նոնֆուցիուսի Թթ. մ. թ. ա.) ն նրա «Ժոիստների» պփիլիսունայական ճետնորդների՝ ուսմունքի մեջ։ Մո-ձրի փիլիսուիայությունը իդեալիատական բնույթ ուներ՝ մատերիալիզմի որոշ տարրերով «Պանդերձ: Մորսոները երենց ուսուցչի փիլիսուիայությունը ազատում են միստիկայից ն զարգացնում մատերիալիզմի գիծը: Լեզվական ճարցերըտեղ են գրավում նրանց իխիմացաբանականչ-տրամաբանական ուսմունքի

Ֆան այլ

Վեն-կունիը

(768--834), որ, սակայն,այս աղբյուրներիվբա:

դեպքում ինքնուրույն

չէ,

ճենվում է ճին

մեջ, ընդ որում «անունները» հն ճասկացությունները Ճառակ կերպով չեն տարբերակվում: Անունները, րուո մոխոտների, իրականության մեջ գոյություն ունեդող իրերի պատճեններն են (ԳՎո»),որոնք առաջանում են իրականության ճանաչման պրոցեսում Ճիշտ «անունների» (ճՀասկացությունների) մշակումը ճանաչողության պրոցեսի կարնորագդույն գործոններից մեկն է: Մոիստներըտարբերում են 3 տեսակ անուն՝ 1) «ճամընդճանուր ւզնուն» («դա մին»), որ տրվում է բոլոր կոնկրետ իրերին

ու

առարկաներին, 2) «սեռային անուն»,

որ

տրվում

է միատեսակ իրերի կամ կենդանի արարածների այս կամ այն ն է անուն», «իրակաոր կազմում խմբին (օր. «ձի») 3) «մասնակի

նության նշանակման սաճմանը» (օր. «ատրուկ»)։ Վերջինս, բոտ մռիստների, արտաճայտում է անբաժանելի ճասկացություն: Անուններիայս Յ տեսակները ծառայում են իրերի նույնություն («թուն»)ն տարբերության (Հ») ճիշտ արտաճայտժանը: Մոխուոները տարբերում են նույնության 4 տեսավ՝ բովանդակության, ձնի, տարածական ն սեռային: Բովանդակության նույնություն ասելով նրանք Հասկանում.են այն երնույթը, երբ միննույն առարկան տարբեր անուններով է արտաճայտվում, այսինքն՝ ձամանշությունը. այսպես, օրինակ, կենդանու ձագը կարող է կոչվելնե" առանձին անունով, ե՛ տվյալ կենդանին նշանակող ընդճանուրանունով

(2մմո. լակուռ ն շնիկ), Մեր իմացության | իրականության արտա Հարաբերությունը

ճալտելու ճամար տարբերելով ուղիղն 2ճամարուփ«անունների»

են

սոսոր՝մոռխոտները ուղիղ (ճասկացությունների) Ճճամապատասու

խանությունը իրականությանը, սոսո՝ անճամապատասխանությունր, նրանց կարծիքով՝ մարդը պեոք է ճանաչողությանոլրոցեսում «իր ճասկացություններով մուռավորաւզես ալատկերացնի իրերը այնպես, ինչպես նրանք գոյություն

մեմատի նրանց տարբեր

ունեն

իրականությանմեջ,

Հա-

մեկնությունները, անուններիմիջոցով բառներիմիջողով արտաճայտիմտքերը, իրականությունը) միջոցով զոնի պատճառականությունը, դասոողության անալոգիայի տիջոցովՃասնի յորամուրանականության»):

ցույց

տա

"Զո

էջ

12:

Ճուա

հ,

ՍԹ

86ղսքամ

փամնօսօն

Փոոօօֆու

Խե,

1956.

ՀՆԴԿԱԿԱՆ ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ԼՄ. 1.

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ՏԵՂԵԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Հեդկականլեզվաբանությաննշանակությունը.--Հինաշխաարչի

ժողովուրդներից ոչ մեկը այնքան առաջ չգնաց լեզվական ճարլերի ուսումնասիրության բնադավառում, որքան «ճնդիկներըն Ճճույները: Այս երկու ժողովուրդները առաջիններն էին, որ ստեղծեցին քնրականությունը՝ լեզվի 4նչյունական նկ քերականական կառուցվածքի վերլուծության իրենց ուրույն մեթոդներով: Հնդիկների ն Հույների ստեղծած քերականականսիստետները միմյանցից լիովին տարլեզվաբանության վարդգացմանվրա բերվում են։ Տարբեր է նան քերականական նրանց թողած ազդեցության աստիճանը: Հնդկական սի«ռտեժը մինչե 111 դարը կանգնուժ էր ժճկուռբ ն, չնայած մանրամասնությունների մեջ իր ունեցուժ կատարելությանը, ազդեցություն չքողեց աշխարճի ժողովուրդների գերակշոող մեծատմասնության քերականական սիստեմների ձնավորման վրա Այս բանում դլաավոր դերը պատկանում է ճույներին, որոնց քերականական Լ այն ճիմքբը, որի վրա աշաարչի ժողոչ աիբստեժըեղել է ն մնում են ձնում իրենց քերականությունները: վուրդները Ն նբանցդերր ձնդկական լեզվաբանությանսկրզբՎեդանեոը լեվվաբանությունը ոկիզբ է առել այն նավորման մեջ.--Հնդկական

բանասիրական աշխատանքներից, որ երկարատն սերունդներ կատարում էին ճին սրբաղան Ճավաբածուների՝Վեղաների վրաս Վեեն՝ դայական ճնագույն ժողովածուները («սամճիտաները») 4-ն ն է Հավանաբար 2) Ռիգ-վեղա(ԹՋ-ՆՇԱՅ), որ «Հիտմների ժուլովածու

է, Հ) Սամա-վնդա (ՀՀՈՏ-Մ603), ոՒհնաճինն ամփենարբնդարձակն ու

կրոնական երդերի ժողովածու է, 3) Ցաջուր-վեդա(38)սո-Կ648), աղոթքների եհ ղզոճաբերությաններիկանոններ է պարունակում, ն 4) է մոգական Արարվա-վեղո: (Ճիճոճ-Ճ604), որ բաղկացած բանաձներից ն աղոթքներից. Սրանց կազմավորման ժամանակը ենթադրվում է հեր թվագրությունից աոաջ երկրորդ «ազարամյակը: Բացի սրանցից՝ կան 3 տեսակի այլ տեքոոեր: որ

որ

Վեդաներիլեզուն ժամանակի ընթացքուի ավելի ավելի էր տարբերվում փոփոխության ենթարկվող խոսակցական լեզվից, դառնում դժվար ճասկանալի։ |էյդ ռ"լատճառովէլ անճրաժեշտ էր ու

«երեն

«Վեղաջ ճին ճնդկերեն նշանակում ճայ. գէտ,գիճենալբառերին:

է

«գիտելիք»

ն

ցեղակից է

ռու-

ԲՇՈՅԼԵ,

դառնում վեղախերի լեզվական առանձնաճաստկությունների մեկնաբանությունը, Քերականներըվերցնում էին վեղաների մի որեէ ճյուղը հ մանրամասնորեն նկարադրոս նրա լեզվական առանձնաճատկությունները: Հնդիկների քնրականական միտքը վարգանուի էր վեդաների լեզվի ն իրենց սեփական խոսակցական բարբառների ճամեմատության ճանապարձճով Աստիճանաբար4նդիկների քերականական միտքն ընդլայնվում է՝ ընդգրկելով «նդիկների ողջ «ին լեզվի առանձնաճաոկությունները: Մ. թ. ա. 1 ճաարդեն մշակված ն. ղարամփյակիսկզբներին վեղայական լեզուն ստանում. ձնե է որ մինչն մեր մշակված լեզուն, այղ հորփավորված մեռած լեզվի էր վերածվել, ճայտնի է սանթվագրությունը արդեն

սկրիտանունով(54ոՏերէ8 «արճեստական», մյառագի՝ «Համակերտ»): Հեդիկներիլեզվաբանուկան աշխատանքը նպատակ ուներ սանայն պրակրի"նծրի (խոոնորմավորոսւնը՝ ոկրիտի կայունացումն սակցական լեզուների, քոճնէճ «բնական»,տառացի՝«նախակերտ») ազդեցությունից զերծ պաճելու ճամար Խոսելով ճնդկական «ճնագույն տեքստերի մասին՝ մենք պետք ու

283 թվից է: աիենաճին գրավոր Ճուշարձանը մ. թ. Այոպիսով, մինչի այդ շրջանը ճանդես եկած գործերը ասել են բանավոր ճաղզորդմամբ: Հնդկական գիրը, որը մինչե երկու ճարյուր տեսակներ ունի, ներկայացնում է լավ կառուցված վանկային այբուբեն, որ ճնարավորություն է տալիս ճիանալի կերպով արտացոլելու խոսքի 4նչյունական առանձնաճուոկությունները:

է ճիշենք,

ա.

որ

2. ՖԻԼՈԼՈԳԻԱԿԱՆ ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Լեզվաբանական ճարցեորվեդանգնեբում.--Վեդաներըլրաց-

նող (իմա' նրանց ուսումնասիրությանը նվիրված) դիտությունները ճայտնի էին վեդանդներ (Կճոճոքճ5) անունուի Վեց վեղանգներիը երեքը լեզվական գիտելիքներ են սրարունակում. 4ճնչյունաբանական հ ուղղախոսական (2Մուտվերծանության կամ ընթերցանության) ճարպերը քննվուսք են շիկշայում (ՏՈնտն) քերականական ճարցերը՝ վայակարանայում (ԽՅՄՊԱԵՏԼՅՈՑ), ստուգաբանականն բառակազմական Հճարցերը՝ նիրուկտայուի (ո1ւսի2): Վեդանդներից մեկուի էլ՝ չյոնդաճուվ քննվում են տաղաչափականճարցերը: Շիկշային վերաբերող Ճնադույն աշխատությունները ճայտնի հն «Պրա-

տիշաքյաներ» անվամբ. նրանը մեջ տրվում են «Սամճիտաները» ճիշտ վերծանելու (ընթերցելու) կանոնները: Ստուդգաբանական-բա22

ռակազմական աշխասություններից մեզ Հասել է Ցասկայի (ԱՅՏԷՅ, ջ դ. մ. թ. ա.) «նիրուկտան», որի մեջ Հանդիպում են նան որոշ քերականական տեղեկություններ նե տերմիններ: Քերականականե տաղաչափականՃճնադույն աշխատությունները կորել են: Մեզ «ասած ջերաամենաճին քերականական աշխատությունը Դանինիի

կանությունն Լ:

փոքի վպյսրգացումը Պանինի.--Քերականական

է ասցնում դ. կա րատ ոմանց ըատ մլուսների Պանինիի (Քճոլը), մ. թ. ա.) նշանավոր աշխատությանը, որը կոչվում է «Ութ դ. ճիշատակում է 10 նախորդընթերդվածչ (ճՏԱմեիճ71Չանինին Մ դ.,

ն ների անուններ ն խոսում լեզվաբանական երկու՝Հյուսիսային ն աինդրա արնելյան դպրոցների դոյության մասին: Հայտնի Լէ եղել նախորդած քերականՊանինիին դպրոցը: քերականական կոչված Գարգյան ((Օ47Ք74) ներից Ճիշատակելի են Շակալյան (Ը1ԱՅ178), ն առանձնապես Շակատայանան (ԸՀեՅԱՖճոճ):Շակատայանան ն ածաառաջինն էր, որ, Հակառակ Գարդգյայի,նշեց, քե գոյական ն կան անունները ծագոսի են բայական արմատներից: Ցասկան

Պանինինճարում են նրա տեսակետին: Պաինիի աշխատությունը բաղկացած է մուռ 4000 կարճ չոփածո կանոններից (սուտրաներից ), որոնք ժամանակակից ընթերցողի Համար առանցմեկնաբանության լիովին ճասկանալի չեն: են լեզվին.մնացած կավեղաների կանոններից 200-ը նվիրված նոնների մեծ մասը նվիրված է ճին Հնդկերենի այն նորմավորված, ստանդարտտեսակի ուսումնասիրությանըչ որ Հայտնի է սանսկրիտ

անունուիկան

խոսակցական լեզվի ն երկրի արնելքում խոսվող բարբառների առանձնաճատկություններին նվիրված կանոնքերականական աշխատությունը լիստ ներշ:Պանինիի էմպիրիկնկարագրականէ: Այստեղլեզվի փիլիսուխայության Հարցերին տեղ չի տրվուի. այդ Ճարցերը քենվում են փիլիսուխայական տարբեր սիուտեմներում: կանոնների մեջ գլխավոր ուշադրությունը կննորոնացվում է ձնաբանության, բառակազմության ն ստուգաբանության վրա. կան նան Հնչյունական երնույթներին նվիրված ղոլուՑ

ճտի, Ճջվճմհ»ճ7101 Իճոլու,

Ֆհծ 1947.

ՇԽՕՐՕ

ե

նան

Հմմտ. ԽՈՀ

9, էջ

խ.

ն

47.

Լ.

«օո հօոճնտջծքծեթո

Օ.

Թ6ոտրտտ,1896. Լոռ քոռ

ծհնմոջն, ոճլծ

ձ6

Լ6լքշլքջ, 1887.

ղու

Քջ»լտ,

ԵՅՔՅԵՒԽՔՈՒՕ8,

ԽԱՕՊՕՐԱԿՇԸ:օՅ

ՅՈՇԽՇԵԼՀԼ Շք281111ՇՂԻՒԼՍ-8ՇԼՕքԵՎՇՊԽԽՎՏԽՇԼԵՎՇՇՕՆԻ քու,

84, 1952,

Փոտիմեոջն 1 ոսք տովո| մղոաիքրաոոս իում մղկտում նտ ղուր «ջմողառ) դ ղուրիմմսչ դակէ դզդւաՀ մզդդրադոգվջդաստ մմզդիսմաչ «նղոհրվբ ղզ լոսնմոածոչջոսի մմզդղսդուկ վովտ մզմմուտ լոսի Հճողջդոսո ղղ1 մմղդդվբոմ մզմմուտ դոիըիսղուկումզժ դիոկոր մրովքիսդղժ ղոտրոմգուր ղորջմող ծ

-առ ղ դաորիսխչ մրուհքրամվոտյր ոսում վմղզղդաիիամղմոամոչ ովի նղումղ մրորնուդջդոսո վմղդղոաիքիսմախոճմզի վմղզղնդոցտ յ"

տնակոժրվչ /վտորմո ւժղաիջիսմվոտղդյրոսուս ղուրումղոր վժցոի ՀՔասստկղոկողոմողֆ վմղստմ 9 լյոսկմենդմ դղամցիսդոմողը ջմղնղոչֆ մրտիիխադոտրոմղուր դրտխիասջգրկվա ոնում տոխա վժդոմնոմտծ ղաորկմենդմ մղւաիքիատաաորու ուսիս լ մո ոտ մամ ՛Ս մդ ղկտղատնը դոքքիոդղ :) տծղծղո րոսմղզմմվն նիո տոտ -յաիքիսմախոճմդիլպ ղոկոքումմս 4 յոսկադոձծղ մղջող մ մզ -7տմ զա ի ովոտ մամու զքզ դ դվ) կմե րոամզժմվն դվղվդուլ, զ ղաղվմօողիոոքտ վոծղծ ւմմիսղջ իոէիտի յոսկողոծղ մատ 'մղդաորնոդոտոկատկվոտրդիոր դայքիիսդղմ իսիողվոսր կով իողամո իսմզսուտ կֆստոչ մբիխսղմցդակուղակոմ ւմժղյամեկո .ազկաղդոաւղ -զժ դիո րակ որտ լ լյոսսամվկ դայիսդղժ մվ դվդվդոլ, ձգի չվմզ ղղալքիիամղմ -մուտ վմղդձվղտկոոչ ղակտողտոտտմոտոմ վմղդդւավքիամղոտչեղմ նղզտմսղր վվմանտդողն յոսրգտ մմզղդղոաքդ» դղզ զտիմսիտոտն տե ղղ մումսնուտմտ մմզղդժվյզտվե -ովո ղտիքիսմե նղամղ պող ովիոն 1 ոզն դոկոտղոմողաիղչ վմզդկվնեղշչ«յոսմզդոժոծվտոմկյ» ղակավեսվվե -ղոչջ մղալլիսմետմակղ դոռրոմդուր դուրմսաիտրետկ /մմղդ մղոսքլիսդոմողադչ -վԻ վմզդղւադչ զ լոսիք| նո դյո) -քրողմղ ղոտոկոդահղ»ջտիոտկ տղ վմզդդոաքիսվոփավ դոկոդում յոսմվիդ վմ դմթոժ դ դակուրնակասումդիովր 1 յոսդգժ ոդ -ողջ մղլ յոսղողտ մղոցիսդամողոաքղ: դվղվղոով, ոզաքղվ կրոտոուջ (9) ղր դոքիսոտնառվտղ մղամքիսքուցմանվմղզստմդ (2 դ 9) յոսմզմրո| դվջղդոստ ղվիոստմ մղաիքիսոիաիտղոաղ»ղ մտ -ՀղՀ (6 դ 2 մրոքիսդեօ վմզղկվղոտր ղաոկանղացտղվիունմամկմց մղոանքիսինակվմզսոմ մոդ նվմղզժրվ, ղոկաղտիղտ (8) դվմզդտոոր -Մմտ մրոազիտւ» վմզղկվղոտր ղակոնղոցո ղդակոդ (դվրուղճուու) -րվչ (2) մրղտովո ղորիսսջ ղ մրսսնմոմ վմզղդսղտ (յ) մղյուէք) ղ դզ յոսիղղժ ձզր մմզղղվրմզտ դպակադակամղմ Հաղկղզի հեդաոմդղ նղսմս (նվժմե ջ | ցոնակնոմ «մջտինմզքղմ իլ» վվղվդոկ չմմղնեմու ղակոտուաիջ սո

սա

Հոմո

լոսղսմ

ղլ

նզտ 1վժ

իսիք մոմոտուրգրոշչմզղղաղտակ

ջր

ց6

-ՀՈողրիվչ (լոսմզղղանիաստոոնա վմղդնմաճոչ տմղ վ -հոիոկմզղ ղո ողոձղվ մրզաովո դակողակումդժ

7 ջի վվղվղովլ), մ դոկակնդ»--'

-վետմացմ աագզտայնդմ վրզտովո մտկտգակտսզգտկակնցչ

ումզսում -վկ մրորտատկդ վդզմադվլ մմզդյոսջտիդ դոմքիսդակոմգժ դոկոկ -նդմչ ովուռ վմ. ժրվչ մղոամքիսմզմմուտդվլոժջոխնոասոկ վղզմուղ -Մ ղ փովմկողոո դիոկոր «մմզմիոժ տնոտտղչ դոիչլիսմվոտդրոսում վին ղղ մոսդոքիո|ող տար ճղոմղդ մղոնի աղաժոինղ1 դոկոկնդչ դ դվովմկոդաո մդոամքիսքսդոջվմզդվնոդվմ մմզդմզդավովր դոկում ոջննյաժ յոսնդուխոք| ղղ դոտողվջ յոսմզմոան ղվճուու :ք| "Ո դակտհոսիսովիիի 1 լոսդլժ փիստզկտանդիտչ ղ մրեվմվորը վմղզղնմսոխող 1գմ մմզղովմաեզոտկ դտկողտկոմղզժմ Հոտչտքնուչ վ լոսջմախ դվմոչմամու:| «ոյոուրղչիսմղղղոաիքիսկոտտչ -ողջղաստ դղտիլիսղոմողկզիը վմզղովմմեղտտկ դտկաողուկամղդժ ղ վմզտոտփի ղտկտիեղմ ողոտկտու նեվեղորվի ղզ լոսիմղմմու մմզդղակոմղչ չրոսիմադոմն ղղէ մղղղաքիամզմմոտ դվիոժղյսմեկո դորմախոմրբո|վմզդքխաղմ, դաոկադակոմգժ ղդ յոսիմզմ մլ ոզնդու զքզմե չիսմղ մադ դոկատոտֆ Հո ունքիսդտմողկվի դոնքիստոո| -ձո տմղ ոզոտնղոհոմզն ղզ ոսինամի մմզդծվիս դ ղդվմոչմխոմոչը 'Ձ ր 'ն լ) դվոճղուոուլյ ո Ձ-ր ն մ) դուդոմուոուվը վվղվղով) ղո

(ո

ռո ղ փոտոոս «րոսժղուոո վվդվղոովլ, լմմզղդնմաճոււ

Հոծ

վղոժ

զրքղմեմղոաիիսմվոտդյոսուս ովղվճմզի մս մյ դոց ամզմուուոկ 1ոդր 1 լռակաղամած րոաղամողզվկղոաքիսմն դ մովմկողտո

աող, Հոծլյ չիսոն ղոդմզ վմզջման դոկոնաղկգը 7 ցոսիմեթցիսդմ ղոկակնղդ»---վաովամտ ճվվղվղուլ,մրսսնտեմտն դոհքիսդամոխեզ1

-:ով)

«ոզտիոատկ մսզգցտմովկզր վվղվգոլը «վեոծդտտովլ,

կղմո տմի վմզդավմ «րռսղջմուն վմ. դոաիքիսմնոծտա -կոմխո վմզդանցքդոկակնդչ դվճիր դվդվդուլյմո մժդորանդուչ դո մոսիմտտնոմ մրտոոր Վ իսղումը չնվյոսո|եոմդոկոտմեակուղութութ վմզտոուինսիտուրգիտչ Բփվղանքիսղուկոյոռութ1 Հաս: դվղվղուլ, մդոմյիստորգիոչվմզդդաիքոուուչուդջդու ձամս վավմկողուռ դ ժմյոՀ վր ղիանոմադմու ֆոլողջ /նվմզդրվմմամիո վին) ղոկուոնդգի մժովր դոկոխնց1 դոկադոմոտի նգ ոսշտխ ոոզտ դամղզմուտտկ մղզղրոսնոմդոչջնդմդիտ դուկոխեզք ղզ ցոսմոնդոռ| իսփտք վլտնն տովոյ ղ մրեվմվոր նդ նսո|ձվրրոստիտն մղոսմջիսդոկողդցման -տղդմդոիքիսւտսհոյողչ վմզղկաողորոք վմղղ "(մդոաիքիսցուջման -կաղանց դոկոմոամ ղ վմզդիսմաջյոսդակոդրվջ լ յոսկմենդմ) նվմզդ «յոաջտիդ ջցջոանդղոս մոռսոտիունոդմնու ւվմզղիատ 4 Հասզ» տտձ դ սս

կան գծերով էմպիրիկ-վերլուծական բնույթ ունի: Պատաճականչէ, Պանինիի վերլուորոշ լեզվաբաններ նմանություն են տեսնում ն ժամանակակից տարածված լեզվաբանական ծական մեթոդի ճոսանքներից մեկի՝ ստրուկտուրալիզմիմիջի Հնդիկ քերականները լեզվական փաստերի վերլուծությունը կատարում են դրանց նմատարբերությունների բացաճայտման, ընդճանրացնությունների ն տարրալուծմանմիջոցով: կարելի է ասել, որ մեթոդը վերման լոժժական է, նկարագրության եղանակը՝ ճամադրական: Քերակաբառի բուն նությունը նշանակող ճին Հնդկական ՄՅԱՅԱԵՅՁՐՈԱԸՈՅ է ճենց «վերլուծություն»: իմաստն Քանի որ լեզվական տեսակետից որպես անկախ միավոր կան ճնդիկ քերաբելի է դիտել միայն նախադասությունը,ոստի կանները վերլուծությունն սկսում են նրանից. միայն նախադասուէ վերջավորվածմիտք, բառն այդպիսի թյունն է, որ արտաձճույտում բովանդակության: ձնի, ոչ էլ բոռ անկախություն չունի ոչ ըստ փաստորեն տրադիցիան լեզվաբանական ճնդկական Այսպիսով, որ

ու

շարաճյուսական վերլուծությունից Է գնում դեպի, ձնաբանականբառակազմական վերլուծությունը: Սակայն նրա ուշադրության կենտրոնուի վերջին տիպի վերլուծությունն է, իսկ նախադասության վերլուծությումը ծառայոսի է լոկ իբրն մեկնակետ:

տարրալուծումը անդգեցնում է առանձին նախադասության հմաստալից փիավորների՝ բառ--խոսքիմասերի բացաճայտմանը, որոնք ճնդիկ քերականներըխմբավորում են ըստ իմաստի ն ֆունկցիայի: եթե նկատի չատոնենքբառերի Խոսքի մասային բաժանման մեջ գոյություն ունեցող մասնակի տարբներությունները,ապա կարելի է նշել, որ ճնդիկ քերականներըանչատում են բառերի 4 Ճիմնական խումբ կամ 4 խոսքի մասլ. է գո յության (սուբստանցիայի) 1) Սնուն (ոճոտո),ճամարվում գաղափարի արտաճայտիչ. անվան 4Ճետ միասին են քննվում ն դեբանունները (Տ81ԿՅոնոճո): է կատարված ն կատարվող 2) Բայ (ճնհճ 2). Ճճամարվում ճետ դործողության արտաճայտիչ. բայի միասին են քննվուփ մակբայները: Ց) նախդիր (Աքճտութնյ).նախդիրները «ճամարվում են լեզվի

Այս

աթդեն առկա է ծասկայի«Նիրուկտայուժջ», խԽմբավոբթումն

թեն

կարծում են, ոթ այե ավելի վաղ պետք է նայտնի եղած ճետաղոտուների օ1 ԷէՈոգտ, (ԱՆիչ Հմմտ. Ե. Շհւ մոայլ ն, Ղիհճ ԼոքատըՇ Տքճճս1տելօոտ 1988.

ՇՏԱՇԱՆԵՑ,

ցուցական տարրեր, որոնք որոշում են սերի՝ անունների ն բալերի իմաստը:

նախորղ երկու խոսքի

մա-

է մասնիկների երեք խումբ՝ 4) Մասնիկ (ոյքճեճ).՛տարբերվում

վերճամեմատության, միացման ն իմաստազուրկ (Թարմատար). ջին տիպի մասնիկները դործածվում են ոտանավորների մեջ որպես ձնական տարրեր: Այս խոսքի մասերից առաջին երկուսը ճամարվում են կարնորադույնները. նրանք անկախ իմաստ ունեն, որ չեն կորցնում նան մասնիկները առանձին դործածվելիս, մինչդեռ նախդիրներն ն իմաստից անկախ այդպիսի կտրվելիս՝ անուններից բայերից ու

զրկվում են: Հնդկական քերականության մեջ ճատուկ կարնորություն ունի. ն բայերի): Բառերի(անունների բառի կառուցվածքի ուսմունքը: մաս` են երկու 1) տարբերութ մեջ «Հնդիկ քերականները իմ թ մասը (ւենի ույն այսպես է կոչվում բառի այն (քներ) արմատական,թե ածանցավոր), որին Հետնում է որեէ վերջամասնիկ. 2) վերջամասնիկ (248278). այսպես են կոչվում զանազան վերջածանցներըն վերջավորությունները,ընդ որում բուն դիմային: ն Ճոլովական նշանակվում են ն Հատուկ տերվերչավորությունները

մինով (Մեհոեե): Հնդիկ քերականները ոչ միայն տարբերում են արմատի բայերի ձնաբանական. գաղափարը, այլն անունների (զեխ) փոփոխությունների դեպքում ճենվում այդ գաղափարի վրա. Պանինին քննում է 2000 այդպիսի արմատ: ի տարբերություն անտիկ քերականների, որոնք բառերի Ճիմնական ձեհր են ճամարում անունների ուլղականը ե բայերի ներկա ժամանակի առաջին դեմքը, Հնդիկ քերականները ձեաբանական փոփոխություններիքննությունն սկսում են արմատից: Սակայն արմատի ն 4իմքի դաղավփարները ճատակկերպով չին սաճմանազատվում. արմատներ են Ճամարվում ու

բայական որոշ ածանցավոր ձներ։ Այս տեսակետից Ճնդիկ քնրականները տարբերու են 3 տեսակ արմատներ՝ 1) պարզ կամ նախատիպ արմատներ, Չ) որպես կազմիչ տարրեր ճանդես եկող արմատներ ն 3) ածանցյալ արմատներ: Վերջիններիսմեջ են դրվում պատճառական (ուշուն), բազմապատկական (ռոռու), անվա ն րղձական (Տճոոճուն) բայաճիմքերը: ռակ»ն (ոճոճմիճխ) Ինչպես նշեցինք, Հնդիկ քերականների մուտ տենդենց է նկատվում ավելի նախնական ճամարելու բայական իմաստ ունեցող արմատները, ն բոլոր բառերը Ճանդեցնելու դրանց: Թերնս արունով նան

-

որ որոշ բայական ածանցյալ ձներ արմատական են Ճճամարվում: Արմատների կրած բառակազմական՝ն ձնաբանական փուխոխությունները նկարադրվում են ամենայն մանրամասնությամբ: Հոձնեերով,թքեն ճալովումը ն խոնարճումը սրվում են իրենց բոլոր ճախ առանց ճատուկանվանումների: Այսղզես,օրինակ, ուղղական, ճայցական, դործիական, տրական, բացառական, սեռական ն ներդոյական «ոլովները տրվում են առաջին, երկրորդ, երրորդ ն

էլ պետք է բացատրել,

անուններով: բառակազմական ն ճնչյունաբանական ուսմունքի Հնդիկների շատ կողմեր ճետաղզայումվդգալիաղդեցություն գործեցին 411 դ. լեզվաբանության ձնավորման վրա. Բարդությունների տիպերի դասակարդումը այդ բնադավառի առաջին փորձն էր, ե նրանց դործածած տերիինները դարձան երհույլթի ընդճանուր անվանուիներ: Պանինին ն մյուս «նդիկ քերականները տարըբերոււիեն բարդության ելեք տեսակ՝ կցական (4.8ՈՂ։Ձ-), որոչչային (եքսԼսՏ8-) ն ստաղական (ԵՅհսԽղՂի-՛): Թյան ուռբրեր տեԲարդո: են տակների անվանումներն ընտրված այդ տեսակների ճամար առնված օրինակներից (մսճոմնու «զույգ, է1քսլսջ2 գնրա ծաԵզիոմղիլ. ռանջ, օրաղզմաբրինձ ո), տարբերում են բառակազմական ածանցների երկու Հնդիկները ն երկրորդային (ճմմեճ). առաջնային (Հէ) տեսավկ՝ առաջնային են ճամարվում այն ածանցները, որոնք ծառայում են արմատներից անմիջաբար ճիմքեր կազմելուն. երկրորդային այն ածանցները, որոնցով նոր 4իմքեր են կաղզժվումարդեն ածանցյալ ճիմքերից:: Հնդկականքերականները ուշադրություն են դարձնում նան մի այնպիսի կարնոր երնույքի վրա ինչպիսին ճնչյունական ճերթադայությունն է, որ ճունական քերականների տեսադաշտից դուրս է այլ

Պանինին ն մյուս ճնդիկ քերականները տարբերում են ճիմնական ն ածանցյալ ձայնավորներ. ճիմնական են ճամարվու) Հ, Ն Նխ | ձայնավորները: Արմատները տամմանելիս ճնդիկ քերականներն աշխատում են դրանց ճամար վերականդնել նշված ձայնավորները: Հիմնական ձայնավորներից նրանց կարծիքով, 8-ի ծավելմամբ ատացվում են 6(81), (ճս). 81, | երկրորդական ձայնավորներն երկբարբառները: Այս երեույթը նանք կոչում են 9նո «ճատկություն»։ Երկար8-ն (4) ն նրանով կաղմված 81, Ձո, տնում:

ու

ոօմ,

Հեղկացան բերականական տերմինաբանության մասին տես մս Տոտե, 1--ՈԼ Քոյտ, 1942. Քոճտաճ 60416

Ն6տլոօ10թ16

1,

Խ6-

են երկբարբոռները ճամարվումմ տիտնականձայնավորի Մյս երնույթն էլ կոչվում է սլմմհ) ճով արդյունք: Իան երկր»"րդ են" ճեն Հյսճումիջ: Այշպիոով վուսի լալ ուռաց շարբվերը. | Ա ել լ Հիմնական ձայնավորներ Ւ 6:(ոս) «ը Պսոտ ել Ձա ՄրԳժիլ են արմատական ձայնավորների Սրանով իսկ տարբերվում տետնյալ տիրպերը՝մն, 1|/6/11,ս 0/ՃԱ, չերթագայ"ւթյունների օրինակ, եր/ոՅոյ Խ8/8՛, 1/ո|/ու(տտ... նո"): Այս ուսմունքը ճետաղայում ղգալի դեր է խաղում ճնդերուական լեզվաբանության վաղ շրջանի՝ ճերադայությունների տեսության ն ձայնավորների ուռմունքի ճամար: Ավելորդ չէ նշել, որ տնեդիկները,առանձնացնելով արմատի 4երթադուլման աստիճաններ, ձայնավորաղզուրկաստիճանը դիտում են որպես նախնական, իսկ լիաձայն աստիճանը՝ որպես երկրորդային կազմավորում: Այս դաղափարը այսպես կոչված «կոկորդայիննեհրի «իպոթեզի» կապակցությամբ նորից երնան է դալիս Ճ42 ղարում: ճարցերում ճնդիկները նշանակալից լոսրձՀնչյոււաբանության րության էին Հասել: նրանք ճին ճույներից ավելի մեծ կատարելությամբ են տալիս 7նչյունների ֆիզիոլոգիական ճատկությունների

17,

նկարագիրը ն ավելի լավ պատկերացում ունեն արտասանական օրգանների գործունեության մասին: Հին Ճույների նման նրանք հս վանկերի Հիմնական տարրը ճամարոսք են ձայնավորները. ըստ հրանց՝ ձայնավորները ինքնին կարող են վանկ կազմել, բաղաձայնները՝ ոչ. բաղաձայնները (բացի 1-ից) կարող են արտասանն բավել միայն ձայնավորի ընկերակցությամբ: Զայնավորները Են ոչ միայն րստ ղաձայնները ճին ճնդիկների կողմից տարբերվում վանկի մեջ կատարած ֆունկցիայի, այլե ըստ նրանց կազմավորման ֆիզիոլոգիական առանձնաճատկությունների, ընդ որում 4իմք են ընդունվում արտասանական ակտիվ օրդանները: Հնդիկների մունքի Ճամաձայն՝ ձայնավորների դեպքում տեղի է սւնենուի արտասանական օրգանների մերձեցում, բաղաձայնների դեպքում՝ 4ւզուխ: Րատ ճնչյունների՝ արտաբերության մեջ ունեցած մասնոկցության՝տարբերվում են արտաբերիչներ (իէ81Յըր) հ արաաբերման են ճամարվում տեղեր (ՀեԵտող). Արտաբերիչներ լեզվի մասերը (արմատը, միջին մասը ն ծայրը), ներքին շրթունքը ն այլն. արուս-

«ոաբերման տեղեր են Համարվում փափուկ քիմքը, ատամները, վերին շրթունքը ն այլն: ատամների արմատները (ալվեոլները), Հնչյունաբանական գիտելիքների մեջ ճատուկ տեղ է տրվում

ձայնավորներիճանդիոլման այսպես կոչված Տճոձոլ-ի ուսժունքին՝ երնույթների քննությանը: ժամանակ առաջացող ՄԱ բառարանագրությունը Քառարբանագբոություն.--Հնդկական

ակզբնապեսսերտորեն կապվածէր վեդայականտեքստերի ուսումդործերը նասիրության ճետ. Հնդիկների վաղ բառարանագրական ն ճայտնի Հավաքածուներ բառերի էին վեդայական ներկայացնում ն ձր" մլքիճըւմ անունով: Դրանց մեջ տրվում էր անճասկանալի

դերազանցավեսճոմանիշչբաղզմիմատոբառերի բացզասորությունը նման իմաստն ունեցով բառերը Ճոների օգնությամը. նույն կամ

ղուդադրվուն: նշել են՝ բառի ձնի Հնլիկները

վաքվում էին

ն

ն

իմաստի

փոխճարաբերության

կապված այնպիսի երնույքներ, ինչպիսիք են 2ամանունուՀնդիկների իմասՀուիանչությունը: թյունը, բաղզմիմաստությունը, տաբանական ուսումնասիրությունները սերտորեն կապված էին ստուգաբանության եւո. Ցասկալի«նիրուկտան»ճենց այսպիսի դործ 4` դրված որպես ռտուդաբանական-իմաստաբանական ճետ

ոլքհշուս-ի մեկնություն: առաջա Հնդկաստանում Ոճաբանություն.--Ոճաբանությունը ւննում է ոչ թն որսլես ճամողելու ուսմունքի (ճարտասանության) ճրաժեշտ բաղկացուցիչ մասը (ինչպես Հունաստանոսի ), այլ որսլես -

խոսքի (իմա՝ բանաստեղծական խոսքի) ղարդարանքի ուսմունք Բանաստեղծները դիտություն» 81 նՅրՁՇ8ՏԱՅ): («լարդարանքի պետք է լավ ծանոթ լինեին ոճի նրբություններին ն դրա ճամար վարժության մեծ դպրոց էին անցնում, մանավանդ որ Հնդկաստանում մշակվել էին բանաստեղծական արտաճայտության ուրույն

զոիբոնուիներ:

Ց. ՓԻԼԻՍՈՓԱՅԱԿԱՆ

ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

մեջ.-- մեղԼեզվականճաոցեոըհնդկականփիլիսոփայության ճնդկական փիլիսուվայական Վական ճարցերը տեղ են դտել նան զանազան սիստեմներում: Մակայն եթե ճին ճույների մուտ, կարելի Հ ասել, փիլիսոփայականլեզվաբանությունը նախորդում ն նախասվատրաստում է ֆիլոլողիական լեզվաբանության վտրգացումը,

Հժտտ.

Ք.

ԸհգԱ

ԽՏՐԵՆ

ճիշ. աչխ., էջ

18:

ճնդիկների մուռ ժամանակագրական այդոլիսի որոշակի ճաջորդականություն չկա: Այնուսմենայնիվ, Հնդկական իրականության մեջ ես առկա է եղել փիլիսոփայական լեզվաբանության ե լեզվաբանության նշանակալից փոխազդեցություն, ֆիլոլոդիական որ կարնոր դեր է խաղացել ճնդկական լեզվաբանության զարգացման գործում: Բուն (եզվական ճարցերը ճին Հնդկական փիլիսոփայության մեջ արծարծվել են իմացաբանական ն տրամաբանա կան ճարցերի ճետ կապված: Հին Հնդիկների մուռ տեղ են զտել լեզվի ծագման երկու ճակադիր տնսակետներ: Հնդկական փիլիսոփայական որոշ սիստեմներ (լեզվին աստվածային ծադոսք էին վերադրում. այդ բանը արտացոլում է դատելդեոնս վեդաներում: Դեռ ավելին. լեզվի աստվածային ծագման կողմնակիցները լեզուն (խոսքը)աստվածացնուի էին: Խոսքր (սձե, ոմմատա. չուն. հնլօօ յ. բան) դիտվում էր որպես յուրատեսակ «ավերժական էություն, ճամարվոսի ամեն մի դոյուքյան ճիմք ն աստվածային բնության կրող: Խոսքի ճավերժականության այս գաղափարը տեղ է գտել միմանսայի փիլիսուիայական սիստեմում. Սրան ճակառակ նլյայայի ն վերջինիս մերձավոր վայշեշիկայի (81665188)փիլիսուիայական սիստեմներում լեզուն դիովում էր որպես մարդկային ստեղծադործություն: Սակայն այս բանը չէր խանգարում նյայայի փիլիսուխայսկան դպրոցի ներկա(Հմմ, յացուցիչներին՝ խոսելու բառերի սկզբնական իմաստի աան անում Տուն. ճւ, )՝ աստվածային (լինելու տասին ե 8Հնաա05 իրերի սկղբնականիդեալական ճամապատասխանուանունների թյունը վնրադրելու աստվածային կամքին: Ճեւռ վերնուի ճիշատակված Շակատայանայիայն տեսակեւտիխ են նախնական բայարմիասին, ըստ որի բոլոր բառերը ծաղզում մուս մասոներիըց,ճին Հնդիկների ճանդիպում են նան առանձին ասլա

-

ու

կարգի բառերը բնաձայնական ճիմունքով բացատրելու փաստեր: ի տարբերություն ճին Ճճույների,ճին ճնդիկները բնության Սակայն, ձայներին նմանվելու սկղբունքը բոլոր բառերի ծագման բացատրության միջոց չեն դարձնում: Ավելորդ չէ նչել, որ ճին Հնդիկները ուշադրություն են դարձրել նան այնոլիսի մի կարեոր երնույթի դերի վրա, ինչպիսին ժեստերն միմիկան են: Քառերի ն իրերի ճարաբերությանՀարցը միշտ էլ եղել է Հնդիկների միտքն զբաղեցնող կարնոր ճարցերից մեկը, ընդ որուէ նրա լուծման մեջ ճանդես են եկել բազմազան ւտտեսակետներ. 1) մանք բառերի ն երերի կապը ճավերժականն բնական՛են ճամաու

ռ-

նում. 2) երկրորդներըայդ կապը ճամարում հն աստվածային կամքի ստեղծագործություն, դրան որոշ պայմանական բնույթ վերա-

գրում. 3) երրորդները այն քննում են որպես պատճառի ն ճետեն վանքի, ազդարարողի ն ազդարարվողի (ճիճիճ ցջտիյճ) ճան նրա իմաստի րբաբերություն. 4) վերջապես չորրորդները բառի միջն տարբերություն չեն դնում, դրանք իրար Պարարերակից ե փոխադարձելի են Համարում։ Անճրաժեշտէ նշել, որ «ին "նդիկների ժուռ կարելի է տեսնել ուսմունքի սաղմերը: «ներքին Հումթոլդտյան «ներքին իմասոի» է Տքհօլճ բառուիԸուռույդ ուսմուն իմատոը» նշանակվում քի՝ բառի ճնչյուններն ինքնին չեն կարող առարկայի իմացությունը նշել. նրանք արտասանվելով կորչում են: Այդ պատճառով էլ պետք է ենթադրել, որ կա «նչյունները առարկայի իմացության ճետ կասլող մր էություն՝ սփուտան։ Սփոտայիուսմունքի ճետ Պանինին ծանոթ է այդ ուսմունքի՝ նրսւ ժամանակ է, մի Ճանգամանք, որ վեյում

մասին: ունեցած ճեղինակության

լրմնադիր Զայնիզմ.--,այնիզմի

մլոո-ի («ճաղթող») մակաՄՄ դարը: Ջայնիստփեր թ. նունիցի ակունքները վեղաների Ճճեղինակությունը: ները ժխտում էին աստվածներին նրանք ընդունում էին սովորական իմացության երկու աղբլուր՝ սխոքի անվիիջական,որ ստացվում է անմիջականզղայությամբ են

«առնում

ա.

ու

ու

գործունեությամբ միջնորդված (շոուռա «վկայոթյուն»), որ ստացվում է բանավոր գրավոր ճանապարճով (նկարագրությամբ), այս կամ այն ճեղինակությունից: Քանիոր Ճեղինակությանը ճասկանալը կախված 4 ճնչյունների կամ գրերի ընկալումից, ուստի ն անմիջական իմացությունը նախորդուսք է միջնորդված փիխմացությանը:Տարբերելով իմացության երկու ձն՝ պրամանա (երերի իմացումըորպես այդպիսին, իմա' կոնկրետդգայական խմացությունը) հ նայա (իրերի իմացությունը նրանց իմա՛ իմացությունը աբ ուորաճժմատփբ Հարաբերություններով, նրնդնե

ու

1957, էջ

Հմմտ.

թ.

Ը

Հմմտ.

Ը.

Քողչճմտքոաաճն,

89--90:

Շ.

Աո Շքոատ

ՌՏԵՐՒՅ

ԻՆՆ

5րշ. աշթ., էջ մատիտ

341-845:

Փֆողօօօֆոք, 1.

3...

ո 8ՅՇՂՇՈՒՇ 8 քում ւօ Լ. ՄԱՈւմ, ՓոյօԸստ Ռաղճակրիչշնանի (ճիշ. աչխ., Խ, 193Գ, էջ 75--767 են ջայնիոտներն ընդունում տիպի իմացություն, որոնցից է' մեկն էլ չոուտան նչանների, սիմվոլների ն բառերի միջոցով ստացվող

ՇՕՓոօ, 81., էջ 1/7--518)։

1952,

իմացությունը: Յ2

Ճճանրացմամբ,վերացական մտածողությունը), ջայնիստները նլատայի տեսակներից երեքը կապում են բառերի ճետ ն նշանակում շաբդանայա ընդճանուր անվամբ. րատ շաբդանայայի ուսմունքի՝ 1) բառերի (տերմինների) ն իմաստների կաղը ճարաբերական է, սաճմանաղատվում են րատ արմասների, 2) բառերը(տերմինները) ն 3) բառի արմատի նշանակածը բառի (տերմինի) (տերմինի) օրինական իմասոն է:

Նյայայի փիլիսոփայությունը.-- նյայայի (ոճ:

«եղանակ»)

մ. ք. 1 դարից ե փիլիսովայական սիստեմն սկիզբ է առնում է ճարճիմնականում իմացաբանական-տրամաբանական շոշավիում ցեր: նլայայի փիլիսուխուլություն ճետնորդները, խոսելով իմաա.

ցության առարկայի մասին, տարբերում են գործունեության 3 տեսակ՝ խոսակցական, մոտավորն մարմնական: Այսպիսով, լեզվադործունեությունը նրանք դիտում են որալես կան (խոսակցական) մասք: Ըմ մարդու դործուննհության անճրաժեշտ բաղկացուցիչ նրանց՝ Հավասոխ իմացությունը բաժանվում է ընկալման, եղզրակացության,Հատ եմաւոությանն վկայություն(6ճեզո «շ«/բդ յոդ): վկայությունասելով՝ նլայայի փիլիսոիայության Հետնեորդները ճասկանում են դգրսվորն բանավոր ճաղորդումը, առարկաների այնպիսի իմացությունը, որ ստացվումէ ուրիշ անձերի բառերից կամ դատողություններից: Սակայն ոչ ամեն ճաղորդում (վկայություն) է ճավաստիչ այլ վոտաճելի, ճեղինակավորանձերից ւուսց վածը, անձեր, որոնք վերաճասու են եղել ճշմարտությանը ե ճայտնում են ուրիշներին դրանով առաջնորդվելու ճամար: Սակամ ճավաստումը կայն մեկ դատողությունը (նախադասությունը) դատոբավական չէ իրերի իմացության ճամար Միաժամոտնակ, ղության (նախադասության)բառերի պարղ ընկալումը չի ճասցնում օբյեկտների որեէ իմացության. ընկալումը ճասցնում է իմացության՝ միայն բառերի իմաստը հասկանալու դեսլքում։ Այուղիբառային որոշվում է Հճաղորսով, վիմացության ճավաստիությունը դողի վատաճելիությամըբ,Հնարավորություն «աղորդածի ճասկանալիությամբ: մ

Բայցի՞նչբան

են

նախադասությունը բառը: նախադասուչ

հյունը որոշակի կերպով դառավորված բառերի խումբ է, բառը՝ որոշակի կերով դասավորվածտառերի խումբ: Բառիչությունը նրա իմաստն է. բառը միշտ նշանակում է որնէ օբյեկտ ն դոյություն ունի նրա ճամար, որ ամեն անդամ կարդացվելով կամ արտասանվելով, ճիշեցնի այդ օբյեկտը: Բառերի՝

3--Գ. Ջաճուկյան

|

որոշակի օբյեկտներ նշանակելը նրանց կարողությունն է («ճէ «շակտի»), որ ճաստատված է աստվածային կամքով: նյայայի փիձիսուփայության կողմնակիցները, առանց աստծու դաղափարին դիմելու, չեն կարողանում բացատրել այս կամ այն բառի անփոփոխ, մեկընդմիշտ միննույն որոշակի իրի Հետ կապված լիԽելը, միշտ տվյալն ոչ քն մի ուրիշ օբյեկտ նշանակելը: (4.4 նախադասությունը որոշակիիմաստ ունեօ«վակյա») բառերի վզուդորդոսմէ: Բայց բառերի ամեն մի զուգորդում ցող իմաստալից նախադասություն չի կազմում: Բառերից Հասկանալի նախադասություն կազմելը պետք է բավարարի 4 պայման. 1) փոխմուս նախադասությունը (4էՅՈւՏ4 «ականկշա»). կազենթադրում մող բառերի փոխադարձ ենթքադրումն է միտքը բավարար կեր-

ռլով արտաճայտելու ճամար, բառերի վուդորդելիությունը, նրանպից մեկի դգոլության՝ մյուսինը ենթխսդրելը (նկատի է առնվում Հատկապես սեռը ն խնդրառությունը),բառերի Հարաբերակցությունը. այսպես, «բերել» բայը պաճանջումէ բերելի առարկա. օրինակ՝ «կուժ»: 2) Փոխադարձ (ՄՈԶԽՅԱՆօյոգրատա»). պիտանիություն նախադասությունը կազժող բառերի նշանակած առարկաների զուդորդելիության Հնարավորությունն է, նրանց միչե ճակասության բոոցակալությունը. այոռլես, «խոնավանում է կրակից» նախադասությունը պետքական չէ, որովճետն «խոնավություն» ն «կրակ» սա

են: 4) Մերբձակցություն բառերըիմաստովճակասական (տ8ոոլզիլ

օսաննիդտճի» կամ ՁՏՁԼԱ «ասատտի»). նախադասությունը կազմող բառերի ժամանակային հ տարածական մերձակցության անՀրաժեշտությունն է. այսպես, «կովը բեր» բառհրը չեն կարող նախադասություն կազմել, եթե իրար ետնից չեն արտասանվում կամ իրար մոտ չեն գրվում, ն նրունը միջն կապը ժամանակով կամ սա

տարածությամբ խզվումէ 4) Նախանշանակվածություն (ոճէքոոյՅ

օ«տատպարյա»). նախադասության մեջ արտաճայտվելիք մտքի՝ քնչի՛ ճամար նշանակված լինելն է: Այս կամ այն նախադասության, այլն բառի իմաստը ճասկանալուճամար պետք է իմանալ, թե խոսողը կամ գրողը ի՛նչ մտադրություն ունի, ի՛նչ առումովէ գործածել բառերը: (այլն Նախադասության բառի) Ճասկանալր կախված է նախանչշանակվածությունից, որ սովորական նախասա

դեպքում դասությունների

պարզվում է կոհտեքատից, վեդայական տեքաոհրի դեպքում՝ նրանց մեկնության տրամաբանականկանոնֆերից, որոնք ճաստատվումեն միմանսայի կողմից. այսպես, Համանուն բառերի ղզեպքում պետք է իմանալ, թե ո՛ր իմաստով է

տվյալ իաոր գործածված: Այսպիսով, տատուղարյան նկատի ունի մասամբ մոդալականությունը, մասամբ` 4Համանունությունը: (Հտնհչը «Թր, Սանքյայիփիլիսոփայությունը.-ճիշտ այսինքն՝ սկզբունքների թվարկում) փիլիսուխաթվարկում», մ. լության ծաղկման շրջանն ընկնում է թ. Ա--ՄԱ դարերում, թեն նրա դո յությունը Ճավաստվում է ավելի վաղ: Սս դուալիստական սիստեւ է: Սանքյայի կողմնակիցներն ընդունում են ճավաստի իմոաքո' քյան հրեք անկախ աղբյուր` ընկալոսք, տրամաբանական մտաճան գում նկ վկայություն: ռր Ընկալումը լինում է 2 ւեռաւկ՝1) անորոշ,չգիտակցված, ե Հնարավոր չէ բառերով արտաճայրտել 2) որոշակի, գիտակցված, ռր ունեցող նախադաարտտրալյտվում է ենքակա ն ստորոդյալ սությամբ: Վկուլությունը աալիս է այնպիսի օբյեկտների իմացուքյունը, որոնք Հնարավոր չէ իմունող ոչ ընկալմամբ, ոչ եզրակացությամբ: Հաստատումը ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ նախադասություն, որ կազմված է որոշակի շարադասություն ունեցող բառերից: Բառը նշան է, որ նշանակում է մի որեէ բան («վաչակա»), իսկ նրա նշանակությունը՝ այն իրը, որ նա նշանակումէ («վաչյա»): Այսպիսով, բառը որեէ օբյեկտ նշանակող սիմվոլ է: նախադասությանճասկացումը պաճանջում է այն կազմող բառերի ճասկացում:

Սանթյայի

փիլիսոփայությունը.--Միմանստն («Ողոճոտճ» Միմանսայի

Հետազոտություն») ծագել «խորճրդածություն,

է մուռավորապես նպատակ է ունեցել վեդայտկան ծեսերի (ռիարդարացումը: Միմանոայի փիլիսոփայուտուալ) մեկնությունն նս խոսվում է իմացության աղբյուրների մասին. տարբերքյան մեջ վում են իմացության անմիջական ն միջնորդված աղբյուրներ: Հավաստի իմույության աղբյուրներից մեկն էլ Համարվում է վկալությունը («շաբդա»), որ կարող է լինել բանավոր ն գրավոի: Փորձելով ճիտնավորել լեվուների ճավերժականությունը, որեէ Մեկի կողմից մ.

թ.

ա.

Մ--17

դդ.

ն

ու

ստեղծված չլինելը, մփիժանույի ճետնորդները բառերը հ տառերը հն շճավերժական Ճամարում. դիանք ո յլություն ունեն, բայց սլատճառական պայմանավորվածություն չունեն: Բառերը իրապես ըն-

կալվող ճնչյուններ չեն: Կ-ն տարբեր մարդկանց կովմից պրվում ն արտասանվում է տարբեր տեղերում ն տարբեր ժամանակ տարբեր ձնով, բուլց մենք ալդ բոլոր դեպքերում նկատում ենք, հր

բոլորն արտասանում

են

տառը, մինճույն

այս

զույց է նույնությունը

այն որեէ տտրաձության ժամանսկի մեջ չի ստեղծվել, է գալիս նրանց սաճմաններից: այլ դուրս Միմանսայիայս ռամունքի մեջ, չնայած նրա մլիւասռիկ բնույթին, չի կարելի չտեսնել ճնչույթի (ֆոնեմայի) ուսմունքի սաղմերը: Հավաստիիմացության մի այլ աղբյուր էլ "ամարվում է բացատրության պաճանջըԹշհճքճե). այն դեռլքն է, երբ տվյալ երնույթը ճնարավոր չէ Հասկանալ առանց ենլիսդրելու մի ընկալվող փաստ: մրա տակ բերվում են նան լեզվական որոշ երխույթներ. այսպես, նախադասությանզեղչված անդամի խոխարեն մենք ենթադրում ենք այս կամ այն բառը, առանց որի ճնարավոր չէ բացատրել բացակայող իմաստը: Այդ նույն ձեով էլ, ելե բառը դործածված է ոչ ուղղակի իմաստով, մենք ենթադրում ենք բառի փոխաբե-չ րական այս կամ այն գործածությունը, առանց որի ճնարավոր չէ բացատրել նախադասության իմաստլո տալրո,

որ

ու

սա

Ն.

ԱՆՏԻԿ

( ՀՈՒՆԱ- ՀՌՈՄԵԱԿԱՆ) ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

1.

ՓԻԼԻՍՈՓԱՑԱԿԱՆ ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ՓՍշ5:.-ի

ա.

9425.-ի շուրջբ

ն

հին

տարվող

վեճերը

Հունաստանում

ե Լեզվաբանական ուսմունքներիզագացմաննախադոյալները

սկզբնական բնույթը.--Լեզվական Ճարցերի նկատմամբ ճին

ճույ-

ների Հետաքրքրությանուժեղացումը սկզբնապես ւպույմանա վորված էր փիլիսուրայականճարցերի լուծման ուղղությամբ նրանց կատարած ոլրալտումներով: Լեզվականճարցերը Ճանդես էին դալիս որպես Հարցերի մի օղակը, մարդկանց զբաղեցնում փիլիսոփայական այն չակիուվչոր չափով դրանք առնչվում էին իմացայանական բանական ճարցերի լուծմանը: Յուրաքանչյուր փիլիսուխա,/որ ղբաղվում էր գոյի ու գիտակցությանփոխճարաբերության ն մարդկալին մտածողության Հէր Ճարցերով, կարող անցանտարբերությամբ նել մի դործոնի կողքով, որ Ճանդիսանոսիէ «իսկական դործնական դիտակցություն)7, «մտքի անմիջական իրականություն»: Անտիկ

դորամա-

Հմմտ. Ը. ՎՅուԼ6քոխ Փաղօշօֆյոօ, հԼ., 1955:

Շր7օ

«Ս.

ՍՈճքաճ Փ.

Նույն

տեղի,էչ

434:

ի

ո

ՅորօղթՇ,

Լ.

Ում, ՇօԿ.,

ՔՏՅՇՈՇԼԵՇ

1 տո.,

1.

թ

1Մ, էջ

ուղում20:

(եզվարահության արժեքը առաջին Հերթին լեզվաբանական կարեվորագույն պրոբլեմների առաջքաշումն է, պրոբլեմներ, որոնց լուծումը, սակայն, դեռնա լոկ ստաղմնավորվումէր ՄիաժամանակՀունական փիլիսուիաւյականմքի ներկայացուցիչները այո կամ այն ճարզի լուսաբանության ճամար ճաճախ էին դիմում լեզվից առնվող օրինակներին: Այս շանգամանքը ես ղդալի չափով նպաստում էր լեզվական երնույթների ճաւոկությունների բացուճարոմունն նրանց սիոատեմավորմանը: սկզբնապես սաշմանափակ 1եզվի դործնական ուսուցոմր ն լեզվական լայն 4եհտաքրքրությանճամար նյութ ձր կրում բնույթ չէր տալիս: Գրուվորն բանավորխոսքի ուսուցումը տարրական դիադիտական տեղեկություններից այն կողմը չէր անցնում, մանավանդ որ սկզբնապես դրավոր ն բանավոր խոսքի միջե աչքի ընկնող խղում գոյություն չուներ»: ճարցերի սկզբնական բնույթը Հասկանալու ճամար եղվական անճրաժեշտ է նկատի առնել երկու կարնոր ճանզամանք: Առաջին`երբ ճունական լեզվարբանություննսկսում էր իր առա ջին քայլերը, չկար առանձին լեզուների կառուցվածքի ուսումնասիրության ուղղությամբ կոսոակված նյութ, ն առանձին լեզուների կառուցվածքային տարբերության Ճճարցըմարդկանց չէր ղբաղեցնում։ Հին Հույների լեզվական ողջ զբաղումների ճիմքում ընկած էր ու

եղրակացզություններըկիրառելի են բոլոր լեզուների նկատմամբ, ընդճանրականբնույթ են կրում։։ նրանց մտածել չէր տալիս այն ճարցը, քե կարեյի՞ է արդյոք ընդճանուր փիլիսուրայական եզրակացություններ անել միայն մեկ լեզվի տվյալների Հիման վրա: Սրա Ճճեւո սերտորեն կապված է այն ճանդամանքը, որ ին ճույները վորաբար լեզվական ընդճանուր պրոբլեմները քննում են որպես ծաղզման պրոբլեմներ: անվան բնույթի երկրորդ՝ ճունական փիլիսուրայականփիտքըիր առաջին քայ(րը կատարելիս նոր էր թոթողխում դիցաբանական ռլատկերացումների խանձարուրները: Ավելի կամ պակաս չասվիով դրանք երնան էին «ալիս նան լեզվական ճարցերի լուծման մեջ՝ առաջ բերելով այս կամ այն մեկնաբանությունը: Պեւոքէ նկատիառնել, որ դիցաբա-չ նական ղանաղան պատկերացումներըմի կուռ միասնական սիստեմ սո-

ու

Խօելոտ, ՏՐ 1Ամմտ,

Նօոզօո, ՖԽարօքճ, «Հմմտ.

Ճոռծոն

ոզ

8164146:31

Շոնոոտելոճ1

1951:

ՃԱՔՎԱՎՇ

160քող

ՅԵՐ:

Խ

Շամ,

1936, էջ

Պեճօր

1ո

10:

Յ7/

Առանձնավես կարնոր է չէին կազմումն ունեին Հակասություններ: որոնք վերաբերում են անուն ճիշասուսկել այն ապլատկերացումները, ների բնույթին ն ծադմանը: Դիցաբանականպատկերացումների Հէր տեսնում, ւեր մարդը անվան / երի բնույթիմիջն ճակասություն դիտում էր անունը ն իրը անխղելի միասնության մեջ, առաջինը որոլես երկրորդի անբաժան մասը, նրա որակարարկողմը, որի օզնու-

թյամբ կարելի է ազդել իրի վրա: Սակայն անունների առաջացմուն Ճարցը լուծելիս մարդը կանդնած լինելով իմացության սկզբնական աստիճանի վրա, ստիպված էր դրանք կապել որե օնոմատոթետոսի Հետ՝ լինի այն Մարդ թե աստված: Առաջանում մր յու(անվանադրի) ն անուններիառաջացրատեսակՀակասություն՝ անունների բնույթի ման դիցարանականսլատկերացումների միչեւ: Այս ճակասությունը կամ շրջանցում էին, կամ դիմում անվանադրությանակտի լուրատնսակ մեկնաբանության. անվանադիրը կամ պարզապես անվան դյուտարարն էյ, որ բացաճայտում, գտնումէ իրի մեջ նրա անունը,

է նրա բնույթին կամ իրին ճատկոացնում

ու

անուն: էությյոնը ճաստուկ

Դիցաբանականմտածողության ճամեմատությամբ ճունական փիլիսուիայական մտքի առուջինթացըլեզվի բնադավառում արտա ծայտվեց իրի ն անվան ատտրբերակմաժբ:Սակայն անունը դեռես շարունակում էին ըմբոնել որպես բառի ն բառիմաստի ամբողջու-չ թյուն, սրանք միմյանցից չէին անչատում: Միաժամժանուկ անվան մեջ նեյութական ն քերականական իմաստները շարունակում էին չտարբերակել, դիտել իբբն մի միասնական բան: Հետագա առաջընթացը նշանավորվում է բառի ճնչյունական ձնի բառիմաստի, բաոի նյութական քերականական իմաստների տարբերակմամբ: ն 9425.-ի շուրշը տարվողվեճեոը.-- Հունական փիՓծշտօւ-ի լիսուրայական միտքն զբաղեցնող գլխավոր լեզվական արցը անվան բնույթի Հարցն էր, իրի էությանը (բնույթին) նրա ճամուպատասխանելու կամ չճամապատասխանելուխնդիրը։ Այն փիլիսուիաները, որոնց վրա դիցաբանական ս վլատկերացումները ուժեղ ազդեցություն ունեին, գտնում էին, որ անուններն իրերին տրվուի են բոտ այդ իրերի բնույթի, նրանց բնությանը ճամապատասխան՝ ն ռր ամեն «բնությամբ» (9035 իրի «ի բնե» «ատուկ է որնէ անուն: նրանց Ճակառակորդներըիրի ն անվան բնույթի միջն այդոլիսի պարտադիր ճամապատասխանությունչէին տեսնում: նրանց կարծիֆջով, սւնունները դործում են օրենքի ուժով, սովորությամբ, ու

ու

Հմմտ.

ԽՈՂԱՎԱԵՇ 16օքքւ

4Յելան

Խ

Շատը,

1936, էչ

7:

Ըօլոօ «օրենթով», 886. «սովորությամբ», Սչյտլ«դրությամբ»): Այս վեճը Հայտնի Լ ՓՍ-6.-ի ն ՕՍմտ-ի կողմնակիցների վեճ անունով: նկատվում էին ն երկու Ճճակառակ տեսակետները ճաշտեցնելու ն մի միչին լուծում մարդկանց

որոշ

պայմանադրությամբ

զռնելու տենդենցներ: նշելի է, որ նշանի չսլատճառարանվածության ն սլատճառաբանվածության ճարցադրումները ժամանակակից լեզվաբանության ն ԺՀշւ.-ի վեճերի յուրատեսակ ձնաժեջ, վերջին ճաշվով,ՓՍՉՏԼ-լխ են: փոխություններն Փիլիսոփայականվաղ դպրոցների ներկալացուՀեբակլիտ.-ցիչներից Հերակլիտը, որքան կարելի է եզրակացնել պաշպանված հ կոդմնակից: ստեղեկություններից,ճանդես է եկել որես կարգի Ճալացք է վերադրվում նան իռնիական բնափիլիՄիննույն առվայության ներկայացուցիչներին, թքենառանց որնէ ճաստսոոուն փաստարկի:

էլեական (ելեաթնեոի)

դպոոցը.--

Էէլեական (էլեարների)

դպրոցի (ԷԷ Մ դդ. մ. ք. ա.) ներկայացուցիչները պաշտպանում էին էին Հակառակ տեսակետը: նրանք ճշմարտությունը տեսնուի մարդը, ըստ անփոփոխ դոյի մեջ: Սակայն միակ ճավերժական նրանց, ճշմարտությունը իմանում է միայն մոտավորապես, որովեն զգայարանների խաբուսիկ Հետն կարծիքները Ճճոդին տանու ու

տվյալների ճանապարճով: Անունները ճենց այդպիսի մոլորություն են, որովճետն անվանմամբէլ կազմվումէ կարծիքը ների աղբյուր իրի մասին: ՍակայնՅ42Չ»5.-ի սկզբնականոչ բոլոր կողմնակիցներն էին, ռր ընդունում էին էլհաթների տեսակետը: Տրակտատներիցմեկի («Արվեստի մասին») անանուն 4եղինակը գրում էր. «նս կարծում արվեստներն ընդունել են անունները (արտաքինաշխարի) պատկերների շնորճիվ: Անճեթեթություն է կարծել, որ աատկերները հ բուս ել են անուններից, (այդ) անճնարէ, որովճետն անունները րենքի սաճմանուներն են, իսկ պատկերները սաճմանումներ չեն, եմ,

որ

օ-

այլ (բնության ստեղծած) այլս տրակտաբողբոջները»2: Այսպիսով, տի »եղինակն ավելի Հետնողական կերպով է անցկացնում անվան նե

երի անճամապատասխանության,անունների օրենքի արդյունք լինելու տեսակետը, Քան փլեաթները, որոնք անունները դիտումեն իբրն իրերի մասին մեր ունեցած կարծիքների աղբյուր:

Հմմտ.

ՃՈՒՔՎԱԵԱՇ

Նույն

տեղը, էջ

16օքու 34:

Է

Շկոճ,

1936, էջ

14:

Յ9

Հին աշխարտիխոշորագույն իիլիսուա-ատոԴեմոկբիտ.-մ. թ. ա.) նույնպես ճանդես է միստ Դեմոկրիտը(մուռ.460--3270 նա եկել որպես «օրենքի» կողմնակից: բերում է անուննքրի ն իրերի 4 կարգի ապացույց. 1) մեկ իրը կաանչամապաապասխանության բող է ունենալ մի քանի անուն (նույնանիշ բառերը).2) ընդՀակաեն ռակը, մի քանի իր կարող բաունենալ մեկ անուն (ճամանուն ոնրը). 3) մեկ անունը (նկատի ունի ճատուկ անունները) կարող է փոխարինվել մի այլ անվամբ. 4) կան իրեր, որոնք անուն չունեն:

Պլատոնըն նբա «Կբատիլոս» եհբկախոսությունը.--Ամենից վելի Հանգամանորեն ւմ լո Հարցը քննությանէ յոնված Պլուտոնի «նրատիլոս» երկախուության մեջ, որտեղվեճը գնում է ՕՍՉՏԼ-ի

կողմնակից Կրատիլուխն Ժտւ-ի կողմնակից չՀերմոգննի միջն: Սոկքատեսըսկզբում կարծես թե իր «ամաձայնությունն է ճայոնում կրատիլուին՝ նշելով, որ անունները իրերի էության իմացության «դործիքներ» են ն որ նրանք բնականից ատուկ են իրերին: Այս ճնարավոր ապացույցները 4օգոււ" նպատակով նա քննում է բոլոր ն տեսության: նախ անվան իրի բնույթի Ճամապատասխանության ն օրինակներ է բերում մարդկանց աստվածների ճատուկ անուննեբից՝ ստուգաբանականվերլուծության միջոցով վորձելով ցույց տալ այդ անունների բնական ճշմարտացիությունը: Այս վերլուծության ընթացքում Սոկրատեսըառանձնացնում է անունների որոշ խումբ ա-Օ օգնա Օախնական անունները»), որոնց միչողով Լ56. 20 կատարումէ նշված անունների վերլուծությունը: Այս «նախնական անունների» ճամար անկիրառելի ճամարելով ստուգաբանության նախորդ հղանակները, Սոկրատեսըբերում է երկու կարդի կարծիք. 1) այդ «նախնականանուններն» ստեղծել են աստվածները.2) այդ անունների ե իրերի բնույթի Ճամապատասխանությունն արտաՀայտվում է նրունով, որ որոշ «տառեր» իրենց բնույթով ճիշեցնում են իրերի այս կամ այն ճատկությունը՝ 212 շարժումը("052 «ճոաելջ, «2նսօծ«դող», -ՐՀ/ՅԼ «վազելչ), :չն' նուրբը, ռը կարող է

ընշտությասիըանցնելբոլոր բաների մ բջով (4252. «գնալ»,15296. «ձղտել»), Է-ն՝ ճարթը ն տռծունը (152 «ճարթ», «10005511 օաաճել»), օ-ն' կլորը (101005) ն այլն:

ն իրերի Անունների բնույթի ճամապատասխանության րոլոր կարգի ապացույցները քննելուց Ճճեոո՝ նոկրատեսը անճրաժեշտ է Համարում ճարցը ավելի ճիմնովին վերանայել ու ուռուղգելի̀նքնա-

ղերծ խաբեությունից է բնրել

մնալու ճամար:Այ" նպատակովնա սկսում այնպիսիօրինակներ որոնք ճակասուի են Հնչյունների՝

վերնում նշված ճատկություններին: Նալխ՝որոշ անունների մեջ կաեն ճանդես զալ նշանակվողի բնույթին անճչամաղպատասխան րող հ փափուկի արոր Համարվոսի է ճարի ռուսռեր». այսպես Հ-ն, տաճայտիչ, ճանդիպում է ՀՅիղրե՞ղՇ Ալոշտություն» բառի կաղզփոսի: երկրորդ՝ միննույն անվան տարբեր ձներում կարող են ճանայսպես, դիպել բնույթով իրար անճամիապատասխան«ռառեր».

ղռօ՞16 այսինքն՝

Չա

բառր

էրետրիացիներըյսբտառանում

են

Չ«Մղօ6-ղ0,

ջ-ով, Երրորդ՝ այնպիսի բառեփոխարինում են, չեն տալիս ճարցի նման լուծՀիմք ինչսլիսիք թվականներն ըը» ման ճամար: Այստեղից էլ Սոկրատեսըանոսի է ույն եզրակացուԹյունը, Իր անունները իրերի ճիշտ արտացոլումները չեն: Այն Հանեն

օ-ն

են միատեսակ, գամանքը, որ խոսողը ն լսողը բառերըՀասկանում ն իրերի ճամաղատասխոնությունից»այլ է անունների բխում ոչ քե Հանդիսանումէ սովորույթի ն դաշինքի արդյոք: Ը Պլատոնի՝իսկական իմացությունը ծտղում է ոչ թե անուն -

ններիտւտուգաբանությունից։այլ իրերի բնույթի ճետաղոտությունից: Պլատոնը ավելի ուշ, իր 2-րդ նամակում անդրադառնալով այս Ճարասցին, նշու է, որ անունների իմացությունը իմացության ստորին

տիճանն է, ն իր Համողմումքն է Հայոնումնունների՝ «դաշինքի» արդյունք լինելու տեսակեւոի ճշտության առթիվ: Պլատոնի այս ճայաւցքը մասամբ էլ բացատրվում Լ նրանով, որ բոտ Պլատոնի՝ «բնությամբ ճիշսո» լե լու կոլրող է գոյություն ունենաղ միայն իդեաների աշլխարճում::

անունների ն իրերի բնույթի ճաԱբիստոտել.-Արիստոտելը մաոպատասխանության ճորցին ճատուկ ուշադրություն չի Հատկացրել: Սակայն նա նռ ճարում է դաշինքի տնսակետին՝ նշելով, որ ոչ մի անուն բնությունից դոյություն չունի։ Օ0-Րռտ նրա՝ անունները «գործիքներ» են, որոնք բնական ոչինչ չունենջ: Լեզուն Արիստոտելը Հոսհարում է մարդուն մյուս կենդանիներից չարբերող կարնոր դորժոն՝ նշելով, որ միայն մարդն ունի լեզու

2ամեմատաբարուշ Ստոիկներ.--

ճանդես դպրոցներից ատոխկները

են

փիլիսուիայական շրջանի

դալիս

որւվնս ՕԾ35-- իակ ն,

սկեպտիկները՝ որպես Ստի կողմնակիցներ: Ստոիկների մոտ ճարցադրումն ավելի է բարդանում, որովճետն նրանք անվան եջ

ՂՕԿՇՇԱ:,

Հմմտ.

8.

Հմմտ.

ՃԱԼԱՎԱԵՒՇ 160քամ

ճիշ. աշխ., էջ ԶՅԵԵՅ

16:

«ՂԱՑ,

1936, էջ

2.

սկսում են տարբերակել Հնչյունական ձեր ն իմաստը: «Ստոիկները երեք (բան) ալնդում են,--դրում է Սեքոտոս էմոլիրիկոսը:--որ ն են՝ Ճետ նշանակողը առարկան... նշանակվողը» զուդորդվում երար ն առարկան, են, է՝ 4նչյունը այն նրանցից երկուսը մարմնական Ճա յտհ դա արտ լ՝ բանը, նշանակվող է, այն անմարմին մեկը էլ Այդ սվատճառով որ կարող է լինել ճիշտ կամ սախալ»ն վողնմ, է արտասանել ալատկեկարծիքով՝խոսել նշանակում առոիկների բացվող իրը նշանակող ճնչյունը, որը խոսողի մեջ առաջացնում է անվան ե իրի բնուլշնորչճիվ Հաւ ոլա տասխ ուն ոուղավորությունը՝ Ունենալով այն գաղաքի սկզբնական Համապատասխանության: են, որովճետն առաջին Հնեչյունփարը, որ «անունները բնությունից են ները նմանվում էին իրերին,իսկ նրանց ճամապատասխանում յուրատեսակ ստուղաառոիկները Ճճիմք են դնուսք ւնունները»2,-է ճիշյալ տրամախոչ Պլատոնի բանական ուռմունքի, որ Հիշեցնում

Մբաական վերլուծությունը: մության մեջ կատարվածոտուղաբյուն են դնում մուռ ծադման լեզվի բնաձույնա տեղ նրանց ժամանակ կան տեսության ռաղմերը: Սկեպտիկնեո.--Սկեպտիկները անունների ե իրերի բնույթի դէնՀարցում Ճակադրվուի էին ստոիկներին՝ փոխճարաբերության էությունը: Սկեպտիկդելով, որ անունները չեն արտացոլում իրերի ների կարծիջով՝ բառերի իմաստը արդյունք Է պատաճական սամանման, ժողովուրդները իրար կշասկանային: այլապես բոլոր մկեպտիկների մտցրած յոնրմինը այո անճամուվուտասխոնություՄ325: նը նշանակելու ճամարյ,-- որ անուններն իրերին տրվում են «դրությամբ»,-- ճետաղայլում դառնում է ՓՍ36Լ// չակառակորդների տեսակետի ընդճանուր անվանումը: լուրատեսակ փորձ են էպիկուբյաններո.-էռիկուրյանները -

ա-

Ըոո նրանց՝ ճաշտեցնելու երկու Ճակադիրտեսակետները: են բնությանը ճամապաանուններն սկզբնապես ծագել մարդկանց տասխան, իսկ մարդկային բնությունը կրել է շրջապատող իրերի ճետո է ազդեցությունը: Բանականությունը ճշունլ բնության տվածը: 1 արդիկ անճրաժեշտության ն կարիքի ուժով միասին սաշճմանել են ճատուկ նշանակումներ, որպեսղի կարողանան ավելի լավ շաղորդակցել:

նում

Դիոդենեսկահրտիոսը իր՛ Շարադրելով էւղիկուրիՃուլացքները՝

Հմմտ.

շ

Նույն

ՃԻՈԼԱՎՈԵՇ 16օքե

տեղը,էջ

73,

83են

հ

օԼոտ8,

1936, էջ

68:

գրում է. «Մարդկային բնությունը բաղմաթիվ բազմազան դեղքերույ ննրգործության է ենթարկվել (շրջապատող) իրերի կողմից ն նրանցից ցուցումներ տոացել: իսկ բանականությունը ճետադայում ճշոնլ է բնության կ կողմից տրվածը բացա"այտել բացի դրանից (այլ բաներ), ոմանց մուռ արադ, ոմանց մուտ դանդաղ, որոշ շրջաններում ու ժամտնակԱյնպես որ փլոսներում պակա: ներուի (մեծ Հաջողությամբ), ես են, չէ, սաճիանումից որ ծագել ճենց անունները Սախապնես այլ առանձմարդկանը բնությունները, կրելով լյուրաքանչլուր ցեղի մեջ նաճատուկ տպավորություններ ն ատանալով առանձնառատուկ ընկալումներ, տարբեր ձնով են տրտսսշնչել օղը, այդ սոլավորություններիցն ընկալումներից յուրաքանչյուրի ներդործության տակ, վույ-

«Փիլիսուխաների կենսագրություններ»-ում ն

րերի ն ցեղերի բազմազան առանձնաճայոկություններին ճամապատասխան: իսկ ճնտադույում յուրաքանչյուր ցեղի մեջ միասին ձն 4 են սաճախոանել սռւոուկ(նշյանակումնել,), որպեսզի փոխՀաղորդակցումն ավելի քիչ երկիմաուո ն ավելի շատ սեղմ անի: ուռա

Այս նույն

ձնով էլ, ներմուծելով ընկալման Համար անմատչելթ իրեր, դրանք արդեն ճանաչած անձինք ճաղորդել են որոշ ճնչյուններ՝ ղդալով այդ «նչյուններն արտասանելու կարիքը ն, որոշ

բանականությամբ թնորելով դրանք կարնհորագույնպատճառին Ճամապատասխան, այդ եղանակով բացուորհլ են (երեծրը)»:: Էպիկուրիճեւոռնորդներիցմեկը՝ Դիոգենես էնոանդացին, ծաղրի էլ, ենքարկում ինչոլես անվանադրի դաղավփարը (Հերմեսինլեզվի լուրատեսակ ուսուցիչ պատկերացնելը ճամարելով անչեթեթություն), այնպես էլ անունները ղաշինքի արդյունք Համարելու տնսակետը։ Միծաղելի է խուել դաշնաղրության մասին, որովճեւոն մեկը չէր կարող ճավաքել այղքան բազմություններ ն այն ժամանակ, ձրբ չկային ոչ տառեր, ոչ ճնեչյուններ,ուսուցչի նման սովորեցնելնրանց այս կառիայն անունը: լի

ուշ

ե խմբավոշման Ամփոփման փոոձեր.-- Համեմատաբար ավեշրջանում ԱմոնիոսըԱրիստոտելի «Մեկնությանմասին» աշ-

եր խատություն

մեկնության մեջ 2035:-ի ն 94825:-/ կողմնակիցների ճայացթները փորձում է խոմբավորել՝ դրանցիցյուրաքանչյուրի մեջ Բոտ ԽրաՐ յուրչերելուվերկուուղղություն: |, կողմնակիցնեՓժ55«ասնունրից ունք, ինչպես Հերակլիոի Ճեւոնորդկրատիլոսը, են ների բնականությունը Հասկանում այն իմաստով, որ անուննե ւ

ՃԱՐՈՎԱԵԱԸ 160քոտ

83.:8

մ

ՇԱԼ,

1986, էջ

65:

են. իմացող բնության ատտռնղծադործություն մարդու զործն է լոկ բացաճայտել դրանք: Մյուսներըկարծում հեն, որ անունների բնականությունը նշանակում է անվանվողիրերի բնությանը նրանց Համփապատասխանելը,բանական լինելը. այտվես, իշլաող մարդու Համար ճարմար է Արթախբդամու («Ժողովրդապետ))անունը: Այ րը

կերպ ասած՝ ըսւո այս ուղղության՝ անունները ճիշեցնում են նկարչական արվեստի դործերը: Ծ525.-ի կողմնակիցներից ոմանք, ճասկանում են ինչպես կրատիլոսի Ճակառակորդ Հերմողենը, այդ այն իմաստով, որ անվանումր կամայական բան է ն ամեն մարդ ուղած առարկան կարող է կոչել ուղած ձնով. մլուսները՝ այն իմասէ որեէ անվանադիր, որը կատ գիոով, որ անունները սաճմանում տե իրերի բնությունը ն ճՃամապատասխանանուններ է տալի» կամ ցուցում է

բ.

ստանում

այդպիսի մի իմացողից:

ԺԾճալոգիսաների ն առոալիստնճերի ՀուճաստանումԸ հելլենիստական

Վենի Դությունը.--Հելլենիղմի շրջանում

վեճերը

«նշտօւ-ի ն

Տ825.-ի

կողմնակիդների վեճերը փոքր-ինչ այլ ընքացք են ստան ւմ` ճան դես զգալովորպես անալողիայի ն անոմալիայի կողմնակիցների վեճեր։ Այդ վեճերի ակուքները կարելի է տեսնել ստոիկննրի մոտ, որոնք ժամանակին նշել էին քերականական ձների մեջ երբեմն նկատվող անմիօրինակությունը՝ անոմալիան՝ ճակառակ ավելի ընդճանուր րնույթ կրող անալոգիկ ձների. այուղես, քերականորեն կարող է նշանակել ն՛ արու, էդ. միննույն տիպի բառերի սեռական ճոլովբ կարող է տարբեր ձնավորում ունենալ. ուղղական ն սեռական ճՃոլովները,

լոկ արական կամ լոկ իգական սեռի

բառը

ն

ընդճանրապես տարբեր լինելով ճանդերձ, որոշ դեպքերում կարող են ճամընկնել ն այլն. Այսպիսով, անալոգիայի ն անոմալիայի ճարը ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ բառի քերականական ձնի հ արտաճայտած իմաստի, քերականական ն տրամաբանական կատնեդոն բիաների ճամապատասվխանության անճամապատասխանության, լեզվի Մեջ կանոնավորությա՞ն, թե՞ անկանոնություն իշխելու Հարց:

Վեճի դեր

ճունականքեբականությանձնավոբման մեջ.--

Այս Հարցը Ճետադգայումանցնում է քերականներին ն Հիմք տալիս նրանց կողմից քերականականճամապատասխանություններ կանոնավորություններ ն բացառություններ շեղումներ որոնելու ու

ու

Անուալիան պրպտումներին:

կողմնակից | դտնում "անձին Քրի-

սիպպոսի նրա աշակերո Կրատես Մալոռացո: Քրիսիպպոսը, 1 ծառայուսի լատին քերական Վառոնի, ռր ճիմնական աղբյուր է ճամար, բնույթի որոշման գրել «Անոմալիայիմառին» այս վեճի ե

բատ

աշլւատությունը,

Հակառակ տեհսակետինէր կրատես Մալուսացու

ճայտնի քերական Արիստոարքոսը ժամանակակից, (մուտ200-150

թ. ա.), որը լեզվի մեջ իշխող էր ճամարում անալոգիան: Այս վեճի առկայությամբ էլ պետք է բացատրել այն ճանդամանքը, որ Արիստարբոսի աշակերտ Դիոնիսիոս Թրակացինիր քերականա-չ կան աշխատության մեջ թերականության այն մասը, որի մեջ տրրվում է, խոսբի մասերի ուսմունքը, այսինքն՝ քնրականությանբուն: մասը, ճամարում էր անալոգիկ ձնենրդւոնելը (ՀԳԻ9ԱԱՀ«ա1օՂցկծօ): Վեճի ճաբթումը.--Ինչպես կարելի է եզրակացնել Վառոնի ճաղոլրոլածից,վեճը «նտադայուի Ճարթվեց նրանով, ռր քոսխ առաջ քաոջած՝ գործածության դաղավփարըտարածվեց ե՛ անալոգիայի,ն՛ անոմալիայի վրա: «Հետնաբարյ,-- դրուփ է վառոնը,-բքառեհրն եթե դործածությունն ընդգրկում է նման ն ոչ նման նրանց Հոլովումը, ապա չոլետք է մերժել ոչ անուալիւսն,ոչ. անա լոգիան»ջն ժթ.

մ.

Արբոտարու

գ.

/անունճերի) ծագման

Լեզվի

հիճ

տեսությունները

Հունաստանոււը

տեսության սաղմերը.-- հնչոլհս Զայնաբկությունների

ե-

էին պանք, «ՓՍՅԵԼՎ-ի Սքշտօւ-իվեճերը սերտորեն կապվում նան լեզվի (ավելի ճիշտ` անունների) ծագման ճարցի «եո: Խոսել անունների բնույթի, իրերի բնությանը նրանց Համապատասխանելու կամ չՀամառատասխանելու մասին նշանակում է խոսել նան անունների ծազման մասին։ եվ իրոք, այդ վեճերի մեջ առկա են ն

ճետադայում լուլն մեկնաբանություն ստացած երկու տեսությունների ռաղմերը՝ բնաձայնական ն ձայնարկությունների: Մենք ւոեսանք նան, որ էւվիկուրյանների ուսմունքի մեջ առկա էին ձայնարկությունների տեսության սաղմերը: Էռլիկուրյուններիկարծիքով, են տվել ըստ մարդիկիրերին անուններ այն ւուվավորությունների, են որ թողել իրերը նրանց»ոդում: Այլ կերոլ ւծ՝ անունները ոչ Ո

ՃՃՈԼՑՎԻԵԱՇ 160քոմ

93.2

մ

օ1ոաց,

1936, էչ

94:

նու դունդո Փզոմղ մավմազտցվտոտ մյ ծձամսմուողո դ տոռրվղտ ողազե մղլոֆջ եդամղ մղշտղաովնդոիվր մոմաղոջվտոտ ղվնզոկո ժդոմդ դվոտվր խայզիժտիտչ ճվոսքկմ, ղ Դզդեօ ճդորվը կոդ -տիոտթ ղորկտջվոչ վմզղղաոհանհեզմնզմսիսոնեղոմվդմժվմուղ :իսմ -զղդոստխոոսուք իստսո| նզրոջ րոսիղո ղ մմզմիոիուուսմտ ովլոն դվյ ուրսն ղոճամվն (իսժղոլկ ղորղողտնտե ղ խԽմզկորնուկղտ ղվյ յոսմոս կվեմուս--ող յոսմե--ղղ յոսոտ սս

ոզխուղժեյը»

չմոլն

-ամիո սամզմզմփոզջ սահղմդոթոմոնաչջ (քոխձամսմուտ ղդ «ազի ոտձճգո Քվչմոովեո դոկողունդզկ լոսմեռմուկզ մոմողացվցվոոտանմուր մս ժղ րոսղողւտ ժղցր մմ տսր սոնովիվեվը ոսմանավվ, չմողքամո ղորմաիոտոռրվ -զղժդտետֆմո ղոքքիսողտ վովմկարղվ,

3 ողոռիո

վմզղդդուձդչտոուրվղտ 1զեմոտ զգ վոսջմուի իսմս «ղզ ղկոնօ նեսոտկ -տխ վմղդղւանքիակմող կալ տսր ղո մղոակքիսողտ վմզղղանտասկվիոց -Լոջ դ վովմկորզվ, Մղաքքիսողտ ղոմքիսղիուֆող յ չմղոանքիստծղք -ոտմչղո ղ մժվմոկ ղզ լբոսիտվն տոր փիսկվո յ ոխոակտոչ մքյճ ողնսմիո ղոկ Հվենրղոկուղիվչ ղորճոհմոհ ոը չմրնետոսախղդամրմ -որտոխոողմ (Ժղրսինմոդորնունվոհ յտոմոկմը ղոկորատոյիոողի Հս -մո Մո վիեղ դող ովի ոզոմս զք մյոսեոջ ոկո տքրտեղովր 1|ո վր դող -ոտն ) ողնդու նցտոտ -ւողղրոր 1զձդողտուր | մաղմուղ չմմդղսովտախրղորնոջ դամլքիսդանուրեոմվմզդունեզ)«ամղզմտտնում յոսիմո լ ջմափ ղվզիտ սզվ, 'մրեոռ վժղղարուս ղորհուջ ղուկակ պ ուոտ վտվմ մղի տսր վիխսկվոր -Հոմոսսոտ վին) ժղց յոսդոզտ

վիեզ կարղվ,--՞մ«գրնտո ցումասողտցործտջ դոտկակտստոտվ չու տոդ բ: մեմ/ուչրուիմն վմզդղանտակվեւգ չողգրախ ) ողխոնհր յլս1 ովման լ ոդնղոչ եզո: վանում ռգիոմս -ռխտ մղդրսքքիսողտ մրնսկ ղոկողրվ» վժղոսր դ ովլուդմութուղ:լ նսիոլոչտտ չդվվրողմ վմզղքիսղմզ ղզակոատովրբսւոտ դլոկոաւքթ տո

-ոս

-մո ) է (Հքոսդվ դ ուկուդտոյումո վմզաողթ մոսդտոլոռտախորոջ վմզղդւադ5 օք 3 զմո զղշանքի մլոսդմ ոի վմս դումքիողոաոաումու ՀՓոխմնումա: մս 4գր վժղոսրուս լուկ` Մ յոս-օոսվտոմը» վղստուլ, -ոտովրստո ղդա 1զտեՖ դզաիսաքլոչտտմո գզմազքոուիձասոտ նճվմ որր չ«դվմզմվ ղվյ յոսիղորդ չ-զղկվատոմղոաքիսողտղդաոկողլոջողմ մմզդդա դչ դվքասո» փաժվջմակ քղամղ Ժղդառգտ ռզուդվ :մմ իո վր գվլ ակո ձգր թղոաք -գրնոո դակիսոգա դակաղզմաջադմ վմզդկվոտը Հ-"վզգրնտոդոմՎւսոգտ գակագնոջուղչ -ոյս

մմգգղամըիկավո ուրու վմզղուսմքիսմախոհսւո

վղմմուտ դոկզես» ջտնատո նեվվզմվւճղակնմուրՀս զԱ: ղզ Հդվ

Մո

բառերի ն, միմյանց ճետ սիմվոլներ Հաստատելով ամեն իրի ճամար, ստեղծեցին իրնեց ճամար Ճճառկանալի բացատրու ինչի վերաբերյալ: Իսկ որքանով որ այդպիսի թյուններ ամեն տեղի ունեին ողջ աշխարճում, ապա լեղուն ոչ բոժիավորումներ լորի մուտ Ճամփաճունչդուրս եկավ, քանի որ լուրաքունչլուրը պատաչճական կերոլով էր կազմում իր բառերը. այստեղից էլ լեզուների բնույթիլոսզմաղանությունը, իսկ սկզբնական ծաղզած միտավորումները սկիզբ դրեցին ցեղերին»):

ս«ոարորոշ

Լեզվի՝ ձեռքբեոովի՞,թե՞ բնածինլինելու հաոցը.--Վեճերիտե-

է, թե՞ բնաայն ճարցը, թե լեզուն ձեռքբերովի՞ ծին երնուլթ։ Պլատոնըխոսելու շնորչքը մարդուն Հատուկ էր «Համարում: Ընդչանրապես «նյու-ի կողմնակիցները մեծ մասամբ Հանդես էին գալիս լեզվի՝ մարդուն «ի բնե» ճատուկ լինելու տեասկետով, ՑՀՅՅ.- ք կողմնակիցները այն Ճճամարումէին ձեռքբերովի: ԱՀա թե ի՛նչ էր նշում այս կապակցությամբ Ճույն Հեղինակներջց մեկը (անունը չի ռլաճպանվել). «Մենք սովորում ենք անունները, ավելի կամ պակաս չափով, մեկը Ճորիցը,Ժլուսը՝ մորից: Եթե մեկը ճավատացած չէ այն բանում, որ մենք անունները սովորում թող ենք, ն (կուրծոսի է), Քն մենք ծնվումենք ղրանց իմացությամբ, Տամովվի Ճճետնեյլալ Հիման վրու. եթե որեէ մեկը նորածին երեխային ուղարկի Պարսկաստանն այնտեղ մեծացնի առանց ճելլենական լեզուն լսելու, աղա երեխան կխոսի պարսկերեն, իսկ եթե մեկը փերի այստեղ, ապա՝ ճելլեներեն»շ:

ղիք ձր տալիս

գ.

նհ

Լեզվափիթիլիսոփայլական հարցերը հին

Հունականազդեցությունը.-- ինչպես Փջշօխ է վես մլ անոմալիայի շուրջը անսղլոգիայի

Հոմ ն

ում 1435-ի, այն-

տարվող

վեճե-

դտնում «ռոմեական մտածողների մու: կեզվի (անունների) ծագման ն իրերի ու անունների փոխճարաբեբության ճարցերը, սկիզբ առնելով ճույների մոտ, անցնում են ն Հոոմ՝ լեզվա-քերականական դործնական Հարցերի ճետ միասին պբաղեցնելով ճռոմայեցիների միտքը: Հռոմայեցիների դերն այս դեպքում կայանում է նրանում, որ, մի կողմից, նրանք մեծ չավով տեղեկություններ են պաճողլանելՃունական լեզվաբանական մոքբի մասին՝ բաց աննհլովմեզ ճամար շատ կորած վչեր, մյուս կողմից, բը

լայն արձագանք

են

1ճօքոտ

ՍՈ 1 ԽԱԱՒԿՆԱՏ

տ

Նույն անղբ,

էչ

212)

ՅԱՅ

ՇԼոտճ,

1936, Էջ

33:

Ճարցերի լուծման մեջ նրանք ճուլնիրի կույր ընդօրինակողներըչեն, այլ ունեն ե ինքնուրույն կողմեր: 2ճռոմնական լեզվաբանական միտքը սկզբնավորվել ն զարդաէ Հունականի ազդեցության տակ: Շատ դեւպլքերոսիՃճռոմայեցել ցիները Հույների ունեցած եվաճումները վերցրել ն կիրառել են երենը լեզվի նկատմամբ՝ առանց էական փուվոխություններ մրտցըրնելու. տարբերություններն արստաճույուվելեն օլյեկտի թելադրած պաճանջով ն ընթացել որոշ դրույթների մանրամասնման ուղղությամբ։ Հետազուռողներիկարծիքով դեռ վաղ շրջանում ճռոմայեցիները պետքէ որոշ լեզվարանական գիտելիքներ ունեցած լինեն: Քվինտոս էննիոռըչ որը լոտինական տաղաչափության մեջ ջին անդամ օգտագործել է ճունական Ճճեքսամետրը,թերեա ղեւոք է քերականական ծանոթություններ ունենար: տարրական որոշ

Փօտւ-ի ու Ս525.-իՆ անալոգիայիու անոմալիայիշուոշը

տաո-

Հոռոմում.--Հռոմայեցիներիավելի վող վեճերի արձագանքները

մուռ ծանոթությունը Հունական լեզվաբանական-քերականադիտամ. ք. 11 դարում: 162 թ. մ. թ. կան մոքի ճետ տեղի է ունենում Ճճույնքերական, Պերդգամի քերականական դպրոցի ննրկայացուցիչ անոմալիստ ԿրատեսՄալոսացինչ,որվես դեսպան ուղարկվելով Հոոմ ն Ճճանդամանքներիբերումով բավական երկար մնալով այնտեղ, ճունարեն լեզվով դասախոսություններ է կարդում: Հոոեն մայեցիները ծանոթանում ՍՀ2»:.-ինե անոՇՍ5Տ.մալիայի տարվող վնչերին, այլն «ուանալոգիայի շուրջը նական քերականագիտության մշակած սկզբունքներն սկսում կիժուռ որքան ըառել լատիներենի նկատմամբ: Թե ոոմայեցիների մեծ էր Հետաբրքրությունը լեզվական ճարցերի նկատմամբ, երենում է այն փաստից, որ Հուլիոս Կեսարը գրել է ճատուկ աշխաւտություն՝ «Անալոդիայիմասին», որը, սակայն, մեզ չի Հասելն Քուն: քերականական ճարցերը, ինչպես կտեսնենք, լայն ուսումնասիրության առարկա են դառնում` տալով այնպիսի նշանավոր քերականադետներ, ինչիսիք Էլիոռ Ստիլոն ն Մարկոս Տերենցիոռ են Վառոնն (116--27 2 ա.խ Վերջինիս աշխատությունների: ալաճղպանված ճատվածներիղ էլ մենք տեղեկանում ենք անալոդիամի ն անոմալիայի նշանավոր վեճերի մասին, քեն ջրինակները վառոնն ընտրում է լատիներենից: ինքը Վառոնը այս ճարցում, ինչպես տեսանք, լուրատեսակ միջին դիրք էր բոնուվ՝ լեզվի մեջ ա.

ա.

ու

ու

Վ. Օ141Լոեհծ6ղ ճով 0ռ. 81օօտ, Ըճճտոյտ Հմմտ. Գ ԱՇՃԼ ՛Ըհճօ0ղ16Տ ձոզմ հւտ օո ՖոՇԱՇԲ, 71255161 մօսշոոլ", ՃԱ.

Շուտաոտ-

ընդունելով ե' անալոգիան, ե՛ անոմալիան: Վառոնըլեզվական ողջ է երեքի՝ 1) անունների ն իրերի փոլսճարաՀարցերը ճամնդգեցնում ն 89-ի բերության կամ «63:-ի Հրց, Հ) Փերականական ն բառային խաստների ճամապատասխանության կամ անալոդիայի ն անոմալիայի ճարց՝ խոսքի մասծրի ուսժունքով ճանղդերձն 3) բքառհրի զուգորդման ճարցը. «...Խոսքը բնությամբ եհռամասն է ն նրա առաջին մասն այն է, քն ինչպես են բառեր սածմանվել իրերի Համար, երկրորդը՝ թե ինչ ձնով են նրանք, շեղվելով վերջիններիցս, տարբերություններ ձեռք բերել, երրորդ՝ թե են նրանք, բանականորեն միանալով միմյանց ճետ, միտք ինչես ն Այս երեթ ճարցերն էլ արտաճայտում» (իմա՛ ստուլաբանական, ն ձնաբանական շարաճլուսական)լայն քննության ն մեկնաբանուՍտուգաբանականառումով թյան են ենթարկվում Վառոնի մոտ նախատիպ բառերը (այնբառերը, որոնք չեն կարող այլնս ճանգեցվել այլ բառերի) Վառոնը անդգեցնում է իմաստային 4 խմբի՝ մարմին, տեղ ժամանակ ն դործողություն նշանակողների. այս ճարցում նա օգտվում է պյութաղորյան փիլիսոփայականկատեգորիաներից՞: մոտ.-Լեզվի ծագման ճարցը Լուկրեցիոս Կառրոսի

եղվի

ծաղզմանընդճանուր ճարցերը ճռոմայեցիներին լայն չափով Ճեսռաքրքրում էին: Էւլիկուրի ճետնորդ 1ուկրեցիոս կարոսը (մ դ. փ. ք. ա.) իր «Իրերի բնույթի մասին» պոհմում ժխտում էր լեզվի ինչպես աստվածային ծագման, այնպես էլ որեէ անճատի կողմից «նեարվածլինելու կարծիքը. է կարծել, որ մեկն օժատեց իրերն անուններով, «Խենթություն եվ նրանից սովորեցին մարդիկ բառերն սկզբնապես. Քանղի եթե կարող էր նա բառնրով ողչ նշանակել եվ իր լեզվով արտասանել ճնչյունները բազմատեսակ, Ապա ինչո՞ւ չկարծենք, որ բոլորն էլ այդ կարող էին»: Ն, էր Հասարա ենչպեսէլիկուրը, լեզվի ծագումը տեսնում կական ճաղորդակցման բնական կարիքի մեջ. «իսկ մեր լեզվի ճնչյունները բնությունն է կյանքի կոչել, եվ կարիքն է թնելադրհլանվանումները իրերի..... նվ որքա՛ն է ընական այն, որ ճենց մարդիկ նախնադարյան կարող էին ամեն մի իր կոչել տարբեր Հնչյուններովը: նս

ՃՈՂՔՎԵԱՇ

16օքու

Ք0ՇԵԼոտ, Ֆարօբծ,Նօոզօո, 1951, էջ

Հմմտ

Զ3առծձ

Բ

Ճոճլտոն

«18182,

չոմ

1936,

էջ

Խոզմաճսոյ

60:

Օտտո)

Ղեծօո

1ո

85:

«--Գ.

Զ.

ծուկյթն

ե.

Պատրիատիկակաճ-աստվածաբաճականլեզվաբաճություն

ճառցը: ԱվգուստիԱճուննեբիե իրերի փոխճաբաբերբության

նոս.--Անունների ն իրերի փոխճարաբերության ճարցը արծարծվել է նան ջրիսառնեական եկեղեցու ճայրերի կողմից: Առանձնալես Ճճիշատակելիէ Ավգուստինոսը (354--440), որը իր «Դիալեկտիկայի մասին» աշխատության մեչ կանգնում է Փ936.-ի ն օրիբազմաթիվ կողմնակիցների տեսակետի վրա լատիներենից ն իրերի բնույքի Համապատասխանունակներ բերում անունների թյունն ապացուցելու ճամար: Ավգզուստինոսիվրա զդալի չափով ազդեցություն են գործել ստոիկները: Ավգուստինոսը պատրիոտիկական-աստվածախանականփիլիսովայության այն ներկայացուցիչներից է, որի լեզվարանական գալիս նրա քրիստոնեական դողզմադիտողությունները դուրս են ն դառնում Հին աշխարճի տիկայի սաճմաններից (եղզվարանական Որոչ նտազոտողներ, մոքի նտաքրքրական էջերից մեկը: տարբերելով լեզվի ջննության 2 ճալեցակետ՝ ֆունկցիոնալ ն էվոլլուցիոն, գտնում են, որ ճին աշխարճում դրանցից առաջինը ամե-

արտաճայրտություն է դոել Ափղզուստինոսի, էպիկուրիճայլացքների մեյ, Այս առումով նշում են երկրորդը՝ Ֆույնիսկ, որ Ավգուստինոսիմոտ առկա են 41 դ. լեզվարանության որոշ դրույթների սաղմերը, այդ թվում՝ Սոսյուրի դրույթի սաղմերը լեզվի նշանայինբնույքի ն «նչուլթաբանների դրույթի սաղմերը լեղվի նշանային ֆունկցիան՝ նրա ֆիղիկական բնույթից տարբերելու անչքաժեշւտության մասին: Ափդուստինոսըլեղուն ճատարում է ճաղորդակցման ն արմտաճայտությանգլիավոր միջոցըմարդկային Հասարակության մեջ: նրա կարծիքով՝ որպես այդպիսին լեզուն նշանային բնույթ ունի՝ ներկայացնում է որոշ տիպի նշանների ափբողջություն, Այս կափորձում է թափանցել նչանի (Տլքոսու) Ափվդուստինոսը պակցությամբ ն էության մեչ կատարել նշաննհրի որոշ խմբավորում: Ավգուստինոսի կարծիքով՝ նշանի արժեքը որպես այդպիսին պետք է տարբերել նրսւ ֆիղիկական էությունից. նշանի էությունն այն է, որ նյմ այն կենտրոնացնումէ որեէ եր վրա գրսվելով մեր ուշաղրությունը՝ այլ օբլեկտի վրա: Այպիսով,նշանային ֆունկցիան անճրաժեշտարար ենթադրում է երկու կողմ` նշանակող (Տ1քոշոտ) ն նշալինում են երկու տեսավկ՝ բնական նակվող (Տլջոտեու): Նշանները նից ավելի դայտուն

չմմա.

Ղ.

31167511,

6քշ. աչի,

էջ

31-33:

(Տլջոճ ոճեոճո)

տվածո (տլքոճ մշճեն).առաչինները Հանդես գալիս անկախ մարդու կամքից (ինչպես ծուխը որպես կրակի նշան կամ դեմքի ծամածռումը որպես ցավի նշան),երկրորդները՝ որպես Հաղորդակցելու ձղլտման ճետնանը: Տվածո նշանները լինում են ոչ պայմանական կ պայմանական. ոչ պայմանական նշանները առկա են ն կենդանիների մուս, պայմանականները՝ միայն մարդկային ճասարակության մեչ: Փայմանական նշանների թվին ծե պատկանում նան ճոդարաշխ լեզվի նշանները, որոնք լինելով Ժեծաքիվ ն բաղզմաղզան՝ Հնարավոր են դարձնում արտաճայտել այն նն բոլորը, ինչ կարող արտաճայտել մնացած նշանները միասին վերցրած: (Լեզվականնշանները երկու Հատկություն ունեն՝ կամայականություն ենպայմանականություն. կամայականություն ասեով Ավդուսոինոսը ճասկանում Ա այն, ոլ նշանակողի ն նշանակվողի միջն պարտադիր կապ չկա, այլ այդ կապը պայմանավորված է ճասարակական տրադիցիայի ճեղինակությամբ։ Այս բանը Ավճիմնավորում է լեզուների լրաղմաղունության գուստքնոսը կայության փաստով: Մարդկայինլեզվի գոյությունը պայմանան

են

աոռ-

վորված է 2 դործոնով՝ ճասարակական բնազդ հ բանականություն. առաջինը միավորում է իրար նմաններին ն ճաղորդակցվելու պաճանջ ստեղծում, երկրորդը իրականացնում է պաճանջի բավարա րումը՝ մարդկային ճնչյուններին տալով նշանային արժեք ե դարձՖելով ճաղորդակցման արտաճայտման դլխավոր միջոց: ու

Լեզվի ծագմանհաոգը.--Քանի որ, ինչպես տեսանք, աստվածաշունչը ճնարավորություն էր տալիս լեզվի ծաղզմաներկու տարբեր տեսակետի դոյույյան, ուստի ն եկեղեցու ճայրերը, աստվածաշնչի անառարկելի ճեղինակությունն ընդունելով Հանդերձ, վիճում էին սկզբնական անվանադրի ճարցի շուրջը: Արնելյան:քրիստոնեական եկեղեցու ներկալացուցիչները դեռես 17 դ. նրկու Ճակադիր կարծիքներ.էին ճայտնում: կրոնականճերձվածի առաջնորդ

ձր Բարսեղկեսարացունայն բանում, Ւէվնումիվոսը մեղադրում նա չի ընդունում, թե աստված է բոլոր իրերին անուններ տվել, կարծում է,

լեզվի

որ

այլ

կողմից մարդուն տված շնորչի արդյունք է: Գրիգոր Նյուսացին պաշտպանում էր Բարսեղ զայրանալով այն բանի վրա, որ լեզվի աստվածային կեսարացուն՝ որ

գյուտը

աստծու

Փաղգման կողմնակիցների աստծուն պատկերացնում են որպես դպրոցական ոաուցիչ, որպես քնրականության բառարանի Ճոբինող: ու

ԵԼ

գ:

Փտուզաբանական

ուսրՐուճքնճերը

ուսմունքներիառաջացման պայմաննեոը..-Ստուգաբանական

ծագման ճարցերը ճասցնում են որոշ Անունների բնույթի գարանական տեսությունների: ինչես նշել ենք, ստուղարանական պոնմներում: առանձին փորձերուկա են 2ոմերոսի ե Հեսիոդոսի ե 0525:-ի շուրջր նսլասի վեճերը ՉԾ26Լսռարվող Հեաագղայում են ստուգաբանականճարցերի նկատմամբ տում Հետաքրքրության: ուժեղացմանը: ստու-

ու

թեռություննեոը.--ԱնտիկաշխարԱետիկստուգաբանության Հի ստուգաբանական փորձերը մի քանի կարնոր թերություններ ունեին. 1) ճունարենի ն, ինչպես «ետո կտեսնենք, լատիներենի լեզվական փաստերը առնվուի ժին ւսլլ լեզուներից լիովին անկաի", եթե ճույները որոշ դեսլքերում էլ դիմում էին «բարբարոսների» լե/ էին խիստ անբավարար չառսիերով ղուներին, չմ ոլ ւմ ամի 2 կուոարումի առանց Ճամապատասխուն եզրակացություններ անելու. ոլոռլես ` տրափախոսության մեջ Սոկրատեսը դժվաճիշյալ «կրոռսոիլուս» բանալով ստուղաբանել Հերփոդենիառաջարկուծ292 «կրակ» ն Նծաթ անուններ «ջուր» բուռերը ասում է. «նս նկարում եմ, որ շատ Հույներն ընդչանրապես ն առանձնապես նրանք, որոնք ապրում են բարբարոսների իշխանության տակ, փոխ են առել այս վերջիններից::: եթե փնտրենք, քե այդ անուններն արդյոք ճաջող են նշանակված, ճունարենի ճիման վրա ն ոչ թե այո լեզվի ճիման վրա, որից ծագումէ այդ անունը, ապա, ինչպես դիտես, կարելի է տած, բակուսանքի մեջ ընկնել, Տես որ այդ (կրակ)անունը բարբարոսական դուրս չգա: Այն Հեշտ չէ Հունարենի Հեւ կապել, ն, բացի դրանից, Հայտնի է, որ փոյուգացիները կրակը նույն այդ ձնով են կոչում փոքրիկ շեղումով. այդպես նան չուր լ0ռան), չուն Ըստ քառերը 1 շատ ուրիշները»մ 2) Ստուղարբանական ղամուենազան փորձերի ժամանակ բացակայում էր պատմական ցումը. ստուգաբանելու ճամար րառը ենթարկվում էր ամեն տեսակի կամայականփուբոխությունների մասնատումների, որոնք, իճարկե, ոչ մի կապ չունեին բառի իրական մլուտմության Ճճեւո: 3) Բառերի ճնչյունական ճամաղատասիխանություններըորոնելիս Հույները որեէ օրինաչափություն չէին ճաստատում: Ստուգաբանության ժամանակկատարվողճնչյունական փովոխությունները որոշակի կանոնների չէին ենքարկում։ Այդ ռպլատճառով էլ նույնիսկ ու

Ծ2

ձելովվաՇ

160քոտ

ԶՅեաՅ

մ

ԸԼոողջ,

1936, էջ

44-4::

այն դեպքերում, երբ բառերը իրոք ծադումաբանորենկապված էին, Քացատրության ժամանակ կարող էին սխալ կերպով առնչվել միմ-

յանցը ճետ:

Ընդճանուրառմամբ ճունական ստուգաբանական ուսմմունքներն ավելի կամայական բնույթ են կրում, քան ճնդիկների ստուդաուրանական փորձերը:

ՍՀտ:-ի կողմնակիցներ ե .ստուգաբանություկողմնակիցները ստուգաբանելիս փորձում էին ճը.--Փ:76.-ի բառերի ղանաղան կամայականփոփոխություններիմիչոցով «ասնել մի նախնական իմաստի, որը իրոք արտացոլոսի է տվյալ էությունը: ռարկայի(անձի,իրի, երնեույթի) ՕՀշ6.-ի կողմնակիցները փորձում էին ստուդաբանության ժիջոցով պարզել այն ճայացքը, որ ունեցել է անվանադիրըտվյալ առարկայի բնույթի մասին, կամ որոշել, նախնական անվանման

Փոշօ-ի

ն

ա-

ակտի Ճճիմբը:

փոբձեոր ճունական փիլիսոփայության Ստուգաբանական «աճախ են Հանդիպում մեջ.-- չունական փիլիսուխաներիմոտ

անճատռուգաբանականզանազան փորձեր: Այսպես, չՀերակլիտը սոխի անվան հն չճատկությունմաղպատասխանություն էր տեսնում ների ա 212 «...Սոխի (8:65) անունը կյանք (3:56)է, իսկ Նրա Դեմոկրիտը տղ «կին» բառը ստուղաբանումէր գործը՝ մաճ»: որսլես «սհրունդ ընդունող) ճանհրունդջբառի կապելով օղ

Հեոշւ

Համեմատաբար ավելի լայն կերպովէ քննված Հարցը Պլատոնի ինչոլնս տնսանք, Պլատոնըտարբերում է «նախ«կրատիլոս»-ում: բանությունը Ճանդգեցնումէ առաչիններին. այսպես, ըստ Գլատոնի՝ անունր կարող է բացատրվել որպես Պ02:685լւ0Հ ԳՓոսեյդոնի «շղթայված ուռբերով»,որ դես Պօ114666: «բազմիմաց,ամենագետջյ կափ որպես 0 ՕՏԼՉԽ (ո-ի ն օ-ի ճավելմամբ) «ցնցող3. «մարդջ քառն ստուղարանվում է որպես Գ10ք:, 4 ճՆ00աաօՀ ծոտ է» հ այլն, «նախնականանուննե«զննող. ինչ տեսնում րի» ժեջ, ինչպես տեսանք, Պլատոնըփորձում է որոնել առարկանեբի բնությունն արտացոլող 4նչյուններ, այլ կեր, ասաժ՝ նման բառերի տտուգաբանությանճամար նա բնաձայնական սկզբունքին է 8.

է

Հմմտ.

ՃՔՈԳԻԵԱՑ

Նույն

ՂՕԿԸՇՇԵ,

15օքոմ

տեզբ,էջ

33.

ՋՅԱՅ

ճիշ. աշթ.: մ

Ը1.ղՋ,

էջ Չ7: 1986, էջ

31:

Այս նպատակով նա անճրաժեշտմ ճամարում, մի կողմից, ղիժփումմ:

ատրրալուծնլ գոյություն ունեցողը իր տարըերին ու սրանք խմբավորել ն, մյուս կողմից, Հնչյունական կազմը վերածել իր տարրերին դրանք խմբավորել, ապա փորձել որոշելու այդ երկու կարգի տարրերի սվիոխճարաբներությունն Համապատասխանությունըն Սակայնինքը՝ Պլատոնը,ինչոլես երկումէ կյանքի վերջին շրջանում Հայտնած կարծիքից, առանձին ճավատ չի ընձայում այս կարգի ստուգաբանական փորձերին՝դոնելով, որ իրերի էությունը կարելի է բացաճայտել իրերի ուսոսմնասիրությամբ, իսկ տնվանումները (ոկ «դաշինքի», ։պայմանավորվածությանճետնանք են: ու

ու

Ստուգաբանության ճարցերին

մեծ

ուշադրություն էին դարձ-

ստուդաբանություն (1-01) բառը ատոիկ Քրիսիպպոսը:Ըստ ն իմաստի միչն ներքին կառ գոյություն ոտոիկների՝ Հնչյունների ունի, որը ժամանակի ընքացքում բառի կրած փուխոխությունների ճնետնանքովմրագնվուի է: Սկզբնական4նչյունները նմանվում էին իրերին՝ արտաճայտելով նրանը ճատկությունները, իսկ ճետադգա-

Նուտ

ն

ատոխկները:Հենը

գործածության մեջ է մտցրել

լուի անուններն իրերին տրվոսի

թյան

նհ

են

Ը1որ

Հնչյունների

ճակաղրությանշ:

նմանության,առընթերուիմաստի

ն

գդտնել| րլնրանց

ատուդաբրանականվերլուծության,

նախնական նայնական

«ճշտությունը» (8Հ-Սաօն),ի սաւրբերություն ստռիկՓլատոնի, ները կարծում էին, որ ստուղացանությունը նպաստում է իրերի իմացությանը:

Հին հույների ստուգաբանական վերլուծության առանձնա-

Բառերն ստուղարանականվերլուծության էին Բատկություննեոը.--

առանց բարի կաղզմու(ուղղականով)՝ նախնականճատակվերլուծության: տեխնիկաՎերլուծության

«ուղիղ» ենթարկվում

թյան

ձնով

յի մեջ առաջին տեղը գրավում էր անվան մասնատումը բաղադրիչներինորչվես բարդության մասերի: Այն դեպքերում, երբ այդպիսի դժվարանում էր, ենթագրում էին, որ լեզվի մեջ ավերլուծությունը

նուններն աղավաղվել են

(գիտակցաբար, անգիտակցաբարկամ բարեճնչյունության. նկատառումով), ն դիմում էին 4ճնչյունների «անման, ներմուծման, փոխարինման սռհղակվիոլությանու

Հմմտ. ՃՒՈԼԱՎԱԵՇ16օքրտ

Հմմա.

նույն

տեղի, էջ

37.

ճՏԱաճ

տ

Շոր,

1936, էջ

«0.

որոնք փոփոխում էին մինչն այլ բառերի ճանգեցնելը: Խիստ Ճազվադղնոլմիայն ճին «ույները դիմում էին նան ճին գրավոր ն բարբառային ձնեերին, Շատ դժվար բացատրելի բառերի իմաստը ճամարվում էր մքագնված, կամ տվյալ բառերի ճամար «բարբարուական» ծագում էր ենթադրվումւ

ճին Հոռռմում.--«Կրատիլոս»-ումն Ստուգաբանությունը

ստո

կիրառվող ստուղաբանական սկղզբունըների արիկների տաճայտություն են դանում ն ճռոմայիցիների ստուգաբանական փորձերի մեջ. Այսպես, օրինակ, Վառոնը այս դեպքում Հարում է ստոիկներին: մոտ

Անտիկստուգաբանության սկզբունքնեոը.--

Հունա-ճռոմեա-

կան ստուգաբանական ուսմունքի Հիմնական սկզբունքները «անպում են Հնտեյլալինշ. 1) Բնաձայնական սկզբունք..-Այս ռկզբունքը կիրառվում էր այսպես վլոչված «նախնական բառերի» նկատմամբ, որոնք ճնարավոր չէր կապել այլ բառերի ճետ: Այս կարդի բառերի Հնչյունների մեջ նմանություն էին տեսնում առարկաներին. ինչարոտաճայլտվող կարգի դաղավարների արտաճայտիչներ, դիմում րնչլունների սիմվոլիկային։ Այս սկղբունքի կիրառությանը մենք Հանդիւում ենք ն ճոոմալեցիների մոտ: Ավլուստինուը, կասկած ճայտնելով կիրառվող ստուգաբանական եղանակների նկատմամբ, այնուամենայնիվ կարծում է, որ որոշ Ճնչյունների ճետ իրոք կապվում է այս կամ այն ճատկության արտաճալյտությունը.այսպես, օրինակ, նրա կարծիքով Կ-ն արտաճարոում է ինչոր խախտն 15 (ուժ), ՄՇուծք (փոր), ԿՅԱԼ ուժեղ բան (6Լ8ՏՏսո 6է Կճմսո)՝ որոշ

(խորամանկ),Կն (առագաստ), Կոտո (գինի), Կօոլտ (ակոս): ՄալոսՏտ (շղթա) ն այլն: Այս նույն ձնովդասելով՝

(Վերք),ՊԱՈԸՇԱԼՅ

նա դրում է. «Երբ մենք արտասանում ենք |Բող6 (իափուկ)բառը: նա փափուկ է Ճնչում. մյուս կողմից՝ ո՞վ չի նկատում կոշտուաղա Թյուն (2Տքճւլէռտ)«ենց ճտքճք (կոշտ) բառի մեյ։ Ականջների«Համար փափուկ է, երբ մենք արտառանում ենք ԿՉլԱքէոտ (վայելք)։

31 «Լող. Հմմտ. ՃԱՒԱՎԱԵՒՇ 16օքաւ 8ՅաաՅ 1986, էջ 16: 46ՕտճիլՇինծ Ք6լշօոտեօլո, քոճնիլտոհճո Քէյած16ջ118, հ. Մծ11111, 015 Շեջոօ10թ16հ06ը 1ձեօ1ոյտշիծո՝ Օոճատոճի 6», ,ՃՒՇի1Է քնէ 18է. Նմ սոմ Օոոոտելնե«, ՄԱԼ. 8. ՄօԽՇՇո, ճիշ. աչի. եօջչճքիհլծ էջ 22-31

(խաւ): եվ

իրենք իրերը նույն ընկալվում են բառերը»ն 2) Սիմվոլիկ ստուգաբանություն..-Սա նախորդի մի տարատեսակն էչ երն նախորդի դեպքում ճնչյունը դիտվում էր որպես այս կամ այն գաղափարի արոաճայտիչբ, ապա այս դեպլբում բացակայության, երկարության կարՀնչլունի առկայության ճության մեջ տնսնվում էր այս կամ այն բանի առկայությունն ճանկարծակիությունը: բացակայությունը,տնականությունն Այապես, բերական Տրիֆոնուսը ՓԱկՀպ:(գող, խարերա) բառը կապելով ն201458ու(գաղտնի ճանվել) բայի Հեա' վերֆինիս մեֆ տոկա Ե-ի կորչելը բացասորում էր դող բառի իմաստով (ռրոլնս մի բան կորդող, թոցնող։ «Էնոոօ01091Ըսղոճքոսո» աշխատության մեջ Ճունականանցյալ անկատարինախաճավելված ստանալը, ի տարբերություն ներկայի, բացատրվում է նրանով, որ անցյալն ավելի տնական ժամանակ է նշանակում, քան ներկան: Ապուլեոս կրտսերը ՏՅՇՇԱԼԱՈՂ (դար) բառի 26-ով դրվելը բացատրում էր այդ բառի՝ տնական բան նշանակելով: Սենեկան, խոսելով այն մասին, որ ճեում, ԼԱլքնից (փայլատակել, զայծակին տալ) բայր ճնչում էր Էնքճր6 ձնով, վերֆինա բացատրում էր նրանով, որ մարդիկ ցանկացել են 6-ի կարճությամբ արաաճայտել կայծակի ճանկարծակի փայլատակելը: Յ) Բաղադբականստուգարանություն.--Այս ստուգաբանության էությունն այն մ, որ բառը կամայականորեն մասնատվում էր իմաստը բացատրվում բաղադրիչների, ն բառի տոուդղաբանական դրանց Ճճամաղրմամբ:Վերնում օրինակներ բերվեցին «կրառիլոկոշտ է, երբ արտասանում ենք

չոսլավորությունն

են

ԸԼԱՆ

թողնում, ինչպես

որ

ու

ու

ու

ու

սօ-ից:Հռոմայեցիներից Էլիու Մոիլոն աղվես»

ն

վառոնը ԽօէքօՏ (ԿԱլք6Տ)

բացատրում էին որպես «ոտքերով թոչող» (զսօձ 70181քճզլեստ): Այսպիսի ուռուգաբանության փորձեր առկա նն հ ուշ շրջանի քերականների մուտ: բառը

Գ Փքգ :3 4) Հակադբական (ուն. 29 ստուգաբանություն «ճակադրից»,լատ. ԸՕոււՅ մ ՇԱօ կամ քղօքլօտտլօ1ո ՇօուոշոԼսու).-Սա խիստ կամայական բնույթէր կրում ն կայանում էր նրանում,

տվյալ բառիմաստր բխեցվում էր ճակառակ իմաստից. եթե բնաձայնականստուգարանության ճիմքում դրվում էր նմանության զուղորդությունը, ասլա սրա «Հիմքում ընկած էր ճակադրությունը: Այսպես, ԼԱՇԱՏ (պուրակ) բառը բացատրվում էր որպես «քիչ լուոր

Ե6

Տոօե1

Ճսքստել

Օք,

ձոետօքք156,Լ 1200, էջ

615:

սավորված» (զսօմ տլոնտճ «ոչ գեղեցիկ բան» (զնօմ

1սշճճէ), ԵճԱատ (կոիվ) բառը՝ որոլես 16Տ Եռ ոօո Տլ) ն այլն: Աա սկզբունքն էր' 5) Գոային սիմվոլիկա..- ամենաանտճեթեթ էությունն այն էր, որ բառիմաստը բացատրվում կր տվյալ բառի տառի դրության ձնով):Այուես, Վառոնը ձեով (առաջին գրության ԿՅլսո սզ-ն նմանեցնում էր ամրության ցցաբառի (ամրություն) պատնեշի առանձին ցցերին։ Ապուլեուսը հօտտ (Թշնամի) բառի ո-ն նմանեցնում էր ճակառակորդներջ երկագլովս սրերին ն այլի:

2. ԼԵԶ ՎԱ-ՈՃԱԿԱՆ ՀԱՐՑԵՐԸ ՃԱՐՏԱՍԱՆՈՒԹՅԱՆ

ՄԵՋ

Մայբենիլեզվի ուսուցումը ն «ճարտասանական արվեստը».--

Հասարակական-տնտեսականկյանքում կափոփոխություններ եհ տարված նշանակալից տեղաշարժերը մեծ առաջ բերում իդնեոլոգիական բնագավառում, ինչպես տեսանք, մայրենի լեզվի ուսուցումը ն լեզվի ճարցերը մինչ այդ Հճամեմատաբաիխ չատ քիչ տեղ վին բոնում: Մ դարոսի այդ ճարցերը սկսում են մեծ նոր ուշադրություն գրավել կապված դաստիարակության սիստեմի ն պաճանչների ճետ. Առաջէ դալիս մի նոր բնագավառ՝ նպատակ է շիբ ճարտա,անական արվեստր (բղօաղ այյ), թողնելը, Ճադնուր ունկնդիրների վրա ցանկալի տւղավորություն են մեծ տեղ տալ մոզելը։ Այս նպատակի իրագործման մեջ սկսում քնրակալեզվական միչոցներին, ն սրա ճետ կապված ոճական մեծ են չափով գրավել ճարտասանների նեականՀարցերը սկսում Ճարտասանությունըն քերականությունը ճետաուշադրությունը գայում սկսում են զգալի ազդեցություն քողնել իրար վրա: թ

դարում Ճունական

ու

ն ոճաբաէլհաթնեոին սոփեստներիդերր ճաբտասանության նությանզարգացման զարդացման Ճամեչ.-- ճարտասանության Կար կարնոր նշանակություն ունեցավ էլեական դպրոցի(էլեաթնն մեծ Շի) դործունեությունը: Այդ դպրոցը տեղ տալով կարծիքին, -

ճող նախապատրաստեցռուիեստների Ճանդես գալու ճամար: Սոփեստները, որոնք մայրենի լեզվի առաջին ուսուցիչներն էին, սկսեՑին լուրջ կերով զբաղվելճՃարոասանության Հարցերով:էլեաթ ն է Գորգիասըդառնում առաջին սուինստներից ճարտասաններից եկը, որը մեծ կարնորություն է ճատկացնում լեզվա-ոճական է վերադրում խոսՃճարցերին:Հունականտրադիցիան Գորդգիասին

Հմմա. ՃԽՈԼՒՎԻԵԱՇ16օքտմ

«ՅԱաՅ

ԷՒ

Շատ,

1938, էջ

148--149:

Եջ

Քի ֆիգուրների, ճատկապես Շակադրության(անտիթեզի), վանկերի

Համաչափության ն ներդաշնակության ուսմունքը: նա է տվել նահ ճնչյունական կրկնությունների առաջին տեսությունը: Գորգիասի երկու աշակելոոներիը մեկին՝ Պոլոսին վերագրվում է բառակրկնունյունների ուսմունքը, մյուսին Ակիմնիուին՝ զեղեցիկ բառերի ճարցի առաջքաշումը: Վերջինս բառերի գեղեցկությունը որոշում էր նրանց «նչեղությամբ ե. իմաստով Սակայն Գորգիասիըն նրա աշակերտներից որնէ ճատուկ ճարտասանակուն աշխատություն չի մնացել: Գորդիասիժամանակակից Տրասիմաքոսր զբաղվում է մի այլ կարնոր ճարցով՝ խոսքի ռիթմի ճարցով: նա ճարտասանի խոսքը ճամարում է ունկնդիրների մեջ անճրաժեշտզգացմունք բարկուչ թյուն, վախ, կարեկցանք առաջացնելու միջոց: Ճարտասանական ճարցերը գրավում են նան ուրիշների ուշադրությունը: Քաղաքականգործիչ Թերամենեսըգրում է ոճի տեսուԹյան «ետ կապված աշխատություններ: Արիստոֆանիկոմեդիաներում արտացոլում հն գտել ոճական Հարցերի շուրջը տարվող այստեղ խոսվում է ոճի պարզության ն խրթնության, բավեճերը. ռերի ն փոխաբերությունների գործածության, փքուն ե ճասարակ ոճերի մասին, տարբերակվում են առանձին 4ճեղինակների (էոքիչ լեսի ն էվրիպիդեսի)ոճական առանձնաչատկությունները:

Սոփեստոների դործունեությունը դրական քիչ շետքեր է թողել» որովճնետենրանք զբաղվում էին առավելապես բանավոր ուսուցմամբ.լուրաքանչյուրն աշխատում էր աշակերտներ գրավել իր սեփական տնսությամբ՝ ունենալով իր արվեստի «դաղտնիքննրը»:

Մոփեսոները ճարտասանություն նպատակը ճամարում

ճշմար:ոությունը, այլ

էին

ոչ

թե

Ճճամոզիչ լինելը: Մկզբնական ապացույցների աստիճանաբարսկսոսիէ վերածվելարչճես-

արվեստը նրանց մուռ տի, սկզբնական տեսական դրույթները կորցնում են երենց թարմությունը, ն խոսքի կառուցման միջոցների ուսմունքը որոշ ինքնա-

տպավորություն է քողնում։ Այդ ուսմունջի չարա հպատակության չաճումը Ճասցնում է այն վատ ճամբավին, որ ունեն սոփնստները: Այս բացասական վերաբերմունքիխաիստկերպով արտաճայտել 4

Փլատոնիս

ե Անաքսիմենեսի Իսոկրատեսի ճաբտասանական-ռճաբանա-

կան ձեռնաշկնեոր... Նախաարիստոտելյան չրջանի ձարտամ անաչ :

փմմտ. ՃԵԱՎՈԵՇ 160թոՒ

23Խան

ս

օղատտ, 1938,

էջ

148:

կան աշխատություններից նշելի են իսոկրառեսի ն Անաքսիմենեսի ձեռնարկները, որոնցից առաջինը մեզ չի ասել. այն ճայտնի է ուշ շրջանի քաղվածքներով ու վներավատմումներով: իսոկրատեսիդրոլպաճանջում էր շարադրման պարզություն, Ճամառուտությունն րոցը ճշմարտանմանություն. Անաքսիմենեւի աշխատությունը ներկա-

ռացիոնալ սիստեմավորման: Այն սաճպանում է սուփնստների ճարտասանության ճիմնական սկզբունջները:

Աբիստոտել.--.Ոճի ուսմունքի ն ճարտասանության մեջ նոր էռապ են բաց անում Արիոտուտելըն Մնոֆրաստեսո. Վերջինիս աշխասոությունըթեն մեղ չի Հասել, բայց ժամանակին ավելի մեծ ճեղինակություն է վայելել, քան Արիստոտելիգործը՝ շնորճիվ իբ ավելի մեծ լրիվության ու սիստեմատիկության:Նախքան Արիստոտելի երկի մասին խոսելը պետքէ ճիշատակել Թեոդեկտեոին,որը եղել է Իսոկրատեսիաշակերտը, բայց ճետագայում մեծ չափով ենթարկվել է Արիստոտելիսկզբնական գաղափարներին. նա օդորվել է Արիաոուելի վաղ դասախուություններից ն որոշ ինքնուրույն կատարել: ստեղծվել է Արիոտոտելի՝ ճավելումներ Աթենքիցճեռանալուց Ճետո, երբ Թեողեկտեսըշարունակում էր ռարկայի դասավանդումը: Այս աշխատությունը Արիստոտելըճիշաւուկում 4 որպես Թնողեկտեսի ճարտասանություն:

Աշխատությունն

ա-

Արիստուռելի«ԴԺարտասանությունը» արդյունք է 835 թ. Աթենք ետո վերադառնալուց նրա կատարած աշսատանքի ն նախկին դրույթների վերանայման: Բոցի այս աշխուոությունի ց, Արիստոտելը ոճական բավականաչափ դիտողություններ է կատարումնան իր «Պոհտիկա»-ում: աշխատությունը Արիստունծլի

քն դպրոցական ձեռնարկ է, Թեե այն դեռես չիակոտար խմբաղրման այլ պզիոական տրակտատ, չի ենթարկված ե ունի որոշ ճակասական կողմեր: Արիստոտելըիր աշխասոությունըբաժանել է 3 մասի. առաջին մասում տրվում են ոչ

այն սկզբունքները, որոնցից ելնելով ճարտասանը գովում է կամ պարսավում, ճամոզում կամ ճերքումի: երկրորդումխոսվում է ճարտասանի անձնականճատկությունների մասին, որոնցով նա կարող է ճավատ ներշնչել ն ճասնել նպատակին:

վերաբերում երրորդը

է

այն միջոցներին, որոնցից օդտվում է ճարտասանը. այստեղ տել են բունոսք՝ոճականՀարցեիը՝ պրտաչճայտչական եղանակները, խոսքի կառուցման ոկղզբունքները: մեծ

09.

-Խոստկ վմոսո|դոդ յոսդջման 3 դսյլքիսմնոնա դզտստովմը չմմզղ «րակիսնցջամլոջ ջանը յոսնմոչ ոո 1 լոստանողդժ ղզք մղոանք Հաջաջմահ վմզստմ նմոմ լոսմորտչ նոճձվր մողմակ ղականուոչ -ոսոմտ ձզր վժոսվ դոկաջնցտոտդոամող մզտատովմը չմղյսքքիսջ -ոջմաե վմզղղաքքիսդամամադ վ վմզղղոուքիսղամողչ ոզոողջղոս վմզստմ դակամաիսո էա ղադ լոսիմարաչ վ ղղաքքիիսկտոչջող -ֆղոստ վժոսողվ ղակոտտովիմանգն«մղմամլիսքոցմանդակումզմոովուի վմզստմ լոսմարտչ ի րստտչ ղվղվճաոսոտ ւճվղուկ: մյզտստովմը -ոճկոռոսո| դաոկտմսիսո մժոսո|դակոտոզիմոնգե իսմզմզմմոբ /մդոաքքլիսսոդկտ մմզնետ տմի (դալքիսնսովզտ վմզդ ովխակտտոչ) Ստ տո վր | յոսձշղ մյզտստովմը շղամտքանեող դոամքիսկտուչ ղդ մյուսձդտանսկ յՀսկմղմզ լոսծդ մոսվղրվկվը«քղ մղոաքքրակուդումղ մժղոսրբյոսղոմլիսկնճզեցեվմղսույ Հ լոսղնում մզտստովմը մղորմամտիատմ ղորտեֆջ ղվջաողմղոարիսնորվ 'անմոր տմդ մղալքիսեմտոխռ վմուպ պժղվուտ «"Մղոէքջրովադատկոտչուռաին մամ դզմտեղող| 1 ժոզիոՀ դմզդնածվր որը ւմժղյսրուս վմզղդւաքք Համզմոովաոի«(դահքսմտղմվմոձոխոասոմ (վմզղժղամաոնմոնվժոսոլ 1 մոսմորտչ մղոամքիսկտումսի դոմղ ւմղդամքիսեմոո իսմզկմատվդզ մս չ/իսժղթ -ոովիե վժուսո| ղո րոսո|ը մլղտստովմը ճվնգտոհր -մո ղատկանուրվ տմղ Ո րոսձամա վժոսղ մժվղութմոտ մմզտստովմը «մղաքքիսեմախմդանկիսկտոչ մսի -ոովե վմոսո|իսմզկմուվղվ ղ դահքիսկտոչ վմոսո| ողոմս իսմգտվն «նվմզդեմաովոդլ լմնմզի մմզտ 2 մնա նզղ մրոսղամրմ ոմղ նում չղվնսուսս| -ատովմը մժղյարողսդոլքիսչգտալյ ղ ղվլակմաստ մղոնի Հաղտդվոտտախութոչվժոսղվ ր դու (մղակրաչզտտխոլ (ոակմաքիղզ: չմղունքիսմսիողմ վնսոսո| ղ մղտնյիիոմն ող մղոաքքխսղուկոտմուծչշ «զվլոկմոստ 1 յոադողվոռտոխուրով մմս «մյոսնաստկ վովոդլտ վժ Հոսո| 3 լոսմոլրուֆ ող մղորմախոռվող դաքլիսեմոխ վալ չմղոաքքիան -մոխո լ յոսմորոչ մմսիտոն մմզտստովմըտոտ «մզղղոաէքիսկտոչ փողմակմզոմատ վջա դվ) յոսիմդ տսր վմզդեմառվոդզրզ չդորկուր 1 րուն «ոմի ղորվչ վմզղդնմաովող րոսկմոլիղց նլոմ «աոմզիվկաճամաս Հաստկ մժղոսրուս մվ վմզդղոամիսկտտ» վժոսո| մյզտատովմը «'ղվմսիտմեմժոսո| ղակաոնկտոսով-մսիտղոս1 զսմնատկտչ մյզտստովմըջոիխակ տվչ ամը մզատմվկ վեմակ վ ձր վնմամյկմզմմզվկողանց վյլլմնուցման տփագվձասղ չ«Նվղոկուջնցո մժոսվ կոջմո դմզմմատ փ լոսծղոար մմզտստովմը -տ

Հողում

ոիքմիկայի,

ման

պերիոդների ն ճակադրությունների ուսմունքի

վրայ

Թեոֆրաստեսիգիրքը Թեռոֆբաստես..--

կրում էր «Ոճի մասին» նախատեսված էր որւվես ձեռնարկ, Այդ գիրքը մեզ ամբողջությամը չի ճասել, բայդ քիչ քե շատ ճայտնի է զանազան քազվածքների ն վերապատմումների միջոզով: Թեոֆրասոնսն ընդունում է խոսքի չորս Ճատկություն (արժանի ք)՝ մաքրություն, պարզություն, ճամապատասխանություն խոսքի առարկային խոսողին ն դեղեցկություն. գեղեցկությունը պարունակում է Հաճելիությունը (քաղցրությունը) ն վսեմությունը: վերաԱյսպիսով, ի տարբերություն Արիստոտելի, Թեռֆրաստեսը դառնում է ոճի Հճատկություններիբազմազանության ուսմունքին, որ դոյություն ուննը ճարտասանության դասատուների շրջանում: Թեոֆրաստեսիուսմունքը Ճետաղայում ավելի մեծ ազդեցություն է քողնում, քան Արիստոտելինը: Թերֆրաստեսնընդունում է ոճի տեսության երկու բաժիններ՝ բառերի ընտրության ն բառազուգորդումների. միաժամանակ նա շարադրում է դեռես Գորդիասին վերագրվող խոսքի ֆիգուրների ուսմունքը, թեն առանը որոշակի կապ ճաստատելու բառազուղորդումների ուսմունքի ճետ: Հետաղայում այն սովորաբար ենթքարկվում էր բառազուգորդումների ուսմունքին: Ոճի տնսութցյան այս բաժինները Թեոֆրաստեսըենթարկում է ոճի գեղեցկությանը: Բաառանձնացնում Լ երկու ռերի ընտրության տեսության մեջ նա ն կողմ` գեղեգիկ բառերի ուսմունքը դրական լեզվի բառապաշարի՝ սովորականից ունեցած շեղումների ուսմունքը: Գեղեցիկ բառերի քեոֆրաստեսյան ուսմունքը 4ենվում է Արիստոտելի ուսմունքի վրա, բայց ավելի կուռ ն սիստեմատիկ բնույթ ունի: Թեոֆրաստե-չ սը նշում է բառերի գեղեցկության 38 կողմ՝ ակուսոիկական, տեսոդական ն իմաստային: Գեղեզիկեն լաեհլիքինու տեսողությանը Ճաճելի ն իմաստով վսեմ բառերը: Հենվելով դարձյալ Արիստոտելի ուսմունքի վրա` Թեռֆրաստեսր խոսում է գործնական ն ղեղարվեստական խոսքերի տարբերություն մասին: Առաջինը կախված է խոսքի առարկայից, որի մասին խոսողը որեէ բան բացատրում է. երկրորդը կողմնորոշվում է դեպի խոսողները, երբ խուողը իրեն խնդիր է դնում ճաժողելի: գեղարվեստականիխոսբիբնույթը` հնչպեսւսոհսանք, Աբիստոտելը

վերնագիրը ն

ու

Հմմտ. ՃԱԱՎՎԱԵՇ 160քրի

83Չար8

Ւ

Շ1ատպ,

1956, էջ

190:

որոշում էր ոչ սովորական բառերի նե փոխաբերությունների գործածությամբ: Թնոֆրաստեսըայսպիսի ոչ սովորական բառերի շարքում մեծ տեզ է տալիս բանաստեղծականբառերին՝ պոնտիղմներին՝ ճանձնարարելով ճարտասաններին Հաճախ ընթերցել բանասմասին՝ Թեոֆրաստեսը տեղծնիրին: խոսելովփիոխարերությունների է պատճառն ցույց տալիս դրանը գործածության նպատակը: գործածությունը, րոտ նրա, նախ՝լրացնում Փոխարերությունների չ. բառերի պակասը ն երկրորդ՝ ճաճելի է դարձնում խոսքը: Սակայն Թնեոֆրաստեսը պաճանչում Լ փոխաբերությունների գործածության ճարցում լինել չափավոր: Նչելի է, որ ինչպես Թնոֆրաստոնսը,այնպես էլ մյուս անտիկ եղինակներ փոխաբերության են միայն իմաստային փոխաբերություն՝ առւսնց խոմեջ տեսնում սելու պատկերավորության մասինշ: Բառազուղորդումենրիուսմունքի մասին, որ Հետագայում լայն քննության առարկա է դառնում, Թնոֆրաստեսը խոսում է միայն ընդճանուր ձնովւՐխոսբի դեղեցկության 4ճետ կապված: նա կանգ է առնում խոսբի ոիթմի, պարբերույթի (պերիոդ) ւոեսության ն ճաուսմունքի վրա Վերջին դեպքում կադրությունների (անտիթեզիս) նա տալիս է որոշ դասակարգում. «Հակադրությունը,-- զրում է նա,-լինում է եռատեսակ՝ կամ մի երնույլթի վերագրվում են Հակադիր ճատկություններ, կամ Ճճակադիիերնույքներին՝ միննույն ճատկությունները, կամ ճակադիր երհույթներին՝ ՀակադիրՀատկուու

թյուններ»:

Ն ոնի ձունասՃարբտասանության ճառցեոր ճելլենիստական

տանում... Ոճի Ճարցերի ճետազա մշակման ղարդացման մեչ կարնոր դեր են խազում պերիպատետիկներընե ատոիկները։ Այդ ճարցերը Հելլենիզմի էպոխայուք ընթանում են նախորդ նվաճումների ճեւոագա մշակման, ճշտման ն մանրամփասնման ոմլղությամբ: եթե ջերականության ստեղծումը կապված է Հելլենիկմի էպոխտյի ու

ուսմունքը ստեղծվել է նՖախաճելլենիստական չրջանու՝ Հետագայուր ենթարկվելովմիայն վերամշակման: Ոճի Հարցերի ուսումնաօիրությունը ճելլենիզմի էպոխայում զգալի. չափով կապված է հան դրական տեքստերիէսթետիկական Քնեադատության խնդիրների Քի՞չ

Հմմտ.

Հմմա. Խույնհ տեղր, էջ

158:

Հմ.

1885:

ՃԱԻՎԱԱՇ

Նույն նդր,

Նույն

16օքմր

եջ 273: անեզբ,էջ

5աան

ո

Շշողտ,

1936, էջ

17:

ոճի ուուունքըՀետակողմից աւռեղծված Պերիպատեւտիկնորի

գալում ենթարկվում է ստոխկների նշանակալից աղդեցությանը: ներկայացուցիչ Կրատես Փերգամի փիլիսուրաչ-քերականների Մալոսացին, որը, ինչպես տեսանք, Ճանդես էր գալիս որպես անոմալիստ, մեժՓ տեղ է տալիս խոսքի տիպերի ճարցին: Գրականերկի

Ճատփարում է գրողի ոճի բնույթի, խոսքի տիպի սաճմանումը: ն Թեոֆրաստեսիուսմունքի Ճետաղդա ղարդացուԱրիստոտելի Ց մր ճասցնում է տիպի խոսքի կամ ոճի տարբնրման՝ վսեմ կամ պերճ, սուղ տարբերում կափ ճասարակ ն միջին: Արիստուռելը գործնականը՝ դգեէր գրավոր խոսքը բանուվորից, Ինոֆրաստեսը՝ ճամղարվեստականից։ Այս շրջանում տարբերվող ճասարակ ոճը դգործընկնում է Արիստոտելիբանավոր խոսքի ն Թեոֆրաստնաի պերճ ոճը առաջինի գրավոր, նական խուբի ճնտ, վսեմ կոմ ավելացված է միչինը: երկրորդի գեղարվեստական խոսքի ճետ. նան են Սմանք տարբերում ծաղկուն ոճը, որ կամ ենթարկում են վեն: ոճին, կամ դիտում իբրն առանձին տիպ, կամ միացնում ժիչինի Հետ. Միջին ոճը ոմանց կողմից սկսում է մեկնաբանվել որպես խառն տիպ: Խոսում հն նան օճզոր» ոճի մասին, թեն ոմանք

նպատակներից մեկն էլ քննադատության

նա

ու անվան տակ Ճասկանումի են ոճի Ց տիխոլերին տիրապետելն վարպետորեն կիրառելը: Խոսքի (ոճի) տիպերի ուսմունքը սերտորեն առնչվում է նմաճետ: Հելճարտասանական տեսության նողության (աայ) հն ին դասական «եզինակների լննիզմի շրջանում խոսում մասին: տված լեզվական նմուշներին նմանվելու Այս Ճարցն

լդ

առաջքաշողները 4ճենվում են ճատկապես ալեքսանդրյան քհրականական դպրոցի նվաճումների վրա: Խոսքի տիպերի. ուսմունքը ավելի ակտուալ բնույք է ստանում՝ կապված երկու ուղղություննեբի պայքարի «ետ՝ ասիական ն ատտիկյան: Ասիական ուղղության ներկայացուցիչները կենտրոնացած էին Փոքր Ասիայում, որտիզից ն ստացել են իրենը անունը. նրանք լայն կերպով դիմում էին պատկերավոր արտաճայտություններին, ոճի ճարտասանականզանազան կարգի զարդարանքներին, չրջաբանություններին, շրջուն չարադասությանը, խոսքի ոիքմիկ կառուցմանը՝ վերականգնելով սովետների ճին արտաճայտչականեղանակները: Ատտիկյան. ուղզության ներկայացուցիչները նյութ փին ընտրում նմանողության

«առուխկյան արձակը՝ առանցավելորդ, զարդարանքները: գլխավորը ճավարում Ատտիկյանները

էին. ուզիղ

արտա

Փուլ -

վայելք ւպտտճաՀետաքրքրականությունն վելը, ասիականները՝ ու

ռելը:

ւլայքարի մի յուրաուղղությունների Ասիականն ատտիկյան կողմնաԹեոդորոսի Հատուկ տարատեսակնէր Աղոլլոդորոսի ն նրա կողմնակիցների ճամար Ապոլլոդորուի կիցների պայքարը: ն խոսքի չոիսլերը վում այդ ոճական զանազանկատեգորիաները, են ն. անվիճելի նորբաներ անխախտ մեկրնդտիշտ ճաստատված Թեոդորոսըն ճոդեկանից: ճարտասանի մաների ուժ ունեն՝ անկախ առաջին պլանի վրա են մընրա կողմնակիցները,ընդճակառակը, ղում անձնական ճուղականմոմենտը: Նրանցկարծիքով՝ խոսքի ն տիպը փոխվում Է կախված իրադրությունից,դեպքից մոմենտից: Մեծ տեղ է տրվում ն ւարքոսին էքստաղին,որպես բանաստեղու

ու

ծության աղբյուրին ուսմունքըտարբեր ուղղություններով է Ոճի ճատկությունների չաըէթանուի:ՍտոիկներիցԱրիտոոնՔիոսացին ոճի Ճճատկության

Սա դիմադրության փանիշ է ճաղմարում լսողության վրա ազդելը: է 2ճանդիպում էոլիկուրյանների կողմից: է ղիկուրյանները դատհլով Արիստուելի նման, Հանդես էին գալիս խումը դնաճատման մեկ «Հիմնականչավոսնշով՝ սլարզությամբռ: Բարեճնչության ճարՃճամարում ցում էսլիկուրյան Ֆիլոդեմոսը գլխավոր չափանիշը է Ճամանշվում է ճաճելիությունը: Ոճի ճատկությունների թվում Հատկացնում էր միայն ռուռությունը, որ Իսոկրատեսի դպրոցը նե ուժը: Հետադայում նչում են ն այլ Ճայւոխոսքին, պասոմողական

կություններ: մուտ դեռ Բառազուղորդումներիուսմունքը, որ Թեոֆրաստեսի ենթարկվում էր խոսբի գեղեցկության ուսմունքին, սկսում է դիւովել որպես ոճաբանության ինքնուրույն բաժին: Բառաղուգորդուժների՝ ուսմունքի մեջ տարբերում են 3 կողմ՝ չարադասության ուսմունՔը, բառերի ճանդիպման ժամանակ նկատվող երնույքների ոիթմի ուսմունքը»: փունքը ն պարբերույքի Դեոնս շատ վաղ՝ իսոկրատյանները ճաստատել էին բառերի շարադասության կայուն տրամաբանական կանոնները Անաքսիմի ննսը զգուշացնում էր շրջուն շարաղասությունից ն երկիմառւոությունից, բառերի անկանոն շարադասության ճետնանքով առաջացող անպարզությունից ն անճամաձայնությունից: Այս շրջանում ուս-

ու

47 Մա.

Հմմտ.

ՃԱՔՎԱԵՇ76Շոթոք 8Յեճ նույն տեղը,էջ 189:

հ

ՇԼողտ,

1986, էջ 767

են շարադասության ուսմունքին ավելանումէ նոր գիծ. լաճանջում խոսքի ուժեղ ե սվզայծառմասերը տանել վերջը, որոլեսզի լոսքը գնալով ուժեղանայ չթուլանա:: Բառերի ճանդիւղման ժամանակ նկատվող երնույթների ուս-

մունքը նա գալիս էր Հնից: Այս ուսմունքը ճանգում էր բարետճընչության նպատակին ծառայող կանոններին, որոնք պաճանջում էին խուսավել ճորանջչից(երկու ձայնավորի ճանդիլումից), բառավերչի ն բառասկզբի վանկերի նույնությունից ն այլն: Այղ «արպը «Հետադայու ենքարկվում է փուխոթությունների. պերիւվատետիկները ոչ միշտ են տեղին ճամարումմայս կանոնների սլաճանումը: Բառերի ընտրության ճարցում իբրն նոր դիծ պետք է նշել են բնաձայն, նորաբանությունների տիպավորումը: Տարբերվում ն բարդ, ածանցավոր անալոգիայով կազմված բառեր: Ասիական ն ատտիկյան ուղղությունների պայքարի Ճետագզա պատկերը ամբողջացնելու ճամար ճարկավոր է ճիշատակել նահ ուշ շրջանի որոշ գործիչների: ՀճետաղաԱսիական նե ատտիկյան ուղղությունների պայքարը յում կողմնակիցներ է զոնում ճանձին Ցեցիլիոսշկալակտացու ն «Վսեմի մասին» աշխատության ճեղինակի: ձեցիլիուկալոկտացին ս դ:)։ որ ճայտնի Լ իրն գրական քննադատ, եղել է ատտիկականության լչատադգովինա գրել է «Փոյուգացիներիդեմ» (իմա՛ ասիականների դեմ) ն «ինչո՛վ է տարբերվում ատտիկյան ոճը ասիականից» աշխատությունները, որոնք մեղ չեն ճասել., որոշ Ճուովածնիր ճասել են ճետաղդաճարսսոսանոկան տշլխուտություններում արված քաղվածքների ձեով: Ցեցիլիոսր Մեծ դեր է կատարել ատտիկլյանուղղության ճաղքանակիճամար նկ մեծ սվզդեցություն թողել Ճունա-ճոոմնական ճարտասանականոճական տեսության զարգացմանվրա: անվան 4Ճետ կալված է լեզվա-ոճական Չ կարնոր Ցեցիլիոսի նա. հարց 1) դրական քննաղատության խնդիրների ճետ կապվաժ՝ նա Ճաստուկուշադրություն է դարձրել ֆիգուրների (ճուն. Չիզ» (ատ. ճունական ոճա-ճարտաԱԿԱ) ճարցին:Ֆիգուրների Ճազխցը տնսանք, ուշադրության էր ուսնական գրականության մեջ, ինչես ՃԵտրժանացել Գորդիասի նե հռոկրատեսի կողմից: 17 դ. մ... ա.

ՃԵԱՎԱԵԼՇ

Հմմտ.

Անունը բերված

1Շօքա

83Յելան

է յառինական

Բ ՇԱԼ, 1986, էջ 1498: ձնով, ինչպես ճանդիսլում էչ

5--Փ.

Զաճնուկյան

ղինակները տարբերում էին 3 ֆիդուր՝ա) "ակաղրություն (27..Մ6ՉԼՇ),բ) կոլոնների Համ աճնչունուլժյուն(242.223)ն գ) կոլոնների ռավասարություն(22622805):Ժեցիլի»ը ոչ միայն մանրամասՀ ն ի մի է բերում ֆիգուրների մասին ասվածները, այլե ավենում

ֆիգուրների ուսմունքը: 4) Ցանկանալովապաճարաառանի լեզվի մաքրությունը ն նպաստել ատտիկյան ոճի ճովել ճաղզթքանակին՝ Տեցիլիոսը կազմում է ատտիկյան բառերի բառարան: նրա ճամար դասական ճարտասանը իսիասն էր, որին նա ճակադրուի էր Պլատոնին: Ընդճակառաոակը, ՑեցիլիուիՃճակառակորդներիճամար օրինակ ր ծառայում Պլատոնը: «Վանմիմասին» աշխատության ճեղինակը, ճանդես գալով ոլոլես ասիական ուղղության կողմնակից ն թեռէ, ։լայքարելով դորյան, ճենց այդ ձնով էլ վարվում Ժեցիլիոսի ատտիկականության դեմ: Ցեցիլիոսի ընկեր Դիոնիսիոս Հալիկառնասցու ճՃարտասանա կան գործունեությունը նշանավորվում է ատտիկակահխությանչՀաղքանակով: Դիոնիսիոս Հալիկառնասցին ճարտասանի իղդետլ է ճամարում ոչ թե դասական ճարտասանության սկզբնավորող իսիասին, սւյլ այն ավարտող Դեմոսթենեսին, ն աւուտռիկյան լինելով ճանդերձ՝ բողոքում է այդ ուղղության ծայրաճեղությունների դեմ: Դիոնիսիու Հալիկառնասցին 30 թ. մ. թ. եկել է Հոոմ ն այնտեղ տարի: նրա դործերիը ամենից ավելի ճայտնի է «Բառեազրել բի շարաճյուսմման մասին» աշխատությունը: նա առանձին նորություննել։ չի բերում, այլ ի մի է Հավաքում ն ամբողջացնում եղած ճարտասանական դրույթները: Ճարտասանության ն ոճի ճարզերի «ճետագա մշակման մեջ սլետք է նշել խոսքի տիպերի ուսմունքը աստիճանաբար խոսբն ձառկությունների կամ այսպես կոչված «իդեաների» ուսմունքով փոխարինելը: Սա կատարվում է խոսքի տիպերի բազմացման Հողի վրա: Խոսքը պայմաններին ճամապատասխան՝պետք է կառուցվի ոճի այղ նվազագույն տարրերից՝ «իդնաներից», որոնց թիվը բազմացվում է մեծ չասփով։ Այս ուսմունքը արտացոլվում է Հերմոգեն (1 դ. վերջ, Մ դ. սկիվը) աշլխասոություններում, Տարսոնացու կերպով ափփուրում էին այդ պրոցեսը ն ուշ որոնքյուրատեսակ շրջանի ճնադարում Բյուզանդիայում դառնում գլքսավորճեղինակությունը: լացնում է լռույին

-

ա.

ու

Ն ոնի ճարցեոը Ճարտասանության ճինՀոոմում.--

սանության

ն

ոճի ճարցերը լայն

ճարտա ճետացրըքրությաննե քննության

առարկա են դառնում նան Հռուփում: Սա բխում էր գործնական այն մեծ դերից, որ խաղում էր ճարտասանությունը Հոռմի ճասարակական-քաղաքական ե կովտուրական կյանքում: Հենվելով ճարտառանության ն ոճի ճունական տեսությունների վրա՝ Հռոմի ճարս սանները այն ճարսաացնում են իրենց պրակտիկայից բխող եղրաինչես Ճելլենիաոական Հունաստանուիհ, այնկացություններով: սպեսէլ Հռոմում աշխատանքը գնումմ եղած տեսությունների ճետադա զարգացման, մշակման հն մանրամասնման ուղղությամբ: կարելի է նկատել, որ «ելլենիստական շրջանի Հունաստանում ն Հոոմում ոճի տեսաբաններին վբաղեցնում էին ճարտասանության Հիմնականում Ճամասիւպ ճարցեր, թեն Հռոմում դրանք կապվելով պրակոիկայի ճես` սնող ավելի մեծ ճող էին դաոնուսի: Հռուում առանձնալես լայն ՃեՃարտասանականՃճարցերը 1 դարում` դասակարվատաքրքրություն են առաջ բներում ). թ. ե լին սյսյքարի քաղաքական խրադարձություններիլ('ուռն ծավալման պայմաններում: Ճարաասանության գործնական կարնորությունը նպաստում է նրա տեսության մշակման ուղղությամբ կատարվող աշխատանքի ծավալմանը: Պատաճականչէ, որ ասիական հ աոտիկյան ճարտասանական ուղղությունների պայքարը անցնելով Հոոմ այնտեղ ամենից ավելի սուր կերարանք է նում. Հռոմը փաստորեն դառնում է այղ սլայքարի կենտրոնը: Ճարտասանությունտեսությունը նվիրված ամենավաղ զործը «ե1 ծռուում դրվել է Ժ. թ. դ. 90-ական թվականներին։ երկի ղինուկը ճայի չէ. այն մեղ ճասել Լ նիկերոնի աշխատություննեճետ եի միասին՝ սխալմամբ վերադրվելով նրան: Աշխատությունը դրվել է ոմն Հչերեննիուսիպատվերով ն այդ սլատճառով էլ ճայտոնի ու

ա.

ստա-չ

ա.

է

Հերեննիուսին» անունով:Այս աշխատության «Ճարտասանություն

մեջ Հեղինակը առաջին անդամ 4ճունականճարոասանական տերմինների սիոխարեն օդգաադործելէ լատինական տերմիններ՝ փաստորեն ճիմք դնելով լատինական ճարտասանականտերփինաբա-

նությանը: առանձՃարտառանականտեսության ճարցերով Հոոմում մ. նառղեսշատ է զբաղվել հիկերոնը (106--43 թթ. թ. ա.)։ Իր մի է ճարտասանուշարք աշխատություններում նիկերոնը մշակել թյան ն ոճի ճարցերը՝ իր ճամար ճարտասանի իդեալ ճՃամարելով Դեժոսթենեսին։Սկղբնասլես Կկիկերոնըիի տեսական աշխատու թյուններում չի արձաղանքել առիական նե ատտիկյան ուղղությունների ս։լայքարի ճարցերին։ Այսպես, իր «արտասանի մասին»

մեջ (55 Թ. («06 ՕԷՅԼԾԼ6») աշլոատտության

Թ. ա.), քննարկման ենթարկելով ոճի ճարցերը, նա լռում է այդ մասին: կիկերոնի գործերին նախորդող վերոճիչյալ աշխատության մեջ նս այդ պայքարի մասին որեէ Ճճիշատակությունչկա, Սակայն ավելի ուշ չրջանի կիկերոնը անդրադառնում է այդ ճարցին աշխատություններում ն՛ այն ն' այս, ն ինքնուրույն դիրք բոռնում՝ սաճմանավատվելով ուղղության ծայրաճեղությունննրից: Պետք է նշել, որ իր պրակէ տվել ասիատիկ դործունեության մեջ նա սկզբնապես տուրք կան ուղղությանը, բայց ճնտադալում վպիջումներ է արել ատտիկականությանը: Խոսելով 3 տիպի ոճերի մասին՝ կիկերոնը խորՃուրդ էր տալիս ճարտասանին տիրապետել երեքին էլ ե կիրառել դրանք՝ ճաշվի առնելով սղայմանների տարբերությունները: 1 դարում ճարտասանության տեսության ամենանշանավոր դեմքը Հռուուսի Քվինտիլիանուսն էր: նա գրել է «արտասանական կրթության մասին» («Ծ6 Լլոտենսիօոճ 01810818») աշխատությունը, ուր տեղ է տվել ն քերականական ճարցերին։ Առիական նե ատտիկյան ուղղությունները Հոոմում կողմնակիցներ են դնում` առաջինը ճանձին Հորտենղիոսի, երկրորդը՝ ճանձին Հուլիոս կեռարի կայսրության շրջանում 1 դարում դրաէ ասիականությանը, կան ոճի ընդճանուր ուղղությունը մուտենում դարի վերջերից ատտիկականությունը տիրասլետող դիրք է բայց դրավում՝որպես որոշ խավերի պաճողանողական տենդենցների արտաճայտություն:

Ց. ՔԵՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

աշ

ՔԵրականակաճ

լեզվաբաճության

ն

7.

(«ՔԻՐԱԿԱՆԱԿԱՆ ԱՐՎԵՍՏ»)

հարցերը

հուճակաճ

դիդակտիկ

փիլիսոփայակաճ

լեզվաբանության մ եջ (օճոժատիստիկայի)

ՀունականԼեբականություն նե նրա առաջացմաննախադոյալնեոը.-- Հունական քերականական սիստեմի մշակումը Ճուլների լեզվաբանական պրպտումների ամենից ավելի կարնոր բնագավառներից մեկն է: Այդ քերականական սիատեմը միջին ն ոչ դարերից անցնելով՝ ճասավ նոր ժամանակները միայն մեծ ազդեցություն դործնեց ժամանակակից լեզվաբանության վրայ այլե դարձավ այն ճիմքը, որի վրա մինչե այժմ էլ կառուցվում են ամենատարբեր լեղուների քերականությունները:

Հունական քերականական սիստեմի փշակումը տեղի ունեցավ երեք կարնոր գործոնի ազդեցության տակ: Դրանցից գործնական ուսուցումն էր, երկրորդը՝ ջինը ղրի ն ընթերցանության փտքի գործունեությունը, որ ՃՀունական փիլիսուրայական ճախ ուղղվում էր դեպի լեզվական ճարցերը: երրորդը՝ «ին տեքոտների,ճատկապես Հոմերոսի սլոնմների բանասիրական ուսումնաալդ տեքստերի լեզսիրությունը, որ չէր կարող մեծ տեղ չտալ վական առանձնաճատկությունների մեկնաբանությանը: Այս դործոններից առաջին երկուսը խաղացին լուրատեսակ նախապատառա-

երրորդը նպաստեց նախորդ քերականական բաստական դեր, ամբողջացմանն սիստեմավորմանը: Պետք է նշել, դիտելիքների որ ճունական քերականությունը ճամեմատաբար լայն ընդգրկում ուներ՝ ներկայացնելով լեզվական գիտելիքների գլխավոր բնադավառըո ու

ինչպես այլ ժողովուրղների, սկրղբայնսլես էլ Հին Ճճույների նական լեզվական պրպտումները կապված են գրի դրականության առաջացման Ճճեւու ՀինՃճունականգիրը ճնչյունական այբուբեն էր, ն Հասկանալի է, որ «նչյունաբանության ճարցերը պետք է զգալի բարձրության չճասնեին։ եվ իրոք, «նչլունաբանության բնագավառում ճին ճուլների ունեցած նվաճումների սաղմերը դալիս են խոր ճնությունից ն մեծ չափով կառված են այդ գրի ռունձնաճաստկություններիեւո: ու

ա-

Հեն Հունական փիլիսոփաները ամենավաղ ժամանակներից ւկսած, դիմում էին լեզվի բնադավառից առնված օրինակների լուսաբանումների, այս կամ այն փիլիսուիայական ճարցի մեկնաբանության մեջ անճրաժեշտորեն վլաղվում լեզվի տված նյութով: Լելլվականնյութի այսպիսի ներլուժումը փիլիսոփայական Ճեւուզոտությունների մեջ աստիճանաբար ուժեղանում է ն ճանդգեցնում այն բանին, որ լեզվի կառուցվածքային ճարցերը անջաւտվոս են ու

իբրե անկախ բնագավառ (քերականության բնագավառը), իսկ են եղվի բնույթի ծագման ճարցերը երկար ժամանակ մնում որ լնս փվիլիսուկաներիուշադրության գլխավոր առարկաներից մեկը: ու

ԳՓբի ուսուցումը ն «տառեոի ոասմունքը».--«Քերականական ատանհլով ճին Հունաստանում արվեստ» («Հյ սկրզբ«ոնարաՀաղկ)

նե գրի ուսուցումը, այլ նասլես ճասկանում էին ըբնթերկանության կերպ ուծ՝ գրերի («օժինօ՞ռ) արվեստը:Գրերի ուսուցումըկա-չամ

տարվում էր տառաճելական մեթոդով, որ ղպաճանջույ էլ, բառերի վանկատման ն վանկերի ս։ոառոատման մշակում: ունակությունների անունտարը, տառ): Սովորեցնում էին տառերի (շշօւ/ու ները, որոնք միացնելով կաղմում էին վանկեր, վանկերից էլ բսոհր՝ «ալֆա, բետա--աբ, դամմա, էտա--գե» ն այլն ձեով: Ռւսուց-

աստիճանամեթոդը «իմք է տալիս տաո--վանկ--բառ ճաստատման ճամար, ոլով Ճճետադայում սիստեւմավորության վորվում էր քերուկանական նյութը։ Միաժամանակ ույն չիմք է դառնում ճնչյունների ղուդղորդման Հնչյունների՝ վանկի մեջ կոտարած դերի ըմրոնման «ամար, որ իր ճերքին .նպաստում է Կոսոռնրի» դասակարգման ճարցում ձեռք բերված նվաճումներին: ՛ դ. վերջերին արդեն մշակված էր ռոառերի» դասակարգման Հունական սիստեմը, ընդ որում տառ» ասելով ճասկանում էին միշտ տվյալ գրի ճնչումը՝ անկախ տվյալ գրի՝ մեկ (2, 8,0 ն այլն), թե երկու (9-ոչ արտաճայկամ Չ., ՀՇ-ոչ կամ յՀ) ճնչյուն հ «Հնչյունի Հատակ տարբերակում չկար: դրի ւոհլուց: Այսոլիսով, Հնչյունների դասակարգման Հիմքում դրվեց վանկերի մեջ նրանց խաղացած դերը, թեն այս սկզբունքը խառնվում էր ակուստիկաԱյս սկզբունքով կան-ֆիզիոլոգիականբնութագրման ետ. ռանձնացվեցին «ձայնավորները», որպես վանկի իշխող, վանկաե «բաղաձայնները», որպես բար, ձայնավորներին ուղեկցող» ոչ վանկարար տարրեր: Բաղաձայններիդասակարգման մեջ նս դեր էր խաղում այդ սկզբունքը, որով տարրերվեցին երկու կարգի 1) Պլատոնի մուտ «անձայն 4նչեղներ», իսկ Ճետաբաղաձայններ՝ Ի. 9, 06. « դայումր«կիսաձայններ» կոչվոաՏները՝ այլն է, Օյ է. փուռ «անձայն անճնչեղներ», իսկ ճետագայոսի օանՊլատոնի 2) ձայններ» կոչվածֆները՝ ո, «. 8, 6," Փ, 9, / Առաջինլորբում դրվում էին այն առառերը», որոնք կարող են ճանդիւղել վանկի կամ բառի վերջում, երկրորդ խմբոսԻ ալն առառերը», որոնք կաեն Ճանդիսլել րող փիայն վանկի սկզբում: Երկրորդ խումբը ֆիղիոլոդիական առումով միասնական էր՝ կազմված միայն պայքականներից, մի բան, որ չէր կարելի ասել առաչին խմբի մասին: «Տառերի» աւտկությունների մանրամասն ուսումնասիրու թյունը կատարվում էր ոչ այնքան «քերականական արվեստի» (գրի որքան երաժշտության տեսության, ճատկասես ոռիթուսուցման), ման

այս

ա-

ճիշտ,

Այշպես էին կոչվում

գրերի ճնչումների

«տողի»(Ժ50է-օ2) տառաչշարքի, «տարրեր

որպես խոսթի կամ,

ավելի

մոմետրիկալի ճարգլերի ճետ կասված: «Քերականականարվեստի» եռատիղ աստիճանավորություն էլ իր «երին ազդում է երաժշտության մեջ տոն--ինտներվալ--օկտավա, վոանկ--ուտք-վրան չավ աստիճանավորության սաճմանման Մ դ. Դեռնս վերջերից ճունական աղբյուրներում «Ճանդիպում են Հնչյունների կազմավորման ֆիղիոլոգիական պայմանների բնուքադղրումներ: ինչոլես Հայտնի է, այդ ժամանակ աթենացիները ճնատիս այբուբենից անցան նոր իոնիական այբուբենին: Այդ բարեվոխության օրինադծի ճեղինակ Արքինոսի բացատրություն են ճանդիոլում սլայլիականների արտաբերության մեջ նշուներ տեղի մասին. փաստորեն տարբերվում են 1) չրքնալիններ, որոնք կազմվում են արիացվածշրթունքների մուռ», Չ) առաջնալեզվայիններ կամ ատամնայիններ, որոնք կազմվում են «լեզվի լայն մակերեսով ատամների մուռ», 3) հտնալեղվայիններ կասի կոկորդայիններ, որոնք կազմվում են լեզվի «ծալույով ն սեղմումով՝ բերանի խորքում» Բավական վաղ շրջանում է Հանդիպում նահ պայթականների 7» ծռոասմասն բաժանումը1) «պարզերի»(իմա' խուլերի) 6. 9. / ն 3) «Ժիջակների» 2) «թավերի» (իմա' չշչնչեղ-լուլերի)՝ (իմա ձայնեղներիի 2. օ, աշխարճի խոշորագույն փխիլիսուրա-ատո-չ Դեմոկբիտ.--Հին միստ Դեմոկրիտը(մուտ 460--370 թթ. մ. թ. ա.) ն նրա ճետնորդհերը Ճաճախ մին դիմում լեզվի բնագավառից առնված օրինակներին լուսաբանումներին: Դեմոկրիտիաշխատությունների ցանկու Ճճանդիպում են այնպիսի վերնադրեր, որոնք առնչվում են (լեզվական ճարգերիՀետ՝ «Ռիթմերիխհ Ճճարմոնիաների մասին», «Բարեճնչունն անբարեճնչուն տառերի մասին», «Հոմերոսի կամ ուղղախոսության նե դլոսսաների մասին», «Ասուլթների մասին», ու

«Անվանաբառ»: Ատուների զուգորդումներից աշխարտճիստեղծվելու իր տե սակետը Դեմոկրիտը լուսաբանության էր ենթարկում լեզվից առնված օրինակներով: Ըստ Դեմոկրիտի՝իրերը միմյանցից տարբերվում են ատոմների ձնով, զուգորդման եղանակով ն դիրքով, Ճ-ն ինչսլես խԽ-ից(ձնով), ՃԿՀ-ը՝ ԻԱՃ-ից(զուգորդման եղանակով) ն 1-ն ԷԼ-ից (դիրքով. «ճին գծագրությամբ այս գրերից մեկը

Հմմտ.

շ

Նույե տեղբ,էջ

ՃԽԵՂԻՎԱԵԸ 160քոմ

ն

83548

Բ

Լիտ,

1936, էջ

13:

35չ

շրջելով կարելի էր ստանալ մյուսը) Ատոմներից պարզ, պարմարմիններ դգոլանալու դեմոկրիոյան աստիճանազերից բարդ վորությունը ատոմիստներըլուսաբանում են՝ ելնելով ն լեզվական Հասկացությունների աստիճանավորությունից՝ տառ--վանկ--անուն ն ապա անուն--ասույթ--նախադասություն («բան»).նախաէ, եթե ոչ անունների զուդասությունը նրանց ճամար ոչ այլ ինչ դգորդում (շսլատ152-ղ)։ մուռ նս ճանդիպում են ՀճնչյունաբանաՊլատոն.--Պլատոնի կան-քերականական դիւոողություններ։ ինչպես տեսանք, նա խո900

էր «ձայնավորների», «անձայն Ճճնչեղների, ն «անձայն անՀնչեղների» մասին` տալով աոառնրի» դասակարգման առաջին խորձերից մեկը: Պլուոոնը իր «Սոնատ» տրամախոսության մեջ կատարում է «ասույթ» (եղան) բառի իմաստի նեղացում իմք տալով Արիստուռելիխոսքի մասային բաժանման ճամար: Պլատոնը նշում է, որ ամեն մի «խոսք», «բան» (իմա՛նախադասություն) կազմվում է առնվազն անունից «ասուլթից» (իմա՛ բայիը) ն որ ներկայացնում է նրանց միտցումըշ Այստեղ «ասույք» բառը, ուռաջ դխովում էր որոլես բառաղուգորդում, գործածվում է «րայ» իմաստով: ճարցերը փՂլ ավելի մեծ ԱՐբիստոտել.--(եղվա-քերականական են սկսում դրավել ճին տեղ աշխարճի խոշորագույն մտածող կապված մասամբ նրա տրաշրատություններու՝ Արիստոտելի մարանական, մասամբ մլ, ինչսլես տեսանք, ճարտասանական գրականագիտական Ճճետաղզուություններիճետ Այդ ոլատճառով փուռ քերականական ճասկացությունները Ճոտակ էլ Արիստուելի կերպով չեն սաճմանաղատվում որամաբանական «ասկացություններից: նրա ճամար լեզուն մտածողության ուղղագիծ արտաճայտությունն է: Արիստոտելըլեղուն դիտում է պարզապես որպես մյոածողության լսելի (ճնչյունական ) Ճամասղատասխանուն թյունը լեզվի մտածողության կապը ճամարում ինքնին Հասմա կանալի բացատրվում է առաջին ճերթին այն բանով, որ նա դոնվում է միայն իր մայրենի լեզվի՝ ճունարենի պատկերացումների շրջանակում, դուրս չի գալիս ճունարհնին «ատուկ արտաճայտության եղանակների ոլորտից, ճաշվի չի առնում լեզուների կառուցվածքային տարբերությունները: «Այնպես, ինչպեսզրերը սուսի

ու

ու

ու

ՍՏ

Խութի

1«Թղաղ.այա

ռ

բառբ

ճետադայում նեղ իմաստ

մասերիցմեկը՝ բայիէ

Հմմտ. ԽԱԼԱՎԱԵՇ 16Շօքմ

13ԵՐ4

Բ

օ1ատո.

է ստանում"

1946, էջ

22:

նչանակելով

նույնր չեն

բոլոր

մարդկանց մույ,--գրում

է Արիստուտելը,--այն-

սլես էլ բառերը նույնը չեն: Սակայն ճոդում գտնվող պատկերա կումները, որոնց անմիջական նշաններն են բառերը, բոլորի մուտ նույնն են, ճիշտ ալնպես, ինչպես առարկաները, որոնց արտաԱվելորդ չէ նշել, կոլումներն են պատկերացումները, նույնն են»:

Արիստոտելն ընդճանրապես լավ չի տարբերակում բառը, բառիմասը ն նշանակվող առարկան, այլ կերսլ ասաժ՝ դգոլաբանական, տրամաբանական ն լեզվաբանական-քերականական կանրա կատեղորիաների ուսմունքը): Միաժատեդորիաները (ճ2Մմտ. մոտ մանակ Արիստուծելի չկա «խոսքի մաս» Է «նախադասության ոի

անդամ» ասկացությունների տարբերակում, մանավանդ որ մուտ դործածվում է «խոսք» («րան», 10-06) բառր ճին ճույների ոչ միտյն լայն իմաստով, այլե նեղ առումով խոսքի միավորը՝

նախաղասությունը (նրբեմն էլ սովորական բառակապակցությունը) նշանակելու ճամար Այդ է սլատճառը, որ ճետաղա քերականների մուռ, րստ այդ բառի այս կամ այն իմաստով դործածվելուն, «խոսբի մաս» (600: 10100,Ճմ մո. աիասն բանի»)Հաաակացությունը նշանակում է կամ խոսքի մասը, կամ նախադասուքյան անդամը: վերհումասածներից չի բիւոււն,ի՞արկե, Թե էրիստոտելին անչճայտ են դատողության ենքակայի ն ստորոդյալի «ասկացու«ճիմ քում թյունները.դրանք ոչ միայն կան նրա մոտ (Ս03460ա6Խ07 ընկածը ենթակաջ ն «ճչղլօըօնատօն «դրա մասին ասվող իոդյալ»), այլն ճիմբ են ճանդիսանում մտածողության ուսմոմւքի կառուցման ի Հճոյւոկաւպես կատեգորիաների ոամունքի ճամար" ՍակայնԱրիուտուտելիրմբոնիամբ ուղղադիծ ճամապատասխանություն կա անվան տտորողյալի միջե, բայի ն ենթակայի ռտորոգյալին լեղվի մեջ անմիջականորեն ճամասլատասխանում է բոյը: Դեռ ավելին, Արիստոտելը րամ արբանուկուն վերլուծությաճ մեջ ելնում է լեզվական վերլուծությունից ն լեզվական վերլուծության մեջ ստացված անվան բայի կատեգորիաների Ճճամար ղուգատճեոներորոնում մտածողության մեջ՝ Ճանդելով ենլուկայի ստորոգյալի զաղզավփարինչ: Այն Ճճանդամանքը,որ ենթական տտորոդյալը գիտվում են միայն որպես մտածողության սաո-

ու

ու

ու

ու

ու

Հո

1Շօքոյւ

ՃԱՐԱՎԱԵՏ

Հմմա.

11646բո

1.

1ո Վճ:

611ոշ.

8Յեյան

Բ

օԼոտտ,

065ճհլՇհեճ

Վ6ԱԵՏԸհծո

Շատ

էէ, ած

1936, էջ

սոմ

60:

ԱԵՒ

Թ6ճրո, 1917.

ձ6-

էջ

Նշհւծ

շօռ

մծո

15:

կատեգորիաներ, որոնը լեզվի մեջ ճամապատասխանում են անուեր ն բայը, պատճառ է դառնոսի, որ անտիկ աշխարճում ենքաե կայի ստորոգյալի գաղափարները մնան միայն մտածողության սեկվիաոչ լեզվի ուսմունքի, ուսմունքի տրամաբանության, բայը

չգան փիլիսուիայության բնագավառից: բառերը իմաստային առումով բաժանում է նշանակավորների ն աննչանակների։ Առաջինները«խոսք» (նախադասություն) են կազմում, երկրորղները խաղում են առաջին-

կանությունը

ն

դուրս

Արիստոտելըբոլոր

ները կապողների դեր: նշանակավոր բառերի մեչ Արիստոտելը դնում է անունը (ճօսց) նե բայլ (ըղիգ) առանց դրանք ճոատակ կերպով տարբերելու նախադասությանենքակայից ու ստորոգյա(ից ն ամապատասխանաբար տրամաբանական սուբյեկտից սպրեդիկատից։Աննշանակբառերի մեջ նա դնում է «շաղկապները» (205662լեօ6)՝այս անվան տակ ճասկանալովայսպես կոչված խոսբի մասնիկները (ճոդը,շաղկապը: նախադրությունը, նույնիսկ դերանունները): Այսոլիսով ստացվում է խուքի մառերի եռաժասն բաժանում անուն, բայ ն շաղկապ: Բայի գլխավոր Հատկանիշը ճամարվում է այն, որ նա «ժամանակ է ցույց տալիս (Պքօ5ղիգա5ւ ու

)ք0405):

«Պոհտիկա»-ոսիԱրիստոտելըՃիշյալ 3 լսոսքի մասերին ավելացնում է ճոդրը (1օֆոօս). որին նա ճատկացնուի է բուն ճոդերը ն դերանունները՝ «շաղկապի» մեջ թողնելով շաղկապները, նախադրությունները ն մակբայների մի մասը: քերականական փոփոխությունները (Թեբման կամ Բառերի

Ճո-

լովման ն խոնարճման ձնեերը) նշանակելու ճամար Արիստոտելը «անկում, ճոլով» բառը: դործածում է ու Անվանուղղակահ են նր բայի ներկա ժամանակը ճամարվում ուղիղ ձներ, մնացած բոլոր փոփոխությունները «անկումներ» ալդ ուղիղ ձներից:

Անվանթեք ճոլովների ճամար «անկում» բառի գործածումը բխում էր «անունը որպես ենթակա րմբոնելուց. ծածվող ձնեերը«անկումներ» ին: Դեռնս

վելի

շոսո

որպես ենքակա

չգոր-

սուխնստ Պրոտադորասըտարբերել վր երեք սեո՝ նկատի ունենալով բառերի իմաստային, քան քերաա-

կանական տարբերությունները: Արիստուռելը վերցնելով այդ բաունենում է ժանումը՝ նկատի անունների քերականական սեռերը ն վիճարկում չեզոք սեռի պրուռագորյան Փասղ «գործիքներ, առար-

կաներ» անվանումը. նա նշում է, որ կան արական |. իգական սեռի բառեր, որոնք նույնպես օդործիքներ» կամ «առարկաներ» են նշանակում: Այսպիսով, նա ընդունում է 3 սեռի անուններ՝ արանե կան (ճգնեգ«Ն քքօյա), խական (օգծազ«ՆՈՏօ) «միջին» (բտ40՝ հրկուսի միջի ընկած): Հետագայում մտցվում է օչեղոք» որպես այն րանի նշանակում, որ նա առաջին երկու անվանումը՝ աո, սեռից ոչ այս է, ոչ այն (ճուն. ԶՍ04::5003, լատ. ճայ. ոՈճան «չելոք», իմա՝ չԴեղ «մի»--ոք/։ Արիստուտելը փորձում է անունններիսեռը որոշելու որոշ կանոններ տալ ուղղականի ճիման վրա: Արիստոտելի մուտ կան նան բառակազմական չարաճլուսական որոշ տեղեկություններ: նա տարբերում է սլարզ ն բաղաանուններ: դրյալ Արիստոտելը Ճուտակ կերպով չի տարբերակում բառակաչ պակցությունը, նախադասությունը նե նախադասությունների կաու

պակցությունը: նախադասությունը («բան,խոսք»)

նա

սաճմանում

«ճնչյուն, որ ունի ինքնուրույն նշանակություն, որի առանձին մասերը նույնպես ինքնուրուլն նշանակուԸնդսմին նու նշում է, որ «ոչ ամեն նախադասություն ունեն»: Թյուն է կաղմված բուլից հ անունից: Կարողէ նախադասությունլինել առանց բայերի, օրինակ, մարդու սաշմանումը»): Արիստոտելը տարբերում է նախադասությունը դատողությունից՝նշելով, որ ամեն նախադասություն դատողություն չէ, այլ միայն այն նախադասուն ժեատում: եթն դատո թյունը, որ սլարունակում է ձճաստատում ղական նախադասությունների քննությունը նա Ճճամարում է տրամաբանության գործը, աղա նախադասությունների մյուս տնսակների քննությունը Ճատկացնում է ճարտասանությանն բանաստեղզծությանը. «նախադասությունների մյուս տեսակներ» ասելով ԱրիստոտելըՃճենվումէ Պրոտագորասիճայտնի բաժանման վրա: Վերջինս նշու: էր նախադասությունների 4 տիպ՝ սնդիրք, Ճարց, ոլատասխանն Ճրաման: Արիստուռելը, ինչպես տեղեկությունների մեջ Հնչյունական ճեւտաղուսողներն են կարծում, ինքնուրույն չէ: Հնչյունների է որսվես «բաղադրյալ

ու

ու

Օո6Շհճո

Հմմտ. սով

ԷԼ

Տեճն1ոեհճ),

Ածաճրո,

Թճոյո,

մ6բ

Օ6տշիյՇի6

1863, էջ

Ե61 Տքոճշհտյտտօոտշիճքն

203:

ՃԱԼԱՎԱԵԱՇ 160քիւ

Ք ՇԼՈՈՑ,

1986, էջ 65: Նույն տեղբ, էջ 63. մարդու սաճմանում ասելով Արիստոտելբ եկատիունի «երկոտն կենդանի» (Հօօ" 1122) տիպի թառակապակջությունը: ԷԼ «Հմմտ. Տեոտլոջւհտն ճիշ. աշթ էջ :47 ն 69.

,

76.

վանկերի Ճճաւոկությունների վրա նա մանրամասն կանգ չի նում՝ դրանց քննությունը ճամարելով մետրիկայի գործը: Նա խոսում է բերանի ձնի, արտաբերման տեղի, լեզվի` այլ օրգանների Լկատժամբ գրաված դիրքի, շրքնայնացման, երկարության կարճության, շեշտավորման տարբեր տիպերի փասին։ Տարբերում է, ըստ տրադիցիայի, առոառերի»3 տեսակ. «Ձայնավորն այն է, որի ճնչումը լսվում է առանց լեղվի «ոլման ( 5քօ080)-Ղ)» օրինակ՝ օե» կիսաձայնն այն է, որի Ճճնչումըլսվում է լեզվի «ապուժով, շրինակ՝ օօն ը. անձայնն այն է, որը լեզվի «լման առկայությամբ Հանդերձ, այնուամենայնիվ, ինքնուրուլնաբար ոչ մի «Ճնչլուն չի տալիս, այլ լսելի է դառնում ճնչյունական որնէ ուժ ունեցող Հընչյունների ճետ, օրինակ ն Փ»յ ՎանկրըԱրիստոտելըսաճմանում է որսլես «ինքնուրույն նշանակությունից ղլուրկ ճնչյուն, որ կազմը ված է անձայնից ն ձայնավորից»: էպոխայի փիլիսութայական ուլղություններից քերականության ղարգացման ճամար ամենից վելի շատ գործ կատարեցին ստոխկները: Արիստուելինման ատոիկները քերականական ճարդնրով զբազվում էին փիլիսուիա«ետ յական-տրամաբանական ետաղոտությլուննրի կաղված: նրանց գործունեության սկզբնական շրջանում «քերականական Վոգիան:ղկ) շարունակում էր դիտվել »րպետ արվեստր» («Հ/»ղ Գրի ն ընթերցանության տարբական գիտելիքների ուսուցում, «գրերի» (ոճրի 42) ուսմունք: եղվի բուն քերականական կակողմից, ռուցվածքիՃարդերը քննվում էին դեռես փիլիսոփաների մանավանդ որ ստոիկները տրամաբանությունը նույնացնելով ճարտասանության դիալեկտիկայի Ճեւո, այս վերջինը ճասկանում առարկաների իաէին որոլես դիտություն «ճշմարիտ ն սին» այստեղ էլ խոսում լեզվա-քերականական ճարցերի մասին: Ստոիկներըլեզուն ճամարում էին Ճճոգուկարնորաղույն ճատկություններից մեկը, որ ծառայում ժ բանականության(1694) Արտաքին արտ աճայտությանը ն սերտորեն կասլված է նրա ճետ: Ինչւլես խոսքը ծառայում է ներքին խոսքի արտաճույոմանը: (-ծ էին «նշանակվողը» Հղի ածնշել ենք, ստոիկները տարբերում աոռ-

ու

Ստոիկներ.. Հելլճնիմի

ա-

ու

ու

ՃԱ

160րտաւ 11Կ8Ե1Շ

նույ,

6ղատտ,

1946, էջ

65:

տեղը:

Ցրամարանությունի նրանք

կանոններէ

սանմանում,

ատի իմացությանը:

սուտ

ն

բաժանում

էին ճարտասանության, որբ ծառայում է ճշմարիոի ն

որի դիալեկտիկայի,

ըօ09), (նչշանակողը»՝ («ծ ժղիզ աօ) ն առարկան. առաչինն անմարմնական է, վերջին երկուսը (բառը ն առարկան) մարմնական: Խոսքի մասերի ուսմունքը ատոխկները «ատկացնում էին «նշանակողին», այսինքն՝ լեզվական միջոցներին Նրանջտար-

բերում էին 4 խոսքի մաս` անուն, բայ, շաղկապ ն ճոդշ. «ճոդո ն ասելով Ճասկանում էին որոշիչ ճոդերը դնրանունները՝ այն սատոր սաճմանաղատում մանելով որպես «խոսքի Ճճոլովականտարր, է անունների թիվը ն «ճոլովը»:: Քրիսիպոլուս որոլես Սոլոյացին առանձին խոսքի մասեր անջատում է Հատուկ ն ճասարակ անունները, իսկ ավելի ուշ Անտիպատրոս Տարսոսասցին առանձնացնում Ք որպես խոսքի մաս «միջինը» (ատտճող:)՝այս անվան տակ Հասկանալով մակբայը: նրա կարծիքով մակբայը որպես բույի մակդիր կամ ածական (իսկ այս վերջինը դրվում էր անվան կաղմի մեջ) միջին դիրջ է գրավում անվան ն բայի միջեւ Լատին քերական Դրիսցիանոսը, խոսելով խոսքի մասերի տոոիկյան մունքի մասին, գրում էր. «Ստոիկները, դերբայը ճատկացնելով մակբայերին, այն կոչում են դերբայական կամ ճոլովական րայ. բայները նրանք Հատկացնում էին անուններին կամ բայերին ե. կոչում որալես թե բայերի ածականներ. դերանունները Ճատկացնելով Ճոդերին՝ դրանք կոչում էին որոշիչ ճոդեր, իսկ իրենք Ճոդերը՝ անորոշ Ճոդեր... նախդիրը միացնելով շաղկապին՝ ատոիկներն այն կոչում էին նախդրույին շուղկուսլ»8: Խոսքի մասերի ստոխկյան ուսմունքը «ենվում էր ստոխկյան «այտնի մ, տարարամաբանության վրա: Ստոիկները, ինչես ռրակ կատեգորիա՝ սուրբոտանց (27504454|15:0Կ), բերում էին (ոօւ65), ռատկություն (ոտ Տօ զինչպես ունենալը»), ճարարերչ այս կատեդորիա-Հչորս (266 Դ. ոՀ 83/0»)6. վող ճառկություն ներին ճաջորդաբար Համապատասխանումէին Ճճոդը(որպես անոուս-

Հմմտ.

/ՃԽԱՔՎԱԵՇ 1Շօքտմի

43544

տ

ԼՈՏ,

1936, էջ

Հո

մո, Արիստոտելի «Հող» բառր, ենչպես տնսանքյ ճանդիպում է անել: կոաճումներ լոկ դիա բնույթի մասին կարելի մ

ՃԱՐԱՎԱԵՏ 1Շօքոտ ՅԵՏ

ՇՀւտ, 1936, էջ 70:

է

բայց

ժ-86 46: Ճսոճքծ, Զո6ԸՇհլտճիճոՆէէճուէն:. Ըհո1տէ-ր, ՇՇտՇիլՇին` է դերբայը (թՈԼԱՇԼ1քԼմտ),որբ նաւյե«միջին» առնլով ճասկանում էջ ճամարվում էբ անվան ն բայի միջն չտնվող, երկուսի ճատվուոլես քնում խոսջի մառ Թյունեերը դղուզորգող

Տ ՃԱՆԱՎԱԵՇ

օ1ոտք, 1936, էջ 707 1Շօքյու 83ԵԼԵ1 6 Հմմտ. մճր ԽոէՇՉ0116Ո1Շիրճ,

ԹԸՏԸՈԼԸհԷԸ

Ճ.

ՄՇՐՑՈՎ616Ո3Ւ«ՌՐՔ.

(

255.

86ոլլո,

1840, էջ

ն

47.

ն րակ սեռային ասկացության արտաճայտիչ), անունը, բայր շաղկապը Քանի որ որսկը ատոխկներըլ(աժանում էին ընդճանուրի ն առանձինի, ուստի ն Քրիսիսլոլոսը ճամապատասխանաբար տարբերում է ճասարաուկն Ճճատուկ անուններ: Հատուկ ուշադրություն են դարձնում ստոիկները խոսքի մոասերի քերականական ճատկանիշներին կատ բերականական կա-

Հոլով, թիվ, տեգորիաներին (այս բառի նեղ իմաստով՝ ն բ առով։ դրանք նշանակելովՂԱԱՇՆՇԱՏԿՎ այլն)՝

սեռ,

եղա-

նակ

Առանձնապես կարնհոր է ստոիկների դերը «ոլովների անկում, ճոլովջ» բառը սկսում են մունքի մեջ. նրանք :.2 ճոլով ճամարելով նան ուղղագործածել արդի նշանակությամբ՝ նրանք տարբերում են ճոլովների 2 տեսակ՝ կանը: Այսոլիսով, կամ :«ԽՄ5:1 Ճ-Փ2:5): տւղղվազանըն "ոլով (ղ «օղ 1) «ուղիղ տ:725:Հ:). Թեք տոլովները բա2) «թեթ ՞ոլովներջ (ւ. Խտ: ժանում են 8-ի՝ կուղ «նռական» (ռորոլեսսեռի տրամաբանական ճասկացության արտաճայոխչ ի Ճճակաղրություն տեսակի)», 20օ442ղ«որական» (որպես այն անձի կամ իրի ճոլով, որին տի աԱՀաղ «Ճայցական» (որոլես ներգոոծվուի բան տրվում է) ե «ՀՀՀ «ներգործվող» բառից. որոչ վերապաճությամը ձալով` սրանց միացվում է ն կոշականըղաղ որպես ինգերորդ ճոլով: եթե Արիստոտելը«Հոլովը» ճամարում էր անկում ուղղականից, ուղիղ ձնից, աղա ստոիկները, ուղղականը ձամարելով ԱՀՏ Ը «անՃոլով, նշում էին, որ բոլոր Ճոլովները կրուսի են են» կումներ» անունը, որովճեւոն «րնկնում ճոգեկան սատկերացումից՝ ստանալով ճնչլունական ալոռաճայտություն: Պերիպատեստիկներըայս սրատճառաբանությունը վիճարկումէին՝ նշելով, որ այս դեսվքուտ«Ճոյովր» պիտի վերագրվեր նան մյուս խոսքի մասերին: Ստոիկներին է վերագրվում անվան սեռերից երրորդի ճաուս-

Հմմտ.

ԽԱԵՆԱՎԱԱՇ 160քոտ

պիշի անմիջական Ճոշյճու

ձու

ՉՀ7.

ճոճ

ՅԵՍ

Ց

ԷԼ

Շքոտտ,

1936, էջ

ժխտում ճամապատասխանությունը ՇոատքեՇճյ

ՂԻ

1ո

են,

26:

ճմմտ:

Ոմանթ

այս-

հ օեԵյոջճ,

Խարքճ. Լօոզժօո,

1951,

լատինական ՏԲՈՇԱՆԱՏ-ը անճաջող է Է նկատի ունի այդ ճոլովի՝ մ բ Փազու նշանակելը: Հետագայում այս իտռր կապվեց ԳԼ ո:10:.1. «մեղադրել, (լատճառարաչ Ֆել» կամ մա «ճայցել, 22171177պաճանջել» բայերի ճետ. այստելիցէլ Վառոնի թարզմանածՓ լատ. ՎՇՇԱՔՈԱՒՒԱՑ-Ր(8ՇՇԱՑ0 «մեղաղրել» բայից) ն ճայ. զճայցականը» կամ ղործաժությունից ղուրս եկա «պատճառականը

անվան ներմուծումը՝ նախկին «միջին»-ի «չեզոք» (20652600) փոխարենն (լաօռնէն) Ստոիկներն զբաղվում են նան բայական կատեգորիաների ճարցով:Շարաճյուսական-իմաստայինսկզբունքով նրանք տարբնրում նն ստորոգյալի 3 տեսակ կամ արդի իմաստով 8 բայասըր

), «շուռ (նեհրդործական

) ն «ոչ տված» (կրավորական այո, ոչ այն» (միջին կամ չեղոք): Տալով ժամանակների սովորական տարբերակումը՝ նրանք «ներկայի» ն «անցյալի» երկու տեսակ են նշում՝ ռոնական»ջ ն «կատարյալ» այլ կերպ ասած տարբերում են բայական երկու կերպ: Ստացվում է ժամանակային ձենեմ», ներկա տնական՝Տույա«դնում րի Հետնեյալ բամանումը՝ եմշ. անցյալ՝ Հ8ռտնական կատարյալ ներկա՝ 88Յղոռօգնայել «գնում էի» ն կատարյալ անցյալ 585055 «գնացելէի»-, նան են սպաճոպլանվել ռտոիկների տեղեկություններ Հետատքիքիի արծարծած շարաճյլուսական ճարցերից: նրանք րոտ բայչ-ստորողլալի ն տարբեր Հոլովներով դրված անունների զուգորդման տիպերի տարբերում են 1) դիմավոր («Սոկրատեսնզբոսնում է») անդեմ («Սոկրատեսին ցանկալի է») ն 2) անուղղակի խնդիրներ

սնո՝

«ուղիղ»

ու

ունեցող նախադասություններ: Բատ ճին Ճճունականդրականության գիտակ Խրիստի՝ Անտիսզատրոս Տարսուացու ուսուցիչ Դիոդենես Սելեկացու «Ղ87ղ Դ-6քէ աշխատությունը պիտի ներկայացրած լինի ուոիկյան Չաղ»

չուռաջին քելուկանությունը:: Ը:

Ֆիլոլոգիական

հելլեճիստակաճ

ջերակաճությունը Հուռաստաճուտ:

Քանասիբական աշխատանքրՆ

նբա

դեոր

քեբականության

էպոխայում փիլիսոխայական մեկմեջ.--Հելլենիզմի ձնավորբման ն անուալիոտների վեանալոդիստների նաբանություններին շերին ղզուգրնցաց զարգանում է անտիկ ջերականության ձնադործոնը՝ ճին վորման ճամար կարնոր դեր խաղացած մյուս ու

Ս16 Տքոճօնքելստօքելճ 46: ձ1եծո, 1, էջ 175, Նճղտօճի, այլե ճիշ. աչխ., էջ ՖՈ Ապառնու է առրիատի ճարցը ստոիկների մոտ պարզ չէ, այս մասին անս Ն. Ա. Ն6ոտՇհ, Տեճլունոտյ 6իշ. աչթ:չ 64. աչի., էջ 300--308, 1, է) 211. Խօելոջ, ճիշ. աչի., էջ 38--36: 1Շիհրլ8ն, ճիչ. աչխ., էջ 358:

Հմմա.

Ն.

ՆԵօհլոտ,

՛9

տեքստերի վրա կատարվող բանասիրական աշխատանքը: Հունուկան կովտուրայի

բոլոր

Ճճատկասլես նշանավորկենտրոններում,

ճին Ռերգամում, լայն ծավալ է ստանում Ալեքսանդրիայում տեքստերի բազմակողմանի ուսումնասիրությունը: Հանդեսեն ւուսգալիս այդ տեքստերի քերականական, բարբաղագիտական, ն կարգի մեկնություններ: Այս կապակցությամբ այլ ղաչավական փոխվում է «քերականական արվեստի» նախկին բովանդակուծավալը: եթե նախկինում ՛քգլւր2 բառով նշանակում թյունն էին գրերը ե «ՀՈղ եձիիշաղ ասելով Հասկանում պրերի ն այժմ կրճլաացն բառը նշանաընթերցանության ուսուցումը, ազա կում է գրավորարտադրանքները, դրքերը,իսկ ՀՏ/"ՂղՂԶելաճՊլ«Ռ-ն սկսում է նշանակել գրավոր տեքստերի րբաղժակողմանի ու

ու

ուսումնասիրությունը, այն բոլոր գիտելիքները, որոնք կապված են դրավոր տեքատերի Ճիշո մեկնտբանության վերարտադրու41 նշանակել թյան Հեւ: ՀԳԱ ն «ԱԵՒ բառն սկսում Հետագայում միայն լեզվի ուսումնասիրությունը, իսկ ավելի ուչ՝ լեղվի ուսումու

բանասիրական աշիխուձնավորման Ճամփար Քերականության

է այն Հեւտետանքի կատարած վճռական դերը ոչ միայն ունենում խիստ լայն բովանդակություն վանքը, որ այդ դիսպիլլինը ծավալ է ստանում, այլն Հանդգեցնում է ջերականության՝ ճիմնականում գրավոր լեզվի ուսումնասիրութցյամբ սաճմանափակվելուն։ ու

ն Ալեքսանդռոիայի քերականական դպոոցնեոր.-ՊԵբգամի Բանասիրական-քերականական աշխատունքի՝վերնում Ճիշու-

տակված երկու կենտրոններից Պերդամում կենտրոնացած էին ատոիկլան աիիլիսուխայացված»քերականության ներկայացուգիչ-

(124անն:աօէ),իրենց կոչում էին

ն «քննադատներ» (օօ) նրանցից ավելի բարձր էին Համարում: Պերդամժումէր գործում անոմալիստ կրատես Մալուացին: Ալեքսանդրիայի քնրականները, որոնք անալոգիայի կողմնակիցներ էին, ավելի կարնոր դեր

խաղացին անտիկ քերականության ձնավորման մեջ. նրանցից Հայտնի են Օենողոտոսր (մեռած 260 թ. մ. թ. ա), Արիստոֆան ամենից նեսը (մուտ257--190 թթ. մ. թ. ա.), Ապոլլոնիոսը 7. թ. ա.), որի աշակերտ Դիոավելի՝ Արիստարքոսը(212--145 թթ. 1Շիհրցվե

Տծիշ. աշխ., է3

25.

նիախոսԹրակացին(170--90 թթ. մ. թ. ա.) եղել է ալեքսանդրյան քերականության նվաճումների ամվխուխողըն քերականական առաչին սիստեմատիկ շարադրանքի ճեղինակը: Սրանցից Արիստոֆանեսը փորձ է արել բառերի անալոգիկ ձեերը որոշելու ճիմունքներ նշել: Ըստ նրա՝ բառերի անալոդիայի մառին խոսելիս սպեք է ընդճանրություն տեսնել նրանց 1) սեռի, 2) նվի, 3) վերջավորության, 4) վանկերի քանակի ն 5) շեշտի միջն Արիսւտարքոսը սրանց միացնում է վեցերորդ սկղբունքը՝ լաճանջելով սպարվ բառերը չճավասարեցնել բաղաղրյալներին: Արիստարքոսնէլ ճենց խոսքի մասերի թիվը ճասցնում է 8-ի, որ ն արտաճալտություն է գտնում Դիոնիսիոս Թրակացու քերակա նական աշխատությանմեջ: ե նրա «Քերականական ԴիոնիսիոսԹբակացին արվեստ»աշխատությունը.-- Դիոնիսիոս Թրակացին սկզբնապես բնակվում

տեղափոխվումէ չՀռոդու: եղել է 4ՃԵճամբավ ստացած Տիրանիոն Ավագի, թերա նան

չր Ալեքսանդրիայում,ապա

տագայում

մեծ

էլիոս Ստիլոլի ուսուցիչը: Դիոնիսիոս Թրակացու «Ղծյղ կիդրոզաղ» («Քերականական արվեստ») աշխատությունը ներկայացնում էր Ալեքսանդրիայի ֆիլոլոդիական քերականության նվաճումների 05ամփուի գործնական չարադրանքըչ որը նախատեսված էր որպես դպրոցական դասագիրք: իբրն այդպիսին՝ միջին դարերոսի այն Ճճսկայական Ճճեղինակություն էր վայելում: Դիոնիսիոսի քերականական աշխատության մեջ ամենից ավելի ցայտուն կերպով է արտաճայտվել ալեքսանդրյան քերականության ճեռացումբ փիլիսուխայական լայն ճարցադրումից ն որոշ նեղ էմպիրիզմի ճանդգելը Դիոնիսիոսը քերականությունը սաճմանում է որպես բանաստեղծների նե արձակագիրների մոտ ճանդիղածի փորձնական իմացություն, ամենից ավելի աճախ «Հմտություն» (էմպիրիսւ): Դիոնիսիոս Թրակացու այս էմոլիրիկ սաճմանումը ընդճոանուր ընդունելություն չի գտել: Այդ սաճմանմանը նախորդել է Աբիստոն Քիոսացու սաճմանումի, որ պաճպանվել է լատին ճեղիբանաս-չնակ Մարիոս Վիկտորինոսի մու. «Քերականությունը տեղծներին հ արձակադիրներինՀասկանալու զիտությունն է, որ նախընորում է առավելապես բուռ բանականության ն սովորույթի

ՀՄՄ.

ԽՃԱՂԼՎԻԵՇ

7Շօքալ

83ՅԵրտճ

ԿԽ

ՇԼաոճ,

1986. էջ

302:

8) 6--Գ.

Ջաճուկյան

խոսելու ձնըրոն Հետագայում Դիոնիսիոսին շատերն էին կշտամճամար: Ասկլեպիաքում քնրականության էմպիրիկ սաճմանման դես Միոլեացին ն Պտղոմեոս Պերիպատետիկըջերականությունը Ճամարում էին ոչ թե ճմտություն, այլ արվեստ, որ իմացության ավելի բարձր աստիճան է ներկայացնում, քան Ճմտությունը: Վերջինս, ինչսլես ճաղորդում է Սեքստոս էմպիրիկոսը, կշտամբելով Դիոնիսիոսին՝ դտնում էր, որ 4մտությունն առաջնորդվում է մերկ դիտողությամբ վարժությամբ, առանց արվեստի ն տրամաբանության, այնինչ քնրականությունն արվեստ է": ու

Քերականության մասերի ն նպատակների ըմբոնման Ճարցում Դիոնիսիոսը որոշ երկվություն ունի. մի կողմիըց՝ քնրականության մասերը թվելիս նա նկատի է ունենում ինչ այն բոլորը, անճրաժեշտ է տեքստերի բանասիրական ուսումնասիրության ճամար, մյուս կողմից՝ իր ճիմնական ուշադրությունը կենտրոնացնում է բուն լեղզվա-քերականականճարցերի՝ ճնչյունաբանության ն ձնարանության վրա: Ըստ Դիոնիսիոսի քերականությունն ունի մաս՝

1) անադնոստիկան

կամ «մուտ ընթերցանությունը, Հ) էքսեդետիկան կամ երկի բանաստեղծական դարձվածքների ճամապատասխան բացատրությունը, 3) դժվար (բարբառային) ն բառերի դիցաբանական պատմությունների ճասկանալի բացա6

տրությունը, 4) ստուգաբանությունը, 5) անալոդիկ ձների ընտրությունը ն 6) տեքոտի քննադասոությունը: ելնելով քերականության լայն ըմբոռնումիը՝ վերջին մասը ճաբանասիրական Դիոնիսիոսը մարում փ քերականության բոլոր մասերից «դեղեցկադույնը»: Բուն քերականական տեղեկությունները տրվում են 5-րդ մասուն, որուվվճեւոնԴիոնիսիոսը, ճետնելով ալնքսանդրյան անալոդիսոների ուսմունքին, լեզվի ուսումնասիրության «իմքում դնում է «անալոգիաների ընտրությունը»: Համառոտ

տեղեկություններ տալով քերականության փլու թաժինների մասին՝ Դիոնիսիոսըմանրամասնորեն կանգ է առնում ճնչյունաբանության կամ օտպոնրիջ ոասմունքի ն ձլաբանության կամ «խոսքի մասերի» ուսմունքի վրա: Ռրոշ տեղեկություններ նում աալիս է նան վանկերի քանակի մասին, որ կազմում էր 1Շիրլ18ն. 1936, էջ 106:

Հմմա.

ճիչ. աչի,

ԽԱԼՒՎԱԶՇ

էջ 27,

16օքտմ

8Յեւաճ

ՃԱԵՃՎԱԵՒԼՇ

Ծ

ՇՐԱԱԶ,

16օքու

Յան

1936, էջ

105:

ճՃ

Շ18Վ8,

պրոտոդիկայի ճիմնական նյուքը առումով:

ն

կարնոր

էր տաղաչափական

Բուն լեղվա-քերականական նյութր Դիոնիսիոսը քննում է (10105«խոսք, քանջ) ռաջֆորտառչվանկ-րառ-աախսսդասություն

դականությամբ. րնդ ռշրում խոսքի ժասերի (րբծեղ ելն) ուսմունքը դրվում է նախադասության (140: զբան, խոսք, նախադասություն») սաճմանումից անմիջաւես Ճճետու Ամվուփելով «նչյունաբանության նախորդ շրջանի նվաճումները Դիոնիսիոսը տոառերը» բաժանում է նալխ ձայնավորների ն բաղաձայնների, աղա սրանք էլ իրենց ճերթին դասակարգման է ենքարկում։ Զայնավորներընա տարբերում է բաղաձայններից նրանով, որ առաջինները ինքնին լրիվ «ճնչյուն են կաղմում, մինչղեռ բաղաձայնները կարող են այդպիսին դառնալ ձայնավորների ճետ զուգորդվելով: Ձայնավոր ռոառերըջ» Դիոնիսիոսը բաժանում է երկարների՝

կարճերի՝

տ

ն

երկամանակե լ:|

(

զ, 0612094.)՝

Լյ

Ս

(ույն

որոնք մերթ երկար, մերք կարճ ձայնավոր էին արԽոսում է նան երկբարբառների ու նրանց կազմիչ տաճայտումխի ձայնավորների շարադասության մասին: Բաղաձայն ռոառերը» Դիոնիսիոսը բաժանում է կիոաձայն-

«ռառերը»,

ների (դիլչա2)՝ : 8, օ, 1,

9,

Փյ

ՉԽ /'

ք,

ո

Հ

ն

անձայնների

կիսաձայնների մեջ

(Հջաոճ)՝

առանձնացվում կամ (գլւ5448014) լամբի՝ պարզեր

անվովորներ (5124): ԱնՆձայնները խաշխվում հն 3 Բ 2: Փ, (ԶԱՃ)՝ 7. (58529)՝ ք. 6, ն. թվեր (22354)՝ իցակնխեր Մ, յ, ն, Հ-ն «Փառերիդ» կ-ն ճամարվում են կրիկնակներ հ (.5.4)` 22345, էա 2-62. Հենվելով իր ուսուցիչ Արիստարքոսի վրա, Դիոնիսիոսը, 1) անուն (տօբն), 2) բոյ (0ղան), տարբերում է Ց խոսքի սաս՝ " 3) դերբայ (ը»2971), 4, Հոդ (228225). 5) դերանու (օթ:աղսլան.), 7) մակբայ (Հոռողիօ) ե 8) չաղՃ) նախադրություն (ո260554), կապ (39455շկռ:). Անունը պարունակում էր գոյականները, ածականները, թվականները ն դերանունների որոշ տեսակներ (ճարցական, որոշյալ, անորոշ): Հոդը պարունակում էր, բացի բուն Ճոնան դերից, ճարաբերական դերանունները, որոնք ճույներն փն

ն.

'

«տառերըջ

որպես

այնր

ստու-

ձրկար էին ճամարվում բնությամբ

նկ

զրությամբ:

դաբանորեն կալում էին ճոդերի ճետ: Դերանունների մեջ դրվում էին միալն անձնականներն ցուցականները: Ձայնարկությունները դրվում էին մակբայների մեջ: Խոսքի մասերի սաճմանումը Դիոնիսիոսը տալիս է իմաստոու

բանական-քերականականսկզբունքով, այսինքն՝ 4աշվի է առնում ոչ միայն բառերի իմաստը, այլն ձնաբանական ճատկանիշները ամենից ավելի թե չճոլովվելը), (ենչոլես, օրինակ, ոլովվելը Ճաոկանշական քերականական կատեդորիաները հ շարաճյուստՊոլովական խոսբի մառ կան ֆունկցիաները: Բուո նրա՝ 1) «Անունը է, որ նշանակում է մարմին կամ եր: (մարմին, օրինակ՝Քար, իր, օրինակ` դաստիարակություն)հե արտաձճայտվում է որպես ընդՃճանուր ն որպես առանձին, ընդճանուր, օրինավ՝մարդ, առանձին, 2) «Բայրանճոլով խոսքի մաս է, որ րնօրինավ՝Սոկրատես»2. դունում է ժամանակներ, դեմքեր թվեր ն արտաճայտում Լ ներդործում կամ կրում». 3) «Դերբայր բառ մ, որ ընդունում է բայերի հ անունների Հատկությունները». 4) «Հոդը անճոլով լոոսբի մաս է, որ նախադասվում կամ ստորադասվում է ճոլովվող անունննրին»5. 5) «Դերանունըբառ է, որ գործածվում է անվան փոխաէ տալիս որոշակի դեմքեր». 6) «նալվխադրությունը բեն ն ցույց մաս է, որ նախաղդասվում է բոլոր խոսքի խոսքի մասերին թե՛ բառի կազմում ն թն՝ նախադասության կաղմոսի. 2) «Մակբույր անճոլով խոսքի մաս է, որ ասվում է բայի Հետ՝ նախադասվելով կամ ստորադասվելով նրանն. 8) «Շաղկապը րար է, որ շաղկաղում է միտքը որոշակի կարգով հ արտաճալյտում է մաքի արտաճայտտմոան ճեղքը»9: Խոսքի մասերի քննությունը Դիոնիսիոսըկատարում է ճետնեյալ կերոլ. նախ տալիս է տվյալ խոսքի մասի սաճմանումը, աղա նրա քերականական ատկահիչները (ակցիքննության առնում Բո կաշելորիաները դենցիսները--ՊԱՕՏԽՆԱՇՅ), ակազմակոան են ճետ մյուսների միասին «ձե» Քննվում (5/պըօ) ն «տեռոկ» ու

«Իբ»

Հ

ՃԱԵԼՔՎԵԵՏՇ 160քտտ

Նույն է

Նույն

Նույն հ

՛ Է

ասելով՝Գիռնիսիոսը

Նույն

Նույն Նույն Նույն

տեղը, էջ տեղը,էջ տեղբ, էջ տեղը,չջ

տեղբ»էջ տեղը: տեղր, էջ

ԶՅԵՍՑ

7:

13ռ

13:: 133: 434:

136:

Ք

ճասկանում է վերացական անունները: ՇԼԵՆՆ, 1936, էջ 178:

անունների տակ: ծարբերվում է Յ «ձնջ՝ պարզ (ճովօոս), (614402) բարդ (20106496) ն տարտբարդ (ոզոզյն0503). վերջին անվամբ

նշանակվում են բարդ րտռերի Ճետադա բաղադրումները: «Տեսակ» անվան տակ Դիոնիսիոսբ քննում է խոսքի մասերի բառակաղմական ն իմաստային տեսակները: Ըստ կազմության տարբեր-

ն ածանցական (ո2ռ0-ո104) ախատիղ (շռա) տեսակներ. վերջինս ընդդրկում է վերջածանցավոր կաղմությունբառեր ն ները, իսկ նախածանցավորները Ճամարվուփ են բարդ քննվում որպես «ձներ». Խոսքի մասերից իմառսոտյին մանրամասն ստեռակավորման են ենքարկվուի անունները, մակբայլներն շաղկապները: Աեվանը, բացի ձնից ն տեսակից, ճատվացվում են թիվ (22.0ածՀ), սեռ (2800) ն ճոլով (ո«Փյ«). Տարբերվում է 3 թթվ՝ ն ճոդնակի (ղտ եզակի (88նՀ), երկակի (684) շածչ),5 ճո(նուկ), ճայովի ուղղական (8581), անոական (-բնաօկ),աորավան 3 սեռ ն պական (ւագ) կոչական («Կղ«աղ), արտկան (4056): Նշվում է, որ իզակուն(Ժ-դմւծ.) ն չեզոք (0048:5004 Կ6764), ե ոմանք ավելացնում են Յսնհո նա՝ ընդնանուր (204405) ծամտբնդՀանուր (Հ.ուօ14օ5)ընդճանուր սեռի են ճամարվումայն բառե րբչ որոնք կարող են ստանալ ն՛ արական, ն՛ իզական ճոդ՝ ճակաս արական,կամ իգական Ժապատասիանաբար նշանակելով անոի անճատ (0 ԱՆոօծ զճռվատակ, արու ձի), ղ Լոռօօ «զամբիկ, 4գ ձի»). ճամընդճանուր սեռի են ծաշարվում այն բառերը, րոնք կարող են ստանալ միայն արական կամ միայն իղական ե՛ իզյական սեռի անճատ սեռի ճող, բայց նշանակելե՛ արական, (ղ 660 «1) արու կրիա, Հ) էգ կրիա»,0 ԱՏՆ «1) արու արՀեր 2) էդ արծիվ»), Բային, բացի տեսակից ն ձնից, ճատկացվում Ես եղանակ սեռ ՐԳ), (68480535), ժամանակ (յքնօ4), թիվ (40.9նծչ), դնմ ք ( ՞0ծ26404),լծորդություն (ԹաԼՍԳեգ.)լծորդություններ ասեչ լով Դիոնիսիոոր ռասկանում է բայերի Խոնարճման տարբեր խմբերը. Տարբերվում է 5 եղանակ սաճմանական (նրաճակ), Հրամայական (ո00240::::-ղ), ըղձական (եռա), ստորադասական հ անորո 3 սեո (2044) ներդործական (856ք(ՃՊգքծլեՓճ0«), ՂՏւճ.«ներգործությունչ),կրավորական (ոժ9օՀ«կրում, կիրք») լ 3 ոիմ նական իֆին (Թա5Չ0ղ«), ժամանակ (բոտ փիլիսոփայական ն ապառնի բաժանման ի ներկա (8552«5-), անցյալ (օտ ղլ)Խ06Հ) /սաԱժե),ընդ որում անցյալիմեջ Խշվում է 4 տարբերակ:

վուճ

են

ու

Մնացած խոսքի մասերից դեիբային ճատկացվում են անվան բայի բոլոր Ճատկանիշչները,բացի դեմքից ն հղանակից, "ոդին վերագրվուփ են սեռ, թիվ ն ճոլով, դերանվանը՝ դեմք, սեռ, թիվ, Ճոլով, տեսակ ն ձե, ընդ որում ստացական դերանունները Ճամարվում են անձնականների ածանցական ձները: Հելլենիստականշչբջանիճետագա էքեբականները.--Հելլենիստական շրջանի քերականական 4նտագա ուղղությունները աշխաեն վերացնել Թրակացուքերականական սիստեմի ճակասուչում թյունները, տալ քերականական «արցերի քննության ավելի ռացիոնալ բաշխում, ճշտել ե մանրամասնել տրված տեղեկուն

թյունները:

150--50 թթ. մ. թ. ա.) չոարԱսկլեպիադեսՄիոլեացին (մուտ բերում է քերականության երկու մաս՝ տեխնիկական ն պատմա-

կան. առաջին անվան տակ նա «ճասկանում է բուն քերականությունը, երկրորդի տակ՝ գրական երկերի մեկնությունն ու քննաքերականությանը դաւտությունը: Ոմանք դնում են ավելի եռու՝ խոսքի մասերի ուսմունքը՝ «ոա թողնելով նրա բուն բնադավառրը՝ ոերի» մասին ներածական դիտողություններով ճանդերձն Սակայն քերականական արվեստը, այնուամենայնիվ չի կարողանում լիո-

վին ազատվել ֆիլոլոգիական ջերականության տրադիցիաներից: Ոմանք նույնիսկ քերակունության առարկան էին ճամարում այն բոլորը, ինչ մլուս արվեստներին չէր վերաբերում: Այն Հեղինակները, որոնք քերականության րնագավառը ճամեմատաբար նեղացնում էին՝ թողնելով միայն լեզվական կողմը, Հենվում էին Պերգամի ստոխկյան անոժալիստական ուղղության վրա: ինչպես նչել ենք, Պերդգամիդոլրոցի ներկայացուցիչները ի տարբերություն ալեքաւանդիրենը ճՃամարումէին «քննադատներ»՝ րյան քերականների: Օ:նրանց կարծիքով երկի մեկնությունն գնաճատումը վերաբերում է «քննադատական արվեստին», իսկ «քերականական արվեստը» սլարունակում է օժանդակ տեղեկություններ: Քերականության այսոլիսի նեղ-լեզվական ըմբռնումն արտաճայտվել է ԴեմետրիոսՓլորոսի (մ. թ. սկզբում) ն Արիստոնիուսճմանումների մեջ, որոնք սլաճալանվել են լատին քերականների ճաղորդմամբ: ու

Հետաղա քերականներից նշանավոր Ալեքսանդրյան

ֆոնոսը (4.

Հմմտ,

թ. սկզբներում),

ՃԱՆԱՎԵԵԱՇ 160թոտ

որ

23.8

էր Տրիաշխատություններ մ գրել խոսհ

«128,

1936, էջ

Քի մասհրի ն բարբառների մասին: Տրիֆոնոսը լուրջ քննության նյութ է դարձրել դերբայի՝ որպես խոսքի մառի բնույքի Հարցը» որ ճՃետագայումզբաղեցրել 4 ն Ապոլլոնիոս Դիսկոլոսին։ «Անալոդիայի ուսմունքը» նա կիրառել է բառակաղմության նկատմամբ, ընդ որու: բառակազմության մեջ ճիմք է դրել «կրքի» ուսմունքին: Սոտ այդ ուսմունքի բաղադրման (ածանցման) ժամանակ բառերը Հնչյունական վփուիոխություններեն «կրում» իմաստն պտուվխոթության անալոգիայով: Տրիֆոնոսը կաղմել է դասական գրակուն լէզվի առաջին բառարանը՝ «Սնոմաստիկոնը», որին ճետնել են ճամատիղպալլ բառարաններ: ԲառակաղմությանՃճարցերընոր ձնով է դնում Ֆիլոքսենոսը, որի կարծիքով՝ մի բառը կազմվում է մի ուրիշից որոշ շաբլոնով:

ԱպոլլոնիոսԴիսկոլոսը ն նբա «Շաբանյուսության մասին» աշխատությունը.--Հելլննիստական շրջանի Հետագա ճույն քերականներից առանձնապես «արոնի են Ապոլլոնիոս Դիսկոլոսը (մ.թ. Դիսկոլոսի դ-) ն նրա որդի Հերոդիանոսը: Ապոլլոնիոս

«Շարսոնյուս ու Թյան մասին» (օ115ռ: 70-005Թ:») աշթատությունը շարաճյուսության առաչին անկախ ն ամբողջական շարադրանքն դրել լէ «Տառերի շարաճլուսության մասին» էր: Հերողիանոսը («15ռւ 2ը22:5աՀ 24018019) առվլաասոությունը. ռրանեղքննում է Հատկապես առոգանական-կետադրական Շսրաարցեր: ՃճյուսությանՃճարցերըքննելիս՝Դիսկոյոսը դեռես չի ելնուի նախադասության ն նախադասության անդամների գաղափարներից, է րոտ խոսքի մասերի ղուդորդումների ն այլ քննությունը տանում խոսքի մասերի ճետ կապված քերականական կատեգորիաների դործածության: Ընդճանուր առմամբ անտիկ աշխարճում չկար միայն բառաղուգորգման նախադասության ուսմունք, այլ մունք. քննվում էին խոսքի մասերի զուղորդման կանոնմասերն նախադասության անդափներըչէին տարխ ոսքի ները. ն բերվում, ուշադրություն չէր դարձվում զուգորդման՝ նախադասություն կազմելու, թե չկազմելու փաստի վրատ: մասը Աղոլլոնիոս ԴիսկոլուիՄ աշխսատության մեղ Հասած է բաղկացածէ գրքից. Առաջին գրքում քննվում ճոդը, երկրորն չորրորդում: նախադր ղում` ղերանունը, երրորդում` բայը թյունը: Բայի կապակցությամբ քննվում են եղանակը, սեոր ն ուս-

ու

ու

ՀՄմտ.

Հմմտ.

ՃԱՐՆՎԱԵՇ

էլ.

ճ11ոշ,

160քոտ

23եյնծ

ճիշ. աչթ.,

Է

էջ

Շ1:տք,

1936, էջ

-

28:

15:

ունեցած զուգորդումները: Մակրային Հատկացված մասը մեզ Հասել է մլոայն Ճատվածաբար, շաղկապի մասր չի Հասել: Խոսքի մասերի ն քնրականական առանձին կատեգորիաների Դիսկոլոսն ղղգալիորեն բացաճայոման ճարցում Ալոլլոնիոս է Դիոնիսիոս Թրակացու: Խոսքի մասերի սաճմանտարբերվում ման է գեճարցին նա, ի տարբերություն Թրակացու, մոտենում րազանցասես տրամաբանական չափանիշներով: Դիսկոլոսը նոր է Հանդես բերու մոտեցու Ճճոլովների բնութադգրման ճարցին: եթե Հունական նախորդ տրադիցիան «ոլովների սաճմանումների ճիմքում դնում էր տվյալ ճոլովով դրված բառերի՝ բայ-ստորոդԴիսլալի ճետ ունեցած Հարաբերությունը կամ կախումը, աղա կոլոսը «Հիմք է ընդունում ճենց ճոլովվներնինքնին, սրանց իմասնա ստր: Ուղղականը ն ճայցականը ճակադրում է իրար որոլնս դործողի ն ներդգործվողիՃճոլովներ, տրականը դիտուի իբրն այն անձի կամ իրի Ճոլով, որ որնէ բան ձեռք է բերում բայի արտաճայտած դործողության պրոցեսում, իսկ սեռականը, նրա կարծիքով, նշանակում է ունեցվածք ն ծագում: Որոշ Հարցերոսէ Դիսկոլոսը ճենվոսքիէ ստոխկյան ուսժունքի հ ըմբոնոսիների վրա: Այդ առանձնասես նկատվում է անվան ն դերանվան իմաստային տարբերակման Ճճարցում. եթե Արիստոմուտ 500 տելի ուշ շրջանի Ճճետնորդները(Ռոմանոսը թ. ն նրա հոանննս տեսնում աշակերտ էին Ֆիլուղոնոսը)անվան մեջ է աուբրստանցիարտաճայտություն,աղա այն դիտուլ Դիսկոլոսը որպես իրերի որակի (Պ00ղՀչ) դբոնորում, Այս կապակդությամբ նա անունը, որպես իրերի որակական որոշակիություն արտաճայտող խոսքի մաս, ճակադրումվ դերանվանը՝նչելով, որ վերջինս արտաճայտում է ոչ քե առարկայի որակական ճատկանիշները: մատնանշում է միայն «էությունը» (090511).իր այս Փատկուայլ թյան չնորճիվ, ըստ Դիսկոլոսի, դերանունը կարող է կիրառվել ամեն մի առարկայի նկատմամբ՝անձնանունների նիան դրանք անճատականացնելով. կատարվում է կոնկրետ առարկան «ցուլյ տալով» կամ ավերաբերելով»ճայտնի առարկայի. առաջին ն երկբորդ դեմքերը միշտ օցույց են տալիս», երրորդ դեմքը ե՛ «ցույցէ տալիս», ն՛ «վերարբնհրում»Բալի ճարցում Դիսկոլոսը Հենվում է Արիստուռելի այն դրույթի վրա, քե «խոսքի Հնչյունները ճոգեվի-

բայի՝ թեք Հոլովումների

ճեւտ

սա

Հմմտ. 43:

աշխ., էջ

1.

011ոշ,

ճիշ. աշխ.,

էջ

Հմմտ.

ն

Խօծ1Լոց,

ճիչ

68:

մս մ զսէլիսդաջաորոչղտ պմմվ լյոսկամս տադ որ մումսկովվ, մսիտմողչ մյոստովոո| (մղդվռն տձվջ րոկ ւգաքքիսվյնկախով) ղմը ղոլքիսվյզնկոխոկդվատտոռրվ մաոմաղաղվոտտոխտատրոֆ Հավղնկախոկ դվտտորվ վմզոտրի վժոսղվ ս զրիզ 4 գվ Սո ա մորոտչ տոմղմղոսկքիսղիաֆջորոչ չոսնմանտչ | տոտրվ ղէ ղոմո իսմզղնտր ձղր ղալիսջոց մուսմակովլ,մսոտմ «դոալքիսդիաֆորտաջ» -Սսն ժրաիրոձղոտ ուղ չամի վժղամեկո ղոանլիսվլզղնկաոխտակ դվ -ատոռրվ վմզսոմ ց յոսիղզչ Խզիճդ վկանաճդայոսդմզի ողուղվ «մնսքղզբ ղաքումսկովն դակիսղղժ վմղնմոչ դոկաուսջոմո շ մզղորչոտո եմոկ դոկողմ ամս ղանիսդդժ վմղոտյր վժոսո| ղզ լոսջմաւի մմղդղոկով մս -զժ ղաոկտղաչ ոոաէր ղ մոսվղամաողրը դող 1ղզշղֆ ժտզկ,

չիսղջ դաիդտ ոսի շոսփ վիլ| տոմ կողորաքովր ղ իսաչ ազո յոսմզմ ժաղզջդզմոռվ -ափինղոմո (մկաղաոնց ղժրզն րսողնմակ «ոտբ վժոսո| ղրատաղ -«Ժղվիսմողսան «ղ նվտմայս վամ ովլոն լ ուրսն ղտ մս 9 բոսծձղ նսնացջ նվլոմ իսզմորոչ սոմ ցոաիձեղն մումսկովվ, մմոմմզվ, ղտ վղվ ւամզկաողոծդ դի ակստ ողի տճվրղտ լոստոժղզտաողակ մղ աղա ջոիկատածվչ ոզոխտովաղ մզդվ) «կվմսգադո» լ յոսմորոչ մոս 17 ղկզր նվմզղավեկդափ մսիտոյն վնսչ Հվմամսդոկող կովվ, :վ որ վժոսով կմսհ նվտոռրվ մոտկնատճվմս տոմ մոզկ Հա -տողտ ղլիտ ֆ բոստոնաողղմ տղ կաողորտքովր ատմ նսանկոխոկ մզոտր վժոսո| Սո 6 իսմզմորոչ. մոռկնոշ դղմաուսնչամատծ սս

ղվոր վլամմղն ղ փնսչ /վռակնոճ մմղղժվջմակ ցօտղդտքոչ ումդ դաղ 1զձդ 1 ոզ մորտչ Հոմտտ մովփունան ղակուճնամրտ վեղիտ ղվոոր վմզլրոող, ոլմվմոմվի վմզոռր վժոսո|մոսդամանը

-ամմրմ Փոնցդս

'ղորղասմրմ կոտոչ ղոհցիիամզմ վմզոմզկ վմզդկատղդաորտթ վյոմ ղատկողաչ ղտոոչՀ -տմտչջչովսփխ մմզղղտակամղժ ողսլր | ողզխղիտ մում կով, ողզուղվ մս Դ)զ4դ 3 ժատղո դակոր 'ղվոռր վմղղդաքիսմզմմոտ ղվլտխոմզկ վմղ) «ոմ զոսո| զ մմզժմվն ղակքիսդատմաղկգը ղոտլկվատովմզդկողուր -ոք ողդսոտոնոմզիրոսղվմ 7 ջոիխովոոռ մոսխկովլ, մմզղղդաէքիոմ չազիմուրաչ կոաղաորութ նոհնդա (596 իսնողղղւա փոռկղ սս

-ախրն

դակաոսարւտմած

312200.»

վմմոտոկոնոի

'մոկզվմցթ)

ատմ հատիոտչասսհոմղզղդկաջվիցեսւչոզոմա ց յոռտվն (մմղդջ Փոխ էա -Տմաղդադվմախարվն որվ) մմում աղ :դզ «դմզդախրվո վմզդկաջ

կիրառում է շարաճյուսական կապակցության տարբեր տիպերի: Խոսքի մասերն բուն Ճճամաձայնության ն առղրության ամար: ունեն քերականական տարբեր կատեգորիաներ, որոնք երբեմն

ճամընկնում են: Այս ճամընկնող կատեգորիաներիՀամասպլատասխանությունը (ճոգնակի Թվի՝ ճոդնակի թվի «ետ, սեռական ճոն լովի՝ սնոսկան Ճոլովի ճետ այլն) կլինի «ամաձայնություն, անճամապատասխանությունը անձճամաձայնություն: Քանի որ քերականական մակբայը, շաղկալը չունեն բայի ճետ Համընկնող կատեդոոիխաներ,ուստի հ նրանք կարող են նույն ձնով դրվելբաայդպիսի կապակցությունը յի զանազան փոափոլխվոլձների ճետ. նուլնես կլինի ճամփաձայնություն, (իմա՛ առդրուժյունը) եթե, իճարկն, մակբայը կամ շաղկապը իրենը արտաճալտած իմաստով իրոք կարող են կապակցվել բայի տվյալ ժամանակային կամ եղանակային ձնի գ.

Հետ:

«Քերականական

արվեստբ»

հին

Հռոմում:

առաջինտեղեկություննեոը.-Հոռմալեցինեոիքերականական ճարտասանությանն ոճի ճարցերի քջննուցյան կապակցությամբ անալեզվական վեճերի (ճատվկասլես տարվող ն ա լոգիուտների անուիալիստների վեճերի)ն քերականական

կան Հունաստանում

ու

բնագավառն ավելի է լայնանում, ճռոմայեցիները գրում են ինքկիրառում Հունական լեզվարբանունուրույն աշխատությունները,

են Հռոմետկան վաղ քերականներից այտնի Հելլիոռը, էլիոս Ստիլոն, Մարկոս Տերենցիոս Վառոնը (116--27 Թթ. մ. քերականներից, ինչպես, ք. ա.) հ ուրիշները: Սկղբնական շատ օրինակ, Հելլիոսից, էլիոս Ստիլոյից, մեղ կամ ոչինչ չի մնացել, կամ միայն առանձին Ճատվածներ են Հասել: Այնինչ, սրանցից ոմանք, տոսնձնապես էլրոս Ստիլոն՝ Դիոնիսիոս Թրակաաշակերտը ն Վառոնի ուսուցիչը, մեծ Համբավ են վայելել: քու

վատինականքերականների աշխատությունները ճրատարակվածեՆ »2րքստ ջոնտոճիՇօրստ 1ելոօւնո" բթեգճանխուրխրրա-

էԼ. Խ611-Ք կոզմբց

Գիրք կրող շարքում,

1850--1880

թթ.:

Վառոն.--Մարկոս Տերննցիոս Վառոնը իր ժամանակի ամենրա քելականաղարդացած անձնավորություններից մեկն էր է ժիայն «6 Լոտ նսկան աշխատություններից սլաճոլանվել ն 1ԼԹենո»-ն (Վատիներենի մասին») այն էլ փոքը մասով (25 աշխատության դրքից միայն 5--10-րդ գրքերը): Վառոնի այս 1-ին գիրքը կազմում էր «ներածությունը», 2--7-րդ գրքերում խուն ստուղարանության մասին, 8վում էր «բառերի սաճմանման» բա13-րդ գրքերում` «ճոլովման» (այն է՝ բառակազմության ճետ ն անոմալիայի «արցի ռավփոխության)մասին՝ անալողիայի կապված, 14--25-րդ գրքերում շարաճլուսության մոսին: Վառոնի աշխատությունը կարնոր է ոչ միայն որպես լատիայլն որպես մի ններենի առաջին նկարագրություններից մեկր, աշխատություն, որից մենք տեղեկանում ենք անալոգիստների ն անոմալիստների վեճի մասին։ Վառոնի կարծիքով` բառակազմության մեջ իշխում է անոմալիան, բառափոխության մեջ՝ անալոդիան: Վառոնը այս կամ այն ճարցըրքննելիս դիմում է լատիներենին՝ այդ ձնով դաղափար տալով վերջինիս ոլովման, խոչ նարճման, բառակազմության ն այլ Հարցերի մասին: նրա դաբանական մեթոդը ճենվում է ստոխկների վրա: Վառոնի ծառայությունների մեջ ճատուկ նշման արժանի են լատիներենի կառուցվածքի ուսումնասիրության ինքնուրույն սկղբունքներ մշակեձղտումը հ խոսքի մասերի ձնաբանական դասակարգման լու ռկզբունքի առաջքաշումը: սիստեքեբականական ՌեմիոսՊալեմռնրե ալեքսանդոյան մի նեոմուծումը.--Ընդճանուրառմամբ մինչն Գալեմոնը (4. թ. 1 դ.) Հռուում իշխում էր ստոխկյանքերակաակ:ոն սիստեմը՝ սկռած սիստեմը կրատես Մալոսացու ժամանակներից: իճարկն, այդ նույնությամբ չէր ընդունվում. այուլես՝ Վառոնը չատ Ճարցերում չի ճամաձայնվում ստոիկյան լեզվական ուսմունքի ղանաղան Ռեմիոս Պալեմոնը, որի «Քերականական արվեսկողմերի Ճեո: ու

ստու-

ը»

(«ԼՏ

մեզ

ՔԼՅԱՈՈՅԱՇՑ»)

ձի Ճճասել,ծձոով

է

ներմուծում

ալեքսանդրյան քերականականսիստեմը: նրա դիրքը Թրակացու կիրառումն էր լատիներենի քերականության սկզբունքների նկատմամր:

ն ՊԳբիսնետագա քեբականնեբը, Դոնատոս Լատիներենի աւմցիանոս.--վատիներենի վրա կաւոարվածդիտողությունների

փոխումը ավարտվումէ մ. թ. ԱՍ դ.՝ Հիմք տալով 17 դ. երնան հկած ԽարիսիունՆ ն Դոնատոսի աշխատություններին, որոնք Ա

չիավորում ն ամբողջացնում | Դիոմեդեսը: Վերջապես, Մ դ. վերջերին ճանդես է դալիս Պրիսցիանուսիընդարձակ բերականական աշխատությունը, որի վերջին, ամենից ավելի ճայտնի մասը ներկայացնում է Դիսկոլուի շարաչճյուսական սկզբունքների կիրառուՖր լատիներենի նկատմամբ: Մ դ. քերականներից նշելի է նան ծառայած Մարիոս Վիկոտորինոսը՝ Խարիսիոսի «ամար «իմք մ. է թ. թերականներիըց Կոմինիանոսը (ժուտ թթ.)։

կատինականայս

չրջանի քերականներից առանձնապես Հայտնի Պրիսցիանոսը, որոնք ճետաճիշված ղայում լատիներենի ուսուցման ճիմնական աղբյուրներն էին ն ժեծ աղդեցություն են գործել նոր ժամանակների քերականական աշխատությունների վրաս են

ուչ

Դոնատոսն

ու

Դոնատոսի աշխատությունը ունի կումպիլյատիվ-ամփոփիչ բնույթ ն կոչվում է «ՃԼՏ ՋԼՅԱՈԼՈՅԱՇՅ»: Երկը նախատեսված է որպես քերականության նախնական ոտուցման ղասադիրք ն բաղկացած է 2 մասից, որոնցից առաջինը նվիրված է քերականության (լայն իմաստով) Հիմնական ճարցերի (տառերի, վանկերի, տաղաչափական գիտելիքների, խոսքի մասերի)նախնական սուցմանը, երկրորդը՝ քերականական գիտելիքների խորացմանը՝ շարաճլուսական սխալների նշմամբ ն ոճական վարժության նլութերով: Այս աշխատությունը միջին դարերում այնքան մեծ Հեղինակություն էր վայելում, որ օդոնատոս» ասելով ընդճանրասլես քերական էին ճասկանում։ Այն գործածվում ձր ընդարձակ-ամբողջական խմբադրությամբ («ՃԼՏ Ոո105) ն ավելի փոքր խմբադրությամբ (միայն Ք խոսքի մասերի ուսմունքը--«ՃլՏ ալոօէ»): ու-

Պրիսցիանուիքերականությունը, որբ կրում է «Քերականական գործերի ճիմունքները» («ԼոտէլաօլօոօտԷ6ռսու Քղճոո ճէ62սող») վերնագիրը, խիստ ընդարձակ է (18 գիրք) ն ներկայացնում է լատինական քերականական դիտելիքների ամփուիումը. միջին դարերի քերականական ուսմունքների միջեւ Պրիացիանոսի աշխատության 1--16-րդ գըըՔերը, որոնք միջին դարերում ճալտնի էին «Մեծ Պրիացիանոս»

այն յուրատեսակ կամուրջ է ճին

ն

(«Քուտոլճոստուռօ1») անունով, զարունակում էին տառերի ն խոսքի մասերի ուսմունքը (ճնչյունարանությոնը ն ձնաբանությունը).12--18-րդ գրքերը ճայտնի էին որպես «Փոքր Պրիսցիանու («Քո15օլնոստոլոօ1») ն նվիրված էին շարաճյուսությանը (Թուոյտ կամ ՇօոտէւաՇէլօ)»:

Լատինականքերականության առանձնահատկություննեոը.--

աւտինական քերականությունը նս սկղբնապես խիստ լայն ընդգրկում ուներ: ինչսլես ճաղորդումէ Դիոմեղեսը, Վառոնը քերականությանը 4 մառ էր Ճատկացնում՝ ընքերցանություն, բացատրություն, ուղղում ն դնաճատում։ Սակայն «նտագդայում քերականական աշխատությունների շարադրանքի 4իմնական առարկան ճոեխնիկուկան», այն է` բուն լեզվական մասն էր, թեն այսպես կոչված փքոհդետիկական մասը ղեռ երկար ժամանակ սպաճպանվուի էր ն դուրս ընկավ միայն միջին դարերում: 1ատինական քերականները շարադրում էին ճռառերի» նե խոսքի մասերի մունքը՝սրան ստոիկների օրինակով ավելացնելով ոճի արժանիքների ն թերությունների ուսմունքը: վելի ուշ ավելացվուսի են նահ ուղղադրության ն տաղաչափության բաժինները: կատիներենի քերականները խոսքի մասերի ն քերականական ղանազան կատեղորիաների ունական ուամունքը լատիներենի նկատմամբ կիրառելիս մասամբ փոփոխության են ենթարկում այն, մասամբ շարունակում կուրորեն ընդունել լատիներենին խորք կատեգորիաներ: Աստիճանաբարմիայն՝ լատիներենի փասէ այս տերի Ճնշումը Ճճանդեցնում արճեստական եկամուտ տարրերի արտամղմանը: Ստոիկյան քերականության տիրապետության շրջանում ճոոմեական քերականները շարունակում են պաշճպանել ստոիկյան: քառակի բաժանումը, թեն այն ենթարկում են տրհշ փովոխությունների, Վառոնը տալիս Վ խոսքի մասերի տսրբերակման երկու սկզբունք իմաստային ն ձեւաբանական: իմաստային սկզբունքով նս տարրբերուիփ անուններ, բայեր, շաղկապներ ն «նելզուկներ»վերջին անվան տակ է նշվում, օրինակ, փակբայը, որը դիտվուք է որսլես բայի «նեցուկ»: երկրորդ սկղբունքի կիրառման Հարցում թերնես «ճենվուի է ալեքսանդրյան քերական Դիոնի (1 դՎառոնը մ. թ. ա.) վրա, որը ճիմնականում սլաճղանելով Արիստոտելին Թեոդիկտեսի դասակարդումը, ղրա ճիմքում դրել էր «Ճոլովականեության»ճատկանիշր: Վառոնը նախ տարբերում է փոփոխվող ն անփուխոխբառեր, ապա խոսքի մասերը խմբավորելիս նկատի է առնում բառերի փոսիոխականություննրոտ Ճոլովների նե ժամանակների. նա տարբերումէ 1) նունն եր՝ Հոլովներ ունեցող բառեր, 2) բայեր՝ ժամանակներ ունեցող բառեր, 3) դերբայներ՝ ն՛ ճոլովուռ-

Հ/Մա.

ՃԻԵԱՎՎԱԵՇ 160քոտ

835ԵՅ

Է

Ըտոտտ,

1936. էջ

300:

ներ, ն՛ ժամանակներ ունեցող բառեր

4) մակբայներ

ն

ու

շաղ-

կաղներ՝ ո՛չ Ճճոլովներ, ո՛չ էլ ժամանակներ ունեցող բառեր: Սնուններն էլ նա բաժանում է 4 խմբի, որոնք Համապատասխանում

Հատուկ Հասարակ անուններին, 2ճարցականդերանուններին, անուններին նե ցուցական դերանուններին: Խոսքի մասերի ալեքսանդրյան ուսմունքը լատիներենի նկատմամբ կիրառելիս՝ Ճոոմեական քերականները 2 կարնոր փոփոեն խություն են կատարում. խոսքի մասերի թվից նրանք ճանում մառ առանձնացնում միջարկությունը ճոդը ն որլես խոսքի ՁՕ (ոթոլ6-էլօ)): Հոդի Հարցում զգալի դեր խաղացին մի կողմից՝ լատիներենի առանձնաձճատկությունները,մլուս կողմից՝ուշ շըրչանի ստոխկլան քերականության ազդեցությունը: կատիներենը, ինչպես ճայտնի է, զուրկ էր այսպես կոչված «նախադաս» ճոդերից, բայց ուներ «հետադաս»ճող, այն է` ճարարերական դերոանուն, ընդ որում որպես ալդպիսին ճանդես էր գալիս ճարցականը: Այս պատճառով էլ ճարաբերական դերանունը դադարեց ե մտցվեց կալվելուց դերանունների «նախադաս» ճոդի Հետ Ուշ շրջանի ստոիկլան քերականները չէին տարբերում շարքր: Հնում ստոխկները դրանք կոչում էին դերանունները ն ճողերը «Հոդեր»՝ այդ անվան տակ դնելով ոչ միայն րուն ճոդերը, այլն ցուցական, ճարաբերական, ճարցական, անորոշ դերանունները, իսկ ավելի ուշ շրջանում ղրանք կոչում էին մերթ ճոդճր, մերթ դեն «անորոշ» յոհսակներ. որոշրանուններ հ տարբերու) «որոշյալ» յալների մեջ դրվում էին անմիջական մատնանշում ոլարունակողները (անձնական, ցուցական ե տտացական դերանունները), անորոշների մեյ՝ անմիջական մատնանշում չպարունակողները (Ճարցականները,ճարաբերականները ե րուն ճոդերը): |ատինեեենի քերականները, ելնելով իրենց լեղվից, «Ճոդը անեցին ն մնացած բոլոր տեսակների ճամար որդեգրեցին «դերանուն» անէ, որ ն՛ Հույն, ե՛ լատին քերականները ղերավանումը:Նշչելի նունները որպես խոսքի մաս առանձնացնելիս նկատի էին ունենում ոչ միայն դրանը իմաստային ընդճանրությունը, այլն Ճճոլովման առանձնաճատկությունները: Ալեքսանդրյան քերականների են

Մբջարկության առանձնացումբ որոլես խոսբի մաս վերագրվում է Ռեժիոս Պալեմոնին: Գրիոցիանոսը, ամփոփելով ճոոմեական թերականուէ 8 խոսքի մաս, Թյան նվաճումները, թվում բնդ որում ճոզի փոխարեն Է

տալիս է միջարկությունը. Խակողծ խոսքի մաս:

այն սաճմանվում

է

որոլեսԸճոզու վիճակը նշա-

կարծիքով` դերանունների ճոլովման մեջ անալոգիան մքագնված է: Պետք է նկատի առնել լ2նան այն, որ «դերանուն, անունը ակզբնապես տրվում էր միայն անձնականներին, ապա նան ցուկականներին, որոնք Ճամարվում էին 3-րդ դեմքի դերանուններ. ճետագայում անվանումր պաճպանվեց, բայց նրա տակ դրվեցին նան այլ դերանուններ: կատիներենիքերականները փորձում են շաղկապների իմաստային-«որամաբանական բաժանմանը զուդրնքաց մտցնել դրանց դասակարգման մի այլ, այն է` շարաճյուսական զուգորդելիուքյան (կապակցելիուցյան) սկզբունքը. շաղկապները խմբավորվում են ըստ այն բանի, թե ո՛ր բալյեղանակների ճետ կարող են դործածվել:

է 6-րդ Ճճոլովը՝ կատինականքերականության մեջ մոցվում մատը,որը Վառոնը դեռնա կոչում է «վեցերորդ» կամ «լատինական» ճոլով։ Դեռ ավելին, այս ճոլովը լատինական քերականների մոտ 4ճիմք է դառնում ճոլովման տիոլերի առանձնացման ճամար: Ինչպես ճայտնի է, Հունարենում ն լատիներենում ուղղականի ճիմքը մթագնված է ն չի կարող Ճիմք ծառայել ճոլովումների խմբավորման ճամար: Այդ սլատճառով էլ լատիներենի քերականներն ստիպված էին որոնել այնպիսի մի ճոլով, որի մեջ Հիմքը ավելի անխաթար է: Վառոնը ճանձնարարուսմէ ճենցը Հեյ ՄԱտ-ր: Հնտադայում որպես ալդուլիսիճոլով ճանձնարարվում է սեռականը, որը մինչն այժմ էլ 4ճիմք է ծառայոսմ ճոլովման տիպերի սամբավորմանճամար: ճարտասան Քվինտիլիանոսը, որ ճունական Հիմք ընդունելով Ճճոլովականիմաստը ն նշելով, ի. արտաճայտոււի տրականը լատինականբացառականը (ճելճէլմնՏ) Ճել

դործիականի իմասոյ, ճունական ճոլովների թիվը ճասցըէր վեցի, լատինականինը՝լոթի, Սակայն Պրիսցիանուսը Հափարում է ավնլուցումը դործիակոնՌոտեսոճուշտ)Ճոլովի ն «ոչ անճրաժեշտ» նշում, որ այն ձնականորեն չի տարբերվում: են

նան

նում

կատինականքերականության մեջ սկղբնասղլես մեխանիկորեն յուրացվում է ճունարենի րբայեղանակների քանակը, թեն, ի տարբերություն ճունարեհնի, լատիներենում ստորադասականն ու ըղձականը ձնաբանորեն չեն տարբերակված: Սակայն Ռետիոս Պալեմոնն արդեն ստիպված էր նշիլ, որ ըղձականի ձնեերըլաոի ներննում նան ստորադասականիձներ են: Այս եղանակների տար1.Այ. ծոլովի ներմուծման պատիվը վերազրվում

է

Հուլիոս

կեսարիեւ

բերակման ճամար լատինական քերականության մեջ նկատի էին առնում բայական տվյալ ձներին ուղեկցող չաղկապներն ու մակբայները. ստորադասական չաղկասղների առկայության դեպքում եղանակը 4ամարվում էր ստորադասական, ըղձական բառերի առկայության դեպքում` ըղձական: Ստորաղդասականիճամար ղգորտերմինների փոխճարածածվող տսելսոշինԽնտ ն -շօուսոշիմստ առանձորոշ լատիներենի բերությունը ղլարղ չէ: նկատի առնելով նաճատկությունները, լատիներենի քերականները առանձնացնում են նան ճունարենին անչայտ «եղանակները». ցջճսոմաո-ը ն տաքմոսո-ը Համարում էին «դերբայական», իսկ միադեմ (միայն 3 րդ դեմք ունեցող)բայնրը՝անդեմ» եղանակներ: Բայական ժամանակների առանձնացման ճարցում սկղզբնապես իշխում էր ստոխկների ճալյացքը, որով ժամանակի գաղափարը կապվում էր կերպի (ռոնականության» ն «կատարելության») գաղափարի ճետ. ելնելով ժամանակի ատոմիստական ըմբռնումից, ստոիկները ներկան դիտում էին որղվեռ ժամանակի որոշ ճատված, որ սաճշմանափակվածմ սկզբից նե վերջից անցլալով ն առլառնիով: նրանք, ինչոլես տեսանք, ելնելով կերպի նե էին «ոնական» ժամանակի ճարաբերակցությունից, տարբնրոմ ն ու «լատարյալ» ներկա (վաներկա անցյալ (անցյալ անկատար) ու ղակատար) անցյալ (անցյալ վաղակատար).փաստորեն սրանցից որպես երրորդ տիպ առանձնացվում էր աոռրիստը(«անսաճորպես կերպից զուրկ ման»), որի ճետ կապվում էր ն առպաոռնին՝ Ըստ ժամանակ: ստոխկների՝աորիստը նշում է անցյալ կատարբալ գործողությոմբ առանց Ճարակատարին անցյալ Ճարակատաբի նման դրունք ներկայի ն անցյալի որնէ մոմենտի ճետ առնչետարբերում է լու: ելնելով ստոխկյան այս տեսությունից՝ Վառոնը ն անկատար կատարյալ կերպեր՝ լուրաքանչյուրի ճամար առանձնացնելով ներկա, անցյալ ն ապառնի.

Աեկատարկերպ Ներկա քոձճՀԸՇՈՏ Անցյալ .նքճրէՇՇեն ո Ապառնի 1Աէսբան 1

կատարյալկերպ էն քճ1126

ք)յսոզանոքճոէՐօէսո

Խհերոտ

մատինականքերականական ճետագա տրադիցիան ժամանակների ճարցում ճենվում էր ալեքսանդրյան քերականության վրա: Ալնքսանդրյանքերականները, ի տարբերություն ստոիկնեբի, ներկան դիտում էին ոչ թե որպես ժամանակի ճատված, այլ գ6

մշտաճոս կետ անցյալի ն ներկայի միջե: Ներկան դիտվում ձր որպես մասամբ անցյալին ն փասամբ ապառնուն պատկանող անընդճատ ճոսք: Սրա ճիման վրա կերպի զաղզավոսրը մղվեց մի կողմ, ե իաղակաւտարը (ոլերֆեկտը) ունցավ անցյալժամանակների շարքը: (ատինական քերականները, ճենվելով բայի ժամանակների ալեքսանդրյան ուսմունքի վրա, նշում էին, որ լատինաղուդորդոսի ք6ոՒՇԸէսոո-ը ն առրիոտը: Հ-րդ ֆեկտոր) կան

է ճունական

ապառնին ճատկացվում էր ստորադասականին:

վաղակատարը (լեր-

Ոսեաաո

62Յճսու)

Անտիկքերականական տեսության քննադատությանփոոձե-

Անտիկ քերականական տեսության Ֆմպիբիկոս.-կողմեր խիստ քննադատության են ենթարկվում Հենց անտիկ աշխարճում: Առանձնապեսպետք է նշել Ա դ. վերջերին ապրող սկքոլոիկ փիլիսո Սնքոտոս եմոլիրիկոսին, սր ի մի է Հավա քել այս քննադատության տարբեր կողմերը: նղուտակ ունենալով ապացուցել զանազան գիտությունների անչավաստիությունը ն տալ, որ ցույց սղրակտիկ գործունեությունը Պնարավոր է նան առանը գիտությունների ւովվաժ դիտելիքների՝ էմղիրիկոսը քննանան ի թիվս այլ դատության |Լ ենթարկում, դիտությունների, լեղվալունական տրադիցիոն ուսմունքը: Այդ քննադասոությունը ղերծ չէ ուսանելի կողմերից: էժոլիրիկոսը նշում է, որ առկա քթերականական ուսմունքը ինքնին անտճրաժեշտ չէ, որովճնտն լեղվի չափանիշր գործածությունն է, իսկ գործածությունը կարիք չունի ֆերականական արվեստի: Առանձնապես տեղին է էմոլիրիլոսի բննադառոությունըԿոառերի» ուսմունքի դեմ. այս ճարցում բոնելով անտիկ քնհրականությանթույլ տեղիը՝ տառը ն 4նչյունը շփոթելուց, եմղիրիկոսը անմտություն է ճամարում կրկնակ ռեր» (տարրեր) ընդունելը. տոտրըը» չի կարող ռռարըերից» բաղբը.

Սեքստոս

որոշ

ռռա-

կացած լինել։

Այս նույն ձնով էլ

քննադատումէ «երկամանակ

նա

տառեր» ընդունելը՝ նշելով, որ այս դեպքում նկատի է առնվել տառի դրավոր նշանը, իսկ այն չի կարող կարճ կամ երկար լինել: ըստ էմապիրիկոսը,

ների» վրա, նշում

իր վկայության, Ճենվելով «որոշ է նան անտիկ քերականության

փիլիսուիամի այլ թե-

րությունը` պատմական վուխոխությունները ճՃաշվիչառնելը, նրա՝ որոշ աղյսոլես, ըոտ դիցիոյին կուրորեն »ետնելբ.

Հմմտ.

ՃԽԵԱՎԻԵՇ

1Ըօքտմ

83Երն

6188,

տրա-

երկ-

1936, քջ 309--319:

7--Գ. Ջաճուկյան

ունեն բարբառներ

մենաբորբառային Հնչում, մինչդեռ քերական-

ները դրանք շրամցնում 4.

են

որպես

ԲԱՐԲԱՌԱԳԻՏԱԳԱՆ

ըստ դրության երկբարբառներ՝ |:

ՀԱՐՑԵՐԻ

ՄՇԱԿՈՒՄԸ

Հունականբարբառնեորնե հույնեի բարբառագիտական ա-

շարոնի է, ճին ճունարենը բարոաջինըմբոնումնեոը.--Իինչպես բառային զդալի տարբերակումներ ուներ. ունական գրական ստեքստերը դրված էին տարբեր բարբառներով: Այս «անդամանքը դեռնս Է դ. (մ. Թ. ա.) Հանդեցնում է բարբառագիտական կարնոր դիտողությունների, (ըռրբառային անչճասկանալի կամ քիչ «ասկանալի լ/առերի բացատրություն: նե ՂՓ:յն Լեզվի տարատեսավնեերը նշանակող 045266 բառերը սկզբնապես գործածվում էին որպես «ոմանիշներ՝ ինչպես «լեզու» ն «բարբառ», այնպես էլ «բառ» իմաստով (2մմտ. որ խոսակցական լեղվում դործածվում է նան Հայ. «խոսք» բառր, «բառ»

իմաստով):

իմաստի Հետագայում

մասնագիտացումը ճանդեցնում է այն բանին, որ առաջինը գործածվում է «լեզու» ն «բարբառ», երկրորդր՝ «բառ» իմաստով, րնդ որում: ՑԱՒ :օՀ-ր նշանակում էր. ե՛ լրնդճանուր լեզուն (մ. թ. դ. բարբառները, ն՛ գոյացած իսկ լեզուն կամ չղ-ռ չամարվում չր «րադճանուր բարբառ), ՎԼԵՀօ-ն՝ ն՛ ընդչանուրյ, ե՛ բարբառային բառերը: ա.

Բուն Բաբբառագիտական ոսումնասիռոություններ.--

բարբա-

կապված են Ճճելլենիզմի ռագիտական ուսումնասիրությունները Լալոխայի ճետ, երը մի կողմից գործում է ընդճանուր լեղուն, մյուս կողմից լայն թասի է տտանում տեքոտերի բանասիրական ուսումնասիրությունը: Ուսումնասիրության առարկա են դառնում շրջանի ընդճանուր լեզվից ոչ քե կենդանի բարբառները, այլ այդ դրական տեքստերի ունեցած բարբառային տարբերությունները: Հին Հույները, բացի «րնդճանուր րարրբառից», տարբերուսիէին 4 խումբ, ռրոնցից բարրառների յուրաքանչյուրի Մեջլխւոսվածքա-

յին տարբերություններ էին նշում. այդ բարբառներն են իոնիադորիականը նե էոլիականը: կոսնը,ատտիկյանը, Գրականտեքոտեիը խմլավորվում էին ըստ այս կամ այն բարբառին սլատկանելու: միջն ճաստատվում չին Հնչյունական, Բարբառների երբեմն նան չափով պարզվել էին:

է:

Ճնաբանական տարբերություններ, լայց բոլոր տարբերուայդ մեկնարանվում էին որպես ռոառերի» տարբերությունթյունները

ներո Տարբերբարբառների ծագումը կալվում էր դիցաբանական սնձերի ճետ (հռնոս,Իոլոս ն այլն): Մեր թ. ա. 1 դ. ն մեր թ. սկզբում որոշ քերականներ (Հիպսի-

Ճուկատես, Տիրանիոն, Ֆիլոքսենոս, Դիդիժոս),ափ իեփատելով նարենը լատիներենի ճետ, նույնիսկ այն կարծիքն էին ճայտնում, ն որ, մ էոլիական լարբառին որ լատիներենը մոտ Հետնաբար, ունեն. ճռովայեցիներն էոլիական ծադում լատիներենը ճՃամար-

վու:

էր 7ունարենի

դուստրը:

Հին ճունական բարբառների մասին դրված աշխատություն-

ները ժեղ չեն ճառել ումբողջակուն ձնով: Ռրոշդաղավփարտալիս հն ուշ շրջանի բյուղանդական կումպիլլացիաները ե քաղզվածքները:

ԱՌԱՋԻՆ

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

1.

Սղայան

Է,

էջ

Չ9--29:

ՀՈՑԵՐԵՆ

լեզվաբանության

Հայ

ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ:

ԵՆԹԱՇՐՋԱՆԻ

ի

պատմություն,

երնան,

1958,

կէոուկոտկա Չ., Գրի զարդացումը,երնան,1953:

Ջաչուկյան չին է

Քերականական ն ուղղագրական աշխատությունները զդ): երնան, 1955, ("--ՃՄ միջնադարյան Հայաստանում Հ.

ն

31:

Չ. ՌՈՒՍԵՐԵՆ

ՃՈԻՀՈՎԻԵՏՇ 160ք11

ՀՇ

Ենք:

43282

օծ6աճկ քճղմամածիՕ.

ոօ

ՅԱՇԽՇԵԼԵԼ

11,

/Ճ.

օ08

աւր

ատմ,

1936.

Շ6ճքոճ, 8Ն--ՄԼ,

լ

-քճտալուԸՑԵ Օ-8610քավօօ

1քճնոստ,

ՊԱՎՇՇԽՕՄ

Թճտւտօատտ,ՇՈԵ, 1804.

ՍողօոՕՐ1ԿՇՇԸՃՕՄՊԱՏԱ

8:.

41.

1952, 5

ՓրօմԽՇԼյՆ-

2.

Ե6ՇապօՊԵՀՂ Է., Ճօշճշրքոցհո

Է Ո1Յր --Ք3Ա Ե

ենա Ա1216 2ՅԵՒԱԼ",

ՕՅԱՅԱԼՇ",

ԵԸՇՅ, Ը131Ե:

ՎՅԵԼԵՕՅԱՅԻՑԵ:.

ՇՈՖ, 1905.

ԹողՂՇՂԵՇՀՅԻԵ.Ն

1Ռ61օքոտոքճուծն ֆոտօշօֆփոտ, 1 11 ՃՆ, ԹՇճԱքքԻՅՑ 1ՇւՕքոտ, ոօղ քորձաածմ 1Օ. Ո. Փքումճոն տ ք», չ

,

)958--ջԵ.

Ոօճոճոաւ աեղ.

ՈԲՅՅԱԼ:`

ՈՐԾ:

Քողյչճաքո Քօ36աքճջ

5.,

:

Ճոռօտօրւտ

ՖԿՎՇՒՎԱՇՅՈԼՒՎԱԼԵՐ

Սքտշրօտճ, Է1168, 1832.

Րքշ խի

21108

Օ

ՈՅՀՇԵՅՃ,

Մ1Ե808, 19855ՈԲՇՇՇք1., 8., Չ11(010րոտ (16210քթ84-ԱքօԾՈՇ ԵԼ-:16104), Լ, մի

8.

Յե.

Լթօոշատոյւ

Փ.

2.

ԻԼ,

«ՅԼ.

Օ«աօՑել

8810քշփեքճր 195ծ.

ՃՅքեսօտ, 1913 (ոյ. ՃԱ).

180քԿՇԸԼՑՕ,

Րքտռաւո

1.

88710քօֆքճւ Ս.

«3:

ՇԸ, ոԽԱՀաճ,

ՅԱ

Ի. ում

Հ

Յե:

ՄԼ,

Ճ.

Շ6ՕրՕ,

ՂՆքօոշե

ԸՇտուձեշնը

Ճ., |Լ

է օ608

Փառօօօֆոտ,1-11 Շեն

Շան

ԻԼ, 13565-Պաոլո Փքոասո-

719808, 1998. ՂճՇօծք1., Շ1ՕՔԿՇՇԽՕՔ բքճնաճլրի տ (ԸՇճ. Շ11ԼՇԱ

Արուստք:84),1987, էջ

ՈԼ, ՄՎՇԱՒՇ Օօ ՎՅՇԼՑՃ

2Ք9-

910:

ք

ՎԸՇԼԵ

Ճքաճոօ162:, 5 3.ՂՐ5՛

1941.

Ղսքոծտ

Է.

Ճ.

16Շլօթոզ

ոքճթաօլը

ԹՈՇՆԸԵՅ,

մ|.,

1836.

Այստեղ ն այլուր դրականության ցանկում չեն բերվում Ֆերադուբնույթի ոուսական ն օտար Թյան մեջ ճիշատակվածբնեղճանուր աշխատ Թյունները: կրկնություններիցԽուսափելու Տամար՝ ոուսական ն օտաթ այն աշխատությունները, որոնք վերարերում են երկու կամ ավելի

Փօղեւտօք

Փբք3յճբ,

1931.

ԱՅ7716ք:տ

Պու,

Ձո

ե

86140

Առուն

ո

/Մ.,

Ձու Ըօե

ՎԱ7

Բ

մ.

է

ոճ»

ԵԽտ

թուլ ստօթելճ,Թո6:յ8ս,

Ճ116ո

Ֆիցոճելօտ

Տ.

Ո.

ո.

ԼԵԶՈՒՆԵՐՈՎ,

սոմ

մոտ ԹՒ.ԵԼԲու

մօ:

Տքոճճհ-

1928.

Պ.

Ճոտճոռ

8.»

մատշարոօ ֆողօշօօ,

ՓՅԻՒՖՋԵ`,, .մ1քջա64", 27 58. ֆրտօօօՓաւ ԽԼ., 1986.

114102 ԽոԵ՛ԽՏ

ՃՈՇԹՔՈՒ1Վ6ոՏ

Նօոմօո,

ԺԱՎՑԸ.

Ո. 8օղեռուՅ,

1:011416601

ՆՊ Տ.

Հ11Բո

Յա:արտ.

ՇԸ

Թ86ՈՇմրՇ

ՈՌԱՅ

.Շ10

135 ոօրոտ

ո,

Ց. 0ՏԱՐ

եղճ

Աք.

388616,

1955.

ՃՆ.

Վաօ)

ՇԸ.

ւ

էհճ

օո

06»ճյռքտճու

ՕոԱՋո սոմ

սք Լտո-

1945. էո

Լոմ

Ճձոճշլճու

նսոզօո,

1955.

Սատ10. ,1Խոտէ7105. ,7Շոոոճտլատ Եճոքծէսսու՞. 200--Մ4Խ:76165 ՏՇռհծոնօրո-0տտուտլնտ, ՔոսՇշիտտ|,

Ե1Ցօոտ

ճս

Ք6ՏէՔՎԵՇ7.

1955.

Առու:

հ, ՃՃԱՊ՛Շ,

հ.,

Խւլա1Շե

ՆԵՑ»

ՃԱ. 1866. Խճտոյստ

Ճսքջտեծ ԸՐոծուո

Տ. Ճ., ՃՇճօսոն 01 էհ: Օմատտտը,Եօօոտ, 1915.

ՅԱ

մլւ6

սոզ ՍՄոտքոնոջ

Թեյ.

11116ռ6ո

ծոլտշիծ"4ոՏ Շոտտոտնի, 01 Տճոխլտելոք Տտտեօաոտ

ՀԼՐլոսոջծո Աեծր 1-11, 1957 7 ճ5ջ: Ն հսրոճ11 Տշհօօ1 01 Տոտե 1875. Շ., հծճ ձլոմ"ճ Օոճոջոլոտ, Շհտրքացբել Է., ՛Րհօ ՆլոքատեՇ Տքօօսյճեօոտ01 էրոձստ, Շտ1Շսելո,1933. "հղիաոյել Շո Ե., Լիճ Քիլլօտօքհ՛ 01 Տոտո ոոը, Շտ1շսեեչ, 1930. օ1185ոէ մ. Պճոօո 1954. 18նո, Քճոլտ, ջոճտատայօո օ0150ռ Ք. էԼ, Լի. ՇՕ, 13, 1919. Ճոմյ0915ե ճոմ Ճոօտքյլտե Շ0օոէր046857, սղելստ 06.. Օբսոմշնք: մ67 տուճՇիլտեեճոխերտ010916,Մ /Ճատք., նօ1քՃ..

ՍՏԵ

Ղատեճն

018)095 1ոոտե105,

ՖԼճեօուտռհծո

սոձ

Ն61ք215.1922. ՏԷոէ

օո

Ճիճ1է

զ6-

ՕօտշիլՇին6

Տքոշշհճո

սոմ

ձ6-

ՄծԼծո,

719, 1879.

Է, զճրոօ սոմճ հծյյլՔուտելտեհծ ՏքոՇհեհճօոլծ, 86ոյլո, 1932. մ. 116 քյոենօոյտօհծ Խււեսոք, 1952. Տքոճշհքեհլյօտօքեյծ, 1952. Ի. 158եօ0118 ՏՄոնՀծ1. Նսօոճտծ քօտեսուծ.

թդհլյոտողռ

Ս6ստօիհ16

0ՅՏ8ոս

8ս6մոծտեն,

ձքքօօուստ 0156016, ծտ581 տՏսր Ւհլտէ0186 մ65 էհճ01165 տճելԸ8165 մճոտ 1'ճոէլզս1էծ,Քոո15, 1854. 8., Տեսմ165 օո Քճոլոտ Օճտոջը, ՃոոՑե6ոմտյո, 1936. Իճմմճջօո

ի5Ջ6`ը

Ք.,

Իրւոխճ

0.

սով

Քոլ

մ. Օ.. ՔԲօ1Է1076 դոմզ եհճ

ԻՐՑՃ26Իէ

մ6ը ծճլոհճնոլտշճիճո ԹԱ-Շճոռչեն

3--ՅԼ

Ք.

1ոոքճքծ

Օ11 Ղօտեուտճու,Նօոզօո,

մճքոծտ Տե

1919.

Ճսջստեո, ՏՏԵԼ,

Ղհ., Օողճճշիյտեծ Սծճուծւ, Նօ1քշք, 1896. 0., շար Պ/ԱրԱ1եսոք65 ջոճոոճելտեիճոՃՐԵ6Լ6ո ՃմՄԼԱ, 8, 1909.

ճԿռքղշ Կօէեշ

սոզ

1902. ԼճյյՇօ0քոձքիլծ, Տէւճտտեսքք,

2ո016Ե16511 Տ.

Օճտճիլոինճ

Քոռւո-

ԱԼ 1931,

ՄՃԻՐՕՏ,ՃՃՏԳ՝ՊՄ,

ն161

18ելու, հժոաստց66ե6ո«օո ԷԼ Ճօ11, 1850.--1880. 1933. Խ. Թյմօոտ Ճոէ7105, Տէսենջճրն, տօ հստտու Մ, 6 օղօ1Ո6 6է ՈՅՃԷԱՒՑ ՀԼ ՛Ր6-Է6Ղելստ ՄՃՐԸ» Ոոօուտ

Շոգոզո

Աճոր

զամ ՏՔոտճոլն, 1ոտսյտ

Ժոոճէ

Ք.

Տծոյ1165

6է

(ն1))6), 6.

1888.

ԷՈտեց16

մ6 1ո

165 քժօ0լ6ծո( քհլ1օտօքի16, Հ

ձԸօ165,Կ1Լ 64., Քոուտ (նթվագիր): էջ 243--332: Ը., Բույց1057 տոմ Ճոճտճու Շհյլոտ, Օ510, 1926. ԵՅ1276ո Ղ6ՃԷՏ, ԽՃ. ՃՈԱԼ-ՃՐ՛., 1916--1:. Նգդոջմօծրո Տ., ձտտ/յոս Օրա ոճ 16241 Վ.Տ ոտ մ6ո Լ. նՆտոջծ Տտեճտ Տուր» 4.ք0110ո105278250105,Օճծենոժծ):. 6է 165

1852.

Նօե»

815 Տքոոճնքույօտօքն,ԵՅմ6րեօոո, 1919. Ճյեո, Տքոռշհքումօտօքհյթ6 մճոքճտեգն ճո ձծտ ՏԵՐՇԼ ԱԵ6բ Ճոմյօք16 Ասմ Ճոժոզ/տճ 46: Տքոճշհծ, 1-1. 8օռո, 1838--41. ճատե1 ՆՄ., Ղիճ Օոջյո ձոմ Օրօանն օէ Եեօ Տ Նջ16, նօոզօտ

1Լ,

Է)ոեօ

եՆօոտօշհ ոո

Լ.

էօ81 1907.

հէօեե6

էԼ

1.

ԾՈՐՅ6Ի6Տ1Տ.

Է1ոյլ6

Քճբքտոծո,

օո

06 Պ6եօոստ

Քո,

իՐնՂ165

ՂՈՅ166811 40 Խհճոստ.,

իճ 6. Օ210ոմ, 1946.

իրարո67 Աճ Ֆր

ուլ

3. 6.

Լ

Շ6տճիլՇհն,

Վ6բ

18947.

ՖօԵւոտ

1Լ.

Ի.

ոնն

ձոմ

Վոժճան

ՅԱՇԱՐ

ՖՔռսի7-ՈՂՏ5072, 1,

8,

Նսոզտ

Տեճլուհո) սոմ ՏերՀԱՏՏ

ԷԵոթճոտօո Մոյմճ:5..

ճվլի

Լ

օո16Շիլտնհծո հխե7տ0109168. Նծ)ք216.

4164146541

ՇաճուոճելՇո1

ԽՏԼԵՐՇՈՇՇ

էս

81006:ո

Իոոյու

ճոճ

ոզտո

ձՃրտանի, ՀԻ, 21. 7

՛Միճօո7

1ո

Խարժքճ

ԽԱ:ԱՏԱՏԱՇՌօճէրԼոծ. Նժոձօռո

1951.

ՏԼ1614

Ցքոձճիլ6իշ6

«հոմլճոմլՏօիտո

Օ., Օ6ՔՏՇի1Շհնճ մ6- Նե ԽՆ, ՔԽեոցէօ91068,Խե.

Խ., 261265եՓօ1ո

Տեսվլտտ" Ընտք. 9

151--198, ԸծեՍոջծո, 1938. 1ռ Ճծճոձ)ուվ:, 1-1, 161թշ9. 1927.

Տ.

Խ6176ոտե611 1817.

,0166Է

Օաոտոճւ.

օէ

Թ65Էնոմսոք մ67

ՎՇՃԳ՛.

ՏԱՑ.

1910.

Թճջոռոքտ

Թ16

Խ.,

ԹթԹօհյճոշ

ՄՈնօԻՏաՇհսոջ։ոԱր Տքոոշհեի6սոլ6 465 ԽԼՅԵԲ» 1952. (Տ16), 5էԱմլտ 1ոքոլուտ Քօտճոսթնտ 6ե՛ու0109 115.Լ,

1ը

Շոու

Օ6ՈճՐՈՒ

192Է.

8.

մ6Բ Տքլոշիոտտտոտճիմքե ԵԵՒ մճո ք., ՇճչՇիլտշիեճ Պծոճոո, Թ6ո1, 1863, 11 Ճստջ.. 1890-- 91.

ՕոԼԸՇԱԸ:

0. Ճիլոզտճիճ Տրճեսլաօ016դ մ96Է մ16 ՏթւճՇետսոմ Լիր ՖրսնՑ. 99--151. ճելՇ, ԼՃՃՃԼ ՂՆՈԼ6Ո16106 մ65 Ճք10ո1ւ5 «1... Թ6լրձոճ շստր ԽոՆ։Շ սոՂ ԽՐԷՆԱՅ-ՒԱՌՋ 11860108, Նճ1ը21թ,1938. Կ Մմ., ՃԴնոճյտշհճ

ժՏՈՍՈՃՒԼ, Ն 1896.

ՀՄՏՇԱՑԻՈՏՔ61

ԽՄ Ճո 1ղ ծիծ օէ 1ոմուռ Տեսմտ ՔեհօոճեՇ Օհտուձէծոտ Տ, ՇՎԱ 16,

Շոու

ՊՄ6Ե6-

Օ.

ճՅՅոՏ.

Ծ16 Լլծտրոեսը

ՊՈՂ1ՅՆոօ:1ե2710116ոձսոէէ

տտողտ

Ք.,

ՊծԼՐՈմն

ձ., ք

Ս6

մ67

Թռծտէօոծի սոմ Մ.

ԽՄ. Դ»թեռեն

ԽԱԳ

ԱՑ6Ա

"ո

ԿՀ։ԺՈՒՏ Վճ:

Խո.

Ճտ5716Շէ.Նճէքո12. Լ907.

119119

18Ե6ո156իտո

8611,

1919.

ԻՃՑէԼՇ18.

Յո

1864.

Ճեհն, ոտելեճը,

ԵՒԿՐՈԲԴ ԵՆԹԱՇՐՋԱՆ

(Միջինդաւե՞)

ԱՊՐԻՈՐԻՍՏԱԿԱՆ

ՆԵՐԱԾԱԿԱՆ

ԴՈԳՄԱՏԻՉՄ

ՏԵՂԵԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Լեզվաբանական ազդեցության սաճմանափակ ոլոբտների

նե պայմաննեոը.-- Այս, ենթաշրջանն գոյացմաննախադոյալնեոր

ընդգրկում է նի ման

ճետ.

ն

քայման

շուրջ

մեկ Հազարամյակ՝

Մ դ.

վերջերից մինչն

ղ.

Արեմտյանեվրողայում ֆեոդալիզմի վարգացումը կաղ«բարբարոս»-նվաճողների տոշմատիրական Հետ:

կարդի

քայ-

Արեմտաեվրուական

ֆեոդալական միջնադարի դասոսկան բնութագիրը տվել է էնդելոր. «Միջնադարը ղզարդացավմիանդամայն պրիմիտիվ վիճակից,--դրել է նայ--նա սրբեց երկրի երեշից անտիկ քաղաքակրթությունը, անտիկ փիլիսուիայությունը, քաղզաքականությունն իրավաբանությունը ն ամեն ինչ նորից ու

խարճից, քրիստոնեությունն էր ն մի քանի կիսավեր, իրենը 4Ճին կուլտուրան կորցրած քաղարներ: Սրա Հետնանքը եղավ այն, որ, ինչպես պատաճում է զարգացման վաղ շրջաններում, մտավոր

ղարդացման մենաչնորճն անցավ ճոդնորականության ձեռքը, ն կրթությունն ռոտացավ գերազանցապես աստվածաբանական բնույթ: ինչպես քաղաքականությունն իրավաբանությունը, այնպես էլ մնացած բոլոր դիւոությունները Ճոգեորականությանձեոու

քին վերածվեցինատովածալանության Պաս ուրուկ Ճյուղերի, ն սկզբունքները, որոնք իշխում էին նրանց մեջ դրվեցին այն բոլոր աստվածաբանության մեջ: եկեղեցական դոգմաները մփիաժամանակ քաղաքական աքռիոմաներ էին, իսկ աստվածաշնչի տեքոտոր բոլոր տեղերում օրենքի ուժ ուներ. նույնիսկ այն ժամանակ, երբ

իրավաբանությունը առաջացավ իրավաբանական ճատուկ դաս, երկար ժամանակ մնաց աստվածարանության ճսկողության ւուսկ: միաճեծան իշխանությունը մտավոր այս մատվածաբանություն դործունեության լալոր բնադգավառներուիայն բանի անճրաժեշտ շինտնանքն էր, որ եկեղեցին ճանդիսանում էր ֆեոդալական կարգերի ամենաբարձրըընդճանրացումը ն սրբագործումը»ն ճետ կապված ճարաբերությունների բնույթի Ֆեողոլլական բնատնատեսությունը, փոխանակային Ճճարաբերություններիանլարգացածությունը, ֆեոդալական :մասնատվածությունը ճիմք են տալիս աշխ տրճագրական ոլորտների դոյությոն սաճմանակիուկ Համար: Քննարկվող ժամանակաշրջանում տարբեր երկրեերի, այլն աշխարճագրական տարբեր շրջանների կուլտուրական ճաղորդակցության ճամար դեր են խաղում երկու կարգի դործոններ՝ քաղաքական նվաճումները ն կրոնական ազդեցության տարածումը. ն առհարական չարարբերությունորոշ նշանակություն են ունենում ները: 1եղվաբանականառումով կարելի է տարբերել ճետնյալաղ5) Հունա-բյուղանդուդեցության ոլորտները 1) լատինական, 4) Հնդկական հ 5) չինական: Լատքնական կան, 3) արաբական, պայմանավորված էր գերաազդեցության ոլորտի գոյությունը զանցապես կաթոլիկ եկեղեցու տիրասլետությամր, որի ճամար լատիներենը ծիսակատարությունների սպաշտոնականլեզուն էր: Հունա-բյուղանդականազդեցության ոլորտի դոյությունը պայմանավորված էր մասամբ քաղաքական ե կուլտուրական շփմամբ, մասամբ պատմական տրադիցիաներով (ճելլենիզմի ոլորտում ընդգրկված երկրների կուլտուրայի Ճնտագա որոշ ժառանգորդական փոխանցմամբ), մասամբ էլ քրիստոնեական եկեղեցու ավելի լայն տիրապետության Ճասնելո: ազդեցությամբ ձգում աւիբ: Արարական ազդեցության ոլորտի գոյությունը պայմանավորված էր քաղաքական կրոնական դործոններով, ճետաու

ու

բ.

/1ձշքաշ

Ք

Փ.

ՋՈՐՇՅՎԵՇ,

ԸՕՎՔՒԱՇԵՈՑ,6. ՄԱՆ էջ

158:

կուլտուրական շփմամբ. իալամի (մաճմեղականուտարածումը քազաքական նվաճուիների ճանապարտճով նալաստում է արարական լեզվաբանական ոլորտի ստեղծմանը: Հնդկական ն չինական ազդեցության ոլորտների ուտեղծումր սղայմանավորված ձր կրոնական ն կուլտուրական գործոններով. "ընդեկները ն չինացիները կուլտուրապես բարձր էին կանգնած շրջակա ժողովուրդներից: նրունը ազդեցության տարածմանը նսլաու նն նան ն բուղղճայականության Չինաստ Հնդկաստանից նեց՝ կոնֆուցիականության տարածումը (դաոռսակունությունը Չինառտանու: ն ըրաճմինականությունը մնացին Հնդկաստանում դալում

նան

թյան)

ու:

-

փաստորեն որոլես ներքին

կրոններ):Ճիշտ

է,

աղդեցության այս ոլորտների գոյացման պրոցեսը վաղուց էր սկավել, բայց այս շրջանում ալդպիսի սոսիանավակ ուոոտների վոլությունո ակբնՃուտ փաստ է դառնում,

Սրանցից սկզբնամվլես փոքր-ինչ

անջատ Լին կանզնուծ շրեաները, որոնք կորցնելով իրենը լեզուն, ճին դրավոր Ճճուշարձանների լեղվական առանձնաձճոաւոկությունների ճիշտ փոխանցման ճամար ստիսւլված էին գործածության մեջ դնել ձայնավորների, այլն չեշոման ն ինտոնացիայի ճատուկ նշաններ: Դեռնո 11 դարից սկսած ն Հատկապես 1--ՃԻ դդ. տեքատերի վրա կատարվում էր այդպիսի ըանասիրսական աշխատանք, սաճմանվում էին ուղղադգրական-կեոադրական ն ճիշտ ընթերցանության նորն մաներ. այսպես կոչված, կետադիրների (ոլունկտատորների) են ճին մասսորեւոների գործունեության ճետնանքով ստեղզծվուս ճրեաների ճամար միասնական կտակարանի ն թաղլմուդի՝ բոլոր տեքուռեր:Սակոյն Ճրեական քերականների սխատեատիկ աշ-

խատանքը պարտական է արարական ազդեցությանը: այսոլիսի Ազդեցության

ստճմանավփակ ոլորտների մասին

խոոսելիս՝չպետք է կարծել, թե դրանց միջն կապերն ընդճանրաոլես բացակույում էին. խոսքը տնական կառլերի բացակայության տասին էւ. Այլուպես շվփումն փոխազդեցությունները որոշ դեր ու

էին խաղում

ն

շրջանում:

այս

Լատինական

ճունա-բյուլանդական ազդեցության առանձին ոլորտների առաջ դալը ճեւտնանք էր Հռոմեական կայսրու395 թյան մասնատման: թ. Հռոմեական կայսրությունը բաժանն վու է արաիոտյան արնելյան կայսրությունների: 476 թ. արեմրոէ, իսկ արնելյանը յան (ճռոմնական)կայսրությունն Օ0 ընկնում ն

դոմքիսդորեմոքլ վլղծոջոիտոտ ւժմե ղաոհամմո ղոիսզղստովմժ դ մլոսջտմտտ ղակիազղոատովմձ չմմորտչ ղորջնզտո «ողխոհր ղդոմքիսդակամե ս վմզմե վմզդեւտսիոնսք ժմզմմատտ յոսնտո| մ մղեն վառեն մբոսջոմոտ վմզդժդյարուս ղոնոդոն դոկոաղոմը չտմի վղոկողախ -ոջ ղ վղտկաղվԼ մղոէքրանդենո դոկուդումուխեղ1 ղակոկեղչ է յոատոտող (ճվմոն լլ րբորսդվճմզի յոսմովղահուց ղ մոսդոտոտդվը ) ամի ղարիսղոմտիեզի դոկ մրոսաջոմուտ ղդոմցիսղոկամաչննույ ձամսա -տմատմտ ղզ յոսցմսաե ղահկիսնցնետ մմզդկվեղչ իսժղողատղչ վմղդրոսջոխղ ղատկամոմդ չեղ ղմ ջոինողջղոստ ողոուկաջ մմզդտժսյս ղդակիսնցնետ ղակտղր դ դոկոկնդչ -մոճոամ

ող

չղմա զ մղոանքիսմվոտղյուռոյս վմղղդոսեղ) դոկաժտանի 1 յոսիոկո տմի վղակոխսմից 1 յոսննտ մղալքիաի -ուիսովեիի ղակումմոմտ :մղանքիսնդնետոմղ բոսիկմոլրղղ ի ղժղվ յոսմոնհոտղչ ճոմի վղակտամտմո իսմզնետ ողոողմեկո «մղայք Հաղաոժտինցգ| լույլոմսոտ :ոմի վմղզղեւիաիսնսթտկոձմծ

'ողոոր

յոսնետ

ղղ

ժղզմվ ղմզղմոմո

չմղյամքիսղամտիեցզ| մումանոտզչ

դոկովնեղչղաղ րոաղեսքիր դակիասնգնետ ամս :մրտիքիսնմաղձվը ղակոմսոտ րակ մոմաձվրղտ տմի վղակամամտ լ լոսնետ մղոէլ| վնսմոն ղխոաւհսղոկաղոմ Հաղամոխնդ1 նանան չմղորնոյսե ԱՉ ղզ -ոխեզ) ղոկաոմատմոա լոստոտող մմղզղրաջտիղ ղոկողոմոիելզ| յոսիք նո նղամս ՛տղչ վմզղդմկազվոմոյս դակոնղանախողաչ դոկուրստիսկ վլղզիտրոսդն ղղզ գր ղորփէ ղվմզղ "վմղզղեփսիսնաթ -Մոմտ մմզղրոստիղ ղակոմաոմտ -մղյաիքիսնզննատդվաի վմղզղտմա1 մ) նզքոս վլղիտ Խ դակաոմոմտդ դոկոնղդտեւաքմղատ «

-ս

«(բսննկուժզք ղոհղզմ -վն մբոֆՓվոոո| վլոիսնմոլ)իսժդաղողտ վմզղիոսջոիխղվմզղմոմո վմզդտմամաս դրատոոր վմզղժմղոիաձմո նովկաոնոո| մրտոոր մզ ղ ղզակոնդանամ-ող դոնքիսճղնետղոկոժումո տոմմոնոտղտ Համս ղդիղմմղող Հաչ լյոսղտր 3) ձղի դործ դոխռսմիղ դումղմը պլոկոր չմլոսնառասվղզմզղվտա լոսղստն | նատզոտմվտ դ մոմողոջվտոտ ղմզղրւսջտիղ վլուրստիսկ ղոկ «ղղ լոսինոսսի ղրոսովավյողջ ղուկոատովղվիզչ ղաւմտոստիսկ ղոկոնդուն

-ողյստ մոսմոխսմից ղոքտյոմըչմ դլոսնահմուն

տնուոզչ

յս

վլուհստհսկ

ՀԴոէչլվր եզքա վփղպիողմզղավնվնամտ ղոկուսստիսկ դոկող Հաչ Մոխամիղ ղոախոլողմըդաքքիսմզմմոտ վ րսմովնդան ումը լոսկաղյամոծ «(զովնղոնսհյ )

"Ք

Բճշթլ

պմդվր մղոալքիսմոնմվ 7

անձրաժեշտությունը ճիմք են տալիս ժի շարք ժոդովուրդների դրերի դիականության սկզբնավորման ճամար: ու

Հունական ազդեցության ոլորտի

ժողովուրդների մոտ Ա դ. վերջում հ 711 դ. սկզբում մոցվում է ղտոակոան այբուբենը, որը ճետադայում օգտագործվում է նուբիացիների կողմից: 17 դ. վերջերին Մեսրոպ Մաշտոցի կողմից ստեղծվում է Հայկական այբուբենը. փոքր-ինչ ուշ ստեղծվում են վրացական ն աղվանականայբուբենները: 17 դ. ճանդես են դալիս սլավոնական գրերը: ազդեցության ոլորտի ժողովուրդներից գոթերի Լատինական մուռ 17 դ. թարգմանվում է աստվածաշունչը լատինական այր'ուբենի տարատեսակով՝ դոթական այբուբենով:Լատինականայլրբուբենի Հիման վրա (այս կում այն մասնակի փուխիոխությամբ) դրավոր ճիշատակարաններ են սանեղծվու: ՍԱ դարից տանդլո-սաքսոն-

ն դորից՝ ֆրանսվխադինների, իռլանդացիների դերմունացիների, ն ՄՄ ների, ոլբովանդարից՝իտալացիների ալովենների, ղդարից՝

սալցիների

ն

նորվեգացիների,

ՃԱ

դարից՝ իսոլանացիների,

տուդալացիների կատալոնացիների, հ

դանիացիների ն չեխերի, դարների մոտ ն այլն:

Ճ1Մ

դարից՝լեճՔրի,

պոր-

դարից՝ շվեղների,

խորվաթների,

ճուն-

դրվում է արաբական առաջին դիրթը՝ղուռանը: Նւսխախոլամականշրջանում դոյություն ունեին սինայական ն աղա՝ կարմատական այբուբենները, որոնց Ճաջորդու) է կուֆայականը մատից Ճետո),դառնալովղուռունի՝ իսլամի սրբա(Մուճամմեղի պան գրքի սլարտադիր այբուբենը: Արաբական այբուբենի վող տեսակները ծագել էին արամեական այրուբենի մի տարատեսակը նաբատեական յսյբուբենից: Ասորական:արաժեաձանդիսացող կան գրերը գոյություն ունեին սե թվագրության սկզբներից ե,

դ.

վերջ ի վերջո, սկիղբ էին առնում փյունիկյան դրեռոից։Արարական գիրը տարածվում է Առաջավոր Ասիայում ն ճարավային Աֆրիկայում:Այն տեղերում, որտեղ կային տեղական գրեր (եգիպտոս, Պարսկաստուն, Ասորիք),դրանք աստիճանաբար փոխարինվում էն արաբականով: Ասորական գիրը նա լալն տարածում է նում. նրանից են սկիզբըառնում մանիքեական, սոգդղական (11 դ), ույղուրական գրերը: ստա-

Հնդկական «Հնագույն դրավոր Ճուշարձանը մ.Թ.ա.253 թվից է: Հնդկական դրերը դո յություն ունեին մի շարք տեսակներով. դնանադարին («ճնդկական» կամ «սանսկրիտական» ւեսուկը)

դարում է ծագել, Բուդղճայականության ն Հնդկական կովմոուրական աղդեցության տարածման «ետ միասին «նգկական դրերի ղզանալան տարասոնսակներեն երնեանգալիս ե այլ ժողովուրդների մուռ, որոնցից առաջին ճերթին ճիշատակելի են ճեւտագայում անձճետացած4ճնդեվրողլականժողովուրդները թոխարները (Ժուրքեստանում), սակերը (իրանական ժողովուրդ Խուռանի եկած նեպալական տարատեսակը երկրամասում): 71 դ. հրեան

կենտրոնական Ասիայի երկրներից փոխանցվում Լ Տեբեթ (առաջին Ճուշյարձանն այս գրով 525 թվից է), այլատեղից ել, որոշ փո փոխություններով, մի քանի այլ ժողովուրդների, օրինակ՝Քաշմիրի ողիթի

ցեղին, ննարներին:

Հնդկական գրերի տարբեր տեսակները տարածվում են 31 դարից Կափրոջայում(թմերների մոտ), 111 դարից՝ Բիրմայում (այստեղից էլ ՀՎԱ դ` չաների մուտ), ՄԱԼ դարից՝ Սիատում ն այլն: Հնդկական այբուբենից էին օշդտվում չամերը Աննամում, Ցեյլոնի բնակիչները, որոնց մոտ բուդդճայականությունը մուոք էր գործել դեռ 242 թ. մ. թ. ա., Սումատրայում ն այլն: Դրավիդյան ցեղերի դիրն գրականությունը հս զարգացել են ճնդկական ազդեցության տակ: Մեփական այբուբենի ստեղծման փորձ կաայն ներդրվում է միայն տարում հն թամիլները 17 դ., բայց 77111 դ. Չինական ոաղղեցունյան երկրներից է նորնան. երկու երկըըների միջն սիստեմատիկ կապեր են ստեղծվում 1/ դարից, երբ կորեսցիները բուղդճայականություն են ընղունում. այո շրջանուի կամոցվում են ն չինական գիրն լեղուն, իսկ Ճետագդայում են ն լարեւսիոխության ճարմարեցման մի շարք փորձեր: տարվում Ժառլոնացիներըչինացիների ճետ կապեր ունեին դեռ Մ դարից (Ւ. ք. ա.). չինական դիրն լեղուն այստեղ նս մեծ ազդեցություն ու

ու

ու

ձեռք բերում, թեն ավելի ուշ արվոսի են դրի փոփոխության սեփական դրեր ատելղծելու փորձեր: Աննամր նույնոլես ընդդրըկվում է չինական սղվղեցությանշրջանակներում. աննամփց իք սկղբում դրում էին չինարեն, ապա սկսում են դրել իրենց յեղվով՝ շարունակելով օգտվել չինական գրերից: Չինական աղդեցությունը ժողովուրդների վրաս րածվում է ն մի շարք այլ մանը ցեղերի

են

տա-

ու

Լեզվաբանականուսմունքնեբի զաբգացման էտապնեոը.-Հմմտ.

Թարգմ.2.

վ.

Ոօա:աօ01ատ,

կոուկոտկա, Գրի

Քոր

ւՇ

ՈրՀԵԽ`Ց,

ղարգացումը,

ԻԼ,

է95Ո, է9

Երնան,1953 ):

(ճայ

Այս հնթաշրջանն ընդգրկում է լեզվաբանական ուամժունքների զարդուցման 2 էատասլ,որոնց սառմանը կարոլ աասոլես21 դարը:

Արեժոյան

առաջին եվրոպայում

ֆեսդալական միջնադարի

Լ ծառուլնլ

իոտուվո-

էտառը «ճամընկնում է վաղ

ընութադղրվում է ցածր արտագյուղի միջն աշխատանքի բադրողականությամբ քաղաքի ժանման այս էտապում միակ ուսուցվող է բացակայությամբ. ուսումնասիրվող լեզուն լատիներենն է, իսկ լեզվարանական միտոչավով մխոյն ջը բացաճայտ անկում է ասլրում՝սաառմանսոխակ օդատվելովուշ շրջանի լատինական քերականության տրադիցիաֆեռղալիվմի էռղոխան է, որ նհրից: Երկրորդ էտասլը վպվարդացած բնութագրվում ։ արտադրողականության մակարդակի բարձրացմամբ ն աշխատանքի բաժանմամբ. սխոլաստիկայի տիրաէ: երնան սղեւտությանշրջանն Այս շրջանում են գալիս ն խոսակն

ճետ,

որ

ու

սա

ցակուն լեզուների ուսումնասիրության իորձեր, լեզվաբանական միտքը որոշ վերելք է արում: լում արդեն ԱրհփոյանԵվրուլա 11 դարից երնհանէ դալիս սխոլաստիկան, որը փիլիսուրայությունը ղուդակցում էր առտվածաբանության ճետ, փորձում փիլիսուիատրամաբանության ճիման վրա, ճիմնավորել յորեն, Արիստոտելի քրիստոնեական դողմաները. իշհսող մեթքոդը գեդուկցիան էր:

Հունականազդեցության շրջանում նս առաջին էտապը ւի ընկնում է վաղ, երկրորդը՝ զարգացած ֆեոդալիզմի ճետ, թեն լեզվաբանական առումով Բյուղանդիայում այս երկու էտապները խատորենչեն

Ւ դարի սաճմանազատված: Հայաստանում

վերելթից անկում քերականության նկատմամբ ճետաքրքրության որոշ է նկառովում. 11 դարից սկսվում է նոր աշխուժացում, ուղղադգրամեծ ճոսանք, խուտկկան-քերականական աշխատությունների ցական լեզվի նկատմամբ «ետոաւքբքրությույ: Ասորիքում առաջին էւոալում իշխում է Ճճունական, երկրորդում`արաբական աղդեցությունը: ճետո

Արաբական ազդեցության ոլորտում առաջին էտապը

արարբ-

ների քաղաքական ճղորության շրջանն է. երկրորդ էտասղում քալուքական ազդեցությունն անցնում է թյուրքերին, որոնք տիրասլե-

սություն են ճատ ատում նու (եղՀյուսիսային Հնդկասուսնում: Արնեմտյան վաբանական առուփով առաչին էտապը, ակառակ նվրուղլայի, արաբական լեզվաբանության ծաղկման շրջանն է. երկրորդ էտառլում այն ավելի քիչ ինքնուրույնություն ունի:

Օիլ մս -վՓ ղդ դոկաղտոտտմով-կվտկոնվն: րրաղոձճմձոքղըոո Դղոռ չմմզնմոչ ղոակիսնկուղստ վիեզ) ղոկոմե մող ղվչ1 փեղմոցղ վմզդղառմմոմ ղոէքիսմզմոմոչոխսի վիեզ| ղուկումե վլրսղձ վմզղատմմում ղտկքիսնկանցն վմզդոսեղմ իսկղն ւմղաքքիսդուգ իողջ ղվիողբքնուո ովնոն. -ոխեզ|ղոկորտոխտաղմ-ղոկոկվոզղգե վրեվճվատռտնաովո դումքիսղումացախիտ

1 ողնեղոչ (ջ

3 բոսմկ

յս

"մժվղկ

ոս

ս

ս

(բ մրեվնվտոռվաոո. մղաքիսդոմտիեզ1 ղոկոաքովիաովիիի

լ դմցմոժ ղվճոստ մղմանը վլիտեն:լոսղո ոսջմոն 1 դոամքիսնցնետ Համվոտղիոսուս վմզղւաեզմ ղականկտուո| կով ոոմի վմզղյոսվոխղ, 7 յոսիղվչ մղւամքազ ղոքքիոսմվոտղրառս վմզդսեղ1 ղակոոոն

-ոմոինգ| ղոկտվեսմամվֆ(2 "քրսդմ կվաոտմվոովո ղ ղակոնզնցկից մղոամքիսղումտիեզ վղս մրտոտր ջզի ղակաողոոտտմոցկվավյուն -մն 22 մոսմստոմ ճոմի վլոսղմ վմզդժղւա ոա ղոկողոմտիխեզ1 յոսդն ղղ ղժվղկ ճղցմվ դովվոոտ նառվո- ղդոամքիսդամոցուխտող ւմզղդանքիսվսիսի վկաողոտր ղովը ղլ լրոսխմոտտկ «լոսիմզմ դզ4 մզղդավքիսմող մսղմոկ ղվջղատստղվլաոժղոամեկո«1 վմ վզի մա 1 զրո դղոամքիամզմմոտ ղղսմքիսդիատսղժղվ յոսխսփ ոլո ռոզչ վմզովտ սս վքրրաղմվղոձգմձոլվղղնմսոիող ղզ լոսղկղմրոչ իսմզջե ղակողիվչ մմզխւմտ ղլխսղմ վժղատտոետ ղակողում յս

սս

-ոխնզ|---մսղզովտ

մս

գտկտգոմտիեզը գմիսզմ վյգտտոտղպծո

ուի" :մ նիտ -ոտլ նմամկմզ ովիանհր դողմզ րոնք մղոսմքիսդրսմտաղմղվ րոամղմ վ. ոզնդոչ դամք ղաքիսդամոխեզէ ղզակաղվք «Հատոր րոջ զ ղակ բոսղածմճ ղվճոստ մղոամքիսղամտիխեզմ Հաղրամաղժղվ ղմա -ողախուքչմզջմսաի ղորստմվկ վնսիզբ ղաոկոտորգզրոջչ-որտոտխ տսետտղչ ձատ զոկուովետսատմմոմ մզղ կովդիսդ ղ մզղաղակքիս -Ժղոտողքոտ Հվիտիրտ ովնոհ դժ ոզնղոչ լոսխոտտց նմամկմղ մս 1 րյսոոտյ սկ ՛դիովր ի վդտովիղ :րոսմուտ 3 րյսնտեմտե վնե -մզ մժղոտտաողվոո դաոկողամտիխեզ| (ղոխամիզ ղոքտրդմը վղոճմճ. մվվմզ ֆունյոնմուն վլղիո մ. "րոսդոտոթգվը

նո

դաժ "մզ

չմավմկոդտո վ լյրսղստն զռնհզ| նսիմվոտղ "մղոաէքիսղիսմւղժդվ -լյուուս կովր ստղջ (ն յւ) ճվիոմնդոձուրը» յոսղոահսը 1 վելիտ ղ վիտ լյոսխոտի նմամյմզ «մզդղսքքիսղովամ -զժ պ մզղդամասամ վմզղոսեց) դաոկակեդչդվճվր դզ լոսիմե խոտ ովուհ լ ողզնղոչ մղսնք -ոտրվ ղոկակով ւմղոլքի սմեոդոմուսոմ վմզղեմսոտղ 41 յոսիկաղամ Հաղումողկգիվմղդղանքիոտոո|նո դուկունեդշ դոմցիսդոմոախեղ) Հոծ

լրոսխուտց դվճասո

ող

զր

լոլոգիական լեզվաբանությունը դնում են ձեռք-ձեռքի տված՝ իբրն փեկ ամբողջություն: լեզվաբանական դիսցիղԼեզվաբանության բաժինների «ճարցում գոլություն ունի մոտավոլինների սփփոխճարաբերության բառլես նույն վիճակը, ինչ նախորդ շրջանում: նշելի է միայն, որ քերականության ծավալը զգալի չասիով նեղացել է. նրանից դուրս է եկել «էքսեգետիկական» մասը, ն ժնացել առեխնիկականը», այն է՝ լեզվական գիտելիջների շրջանակը: Բառարանագրությանմեջ նկատելի է նոր Ճոսանք: երնան եկած ղանաղան գլոսարիաներուի Հին գրավոր լեզուների անծանոթ բառերը բացատրվում են կենդանի խոսակցական լեղունեհրով. սրանք երկլեզվյան բառարանների նախատիպերն են: Բնդճանուր աոմաոիբ բառարանադրությունն այո շրջանում նախորդ շրջանից ավելի լայն քայլեր է նում ն ավելի մեծ նշանակություն ձեռք բերում. կարելի է առել, որ բառարանագրությունը իսկական իմաստով այս շրջանում է Հուռնղծվումի: ու

ա-

Լ. 1.

ԷէԱՏԻՆԱԿԱՆ ԱԶԴԵՑՈՒԹՅԱՆ

ՈԼՈՐՏ

ԴԻԴԱԿՏԻԿ-ՖԻԼՈԼՈԺԻԱԿԱՆ ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

միջնադարյան վրուղայլում Լեզվիուսուցումը.--Վաղ

ուսում-

նապիրվող ուսուցվող միակ լեզուն լատիներենն էր: նույնիսկ Ճճունարենըդուրս էր մղվել ուսուցումից ն դադարել ուսումնասիրության առարկա լինելուց: Քրիստոնեական եկեղեցին, իր ձեռքն առնելով կրթության մենաշնորճը, անտիկ աշխարճի դիտության նվաճումները սլատպանում է միայն այն չափով, որ չասիով դրանք անճրաժեշտ էին եկեղեցու առօրյա ռրակտիկայում: Անտիկաշիսորճից առնված գիտելիքների մինիմումը ճանդում էր «լոք ազատ արվեստներին» (տօքեատ81:6Տ 1Եծոոյ6Տ), որոնց ամվխուխուժըդեռես Մ դարում տվել է Մարցիանոս կասվելլան։ Դրանք էին քերականությունը, Ճարտասանությունը, դիալեկտիկան, երկրաչափությունը, թվաբանությունը, աստղաբաշխությունը նհ հրաժշտությունը: 11 դ. այդ «ճարվնստները»բաժանվում են Հխմբի. տոռաջիներեքը կազմում էին ռորիվիումը», մնացած չորար՝ «քվադրիվումը»: Շուրջ մեկ ճազարամյակ այս գիտելիքները վոտզմում էին միչնադարյլան կրթության 4իմքր: ն

ինչսլեստեսնում

ենք, միջնադարյան կրթության սիստեմում քերականուկարնոր տեղ էին լչունում լեզվական դիտելիքները՝ ն թյունը ճարտասանությունը: Սակայն այդ դիսցիպլինները անիկ աշխարճի նվաճումների վրա "ամարյա ոչինչ չեն ավելոցնուի: Հետադայում ծայր առած սխոլաստիկանէ ավելի դոգԴ ււոիկ բնուլթ է ճաղորդուէ այդ դիտելիքներին՝ վերածելով դրանք. կենդանությունից զուրկ կանոնների ժողովածուների, որոնց մեջ բովանդակությունը վոճ էր բերվում ձենին: գիտելիքներին սկզբում գեվեզվաբանական-քերականական դործնական նպատակներ էին ճատկացվում, լազանցապես ղուո ինչոլես երեում է, օրինակ, Մարցիանոս նասլելլայի ն իսիդորոս Մնիլլացու(ժուռ. 560--636) սաճմանումներից (ճմ մտ. վերջինիո գրքով» աշլխասսոությունը). քերականու«Ստուդաբանություններ թյունը ճամարվում էր ուղիղ խոսելու Ո գրելու արվեստ (815 ԼԲԸ)Շ ԱԼԸԲոմլ ՇԼ Տշղւեճոձ1)։ մեղուն դիտվում էր որպես վարդացումիը ն հրբետն զուրկ, քերականության մեջ ներկայացված մի լոն, «քերականություն» բառը նշանակում էր պարզապես լեզու: Սա-

ճոգնորականության որոշ խավերում: ՄԼ- ԱԼ ղդ. լուլտուրայի ծոայրաճեղ անկման ճետ կալված, լեղվարբանականէ շճետաղիմում։ Գրիգորիոս1 քերականական միտքը է՛լ ավելի պապը թ.) մի եղիսկուլոսի գրում էր. «Աննք չենք (մեո. կարող առանց ամոթի ճիշել, որ ղու ինչ-որ մեկին քելուկանություն ես ուսուցանում: ուրն այդ արարքի մասին, որի ճանդես, մեղ վրու շտա: ծանր Իննք միծ արճամարճձանք ենք տածում, տպավորություն թողեց»: ավանդվում էր գերազանցասլես լատինաՔերականությունը կան տեքստերին արվող մեկնաբանությունների ձնով. սակայն, ն Դրիսցիանոսը նկատի ունեին ղասական Ճճեղիեթե Դոնաւտոսը նակներին, ասպա եկեղեցական ուսուցումը սպաճանջումէր նկատի առնել գրքի լատինական թարգմանությունը` վուլգատան, որի դդ. լեղու էր: Տարբերությունը որոշ դեպքերոսի այնլեղուն 1Ւ՛--Ֆ նշում էր. «եւ դ. ֆրանսիացի մի աբբա քան զգալի էր, որ Ճեւո, որովճետն դրքի (իժա՛ շռռսիատիւոչեի Դոնատոսի դրբի-Գ. մեծ եմ ավելի 2Ճամարում»2: Հեւուդա2.) 2եղինակությունը բերու

առաջ

ս.

էջ

ՄՇԼօքետ Շքճմւտմ

8որ0տ,

Քաղվածքն Խա՛օըճ.

ԻԽլոտ-ի

քաւ

ոօղ

Ճձ. 11. 722Եղօոն

հ

1ք.,

1, 1998

174-125:

Դոիճօո

1ո

բատ

նսոմօո.

Լ951,

Ճառ:ոն

էջ

ճում

361486:81

ՍՈՅՌՄՃԱՇՈԼ

յում ճանդես

գալիս նան քերականական զանազան կատեխեպատասխանի ձնով դրված քերականությունղիսներ (ճարց ներ). այդպիսին էր, օրինակ, կարոլինդյան «վերածնության» ականավոր դեմքի՝ Ալկուխինի դ.) քնրականության ձեռնարկը: ԱԼ Միջնադարիքերականության գլաավոր եղինակությունը մնում փին, ինչսլես նշվել է, Դոնատոսի ն Պրիսցիանոսի քերականությունները, որոնցից կատարված քաղվածքները, այլն զանազան կոմպիլլացիաները ծառայում էին որոլես ձեռնարկներ Այդ քեէին մեկնաբանություններ, րականությունների ճամար դրվոմ որոնց Հեղինակները Ճաճախ դիմում էին թվերի միստիֆիկացիաղզուգային ն կրոնական-աստվածաբանական օրինակներին ճեռներին: են

ու

ու

Միջնադարյանճարտասանությունը ճուփիլետիկայի աղախինն ուներ որոշել կրոնական-եկեղեցական քարովէր, որը նապլատակ ների սկզբունքները: Ստուղաբանությունըմիջնադարում որնէ ա-

ստուղաբանում էին անտիկ աշռաջադիմություն չի ունենում, խարճում մշակված եղանակներով: Միջնադարյանստուդաբանուցյանմասին գաղափար են տալիս վերնուփ 4իշված իսիդորու գրքով» Սնիլլուցու «Ստուդաբանություններ

դործը, այլն Հուա-

բանոս Մաուրունի (11 դ.) «Տինզերբի մասին» («ԾԸ սոլԽարտո»)ն (ՃԱ դ.) «Ածանցումների դիր» («Լ1Ե6ւ ԳՇՈԿԽՁՅԵՇՀուգուչչոյի

ոսո») աշխատությունները:

քեբականությունը.--ՄիջնաղարյանլատինաՄիջնադարյան

կան քերականության սիստեմը քիչ էր տարբերվում անչոիկ աշխարճի մշակած քերականական սիստեմից։ ինչսլես նշեցինք, բհբականությունը Ճճամարվում էր ուղիղ դրելու ն խոսելու արվետո։ Թոմաս

էրֆուրոցին (2417 դ.)

քերականությունը ամարում էր ուղիղ դրելու, ուղիղ ղզրածըուղիղ ճասկանալու, ուղիղ Հասկացածը ուղիղ կասլակցելու ե ուղիղ կասլակցվածն ուղիղ արտասանելու ռո ուսմունք. բատ այա նա տարբերում էր քերականության 1 տ՝

ուզղադրություն, ստուգաբանություն, շարաճյուսություն ն առոդա): Որոշ իուկոխություններ կատարվում են նություն(ւլրոսոդիա խոսքի մասերի ուսմունքի ն շարաճյլուսական «արաբերությունների տիսվերի ըժբոնման մեջ։ Անվան սիստեմում ավելի ավելի են տարբերակվում դոլականները, ածականները ն թվականները առաջիներկուսը),որը ճասցնում է դրանց առանձ(մանավանդ նացմանը որոլես խոսքի մասերի. այսպես, դեռես Ալկուինի ջեու

ծ--ժ. Ջաճուկյան

րականության մեջ անունը սաշմանվում էր որպես «էության (1) կամ որակի (3): կամ քանակի (3) նշանակում»: Հետագամիջնադարյան քերականության մեչ (4/1 դարից սկսած), ածականի ն ասցվում է ղոյականի առանձնացմամբ, խոսքի մասերի թիվր Զ-ի. միջնադարից ճետո որոլնեսխոսքի մաս առանձնացվում է ն թվականը: Միջնադարում Ճճիմքեր են ստեղծվում նախադասության իսկտեսնենք, տրակական ուսմունքի ճամար. մի կողմից, ինչես ճամասլատասխան տերմինների մաբանության մեջ (Տ5մելօօէստ, քոճԸմ1Ը2սո, Շօքսյք, օԵլԲոէսո) գործածությունը Ճիմք է տալիս, ոորամարանական քերականության գդոյության սայմաններում, դրանք քերականության բնաղավառը ներմփուծելու ամար, մլուս կողժից՝ իրենք միջնադարյան քերականներնիսկ սկսում են տարբերել ենթակայի ն ստորոգյալի դաղափարները: եթե տրամաբանական ենթակայի ն ստորոդլալի ճամար դործածվում էին ՏԱԵԼՇՇէստ ն քոճւմ ոսո տնրմինները, աղա քերականական ենթական ն. ճուռորոդլյալը նշանակվում են ՏնքքօտԼէւտ «ատորադրյալ) ն օահակադրյալ»տերմիններով. սրանց ճետ «առդրյալ», Ձքքօտառղ միասին ղործածվում ձին «ուղղական՝ բայից առաջ» ն «ուղղական՝ բայից Ճճետո» արտաճալտությունները՝ անվանական նախաղասությունների ենթական ն ստորոգելին նշանակելու ճամար: Ճ11 դ. է նույնիսկ սլարզել ենթակայի մի քերական փորձում (Տսքքօտլէսու) ն ստորոգյալի (ճքքօտնսու) ճարաբերությունը անվան (դոյական ն. բայի Ճեւ՝ անվան--ՇՅԱՏՁ)6) ելնելով,ռակույն,դրանց ուղղագիծ ճամապատասխանության ըմբոնումից. «նախադասության է նայ--անճրաժմեշւտ է երկու բան, լրիվության ճամար,--գրուժ ն ույն է՝ ենթակա (Տմքքօտնսու) ստորոդյալ (ճքքօտլխու)։ ենքոկան այն է, ինչի մասին խոսվում է, այն էյ, ինչ բային դեմք սա

ԽՒԹՐՅ

Հմմտ.

Շրճոատէ

էջ 79--80.

ՔԱ646-ո

ի

դո

Ա. «օո

Էէ.

ՎԼՇՈՔՎ

Լ. զո

Օ1ւոշ,

5ՇՀօքաու Շքշղւոճ 66օՏՇելբինճ 11ոճմ,

ոօ

Ճոոջօո

հատ ճս

Զ6ՏՇեիլՇինճ

1ո զ6ո Վճսետեհճո

Օրճոտճելի.

սոմ

8ՇսՕ8,

Ճմճխոջ, Խոլ

1940, էջ

զծբ մօբ

Թորո, 1947, էջ

130:

ոծսհօօհմծսէտշհճո

1,

161461Ե6ոք,1914,

Ննտիրօ

«օո

զճռ

ՏՅԼՀ-

12:

Հ- Գլինցը, ճիչ աշխ. մեջ, է) 1, գերմանական քերականության գրում է: «Այստեղ միայն ճոդը նորից Վացվեց, թվականը անունից ճանվեց ու դարձվեց ինքնուրույն խոռբի մաս ն, վերջապես, դերբայր որճմմտ. ե ԱԽ. 1Լ մ6111ո6ճԼն, ճիշ. ճատկացվեց րային». պես նենթամաս աշթ., էջ 78 ն 11ո

մասին

1.14

Ստորոդյալն այն է, ինչ բայի մասին ասվում է: Անունները (օճնտոճ) դռոնվել են ենթական նշանակելու Համար: Բայերը զտնվել են ստորոդյալը նշանակելու ճամար» է տալիս:

Քերականականաշխատությունների թիվը բավական նում

է

մեծա-

միջնադարի վարդգացմաներկրորդ էտաղպոսի:

Այդ էտապի սովորական քերականական աշթատություններիցչ--որոնք շարունակում ձին «լոինվել ԳրիսցիտնոսիուԴոնատոսի վրա, նախատեսված էին որսլես դասագիրք ն դրված էին չափածո,յ--Ճիշատակելի են էբերճարդ Բեքունեցու «Հունաբսնությունը» («ՕոՅ6ՇԼՏոստ»,1212 թ.) ն առանձնապես՝ ԱլեքսանդրՄեծի բերականությունը կաղմված 1199 թ. (ՃԱաճռոմօւ 6 Մառ քո «ԾօշէոլոճյԲ քաճօտս»)7։ Ալեքսանդրի քերականական կանոնները ճենվում էին ոչ թե դասական, այլ այն միջնադարյան լատիներենի վրա, որով այն ժամանակ ճաղորդակցվում էր դգրադետ թավր։ Ուշ միջնադարում Ալեքսանդ Մեծի քերականությունը ուսման լատիներենի գլխավոր ձեռնարկն էր ուսանողների ճամար: դ. Ալեքասնդրիքերականությունը վերամշակվումէ Ն. Պերուռտոսի կողմից՝ օփովելով գերմաներեն ն ֆրանսերեն օրինակնեբով, 471 դ. սկզբին՝ 8. Դեսպաուտերիոսի(1460--1520) կողմից: վերջում Ճույն Մանուհլ Խրիսոլորոսը(փեռել է 1415 թ.) ուսուցանում է իտալական զանազան քաղաքներում ն ճրաղպարակում ճունարենի մի քերականություն: 1Ռ՛

դ.

Արամտյանեվրուղայի երկրներում

ՃԱԼ-417

երեսն

դդ.

են

դալիս կենդանի-խոսակցական լեղուների քերականություններ, այլն այդ լեզուներով գրված լեղվաբանական դործեր, որոնք դեռես խիստ կերպով կաշկանդված են լատինական քերականության նորմաներով: Դրանքմասամբ մլ նպատակ ունեին նպաստել լատիներենի ուսուցմանը ն 4եշտացնել նրա լուրուցումըի: ՃԱ--ԱՄ դդ. երնան են դալիս Սնոթրիի «էդդային» կցված քերականական զանազան Հոդվածները, որոնք առանձնապես կարնոր են իրենց պաբունակած 4նչյոմաբունական «ետաքրբիր դիտողություններու:

Քաղվածքների

Պտոմտօո188

)ՃԱոտ

քօստ

Տ6Ը

896, ՔՈԼ,

ահս

Շի.

Հմմտ.

8.

ԼՕԽԸՇՀՆ

Դհսալօե

8 1 15Եե01-6

1869, էջ 217 Հրատարակված է ք. Խ6ԼՇիլլոք-ր

ք6049051604"-ում,Ճ1

ճամար

Խմճետ

մ6 40ՇԱ1ո6Տ

կողմից

ճիշ. աչխ., էջ

ջո

տ

,կօոսածճուն

Տ

ձ1:6ՐՏ

ելԸ8)165տա Օճոտոջոյծ

Միջնադարի երկու էտապների միջն յուրատեսակ սաճժմանագիծ է Հանդիսանում էլֆրիկի լատիներենի քերականությունը (Ժոտ

Ճ6ԱՈՇ, Օտ

նէճ թ.) անգլոչսաքսոներեն (Անգլիայում, Լատինական օրինակները ճեղինակը թարգմանուի Տ82Ճ0Ո168)Դ

անգլոչսաքսոներեն ն սռաջաբանում նշուի, որ դիրքը ծառայելու անդլուսաքսոներենի քերականության ներածություն: Սրանով իսկ անգլոչւսաքսոներենի քերականությունը դրվում է նա-լատինական սխեմաների Մեջը:1 լուսներից ճիշասակելի են էդերին Ռսկելեղուիվալիսական ջերականությունը («օտքուի Էմո քշմօձ Ճա», 2111 դ:), ւսնանուն մի Ճճեղինակի խոլան դական քերականությունը (ՀՃԱՅԱ6քէ ՂՁ Ո-ճՇԲՏ»--«Դողրոցյյսկանի տարրական ձեռնարկ», լ ժամանակը չի ճշտված), ՃԱԼ-43. դդ. ւրովանսալական քերականությունները. պրովանսալական ջին ճայտնի քերականները Ռայմոն Վիդալը ն Ուկ Ֆայդիտն էին: գ. դոլություն ուներ տուլլուղական քերականների մի ամբողջ դոլրոց։ որի տված շլւատություններիցեն «ՌՊրովանսալական: Դոնատոսը» («Սօոէ քոօճոտո») ն «Սիրո «օրենքները» («ԼԸՆՏ 217 դ. Անգլիայում դրվում են ֆրանսերենին ճ'ճՃողօ1»): նվիրված

է որպես

-

առա

Ժան (ջո) առաջինաշիւատությունները՝

Դոնատոսը» («ՍօոճմէԷ՛ՅՈ6015»,

մուռ

«Ֆրանսիական Բարտոնի տխ Թ.), ասնուն

ճեղինակի «Ֆրանսիական ուղղադրությունը» («ՕւէիօքոոճքիլըՑ81ՒԸՅ», 212 դ: կեսերին),ֆրանսերենի երկուայլ դասագրբեր, կոլքերականական տրակտատը, որտեղ Ճճեղինոաֆուբելլի Օոլեանցու կը տարբերում է ֆրանսիական ն սլիկարդականբարբառներ: Անդ լիական այս շրջանի քերականներից ճալտնի է Գառւտեր ղե Բիբելսուորթը: դ. հտալիայում երնան է գալիս Փվիդոտտո Բոլոնիացու ճարտասանական աշխատությունը՝ գրված իտալերեն լեղվով:

ՕՍվրուայի բառարաՔառարբանագբոություն.--Միջնադարյան

նագրության առաջին նմուշները լատինական տեքստերի տակային կամ լուսանցքային բառամեկնություններն են.

Ճ611116

ւառո2

5,

ԽօԽԼոջ,

ձմմտ.

եէ

սոմ

ճիշ: աշլ.չ

010581.

էջ

ճթատ. ). /սր1է2, Յ6-Մու

Հմմտ.

1.

6իճբ

(ճու

1890.

Տեճոց61Լ

ԷրՃոշծ5156հ6ճը, 1. 1. 879:

էո

Ելտ

շառ

Պատջոոք

Ս1ՐԸ ձԱնետեճո

./2Ա0ՏՇհ

ԷՆ

Էն

նման 125Ու

73:

Տենը71ոա67դ, Օրեհօթոգթո միա, ԸԽւօժոօ1095Շի6Տ 62 8, ԷԼԹ1ԼԵրօոռ, 1881. ՏեՓո«61.

տողա-

մճըԸ

ՊՃՆԱ

Ճոյտմեկոշտճիճո շսՈւո/ծ5150նը

.4)եԵՌՑո/, ՌԼԻլ". 61Շհու:

ՒՄԲՅո/ծ815-

մճիքհսոմճնտ, շմ

Հքաճնճ

Օքքճ)ո. մ6ր ԽԷԼՐոսու սոմ

Ս1ՒԲուէԱր".

զբառամեկնություններ 1211 դարից սկսած երեան են գալիս Գերմանիայում, Անդպլիայում ն այլուր. դրանք ճաճախ եվրոպական այս կամ այն լելվի ճնագույն Ճուշարձաններն են: Առտիճանաբար երնան են դալիս ե բուռարանական այլ տիպի աշխատուԹյուններ՝ զրուցարաններ կափ ղզրուցարաններինու դասագրքերին ց

ած

Ր Ր ե բառարաններ:

Ալուպես, մոզ

դարում դար

երեւան ն

են

գալիս դալ

մ

այս-

ոլես կոչված «Կասնելյան դգլոսսաները» (զրուցարաններ), որոնք ն նախատեսված են կազմված են բավարերենվ լատիներեն իմացող ճանապարճորդների«ամար: Ճ դ. դրվում է միջին ֆրանանրեն-լատիներեն զրուցարանը։ 4 դ. վերջին էլֆրիկը իր լատիներեն ձեռնարկին կցում Լ լատիներեն--Ճին անգլերեն (անգլոաաքսոնեհրեն)մի բառացանկ, որը կաղմված է ըուո տարբեր բնապավառների. սկսվում է դլուղատնտեսական բառերով արտաՃայտություններով նե վերջանու: նավի մասերի վերաբերյալ բաու

9. ՍԽՈԼԱՍՏԻԿԱԿԱՆ-ՓԻԼԻՍՈՓԱՑԱԿԱՆ ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

փիլիսուկաԷնդնհանուբ տեղեկություններ.--Սխոլաստիկական վությունը նոլատակ էր դրել տրամաբանական եղանակով ապապուցելու քրիստոնեական եկեղեցու քարողած ճշմարտությունները, տալու, որ տրամաբանորեն այնպես պետք է լինի, ինչպես ցույց կա: Սխոլաստիկաննպատակ ուներ ոչ թե նոր ճշմարտություններ Հայտնագործել, այլ եղածը ապացուցել Արիստուռելլան տրամանրբացված սիլլոգիատիկալով: Լեզվի բանությանսկզբունքներով, սթռլաստիկական քննության եղանակը արիստոտելյան տրամաբանությունը լեզվի նկատմամբ կիրառելու փորձ ձր. Միչնադարյան սխոլաստիկականփիլիսուրայությանլեզվական Ճճեւտաքրքրությունները դրանորվել են գերազանցապես ընդճանուր ճասկացուտարվող վեճերի ն այսսլես կոչված Ճճայեցողաթյունների շուրջը կան քերականության մեջ: Սակայն միջնադարյան սխոլաստիկաուշադրության արժանի մի վան լեզվառիիլիսուիայությունըունի նա. այնպիսի տերմիններ կողմ այս շրջանում տրամաբանական դաղափարներ են ներմուծվում, որոնք Ճճիմքեն տալիս նախադասության անդամների ճետաղա ուսմունքի ճամար: Մ1 դ: Բոնցիոու

«ենթակա» ն «Օրլօ00նլա03 ՓատռԱրիստոտելի ոտտանաօսօսԿ բառերը թարգմանումէ Տնելաշատ ն օելօշէստ լատիներոդյալ» ար

րեն բառերով, որոնք

այս

ձնով տարածվում

են

միջնադարյան

փիլիսուխա-տրամաբաններիմոտ: Աբելյարը (1109--1148) ներմուծուսի է Ըօքսլը «Հանգույց» տերմինը այս անվան տակ Ճճասկանալով ենթական ստորոդյալը կասղող ե բայաձեր։ նչելի է, ռակայն, որ ճանդույցի գաղափարնընդճանուր ձնով կար Արիստուտելի մոտ. իր «Մեկնությանմասին» աշխատության մեջ Արիսուտելը «Մարդըգնում էո-ն Հավասար էր ճամարում «մարդր դնացող է»-ին, այսինքն՝ առանձնացնում էր ճանգույցը՝ նշելով ճանդերձ, որ է-ով ամեն բառ կարող է «բայ» դառնալ: Միջնադարյանսխոլաստիկայի շրջանում են երնեան դալիս ու

օելճԸէւող(«առարկոթ, ճիլոադգույոսի «խնդիր» ) ն ճենլեսկօ («որ»շիչ») տերմինները: Առաջինին Արիստուռելի մոտ Համասպատասէ 0Գ.Ատւաակգ, խանա այն («ճակադիրջ) բառը, բայց ։տրամոբանական տերմինի արժեք չունի. երկրորդը Արիուռոտելիմուտ ար տաճայտված է րբատազուգորդմամբ («ե 85 «ղ 0Ս21 094 «էության մեջ եղածը»):Օելճոեսողասելովմիջնադարյան սխոլաստիկները Հասկանում էին մտածողության առարկան ն այդ բառը դիտում ոչ թե որպես տրամաբանական, այլ Կինտաֆիղիկականջ» (իմա՛ դոյաբանական) տերմին. այն դեռ չէր 2ՃակադրվումՏԱԵլՇՇէսող-ին.օԵլօօէատ-ր կարող էր Հանդես գալ, ասենք, որպետ տրամաբանական ենթակա: Դունս Սկոտը շուրջ 1800 թվին օԵլ6օԷԽԱՏ-ը գործածում է ի Հակադրություն ՏԱԵԼՇՇԱՄԱՏ-ի, այս բայց բառերի մեջ բնդճանրապես մինչն Դեկարտըայժտփյանինճակառակ իմաստ էին դնում. սուբլեկտիվ ասելով ճասկանում էին իրա2717 կանը, օբյեկտիվ առելով՝ սլատկերացնելին, դ. կեսերից «օբյեկտ» բառը սկսում մ դործածվել նշանակելու ճամար այլն, ինչի վրա մի բան ուղղված է. «սուբյեկտիվ» ն «օբյեկտիվ» բառերի դարից ն ընդայժմյան իմաստով գործածությունը դալիս է 2717 է Կանտի միջոցում ՃՀեէլեւիլօ ասելովռխոլաստիկայի ՀՃւոնրացվել ջշրջանում ճասկանում ին էական ճատկանիչշը. Այսոլիսով՝ միջնադարում սուբյեկտը պրեդիկատին, օբյեկտին Լ ատրիբուտին Հակադրվում էր երեք տարբեր պլանով՝ առաջինին՝ ոլրսվեստրամաբանական սուբյեկո, երկրորդին՝ որո։լես դործող (ներգործող) սուբյեկտ, հրրորդին՝որոլես առարկայական սուբյեկտ (որոլես: առարկա, որը Ճակադրվում է Ճատկանչին)։։ Քերականությունը փոխ սռնելով այս տերմինները օբլեկտր ն ատրիբուտը դնում է ենթակայի նե ստորոգյալի ճետ միննույն Ճարթքությանվրալ:

Հմմտ.

էԼ.

օ11ոշ,

ճիշ. աշխ., էֆ

41:

ն կոնցեպտուալիստների վեՆոմինալիստնեորի, ռեալիստներբի նեոը.-- Միջնադարյանեվրուոալում սխոլաստիցիզմի շրջանում

ընդճանուր Ճասկացությունների բնույթի շուրջը մղվող փիլիսոփայական վեճերը սերոորեն կառղված էին լեզվական պրոբլեմների Հետ, որովճիոն ընդճանուր Ճասկացությունները դիտվում էին Հասարակ անունների առնչությամբ: Հարցը դրված էր այսոլես: ընդճանուր Ճճասկացությունները իրապես գոլություն ունե՞ն, թե՞ եզակի հրնույթներն ընդգրկող անվանումներ են միայն: նոմինալիստները ընդճանուր Ճճասկացություններին միայն անվանականգոլություն էին 4ճատկացնում,ընդճանուր Ճասկացությունները կամ ունիվերսալիաները ճամարում լոկ մտքում դգոյուկամ թյուն ունեցող աբատրակցիանել՝ միայն բառեր (ԿՕՇՏՏ) նուններ (ոօոլոճ)): Միջնադարում նոմինալիղզմը, ինչպեսնշել է Մարքոր, «փատերիալիզմի առաջին արտաճայտությունն է»ն Նր խոշոր ներկայացուցիչներից էր Ռոսցելինը: Ռեալիստները ունիվերուսլիաները ճամարում էին ոչ թե անա-

հրապես դոլություն ունեցող ալլ վանապես,

իրակներ(:68115)։

Ռեալիզմը իդեալիզմի արտաճալտություն էր: նրա խոշորագույն ն Վիլճելմ Անսելմ Քենտրբերցին ներկալացուցիչները 4--111 դդ. Շամողոյացինէին Ռեալիզմը ներկայացնում էր պլատոնականու-

թյան լուրատիղ տարատեսակ, որը ունիվերսալիաները նախորդել էր տալիս իրերին: նոմինալիստների նման կարծելով, որ կոնցեռլտուալիստները, եղակի նյութական իրերը առաջնային են, իսկ ունիվերսալիաները ախերկրորդային, տարամիտվոսմ Լին ուիվերսալիաներին վանական դգոլություն Ճճոռոկացնելու Ճճուրցում. նրանց կարծիքով՝ մտքի ծնունդ ունիվերոալիաները մտքի կատեգորիաներ են, ն արտաճայտե-չ դրանք ունենալով սեփական արժեք («օոշճքԱօ). լով մտքի ամենաէական ճատկությունը գոյություն ունին իրերթ Ճարաբերումեջ Տո ԼԸ), նրանց ընդճանուր Ճատկությունների թյունների մեջ, ն ոչ թե նախորդում են իրերին: կոնցեպտուալիզմի ամենախոշոր ներկայացուցիչն Աբելյարն էր (41 դ), որը զգալի չավով ճենվում էր Արիստուելի՝ իրեն ճայտնի աշխատությունների վրաւ զարգացման երկրորդ էտասլում, 111 դարից կԱխոլաստիկայի են ակսած, ճանդես գալիս 3 տեսակետները միավորով ուսմունքու

ւ

Ս.

ՈՅքոը

ո

Փ

ՅԽՐՇՅԵԸ,

ԸՇօՎՔԻՇԵՒՆՆ111, էջ

757:

ննր Այս ճարցում առանձնաճատուկ նշանակություն է ունենում տրաբական փիլիսուվայության ներկայացուցիչների, առանձնապես տաջիկ իբն Սինայի (Ավիցեննայի, 980--1087) ուսժունքը: 0Օգտը վելով արաբական աղբյուրներից ն ճատկապես Իբն Սինայից, ոոյլն Լկլեկտիկորեն զուդորդելով Պլատոնի, Արիստոտելին նոմինալիստների տեսակետնելրը՝Ալբիրտ Մեծը (1198--1280) ունիվերսալիաների պրոբլեմը լուծում է ճետնեյալ կերպ. ունիվերսալիսները գոյություն ունեն ինքնին՝ նավոքանիրերը (ճոէճ Լճու) ն Հատուկ են աստվածային բանականությանը. նրանք գոյություն ունեն իրերի մեջ (ո ԼԸ)՝ երականանալով նլութիոկան աշխսարճի բաղզմաղանությոն մեջ. վերջապես, նրանք դոյություն ունեն մարդկային բանուկանության աբստրակցիայի միջոցով, այսինքն՝ իրերից

Հետո

(քօՏէԼԲյղ)ն

Համատիպճարցեր շոշափել են նան բյուղանդական ն ճայկական աղբյուրները: Հայերի մոտ դրանք կապվում են Հասարակ

ն (ընդճանուր)

ատուկ

անունների (առանձին)

քննության

ետ:

Փիլիսոփայական«ճայեցողական»քեբականությունները.-Միջնադարյանեվրողայի փիլիսովայական-քնրականադիտական փտքի զարգացման մեջ Հատուկ տեզ են բոնոսի փիլիսուխայականքերակա«ճալեցզողական»քնրականությունները: «Հայեցողականդջ նության (ցւտուոճ ն Տքօշսլաիմճ) առաջին օրինակը տվել է դործում էր Փարիզի Ճամալգ. Հեղինակ ՊետրոսՀելինն, որը ռարանում. նրա աշխատությունը Պրիսցիանուխ քերականության յուրատեսակ փիլիսոիայական- տրամաբանական մեկնություն էր. Այս աշխատությանը Ճճետնում են մեծ մասամբ «ԾԲ Պօմ1Տ5 Տլթո1ԱՇՃՈՎ» («նշանակմանձնի մասին»)ընդճանուր խորագիրը կրող Քերականական-փիլիսուխայականտրակտատները, որոնք ճայտնի են մոդիստաներ (ոօգլ5է26)ճափառոտ անունով: Մոդիստաների ճեղինակները դերազանցապես միջնադարյան սխոլաստիկական փիլիսոփայության ներկայացուցիչներ էին, որոնք Ճճենվելով Դոսխեժանատուխ ն Պրիսցիանոսիքերականական փաստերի էին ների վրա՝ դրոնք մեկնաբանում սխոլաստիկական փիլիսոփայության տրամաբանության դիրքերից. ՃԱԼ դարից սկսած փիլիսոփայական-ճայնցողական քերականությունների կամ մոդիստաների Հեղինակներից ճայտնի են Ալբերտ Մեծը (գործը՝ ու

ու

է փոքր-ինչայլ կերսլ-ՑՈՒ6 Ավեցեննայի բանաձեր արտաճայտվում 1ո աայելք)161եճն6, ձնով (ՀբազմություքօտետանեքԱ1Շ1եճենո

Պսլելեսմծոծտ,

ներըառաջ,

բազմազանության

ժեջ, բազմազանությունից

ճետո»):

1300 թ.)Ն, թ.), Սիգեր Կուրտրեացին (գործը՝շուրչ էրֆուրոցին (գործը՝ շուրջ թ.), Ռոջեր Բեկոնը, Միքայել Մարբեացին, Թոմաս 0կճամը ն, վերջասլեր, Ժոս դը Մար1240

շուրջ

Թոմաս

վիլը» որ

դրել է չափածո մի յորակտատ: Շատ ավելի վաղ, նախքան ժաՀայեցողական բերականության ծավալումը «Քերականության «ին» («ԱՏ ցոռոոտեօճ») լոորագրով մի աշխատանջ գրել է սխոլաստիցիզմի նշանավոր դեմքերից մեկր(՝ Անսելմ Քենտրբերցին

(1098--1109):

ճայնցողական քերականությունը,-- որ ոչ այլ Միջնադարյան հնչ էր, քան տրամաբանությանկիրառում լեղվի նկատմամբ, լեզվի տրամաբանությում:,--1ՄԱ դարի երկրորդ կնսից երնան եկած բնդճանրական ռացիոնալիստական քերականության նակա սոխոլն (ր: Հայհցողական քերականությունների ճեղինակների շաղրության կենտրոնում դտնվում էին քերականության ն տրամաբանության, իրականության, մտածողության ն լեզվի, իրերի, ճասկացությունների ն բառերի փոլւճարարբերության արցերը, առսքի մասերի նրանց քերականական ճատկանիշների իժաստային կողմը: նրանք ելնում էին բոլոր լեղուների քերականական կատեգորիաներիընդճանրության գաղափարից՝ տարբերություններ ,ռեսնելով միայն բառերի ձների մեջ, րնդ որում քերականական կատեգորիաների տիսլերը որոշում էին Դոնատոսի ն Պրիսպիանոսի լատինական քերակոանությունների Հիման վրա: Հենվելով միայն մեկ լեզվի՝ լատիներենի վրա ն նկուտի առնելով բաոերի քերականական կառուցվածքի միայն իմաստային կողմը, Ճճեղինակները բնականաբար «անդգում էին այն մոդիատաների մտքին, որ բոլոր լեզուների ճամար գոյություն ունի միայն մեկ բնդճանուր քերականություն ն որ այդ ընդճանրության «իմքուի ընկած է իրականության ու մարդկային րանականության կանրանք պատճառով կլ այդ ռուցվածքային ընդճանրությունը. են սաճմանում ոչ թի դտնում էին, որ քերականական կանոնները ու-

ու

ու

քերականները, :

այլ

փիլիսոիաները:

Տենա 0Օ. ՄՈԼԼ՝ՇՐՅոմ,

Նշճ

Ամ6ՏԼԾ6Է Վ6

ՕՅԿԻՐՏ

քհլ10Տ5օքհօտ96165", ՄԱԼ Սր« Փերականության տեքոտր Տրատարակված Ե1Ը4 ՏքօՇԱ18Ա4-ում ՕՀ-ի "ԱՏ կողմից, Օսճճշշին

պես վերագրվել

է նրան.

ճեղինակության Օ618Ե6514ե6ո, 1, էջ էԼ ՃՐ6ՈՏ, ճիշ: աշխ։, էջ Խ0ելոպ, ճիշ. աչշխ., էջ 79:

հոնեօլալե6ո1Շհօտ

ոտտդո,

Հմմտ.

«

Հմմտ:

ճարցի մասին ն ճջ. ն ճջ

է

ԸՕԱՐԵՐՑ6,

Դունս

1902, տես

ն

11.

,

Ն65

Սկոբ «կզբնաՕՐՃԵ-

Սիգեր Կուրտրեացինն մլուս ճեղինակները սովորաբար

տարչ

բերում են իրար Ճամապատասիանող կատեգորիաների երեք շարք. 1) գոյության, որին պատկանում են իրերը իրենց Ճճակություններով կամ գոյության ձներով (օժ ՇՏՏՇՈՎԼ),2) մտածողության, բանականության, որին ճատկացվում են ճասկացության ակտիվ (ոօ 1ոլօլլլջօոմ: 2օէմլ) ու պասսիվ ձներ (տօձլ 1ոէալնջթոմ ն 3) լեզվի, որին վերագրվումեն նշանակման ակտիվ

քՅՏՏԼԿԼ)

ձեջրը (օժ սլասսիվ ձներ (տօմլ ՏլջուՏլքուիճոճ: ՀՇ) Ոշճոմը քոտտալ։իՀասկացությանն նշանակման ակտիվ ղասսիվ ձների տարբերումը կապված էր միջնադարյան սխոլաստիկական փիլիսուրույություն մեջ ակոխվ ն պասսիվ բանականության տարբներմանճետ. ըոտ այդ Ճճալեցակետի «ղասսիվ բանակա-չ նությունը» կապված է մարդու մարմնական կազմակերոլման ճետ, Մինչդեռ «ակտիվ բանականությունը» Ճճատուկ սուբստանը է, որ դրսից թափանցում է մարդու դզիտակցությանմեջ: Տարբերելով հրը (16Տ), ձույնը («օգ) ն բառը (ձ1Շէլօ)՝ մոդիստաների ճեղինակները պնդում էին, որ ձայնը բառ է դառնում այն դեպքում, երբ ծառայում է իրի նշանակմանը. այլ կերղ ասա: նշանակման ֆունկցիան է (ՅԱ. Տքոլոշճոմ), որ ձայնը դարձնում է բառ: Սակայն բառը նշանակում է իրը ընդճանրապես՝առանց նրա որպիսությունը, նրա Ճատկությունները (թւօքոլճէՅէ6Տ) կամ ղոյության ձնեերը(ոքմլ Շտտճոմլ)նշանակելու. գոյության ձների իմացությունն է, որ ճնարավորություն է տալիս բառերն օժտնչու նշանակցության ֆունկցիայով կամ նշամակ(ո2Աօ ՇօոՏԼթուո6ճոցւ) ւոն ն ձներով (ոօ41ՏԼՔՈԼՈՇՅոճԼ) սրանովիսկ բառերը դարձնելու բառերի տեսակներ (իմա՛ բառերի իմաստային խմբեր) կամ իխւոսու

ու

Քի մասեր: Խուքի մասերը տարբերվում են նշանակման էական ձներով, այսինքն՝ րուտ այն բանի, թե ինչպե՛ս են նրանք նշանակում իրերի էական Ճճուոկությունները: Ի տարբերություն խոսքի մասերի խոսքի մասերի ենքաբաժանումներ, նե քերականական ճատտկանիշները(իմա՛ քերականական կատեգորիաները սեռը, Ժեվը,Ճոլովը ե այլն) բնութագրվում են նշանակման ոչ էական» երկրորդական (ակցիդենտալ) ձներով: Ըստ Պետրոս Հելիեի՝ անունը հշանակում է սուբատանց՝որակով Ճունդերձ (տնետուն Ըստ զսճէոէծ), բայը՝ գործողություն կամ կրում (ճՇէօ սճ1 քոտ1

Հմմտ.

Օ.

8.

1քոճձճւծ66քք,

ՕԿՇքեր

քօոօնՇեոմՇքծղւծՑօս0801 ֆՓողօշօֆու, հ1, 1957, էջ

ոօ

1օ1օքու

32ՈՅՈՒ0Շ8-

510),դերբայյը՝գործող կամ կրող (Ճք6ոՏ Կ61 քճէճոտ), դերանունը՝ սուբոտանց՝առանց որակի (տսետէռոեռՏլոճ զսուճիճ), մաղբայր՝ գործողության կամ կրման որակ (զսճիէճջ ՃՇէլՕուտ 61 քոՏՏԼՕՈԼՏ),հախդիրը՝ իրերի լարագաներ (օ1-ՇնոՏէճոն6 16-

աղ), շաղկապը իրերի կապ կամ բաժանում (Ը«օուսոծիօ մԺիջարկությունըՀելինն խոսքի փաս չի «ամարում հ Գ151սՈՇէլօ0). ճանում է դրանց թվից: Րոտ Ճճետազաճեղինակներից մեկի՝ Սիգեր կուրորեացու՝ անունը նշանակում է սուբստանցները, մշտական վիճակները ն էությունները, բայր փոփոխությունը, դառնալը, շարժումը կամ դոյությունը. դերանունը սուբստանցը՝ ռանց այլ «ատկությունների ճիտ ճարաբերելու նշելի է, որ ճա յեցողական քնրականության ներկայացուցիչներ այսմ առումով դժվարության էին ճանդիսպուի անփուխոի, խոսքի մասերի սաճմանման էին փիլիսուխայական Ճարցումն կամ դրանք Հանում քննարկումից, կամ բավարարվում տրադիցիոն քերականության սաճմանումներուր խաչաԱճեստականլեզվիհաոցը.--Աբբայուճի Հելգարդիսը կրաց արշավանքների շրջանում, նպատակ ունենալով ուժեղացնել ժողովրդի կրոնական խանդավառությունը, մշակում է լուրատեսակ արճեստական լեզու՝ 1Ջ-Ո0է8 կոքս: Այս փորձը նախորդում է փիլիսուխալասկան լեղվի ստեղծման 1Ե.Ա-ՃՄԱՄՍ դդ. փորձերին, 214--41 այլե դդ. արճստական լեզուներին վոլաղյուկին, էսպերանտոյինն այլն: ա-

Յ. ԳԵՆԵՏԻԿԱԿԱՆ-ԲՆԱՊԱՏՄԱԿԱՆ

ԷԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Դանթեի լեզվաբանական գործունեությունը.--Առանձնապես.

կարնոր է նշել իտալական միծ բանաստեղծ Դանթեի (1265-1321) լեզվաբանական գործունեությունը: Վերածննդի այս նախակարապետըեղել է ոչ միայն իտալական գրական լեղվի ճիմնադիրը, այլն խտտալական խոսակցական լեզվի առաջին ճետազղոՀԱՄ դ. սկզբներին նա է «Ժողովրդականճարտատողը: գրո րախոսության մասին» («06 ճնլքոլլ օ1օզսճոլն») անավարտ աշխատությունը, որտեղ ճանդես է գալիս իր մայրենի խոսակցական-ժողովրդականլեզվի պաշտոոլանությայիբ:նա դատապարտում՝ են լատիներենի ջատադովնեէ այն արճամարճանքը, որ տածում

ոծք. 8.

Ս6 ՄԱՈՒ թարգմ. ԱՅԱԼԸ, ԼԱՍոօտշտան, ՈՐ., 1922:

Ռուս.

Ե.

610զգմճոեն(Օ ոճքօյայօնքմ),

128:

ժողովրդական («օ1ք216) լեզվի Ճանդեպ: Այս աշխատության եջ Դանքնին զբաղեցնում են լեզվաբանական զանազան տեսական գործնական պրոբլեմներ՝ լեզվի բԼուլթի, զարգացման փոփոխության պատճառների, նոր գրական լեղվի, իտալական բարբառների, իտալերենի ծագման, իտալերենի ն փյուս ոոմանական լեզուների փոիւճարաբերության ն այլն: Այս պրոբլեմներից մի քանիսին երա տված լուծումները, չնայած ապացուցման 4Ճաճախ դեռնս միջնադարյան եղանակներին, ոչ միալն վկայում են Դանթեն նուրբ դիտողականության մասին, այլն շատ րանով հերենցճշմարտացիությունը պաճղանու: են մինչե այժմ: Դանթեն է տալիս իտալերեն, իսպաներեն ն ֆրանառաջին անդամ ցուլց ըը

ու

ու

սերեն լեզուների ծադումաբանական ընդճանրությունբ նրանց տարբնրակման ճիմքուփ դնելով Ճճաստատական մասնիկի տարբերությունը:Հենվելովսեփական դիտողությունների վրա՝ Դանէ իտալական 14 բարբառ. ինչպես նշում են 49քեն Հաստատում տաղզուտողները,այս բաժանումն ընդճանրապես ճիշտ է, թեն չի

չենվում լեղվաբանական չափանիշների վրայ: Բարբառների քրնէ այն եզրակացության, որ դրանցից Ֆությունը Դանթեին բերում ոչ մեկը չի կարող գրական (լեզվի (Կօ1ամ6 11ստեճ) ճավակնորդ նել, որովճետն ամեն ժեկն ունի իր արժանիքներն ու թերությունները: Այդպիսի լնզու կարող է լինել«ալալատական», իտալսկան բոլոր լեքաղաքներու գործածվող լեղուն: Սակայն այդ

ոճի» «նոր քաղցր զուն նույնացնելով Ֆլորենցիայում ղարգացող ն ինքը, Դանթեն ճետ, էր օդտվում որից դրականության լեզվի փաստորեն կանգնում է Տոսկանի բարբառին առաջնություն տալու տեսակետի վրաւ ինչպես ցույց են տվել ճետաղոտողները, Դանթեի «Աստվածայինկատակերդության» լեզուն ակնճայտորեն

ֆլորենտինյան բնույթ ունի: նշելով, որ բոլոր կենդանի արարածներից լեզվով օժտված է իայն մարդը՝ Դանթենլեզվին երկակի բնություն է ճատկացնում՝ ն բանական (մարդու կամքով այս կամ նյութական (Հնչյունական) է այն բանը նշանակող): Դանթեն Ճճանգում լեզվի՝ ժամանակի տարածության մեջ փոփոխական լինելու գաղափարին ն այդ փոփոլականությունը կապոսի է մարդու անկայուն ու: իովոխական ու

Հմմտ.

Աքօֆ.

ԻԼ

8.

81, 1952, էջ 246: Նույն տեզբ, էջ 1748: Նույն տեզբէ

83Ե4ՕՅԱՅՔՔՇ,

ՇՇքոՈՇՑՇԱ

ՔՆ

88ոշմսած

քօՕխճաԸրօծ

նկատի ունենալով իր ժամանակի լեզվական վիճակը աշխատելով դրա Ճճիման վրա տեսական բնդճանրացումներ կատարել` Դանթեն տարբերում է երկու տեսակ լեղու՝ ժոզովրրդական(01816) ն քերականական (իմա՛ լատիներենը): Դանթեն «անդես է դալիս ի սլաշտպանություն ժողովրդական լեզվի: Այդ լեզուն, րոտ Դանքեի, նախ՝ ավելի ազնիվ է, որովՀետն մարդկուքյան նախնական լեզուն է, երկրորդ ավելի ընդՀանուր է, որովճետնե ողջ աշխարճր այդ լեզուն է գործածումվ՝ բառային տարբերություններին, ե երչնայած արտասանական բորդ՝ բնական լեղու է, մինչդեռ քերականականը արճեստական է: Դանթենայստեղ, դեռ միջնադարյան ոդով, մարդկության սկրզբնական լեզուն աստծուց տված եբրայերենն է ճամարում. սակայն (ության

ճետ:

ն

ու

կատակերգության» մեջ («Դրախտ», երգ 6-րդ, «Աստվածային նա լեզուն դիտում է իբըն բնատուր երնույք ԱդամիԽոսքերը)

այլնւ չի խոսում եբրայերենի՝ մարդկության 4նուղդուվնլեղու լինելու մասին, այլ նրան նախորդել է տալիս Ադամի լեզուն: Իր լեզվաբանական աշթատությանմեջ Դանթեն Ճայտնումէ այե միտքը, որ լեզուների տարածումը կատարվել է Արնեելքիցդեպի ն

եվրոռլա (ընդունում է բաբելոնյան աշտարակաշինության

առաս-

ճշմարտացիությունը ): Դանթեի աշխատությունը կարնոր էր ե այն տեսակեւոխց, որ նա, ի տարբերություն միջնադարյան ճայեցողական քերականության ներկայացուցիչների, ուշուդրության կենտրոնում սլաճում էր ւելի

լեզվական տարբերությունները:

Հայտնի մատտսծող, միջնադարյան ՌոջերՔեկոն.- Միջնադարի փիլիսութայության բնապատմական ուղղության ներկալացուցիչ ՌոջերԲեկոնը (1214--1294) նշանավորում է անցումբ միջնադարյու մոածողությունից դեւի նոր ժամանակների փֆիլիսուխայական միտքը: նա գրել է ճունարենի քերականություն ն ձեռնարկել հբրայերենի քերականության, որով մինչ այդ միայն ճրեաներն էին զբաղվում. առաջին զործն ուղղված է Արիստոտելի՝ Հունարեն չիմացող մեկնաբանների, երկրորդր եբրայերեն չիմացող վածարանների դեւի: իր ճունարենի քերականություն եջ Բեկոնը սաճմանում ե մտարէ տալիս բարբառի բավականայափ ճշգրիտ բէրում «աուբառանց» լեղու բարբառներ: Սակայն եվրողլայում նու բարբառներ է ճամարոսի որոլես դրական լեզլ(ոտիներենից՝ իդ օզովոզ ժողովուրդների խոսակցական լեզուները իխտալերենը, իսղաներենը, ֆրանսերենը,գերմաներենը, անզլերենր.ըաւռիաստ-

ու

բարբառների ներենը ճամարվում է սրանց «սուբստանցը»՝ բոլոր միջն ընդճանուրը, ինչպես ճունական բարբառների ճամար «սուբստանց» մ եղել կոյնեն: Ա.

ՀՈՒՆԱ-ԲՅՈՒԶԱՆԴԱԿԱՆ

1.

ԱԶԴԵՑՈՒԹՅԱՆ

ՈԼՈՐՏ

ՀՈՒՆԱ-ԲՑՈՒԶԱՆԴԱԿԱՆ ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Քեբականություն Ն

ճաբտասանություն.-- Հելլենիստական,

շրջանի չունաստանի տրադիցիաների անմիջական ժառանգը եղավ Բյուզանդիան, որտեղ ճելլենիստական կուլտուրան չարունակում

Բյուզանդականկրթության մեջ

կարնոր տեղ ձին բոնում ճարտասանությունըքերականությունը. գրվում էին քերականական մեկնություններ, ստուղաբանական բառարանագրական Ճարտասանության մեջ իշխող էր առսիականուաշխատանքներ: ե միայն շոտ են թյունը, ուշ (2-22 դդ-) երնան ղալիսուուոխկականության տենդենցներ: Ֆուռիոսի1 դ.) ժաւուՊատրիուրք նուկներից սկսաժ՝ Բյուզանդիայում լայն ծավալ է աստանում րանս

ե

ու

Բյուզանդականդպրոցներում մինչն ՃԱԼ գ. որսլես քերակաՖության դասագիրք ծառայում էին Դիոնիսիոս Թրակացու «Քերականական արվեստը» ն Թեոդոսիոսի «ներածական կանոններ «ԱՊԽԵՇ անունների ն բայերի թեքման շուրջը» (յզ կավաօ( Պ«ռւ Է6աչ 0յօաա0ժ օէ քղաց«0992) աշխատությունը, Թրակացու երկը դասավանդվում էր մեկնություններով ճանդերձ. ղոԹրակուցու Ճունաչրյուղանդական մեկնիչներից ճայտնի են Մեվամպոդեսը, Դիոմեդեսը, Գեռրդոս խԽոյրոբոսկուսր ԸՂՎդ-), Հելիոուրիշները:

ՃԱ1

դարից սկսած տարածվում

Սրանց մեկնությունները եծ »Տօհօ124 1ոռ 01097511 ՛ոոո15

ծրատարակված

են են

քերականական

Հելզարգի կողմից գրքում թ. այդ կազմված կոմպիլյացիաների ճիման վրա: ՄԺեկնություններից

օոնճտոճ եե:

կատեխեղիսները (ճարը պատասխանի ձեով դրված քերականությունները): Ուշ շրջանի բյուղանդական քերականներիը ռանձնապնեսճալյտնի Մաքսիմա Պլանուդեսը (1260--1310), որ ու

ա-

դրել է «Քերականության մասինջ («115ռեՎքձրսճ աղ)

ն

«Շա-

մասինջ («ԱՏքԼ ՉՍԽՀԱԷՏԹՀՏ) աշխատությունները: Բյուզանդականշրջանի քերականության բերած նորություն-

բաՀյուսության

ներից առանձնասվես ճիշատակելի է ճոլովների տարածական սաճմանման սկզբունքը, որ ձեւակերպված | Մաքսիմոս Պլանուդեսի մուտ: Ըստ այդ սկզբունքի Ճճոլովները արտաճայտում են ճիմնականում տարածական ճարաբերություններ, այն 1՝ ուղղություն. ճՃայցականնարտաճալտում է մերձեցում, սեռսկանը՝ Ճճեռացում, տրականը՝ ճանդիստ. վերչինս դիտվում է որպես նախորդ երկու Ճոլովների նշանակածի լուրուճեսակ միջին կետը Սրանով իսկ Ճոլովների ուսմունքի մնջ Ճճունականնախորդ տրադիցիայից շեղու: է կատարվում: շրջանում ճանՔաբբառագիտական աշխատություննեո.--Այս դես են դալիս բարբառագիտական որոշ աշխատություններ, որոնք մեծ մասամբ կոմղիլյատիվ բնույթի նն կամ պարունակում են ճին երականական աշխատությունների, կատարված րարբառադի-չ տական քաղվածքներ: Սրանց մեջ «իշատակելի են հռաննես Ֆիէ լուղոնոսի (71 դ.) աշլսատությունը, որից մի քաղվածք կատարված ճխոադայում «Բարբառներիմասին» վերնագրով, ն Կորնթոսի միտրոպոլիտ Գրիդորիուի (ՃԱ--111 դդ.) «Բարբառներիառանձնաճաւտկություններիմասին» աշխատությունը: ԲարբառներիճընՀլունական ն քերականականտարբերությունները սրանց մեջ մեկնաբանվում են դրավոր վկայությունների իման վրա, որոլեռ «տառերի» տարրընրություննելը

2. ՀԱՑ Լե.

ԼԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Հայ լեզվաբանության սկզբնավոբման նախադոյալնեոր ն գրերի դյոււոր 21 դ. վերջերին դառնումէ պայմաննեոը.--ճայ

Ճոյ բազմադարյան դրականության սկիզբր, 1եզվի դպրոցական ուսուցումը, քրիստոնեսկան եկեղեցու առօրյա կարիքները (քարովներ ն ճարտասանական «Հմտությունների անճրաժեշտություն, ճմուտ ընթերցանություն, եկեղեցական տաղաչափություն ն այլն), տեքստերի վրա կատարվող բանասիրական աշխատանքը,--այո պաճանջ են ստեղծում քերականական ն ճարտասանական

բոլորը

առաջացման աշխատությունների

երնանեն

դալիս ինքնուրույն ն թարգմանական լեղվաբանական աշխատանքներճ̀արտասանական ձեռնարկներ, քերականություններ,) լյառացունկերյ ուղղագրական, կետադրական աշխատություններ: Փեյւ-ի ն 9495:.-իվեճերի արտացոլումը.--Հայ գրականության առաջին իսկ նմուշների մեջ արտացոլում են գտել ճունական ն 9846-ի Հայ ճեղիփիիախայական վեճերը գնի չուրֆը. նակները այս ճարցում սովորաբար երկու կարծիքների ծայրաճեղությունները մեղմող գիծ են ւուսնումի՝ նշելով, որ անուններն սնլբնառլես իրերին տրվել են նրանց բնությանը Ճճամապատասխան, բայց Հետագայում մնացել են սովորույթի ուժով: »չամար:

արվեստի»թաշգմաԴիոնիսիոսԹբակացու«Քեբականական քերականությունն ն. մեկնություննեոը.--Հայ նությունը առաջին

ունարենից կատարված Ճարտասանությունն սկիզբ են առնում Ս է թարգմանվում Դիոնիղդ. ճայերենի թարգմանություններով: ռիոս Թրակացու «Քերականականարվեստը)՝ ճարմարեցվելով ճայերենին։ Թարգմանիչն ավելացնում է 6-րդ Ճճոլովը (դործիականը), փովոխություններ է կատարուի ճնչյունների դասակարդման մ եջ՝ Ճանդելով միասնական ֆիզիոլոգիական դասակարգման սկզբունքին ն այլն: Սակայնսրա ճեւո միասին նշվում են ճայերենին խորթ քերականական կատեգորիաներ, ն կերտվում արՀեսոական քերականական ձեեր: Դիոնիռիոս Թրակացու քերականության թարգմանությունը Հիմք է տալիս բաղմաթիվ մեկնությունների: Թրակացու վաղ մեկնիչներից Հայտնի են Դավիթը, Մովանսը, Ստեփանոսըն ուրիշենրը: Մոկնիչների մեծաղույն մասը քննադատում է Դիոնիսիոսի: մեջ ելնում էմոլիրիղլմը, ճիմնական խոսքի մասերի սաչշմանման ն այլն: է իմաստաբանական-տրամաբանական իմունքներից ն մուռ է զրից: ընդ որում տարբերվում Հայերի 4նչյունը ռոտոխց» «ռասի» ըմբոնման մեջ կարելի է նկատել Հճնչուլթի (ֆոնեմայի) Հետադա ուսմունքի սաղմը: Ճ1Քերականական ն ուղղագոական աշխատությունները

Ի դղ. քերականական-լեղվական ճարցերի նկատմամբ նոր Ճճեւուսքրքրությունէ սկավում՝ կապված միջին դրական ճայերենի զարդացման, կլանքի աշխարչականացման ն դգրականության, արվեստի ու դիտության ծաղկման Հետ. 41 ղդ. ճեղինակ Գրիգոր Մադիուռրոսըկազմում է քերականական առաջին կուսդին մշակում փոիխոսոությունների տեսությունը: 411-լլացիան

ձն

դդ.--

47--4

ուղն. Ժնորգ Սկնոացու Արիստակեսի դ. ճեղինակ ոշխթուոությունները ղադրական-կետադրական Վարդան Արնելցին իր քերականական աշխատությունները գրում է միջին ճայերենով, տեղ տալիս կենդանի խոսակցական լեղվի լեղվի իրավունքների, փաստերին, արտաճայոյվոսի ճանուն այդ

ՀՄՄ

դդ.

երին

զալիո

են

ճանդես դալիս որոլես լեզուների Հավասարության ջատագով, ճարոնում նոմինալիստների կարծիքը "իշիցնող մի տեսակեւոչ փորձ անում նեղացնելու փֆիլոլոդիական քերականության սաճմանները սաճմանավփակելով այն խոսքի մասերի ուսմունքով: դ. ՀովճաննեսԵրզնկացինՎԼ վերջերին կազմում է քելոռկանոական նեոր կուփալիլլսցիա, որի մեջ տեղ է տալիս միջին "չալիրենի Խոնարճման փասոերինը 2ՄԹ7--Վ Մ դդ. հրեան հին դալիս քհրականական նան այլ աշիւաւն քերականական ություններ, քերականական կատեխեղիսներ ժոԲն սրիշարք վերլուծությանը նվիրված ճատվածներ: նաղզմվում ղովուրդների սոյբուբեններիճավաքոծունէր, որոնցից մեկում ճալո4:11 նաբերվել աղվանների այրուրինը: դ. պատմիչ կիրակոս առնոսի Գանձակեցինդրի է մոնղոլական բառեր. մոնղոլակուն լեզուների դրավոր առաջին Ճճիշատակությունն է ն կարնոր արժեք ունի ոնղոլագիտության Ճարտար: ոս

հարգի մեկնաբանությունը.-էեզուների բազմազանության Ընդունելով լեզուների բազմազանության առաջացման աստվոծաշնչային տեսակետը, միջնադարյան ճեղինակներըտարբեր ձնով էին դնաճատում այդ փառստոլըԴողմատիկ մուռեցման կոլմնակիցները այն գնաճատում էին որպես աստվածային պատիժ: Համեմատաբար ավելի ազատաիխոճ մարդիկ, ընդճակառակը, յդ բողմաղանությանը դրական գնաճատական մին տալիս: Այաղես. դ. Ճայ գիտնական Վարդան Արնհելցին այդ րանը ատ ինչ բարի էր» Ճամարում՝ լեղուների բաղմաղանությունը դիտելով որոլես դույների մի գեղեցիկ ներդաշնակություն, որի մեչ

ատեն լելրացնում է մփլուսինչ նույն այդ Վարդուն թողել է լեղուների արտաքին ճսռսոկությունների դիլուկ Արնելցին տիեզերական» աշխատության Ժեջ։ հր «Փատմութիւն նկարագիրը աւուջացոաւծլեդուները նախնականի ճետ, նա դրում Համեժատելով ղու

իր տեղն ունի

ՇԱՃ

Ոքօֆ. Հմմտ.

ՀՈՕՀՒԱՇՑ

շ

Հմմտ.

ԷԼ

Գ.

խատությունները

ՇՐՕ

ն

Ճ.

ԱԼՃ:տ3Յծ, ՒԹԹօօրաքաւծենոֆճտու 1ՇտաՇԽ, 1938:

Ջաճուկյան,

ձին

18ճրաոՅ-

ՅԼՅՎՇԻԱՇ,

ն

Քերականական ն ուղղագրական միջնադարյան փայաստանում, 1954, էջ 280,

աչ-

Ք--Գ.

Ջաճուկյան

ձի. «...ի խոշոր լեզուէն առաջնոյ ն ի կոպտաձն փափկագոյն Ճելլենացւոց ն սաստկագոյն ճոռոմայեցւոց, Ճոնն սպառնական հ ասորին աղաչական, պարսիկն պերճական ն ալանն գեղեցկաձե, ն »Հնդիկն ճճուող, գութն ծաղրական, եգիպտացին խարավաձայն ն ն այն նս որպէս ազգի ազգի ամենազարդ ն ճամեղական. |. առնեն ղզանազանութիւնքՃասակաց, այսդոյլնք գեղեցկութիւն ն արէս լեզուաց զանազանութիւնք»:

8. ԱՍՈՐԱԿԱՆ

ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Ասոբականլեզուն ն գբականությունը.--Ասորիքը գտնվում էր ԱրեմտյլանՄիջագետքոսի:Ասորերեն ասելով սովորաբար ճասկանում են եդեսիա քաղաքի ն նրա շրջապատի բարբառի վրա

ճիմնված լեզուն, որ պատկանում է սեմական լեզվոլխմբի ճյուսիսային խմբին՝կազմելովարամբական լեզուներիկենտրոնական սկսվել է բավական վազ, Ասորալեզու գրականությունն Ճճատվածը: առանձնապես լայն ծավալ է ստացել քրիստոնեության բայց ծաղկման չըրԱսորականդրականության մուտքից Ճեւտո (1 դ. 11-Ը է տիրապետության դդ.: Արաբական ջանն ընկնոմ սկզբնական շրջանում, մինչն 11 դ. վերջը ասորական դրականությունը դեռ շարունակու է ինքնուրույն գոյություն ունենալ: Դրանից ճետո արաբական գրական լեզուն սկսում է դուրս մղել ասոըռրենը. այն դառնում է մեռած դրական լեզու՝ իր գոյությունը ՃԱ1-7Մ7 դ. ասորի գիտնակահ տալով դեո մինչն դղ.: քարշ Նիսիբիս հլիա Բար-Շինայան (925--մու. 1050) որոշ տեքստեր գրում էր խոսակցական լեզվով՝ արաբերենով, որոշ տեքստեր էլ զուգաճնռաբար ն' արաբերենով, որ կենդանի լսուակցական լեղու էր, ն՛ ասորնրենով, որ մեռած գրական լեզու էրչ: Ասորիների կուլտուրական դերը արտաճայտվեց նան ալն բանով, որ նրանք արաբներին Ճճաղորդակիցդարձրին ճունական կուլտուրային, այդ թվոսԲ ն նրանց որոշ լելվաբանական նվաՃումներին։ Արաբականլեզվաբանության ծագման ղարդացման վաղ շրջանը զգալի չափով կապված է ասորական ազդեցության Ճիւու ու

Վարդանայ էջ 16: Շ տո, Հմմտ. ձ. Օք

Մեժին

1862, զերական, շ

էջ 108--1.

Բարձրրերդեցւոյլ Ըօեաօե

Զ3ԵՐ

Ա

Է

տինՓատմութիւն Էճքօղել

11,/1., 1910,

Ասորական քեբականությանսկզբնավորումը.-- Մ7--ՄԼ

դդ.

արդեն սլաճունջ է զգացվում բանասիրական-լեղվարանականաշխատանքի: Մ դ. վերջերին ԴիոնիսիոսԹրակացու է ասորերեն: ՄՐ դ. «ներականականարվեստը» բսրդմանվում Իոսիֆ Հուղաւյան (Խուղիսոանցին), որ ճամարվում է ասորական առաջին քերականը, կաղմուի է քերականական ձեռնարկ արնելտարբերվում էր եդեյան ասորիների ճամար, որոնց բարբառը սիայի բարբառից: Ունի ն մի այ աշխատություն՝ ճամաճունչ հի տարիմաատտ բառերի մասին Համարվում է որոշ կետադրական նշանների դյոսոարարըո

ասորիների

մուո

Ասորական Լեբականություններն

ու

լեզվաբանության բուն դդ.--Ասորական

բառաբաննեորՄԱ--

զարդացումն սկսվում է լոսակցական դարից, երբ նախ՝ դրական ն լեզվի ուժեղացող ասորիների արաբացման ոարբերակումր պրոցեսը անճրաժեշտ են դարձնում գրական լեզվի քնհրականական ձեռնարկների կազմումը, ձայնավորների Ճուտակ նշանակումն կուռադրական-ուղղագրականճարցերի մշակումը, երկրորդ` րիների թարգմանչական դործունհության ծավալումը անճրաժեշտ է դուրձնում տնքստերի բանասիրական մշակումն ճշտումը: 7/1 դ. ճեղինակ Անան իշոն այդ դարի կեսերին դրում է վերժանության, ուղիղ ընթհրցանության ն դժվար բառերի արտասանության մասին մի գիրք: նա զբաղվուի է նան տարբեր 4Ճնչում ն իմաստ ունեցող Ճճոռհագիր բառերի Ճճարցով։: 7/1 դ. դրում է միաբնակ-յակոբիտներից Ցակոբնդեսուցին աշխատություններ, զբաղվում է ջքերականական-ուղղադրական ձայնավորների նշանակման Ճճարցով.ճիտադայում նրա Ճհտնորդհերը այդ նպատակով օդտագործում են ձայնավորների Ճճունական նշանակումները՝ դրանք ճարմարեցնելով հդհսական արտասանությանը: նույն այդ դարում ննատորյանները արնեելա-արամեական ձայնավորների արտասանության ճամար մտցնում են ։ռողաառանձնասվլես 111

ու

ու

ասո

ու

տակային

ն

կեւոեր: տողավերհային

ճեղինակ Հոնհյն իբե իսճակը, օդավելով Անան իչոյից, կողմում է բառարան, որտեղ ճատուկ ուշադրություն է դարձնում 1/1 դ.

նԼէէ6ՐՑեսը,6-եծ ՃԱՄ.,1 Բատ Շիլտե-ի, Օ6ՏՇի)Շիեծ Գ6Ր 51-16Շիւտշիծո 1902, էջ 64, Վ. Ռայտը, ԵքՅԼԿՒԱ օՎ6քո օրքոնըօն տալօքճւքեւ, 49 450, Թարզմանությունի, ծամարում է Մ1դ. ճեղինակ Սերգիի գործը, բայը էյ որ այն

Մերբսբ, ԷԱԱՏեՕԼՃ ՃՐԱՏ ԻՏԱ ՈՑԵԱՇՏ6

էջ 7, գոնում քսմ 57705. Սերգին չի թարգմանել:

Ճճունականբառերի բացատրությանը, նե գրուի է «Ցարբերիչ նշանառաջինն է, որ քննության լ ների դիրքը»:Հոնեյնը ասորիներից ենքարկելշարաճլուսական ճարցեր, կխոսել նոախադասությունների պայմանակուն կապակցության մասին: չՀոնելյնիսկսած բա-

շարունակում են Արու-Ցաճյա իռա ռարանագրական աշխհասոանքը 04 դ- վերջ),Հոնելնի աշակերտ իսա բար-Ալին,22Մքրվացին նան

հիշոբար-Սարոչվոյր (մինչն

թ.)։

Ասորականայս

ըանագրական աշխատանքի լուրատեսակ ամվովուժը Հասան

բառաչ

տսռսլիո ե

բարչ-Բաճլուլը(1 դ.)

աճող ազդեցությունն ստիպում է կալղժել արա Արաբերենի բերեն-ասորերեն բառարան. այդ զործը կատարում է 11 գ. "նղինակ Իիլիաբար-Շինույան: Ասորուկանքնրականությունները կազմվում են մեծ մասամլ Հունական օրինակով: լդդվերնումՃիշատակված բար-Շինայուն ու լիսի քերականության վերջին ճեղինակներից էԼ։

Աբշաբական քերականական սիստեմըասորերենինկատմամբ

կիրառելու փորձեոը.--41-2011դդ.

փորձեր են սրվում արարո կան քերականության օրինակով ասորական թերականություններ ստեղծելու ուղղությամբ: Այդպիսի առաջին չճաջողված (լավ չոիոտնմավորված) փորձր Ճ1 դ. կատարուի է կաթողիկոս հլիա ԹիրՀանցին, որ դեռնս ճեւտնողական չէ արարական քերականական սիստեմի կիրառման մեչ: Հետագայում ավելի Ճաջողված փորձ | կասռարոսիԳրիգոր Աբուլ-Ֆարաջ բար-չեբրելը (ՃԱ դ.), որն իր քերականությունները (եկ ընդարձակ ն երկու »Համառու) կումում է ՃԱ դ. արաբական քերական Զաամաճշարիիօրինակով: Օդովել է ն նախորդ ասորի քերականներից, Հատկապես Ցակոբ եդեսացու՝ կորած քնրականությունից: Արել է լաղմութիվ բարբաուսգիտական դիտողություններ: 4.

ՍԼԱՎՈՆԱԿԱՆ ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ԽոաբոՉեռնոռիզեցըն

նբա

«Խոսք

մասլավոնականգոբեռբի շրրայս ժողովուրդների սին»աշխատությունը.--Մլավոնական ջանի լեղվորանականաշխատանքի առաջին նժուշը բուլղար

Խրաբր Չիոնոռիղեցի դ.) (Սռխոսքեւի,

«Խոսք ալուվոնական դրելի Այստեղ Հեղինակը տալիս է սլավոն. դյոււոի նկարա ականդրերի սկզբնական Ճատվկությունների գիրը՝վկայելով նախքան դլագոլիցան ն կիլիլլիչուն՝ ինչ-ոլ ոււչլ

մասին»աշխատությունն Աե

դրասիստեփի Հետքերի մասին: Միաժամանակնտ վիճում | Հոոմի կաթոլիկ քարոզիչների դեմ` լաշսսվանելով սլավոնների՝ իրենը լեզվով աստվածաշունչ ունենալու իրավունքըո Քերականական աշխատություններ.--Սլավոնական ժողոդդ. երնեան եկած քերականությունները վուրդների մուռ Ճ--42ԼՄ ուշ շրջանի բյուղանդական քերականական աշխատությունների կոմ:ղիլլատիվ թարգմանություններ էին՝ ալսվոնական եկեղեցու պաշտոնական լեզվին՝ եկեղեցաչալավոներենին կամ ճին սլավոներենին ճարմարեցված: Դրանցիցառաջինը Բուլղարիայիէկզարխթ հոաննին (4 դ.) վերադրվող «Ութ խոսքի մասերի մասին» («Օ ՏՕԸՇԵՐՂ ՎՅՇՐՅԱ Է, որը Ճետագայում Ը1Օ88»)աշխատությունն ն մեզ է «ասել ՃԵ--ՃԵՐ դդ. զգալի ճեղինակություն է վայելել արտագրություններով Սերբ գիտնական կոնստանտին քերակահի աշլւատություններից առնված «Համառոտակիճավաքած խոսքեր» («Շօ86Շճ 8քճղա ա36քճոււմ») կոմպիլյատիվ աշխատանքը նս զգալի տարածում է ունեցել. այն օդգտադործվելէ ն Մոսկովյան Ռուսիայում: 1եզվաբանականդատողություններ կան 4իշված հոանն էկզարխի՝ Ի. Դամասկինոսիաստվածաբանության թարգմանության առաջաբանում: շրջանուի նրնան են գալիս նահ զանաՔառացանկեո.--Այս ղան բառացանկեր, որտեղ բացատրվում են ճին սլավոնական ն օոարազգի անծանոթ բառերը, Այդպիսի մի բառացանկ կցված է «ԷԼՇՑ8բօքօղօթաաք Էօքուսան-ի ձեռագրին 1252 թ.. 1431 թ. «անդես է դալիս Համատիպ մի այլ բառացանկ: թ. Ցակոբ Պարկոշովիչը գրում Ուղղագրական հառոցեո.--1440 է առաջին աշխատությունը լեճերենի «նչյունաբրանական-ուղղագրական Ճարցերի մասին: 11.

ԱՐԱԲԱԿԱՆ

1. ԱՐԱԲԱԿԱՆ

Ա.

Լեզվի

ԱԶԴԵՑՈՒԹՅԱՆ

ՈԼՈՐՏ

ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ծագմաճ

տեսություններ

Լեզվի (արաբերենլեզվի) ծագմանհառոցը.--(եղվի ծագման Հարցը արաբական գիտական միտքն ղրաղեցնող կարնոր ճարցեՐա Յագիչի՝այս վերնագիրի նույնությամբ թարգմանված է րբյուզանդական քերականության այն ճոդվածների վերնագրից, որոնք վերագրվում են Թեոդոսին կամ Թեռդորոս ԹՅԱ դ.): Փրոդրոմոսին

1338.

բից մեկն է եղել: Այս ճարցի լուծման մեջ նկատվող ուղղությունննրը մոտավորաղես նույն բնույթն ունեն, ինչ «ին Հունաստանում տարվող վեճերի մեջ Հանդես հկող տարակարծությունները, միայն թե չալեւոք Լ մոռանալ, որ արաբական գզիտակոաղ միտքը դգործուի ձր մաճմեդական կրոնի դոդմատիկայի լայմաններում, որը չէր կարող իր կնիքըչդնել Հարցի լուծման վրա: Արաբականդիտնականների այն մասը, որ ճենվում էր ղու արբաղզանգրքի) անառարկելի ճեղինաոտանի (ժաճմեդականների կություն վրա (առանձնասլես Հր կասկածուր մութաքալի տները), լեզվի աստվածույինծագման մեջ: Մյս ուղղությանը Հարողները կարծում էին, որ լեզուն ներշնչված հ մարդկանց ճաղորդված է իրեն՝ աստծու կողմից: նրանց ճամար «իմք էին ծառայում ղուռանի Հետնյալ ասույթները. «նա (աստված) սովորեցրեց Ադամին բոլոր անունները» (2-րդ սուրա, 29). «Մենք չենք ուղարկել նրա լեզվով (թռսող) ոչ մի մարդարնի» (14-րդ սուրաձճ,4). «նրա (աստծու) նշաններից են երկնքի, երկրի ստեղծումը ն ձեր լեզուների գույնի սուրաճ, 81): Այս առանձնավես կարծիքը ուսրբերությունը» (30-րդ լայն քննության է ենթարկում 4 դ. ճեղինակ իբն Ֆարիսըիր «Արաբերեն լեզվի իմացությունը» աշխատության մնջ՝ առարկելով լեղվի սաճմանման ծագման՝ փոխադուրձ ճամաձայնության արդյունք լինելու տնսակետի դեմ, նա նշում է, որ ճայոտնիչէ որեչ դեպք, երբ արաբները ճամաձույնությամբ որեէ բառ կամ արտաճայտություն ստեղծած լինեն, Սակայն իբն Ֆարիսը այն կարծիքին չէ, որ լեզուն Ճանդես է եկել մի ժամանակ, միանդամից, այլ գտնում է, որ այն աստծու կողմից Ադամին ն Հետագա մարգարեներին Ճճաէ ղորդվել աստիճանաքար, մինչն Մուճամմեդը, որին աստված ճաղորդել է այնպիսի լեզվական գիտելիքներ, որ նախորդներին չի ճաղորդել: ու

ու

մուքաղզալիտերկրորդ մասը (առավելապես Գիտնականների չճանաչողները), Էնրը՝ ղուռանի բացարձակ ճշմարտականությունը

որոնց ղեմ պայքարում էր իբն Ֆարիսը, պնդում Լր, որ լեզուն ու Ձե ներշնչման կամ ճաղորդման արդյունք է, այլ փոխադարձ սաճմանման կամ Ճճամաձայնություն: Այս տնսակետի մեջ կուրելի է տեսնել տունական ՄՀ-ի շարունակությունը,Սակայն այս տե. սակեւոի կողմնակիցները, այնուսմենայնիվ, «ճամաձույնութլյունը Հելո: Ըդ կապու են իմաստուն անվանադիրների նրանց՝երկու, երեք կավ ավելի իմաստուններ «ավաքվելով մի ւեզ՝ կարիք են ղգացել իրենց ճայտկի առարկաները, որոնք անմիջապես առկա

չեն, աորտաճոյտելուբառերով. նրանք կարիք են ղդացել արտաճույտելու նան այնպիսի դաղսվոսրներ, որոնք անմիջաբար վզգայելի չեն. Հետո իմաստունները մարդկանց սովորեցրել Ին այդ բառերը: Հետադայում Ճամաձայնությունը տարածվել է ն այլ լեղուների ճանովրա` նույն առարկաներին տարբեր անվանումներ տալու պարճովւ: Այս տեսակետի մասին Ճճաղորդումէ 17դ. քերական Իբն իննին՝ իր «Հուոկություններ» աշխատության մեջ:

Նույն իբն իննին

Ճիշասոակում է մի այլ տեսակետի մասին որը կարելի է որակել որոլես բնաձայնական տեսության սաղմ: Այս տեսակետի կողմնակիցները դտնում էին, որ բոլոր լեզուներն առաջացել են քամու աղմկին, կայծակի որոտին, ջրի խոխոջին, ձիու վրնջյունին ն այլ լսելի ձայներին նմանվելու միջոցով: Այս բացաւորությունը Ճավանական ճամարելով ճանդերձ՝ իբն իննին դոնում է, որ արաբերենի ուսումնասիրությունն իրեն այլ տեսակետի է բերել: նս,

վերջառլես, արաբների մուտ առկա են նան տարբեր տեսակետների ճաշտեցման տենդենցներ, Այսպես, 4-Յ դդ. իրավադեւո իբրաճիմ ալ-իսֆերաինին դյոնում էր, որ ատսոված Ճաղորդել է է եղել իրար ճոսկոանալու մարդկանց տյնքուն, որքուն տանճրումեշտ ճամար, իսկ լեզվի մեջ դոյություն ունեցող մնուցած բաները մարդիկ ճաստատել են փոխադարձ ճամաձույնությատբ: Բ.

Դիդակտիկ-

լեզվաբաճություն ֆիլոլոգիսկանճ ա.

Քերականություն

լեզվաբանությունըն նբա սկզբնավորման ԱՐաբական նախադոյալնեոը.--Արաբականլեզվաբանությունըարաբական դիտու-

կրքական սիստեմի մեջ կարնոր սեղ էր գրավում: Այդ լեզվաբա նության սկզբնավորումը նս սերտորեն կպպված էր տի կողմից՝ Հին տեքոատերի, այն է` ղուռանի տեքստի, բանասիրական ուսումնասիրության, մեկնաբանության (ճշտելու ն Հասկանալի ղարձնելու նպատակով) մշակման, մլուս կողմից՝ դրական լեզվի նորմավորման պաճանջի Հետ. դրական լեղուն, որ ժամանակի ընթացքում զղալիորեն տարբերվել էր խուսակցականից, Պարկավորէր պերծ պաճել արաբական բարբառների ն այլազգի մուսուլմանների ազդեցությունից: Սակայն, եթե ճունական ճնդկակոն լեղվաբանությունները ունկախ զարգացման արդյոմք էին, ապա արարական ու

ու

լեզվաբանությունը սկզբնավորվեց մասամբ ճնդկական, մասամբ էլ Հունական լեզվաբանության ազդեցության տակ. վերջինիս արաբները նախապես ճաղորդակից եղան ասորիների միջնորդությամբ: Անճրաժեշտէ նշել, որ արաբական գիտության զարգացման ճարցում կարնոր դեր խաղացին նրանց կողմից նվաճված ժողովուրդնե ասորիները, որոնք վարգացման րից Ճույները, սլարսիկներն արա ավելի բարձր աստիճանի վրա էին կանզնած: Այսուճանդերձ, բական քնրոաւկաւնությունը զդալի ինքնուրույնություն ունի, մանավանդ որ արաբերենի կառուցվածքը արմատապես տարբերվում է ռտնակրիտի ն ճին ճունարենի կառուցվածքից: ԱրաբականՃանրագետները լեզվի ուսումնասիրությունը բաժանում էին Ց դլաավոր դիտության. 1) ոռս-1-խգձի--քառադի տուԹյունը. 2) Ուտս-ջ-Տ8ւէ կամ Հե-ետ11--ձճնաբանությունը ն ծնչյուու

նաբանությունը. 5) 4)

ցելու

Աոռս-ո-ոձետ--շա՛րաճյուսությունը. ԼՆոսՀ-ոճճու--լխոսքըմտքին

գիտությունը.

5) ԱՈւտս--Ե6ցճո-մբտքը

Համապատաոխանկառու-

ճամեմատությունների

(եոլելհ),

փոխաբերությունների ՈՏԱճյճե)ե փոխանունությունների (81-

ոճձրծի)միֆոցով ման

պարզ շարադրելու գիտությունը. 6) Առս-Հ-իզ17---Քաթտասանական պատկերների օգտաղործգիտությունը. 2) Ղոռս-1-121ԱՎ-տաղաչափությունը.

8) Լատս-1-զոոճո--ոիթմիկան:

արաբական լեզվաբանությունը պարունակում էր Այսոլիսով, լեզվաբանության բոլոր ճլուղերը՝ բառագիտությունն բառարանաոճարաճնչյունաբանությունը, գրությունը,քերականությունն նությունն ճարտասանությունը՝ պոնտիկային վերաբերող տեղեկություններով Ճանդերձ: Թե որքան մեծ է եղել լեզվի նկատմամբ արաբների ունեցած ճնտաքրքրությունը, երնում է այն փաստից, ե լոսռարաոր ՊՍ դ. վերջում ապրող Սույութին՝«Քերականների նագիրների դգասախաիբեր»աշրճատության մեջ ճաշվում է շուրջ դխոնական-լեզվաբանի: Արաբականյուրատեսակ քերականական սիստեմն ընդգրկում չր վերոճիչյալ գիտություններից 2-րդը ն 3-րդ «նչյունարբանությունը, ձնաբանությունը ն շարաճլյուսությունը: հրենքարաբները արաբական լեղվարբանությանծագումը կաու

ու

ու

պում

են

այլազգիների կողմից

արաբերեն

լեզվի

աղավաղման

ճանչջն էի ՄԱ դ. կեսին ճրասլարակվում է ղուռանը: Հարկավոր ձր ղուռանի տեքստն օժտել անճրաժեշտ կնետադրությամբե նշաորով ն զբաղվում են Հետագա քերականնակելձայնավորները, ները: Այս կասղակցությամբ զարկ են ստանում լեղվի ուսումնաառանձին նշանների միջոցով սիրության Ճճարցերը: ՁԶայնավորները կողմից: Արաբների այս ուղղությամբ կատարած անշուշտ, զերծ չէր ասորական սղդեցությունից:

աշխատանքը,

Աշրաբական քեբականական սիստեմիառանձնահատկություն-

որ ները.--Քանի

արաբական քերականների կարծիքով բառի կում այն փուսիոխությունըպայմանավորված է խոսքի մեջ այդ

այս բա-

ճլոսական կանոնները, ապա անցնում բառերի փուոխության նկարագրությանը: «ասկացությունների «4իմքում Արաբական չարաճյուական ն դրված «խոսք» (մոլո) «նախադասություն» (լնոլյօհ) բառերն սկզբնապես ճամարյա նույնիմաստ էին. նրանք արտաճայտում էին մոտավորապես ճունական Խ61օՀ-ի (ճին ճայ. ճբանի») առումները: Հետագաքերականների մեծամասնությունը առաջին տերմինը կիրառում է ընդճանրապես նախադասությունը նշելու ճամար (լինի այն պարզ, նախադասութե բարդ), իսկ երկրորդը՝ միայն պարլ քե ոչ):

նախադասություն Ցուրաքանչլյուր Ճամարելովդատողության

արտաձճայտություն՝արաբ քերականները տարբերուի են ենթակա (ոսՏտոճմ167իլ «ոտորոգյալը վրան», «նեցուկ»)ն ստորոգյալ (ՈՊսն ՏՈՀՄ ոոորոգվող», ստորոդյալի միացու«Հենվող»).ենթակայի մը դատողություն արտաճայտելու ճամար նրանք կոչում

են

|Տոզմ

(«ատորոդում»,«Հենում»): Բատ ենքակայի ե ստորողյալի նախադասության մեջ դրաված տեղի, արաբ քերականները տարբերում են նախադասությունների 3 տի` անվանական (երբ ենքական նախադասության ակզբում է), բայական (երբ բայն է նախադասության սկզբում) ն

պարագայական (նրբ

պարագան է նախադասության սկզբում): նախադասության սկզբում դրվող հնքոկան կոչվում է :տմելճմո, ակզբում չդրվողը՝ 18"11 «գործող». ատորոգյալը կոչվում է նեու «ճաղորդումջկամ ԱՂ «գործողություն»,«բ-այջ, ոտ արտաճայտության բնույթի տարբերվում են 1) լատ ետո մՄձի), մՄողակտոն նախաղասություններ (յստլճի որոնց մեջ ենթակայի մասին ճաստատվում կամ բացասվում է որեէ 1ոչտ ճատկանիչ ն 9) բղձական (Աոլշհ տրոեթ արտաՀայտուսի են ցանկություն, ճրաման, ճարը, արգելք ն այլն: ն փոքր. Ըստ կազմի՝ նախադասությունների լինում են մեծ միծ են «ամարվում այն անվանական նախադասությունները, որոնց ստորոդելիներն արտաճայտված հեն ամբողջական նախադասությամբ: Բացի գլխավոր անդամներից, արաբները տարբերում եխ 6 տեսակ 1) խնդիրներ (ոոէճ1 «ներ«լբացուցիչներ» ՈՃմոանն)՝

որձի),

3) տրոչումներ (է6գործվող»), 2) վիճակի ոարագաներ (իճ), 4) բացառություններ (ՏԱՏող), 5) ճատկացուցիչներ Որը), (ո63ոԱր) ն 6) քադատայտիչներ ((Շ44ԵԼԴ. Բառերի շարաճլուսական Հարաբներություններնարտաճույլտող

ձնաբանուկան թեքումըարաբներընշանակում են 145 բառով ն անունների, բայերի) անվամբ ճասկանալով բառերի տյս (ն վերջին ձայնավորների փոփոխությունը, Սիբավեյղին այս բառը չի սաշտմանում, բայը բառավերջի ձայնավորների փուվոխությունը, որ կատարվումէ խսնդրառու բառերի պլաճանջով, կոչում է ՂԵ), հԱՐԱԱԱ-1այն մ՝ քեքման վերջավորություններ։ Անունների

բայերի թեքման՝ միննույն անունով կոչելը բացատրվում է «ոորը վանաբար Չ Ճանդամանքով. 1) արաբերենի կառուցվածքով, Հոլովման ն խոնարճչման (եղանակային) տարբերությունները արտաճայտուի է բառավերջի միննույն Ա, ՀՅ, 1 ձայնավորներով: 2) Արիստոտելիազդեցությամբ: ինչպես նշել ենք, Արիստոտելը ՊՓ9ւ6 բառով նշանակում էր անունների ն բայնրի «ուղիղ» ձներից կատարվող բոլոր փովոլությունները: Արաբներըտարբերում են 4 տեսակ ՒՂԻ ձայնավորի Թեքում՝1) (բարձրացում)--Ա կայությունը, որ արտաճայտու: է ուղղական «ոլովը ե բայնրի սաճմանական անկատարը (ներկան), 42) ոճտե (ճարաբերում)--Յ ձայնավորի առկայությունը, որ արտաճայտում է անունների 4ոյականը հ բայերի ստորադասականը, 3) 1ԹԻՐ (գրավում)կամ տոմ (իջնցում)--լ ձայնավորի առկայությունը, որ արմոաճայն

աո-

է անունների սեռականը ն. 4) ուշու (ճառում )--ձայնավորԻ բացակայությունը (զրո վերջուվորությունը), որ արտաճայտոսի է բայերի Հարկադրական անկատարը (ներկան): Ընդճանուր առմամբ արաբները մեծ նվաճումների են Ճճասնում բառի ձնաբանական կազմի ուսումնասիրության բնաղավառում, որով «ճետադգայուփ զգալի չափով ազդում են եվրուլական Բոսլոլի աշիւատությունլեզվաբանության վրա՝ ընդճոււլ մինչե կերը. նրանք տարբերում են արմատը (արաբերենում այն 4իժնականում հռաբաղաձայն է), ճատակ կերպով սլատկերացնում են տում

մասնիկավորման

ներքին թեքման երնեույթները: կասսկցված խոսքի մեջ բառերի կրած ճնչյունական փուվոխությունները արաբները բացատրում են արտասանության Հեշտացման ձղտմամբ: բնադավառում արաբների ունեցած նվա2Հնչյունաբանության ճումները զգալի չսվփով գերազանցում են անտիկ լեղվաբանության՝ այդ բնագավառում ունեցած նվաճումները, մուենալով ճնդկական լեզվաբանության նվաճումներին Արաբները Հատակ են ու կերպով տարբերու: տառը, Ճնչյունն «նչյունների դասակարգումը կատարում են ֆիղիոլոգիականչ-ակուստիկականՃճիմունքով. այսպես, նրանք տարբերում են ձայնեղն խուլ, բաց ն փակ, են 4նչյունների արտտլարված ն չլարված 4նչյուններ, որոշու բերման տեղը, լեզվի բարձրության աստիճանը ն այլն: Արաբները Մեծ ուշադրություն են ատկացնում կապակցության մեջ ն

Հնչյունների կրած փուվոխություններին (փոխազդեցական4նչյուխոսում լեզվի ճնչյունական կառուցվածքի վրա նավոխությանը), անալողիայի ունեցած աղդեցության մասին ն այլն:

Աբաբ քեբականնեոը մինչն Սիբավեյղու նանդես գալը.-Մինչե ԽԱԼ դ. երկրորդ կեսը, երբ ճանդես է գալիս արաբերենի

տարածում քերականության առաջին 4Ճճանդգամանալիցե լայն տած քերականության ճեզինսկ Սիբավեյղին, Հայտնի են նան այլ քերականների անուններ, ստկույն դրանցից կատ որնէ աշիւաւոություն չի ճասել, կամ ճասել են քերականության ճետ կոզմնակի կերոլով առնչվող, այլի քերականության այս կամ այն մասնակի Հարցին նվիրված աշխատություններ: Արաբական4եղինակները այդ քերականներից ԿԱբու-լ-Ասվադին Ճճամարուփեն աոաջինսաճմանողը. նո. դրել է դատոարաբական քերականության ն ղություններգործող անձի օբյեկտի (խնդրի), ղարմացական բայէրի մասին հ այլն: Ոմանք նույնիսկ Խալիֆ Ալուն (656--661)

այն եռամասնյա բաժանումը (աամուր Ճճիմքերէ գցում Հետագայում մասնիկ), արաբական քերականության մեջ: Մինչն Սեբավելղին նչվում են նան Սաղաֆիի (Աբու Ամբ հռա բ. Ու մար աս-Սաղաֆի) ն Խալել ալ-Ֆարաղիդիի (Աբու1բդու-ո-Ռաճման ալ-Խալիլ բ. ԱՀշմաղ բ. Ամր բ. Թամիմ ալ-Ազդի ալ-Ֆարաղիդի ալ-Տ8աճմադիալԲասրի) անունները. սրանցից առաջինը գրել է «Ժողովածու»կոչերկրորդը ճայտնի է պված քերականական սիստեմատիկ երկր, որպես «Խնդրառու բառերի գրքի» ն տաղաչավփությանընվիրված դործերի ճեղինակ։ Ոմանք նշում են, որ Սիբավեյղին լուրացրել է Մաղաֆիիգիրքը՝ լրացնելով իր ուսուցիչ Խալիլի դիտողությունններովն ներկայացրել որոլես ինքնուրույն աշխատություն (մաղաֆին եղել է ն՛ Խալիլի։ ե՛ Սիբավեյղու ուսուցիչը): դ. արաբական քեՔասբային Կուֆայի դպոոցնեոբը.--7 բականության մեջ 4ետազոտողները նշում են երկու դոլրոց՝ Բասբայի ն Կուֆայի: Սրանցից տառաչինըքերականական կանոնների սատւմանման ճարցում ճենվում էր դասական ճեղինակների լեզվի վրա ն ավելի խստաղպաճանջ էր քերականական կանոննե բի ։պաճպանման ճարցում: Կուֆայլի դպրոցի ներկալացուցիչները մեծ ուշադրություն էին ճատկացնում խոսակցական լեզվին ն դասական լեզվից կատարվող շեղումներին բացառությունՃետաղայում ավելի ներին։ Այս պատճառով էլ Բասրայի դոլրոցը մեծ ճեղինակություն էր վայելում: Այս երկու դպրոցների որոշ տարաձայնությունները չշարուն ճետագա դարերում, որ 4իմք մ տալիս 17 գ. քենակվում էին րական Աբու-լ-Աբբաս Աճմաղ մալարայլին ն Հետազա քերականներին՝ այս մտտարաձայնություններին «ատուկ աշխատություններ նվիրելոճ Սակայն արդեն 11 դարից սկսածֆ՝ շաւո քերականների ուտ տենդենց է նկատվում մեղմացնելու երկու դոլրոցների ծայնրանցից առնելով այն բոլորը, ինչ անչճրարաճեղությունները՝ ժեշտ էր թվում իրենց: քերականներից ճայտնի են Սիբավելղին, Բասրայի Աբու-լեն վերագրում խոսքի մասերի

նուն,

բայ

ն

որ

ու

տան Բեքր ալ-ԱնֆաշՄիջնակը,Աբու-լ-Ուս ալ-Մաղինին, ն ուրիշները: Աբու ՈւմարՍալիճալ-Ջարմին

Հասան

կուֆայի դպրոցի

1879, էջ 1958, էջ

Հմմտ. 8, 43:

8.

ԸրքոՅո՝, Ճ.

386Ր

«իմնադիի

է

Համարվում

առ-Ռուասին

ՇաՇԼՇԽու ՕԿոքճ ՐքճախճւիԱՎՇՇւՕԷ ձք8608, ՇՈՖ, ԽՆ, ԱՇՑ,

Ք3ԵԼՀՕՅԵՅՒԷԱՏ,

ԱՇւօքոռ ձքտ6Շսօրօ ՑՄ

Ջաֆար («Մճծագլուխը»--Աբու

Մուճամմեդ բ. տալ-Հասան բ. ԱբուԱլի իք Սառա), որի աշակերտներից են ալչԿիսախն(Աբու-լ-Հասան Համզա բ. Աբդուլլաճ Է. Օսման բ: Ֆելրուղ)ն ալ-Ֆեռան («Հբզկիչը»--ԱրուԶաքարիաՑաճլու ր. Զիոադր. Աբդուլլա բ. Մենվուր ադ-Պալյլասրի ): Վերջինս իր ուսուցչի ժաճից «նտո դառնում է կուֆայի դոլրոցի գլուխը (եռել է 822 թ.) Թե որքան մեծ ուշադրություն էին դարձնում Կուֆայի դոլրոցի Լներկալացուցիչները կենդանի խոսակցական լեզվին, երնուսի է այն փաստից, որ ալ-

կիսաիներկար ժամանակ ապրել է քոչվոր արաբների (բեդուիննների) մոտ, նրանց լեզուն ուսումնասիրելու նհսպլատակով: կուֆայի դոլրոցի ներկայացուցիչների աշխատություններից

ԿԱ-եսմսմ), «Հոդվածների» ճՃայտնիեն Ֆեռայի «Հոդվածները»

չափով ենթարկվել է Սիբավեյլու ազդեցուսլարունակել է 45 ճոդված. որոնք մեզ թրսնը: Աշխատությունը ն չեն Ճասել որոնց մեջ քննվել են ճիմնականում 1'11Ռ-ի (4նարբաՀեղինակը զգալի

Հնչյունաբանության) ճարցերը: Բասրայի լ կուֆույի դոլրոցների տարաձայնությունները

նության

ե

ար-

տաճայտվել ոչ միալն տարբեր սկվրունքների կիրառությունից ոտացվաոծտարբեր արդյունքների, այլն առանձին քերականական Հարցերի մեկնարանության մեջ: Այսպես, բառերը բաժանելով նախատիպերի ն ածանցյալների, նրանք տարբեր կերպ են մուռենում այն ճարցին, թե ո՛ր ձները սղետք է Ճամարվեն նախատի: ճամարում թասրացիները նախատիոլղ ձներ են դործողության ն դործողության որ դրանք բացի նշելով, ( Ժասդարը)՝ սւնունները արվիճակի դաղափարից, քերականական այլ գաղափարներ չեն տուճայտում. կուֆացիները, ուշադրություն դարձնելով այն «ճան դոռխանքիվրա, որ մասդուրնհրը ենթարկվում են արմատակահ ձն. «ոառերի» փուխոխության, այդպիսի «ճիմնական (նախատիալ) ժամահն «ամրու բոյի կատարյալ կերոլի (անցյալկատարյալ հակի) արական սեռի 3-րդ դեմքը. այլ կերոլ ուսած՝ բասրաեն ճարցին իմաստային առումով, կուֆացինեպիները փուտենում եննախադաս քերականների կարծիքով՝ բը՝ ձնական:Բասրացի ռրվես նախադասության Սական դրվում է ուղղական ոլովով, որովճետի նախորդող լնդրառու չունենալն ոկղբոսի դրվող բառ, այդպիսի տրամաբանական պաճանջ է ստեղծում, իսկ նրա որոշիչը դրվում է ուղվականով այդ նախաղլաս հնքակայի սլաճանեն

Հմմտ.

քը,

ճիշ. աշխ,

էջ

63:

չով. կուֆացիները գտնում են, որ նախադաս ենթակայի ն նրա որոշչի ուղղական Ճոլովը փոխադարձոլաճանջով էւ 17 դ. այս երկու քերուկանական դպրոցների միավորման Հիման վրա առաջանում է Բաղդադի քերականական ղզղպրոցը, որի վաղ ներկայացուցիչներից է ճայտնիոճաբան ն գրականագետ ՝

իբն Քոթեյբան (մեռ.

ՍիբավեյղինՆ

նրբա

թ.):

քերականական գործունեությունը.--Բաս-

րայի քերականության ամենից ավելի աչքի ընկնող ներկայացուցիչը Սիբավեյղին է: Սիբավելղու աշխատությունը ճայտնի մ «Գրքեր» անվամբ ն բաղկացած է 568 պխից։ Սիբուվեյղին իր տված կանոնների Ճամար օրինակներ է ընտրում ղուռանից:կանոնները շարադրելիս նա վկայակոչում է նան նախորդ ջերականների կարծիքները: Այն ճանդամանքը, որ ի սոարբերություն Սիբավելղու նախորդ բերականները կանոնները տալիս էին առանց ճետնողական սիտտեմի, վճռական դեր է խաղում Սիբավելղու աշխատության ճամար լոյն ճեղինակություն նվաճելու դործում: Հետագաքերականները բավարարվում են Սիբավեյղու ստեղծած սիստեմի մասնակի փոտռանձին ճարցերի ճշտմամբ ե մանրամասնումու: փոխությամբ, Սիբավեյղու կիրառած քերականական տերմինաբանությունը ղդառնում է տիրապետող: Սիբավելղու մեկնաբունուաշլւատությունը թյուններով Հանդերձ 2ասցվում է 30 2ճատորի: Սիբավեյղին քերականության արաբական «անրաղզետների ԿՏԸԼ- ր (ձիաբանությունն Ճճընկողմիցնշված 2 բաժինները՝ ե ոճիխ-ր դեռնա ծատակ ձյունաբանությունը) (շարաճլուսությունը) կերպով չի տարբերակում: Սակայն նրա մոռ արդեն առկա է Վ8ՏՈՒ-ր սաշճմանումը... «ՄՈՏՈԼ-ն այն է,--դրում փ նայ--որ դու չուրաքանչյուր բսռից կաղզմեսարաբների կողմիը չկաղմված ձեր՝ բառերի արդեն կազմված ձներին ճամաղպատասխան.ապա քո կաղմած ձնի նկատմաբ կիրառես այն, ինչ պաճանջում է արառական խոսքի անալոգիան»: Սիբավեյղին քերականության բաժինները քննարկում է տուտսնցմիմյանցից անջատելու, Ճնտնողաբար սիստեմավորելով մատուքած նյութը: Սիբավելղու գրքի 568 դլլում քննվում են ճետնյալ ճարցերը. 1) Առաջինգլուաներում տրվում է խոսքի մասերի ուսմունքը նե 1 տեԵ-ների (թեբույքների) դասակարգումը: Սիբավեյղին տրա ու

1Րրքրոը,

ճիշ. աշխ., էչ

55.

նե մասնիկ: անուն, բայ դիցիոն կերպով նշում է 3 խոսքի մաս` Այջունների ն բայերի Ճիմնակուն տարբերությունը, ինչպես կարելի է բայերի՝ է նրա սաճմանումներից կոաճել, Սիբավելղին տեսնում կերպով ժամանակ արտաճայտելու մեջ. այս րանր ավելի պարզ որոնք անունը արտաճայրովում է ճնտադա քերականների մոտ, հեն որսլես սաճմանում ժամանակային ճարաբերություն չարտամաս՝ ի յտարբերությունբոսյի: Այս ճարցում արաՃայտող խոսքի Արիստոտելից: ՆՄասնիկը բական քերականհերըկախում ունեն է բացասական կերոլով, որւլնս խոսքի միբավեյղին սաճմանում

մասչ

որ

ոչ

անուն

է,

ոչ

բայ:

2) 9--228-րդ դլութներում քննվում են չարաճյուսական Ճարքեր՝ ա) ճայցական, սհռական ն ուլղական ճռոլովների, այլն կոչականի կիրառությունը. բ) մասնիկների գործածությունը: 3) 229--471-րդ գլուաւներում քննվում են ճիմնականում բառակազմական ն ձնաբանական ճարվեր, ընդ որում մի քանի գյովս էլ նվիրվում է թվականնհերիգործածությանը: 4) 472--568-րդ դլուիւներում քննվում են 4ճնչյունարանականուղղաղրական-ուղղախոսական արցեր, այն է` տառերի ուռ-

է փունքը». այս կապակցությամբ խոսվում ձնաբանական ֆունկցիա կատարող (անունների ն բայնրի ղվանազան ձների կյողզտությանըմասնակցող) տառերի» մասին: «Տառերը դասակարգվում են ըստ արտաբերող օրգանների. Սիբավեյղին նչում է Հնչյունների արտաբերման 16 սռեղ: Ուշադրություն է ճատկացվում Հնչյունների կապակցության շարքերին: Սիբավեյղու ճաջորդները ավելի են առաջ տանոսի Ճնչյունաբանության ճարցերը, խոսում Հնչյունավոխության որոշ դեպքերի, Հատկապես փոխավզդեցական Հճնչլոմուսվփոխության մասին: Ճ--Ճ11 դդ. արաբական Լքեբականությունը.--1--241Մ7 դդ. քեեն րականների մեջ ճայտոնի Ֆարիսին (ԱբուԱլի ալ-Հասան 2 նան

Աշմեդ բ. Աբդու-լՋաֆար բ. Մուճամմեգ բ. Սուլեյման ալՖարիսի ալ-Ֆեռավի, 4 դ), Փուրջանին (Աբուբեքր Արդուլ Քաղիր բ. Աբդուռաճման ալ-Ֆուրջանի, 41 դ.) ն Զամաճշարին (Աբու-լչնասեմ Մաճմուդ բ. Ումար բ. Մուճամմեդ բ. Ումար ալԽուվարիղմի աղ-Ձամաճշարի, ԱԱ դ.)։։ Սրանց աշխատությունները ի ժի էին բերում Սիբավեյղու աշլսատությունից ճետո արա-

բերենի ուսուժնասիրության բնագավառում կատարված աշխա«անքը հ 1--117 դարերում մեծ ճեղինակություն էին վայելումն Ֆարիսին քերականական նյութի դասավորության մեջ, ինչ148

է Սիբավեյղու սիսքերականները, Ճետնում տեմին՝ կատարելով որոշ նրա աշխատուփոփոխություններ է «Շարաճյուսության ( ՈՈԻԿ թյուններից ճայոնի ) մեկնությունը, բաղկացած է 3 մասից. առաջին մասում որը քննվում են ներածական ն շարաճլուսական (միբավելղու սիստեմով),երկրորդում ճնչյունաբանականչուղղախոսական, եհրրորդու՝ ձնաբանականբառակազմական «Ճարցեր:

ոլես նշում

են

արաբ

| Խալիլ Ջուրջանին, ի տարբերություն Ֆարիսիի, Ճետնում Ֆերազիդիի շարադրման սիստեմին՝ կատարելով, սակայն, նյութի

ավելի մանր բաժանումներ: ն, ինչոլնս ցույց է տալիս

նա

իր դիրքը կոչել է վերնադիրը, նյութը

«100

խնդրառո» քննում է րատ

Խնդրառու լրառերը Ջուրջանինլաթանեդրոռությանբնույթի: ժանում է ձնականների (Ո11271շի «բառային» ) ի իմաստայինների

(ոճում

բաժանում

է

նի «իմաստային»).

առաջիններն էլ իրենց չերթին խնդրառուների հ դգործածությարը (85ՈՅՂ7Մ2հ)

ուղիղ (զայճտեր ճե) խնդրառուների: Գործածությամբ նդրառու բառերի մեջ Ֆուրջանին տարբերում է 91 տեսակ (Մասնիկներին անունների բայերի որոշ տիպերն րոտ խնդրառության), ուղիղ խնդրառու բառերի մեջչ՝ շ տեսակ (բայերի ն անունների «իտնուու

կան տիպերն ըստ խնդրառության), իմաստով խնդրառու բառերի բացարձակ ուղղականով դրված Իեջ՝ 2 ստնսակ (բառասկզբի ա-

նուններն ու նրանց որոշիչները ե անվանը փոխարինող բայական այլն ձնեերը, որոնք դրվում են սաշմանական անկատարով|):

Զամաճշարինթողել է 8 լեզվուբանական տշլատություն, որոն ցից Ճիմնականը «Գլութների բաժանված քերուկանության ձեռնարկըն» է («6 ԷԻ ԽԱՈՏՏՃԱԱ Ո-ո-ոճի 1): Այս աշխատության նյութը է Զամաշշարինբաշխում ըուռ արաբ քերականների ընդունած խուքի մասերի՝ դրանք քննելու| բոլոր տեսանկյուններից. 1) 1-ին րաժքննում է անունքերը՝ ա) փոփոխվող անունների «ճոլովների կիրառությունը, բ) անփոփոխ անունների ղործածությունը, դ)

նոսի

Խունների թվի, սեռի 5) 2Չ-րղ բաժնում քննու

ոլերը)

կաղմությունը ն. դ) բառակազմությունը: է բայերը՝ու) բայերի ժամանակները (կեր-

հղանակները, բ) բայերի սեռը, գ) բալերի զանաղան իմաստային տեսակների քերականական առանձնաուոկություննեԻր»

ն

դ) ռսլակասավոր բայերը

ձայն արմատներ ունեցող

ե) եռոսբաղաձայն քառաբաղա-չ լոռյերը. 3) Յ-րդ բաժնում քննում է ն

ու

բոտ իմաստի բաժանելով 27 իսմբի. 4) մառնիկները՝

4-րդ բաժնուի

քննումէ նախորդ բաժիններում տեղ չատած այլն ճարցերը, որոնք վերաբերում են մեկից վելի վսոսքի մասերի, այն է՝ 2ճնչյունաբա-: նաման ճարցերը: Ֆարիսին ն Զամաճշարին ընդճանրասլես ձնաբանությունն լուծում են շարաճյուսության Ժեջ՝բոլոր ճար2ճնչլունաբանությունը ու

ոճիր անվան տակ, պերըՓնենելով Արաբական էեբականությունը ՃԱ-ՃԵ

դգ.-.

277-177

Ճեղինուկություն էին վուլելուբ դ. քերականներ Իբնու-. լ-Խաջիբի (Ջեիալուղդին Աբու Ամր Ուոան ) ն իբն:Մալիքի (Աբու ԱբդուլլաՄուճամմեղ իբն Մալիք) /շիւամոությունները, որոնք դուրս մղեցին նախորդների դրքերը ն դարձան Ճիմնական ձնո-

դլ.

մեծ

նարկներ:

Իբնու-լ-Խաչջիբըթողել է մի քանի քելոսկանական աշստատուիր «Շարաճյուսությանբավարար ձեռնարկում» («ՃԼԱՃԱՆՅԴա Տամմառութ ն ՆԱ ո-ո-ոձի ն) ձեով շարադրում Հանրամատչելի է այն նյութը, ինչ Զամաճշարին: ամաճշախքու քերականական ռտիոտեմըմասնակիորեն փոխելով՝ նա ճանելէ վերջինիս գլլավոր

քյու:

4-րդ բաժինը աշխատության

բուռակաղմումյուս բաժինների՝ թյանը վերաբերող մասերը։ Այդ նյուցը նա քննում է ձնեաբանությանը ն 4նչյունաբանությանը նվիրված աշլաաւտությանմեջ, որ կրում է «Թասրիֆի (իմա՛ ձխորանության ն 4ճնչյունաբանության) բուժիչ» վերնագիրը: իբն Մսոլիքը(1206--1274) դրել է բազմաթիվ քերականական ոն որոնցից «Ր արաճյուսությ էությունը» աշխաւոությումներ, («Ճ1ՃԱՃՏոէսՊ-ո-ուն 1») արնելքիդպրոցներում՝ դարձելէ արա բե-. բենի Հիմնական ձեռնարկը: Այս աշխատությունը դրված է չափածո ն ճենվուժ է Սիբավելղու սիստեմի վրա: իբն Մալիքը նախ լիս է ընդճանուր տեղեկություններ, ասլա բուն նլութր շարադրում ճետեյալկերպ. 1) ոնվողւկյոն նավաադասություններըե ուղղականի կիրառությունը, 2) բուլաւկան նախադասությունները ե «ուլցուկանի կիրառությունը, Ց) ռսեռուկաւնիկիրուռությունը, 4) «ամաձայնությունը, 5) դիմելու(կոչականի) տարբեր տիպերը նե6) նխորդների մեջ չմտած 4նչյունական-ուղղախոսսկան նե ձնաբանուն

տա-

կան ճարըերը:

դ. քերական իբն Գիշամը (Աբու որին Մուշամմեդ Աբդուլլսճ իբն Գիշամալ-Անսարի ալ-Խանբալի), եֆ արաբ քերականներիցմեծադույնը: արաբներիցոշանք ճամարոսի

Մեծ

անուն

է վայելել նան 417

10--Գ.

ՓՋաճուկյան

հր բուզմաթիվ աշխւատություններում նա ամփոփել է արաբ նախորդ նվաճումները՝ Ճետնելով շարադրման ընդճանրացած բերականների ե աիստեմին կատարելով միայն մասնակի փովոխություններ ու

Հավելուժներ:

բ. Բառաբշանագբություն ե նոս առժերը.-- Արաբա Արաբականբառարբանագոությունը

կան լեզվաբանությունը առանձնսսես աչքի ընկնող նվաճումներ ուննցավ բառարանադրության ասպարեզում այս տեսակնտից դնրազանցելով Հնդկական նե «ճունական ըլյառարանագրությաննվատումները: Բառարանագրությոնմեջ արաբների ունեցած նվաճուփները ավելի անկախ ընույթ ոմյեն: Արաբուկաւնտռաջին բառարաններից մեկի ճնղինակ է Համարվում Սիբավեյլղու ուսուցիչ Խալիլ ալ-Ֆարտղզիդին, որին վերուդրվում է «Այնի գիրք» կոչված բառարանըն Հետագա արաբակուն լառարանադիրները ճավաքում են «ճրակայական րուույին նյութ ն ստեղծում բառարանների բավմավան տեսակներ. տարածված էին ճատկոաւյլես առարկայական բառարանները:

ն ԲառասլաԱլ-մաուճարշիի ալ-Ղեբավիի բառարանները.--

սկզբունք են մշակում ալՋաուշարին ե. ալ-Ղիրավին (հռ. 980 թ.), որոնցից առաջինը դրել է (40.000 բառ), նրկրորդը՝ «Բառարանադրության բարե«Սիճաճը» լավումը» (10.000 լուո ): նախորդբառարանադիըները լ/առերը դատավորոսի էին ըստ տառերի արտաճայտած ճնչյունների ֆիզիոլոդիական 2ասոկությունների: Ալ-Ֆաուճարին ն ալ-Ղերավին բառերը են դասավորում րոտ այբուբենի, ընդ որում 2իմք են ընդունում արմուտների վերջին տառերը ն ճերթով դալիս ղեսլի առաջինները: Այո եղանակով կազմված բառարանները միաժամանուվմ ն բուցատրա կան ըառարաններ են, ն՛ Հանդարաններ, ե՛ ոտուղդալանական-արփատական բառարաններ: շարի սիստեմավորման

ճարցում նոր

Ալ-Ֆիոբուզաբադիի բառաբաննեոը. --

Բառարանագիրներից

է ուլ-Ֆիրուղուողին(ծագումով շիրազջի առանձնապես Ճճաղրոնի ոլարսիկ, 1827--1403), որը կաղժել է մի քանի տասնյակ (բոտ որոշ աղբյուրնքրի՝ 60, բոտ այլ աղբյուրների՝ 100) Հատորանոցբառու1

Այնը արաբական տառնրից մեկի

անունն

ԼԱ

բան: Նու օղովել է իլն Սիդայի ն Հեդիկ մուսուլման

ավելացնելով ուարաններից՝

բա Սաղանիի

Այս ճարավ-արաբական բառապաշարը: կազմել է «Ս0վկիանոս» քառարանի Հիման վրա ալ-Ֆիրուզաբադղին («Կամո»)կոչված բառարանը: որը Հսկայական ճեղինակություն է վայելել. ինչպես որ «դոնատուը» միջնադարյան եվրոռլայում դարձել էր քերականության ճասարակ անուն, այնսլես էլ ճետազայուէ «կամուս» ասելով ընդճանրաղպեսբառարան էին ճասկանում:. Ալմեզ չի Հասել: աշխատաւոությունը Ֆիրուզարադիի ընդարձակ

բառաբշանագոության Աբշաբական թեբություննեոը.--Արալրա-

կան բառարանոաւգրությունըզերծ չէ թերություններից. 1) արաբական բառարանները կազմվում են առանց բավարար պատմական ոկղբունքի. այստեղ ճնարանությունները տեղ են գտնում նորաբաեկած բառերը տրրկողքին, դործուծությունիլ դուրս նությունների վում են մլուսների ճետ՝ Ճամաճավասար կերոլով, լսվարուր չափով նկոռսոի չեն առնվում խիսստային փուխոխությունները: 2) Արաբական բառարանները տարբերություն չեն դնում դրական ն ոչ դրական բառապաշարի միջե: Շուտ Ճաճախ բարլառային բառերը տեղ են դտնում դասական դրական լեզվի ըառերի կողքին, տարբեր լարբառների պատկանող րբաոռնհրը բերվում են իրար «եւո միասի. ժամանակային գործոնը ճաշվի չառնելու ճետ միասին, ճաշվի չի նրվում նան տարածական տերիտորիալ գործոնը: 34) Բառերի իւսո-

մաստային մշակումը, Հոմանիշների, Պամանունների ն իմուստային առումների տարբերակումները բավարար գրխոականճիմունքներով չեն կռոուարվում: Արանցով պետք է բացատրել այն անգամանքը, որ տարալ: այնքսն ճաճախ են խոսում արարական րբաբաառարանագիրները ռերի Հոանիշների առատության մասին. րոտ Ռրնանի՝նրանք թվում են ուղտ րառի 5000, սրբի(Թրի)՝ 1000, առլուծի500, օձի ՀՕՕՍ, մեղբի50 Ճոմանիշ ն այլն:

2. ՈՋ ԱՐԱԲԱԿԱՆ

աշ

ԼԵԶՈՒՆԵՐԻ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

Եբրայական

լեզվաբանություն

ելրայական լեզվաբանության Ընդնանուր տեղեկություններ.-վաղ քայլերը ես կալված են եբրայական «նագուլն տեքոտերի՝ աստվածաշնչի բանասիրական մշակման աշխատանքների «եւո էր այդ տեքստերը ոչ միայն արտադրել, այլն ճիշտ Անճրաժեշտ ընթերցել մեկնաբանել, մշակել կետադրականլրյսսցուցիչ նշանու

ների այնպիսի սիստեմ,

ճիշտ արտաճայտեր տեքստի առանձնբրուլականլեկվաբանական մտրի վաղ քույնաճատկությունները: լերը կապված են Մասսորա (81ՅՏՏ0ԼՅ) կոչված Մհկնաբանական ու նշումների ճետ, որոնք կազմուի հն աստվածաայլն քերականական շնչի Ճիշտ արտագրության ու վերծանության, դիտելիքների օժանդակ բնագավառ, նոլաստում նբրայական քերաորը

գրանցումների

կանության առաջացմանը: Մասսորայի ուղղության ներկայացուցիչներից (մասսորետներից) առանձնապես նշելի է Բեն Աշերի սիստեմատիկ աշլոատությունների երեան անունը:Քերականական Ճետո դոսլուց էլ լեզվական գիտելիքների որոշ բնագավառներ մնում են գործումասսորետների տնօրինության տակ: Մոասասորետների նեությանճետ սերտորեն կապված Էէ կետադիրների ՈԱՇՈՎՂ:6 1Վ1ու, եվրոպական տարածված տերմինով աղունկտատորներ»)դործունեությունը, որը սկղզբնաղես կաղմում էր մասսորային աշխատանՔի մի մասը: Կետադիրները շարունակում են մասսորետների աչնան ճետագայուն, քերականությունների գոյության շրրխատանքը ջանում, գործելով քերականների կողքին, սովորելով նրանցից լրացնելով նրանց աշխատանքը՝ նրանք նպատակ էին դնոսի աստվածաշնչի տնքստերի ճամար մշակված նշանների սպաճոլանումն

կատարելադործումը: Ատովածաշնչիձայնավորների (ոնմական ժողովուրդների մոտ ընդճանրապես ձայնավորները չեն գրվում) ե շեշտադրության նշանակման ամբողջական սիստեմը արդեն առկա էր 711 դ. 1 կեսին, թեն առանձին նշաններ կիրառվելեն ն ավելի վաղ: եբրայականլեզվաբանության վաղ քայլերը Համեմատեայս լի են ասորական լեղվաբանության վաղ քայլերի ճետ: Չնայած երբայական բանասիրության ստեղծած ներքին նախադրյալներին,. այնուսմենայնիվ, եբրայական քերականության ն բառարանաղրուարարական քերականոթյան մքի ձնավորումը տեղի է ունենում կան մտքի բոււռարանագրության տաղդելությանտակ: Հրեաները արաբական քերականական սիստեմի մեջ միայն այնոլիսխ փուխոխություններ են կատարում, որոնք ղպայմանավորվածէին ելրայիըէնի բնույթով ն իրենը գործունեության ընդճանուր նոլատակով՝ տատվածաշեչիլեզվի ուսումնասիրությամբ: Արաբական ազղեցությունն այս դեպքում նպաստավոր մր, որովճետն արաբերենի է, ն այդ եբրայերենի կառուցվածքը ընդճանուր աոմամբ Ճատմատիպ լեզուները ցեղակցական մերձավոր ու ակնբախ ընդճանրությունու

ու

ու

Ճ.

Հմմա.

ՀԱսոչօհծ,1

1)16

|Աձ15՞իթ Նլեեժոձենր, հճոճստաօթճեծոՍո

Ոո16-.

1894,էջ

135:

մ.

ՊՈՒ

սոմ

Միաժամանակ նսլաստում է երկու լեզուների Ճամեմոուակոսն ուսումնասիրությանը, որ եծ չասփիովօդնում Լէ սեմաճոռ տուա ուն լեզուների կուն քերականության ճետադոքայլեեն երրայական լեղվալյանները ճասնում արուբերենի, երը»րի լնրննի ն արումայելենի ցեղակցության դավոսիարին: Այսոլիսով, երրույուկուն լելլվուբունությունը ձնավորվել է տի կողմից՝ տստվոձուշնչիբանասիրական մշակման հն Ճճաւոկասռլես մառսորնողերի զործուննության, մյուս կողտից՝ արարական աղդեցության Ճեւտի-

ներ

ունեն:

սա

տերօխնը բր վանթով, տնրականությունը նշանակող մլեմսմ ու ոկղբնական իփաստով նշանակում էր ճշգրիտ Ճոդածու գործուԽնոթյուն ն, այսոլիսով, շեշտուի չր քերականության բանասիրական ուղղվածությունն ու բանասիրության ճետ ունեցած կալը: երրայական թերականխությանն րաւարանաղրության առաջին լեզվի բնույթույլելն սկովում են 1 դարից: նշելի է որ ճրնաների՝ Քի ու ծագման վերաբերալ ճայացքները կրում են առավածաշնչի դոդմանեիի աղդեցությունը ն քիչ Ճրտաքրբրություն են ներկալացնում: է,

ԵՀուղաիլն Քորեյլշը (4 դ. վերջ--7 դ. ոկիվը) Ֆասի Հրեական Համայնքին ուղղված իր «Ուղերձում» նչում է այն կարնոր դերը, որ կարող է խաղալ սուրբ գրքի իմացության ճամար երրայերենի ճոփետփաւոությունըայնսդիսի յեղակից լեղլուների Ճնտ, ինչոլիսիք արարերինն են: Նա նշուի է «նչյունակուն (բաարամայերենն ն արաղաձայնական) Ճճումառսլատասխոանություններ եբրայերենի բերենի միջն. ըստ նրա՝ լեզուների մերձավորության ոլատճառը ոլեւոքէ փնտրել առաջին Հերթին ժողովուրդների տերիտորիալ մերու

ձոռսվորությանն

նջ, թեն, իճարկե, ճեղինակն այս ցեղակցության

պեղակցությունը «իմնավորում

Արանցճետ միասին նշվում է խառությունների դերը: նրեր

Քորեյշըտեսնում

է

ոչ

նան

է

տստվածաշնչի տվյալներով: փոխաղարձ խառնուրդի ն

փո-

իբն լեզուներիմերձավորությունը միայն բառերի, այլե քերականականֆունկ-

ցիս կատարող ռուսոռերի»Խմփանության մեչ. ճիշտ է, իրն Քորեյշի քնրականական ամեմատությունները ղեռ սաճմանափակբնույթ

ոլետք է բացատրել նրանով, որ եբրայական քիեւկանական միտքը նրա ժամունակ դեռ առաջին քայլերն էր միոյն անում: արամայեԲառային Համեմատությունները եբրայերենի բենի ն եբրալերեի արաբերենի միջն շատ ավելի լայն ծավալ ունեն հ Մեծ մասամբ ճիշտ են: իբն որեյշը գրած է եղել ե մի փուագրան, որը, սակայն, մհղ չի ճառել: ունեն,

ըսյվ

այդ

ու

ու

Եբոայական քեբականություը

ն

Քերականականառաջին ինքնուրույն,

բառաբանհագոությունը.--

աստվածաշնչի ուսումնասիբությունից անկախ գրությունները պատկանում են ղառոն Սաադցային (592--9442):Դիշտ է, աստվածաշնչի (Բոոճլւ) կարոայան մեկնաբանների մուտ (/ԱԼ-41 դդ), ոչ առանց արաբների ավվղեցություն, առկա են քերականական առանձին դիտողություններ, Մառսորետների մոտ էլ բայց կարոաւլյաններըբ քերականներ չեն: բուն քերականական (բուռակավմական բառափոթական) լիու: կանոնները ճատուկենտ են հ ոչ սիստեմատիկ: երրայական բառարանագրությոն ճավաստի սայմանված ռաջին արտադրանքը նս պատկանում է Սաադյլային. այդ նրա կրկնակի բառարունն է (913 թ. ՃքՇո «Հավաքածու», իմա՛ «Բուռերի «Ճավաքածու, բառարան»),որտեղ աստվածաշնչի րաոերը դասավորված են այբբենական կարգով: ըուո առաջին վերջին տառերի ն օժտված աստվածաշնչում պործածվելու վերաբերյալ նշումներով: ինչալես արաբների մոտ, վասավորությոն երկրորդկարգը չնարուվորություն էր տալիս բառարանն օզոադործելու որոլես բանաստեղծական ճանգտրան: Հետագայում Սատադսն իր «Հավաքածուխին» ավելացնում |է բասերի արարական թարգբերում ն այլ Հավելումներ մանությունը, բազմաթիվ քաղվածքներ կատարում. այս փոփոլխվածտարբերակր կոչվում 1 «Բանաստեդծոչկան ատրվեստիգիրք»:Գործի մեզ Հասած եբրայերեն առաջաբանում Սառդյանանում է նե կարնոր քերականական դիտողություններ. նա տարբերում է արմատ ն մասնիկներ՝ նշելով, որ մասնիկների տառերը ծառայում են թիվ, դեմք ն ժամանակ արտաճայտելուն Ըստ Մատադյայի՝ արմոռոի տաոռհրըմիշտ պաճոլանում են կրենց որակը, մասնիկի տառերը փոփոխության են ենթարկվում: առանձնացնումէ 11 մասնիկային, նույնքան էլ արփուՍաադյան տական տապոնը:Սրանով իսկ Սատդյանփաստորեն անում է երրալական քերականության առաջին լուրջ քայլը: ու

Սատդյան գրած է եղել նան Վեզվի գրքեր» վերնագիրը կրոզ՝ ձբրայլերենի քնրականությունը արաբերեն լեվվով, որից, սակայն, ժի յն չսռանձին քաղվածքներ են ճասել: Ալն կաղմված է եղել ու-

րաբական քերականությունների օրինակով, բայց որոշ ղեպջերում է նան Սառդյան ճենվել մասսորետների կանոնների վրա: Ալստեզ նա խոսել է եբրայական այբուբենի տառերի, նրանց ծատկությունարժեքի, «նչյունական Հերթագայության, ների, քերականական

ասիմիլյացիայի մասին,

այլն

ձնաբանականտեզեկվություններ

տվելբայի

բերյալ:

ու

հրո իոնարճմուն։չ զոյականի

Սասոդլային ոլո

կունում է

նան

ն

մի փոքր

մասնիկների վերուբուռ

ուրադաւդրոս կան

որ Ճայտնի է «Յոթանասուն աշխքատանք, բառի մեկնություն» անունովիԱյս դործը կարնոր է նրանով, որ խթան է դարձել նոր երրա երենը ն արամայերենը որպես բառերի բացատրության օժանդակ աղբյուր ղիտելու Ճամալրո Աստվածաշնչի իր արաբական թարդանության մեջ Սաադյաննույն նսլատասկովօգտվումէ ն արարերենի յովյալնենրից: Հետագա բառարանադիրներից ճիշուտակելի է հսպանիայում Մենաիեմ բեն Սարուկը (շուրջ 960), որի «Բառարանը» սողրող (ԴՊշչեճոճեի») աչքի ընկնող երնույթ էր Այստեղ տրվոսի էր աստվածաշնչի բառուսլաշարի բացուորությունը արաբերեն, ընդ սրում րսոնհրի Ճուիեմատական մեկնաբանության նպատակով

Մոռրուկընս ղիմում է արաբերենի ն արամայերենի տվյալներին: Պետք մ նշել, որ նա ծանոք չէ հբն Քորեյշի Համեմատություններին: ՄՍարուկըտալիս է քերականական, այղ թվում նան չարաճյոսական-ոճաբանական բնույթի ոեղեկություններ (լեղչումներ ն Բառարանըոչ միոյն բացատրական արավելադրություններ), ժեք ունի, այլն ճոմանիշների Ճճավաքածուէ: Մարուկի զործր քըննադատության է ենթարկվում Դունաչ Իրն Լարրատի կողմիղ, որը գրում է իր «Հերքումները»(օԷ680եծէհ): իսվանացի այս երկու ճրեաների աշակերտոնեիրըՃճետադայոսն շարունակում են վեճը՝դրելով զանազան աշխատություններ: Սարուկի աշակերոներից մեկը՝ եճուղա բեն Դավիդ Խայլուդը (1 դ. վերչ--11ղ. սկիղբ) դառնում է երրբայակաւն լեզվուբանականչքեհրականականմտքի ամենից ավելի եշանավոր ներկայացուցիչը Հետագա «եղինակները Խայլուգին ճամարում են եբրայական լեզվաիանության իսկական Հիմնադիր: Խայյլուդը աշխատում է քափանցել եբրայերենի առանձնաճատկությունների մեջ ն բացաճայտել նրա ներքին րինաչափությունները:Նա արաբական լեզվաբանության նվաճումները կիրառում է եբրայերենի նկատմումբ, ճատոտպտում եբրայական արմատի եռամտտառության այն տարածձհլովկան թույլ սկղբունքը՝ կրկնակ 4նչյուններ ունեցող արմուոների վրա, սոալիս «նչյունական ճերթագույություննեիի ե' բրառակավմությանվերթաիերյալսիս Թեմատիկ կանոներ: նրա քերականական գործհիիը Հայտնի են Քուլ ու կրկնակ Հելյուհհեր հւեհցող բալեիին ն կետադրությանը նվիրվածաշխատություններիրված հապանիայում տարածված

արարբերենու: Խայյուգի դործերը ճիմք են դնում եբրայական լեղվաբանության որոշակի տերմինաբանական տրադիցիային: Խայյլուգի աշխատանքը շարունակում, լրացնու: ն ավարտին է Հասցնում Աբուլվալիդ Մերվուն իրն Գանախի (41 դ. առաջին են մի շարք ո րին պատկանում կենս), Դրանաշլսատություններ: քից առանձնասղնս կարնոր է «Հիտաղոտությունը» (արարերեն արաւեր «Էողզ5»)7, որը նղլատակ ուներ ամբողջական դաղավփար տալ եբրայերենի մասին ն բաղկացած էր քերականությունիդ բառարահից: Բերականությունը գրված է Սիխբավեյղու դրբի ընդգրկում է Հնչլունուուսնական ն քերաօրինակով:Արբուլվալիդն կանական րոլոր կարնոր Հարցերը, այլե խոսում ոճռարտասանական ոճաբանական խնդիրների մասին. նա սկսում է խոսրի մասերի տեսությամբ, ասպա տալիս է ճնչյունարանական (տառերի վերաբերյալ)ւեղեկություններ. «ռառերի» (ճնչյունների)դաստկարգումը կատարում է ն՛ ըուտ ֆեղիոլոգիական «Հուոկությունն մասնիկային ների,հ՛ րստ քերականական արժեքի (արմասոուկչոն Ճեիւտո քննում է բառակազմական ձնալրբանուկանՃարսոասռել,). պեր ն, վերջապես, դիտողություններ անում բառերի նավլխադասությունների կաղմության անկաւնոնությունների մոսին: Վերջին դեպքում էլ ճենց տրվում են շարաճյուսական ն Ճարտասանականոճաբանական տեղեկությունները,այդ թվում նան սփոլխարնրությունների (տրուլների) ճարտասանական ուսմունքը: Արուլվալիդր, «Հիմք ընդունելով աստվածաշնչի լեզուն, փաստորեն վերլուծում է վերջինիս ոճականչճարտասանական. առանձնաչճատկու: թյունները: ու

ու

ու

ու

Խայյուգից ե Արուլվալիդից լեզվաբանությունը տալիս է մի որոնցից

ՃՈԱ--111

դդ.

ճայտնի

«ետո շարք

են

ՃԱ--171

երրայական անուններ նս,

դղ.

նշանավոր

Աբբրաճամ իբն էսրան (1092-որդիներ Մոսես Քիփ-

1162), Յոսեֆ Քիմին. (շուրջ 1150) ն նրա խին ու-Դավիդ Քիմիին (1160--1235)»

Բ. ԹՅՈՒՐՔԱԿԱՆ

ԼԵԶՈՒՆԵՐԻ,

ՊԱՐՍԿԵՐԵՆԻ

ՄՈՆՂՈԼԵՐԵՆԻ,

ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

Արաբական լեզվաբանները Ընդնանութ տեղեկություններ..-քացի մաճմեդական.տաշխարճումորոլնս ընդճանուր լեզու գրական. իշխող արաբերենից, զգալի ուշադրություն: են նվիրել նան այ ճատկաղես՝ լեղուներիուսումնասիրությանը,

թուրքերենին, . Ժոնւ

ղոլերենին,ռլարսկերենին: Այն ճանգամանքը,

որ ույս բոլոր դնոլքերում ուսումնասիրությունը կատարվում էր արալոսկան քերականության սիստեմի ընղօրինակմամբ, Հնարավորություն չէր վիս լրսցաճայտելու այդ լեղուների քերականական կառուցվածքի առանձնաճատկությունները: Սրան գումարվում էր նան որատմական փոտեցման րացակայությունը: Այս է ոլատճառը, որ թլուրքական լեղլուների ուսումնասիրությամբ ղլչազվող անձինք (բացառությամբ ստորն ճիշվող Կաշգարիի) չկարողացան բացաճայտել այդ լեղուների կառուցվածքի «ամար խիստ բնորոշ այնպի ախմի երնույթ, ինչպիսին սինճարփոնիղմն է: Արդեն «իշվոած արաբ քերական Զամաճշարին (ծադումով սլարսիկ)կաղմել է արաբերենչոլարսկերեն բառարան: Արու-խայլանը (1256--1345) կաղմում է պարսկերենի ի թուրքերենի առաջին արաբական բքեըւսկանակուն ձեռնարկները. նա ձնոնարկում է նան նթժովսալերենի այն չի կարողանում ավարոահլ: քերականություն գրելուն, րայց տա-

ՄաճմուդԿաշգաշին ե

նբա

դեոը թյուբլազիտությանմեջ.--

ճեղինակ Մաճմուդ Կաշգարինամենայն իրավամբ Ճճամարէ վում «թյուրքագիտության ճսկան»: 10753--1074 թթ. նա դրում է հր «Թյուրքական լեզուների դիվանը»), որ իր պատվավոր տեղն ուն, արաբական լեզվարանության նվաճումների մեջ ն առանձնասկիէ կանգնած այլ աշխբատություններից: Կաշգարին գիտակպարար կիրառել է Ճամեմատական մեթոդր թյուրքական լեղուների նկատմամբ. նա քննում է թյուրքական լեզուների «նչյունաչբանությունը ճամեմատական ւալեցակնետով, ղբաղվում քերտանում ստուղականության բառագիտության արցերով, նա բանական դիտողություններ: ելնում է այն գաղափարից, որ «ակզբնապեսլեզուները քիչ են տարբերվել» ն որ ճետագա զարեն ենթարկվել դացման ընքացքում նրանք փոփոխության տարՃճետնանանկման բերվել իրարից «Հնչյունների փուիոխության քով»: Ի տարբերություն թուրքերենով զբաղված արաբական այլ նկատուի է սինձարմոնիզմի երնույթը լեզվաբանների, կաշգարին ն կանդ առնում դրա վրա: նա որոշում է թյուրքական լեզուների «Հիմնականիխմբերը՝օղուղական, ղփչաղական ն թուրքական (ույզուրակա)՝ տալով դրանց դասակարգման սկզբունքները: կաշգարին ոչ միայն տարված չէ սրաբերենի գերազանցուչ

դ.

ու

ու

ու

18,

ՅԹ6ՐՈՈՒՍԼՑՅՑ,

ճիշ. աչի",

Ն

2. Հմմ».

1915. 1919--

18681

ՍԼդհտմզՏ

ամա

Ը61Ր6ո

8.

նան

Ճել,

ԻՔ

Է1տհտսմ

1-11,

Յ48ք82),

էչ

13:

Սլոճո

Խոտքուն

Վէ-Ղսւ: 1սթճէ

Սլտոն

Ճուտոճ, 1939--1941.

ՏէճոԵս),

է0ԷՇս:

10ԺՅէ1ԷԷԱՒՆ

քյան ն նախնականության մասին ստեղծված նախաղպաչարումով, այլե սիորձումէ ցույց տալ, որ արուբերենը ն թյլուրքերենը Ճավա տարարժեքլեզուներ են: Բացի լեզվաբանական Ճճարցերից,կաշգարին շոշափում | նան հ ոս տական, ազգագրական գրականագիուսկան «արցեր, տեղեկություններ տալիս թյուրքական բանաճլուսությունից: Այս կատ ւյն բաւոխիաստիկամ ստուգաբանական դիտողության առնչուէ առածներ, ասացԹյամը նա որպես բացատրություն բերու վուծքներ ոտանավորներ: կաշգարին դիտակցել է իր դործի արժեքը՝ դրելով ճետնյալը. «ես գրել եմ մի գիրք, որ իր ճՃավառարըչունի: նս չարադրել եմ արմատները նրանց պատճառիերով ն սլարղել կանոններ, ոլողլեսղի իմ գիրքը օրինակ լինի: Ատեն խմբի ճամար ես տալիս եմ այն Ճիմքը, որի վրա կառուցվում է բառը, որովճեոն իմաստությունը ճու է պարզ ճշմորտություններից»: Մոնղոլեբենիուսումնասիոությունը.-- Արաբական ն միջինասիական լեզվարբան-ֆիլոլոգների կողմից մոնղոլերենին նվիրված աշխատությունները, որոնք հրեան են եկել ՄՈԼ-ՃՄ գգ., ունեն, են բառարանագրական բնույք Դրանց թվին սվատկանում անանուն «եղինակի արաբերեն-մոնղոլերենն բառացանկը (600 բառ) 1245 թ., Իբն Մուխանխայիմոնղոլերեն-արաբերեն բառացանկը (17 դ»), Համդալլաճ Ղազվինիի մոնղոլական բառացանկը (1389 թ-), որ պարունակումէ 50 կենդանու ն բույսի մոնղոլական անուններ, անճարո մի ճեղինակի մոնղոլերեն բառարանը, որ 147 դ. մի անձ արտադրել է մի անչճայտ աղբյուրից ն ներդրել ալբառարանի մեջ: Զամաճշարիի ու

Մ.

ՀՆԴԿԱԿԱՆ

ԱԶԴԵՑՈՒԹՅԱՆ

ՈԼՈՐՏ

ԼԵԶՈՒՆԵՐԻ ՌԻՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

(ՀՆԴԿԱԿԱՆ էեԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ)

1. ՀՆԴԿԱԿԱՆ

Այս ենթաշրջանի Քերականությունն բառաբանագռոություն.--

ճնդկական լեզվաբանության, ճատկապես քերականության զարդացման մեջ կարնոր է նշել երեք «Հանգամանք միչին շրջահի Հեդկական լեզուների նկարագրության փորձերը ի տարբերություն նախորդ շրջանի, երբ ուսումնասիրության առարկա էր գիհթե Է

«րւ

Հմմա.

Ի.

«3աիօտ, |.

ՈԼ ՇոհտՇՇը,

ԻԼ,1988,էջ

7:

ԸքոթկաէՇդենն Ւքչակշոուտ

ԽժԽՐՕՊԵ-

Հեւո կասլվաժ՝ միայն ռանակրիտը, ռրա ոլաոմա-Ճամեմատական: մեթոդիսաղմնայինձնի ավելի ուժել դրսնորուը ն, վերջաղլետ,. ավելի դյուրամատչելի քերականություն ստեղծման փորձը: Ֆ/ դ. քերական եր «Պրակրիտա-չոլրակաշա» աշՎարառուչին խատության մեջ տարբերում է 4 տեսակ պրակրիտ՝ մաճարաշտրիչ ս"լայշաչիչ մադադճի ն շաուրասենի, որոնցից գլխավորը Ճճամարում է առաջինը ն դրան |վիրում աշխատության մեծ մասը: չՀանդելովայն մտքին, որ «սանսկրիտի պրակրիտի մայրն է», վարառուչին պրակրիոների նկարագրությունը կատսորում է սանսկրիտի ճետ ճամեմատելու միջոցով: նա իր աոջն նպատակ է դնում` մշակել սանսկրիտի բառերից բառաձներից ։րակրիտի բառնրն բառաձները կազմելու կանոննիրը ն դրանով իսկ փաստոբեն տալիս է պրուկրիտի պատմական նչյունաթունությունն ջերականությունըշ: Այսուճանդերձ՝Վարառուչին ճանդես է բերոսր նորմատիվ մուռեցման ողջ սաճմանափակությունը: Ելնելով պուտ դործնական նկատառումներից նա ուշադրություն չի դարձնում՝ չին ճնդկերենում բարբառային տարբերությունների առկայության վրա ն պրակրիտի «Հնչյունական ու քերականական ձենրի աղզբյուրը բոլոր դեպքերում որոնում է սանսկրիտի մեջ, ամեն ինչ ճանդգեցնումնրան: Ուշադրության առարկա են դառնում նան միջին «Հնդկական պալի լեզվի քերականության ճարցերը: Հանդես են գալիս պալի լեղվի ուսումնասիրության մի քանի քերականական դպրոցներ՝ ու

ու

ու

Մոդալլանայի ն կայյայանայի,

Սադդանիտիի::

լեզվաբան-բառարանադիր Հեմաչահդրանառաջին անդամ ուշադրություն է դարձնում միջին Հնդկական այն լեզուների վրա, որոնք ճայտնի են ապաբճրանշա («անկում») անունովը Սիանով նա լեզվական Հետազոտության բնագավառը ննրքաշում վ նոր ան 2 ոիոշ չափով լրացնելով այն օղակի մասին մեր ունե27

դ.

ՇԿՕՐԾ

Յ7ԱՇ1 ԵԱԼԵաքողԷՅօո,հօ Բ1ոտէ Շօք1Թէօ Ծճլելօո էհ Քոքկտի Պոճոտնրելօո Եջ Ի. Բ. Ըօա6Ա.11 155սօ, Նօոզօո, 1868.

Հմմտ.

Խծեճտ Տոմ

Մ

Հմմո.

ԽՇՐՕՑ4

Ճ.

Ո.

ԵՅքՅու

ո

208,

ՅՇԽՇԵՐԵԼ

ՇքձՅիԱ1ՇՈԵԿ0-ԵՇԼՕքիՎՇ-

ՎԱԼԾՔՕՐԱՎՇՇԿօՅ ՊԱՒՐՑԱՀԼԱՎՇԸՅՕԱ 1թճղնատո, 875 1951, Ի

9.

է Գանինիիծ 51ի մեֆե այլոց, ճեղինակը Վարառաչիին ՆՖաւյնացնեում ոլ դարում: մեվեիչ կատտյայանայի ծիտ ե դնում ժ. թ. սոմ Օ6շիլՇհճ ԽԿՎԱԼ 6 ծ1ղիճ1ուտօիծո. Հմմտ. 0. Բոռուճ, ա.

Են-ԱՏԱՈՏՊՏԱԼ

«

1878.

Նճ2160թոձքիլո,ՏերՑՏԵԱրք. 1902: ԽՃ. Բ156իծ1. ՍՏ116. Տլմնգիծաճօճոմճ. Խ:րգԱտքօքճեօո«օռ սոմ

սլբակրիտները նոր ճնղդկական վեղուների ճեոչ Այս բոլորի ճետ ժիասին շարունակվում Է սանսկրիտի քնրոսկանության ուսունառիրությաւն, ճատկալես Պանինիի ուշլւաոուքյլոն մեկնաբանության դործը: Այս շրջանի քերական-մեկնարբաննիրից ճարոնի են կաշիկա, Վամաանը Ը՛Մ դ.), Ձալադիտյան դարում Վոսլադնանդրում է սանսկրիտի մի բքերա(Մ դ.) կտնություն, որ նախորդներից տարբերվում է իր դյուրամատչելիությամբ, Քննարկվող ենթաշրջանի կարնորագույն նվաճումներից մեկն էլ իսկական իմաստով րառարանադրության ստեղծումն է: Հնդկա կան այս բառարանները Ճալրոնի են մեծ մասամբ կոշա (Աէօշզ «դանձարան»)անունով եյ ի տարբերություի նախկինում ճանդիոլող ութհճոււ-ների,չափածո են: Դրունք Մեծ մառամբ կարնոր ճաղվադեւղ բառների ճավաքածուներ են ն նախատեսված են բաՖառստեղծներիճամար: Բառերն այստեղ բերվում են րս տարբեր բնագավառների. այբբենական (բստ սկզբի կամ վերջի բաղաձոայնի) դասավորությունը ճաղվաղդեղ է ն Հանդես է ղալիս ճամտնունների դեպքում: Հնդկական կոշաները դերաղանցառնս Ճճոմունիշների բառարաններ են: կարնոր տեղ է տրվում նան բուռերի խմբավորմանն բուռ քերականական սեռի: Հնդկական առաջին է Հուրոնիկոշայի ճեղինակըԱմարուսիմճան (71 դ.), 213 ամինայն Ճճավանականությամը,նա ունեցել է իր նախորդները: Հբնդկական բսռարանագրության մեջ Ամարուսիմճալյինճատկացվում է դրեթե նույն տեղը, ինչ Պանինիին՝ քերականության մեջ: Նրա դործը ճայտնի է «Ամարակոշա»անունով ն առիթ է տվել բաղմաթիվ Ժեկնությունների (մինչն 50): Հիշատակելի է 11 դ. կամ 1 դ. գրված «Մսճավլաուլաւո ոի» բառարանը, որտեղ բերված են բուղդճալական տերմիններըերեք պած դգիւոելիքները, որ միացնում

են

ու

սանսկրիտերենոխբեթերեն-չինարեն:

լեզվո՝

Հեւոռագա բառարանադիրներից Ճայտնիէ արդեն ՀիշատակԿված Հեմաչանդրան: մուսուլմանների: կողմից կնվաճվելուց «ետո Հնդկաստանի՝ բ

ուշ շրջանի

ինչն

.

ՀՄ».

«ճնդկականլեզուները

դ:

էին վեԲրաճմինները ակզբները, արճամարճանքով

Դկ.

1897: Տեառտտեսբք,

չեն արժանանում ուշադրության

7Մդճետճույթ,

Ս

4ոմատճի:. ՊՄԾՐԵԻԵՍՇԻՇՒ-

(1054). ո

նոր ճնդկական լեղզուներին՝ղլաղվելով միայն րարբերվում

2.

ՈՉ ՀՆԴԿԱԿԱՆ

ԼԵԶՈՒՆԵՐԻ

սանո-

ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

միԴբավիդյանլեզունեոիուսումնասիռությունը.--Հնդիկները ջին դարերում ուշադրություն են դարձնում նան շրջակա լեղուների վրր Հնղիկ նումարալիըճատտան (1 դ.) Ճատուկ ուշադրություն է դարձնում դրավիդյան լելուների վրաո Նրա սոված տեղեկությունները Ճիմք հն ծառայում դրավիդյան լեզուների Ճետաղա գիտական դասակարգման ճամար:

երնան 1եղվաբանական-քերականականաշխաւոություններ նախ դալիս Ճինց դրավիդյուն ժողովուրդների լեզուներով: Թո.միլների նոր սոխիոլիդրությամբ առեղծված առաջին աշաատանքը՝ «Տոլկասլիյամը» (7111 դ.), քերականական բնույթի էր ե գրված ոտանավորով: նանարյան դասական Ճճեղինուկներիթվում 4իշատակվումէ նան քերական Կեշիոաջան («մ դ.) են

Մ.

ՉԻՆԱԿԱՆ ).

ՉԻՍ ԱԿՆ

ԱԶԴԵՑՈՒԹՅԱՆ ՈԼՈՐՏ

ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

շրջանի չինակուն լեղվալաՀնչյունաբանական հաորցեր.--Այս նաթյան մեջ առանձնասլես լուրջ ուշաղրության են արժանանում ճնչյունաբանության «արցերը՝ կաոլված բուսնաստեղծուկանստեղծագործությունների առաջադրած կոնկրետ խնդիրների ճետ՝ մի կողմից ն սանակրիտերենիըբուղղճայական դրականության թարգմանության առաջադրած սղպաճանջներիետ՝ մյուս կողմից: 9Չինացիների ծանոթությունը ճնդկական լեզվարահության նվաճումհերին՝ զգալիորեն նապլաստում է չինական լեզվաբանության զարգացմանը: Միաժամանակչինացիները մշակում են սանակրիտական բառերը Ճնչլունաբանորին ներկայացնելու եղանակներ ե ալս կառլակցությամբ զբաղվում Ճնչյունաբանուկաւն որոշ դործֆնական ճարցերի ուսումնասիրությումբ: Դեռես մ. թ. 111 դ. չինացիները վանկի կազմության մեջ ոռանձնացնում են սկզբնական բաղաձայնը (շեն) հ ճանգը (լուն): Սակայնւոաղաչափական ճարցերը լուծնլու ճետ կապված ճարկավոր էր զբաղվել նան չինական վանկային տոների տիպերի ճարցով: Բանաստեղծե բանասեր Շեն Ցունն (441--513) չինական

խմբավորուսն ձ ըստ արտաճայտած Ք տոների (նրաժշտական շեշտերի)ն. կազմում«Սն շեն փու» կոչված բատարանը: Այս բառարանի ճետնողությամբ ճետադայում երնան են ճիերոգլիֆները

դալիս այլ ճանդարաններ, որոնք զգալիորեն նպաստում են միջին չինարենի ն նրա բարբառներիՀնչյունական առանձնաճատկուուսումնասիքությանը: Միջին չինարենի «նչյունական յունների սսռանձնաճատկություններն տրտացոլվում են «Ցեյուհ» (60Լ) ե «Թանյուն» (751) կոչված ճանգային, իսկ միջին չինարենի բարբառհների Ճնչյունական տառանձնաձճատկությունները՝ «Գուանյուն» ն «Զիյուն» (1037) բառարաններում: ՆԱ Ու դ. լեզվաբան (1004) Ցույր «նրգերի գրքի»(«Շի ձին») «անգերի ուսումնասիրության ուղղությամբ կատարածիր աշխատանքով ճիմք է ղնում վաղ ճին Հինարենի ճնչյունպականկերպարանքը վերականգնելու գործին: դ. ճանդաբանականբառարաններում լայն արտացոլման եհ ենթարկվում ճյուսիսային ե ճարավային բարբառների ճնչյուոու Նական առանձնաճատկությունները: Դե-ցինը Հատուկ ուշադրություն է դարձնում ճյուսիսային րարբառներին, Սուն Լյանը՝

ճՀարավայիններին։

դարում Շոռւ Վենը ստեղծում է առաջին այրուբենը, որ կիրառվում էր վանկերի առաջին տարրերը նշանակելու Համար:

նե ոնաքերականական Քառագիտական-իմաստաբանական, միծ չրջանում չինացիները աշխու այս բանական հարգցեր.--Նույն

կատարում իմաստաբանականչ-բառագիխոտկան,քերա կանական, ոճարանական ճարցերի ուսումնասիրության ուղղուԹյսմբ: Այս կարգի արցերի ուսումնասիրության լընադավառում առանձնասլեսճիշատակելի է Կան ին-դան (571--645), որ զբաղվում է դասական ճեղինակների փեկնությոմբ: Հին տեքատերիոաումնասիրության մեջ փաստորեն սկսում ին Հանդես գալ ոլատմա-ճամեփատական մեթոդի որոչ տարրեր: Հին ոնքստերի քերականական ն. բառասլաշարային առանձնաճատկու թյունների վերճանումր տեղի էր ունենում ժամանակակից լեղվի ճետ կատարվող սլատմական «ճամեմատությունների ճանասլուրճով: Այս առումով առանձնասես կարնոր են 711 դ. լեղվարան

տանք

են

Ձուսիի (1130--1200) աշխաոանքնիրը: Խան Մի չարք այլ ճեղինակներ՝ Լյու ,Ջի-ձին (661--221), են չինաՅույը, (768--824), Սույան Սյուն (1002--1075)դնուի կան գրական լեզվի տարբեր կողմերի (բառապաշարի, ոճաբանու-

թյան) նորփավորման ճարցերը:

2. ՈՉ ՉԻՆԱԿԱՆ

ԼԵԶՈՒՆԵՐԻ ՈՒՍՈՒՄՆԱՑԻՐՔԻԹՅՈՒՆԸ

լեզվաբանություն, դապոնական -- Դապոնական լեղվարբանուեն խաղացել ինչպես ճամար դեր ղարգացման թյան արտաքին,

այնոլես էլ ներքին նախադրրոլներըը Արտաքիննախադրյալներին պատկանում նախ չինական ն այլա ճնդկական աղդեցությունը, ծանոթությունը չինական ն 2ճնդկակոն նվաճումլեղվաբանության նե սանսկրիտի ներին, ճապոներենի ճամփեմատությունըչինարենի Հետ: Ներքին նախադրյալներին են սլատկանում ճապոնական ճին մեկնալանության Հուշարձանների բանասիրական մշակման փորձերը, բանաստեղծական արվեստի ճետ կապված լեզվական ճարցերի ուսումնասիրությունը: Առանձնասյես կարնոր դեր է իու ղում, չինական գրության սիստեմի ներմուծման ճետ կապված, գրության ն ուղղագրության արցերի մշակումը: նշելի է, որ ՄԼ են. մինչն առաջին դարից ճառսլոներենիգրանցման փորձերը այղ որսլես գրական լեղու իշխել է միայն չինարենը: ամենից Այն ճանգամանքը, որ չինական (եղվաբանությոան ավելի մշակված ճյուղերը 9լուռարանագրությունը, դրարանությունը ն ճնչյունարանությունն Օ0 էին, ազդում է ն ճապոնական լեղվաբանության սկզբնական լնույթի վրա: են

ու

-

կարնոր նվաճումների հն ճասնում Հնչյուն ճառլոնացիները բունության մեջ: Այդ լյանին մեծ չափով օզնում է ծանոքությունը -

սանսկրիյտին. ճնղկակահ այբուբենի կարգը աղզղումէ 11 դ. սլոնական գոձյուոն կոչված այրբուրեն-աղյուսակի տառային առվորությաւն վրաւ: Թ

ճադա-

Ճասլոնիայի վրա նկատելի էր չինականավդելյությունը

թ. 11 վարից» լոսյլց այն ուժեղանում է ճատկաղես դ. սկզբներից, երբ ոլաշտոնական 2ճարարբերություններեն ոկսվում երկու երկրների ժիջն (դեսպանություններ): նշելի է, որ չին-ճառղոնական ճաղորդակցման մեջ կարեոր դեր ձր խաղում նորնան, որալես Չինաստանի ճետ սաճմանակից մայրը-ցամաքաչին երկիր: Չինական ռուլդեցությունն՛ առանձնասլես խիստ Լր մինչն 14 դ. կեսերը, որից «ճետո ուժեղանում է ինքնուրույնացման ձղտումը:Ճապոնականդրությունը սկզբնապես ճենված էր չինականի վրա, բայց չինական ճիերոգլիֆները, սլաճալանելով իրենց եմաստային նշանակությունը, շատ ավելի լայն չափով են սկսում օգտագործվել Հնչյունականարժեքով՝որոլես առանձին վանկերի Այդ բանում դեր են խաղում նախ ճապոնական նշանակուիներ: դեռես

մ.

քերականական կառուցվածքի կցական բնույթը ն երկրորդ` ճաոլոնական վանկի կառուցվածքը միայն բաց վանկերի տոկայությունը: Ինքնուրուլնացման ձղտման ուժեղացումը Հանգեցնում է ճասլոնական վանկույլին այբուլչենների ստելզծմանը, որոնք, կայն, չեն կարողանում բոլորովին գուրս մղել չինական ճիերոգլիֆների դործածությունը: ԴԺառսոնական գրության այս ընթացքը դիտեբնականաբար նպաստում է ճապոնացիների Հնչյունական լիքների ղարգուցմանը: Չինական լեղվարոնական մտքի աղդեդությունը արտաճայտվում է նան ճապոնհրենի տոնալ առանձնաճատկությունների ուսոաինասիրության ն ճանգարաններ ստեղսա-

ծելումեջ։

Միաժամանակմշակվում են չինականտեքստերի ճիշտ ընթերցանության ճամար բաղմաթիվ դիակրիոիկ նշաններ: Ճապոնական ֆիլոլոգիայի զարգացումը ԱԼ-17 դդ. կաղված էր ճատկասպես«նիճոն-շոկի» կոչված ճասլոնական ճնազույն տեքստերի ամբողջականացման, մեկնու-

ոլատմա-ղիցաբանական

ուսումնասիրության Հետ. կազմվում են զործածությունիկ դուրս եկած բառերի բաղատրական ցանկեր, մշակվում են տոներն արտաճայտող նշաններ ն այլն: Հին տնքստերի մեկնության Ճեսո կասլված՝ ճառսոնացիներընկատում են, որ բառերը տարբեր բարբառներում ե տարբեր ժամանակ տարբեր «ճնչյունական կերսլաընք են ունենում: Հնչյունական այս փոփոխությունները նրանք են ն «բառասիոխություն» տերնշանակում «բառաճղկում» (208) միններով: ՍակույնճՃաւլոնացիներըսրանից այն կողմ չեն անցնում ն չեն խորանում այգ փուվոխության պատճառների մեջ: ճապոնացիների ճնչյունական գիտելիքների լարդացուԱյսոլիսով, մրն սկզբնառլես ընթանում է մի կողմիլ՝ չինարինի, որսլես կուլւտուրական դլիսավոր լեզվի, մյուս կողմիցկ՝ ճասլոներենի որսլես մայրենի լեղվի ուսումնասիրության ուղղությամբ: ՄԱՍ դարի վերչերին ուժեղանում է բուդդճույականության աղզդեյությունը ն սր ճետ կալված սանսկրիտի նրա վրություն ուսումնասիրությունը: Այս ճարցում մեծ դեր նն խաղում ն չինուցիները, որոնք նույն պատճառներով զբաղվում էին. սանսակրիտով, նրա գրությամբ նե ճնչյուններով, Հնչյունական զուղադրումներ կատարում սանսկրիտի ե չինարենի միջն: Ճապոնացիներնօգտվում են չինացիների այս աշխատանքից. վերջիններս դառնում են լուրատեսակ միջնորդներ: 11 դարից սկռած ճապոնիայում երեան են դալիս ընդճանուր թյան

ն

ու

ւ

էջ 181:

Հմմտ.

0.

ԳՄ6ոօե,

ժոքճուտտեծՔհօոճեն,

ՊՄՏԵՅՎ6ո,

1.

1954,

ակղբնառլեսչինական բառարաններ՝

օրինակով:Այսպեսն̀ուկայի

Ճամասղատասիսան բառարան-

(Ճնէ:մ) բառարանը (530ք.) է կու Ե-վանգի բառարանի վրա. Շոյուն (Տիծյն) ն Մ/,Հիմնված. Խոմուռո Շիտագաուն (ՃնոռոօէօՏիլէճքոս)Հիմք ընդունելովՀեների

րացզատրություններիմեջ նրուփ են ն ձասլոնական հարենը՝ մարժեքներ: Շոյուիբառարանը (592) ճետագա լրացումներով

ա-

ճոսն-

160 բաժինղերձ պարունակում է գրեն 20.500 նշան, ընդ որում ե իմաստային սկզբունքով: ների ներսում նյութը դասակարգվում բ աուրանը իրային բուռարան է (ՏճօեՇխոագաուի (9171--984)

Կ-ՕՐԷ6ԼԵսՀի)։

ճալոսբերակոան ինքնուռույնույան շրջանում, Ճասլոնական, ճաւտկաղլես 41--441Ա դդ. լեղվալոսնական-ֆիլոլոգիխականոշիոատանքը սկսում է ծառայել գելսսղանցաղպեսբանաստեղծական արվեստին, սոհտիկույին: Սրանով ճապոնացիներն անցնում են իրենց լեղվի ինտենսիվ ուսումնասիրությոնը, ճին ճապոնական բառերի ճավաքմանն Էեկնությանը, նրանց ճնչյունական նկարագրությանը:ՄեկնաբաններիցՀայտնի է Հատկասղեսնենչոն | ԻԿԼՀԱԾ)։ Հխոնելով ռոմակրիտի ուսումն ուսիրություն օրինուին, Ճավոնացիները ի մի ծն բերում Հնչյոմոսկուն Ճոռսխուոլւտառիունությունները, շնչյունական փոփոխությունների օշեղումնիրի» դիսլքերը: Ցւորեն ին բերվում բաղաձայնուկան ձալյլնավորույին ճնչլյունափոլսուԼլունները: Այս Դամանակի աչքի ընկնող գիտնականներից մեկը՝ Միոդաէ կուն (Ճ/ՄՕՔԱՀԵԱ, երեն կնռղատակ ուսլրելչ ՍՄդ. վերջիրին) ն դնում մշակել սանսկրիտի, չինչսրենի ճաղոննրենի ճամար կի րառելի լեզվական կանոններ: Միոգակուն նշուի | լնովի ներսում ժամահրեք կարգի յոտրբերությում՝ ուսած ուկոչն (բարբառները), ն նակույին (պատմական վմոոխոլխությունները) Ճասարակական հ «դոռեճիկ» տարբերությունները (գբուրձր» լեզուներ):Բարբառային նո: կաղում է կլիմայական ոլոյմանոնըի տարբերություննեսխի ճն: փոսխոխության մեջ նս կարնոր տեղ է տալիս օւոար ճսոլոներենի լիղուների ուսուցման ավզղեցությանը: եզվի ներսում եղած տարու

ու

բացատրելուփորձիճետ միասին՝Միոգդակուն բերությունները է եր ժամանակ յուսրածված կարծիքը Ձինաստանոսի, քննադաւոում Հնդկաստանում ն Դապոնիայում կատարվածճնչյունասխոխությունՀնդկառուղղության մասին:Ըսւո այդ կարծիքի՝ ների ընդնանուր ճնչլունափոխությունն ընթացել է գերազանցապես ձայբաղաուղղությամբ, Ձինաստանում՝ փոփոխության նավորների տանում

Գ.

Ցտճուկյան

-ոժցտ դոկտղվը չդղվոաժրոսկուղուծղ կրատուչ լոսվզմուղվմ ժղամս մմ -ցղկվլուռր ղակտղակոամղժվղզմզղվսոտջ ղզ րոսղնողջղուատ մմզդ -վնողսոտց տղե վղզմողվք մմզատմ ղակաղախուց իսզտուրգր ոչ ղորկողվմօնղմ մրսկ րոարվն վէ մժտովրղտկաոդակոմզմղոկողստ Հո դզըի ճող: դոիջիսնզնեռ ղդոիքիսղոմտիելզ)ղոկուկնղչ ճվրնսկ ողաիր ղորնողջղասու վմզվղւաքքիամղմմուտ ղաիստորգրո» ղդ վմզդժջոխնաստկ ղոկաղուկաոմզմղակողախատացջ ղակաղտ ճվրնսկ վր 3 քտիուկ մլոսնոնմոն վժտր ղուկաողոակումղմ ղաոկաղսխույշ յս

ցատիխակտող վու մսղ տնեուղչ ղոտհիամժմժուողչ մրորտոակղ վմղդւրաքցիսդչ Լ -1111 "փան դլ ովնդոչ մմզջմոի դորճող դոկադսխոջ նն -Խաւմտաղժղվ ոռետտվչ վմզղժվղատվեղոկաինց1 դոկուղախութ մղզղատմղմիիուռղող ղց լոսիմղմմոււո "(մզղդվիանղսմզղնդձղծ «մզ1 շյա ղ 'մզղնեվղմութ) վմղղղոնքիակտոչ 1Ւոող(իսկոողտոլիղզ յակմզ մկր նվնղամա/կատովտ 9) վմնլտ ղորմղոատմո տոմ դլ րոսիկոմգմ աոատ մմղղվղւաքդչ»դվոսովիր տվտ ոմը չամի վիոովնկդոսփ Հվմղմմուո «ոտոռրվ վմզդդաիղչ ղլզ յոսիղվչ ղոս ըրսղմ ղակողամաղում ոա ՀՀղմչ դոմ ոլոկուղումուքոձղ» տած վեզիտ մմզդկո՞ոոաննու ղկ դոկողվջ չմգ դյոսնմուկաոտն դոռրումղուր վմզդվաքեղ»դ -ողդաքնղ» մլդկուուաինուղոկուղամոա ղաղ» ղդ ջտիմտ նզտոր չր ոռիիոմղմում «յոսինում 1 րոսիղոմողկգը մղաքքիսնցնետ դոլքիսղդամողուն -ղմչ ղոկոխամիզ պմդվը 3 լոսջման մս մկմողազջ մսիտոմն վմզղժվ) -կատվեղոկաողանղչ դոկողսխով 1 լոսդսոն նսիտ («վլզմոչուղիոջ մմղզդղսաիք| ամմղդ» 041 1Ա11Գ1ԱՀ--«արվկղվ-|/442» խոչ) Քան

ղվոզկ ղվճասու ն 7 Փոկլ ոզնդոչ մոսղոտոտղվջ «մեղվղւսք» «'մմղղղսղոկ ղվճոստ ղդոմքիսմեռննչս ղոկողախ ութ

մմզնմոչ ղուկումե յոսրնոկ դզմոնոր ոմտիվջոսգբ (2»21-291ւ) -ոնոս ղղ ջողեղակ լոսղամողցկ ղոքքրսմնոճս վմզղվնողսխուվ ն :(/7դդվիոդքմծ դ ժզդդվյողդրուտումզղդվիոիեց1 մզդղմք ոմխ ղտքքիսմախոուոն -ուրժ (մզղղվիուվոմղ» րոկ մզղդվքունմակակ) վղղմամիո վտվմկողոո իսմզիղգչ ւջմուիղուրկոմղզմմոււռ (վնզտ տոմ) ղզ լրսմոտոկ դոկտվեսխվեվփ վմղյլղոաքեղՏ մմզղվնուսոխոքթ չդ-«վկսհավը» ղամաս -ոմ ղաոկաողոմոնատո կոողտուա ովլտե |) ղաղմզ ք 992: «'մղոլիսղուրվ վնզտ դակողոոռտմո զղնցեղոչ 3 րոսջ «մով դականսվը մղոքքիսո|սփուխ վմզդդյոջոնույչլրռամզմ3 մզտ ֆղմս վմզդղմոջանոմ -ոտսխիրդն տմո դոսկահսվը «ղաքի ոլսւիաւխ աղնեեղվըվմզղղմուջ լոմմտկանում ողոտմղոչնեղմ մոսմովդսխոո ց՝

տերը ճասկանալու ճամար նրանք այս կապակցությամբ կատարում են ճատուկ նշուիներ, որոնք ն ճիմք են տալիս այսալնս կոչված «տննիոխի» (քերականություն, Ճոռոկապլես ձնարանության) ուսումնասիխրությունճամար: Վերնոսի ճիշված Ֆուձիվարա Սադավեն գրում է առաջինփոքրըաշխատությունը տենիոխի մասին: «Միուդոկի» կոչված աշխուոության մեջ առաջին փորձն է կատարվում բառախմրերի (խոսքի մասերի) առանձնացման. տարբերվում են գոյական անուններ (նա «անուն») ն բայեր ու ստորոգելիական ծականներ (կոտոբա «բայ» ), ընդ որում խոսքի մասերը ճատակ կերոլով չեն տարբերակվում նախադասության անդամներից:

Սոբեականլեզվաբանություն.--կորեականլեզվաբանությունը

շրջանում դրալոսնական-4նչյունաբանական ուղղվածություն ունիլ։ 692 թ. կորեացի Ջոնը ստանդարտացման է ենթարկում զոյություն ունեցող տառադարձականնշանները՝ չինական ճինրոգլիֆների Ճնչլունական օգտագործումըչնըւսսիասոեմըճայտնի է որպես ե-դո (լամ ի-դոււ իսկական ճնչյունական գրություն (օն-մուն)կոբեայոսի ստեղծվում է միայն ՃԵ դ. կեսին. ալդ այբուբենի կարգը վկայոսի է ճեչյունների ֆիզիոլոգիական ճուոկությունների գիտակցաւն բարձր մակարդակի մասին: կորեական Հնչյունաբանական գիյոելիքները այս շրջանում Ճենվում էին չինական 4Ճնչլունարանների նվաճումների վրա, ընդ որում նչյունաբանական շատ աշխտաոուէին Հենց չինարենին: թյուններ նվիրված այս

1954, էջ

Հմմտ. լլօն

-

ՈՇո

Ճյջ,

ԹՅ հօշօքու

ՅԵՌՕՅԵՅՑԵՎՑ

Ց

ԽԵօքօօ,84,

120:

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ԵՐԿՐՈՐԴ ԵՆԹԱՇՐՋԱՆԻ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ

1. ՀԱՅԵՐԵՆ

Է.,

Աղայան

ձայ

29-30

էջ

Երնան,

1928,

ե ուղղագրական աշխատությունները Քնեբրականական դգ-), ծրնան, 1951: միջնաղարբյան փայասաանում (4--Ճ'

Ջարուկյան ճին

սատմություն,լ,

լեզվաբանության

67--94:

ն

ն

Փ.,

Ձ. ՌՈՒՍԵՐԵՆ

ԵԸՅ,

Փքճատւնն

ածեմ

ՒԼ.

Ճղօեղ

ՎՈՕԵՈՎ-83Ե15031Է8818Շ"

ԸՍՇՐՇԽԵԼ

8քո008, ՇՈ, ՐճքոՐոոԸ, ՕՎԲքո Էքճամուտուվծըաօ1 8. Ճ., 1օւօքոտ ձքճծըա0րօ ՊՎՅուժ03:Յ1Ո181.

ՅՑՇՐԱԵՒԱՇՑ

1579.

Խքճոմ

Խե, 1988.

16օքոզ

ՇԸքօՀոտն 86ա08, Ա0Օ2508ւ6Շո

Ո.,, ՕՅԱՇ

ՈՕՂ

1.

Ճ.

քճղ.

Խուծքաճմել

ԸՅաՆատնԷԼՐւ ՈՅ

7ղոտւլո88

ճտ

1.

հՏում

Աք: մ (6180ք3մաշաոտ

Ո.

հե,

մմ Ո.

161ռօքձոշա

ՈԼ

1903.

Խքումոմ

Քր,

Ղքճուծածնծճքո Էլ686

11227 ԱՅ

ՎՈ.

էջ

ւ

Ճ),

Է,

Ճ.

ԱՆ 8,

17 15

Շոքոնըաօ1տուճքտքեւ,

հշուօքոտ

ՇՈ,

83ելա0ՅՒՅՈՒԾ

ՇՈԾ,

19010.

ՇՐՈՇ,

83Ել«6,

1902.

1օքօճ,

83Ե«0ՅԵՅՑԱՑ: աօւօքտո 1871. ՇքՇղւուծ 868, 8օքօածճյա,

ՕԽԵՕՇՈՈՑՑԱՇՑօԺ

1 քոշօի աոՂ6է 1

ՔՕՏԱՕՇՈՅՑՑԱՇԵՕՆ

1914.

34Ո21:068քօՈՇԱշսօր

ՕՎճքոտ83

7Շօքոմ Քոռ

Լ,

1ողՇքճւմքել,

Ճճքոծ-Փող010ԲՕօ 17ք6ղաօխ 836,

Օօ ԽԶԽՒԻԹՎԵՇԵԽՕՅ

Ճքճծ-Փ 070

ՕԿճքառ ոշ Խուօքու ՓողօշօՓու, ՊԼ, 1967.

116-120:

օ8

ՊԱՎՇՇԽԱՃ

ՎՐՔԿ

օԿծք: Օ. ք.

ոքՇղւ28116Շ7611Շ8քօնԸՇօծքող,1օՇ1610-

86աճ.

1916.

Որ,

Ք0:օ8168.

1935.

Սա

1640քոմ ձթ8008

Ճ.,

Ն 8.

ոք.,

ր

ՕՎՇըճ,

ՃՅրՅ141ՇքտճԱՇՃՄՆԵԼ ՃՀմ-

ԷՇաօօքելմ մքո ՃԱ

ԸՅ«Օ1 Փետօ10ԲԱՎ6ՇԿՕԼ1

Ճ, Ճո ուտ Թղաձ,

161քօ-

Յքատոճատծ 104:082161

ք

1915. բքճ, Ը781Ե: .էում0--23850ՅԵԱՅԱԻՇ".

8Զ, ք838:

Շքող-

1951,

4,

բքճմոո-

8356,

ՇՈ,

Շրձքտոե

օ

շք-

1496.

Ց. ՕՏԱՐ ԼԵԶՈՒՆԵՐՈՎ

84667

Կ., մ6ոե

(մ.

Ս16 հճերձյւծիծ Կ

1ԼՈՒ6Ը

սոմ

Տու

իա

ԱՏ56ոՏՇուէն «օտ

ՄոՏՇետ,

Ճետճեհլստտ մ65 Ճոռժոտ, ԼՈԲԻ, 1802), 1. մ. ԾԹՓյերճջ6 2ս 61865 Ա65Շի1Շիէճ

846Ե16ո

էէ

1ու ՀՃՈՆԵ6111Ն6Ի, Էո16.

1885.

Ճ

ՃՍ

ճիրիսո-

016 յն015Շիծ ԷՆԱՇԻՎԵԱԸ 561Ե Վ6Ի 14161ոլտ6իճո Օրճւյու-

ի

Մ.

րո

ՊՈԻՏԴԵՒԸԸՑ ՕՏ ԳԲ ՀՒՀԽՏՑԷՇ Շու

Դոօոտճո»,

0.

86ծհլոմ:

ԸՈՒՇՏԱՇհՍՈՏԸը

Ը.

8522 Ո6Է. տէ

րու

ՄՇ ՂՈՍԲԻ.

Ք.

հաւաքը

Նույնը,

ԸՑՈՂԹՈՅՒԸ

Մ ՈՀԿՍՈՑ

«ԸՏ

Ն.

Ի1ՍՒՐԱԱՈ. Լ938.

01ՔԷՒԸԷ1Շհ

ԷԱՐՍ10ՑՇՃաՀ

ԱԷ

ճէ

Ք.

1ԱԲԵՈՒԱՒՑ 54նգս6.

քո

Նուր,

Ռ0ՏԸՒ Ռոոօու, «Ը1ոՇ

Է.

լզ."

ԼԸ

6.

ԵԿԱԵՇԱՇԵ

ՀԸհԱ1Ը.

Վճ Հոսմ»

4.

ՓՒոնեատոռ

Սոոհաոնոռ

4.

ԷՔ ՈՇիՑՈ

Ի.

Դիոն:

1.

Կ

Հ.Ն.

ԸՇՏՏՕԻՑ.

Զուտ

ԷԸ

«Ա:

ուն

6`

ԱՔ

ՈւԷ

1905.

Ը.

Խո

Ո:«Շի11ԸԻ:ԱՑ».

1899.

Թ0ԶԲԸ

ԽԱԵԹոճեսԼ 1 ձՃՈ4Մ618146րծո.

Տսհննտ

20616185 ՇԱԽ.

ճէ

«եա

3.

4.65 տէէճ141Շե մ`

Բոչ-

ՏԸՕ-

ոմ

115 թՐՇՂ6-

Խ)ծեճոհճճո, ՕՀ

ՈրչտյոՑ

էՇ86

Իճրոգովճը

86.

ՏքճՕՅՒ

1902.

Դ0ԷՀՍ. Ճարտ Ք0ր4ԽՄ-հճը.

օտճհծ

ՏԸԿտ

Բր. ՀՈՒոու 10855

ճմմտ. բառարան)ջ, ճապոներեն,

ՈՏ

գոտճ 104Ա-

31.

ժԻմլուտ. Օատաշճհլ

Զ0ԶՏԵՑ-ԱՃԱ6ո,

156):

ՑԱՇրճ

1922, էջ 2:3

1916.

64100

6ԱտմԲու

բանության

Տըոճօի104:

8651 Ցէսմիտ քնմօ.Խտ6ՇԹՏՅ, ԹՐ6Տ1:ն. 1856. 4Պ65 ԷՌսոտ ԹճմԲԱնԿՈՏ816հՅ76

ԽՈՒԸԶՍՆԸՇՈ-սոմ

Տ6օ11

ոու

(ճատկա(ՌՊոճճեւէստ

19260

ԽՄԵ /0Ի. ՀԼ.

քսո։տ

ՇԱՃ

սոմ

ԹԻՒՐԷ

Օսճ11ճո

Լ85ծ,

ձՃ.. ՌԸ

ԷՍՏ. Դնելոժճո,

ՈՈ6:

"օո

ՇՏ.

Բ.

ԱՇՎ6ԹՔԸԻ

1 րտ26ի

մ6ո

(մոծիծը.

ԷՐՒԱԻՒԱԼՇՈ»1

ՅԱՇԷՑԻԸ օո

«քՇՇԿՈՒՀ6, ՃԻՆ, ՃՆ.

թիլլս-

մ16 «6տվտԸիէԸ

սոմ

Տքտշիլօ91Է ՂԿԱ Տ8.ՎՊՐ, 4(նոճհճո, 1943, ԷԼ. 2. ԱՑՈԿՏ». (ԱՇՊՈՅՈՒՇՏՑ թժմճուչ 165 մ. 11սջոօտ ԻԱ:

44411.

տօոմ

եՏ

Միստր

1Ա:(Ոհքա"

Ռպոտ ՏԸՕ.

ոԱ0588-Վ

1516:16ն6ո, ԳՇ

առաջա-

մԸ

ոճի

Խառ

ԽՈՒԳԸՒՒԽՈՏ մճո ՈՍԱՒՇԱԱէ6ոԱՇնհճո ՏՈՂՈՎ բաժիֆր):

ՎՐՇեԼ2"

գյ.)

ԱՅԾՅԻ

46:

Ռոտու սոմ

սո

ՃՈՒ ԼՈՒՇԻՈՇԻՇՑ

ՀԼ.

ու

ՏՇհաճո

(ՃՍ

յէ,

ՏՅՐՇԸ,նռո-

մ6Է (6ՏՇիԼԸիէՇ

1.

ՀՈ-

ոէ

ԿԵՇԼԸՑ.

196. Ճ. է95 1990, 3, հ:ոճչի

1Սս1

ՏԷՇԱԿՈՏ

ԶՅԵՌՈԿԱՅՇԱԲՈՏՇԻԱԼ6ո

Է 116

պես ԼԸ

Խո

Շե ՊԱՇ

Ոօջճո

1862,

ԿՆւծդուոը

ՃԱ

մս

Շուտ

45808

10916. 1902.

ոոմտ

ՎԸՇռ 218056

«Ն. ՀՈՒՆ ՏՑ-ի առաֆարանի: ՎԸ ծչէԼՇհճո սոմ 6ՏԱՈՇիճը

Ը.

1.Ը1

Աոո56Շ

ՈՇ

թիժոճի»Ըհճո

1880.

սրոյ Իլ

ճէ

40Շրլոճ|6

ԷԼ

ՃԱԽՔՊԻՒԼ

Ըլքօզածճուր.Ք10րճուն.

Շ

բանը: օո.

Թո»

հլ (0ԻՑԷԸ

(ներածությունը):

Հ.

(հճոս

մ6ո

1931.

Տիրոջ 19609

Իւ.

ՏԸՒԿԱՐո

2:

ՄՈՒՒՏԱՇոմՈՑԹ6Ա

սում

էլ

ՏթառճիջըԾորաճհ մ6բ

ՌԸՒՑԸՒՑՇՒՈՑԱՈՑգԸի

1956,

ՊՈՒՇԴՀԱ6ո

3.

տառող

ՆՇԻՒԲո սի)

86.

ԷհճքժիտԸհճո

ստ

Խճտռոմ:Ը:

461105.

հով

6բԸ, »ԵՇՎԷՒՒ

որէ

1804,

Կոատումեմ

մ6:

(«Հայրննականլեզվա-

85,

Մ, 1965Ծ

է)՝

128.

Ամտուտենեօո Ցքոտնիճ, 11.

ձծո

Շոճտտճէլ-

116մ61էլգ2

օտ նՆ11)6191854 1. Բաոոք եէ Խոռօմօածճո ՃՔԱՏ, 14. 1900--02. ԵՐՑոօ5". Էմոմ:ո18ոյղթ6ո. սոմ լղ ՊՃ6ՏԱպոՏՇոհաէ Նճնո:ոն ՀԼ, 145 ՇոԶԱՏՇեճՊ-ծԻնճ-Եսծհ ,

//Ճ4Ճ. 1950.

ՊՀՐԷ

Նհտօ6: (ուհ

Խնծրիում

Ի.

ԷԻ.

Ցճեհսոծ.

օղ

1.

19114.

Օոմում.

Խայոֆ.

Ըժողոցիճեսո

Խաշօն.

Քաս:

0.

Ն1էե16

ժճո. 1892.

Բրյո

հծԱ1աօս Պոօոտտ Ղեօօ10246, մծ-նօրու իւ Ճոա6ճոմմոջ Ն6ճլք21թ.1889.

1Ո5Է0118 ՃՐԵԼՏ «ՅԼԱՈՑՏԱՇՑ6մքսմ Տտ.

Բ». 1988. ծոտ թէ ր1նր. մրտ. Լօտ ջմարտտր ն. ՊԱՒ-Ս6161 «6ուԱ5հճո 1/6 Դեհ. ՎԵԼզ6էԷ6 Տքուծիճո. Խ61թշլտ.1893.

Տքոռշեթուստօքնյ6մօ5

1/6

Ի.

օէ ԸՇՍԱՐՑ6

ՃԻՆ

Դեծ

ն...

2ՅՇԱՍԿ

Նրհոու,

41Թ4186:81 ՄՈՒՀԻՏԼԵԹՑ»,

11 -1՛. ԽՍՉԱ էղ Ճհճոմոմ. 4615. 1ոշատ 1եդոոտ, 1901. 16 օ1Ջու Ե. զ65 1ոցսօտ «ծունզսծտ. ԽԱ.

1ԱՏԵԾԼ6 ԹՇՈՅՐ

ե. 8ոճ 34164186:8,1 Գռտոտտճիօո իճ Ք. ՈԱ. Ճոռ6ոն

Ֆոյու Ք6.ողճո թսնելոտ

ԷԼ

Քօօ04

ՎԾԳ1

ետ ԲԽոսրո

Ե. ԴԾՏԼՈԾ.

19Ս9.

Լ6ՈՒ6

Ի.

ՏՇաելտոձծ"ո ՊլճմճոմճՏ

1եր6

1165.

օո

1930.

Դ.

Տու

Սաղճ

Ի ՈԼՏԵՕԼԲ

ՎՐԻ 1806.

)627 էս

ՀԱՇ

ԱօՇԱԼՈ6Տ

1921.

կոտ

մ1ո6185 1ճոստօրտ

68:65

Փու

մս

մ65

ՃՈ ՑԱՒ

է6Ճե:

1ոճմետ.

116րբւղզ0.

Պ՛Ճբոտշհ

Դհօատոտ, ՃՀ,

Ւ ԱԱԱՒ

06Ր6Տ

Շու

193.

էջ

ոճ ոտիտեծո

189--:18,

Տշիհսլճո

-

ո

Տ,

թհ Աօ1921Ը,

թէսզճ ՕՂԱվսԸ 6է

մօ ՏԱՅԻ մ6 (Ժա էրծ. Սուր, տօքիճտ 861565. 11. սոմ ԲՐՒՇողճո Տբրոճճիծմ961 Դիօոձտ

Նճտ

մ6

2»,

86.

1ուծտլոճհծ Ֆուոլատծ 1. 1ՈԼ6Լեսոջ (տ մ. 1911. (Բոծհճո, մոոտ տաճ Ըհ. ը.. Ք0Յ6Ի Ռոճսո Մգդոմճ:8116 Ւհիլ 1929.

քսԱՒ

ատ:ո

ոճսետ

ԵՐՏ.

ՅՆ ՏօօխԱ»տՈ

ոճ

7ա՛

ձլնո-

ՈՒՐԱՆ».

ՏՇնեժաոտիք.Է (աութումք6. 1903. «քծէննօիծո Հառճո 1ո Վ6- Տան Ծուոշքքյճո սոմ 1իոծ 416էիօմճ. ԻրՇ1ԾԱՒՑ-

1ա.ՀԵԼՀ.

«Նէ

ժողո.

մճո

ՀՊՍԵՇ6Տ ճէ 6ՃԵՐՈ ԵՏ 46

Ըն.

աոնե

մօ»

ԴԱծօլոջ16

Սոջատջա դ61նւ քեր

«օտ

Խայսըծ.

Էժտիսոքճո

Սոաճա.

Ղ6

ՀԱտնոստ

սով

1ԱՏԽՐ7 օ1 (115164)

մ. Ի.

Տոմ»:

Ֆոմօտօքիլն

1952.

ՏԵՅՐ.

1910.

1869.

նելոժմտիԸՌօՇէրւոճ.

ՃԹՎ6ւռ

էս

Տթուոօճոմմ

մճ-

6ՏՇիլնիեծ Խսեեւ

Խ6ԼՒԲՈՇ6

ԵորելԸսոբ

աղի 1951.

Ֆո

193:.

46:

(6ՏՇԱՇԻԼ`

Ը

Ճգսլո-

օո

06:

3բօքլ6:6

սոմ

թողու

Ը6ցճո-

5 3.

1913.

Ճզաո.

«օո

ոսո

290:

«օղ

Ճոյտ

ՌոՏոն.

սոմ

Ե6ճ5-մծճու

7.

Ֆ՛6158

Պ6ոօշե ՊՄ6ՐՈՇԻ

Լ.

(16

ՅՈՍյտՇիճ

ՀոԵԱՍոՈՅԼԹ

ՈՑՈւՈՑԵԷ սոյ ԷԼեճ)16ո,

1, ՀՊՈՇՏԵՏԱՇո,195Հ,

Քիօոճան, ժտքտճուտշիծ ԽՃ. 11/6 Ճքոճշի իժի

0.

մճ:

ՆՃՃՃՄ, 18147, էջ 546--97: Պ՛ս11 7. 46, էՈտեսոջօք ձԼ60186:81

չմոիճողճտ

ԼՍսոչ«

Ֆհմստօքիչ, եսոժօո.

«41Ը.

ՏԸ», 1920.

64.

ՏՊ

ՆՅՆ,

|

ԵՐՐՈՐԴ

ԵՆՔԱՇՐՑԱՆ

(Վեւածնությանշոջան ն

ՃՄԱ-ՃԽ11Մ

դդ.)

ԷՄՊԻՐԻԿ-ՏԵԽՆԻԿԱԿԱՆԵՎ. ՌԱՑԻՈՆԱԼԻՍՏԱԿԱՆ

ՈՒՆԻՎԵՐՍԱԼԻԶՄ

ՆԵՐԱԾԱԿԱՆ

ՏԵՂԵԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Լեզվաբանականսահմանափակությանվեբացմաննախադրո1եզվարանության զարգացման այս յալներ ն պայմաննեոը.--

փուլը ընդգրկումէ մոտավորառղլես11 դ. կեսից մինչն 47717 դ. վերջը։ Արեժտյան եվրուղայում այն «ճամընկնում է վերածնության ն բուրժուական ճեւո. դարաշրջանի փուլի վերջում ոնոլյուցիաների են արդեն առկա բուրժուական ճարաբերությունները, ճաղքանակած որոնք ճիմք են տալիս իդնոլոգիական բնագավառի Ճամասլատուս իան տեղաշարժերի ճամար: Վերածնությունը ֆեոդալիղմը քայքայման ն բուրժուական Ճճարաբերություններիղարդացման էսլոլրան է, ռր ուղեկցվում է քաղաքական ն իխղեռլոգիակաոն բնագավառի ուչքի ընկնող տեղաշարժերով: Լեզվաբանություն ոլատմության մեջ այն նշանավորվումէ միջնադարյան սաճմանոոխակության վերացմունը ն լեղվարանական մտաճորիղոնի աննախընթաց լայնացմամը: նյանքիառաջադրածնոր վպաճանջներըաննախադեսլթոռի ծավալ են ճաղորդու լեզվաբանական աշխատանքին, որ սկղզբնառլես դնուսի է դեռես քանակական աճի գծով. սակայն քանակական կուէ նոր որակի տարրերի կումը անճրաժեշտաբար ոնդեցնում երեսն գալուն. ճավաքողական աշխատանքն սկսում է ուղեկցվել աշխատանքով: Հիմք է սւտեղծղուգաղդրական-դասակարգողական վում սլատմա-Ճճումեմաոականլեղվարանության երեան գալու Ճճումար: ու

աշխատանքի լեվվարանա 1եզղվաբանակուն աշխուժուցումըչ

կտն փաաճորիզոնիլայնացումը ն ոլատմա-ճամեմատական լեզվաբաղության նախառղատրաստուգործոնինրի երնեոամդալը կալված Լին մի շարք նախադրյալների ճետ: թ. թուրքերը գրավում են կԿոստանդնուղոլիսը ն վերջ դնում Բյուղանդական կայսրությանը:Բյուղանդուկչանդիտություն եվրուլաինըկալուցուցիչները ուլասուտն են գտնում եվրուլայու՝ ու արվեստի այնցիներին ծանոթացնելով ճունական դիտություն լիսի նվաճումներիճետ, որոնց մասին նրանք միջնադարում միայն ունեին: եվրուլականՃումանիստներըլայն աղոտ սպլառոկերացում ճետաքրքրություն են ստեղծում անտիկ աշխարճի նկատմամբ`այն Հակաղրելով ախոլաստիցիվմին ն միջնաղարյան ասպետական

կուլտուրային: դրավումը թուրքերի կոստանդնուպոլսիխ

է կողմից ունենում մի այլ ճեւտնանք. մի կողմից՝ եվրոռրոկան վաճառականների ռանասլարչը, որ Հայասուոջն փայկվու) է ցամաքային այն ինծ յանի վրայով ձգվում էր մինչե Չինաստան, լուս կողմից՝Միջերկրական ծովում թուրքական ծովաճենների երնեայրն քուրբերի առաջլոավացումը ղեղի Ճարավ ճարվածի տակ են դնում դեպի Հնդկաստանտանող ճարավային ուղին, որ անցնում էր Ասորիքի ե Միջագեւտքի վրայով: Արաբներըիրերիցձեռքին սլաճելով եգիոլմենա տոսով ու կարմիր ծովով կատարվող աղորդակյության են է դրա շնորճը, դժվարացնում առիտուրը: Այս բոլորին միանում մասիոխանակությանաշխուժացման ճամար անճրաժեշտ ոսկու զասկսում են ՀնդկաստանիՃեւո ճաղորդակըցճանջը:եվրուղացիներն ման նոր, ծովային ուղիներ որոնել, ն ալս նպատակով ուղարկում են բազմաթիվ արշավախմբեր. չՀետնանքը լինում են աշխարճագրուկան մեծ դլուտերը. 1492 թ. կոլումբոսը Ճայտնադործում է Հնդկաստանի ծովային Ամերիկան, 1498 թ. Վասկո դե Գաման՝ ուղին, 1519--22 թթ. տեղի է ունենում առաչին շուրջերկրյա ճան

ԱշխարճադրաճՃառսլարճորդությունը (Մագելլանի արշավախումբը):

է դտնված վայկան առաջին ճայտնագործություններին ճետնում բծերի4նոաղուտության ն նոր վայրերի ճալտնագործման տենդադին մեծ Աշթբարճագրական դգլուտերըաննախընթաց կերաշխատանքը: են պով լայնացնում աշլխատարճի մասին եղած պատկերացումները: Գաղութային լայն էքսպանսիան ն կաթոլիկ եկեղեցու ազդեցության նորանոր ոլորոներ ձեոք բերելու ձղտումը նոլառտում են լեղուների ուսումնասիրությանը: նոր ժողովուրդների ն նրանց լնղու168

ների ուսումնասիրությունը սկսում է վայելել սլեւտական ճովանավորությունը,իսկ կաթոլիկեկեղեցու ուղարկած միսիոներները դառնում են մինչ այդ անծանոթ գաղութային ժողովուրդների լեդուների ուսումնասիրության նհախակարապետները: նաղիռալիղմի հ կապիտալիատական արաբերությունների սլրոցեսը նշանավորվում 4 կենտրոնացած աղգային ղդարվգացման միաղետությունների ն աղային դրական լեզուների դոլացմամը: Առխորի արդյունաբերության անարգել զարգացումը սլաճանջում են վերսցնել ֆեռդալիզմի շրջանու: եղած տերիտորիալ ռանձնացումն տաճմանավփակումը:«...Աղրանքային արտադրության կատարյալ Ճաղքանակի Համար,--գրումէ Լենինը,--անչրաժեշտ է, որ բուրժուաղիան նվաճի ներքին շուկան, անչրաժեշտ է ու

ու

այն սռերիւոորիաների, որոնց բնակչոււլետակահՃամախմբում թյունը խոսում է միննույն լեզվով, վերացնելով այդ լեզվի զարդացման հ գրականության մեջ այն ամրացնելու դեմ եղած բոլոր արգելքները:Լեզուն մարդկային ճաղորդակցման կարնորադույն միջոց է. լեզվի միասնությունը հ անարգել զարգացումը իրոք զատ լայն, ժամանակակից կապիտալիվմին Հչամապատասխանող առնտրական շրջանառության, բոտ բոլոր բնակչության՝ ե լայն ոսնձին դասակարգերի ազատ խմբավորման կարնորադույն պայմաններից մեկն է, վերջապես, սերտ կապի պայման է շուկայի ն ամեն կարգի լուրաքանչյուր տնտեսատիրոջ կամ նե վաճառորդի գնորդի միջն»: սռնտեսատերիկի, եթե աշխարճագրական մեծ պլլյուտերընոլաստոնցինլեզվաբանական մոտասճորիզոնի աննախընքաւցլայնացմանը ն մինչ այդ անժանոթ ժողովուրդների լեղուների ուսուինասիրությանը, ապա էշդ ազգային գրական լեզուների մշակման զարգացման ճարցեբը սլաճանջ էին առաջադրում բառարանագրական, քերականական ն ուլղագրական նորմավորման աշխատանքի ծավալման ճամար: է Պայքար տարվում դրական լեզուների մշակման ուղիները որոշելու, նրանց՝ բարչլոսոների ճին գրական լեզուների ճետ ունեցած ճարաբնրությունը ճշտելու, այլ լեզուներից կատարվող փոխառությունների չին բնովթը որոշելու Հարցերի շուրջը: նոր գրական լեղուների դպրոցական ուսուցումը պաճանջ է առաջադրում Ճամաս"լատասխան ձեռնարկների ստեղծման ճամար: 47 դ. -կնաինկաւտարված՝ տպագրականարվեստի դլուտը 4նաա-

ու

ա-

ու

ու

ու

ու

ու

1Վ.

Ի.

Լենին,

Երկեր,

ճ:

20,

էջ

493-493:

րավորություն է տալիս մեծ չափով լայնացնելու րնթքերցողների չտեսնված քանակությամբ շրջանակը ն բաց թողնելու մինչ այդ դրքեր:Տոլադրականդործի ղաորգացումըէ՛լ վելի է նապլաստում լեզվաբանական աշխատանքի ծավալմանը ն գրական լեզուների նորմավորման Ճճարցերիլուծմանը: սխոլաստիգիզմի ն միջնադարյան աշխարճաՄիջնադարյան ացքի դեմ տարվող ոլայքարը անճրաժեշտաբար նսլաստում է լեզվոբանական ճարցլերի նկատմամբ բուրժուական լուսավորություն ն բուրժուսկան փիլիսուխայության ցուցաբերած ճետաքրքրությանը: փիլիսուրայական վեճերը անունների բնույթի շուրջը Միջնադարյան են, Ճճավերանայվում լեղվի ծագման քրիստոնեական ըւիբոնմանը են է կաղրվում լեզվի ծագման նոր տեսությունները, սլաճանջ ջառդրվում մարդկության ճամար ընդչանուր ճասկանալի մի լեղվի ստեղծման: Սակայն ճանդես են գալիս նան չՀաշտեցնող տենդենցներ ն ճակադիր«աալացքներ,որոնք ուժեղանում են ճատկապես դ. հրկրորդ կոսին ն 1417 դ. սկղբին: աու

ուսմունքներիզարգացման էտապները.-Լեզվաբանական

Այս ենթաշրջանի ճամար կարելի է տարբերել ղարդգուցման3 էտը. 1) 17 գ. կեսից մինչն 411դ. վերջը, որ «ամընկնուն է վերածննդի ճետ.

այս շրջանում լեզվաբանական աշխատանքը կրում է էմողիրիկ-գործնական բնույթ րնթքանալով ճիմնականում քերականուքյան ն լոսռոարանագրությանքանակուկան ձավուլմոսն ուղղությամբ: դդ., որ Ճամընկնում է բուրժուական ոնոլյուցիանե2) Ճ7Ա-Ց1Ռ ճետ. րի դարաշրջանի այս կոտասլումծավալվում է փիլիսովփայոական լեզվաբանությունը, ճանդես են գալիս ռացիոնալիստական են ստանում լայն տարածում ընդճանրական քերականությունները. ընդճանուր-ղուգադրական ն ընդչճանուր-դասակարգողական գորդ. 1-ին կեսում փիլիսուրայական լեղվալածերը: 1711 դ. ն 1011 նությունը ավելի պրոգրեսիվ գաղափարների կրող է, քան 11711 դ. արդեն վերջին քառորդում ն 411 դ. սկղբում, երբ բուրժուսվիան ճողքանակ է նվաճում ն դառնում ավելի սլաճոլանողական:

բնույթն Լեզվաբանական աշխատանքի

ու

տիպեոը.--Դարա-

շրջունի առաջադրած պաճանջներին Համապատասխան ճանդես դալիս լեզվաբանական աշխսուոանքիճետոնյալ տիսլերը:

են

լեզվաբանու1) Ֆիլոլոգիական նոբմատիվ-նկաբագբական

են թյուն.--Սրուն

վերաբերում առանձին լեղուների ուսումնասիրու նորմավորմանճարցերըո Այդ ճարցերը լուծում են ստանում ուղղագրական բարհփիոխուքերականությունների, բառարանների,

թյան

ու

թյունների

դրական լեզուների ղարգացմուն մշակման տեսունորմավորվող լեղությունների միջոցու: Բաո ուսումնասիրվող ների բնույթի՝ կարելի է տարբերել Լեղվաբանական աշխատանքի: ճետեյլալ բնագավառնհերը՝ ու) ճնաֆիլոլոգիա կամ ճին գրան

ու

ու

վոր լեվուների ուսումնասիրություն, Բ) նեոֆիլոլոդիա կամ եվրոնորմավորում, "լուան ավգային լեզուների ուսումնասիրություն արնելյան գաղութային ֆիլոլոգիտ կամ արնելլան գաղուզ) քային լելուների ուսումնասիրություն: Դասականֆիլոլոդիայի ղարըալալմանավորվածէ անտիկ աշրարճի նկատմամբ ճետադացումը ջըրքրության ընդճանուր աճմամբ նճին գրավոր լեզուների իմացության խաղացած կարնոր դերով ընդճանուր-դղրոցական կրթուՍյան, նոր գրականլեղուների փշակման, գիտական գործունեության եկեղեցական պրակտիկայի մեջ: նեոֆիլոլոդիոյի վլարգացումը պուլմանավորված է նոր (ազգային)դրական լեղունիրի ղարդացման մշակման ընդճանուր պաճանջներով: Արնելյան դաղութային ֆիլոլոդիւյի վարդաւցումը ոպլալմանավորվածէ դաղութային էքսապլանսիայով,կաթոլիկ եկեղեցու ընդճանուր տիրապետության ճասնելու ձգտմամբ ն աստվածաշնչի տեքուտի բանասիրական ուսումնասիրության սլաճաւնջով, աշխարճի լեզուների նկատմամբ ցուցաբերված ընդճանուր Ճետաքրքրությումըո ու

ու

ու

ու

ու

ու

հ բառարանների ճիմնական Քերակունությունների

տիոլը նորհ լեղվամատիվն է. նորմատիվ արժեք ունեն նան ուղղզադրական մշակողականզանազան ուսմունքները: Ըստ կողմնորոշման ընույթի՝ կարելի է տարբերել քերականությունների 2 տիսլ՝ 1) էմպղիրիկտեխնիկական ե. 2) ընդճանրական-ռացիոնալիստական: Առաջին տիպի քթերականությունները կաղզմվում են լատինական տիսլիկ տելոնիկուկան քերականությունների օրինակով, դրեթե միշտ մինհռւյնիսվոնմայով, տռանց լայն տեսականչփիլիսովայական ըրնդճանրացումների.երկրորդ տիսլի քերականությունները, ճանդես դալով 1660 թվից սկսած, կողմնորոշվում են դեւի /որամաբանական ընդճանուր սխեմաները: Գործնական առումով տեխնիկական քերականություններիճունդես գալը ոլայմանավորվուծ էր բաղմաթիվ նոր լեղուները մժիննույնՃեշտությամըբնկարադրելու ն նորմավորելու սլաճոաւնջով:Ռացիոնալիստականչ-տրամարանական քերանա ճամար` ՛Հկանությունները վերջին Ճուշվով բաղմազան լեզուների նկարագրմանն հորմավորման միասնական սկզբունքներ սաճմանելու սլաճանջով էին սլայմանավորվուծ: երկու դեքում էլ տիրապվետող տենդենցը ունիվերսողիզմն է: Այս կարդի աշխատություն171

ների ճեղինակները առաջնորդվում են ճիմնականում այն սկղբունն ոչ քե նպատակ ունեն ոլարվել, թե ի՛նչ քով, թե ո՛րն Է ճիշտը, կառ Լեզվաբանականաշխատությունների նորմատիվ տիսլի տարածումը բացատրվում Ա մի շարք ճանդամփանքներով. ա) քերականության մեջ շարունակում էր իշխել ֆիլոլոգզիական քերականության տրադիցիսսն, թեն վերջինս գործնականչ-տեխնիկական բնույթ էր տոացել. այդ քնրականությունը դեռնս տարտազոլումէր լեզվական փաստերի նկաւտոմամլֆիլոլոգիական բերականության ունեցած ոչ սլատմական մուռեցումը: Այն նղատակ ուներ որոշել դրավոր տերսոտերի բըանասիրակունՀավաստտիության տստիճանը, ցույց տալ ՞աու ռվալն վաստին ո՛չ Հավառստին, ռիշւոը,դրականն ոչ դրաու կանը, տվյալ ճեղզինակին Հաոուկն ընականն ոչ ճատուկը, հկամուոոը: Հին լեզուների ոասումնասիրությունը շարունակուի էր ոէ Հին տեքստերի բանասի Հենվելճին միթոդների ոկվբունքների, րական ուսումնասիրության վրա։ Այղ սկզբունքներն մեթոդները շատ դեսլքերում մեխանիկորեն տարածվուսի էին նոր լեզուների ուսումնասիրության վրա` որոշ դեպքերում «ասցնելով ծայրտՀչեու

ու

ու

ղությունների (լատինատիս բերսականությունների ստեղծումը): Է) նոր գրական լեզուների ղարգուցմուն մշակման ոլառանջչները անճրաժեշւտմին դարձնում դրական լեզվի մեջ այս կամ այն բերականական ձեի բառի ներմուժմուն որոշ նորմաներմշակել, որոշ կատարել, որոչ կայուն սկզբունքներ սա՞մաընտրություն նել. այս րանը է՛լ ավելի է՝նպաստում նորմատիվ քերականությունների լսսռարանների տարածմանը. սա էլ Հասցնում է լեվի նկատմամբ ոչ պատմական վերաբերմունքի խորացմանը, տարածվում է այն ճալսցքը։ թե լեզուն մեկընդմիշտ տրված կանոնների մի ամբողջություն է, որ կարելի է փոփոխել այս կամ այն սկվբունկում այն քեմյս Ճայեցողությումբ:, քով, այս կաի այն ան ճու րոսկանի բառարանագրի սաւմանած նորմաներով: գ) Հին ն նոր .գբական լեղուների դպրոցական ուսուցումը ե. դպրոցական քերաբառարաններիկազմումը ինքնին նոլաստոսք էին կանությունների նորմատիվ սկզբունքի արմատավորմանը: Դպրոցականջերականուխոսելու կանոններ ն թյունը նպատակ ուներ սուսլ ուղիղ գրելու Համարվում էր, ինչպես միջնադարյան քերականությունը, «ուղիղ վոուսելուն գրելու արվես» (ԼՏ ԷՇՇԼՇ Ա՛շճոմ1 6է Տօղլեճոմլ)" Հետծու

ու

ու

ու

ու

ու

«Արվեստ» բառը զործաժվում

է ճուն. 2:յսղ-ք ճամար, որից լո»էՀանխեքքական բերաֆաֆություն» անվանումը: չբերականությունից ՎԵրչքե« աարբներվ"ւմ էթ նախկին ֆիլոլոգիական Խբանով, ոի ավելի Ֆնզ Բնզգթկում ուներ ն զբաղվում էր միայն լեզվական է

նարան Էճճհունք.

ճաթգեր»"վ:

թառի

ն:

ոլետք դոլրոցական քերականությունների ճեղինակները վարար՝

է

տեղ տային միույն ճիշտ ճամարվող ձներին, լեվվական փառտերին փիլիսոփոտենային որոշ ընտրությամբ: դ) Ռացիոնալիստական ամեն ինչ վերանայում էր ըյոնականության տեսանփայությունը կյունից, քրիուոոննական դոգմատիզմին «ակադրում բանականություն ամինաճաղթ ուժը: Ռրոշվում էին բոլոր ժամանակների ճամար կիրառելի բանական սկզբունքներ: ՃՒՄ դ. երկրորդ կեսից տարածում գտած ընդճանրուկուն«ււցիոնալիուտական քերականությունվրան եծրըՀենվում էին ռացիոնալիստական փիլիսոփույության կողմնորոշվում ղեպի տրամարանությունը: Այս առումով Լէժոլիրիկգործնական քերականություններին ճակադրվող ունիվերսալ-ուսցիոնաղիուռականքերականությունները չարումակութ են նորմատիվ բնույթ ունենալ. միայն թե փոխվու է նորմավորման ճիմքը: Լեղկամ ԱՏԱՏ-իփոխարեն ճոնդես է գալիսբանուփադործածության կան լինելու սկզբունքը, լեզվական փաստերի ընտրության ճիմք է ժուռաւյումմմտրոսիուբաւնականությունը: (եղվի փաստերի նկատմամբ վերաբերմունքը շարունուկում է նուլ կամույլակոն, ոչ սղատմական:

Սակույն նորմատիվ սկզբունքներն առստիճունալարվուղակցեն նկարադրական սկզբունքների «ետ: Գաղութույին անգիր

վոսի

ինքնին խախտում ուսումնասիրությունը

էր նորմաոիդեսլքում ոչ միշտ էր Հնարավոր ն անչճրուժեչտ: Միաժամանակսկսոսի են ուշադրություն դարձնել նան ոչ դասական տեքստերի լեղվին, որոնել ընդճոաւնուրնորմաների լսախտման սղբյուրները: Այս բոլորը նղաստում են նորմաներից շեղվող ձների նկարադրությանն ուսումնասիրությանը: |եղուներնբրուտ ճնարավորին լրիվ ներկայացնելու տենդենցները նս Ճասցնում են նորմուոիվության խախտմանը: Սկսում են ավելի ավելի ճաճախ երեուն դալ նկարագրակուն կատ նորմատիվ-նկարագրական քերականուխյուններ, ճրատարակվում ն ուսումնասիրվում նն ոչ դասական լեզու ունեցող Հին տեքստերը: նորմատիվությանլսակխտմանՃճարցում սւլս առումով կարնոր դեր է խուղում դիտականըբանասիրության ճիմնադրումը 1722 թ.՝ Ֆրիդրի։, Ավգուստ Վոլֆի կողմից: Սկիզբէ դրվում տեքստերի իսկական բանասիրական քննադատա-չ կանչՀամեմատական ուսումնուսիրությանը, ընդ որում սկզբնապես նղատակէր դրվում ընսգրի վերակունդնումն մեկնաբանությունը: ույս փանրակրկիտաշլատտանքը, Քանասիրականչ-տեքստաբանակուն սկսվելով անտիկ ֆիլոլողիալիկ։ տարածվում է ե այլ լեզուների ուսումնասիրության վրա: Սակայն ոլնտք մ նշել, որ դլրոականբա--

լեղուների

վությունը, որն

ույդ

ու

ու

ու

173.

նասիրությունը, լինելով սլատմա-ճամեմատական լեղվալանության ակունքներիցեկը, ալնուամքնայնիվ, այդ լեղվարանության ձեսվորման Ճճարցումամենից ավելի վճռական գործոնը չէր, ինչիս կարծում են ոմանք: Ավելորդչէ Հիշել, որ քերուկանական տերմինարանության ղարդացումն այս ն ճտաղզա շրջանում ընքանում է տարբեր ուղինեիշխողը լատինական քերաովի Եթե միջնադարյան եվրուղույում կանակոաւն տերմինաանությունն էր, ապա այս շրջանում րաղմաթիվ լեզուների քերականությունների, ույլն ընդճոնրական քերականությունների երհան գալը տերմինաբանական տարընթացություն է ոտեղծում։ Այդ բանը պայմանավորվածձր մասամբ քերականակուն տերմինաբանության այլ տրադիցիաներ ունեցող երկրների ավզդեկությաւմլ:, մանավանդ, երբ քերականություններ էին դրվու: այղ երկրների լեզուների ճամար, մասամբ էլ քերականների կողմից ավելի ավելի «աճախ կատարվող նորամուծություններով, ընդ որում տարբեր քերականներ տուսջնորդվում էին տարեր սկղբունքներով. այսալես, սլարադաները նշանակելու Ճճասիոաւր ոմանք (այդ են ճարտասանական տերմինն թվում ն Ճայերը ) ղիմում երի՝ Ը3Րու

ՇԱՌՏԵՅՈՒՅ

1օԸԼՏ ոհղ» «ոլարագաներ»,

ոլատճառի ալարուդա ) («ղատճուռ»,

ԸՁԱՏՃ (տեղիոլարուգու),

սայլն, երկրորդները ճիտք են ինդունում այն, որ սլարագանիրը մեծ հասամը մակբայներով են են «մակբայ» րաարտաճաովում, ն սլարագանիերընշանակու ռից ածաւնցված տերմինով, ինչոլես, շրինակ, դերմաներենուր՝ «ՃճսճքջՕիակրալջ-- ՃԱԿ6ԼԵԼՅ 16 «սլարադա» ն այո հ

լեզվաբանություն.--Սրան 2) Ստուգաբանական-զուգադբական

վերաբերում ստուգուրանական ղանաղան տեսությունները, ռանձին լեղուների ծագման, լեղուների ցեղակցական կառսլերի մեթոդի կիրառման, ռ"լատմա-ճամեմատական փոխճարարերության, առանձին աշիսսըճադրուկունշրջանների ն աշլարտճի լեղուների դառակարգման լոմբավորման, տարբեր լեզուների փաստերի ղուեն ստանում ստուղապադրման փորձերը:Այդ Դարցերը լուծում են

ա-

ու

ու

Վարտբուրգի իր .խունհբսոց ո Ֆոօի16 «ԱԷ սոմ ՏքոճըիոԱՀՏ6ՈՇիուի` աշխատության մեջ (1843, էջ 3) գրում

կան եքատաճամեմատությունից Թյունը», ընդ որում Վարտբուրգը

ՃՇԵոօաԷ է,

»ր

ձոր

դիտա-

աճեց վերջապես լեզվաճամեմատուճամեմատական լեզվաբանությունը ղիտում է որպես պատմական լեզվաբանության (երիտքերականության) նաԽորդ չրջանը: Այս շրջանաբաժանումը: իճարկեյ որոշ արձճեոտականսխեմաէս աիղացիայի ն ճապճեպ ընդճանրացման արյունը

բանական ն րազմալեղվյան բառարաններում, առանձին լեղուների ծագման ճարցին նվիրված աշլխատտություններում,նոր գրական լեղուների վարգացման մշակման սկզբունքների ճիմնավորման ու

փորձերի մեջ, լեղլուների ցեզակցական կապերի ուսումնասիրությանը նվիրված երկերում ն դասակարդողական բնույթի աշխատություններում: Թեն այս դեպքում ճանդես է դալիս որոշ մեխոսնիցիզմ, բայց արդեն նկատվում են սլատմական մոտեցման, ցեղակցությունը որոշելիս քերականական ընդճանրություններին կան սպատմա-ճամեմատական մեթոդի կիրաորեորություն տալու ման որոշ փորձեր: Ստուգաբանական-զուգադրական լեզվաբանությունը սլատմա-ճամխիատական յեղվարանության նախակարա ոլեւոն է:

3) Փիլիսոփայական-տբամաբանական լեզվաբանություն. ծադՍրան են վերաբերում լեզվի բնույթի, անունների էության --

ու

լեզվի ծողդմուն, փիլիսուայոկան ընդճանուր (արճեստական) լեղվի սոտեղծիան,լեզուների նկարագրության միասնական սկրղն լեզվաբանական նլութի սիստեմավորման բունքների սաճմանման շարցերը: Այս ճարցերը լուծում են ստանում փիլիսուիայական տարբեր ոիստետմներում,լեզվի ծառան տեսություններում, ընդճա նուրլեղվարունական աշլաաուռություններում,ընդճանրուկան-մտացիոնալխուոկան քնրականություններուսի: Այս շրջանի աշխատություններին Ճասոուը է ունիվերուլիղմն որոշ փեխանիցիլմը, թեն ասմոն,

տիճանաբար ճանասլարճ է ըազ անում սղպլատմական մոտեցումը: Մեխանիցիղինարտաճայտվում մ լեղվի ն փոածողության, րուռերի ն ճասկացությունների փոխճարարերության ըրիրոնման մեջ. լեզուն դիտվում է որպես ճասկացությունների նշանների մելանիկական դումար։ Փիլիսուիալականչ-տրամարանականլեղվարանությունը Ճ11--ՆՆ ղդ. ընդճանուր լեզվարանության ն լեղվափիլիսոփոզության նախորդն է.

Անտիկ աշլաւրճից ժառոանգվուծօտտոնրըիուսմունքը» լեղվաբանության մեջ երկար ուսմանակ սլաճոլւնվում է դրեթե անիուիոխ ձնով. Կուռի» ն ճնչյունի ոչ ճաւոտկ տարբերակումը շարունակվում է ընդճուսը փինչն ԱՆ դ. կեսերը՝ ճանդես դալով նան սլատմա-ՃաՍա չի նշանամոտ: մեխոտականլեղվաբանության ճիմնաղդիընների կում, քե Ճ11--1Ա1Ա որնէ աչքի ընկնող քայլ չի կատարվոսի դդ. շեչյունարանության բնագավառում: Լեզվի Ճնչյունական կողմի ու-

սումնասիրության ասպարեզում կատարված տեղաշարժերը այս Ճամրերի ուսուցման, էին, մի կողմիը՝ խուլ

շրջունումմ կալված

ու

տյուս կողմից՝ ուղղագրության ռացիոնալ սկզբունքների մշակման սպաճանջիճետ. Այս բնագավառի վաղ աշխատություններից ռանձնասլես նշելի են Խուան ՊաբլոԲոնետի, Ջոն Ուոլլիսինե Ա74711 մանի գրքերը դարում:։։ գ. վերջում հե ՖԻԼ դ. առաջին հեն ն կեսում դրվում ակուստիկական Հնչլունարանության «իմքերը: Ֆոն եր «Մարդկային լեղվի մելխանիլղմը՝ Վոլֆգունդ նեմոալելենը նրա խոսողական մեքենայի նկարագրությու Հանդերձ» աշխտտուէ ճնչյունների կազմավորման ոլրոցեսի նկտաթյան մեջշ Ճասնում րագրության նշանակալից ճշգրտության՝ նոր աստիճանի ճասցընելով «նչյունաբանության զարգացումը: լեզվի «Հնչյունական կողմի ուսուինասիրության բնոաՍակայն դավառում ձեռք բերված նվաճումները երկար ժամանակ ճեռու են մնում լեզվաբանական աշիսուռություններից, չեն օգտադործվում յիլոլոգների կողմից, որոնց ուշադրության կեխորոնում ղզտնվում էին գրավոր լեղվի «արցերը: ա-

Լ

ՖԻԼՈԼՈԳԻԱԿԱՆ ՆՈՐՄԱՏԻՎ-ՆԿԱՐԱԳՐԱԿԱՆ ԼԵԶՎԱՔԱՆՈՒԹՅՈՒՆ.

1.

ՀՆԱՖԻԼՈԼՈԴԻԱ

ա) Դասակաճ

ֆիլոլոգիա

շրջանի ՃուՀունարենի ուսումնասիռությունը.--Վերածնությոն

չափերով տարված էին անտիկ կուլտուրայի Անտիկդրականության ն արվեստի նմուշները չումնասիրությամբ: Օն ձգտում կար դրանց նմանվելու Ճամարվում էին օրինակելի։ Ամենայն խբնամքովճավարվում էին անտիկ կուլտուրայի Պուշարձանները, կազմվում էին գրադարուններ(Վատիկանիդրադարանը՝ Հիմնադրված 127 գ. կեսին), ձեռադրերը ենթարկվում էին ըբանասիրական Ճճոդատարմշակման ի ուսոսինասիրության: Անտիկ աշխարտճիկուլտուրայի նկատմամբ առաջացած այս լայն ճետաքրքրության պայմաններում Ճուտուկ արժեք է ձեռք բերում ճունարենի ն լատիներենի ուսումնասիրությունը: Շատ գիտմանխատներըմեծ

2». 8ՑօոեԷ

12. 1653.

ԿՄ

ոծետէ Ճ6-

ԻՇմսճեսո 1620.

մ.

մ6

Պճ1115.

16երոտ5 4 Շոաոոճեոճ

քավո. 6ոչՇՈՅւՆ 1ոջսոճ ճոր իօճոքծ,

Տսռմստ 1օզսծոտ, 1692. 416Շիճուտոմտ Վ6Ը ՈծոտօիրՇիճո Խօռոք616ո, Թ6ՏՇիրճ1Սսոժ 56116Է տքոճՇհճոմթոՃոտծիլոծ, 1795.

մ. Ի.

176.

տսմօտ.

հե

ու-

Ճտտտո,

Մ0Օո

Տքուճիծ

նականներ ղբաղվում են շին դրական ւոհքուտերիճաղաոչշմամբ, ճրաարակությումբ մեկնությամբ: նաղմվում են բառարաններ ն քերականություններ: Հունարենի հ լատիներենի ուսումնասիրությունը լեղվական տեռության առումովՀամարյա ոչ մի նոր բան չի ավելացնում անտիկ աշխարճի ն միջնադարի լեզվական ուսմունքի վրա: Քերականությունները գրում են նորմատիվ ճիմունքներով՝ նոլատակ ունենալով տալ դասական լեզվից օգտվելու նորմաներ: Արդեն ՄՄ դ. երկրորդ կեսից երեան են գալիս 2ճունարենի սումնասիխրությանը նվիրված ղանաղան աշլատություններ: 1476 թ. է տեսնում Միլանում լույս կոնստանդին (ասկարիսի՝ Ճունարենի «Ութ խոսքի մասերի մասին» լորագրով: Սրան քերականությունը՝ Հետնում են ֆիլոլոդիական-լեղվաբանական այլնայ աշաատություններ, վեճեր են ծավալվում բանասիրական սնսնազան ճարցերի (ինչպես, օրինակ, ճունււկան անունների տառադարձության) շուրջը, դրվում են բառարաններ: Այս բնադավառոսի աշխատում են Ռոյխլինը (1455--1524), Մելանխտոնը,Հենրիխ Ստեփանոսը (Անրի էւոյեն, 1529--1596) ն ուրիշներ: Հ. Ստնփանոսիընդարձակ լեղվի գանձարանը» ձեռք է բերում լայն եղինակու«Հունարեն թյուն: Ուսումնասիրվող լատիէատիներբենի ուսումնասիռոությունը.-ն նական ճեղինակների դրքերի շրջանակի խիստ ըբրնդլայնման դրանց բանասիրական մշակման ալուլյմաննքջրում աստիճանաբար օկռում են գիտակցվել դասական լատիներենի ն միջնադարից ժառանդված լատիներենի աչքի ընկնող տարբերությունները: խոտլացի որենցո Վալլան (1406-1457) հր «Գիրք լատիներեն լեզվի նրբությունների մասին» աշխուտության մեջ սեփական ճետաղոտության ճիման վրա ցույց է տալիս իր ժամանակակիցների վրիոլումները ն ոլայքարում սխոլաստիկական լեզվական դիտելիքների մնացորդներիդեմ։ Սակայն միջնադարյան քերականության աղզդեցությունը չի դադարում, դեռ շարունակում են ճրատարակել Ալեքասնղը Մեծի՝ միջնադարում տարածվուծ քերականությունը: ԸնդՃճանուրառմամբ լաւիներենի ուսոսնասիրությունը երկար ժամաու

ու-

ու

օծեօ օ0տելօո)տ քճրելենտ,հՈյճո, 1476.

ՆոՏԱՅ18.

իրաղզմյանսիստեմը ճենվում էր ճին 6նչման վրայ ռոյխլինյանը՝ նոր: ԴԻՈԲՏՅԱՐՆՏ )1ՈԶԱՅՑՔՐԵՇԸՅ6. այս աշխատությու31. Տեճքիճոսջտ, է ՊԼԱՆ դ՝ Լոնդոնում (1816--26Թթ-) նը Կոր վերամշակմամբ ճրատարակվել ւխ

ն

Փարիզում (1836--65թթ.)։

12..Փ.

Զաճուկյան

նակ ճենվուի էր միջնադարյան լատինագիտության տրադիցիաների է ընծայվում ՃԱ դ, վրա: 1460 թ. լույս Հեղինակ Յոճաննես դն տեսնում Ռոէ թ. լույս Ցանուայի լատիներեն բառարանը: բնրո Ստեփանոսի (Ռոբերէոյենի) «վատիներեն լեզվի դանձա1540 թ. Յուլիոս Ցեզար Սկալիգերը հանը»): (1484--1558)լույս է ընծայում «ոռոիներեն լեզվի ճիմունքների մասին 13 գիրք» աշլսատությունը, որտնզ քննադատոբար շարադրոսի է լատիներենի ուսումնասիրության արդյունքները՝ մւոցնելով որոչ նորություններ: է, որ Սկալիգերը,ներկայացնելով դասականլաւռիՀատկանշական ներենի ։ոառերի Ճեչումը, ցույց է տալիս ն դլուսնց փուիոխությունը ռոմանական լեզուներում, այլն բառային ճամեմատություններ է կուոարում Ճունարենի ն լատիներենի միջե: 1587 ը. Հրատարակվում չէ իսպանական ֆիլոլող Ֆրանյիսկոս մանկցիոսի (1554--1624) «Միներվակամ լատիներեն լեզվի ճիմունքների ասին» աշխուոուլեզությունը, որտեղ ճեղինակը ճակում է ցույց տալիս՝ ոնմոաւկան ների օրինակով 3 խոսքի մառ տարբերելու հ բոլոր բույլերի Ճիմքը Հանդես են գալիս նան լատիներենի Ճճափարումէ էոլկան բայր: Ճեւո առնչվող երկլեզվյան լոսոարաններ՝1475 ք.՝ Փերչարդ դե Շուերենի նրդերլանդնրեն-լատիներեն ն լաւոիներեն-նիղերլանդերեն մի բառարանը («Լճսէհօուտէճ»),1538 Թ.՝ լատիներեն-անցգլերեն բառարան, բ.՝ ֆրանսերեն-լատիներեն մի բառարան: Դասականֆիլոլոգիայի ուղղությամբ կատարվող աշխատանըը շարունակվումէ ն ճետու (ատիներենի ուսումնասիրությունը տալիս ՃոԷ այնպիսի անուններ, ինչպիսիք են խիսպանացի Պերիզոնիոսը, րոնդացիննր Գեյնսիոս ավագը (ճայրը)» Գեյնաիոսկրտսերը (որդին), Ֆոսսիոսը ն ուրիշները: Վերջինիս «Արիստարըոո կամ քեդդ. բուկանական արվեստի մասին» աշխատությունը` Ճ7Ա-1ԻՒԱԼ լատիներենի ուսումնասիրության դլխավոր ձեռնարկներից մեկն էր: դ. լեզվաբանները սկսում են ուշադրություն դարձնել ոչ միոյն դասական, այլե միջնադարյան լատիներենի նհ «ստորին» լատիներենի (իմա՛ ճին ֆրանսերենի) վրա. Ֆրանսիացի ԴյուԿանժի՝ «Միջին հ ստորին լատինական դրողների բուռարանը»չ

հ.

Տեճքիեճոսջտ, ՏՇՏ811961Է:

մ. Ը, 5.

քր.

40. (

5Շհ.

յ.

ՏՋՈՇէլԱտ,

ՄՕՏՏ1ԱՏ,

զս

1678. 1881ո1Է8Ե15,

ՇՃոքծ,

ՆԱՇՏՅԱՐսՏ

11ՈԺսոՑ18ԷԼՈ86, 1581. 1ննլոճճ ԱԵու էլ654661ո, 1540» 1ՌՈԶԱՏ6 ՀԼոծուձ 51476 Վ6 Ըճնտլտ 11Ոջսձ6 1ճէլոճ, 1582. /ՃոլՏէճՇիստ 9176 Ամ. ՅՐԷԲ ՏճուտէլԸք, 1635. Օ10ՏՋՏոստւ ճմ տՏ6րլքեցւոտ աճձզլտծ ծէ որոտ Ս6Շ Շոմտլտ

վկայում էր դասական լստիներենի նորմատիվ Ճիմունըների լուո ման ն ոչ դասական լատիներենի նկարագրության փորձերի մասին:

բ) Սլավռճական

ֆիլոլոգիա

ուսումնասիռությունը. Հին սլավոներենի

--

Սլավոնական

երկրների երկար ժամանակ սիստեմատիկ ուսումէր միայն եկեղեցու պաշտոնական լեզուն՝ նասիրության աոռուսրկա ճին ալավոներենը կամ եկլեղեցասլավոներենը: մեճաստանում իշիում էր կաթոլիկական եկեղեցու պաշտոնական լեզուն՝ լատիներենը. 11 դ. վերջից Չեխիայում հռ իշխող լեզու է դառնում լառոիներենը: բեինչոլես նշվելէ, ռլաւվոնուկ չունժողուուրդների սկղբդակոան րականական աշխատությունները թարզմանչական-կոիոլիլլուտեղվ բիույթ էին կրում: Շուտով ակսում հն երեն զալ նան ինջնույույն աշխատություններ, որոնը հենվում Լին բյուղանդարան ջնրարա-չ նական տրադիցիույի վոտ: Ռուատատանոցմի մինչն 117 ԱԼ դ. կնսերը քնրակողաավկան ույույ նասիրության ենթխւրկվող միակ լիվուն ճին սլավոներենն էր, ն ույնտեղ նս տարածված էին ուշ շրջանի բյուղանդանան քերականներից կոսուսրված կունզիլլացիտաները:Գետք4 նշել, որ բուլղարական աղբյչուրներից առնվուժ վերոճիչյալ «Ութ խոսքի մասերի փասին» աշխատությունը, 1556 թ. Հրատարակվելով նոր վերնագրում, ղզալի աղղեցություն է ունենում սլավոն կան քենրականաունտներմինաբանության վարդացման ճարցում: Ինքնուրույնքերականական «շխուտությունների նրեան գ: լուն նպաստում Լճին սլավոիական տեիքստերի բանասիրուկուն մշակման պաճաւնջը111 դ: Թարգմանված եկեղեցական գրքերի մեքուսերը աղավաղվել էին բաղմաթիվ արտադրություններիչետեվանքով, ն ոաշտոնապես անճրաժեշւտո ճամարվեց դրանց ճշտումը: Այո աշխատանքի ճափար Ճրուվիրված բյուղանդացի Մուքսիմ Գրեմը, խորունալով տեքստերի «ամեմատակոն ուսում նասիրության ոդվածներ, որոնք երկար ժեհջ,զրում է քերուկտնական մի շարք ն ունեին տպագրվում էին նույնիսկ ժամանակ լայն տարածում մեծ

ՎԱ

մասում

դ.:

Մոսկովյան Ռուսիայում

171--ՃԵԱ

դդ.

երնհան եկած թերաչ

(եվու Ճոդվածները աշխատությունների կանական-լեհզվաբանական նե էին դոկիմի, ԲՔոգոլեպի այլոց) ճենվում Ճունաբ Հիմնականում

1ՐքՅԽԱՅՂՔ

ԱՅՇՈՕԹՇԱԵՇԽՑ

23:Ա:Յ,

ԹՈՎԵԿՕ,1586.

բյուղանդական աղբյուրների վրա։ Այս չրջոնից սպաճպանվելեն ուղղագրական, առոգաբանականբնույթիՃճոդվածքնրականական, մենծ ներ, որոնք փասամբ փոխադրություններ են: ՍակայնՃճանդիեն նակ լու ինքնուրույն դիտողություններ. այսոլես, օրինակ»,սլավոնական լեզուների դասակարգման ն առանձնաճատկությունների նկարադրման փորձեր են արվուսի: Նույն այս շրջանում նկատվում է նան լատինական սողզեցությունը: Դոնատոսիճայտնի քերականությունը 1522 թ. Դժիտրի Գերասիմովիկողմից փոխադրվում է ռուսերենի ն ճարմարեցվում եկեղեցասլավոներենին։ Հեղինակն իրեն նպատակ է դնում քերականությանճիմունքները շարադրել «միասնական ռուսերենով, առանց լատիներենի»: Այս շրջանի արնելասլավոնական այլ ժողովուրդների մոտ կազմված քերականական աշլաասոություններըբայն տարածու են ոնում այդ ժողովուրդների բնակություն ողջ տերիտորիույում։ կվովում մոսկվացի տպազիր խվանՖյոդորովի կողմից 1527 Մ. Հրատարակվում է «Այբուբեն քերոկանությատըբ»աշխատությունը ի: է տեսնում թ. լույս Լվովի դպրոցի ուսանողների կաղմած շունա-ալավոնականքերակունությունը, որտեղ ղուդաճնուսբար ներկայացված էին ճունարենի ն ճին սլավոներենի փաստերը»: Մի բանի տարի անց, 1596 թ. ԼավրենտիԶիղանիանճրատարակումէ իր «Սլավոնականքերականությունը»3, որը կառուցվածէ արխխոուեվրուլական էԼմաիրիկ-տեխնիկական քերականությունների օրի նակով: Այս երկու աշխատության քննության առարկան 5 լոսբի մասերն էին: 277--7711 առանձնասլես լայն ճեդինակություն էր վայե դդ. լում Մելնտի Մմուտրիցկու(1572--1638) քերականությունը, սր է 1619 թ.` նե Ճ7Մ դ. եղել է ճին ռաջին անդամ ճրատոարոալկվել ի տարբերուոլավոներենի քերականության ճիմնական ձեռնարկը: թյուն բյուղանդական աղբյուրների վրա «ճենվող քերականական աշլւաւտությունների ճեղինակներիչ որոնք խոսքի մասերի թվում է խոսքի այն ճանում Սմոտրիցկին Խշում էին Ճոդը(ՔոՅ1ԱՎԱԾ), ա-

ՃՅՇՆԵՅ Շ Րքճեաճոմւօ8, 719808, 1514. 2465521Փ0ԴղՀ6, Լքճխաումւճ ղօծքօրո23101488Ր0ԲողիոՕՇՈՕՑՇԵՇԵՅ10

719808, 1896.

23ԵԼՀՅ,

մլ.

ՅոՅձու8

«ՈԼ ԼՅՐԽՅ,

1619.

ՇԽօդքու

2, ԼՐքճախուն

ոն ՇՈՕԲՇԻՇԵՅ, 1596.

ուտ:

ՇՈՕՔՇԻՇՅԱՑՆ

Իքճխո ոմ,

ոքճտրտե-ցՇ

ՇՔԻՀ-

մասերի թվից ն լատինական քերոկանությունների ճետկողություիը: փոցնում: Ժիջարկությունը (Բ162թ 01166116): քերականություններն դասագրքերը (Աֆանասի Հետագա ու

ն մեժ Դուզինի,կուղինիչի,Պոլիկարպովի, Մաքսիմովի ուրիշների)

էին Սմուտրիցկու աշխատության վրա: Չնայած սրան՝ Սմուռրիցկուքերականությունը իր կառուցվածքով բնույՃեռու էր կատարյալ լինելուց: նրա վրա լեռնա ղգայվում քով շատ է ճ2ունական ազդեցությունը, խսոնվուի են ճին նոր լեզվական

չափով ճենվում

ու

ու

Քրնույթները, ճոտակ չեն տարըերակվում սլավոնական տարբեր յեզլուների քերականական փաստերը: Սմոտրիցկու քերականությունը դեռես լայն ընդգրկում ունի, քերականության մասերը ճամարվում են ուղղագրությունը, «ատուգարանությունը»(այս բառի ույլիԱՐԱՆ Հիմնականում տառերի ն խոսքի մասերի դործածությամբ՝ ուսմունքը), չարաճլուսությունը ն առոգաբանությունը (պրոսո-

դիան)»:

կրիժոաւնիչի «Քերականականխոսք ռուսերենի մփասին»՝աշլխաչությունը ճին սլավոնական քերականություն ն ռուսերենի քերականական փաստերի յուրատեսակ միաձուլման, լուրատի, «րնդճուքուր ռուսականը լեղու ն քերականություն կառուցելու փորձ է: Ռուսերենի փաստերն սկսում են ավելի ավելի ուշաղրություն վզրավել ն Հատուկ ուշադրության առարկա դառնալ գիտությունների ճիմնադրումից Մոսկվայի «/ամտալսարանի (1725 թ.) նհ ակադեմիայի ու

(1755 Թ.)

«ետու

դառնում

դ.

են

ն սլավոնական ճին սլավոներենը նոր լեզուները նան առարկան ուշադրության եվրուղական այլ երկրը-

ներում: կաթոլիկական պրոպագանդան ձեռնարկում է եկեղեցաեն մեսնում ռլավոնական գրքերի Ճրատարակումը, լուլս չհխեբենի (1608թ.), ռուսերենի (1604 սերբա-խորվաթերենի թ.), (7696 թ.) քերականություններ ն այլն: շրջանումերնան են գալիս նան ը առարանագրաՔննարկվող ձեռագրերում պաճպանղդ. կան աշխատանքներ: Դեռնս ՃԵ--171 ն են ՃՆՄԼդ. վերջից ճանդես են բառացանկեր: վել բառարաններ

Ս

Լավրենտի դալիս տպագիր բառարաններ՝

Հքտադայում

Զիզանիայի«Վեքբսիս,

իրակա«ատուդարանություն» բառը ության մեջ երկար ժամանակ պաճպանում է իր այս իմաստը` նշանակելով ձնաբանության ամբողջությունը: ճնչյունարանության

ՕՊՕՐՅՅ

ռուս

ու

2ԸՇ. Ո.

ոօ

ԱՇԼՕքՔՒ 3:Օ.

1666.

Օծ6աօքշոատն

քշօճօրօ

էքոաաա

ՋՅելատ,

Վ,

ո

Շ.

Լ

1, 1952, էջ

Ծճռքշ7ոՈ3քօ8,

ՊՃքճշօամլու

ՐքմխաՀՆԱԿԱԾ8312324816

օ6

քյօշսօեւ

ՄՇՅոուՄ,

ոյն է՝ բառեր Համառոտ Հավաքված ն սլավոննրենիկ Պասարուկ ռուսական բարբառով բացատրված» աշխատությունը, Պատա

լառուրանը»ո: Բերինդայի«Սլալվլանոռուսական Այս բառարանները, ճատկասլես վերջինը, կարհոր էին նրա-

նով, որ սաճմանաղատում էին ճին սլովոննրհնը կենդանի խոռո-կցւսկոաւն լեզվից (Բերինդայիմոտ` ուկրաիներենից): Ուսուցողական կաղմված է Պոլիկարսլովի «եռալեվվյան առար նողլատակներով նը»3: էւ օւոարազգի 7-ի շրջանում կազմվումեն նաւ բառերի Պետրոս տ -

9. ՆԵՈՖԻԼՈԼՈԳԻԱ

ե ոչ-լատինատիպ քեբականություննեո.--47-հատինատիպ

եվրուղլայումողգսային միսողեւտությունննըը

ազդային դրական լեզուների կաղմավորումը Ճճրուոաոլլեզ իորանական խրիդիրներ է դնոսի: Երեանեն դալիս բազմաթիվ Էմոլիրիլ-նկարագրական ու նորմատիվ քերականություններ, գրվում են բառարաններ» ուղղադրական նորմաների մշակմուն փորձեր են կատարվում: եվրուղայլում երեսն եկած առաջին քերականությունները կա«ՄՄ

դղ.

Լ

ռուցված էին լատինական քերականությունների օրինակով: Այս լատինատի քերականություններում ընդօրինակվում էին ոչ միայն շարադրանքի ն նլութի սիուտեմավորմանընդճունուր եղանակները» լատինական քերականության առանձնաչճատուկկատեգորիոչայատտները: Հետագույում քերականություններն ատոտիճանաբար վում ,են այլս ազդեցությունից, թեն մինչն վերջ էլ նոր դրական լեզուների քերակունությունները շարունակում են այս կաս ույն չափով կրել լատինական քերականականսիստեմի կնիքը::

ամր

ա)

Թոմ

ֆիլոլոգիա աճական

առաջինՔերականության, ե ուղղաԻսպաներենի ֆառաբանի գրականկանոնների, Անտոնիռ -եբբիխի կազմումը դեկողմից. -

Ճատփարգրված քերականություններից, լեզուների Ռոմանական 111.

տաշ

3:Գ.

Է 1,

«ԱՏԵՇՑՇ:ՇՄքՇմծ -քՇՎՇԱ:Ց, 8 .ՐքՅԼԵԱՇ 'ՇՓ6թՅԱԵԼ9 13

1Շ1Օ1Եա084:ԱՄ, 1598. ոքօշդել.Ք7ՇՇգոն ոճա 211.-Թ6քթոատղ 2, «ԱՅԽՇԱՐՕՒ:Ը1486Շ1օքօօժմմ Ըամն, 16կ 10184084886...

ԸՈՕՑՇԱՇԵՅԼԾ

էճ

-ԱՓտղաճքոօտ,

ՄՏաՇաաՕԷ

տքՇճՅելգմ աք, .1704.

ռաջինը Անտոնիո ղե-Լերրիլոր (նեբբիիչի) իսպաներենի քերականությունն էր (1492 թ.) Այս աշխատության մեջ ճեղինակը, նորփոաոիվսփոտւոնհըիը բացի, սլուոմակոան քերակախությանը ճատուկ անում. է է ն. դիոողություններ այուլես, նտ սաճմտնում սլաւոնու ողի ծադոււը հողիճբճ (ունեն) բալից ն անորոշից: սպաւրիանուկ է ընձայոսի իռոլաներին-լատիներեվ նույն թվին դե-Լնըրիխլ լույս հ լատիներեն-իսոլաներնն բաուրումու Լնբրիխը եղել է նան իսպաներենի ուլղադգրական կանոնների առաջին կազմողը:1591 թ. է տնսնում լույս Պերսիվալի (Ք61ՇՆԿՅ1Լ)իսպաներենի քերականությունը: Է

չս

Իտալերենի առաջին քեբականնեոըր. Ֆոբտունիո,

իտալերենի Քուռմատտեի.--

Քեմրո,

առաջին լբնրականությունը դրհլ է Նա իր կառուցել է ԴոանՖրանչեսկո Փորտունիոն: աշխաւոությունըձ հե թեի, Պեւտրտրկույի Բոկկուչչոյիլեղվի ուումնասիրության ճիման վրա՝ ճիմք ընդունելով Տուկանի բարբառը: հտտլական ջերականական տագա տրադիցիայի «ամար կարհոր նշանակություն են ունենում Պյետրո Բեմբոլյի երկախո-

«Արձավ՝ժողովրդական լեզվի մասին»՝ ընդճանուր սությունները՝ խորագրի տակ: Բեմբոն առաչ տանելով Դանթեի քթարողածդաղափարները, դոնոսի է, ռր իտալերենը որսլես դրական լեղու ոլեւոք է դերադասել լուոխինիրենիյ. Հհտազո մշակման ենթարկվելու դեսլէ խոստանում: 1ատիներենին իտա" քում ույն փառավոր առլագա լերենի սփոխճարաբերության ճարցը դնելով Բեմբոն, լխտալերենը բխեցնում է լոսոիներենից՝ նշելով, որ այն իւառնվել է բարբարոսների լեղուների «ետ. Առկա բարբառներից նա ուշաղզբություն է դարձնումՏոսկանի (Ֆլորենկիուլի)բարբառի վրա, որից օգտվել նեն Դանթեն, Պետրարկան ն Բոկկաչչոն։ նրա կարծիքով՝ ճետագա իտալական դրողիերը պետք է ճենվեն սրանց լեղվի վրա որպես օրինակելի լեզվի: Այս սկզբունքներով էլ Բետմբոն եր 9-րդ գրքում արտադրու է իտալերենի քերականության Հիմունք-

աշխատության

ները::

14611ս5

158.

ձոՒճուս(

Ն

4.

ՀԸԻՒԼՏՑԸՈՏՑՆ5,

հլտքոոօ-Տեոսպ,1492. Յան. ձ.

ԱԱ

ՀՇիր1245ԸՇոՑ

ետ թրք. ՏՈՒՐ18 16ոջոտ ՇոՏէճ ԸՇրճտոն

բ,

(ձոետոլօ Տոուռոճք, 1492.

6է 18Մոռ-ր1տրձուճատ

1Լ1111111211:.1.

Քրռօտտմեո

ԽճբատՎԸ օ-նհոջորին,

Տոգո) ուի

«ՎՇ6

ԼՇԻ«ԲԻՏ

:

լ

ՁԸԵՐԼՏՏԸՈՑ1Ք.

ԹՇյոհս.

ՆԹԱՇօո

Ց

օո

«Օ194:6 ոտը,

Գ6Ա8

1713. «0165 1ոքաո,

1518.

1ոջր.

է83

Բեմբոյիազդեցությունը

եղավ իտալական քերականական տրադիցիայի վրա: Հետագաքերականները շարունակում էին լրացնել ն ճշտել ճին կանոնները՝Հճենվելով իրենց ժամանակակից 1625--1643 է տեսնուի թթ. լույս Բենեդետդրողների լեզվի վր: Բուռմառտեիի՝ «Տոսկանականլեզվի մասին» աշխատությունը, իր մանրամասնությամբ ե արժանիքներով գերազանցում էր որը ճամամինչ այդ գրվածները: Ալդ պատճառով էլ Բուսմմատտեիին են րում իտալական նոր քերականության ճիմնադիրը: միծ

տո

Ֆոբանսեբենի առաջին Լեբականներբը. Պալսգրբավ, ժակ Դյու-

Մեգոե, Ռամուս.--271

բոա,

դ.

1-ին

կեսին

Ֆրանսիայում

ես

լավում ֆրանսերենը տիրապեւտողգրական լեզու դարձնհլու օգտին: ժոֆրուս Տորին հր «ՇհճտքԱ6ար»» գրքում ճանդես է գիոսկան գրականությու լճզու դարձնելու օգգալի փրոտնոեհրենը ոին: Սատիներենի բառառղաշարից շպովելու ճետ միասին ուժեղ են

ձայներ

տենդենց է նկատվում օզոտդործելու մայրենի լեզվի բարբառների Հճարստությունները: Այո բոլորի ճեւտոնանքու471 դ. յրանսերենը է մղոսի լատիներենը նան գիոսկան բնագավառից ն դաոդուրս նում տիրապետող գրական լեզու: 171 դարում ֆրանոնրենի վրա |. իտալերենը՝ առաջ որոշ ազդեցություն է ունենոսի բերելով նան ճակազդական տենդենցներ: Ֆրանսերենի առաջին քերականությունը գրվել է Անգլիայում թ.։ Հաջորդ տարին լույս է Դալսգրավիկողմից (Ք85թ-2846), տնսնում ժակ Դլուբութւյի (միլվիոսի) լատիներեն լեզվով գրած ներածության մեջ առաջ է քաշում Հեղինակը քերականությունը: մայրենի լեզվից օգտվելու պաճանջը: Ֆրանոնրենիջերուկանությունը նա կառուցում է լատինականի օրինուկով, աշխբատում է ֆրանսերենում բացաճայտել նույն քերականական ճասկացությունները: ինչ լատիներենում. նա տարբերում է քերականական 3 սեռ (քեն ֆրանե ճոդի կոմբիսերենը միայն 2-ն ունի), 6 ճոլով (ոալխրդիրների Հխոնարհացիաներով, թեպետ ֆրանսերենը զուրկ է Ճոլովներից),

(լատինական -ԱԻԸ, -ՃԻՑ, -ճՃլԸ, -116 խոնարձճումներին ձՃամապատառխան): Այս լատքնականացված քերականությանը առաչին ճտրվածը տալիս է (ուկ Մեղրեն, իր քնրակաճության մեջ` նա նշում է, ոի Հում՝

Տլ,

18.

-Օ11,

-16,

ՎԼ

ժ86օ51

ն.

Ի61թ

Տ11«11

61,

11ոժստ005ՇՏոտ, 1024 1643. Լոքսճտ թ8)116082տ 158.096, ԵՏուտ115,1531. ԵՒԲեեծ մ6 14 ՔՐՃա6ոճ 11-8Ո60676,Ետոլտ, 1550. Սո

8սոմէեճ1.

1ո

ՆՔ

ֆրանսերենը ունի միայն Չ սհո, Հոլովներ չունի: Լեվի նորմավորման ճարցում նա կոզմնորոշվում է դեպի կուլոուրական խավերի արտաճայտվելով լատինականացման տենլնզվադործածությունը՝ դենցների դեմ: Քերականությանը Խավոորդածուղղագրական տրակտատոսի Մեդրեն, առաջնորդվելով ժիննույն սկզբունքով, պաճանջումէ ուղղագրությունը մոտեցնել արտասանությանը: Ուղղադրության ավելի արմատական բարեփոխության դաղափարով է ն ռառնդեսգալիս փիլիսոիա քերական Պետրոս Ռամոսը (Պյեռ Ռոմե, 1515--1522): Պոալքյոր դը լա րամ ոումղելով Արիաոռոտելի զանության ն սլոլաատիցիզմի ղեմ նա աշխատում մ այդ բանը նան ն տարածել քերականության վրա Հրատարակում է իր «Քե-

Այստեղ նա րականությունը»1:

տալիս է նոր դասակարդում ն. նոր սաճմանումներ, նուրբ գիխտողություններ կատարում ճնչյունաբառություն ն. ձնաբանության բնագավառում: 1557 թ. լատիներենի սումնասիրության մեջ զդալի վաստակ ունեցող Ռոբերտ Ստեփաէ ընծայում ֆրանսերենի մի քերականոսը (Ռոբեր էտյեն)լույս ու-

նություն: Հետագա ժի

ողջ Ճարյուրսմլակ ֆրանսիական քերականությունը շարունակում է ընթանալ նորմատիվ-էմպիրիկ ճիմունքներով՝ մինչն ռացիոնալիստական քերսկանության երնան գալը: 471 դ. ֆրանսիական լեզվի տեսաբանները լեզվի մշակման ն նորմավորման ճարցերումմ ճիմք են ընդունում արիստոկրատիայի լեղզվադործուծությունը (Մալերբ,Վոժլա),զավ ճաշակը»,«լավ Ճասարակության» լեզուն:

Ռոմանական լեզուներիգբականնոբմավոոբման ճաոցեոը.բա.-

նոր գրական ոտբանագոություն.--

լեզուների զարգացումը դնում ձր նորմաների մշուկման սլաճանջ ոչ միայն քերականության բնագավառում, այլե բառարանագրության ն ուղղագրության մեջ, Գրականլեզվի նորփաների մշակման Ճճարցովղբաղվուսի են ՃՍԷ2771 դդ. 4իմնադրված ակադեմիաները (իտալիայուԲ Ճօշճմճոռ մօլճ Հրատըճ-ն, 1582 թ., Ֆրանսիայում` /ՃՇճմճԱ Ը ԷԼՈՇՅԱՇ6-ը, Ւ Ն:նամե ԹճՅ1-ը, 1713 Թ.) թ., իսոլսնիաւյում՝

ղբաղվուի

հն

նորմատիվ

ն. Ա61Ք1ՇԵ ԹղլՏ, 1542. ՔոՃոՈ60186,

318,

1)

թ,

զ6

Ի.

Խտե16ողճ,

1542:

բառարանների

ՂԷՅԼՇեծ եՕսշհճոն

Խոոծճ.,

Շօատոասո

ՇԼՐՃԱ6Ի6, ԵՅոԼՏ, 1562. ԴոոլՇծճ

զ6

ոճն

լ

Սրանք

քերականությունների

ու

Ատ:

գ6 1'656ր1եսր6

Ա ճր. Օտտոն

ք1տոօլ96, թոլտ,

ծ,

Եո-

1569.

Հրատարակության,

ուղղադրական

ցերով:

դգ.

ՃՆԼ-ԼՆԵՄՄ

նորմաների

մշակման

ռոոմանական ժողովուրդների

մուտ

«արճոան-

դալիս երկլեզվյան ն նորմուտիվ զանազան բյոուսրաններ, այգ թվում ն ակադեմիական ը տռարանննր: այսպես, է տեսնում թ. լույս Հիշված Ռոբերէայենի փրանսիայում «Ֆրանսա դ. բառարունը»: բառարանների թիվը -լատինուկուն աճում տեսնուի է. է խխուտ թ. լույս ակադեմիական ըառարանր, որ «նտագա ձրոստարակությունների նջ մոցված ճշաումներով ձեռք է բներում ՄԻծ արժեր: Այլ բաբարեվխոլոումնելրով՝ ուսրանը կաղմողները խուսավփում են բարբառային ն մաւսնադիտական բառնհրից (վարվարիզմներից, վուլգարիզմներից, սոլեյիզմներից) այն ավտտեսած լինելով սրպես բառառլաշարի նորմավորման «ձճիմնականուղեցույց: Այդոլես է կազմված նան իյտռալական 1612 թ. բառարանը: Հետագայում այսալիսինեղ նորմավորող բառարանները ենբարկվում են ասիստքննաղատության, այսսլես, Լայբնիցը պաճանջում է բառարանները լայն ժողովրդական 2իոիքերիվրա կառուցել ն տեղ տալ նան մասնագիտականբառերին: դեւ

են

ու

բ) ԳԵրմաճական

ֆիլոլոգիա

ե բաառաջին Ւքնբականնեոը, ԴԵբմանեբենի տեսաբաննեոր կլայոս, Շոտտել, Գոտշեդ, Ադելունգ.--Գերմաոաբանագիբները. նական լեզուների Համարդրված առաջինքերականական աշխա-

տությունը

«ՂՐոշէճատ

պատկանում

է

մի

անանուն

մռճոտ տօմմոդ 1Շսէօոյտոոմ

Շոտատ

«եղինակի ն կրում է 6է էճլոքօլճ» խորա -

Դրուն նախորդող վալենտին ՕրՅ:Ղեկելզումերի «Գերմանականքերականությունը» («Ղ6սՎՏօի6ո ՈՃիլԸճ») բուն իմաստով քերականություն չէ, այլ ուղղախոսական ւտարակվել որոշ ժամանակ անց:

ն.

ուղղագրական ձեռնարկ:

թիվը: 1573 թ. երնան են դալիս Ալբերտ էոլինդերի «Վերին դեին ձավրենտիոս մաներեն լեզվի ուսումնասիխրությունը»| Ալբեբտոսխ «Գերմաներենիքերականություն կամ լեզվի արվեսո»-ըշ: 2771-1711 ճանդեն են դալիս զանաղդան՝ դդ. Գերմանիայում որոնք դերժա-: ընկերություններ(Տքոճշհքօտօիտիճ լեզվական

ծո),

ւ. ա2

մ6ո 1106Շի Ղ6սետոհծո Տքոճճծի, 1573. ԴՇԱՑՇեոճտոտեն ՏքոճօհիՖսոտե. 1578.

ՆՐոզօյոլօհն 0Օ11ոջ6ղդ

1... Ճ 13472385,

նորմավորման ճարցում փորձում են խաղալ նույն' մուոչ ռոմանական ժոդովուրդների դերը: ինչ ակաղեմիաները Գերխոներենիքերականները դրավոր լեզվի նորմաների ճոարուի մեծ մասամբ կողմնորոշվում են դեպի ութերի աստվածաշնչի թաարդմանությանլեղուն, բայց խոսակցական լեվվի ճարդում ճաոնդեսեն բերում տարակարծություններ, որոնք պայմանավորված էին Գերմանիայի տեըիտորիուլ մասնատվածությամը: Որոշ մասը կողմնորոշվում էր դնոլի Սաքսոնիայիլեզվական նորման՝ Հենվելոի ութերի Ճճեղինտկությանվրա, լուս դասը Ճանդես էր դալիս որսլես վերտծրիյտորիալլեզվի կողմնակից, որ չի սաճմանափակված որեէ բարբառում Ճ1 դ. առաջինկեսում Գնրմանիայում ամենից ավիդ, ն 471 յի տարածված էր Կլայոսի քերականությունը: 4111 դ. կեսերից Հետո Շուռոննրան փոխարինում է Շուուոելի թերականությունը»: (լից է սկիղը սոնուի ուլն սխալ կարծիքը, թն բարբառները աղզույոի լեզվի աղավաղումներնկ են «ասարակության «ատորին», անկիրթ խավերի բերանում: նեղվի նշանավոր տնսաբտն Գոտշեդր իր «Գերմաներենիարվճւտոխճիմունքներում քերականական կանոնները տալիս՝ կող:նորոշվում է «լավ ճաշակով», ինչպես Ֆրանսիայում Վոժլան նրա կողմնակիցները: Գոտռշեղնընդճանուր առմամբ ճանդես է դալիս որպես տրամաբանական քերականության ներկայացուցիչ տրան միօրինակությունը Հաժարու ժմաբանայուն Հետնողակտնությունը դրական լեզվի դլխավոր արժանիքը: Գերմաներենիքերականության ն ըառարանագրություն ամենեիցավելի ծավալուն ճեղինակավոր դործերը պատկանում են էր ղզրել, իր ուսուցիչ Ադելունդին (1232--1506), որի Օ0նպատակ գրական լեզվի նորմաներ: 1782 թ. օրինակով, տալու Գուոշեղի տեսնում է Ադղելունդիընդարձակ քերականությունը», 17725-լույս 1286 թթ.՝ բառարանը: ՆԻԱ դ. Հրատարակվում են նան մի շարք. ներեն լեզվի

ու

ու

Ը1ո)յստՑ.

ՕՇՐՈՑՈՒԸՏ

ՀՅ16:. 5.

Ը,

4մ)Շհ. 1.

Ըհ.

(«6ն6ոծե:

Նսեհտոլ

լոտ

ՍԵՍՏ

ԸՕՈԱԲԸՇԵՆ1838.

ԳՇԻՑԵԼ611

ՆՑ:

ՊՃստմ Անոր Ըիծ:

ՃԼԽԹՒ

«օո

ՕուոմլճժսոՏ

ՃՈՇԻ

մճսետճեճո

ՇօվետՇնիճմ.

մ6ր

1738,

ՏրԻՏԸԻՇ.1185. մո

ՇՀ

ԽՏ

ԽունէտքոճՇիծ.1668. Խսոչէ,

ԱղռԱՅ6.

Ժ6ՈՑՈՒՅՇ

ԶՐՃՂՈՑԱՇՆ

6է 811:

ՄՈՏՑոՎԱՈՇիՐՏ Խճուցբնճամ: 6

մսոտ.

ՎԱՅ1ԿԱՈՇ.

ննշիտ

46:

ՊճրտաՇի Ըլոճտ հոճհմճմծտԸհճո

ՕՌՏէմովտո

3(ՄՈՅՅՐՒ

|.

էոնեՇհօո

ՏՀըոձօի-

Ճճսկտճհո

«րձանոոճեօՇիչ

1745--1786.

բարբառադիուտկան բառարաններ, որոնց մեջ Հանդես է բերվում ուռանձին բարբառների /առապաշարը:

ն տեսարբաննեԱնգլեբհնիԲեբականները, բառաբանագիոնեոը նե Ջոնսոն ուբիշնոո.-. 217 գադդ. Գիլլ, Ոալլիս,

ըր 471-471

հից սկաուտքներչսկանակուն, բոսուսրանագրականե ուղղագրական բնույթի աշխատություններ են Հանդի գալիս նտե գերմանական այլ ժողովուրդների մուռ: 471 դ. Անդլիւյումերնան են դողիա հի շարք ուղղուգրական տրակատտներ. ուղղագրությունը ներկայացնոսի մր անգլերեն ազգային լիզվի կազմավորման ամենից ավելի ցուվուռ կողմերից մեկը: Այս բնագավառում կոռուսրվոծ երկարասոն դ. աշթհատանքըՃ111 Ճանդեցնոսիէ ուղղագրական նորմաների դդ. կայունացմանը ն Հարատնեմանըմինչն մեր օրերը: 171-471 դրվում են անգլերենի բազմաթիվ քերականություններ ն՛ անգլիաիների, ն օտարերկրացիների ճամար: 271 դ. ուղղագրական-քեըւսկանական աշխւստություններից ճիշատակելի են Թ. Սմիթի, 2. Ա. էլլիսի ն ուրիշների աշխատություննե Ու. Սալոբերիի, Հարտի, տեսնում է ժակ անդլեԱյս դարուվ լույս ֆրանսիացի Իր: Բելլոյի բռնի քերականությունը ֆրանսերեն լեզվով": 171 դ. անգլերենի բերականությունների թիվն ավելի է աճում՝ տալով մի շարք կարնոր

դործեր՝Ա. Գելի «Անգլիական ԶարլզԲաւոլերի բառաբանությունը», Զոն քերա«Անգլերենի «Անգլերենի քերականությունը», Ուոլլիի

կանությունը», Քուպերի «Անգլիականքերականությունը»: Սրանցից մ. Գիլլը ռյաճպանողականսկզբունքների կողմնակից է ն խիստ կերով Ճանդես է գալիս ամեն կարգի նորամուծությունների դեմ: Լ.մենից ավելի աչքի ընկնող քերականներից է Քուպերը, որը Ճոտակ կերպով սորբերում Լ Հնչյունը ն տառը: Ուոլլիսի քերականությունը կառուցված է էմալիրիկ «իմունքներով. Ճճոչյոնաբանակաւն մեծ է ներկայուցնում տյդ աշլատությանը նակխաՃետւսքիքրությու է դրվաձ այն բաժինը, որ կրո «Քերականական-ֆիզիկակուն տրակուստ` խոռքի կամ 4ճնչյունների կազտութրոն մառին» թոր դիրը («ՂԼՀՇԷՅէստՁու ա2Աշօ-քիՄՏԸնտ մՇ 1Օզսճլն ՏԱ6Շ ՏօոօԼատ

/

էօոծ»)։

Վաղ անգլիական ուղղագրական-քերականական աշխատությունները են «եԸտտտճելիծո"՞ ,ՎՇԱՎԼԱՇՃ6 ՌԱհոճաճոջ1տՏեիծբ

Արագրախոյրավոլ ՐՀ

2.

3:Ճ.

86110է,

նոջսճծ 1653. ԸՕ0քճ:,

Ն

տՏեւՔ

մ'65Շ016

451015,

1580.

Օա 0Շ111Ն, 1Նօջօոօտոլտ ճոք 1168,1621.. Շ հ. Ց8սեել67, Սմ. Պ՛ 41115, Շոճտոտելեռ 1634. 1ոջստճ Տոր ոջ )1ԸՃՈՅ6, ՕոտոտելԸգ

Տո

ճճու,

1685.

ոտելՇր ՈՇՋՈտծ,

մեծ ՄՄ բառարանագիոությունը հս Ճ7--7 դղ. Անգլիուկուն առանձգարդացումէ առլրում: Անգլիականրուռարանագիրներից

նաոլես ճայտնի է Սամունլ Սոնսոնը (1709--1784):

Հոլանդեբենիառաջին քեբականությունը ն բառաբանը.--

շՀոլանդերենի առաջին քերականությունը ճանդես է զալիս 1211 դ. սկզբներին: թ. Կոռնելիոս նիլիանուր ճրապարակում է ֆլամանդեն ճարնան բարբառների մի Ճճամեփատակուն բենի բառարան: Ղոիմի գոթեբենիվկայությունը.--1589 թ. Հոլանդացի 0. Գ. Վան Բուսբեկը իր դրքումշբերու է Ղրիմի դոթերենի բառհրի մի ցանկ, որը մինչն այժտփ էլ դոքական այդ բարբառի միակ վկույությունն է:

քեբականնեոը,բառաբանհագիոնեոնտեսաբանԴանիերենի ու

նեոը ՃՄ1-ՃՄԱԼդդ.--

գղ. ուղղադրական-քերականական աշլրասոություններ են երեսն գալիս սկանդինավյան գերԲանական ժողովուրդների մոտ: ԴանիացիՑակոբ Մադռեն Սրճուսի (1538--1586)՝ «երկու դիրք տառերի մասին») աշխատությունը այս շրջանի Հնչյունական մփոքիլավազույն արտաղրանքներից մեկն Լւ Հեղինակը ոչ միայն տողլիս է ճնչյունների սիստեմատիկ բնութագիրն ունրանց կազմավորման սլայլմանների նկարագիրը, այլն բեբուի է դանիական բարբառագիտության ճամար արժեքավոր տրվչոլներ տեղեկություններ: Դանիերենիաոռտջինբերականությունը գրվել է 1646 թ. ր ճրատարուկվիլ 16368 թԹ.՝՝է. Պոնտոպիդանի

2421--7ՈՄՄ

ու

Քօուօքքլճշո)կողմից:Սրան Հեւտնում

Պ.

Մլուվի, ե Գերների լեզվաբանական-քերականականաշխատանքները: Պոնտուիանն Մլուվը նշանուկալից ։աղդեցություն են գործել դանիական դ. քերական ուղղագրության նորմավորման ճարցի վրոո։ ՃՆԱԼ Հելյսգորդիքերականական աշխատությունները ներկայացնում են (5.

են

ու

ն իրենց քերականական լավադույն տրադիցիաների ատմփուխումը ՃԱ դ. երնան է գալիս ն էլ չեն կորցրել: արհեքը մինչն այժ դսնիական առաջին բառարանը, որ 60 Ճատորով է նախատեսված եղել ն կիսոսո է մնացել (սկսվել է 1680 թ. Մաթիաս Մոթի կոզԲից):Այս շրջանում մլ կաղժվում են բարբյառաւգիտականառաջին իառացանկերը:

Կ.

շ

0.6.

Տ6«

3521. ՀԼ.

ՋՅԵԼԻՕՑ,

ՀօՕո

Ճուհ

ԿՀՇԱՇՐՎԱՄԵՏՇհճ

Տքրճու Էօոտէ. 1408. Ռստեճճզ, զԱՃեսծո,1585. Նճջոեժուտ ՆԱՐՇԼՅՑ 6ք1Տեօ186

6).

Հմմտ. ԽՄ. Ա. 1953, էջ 02:

ատ,

Ըօ

ՇՇ6Դ.Ք

11615

11Երլ Վնօ.

1586.

ԱԱ ՅԻՅԵԱՇԱ:1Ն,

Մօւօքոց

ՇոՅ:

ԱՒՅՑԸրու

ՃԱՇվեդեբենի բառաբշաննեբն քեբականություննեոր դդ... նույն ԽԱ դ. են երնան գալիս շչվեդերենի առաջին բառարաններն քերականությունները։ Շվեդականառաջին բառարանը գրվել է լատիներեն լեզվով: Աուրիվիլլիոսի(Է. ՃԱՐՊԱՎԱԱՏ) կողմից: Լատիներենըերկար ժամանակ չտիրապետող գիտական ու

ու

իշլշում էր ճամալսարանում. 1627 թ. առաչին անգամ շվեղերենը մուտք է գործում այնտեղ: 1696 թ. ճրաարակվում է շվեդերենի առաջին շվեդերեն քերականությունը: Այս շրջանի չվեդական բառարանագրականաշխսատանըքներից կարնոր են Է. Սկրոոչնրուի (Է. ՏՇհրօմ6րսՏ) բառարանները, որոնք պարունակում են հ ֆրանսերեն բառեր: նս ուղղագրական Ճարցերը Շվեդիայում կարնոր տեղ էին բոնում: 1286 թ. ճիմնվում է շվեդական ակադեմիան, որ նարնոր դեր է լսաղուժ լեզվի ճետագա նորմավորման Ճճարցում: լեզու էր

ն

գ) ՆՖՋոսլավոնական

ֆիլսլոգիա

Լեճեբենի քեբականություններնբառաբաննեոը Պ11-ու

ՆԼԱ

ղդ.--17 դարից սկսած երհան նն դալիս սլամոնական աղդային լեզուների ուղղադրությանն քերականությանը նվիրված զանավան ուշլատություններ: նույնդարի առջին. կիսում լատինի բեն լեզվով դրված քերականական տրակտատներում ղուգանհուբար բերվում են լեճերենի փաստերը որպես լատիներենի Համոպատասվան փաստերի բնութագրության միջոց: Ինչւլես նշել ենը, 1440 թ. դրում է լեճերենին նվիրված ոււաջին աշլաՊարկոշովիչը տությունը: 411գ. երկրորդ կեսին երնան են գալիս լիճնրենի քերաքանություններ՝ ֆրանսիացի Դեւռրու Ստրատորիոսի աշխատություեր (1568) ն Ֆոլկմարի լեճերենի քերականությունը դերմանացիքերի ճոմար (15984): Լեճերի ճամար գրված լեճերենի առաջին քերականությունը պատկանումէ 757 դ. ճճղինակ Շիլլարսկուն (122). 1223--25 0. Կուղչինսկու ընդարձակբերոաէ տեսնում թթ. լույս կանությունը: 171 դ. երկրորդ կեսից սկսած գրվել են ն լեչհրենի ճետ առնչվող բառարանադրական աշխատանքներ՝ Մոնչինսկու ու

1ք. Ատ

զս

Քսյօո1ոճ6 ՏերՏԵ01ԱՏ, 1լոջստ6616քճոիտո Շ1օ

61ստ

Խանի անունը

ՇՈՅՑՈՒՇարն,

որէՇ15

1ոտՏելէսեօ 1ո օ0-Այտ թոտ«րոտ 6է 146116 84415666 Շսքլնոն. Հեղի-

է միայն բըւռտինական ռպլաճպանվել ձնով. ճմմտ.

ՈՕոԵա ում ՑՅԱ,

1954, էջ

345:

Ղ.

1716ք-

«Վետբոտիներեն-լեճերեն բառարանը, կնասլսկու (ննապիոսիխ) լուտինա-ճունականդանձարանը»5: Ն քեբականությունները.-1511 Չեխերբենի բառարանները

թ. թր. լույս տեսել չել րական առաջին բառարանները: 1562 թ. լույս է տեսել չելերենի մի քերականություն դերմանացիների ճամար, 1603 թ.՝ Լավրենտի նուդոժերցու քերականությունը: ն 1560--62

են

բառաբաններըե ուղղագրուՌուսերենիքեբականությունները,

ՃԵ11--ՆՄԼԱ

դդ., Լոմռեոթյանընվիովածուսումնասիռություննեոը սովի «ՌուսականԼքեբականությունը»,։«Ռուսականակաղեմիայի բառաբանը».--Դեռիս 1696 լ. Ճոլոնդացի Հ. Վ. Լուդոլեը Հրատուրակում է ռուսերենի, մի քերականությում` ղունազան ճավելվածնեբով ճանդերձ: Ռուսերենի քերականության քսկական դիտական ճետաղոությունն սկսվում է Լոմոնոսովի «Ռուսականքերականուէ թողել 1117 դ. երկրորգ կեսի թյունից», որը լրեժ ազդեցություն ռուսական քերականական աշխատությունների վրա: իր բերականական աշխատությունը (ոմոնոսովը կառուցել է էմպիրիկ ճիմունքններով՝ճաղվադես միոյն ստռուրք տալով ընդճանրական ոտյիո-

նաղլիուտաոաւն քերականության սրսնեմաներին.վերջինս արլտաճայտ«ել է, օրինուկ, այն բանում, որ նա խոսում է ռուսերենի բայական 10 ժափադմակի մասին, մինչդիո ռուսերենի բոսյի այնպիսի մի կաընդբնոր կողմը,ինչոլիսին կերոլն է, աչքաթող է անում: Սակայն Հանուր ամ ում կոմոնոսսվին խորթ է Սմոտրիցկու կամայական վերուբնրմունըը դեպի կենդանի լեզվի փաստերը, դրանք սնվիակուն ճայեդողությամբ խմբադրելու ն արձչեստական ձններ ստեղծելու Հղումը: կոմոնոսովնէ առաջին անդամ ներմուծել նախդրավոր «ոլովի դաղավոսրը ոուսական քերականության (Լթճողօշթեմ) Մեջ: ոմոնոսովի աշխատությունը լաղկացած է 6 «ճրաճանգից» 1-ինում խոսում է քնրականության ընդճանուր (ԽճՇԴ48716Է141). Ձ -րդում՝` ճնչյունարանության ն ուղղադրության, 3--5Հարցերի, բառակազմության ն 6-րդում՝ շյսրաճյու-րդում՝ ձնարանության ն լոսոակավռության մասին: Զնաբանության նյութը (ներառյալ ու

ծւելտ,

ԼԱօեօորուատ

1ո21ո0-ըօնուճայռ1ո

ստ

յղ

6է քու էուղ

քօ10ո16461ս46Ո-

1561.

|

102է. 11 65ր.1648». ՂիճորաԱստ քս10Ռ0-18ե10-քԷՑ660, Ի. Խ. Եսձօ0111 Օւճտտճելոն Լատ. 1696: Ռուսերեն է թարգ-

«հանվել ն

ի.

8.

թ. ճրատարակվելԲ. Ա. Լարինի կողմից:

ՈՕԽՕՏՇԾՇՕՑ,

ՔՕՇՇՔԱՇԵՅՔ

Իքճեումամ,

ՇՇ,

1758.

) կոմոնոսովը բաշխում է ըստ խոսքի մասերի վուխոխա-չ մությունը կանություն՝ անունների կաղպմությունն Ճոլովումը քննելով 3-րդ ու

հ ան4-րդ «Հրաճանգում» «ճրաճանգում», բայերիխոնարճումը՝ փոփոխ խոսքի մասերը՝ 5-րդ «Ճրաճանդում»: ոմոնոսովըհր խոսքի մասերի ուսմունքը կառուցելով իմաստաբանական Ճճիմունբով՝ երկու գլխավոր խոսքի մասերը՝ անունն բալը Ճճակադրում է մյուսներին: Լոմոնոսովի աշխատության ոզդեցությունը խիստ ու

մեծ

է

Սվետովի, Բարսովի ն եղել կուրգանովի,

քերակա-

այլոց

հական աշհսատությունների վրա: մուոնոսովը ճատուկ ուշադրություն է դարձրիլ նախ ճոարտասանականչ-ոճաբանական ճարցերին։ Սղզտադործելով դեռես անտիկ աշխարճից եկող 3 ոճերի ուսմունքը՝ նա փորձում է դրանք մեկնաբանել ռուսական իլրուկունությանլեզվակոն տսրբերակումների Ճիհան վրա ն կաղում Լ բոորձր ոճը սլավոնական, միջինը՝ ռուսական

(գրուկան)ն ստորինը՝ժողովրդական-թոսասկցակուն (ոքօշդօ8.քռոոօ6) «խոսքերի» (քօզ6ո18)

ճետ:

դրվում ն ուղղագրական Ճարցերը. Լոմոնոսովր, Տրեդիակովակին ուրիշները սլաճանջում ձն ոռւական այբուբենից ճանել ավելորդ տառերը, պայքարում են ուղղագրուան որոշակի սկզբունքներ ճաստատելու ճամար: Վերջին ճարցում Տրեդիակովոկինճանգում է «աչլույաբանական սկոզբունքին. Աոմոնուսովը,ելնելով ռուսերենի առանձնաձճուոկություններբիցչկարնոր տեղ է տալիս ստուղաբանական-ձնաբանականոկրղ1717

դ.

բավական

սուր

կերոլով

են

ն

բունքին:

ակադեմիայիճիմնադրմութբ 21783) նոր Ռուսական

թաի է ընթթ. լույս է

դունում բառարանագրականաշխատանքը: տեսնում: «Ռուսականակադեժիայի բառարանը», որը այլ երկրների տկադեմիական բառարանների նորմատիվ սկզբունքներով կառուցված լինելով ճանդերձ՝ բավական տեղ է տալիս բարբառային բառերին. միաժամանակ տեխնիկական տերմինաբանության մշակմանն օգնելու նկատառումով բառարանի ճեղինակները բավականաչափ մեծ տեղ են Հատկացնում տեխնիկական բառերին: 1289--1294

Գ) Եվրոպական նան

լեզուճերի

Հնդեվբոպական լեզունե».--17-եվրուլական

այլ

այլ

ուսում

17111

նասիրությունը դդ.

լեզուների քերականություններ

Շտ08ՅքԵ Ճաոճեոտ

ՔՕ«ՇՃԱՇաօի,1789--1794.

գալիս բառարան-

հրնան ու

են

ներ: կելտական լեզուներին նվիրված քերականություններից

առա-

ջինը Գ. Ռոբերտռի վալլիսերենի (ուելաերենի)քերականությունն էլ,

որին

թթ.

ն 1593

նություններ:

թ.

Հետնում

է

լույս

նույն լեզվի երկու

են

քերակո-

այլ

իռլանդական առաջին քերա-

տեսնում

թ.՝ դանլերենի (Շոտլանդիա)վերաբերյալ ռաջին լեզվաբանական աշխատությունը: Ավելի վող են Հանդես կանությունըշ,

ա-

էկել կելտական լեզուների բառարանները.

բրետոներենի մի բառարան,

Ալբաներենըհ

ոկսում ենթարկվել

են

է տեսնում

լույս

թ.՝ վալլիսերենի

մի բառարանն,

լեճերեն-լատիներեն-լիտվերեն

վերենի քերականությունը::

թ.՝

թ. երնեան է դալիս նոր

ու-

դարից սկսած:

թ.՝ լիտվերենի առաջին քերականությունը,

բառարանը:

լալթիական լեզուները (լիտվերեն, լատվերեն)

սումնասիրության ք.

թ. Հրատարակվելէ

լատ-

Հունա-

րենի առաջին ջերականությունը:

Ոչ հնդեվոոպական ժողովուրգլեզուներո.--Ֆիննա-ուդրական ների լեզուներին նվիրված առաջին աշխատությունը էրդյոզիի՝ Հունգարերենիքերականությունն էր (1539):

Հանդես

դ.

գալիս ֆիններենինջց, էստոներենին, լոպարերենին նվիրված

խատություններ

են աշ-

հու

Բոսկերենի առաջին քերականությունը գրվել է իսոլաներեն լեզվով,

Ա.

1160,

1ոՌ..

դե Պողայի կողմից":

1". 2թ.

դԴօղը.,

ստքունն ԵՏԷՐ

Ռ0Ե6ՐԵՏ».

0Դ1611291.

բ.

ԸՒՌՑՋՈՑՈՇ

«ը

ԱՈօ-ի6ԻոՐՑ

Մ.

(ոճե ժուստ ք.

ՏԻԿ.

ՃՈՅՏ ՏՏ 01 էի:

էստ Լոք ԱՏԿ,

Ա 1Լ6լո,

ՕՐՃՈԹՅԵՇ:

1029.

1եսճուԸճ,

Տ.

07108, Խոմզծ5:.

ո քԱՅԻՕՐԱԼՈ,

Հե.

ոճն

էլՇք

(Մ. Տ714680:6Ի.

Էւոճմ6Ք. 07ո-

Շօտքճոճուճ,

ոսոՇ

ողջԱՅ:

196.

1478.

Շիրվիգի բայց

.-( ԴՈՏ

1ղ5ս86

մեզ չի ճառել:

1638.

ԶԻՅՇԸՎՇ «ԱՅՐԵՑ. ՄԱՏ,

Շրտատտիճ հսոջուօ-18էոն 1ո

1539.

Ֆ6ԱՈՏ6ԱՏ,

ՀՆ. ճ6

1058.

ճանդես է եկել ավելի վաղ (1630), Խսճմնոճուն 1ԼոԶՈՑՇ 10011686. 1732. 1.

օ

Նճոջ

Օ4ԲՈՇ

րէհսոու46:-5

նտո

1042,

Ք»ուէ

Լհոոո

2027.

Խտքոոճտ,8լնոս,

11ոքսճծ Ոտուտ6 1ոՏԱԵԿԵԾ. Ճ5Ֆ0, 18 ճոզսծ Սոսո, քօնլոօյռոծտ

1649.

ՇօտտոիՇրտ

մ6

1587.

ԱՐԵՎԵԼՅԱՆ ԵՎ ԳԱՂՈՒԹԱՑԻՆ ՖԻԼՈԼՈԳԻԱ

3.

ա) ՍհՐրական ֆիլոլոգիա դարից սկսած եվրողական լեզվաբանական միտքր զգալի Հետաքրքրություն է ցուցաբերում սեմական լեղուների նկատմամլբռ Այս ճետաքրքրությունը ոլնտք է բացատրել նախ՝ այն կարնոր դեվերածննղի Հարրով, որ խաղացել է արաբական գիտությունը ցում. երկրորդ` քրիստոնեական եկեղեցու՝ աստվածաշնչի գիտական տեքուռի վերականգնման ոսլղությամբ ցուցաբերած ճետաքրրքրությաւիբ, որ նոպլաստումէ եբրայական նե արամեականչասորական լեղուների ուսուժնասիրությանը. երրորդ՝եվրուլական պետու թյունների դաղութային քաղաքականության ընդճանուր սլաճանջնէրով։ վերջապես, չորրորդ՝արաբերենի՝ իսպանական կյանքում

խաղացած կարնոր դերով: Սեմական փելոլոգիայի բնագավառում կատարված աշխատանքի առաջին կարնոր նմուշը Պեդրո դե Ալկալույի խուղանական արաբերենի քերականությունն էլ, որը մինչն այժմ էլ արաբական բարբառի ճետ ծանոթանալու միակ աղբյուրն է: Մեկ տարի ալդ իոճանն է տեսնում անց լույս Ռոլխլինի (1455--1524)՝ եբրուլերենին նվիրված աշխատությունըշ, որին նախորդել էին եբրայերենի ուսումնասիրությաւն երկու աննշան փորձեր): Սրանց ճետեվում է Մ. Վիկտորիոսի եթովպական բերականությունը: Ռոյխլինի աշխատությունը պարունակում մր երրայնրենի «նչյունալոտնությունը,քոսւարանը ն խոսքի մասերի ոււիունըը, բնդ որում ճնետնելով սեմական լեզուների բնիկ քերականություններին՝ Ռոյխ3 փոս՝` ուղուն մինը առանձնացնում է խոսքի (ննրառյուլ նան ն դերանունն մասնիկ կամ «նշանակակից» դերբայը), բայ վերջինիս մեջ պրվում են մակլոսյը, շաղկա(Ը«օոտՏցուր Կատ). ոճի նե ոլը։ նախդիրը միջարկությունը: Արարականն հրրոլական քերոկանների օրինակով ճատակ կերով տարբելոսկելով բառի կաղու

Փիչները՝"ւ "թ,

Շոն,

վ6

մտցնումէ 1614,

եւ

ՏսԱլՈչաղ «վերջամասնիկ» բառը՝ քա

ԱՏՇՈԱԱԲՈՒՇճմԵ6`

Լո

16ո6ս8,8145198՝ '

1ոոր, շ

Լ.

վոնոսմսՇեժ

Իճսծեյլո,

Ս6ծ Էսմտճոնտ ոմ

ՍԱՅՏ

հօ:

ԱՇ.

Ո6ԵԽԱՈՇՑՑ,

դրված

3ԼԾԷՒհճու,

1506,

թ. յավանարար Մաո1ո61իստոզլ 116թոճ6սու,

Թեռս Ադրիանոսի կողմից. Ռճ մ 16Շօաճու ճէ դիված 1501 թ. (1) Պելլիկանի կողմից: 141. 1014011Ա5, Շիվա 086«1146. ՃԸՇՒԺԹՆՇԱ: 11986 1518.

արփա-

1ոՑ0

0ԱեՈ6.,

ճամար. տից(:841.) Ճճեւոոդրվող մասնիկը նշանակելու

րա

այդ

Ճետադայում լայն գործածություն է տոանում լեզվաբանական է գրականության մեջ: Ռոյխլինը զգալի դեր խաղացել ն Ճունարենի ուսումնասիրության առպարհղում: դ. երկրորդ կեսին ն 4711 դարում սեմական ֆիլոլոգիայի են դառնում: Երեան են գալիս ճառջողություններնավելի զգալի հոճանն ասորագետ կանինիոսի աշխատությունը, Բուքուռորֆի ն նրաորդի Բ. իոչանն Բուքստորֆի(1599-1664) (1564- 1629) սեմադիտական-երրայադիտական աշխատությունները (առաջին ճերթին բառարանները)շ, արաբագետ էրպենիոսի (1584--1624) Հոր քերականությունը», հքովղագետ-ոմճարադեո «Արաբուկյոն ոլ,

Լուդոլֆի քերականական-բրառարանադիական աշլաստությունները: Սճփադետներիկողմից սեմական լեղվարանական բնիկ աշխատություններին ծանոթանալը իր ճերթին անճետնանք չի անցնում: Մի շարք տեսական դրուլթներ անցնում են եվրոպական զի-

տությանը ն աղդում լեղվաբանական որոշ գաղափարների ձնավորման վրա: Այդպիսի Ճիմք ունեն՝ դը Բրոսսի ն Ֆուլդայիայն ճայացքը,որ արմատը նախնական բառն է, իսկ ածանցը նրա ձնեասվիոթիչըչ արաբական լեզվաբանների մուր տարածվածն ճամեմատակուն լեղվարսնության Ճճիմնադիրներիպմեկի՝ Բոյլի կցականության տեսության մեջ արտացոլված այն կարծիքը, որ ըայերի դիմային վերջավորությունները ծազում են նախկին անձնական դերանունների ց`: Բ) Հայագիտություն են դողլիս չրնելլուն աան լելուներին նրնեան նվիրվուծ քնրականակուն-բաւուարան ադրակուն ղանաղան ուշվաատություններ:եվրուղայումՀայերենին նե ղասոերենին նվիրված

175--1

Ի77

1.Ն Դեւ

մոս". .

ՒՆ «Ար

Ց

դդ:

1ոՏԱՒԽԿՈՇՈճՇՑ ԱՈՑԱՅՇ

ԿՈԼՂՈԼՒԱՏՑ.

սոճ

ճեզսճ

ՎԸՇէԱՍՔԼԸՈՔ

Շսու

սե

նՆԻԼ

ԼԷԼճասո

Շիճմածատ. ՀՀՈՂՈՇԱՆ ն այլը:

Տ

զ

թլճգա,

ՐքճՇոԼմՏ. եսձճօ01Ե

4.

1099.

բ.

ՃրճոԾամ18

Ճ.

ՆճՑ1Ը0ո

Ծո.

որտ.

Շհոամոճառո.

83. Լ

Շ0ո

Եճչ1Շօմ.

Շրուոճիճճ

414164.

ՕՒՒՈԹՈՅԵՇԸ

ՃԱՈՒՑՅՐԱՅՑ ՌՈԶԱՅՇ, 1698.

ճտնճոԸօ-8նոսող,

ՅՔՇՐՈՒՂՇՏՑ,

ՈՕ

6է

ճե Իճիիյուճստ.

ձւիտսմլԸսու

ԵԽՇԿՇօՆ ճէ

հճռաճառ

ՃՀՀՏԴԱՐՑԸ մէվսն

ՏՀՈՎՎՐԱԸ,

Ըոծ

Ճո

1ՃԸ1Օբջու

83:

ՕՎՇք: աՕՅՒՅորտ

155Ն

8սՀ-

Շհ4Ա-

1013.

1698.

ԽՆ6:1ԸՑո Ձ6Ա6-

:46էհօըլտ2հ6 (էճ

Աշրօքում

ՃԱՃ-ՃՀՃԽ

Ք3Ել«ՕՅԱՅ:ՅՅ

8Շեօո,

ոօ

1956, էջ

ՃՆ

Է.

1702, 66:2.

դանաղան աշխատանքների երհան չերթին քրիստոնեական եկեղեցու

բացատրվում էր առաջին

գալը

էքսսպանսիոնիստական ձրդուսումնասիքության ոլատումներով, տեքաուի ույլեւ աստվածաշնչի ճանջներով: Հալերենի նկարադրությոն առաջին փորձր եվրուլայում 271 դարից է ն վերաբերում է ճայկական տառերին: 41Մ-1717 դդ. երեան են գալիս ճայադգիոտկան մի չարք աշխատու-

կ. 8. 8. Սկրոդերի Ֆ. Ռիվոլայիչ քերակաթյուններ՝ Գալանոսի, նական աշխւառություններըշ, նույն Ռիվոլայի ն ՀակոբՎիլլոտի

բառարանները:

գրվում են ն ճրատարակվում նան ճայերեն բաղմաթիվ քերականություններ բառարաններ Այս չրջանի ճայկական քերականությունները ձեվում են լատինական քերականությունների օրինակով, զգալի մասով էլ տրամաբանականռացիոնալիստական բնույթ են կրում։ Լատինաբանությանն զանազան ռացիոնալիստական «բարեփոխությունների» «ճաղթաճա է տեսբումը տեղի է ունենում դ. երկրորդ կեսին, երբ լույս նուի լեղուի» ՄիքայելԶոտչյանի«Քերականութիւն ճայկաղզեան 17111 տոշխատությունը (1779 թ.)։։ դարին է պատկանում նան հ Մխիթար Սեբառուսքունրա աշակերտների կաղմած երկճատոր ճալկաղնան լեզուի» աշխատությունը (1269 թ.), որը «Բառգիրք մի շարք բառարանների ճավաքածու է ն որտեղ կան նույնպես Ճատուկ անուննեքի բառարաններ: Այս շրջանի քերականությունները տեղ են տալիս ճիմնակունուի ճին դրական ճայհրենին (դրարարին )։ նոր Ճայերենի նկաբադրության առաջին փորձերին ճանղիսղում Ենք Մխիքուր Սերաս«Ռուռն քերականութեան աշխարճարար լեղուխինճայոց»-ոսի տացու (սրեմտաճայ տարբերակի ճամար, 1727) ն Սկրոդերիվերոճիշյալ աշխատության մեջ (արնելաճայ տարբերակի ճամար, 1211թ. ): Միիթար Սեբաստացու նրա աշակերտների կաղմած վերոճիշբլ աշխատության մեջ ղեսեղզված են նան դրաբար-այխարճանե աշխարճաբար-գրաբար բառարաններ: րար ՄխիթարՍեբաս17Մ--1711

դդ.

ու

ու

1ՂՐի, Ը,

15ոստ, ՇՅ6,

1645.

3-Ի. 116եօոճոտ

Նոնոժտ1ԱՏ,

ձէզսծ Ճողճուճճո Ի, 1018. Շտե մ. մ.

լՇո6

1ոնրժմսՇեժ

ծե 66

Շր

տոնի

Փե

ՏՇհրծձ6ող,

Ե1:018.

Ըճ6

ԸՇիամաշաոռ

1ոջստտ,

Տոաղո-

11ոթսոտ.1539.

Ճղ6ոճ6

109160461ոտենսօոօտ

11Ծո1 զաՏԷԱԾՐ. 1621.

Ը

1712.

ՇՊ-

1ոքսճճ 1186871)4 Ճոածու-

Ղիճտգարստ Սոքսոճ ՃՐՈՇՈԼՇՔ6, 1411. 1638. մ. 111641 Ճրտծոօ-Նձեուատո.

Է1ՇԵԱօոճոստ

Նճէլոօ-ոբա:ոսո,

տ

ուշադրություն է դարձնում ճայերննի ն այլ լեզուների մի ալնոլիսի ինդճանրօւթյունների վրա, որոնք փոխառությալ շարք չէն կարոզ լոս ցասուր վելը

ացին

գ) Հնդիրաճազիտություն 2471-1711

վերաբերում նան ճնդիրանական քերականությունները: 1614 թ. տեսնում 8. Բ. է լույս Ռայմունդոսի սլարսկերենի քերականությունը. 1282 ք.՝ Մ. Գարցոնիի«Քրդերենի քերականությունը էե բառալանը»:. 411711 դ. 1-ին քառորդոսէ գերմանացի 3. է. Հաքսլեդենը գրու է սանսկրիտի առաջին քերականությունը. թեն տեսնոսի, լուս չի բայց օզտադործվոսմ է Պառլինի կողմից, որ ուտնսկրիւոի յսուսջին՝ մոռղլտգիր քերականության ճեղինակն է: Սակայն եվրուլացիների ծանոթությունը ռանոկրիոին ավելի վաղ էր տեղի ունեցել, կատարվել էին որոշ քարգմանություններ. ունսկրիտին ծանոթացած առաջին եվրոպացինիրից էին իտսլացի Պ. Սասսետտին, Ռոբերտոս դե նոբիլիբոսը (1572--1656), ՃոլանդացիՍ. Ռոգերը, Հ. Ռոթը: դգնրմանացի 1277 դարից սկաած եվրուլացիներն զբաղվում են Հնդկաստանի ճարավում գտնվող դրավյողյլան լեզուների ուսումնասիրությամբ, որոնց առվելիվաղ էին ծանոթացել: Սանսկրիտին նոր «նդկական լեզուների ուսոււինասիրությունը սկսվում է անգլիացիների՝ արեՃատուոովելուց ճետու վելյանՉինաստանում 27117 դ. գրվում են նոր ճնդկական լեղուներին նվիրված մի շարք աշխատություններ՝ կելելերի ճինդուստանի լեզվի քերականությունը», ԱսումոլշամիԻննդալերեն-ղորտուղովերեն բառաբանըծ:

դարերին են լնվլուների առաջին եվրողական

սա

Հժմտ.

ՊԱՐԵԱԵՒԼՉՐՕ

Ր

Է,

Խյօոճ

Ճքո. ՇՇՔ", 1914.

ՅԼ

ՕՏո26ու

1485.

4թասլլոնտ. 1:00.

մ. 1.

ՅԼ

58-59.

զդ

ԱՏԱԲ2, Սլտոնօու

Տաթ 1:45.

ՔՅԵՌՀՕՅԱՅԷՈՑ,

Իսմոճոն

ԺՈԱՆ

ՕԽՋԱԿՒՑՒՈՇՆՇ

ՕՇՃհԱՏՈԾ

փյմիճրաթաու

ՏՔճԱ

թ. Ս. Վ11-Վ «ճատ.

օք88ՃՒ

ոծքթեւմ ՈՕրելւաճմ ըքոխօածուտ

Հքխտաճօքօ

ԹՇ1ՇԱո6ո. Նոջաւ

ճրատարակված է 1,67Վ6ո, 1743).

Օ

Ե,

Քղօքոտ

1957, ԻԹ 6, էջ Քո Աոսոզս».

218.

ԽօՈՑ,

12ոՅ7

12386012 ՝

ԱԲՏԵՇԻՏԱԸԿԸ.

շո

լոշստ

Շճ ՏՅՈՏՕԷԻՆՃՈՒՇ:.

Քու

(գրված է չուրջ

1նոզատեուճզ

Խօով,

Խազտ,

ուղ.

Տ616Շէր6:-ում, ,7115Տ6ԻէՅէԼԾՈ6Ց

ՊԾճեստու

6ե

1գտւ

հճումնխ 6

թ.

ն

64,

ք-

ՅՓ7

գ) Ջիճագիտություն

եվրուլացիների կողմից չինարենին նվիրված առաջին տոլագիր աշխատանքը Ա. նիրթածրի քերականությունն էն Բուն Չինաստանում այս շրջանում լայն ծավալ է ստանում լեզվաբանական աշխատանքը, որ ըբնդդրկում է լեղվի ուսումնասիրության գրեթե բոլոր բնագավառները: Չինական լուրաճատուկ քերականական սիստեմը, որ ծագել է բանասիրական աշխատանքի

կալված, ներկայացված մ մի շարք դործերով, որոնք ազատ օտար ազդեցությունից: Այս շրջանին են վերաբերում կարնոր մի շարք լ(առարանատ գրական աշխատանքներ «Քանսի ձրդյան»-ը (ճինրոգլիֆական բառարան, 12716), «Փեյվեն յուն ֆու»-ն կազմժված (ճանգարան՝ թ. ճրովարտակով|), «Փյանձրլեյբյան»-ր (բարդբառերի հ բաղազուդորդումների բառարան՝ կազմված 1719 թ. ճրովարտուճետ

սն

գուլ,

դ. սկզբում լայն ծավալ է ընդունում Հնչյունաբանական-4Ճիերոգլիֆաբանականաշխատանքը. Գու Ցանուն (1613--1683) զբաղվում է պատմական ն ժամոռնակակից«ճբնչյունաբանության ճարցերով («(Ինսյուն շուջ--օՀնչյունաբանության ճինգգիրք» ), Դուան Ցույ-ցայր (1235--1815)՝ճինրոգլիֆաբանությամբ: Ճ7111 դ. լեզվաբանները, սկսած Ցյան Դա-սինից մեժ են դարձնում ճին խի միջին չեուշադրություն (1228--1804), նարենի ճնչյունաբանության Ճարցերին՝ փորձելով վերականգնել այղ շրջանների 4նչումը: շրրճարցերի մշակումը յա Ֆիլոլոդիակունքերականության Վան է մի շարք նյան-սունը ջանում տալիս ականավոր դեմքեր: ն նրա որդի Վուն Ին-ջին (1266--1834) ճամարվում (1244--18352) են չինական քերականության «Հիմնադիրները: Վերջինս վլոսղվում է Հին չինարենի բառապաշարի ուսումնասիրությամբ` ստեղծելով «Կանոնականն վլատմական գրքերի բառասվաշչարը» («նին ջուան շի ցը», 1798) աշխատությունը, որն իր արժեքը մինչն ճիմա էլ չի կորցրել: Լյու Ցին («Ֆուձրբյանլյուն», 1711) ն ուրիշները զբաղզբառերի վոբ են դասական ճուշարձանեերի լեզվի ռղասարկու ջարաճյուսական ֆունկցիաների ուսումնասիրությամը: Քննարկվող էպոխայում են ստեղծվում չինական քերականական տերմինաբանությունը ն քերականական ճիմնական ճասկտա-

2471-1917

դդ.

ն

ու

14.

Խ1ՐՇիծը»,

Ըհյոտ

)11սՀԱՅ1,,

166:.

ցությունները: Բառերն ըստ քերականական արժեքի բաժանվում են նշանունակների (շիձը) ե աննշանակների (ճյույձը ): նշանունակների մեջ ճետադայում առանձնացվում են դոյականներ, ածան բույեր: կաններ

Ե) Ճապոնագիտություճ դարի սկզբից մինչն 1867 թ. ղարգանում է ճապոնական ինքնուրույն ն նախորդ շրջանի Ճճափեմատությամբ ավելի գիտական բնույթ կրող լեղվաբաությունը: Նոր ճոսանքիլուրատեսակ սկզբնավորող է դառնութ նեյ յուն (1640-1701), որի ուղղագրական բառարանը («Վաձի սլորանայո») կարնոր երնույթ էր: եթե նախկինում չինարենի, որչղես դրական լեղվի, ուսումնասիբությունը առաջին պզլանիվրա էր դրված, աղա այժմ առաջին ն ձեւավորվում ոլլանն է մղվում ճաղոներենը «ճՃասլոնադիտու4 վարսլետներն են թյունը» (կոկուդուկ ու): «Մսսլոնւսգիտության» Համարվում կնադաԱձումամարոն, նամո Մարուչին, Մոտոորի Նորինադգանն ՀերատաԱցուտանեն(1776--1943)։ 1111 դ. դ. ն 4Ռ

առաջինկեսումՃապոնացիների ինքնուրույն քերականական ւշխատանքը լայն զարգացում է ստանում. Ֆուձիտանի նարիակի-

րան (1765--1724) առաջին անդամ ճիմնավորում է խոսքի մասերի քառամասնյա բաժանումը. Մոտոորի նորինադան(1230-գիառաջին լուրջ 1801) տալիս է ռոննիոխի» (ձեարբոնության) տական ճնհտաղզոտությունը.նրա որդի Մուռոորի Խարունիվան լիս է խոնարձճման տեսությունը. Տոձյո Գիմոնընե Սուձուկի մկիրանքերսկունության զարգացումը տանում են գծված ուղիով: Միայն 1862--68 քք. Ճապոնականանավարտ բուրժուական ոռնոԼլուցիայլից ճետո ճանդես է գտլիս եվրուլական լեզվաբանության քերականության աղդեցությունը, ե սկովում է նոր շրջան: տա-

ու

զ) Ժրնելյան

այլ

լեզուների

ուսումճասիրություճ

դարից սկսած երնան են դալիս արնելյան այլ լեզումաէ տեսնում ներին նվիրված աշխատություններ: 1612 թ. լույս լայերենի առաջինուսումնասիրությունը ՃոլանդերենՆույնթվին քեՄեգիզերըլույս է ընծայում թուրքերենի առաջին եվրույակուն

1ՃԽ 1612.

Ը

ԽԱԼ.

Տին

«Ճո

մօ

տոլըոչտճհ: ոյ,

.ԼՈՀԵԲԻՎՅՈ»

իականությունը: 1680 թ. երեան է գալիս դրավիդյան լեզունհրից մեկի՝ քամիլերենի քերականությունը: 1643 թ. ճանդես Լէ գալիս վրացերենի առաջին եվրոպական քերականությունը:, իսկ 17111 դ. երնեան են գալիս աոաջին տեղականքերականությունները (Է. Շանչովանիինը՝

Ա կաթողիկոսինը՝ թ., Անտոնի բառարանը (մուրխան-Սաբա0րբելիա-

թԹ.,«ր.

Թ.) ն նիինը՝ թ.)։։ նավլքան պատմա-ճամեմատականլեզվաբանու՝ թյան ձնեավորումը,կովկասյան լելուները գրավել են Պ. Ս. Դալլասի, Ի. Ա. Գլյոլդենշտեդտի, Գ. 8. կլապորորթիուշադրությունը:

թԹ., 62ր. 1885

Անտոնիկաթողիկոսի քերականությունը, կառուցված լինելով ճայ քերական Մխիթար Սեբաստացու ազքերականության օրինակով, դում է Հետագա քնրականությունների վրա՝ ընդճուպ մինչն

դ.

հրկրորդ կեսը: օվկիանյան Է) Փ՛մԵրիկանիստիկան աֆրիկանիստիկաչ լեզուների ուսուՐրթասիրություն ՝

Ամերիկայի ճոլտնագործումից

սկսում են զպալի ուշաամերիկյան բնիկների լեզուները: Այս Հւռրդրություն դրավել ցում կարնոր դեր են խաղում Հիսիոնհրները, որոնք շուտ դեռղքում լեզվաբանական ճամառպատասխանկրթություն չունեին: ճեոո

նան

Դեռիս

լեզուներին նվիրված մի շարք գործեր: թթ. ճրաւտարակվում է Ա. դե Օլժոսի երկճատոր աշխատությունը նվիրված մեքսիկերենին, տոնակերե1560 թ.՝ Դոմինգո դե Սան Թոմասի՝ նին ն. ճուաստեկերենին:, Լ գալիս միերեան կիչուս լեզվի քերականությունը: թ. 1599 թ.՝ ջին: ամերիկյան լեզուներից մեկի նկարագրությունը, արահւկաներենի քերականությունը: նաոլիկ միսիոներ, Մեքսիկայի բնակիչ Անտոնիո դել Ռինկոնը գրում է Մերաիկայիբնիկների լեղվի՝բուն մեքսիկերենի բերականությունը: 17/ դ. երեան են դալիս քերականական աշլւատություններ՝ ՃՍԼ

են

լույս

դ.

տեսնում

այդ

1555--60

ւ

ԷԼ

՞

8.

"

Լուի

(621586: մո

ՍՈԺԱՅՑ ԷԱՒՎԸՅՇ

նսեսոստ

րոր. Ս. Կոմ. . 10. Խօլոճծ. 1643.

ՕԸ0Է916ՃԱմԱԱՆնԱԸ,

1.Ն

ԷՑՈՅԸՑ6 ծ

մ6

Չ2օյոյոջօ

ՋՇՈ6ՈՎ|ՎԸ

Օլդ,

11 ճբ:

(ՍՃԱՊՈՅԱՇՆ

ԽԱՅԿԱՇԸՇՑ6.ՖԼՇՃԱՇՑ. 1ոծ

6է

195 Լումօտ

մ6

ԱհոլԼ

68քօ11. 1680. ՄՍոլոտոստ 016ոՂ Տ»ոխատտճեոո

էճտս6ճ.

ՆՇ

Ը0.ՏՑ էու,

Տո

գաէսօր. Առ,

1612.

զոտճ 1ո

16710. 6ե

182:1ՇսռԱռօնրծ

1162168Ո86.

էօ-

91560.

ՂճՈՅՑ,

ՎՇ 108 167՛ոօտ 461

ՕՐԽԱՑՑՃԵԸՑ

Ք6րս,

Ճ՛01լոմօ

նմ.

46 11 1560.

1ճոթնճ

տագալոդերենիյ, ճուրոներենիչ,մոխոնրենի

մասին: 1603 թ. ճրասլարակվել է այմարերենի մի քերականություն, 1639 թ.՝ դոսորինի լեզվի քերականությունը: Ամերիկյան լելուների «Հետազոտությունը ինտենսիվ կերոլով հն տեսնում դ. շարունակվուի է ն ճեոսդգայոսի: Ճ111 լույս րասկերենի քնրականությունը:, էսկիմոսերենի քերականությունը Դեռես Վասկո դե Գաման իր ուղնորության ժամանակ որոշ տեղեկություններ էր ճավաքել ճարավ-ափրիկյան լեզուների մամանրամասն սվիատոերեն ռին. 17Մ դ. դրանց մասին էլ ավելի սլոլոոուգալացիները: ՀՃավոաւքուի հապանացիԱլվարո դե Մենդանյան ՃԱ դ. ւտեզեկություններ է տալիս օվկիանյան լեզուների մասին: տա-

ՍՏՈՒԳԱԲԱՆԱԿԱՆ-ԶՈՒԳԱԴՐԱԿԱՆ

Ա.

1. ՍՏՈՒԳԱԲԱՆԱԿԱՆ

ԼԵԶՎԱՔԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ՈՒՍՄՈՒՆՔՆԵՐ

Բուն ճոռուգոբանականը ուսմունքները այո շրջանում ղեռնես են անտիկ ուսմունքների կամայականուուռուդարանակուն թյուններիկնիքը:Լեղուների պատմության ցեղակցության Ճարկրում

ու

անբավարար ճրատկերացումների սպայմաններուփչի կարող խոսք լինել իսկական գիտական ստուգարանության մասին: Այսպես, օրինակ, շատերը լատիներենը շարունակում հն ճամարել ճունարենի ազավաղված ձեր: 27/Է--471Մ դդ. երնան են գալիս լատիներենի ն ռոմանական մի շարք՝' լեզուների ստուղաբանական բառարաններ: Ֆոսսիոսի ոտուդաբանուկան բաառարանը»6նոր ժամանակնե Վատիներենի րում լատիներենի ոտուգաբանականբառարան կազմելու առաջին փորձն էր, թեն կառուցված՝ էր ճին սկզլունքստուգաբանական բառարաններից լեզուների` նշրու։ Ռոմանական Ճիշատակելի՝են Մենաժի«ֆրանահրենի ոտուղարանական բառուցերի մասին

ստուգաբանության

Տ,

/0563ԵՆ

Ը.

ՏՇԶՅԻԿ,

3ի,

Սոր

նոո,

ՊԱՇ

(Մոզ

«Իէ

16:ոտ

ՖԵ. 1:60

|1ո 1Շոջստ էմժոլո. Ծոնճուտ., 1610. մս

«0ԸՇԽսիա

1699.

«ՀՀ.

մ6

505426

ՄՍ. Օս1:24Տ. Ճորեծ մ6 Ը րՑԱատեու խՋ6զ6,

քոց» 165 մ6 1

լօ

հաւօոտ. Եար. 163ջ. 16ոծոտ 11010608: ԽաՂոԼՎ,

18 16ոքստ էու 6: Հ16ՇԾ, Քծոլճոմ160-44ո60-18ելոճ.

1414.

Ըքծոիճթծճո,

ն Իսկիմոսները ապրում Ւ22 Ամերիկայի Ասիայիծայը Տյուսիսումը: 60. Լ

ՄՕ0ՏՏ1ԼԱՏ.

Խեսոց1086ստ Նտճելոճճ

(1ՈԺԱՅ6.

րանը», Մենաժի ռւարաններըշ:

11-17

ն

Ֆեռոարիի՝ իտալերենի ստուդարանական լոա-

երնեան են դալիս նան գերմանական որոշ լեղուների սւռուղաբանական ճարցերին նվիիված աշխատություններ՝ ՄՄ

դդ.

8. կիլիանուխ«Տնտոնականչեղվի ստուդաբանությունը», իրեր «Շվեդա-գոթականբառարանը»: Ռուսականիրականության մեջ այս կարդի ստուդալրանության

փորձ է Տրեդիակովոկու «երեք դատողություն ռուսական ենրեք գլթավոր Ճճնությունների մասին» աշխատությունը": Այտոեղ Ճեղիհակը ղանաղան արճեստական ստուգարահություններով փորձում է ցույց տալ շատ ցեղանունների ոուսական ծագումը ն ռուսական (ՕւռՓ կամ ԸԼԻ) անունը բառերիՀնությունը.այլսպեռ«կյու» կապվում Լ ռուսական ՇԽԱՆԱՆԵՐՑՔ «Ժավփառել»բառի ճետ, «էտ-

րուսկ»-ը(Թոք`ոււ)՝ ռուքնումՀք,

բառի ճետ, «խորոառիաւնկներ»

Այսպիռի «ատուդգաբանություններ»կան

այլն:

2. ԵԲՐԱՅԱԿԱՆ

ն

ուրիշների

ե

մոո:

ՀԻՊՈԹԵԶԸ ԵՎ «ԼԵԶՈՒՆԵՐԻ ՆԵՐԴԱՇՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ»

Լեզուներիեբբայտկան ծագմանհարցադրումը

դ.--

դդ. լեզվաբանական շատ աշխատությունների վրա շարունակում էր ազդեցություն դործել աստվածարանական դողՄոռոիկան: Աստվածաշնչի Ճճեղինակության վրա չկասկածող շատ Հեղինակներ այն ճամողմունքն էին Հայտնում, քե եբրայերենը ն որ աշխարճի մնացած լեղումարդկության Ճճնագույնլեզուն է, ները ծագում են նրանից: Սակայն քանի դեռ եբրայերենի ուսումնասիրությունը անճրաժեշտ բարձրության վրյա չէր դտնվում, ալտ բանը նշվոսի էր լոկ որողես ճավանական ենթադրություն: ՃԷ71 դ. լեզվաբանական մի շարք աշխատությունների եղզինակներ, լեդուների ցեղակցական կասլերի մասին ղանաղան օդտակար դիտոեն տալիս ալս ղություններ անելով ճանդերձ, արդեն տուրք «ճար-

17--471

160. Ա6ոմԸՏ, 1ՇԵօոոճւճ ճելի ազսճ օս Փղքլու 06 18 16ո8ոոօ0186, 1650 (11 ճր. 1084, 111 ճբ. 7750). 26. Ա6ո96.. Դ1ո5ս6 1որճոճ: 1069. 0, Բ6ողոուն ԸՕոջնոլ՛մ6118 ՕոքլոճդտԽոջստ6 1ե111686. 1676. 3Ը, Ալո ոստ, Քետոօ1օք1Շստէճսեծոյօքծ 1ո5Ա86, 1588. «Լ. 61058851ստ 1հլճ, տս10-50էհ1Շսո, 1769. Օ 1քօմ ԼԷՈՅԲուծնւաոմ Ց. ե. ամ, քո քմոլջյողծուտ ԴՂքճողոյաօՔը տքօ810օ791 'քօշմ Շատ, "1778. Քսճ

ցոդրմ անը: Լեղուները հբրայերինից րվխեցնելու սիորձերի «Հետ կապված՝ նցկացվում են տարբեր լեղուների ամեմատություններ: Բազմազանլեզուների այսպիսի ճամեմատությունները դառնում են փիլոլոգիական դգործուննությյանճատուկ ճլուղ, որ Հայտնի է

ներդաշնակություն» Ղզեղուների հոքսճւսու)անունով: (հճոուօուռ

Այս կարգի առաջին փորձերից մեկը սլատկանում է 4111 ղ. նորմանդացի դիտնական-4ումանիստ Գվիլիելմոս Պոստելլոսին (1510--1551): Իր Վեղուների մերձուկցությունը»աշլաատության նպատակ մեջ: Պոստելլոսը

է դնում խոսելու «լեզուների մերձակ-

եբրայերենի դերազանցության» մասին, թեն այդ նղացության տակը չի կարողանում ցանկացած չավփովիրագործել. այս աշխատությունը ոլիտք է լիներ մի ավելի ընդարձակ գործի ներածությունը, բայց չտեսավ Դոստելլոսն վերջինս այդպես էլ լույս ճետ ճամեմատուի է ատռորեայստեղ իրար լեզու (հբրույերեն, րեն, արաբերեն, ճունարեն, սերբերեն, ճայհրեն, վրացերեն | այլն )՝ որպես նմուշ բերելով «Հայրմեր»-ի տեքստը: Պոստելլուի հրրայերենը մտրգկության ճնադույն լեղուն է, որին Հոամողմամբ՝ են նան քաղզդենրենը(իմա ծտաղիան որոշ ճինրարխիւսյով ճետնում նե սամարերենը, ապա փյունիկերենը, արաբեարամայերենը) րենը, եթովոլերենը։ ե

մուռ. 1504--1564) 1548 թ. Թեողոր Բիբլիանգերը (Բուխման, է ընծայում մի աշխատություն, որտեղ խոսուի է այն մաախն, թե կան իրար Հեւո սերտ կալ ունեցող լեզուներ ն Հայտնում է ռրոշ այլ ճեւտտաքրքիր մտքեր. այուղես, լեղուների իրենը ծա-

լույս

դումից

Հետո

կրած փուիոխության սլատտճառները նա

է

տեսնում

1) մարդկանց լեզուների խառնվելու, 2) քաղաքական տիրապեչության փոխվելու, 3) լեզվի ուսուցման ուսուցչին նմանվելու, ու

ու

4)

մարդկանց ճոդնոր ի կենցաղային ճակումների մեջ. խոսում է տարբեր զբաղմունքի տեր մարդկանց լեղվական տարբերությունների ն ծածկալեզուների մասին: նա նս Պուտոելլոսի նման այն:

կարծիքնմ Հայտնուի,թե եբրայերենը նախնական (9ոոյքճուճ) լէղու է: նույն Օ..

Եօ0Տ1611տ5.

Հմմտ. 1950. էջ 431, 5Ղհ.

կարծիքին է

այս

խ. Լ

ռոտ.

նան

:մոունոնծ

Իժսոմւմօոտ

81Ե111ոմ6 (Թսճհտձոռ, ԽԵճՒՑԷԿՈ 6է 1ոջսոբստ. 1548.

կոնրաղ Գեսները (1516--

)1ոշսձւստ. 1538. օէ Լճո`ժնոջ6ճ. 11 64., Աճ Ոճ

օօտոսո)

18օ0ո6ճ

Մծէ.. օՌդոսդ

1565),

թ. Հրատարակած իր աշխատության մեջ ըերում լեզվից «Հայր մեր»-ի օրինակներ, այլի փորձում ճամեմաել հա եբրայերենը «առաջին ն միակ թվական անունները. նրա Համար մուքուր լեղուն է»: է

որը

փոոԼեզուների եբբայականծագմանդոուլթի ապացուցման 4111Մ ն մասաժ դ. դ., երլ: ելրաւծերը ՆՄԱ ՃՈ դդ.--2ՄԱ

վագիտությունը լավականուչսսւի զարգացած էր, չանդես են գավիս մի շարք աշխատություններ, որոնց ճեղինակները փորձում են այդ ենթադրությունն ոասլացուցել: Այս բնագավառի աշխատություններից ամենաճայտնին Էտյենի Գիշարի «Լեզուների ստուղարոանականներդաշնուկություն»-ն է: հր անոալացուցելի դրույքն առոլացուցելո» ամար ճեղինակը դի տուի է ամեն տեսակ կամայական հղանակների՝ Հնեչլունների ճանե ճանում, առանձնասլես ճաճավխ վելոսն, տեղափոխություն յլն. է դիմում ճեղինակը եբրույուկան բառերը ճետնից առաջ կարդալով կատարվող ճամեմուոությոնը պատճառաբանելով, որ «ճրեաները դրում էին աջից ձար, իսկ ճույներբ ն ուրիշները ձախից աջ»: նա ՂԵՈՒ «խտսել» նրրայական բառը է ճամեմատում Այսպես. ն անգլիական ԿՕԼԱԸ, դերմանական ԽՄՕՐԼ, լատինական էշը Մ6ԼԵսուբառներիճետ. երրայական 851թ-«քն» բառը՝դերմանական Ի Ա56), անգլիական Կողք, ֆլամանդական ՆԱՇԸԵՇ բառերի «ճետ. զճԵ6ը Օիո4», նենին «կործանել» բառերը՝դերփանո եբրայական կան ՏԱւեճո ն (մ6Լ)մ6ւեծղ բառերի ճետ ն այլն:: եբրայական ճիղոթեզի կիրառման «ետաքրքիը փորձերից մեկը Գեորդ նրուզիդերի «Չորս գլիսավոր լեզուների` եբրայերենի, ճունարենի, լատիներենի ն գերմաներենի ներդաշնուկությունն» է": է քաշում այն կարծիքը, թե ճունարենը Այստեղ նրուքիզերը առաջ ժաղույ է եբրայերենից, լատիներենը՝ ճունարենից ն դերմաներենը՝ լատիներենից: Չնայած ճարցադրման ախս բնույթին՝նա բազմաթիվ ճիշտ բառային «ճամեմատություններէ կատարում ն 1.

ֆՈերմճեթչ.

Օ6:4ո:,

գսճճ հած ձքսմ

ԾԵՏ6ԻՆՀՅԵԼՍՈ6Ց. 15ջտ:

ոտ

(վճոճ85

ո«Աժոօտ

մ116բՇոնկտ

ո

առնված Վերնադիլրն

1օեռ

1ոժնտոատէառ

օ0ՒԵՑ էճրոմոնտ

4ո

ստա

ՏԱռն

Պոնտոսի թազավոր Միճրդատի ՈՈծոումտէ65) անունից, որ րատ տեղեկությունների քաղզմաթիվ լեզուներ է ճետ իմացել ն իր նվաճած ղպանազան ժողովուրդների Խոսել է նրանց լեզվով: ի.

Շսալճհտ»մ.

Է Պաղոծուծ

1619. 3ԸՇ.

ԽՒԱՇԼՆՋԸՆ

Ոխտոնւ.

է

627101024ՎԿԸ մ65 Խաոս6Ց 1006,

11 ճր-

Լոտ.

ՍՈՏԱՅՒԿՈ ԳզԱՑԱԿՈՐ

1610.

.ՇՏԼԱՌՈԼՈՏ

նույնիսկ Հասո

աւո

ել:

փորձում

Ճնչյունական

0Ճամողուտասվանություններ-

Սակայն ժամանակի ժի շարք առաջավոր մարդիկ ճանդես եկան4ճիսլոթելզի»դետ՝ ցուլց տալու ղրա անմտությունը. «եբրոաւչակոնք որոնց մեջ ճիշստակելի Լ Լայբնիցը (1646--1216), որի արծարլեզվաբանական ճարցերի մասին մենք քիչ ճետո առիթ կունննանըքխոսելու: եբրոսյսկուն ճիսլոթեղը կողմնակիցներ է զտնում հ ավելի ուշ շրջանում՝ ընդճուպ մինչն Մ1 դ. կեսերը: Դրանց վերջին ներկուլուցուցիչների թվում կարելի է Ճիշատակել չվեղ գրող ն բանա սեր Ավգուստ Ատրինբերգին: ծած

Յ.

ՑԵՂԱԿԻՑ ԼԵԶԿՒՆԵՐԻ ՊԱՏՄԱ-ՀԱՄ6ՄԱՏԱԿՍՆ

ՎԱՂ ՓՈՐՁԵՐԸ

ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹՅԱՆ

այ) Հնդեվբոպական լեզուճեր լեզուների Ռոմանական լեզուներո.--Ռոմանական

ուսումնա-

սիրության մեջ ճենց սկզբից մտցվում սպատմա-ճամեմատակտն մեթողի տարրերը: ինչսվես նշվել է, լեռնես Դանթեն իր ժոմանակին նկատել էր իտալերեն,իսղլաներեն ն ֆրանսերեն լեդուների ցեղակցական կապը: Ոչ պակաս կարնոր էր ն ույն, որ դե-Ա1եբրիխը փորձում է 1492 թ. ցույց իսպանական ոլայմոտալ ն նականի սոլառնու ծագումը իեն: բայից ն անորոշից՝ սրաեռվ իսկ անելով լատմական քերականությանը վերաբերող մի ղիտողություն: Ռոանական լեզուների պեղակցական-ծադումարանական կաոյի ճարցը ճՃեւտադա քննության է ենթարկվու Պյեյորո Բետբոյի (1470-- 1542) «Արձակ»-ում (1502--15525):Բետրոնդնում է իտալերենի ծաղման ճարցը ե փորձում է ռլարղել իտալերենի կրած փուփոխությանսլատոճառները:նրա կարծիքով՝ իտալերենը ծագել է լոռոխիներենից,որը խառնվել է Հոոմեսկան կայսրության անկումից ճետո խոտալիուլում տիրապետություն Ճառստատած բարբարոռ ճետ: ների լեղվի Այսոլիսով,Բեմբոն դնում է լատիներենի փուվփ"խության ոլաւոճառի Ճաւրցը՝ այդ փոփոխությունը բացատրելով արտաքին ազդեցությամբ՝ այլ լեզուների ճետ խառնվելու փաստով: են

Պյլեւորո Բեժմբոյիգաղափարները լայն արձաղանք են գտնում Հետագա Հեղինակների մոտ: հղալանացի Խուան ղե Վալդեսը

Թ. դրած իր «երկախոսություն լեզուների մասին» (լույս է սոնսել 1237 թ.) աշխատության մեջ խոսում է իսպաներենի լուտինական ծադման մասին. Վալդեսը նս կարնոր նշանակություն է Կուալիսարտաքին ազդեցությանը՝ իսսլաներենի մեջ տեսնելով Ճճունաւկուն, գոթական, «րեական նե արալոսկան ուժեղ տարրեր: Մբաժամանակ Վալդեսը առաչին անդամ ճայտնում է այն միտքը, որ ին բասկերենը շատ ծադոււի ունի: 3171 դ. ճեղինակ Լոդովիկո նաստելվետրոն իր «Վարկայի դեմ» է սպատմա-ճամեմատական կարնոր մեջ անում աշխատության դիտողություններ: նրա կարծիքով՝լատիներենը իտալերենի, ֆրանսներենի ն խսալաներենի ընդճանուր աղբյուրն է: Միաժամանակ նման նա է իտալական առլառնիի կեբրիխի (նեբրիվխի) որոշում ՓաողդումըՁԿՄՇԼԸ «ունենալջ բսյի ներկայի նե այլ բայերի անորո՞ի զուդորդումից: 1271 դ: սկղբին լույս են տեսնում Մխ շարք ողշիւատություններ, որոնք է՛լ ավելի են առաջ տանում ռոմանական լեղուների ծամոն ու ցեղակցության գաղափարները: Չելսո Չիտտադինինիտալերենի ծագման ճարցին նվիրված իր աշխատություններում խոսելով իտալերենի լատինական ծաղմուն մասին՝ երկու կարնոր դիտողու թյուն է անում. նախ՝ տարբերում է դրական լատիներենը խոսակցականից հ իտալերենը բլսեցնում է խոսակցական լեզվից, երկրորդ՝ այդ «իման վրա իտալերենում տարբերումէ բառերի Հ շերո՝ գիտական ն սովորական: ԲեռնարդոԱլդրետտենիր «կաստելլանական լեզվի ծագման մասին» աշխատության մեջ է՛լ ավելի «ստակ կերպով է դնում Հոոմի դրական ն խոսակցական լեվվի տարբե բության ճարըը, ինչպես նհ կանգ է առնում պրովինցիաների մանացման պրոցեսի վրա: Ռոմանականլեզուների (իսսլաններենի, իտալերենի ն ֆրանսերենի) դոյացման արցի լուսարանության հեջ նա աչքի ընկնող քայլ է կատարում. այլս ճարցում նա դնում | ոչ միայն արտաքին աղղդակներիճարցը (լատիներենի վրա արովինցիաների բնիկների աղդեցությունը), այլի առաջ քաշում յն դաղավարըչ, որ լեզվին ճատուկ Լ վփուոլվավելուընդունակությունը:

ոո

Օտյոծ

ո1Մ464,

մ.

ն.

Ը2Ց161"6էԼ0.

Ը

Ըլեեւմյու

մ

Ս1810օ0 մ6 ոտ 16ոՅԱրտ, 1:53 ԸՕՈՍՊ

Սօիու

«Շու

11 Մ 4Շեյ,

ոջոծ

1575. մօյո

Առչէրը

ոտա,

մ6111 201281 ԽոԶ6 Յոն 186114. 1004. ՍԸՒ 0Ղօ6ո «ք,

Ճ1ՂՐԲԵՒԲ.

46 ու 16ոԺԱ8 ՇղաՆՇԱԱճոտ, 1606.

1600.

լեզվի նկատմամբ պատմական մոտեցման առաջին արտաճարտություններից մեկն էր Համապատասխանդաղափարներ սկսում են ծագել հ Ֆրան-

Սա

ռրալյում:էւոյենՊասկյենառաջ

է

քաշում ֆրանսերենի լատինա-

նույնպես ճոլոնում ֆրանսերենի մեջ գալկան ծագման ճարցը լիական ն ֆրունկլյան տարրերի առկայության գաղավիարը: Ժիլ Մենաժը իր վերոտճիշյալ՝ «Ֆրանսերենի ծագումը» աշխատության մեջ (1650 թ.), ղարգացնելով այս դաղավփարները, է ենթարկում 3000-ից ավելի ուռուդգաբանականվերլուծության բառ, որոնց մի նշանակալից մասի ստուդգաբանությունըճիշտ է: Դյու-Կունժի աշխաւոությունը, որի մասին նույնպես ճիշատակվել մ, լուրատնսակ փորձ էր գտնելու դասական լատիներենի ն ժամանակակից ֆրաւնահրենի միջն ոլակասող օղակները. Դյու-կանժը օղոաղործում է միջնադարյան լատինական ն ճին ֆրանսիական տեքաոտնր,բերում 4սկայական բառարանադրական նյու: 24711 դ. ի մի բեֆրանսիացի դիտնական Դյեռ Բոռնամին, րելով նախորդ դիտողությունները ն դրունք հնթքարկելով դիտական վերլուծության,դալիս է այն եզրակացության,որ ֆրանսերենը ծագել է ժողովրդական լատիներենից: Բոնամիի այս տեսակետն է ռոմանտադիտության ընդճուպ մուտենում ժամանակակից ըրժլբրոնումներին: Բոնամիի կարծիքով` դասական լատիներենը ծագել է շճռուրնականպլեբեյների ժողովրդական լեզվից, իսկ վերջինս Գալլիալոսի տարածվել է ճոուիական լեգիոներների, վաճառականմիջոցով ն ենթարկվել նախ տեղական ների, դաղութարարների բնիկների (դալլերի),տպա ն ֆրանկների լեզվի ավդեցությանը: մյա առուժով էլ նա վերլուծության է ենթարկուի ճին ֆրանսերենի Հնագույն տեքատը՝«Ստրասբուրդյան երդումները»: լեղուների ցեղակցուԳեբմանական լեզուներ.--Ռոմանական թյան ճարցերի քննության սվորձերից փոքր-ինչ ճանդես են ուշ նան դալիս գերմանական (ոնտոնակու) լեզուների ցեղակցուՍյան ճարցերին նվիրված գործեր: Բ. Վուլկանիոսր (171 գ.) իր աշխատության մեչ բննության Է առնում գոթերենը, ճին բարձր գերմաներենը, անդլո-ուաքսոներենը, ֆրիզերենը ն ոլր ցույց սոալով դրանց պեղակցությունը: սակայն նա գերմաներենին մուտ ցեղակից լեզու է Ճամարում նահ ռ"լարսկերենը, այլն խոսուի բասկերենի մասին: ն

18.

Կ

Այօգումջ,

Ս6

116ուտ

ճե

Լո

աւճ

«Շերն

ՏԻՀԸ

ԶՕԵՌՕԻԱԱ,

Դանիականգիտնական ՊեդերՄյուվըեր «նոր խԽորճրդածություններ կիմրական լեզվի մասին» աշխսոոության մեչ լուսում է գերմանական լեզուների ցեղակցական ընդճանրության մալ. «կիմրական» բառը նա օգտագործում է մասամբ ականդինավյան»,

մասամբ«գերմանական» իմաստով:

ճոլանդացի դիտաշլասւտությունները:, որոնք գերմանական Լամբերտ կատեիխ նական լեզուների ուսումնասիրության մեջ նշանավորում են նոր էյուսոլ: Հեղինակը տալիս է գերմանական լեզուների Համեմատա-չ կան քերականության օրինակ՝ Ճամեմատության ենթարկելով գոԹերենի, գերմաներենի, ճոլանդերենի, անգլո-սաքսոներենի նե իսլանդերենի քերականական կառուցվածքները: մեթոդի «ճիմունքների նախասլաոԴատմաչճամեմուուսկուն նան: ճին րաստման ճամար կարնոր նշանակություն են ունենում 2. յոհքսատերիճրատարակումն ուսումնասիրությունը Հիբսի աշլոաւոությունները անդլուսուքսոնական «նությունների մասին, մասի Ճրուայււովածաշնչի գոթերեն ըքսրգմանության սպաճպոանված հն թ. այլն: սոարակությունը վաղ հն նկատվել նան լեզուներ.--Բավական Սլավոնական ալավոնական զանազան լեղուների ցեղակցական կառլերը: Դեռնես ՃՍ դ. խորվաթ Տուրի կրիժանիչը(1612--1694) »ը»իշատակվածաշխատության մեջ տալիս է սլավոնական լեղուների ճամեմատության առաջին օրինակները: Առանձին Հիշատաթեն կություն արժանի է Լոմոնոսովի աշխատանքը: ոմոնոսովը՝ է շատ այս բան չի թողել, ուղղությամբ բայց եղածն էլ վկայու նա նրա խորաթափանց դիտողականության մասին: Այսոլես, նալատակ էր դրել «ատուկ աշխատություն գրելու «ռուսհրենին ցեղակից լեզուների ն այժմյան բարբառների մասին»: Լոժոնո274117

դ.

1-ին քառորդուր

լույս

են

տեսնում

Տեն

ու

(օքօրօոոօքմթլ6) ն ոչ ցեղակից լեզուներ: Պաճոլանվածնյութերում նա բառա(Բ6օքօղօո861Է11516) ասվը տարբերում Տա,

1.

Հմմտ.

8.

է ցեղակից

Պ0ԶՈ6Թ6Ն6ՈՒՈՒԸՇ:օտ

ՆՂՕԽԸՇԷԵ,

մօէ

Հիշ. աշխ., էջ

(Հտամաի6

Տքիօջ,

1063.

Ի6Ղ ԽՅԱԷՇ ԸօէԱտեիծ Նճոօոտճոիճթ էստ 1110. 6ոյ611ո5 էօէ մ6 ԽՇոուտտ6 Հռո հճե

ՃՇԱՅԻՎԱՆԵՏՇԻ6Բ,

ՀԲՐՈԲԿՔՈՔ 1)661 06

Ճ6ԱՇՐՎԱՖԵՑՇեՇ

Տքոճճի6. 123.

ՔՅԵԼՒԱՕՅԵՅԼՈՑ

Հմմա. Շ. Ս. ԵՄՈ։ւՎ, ՔՕՇՇտք, ՕՎՇքե ոուօքւ 8. ՊօԽօԽՕԸՕ82 8 06418011, Օ Հքյոճչ Լ 1904. Ո. Շ. Էէ73:6ղ108, ՇՈ, ծՆդռեբե

ՏքԼՒՀՇԵԲՇղ

Վ,Ը1ՕքԱՎՇԸԽՕՐՕ

150, 1952.

ՑԵ.

ԸքճրրտւՇՈԵՒԼԺՐՕ

ՃՅԵԼՕՅԱՀԵՅՏ,

Յոր ՎՇԱԵՏ

ԽՐ"

է տալիս սլավոնական կան ճամեմատությունների միջոցով ցույց որում ցեղակցությունի, ընդ ռլսվոնական լեզուները լեզուների ն Է բաժանում երկու խմբի՝ լուսիս-արնմոյտն ճարավ-արնելյան: նա տարբերում է նան ճին ռուսերենը սլավոներենից: Միաժամուլբասոտկան ճիշտ ամնմատություններ է նակ (ոմոնոսովը որոշ ռուսերենի Լ 2ի Պունարենի | ջն՝ աոքճ815Ե--ՎՀՈԶՀ0Շ, կատարում էւ 18ք--0Փոօ» այլն, թեն ճնդիոլում են ն լոկ արտա1686քԵ 02-ղռ. քին տալավորության վրա «վմմովլածչՀամեմատություններ (1:2202--

ԵԼՂԸԵԼԼ,"/022օ-ԻքոՅե):

Հայերենի Ն

այլ

լեզուների ընղդճանոություննեոի հաոցը.--

ճայլեպվաբանները ուշադրություն են դարձնում ճայերենի՝ այլ լեզուների ճետ ունեցած այն ընդճանրությունների վրայ որոնք տեսած քացասորվել չեն կարող: 1769 թ. լույս փոխառությատմբ «Բառգիրքճայկազեան լեղոի» աշրատութցյան առաջաբանում Շխիքար Աեբաստացինխոսում է ճայնրենի ն լատիներենի այնսպիսիբառերի ընդճունրության մասին, որոնք օ«փայր-բառեր»են ն փոխառության արդյունք լինել չեն կարող. առանձնասլես կարնոր է, որ Սեբաստացին բերում է նան խոնարճիան ձների ընդճանրումոտ, եմ, եռ--Տնո, թյան օրինարներ (ոամ, տաս--00, ՇՏ): Գնորդ Դոլիր Պալատացին (1232--1815) իր ռ"լարսկերենչ-ճալյերեն փ ընծայվել ճեղինակի մաճից շատ տարիբառարանում, որ լուլո հեր անցը՝ թ., բերում է ճայերենն ն սղարսկերեն լեզուների ճամարընդճանուր 433 բառի ցանկ, որոնցից 346 բառի ընդճանիությունը փոխառության արդյունք չի ճատարում. նրա ճամեմատությունների նշանակալից մասը ճիշտ է: Էիուն ընդճանրություններ ճայերենի, «ունարենի, լատինեէ ն ԳարբրիելԱվետիքյանը բենի ն այլ լեզուների միջն տեսնում 4141 դ. սկզբներին, նախքան տենսլույս Բոպպիաշթսատության նելը, հր «Քերականութիւն աշխատության մեջ (1815): ճայկական»

դ.

նե եվոոպական Սանսկբիտի մի շար լեզուներիցեղակցության նացի առաջքաշումը.--Դեռհս411 դարում իտալացի Պ. Սաս-

ոնոտին, որը 1583--1588 թթ. ապրել էր Հնդկաստանում(մեծժմասամբ Գոռայում), ուշադրություն է դարձնուք սանսկրիտական ն իտալականբառերի նմանության վրա՝ նշելով, որ «մեր այփիլյան լեզուն շատ ընդճանուր բան ունի նրա 72ետջ՝ իտալական ՏԲլ, ն սանակրիտական ո,

ՏԲԼԼՇ, Օէէօ, ՈՕԿՇ,

410, տք տք, Հմմտ.

8.

1օԽԸՇի,

ճիշ. աչխ., էջ

45:

14--Գ. Ջաճուկյան

ՏՀԱրքո՛-,Սակայն Սասսետտու «նամակները» Ն, Վո-, (՛Ն6էԼՇոճ»)ճրատարակվեցին չատ ուլ 1855 թ.: թ. ուշադրություն է կյորդուն (Շօ61մօա) Ֆրանոիացի 8Տէ8՛, ՈՂ

դարձնում սանսկրիտի ն եվրոողլականճին լեզուների ունեցած կաինչղիլի վրա՝ նշելով այնսլիսի Ճճամասլատասխոսնություններ, են մծոսու արջ «տուրք, սնսկը. մմոճ--լաա. նվեր», սնսկը: ՊՂԱ-

Ճ--լաս

ՀՎԱսՃ «այրի»: անսկը.ՎՏԱՆ-։ուն, Հեւ «եմ». Սանոկրիտի առաջին տպագիր քերակունության ճեղինակ Պառւլինը նույնոլես նշում Լ ոանսկրիտի ունեցած նմանություն-

Ն

լեզուներիՃեւու հերքերականության ներածության մեջ 1778 թ. Բենդալերենի Բ. դրու է. «նս ղարմացա Ճճայտնոագործելով սունսկրիՀալճեդր

ններըեվրոպական Ն.

բառերի՝ սպարսկականների արարականների ն նույնիսկ Ճունականների լատինականների ճետ ունեցած նմանությունը. ն ոչ թե տերնիկական ն փոխտարբներակոն արտաճայտություններում, որոնք նրբացված արվեստների ն բարձր լյարքերի փոլանակության միջոցով պատաճականորեն կարող են ներմուծված լինել, ւյլ լեզվի ճիմնակազմժում միավանկբառե(Օւսոզետտեճոմ), րում, թվանշանների ն այն իրերի անվանումների մեջ, որոնք ամեն մի քաղաքակրթության սկզբում արդեն ճայտնի էին»: Առանձնապեսճետաբրբիր էր Կալկաթայի ընկերուԱռսիակուն թյան ճիմնադիր ունգլիացիՌւիլլյամ Ջոնսի(1746--1294)՝Ճիշված ընկերությանը ներկայացրած Ճճաղորդումը(1796 թ.), որ տղադրված է «Ասիական «ետազոտություններում»: Այստեղ ՓՖոնսը է. գրում «Սանսկրիտը,ինչողիսին էլ որ լինի նրա Հնությունը, ունի ղարմանալի կառուցվածք. այն ավելի կատարյալ է, քան Ճունարենը, ավելիՃարուստ, քան լոտիներենը ե դրանցիցլուրաւքանչյուրին դերազանցում է իր նրբությամբ, այնինչ այդ երկու լեղուների ճետ ինչես րբայարմատների, այնոնես էլ քերականական ձների առումով այնպիսի մոտ ցեղակցություն ունի, որ այդ չէր կարող պատաճականությամբ առաջացած լինել. ցեզակցությունն այնքան ուժեղ է, որ այդ երեք լեզուների ուսումնասիրությամբ դբաղվող ոչ մի ֆիլոլոգ չի կարող չճավատալ, որ ղրանք րոլորը ծաղել են մի ընդճանուր աղբյուրից: որը թքերնս այլես դոյություն չունի, ճամառղլատասիւանաբուր Ճիմք կա, թեն ոչ ալնքան ճամստական

ու

ոտ

Հմմտ.

Ւ.

Հմմտ.

Դ հ.

Լ21 348.

ճիշ. աշխ, էջ 437: ՇՈՆ, 86ոէք637, Օ656հիյՇհեծ

մու

1889, ՏքրոշհԽլատ6ՈՏՇՇՒՑի,

զիչ»ենթադրելու,

ղոթքերենը ն կելտական լեղուները, թեկուղ ն խառնված միանգամայն տարբեր բարբառների ճետ, ունեցել են միննույն ծադումը, ինչ սանակրիտը. այդ լեղվաընտանիքին կաբելի է ճատկացնել ն ճին սրարսկերենը, եթե այստեղ տեղ լիներ սարակական «նությունների ճարցերի քննության ճամար»ն որ

Բ) Պւչ-ննգեվրոպական

լեզունեի Սեմական

լեզուներ

ցեղակցության հաոցը. Հ. Լուդոլֆ.--

դղ. ծավալված սեմական ֆիլոլոդիան մեծ նվաճումներ է ունենոսի ոչ միայն առանձին լեղուների քնրականական կաոուցվածքի ու բառասլաշարի ուսումնասիրության, այլն այդ լեզուների ցեղակցական կապերի բացաճայտման ասպարեզում: Աեմական լեզուների Համեմատական ուսումնասիրության այս վաղ փորձերը ճնարավոր դարձան շնորճիվ այդ լելուների ընդճանրուքյունների ակնճայտության: 28141 դ. սկիղբը սեմական լեզուների ։»-ոաումնասիրության բնագավուռում նշանավորվում է ճայտնի սեմազեւտոչոր Լուդոլֆի (1624--1204)գործունեությամբ: Լուդոլֆի ճայտնած մտքերը ընդճանրապես ներկայացնում են պատմա-ճամեմատական մեթողի գիտակցման առաջին լուրջ դրսնորուներիը մեկը։ ուդոլֆը նշում է, որ լեզուների ցեղակցության ճարցերը որոշելիս պեւոք է նկաոի առնել ոչ միայն առանձին բառերի ընդճանրությունը, այլն քերուկանական կառուցվածջի (քւ ճտտտիոճծ Լ8էօ)՝ մեծ մՄասամր նույնր լինելը, ինչսլես սեմական լեղուների դեսլքում:

217-171

«Ուռալա-ալթայան»լեզունեոի գեղակցության հացը.

Ֆ.

«Ուրալա-ալթայան» լեզուների Ստոալենբերգ,Դյաբմաթի.-ոաումնասիրության ասպարեզում այք փոխճարոաբերությունների Ս.

շրջանում որոշակի քայլեր

կատարվում: Ինչպես կտեսնենք, դեռես Ճ1Մ դ. սկղրբներին Լայբնիցը խորորովփանցությամժբ կոտճում է ֆիննա-ուդրական, տունգուսամանջուրական, թյուրքական ն սամոլեդական լեղուների ցեղոկցությունը: 17230 թ. շվեդ Ֆ. Ստրալենբերդը ճրատարակում է «եվրուլայի ն ե մասը» աշխատուԱսիայի ճյլուսիսային ճլուիս-արնելյան Թթյունըջ,որի մեջ այսնս կոչված «թաթարական» ժողովուրդները

ՃՏԱ1 16

բ

10ք8 սոմ

մ.

են

2656:416եի65. 1, 1, Նօոճցո, ։

Տերութոիծոք,

Ճ518, Տեօշեհօո,

ՍոՏ

1488, էջ ոօջզ-

Կոմ

423:

ծ5ե11Շիճ ԴՊիճլ

«օո

հս-

(,Ղճեսլո ըօ17թ10եեղ"բաժինը): 21)

բաժանում է 6 լոբի. 1) ֆիննա-ուղրական, որոնք նա քննում է ճույդղուրական» անվան տակ, 2) Ճյուսիսային թյուրքական կամ

4) սամոյլեդական,4) մոնղոլական, Էյուրք-քարարական,

ման-

տիրեքական, 5) տունդուսական ռլալեռասիական կովկասյան (լեռնային կովկասյան ժուլովուրդնել) կամ ա Սասոլից ծովերի միջե դտնվող ժողովուրդներ: եթե չյաշվենք տիբնթական ն սլալեոասիաուկուն լեղուններիմասին ասվածը, աղա ոյս բաժանումն ընդճանուր առմամբ ճիշտ է արտացոլում իրերի վիճակը: "նույն 17230 թ. Դ. Սայնովիչը Ճատուկ աշխատություն է նվի քում ճունդարերենի լուլարերենի ցելակյության "ճարյին|։ է անսնում թ. լույս Հունգարացի Ս. Դլարմաթիի «Հուն դարերեն լեզվի մերձավորությունը ֆիննական ծազուի ունելով լեջուրական ն

ու

ու

6)

ու

զուների Ճճետ՝քերականորենասլացուցված» /ոշվկատությունը::

Ինչպես ցույց է տալիս վերնագիրը, Դյարմաթին ֆիննա-ճունգարական լեզվական ցեղակցությունն ասլացուցելու ճամար ղիմոսէէ քերականական ընդճանրությունն երին՝ընդճուղ մոտենալով մաչճամեմատական լեզվարանության գաղափարներին: 4.

սլատ-

ՀԱՎԱՔԱԿԱՆ-ԶՈՒԳԱԴՐԱԿԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՀՎՆԵՐ

ե զուգաղոման Տարբերլեզունեի փաստերիճավաքման ղղ. խատանքը.-127--1 111 ընդճանուրՀետաքրքրություն

նկատվում ամենատարիեր բնույքի լեզուների նկատմումլո 1ելվոկան փաստերի ճավաքմումբ են վրաղվում ղանաղան զբաղմունքի մասնագիտության տեր մարդիկ, աոասնձնաղես ճանասլարճորդներն միսիոներները: Առանձին լելուների վերալ:ելյուլ (քերականությունների լոսոարուննելի) ռսումնասիրությունների շետ միասին երնան են դալիսայնպիսի աշլխատությունոյելւ, ոլ(ոնց մեջ խոսվում է տարբեր ժողովուրդների լեղունհրի մասին, 2ավաքվում են ամենատարբեր բնույթի լելունել| փաստեր,տրվում ծն տարբեր կառուցվածք ցեղակցական կողեր ունեցով լեղուծերի ճամառոտ նկարադրություննելոը ու

ու

ու

ու

ու

աշխարճաշուրջ ճանասարճորդության ժամանակ Մադելլանի Ե.

ՏՅյոժ

ԱՇ».

14617

6556,

ՀԿ" Շջոաոձճեհլ 07191ո18ԶԷՅ ԱՅՑԵՐԸ

(գրվաժ է

ԽՍճդօծոտերւմթ 141օճ

ԱՂՑՈՒԾԻՄՈւ ճէ

թ.):

4Ճ/ողաՀ Սոշոճծ հս" 1799.

ՎՇՂՈՍՈՏԵՐՑՒԸ,

ճս

1աթքօոսու

Սոջատ հո

(1519--1523Թթ.) նրան

ուղեկցող մ. Պիգաֆետսուսն իր «Առաջին շուրջերկրյաճանասլարճորդությունը երկրագնդի շուրջը» (առաջին անգամ «րատարակվել է 1800 թ.) աշխատության մեյ «ավաքել է տարբեր լեզուների բառեր: նման փաստեր կան նան ւյլ

Հանասարչճորդներիմոտ: Տարբեր լեզուների փաստերի նմուշների «ավաքման աշեն նան Վ. կացիոսի, Հ. Մեգիզերի, խատանքիվաղ փորձերից ն Թեսհու արդեն ՀՃճիշատակվածԲ. Վուլկանիոսի, Ամբրոսիոսի սոշլոատությունները»: այլոց 271--77111 ղղ. երեան են դալիս երկլեղվլյան նե բաղզմալեզվյան ղանաղան բառարաններ: Այս կարգի վաղ փորձերից Ճճիշատակելի մ Զոն Մինշյոյի տասնմեկլեզվյան բառարանը): Հ. Ռելանդը իր եռաճատոր աշխատություն մեջն (1706--12708) ամենաբազմաղան բնույթի ն տարեր աշջննության է առնում խարճամասերի սլատկանող լեզուներ (մոխայի, Աֆրիկայի,ԱԺԵնան ճին ճնդկերենն ճին պարսկերենը. րիկայի), այդ թվում վերջիններս նա քննում է դասական ճեղինակների մոտ սպլաճոլանէ ցույց ված բառերի,Ճճիման անգամ Ռելանդն վրա": Առաջին տվել մալայան լեզուների ցեղակցությունը: ու

ու

Պ. Ս.

Խ. Պալլասիբազմալեզվյանբառաբանները.

Ց. Կբաու-

սի գրբախոսականը.--Բաղժալեզվյան բառարանների Պ.

Պալլասի

Ս.

կարնոր դեր է վիճակվում Հուոկասլես տական լուռարաններին», որոնք կաղմվում

ն

Ռուսաստանում:

ընդճանրուղես ՎԱՍ Ռուսաստանում րումզգալի աշթատանք մ կատարվում Լ.

ԼՏ

Ջ1Յ6Է.

Շճեոոստ

են

վերջերին ն 421Ադալեզվական նյութի ճավաբդ.

Քում 18Է0Ւոօ 41 «21ԽեծէճրԻնզնծժ.1800. ՀԱՈՏՔԱԾ քռ6ճուստ Հիզսօէ տլքոճնօոլհստ. 1584. ԷԼ 3Լ6ԱՆԻՑ ՎԱտուճ ո, Ո Շե էնի «6 ԳԱԱՇՐ6ոեստ կո-

Տըօճոծո

ոթն

ճրասոարակվում

ՇԷ զ1այՇՇէորս

Քնձրաղ

խիստ

«Համժեմա-

161էո.

Խոշոտ.

Կ

մեջ

«ԲՃ

տ.

1592.

11 ճ5ր. է603.

8.

Մ Օ1Շուստ.

Օտ ԱԼՀՏՀՏ 6ե

Ճոռիոօտլնատ.

ԸհօտՑ6ս5

էհօ.

1ոէրօսՇԱ6

տ Ըհումուօտո. ԺԱ6Բ.

6է 466681 ՀՈՏ ՏՅՐԱՑՇոտ8էքոՔ ՆՈղճոաշտյղ 1ԼլոքսՅճ. 1539. 51 օհո ՀՍոտի ՇՆ, ՍՕսՇեր 1ո ոստ. 6էճ. Դհճ Գոլմ6 18եճ ՂծոՀոՒհ էհօ էհ օո. զոօէհօր 15 8156 էհճ1ո Ճոճճյոծոէ ճում Ըոջծոէ

Երոոոլսքմ65. Ս: Պ6յճե.

3.

8. ԹԹՐԷԱՑ

62.

'

Լ.

0.

6Ս66ո

էնճտՇ

ԾԱՇԻ.

ԽԳ"

էթո

4.

Նճելոծ.

10.

Լ.

8.

Բւճոծի,

1. 6.

Խոջոտի,Չ. Լոտո,

Օ7Ի66Է6, 11. ԷԱՅԵՐԵԿԱ.Նօոմզծո, 1617.

ԼԱ1ՏՑ6ԻԷՏԱԼՍՈՇՏտ196618ՌՈ616. է--Ա.

Թ6յդոմմճ.

ձմմտ. Լ.

Նճոջոզքծտ. 1.

Թսեծհ.

Շրջ.

տիչ. աշի.,

էչ

498.

8ՌԽԱտի,օէ 7.

Տիճումի,

1406--1108.

կատարում են հան լեզվի ուղղությամբ: Ճանապարճորդները վերաբերյալ գրանցումներ: մեծ քովի է ստանում դ. երկրորդ կեսին Ռուսաստանում ու աշխաարբեր լեզուների փաստերի ճավաջքմոան վուդադրժան տանքը: Բակմելստերըկազմժակերոլուիէ լեզվարանակաւննյութերի Հավաքման աշխատանքը. այս կապակցությամբ նրա զրած տշիչատությունը(1278 Ք.) դառնում է լուրաճատուկ ծրագրային գործ: Գմելինն զբաղվում է Սիբիրի լեզուներով, էեպյոխինը՝ կոմի կովկասյան ն իրանակոն լիվլուներու ն լեզվով, Գյուլդենշտեդտը՝ ոյլն։ Վերջինս կովկասյան լեզուները բաժանում է 6 խոքքի՝թարարական, լեզգիական, կիսւոինյան (9եչենիայում), օաասկան, չերքեղզական ն վրացական: Ֆֆկատերինա/1-րը գործուն մասնակցություն է ցույց տալիս կատարվող աշխատանքին, նա կաղմում | թարգմանելու ենթակա բառերի ցանկը, ուղարկում դրանք Ռուսաստանի ։ոարբեր կողմերը ն արտասաճման (ռուսուկան դեսսլանուելութը ամբողջականխոդ1ն աշվույությքը: թյունները)":Հավաքված Դ. Մ. է թթ. Ճանձնարարվուի Դալլասին (1241--181Լ)։1786--1257 ն է տղագրվում բարբառների ճամեմատական «Բոլորլեզուների բարուն եր» աշաաոուժյյոնյռաջըն /Ւրուը:,որը «լորունակու" էր 149 ասիականե 51 եվրողական լեղուների բառացանկեր: 1291թ. այն վերաճրատարակվումէ վերամշակված ն ավելի ընդարձակված ձնով՝ 222 լեզուների (164 ասիական, 55 եվրոպական, 30 աֆրիկյան ն 23 ամերիկյան) զուգադրական բառացանկերով: Այս աշխատության 4 ճատորները, չնայած բառերի ճավաքման, ընտբության ն. 2ճնչյունաբանական դգրանցմանսկզբունքների ոչ լ/ավարար դիտականությանը, զգալի նշանակություն են ունենում լեզվաբանական աշխատանքի զարգացման գործում: «Համի Խրիստիան Ցակոբ կրաուսը (1753--1802) Պալլասի մատական բառարանների» մասին 1287 թ. դրած իր գզրախոստակա| այն կոնում", ամա աշխատությունը, Ճճաոլքոնում գնաճոսոհլով բնոր մխոքըչոր լեզուներիցեղակցությունը որոշելիսքերականոման

ւ

ԴԼ Լ.

Շհ.

8462:

ոծ1Էէ6ր,

1Աճռ

ճն

մ6ճ51մ6տ

Ցիքճճլոյունստ,1773. Իր. Ըճիճւյոծը 06: (Օ1ՍՏ86Ո ՂԱ6էսոց, Տե. 1815. ՔՇէ6ոտիսոք. Ք161Շիճոմծ ՏքոճՇիճոիսոմծ, 8ՇՇՆ ՅԱՑ ՇքոտիաւօԵՑելՇ ՇտՕ8քեւ

Վ6

«օ)իքճոմլտ

1լո-

Քաստ

ՇԸ:

68 8ՇՇՑԵԸՕՎՀԱԼԱ6Ոօ«ԸՇ65, 1, ՇՈ,

«Շի. մ. Ճո մճբ ԱՏ, Խ6շ6ոտլժո

ՀճէեսՇիճը

«օո

Իո) 188,

.ՃԱճաճ1ոճ

1786--87.

ՊԲԷՎԱՇՈՏԵՑ

ք

8շքշստը,

ստ

մլճ

Շօծթմիմած

ՊԵԾՒ811ք6ոժ1ոճո «619 1Բ1Շհտոմծո Ճ: 238.1. 1487, 111618էԱ12Ը61էսոք "ւ.

կան Ճամեմատությունը շատ ավելի վառաճելի է, բան լառականը: Արա Ճեւտ միտսին կրաուսը մի շարք Ճճետաքրքիրդիտողություններ է անում լեղվի բնույթի, լեզվաբանության նպատակների, լեղուների ճամեմատական ուսումնասիրության խնդիրների մասին ե այլն: վեզուների ճամխիատության գլիավոր նռլատակը կրաուսը ճամարումէ ժողովուրդների պատմության ցեղակցական կապերի ուսուժնասիրությանը նպաստելը: Այդոլիսի ճամեմատական աշխա ունքը կրաուսի կարծիքով սլետք է ճշգրտորեն ներկայացնի կողմերուր 2Հնչյունուկան հ իմաստային լեղուները իրենց բոլոր կողի ճամեմաւտության դեսղքում ծադում են ակնչճայտ դժվարուբյուններ. նալ ճնարավոր չէ որեէ լեղվի հորմսլ գրությամը ճըշտորեն արտաճայտել մի որեէ օտար լեղվի ճնչյունները, երկրորդ՝ երկու լեզվի երկու բառերի իմաստները մձճշգրտորենչեն ճամապաւոասխանում, միայն բառերի ճամասսպատասխանության վրա ճիմնվող ճամեմատությունը կարող է սխոտլների տեղիք ւալ. լեղուների ցեղակցության որոշման ճամար կարհորը լեզուների կառուցվածքային (իմա՛ քերականական) Ճճամեմատություն է: նան է կրսուսը կարնոր Համարում ճամեմատվող լեղուների բաղմակողմանի իմացումը, նրանցով խոսող ժողովուրդների կուլտու բայի տարածման ճարցերի սլարղաբանումը: Սակայն երաուսը այս ճամեմատական ուսումնասիրությունը ճին ձնով չարունակում չ կոչել ախիլիսուիայականընդճանրական լեզվաբանություն» (Քիւու

ու

1օ2Տօքհլտհճ Սոլս6րտշլիորւտեն):

5. ԼԵԶՈՒՆԵՐԻ

ԱՇԽԱՐՀԱԳՐԱԿԱՆ-ԾԱԳՈՒՄԱԲԱՆԱԿԱՆ

ԴԱՍԱԿԱՐԳՄԱՆ

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ՓՈՐՁԵՐԸ

Եվոոպայիլեզուներիդասակարգմանփոորձեոը.--Բաղզմաղան

լեզուների փաստերի «ավաքման աշխատանքը չի կարող չուղեկցվել այդ փաստերի խմբավորման ավելի կամ պակաս ճաջող փորձերով: նախքան պատմա-ճամեմատական լեզվաբանության ձեավորման շրչունը երեան եկած այս կարդի փորձերը մեծ մասամբ խառը բնույթի են. ծադումաբանական դասակարդումը ղուդակցվում է աշխարճադրական դասակարգման ճետ: եզուների ղուգադրման ն ճամեմատությաւն վորձեր էին եբրայական ճիպոթեզի ճիմնաւվորմանը ե ընդճանրապես «լեղուների ներդաշնակությանը» նվիրված աշխուտությունները, որոնց մասին մասամբ խոսել ենք:

Լեզուների ցեղակցական կառղերի լացաճայտման ն ղասակարգման ճաջողված վաղ փորձերից մեկր սղլատկանում է դասական ֆիլոլոգ ն արնելագետ Ցոզեֆ Ցուստոս Սկալիգերին (1540-)՝ Ցու. 8. Սկալիդերի որդուն: հր մի աշխատության մնջ, որ

է տեսել 1610 թ. ., ճեղինակը քննուգրվել է 1599 թ., բայց լույս թյան առնելով բոլոր եվրոպական լեղուները փորձում է տալ նրանց ցեղակցական դասակարգումը. նա տարբերում է 11 մայր լեզուներ (ոճէր1Ը6Տ) ն շատ բարբառներ (քւօթմՋ1Ո6Տ): 11 մայր լեզուներից 4-ը մեծ են, 2-ը՝ մունր: Այդ 4 «Մեծ մայր լեղուներն» են լատինականը, ճունականը, տնտոնականը հ (գերմանականը) են` սլավոնականը: մանր ճ/այր-լեզուներն» ալբանականը (էպիԹառթարակոաւնը, Ճունդարականը, ֆիննականը, իոլանբրոտականը), դաւկանը, կիմրակունը (րիտսսնականը ) բրետոներենի ճետ միխոն սին բասկերենը (կանտարրերենը). վերջինս նա 6 «ճամարում է ճին իսպանական մնացորդ: Սակայն Սկալիղերը կարծում է, որ այս «փայր լեղուները», «ցեղակցական ոչ ժի կաղով կապված չեն» ե այդ ույն դեսլքում, երը նրս բերած տարբերիչ բառերի մեջ ակնչայտ նմանություններ կանչ Լեղուների նմանուտեսնում է բառական ըրնղչճանրությանմեջ, Թյունը Սկալիգերը ւարբերությունը՝ բառերի կրած փոփոխությունների մեջ: 4 մեծ «փայր-լեզուները» նա տարբերում է ըստ «աստված» բառի տարԾճմտ, Ցտճշ- Շօզէ ն ԽօՐ»: (ատինական լեզուների մեջ բերության՝ նա նշում է իտալերենը, իսպաներենը ե (24մտ.լատ. ֆրանսերենը ԶՇՈՇԸ «վինսա» ն խտ. ց61610, իսպ. Խ6ԼՈՕ, ֆր. քՇոմոճ)։ Ռօճէ-ի ն ԽՁէՇԸ բարտոնտոնական ճյուղը նա բաժանում է ՍԱՀՏՏԸԼ է ՁՏՏԲՈԻ-բարբառ բառների(բոտ «ջուր» բառի տարբեր Հնչման ). ԽՈ վերին գերմաներենը, Ս/ՁԱ6Ր-բարբառ՝ ուռորին գերմաներենը. մայր լեզուն Էն սաքսոնական դանիական (դանինրեն, շվեղերեն, նորվեգերեն) ճյուղերը նույնպես ԽՅԵԼ-բարբադների են, 217 դ. վերջերին լույս է տեսնում մի այլ աշխատություն, որտեղ կատարվում է եվրոպական 14 լեզուների խմիավորման ցեղզակցականկապերի բացաճալտման մի նոր փոիձ: Դա Դ. ենիշի 14 Հին | նոր լեզուների «եվիոպայի փիլիսոիայլականՔննադատական Համեմատությունն դգնաճատում»աշխատությունն էի:

(եղվի

ու

ու

"մ.

մ.

ՆՏԱՅ

Տոեծ

հը

Քսոք

«օո

«ք.

86411867. ոծո

ԾԹԵՐԵՏՃ 16

641եգ", 1610.

Ժ6ուտճի,

Բսքժքճ60շղսու 1Լ1ոթսճոս ,.Օքստըս1ճ տո,

ՖռԱօտօքելտճհ-ԵՐԼԵԼաՇհծ Պ6ջԼ61Շեսոք սոմ ԳՄԱՒԱ1196. Ոճսծոո ՑրոտճիծոԽԱօՕքտտ,

4:16Րշ6իղ 8Լէ6ճրո սոմ

զաղափաբը.-«նախալեզվի» վերականգնման Այս բնագավառում առանձնասընոճիշատակելի է փիլիսուիա Լայբնիցի (1646--1216) կյոտարած աշխատանքը: նրա լեղվա-փիիլիսո-

Լայբնիցը ե

/փիայական ճայացքների ե փիլիսուրայական լելու ստեղծելու ջանքերի մասին դեռ առիթ կունենանք խոսելու. այստեղ նշենք միայն Ճճեղինակիայն աշխատանքները, որոնք կապված են լեղուների ցեղակցական փոսչարաբերության ճարցերի ճետ: 1եղվակուն ճարցերին նվիրվածիր ժի աշլուսւռությանան է լեզուների Համար հենթադրուկան«նախոալեղու» կայբնիցըճոսնոսի վերականգնելու դոաղավփարին: Եթե մինչ այդ լեղվարանները ճնադույն լեզուն փնտրում էին այս կամ այն ճայտնի դրավոր լեզվի է քաշուի ճիպոթետիկ վերականգման էջ, սողա կայբնիցը ոռաջ դաղուվոարը:նա Հնարավոր է ճամարում եվրուլայի ե Ասիայի բոլոր: լեղուները ճանդեցնել մի ընդչանուր նախալեզվի: Ընդճանուր Հճիսլոթեւտիկնախալեզվից առաջացած լեզուները նա բաժանում է ն «արամեական» լեզու«ճաբեթակուն» կամ «կելտա-սկյովսկան» ների. «ճաբեթական» կում «կելտա-սկյութական» անվան տակ նոս փաստորեն միավորում է Հնդնրուլական լեզուները (րնդ որում կելուսկան անվան տակ միավորում է ճնդերու ական լեղուներից ն լեզուների այն մեծ բուն կելտականները) դերմանականներն փումբը, որ շատ լեզվաբաններ ճետադայուի միտցնում էին «ուրալա -ալքայական»անվան տակ (Ֆիննա-ուգրական, Թյուրքական, մոնղոլական ն այլն): Այս լեզուների սկղբնական տարածման վայրը նայբնիցը Համարում է Ճյուսիսը, «արամեական» լեղզուներին նը (ահմտական» Հարավը:կայբնիցը Ճիշւո կերոլով «քամական»)՝ նմա նան, նկատում մ որ բասկերենը չէ եվրոպական որեէ լեղվի Պարսկերենը,Ճոյերենը ե վրացերենը նա Ճճամարում է սկյութական ն ուրան ուկան լիզուների միջն գտնվող «խառն»լեղուներ, ընդ որում Հայհրենի Ճճարցըլուծելու Ճոռհար նա սնճրաժեշտ է ճամաբում Ճատուկ ուսուժնասիրություն կատարել: Մի ընդարձակ նախալեզվից ճետադգաբազմասղանլեզունեիք աղավաղման առաջացումը կայբնիցը բացասորում է խառնման է "լրոցեսով՝ նշելով, որ բոլոր լեզուների մեջ կարելի նկատել նախկին ընդ«ճունրությանՃետքեր. այս դեպքում նա նկատի ունի բառսկարող են, ի Անընդճատաղավաղումները ընդճանրությունները: նրա կարծիքով, Հանդեցնել ծաղումային «ճիմնական գծերի մթու ու

ու

ւ

ռօոնստ

0.

ՊԼ

ձսճետ

եօԽԱ17,

ԹԻ

քժատգլոմու

Լոլա

մ6Յ0թԱՅԱժածատծառստ Ոոջատէսա, 111է.

Վ

ժոլքվունս

դնմանը. սրունով էլ Լայբնիցը Հակված է բացատրելու այնյ որ աիամերիկյան բնիկների լեզուները Ասիույի ե եվրուլայի ըիկլան լեզուների ճետ նկատելի ընդճանրություններ չունեն: Լայբնիցը Էէղմնավոր մտքեր է արտաՃույտելլեղուների Ճամեմատական լոա4նարավորության ուսրաններ քերականություններ կազմելու ու

ու

մոոսին՝նշելով, որ դրանք կնոլաստեն ոչ միայն ժողովուրդների այլն իրերի ն մել ոդու դործուծադման ճարցի ռպրարզոաբանմոաւնը, նեության իմացությանը: նամակներում Լայբնիցը ղարվացիր աշխատություններում նում է մի շարք դաղոսիարներ նես. այողնո, դնուի ույլ Ճետոաւքրքիր է լեղվաբանական քարտեզների կարնորությո:ն, լեզվի նոր շրջանեհրը Ճճինշրջանների Ճեւտ Ճամեմուոելու, Համաշխարային մի ոլՊետբուբեն ստեղծելու ճարցերը հ ույլն: նո խորտճուրդէ ալիս րոս 1Էին ուշադրություն դարձնել ռուսական կայսրության լեղուների ուսումնասիրության ն անդիր լեղուների ճամար այլուբենններ ու

մւդեղծելու գործին:

աշխատությունը.-Հեբվասի ընդճանուոր-ղասակաոգողական

են տեսնում ընդճանուր վերջին ն 411 դ. սկզբին լույս երկու կարնոր աշիոստություններ, դասակարդողական բնույթի որոնք ընդճուղ նախաոլատրոաաոումեն սլատմա-ճամեմատական Դրանք խիավանացի լեղվաբանության ձնավորման դարաշրջանը որենցո Հերվաս Ի-Պանդուրոյի (1735--1809) ն գերմանացիներ ի. Խ. Ադելունդի ու ի. Ս. Ֆառտերիաշխատություններն էինս

7:71

դ.

Հերվասի աշխատությունը կազմում է նրա «Տինղերքի դաղավարը» 21 Ճճատորանոց իտալերեն աշխատության 17-րդ ճատորը ն կրում է «Հայտնի լեզուների կուսուսլոգ ն դիտողություններ նրանց մասին» վերնադիրը: մերձավորության ու տարբերություններ 1800--1804 թթ. լույս է տեսնում լեղվական մասի վերամշակված ն ընդարձակված ճրատարակությունը իսպաներեն լեղվով՝ 6 ճատորով: երկրորդ Ճրատարակության վերնադիրը իուխոված է. «Հայտնի ժողովուրդների լեղուների կատալոդ, նրանց թվարկումը, բաժանումն դասակարգումը րոտ տարատեսակների ն բարբառու

ների»2: 1Լ0.0ր6ոշո

Էր"

Հ

Է6Է«45

ձՏ

ՈՅ

ն0Ի6ոյօ

1ՍՈ6ՅՑ

Ա176Ր81444

Եճոձսոօ0.

1մ6ռ

ճոմզսես,

զ6 ԸՇճեձլօժ60

7 ոսոժոճօ1ծո. մ11150ո, 7 (1865 1410առտ 7 գ18166Է08. 1 :ՄԷ. 180--1804.

60061445

ստ

մօՈՂ ՛ուտ6186.

Հ

1784.

ՃՆ

16ոշսյտ 46

մ6 6ճեոտ տ6քնո

Այս աշխատության մեջ Հերվասը քննության է ենթարկում 300 լեղու Բացի եվրուլայի ն Ասիայի լեղունհրիը, նա այստեղ նոր տվյալներ Է բերում ամերիկյան լեղուների մասին, որոնցիդ 40-ի քերականությունը նա գրած է եղել։ Հերվասի գլխավոր: շուրջ

ծառույությունն այն է, որ լեղուների ցեղակցության ն դասակարգմն Ճճարցըլուծում է ըստ քերականական կառուցվածբի ընդճչանրության: Այս գործում նա լճերում է 10 լեզվի քերականության Ճոմառուռ ուրվագիծը: Հերվասը նպատակ ունի լեղուների ցեղակցությունը որոշելու ճանապարճով ցույց տալ ժողովուրդների ցեղակցությունն տարբերությունները: Նա առաջինն է սաճմանել մալալա-պոլինեզյան լեզուների ցեղակցությունը: Ի. Խ. Ադելունզի ն ի. Ս. Ֆատերի աշլխաուռությունը է ւոնլույս սել «1 դ. սկղբներին ն անմիջապես նախապատրաստել սլաւոմուճամեմուռական լեզվաբանության ձնավորումը. ոլաոճուռով էլ այդ նրա մասին կխոսենք դ. քննության մեջ: ու

լա.

ՓԻԼԻՍՈՓԱՅԱԿԱՆ-ՏՐԱՄԱՔԱՆԱԿԱՆ

1.

ա) ՃՄԱ

ԼԵԶՎԱՔԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ՓԻԼԻՍՈՓԱՑԱԿԱՆ-ԳԼՈՏՈԳՈՆԻԱԿԱՆ ՈՒՍՄՈՒՆՔՆԵՐ

գ.

Էմպիրիկ-մատերիալիստական

ուսմունքները

նախասկզբնական: ՆԵՐբածական դիտողություններ.--կոռսդիտալի կուտակումը ի բուրժուական ոհոլյուցիան Անգլիայում առաջ են բերում իդնոլոգիական լայն շարժում: Մնդլիան դառնում է նոր ժամանակի էմղպիբիկ-Մատերիալիսւտականփիլիսուխայության րնօրրանը: Լ(նեղվականգաղափարների բնագավառում այդ նշանավորվում է սխոլաստիցիղզմիուժեղ քննադատությամբ, «ունիվերսալիաների» (ընդճանուր Ճուսկոցությունների) տարվող ճին վեճեշուրջը րի վերանայմամբ, լեզվա-իմացաբանական ճարցերի նոր ըմբրոնմամբ։ Առանձին սրությամբ է դրվում լեզվի ծողման Ճճարցը:նթե Միջնադարում անառարկելի ճեղինակությունը տատված էր, ապա այժմ այղպիսի ճեղինակություն են դառնում, մի կողմից՝ բանականությունը, որով վերագնաճատվում է ամեն ինչ, մյուս կողմից՝ փորձն զգայությունները, փորձնական, զգայական ճանապարճով ձեռք բերված դրական իմացությունը: Այս Ճճողիվրա երնհանեկոսծ ռացիոնալիզմը, էմալիրիզմն սենսուալիկմը Ճանդես են բերում միակողմանիություն. ռացիոնալիստները ճշմարտության միակ չափանիշ են Համարում բանականությունը, էմպիրիկները՝ փորձր ու

ու

9219.

երկու կողմերն էլ ղուրկ նոսի

են

Հարցի խորը դիալեկտիկական ըմբըո-

ց: առաջին խիլիսոիաներից ՖբԵնսիսԲեկոն.--Նոր ժամանակի

տեկը՝ՖրենսիսԲեկոնը (1561--1626),հր

փիլիսո այական րպը«արցերին: Իր «Գիտուլելվի չոումների մեջ ղդալի տեղ է տվել աճման մասին» աշխատության փեջ Բեկոնը թյունների արժեքի Ճճամարումէ նշանների մարդկույին լեղուն («բառերն տառերը») մի տեսակ, որ մտքերի ճաղորդման միակ միջոցը չէ: Մքի Հաղոլվման միջոց կարող են լինել զզայական բնույթի բոլոր այն նշաննետարբերակումների ի բը, որոնք ենքակա են լոսվակուն Իիեծաթիվ ուվդոլիսով ի վիճակի են Հատակ կերպով արտաճույտելու տարրեր աարալեզու մարդկանց ն խուլուճամիմասոներ: Վկայակոչելով րերի ճաղորդակցման շրինակը՝ Բեկոնը նշում է, որ բանական ո

ն

ու

ու

արարածները կարող են ճաղորդակցել ն ժեստերի միջոցով: նշանները երկու տեսակ են լինում. 1) նմանողական (անալոգիական) ճիերոգլիֆները, ն կամ Ճոամաձայնական, ինչոլես ժեստերն կամայական, ինչպես մեր այբուբենի տառե2) պայմանական րը: Խոսակցականլեզվի բնական թե ղայմանական լինելու Հարցր ոկզբնական անվանադրման ճարցի ճետ կապելը ն բառերի գաբանության միջոցով այն լուծելը Բեկոնը ճիշւո չի ճամարում. նաք Հարցյսղրումը ելնում է այն ենթադրությունից, որ անվահադրումը ոչ թե կամայական բնույթ է կրել, այլ ուղղություն է ածանցվել, արչոռացել որոշ կարգի բանականության կողմից, տածվել որոշակի մտածողական կարողությամբ: Բեկոնն ընդունում է, որ բառերը բանակաԱյնուամենայնիվ, նության նշանախեցերն են: Նրո' կարծիքով, Հնարավոր է սլալփանուվորվածությոմբ ն արձճնատականորեն ստեղծել կատարյալ լեզո 2 տնսակ գրական ն փիլիսուխայաջերականություն՝ Հարբերելով 6է քհմօտօքիլըճ), առաջինի (իմա՛ կան (օււտատոկիօռ ոովորական քերականության) նպատակը նա ճամարում է բառերի ն նրանց անալոդգիաներիքննությունը, երկրորդինը՝ բառերի ն իրերի անալոգիաների բացաճայտումը: Բեկոնը երազում է այնպիսի բարձր տիպի փիլիսուրայական քերականության մասին, որի նղատակը պիտի լինի տարբեր լեզուների ճամեմատությունը, նրանց առանձնաձճոաւոկությունների վերճունումը, արժանիքների թերությունների բացաճայտումը. լեղուների կատարյալ կողմերի ու արու

ու

ստու-

ու

ւ

ք,

Մոսո,

0ճ

փքուտեն (է ՏորոճոկՑ

8616ոնոՒսո,

18.

ժանիքների ղուգադրմամբ, նրանց մեջ եղած ամենաղզեղզեցիկըն ամենալավը չջոկելու ճիման վրու կարելի կլինի ճանգել մի լեզվի,

Ճճնարավորություն կտա կատարյալ կերպով արտաճայտելու որը մւոքերն ու զղոաւցմունքները:Բեկոնի այս «բարձր տիվի» փիլիսոփայական քերականությունը, իճարկե, լիովին տարբեր է Ճետագա ընդճանրական ռացիոնալիստական քերականությունից: Բեկոնը ժողովուրդների լեզվական տարբերությունները կաղում է նրանց ն ոգու բարքերի ։տարբերությունների ճետ: Լեզուների քննությամբ նա ճնարավոր է Ճճամարումդաղափար կազմել ն ժողովուրդների ճոգեկան առանձնաճատկությունների մասին: Այս կասլակցությամբ անելով մի շարք կոնկրետ դիտողություններ՝ Բեկոնը նշում է ճին նոր լեղուների կառուցվածքույին տարբերությունները ն փաստորեն ճանդոսի դրանց ճՃամադրականու վերլուծական բնուլքի մատնանշմանը: Բեկոնը լայն քննադատության է ենթարկում միջնադարյան ռնալիղմը: նա դտնու է, որ չի կարելի խոսել «ունիվերսալիանեբի» ոնհալ գոլության մասին նե գիտությունը ճիմնել դրանց վրա: փորձն ու Խիացությանճուսալի աղբյուր կարող են լինել միոյն ե ինդուկցիոն, միայի առաջին ընդչանրացումները կատարելուց ճետո կարելի է դիմել սիլլոգիստիկային ու դեղուկցիային: Սակայն դիխոության նոր չենքը կառուցելիս սլետք է ճրաժարվել որոշ նախասպաշարումներիցկամ «կուռքերից»: Այդ «կուռքերի» թվուտ Բեկոնը «իշատակում է «ճրասլարակալին կուռքը» (1401. Ծո): Այա կուռքը մարդկանց ճամժակեցության ձների արդյունք է ն արտաճարովում է առաջին Հերթին լեզվական Հնացած ասկացուքլունների օգտագործման ն ոչ ճիշտ բառուգործածության մեջ, կան բառեր ալնպիսի բաների ճամար, որոնք դոլություն չունեն, ն, ընդճկառակը, կան բաներ, որոնց ճամար բառեր չկան. կան շփոթուլ բոռռնը, որոնք ճիմնված են ոչ ճիշտ ե ոլատաճական արատրակցիաների վրւս: Մարդիկ կարծում են, թե իրենք իշխում են բառերի են: վրա, մինչդեռ բառերը Ճճաճախմոլորությունների աղբյուր ու

Բեկոնի Հոբբս.--Շարունակելով

փատերիալիստական-սեն-

ռուալիստակուն գիծը՝ Հորրար (1589--1629) նույնոլես ճանդես է դալիս միջնադարյան ռնալիզմի դեմ։ Լեզվի ծագման ճարցը եղել է նրան զբաղեցնող կարնոր ճարցերից մեկը, որին նա նվիրել է իր «Փիլիսոփայության տարերքը» աշխատության 10-րդ գլութը. սա-

115165,

Խլծտթործ

թնլլօչ00186.

1068.

չունի: նւս ճարցում Հոբբսը աւանձին ինքնատիպություն այս ելնում էի էպիկուրյան այն սկզբունքից, թե անճրաժեշտությունն կարիքն են մղել մարդկանց դզոնելու լեզուն:

վայն

ու

է:

կոնցեւկցիւանմեխանիսուսկան 2ոբբասիխ լեզվափիլիսոիայական

նրա Համար զգայությունը արտաքին չարժման

ազդեցությամբ

ղանդի շարժումն առաջ է րեդած ներքին շարժու է: Այսպես, բերում ականջում, էլ շարժում է առաջ րում օդի շարժում, աղա ներվերում, ներվերի շարժումն էլ առաջ է բերում շարժում ն ուղեղում: Այսպես էլ մտքերը ուրիշներին ճաղորդելու որում ճամար մենք դիմում ենք լեզվի շարժումներին, որոնք ուլեղը են միջոցով փոխանցվում ականջներին: Մարդու իմացական կարողությունը տարբերվումէ կենդանականից նրանով, որ մարդու Ժուտ առկա է բառի շնորճը: Բառերը ոլայմանական նշաններ են, որոնք Հնարավորություն են տալիս Ճիշողության մեջ սղաճելու ալատկերացումներըն ճաղորդելու միիծւս

սա

անց: Քանի որ բառերով նշանակվող ճիշողական պատկերները չեն տարբերթույլ հն, դժգույն ն իրարից այնքան էլ պարվ ն վոսի, ինչպես սկզբնական ընկալումները, ուսյոի իրար նման շատ պատկերացումներ միննույն անվամբ են նշանակվում: Այս ճողի են վերացական ն ընդճանուր ճասկացությունները: վրա առաջանում Սրանքունեն լոկ անվանական ե ոչ թե ոհալ դոյություն, որովՀետե իրականության մեջ գոյություն ունեն միայն եզակի իրերը: Այսպիսով՝ ընդճանուր ճասկացությունները մարդու լեղզվա-իմացաբանական գործունեության արդյունք են: Դատոզությունըոչ այլ ինչ է, եթե ոչ կամայական նշանների կամ բառ-անվանումների զուգակցում, բառերից նաիսադասություններկավմելու ակո, մւոաճանդումը՝ դատողությունների միջոցով եզրակացության ճանդգելու գործողություն: Պիշտ ն Հիմնավորված նախադասություններիվլուզորդումը կազմում է գիտելիք: Բառիրը, որոնցից մենք օդովում են. ճիմար է նա, ով դրանք իսկական դրոենք, լոկ խբաղանշաններ մի տեղ է ընդունում: Կննդանիներըզուրկ են պայմանական նշաննեհրը կոմբինավորելու կարողությունից, այսինքն՝ բանականությունից:

Ջոն Լոկկ.-- 1(եզվիկարնորությունը մտածողության

ն

րանա-

կանություն ուսումնասիրության ճարցում ավելի է ընդզծվում Ֆոն

1ոկկի (1682--1204)ժուտ:

Լոկկը

շրջանի փիլիսուիաներից ուսջինն է, որ լուրջ կերսլով դնում է անուններով բալերով նշանակվող ճասկացությունների ծադման ճարցը: ժ/իուռելովմարդու մուռ նախնական իդեաների դոյությունը՝ ա-

այս

ու

էմպիրիկ- մատերիալիստական փիխլիսուխույությաններկայացուցիչկիրը, որոնց թվուի ն Լոկկը, իմացության մասին լոսելիս անճրաժեշտորեն խոսուսր են «փտածողության գործիքի»՝ լեղվի մառին։ հր «Փորձ մարդկային ճասկացողության վերաբերյալ» գրբում Լոկկը դրում է. «ես գտնում եմ, որ մի այնպիսի սերտ կաղ կա ճասկաբառերի միջն, ե մեր վերացական դաղափարներն ցությունների ընդանուր բառերը այնքան կայուն 4արաբերություն ունին իրար ճետ, որ անճնար է սլարզ որոշակի կերպով խոսել մեր իմացության մասին,--որ ամբողջովին կայանում է նախաղասություննեիի Մեջ-- առանց նարասլես քննելու լեզվի բնույցը, գործածուԹյունը ն նշանակությունը»): Կանգնած լինելով լեվվի մփատերիաիոռական ըմժբոնման դիրքերի վրա` Լոկկը ամենից առաջ ընդդըծուի բնագավայւ է, որ լեզուն ինքնին մոռուծ՝ իմացության յսնկաիխ, իրականության ճնո ունեցած չէ, ոլ ոյդոլիսի արժեք է ստանում հր կոպի միջոցով: Այս տռուժով |ոկկը, ժի կողմից` ո'նչրաւժեշտ տարբերուկում է անցկացնում բառի ն իրի միջն, մյուս կողժիզ՝ նշուի բուոի ն աստկերացման ճարաբերության տանլույունությունլու Լոկկը նշում Լ բառերի՝ճաղորդակցման | մտքի արտաչճույաման մոնկառտարմիջոցներ լինելը ն դրանը չարաշաճման Ճճնեպրավորու-չ թյունը: Բատ 1ոկկի՝ մաիդը Ճասարոսկաւկածկենդանի է, ն խոսելու կարողությունը նրան Ճասռուկ: Լեզուն այդ ճասարակության կաոլի գործիքն է: Լեզվի գոյության ճամար անճրագեշտ է 2 ղայման՝ ստտարորոշված Ճնչյուններ ։սրձակելու բնական ունակություն ն տյդ Հճնչյուններըորոլնս ներքին սպաոտկերոցումների,ճողու մեչ եղած դաղավարների նշաններ ծուռայեցնելու կարողությոմ: Իինչպեռ է թութակների օրինակը, ցույց տալիս միայն առաջին պայմանը հավական չէ: Սակայն այս երկու պայմանը ճնարավոր են դարձնում լեզվի գոյությունը դնոնս անկատար ձնով: Լեզուն կատարելաղործվում է ղործածության ընքացքում՝ մեկ բառը բաղմաթիվ առանձին դոյլակների նշան դարձնելու, այսինքն` ընդճանուր եղրերի (բառերի) գործածության միջոցով: (ոկկի կարծիքով՝ բնական միջն. լապ չկա տարորոշ ճնչյունների հ որոշուկի դաղզափարների է: Անընդճատ չարունակվող դործածուկապը այդ կամայական թյան շնորճիվ է, որ տվյալ «նչյունները կապվում են տվյալ պատՃնչյուններ արձակելու կարողուկնրացումների ճետ: եթե յտարորոշ Քյունը բնական մ, ապա տվյալ իմաստներին տվյալ Ճնչյունները ու

ու

ու

պ

1մ.

1. Շիճէ

Ն0ՇԱԷ6, ՃՃՃԱԼՆ

ձո

Տ 19.

ԻՏտ7 ԸՕոՇԲԻոյոջ քնստոո

Սոմոտեճոմոք,

80օԷ

Ճճատկացնելը,բառ-անվանումներ ոլալփանական ն Ճաստաւռելը կամայական է: Այս բանը Ճառստատելուճամար ոկկը երկու ապաէ բերում. 1) եթե այդպիսի բնական կաղ գոյություն ունեցուլը նար, աղա մարդիկ մեկ լեզու կունենային. 2) բառերը ուրիշների ճոդում (նուլնիսկ միննույն լեզվով խոսելու դեսլքում) չեն ջացնում միննույն դաղասփարները,որոնը նշանները մեր կարծիքով նրանք ոպետքէ լինեն: կուոարելադգործումը, րստ 1ոկկի,ընԼեզվիզարգացումն Թացել է առանձինից դեպի լնդչախուրը նե վգալականից դեղի Ճո դեկանը: Այս բանը ճաստատվում է երեխաների օրինակով, որոնց ււաջին գաղափարները առանձնակի են. երեւան «մայր» անվամբ ռկղզբնապեսճասկանում փ մխոյն իր մորը, Հետո միայն կիրառու այդ առաջին անունը ուրիշների նկատմամբ. այսպիսով առաջանում էն ընդճանուր անունները: Այս նույն ձեով էլ սկզբնական կոնկրետ զգայական անուններից անալոդիայով ն փոլխաբերությամբ ջանում են վերացական անունները. այսղլես, «ոգի» լչառի սկվբնուկան իմաստն է «շունչ», «Հրեշտակ» բտռինը՝ «լրյսլչեր, մունետիկ». 1ոկկը ույն ճամողմունքն է ճարտնում, որ բոլոր վերացակուն անունները վերլուծելու դեպքում դրունք կարելի է ճանգեցնել վդայական փմաստների: Այս ընդճանուր կոնցեսլցիայի ճետ է կապված Լոկկի կարծիքը ճոլովական իմաստների՝ ակզբնական տարածական դադա ակներից ծագելու մասին: Այսպիսով,1ոկկը լեզվի բնույթի ն ծագման ճարցը ընդճանուր Հարցի լուծման առմամբ լուծում է մատերիալիոստորեն: Սակայն մեջ դեռնս առկա է մեխանիցիզմ ն ոչ չավարար սպատմականություն: Ձնայած լեզվի ռւլրոգրեսի կսոոարելագործմունգաղասիարի 1ոկկն,այնուսիննայնիվ, տարորոշ ճնչյուններ արառաջքաշմանը, ձակելուկարողությունը մարդուն ի բնե ճուտուկ է Ճա արում:Չուաննենալով Էուրդու՝կենդանական աշխարճից աստիճանալոաար ն ա լեզվի չի կարողանոսի պարղել ջատվելու գաղափարըն̀ ջացման սկզբնական պայմանձերի Ճարցը:։ Սրան միանում է ն յն, որ ոկկը ճետնողականորհն չի կարողանում անցկացնել լեղվի ճառարակական բնույթի գաղափարը. պատկերացումների ն լառերի Հարաբերության ճարցի վերլուծման մեջ նա մեկնակետ է ընդունոսի առու-

ու

առա-

ու

առա-

առանձին անճոռոին, Ճիմք ընդունում երեխայի տաոսնձնակիղզարանմիջական իմաստը Ճամարու՝ դացումը | բառերի իսկական խոսողի պատկերացումները: ու

Բ) ՃՄԱ

գ.

ռացիռնալիստական-իղեալիստական

ուսմունքճերը

Ներածական դիտողություննեո.--ինչպես նշեցինք, եթե մի կողմից Հակառակ միջնադարին, Ճ/1-41111 դարերում փիլիսոփաների որոշ մասի ճամար զլիավոր ճեղինակությունը դառնում է փորձը, ապա մյուս կողմից՝ փիլիսոփաների մի այլ խումբ այդպիսի «ելինակություն է դարձնում բանականությունը, այն Ճամա: միակ չասի անիշը, Հավատում նրա ամենակաբում ճշմարւոության ուժին: Ռացիոնալիստների բող կարծիքով` վզռոլոսկան տվյալները են. խաբուսիկ բանականությունն է միայն այն բանալին, որուվվ| մենք կարող ենք թասիանցել երնույթների խորքը, ճասկանալ նրանց էությունը: եթե քմալիրիկներըընրադնաձճուռում են բանականության դերը, ասվու ոռսցիոնալիստների այն վերածում են աբսոլլոսոի: երանցկարծիքով՝ մարդը ծնվում է բնածին Ճասկացությունների որոշակի սպատրատտիոպլաշարովկամ որոշակի բնածին սկղլունքներով: Այս բոլորով Ճանդերձ՝ 7477 դ. ռոացիոնոլիղմի որոշ ներկայացուցիչներ զերծ չեն ուսանելի կողմերից. նրանց ուտ աոկա են Ճարցի դիուլեկտիկական ն մաոհրիալիուոակող: ըժբոնման առան ձին տարրեր: Դեկարտըճանդնս է զոլիս որվհս դուալիստ՝ ընդունելով Ճոգեոլ: հ նյուքական սկիզբն նրի անկո'ի: դոլությունըչ ընդ որում: քիչ չնն Մոսոիլ բալլ բնու«կոր: տռւրբելրընլուժջԿով ուլն, թյուն վերաբերյալ ուսմուքի մեջ. միաժամոնակ Դեկարտը մվ մոսորկալի ժեջ մտցնում մ դիալեկտիկայի տարբեր` փովփոլսական մեծությունների գաղախիարի առաջքաշմամբ: Լայբնիցը լոության ճիմքուր դնրոի է ր բռուրույմ ին «լոկ աի հուլ ունցնելրը՝մոնադ: ները: Սակույն իր իմացության տեսության մեջ Նայբնիցը փորձում 1 4աշտեցնել ոոցիսնալիզմն էմղիրիզմը, քնն այդ Հաշյոհյուը է կատարում ճօդուտ ոսցիոնալիղմի: ԷԻմղիրիկների ւսյն բանուձեին, քե իտքում ոչինչ չկա, որ նախապես եղած չլինի ղպայուբանականություններում,Լայբնիցն ավելացնում է «րացի հրենից՝ թյունից» բառերը: Սակայն Նոլբնիցը ասել է մատերիայի ու ար

ու

շարժման անխզելիության գաղափարինն անկուս նյուտոնից Ճայտոնագործելովդիֆերենցիալ ն ինտեդրալ ճաշվումը՝ դրանով իսկ մո-

թեմատիկայիմնջ մաոցրելդիալեկտիկայիմոմենտ, շարժման դաղասիալրս Դեկարտին Լայբնիցի լեզվական դիտողությունները սերտորեն կապվում

ցիաների ճեու

են

նրունց փիլիսոփայական ընդճանուր կոնցեղ-

9.

Ջաճուկյա

փիլիսոփայությանմեջ. Լեզվի հարգեւը կաշտեղիանակչան

Դե-

առաջին փիլիսուխուլության կառտ.--Ռացիոնալիոտական

վոշորադույն ներկայացուցիչ Դեկար։որ (1596--1650) քիչ է ճատուկ ուշադրություն գարձրել լեզվի ճարցերին: Սակայն նրա արտաճայտած դաղափարները մեծ աղդեցություն հն թողել Ճհտաղա լեզվաքերականության ներկայա փիլիսուիայության ե փիլիսուխրայական ցուցիչների վրաւ Առանձնապեսնշանակալից ազդեցություն են թողել նրա գաղափարները գիտությունների փիասնության ե. տրամաբանական-մարքեմատիկականմեթոդի օրինակելիության մասին, որոնք բխում են նրա փիլիսուխայության դլթհավոր սկղբունքից: եմ, ուրեմն մեկնակետը «մուածում Դեկարտի փիլիսուիայության կամ» («ՇՕՔՂէօ, մտածելուկարողու68Ք0Օ Տնու) դրույթն է, Այստեղ թյունը Ճամարվումէ մտածող սուբատանցիայիդոյության սլայմաէ, նա ն խոսում Լ: Լենր: Սակայն, ըստ Դեկարտի, ով մտածում մ ղուն, նրա կարծիքով, ստեղծված մտածողության ներքին սլաճանջներով. մոածողությունը կերտում է լեղուն: Այս առուհով լեղվի գոյությունը Ճամարվուք է բանականության առկայության նշան: Կենդանիներըխոսելու կարողություն չունեն, ուրեմն ղուրկ են բանականությունից: Դեկարտին չի զբաղեցնում սկղբրնականանունների եզակի թե ընդճանուր գաղափարների արտաճայտիչ լինելու Ճարցը: նրան Ճճուզում է մի այլ ճարց. բառերն սկղբնասլես 4ՃույլԱյս Ճճարցին Դեկարղերի՞արտաճայտիչ են, թե՞ մտածողության: պյստառխանում է, որ բառնրը 4ենց սկզբից փասծողության ալւբ տաճայտիչներ են ն ոչ թե ճուղմունքի ճիչեր. նա զգուշացնումէ բառերը՝ կրքերի մասին վկայող բնական շարժումների (ճուլզերի) ճետ խառնելուց. այս վերջինները կարող են ընպօրինակվել մեքենաների ն կենդանիների կողմից: Դեկարտիննս զբաղեցրել է ընդճանրակոյն լեզվի ճարցը, քեն ողլդ ուղղությամբ նա որե դործնական քայլ չի կատարել: 1629 թ. նոյեմբերի ՉՀ0-ին Մերսենին ուղղված նամակում նա խոսում է փիլիսոփայական լեզվի կառուցման սկզբունքների մասին: Դեկարտի կարծիքով՝ կարելի է ստեղծել բոլոր կենդանի լեզուներից ն լատիներենից ավելի Ճեշտ մի լեզու, որով բոլոր մարդիկ կարողաքան ճաղորդակցել: Սրա ճամար անճրաժեշտ է ճասկացությունների փիլիսուրաքուկանդասակարգում կատարել ն այդ Ճասկացությունները նշանակել մաթեմատիկորեն: Ավելորդ չէ Ճիշատակել, որ

Դեկտրտից

առաջ

Թեոֆիլո Ֆոլենգոն (1491--1559)

«ղա-

ցել էր լուտիներենի Հիման վրա արճհառական լեզու ստեղծելու գաղափարը`դիմելով «Մակարոնալին լատիներենին»: Բոսյունն (1627--1204), որ եղել է ֆրանսիական արբսոլյուտիզմի ն ոնակցիայլի գաղափարախոսներիցմեկը, գաղափարները ճամարում է բնական ն բոլոր մարդկանց մոտ միննույնը, իսկ բաոնրը՝ արճեստական ն լեզվից-լեզու տարբեր: Ըառ նրա՝ բառերն ատեղծվել են արճչեստականորին, ն նրանց ճՃաստատուը կամ միջն բնական լական բնույթ է կրել: Բառերին դաղզսոխուիների կառղչկա. գործածությունն սովորույթն են, որ միացնում են ռաջինները, երկրորդներին մինչն անխզելիության աստիճան: Քուլուհի Համար բառերը ոչ թե ճասկանաղլու ։վայհանն են, յլ դաղափարներնամրագրելու միչոց: կեզուն կախված ե մտածողու թյունից. մտածողությունը նսչխորդել է լիլվին հն ստեղծել այն. մենք խոսում ենք՝ մեր մտքերը արտաճայտելու ճամար, դողավարները նախորդում են բառերին, որոնք ճայտնագործվել են դրունք նշանակելու ճամար: Քանի որ բառերն արճեստական ստեղծադործություններ են, ուստի, ն կորող են անջատվել գաղափարներից: հրերը անվանելուց առաջ ճարկավոր է դրանք ճասկանալ. բառերն մլ չճասկացվելու դեպքում ոչ մի գաղափար չեն առաջացնում: Պետքչ նշել, որ Դեկարտին փլուսների ռոացիոնալիստականիդեալիստական գիծը Ֆրանսիայում 471 դ. միակը չէր. նրա կողջին առկա էին ն լեզվի բնույթի ծագման ճարցի մատերիոալիոտական լուծման փորձեր: Սիմոնը իր «ժին կտակարանի քննական սլատմության» մեջ, շարունակելով ճին աշխարճի փիլիսուիայութոն փատերիխալիատակյուն գիծը, լեզվի ծադումը կաղում էր անն ճրաժեշտության կարիքի ճետ: Լայբնից.-- Ավելի լայն է եղել նշանավոր փիլիսուիա 1այբնիեի (1646--1210) լեզվական ճետաքրքրություններիշրջանակը: ինչպես անհսանք,նա առաջիններից մեկն էր, որ ճանդես եկավ լեղուններիեբրայական ծագման տոնսության» դեմ, ճասավ «նախալեզվի» վերականգնման ճնարավորության գաղափարին, կարնսր քայլեր ե նրանց կատարհց լնզուների փոխճարաբերության ոաումհառիլրության ուղղությամբ. Միաժամանակ,ինչես տեսունք, հ դրել է լեզուների Համեմատության ճարցը՝ գտնելով, որ ստուդաբանությունը միայն այդ ձնով կարող է ստանալ իսկական դգիոոական ճիմք ն որ դրանով կարելի է պարզել ժողովուրդների ծադուա-

ու

ու

127.

ՏԼոօռ,

էԷՈՏԵՑ3Ի6

681զսծ

ձա ՊՎ16առ ՛ՒճՏեռոծոն, 1618.

ժը:

Աեղուները,

ըստ

Լայբնիցի, լինելով Ժողովուրդների ճնադույն

աենից ավելիլավ Հուշարձանները՝

սլարղզուինրանց ծաղումը, ցեղակցությունը ն տեղավփոխությունները:նոլբնիցի ճամար լեզվի դլիավոր ֆունկցիան ոչ թե ճաղորդսկցականն |, ոյլ տրտաճույտ չականը, ընդ որում լեզուն նա դիտում է ոլսղես պասոկերույումների ճամառուտ նշանների կոսի ծածկանշանների (շիֆրեր) մի սիստեմ, որ ճեշտացնում է մտածողությունը: ի տարբերություն (ոկկի՝ նա լեզուն ճամարում է իմացության ինքնուրույն միջոց: կայթնիցը լեզվի ուացիոնալիստական փիլիսուխայության զըլխավոր ներկայացուցիչն է, որ ՀՃակադրվումէ Լոկկի սենսուայիսչական փիլիսուկայությանը: նա աշխատում է ճերքել 1ոկկի երկու ճիմնական դրույթները 1) բառերի սկզբնական հղակիության ն ղգայլական դաղասիարներ արտաճայտելու ն 2) բառերի ճաստաոման կամայականության մասին: Ընդճանուր եղրերը, այյնիցի կարծիքով, նախորդել են եղակի (առունձին) եղրերին։ Ընդճանուր եվբերը, ըրուռ նրա ծառայում են ոչ մխոյն լեղվի կատարելագործմանը. նրանք անճրաժեշտ են նրա կառուցվածքի էության ռամար. ճաայլապես նախ՝ սկզբնապես գոյություն կունենային իայն ն տուկ անուններ երկրորդ՝ իրերի անսասճման բազմության կալության պայմաններում մարդը ճնշված կլիներ իր ստեղծած բառերի թվով: Լայբնիցը այո դեսլքում եթե ւի կողմիղ՝ օգտադործում է 1ոկկի մատերիալիղմի մնխաանիստականբնույթի քելրությունները, ապա միլուս կողմիը՝ նկատի չի առնում, որ սկղբնապես անվանելի իրհրի թիվը ոլետք փ սաճմանոաղիույվուծլիներ մարդու սաճմանափակ սպաճանջներովն ճաղորդակցման սաճժունավակ կարիքով: Լայբնիցի վարծիքով՝ ընդճանուր եղրերի դործածությունը նույնքան բնական էր, որքան ե իրերի նմանությունը էկատելը: իր դրույթների ճամար ասղլացույցներ որոնելու 1ալատակով այբնիցը նո, 1ոկկի նրան, ղիմում է մանկական լեզվին ե նա նշում է, որ 1) իրենը անունների իմաստի վերլուծությանը, չիմացած առանձին անունների սվոլարեն երեխաները լործածում նն «բան», «բույս», «կհնդանի» բուռերը, 2) բոլոր ճատուկ սնուն են ենրը ծագում 4ասարակ անուններից (Բրուտոս, կեսար,Սդոսն այլն): Լայբնիցի կարծիքով: վկայում է ընդճանուր եղըերի՝ հղակի եզրերին նախորդելու մասին. ծադմամբ բոլոր լառերը ընդճանուր եզրեր հն, որոնցից ծադում են եղակի եվրերը՝ դրանք առանձին իրերի նկատմամբ կիրառելու ուղիով: Լայբնիցը փորձում է Ճճերքելնան Լոկկի երկրորդ դրույթ: տոս

են

սա

Այս նոլատակով

ընդունում է լեզվի ծագման բնաձայնական գտնում, որ բառերը ոչ քե կամայականորեն են տեսությունը Նրա Հառտատվել, այլ որոշ բնական Ճամաղպատասխատնությամբ: ն Հրեայդպիսի Համապատասխանություն կա իրերի կարծիքով՝ չլունների ձայնական օրգանների շարժումների միջն։ Այս Ճարյում հա 4ենհվումէ Պլատոնի «կրատիլոսում» կիրառվող սկզբունքի Ը վրա. ըստ նրա՝ «տառը» արտաճայտում է ուժեղ չարժում ն թլտՏ աղմուկ(գերմ. «խղոսի»,լատ. 7ապքօ, Հուն. 0Ո-րնիւ, ֆը. ՎՆԻԷնա

հն

ու

իտալ. ՏԱՄՃՇԸԼ),|-ն՝ ավելի մեղմ աղմուկ (գերմ. |ՇԵ6ո «ռուլրել», ոզ «մեղմ, 2եղ», 1ԲԵճո «սիրել»,լատ. 1Բո15«մեղր, 1ԲոէսՏ«ճկուն» ն այլն): Բերելովճակառակ օրինուկներ՝ կ(այրբնիցը ենթադրում է, որ ճետագա փուոխությունների միջոցով բառերը ճեոսցել են սկզբնական արտասանությունիը ու իմաստից. այսպես, ճի կապակցությունն սկզբնապես թեթի շունչ է տրտոսճույսոնլ (ճժմտ. Ճճուն. ճտ, 60:02. լատ. Յար, ֆր. հուճլոճ, գերմ. 2ՇԻՇո,

4Ճ16ղ ն. այլն), բայց

ավելի կողիտ ՁիՅ, եննե ձնով սկսել նշանակել (նկաւոի ունի լատ. Յզար ն այլն). ա ատաւնալով մոտ ձլ տնտոնների ն այլոց այն նշանակել է օդի շարժումը (աճհճո, ՄՂոմ, ԿՇոլ): Այսպիսով նախնական բնաձայնական տարը Նսյբնիցը փնտրու) է ճատկապես կենդանիների անունների, նրանց արձակած ձայներին նմանվող բառերի մեջ հ այլն Այն Հանդաժանքը, որ լեզուների մեջ, այնուսմենայնիվ, բազմաթիվ տվյալենը չեն Հումասղլատասի անումբնաձայնական տեսությանը, Լայրեիցը բացատրու է նրանով, որ մեր լեզուները ածանցլուլ (երկեորդային) բնույթ ունեն, որոնք քիչ են պաչճել նալխնական Հատկություններ: է

Ճետո

ջուր

է արչեստական Այս բոլորով ճանդերձ՝ Լայբնիցը խոսում նա չեղվի «նարավորության մասին: նհուսնդով պայտսլանում է փիլիսոփայական լեղվի ճնարավորության Ճարցը՝ դտնելով, որ

կարելի է ստեղծել մի ընդճանուր նշանասիստեմ, որը մաթեմագաղզավփարտիկայի լեզվի նման կարտաճայտի մարդկանց բոլոր ները: Այ նպատակով նա անճրաժեշտ է ճամարում նախ բացաՃաւլտելայն տարրական ըմբոնումները, որոնցից կազմվել են Ժմնացածներըե երկրորդ՝ սաճիանել այս ըմբոնումների բոլորՀենո րավոր վուղորդումները: Սա 4նարավորություն կտ ճաշվելու ժիջոցով պարզել նախուղասությունների ճշմարտականությունը, այլն դտնել նոր նախադասություննել, Պարզ ըմբոնուժիներին նե նրանց ղուդորդուներին պետք է ճամաղատասխանեն բացարձակ արժեք

ունեցող այնպիսի նշաններ, որոնք ունակ լինեն կազմելու ընդՀանուր լեզու: ՃԵ դարում նս ոնհակցիոնփորձեր են կատարվում սիկիլիսոլեզվի աստվածային ծագմանը: փայական ճիմնավորում տալու Այսպես, կամին իր «Խոսելու արվեստը» աշխատության մեչ փորձում էր ապացուցել, որ մարդը ինքն իրեն թողնվելու դեսլքում Հէր կարող, բացի չտարորոշվուժ ճիչերից, ստեղծել որնէ այլ լան, եթե աստված նրան խոսել չսովորեցներ:

Գ)

ՃՄԱԼ

ղդ.

տեխաճիստական

ուտրունքճԵրը

մեխանիստաՆերածական երնեույթների դիտողություններ.-կան ըմրոնումը լայն Ճիմքեր է գցում 171-411 դդ. փիիլիսուիա17711 դ. լության մեջ (Հոբբս,Դեկարո,Սպինոզա, անգլիական ն ֆրանսիական մատերիալիսոներ):։ Բնության երնույթների ողջ է մեխահիկականի, ամեն ինչ ճանգեցվում բազմազանությունը բացատրվում է մեխանիկայի օրինքներով, ժիւովում են շարժման ձների որակական տարբերությունն ոլոսկական փոլանցումնն ըը մաթեմատիկական վերլուծություն մեքոդը ալաոլյուոուցվում է դարձվում ամեն մի դիտական իմացության ճիմք։ Սա րապատրվումէ նրանով, որ այդ շրջանում ամենից ավելի լսսրձր վլարդացման էին ճասել մելրանիկան ե մաթեմատիկան: Լեղուն, ե թիվա այլ հրնույլթների, դիտվում է որոլես մի մեխանիղմ, սրի դործողությունն ու մասերի ճարարբերակցությունը «եշտությոատբ ն կարելի է ենթարկել|լթ9մարեմատիկականլբանաձնեերի: Օ9լնզվի մո ե օրլեկտիվ իրականության, լեզվի ն ածողության,լեզվի մարդկային մարմնի անատոմիական կառուցվածքի կալը սլարղեցվում է, դիտվում որպես ուղղադիծ փոխճարալրերություն: Լեզվի մեխանիստական ըմբոնումը ամենից ավելի ցայտուն կերոլով է Հանդես եկել ֆրանսիական մտածողների՝ Կոնդիլյակի, դը-Բրոսի, Բողնի մու: ու

ու

ՃԱ կԿոնդիլյակ.--

դարում փիլիսուրաները ավելի մեծ ուշաճատկացնում լեզվի ճարցերին: (1215--1280) ճանդես է գալիս որպես 1ոկկի կոնդիլյակը սենսուալիզմի ջատագով ն ոսցիոնալիզմի ճակառակորդ: նա ընդունում է իմացության միայն մեկ աղբ յուր՝ վգալյությունները: 722 կարտեզիանականփիլիսուխայության ննրկայացուցիչներըլե-

դրություն

ւ

ՆՏու

են

Լուն

46 քճոյտր. 1670.

ղուն ենթարկում էին մտածողությանը ն վերջինը ճամարում լեղվի վարվում է 4ճակառակ ձեով: մելվի կերտողը, առլա նոնդիլյակը վերլուծությունը նա դնում է տրամաբանական «ետաողոտումյան Հիմքում: խավտրամարանել նշանակում է լավ խոսել: Որոշ է վերացական ն ընդճանուր մով Կոնդիլյակը լեզուն ճամարում ճասկացությունների, սրանք էր բանականության սլայփանը: կոնդիլլակի կարծիքով` դոյություն ունի միայն մեկ մեթող՝ վերլո։ծական մեթոդը: Մտքի ողջ աշխատանքը, նրա կարծիքով, ոչ այլ ն խառը իմացության բարդ վերաինչ է, եթե ոչ վերլուծությու, անծածում իր տարրերին ճարաբերություններին, ծանոթին ճամար ենց այդ վերլուծական մեթոդի եոթին:կնղուն կոնդիլլակի իրականացումն է. «Ցուրաքանչյուրլեղու մի վերլուծական մեթող է,-գրում է նա,--ն լուրաքոանչյուր վերլուծական մեթոդ մի լեէն ղու Խոսել նշանակում է միտքը վերածել առանձին տարրերի ն ճերքով արտաճայտել. բառր մտքի վիրլուծության միակ զործիքն մ. Բանականությանկատարելագործումը լեղվի կատարելադործումն է: Որքան լավ է կաղմված լեղուն, այնքան մեծ Է վերլուծություն ճշգրտությունը: Սնոածողությանարվեստը (իմս՛ տրան լեղվի արվեստը (իմա կոն ջերականությունը) մաբանությունը) գիլլակը վերջիվերջո ճանդեցնում է մեկ ընդճանուր արվեստի ն նույնացնում: Կոնդիլյակն այն չափով է կարտեղիանական, որ չափով ընդունում է միայն մեկ Ժեքոդ՝հաժեատիկական վերլուծության մեթոդր: Տրամոլանել,նրա կարծիքով, նշանակում լ ճաշվել: նվ քանի որ լեղուն յորամաբանելու սլայմանն է, ուստի Է լուրատեհսակ ճաշվական մեթոդ է։ Տրամաբանելը մի արտաճայտությունփոխարինումն է ՈՅ ՏսԵՏէլէսէօո) մի յլ արտաճայտությամբ՝ նույն գաղափարը պաճղանելով ճանդերձ։ Այղոլիսին Է ն Ճաշվելը: Բայց Հաշվելը մեխանիկա է, ուրեմն ն բանականությունը բոլոր գիտությունների մեջ մեխանիկա էմ: Ասել, որ բանականությունը մեխանիկա է՝ նույնն է ասհլ, թե նա դրանցվում է բառերի կամ նշանների միջոցով. Հեւտնաբար՝ բանականության է, նշազիտություն Ստեղծել լեղուն կամ գիտության արդյունքը ճատնակում է ստեղծել մի բարեկարգ լեզու: Բարեկարգ լեզվի կանիշները ճետնյալներն են. 1) այդ լեզուն սլետք Վ պարզ լինի, որպեսզի մտքերը ճեշտությամբ արտաճայտվեն. 2) այդ լեզվի նշանները պետք է ճշգրիտ կերպով սաճմանված լինեն, որպեսզի հրկխրաոությունների տեղիք չտան. 3) այդ լեզուն պետք է կերտառու-

ու

ու

ո:

"Ի

ր.

Վճ

Ըօոմզլյոն,

Լո

Լոն:

46 Ըճ1Ըն1թ, 1798.

Առաջաբան:

վուծ լինի անալոգիայի օրենջներով, որոլեսզի լչառերը վերլուծվելիս Ճճամապատասխանեն այն տարրական գաղափարներին, ոլ: արոաճայտում են. անալոգիայի պիտք է ճանգեցվի ինչես բանականության (մտածողության), այնպես էլ խոսելու արվեստը:Տրամաբանել մեխանիկորեն՝ նշանակում է ոչ թե մեքենայարար, որաես ավոոմսուո ս։որամաբանել, այլ ճենվել մի սլարղ, ճշդրիտ,, կատարյալ, երկբայությունների տեղիք չտվող լեզվի վրա: Այսէ փիլիսաիայական պիսով, Կոնդիլլակը վերջիվերջո «անդուժ լեզվի ստեղծման գաղափարին: Իր «Մարդկային խմացության ծագման վորձ» աշխատություն ա22 Խոնդիլյուկըւռուրք է տալիս լեղվի աստվածային ճայտնու թյուն լինելու տեսակետին: Բայց «ետագայու՝ «Տրամաբանության: Իջ նա տյդ մոչոին բոլորովին չի խոռում: Այստեղ նտ ղարդացնում |է այն միտքը, որ լեզվի առաջին ձեր «դործողության լեզուն» է (ՐԾ 1ոոքոքօ ձ'ճՇԱիօո).մարմինն Հոգին մի են կազմում, ն մեր որսոսքին կառուցվածքը սատ Իիասնություն ոնվամճ է կատարվածր ներկայացնելու ճամար: «Գործողության լեղուն» նավ՝ վերլուծություն չի անոսի, այն սինքետիկ ն ոչչ-ռպլարզ բնույթ ունի ե ներկայացնում է անմիջառղիսվգացածը, երկրորդ՝ այդ լեզուն ոչ պայմանական մ ն ոչ կամային. մարդիկ դիմում են նրան բնական մղուիով՝ առանց նսլատակ ունենալու Ճաղորդել իրենը մտքերը Մարդը կարող է մտածել առանց նշանների. առաջին լեզուն նա ոչ քե ճնարում է, այլ ճարոնաբերում: «Գործողության լեզվի» տարրերը ծնվում են մարդու ճետ միասին: (եզդոյությանը, ոռրովվի տարրերընախորդում են դպաղզավփարների Հետն տեսակի նշանների «նարավոր էլ: լինի առանց որե մտածոոր վերլուծել մեր միտքերը: Այն »ակասությունը, ղությունը ենթադրում է լեզու, իսկ լեզուն ինքադրում է մւտածողություն, Կոնդիլլակը լուծոսի է օդործողության լեղու» ընդունելով: Մարդիկ Լեզվի Ճճետազաառաջընթացը կալված է կարիքի ճետ: կարիք նն զգում իրար օգնելու, ուրեմն իրենց ճասկանալի դարձնելու ն ճեւտնաբար ճասկանալու: Ընկալողըի վերջո դլիի է ընկնում, որ Ճճասկանալու ն 4Ճասկանալիդառնալու ճամար ճարկավոր է վերլուծել ուրիշների ն իր գործողությունները: իր ղործողությունները վերլուծելով, Ժարդը վերլուծում է իր մտածողությունը: ու

Ըօոճզ118Ը,

ւՔ.8.

Ատտո

ՑԱՐ

11811685, 1746. շի.

8.

Ըօոճձ

1114:

նօքլգստ,

10: 1781.

ոծ

Վ65

ՇօոոճիտտմոճՔտ

հս-

Այսպիսով` «դործողության լեզուն» դառնում է վերլուծական մեթոդ: Անալոգիայի օրենքներով «դործողության լեզուն» Ճասնում է մեծ ղարղության ն ճշգրտության: Բառերի կամ «ճնչյունական լեզուն փոխարինելով օդործողու թյան լեզվին», պաճղանուի է նրա վերլուծական բնույթր, Սամիանդամից: Հնչյուկայն այս վիոխարինումը տեղի չի ունենում նական լեզուն երկար ժամանակ դործում է «դործողության լեզվի» ճեւո խառնված. մարմնի շարժումներն ուղեկցվում են ձայնի ելեէչներով: Հետագալում միայն Հնչյունական լեղուն գերակշոություն է ստանում: Սկզբնականճնչյունական լեղուն ճիշեցնում էր երդը: ինչոլես որ բնությունը ժեստերի ժեջ նախապատրաստել էր «դորժողության լեզվի» տարրերը, այնպես էլ նա ճիչերի մեջ նախապատրաստել էր լսոսակցական (Հնչյունական) լեղուն: Սկզբնական Ճիչերը աստիճանաբար վերածվում են ձայնարկությունների, որոնք Ճիչերի մի տեսակն են կավմում ն ունեն ղգացզմունքներինՃամա պատասխան ելնեջներ: կենդանիների ձայներին, բնության աղՀուկներին նմանվելը ճարստացնում է բըառասլաշարը:

Իսկ ինչպե՞ս է պատկերուցնոսի Կոնդիլյակը մարդու մտածողական կարողությունների Հիժը ընդունելով երեղարդացուժմը: է, խայի խոսքը՝ Կոնդիլրոկը կարծում նախքան որ փարդու մոտ խոսելը րդեն գործում էին ընկալումն ուշադրությունը. այն դեռլքում, երբ առարկան այս կամ այն պատճառով (քաղցը ն այլ խիստ կերով էր տալավորվում, ապա դգորկարգիւղլաճանջները) ծում ն դեռնս թույլ էին ճիշողությունը հրնակայությունը: Այս կոնդիլյակը ճալյտնոսիէ այն մատերիալիստա կապակցությամբ կան միտքը, որ սլաճանչջի ընկալումը կապվում էր այդ ղաճանջչըբավարարող առարկայի ճետ. Սակայն այդ կառղլը,նշում մ մի տնական բնույթ չէր կրում. պաճանջը այսօր կոնդիլլակը, աի ճետ էր կապվում, վազը մի ուրիշի: Այողիսով, երնուոռոաւրկ կայության վարժեցումը մարդու կամքով չէր կատարվոսի, ույլ կարիքի ուժով: չամակեցությունը ճանդամանքներիդրդմամբ ճնարավորություն է ստեղծում մարդկանց Ճճոդեկանկարողությունների վարժեցման ճամար, որովճեոն փոխճաղորդակցումն ստիլում է մարդկանց կրքի ճիչերի ճետ կապել ընկալուժները, որոնց բնական արտաճայոությունն են ճանդիսանում այղ ճիչերը: եք չերն ուղեկցվում են ժեստերով: Ճիչերն ժեստերը այլ ժարդկանց մոտ են բերում ճամատիպ վդացմունքներ. ցավն առաջ է առաջ բերում կարեկցանք ե օդնելու կարողություն: նԿոնդիլյուկիկարծֆիու

ու

քով՝ մարդը բնազդական կարիք է զդում Ճճուղսկան էներդիան ծախասնլուճիչերի միջոցով Միննույն ճիչերը աստիճանաբար վելի տնսականորեն զուգորդվելով իրենը ծնող ոլատճառների Հետ՝ դառնում են նրանը նշանները: Վերջիվերջո մարդիկ ընտելանալով այդ նշաններին՝ սկսում են դրանք վերարտադրել սեփական ցանկությամբ` վերճիշել երնակայել: Այսպիսով` ընաղու

դական ճիչերից անցում է կատարվում դեղի բառերը.

այն, ինչ

կատարում են խորՀրրդածությամբ։ Սկզբնապես, կոնդիլլակի կարծիքով, լսոսբի օրգանները դեռ ճկուն չէին ն շատ բաներ չէին կարող արտաբերել. բառերը ղեռ քիչ էին։ Սկղրնականբառերը, բոտ կոնդիլյակի, երերի անուններ էին որ

առաջ

մարդիկ բնաղդով էին անում,

այի

մ մարդիկ սկսում են աստիճաայլն)։ Հետագայում նաբար տարբերել առարկաների վպղայելի «ատկությունները ե բկատում են այն ճանդամանքները, որոնը մեջ ղրանք կարող են դանվել, ն այսպիսով ոտեղծում են ածականներն մակբուլները: Սկղբնակուն բայերը ծառայում էին ճոգեվիճակն արտաճայտելուն ն. անորոշ իմաստ ունեին,ինչսլես գնալ,զործելբայերի անորոշները. ճետադայում դրանք լրացվում են ժամանակներով, եղանտկներով, թվերով ն դեմքերով: Վերացականեզրերը (մեծություն, ն այլն) շատ են կերտվել բայերից կամ ածաուշ արոթնություն կաններից: Լոկկի Ճետնողությոը՝ Կոնդիլյակը կարծում է, որ վերացտկան կամ Ճոդեկուն գաղափարները Ժծադում են կոնկրետ-

(ջուր, ձառ

ու

(2մմտ. ոգի, ճակումն այլն): ղդայականներից լեզվի Այսոլիսով,

ծագման Ճճարցըկոնդիլյակը քննում է վարդացման լրոցեսի մեջ: Լեղուն, նրա կարծիքով, կամայականորեն մ ճաստատվել: Բնությունը մարմնի շարժումների մեջ դրել է «գործողության լեղվի» տարրերը, կրքի Ճիչերի մ եջ՝ խոսակցական լեզվի տարրերը: Մարդը փորձով, կարիքից դրդված Ճայտնարերում է, որ ինքը խոսում է, առանց խոսել կամենալու Պայմանավո րումը ծառայել է լոկ բնություն ակսածը կատարելազործելուն Սխալները դատապարտվում են, եղած բառերը ընդուրձուկելուն: անալոգիայով կիրառվում նոր գաղափարներ արտաճալյտելու Ճամար:

Դր-Քբոս. --Վեզվիմեխանիստական ըմբռնումը էլ ավելի րբապաճայտորեն է Հանդես գալիս դը-Բրոսի (1709--1772) «Ուսումհասիրություն լեղուների մեխանիկական կազմության մասին»

հա հելնում է այն դաղափարից, որ աշխատությանմեջ: Դր-Բրուսը է հղել ե ենթարկվել : աստիճանական լեզուն սկզբնառլես աղքուտ նրա կարծիքով՝ բառերի Ճաստատումը կամայական, զարգացման: պատաճականկամ պայմանական բնույթ չի կրել, այլ պայլմանա-

վորված է արտասանական օրգանների ե նշանակվող տսռարկահերի բնույթով: Խուելը գործողություն է, իսկ 9գործոյլլությունը որոշվում է դործիքի բնույթով ն գործողության նսլաւտակով: նշելով, որ այո դեոլքում ողջ լուծելի ճարցր ճանդում է ույն բանին, արաբերություն արտաքին ֆիզիկական: որ ցույց տրվի որոշ առարկաների, ուղեղի վրա նրունց թողած տսլավորության ն արտասանական օրգանների արձակած 4նչյունների միջե, դը-Բոոսը իմում է բնաձայնական տեսությանը: Բառերի ճնչյունակաւն ձ.վերը ճակատադգրականորեն կախված են արտասանական օրգան: ների կառուցվածքից ն նշանակվող տոատըկաների բնույթից, ընդ է ճիմնականուի արմաորում այդոլիսի կալ դը-Բրոսը տեսնում տական բառերի դեպքում: Սակայն այս հենթուդրությունը սղվետքէ ճիմք մի այլ ենթադրություն ճամար. եթե տվյալ առարկաներն անխուսավխեյիորենառաջ են բերում միննույն նմանողական ունեցած լինեն, ճնչյունները, ասլա մարդիկ սղետք է մեկ լեղու Դր-Բրոսնընդունում է այս ենթադրությունը մարդկությանը վերագրելով սկզբնական մեկ լեզու: Այս բանը Հաստատելու Համար է «Համեմատական ստուղաբանություններին, դր-Քրուբ դիմում փորձում աոլացուցել տարբեր լեղուների արմատների նուլնությունը ն դնում այնսլիսի ստուգաբանական րառարան ստեղծելու պաճանջ, որտեղ բոլոր բառերը կճանդեցվեն իրենը սկզբնական արմատներին: ինչ վերաբիրում է լեզվական տարբերություննիրին, աղա դըրՔրոսը դրանք փորձու է բացատրել խոսքի օրգանների անատոմիական տարբերություններով, ընդ որում սրանք էլ կապում է կլիմայականտարբերությունների Ճետ: Բնաձայնությունըդը-Բրուը լայն ձնով է ըմբոնում. նա այս դեպքում Հասկանում է առարկաների թողած սողլավորության 4ա մապատասխանարտաճուլտումը լսոսքի օրգանների միջոցով: Այս առումով բնական ճիչերին, բացականչություններին ե ձայնարոտ

ւ

Շհ.

ՔԱՇՏ, 170ո. 83Ե08

1882,

ձ6 Ռուս.

88505565.

թարդմ.

ԻտտուՏա 18 10Նոզելո տճճտուզմծ մ68 18ոՕ ԿՇՃՅՒՈԼՎՇՇԽՕԽ

ՇՕՇԼՅԹՇՔՅՇՇԱՈՇԱԿԽՇ

ԵքօՇՇ,

ՓՈՅՒՎՇԸՑԱՆԷԵՅԿՅՈՅՆ

318Խ010ՐԲմ,

ոճք.

ճՃ. ԷԼ «ՕճԵՇաօ5Իօ, ՇՈՇԾ,

286.

կություններին նույնոլես բնաձայնական որոշ արժեր է վերազրրվուր Մանկական լեզվի ճետաղոտությանը ղիմելով, դը-Բրոռո պնդում է, որ ձայնարկությունները նախնական լեղվի տտոաջին բառերն են: Դր-Բրոսի ծառայություններից մեկր էլ այն է, որ նհա փորձում է իր տնսությունը ճիմնավորել նախնական լեդուների վրա կատարած դիտողությունների միջոցում

Ընդհանբական(փիլիսոփայական) լեզվի ստեղծման փորձե-

Րր.--47117դ.

շարունոկվում է ընդճանրական կամ փիլիսոփա սրճնոտական լեզվի ոտեղծման ուղղությամբ կատարվող կայբնիցի, ւշխատանքը,որ սկիզբ էր առել 471 դ.՝ Դեկարտի, 9. /ւիլկինսի հ այլոց ջանքերուր Այս ուղղությամբ աշխատում են

սկան

ՀերմանՀյուգոն,ՍաժյուելՀարտլիբը,ոն Վեկերը,Ժորժ հ ուրիշները: ամին, ի քայելիսը,Վոլտերը Բեռնար Դալգառնը, ն կոնդորսեն մաթեմատիկոս փիլիսորա (1748Ֆրանսիացի կատարհլաղործմանը, 1794), ճավոաղոալովմարդկության ասլադա նոն

էր կատարելագործման նախադրյալներից մեկն էլ տեսնում փիլիսոփայական ընդճանրակուն լեղվի ստեղծման մեջ: Նու կարծում էր, որ որոշ գիտություններում,ջբ՝. քիմիայի մնջ, արդեն սաղմնային ձնով գոլություն ունի ճամաշրարճային լեղոմո Ֆրանսիացի ճայտնի ֆիղիկոս Ամպերը (1725--1836) ատեղՀել է տրճեստական լեզվի սեփական սիստետ հ նրանով ուռանաԿոյդ

գ) «ՄԱ

պատճա-Լմարդաբանական

գ,

ուսմքուճքնիհրբ

1171-1117 նեբածական դիտողություններ.-ղղ. փիլիսոսիայական ժԺիտքըմեծ առաջընիաւց է կռրուրուժ միջնչդարչան օախոլտաստիցիզմի ղոդմատիղմի «աղբոճար մուն ուղղությա: Վատիճանաբար վերանայվում են միջնադարում արածֆվուծբոլոր այն դողզմատիկդրույթնեէրը, որոնք Հակուսություն եջ քին դավում փորձի ու բախայանությոն տվյալների «ետ. 24711 դորոսի, սր է որոլես լուսավորության էպոխա, տռանձնոսղես լայր Ճուլտնի ուշադրության առարկա է դառնում մարդը իր մարմնական կառոպվածքով,եր ճոգեկան առանձնաճատկություններով, իր ճամար իր անցյալով ու ասլաղդայով: Վերջկսկանկողմակնրոպությումբ, են ՀիժՖասկաւնասվես խրխլվում Միջնադարյան այն Հճալեցս'կեւտի Փերը։ որը մարդուն ոնում էր որպես աստծու կողմից կաղմ ոլատրաստ ստեղծված էակ. ավելի լավ ծանոթանալը մարղու ե ու

-

կառուցվածքին, մարդանմուն կապիկների կենդանիների

մասին՝ ոսսայական տեղեկանալըչ ամենաբազմազան ժողովուրղների ճանդգեցնում են մարղու տիպերի մասին իմանալը,չ-- այս բոլորը մու կենդանիներին լինելու գաղափարին, մի գաղահախնիների՝ փարչ որ արտացոլում է գտնուի կարլ |իննեյի կենդանաբանական դ. ֆրանսիական մասոհրիալիստ-էնցիդասակարգմանմեջ, 2711 կլուվեղիուոների այադքներում: Սկոուի է տիրապետող դառնալ մարդու ֆիղիկոկան կառուցվածքի ն ճոդեկան առանձնաճատկությունների առստիճանակունձեավորման ղաղափարը, այն միք, որ ժամանակակից մարդու բանականությունն լեզուն կաղզմավորհն ն վել աստիճանաբար որ մարդը ղարզացման հրկար ուղի է անպել մինչն ժամանակակից տիսլը: Սրու ճետ միասին Ճանդես է դալիս 4ճասարակությանպատմական զարգացման օրինուչայվություններն ըմբռնելու ձգտում: Ճիշտ է, դնոնս Հճառարակության ն Ճո սարակական ճիմնարկների ծադգումռ ղարգացումը մատիրիալիստորեն չեն բաղատրվում, դեռես մեծ դեր է խաղում ֆանտաստիկ է, «ճասարակուտարըը, մարդու էությունը բաղարձակացվում քյան զարդացումը դիտվում է մարդու վլարգոացմուն տնալոդիայով, ն այնպես չի կարելի չտեսնել այս բայց ընադավառրումմ գիոակուն մոքի ընդճանուր առաջընթացը: Այն Հանգամանքը, որ մարդաբանական ճարցերը), այդ բառի դարում դառնում են ընդճանուր 4եամենալայն իմաստով, 4711 տաքրքրության առարկա, անճետնանքչի մնում ն լեղվի քննությու: շամար: Լեզուն որսլես մարդուն կենդանիներից տարբերող դլբավոր Ճատկանիչ ն ոլողես մարդկույլին տոտճողության իրոկանտցման միջոց բնականաբար սկսում է ավիլի լայի ուշԻղրություն քննվում են Ժորդու ծաղմուն գրավել. լեզվոկոսն :դպրորլեմները պոալոյսցմանընդճանուր ճարցերի ճետ կապված: Գլուսոողոնի»:կան ոլրոբլեմը՝ լեզվի ծուղմումնՀարցը դառնում է մի պրոբլեմ, սբ շարժում է տմենաբաղմաղան վբաղտունքի ոեր մորդկանց ճետաԱյդ սլրոլետը լուծման մեջ նկոռովուի հն ե՛ ոււտեթըրթրությունը: ու

ու

ու

կ՛ ն՛ իդեալիստական-աստվածաբանական, չայ բիալիուռական,

երկուսը ճաշտեցնող տենդենցներ: Այսպիսով, 4111 դարի րբազմաթիվճեղինակների մոտ լեղվի քննությունը կատարվում է մարմու» ՊԿ1յԼ դւռսրում, մանավանդ ֆրանսիական էնցինլոսեդիստների էր ն ընդվբնու մՄԼր մարդուճետ մարդր նության իմրոնուսմիը Խիստ լույն մի շրջանակ.այստեղ այդ բառր դորկասբված ամենարաղմաղան ճարցերի ճամար բնորոշԽոստուի ծաժվաժէ տվյալժամանակի

դաբանուկան ընդճանուր ոլրորլնմատիկայր ֆոնի վրու

ու

նրա

Ճետ.

վառված: ճումար բնորոշ է նան լեզվի սլատմակախ ըմբոնման տարրերի երնան դալը՝կալված մարդու ճոդեկան կարողությունների ն Հասարակության ըմրոնման սլուոմականության ճետ: Այս ալատմականությունըտվլալ դեսլքում Ճունդես | զգալիոդեռնո ընդճանուր ձեով, կոնկրետ արտաճայտություն չի պոնում լեզուների ալառաքոլում է ոնում վերլուծության մեջ կամ չոռ թույլ Պատմականմուռեքումը մասամբ էլ, ինչոչլիս կտնսնենը, կասլված 1 եղել լեզվի տրամաբանական վերլուծության սիորձերի, լեզվի ձների մեջ նախնական տրամաբանական պարվուցյան րացաճայաման ձգաման ճետ (ճմմու չոռն Տուկի վերլուծությունը Այուդիսոի լեզվաբանական տեսություններն այս շրջանում ղգալի մասով ընզճանուր մարդաբանական պայմունավորվածություն ունեն, կալվում են մարդու ծաղզման զարգացման տեսությունների ճետ։ Ճիշտ է, սակայն, որ այս դեպքում կամ լեզվի ծագման ճարպի լուծման մեջ բավարար չափով ճաշվի չի առնվում ճասարակական մոմենկամ լեզվի ծագումը դիտվում է մւոածողությունից կտրվաժ, տը, որպես արդեն մտածող արարածների «ճասարակական դաշինքի» արդյունք՝Ճճասարակականդաշինքի ընդճանուր ուսմունքի մեխանիկական կիրառմամբ, կամ լեզվի ն ճասարակության վզարգացման փոխճարաբերություն պատկերացվում է մեխանիատորեն: Մարդըառնվում է ավելի շատ որպես բիոլոգիական, քան ճասարակական էակ: ժան ժակՌուսսո.--Լեզվի բնույթի ուծադգմանըմբոնման մեյ է մտցնում ժան ժակ Ռուսսոն նոր տարը (1212--1278): Լեզվի ծագման ճարցը նա քննել է ոչ միայն կողմնակի կերպով, այլն դրան ճատուկ աշխատություն է նվիրել: Առաջին աշխատությունը, որտեղ մարդկանց անձճավասարության ծագման ճարցի ճետ կառղլառնում Ռուսոն նան է կանգ լեղվի ծագման ճարցի վր, վուժ՝ «Մարդկանց միջն անչավասարության ծադման ն ճիմունքների մոսին» դործն է: Այստեղ Ռուսսոն ճարցը դնում մ պատմական Ճճողի վրա: նա նախամարդուն դիտուիէ որչլնս մի սսրարած, որ իր մտավոր կարողություններով մեզնից շատ Հեռու է կանգնած ն մփուոենում է բարձր կենդանիներին: Սակայն կենդանիները զուրկ չեն զգացմունքներից, ճետնաբար նան գաղափարներիցունրանց որոշ

գ.

ու

կոմբինացիաներից, ւժ.

Ս1560ԱՏ Խ0ԱՑՏ568ս, 1)ոծթ41186 քճրու 168 հօտածտ, 11538.

ժ.

Տա

10ո1ջ1ո6

6Շէ 169 1օոմծաոճուտ

մ6

սկզբնական ճոդեկան կարողություննախափարդու(Վույրենու)

մաքուր կննդանական բնույթ ունեին ն սաճմաերը: ըստ Ռուսսոյի, ղդացմունքով. ցանկանալը ն չցանհաղիակվումէին ընկալմամբ ու

ձգտելըն կանալը,

վախենալը վայրենուճոգու առաչին գործողումեժ տեղ թյուններն էին: Ընդճանրապեսկրքերին Ռուսսոն է ճատՌուսսոն նախակացնում մարդու մւոածողության ղարգացման մեջ: մարդկանց պատկերացնումէ ոչ թե որոալիսՃճասարակակունկենդանիների, այլ որոլնս առանձին ապրող, ընտանեկան տնական կապեբով չկապված ե մեկ-մեկ իրար ճանդիղոլղ անճոառոների.բնականաբար Ռուսսոնայս դեսլքուվ լեզվի առկայության մեջ անճչրաժեչտություն չի տեսնում (ճետադայում միոյն նա ճանգում է ավելի տնական կապերի գոյության գաղասիարին:։)։։ Այտառեվից էլ Ռուռսոն լեզվի ծաղզումըփորձու է որոնել այն ընական ճիչերի մեջ, որոնք նախասմարդկանց կողմից արձակվում էին մեծ վտանգի ն մեծ Ռուսսոն տանչանքի դեպքում: Այուլիսով փատոորեն Ճանգում է ձուլնարթկությունների ւոեսությունը՝փորձելու այն դնել որոշ սլաւոմական Ճճողիվրա ն օփոելով որոշ կարհոր նոլություններուր 1եղէ որոլես ձայնի վի «նեւտտագա զարդուցումը Ռուսսոն պոասոկերացնում ն երանգներիբազմացման դրանք որոշ ժեստերով ուղեկցելու պրոպես, թեն բնական ճիչը ճենց սկզբից չէր կարող զուրկ լինել ձայնի այտղիսի երանդավորումներից ն ուղեկցող ժեստերիը: Հետադգավում ժեստերը դուրս են մղվում, որովճետն դրանք մթնում չեն կա-

արտաճուրոչական սաճմանասիակություն դժվարություն Այս տեսակետից բառերը (ձայնական լեզուն ) օվելի ճարմար են, որովճեւոն լինելով «սաճմանված (իմա պայմանական) նշաններ», կարող են արտաճայտել ամեն տեսակ գազափարներ: Ռուսսոյի կարծիքու՝ սկզբնական բառերը չոարորոշված իմաստ ունեին, այսինքն՝ Համապատասխանում էին ամբողջ ամբողջական բնույթի Ֆախադասությունների:Հետագայուսիայդ առանձնանուսի ինն գոյականներն բառ-նախոադասություններից բայերը, որոնցից առաչինները սկզբնապես ատուկ անունների արժեք ունեին, իսկ երկրորդները անորոշ դերբայի Օ0-Ընդճանուր են Ճեւտագույում՝ անուննեանունները ծադում Ճատուկ (ճասարակ) րի բազայի վբա: րող

օգտագործվել

ն

ու

ունեն:

ու

տեսության մեջ, բացի լելվի ծագման ճասարակաՌուսսոյի կան բնույթի անբավարարՃաշվառումից, կա առանձնասես խոցելի Փոկու կողմ նո: Առաջին՝ նա չի կարողանում պարզել այն «իմքն ու պայմանները, որոնց առկայությամբ անցում է կատարվում բնոական ճիչերից դեպի իսկական բառերը. այլ կերպ ասած՝ անցումը

ղդացական ճիչերից

դեղի

դաղափարնեհր արտաճայտող բառերը

Այս բանն ղգում է ն ինքը Ռուտաոն. նա խոսում է բառերի մասին որսլեռ «ռաճմանվածնշանների» ն այս «սատմանման» է դիտակցոական-կամուլին մոմենտ: մեջ տեսնում Բայց ռաշմանման այսպիսի ճամար |սիստ անչճրաժեշւտփր բառի ((եզվի) դործածությունը։ Առաջանումէ մի ճակասություն, որ Ռուսսոն ի մնում

է չպարզված:

վիճակի չէ լուծելու «Բառն անճրաժեշտ կլիներ բաոի դորձածությունը ճիմնելու ճամար»,-- նշում է Ռուսսոն: «երբ մարղը կարիք էր զդում բառի՝ մւոածելու Ճուար, աղա էլ ավելի շատ կարիք էր զգում մւոածողության՝ լեղու կազմելու ճամար»: Այս առումով էլ Ռուսսոն մ մի կարնոր լուլեզվի ծագման պրոբլեմի մեջ տեսնում ծելի Խնդիր՝որ՞նէ եղել ավելի անճրաժեշտ՝ ճասարակությունը՝ արդեն միավորված լեղուներ Ճաստատելու Համար, թե՞ լեղուները՝ արդեն գտնված ճասարակությունը ճիմնհլու ամար: Շրկրորդ՝ Ռուսսոն չի կարողաւնոսիսլարզել այն ճարցը, թե ինչոլես ոկղբնական «Ճոռոուկ անուններից», որոնք եղակի տռարկաներ էին նշոսի, անցում տեղի ունեցավ դեսլի «ճաստրուկ անունները», որոնք ընդՀճսհուր արժեք ունեն: էլ չենք խոսում ւսյն մասին, որ Ռուսսոն ամին առկալ: է թողնուփ մի իրի անուն ճաոկացնելու սկվլնական Հնարավորության ճարցը: հր «եզուների ծադման մասին» ուսումնասիրության մեջք, է ետմաճու) Ռուսսոն էլ ավելի Ճոտակ կերպով է (ճշրատարակվել դնում լեղվի ծագման ճարցը։ եթե իր նախորդ աշքատության մեջ հա դեռեւս զգալի չափով դտնվում էր կոնդիլրսկի ղդեցության ծագտակ, ապա ալո ոշխատությամըբ ավելիինքնուրույն ե: քեզվի ման Հարցում ճասարակական մուիենոխնուլուտեղավելի կուրնոր դեր է տրվում. բայց բառերը ճամարելով ճասարակական սաճիա նում` Ռուսսոն է բնական սլատճառների՝ նրանց ձները տնսնում մեջ, այլ կերպ ասաժ՝ շարունակում է լեղվի ծադուժը որոնել ղդս:զական ճիչերի մեջ ն Մեծ տեղ սոալ ձայնարկությունների կամ լեղվի էմոցիոնալ ծադմոան տեսությանըը նա նշուի է, որ նախափար-՝ մուռ դու վդացմունքը գերակշոում էր։ Այս առուժով Ռուսսոն սատմանաղդատվում է կոնդիլլյակիցն լեզվի ծադման մեջ կարիքի կաբնորության խստանշոսիիցը: կարիքը, Ռուսսոյիկուրծիքով,մարգկանց առանձնացնում է, իրար ճակաղրում, մինչդեռ զգացմունքը: ն միացնումէ. ոչ թե ուղցը ծարավը, |լ ոհըըչ ատելությունը, մ...

16Է65", ՃՆ),

ՔՇսՏ56Յա 1498.

Իտտո1 ՏԱր 111816

12ՈՑԱ6Տ,,Ս0ՊԻ6Տ

ՇօՕր-

են կարեկցանքնու լոսրկություն մարդկանց ձայներ արձակել Նրա: ղել: կոնդիլրակըսխալվում մ, երլ' սկզբնական կարծիքով՝ լեզունճոմարում է ժի բարեկարգ լեզու (սոճ 1ճոքնճ Ելճո ԱԹ), վերլուծական մեթոդ, որ իր անալոգիսերով արտաճոայտումէ դաղոռիարներիճարարերությունները. սկզբնական լեզուն ոչ քե երկ

էր, այլ բանասանղծների լեզու. րաչափնխերի լեզու այղ լեզուն արտաձճայտում էրոչթե առարկաները, այլ առարկաներիառաջացրած վղաղմումքը. այն ավելի շուտ երդ էր, քան բառերի լեզու. սկզբնակչւն բառերը կում բնաձայնական բնույթ ունհին կամ կրբի ւո տություններ հ ույն էլ ոչնճո արու էին (Ճույնարկություններ) դարաշիխ,չտ արորոշված: Սկպբնական լելուն պասկերուվոր էր, չուներ դատողականբնույթ. նախուրարդիկ սկսոսի են զդուցմունքներից ն ոչ Թե դոտողությունների ց: Լեզուների ունեքած տարբերությունները Ռուսսոն ճանգեցնում է կլիմայական տոարբերություննեբի. ճլուսիսային լեզուները, նրա կարծիքով, կոռլիտ են, ճՃարուվ ճնչեղ, կենդանի մինները՝ ո

Ռուսսոյի Մոպեոտյուփ.--

ընդճանրություն է

նման

-

Մոպերոյուին (1698-1759)

կենդանիների «ոգեկան աշխարճների միջն. տարբերությունը նա ճամարում է լոկ քանակական, այսինքն՝ կարծում է, որ «կենդանական տիսակները ունեն ավելի քիչ քանակությամբ գաղափարներ ն դրանք ճամեմաւոելու ավելի չիռքր կարողություն», քան մարղը, ընդ որում կենդանիների

մեջ էլ

տեսնում

մարդու

հ

տեսակետից առտիճանավորություն է Հաստատում: հր ն խորճրդածություններ լեզուների ծագման բա«Փիլիսուփույական ոնրի նշանակության մասին» աշխատության մեջ (1794) 1 ոոլերտյուին վլարգոցնու:ի է այն մվլոոքը,որ մարդը մտոծելու ե ղյուոելու կարողություն ուներ նախքան լեղվի ծաղումը. այս առումով բառի է բառին. մարդը նախքան խոսել կարողանալը մաստր նախորդել կարողանում էր տարբերել ընկալումները ն այդ նոչլատակով դիժում էր նրանը մի քանի Հոտկանիշներին, Մարդկային սկվրբնաժեստերի ն քիչերի լեզու կան լեղուն Մոպերայուիի կարձիքով ն այս

որոնցով արտաճայտում էին ամենաանձճրաժեչտկարիքները. մարդկանց ճամար: Շա լեղուն «ասկանալի էր բոլոր ժամանակ անց միոյն մարդիկ սկսեցին մտածել արոտաճայտության ժեստերին ավեայլ եղանակների մասին հ այդ բնական ճիչերին ու ժնատեր։ երկարատն ժամանակ էր լացրին սլայմանական ճիչեր շճարկավոր,որ մարդիկ ճասնեին բառերին, այսինքն` առանց ժեսն. եղանակին, ղգային, երի է տոների արտաճայտվելու ղրա օղուտը էր, ոդ

ու

16-.ժ.

Ջա ճուկյան

ալաճղլանեին այն: ԱյոդիսուԻ Մողերտյուին փորձում է լելվի ծագուր դիտել լարգազցման ոլրոցեսի մեջ՝ կննղանուց ղեռլի մարդը, ենդ որոսի աշխատում է ոլարղլել ղրա ճասարակական 4իմքերը. նրա ։տնսության թույլ կողմը լեզվի ծագման սլրոցեսին որոշ դիյումնավորություն ճաղորդելն մ, լեղվի Հասարակական բնույթի միսանիկական ոմբոնումը, որ արտոճայովում է «Ճատարակական դիտակցվուծ ն հավախուաղրվվոծսղայմանավորում ենթադրելու մեջ (լիվուն «Հասարակական դաշինքի»արդյունք ճամփարելը յի: եղվի ծուգման ճարցին Մոպերտյուին անղրադարձել է նան «Դիսերտադիտալեզուների մասին» աշխատության որոշ Ճճաւտվածներում: 41111 ծազիան ճարդը դարու ընդտուԱդամ Սմիր.--Վեղվր նուր Ճետաքրքրություն էր շարժում: ճայտնի տնտեսագետ Ադա Սմիթը 1759 թ. ճանդես է գալիս «Խորճրդածություններ լեզուների ը, նախթնականկազմության մասին» աշլիւուտությումբ որտեղ Հենվույտ Է մասումբ ոկկի, մաս աիլ: Ռուսսոյի դաղոռիարների վրա: Սմիթի կարձիքով՝ մարղը սկզբնապես յուրատեսակ ճամրություն վիճակ է ապրել. այս շրջանում որսլես ճաղորդակցման միջոց են ծառայել մարմնի նե դեմքի արտոաճույտիխչ շարժումները: Այո վիճուկը տնել 1 ուլնքան ժախոնոսկ, քանի ղեռ մարդիկ մատով առուրկաները ցույց ալով, կարող էին իրար ճասկանալ. լյաղսորարների լաղմագունը ույդ դարձրել է անբավարուր. մարդիկ «ոնչրուժեշտություն ղդացին դոանելու արճնստական նշաններ, որոնց նշունակությունը սաճմանվեց ընդճանուր Ճամաձայնությամբ»ն Այս կարդի «ամաձայնությամբ ստեղծված առաջին բառերը, Սմիթի կարծիքով, բույերն էի, որսվճետն անուններն այդ ձնու| նշանակելու ծայրաճեղ անճրուժեշտություն չէր վգացվում. իրերը կարող չին նմանողությամբ կում ցույցւոուլով արտաճայտվել, մինչդեռ բայերիարտ աճ այտ ածոլարվ դործողությունները չէին կարող: Աղում Ստրթընս ոլաշտսանում չ ոկկի ն Ռուսսոյիայն կարծիքը, րոտ որի ընդճանուր Ճասկացություններն արտաճայտող բառերը (ճասարակ անունները) ծագել են առանձին առարկաներ արտաճարոող բառերի (ճատուկ անունենրի) բաղայի վրա: Սմիթի կարֆիքու՝ սկղբնանս մարդիկ նչանակել են ժիույն այն առարկաները, որ շրջող աւոում են իրենց, 141.

Տոլեհ,

ՆողթսճածՏ Հոմ Ք6Տ,

Օ0ոՏԼԱ6ոՏԱնոտ Ս116:6ոէ

Շճոյստ

Շ0ոՇտրուոջ էհտ ԸՕաքլու| ոու

1459.

Մեջբերումը կատարել ենք թհւլօ050բե16.411 տր., էջ 247:

զօ 14

էհծ

բոտ

թ.

)րոծէ-ի

ն

0.

ԲԱպԵ

Էօուտեւօո

օԼ

Շօտքօսոմ ԼտոջնքՏ6Յ1116Տ-ի,ԼՏ

ե01-6

անունները կիրառել րի նկատմամբ: ալա

այդ

Անդլիացի 9. Մոնբոդդո.--

են

նան

ճամատիպ

առարկանե

(1714--1799)հր

7ոնբողղոն

Բ.

այլ

տռաջաղիմության ասին» աշ«Գիսերտացիալեղվի ծադման խտություն մեջ փորձու է պարզել լեզվի ծադման նախադրյալճետադա ղարղդոցման նները, լեզվի ակղընական տիպը, լեվի դեպի նավոնական կաղիտ ճիչերից բանաստեղծություն ոլրոցեսը՝ 1եզվի ծազման նախադրյալների քննուճառրտասանությունը: է 3 ուղղությամբ 1) մարդու մարմնական թյունը Խա տանու) նախադրյալները (արտասանուկան օրգաններ), 2) Ճոդեկան նաե 3) ճասարակական նախա(ճասկացություններ) խադրյալիհերը ղրյալները:ելնելով լեղվի ծագման ճասարակական պայմանոդողավարից՝ Մոնրբողղոնփորձում է ի մի բերել ն վորվոածության զուգաղրել տարբեր Ճայնեցակետները: նա ընդունում է լեղվի «ասայտարակականդաշինքով ստեղծվելու տեսությունը, բայց այգ Ժանավորման շրջանի նավտողուորաստումը տեսնուի Է ԺիջարկուԹյունների ն ընաձայնությունների շրջանի մեջ: «Լեղունստեղծվում | Ճուսուրակական ճողի վրոայ--դրում է նա։--նրա սկղրբնական տարրերը Ճճետեյալներիեն՝ 1) ճիչերը ն ձայնարկություննեորտեղից ծազում: է ըը» 2) բնական ձայների նմանողությունը, որի ճիման վրա էլ պատբնաձայնխությունը, օնոմատուլոհան, փաստվումէ որոշակի «նչյունը որոլես գաղափարի նշան ընդուն

նելու վրրաբերյալ պայմանական ձամաձայնությունը»2: Սկզբնական չտարորոշված բնոկուն ճիչերը, որոնցից,ըստ

Մոնբոդդոյի, սկսվում է լեզվի առաջացումը, դիտվում են որպես ոռիրողջականնատվադասությունների արժեք ունեցող միավորներ: յս ոկզբնական ճիչերից արտասանության չեշտացմամբ մարղիկ անցնում են իսկական բառերի ստեղծմանը: Սկլրնական լեզուն է հղել ձայնավորներով Հարուստ

ն

բաաղզքատ՝ բաղաձայննեիով,

սեր, հղել երկար, բառախմբերի (առքի մասերի) ճշգրիտ տարտերակումներ չին հղել, չեն հղել ն քերականական մասնիկներ, ն այլն: կառսլեր շաղկաներ իր այս վնրականդնած վիճակի դիմում է ատեւ իրական լինելը ցույց մոալու ճամար՝Մոնբոդղոն բիկյան ճնդիկների լեզուների տվյալներին: Լեզվի Հետագա ղարեն

ու

ւ. Ց.

Ճ:ռիօմմօ,

Մեջրերումը 1913, էջ 414: շ

Քօ8,

3.

Նրոջոտ56. 1:48--1:93. բոտ

Ճ

ճ.

Ս556-անժո

սո

էոծ

Մ. ՈՓՐՉՂՈՒ-Ի, ՄՅԽո,

Օտքւդ

ԽԿճբ

ճով

180քՎՇՇԼՕ,

11021588 Ճճքե-

դացումը Մոնբողդոն կապում է աբոտրակցիայի կարողության դարգացման ճետ ն միաժամանակ այն քննում լուրատեռակ էսթետիկական Ճճալեցակետով։ նրա կարծիքով սլատմության ընԹոցքը տանում է սկզբնական կենդանական կուղիտ ճիչերից լեղի դեղարվեստորեն ձնավորված, ստեզծադործական ուժ Հանղիսալեզուն. Մոնբողդոյին այնքան վպվարմանալիէ թվում լեղվի ցող այգմյան կառուցվածքը նե այնքան դժվար կայլելի նախնական Լ տալիս ղերբնաՑիչիրի «նտ, որ նա, այնուսմենայնիվ, տուրք կան ուժի միջամոությունը: ծաղման ճարցը զերմանական իրականուՀեոդեր.--1եղվի դ. թյան մեջ ճետտքրքրության տոարկա է դառնում միայն 4111 քրկրորդ կեսից սկսած: Այս Հետաքրքրություն սուաչին արտաճայտությունը Զյուսմիլիոի՝ 1756 թ. կարդացած լեկուցումն էր՝ «Լեղվի աստվածայնության ապացույց» թեմայով, որի Ժեջ, ինչոլես նա Է ցույց տալիս թեմայի անվանումը, որդեգրում է լեղվի ակնչայտ վածայինծադման քրիստոնհատկանշայնեցակետը. ռհակցիո էր լեզվի մարդկային ծագման տարածված տեսությունների դեմ, Հարցի ճետադա դգերմունական «ետաղոտողննրը մեծ մասամբ ղիմում են լուրատեսակ կոմոլրոմիսի՝ վորձելով ղողակցել երկու տեսակետները: 1722 թ. լեզվի ծագման ճարցի մասին աշխաաւոություններովճանղես են ղալիս Հերղերը, Տիդեմանը էւ Տետենաը, որոնցից առաջինը նշանակալից ազդեցություն է թոլնում այդ ճարցի լուծման ճետաղու որոշ փորձերի վրա։ Հերդերը ելնում Է իլնալիատական ճիմունքիկ ն տեղ թողն: ::ի էնզվի ծագման ճարցում աստծու դաղավփարիմիջամտության ժալո Ակվբնապեսլեզվի ծագումը կասլելով մարդու դատողուճետ, Հերդերը «հյտագայում: լեղուն քյուններ անելու կուրողության Համարում է բնածին ն առտծու կողմից մարդուն տրված շնո Ճճիշված աշթաատություն զերմաներեն էլ ավելի ուշ՝ Մոնբողդոյի առաջաբանուի, լսոսելով լեղվի մարդկային ծաղԹոսռրգմանության ման մասին, Հերդերն այնուսմենայնիվ տյն դիտում է որսլես «աստվածային արարչադգործություն»: սա

17.Շ. 172.

Ա6րմճը,

ԴԼ6մՇատ4ճոռ,

Ճեհճոմմսոջ ՊԲՒՑԱՇ`

ՏքոճՇիծ, 1172. 4. ։. ԼՇեԲոՈՏ. ՏքէճՇշիՔսոմ մ6բ ՀՇհուր, 1722. 1. Օ. 1(6ԻԱմ6-բ, ՃԼՅՏէ6 1716.

Լատրոսոց մ6- Տրյոծ| 6. ԽԼԷ4ոսոտ մշտ ՆՏըբսոցտ "ճբ Ա 6բ մը (օք Ամո. ՄՏ Իո

ննճԷ

ԸՇլաոճ Ճեհո

ՄԻԷսոմճ

մճո

մ6տ

316ոՏՇհճո`ճՏԸԻ16ՇիէՏ.17:1--

Հերդերն սկսում է ուլնտեղից,որ ընդունում է, Թե մարդը դեռ կենդանի եղած ժամանակ Վեղզոտ ունել: Այդ «լեզուն», ցավից վպղացմունքիցարձակած բնաղզղական չտարորոշված կամ այ ճիչերն էին, որոնք արձաղանք էին գտնում ուրիշների մեջ: Իր ույս տեսակետը ճխիուվորելու ճամար Հերդերը բերում է հրկու կարգի նախ՝ այդ ապացույց. «լեզվի» «ետքերը սպաճպանվելեն բոլոր մոտ, ժողովուրդների բազմաթիվ անունների ու բայերի արմատհն ները միջարկությունների մեջ. երկրորդ՝«վայրենիների» լեղուներուի րացականչությունները խիստ մեծ թիվ են կազմում,ն այդ լեզուները վդացողական բնույթ ունեն: Սակայն այս կարպի ճիչերը դեռ իսկական իմաստով լեղու չեն, նրանք շռսո Ճեռու են մարդկային լեղու լինելուց ե շատուկ են նան կենդանիներին: Ռրքուն էլ որ ղարգացվեն կատարելագործվեն, այդ ճիչերը չեն վարող իսկական լեզու դառնալ, եթե չկա դրանք նսլատակատողրմար կերպով օգտագործող բանականություն: Այս առումով չՀերդերբ վիճարկում է Կոնդիլյակին. Ռուսսոյի դրույթները: Հերդերը արծուի | նույնիսկ, որ նախամարդու բնուղդները ավելի Թույլ է անձատակ են եղել, քան կենդանիներինը: Դեռ ավելին. կենդանիները բնավդների իշխանության տակ են, իսկ մարդը ղուրկ դրանցից:Սակայն մարդը մի մեծ առավելություն ունի կենդունուց։ ե: նրանց կաորը դա խորճրդածելու միջն վիճ է ստեղծում. |, բոզությունն «ոեֆլեքսիանո: Հերդերը կխորճրդածելուկարողությունը դիտում է ոչ թե.որսլնո լեզվի վլարդացմուն ճետ կալված հւ ձեռքբերովի երնույթ, այլ Իարդուն ի րնե Հատուկ մի լան: Խորճրդածություն («ոնֆլեքսիույի»)առաջին լեղվաստեղծական ակտը արտաճալտվուսի է նրանով, որ ճայեցողության մեջ տրված Ճատկանիշների ամբոդջությունից մարդն ընտրում է մեկը կամ մի քանիսը: Այսոլես, օրինակ, նալամարդը տեսնում մ սպիտակ, շեղ, բրդոտ դալոին հ բնորոշ ճասոկանիշչէ որոնում. դառը մայում է, ուլդ էլ ճենց մարդը դարձնում է տարբերիչ ճատկանիշ, որի ըն: էր ճայտնի իլեակալման ժամունակ «Ճոգին որոշակիորեն մտածում տ մասին»:Հատկանիշը (Բ6րեոՅԼ)ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ Հատկանչի ներքին անվանումը(ՈՂ6ՈԱԿ:6ՐԼ)։ Մալյելուճատկանիշր դառնումէ ու

դառի ընդճանուր ճատկանիշը՝ ամենից լավ արտաճայտելով մարդու Ճճոգեկան պրոցեսը գառի մասին խորճրդաժելիս: Իսկ ի՞ն: կարգի «ճնչյունների է դիմում մարդը խորճրղածության ակտի ժաճամար. Հերդերը նշուի է մանակ՝ ճատկունիշն արտաճաւյատելու իրըն այղոպիոիներբնաձայնությունները (բնորոշձայն արձակող

առարկաների ճամտր) ն ձայնարկությունները (այլ զղացական Սակայն 2Հերդերը ելընկալմամբ սլայմանավորվուծ դեռլքերումի): նում է Ռուսռոյի այն կարծիքի դիմ, թե նախամուրգու լեղուն մուտ էր երգին. նա նշում է, որ փարղը իր կուլիտ կոկորդով, իր կլանված ուշադրությամը, իր սլաճանջներով ն այլն չէր կարող ղրանից սկսել, թել չի ժիատուի երգի կարեորությունն ընդճանըտոլես: Հերէ, դերն այն կարծիքին որ մարդկային լեղուն չի կարող գոյուԹյուն ունենալ առանց արբատրակցիալի։ ուստի ն ստոիեն մի լիե-

վերացական լուսռեր: անխուուսխելիորեն պետք է ունննա արւկուլին լեղվի ծադումը միսսնական ճամարելով ճանղդերձ՝նս: նշու: է, որ մարդկային տարբեր լոմբերի առկայությունը վերջիվերջո ճասցնոսի է տարրեր լեղունհրի առաջացմանը: Հերդերը փաստորեն ընդունում է լեղվի դլարդացմաներկու էտասլ. նախնադարյան ճասարակության ճուլական լեզուն իր հ արտաճարոչականությատբ պատկերավորությամբ այժմյան քաղաքակրթության լեղուն իր ստողականությումը վերուց ոյլան ճասկացություններու: Հերդերի լեզվի ծագման տեսությունը ն լեղվի բնույթի մոաւսին ունեցած նրա այլ ոլատվկերոացունիըը զգալի տղղեցություն եհ թողել սլատմա-ճամեիատական լեզվարանության առաջին տեսոբան Հուժբոլդոի վրա: Առանձնապեսնշելի է երկու ճարց. նախ՝ լեղվի ծագումն զարգացումը, լեզվի դոյությունը Հերդերը ոլայնավորում է բանականություն առկույությաիլը:. բւսո Հերդերի՝ բունականության օգնությամբ է, որ մարդը իրերին լընաձոայնակուն ունուննիր է տվել նկատի առնելով այդ իրերի ճատկությունները. դու

ու

ու

երկրորդ՝ Հերդերը, լեղուն ճառիարելով «մարդկային մտոծողություն (ոչ ուուսնցՀամ ուննի, Միքայելիոի ն Ֆր. նիկոլայի աղդեցության), որ ժողովրղի ոգին արտաճալտություն է զտոնում լեզվի մեջ: Դեռհս «նորագույն ղերմանական դրականության մասին» աշխատության մեջ Հերղերը դործիք,

ն ձն», նշում բովանդակություն

ե

ճարը է դնում լեզվի ն ազգային լրնավորության կապի մոսին: Այս դրույթը,անվանման ճափար ճիիք ծառայած Ճճառսոկանշի

Շհո6115,

ՆՄՆԽՇբմճո

Լոււու6ը էսք

ո

«16

Ե6ճեր6116ոմ. 1.6.

ՊճՒՏԱՇհ

տո,

Տքոճճիճո.

ճմմտ.

Ա6ոՎ6».

ԱԽԻ

ԽԱույստտ 1.

Բր.

Ճր6ոՏ,

ԸՆ6բ Ալ

ճլոծ

մճբ

Ըրաջճ.

ՀԱՅմճոտճիծ

Տրոտճհճո

ՀԱՒօԱՈԼՆ

1ո 16

8ԱՅՄ6ո.

Ո6ԱՇՏէԸ

19ճո, էջ Տքիռոիայտտճստճիմին,

ՈՐՇԱՇՏԵՇ Ղ6ԱՏԸԵԲ

սոմ

ՃՇուսոջճը «16

Լ1ՇՐՈՒԿԸ.

ՀԼ-

100.

1268.

Վոր

ԵԼՐՐՀ1704:

միասին, որոշ ճիտմքէ տալիս Հումբոլդտի «ներքին մունքի Հեւ ձնի» դաղավփարիճափոր: Հերդերի տեսության մեջ կան մի շարք ուշադրավ կողժեր՝ դդ. մտածողների մեծ մասի, 1) ե տարբերություն 247/-որոնք լեղուն քննում էին վերացականորեն՝որպես տրամարանուկան սիստեմ, Հերդերը լեղուն կաղում է մարդու, տվյալ լեվվով

Հ) լեղուն ժի լան, դիտում է ոչ թե որվլնս քարացած, այլ վարդացող քեն լավարտր սատմականության, այնուամենայնիվ, չի ճանդու. 3) ի տարբերություն լեղվի ծագման «Ճառարոկուան դաշինքի» արդյունք լինելու տեսակետի կողմնակիցների՝ նա լեղուն դիտում է ոչ թե որոլեիս դիտակցական «ճարոնադործոսի,այլ որոլես յուարեժի րան. 4) բոյնորեն, մարդկանց կասիքիցանկա տպոաջացած է ռաջ թաշոսի այն կարծիքը, որ անունները իրերին տրվում հն ըս» դրանց ամենից ավելի ուշադրություն գրավող Հատկանշչի: Սակայն Պետ վերնում ճիշվուծ թերությունների լեզվի մլուսին՝ Հելրդվերը ծագման ճարքուի ճանդես է րերում սկզբունքային սխալներ. ի) լեղուն կյորուի է մուծուությունիը, նախքան խոսելըմարդուն խորճրդածելու կորողություն վերագրում ն վերջի վերջո տեղ թողզհում «ամար. Հշ լեղվի ծագումը աստվածային միջամտության ոլատկերացնում է ոչ թե որոլես աստիճանական պատմական ոլրոցես, այլ որպիւ ճանկարծակի ակտ. 3) լեղվի ծագման ճարէ ցում անտեսում ասարակական միջավայրի դերը: Դիշտ է, Հերդերընշուի է, որ Մարդը «ասարակական կենդանի է հ եղվի ղարգացուը նրա «ամար անճրաժեշտ զպործոն,րույց ճեւտադա լելվի ծազման չճարցում այղ բունը ցույց չի տալիս. լեզվի ծանա դումը րացոաւտրումէ ոչ քն ճասարակական «աղորղդակցման կարիքներով, այլ ժարդու ներքին սլաճանջներով, նրա լւորչրդածելու կարողությամբ: խոսող ժողովրղի, հրա սռանձիաճատկությունների

ճետ.

նա

ա-

Պատաճականչէ այս տեսակետից, որ Ցոլելը իր «Մոքթեր լեզվի ծագման վերաբերյալ տարբեր ճայացքների մասին» դրքուի (17279) ն Համաննը իր գրախոսականում ճոդվածներում քննոդատության հն հնթարկում չՀերդերի տեսության խոցելի կողմերը: Ցոլելը նշում: է, որ Հերդերը չի լուծում դլիւավոր Ճարցը, այն՝ ու

քեն ինչոլնս կարոդ էր մարդը ինքն իրեն ճասնել սլատկերացում-

անները կամայական նշանների Ճճեւոայնսլես ղլուդակցելուն, որ Հրաժեշտ դեպքու: այդ նշաններով դրունք ճաղորդի ուրիշներին: Համուննը դիլուկ կերպով բնորոշում է Հերդերի տեսությունը որ-

ծագման գերբնական ասլացույց»:Հերդերի է, որի ժամանակ ճելինակը ուոլաւցույցը ոլլուտոնական մերթ գանում է, որ մարդը կենդանի է, մեր էլ ապացուցում, որ կենդանի չէ: 2ճամաննը ճիշտ կերպով մարդն, այնուսիենայնիվ, ոլես

Լուի «մարդկային

ապացույց

կարողանում է նկատել Հերդերի տեսության որոշ թերությունները ինքը նա վերջ ի վերջո ոչ բավարար պատմականությունը, բայց Ճանդում է լեզվի աստվածային ծագման ճայացքին: ճայացքին է նան ծերդերի ճետ միաժամանակ Տիդեման.--Այդ Ճանդես եկած Տիդեմանը: իր «եզվի ծուղման բացատրության է ապացուցել լեղուների մեջ փորձ»-ում նա այդ բանը աշխատում իշխող կարգով ն մտքի նրբություններն արաաայտելու զարմահալի կարողությումբ, որ նրա կարծիքով՝ չէր կարող առանց իմաստության դռռոողության ստեղծվել: Սակայն այս կարծիքի ճետ Տրդեմանն |կլեկտիկորեն զուդորդում է լեզվի մարդկային ծագման ն

ու

Ըստ նրա կարծիքի՝ մարդը նախքան լեզուն Հալեցակետը:

արդեն

Սրանց առկայության ոլատալլ բառերը, բառերի շնորճիվ գոյացել է ըանափլ լեզվին տվել է կարգ կանությունը, սա կասակցություն: Սկզբնաղես մարդիկ բացասորվել են ժեստերով, աղա նկատելով են ժեստերի լեզվի անբավարարությունը, սկսել դիմել ձայնական (եղվին, որի առաջին բառերը բնաձալյնություններն են եղել. սրանք աստիճանաբար լրացվել են ն այլ կարգի բառերով, որոնք անճրաժեշտության ղեղքում ճնարվել են ասարակության այս կատ այն անդամի կողմից: Տետենս.--եզվիաստվածային ն մարղկույին ծագման ճայեէ հն դերմանացի մի պակետերի էկլեկտիկ զուգորդումը ոլատկերացումներ է ունեցել:

ճառներով ծագել

«այլ

ն

են

նկատելի

Տնտենոի մոտ, ճետաղզոտողի՝

Հերդերի յ

որը

Հեսո Տնդեմանի

միասին «ատուկ աշխատություն է նվիրել այղ ճարցին (Վեզվի հ զրի ծագման մասին»): Հետազայում այղ ճարցին նա անդրադորձել է իր «Փիլիսուխայականփորձեր մարդկային լ'նության ն նրա զուրգացման մասին» աշխատության ժեջ: Տտենոր նույնիսկ փորձում է ճիմնավորել իր ըոնաձ միջին 1Զ1646Ոտղդո. Շիճ.

Խլք2, 1772. ՛Ը6եԲոջ,

Տին,

1772.

ծսը

սոզ

մ. Կ ուծ

ՊՇրՏսՇե

Ճեհգոմլսոջ

6` ԲոԱԱՒսոցմ68 ՍՐՏքԻԱՈՂ2Տ

ճ1Ո6Է

մնճը ճո

Ղ6եծճո», Եելտքլտենծ Խոէա1օնյսոք, Ն Նոքա,

Արտքբսու: 4635 Տթոոճհճ ՎԲՐՏաօիծ մեծը

1471.

Տքրճ-

սոմ

մ1լ6 տճոտօիլլՇիծ

մ6-

ԻԹ-

գիծը. «Զի ռռվացուցված ոչ ատլն,--գրոսի փ նայ--որ փարդն ինքն իրեն թողնված չի կարող լեղու գտնել, ոչ էլ այն, որ նա անճրաժեշտաբար պետք է ստեղծի այն): Բնութագրելով 4նչյունական լեզուն՝ Տետենսըփլուս միջոցների նկատմամբ նրա ունեցած վելություիը Համարում է նան այն, որ խոսողը ոչ միայն արտասանում է բառը, այլն ինքն էլ այն ընկալում է: Սրանով իսկ նա դնոսի է ներքին խոսքի «նարավորության Ճարլը: Այն Ճարցը, թե ինչպե՛ս են մարդիկ ճոանդում: ՞նչյունուկան (Լեզվի գաղափարին, Տետենսը լուծում է` ենթադրելով ստեղծագործ անճատների գոն նախնադարյան ժամանակներում, այդ թվու լությունը բոլոր Ճուարակություն մեջ: Զուլցերը իր «Խառն փիլիսուխայական ՃճոդվածնեԶՁովգցեո.-բում», ճատկապես «Դիտողություններ լեզվի բանականության՝ վրան լեզվի՝բանուկանության վրա գործած սոխադարձ աղդեցուքյան մասին» ճոդվածում, ճենվում է Հերդերի ճալացքների վր նա հս լեզվի ծագման նախապայմանն է Համարում հարդու կողտից աուսլվաների ամբողջությունից առանձին առարկաների ռանձնացմոն կարողությունը, այլ կերոլ այս աժ՝ Հերդերի նշած խորճրգածելու կարողությունը: Ինչ վերաբերում է այդ ատոարկաների անվանմանը, ապա Չուլցերը դիմում է բնաձայնական տեռությանը: Չուլգերիդատողությունների մեջ կարնոր է մի մո մենտ. նա նշուի է, որ որակական տարբերություն չկա արդի լեղզվագործածությունը ն լեղվի ծագումը կառավարող օրենքների միջն, ուստի ի անճրադեշտ է աոմարում լեղվի ծագման Ճճարցի լուծման ճամար Ճճավուքելարդի լեզվի վրա կատարած ղիտողությունները: ճայտնի լեղվալյան Ադելունգր Ադելունգ.--Գերմանուկուն է հույնպես զբաղվել լեզվի ծագման ճարցով: Իր մ,եզվի ծագման ն բառերի կառուցվածքի մասին»: աշխատության մեջ նա մի քայլ տոռաջ է գնում նախորդ գերմանական լեզվաբանների նկատմամբ (նզվի ծուգման Ճասարակոակտն ըմբոնմուն անձրաժեշտության է Ճորցում: Լեզվի կառուցվածքը Ադղելունդը ճամարում մարդկային ն միորձում է նրու ծագումը րացուռրել առանց աստվածային միառա-

ա-

աօ8.

Քաղզվածթնըստ

1913, էջ Հմ.

մ.

Օ.

Ըն.

հ.

«Լ

ԷՕՐՕՃԱՒՔ,

Յու,

ԵեՅ«

Ճքե-

780քՎՇօ180,

433:

Տս126-5.

՝Շրոլտօիեճ

Ճմճ61սոբք,

քն տօքիյծօիճ

ՏՇԽԼԱ6ո,

ՄԵ6ո ԱՐՏքՐԱՏմ6- Տքոձշիծ

Պ՛ՑՐԷԲԷ. նՇՏոԱՎՇԻՏ Աճը ՍճսետՇհճո,

Նքաը.

սոմ

1773.

մճո

ոս

մ6ը

1781.

ջոսիտության: նրա կարծիքով մարդն իր բնությամբ ճասարակական կենդանի է, ճետնարբարն լեզվի ծագումը կառլկիածէ ճասաի բոկական տնճրաժնշտության ճետ. տարբերություն Տետենսի, նա լեղվի ծագման ճարցում ընդունում է ոչ քե օժտված անճատների ղերը, այլ գտնում է, որ լեղուն ծադել է ինքն իրեն թողնված ղայրենուժոուուՌդելունդը առաջին անդոսի փորձ Է անում որոշել ա՛յդ նախնական լեզվի կառուցվածքը՝ բնականաբար ենթադրելով, խիստ որ սկզբնական մարդկույին խոսքը ոլրիմիտիվ պետք է է բնոհղած լ|ն|։ Բառերի ՓողսխանՀարցուսի Աղելունդը ղիմու ձուլնական յոհսությանը՝ նշելով, որ երկու բաղաձայնով ե մեկ ձայնավորով կաղմված միավանկ բառերը ամենից ավելի լավ են վերարտադրում իու քի Հնադույնբնաձուլնավան մոարրերը: Մ/ուժասխոնակ Ադելունդը կատարում է այն դործնական քայլը, որ է փորձում կենդանի խոսբի Հետաղոտության ճիման վրւս եղլոտ կոցություններ անել սկղբնակուն լեղվաստեղծաղործության մոսին: նա նշում է դերմանական կենդանի ժողովրդական լսուքի Պուկումը ղեղի բնաձայն րառերի դործածությունը։ եզուների

ւռարբերությունն ցեղալկցությունը Ադելունղը որոշում

ք

ըստ

յ"առերի կառուցվածքային ճամ աոատ ասվանության, ընդ «րում բոտ արմատների, թեթույթների նհ ածանցների ճամասլատաավուէ ցեղակցության տարբեր ասնության տասոկիճանիսաշճմանում տիճաններ՝ սկսած բարբաոռներից՝ մինչե ճեռավոր ցեղզակցություն ունեցող լեզուները:

բուրժուական սոցիոլոդ Վիկոն (1668-Վիկո.--խոալացի 1744) առաչին ճեղինակներից Մեկն է, որ սիորձ է արել մարղկավին ճՃասարակությանսլատմությունը դխոհլու որլես օրինաչոավ ոլրոցես:Տուրք տալով առտծու դոյության սոնսակետին՝՝նա 2.

ասո-

դերը սաճմանսոիաւկում է ոլոտմժությանը լոկ օրենքներ տալու ն գզոնում է, որ մարդկություն 4ետադա ղարդացումը տեղի է ունենում մարղկային բնությունը ճատուկ ներքին ուժով: Ըստ Վիեն առանկոյի՝ ճասարուկության ղարդացմուն էտասղները հան ձին մարդու կյանքի էտասլներին, ընդ որոսի այս էտատղներնանց նելուց Ճետո սլտտմությունը կրկնվում է։ Վիկոն տարբերում է մարդկային ճՃասարակության ղարդացման 3 շրջոան՝ «ոււուո վածույին», «ճերուսկ անը ե «ուրդ կույին»՝դրանք ճամեժատելով հալղու ու

մեջ

ո

ո. Մ 16. 8. 5246ոշ2 ոսժմտ 4ոէօրդօ :11ո Լողմք 46116 ոՈԼ21071, 172». Վիկոն ճայտնի է դարձելառանձնալես 4սրՐՁ

ղերմաներեն թարգմանու Թյու

նիդ

(1823) Տեոու

Օժայոսոճ

եր

զրթի

մանկության,ոլատանեկության

Ճառունության Ճեւո։ Առաջին: շրջանը նրա մուտ ճամապատասիանում է նախնադարյան տոճմատիրական Ճճասարակությանը, երբ դեոնս պետություն չկայ, երկրորգը՝տորկատիրությանն ֆնոդալիւլմին, երլ' սկիղը են առնում արիստոկրատականսլիտությունները, հրրորդը՝ բուրժուսկան Ճուսարակությանը, երբ ըստ Վիկոլի ստեղծվում են դեմոկրատական Վիկոյի կարծիքով`լեղուների տլատմությունը ոհսոլուբլիկաներ: Հեւտնում է խորդկայլին գործերի ոլատմությանը, ընդ որում լեղվի լարդացումն ընքանոսի է ժեստերի փիջարկությունների յեվվից ղեպի այժմյան լեվվի ճարոատությունը:«Վիկոլի Ժեջ,--գրում է Մարքորմասսայինուղղված իր հնամակում,--սաղմնային ձնով կա են Վոլֆը («Հոմերու»),նիրուրը («Հոսմեականկայսրերի պատմությունը»), ճամեմատական ջերականության ճիմունքները (թեն ֆանտաստիկ ձիով): Ո

ու

ու

առ-

2. ԸՆԴՀԱՆՐԱԿԱՆ

ՓԻԼԻՍՈՓԱՑԱԿԱՆ ՔեՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Նախնականղիտողություննեո.-- 4177

դարի հրկրորդ կեսից ճանդես վալ ոռսցիոնալի տոակաղ- լում ուբանակուն ճիտունքներով կոռլիված քերականությունն նելը Են այս քերակահությունները ճաւմիմառոնլու լինենք անտիկ աշիոսրտճիիխլիսուիուլական-տրամալունական լեզվաքննության սիորձերի նե ժիջնադարՃեւո, բան փիլիսութայական-ճայեցողական քերուկանությունների ն՛ ն՛ աղա կգտնենք ատրբեր կողմնր։ Ընդճանուրն ընդճանուր, ուլն մ, ոլո (ոլոր ղեսլքերում ուշուդրության կենտրոնում է լեղվի իմաստային կողմը, բոլոր դնսլքնրում ուղղադիծ կոռ է տնսնվուր ն լողվի Ռւոածողության, քերականության ն տրամաբանության անդխոակցուբար թե գիտակցարար, «նամիջե,բոլոր դեսլքերում, րավոր է Համարվում բոլոր լիզուների ճամար միատեսակ քերալոնական սկղբունքների սսճմանումը: Տարբերությունն աոււսջին՝ «երթին ր տաճայտվում է լեղվի քննության նպատակների մեջ: ն մուռ լեզվի քերականակուն քննություԱրիոտոտելի ստոխկների ներ ծառայում է մոածողության տրամաբանական քննությունը: Միջնադարյանախոլաստիկայի «ամար լեղվի տրամաբանական քննությունը նոլատակ ունի ցուլց տալ աստվածային ստեղծադորՌաձության չորամարբանականությունը լոլոր ընագավառներում: սկսում

են

հ.

Ո

նճքոճ

ր

Փ

ՅԵՐՇՈՊԵԸ,

ԸՕԿԱՒ6ՆՈՑ,

1.

ՃՃՄ,

էջ

399։

265ն

քերականությունների պիոնալիստական-տրամաբանակոաւն

երնան

ինչ բանականության սլաղալը «անջներին ենթարկելու՝ դարաշրջանի ընդճանուր տենդենցով ն այն զարելուվելու» սլառրանից բխող՝ լեզվի քննադասոության ճանջով,հատատփբամենաքբավմազան լեվուների ուսումնասիրության ճամար ընդչանուր սկզբունքներ մշակելու ձղտմամլո Քերականները այդպիսի ընդճանրական բանական ճիտունքներ որոնում են տրամալրոսնության ժեջ. Սակայն ընդճանրական քերականուՃճանդգում են լեղվի պլատմական ներկայացուցիչներ թյան որոշ ըմբոնմանը, տլայքարում փիաստազուրկճայեցողականության գեմ, փորձում տրամաբանորեն ճիմնավորել քերականական կատեդորիաների ծագումը: ընդչանրական Պոբ-Ռոլալիքեբականությունը.--Առաջին ցպիոնալիստականքերոկանությունը կաղմվել է ֆրանսիական ՊորՌոլալմենաստանումկյոդ աւնսլոյինե Անտուան Առնոյիկողմից ր.՝ «Րնդճանուր ն ռացիոնալիստական քերականություն» խորագրով Քերականությանչճեղինակների կարծիքով՝ լեզուն ն լեզվի դործածության նորմաները ոլետք է ենթարկվեն բանականություն սլաճանջներին։ Այս Հարցում ճեղինակները «ենվում են Դեկարտի (կարտեղիոսի) ռացիոնալիստական փիլիսոփայության վրա. ինչպես տեսողւք, Դեկարտը բանականությունը դիտում էր մարդուն կենդանուց տարբերող իմնական ատկանիչշր նե այն ճամարում ամեն ինչի դնաչատման չափանիշը. դեդուկտիվ մեթողը նրա ճամար միկ ճավտստի մեթոդն էր: Քերականության ճեղինակներից մեկը` Առնոն մասնակցել էր նան կարտեղիանական «Տրամաբանությունը»կսողմելուն: Այդ նուլն կարտեղիանաՍան սկզբունքները տեղափոխվում են քերականության ինազափառը:Լեզուն կարտեղիանական դեդուվլտիվիղմի դիրքերից բննեբոբ քերականության Ճճեղինակներըայն դիտում են որոլես մտքի ճիշյո արտաճայտություն: Այս յսռումով, ինչոլես որ տրամուրբոնությունը տալիս է ուղիղ մտածողության կանոնները, այհալես լ քէրականությունը, ըստ նրանց, պետք է ուղիղ խոսելու կանոնները, ընդ որում քերականությունը պետք է ճենվի տրամարահության վրա, որովճետկնլեզուն ե մտածողությունը կսողված են: եթե նախորդ քերականները լեզվի նորմաները մշակելիս 2իմբ Լին ընդունում արիստոկրատականճուշակը, ասլա «Ընդճանուրն ռացիոբացատրվում է մասամբ

ամեն

ու

ու-

տա

'

Առճուոճ116

ք6Ո618166ե ԷԼ11Տ01Ո66, 1660.

հոլիխոուսկանքերականության» ճեղինակները ճենվում են բանուկանության այն օրենքների վրա, որ տալիս է ։որամարբանությունր: Քանի որ տրամաբանությունը տալիս է մարդկային ուղիղ մտածողության օրենքները ն քանի որ լեղուն մոքի ուղիղ արտա-

է, ճայտությունն

ուստի

հ

ոլո

քերականությանճեղինակների

կարծիքով` /որամալանության իման վրա կարելի է ստեղծել լեղուների որը այողիաի քերականություն, կիրառելիկլինի լոլոր նղատակ են Համար: Պոր-Թորոլի քերականության Ճճեղինոաւկները քերականական ընդճանուլ: դնում սաճմանել բոլոր լեզուների

նրանց ճիմնական տարբերությունների ոլատոճոաոները: Այս նկատուսռումով նրանք, ֆրանսերենի լեղվական փառլատիներենի, տերը ճխիք ընդունելով ճանդերձ, ղիմում են նան Հունարհնի ն նբրայերենի փաստերին: սկղբունքները

նե

մոս Չոր-Ռոլալի ջերականության չճեղինակները լեղվի ծողության ն. Ճումաալւուտ անվանաբար քջելուսկանության տրամաու

ու

տենսնումն: իսնության միջե. ուղղագիծ Ճամաղատասխանություն Լեզուն ենթարկված է տրամաբանական նոլատակաճարմարուԹյունը, ն ձավվաղդեոմիոյն կարող հն Հանդիս դալ «ոչ բանական ԹՉեսականությունումուսին ո դործածության քաճաճություններ»: ոիրությաի առարկա ճանդիսացող Հիմնական լեզվական մժիավորեն

ն տրամաբանության քննուհերի (բառի ) նախադասության քյան առարկա ճանդիսացող ճիմնական ճասկացությունների (ճասկացության |. դատողության) միջն ուղղագիծ «ամապատասխաէ Ճճասսուստվում, նություն քերականական կատեգորիաները Ճո՛են ժում ոասխանեցվում տրամաբանական կատեգորիաներին: ու

Պոր-Ռոյալի ջերականության դլխավոր արժանիքն այն էր,

որ

ույնտեղ մտցվում է նախադասության ուսմունքը, ընդ որում այս Տարցում ճիմք է ծառայում ձնական տրամաբանությունը: նալխդասությունը սաճմանվում է որոլես տրամաբանական դատողու-

թյան արտաճայտություն. ճա/ապատասխանաբար նրա կաղմիչներն հեն ճամարվում հնթական (այն, ինչի մասին մի րան Հաստատվում է»--«զԱԼ ՔՏէ օ6 մօոէ օո.Հ1Ոուո6»),ստորոգյալը (ավելի

ճիշտ՝ ուռորոգելին, «այն, ինչ ճաստատվում է»--«զԱլ 6Տէ ԸՇ զս՛օռ 4ՌՈրդծ») ն ճանգույցը (նրանց կասլողըի: Բայուկան նախադասության ն ընդճանրասլես դիմավոր բայի մեչ, քերականության ճեղինակների կարծիքով, միշտ կարելի է բացաճայտել տրամարանահս-2. ապրող այղ կազմը. լատ. ԿԽՕ «ապրում եմ»--«1.

կուն

եմ». միակ մաքուր բայը Համարվում է էական րայի երրորդ դեմբը: Րոտ նախադասության եջ կատարած դերի լ բառերը են 1) բառեր,որոնք արտաճույտում բաժանվում են երկու ամը ն ն 3) լրլառեր, որոնը ոլն) հւոքի առարկաները (անուն, ղերանուն ն են մոքի ձեն Խոսքի (լայ շողկառլ): կերոլը արտաճայտում են ճ իմունքով՝ ըստ իրենց մաբ սիասերըսաճմանվում մոլում ունակուն արժեքիո փմաստայինչ-ճՃասկացակոան քերականությունն իր լնույքով ավելի շուտ լեղՊոր-Ռոյուլի վի տրամաբանություն էր կամ լեզուների ուսումնասխրության լուներածություն, քան իսկական քերարատեսակ փիլի սովոաւյյական

Յ.

կանություն:

ն ռացիոնալիստական-տոբաԸնդճանբական-փիլիսոփայական ժԺիբաո,Բոզե, ձետագալում. (եբականությունները մաբանական Հոն քնրականությունը Հառիս,Փբիստլի, Թուկ.-- Պոր-ՌԹոյլույի

աղդեցություն է վերաճրատարակվելով 1756 թ. ն 1806 թ.՝ մնծ դործում 4111-7111 դդ. քնրականական մփոքիվրոու Լայն տարաեն ստանում ն' առանձին լեղուների՝ տրամաբանական ճիծում մունքներով կառուցված ղանսղուն քերոականությունները, ն՛ ավոալես կոչված «րնդճանհրական» (ճամբնդճանուր», «րնդճանուրճային կուն») փիլիսուվիւայականքթերականությունները:Ֆրանռիայում ալդպիսի ոատցիոնալիստական-տրամաբանականբնույր

աբբա Բյուֆֆյեի «Ֆրանսիականքերականությունը») ժիրարի Դյումարսեի «Քերականու«Ֆրանսերենի ճշգրինո սկզբունքները»,

ունեն

թյան

քերականությունը» Բոզեի «Ընդձճանուր

սկղբունքները»,

ճիշուոակության չլւժանի է Ժիրարի աշլատությունը, Հատուկ որտեղ աոաջին անգամ տրված է նավխոսդասությանանդամների Դոմ եի աբար լըիվ ուսմունքը: ժիրուրըտոարբնրում է նախադուաւո

06 .Յ քիրոտ6)՝ենթակա (տսեյօօել), անդամ (ՈոճունլճտՏ ռտորողյալ (8էէես էԼ), ուղիղ խնդիր (օեյշՇէլէ), անուղղակի

ռության

խնդիր (16

)օոշնԼ)

հ

ԱՈՑ

էն),

(ԸՐԸՕՈՏԵՈՇԸ:), շաղկասղ (ՇՕՈ-

պտրադա

միջարկություն

(ճմյօոշելլ)։ժիրարը

տոսրբներումմ նախադասության Հմմտ. 1քօֆՓ. ԽՄ. 8.

չ

ՌՂՕՇԵՑՅ, 1947,

ՁՅԵԽՅ,

8սք116,

ձ6

1769.

ոոքս:

Հ.

էջ

Շճքու8շաոե.

062766,

Մօւօքոտ Փքոճամյտուօօ

169:

Շուտոտոմոծ

11684156,

ճաւռակ կերպով անդամները խոսքի մասերից՝

1744.

Օրու:

1209. 810156, Օսաճրտոլտ,

Շ1185մ.

1763. «ՑՈ6ՇԻովՇ,

ԾՈղՇլք6է

ԿԼոՏ մ6

քուղօլքծտ Ցղռուտործ,

տալով, որ միննույն նալադառսության անդամը կարող է է ասել, որ մինչե ալտաճույովել տարբեր լոռքի մասերով: կարելի կ. Բեկկերի (24 ճանղդնա անդամների գալը նավադասության դ:) ուսմունքը աչքի ընկնող փոփոխությունների չի ենթարկվում: այս ժիրարը կարնոր դեր է խաղացել նան Ճճոմանիշների ուսմունքի զարգացման բնագավուռում, այլն արտաճայտելբազմաթիվ Ճճեցույց

տաքրքիր մտքեր լեղվի մուածողության վոխճարարբերության ն տյլ Հարցերի շուրջը:: Բողեի ոշլաաւտությունը, լույս տեսնելով դը-Բրոսի՝ ՃճիշաՃետո, իր տակված աշխատությունից ավարոին է ճասցնում լեղվի՝ որոլես ւտրամարանուկան-վերլուծական սիատռհմիմեխանիստական քննությունը: Ըոտ Բողելը րաոի ալանությունըարատրականբաժացիայի օղնությամբ վերլուծության է ենքարկում ոգու ն Նելի ակտը, առաձին քննու սլ սսոկերացումները նրանց "արաըերությունները: Այս վերլուծությունը ամեն մի լեզվի մեջ խոսքի վերլուծության ճիմքն է ն միշտ «ճանզեցնում է միննխույնարդյունքնճրին: Դաւոկերացումների տեսակներին հն նրանց ճարարերուԷյուններին Հումասղլատասվան՝ամենուրեք գոյություն ունեն մինՀանույն բառատնսակնելը, դրանց տիննույն ֆունկցիաներն րաբերությունները: Բողեն տարընրում է Հ քերականություն՝ է) ընդճանուր, ոլ Ճենվում է մտածողության բնույթի ն նրա վերլուծության եղանակի վրա հն անվուվոլ ճշմարոսկանություն ունի. ծ) առանձին, որ կախված է ոլատաճական կամայական սլայմանների ն ննքաղրական ճշմարտություն ունի: Առաջինը «րանավոր նե ղրավոր լեզվի այն անփոփոխ ն ընդճանուր սկզբունքների բանական դիտությունն է, որոնք ճանդես են դալիս լուրաքանչյուր ու

ու

ու

ՏՈՒ

այտ. Ս. Սնշենի չողված, (ԻՏ-ում, 4, 1948 Ալելորդ չէ ճիչել, որ գերմանական քերականներ Բազեղովը ն Մայխերը ՊՎՎՈ զ. երկրորգ կետում, ելնելով արամարանական տիմանջթներից, տարրերում են նալադառու թյան ԲՈՃՈՒԼԷՅՈՒ ն Հաներեթ անգառր ենթակա (Տսել"Է է), ոտորող յալ ( -ատորողելի, գույց տամարելով թյան աոնողաւք, տավասար նակխսսդասու (Հօթայք)՝ վերջինս սակայն նրանք իրենց ճեսազա աշխատություններում ստիպված ե լինում մացնել լրացուցիչ անդամներ խնդիրները Միաժամանակ Բաղեդովը ճրաատորողյալին ճավառար անդամ ճամամարվում է ճանդույյը ենթակային բելու մաթից ն այն ճամարում ստորոգյալի ձն, որ կարող է արտաճայագել զինել քայով կամ բայական վերջավորությամը: Նչելի է նան, որ մինչն ՃՆ դարե երկրորդ կեսը ճատակ տարբերակում չէր մտցվում նախդիրների ն Պախածանցների ժիջե. Ֆուլզան 1723 թ. միայն շչրաժանվող նախդիրները» ու

ճանում (նախածանցները)

է

նախդիրների շարբթից:

առանձին լեզվում»: երկրորդը «մի առանձին լեզվի կամայակահորեն դործածվող կառուցվածքի կիրաոման արվեստն է լչանավոր կամ գրավոր լեզվի անփոփոխ ընդճանուր սկզբունքների Ճիման

վրա»:

փխիլիսոխայականքերականությունը ԱնդգլիաԸնդճանրական է Ճճետնորդներ գտնում ճանձինս Ուիլկինսի, Փրիսոձառիսի, ն ղերծ չեն լեղվարաուրիշների,որոնց աշխատությունները

յում եի նական

«ճետաքրքրություն ներկայացնող պրոբլեմների արլեղվարանության կարնոր է նվաճումներից մեկը պետք ճամարել լեզվի նկատմամբ ղատմական մոտեցման սաղմնավորումը Փրիսոլիի, Հոռն Թուկի1 մեծ

ծարծումից:Այս շրջանի անգլիական աշլատատություններում:

ուրիշնել

Բուն անդլերենին վերալերող քերականությունները

այս

շըրլ-

ջանում չափով տուրք տալիս լեղվուկան երնույքների տրամաբանականչռացիոնալիատւոկան ըմբոնտանը: Ընդճանուր մաբ լեզվի նորմավորման ճարցերը քնեելիս քերականները Ճճայ են ելնում տրամարանությունից, փոխանակ «լոք ընղունելու ղզործածման ճաճախատականությունը»: Այսոլես, անգլիական քերակուն կոութը ւռուրկում էր անզլերենի կրկնակի ժլիւուասն ղործածության դեմ այն Ճիմունքով, որ «հրկու բացառումը ոչնչացնոււ են իրար ն ճավառսարվումեն ՀՃաստատմանը»8: Ընդճանրականքերականություն վաղ ներկայացուցիչ 2. Ուիլկինաը: (4711 դ.) ղեոնս տուրք է տալիս լատինատիպ քերականուփորձելով այն ճաշտեցնել ուցիոնուլիսբլուններիտրադիցիային՝ տական-տրամաբանական ակզբունքների ճելու քերականության նառ աշխատտում ապացուցել, որ այդւզիսի ընդշունրական քերաէ կանություն կարելի է կառուցել լատիներենի Հիման վրա: Ջի է տեսնում թ. լույս Հոառիսի(1709--1786)«Հերմիս կամ փիլիսովույուկան ուսումնասիրություն ոնգճանրայոաւն մեծ քերականության վերաբերյալ»աշլխատւոությունը: որ աղգեմեծ

են

առ-

ուծ Օրա մ65

ԶՇՈՃԸԱԸօս

ԸՃքՍՀԵԹՈ Էուօող:6 4 1Շէսզծ գծ 101168 1Ը5 1ող1րոջոօ6 քօսը «681: 1--Ո, Թոուտ, 1202, առաջարան, էֆ Ճ: Հմմա. 8. ՒԼ Վքա684, Օ ե7քոճ ,ԱՇւօքոզ 73Եր203:3118", 85, 1984,

ԹՇՅԱ266,

Հ.

ԼՇԱՈՂՇՈՒՑ ՈՀՇՇՏՏՈՒՆ

ճ

ԶԱՇՏ,

Աս

76 4,

էջ

106-106,

ՏԱ. 1762.

Ս.

ՆօԿեհ,

Խ1ԼԱԱ)ոչ,

Ճ

Տիսոէ

Ճո

Տօքի1Շճ1Նճոճսքծ, Նժսմօռ, 8.1.

Խ6ԼՏ4)

318715.

Շոճյոաճը, 1751.

1ոնօմսՇեօո

էծ

1ժրտիհ Օրոուռոճ», Նսոմժո,

ԵՏտոՄեժգոմմ» գ Ի6ճ),

1808.

11681165, օր

ճ

Շի

(Ռուոծնօր

ճու

ճ

Եիլյօ-

աճժքիւօճ| 1ւզսլոտ ՇօՈՇՔԲուոն (11-

յությունէ

թողնում լեզվափիլիոովայական գաղափարների «ետա են 4 ղ. լեզդա ղարզացման վրաս Ոմանք չձառիսին ճառարում ն անմիջական նո(Հումբոլդտի ուրիշների) վուփիլիսուփայության խորդը: Աշլոատության վերհուգիրը միայն մասամը է տռնչվում

երկում արծարծված ճարցերի Ճեւու Բառիմաստիըմբոնման յինջ Հառիսը առաչ է քաշում ոլչոշ իմաստով նոր ոկղրունք՝լւսոնըը Ճճամարելովլիրերի սիմվոլներ: ծառիսը ճանդես՝է գալիս բնաձայնական տեսության ն ճամապատառխաաղուր 2538-ի կողմնակիցների դեմ: Ըուո ՀոււիսվՐեթե իրերի բնությանը ն լինեին նրանց բառերը Ճուհուոլաււտաավխանեխն իրերի իմոց ությունը ճեորավոր կդարձներ նրանողությունը, ոլա մինչդեռ այղ նրանը անվանումների խացությունը, այդպես չէ: նշում է, որ առարկան ուրիշի Համար սլառկերացնելու Հառիսը էրկու միջոց կա՝ կամ նմանեցմամբ այն արտաճայտել, կամ Վերջին Օիիանգամույն ոլատաճական ճասոկություններից» ելնել: ճետ: դեպքում մենք գործ ունենք «սիմվոլիկ նշունի» Քանի որ Հէ, ուստի բառերիդերակշոող Միեծամառությունը նմանողություն մնում է ընդունել, որ դրանք «սիմվոլիկնշաններ» են: Այն ճարցը» թե ինչո՞ւ է մարդը առարկան արտաճայտելու ճամար ղիմոււի աիմվոլիկ նշաններին ն ոչ թե նմանողությանը» Հառիսըլուծում է այի իմաստով, որ նմանողությունը շատ դեպքերում կամ դժվար է, կամ անճնար: կողմնակիցների ղեմ էւ ուա ջ քաշելով Պայքարելով Փ0286.-ի բառերի՝ աիժվոլիկ նշաններ լինելու դրույթը, Հառիսը լեղվի ծագման Հարցը ճոամմաղատասվխոն ի կողմուրուրլուծոսմ է ըստ Ց425.ն սպլայմանադրունռկիցների. նա ընդունում է լեղվի՝ սաճմունման թյան ուրբղյունք լինհլու տեսակետը, ժիոյն Թե այն իամբադրումէ 47117 դ. տարուծված Ճուստրուկուկան դուշինքի տեսության ճամաձայն, Մակույն Փյաւչի ն բնուձույնական տիսության կողմնակիցհերի ղեմ ոլայքարելիս ճառիսը ելնում է լեզվի ընուլթից, ասացույցներ որոնում լեզվի էության մեջ՝ սրանով իսկ մի ֆայլ առաջ անցնելով Ժ226.ի նատվխկին կուլմնակիցներից: Փիլիսոփա Փրիստոլին եր «Դասախոսություն(1233--1804) ների ուրս լեղվի տեսության ն ընդճանրական քերականության վերաբերյալ» (1762) աշխատության մեջ աշխատում է Հասնել լեզվի ալոոոմական լեղվի ատ քննության:Փրիսատլիի կարծիքով՝ չո

մություննանցնումէ Սույն շրջանները, ինչ ժողովրդի սլատմուքյունը, թեն, իճարկե, ժողովրդի պատմությունը Փրիստլին ոլաո-

12--.Գ. ՓՋաճուկյուն

անալոդիայոԻ՝ կերացնում է լ"նռական օրգանիզմների կյանքի նրա, ինչպես սկզբնավորում, ծաղկում, անկում: ի տարբերություն էր անընդճատ կատատեսանք, Մոնբողղոն լեզվի մեջ տեսնում ըհլադործում: Քերականականկատեգորիաների ղվատմականության ըմբրոնումը առկա է 29. ձոռն Թուկի (1786--1815) «Թնավոր խոսքեր կտմ Փեոլիիզվարճալիքները» աշսատությանմեջ, որտեղ Ճեղիէ նակը փորձում քերականուլան մասնիկները ճանղդեցնելսկվբնական անկախ բառերի: Հոռն Թուկը Հանդես է դալիս որպես 9. Հաոիսի ընդճունրուկան քերականություն ճակառակորդը՝սլայքարելով լեզվի ճայհցողական, փաստաղուրկ քննություն դեմ: Քերականակասն մասնիկների ծագմուն ճարցը լուծելիս, ինչոլես ճիետոաղայում Բոսլղը, նա հլնում է յորամալոսնականքերականության ոկզրունքներից՝ ն դիմավոր բայր Համարում դատողության առանձին ան«Պարի քննությունը դամների միացում, բայց սրանով անդերձ նա տեղափոխում է կոնկրետ Հողի վրա, փնտրում քերականական Լուտինտկոն ԼԵօ «կդնամ» լայր մասնիկների կոնկրիտ ուղբլուրը: 4 տնկալվո բ առից՝ | նառ րաղզկացած է ճամարում սկղզբնակու «գնալը (ճմմտ. 1-16 «դնալ») --| «ղետք է, ցանկանալ» Հ-Եեօ, եօս, հ լատ. 2: ԽՕ10 «ուղում հի, պանկանում Եօս| (ճմ. Հուն եմ») ՀՕ «հոջՀլատ. 6ք0: ՀոռռնԹուկընախդիրները ն շաղկապչրը (աղլասարկուլխառքիմառերը) ծադած է ճամարոսի սկզբնաՀոռն Թուկըր կարնոր կ ինքնանշանակ բառերից:Այսպիսով, է կատարուի ստուդաբանությունը րնսկական ո"լատմական քայլ Ճողի վրա դնելու ուզղությումհլ": »

12.

1786--

1805.

Լոռ

Դ00Խ6,

"Խու

ուտքշգ4250

2176-5Սոտ

Թայ,

1-13

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ

ՆՆԹԱՇՐՋԱՆԻ

ԵՐՐՈՐԴ

1. ՀԱՅԵՐԵՆ

Ի., Աղայան էջ 30--38, կոստանյանց

ծրնան,

Ն

սղատմություն,

1858,

152.

կ.

Արեմոյան եվրուայում,

ծձայադիտությունն

Թիֆլիս,

ԽԵ--ԿԱ:

էջ

1910,

լեղվարանության

Հայ

Գ. Արդի լեզվագիտությունը, ՀԱ, 1896, էջ 1--Ք Մեննիչյան Գ Ա. Շոումպֆ /առումզասիրութիւնը ճայ լեղուի ն մատենադրութեան մԱրնմուտա(Գ. Զարըճանալյանի թարգմանությամբ լրացումներով), 105, Վենետիկ, 1895, էջ 16 ու

2.

ՌՈՒՍԵՐԵՆ

ՇԼՏԱԵՕՏՈՇՒԽՔ

Դ, ԼԱԽՀԼւՑՕՅԵԱԽԱՕՑՇԵԽՔ,

Իքմոլա1մ1 ք8388188 ԿՇԸՕԱ 16Շքատաօ0105ո1 80Շ1ՕՎԻԵՃ ՇՈՅ8881Լ, 2811օեուք, 15658. Ք3ո4 ոօ ՈԱՕՇուոՇ Օօ ԷօՕքած տ.1ծքույքեօրօ Փքճույւմ

ԵՀոՈՅՐ08 Ք. ճ.,

ԵՀԱ

ո

ՃՄԼ-ՃՄԼ|

Ե26Շո6

Լ.

Պւ108Ը

ք.

քօղհիճ 17 Ի086ք8.

Լ.

»Քօղե

8.

8.

8.

Առքճմ

Րքճմ

ՈՇԿՅՈԼՅՑ

830861 (ւ 210-610 քշում 1Ր83618`

.ՂյՕԿԽՕԽՕԸՇՕՑՅՃ),

,»2.1ո16Շք817քոճտ

Քյոոճն

աճա

ոճ

քօոճաօխմ 1ա16ք417քի0Խ

ամքօտօնԽմ

քում

1946, 61ք. 28- 89. 8., ՕՊԵՕԱՇԵԽԸ Մճհծտաճ Ր6քԵՇ

ԽՃ

ԱՂՅ

147--151.

օւք.

Թում 8.

ք7ոշաօ1

Ը1ւք. 1Ս--21.

1.,

Ս.

1994, ԻՔ 2,

Յեն,

8ողւօ0րքոտոօտ

8ուօրք38108

ՈՕՊՏԾուԸ

ո

«ՕՐՕ

1956, ճ6 5,

84,

ըբ.,

Ա.

ՔՕՇՇՃ

տ

Ոք)

Ըօ

ու

1951, 83ելնծ,

8,

6ատԵՄքել",

8ճոչուօույ, ՇՈԱՇ,

1871.

րք

Ւ.

ոու ՇԽՃՈՃ

Ր

քօա6

1տթանտու ոռհ

Խօւօքոն 438.8

ք83ք2601Լ

Ր

Օ

ոճքրեռ:

Ա:

օՐՕ

Ս.

Ճ.,

835«03:Յոք,

ՔօՕտԱԸւճտ

ՃքոմիրճղԵՇխ, 1953. ՒԼ /Ճ., ՀՇղ6ոում

ՅՅՇԸՅՈՒՇՅԵԿ

ՇՈՅԹՑԱ-

ՈՃ

Մմ16:մու քմ,

Փոտօտօր,,ՇՅՑՑԱՇաՅՔ

փֆօ-

Ա

ոքտաճիօոտտ ԸքՅ8Ա ԸՊԵՒՕՐՕ ԽՇԼՕՈ4

ՍԼՃՒԼ Ճքու. ՇՇՔ.

1957, 3Ե 6.

ՔՇրօքոտ ՓքձոմաՅըաօքօ83երճ,

ԷտոՅձքօՔօատի

8033քՇա մ 1940.

ԱՈՐՑԱՇՐՎՇՇԽՈՆ

7 .1168ՂԵԼ"), ՊօՇԽՇ:օԸ08 18:

ոօոււաճմ

ՇԱԼՅԵՇԽԸՑ

11.

ՒԼ Շ., հ. 8. ԽԼ., 1982, Շ1ք. 9--16.

ՎՇԼՕքոքտ Յքո

Ոօ038, Ճ.,

ՕԿճքու ղօ հօւօքոտ 1, էՕքեճտ, 1910-

ւտ (160քմտ

ՊօՐԱՑ", Ց

Լ

3.,

ո08ՇաՅ8

մա

է,

83.ւօԲ,

ԿԼ,

1956, օք.

քճխուճւման

ՇԽօքուամ

ԽԵՅւճ

ԻԼ.

20--24.

8.

7Մ՛0ԽօաՕՇօ80,

Փողօոօը, Օղճօօ8, 1888.

ԽԼ, 1918, րք. 63-69 ԽՇԽՇԱա«օ-0 83.8, ՈԱՇԼօքոք ոքեոջուշասքն 8. հ. ԻԼ, |է, ՃՆ, 1955. Րքմեխուման ՎոօհՇեօրօ 8ՅԵլոճ, Ր ԽօոտճոՅ 1Ռ., 1ԱՅատօ Եճքեւաոձհ ՇՐՕ ,.16ԵՇՏՈւ օն ՇՈմՑՇՕքօշրում", ՖՅ

շե

հ ոտոձ

ՇՂՀՈՒԵՒՅԾՅՈԱՇԿՕԻՕ

16.

ԱՅ ՇԽՕՐՕ

36108 ԱԵ 1.

Ե73Յո6պ08 Շլք.

Շքմտաււ615:օՐօ 1. Շ., ԻՆ 8.

1958, Շչք.

3,

Խե.-18,

Օքյոճտճ

Շ.,

Լ.

ԻԼ

8.

ԸօծքոայՇ ՇՕՎԱԱՇԵՔք,

ԱօոսօՇ

ՊՕԽօոօօօ8,

Օծ46071 86Շ10ք:1Կ61650. 1952, օք. 4Վ.

4--

73117,

ՕՅԵՅոՑ,

ՅԵՍ

29--85.

ՊՇԽօոօօոճ

1 9--120.

(ԱՔԵՐՑԻՇՂՔԿՇՇԸԿՒԼՆ

օ630ք). 884, 1958, 7Ֆ 6. օք. ՈԼ. Ը, ք. /. 5օՐօքօուաաւմ |1857--1911,

2,

712,

ԽջտԵխԽո ՒԼ ԽԻ, ՌՅ ԽՇւօքու բշշաօի Րքճաաումաա. ԱՐ, 1917. 5. /Ճ., ՍՅքոՒԼ 7171045Փ8. 41, 1937. ՔՄՇՇԿՑՑՐքճնարոււ ո Ը ղտ 71. ՆՈօտեշատի ՔՅԵ, 81. 1954, օք. 344--346 16թՔ-Շողտտ ՊՕ3::).

ո

ՕԿճքե

Ճ.

ԼԿՇուօ

ո

հ/ծաՅհւմօՔ

Ո,

Ո.

ե

րոշլչօքու

1949, օղը. 5--18.

12Կ282քոմտոտ քճՓֆ.7811. ՒԼՇ:տքօ8Շաատ

Ք. քոմ

«ՈՇԱԾաաճ

ոքօատօրօ

ՃճքԵեւօը, 1913,

ՅՅՀՈՅՈՒՕՇ812

Ճ. 1910.

ոմ

36:

ՑԱ 6

Հ.

1953. Մ.

Ճ.,

- 486.

ԷԼ,

1952,

1878.

Օ.,

Մ.

քոլ

էճ

Յե:

ՆԽԶոօրտւ

4.

Մատի

ՈՇԼքօՅԸ ՅԾ

3Ո0-

83Յեր:0Ռ,

ՇԵՅԼՂՍՒՅՑԸՑՑՆ

6Օատուամ

ՇՂԱԿՇՇՑՅԼ

Լմռքոտքտ ղճ-Եքօշօճ (3 ՄԿՇԱՑՔ), ,Շծօքուն Շ141611 ոօ 82 ԵՌ086ՂՇԻ

0ՏԱՐ

եճ

ւք.

0` չ

ՓաղՕ20ՐԱՎՇԸՒԻՀ

101--115.

ԼԵԶՈՒՆԵՐՈԼ

ՕՐ0556ո

Նւոշ6104

Օրու

1ոէրօմսծէլօո

հ1տ0581ԳԿ6 րք

6ե

ՈՒ Օ Յո 0ՅԵՅՒ ոքծճոճն Քօօշշոո, ՇՈԾ, 1881. ՔՅոճչ Րրքաամւղւսծըօ1 տլք21յքՇ ՐքմյոաըՕՐՕ

ՈՒՒՐՑՈԱՇՐՑՎՇՇԽԵՃ

Աոճ

1447,

Մ.

ՍՈ.

Օ

Ըճեհճոլոճո մ6ը 1.(., ճճճ1սոք 1815. `Ցքոճշհէսոմծ, ՇՈ,

օրր.

քՕխՁԱՇՆՕՇ Ք3ԵԽ0ՅԱՅՒՈՒ,

Յոն, ԹԱօղօքոտՓփքճաաայլաորօ

Յ.

ՁՇ6Ը

:1ՈՄաճտիաճ3

ԷՅԸՐՕՅԱԼՇՐԾ

ո

250--264. 1939, ւք. ՎքսծճՔ48 8. Է|Լ., Օ ԲՄքոճ .ԱՇղօքոտ ՔՅԵՈՕՅԱՃՒԱՆ" 81, 1954, ՄՏ 4,

ՓՀԱՈԵՂԼՇԼՅՃՄԱՅՑՇքՇու108,

ՇՀ

168--170.

ԽԼ.,

Ճջողս)1է

83ռւՇ,

195«.

ԾԹՇՂՇԵՒՇ

8.,

ԻՒ.

128--131,

Ա

ՇՈ,

տ

հ,

45--49.

ի1.--Ո.,

լլյօք

ՔՅԵԼԱՕՅԵՅՔՈՔ,

Օլ6վ6018ՇԱԽՉՐՕ

180քՎ66180,

«16:

8Ց.,

/1.

Շաոքիոօ08

Շ20Կ17 Լ12Ր8ք678

Ռ3

Յեն

1,

մոն

«Լք.

Շ166:4

16ողոշք,

ՈՌ. 1.

Շ6ճքրաճ8Շռոմ Ճ,

01ՇՎՇԸԼՑՇԿԱԾՐ0

8ոմաւաճոաճՅ, 1928.

ձ.

Ըլք.

Քղի

աւմճ

8033քծճե ոք ուան

Բ.

ԻԼ ՂՎՇԸ,

ՈՇԼԱԵՔ,

Շճքոոճ8:Շ

Ցած

քրոմ

(ոքո-

ԱՈՇՑ, 1356.

Խ0ՅԵՅՒԼՑ...,

ԱՇԱ

1953,

284--256.

4՛6Ր016ոտէ6

Լ

Ը

74.

առ

մ)6

քճոճրոյ6 ւտ. հու

«6Ր91616Շհիճոմը 6.

ԱՑՍԱՈՆ61846.

Թ67ՈոՅ758

1.

1. 1.

Տոոսոճւ

1Լ,

ՏՇՎԱՆ6Լ,Թ6ո11ր, 1855. ձ65 ԼՆճոալօջոոքիհլծ

էտծիշճիլտճիծ

1939. ԹոՇաԱոաս, "Դրբիլոմ

Ըհ,

մ.

8.

67066

նո

Օ.,

Բ16:6

Էոջիտիծ

0.

ԱՊ61967 1ո11

15. Ել5

14 1ոոջսծ ճոտճոլճոոծ, Բար, 4160, ԱԼ 42ր., ԹճրՆ 1932:

մճոծե

տքձէ6թ6ոՃՄՈԼ

մճիբհսո-

6ճսեօճհյտոզ

Իկտիծո սոմ

ՍՆ65 էիտստ165 մո

(անթվագիր, չուրջ

Տ561ո6 ՊՄ6ՐԱԲ,

ԼՆ6լք215,1871.

թ.),

սով

14ոթնա66ո

Լհւը

Բոճոշօ

Քծսեսոց

մճ

1960: ձ 1821, Եդոտ

ճէ

36111ոճն

1913--14. ՃոԹոջըո հլը Յսքէ Ճոծ1նոջ. 1161161Ե6ոջ. լո Ձճաետճհլմու 0, 116 հ6երճ«օիճ Ճ1սք6 Տքոճշիոոտտճոտճհոքն

Աստճուտոստ,

41ե65 465

ռուքհն

Կ.

Խօորձմ

Շ.

Նռւմ

2048.

ԽօոԵՍմՅ6

3--4.

ճոմ

1167Ա6ոտ

Խսետոհտաամ

ն.

2ստնոճոհտոջ

ւտ

նո

ցոուտաճրծ ՌԹոոայտը

Շէ

մճտ

ՏԼՇՇ16. ԽՀՐլՏ, 1953.

սոմ

ՀԲՄ Ե.

ի

է.

Ց.

Դ1եօ Տսերուճ.

Խ6Չ էսո7 ԽՈԶԱՈՂՎ.

0.

հո, Լ.,

ԵՐՏ. Ճ.

1982. 6.

Կ.

Ր.

ՊԱԼ

Տօղքճյտչո

Խ.,

Ճ6տճհւՇհեճ

Բիթիի

է,

ՃԻ.

շոմյօա0Տ56 1

1.

ջող

Տեսմտ օէ Ը(ԳԵԱՇՅԼ Դոճօոլ6ո

մս ՊԼ ատոծոտ 1ո ՃՊԼ-Տծո-

1945.

ԽնէճոտքոչԸհճ 1

ԼՕՖուշ

Ճա

Ոջօռհոտըո

6.9.

Ճ

ՄԻԼ,

1820.

Շրողոճեն,

Օ615Ե652Ը8-

նձ ԼՐոլտէ0116 զ6 11 ՔԻՃԱԱՈՅԼՑՔ 1է41)6ՂՈ6, Բոուաատճ ճձ |6քօվսծ 46 18 ԽՇՈՅԼՏՏԼԱՈՇ6, ՃոՑԷ62ոՎ8ո,

1932.

ն.

6:

Ըտոււհսեռոտ

ծՓաքաջո)16Շէ Շի.

Տքչճճհքէօելծո

ԾԹՇրյո, 1937.

Շի1Շիէճ,

ՇօոէծութցոնԻԼՑՏ,Նօոզօո,

0Է Խտ

լտ

-- 1890.

1960,

416ո

ՃԿԼ-

տ

56411165 մ.. էՈՏեօ16 մ6 18 քհւյօտօքոյծ, 165 քոօերճուծտ 660165, 411 5ր., ՔոոլՏ (անթվագիր), 5. 233--25Թ ՀԼ Լ. Շօշտճոլշիեճ 6: ոծսհօօհզճսետօիճո Օրճուունելի 7օռ մծճո

Ք. 6ե 165

ե1տ6է

«օռ

16. Ժճհրհսոմ:ոետ, 81ո6518ս. 1870.

16. 1939. էջ Է-ն Ե. 116 Տթուշն6ճ. Լին 86511, Ժոճնրհսոմ:ոէ. 8օոռ, 1927. 0.

զ6

՛Րիճօոլծ

136.

ՏքոճՇիհճո

հճեոճլտճիճո

մ6բ

ՃՈՒնՑ զ65

շ.

ԱտուճտծԻ Աճքոօ15

ջուտատելտշիճս

19338,5.

1823.

Տ7ոՇճհրժուը Ճոք6Շետ01 Ք6ոմ:ՏՏճո6Շ6 ԼլոզայտելԸտ,1ե51168,

մ»,

Ճ..

3,

Տրոճճիթուօտօթուծ տ

մ. Խօսօճիլո, 561ո

ն.

ԽՆ

8.

17. ԺՃերեսոմ:րետ, 208,

ՎճոԷ. Ռ6ող, 1934. 06Բ126Ի ն. ՒոՏ Տեսզլառ Շովծ

6.

մլ

ՏքիոՇիճսքոտտմոց1.

Թ6

10. սոմ Բսուծ

Օրտտտուծ

ո|056Ի8

ժոռհբհսոճ:բետց,

16.

ըձ4896Ք15Շի6ոՊՄՇԻԷ 116ԻԳ6-5, 365-

Տըոճհքաւտըիծբ սոզ ԽԱՎԱՒ

սոզ 43.

Ճ6ո

1863.

ՈճսՇշ8Ո16

Քերուօ10ջ6, 1,

161461է

Տ056ոտտուճը ՃԱՔԾԱ616ո

64211057 օ816ոնվոճհ

«՛

օյտ6իծ

1950.

Պ/ՐՕՇԼՐՈԿԾ»,

3.

Ճ.

Նճոնօն

էոո

Խճեօ 815

Օ6ԷՈՃուտէ, ՖԱՊՃՊ

15,

ՏՇիսլ6ճոհսբք 01-ՏՇհնոց Տ162-61

7.

հ.

ՏԵՒ610Ե67ք

Տ.

Կ.

ձ.

Խճլեոյշճոտ

մՄ6- մճսետճիծո

4. ԸՇհ.

՝Պ..

Խոն

Օօձւոնօո

հխոմճոնճն.

Ք.

ԼԲոՏ.

Խ6եճո

էրոտոոռչ

`.

Տքուօհքիտօածնռ

ձլմոճհծճո, 1905.

ԷԼ ՑԱք ԳԸ

ԷՏՇոմոտ

7.

ոօգճբոճ

սոմ

ՄՓՏՇիհլձածշսր

86բնո,

Ճմ6ճ1սռջ.մ15Տ8.,Նօ1ք217. 1933. սոմ մ16 ՏքոճծիլատճոջտՇիճէէ. 1Է,

492.

ՍՈՔ6ո

ՃՔՃՊՄ.

Խր-

1987.

Լ ՃՃն՝

7աչճուտծոհմոք

Տքոճօիքեյիստօքիլք.Խոծճ ոնտիքիօեւսո Թ6րիլո. 1939. Տքոճճիթիունօտօքթիլճ.

«6165

Սճո-

1ո էւոհիոէ

բ

ԳՁԱՏՄԱ-ՀԱՄԵՄԱՏԱԿԱՆ

ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅԱՆ

ՋԵՎԱՎՈՐՄԱՆ ՇՐՋԱՆ

(Նու կամ «դասական»լեվլվաբանու թյուն--ՃԼՃ դաւ)

ԱՌԱՋԻՆ ԵՆԹԱՇՐՋԱՆ

(«ԱՃ

դ.

ԾԱԳՈՒՄԱԲԱՆԱԿԱՆ

կեսը)

(ԳԵՆԵՏԻԿԱԿԱՆ)

ԿՈՄՊԱՐԱՏԻՎԻԶՄ

ՆԵՐԱԾԱԿԱՆ

ՏԵՂԵԿՈՒԹՅՈՒՆԵԵՐ

ձեաե եբանց Ենթաշոջանի կոնցեպցիաները լեզվաբանական վոբման ընդհանուրնախադոլալներբն պայմանները.-- վեզվաբանության ղարգացմոան դ. այս փուլն ընդդրկում է 41 սկվլնեու

բից (ավելի ճիշտ` 10-ական թվականների կնաէրից) մինչե Ա դարի կեսերը: Աշխարճի առաջավոր երկրներում այն մոտավորապես Ճասիրնկնում է կաղիտալիլմի շաղքանակի դարաշրջանի շե,

բնութագրվում է ազատ մրցակցության ծաղկման ն. զարգացման վերընքաը գծով: Այս րանը նպաստավոր ավդեցություն է գործում դիտության վարդացման ընքացքի վրա: որը

լիղվար անության Պատմա-Ճոռինփ:ուռակուն

տիրասլետող դաոլեղվաբանության որպես ինքնուրույն դգիոություն ձնավորվելը կապվուծ էին ոլատմական մի շարք նախադրյալների Հեռու

նալը

ն

ինչպես տեսանք, ֆեոդալիզմի ջայքայլման ն կապիտալիզմի ղարդացման ւլրոցեսը ուլեկցվուի է տեղական սաճմանակվակության մտաճորիվոնի նեղության վերացման սլրոցեսով: ՃԱ-ՆԱ մեծ է կուոակվում դդ. նյո գաղութային, աղգային ու

չիհ (դասական )

նոր լեզուների ուսումնասիրության ուղղությամբ: նյութի դասակարգման փորձեր, որոնք մի շարբ դեպքերում դիտական միտքը մղում են ճիշտ Ճունով: Այս շրջան

կատարվում են

կատարվող նկարագրականչ-դասակարգողական աշխասոունքը ճանգեցնում է որուկական անցման: եզվաբանությունը ընդճուղ փուռննում է լեղուների սլատմա-ցեղակցական իրական կաղերի բացաճայտմանը. լեզվարբաններն օգտագործում են, մեկնալոռնության ենթարկում կուտակված նյութը, տալիս լեղուների ծաղումաբանական ղասակարգիան «իմնական սկղզրունքները: նյութի կուտակումից ոմբավորման փորձերից նրանք անցնում են նլուԹի ավելի խոր ուսոսինասիրության, լացոասորության ն ընդճանրացման աշխատանքին, փորձում տալ ցեղակից լեղուների կածոչդմուն տեսությունը: ռուցվածքային առանձնաձճատկությունների Արդեն նախորդ էոտպում առանձին լելզվարաններ լեղուների ցեղակցության Ճարցերը որոշելիս սկսում են ճասոուկ ուշադրություն դարձնել քերականականընդճանրություններին: Ռմանք փորձ նն անու աան կատ ոյն քերականական երնույթի ծադումըյուդատրել ցեղակից լեզուների ճամապատասխան երնույթների Հետ առդնելու ճանոչոլարճուվ: Սկսում են մատնանիշ սնել լառառլաշարի ոչ բոլոր շերտերի Հավասարարժեքության փաստր: Քննադատական վերաբերմունք է ստեղծվում ստուգալանական "նանն ցած եղանակների նկատոիուիլ:: Այս բոլորը անձճրաժեշտ բավա ուտեղծում սպատմա-ճամխմուռակուն լեղվալճանության երնան դալու ճամար: Սանակրիտին ավելի մոտիկից ծանոթանալը, սանսկրիտի ն եվրողլական մի շարք ճին նոր լեզուների միչն ընդճանրություններ նկատելը ընդճուս մոտիցնում են ճնդնրողական ոլուոմաեն ճամեմամտակոնլեզվաբանությանը: Մարդիկ սկսում աշխալփոճագրական մերձակցության վրա ճիմնվող դղաստակարգումը խարինել ցեղակցական մերձակցությունվրա «իմնվող դաս: կարղման փորձերուիՍկսում են գիտակցել, ոլ լեղուների իսկական դիտական դասակարգման ճամար կարնոր է ոչ թե արդի ճւշխւյարճաղրական դիրքը, այլ տվյոլ լեզուների քերականական բառապաշարային այնպիսի ընդճանրությունները, որոնք վկաեն այդ Հնեուի մեկ առիբողջություններկայուցնելու յում լեզուների՝ մասին: ՍանսկրիտիՃուշարձոաւնների ճնությունը ն. արխայիկ դծեբբ մեծապեսնպաստում են եվրուականժի չարք լեզուների որոշ են ռալիս Հոփ ելի ւոուըմբռնմանը,Հնարուվորություն փաստերի թյուն միջոցով վերականդնելու այղ լեղուների ղարդագզմանսլյաւոնում

ու

ու

մությունը:

անարդել կապիտալիզմի

զարդացումը

ն

կապիտալիստական

մեծ մրցակցությունը այս շրջանում չափով սլաճանչջ են առաջադրուի դիտության, առանձնալես բնական զիտությունների ղարդացման ճամար: ՃՎ ղ. կատարվող բազմաթիվ ճայանադործությունները, գիաության ընդճանուր վերելքը անչճետվեանք չէին կարող անցնել լեղվալանության ճամար: Հառարսկական դիյոությունների մեջ են սկսուսի թասիանցել բնական դգիսոությունների ղարգացման ճետնանքով առաջացած մի շարք լաղավփարներ, լնուկաղւ գիւոությունների մեջ կիրառվող մեթոդներն սլատկերացումները:եթե այս բանը մի կողտիը՝ դրական աղդեցություն է գործու ճասարակական գիտությունների զարգացման վրա, նսլաստոււմ ճառարակական դիտությունների մեջ Ճեւտոաղոտության ճշգրիտ մեթոդների ալի աստավորմանը,ասլա լուս կողէ որոշ ճիմք տալիս Պասասարակական մասին երնույթների մից՝ միակողմանի ոլչաոկերոաւցումների նոլոստուշի ոտեղծման ճար, բնական գիտությունների մեջ կիրառովոլվ մեթողների ոլուոկե րացումների մեխանիկական տեղափոխությանը «աստրակական դիտությունների բնադավառը: Սս տռանձնասես վզալի |է լեղլվաբանության մեջ, որտեղ ոչ միայն Ճճետազուռության ճշգրիտ մհթոդներ են սրոնում, այլն փորձում են լեղվիսկան երնուլթների էությունը ճանգեցնել բնուկան երնույթների: ինչոլես սոհաւսնք, 4111-1717 դդ. գիյոության ն սիիլիսուիալության Մեջ աստիճանաբար թոսիանցում են սլուոմականության տարիերը, զարգացման դաղափարներըո Փորձեր են արվոսք ճաստատելու մարդկության ղարգացման էտուսլլներ, լեզվի ծաղումն Գիղարգացումը կառլելու մարդու բնական վզարդոցման «ետ: տության գրեթե բոլոր բնագավառներում 411 գարում Հառթանակում է պասոմականության գաղափարը: Փիլիսուփայության մեջ ոյն առանձնապես լայն ճանապարտբաց անելով կանտից սկսած՝ իր ծաղկումն է առրում Հեգելիդիալեկտիկայի մեջ: Ռրոլեսզի լեզվաբանության մեջ սկսիին զրիաղվել լեղուների կոնկրետ ոլաւտմությամ ը, նկատեին լեզվի պատմական փուխոխաէր սպատմական բավականաչափ երա նձճրաժեշու կանությունը, կարոտն մի ժամանակաշրչու՝ սմրադրված 4ճուշարձաններով: 2411 դարուս մենք արդեն ունենք մի վիճակ, երլ եվրուղայում աղգային լեզուներն անցել են բուվականաչասի երկար ճանասարտճ, երբ ճին նոր լեզուների ։տտրբերություններն ակնճայտ բնույթ են ուսռացել, երբ սրղեն կան ճավաքված ն «րատարակված այնքան լեզվական ճուշարձաններ, որ ճնարավորություն տան ղատհաղաս

ու

ու

լեղուների անցած պատմական ուղու մասին: Այս պատմուկան աճմանը նսլաստուժ Ճճուշարձաններինկատմամբ Հեւոաքրքրության է ռոմանտիկական Ճճավփշտակությունը պատմական անցյալով. այն ճակադրելը բուրժուական ներկային: նկատմամբ ճետաքրքրության առր զգայի Լեզվականճարցերի չափով պայմանավորվում է նան ճին տեքստերի վերծանության Հնագիտական ւլեուղղությամբ տարվող ճաջողաշխատանքով, ղումների ընձեռած նյութով: պատմության վարգզացման այս ենթքաշրջաԼեզվաբանության նում է կարելի առանձնացնել 9 ուղղություն՝ 1) մեխանիստական լու

ն 2) կուլտուր-պատմական նատուրալիզմի, (լուլտուր-իստորիզմի)

4) բանասիրական (ֆիլոլոգիզմի), որոնք Հանդես են գալիս պատմա-ճամեմատական լեզվաբանություն մեջ: Ստատիկ-վերլուծական ոտուսմունքների մեջ ճանդես է դալիս լոգիցիզմը՝ ըբնդճանրական մեջ իշլող ցիոնալիուռական-տրամաբանական քերականության

տենդենցների բազայի վրա: երեք ուղղություններն էլ կասլված են «ի կողժից՝լեղվաբանության պասոմության նախորդ չրջանում ճանդես եկած լեղվարանական սլատկերացումների կոնցեսլտիդիտությտն զարգատցմուն ցիաների, մլուս կողմից՝Փաւսխսնակի րասլետող տենդենցների ընդճանուր ոլատկերացումների եո: Մեխանիստականնաւոուրալիզմը ճանղես է դայիս մասամ նախորդ շրջանի լեղվարանության մեխանիստական պատկերացումների, մասամբէլ ժամանակի բնական ղիռությունների ծաղկման ճետ կասլված: Մելանիստուկուն նատուրուլիզմի ներկայացուցիչները լեզուն դիտուսի են որսլես բնական մարմին, որ ենթակա է բնական գիտությունների (մեխանիկայի, Փիզեկայի, քիմիայի ն օրինաչափություններին, լեզվաանուոյլն) Ճճայտնադործած մի դիտություն, որպես բնական գիտությունների նման Թյունը՝ են մե որի մեջ կիրառելի այդ ոկգլունքներն գիտությունների ներկայացուցիչներ լեզուն դիթոդները:կուլտուր-իստորիզմի տուտ են որպես մարդկային կովտուրայի քաղոաքուկրթության կառուցանբաժան մասը, լեզուների ծագումը, զարգացումն վածքային առանձնաճատկությունները կապում այդր լեզուներով խոսող ժողովուրդների ծազմուն, վարգոացմուն ճողեկան ոանձնաճուոկությունների Ճեսո, լեզվարանությունն էլ ճամարում հն մարդկության, նրա կուլտուրայի տարբեր ժողովուրդների պատմության տարբեր կողմերն ուսումնասիրող (այս բառի, լայն խմոսմոարդաբունության դիտությունների՝ ու

ու

ու

ու

ու

ու

ու

քաղաքակրքության,

Ճճասարակագիտության, ավղագրության,ո"լատմաղթությաւն: ձն: սերտորեն տոնչվող գիտություն: կուրոուր-իսատորիվմը է մասամբ նախորդ շրջանի վորվում լեղվաբանության պատմումարդաբանական ն գլոտտոգոնիական ուսմունքների, մասը էլ դիտության մեջ իշխող փիլիսոիայական, մսրդաբաժամանակի նական,Հասարակագիտական, ազգագրական, ս։լատմադրական կոնցեսլցիաների բաղայի վրա: Ֆիլոլոդիղմի ներկայացուցիչները շարունակում հն դավանել դեռնս Ճ7111 դ. երկրորդ կեսոսի ճանդլյանք դես եկած Ճճամեմատակունլանասիրության սկղբունքները՝ միացնելով ընդճանուր դիտական լելվալանական նոր ղատկերացումների Հեւ: ներկալացուցիչները լեզուն դիՖիլոլոդիլտի տում են առաջին ճերթին որպես գրական լեզու՝ իր պատմա-կուլդեռնս սերտորեն տուրական ողջ արժեքով, լեզվարանությունը կապում ին բանասիրության ճետ. ֆիլոլոգիզմր սերտորեն առընչվում է կուլտուր-ւլատմական ուղղության «ետ, լեզուն այոտեղ նս քննվում է իր ուռն չությունկուլտուր-պատմական արժեքով ներու: Մեխանիոտականնատուրալիլմի ներկայացուցիչներ նռպլչոյուսկ են դնում ճամեմատության միջոցով սլարվել լեզուների կառուցվածքային սոարրերի ժագումը՝նավխկինանկախ միավորների կցման (ագլյուտինացիայի) ճանաալարչով. նրամք ուշադրության են կենտրոնում գտնվում քերականական ձների ծագման Ճճարիի ներկայացուցիչները լեղդուների Համե ցերը: կուլտուր-իստորիզ են մի միջոց, որ ճնարավորություն է տատության մեջ տեսնում տալիս սլարզել ժողովուրդների ցեղակցական կասլերը, փոսխճսով),

Հետ

ու

ու

առանձնաճասկությունները: նրանց ուշարբալրերություններն ժողովուրզների դրության կենտրոնում դտնվում են լելուների ծագման «ճարցերը: Ֆիլոլոդիզմի ներկայացուցիչները ձգտումի են Համեմատության միջոցով պարզել Ճուշարձաննեսի սլատմական փոխւարաբնրությունը, դրանց լեղվական առնչություններն լ|սոսակցական, «ճին գրագրական առանձնաձճաստկությունները, կան նոր դրական լեզուների կառլը, դրական լեզվի ղարդացման էտապները:նրանց ուշադրության կենորոնում գտնվում են դր:ս վոր Հուշարձանների ծագման ճարցերը: Վերջ ի վերջո այս շրջանի բոլոր ուղղությունների ուշադրության կենտրոնու: դենետիկական ճարցերն են, ն ճափեմատությունը դիտվում է որպես այդ Ճճարցեբի լուծման միջոց: ու

ու

ու

ու

.Նտապները.-Լեզվաբանականոատմունքներիզաւտգացման 269.

լեզվարանության զարգացման ՊատժմաչՃաեժատական

են-

այս

Սաշրջանի Համար կարելի է տարբերել 4 էտը. 1) 1810--Չ20-ո:են -Ճափեփատագալիս ռլաւուիչս երը Ճճանդես կան թվականները, կան լեղվալանության տոռաջին աշխատությունները՝ աղղարարեւով նոր ուղղության ծնունդը- 2) 1830--40-ական Թվիսկանները, եր ավարտվում են լեղվարանության ոլատմա-ճամեմատակուն աշխատությունները (Բուլոլի,Գրիտի, ճիմնադիրների գլլուվոր ն այդ սկզբունքներն սկսում են լեղվարանությոն Հումբոլդտի),

կիրառվել ճնդնրուղական ճին նկատուի աբ:

ու

նոր լեղլուների

Լեզվաբանականաշխատանքիբնույթն

ու

ու

լեզվուճռյոսյլերի

տիպերը.--վեզվա-

բանության որսլես ինքնուրույն գիտություն ձնավորվելու հ սլուոմա-ճամեփատուկանլեղվարանության արփատավորման ճետ կառղլված լնվվարանական մոշլուատանքիբնույթն տիպերը վդալի սիոփոխություն են կրոսք։ Սրանք էլ իրենց ճերթին պայմանավորված էին դարաշրջանի ընդճոնուր սզաճանչջներովե աշլար"այացքոային ինդճանուր փոփոխություններով։ Այս շրջանում կարելի է սառանձնացնել լեղվալունական աշլաասոանքիճնտնյալ տիսլերը. ու

լեզ1) Պատմա-համեմատական (մասեակին առանձնական) են Սրան բոլոր վերաբերում ույն վաբանություն.-Հարցերը, որոնք կալված են լեղուների պատմական վարդգացման,լեզուների ծագման ու ցեղակցության, լեզուների ծննդաբանական դառո:-

կարգման ճետ: Այո ճարցերը լուծում են ստանում պատմական ճամեփատական քերականություննեսի, ճամիմատսկան ու ն ցեղակդաբանական լոառարաններըի,լեղուների սլատմության Պատմացության ճարցերին նվիրված աշլատությունների մեջ: Է: Համեմատական լեղվարանությունը դալիս է փոլարինելու մենք խորդ շրջանի լելվաբանական աշխատանքի այն սովին, որ ճոչեցինք ստուգաբանականչզուգադրական։ Սակայն, եթե ստուգալանական-ղուղադլուկուն լեղվարանությունը դեռես Ճենվում է: ռտուգուբանական ճին ակղբունքների վրա, սիստեմատիկ Ճամեմառոություններ չէր կատարում, դեռնս չէր մշակել լեղուների ոառտկարդմանբավարար չափով գիտական մեթոդներ, աղու ոլատմա-ճափմխետմատական լեղվարանությունը առաջանում է ճենյ ալդ ճիմքերի վրա: Պատմա-ճամեմատակասնլեզվաբանությունը ներկայացնում է նաղվւկին ֆիլոլոգիական լեվլվարանության աշիոտանքի որոշ լոագավոաւռիզարգացումը: եթե ֆիլոլոգիական լեզվարբանությունըուշադրություն էր դարձնում միայն գրավոր տեքոու

ստո»-

Ձ70

տերի վրա, ալա ոլատմա-ճամեմատական լնլվաբանությունը ընդլայնում է ճետաղոտության չրջանակները՝ ընդգրկելով ն անդիր ժամանակները. եթե ֆիլոլոգիական լեղվաբանությունը նսլաուներ լոկ ճին տեքոաւռերի լեզվական ատակ մեկնաբանությունը, ոլա սլատմա-ճամեմատական լնվվալանության ճամար այդ տեքատերը միջոց են միայն տվյալ լեզի գրավոր շրջանի պատմության ստեղզծմուն ճամար. եթե ֆիլոլոդիսկան լեզվաբանումտնում էր ճին տնքուտերի թյունը ինբնուրույն ղիսցիոլլին չէր, այլ: ուսուժմնասիրության ընդճանուր դիսցիոլլինի մեջ, առղա պատմաՃամեմատուկան լեզվաբանությունըլեղվարանական ինքնուրույն դիսցիոլլին է ե ունի իր ուրույն նսլլատակները. վերջապես, եթե ֆիլոլոգիական լեղլվարբանությունը չուներ որոշակի «ետաղուտության մեթող, այլ այդ մեքոդը որոշվում էր անջատի բնույթով, առլա ճանական լեզվարանությունը մշակում է իր ոլաւում շնտաղուությաւն որոշակի Ժեթոդր: Այս շրջանում իր առաջին քայլերն է անում սլատմա-ճումիմատական լեզվալանությանը վերաբերող այն դիսցիսլինը, սր ճարոնի է «լեղվալոսնական 4«նկարանություն» անունով ե որը ստուդալրանոլասաակունի ճամեմատականխ քերականության նության սովլալներով վերականգնել ճնդերուլուցիների ոլչաոությունը: 2) Ֆիլոլոզիական-վերծանողական Լեղլեզվաբանություն.-է մնալ չարունակու վարանական աշլաատանըքիայս ընադգոաւվիսոր ոչ ինքնուրույն բնագավառ: նրա օգնությամբ նախապատրասւովում է այւ նյութը, որ անձճրաժեշտէ ն՛՞ ղատմա-ճչամեմատական Այդ ոլատճառով էլ լեղվարանության, ն' ոլուտմության «Հաալո այա լելվաբանության ներկայացուցիչները կարող են նեղ մասն: ն՛ Հնու/.՛ լեղվալաններ լինել, ն՛ սլատմալրաններ, ղիւոությասիը գետներ, ն՛ դրականագեւոներ, երբեմն էլ նրանք ն՛ այս են, ն՛ վերծանումը կամ լանասիրաայն, որովճետն տեքոտերի ձճոաջող կուն-մոեքուոուլոանականաշխատանքը սլաճանջում է բաղզմակումանի գիտելիքներ: Այսուճանդերձ ֆիլոլոգիական-վերծանողական մեժ չափով կապված է լեզվաբանության ճետ ն աշխատանքը որոշ առումով սլետք է քննվի ն նրա ոլատմության մեջ: ա

ու

Ինչոլես Ց) Նոբմատիվ-նկաբագբական լեզվաբանություն. նախորդ շրջանում,նորմատիվ-նկարագրական լեվվարանության ուսումնասիրության հթուտրկանեն կազմում առանձին լեզուների նորմավորման ճարցերը: Այդ ճարցերը շարունակում նն լուծում --

ու

/ոուսնալ քհրականությունների, բառարանների, ուղղագրական աշխաատանքնիրի,դրակոն լեզուների մշակման տեսությունների միջոցով: Անչճչրաժեշտէ նշել, որ 111 դարում ստատիկ վերլուեն օության Հարցերը ավելի քիչ ուշադրություն գրավում, քան են ւվետք էւ Շարունակում օդավել ճին քերականական սիստեմ«ին սկզբունքներից: նորմավորիան Կքրից, ննարագրության են կատորվում պատմա-ճաՌրոշդեպքերում անճաջող փորձեր Դե ատակոախ լեզվաբանության ձեռքբերումները կիրառելու իկ ուսումնասիրության մեջ, շփոթվում եխ սլատտական ն տիկ ուսումնառիրությոն բնագավառները: Դեռ վելին. պոաւտմուն կան ճամիմուուական շարումակում են քերականությունըերը նառուցվել ճին սիստեմով, նյութի «ին բաշխմամբ նե ճին անուններով: Ճիշտ է, արդեն երեան են գալիս ֆիլոլոգիական ն աւմաբութ ուկուն քերականությունների սկզբումքնէրի քննադաւոության փորձեր, բայց դրանք առայժմ տրմատոականփուվոխուՍյունների չեն ճասցնուվ: նշելի է միայն, որ նորմառիվ-նկարադրական լեզվաբանությունը դեռես մեխանիկորեն է միավորվում մա ոլա լեզվարանության ճետ, որի ճետ նա մր -ճՃամեմատական դիտական բնագավառ է կազմու: ու

ոտա-

տտա-

Ընդճանուրլեզվաբանություն ն լեզվափիլիսոփայուծագման, լեզվի թյուն.--Սրանեն վերաբերուի լեզվի ընույթի 4)

ու

ղարդացման, աշլխարտճի լեզուների ղասակարդման ընդճանուր ընդճունուր լեզվաբաՃարցերը:Այս ճարցերը լուծում են ստանում նական ն չեզվասիիլիսուխայուկուն ղանաղան աշխատություննե

եթե նախկինում լեղվուխիլիսուխայությունը

րում:

փիխլիսուխայուէ՝

էր, ասլա թյան ճարցերի մի այժմ այն կազմելով լեղվարբանությոն բնաղզավառներիցմեկը: եղվափիլիսուխայության ն ընդճանուր լեղզվաղանության վրա վիսո ազդեպություն են գործու մասնակի սպատմա-ճամեվմատականլեղվալ/ունությունների (ճատկառնո 2նղերուլարբանությոաւն) գաղասիտընները: Ընդճունուր լեզվաբանությունն լեղվասիիլիսոխայությունը Ճաղքաճարում են նախորդ շրջանի մեխանիցիզմը, բայց չեն կարողանու: ազատագրվել իղեալիզմիցն Այս շրջանում դոյություն ունեն ճետեյալ դիսցիլինները: 1) Ընդճանուր լեզվաբանություն ն (եզվախիլիսովոսյությունմասն

առանձնանում

ու

'

Ռվելորդ չէ Հիշել,

ռր

1. Բլումֆիլգը

սարրերում է պատմա-ճամեմատական ուղղություններ:

ն

(Նճոքաաշճ. 1938) 13 դ. ճամար փիլիսոփայական-նկարադրական

դրաղվում են լելվաբոանություն փեքողոլոդիայր ն լնղվոււտան: են ընդճանուր ճարցերով, որոնը դուռս մյութ թյան այն բոլոր լեզվաբանական դիսցիոլլինների բուն ունօրինությունից: զբաղվում է ցեղակից 2) Համեմատականքնրականություն. լեզուների «ամեմատության աորցերով: «քերականություն» րառը այստեղ շարունակում է ո"լաճոլանել նախկին լայն ռումը՝ նշա-

տալն «ճնչյունոնակելով ոչ միայն քերականական կառուցվածքի, կան առանձնաճատկությունների նկարագիրը: Համեմատ ակուն է նախոդգրափորձում վերականդնել լեղուների ջերականությունը յին շրջանի ղարդացման լատկերը ցեղակից լեղուների «ամեմուՀամեմատական քերականություններ հն տության «իման վր: գրվում հ՛ լեղվաընատանի քների, է՛ լնղվաճյուղերի,ե" առանձին լեզուների ճամար Ամենից ավելի վճուսկան դերը սլաոկանում ճնդներուղակածն լեղուների ճամեմատական քերականությանը: 3) Դասական քերականություն. դլոողվում է վրայ յեզվի ջերականական կառուցվածքի զարգացման ուսուսինասիրությամբ՝ Վվրչո:Այստեղ ես «քերակա ՀենվելովդրավորՃուշուրձունների առում «ռղլատմական»բառը ունի լոյն ություն» բառը դործուծվում է ն «ճամեմատական» իմաստով նշանակելով ցեղա

երբեմն

ասում ակից լեզուների «ամեմատական ուսումնուսիրությունը: ն է կան քերականությունը երբեմն կոչվում լեզվի պատմություն: նեՍակայն ուրանք այս բառին լայն իմաստ են Ճաղւսկացնում՝ բառելով պատմական քերականությունը ն դրական լեղվի ղարդացման արտաքին փաստերը (այլն բառասլաշարի զլատմու-

թյունը): 4) Ստատիկքերականություն. զբաղվում է լեզվի տվյա (Գոլխոսվորապեսժամանուկակից) էտապի կառուցվածքի ուսումնասիրությամբ: Ըստ նռլատակների լինում է դիտական կամ ակա-

դեմիական ն դողրոցական, րու բնույթի՝նկարագրական ն նորմուխ վ: Գիտական քերականությունը սովորաբար լինում է նկաբագրական, թեն կարող է նոլատուկ ունենալ նպաստելու դրական ընդճանլեզվի նորմուվորմունը: Դղրոզական քերականությունը բալես նորմատիվ է լինում

5) Սւոուղաբանություն,ղբադվում է այո կամ այն լեզվի լուռերի ծագման կամ ցեղակից լեզուների բառույին առնչությունենրի Հարցով: Ցեղակից լեզուների բառային Հարակցությունների Հեռաղոտությունը կստոարվուի է ն «Ճամեմատական բառարան» անվան տակ: 2/3

18-..Գ. Ջաճուլյան

6) Բարբառադիտություն. զբաղվում է այս կամ այն լեզվի բարբառների ուսումնասիրությամբ. այս ենթաշրջանում ղիտական դոորբառադիտությունը իր տոռսջին քայլերն է անուն Ոճարանության Ճճարցերն այս շրջանում ճամեմատալուր Քիչ հն ուշադրություն գրավում: Ոճալրանությունը շարունակում է ԴՊեվոլ Խախկին ճարտասանական տեսությունների վրա: բոժիններից ոոչնձնակի դոլությունունեն կեղվարանության վերճնչյունարանությունը, ձնաբանությունը, շարա։ճյուսությունը. ջինս սլատմա-ճամիեմատական ուսումնասիխրությունների ընագավառում դեոնս առանձին ուշադրություն չի գրավում: Իմաստան բանությունը բառադիտությունը քիչ խնքնուրույնություն ունեն Քբըն այդպիսիո իմաստաբանությունը դեռես անկախ բաժին չէ, այլ կասլված է ստուգաբանության ն բառարանագրության Ճեու ուշադրություն է գրավում ոչ այնքան որոլես Բառագիտությունը անկախ բաժին, որքան բառարանագրության, ստուդարանության, քերականության ) Հի (բառակաղմություն կապված:

Ընդհանուր լեզվաբանությունըեզ դ. դասակարգողական ն Ֆատեր.--717 դ. սկզբում պատմա-ճամեմառկզբում.Ադելունգ

տակում լեզվաբանության ձեավորման ճամար ոուիջական նո:իրսդրյալննր են տռեղձվում նսխ՝ ի. Խ. Ադելունզի դ ի. Ս. Ֆատեռի ընդճանուր դասակարդողական ուշխատությամբ, որի նջ ամփովփվում են լեղուննրի փոխճարաբերության ուղղությամբ նախորդ լեղվարոսնության ձեոք բերուծ արդյունքները, ենրկրորդ սանսկրիտի ուսումնասիրության բնագավառում Ֆր. Շլեգելին տլուսների կատարած աշխատանքով ն երրորդ՝ Ֆր. ն Ա. ՇլեգելՍ Ի. Խ. հրի՝ լեզուների տիպաբանական դասակարգումուր Ադելունդի ն ի. Ս. Ֆատերի աշխատությունը կազմում է 4 ճատոր ն ի. Խ. աշխատության ձեռնարկողի ն գլխավոր ճեղինակի մաԱդելունգի՝ ճետո Հից մշակվել ու Հրատարակվել է ի. Ս. Փատերի(12711826) կողմից: Ադելունգը կարողացել է ճրատարակել միայն ռաջին Հատորը հ մշակել երկրորդի մի մասլո Աշխատությունը կրում Լ «Միճրդատ կամ ընդճանուր լեզվաբանություն, որին որպես լեզվսկան օրինակ կցված է «այր մերը» ճամարյա 500 լեղզվով բարբուռով» վերնագիրը": ա-

ու

յ

օրիուկ, չմմտ.,

ի.

Ա.

Շմյոլլերի

Գերմանիույուսի: խատությունները

ի եհումճե6Ց

ՏքոճշհքոՍեՔ1ո

0Վ6Ր

241126Ո61ոծ Տքոճճհծուսով: քնոքնսոմճոէ Տքիսշիճո

թօլոճհթ

«Մեճրդատ» 1806---1817. Գեսներիդրբից:

բսգ

(1785 1855)բարբառագիտական ա«-

անունն

ույէ զ6:1

,

Վ ՀԱՐ

սոտ6ր"

փԼխոմորեՔո,1--ԲՐ Ընչօրինակված է արդեն Տիշատակված կոնսոմ

բիբլիոգրաֆիականկ տեղեկություններ Աշխատությունը

է

պա-

րունակում լեզուների մասին. բերվում բառարանների քհրավյոնությունների անունները ի ընդճանուր ղիչոողություններ են արվուհ, Հաղվադհղ միայն դիխոողություններն ուզեկցվում են րառերի ցուցադրությամբ ն ճատմիմատարբար ընդարձակ տնեղեկությույներով: «Հույր երի» օրիյսկներըՍԹոսրգմունվածեն ն նրբետն բերակաոանորեն բացատրված: 1եզվաբանության ղարգացման տվյալ նման էտոոլում շլխասուանքը չէր կարող զերծ չլինել թերություններից բացաճայտ սխալներից: Այդպիսի սխալներ կան ն՛ բնրված վոսսոնհրի,ի,՛ դրունց տեկնարբոանությու,է՛ լեղուների դուոտկարդգմանմեչ: Լեզուները դառակարզումը կա' արված է նրանց աշլաարչագրական դիրքի ճամապատասխան՝ըստ աշխսարճամասերի, բույց լուրաքանչյուր աշխարձճոսխասի ներսում լեղուները հոր ուվորվոծեն ըայո ծադումոայլունականընդճանրությունների: Այս են ի ժի բերել այն բոլորը, ճռրցում շճեղիմուկներըփխորձեյ ինչ տրէ վել է նախորդ լեզվաբանների կողմից, քեն այդ բանը ոչ միչ ֆրունց Հաջողվել: Աւաջին ճատորը նվիրվածէ Ասիւյին, երկրորեն

ու

ու

դը` նվրուղային, երրորդը` Աֆրիկային

ու

Ամերիկային, չորրորվը

ոլուրունակում է ճավելվածային նյութեր (այստեղ է տոլագրված Հումբոլդտի ճողվածր գրասկերենի մասին )։ Ասիայիլեղուները նոտ թառերի ճնչյունակունչ-ձնարանական կառուցվածքի դառ: ն նն խորգված միավանկների բազմավանկների: եվրուղայի լեղուները դասակարգված են ըստ ծագումաբանական-յեղակցական ըրնդորքանով որ այդ պարզված էր այն ժամանակվա գիՀանրության, սության կողմից: Դրանքխլուսվոր ված են ճնետելալ կերոլ. Լ) կառի բասկերեն, Չ) կելաոսկան լեղվալրուն,3) կելոտա-գերմանական կեմրական լեզվաբուն(վալիսերեն ն ներքին բրետոներեն ), 4) գերանական լեզվարուն (գերմաներեն, «սկանդինավյան», անգլերեն), 5) թրակա-ոլնելազգա-ճունական ն լատինական լեզվաբուն՝ ւ)

Փոքր Ասիայի ն Եվրո այի՝ միայն անունով Հայտնի բազմաթիվ լեղուներ),Բ) ոլելազդգական, ռոմանական լեզուներով գ) ճելլենա-չունական ն դ) լատինական՝ ճանդերձ, 6) ալավոնականլեղվուբուն,2) լիտվական կամ դերս Խա-ալավոնական լնզվաբուն, 5) վալախերենկամ ճռոմա-ոլավոալլաներեն: ներեն,Ջ) չուղյան լեղվարուն ն 10) ճունդարերեն

(այսոեղ դրվում թրակա-իլլիրակոան

են

ու

ուսումնասիբությունը.լեզուների ձնաբանական Սանսկրիտի

դասակարգումը.Ֆ.

ն Ա.

նկատմամբ առաջացած

Շլեգելնեո.-- եվրուլայում

եւտաքրքրությունը

մեծ

սանսկրիտի չափով սպլավմա575

անձերի դործունհությաւիը, ինչպիսիք նոպորված Լր այլնոլիսխի

ոլիրուկը, 9. Բիլկինոր

հ. առանձն

ացի:

ծ.

5.

ռլեզելն

ե):

Ֆրիդրիխ Շլեգելը դերմանական ոոմանտիզմի ականավոր է ըիույում իր ճայոնի աշխուոությունը թետաբոանըչ1508 թ. լույս ն «Հնդիկների լեզվի իմաստության մասինջնս Այստեղ նա խոսելով ռտսկըլնոի «ոռոկու յունները: մոօին՝ միսժամաքակ լէղվարո-

նական մեծ ճխոռքրքրություն ննրըկայացնող Հուրցեր է առաջ քաունում: շում: Շլեգելը Ժատնաիշչ Է Լեղուներիպեղուկցություն Ճալրպում քերոկատնուկանճտի աւոտախունությունների կարնոլությու հը: Բառային ն քերականական ճամեմոռոություններ կատարելով չամուկրիչոխ ն ճունարենի, լոռւոբներենի», դերմաներենի սլարոկենու րենի մՄիջն՝ ճանդգում է դրանց ցեղակից լինելու դաղափարին ե խույնիսկ վերջիններս բլանցնում սանսկրիտից: Շլեղելըռանսկրիտին ուվելի մեծ 4նություն է վերադրում, քան այդ կա իրականում, ժի ճանդամանք, որ դեր է լոաղում լեզվի ծագման ճետադա տեսությունների ձնավորման ճարցում Շլեդելիկարնոր ծառայությունննրից մեկն էլ այն է, որ նա ուշադրություն է դարձնում լեղուների ներքին կաոուցվածքի տարբնրությունների վրա հ առաջին անդա: փորձ կատարում տալու ձնաբանոականռիալ ուրա կոն դառուվուլ:դում. նա տոսրբերում է լելուների երկու ճիմնական ռիլ` թեր: կան, որոնց մեջ քերականական իմաստները ( ՎԲԵՏՈԵՇՏԵէաոնոմճր ԹԲԱ6Ա ոջ) Բո արտաճույյտվումեն արմատական ձայնավորնորի փոփոխությամբ, Կիրքին թոքմումբ, ե ոչ-թեքակաոն,որոնց Էնջ դրանք արտաճարովում են զանազան կցվող մասնիկների ու րառերի օգնությամբ, ընդ որում այդ կցվող մասնիկներն էլ, ըսւո Շլեդելի, ծագել են նավկին անկուի, ժասնիկներըըց"սպասարկու բառերից:Թեքականլեզուները Ճոմարվում են «ռրդողոական» ն կաու

լեզուներ՝ճւակադրվելով ոչ-քեքականներին

որպես «անօրգանական» անկատար լեղուների. սանսկրիտը Ճճամարվում է են ճունարենը ն լյատինեԹեթականություն իդեալ, որին մոտենում րենը, ավելի քիչ՝ դերմաներենն ու պարակերենը: Շլեդելը, Ֆր. Բեկոնից անկախ, ուշադրություն է դարձնում ճին ն նոր լեզուների կատարյալ

ն

Թեթոականության: կատարեյոարբերություններին: ոուցվածքույին

է մնում լության գաղափարից մի ջայլ դեպի լեզվի զարգացման ։վրոցեսը հրպես քայքայման պրոցես դիտելու ճակապատմական բմբոանուփը)մի ըմրոնումմ, ոթ լայն տարածում է դտնուի,, պլասւմա ճափեմատ ական լեղվարանության վաղ ննրկայացուցիչների մու: -

ար 808.

«րը

Տօնլօթօի ՆԵԼ

տչ

Տքոաճնծսամ

ՊՏՏԵՑ:

մծւ

1ոանշ

Մակայն սրա Ճճիւտ միասին Շլեգելը ճավասարության նշան է դնում լնղվի դիտական պասոմոկան քննության միջե՝ դրանով իսկ սաղմնային ձնով ճիմք տալով լեզվի պատմականքննությունը միակ դիւական քննությունճատարելու տենասկետի Ճոոիոլ:, որ աղգարուրվումէ պատմա-ճամնմառոոկոն լեզվաբանություն 14171 դ. վերջին քառորդի ներկայացուցիչների կողմից: նշելի է, որ Շլեգելի մուռ առկա է նան լեզվի քննություն մեջ նատուրալիստական եղանակների ներմուծման տարրը. Ճամեմատական բերականությունը, նրա կարծիքով, լեզուների ծադումաբանական «արցերի ճամար հույնոլիսի կարնոր դեր պիոր խաղո, ինչ ճամեմատական անաո:ոմիան բնապատմության ճամարճ Շլեգելը առաջ է քաշում նան դլոու կան ոռուգողոսնության Ճուրցը՝եշհլով տյդ բնագավառում տիրող անմխիթար վիճակը: Ֆր. Շլեզելի սվագ եղբայր Ավգուստ Շլեգելը (1768--1805) չուրջ կերոլով վբաղվում է սանսկրիտի ուսումնասիրությաւմ:: ն վաբում այդ առարկայի պրոֆեսորի պաշտոնը: Ավգուստ Շլեզելը էլ ավելի է առաջ տանում եղբոր գաղափարը լեզուների ձնալանական շիպերի մասին. իր «Դիտողություններ ալրովանսալականլեզվի ն զրուկանության մասին» (1816)աշխուռության միջ նա տարբերում ու

է լեզուների 4 տիպ.

1) քերականական կառուցվածք չունեցող լեղուներ, որոնց մեջ բառերն անփուխոլ: են, ն նրանց ճարաբերություններն արտաճայտ վում են շարադուսությամբ, 2) մասնիկավոր

(աֆիքսավոր) լեղուներ, որոնց մեջ բռռերը

աքտաճ լովում Հարտարբերություններն ա

են

3) թեքական լեզուներ,

մասնիկներով,

որոնց մեջ բյաոնըը բացի մասնիկներ ուռ անոլլույ ենթարկվում են ն ներքին Թեբմոն: Թեթական չեղու: ները Շլեգելըբաժանում Էէ րոտ շուրաճլուսասկան առանձնաչատկությունների Ճամադրական հ վերլուծական (սինթետիկ հն սղնալիախկ) տեսակների. առաջիններում րառերի արաբերություններն են ճենց բառիրի որտ աճույուվում: բտոնրից եջ, հրկրորդննրոսր՝ հ Քերականական դուրո(օժանդակ բառերով, շարադասությամբ): ձներով Ճճարուստ 4ամաղրական տիպի տարբերումը ձներով աղզռատ վերլուծական ճետագա տիպից՝ Ճիմք է տալիս 417 դարում երկար ժամանակ իշխող այլն գաղափարի ճամար, թն տիռղլի լեզուների առաջացումը քայքայման նե 4Հետադիմության պրոցես է

վերլուծական

Հմմ...

Ա.

ՃԻՒԸՇո

Տ.

տիշ.աշխ»,էջ

145:

թ. Ռուսական ներկայացվում Լէ մի ոշ. Ակադեժիային հ ռուսերենի նմանության մասին» խստություն«Սանսկրիտերենի 18511

(«Օ

քՄԸՇշմտու»),որտեղ Ճեղիքննում է սանսկրիտական 175 բա՝ ծամետփանակը(Ֆ. Ադելունգ) տելով ռուսերենի, երբեմն էլ այլ լեզուների ճետ: ձամեմատվում են կ էական բայի ներկա ժամանակի ձները։

ԸՇՅԼԸՇԽքարՇԽՕՐՕ

«աօղշո86

Շ

8ՅԵԼ:Ց

կեսի ստատիկ-վեոլուծական լեզվաբանությունը. տրշամաբանական քեբականություն.-- 411 դարի առաչին կեսում

Լ

դ.

ատատիկ-վերլուծական ուսմունքների մեջ շարունակուի է տիրասլեւտող լինել լոդիցիվմը, որ ազդեցություն է թողնում սպատմաՊամփեմատական լեզվաբանության որոշ ներկալացուցիչների, ՀատՃալացքների ձնավորման վրա: ՔերականագիտուկապեսԲուղպի թյան բնագավառում այն արտաճայտվում է նրանով, որ քերակախական վերլուծության ճիմքում դրվում են տրամաբանական ն վերլուծության սկզբունքները քնրականական կատեգորիաները դիովում որպես տրամաբանական կատեգորիաների ուղղադիծ արԱյս շրջանում իշխող տրամաբանակունքերատաճայտությունները: կանությունը ներկայացնում է նախկին ոսցիոնալի ուռականխ-ցիիլըոռխիայականքերականության տարատեիսակըոովիցիղժի ձնավորման ն 1171 ճամար կարնոր դեր է խաղում 4111 դ. առաջին դ. կիսի իդեալիստական: կանտի ն փիլիսուխայությունը, Ճճատկապես Հեգելիփիլիսուխայականչ-տրամաբանականռսիուոնմները»: կոգիցիղմը ուլրոաճայտություն է դանում Գերփանիայում՝ Հ.

Բեոնճարդիի, ն. Հեոլինդի,Ռուսաստանում՝

Հերմանի:,

Մ. Հ.

Ա.

է

Հմմտ.

ԿՇԸԽՕՐՕ

ն

Ա.

ԽՇԼՕՈՅ

2, էջ

Ֆ.

Ո.

Ճ.

կ.

ԵՅքՅոհ

Փրեչի",վ,

Փ.

ձայզեի՝, Բելինսկու,

Ա.

1քճոուտհ.

841, 1982,

46--47.

տրամաբանությանվբա: 1.

խ.

ԶՈՇԽՇԵԼՆԵԼ ՇքճտիուՇտԵ`օ-1Շ1օքտ-

Օ8,

Այադես, գերմանիայում Ա. Ֆ. կանտի կատեգորիաների ուսմունթի,

1801.

Ի.

ԱԱՕՏՕՐԽԿՇՇԽՕԱ ՊԱԽՐՏՔՇՐՔԿՇՇԽՕԱ

են

Քո

Բեկկերի,ի.

Աո

տոոճոռ.

ՌԸ

Ըեսնչճարդին ն Հերմանը տենվում կ. Բեկկերը՝ զերաղանցապես Հեզեյի

ճոճոմաղմմ

Ւոոսոճ

ՉԷ ոճի

ոնծ

.«ՈՀՇՇԱՇ

ՊիօօդօիՏտՇհ-քամ Շի. 4. 116756. ԱՀՇհծԳՇ ՇհՔ Օր ոնի. բարեփոխվածն ընգարձակված տրատարակությունը՝ 1837 թ..

ՒԼ. ՌԴ. ԸքՇԿ,

ՇԱՇ, 1827 քարեն, ՈքոարմսՇՇԽճՑ քյշշեճձն 1827. 1քօօրքճււն 1, ՇՈ, քյոշոտտ Րքճո սորուն, 68. ՐԸ Քու ՕՇԵՕՑՅՒՈՒՑ քմշճդօի բքմաաճլրե մ. 1, իՂՕօւ ոն, «մ.

ՏՅԱ.

82,

Դավիդովի,Ֆրանսիայում՝Ս. դր-Սասիիշն Դանիայում՝ նհ ուրիշների աշխատուԽ. Աբովյանին անգերի՝,չայաստանում՝

ի.

ի.

թյուններում:

Տսրբերումրհ

սորաիւբանակուն քերակոնությունների

երկու

տեսակ՝ ինդճանուր Խ առանձին. ընդճոավուրքերակունությունների շարունակելով նախկին ընդճչանրական Հեղինակները, (ունիվերսոլ) քերականությունների տրադիցիան, փորձում էին տոնղծել բոլեղուների քերականական վերլուծություն «ամար կիրառեւի սկզբունքներ. առանձին քերականությունների ճեղինակները ղբազվում էին այս կամ այն լեղվի քերականության ՃՀարցիրով՝կողմնոբոշվելով դեսլը տրոուբանությունը նե մենծ չոսիով «իմք ընդունհլով ընդճունուր քերուկանություննելրի սկզբունքները: փիուորը Ճոռադւքչկր. այն ոզիցիզմը լիովին միասֆական տարբերվուի էր ճեղինսկից ճիդիուոկ՝ բատ ույն չոսնի, Թե ւորուիս բանական ի՛նչ սիստեմ | Ճիմբ ընդունվու, ի՛նչ վերաբերմունք կա դեռլի պատմա-ճամիմատական լեղվաբունությունը, ի՛նչ ձեով են դրվում այո կամ այն լեզվի կոնկրետ ուսումնասիրության ճարցերը: Արողես,որոշ ճեղինակներ խուսբի մասերի սոսնձնւացմ:ոի մեջ ճիմք են ընդունում բառերի արթմբավորման հ սաճմանման ի ւս ճալտած ՊՃասկոաւցությունները, լուսները՝բառերի ֆունկցիս:ն նջ. ոմանց ճամար վերլուժնախադասության, ՒՇՏք. դատողության մոն մեկնակետ է Ճասկուցությունը, մյուսների Համար՝ ղաոողությունը: Այն Հեղինակների կողբին, որոնք նախորդելեն ճա ուկան թերուկանության ստեղծմանը ն նույնիսկ աղդել այն ստեղծողների Հայացքների ձնավորման վրոս (2Ժմտ. Բեռնճարղին), կան ուսուժնառիրողնիր, որոնք կրում են սլոսոիո-ճամիմատական փորձ" Էնբմուծել (Հղփոլրոնչության ակնչձալրո աղղիցությունը, ոլույոմա-ճամեմաւոական Ճխրազուռության տարրեր, երճույլթների որոշ պոռսոմոաւկան ճիիքեր. ոմանց մու" էլ բազաւորություն մեջ լ տռատիկ վերլուծուկս:ն թերակս:հությունը շարունակում է մնալ որոլես մի բնազովուռ, որ ոչ մի ոոնչություն չունի ոլոռոմական հ լոր

ս.

Ղ. «ՅԵԽՑ, Ոճոուղօտ, ՇՈԾ, 1839, Րքոխոուուտճ քոՕրօ ոու 83Յեաճ, ՇՈԱՇ, 1852. օճոլօըքՅ8Ա1161Եկօ1 Րքթճխ ք7շշաօրօ Տ. Ա6-ՏԱ6Հ. ՔոլոճքքԸՑմ6 ՔԻդտաԱէն «ՃՈՅՐՑՇ լտ ն 18 քօրեճծ

"ք. Օռեււ Վճ:

6ՈՒՌՈՆՑ,6ե ք-օքոճը

1ՅՈՀԱԲՏ,ՖՈՐՀՏ.

Նոոտճ. «հե.

երան

ն «ՇՈՂ

ն Լճաճ

մոէրօմսշԱռո

մ65

էօս6չ

1824.

ձյուուժյոէչ

Աբովյան,

Օւտոյոճն

է,

141Դ,

նախաչավիղ, Ֆբկերի լիակատար ժողովածու,

Մ,

1948:

ական որոշ Հոռինմատականքերականհությունների ճետ: Տլրամուբուն սխեՓերուանություններ տտոապում հն վերացականությամբ: մոտիզմով, տյլ քերականություններ, ընդճակառուկն, այքի են ընկնութ նյութի խոր վերլուծությամբ: Վերջիններիս ճեղինակներին Պռռսոուկէ տվյալ լեզվի առանձնաճատկությունները որքան կարելի ( խոր կիրպով բացատրելու ձգտումը: Այսպես, օրինակ,Բելինսկին ելհում էր ուլն սկղբունքից, որ «ազգային լեղուն ունի իր «ւանճաբը, իր ոգին, իր օրենքնիրը ն Միայն իրեն ճատուկ բնույթն դեւմքը", որ քերականությունը լեզվին կանոններ չի ալիս, այլ կա«անում նոնները Բելինսկին քննաէ լեզվից: Այս կապակցությամբ դոտում է Գրեյի արճեստականությունները, սլաճանջում լեզվի փաստերի մանրակրկիւո ուսումնասիրություն: Սա մի քայլ էր նորմատիվ քերականությունից դեղի նկարագրական ֆերականությյան ստեղծումը ն ճրաժարումը տրամաբանական վերացական սխեմաէ, որ տրամարանականքնրականություններից: Հատկանշական ների մյուս ճեղինակների նման տարբերելու ոնոնանուր հ առանձնակի ջերականություններ՝ Բելինսկին ընդճանուր քերականության ոկղզրբունքները չի դիտուի որպես ապրիորի տրասխիսլւսնական սկրվբունքներ, այլ փորձու է դրանք ճիմնել առանձին քիրականությունների վս: Լեզուն նրա ոլլուոմությունըԲելինսկին սնրոորեն է կալոս նրա սլատմության տվյալ լեզվով խոսող ժողովրդի «իո, լեղուն Հաղմորուսիժողովիզի սահղծագործությունը։ մրա ճե Հիչոսին լեզուն իր ծագմոամլ: դարգացմամը Բելինսկին կապու է մտածողության ճետ. նա իր լեզվական ուսումնառիրություննն: է քաշում դրուկ բուժ սուսջ ուն լեզվի, գրւսկանությաւն լեզվի ն «ամադողովրդական լեղվի փոխճարարերության Ճճարցը:ներաանվան ճետ է կալված ն ռուսաց գրական լեզվի ճիմնադրի ճարցի լուծո'մը, ռուսական գրական լեզվի ոտեղծման մեջ Պուշկինի բացառիկ է մղել փոխառությունդերի պարզաբանումը: Բելինսկին ղայբքար հերի ճարցում եղած ծայրաճեղ մաքրասիրության տենդենցների դեմ, մեծ ուշադրություն ճատկացրել դիտակն տերմինաբանության ն ոճաբանության ճարցերին: է զոն Քանի որ լոգիցիղմը տրսլական տարտաճայտություն Բեոնճարդիին Բեկկերի մուտ, որոնք նշանակալից ազդեցություն նե թողել լեզվաբանական-քերականական ուսմունքների Ճեյոսղա ու

ու

ւ8. ՇԱՈԵՇՑՅ

Ր.

ԵՏ

(քՇՇեՅ18).

ւ

Շո

,Օ.ՇԿ.

քմ, ԼՐքմռա ումԿՇՇԽՔԸ քաշենք որ", ՃԼԵ 1845, օգոսառո:

Յոն

8.

Ճ.

բախտի վրա, ուստի առանձին խոսել: Ֆ.

Ա.

ն

անճրաժեշտ ենք Համարում նրանց մասին

ն նբա ընդնանու՞-լեզվաբանական ԼեԲԵռնճաոդին ու

դ. սկզբներին, նախքան պատբականագիտական ուսմունքը.--2171

մա-Ճամեմատական

նախորդ լեղվաձնավորումը, լեզվաբանության

բանական աշխատանքի լուրատեսակ ամփոփման ն դրանց Ճիման վրո' ճսական ըիդճանուր ճղրակոցություններ անելուփորձ Լ Ա. ՖՓ. կատարում Բնոնճարդին(1769--182Ո)։ նու հլնում է լեղվի ընդճանուր ուսմունքի դեդուկտիվ ճանապարճով արտածելու ճնաբավորությունից, ընդ որում փաստորեն ճիմք է ընդունում Ճունարննը, լատիներենը ն զերփաներենը: նրուլիզ վուքանական աշթբատու թյունները (Վեզվի ուսմունքը», Վեղվաբտնությանսկզբնական ճրունքները») դդալի ազդեցություն նն թողել ոչ միայն ստատիկ վերլուծական ուսմունքների վարդացման, ույլե սլոտմա-ճամեմաուշ

Ֆ. Բոպպի կան լիզվարանության ճիմնադիրների՝

ն

Վ. Հուժ-

բոլդտի ճալսըքների ձեավորման վրաճ Բեռնճաողդու գիրքը Ֆրանսիայում ն Անգլիայում ոարածված ընդճանրական ջերականությու1ը Փերմանիայում արմատավորելու առաջին փորձն էր: Այստեղ

լեզվի գիտությունը (ընդճանուր ՔԲիսնճարդին չեզվարանությունը) նույնացնում է փիլիսուիայուկան քերականության 4նու Լ չեզվաբանության 6 բաժինՀ̀նեչյուԲեռնճարղինսաճմանում

բառակազմություն, ձնաղլյա նաբանություն,ստուգաբանություն, -

բուռաղզուդորդում(բառերի խնղրառության ն շարտճլուսություն: Այս բաժանումը լայն տարածում է դանում 414 դ. երնան եկող լեզվաբանական աշխատություններում` ընդունելով գրեթե տրադիցիոն բնույթ: Բնոնճարդինարդեն տարբերում է լնզվի ուսումնասիրության2 Գայեցակետ՝ պատմական ն փիլիսոիայական, որոնցից գլխավորը: սակայն, Ճամարում է փիլիսոիայականը. պատմական ճայհցակեյոին են վերաբերումլեգվր ծադման ն վարգացման «արցերը: լեզվի ծագումը բացատրու է բոուշկանության սլաՐԲեռնճարդին ս ճանջներով, այոխխքն՝ճւ կարողանում: ճասղթաւճ ուր իլ չեզվի Գոդման Նո: չի կոսրողանում ճասնել ճայլնցակետը: ինդիվիդութսլիու տական Ֆան լեզվի խոկական ոլոռոմակունըիբոնտանը՝ չեղվի զարղացումր

ություն,

ղզուդորդման|

ուսմունքը)

1Ն ոձէՔ 18205.

Ի.

Հմմտ. Ն ԽՀՀը՞,

ՅՇ։ձ4.

Տքոռճիլճի»ը, 1 ՔոՈոճ Տքրոծհլճիրծ,1 ՃՈԶԸՃոլրացտարնովՇ Վճբ ՏքեոօնոՂչտՇոՑԸիտ ի,

86Իոհունմ,

Տքոճօի1ճիւճ. 1801 8.

Ճ.

1805.

ՅՑՇՐԱՒԼՇՑ,

.,Ճքճուօխաւրն ՅՑ, Է9 24:

ոօ

Քոօքաւ

ՕՎեքմ

ԽՇւօքու

ՃՅԵԱՕՅԵԱՅԵԱ

ՃԱ--ՃԱԶ 843503ՅԵՒՅՒԻՑ

ՆՑոօ

Բճսօո",

պատկերացներուվ որպես բնական օրգանիզմի կենսական պրոցես:

Լեզուն,բոտ

ունի ԲեռնՃճարդու,

ծուղկման հ ճետադիմության շբրջաններ. ճառնելով իր ձաղկմանը՝ այն սկսում է ճետադիմել: կեզվի քննության փիլիսոփայական ճայհցակետը Բեռնճարդու ճամար նույնն է փիլիսուայական քերականության ետ. վերջինս,րստ նրա, գիւոությունէ լեզվի բացարձակ ձների մասին, որ քննում է այն որպես ավարտուն պրոդուկտ: կեզվի փիլիսուիայական քննության ճարցում Բեռնճարդու վրա շարունակում է իշխել անտիկ աշխսարճից եկող ատոմիստական րմբոնումր. նա քննությունը կատարում է պարդ տարրբերից՝ «ւռառերից» դեպի ավելի բարդ նախադասությունը: միավորները` վանկը, բառը, բառերի ձնեաբանական վերլուծումը կատարելիս Բեռնշճարդին ուսճմանում է բուռաճիմքեր ն բառարմփատներ.բառս ճիմքերը ունեն մաքուր իմաստ, այսինքն՝ ճարաբերություններ չեն արտաճալյոում. (ոժռարմասոր բառաճիիքի այն տեսակն |, որ կառղլլմվածէ սլարղ վանկից, այսինքն՝ պարզ բաղաձայնից ն պարզ ձայնավորից: ՛

Բառարմուտներն

ու

բառաձիմբքերը, Բեռնճարդու կարծիքով,նա-

եղել՝ նյութական ն վերաբերական(ճարաբերություններ նշանակող).դրանց միաձուլումը տվել է բառերի տլմմյան տիպերը: Խոսքի մասերը Բեոնճարդին տարբերում է ֆունկդիոնալտրամաբանուկան Հիմունքով, այսիոքն՝ նկատի ունենալով բառեբի Հարաբերություն տրամաբանական ենթակայի (սուբյեկոխ), ն Հճանդույցի եւու Տրամաբանական ուտորոդյալի (պրեդիկատի) բաժանման եւո Բեռնչարդին զուգորդելով քերականականը՝ ռանձնացնումէ ն մասնիկներ. այս դեպքում նա նկատի է առնում, է թե տվյալ մասնիկը վերոտճիչյոլ կատեդորիաներից որի՛ Հեւ կոսպվում իր ֆունկցիայով. այսպես, րստ նրա՝Ճճոդըն նախդիրները որպես մասնիկներ կապվում են ենթակայի «եւու Շարաճլուսական ուսմունքների զարգուցման մեջ կարնոր դեր է խաղացել Բեռնճարդուարտ աճայտած այն միտքը, թե պարզ նախադասուհուխադասությունը այնպես է ճարաբերում բարդ թյանը (պարբերույթին), ինչպես բառը՝ պարղ նախադասությանը, պարզ նախադասության նույնայսինքն՝կարելի է առանձնացնել պիսի տեսակներ, ինչպիսի բառատեսակներ որ կան: Բնոնճարդու տոռաջարկածսկղբունքով ՃՀնոլինգը տարբերում է երկրորդական տեսակ՝ դոլական, ածական ն մակբալ: նախադասությունների խապես

իմաստի երկու տեսակ

րատ

են

ւս-

ւՏ. 1821.

Ք.

ձ.

16ոյլոց.

ԸՐԽօոա:

Պսքմ

ծր

մ6ածՇհճո

ՏքորՇիծ,

էլ ավելի ուշ, նախադասության անդամների ուսմունքի վարդացման ճեւո կաւզված, սկսում են տարբերել ենքակա, ստորոգելի, խնդիր, որոշիչ ն պարադայական պարզ-երկրորդական նոխադասություններ՝այն բանի անալոգիայով, թե ի՛նչ անդամի ֆունկնախադասության մեջ: ցիա են կատարում բառերը պարղ Կ.

ԲեկկեբՐի քերականագիտական ուսմունքը.--

Բեկկերը

Կ.

այն ճեղինակներից մեկն է,

որ դոնվելով գերմանական դասական փխիլիսովփայության,ճատկապես կանտի Հեգելի ուժեղ աղդեցության տակ, փորձում է այդ փիլիսոփայության մեջ տեղ գտած տրամաբանական վերլուծության սկզբունքները տեղասիոխել քերականական վերլուծության բնագավառը: Բեկկերը մի կողժից՝ ճանդում է լեզվի ն մոածողության, քերականական ն տրամաբանական կատեգորիաների դրեթե նույնացմանը, կարծելով, որ ձնր միաՃճասկացության դատողության /որամատաբանական ճետ, ձուլված է քերականական ձնի մյուս կողմիը՝ վարդգացնումէ ընդճանրական քերականության սկզբունքների վրա ճիմնվող այն ժրոքը, թե բոլոր լեզուներին ճատուկ է քերականական կառույվածքի միննույն նախասկզբնական իղեայի զարգացումը: Քերականական կատեգորիուիծհրն ձիերը ղիյովում են որպես «ինքնակո, ոդուս մւոսծողության կոռոնեգորիահեր ձիեր, որոնք Ճամաունին: ժաժանակյա բնով Քերականական վերլուծման Հիմքում է Բեկկերը դնում տրամաբանական դատողությունների ն Հասկացությունների վերլուծման սկզբունքները: Բեկկերի լեզվաբանական ճետազոտության մեկնակետը լեղվական շրգանիզմի «ասկացությունն է, ընդ որում «օրգանիզմ» բառըԲեկկերըդործաժում է լայն իմաստով. նրա կարծիբթով՝«ամեն «մի օրգանական բան ճամընդճոանուր կլանքի մարմնավորված ուսնձնաճաոկությունն |է, կարձես թե բնության մարմնավորված միսւքթլոո3: Այս ըմբռնմամբ հախ՝ բոլոր օրդովիվլմները ն այղ օրդաեիդմննրի անդումները լինելով մի ընդճանուր իդեայի ղրսնորուշները, կազմության ն ղարդացման ընդճանրություն ունեն, երկրորդ օրգանիզմի բոլոր առանձնաձճասկությունները ճենց սկզբից տրված էն նրա մարմնավորման սկզբնական իդեայի մեջ, ն օշրդանիղմի մարմնավորումը ներքին զարդգոցում է, ոչ թն արտաքին ու

ու

ու

ու

ա-

Հմմո. ոքճԼ10446ՒԷՌԼ4,

39.

Նույն ՅիԽ.

Ց. ,

ծ.

ԾՔ

8օոքօճել

եղը»

ԲԸՇԸՇՆՔԻ

Օոք8108,

Րքճա

էջ 390: Օրու

ո

Օ-ՇԵՕՑԵԵԵ

ԿՇՇԽՕՒԾ 61ք08",

ստՎ6- Տքչսշիճ.

8օոքշ

106682,

2-Է6

ա

ՇԵՀՀԽՇԵՒՇՅ

1955, էջ

ՃԱՏՑ.. Տ

390--

4.

բանչ Այուպիսով, Բեկկերի շրգանիզմի տեսությունըւտելեոլոգիական իդեալիղմ է, րստ որի ամեն մի օրգանական բոաննախապես դրված հպատակի կամ գաղափարի իրականացումն է: Այս դրույթը կիրառելով լեզվի նկատմամբ՝ Բեկկերը խոսելու ընդուճն, որոնք դործժողուեակությունբ կապում է խոսքի օրգանների քյան գրգիո են ստանում ճոդգեկանգործունեությամբ: Եթե նատուրալիզմը պատմա-ճամեմատական լեղվաբանուքյան եիրկուլացուցիչների մոտ ճիմք է տալիս լեզվական պրոցեսը որպես բնական աճ քննելու ճամար, ապա բեկկերի մու այն Հանգեյնում է լեզուն տրամաբանական սխեմատիղզմի ենքարկելուն. լեզվական օրգանիզմի առաջացումը Բեկկերի ճամար մի ս։լրոցես է, որի ընքացքում նախասկզբնական միասնությունը ենթարկվում է չճտնողական բաժանումների: Բնության գլրավոր ճակասություն Ճճամարելով գործունեության ու գոյի կամ, որ նրա Համար նույնն է, ոգու ր Ժատերիայի ճակասությունը՝ Բեկկերը է առաչին Օերթին սրա արտացոլումը տեսնում իմաստների ն Հնչյունների տարբերության մեջ. վերջիններս էլ իրենց «երթին են Քնթարկվում եհրկատման, ստացված անդամներն էլ նոր երկասման ն այլն. այպես ճնչյուններըբ բաժանվում են ձայնավորների ն բաղաձայնների ն այլն. իմաստները բաժանվում են բացերի հ դոյտկանների (գործունեության նե գոյի արտաճայտությունր), գոյականները իրենց ճերթին՝աբստրակտ ն կոնկրնւլո անու: ների ն ույլն։ Այապիսով, մասերի ամբողջություն ներկալոցնող լեզվական սիստեմը, րոտ Բեկկերի, տոգորված է ոգու ն մատենհ ըիայի, գործողության գոլի նախնական ճակասությամբ: 1եզվի հն մտածողության կապը Բեկկերը Համարում է օրդգանական անճրուժեշտություն: Այստեղից մի քայլ է մնում ժինչն լեղվի ու մտածողության, մքի (165ք.դատողություն) նախադառուՄյան, բաոի Ճճուսկացությաննույնացումը, ն Բեկկերը կատոԸստ նրա՝ «միտքը ե լեզուն ներբնապես նուլ: րում է այդ քայլը: նական են». «միտքի միայն բառի մեջ է կազմվում ու կատարելագործվում, որովճետն զգայական ճայնցողության առարկաները միայն այն ժամանակ են դառնում ասկացություններ, երբ վերածվել են ՃճոդեկանՀայեցողության առարկաների ն բառի մեյ Հակադրվել են ոքին»2: կեզուն,բոտ Բեկկերի,լոկ մտածողույան մարմնուվորումն է, | քանի որ մւոքերի ն Հճասկացություննեու.

ու

Հմմտ. 1Լ

ՏՃԵՏԱ6Վ6բԻոէո ՀԽ.

ո1լո7. ճո

ԹԲԸԱՇՐ.,

ՈՅՏԸԱՇնճ

մճԱՀՇճո

տՎ

Սոոտատու,

5իշ. աշխ., Տ

Հ

ՃԽՈՂՒԷ 6-6

Թորո,

1931, էջ

ԼՆշռիւն 43,

օո

4ձճո

րի Հարաբերությունները արտաճայտվում են քերականական «ճարաբերությունների մեջ, ուստի ն քերականությունը «իմք ունի ժողովուրդնքրի մուս մտբերի որամաբանությունըը Մակայն բոլոր Ճասկոցությունների ճարաբերությունների յոիպիրը մեկ են, ն բոլորի «ամուր գոյությու: ունի մեկ տրամաբանություն:Հետեալեզուները տարբերվում են լոկ «ճնչլունաուպես, ներքնապես րար նույնն են, ն պետք է դոլություն ունենա բոլոր լեզուների ճամար մեկ ընդչանուր քերականություն. այստեղից միաժամանակ բխո:մ է, որ Բեկկերը, ճանգելով մտածողության ն լեզվի նույնացմանը, Հեչլունների ն իմաստների միջն լոկ մեխահիկակուն կապ է տեոնում: նախորդ քնրականությանը Բեկկերը կշտամբում է այն բանում, որ նա ելնում է բառից ու սրու ձննրբից, «որտեղ ճնսպրավոր չէ տարբերել ձեր, նա չի տարբերում ն իմասոր» |: Սրան ճակաէ այն բանում, ոակ՝ իբ ուսմունքի առավելությունը նա. տեսնում ն է որ ինքը Ճաղթաճարում ձնից ունեցած կախումը ելնում նախանրա իմաստիլը: դասությունից Չնայած իր տեսության իդեալիստական ն ոչ-պատմական Հիժունքներին՝ Բեկկերը լեզվի կառուցվածքային վերլուծության իր նղլանակներովազդեց քերականագիտության «ետադա զարդացման վրաւ Առանձնապեսկարհոր դեր խաղաց նրա ուսմունքը նախադասության անդամների մասին: ինչպես նշել ենք, իրարից Հետո նախադաության անդամների ուսմունքը աչքի ընկնող փոփոխությունների չէր ենթարկվել: Բոլորն ընդունում էին նախադառության հրկու կամ երեք գլխավոր անդամ, որոնք ըստ նրանց կազմում են «մերկ» նախադասությունը. ոմանք սրանը ավելացհու Լին նան երկրորդական անդամներ՝ ավելի կամ պակաս տարբներակմամբ:Հայղեիխ դպրոցը Գերմանիայում ընդունում էր 4 երկբորդուկան անդամ` Օեյճել (ուղիղ խնդիր), ՂՇորոճեխ (անուղղակի խնդիր), /ՃԱՇԿԱԿ(Հմմտ.օիոճ Բալշիէ «առանց վախի») ն ու

ՃժՄճլե

(պարագա-մակբայ). գերմանական. մյուս քերականները նշում էին սովորաբար: միայն տռաջին երկուռը: Ճէէրլեսէ(որոշիչ) բառը գործածվում էր որպես փիլիսուխայական տերմին կամ 4ճամարվում Քլճմեոլի Հոմանիշբ: /ՃՃԱԽ6ԼԵ1216(պարադա) բատր հ ճասկացությունը դնոնս չկար. ընդճանրապես նախադասության անդամի գաղափարը խոսքի մասի գաղափարի «ումեմատությամբ դիտվում էր որսլես երկրորդական ն ոչ թի որպես նիան Հավասար Մեծություն:: ւ

ԽՄ, ՌՇՇԱԵԾՀ,

ճիշ. աշխ: էջ 105: Հմմտ. 1 Զ11ոշ, ճիշ. աշբ., էջ

4Ն

285.

անդամների առանձնացման ճիմքում Բեկնախադասության կերը ղնում է շարաչճլումական արաբերությունների 3 տիերը՝ յւռորոդելիսւկան կամ պրեդիկատիվ (թւ441Ա48ԱՄԽ6Տ ՏՅԼ2Կ6ւհՅ1էուտ), հ որոշչային կամ աւտրիբուտիվ(21էութԱէՄ6Տ ՏՀԼ2Կ6Լիձ1էուՏ) խնդրույին կամ օբյեկտիվ (օԵյՀեէլՄ6Տ Առաջին ՏՅէշԽ6ՐիՅԼէուտ)։ երկու ճարսբերություններում դոյն է Ճճարոչբերվումգործողությաէ ճՃորաբիրվում գոյին. ստորոդնդգորձողությում:մ: նը, երրորդում՝ լիական Հճտրաբերություննարտաճայտում է հրկու ճասկացությումների միասնությունը միկ մբի մեջ, որոշչոյինը՝կոնկրեւոուցնում է դոյականը, խնդրայինը՝ կոնկրետացնում է բայը: Բեկկերը նախադասության ուսմունքի մեջ արդի առումով մտցնում է որոշչի (Ճել էսէ-ի) դաղափարը ն արդեն միանդամայն որոշակի, այժմ ընդունված առում ձատկացնում խնդրի (ՕեյճեԼ) դաղափարին. միաժամանակ նա առանձնացնում է խնդրի երկու մտեռակ՝լրուդուցիչ խնդիր (6ԼթմոշծոմօՏ Օեյօեէ) ն որոշիչ խնդիր (ԾՇՏենուոճոմ6Տ պարադաների ճետագա Օեյճեէ),որ իմ. է տալիս խնդիրների քմարբերակման հ «որոշիչ ինդիր» սորոաճուլտության փոխ: Ըսա «ոպզարագա`

(ՃԱԽ6ՐԻԼ2

16) տերճմինը նիերճուճիլը: Պարո: են ն նաաարտաճայտման միջոցների տարբերվում ճոլովական դրավոր թնդիրեեր: Գարադալշկան Ճճարատբերությունները (պարոգալլական բառերը) Բեկկերը խմբավորում: է ըսւտռ ղրանց իմասսո յին կողմի՝յուսրբերելով տեղի, ժամանակի, գործողության ձնի ո այլ տեսակներ: Բայի խոնարտճվողձնեերը Բեկկերը դիտում է որալես ճանդույց: Հենվելով իր՝ վերնում Հիշված բաժանման (երսկզբունքի դլիավոր նախաղասության վրա՝ Բեկկերը կառոման) է Հարաբերությունը ճամարում ենքակայի ստորոգյալի ճարաու

ու

բերությունը,ասլա ամոիճանաբար Հաստատումլրացուցիչանդամներիայլ ճարաբերությումմեր, ուլսինքի՝(1) ենժակույի "

ուտորոդյալի ճարաբերություն, (2) ենթակայի որոշչի ն ոտորոու գյալի խնդրի ճարաբերություն, (9) որոշչի խնդրի (ղերբայական դարձվածի դեպքում) հ խնդրի որոշչի ճարաբերությու որոշչի ճարաբերություն (երկրորդական նախադա(1) խնդրի սության դեպքում)ն այո ու

ու

ու

ու

Բոեկկիրի լոդիցիզմը Ճիոտդայում լայն քննադատություն է ենթարկվումՃոգեբանական ուղղության ներկալացուցիչների՝ ն Պուտեբնյայի կողմից, որոնք սակայն Հատկապես Շտայնթալի Հասնելով

որոշ

կանության

Է

ձայբաճեղության, փատոորեն ժատում են տրամաբոաւնությանկապն ընդճանրտապես:

քերա-

ն Գրիմի ճանդես դալովլզում քերականությունների Բեկկերի ունենում ե չոեղի լեզվաբանական գիտությանն դպրոցական քեմիջե: րակունություն

ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅԱՆ ՀԻՄՆԱԴՐՈՒՄԲ.

ԼԵԶՎԱԲԱՆԱԿԱՆ ՈՒՂՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ԿՈՆՑԵՊՑԻԱՆԵՐ

1. ՊԱՏՄԱ-ՀԱՄԵՄԱՏԱԿԱՆ

1.

ՄԵԽԱՆԻԱՏԱԿԱՆ

ՆԱՏՈՒՐԱԼԻԶՄ

Նեբաձականղիողություններ.--ինչպես նշել ենք, բնական զարգացումր 411 դարում իր կնիքն է գիտությունների բուռ, դնում լեվվաբոանության ներկայացուցիչների ըմբոնումների ե կիբառած մքքողձիրի վրոււ Մինչը411 դարը բնուկուն գիւրություննեժեքսղը վիրլուճական բնույթ ուներ: կուտակված իի կիրա փորձնական նյութը պաճանջում էր կիրաոհլ տարբիր բնագավաոետրը.միոցնող մեքոդներ, վերլուծությունը ղուգորդիլ ճամադրու թյան ճն, վերացնելնախկին մեկուռացված քննությունը:հթե իրէրի Հետուղոււության մետաֆիզիկ մեթոդը նախկինում որոշ ոլուոմական արդարացում ուներ, ապա ալդ մեթոդը այժմ ղաղդուբում է բավարարելուց, կորցնում է իր պատմական արդարացումը հ մւռածողության Հին մեթողը, որը Հեդելե «Հետաղոտության անվանում էր «մետաֆիզիկական»,գրում է էնդգելսը,-Է որը գործ ուներ առավելապես իրերի Ճեւտ, որպես միանգամայն պատավարտված ինչ-որ բաների «եո ն որի մնացորդները րաստի են դլուաներում, իր ժամամինչն այժմ էլ դեռ խորապես նստած նակին պատմական մեծ արդարացում է ունեցել: Դետբ էր իրերը Հետազոտել, նախքան «ճնարավոր էր ձեռնարկել պրոցեսների 4եէ նախ գիտենալ, քե ինչ բան է տվյալ տազուտմանը:Հարկավոր իրը։ որպեողի «եւսրավոր լինի ղբաղվել այն փոփոխություններով, որոնք նրանում տեղի են ունենում: Այուղեսէր ընթանում բանր բնական գիտությունների որ իրերն մեջ: Հին մետաֆիզիկան, վփարտված բաներ է Ճճամարում, ծագեց բնագիոությունից, որը քոնարկում էր այդ մեոյսլ հ կենդանի իրերի որպես ավարտված իրեր: հսկ երբ առանձին իրերի այդ ուսումնասիրությունն այնքան առաջ չշարժվեց, որ կարելի էր նոր վճոսկար քայլ անել դեպի առաջ, այսինքն՝ ձեռնարկել այն փովփոխությունինրիսիստեմատիկ որոնց ենթարկվում են ալդ իրերը բնության մեչ, ճետաղզուռմանի, ւսյն ժամանակ նան փիլիսոփայական բնադավառում ճնչեը ճին ու

ա-

իրոք,

մետաֆիզիկայի մաճվան ժամը: Եվ մինչն վերջին դարի տռավելազես (2:111 դարի-- 2 2.) վախճանը բնագիտությունը ճավաԼքողդխոություն էր, ավարտված իրերի գիտություն, իսկ դարում նւ դարձավէոչսլիս կչռՐզավող դիրությո'ն, պրոցես հերի, «յդ իրերի ծագման ղարգացման ն այն կասլակցության պրոցեսները միացնում է որպե շիտություն, որ բնության այլ հ ՈՑ ումբողջություն»:: բնակու գիտությունների տարբեր բնեաղդավառրներում նյութի կուսռակումը «անգիցրել Լր ոչ միոյն այդ նլութի սիսանմավորմսերը,այլը հրնույլթնիրիմիջն ավելի հւոր՝ ծադղդումաբանականսլատմական կապիր որոնելուն:Դրանով ռիստիչճավորումը դա նում է ոչ միայն պարզապես կուտակված նյութը ոբավորելու, այլն այն բացատրելու, պատմականորի) ճիմեսվորելու, տարբեր իրջրի Ժիջնեղած ծաղգումաբանական կապի աւորանները որոշիլու միջոց: կուռակված նյութը սիստեմավորելու հ պատմական ղոչրդգացումն փոխճարաբերությունը սրոշելու մի կարնոր միջոց կա` Համեմատությունը, ն 4ամնմաոասկան մեքոդր լոյն ճիմքեր է դզում տարբեր գիտությունների մեջ. ճանդես են դալիս «համեմաանասոոմկայի, կլի մոտոլոդիայի (րգոչականմեթոդի տաբբերը մեջ քերմները ), կենդանիների ն բույսերի աշխարճադրության ղ. (գիտական էքապեդիցիաներ Ի ճանասրարձորդություններ Ճ7Ա1 եջ կեսից ոկաուծ ), ուոճւամուրուկ ֆիզիկոկան ուշիարճադգրություն -

ու

ու

)»3: (Հումբոլդտ

Համեժաւռակուն մճքոդր թավիանցելով մեջ (լեզվաբանություն խշոավորում է մի ա:բողջ էոապ: Գատմաչ4Ճոամեմատական լեզվաբանության զարգացման ճենց սկզբից լեզվաբանները ւտարբեըություն չնն դնում բնական դիոությունների մեջ կիրառվող սիոստեմավորման «ճամեմատության ե լեզվաբանության մեջ կիրսոովող ոիխուռեմավորմուն ճամեմայոության Միջն: նրանց ճամար լեղուն բնության նույնպիսի ։տտեզճազործություն է, ինչպես բնական օրգանիզմները: կեզվի ճետաղզուտությանմեջ այտ նատուրալիզմը դրսհորվու է ոչ մխոլի Ֆրունցը Բոպպին մասամբ ու

Հումբոլդտի ԶասկիԺուո, ողյլնորոշ չասիովորտաճայտվում

ու

մոտ, որոնք ճաճույքով նն դիմում «լեզվի օրգանիզմ» մյուսների արտածայտությանը(փոխաբերաբար): Սակայն նատուրալիզմը աս շրջանում դեռ խոր Հիմքերչի նետել. որոշ արտաձճոլտու-

ւ վ.

Մ որբ.

2.ֆ.

Ին դել

Ֆ."ԻՅԽչիե

ԼԴ

Ըճախրնրկեր,

4. Հ,

«յ. Քնության.դլրալեկաիվու,

մ Ֆրնա).:

էջ 497189650):

1857,.-Էջ

195:

498:

Թե սկզբունքային Ճետնկողականությամբ, այլ մեխանիկական տեղափոխմամբ, որոշ դեպքերում՝ հան փոխաբերաբար: Պատմա-ճամեմատական լեզվաբանությունը ճին Ճակադրվեց մետաֆիզիկական լեզվաբանությանը, «րն տրամաբանական բքենրա ողջ «կաղուիստիկային կամայականուրականությանըԸ թյանը» (էնգելո): Պատմա-ճձամեմատական մերոդի զարգացումը նշանակում էր դիալեկտիկայի ճաղքանակ լեզվաբանության մեջ, լեղվի նկատմամբ պատմական ճայացքի արմատավորում: Այս բանն էլ ճենց նկասոի ունի էնգելսը,երբ Հակադրում է ճին տրամաբանական քերականությանը պատմական քերականությունը, պատմա-ճամեմատական մեթոդը «ամարում 417 դ. լեզվաբանության գլխավոր նվաճումը: «...Սեիական լեզվի բառամբերքն ու ձնր»,--պրում է նայ--ճասկանալի է դառնում միայն այն ղեպէ դրա քում, երբ ուսումնասիրվում ծազումրը ն աստիճանական զարգացումը. իսկ այդ Հնարավոր չէ, եթե նկատի չեն առնվում չռաջին՝այդ լեղվի սիիական մեռած ձները ե երկրորղ՝նր ցեղակից կենդանի ն մեռած լեղուները»): երիտասարդ ճասակում Ֆրանց ԲուղՖբանց Բոպպ.--Դեռնս պը (1791--1867) Փարիզում զբաղվում է սանսկրիտի ուսումնասիրությամբ, որը Ճեւտագայում մեծապես օգնում է նրան լեզվաբանական աշխատանքում: Բուի առաջին աշխատությունը, որի նջ ճամիմատական ղիտողությունների ճամար նա օգտադործում է սանսկրիտիյց ձեոք բերած իր դիոելիքները, «Սանսկրիտի խոդիոտեմը ճունականի, լատինականի, պարսկականի հ նարճչժան դերմանականիՃամեմատությամբ» աշխատությունն էր (Վինդիշմանի առաջաբանով): Այս աշիխւատությունըառաջին լուրջ փորձերից մեկն էր, որի մեջ ճեղինակը նպատակ էր դրել լեզուների քերականական ձեերի (խոնարճժան սիստեմի) Ճամեմասոության մինրանց ջոյով երնան ճանելնրանը ծագման ինդճանրությունը, «նախնական վիճակը»: Աշխառության 2-րդ մասբ ղբաղեցնում էին Բուղպի՝սանսկրիոի ը կատարած թարդգմանությունները:

թյուններ դեռես կիրաովում

են

ոչ

ու

կրիտի,ղենղի,չ

Փ.

Բր.

1ղ

թթ.

ամե

Հունարենի,

են

տեսնում

Ֆրանց Բուղպի«Սանս-

լատիներենի, լիտվերենի,

Երնանչ 1935, էջ Իսդգելայ,Անտի-Դիյուրինդ,

Թօքը,

ՄԽ6բ

մոբ

|8Շիսոց ոէ յԲճոճու մճբ ՏՇԻՈ:ԼՈ156ն6ո Տքիճճիծ, Բրունոն

չին

սլա-

410--411:

ԸօոյկջճենուտՄտեոտ վօր Տրոտէր1էտքոճճհծ սոզ 16Շհլաճհճո, 18էտլո5Շիճո, ք68ո8156Շիճո 4. ՀԼ, 1816.

19.

Գ. Ջաճուկյան

ոներենի, դոթերենի

Ճումեմատական քերակադերմաներենի նության» մեծադիր «ատորները վեց պրակով երկրորդ վերամշակված ճրատարակության մեջ (18572--1861) այս լեղունիրի թվի վրա Բողպն ավելացնում է ճայերենը՝ այն ճամարելով երանական լեզու ն նրա անունը տեղավորելով օղզենդից»(ավեսսոսյի լեզվից) ճետո.ւ այս Ճարցում նա ճենվում է Հ. Պետերմանի, Ֆ. 4. Դիֆենբախի, Ռ. Գոշեի տվյալների եղրակաՎինդիշմանի, ցությունների վրա: Բոպպի այս աշխատությունը «նդնրոպական լեզուների Համեմատական քերականության սիստեմատիկ շարաղրանքի առաջին ն նյութի սիստնմավոփորձն էր: Աշխատության կառուցվածքը րումը կատարված էր ժամանակի սովորական դործնական-տեխնիկական քերականությունների օրինակով: Բուղղի ուշադրության կենտրոնում է դտնվում ձնաբանությունը, որն վզբազեցնում է 1-ին Հատորի մեծ մասը ն Հ-րդ 3-րդ ճատորները: 1-ին Ճատորում որպես լուրատեսակ «նչյունաբանական ներածություն տրվում են ուսումնասիրվող լեզուների այբուբենները ն Հնչյունների արտասանությունը («Գրերի ն ճնչյունների սիստեմը» անվան տակ), ընդ որում Բոպպը Ճոտակ չի տարբերում Ճնչյունը ե սառը: Այս ներածությունից Ճետո Բոււպը քննում է ձնաբանական ճետնլալ բաժինները. 1-ին ճատորու՝ «Արմատների մասին» ե 2-րդ ճատորում՝ «Ածժականները», կազմությունը». «Հոլովների «Թվականները», «Դերանունները», «Դերանվանական մակբայնեըը»: «Բայր», 3-րդ Ճատորում՝ «Բայը» (վերջը) ե «Բառակաղմությունը»: Բոպի ուշադրությունից չեն վրիպում նան ճնդերուղական այն լեզուները, որոնց մասին նա «նեարավորություն չի ունենում խոսելու իր «Համեմատականքերականության» ժեջ: նա առանձին ճոդվածներ է նվիրում Հին պրուսերենին հ ալբաներենին՝2 խոսելով այդ լեղուների՝ 4նդերոպական լեզվարնտանիքին պատկան

ու

ու

Ն 6Է:ԱՎ66հճոմճՇոուի Բբ. մոտ Տոոչի յեր, ճճոմ, ՕոԼ6Յօքը. ՃԵՑ 1ՈՀՑՇիՔճո, ՆլճալւտՇհճու Օօէիյտ6իծո սոմ 126ս1ՏՇիլտօհծո, ԼտէճլուտՇիՔո, 1885--1852 11 ճր. 1868--1870)» Շիճո. Թճրլո, 1-11. ԱԼ ճր- 1857--1801, Աշխատության ֆրանսերեն թարգմանությունը կատարվել է Մ. Բրեալի կողէ տեսել 1806-1824 մից ն լույս թթ. Բուլպի ճայացբների մանրամասն

բնութագրով ճանդերձ: Անդլերեն թարգմանությունը 2. Խճոմէտշիճ Տ61Ո6Ո

«ՇԽ

Թօթք,

ՆԵՇՐ վճ

Տքոաճի6 Վ6ր

լեռ

կատարել է ճստտօռ

Բ.

իստվիկը:

մո 1ԻԼՇո

8Թ67161մո96Յ,86րհու, 1853. ՄԽ6Ի մոտ յհճոօտլտոիծ ԱՂ: եՏՇի4ՃքԱՇհճո 862Շիսոջծո, ՃՌՃՅՄ, 1854 -1855,

էԱՇհճո

«67-

նելու մասին: կելտական լեղուները ես նրա ուշադրությունից չեն վրիպել: Սակայն տարվելով «նդերոպական նորանոր լեզուներ որոնելու դաղասիարով ն դեոնս չունենալով լեղվական փաստերի օրինաչափ ճամեմատության խիստ մերող/ Բուղպը ճնդնրուղական լեզվարնտանիքի անդամներ է փնտրում մալայա-պոլինեղյան ն Ճճարավային կովկասյան լեզուների մեյ: Այդ լեզուների ցեղակցության ճարցին Բոպպն առանձին աշխատություններ է նվիրում՝ լեզուների՝ «նդնրուղլականների «Հետ ունն«Մալալա-պոլինեզյան ն քած ցեղակցության մասին «Հնդերոպական լեզվաբնիկովկասյան անդամները»3: Բոպպը գրել է սանսկրիտի քերականություն (ընդարձակ ն ճաժմառոտ)ն բառարան, որոնց մեջ (առանձնապեսբառարանում) է ցեղակից լեղուների ճամարանսկրիտի փաստերը Ճամեմատում ճետ: պատասխան փաստերի Բուղզը դեռես 1821 թ. 2րավիրվում է Բեոլինի Ճճամալսարանը ղասախոսություններ կարդալու (Վիլճելմ ֆոն-Հումբոլդտի «անձ-

ոլրոֆեսոր նարարություւը.):Որպես Բեոլինի Ճճամալսարանի հո 1824--1838 Թթ. ներկայացնում է 6 ղեկուցում՝«Սանակրիտի

ցեղակից լեղուների Ճճամեմատական վերլուծություն» վերնադրով: Այդ զեկուցումների նյութը «նտադայում արտացոլում է դոոնում նրա «Հձամեմառական քերականության» մեջ: նա Ճճատուկ ն «նղնրուղուկան ձայնդարձի ուշաղրություն է նվիրել (ՃԵելճսէ-ի) ճարցին՝ փորձելով տալ այդ երնույթի ծագման բացատրությունը": ն

օրը.

ՔԻ,

ՏՀոՏԷԻՒ Ւ ճճոմ.

ՏԱոզՂՀՇիՇո, Թ6ոյլու

սոմ

Ա ՏՇհ:ո

Ըճ

ՕՈ16ԸՇիՏՇհծը.

Տթեճճհճո

նԱտէծլոյտՇիճո,

1իշճտ

Լո

4 ԸՒհձճէու»«6

Շճոաճուտճհճո,

շառ

տԸնճո,

Նիւ

1839.

ԸԽճբ ԱԲ ՆՇՐԳՈՈՎԵՏ «հո

Վ.6Է Ֆու ոյոտՇի-00187Ո651օրը, 1840. 1ւփչճհ-նաօրձ/«Շհճո, ՃԳ Սյ6 ԷովկիոչՀճհճո ԶԵԱՇԱՇԷ մ65 օրր. 1ոմօօստօքձ15Շհճո Տրոճճնչճեւտտտ.068-ռԼո. 1:43. 1 Բր. Ճաժնիւմլճիծ: Նծճիրոճիձամծ ՊՎԸԷ ՏրոտմՄՄ-Տքոճճիճ, Յօթը. թ,

ՏՇիճո

Թ6րո.

կրում

ճո

տ1է

1822.

Օ10ՏՀՏԱատ

է ,010Տ881ս

1960--04խ

Խոնաճհ`

ՏԱՌՏ, Թ6ճոո,

ված ճր. 1868): ոչ.

9.

Շոու

Շիճեշ

ո

տ

տողտՇոլեաո.

Թ6րկո.

ՈԼ 6ր. 1842. 11 6ր.

տ Շօութմոճէրստ 1Աոջործ Տճոտծրէո6" վերնադիրը, 1-11 Շատ է մճի Տոոտերո-Տքթէոճհճ )ո ԷԱՐ26Ր6- ԻԷրտ11 5ր. 1803. 14: վերամշակված ն ընդարձակչ5ը1845,

Յօքթը.

Սծսէտշիծ

Ն ՕՇՃԱՏԱՈՂւ: ՕԱ6Ի

ՕճտոՑ

Թճքոմոմստք

6186:

Աէ սոմ Ոճսճղ

տքրճշի«6րջ161ՇիճոզծճԹոէխճո

ՕոոՐՏ

ՆՈ60116

Ճյեհօճիմճստճհծո

Ճելոսետ, 86րկո,

ն

իճբ

ՃՋրճծի 1886.

1եզվսբանության պատմության նախորդ շրջանի բննությունը ճասան սովհց, քե լեղվաբաններն ինչպես քայլ-աոչքայլ ե ձնդնրուական լեզուների յպեղուկցությաի գաղափարին ինչպե'ւ

ցույց

սկսեցին Ճասկանալ, որ քերականակար ընդճանրությունները յեզուների ցեղակցության միակ ճավաստի ապացույցն են: Ֆր. Բոպղը առաջին ճեղինակն էր, որ ալդ գաղասիարների մարմնավորման Համար անճրաժեշտ նյութ տվեց: Լեզվաբանության պատմությանը մատուցած նրա ծառայությունն այն էր, որ հա առաջինը ի մի ճավաբքեց սիստեմոաւվորեյ ճնդնրուլական լեղուների քե րականակոււ ընդճանուր փաստոերըն անժխտելիորեն ապացուցեց ույդ լեղուների ծագումսբանական կապը: Սակայն Բոպպը իր ժամանակի ծնունդն էր ն չատ բանով դեռ գտնվում էր տրամաբանական քերականության պոասոկերացումների շրջանակում: Իր ճետազոտության գլխավոր նպատակը նա տեսնում էր ոչ թն սվատմա-ճամեմատակախմեթոդի կիրաոման «նղնրոպական ջեառաջին ճաջող օրինակները տալու, այլ ձների ձների ծագումը բերականական րականական բացուտրելու, հ տրամաբանական կատեղորիաների ոկղզբնական Ճողիասպլատուսսխանությունը բացաճայտելու մեջ: «Բողպըճալտնագործեց ճամեմատական բերականությունլ: ճնդնրուղական լեղուն րըացատրելու որոնումների մեջ, ինչվիս որ Քրիստափոր կոլումբուր Ճճայտնագործեց Ամերիկան՝ Հնդկաստանիճանաղարճը որոնելիս» (Մեյե)ն Բուղպնէմաիրիկ գիտնական է: նա տեսական-փիլիսովույական լայն ընդճանրացումներ չի կատարում, իր ճավաքած վասիր աշխա/ոնհրիցանչրաժեշո եհղլրակայություններ չի սանում: սությունների մեջ տեսական ճարցերը նա Ճամեմատարար սակավ է շոշւասվիումն այն էլ առանց ինքջնուրույնության: Բուղղի էմպիրիզմը նշանավորում է մի էպոխա, երբ պղատմա-ճամեմատական ն եր: դեռնս նոր լեզվաբանությունը իր առաջին քայլերն է անում են փատոնր կուտակվում Ճճետաղաեղրակացությունների Համար: ճետնում էր դրական մփաստեԱյն Ճճանդամանքը, որ Բուղպը հ մանրակրկիտ ուսումնասիրությամբ, րին ղբաղվում փաստերի ուներ նան իր դրական կողմերը: Տրամաբանական-ոացիոնալիստական քերականության վերացական սխեմաներին նե լեղվաբաչ նական փաստազուրկ ճայեցողականությանը, ռրոնք լեզվաբաու

1. ՇՅԱ

2ՅԵա08,

ՈՇՈՇ,

հ1.--մ1.,

Թ8ՇՈՇԱԱՇ

1988, էջ

ՇքճՑոււՇՊԵՒԼՉ6 449:

8ՅՆՎՇԱԱՇ

ՈԼ

Լ068քօՈծի-

նությունը կանգնեցրել էին փակուղու առջե, Բողպը ճակադրում է քարմ փաստերի ճոսանքը, այդ փաստերի ճավաքման դասակարգման աշխատանքը: կեզվական փաստերը այս նոր բնագավաւոում աշխատանքի անսաճմանափակ Հնարավորություններ էին տոնղդծում ն ճիմք տալիս «ենտագա լայն ընդճանրացումների Համար: Աա քե ինչու այս բնագավառը գրավեց լեզվաբանների մի քունի սերնդի չթուլացող ուշադրությունը: Սակայն Բուպպիէմպիրիվմը նեղ էմպիրիղմ էր: կուտակելով հոր փաստեր՝ Բուղպը շարունակում էր առաջնորդվել «ին գաղափարներու:իր իսկ փաստերից չկարողանալով անճրաժեշտ եղզրակացությունննր անել, չկարողանալով ստեղծել Հետադա աշու

տեխատանքի մերքողոլոդիական ճիմք ն մշակելի րլաշխրատանքի աական ճիշտ ուղեցույց՝ Բոպը խարխափում էր իր փաստերի մեջ, բավարար չափով չէր գիտակցում իր արածի առանձնաճաւկությունները ն իր կիրառած մեթոդր: Այս բանն էլ Հասցըխում է վրիպումների հղած փաստերի լուսաբանության մեջ, անում կամ այն լեզվի ցեղակցական այս ախալեերի դուռ բաց բնույթը որոշելու Ճարցում: Պատաճականչէ, որ Բուղպը փորձում էր ապացուցել այնպիսի լեզուների «նդներուաւկան ընույքըչ որոնք

այդպիսին չեն: պի լեղվաբանական-քնրականագիտուկան այացքները: Բուղ ձնավորվել են բնական գիտությունների մեջ Լմպիրիզմի չջատաէ այնպես, գովվելու պայմաններում: Բոպպը լեզվին մուտենում հր ուսումնասիինչպես բնական գիտության ներկայացուցիչը՝ րության առարկային: ԲուղպիՃամար լեզուները ոչ այլ ինչ են, եթե ոչ բնության օրգանական մարմիններ (օ1թ811ՏՇհ6 ԽԱՐ Ծրք6ւ)։նրանցղարէ դացումը ենթակա նույն օրենքներին, ինչ բնական մյուս մարԺինների զարգացումը: կեզվի կյանքը Բոպպը դիտում է որպես օրգանական գիտակից էակի կյանջ, էակ, որի զարգացումը տեղի է ունենում ներքին կենսական սկզբունբի ուժով. «վեզուները,-գրում է Բուղլպը,--պետք է դիտվեն որպես բնության օրգանական մարժիններ, որոնք կազմվում են որոշակի օրենքներով, զարդանում իրենց մեջ ունեցած ներբին կենսական սկզբունքի ուժով ն Հետո ընդ որում, դադարելով իրենք աստիճանաբար մաճանում, Հետո իրենց Հասկանալուց, սկզբնապես իմատոավոր, բայց արտաքին զանգվածի վերածված ա ավելի շուտ ավխիճանաբար աղավաղում («6Տէնոււ:էղ) դեն են նետում, դամներն ձնները աս-

-

ու

կամ չարաշատճում, այսինքն՝կիրառում այնպիսի

նպատակների,

որոնց ճամար իրենց ծագմամբ չեն նախատեսված»: Բուզպը որակական տարբերությում չի դնում բնական օրդանիզմների կյանքը կառավարող օրենքների ն լեղուների կյանքն փոխճարաբերությունը որոշող օրենքների միջեւ ինչպես որ բնական օրգանիզմների կյանքն ընթանում է ֆիզիկական, մեխանըկական ն ֆիզիոլոգիական գործոնների ներգործության սակ, այնպես էլ լեզուներնունեն իրենց «ֆիզիկան» «ֆիզիոլոգիան», իրենը դոլության «ֆիզիկական» ն «մեխանիկական» օրենքները: Պատաճականչէ, որ Բոպպը ճաճախ է դիմում բնական գիտուբնութագրումթյունների զինանոցից առնված տերմինների ների, խոսում լեզուների «կյանքի» ն «մաճվան» մասին: իր «Հւ մեմատական քիրականության» նպատակներըբնութադրելով՝ ու

ու

ու

Բուղպը գրում է. «Այս գրքում

նպատակ ունեմ տալու վերնագրում նշված լեղուների օրգանիզմի բոլոր ցեղակցական դեւզքերն ընդգրկող Ճամեմատական նկարագրությունը, նրանց ֆիզիկական ու մեխանիկական օրենքների ն քերականական ճարաբերություններ արտաճայտող ձների առաջացման ուսումնասիրությունը»: 1եզվի «ֆիզիկական» հ «մեխանիկական» օրենքների անվան տակ ես

ԲուպպըՀասկանում է ցեղակից լեզունհրի

ամեմատվող բառերի Հնչյունական ճամապատասխանությունները ն վերջավորությունների «ծանրության» «թեթնության» («վանկային կշոի»-ՏԱԵՃՈՔԲԿՇհէ) ճարուբերությունը արմատների Հեւո։ Բուղպը հաչատակ է դնում լեզվաբանությունը դարձնել նույնպիսի դիտություն, ինչպիսին անատոմիան, ֆիզիկան ն այլ բնական գիտ թյուններն են. այն պետք է օրենքներ բացաճայլտոին ապացույցներ կիզվական երնույլթների քննության մեջ Բուղպն ակնճայո մեխանիցիզմ է ճանդես բերում: էմպիրիզմն մեխանիցիզմը Հասցնում են այն բանին, որ նաիր ուշադրությունը կենչտրոնուցնում է լոկ արտաքին փաստերի վրա չի խոսում քննարկվող ձնաբանական երնույթների իմաստային արժեքի ղործածության մաՆո ինդչանրապես ուշադրություն սին չի դարձնում լեզուների հերքին իմաստային կողմին, իմաստաբանական շարաճլուսական ճարցերին: Քուղպի նատուրալիզմը բացաճայտ է դառնում արդեն «Սանսկրիտի խոնարճման սիստեմից» ճետո դգրվաձգործերում: Գրիմ" ու

տառ

ու

ու

ու

Քր».

8օքք,

ՊօՇայտոսչ»....

861ո,

1830, էջ

7:

1օ2

՛ԿԱՀԼ

43 281

մօ """Տնատլլցոօգ

ՅԱՂԱՅՎ վՉ8ԱՅՏՑՈՆ

Հոյ

սղ

ԻԺ48

1վջոզմվծը

ղդվջղոստ 49Ալաչլ

որո

րրֆ

(843 մղող) ւ

վտմ մղոր ղտաոլիարետկ կաոտոչղոտկողոտմորոմտ տկստո ձի Հ«լմետքր ղպոիսկվենղափտըղակաղմեկո ղոիիսրետկ վմզսոմ 0 յրսղդնոոցվխխոյ տոմ մղալքիսրտտխ տնուողջ վմզդանցք չղվմզղովմսեցտաոկ ղտկողոմորոտոմտ ղզ 1զղտդոտտախտրոջչ ղվի -ավլ) մմզղջ դտկտղակամցմ յոսղուձճմ: նր մմզղզջ ղակաժզք դոկ -տխամղեղզչ |զեոջ ղվ իսչմտխաղոացջաո չիսջմախոդով ղորնկ վմզղտորմոտ ոդակղո ւրս դյոճմ:ղոկուլտեմվօո վլոտորնանմտն վիեզ| ռզ 1զեոջ մրորհսրոն վոխսյ մմզղջ վակաողակոմզժվինզը ողի -ամղաչնղմ ղմվղտնոն ղորետց վմզվջ ղտկաղակամզժ զեմոտխ ովոուտ | ղաքկքիսմսիտմողչ մղաքքիսղղժ վճմոչ ղատրետջվմզղջ ղտկաողտկամզժ վմզղահց|) վաոկոխամղնղջ լիսժվժմուկ վոխոլյ '1 ղմոմաւտտակլող կողոր Հոքտվր մղվչ պ մղակուղղմեկոիսյոսեոց մորոջ ոմղ մզրվնատտգֆ ղահզ1 զր (մժնոլոչ իսմցվուտտչ ջոխմկ վղզմատոոփմոխսոյչղզ ժղաին 2 լոսոկո -ողջ

(.,ղուրկնոջմվ

յանմոշղազյ

լոսեղոսոք

Հտ մմզվջ ղատրիամիոժ օղակաղտեմօ» ղատկովոլող մուրոչ տմղ մախմ մմզատոուխնսիտորդրտչ վմզդանցի տկսոտ ղակախամղնղշ վ. ղաքիսղակարտտխ մուոտկովի նիոմ չլոսդոթտ մղաքիսղոկ Հոովափափվմզղջ ղակատղակոամզժմ ղտկողաիղչ լոսղանղդմ «ղվո վմզղջ ղոկողակոմզմ 1 լոսոսո| ով 3 ածվք չմրոր «Կոր ղորնոց «տոտկղվիեզ| մմճտոիոչ ղոկակվեվֆոտցը ղտկորտտխ-ս վղուճմմ նմսոող 1զմատչաքնոչ ձմցի դեվ րյաղանսմոկ Վ մթու «(մմզղդսեզ1 դակորգո)իսմզղտտրմո ղակտհոմ վոք -ոնոմոտսզ-կղուիկմց մզղանցգ1(Բ դ (մմզդանց1 ղակախամղնղ») ջմզեդաչ իսմզղջ սյոկողակումզժմ նղզմվ մմզսումղղ լոսիցնզառ դղոկտալամ խսյոսճովր նհղամս«իսմզղզտարմտղտոկողտիղոմզն կղատիտվրմզղսեզմ (2 ոլաքիսկվաոկոմզժղ վմզգոտրմո լվլուկակով խանզմղմմու ւտմի վմզղդնգեց12 7 յոսիղդ» նղոստ մզյլանհզ) 7. ղարեմակտոտն ղակողաոմովղջվմզղաեզը մխխայ քանմոչ ոլօոմնդւսդջամզիյոոկ մրոաքոժիոժ (մյոսճռեմտեջ վիեզ խանլամս մմզղժդզմօ դտ «վղդժ (վշյջօյ5լվ սս

ս

տոաղցղա

| վնզտ

-1ոլօս) ղզմարտոխողմ» ել փողո ովոուղջղոստ մս ղ «վղվլ (Ցսոզ սմետմակվաղմ վանքիսրատխ վիելց1 1 դրացի -191վՉ3Տ8զ1ոյծիլ) ա

ժոտզխիստոտրվ ղոկուտվե (մջմտմ մղաէիսղակամզժ» ող

մս

3 լոսձդ

ԸՑ Հ29Լ) փոսղակտոսղվամե «ղոիքիսգզակոմզժմղակովորմվք»

սկզբնական ձների քայքայքողարկմանը, կրած փուփոՀնդնհրոպականլեզուների կարծիքով՝

Հարաբերությունների

մանը: Բուի

են դեւի քայքայում ն անկում: խությունները տանում իր աշխատությունների մեջ Բուղպըչի Ճասնում ո՛չ Ճնդերոպական լեղուների պատմական բարդ ուղու պարզաբանմանը,ո՛չ փոխճարաբերության ցեղակցության էլ ցեղակից լեզուների առտիճանի իրական պատկերի բացաճայոտմանը:Ճիշտ |, իր «Հաժեմատական քերականության» մեջ նա ճանդես բերնլով ավելի դրանք լայն Ճճարցադրում,3 կարնոր թւնդիր է առաջ քաշում, բայը ե է լուձում խիստ Ճճեռավորկերպով. դրանք 1) քննուրկվող ընդճանուր գծերի լիաՀեդերոպական լեղուների ցնղակցական կսոռար նկարադրությոժմղ, Հ) նրանց «ֆիզիկական ն մեխանին կական օրենքների» ուսումնասիրությունը 3) քերականական զը փաստորեն ուշաղրուձների ծագման բացատրությունը: Բուղ Ձյունը կենտրոնացնում է երրորդի վրա: լեզուների քերականական (ձնաբանական ) ձեՀնդնրոպական մեթոդը «այտնի է կցականուվերի վերլուծության բուղյան մեթոդ թյան (ագլյուտինացիայի) անվամբ: ինչպես ոտնսանք, Բուղպնայն ճամողմանն է, որ բառերի քերականական ձները կազմավորվել են «օրգանական շրջանում» անկախ արմատների կցման ճանապարտով: Ըստ նրա՝ ճամեմատության միջոցով կարելի է Հասնել այդ նախնական «օրգանական» վիճակին ն դրանով իսկ՝ քերականական ձների վերլուծության նե նրանը ծագման անմիջական բացատրության ստեղծել: Այս ճեարավորություն պատճառով էլ, իր գլխավոր նպատակը «ճամարելով «ճնդերուական քերականական ձների ծագման բացատրությունը, Բուղղը բայական ն անվանական ձենըը փորձում է ճանդեցնել նախկին անկախ արմատների: Բայերի ն անունների ձնաբանական կաղէ զանազան անկախ արմատների Հետ՝ միչները նա ճամեմատում վերջինները ճամարելով այդ կաղզմիչների աղբլուրը՝ Ճեւռադա ձնափոխությամբ ն օրգանական ձների մքադնմամբ: Բոււպի վերլուծության այս մեթժոդը «ճենվում է ոացիոնալիստական-տրամաբանական քերականության պատկերացումների, սեմական լեզվաբանության մեջ իշխող մեկնաբանությունների գաղափարների հ «ճնդկականքերականական տրադիցիայի վրա: ու

ու

Ռացիոնուլիստականչ-տրամաբանական քերականությանն

սեմական լեզվաբանության պատկերացումների աղդեցությունը ատանձնասես երնուն է գալիս բայական ձների ծագման մեկնա296

բանության ճարցում` սկսած ճենց առաջին աշխատությունից, որ նվիրված է սանսկրիտի խոնարձճմանսիստեմի Համեմատական ուսումնասիրությանը: Բոպպի «ճամոզմամբ սանսկրիտի, «ճունաբենի, լատիներենի հ այլ «նդերոպական լեզուների բայեիրչ ռանձին վերցրած, ունակ են արտաճայտելու ամբողջական տրամաբանական դուսոողություն: Բայերի ձնաբանական կազմության մեջ Բուղպը փորձում է բացաճայտել տրամաբանական դատողության տարրերը՝ սուբյեկտը, պրեդիկատրըն ճանդույցը: նեղ իմաստով բայ ասելով Բոպպր Ճճասկանումէ միայն այն բառը, որ զուրկ է ռեալ իմաստից, ն արտաճայտում է առարկայի (սուբյեկտի) ն Հճատկանչի (պրեդիկատի) կապը: Այս նա էլ լիովին էական բայն է, բայց հեղ իմաստով միակ բայր վերացական բնույթ չունի, նշանակում է գոլության գաղափար ն որպես Ճճանդույց օգտագործվում է միայն ձամապատասխան վեբացական բայի բացակայության ճետնանքով: Մեսցած բայերի կազմության մժնջ, Բոպպի կարծիքով, պետք է որոնել նան այլ կարգի բառերի փոխակերպումները: իր վերլուծության ընքացքում Բոպպը փորձում է սուբյեկոի ն պրեդիկատի արաբերության ժամանակային դրանորումնիրը կապել որպես Ճճանդույց ճանդես եկող Լական բայի ձեերի ճետ, բխեցնել նրանցից: էական բայի սանստարբեր սուղպլետիվ ձների ճետ է կապումԲուղպը,օրինակ, կրիչուսկան, ճունական, լատինական սիգմատիկ աորիստի--Տկաղզմիչը, սանսկրիտական ն «ունական սիգմատիկ ապառնու--ԽՁ-Խ Տ-ր, լատինական անկատարի կատար(՛ոքճոլ6ճէսու) նա -Մ-նն տալի այլն: Առաջիներկուսի Տ-ր, կապում է էական բայի՝ ն-"-ն հզ2 սանսկը. ՅՏ-, լատ. 6ՇՏ- (6Տ-ՏՇ), ձների Հեւո, լատ. կապվում ենչ էական բայի մի այլ սուպլետիվ ձնի՝ սանսկը. հին-ր, ն այլն: ճետ բոտ. խԽ(-Ն1-ի Բայական դիմային վերջավորությունների ծադման Հարցր Բուպը օդովում է սեմական լեղվաբանությունից մեկնաբանելիս՝ հկող այն տեսությունից, րստ որի այդ դիմային վերջավոիուհն քյունները կսոպվում նախկին անձնական դերանունների ճետ: Հայոնի է, որ սեմական լեզվաբանության մեջ եբրայերենի բավական դիմային վերջավորությունների ծագումը բացատրվում էր ա-

ու

բաո.

վէ

Հմմտ. սանսկը: Ա1Է-Տ-ՅԼ

(ամ Հմմտ.

Հմմտ.

Է-8-1)«ասացի»

1676-Խ4-1

ՅՈւ-:-|

«ցույց ն

«ասում

այլն: էի»:

տվեցի»,

ճուն.

Հ851օ(ՀՀ8`5ա-9-0),

«սիրեցի»:

դ. ձնով: Բ. Շելդը դնոնս 1111 օգտագործել էր այդ բացատրելու ճամար: ուսմունքը Ճունական բայի կազմությունը 37111 դարում այս սկզբունքը տարածված էր ճոլանդական ֆիշատ լավ ճամընեկլոլոգների շրջանում: Այս բացատրությունն նում էր բայի կազմության մասին Բուղպի ումնցած պատկերադիմային վերջավորությունները կապեցումների եւու Բայական լով նախկին անձնական դերանունների Հեւո՝ դրանով իսկ նս դիմային վերջավորությունները բխեցնում (ր սուբյեկտ տրտաճայլտող տարրերից: Հնդկական քերականության ազղեցությունը նկատվում է ճնդերոպական արմատների սկզբնական բնույթի բոպպյան րմբոնման մեջ: Բոպպի կարծիքով ճնդերոպական բառերը կազմվել են սկզբնական միավանկ արմատներից: Այն դեպքում, երբ արմւստ Ճամարվող տարրերը Բուպը դրանք դիմիավանկ չեն, տում է կամ որպես կրկնության, կամ որպես ածանցման արդյունք: Բոպպը տարբերում է միավանկ արմատների երկու խումբ՝ անուն«բայական» արմատներ, որոնցից ծագում են բայերն հ ներըչ «դերանվանական արմատներ», որոնց արտաճայտած դերանվանական իմաստը ավելի կամ պակաս թաքնված ձնով առկա է նան նախդիրների, շաղկապների ն մասնիկների մեջ. Այս մով Բույպըառարկում է ճնդկական քերականներին, որոնք բոլոր կարգի բառերը բխեցնում են բայական արմատներից. նրա կարծիքով՝ դերանունները ճնարավոր չէ ճանդգեցնելբայական արմատներին ոչ կազմությամբ ն ոչ էլ իմաստով: եթե «բայական արմատները» ճիմք են տփվել նյուքական իմաստ ունեցող բառերի ծագման, ապա «դերանվանական ւսրմասոները» ճիմք են տվել ոչ նյուցական իմաստ ունեցող բառերի ն վերջավորությունների ծագման ճամար: Միննույն կցականության սկզբունքով է Քոպպը բացատրում հան բայական այլ կարգի կազմիչների հ Ճճոլովական վերջավորությունների ծագումը: Այսպես, «նդներոպակաի լեզուների ըղձակաոհի -1- կաղզմիչը սանսկրիոական ապառնիի -ՏՄՁ- կաղմիչի 7-ի ճետ միասին նա ճանդեցնումէ 1 «ցանկանալ»արմատին» բայերի անցյալի (Խ14ԱԱԱԱՈ-ի) ձները դերմանական թույլ (շմմո». գոթ. ոմչոո «փրկել» բայից, Եզ. 1. ՈՅՏԼ-ԱՅ, 2. ՈՅՏ1ՎճՑ, 3. ոճտ1-մո, ճոգն. 1. ումմ-մ6մստ, 2. Ոճ -մճմսի,3. ոմչզճճսո, գերմ. Ոճճշհճըո «անել» բայից եզ. 1. 1ՈճՇհ-ն6, շ. տուհ2. Ոճճհ-1ՆԸՇՆ3. աճճշեԷ65է, 3. ՈճՇհ-էն, շոգն. 1. Ողժհ-էճո,

Հենց

այդ

ու

առու-

չ

Հմմտ.

տճուտծիծմ

8.

Սճյիրջրմ-Շք. 0-6 ձսՈ.,

Տքոճշիծո,

Է1ոլ61եսոք

1919. էջ

28-28,

ո

մոտ

Ճէսմլսու

մճբ

1ողօքճո-

Մո) էին»,

«անել»

Ա6զնը «անում` (ճ"մժմտ. տին աաքս. ն այլն: Հոլովական վերջավո էին») մեջ Բոպպըփոբձում է բայսճայտել ձին «ղեր-

բայի

դերմ. 1մէճը

րությունների

ձներից

«անում

անվանական արմատները». Բուպի կիրառած կցականության սկզբունքը գդգնաճառսոելու Համար ճարկավոր է նկատի առնել Հետնյալը. 1) ճնդնրոպական ֆերականական ձների ծագումը բացատրելիս, Բոււլպը բավարար ապլատմականությունի երհույթների ժամանակադրական բաշխմահ նա մուռեՃանդես չի բերում. կարողություն միատեսակ ցում է ճանդես բերում բոլոր դեպքերի նկատմամբ` կցականուսկզբունքով Ժյան բացատրելով ն՛ այն փաստերը, որոնք ճնդնրոպական բոլոր լեզուների Համար ընդճանուր են ն որոնց բացարությունը վերաբերում է ճնդներոպականձճիմնալեզվի քերականական ձների մեկնությանը (ճմմտ. բայական դիմային վերջավոչ րությունները), հ՛ այն փաստերը, որոնք մասնակի բնույթ ունեն. ն վերաբերում են ճնդնրուլական լեզուների այս կամ այն խմբին, է՛ այն փաստերը, որոնք 4Հնդերոպականայս կամ այն լեզվի նորագոլացումներն են: Բուպը ՃճավասարՃեւլուսքրքրություն է ցուցաբերում այս բոլոր փաստերի նկատմամբ: Հ) Նա բավարար Հատակությամբչի պատկերացնում Ճամեմատվող լեզուների ցեղակցական փոխճարաբերության աստիճանները ն այդ ճարցին առանձին կարնորություն չի տալիս: հր առաջին աշխատության մեջ Բուպը Ճճավասարապեսընդունելի է Համարում ն՛' այն վարր՛ կածը,որ Հնդնրուղական լեզուները ծադել են սանսկրիիտից։ այն վարկածը, որ նրանք սանսկրիտի Հեւո միասին ծագում են մի ընդճանուր նախորդից. «Համեմատության ընթացքում Բուպը բոլոր մյուս լեզուների վերլուծությունը կատարում է սանսկրիտի Ճեւո զուղադրելու միջոցով: 3) Համեմատվող ձների վերջնական ծժաղմանբացատրությունը կարող էր լինել ճամեմատական քերականության վերջին քայլը, ոչ առաջինը. մինչդեռ Բոպպը իր` բայց Հետազոտություննսկսում է ճենց այդ Հարցից. Հետագայում լեզվաբանները դնում են ոչ միայն առանձին լեզուների նորագոյացումների ծադման Ճճարցը, այլն փորձում բացատրել Ճճնդերոանում են պական բնդճանուր ձերի ծագման Ճարցը:բայց ալդ մի էպոխայում, երբ ճնդերոպական լեզուների փոխճարաբերությունները միմյանց ն այլ լեզուների «ետ ուսումնասիրված են բավարար մանրամասնությամբ: 4) Բուղպի կիրառած մեքոդըորոշ դեպքերում դրական արդյունքներ է տալիս, ն Ճճնդնրոպական 299.

լեզուների շասո Ճետազոտողներ ընդունում են նրա այլս կամ այն վարկածը. այսպես, գերմանական լեզուների ճամեմատական քերականության մասնագետները, Գրիմից սկսած, ընդունում են Թույլ բայերի խոնարճման ձիերի առաջացման բոպպյան վարլատինական հածը, լատինադգեոները՝

անցյալի Օ6ծագման բուաւլլան տեսությունը ն այլն, անճավանական չէ Բուղպիկարծիքը ճնեդնրուղականբայական դիմային վերջավորությունների ծազման մասին ն այլն: ճ) հր ճետազուտության ըբնքացքումԲուղպըՀի

պաճպանում 4նչյունական (ըստ Բոպպի՝ Օռառերի») Ճամապատասխանությունների խստիվ օրինաչափականության սկզբունքը: Նա կատարումէ ավելի շուո արտաքին ճամեւմատությունները ն կաֆխակալ «իման վրա, քան մոտեցման նմանությունների ճունական որոշ որոշակի սկղբունքների կիրառմամբ. այաւլես,

բայերի աորիստի « կազմիչը Բոպոլը բխեցնում է 5-ից, ինչպես ալլ բայնրի կազմիչրը. սրա ճամար նա օրինակ է բերում սլավոհական ո-ն, որ արտացոլում է ճին Տ-ը. առանց պայմանների «ետ Համեմատում է ճշտման՝ Բուլպը ժիննույն Տ-ի Հայերեն «ոե խոնարչման ամենաբաղմազան վերջավորություններ: լովման Ին լեզուները դիտելով որպես բնական չալնստեսանք,Բուպվը, օրգանիղմներ, խոսում էր նրանց մեջ գործող «ֆիղիկական» ն անունների «մեխանիկական» օրենքների մատին: Քունի որ այս չոակ Բոպպը նկատի ունի ճնչյունական կողմը, ապա թվում է, թն նա սլետք է ճետնողականորեն անցկացներ 4նչլունսական ճամապատասխանությունննրիօրինաչափականության սկզբունքը: Սմակայն այդ այդպես չէ: Բոպպն, անշուշտ, նկատում է, որ դեղակից լեզուների բառերը Ճճամեմառոելիսառկա են օ«ֆիղիկական» օրինաչափ ճամաղպատասխանություններ,բայց չի կարողանում Ճետազուռության ընքացքում օգտվել դրանցից, պարզել ղրանց պաոկայուցյան ճշգրիտ պայմանները ն կիրառել այլ դեպբերի նկատմամբ: նա ինքը շատ «աճուն թույլ է տալիս կամոյական փոսատերը ճարմարհցնում կցականության ժեկնաբանություններ, սկզբունքին, բազմարքիվ շեղումներ բյացատություններ նշում: Սրադով էլ պետք է բազոարել լեզուների բնույքն փոխճարաբիրությունները ն բառերի ծաղգումր որոշելու ճարցում նրա ցուցաբերած կամայականությունները ն թույլ տվփոծանճշտություններըը նան Բոպպը չի Հասնում 4ճնդնրոպական «երթագայլությունու ների բնույթի ծագման ճշգրիո բացատրությունը: Հերթքագայությունների սիստեմը նա փորձում է բացաորել վերջավորությունու

ու

հերի

ն

արմատների վանկային-4նչյունական

կառուցվածքի փոխ-

որոշող «մեխանիկական» օրենքներով:Ըս Հարաբերությունը Էրա՝ արմատական վանկերի

ձայնավորների բնույթը, արմատնէրի ճերթագայության տիպը, նրանց ձայնավորումը որոշվում է «վերջավորությունների ծանրության» սկզբունքով: Բոպպը տարբերում է վիրջավորությունների երկու խումբ՝ «ծանըր» ն -թեթնե». նրա՝ բառի 4Ճավասարակշոությունը պաճանջում է «թեթն» րոտ վերջավորության դեպքում «ծանր» արմատ ն ընդճակառոակը.սրանով էլ որոշվում է չերքագայվող ձայնավորների բնույթը` 4նդիկ՝ քերականների որոշած ճերթագայություններ, տիպերին ամաու

5'Ը4-Ա «դիտի». պատասխան: Ճւր,ի սանսկը- ՀԸԱ-ու| «գինսռեւիջ, ԱԱՀ: «գիտենք» (տուն. 15-լ5), '1Ա-ՀԿՈՒ օգիտենջն տ.

ն

2.

ԿՈՒՒԼՏՈՒՐ-ՊԱՏՄԱԿԱՆՈՒՂՂՈՒԹՅՈՒՆ (ԿՈՒԼՏՈՒՐ-ԻՍՏՈՐԻԶՄ7

Նեբածականդիտողություններ.-- կուլտուր-պատմական ուղղությունը ճանդես է եկել տարբեր բնագավառներում` Ճասարակագիտության, ազգագրության, դրականագիտության, լեզվաբանության մեջ: Տարբեր բնագավառներում ճանդես դալով տարբերՀիմքերի վր, տարբեր ժամանակ, տարբեր դունավորմամբ՝ այդ ուղղությունը տարբեր պատմական դեր է խաղացել: Այդ պատճառով էլ չի կարելի «սխուռն ժխտողական դիրք գրավել կուլտուր-ղասոմական ուղղության բոլոր ճանդեւղ:եթե արտաճայտությունների ուղգաղրության ն մասամբ գրականագիտության մեջ այդ ուղղությունը ճանղդեսէ եկել ճամեմատաբուր ուշ ն 4ճլխտակահումռհակցիոն դեր է խաղացել, ապա նույնը չի կարելի ասել լեզվաբանուբրոն Ճամուր: Գրակամագիոության մեջ կուլտուր-պատմժական գպրոյլ ձնասվորվոլ է 4141 դ. Ա կեսում՝ մեծ մասամբ ճենվելով նոնոի պողիտիվիզմի ն Բոկլի քաղաքակրթության ղարգացման տեսության վրա: կեզվարանության մեջ այդ դսդրոցը զարգացել է 1148 գ. առոչին կնսում՝վառ ստրտաճայտությունգրուովելի փուղ՝ ն Յակոբ Գրիմի աշխատություննելով Վիլչելմ ֆոն-չ4ումբոլդտի ներում: 1եղվաբանության մեջ ոյի ճիմնակակում առաչադիմական դեր է խաղացել, թեն այդ ուղղության ներկայացուցիչները

«Մեխ

չենթ

թյուններն կասկածում,որ վերցավորու

ես

ազգում

ար-

մատական ձայնավորների վրա՝ դրանթ ընդարձակում են, որտեղ իրենը թույլ են հնչ ն դարձնում իրենը ակզրնական պարզությանը, որտեղ իրենք ավելի են ըննվարձակվում». Էլ. 8օքըք, Ն ՕՕ ԱՏՑՈՎՑ... Թ6իլլո, 1830, էջ 13: Յ01

պոռոմությւի նկաոմտմբ իդհալիսուսկան «ճայացք ունեն ն այդ պատճաոով էլ չին կարողանում «ոսնել լեզվի ու ժողովրդի պատմության կոպի դրույքի բավարար լուծմանը: 117-4171ՄԱ դդ. լեզվաբոնները դիմում Լին լեզուների Ճամեմատությանը ցանկանալով լեզուննրի ցեղակցոկան կապերի բացաճայտման ճիման վրա պարղել ժողովուրդների պատմության ու փոխճարաբերության ճարցերը: կեղվաբանությունըՀր տանջուովում ֆիլոլոգիայից, սա էլ` ժողովուրդների պատմության ու փոլ-

Հարաբերության ճարցերն ուսումնասիրող այլ գիտություններից: Նոր ժամանուկների գիուսկան ճամեմաւուռկար ֆիլոլոդիայի Ճիմէր որպես «աղգերի նադիր Ֆր. Ա. Վոլֆը ֆիլոլոդիան սաճմանում կենսադրություն»:. Դասական ֆիլոլոդիան օրինակ էր տալիս այլ ֆիլոլոգիաների վարդացման, բանասիրական աշխատանքի ընդՀանուր եղանակների Համար: Գիտականճամեմատական ֆիլոլոդիայի ներկայացուցիչները որոշում էին ցեղակից լեղուների առանձնաճասոկությունները, Համեմատում ճին նոր ձները, ճշտում ե դրանցում բառարանբուունրի տեքստային դործաձությունները ներում, կազմում քնրականական աղյուսակներ, բոաւյցաճույտում անքստերի քերականական տարբերություններն լնդղճանրությունները ոիստեմավորում քերականական ձների տարբեր իմաստները: Դրանով իսկ ճամեմատական ֆիլոլողիան ընղդճուպ մոտենուի է պատմա-ճամեմատակախ լեզվաբանության ձիավորմանլը 37111 դարում ճանդեռ դալով ոթվեիս նրա լուբասոնուկ փոխարինողը: Համեմատական ֆիլոլողիոյի ընդերքում են զարգու ցել այնպիսի լեզվաբանների դործերը, ինչպիսիք են Ալեքսանդը ն «սլավոնագիտության ճայր» Ցողեֆ Վոստոկովը Դոմբրովսկին: վուրատեսակ կամուրջ է դցում հոր դարերի ֆիլոլոՀումբոլդրը զիայի հ պատմա-ճամեծմատականլեզվաբանության միջե: դկուլտուր-պատմականուղղության ներկույոգուցիչները լեզ«վին նայում են որպես ժողովրդի կուլտուրսկան կյանքի արտապատմությունը նրանց ճամար պորոկ եզվի կուլտուրուլի Հայրոչիո մասն է: մության մի Զբաղվելով լեզվի պատմության Հարցերով՝ երանք ճավատացած են, որ դրանով կարող են բացաճայտել տլո|յալ ժողովրդի ճոդեոր կյանքի ն կուլտուրայի ղարդացման պատմի շրջանում, երբ լեզվաբանությունը նոր է ձնակերը: Ապրելով վորվում որպես ինքնուրույն դիտություն ն լինելով ճենց այդ դգիսռության ճիմնադիրները՝ կուլտուր-պատմական ուղղության ներկայացուցիչները լեզվական ճարցերը դեռհս չեն անջատում փիու

գրականուլիսոփայական ընղճանուր ճարցերից, կուլտուրայի թյան պատմության պրոբլնմննրից։ նրանք նոր են միայն ֆիլոլոգներից վերածվում նեղ-մասնադետ լեզվաբանների: (եղվաբանությունը նրանց ճամար Ճճաճախ աղդադրության մի շժանդակ ու

դիսցիպլինն է: կուրոուր-պատմական ուղղությունը միատարը չէ, ն ոչ բոլորին ճավասարապես կարելի է դնել այս ուղղության մեջ: եթե ն Ցակոբ Գրիմին անվերապաճորեն Վվիլճելմ ֆոն-Հումբոլդտին նույն վրսկարելի է այո ուղղության աղեպտներ ճամարել, աղա տաճությամբ չի կարելի խոսել, ասենք, Ռասկի ն Վոստոկովի մասրանք էլ լեզվի իմբոնման ճարցում ախն,թեն, այնուամենայնիվ, որոշ ընդճանուր գծեր ունեն այս ուղղության ներկայլացուցիչների Հետո:Ռասկը տուրք է տալիս ֆիզիոլոգիական սիստեմատիզմին, Վոստոկովը ճանդես է գալիս որպես գիտական ձՃամեմատական ֆիլոլոգիայի մի այնպիսի ներկայացուցիչ,որ դուրս է գալիս այդ ֆիլոլոգիայի նեղ սաճմաններից: ՌասմոսՌասկ.-- Դանիացի դիտնական Ռասժոս Քրիստիան Ռասկը (1782--1832) լեզվաբանական լայն Ճետաքրքրություն նեցող գիտնական է: նա ամենայն իրսվամբ ճամարվում է Համեմատուկուն լեղվաբանության Հիմնադիրներից մճկը։ Առանձնապես կարնոր են նրա ծառայությունների գերմանական լեզվաբունության ճամար. նա սկանդինավյան լեզուների Ճամեմատուկոդ: սումնասիրության Ճճիմնաղիրնէ: ի տարբերություն Բուղպի,Ռասկըավելի քննադատաբար է մոտենում տրամաբանական քերականության սկզբունքներին: ճորմատիվ քերականությանը նա Ճակադրում է նկարագրական ջեբականությունը, որը առանց որնէ կանխակալ սխեմայի պետք է Հավաքի լեզվական առկա փաստերը իր առաջին աշխատության՝ «իսլանդական կամ ճին Հյուսիսային լեզվի ուղեցուլց»-ի չաբանում Ռասկը նշում է, որ «քերակաությունր ոչ թե պիտի պատվիրոգրի, քե ինչպես է Հարկավոր բառեր կաղմել, այլ նկարագրի, քե ինչպես են նրանք կազմվում հ ինչպես փուիոխվում»: որ նրան իրավունք է Ռասկի գլխավոր աշխատությունը, լիս Ճճամեմատականլեվվաբանության ճիմնադիրներից մժեկը Ճաճին ճլուսիսայինկամ իսմարվելու, նրա «Ուսումնասիրություն ու-

առա

տա-

Տըրոջ,

Է.

ԽԻ. Եոճ

Ճծեծոիչո,

Է, 1811.

ՃճՇզոյոք

011 ճե

151ոո

էճ

61165

ջոտյճ Ռ01մ1Տ5է6

լանդական լեզվի ծադման մասին» աշխատությունն էր։ Այն գրրվել է Բոպպիառաջին աշխատության լույս տեսնելուց երկու տարի է տնսել նրանից երկու տարի ուշ առաջ (1814 թ.), բայը լուլս

(1818 թ.)։ Աշխատությունը բաղկացած է 3 բաժնից: Աշխատության վերջին բաժինը թարգմանվել է գերմաներեն 3. Ս. Ֆաւտերի կողմից (որոշ կրճատումներով) հ Ճրուռարուկվել թ. «Լեմ16 էիւճիւտոիճ զուների քրակյան դասի մասին» («ՍճԵՏԼ Տքոոշհվերնուդրով, նրա «Հիմնական եվրուղական լեզուներիՀաԽ12ՏՏԲ») մեմատական աղյուսակներումշ»: իր ճայրենիքիըց դուրս Ռասկը ճանաչում է գտել մասամբ այլս թարգմանության Ճի:խանվրու, մաՌասկի սամբ էլ Գրիիի միջոցով՝ երկրորդական աղբյուրներից, ոշխաւտությունն սկսվում է «Ատուդաբանության մասին ընդչանըապես»ջբաժնով, որտեղ նա քննության է տոնում լեղուների Ճճաժեմատության ընդճանուր սկղբունքները, առաջ է քաշում դաբանությոն կարնորության ճարցլըՐ այն վաշուղունելով նրա մասին ստեղծված վատ կարծիքից, որոշում է նրա էությունը, նշանակությունը, խնդիրները ն մնթոդիկան։ Այս բաժնում տված տեսական ճիմունքներով էլ Ռասկը կատարում է իսլանդերենի ցեդակցսոկան կապերի ուսումնասիրությունը: «իսլանդական կամ գոքական լեղվական դասի մասին» բաժնում նա որոշում է խսլանդերենի ճարաբհրությունը «գոյական լեզվական դասի» (եմա՛ գերմանական լեզվախմբի) մյուս լեզուների Հեւո, ւսւզ «Գոթական լեզուների, առանձնավզես իսլանդականի աղբյուրի մասին» բաժհում անցնում «գոթական լեզուների»,ալդ թվում ն իսլանդերենի ցեղակցական կապերի ուսումիասիրությանը: Այս նպատակով» Ռասկըքննության է առնում նախ գրենլանդական, կելտական: բասկյան, ֆիննական (ֆիններեն հ լոռպլահդերեն ) լեղուները: ցույց սոալիս, որ ալդ լեղունրը իխսլանդերենիե ընդճանրապես օ«զոական» լեզուների ճետ ցեղակցական առնչություն չունեն, ուղու սլավոնական հ բալթիական (լատվա-լիտվական) լեզուների ուսումնասիրությամբ ցույց տալիս, որ դրանք «դոթականի» ճետ են միասին ծաղում մի ընդճոնուր «արմատից»: Այդ «արմատը» ՌոասկըՀամարում է այսպես կոչված «Հին թրակերենը», որն ըստ րս գոլություն Լ ունեցել նտխապսոմակու ժամանակներում ստու-

ա

1.

ՃԲ. իւ

Հէ,

Ճոմճրբչծջ0156

օտ

մճե

Հատ): Հ0ՐԱՏԷ6

1818. Տքրօռ Օքոլոմօ186. Ճծեճոհուո, մ. Ե. Մ ՃէՇԻ, Ն6ՐԶԱՇՇոսոջտեմճյո մ6բ Շհճո, 182շ.

61161 18ոով-

ՏԷՇ

Յ04

6մրօքթաՇիճո Տեուոտքոր-

Հարավ որենյյան նվրոպալում ն որի ատխիխջածի: վերոպրուկները են: շունուրենն Սրանք էլչ ճառտկապեսՀունալատիներենն է իխռլանդերենի աղբյուրը: Անտրարենը, Ռասկի ամարում ժեշտ է նշել, որ «ցրակերեն» անվանումը «իմնված է Ադելունգի ն Ֆատերի «Մ իճրդուտի» Չ-րդ Հատորի տեղեկությունների վրա. այստեղ ճաղդիպում |է «լողուների ժողովուրդնիրի թրուկա-սվելազհ լատինական ընտանիք» անվանումը է նշվում է. դա-շ-ճունակոծ "ը բրակացիների սկզբում իբր բնակվում էի) Հարավ որնելյան թվրուոաւյում հ Իր «քրակուցիննը: անվանումը 4Ճում լույն սռում ուներ, «ճատկապես մինչե այն ժամանակ, երը Ճույները նրանցից առանձնուցան»1: Ռոսկը խոսում է նար ասիական լիզուների (ճոյերեն, սանսկրիտ, ղենղ, պաչլավերեն ն պարսկերեն) պեղուղցո:կան կապերի մասին, բայց ալս բանը ձանգամանորեն չի բոչցաՀուլտումն. «Մնվիճելի է,-- գրում է Ռառկը,-- որ մ".|դ լեզուները ոչբի ընկնող շասո նմանություններ ունեն գերմանական ն չյուսին ոսյին լեզուների ճետ, բայց այնպեսալդ նույնությունը ոչ թո անմիջական է, այլ գալիս է թրակյան լեղունհրի միջոցով»: էճիական ամե) լեզուների մասին Ռասկըմանրամասնորեն Հի խոսում Խան. Արհելբի երկրներում կւտսուրած իր երկարատն ճանաՀետոչ ոլարչորդությունից (1816--18284) Ռասկը ճեւտագայում գրում է մի շարք լելուների թերականուէ մղում ղանիական թյուններ իր գծած նոր սիսւոիմով, պույքար ճամար, քերականական տերմինաբանության ղբաղվում ղենդերեեին «Զենդ-Ավեստայի» ճարցով, նպաստում ճին պարսկական սեռսլադրերիվերծանությանը, ուսումնասիրություններ նվիրում կովկասյան ն ուրալաչալթույան լեզուներին:Սակայն այս բոլորը երկրորդական բնույթի աշխատություններ հն: Ռասկը լեղվաբանուէ իր ճՃիմնական աշխատությամբ, թյան պատմության մեջ մնում որտեղ նա բացաճայտել է գերմանական լեղուների ցեղակյական կաւվերը բալթիկ-սլավոնական, ճունարեն ն լոչտիներեն լեզունեու

իի

ճետ:

Ռասկի երկերի ժողովածուն լույս է տեսել 1932--35 թվերին, կոպենճագենում,9 ճւստորով:: Ռասկընս լեզուն դիտում է բնագետի աչքերով, լեզվի քննության ճիչ. աչխ, էջ 83, ծան. 4: ՊօՒմԼ ՒՇ 616ո Ոոճչ«է. ԸՄովտուծք6186օտ մոն ՑԸ «ԷԸ Ճրւօքտ 304, 191. էջ Օթոաճճլոճ, ՀԽ էո: ի. ի. Ազոայքէճ ՃՈռոմվմիոքճ, 1 1. Խծեճռիուռ, 1945,

Հմմա.

հ.

8.

բ.

1ՕԽՇՏՑԵ,

15)Բոմ1935--

Յ05

Գ.

Ջաճուկյախ

Հարցում օգտվում բնակուն դիխոություններիճետաղուտության եղանակներից ու մոտեցումից: Այստեղից էլ բխում է Ռասկի այն ճա-

լեզվի իմացությունը պաճանչում է երկու բան` ճետաղոտիլ լեզվի սիստեմը ն լեզվի ֆիզիոլոգիան: «Վեղուն բնության ն նրա իմացությունը բնական պատառարկա է,-դրում է նայ-նման պաճանջում է երկու առարկա՝ Լ) մության իմացության բնության ռանձին առարկաների հարարեռություննեոը, այսինքն՝ ինչ վեռիւսոնմը.Հ) այդ անդամների ն այն բանի կազմությունը, բոբերում է նրան, այսինքն՝ ֆիզիոլոգիան»:: է սիստեմավորել տեսակները, ինչպես որ բնադետը փորձում այնպես էլ փնտրելով ամենից ավելի բնորոշ ասոկանիշները, Ռասկը փորձում է որոշիլ լեզուների ցեղակցության ամի՛ից ավելի բնորոշ Հատկանիշները, սիատոմավորում է լեզուները րատ ցեղաաստիճանի: Ռասկին ճիմնականում կցության մերձավորության նե' է Հաջողվում ցեղակցության ճիմնական «ատկանշի որոշումը (16Տք. քերականական կառուցվածքի լնղճանրությունը), հ" քիննարկվող լեղուների դասակարգումը այդ ճատկանշի «Համաձայն: Դասկի այլս ձղտումը,-սիատոնմավորել լեզուները ն վերածել դրանք որոշ կարգերիչ-- «Հասցնում է այն բանին, որ հրան ճետաքըրքրում է ոչ այնքան լեղուների պատմական վարդացման բացատրությունը, որքան փոխճարաբերության աստիճանի որոշումը: Սրանով էլ պետք է բացատրել այն, որ Ռասկը ուշադրություն Հե դաւրձնումքննորկվող լեզուների պատմական զարգացման ճարցեըեն։ Գերմանականլեզուների պատմական ղարգացման Հարցերի խոր ուսումնասիրության պատիվը սպլատկանումէ Գրիմին։ ժողովուրդների ծաղդման հ փոխճարաբերության «արցերը Ռասկը ահրւսորեն կապում է այդ ժողովուրդննրի լեզուները ծագման փոխճարաբերության ճարցերի ճետ: Ոչ մի միջոց այնպիսի բայն «նարավորությումմեր չի տալիս ժողովուրդների ծագումը, Նրանց ցեղակցությունը,նախապատմական շրջանում ունենյյոժ երախը Հարալերությունեները, նրանց ոկղբնական բնակասվույլրը փոշելու Հարցում, որքան լեղուն, Սրա պատճառր Ռասկը չամարում 1 լեղվի պատմական կայունությունը. «Մեկ մարդկային սծբրդի տնողության ընթքացքուսի-Է դրում է նայ-- ժողովուրդը կաէ փովիոխել իր ճավատալիքները, ավանդությունները, սաճրող մանված սովորույթները, օրենքները ն Հիմնարկությունները, կաացքը,

որ

ու

ո-

ւ

ի,

Ի.

խոտի.

ՆԱՅԱՏեն ճՃքոամրոցծո. 11. 19

503,

է բուրձրանալ կրթության որոշակի աստիճանի կամ վերադաոծալ կոպտության ն տգիտության: Բայց լեզուն այդ բոլոր փուիո-

րող

խությունների ժամանակ շարունակում է պաճպանվել, եթե ոչ իր նախնական տնսքով, ապա, Ճճամենայն դեպս,այլնեպիսի վիճակով: որը թույլ է տալիս այն ճանաչելու ողջ ճազարամյակների ընքաց-

քում»Ս:

կեղուն կարող է արմատաճան լինել միսւլն ժողովրդի լիակա-

ուար Նույնիսկայլն դեպքերում, երբ յորոճմամբկամ ոչնչացմամբ: ժողովուրդը ենթարկվում է բոնի ճնշման ն ուժեղ խառնման այլ ժողովուրդների ճետ, լեզուն փոսփսխության է ենթարկվում միայն որոշատ Ճճարյուրումյուկներ Ճճետո։ Հատկանշականէ, որ Ռասկը շում է լեղուների խառնվելու առաջ բերած սփուիոխությանուղղությունը. «Սովորաբար ամեն ինչ սաճմանուիակվում է,-դրում է նա-միույն սդումով մի այլ: նույնական, բայց իր քնրականոն իր բնույքով ավելի խառնվա3 կան կառուցվածբով ավելի պարղ տեսուկի լեղվի»: կելուները Ճամարելով ժողովուրդների ծագումն փոխճարաբերությունը որոշելու աղբյու՝ Ռասկն,այնուամենայնիվ, կարձում է, որ լեզվական ընդճանրությունները կարելի է ճաշվի նել երկու պայմանով. 1) դրանք պետք է բավականաչափ մեծ քիվ կազմեն հ վերաբերեն լեղվի բուն էությունը: 2) դրանց տվլալները չպետք է Ճակասեն լեղուների պատմության այլ կարգի տրվվալներին. «ս..այն վիոքրը, որ կարող է ձեռք բերվել նախնական աշխատանքով» ոչ մի կերպ բավարար չէ ապացուցելու, որ լեզուհերի մի խումբր ծուդել է մյուսից, մանավանդ եթե դրան ճակասում է ցեղերի նշանակալից տարբընհրությունը կրոնի, սովորույթների հ հասարակական այն ճիմնաւրկությունների բնագավառում, որոնք մեղ ճայտնիեն ալնքուն վաղուց»որքան երկու ցեղերը»ՅՌասկը լեզուների ցեղակցության «արցր որոշելիս պաճանջում է դիմել սիատեմատիկ «ամեմատությունների. ի տարբերություն ին ստուգաբանության, որ Ճենվում էր առանձին բառերի վրա, Թասկը ոլանունջում է բացատրել ոչ թեն առանձին բառերը,այլ չեզուների՝ նրանը ողջ կառուցվածքի Ճաշվառմամբ: Հին ստուգաբանությանը, որ ղբաղվում էր բառերի պատաճականՃաղմեժատությաժբ,Ռասկը ու

առ-

ւխ

Տիծ

Խ,

Ռոտէ.

Նոմճոտծթճ15Ը օո

Տքրօօ5 Օքոլոմ:146. 1818. ք9

Նույն

Նու յս

տեղս յոեղը: Էջ

307-305:

7»

Վճէ օոտ)Շ ՀօՐԱՏԷՇ

ՇԱԸՇԻ1ոլոոմ-

Հակաղրում է լեզուների

ատրրերի

կապակցված

ոխատեմատիկճամեմատությունը:

Բոպպի,Ռասկլ աարբերություն

ի

որում

քնխությունը

ն

ու- Համեմատական

մեքողը կիրառում է ոչ քեն քնրականուկան ձների ծագումը բազարելու, այլ լեզուների ե դրանցով խոսող ժողովուրդների ծադման ռարյցերը պարղաբանելու ճամար: Ռոաոկլ Բոսլպի նկաոմամբ ունի նչն Ս այն առավելությունը, որ ավելի լավ Լ գիտակցում իր կիրոռած մեթոդի առանձնաճաս կությունները,Ճեռու է նեղ էմպիրիոմից. հա նախ սրորզում է իր կիրառելիք ստուղարանակուն մեքողների ուռանձնատատկությումները, ալա դրանքկիրառում ուս ջադրած թնդիրը լուծելու Համար Պառմաչ-ՀամեժուոականմերքողրԼությա՝ բացաճտայաման կիրառման մեջ Ռառկը ճոնղես է ընրոսք նշա4/7

ու

5. Պեդերսենը, Ռոասնակալիցխորաքափոանցություն: դնաձատելով

կի դիրքը, նշում է, որ «մենք այնուեղ դանում ենք այյ բոլոր «ղմերը, որոնցից դարգադել են մեքոդղները»: աոմանակակից Ռասկր,ամենից աու, ճիանուլի կերոլով դիտակցում նշում 1, որ լեզուների ցեղլակցական կապերը պարզարանելի: է պետք նմանություններն փոխասուբացառել պատաական թյունները: Մյս ղեպքում վճռական դերը պատկանում է լելուների քերականական կառուցվածքի ն ճիմնաղան բառաֆոնղդի րնդճանրություններին: Առանձնապես կարնոր է քերականական կառուցվածքի ընդՀանրությունը. բառույին ռռչելի Շիչ Հուսալի են, որովճեուն ժողովուրդների 4աղորղակցման ընթացքում լեզուները կարող են իրարիյ բազմաթիվ բառեր փոխ նել, «անկախ այդ լեզուների ծագումից տիպից»։ Այլ է քերակոահական 4ամապատասխանությունների ճարցը. սրանք «դեղակցության ն ընդճանուր ծագման անճամեմատ ավելի ճուսալի Հատլեկանիշ են, քանի որ ճայտհի է, որ ուրիշ լեզվի ճետ լխառնխվող առնում է ղուն շատ ճւազվադեպ փոխ կամ, ավելի ճիշտ, երբեք փոխ Հի առնում այդ լեզվից ճոլովման ու խոնարձճման ձները, այլ ընդՀակառակն, ավելի շուտ կորցնում է իր սխիական ձները»): 1Քզվի քերականական կառուցվածքիկարնորության,նրա լեզվի էությունը կազմելու ճարցը Ռասկը դրել էր դնոհա իր «հսլանդական կամ ճին ծյուսիսային լեզվի ուղեցույց»-ում, Հետագդալում այս դրովթը նա կիրառում է լեզուների ցեղակցության Հարցի լումաբանման ժամանակ: Սակայն բառայիչ ընդճանրությունՌասկը

ընդՀունրությունները առ-

ու

ւ

ոի.

ԱՆ. Ի.

ՏՈՒՏ

Ոչ. Ըոմճբ«ծ961«6 տտ Սքոյոմ:1ոճ, 1818. էջ 35,

մօէ

տող)Բ Տոմատի

611Եր 1:ուղմ-

սերի վերն ընդձանրասղես չի |վաղզեցնում., տարբերելուվ րառապոսւ-

նա լելուների 4Ճնության ցեկարհորության՝ նան է տալիս Ճիմդակցության Հարցր պարղելիս կարնոր տեղ սական բառաֆոնդի բառերի ընդճանրությոնը. «Վեղուն, որբան էլ նա խառնված լինի,-տր գրում է Ռասկը,--մյուսների ճետ միասին է պատկանում լեղուների մեկ խմբի, եթն ամենից ավելի կարնոր, ն նախնական մլութոական, անճրաժեշ բառերը, որոնք կազմում քն լեղվի Հիմբր, նրանը «ամար ընդճանուր են»: մակույն Ռասկը չի սոաճմանափակվում քերականական կանախնական բուռերի ռուցվածքի ն ամննիյ ավելի անճրաժեշտ կոչրհորության մատնանշմամբ: նա այդպիսի ընդճանրությունները լիովին ճուսալի է Համարում միայն ույն դեպքում, երբ «Հնարավոր 1 ռաճմանել «Հնչյունական օրինաչափ «Ճամապատտասխանություններ, որոշել Կուոնրի» օրինաչափ տնցումներ. «երբ երկու լեզվում կան «Հոմապատասխանություններ ճենց այղպիսի բառերում Է այնմեկ պիոխ քանակությումբ, որ կարող են կանոններարտածլվել

«արի շերյոհըը

ըոոտ

ու

ու

լեղվիը մյուսը կատարվող տառային անցումների վերաբերյալ, ոպա այդ լհղլուների միջն կան մերձավոր ցեղակցական կապեր. առանձնապես եթե 6Համապոստասխահություններեն նկատվում լեզվի ձների ն կառուցվոծբր մեջ»7: Հայտնի է, որ Ռասկր նկատել է պերմանուկան Հունականի նկատմամբ ունեցած են մա օրինաչսոխ Համապատառխանությունները, որոնք Ճճալրոնի բաղաձայննիրի գերմահական տեղաշարժ անունով ն որոնք Հետադալում ձնակնրովել են Գրիմի կողմժից՝լեզվաբանության մեջ անառոանալովԳրիր օրենք անունը։ իճարկե, Գրիմն այս դեքում կախ չի եղել Ռասկից։ Ռասկը տաղիս է բառասկզբի բաղաձայնների Համապատտս-

բուղաձնայնների՝

խանությունների ճետնյալ չարթը՝ շ-է (2-քօ- ԿՅՈՒ), Հ-թ (225:5ԵՂԻ), 2-ի (Ըսրոս-իոբո), 3-ի (272222Կա-ինԱ Վ), 62-Լ (52ա26-ՀՆՈԱԴչ -Է. (ՀՈ-ԷՑՈՅ), օ-ի (25ռռ-ՔԸԻ)..9-Ա (Թ:2-ԱԱԸ), /-Ք Լ7514-ԶՋԿԱՄ, Վի|-ո (գլա-ԿՍԱՒ). ընդանուր առմամբ Ռիասկրտալիս է տուչ ն Ֆտաբենի լթտիներենի խալանդերելւիՅ52 բառային ամա ու

"լ

է"

ոն սոոռիխ

աս

թյու

Բառերի Համեմատության ժամանակ Ռասկը կարնոր

րում

դրանց էխ.

ՒՐ

Հրիժ«Հ

Խ

նախնական ո5»ԼԷ, ՍԽ

Օքրում: 156.

Նու ս

արմատների

օու ՄՌմԸոՒչճՑՈՎՏԸ 1515. էջ 98:

մճն

է Համա-

բացաճույլտումը Ցսոյը

ՀօՕՐՄՎՈՀԻՇ

6116:

հ

4ճենց Է մոոժ-

էջ 36։ անհդը»

ՅՈ

արմատխերիընդչանրության ոլարլաբանումը. արմատական ըրեղՀանրությունների առկո:յությունը լելուների ցենլոակյության աքճերէ: քելի առլացույց Ռասկի կարծիքով՝ ցեղակից լելուների լուդչանուր բառերն ճս անխիկները իմաստով Ճճնչլունականձնով չեն կարող լիովի' չտամընկնել: եվ այղ Ճասկանալի է. ցեղակից լեվուների զոարգույման բնույթը ն տեմպերը չեն Ճամլրնկնում, այրապիս դրանը կլիմեծ մի ոչ նեի մինհույն լեզուն. «Րի լեզուն իրականացնում ու

մեկ ուղղությամբ,-գրում փուվիոխություն

Լ

Ռասկլո--մլուռը՝մի

երբեմն մի լեղուն ուղղությամբ, լուրաքանչյուրբ լուրովի. նե է մի բան, մլուսը՝ մի այլ բան, երկուսն էլ ընդսմին կորցնում ն ընկալել մի ինչ-որ կարող են զարգանալ նոր բան. երբեմն մի Լեվլուն օգտագործում է մինհնուլն վերջավորություններն այլն բանի Համար որ նշանակի Հասկացությունների միջի եղած այլ կաղպեըը»: Այսպիսով, Ռակլ նշում է պյստամա-ճամեմատականմեթոդի այն սկղբունքը, բատ որի ցեղակից լեզունե սլարգզացումն ընթանում է անչավասարաչասի կերպով: ձեղակից լեղուների նույն ծագումն ունեցող բառերը իմաստով նս կարող են չ"ամբնկնել, այլ

որովճեւոննրանց

ոչ միայն ձեր, ույլն իմաստայրն դլարդաոցումը կարող է ընքահալ միանդամայն տարբեր ուղղությամբ. «Միհհույն բառը տարբեր լեզուներում կարող է ունեխալ ոչ միալն տարբեր իմաստներ, երբ, օրինակ, մեկում այն ընդլալնված է, երկրորդում՝ նեղացված, այսինքն՝ երբ ընդճանուր ճասկացությունը լեզվում իր դործածությամբ չանդեցվելէ մասնակի ղեպքերի իսկ երբորդում նրա դորժաժությունը թույլատրվում է միայն որոշ դեպքեբում, որոնք առկա են առաջին լեզվում, կամ երբ տասացիիըցայն դառնում է պատկերավորկամ առանձնացածհ այլնյ--այլն միննույն կամ ճենց նույն լեզվում, ունի ուղղակի ճաբառր երկու կադիր իմաստ»: 1եզուննրի զարգացման տարբերությունները դրսնորվում են ոչ միայն բառերի Հնչյունական, խմսստային ն քերականական ձիերի զարգացման տտրբեր ուղղությունների դործածության ։տարբերությունների մեջ, այլի բառապաշարի փոփոխությունների մեջ. «Մի լեզուն սկղբնական ընդճանուր ֆոնդից կարող է կորցնել որոշ բառեր, մյուսը՝ այլ բառեր, մեկը կարող է Հետադայում զարգացնել կամ ձեոք բերել որոշ բառեր, մլուսր՝

լեզվում,

ու

Ը

Տէ:

Կի

ՍՈ.

ՆՈԿԱՇԻՏՑթ6156

40, 1818. քջ ՏքոոստՕրոյոմճ)56, Հ Նույն տեղը, էջ 39։

Է.

ատի.

ճէ

«այյ:

ՀՍՒԱՏԷՇ

6/16Լ

15նւոգ-

բաոհրչ կաղժելով դրանք այլ եղանակով կամ փոխ առնելով աղբյուրից»:: Այս կապակցությամբ Ռառկը ուշադրություն է դարձնում նան փոխառությունների Ճարցի վրա: նրան առանձնապես ղբաղեցնում ճանէ փոխառությունների աղբյուրը որոշելու ճարցը. եքն բաոր դիպում է մեկից ավելի լեզվում, ապա նա փոխ է առնված այն այլ

այլ

լեզվիը՝ ա) որտեղ բառը ճանդեսէ դալիսավելի անչճրաժեշա, նյութական ն ընդճանուր իմաստով. բ) որտեղ բառր ընղշանուր է լեզուներում, մինչղեռ տվյալ լեղվի «ճետ սաճմանակից բոլոր ճետ է նրա ճանդիպում առանց կապված լեզունեմյուս լեզվում րում լայն տարածում ունենալու. դ) որտեղ բառ ճանդիպում է ն բառակաղմական լայն կապերով ունի մի շարք ածանցումներ. ունի տվյալ լեզվի բառափոխության ձները ն դ) որտեղ բառը է դտնվում իր միջավույրում, մինչդեռ մյուս լեղվում չունի նման տիպի ձներ: Ռասկի կարնոր արժանիքներից մեկն էլ այն է, որ նա աշխոատում է որոշել քննարկվող լեզուների ցեղակցության ասաիճան նա սաճմանում է որոշ ելք խմբեր որոշում այդ խմբերի խմբերի ներսում գանվող լռլուների ցեղակցության բնույթ: Ռասկր զերծ է ճամեմատության ժամանակ ավելորդ ախեմաներից. նուս Ճամեմոռոությունը կատարում Լ առանց Բոպպի կանխակալության հ իր եղրակացությունները «իմնում է ճամեմատության տվյալնինըի վրա: Ռասկը ատուկ ծառայություններ ունի Ճատկապես սկանդինավյան ն գերմանական լեղվալանուԹան մեչ: Այս բոլորով ճանդերձ Ռասկը զերժ չէ որոշ սաճմանուիակությունից վրիպումներից. 1) Ռասկի Հետաղուտության կենորոնում է դրված իսլանդերենը. իր ետազոտությունը Ռասկն սկսում է իսլանդերենից, որպիս լուրատեսուկ մեկնակետից՝ ուշադրությունը կենտրոնացնելով իխսլանդերենի ծագման «արցերի պարզաբանության վրա: են Բոպպը իր Համեմատական ճետալուռությունը կատարում էլԸ ցանկանալով պարղել Ճամեմատվող տպա լեզուների քերականական ձենրի ծադումը, Ռասկըեվրոպայի «նդերոպական լեղուների ցեղակցության Հարցերը ջննում է իոլանդերենի ծագումը բացատրելու որոնումների մնջ։ իր ՀետաԷԼ ավելի ղոտության ընիսցքում Ռասկը սաճմանում ավելի ու

կանիակալ

ու

ու

ւք.

Տէ6

Ի.

Եր «Է.

ՄոՎվՇԼՏծ9618Ըուղ 1818. էջ 37--38։

Տքւօօտ Օթոոմճ156,

Վ6է

Զո1Ը

ՀՅՒԱՀԷՇ

ՇԱՑԷ 151ողմ-

Յ11

-քնծլճ|ի

.Խյլօ

ոՎՀԱՑՎՕՀ սլար

զոր

տօ

Շ15 Հի 61 ԼԶ ատաթսատցՀՀՕՀԱՀ349 ՅտլացչՀԹբքն| "ՎՏոՀ Վ,

ոզոտոտղջղոսու:լոսցմանոտնեօ մ մոմաիոմղո տովո| նվղիողզվյո Հաղիտ «Ժղումն ուղ սողջ վմղդւահղ| ջտկմողղմ մվ մղաիջքիսնկունդն վմղլոանց1 սյլոկտղումվելչ զ վղդմզիոչ» իսիլտտկղ մս Դղմուտնում 3 ողո իսղումո 13 մրոուս ը չմղորեմոկոառտն ղաոկոմնոչմոովմո գ փլատրդձոմոնյվա ղուկումեուչմուղվ:մո ովլտտ վ ետ մոլմոկ ողսյն մմամնտ վմղմմուտ մաղաչեղմ մժղվ վլիովր «քիչ մկոովլ(թ լօ "ղվմաիմնողմեկո 7 վիտ ղ մլցմցնդոով դյոժ--ոլ | լոսմե փզիտ մղզմողաչ""» -՛Դգվչ -այջ «վղզմզկամը| դվչ» 1 լոսլ -նողիաղ զքիմե մղգմողաչ մկոոլյ ուոսրվոխոյյ մավմկողտո ղվովուղվ 'մղն ջտոինդղտնափոաքւ վովողիաղ 1 լրանտվ ղո տար ՛իսմզջե կվմուղվմտ ամս մվ վղա մզե մայղլմուկծզյ փկոուլյհոմ վմղուսեզ) ղակոտխսմղեղչ մղզմողաչ 9 տճվց ղվղզմողաչ ովյու ) հղա օր սոռվո|ժկուով (Բ չմմպմուրոչ մղղյոսնղա օղվիոստա» մմ րաիքիսղոոխատտոեհռո ղակողաիեղչ դող ովլան | նվիովն ր ոտ ձմզի դղվր մմս «մլոսղոիղո -վնոմբ չտսր տմղ 7 լոսիղոխչոխ ղվնովնվնոմա զ վտիջիսմսմ «ղորկոմը» 1 ժղաանմա ւսմմուտ մսա ) վմղե -ար վովոուտ -վմզլրոսղամբմ ջատն լոսջտմոտ Համս լոսդր ղարնոց տոմ ղմզդջ ղորիսաչ ւմզղ մկոուլյ(2 չովիցեմոկաոռտիմի -խոռվո վ րոսղնգելոաչջղվոմղ «մմզղնուիտ վմզղանց| ղակողուրմզե ոյսիր լոսղատ փ. վիձաչ իսփոաքմուխոխում մկոույ մս «մժղորոն -դո Հ ղիղ չիսրդառվո կվմողվնսդե մղաիքիամմոողուաուս ղուիքիսն -Սոկոտրտչ ղվիուղկտեցմտ լ յլոսղնզշվչ մկողանց վտհքլիստսետտ «ՍՏ փլռուլյչ«ղվլզմցկոմը» ւղվղոձմՀ ղոկոխսմղեղչ մաղոջչնղմ խսմողգտսր սողջ վմղղղոծմմ Մո 1 ըրամնտեւսն տղ մմս «մղուճմՀ վմզղանց| տսր ղոկ ւմոմմոՀ 1 վոսդոտո տցզչ օ«ղակողուրմգե» -ոդուրմզնե իսմկատրդրտչ 1 ղմզղւսնղ1 ) վղոճմՀ (դոքիուղվնղուկո սող վվղմզվղոն ա չմղոծճմմ ղոքիտաղվնեղոկո ւեմսմմ:լ4 լոսդոտո վղղմզեղիծ դվմզղսեցի ուսր ղաոմիաղվեղակոիսմզաուրղյուծ 1) վ չ։ոզչ վղցմզեզիմսդ նվկատնդն -Աղոճմմ նմսմկմղ րբոաղտրջառ մսիոֆմղըի | լոստտրղդրտոջվ մղցմղնվատյովմղումմմ ղվճոստ ղոք Հոստսնուովչ մվ տղ մղոքքիսմվոտվրառս վմյխակ վակոտնկանցն վղղողեղտմյով խսզվնղը չժղոմն լոսղնտժսեզծ իսղոամեղ ղզլ նվե -ոնզն տղչ ։ոմղ ժղոմս «տզչ վմղսսեզմ ղու մղզմզեղովով լ րստ չտղկուղկղյ ղոքիստսհ ոզխուղվ մկոուլյ«ղլաողատ ս 1իո դկմոչվ (մղվմզեղոով ղականկոնհցն նեսնոդիոք տո

«

-որդրոատտչ դող ողիոմս Հոոզչ

)

:մրոքիողչ

շաիմն բրրաղոուզի

նղոմս

մվ զի

մղղղոձմմ

ձշիյի է սանոկրիտի տվյալները չյշգտտգործելը: 5) Ռասկը ուշադրություն չի դարձնում անցողիկ օղակների վրա, նախաձների վերականգնեն փորձեր չի կատարում, բավականաչափ Հի զրաղվում պատժական քերականության Ճճարցերով: Սա չի կարողահում ճասնել բավարար սլատմականության, որ, ինչպես կտեսնենք, Հանդեցնում է վրիպումների բայական ձների պատմական Հաջորդականության գիտակցման Հարցում: Սրանով է բացասորընոր իսլանդական արտասանությունը դրեվում ն այն, որ Ռասկը թո նույնացնում է ճին իսլանղականի ճետ: է ոչ Գրիմբ (1785--1863) Հայտնի ՑակոբԳբիմ.--Ցակոբ միայն լիզվարանության բնագավառում, այլն գրականության մեջ: նա գներմանուկում ռոմանտիղմի ականավոր ներկայացուցիչներից մեկ): |, որ ճամաշխարճային ոչակ է ձեռբ բերել իր եղբոր չետ միասին ճրատարակելով գերմանական ժողովրդակուն Ճեքիաքների մշակումները: 1եղվարանության պատժության մեջ Ցակսբ Գրիմր մտել է առաջին ճերթին որպես «Գերմանական քերականություն» քառատատորաշխատության Ճեղինակ Այդ աշխատության 1 Ճատորը լույս

թյան ոդ

է տեսել

Սակայն

չբավարարվելով աշխատուէ ընծայում տարի անյ 1822 թ. լույս են, Ճատորրըվիրամշակված ձհով: ինչպես կարծում նոր այս

բնույթով

թ.։

Գրիժլ

վերափշակված ճրատարակություն, նշանակալից չափով պայմանավորվուծ է Ռասկի ազդեցությամբ. «ատկանշական է, որ առաջին Ճրուոարակության մեջ բուցակայում |Լ ճնչյունաբանության բաժինը՝ «աաոնրի ուսմունքը», որր երկրորդ ճրատարակության Մեջ գրվում է Ճաւոորի կեսից ավելին: Գրիմի աշխուեն տեսնում 1881. 1826, ուության ճասջորդ3 Ճուոորները լույս թթ. 1840 թ. սկավում Է 1 Հատորի երրորդ Ճրատարակուէ տեսնում թյունը, սւսկայն լույս միայն 1-ին մասը, որտեղ բներննն վում ձայնավորները: Գրիմր նպատակ ունր արմատապես վերամշակել գործը, բայց րոռոարակված ժասը թողնված | առան) փոփոխության: Գրիմի այա աշխատությունը, որի մասին վերնագիրը ճիշա | գերմանական լեզուների գաղափար չի տալիս, ներկայացնում օրա մա-ճամեմատական քերականությունը: Աշխատությունը, ՞»ակուռակվերնագրին, հախ՝ դովորական նկարագրական քերակա1.

Կուտ.

Թճս1տԸիճ

6ռւմտ ո4էէ,

Ոծլ

իո«ճո,

ԷԼ ԽՃ

նություն

չէ,

մի քերականություն,

այլ

որ

կառուցվաժ

նական լեզուների դրավոր տեքոատերիուսումնասիրության

մական զուգադրության ճիման վրա,

| դերման պատ-

հրկրորդ՝այն

գերմաներենի Տքոճշիճ) քերականություն չէ, այլ գերժանական լեզուների «ամեմատականչպատմական ուսումնասիրություն: Գրիմի գործը մինչն այժմ էլ չի կորցրել իր արժեքը զերմանական լեզուների Ճամեմատական ուսումնասիրության մեջ,

( Թ6ճսէտշհ,մճստշհճ

իսկ լեղվոաբանության պատմության մեջ այն կարնոր էր նրանով, որ ներկայացնում էր գրավոր տեքատերի ուսումնասիրության վրա ճիմնված,Ճեւտաղզուռվող լնզուների պուսոմական շրջանի պլարդացման պատկերը դժոզ ժի դործ պատմական ջնրականության ատոաջինշրինակը: Գրիմի պատմական քերականության առաջին է տեսել Բուպի ճամեմուոասկան քերականության Հատորը լույս 11 տարի առաջին Ճճատորից առաջ:Ճիշտէ, Գրեմըեր գործի Ճետաղուության սկզբունքների մեջ գտնվում է Ռասկի աղզդեցության տակ, բայց պատմականությունը Գրիմի մուտ ավելի ճետնողականորեն է կիրառված, քան Ռասկի մու: Գրիմի «Գերմանական քերականության» ետմատու առաջին ամբողջական ճրատարակությունը կատարվել է 1869--1898 թր.։ Գրիմի ճնտագա լեզվաբանական աշխրատություններից առանձնապես ճիշատակելի են «Գերմաներեն լեզվի պատմությունը», «Գերմանական բառարանը», որին նա ձեռնարկել է եղբոր ճետ Միասին Ճասցրելժինչն ԷրսՇհէ բառը ն «Վեզվի ծագման մառին» դասախոսությունը՝ կարդացված 1851 թ. ճունվարի 9-ին: «Գերմաներեն լեզվի պատմությունը» իբ մի էր բերում դգերմաներենի պատմության տվրոլները՝ տեքատերի մանրակրկիտ սումնասիրության «իման վրա. այստեղ է Գրիմը գիտականորեն քննարկում գերմանական /Ճելճմմ-ր ն Սոյոճսէ-ր: «Գերմանական բառարանը» կառուցված է պատմական լուլլն ճիմունքով. բառերի ճամար բերվում են վկայություններ (ճնարավոր լրիվությամբ), որոնք նպատակ ունեն լուսաբանելու բառերի պատմությունը. ու

ու-

Մոտավորապես մինչն ՃԱՃԽ ղ. կեսերը ԱՇՈՏԸ: քառ նշանակում էր անելնն», «դերմանականչջ, միայն գերմաներեն լեզվին կամ դգերմանական ժողովրգին վերարերող (ԱՔԱԱՏՇի,ԷՇաՇԱ«նԱ), ն «դերմանական», գերմանական ժողովուրդներին ն լեղուներին վերարերող (ՏԸՒՈՅՈԼՏՇԻ,ԷՇքե ՀԱՇ: ԱՄ): Լ Շուտ Շ65ճիլԸճիէ6 մ6ը մ60է50հճո տ. ՏքոոՇիծ, 1818.

ն՛

«զեր

360", Յ14

6աՏՇի6տ

ՎՄԾԻԼԻՆԱՇհ.

մ. ճրջ1գոտ, |, Թ6ոԼ1ո. 1864.

ԸՄԽճը ժճո

Լ-

Հ`Լ

1854--1954.

ՄոՏքոԱւթ

ճբ

Տրյւծիճ,

7 161ոճՇ

ՏՀՇիւլ-

աշխատուտանքը բառարանի վրա շարունակվել է եղբայրների մաՀիլ Հետո հ ավարտվել միայն վերջերս (1954 թ.)։ Գրիմի պատմական քերականության երհնանզալը մեծ չասիով պայմանավորված էր պատմական անցյալի տոլի ոռմանոիկական իդեալականացմամբ, որ ճատուկ էր դերմանական ոոմանտիղմի:

ներկայացուցիչներին: Հարվելովգերմանական ժողովրդի պատմական անցյալով՝Գրին սկսում է ուսումնասիրել գերմանական

շնություննենրը, միջնադարյան գրականությունն կուլտուրան, գերմանական գրականության Ճճուշարձանները, այդ Ճուշարձանների լեզուն: նա նրլատակ է դնում գերմանական լեղվական Ճուշարձանների ճետաղոտսությամբ վեր ճանել գերմանական ժողոառանձնավրրդի աղդային ողին, նրա «ճողեկանկերտվածքն Հատկությունները: Գրիմը նկատուժ է, որ գերմանական Հնադույն՝ յսնեքատերիքերականական առանձնաճատկությունիերը դրսհորում ե) այնպիսի թեքականություն, որ սովորաբար Ճատուկեն «ամարում ճունարենին լասոիներենին: Հետազոտության ընթացքում Գրիմ փորձում է գանել ճին ն նոր ձները կապող օղակխերը, բացաճայտել Հնչյունների ու քերականուկան ձների աստիճանական փուրոխությունները. «Հին գերմանական աղբյուրների է Գրիմը «Փերմաուշադիր ընթերցանության ժամանակ,--գրում նտկան քերականության» առաջաբանում,--հս ամեն օր ճայտնանհ բերում էի լեզվի այնպիսի ձներ կատարհլություններ, որոնց ու

ու

ու

Համար մենք սովորաբար նախանձում ենք ճույներին ճոոմայեցիներին, երբ գնաճատում ենք մեր այժմյան լեղվի ճատկությունները. այն ճնետքերըչ որոնք ժամանակակից լեզվում պաճղանվել են բեկորներովն կարծես քարացած տեսքով, ինձ ՀՃաւիարաստոիճանաբար պարղ ղարձան, ն կտրուկ անցումներըճարթվեցին։ Հետո: երբ «նարտվոր եղավ կապել նորը միջինի ն. միջինը՝2ճնի է իր ճետաղզուտությամբ բացաճայտել ժողոԳրիմըփորձում Վբրդի լեզուն իր նախնական անխառն մաքրությամբ կատարելությամբ։ Այստեղից էլ բխում է նրա ճոդածու վերաբերմունբը՝ դեպի բոլոր մանրը փաստերը: բոլոր մանրամասները: Գրիմը այս կապակցությամբ դնում է նան բարբառների ուսումնասխրության, առանձնապես այլուր բացակայող բառերի ձների ճավաքման Պարցը, ընդ որում պաճունջում է բարբառները քննել որպես ինքնին ճետաքրքրական երեույթներ ե ոչ թե որպես գրական լեզվի: ու

ու

11.

Օ11ոտ.

Ք6ԱՏՇհՑ

ճԽՈՒւԹո

Է,

Լ

1519. էջ ՃԻ Յ15.

վրացդման միջոցներ: Ժրիմը առանձնասլես կարնոր | «ամատրում այն, որ բարբառները, գտնվելով բնական վիճակում, իրնեց թեիրականում, սակույն, քույթները ավելի դանդաղ եհ փուկոխում. են բարբառները ավելիրագ փոխվում,քան գրական նհորմապորված լեզու: վեԳրիմը տրամաբանական քերականության կանխակալ է պատմական քերականուրացական սխեմաներին ճակադրում թյուն անկանխակալ մուռեցումը դեպի փաստերը. «Քերականուե, թյան մեջ ընդճանուր տրամոքանական Ճասկացություններին Թշնամի հեմ,--գրում է Գրիմը,--հրանքիրենը «իո բերում են ն ռաճմանումների թվացող խստություն առւիփիուիվածություն (Օ6օսակայն խանդարում են զննությանը (86շօեռօշհՏԸԵ/0ՏՏճոիճԼէ), էսոք), որ ծո ճամարում եմ լեզվի Հետազոտության ոգին»: Լեզվական երնույթները Գրիմը ուսումնասիրում է ամենայն մանրախնամքով ճավաքելով ամեն մի մանրուք, ամեն մր մասնությամբ՝ ձն հ գրանցելով դրանք ճշգրյոությամբո ՍակայնԳրիր, այնուամենայնիվ: եզվաբանհոակուն լայն տեսություն չի ստիղդծուժ: Ճիշտ է, նա ճաճախակի է շեղումներ կատարու հ դասոողություննքր անում, բայը այդ բոլորով Հանդերձ նա ինչն վերջ չի թափանցում լեզվակուն երնույթների էության մեջ, նրանը լիակոտար լուսւաբանությունը չի տալիս. ինչպես նշում է Մեյեն, նրա դորձը «ավելի շուտ դիտողությունների ձճավաքածու է, թան քն բացզսսորությունների»2: լեզուն ն նրա պատմությունը Գրիմը ահրոտորեն կաղում / այդ լեղվով իչոսող ժողովրդի նրա պատմության Ճետ: Փրիմի Համար՝ «մեր լեզուն միաժամանակ մեր պատմությունն է»:: Լեղուն մռրղկային ստեղժագործություն է Է կապված է մարղու դոիծուխհեռության բոլոր բնադավառների ճետ: Մոոյրբեճիլիլուն ոյն մի է, ջոցն որով մարդր կապվում է իր Միջավայրի «նսո եղում, ծա ուսյում է որպես տարբեր ոնրունդների «ոաղորղոկցմոաւն,տվյոլ անհընդիկուռակած Ճճոգսորժառունդությունը ճաջորղ սերնղին ճաղորդելու միջոց: լեղուն ժողովրդի պատվության բոլոր կողմերի ռուշարձանն 1: նպաստավոր պայմաններում այն ծաղկում |, »

ու

11, Ճ. ՕԿԱՃ

263:

ՌՎՇՈՇ,

83ՅԵՌ«08,

1.

էջ

ՍճստՇհճ

Օրու, /1.-

Շրւտ

8ՑՇՈՇՒՈՇ

Պ..

տ,

1933, Ճսչոոմւ

ԿՈԳՌԹՈՅՒՒ, | 8..

՝քճտա

էջ

ոստ

մճռ

աւ մԵ0Շ

Ի ԼԸԼՈՇԻԸ:

Ո

Ճոչջ..

833ՎՇՒԼԱՇ

ՏՇԵՑՈՐո,

1522. 49 ն

171օԵ8քժՈՇԼՌորնու

1811,

չլայմահվերում՝ դաղուրում ղարդանուլուց,սմքում ակսում մաճանոալ: եղզուն ժողովրղի սվատմության Հուշարձունն է, որի մեջ արտացոլվում է այդ ժողովրղի ոգին: ժողովրդի քաղակուլտուրան իրենց կնիքն են դնում լեղվի վրտ» ջական կյանքն իր «երթին ժողովրղի կուլտուրայի լծակն է։ որը Գրիմի կարծիքով՝ լեղուն ներկայացնում Լ ժողովրդի սլատմության մի այիպիսի Ճուշարձան, որի մեջ արտացոլվում են նրա կողմերը՝ տնտեսական կյանքն նյութական կուլկյանքի բոլոր տուրայի դաորգացումը, քաղաքական կառուցվածքն միջաղզդա(ին Հարաբերությունները, իրավունջն սովորույթները: Լեզվի ոլաւտմությունը ավելի վաստի տեղեկություններ է լոալիս ժողովրիղի կյանքի մասին, քան նյութական կուլտուրայի մնացորդները: 1եղվի Հիման վրա մենք կարող ենք գաղափար կաղմել այդ լեղվով թոսող ժողովրղդի՝ ժողովուրդների ճետ ունեցած կաայլ պերի մասին. Առանձնապես կարնոր է լիզվի նշանակությունը ղառսմության ճնագույն շրջանի Ճոաւմար.«Հնագույն պատմության ճումար.-- գրում է Գրիմը իր «Գերմաներեն լեզվի պատմության» մեջ,-Է այնտեղ, որտեղ մեղ ճամար ցամաքում են մնազած բոլոր աղբյուրները, որտեղ պաճպանված մնացորդները մեզ թողնում են անլուծելի անճամովզվածության մեջ, ոչինչ չի կարող օգնել, բացի հ ժեր լեղվի մեր խոսվածբի ցեղակցության կամ տարամիտուժների Հոգածու ուսումնասիրությունից ընդճուպ մինչն նրա նրբագույն ջղերն մանրաթելերը»: Խոսելով լեզվի ն ժողովրղի կապի մասին Գրիմը բառերի պոսոմությունը սհրատորեն կապում է իրերի պատմության Հետ: ինչպես որ իրերի պատմության իմացումը անչրաժեշտ է ստուղզաբանության, բառերի պատմության ամար, այնպես էլ բառերի պատմությունը պիտի օգնի իրերի պատմության մեջ թափանցելուն: իր «Գերմաներեն լեղվի պատմության» մեջ Գրիմը ձգտում է Հենց լնզվաբանական 4ետազոտության նման լայն պլանի իրադորձման:։ Պատաճականչէ, որ այս աշխատությունը արժանացել է 1Բարքսիճատուկ ուշյսդրությոնը ն կոնսպեկտավորվել նրա կողմից: Լեզվի զարգացման պրոցեսը Գրիմը ներկայացնում է որպես` չդանդաղ, բայց չընդճատվող ընթացք, որ չի կարող ոչ կանգ նել, ոչ էլ հտ ընքանհալ: աննպուս

ո:

ու

ու

ու

ու

ու

առ-

մ.

Կլ

յո,

ՕճտճհյւհէԲ

մ-ր

մսա

հճո

Տքոճճհճ, 1848. էչ

5:

Գրիմ

զերծ չէ պատմա-ճամեմատական լեղվաբահության մյուս ճիմնադիրների, Հատկապես Բուի տարերային նատուրալիզմից: Լեզվաբանության ճետազոտության Յորադույն մեթոդղնեէ բնական գիտությունների մեբի զարգացումը նա ճամեմատում Հետ. «Շատ անգամ ն ոչ առանց Ճճիմքի,-քոդներիվզարդացման դրում է նա,յ-- լեղուների ուսումնասիրությունը դրել են բնական պատմության ուսումնասիրությրոն կողքին. նրանք նման հն իրար նույնիսկ իրենց վատ ու լավ մեթոդների բնույթով»: կեզուն, ըստ Գրիմի, սերտորեն կապված է մտածողության ճիտ ն նրա ճետ միասին մարդուն տարբնրում է կենդանիներից: Լեզվիծագումը Գրիմը կապում է մարդկույին մտածողության ներքին պաճանջների Հեռ. «Սագելովանմիջաբար մարդկային մտաՃամբնծժողությունից, ՊՃարմարվելով նրան,-- գրում է ԳՓրիմը,-Թոդ գնալով նրա ճեւո, լեզուն դարձել է բոլոր մարդկանց ընդճանուր ունեցվածքն առանց որի նրանք չեն կաժառանգությունը, րող յոլա գնալ, ինչպես չեն կարող լոլա գնալ առանը օղի, ն որի վրա նրանք Ճավասար իրասլունք ունեն»2: Գրիմը,ինչպես տեսանը, Ճատուկ ուսումնասիրություն է նվիրել լեղվի Խողմում ճարցին. այն հբըի զեկուցում կարղուցվել է Բեոլինի Գիտություիների ակուդեէ միաւյում 1851 ք. Հունվարի 9-ին: Այստեղ Գրիր նապլատակ դնում օգռոտգորգել Հերդերի գրքի լուլո տեսնելու ժամանակից ճեդիտության ձեռք բերած նվաճումները, մանավոաւնղպատմաչամիմոտական լեզվաբանության նվաճումները ե տալճարցի նոր հս

ու

տո

այլս օգտագործման մեջ Գրիլ չուսաբանություն: Սակայն

թույլ է ոուսլիււ որոշ ծայրաճեղություն՝ որոշ իմաստով խառնելով ճեղերոալական լեզուների ծագման ճարցերը լեզուների ծաղմախ ընդճանուր Ճարցի Հեւո՞ 1նզվի ծագման նկ նրա սկզբնական բնեույմի մասին խոսելիս նա առաջնորդվում է ճնղերոպական նախալեզվի մասին ստեղծված պատկերացումներով: եղվի ծագման ճարդը լուձճլիո Գբիմը միրժոււ է ճարցի լուծմուն 2 կարգի Գռյրաճեղու Բյունները՝ե՛ լեղուն չոածին երհույթ Համարելու, ն՛ լեղվի սռս:վածային «ճայտնության տեսակետները. բնածին լեղուն մարդուն մ.

էջ

Շո

ո,

ԱՏՅԱՆԻ

չատ

մ6ո

Խ1ՔԼՈՑԻՇո

ՏՇի էք ճո,

86,

556.

Նույն տեղը,31 Հ627: Ճիչ է, Գրիմը նշում է, որ լեղվի նախորդել Է սանսկրիտի ճուշարձաններին, բան պեոթ է: վի առնում,

ծազումը բայց

այղ

ջատ ճաղարամյակներով րանը ավելի ջիչ Է ճաշ-

կնուլնացնիր կենդանիների ճեւտ, լեղվաճայտնությունը կենթադրծր :ողրդկոնց ատովաւժույնությում: Բիրիելով լեզվի բնածին լինելու տջաւակնտըն բառերը արմատապես տարբեր ճամարելով կենդանական ճիչերից Գրիմը ընդճանուր է Համարում միայն մի բում նրանց Ճճիմքը, մարմնի՝ անձճրաժեշոորեի պայմանավորված ֆիղիկական կոաղմժակերպումը:Հնչյունների Ճճաջորդգականությունը ն չափը ալայմանավորված են մարդկային օրանճրամեշտորեն դանների կառուցվածքով. ձայնավորների առաջացման ճաջորդականությունը Գրիմըճիմնաւվորում է ճնդնրոպական լեղզվաբանու-

8, Ս 1 ձայնավորները որաղիցիոնսպղատկերացումներով՝ ն 0-ն Բ-ն, սկզբնական զանազան երկբարբառները՝ Հատմարհլով

Ման

ու

է տալիս բնաձայնրահլից կաղմված: Փրիմը որոշ տուրք նական տեսությանը: ժրիմի կարծիքով՝ լեղվի ծագման միակ ճիշտ վարկածն այն է, որ լեղուն իր ծագմամբ զարգացմամբ մարդկային ձեռքերում քէ, հ այդ ծադումն զարգացումը կատարվել են մի անդամայր բնակա ճանոապարճով,ազատ կերպով, առանց աստվածային դրոն: ոլարսու եղվի ծագման ճարցում Փրիմի մատուցած կարնոր ծառայություններից մեկը նախնական լեզվի ձնաբանական կառուցվածքի վերականգնման փորձն էր: ելնելով ճնդնրոպական լեղվաբանության տվյալներից: Գրիմբ տարբերում է լեղվի երկու տիպ՝ ճին ո նոր. ճին տիպը թքեքականն է, որ ներկայացված Լ, ջրինավ, սոնոկրիտով, վինդով, այլե ճունարենով լատիներենով. նոր է ալդ ճետադա ժառանգներով՝ չիլի լեզուների ներկայացված տՀեդկական նոր լեղուխերով, նոր պարսկերենով, նոր ճունարենու ե ռոմանական լեղուներուվ, որոնց մեջ «թեբման ներքին ուժն մեծ մասամբ մասամբ կորսված են ն խանդարված, ճկունությունը էլ տարբեր օժանդակ մժիչոցների օգնությամբ վերականզնված»|: ՍակայնՓրիմն, այնուամենայնիվ, կարծում է, որ այս նոր եղաուրժեքը չի կարելի քերագնաճատել: Նւս նշում է, որ լեզնակների մի Հին ն նոր էտապները կտրուկ կերպով չեն անջատված իրաբից, ն ճին էտապի լեզուներում նկատվում են նոր էտապի որոշ տարրերը Սակույնլեզվի ղարդացումն, անշուշո) Հի սռլաուվում այս երկու էտապով. «եղվի զարգացման վերջին երկու շրջանների զուդադրումից վելի շուտ բխում է, որ ինչպեսթեքմանը ճետո

ու

ու

ու

"մ.

Շււտ

տ,

ստանի

|

ճս:

մճո

Ճ1ՇԱՈԸԼԲը Տճիո

ճո,

18:1.

էջ

355:

փոխարինում է նրա սեփական քայքայումը, այնպես էլ ինջը թեքումը պետք է ծագեր իր ժամունակ՝ բառերի նման մասերի միտացումից: Հետնաբար, անչձրաժիշտ ԷԼ ենքադրել մարղկային լեղվի երեք աստիճան, առաջինը բառերի ոչ թե երկու, այլ լինեարմատների ստեղծումն է, այլապես ասած, աճումն թնթման իր ավարտված մեջ լությունը, երկրորդր՝ կատարելության ընդ ձաղկումը,հրրորդլԲձդտումը դեղի մւոքի սպլարվությունը, ռրում քժեքումից, հրու անբավարարության ո (ատճասով, նորից մաքի կապը ճրաժարվում են. ն եթն առաջին շրջանում բառերի չոհդի |1ր ունենում պրիմիտիվորեն, երն երկրորդ շրջանում ձեռթ ճետազայումմ Իներվեցին այդ կապի ճոլակապ օրինակներ, ապա է է՛լ ավելի ռաձճմանվում ույն, րահակաության Ճուտակայմամբ, գիտակցաբար» եզվի զարգացման այս էտապները Գրիմր նմանեցնում է ծժուոի տերհակալքան, ծաղկման հ ռլողաբերության ոտներին: Մերժելովլեզվի ծագման աստվածային ահսակետը՝ Գրիմլ, այնուամենայնիվ, կարծում է, որ «լեղուն պաւպանում է այն բոլորը, ինչ որ կա հրա մեջ տատովածոային, որովճեւոն տվածուինը մեր բնության ն մեր ճոգու մեջ է ընդճանրապես»3: է քաշում լեղվի ձազման Հետ կապված երկո՛ւ Գրիմը առաչ կարնոր ճարց. 1) աշխարճի տարբեր լեզուները ճանդում են մե՞կ նախալեզվի, թե՞ մի քանիսի, երե մեկին, տպա մե՞կ մարղկային դույգի, թե՞ մի քանիսի, 2) ո՞ր խոսքի մասերն են ամենից առաջ ծագել: Սւսջին Ճարցը Փրիմր ճետնողականորեն չի վարգացնում է չի Ճիմնավորում բավարար չասիով: Նու Ճովանական է Ճամարում, որ լեղվի ծագմանը մասնակցած լինեն մեկից ավելի զողգեր: նրկրորդ ճարցի լուծման մեջ Գրիմը ճիմնվում է Բոպպի վրա՝ նախժնական ճամարելով բայերը հ դերանունները, ընդ որում այս բաբանի Հիմնավորման ճամար նա դիմում է դերահունների արտասանական լերի մեջ սկզբնական Հնչյուններ՝ մարդկային օրգանների վաղ արտադրանքներ որոնելուն: է նշել, որ Գրիմը լեղվի ծագման բնական ճիԱն4ճրաժեշտ ն է մունքները որոնելով Ճանդերձ խոսում «գյուտարարների» մասին՝ չկարողանալով Ճասնել ճարցի Ճոտակ Ճճիմնավորման: Ստեղծելով պատմական քերականություն Գրիմը իր նաղարգացման

ու

ու

աս

ու

171.

օղԼուտ.,

Նույն

Ճատոսհ

տեղը, էչ

254:

մճո

ԽՈՑԻ

ճո ՀՇիորաո,

18.1.

էչ

583:

1 անցկացնում խորղներից ավելի մեծ «ետնողականությամբ պատմական վերլուծությունը. սպսոմականության սկզբունքի 45տնոլական կիրառումը լեղվաբանությանը մատուցած նրա գլխավոր ծառայություններից մեկն է ն արտատայտվում է, ամենից աուսջ, նրանով, որ նա քերականական ձների քննության ժաման քննունակ փորձում է տարբերակե պատմական չերտերը թյունը տանել նրանը ճաչորդականությանը 4«ամապատասխան: Այս առումով նա սարբերվում է ն՛ Բոպպիդ, ն' Ռասկից։ Վերչինս նույնիսկ սուր պոլեմիկայի մեջ | մտնում նրա Ճճես` գերման նական թույլ ուժեղ բայերի Օ0 քննության «աջորդականության Հարցում:Դեոնս Ռասկը ասարընրել էր գերմանական բայերի խոնարճման Հ շերտ՝ 1) «Ճճասարակ»կամ «բազ» բայեր, որոնց խոհարձման ձները կազմվում են առանց արմատական 4նչյունների փուիոխության, ն 2) «արճեստական» կամ «փակ» բայեր, որոնք խոնարճվելիս ենթարկվում են ներքին թեքման: Ռասկը նախ քըննում էր ասաջինները (որպես ավելի պարզ կազմություն ունեցողն աղա երկրորդները առաջնորդվելով գործնական նկատաներ) ռումներով: Գրիմը վերանվանելով առաջինները «թույլ», երկրորդները՝ «ուժեղ» բայեր, վարվում է ճակառակ ձնով. նրա կարժիքով,--որ 2նտագայլում ճշտվեց,--նշված բայերի ձայնավորի ն որոշում է լեզվի է կամ ճին հրնույթ փոփոխությունը Ճելոճսէ-ր ներքին կառուցվածքը, մինչդեո «թույլ» բայերը նոր երնույթ են ն կաղմվել են Համեմատաբար հոր շրջանում: Գրիմի անվանումները ամուր ճիմքեր գցեցին գերմանական լեզվաբանության մեջ, ն նրա բացատրությունը պատմականորեն ճիշւո ղուրս եկավ: Գրիւմիճետաղոտությանպատմակունությունը արտաճայտվում է, երկրորդ, նրանով, որ հնա փորձում է ճին ն նոր ձների տալ, թեն ինչպես է ցույց միջն ճաստատել պատմական օղակներ, այս կամ այն ձեր պատմական աստիճանական փոփոխությամբ ձճանգելառկա ձենին: ԴՊատժական «ետազոտության րնթացքում հա Ճճաստատում է զարգուցման ճին, միջին ն հոր փուլեր՝ միջին փուլը Ճամարելով ճնի ն նորի կապող օղակը: Գրիժը քերականական ն «Հնչյունական ձների զարգացումը դիտում է իբրն սանընդՃո

պրոցես: է, Գրիմի պաւտմականությունն արտաճայտվում

նրանով,

երրորդ»

ն ջերակաժամանակակից լեզվի ճնչլույական նական կառուցվածքը դիտում է որպես պատմականորեն կազմավորված ամբողջությում: կեզվի պատմական քննությունը Գրիմի որ

նա

21..Գ.

Ջաճուկյան

Կամար միջոց 1 ոչ միայն ավյալ ժողովրդի պատմության, նրա կուլսուրայի վարգացումը, հրա սկզբնական Ճոգեկան կերովաՔը վերճանելու, այլն ժամանակակիդ լեզվի կառուցվածքը լացատրելու ճամար: Գրիմժիմյուս կարնոր ծառայությունն այն է, որ նա ոչ միայն ճետնողականությամը կիրառում է ճնչյունական «Ճամապատասխանությունների «րինաչավփականության սկղբունքը, այլն այդ է պատմական ճիմճամապատասխանությունների տակ տեսնում ն Քր, Հնչյունների պատմական անցումները այդ անցումների սիսոնմայնությունը: ինչպես տեսանք, դեռնա Ռասկը նկատել էր գերմանական բաղաձայնների օրինաչափ ճամապատասխանությունները Ճունական ե լատինական բաղաձայններին:,դեռ ավելին, նս նկատել էր նան վերին գերմանական բաղաձայնների օրինաչափ տարբերությունները մյուս գերմանական լեվուների լյաղաՃո մապատասլանությունները ձայններից։ Սակայն Գրիմբ այս ածում Է վեր մի կուռ սիստեմի, ի ր բերում բոլոր օղակները, բացաճայտում երնեույթի օրինաչափականությունւ, ն տալիս այն ձնակերոպումը, որ լեզվաբանուքյան պատմության մեջ ճայտնի է օրենք» անունով (ինքը Գրիմը սրա ճամար «օրենք» բառր «Գրիմժի Հի դորժածում):Րոտ այդ օրենքի՝ճնդերոպական այլ լեզուների շնչեղ ձայնեղ պայթականներին (սանսկր.Եհ, ձի, Քն, ՃճունարեՀՈՆ Փ, 7) բսոասկզբումՃամապատասխանում են դերմանական ձայնեղները (ծ, մ, Ք), ձայնեղ պայքականներին (սանսկը. ե, մ, ք, Հան 8, 8 ՍԻ խավերը (ը, Ն ե) ն խով պայքականներին (ք, է, Լ) խուլ շփականները (ն, ք, ե). Գրիմն ինքը տալիս ճետելալ աղյուսակը.

է

հ

մ

հ

է

է

ԳՓթ. ք Հվգզ.. 9(1

Ե

տ

ւմ.

է.

ք

մ.

Ք

Հուն

ք է

Ւ

Ք

հ

ջ

հ

է

Այս ճամապլատասխանությունները նկատել էին ն ան գի տոնականոաուդարա նական Խեր՝գոթերենի մասնագետ Փր. Յունիոռր, շոտլանդերենի բառարանի ճեղինակ Ֆեյմո Ջեմիսոնը ն ուրիշները,իոյց առանց սիստեմափորման.Ռասկի գրթե ավալտումից10 տարի ուֆ Առնոլդկանխեն (Ն.

։Տղոճ,

ԸՍ6Ի416

ՄԸՐՅՈՄՏՇիւմն

46ր

ՋՐԼ6ՇԻՏՇիճո

լե

մբ

եճսետօիճո

ճամառսլատասխանությունների երկու երրորդը: նչել Տքոճծիճ,18043) ններ վեւնո 1816 Թ. նկատել էր ն կրուցիզերը Որոշ ճամաղատասխանությու ՇԻ «16 ԺԻԼՇեյտՇհ, Ո67ԾԽր815Շհ, ԷՈոսքետքոոշհճո: («ԸՇրսօ126Րը, 1ԺուօուՇ սոմ Խ6ճսետծի, 10616) Նճեճո էր

այս

բաղաձայնների կրած Գերմահակուն այս փուրոխությունը Գրիմը կոչում է «բաղաձայնների տեղաշարժ»: Փրիմըփաստորեն նան է նշում «բաղաձայնների երկրորդ տեղաշարժը». ս

է վերին դերմաներենին, տարբերում է այն մյուս գերմանական լեզուներից ն կատարվում է գրեթե նույն ուղղությամբ (2, վ Ք-ք, Ն է ն այլն): Այս երկրորդ տեղաշարժի մեջ Գրիմը տեսնում է առաջին տեղաշարժի շարունակությունը դրանք պատվերացնելով որպես միննույն պրոցեսի օղակները: Գրիմը նկա-

Հառուկ

տում

կապակցությամբ մի կարնոր եհրնույթ նս, որ ճետաղգայում ճիմք տվեց Վեռների ճայտնի օրենքի ձնակերպման ճամար. ճնդնրոպական խուլ պայթականները միայն բառասկզբում են տալիս նորմալ անցում խուչ շվխվականների, իսկ բառամիջում ի են բառավերջում տալիս մերթ խուլ շվականներ, մերժ խուլ ձայնեղներ.Փրիմը չի կարողանում բացատրել այո երնույթը, բայդ ի մի է բերում բնորոչ օրինակինեըը՝կոչելով «քերականական Ճերխագայություն»: Գրիմր տարբերակում ն բացատրում է նան գերմանական սիստեմի երկու կարնոր օրինաչավփությունը՝ Ճերս1-ը Հեչյունական հ այն է, որ արտաքնապես միննույն բնույթն Ատոլճաէ-րս կարնորն ունեցող այս երկու երհույթը (նրկուսն էլ ներկայացնում են ձայնավորների «Հերթբոոգայություն) Գրիմը սոսրբերակում է ըստ ծազման բնույթի. նա նկատում է, որ Ճելճս-ր ավելիճին երեույթ է ն պայմանավորված է լեզվի ննրբին կառուցվածքով, մինչդեռ է ձայնավորների առնըՆոլոճսէ-րնոր երնույթ է ն ներկայացնում մանման (ասիժիլլացիյի ) արդյունք: Այս բոլորով Ճանդերձ, Գրիմը նս ղերծ չէ ռրոշ ուստանուէ

այս

մփոկությունիըց ու

թերություններից.

1) թեն լեզվի պատմությունը

ժողովրդի Գրիմը բայց ատմության իդեալիստական բմբոնումը ն ոոմահտիղզմը Գրիմին Ճասցնում են Հնչյունական ն քերականական երնուլթների բնույթի ն ծագման Ժեկնաբանության սխալների: ԳերմանականՀնչյունաուսումնասիրության մեջ նա կան հ քերականական կառուցվածքի փորձում է ճայտնարբնրելնախնական ազգային ոդին, ընդ որում վերծ չէ ազգային որոշ սնապարծությունից ե միստիցիզմից. այսսվես,Հնչյունների դերմանական տեղաշարժի սվատճառհերը Գրիժը սկզբնական ճոդեբանական կերոորոնում է գերմանականցեղերի վածքի մեջ, նրանց ճՃակմանԺեջչ դեպի տեղաշարժերը: Գրիմի դոառանձնապես վառ արտաճայտու-չ ճանտիզմն նացիոնալիզմն կապում է ժողովրդի պատմության ճետ,

ու

գտնում կրա «Գերմաներին լելվի պատմության» միջ. ն 4ճպարտությունը ձայնեղների դեպի Համարձակությունը «Մի՞թե խուլերը ն խուլերի դեպի շնչեղ-խունրը կատարած տեղաշարժի ճիմքը չենսյ--Է դրում է նայ Նույնպիսի ռոմանտիկական երանգ է ճաղորդում Գրիմըանվան քերականական սեռի ծագման հն դերի

թյուն

են

«Քերականական սհոր։ մեկնաբանությանը:

է այսպիսով,--զրում առարկայի վրա:

սեռի տարածումն է լուրաքանչյուր

նայ--բնական Այդ տարածումը ժագել է լեզվի երնակայության շնորճիվ։ Այդ ղարմանալի գործողության ճնտնանքով շատ արտաճայտությունն կենդանուներ, որոնք նախկինում պարունակում էին մեռած թյունից զուրկ ճասկացզություններ, կարծես թե նորից կյանք ն դգացմունքներ ձեռք բերեցին. բնական սեւից փոխ առնելով ձեվէր, կազմություններ, թեքույթներ՝ այղ զործողությունը տարածեց ն միաժամանակ ողջ լեզուն տողորող ճրապույրր սերտ կապ ատեղծեց խոսքի մասերի միջն Եթե սեռը լեզվից չքանա, ապա Հնարավոր չի լինի պատկերացնել բառերի այն կապը, որով Հիահում ենք ճունական ե լատինական շարաճլուսության մեջոշ2. ոռոմանտոիզմը ճասցնում է ն այն բանին, որ վերականգնումների մեջ Գրիմը թույլ է տալիս կամայականություններ, կառուցում է այնպիսի ձներ, որոնք չեն Հանդիպում, շեղվում է փաստերից: 4) Չեաված լեզվի քննման պատմականությանը, Գրիմն ալնուամենայնիվ կաշկանդված է տրաղիցիոն որոշ սաճմանափակությամբ ն չի կարողանում տյդ պատմականությունը մինչն վերջ «առցնել: նա «ճին ն նոր շրջանները՝ գերմաներենի գերադաՀամեմատելով ն սություն նախապատվությունէ տալիս այլնուամենայնիվճին շրրչանին, անցյալով ռոմանատիկորենտարվելը սոսրածում նան լեղվի այստեղից էլ մի է դեպի լեզվի փոսիոխությունների ըմբոնումը որպես քայլ Գերմանական «4նչյունների Ճետնողական անկում հ քայքայում տեղաշարժերը Գրիմը պատկերացնում է ոչ թե լեզվի վարգացժան վերընթաց գծի ձնով, այլ որպես յուրատեսակ փակ շրջան, շարժում շրջանիմեջ, բնդ որում այդ շարժմանը Գրիմը որոշ միստիէ ճաղորդում: կականություն Ձայնեղների (6418--Ե, մ, թ). խուլերի (Ղ16ոսօտ--ք, Ե Ճ) ն շնչեղների (Ճտքաուճ--եհ, ժի, ԶՆ քհ, հ, էհ) շարժումը Գրիմին պատկերանում է «Հետեյալ ձնով գերադասում

է Ճետագա վերլուծական

ձներիյ.

մնում

17... 0ոոտ, Օուտ

21.

Յ24

ԸՇՏՇՈւԸհէճ ո,

ձոր

մ60ԵՏճհճո

ՍԸՇԱՑԸՇիՔ ՍԽՈՒՌՂԻԷ,

Լ

Տքսճիճ, 1851.

էջ

1818. 346:

էջ

487:

ված

)՝ գործերում

Ո

-՛՞-Պ.

Նշ 3) Գրիմը

ՒՂ

է տալիս տրադիցիոն քերականության րմփոտերմիններին. նա նս ճնչյունների այս բոլոր փոխությունները պատկերացնումէ որպես ռոաոնրի անցումփեր»: եթե արդեն քննության առնված Վիլճելմֆոն-չումբոլդտ.-լեզվաբանները պատմա-ճՃամեմատական մեթոդի առաջին կիրանս

բոնումներին

տուրք

ն

ռողները ն Ճճամեմատական պատմական քնրականությունների առաջին օրինակները տվողներն էին, աղա Վիլճելմ ֆոն-Հումբոլդաը (1262--1835) լեզվաբանության սլատմությանմեջ մտել է որպես պատմա-ճամեմատական լեզվաբանության առաջին տեսաընդճանուր բանը ն ժամանակակից լեզվափիլիսուայության Նու ոչ միայն առաջին մարդն է, լեզվաբանության «Հիմնադիրը: որ փիլիսուայական լայն ընդճանրացումներ է անում պատմուճիման վրտ, այլն ճամեմատական լեզվաբանության նվխոճումների է բազմաթիվ լեզվաբանության առաջ քաշում մասամժըլուծում կարնոր պրոբլիմներ։ նրա աղդեցությունը մեծ է եղել լեզվաբանության տեսության ղարգացման մեջ ն նույնիսկ այժմ էլ ծանու

ու

ու

դես է դալիս

անվան ննոճումբոլդտականության

Հումբոլդսոըիդեալիստ է, որ կրել Շելլինգի ազդեցությունը, բայց

է

Դիշտէ,

տակ

նանտի, մասաժբ

ն

Ֆիխտեի

այդ իդեալիզմը նրա մոտ ճանդես է գալիս դիալեկտիկայի Հետ զուգակցված: նրա բաղմաթիվ են, դրույթները այն «ռացիոնալ Հճատիկն» որ չեն կարող չօգտագործվել լեզվաբանության կողմից: ու

Հումբոլդորեղել

պետական դործիչ

գիտնական-լեզվաթ. Հիմնադրվել Բեռլինի ճամալոաբունը: ժումբոլդտն ունեցել է ճետաքրքրությունների լույն չրջան, է մեծ լեվվաբանական լայն ընդգրկում, իմացել թվով լեղուներ, մշակել մարդու բազմակողմանի կրթության ծրագիր՝ այղ ծրագրի մեջ կարհոր տեղ տալով ն լեզվին: նա զբաղվել է ոչ միայն 4նղնրուպակոաւն լեղուներով, ճատկապես սանսկրիտով, այլն բասկերենով, ձինարենով, ամերիկյան բնիկների, մալայա-պոլինեղյոն լեգզուներով ն այլն։ բան: նրա ջանքերով

է

ն

է

Յ925

էեղվաբանության պատմությանՀամար առանձնապես կարեվոր դեր է խաղացել Հումբոլդտի «Ճավա կղզու կավի լեզվի մաէ «Մարդկային որ ռին» աշխատության ներածությունը, կրում ն լեզվակառուցվածքի տարբերության մարդկային սեոի ճոգնոր ղարգացման վրա նրա գործած աղդեցությոն մասին» վերնադիըրշ:։ Այստեղ Հումբոլդտը նպատակ է դնում քննարկել լեզվի փոխճարաբերուռւանձնաճատկությունները, լեզուների տիպերն թյունը, ցույց տալ դրանց կապը մարդկային կուլտուրայի, մարդու ճոդնոր զարգացման ն մտածողության «Հետ: Այս նպոաւուկի իրագործելիս Հումբոլդտը շոշափում է դրեթե բոլոր կարնոր լեզվաբանական պրոբլեմները: Մինչի այս աշխատության Հրապարակումը Հումբոլղտը Ճճանդես է եկել մի շարք այլ լեզվաբանական գործերով, որոնք զգալի մասով Խույնպես կարնոր դեր են խաղացել լեզվաբանության պատմության մեջ ն նախապատրաստել այղ աշխատության երեվան գալը Դեռնոա 1811 թ. որպեսԱդելունգին Ֆատերի «Միճրդատլո Ճավելված ճրապարակվել | Հուժբոլդոի ճողվածր բասկերենի մաւին), որ այդ գրքի ամենափայլուն էջերից մեկն է: Հումբոլդտր ճետադայում գրում է բասկերենի ճետ կապված այլ աշխատուա-

ու

թյուններ

նաշ:

թ. Հումբոլդտը ճանդես է գալիս «(եղուների Համեմատական ուսումնասիրության մասՈր կիրառված նրանը վարդացման տարբեր շրջանների նկատմամբ» աշխատությամբ", որ պատմեկն է, Այս մաշչամեմատական լեզվաբանության Ճճիմնաքարերից

Յ.Լ

«ռո Գ. ՄԼ Ռճոիո,

Պե

ճօռ

ԷՏ.

Գ.

Ս::5815Շհ6

2Կ"54726

սոմ

,ՃԱնհոլԱ:ԵՆՑ".

«օո

Մօր

ՀՅԱո.

1812. ՆԵճբ 1ոհմիէտ 46556196ո, Խոտէ1տճեճո Տքոոճիճ, 1821.

Կ,

«օո

Լստնսյմե

ԱՇ ո 86շճհսոճ Հա

ՃԱՏդՈԻԽԵ ՃՊ՛8,

1820.

ՆԸՐՏՇՈԼՇԱԲՈՒՅՆ

6իտնճո

շնտ

նրչճիծն

ՊՃոէնոմքնոջ ՃոջընՇ

Ոճշնտէ

ԱՒնշաօհոճբ

ԸԽ6Բ

Հ«ՇՐՏԸՇԱԼ606ոճո

ճոճ:

ՎՀ

մ6-

1ոչճ61 մա-

ուծոջոհր-

ԽոՒԳՎԸԷԼԱՌՑվճ»

1848.

,ՆԵՏճԵՆԷ

օմծը

ՄԽ6Ի մ16 էու

ՒՕսոնօ148Ն.

ՏքիոՇհճ սոձ

ԳԸ

8սք Վ. 1իւճո ԲլոՌստտ Զ6ՏԱՇՇ ՊՅԻԷՇ". 41, Թ6ԻՈո, , ՇՏ 61եճ

ԹՅԱՇԵԱքԿՈՒՑո

3 11ՄԲՏ Վ.Տ 1811.

ԽՀԿՎՏՔԻՈՇՒՑսէ

1840.

Աստնօ1Վե

Շիճո Տքոճիեոա:տսոմ

Լ ԸոՏՇԻԲՈՑԲՏԸՌ16ՇԻ

գլթ ԸՆՔ6ԻԷ

Աստեօլմե

(165 27:ԸՒՇո

հոտիտճիծ Տն

Շար

Ոտըճուճոտ

Տքրմճիծ. ննծբ

մ1Ը

վոմ էտթսկունճտ

ՇԴոՒՆՑՆՏէ

«ճո

«6ՒՅՇրճոմծ Տքոոօիտաասու Խրօճնճո ԳԲ ՏքուՇԺՔոէԿ ԴՒ Ը1ԱՌՏ-

մոտ

աշխատության մեջ Հումբոլդտը դնում է լեզվաբանության որպես ունկախ գիտություն ձնավորվելու անճրուժեշտության ճարցը. նրա լեզուների ճամեմատական ուսումնասիրությունը կկարոկարծֆիբով՝ դանա ճաջողությամբ կատարել իր առջե դրված խնդիրները միայն ույն ղեպքում, եթե ղառնա ճետազոտության ինքնուրույն բնագավաու Այստեղ Հումբոլղտը աշխսւոում է պարզաբանել նան լեզուների նպատակները: կառուցվածքների զուգադրման եղանակներն Հումբոլդոի մյուս լեզվաբանական աշխատություններից ճիձների ծաղման ն շատակելի են ճետնյալիերը՝ «Քերականական գաղափարների վզորգացման վրա նրանց գործած ազդեցության մասին», «եզուների ազգային բնույթի մոռռին», «Տառային զրության ի լեղվի կառուցվուծքի «իստ նրա ունեցած կապի մառին», «Երկակի թվի մասին», «Տեղի մոաւկքբույների՝ դերունվան ճետ ունեՀետ պած ցեղակցությում: մասին», «Գրի՝ լեղվի ունեցուծ կապի մահ սիո: 1 այլն: Ունենալովկուլտուրայի լայն րմբոնում, կուլտուրան ճամարելով բնության ենթարկումը մարդուն գխոության ն արվեստի Հումբոլդաորլեզվաբանության խանդիրներըկապում է օգնությամբ՝ կուլտուրայի պատմության խնդիրների լուծման «ետ. ըստ նրա` «լեզվի պատմությունը կուլտուրայի ընդճանուր պատմության մի մասն է»: Լեզուն սերտորեն կապված է մարդու Հողեոր զարդգացՃետ: ման, նրա կուլտուրայի,նրու կուլտուրայի անղաշարժերի բնագավառում կատարված ամեն մի փոփոխություն, կուլտուրայի ամեն մի վիճակ արաաճայտվում է լեզվի մեջ. «Լեզուն խորը կերգրում է պով ընդգրկված է մարդու ճոգնոր զարգացման մեջ-Հումբոլդտը,--այն ուղեկցում է մարդկությանը նրա տարածական տրղաշարժերի ամին մի աստիճանում ն կուլտուրայի ամեն մի վիէլ բխում է ճակ նկատելի է դայչնումն լեզվի մեջ»1:Այստեղից բացաճայտել լեզուների Խերքին առանձնաՀումբոլդտի ու

ձգտումը

լւ մարդկայինկուլտուփոխճարաբերությունը՝ ճատկություններն առանձնաճատկուժ ողովուրդների ոչժթակերը: բայի ըբնդճանուր ւ

ԿՆ

ԲՕԲՈՂՇՈոսոմ

1ՆւԲո

ԽԱՇՈՑՒՈՒԷՅԻ

46:

2ստաոտ6ճոհուք

ՆԲՐԿՅԱՑՏՇՈՅՒՆ

Տաոաճոհոոջ ճբ Կ

«ռո

ՄԽԲՒոտ

Ոսուծնօյգե

«օղ

Լող

ա«Տ

4Աք (16

Տիւճնհճո., տ1է մճտ ՏՇհԱՒՆ

ԼԱ66ՈՇՈՒԿԱՇԷ

ԿՈՏ,

Տքճճհիոս, տէ

Ասոհօլմե

մէ

46: 1821.

տՇհծո

Օրու

ԸԾՇԷ

ԸՖՇՒ գլո 8աշհտեւտճոտօիւմքն

1822.

մ6Է. ՍՐՏՈՎ Յ6-հ1Բո

Էոեմճիտո

տ

1854. մճու

Տքուօիճ,

Օտտո:

Նու

մճո

2րռոօաճո,

սուտ. 180.

ՀՊՒԼ-

սոմ

1825.

ԸԽճը

մ6ո6դ

ԸԾ6ո016 մճո

ճն-

1830.

ՊԿԲԻԱԸ. 41.

1848.

էջ

5:

թյուններն ըբնդճանրությունները պարդաբոաւղելուճամար: Հումբոլդտը զարգացնում Լ Հերդերի արտաճուլտած սաղմնային միտքը չուղուն ազգային ոգու բնավորության Հետ ուննձին: լեզուների՝ դած կապի մասիհ: է լոզվափիլիսուխայությունը իխդեսլիսոատկան Հուժբոլդոխ ե մեժ չափով ՞ոնվում է կամուռի, Ֆիխմոսաժբ ինչպեսնշել ենք, տեի Շելլինգի վրա. զգալի ընդճանրություն կա նան նրան Հեդելի Հայացքների միջե: Չնայած սրան՝որոշ Ճճետազուտողներ ժրխտում են կախումը կաի ո ւղղակի եոնոխց Հումբոլդտի Հեգելից՝ նշելով, որ նա ոչ Կարի Ճետնորդ է, ոչ Հեգելի: նրու լեզվաբանական ճայացքների ձեավորման Համար կարնոր զեր է խաղացել նան ժագմոաւնվերաբերյուլ ուսմունքը: Հերդերի՝լեզվի բնույթի 1եզվաբանական ամծնատոողջ ն ճիշտ դատողությունները Հումբոլդտի մուտ զուգակցվում են մշուշապատ միստիկայի «ճետ: (եզունՀումբոլդտը դիտում է շարժման ն զարգացման մեջ, բայց այդ շարժման զարգացման պատճառները նրա մուտ խդնալիստական մեկնաբանություն են ստանում: Լեզուննրա ճամար դչ այլ ինչ է, քան ոգու արտատճայտություն,ներքին ճոգնեորուժ, մարդու առանձնաճատուկ բնության ներքին պաճանջների դրսնորում: Աեզունլուրատեսակ միջնորդ է մարդու ներաշխարճչի ն արտաքին աշխարի միջն. «Վեզվիիրական ե ճիմնական ներգործությունը մարդու վրա պայմանավորվում է նրա մտածող ն մտածողության մեջ ստեղծադորձող ուժով. ույդ գործունեությունր լեզվի ճամար իմանենտ է հ է միայն կոնստիտուտիվ)2: Արոուքին աշաարտճիցմրդն տոտնում անկարգ, քառսային տպավորություններ. լեզուն, որը միջնորդ է արտաքին շխատրտճին «մտքի ներքին ինքնակառուցողական գորճունքության» միջն, կուլրգավորում է դրանք, վերածում ճասկացությունների սիստեմի: Լեզուն Հումբոլդտը դիտում է որպես իմացության՝ կանտի նշաժ ապրիորի ն ապոստերիորի տարրերի (տբվլալ դեպքում՝ լեզվական ձնի նե լեզվական հյութի) գուրատեսակ ընդ որում դիտակցության ուղրիորի ձեերի կոՀողոաւդրություն, «տեգորիաներիկանտական ուսմունքը արձագանք է գտնում Հուժբոլդտի «ներքին ձնի» ուսմունբի մեջ, որի մասին առաջիկայում կխոսենք:կանոտականություննայս դեպքում Հումբոլդարըլրացնում ու

ու

ու

ու

Հմմտ.

Կ,

էջ

183:

էջ

20--51:

«օո

ԱԼ. ՃԻՒ6ՈՅ.

ԱԿտեօ1Վ`.Լ

ՏրաոաշիոՂտոճոՏՇի4 է ԲոՇլհԱրՔ--Հ10ոՇհ6ո, տաճ Օճճնւ

ՊԲԷԲ,

ճո,

1955.

1818,

Վ նրանով,

հույն

կանտական դիրքերից ներմուծում է լեգերը կանտական դուալիստական սիստեմի մեջ: կանտիազդեցությամբ պետքէ բացատրել այն Ճանպամանքը, որ Հումբոլդտը լեզվի ծագումն զարգացումը կապում է իր գոյությամբ անկախ Ի սկզբնական Հոգրկանի եո: ելուն երո ամար «Հոգի է իր ամբողջության մեջ», տր զարգանում ոգու օրենքներով: Ոգին ի գիտակցությունը հրս Համար ժեկնակես են, որոնք ամեն ինչի ոկիզբ են, բայց որոնց ոկզբնավորժան է: Ավելորդ Հէ Ճիշել, մասինՀումբոլդտը լրում որ Հումբոլդտը Հատակ կերպով չի տարբերում «ժողովրդի ոդի» ն «մտածողություն» Ճասկացությունները, չի պարզում դրանցփոխճարաբերությունը, շփոթում է իրար Ճետ: որ

այդ

զուն, փորձումպարզել լեզվի

ու

Հումբոլդտի լեզվափիլիսուխայության մեջ առանձնաճատուկ

տեղ է բռնում նրա

ուսմունքըլեզվական անտինոմիաների մասին: ինչպես ճայոնի է, կանտի դուալիստական փիլիսուրայության մեջ անտինոմիուներիուսմունքը ծաղայում էր նրա ազնոստիցիղմի կանտը, նշելով մարդկային իմացության սաճչիմնավորմանը. իրերի էության մեջ թափանցելու անկարողումանավակությունը, թյունը, գտնում էր, որ մարդկային բանականությանը ճատուկ են կարգի Ճակասություններ. 1) ճավասարապես ապացուցելի է ն՛ այն, որ աշխարտը ռաճմանափակ է ժամանակի տարածության

ու

մեջ, ն՛ այն, որ այն անոաճտմանավփակ է. Հշ ն՛ այլն, որ ամեն մի ն՛ է, սուբառանցանվերջբաժանելի այն, որ կան անբաժանելի տարրեր. 8) ն' այն, որ աշխարճի օրենքները գործում են անճրաժեշւտորեն, ն' այն, որ առկա է աղատություն. 4) ն՛ այն, որ գոյություն ունի աշթարտճի ոկզբնապատճառ մի էակ, ն՛ այն, որ ոչ աշխարճում,

ոչ

էլ նրանից

դուրս

այդպիսի լակ գոլություն

չունի:

Այսպիսով, կանտընկատելով աշխարճի վարդգացման ճակասանախ՝վերագրում է ոչ թե շբյեկտիվ իրականությանը, ալլ բանականությանը ն երկրորդ՝ սաճմանավփակում է կանությունը, այն

միայն չորսով: կանտի անտինոմիաների ուսմունքի մեջ

այս

ժով կա դիալեկտիկայի տարը բայց սաշմանավփակձնով լրստորեն միայի բանականությանը վերագրված:

լեզվական Հումբոլդգոոխ

անտինոմիաները

նուլնպես

ն

առու

իդեա-

լեղվի

սաղմեր են, բայց մեկնաբանված դիալեկտիկայի բացաճայրուան Ըուո Հումբոլդոոի՝ փղնալիստորեն: ճավասարապես ապացուցելի է1՝

1)

ն՛

այն,

որ

լեղուն ժողովրդի սւտեղծադործություն է, /ւ՛ այն,

լեզու

անչճատական ստեղծագործություն է. Հ) ն այն, որ մարդկային լեղուն առանձին լեղուների անսաճմանափակ քանա որ

կություն է, ն՛ այն, որ բազմաղան լեղուները ճանղես են գալիս: որպես մեկ մարդկային լեզու. 3) ն՛ այն, որ լեզուն անընղճատ է, գործունեություն

փուրոխական Լություն,

ն՛

այն,

որ

լեղուն

այղ

գործունեության արդյունքն Լ, կայուն մի բան. 4) ն' այլն, որ լեզուն ասվող մի բան է, տվլալ անչճուտի կողմի տվյալ մոմենտին մի բան, ն՛ այն, որ լեզուն ատեղծագործվածմի ատեղծագործվող բան է, նախորդ սերունղների դործուննության արդյունք, տրադիցիա. 5) ն՛ այլն, որ լեզուն օբյեկտիվ էություն է, որ անճատի կողմից ընկալվում Լ որպես նրանից դուրս դտեվող, նուխորդ սերունդերից ժառանգված, օսսսր մի բան, ն՛ այն, որ լեզուն սուբյեն"իվ էություն է, ռր ստեվձադոլրծվումէ իր իսկ անչատի կողմից ն Ըստ Հումբոլդոի՝չեզուն միաժամանակ ե՛ Հոգնոր երնույր յլո է, ն՛ մռորմնական, ն ձե է, ն' բովանդուկություն, նյութ, ե՛ Մմոավոր (ինտելեկտու՞ռլ) էություն է, ն" զգացական, ն՛ արտապատկեր է ն՛ նշան (26շհճո) ն այլն: (Ճեեմ), եզվի այս անտինոմիաները կամ ճակասությունինրը Հումփորձում է լուծել մարդկային բնության, մարդկային գիբոլդտը տակցությանմիասնությունդրույթով, ընդ որում այդ միասնությունը դիտվում է որպես Հեհց սկզբից տրված, անբացառրելի մի

բոան:

Տեսնենք, քն ինչպես է պատկերացնում լեզվի էությունը Հումն ինչպիսի կոնկրեւո արտաճայտություն է գոնում անտի-

բոլդտը,

նոմիաների ուսմունքը նրա լեզվափիլիսուիույությոան մեջ: դարերում լեզվի ըմբոնումը ինչպես ոնհսանք, Ճ911Լ--1Ն/11 մնում էր մետաֆիզիկական, ոչ պատմական. լեզուն քննվում էր որպես մեկընդմիշտ տրված փաստերի ն նորմաների ամբողջություն, որպես պատրատոխի զգործ ն ոչ որպես պրոցես: 1նվվիասկան ճետաղզոտությանկենտրոնը կազմում էր գրավոր լեզուն իր ճամեմուտաբար կայուն ձներով: Այս մետաֆիզիկական չայացքը խո-

քերականության րանում էր ռացիոնալիսաականչ-տրամաբանհական ոչ-պատմական սխեմաների առկայության պայմանվերացական, առաջինն պասուության մեջ Հումբոլդտը ներում: (նզվաբանության

Հենվելով պատմա-ճամբմատական լեղվոաբանության նախվրա, ի մի բերհլով սեփական լեզվական դին թափանցելով գիտության փիլիսոփայության տողությունեերը հորածագ գաղափարների մեջ՝ տալիս է լեղվի պատմական ըրմ-

է,

որ

նական ովլալների

ու

Լեզվի նկատմամբ նաւբոնման փիլիսուիայական ճիմնավորումը: կին մոտեցմանը ճակառակ, որ փորձում էր տալ լեզուն մփուիոխուկանոններ, մեկընդմիշտ նորմավորել նրա կաբյունից աւպաճովող նոնները բայառությունները,Հումբոլդտր դնում է լեղուն սումնասիրելու ն նրա պատմական զարգացումը վեր անելու պաՀանջը: եթե լեղվական ճարցերի ֆիլոլոդիական քննության, գրավոր Ճուշարձաւնների մեկնաբանության ժամանակ փաստորեն այքարող էին արվում խոսող մուրդիկ՝ իրենը խոսողական կենդանի կենդունի լեզվագործունեությամբ, ապա Հուժբոլդտը ճենը լո է կան դործունեությունն քաշում առաչին պլանի վրա: Լեղվաբանության պատմությանը Հումբոլդտի մատուցած կարեոր ծառրամեկը այս տեսակեռից այն է, որ նա լեզուն դիտում յություններից է ոչ քե որպես պատրաստի ործ (ԸՐԱ, որպես գորյլ Հ0» ծունեություն (ՐՃԱՏԱԾԼՆ, 552512):Այս առումով Հումբոլդոըկարողանում է նկատել լեզվի զարգացման դիալեկտիկան. «Լեզուն իր իսկական էության մեջ կայուն է ն լուրաքանչյուր ակնքարթում անցողիկ»):լեղուն գոյություն ունի ոչ թենմե ուժ ւոեքստերում, անընղճատ զործունեու այլ կենդանի խոսքի մեջ: Լեզուն «ոգու» թյու է, որ ձղտումէ ստարորոշված Հեչյունը դարձնել մոքի ւռրտասչձայտությու Լեզուն եհրկայուցնում է կենդանի խոսողակուն ակտերի գումարը, Ի Րբվիոզի գողուխ ւբ դործուննության բոլոր կազմենք լեզվի կենդանի Լության մառին, պետք է ուշադրություեր կեխորոնացնենք կապակցված խոսքի վրա. «Լեզվի մասնումեռած տումը բառերի ն կանոնների գիտական վերլուծության պատկերացնումէ որսվես արդյունք է միայն»3: ԼեզունՀումբոլդտը անընդճատ ստեղծագործական պրոցես, ընդ որում այդ սվրողեսը մշտապես միատեսակ, որպեսզի ճնարավոր տեղի է ունենում դարձնի մարդկանց փոխադարձ Ճսղորդակցումը ն սերունդները փոնխանցվի սերնդից սերունդ:Այստեղից կապի միմյանց 4ետ Լեէլ բխուիէ կենդահի լեզուների ուսումնասիրության պաճանջը: ղուն որո լես պատրաստի գործ քննելը, Հումբոլդտի կարծիքով, Հնարավորություն չի տալիս բացատրել լեզվի ծագումը: Լեզունորպես ոդու անընդչատ դործունեությունսաճմանելը Հումբոլդտը ճիշտ է ճամարում ն այն պատճառով, որ ողու ղոյությունը կարելի է պատկքրոցնիլ ճհնց միոյն դործուննության մեջ: ու

ու

ու

Գ.

Նույն

«օո

ԱստեօզԷ

Ըճասղոճ1էճ

Կ-ԸՇՐԷՇ, 41

էջ

48Բ

եղը: 381:

Աակույի առաջ քաշելով լեղվի որպես անընչդճչատդգործունեության դրույթը՝ Հումբոլդոը միտժամանակ ճիշտ է Ճճամարում հ այլն, որ լեզուն գոյություն ուիի նան որպես խոսքի անընդճատ արտադրունքների գումար, որպես արդեն ձնավորված բառապաշարի ենքերականական կանոնների ամբողջություն, որպես գրոավոր ձեի մեջ քարացած մի բան, որպես «գործ»: Այս Ճճոկասուքյունը (անտինոմիան) Հումբոլդտի մուտ դրսնորվում է որպես խոսբին լեզվի ճակասություն: Խոսելով լեզվի ոգու անընդձճասոօդործունեություն» լինելու մասին, Հումբոլդտը փաստորեն նկատի նի կենդանի խոսքը. խոսելով լեղվի որպես կենդանի խոսքի արոադրանքի։ «գործի» մասին՝ Հումբոլդոընկատի ունի լեղուն. որպես մեր կողմից ամեն անգամ արտուսանվող խոսքի, «Վեզվից, պետք է տոսրբերել լեզուն որպես այդ խոսքի արտադրանքների զանգված» Այսպիսով՝ լեզվի որպես գործունեության ն լեզվի որսես «գործի» անտինոմիայի առաջքաշումը Հումբոլդտի մուտ ոչ այլ ինչ է, հթե ոչ խոսքի ն լեղվի տարբերակման պաճանջ: Այս սպաճանջըՃետադայում ավելի վճռականորեն նոր ձնով դրվում է ն Սոսյուրիկողմից կարնոր ղեր խաղում լեզվաբանության պատմության Մեջ։ Լեզուն, որպես պատրաւստիարտադրունքների ղզանգառոնձին ակտե ված, տյսրբերելով խոսողական գործունեության է, որ լեղուր դարաշրջանների ընացքում բից՝ Հումբոլդորնշում միշտ ունի արդեն մեռար ինքնուրույն ուժ է դառնում: Լեզուն զանգվածի վերածված ձներ, բայց այդ զանգվածի Մեջ իսկ արդեն առկա են նորի սաղմերը: Ցուրաքունչյուր խոսողական ակտ ներէ կայացնում լեզվի գանձերի օգտագործում: կեղունտալիս է լոկ խոսքի սխեման, իսկ խոսողը ձնավորում է իր խոսքր յուրովի. է միայն «նախադասության կ խոսքի Համար լեղուն սաչմանում կանոնավորող սխեմաներ(«16 ԼՇՋԸ1ՈՎ6Էօուղ), նրանց անճո:Սա չի տական ձնավորումը թողնելով խոսողի քմաճաճույքին»2: լեզուն նախորդել է տալիս խոսքին: նշանակում, թե Հումբոլդտը Ընդճակառակն,լեզվի գոյր կենդանի խոսքն է. լեզվի ստեղծումը դրանը չի սկսվում առարկաները բառերով նշանակելուց ն ապա խոսքի մեջ միացնելուց. բառերը չեն նախորդում խոսքին, ընդՃակառակն, բառերը ծագում են խոսքից: Բառերը լեզվի վերջին ստեղծադգործությունն են. նրանց առաջացմամբ լեզուն ավարտում է իր ստեղծագործությունը։ Կենդանի խոսքի այս կարնորություն ու-

ու

1Պ՛

Նույն

Աստ

«օո

նղ»,

էջ

եօւմե. 26:

ԱԻԸ Պ՛6ԻԷԸ,

ԸճՏՅՅՈՒ6Բ

41.

Է9

ուսմունքի երկու կարնոր կողմերը, Հումբոլդուի ն որոնք ճետադայում լայն արձագանք են գտնում Շտայնթալի մուտ. ճոդեբանական ուղղության այլ հերկայացուցիչների առուջին՝

Հետ

էլ կապված

են

բայը Հումբոլդտը

դիտում է որպես նախադասության գլխավոր Ճակադրվում է մժյուս խոսքի մառերին՝ որպես կենդանի հ կենդանություն տվող սկզբունքը՝անկենդան նյութին: երկրորդ՝ Հումբոլդտը փաստորեն բառի յուրաքանչյուր խուքույին գործուծություն դիտում է որպես անկախ բառ՝ առանց րնդունելու բառի ոք բաոր այնպես չի բազմժիմաստությունը. «Ռչ Ճասկանում,ինչոլէս մի ուրիշր. ամեն ճասկացում միաժամանակ չճասկացում Լ, մտքերի ամեն մի Համաձայնություն: միաժամանակ անճամաձայնություն»: Հասկանալու պրոցեսը ոչ այ ինչ է, եթե ոչ ճասկացողի դրդոման «արմոնիկ լարում: Այս տեսակետը Շտայնն մուտ է դառնում սուբլեկտիվ-Հոգեթալի ճիմք Պուռեբնյայի բանական եղզրակացությունների «ճամար: Դնելով լեզվի ն խոսկենտրոնացնելով Բի սյուսրբհրակմանճարկցվբ հ ուշաղրությունը իսկ խոսքի վրա՝ Հումբոլդոր դրանով ճակադրվում է նախորդ ն գրական լողվի ուսումնասիֆիլոլոգիւսկան լեզվաբանությանը րությունից ծանրության կենտրոնը տեղափոխում է կենդանի խոուսումնասիրության վրո: ոսկցական լեզվի վրա, բարբառների Լեզվի զարգացումը Հումբոլդտը դիտում է որպես ոգու զարտարրըչ

որ

դացման օրենքների գործողության արտաճայտություրն նրա ճամար լեզվի զարգացման օրենքը լեզվի ձեն է: Քանիոր լեզվի մեջ լբիվ արտաճայտություն է գտնում ժողովրդի ոգին, ուստի ն լեզվի ղարգացման տարբեր աստիճանները արտացոլում են ժողովուրդկանգնած լինելով պատմաքրի ճոգնոր զարգացման փուլերը կանություն սկզբունքի վրա՝ Հումբոլդտն այնուամենայնիվ առաջ է քաշում լեզվի գոլության երկու շրջանի Ճճակապատմական մունքը. ըստ այդ ուսմունքի` առաջին շրջանում լեզուն ստեղծվում է ն ինքն է որպես նպատակ ծառայում, իսկ մտածողությունը դտնվում է խանձարուրների մեջ, երկրորդ շրջանում` լեզուն դգործածվում է, դառնում միջոց, դադարում ղարդգանալուց, մինչդեռ Առաջինշրջանում «լեզվի մտածողությունը զարգացում է արում: ն կենդանի դործունեուճնչաստեզծական մղումը դեոնս աճման թյան մեջ է». երկրորդ շրջանում օգոնն արտաքին լեզվական ձնի: ուս-

կատարյալ ձնավորումից

Գե

«ռո

Սսոհոյգմե

Ճեոո

ճոճ.

մի թվացող տբ

1էԸՊԲԼԷՇ,

խաղաղ 11. էջ

վիճակ է

561Ռ--262:

ռկռվում, որին

ճեսնում

է

այդ

ղգայական

Ժողստնեղզծադործական

Տոուօիճտ (ՏՇհծքԱ6ո1ՏՇհ6Տ ԷՈճե) հվաղումը ( Ճեոճիոծ)» Հումբոլդտի այս դրույթը Ճետագդայումճիմք է տալիս Շլայխերի ման

ուրիշների՝լեզվի

երկու շրջանի ծայրաճեղության

հ

չտասցված ճա-

կադրման ճամար:

ինչպես տեսանք, Հումբոլդտը լեզուն սերտորեն կապում 1 Մտածողության Ճեւտւ Սակայն այս կապը նա ըմբոնում ն մեկնաբանում է իդեալիստական ճիմունքներով: Մոածողության առարկան Հումբոլդտի ճամար ոչ քե օբլեկտիվ ճիմք ունի, այլ կաղմվում է

Հի ծագում գործունեությամբ:Ռչ մի ոլաւտկերացում որպես մերկ գոյությունունեցող առարկայի այլեցում, ծագում են ղգայությունների գորընկալում: Պատկերացուժները սուբյեկտիվ

որպես

ծՓունեության ե ներքին ճոդեկան պրոզեսի միացմամբ: Այս բանը կատարվում է լեզվի օգնությամբ, որն իր մեջ զուգորդում է օբ«անդես դալիս որպե: վեկտիվությունն սուբլեկտիվությունը, սուբյեկտի ն օբյեկտիվ աշխարտճիմիջնորդ. «նրա օգնությամբ է բացում Ճոգեոր ձգտումը իրեն չամար ճանապարտճ շրքունքն ների միջոցով դեպի արտաքին աշխարտճը, ճետո այդ ձրգտման արդյունքը բառի տեսքով լսողության միջոցով վերադառնում է ետ. Այսպիսով պատկերացումն օշբյեկտիվանում է՝ միննույն ժամանակ չկտրվելով սուբյեկտից»2. Այս դրույճենց, որ երնեան է գալիս օշբլեկտիվության ն սուբՔի մեջէ յեկտիվության անտինոմիան. սուբյեկտիվ պատկերացումը բառի միջոցով օբյեկտիվանում է, լսողության ճամար դառնում օբյեկտ. սակայն սրանով այն չի կորցնում իր սուբլեկտիվությունը, որովՀետն վերջ ի վերջո այս կամ այն սուբյեկտի պատկերացումն է: ու

ն Սուբյեկտիվության

օբյեկտիվության 2ճակասությունը

խոսքի ն ճասկացման (խոսելու ն ճասկանալու) ոչ ճետ, րնդ որում վերջիններս, րստ Հումբոլդտի, ճակասության այլ ինչ են, հքե ոչ լեզվական կարողության դրսնորում. «Խոսքի ն ճասկացման փոխանակումը,-Է գրում է Հումբոլդտը,--տվյալ բովանդակության փոխանցում չէ (ձեռքից ձեռք): Հասկացողի, ինչվես ն խոսողի մեջ այդ բովանդակությունը պետք է զարգանա է առաջինը, սեփական ներքին ուժով. այն բոլորն, ինչ ստանում առնչվում է

նան

միայն նրա Ճարմոնիկ ՈՊ" Պ՛3

լարող

գրգռումն

Է»3.:

411. 5. էջ

«օո

Ասոռես14Է.

Օշատատծլեծ

ՏՇհր`ճո,

«օո

ԱսոՖֆօ14ԷՆ.

Շ.ուուոծ1եօ

Պ/ՇԸԼԸ, 41. էջ

Նույն տեզլը

11, էջ

263:

53--54:

160:

կեղուն մտածողության անձճրաժեշո նախապայմանն է: Առանը լեղվի Ճնարավոր չէ ճասկացությունների կաղմուվորումը ն դրանով իսկ` միուսծողությունը: Լեզուն մտածողության նախապայմանն է նան այն դեռղքում, երբ այն տեղի Լ ունենում լության մեջ ն մարդու լիակատար մեկուսացմուվ դեղբույմ: հոկայն լեղուն իսկապես ղուրդգանումէ տիայի ճասարասկություն մեջ. ժուրդը ճոասկանում Լ իրեն այն չափով, որ չափով նրա բառերը Հասկանալի են ն ուրիշներին: (եր կուղմած բառր անցեելով ուրիշներին` դառնում է ըբնղԿոուր սհխականություն: յդ ընդճանուրի մեջ ոմեն մեկ ունի հր անճչատական ձնափոխությունը, որբ ճամաչարթքվում ն կաոտբելագործվում է մյուսների անշչատական ձիսվիոխություններով միաժամանակ մուսծողության ճետ, ե՛ կելու: Է՛ նույնն: է ստարբերնրանից: Այո ճանգամանքը ազդակ Ճանդիսանում մտաժողության ճամար: նույնությունը նրան գործողության ազդակ է յռալիս, իսկ տարբերությունը զգալ է տալիս սիվփականներքին ուսջացումների էությունը: Խոսքային գործունեությամբ անչատական ընկալումները միանում են մարդու բնդճանուր բնության 4եու ա-

«Ցուրաքանչյուր մարդու մեջ դրված է լեղու:

իր լրիվ ծավալով, նշանակում է միայի այն, որ լուրաքանչյուր մարդու մեջ դըրրված է որոշակի ուժի կողմից կառավարվող, ազդակավորվող ն աաճմանափակվողձգտուբ իրականացնելու լեզվի գործունեությունը սեփական ներքին ն արտաբին ղպաճշանջներինՃճամապատասխան, ընդ որում այնպես, որ ճասկացվի ուրիշների կողմից»: Լեզուն,այսպիսով, էական դեր է խաղում մարղու վարգացման մեջ՝ ազդելով նրա էություն հ բնույթի վրա: Այս դրույքի մեջ արտաճայոտվում է Հումբոլդտի կողմից լեզվի ն մտածողության նույնացման որոշ տենդհնց: Լեզուն միջնորդ է մարդու ն արտաքին աշխարչճի միջի: «Քանիոր մարդու ընկալումը ն գործունեությունը նրա վերաբերմունեքլ: ույս կախված էյ հրո: պատկերացումներից, ղեպի առարկւները ամբողջովին պայմանավորված է լելվով» րանով մարդե ընկնում է լեզվի, ան ` մայրենի լեզվի իշխանույուրաքանչյուր լեզու շրջան է գծում թյան տակ: Ըտւո Հումբոլդտի՝ որին պատկանում է. իր ծննդյան օրից մարայն ժողովրդի շուրջը, գալ դըն ընկնում է տյդ շրջանի Մեջ ն նրանից կարող է դուրս է ոտար լեվվի այլ շրջան. Դումամուսկ, ախցնում մի հրբ ույն միուլո ուսուժնուսխիրությունըհոր տեսակետի լուրուցում է: որ

7,

Նույն

«օո

ԱՍԱստեօ1Վ4Եե ՇճՏՈ

տեղը,էջ

60:

Ա61Ն6 ԱՂ

Պ՛6-ԷՇ,

՝՛1.

ք9

55:

բառի Հուտբոլդոչր

մեջ

տեսնում

Է Հեչլույական

կողմի ն «ասկացության միուցում: Բառերը ճուսնձին ճառսկոցությունների նշան ներն են, սուկույլն ինչպես որ գիտակցությունը Հումբոլդտի Համար ոկզբների սկիզբն Լ, որ նախորդում է լեզվին, այնպես էլ նախոդասությունը,բոտ նրա նախորդում Լ բառին: Այսպիսով, Հումբոլդտի խիդնալիզմըխանգարում է լեղվի ն մտածողության կապի իսկական դիալեկտիկական լուծմանը: ԼեղունՀումբոլդտի ճամար «մտքի կազմավորող օրգան Լ» (ձ6Տ ԵլմմճոմՇ Օղքոո մօտ Օճմռճուճո)/։ Մտածողությունն անչրաժեշտաբար կապված է լեզվի Հետ, առանց որի չի կարող Հասնել պարզության ն պատկերացումը դարձնել Հասկացություն: Սակուլյն դնելով լեղվի ն մտածողության կապի «Հարցը՝ ձումբոլդոլմիաժամանակ նշում է, որ լեղուն մտածողության ճամար բեռ է, ն մտածողությունը աշխատում է աղոասովելայղ բեռից: Լեզվի ն ժըճակասական րմբոնումը յուսծողության վփոխճարաբերությանայս Հիմք է վել «Հեւտագաճակասական հզրակապությունների ն Հումբոլդտի ուսմունքի տարբեր ձեով օգտազղործելու «ճամար: եթե սնունդ առնելով լեզվի՝ մտածողության ճամար կաՇտայնթալը, պանք լինելու ճումբոլդույան դրույթից։ ժխտում է տրամաբանական հ քերականական կատեդորիաների կապը, ապա նեոչճում-բոլղտականները, ընդճակառակն, լեզուն ղիտում են որպես մարդգործոն: կային աշխսրտճայուցքըորոշող հ մւոածողության կապի դրույթը ես Հումբոլդոր2ճիմկեզվի է մոարդկույին բնությոն միասնականության դրույթով: նավորում որ Ճանդես է դալիս որպես անբացատրելի միկնակետ ն ընդճանրւպես կարնոր դեր է խաղում նրա լեղվափիլիսուիույական սիսխոսքի օրգանների ն լսողությունսխտծմում. «Մռածողության, Ճեռնո խԽղելի կապը լեզվի պալմանավորված է նախասկզբնական ն.

անբացատրելի կառուցվածքով»: Այո «իման վրա էլ չումբոլդտը փորձում է բացաճայտել լե-

հր էությամբ

ձյու ճասոկությունները, որոնք ճնաղունհրի սոիպական այն աու են յոալիո ղռսոհլու ժողովուրդների չոդեկան կերտրսվորություն տածողության եղանակի տարբերությունների մասին: վածքի ՀենվելովԱ. Շլեգելիձնաբանակախիդասակարգման վրա՝ Հումբոլդտը նրա տված անջատական, կցական ն թեքական տիպերին: ու

Յ36

ՍԱստեօ14Ի

Գ,

չ

Նույն տեղը:

«օո

0շճճտտոծվէԸ

Կճրիճ,

41,

էջ51Ր

ավելացնում 1 մր հոր ։ոիպ՝ բաղմաճամադրականը (պոլիսինթե"իկ ). այս տիպի մեջ է դնում նա ամերիկյան բնիկների իրեն Հարոնի մի շտրք լեզուներ, Մխաժամանակ Հումբոլդոր փորձ է անում լեզուների այս ձնաբանական տիպերի միջն սաճմանել պատմական ճաջորդականություն անջատականությունը, կցակահությունը ե թեքականությունը Համարելով լեզուների զարգացման աստիճաններ: Սրանով նա .Ճակադրվում է Ֆր. Շլեգելի կոնցեպտտճ խոն ցիային, որ մետաֆիզիկական անճաղքաճարհլի էր տեսնում կցական ն թեքական լեզուների միջու Սժուկուլն դրանք ճաման թեքականության րելով զարգացման Ճճաջորդական աստիճաններ մեջ անհոխելովժողովրգի ոդու կոռւոտրյալ արտաճա լտությունը՝ Հումբոլդտը բոլորովին էլ չի չանդում թեքական լե. չների բաարձակ առավելության գաղափարին նա նշում է նան նախորդ ոուսոիճաններիմասնակի առուվելությունները: եջ կարնոր տեղ է Հումբոլդտի լեզվայոսնուկոչն ճայադքների ն բովանդակությու սգոոլդետմը:Հումբոլդաի ուոմունբոնում ձնի մեկն է քը 7երբին ձեի մառսվումոռ մոտմաուքի ատնկյունացաորերից է թողել լեզվական ձեի «Հխոացա ըմբոնում(ուլի ազդեցություն եքրի վրա» ի տրամաբանուկան քերականուՏրաղիցիոն ֆիլոլոզիււկսդ թյունների ճներբկայացույիչները լեղվական ձնի ըմբոնում էին մեմեխանիստորեն ն միակողմանիորեն: եղվական ռուֆիզիկորեն, ձնրընրանց Համար փաստորեն սաչմահափակվում էր քերականա կան ձնով, որ Համարվում եր տրամաբանակուն կասոնգորիաների արտաքին կեղզնը։ Քերականական ձեհրը ըմբոնվում էին որպես կումից նորքերււկոււննրի մեկընդմիշտ արված, անփվուիոիչ,

մավորման ենթակա ձներ: եղվա-բնրակահական ճնր Էլանց Ճճաբուվանմար ոչ թի բաղմաթիվանցումներով աոլմանստվորված, ճետ է, այլ ոք բոն դակության դիսլեկոիկորքինխո 2յո:ունոծ Հասկուցություսների լեզվական նշանինրի մեխանիկական միավորման արտաճուչտությումո: Քենելով լեզվական ձների: բազմազանությունը ն ճանղդես մետաֆիվիկական Հայացքների դեմ` Հումբոլդդալովտրադիցիոն ձնի վնիաբերյալ մի. բազմակողմանի ունչոր տալիս է լեզվական մունք: Բացի որտաքթին ձնից», Հումբոլդտը տարբերում է նահ սակայն նրա կողմից բավա«ներքին ձնե», մի դաղավար, որը

Հաւմբոլղար «ակված է այն կաՀատակությամբ:չիչ գրմվում։

բար

մ.

Ցաճո

Էո՞ն

ւզելու «ներքին անալոգիայի» ճետ: «ներքին ձնի» դաղափարի է Ճիմք ալիս ճնտադայում ամծնամշուշաւպրստությունը տարբեր մեկնաբանությունների ճամար: ինչվես տեսանք, 2ճոսիրոլղդտր լեզուն դիոսւ՞ումԷէ որպես միջԷն արտաջին հորդ մարդու ներքին աշխարի աշխարչի միջն: «Մոքի ներքին ինքնակառուցողական դործունեությունը» կապվում Հ տրտաքին աշխարճի ճետ լեզվի միջոցով: ներքին ձնր Հանդես է դալիս ճենց որպես լեզվի այն կողմը, որ Հհարավորություն | կապելու «Հեչյունննրի «ետ. ներքին տալիս Հասկացությունները է, ձել: լեզվի զարգացման սկզբունքն նրա ղարգացումը սրոշող ուննդենդլ: Ցուրուքանչյուր լեղու ունի իր ներքին ձեր, որը պայՄմանավորում է այդ լեզվի արտաքին ձնլո ձնի մեջ Արտաքին են ճետեյալ ձները. մտնում լեզվի ճնչյունական ձները. լեղվի 1) են, Հնչյունհերը տատրորոչված ընդ որում տարորոչումը տեղի | ունենում ձնավորման պրոցեսի ճետնանքով. Հ) լեզվի քերականական ձները. քերակոնական ձները պարունակում են բտաոաղդուդորդումների ն բառակաղմությանկանոնները, ընդ որում են դրունք էլ ներկայացնում զործողություն, սուբոատոաւնցիայի, Հատկության ն այլ ընդճանուր տրամաբանական կատեզորիաների կիրառումը արմատների ն ճիմքերի նկատմամբ. 3) լեզվի դաբանական ձները. լեզվի ստուգաբանական ձներ ասելով Հումճասկանում է բառարմատների ձնավորումը: բոլդտր «Ռրպեսզի արտասանական զգացումը կարողանա գտնել նշուէ չուժբոլդտր նակման ճամար անճրաժեիշտ նչյուններ,--դրում |, միկնաբանելով բաոի «ներքին ձեի» ըմբոնումը,--ճարկավոր որ ներքին ոլորտում լուրաքանչյուր «ասկույություն նշվի որեն հրեն ճատուկ ճատկանչով ն կապի մեջ դրվի այլ «ասկացությունների ճետ»: Հատկանիշների ընտրությունից էլ, լոտ Հումեն միննկույն առարկայի նշանակման տարբերուբոլդտի, բխում թյունները. հքն սանսկրիտում փիզը նշանակվում է որպես խմող, ծրկատամնավոր կամ ձեռնավոր, սպա այստեղառկա հն չոարՔիր «ներքին ձներ», ինն նկարի է առհվում միննույն առարկան: (եղվականձնր ննրկալացնում է լեզվի առանձին տարրերի մբավորող սկզբունքը, նրանց «ամադրությունը Ճակադրվելով թթանց նլուքական բովանդակությանը: Բովանդակությունըկարող տոլն

տոու-

ՅՈՑ

Հժժու

ծ

Վ.

«օո

Ք.

Ըձն

ի,

ԾԱՊԵԼՇՈԵԽՒՓօխԸ7ԿՇԺ4ՆՈՂ,1898,

էսռտեօ1մՄէ,

Օօտճռտոծլլծ

476816, ՄԼ էջ

էջ 97,

138,

միայն որպես ձնավորված բովանդակություն, ձեր բովանդակություն ուննցող ձո: Զնի հ բովանդոակության կապը Հումբոլդտն իմբոնում է դիալեկոտիկորեն։ Զեր մեկընդմիշտ տրված չէ: Այն, ինչ որ մի Ճսարաբերությամբելյութ (բոէ, մի տյլ ճարարերությամբ կարող է լինել ձն։ վանդակություն) Փոխառյալ բառերը փոխուսոուլեզվում կարող են Հանդես դալ իբր" նյուք, բայց նրանք նյութ են ոչ թե ինքեին, այլ միայն տվյալ լեզվի Հարաբերությամբ: եղվի իջ չի կարող լինել անձե նյութ, որովչճետն լեղվի մեջ ամէն ինչ ուղղված է մեկ նպատուկի՝ մյոքի 1 ոանդես դալ

որոլես

որոշ

«Վեզվի իսկական արտոսծուրոությունը:

նյութը,--գրում

է

Հում

բոլդտըչ--մի կողժից Հնչյուն, է ընդանրապես, մյոս կողմի Խլնե ղդույական ։տպավորություննեերի ն ոգու ակամա չարժումների տմբողջությունը, որոնք հախորղում են Հառկացությունների կաղԺովորմահը, որբ կատարվում է արդեն լեզվի օգնությումբ»՝ է մի կողժից՝ որսզես Ձեր ձոռբոլդտը պատկերուցնում սովրոլ լեզվի առանձին տարբերի միասնականությունը, որի միէ ջոցով ժողովուրդը յուրացնում ժառանգաբար իրեն փոխանցվող լեղուն, մյուս կողմիցպ՝ որպես ոգու գործունհության մէջ այն մշուսկանն որ տմիոշրինակը, տարորոշված «ճնչյունը բարձրուց նում է մինչն մոքի արտաճարոությունը Զնը նրա մոտ առնվում է իր կոպերի ամբողջության ե իր սիստեմայնության մեջ: ձումբոլդտի կարծիքով` լեզվի ձնի ըմբոնումն է Հետաղոտողին շճնարոաւվորություն յոալիո թափանցելու լեղվի դոաղտերքների աշ բուղցասորելու հրա բնությունը: Այլապես չելոաղոտողըՀԵ կարող քննել լեզուն իբըն մեկ դիասնություն իր բաղմավանու թյունների մեջ. նրա Համար իրար Հռո կենդանի կապ ունեցող փաստերը ճանդնեսկգան առանձնացած ձնուր Լեզուների մոարիեբությունը: Ճիմնվում է հրանց ձնի վրա, իսկ ձեր սերտորեն կապ ղած է ժողովրդի աշթարճայացքի ճետ: Զնի ուսմունքի ճետ է կապվույ ն լեզուների ցեղակցության ու

նույնությունն «...Վեղուների

տարցի լուծումը.

ու

ցեղակցությունը

վրա, ցեղակցության ճիմնվիձների հույնության է Հեւոն դործողությունը կարող ճավասար լինել միայն

շվէսոք է

ն

ճառին: Միմիայն

ձեն

տվյալ լեզուն»ըո ՀՄՀ,

Ոստեօէո։,

օո

Ֆո: չջ

է որոշում,

անզ

էչ

քե

որ

Օոտաճյէն

լեզուների

Հնտ

ՊՇԲՐԱԲ,41. էջ

է

որով: պատ-

ցեղանհիդ

46:

«8.

338.

կեզվի մեջ Հումբոլդտր

է երկու կողմ` լեզվական ներքին ձն, ն ճնչյունըը Հրն-

տեսնում

զգացումը, որ ոչ այլ եթե ոչ չյունն ինքնին պասսիվ նլութ է, որ դառնում է Հ4ոդարաշխՃեչյուն՝ անցնելով լեզվական զգացման միխջու։խ:Սրանով իսկ Հումժբոլդուր: ճամար լեզուն ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ միայն ձն. ճիշտ է, այդ ձեթ ն բազմազան արտաճայտություններ ունի, բայց այնպես ձն է. մնում է լեզվից դուրս: Միաժոբովանդակությունը վերչ ի վերջո /ւսնակ, չնայած իր դրական կողմերին, Հումբոլդտի ձեի ուսմունքջլ: ղերծ չէ որոշ միստիկականությունից, ներքին ձնի գաղափուսղո արզությունն էլ, ինչպես նշեցինք, «իմք է տալիս «ետողշ չարբեր մեկնությունների Համար: ն «Պոսարատմլասնության եզուների բաղմավանության մու կականի անչատականի անտինոմիաներբը Հումբոլդտի ն' են ն ճե: կապվում իրար, մյուս անտինոմիաների Ցուրաքանչյուր լեզու, րստ Հումբոլդտի, կապված է տվյուլ ժողովրդի ոգու ճետ ն ճանդիսանում Լ այղ ժողովրղի ոզու արտառարտությունը: Լեղուների ։տարբնրությունն արտաճայտվում է, ալապիսով, ոչ միայն որպես ճնչյունական ե քերականական ձների. տարբերություն, այլն որսլես ժողովուրգների աշխարճայացքների տարբերություն: Քանի որ լեղվական ձնր անխղելիորեխ կոողված է լեզվական բովանդակության ճետ, ուստի ն լեզուների »ոորընրությունը սոսկ արտաքին տարբերություն չէ, այլ ներքի: ուսրբերություն:Սակայն լեղուները խիբքԷ ց տարբերությամբ «ասնդերձ ներկուլացնում են միննույն միասնական լեղվառտոնդծական ։պրողեսի սոտրբենրղրոնորումները: Լեդուների աարբերության մեջ Ճաձանդես են դալիս լեզվի կառլմավորմար՝բոլոր ժողովուրդների մար ընդճանուր խնդրի լուծման տարբեր եղանակները. նալուոակը նույնն |, նրա կատարման հդանակննեբը տարբեր: Հումբոլղոլր աալիս է լեզուների զարգացման տելեոլոդիական բացատրություն: Ցուրաքանչյուր լեղու իր ղարզոաղմանմեջ արտացոլում է միննույն սեոի կառղաբելգործման մարդկային ճոգնոր ուժը. «Մարդկային

ինչ է,

ու

ու

ն բաժանումը ժողովուրդների ցեղերի նլոոնց լեզուների լոսրբառների տարբերությունը փոխադարձորեն կապված են, բար դոնվում են կախման ժեջ նան մի երբորդ ավելիբարձր երեույ՝ Թից՝ մարդու Հոգեկան ուժի վերաստեզծումից է՛լ ալինլքընոր, ն ճաճախ ավելի բարձր ձներուր Այդ երնույժի մեջ նրանք գունում են իրենց արդ:արացումը, այլլ-- ոյն չափով, ոը,չափով,ուժումէ րոնց կապի մեջո»-իրհնը բանասիրությունը թափանցում ու

340։

ու

Ըոդեկան ուորությում:ը: 1 արդղկային

ուժի այդ ձնով ն ա:սաիճուտեղի է ունենում Ճճաղո-

Խով տարբեր արտաչտայտությունը, որ րամյակների ընքագքում ողջ երկրադնդով մեկ, ամեն մի ճոգնոր իդեան, որին սպրոցնոի բարձրագույն նպատակն | նե վերջյական պետք է ձգտի ճամաշխարճային պատմությունը»: 1եղզվաստեղծումը պայմանավորված է մարդկության ներքին պատանջով: Ցուրաքանչյուր լեղու ալդ պաճանջի բավարարման մի փորձն է. ն մարդկության լեվվաստեղծական ուժը կարող Է գործել ատի մինչն այն ժամանակ, քանի դեռ չի ստեղծի այդ պաճանչն ամենից ավելի կատարյալ ձնով բավարարող մի բան: Այսոլիսով, ոչ ժլայն իրար ճետ որստմակոանորեն կապված, այլն այդպիսի պատմական կապեր չունեցող լելուներն լելվարնտանիքները կարող են դիովել որպես նրանց կաղմավորման միասնական պրոպեսի տարբեր աստիճանները: Այս բինդճանրության սլատճառներին, ինչպես տեսանք, Հումբոլդտըիդեալիստական բայաոըբություն է տալիս: եզուների ձեաբանական տիպերը, որոնք Հումբոլդտը դիտում է իըըն ղարգացմսն տարբեր աստիճաններ, նրա լեղվաՏամար ոչ այլ ինչ են, եթե ոչ միննույն ճամաշխարճային ոեղծական պրոցեսի պատմական տարբեր դրսնորումները: միասԴիշսո կերպով դնելով լեղուների բազմազանության լեղուների բազմազանությունը կանության ճարցը՝Հումբոլղդտը պում է ժողովուրդների ողու արտաճայտության բավմաղզանուփորձում է բաթյունների ճետ, իսկ լեղուների միասնությունը պատրել աարդկային բնությոն» միասնությամբ, ընդ որում այղ վնրացական «մարդկային բնությունը» նրա մուտ իդեատալիատական Ժեկնաբանություն է ստանում: Լեզուների բաղմավանության ն միասնականության ճարցը Հումբոլդորփաստորեն ներկայացնում ճչ որպես լեզվի մարդկային ն աստվածային բնույթի անտինոմիա։ նր, բոտ ձեզուների կառուցվածքային բաղմաղզանությունները, կապված են տարբեր ժողովուրդների ոդու առանձնաճատկությունների Հետ ն բացատրվում են ղրանցով. ճճետնաբար լեզուները տարբեր լեզուները մարդկային ստեղծազործությունեն: Սակայն են ճանդես բերում այնոլիսի միասնություն, որ կարող է բացարվել միայն լեզվի ուսսվածոաւյին բնույթով, լեզվի աստվածային Հետնաբար լեղուն աստվածային ստեղծագործություն ագմամբ, է։ Այսպիսով, Հումբոլդտը խճճվելով ճարցի իդեալիստական մեկԽարբանության ցանցում, վերչ» ի վերջո ապաստան | փնտրում ու

ու

գաղափարի մեջ:

ձսսածու "

Կ

«օո

Աստեցէ4.

ՕՇՏՑԱՌՈՇԱՐ

ՊԸՒէԸ,

481, է9

7:

Ց41

Ըսա

լեղուների ՀումբոլդտվՐ

ժամանակ ուսումնասիրության մենք փասոորեն գտնում ենք կես ճանապարտին. երբ նրանք զարգացման բավական երկար ճանապարճ են անցել: Յուրաքանչյուր լեղու իր նյութը բերում է մեղ Համար անմժասչելի հախապատմությունից, ե մտքի արտաճայտմանն ուղղված Հոդեկան գործունեությունը գործ ունի պատրաստի նյութի «Հետ. այդ նյութը նա ոչ թե ստեղծում է, այլ փոխակերպում: Այդ դործունեությունը կատարվում( անընդճատ ն միատեսակ, որովճետք այն «պայմանավորված է ճողեկան մի ուժով, որի տարբերուն թյունները չեն կարող անցնել որոշակի լնդամին ոչ այնքան լայն աա»մանները, խնդիրը փվոքանի որ նշված դործունեության խաղարձ ճաղորդակցումն էջ»)։ Այսպիսով, լեղվի ստեղծումը կաՀեւո, Հումբոլղտը (եղոլելով մարդկության ներքին պաճանջների մեծ վի չետաղգագործունեության մեչ տեղ Լ տալիս լեզվի "տազորդակցական ֆունկցիային: Լեզվի ճաղորղակցական ֆունկցիան ն »նչյունական կողմր այն են, որոնք իրենը բնույթով սուբյեկտիվ ն անչատական լեզվական փաստերն բյեկաոլկվացնում են ընդճանուր դարձնում: Այստեղ մենք անցնում ենք մի բնագավա, որանղ ծագում 1 ուծ կերոզ անչատականի ն չասարակականի պրոբլեմը, յլ ն ն անտիտնճրաժեշտության անճասոխ ժողովրդի, ավատության կումիան:եթե սուբյեկտիվության ն օբլեկոիվության ճարցի դեսլթում Հումբոլդոլ մեկնակետէ ընդունումսությեկտոլ,ասլա այս դիպքում նա աշխասւումն քենել լեղուն որպես «Հոդու Համուր կողմնակի ստոասրկա»։«եղուների դգոլությունը ցուվըց է տալիսո,-գրում է Հումբոլդտը,--որ կան չոշեկան ստնեղծագորժություններ, որոնք բոլորովինէլ մեկ անձիցչեն անցնում մյուս բոլորին,ւսյլ Լոժադում են բոլորի միաժամանակյա ինքնագործունեությունից: ձն են ունեն, ղուները, որոնք միշտ աղպգային կարոզ լինել միայն ժոդովուրդների անմիջական ստեղծադործություններ»2: Սուկայն. է լուս կողմից,խոսում եխ մխույն անձատները, ուսոի ն լեղուն անչատների ստեղծադործություն է. եքն անչասոների լեզվական զործուննության մեջ դործում Լ ազատության սկզբունքը, ընդճանուրի լելլուն աղդում է անճոսոի վրա որպես անչրաժեշաու Մյուն, սաշմանավփակում նրա ազատությունլը խոսելովլեզվի Ճճաղորդակցականֆունկցիայի մասի` 2ումայդ

լեղուները

գործոններն

ու

ասլա

Կե

ույդ

«օղ

Սսուծօլժե

աղը,

111, էջ

(ճոճ 33,

ի":

ՊԸՒԷՇ, 41, Լջ

42,

այնուամենայնիվ ոչ սոյղ ֆունկցիան, ոչ էլ առարկաները նշանակելը չի ճամարում լեզվի էությունը. ընղճակառակը, այդ է երկուսի փոխաղղեցությունը Հենց կապված լեզվի էության ճետ, որը որոշված է Հոդեկան ներքին դործունեությամբ: «վեզունպետք է ղիաել ոչ թե որպես մեռած մի բան, այլ որպես ստեղծագորէ աբաոտրաճվել ժական պրոցես,Հարկավոր այն լոսնից, որ նս ն է դործում որպես առարկաների նշանակում որպես Հազորդակցժան միջող, ն, ընդճակառակը, մեծ ուշադրությամբ վերաբերվել նրա կապին «ճոդեկաններքին գործունեության Հեյո, հ այղ երկու երնույթների փոխազղեցությանը»:: կեկվի էությունը,ինչպես տեսանք, Հուժբոլդտր կուպլումէ Հետ: լեղվի ձեի Լեղվի ձեւ արտաճայտություն է գանում լեզվի աուսնձին տարրերի միասնության մեջ. «հր բնությամբ լեղվի ձեր, Ճճակառակնյութի, լելվի առանձին տարըերի ընկալումն է նրանց ճոգեկան միասնության մեջ»: Այդ միասնությունը կա սոմեն ժի լեզվում ն դրանով է ժողովուրդը յուրացնում լեղուն. տվյալ "ասարակության ամեն անձճատ ունի այղ միասնության ներքին լ մբոնումը: Լեզվի մեջ անչատականի նե րնդճանուրի Հակասության լուծումը չՀումբոլտր փետրում | մարդկային բնության միասնության մեջ: «եզվի մեջ այնքան Ճճրաշալի կերպով է Համաձայանձատականը Համընդճանուրի Ճետ, որ միատեսակ ճիշտ հնեցված է ասել, թե ողջ մարդկային սեռր խոսում ( Մեկ լեղվով ե ոբ յուրաքանչյուր մարգ ունի հր լեղուն»3: Լեզուն հր ընդճանութ բնույթով զղացնել Լ տալիս լուրաքանչյուր Ժարղու, որ նատ ողջ մարդկության ժի մառնիկն |։ Այսպիսով, բոտ ձումբոլդայի՝մարդկության բնության միասնությամբ է պայմանավորվում ե՛' ։տարհ' ամճատակաւն լեղվի ու մոողջ բեր լեզուների միասնությունը, վերարտադրում է ղովրդի լեզվի կապր: Յուրաքանչյուր անճառ լեղուն հր ոխիական դորժուննությոմբ: ամե) հր դործունեության մեջ նա սաճմանավփակված է ,42ասարակականովե իր անճատականով դրսհորում է բոլոր մարդկանց Համար ընդճանուրը: Անչատական լեզվական գործունեության ՀՃասարակական սարմանափակման պասոճառը, ինչպես չտեսանք, 2Հումբոլդտը բացատրում է ոչ «մարդկային քե մարդկանը չճաղորդակցման կարիքով, յլ բնության միասնության» վերացական-իղեալիստական դրույթովՀ բոլդոն

ՍԱստեսլմ

«ռո

Նույն

Նույն

ա

տեզ,

էջ էջ

ի,

ԸԲԿԱՈԹԸԼՐ

6-ՒՐ,

4.

էջ

40:

42. 48.

«69.

ց

5 ապ

լսա

Դքլօզաոլք

ՖջՏ

43 նցա դրաղզ ց 41 Դնզտ դրսզ , սօ

լ

դաքլիսզդաջման դ դարմսիարնակ վինց) ղզց :ջօղվմզդծվմադող մմղզսոտմտմղ մս «զ ջտիտատտոտչիսջմսփ իսփ վփիտողակոտ», ղդ -յո4 մս «իսփո4դէ դավը 2 յոսղակոտչ ղցմվ ղնմոր դ (վտղլլօվշտՏ -|լթՀ98) ծր ղաիլիսկոմտոտչ ղովը 1 յոսղանմոն ղասեզի)րոաղ -ոկումվ» մս «զ րյսձղ տղ իվղիողզրոռսդիտ «նվմզդճդոչջչախղվժմզղ ոնս անմաոր լ լոսղնցովմ մլոսնտեմտե վիեզ| դ բրյրաժոիցն ղոր -Բուտակզը 'անմոր կովղիող մղաիքիաքսնդաքքիսնեսջուր վիեզմ լոռմորտոչ 9 մսիամողչ մանմաժյոսշմա ղվղոմ ղո ջոլողը չմղաքքիսմսիողմ ղակուռտտդտ վնմիսնսթ ովյտն | ողնղոչ ձզր հղամս ղդ Սղշսմս մրտհլիսղեօ վմղղղոանքիսնակոտտ 1ղփու մրոք |Լ Կոաղակաղոաոմ մսիտմուղչ ժղսմս (մրտիքիսնոջմանվմզքյս վով -ղէտ լովրեսկ ոսը 'իսմզդղատջվառտմղմմուտ ղտքիսնգնետ վք վր ղլ ըյսիմսիաղորխոտ ժղսմս «մզղ Նան ղակատցեղտոտիեց) ղ զակ նամ «րաքլիսմղմմոս Օ նվոկաղուղ «ղոսիքսկտովտովը ոտն | ղաողմղեզտոո "7 Հշվք չդզ կտոցտովը իսյլոսստ ղվիուտ -ռոուրվ-ղվժմզղ կով (իսղջ ղովր զղ մղմմուտ մելդռեց1 մս «ողո ղլտ ղջման 1զղնամղկատիովիլմակ վ' իսժվջմո՞կ վտնխմյոնշ չչօ«մմգղժղոարնանհե ղմղժոտորմվ 1 լոստլուտտմոա ձզր վիեց| մն Կիսիսեսթ իսնաձճվրվմս 7 կողահցը վլակոտոչղո մսո|չ մղջ վիեզ| Հյր վին) լ յոսիմսդոմն եր 'Խզցնղոչջ մղաքքիս ղոտոկուտուղա 1 ջտոինողակատոչղո սեզ) մտսիղոտժ վողնամոոինեց| մողոչեղմ ուսա ողողոս 'ողեղատտչփիսղունղմ ղոկտիեզ) | ջոտոինողոակ -ոտոտտղոտ ղղալիսդղացմսե ղոկոիխեվի)վտոչղու մս ողիուղվ ղատկակովդ ղտկատղրվչջդտահլիսդմ րվ ոլօ«մրոաիցիս) դի ո ղ ղլիովր լոստղզրար վկածսմս վր զտքքիոմսնե սլոկուսոչղդո րվ րաիք 3 ողոնխո ֆղվ «Հ4ղր վինց) մմուոս ջղվ իսստցոտիո եո դ "իսոմղկ մտոտի ոչ աղպչ վմոյոմ ջղվ 1 ըրրողակտուխմս նվղաից Հաղմ ղվակնմորորոչ զր տմղ բյաղղա 3 վելա «դաալքիսնոս վկտծամս իսմոս: մղոիջիողղացմմե րվ 7 յրսկափոաղուրչտո ջղվ ող իսծղվ ղի Բիո յյ չղւսեզ) մժղվ |) լոսկտոփտողորչոոռ դզմատիոջ չ-ղմկտ ջղվ տխո ՛ղվուսր մկզր ղզ 1զճղաովսի ղո ժղսմս մմզղ -նդյամղվո մսմսմ դոսո| դ լոսոսո| ղց ոզոինիտ մս (իսստատոխ ղիո ոմղզկ 1 զը ո դ ողխոտ րլ րրամնուտմոմցի ղտ ոզ մս վղոժ հիտ ղոկոփզո բվ րզ լոսմնտամոամզի զտ ոզ :մրտիքիողղւսցմսն | լոսմե--իսսատցտտիխ դիտ | յոսղատկտտխո ջղվ ղանը» ս

ա

ա

մս--«տղ

աւարկաների սուբյեկաիխվ ընկալման առանձնաձճասոկությունները,բայց լեզուն իր էությամբ կապված ե ճասարակության Հեւո. «մեղվի ռատեղծումը մուրդկության ներքին է Հուժբոլդտլո--այն պաճանջ է,--գրում ոչ միայն ճասարակության մեջ մարդկանց ճաղորդակցման արտաքին միջոց է, այլ դրված է 4ենց մարդկանը էության մեջ ն անճրաժեշտ է նրանց Հոգեկան ուժերի զարգացման ն աշխարճայացքի կազմավորման Համար, որին մարդը կարու է միայն յն ժամանակ Ճասնել, հրբ իր մաածողությունը պարզ Հստակ կերպով կապի մեջ է դնում ճասարակականմտածողության տետ» Հումբոլդտի լեզվաբանական ուսմունքի մեջ կարնոր տեղ 1 բոնում լեզվի սիստեմայնության գաղափարը, մի գաղափար, որ նորագույն լեղվաբանության մեջ վերարծարծվեց նոր ուժով ն նրա անկյունաքարային սկզբունքներից մեկր դարձավ Սակայն է այլ լեզվի՝ սիսանժ լինելու գաղափարին Հումբոլդտը «ասնում ճանապարճով, քան այդ առկա է նոր լեզվաբանության մեջ։ Լեզվի ըմբոնումը որոշ առումով կապված է բնազան դիախստեմային սռությունների ազդեցության ն տարերային նատուրալիզմի այն ղրսնորումների ճետ, որոնք, այս կամ այն չսոիով երնան են դաիո նրա մոտ: ձումբոլդոտըես լեզուն դիտում է որպես օրգանիզմ,

Ժեջ ալսոացոլումեխ գոնուի

ու

էլ Հումբոլդտին բնականաբար ներկայանում ջություն, իր տարրերի կապի տեմայնությամբ: Դեոնս

թ.

ն

է որպես մի ամբովղ-

փոխճարաբերության մեջ, իր սիս-

Շիլլերինդրած

լեզուն ճամարում էր «մի օրգանական ամբողջություն2. 4ետադայում այս զարգացնում է իր լեզվաբանական գաղափարը նա արծարծում աշլատություններում:էեղունճամարելովժողովրդի ոդու արտաՀումբոլդտը բնականաբար հպատակ է դնում վերՀայտությունը՝ ջինիս վերաճասու լինելու ամար լեղուն որպես օրգանական ամբողջություն անհդամատել, բաժանել իր մասերին: Ըս զարլեզվի պատմությունը ժողովրդի ոզու Հումբոլդտի՝ 4եւո գացման սերտորեն կապելը, այն որպես ժողովրդի լեզվական գիտակցության ստեղծագործություն քննելը՝(լեզվի իսկական դգիաական քննության միակ ճանապարչն է. «Միայնայդ ճանապարնամակում

նա

ու

Գ

Սստնօ1ՎԵ

«օո

Թո161:6Շիտծ61

Տէպէէցոէ,

186,

էջ

2:15Շհճո

Կատո Տճել1ճ:

Ոճ1է6 Պ՛6ԻԷԸՇ,

սոմ.

Պ՛.

41. էջ

10:

էրողեօլմէ.

.ՆԱՏՔ.,

138:

չով կարելի է ճասկանալ երնույլթների ետխնական կապը ե Ճունաչելլեզուն որպես ներքնապես փոխկապակցված օրգանիղմ,

նպառտում է

յուրաքանչյուր երնույթի ճիշտ գնաճատմանը»: է «ձների «արաբերակցության» ն օրգանիզմի բոլոր օո ՄՇՏ փուխոթությունների

(ՀօՕԷՐ6ԼՑ

ՕՈՌՇՏ) ենրքին փոխկախվածությանմասին, այնպես էլ Հումբոլդոը լեդուն պատկերացնում է որպես փոխադարձաբար կապված տարբերի մի սիստեմային ամբողջություն, որի առանձին տարրերը քննությունը չի կարող ճաջող լինել, եթե չի կալվում ողջ սիստեմի ետո: Խոսելովայն մասին, որ առանձին առարկաների նեշանակման ենթակա ճարաբերությունները ե քերականական ձները ճենվում են մեծ մասամբ «ձայնյցողության ընդճչանուր ձների ն Ճճասկացությունների տրամաբանական «Ճարաբերությունների վրա, Հումբոլդտըգրում է. «Այստեղ աոկա է, ճետնաբար, մի որոշակի սիստեմ, որի ճետ կարելի է զուգադրել լեղվի սիստեմըո Ընդսմին դարձյալ որոշվում է երկու մոմենտ. հշանակվող երնույլթների լրիվությունն ճշգրիտ սաճմամուս զ աոունըԸ մի կողմիը, ն ամեն մի այդպիսի ճասկացության ճամար ընտրված նշանակումը` մյուս կողմից»3: Լեզվի ծագման 4Հումբոլդոյան տեսության Հիմքերը մասամը սլարզ ղարձան վերնհում շարադրված ընդճանուր սկզբունքներից: կեղզվիծագումլ: Հումբոլդտը կապում Լ ոդու ներքին սլաճանջների Հետ. Խրա կարծիքով՝ լեղվի տիպը նախապես գոյություն ունի մարդկային բանականության մեջ. «(եղուն «նարավոր չէր լինի »որինել։ եթե հրո տիպը արդեն գոյություն չունենար մարդկային Լ Հումբոլդտի մեկնաբնության բանականության միջո--այս կետր, որը պայմանավորվածէ նրա կանտականճայացքներուվ: Լեղէ. խովի զարգացումը պատճառի նկ Հետնանքի անընդճատ շարք ամենաէ ոհլ լեզվի ծագման մասին նշանակում ըացաճայտել բայտտրում ակղբնական պատճառր. լեղվի ծագումը չՀումրոլդոր է որպես երկու գործոնի ներգործություն ղրսնհորում. 1) մարղու բնության մեջ ենց սկզբից ղրված է խոսելու բնաղզղային ձրգտում, լեզվական որոշ կարողություն: (եղուն ալս առումով «բաորը

ինչպեռ

ն

Կյուվինն խոսում

որ

ու

ինտելեկտությ բնաղդէ. Ոուճյ|6ԸԼսճնճր Լոտեոէ լ նականության Մ6ը ՄճՐուոՈՒԼ), «ոդու ակամա արտաճոսը»ԹԱՆ ԿԱՈԿՂԱՒՆՐԱՇԱԻՏ

Գ, Հմմ. Կ՞

էԼստեօէ4

«սո

11.

Ն 0ԲՀԱՈՌՇ

տի»- աշխ. ՍԱստեօցօ14Ն Շա: Է 61

Տ.

1էՇ Կ'ԲԻԷՇ,

էֆ

41, էջ

Հ--Յ3»

153:

ՏՇհու

ճու

՝11

է9

46:

մշտ

Էոճոճեօո

ՕԾՃԱՏՎՇՏ

):, «ներքին

ճակատագրով բաժին ընկած շնորճ» (ձաւշհ 2սթ61216ՇոծՕճեճ)2: 2) Սակայն այս ներքին ձղտման ծավալման Ճամար անճրաժեշտ է մի միջավայր, որ Պասկանալով ն գիտակցությամբ դիմավորի բնազդի այդ առաջին արտադրանքները: Մարդկային բնության «անբացատբելի» նույնությունը Ճենց ճիմք է տալիս այսպիսի կապի Համար: Մարդու լեղուն ծագում է ոչ թե գիտակցուկան մղմամբ, այլ հերքին բնազդային ձղոմամբ. մարդր իրեն սկսում Լ գիտակցել որղես խոսող էակ այն ժամանակ, երբ արդեն խոսում է: նախկին ընեդճանր կուն սորա ոբ նուառայի նալի ուկ ն կան քերակսուության դնդուկոխվ մճշթոդնտրինՀումբոլդոտր «ակոադրում Լ լեզվի տյնպիոի ուսումնասիրությունը, եր ճենվի ինդուկսիվ մեքողների վրր: Ուսումմասիրելով լիզուների բազմազանու թյունները, լհզումերի կոնկրետ փատսերը՝ կարելի է ավելի ավեի լայն ընղճանրացումներ կոասոարել: Այդ ուսումնասիրությունը պեսոք է տեղի ունննա սուարբերլեզուների Էնրքին ձների մեջ թքան փահցելու ղրա օգնությամբ ընդճանուր եզրակացությունների ճանդելու միջոցով: Նմա սումնասիրության մի փորձ է երկակի թվի մառին Հումբոլդտի գրաֆ աշխոտությունը: մասին հիթնի Ժի բերենք Հումբոլգտի լեղվուրիլիսոայության ե մեր ասածները փորձենք գնաճատել Հումբոլդտի տեղը լեզվաբանության պատմության մեչ, ապա կարելի է նշել ճնտնյալը: Հուփբոլդովխլեվվալսհական ուսմունքը իր ժամանակի Համար կարնոր եվաճում էր, ե դրանով Լլ լոսցատրվում է հրա աղդեցությունը լեզվաբանական պրոբլեմների «Հետագա մեկնաբանության վրա. 1) Հումբոլդտը առաջինլեզվարանն էր, որ փորձնց ի մի բերել հ ընդՀանրուղնել պասմա-ճամեմատական լեղվաբանության ձեռք բերած արդյունքները Ճճնդենրոպական լեղուների ուսումնասիրության ինագավառում ն տարածել մյուս լեզուների ուսումնասիրության վբա. միաժուման»կ չՀումբոլդարբմեձ չափով նասոտում է պատամրաձիավորմանն մա-ճայնեմաոտկան լեզվաբանության ն տեսաբա-չ առաջին պնդմանը՝ լինելով նրա ճիմնադիրներիը մեկը նր: Պատաճականչէ, որ լեզվաբանության պատմաբանները Հումբոլդտին Համարում են նոր մամանակեհրի ընդճանուր լեզվաբա իմնադիրը: Հ) Հումբոլդար նոթյան ն լեվվափիլիսուիայության ճեիտագատ զարգայման ճամար կարեառաջ քաշհց լեզվաբանության 6լո

Լողծքօտ

(Օ6ՏՇիլի

սուր

ո

-

ու

ու

Գ,

Ն,

«ռո

յդ

Ոստեօ1վե

էջ անեզը,

ՈՇՑուուծ

էօ

ՆՐԱՑ,

`1.

էջ

98.

վոր մի

շարք

պրոբլեմներ՝ լեղվի

սուբյեկտիվության վանդակության,

մտածողունյան,

ն ն

ձեի

ն

բո-

օբլեկախվության,

ւմ14-

Ճճասարակականի,լեզվի ու խոսքի ն այլն: Չնայած իր իդեալիստական կոնցեպցիային՝ Հումբոլդտը կարողանում է կոաճել այդ կատեգորիաների դիալեկտիկական փոխճարաբերությունը ն նպաստում լեզվտբանական կարնորագուլն պրորլեմների լուծմանը: 4) Հումբոլդտը մեծ չափով նպաստում է լեզվի նկատմտամը եղած մետաֆիզիկական, ոչ պղատմական այնհնցակետի «ճաղթուիւ նախկին ինդուկճարմանը մեթոդներին դեդուկտիվ ճակադրելով տիվ մեթոդները դրանով իսկ օղնում է ռացիոնալիստական քերականության մերկ Ճայեցողականության ճաղթաչարմանը ն լեղվաբանության մեջ նոր ուղիներ որոնելուն: 4) Դնելով կենդանի խոասկցական լեզուն ուսումնասիրելու սլաճանջը՝ Հումբոլդտր ղրանով նպաստում է ֆիլոլոգիական մոտեցման Հաղքաչարմանը ն գիա կան լեզվաբանության ամրապնդմանը: իր դրական կողմերով արժանիքներով Հանղերձ՝ Հումբոլդտի լեզվափիլիսուիայություն ուներ մի շարք արմատական թերություններ.1) Հումբոլդտի փիլիսուրայության ճիմքը իդնալի»տական է։ Գտնվելով կանտի ազդեցության տակ՝ չումրոլղտը լեղվական ճարցերի լուծման մեջ ելնում է գիտակցական կատեդորիաների ապրիորի գոյության փաստից, ժողովրդի ոգու մետաֆիտական ըմբոնումից: Հուժբոլդտյո"ն անոինովիկական-իդեալիս Ճակամիաները մասամբ իրոք լեզվի զարդացմոն Ճամար բասրոշ են ներկայացվում աություններ են, մասամբ Հումբոլդտի կողմից որպես մարդկային իմացության՝ լեզվի էության մեջ քափանցելու մասամբ էլ իր իսկ ընթացքումառաջացող ճակասությունները,

«ոականի

ն

ու

Հուժբոլդտի լեզվափիլիսուխայության ճակասություններն

են.

նրա

խդեալիսոական կոնցեպցիան խանդարում է պատմականությունը ն լեզվական պրոցեսի էության ճակասականության դաղզափարը մինչն վերջ ճասցնելուն, լուրջ սխալների է Հասցնում լեզվի ծազման ն ղարգացման պրոցեսի մեկնաբանության մեջ. ՝երջի վերջո նա ապաստան է որոնում աստծու գաղափարի մեջ: նրա ապրիորիստական իդեալիզմը սերտորեն զուգակցվում է ադնոստիցիզմի ճետ: Հումբոլդտի փաստորեն ժատում է լեզվի էության մեջ մինչնվերջ թափանցելու Ճնարավորությունը, սաշմանավփակում մեր իմացության շրջանակները ն Ճենց սրա ճետ կապված դիմում անտինոդիաների գաղափարին: 2) Փորձելով թափանցել լեզվի զիալեկաիկայի էության մնչ՝ Հումբոլղտր կանդնում է կես ճանասլարտիհ.

կախ՝ նրա լեղվափիլիսուիայության մեջ առկա դիալեկտիկանիդնալիստական դիալեկտիկա է, երկրորդ՝ Հումբոլդտը այն սաճմանափակում է միայն որոշ կարգի դաղավփարներով՝առանց ճետնողականորեն տարածելու լեզվի բոլոր կողմերի վրա, երրորդ՝ Հմշակելով դիալեկտիկական մեթոդի՝ լեզվի նկատմամբ կիրառելու վերաբերյալ բազմակողմանի ուսմունք՝ Հումրոլդտը լոկ կոաճում է լեղվի դիալեկտիկան: Այս կապակցությամբ նա թույլ է տալիս Հի կարողանում մինչե վերչ Հասցնելլեզվի ն Հակասություններ, փոխճարաբերության ճարդի լուծումը, անտիխնոմոռածձողության միաների լուծման բանալին որոնում է «մարդկային բնության: շիառնության» մետաֆիզիկական գաղափարի մեջ, լեզվի լորդացման պրոցեսի ըմբոնման մեջ թույլ է տալիս շեղումներ իսկական ղպատմականությունիցե այլի 3) Հումբոլդտի լեզվափիլիսուիայությունը ղերձ չէ որոշ միստիկականությունից, ոչ պարզ մտքերից. մինչն վերջ չճառցված ղրույթներից ն այլն, որոնք ճիմք են տվել Հումբոլդտի մտքերի ճակասական մեկնաբանությունների ճամար:

Ամենաոուողջ դատողությունները Հումբոլդտիփիլիսուփայության

մեջ զուզորդվում

դաղավարների

են

մշուշապատ

ն

Հեղինակի ճամար չպարզված

ճետ:

եղվասբանությանճետադա պատմաբանները, Շտայնթոլիտ սկսած, Հումբոլդտի լեզվափիլիսուրայական ուսմունքի մեջ տես-

անկյունաքարային դրույթ, որոնք առանձնապես ուժե աղդեցություն են թողել ճետադա լեզվաբանական ուսմունքների վրա. 1) լեզուն մտքի կաղմավորող օրգան ն սրա «իման վրա լենշանների, զուների տարբերությունը ոչ թե սուկ «նչյունների այլ աշխարճայացքների տարբերություն ճամարելը, 22 լեզուն: որպես գործունեություն (էներգիա) բննելու պաճանջը, լեզուն զորն ոչ քն պատրասոիխդործ Ճամարելը, 4) լեզվի «ներծունեություն Քին ձեի». գաղափարի առաջքաշումը: հում

են

ու

Հումբոլդտի կոնցեպցիայի քննադատությունը ԳՆբնիջեսկու կողմից.-- իր «Մարդկանց դասակարգումն ըստ: լեզուների» 4ոդդածում Չերնիշնակինքննադատում է Հումբոլդտից եկող այն Հաւ թե լեզվի ձնաբանական տարբեր տիպերը կապված են մռածողության զարգացման տարբեր աստիճանների, ժողովրդի

յացքի։

ոգու

բնության առանձնաճատկությունների, մարդկանց բնույթի, ոչ

Հեսու կառուցվածքի, Չերնկչեսկին Ցույց. առանձնաձատկությունների է տալիք,

զր

որ

կապ. չկա, ուլդպիսի անվիչական

կարող է ունենալայս

որ ովյալ.ժողովուրոն կ վմ կամ այն ձռաբւժնական ի ալիչ:

Դիշաոկերով ժողովրդի մտավոր զարգացման աստիճանից: ի ճամադրականությունը մտավերլուծականությունը ռպլայքարելով ծողության վարդացման տարբեր աստիճանների ճատկանիշ լինելո' դրույթի դեմ՝ Զշ«նիշնսկին նշում է, որ չկան մաքուր ւս ւս դրական լեզուներ. սակայն Ճասնելով ծայրաճեղության՝ նա լնղՃանրապես լեզուները Հնարավոր չի Համարում Հատկացնել այո կամ այն տիպին, բոլոր լեղուննրը «ամարում է խառն բնույթի: Չերնիշնոկին ւպաճանջում է պատմա-ճամեմատական ուսումնոոսիրության մամանակ ճաշվի առնել մյուս ճասարակականչ-պատմական գիտությունների տվյալները, պարզել տվյալ լեզվի ղարդոգման կոնկրետ պատմական պայմանները: Չերնիշնսկին միաժամանակ արդյունավետ մտքեր է արտաՀուլտել ձնաբանության հ շարաճյլուսության փոխադարձ կաղի քնուվթի մասին: «այղ

ւ

ԲԱՆԱՍԻՐԱԿԱՆ

-

ՈՒՂՂՈՒԹՅՈՒՆ (ՖԻԼՈԼՈԳԻԶՄ)

ԱլեքսանդոԽբիստոֆոբովիչՎոստոկով.--1820 Թ.

լույս

է

ոնում Ալեքսանդր Խրիստոֆորովիչ «Դատողություն Վոստոկովի ալավոնուկադ: լեզվի մասին աշխատությունը, որով նա իլավունը հ

Է նվաճում ճամարվելու պսսոմա-ճամեմատական լեզվաբանության

ճիմնադիրնհրիըդմեկը: Այս աշաատության մեջ Վոստոկովը լուծում շարք կարհոր Ճարցեր, տալիս է նկեղե ե ոուսերենի պատմական շրջանաբաժանումը, դասլավոներենի Համեմատության միջոցով պարղում ճին սլավոնական գրության մեջ դործածվող «յուս» կոչվող տւսռնրի Հնչյունական արժեքը, ,ուսլիս եկեղեցասլավոներենի տարբերությունը ոուսերենից: ցույց բնդճանուր գծերով որոշում սլավոնական լեզուների Հնագույն իոխճարաբերության բնույթը, բացատրում ածականների վերջավորու: թյունների կաղմությունբ ն այլի Այս աշխատությունը գրելիս է վՎոստոկովըծանոթ եղել Գրիմի «Գերմանականքերականության» 1-ին գրբի առաջին Ճրատարակությանը, բայց Բոպպի ն Ռասկի աշթատություններին նրա ծանոթ լինելու Հարցը ըաց է մնուսր իր Հ այավոնագիոակախ մի

իճ.

1.

Ծօօ1068,

Օ

ՔՅՇՇՑՅՅՈՏԱՒՇ

ԸՈՅ8ՑԱՇԿՕԿ83Եա6,

քՕՇՇԽՑՇւօդ

ՕՑեալճ«ա88 ՈԹԾ681ՇՂՇ8

ՉՈՕՑՇՇԵԾՇԼԵ", ՄԼՆ

օ Հմմտ. է|. Ը.

ՎՇաՕՈՅՅ08,

ԸքՏՈՒԱԼ ԵՑԵԼ0Շ

Փօշշխի, ԽԱՇՇՃՔ:, 1058, էջ

ՊիծՇ

7--էՆ

4520.

.Պր16

«34 5ՍՅՈՑկԻՇ

Ն

Վուսոսկովը դնում Է սլավոնական լեզուների ուսումնասիրության «Հիմքերը Դեռես թ. Սլենինին ուղղված մի դրության մեջ Վուսւոկովը, թոսելով ատոռուգաբանականբառարանների խնդիրների նւ: մաին, տուսջ է քաշում մնթքոդական մի շարք սպաճանջներ: հաղլատակէ դնում պարզել «մերձակցության տարբեր առստիճանհերը», բառերի «աստիճանական առաջացման» փոխառությու Հարցերը, խոսում «քերականություն պատմական մասի» պարղդոկ այլն. «եթճ կարելի է,-բանժան մալ գրում է Վոսաոկովըիր նպատակների մասին,-- Հուատատելով պատմական ն տրամարանական ապացույցներով ոուսական լեզվի բառակաղմությունը քերականության այս պատմո ), բաղասորել (օո0801ք013801Ը180 կան մասը մեր ապագա բառարանագիրների ճամար ն դրա մի։ոեսակ կամայական ջոցով մեկընդմիշտ արմատախիլ անել ամեն չճիմնավորված բառակավզմությունները»:: Վոստոկովըգրել է ռուսերենի երկու քներականություն՝Համան ընդարձակ Ճիլոո Մի քսյլ Լ), որոնք 1ոժմոհոսովից (1853 են տանում գործը. առանձոաջ ռուսերենի ուսումնասիրության նսողեռ կարնոր է ռուսական չեչուադրության օրինաչափություններ Հրոտարակել է նան մի շարբ չաճմանելուձգտումը: Վոստոկովը թանգարահի ոուսսկան ն այլ աշխատություններ՝ «Ռումյանցնյան ալավոնականձեռագրերի նկարագիրը», ռուսերենի Հնագույն դրավոր Հուշարձանի՝ «նստրոմիրյանավետարանի» տեքոտը,«Եկեղեցասլավոներենի բառարանը»: ն այլն: լեվղաբանության Սակայնայս բոլորով Ճանդերձ Վոստոկովը ոլստմության ժեջ մուտք է գործել առավելապես իր «Դասոողությամբ». այն ժամանակին րստ արժանվույնպնաչատվել է «Մլա» վոնական ֆիլոլոդիայի Հոր»՝ ի. Դոբրովսկու (1253--1828 ) կողմից, որբը իր նշանավոր «Սլավոնական լեզվի ճիմունքները»" աշխատության մեջ Վոսսոկովի ազդեցությամբ ուղղումներ է կտ

շխատությամբ

Համնմատուկան

ու

-

ու

ուոտ

ա-

տարել:

ճումեմատակուն լեզվաբանությանը

"լատ վՎոստոկովի՝

Քաղվածքը Ճ.

.

ճիշված զիբից։ էջ

80օՇԼԾԵՕՔ,

ԵԽԿՈՒԱՇՑՇԵՕԻՕ

ԿՇՄԱՅ, Տ

ՕՇքօեաքօճԾ Վ.

մ.

ՔսերօօտմԱ

1858-1881.

|

ո

ԸՂՅՑԱԱՇԵԼՆ

1842.

Յ8ՅԱՒՇՎԵԸ,

80010205,

Ճ.

ծ:

ՕՈԿՇՈՈՒՎԸ քՄՇՇԿՈ:

տ.

քտզտոշշն

18438,

ԸՃ4ՕԲՅրԵ

կճբեօտկժօ21388Կ6 010 մեան,

ՒՈՏԱՒԱԱԾԱԸՀ

ՍՈԶԱՏՔ18:1ԸՋՇ,

Է-ԼՆ

(822.

ՅՇէ

մատուցած գլխավոր ծառայությունը վերաբերում է Համեմատական Հճնչյունաբանության Փրիմի «Գերմանականքեբնագավառին:

րականություն» 1-ին գրքի առաջին ճրատարակությանՄեջ, ինչսես նշել ենք, ճնչլունաբանական ճարցեր չէին քննվում.ույոպի-

սով, Վոստոկովը լեզուների Հնչյունական պեղակից Հւամապաոասօրինաչափության է ինքխանությունների գաղափարին ճասնում նուրուլնաբար: օգտագործում

Վոստոկովն

տյդ

ձճամապատասխանություններն

է սլավոնական այբուբենի

«յուս կոչված պարզաբանելու արժեքը ճամար. լեյակար բառերի ճետ ը"սամապատասխան ղպուգադրելով ին սլավոնական այն բառերը,որոնք «ուղմ ունեն, Վոստոկովը սլարղումք, որ դրանք նշանակել նն ոնգային ձայնավորնելըՍգտագործելով տա-

ռերի «նչյունական

կ, |,

էլ

տարբեր փոփոխությունները 6, ղուդորդումնհրի

|

ձայ-

նավորներից սռաջ մի շարը այլ Ճնչլունսական տարբերություն7Իր՝ Վոստոկովը որոշում է ճին ոուսերենի «Հարաբերությունը եկեն

լեճերնենին սերբերենի 4եո։ Վոռտոկովը փասղեցառսլավոներենի, տորեն Ճռսնում է գրովոր Հուշարձաննհրով տվոաւհդվածձենբի մի-

ջոցով չավանդված նախաձները վերականգնելու գաղափարին:

Ննա՛

առաջինի Է մատնացույց ճին գրավոր, լեզուների ն կինդանի լեզուների բարբառների յովյաղլների ձամեմատության տալով այդպիսի ճամեմատության կոնկրետ: անճրաժեշտությունը՝ օրինակների: Խոսելով ալավոնական լեզուների ցեղակցության մասի ն տարբերելով սլավոնական լեղուների լւմբերը, Վոստոկովը դնում ./ երանց ընդճանուր «նախաճոր» վերականգնման 4Ճնսրավորության: Հարցը:Ճիշտ է, այղ գաղափարը Վոստոկովի մուռ ղդնռնս աղոտ է, անձճրա ժեշտչափովչմշակված,բայց ն ույնպես վկայում է հրո խորաթսոիանցության մասին. «նոր սլավոնական լեղուներից ն բարբառինրիղ լուրաքանչյուրը,-գրում 1 նա,-նրանց լրնդչանուր նախաճորից «ին սլավոներենից (դոքա

ՇղՕ868ՇՒաԱԼ/

պաճպանել է առանձնաճատուկ, մյուսների կողմից կորսված բաոնը, վերջոսվորություններ ն 4ճնչյուններ, ինչպես կարելի է տեսնել, Համեմատելով հրանց բերականությունները Է բառարանները ճին լեզվից մնացած «ուշարձանների Հես", Այս սկզբնական լեզուն) անում

միռածժ

ու

Հմմա.

Ճ.

Հ106մոճ. 1935, Էջ Ճ

ՀԵԼ,

1520:

3.

Ճ.

ԵՇֆՓօքոց

ԸԿՅՈՒ

ՍՈծՎՇՒՒՇ

ՔՅԵԼՍԺՅԵՅՒՈԼՇ,

յ

ԽՕՇՐԾԽՕՑ,

19 71:

Ո

302:--

15:

ՔՀԸՇԿԵՂՇՈՒԸՕօ 10881601:

8930:6,

ՈՕՈՋԸ:

վոսաոռկովի կարծիքով, սլավոնական գրի սկզբնավորման շրջաէր իրար մուո բարբառների մի ամբողջուներկայացնում քերականական բնույթ թյուն: Բարբառային տարբերություները չունեին, այլ արտաճայտվում էին «ճեչյունական ն բառային տարբերությունների մեջ. տարբեր բարբառների ներկայացուցիչները միմյանց Ճեշտությամբ ճասկունում էին: է լեզվական Վոստոկովը «ասնում պրոգրեսի պատմական Փրիմի ազղեցության՝ սլավոներենի ն ըմբունման:Ոչ աուսնցը ոնրենի վոռոմությունը նա բաժանում է 3 շչրջանի՝ չին, միջին ն նոր: Պերիոդիղացիայիճիմքում նա դնում է լեզվի ձնաբանական ն ճնչյույական («բառերի կառուցվածքի ն ուղղագրության») փոփոխությունները: Այս բոլորով ճանդերձ, Վոստոկովը դեունս սլավոնական լեվզուների քերականական կառուցվածքների սիսահմատիկ Ճամեմատություններ չի կատարում, Բոպպի նման դեռնս ճստակ կերպով չի դիտակյցում իր կիրառած մեքոդը, չի ստեղծում պատմական քերականություն այդ բառի իսկական իմաստով, խառհում է «իչյունն

նում

ռու-

«ռոաոլր:

ԼԵԶՎԱԲԱՆԱԿԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ

ԸՆ ՀԱՆՈՒՐ

1.

ԱՌԱՆՋԻՆ

ԲՆԱԳԱՎԱՌՆԵՐ

ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԼԵԶՎԱՓԻԼԻՍՈՓԱՑԱՒԹՅՈՒՆ

Լեզվիզաբգացմանտեսությունճիր.Յա. Ն. ԲՐեդողորֆ,Ի. Ն. պատմա-Ճճամեժատական լելվաՄադվիգ,ՖԸ. Վյուլներ,--Դեոնս

բունության Հիմնեաղրմանշրջանում ղանիացի գիսնական ե Ռասկի Հետնորդ Յա. ն. Բրեդսդորֆը (1290--1841) Հանդես է գալիս լեզդաբանական մի շարք Ճետաքրքրական աշխատություններով, րոնք նվիրված են 4նչյունաբանությանը ն լեզվաբանության ընդրանուր տեսությանը: Առանձնապես կարնոր է «իշատակել նրա «վեզվական փոփոխությունների պատճառիերի մասին| աշխատու է իր զորաշչրջանը թյունը, սրի Մնեջ Հեղինակը արտաճայոում կունխող տոքեր։ նա տսաջիններից մեկի է, ոլ, հկատել է լեզվական փոփոխություն մեջ ահալոգիայի խաղացած դերի կարհորու: թյունլը նա է դարձյալ, որ առաջ է քաշնլ սուբստրատի արցը: որը կաղմում է ժամանուկակից լեզվաբունության կարհոր դրույքերից 4եկը։ Այր Ճանհգամանքը, որ Բրեդսդորֆըլեզվաբանության ո-

ժ.

1,

Թ66ՎՀ«մ.6:ՒՒԼ

1521.

Օու.

44754963-Ո6ՈԼ ՏքոսածոօտԲՅաղամղուծից Յ68

33-.Գ. ՓՋաչուկյուն

ղարդգացմանճամար չխաղաց այնպիսի դեր, ինչպիսի

կարող էր

խաղալ, բացատրվում է ինչպես աշխատության լեզվով (գրված Հր դանիերեն, որ քչերին էր մատչելի), այնպես էլ սռրտաճայտված «հոքերի զժվարամատչելիությամբ:

գիտնական հի. ն. Մադվիգի Դանիացի (1804--1886) գործունեությունը ճամընկնում է մասամբ պատմա-ճամեմասական լեզ-

վաբանության զարգացման քննարկվող էտապի, մասամբ էլ Ճաէտապի ճետ: Սակայն լեզվաբանությանպատմության մեջ երա ճիմնական դերը կապված է Ճենց քննարկվող էտապի ճետ

ֆորդ

լեզվաբանական 4Ճնտաքրքրության չրջանակներն րնդ7Մադվիգի գրկում են ինչպես լեզվաբանության ընդճանուր տեսության ճարպերը, այնպես էլ ճնդնրոպական լեզվաբանության առանձին բնա-

«Սեռր լեզուներում,Ճճատկապեսսանսկրիտում, լագավառները՝ ն |, տիննրենում սկնարկ լեզվի էության, Ճճունարենում» «Առաջին

զարգացման կյանքի վերաբերյալ «ետազոտությունից»7, «Քետականական իմաստների ծագման ն էության մասինջ ն այլն: ու

տնսության էեզվաբանական

ճամար առանձնապես կարնոր է Հիշատակված աշխատություններից երկրորդը: Այռ աշխատության մեջ Մադվիգր արժեքավորում է Հումբոլղոիխ ճարսցքները ն ար-

տաճայտում սեփական կարծիքը լեզվի էության, ծագման դացման մասին: Առանձնապքիս խիստ կերպով է ճարես

ու

զար-

ղալիս

Մադվիգը լեզվի էության միստիֆիկացման փորձերի ղեմ, քննաճակումը դեպի 2նչյունների ռիմվոլիկան: Լեղդատումձումբոլդտի վի Դագման ճարցը նա ճամարում է լեզվի ընդճանուր բնույթի ն զարգացման Ճետ կապված Ճարց, ընդ որում լեզվի էությունը տեսնում

է ճազորդակցման ֆունկցիայի

գրում է

տըչ--

նայ--

ոչ

այլ

մեջ. ((եզվի ստեղծման ակոչ Խույլն ակար, որի մի-

ինչ էր, եթե

ջոցով ստեղծվեց ներկայ այժմ էլ գոյություն ունեցող լեզուն, որլես ճաղորդակցման ազատ ն ճասկանալի միջոց»: եղվի ծագման մասին Մաղվիգի ճայտնած որոշ մտքեր «ատմարյաբառացիորեն

Ճ.

Համ

:1բ,

ՕոԳԸ6ՏԷ,1835. ՄՅ6ՏՇո

էյսռոճէ

Լ

ՏքւսօԸԱԸ

Ս Ի. Վոմչ1ջ.

ԻԲԾՐՏԵԵ ՏԵՒՒԸ

սզ4ՊԷյլոժ օր ՆԻ 1842. Լ Կ Ստ մճ աատուե Հոմ։յջ,

ՕԺ ՆԱճաճը,

Օտ

1857.

օօ

ճո

էու

ԷԸ

188ԸԻ 1 ՏճոչՒ

4Որաոմյոջ

ԽԸՆՏ ՈԸՆՇՒՑ

Է օտ.

համո

օ7

Տքոտաճետ

11151266

չՀամընկնում են ամերիկացի /ւիտնիի՝ չեղվի ծագման մասին «եսուսգուչում Հայտնած մաքերի Հետ: Մադվիգիդործերը լեղվաբանությանը ճայտնի դարձան միայն ժաուշ շրջանի գերմանական թարգմանություններով, բայց ալդ մանակ նրա արտաճույտած մչոքերից շատերը դադարել էին արդեն ճետո, ուշադրունս, Բրեդադորֆիզ նորություն լինելուց: Մադվիդգը թյուն է դարձնում անալոգիայի դերի վրա, ընդգծում դրա կարնո-

րությունը որպես լեզվական փոփոխության դործոնի: Բոպպի աշակերտ Ֆր. Վյուլները իր «Լեզվական ծոլովների ն ձների ծագման ն նախնանղանակների իմաստը» ն «վեղզվական կան իմաստի մասին» աշխսատություններումմփորձում է լրացնել Հումբոլդտի ուսմունքը՝՝ ուշադրությունը կենտրոնացնելով քերուկանական ձների նախնական իմասոի բացաճայոման վրա: Սակայն Հումբոլդտի օբյեկտիվ իդեալիզմը նա փոխարինում է սուրեկտիվ իդեալիզմով: Ըստ նրոս՝ լեղվական բովանդակությունը աուբյեկտիվ բնույթ ունի, այն արտաչճայտումէ ոչ թե առարկայի օբյեկտիվ էությունը, այլ առարկայի սուբյեկտիվ ընկալումը: Փերականական լուրաքանչյուր ձե ունի մեկ ճիմնական վերացական փմաստ, որից արոածվում են մնացած բոլոր կոնկրետ իմասոնննկատմամը՝ րր: Այս ընդճանուր դրույթը կիրառելով ոլովների է վյուլները ՀՃանդում Ճճոլովների տարածական տեսությանը:Ըստ նրա՝ Ճոլովական յուրաքանչյուր ձնի Հիմնական իմաստը արտաՀայտում է տարածական սուբյեկտիվ ընկալում, որը խոսող անձը վարող է կիրառել թե՛ տարածական ու ժամանակային ն թն պատճառական օբյեկտիվ ճչարաբերություններ, այլն շարաճյուսական շարաբերություններ արտաճայուելու Ճաւմար: Այս կապակցությամբ բննություն առնելով սանսկրիտի Ճճոլովները նա առանձնացնում է Հ խումբ` ուղղականն կոչականը ն մյուս ճոլովները։ կոչականի Ի ուղղականի բնո ցագրման Համար նա դիմում ( Բեռնճաորդիին, 1805 թ. այդ որ դգեունա «ոլովնիրը տարբերել էր որպես Հ-րդ ն 3-րդ Մ ( որդեմքերի ձներ: լուս Ճոլովներից սեռականը նա սաճմանում ։վես Հեռացման, ճայցականը՝ որպես մերձեզման, տրականը՝ որպես ճանդստի «ճոլով. ներգոյականը, գործիականը ն բացաոականն տրականի երանգավորումներ: նր ճասխարվում ու

Հմմտ.

8.

1ՕԿՇՇԵԻ,

ճիչ. աշլի., Լջ 70, ԹճզծաեսոՑ Վճ տքաւճհիճհճո (ՀՏԿՀ 1822. Նետ: ՆՑտքոսոչ սոմ ՆրՐԵՇԱԸսնսոջ մճբ Տքաճշհիքճո Էոբը, 3 այժոՐ. Վ11ԸՇԸԿՏԱԵԼՆ Լ 191, 228. Ր Ասում Իւ.

ԿԳ մլլոօը,

թ:

սոմ

31041,

1831.

էց

25։

Հնչյունաբանություն.--

կեսում -չնչյունների ղդ. առաջին Ֆիզիոլոգիական կազմավորում Հարկերի ուսումնասիրությունը Խոնլ դտնվումչր դեոես անբավարար վիճակում:(եղլվաբանները, նան Թվում պատմա-Ճամեմատական լեղվաբանության ճիմնաղդիր/ւշադրուները, Հստակ կերպով չէին տարբերում ճնչյունն տաոր: թյան կենտրոնում դեռես զտնվում էին գրավոր լեզվի նմուշները, Հատկապեսայդլեզվի ճնագույն Ճուշարձանները: Հնչյունների ֆիղիոլոգիալի ուղղությամբ ձեռնարկված աշխատանքներըդեռես բավարար արձագանք չէին գտնում լեզվաբանների շրջանում: Այս կարգի աշխատանքներից ճիշատակելի են չելս Պուրկինիեի (1834) հ Մ. Բարանի (18432)/ւսումնասիրությունները. վերջինս իր խոսքի տարերքը կամ չիչյունների առաջացման տե «Մարդկային ռությունը (ֆիզիոլոգիական ուսումէասիրությոմւ)» ձողվածում է տեսել առանձին զրքույկով) քննադատում 1 (ճնտագայում լույս ն քնրականներին տալիս 4նչյունաբանության ֆիզիկական-ֆիզիոտանսությունը: լոգիական 4Հիմունքների ճամաոոտ ինչես նշել ենք, Ճ'1Մ դ. վերջում ն 414 դ. սկզբում դրվում հն նաւն ց. ակուսոիկական 4Ճնչյունաւբանության «իմքերը. 411 է Վիլլիսի տաշլաատահքը ռաջին կեսին այս բնագավառում նշելի 1/4

ու

ոուս

ա-

(14831):

դարդայցմանմեջ կարնոր ղեր 1 խաղում Հնչյունաբանության Ռուդոլֆ ֆոն Ռաումերի «Շնչեղացումըհ «նչյունասկան տելամատնացովը է տնում շարժը» աշխատությունը, որի մեջ նա յոռի Հնչյունի ստարբերմանանՀրաժեշտությունը:Միաժամաաղղեցունակ, ոչ առանց Բոպպի ն ուրիշների նատուրալիզմի

քյան, նա խոսում է կենդանի խոսակցական լնվվի ուսումնասիրության կարնորության մասին` դրանով իսկ վերստին աոոջ քաշելով գրավորից խոսակցական լեզվին անցնելու Ճճումբոլղտյան պաճանչջը, որ Ժոռուցվել էր ճետաղոտողների կողմից: 2.

ՀՆԴԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ա) Ընդհանուր

հարցերի

ուսում

ասիրությունը

լեզուների ստուգաբանության հարցերը, Ա. Հնդեբոպական

Պոտտ.--Բոպպի

Յ8օ6

մվոա-

ՎՇՎՕՑՇԿՇԸՃՕՈ քօզտ., 1111 160թոգ ոքօՕոշ02816Քոքոճո, Շոու

ԱՇԸՏՇՈՕՑՀԱԾԸ),1842.

(ՓԱոօտ011ՎՇՇԽՕՇ 383.408 1Հ «ռո Սոս Հի. ռա Պարո աօ սոմ ԽԱԿ ( ԷՀԸԽԱՇԵՍՈՏՑ, ւ

հ

«ճամեմատական քնրականության»Հետ

Ֆ.

Ը,

է ընծայում Պոր իր (1802--1887) լույս «Ստուդաբանական ուսումնասիրություններ ճնդգերմանական լեղուների բնագավառում» աշխատությունը: իր այս աշխսոռուցյալ: Պոռալ լրացնում էլ Բոպոի Հետազոտությունը. եթե Բոպպի ուշադրությունը կենտրոնացած էր քերականական կտռուցվածքննրի Համեմատության վրա, ընդ որում Հեչյունաբանությունի Դուտուոնբնարում է բառուսլաշարի քույլ Լր ներկայացված, սոլա ն ճամեմատական ճնչյունաբանությունը: նա ի Հետազոտությունը մր 1 ճավաքում բառերի ստուդալրանական ճամեմատությունները հ դրանը ճիման վրա սռալիո Հնչյունների փոխանցումները «նղերոսական տարբեր լեզուներում (սահսկրիտում, ճունարհնում, լո«Գրիմի տիներենում,լիտվերենում ն դոթերենում)՝ լրացնհլով օրենքը» Ճնչյունական ույլ «օրենքներով»: նրա տված Հնչյունական Հաւմասպատասխանությունների տղյլուսակները կարնոր դեր խաղաՊոտուխսւյս ցին Հնչյույական օրննքննրի ըմբոնման Հարցում: առաջին աշխատությունը փաստորեն ձճնդհրուղական լեզուների ոտուգաբանական բառարանին էր: Առաջին Ճճայոորում թնիելով այսպես կոչված «առուղաբանական» Հնչյունավփոխությունները՝ երկրորդ Ճառւորում Պուտոոր ղբաղվում է «քերականական» 4նչյու(առնմանում, տարնմանում, դրափոխություն, նավփոխությամբ Հնչյունների Ճավելում ն պակասում) ն բաւուսկաղզմությամբ(բարդություն, ածանցում ե ներքին թեքում ): ծնեւուսքրքրությունը ճնդնրոպական լեղուների Պուոտիխ նա է դրել գարանություն Ճարցերով չի սպառվում: բազմաթիվ այլ Ճճոդվածներ աշխասռությույներ հս՝ նվիրված ընղճանուր լեղվա-

ժամախոկ Ա.

Ֆ.

ստու-

ու

զանաղունլեզուների (գնչունրենին, բանությանը,ճՀնդնրուական զանազան մառնակի Ճճարցերի (ինչպես, օրինակ, նրուն է պատկանում նան աֆրիկյան բանտու լեկրկնությանը): ղուների ճայտնագործման պատիվը: Պոտտին հա Ճուտուկ է Բոպպի ոտուրալիսաական ն մեխանիստական Հայեցակետը: նրա «Համարնս լեզուն «Հոգնոր-մարմնական բնական էակ է» (ՋԱՏԱԶ-151Երշհօտ «բնուԽռլարաօտճո), թյան արոադրանք» (Հոէսոքոօժսեէ), որի ղննությունը,սակայն, լեղվարանր կասոուրում է առանցդանակի,առանց լեղուն կենդանությունից զրկելու

լիտվերենին)

ու

1. Ի Ե6ԵՆ 46: ԲԻ ՈՈՒՍ ԷժլտԸհսոջճռ ՀԱԼ ձմճտ Շճելճլ6

Ս ՑՏԸՇԸԵԻԲ

18367 երկրորվ ՏրատսսրակություՏՈԹՒոՇիճը.Է-ԼԼ

ՌՈ0ԿՏԲԱՈՅՈՒՏԸհճո

լթ

Տասոռթով, կատարվել է

թթ.։

ճնհարանությանճիմնաղբումը. Աղալբերտ էեզվաբանական

լեզվաբանության Հիմնադիրները կուն.--ՓԳատմա-ճձամեմատական լեզվաբանական Հետաղոսությունը ոչ միայն չէին կարում ժողոփոխճարաբներությանՃճարցերից,այլն Ճավուրդների ծագման դարում էին դրանց լուծման գլխավոր միջոցը: Հնդնրոպականժողովուրդների ցեղակցական կապերի 4ճիմնավորումը բնականաբար երկու կարեոր պաճանջ էր առաջադրում. առաջին՝լեզվաբանության տվյալները «իմնավորել ոաւյլ գիոությունների տվյալներով ն երկրորդ այդ տվյալներն օգտագործել ժողովուրդների պատմության ու կուլտուրայի ճարցերի լուսաբանության ճամար: Շատ լեզվաբանների զբաղեցնում էր, օրինակ, ն Հնդերոպացիների նախաճայրենիքի «արցը. Գրիմը, Պուռտը: «նդնրոպացիների ասիւսկուն ծագման ուրիշները պաշտպանում էին ընդճանրացած կարծիքը: Առաչջինգիւոնականը, որ սիստեմատիկ կերպով զբաղվում է լեղվաբանական Հնէաբանության ճարցերով, Ա. Կունն էր (1812-1881): նրա ժամանակ կուտակվել էր ստուգաբանական բավակս:նաչափ Հչարուսս նյութ, որի Հիման վրա կարելի էր եզրակացուքյուններ անել «նդնրոպացինհրի Հնագույն պատմության մասին: իր «Հնդդերմանականժողովուրդների «Հնագույն պատմություն մասին» նշանավոր ճոդվածում կունը խնդիր է դնում «որոշել այն վիճակի Հիմնական գծերը, որի մեջ գզոոնվումէր այդ յպեղը նախքան ժողովուրդների տրոչվելը, երբ դեռ մի ժողովուրդ էր»շ: Զուու

դադրելով զանավան ընդճանուր բառեր՝ կունը փորձում է դույ որ նախքան տրոճվելը Ճճնդերուացիներլ: ունեին կանոնավոր ւալ, ընտանեկան կյանք (ճմմտ. ընսունեկան անունները), ոլեւռական (2Մմտ., «թադավոր», «ղետ» նշանակող անունները), կառուցվածք վարում էին 4ովվական կյոնք (2 մտ. կննդանիների անունները ). արդեն անցել էին ճողագործական կլանքի (ճմմյո. արորի ընդճախուր անունը) ն նստակյաց կյանք էին վարում (ճմմա. տան, բակիչ գյուղի, քաղաքի ն այլն ընդճանուր անունները):1850 թ. Սունրըլրացնում է իր եզրակացությունները կելտական ն սլավոնական լեղուների տվյալներով: կունի ծառայությունը սրանով չի սպառվում: նա Համարվում է նան ճամեմատական դիցաբանության իմնադիրը. թ. եա սկածլ է լույս ընծայել «ձամեմուտական լեզվաբանության 14.

Էճր.

Խսհո,

8116Տ5էճո

"Ւ

1845.

Նույն

աեղը,էջ

-

ՇօտոիլճհէԸ

մճր

1ոմօք6է ճուտ հճը 4՛ծ)-

ճանդեսը»:, որ շատ կարնոր դեր կ խաղացել լեզվաբանության պատմության մեջ: 1868թ. Շլայսերի ճետ միասին նա սկսել է լույս ընծուլել «նյութեր Ճճամեմատականլեզվաբանության շուրչը՝ արիական,կելտական ն սլավոնական լեգուննրի բնադավուռում»

պարբերականը: եզվաբանության տվյալները պասմական կյանքի լուսաբան-

Համար օգտագործելու ձգտումը առանձին ազդակ է ստանում Գրիմի «Գերմաներեն լեղվի "լատմությամժը» (1844), որտեղ նս անձճրաժեշտէ ճամարում «բառերից անցնել իրերին»։

ման

Հնղեոովականձնչլունականհեռթագայության ե շեշտի Ա. Հալցմանը առաջին զիտնականներից սումնասիռոությունը.-ու-

մեկն է, որ մենագրական ուսումնասիրության առարկա է դարձճնդնրուղական լեզուների քներականականկառույվածքի ոայնքերականական պիսի մի կարնոր կողմ, ինչպիսին ձայնավորների՝ արժեք ունեցող փուխոխություններն էին, այն ` ձայնավորների է ճերքադալությունը կամ ձալյնդարձլ (Ճերսէ-ր)։ 1844 Թ. լույս «Զա յլնդարձի չտնսնումՀոլցմանի մասին» աշխատությունը՝, որի կար շեշո"ի մեջ նա նկատում Լ ձայնավորների «երադայության ճետ. Հոլցմանը կանխում է Վեռների կոզմից «ետագայում որի գերմանական ավելի լրիվ ձնակերպված այն օրենքը: ըստ (ճժմո. դոթ. խուլ ն ձայնեղ բաղաձայնների ճերքադայությունը «ծս ն ԽԱ՛Ւ կարիք ուներ» իմւեսու «մենք կարիք ունեինք») կախէ կաղված նան ված Լ շնշտի դիրքիը։ Հոլցմանի անվան ճետ գերմանական լեղուների պատմության ճամար կարնոր մի երնույթի մասոնանշումը, որ ատուցել է «Հոլցմանի օրենք» անունլ,. ) նմ Հնչյունները գերմանական լեզուներում որոշ կարճ ձայնավորներից ձետո ուժեղանալով՝ դարձելեն կրկնակ Հնչյուններ, որոնցից ռաջինը արեմտադերմանական լեզուներում նախորղ կարճ ձայնավորի ճետ երկբարբառ է կազմում, իսկ գոթերենում ն սկանէ պայքականի (ճմմտա. «Հին դինավյան լեղուներում վերածվում վերին գերմ. շԽ6ԱՕ «երկու» ն դոթ. 1նձզզյճ,Ճին սկանդ. 1Ա6Շ9նում

ս-

Հին վերին գերմ. ԷԱԱԽՁ, ԱՇԱԿԸ «Ճավատարիմ» ն գոթճին սկանդ. գն. ԷՏՔՔԿՅՐ«Ճավատ»). «միություն», Հոլցմանի կարժծիքով՝կրկնությունն տեղի է ունեցել այն դեպքում, երբ շեշտն ընկել է նախորղ վանկի վրա:

քք,

էր 12.8

մսիս» 4115Շհճո.

ՇՇ1Ե1ՏՇհճո չՆ

ւէ էն: «6ՐԶ101Շհճոմ: ՏքուշհուտեսոցՀաք Վճ «6ՐՋ161ՇիճովճոՏքոճՇեքօոտոճհնոք

2ԸՆ5Շիո

ԹՇԼԵՐՅՏՔ2նՐ

1(912

ուռ.

սոմ

ՏԱոոՏՇիճո Մճեճը

զճո

Տքոծհճո. Ճեոսե

Շ6ելճէԲ

ՎՇԷ

Է-411.

1844.

է ընծալում «Հին ն նոր Հնղնրոպաթ. |. Բենլյոն լուս կան լեղունհրի շեշտադրության մասին») աշխատությունը, որունղ է Հոլդմանի վրո': ճենվում Այս բոլորով Ճանղերձ Հնչյունական ճերքադայությունների ուսմունքը մինչե 1868 թ. չենվում էր «ճնդիկների կոնցեպցիայի վրա. այդ թվին միայն |. Գայգերը դնում է ճերթոդոայությունների

ուսմունքի Հիմքերլ: ժամանակակից

բ) ՍՄռաճնին

լեզուների

ուսում

ն

լեզվաճյուվերի

ճասիրությունը

սեպագիոարձանագբուՀնդիբանական լեզունեբ. պաշսկական

որ թյունների վերծանումը.--Քանի

ոսնակրխոր «ամարվում էր ճնդնրուական լեղուներից Հնագույնը, բնականաբար 2ճնղերուական լեզուների Համեմատական ուսումնասիրության մեջ նրան առանձնաճատուկ տեդ էր տրվում: Սրա Հետ կոպված Հեղկական Հին գրավոր Ճուշարձանների լեզվի Ճետավզուությունը դւսոնում 1 առաջնաճերք խնդիրներից մեկր: Այղ Ճետաղզոտություննսկսվում է «ին Հնդկերենի ավելի նոր «ուչարձանենրիդ՝ էպիկական ղառական սանսկրիտի նմուշներից ն 1830-ական քվականներից յոտարածվումնան վեղաների լեղվի վրա: Վերջիններս այլն ժամոնակ ճնդերոպական ամենաճին լեզվական Հուշարձանննրն էին ե խիստ կարնոր էին ճամեմատւսկան Հետաղուտության տեսակետից: դիտնական Նիլս էլուղվիգ Վեստերգորդլ (1515-Դանիացի է ընծայում «Սանսկրիտերենլեզվի արթթ. լույո 1878)1840--41 մատները»2 աշխատությունը, որբ սանսկրիտի արմատական բառարանի առաչին փորձն էր Այս աշխատությունը «ենվում էր արմատների այն ցանկերի վրա, որոնք «անդիպում Լին ճրնղկական քերականների աշխատություններում: ՍակայնՃճեղինակը դրանք օգտադործում Լ անձճրւժեշտ քննադատական վերաբերմունքով ն օժտում գրականությունիդ առնված սահակրիյուսկան աշխատություններ է բազմաթիվ ռրինակներով:Վիստերդորղը ն նան սանսկրիտի իսլանդերենի ցեղակցության Հարցինձ, նվիրել »

ԹճոԼ0

Լ. ՈԲՑ

էճոն

Հո

Կ

|.

Գ.

ն.

1661ոոմ Ը.

Ղ6ողճ:

Ը Գ.

զնճ

ՕՐԸ 18ՇՐ6ՈՒԿՑելու

սմ6-ո68,

ՊՖ ԸՑ16:1«Յ41:մ. ԽԸՀԱԵՇԻՑուրմ,

(«ՈՏ

ԷԸ:

14ՈՅԱԿԲՑ

11Վ0-ԸԱԷՑքԲԲՈ-

1817.

Խոմօճճ Սո

էիր

Մոտս (Թոոճ:ո1

«ԱՏ

1540. ՎՆԱՇ,

1841.

Խ6ՒՑԸԲՔՈ ՏՎՈՏՇԻԷԼ քոմ

ճնդկական պատմության ճնադգույն շրջանին,

դանիերեն լեղվով սանսկրիոխ մի բաուսրան ն այլն: լեղուների դերը «Հնդնրոպականլեզուների «ամեիրանակուն առանձնապես մատական քերականության ամար մեծացավ պարսկական բննոսգիր արձունադրությունների ընթերդումի ց

լույս

է ընծայել

Տիոո:

Հին պլարոկական բնեռագիր (ւեղագիր) արձանագրությունների լեզվի վերծանումը 411 դ. գործն է: Դեռնս 1621 թ. իտաէր Դարեճի՝ լացի վաճառական Պինտրոդելլա Վալլան բերել պատճենները: Պերսեպոլսի ալուլասոի արձանադրությունյնւնրի զ. վերջին դանիացի ճաղաղպարտճորղդ կարստեննիբուրը Հրատարակում է սեպագիր տնքոտերլ իր կողմից կատարված ճշգրիտ բնդօրինակումները ն միաժամանակ կարողանում է որոշել, որ արձանագրությունները դրված են 3 լեզվով ե 4 տարբեր այբբենական, վանկային ն գաղափարադրային: Սասիստեժով՝ կայն բննոագրերի վերծանման պոատվվրվասսկանում է Գյուսխնդենի դիմնավզիայիուսուցիչ Գրուտեֆենդին,որը 1800 թվից սկսում չ զբաղվել ալդ դործուր նա սկսում է նիբուրի բնրած Չ արձանաԱրդեն գրությունից, որոնք այբբենական գրով էին դրված: թ. նա կարողացավ դգոնել արձանագրությունների վերին մասի ընթքերցմանբանալին: Ամենից յուուջ Գրուեֆենդըմւտա| ծել, որ արձանագրության լեղուն պետք լինի պարսկերեն, որովԱռրանձնացնելո բառերն իրարից Հետնբերված է Պերսիպոլսից: ույն քնճք սնպանշանի օգնությամբ, որի արժերըորոշել էր դեռնս ուշադրություն դարձրեց Պիետրո դելլա Վալլան, Գրուռեֆենդը արձահագդրությունների տարբեր մասերում կրկնվող բառախմբի նա վրա: Բնականաբար ենթադրել, որ այդ խումբր սպարունակում է արքաների անունները նրանը սոխտղուներով «անդերձ: ձճայրոնիտիոՊարսկասոանիԹ գավորների՝ ալլուստ Սասանյան ղոսավորումը Ճճնարավորությունէր տալիս որոշելու բառերի տեղը. մեծ, այն ճնչում էր այսպնս. «մ արքա, արքա արքաների արքա, որդի Մ արքայի, դասանյան»: Որոշելով ամենի դ ավելի շուռ կրկնվող «արքա» բառի արժեքը՝Գրունֆենդը նկատեց, որ արձանադրություններիը Մեկում այղ բաոր պակասում | այն տեղում, որտեղ պետք է լինի ճոր տիտղոսը. նշոնակում է՝ ոլեւտք է ընտրել այն քագավորի անունը, որ թագավորի որղի չի եղել. ԳրոտեԿ ՏՇիԲը

ն,

ԿԸՇՀԼՔԱԶՈՒՒՄ.,

Զ6ՀԸիԼՐիեԸ.

ԸՄԲեճը մ6դ

ՐՑԷԸ Ո 2611

ատ

465.

1ով-

ֆենղը որոշեց, որ ալդ թաղավորը Դարետնէ, որը 521 թ. մ. թ. չս. թագավոր է դարձել: Սրանից ճետո դործն առաջ գնաց, մանավանդ Քեչիսթունիժայռի (Քնրմանշաճ քաղաքի մոււ) 400 տողանոց: թ. Հակայլականարձանագրության ճայտնադործումից ճետո։ է այդ կարդում արձանագրության մի ճատվածը, Ռոուլինսոնը եսկ 1847 թ. ճրատարակում է ողջ արձանագրությանամբողջական տեքստը: Այսպիսով, 117 դ. կեսին ճին պարսկական սեպագիր տեքոտերի վերծանման գործր կարելի է ավարտված ճամարել: 94նդերոպական լեզուների Հետ Հալեբեն.--Հալերենի՝ այլ Հ. Պետերունեցած ցեղակցության փաստը ճանաչում է ստանում են Ֆր. Վինդիշմանը մանի «Հայերեն լեղվի քերականության ընծա«Հայերենի տեղը արիական լնղվաբնում»շ չճոդվածի լուս Այս ճեղինակներից անկախ այդ ցեղակցության յումից Ճետու Խ. եր փառսոի վրա մատնանիչ է անում այ գրող Աբովյանը ն «նոր տեսական գործնական քերականութիւն ռուսաց վասն աշխատության մեջ, որը սակայն ժամանաՀայոց» (18342--14838) կին լուլս չի տեսել: Գիտուկան աշխարձճում ընդունելություն է գտնում Ճալերենի՝ հրանկական լեղու լինելու տեսակետը: Այս բանն ընդունում են

Ռ. Գոշեն,Փ. դը-Լագարդըչ Բոպպը, Ֆր. Մյուլլերը,Ք. Պատկան-

անը, որոնք մի շարք աշխատություններ են նվիրում «այլերենի ն բառապաշարի ճամեմաքերականության, ճնչյունաբանության ւուսկան ուսումնասիրությանը:

Դասականլեզուներ (ճին

հունարեն

ն

լատիներեն).-- Դա-

է կանգսական ֆիլոլոդղիան այս ենթժաշրջանում դեռես ճեռու նած ճամեմատական քնրականության նվաճումներից: Համեմատւսկան քերականության ճիմնադիրները դասական լեզուների ա-

ոսջնակարգ մասնագետներ չէին, իսկ դասական ֆիլոլոգիայի մասնագետները կասկածով էին նայում Համեմատական քերականության շուրջը բարձրացած աղմուկին: Դասականֆիլոլոգիան երկար ժամահակ պաճպանում էր իր տրադիցիոն մեթժոդը ն սկրզբունքները: Սակայն այս բանր երկար շարունակվել չէր կարող. արդեն 1840-ական թվականներին որոշ կոնտակտի անճրաժեշտություն է առաջանում, նախ՝ Արենսր «Հունարենի բւորբառների մա"ր.

Ք6ե6րաուոո.

Ի.

814Շհճո

Գյոմմւտշճհտւոռ

Տքոճշնտեո".

ճոռոմ

աւ հոջսճծ

ՃԱՃՊՄ, 17. 2.

41:Ո6ո18ԸՑ6,

Օատռոմլոջճմ65

(դրվել

է 1836

1883.

Ճոտծոլտշիճո

թ.):

1ռ.

աշխատությամբ վարկ ստացած բարբառագիտական ճրատարակությունիներնուսումնասիրությունները ցույց սովին, թն որքան կարնոր է ճամնմատական քերականության իմայումըբ Համեմաբարբառային ձների բացատրության ճամար. հրկրորդ՝ ուական լեզվաբանության մեջ սուր կերպով ղզզացվում էր դասական լելուների տվլալների ավելի լավ մշակման, դասական ֆիլոէր մի կարիքը: Հարկավոր լոգիայի նվաճումների օղզտադգործման ֆիլոլոդիայի նվամարդ, որ դասական լեզուների ն դասական Ճումների անբասիր իմացումը զուգակյեր Համեմատական բերաայդ մարդը Գնորդ կուրցիուսն էր: կունության տվյալների ճետ. (1820--1885),որը արդեն 40-ական թվականներից ճանդես է գանրա գործունեությունը: լիս մի շարթ աշխատությունիերով: Սակայն |Լ ուստի է պատկանում ճաջորդ ենքաշրջանին, Հիմնականում ճետռ խոսել: ենք Համարում նրա մասին անհչճրուժեշտ Ֆո. իգ.--նախորդ շրջանի լեղվաՌոմանական լեզուներ. տվեց, որ ռոմաբանական տնսությունների քննարկումը ցույց նական լեղուների ցեղակցության նե լատիներենի ճետ ունեցած Կարաբերության ճարցերը վաղուց էին զբաղեցնում մարերը: Սոասիստեկայն ոոմանական լեզուների դգիտական-ճամեմատական մատիկ ուսումնասիրությունը հոր ժամանակների գործէ ն կապված է պատմաչ-ճամեմատական լեզվաբանության զարգացման: ռին»

ու

Հեու

նոր ժամանակների ոումանական լեզվաբանության 4ճիմնադիՖր. Դիցն էր (1294--1826): նրու երկու գլիաաւվորաշխատությունները` «Ռոմանական լեղուննրի քերականությունը» ե «Ռուանական լեզուների ստուգաբանականբառարանը, դարձան ոռռման նական ֆիլոլոգիայի դասական աշխատությունները ունեցան բաղմաթիվ Ճճետնորգներ: կարնոր գեր է կատարել Դիցր նան մանական լեզուների Հնագույն տեքատերի Հրատարակության ե. մեկնաբանության գործում: Դիցր ռոմանական լեզուները Համարում է ոչ քե դասական: այլ նրա կողքին լատիներենիձնափոխությունները, դոլություն: ունեցող ժողովրդական լատիներենի Ճճետնորդները:իր Ճամեմատական քերականության ներածության մեջ Դիցը փորձում է բաԻն

ռո-

ՍՇ Աոմստծ ՉԺԻԼԸԸՈԸ ՎԱԱԸԸԵՏՑ.1839.

1843. Ճ6ոտ, Բր. Օրճտուտել 1836-1162, Տթաճշիծո, 1-11. է մ6ի բժոճութճիճս խեՄ ՈՂ 010915Ըի6Ց ՊՄԾՐԷԲՐԵԱԸԻ ՂԲ բտուուտոհճո. Ֆրախս. ճր. 1879--76:

15144.

ՏքՅՇհճո. 1853.

ցաճայտել ժողովրղական լատիներենի առունձնաձճաոկությունԼ տալիս ճունարենի ները, ցովը գերմանական լիվուների րաոասյին ազդեցությունը ոոմանական լեղունհրի վրա ն գծում մոնական լեզուների ղարդացման ու բարբուռային տարըբերակմուն են Ճճեոնում տոմանական լեզուների պլաստկերըո ներածությանը Համեմատական Ճնչյունաբանությունը, ձնարանությունը, բառակազմությունը ն շարատճյուսությունը (սլարղ բարդ նախաղասությունների ճամեմատական քննությունը): Գրավոր ռուշուրձաւնների լավագույն օդտաղործմամբ, նյութի լայն ընդգրկմամբ սիստեմավորմւմբ, կիրառած մեթոգի ճշդրտությամբ, ճնչյունական փոփոխությունների օրինաչափ բնույթը բայաճայոնլու Դիցլ բացառիկ ձգտմամբհ այլն--այս բոլոր Ճատկություններով տեղ է դրավում պատմա-ճամիեմատական լեզվաբանության մեջ ն |է մատուցել ոչ միայն մեծ ծաույություն ոոմանական ֆիլոլոդիայի զարգացմանը, այլն օրինակ է Հանդիսացել "նդերոպակոան լիղուների ուսումնասիրության չատ փորձերի ճամար: իզուր )Լ. որ էնդելսր նրուն գնում է Բոպպի ն Գրիմի շարքում: Այս բոլորով է ատլիս պատմա-ճամեմատական լեղվաԴիցը յոուրք ՀՃանդերձ՝ սովյալ ենթաշրջանի բնդճանուր թերություններին. ավլոբանության պես, ճնչյունական ճամապատասխահությունների օրինաչափուկոնություն սկզբունքի ոչ լրավականաչավփ խիստ ն Ճեւտնողականկինա րառման ճետնանքով լավ չի տարբերում ոոմանական լեզուՋերի՝ լատիներենից ժառանգած բառերը Ճետադա փոխառություններից: Դիցն ըբնղգրկում է 6 ումանական լեվոՐ իսպաներենը, պորիտալերենը ե տուդալերենը, ֆրանսերեըր,սպրովանսալերեֆլ, է մեկ ինդձճաընդ որում առուջին չորսր ոումիներենը, դխացնում Ֆուր՝ արեայան խմբի, վերջին երկուսը՝ա ույլ՝ արնելյան խմբի մեջ: ու

ոո-

ու

Ավելորդ չ(

նշել,

ՃարցումԴիցը ճենվում 1816--1821

որ

պրովանսալերենի ուսումնասիրություն

էր Ֆր. Ռենուարի(1261--1836)վր, որլ' էր ընծայել «Տրուբադուրների օրիգինալ

թթ. լույս պոնղիայի Ճավաքածունջմ Այս աշխատության առաջին Հատոբը կազմում էր պրովանսալերենի քերականությունը, վերջինը՝ մանական լեղուննրի «Ճամեմատական քերականությանփորձլ" կատարված Գրիմի Հեյռնողությամբ։ Սակայն Ռենուարը սխալ ոո-

ւ

Բր. Ս. Վ.

հճմժարտ. 1-1

Յ64

Խտ

Ոժսորմ, 1821.

ՈԽոԼ,

մո.

165 օ0ԱՑՎՈՈԼԲՑ

Վ.Տ ք0ՕշՑ

էլժս-

կարժիք ուներ մի կողմից՝ պրովանսալերենի, մյուս կողմից՝ լատխիներենիմասին. նա պրովանսալերենը ճոռսարում էր լատիներենի ե մյուս ռոմանական լեզուներիժիջին օղակը, իսկ լատիներենը դիտում (ր որպես յուրատեսակ ընդճանուր ոոմանական

լեզուԿ

Դին4

ո

զբ ում

Հեւնեց

Ռենուարին, ր

բա բայց

չշոււռով

զ

ասղզաո-

վեց նրա ազդիգդությունից ն ղարդգացրեցնոր կոնցեպցիա: Դիցը բազմաթիվ ճեւոնորդներ ունեցավ Գերմանիայում), մանական երկրներում հն այլուր: նրանցից Ճիշատակելի են Գամոո-

տոն

Պարիսը (1539--1908) Ա:Պոլ Մեյլճրը(1840--1912)՝ Ֆրան-

սիայում, Ասկոլին (1829--1907 )՝ իտալիայում ն ուրիշները: Այս ն լում ռոմանագնետներիգործուննության մասին մենբ դեռ առիթ կունենանք խոսելու: Գերմանականլեզուներ.--Հեղերոպական լեղուննրի Ճասմեմատական ուսումնասիրությունը, ինչպես տեսանք, սկզբնավորվնց գերմանական լելուների ուսումնասիրության «ճետ սերտորեն կապված:Ռասկը հ Փրիմը միաժամանակ գերմանական լեզունքբի «ամեմատական ուսումնասիրություն Ճիմնադիրներն Լին։ Հնդնրուական լեզուների այլ ճետազոտողներ նս այս կամ այն չափով անդրադառնում էին գերմանական լեղուներին։ Հոլցմանի ոթենքը, որի մասին 4իշվել է, նպաստեց գերմանական լեղուների տարբեր խմբերի փոխճարաբերունյան ըմբոնմանը: Մյուս կարդի «այտնի կելտադետ ի. կ. 4ոյսի. աշխասոություններից նշենք ն ճարնան ցեղերը» գործը: «Գերմանացիները (1806-1856) Ավելորդ ենք Ճամարում Հանգամանորեն կանդ առնել գերմանական լեզուների ճամեմատական ուսումնասիրությանը նվիրված այլ մանր դործիրի վրա: նշենք, որ այս շրջանում լայն ծավալ է ուտանում գերմանական լեզուների Հին գրավոր ՊՃուշարձանների Հրսռռարակության գործը, որ մեծ չափով նպաստումէ այդ լեզուհերի պատմա-ճամեմատակամ ուսումնասիրությանը:

լեզունեո.--Մինչն 117 Բալթիկ-սլավոնական

դ. կեսերը սլավոնական ֆիլոլոդիայի բնագավառում իշխում էր այսպես կոչված հանրագիտական ուղղությունը: 1եզվի ճարցերը դեոնս սերտորեն ոչոնչվում էին այլ կարգի ճարցերի ճետ, դեռնս ֆիլոլոդիական նալսսոակադրումմ ունեին: ելն մի կողմ թողնենք մ. Վոստոկովին,.

Հմմա.

ՋՅԵԼԵՕՅԱՑԻԵՇ,

Լ.

Է.

|1քօՓ.

ն1., 2:

Վ.

Ը

1952, էջ

ԱՑ:

ՇՇքոոշտըտտքի,

886ՎՇիսՇ

Ց

ք0աճր

350։

1160 ք6ԱՏԸհօճո

մմ

մբ.

ոնեա»

1ուղծ.

ՇիՕէ

1837.

366.

տրի մասին խոսել ենք, ապտ կարելի է նշել չեր ի. Դոբրովակու (1253--1849), սլովեն կուղիտարի (1280--1844) ն սլովակ Շա-

ֆարիկի(1295--1861) անուները:

Դոբրովսկին, որ Համարվում է սլավոնական ֆիլոլոգիայի ճայրը, Հայտնի | չեխական գրականությանը նվիրված մի շարք Վեզվին աշլիատություններով: նրա գլխավոր աշխատությունը «Սլավոնական լեզվի ճին աշխաբարբառի ճիմունքները» գործն էր: Շաֆարիկըմի շարք տություններ է նվիրել սլավոնական ֆիլոլոդիայի ղանազան բնագավառներին: Առանձնապեսնշելի է նրա «Պատմություն սլավոնական լեզվի ն գրականության՝ բոլոր բարբառներով» աշխատությունը: Շաֆարիկըբավական Հիմնավոր կերպով կարողանում է Հերքել այն տարածված կարծիքը, Թե ճին սլավոներենը բոլոր ոլավոնական լեզուների ճայրն է: 1840--50-ական թվականներին երնան եին գալիս բազմաթիվ նվիրված սլավոնական լեզուների ճամեմաաշխատություններ՝ տական ուումնասխրությանը: 40-ական թվականների ոուսական մեթողի կիրառման իրականության մեջ պատմա-ճամե մատական են Պ. 4. Պավակին(1787--18634), ապուսջինօրինակները տալիս ՎԻ. ն. կատկովը առաջինը (1818--1882) ն ուրիշները: Սրանցից հր «Բանասիրականդիտողություններում»3 ն երկրորդի իր «Սլավոնա-ռուսական լեզվի տարրերի ն ձիերի մասին» աշխատության մեջ: Ճամեմատական քննության են ռուսերենը՝ փորձելով պարզել նրա տեղը ցեղակից լեզուների մեջ: լեզուներին այս շրջանում նվիրված գործերիյ Բալթիական ի,

ու

ենթարկում

Ճիշելի

է Պ. ի.

կնեպպենի աշխատությունըտ: թ. ի. Քայուլանդերբ իր «Ալբա-

Դեռնա Ալբանեոբեն.--

նացիների կամ շկիսլեւտարներիլեզուն» աշխատության մեջծմատՆացույց է անում ալբաներենի՝ «Հնդնրոպականլեզուների ճետ ու-

ՍօԵրօ

1.

ՀԱՆ.

1ոտէիսոօոճճ

Աոջոճճ

ՏԱՈՂՀԱԸՑԸ«ՇԵՇՏ

մլո16Շէ,

1822.

թ, մ. ռմաւ

Տճիեղ

Ր.Ո. Լ. ՖՈ. ՇԽԽ:

ճմ

ր

5)ոաՏ5Շիճո

ՇճշչԸի1ՇիէճՎ6ր

Տքոգսճհճսոմ

11էճ-

1826.

ՔՆ,

Իորաօը,

ՓաղՕՕՐՈՎՇՇԽՔՇ

Օ6

3ՇԽ6Եւ

Կն Ք

օՕղծեոտ,

Փօքաճճ

ՇՅՑՑ:Օ-քՄՇՇԽՕԼօ

1845.

ԻՇողճմ,

Ո.

Է2ք0108,

ԷրճոՒւՈԼ

ՈՅՑՏԸ Ւ.

ի1.,

Ջ3ԵԲ1,

ու,

Սայճնէճո,

1ո ճո

Օ

ոքօտշճՕաղՇ

Ճայճոմ:ը, 11.

1827.

ԼԸ

Տքրճրհը

իԼ

83Ելան

ԱՎՇԻ ՃԵՏՈՇՑ6ո

Ք

ՀԱուՇք417քԵԼ օմ6Է

191108-

Տճիի1քծէորճո,

նեցած ցեղակցությունը: Ավելի ուշ Բողպը »ւսսուկ սիրություն Լ նվիրում այս Հարցին: 8.

ՈՉ-ՀՆԴԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ԼԵԶՈՒՆԵՐԻ

ուսումնա-

ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

Քամա-սեմականլեզունե՞. եգիպտականհիեբոգլիֆնեոի ն ե ասուրականսեպագրերիընթերցումը. եգիպտագիտության սուբագիտությանծնունդը.--Սեմականլեզուները տարածված են ա-

ն Ասիույի երկրննրում, Առաջավոր ՀյուսիսայինԱֆրիկայի

քաւմական լեղզուները՝ Աֆրիկայի «Հյուսիսում, երկու անվանումներն էլ աստվածաշնչից են առնված. մասնավորապես սեմական անվանումը մտցված Է Շլեոցերիկողմից դեռես 1281 թ.։ 414 դ. առաջին կիսում քամա-սեմական լեզուների ուումնասիրության էնագավառում կարնոր դեր խաղաց եգիպտական տճիերոգլիֆների ե ասուրական սեպագրերի վերծանումը, որով «նարավորություն պատմա-ճՃամեմատական ատեղծվեց քամա-սեմական լեզուների ճեյտազոտության մեջ ճենվելու ճնագույն դրավոր Ճճուշարձանների տված լեզվական ավյալնիերի վրա: պատիվը Ծգիղտական «իերոգլիֆների ընթերցանության ապլատկանումէ ֆրանսիացի գիտնական Ֆրանսուս Շամպոլյոնին էր, բացի դասական լեղուներից, (1290--1834), որը տիրապետում ծբրայերենին, արաբերենին ն դողտերենին(ճին եդիպտերենի շառւվիղը): 1299 թ. նապոլեոնի՝ եգիպտական էքսվեդիցիույի ժաՄոնակ Ռողետատա վայրում վինվորները գտել էին մի սրձանագրություն,որտեզ միննույն տեքոոր զրված էր ճինրոգլիֆներով։ դեմոտիկ գրով ն ճունարենով։ Մինչն Շամպոլյոնը ձեռնարկված ղվերձանման փորձերը, այդ թվում ն Ժունդիփորձը, վերջացել էին տնճաջողությամբ: Շամպոլյլոնից առաջ նկատել էին, որ թագաւվորական Հատուկ անունները առնված են շրջագծի մեջ: Շամպոլվոնը վերծանումն սկսեց Պյողոմեոս ճատուկ անունից՝ ճշտորեն ենթադրելով,որ այն, որպես ոչ եդիպտական ատուկ անուն, պիստի գրված ենի տառանշաններով. պարզվեց, որ նդիղտական նշաններով այն գրված է Պտոլմես, այսինքն՝ որոշ ձույնավորներ բացակայում են։ 1815 թ. Ֆիլե կղղում գտնվեց մի ուրիչ սրձանագրություն, որտեղ կար նան Կլեոպատրա անունը. Ճամեմոասոելով ընդճանուր նշանները՝ Շամպոլյոնը: ճավաստիացավ ընղդչճա-

նուր |չ ու պ. տ տառանշանների նուլնության մեջ. միուժամանակ Ճշտորեն ենքադրեյ, որ երկու անդամ կրկնվող նչանը կլեոպատՅո՛

արտաայաւում չ ա-ն: Շարունակելով աշլաասուսն ն Ռամոես Քը՝ նա րնքերցեց նան Տուռմոս անուններըո Հետագա տաշթատանքիընքացքում, ճենվելով դոասոնրենի իր իմացության կարողացավ պարզել որոշ այլ նշաններ նո. վրա, Շամպոլյոնը այսպես, իմանալով, որ ձին ղպտերեխ կոչվում է խտորհ պարո ղած լինելով տ նշանները՝ Շամպոլլոնըորոշեց խ-ի յորժեքը, այլի խտո նշաններից Ճեւոո դրված ձիու նշանի՝ դետերՓամինատիվ լինելը: 1842 թ. սեպտեմբերի 27-ին Շամպոլլոնը հիզի Ակադեմիայում ղեկուցում կարդաց եգիպաական ճինրոգլիֆների ընթերըանության մասին. էլ Համարվում է նղիպտագիռության սկիզբը: Շամպոլլոնի սկսած գործր շարունակվեց Ռ. Լեպսիոսի, Հ. Բրուգլի ե այլոց կողմից «անգեցնելով եգիղչուտկան «ճինրոգլիֆների բոլոր տեսակների պարզմանը: ղլարդացման Հում ուր վճուական նսնունուԱռսուրագիւոության թյուն ունեցավ պտրսկական սեպադրերի վերծանումը՝ մի կողժրը ն գյուտը մյուս կողմից: ՊարսԲեշճիսթունի արձանագրության կական ռեւագրերըներկայացնում էին Միչագետբի սեպագրության պարղդեցումը ն բանալի էին տալիս ասուրա-բաբելական սեւղադրության վերծանման ճամար: Բեճիսթունիարձանագրությունն էլ բաղկացած էր 3 սյունակից: Դանիացի Մյունոտերը որ լարղեց, երրորդ սյունակի արձանագրություն, «իշեցնում է շին Բաբելոնի տեղում գտնված արձահադրությունհերլո Այղ սլունովի որոշ նշանների ճնչլունական արժեքը Ճայլտնի քր սւորսկակն սեպագրերի վերծանումից. ինչ վերաբերում է լելվին, ապա" նրա սեմական բնույթի պարզվեց չվեդ 1նենչտայնի կողմից՝ աստվածաշնչում, ճունական մատենագրության մեջ ն Բեչիսթունի սեպագիր տեքոտում պաճպանված անունների վերլուծությամլ. ռւակայնսկզբում գործին խանգարեց ոյն սխալ կարծիթը, լն իբը այլ սնմիաների եման ասուրա-բաբելացիները ձայնավորները չէին գրում: Հետագայում իոլանդացի Հինքալ արվից։ որ բրա անվան 11,

-

ու

դ

էչ

րաչբաբելուկանսեւզագրության մեջ ձայնավորհերը եշանուկվում նն,

ն

դորժն

առաջ

գնաց:

սհւղագրերի ընթելրԱռուրա-բաբելական

ցահությանդործում մեծ դեր խաղացին Ռոուլինոռնր, Հինքսլ, ն Սաերտը. նրանքռոլարզեցին 200-ից ավելի վանկային նշանների ն որոշ թվով գաղափարադրերի բնույթը: Ռոուլինսոնը թ. տվարոտեց երրորդ սյունակի ընԲեչճիսթունի արձանագրության եգիղտական ճինրոգլիֆների ընթերցման ն քամական թԹերցումը։ լեզուների ավելի մերձավոր ուսումնասիրության ճետնհանքով ի368

1 քոշվում քամա-սեմական առուջին կեսում առաջ Ա սեմական) լեզուների ցեղակցության արցը: (ճամիտական թ. Թ. Բենֆելը նշում է հգիպտերենի ն սեմական լեզուների

դեն

դ.

ցեղակցությունը:: Շուտով Կլապոոթի կողմից առաջ սեմական լեզուների ցեղակցության Ռ.

Ռաումերը

ֆոն

4նդնրոպական ն «նարավորության «արցըս բառի Ճճամեմատություն է կատարում: է քաշվում

«Ուրալա-ալթայան»լեզունե՞. ֆիննա-ուգբականն սամոյէդական լեզուների ցեղակցության ճառցը.-- Ֆիննա-ուղգրական

լեզվաբանության սկիզբը, ինչպես նշել ենք, փաստորեն դրվել է դեռնս Ճ111 դ. վերջին Ս. Դյարմաթիի ճայտնի աշխատությամբ: ղդ. 4նեդնրոպականպատմա-ճամեմատական լեզվաբանության Հիմնադիրներից մեկր՝ Ռասկը, չնայած ձեռքի տակ եղաժ նյութերի ոչ լրիվ լինելուն, տալիս է ֆիննա-ուգրական լեզուների սիստեէ Մ. Ա. Կաստրենը(1813-մատիկ դասակարգումը, որին Ճետնում ն սամոլեդական լեէ Վերջինա մշակում ֆիննա-ուգրական 1852): ղուների ցեղակցության ճարցը, բազմաթիվ աշխատություններ նվիրում սամոյեդական ն ֆիննա-ուգրական լեզուների ուսումնասիրությանըՅ: նրա ճնետնորդներիցեն ֆինն լեզվաբաններ Սետելեն

Պատսոնենը: տուկ աշխատություն է նվիրում «ուրալՎիլճելմ ՇուռարՃա ան» (ֆիննա-ուդրական), թյուրքական, մոնղոլական ն ունդուսական լեզուների ցեղակցության ճարցին": Ֆ. Վիդեմանը տալիս է «ուրալա-ալքայան» լեզուների «իմնական առանձնաճատկությունների բնութագիրը": Այլ լեզունեո.--4:11 դ. սկզբներին Հավաստվում է Արնելյան Ասիայում Հին-տիբեթական,Հնեդկաստանում՝ դրավիդյան ն Աֆրիկայու՝ բանտու լեզվարնհտանիքների գոյությունը: լեքսան1834 թ. գրում է տիբեթերենի առջին դըր ուան դիտական քերանե

ՃԸՇհվէո ւ» 46Է օօ թԱտօհճո Ցքաճեծ չառ ԸՄԽ6ը 1Բ Թ6ճո էճ, Ցքոճշհտեաոտ, Նճլքթշլթ.1844. Շստ Տ. Շյուտաւնհլ, Ճհունտ 10518 16ոԼոջսոճ նստած 1646 01191115ՐՑԱ: ԵԼԸւ6 ձ6Ո0ՈՏԵՐՈՒՑ, 1799. 3. Շուտ

ՇԽՏԵՐ6ո,

Ամ Վ6ը Տտ«ղոցյթմլտճեո ՑՏքուշհճո. 1854. ՃԱՏ 1885 ն այլն: ՊՄԾԸԼՒՀԹՈ201Շիոլտտ6 Վ6ո Տադօ)6465Շիծը., ւ

րի,

Տոոյելտշիճո

Պե

5իթ. նոմ

1իր.

ՏՇհծօէԼ

ՊՇՐՏԱՇհ

ԱթճԻ մ)6

Էէոեճոյտճհճը

Տքիոշիծո,

1836.

ՄծԼեՇբ ԸԵ6Իմ16 1նիօրճո Տ1եշօ մ6- էտոհսձլտհծո Ժլզոոը, ՄՇՕԼՏ6ւո ՖԱն։լհօճհտտյճոտ, 1838. Տքոոճիշ6ոաււոճտճիղինոլն ձո

24---Ժ.

Ձաճունյան

կանությունն բառարանը: Հոգդսոնը 1842 Թ. աշխսսություն ծվիրում չին-տիբեքական լեզուների «ամեմատական ուսումնասիրությանը: թ. կլապոոթի կողմից փորձ է կատարվում ի ժի բերելու լեզուների վերաբերյալ տեղեկությունները): ձեսիայի կլապոռոթն ձեսաջին գիտնականն է, որ մտցնում է ճնդերոպական լեզուների Տամար «ճնդդերմանական» (աոմօթօոտճուտոի) անվանումը, որը այն դործածություն է ստանում գերմանական լեզվաբանների շրջանում. ոչ դերմանական գիտնականները գերադասում են 4ճամատիպ օճնդերոպականջ տերմինը: Տարբեր ժամանակ գործածության մեջ են դրվել նան շարիականջ, «արիա-եվրոպական» ն այլ կտրգի տերմիններ, բայց դրանք կարճ կյանք են ունեցել, Վրացերենի ուսումնասիրության բնագավառում մեծ աշխրա'ուռնք է կատարում Մ. Բրոսսեն: ու

'

Խյճրէօ

Ա.

ՈՏԸ,

(լիթոզը-)

եհ,

Ճան

ԱԻ Է1Բտճոնտ մ:

քթօիտչժեէճ,Ինոր. 142: օս ԱԽՆ քԶըոռյոճծ Տ«Շ0ԻՔԱՈՂԸ,Սաո. Բ 1ոոքսծ Զ601:16ոՌ6, ԻՑո1Տ, 1857 7 այլ:

Գ

աաա

աաա

աաաաաաաաաաաաաառաաադանթաաեաաա

ՀԱ

աաա

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ԱՌԱՋԻՆ ԵՆԹԱՇՐՋԱՆԻ

ՀԱՅԵՐԵՆ

լ

Ռ.

Աբրաճամյան

ձնդերողական

«Արարատ», սղատմություն),

Ի., Ակղզայան 36-16,

Աճասյան

Հայ լեզվաբանու

161-183,

1951,

կրատախյանը 1910,

էջ

1815,

լեզվախումբն էջ

ճայ լեղվարանո,

թյան

696-719.

երհան, 1958,էջ

աաա պատմություն, Ն

ՊՀԱԺ, Պարսկականբնեռադրերի լուծման պատմությունը, էջ 159-- 135, կ. Հայադիտությունն Արեմոյան նվրոպայում, Թիֆլիս,

Հ.,

34,

ՎԵՐԱՑԵՐՅԱԼ

ԿՄ. -նԳ:

Արդի լեզվագիտությունը,

ՀԱ, 1886, էֆ 4, 76: լեղուի հ մատենադրութեան մԱրեմուստա(Գ. Զարբճանալյանի թարգմանությամբ լրացումներով), Վենետիկ, 1895, էջ 269--387: Գ. Ջաճտուկյան խաչատուր Արովյանը որպես լեզվարան-բերականագետ, Չ4ԱԺ, 45, էջ 47---105,

Մեննիչյան Շոու

Գ.

ճայ Ուսումնասիրութիւնք

մ.,

Գ.

յֆ

ու

Տ ե

Ի

վե

Հնդնրուլական Պախալնզույ

Մ.,

Մ

ճյա

Ք.

ՇՏԸԿԽՕՐՕ,

1954,

էջ

1958, էջ

8ողօբքոոօտ

Րճնեռխ

Ի. ծ.

Ք.,

ու-մ185

5..

Բօւօքու

8.

1.

Վճքոռ-

Ը

Ոծսաառ.

ՆՃՃԿ

4,

1953,

Ի 3,

հԵՅՄՎՇԱՐՔք7ՇշՇշաՕրռ ՇԽաՅԵՇԵՇՅ,

ԸՏՈԱՑԵՇԱՎՇԸՐԽԸ

8.,

8.

Քօքոտ

-135:

8033քճիատ 830031:Յ8:

քթջշշտօրօ

ՏԹՔՈԵՐՇՂԵՒԿՓօու Ր7ԽծՕտեու, 1898.

ՊՅԵՅԿՇՈԻՇ Ճձ. Ճ.

ՇԸ. Փ. 4օքօրոտԿուՇմոտ ՇՈՅՑՑՒՇԵՕՆ Փոտօպ0-հո, ,.Օ1Վ6Շ- Օղշշճաօն

1874/5 ՄԿ. Լօո՛,

Ճ.

ՀՄ:ԵՑԻԵՇԻԵԽՕօՕ

ԸՈՅՑՎԵՇԿՕՐՕ

Դ.

ԽՀՅՇՈՇոՈՇւՑօ

մխ.

535,

ՅԱՅՎՇԵՈԸ

1952, էջ

ՈՅ.

ատա ԵԱԼ, ՎԱՇճքիեւ Ա-838:ՅՕ86ղ,

ՊՂ.

68.76:

8սեօրբքողդօ8

հ

«ԽԱՐՑՈՇՐՔՎՇՇԿՕՇ

1389.-.156,

ԹՅՃՇԽՈՇԹՇաՅՔ

էջ

Պ.

Ռ0օշԿ.

Գորիս,1885.

ՌՈՒՍԵՐԵՆ

Զ.

ՏՅՇՔո66ՇաՅ2Ց

կ.

ՏԵ

էջ ՈԼ,

Ճ.

Ճ.

մ,

1ՃՒԼ,

8ՕՇԼԸւՕ8Յ

80ՇՏՀՕԵՕՅՅ

ոշքթօի

Ճ.

ք

Ուօքրո

ոթօրախաոյու

1Է--53:

ՕԱՑԵԻԽՇ

Խւօղա

ՕՅԻԽՅԱՔՑ `

ՇՑՑՅ

Ը

ԷՅոթթտնւտ

ԱԸՕքԻԿՇՇԽԻԿ

ՃՇՈՕԽ

ՕՇՈՅՇԼԻ

ըն38Ո118

ԷՅՅԱՎ

850066.

ՕՅԱՅԵՒԻՑ

ՊՅԵՐ

ԽԱ68, 1909. ՎԵՏՕՉՑ

Շ.,

Ճ.

Ֆ

8. ա11

ատա

ԲԱԼԱ, 1956,

80610108,

Ճ.

Ճ.

/1623ՂՊԵՇարք

աօ0-08քօոծտա010--8

Քո

)1.,

Օօ ԶՅԹՆՇ

էջ

965---104։

քճտօտօԱտօի Շքել-ՂՇմօաքճւմ

ՔՇ

ՕսԿճքատոօ

83Յ7Վ6որտ.

ՇՐօ

Է

ԻՋ 6,

ՎՅՇԼԱՕՇՆԵ,

նէ.

ս

7.

ք838րտգ

ուօքոտ

ՈՇքճղօ808 Օ16ՎՇԸՀՑԲԼՎԱՕԼ ԽՅՄՎԵՉՔԿԽԵՐՇՈԼ, ԼՔՇտ, 1956.

Շօ դիտ ՇԽՇք1տ, 7Լ., 1927. Ք 81. Ճ. ԽՅՇ1ԼքՇԱՅ,Է 715-610 8. Լ.

ՄՌԱՐՑԱՇՂԱՎՇՇԿԵՇ 831451

ԵՇՊՂԵՇԽՉԻՕ, 3810քշֆճքու

ՈՅԿԽՏԼ ՈՅԵօԲ

ԻԼ0ՇաՑ2, 1958.

ոմՇըօք».,

ԽՅէղ.

ԸՇճքո:ճ8Շա

ամ

1959, էջ

ԸՇօքօոռո

ԸՇ.,

|Օ.

ԱՇՏԼՈոՒ

Վճքոուաճտաամ

Ր

6ՎՇքոլաււաճտըաօրօ,

Ր

94--100:

էջ

0Խ08

Կ.

Ճ.

ԷՇԸ,

ԽՅՇքոմուԸՈԱՎՇԸՆԽՉԸ

հ

ԷԼ.

«ԱԽԱՐՑԱՇԼԱՎՇՇԵ`ՕՇ ԷՅՇՂՇՂԱՇ

7Ք ե,

ՒԼ,

Ք

Բճղօ8,

ՒԼ

1949, էջ 536--550.

Ճ., 1957,

Քում,

965, 1958,

էջ

ՕՈ

ՈՇքրելմ

հՅ

«ճետ.

Յ.

ՃՆՅՈՑքՔ6

ի,

Կ.

".

ԹՈՅԱԲԸ

մ.,

/.

ՕՏԱՐ

Մ. Թճբոհոււմ.

Ս15Տ., 816514ս,

Երօելճոծ

նտո Ի., 116 Էի» .ԲԸտեչՇիոյն քհմօտօքիլք,

Իյ68561

Ի.

411961ո61ո6ո Տքոսշե-

Տքոոճհքիւօտօթհլծ

ԽԼՅտճոը (ն

ԻԵ.

էջ 105--127.

Շայոստճ

մ6ը

62--18.

5.

մ6-

81է.

Ե. 1/6 Էէստեօլճէ.

ո

Կ,

քհմԱօտօքուճ 14"

Լո

Եճո1Տ, 1864. 46Է

Տթոոօնքուօօօքիւ:

էադեսմետչ

«.

ԷԱշոտօ՛խո յճո«ճո՞,

մճսետ«ճհճո

ԱԽ. Ծ6

ու:

Թրնմօը

էհո

ՇԿոռտ.

Նճեճո

սոմ

Տքոճճե-

Զոծմէշ.

1925.

բեսզԸ 1404115ԵՇ. Խօոտճո

1927.

Իր

Խժտտուէ.

1921.

Ը(ՅՏՏԼԱՐՇՐ

ԱՅՏ116ո61-նգոօստ (Հ

ԼԵԶՈՒՆԵՐՈՎ

տտմզձլ6

Աաղեօյմե

ՀԱԽ Վ, 24. 1921.

ԿՏՏՇՈՏՇհՑ(,

ՅԵՑ

3810քօշֆօ-

1954.

.Ղ.

ոոշօճքւ.

իօ-

ՇոոՅՑ

քշշտոճ

3--ԸԾ

տոմատ ՒԼ, Լ17ոճքայշն-Րօքո Ծօոքօճել ոլծքուքիօրօ 6օքԵծՇ ԽՇՈՒԼԻՇԵՕՐՕ 34 ոծքեղօ0879Ծ քֆոլայօ 181Շք817քյ,

քոր

լ.

ՃՅԵՈՕՅԱՅՔՈՇ,

քՕխճիԸԲՕՇ

549-355:

8ՅԱԵՕՅԱՅԻԽԸՇ,

ԸՇՐՇՈՅՒՕ8Յ8

9ԾՅՏՇՂՏԱՈՇ8

8.

է,

«ս-

Դճելդօճո.

Թոշտմծո-Նօլք-

Պ6քճո.

219, 1899. Շաեծճ)6ոեշ

(0.

Կ.

Հ.

Շ4նձ411605»-Ս6Ո6Ո

Կ.

Ի. Բօէէ

նտո:

ո,

1931.

116բո

Աչ» 105414

Ճոյոջ

Քո,

263---Էշ.

Յ72

2.

Սոջատեվսը մօ 1էԼլսռեօ1մէ, Ետ,

8Ռ-ում, Պռատի գործունեության բնութագիրը :6ռ ԿՂլիճլԼո 0. Ռսունց146, 1944. ԼաղեսԱծ, Թ6ոնո, 1858. Ք. ԿՈյլնօիտ «օո «սո Ի. ՊՂյլիճլղ Սսոեօլձն, 1944.

2.

1Վ,Ր2ՒոՇեէ

Ճ8Ս,

106486

ՔՈԲՈՒՎՇի

ճելօաօ15

Ճ111,

Տքոճօհքեհլօտօքուծ,296,

ն ճջ.

էջ

317:

3.

1941,

էչ

Նճ|քշ1տ,1933. էջ ՀՌԼԷ. ՆՔ

Թ6ոյ

50.

Ռոճւհո, եսոտաօ)

Է. Ն

ջճո

«616

4... 141.-.

Պ..

Տճետյգմե

Խ

Տեճյոյւդո

1801,

Հա»

Աա

Խօ1մե.

մլ6ճ

աօոորտէ

1810.

ՊՄ6Շ Տ561Ո6Ի ջօ1Տեյ-

Նա

նօո".

ՏքոոճհքելօտօքիլԸ. ՃՇԻ.

Ւսոհօեէ

ՊՆ

Ց սոմ

1939.

,Ռճոտէ

է

1-1,

19,

1940.

18.

է

195:

ՏՇԵՇԻԷՇԷ

մ.

ՊԱՏՏճոտօհճղ.,

առաջարանը,8ծոո,

«օո

ձլոոճՇիծո.

Ռոչէ.

Է.

ՈՒՆ.

ՑՏքաճիոտոաճոտճիճ Ո, Հումբոլդտի

194,

ՏԸՇկ6Լո6-է

Տոտո

«օո.

էո,

180.

էջ

ՊՈյհծյտ

խԽոեճծի1սոթ,

Տւոժմք614

սոմ

մոռ

սոմ

6ոտօիլ646ոհճքե.."-ի

ժ. Կ.

Տքաճիութճհսոջ:

26Ւ

նշնծո

«ոռ

Լոնգ:

Կ

1Ս9ծէ 16 ԷԵոուշըս

6.

ԸՈՅՐՑԱՆՑԱՏՈՒ 465

ՏՇհՈ»ՎՏ 069. 5, 1930, էջ 642

ԽՒԹԱՂՇՒ

ԽՆ, Կ.

Կ

1597.

Տքուճիճ. ՔՆԱ,

ՎԲԱԵՀՇիՇ

թէ

խոցող»

8սքթ.

ԿՈՒՅՐ

193ե.

ո.

ԵԼոսշ

Տ.

ււ

Հ.

158.

Կե:

Կ

Եռտո:ոՑ

Ըծոետռհղի

էլառճունձե.

.Վ., 1ոմսխԽաճ սոմ

ԽծւոծԸ

մ. Շող. Բ

2-եծ

ԹԵԼՅԿ6

Վ.

ոօնիճու

Սոճ

8.

61.

`.

մօր

86րրու,

Ճո... շս1

168ծտ.

Շուտ ե. Էոմ)6. 195:. Ճծէո, Ա6ճծ),

Օ656Շո1Շինծ 46:

Տթուծիճ

ՍԱոստոճը, ՃՍ,

96Լ

159.

927.

սով 6 «օո քնտեօյմնտ ՏքոոշհիողոտճոճխմէԿն. 18434. 116261:56ի6 Ծհ1յ050թիլճ. Թ6ոյլո, լսո եօ14Է5. Պ՛. ԷճիրլԱծո ՏԱճլուհու 11, ԹՇ Տքաշհքթեճօթիյտճեծո 1884 (Խ1ոէծ1նոք). Տա6ո261 Լ... 16 Ո6մճածսոջ մ6Տքաճշհքեմօտօըիա6Պ՛. «. Լաոծօ108Տ 10. 1921/22, էջ 261 քն: մլԲ Ք:սԵլճո: ԷՀառտճուտոստ. ,Նօօ05:.

Է.

ՏեճԼուղո)

ն

Քրիսը Ֆո:

Ս

ճջ., 3.

ձ.,

Դիճ

Էոածեքոժսոմտ0Է

80քք, ,Լ1ոքոտ", 11, 4, 1950, էջ 1,,

Է.

ԿԽ. Խոտէ, 1884.

ծեծ

438.-- 468:

Նլոջտ»կՇ

օք Ը0օոճծքթեւոտ

ԵՐԿՐՈՐԴ

("ԱՃ

դ.

ԵՆՔԱՇՐՋԱՆ

քառուդը)

ՎԵՐԱԿԱՆԳՆՈՂԱԿԱՆ (ՌԵԿՈՆՍՏՐՈՒԿՏԻՎԻՍՏԱԿԱՆ)

ԿՈՄՊԱՐԱՏԻՎԻՋՄ

ՆԵՐԱԾԱԿԱՆ

ՏԵՂԵԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Ենթաշոջանի լեզվաբանական ուղղություննեորե նբանցձնավոջբմաննախադրյալներն պայմանները.-- Պատմա-ճտամեմաու

տական լեզվաբանության ձնավորման ռնեկոնստրուկտիվիուռական ենթաշրջանը ընդգրկում է շուրջ մեկ քառորդ դար՝ մոտավորապես Ա1 դ. կեսերից մինչն 20-ական թվականների կեսերը: Տնտեսա ճան տեսակետից այս շրջանում կապիտալիզմն ապրում է իր նախամոնոպոլիստական-ննախաիմպերիալիս զարգացմանիուտական լը, երբ դեռես շարունակվում է նրա ղարդացման վերընթաց դիծը»չ շարունակվում է ազատ մրցակցությունը, երբ սկսում է տիրապետող դառնալ ծանր արդյունաբերությունը:

կապիտալիզմիվերընթաց զարգացման առկայության պայմաններում շարունակում են զարդանալ ն բնական դգիտություննեըըչ որոնք անճրաժեշտ նախապայման են նրա անարդել առաջընթացի ճամար: Միաժամանակ նշանակալից ղզարդացում են ապրում ն ճասարակական գիտությունները. կապիտալիզմի զարգացման վերընթաց դիծր նպաստավոր ազդեցություն է դործում նրանց մեջ առաջավոր գաղափարների ծավալման ճամար, թեն արդեն առկա հն 4Ճեւտադա փոսվոխությունների սաղմերը: 1եզվաբանությանայս վի ըբոնման

ենթաշրջանում ճանդես են դալիս լեզերեք Հիմնական կոնցեպցիաներ՝ 1) նատուր-բիո-

լոգիական ն

բ.

(ա.

կենսաբանական կամ բիոլոգիական նատուրալիզժ

բիոլոգիզմ), 2) Հոգեբանական (պսիխոլոգիղմ) ն 3) կով-

տուր-էվոլլուցիոնիստական: Նառուր-բիոլոգիզմիներկայացուցիչները լեզուն ըմբռնում են որպես բիոլոգիական օրգանիզմ կամ օրգանիզմի ֆունկցիա ն լեզվաբաՊաիխոլոգիղ նությունը դասում բնական զիտությունների շարքը: մի ներկալացուցիչները լեղուն դիտում են որպես «ճոգեկան երեորպես ճոդեբանական գիտություն: վույթ, իսկ լեզվաբանությունը՝ Կուլտուր-էվոլյուցիոնիզմի ներկալացուցիչները լեղուն դիտում են սրպես մարդկային կուլտուրայի տրտաճայտություններից մեկր ն լեզվաբանությունը դասում «կուլտուրային» (ճասարակական)գիշւարքը»թեն նրանցից ոմանք որոշ տուրք են տալիս տությունների ն բիոլողիական էվոլյուցիոնիզմին: Այս երեք ուղղությունների Հանդես գալը պայմանավորված է ւա մասամբ լեզվաբանության զարգացման նախորդ ընթացքով, տամբ էլ գիտության զարգացման ընդճանուր բնույթով: նատուրմեխանիստական նատուրալիզմի «Հետագա բիոլոգիզմըԲուի ձնափոխությունն ղարդացումն է նոր պայմաններում, երբ մեծ ռանձնապես նվաճումներ է ունենում բիոլոդիան, ն երբ տենդենը է նկատվում բիոլոգիայի բնադավառում ճանդես եկած էվոլլուցիոնիստուկան սկղբունքներին ընդճանրական բնույթ Ճատկացռելու, դրանք դարձնելու ամենատարբեր բնույթի երնույթների ման: թվում ե ճասարակական երնուլթների) մեկնաբանության «Հիմք: ԱնցումըԲուպի մեխանիստական նատուրալիղմից ղեպի «մաջուր» աստիբիոլոգիզմը տեղի է ունենում ոչ միանգամից, այլ որոշ «լեղվական օրգանիզմ» արտաճայտությաս բանոաւկան օղակներով՝ փոխաբերականգործածությունից ն լեզվի կառուցվածքի բնական օրգանիղմների ֆիզիոլոգիական կառուցվածքի միջն անցկացմող անալոդիաներից մինչն այդ արտաճայտության ուղղակի ըմբբոնումը ն, վերջապես, մինչն լեղուն օրգանիղմի բնական ֆունկկապված է ճիմնակացիա Ճճամարելուտեսակետը: Պսիխոլոգիզմը ն նրա նում ձնավորվելու որպես գիտություն Հողդեբանության՝ նա նս ճետ. Սակայն ղերծ չէ որոշ ժառաննեցած նվաճումների չչորդականությունից. պատաչական չէ որ ալդ ուղղության ճիմնադիրը՝Շտայնթալը, իրեն սկզբնապես ճամարում էր 2ճումբոլդտի ու

ա-

ու

ու-

Այս ուղղուշայացքների մեկնաբանողն ժողովրդականացնողը: ունննում է այն թյան ձնավորման ճամար ճատուկ նշանակություն Հանգամանքը, որ Հուժբոլդտը ուշսւդրություն էր դարձնում ճատու

կապես լեզվի ներքին կողմի, լեզվական

երնույլթների իմաստի կազմում է պսիխոլոդիզմի կարնոր դծեբից մեկը՝ ի տարբերություն ն ի ակադրություն րիոլողիղմի: վերջինիս ուշադրության կենտրոնում լեզվի արտաքին-42նչյունական կողմն է: կԿուլտուր-էվոլլուցիոնիզմըճանդես է եկել մի կողԺիլ՝ որպեսՀումբոլդտի ն Գրիմի կոնցեպցիայի Ճճետաղաշարունւսկությունն զարգացումը, մյուս կողմից՝ որպես լեղվի նաւտուրալիստական-բիոլոգիական ըրմբոնման յուրատեսակ ճակավդեղությունը:եթե լեղվի նատուր-բիոլոգիական ըմբոնմամբ խրվվում էր կապր լեզվի հ ճասարակական մյուս երհույթների միջե, լեղուն կարվում էր մարդկային կուլտուրայի զարդացումից, ապս նուլտուր-էվոլյուցիոնիղմը շեշտում է Հենց այդ կապը: Այս դեպբում, սակայն, լեզվի զարգացումը դիտվում է էվոլլուցիոնիզմի դիրքերից, մի բան, որ արդյունք է զարգացման էվոլյուցիոնիս տական ճալեցակետիընդճանրացման: Այս երեք ուղղություններից նաւտուր-բիոլոդիզմը տիրապետող ուղղություն է ճնդնրոպաբանուբյան մեջ, մինչդեռ մյուսները ավելիշատ Ճանդես են դալիս ընդՀանուր լեզվաբանության ն առանձին լեզուների ուսումնասիրուքյան բնադավառում: նախորդ ենթաշրջանում լեզվաբանական «Հետազոտության հղանակները ծառայում էին մի Հիմնական նպատակի բացաճայտել տվյալ լեզուներով խոսող ժողովուրդների ն քերականական ձների ծագումը. այլ կերպ ասաժ՝ լեզուների Համեմատությունը նպատակ ուներ գենետիկական Ճարցեր լուծել Այս ենթաշրջանում ճամեմատությունը աստիճանաբար սկսում է վերածվել մի միջոցի, որի օգնությամբ լեզվաբանները նպատակ են դնում վերականգնել տարբեր լեզուների ճիմքում բնկած լեզվի (նախալեզվի) կառուցվածքային տիպն Այս բանը առանձնաձճատկությունները:։ լեզվաբանության առանձնացման ինքնուրույնացման տենդենցի Հետադաարտաճայտություններից մեկն էր. եթե «ամեմատությունը նախորդ շրջանում դիտվում էր գերազանցապես որպես ժողո Վոբրդիծաղման կապերի բացաճայտման միջոց, ապա այս շրջանում այն աստիճանաբար սկսում են դիտել որպես իր իսկ լեզվի կառուցվածքային սկզբնական առանձնաճատկությունների վերականգնման միջոց. լեզվական կառուցվածքի ն ժողովրդի կյանքի սկզբնական առնչությունների «արցր քննվում է որպես նյութ: Այսպիսով, այլս շրջանում Համեմաառանձին դիսցիղլլինի սության գենետիկակուն Ճճայեցակետր փոխարինվում է ռնկոնստվրա, մի ճանդամանք,

որ

ու

ու

ու

ու

37/6

փուկտիվիստականով: Ռեկոնստրուկտիվիզմբըառանձնապես ցայտուն արտաճայտություն է գտնում նատուր-բիոլողիական ուղղության մեջ ն այն էլ 1860-ական թվականների սկզբներից. մասամբ էլ կապված է բիոլոգիայի մեջ իշխող մեթոդների ճետակատարելագործման, ճամեմատական անատոմիայի ն Հնէագա բանության զարգացման ճետադա քայլերի Ճեւո: Սակայն ոնհկոնստրուկտիվիզմը այս բառի լայն առումով Հանդես է դալիս նան լեզվաբանական մյուս ուղղություններում, մանավանդ որ դրանց մեջ նն տիրապետող են ընդչանրապես մարդկային լեզվի զարգացման առանձին լեզուների ծագման ճարցերը:Հոգեբանականուղղության ներկայացուցիչները աշխաեն վերականգնել լեղվի ծաղգման սոում զարգացման սկզբնական պայմանների պատկերը, պարզել լեզվի զարգացման տարբեր ւուլերի առանձնատճատկությունները,բացաճայտել այն ճոդեկան պայմաններն նախադրյալները, որոնց մեջ տեղի է ունենում լեզվի ծագումն զարգացումր: կուլտուր-էվոլյուցիոնիստական ուղղության ներկայացուցիչները ցանկանում են պարզել լեզվի կուլտուրական դերը, բացաճայտել տարբեր լեզուներիձնավորման տալ լեզուկուլտուրական պայմանների պատկերը, ցույց կուլտուների ն նրանցով խոսող ժողովուրդների պատմության րական ղարդացման կապը, վերականգնել այն պայմանների պատկերը որոնց մեջ տեղի է ունենում տվլալ ժողովրդի լեզվի զարսա

ու

ու

ու

ու

ու

ու

ացումը:

Այսուճանդերձլեզվաբանության այս նոր շրջանի պզարգացնե տեսական սկզբունքների առաջկիրառվող մեթոդների քաշման ճամար վճռական դեր է խաղում նախորդ շրջանում կուտակված եյութր նոր ձնով մեկնաբանելու անճրաժեշտությունը: 1եզվաբանների տեսական արցերում դիմում են այլ գիտություններին, իսկ մեթոդի «Ճճարցումճենվում են առավելաման,

ապեսեղած նյութի, լեղուների ցեղակցական կապերի ուսումնասիրության փաստերի վրա՝ փորձելով ավելի խոր գնալ պասոմության խորքերը, վերականգնել «Հնդերոպացիների «ին լեզվական զծերը, ճին կուլտուրայի ու կյանքի պատկերը, այլն ընդճանրա«վես լեղվի ծագման ղարդացման ճոդեբանական ճիմքերը: ու

ուսմունքների զաբգացմանէետապնեոը.-Լեզվաբանական

Այս ենթաշրջանի «ամար կարելի է տարբերել երկու էտապ. 1) 1850-ական թվականները, երբ մեթոդի բնագավառում որոՖումներ

են

կատարվում, իսկ տեսության

բնագավառում արդեն

8չճ

ՀվԺ ղզ յոսիղախչախ մմզդրեվդանմօ ջախմուրմոչ -ջոիմորմոչ փղզիտ ղվմտիատձվի ղվճտտմտ ոքխտ ՛մրուքիսմողմ ղտկողմ 4 վեզտ մյլոսնաեման նիտ մս 'ճզիտ ճի սն մղվիմով, ոողցղա վմզղջ ղտակողուն դղաորբրճտեմտե չմմզղատջտտի (վիավճսմսի)) -Սօ զր վժղար Հայզմտտնոմ ջաոիկոցվի մյ ղվղվիմով, ղիակտար -ոՂս ի տիոչուոմո ողխողջղոստ ղ նոի վլզիո տոչ վկմորով ղաիքիսդակտողվափուի մ) 1զնդովտք 6գր վլովեսավմ մմոիտնոն վմզղկատոզտվւմոողվծո ղոկատղտանմը դ 'ղվրեվղվի վովճաքաիյ) -մոն դորնտնեմոն վժղարուս մող վր հումզմոմգի (վրովճոսմաիչլ) վչմտողձոտղտկողոտեմօ յոսիմն | մեվկո իսմս «մժմվե ղդղակարտտխո «իսչմախոաղովջղահքիսմտղմ ղակտղմ մյոսնոջ վմզղկտոցբ» մղվի -Ժոլ, եխտջ ղոտկաղտվննզմոցղտտչ վնտվիեղո լրոսղողտ 9 ոխո) ողո տղջղոսու չղովեսսվմ րրամոտ | րանանմտն ղոլ 'ԶՔ 6591 ղվոցկ նմամկմզ -ն լ --ս«զվոսմանստվն դտկտջասզղ

ՈՇՎՖՍ10Վ47-ԺՎՍՏԱՂՆ

ՄՎՂՂՈՎՏԵՎՏՂՍՈ ԻՎ ՍՎՂՂՎՍՏԺՎՍՆՆՎՍ ՂՈՒՈՂՈԺՈՒԾՁԼ

՛1

չմղաիքիւսղաոմողանքղ: զջոխիղդ մզղժղւսիումվմոոտիոչ տղզջչ տմղ վ լոսոկո րքմո տխ "մջ ղղվքոմ ղոիքիսղոմողջմմսիոո|ին տողվկոող զքզ ոզտոուո 'րոսիմատոկ 1 թմոծոնգտ ձամս զր վող: դոքքիսմղզմոմոչովոի -ղվլովճովնդ վմզղղվքոմմս "ղովր 4 Ան մրոաքիստսեուողչ վղորնակովը ղզ րրսկոռ զիմուտիսխոմզկ ղակտտտրգրոտչտ-որտտխտո Պամտծ մ մզղղդյանքիառվաի մմզղղատմոիեզ) մս նղաիողուր«սմկ Հուի ղվջղասոտմղոաիջիսմզմոմոչովուիվմյղղվրոմ դաիջիսղոմտի չմդրաղ ցքվմե ղյ լոողի -եզ1 ղ վմզղղվլովճնովն ղակաողամոիեցզը ոնո մմզոխվոտ ղիրաղմ վժղոռոտովնա ղոկողոմ յոսղածմՀոքիղզ ս

-աիեղ|--մսզովտ

ս

ցմիսցմ վյյտտոպծչտ դակովտմոիեղ

3 դաքքիստքիուչ չ/րսղոտո ռոլ ուտմուօոիմաիխ մրեվեսավմ իսմս «մղաքիստողռեո վմզմիար ոժոր րոոաղուտո լ ձմ: դվճոստ մեսքիղր ձգի վմս վրեվիվտկամտողակցաս զրոյսսամվկ մսի ոն «մոզնղոչ ղոտկտողումգեսչ «Մղաիքիստոռվո վմզո|/ո1շ ) փոոքղիոտշ2 վոսմունովդ (վմնողրվչ ղոիքիսննւսղակողոամզեսչ

ւճվրեսկ վր -աննչս

լոսդողտ

ղզ

ոհսմ

սղո դակողոամգեսչ

վրեվոմատող

-նյս

մմյ "քք 9291-0991 դմզԱիոժ ղվճոստ

ղոկովեսսվմ

վղս

զ

(2 "մղոնք

«Մղոաիքիսն

օոիմսի ողն դաքքիսիան

խերըչեն արում

կամ ժառանգ չեն տալիս.

այս

տեսակետից,

է գեում կենԴարվինի ուսմունքի Ճամաձայն, գոյության պայքար դանի օրգանիվմների միջեւ Դարվինի ուսմունքը, լինելով գիւոու-

Լ թյան ամենաաչթի ընկնող նվաճումներից մեկը, աղզդեցություն ն թողնում գրեթե բոլոր գիտական ուսմունքների, այդ թվում Հաէ ռարակական գիտությունների ղարգացման վրա: Առաջանում այլապես կոչված սոցիալ-դարվինիղմը, որ. Դարվինի ուսմունքի կողմերը մեխանիկորեն տնղափոխում է «ասարակության բնաղավառը՝ փորձելով դրանցով բացատրել ճասարակության ղզարնա զերծ չի մնում գացումը: կեզվաբանությունը բիոլոգիվմիաղզոր դեցությունից:Սկղբնական տարերայիննատուրալիզմը:

Է

մոտ, Բուղպի

փհխանցվում

ար-

ճեղինակների, այդ թվում | բիոլոգիական նուոուրալիզմի ն

դեն նկատվում էր նախորդ շրջանի

որոշ

բիոլոգիզմի: եթե ոկզբնական շրջանում նատուրալիզմըրտարերային բնույթ էր կրում, ն բնական դիտությունների բնադավառից առնված շատ

սունրմիններ ճասկացություններ դեռես փոխաբնրաբար էին գործածվում, ապա այս շրջանում այն ձճանդես է գալիս որպես միանդամայն որոշակի, գիտական ճամովմունքների վրա ճենվող Բուն սկզբնապես դիմում էր նման տերմիններին ուղղություն: առանց դրանց մեջ խիստ իմաստ դնելու. «լեզվի փոխաբնրաբար, շրգանիղմ»տերմինընա յուրացրել չր Հումբոլդտից, որն իր Հերթին սրա մեջ ուղղակի իմաստ չէր դնում ն գործածում էր որպես փխիլիսունայական տերմին:Սակայն,ինչպես տեսանք, Բուպը իչ վերջին շրջանում դրսնորումէ ակնճայտ նատուրալիզմ, անոր մնում ճետնանք չի նատուրալիզմի տարածման Համար: Բիոլոդիական նատուրալիզմը ե բիոլոդիվմը առանձնապես լայն ճիմժթեր են գցում ղարվինիզմի առաջացումից Ճետո՝ երկար ժամանակ դառնալով տիրապետող ուղղություն: կեզվաբանությանմեջ նատուրալիզմի խորացումը մասամբ ել բացատրվում է որպես Հումբոլդտի մշուշապատ իխղդեալիստական ճասակայն այդ լնզվափիլիսուվփայությանճակազդեցությունը. կազդեցությունը ճանդես |է դալիս որպես նատուրալիստականբիոլոգիական վուլգար մատերիալիզմ, որը ճասարակական երեվույքների բացատրության բնագավառում շարունակում է մնալ իդեալիստական Հիմբերի վրա։ Քիոլոգիական նատուրալիզմը որպես կոնցեպցիա «ճանդես ե ու

|

գալիս Մ. Ռապպի ն Ա. Շլայխերի աշխատություններում:

Ռաղպի 379։

«Վեզվի ֆիզիոլոգիան»ն «ճամեմատական քերականությունը որմոռռացուպես գիտություն աշխատությունները (1852) շուտով քյան են մատնվում, բայց Շլայխերի աշխատությունները երկար

վրա: ժամանակ աղդեցություն են գործում լեզվաբանության է Մաքս Բիոլոդգիական արմատավորումը կապված ուղղության ճետ, որ լեզվաբանության ճամար նոր ճորիղոնՄյուլլերիանվան ներ բաց չի անում, բայց նպաստում է լեզվաբանության նորադույն նվաճումների մասսայականացմանը: Ակնճայտ բիոլոդիղմ է դրսնորվում ե ֆրանսիացի լեզվաբան Սվելակի «Լեղվաբանության» մեջ, որտեղ լեզվաբանությունը սաճմանվում է որպես բնական գիտություն՝ որ ճատի ճակադրություն ֆիլոլոգիայի, կացվում է սպյստմական գիտություններին: Բիոլոգիզմին որոշ է տվել նան տուրք ամերիկացի «այտնի լեզվաբան Ուիտնին։ են տալիս նան Ավելի ուշ շրջանում բիոլոդիզմին տուրք եսպերն ուրիշները: Բիոլոգիականնատուրալիզմի ն բիոլոսենը,Հոռռնը է այն ճնտնանքը, որ դիզմի զարգացումը բնականաբար ունենում ճետաղոտության Ճճամապատասխանեղանակները տեղափոխվում են լեզվաբանության մեջ. Մասամբ էլ սրանով է բացատրվում ռեկոնատրուկտիվիզմի՝ նախալեզվի նախաձների վերականդրնտան` գլրավոր նպատակ դառնալը: ն Ճատկապես Այս շրջանի լեզվաբանական ուսմունքների հատուր-բիոլոգիական ուղղության տեսական ճիմունքների ձնավորման ճամար կարնոր դեր են խաղում փիլիսունայական 4ոռանքները, առանձնաես դերմանական դասական փիլիսովայուՔյան նվաճումները: Այդ փիլիսուրայության ականավոր ներկա(ացուցիչ Հեգելը (1220--1831) Հանդես էր եկել դիալեկտիկական մեթոդով, որը սակայն իդեալիստական դիալեկտիկա էր ն «ակասության մեջ էր դտնվում իր իսկ Հեգելի դոգմատիկ սիստեմի Հեւու Հեգելը,մշակելով դիալեկտիկայի դծերը, Ճանճարհեղորեն պայմանավորվածությունը, փոխադարձ երնույթների կռաճեց նրանց փուվոխականությունն զարգացումը, շարժման Ճճակասականությունը ն Հակասության՝շարժման աղբյուր լինելը, քանակական փոփոխությունների անցումը որակականի ն այլն: Սակայն այս զարգացումը Հեգելը դիտում էր որպես ճասկացությունների վարգացում, այն կապում էր «ճամաշխարճային բացարձակ ոգու», ու

ու

ՍՏ: Ճ.

մ6ը Տքոճընծ, 1840. Խճքթք, Ֆիտտ1010916 34.Ճ.11047611զսծ6, Լլրոջսլտելզսծ. 1820, Ա ճր..

ՕԲ6ոմա, ՄԱՐՑԱՇԼԱՒՑ, ՇԱՆ,

7876,

Թարգմ-

«բացարձակ իդեայի» զարգացման 4ետ՝ դրան գոյություն ճատկացնելով նախքան բնության մարդու երնան գալը: «Հեգեէ 11, (ը»--գրում կենինը,--ճասկացությունների դիալեկտիկայի ճանճարեղորեն կռաճեց իրերի (երհուլթների, աշխարճի,բնության) դիալեկտիկան»): Զարգացումը Հեգելը պատկերացնում էր տրիադայի ձնով (Թեզիս, անտիթեզ, սինթեզ), ընդ որում այդ տրիադային զարգացմանը որոշ միստիկական բնույ էր «Ճաղորդվում: Հեգելի փիլիսուխայությունը զգալի ազդեցություն է թողել Շլայխերի լեղվաբանական սիստեմի ձնավորման վրա: ու

ա) Կենսաբանական

(բիոլոգիական)

ճատուրալիզմ՝

լուրատեսակ Ավգուստ Շլայխեո.--Շլայխերը

կամուրջ է նեչնախորդ ճաջորդ ենթաշրջանների միջչնե. նա փակում է պատմա-ճամեմատական լեզվաբանության առաջին ենթաշրջանը ն միաժամանակ ճիմքեր ստեղծում ճաջորդ ենթաշրջանի ճամար: Հնդերուական լեզուների Ճամեմատական քերականության մեջ հշանավորում է նոր էտապ, իր ընդճանուր լեզվաբանական Ճճայացքներով նպաստում բիոլոգիական նատուրալիզմի արմատավորմանը: Շլայխերը 1850 թվից եղել է Բոննի, Պրագայի ն Իննայի Համալսարանների պրոֆեսոր: Շլայլխերիառաջին կարնոր աշխատությույը «Աեզվաճամեմատական Ճետաղոտությունների» առաջին մասն էր («Զետացիզմի մասին»), որտեղ նա քննում է այսպես կոչված «զետացիզմի» շարցը, այն է՝ )-ի Ո-ի) ազդեցությունը նախորդ բաղաձայնների վրա: Սրանով Շլայխերը նպասակ է դնում մշակել բոլոր լեզուների նկատմամբ կիրառելի օրենքներ: Երկրորդ մասում («ծվրոպայի լեզուները սիստեմատիկ տեսությամբ» նա տալիս է եվրոպայի ճին ու նոր լեզուների բնութագիրը ն խոսում նրանը րածժան մասին: Այս աշխատության մեջ արդեն նկատվում է մի տում

ն

տո-

կողմից՝ Հեգելի ազդեցությունը (ճեգելյան դիալեկտիկայի որոշդծերի, Ճաոկապես զարգացման տրիադային ըմբոնման յուրա"8. Ճ.

1.

1Շրոտն,

ՏՇհ1յ616Ա

1848. 3. «հճո

ՏՇիլ616իճ6ր,

ՓՃճօԸՕՓՇԽԻՇ161քողտ, Բր,

1947, էջ

169:

Տքոոճհշծըջ161Ըհ6ոմծԸՈՒՇՐՏսծճեսոջծո,Լ 8օոռ, ԱՍոջատոիտճի:ՄոԻՏսծիսոջճո.

8օոռ, 1850. լՏՇհճբ ԱԾՇԵՏԼՇհէ, Քառօքոտ1ո ՏջոնՐոով

Ա Սլ6

Տքոո-

Ճճակումը ղեպի սիստեմավորում), մյուս կողմից՝ ձնավորված նատուրալիստական կոնցեպցիան: Շլայխերը գտնում է, որ կենդանաբանության ն բուսաբանության մեջ կիրառվող դասակարգման ձնաբանականսկզբունքները պետք է կիրառվեն ե լեզվաբանության մեջ: Շլայխերի ճաջորդ աշխատությունները նվիրված էին եկեղեական սլավոներենին ն լիտվերենին. վերջինիս Շլայխերը ժանոթացել էր 1իտվայում՝ տաոանցսակայն լիովին քափանցելունրա շեշտի տռանձնաճատկությունների մեջ, առանց ճասկանալու այդ շեշոխ երաժշտական բնույթը։ 1852 թ. լույս է տեսնում Շլայխերի ն

պումը

շեկեղեցասլավոներենի ձնաբանությունը), թ.՝ «Լիտվերեն վեզվի ձեռնարկը», որին Հաջորդում է (1852 թ.) քրեստոմատիան՝ բառարանով Հանդերձ: Շլայխերի վերջին աշխատությունը, այսու-

ճանդերձ, որոշակի դեր խաղաց արխայիկ գծեր պաճպանած աճմուն 1իտվերենի նկատմամբ Հետաքրքրության մեջ: կարնոր է է կենդանի լեզվի վրա ե, նշել, որ Շլայխերն չենվում այստեղ այսպիսով, «տառերի» ուսմունքը փոխարինում է ճնչյունների ֆի-

ղիոլոգիայով:

է տեսնում Շլայխերի «լեզվի ձնաբանության թ. լույս շուրջը աշխատությունը, որտեղ դրսնորվում է նրա ակնձճույտ Այս կոնցեպցիան է՛լ ավելի է նատուրալիստական կոնցեպցիան: ն խորանում «Դոռրվինիտեսությունը լեզվաբանությունը» ն «Աեղաշվի նշանակությունը մարդու բնական պատմության ճամար փոտություններում: «Գերմաներեն լեզուծ աշխատության ներածության մեջ է ռլալխերը խոսում իր ընդճանուր-լեղվաբանակուն սկղբունքների մասին, ապա իր այդ սկզբունքները կիրառում գերմանո1852

Ճ.

թօոռ.

18րշ.

յ856

1854.

Ճ.

Ւ ՃԱ

ՏՇհ161Շի6ը, ՏՇհ

16 1Շ ի

3:41.

ՏՇԻՒԼԲ1Շհօ»

6ուծ

ԼոքճոճւՇ

Ն

1863:

ԿԽՇԽՇՈՑԶ

հնա:

ՇԱ,

ՏՇիԼՇ1Շիճը, ՖԱՐԶԸՏՇՈՇԵՒՏմ6- Խ6ճոտշիծո, Ց.

ՅՔԶ

ՏՇհ)61Ըհիճր,

1տատտծճիճո

Տքթրճճիճ, |

-Մ.

թր.

Ս0Րրհօ10916 մԸբ Տքոճշիճ. ,փճտուսոճ Ոճ ՎԸ Տէ--ՇԸէ6-ՏԵծԱԻք, 1. 1. 1859. ԴԱ6ԾԻԼՑ սոմ 176 ԼՍորթլո՞չԸհճ 416 Տքոճճի ԴՏթարգմ. Ճ'. ԱԼ6Ա6ք, Ղ1օօթու ոճքթռուռ 8 ոքե-

«Յեւսճ,

5.

46:

Տըոճճհծ,

Է1ճիճոտլաայտեհճո

ճա'

ՏՕլՇոՇճտ

Ռու. օ

Էնովեսշհ

6ղ.

ՀՇեյ616ի67

ՀՐՈՏՇիոք,,

ԻՕՒԱՈԲՈՒՑԻՒՇ Աճբ

Սիճլ

1864, «1ճ

ՊՄճյլոո»,

6ԱՎԸսէսոՐՒՀՇր Տքուճհճ 1865.

Ռ16 ԱՇԱԵՏԸԻԸ

ՏքուՇիը,

1860.

«1ո

Հո-

կան լեզուների նկատմամբ («Գերմաներեն լեզվի» անվան տակ Շլայխերը, Գրիմի նման, Հասկանում է գերմանական լեզուները): շարադրանք նախատեսված այս գրքի մեջ իբրն ճանրամատչելի ծՓլայխերը ամենից ավելի մանրամասն է զարգացնում իր ընդՀանուր-տեսական Հայացքները՝ կանդ առնելով նան այնպիսի կարնոր ճարցերի վրա, ինչպիսիք են 4ճնչյունական օրենքը,ասնան վոգիան, լեզվի սիստեմային բնույթը այլն, արցեր, որոնք լայն բննարկման առարկա են դառնում: Հետագայում պատմության մեջ Շլայխերը մտել է աԼեզվաբանության ուսնձնապես իր նշանավոր «Հնդգերմանական լեզուների Համեմատական քերականության կոմպենդիում»-ով: Այս աշխատության ճետ կապված է նրա «Հնդգերմանականքրեստոմատիա»-1ն5, որ պարունակում է նախորդում քննարկված լեզուներից նմուշներ ն դրանց Համառոտ բնութագրերը: «Քրեստոմատիա»-ն կաղմելուն մշակելուն մասնակցել էին ե նրա աշակերտները: Շլայխերի Բոպպի «ձամեմատական քերականություն»-ից «կոմպենդիում»-ր ճետո երկրորդ ընդճանրացնող աշխատությունն է, որի մեջ 6եղինակը ճնդնրոպաբանությունը ճասցնում էր մի նոր աստիճանի՝ նախապատրաստելովնրա զարգացման ճաջորդ փուլը: «կոմսլենդիում»-ի մեջ Շլայխերը տալիս է միայն 4Ճնչյունաբանությունր ն ձնաբանությունը. շարաճլուսությունը նա դեռես ճնարավոր չի ինչ այղ ճամարումմշակել այն աստիճանի դիտականությամբ, երկու բնագավառր: Եթե Բուղպի մոտ ճեչյլունաբանությունը ան1 նշան տեղ էր գրավում, ապա Շլայխերի մոտ այն զբաղեցնում ոտշխատությանմի պատկառելի մասը (1/5-րխ: Շլայխերը լեզվաբանությունը դիտում է որպես բնական գիլեզուն՝ որվես բնական ություն, լեզվաբանությանառարկան՝ շրգանիզմ: ելուն, ըստ նրա, ենթակա է ծագման, զարգացման գոյության նույն օրենքներին, ինչ բնության մյուս օրգանիղմները: Այս առումովլեզվաբանությանմեթոդը Հի տարբերվում ընդճանրապես բնական գիտությունների մեթոդից: կեզվաբանությունը նս ճշգրիտ զննության է ենթարկում իր ուսումնասիրուանում այդ խյան առարկան ն եղրակացություններ ղնենություու

ու

է

Հմմտ.

Ճքծըւօիլումմ

Լ., 1956, Ձվեգինյեի

Քաւօքիս

ՑՅԵՌՕՅԱՅԱԱՑ

Շր ճոդվածժը

ՃԱՂ--ՃՀՆ

յխերի մասին, Լջ

8Շնօո,

87,

Օատտճելն Նօութճոմատղ մճր «ՇԻԼԱ ՒՇովմբո Գ 1862. Շու. 1, 1ոՎ0560ՂոնուՑՇեճո Տթոճճնծո, Ճ. ՏԸհվԸ1Ըի ՊՃՈՈՑԻ, 1869 6, 1ոմստճրորուտ

ըհը:Ը(ՒԻԸՏԵՈՑԵՔ.

ճՃ. Տիլօ16Ռդ6:Ն

Բբ

ՈՕ

ներածական

եից: Լեզվաբանության գլխավորնպատակներից մեկն էլ լեզվանկարագրությունն է, դրանց դաընտանիքների սաշմանումն լեզվարնտանիքներ են ճառակարդումի բնական սիստեմով. մարվում մեկ նախալեզվից ծագող լեզուները: Քերականությունը է, որ նպատակ ունի քննարկել ն չեզվաբանության մի մասն նկարագրել ճնչյունները, ձները, բառերի ե նրանց մասերի ֆունկցիաները: այն 1՝ իմասաներն ճարաբերությունները, ն նախադասության կառուցվածքը: Պատմական քերականությունը լեզվի կյանքի նկարագրությունն է: Հնդերոպականլեղուների ճամեմատական քնրականությունը մասնակի (ոչ ընդճանուր) պատմական քերականություն է: հիզվի սաճմանումը տալիս Շլայլխերը ճենվում է լեղվի տրադիցիոն իդեալիստական ըիմբոնման վրա Ըստ նրա՝ լեզվի էությունը մտածողության միչոց լինելն է: Լեզվի Հաղորդակցական ֆունկցիան, որ լեզվի Հասարակական էության մարմնավորումն է, ծլայխերի մոտ ընկաժ է երկրորդ պլանի վրա: Լեզվի ճիմնական ֆունկցիան նրա ճամար, այսպիսով, մտածողության ներքին պաճանչների սպասարկումն է: «եզուն մփոքի ճնչյունական արտաէ նայ--4նչյունների մեջ դրսնորվող մտաՃայտությունն է,--դրում ծողության պրոցես»: Շլայխերը լեզուն սերտորեն կապում է մտածողության ճետ. այս տեսակետից նա ժխտում է զգացմունքսերի ն կամքի անմիջական լեզվական արտաճալյտություն ստանալու ճնարավորությունը. դրանք կարող են արտաճայովել լեզվի միջոցով միայն միջնորդաբար՝ մտքի ձնով: Կամքը ն զգացմունքներն անմիջաբար արտաճայտող 4Ճնչյունական ժեստերն իսկական ձայնարկությունները լեզվի տարբեր չեն, բառեր չեն, այլ լեզվի ճետ միասին օդգտաղործվողն կենդանականճիչերին մուտեչող ճնչյունական ժեստեր: նրանք չունեն ոչ բառի ձներ, ոչ էլ բառի ֆունկցիաներ ն լեզվից ցած նն կանգնած: կեզվի նպատակն է Հնչյունների միջոցով արտաճայտել մտաճասկացուծողության պրոցեսը, այսինքն՝ պատկերացումներն թյունները ն դրանց միջն եղած ճարաբերությունները: Հնչյունական արտաճայտություն ստացած պատկերացումներն ու ճասկացությունները կոչվում են նշանակություններ (իմաստներ): Քանի են Հճարաբերունշանակություններից ռր բառերը կաղմված ն թյուններից, լեզուն էլ իր ճերթին կազմվածէ բառերից, ուստի ու

ու

ու

ու

ու

ւ

1874, էջ

յ 4:

ՇԻՇ» ՏՇի16Ք

ձօսէտՇհը

Տքոււճհճ,

Ճստ..

ՏէԱԵԵՑՅոՒ.

ճարաբերությունների արլեզվի էությունը նշանակությունների տաճայտությունն է: Սակայն ճարկավոր է նկատի ունենալ, որ լեզուների մեջ անպայմանորեն ճնչյունական արտատճույլտություն են ստանում միայն նշանակությունները. «արաբերությունները կարող են հն Ճնչյունական արտաճայտություն չստանալ:Ըստ այն բանի, քե ճարաբերությունները 4նչյունական արտաճայտություն են ամտտառոտանում են, թե ոչչ կամ ինչպիսի արտաճայտություն են նում, տիպեր՝ անջատական, կցատարբերվում լեզուների կան ն թեքական. ա) անջատական լեղուները բաղկացած են անփոփոխ արմատներից: բ) կցական լեղուների մեջ այդ անփոփոխ արմատներին կցվում են ճարաբերություններ արտաճայտող մասսիկներ (սկզբնական արմատներ), գ) թեքական լեզուներում նման ձեով կազմված ճիմքերը ենքարկվում են ներքին փոփոխությունների։ Շլայխերը նս Բուվլպինման ընդունում է նախնական միան վանկ արմատների երկու խումբ` բայական դերանվանական՝ գտնելով, որ վերջավորություններն առաջացել են սկզբնական անկախ արմատներից՝ կցման ճանապարճով: «Վեզվի ձնաբանության շուրջը» աշխատության մեջ Շլայխերը լեզուների ղասաէ բուսաբանության կարդման ճարցում Ճետնում կենդանաբանության մեջ կիրառվող սկզբունքներին. ինչպես որ վերջիններիս մեջ դասակարգման 4իմք են ընդունվում օրգանիզմների ձնեաբանական ճատկանիշները, այնպես էլ իր դասակարդման ճիմքում նա դնում է լեզուների ձնաբանական ճչատկանիշները: Սակայն լեղուների ձեւաբանական ծննդաբանական (ծագումաբանական) դասակարգման փոխճարաբերության արցը Շլայխերի մուռ ոանձին ուշադրության չի արժանանում: բնական օրգանիզմների ճետ ծլայեզուների նույնացումը է՝ խերը կատարում նկատի ունենալով, որ նրանը դասակարգման ն նույնիսկ նրանց «աճի» օրենքները նույնն Են: սկզբունքները լեզվական ամենաբարձր օրգանիզմները դասակարգվում են սեեն ոերի, տեսակների, ենքատեսակների հ այլն ն աճում աւրում նույն օրենքներով, ինչ բնական օրդանիղմները: 1եզուները Շլայխերի կարծիքով պատմություն չունեն, այնպես որ լեզուների ճամար «կյանք» բառը նա գործածում Է ուղղակիիմաստով. լեու

ու

ու

ա-

ու

զուները պատմությունից զրկելը, նրանը միայն բնական աճ վերագրելը եթե մի կողմից՝ խարախվում է լեզվի նատուրալիստական ըմբոնման վրա, ապա մյուս կողմից «ճիմք ունի պատմության իդեալիստական րմբոռնումը: ճլայխերը կարծում է, որ պատմու-

Յ85 28--Գ.

Ջա

ճուզյան

թյունը մարդիկ կերտում են գիտակցաբար, որ նրա ընքացքը լեզվի կյանքը այդպիկախված է մարդկանց կամբից, մինչդեռ է սին չէ: «Վեզուները,--գրումՇլայխերը,--չենվարվումինչպես որին Ճամապատասխան «կլունք» մարդիկ ն չունեն պատմություն, մենք գործածում ենք ավելի նեղ ն տառացի իմաստովջն բառը է որպես մի պրոկեզվի կյանքը Շլայխերըպատկերացնում ն նման է կենբույսերի կննդանի օրգանիզմժների՝ ցես, որ ճար ն վերջինները,--գրում է Շլայայս դանիների կյանքին. «ինչպես խերը,--նա ունի աճի շրջան՝ պարզ կառուցվածքներից դեպի ու

ա-

ձները ն ծերացման շրջան, երբ լեզուներն ավելի Վելի բորդ ել ճեռանում ձեռք բնրված զարգացման բարձրագույն ավելի տիճանից, ն նրանց ձներբ նվազման նն ենարկվում («1ղԽսց6 6ՈՇԼԱՇո)»2:Այսսչիսով, լեզվի կյանքը լայխերը բաժանում է երկու շրջանի՝զարգացման շրջան, երբ մարդու ճետ միասին զարգանում է նան լեզուն, ն քայքայման շրջան, երբ Հնչյունների ու ձների քայքայման ճետ միասին իուիոխություններ են տեղի ունենում նան ֆունկցիաների նախադասության կառուցվածքի ու

աս-

ու

երկրորդը՝ մեջ: Առաջին շրջանը նախասլատմական շրջանն է, ռւլատմականը. անցումն առաջին շրջանից երկրորդին տեղի է ունենում նախապատմական շրջանի ըմբրոաստիճանաբար: Շլայխերի է նումը ճամընկնում Բողպի «կազմակերպման շրջանի» ըմբոնման լեզվի կազՀեւու Այս շրջանում, րստ Շլայխերի, տեղի է ունենում է՝ Հենց որ ժողովուրդը մըրտմավորման պրոցես, որ հում է պատմության շեմքը: 1եզուն սառչում է այն աստիճանում, որում նրան վրա է Ճասնում պատմությունը: Լեզվի կազմավորման պարվերից ավելի բարդ ձների առաշրջանում տեղի է ունենում ջացման էվոլյուցիոն պրոցես, այսինքն՝ անջատականությանը ճաջորդում է կցականությունը, կցականությանը՝ թեջականությունը: Զարգացման այս երեք աստիճանները լրիվ անցել են միայն ն սեմական լեզուները, մյուսները կանգ են առել ճնդերուլական քեքանախորդ աստիճաններից մեկի կամ մյուսի վրոո Բարձր կանության Ճասած 4Հնդնրուլականնախալեզվի Համադրական ձնեըը պատմականչրջանում քայքայվում են, Ճողմաճարվում, ն

դադարում

ա-

Օ6Ի

1/Ճ. նէյի ՏՇի161Շի6ր, Շօտքճոմմսու ձ6ր ԿՇՒՎԵԼՇԻՇոմճո Շո 1ոմօք6րտրուտհծո Տքոձճհճո, ՊՄ6Լոտը, 1, 1861, էջ 1, ծան. 2: շձ. ԹՇ մ6ճսետշիճ Տքոռճիճ, ՄԱԼ Ճա, Տօհյ61Շիհճո, Տեսէերաե

1874, էջ Յ86

37:

ռտաջանումեն վերլուծական լեզուները:լեզուների կյանքի ամբողչէ: շական ընթացքը անմիջական զննության ենթարկել ճնարավոր լեզվի զարգացման պատմությունը կարելի է վերականգնել կազմավորված լեզվական օրգանիզմի վերլուծման միջոցով: ինչո՞վ բացատրել, որ սկզբնական ձնառատությունը ավելորդ բեռ չէր: Այս Հարցում Շլայխերը դիմում է «լեզվական զգացման» դաղափարին, որ նրա մոտ խաղում է մոտավորապես նույն դերը, էնչ Հումբոլդտի մուտ «ներքին ձնր»: Լեզվի գոյության վաղ շրջանէր բառի առանձին տարրերի ֆունկցիայի ներում դեռես մնում զգացումը, որը պաճպանում էր լեղուներն անկումից: Հենց որ այդ սաճմանազատված ձները ղգացումը թուլանում է, բառի ատակ են է նկատվում ազատվելու ձգտում ճարթվում, շողմաճարվում այն բոլորից» ինչ այլես որոլես իմաստավոր բան չի ընկալվում: հ նրա մասերիղգացումը,-- դրում է Շլայֆունկցիաների «Բառի խերը,-- մենք կկոչենք լեզվականզգացում:1եզվականղգացումն, այսպիսով, լեզվական ձների ոլաճապան ոգին է. ալնչափով, որչափով նա խլանում է՝ 4ետագայում ամբողջովին անճետանալու Համար, տեղի է ունենում բառի Հնչյունական փչացում: լեզվահետեական զգացումըԷ ճնչյունականձեի ամբողջականությունը, ճետ են, բաբ, միմյանց իսկ ննչյուուղիղ համեմատությանմեջ ու

նականզգագումը ե ճեչլունականօրենքները, անալոգիան,լեզվականձեեբի պարզեցումը հակադարձ հաբաբեբությանմեջ» (բնդգծումն իրենն է): լեզվի ն նրանով խոսող ժողովրդի կապը Շլայխերը ճասկանում ն մեկնաբանում է յուրովի: ժողովրդի պատմական գոյու-

իյունը Հնարավոր չէ առանց լեզվի. լեզուն ժողովրդի ողեկան դործունեության արտաճայտությունն է: Սակայն լեզվի կազմամիաժամանակյա վորումը ն ժողովրդի մի կողմժից՝ պատմությունը պրողեսներ չեն, այլ առաջինը նախորդում է երկրորդին, լուս զողմից՝ճակադարձ ճարաբերության մեջ են միմյանց նկատմամբ. ճարում ն բարդ է պատմությունը, այնքան ավելի արագ «Որքան ունենում ( տեղի դանլեզվի տրոճումը, Է որքան ավելի աղքատ, ն դաղ կայուն է առաջինը, այնքան իրեն ավելի ճավատարիմ չ մնում լեզուն2: կեզվիկազմավորման ն պամության կապը ճանկ՛ երկրորդ դեպքում դրսնորէ ղես դալիս նրանով, որ ե՛ առաջին, ՏՇհլ61Շիծր.

14.

144,

էջ

մճոԵՏՇիՔ

Տքոսճհճ,

Ճստ.,

ՏէսնեցտոՒն,

65,

Նույն

տեղը, էջ

35:

վում է մարդկային էությունն ընդճանրապես ն յուրաքանչյուր ժոզովրդի ազգային էությունը՝մասնավորապես. «Միննույնողին, «ետ որ իր կապվածությամբ կազմում է լեղուն, իր 4նչյունի ա-

գործունեության մեջ

պայմանավորում է պատմական զարժողովրդի պատմության միջն նկատէ ոլրոցեսը Ճասկանալով վում անպայման կապ...»ն Պյուտմական իդեալիստորեն՝ Շլայխերը ն՛ լեզվի կազմավորումը, ն ժողովրդի պատմությունը պայմանավորում է մարդկային բանականության ներքին պաչճանջներով: Միաժամանակ չկարողանալով թափանցել այդ երկուսի կապի բուն էության մեչ՝ նա փաստորեն դրունք խրզում է իրարից, ՀՃակադրումիրար: եզուների տարբերությունը: Շլայխերը բացատրում է լեզուների մեջ ճենց սկզբից գոյություն ունեցող ղարդացման տարբեր պուրննցիաներով. «Որոշ լեղունեթ ունեն, քան բարձր զարգացման ավելի մեծ ընդունակություն մ լուսները, թեն սկզբնապես տարբեր լեզուների ձնր պետք է նույեր լիներ: նման ձնով է տեղի ունենում օրգանական կյանքի զարէ մնում դեպի գացումն ընդճանրապես»: Այստեղից մի քայլ ն ռասայականությունը լեզուների ժողովուրդների նախասկրղբհական բնական տարբերության ընդունումը: կեզվի կյանքում տեղի ունեցող փոփոխությունները, րստ: կատարվում են աստիճանաբար: Լեզուն իր տարածման Շլայխերի, տարբեր շրջաններում տարբեր զարգացման ենքարկվելով՝ տրոճյում է լեզուների, բարբառների, խոսվածքների: Պատմականշըրջանում լեզվի զարգացումը տեղի է ունենում այսպիսի բազմաթիվ տրոճումների ճանապարձճով.այդ զարգացման ճամար Շլայխերը բնորոշ է Ճամարում տարբերակումը (դիֆերենցիացիան ): Այխ սկզբնական լեղուն, որից պատմական շրջանումտարբերակման ու տրոճման ճանապարճով առաջանում են ցեղակից լեզուներ, Շլայխերը կոչում է նախալեզու (11ՏքոՇիճ), իսկ նախալեզվից ամենից առաջ ծագած լեզուները՝ Հիմնալեզուներ (.սոմտքոուհծո): Միննույննախալեզվից ծադող լեզուների փոխճարաբերությունչ: ծլայխերըներկայացնում է ծննդաբանական ձառի ձնով. լեզվական ծառը կամ լեզվական սեռր (ՔօոսՏ) բաժանվում է լեզվայուղերի: Գոյություն ունեցող բոլոր լեզուների ճամար ճնարավոր չէ մեկ նախալեզու ճաստատել. լեզուների ճամեմատական քննուղատ

զացումը: Հետնաբար լեզվի

ն

ու

Տօի1616հ6ը.

17.

18:4. էջ շ

37,

Նույն

էջ 41: անեղզը,

մճստշհծ

Տքաշնը.

Լ

4սՈ...

ՏԵԱՏՑՈւՆ

| շամ, նախալելուների գոյությունը, ընդ որում թյունը Ճաստատում դրանց թիվը ավելի շատ է եղել, քան կարելի է Ճճաստատելդեռես կենդանի լեզուներիՀիման վրա: Ընդճանրապես Շլայխերըկարձում |, որ սկզբնապես ավելի շատ լեզուներ են եղել, քան այժմ: եզուների ցեղակցությունը պարղելու ճամար գլխավորը ոչ թե ձեն է, այլ լեզվական նյութը: 1եզվական ձն ասելով Շլայխերը Հասկանում է ճարաբերությունների արտաճայտության առկայությունը կամ բացակայությունը ե նշանակության ալրտաճայոու-

թյան Ճարաբերության արտաճայտության՝ իրար նկատմամբ զրաված դիրքր: Այլ կերպ ասաժ՝ լեզվի ձնաբանական տիպը Շլայխերը կարնոր չի Համարում ցեղակցության որոշման ճարցում. ն Հարաբերության կարնորը նշանակության արտաճայտության ճամար գործածվող նյութի (ճնչյունների) մերձավորությունն է. ն ճարաբերու«եթե երկու կամ ավելի լեզուներ նշանակության են Թյան արտաճայտության ճամար գործածում այնքան շատ Ճճամապատասխանող «նչյուններ, որ պատաճական վուղադիպության միտքը միանգամայն անօրինաչափ է, ն եթե, այնուճետն, ճամապատասխանություններն անցնում են ողջ լեզվի միջով ն այնպիսի բնույթ ունեն, որ դրանք չի կարելի բացատրել բառերի փոխառություն ենթադրելով, ապա այդպիսի ձամապատասխանող լեզուեն նրանք մի ընդճանուր ները,անկասկած, ծագում ճիմնալեզվիցդ, են»: պեղակից «Դարվինիտեսությունը ն լեզվաբանությունը» աշխատության մեջ, խորացնելով իր բիոլոդիական կոնցեպցիան, Շլայխերը փորձում է «լեղուննրի օրգանիզմների» նկատմամբ կիրառել կենդա սիների ն բույսերի տեսակների Համար Դարվինի կողմից սոչմանված օշրենքները: Ամենից առաջ լեզուների ցեղակցական ճատալ ծնրնբաբերությունների աստիճանները նա փորձում է ցույց ն դաբանական ծառի ձնով դասակարգման ժամանակ կիրառել անալոգիական անվանումներ: Հին ձներից աստիճանական փուիոփությամբ տարբերակմամբ նոր ձների ծագումը, Շլայխերի կարծիքով, նույնիսկ ավելի ճեշտ է ցույց տալ լեզվի բնագավոռում, քան բուսական ն կենդանական օրդանիվմների դեսլքում: է լեզուների դասակարգման մեջ ցեղակցաՇլայխերըՀաստատում Լան կապերի ճեւտնկյալ աստիճանները անալոգիա անցկացնելով դրանց ն բնագիտության մեչ կիրառվող «ասկացությունների անհրմիններիմիջե. ու

ու

ու

1.

15:1. էջ

ՏՇհ161Շհ

ծ.

Ռ/Բ

մ6սետհը

Տքուշհճ,

Աէ

Ճա...

Տեսենքոոն,

56.

Յ89

լեզվարնտանիք

սեիեոռ--

|

տեսակ--

լեզու

հնքատեսակ--բարբառ հ խոսվածք տարբերակ--ենթաբարբառ

անճատական լեզու: «գոկեզվի նկատմամբ Շլայխերը կիրառում է նան Դոաւրվինի բնական ի նչպես յության պայքարի» սկզբունքը: օրգանիզմների, անտ

աո

--

այդպիսի պայքար. այնպես էլ լեղուների միջն տեղի է ունենում գալիս ամենից ավելի ճարմարվածները: ճաղյանակով են դուրս լեզուներ է 2ճաՇլայխերնայդպիսի ճարմարված ն ճաղթքանակող ժարում ճնդերոպականները: կեզուների մաճացումը տեղի է ունեհում պայմաններին բավարար չափով ճարմարված չլինելու պատճառով: փոխումեն գոյության տեղափոխությունները ժողովուրդների

մամեռնում են: Քանի որ այս պայմանները, ն չճարմարվածները Հայցման պրոցեսը 4սկալյական չափեր է ընդունել, շատ անցողիկ ձներ անճքտացել են: կան իրար ճարնան շատ լեզուներ, որոնք շրջապատի ճետ ցեղակցական կապ չունեն: Այողիսով, լեզվի աստիբնագավառում էլ տեսակների ծագումը տեղի է ունենում ոռանական առանձնացման ն ավելի զարգացած օրդանիզմժների՝ գոյության կովում ո"լաճւանվելուճանապարճու: Ջկարողանալով ճիշտ ճասկանալ լեզվի ն ժողովրդի կապը՝մի կողմից ն Հասարակության ղլարգացման օրինաչամփությունները՝ մյուս կողմից, Շլայխերը լեզուների առաջացման, անձճետացման ն տարբերակման պրոցեսներըփորձում է բացատրել ճենց լեղուների ճատկություններով աստիճանով ն ոչ թե նրանցով խոսող կատարելության ժողովուրդների գոյության պայմաններով: Քանի որ լեզուն բնական օրգանիզմ է, ուստի ն, բոտ Շլայխերի, որոշակի փաստորեն կապ գոյություն ունի լեղվի ն ոասայի միջն: ու

նախաՀնդերոպականլեզուները բխեցնելով մեկ ընդճտանուր

նրանջ փոխճարաբերությունը լեզվից՝ Շլայխերը պատկերացնում է ծննդաբանական ծառի ձնով (տե՛ս391-րդ էջի սխեման): Շլայխերը, ճնդնրուացիներինախաճայրենիքը ճամարհլով կենտրոնական ասիական տարաճարթը՝ կարծում է, որ՝ ա) որքան ավելի արնմուտք է դտնվում լեզուն, այնքան ավելի վաղ է

ան-

ՅՑ Տ:

Տ Ժ

ռ

«2

Ձ

իթ) թ)

Ր.

է

«շ

Հ -

»

-.

-:

-ք

Ը. -

Յ

Հ. Տ

Շ

-

-

-

--

ե

Յ :

Տ

օՇ

Յ9Լ

ջատվել, բ) որքան ավելի արնմուտք է լեղուն, այնքան ավելի թիչ արխայիկ գծեր ունի ն ընդշակառակը:։ Սակայն այս սկզբունքը ծլայխերը չի կարողանում ճեւտնողականորենկիրառել. Հենց կելուսկան լեզուների տեղադրման ճարցը խախոում | այս սկղբունթլո

ընդունելով ճանղերձ, շարունակումէ ծլայխերը,նախալեզու սսնսկրիտը ճամարել ամենից ավելի արխայիկը ն նախոլեզվին

սմենամուռը: 1եզվի ծագման ճարցը նս Շլայխերը լուծում է նույն բիոլոգիական նատուրալիվմի ճայհցակետով: ինչպես որ օրգանական աշխարճի ամենաբարդ ձները սկիզբ են առել ամենանախնական միաբջիջ օրգանիզմներից, որոնբ ոչ բույսեր էին ն ոչ կենդանիներ ն որոնց մեջ նույնիսկ շնչառության ն սննդառության ճամար Հալնվուներն սկիզբ են տուկ օրգաններ չկային, այնպես էլ բոլոր առել նախնական պարղ արմատներից, որոնք տարբերակված չեն եղել րատ խոսքի մասերի, չեն ունեցել ճոլովման հ խոնարչճման ձենր: Լեզվի կազմավորումն սկսվել է ամենապարզ անջատական կառուցվածքից, որոհղ արտաճայտվել են միայն նշանակությունները, բայց ոչ «արաբերությունները. «Այսպիսով, մենք ընդունում հենք,--գրում է Շլայխերը,-- բոլոր լեզուների «ամար ըստ ձնի նույն ծագումը երբ մարդը «նչյունական ժեսստերից ն բնաձայնություններից ճանապարճ գտավ դեպի նշանակություն ունեցող 4նչյունները, ապա այս վերջինները դեոնա «ընմիայն նշանակություն ունեցող նչյուններ էին, պարզ Հլունական ձներ, առանց որեէ քնրականական Ճարաբերության: Բայց այն Հնչյունական նյութով, որից նրանք կաղմված ն էին, այն իմաստով, որ նրանք արտաճայտում էին, լեզվի այդ ամենապարզ սկղբնավորումները տարբեր էին տարբեր մարդկանց մուռ, ռր ապացուցվում է այդ սկղզբնավորումներիկ զարգացած լեզուների տարբերությամբ: Այստեղից էլ մենք ենթքաղրում ենք նախնական լեզուների անճամար բազմություն, բայց բոլորի ճամար ընդունում ենք միննույն ձնը»ն Լեզվական տարբերությունների գոլացումը Շլայխերը Հճարաբերության, մեջ է դնում կենսական պայմանների տարբերությունների ճետ Այս տարբերություններն էլ իրենց ճերթին նա պայմանավորում է աշխարճագրական գործոնով. «Այսպիսով,--գրում է նայ--լեղուներիսկզբնական բաշխումը երկրում խիստ օրինա-

-ծ-..-....

1.

ՏօիլօլՇհօ:

ԹՇ

ՊՂՑՏԲՈՏՇիՑՈ,Պ/Բոտր, 1863, էջ

Սոհխոլոժճիճ 23:

ԴՂիօօոծ

սոմ

Ամբ

Տքոռճե-

չավիությամբ պետք | տեղի ունեցած լինի. ճարնան ժողովուրդՆերի լեզուները պետք է ավելի նման եղած լինեն, քան տարբեր աշխարճամասերում ապրող մարդկանց լեզուները: ելակետային պետք է ավելի վեզվից ճնեռանալուն ղուգրնթաց լեզուներ, ավելի շեղված լինեն նրանից, քանի որ տարածական ճեռացման ճետ է կլիմայի միասին աճում կենսական պայմանների տարբերությունն ընդճանրապես: նույնիսկ ներկայումս էլ պաճպանվել են, ըւսո երնույթին, լեզուների այդ ուղիղ բաշխման ճետքերը...51: է լեզվի Շլայխերը խիստ ճեռու ծագումն զարգացումը ճետ կապելուց: մարդու գոլուքյան ճասարակական պայմանների նա (եզվի ծագումը չի կապում մարդու ճաղորդակցման կարիքի Հեւու Այս առումով էլ նա չի կարողանում լուծել ո՛չ նախնական ճիչերից իմատոավորված ճնչյուններին՝ արմատներին անցնելու պայմանների ճարցը, ո՛չ էլ լեզվի զարգացման լեզվական տարբերությունների գոյացման արցը։ Վերջին դեպքում նա է վերջ ի վերջո դիմել ներքին միստիկական պուտենատիապված ցիայի գաղափարին նշելով, որ միատեսակ պայմաններում ապէ միննույն ուղղությամբ՝ րողներիլեզուն փուիոխվում Շլայխերը, այնուամենայնիվ, այդ միատեսակությունը բացատրում է մարդկանց «ներքին չդզիտակցված ազդակի» ճեոտնողական ներդործությամբ, այդ նույն ձեով էլ նա տարբերությունները բացատրումէ ճենը սկզբից լեզուների «զարգացման տարբեր պոտենցիաների» առկայությամբ: Լեզվի սկզբնական ձեերը Շլայխերը Ճամարում է արտաքին տպավորությունների ռեֆլեքսներ. «Ռրտեղ ղարդանում են ծագում է լեզուն. սկզբնամարդիկ,--դրում է նայ--այնտեղ չես, ճավանաբար դրանք արտաքին աշխարճից ստացած տպավորությունների «ճնչյունական ոնֆլեքսներ էին, այսինքն՝ արտաքին աշխարճի արտացոլում մյոաւծողության մեջ, որովճետն մւոան են, լեզուն այնքան նույնական որքան բովանդածողությունը կությունըն ձնը: Այն էակները, որ չեն մտածում, մարդիկ չեն. մարդ դառնալն սկսվում է, ճեւտնաբար, լեզվի ծագումից, ն ճակադարձաբար՝մարդու Հետ ծագում է լեզուն»7: Բոպպի Համեմատությամբ Շլայխերը մի քայլ առաջ է մղում ո"լատմա-Ճամեմատական մեթոդը: Ճիշտ է, նրան նս ճատուկ են ու

ու

ու

ու

ւՃ.

Տօի161Շհ6ր,

ՏճոտՇիք, Պ՛6Լոճը,

..

1874. էջ 40.

ԷԸճոոՏՇի6ճ

1863, էջ 24--55։ մճատշհծ ՏՇի161ԸիճԸ.

՛Լիճօո6

սոմ

ՃՏթոճշիծ, 111 Ճո,

ՏքիճշրՂՏ-

ՏէսԵեՋ ՅԵ,

այղ բայց

յում

մեքոդի կիրառման ոկզբնական շրջանի Թերությունները, նա արդեն սկիզբ է դնում այն աշխատանքին, որ Հետադա-

ճասցրեց: նշանակալիցարդյունքների

ձների քերան այս բանի ճամար կանական ձների ծաղման բաղատրությունը, նա ընդունելով սկզբունքին: Շլայխերլ: կցականության դիմում էր ն այս սկզբունքը նույնիսկ ընդարձակելով նրա կիրառության շրջանակները առաջ է քաշում մի այլ սկզբունք նս՝ ճամեմատվերականգնման սկզբունքը: նա սրանով վող ձների նախսոոիվխւղերի է պատմա-ճամեմատական մեթոդը՝նայած կարծես երկվփեղկում

Բուղպի գլխավոր նպատակն էր ճամեմատվող

այլն բանին, քե լեզվի զարգացման ո՛ր շրջանի Համար է այն կիրառում: Լեզվի զարգացման պատմական շրջանի ճամար նա կիբառում է «Համեմատականչվերականգդնողական սկղբունքը, նաէ` խապատմական շրջանի, այն վերականգնված ձների ծագման բացատրության Ճամար՝կցդականության սկզբունքը: Սրաճետ կապված՝նախապատմական շրջանի պատկերը դժելու ճամար

անճրաժեշտաբար ձնաբանական վերլուծությունէ կատարվում, դատական շրջանում լեղուների կրած փովոխությունների ւղատկերը գծելու Ճամար՝Հնեչլունական, որովչճեւոնՇլայխերիւպղատկերացմամբ ՀչՀնդնրուղականառկա լեզուների տարբերությունները «նչյունական ճիմնականում կապված են փոփոխությունների Հեւոչ

կեղուներիդեղակցությունը որոշելիս, ինչպես չոհսանք, Շլայխերը գլխսվոր դերը տալիս էր նյութական ընդճանրություններին,

այսինքն՝նշանակությունների

ճարաբերությունների Հնչյունան փոխառությամբ չբաքատրվող ընդճանրություններին։ 8եղակից լեզուները Շլայխերը բխեցնում է մեկ ընդճանուր նախալեզվիդ, որ նույնը չէ ցեղակից լեզուներից ոչ մեկի Հետ, այլ ներկայացնում է նրանց նախաճայրը: Հնդերուական լեզուների Հճամեմատականքերականության գլխավոր նպատակը նա տեսնումէ այդ նախալեզվի վերականգընման մես: Այդ նպատակով նա անճրաժեշտ է ճամարում մի կողմ թողնել այն, ինչ տարբերում է կեղակից լեզուներն իրարից Հանդիսանումէ պատմական շրջանում կրած ինքնուրույն փովոխության արդյունք, նե ուշադրությունը կենտրոնացնել լեզուների ընդճանուր կողմերի վրա` սրանց Համեմատությամբ վերականդնելով նախալեզվի պատկերը Սա էլ իր «երթին պաճանջում է ընդճանուր արմատների ե քերականական ձների (նշանակությունու

կան արտաճայտոթյան ոչ-պատաճական

ու

Յ94

ճարաբերություններ արտաճայտող 4նչյունների կամ «նչյուհուկուն կոմպլեքսների) նախատիսլերի վերականդնում. նախալեղուն կներկայացնի դրանց գումարս Համեմատության ընթացքում Շլայխերը միշտ ելակետ է ընդունում այդ ենթադրական նախաԷ ճատկացնում: ձները, որոնը նա միանդամայն ոռնալդգոլություն է, որ էր Հավատում իր վերականգնած Հայրոնի Շլայխերն այնքան Հրանախալեղվի իակությանը, որ նրանով մի առակ է կաղմել ներ

ս

ու

պարակել:

Այուղիսով, վերականգնման սկզբունքը

Շլայխերիմուտ

լրաց-

զննման մեթոդը, որբ լեզվական 4նտաղզուռության գլխավոր մեթոդն էր ճամարում՝ Ճճետնելովբնական դիտությունհերին: Այդ մեթոդը գործում է այն լեզուների նկատմամբ, որոնց «կենսական ղարգացումը ճնարավորություն չենք ունենա ղննելու է ձրկար ժամանակի ընքացբում,--դրում Շլայխերը:չ--չաճախ ենք ղարդացման ավելի ուշ նրանց ձների մեջ մենք տեսնում հում

նա

է

ստադիաներ ն մեղ ճայտնի օրենքների օգնությամբ վատաճաբար վերականգնում ենք այն ձները, որոնք նախորդել են ամրադրված-

ենք լեզուների ավելի ռերին։ Մենք վնրականդնում

վաղզշրջանները՝ մեղ փաստապես ճայտնի

ավելի «ճնինչշ: Հնդերուլական նախալեզուն,

ուշ որը

կամ պակաս ձեր Հանդգեցնելով

նպատակ է դնում

վերականդնել Շլայխերը,նրա ճամար նախապատմական շրջանի վերջին (տապն է, որից «ետո սկսվում է քայքայման պրոցեսը: նրւս«նախալեզուն» փաստորեն զուրկ է զարգացումից:

նախալեզվիցՃեւոո

մեջ

տեսնում Շլայխերը ե

րուստ

լեզուների

ետագա

բառերի ճնչյունական փչացում:

Ծյունները Ճանդեցնում

փոփոխությունների

է լոկ նախկին լեզվական զգացմունքի կո-.

փուխոխու-Հնչյունական

նչ լեզվական տարբերությունների, ցեղակից լեզուների տարբերությունները ճետնաբար, արտաձճ այոեն

վում են Հնչյունական տարբերությունների մեջ. Այստեղից էլ բխում է այն մեծ ուշադրությունը, որ ճատկացնում է Շլայխերը

Հնչյունաբանությանը՝ փորձելովօրինաչափ Ճճամապատասխանություններ ռսաճմանել ցեղակից լեզուների ընդճանուր արմատների

Խոծ

ԻՏԵՇ)

1ոմօա6ճոոտոյտօիճը Ստքոճճիծ, ՄՏ, Մ, 1868, էջ Հ06. ՃքՇԸՂՕԽՅՂԱՑ-ում, 1966, էջ 104: մօսետօիծ Ճճհի1616ի6ր, Տքոճճիծ, ԱԼ Ճսո.,, Տէսեէքոբե, 1ո

այն բերված Լ Զվեղինցնի ճիջված 14.

1844, էջ

48:

,

Յ96:

քերականական ձների միջն. այս կապակցությոմբ էլ նա ղիմում է «Հնչյունական օրենքների» գաղավիարին. «Ցեղակցության չուլեզուների փանիշրը ամենից առաջ յուրաքանչյուր լեզվում մյուս ճետ ընդճանուր 4նչյունական նյութի առանձնաձճատուկձեով տեղի ունեյող փուվոխությունն է, որի միջոցով նա մյուս լեզուներից առանձնանում է որպես առանձին լեզու: Ցեղակից լեղուների ճամար ընդճանուր Ճճնչյունականնյութի՝ յուրաքանչյուր լեզվին բարբառին Հատուկ ղրսնորման ձնր մենք կոչում ենք սովյալ լեզվի բնորոշ ճնչյունական օրենքներ»): Խոսելով ճնչյունական օրենքների ն նրանց՝«առանց բացառության գործելու» մասին՝ Շլայխերն, այնուամենայնիվ, իրականում չի Հասնում «Հնչյունական ձամապատասխանությունների ըմբոնմանն կիրառմանը: լիակատար օրինաչափականության Հնչյունական օրենքները Շլայխնրի ճամար վարղասդնս այն ճնչյունական տարբերություններն են, որ ունի տվյալ լեվուն ոկզբնական վերականգնվածվիճակի ամեմատությամբ: Շլալայդպիսի ճամախերը՝1) ոչ միշտ է ճոտակ կերպով սաճմանում ւպատասխանությունների բանաձներ ն ճաճախ բավարարվում է միայն օրինակներով. 2) իր ճաստատած 4Ճամապատասխանությունննրից բազմաթիվ բացառություններ է ընդունում. 4) Հի ճշտում փովխոխություններիկոնկրետ պատճառներն ու պայմանները ն չի նշում այն պայմանները, որոնը մեջ տվյալ բացառությունը երնան է գալիս. 4) Հնչյունական օրենքներն րըմբոնումէ խիստ լայն կերպով ն նրանց գործողության մեծ ոլորտ ճատկացնում. չնայած այն բանին, որ նա խոսում է անալոգիայի մասին («կեղծ անալոդիա»), բայց ն այնպես նրա դերը բավարար չափով ն չի տարածում ձճնչյունական Հճաշվի չի առնում օրենքների գործողությունը բոլոր դեպքերի վրա՞: Ռրպեսզի փուիոխությունները տարբեր լեղուներում տարբեր արդյունք տան, պետց է ենթադրել փուխոխության բնույթի անճավասարաչափություն։ Շլայխերը գտնում է, որ «լեզուների փովփոխությունները անճավասարաչավ են լեզվի ողջ բնագավառի ճամար: նման անչձչավասարաչախփոփոխության միջոցով լեզվի տարբեր բնագավառներում ճիմնալեզվից. ժամանակի ընթացքում ծաղում են մի քանի լեզուներ, որոնք ավելի ուշ զարգանում են կ

ու

ու

Ճ.

1841, էջ Հ

Տճի1616հի63».

մ6սետեիծ

27:

Հոմո.

թ.

ՂօՕԱԽՋԸԲ

ԷՆ

ճիշ. աշխ, էջ

111 ձո... Գթոածճիծ, 86.

Տես

ենցոոն,

էլի որոշ քանակության լեզուների ն բարբառների ն այլնջն Այսպիսով, Ճիշտ կերպով խոսելով լեզվի տարածման տարբեր շրջաններում նրա զարգացման անճամաչափության մասին` Շլայխերը Ճակված է լեզուների զարգացման բոլոր սաղմերը տեսնելու "կզբնական լեզվի մեջ. այստեղից էլ մի քայլ է մնում դեպի լեզվի զարգացման սկզբնական պոտենցիայի մասին խոսելը ն գործը միայն պարղ էվոլյուցիոն փուփոխություններին ճանգեցնելը: ինչպես նշեցինք,Շլայխերը շարունակում է դիմել կցականության սկզբունքին, «ենց որ անճրաժեշտ է լինում բացատրել նախալեզվի ձների ծագումը: Բուղպի նման Շլայխերն ընդունում է երկու կարդի նախնական միավանկ արմատներ՝ բայական ու դեբանվանական ն բայական բոլոր կարգի վերջավորությունների ծագումը փորձում է բացատրել դերանվանական արմատների կցմամբ: Այս բանն ապացուցելու Ճարցում նա է՛լ ավելի է խախտում 4Ճնչյունսկան օրինաչափության սկզբունքը այս կամ այն ձնի առաջացումն ապացուցելու ճամար դիմելով նչյունների անկման, թուլացման, դրափոխության ն այլ կարգի միջոցների. այս առումով նա դեռնս շատ չճեռու չի գնացել ճին ստուգաբահության մեջ կիրաովող «ապացուցման» եղանակներից: Շլայխերի կիրառած մեթոդը, իր նորություններով դրական որոնք «անդերձ, լուրջ թերություններ, կումերով ունի մի շարք են պայմանավորված մասամբ լեզվաբանական գիտության ղարդացման ընդճանուր մակարդակով, մասամբ էլ Շլայխերի լեղվաբանական կոնցեպցիայով: 1) Առաջ թաշելով նախալեզվի ճարցը, Շլայխերը մի կողմից՝ այն փաստորեն ղրկում է զարդացումից, դիտում իբրն լուրաէ տեսակ միատարը ամբողջություն, մյուս կողմից՝ այն օժտում մասին ունեցած կողիր պատկերացման բոլոր կատարելության ժերով:Այս ճարցում նա չի մնում 2նդերոական լեզուների տված փաստական նյութի սաճմաններում, այլ ելնելով այդ նախալեզվի ու

կատարելության կանոնավորության մասին ունեցած իր պառէ փաստերով կերացումից՝ վերականգնված նախաձներն օժտում չշաստատվող զծերով: Բերենք մի շրինակ. չնայած այն բանին, որ ճնդնրոպական ուղղականը ոչ բոլոր դեպքերում է օժտված Տ վերջավորությամբ, Շլայխերն այդ Տ-ը տարածում է նան այն դեպքերի վրա, որոնց մասին ճնդներոպականլեզուների փաստերը ու

"ԿՆ

1824, էջ

97,

Տճհ161Ըհ6շ,

ճ6ստճհծ

Տքաճիճ,

Ճւտ.,

ՏԷԿԷԵՋՅԻՒ.

ՅՑ:

մս սրսողան 1 րոսցոմոատ մոսդոսնղմսսոծուտգկ փսծվղոնտոո՝ ոսկգողյուծղ, ոոոկոմնոթղղ Փոիղեղովոմզի մմղոէո1Չմմզդջողվող,

ողոմս իսմզղվլ

տոսմղժողզն11 ջոիճնոքոկմղղ

չ

մոմի վղոկողոմվեղչ

ոզոակաա ) յոսիղցչ ղ-Ե նմսմկմզ սզեշղվը ՄղջառվոդՏ1օյեմ, 2 րոսղեղակաոմղզի՛Ժղոոզտ ոզուղվ «մմզոլմոտմշմաորտչ փում «մմոչ» մոքշվչողխոէտ "ղվովմկողոո 3 ովուտ մղահիսոոնումզի 4գր վմզդրոադեղակոմգիմվ ղդ դվժվջմոկ ոթ 1զդվ| լ լյրսկողամոք վ-ն ղոկոդովող ղղ լյոսմոր մմզո|իո12շմրսանտտմո դպափափդո ղ-5 ոջ ղոկոտվմկողոո կով ժղոաինմտ(8սոզյարղ ղորմսի վ-Ե ղակաղովաղ ողեումա ղղ -ողյան

տսր

վմզովմոշ) օդորմեզջ»

լուիոունումմմզղղամուխամղեդչ վղոճմՀոքո

(Փ

Օ

ԺՕղզ

տկսու

ճորվն վ-6 վովմկողտո մղ «մժողն Աա մմախ ոսմղուս եգ էո Հողիաջ զոկողդվաղողգիտ ղղ լրամորոջչ /ջոռկո ճվոխայմմզղ -դոմուխամղնդչ վղոձմմ նսիկմողղժ ղ մմղղդուկումղժ կվնդչ մմս զրադղվր | ակստ ճարվն վմզդմախաղմաջ8. ղ օ, Թ, զակ ՛ղ-Ք

:8գր դոնիսդոմող -ախամղեղ յոստվմկողոռ 1 վդտքոչ ողով -հյի վմզդղաքիամածուվմզչ պ (միզտովո վմզդմաիողմատջ)վրեվք 7 յոսիտուկղ Կոկւի ղաոկոխոմղեղչ ողխողջղուստ ներ չվմզղղունք|

ատծջդո դորդեղակոմզի ղդ վմզդրսնոմզկատխ աղո դվոր վի -հղմոովող ղղ յոսղեցնղուջ մյոսկողվմօնդմ վմզղղոաքքիսդոմողկգի վմղզղղոկումզժկվնդչ դ մդաքքիիսջտիջտմոտվմուխոնան ղոհքիսզմ -ատակ վովմկողոր :մմզդդաքքիսդոմոդկցր վմզդդակամզժ կվեդչ վոսկաղվմօեղմ դղմակվդառվիիոոջոչջ մմզոմուշ ղ յոսիք նխ" ղզ

վղոձմծ նտի «մմզդղղոկոխամղեղչ «մժղորոհղոտ: դիո լ լոսդովը

մս

ովլզոսոլ ղվոտր վովմկողոո 17 ղոմը չ3) կվոո|վմո դոժղիո

ղաժղիո ղոսեզ լոսիղտե 9 մմզղմո դոժմու դ ղվիեղմոռղվող2 սր ժղաոողտ ողոձղվ Դղմեռմյի դմզոյաշ դը 1 ղվժվջմոկ ղտ

ջոինղտետվու ղվժջոիճնասոտկղոկաղոկոամղգժ դոսիքլիսողակողովող մատակ վովմկողոո ղոկողաղդչ ամդ ղ նվմուխոնոնդուիցիս յս

ԱՆԱ Թ: փոսկողամոչ մմզո|իո1շւմմղդջողող կոատոչ ղզվիեղ -ոռղվող նխո խակղեղոկոմցի դ ղվմոփտնտն սազետջ նվիեզյոո| "ադ մադաչջնդմ կզր վմղղանդի դաոկախամղեդչիսզեդոշ (Հ ոլմղջառվող Տ-19)6մ, 7 յրսդեդոկումգի մմղոմոմշ դոակառ «(Թյ-ՀԹԱ-) յղմնմսկ ղ-1 նքո մղզմզկնղջ յոսմսանղմ "դջոոլող նսնոճմզի իս-1 զը «զրո

"ւոտ1 ԼԱՏՆ2Ն օգ լոսմեուիվզ մմզղՖ» գմտ ղ 16քօլ քոն ,9111դակոտվմկոդղտո:ովմուտ ղգլ ղաքիաքոկի վր Հա մով

ՇԸՀԸ)։ Այս նույն ԷԾԻԾ, գոթ. ՍՀ1ԻԱ չՀեհճւճոլ

ձնով էլ ռանսկր-Ծիճ՛1ոյ1, չուն, Փծըատ, լաո. նա առաֆարկում է (Բույ. բերեմ)ձների Համար

նախաձեր։

Մի կողմից՝ ճենվելով սանսկրիտի վրա, մյուս կողժից՝ ելնենախալեզվի կատարհլության մասին ունեցած կանխակալ պատկերացումիը՝Շլայխերն ընդունում է ճնդնրոսւլական նախալեզվի ճամար 3 կարճ (8, Ն ս) ն 6 երկար ձայնավոր (8, Ա, ճն ճն Ն Լե, ձա), ընդ որում երկարների մեջ դնում է ն երկբարբառները. երկար ձայնավորները, նրա կարծիքով, ստացվում են կարճերի «բարձրացմամբ», այսինքն՝Ձ-ի ճավելմամբ. ստացվում են ճետնյալ Ճամամասնական շարքերը. լով

կտրճեր

ս

երկարներ (1-ին «բարձրացում») 4(41-Էմ)ՃԱ-ՀՊ) ձա(ա- ձ) հրկարներ (2-ը «բարձլուսգումչ) ձսԹՌ--8). Հ(4-։ Վ) ԱՊԱՈՀՏ) է, որ այսպիսի պատկերացումը Շլայանրին իրաՀասկանալի վունք էր տալիս պնդելու, որ «ճնդդգերմանականնախալեզվի վոն վերին աստիճանի կալիզմը վերին աստիճանի պարզ, բայց ն ղիլ էր խիոատճամամասնակահ՝ բաղկացած 34ՏՀՅ «նչյունից»:. ձայնավորների այս ճամամասնական սիստեմը Շլայխերն օգտաու-

դործում էր քերականական ճարաբերությունների դրսնորման օրինաչամիությունը ն կատարելությունը բացաճայտելու ճամար: նրա մոտ ամեն ձայնավոր շարժվում է իր շարքում՝որոշակի քերականական Ճարաբերություններ արտաճայտելու ճամար: Ցայնա-

վորների

շարժումը կամ ճերքագայությունների սիստեմը գծեէր ճնդիկ քերականների ուսմունքի վրա Քնըձ-ի ն բՎվոլ-/ր մառին՝ որոշ պարղեցման ենթարկելով այն: Հնդերոպական Հիմնական ճերքադայությունըԸՃ/՞օ/զրո) բապաճայտվեց ավելի ուշ՝ կապված ճնդերոպական ձայնավորների մասին եղած պատկերացումների ճշտման Հետ. Ձայնավորների մնացած փուիոխությունները Շլայխերը կապում էր աուսնձին լեզուների Հետ: 3) Քերականական ձների ծագումը բացատրելիս, ինչպես նշեցինք, Շլայխերը գործադրում է Բուպի կցականության սկրղբունքը: Այս ճարցում նա ոչ Միայն չի մեղմում Բոպպի արճեսայլ ընդճչակառակը, որոշ դեպքերում դրանք տականությունները, ավելի է ծավալուԲ տարածելով ուրիշ դեպքերի վրա. այսպես, Լիս

ալո

Շլայխերըճենվում

ՀԽ Տօ6ի

1616իծ»,

Ս16 Վօատծիօ

ՏքոոՇիծ, Տեսէնաորէ,1874, էջ

135:

00»

աժոտսոջ վոտնե մմզիաքը մսմզճմոչ փտվեսակփ ղակոկնելչ ղ տղզեողոռր մսիողակո ֆոայզինումե ղոկ (դոէլիստվեողամի ղալիսրտոխ -ոտորզրոչ) վղզամկիսզղվ ղլոկոր :նսդնողով -«տտոոոր վմզղլոսցջտիղ ղոլիսղոմաիեզ| ողոմս ղամմս հս -ռհտտղտչ ղիատաղժղվ ողոմս ղոժղեո Հա յ վղտլոչ զր ղոաիքիսդ -ամտախեզ|(0061--Ք291) մզիխաը ոժուր--'«Ղիսէր ոյտր տֆեվեսնսվյ (4

զր վմզղժղաինմոացջոխճուտո մրորսոմ ղոիքիսդամողկղի դ -վկ մնսքզր նո լյոսմզճմուչ վնսքզր 1ոտլ 1հսք մզդյոսխվմի նսմոկ մ21 մոմողոկողմ մմղո|/ո1շ լոկվտկցվովն ղակոկով լղճվր վմզղրեվղանմօ ղոկ ղորճոնման վիեզ|) իսյզդճոմզկտոտխոք -ողմ ղ վին իսմզղնոկնդո մզղսգատնւսն կոֆմոճոմ ՛ղվկոնմոկ չոր դրադզվր դակամետկաղարտաք իխսկզղնցեղոջժղոմն ղ մդաց ռայ վմզդրոսդեղակամգիմվ իսմզդնամցկտոախք տճմվջդվոռր վոյն Համո դակորտոխ իսմողցդւա բրրաղսժրմողո տզչ ղաոլիսրտոյ պեմիսեսքյզոոկ ՛1 ղկիմոչ ոզուղվ «(իսմմողոհսմոկձ մղաքքիսր «ոխ տմղ չմրոտիլիսովտ ղակողոմաիեզ) իսմովնողզնճղասկ փիեղզը դղզ ջաոիմսիողորհոխրխ ժղսմո սիսդոչնղմ ղոկաողդոմոխեց| վմզո|/ո1շ «մմզդղոարչիսմզիդո փնաքզր դլ յոսդավր դվմամաժոր (չ չոսսոտմվկ Վ դղզմսղոկանադողչ մժղաժեկո պմզդժղզմօ դոկադղաքղչ (դվմզդճաձվրդյո ղ դորքոհաք 'ղորկդո/ ղորղվմողվսի վմզղղաքքղչ | յոսրվն ող 'ճզրբ ղալիս ղոմահատ" ժղսմս «ղատ վմզղղդաքիսդվափաի կվոդո ազն ղվյ բաիսոմվկ դատկաքորտկվովողիո ղոկողաղդ: բրոաղստ վ եղոկ մմզովիո1շ ոսճմոչ ղտիքիսստմվկ վժղամեկո ղոքքիսղակունը չմմղզդջ ղո «տում 'իռ-ա- «ղաջ ղղ ժվովուղվ «մզղջ վովողյո իսյզղ ղդ իս-0 ճղտահւղտկոխամղնղչ մսղոչնեղմ7 բրրսմորտչ մյոսչմողսոի իս-րԱ- մմզոիո1յշ րյամս նդմ ճվ-Շա, դակադաիղոմցն | րոսծոց "իսժվջմակ ամդ (դ-ջա վմզոմոմշ տոմ) դ-լա փզջաղվաղ«րզմյզո» ՛Քվտմզկադեսչ 6Տ- դ ճվամզկաիխայոջ-լվզ/Քվտարմոա Ասցաեվվչ «ման» մ) րրողնզոմ ող «իամզ1 --օյթու Քվ-ՏլԱզ-6Ա6:, Վան» վ կողեսչ ղոկոխամղնղչ «(դտ դ: մ-Տլ6ԱԵՃ վղակովջման Քվ-.Վ-ՅՎՏՎ «բզ 1զնաք|բզ 1զժ1» ղ-.աօՎ-ղոատ 'Քվ-Եա-18կզե վ 'մկողոռ) ՛վմզո|մո1շտոմ արզ 1լմզմջ» ղ-ն1եկվեզ ուծ Շա, ղակողոիղոմգն 7 բոաղեղո|մմղաքքիսմաի վժբցն դվ-յ ել (աղլօտրտմ) վիոլմատոակդակախամղեդչ -ատռ

տո

32 յոսնոջ ճվոորմո

-մզի

Ե-

ատկաքյուն է մատուցել լեղլվաբանական «նէաբանությանը, ու ճավալես չճնդնրոպացիների կրոնական պատկերացումների տալիքների պարզաբանման ճարցում: Մաքս Մյուլլերի ն մյուսների բիոլոգիզմը զգալիորեն տարբերվում էր Շլայխերի բիոլոգիական նատուրալիզմից. լեզվի ղզարդացման երկու շրջանի մետաֆիզիկական Ճակադրությունը, «լեզվական օրգանիզմի» ըմբոնումը, լեզուների տարբերակումների ճամար կենդանաբանության ու բուսաբանության սիստեմատիկայից առնված տերմինների կիրառումը, այս բոլորը չէին կարող երկար ժամանակ արմատներ ձգել: Լեզվի բիոլոգիական կոնցեպցիայի «եւտնորդները մեղմում են այդ կարգի ակնճայտ որակումներն վիճելի ձնեակերպումները: կեղուն ճամարվում է ոչ թե անճրաժեշտ ինքնին որպես լեզվական օրգանիվմ, այլ օրգանիզմի օրգանական գործունեությու" Այսպես, օրինակ, Մլուլերը ելնում է այն կարծիքի դեմ, թե լեղուն բնական օրգա նիզմ է, որը ծնվում է, Ճճասակառնում, սերունդ տալիս ու մեոնում: : Սակայնլեզվական պրոցեսը բացատրելիս Մլովլերը դիու

ֆունկցիա,

է դարվինիզմի զինանոցից առնված այնպիսի տերմինների, «բնական ընտրությունը»: ինչպիսիք են «դոլության պայքարը», է Մաքս Մլուլերը Ճայտնի իր «Դասախոսություններ լեզվի դիտության մասին»2 աշխատությամբ, որ ներկայացնում է Սքոֆորդի ճամալսարանում կարդացած նրա դասախուությունների մում

ն ճեՃավաքածուն, Շնորճիվմատուցվողնյութի ճանրամառչելի

/աքրքրական շարադրանքի, Մաքս Մյովլերի բիոլոգիղմը զգալի ազդեցություն է թողնում Հետագա լեզվաբանական աշխատությունմղվելու երխոքերականների ների վրա՝առանց լիովին դուրս ւսիխոլոգիզմի կողմից: Մաքս Մյուլլերըխստորեն տարբերում է իրարից լեզվաբաե ֆիլոլոնեությունը (իմա՛ Ճճամեմատական լեզվաբանությունը) դիան (բանասիրությունը): Առաջինը պատկանում է բնական գիտություններին, երկրորդը «պատմական» (իմա՛ ճասարակական) դիտություններին: Ֆիլոլոդիայի ճամար լեզուն լոկ միջոց է ն ոչ Թե սւսումնասիրության առարկայ, լեզվաբանության ճամար՝ գիբարտական Հետազոտության առարկա է. բոլոր լեզուներն ու

էջ

Հմմտ.

8.

158.

ՂՕԽԸՇՇԻ,

ճիշ. աշխ,

Ք

Օ.

11օք-ր

,ՈՇՇՂՇՇՅՕՑԽՇ"-ն,

օո ՀԽ. Լօեսրճտ նհ: ՇՇԼՐԲՈՇ: 01 Նմղջսոցճ, 1861 (գնրմԿՃԼԼԲ, 8ն6ր 416 ՊՂՏՏՇոՏՇիո մճր Տքոճճհճ. 1 11 1866): թարդմ. ՊՕՒԱԸՏԱՈՑԸՈ

ՀՅ---Գփ. Փաճու

ա12

բառները, անկախ նրանց՝ գրական Հուշարձաններ ունենալուց ճամար կարնոր են նրա պրոբկամ չունենալուց, լեզվաբանության ուսումնասիրում լնմների լուծման տեսակետից. լեզվաբանությունն է լեղուն ն ոչ թե առանձին լեզուները, նա փորձումէ պարզել լեղվի ծագումը, օրենքները, բնուլքը, այն, թե ինչպես է լեզուն առայում որպես մտքերի ճաղորդման միջոց, օրգան: բնական դիտություններին պատկանելու 1եղվաբանության՝ ե դրուլթը Ճիմնավորելու ճամար Մլուլլերբ դիմում է «աճի»

ելնելով ւլատըմբռնումներիտարբերակմանը: «պատմության» նա պրոցեսի, պատմական մության իդեալիստական ըմբոնումից՝ առարկաների պատմական գիտությունների ուսումնասիխրության Հիմնական Հատկանիշը ճամարում է անճատների կամքից կախանկախ, որված լինելը. բնական աճր տեղի է ունենում կամքից պրոցես: Լեղվաբավլարդացման պես բնական փոփոխության նական պրոցեսը այս առումով ոչ թե պատմություն է, այլ աճ. մարդկանց լեզվի աճը, նրա փոփոխությունը տեղի է ունենում ն կամքից անկախ, նրա օրենքները բոլորի ճամար պարտադիր տունեն: Անճատը ոչ մի բան չի կարող փոխել ճրաժեշտություն եզվի, լեզվական պրոցեսի մեջ. «Անճատը որպես այդպիսին անզոր է,--գրում է Մյույլլերը,--նրա ձեռք բերած թվացող արդյունքները կախված են միայն օրենքներից, որոնց վրա նա չի իշխում, ն բոլոր որոնք նրա ճետ մի դաս, մի նրանց դործակցությունից, մարմին, մի օրգանական ամբողջություն են կազմում»: Անճատի ու

է ընղճանուրի լեզվական լեզվական դործունեությունը կորչում դործուննության մեջ որպես նրա մի մասը, փովփոխություններն էլ նրա կողմից մտցվում են անդիտակցաբար: Լեզուն անընդճասո փոփոխության պրոցես է, ն մարդը չի կարող փոխել նրա ընթացջը կամ իր ուզած ձնով նոր բառեր ճնարել, ինչպես որ չի կարող ձնավոխել արյան շրջանառությունը: (Լեզվական աճր, լեզվի կարծիքով, երկու պրոցես է բնական զարգացումը, Մյուլլերի ընդգրկում՝ 1) բարբառային վերարտադրություն ն 2) Հնչյունական անկում (քայքայում): Մարդու կամքից անկախ այս երկու պրոցնան էլ որոշում են լեզվի փուիոխությունների ընդճանուր բնույթը: լուծում է ստանում եզվի ծագման ճարցը Մյուլլերի մոտ նրա ընդչանուր կոնցեպցիայի լույսի տակ: նրա կարծիքով՝ լեխոս: չէ, ինչպիսի իմաստով ղուն այնպիսի ճալոնագործություն '

1866. էջ

Ս 98:

Աս1լճո,

0ծտսոքծո

Ա6ր

մ16 ՊՈտՏՑոՏՇիճք

Տքոճօիծ.Լ

դրի կամ տպագրության վում է, օրինակ, ճարտարապետության, մասին, այլ բնության արդյունք, մարդկային բնության անճրաժեշտ Ճառսվկանիշ:Մարդն իր սեփական ուժերով չէր կարող իրեն մարդկության խոսելու կարողություն. այդ կարողությունը տալ բնական ճաստկությունն է, որ կենդանիների մուտ երբեք գոյություն չի ունեցել ն չէր կարող գոյություն ունենալ: Մարդը խոսում է մի տնսակ բնաղդով, որ անճչրաժեշտորեն միավորում է իր

ընդճանուր ասկացությունների կաղկարողություն՝ դրանք արտաճայտելու ճամար բառերի ստեղծում: Ճիշտ է, Մյուլլերը փորձում է այս կապակցությամբ ճաշտեցտական ն այբնիցի ռացիոնալիոնել Ադամ Սժիթի սնենսուալիս փաստորեն ճակվում է ճարցի տական տնսակետները, բայց պիոնալիստական լուծման կողմը: եթե Աղում Սմիթը դտնում էր. որ անունն առաջին անդամ տրվել է մի առանձին առարկայի ն ճիտադայում ատրածվել մյուսների վրայ, եթե կայբնիցը դտնում էր, որ առարկան չէր կարող այսպես կամ այնպես կոչվել, եթե ձենդ սկղբից ճոգու մեջ գոյություն չունենար ընդճանուր գաղափար, ապա Մյուլլերը կարծում է, թե բոլոր գոյականները ծագմամբ արտաճայտել են առարկայի բազմաթիվ «ատկանիշներից մեկը (որակական չատկանիշ կամ գործողություն), որը անճրաժեշտաբար ներկայացված է ընդճանուր գաղափարով: Սկզբնապես անունը նշանակում է միայն մեկ առարկա (ճատուկ ), անուն բայց անձճրաժեշտաբարսկսում է նշանակել ն այդ չճատկանիշն Մլովլերը ունեցող բոլոր Այս կապակցությամբ առարկաները: ամեն է քաշում այն դրույթը, որ առաջ անվանում դասակարգում մեջ երկու մում

ն

ոա-

է, տեսակային Ճճասկացության բերում սեռւայինի տակ. ինչ որ մենք դիտենք,դիտենքշնորճիվմեր ընդճանուր դաղավփարների: Այստեղից էլ Մյուլլերի՝ ստորոգման ուսմունքը, ըստ որի ամեն բառ սկզբնապես առարկայի ստորոդյալն է: հր այս տեսությունը

Մյուլլերըփորձում է ճիմնավորել՝ «Համեմատականքերականության տվյալներով. րատ նրա 4ամեմատական վերլուծությունը լեզվական նլութը ճանգեցնում է ընդճանուր ն վերացական իմաստ անվերլուծնլի արմատի ձը «աշխատել», 1 ունեցող 400--500 «գնալ», ՅԱ «ուտել», Աճ «տալ», Տքոտ «կայել» ն այլն: Այո ռկզբնական արմատները ոչ եղել, ոչ էլ միջարկուն թյուններ. բնաձայնությունների ձայնարկությունների տնսությունները Մլուլլերը ծաղրով կոչումէ «բաու-վաուջ ն «պաճ-պաճ» տեսություններ, նրա կարծիքով՝ լեզուն սկսվում է այնտեղ, որ-

բնաձայնություններ: են

տեղ վերջանում են ձայնարկությունները, իսկ բնաձույնությունները խաղալիք են ն ոչ թե գործիք: ինչ վերաբերում է լեզվի աստվածային ծագման տեսությանը, ապա Մլուլլերընշում է, որ

տեսության կողմնակիցներն ընկնում են անթրուլոմորֆիղժի որ կազմելով պատկերացնելով որսլես ուսուցիչ, մեջ՝ աստծուն է մարառաչին բառարան դրանք սովորեցրել քերականություն՝ դուն: Սակայն Մյուլլերը իր տեսությամբ վերջ ի վերջո Հանգում է էեղվական բնազդթ լեզվի աստվածային ծագման տեսակետին՝ ճամարելով աստծուց մարդուն տրված շնոր: Մյուլլերը, այսպիսով, փաստորեն չի լոժում լեզվի ծագման ճարցըո Մերժելով բնաձայնությունների միջարկությունների տենա սությունները ի վիճակի չէ պատասխանելու այն Հարցին, թե այս

ու

ու

ինչպե՛սեն

կապվում տվյալ իմաստները տվյալ (ն

ոչ

այլ) ճեչյուն-

ների կամ 4նչյունախմբերի Համեմատական վերլուծության տվյալների վկայակոչումը այս դեպքում ճարցը չի լուծում. «նդերուղական լեզուների ճամեմատական ուսումնասիրությունը վերաճամեէ կանգնում ոչ թե լեզվի նախնական պատկերը, այլ մեղ մատաբար մուտ դտնվող վիճակի պատկերը, ընդ որում այդ արուս տների նախնական ճիշտ Հէ։ իմաստների մեկնաբանությունը Դեոնս Միշել Բրեալը նշում էր, որ Հիշյալ արմատները չեն կարող սկզբնական լեզվի տարրեր ճամարվել, այլ ներկայացնում են ավելի նախնական, կոնկրետ իմաստ ունեցող անուններից ծագած գոյականների մնացորդներ: Ավելորդ չէ «իշատակել, որ Մլուլլերը Ճետագայում նուարեի ազդեցության տակ փոխում է իր տեճետ:

ճակետը:: ճամեմատական կրոնագիտության Զբաղվելով

ն

ճամեմատա-

կան դիցաբանության Ճարցերով՝ Մյուլլերը ճանդում է այդ Ճարցերի՝ րատ էության լեզվաբանական պրոբլեմներ լինելու գաղափարին։ Էստ Մյուլլերի՝ դիցաբանական զրույցները (միֆերը) ինչ են, քան «լեղվի ճիվանդություն», որոնք առաջանում են այլ Գործողության մարդկային տարորոշված խոսքի բազայի վրա: դաղափար արտաճայտող սկզբնական արմատներք փոխաբերական դորժածությունները նախնադարյան մարդու նհրնակայությունը ն փնտրում վերածում է իրականության վյալ արմատով նշա-

հակվող

էջ

Խճլճո«6Տ

Հմմտ.

480--481

40Վ

դործողության աղբյուրը: անունը (ոօոճո) Ճ.

ԳԲ

1.

ճէ մճ ահից102416

ԱՕՐօՈոխւ,

Սոտք

ՄՅոք.

ԽՅ:

վմճ.

դառնումէ

1875,

180ք.60190,

Ճճբեւօր, 1913,

աստվածային մություն (ոսոճդ): Մտածողությունըգոյություն բնության երնույթների ունի միայն լեզվի միջոցով, իսկ միֆը բացատրության առաջին մտածողական ակտն է: Հնդեներոպական լեզուների դիցաբանական անունների ն զրույցների ճամեմատության միջոլով Մյուլլերը փորձում է ստեղծել «նդնրոպական ճան Համեմատական մեմատական դիցաբանություն լեղվաբանուրյան մեթոդի անալոգիայով ճնդնրոպական ժողովուրդների բոլոր 2ճնդերոպական միֆերըփորձումէ բխեցնելժեկ սկզբնաղբյուրից՝ ֆախաժողովրդի միֆերից։ ղարՄյուլլերըընդճանրություն է տեսնում լեզվաբանության դացման էտապների ն բնական գիտությունների վղարգացման պատԼտապների միջե: Նրա կարծիքով՝ բնական դիտությունների է մությունն ընդգրկում էտապ՝ 1) էմպիրիկ-Ճավաքողական, ի 4) 2) դասակարգողական տեսականընդճանրացմուն: կեզվաբանութշունը հս իր պատմության մեջ անցնում է այդ Ց էտապները: Հասկանալի է, որ Մլուլլերը իրեն կոչվաժ է ճամարում Ճճատուկ խոսք ասելու լեզվաբանության վարգացման նոր աստիճանում: իր բոլոր թերություններով ճանդերձ՝Մյուլլերիլեղվաբանավան կոնցեպցիան ունի որոշ նվաճումներ. 1) լեզվաբանությունը բ նական ճամարելով գիտություն՝ Մյովլերը,այնուամենայնիվ, կարծում է, որ լեզվաբանությունը պատմության Համար կարնոր սվլալներ է ընձեռում, ն որ բնական գիտություններից ոչ մեկր այնքան սերտորեն չի կապված պատմության ճելտյ որքան լեզվաբանությունը. Չ) ճակադրելով աճը պատմությանը ն ունենալու իդեալիստական բմբոնում՝Մյուլլերն, այնուամեպատմության նայնիվ. լեզվաբանության մեջ ճայտնում է կարհոր միտքբ'լեզվական պրոցեսի՝ մարդու կամքից անկախ լինելու մասին, որն այս բնագավառում մատերիալիստական կոնցեպցիայի սաղմ էր. 3) Մյուլլերը լեզվաբանության ճամար կարնոր է Համարում բանավոր խոսքի ուսումնասիրությունը: Հակադրելովլեզվաբանությունը բանասիրությանը նա առաջ է քաշում բարբառների ն ճամար անգիրլեզուների ուսումնասիրության՝ լեզվաբանության ունեցած կարնորության ճարցիը: 2.

ՀՈԴԵՐԱՆԱԿԱՆ

ՈՒՂՂՈՒԹՅՈՒՆ (ՊՍԻԽՈԼՈԳԻԶՄ)

լեզվաՆերածականդիտողություններ.--նատուր-բիոլոգիզմը

զանության մեջ աստիճանաբար տեղի է տալիս

ւզսիխոլոգիզմին,

որ սկզբնապես դոլակցելով նրան՝ ճետադայում այն գրեթե լիովին ղուրս է մղում: Հոգեբանականուղղության ճիմնադիրը Ճամարվում

է Շտայնթալը, որը սկսելով Հումբոլդտի ճայացքների ժողովրդականացման փորձերիը՝ վերջ ի վերջո ճանդում է լեզվական երնույքների ճողդեբանականըմբոնմանը: Հոգեբանականուղղությունը ճող է նախապատրաստում պատմա-ճամեմատական լեզվաբանության եռր շրջանի տեսական ճիմնավորման ամար: Շտայնքալն ապրում հն ստեղծադղործումէ նան այդ նոր շրջանի ձնավորման ընքացքում: Հոգեբանությունը որպես ինքնուրույն գիտություն ձնավորվել դ. կեսերից: Սակայն նրա փիլիսոփայական ճիմքերը դրիրչէ են դեռես 111 դ. փիլիսոփաների կողմից: 417 դ. առաջին վել կեսի փիլիսոփաներից ճոդեբանության ձնավորման ճամար առանձնապես կարնոր դեր է խաղում իդնալիստ փիլիսուխա Հերբարտը փորձում է Հողեբանության մեջ ներմուծել բնական գիտուորը թյունների մաթեմատիկական վերլուծության մեթոդը ն ստեղծել ու ժեխանիկա: Ըստ նրա՝ պատկեստատիկա պատկերացումների

փոխադարձաբար րացումները գզտոնվելովինքնաշարժման մեջ իրար արդելակում են, մթագնում, ճավասարակշոում կամ աջակցում, որի Հնոոնանքով ճանդես են դալիս պատկերադումների դո-

մինանտությունը, ասոցիացիան ն վնրարտադրությունը: Բնական է, որ Հերբարստի ճայացքներն էլ սկղբնապես ազդում են լեղվաբանության մեջ ճոգեբանական սկզբունքների ներմուծման վրաո 2417 դ. կեսերից, երբ Ճողեբանության ճամար արդեն փիլիսոփայական ն ֆիզիոլոգիական ճիմքեր էին ստեղծվել, ճոգեբանությունը ձնավորվում է որպես ինքնուրույն գիտություն՝ իր փորձնական Հճետաղուռությանմեթոդով: Սակայն ճետազուռությանայտ նոր մեթոդների ն նոր դրույթների աղդեցությունընեկասովում է Ճաջորդ ենթաշրջանում, Հատկապես ուստի ն այդ մասին կխոսվի ավելի ուշ:

ՀայմանՇտայնթալ.-Շտայնքալը (1823--1899)լեզվարա-

նական Ճետաքրքրությանլոյն շրջան է ունեցել: իր լեզվաբանական դործունեությունն ակսելով Հուժբոլդտի լեզվաբանականճաացջների ժողովրդականացումից՝ իր Հետագա աշխատանքներում նա ընդգրկում է դրեթե բոլոր լեզվաբանության կարնոր Հարցերը՝

Հմմտ.

ՔԻնոմծէ Ճո

ճատկաղպեսԱճրհեու

ԵՐԹհրսոջ. ճեճքեջ:41

Ն սոմ

815 ՊՂՏՏՑՈՏՇհԱՒՆ

Քատ-Ըհ010216 Հոիճոզնէ, 1821-182».

էօ

--

լեզվի ծագման

էության, լեզուների դասակարգման, քերականության տեսության, լեզվաբանական ուսմունքների պատժության հ այլն: նա եզել է Բեոլինի ճամալսարանի ընդճանուր լեղզվաբանության սլրոֆեսոր: 1840-ական թվականներից սկսած Շտայնթալը Ճրատարակում ու

է բազմաթիվ աշխատություններ, որոնցից առանձնապես ճիշատա-

կելի են «Հետնյալները՝«Վ. Հումբոլդտի լեզվափիլիսուխայական աշխատությունները» (Շտայնքալի մեկնաբանություններով) ն «Վիլճ. ֆ. Հումբոլդտի լեզվաբանությունը ն Ճեգելյան փիլիսուիայությունը», «վեղուների դասակարգումը որպես լեզվական իդեայի ղարդացում», «եղվի

ծադումը», «Քերականությունը, տրամաբանությունը ճոդեբանությունը, նրանցսկզբունքներն ու փոխճա«Լեզվակառուցվածքի գլխավոր տիպերի րաբերությունները», բնութագիրը» («Լեզուների դասակարգումը» աշխատության վերամշակումը),«Հունական ն Հռոմեական լեզվաբանության պատմու ն

թյունը», «Բոաչնասիրությունը,պատմությունը ե Հողեբանությունը՝ իրենց փոխադարձ Հարաբերություններով», «Մանդե նեդրերի լեդուները՝ Հողեբանորեն ն Հնչյունաբանորեն քննված», «Հոդեբանության ն լեզվաբանության ներաժությունը»ջն 1869 թ. Շտայնթալը փիլիսոփա ն Հոգեբան, ՀերբարտիՀետնորդ Մորից (ացարուսի ճետ միասին ճիմնադրում է «Ժոզովուրդների Հողեբանուչ թյան ն լեզվաբանությանՀանդեսը»2, որտեղ արծարծվում են նորելուկ «ժողովուրդների Ճողեբանության»Հիմնական

սկզբունքները:

ճետ Այստեղէլ Շտայնթալը միասին ճրատարակում կացարուսի է «ներածականմոռքեր ժողովուրդների Ճոդեբանության մասին»3, ա

11111211

11012

Պ0ՒՒՑ Պ. ԷԱՀառՏքրբոճհքիլստօթիտօհճո ՊՈԱհ. ՏթոոշհԿԱՑՏԸոտօիցքէ 1ուտեսլմտ սոգ 416 16Ք6156ի6 թոմօտօքելն. Թ6ո1ո. 1848. 1: Խոտ:Ուոմցո գ6ը ՏքԻճԸի6ո81 ՊՔ ԲոսոՇնլկոջ 46 1850. ճբ Տքոոճհ1մօ6. 86-ո, ԱՐՏքէկոց46 ՏթոԸԱ6, Թ6որո. (1 երամշակված ճչրատ., 1858 Թ-). Կրտ. Լօր ւ սոմ Ֆտտճր0109)6:1իրճ ԵրԼոշյրի6ո սոմ 16 Մհ մնոտ 2Ա61ոճոմ6Ի, Էճրնը. 18որ. (հատ մէ6ո15էլի մճբ հոսքե«46իԱ6հծո Դրքշռ մ6Ի ՏրէճՇի 94068. Թճոլո, Խ01Մէչ.

1860.

հո.

Թ6շՌո,

1848.

ՌլըԸ

Ա65ՇեԱ6իէՏ

1863.

Ֆու

մ6- Տքյոշնովատճոտշիգն, նճլ 0166հճո սոմ սոմ ԵՏՏԸի

10916. ՕՇՏԸԱՇհէԸ

1ո իրը 10:26

36716իսոջծճո.8ՇրլԼո.

1864.

Ոճ

քհօոծե«ճհ

3.

ոին

ԼՅՀՅՐԱՏ

ԷԱբ

Թ6--

սոզ ՀԱոոմ:.-ՀԲՋԲԻ-ՏքրզԸհւո ըրտ5ԸԽ010Ջ156հ

1586. ՃԵՒՐՏ ԽճեաԸհեըն,Թո. Իտջճհցօ916սոմ Տըճւշհատտճոճում,, օրը, 2615ճհ

Թծոծէո.

ՔԸՔճոՏ61ԵԼա6ո

գ6ր

ՏքէզԸիա 15Տ6ոՏՇիճի, Լ

սոմ ՏքուճիԿՅՑՑՈՏՇիոՒն, ԿԾԱԱՑիքտաՇկՕ10446

սոմ

ՄՇԱԱՇԻքտՇԻ010946, 2437, է.

1.

Տէճ1ունսխ

ԽԱԼԸ

ճով:

Ըճմոուճո

աԱ

առանձին՝ ճոդվածները::

ուղա

Ճողերանության «Ժողովուրդների

Շտայնթալը 411

րմբոնումը»

լեզվաբանության այն Ճաղզվադեպներուշադրություն են Ճատկացրել

դ.

Վայացուցիչներից մեկն է, որոնք

նա սաճմանում ոճաբանական ճարցերին: Ոճաբանությունը է որն ւես ոճի բոլոր ձների ճոոտկությունները արդյունավետությունը որոշող պայմանների ուսմունք:

եզվաբանության

պատմության մեջ Շտայնթալը ճայտնի է որպես ճողնրանական ուղղության ճիմնադիր: 1եղվականւրոցեսի ճոդեբանական մեկնաբանության նրա փորձը լայն արմատներ գղեց մեջ՝ ղանազան տարատեսակներով ճանդեսդավեղզվաբանության "ով լեղվաբանական ղանազան ուղղություններում դպրոցնեՃաստատական-դրական բում, Սակայն նրա ազդեցությունը այս կողմով չի սպառվում: Ռչ պակաս կարնոր էր ե նրա ուսմունքի ժիտողական-քննադատական կողմը: իր չճոգեբանական կոնցեպցիայի դիրքերից Շտայնթալը լայն քննադատության է ենթարկում ու

ն՛

տրամաբանական քերականության սկզբունքները

(ճատկապես

Բեկկերիսիստեմը), ե՛ լեզվաբանության մեջ իշխող բիոլոգիական 1-ին դ. քերականությունը Տրամաբանական նատուրալիզմլոը

կեսում շարունակում էր տիրապետող լինել լեզվի ստատիկ ուսումնասիրության բնագավառում, Ճանդես դալով ճատկապես դպրոցաներկական քերականության անվան տակ: Այդ քերականության Ճեռու կանգնած լինելով պատմականըմբբրոացուցիչները դեռնս ճին մեջ առաջնորդվել նումից, շարունակում էին քերականության չտեսնել մեթոդներով, տարբերություն տրամաբանությանքեու

մտածո-

բականության սկզբունքների միջն, նույնացնել լեզուն ղությունը: ինչպես նշել ենք, այդ առանձնապես ցայտուն կերպով արտաչճայտվել է Կ. Բեկկերի «Լեզվի օրգանիզմը» աշխատության ծառանում է լեզվի այսպիսի ըմբոնման մեջ: Շտայնթալը դեմ, քննադատում տրամաբանական քերականության արճեստական ոխեմաները ն լեզվին բոնի կերպով նրան ոչ Հատուկ կատեգորիաներ պարտադրելը: Շտայնթալը խիստ քննադատության է ենթարկում ն Շլայխերի լեզվաբանական կոնցեպցիան՝լեզվի նույնացուու

լի

ւ

Գ

ՃԲ

Հ

Լ.

Տեծճլուհու

վազ

ոճի

Սպենսերը.

Լ.

ոհ

մասին

86ջուք մի

Տքճուըը,

մճբ

248, ձ՛ճ|Աճոքտտոհիօ10916.

ՏԱԽՃԱՆ, 2/1Տ

է աշխասոություն /ս

Ղհռ

ՅԱԼ

Շատյնթալից ավեփիլի"ովիա Հ. դրել անգլիացի Ֆհւօտօքելծ 01 ՑԷ)6, 1855. 1866, Բ՛.

Այս ճարցում է, որ նա լայն կերՀումալով օգտագործում է Հումբոլդտի դրույթները: Շտայնթուլը ճետո է նոր ատոիճանի ճասցնում ընդճանուր լեզվաբաբոլդտից նությունը (Մասնակի լեզվաբանություններով միակողմանիորեն մը բնական օրգանիզմի

Ճետ։

տարվելուպայմաններում )՝ առանց այն դարձնելու '

առանձին քե-

րականությունների Հավաքածու: Դեոնս ճանդես գալով իր սկզբնական աշխսատություններում Հումբոլդտի լեզվափիլիսուխայական ճայացքներըմասսայակաՇտայնթալը լեզուն դիտում է որպես ոգու նացնողի դերում, մարդկության բազմաղան լեբնաղդանման ինքնագիտակցություն, ղուները Ճամարում մի ընդճանուր օ«լեղվականիդեայի» վարդացումբ դեպի կատարելություն ն Հաճույքով դիմում լեզվական օրգանիզմի ճասկացությանը: իր «Լեզուների դասակարգումը որպես լեզբովական իդեայի ղարդգացում» գրքում (1850 Թ.) Շտայնթալը լոր լեղուները դիտում է որպես լեզվական իդեայի «րնդճանուր օրգանիզմը» (ՕՇՏճոօէթՅոՏոստ) կազմող անդամները: Սակայն նա աստիճանաբար ավելի տալիս լեզվի ճոգեավելի է տուրք ն լեզվական կարնորագույն ճարցերի Քընբանական ըմբոնմանը նության մեջ Հումբոլդտի փիլիսոիայական լայն ճարցադրումը փոխարինում Հոգեբանական նեղ Ճճարցադրումով:Այդ արդեն ցայտուն ստտրամաբանուկերպով երհան է դալիս «Քերականություն, թյուն, ճոգեբանություն» գրքում (1855 թ.): Եթե, ասենք, 2ումբոլդու

Ճարց էր, տի ճամար լեզվի ծադման ճարցը փիլիսուրայական ե լեզվի ծագման շրջանում մարդու լեզվի ծագման պայմանների Շտայնթալի «ամար այն դիտակցության վիճակի «արը, ապա ոկսում է վերածվել փորձնական Ճճոգեբանությանճարցի, անճատական խոսբի ե անձչատական գիտակցության փոխճարաբերության, խոսքի լուրաքանչյուր մոմենտում մարդու դիոակցության

վիճակին

այն կառավարող օրենքների ճարցի:Լեզվիծագման ԼԱ ղարգացման ճետ կապված բոլոր փորձում Ճարցերը Շտայնթալը է

որ լուծել մարդկային ընկալումների վերլուծությամբ՝ կարծելով,

Ճոգեկան ոլորտից էլ բխում է մարդու տարբերությունը կենդանուց, կենդանական աշխարճի վրտ գերակշռություն ստանալը: Ճամոզմամբ անչատական խոսողական ակտի ՀոդեՇտայնթալի բանակուն Հետազուությունը պարզում է մարդկային լեզվի ծազումը, զարգացումն ֆունկցիավորումը ընդճանրապես: Շտայնայդ

ու

'

ծմ

ւո.

1Լ

ՃԻԸՈո

Տ.

ճիշ. աշի:չ էջ

Չ53,

թալը որակական տարբերություններ չի տեսնում երեխայի խոսքի զարգացման ն մարդկային լեզվի ծագման վզարդացմանմիջե: ու

րության դիալեկոտիկային՝նա առանձին խոսողական ակտերը կառավարող օրենքները ճավասարավես կիրառելի է ճամարում լեզվի նկատմամբ առճասարակ։ «Քանի որ ժողովրղի ոգին ապրում է ն չունի միայն անձճատների մեջ,-- դրում է նա,-անչատական ոդուց առանձնակի դգոլություն, ուստի ն նրանում բնականաբար ինչպես ն վերջինում, միննույն 4իմնական տեղի են ունենում, պրոցեսները, որոնք ավելի մուռիկից բացատրում է անճատական

Պայքարելով տրամաբանական քերականության դեմ՝ Շտայնէ ծայրաճեղության նհ փաստորեն Ճանգում է լեզվի թալը Հասնում մտածողության խզման, լեզվի ծագման ճարցում մտածողության մոսնակցության ժխտման. լեզվի ն տրամաբանության կատեգոբիաները նա Ճամարում է անչամատեղելի ն անչարաբերակից: նա Այս Հարցում փաստորեն վախճանակետին է Հասցնում Հումբոլդտի դրույթը լեզվի՝ մտածողության ճամար բեռ լինելու մաու

սին:

կարելի է ասել,

Շտայնթալից է սկսվում լեզվի նախկին սինթետիկ, ամբողջական քննության տրոճումը առանձին ակտե րի քննության, լեզվի ն պատմության կապի սկզբնական ըմբոնման որ

աստիճանական կորուստր առանձին տարրերի մեկուսացված բըննության մեջ:

կեզվականերնույթների Հոգեբանական բացատրության ճարցում Շտալյնթալըճենվում է Հերբարոի իդեալիստական-մեխանիստական (ասոցիատիվ) Հոգեբանության վրա: Վերջինս, ինչաես նշել ենք, ճողեբանությունը ճամարելով «Ճոգու մեխանիկա», Ճճողեկանողջ պրոցեսների էությունը ճանդեցնում էր օպատկերան ասոցիատիվ ճողեբանուցումների մեխանիկային»: Հներբարտի թյան մյուս ներկայացուցիչների մուռ պատկերացումների փոխազդեցությունը, շարժումն կապերը որոշվում են ասիմիլյացիայի» ն օրենքապերցեպցիայի ասոցիացիայի օրենջներով: Լստ այդ ների նման պատկերացումների միաձուլվում են, նոր ընկալումները որոշվում նն եղած պատկերացումների ամբողջությամբ, պատկերացումների միջն ճաստատվում են զանազան կապեր կամ ղուղորդումներ (նմանության, առինքերության ե Ճակադրության. ու

վերջիններիցս լեղվի «ամար կարնոր են առընթերության զուդորդումները):Այս երեք կարօի օրենքները Շտայնթալի մուռ այն կախարդական բանալին են, որոնցով նա փորձում է թափանցել լեզվի բոլոր դաղտնարանները: Խոսելով այն մասին, որ ժամանակակից «ոդեբանությունը է, անձճատական«ճոդեբանություն անճրաժեշտ է ճաՇտայնքալը մարում այն լրացնել ժողովուրդների Հոդեբանությամբ. անձճատական ճոդերանության առարկան անճատի ճոգին է, բայց անճատր մեկուսացած անճատ չէ, այլ պատկանում է որոշ ժողովրդի ճՃետնաբար անճատի մասին չի կարելի լիակատար դգաղավխար կաղմել՝ առանցնկատի ունենալուայն ճոգեկան միջավայրը: որի մեջ ծնվել է ն որի մեջ ապրում է տվյալ անճատը. Շտայնթալի այս դրույթը, անշուշտ, ճենվում է Հումբոլդտի «ժողովրդի ոգի» ՀՃասկացության վրա: Շտայնթալի ն 1ացարուսի պատկերացմամբ ժողովուրդների ճոդեբանության առարկան ժողովրդի ոգին է կամ ժոդովուրդների տարբեր ոգիները: Ժողովրդի ոդին տվյալ ժողովուրդը կազմող է: անճատների միատեսակ պատկերացումների ամբողջություն (ազգը), այսպիսով, «ոգեկան միասնության վրա է ժողովուրդը ճիմնված. այն ստեղծում են ոչ թե ընդչանուր ծագումը նհ ընդճանուր լեզուն, այլ «ժողովրդի ոգին», որը ճանդես է գալիս որպես շօբլեկտիվ բանականություն ն ժողովրդի պատմության կերտողն է ոգին երնեան է զալիս նրա օբյեկտիվ ստեղծագործուժողովրդի թյունների՝ լեզվի, սովորույթների, կրոնի ն տեխնիկայի, գիտության, արվեստի Ճճաջողություններիմեջ: Առաջադիմությունըճամարվում է ժողովրդի ոգու էական ճատկանիշը: ողու

1եզվին Շտայնթալը Հատուկ տեղ է Հատկացնում ժողովրդի արտաճայտությունների մեջ. լեզուն ժողովրդի, ընդճանուրի

արդյունքն է,

ն

լեզվի տվյալները ամենից ավելի լավ են լուսաբանում ժողովուրդների Հոգեբանության սկզբունքները. «Լեզուն ժողովրդի ոգու գիտակցությունն է, աշխարճայացքը հ տրամաբաէ նան նությունը»,--գրում երբ անձճատըխոսքի պրոցեսում ուռեղծում էր լեզուն, ապա նրան ճասկանում էին. այլն, ինչ ասում էր ն ինչպես ասում էր մեկը, նախքան խոսքի մոմենտը կար լսողի մոքում: Հեւռնաբար «խոսողը ուտեղծեց լեզուն միաժամանակ նե՛ Լ.

185ո. էջ

393,

ՏէԵճԼուհու

ատու

ոք,

Նօոն

ստոմ

Ք:5Ըհս10246,. ճո,

"411

իր «ողուց, ն՛ լսողի Ճճողուզ,ուստի ն արտասանված խոսքը պատկանում է ոչ միայն նրան, այլն ուրիշին», Լեզվի պատմությունը ն ժողովրդի ոգու պատմական ղարդացումը սերտորեն ժիաճյուսեն, վում Այս առումով էլ Շտայնթալը լեղվաբանությունը ճամարում է ժողովուրդների «ճոդեբանության ներածությունը: Սակույն, ինչպես նշել ենք, լեզվի էությունը Շտայնթալը փնտրում է անխոսքային ակտերի Ճաստական բնույթի մեջ. «Այնքան,որքան ցվուրաքանչյուր խոսքային պրոցեսում տրված է լեզուն ընդճանրապես, ն ստեղծվում կամ գործադրվում է լեզվական նյութ, այդ սւրոցեսները լեղվարանության առարկան են: Բայց լեզվական է նյութը կաղմված պատկերացումներից, ն նույնիսկ պարզ «րնչլունները, արտասանությունները պայմանավորված են ճողգեկան ոկզբնավորությամբ. որպես այդպիսին նրանք կարող են ենթարկվել մաքուր ճոդեբանական զննության, որը վերանում է ճողնոր դործունհության արդյունքների բովանդակությունից»: Լեղուն ճամար ոչ այլ ինչ է, եե ոչ դիոակցված ներքին Շտայնթալի Ճճոդեկանվիճակների, շարժումների ու Հճարաբերությունների արտաճալյտություն՝ տարորոշված ձնչյունների միջոցով: Այս մով Շտայնթալը տարբերում է խոսքը (Տքւճշհտո.), խոսելու կարոառու-

ղությունը (Տքոոշիլճիլքեօյ) ն լեզվական նյութը (ՏքւՀշորոՅէ6ոլոլ)։ Առանձինլեզուն որեէ ժողովրդի լեզվական նյութի ամբողյությունն է: Խոսելու կարողությունը Շտայնթալը իդեալիստորեն նախորդել է տալիս լեզվին. խոսելու կարողությունը, րստ նրա, մի կողմից՝տարորոշված ճնչյուններ արտաբերելու ֆիզիոլոգիական կարողությունն է, մյուս կողմից՝ ներքնաշխարճի ամբողջությունը, ն որը պետք է որ մտածվում է որպես լեզվին նախորդող մոմենտ արտաճայտվի: Խոսքը, որ լեզվի անմիջական դրսնորումն է, ճամարում է ճոդգուգործունեություն, ուստի ն լեղվաՇտայնթալը բանությունը ճատկացնում է Ճճոգեբանական գիտություններին: Այս կապակցությամբ, խստորեն տարբերելով քերականությունը որամաբանությունից, Շտայնթալը լեզվաբանությունն անջատում ք «դնաճատող» գիտություններից տրամաբանությունից, էթիկամից, էսթեւոիկայից. լեզվաբանությունը նպատակ չունի գնաճաիմաստը՝սխալ կամ ճիշտ, բարոյական ն. չոել արտասանվածքի անբարոյական լինելը, այլն արտասանվածքջիգեղեցիկ կամ տգեղ 1.

18ճտ, Էջ Հ

Տեճլուհճո

391.

Նույն

Ն

395.

տեղը,է)

143.

ԸՑՍՌՈ

2ՈՒ.

ՆօՑի

սոմ

տտճհօլոջլճ.

օրը,

իմացական գիտությունէ, լինելը. ճետնաբար լեղվաբանությունը

է ն դգնաճատող գիտությունթեն իր որոշ ճյուղերով մոտենում ներին: Այս ճյուղերի մեջ Շտայնթալը դնում է առաջին Հերթին լեղուների սիստեմատիկան (իմա՛ ձնաբանական դասակարդումը )՝ դանելով, որ այն դնաճատում է լեզուներն ըստ արժանիքների ն

1եղուների առանձնաձճատկությունը կատարելության: Շտայնթալը

կողմով՝ Հնչյունական կողմով, ներքին ձնով նե սրանց 1եզվի տարբեր կողմերը «անդես են Ճճարաբերության եղանակուր որոշում է

դալիս որպես միասնական սիստեմներ, րնդ որում քերականության միասնությունն ավելի սերտ է, քան բառապաշարինը: իր քերականական րմբոնումները Շտայնթալըշատ բանով կառուցում է Հումբոլդտի Ճճայացքների վրա՝ դրանց տալով նեղ նս մեծ Հոգեբանական մեկնաբանություն: Շտալյնթալը կարնորություն է տալիս ներքին ձնի ուսմունքին, առաջնություն տալիս խոսքին լեզվի Ճճանդեպ,բացառում բառի տարբեր նշանակություննեբը՝ բառի ամեն դործածություն դիտելովորպես առանձինբառչ բայր Ճամարում է նախադասության կենտրոնը, նախնական արէ բառ-նախադասություններ ն մատական բառերի մեջ տեսնում կենտրոնացնելով խոսքի վրա որպես ամույլն: Ուշադրությունը բողջական կառուցվածքի Շտայնթալը բնականաբար առաջնություն է տալիս նախադասությանը բառի ճանդեպ: նախնական արմատական բառերը, րստ նրա, բառ-նախաղասություններ էին. են ընկնում նազարգացած լեզվի բառերը (խոսքի մասերը) դուրս խաղասությունների կազմից՝ շնորճիվ վերջիններիս անընդճատ առանձնացած բառ պաճպանում է խաչավորման: Ցուրաքանչլյուր նախկին նախադասության մեջ մյուս բառերի «եւո ունեցած կասլի Հետքերը: նախադասությանն բառի կապը որոշում է բառագիտության ն քերականության կապը. երկուսն էլ գործ ունեն նույն լեզվական նլութի Հետ, բայց մեկն ուշադրությունը կենտրոնացնում է բուն կառուցողական նյութի, մլյուսը՝ կապի միջոցների վրա' բառի ճամար իմաստը որոշվում է կոնկրետ խոսքի, Յուրաքանչյուր կոնկրետ գործածության մեյ: Բառիմաստրորոշվում է այն պատոր խոսողի մուռ կապվում է բառի ճետ. ալսպիսով, կերացմամբ, խոսողը փաստորեն խոսբի մեջ նշում է ոչ թե առարկան, այլ առարկայի մասին ունեցած իր պատկերացումը. «նչլունների րնկալումը լսողի մոտ ասոցիացիալով առաջ է բերում նուլն պատէ խոսողին: Բառի կենդանի. կերացումը, ն լսողը ասկանում գոյություն ունի միայն խոսքի մեջ. խոսքից դուրս նաս անկենդան.

Ֆ1ֆ

Քվմզղողգիոր իվլորետմ ղոլիսնտկոտչ վր բրոկ ղայքիսնաճ -վմոչ վր» '«3 աձ նսետի մղաձ» ղուժ «ղում էո Լս 3 յոստմո չու «մտ օյ լոսնտի մղսշ» 'ձղր վլոկոլքղղ տկ 4ղվ մղաիքիսոտնոռղվոաղ «ղետ 3) լորատմոչատմո ղիոքնսմատո գր վմա զ տվեսխտի ոտ:

տոմ 1Էոտ ոլոտնմոխ մղալքիսոոնոովուղ ւմիովդղիոտշ 'ղոկատղիրաղ զ ղոկոլքղղ րոաժիողնոր ղմ մզղոմ մզմմոտ մլոքնսմատո չմրոած Համ ղոքցջիսղոտվր ւմղաիքիսնստոն ղ 7 դահքիիսղոտվըվր մղաիք Հառտնողվաղ -լոսնմանան վմզղղամիանակոտչ րբտկ վմզդրոսն -ոմզկտտխ ՛ակմզ լոսմորտչ վլ մո մմզղղոաիցիանատոն: ղմուտ ղ ղղաիլիսնատկոտչղոիլիսնակոտչ 17 մմղղղյաիքիսոոնոդվուղ դղաիքիսնստտն ղակաողոմորումտ ՛իսճաճվի վլոնեսմատո ւմշվտա վի 31 րրռիդամըմ մս 9 լոսնոմզկոտիո վր նզտո դոկուիղղ«մր Հանոմզկտոխ ղորնովմզկտտիո րուկ 3 դղաիքիանատաոն ղորճումցկ Կոտխ մղոալիսոտնողվոաղ :մղրահքիսնանղիոչղոիքցիսնանցմոչրոկ 7 ղղաիքիանստտան դոիքիսնանցիոչ լոսնոմզկտտխո ողիումսմսոտմ :13 մզմզ ովիան լ ոլեդոչ իսժղոմտխմզկ մզմմուտ ղջ յոսղդաոցվտոտ ողոմս մղոաիլիանա ղդոքքիողղդաջմսեդղատկատնաջուռր ուլ, չմչվղոկ «ոտ» դ մմվ (Աք Թվտտ) ղզ ոսիճամաւմյոուռ կոստկոտչղոմն «յոսժ սզեչղվր «(ստքթլվյտտտմո) ղո րձամամոտ նղուտ -ողն վեմոամկմց յ րլոսինոմզկտտխ իսխոմզկվղոնղզկ լոսժոզն ղվճոստ մոժղյորակ վմղզղղաիքիայանեմսա (իսղոտոմղղզ լրոսիմզմմուտ (տմղ տոմ մյոսն դ մղոաիքիանանգքիոչ ոզցոտկտոչ"Մզղղոջվտոռ (8սոք -ամղզկտտխ ղոկցեսչ ոզումսւՈ)ա55ց) մղդաիքիսնոակոմ -այմա՞լ) դուիցիսիտեն ղ (8սոլլօ1530:.) մյոսնոմզկտոխ մղաիցիանան «(Տնոոօկվյտւմ) 3 լյոսմզմմաոտտղ մա Ողղոատվոտտկղլ փողո ձոստ նվղզրո -դոչ ոտ մորոտչ «ամտողակոտչ մղաքիսղոմաղկղը 2 չիսդջ վլոլիղիուտ կոողտուտաի լ լոսղտմողկզը նյիոմ դաքիատիոչտատմտ վր ղոց Հանատոան («ոկտ ղոկանստտն ղոտոկողոմզեսչ ողո ղոկողոմղզես, Մտ «ո լրստվնե վ մղաիքիիսոտնողոաղ մմզղչվվնանոաիոկմցղ ղոք Հաննա ղակաողոմգեսչ ոզուղվ «Սորքղոտշ 3 շվ չնվղաիքիան -ոստատն ղակաողտամժուրումո 17 ողողիո ՛նվղաիք ւմղաիքիսոտնողվիող Հանոկոտն ղոտոկողոմորոտմտ31 մղյմմոտ մատմ մս ողուղվչոմի նտ ղիաղ 7 լոսիղգչ սր վմղժրվչ դոկողոմգեսչ փողիուոշ վժոսո| ոլումա ող մլոսղորչջտո վմոիտվր ղտիքիսոոնոողվող 3 րոսցմակ ողո չմիոլիղիուոշ Ա մոմոճվրիղոաղյոսնումզի -ղվ զր վջիոյղ դուրնեմանոչ անան Կոխ ղորճոմզկոտխ վղանղցկ վովունիոտոկք լոսողն դուրեմսնոչ «ղիոկտո (րաղտկոամվ: ղտմ վր «

ղ

Համխ

դողզրսր

դորդամիմ

զ

ճատկանիշներից բաղմաթիվ

է մեկն է առանձնացվում, միայն մտածվում, ն ղատողության ակնթարթում ենորպես ստորոգյալ միայն որպես այոպիսին է մտածվում, թակայիՃասկացությունը է միայն նրա մեջ ընկած ենթակայի արժեքը»:: Հումբոլդտի ուսմունքը ձնի մասին՝Շտոայնթալը Ցուրացնելով այնպիսի կոռեկտիվներ է մտցնում այդ ուսմունքի մեջ, որ փաստորեն նշսնակում էին նաճանջ ձնի լայն ըմբոնումից: եղվի «ներճանգեցնում է առարկայի սուրքին ձնի» ըմբոնումը Շտալնթալը եկտիվ ճոգեբանական պատկերացմանը. ներքին ձեր նրա ճամար առարկայի այն պատկերն է, որ ստեղծում է խոսողի Ճճոդին:Առարկայի պատկերացումն էլ որոշվում է անճատի զգայականությամբ, նրնեակայությամբ, գրգոումների տնականությամբ: Վերջի վերջո է ասոցիատիվ Հոդե«ներքին ձեր» Շտուլնթալը մեկնաբանում բանության ճայելակեւտով. րատ նրա՝ ներքին ձեր «յուրաքանչյուր ճնարավոր բովանղակության այն ճայեցումը կամ ապերցեւցիան է, որ ունի ոգին, մի միջոց պատկերացնելու այդ բովանդակուույն ն նույնիսկ ձեռք բերելու նոր բովանթյունը, վերարտադրելու ձե դակություն կամ պարղապես ստեղծելու այլն»: Արտաբին է ճամար Շտայնթալը ճառհարում այդ ներքին ձնի արտաճայոման յուրաքանչյուր լեղվի մեջ առկա ստուղաբանական, քերականական ն ճնչյունական ձները։ հր «Մանդե-նեգրերի լեզուները» աշխատությանմեջ`, որ նախատեսված է որպես լեզվի ճոգեբանական քննության կոնկրետ նմուշ, Շտայնթալը «Հանդեսէ բերում ձեի նեղ ըմժբոնում,որ Ճետագայում շարունակվում է երիոքերականների ժուո՝ նրանց կողմից Հանդեցվելով իր տրամաբանական վախճանակեսին՝ ֆորմալիզմին.«Մենք իրավունք չունենք խոսելու լեզվական ձների մասին այնտեղ, որտեղ նրանց չի ճամապղատասանում Հնչյունական ձնի փուխոխությունը»չ:--գրում է նա: (եզուներիձեաբանական դասակարգմանը նվիրված իր աշսա

ելնում է դեռես ձնի լայն ըմբրոխատություններում Շտայնթալը Ֆումից՝այդ անվան տակ ճասկանալով ոչ միայն բառաձնր, այլն

նախադասության ձեր: Հիմք ընդունելով ձեի այդ տարբերում է լեզուների երկու Հիմնական տիպ՝ ւ

Է.

Տեծուհձւ

1855, էջ 330: 21. Տեծնուհո1,

Ճքոճօհհճս6տ,Թ6ոո, 38.

Տեօլուհո,

ՇՈՅԵԼ,

Շին

1860, էջ

84:

Նմ:

ԲՈՏԱԼ

46ր

սով

ըմբոնումը՝

անձե

ն

նա

ձնավոր:

Րտտոհս10916,86ոո,

հճսքէտճԸհՒՇիծո Րտքշո մն

1ԻԸՐ Սոոմ6:-ԱՇԵ6Ե-ՑքԻճճհճո,Թ6ոյո,

1867.

Այդ երկու տիպերից լուրաքանչյլուրի մեջ էլ է կցող ն փոխակերպող(իսկական իմաստով Անձն ունեցող)ենթատիպղեր:

ձներ

առանձնացնում բառափոխության կցող լեզուներ են ճամարվում նա

լեզու՝ չինարենը:Անձն փոլեզուները,ըստ Շտայնքալիլինում են՝ 1) կրկնուխակերպող թյամբ ն նախամասնիկների օգնությամբ փոխակերպող՝ ԳոլինեՀնդկաչինի լեզուները,

ձնավոր կցող

զիայի լեզուները, 2) վերջամասնիկներով փոխակերպող՝ թյուրքական, մոնղոլական, ֆիննա-ուգրական լեզուները ն 3) ներմարմնավորմամբ փոխակերպող (բազմաճամադրական |՝ ամերիկյան: փոխակերպող լեզուները լինում են՝ 1) տարՁնավոր (լեզուները: րերի ճավելմամբ փոխակերպվող՝ եգիսլտերենը, 2) ներքին թեջսեմական լեզուները ե 3) իսկական վերմամբ մփոխակերպվող՝ ջամասնիկներով փոխակերպվող ճնդերոպական լեզուները: կեզվի ծագման շտայնժալյան տեսությունը ներկայացնում է անտիկ աշխարճից եկող բնաձայնական ոնսության վերամշակումը գիուսկան ճողեբանության տվյալների ճիման վրա: Շտայնթալի օնոմատուպոնտիկ կամ ոնհֆլեքսային տեսությունը ներկալացնում է ասոցիատիվ ճոդեբանության սկղբունքների կիրառումը Ըստ նրա՝ Հնչյունների ն եղվի ծագման «արցի նկատմամբ: իմաստների կապը բոլոր դեպքերում որոշվում է ասոցիացիայով ն առպերցեպցիայով: կեզվիծագման Հճարցը լուծել` նշանակում է պարղել այն ճողեկան վիճակը, որ անմիջապես նախորդում է լեղվի առաջացմանը ն ճասկանալ, թե լեզվի ստեղծմամբ ի՛նչ է ձեռք բերում ճոդին. «Վեզվի առումով, --դրում է Շտայնթալը,ն ամեն օր չունի նախաստեղծման (ՍոՏշհծքէսոք) դոլություն կրկնվողի տարբերությունը»2. (եղվի առաջացման րնթացքում՝ դործում են նույն օրենքները, ինչ ամենօրյա լեզվական դործունոնեության ընթացքում. լեզուն անընդճատ նորոգվող, նորից րից առաջացող պրոցես է: Մարդկայինլեզվի տարորոշված Հեչյունները Շտայնթալըբխեցնում է նախնական աֆեկտային ճիչ-ոեֆլեքսներից, միմիկական ն ճնչյունական ռեֆլեքսային շարէ այն կապող օղակը, ժումներից: Ջդգացմունքի ընդճանրություն ու

"

Ռեֆլեջար

աաճմանում առումով

(ԻՇՈՇԿՇո)

Շատյնթալը ճողերանական-ֆիզիոլողիական

մի երնույթ, որի դեքում ներվային դրդիոր (ճաղորգող ներվինը) անցնելով ուղեղին կամ ողնուղեզին՝ այնաեղ չի վերճ/մաշարժողական ներվին). ջանում,այլ ուրիշ Խերվերիէ անցնում (դիցութ՝ Լ

Տեճմլոհո

«418

նույն

Լ

է որպես

առտտճի

տնդը, էջ

335,

ի.

Լօ64 Է սով

ՔԲՏՇհցիօչոճ. 1875. էջ

347.

դոկոսցո

-Ե--Հջ

յանմուր4 -ուովձո տզխողոաննմըչդվժղուտուռվծու տզիողոաինմո րանքի փոսաոստջողխտաղմեկողմա ղաիհքիսմժմժուտզչղոկաոողտ

վլղիո 1) րրսղոճատստձզր անմոր ճվեզտոհր շոռատկգլկտղվ տոմ խալզմղմմուտ տչվջ փզիո մմզղձվղակտոտչ դղհաղղվրվմզմվ տոչ

փայղմզմմուտ

տոմ վմզմվ մզղղահք ճյր վլզիտ պ մզղձվզակտտչ 'տմի ղոտկքիիսցոմ ռամսիոխւտ մզմմուտ ողոոկումս ղզ ովոտ նոմ -ոտ ոոսր աղոնղզկ ղտժ «նղք վյղիտ լրոսջման մժովխ ղզ ւղժղվուտ ռա վիտ դլ իա վկիտ դզմաիվողցադվ ճամ դցմախիվողզտոժը Ժղամամմղզղղտմտիտեե ուաիր ղդ ղլ րբրաղովր դոմը :մղահլիամմդ վմոզջ ղ նվժղորտեղու ղվճ վժվղփոածած1 ջտիոյոկ քվրոանոտեմոն -մզի ճմոումակ վնսկջոց ղվիտեոր վիծոկ ղ ջտիխուկ 1 տղչ ումր իսքիոք ւմղվժ չջմզնղոչ իստոր ջցր ողզոտղջղոստ «իամզդտոր 2 րրամե--«մղահքիողաք -ողզջ ղ մղվո|ին ոզոակոոչ--«մոքիղիոտշ -մոծ վմզղրոնղո ղ վղրմոր 11 ճվնցտոր» 'նվժջոինըկ նոմոչոն -նաս քհսղոնղվկ մղմաիքիասծկ վղվճտասոՉ լոսցջոտմտ մոքիզղիոտշ չմո ղորնաձճատստ վիեզ1 ղ ղոք -ոմզե յանմո ր ուկ ղոկողզոնսօ 7 բրաղոտ նիտ տող ժոմվ ռակատմտոչ խալզտծզձմ3 լրոաղո քոմ 1ղՀղ4նամոկ մ11 աճմզի վ ձմզի մոքիդիուո ղ մմզն վիվոկզոկ ղող իոմզղամրց չրառոկախռ վմղզն վմղո տուռ ւմղարցիսմաղմոկ անմոր րյառզնսմիո մղաքքիսղիոտկղտ «1 լոսցտ ղդղաիքիսնկուտվե ղդ վժդուտուովձո դոքիսնորվ ւոմղ տույչղվմուիտնոանղոիքիամ -աղմոկ վժմվն ճոմաչոննա անմոր ղ վմզն վժղոտոտողետղող ք 2 իամզղղացմանղվժմզղ կալ ոմղ զմտոնում7 յոսնեղոտ մմուքդիուտ: կոյ ղվջղոսո ողիոմս (ղվքրամն ղոիցիաղ մյոսնեոքվիեցզ1 փոսջմուխ մս -ոմզեսչ վմզղնմաիանսթ ջոհողԼ) 7 բրաղճոմզկտոխ ղդրանմուր «ղվոռվր տղզչ վժղարուս ոտ դիոկոր չոմի վմզդմզկղմ 1 րոանե: դզմաղողվոռտտխարոչ մոժզվֆզս-4վց նքո մս «ՄՃաոդոկոտչ մղ -ոմ ղտ (Քվրանտկոտչողժղվ մախուղյւստվն -4ա վնսկուջմո ղոժղ| -Փղա-4վվ ո Քվժվմոկ ղորնկանմանոչ զը Հա 1 յոսդնգոմ ղյան իվտկզիիսո իսնոդը -զ1 մոսմզժմվն ղոիցջիսղոմզեստ մլոցլղիոտ2 մտոորվ ատմղիսմողսուն ւոզտ վղոաիձղչ(17 յոսինմանհան ) դզ ոսի -խոկ մրումոկդմ նանկցեւաղոմղ ղ մժղարնտեն «իսովխոո 'ոժզ1 «տղզչ կողորտքովը -Փցա ղատկաղաղչ վկոճամս ոսմզժ լ ճոստ ղդորնոկդմ վիոկմոստ 1 ջոիխոակ մա «մժղարնոաննղոողղվը :1 դղաիցիսմղոււչնղմ վժղարնտեն մնսղնեոտվրնղոմղ -ղզղւա դսիքիսմ վ ձմզի «մղդտհքիսմզմմոտ վմղզմմուտնղդմվ Քոքուղ1 -ղոչնեղմ սձճմղզի ղաոկողաղչ ղ մմոխմզկ վճուկմոսըոողզչ վմզղտոորվ նոտ | լրսաղնովր մս մմզղոժղզլգղա-4վ9 ղակաղվող ս

«մմոոմզկ

վկոծամս

տանքն իր ճերքին ճարստացնում է նրա իմացությունը, ն այդ երկու երնույթը՝ աշխատանքն իմացությունը թուլացնում են են աֆեկտըր, ագաճություեւը ն բարձրացնում գիտակցականուէ էսթետիկական Ճետաքրքրությունը: Այստեղից էլ առաջանում թյուն, գեղեցիկի ն բարոյականության ուրախության ունակությունը, Աշխատանքը պետք է առաջ բերի նոր պաճանջներ, նոր նոր աշխատանքի,ե այսպիսով, պաճանջները ձգտելեն ալիս աշթատանքը բարձրացնելով իր նպատակները, ճասցնում է մարդկանց միավորման, Հասցնում է «ճասարակությանը,որը սոալիս է բանականության (ինտելեկտի)լայնացման նոր սաղմեր ն այդ ճեղ լեղվի ստեղծման ճանապարճով»: ընդունում է լեղվի ն լեզվական «ներքին ձնի» Շտայնթալն ոկկբնական (նախքան պատմական շրջանը) ղարդացման երկու էտապ՝` բնաձայնության (16 ՏեմԸ մծբ Օոօուճօքծ6) ն բնութադրական (Շիուճխէ6ԼԼՏԼ6Լ6ՈՄ6 ՏեԲ): Բնաձայնությանընախորղդու ձայնարկությունների տիրապետության (այսոլեսկոչված սպարոդնոմիկական) աստիճանում (ձայնարկությունները Շտայնթալը ճամարում է զգացմունքի ոնֆլեքոներ) դեռնս մարղկային լեզվի մասին Հի կարելի խոսել, դեռես չկա «ներքին ձնր»՝ ղգաց մունքի (ՃոՏոիճանդՔ). Հնչյունը ն զգացմունքը կնույՀայնհցողությունը նական են: Բնաձույնության աստիճանում,--րնդ որում բնաձայնություն ասելով Շտայնթալը ճասկանում է ոչ թե ճայեցված ռտարկաներիՀնչլունական նմանողությունը, ալլ «նչլունի կապը Հեւ, որն այսպիսով ճանդիսանում Ճայնեցողության (Ճոտօիճննոց:) է իրի ն 4նչյունի միչնորդը,--ներքին ձեր ճանդես է գալիս որպես ու

ա-

Ճայեղոցության Ճալեցողությունը, այսինքն՝ճայնցողության այն Ճատկանիշր կամ տարրը, որը գիտակցությունը առանձնացնում է Ճայնցողության մյուս տարրերից ն դարձնում ներքին ձե (իմա՛ Հոդեկան բովանդակությունը «Ճնչլունի «ետ կապող սկզբունք).

Իր «Լեզվի ծաղումը» դրթում Շտայնթալի «կենդանի խոսթի ղործունեության մեջ» տարբերում Էէ «3 գործոն՝ 1) ծնչյունը՝ մթի (Շօմճուծ) մարմնավորումը (46ԷԼ61Ե11Շիսոջ),Հ) (եղվի Ներբթին ձեր կամ այս մարմնա վորման որոշակի ձեր ն 3) մաքի բովանդակությունը կամ չայեցողությունն ճասկացոո զերը (Ճոտծիգսսոքտո) թյունները,որոնբ ճաղորդման րբովանդաւ1

Ս15րխոթ:

ՌՇո 461 ՏքէճՇհճ, || Ճմ5Ք., 18658, Տեօլուհու պատկերացումը Շտայնթալըդիտում Լ որպես ճայնջողուճայնեցողություն, ուստինվերջի վերջո նչում է, որ «այն պրոցեսի մեչ,

կությունն են». 1. Հ

136,

Թան

որի

Ժա

որ

«ԱՎ աԱՑուո-Ա1-իցԲում ր»

են

անոր Աա րացու

«րարու-

աստիճանում ներքին ձնի բովանդակությունը կամ արժեքն այս այն է, ինչ իր մեջ կրում է ոնֆլեքսով առաջացած բնաձայնական չնչյունը: Բնութագրականաստիճանում ներքին ձենը նույնպես տարբերվողճատկանիշն է, բայց նյութ են ծառայում արդեն ոչ թե ռեֆլեքսային 4ճնչյունները, յլ դրանցից արղեն կազմծագմամբ ված արմատական 4նչյունները: Խոսելովճայեցոդության մասին՝ Շտայնթալը նշում է, որ այն առնվում է ճեղելյան փիլիսուխայուղարդացման ճալեցողաթյան ոդով, որպես ինքնագիտակցության կան աստիճանը, բայց մեկնաբանված Հճոդեբանորեն, ճերբարտլան ճոդերանության դիրքերից ն ճատկապես ապերցեպցիայի «Համենայն դեպո ուսմունքի կիրառմամբ, որովճետն խոսելը ներքին ձնի տեսակետից ղդայական չուպավորության, ընկալման, ճալեցողության ապերցեպավորումն է»ն չո

Պուտեբնյան ճոգեբաԱլեքսանդբ Պոտեբեյա.-Աֆանասնիչ

նական ուղղության ամենպականավոր ներկալացուցիչներից մեկն

Հումբոլդտի ե Շտայնթալի լեզվաբանական ճաալացքԳտնվելով

է:

ների ազղեցության տակ՝ նա իր ուշադրությունը կենտրոնացրել է լեզվական երնույլթների ներքին կողմի վրա ն ընդունել լեզվական Հարցերի մեկնաբանության նրանց ճիմնական սկզբունքները: մակայն մի շարք ճարցերի լուծման մեջ Պոտեբնյանճանդես է բերել նշանակալից ինքնուրույլնություն ն մեծապես նպաստել լեղվական երնույթների իրական բնույթի ըմբոնմանը: տեր դիտնաբազմազան Պոտեբնյան կան է: Բացի լեզվաբանական Հարցերից նա զբաղվել է գրականագիտականն աղգագրական ճարցերուխ Այս ճանդամանքը մեծապես նպաստել է այն բանին, որ Պուտեբնյան ճատուկ ուշադրություն նվիրի գեղարվեստական ատեղծադործությունների լեզվի ն արվեսոխ լեզվի փոխճարաբերության, ուսումնասիրության, (նզվի արտաճայոչականության ոճի ճարցերին. ինչպես ճայտնի է, լեզուների ճամեմատականուսումնասիրությամբ առաջացած Հետաքրքրության պայմաններում այս Ճճարցերըդա«միակողմանի դարել էին անճրաժեշտ ուշադրություն դրավելուց: ԼեզվաբանաՎան տեսության ն ոճի Հարցերի Հետ միասին Դոտեբնյան«ՀետաՔըրջրվել է ռուսերենի «Հնչյունաբանությամբ, ձնաբանությամբ

Հետաքրքրությունների

ու

ու

ով Վ6Ր

Հ)

ամբացվում

վերարտադրվում». էԼ Տեճնաէհ:րի 1860, էջ 82: հդաքետոշի1լԸհօո Դտքօո 465 Ցքրձճնետաճտ, 1 |. Ծէ61ռէհճԼ (Իտթոսոջ մբ Տքճշհծճ,

135,

են

Ըիճոէ

ու

է

ՆԲՅԱԷ

.ԱՅԺ..

1858,

շարաճյուսությամբ,սլավոնական լնղուների ռանձին կողմերով, բարբառադգիտությամբ, պատմա-ճամեմատական քնրականության ճարցերով: Ճիշտ է, պատմա-ճՃամեմատական քերականության ժամանակակից պրոբլեմների նկատմամբ նա սկեպտիկ դիրք է դրավել, բայց իր քննադատությամբ նպաստել է այդ բնագավաոում իշխող մի շարք սխալ ճայացքների ճաղթաճարմանը: ընդճանուր լեզվաբանական ՃճայլացքներըամեՊուտեբնյայի հ նից ավելի ցայտուն կերպով արտաճայտվել են նրա «Միսոք ճետմաճու լեզու»:, «Ռուսական քերականության նյութեր», այլն ճրատարակված «Բանաչճյլուսությանտեսության նյութեր») աշխատություններում: Վերջին աշխատությունը կարնոր է նրանով, ոթ այստեղ զբաղվում է քիչ ուսումնասիրված մի այնՊուտեբնյան պիսի Հարցով, ինչպիսին լեղվի արտաճայտչական կողմե է: ող.՝ գիտական գործունեություն ընքացել Լ Պուռեբնյայի նա է Խարկովի Ճամալսարանում: դաստիարակել լեզվաբանների մի ամբողջ սերունդ, որի ներկայլացուցիչներից են Դ. Ն. ՍվսյանիԱ. Վ. կո-կուլիկովսին, Պուղովըն ուրիշները: Պոտեբնյան լեղվական պրոցեսը դիտում է որպես անընդճատ չէ ստեղծագործության պրողես, որի լուրաքանչյուր ակտը նման Ռյուսին:Սակայնայս անընդճատ փուիոխության մեջ, իստ նրա, լեղուն պաճպանում է իր կառուցվածքային միասնությունը հ սիստեմայծությունը:ելնելովլեզվի անընդճչատ փոփոխականության Դոտեբնյան լեզվաբանական պրոբլեմների լուծման րբժբոնումից՝ է կոնկրետ խոսքի մեջ: Վերջինս լեզվագորմեկնակետը տեսնում ծածության ճիմնական ձենն է, որը լինելով խիստ անձատական՝ միաժամանակ մի մեժ ամբողջի՝ լեզվի մասն էո Այս կասլակցումուռ ճետազա զարգացզում է ապրում լեզվի ն թյամբ Պոտեբնյայի խոսքի Ճակադրության գաղափարը: կեզուն կապվում է կոլեկտիվի ճեւտ, դիտվում որպես մի սկիզբ, որ արտաճայտություն է գտնում վուրաքանչյուր անձճատի լուրաքանչյուր խոսողական ակտի մեջ: ճասկանում են իրար,որուվճետն ։լաստկանում են. միննույթ Մարդիկ ամբողջության մասն են կաղմում: ժողովրդին,մինեույնընդճանուր է ոչ բե ուլը ընդլեզվի էությունըտեսնում ՍակայնԴուտեբնյան Ճ.

Ճ.

ՈՕՆՇճՇԱԵՏՑ,

ՈՂԵՇՆԵ

Ճ.

Ճ.

1101Շ6:8,

1Ռ3

(լրագումներով՝ 1888), 11,

Էօ8.

1905.

3Ճ.

Ճ.

Ա0716Շ6հո

8,

1895,

Յքերօտ, քմօօժօի

ՅԵՏ,

հ

ՅՅՈՒԸՕԿ

ԼՄ,

ՅՅՈՈՇՕ:

ոօ

1941: ոօ

1862. Իքմաոճղի

6,

1-ՍՄ,

քյեոժաօրՇդՕՏԵՇԽՕՇՆՎ,. Ճճքե-

Հանուրի մեջ, ճասարակության ճաղորդակցման կարիքըսապասարկելու մեջ, այլ անճատական խոսողական ակտերի ստեղծադործական բնույթի մեջ, Այս առումով լեղվական խնդիրների լուծումը

է անճատական Ճճոմ եջ՝ առանձին խոսողական ակտերի ճամար արվող դեբանության

նա,

Շւտայնթալինման, վերջ ի վերջո

տեսնում

եզրակացությունները կիրառելի Օ06«ամարելովլեզվի նկատմամբ ընդճանրապես: 1եզվի էության այս նեղ ինդիվիդուալիս տական եմբոնումը առանձնապես ցայտուն կերպով արտաճայովել է նհրա «Մխոք ն լիզու» աշխատության մեջ, Պոտեբնյայի ճամար նս «բասը այնքանով է ուրիշին ճասկանալու միջոց, որքանով այն ինքն իրեն 4ճասկանալումիջոց է: Նա մարդկանց միջնորդ է ծառայում ն նրանը միջն բանական կապ սաճմանում այն պատճառով, որ առանձին անձի մեջ նշանակված է միջնորդ լինելու նոր ընկալման ն գիտակցությունից դուրս գտնվող մտքի նախորդ պաշարի միջե: Լեզվի իրական անմիչական դոլը տեսնելովկոնկրետ խոսողական ակտերի մեչ Պոտերնյան՝ ա) ժխտում է բառի բազմին գտնում, որ բառի յուրաքանչյուր գործածություն մաստությունը առանձին բառ 4, բ) լեզվական գլխավոր միավորը Ճամարում է նախադասությունը (որպեսկապակցված խոսքի միավոր)ն գրսոմեռած նում, որ խոռքիըդ դուրս բառը մի բան է, գ) ճանդում է անդամների Ճեւո, խոսքի մասերի նույնացմանը նախադասության

դ)

բոլորի ճետ կապվաժ՝ ուշադրությունը կենտրոնացնում է շարաձճյուսության վրաս Քառը Գոտեբնյան ճամարում է խոսբի նա բաղկացուցիչ տարրը, դոյություն չունի, որպես երից դուրս նա այդպիսին բառը չի կարող բազմիմաստ լինել. կարող է ունենալ միայն մեկ իմաստ, որ որոշվում է կոնտեքստով, բառիմաստի ամեն մի փուխոխություն, այդ թվում ն քերականական իմաստի փոփոխությունըայն տռանձին բառ է դարձնում: Ամեն մի դորէ ատեղծում, ն ամեն ծածություն նոր բառ մի այդպիսի ակտ անկրկնելի է: Բառը Պուռեբնյայի ճամար անկրկնելի անճատական ուտեղծագործականակտ է, որ Համապատասխանում է մտքի մեկ ակոխն: Այս սեսակնւտից լեզվական կյանքի ճիմնական միավորը է բառ-նախադասուէ, որը նախապես եղել նախադասությունն թյուն, այսինքն Հճողեբանականդատողության արտաճապյտություն մեկ բառով, աղա աստիճանաբար տարորոշվել է: Քերականական ձները ն կատեգորիաները ծաղզում ն զարգանում են նախադասուայո

ւ.

Ն.

ՈօՇ7Ն6Ծ6Բ8,

ԻՂՈԿՇՊԵՔ

ՅԵ,

1862,

111 գլութ:

նրա միջոցով: Սակայն ծագելով նրանք դառնում են նախադասության կառուցվածքը պայմանավորող, այն կաղմաձնավորվում հն կերպող գործոն: խոսքի մասերը կազմավորվում նախադասության մեջ, ընդ որում խոսքի մասերը սերտորեն կապ-

թյան մեջ

ու

ու

ված

նախադասության անդամների 4նւո. ձնավորված բառերն են, որոնք րականորեն

խոսքի մասերը քե որոշվում են նախադասության կառուցվածքով, նախադասության մեջ կատարած իրենը ֆունկցիայով, այսինքն որպես նախադասության անդամԼեր ճանդես դալով: եթե բառի իմաստային ձնենրըլիակատար արձնետաճայտություն են գտնում խոսքի մեջ, ապա քերականական են ըը այդպիսի արտաճայտություն դտնում նախադասության մեջ: քերականության մեկնակետը Պոտեբնյայի ճամար շաԱյսպիսով՝ բաճյուսությունն է, որն ըմբոնվում է որպես լեզվի կառուցվածքային միասնություն: Քերականական ձեր Ճամարվում է շարաճյուսական Ճասկացություն, քերականական կատեգորիաները ղիտվում են շարաճլուսորեն։ Պուտեբնյայիճամար նս դիմավոր բայր նախադասության կենտրոնն է, որ կարող է (դ6ւեսու հուսո) միայնակ նախադասություն կազմել: ի տարբերություն Շտայնթալի, որ նախադասությունը դիտում էր որուլես տավտոլոդիա, Պոտերբնյաննախադասությունը ճամարում է մի միասնություն, որ արտաճայտում է ճաղորդվող Ճճասկացությունների երկվությունը. «շունը վազում է» նախադասության մեջ արտաճայտվում են, օրին պրոցեսը նակ, առարկայականությունր իրենց միասնության մեջ: Քանիոր խոսքի կառուցվածքըփոփոխական է, ուստի ն, ըստ դժվար է տալ նախադասության ժի ընդճանուր Պոտեբնյայի, սաճմանում բոլոր էտապների ճամար: նշելի է, տրչնայած խոսքի դրանք Պոտեբնյայի մասերի այս կոնկրետ-խոսքային եժբոնմանը՝ ն ոչ մուտ, այնուամենայնիվ, որոշ կոնկրետվերացականություն ունեն, պատմականություն Խոսքի մասերի ղարգացման պոտեբնլյայական տեսությունը կառուցվում է ոպլատմա-ճամեմատական լեզվաբանության տվյալների անբավարար Ճճաշվառմամբ: 1եզվի քերականական կառուցվածքի կապակցված-սիստեմավին բնույթի ըմբռնումըՊուտեբնլալին ճնալրուսվորությունէ տալիմ խոսելու զրո վերջավորության մասին. եթե Շտայնքալը իր զորեն

ծունեության ուշ շրջանում գտնում էր, որ ձնի մասին կարելի է խոսել միայն Հնչյունական ճամապատասխան արտաձճաւլտւություն ,

Հմմտ.

պրակ 1-ին,

8.

8.

1938,

էջ

15:

8որօրքողօ8,

Շօտքճխաաեք քյշշքատ

ՅԵ.

դեպբում, ապա Դուռեբնյանելնում է ձեի ավելի լայն ըմբոնումից ն այդ ըմբռնումը կապում լեզվի սիստեմայլնության գաղափարի Հետ. բատ նրա՝ ձեր չի կարելի Համարել լոկ արտաքին Հեչյունաէ կան արտաճայտություն, այն որոշվում յուս բառերի ճեւտ նեցաժ ասոցիատիվ կապերիՀիման վրա. ԸՂՕՂ1«սեղան»ուղղականը վերծ չէ քերականական ձնից, այն ունի զրո վերջավորուենք ալլ ձների 42ետ: Այս դեպքում քեթյուն,երբ Համեմատում րականական ձները որոշում են «երնույլթների շարքերը»: ելնելով բառերի շարաճյուսական ըմբոնումից՝ Պուտեբնյան բառերն ըստ ֆունկցիայի բաժանում է երկու խմբի՝ լեքսիկական ն ձնական. խոսքի մասեր են միայն առաջինները: Բառը որպես խոսքի միավոր, ըստ Պոտեբնյայի,բաղկացած է 3 տարրից՝ յո) Հնչյունական ձնից, այն Լ՝ ճնչյունից կամ «նչյունակոմպլեքսից» բ) նշանից կամ պատկերացումից ե դ) առարկայական նշանակությունից: նշանը կամ պատկերացումը տվյալ բառի այն կողմն էչ որ կապվում է նախորդ, տվյալ բառը նշանակելու ճամար 4ճիմք Այսպես, օշրինակ, երեխան ծառայող բառի նշանակության ճետ: լուսամփուր կոչում է ձմերուկ վերջինիս նշանակությունից Ճանելով նրա կլորության ճատկանիշր ն այդ ղարձնելով նախորդի Ըսւո Պուտերնշանակության նշանը՝ տվյալ բառը նշանակելիս: նյայի, ամեն մի բառիմաստ իր այս կողմով կապվում է նախորդ բառերի ճեւո. այն ոչ միայն բառի ստեղծման, այլն նրա դոյության անճրաժեշտ տարըն է: Բառինշանակությունը ն նշանը միասին կազմում են բառի ներքին ձել: նշելիէ, որ ներքին ձնի ըմբոնումը մոտ որոշ «Միտք ե լեղու» ղարդացում է ապրել. Պուտեբնյայի է գրքում, Ճենվելով Հումբոլղյոի վրա, նա ներբին ձեր սատմանում որպես արտալեզվական բովանդակության պատկերացման եղանակ, դիտում որպես լեզուն գիտակցության Ճեւտ կապող սկղբունք. Հետագայում ներքին ձն ասելով նա Ճասկանում է ստուգաբանական ձեր, ապա «այն նվազադույն նշանակությունը, առանը որի բառը չի կարող ինքն ինքը լինել», Այսպիսով, Պոտեբնյան տարբերում է՝ այ) բառի ներքին ձեր բ) բառի արտաքին կամ 4նչյունական ձեր ն գ) բառի քերականական ձեր: Վերջինս, ըստ Պոտեբնյայի,միտքը սիստեմավորելու այն առանձին բաժիններով դասավորելու կարողությունն է: Ըուո Պոտեբնյայի՝քերականական ձեր բառի նման ունթ ն կողմ` «4նչյուն, պատկերացում նշանակություն»: Պոտեբնյան ու-

Ճ.

Ճ.

ՈՕօՀՇԾԵՏ,

3385ՒՇ0:

ոօ

քջոԸւօմ ԷքՅԱ ԽՈՆԱ

(6,

1, էջ36:

63 Ղ1 ՅՈԱՏՈ:ՏԺ1

10332464օԱ

օՉտածն

619310

Շֆ Գ:

չճղղչ 3 ղժղամեկո դորճաողակոմվվոտկ դոքիսնաջ -ոտր դ ինդ) մորու վլոհդմզոսլյ ժղտողտ ոզխէղվ մղջ դվժմզղ չվմզղչվղոկտոչ ջոինողջղոստ տոմ յոռմակ մմզղքիողմզ ղ մմղմվ մմզղձվղակտտտ լոսմղմմուտ 3 վիտ վղզիտ ղնմոր մղոնը Հանացջատրղատկանոմղի3 յոսղանմոն մմզ ՛ղտլյիսնակոոչ-աոմ 4 ոսիջումզի րոսողնսմո ղորճանհմոն յանմոր մմզկտտխ-ատմ րոսի «տտաճղտղէ մմղզղձվղոկատոոչ նդոմն մմղ ղզմատզմկղսկ ղղ րոսի -մղատ մլրոաղմզ րտկ ղոկմոստ մմց տկ տղղրար վլովնկոմտոմտ մմց 7 ղյոմքիստմոչտտմտ ղդալիանսցուտը դակաջնդտոտղոմ մմզկտտխ-սոմ -ղոիլիսնոկոոջ-սոմ ղ (Ք0ԵՎց0-08019) վմզկտուխ -ատմ զոճմմ Հոակմցջտիխակ տզչ ղորնտեմտե ղոիիսնսցուռր զ վիեղ| 1 լյոսմղզմմատղտհդմզ ոսկ չվում դաիջիսմանտմղ նղոստ յ) լյոսետջ մժտվր նաճ պ լյոսողնամռ ղաքիսդվդացմսնղատկտիեզ| -վր ղահլիսջմսաեոջնցտոտմղ Մտ 9 դահջիսմնատոտմոմզի ղոկոկվղ -ռո|զր վժտր վտոտմտտխ զ ձո դասեց իսժվջմոկ վլտմդմզտոլը նվտոտի ղոլքիսիակստ վոտկ նյո 7 յոսդէիցձղր ղալիս տանոտղջ մվ /ղկոստակոչւնդմ 1յոռ «դորեո/) վխոխտկ ղոլքիսնսջոտը ղ վինզէ յոսեղոչ վ. ղովր ւղոմո Փոմողը :լօմկզր ղս ղոհղմզտալյ յէ տսր վյզիտ թվմզղդաքքիստվե ջաոնողը ղոժ /մղաոհջիսղաոկտոտմղժմ լոսշղ ղ րդն յամզտունողամղվմզղուն դղաքքխողոմորտմտ» մս -ց1 մմղզղատավմաեզտտկ ղոկաողտոմորոմտմաղոչնեղմ ղոլքիսդակոմ 3 րյաղիղ ող ղոյղմզտակլյ -ցժ ղակաղատմոտորտատմտոտո չմմղղովմոաեցտոկ վզիտ տորդրոջղտ մմզդոավման դոկողոմորու մո ղոժ ղց տո -զտտկ ղոկուղոկամզմ Է իսսոցտոխ չող ղաքի ղակոտոչ ուղ ղտոկողակամզժ սզն -դտ վմզղսեց) ղց ջոիխոկ մմզղովմսեղզտտակ Վղվրբ ղղ լցրողմ ղզվիակնմոր փաղոչնղմ ժղոմղ «ղզղաք ոտի չտզչ վմզղդաիքիսկտոչողջղաստ ղտրնաստկ վժոր վմզղետար -անսթ ղվջղոստ մմզղաովմաեցտոկղակաղոմուրոմտ "«րոողդկղմրոչ ղզՀ տղվ վմզղովմսեցտոկ ղոկաողամորտմտ ող «իսժվջմոկ վմոդ չմլոսղամիմ դոիջիսմ յ -մզտուլյմմզղովմսեզտուկդակաողակոմգ շախոձմգիսմե ջոիճվջ լոսղմզի դ յ ջոիխոկ տզչ դորդամրմ դյո ոտ վղլջ ղակողոկումղ յ չ(ճվդաիլիսոտնոմոճ ւլոդվմօ) նվմղզղ -Քաձճվրմվտ 1զիտեօ լ լոսոկո 1տ «(րոսենվէ ողմտ ղժվմոկ ոմղ տխտ 9 լրոամմակ(մղաքքիամաիոճ մժտվր մա 4 լոսկատղուղղ ս

առ

-մզի)մաղ» զքզ

դ

ջտիխտկ

վիովմսեցտակ ղտկտղտկոմցզմոիտ դղջղտ լուստոյք

տղչ

ղդոքիսիսե վմզդանդ չմղաիցջիսմսիոտմողջ

րդն դորդամրմ դակաղամաղջ նյդ վղջ դակադակամյմ լ բոադյգ

96Ֆ

վմզղջ դակոմնորոչ-դոկաժզյ|

վոսդամբմ դմոմ վփլջ դոարդմզտալյ

ոզչ յազմետմզի ղաիլիսղոկանմոձտոչ ղոտոկորտտխո վլվմզտզկանդիոչ մղզմմոտ :ակմզ ղահջիիսղղմվլվրաղմզ դխաղղվը

իոմողվղով

մղվող ջմսե ժղզր եղզտոտ մա Փ 6 լոսղտն ղոքլմզտս կյ ««ճաձվր յոսղստն 1 լոսիցոցման լոսնմամկմզ կով լոսմտսոց կոտոհղ ղվճոստ վոտնխմրաշ 3 ղժղվ ղ 1 լթրսիջնցտո ղանց|» փոաղոաճմծ տոմ մս իսմզձղ մորտչ վմղզղղանքիսնակամեզ ղաոկակվեվգատ -ցր ոնոտզչ ովիտտ 9 Ժրվչ մա «մղաքքիսմնոկոչ տմղ վմզղոոտոյ 7 րրստոտնողղժ՛իվղիողզցրոոաղ ղոիջիսջոցման ղ ղորջնզտո վին -Իու ղուկողոմոիեց1 ղոհղմզ լյ ւմղահքիսեղոասոք տւ վտնխամյոսջ մա 3 դոկոծդաոկտոշ դիսիղոքմտ տոմ իոյզատչողն չմրոհք Հաղտկորտոխ դոկոնողտզչ ովլմոն ողզնղոչ ղ րզն ղոիքիսմեոկ դակորտոխոաոկու վմզղոուոգ յշակմզ ոճ վիեցմ7 յոսդից ղզմաղոկ Հոսջի տղ չմրոիքիստտնողղժ վմզղրյանամզկտոխ |ոռ|ո ղտկողոմ -ուինզի նվկտկաողորտք ղաղ վ լրոսիճամամմզն վժտիդմզոսկյ չղվմզնմոչ ղոաքիիսսոմվկ դոկտուսիչումոծվմղզղիոմասչղտկաոնիուչղ ղակոտձակղոկտնեպս վմղզդւսեցմ դակախամղեղ» 1 ղմվիղ մղոաքիստտո|ճտղակողրվ:չ մա 1 տմցկոձտ վփայդմգտալյ մվ (0991-6991) միսհա Իր ղորնտեմոն ղոկոր ղոակոչոտոխ "մմզղդանքիսկտոչողջղոսո «ոտխո վղցմզուսս լրրամտոնոմ տմի ղորվչ տմն ղ մմյղժջտինաս ողսվեկղոսֆ րակ Հոկ ղակտուսաիտմամ ղակողիաղ խիսրոսսատ տղ մմղզովտ ղվի -Մոլրդզ 1 ղաիխքիամվողդոոսոսղոկոտորդրոչ -ոժքոինաստկ ղակտուաիչոմած րոսմորոտչ 3 մսիտվր վլվզտորգր այմտտնոմ մմջոինաս -ոչ ղղզմատոուիղդտէղմղտա կյ չիսկաոտոախղ -ոկ ղտկոաուաիչոմոծ վղղմղուսսւմմզդաղչածյան դոկուտորդրուց չմղաքքիսոածչուխոծ ղզ լրոսմոր յոսրվն զ ոոցոչ կյ ղոնղմզտա -ոջ մղվքումմաիտոնե ղոհքիաղոկոմզմ ղակոտուրգրուջ ղ ղակ ոմղ -ռրսոտխո մնսմոն դոմդմզտա կյ մա ղո ց րոսո|մ Էլ նվեղտ դոկողոկ ղղզ լոսետց մմղղուվմաեղտտոկ -ռիր չծյր ղտակքխացոցջման դխովր -տմզժ ղմզատմ «իսճոաձվրղոքիսուաոմա ղդտղզչիամս 1զւոիոչոնոմ վ վղմոկ մղաիիսրտոխղորնոնմոն վմղզղառորվ ղոկողատկոմզժ ղ ղոկոլիսղ վմզաույմորտչ ղտիքիստսնեուողչ ղոկորտոխ ղոկակով ովլոտ 3 դամքիսմսիոտմողչմմա 1 դսուիոն մայսմ ղոք Հողմ ղո մղւաէքիսուաչոմուշ չմմզնմուծ ղվիոճնանղոչ 3 լոսջմուի Համվոողրուսոս ղոկորատխո ղ կվոտոո վինզ1 զքո տղ իսմս 1 ղղտհտիոն ղականմոռղոկ ղո մորու վիոհղմզտոլ, մղաքքիաղոմողկցի ղոկոռաիչտմած վմզղքիաղմգ ղոկատխեցի մա

ս

փոխարինումը նկարագրական-վերլուծական ձներով բոլորովին էլ հ քայքայման, ձների կրճատման ։րողես. հոտ նրա՝ այս դեպքում նախկին ձներին փոխարինում են այլ ձներ. Հանդես են դալիս «մաքուր ձնական բառերը) աստիճանաբար նոր մի նյութական իմասոից»: ազատվելով «ամեն Պուտեբնյան լեզուների զարգացումը Համարում է լեզվի «Հեւտառաառաջադիմություն՝ վերացական մտածողության ղարդգացմանճետ կապված: մեզվիղարդացումը կաղված է մտքի արտաճայտման կարիքների: ճետ: Այս առումով նոր լեզուները նույնքան արժանի են ուսումնասիրության, որքան ն Հները: Նկարագրական ձննրի զարգացումը չը նշանակում ձնայնության անկում, այլ, բնդճակառակըչ խոսում է դրա զարգացման մասին: եղվի «նչլունական փոփոխությունները Պոտեբնյան ճամարում է ոչ թե «ճիվանդություն», որ Ճատուկ է միայն օձնական լեզուներին», այլ նախասկզբնական Չնայած Դ ոտեբնյան կարողանում լրիվ աղզատչի երնույթ: ռրան՝ նա վել երկու շրջանի պատկերացումից. պատմական առումով տարբերում է վլարդացման երկու էտապ. առաջին էտապում, բոտ նրա, իշլում է «անվանոաւկան կառուցվածքը», երբ բայր դոյականից գրեթե չի տարբերվում: Այս էտապում անունը ճիշեցնում է դերբայը, որ երկակի բնույթ ունի ն ղուղորդում է անվան բայի ճատկանիշները. ավելի ավելի սռաջ գնացող տարբերակումը Հասցնում է երկրորդ էտապին, երբ իշխում Լ բայը, ն բայի անվան Հակադրություն, ակնառու է դառնում, ժամանակակիդ են լեզուները բնութագրվում «բայականության» աճով (ընդ որում բայականությունը նույնացվում է ստորոգելիության 4ետ): Բայը դառնում է նախադասության կենտրոնը: Պոտեբնյայի այս դրույթը ճասցնելով ծայրաճեղության՝ Սվսլանիկո-նուլիկովոկին Ճետադաչի Համարում անկման

ու

ու

ու

սղնդում էր, որ ստորոգյալի ֆունկցիա կատարող լուրաքանխոսքի մաս բայական բնույթ ունի, ե բայականությունն վելի ավելի է աճում: Շախմատովը Րնդճակառակը, վճռակա-չ նորեն ելնում էր այս ըմբոնման դեմ, ըստ որի «ստորոգյալի արուսճայտության միակ եղանակը բայն է»:

յում չյուր

ա-

ու

Ճանդես է Պոտեբնյան

դալիս ն արմատի Ճճետնողականպատմական ըմբոնմամբ՝ բողոքելով արմատի Ֆետիշացման փորձերի դեմ: նա քննադատում է առանձնապես Գ. կուրցիոսի ն Մ. Մյովլերի փորձերը՝ վերականգնվող արմատները դիտելու որպես ոռնալ բառեր, որոնք գոյություն են ունեցել նախաթեքական շրջանում, «կազմակերպման» փուլում. «Այսպիսի պատկերացումը արմատի

է լեզվի նկատմամբ մասին,--դրումէ Պոտեբնյլան,--Ճամատեղելի

չամեպատմական Ճալացքի լիակատար բացակայության ճետ» մատության միջոցով վերականդնված արմատները ոչ մի կերպ չի կարելի դիտել որպես այնպիսի տարրեր, որոնցից սկսվել է լեզվի ստեղծումը. դրանք բոլորովին էլ նախնական լեզվին ճատուկ երնուլթներ չեն, այլ նշանավորում են լեզվի զարգացման մի որոշ

էտապ: 8.

ԿՈՒԼՏՈՒՐ-ԷՎՈՒՑՈՒՑԻՈՆԻՑՄ

Ուիլյամ Դուայտ Ուիտնի.--Ամծրիկյան լեզվաբան Ուիտնին

(1822--1894)

զուգորդում է բիոլոգիական էվոլյուցիոնիզմը կուլտուր-սվատմական ուղղության որոշ սկզբունքների Հետ՝ ճանդես ն բերելով որոշ առանձնաձճատկություններ: Եթե մի կողմից՝ այլ լեզվական պրոցեսը նա պատկերացնում է որպես էվոլյուցիոն ղարդացում, որի մեջ կարնոր դեր են խաղում գոյության պայքարն բնական ընտրությունը, ապա մյուս կողմից՝ լեզուն նա կապում է կուլուուրայի ճետ, մարդկանը ճաղորդակցման կարիքների Հեւոչ Ըստ նրա՝ լեզվաբանությունըՃիմնականում պատմական կամ է, որովճետն գիտություն կուլչտուրույին (եմա՛ ճասարակական) լելուն,--որը ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ մտածողության արտաճայտության միջոլ՝ ճաղորդակցության նպատակի ճամարյ,--սերտորեն: կապվածէ մարդու պատմության ու կուլտուրայի Ճետյ ն մարդկա(ին կամքը լեզվի ստեղծագործող ուժն է՝ լինի նրա ազդեցությունը դիտակցական թե անգիտակցական: Սակայն Ուիտնին չի ժխատում, որ լեզվաբանությունը մասամբ էլ բնական գիտություն է, որ «Հասարակական գիտության ճլուղերից ոչ մեկը բնական գիտության այնքան նման չէ, որքան լեզվաբանությունը», որ լեզուն իր որոշ երնույթներով նան բնական գիտության առարկա է: եզվաբանությունը Ուիտնին սաճմանաղատում է ն չճոդեբանությունից.ճիշտ է, վերջինս կարնոր դեր է խաղում լեզվի կազմավորման դործոնների ուսումնասիրության մեջ, բայց լեզվաբանությունը Հի կարելի տմբողջովին լուծել նրա մեջ, Ճամալել նրա մի մասը: Աեզվաբանությունը, Ուխտնիիկարծիքով, երբեք չի կարող ճասնել ապացուցման մաթեմատիկական ճավաստոիության, այլ Ճասարակական ու

դիտությունների

նման

մնում

րում: էջ 53

"Ճ. .5ք,

Ճ.

Ռօ766աջ,

ՈՅ

է »

Հավանականությանսաճմաննե-

ՅՅՈՒԼՇՕ:

ոօ

քյշշգօն

Լք

Խոուիա6,

Ն

Ռւիոնին Հայտնի Լ որպես սանսակրխոսդեա բան: նրա: ճալացքները լեզվի բնույթի, ծագման

լեզվի տեսազարգացման ն լեզվի մասին շարադրված են «Աեզուն ուսումնասիրությունը» ն առանձնապես «Լեզվի կյանքն աճը» աշխատություններում:։ Վերջին աշխատությունը լայն ճանաչում է ոտացել ն թարգմանվել մի շարք լեզուներով: Ռւիտնին լեզուն Ճճամարում է մարդկային կուլտուրայի անճրաժեշտ մասը: Ըստ նրա՝ լեզուն ոչ թե ունակություն է կամ մտածողական ուժի անմիջական դրոնորում, ինչպես կարժում են, այլ դործիք, մրջոց։ Խոսելու ունակությունը դեռնա լեղու չէ. Հնարավորությունը ն իրականությունըտարբեր բաներեն: Լեղվի է կյանքը ն ծագման զարգացման օրենքները կարելի ճասկանալ միայն մարդկանց ճասարակական կյանքի ճետ կապված: Մարդկային լեզուն տարբերվում է կենդանական «լեղվից». կենդանական «լեզուն» բնական երնութ է, բնազդային արտաճայտություն, մինչդեռ մարդկային լեզուն պատմական բնույթ ունի։ Մարդկային լեզվի ոլա մությունն սկսվում է այն ժամանակ, երբ ղղդացմունքիարտաճայտությունը դառնում է գիտակցության արճիչերը, ժեստերն միմիկան փոտաճայտություն: Բնազդային են խարինվում իսկական լեզվով ճաղորդակցման ձգտման շնորճեվ: ծաղզորդակցման մարդու մոտ վզարդանում է ձգտումը Կոիճանաբար, էվոլյուցիոն փուիոխությամբ՝ արտաճայտության բնական միջոցները վերածելով լայն ճնարավորություններ ունեցող ն անընդճատ կատարելագործման ընդունակ մի գործիքի: Լեզվի ատեղծագործությունը կապված է ճաղորդակցվելու ձլտման ճետ: ն

ու

ու

ու

ու

աս-

Լեզվի գործածությունը որպես Ճճաղորդակցմանմիջոցի՝ մեծապես նպաստում է մարդու մտածողական կարողությունների վարդացմանը: չաղորդակցմանկարիքը, իրար 4ասկանալու ձգտումը պայմանավորում է ն լեզվի «ետադա զարգացումը. ընդճանուր Հասկա"կալի լեզուն ունենալու պաճանջը որոշում է այս կամ այն բառի կամ նախադասության օգտագործումը, այս կամ այն լեզվական կանոնին ճետնելը:

Քանիոր

է սկիզբ առնում ճաղորդակցման ոլաճանջով լեզուն, ուստի Ուիտնիիկարծիքով, չի կարելի ենթադրել, որ սկզբնական ճաղորդակցման միակ կամ նույնիսկ գլխավոր միջոցը լսողու«Հաղորդակցման տեսողական թյամբ ընկալվող ձայները լինեին. ն

ՀՕՐԷ,

Գ.

1867.

0.

՛Իհճ

Գ՛հ1եոօ5, ՒԼԸ

ռոմ

Լոժսձած

Օրօխէհ

0Է

ձոմ

էիճ

Լճոժսոժճ.

Տեսմտ ՀՃՇԿ

օր

ԷՍՐԷ,

հռոջսոթճ, 1877.

ՊՎՇՄ7

ժեստը միջոցները՝

միմիկան սկղբնապես պետք է նույնպիսի բնական ճասկանալի միջոցներ լինեին, ինչպիսիք Ճնչլուններն են. նույնիսկ երկար ժամանակ նրանք դերակշոություն պետք է նննային լսողական միջոցների անդեղ կրքի արտաճայտման մեջ: ողական միջոցների դերակշոություն ռատանալը պետք է տեղի ունենար դոլության կովի նե բնական ընտրության օրենքնեճու: Սկզբնական ճիչերը թեն բնաձայնություններ չէին, բայց մու տենում էին դրանց: Քանի որ Հաղորդակցման միջոցը Հնչյուններն էին, ուստի ն արտաճայտություն պիտի ստանային առաջին Ճերքին լսելի առարկաները. բնաձայնությունը չի սաճմաՈւիտնին հափակում միայն ճնչյունների բնույթով, այլն ձայնի այլ ճատկություններով:Բնաձայնությունները կարող էին բառակազմական դեր խաղալ մինչն այն ժամանակ, երբ ստեղծվում են անճրաժեշտ քանակությամբ բառեր, որոնցից կարող են այլ բառեր կազմվել՝ լեզվական ճայտնի միջոցներով: Սկզբնական բառերը ոչ գոյականներ էին ն ոչ բայեր: Բառը ճենց ակզբից իր մեջ կրում է աբատրակցիայի մոմենա, որ խիստ կարեոր է մտածողության պարդացման ճամար: Աբստրակտ մտածողության 4նարավորությունն ստեղծվում է բառի՝սկղբնական պատկերից կտրվելու ժին

ն

ու-

ջոցով:

է ենք, Ուիտնին 3առաջ մի կարնոր քայ նա պարդ ծագման ըմբոնման մեջ: Սակայն պատկերացում չունի օ«ճաղորդակցման ձգտումը» ծնող սպայմանների մասին ն դեռես խիստ կերպով կաշկանդված է բիոլոգիական խոսելով լեզվի «կյանքի ն աճի» մասին: կոնցեպցիույով՝

ինչես

տեսնում

ռնում լեզվի բնույթի

ն

Ռւիտնինառաչադիմական դիրք է գրավում այս կամ այն լեզՎի «կատարելությունը» գնաճատելու ճարցում՝ ճրաժարվելով լեզվի դարգացման երկու շրջանների դրույթից ն ճանգելով լեզվի պրոցեսի միասնականության գաղափարին: Ըս" նրա՝ զարգացման այս կամ այն լեզուն կատարյալ ճամարելու ճարցում դեր են խաղում ազգային զգացմունքները ն նախասպաշարումները, Հաճախ ն տգիտությունը: իրականում ամեն մի լեզու ի վիճակի է արտաճայտելու տվյալ ժողովրդի ճոգնոր կյանքը բոլոր դեպքերում, որովՀետն լեզուն ե մտածողության միջոց է, մտքի արտաճայտման դորժիք:Ռրթանավելի կուլոուրական է ղառնում ժողովուրդը, այնքան նրա լելուն ավելի է ճարմարվում նրա նոր մտքերի արտաՀայտության ձներին. սխալ է, օրինակ, քերականական ձների պակասը նկատի առնելով անկատար:լեզու ճամարել չինարենի, որն: 429.

փֆրականումընդունակ է եղել փիլիսուխայական ծավալուն գրականության լեզու լինելու: նս անդրաղարձել է «ներքին ձնի» ճարցին՝իր մեկՈւիտնին նաբանության մեջ այն ազատելով միստիկականության տարըեէ որպես լեզվի իմաստային իից: նա «ներքին ձեր» սաճմանում «Ամեն կառուցվածքի յուրաճոաւսւկություն: լեզու ունի սաճմանված տարբերությունների իր սիստեմը, մտածողության իր ձները, որոնց մեջ տվլալ լեզուն որպես մայրենի լեզու սովորող մարդր պարտավոր է արտաճայտել իր բանականության աշխատանքի բովանդակությունը նհ արդյունքները, իր տպավորությունները, իր փորձը ն աշխարճի իմացումը: Այդ այն է, ինչ երբեմն կոչում եխ ներքին ձն»: Ռւիտնիիմուտ սաղմնույին ձնով կան նշանի կամա-

տրադիցիոն բնույր ունենավականության ն լեզվի` ընդճանուր լու տնեսակնեւտները, բայց դրանք Ճճնտագա ղզարդացումչեն ցել: Շերերի «Ժերմաներեն լեզվի ։պատՎիլճելմՇերեր.--Վիլշճելմ մության շուրջը» աշխատությունը կարնոր ղեր է խաղացել միայն գերմաներեն լեզվի ուսումնասիրության մեջ, այլե մեֆ չափով նպաստել լեզվաբանության պատմաշ-ճամեմատական ու

ստա-

Շերերին, Լեզվաբանության որոշ ապսամարաններ առաջընթացին, ն. Ուիտնիի ճետ Շտայնքալի միասին, ճամարում են պատմաճամեմատական լեզվաբանության Հաջորդ փուլի ճիմնադիրներից մեկը՝՝ ճենվելով նան այղ փուլի լեզվաբանների վկայությունների վրա:

Շերերը իր աշխատության մեջ ելնում է գերմաներեն լեզվի

ն

գերմանական ժողովրդի պատմության սերտ կապի սկզրունթից: անցկացնելով լեզվի զարգացման էվոլյուցիոՀետնողականորեն նիուռական ըրմբոնումը՝ նա չի ընդունում լեզվի զարգացման երկու

շրջանների տարբերումը. Շերերի կարծիքով՝ լեզվի զարգացումը անընդճատ իրականացվող պրոցես է: 1եզվի կյանքում նա նշում է երկու «ձնաստեղժ» (օոոտշհճիճոմ) գործոնի դերը՝ «վփոխան-

ցում» (ՍԵօրէոճքնոք) ն «տարբերակում» (ԾՒւծոշիօոսոք:). «ռիոխանցում» անվան տակ նա նկատի ունի այսպես կոչված «կեղծ

1815.

Կը,

էջ

51.

Կ

իւէոճ».

ՏՇԱ6է6Ի,

Գ.

Հմմա.

Ղիճ

Աժ

մոմ

Սոսեի

ՎԵ րե, Նմոթնոթծ, ՛

ՃԱՐ Մ6ՏՇիւՇհէԸ

1868.

է|.

օք

ՃոՔՈՏ,

«իչ. աչթ.,

էջ Հճծ:

մԲաետճիծո

Ցքոաըհը, 86րնո.

անալոդիան», մի երնույթ, որ ճենւտագայումդառնում է ներիտքբեսկզբունքներից մեկը: րականներիառաջատար Քուսլան.--Բուսլանը Հենվում է կուլաուրՖյողոոԻվանովիչ Գրիմի պատպատմական դպրոցի սկզբունքների վրա, ճետնում մական վերլուծության մեթոդին,լեզվի սպրստմությունը սնրտորեն ճե: նրա ճայացքները արտակապում ժողովրդի պատմության սպաստմական ցոլում են դտել ճատկապես նրա «Ռուսաց լեզվի քերականությունը»ն «Մոյրենի լեղվի դասավանդման մասին» աշխատություններում |: Բուսլանի լեզվաբանական կոնցեպցիան է դրսնորում մի շարք առանձնաճատկություններ: Ամենիցառաջ ղդուգորդում է պատմա-Համեմատական լեղվաբանության Բուսլոաւնը ն ճատկավլես կուլտուր-պատմական դպրոցի սկղբունքները ։որամաբանական քերականույյան սկղբունքների «նտ. առաջինները են ճիմք ծառայում լեզվի ղարդացման պրոցեսի ուսումնասիրուքյան մեջ ընդճանուր լեզվի կողմնորոշման ճամար, երկրորդները՝ քերականական կառուցվածքի վերլուծության,լեզվական նյութի ռիոտեմավորման ն Հատկապես լեզվի ստատիկ քննության չաեթե Փրիմի աշխատությունը նշանավորում էր մար: Այսպիսով, պատմական քերականության ն դպրոցական ստատիկ-տրամաբանական քնրականության միջն խղմուն ուժեղացումը, ապա Բուսկամուրջ նեվանի աշխատությունները յուրատեսակ փորձեր են սելու այդ երկուսի միջն,մի կողմից՝ պատմա-ճամեմատական լեղվարանության նվաճումները օգտագործելու դպրոցական ուսուցման մեջ, Ժյուս կողմից՝ տրամաբանական քերականության մեջ կիրառվող ստատիկ վերլուծության սկզբունքները դործաղրելու պատմական քերականության նյութի սիստեմավորման նկատոմամբ: Այս կապակցությամբ ավելորդ չէ նշել Բուսլանի մի այլ արժանիքը ես. եթե սպատմա-ճամեմատական լեզվաբանության նախորդ ներկայացուցիչները գրեթե ուշադրություն չեն դարձնում ճարցերին, ապա Բուսլանը այդ ճարցերը պաճում ոճաբանության է ուշադրության կենտրոնում,Դեռ ավելին. ոճաբանական նախՎին տեսությունները նա փորձում է Հարստացնել պատմա-4Ճամելեզվաբանության նվաճումներով: կուլտուր-պատմական մատական դպրոցի մյուս ներկայացուցիչների նման ոոմանտիկական սեր տածելով ժողովրդի նրա ճոդնոր արտադրանքների, ժողովրդի ճուշարձանների ն ժողովրդական բանաճյուսության կուլտուրայի ու

Հ

1Փ,

1858.

Օ

էք.

7Շոճ68,

ոքշոօոճտավա

ւ

1Ղ67օքասօշամտՐքմեոճւմաՅ

01ՇՎՇՇԼՔԸԵԵՕԼՕ

83,

1867.

քյշշաօրօ

83ԵԼԵ1,

եկատմամբ, լեզուն ճամարելով ժողովրդի ողու արտաճայտություեր՝ Բուսլանն այստեղից բխեցնում է ժողովրդական բանաճյուսության լեզվի ուսումնասիրության մայրենի լեզվի ռպլաճանջը, ուսուցման մեջ կարնոր տեղ տալիս դրական լեզվի օրինակելի նմուշների ն ժողովրդական բանաճլուսության ուսումնասիրուներքին ձեի 2ումբոլդյանուսմունքը՝Բուսթյանը: Ցուրացնելով լանը այն լուրաճատուկ ձնով կիրառում է ոճաբանական Ճճարցերի նկատմամբ ն օգոադգործում մայրենի լեզվի ուսումնասիրության Մեջ: ԸուոԲուսլանի՝«բառով մենք արտաճայտում ենք ոչ թե առարկան, այլ այն տպավորությունը, որ նա թողնում է մեր ճոդում. այսպես, սանսկրիտերեն Օ փիղը կոչվում է եբկուանգամ 2ետնաբարՃճոմանիշներըպեւտցջ խմող, եբկատամավոր,ձեռնավոո: է որոշվեն ոչ Թե բուռ նրանց նշանակած առարկաների, այլ րս. ույն ճայեցակետի, որով մարդը նայել է առարկային բառի ստեղանում է մի ծագործության ժամանակ»): ԱյստեղիցԲուսլանը մեծ է շարք մասը եզրակացություններ՝ բառերի ծաղում բայարմասոներից, որովճետն պատկերացումը ենթադրում է ինչ-որ գործունյա, շարժուն բան. բառի ֆիզիկական իմաստը նախորդում է է կենդանի պատկերացբարոյականին, որովճետն ավելի մոտ մանը. բառի սկզբնական կենդանի իմաստը ժամանակի ընքացքում կորչում է, ն մնում է վերացական Ճճասկացությունը, Ճետենաբար բառի սկզբնական իմաստը վերականգնել նշանակում է «իր

եթե Ճճոդում նորոդել սկզբնական լեզվի ստեղծագորժությունը»5: բառիմաստի պատմական զարգացումը Բուսլանը սպլատկերացնում՝ ք այս ձնով, ապա խոսքի մասերի դասակարգման «արցում նա Հիւք է ընդունում բառերի Ճասկացական արժեքը` առաջնորդվելով տրամաբանական քերականության սկզբունքներով. նա բացարձակ Ճասկացության, բառիմաստի ղուղաճեռականություն է տեսնում նախադասության իմաստի դատողության միջն: Սա բխում է լեզվի ն մտածողության ուղղագիծ ղզուդաճնուսկանության բմբրոնումից, որ Հատուկ է ոչ միայն տրամաբանական քերականության ներկայլացուցիչներին, այլն Հումբոլդտին,ն Հետնեաբարճիմք է տալիս նրանց տվյալների զուգորդման: Րոտ Բուսլանի՝ լեզուն: ծառայում է մտքերը, այն չ՝ պատկերացումները, ճասկացությունները, դատողությունները փոխադարձաբար «Պաղորդելուն. ճետեու

ու

ՖՅԱ.,

ւՓ,Ջ.

Ե:ՇԸտճթ,

1911,

էջ Նույն տեղը, էջ

175,

Օ

ոքճոօոոթուդու

Օ1ՎՇՇԼՒՑՇԻԽՉՐՕ

ՅԵՑ,

ոքի

նա գոգ:"6--Քշ

«9951

«ողոզի

Բարդ սաիքիաղյոկոմզժ

դղաքքիսդվափոավ վիեզմ

որ մղոքղմ

ղոկողղչյի

դ

տ/րղմտորրը Պ.

փոսղնոմղզկտտխ1

ուզոէղվ էլօմղոարցի

ղոկորտոխ մր վիեղ) 7 ից չղվկոջֆվի Հակոաղոծղ կաճատղու րոկ կաձոչ մճողցկ ղակամսիուտր մոմոմսախոոմն ղդ ղոկտիխմոմ «ղտկոցիսիղ մր վնետ ձղի մճղորոսփափ տրմկ մյ ղդոքքիսկնմուր փտճմաոմղոջ խղզմիղտ միսմղզղկոցվվիղոիցիսեսմաղոմգի ղորկղո ոռ

՛ս

«ղոիջիսրվնուծոյ

մաք--ոդ

'Սմժզթմո մոսմե--«դղանեցզ|, ղուկ

-որտոախ վիեղ իսզճամս 11 իսղոմո ւճվրյիամն վոռռտկտմղզողիք Հարտոտոխվնմիսնսք ղդ ղտիքխիսրտոխ վինց) 1 ոսղիղ ող :«4վ6 ՀանցդմղՂ ձճաոտր»«ղվժոտմտ սնմչմառ| ղվիոկնմոր» ողոմս կող -որոքովր ղ նաոձվիղրսնետմադմոկ ղորճկանմանոչ ղվիոկնմուր ոցոմս լոստվն զտահղ| (զի ղոմլիսղոտվր վմզղովճկղափ ղակոք «ոիոջուտմո ղ ղտկոտոնկոնմանոչզ րոսղղժ ղսեղ1 մղոհղմտիր չճվկոնմոկոր ղոիքիոսղամոի -հզ ղակտխասդոտրղմո նվկատկողտրոք փոսղնղու ճոստ րոսմզն վր ղորղսմրմ ղոկովե «մոտ ծամս ղ մմզբրնսկկոփտղորչջտո ժմոծ վիեզմ|մ լոսմոչոքնոչ մղողմաիր -ոասվմ-ղակտտովլումաւոոդ մվ դո (իսժզքմո մաղոչնղմ ղաոկտոցզտ սնոկոմեց Հիսամզղղաիցի վղաք մաղմոկ մղոաիքիստտղվծտ ղոկոտվեովոտչ մվ ղովր ա մ ղուկ -ղմւոր ղիոկտո :մյ դջմաւի ձմա ղվճուստ ղալիս ղտկոմղգժ -որտտխտ վղզմզիոչ օմնվիտձողվող»(9991) դոմքիստոռղվմո«վինզմ ղալիսղոտկամզժ ղտատկողղյ» ղղվմզվիտչվնմտ րտկ մամուչմատղվնոտո վմս մդոէղմտր / ղոմոխեց) ոչ վղս կոտոտի կատոչ րաստի -տհողմ ղոիջիիսմվոտղրոսուս վղզմգմուշ--գտիվմտիր դզոսր մոր «ազմոչ իսոմզկ տատնողղժղտ ղվրվմջ ղոիջիաղիոմ ղոմղ Չ զտտնողղժմ Հաղժղվ մաոմտիատմղտ դվղոմուայխազտոչ մս Դզձդ յէ -ոդե իսփու տծզքոամչղո ղվկողձվղմցծ նմայզիր չՔվրոաղամ

-րմ դակտվեսխվմ վինզմ|րրաղը

ծմզի վՀղվր մղոմու յ չմքիոնղդուք

3 ասղտ

Հաղուկոմցմ ղամ ղղզ լոսբեռկ մմզղղանիակցեզտ վեմոկ նմոմկմց ղոքիսնաջտոտը» յլոսիղսոա «6վղումքիսդղոմորոմտ ւ«Քվղամյիստվե ղոր ոպափիմմզղոաիքիիսկզենգտ վեմուկ ղվճոսը յիսկատատխող ղումն ղզ -նկոնմանոչ ձզր վմզսոմ լոսիտմոչոտմո զոՀղվ (շ դ

Ղզ

ո

ա մմզղղաիքիանստոան ղմզղդաիքիսնակուտ մմզդրսնոմղզկատիո ղղ վինզ| մոմաի

Հղ,մ տ. ւղոմ յակմզ

ողորվ

|) ժտցո ջաիորակ տզա

ղարդացումը: 1եզվի ղարզացումր նա դիտում Լ ոչ թե որպես օրգանիզմի բնական աճ, այլ որպես մի պրոցես, որ պայմանավորված է մարղկային իմացության ընդլայնմամբ ն ճաղորդակցման պաճանջներով. «Այս փոփոխության, առաջին ն դլիբավոր մղում տվողն է մարդուս մտացն առած ղարդացումը կամ նորանոր գաղափարաց պեսպիսությունը, վորոնք յուր նմանվույն Ճաղորդելու կամ ավելի դյուրավ ճաղորդելու Ճամար լեզուն նորանոր կերպեր հ եղանակավորմունք կատեղծեւ եվ այսպես՝ քանի որ (եզուն մաց երնեեցուցիչն է, Հարկ է, որ որչափ գաղափարներոր ոտանա, միտքը այնչափ նոր տարըներով ալ լեղուն ճոխանա, որչափ գաղափարներ որ միտքը ողե, նույնչավի ոդված բառեր օրրատօրն երեան ելլեն»: (բարդացություններ) ի տարբերություն Շլայխերի ն մյուսների՝ Արորնյանը Ճեսու է լեղվի գոյության մեջ երկու շրջանների տարբերման տեսակետից ն կանգնած է ճետնողական էվոլյուցիոնիստական այնեցակետի վրա: ինչպես ճետագայում նրիտքերականները, այնպես էլ Այտընյանը գանում է, որ լեղվական զարգացման տարբեր շրջանննրի սաճմանը, նրանց «անջատման կետը անկարելի է ճշտել: Այդ փոփոխությունները, այդ բնության անցումները՝ վիճակեվիճակ մեկանց միննույն անզգալի փոխաղրություն մըն են, որոնց բոլորը լեղվին գունոցը մեղմ ծիածանը կկազմեն»2: Նոր լեզուն սկղբնավորվում է մնի ընդերբում «իբրն նախընթաց փոփոխությանը արդյունք» ն «դարձլալ մեղմով ն անզդալաբար կընկղմվի, կկորսվի անոր կենացը Ճետադա փուխոխությանցը մեջ, որոնք լեզվին գրլխավոր պատմական մասը կկացուցանեն»3:: Խոսելով լեզվի կատարյալ կամ ոչ կատարյալ լինելու ժասին՝ Այտընյանը դրանք Ճասկանում է ոչ թե բացարձակորեն, այլ կապում է լոկ դրական մշակզարգացման լեզվի նրա մշակման ընթացքի, լեզվի ման ճամար ձճասարակական պայմանների նպաստավոր կամ աննպաստ լինելու ճարցի ճետ: ու

ու

ու

ժողովրդի ճամար միասնական լեզվի դոյության Ընդունելով այդ անճրաժեշտությունը՝ միասնական լեզուն տարԱյտընյունը

բերակված է Ճճամարումըստ Ճասարակական տարբեր խմբավորումների,ընդ որում տերիտորիալ տարբերակումները կապումէ "Ա.

էջ

Այտրնյան,

Քննական

32.

"434

Նույն Նույն

տեղը,էջ տեղը,էջ

35.

բքերականություն....

Վիկննա,

1866,

Հեւո. «Բայցազգի մր մեջ,-Հասարակական տարբերակումների խոսողը մեկ անձճատ մը չէ, ե ոչ ամենդրումէ նայ--խորճողն քը միննույն կարգի ն վիճակի մարդիկ են. որով՝բոտ իմացակաու

նության ն զգացողության աստիճանացը՝ լեզվի ալ որոշ աստիճանավորություն մր կելլե. ավագանվո կամ ազատաց լեզու, սումնական կամ գիոնոց լեզու, Հասարակ կամ ընտանեկան լեզու, դռեճիկ կամ գեղջկական լեզու ն ույլն»|: Լեզվի ղարդացման սլրոպեսը ն լեզվական նոր որակը Այտընյանը կապում է լեզվի տարՀեւո՝ ցույց տալով, Թե ինչպես դրանցից մեկը բերակումների կամ մի քանիսը ըստ պատժական տվյալ պայմանների ն շնորճիվ իրենց լեվվական ճատկությունների աստիճանաբար դերակշոուեն ձնոք բերում մյուսների նկատմամբ: Ըստ Այտրնյանի՝ թյուն դրավոր շրջանում այս տեսակետից առանձնապես կարնոր են դրական լեղվի հ խոսակցական լեզվի (շռոամիկ խոսվածքի», «ճասարակ լեղվի») տարբերությունները. այդ լեզուննրի փոխ ճարաբերությույւր ն առանձնաճատկությունների «ասկանալի են դարձնում լեզվի «ետադգավարգացման ուղղությունն ընթացբլ ն նոր գրական լեզվի ծննդյան անճրաժեշտությունը: եթե Եվրոսայի ճին դրական լեզուներին գրաբարին սկզբնապես բնորոշ են եղել «բառից ընտրություն ե նշանակության ճշտություն», «բակատրությանց զորություն ն փափկություն», Ճետագայումժէլ` այս սկզբնական լեզվի դասական նմուշներին ճետեելը, ապա խոսակցականին ճատուկ են «պարզության ն բացաճայտության» տենդենցները, որոնցից առաջինը դյուրացնում է ճաղորդակցման մեջ Հասկացնելը, երկրորդը ճասկանալը։ Սրանցով էլ Այտրնյանը բացատրում է եվրուլական լեզուների վերլուծականության վարվերլուծական դացումը, այսինքն այն նոր գրական լեզուների են ճին դրական լեձնավորումը, որոնք առաջացել զուների կողքին եղած խոսակցական լեզուների («ընտանեկան», խոսվածքի) ճիման վրա: «ճասատրակջ Լեզուների փոխճարաբերության արգի մեկնաբանության Հարցում նես Այտրնյանը շատ բանով կանխում է լեզվաբանության Հետաղա նվաճումները: Ցույց տալով լեզուների վզարգացման իրենց սեփական օրենքները, իրենց մասնակիություններն ունենալու փասար՝ Այորնյանը միաժամանակ նշում է լեզվական ընդճանրություններիերկու խումբ՝ 1) ցեղակցական ինդճանրուու-

ու

ու

կառուցվածքի

ւմ.

Ա

տը

ս յա

4,

Քննական

ՖԵ" քերականությու

Վինննաչ

1886,

թյուններ ն Հ) անկախ զարգացմամբ ձնոք բերվող բնդճանրու«Աեզվաց ընղճանրական շարմժթյուններ ղուղաճեռություններ. մարդկային ցեղերը, նան մանը մեջ,--գրում է նայ-ղանազան հրարմե բոլորովին տար, իրարու ամենեին անճաղորդ ազգերն ալ՝ իբրն թե ճավասարական դաշնակցությամբ մբ միաբանված են... միննույլն զուլգ ընքացքն ունենալուռՄ Պողոս Հովնանյան.-- կուրոուր-էվոլլուցիոնիստական ճայհցակետը Հետնողականորեն արտաճայտված է նան ճայ լեզվաբաՊ. Հովնանյանի «Մարդկայիր նության մի այլ ներկայացուցչի՝ միության բաժանման ն աղլեզվին սկղբան, ճանգամանաց, դային լեզվաց վրա քննական տեսություն մը» աշխատության մեջ, նախորդել է Ա. Այտընյանի «Քննական քերականությանը», որ բայց նրանից ճայ լեզվաբանության պատմության մեջ ավելի բիչ ձետք է թողել։ Հովնանյանը լեզվի ծագման ճարցում յուրատեսակ կերպով զուգորդում է Հումբոլդտի ն բիոլոգիստների Հայնցակետերը՞:եթե մի կողմից՝Հումբոլդտի նման նա մարդուն ի բնե ճադիտում որպես «խոսիլը» տուկ է Ճամարում «խոսելու ձիրքը») սեփա«մարդուն բնությանը մեջ Հաստատվաժ... կարողություն նս նման մյուս կանությունն, ապա կողմից՝ բիոլոգիստների լեզուն մարդուն ճատուկայնպիսի բնական երնույթ է Համարում, քնանալըո": Լեզվի ծագումի Հովնան«ինչպես ուտելը, խմելն յանը կապում է մարդկային Հասարակության Հետ ն լեզվի գլխավոր ֆունկցիան ճամարում Ճաղորդակցականը. լեզուն նրա Համար վգացմունքը մեկալին «մեկ մարդուն ներքին մտածությունն ճաղորդելու միջոց կամ միջնորդ մբն էծ, առանց որի չի կարելի ու

ու

ու

ու

ու

պատկերացնել մարդկային «Ընկերություն ասարակությունը. առանց խոսքի չի կրնար երնակայվիլ: Էնկերության մեջ ապրիլ սկսող մարդը պետք է որ իր սկսելու ատենը խոսելու կարողություն ունենար՝ խոսեր»: կեղունոչ միայն իր ծագմամբ, այլն իր գոյությամբ կապված է ճասարակության Ճետո ողջ Հումբոլդոի: էջ

Այտրնյան,

ւ

Ա.

Հմմտ.

Քննական

բթեթրականությու՞՛

Վինննայ

1880,

61:

Ի.

երնան, 1958, էջ ՅՑ ձ

Հովնանյան, Նույն տեղը, էջ Նույն տեղը:

Նույն Նույն

Աղայան,

ձայ

լեզվաբանության

պատմություն,

259.

տեղը, էջ տեզը, էջ

Մարդկային լեզվի սկզբան... 53:

18: 34,

1857,

էջ

նխ

Գրիմի

ն

կուլտուր-պատմական

ներկլալացուցիչների լեզվի պատմությունը դիտում է որպես ժողոՀովնանյանը վըրդի ռւլատմության անբաժանելի մասը, նրա կարնորագույն աղ«մեղու մը ուրիշ բան չէ, բայց եթե ազգի մը (կրնանք բլուրը. նակ՝ Հաբնդճանուր մարդկային կամ ընկերության) ազգին ըսել ամեն տուկ եղաժ սովորություններուն բովանդակությունը՝ խորՀուրդները կամ մտածողություններն ճայտնի րնեղգացմունքը նս լու» միջոցն: Գրիմի նման Հովնանյանը գտնում է, որ լեղուն, այլ պատմական Հճիշատակարաններիկորստի դեպքում, բավական չ տվյալ ժողովրդի նախորդ կյանքի պատկերը վերականգնելու ղպրոցի

այլ

նման

ու

Համար:

(եզուների ղարդացման

ն

փոխչճարաբերությանճովնանյանա-

կան բմբոնումը ճակասական բնույթ ունի. այստեղ դիտական լուրջ վռաճումներն եզրակացությունները զուգորդվում են կրոնականաստվածաշնչային «Ճիմնավորումների» Ճետ։ Ցեղակից լեղուների եկած է Համարում «մայր լեզուները» ճովնանյանը դուրս «մեկ նՖախավորընդճանուր լեզվեն»՝ գտնելով, որ «ամենքն ալ իրենց մեջ անոր ճետքերը կպաճեն»7: Ձեղակից լեզուների վարդացման ու փուխոխությունների պրոցեսը Հովնանյանըպատկերացնում է վուլգար էվոլյուցիոնիզմի դիրքերից՝ փաստորեն ժխտելով որակական անցումներն ու ձեռքբերումները: Նրա կարծիքով՝ ցեղակից լեզուները, չնայած իրենց փովփոխություններին, նախալեզվի Դեռ ավելին. ըստ «զլխավոր կերպարանքն չեն կորսնցուցած»: նրա՝լեղուննրի մեջ «վական փուփոխություններ րնելն, իրեն սկզբնականգոյության ատեն ընդունած կերպին ներճակ կերպ մը իրենց տալը 4ճնարավորչէ»: Այսուճանդերձ, Շլայխերի «ԸՕղքճոՀովնանյանը ելնում է սանսճԱսո»-իլույս տնսնելուց առաջ, կրիտը 4նդնրոպականլեզուների մայր Համարելու տեսակետի դեմ. «Թեպետնկ լեզվագեւոք 4Հիմակ... սանսկրիտ լեզուն ամեն ճնդկաինչեվրոպական լեզուներու մայր կսեղեն, բայց պետք չէ այնպես կարծել, որ ասոնք անկից ելած են, ճապա՝ թե անիկա արտաքո կարգի ճարաոություն ու կատարելություն մտ ունենալով՝ամեն ցեղակից լեզունհրուկ տարըները մասնավոր կերպով մր կբովանդակեջ3: ու

ւ

ության

զ. Հովնանյան, Նույն տեղը» էջ Նույն եղը» էջ

պատմություն,

Մարդկային լեզվի սկզբան...

1857,

էջ

15,

62:

40,

ծան.

Հմմտ.

|, նբնան, 1958, էջ

Ե.

Աղայան,

Հայ լեզվարա-

303:

Հովնանյանը

ընդունում է լեզուների

ես

ձնաբանական

տա-

կցականությունը դասակաորգումը՝ անջատականությունը, Ճճամարելով Ճճաջորդականաստիճաններ, նա թեքականությունը

րաժված ն

ազգային լեզուների ձնավորման դեցության ճարցերի վրաւ կանգ է

առնում

նան

ԼԵԶՎԱԲԱՆԱԿԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ

էէ.

ԲՆԱԳԱՎԱՌՆԵՐ

ԷՆԶՋՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ԱՌԱՆՉԻՆ

փոխազ-

ու

Հնչյունաբանություն. Բբյուկկե.--Ռաումերի առաջ

քաշած

ճնչյունների տարբերակման մասին աստիճաուվելի լայն արձագանք է դտնում: Ֆիղիոլոգ (ոչ թ. ) ԷռնստԲրյուկկեն(1819--1894) մասնագեւտ-լնզվաբան է ընծայում իր «Լեզվի Հնչյունների ֆիզիոլոգիայի ն սիստելույս Հարգը տառերի հտբար ավելի

ն

ու

մատիկայի ճիմնական գծերը» գիրքը վաբանների նա

լուրջ

գումն

ըստ

ե

խուլ

ու

որ

նախատեսված էր լեզ-

Ճամրերի ուսուցիչների ճամար.

փորձ է կատարում

տալու

գրջում

այս

լեզվի ճնչյունների դասակար-

նրանց ֆիզիոլոգիական կազմավորման, ընդ որում

տագործում է բազմաթիվ լեզուների տվյալներ

գիական քննությունը,

օզ-

Լեզվի ֆիզիոլո-

«Հոգեբանական քննության

«ետ

ժիտսին,

նախապատրաստումէ երիտջերականների ճանդես գալը:

Բրյուկկեից մի քանի տարի անց գերմանացի ֆիզիկոս Հելմուսումնասի-

Հոլցը տալիս է ձայնավորների ֆիզիկական բնույթի

րությունըշ, իսկ ճնչյունագետ սանական տարբեր դիրքերը

Հնչյունաբանական այբուբեն

դպրոցը,

ստեղծելու

մանրամասն

Ա.

Բելլը նկարագրում է լեզվի

Վերջինս որը,

որոնումների

իմնում

է

արտա-

անգլիական

լբընդճանրական վերլուծական

մեջ, տալիս

է

Հնչյունների

Բելլի ուսմունքը տարածումէ Հ. Սուխտոր։

ֆիզիոլոգիական դասակարգումը.

Հետագայում շարունակում, դարգացնում

ն

Ք. 8րնօմծ6. Արսոմշնքծ մօր Թտջոիօ)0916 սոմ ՏՑՏտեճոճելքմ6Ւ 1856. Տքոճճհճ1նԱէ611- Լլոջատեճո սոմ Դճսետեսոծոյճի»6ր, Հ 1. ԷԲԼ1ոհօ1էշ, Ս16 Լիր: մ6ո ՛Իօոճոքրոմմոջռո, 1802. 54Ճձ. ՄԱ. 8611. Բոջտի ՀՂՏԼԵԼՇ Տքօօօհ, 1899. Տօսոմտ ռոմ էհճլո ւ

Խ61Տէլօոտ.

1894.

ՀՆԴԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

2.

ա) Ընդհանուր հարցերի

ուսում

նասիրությունը

Լեզվաբանականհնէաբանություն.--ԱդալբերտԿունի Հիմնած

ղիսցիպլինը տվյալ ենժաշրջանում շարունակում է նոր քայլեր անել: Ռեկոնստրուկաւխվ մեթոդի կիրառումը ճիմքեր է ստեղծում նրա ղարդացման ճամար: կեղվաբանական 2նէաբանությանը այս

նվիրված

եթե աշխթատություններից,

Հետագա

ղանց առնենք

Մյուլլերի գործը, որի մասին խոսել ենք առանձին, Հիշատակելի է Պիկտերի (1299--1825) «Հնդերուվացիներիծադումը ն նախնաՄ.

կան արիացիները»

որի մեջ Հեղինակը աշխատությունը),

ճնդերո-

պացիների սկզբնական պատմությունը տալիս է իդեալական

գույ-

ներու:

Ավելիուշ

շրջանում սկսում են քննադատաբար նայել իդնալականացման այս փորձերին, փնտրում 4նէաբանական վերլուծության այլ եղանակներ: Սա կապված էր նան «նախալեզվի» վերբականդնմանճանդեպ եղած սկեպտիկ վերաբերմունքի ուժեղացման Հեւոշչ Այս ուշ շրջանի գործերից եշելի է Վ. Հենի (1813-բույսերը ն ընտանի կենդանիները իրենը 1880) «կուլտուրական

մնացած ԱսիայիցՀունաստան,իտալիաէ եվրուպույի մասերը» աշխատությունը: վաղ փորձերը դրսնորում են կեզվաբանական ճնէաբանության անցումով

1) դեռնս խիստ

տեղ է տրվուժ աասնսկրիտի տվյալներին,մինչդեռ մնացած լեզուների փաստերը անճրաժեշտ մշակման չեն ենթարկվում. 2) լեզվաբանները դեռնետ շարունակում են ճենվել պատմության իդեալիստական ըմբոնման վրա, բավականաչափ ճստակությամբ չեն պատկերացնում Ճասարակության զարգացման օրինաչավփությունները.3) դեռես չի բաղա ատեղծված իմաստաբանական անՀրաժեշտ Ճճետազուռության իմաստաբանականվաւտաճելիտեսություն, որ կարողանա բավարար չափով բացատրել իմաստային անցումները. 4) քիչ են ճաշվի առնվում ճնդերոպական լեզուների սկզբնական փոխճարաբերությունների,բառերիվաղ փոխանցումների,աղ փոխառությունմի

թերություններ.

շարք

Մ.

եո,

օոքյոճտ 1ոմօ0610քծճոճՏ

օա

Ճոտտ քուոլյ-

1859.

Հմմտ. ք.

37. Ճ816ո

ՆճՏ

Ք1ՇԵ6ե

մեծ

ոճի

ՂՕօԽԸՇԻ

Դ1Լ6հ ո, Օո16Շիծո

Լ

էջ 134. ճիչ. աշխ., Ռ. Շորիվերջաբանը,

ՇսլեսրքՈտուծճոսոմ սոմ

1ոճրծդ

3 ճստել6ո6 1ո մճտ

1ո 1իւճռ

ՄԵ6ԷթՅոջ օո

մեղքճ Խարօքը,1870.

ների Հարցերը: 5) "ճեդնրոպական նախալեզուն դիտվում է դեոնաս որպես մի միատարր ամբողջություն, նրա նկատմամբ բավարար ո"լատմական մոտեցում ճանդես չի բերվում. 6) Քիչ են ճաշվի առնվում իմաստային զուդգաճեռ անկախ անցումները ե բառերի անկախ ղարդգացմանփաստերըո զուդաճեռ ու

ու

Համեմատական ճնչյունաբանություն. Գբասմանիօբենրը.--

ՀնչյունականՃճամապատասխանությունների

օրինաչափ բնույթի սկզբունքային գիտակցման ճամար կարնոր նշանակություն ունեան տարբեր լեզվաբանների կողմից կատարված ճարոտնագդորժՓությունները: Դրանք էին, որ ճող նախապատրաստեցին Ճաջորդ ենթաշրջանին անցնելու ն երիտքերականների սկզբունքների ձնեավորման ճամար: Այդպիսի կարնոր Ճայլոնադործություններից մեկը Գրասմանի օրենքն էր, որ «Հնարավորություն տվեց պարզելու որոշ ճեդերոպական պայքականների ճամապատասխանության ոչ պարզ կողմերը: Ճաստասոելէին, որ չին Հնդկական Եի, Հնդնրուղաբանները վի, քի-ին Համապատասխանում են Ճունական Փ, Գ, /-ն ն դերմանական Ե, մ, ք-ն, ճին Հնդկական ե, ձ, Ք-ին՝ Հունական 8, ծ, ն դերմանական յ-ն դեսքերում սակայն մի շարք ք, է, ե-ն. նկատվում էին չեղումներ։ Այդ թվացող շեղումները բացատրեց զերմանացի մաքեմատիկոս ն բանասեր Հ. Փրասմանը իր «Շնչեղվերջում նրանց միաժամանակյա ների ն արմատների սկզբում ցույց տվեց, որ առկայությանմասին» ճողվածում ն: Գրասմանը այս քվացող շեղումները ճետնանք են ճին ճնդկերենում ն Հունարենում տեղի ունեցած դիսիմիլլացիայի ն որ այս բանի Ճճաշվառման 4նդերոպական ընդճանուր նախաձների ճիշտ վերականգնման դեպքում այդպիսի շեղումներ չեն լինի: Ըստ Գրասմանի՝ Հին Հնղկերենում ն Հունարենում ճնդերուղական շնչեղ ձայնեղ պայթականներով սկավող վանկերից մեկը (առաջինը) կորցրել է իր շնչեղ տարրը. այսպես, գերմանական Թոմ «կապ բառի դիմաց ճին ճնդկերենն ունի հոոմհձի «ժապավեն, կապ» ն եմոմհսհ ՊՏ «ազդականչջ բառերը, Ճունարենը՝ 06Զ6Հ «աներ, ղոքանջ, ազգական» բառը: որոնը մեջ վերնում նշված ընդճանուր Համապաստասխանությունը(գերմ. Ե--Հին Հնդկ. եի--Հուն. Հ) չկա. բայց երլ' ենք Հին Հնդկական ն Ճունական սկզբնական, վերականգնում ու

ու

1.

հճոմծոտծլը՝

ՕուցՀոճողռ, տ

Ճո--սոմ

ՄԵ /Ճստի8սէծ-

զլ6

Վ6

ՃտքԱնէ6ո,.1իրթ161Շիշօ11թ6ՑՃՐ-

ՊՄԱՐՀՇ1ո,Խ2, 1.

1863.

դիսիմիլլացիայի չննթարկվոծ նախաձները՝ ճնհումիճհ, ուռա հսի ն Փ54Մ509:, թվացող շելու ժները դերանումի եղ, ղառնում Համապատասխանությունները

"Խիոոմն

ընդճանուր

են

ռիշյալ ու

օրի-

նաչաի:

Բ) Ժոաճնին

ն

լեզուների

լեզվանյուղերի

ճասիրությունք

ուսում

լեզունեո.--Այս Հեղիջբանական

ենթաշրջանում շարունակվում լեզուների խորացված ուսումնասիրությունը: առարկա ուշադրության դառնալ վեղայական

է Հնդիրանական

Սկսում է լայն

Ք. կասսենին Բյուռնուֆի կատաՀնդկերենը: Բոպպի,Վ. Շլեգելի, րած ձրատարակությունները վերաբերում

էին դասական

ե

էպի-

կական սանսկրիտին։ 1840--1850-ական

թվականներին

Թ.

Բեն-

Թ. Աուֆոնխոր, Ս. Վեբերը, Ռ. Ռուռր ֆելը»Մ. Մլովլերը,

Ուիտնին ճրատարակում բոլոր

են

վեդայական

ն Ու.

Դ.

դրականության գրեթե

Հիմնական տեքստերը,

Թեոդոր Բենֆելը (1809--1881) Գերմանացի դիտնական

ա-

ռանձնաճատուկ դեր է կատարել Հնդկական ֆիլոլոդղիայի զարդացման մեջ: նա ճրատալրակել է ճին «նղկական մի շարք տեքատեր՝ Հիմները» (1844), «Պանչաչանտրան» «Սամավեդայի (1858), գրել է «Սանսկրիտական քերականությունը», որ ընդգրկում է ն վեդաների լեզվի փաստերը (1852): Քենֆեյի դերի կարնոր է ն այլ են տեսնում նրա «Ժունաբնագավառներում, 1839--42 թթ. լույս Հ Ճատորները, 1869 կան ստուդաբանականբառարանի» թ.՝ «Լեզվաբանության ն արնելյան ֆիլոլոդիայի պատմությունը Գերմա-

մանիայում» աշխատությունը: Վեստերգորդի«Սանսկրիտերեն լեզվի արմատները» աշխատությունը երկար ժամանակ սանսկրիտական արմատների միակ է տեզեկատուն էր: 1855--75 թթ. ռուսականակադեմիան լույս ն որը ընծայումԲյուոլինգի Ռուի «Սանսկրիտականբառարանը)2, սանսկրիտի ամենաճարուստ բառարանն էր ն մինչն այժմ էլ չի կորցրել իր արժեքը: ւի,

ՅճոՒՇ.

ՍճտճիյՇհՔ

Գ6Ի

Սծանտօհյճւժ, 1809. 40.

8ծհերւոցն

1-1. Է6րտհԱՐք.

սով

Ճ.

Պ՛ԱՐՀՇԱ6ՅԱԾո,

ԱԽԲԸՈՏՇիճտ

Տքոշհողտտճոտճհո

սոմ

Լօէհ,

օորլճուոիտշհշճո

Հոտմէ-Գ

1.

Լ839--1842.

Եհօ)օթլճ

1ռ

Տէ

ՖԵ6-

ծւէոհսՇհ,

187».

լեղուների ճՃամեմատական քերականության Հնեդնրողական ճամար իրանական լեղուների բնադավտոում ստեղծվում է մի նոր

Հնարավորություն

տեղի է

ունենում

«Ավեստայի»

ընդարձակ

մեկնաբանումը: ճրատարակությունն «Ավեստան» զրադաշտական կրոնի ճնագուլն տեքուտերի ճավայքա ծուն է` դրված նախ արամեական այբուբենով, ապա տառադարձված, այսպես կոչված, ավեստայականութ «Զենդ»անվամբ շրջանի մեկնությունները, որոնց ուշ նշանակում են «Ավեստայի» զենլեղուն տարբերվում է «Ավեստայի» լեզվից. սակայն ճնում դերեն ասելով ընդճանրապես ճասկանում էին ավեստալի լեզուն, իսկ «Ավեստան» կոչում էին «Զենդավեստոա»: Բուն «Ավեստան» բաղկացած է ճնադուլն «իմներից՝ «դաքաներից», որոնց Ճեղին կրտսեր ավեստայից. սրանց նակը ճամարվում է Զրադաշտը, լեզուն զգալի չափով տարբեր է: «Ավեստայի» տեքստերի կազմման /4--111 դդ.։ ժամանակը ենթադրվում է մ. թ. Քանիոր Զրադաշտի ուսմունքն սկզբնապես տարածված էր Մարաստանում ուստի ն ավեստայի լեզուն Համա (Մեդիայում)ն Բակտրիալում, րում էին ճին Բակորիայի լեզուն ն կոչում էին նան Հին բակորեու

ա.

րեն:

Վերնում ճիշված Վեստերդգորդը1852 թ. րատարակում է «Ավեստալի» ամենից ավելի լրիվ տեքստը, որ զգալի չափով նպաստում է այն Ճամեմատական ուսումնասիրության մեջ ներէ Ֆ. Շպիգելի «րադրավելուն։ Սրան 1852--1858 թթ. ճետնում Ճճրատարակվումեն տարակությունը: 1860-ական թւականներին ավեստայի լեղվին նվիրված մի շարք աշխատություններ (ձեոնարկներ, քերականություններ, բառարաններ) Ֆր. Յուստիի, Ֆ. Շպիգելի, Ա. Սվելակի կողմից: Ֆր. Յուստիի «Զենդերեն լեզվի ձեռնարկը» պարունակում էր ավեստայի լեզվի բառերի ն քերականական ձների լրիվ Ճավաքածուն: Սրանց,ավելի ուշ շրջանում, ճետնում են ն այլ որոնք նվիրված են ավեսաշխատություններ, ն պատմա-ճամեմատական ուսումտայի լեզվի նկարագրական նասիրությանը: «Ավեստայի» լեզվական մեկնաբանության մեջ խիստ կարնոր դեր խաղաց Բյուռնուֆը։ նշելի է, որ Ռասկը ճատուկ աշխատություն է նվիրել «Ավեստալի»՝ Անկետիլ դր-Պեռոնի կողմից 2411 դ. կատարված թարգմանության իսկությանը: Ի, ժստել, քոոմեսշի Ֆսծճհ, 161ք21ջ, 1864.

մ6բ

Ճծոմտքիոճհճ,

4)էեո

էուտճիճտ

ՊՈԾԼԵՇԼ-

«Ավեստայի» վերծանության գործը Սասին։ Հունարեն

ավարտում է Սիլվեստր

լատիներեն.Գ. Կուբցիոս.-- ինչպես նշել

ե

դր-

ենք,

1840-ական թվականներից սկսած Կուրցիոսը Ճճանդեսէ գալիս մի աշխատություններով, որոնց մեջ պատմա-ճամեմատական լեղվաբանության ձեռք բերած նվաճումների լույսի տակ քննարկման է ենթարկում Ճունարենը: Դրանցից ամենից ավելի լայն Ճեղինակություն է վայելում «Հունական ստուգաբանության Ճճիմնական գծերը» աշխատությունը ը, որի մեջ նա նախ ներածական տեղեկություններ է ։տալիս ճունարենի ուսումնասիրության պատժության նոր շրջանի ն ճամեմատական մեթոդի ճիմնական սկոզբունքների մասին, ապա անցնում ճունարենի ստուգաբանական քննությոնը՝ կատարելով բազմաթիվ Ճամեմատական զուդադրումներ: կուրցիոսի՝ ճունարենին ն մասամբ լատիներենին նվիրված յուս աշխատություններից Ճիշատակելի են՝ «ժամանակների ն եղանակների կաղմությունը Ճճունարենում ն լատիներենում»7 աշշարք

է որը արմատապես խատությունը, Հեւտագալում վերամշակվել

տեսել «Հունարեն լեզվի

լույս

վերնագրով,

բայը»

ն

ու

«Հունական

որի ճամար իբրն Ճճավելվածավելի ուշ լույս ջերականությունըջ", է ընծայվել «վուսաբանումներ իմ Հունական քերականությանը»-

դործըջ: Վերջին երկու աշբատությունները կարնոր էին այն տեսակետից, որ սրանց մեջ կուրցիոսը, մի կողմից՝ փորձ էր անում ճամեմատական մեթոդն օգտագործել դպրոցական ուսուցման. ճամար, մյուս կողմից՝ տալիս էր Ճունարենի Համեմատական քերականության սիստեմատիկ շարադրանքը ծանոթացնելով նրա ճետ դասական ֆիլոլոգիայով զբաղվողներին, 1868--1828 Թթ. է ընծայում «Հունական ն լատինական քերակաԿուրցիոսըլուլս են տեսնում` նության էտյուդներ» սպարբերականըն, որտեղ լույս նրա 4ճետնորդներիաշխատությունները: ՍԿ

Շ.

Լ61ք7ք,

206.

Կոմ

ելե,

Շսբելատ,

Արսովշն56

1858--1862.

Շսրելստ.

Լճեճլոյտօիծճո,

ԶոԻԼ6ՇիլտշիծոԽե 10916,

ԱԲԻ Ել

ՂՊճոքօտձսոմ

81մսոջ

ՍոՏ

ՄՇրբեաղ մ6է

1840.

30.

Շար

«6.

ԸԱբե1սՏ,

Օո6Շիլտբիծ

50.

ՇԱՐ

շն

ԽՈՅԱՆՑՐԱՂՔՅո

1ԱՏ, ե1ԱՏ,

1863.

Տեսծո

շմ:

ՏՈ 6Շիլտեհճղ

նռ

68166հլ5ծնծճռ

Տո66ի15Շհծո Ցքհոշհճ,

Օտտո,

սոմ

է Ե

1878- -1870.

1852.

տճոճւ

18Է61ո156հծո

թոօճիյտշհծո Օոտագի

ի,

Օոտոո-

-1878.

443.

կուրցիոսի լեզվաբանական այացքների ձեավորման ժեչ կարնոր դեր են խաղացել մասամբ Բոպպի ու Հումբոլդտի դավանած սկզբունքները, մասամբ էլ Ա. Շլայխերի լեզվաբանական սիստեմը:Այդ ճայացքների մեջ արտացոլում են գտել ն" իդնալիստական պատմափիլիսուիայության պատկերացումները, ն՛ լեզվաբանության այս շրջանի ընդճանուր գաղափարներն ու մոլորությունները: իր «Հնդնրոպական լեղվաբանության ժամանակագրության շուրջը» աշխատության մեջ կուրցիոսը խոսելով Հին ն նոր լելվաբանության մասին առաջ է քաշում պատմականության սկրզբունքի կարնորության ճարցլ. պատմականությունը նա ճամարում է այն գլխավոր գիծը, որ տարբերում է նոր լեզվաբանությունը Հնից։ Այս առումով նա դնում է քննարկվող երնույթների ժամանակագրական բաշխման անձճրաժեշտության ճարցը. առանը ժամանակագրության՝ լեզվի պատմությունը դառնում է առանձին փաստերի գումար, ն չի որոշվում այդ փաստերի տեղը պատմական պրոցեսի մեջ: Սակայն այս ճիշտ սկզբունքների ճետ միասին կուրցիոսը շարունակում է մնալ լեզվի զարգացման երկու շրջունի առկայության տեսակետի վրա՝ իր իսկ կողմից խախտելով Ճետեվողական պատմականության սկզբունքը,թեն, ի պատիվ կուրցիոսի պետք է նշել, որ նա ճիշտ չի ճամարում դրանցից երկրորդր նա, դիտել որպես անկման ն քայքայման շրջան: ճատկապես Հումբոլդտի «ճետնողությամբ, տարբերում է «լեզվական օրդակամ «աճման» շրջան նիզմի»(Տքոճշհեծոք6-) «կազմավորման» (416 Ք6Շոլօմ6 6 Օրքճուտոնօո Օմ մշտ Պ/ճշհտեսոտ)ն «կաոպբելագործման» շրջան (մ16 Քճոլ0մճ մ6ճր /Ճստջեմմսոք): Այս երկու է այն բանի մեջ, որ շրջանների տարբերությունը նա տեսնում առաջին շրջանում տեղի է ունենում լեզվական ձների ստեղծման ։րոցեսչ իսկ երկրորդ շրջանում ոչ մի նոր բան չի ստեղծվում, այլ տեղի են ունենում միայն շեղումներ ն գործածության լուրաճատկություններ.«Աեզվականձների բոլոր ճիմնական տիպերը պետք է սւռեղժված լինեն ճենց այս շրջանում, քանի որ նրանք նույնն են բոլոր ցեղակից լեզուներում: Հաջորդ շրջանը տալիս էր, ո՞չմեծ ն լուրաճատուկ շեղումներով գործածությամբ, միայն այդ տիպերի դրոշմները, բայց ճիմնական ձների բնագավառում ոչ մի նոր բան ւ

6.

ՇԱԼԵԼԱՏ.,

1918Շհսոք, ՃՔհԽԼՏՕՊԳ՛, 444.

«ԱԻ

Կ,

ԸղՍՈ01026 1867.

մ6ր

լոմօաճրտճուտեհծը

Տքոճճն-.

չէր

ռտեղծվում»):ՀենվելովՀունական

սանակրիտական ձնա-

հ

փոխճարաբերության վրա կուրցիոսը Հնդերոպական «կաղմավորման» շրջանի ճամար առաջարկում է. 2 ժամանակագրական էտապ՝ 1) արմատների շրջան, 22 աճականների (դետերմինատիվների, բառացի՝ «որոշիչների») շրջան,. 3) նախնական բայական շրջան, 4) ճիմքերի կազմավորման շըրրջան,5) բարդ բայական ձների շրջան, 6) Ճոլովների կազմավորման շրջան ն 2) մակբայների կազմավորման շրջան: Դեոես Հակցականության սկզբունքի ն Հումբոլդտի Բուպպի դոնվելուվ| յացքների ազդեցության տակ՝ կուրցիոսը լեզվաբանության Հիմ-

բանական կազմիչների

նական նպատակն է Համարում «դոլություն ունեցող ձները տարրալուժելը նեստեղծող սկզբնական կազմիչ մասերին լեզերկրորդ վական ոդու չդիտակցված նպատակները ճանա չելը 2: շրջանըկուրցիոսըպատկերացնում է որպես մի շրջան, երբ կենդանի գործածությունը սկիզբ է դնում նախապես ստեղծվածի «ընն չյունական Ճողմաճարմանը թուլացմանը:եթե (Մ6ԼԿՂէԼ6ՐսոՑ) ձնաբանության Ճարցերը կապվում էին առաջին շրջանի ճետ, ապա են Հնչլունական փոփոխությունները կապվում երկրորդ շրջանի ճետ: Այս շրջանում, ըստ կուրցիոսի, Հնչյունները ՀողմաՃճարվում ուժն ու են, կորցնում արտասանության Հնչման լրիվությունը: է էլ այս պատկերացմամբ բացատրվում կուրցիոսի Մասամբ վեճը երիտքերականների Ճեւո. չնայած այն բանին, որ նան Շլայե այնխերը խոսում են «ճնչյունական օրենքների» մասին,բայց պես թույլեն տալիս բաղմաթիվ բացառությունները Դեռեւսեր «Հունական ստուգաբանության ճիմնական գծերը» աշխատության մեջ, խոսելով դիտական ստուդղաբանությանակրզբունքների մասին ն նշելով: որ լեզուների պատմա-ճՃամեմատական ուսումնասիրության ժամանակ սլետք է ելնել առաջին Ճերթին Հրնչլունաբանական կողմից, կուրցիոսըտարբերում էր «նչյունական տեսակ.1) կանոնավոր փուփոխություներկու փուիոխությունների

ներ (ԻԲթ6Լ80126

ձաւշհքոճմճոմծ

Օմ

Լսի

6ոՃոմծոսոց:ո),.

որոնք տոդորում են տվյալ լեզվի ողջ Հճնչլունական կառուցվածքը, որոշում նրա «Հնչյունական բնույթը. այս փոփոխությունները Կուրկիոսը բաժանում էր 3 ենքատիպի՝ «Հնչյունական տեղաշարժ

Օ.

հսոչ,

(ԿՒե1սՑ,

ՃԵՒԽԽՏԸԿ՛.

Նույն

տեղը,էջ

ճո

Ը(իւօոցյ0216 էջ 197:

Մ, 1804.

վճ

1ոմսջորուուճեճո

Տըրճծի-

193.

(ՆճսխԽ6տշիլճեսոք), «Հնչյունների ճեղքում (Նոսետքճլաոք) ն 2) անկանոնկամ սաղմնաՀնչյունների կորուստ (Լս էմ6ո1ԱՏԼ). օմ6լ տքօո8415հՇ Լճսէ(մուճքժիուձշ1քՇ ին փոփոխություններ որոնք ճանդիպում

Մ6ՐՃՈՎ6ոԱՈՔ6Ո),

են

մի

քանի սաճմանավիակ

չեն որոշում սովյալ լեզվի ճնչյունական բնույթը: Վերջիններս կուրցիոսը դիտում էր որպես «ծագումային ճարաայստեղ նախ՝կուրբերության մթագնում (111Եսոջ)»։Այսպիսով, օրինակով բա վարարկիուը ճին ֆիլոլոդիական քնրականության վում է «կանոնավոր» ն «անկանոն» երնուլթների տարբերակ-

դեւղքերում

ն

ճետնողականոմամբբ առանց «Փնչյուկական օրենքի» գաղափարը

րեն տարածելու բոլոր (նե «կանոնավոր», ե՛ «անկանոն») դեւղբերի վրա, աղանց այն բալատրելու, ավելի շուտ պատկերավոր դործածությամբ.երկրորդն̀ա փաստորեն ընդունումէ, որ կանո-

են կողքին ճնարավոր «սաղմնային» նավոր փոփոխությունների որեէ օրինաչափիուփուիոխություններ, որոնք չեն ենթարկվում կուրցիուսըճնչյունական օրենքների Ճճարցին թյան: ճետագդայում ճատուկ աշխատություններ է նվիրել՝ «Դիտողություններ ճնչյուկարնորության մասին» ն «նորագույն լեղվանական օրենքների Հնչյունական փուիոխուբանության քննադատության շուրջը»: թյունների սլատճառը կուրցիոսը «ամարում է ճարմարություն ն ճեշտացման ձգտումը՝որսլես արդյունք մարդկանց ծուլության. այդ ճնետնանքով բերանի փուխոխությունների արտասանությունը է ճետնից առաջ: Հեշտացման ձգտումը, անղափոխվում

խոռոչում

ե

«սաղմնային» փոդեքում: կուրցիոսիկարծիքով՝ոչ բոլոր Ճբնփոխությունների են ենթակա միատեսակ «ճողմաճարման». որպես իմասյուններն վանկերը վելի շատ են տի ըմբոնվող Հնչյուններն այս ճողմաճարմանը: իր «Դիտողություններում» կուրդիմադրում մոտենում է ցիոսն ընդճուղ սկզբունքն երին՝ երիոքերականների նշելով, որ «լեզվի ուսումնասիրության. ճամար ամենից ավելի կարնոր են երկու «իմնական ճասկացություն՝ անալոգիայի «ճասն օրենքի Հնչյունական կացությունը ճասկացությունը»":

կուրցիոսի, դործում է

ըստ

ն՛

կանոնավոր,

կրողներ

ու

Ըռւո տվյալ շրջանի "լատկերացման կուրցիոսըկարծում է, Թե է-ի ճեղթմամբ:առաֆանում է ե՛-Դ, Վ-ի ճեղքմամբ՝ 6-75 ն ատանսկրիտական

այլն:

հ

20.

ՇԱՒԵԼԱՏ,

ՏԸՄ՛,

Քիմն

30. .

1840, էջ

. Հ:

187.

8ճաճոԷսուծո

Ա3Շր 416

լ

ՃԱՆԱ:

մ6Է

Շսրելստ,

ճսր

Շսրէլսց,

Թեղուեսոջճո

ԴԼԱԺԾԾԼԾ

6:

ՆՏԱՆԶՇՏԾԵԾ,

1885. տծսաջեճոՏքոճօիքօոտեհսոց,

ՈԽՔո մ16

ԴՒԶՊԵ6ԼԵ մ6- ՆՏԱՆԵՇՏՓ6Ե76,

կուրցիոսի կատարածի մեջ առանձնապես նշելի է «արմատի աճականի» («դետերմինատիվի», «որոշչի») դաղափարի առաջջաշումը, որ Ճճետադայումկարնոր դեր է խաղում արմատի դաղափարի ճիմնավորման մեջ. կուրցիոսն այսաոլեսէ կոչում արմատին Ճարողայն մասնիկ-բաղաձայնները, որոնք ղուրկ են որոշակի ածանցական իմաստից: լեզվի ուսումնասիրության ճամար կարնոր նշակատիներեն նակություն ունեցան Վ. կոռրսսենի(1820--1875)աշխատությունները, քեն դրանք դեռես շատ ճեռու են կատարյալ լինելուց ն մեթոդական ամուր ճիմքբիվրա չեն խարսխված: նրա ամենից ավելի կարնոր աշխատությունը«Վատիներեն լեզվի արտասանության, ն այնավորների շնշտի մասին» դործն էրն կատիներենիՀամեմատական ուսումնասիրության ճետ մժիասին կարնոր նշանակություն ունեցան նրա մերձավոր ցեղակիցների՝ օսկերենի ն ումբրերենի արձանագրությունների դիտական Աուֆոեխտը ն կիրխճոֆը սկիզբ դրեցին մեկնաբանությունները: ումբրերենի ճուշարձանների ուսումնասիրությանը («Ումբրական լեզվական Ճուշարձանները»2), Մոմսենը օսկերենի («Ստորին փտալականբարբառները»:): ենթաշրջանում ես դերմանաԳերմանական լեզուներ.--Այս կան լեղուների ուսումնասիրությունն ընթանում է ճնդնրողական լեզուների Ճճամեմատական քերականության ճետ գիրկընդխառն: ի թիվս այլոց, Վ. Տոմսենի ուսումնասիրությունները դերմանական լեղուներից կատարված ֆիննական փոխառությունների (1869) մասին ցույց տվին փոխառությունների ուսումնասիրության կարնորությունը լեզվի պատմության ճամար: է ընծայում «Գերմանական թ. Ռ. Ֆոն Ռաումերը լույս պատմությունը»"՝ ի ժի բերելով այդ բնաղավառում ֆիլոլոգիայի կատարվածի արդյունքները:

կելտական լեզուներ.--Աստիճանաբար «ամեմատական

սումնասիրության է

Կե

մեջ

են

դրավվում կելտական

ԸՍ6Բ Ճստ5թուծիճ.,Պօատտստ

Օ0ՐՑՑ6ՇՈ,

հւճնույտճհծո ՏքոոՇիճ, 1858, 11 Հր. Հ

ՃԱԼԻՇՇիՒ

ամ Խոհեմ

լեզուները,որոնց սոմ

5ՏԱօտտտօո, «սո

ամու

ԽՅԱՈՎՇԸ,

Թոթոսոջ

Վ6բ

1868---1870,

տ

սուն 15Շի6ո

-1851. «ՍԽ

ու-

լտեհօո

Օ.օտճիՇհնտ

Լո ՉՇսետԸհյտոմ, 1870. Ֆ0Ր2ԱԹՏՆ0186

Տքուճհմծուուձլ6Ի,

Ս1ո16եէ6, 1850. մ6ճր

մճրոտճուտճիծոԻելյծ516,

2ճՀնդերուպաւկան բնույթի մասին խոսվել էր ն Բոսլպի կողմից: Այս բնագավառի առաջին սիստեմատիկ ն ճանդամանալից աշխատանՔը վերնում Հիշված ի. կ. Ցոյսի «կելտական քերականությունն» էր: Ցոյսրըկելտական լեզուների նկատմամբ կատարում է այն, ինչ Գրիր ն Ռասկը՝գերմանական, Դիցը՝ռոմանական նեՄիկլոշիչը՝ սլավոնական լեզուների ճամար: Հայեբեն.--Այս ենթաշրջանում շարունակում է տիրապետող լինել ճայերենի՝ իրանական լեզու լինելու տեսակետը: Հայերենի Համեմատական ուսումնասիրության բնագավառում մեծ աշխատանք են կատարում Ֆր. Մլուլլերը, Պ. դր-Լագարդը, Ք. Պատկանչանը ն ուրիշները: ճայերենի բնույթի վերաբերյալ բնդճանուր տեԸնդունելով սակետը՝ այս ճեղինակները, սակայն, տարբերություններ ունեն ն իրանական լեզուների փոխճարաբերության մեկնաՃայերենի բանության ճարցում: Ֆր. Մյուլլերը, որ ակտիվ կերպով Ճճանդես է տեսակետի դեմ, գտնում է, թե «Հայնրենը մի՛ եկել ն Հյուբշմանի իրանական լեղու է, ճատկապես ոչ ճին բակտրերենի (--Հավեստամե լեզվի, «զենդերենի»--Գ. 9.) կամ չին պարսկերենի դուստը, ույլ ու ճին բակտրերենի ճին սլարսկերենի ճետ միասին մի ուրիշ, մեզ անծանոթ «Հին իրանական լեզվից առաջացած Ճճիմնականլեզու»ո Պ, դը կագարդը ճայնրենը բաղկա(1822--1891Լ)(բյոտտիխերը) ցած է Համարում 3 բաղադրիչ մասերից Հայկազյան (Ոոճուտշհ),արշակունյան (աճլավի) լ սասանյան.վերջին երկուբաակնճայտ իրանական բնույթ ունեն, բայց: կագարդի ղադրիչները կարծիքով, իրանական բնույթի է

«Հայկազյան շերտը: Վեր-

նան

չինս պատկանում է լեզուների այն խմբին, որի «Հնագույն ներկայացուցիչը զենդն էջ: դեւի

(ագարդի այդ

տեսակետը մի

քայլ

էր

առաջ

Ճայերենի բնիկ Հնդնրոպական տարրի անջատումը: կագար-

դի արժանիքներից մեկն էլ այն է,

որ

նա

իր «ձայկականուսում-

ամփոփել է ճայերենի Համեմատական նասիրություններում»3 տալով Ճայնրենի մինչն 18277 թ. սումնասիրության արդյունքները՝ ու-

տտուգաբանված արմատների լրիվ ցանկը (3418): 14.

Ւ.

26ԱՏ»:

ՇՑՍՒԹՅԱՇԸ

Շ6ԼԱՇՑ,

1853, 11 ր.

ՄԽ6Բձլ6 ՏԵՑԱ|սոքմ65 Բ:. ԱԱ116» 1ոմ0Ջ6ողճուտծհծոՏքիճծնճո, 1877, էջ 4 3բ,.

ՎճՇ

ՆՅՔՈՒՄ6:.

Ճա:ՀՌՇՈԼՏՇԱծՇ Տէսվլ

Ր.

Պատկան-

1873:

Ճ:ԱՇՈ)ՏՇիԸ

ւ

Լող ԽԻճԼԵՔ ճը

ճո, ԿծեՍոՀշՇո, 1847.

անը իր «Հայնրենի կազմության ուսումնուսիրության» մեջ 4աերենը իրանական լելու ճամարհլով ճանդերձ՝ գտնում է, որ «ույն իրանական նախնական լեզվի բարբառը չի Ճանդիսանում»:: Այս նպատակով նա անճրաժեշտ է ճամարում ճալերենի բարբառների ուսումնասիրությունը՝ նշելով,որ միայն գրաբարի ուսումնասիրությամբ չի կարելի վճռական խոսք ասել Ճալերենի՝ 2նդերուլակոան լեղուների մեջ գրաված տեղի մասին: Ձեռնարկելով ճայերենի բարբառներիուսումնասիրությանը՝ լուրօրինակ Պատկանյանը կարծիք է ճալտնում գրաբարի ն բարբառների բնույթի մասին: Գրաբարը նա ճամարում է արճեստական լեզու, իսկ ճւսյերենի բարբառները դիտում որպես «Հնուց գոլություն ունեցած տարբեր չայկական ցեղերի խոսվածքների ժառունգները»: Ավելորդ չէ Ճիշել։ որ Հյուբշմանի ՃճոդվածիցՃետո Պատկանյանը վերանայում է ճայնրենի՝ իրանական լեզու լինելու իր տնենսակետը։Հալ ուսումնասիրության ու ղասակարգման բնադավաբարբառների ռում, բացի Ք. կարնոր ղեր են խաղում նա Պատկանյանից, Ա. ն Հ. վերջինս աշխատություն է նվինյրորնյանը Դեւտերմանը. րում Թբիլիսիի բարբառին: Այս ենթաշրջանում Ճետադա լայն թափ է ընդունում գրաբարը նոր գրական լեզվով՝ գրական աշխարճաբարով փոխարինեՃճետո շարունակում լու ճամար մղվող պայքարը, որը Աբովյանից են Սո. ն Մ նաղարյանը նալբանդյանը։ Այս տեսակետից ճատկառնեսկարնոր են ճայ ոնոլյուցիոն-դեմոկրատ Մ. նալբանդյանի աշխատությունները, որոնը մեջ նա Ճանդես է դալիս լեզվի ճասարակականէության, լեզվի ժողովրդի պատմության ն լեզվի մտածողությանսերտ կապի դրույթներով, դնում նոր դրական լեզվի մշակման մեջ ժողովրդականության սկզբունքի պաճպանման ճարցլո նալբանդյանը ձեռնարկում է աշխարչաբարի քերականության ստեղծմանը՝ծավալուն տեսական պատմական Հիմնամաճը Հնարավորություն չի տալիս այդ վորմամբ ճանդերձ, բայց գործը գլուխ բերելու: Գրական աշխարչաբարի երկու ճյուղերից մեկի՝արեմաաճայերենի ճամար այդպիսի աշխատանք կատարում ւ Ա, Այորնյանը իր արդեն Ճիշատակված քենական քերականուու

ու

ու

Խ.

ՇՈ,

ՈՅ:

1864.

Նույն Ւ.

ՇՈՇ,

եղը,

ՅԱՉօՑ,1Ո6ՇՇտոօՑՅԻԲՇ

Օօ

ԸՕՇԼՀՅՑՇ

ՅՀքԽՎԵՇՃՕՐՕ ՅԵՌԸՅ,

էջ ՃՆ1լն

ՈՅՐԵՅԻօ8,

ԼԱՇՊՇԱՕԹՅՒԼՇ

Օ

ՈՀՅՇ:Լ8Ճ

ՅքխքոՇաօ0

ՏՅԵՅ,

1869.

29.

գ.

Ջաճուկյան

Սլյամբ, արննելաճայնրենիՀամար՝ Ստ. Պալասանյանըիր «Ընղճանուր տեսություն արնելաճայ նոր գրավոր լեզվի Ճայոց» (1820) կ «Քերականություն մայրենի լեզվի» (1824) աշխատություններով: Սլավոնական լեզուների Քալթիկ-սլավոնական լեզուներ. աիստեմատիկ ն ամբողջական ուսումնասիրության ալ .պատիվը 1852-կանում է սլովեն Ֆրանց Միկլոշիչին (1813--1893)։ նա է ընծայում իր «Սլավոնական լեղուների ՃամեԹթ. լույս է «Սլամատական քերականությունը», որին ավելի ուշ 4ետնում 2: սվվոնականլեզուների ստուգաբանական բառարանը Հին ալավոչ ներենին ծանոթացնելու ճարցում կարնոր դեր խաղաց ՄիկՎոշիչի«Հին սլավոնա-Ճճունաչ-լատինականբառարանը»: կարեոր դեր խաղացին բալթիկ-սլավոնական լեզուների սումնասիրության ճամար Ավգուստ Շլայխերի (1821--1868) «եկեղեցասլավոներենլեզվի ձնաբանություաշխաւռությունները՝ ն եր» «վիտվերեն լեզվի ձեռնարկը»: Բալթիկ-սլավոնական լելուներով ավելի վազ զբաղվել է ն --

ատ

ու-

Պոտտը: Այս շրջանի ոուսական իրականության մեջ պատմա-ճամեմա-

տական մեթոդի կիրառման առաջին սկատեմատիկ օրինակները տալիս են երկու ականավոր ղեմբեր՝Ֆ. ի. Բուսլանը (1818--1882) հ ի. Վ. Արեզննակին (1812--1880): Քուսլանըիր քերականական

աշխատությունների մեջ ճանդես գալով որպես տրամաբանական սկզբունքների կիրառող միաժամանակ լայն աշխատանք է ուղնում ռուսերենի պատմա-ճամեմատական ճետաղոտության 1840-ական թվականներից «անդես գալով ղությամբ: Դեռնս պատմա-Ճամեմատական լեզվաբանության սկզբունքների ջատաէ ընծադովի մասսայականացնողի ղերում՝ նա 1858 թ. լույս վում իր «Ռուսաց լեզվի պատմական քերականությունը», որը մժեժ ավդեցություն է թողնում այդ բնադավառի ճետադգաուսումնասիբությունների վրա: Բուսլանի գրքին նախորդել էբ Սրեզննսկու «Մտքեր ռուսաց լեզվի պատմության մասին» աշխատությունը: տա-

ու

ւ

Շհճո,

քբ. Ս1ի)

09816,

1852--1874.

Բ.

Տքոճնիծո, ՀԲ.

Լե

16516հ,

1880.

1111105՛1Շի,

Մ6ռ161ՇիծոձճծՇոուն

Խեոօ109156:65 Նօմյօօո

1865. «

1850.

1.

Ս.

Շքօտոծոշա

մք,

մճր Տ1ոԱՅՇհճո

ՊՄԾՒԵՇԷԽԿԱՇԻ6:

Ցքոո-

տլուաօհճն

քճ1160518470Ո160-9Ր84660-14եԼոս ոը,1862--ԽԱաշու

օ6

տօւօքու

ք7ՇՇՔՕՐՕ 83.14,

Սակայն Սրեզնեսկին առանձնապես ճայլտնի է «Հին ռուսերենի բառարանի նյութեր» եռաճատոր աշխատությամբ, որ ձճրատաբակվել է ճեղինակի մաճից Ճճետո ն իր դիոական արժեքը մինչն օրա չի կորցրել: Սրեզննակիննս Քուսլանի նման 4Հենվում է կուլտուր-պատմական դպրոցի սկզբունքների վրա, ճետնում Գրիմժին: Յ.

Ո9-ՀՆԴԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ԼԵԶՈՒՆԵՐԻ

ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

Քամա-սեմական լեզունեո.--Սեմական լեզուների

վերաբեր-

ամվփուսման ն ճնդերուական լեզուների յալ տեղեկությունների եղանակները նրանց նկատմամբ կիրառելու ճետազուտության ա-

ռաջին փորձը 411 դ. պատկանում է է. Ռոնանին (1823--1894), որը նպլատակէ դրել տալու սեմական լեզուների ընդճանուր պաոմությունը: Պետք է նշել, որ Ռրնանը սխալ ճայացք ուներ սեմական ժողովուրդների «ճատուկ» կուլտուրական դերի մասին: ն սամոՖիննա-ուդգրական «Ուբալա-ալրայան» լեզուներ.--

եդական լեզուների ցեղակցության Ճարցի ճետ միասին, որ անէ, ձրաժեշտ չափով ապացուցվում լեզվաբանները 11 դարում են լայն գործածության մեջ պաճում «ուրալա-չ-ալքայան լեզուներ ն ժողովուրդներ» անվանումը` ոլյդ լեզուների ժողովուրդների ցեղակցության Ճարցադրմամբ ճանդերձ։ Ուրալա-ալքայան լեզուների մեջ, բացի ֆիննա-ուգրական ն սամոլեդական լեզուներից» դրվում են, ինչպես նշել ենք, նան թյուրք-քախարական, մոնղոլական, ժանջուրական, տունդգուսական լեզուները: Այս լեզուների ցեղակցության գաղափարի առաջքաշումը կապված էր առաջին ճերթին դրանց ձնեաբանականտիպի բնդճանրության բացատճայոման ճետ, որին միանում էին բառա-քերականական նյուքական ղուղաճեռներ գտնելու փորձերը: Ուրալա-ալթայան լեզուների սումնասիրությանը նվիրված աշխատությունների մեջ առանձին Հիշատակությանարժանի են Ա. Ալքվիստի «Ուսումնասիրությունները ուրալա-ալթայան լեզուների բնագավառում3: ու

ու-

ւյ, ՇԵՕՐՕ

1..

ՎՅԵԼ

Հ,

ԸՇքծՅ:6Ց8ԸՇա:ք,

րխ.

ողը,

ՔծոյեզԱճտ.Քրճւու6 թջր15,1855.

1890--1912.

1-11,

ԼԱՏԵՕԼ6

քոՐԵԲ.

ԱՂՇքաճտելլ ոռ

օՇոծէճյՇ 1ԷՏէ016

Ըոտօտքն ղքօրւծ-քտը-

ՑՋՅՏԵծՈԸ

ՇՍողքեճ6Ո6Ց 1ճոքս:տ մօտ 1ճոթս6տՏճողԼեզած5,

ՁՇԱՇՐՈԱ6

Շե

մսք Բու Ճիհլզոյտե ԻՕՐՑՏՇիսղջծո Տէ 26էտոտիսոց, 1861-1880.

Շ6ԵԼԸե6

մ6ր

17ո181ե815Շհճո

1-11. Տքոտօշհծո,

Այլ լեզուներ.---Չին-տիբեթական լեզուների ճամեմատական

քնրականությանը նվիրված աշխատություններից այս ենթաշրջանում Ո Ռ. ճիշատակելի է Վ. Վ. Հանտերի աշխատությունը կալդունլլը գրում է դրավիդյան լեզուների ճամեմատական քերականությունը», Վ. Ռիդլելը աշխատություն է նվիրում ավատրալիաՍ. կան մի քանի լեզուների ուսումնասիրությանը:: Շիֆները 1856--24 թթ. տալիս է կովկասյան տարբեր լեղուների նկարագրությունը Զգալիառաջընթաց է կատարվում ավստրոնեզիական (ավեւի մաղ՝մալայա-պոլինեզյան կոչված) լեզուների ուսումնասիրուԴեոնս Թյան բնագավառում: ինչպես նշել ենք, ՃաՀումբոլդտը, տուկ աշխատություն էր նվիրել կավի լեղվին. միաժամանակ նա նշել էր նան ինդոնեղիական ն պոլինեվլիական լեզուների կապը: Հ. կ. ֆոն դեր Գաբելենցը1861--79 թթ. որոշում է ավստրոնեզիոկան լեզուների ցեղակցական ըրնդճանուր փոխճարաբերությունները: Աֆրիկայի ոչ ռոնմա-քամական լնլուներին նս մի շարք աշեն խատություններ նվիրվում: Բացի Հ. Շտայնթալի՝ մանդե-նեդրերի լեզուներին նվիրված աշխատությունից (1862) նշելի են նան Կյոլլեի ն հլիկի' գործերը:

1ո418

Գ՛, հ.

Տոսէհ

ում

ՃԱՏԻԿԱՏՈ

ՖԼ.

ՕՈՅոու-

(տոքթատի եռոմօո,

61.

Իո

ճՃ։Խ Կ ՒՑե

4տեւ

(ճ1մ

1ոմոտ Պ՛.

ԽՏ

ԱՍԷ",

Գ,

իշի

ոմ

ԸՕՈԹՅ օԷ

Նո

Հ"

ՔԽ՛ոԱա 5

օք

իճ

ԼՈրՑԱՈՑԸՏՑ0ք

ԿՇխասու

իճ

Սրուվում

156Հ.

ՅԱՆԸ

ղցա4265. Նօոմօո,

ժէ

155օ.

165. Խաիաօե ՔլթթԼ սոմ ԴԱԳԿԵԿԻԷ ԷոՈՑԱՅՑԸ. Տքսեճդ Ճեօուք1ո65. 11 6մ., ՏՅՎՈԾԻ. 1845. ԽՍ ՃՍՇ116,. ԽՒԵւ Հ ՒՈՇՅու, Եօոմժօո, 1354, 8166էԷ. 1856. (ԿուքոԽոոոոմօտ օէ 407ոն1զսը, Նօոմօը. օ1 Տոն Ճրդօճւ Նօոմ:ո. 1869. Խտ ԱՅ565,.

ՓՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ՎԵՐԱՐԵՐՅԱԼ

ԵՆԹԱՇՐՋԱՆԻ

ԵՐԿՐՈՐԴ

ՀԱՑԵՐԵՆ

1.

Ա. Մ., Արոն Սոքույյունի «Բնոնական թերակառու Թան» Արրաամյան «ետխաշովիլը»։ ՀԶՄ" ԱԺ, Չ, 1945 Փ Է ղայ Ի., Ն Հույ լն վվաղոարնու 29պատմոթյուն, երհան, 1958, Սյուն

148, 182--Չ221,

էջ 46 Մալթառյան Մեսնի շյա

ռ

9,

(9

:ՅՅԸ

ՀՏՀ

17,

տր

ն

Շսռ։

Հ65:

Արսեն արբեղ. ԱՍյարնյան, ԱՀ, 1903, ՀԱ, 1896, ԳՓ., Սրի լիդվացիոռու քլլունլո Ն Սա.,

հ «Ոոուն նադր ոումռասիրութի ն ճայոը լեղու ու ն լրողումթեան չԱրհմուտո (13. Զար անալրանի քարգմանու յամբ -388: 305, Խերով)» Վենեսիկ, 1895, էջ Հ87 Մ

Գ.

ուֆ

Ա.,

Ո

2.

Ծյոշոօ86աո Ե12208Շ

ա:

ՌՈՒՍԵՐԵՆ

Ճ..

7.

Ճ.

ԻՔ

2, 19 72- 81.

ՄԱԽՒՐՑՔՈՇԼԱՎՇՇՃՕՇ ՒՅՇՈԸՂԲՇ

.1. Ճ., ՈԱՕԼՇՇԻՑ--ոաւքու Ք7Ո28208Շ:տաք ք238ուռմ Խմքոտօն էու. ԲԵ քեւ" 2. Ք.

ուօրքողօտ8

հՂ.,

Քրոօորքոո08

7Յ/ՂՐ5՛,

մաճ:

106. Ր

Յթատ

8..

էջ 228 8. 8.,

1958,

Ծ., ՅԵ

Խոծտ, 19952.

ՃոՇաճճոնք ՃֆճեճՇԵՇտով Ա0166:տ,

մ Ո.

1952.

թամ,

-

ոուօքոտ

ճջ. Քշշեոմ

էոչնճ

.2Քօտե քչշօաօն էջ 36--62.

ԱՅՅ:

ո

ՇԱՅԵՇՔԸՅ,

քյշշաօրօ

քմօՇԽՕԿ

Ո071668124,

1916.

ՈՅԿՎՇՒԽԼԸ

1945 91. ՃքատոշաճտՊԱԱՐՑԵԸՆԱԿՇՇՐՅՑ

Ճ.

Ճ.

տուծքճյյքիօիլ

83Յելած,

1946,

ՃՄԱԼ-ԽԱԱ

Էքճտմո, 1955. Ռ6ղաՖֆոնտո Ք Պ..

ՔՄՇՈՅՇՑամ

ԱՂԵՐ 31, 1951. էջ 106-128.

85.

ՄԵԼՐՇՊԵ

հ

80ոքօշել

ԷՇՑՇ-

"8810քծփծքու 10Խ1օքշաօն

482Շ6քոմատմ,

Յ.

ՃՇեճ1185 Ն1ղդ ՀԲ

հու տճհ

Դի հ. Ա

Հող.

Վ.

11. Տեճոէխմ.

0ՏԱՐ

ԱՇՇՈ6ՈՕՅՅ6ՅԵ

քճաօ1է

Շ1ոտաՇՆ1ուՔ,

ԼԵԶՈՒՆԵՐՈՎ

8ճհո,

1898.

Հ. կուրգիոսի առին Տողված Տ-ոմ, ՔոՂտ. 1889. Պե ՏՇԻԲԷՇԻ ճէ ո թհ ԱՍ 1Ց1Ը 4116ռւոմը.

թլլ1եհծ սեղ

Պ., Կ. Դո, 1936, էջ Է.

օհ,

ՏՇԱՇԵԸԸ, չԸճտ4 235-253:

Խոտրոր26Ա55.

Տոռա, 61066

1.

նօլքշլօ-- 861-

1906.

ն, Պոչ 41011166 սոձ զլճ Տթոռշհքիլօտօքո6. ՀԼոմոշ, 1897. ԵլՏաոք Վ6էլո 1ո0մ6բրոտ, 1լռքուտՄ. Հ. ՏՇՈ161Շիծը 6 Յ1Ըսոլ օո16ոննո6ու Ե164. Ն1ոքստ«,4, 1949, էջ 282-319: Նօհոճշեծո Խ., Բլւյճլէսոջ 1ո մլ6 Օ615Ե6581556ԱՏՇհոքծ ԴՄԵլդոջՇո, 1920,

»

էջ

ՏՇհռլյզն

202-253.

Պ. ՏՇԱՅԸՇ:, 061, 9. 1888.

ԻԲ, Պ. ՏՇԻիՇո6:,ՃԻ,

Դի. Ճմֆի, 15. 1894, էջ 271-298: ք., Կ. ք. ՊլոճՄ, Տ67ռօսո Ըհ. քչ. փու ն689 Թոս Պոս Լիճօոլծ Շ., Մօլքծոտոռ

Բ.

ՏՇՆԸ046»

Պ՛

Աւտքոսոք 16բ

Տքիճօլճ,

Նճնքշ1ք. 1865.

ՖՊ. Ծ., 740 Մ6ՅղՏ' 6Շ0ՐՎ օԷ հեղ: ՀԱԿՇԸ, 1885, էջ 175-182. ԸՍ11656", ՃՇ

էհծ

(ՂոտՑ օէ 1815

սդմ

0Է ՊՂյոռ

մոբ

ԵՐՐՈՐԴ ԵՆԹԱՇՐՋԱՆ

(«ԱՆ

դ.

վեւջին քառոռդը)

0ՐԻՆԱՍԱՀՄԱՆՉԱԿԱՆ

(ՆՈՄՈԹԵՏԻԿԱԿԱՆ)

ԷՎՈԼՑՈՒՑԻՈՆԻԶՄ

ՆԵՐԱԾԱԿԱՆ

նրա

ՏԵՂԵԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Ենթաշոջանի տիբապետող լեզվաբանական ուղղությունը ե ձեավորմաննախադոյալնեոն պայմանները.-- Այս ենթաու

շրջանն ընդգրկում է 414 դ. վերջին քառորդը: Տնտեսական տեսակետից այն բնութագրվում է որպես մի շրջան, երբ կապիտալիզմը թնակոխում է իր զարգացման մոնոպոլիստական-իմպերիալիստական փուլը: Սակայնպատմաչ-ճամեմատական լեզվաբանությունը շարունակում է վերելք ապրել, վերելք, որ Ճենվում է լեզվաբանություն ղարգացման նախորդ շրջանի նվաճումների վրա: կարճ ժամանակում մի շարք Հնչյունական օրինաչա ճամապատասխանությունների ճայլտնագործումը Ճանդեցնում է լեզվական բոլոր կարգի սիուիոխությունների խստիվ օրինաչափականության գաղափարին, ե Հնչյունական օրենքի սկզբունքը դառնումէ այս ենթաշրրջանի լեզվաբանության գլխավոր ճիմնաքասրերից մեկը: իճարկե, արդեն առկա են ն այն գործոնները, որոնք խարխլում են այս ենտիրապետող լեզվաբանական ուղղության տեսական թաշրջանի է քննադատական վերաբերմունք 4ճնչյունական առկա ճիմքերը, բննքի գաղափարի Պանդեպ օ-

Հոգեբանությունը 411

դ.

վերջին քառորղում

շարունակում է

նույնպես վերելք ապրել, ուժեղ կերպով ազդելով լեզվաբանության տեսական ճիմունքների ձնավորման վրա:

Փորձառական Հոգեբանու4658

1147 Դ: կեսերիցսկսած՝ Արլմ րյան դաարդացումլ ենթաշրջանում Ճճասցնումէ կարնոր արդյունքների. ճոդեբանները փորձում են բացաճայտել ճողեկան երնույթների ֆիղիոլոգիական ճիմքերը, դրանք դաղել ֆիզիոլոգիական պրոցեսների ճետ: Այս ուղղությամբ կատարված ճետաղոտությունների արդյունքները ի մի է բերում ն վ, վունդտը զարգացնում

իր «Ֆիզիոլոգիական «ոգեբանության ճիմունքները» (1824) աշխատության մեյ: 2Ճոդեբանությունըժի կողմից՝ ավելի ավելի է դաոնում խիստ օրենքներ ունեցող դիություն, որ ճենվում է փորձառական ճետաղուություն վրա, մլուս կողմից՝սկսում է ճանղես գալ ճոգեֆիզիոլոդիական պրոցեսների որոշ կողմնակի կերմիասնական ըմբոնմամբ: Այս ճանգամանքլ պով աղդում է նշված շրջանի լեզվաբանության տեսական ճիմնավորման վրա. լեզվաբանության մեջ նես տիրապետող է դառոնում պախխոֆիզիոլոգիղմը, լեզվական երնույթների մեջ փնտրում են Ճոգեկուն ն ֆիզիոլոգիական գործոնների աղդեցությունը: էլվոլյուիոն սկզբունքների աղդեցության խորացումը ճոդեբանության ե «լլ գիտությունների մեջ նույնոլնս անճետնանք չի անցնում լեվմվաբանության ճամսր, որտեղ էվոլյուցիոն վարգացման գաղափարը լայն ճիմքեր է նետում: 2ողեբանականգործոնների քննության մեջ լեզվաբանները մեծ մասամբ 4էնվում հն ասոցիատիվ Ճոդգեբանությանվրա, բայց որոշ ճարցերում «իմքեր է ձգում ն ու

վոլլունտարիստական Ճոդեբանությունը, որի ներկայացուցիչ է գալիս նան լեղվաբանական ճարցերի Ճետաղոտությամբ:

Վունդտը ճանդես

Մ ենքաշրջանի գլխավոր Ճճոսանքի՝ եհրիւոքերականության կողմից բարբառագիոական ճարցերին մեծ ուշադրություն ճատկացնելը բարերար ազդեցություն է գործում բարբառների ուսումնասիրության խորացման ն բարբառագիտական ուսումնասիրության նոր սկզբունքների մշակման ճամար: Գերմանիայում սրան նպաստում է Գերմանիույի միավորումր 1870--721 Թթ. ֆրանսոպրուսական պատերաղժից

Այն տարվում

ճետո։

«Հանգամանքը, որ են

լեղվաբաններն

այս

ենթաշրջանում

փաստերով, ուշադրություն դարձնում մանրամասնի-

րի վրա, մանրատում ճետազոտության առարկան (այսղլես կոչված

ատոմիզմը), իր տեսական-փիլիսուիայական որոշ ուներ 0դլուսո-կոնտի

Հիմնավորումն

(1298--1852) պողիտիվիստականփիլիսո-

փայության մեջ: կոնտր ագնոստիկականՀայեցակետ ուներ երհույք456

ների

մասին՝ գտնելով,

նրանց

որ

էությունը

անճանաչելի է,

որ

զգայության սաճմաններից մարդիկ չեն կարող դուրս գալ, որ մարմինների ներքին բնությունը մեղ ճամար բոլորովին անիմանալի |։ անցնելով աստվածաբանական հ մետաֆիզիկաՄարղզկությունը լան ստագիաները՝ Հասնլ է պողիտիվ (դրական) ստադիային, նրբ

գլխավորը ղառնում են ղրական գիտելիքները: Փիտությունների դասակուրգման մեջ կոնտր Հձատոտտումէ որոշ աստիճանոավորուբստ ընղճանրացման ատոիճանի. գիտության թյուն, ճինրարխիա՝ են աստղաճիմքը Համարվում է մաթեմասոիկան, որին ճետնում բաշխությունը, ֆիղիկան, բիոլոգիան ն սոցիոլոգիաւն. ալո դիտություններն էլ բաժանվում են ավելի մասնակի դգիտությունն ղբաղվում են ների, որոնք զուտ նկարագրական բնույթ ունեն ուվելի մասնակի օրենքների սաճմանմամբ: Այս ենթաշրջանի տիրապետովզլեզվաբանական կոնցեպցիուն, ինչպես նշեցինք, պաիխոֆիղիոլոգիզմն է, որ Հանդես է գալիս բոշ տարատեսակների ձնով: Ամենից ավելի ուղղափառ տարատեսակը երիտքերականությունն է (նեոդրամատիզմը), որը լուրատեչ ռակ Ճճամադրությոն է ենթարկում նախորդ ենթաշրջանի լեղվաբանական կոնցեւղզցիաների (նատուր-բիոլոգիզմի, պսիխոլոգիզմի ն կողմերը: նրիտջերականները կուլտուր-էվոլյուցիոնիզմի) որոշ լեզուն դիտում են որպես երկպլանային Հոգեֆիղզիկականպրոցես-

քիմիան,

ո-

ների ամրողջություն,

գիտությունների շարքը,

դասում «կուլտուրային» լեզվաբանությունը բայց

«կուլտուրային

գիտությունների

ծիմքում դնում Ճճոգեբանությունը. Հոգեբանության դերի այս պիսի «ձամապարփակլմբոնոսիը նրանց մոտ միանում է լեզվաեն

բանությունը բնական գիտությունների նման ճշգրիտ գիտություն դարձնելու ձգտման ճետ: 1եզվի բնույթի ըմբոնման ճարցում ընդ-

ՀոՀանուր առմամբ մոտենալով օրթոդոքս երիւոքերականներին՝ գեբանական ֆորմալիզմի կամ պաիխոֆորմալիզմի (Մոսկվայի

լեզվաբանականդպրոցի) ն Հոգեբանական ֆունկցիոնալիկմի կամ պաիխոֆունկցիոնալիզմի (Սաղանի լեզվաբանական ղպրոցի) ներ-

Ճանդես կայացուցիչները

են

բերում

որոշ

յուրաճաւկություններ.

պաիխոֆորմալիզմիներկայացուցիչներին ավելի է ատուկ

լեզուն

անկախորենքննելու, լեզվի կառուցվածքի քննության մեջ իր իսկ լեզվի ձներից ելնելու ձգտումը. պսիխոֆունկցիոնալիզմի ներկայացուցիչներին

Ճատուկ է լեզվի կառուցվածքային տարրերը րս ն ճոգեկան ֆունկցիայի քննելու ձրգ-

իրենց կատարած լեզվական

-զՏ

մղոհքջիսքայմզի կվոուոո

ովլյոտ

ղց

նզտ տծղզքոմչղո ժղուղ իսզղ

վմզղղոաքիսոսփսիփիղակտիեզք մղոաէջիսդակովոքուղվմօ

Հանղմ մրորստ

տողոչնղյ

չմզ դղաիքիսկոտոաղջղտնտ Համս լոսմ

նղոմղ րորսիոտմե -զմ ղլ ոզնղոչ (ժրարտոկղ վմզղքրամն մռաիտոլին ղզ ժմվն ղոկտնատո|վքտիոչտնամ ղրզմմզ ղամա «ղվմզղտտնողղժ իսփ մժզղժղտոսչ նախիմզմմուտ դրամնղոմղ ժղցղստ հղտնհցմ) տէ ղիա րտկ ոո ոժանսքմը չմբրաղմփոք նվմզղղոտկոամզմտվմղ մմզկտտիո զոր -ողվմօ ղորնանհմտն ղոկորտտխո վմզղանց| նո վմզղոսեզ1 նվկունցն 1զեմոխ ղվո -տմղոր ղդոիքիամզմումովովուի -ովր տղվ ղորնոկնճղոդոքքիսղոկորտոխ դոկոնաղտգչ յռաղն ուտ տոս «մմփամնո ղզ կոտտխղ մմզղղոմտիեզ| րյսղոձմմոքղզ նհաիտորզրոտ 1զղեղակոմզի ղ մզղրգզյմամո վմզղաեց1 նվկոնցն |զեմոխռ իխիսնոճվր ղոիքիստորգրտչ լրոսղն ղվյ) կուս ղաոկոկվոտղզղզե նմսովող ցքզ չղոկովփի -ոխղ մմզղղոմտիեզմ լոսմզղղաձմչոքղց -«ոմողվմօ իվտոռ| 1 լրողստն մնսքզր ղտկտղամոիեց1 յունով մզն ղոկոմն մրորատ մտասղոչնղմղմոսիտնոաննիտ ղզք| մմուիտնոն զզ յոսղնուձւվովգ մմզղղատկոմգժովմզ րոք վժդզմօ դոկողաղչ Հատվե տվմեճ ղիորտեղովը 1զղջմոն մղաքիսղոմտվելզի իսմող -ոկղոք չղզմատովղսվնանաիյ 1 րորսիղամրմղողզնոմխղորնոտեմոն դաոկորտտո լոսմս նղմ 'մղտկորտոտխ ց րրաիմորտչ մւտոզկտնգի 'մրտահքիսդոկոր -ոչ ղոակոտվեկովը ղոիքիսզղժ ղտկոտողոտմտիեզ| «ոտխո ովյտե վղորնեսկովըր ոզնղու մղանջիողոկամզժտվմղ չմզմմուո վրեվեսավնառ վրեվմատ -ով-մատիսկ ղզզ լրոսիմսղոմն եզտուտ ղզվոռվր տզչտ վրնեվլուսնվի -վեղվ դակաողդոմզեսչեզդ իխսմավճխոցնդակ դակողոռվր ղոկաղոմ ս

չղգղա ժրիվչ ղոտկտավես «սվեվֆ «տզչ վմզդոզնամո դակովեսմվեվֆ դյ ջոիխոկ ղղմատմգո մմզղոզնամո ղոկզեսչ մս 7 լրոաջմոկ ւնվմղժմվն ղոկաողոմցեսջ վմղզղողզնսմխռ փոկղղժ ղոսեզ) մտնոսի աղեձդվր ղալքիսնկորոչ դաոկովեսավեվջ-դոկակվեվֆ պ դոակզեսչ ոզոմս դզմադյոդոյո -կմզ դզ յորատվնանզ) ոմզդդվճմցի :չճվրնվեամավեվֆաղվվուվմյգ -ղակոամզժտվմզ1 մզմմուո իսվփոքզի մրեվեսաոիվոխսվեվգ նղոմ

-մղ ճմոմ ղրաքքիսճնամիտ դոկոկվեվգզեսչ ողիոմս ղյ վմզղոզնասմիո ող մմզղձվնանոհտկմզղ վր յոստվն դանգ (մմզղձվմա ղ տնի) -հվեսխովվոխողը) փոկ ղոիքիասնիւա ղոտկտղտմզեսչոնմիանաք չմզրնոո

շսխղղմ

մասն

խիխստղկատնդիոչ մողավնկոագ

ղզ

ատկստ-մլոստ

ուսնում

միակողմանի

սպատմականությունից (սիխոֆորմալիզմչեն խուսաիել երի տքերական-

), աշխատում ղսիխոֆունկցիոնալիզմ

ների ինդիվիդուալիզմից ն ավելի շատ տեղ տալ իմաստային կողմին (էթնուլսիխոլոգիզմ): կեղվաբանականմեթոդիբնադավառում այս շրջանում ճանդես եկած տենդենցները մասամբ 4Հենվում են նախորդ ենքաշրըր-

ձեռք ջաններում

բերված նվաճումների, Համեմատական 4նչյունաբանության բնադավառում կատարված ճայլտնագործությունների ն լեզվաբանական տարբեր կոնցեպցիաների լավադույն կողմերի ճամադրման վրա, մասամբ արդյունք են լեզվաբանությանը մերձավոր ճամարվող գիտությունների օրենքների ու սկզբունքների ն ընդճանուր ըմբոնումների ազդեցության, մասամբ էլ ճետնանք են նախորդ լեղվաբանության Ճետաղուտության եղանակների պատկերացումների քննադատական վերանայման ն էվոլյուցիոնիստավան Հայեցակետի արմատավորման: ու

Լեզվաբանականուսմունքների զաբգագման էտապները.--

Այս ենթուշրջանի «ամար կարելի է առանձնացնել երկու էտու.

1)

թթ., ճատկապես 1870-ական թվականների երկրորդ կեսից սկսվող շրջանը, երբ Հնչյունական օրենքների ճասժատատման, լեղվաբանական «ճայտնագործությունների» եռուն մանակաշրջաննէ. այս էտապում լեզուների պատմա-ճամեմատաորոնք կիրառում էին կանուսումնասիրության այն եղանակները: որոշ չնայած քննադատության փորձերին, երիտքերականները, են ընդճանուր ընդունելություն գտնում. 2) 1890-ական թվականժամանակաները,երբ վերջանում է «Հայտնադործությունների» շրջանը, երբ ուժեղանում է քննադատական վերաբերմունքը երիտքերականներինկատմամբ ն երբ սկսում են ուշադրություն դրավել նոր կամ աչքաթող արված Ճարցերը: 1870--80-ական

բնույթն Լեզվաբանական աշխատանքի

ու

կեզվատիպեբը.--

են գրեթե աշխատանքի բնույթն տիպերը մնում նույնը, միայն թե փոփոխություններ են կատարվում որոշ բաժինների փոխճարաբերության մեջ (ճնչյունաբանությունը գերակըշոող դիրք է դրավում ), այլե նախ՝ Հիմնադրվում է խիմաստաբանությունը որպես դիտության բաժին, երկրորդ՝ ճիմքեր են ստեղծվում

բանական

ու

աշխարճադրության լեզվաբանական

բարբառադգրության ձնավորման Ճճամար, երրորդ կարնոր քայլեր է անում փորձառական

Ճնչյունական ճնչյունաբանությունը՝

ու

Ճետաղուտությունների խիստ

մեժ կարնորություն ստանալուՀելլո կապված:

469:

Լ.

ԼԵԶՎԱԲԱՆԱԿԱՆ

ՈՒՂՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

1.

ԵՎ ԿՈՆՑԵՊՑԻԱՆԵՐ

ՊԱՒԽՈՖԻԶԻՈԼՈԴԻԶՄ

ա) Երիտքերականնճերը

ն

ճրանց քննճազատները

8) նրիաթերականներ (ճնոգրամատիզմ)

Նեբածականդիտողություններո.-- 217

դ. վերջին քառորդի տիրապետող լեզվաբանական ուղղությունը երիտքերականների դպրոցն է: Առաջքաշելով պատմա-ճՃամեմատականՃեւռաղզուռուչ թյան Ժեջ ավելի խի մեթոդներիՀարցը՝ երի տքերականները ճարձակվում էին լեզվաբանների ճին սերնդի վրա, որ նույն խրստությամբ Ճեւտնողականությամբ չէր կիրառում «նչյունական Ֆ. Ցառնկեի կողօրենքների գաղափարը: Այս կապակցությամբ մից կատակով տրված «երխոքերականներ» (1սոջջւճուտՅԱէ6ւ) անվանումը, րնդճանուր իմաստով օգտագործվելով ուղղության ճիմնադիրներից մեկի՝ Կ. Բրուղմանի կողմից, տարածում է ն դառնում ուղղության ճանաչված անվանումը: օնրիտքերանում կանություն, անվանումը գործածվում է լայն նեղ իմաստով. լայն իմաստով այն դառնում է տվյալ շրջանի պատմա-ճամեմատական լեզվաբանության գրեթե բոլոր Ճոսանքների անվանումը. այս լայն առումով է, որ Ճէտագայում խոսում են այնպիսի «ուշ երիտքերականների» մասին, ինչպիսիք են Հ. Հիրոոր, Հ. Պեդերսեներն ուրիշները. նեղ իմաստով այդ անվանումը դործածվում է 4իմնականում գերմանական լեզվաբանության Լայպցիգի դպրոցի ներկալացուցիչների ճամար, որոնցից զգալի տարբերություններ ունեին Բեոլինի հ Գյուռինդենիդպրոցի ներկալացուցիչները: Լայպցիգի դպրոցի ներկայացուցիչներն էին Ա. Լեսկինը (1840-1916), նրա աշակերտներ կ. Քրուգմանը(1849-1919), 2. Սատու

ստա-

ու

Ճոֆը (1842--1902), 2. Հյուբշմանը (1848--1904), 2. Պաուլը է. Զիվերսի (1850--1926), Վ. Բրաունեն (1850-(1846--1942Լ),

7926)հ հում

նան

ուրիշները:

Ա.

շվեյցարացի

դործունեությունը

Լեսկինի սշակերտների թվին էր պաւտկաՖ.

որի դր-Սոսյուրը,

սկզբնական

պատմականորեն նույնպես կապում

քերականների գործունեության

ճետ:

Սակայն

են

Բրուգմանը

ն

Հ.

հրիո-

ինքը Աեսկինը չի

դլխավորում նոր ուղղությունը. այդպիսի ղեկավարներ են կ.

շրջանի

դառնում

Սատճոֆը:Բեռլինի դպրոցի դգլուվս,Շլայխերի

ի, Շմիդտը երկար ժամանակ անտարբեր է մնում երիտաշակերտ ճոսանքի ճանդեպ ն վաղ շրջանում շարունակու ` քերականների Շլայխերի ուղղությունը.սակայնշուտով նա մի կողմից՝սփաստե-

րի ճնշման տակ ճրաժարվում է ճնդնրողական լեզուննրի ղզարդացման ժննդաբանական ծառից ն առաջ քաշում «ալիքների տեսությունը», մյուս կողմից՝փոխում է իր վերաբերմունքը երիտ-

ջերականների ճանդեպ ն 2Հնդերոպական «4նչյունաբանության ձնաբանության բնագավառում կատարած իր Ճճետազուտություննեու

րով մեծապես նպաստում նրանց սկզբունքների ամրապնդմանը: Գյոտինդենիդպրոցի ներկայացուցիչներից Թ. Բենֆեյր Ճճեռու է ն նրա մնում Ա. Ֆիկը (1833--1916) ընդճանուր ճոսսնքից, բայց

Ա. Բեցցենբերգերը աշակերոները՝ (1851--1925), (1855--1985),Ֆ. Բեխտելը (1855--1924)ն ուրիշները ժունեությամբ վերջ ի վերջո դյտոնում են ցուցիչները:

4.

կոլլիցը

իրենց գորնոր ուղղության ներկայա-

Հետաղոտական Գերմանիայից դուրս երիտքերականների

սկղբունքները ավելի կամ պակաս չավիով կիրառվում են Ռումաուտանում Ֆ. Ֆ. Ֆորտունատովի (1848--1914) նրա աշակերոների Մոսկվայի լեզվաբանական դպրոցի ներկայացուցիչների կողն Վ. Տոմսենի կ, Վեռների մից, Դանիայում՝ (1841--1922)կողմից,. ու

Ֆրանսիայում՝ Մ. Բրետլի (1842--1915), Վ. Անրիի (1850--1904)

հ

ուրիշների կողմից:

գլքավոր երիտքերականների

տեսաբանը չՀերման Գաուլն է:

Սառճոֆի նկ. Բրուգմանի «Ձլաբանական Ճետաղոտությունների» առաջաբանը: Երիսքերականության ձեավորման պրոցեսը ն տեսական սկզբունքները ջննության են առնված նան բ. Դելբրյուկի«Աեզվի ուսումնասիերանցմանիֆեստը ճամարվում

րության ներածություն

է 2.

աշխատության մեջ:

ուշադրության երիտքերականների է. կարնոր տեղ է չնչյունաբանությունն

գլքավոր բնագավառը: տրվում նան ձնաբանուեն քյանն ու սատուգաբանությանը.քիչ ուշադրություն գրավում շարաճլյուսության ճարցերըո Այս վերջին բնագավառի ամենից' «վելի աչքի ընկնող «Հետազոտողը Բ. Դելբրյուկն է: Ա.

Լեսկինի, է. Զիվեբսի,Կ. Վեռնեբի,Գ. Ասկոլիի գործունեությանղերը եբիտքեբականական ուղղության ձեավորմանմեջ.

վեռնեբի օբենքը.--Ա.

կեսկինը սլավոնական լեզուների

լիովեվարում էր թ. սկսաժ՝ կայրվպցիգում սլավոնականֆիլոլոգիայի ամբիոնը: կեսկինը առաջիններից մեկն

բենի մասնագետ

էր

ն

ն

ձր, որի Շերերից Հետո գիտակցեց լեզվի պատմության մեջ անավՎոգիայիգործոնի կարնորությունը ն տվեց այդ սկզբունքի կիրաոման դործնական շրինակներ: Անալոգիայի դործոնի Ճետ միասին Ա. 1եսկինը, ոչ առանց Շլայխերի ազդեցության, դնում է ճնչյունական օրենքների Ճճաստատման ճարցը: 1876 ի. կարնորության իր «Հոլովումըսլավա-լիտվականում նկ գերմանականում»ջ գրքում Վեսկինը ձնակերպում է այն միտքը, որ Ճնչյունական օրենքները բյսցառություն չեն ճանաչում, թեն այդ սկզբունքը նա անցկացնում է ոչ բավարար Ճետնողականությամբ: Այս կամ այն լեղվի ձները տվյալ շրջանում, րոտ կեսկինի, բացատրվում են շերն կու մոմենտով՝օրինաչափ «նչյունական փոփոխությունները իսկ 2նչլունաբանությունը անալոգիայիաղդեցությունը»:Սրանով մղվում է առաջին պլանը ն ձնաբանությունը ենթարկվում է նրան: նույն այդ աշխատության մեջ 1եսկինը փորձում է «Ճաշւտեցնել Շմիդտի ալիքների տեսությունը Շլայխերի ծննդաբանական ծառի Հեւու

Հնչյունական օրենքի սկզբունքի «ետնողական կիրառումը սկսվում է կ. Վեռների ճայտնի ճոդվածի Ճրատարակումից Պեւոո. այստեղ ձնակերպվում է այն ճնչյունական օրենըը, որ ստանում է «Վեռների օրենք» անունը: կ. Վնոների օրենքի ճայտնադործումը շրջադարձային կետ է Ճճամարվում պատմա-Ճամեմատական լեղվաբանության զարդացՄան մեջ: երիտքերականության պատմության սկիզբը սովորաբար դնում են ՎեոռներիՃոդվածի գրման տարեթվից՝ 1875 թվից։ Դեոնս

ճնչյունների Գրիմը,ձնակերպելովդերմանական

յոն-

ղաշարժի օրենքը, նկատել էր, որ բայերի խոնարչման մեջ ն առկա է խուլերի ձայնեղների որոշ ճերքագայություն.բաղաձայնների դերմանական տեղաշարժի ետնանքով առաջացած խուլերի փոխարեն որոշ դիրքերում առկա էին ձայնեղներ: Վ. իր «Քերականական Բրաունեն Ճճերթքադայությունը դերմանուկան բայերի թեքման մեջ» ճողվածումշխմբավորում է ճերթժադուլուԹյան այդ դեպքերը առանց որեէ բացատրության: Բրաունեին ուղղված իր նամակում է. Զիվերար1874 Թ. գրեթե տալիս է այղ

թվացող

բացառությունների բայց այն մեկնաբանությունը,

սոարակում:

1: Ն6Տ51216ո, 016 ԾօԷՍոճեթո յոճուտօհտո, Ն61ք219,1846.

7. Թոճսոճ, Մ6ԵՑԼՈ610ո, 1873.

ԱՆՇԸօո

չի «րա-

ՏԱղԿԱՏՇն-ՆԼԱՑԱՏՇհճո սոզ Շ62-

ՊՄ6Շիտ61 1ո Վ6ԲբմԸսէտՇիծո

ՋՈՅՈՈՁՑԵՏՇիՇճո

Դանիացի գիտնական անկախ: 1822 թ.

Հասնում

է

այդ

կ.

Վեռները, Ձիվերսից միանգամայն

խնդրի լուծմանը՝1875

թ. գրելով

ն.

ընծայելով «Մի բացառություն 4ճնչյունների առաջին է տալիս, տեղաշարժից» Ճոդվածը։ Վեռները ցույց որ գերմալույս

նական ուժեղ բայերի խոնարճման մեջ խուլերի ն ձայնեղների ճերքագայությունը բացատրվում է «նդնրոպական շեշտի դիրքով: ինչպես պարզում է ձճամեմատությունը սանսկրիտի Ճամապատասխան ձերի Ճեւո, գերմանական բայնրի մեջ խուլերը Հանեն այն դեպքում, երբ դիպում սանսկրի տում նրանց Ճամաւլզատասխան բաղզաձայններին նախորդում է շեշտված ձայնավոր է ընկնում (շեշտն արմատի վրա), ձայնեղները՝ այն դեպքում, երբ նրանց ճաջորդում է շեշտված ձայնավոր (շեշտն ընկնում է վերչավորության վրու). 1) սանսկը. ԿՀԼէՅԱԼ «դարձնում է, շուռ է ն լիս», ԿՅԿՅԼՅՆ «դարձրեց»--գերմ. ԸԼԼԱՆ, աթ 2) սանսկը. ՝ոՅմոմ Կ4րԱրո՛ «դարձրին», «օդարձած»--գերմ. ԿԱԹԱ, ՓԱՒՅՈՀ Մյատեղիցէլ Վեռները ձնակերպում է այն րընդճանուր օրենքը, րատ որի գերմանական խուլ շփականներբ մնացել են խուլ շփականներ, երե նախորդ վանկը 4ճնդներոլականում եղել է շեշտված, ն ձայնեղացել են ձայնեղների շրջապատում, եթե նախորդ վանկը Ճնղներուղականումեղել է անշեշտ: Մեր լողմից Ճիշատակված է. Զիվերոի դերը առանձնապես է կարնոր է ճնչլունաբանության բնագավառում: 1876 թ. լույս տնսնում նրա «Հնչյունների ֆիզիոլոգիայի «իմունքները որպես ձեդերոպականլնզուների «նչյունաբանության ուսումնասիրության ներածություն» դիրքը, ճնետադայում վերամշակվում է ն որը «Հնչյունաբանության Ճիմունքները» ձրատարակվում սնվամբ՞: տեսած եթե Չաուլիմի քանի տարի անց լույս «Վեզվիպատմության սկղբունքները» աշխատությունը դառնում է երիոքնրականների լեզվաբանական սկզբունքների ճոդգեբանականկողմի տեսատա-

կան ճիմնավորման կարնորադույն փորձը որտեղ ուշադրությունը կենտրոնացվումէ լեզվի Ճոդեբանական կողմի վրա, ապա Զիվերի գիրքը տալիս է լեզվի ֆիզիկական-ֆիզիոլոգիական կողմի

Բնութագիրը: Լեզվի ֆիզիկական-ֆիղիոլոգիական ԱԼԱՆ ,եՏ

ՊԵ6Բոճը,

խԽոճ Ճատոճիւոծ

1877. «ՍԽ, ՑՏ1ՇՀ6Լ»,

Ա6բ

օրջեծո

ն

Հոզերանա-

ՆճսժոճոՏԸելծեսոջ.Խ2,

2ԿսԷ Օինոմշնօծ 46: Նտսեքտյօիօ10916 Խլոքնիչսոջ 1ո 46Ը 1ոզօքճրոճւմտօհօո Տթոճճհօո, 161քշ1օ. 1876. Օրսոմչնջ6 մօր Քհջոծեք, Ն6էր719, 1881.

Տեսմիստ մ6ր Նճսէյքիչ6

խ.

167618,

կան կողմերի դիտական քննությունը որոշ առումով լրացնում էր հերիտքերականներիուսմունքը լեզվի մասին որպես Ճճողեֆիզիկական ճիմունքներ ունեցող երնույթի: նշելով, որ Ճնչյունները կարելի է ուսումնասիրել 3 Ճայեցակետով՝ ֆիզիկական,ֆիզիոլոգիական ն լեզվաբանական՝ Ձիվերար«4նչյունների ֆիզիոլոգիան» Համարում է սաշմանային դիսցիպլին, որ րնկած է ֆիզիկայի, ֆիզիոլոգիայի ն լեզվաբանության միջն: Ճիվերսը Բրյուկկեից Ճճետո ճնչլունաբանական Հարցերի ճետազոտությունը նոր աստիճանի է Ճասցնում: նա Ճանդես է բերում բացառիկ դիտողականություն, ուշադրությունը կենտրոնացնում «բնական», ազդեցությունից վերծ խոսքի վրա՝ նույնքան կարնոր «ամարելով բարբառը, որքան ն լեզուն: Զիվերսը ճնչյունները քննում է ոչ միայն ֆիզիոլոդիական կազմավորումներ, այլ կաորսլես առանձնակի դիտում Ճնչյուպում է բառերի նախադասությունների ետ, կամ այն նական ամբողջության դիրքերից: Միաժամանակ այս նա քննում է որպես մեկ ամբողջություն, մեկ լեզվի 4ճնչյունները ամբողջական սիստեմ, ուշադրության առնում լեզուների արտասանական առանձնաճատկություններն ու ընդճանրությունները: Բնականաբար Ձիվերսիուշադրությունը գրավում է նան 4նչյունափոխության Ճարցը, ն նա ճանդես է բերում «ճնչյունական օրինաչափ փուխոխությունների Ճիմունքները պարզաբանելու ձգտում: Տարբերում է 2 կարգի 2ճնչյունավփոխություն՝ տարերային հ փոխազու

ԼՆճսէաճոմճլ)։ Հնչյունական Ճամապատասխանությունների օրինաչաիականության դիտակցման ն 4նդնրոպական Հնչյունական կառուցվածքի վերաբերյալ ըմբոնումների ճշգրտման մեջ կարնոր դեր է խաղում դեցական (Տքօումոծը սոմ Կօտելոճէօոլտշհճո

սակայն Ճեխտալացի լեզվաբան 4. Ասկոլին(1829--1902), որ տագայում ճանդես է գալիս երիտբերականների սկզբունքների է, Շլայխերը ինչպես Ճճայտնի կարծում էր, թե քննադատությամբ: ճնդերոպական ճիմնալեղուն ուներ ետնալեզվայինների միայն մեկ չարք՝ է, (ճն), ք, քի: Սակայն իրականում նկատելի էր, որ ետնալեզվայինները ճնդնրոպական լեզուներում ներկայացված են ճաՀմապատասխանությունների տարբեր շարքերով: ՆՇլայխերնայս փաստից լոկ այն եզրակացությունն էր անում, որ միննույն սկրզբնական ետնալեզվայինը կարող էր տարբերակվել տարբեր «ՃրնՀյունների, ընդ որում Շլայխերը այս տարբերակման պատճառերի որնէ դոճացուցիչ բացաորությունչեր տալիս:

լեզվաբան Ասկոլին առաջինն իտալացի

էր,

որ

փորձեց խմբա-

վորել այդ Ճամապատասխանությունները ե դրանք դիտել որպես Հեդնրոպական վիճակի արտացոլում: 1870 թ. իր «Դասախոսում. սանսկրիոխ, Ճունարենի ն լատիքյուններ լեզվաբանությունից. ներենի Ճճամեմատական 4նչյունաբանություն» գրքում, ելնելով չամապատասխանությունների 3 շարքերի առկայությունից, նա սաճմանում է 4նդերոպական հտնալեզվայինների 3 տեսավ՝ 1) «մաքուր» ետնալեզվայիններ՝ "Է ն այլն, որոնք որոշ լեղուննրում պաճպանվել են, իսկ «նդիրանական ե սլավոնական լեղուԸս ներում ենթարկվելեն ճետազա փավփկացման(ճուն. ո. լատ է, է, դեր. սյ. ռանսկը.(Հ), լիտվ. ո(Կ). 2) «փավփկացվածճալան կան եհտնալեվվայիններ»՝"Ի այլն, որոնք Ճնդերոպականլեզուների մի մասում ներկայացված են որպես մաքուր ետնալեղվաԸ, կելտ. է, գերմ. հ), մյուս յին պայքականներ (ճուն. շ լատ. մասում` 8, որպես շփականներ (սանսկը.Ը, ասվնատ.Տ լիով. սլավ. Տ). 3) «անորոշ ճպական հտնալեզվայիններդ»՝էս, որոնք չունա-լատինա-դներմանականխմբում ներկայացված են որպես չրթնայիններ (ճուն. ո, լատ. զմ, գերմ. հր), ճնդիրանական-սլավոնական խմբում` որպես մաքուր հտնալեզվայիններ՝ ճետադա փասվփկացման ճնարավորությամբ |սանսկը. ե (Ը), լիով. բ, սլավ.

(Ս, այե լրացԱսկոլիի եզրակացություններըճեւտադայումճշտվում են ն Ա. ի. Ն. վում Ֆիկի, Ավեի Շմիդոի ուսումնառիրություններով: ճարցում ճեւտադալեզվաբանները բաժանվում նտնալեզվայինների են երկու խմբի. Սոտճոֆը, Բեցցենբերդերը,ՊեդերԲրուգմանը, են Ասկոլիի նման ընդունել երեք շարք՝ քմասենը շարունակում յին կամ փավկացված (պալատալ), ետնաքմային (վելար) ն շրքնանտնաքմային (լաբիովելար)--րստ Բրուգմանի նշանակման՝ ու

ՍԽ ք քե,

2) զ, ք, քԽ 3) զ', 8", քնհ. Ֆիկը, Ավեն, ՖորՄեյեն վերականգնում են Երկու շարք՝անձչավասչ տունատովը) աի ճամարելով Ասկոլիինշած առաջին շարքը (Բրուդմանի Մեյեի նշանակման՝ կ ատ վելարհերը)--րոտ ետնաբմայինները 7 խ, Տ, քլի ն 2) Է", ք", "հ. Սակայն բոլորի կողմից ընդունվող երկու Ճիմնական շարքի 106.Լ ՃՏ6011 Տ8ՈՏՇԷ1Ծ, 161 քԻ6Ը0

Գ16

1էլոօ,

Մ6րք1616իծոմօ Լճսելծիրծ

Լ Քօոօ10914 Շօտքճւուռ 461 ջ10Էէ010938, 1870. Ֆերմ. թարգմ. Մ01165մրքծո նԵճԷ

Տոտե,

Օո6Շիլտօիճո

ոզ

մ64

Լճնճ1ոլտՇեծո,1872:

30-..Փ. Ջաճուկյան

`

առկայությունը կարնոր դեր է խաղում ճնդներույականլեզուների ամբավորման մեչ. Ասկոլիի նշած երկրորդ շարբի (Մեյեի առաջին շարքը) եհտնալեզվայիններիարտացոլման բնույքին ճամաղպա2. Ֆոն Բրադկեխց սկսած (1890 Թ.) տասխան՝ լեզվաբանները, տարբերում ճնդերուղական լեզվարնտանիքում

են՝

1) Շոր («ճարյուր» բառի լատինական ձեր) խմբի լեզուներ, որոնը մեջ ճնդներողական այդ շարքի հտնալեզվայինները ներկայացված են («ճարյուր» բառի խիրանաորպես հտնալեզվայիններ, 8) «Աոա կան-ավեստյան ձեր) խմբի լեզուներ, որոնց մեջ Ճիշլալ շարքի նտնալեզվայինները ներկայացված են որպես առաջնալեզվային շվականներ: Հ. 0ստնոֆին Կ. Բբուգմանի«Զեաբանականճետազոտունն տեսնում թյունների» առաչջաբանը.--1828 ք. սկսաժ՝ լույս կ. Բրուգմանին Հ. 0ստճոֆի «նաբանական 4ճնտազուտություններ 4նդերուղականլեզուների բնագավառում» ժողովածուների ճատորները՝ 1828--1880 թթ. պարբերաբար (3 ատոր), ապա ոչ պարբերաբար (մինչն 1910 թ. նս Ց ճատոր): Առաչջինիսկ ճատորի առաջաբանում ճեղինակները զարգացնում են այն ճիմնական մտքերը, որոնք դարձան երիտքերականների դործունեության ծրագրային դրույթները: Այստեղ առաջ են քաշվում գերաղանցալես ճետազուության մեթոդի ճետ կապված ճարցեր: Առաջարբանն սկսվում է նախորդ լեզվաբանական Ճճետաղոտությունների տեսության մեթոդի քննադատությամբ, ընդ որում են իրենց Հայացքների սաղմերը Սառճոֆը ն Բրուգմանըտեսնում Վ. Շերերի, Հ. Շտայնթալի, Ա. Լնեսկինի աշխատություններում: Հ. Շտայնթալընրանց ճամար ճիմք է ծառալում լեզվի Հճողեբանամեթոկան էության ճիմնավորման մեջ, Վ. Շերերը նե մ. Լնսկինը՝ դի ճարցերում: Սակայն ն՛ առաջին, ն' երկրորդ դեպքում նրանք կոռեկտիվներ են մւոցնում նրանց ճալացքների մեթողի մեջ: «Ձնաբանական4եւտազոտությունների» առաջաբանի: եղինակները նախորդ լեզվաբանությանը «ակադրվում են ամենից առաջ լեզվի ճիմունքների ինդիվիդուալիս տական րմբոնմամբ: Նրանց կարծիքով նախորդ շրջանում «բացառիկ կխանդավառուբայց չափազանց բիչ լոսող թյամբ ճետաղոտում էին լեզուները, անճրաժեշտ տեսական մարդուն»: նախորդ լեզվարանությոնը `

ու

ու

ւ

|.

Օջեռօ1էք

Շհսոջտո սք 1910.

4Ե6

Նույն

մեռ

Ճ.

սոմ

Օճելճէ6

6:

8ոսքտճողռ, Խ0օռքից10515՞հծՄուոտս|ոզօթծոտճուեիծո Տքոոծիծո, 1-41, 183-

Ն 1878, Առաջաբան: տնղզլը

չուներ.

բաղա

պարզ

չէին

սատկերացնում

լեզվի զարգացումն

ընդճանրապեսն խոսքային դգործունեությունը՝ մասնավորապես: մարղկային լեզվի զարգացման օրինաչավությունների բանալին ճեղինակներըփաստորեն փնտրում են անճատական խոսբի ճիմջում ընկած դորժոնների ճետազուտությանմեջ: Մարդկայինխոսքի մեխանիզմը Բրուգմանին Սաւտճոֆի կարն երկու կողմ ունի՝ Հոգեկան Փիքով՝ ֆիզիկական: Միայն այս ճոդեֆիղիկական մեխանիզմի կառուցվածքի ն գործողության խորացված ուսումնասիրությունը ճնարավոր կդարձնի լեզվի պատկտա, մության ճարցերի արդյունավետ ճետազոտությունը, ցույց թե ինչպես են անճատներից սկսվող լեղվական նորույթները արմատավորվում լեզվական կոլեկտիվում: Դեռես Շտայնթալը իր ն առձդումը (ՃԼեՀՒԵօո) «Առնմանումը

ծողեբանության տեսափորձել էր պարզել ճոդգեբանականդործոնկետից» Ճճոդվածումմ ների ներգործությունը նչյունական փուվոխությունների վրաո Քրուգմանըն 0ստճոֆը, առաջ տանելով այդ միտքը, ծրադրում հն ֆիվիկական-մեխանիկակ»ան ուսումնասիրել,մի կողմից՝ ղզուռ ձրնույթները, մյուս կողմից՝ ճոդեկան գործոններով պայմանաԻնչպես Շտայնթալը, առաջաբանի ճեղինակները հս վորվածներըո չոդեկան երնույթների բացատրության մեջ ելնում են ասոցիատիվ չոդեբանության սկզբունքներից, նպատակ դնելով պարզել ասո ցիատիվ կապերի ազդեցությունը խոսքային գործունեության ե լեզվական ձների նորագոյացումների վրա: Լստ նրանց՝ նախորդ քիչ է եզվաբանությունը ուշադրություն չի դարձրել կամ շատ դարձրելայս Ճոդեբանական կողմի վրա: նախորդլեզվաբանությունը մեղադրվում է նան մի այլ ճարցուվ՝ ոչ բավարար պատմականության մեջ: ստ «Առաջաբանի» ճեղինակների՝նախորդ լեզվաբանների ողջ ուշադրությունը կենտբոնացվել է Հնդնրոպական ճիմնալեզվի ն նախաձների վերականգնմանվրա, ընդ որում այս տեսակետից քննության են առնվել ՀճիմնականումՀին գրավոր լեզուները: Ավելի նոր լեզուները դիտվել են որպես անկման, քայքայման, ծերացման արդյունք: Այնինչ,ով ցանկանում է ճիշտ մեքողոլոդիական սկզբունքներ մշակել, պետք է ուշադրությունը դարձնի առաջին ճերթին նոր լեզուների վրա: Այդ լեզուները, իրենց բարբառների ետ միասին, լեզուներ են. նրանց մեջ ճնչյունական ձնեերը անց են կենդանի

2Մ7Տ, Լ էջ

93--178:

ՎԵԼ

կացվում ավելի մեծ Ճճետնողականությամբ, նե նրանց նչյունական կողմի 4ետազոտությունը լայն 4նարավորություններ է ստեղծում: նույնը չի կարելի ասել ճին գրավոր ն դրական մշակման ենթարկված լեզուների մասին,որոնց Հնչյունական կողմի վերո բերյալ չի կարելի այդքան լավ պատկերացում կաղմել։ նոր յն զուների ե նրանց Ճճնչյունական զարգացման պատկերի ճշդրիո Ճեւռաղզուռություննիր ճերթքին չի կարող ղրականապես չաղդել ճնդերուրական նախաձների վերականգնման 4ավաստիության վրա. «Մի՞թն ճնդներուլական այն նախաձների Ճավառստիությունը դիտական ճավանականությունը, որոնք, ենթաիխճարկե,զուտ են, չէ դրական կաղմություններ առաչին ճերքին այն կախված բանից, թե Հճամաձայնվո՞ւմեն դրանք ընդճանրապես լեզվի ձեվերի Ճճետադազարգացման մասին եղաժ ճիշտ պատկերացման Հետ, ն ղաճպանվե՞լ են արդյոք նրանց վերականգնման ժոաւմախուն ճշգրիտ մեթոդոլոգիական սկզբունքներ»: Մի կողմից՝ լեզվի զարդացման ուշ շրջանների ն կենդանի ժողովրդական բարբառների ուսումնասիրության արդյունքները, մյուս կողմից՝ խոսքի Ճոդեֆիզիկական մեխանիզմի ճետաղոտության տվյալները ճնարավորություն են տալիս վերափոխել լեզլվարբրանությանմեքոդական սկզբունքները: նրիտբերականներնիրենց ճիմնական սկղբունքները կառուցում են լեզվի նատուրալիստական ըմբոնման քննա դատության ն խոսքի էության սուբյեկտիվ ճոդեբանական ըմբոռերժան վրա. «Այդ սկզբունքների Ճիմքում,-գրում են կ. Բրուդգմանը ն Հ. են 0ստճոֆը,--ընկած երկու ժայրաճեղորեն պարղ մտքեր. առաջին` լեզուն մարդկանցից դուրս նրանցից վեր կանդեած նիր ճամար դոլություն ունեցող իր չէ. նա իսկականձնով.դոյություն ունի, անճատի մեջ, դրանով իսկ լեզվի կյանքում տեղի ունեցող փուիոխությունները կարող են սկիզբ աոնել միայն խոսող դործուանձճատներից. երկրորդ՝մարդու ճոդեկան ե ֆիզիկական ենությունը նախնիներից ժառանգած լեզվի յուրացման ն դիտակվերարցության կողմից ընկալված 4նչյունական տպատկերկերի է իր էության մեջ ժամանակ մնում տադքման ու փոթրակերւվման ու

ժամանակներում»: սկզբունքները որ աայն ճիմնական մեթոդական բաշում երիւոքերականները: Դրանք ճնչյունական օրենքի ն

անփուվոիխ: բոլոր

Ոքո՞նք են

ռաջ

են

111.

ՕՑեեօ11է

սոմ

Է.

ճհնոջծո, 1, 1878, Առաջաբան: Նույն տեղը:

տճողռ, 8Բոսջ

Խ1րթիօ10915ՇիծՆՈՀՆՏե-

անալոգիալի «սկզբունքներն են. 1) ճնչյունական վիուիոխությունները կատարվում են օրինաչա կերպով. ճնչյունական այդ օշրինաչափ փոփոխությունները կամ չնչյունական օրենքները բացաոություն չեն ճանաչում հ սրսցմանավորված են զոսո ֆիղիկականմնխանիկականդորժոններով. այս տնսակետից երիւոքերականնեառումով կրում է լեզվի րի Հնչյունական օրենքի դրուլթը որոշ նատուրալիստականչ-մեխանիստական ըրմբոնման ճեւոքերը. «8ուրաքանչյուր Ճնչյունական փոփոխություն, որքանով որ այն մեխանիկորեն է տեղի ունենում,--դրում են «Առաջաբանի»ճեղինակէ ներըչ--կատարվում բազառրությունչնանաչող օբենքնեբով, այսինքն՝ այն ուղղությունը, որով տեղի է ունենում ճնչյունի փոփոխությունը, միշտ միննույլնն է լեղվական ընկերակցության բոլոր անդամների մուտ, բացի բարբառային տրոճման դեպքից ն առանց բացառության բոլոր բառերըչ որոնց մեջ ճնչլունական փոփոխության ենթակա «նչյունը գտնվում է միատեսակ պայմաններում, մասնակցում են այդ պրոցեսին». Հ) լեզվական ձների փոփոխությանմեջ խիստ կարնոր դեր է խաղում անալոդիան, որը ծանդես է գալիս որպես ճոգեկան գործոնի ներթափանցում ֆիզիկականի բնագավառը, որպես ճոդեկան ասոցիացիաների դրսնոէ, թն ձների անալոգիան, բու. «Քանի որ պարղ լեզվաայսինքն՝ կան ձների նորակազմությունն անալոգիայով, շատ կարնոր դեր է խաղում նոր լեզուների կյանքում, ճարկավոր է առանց տատանվելու ընդունել լեզվի ճարստացման այդ եղանակի նշանակությունբ նին ն հնագույնշրջանների ճամար. ն ոչ միայն ընդճանրապես ընդունել, այլե բացատրության այդ սկզբունքը կիրառել այնպես, ինչպես այն կիրառվում է ուշ շրջանների լեզվական երնույթների բացասորությանճամար: ծվ բոլորովին չպետք է զարմանալ, եթե դուրս դա, որ անալոգիական կազմությունները լեզվի պատմության ճին ն ճնագույն շրջաններում մեր կողմից ճայտնադգործված լինեն նույն կամ ավելի մեժ ծավալով, ինչ ավելի ուշ շրջաններում»1: Սակայն 0ստճոֆը ն Բրուգմանը կարծում են, որ անալոգիայի սկզբունքից պետք է զգուշորեն օգտվել ն դիմել դրան այն ժամանակ,երբ այդ բանին ճարկադրում են 4նչյունական օրենքները, երբ վերջիններիս կիրառումը լիակատար գաղափարչի տալիս բոլոր ճնչյունական փովիոխությունների մասին: Դավանելով լեզվի զարգացման էվոլլուցիոնիստական ճայեցակետը՝ նրանք կ,

1, «նռսոջճը,

Օտեռօ18

սոմ

Ի.

1878, Առաջաբան:

թոսօտաոռ,

ՄուոտսԽՊԾրքիօ105156ն6

գտնում են, որ չի կարելի լեզվի ճին շրջանի նկատմամբ մի սկրզբունք կիրառել, նորի նկատմամբ՝ մի այլ. այս առումով պետք է դեն նետել նատուրալիստականբոլոր պատկերացումները ն ճրաժարվել լեզվի երկու շրջանի գոլության սխալ մտքից: «Հինչ» ե «նոր» անվանումները լոկ պայմանականանվանումներ են, ն լեզնույն օրենքներով՝ ե՛ 4ին, վի զարգացումը միշտ տեղի է ունենում նե՛ նոր շրջանում:

կարլ Բրուգմանը երիտքերականության ԿարլԲՔբուգման.-ամենաականավոր ներկալացուցիչներից մեկն է: նա ճայտնի է ոչ միայն որսլես ճնդերոպականլեզուների ճամեմատական քերականության առանձին կողմերի մանրակրկիտճետազուտողչայլե որպես մի աշխատությանճեղինակներիցմեկի, որտեղ.ի մի են բերվում ն ամբողջացվում նրիտքերականների ուսումնասիրությունենրի արդյունքները Ճնդնրոպականլեզուների ճամեմատական քեբականության բնագավառում: Այդ աշխատությունը «Հնղերոպական լեղուների Ճճամեմատական քերականության իմունքներն» 1 կ 1 են: ճատորները նվիրված են 4ՃնչյոնարաԱշխատության նությանն ու ձեաբանությանը ն դրված են Բրուդգմանի կողմից /4Ա--7 ճատորները նվիրված են շարաճյուսությանը ն դրված են Բ. Դելբրյուկի կողմից: 1 Ճատորը պարունակում է ներածժությունն ու է տնսել 1886 թ. (2-րդ վերաճնչյունաբանությունը ն լույս մշակված ճրատարակությունը՝ թ.). 11 Ճճատորըպարունան է տեսել 1888--1892 կում է ձնարանությունը լույս թթ. (2-րդ վերամշակված ճրատարակությունը՝ 1906--1916 թթ., 3 մաս): Բրուգմաննիր առջե խսնդիրէ դնում ներկայացնել ճնդերոպաբանության ձեռք բնրած կարնորագույն նվաճումները: հր ուսումնասիրության ժնջ Բրուգմանը«ենվում է քննարկվող լեղուների ճնադույն տվյալների վրաս ե՛վ 2ճնչյունաբանության, ն ձնաբանության մեջ Բրուղմանը մեկնակետ է դարձնում վերականգնվող ճնչյուններն ձեերը ն նկարադրում դրանց ճետադա արտացոլումները լեզուների Ճնագույլն գրավոր 4ուշարձաններում: Վերականգնման ընթացքում Քրուգմանը ժամանակագրական շերտավորում ն վերականդնվող փաստերի բարբառային խմբավորում չի անցկացնում. մեկնակետային վերականդնումներ կատարելիս ու

տ,

8ոսքջ

տտողռ, Օսոմոլտտ

1Ո4086Ոճոլտհճո Տքոճճշհտո,1-1, ճետնում

Շիճո"

Ճ6ո

Հ68ա161Շիճոմճո Օրտոճեի:

1886--1892, 11 5ր.,

է ,ԽԱՒՀԾ «61ք161Շիճոմճ Օոճտոճելմ աշխատությունը, 1--1Լ 1902-1904:

ձ6ճր

1897--1916:

46Ւ

Սրան

ԼՈզօ0ջ6րոճուտճիճոՏըոտ-

Քրուգմանն ընդգրկում է ինչպես ընդճանուր ճնդնրոպական հրեՀ վույթները, այնպես էլ մասնակի տարածում գտած ն նույնիսկ ձղակի փաստերը` ձգտելով լեզուների տված նյութի ճամապարփակ ընդգրկման: Սակայն տեսականորեն Բրուղմանըղերծ չէ այդպիսի ժամանակագրական ն տարածական բաշխման անձճրա ժեշտությանդիտակցումից: Աշթատության երկրորդ վերամշակված Ճրատարակության մեջ ԲրուգմանըՀաշվի է առնում նորագույն նվաճումները ն 4ճըրննյութի մեջ չլունական նկարագրության փորձում է քննարկվող փաստերիժամանակագրականբաշխում կատարել, ճարաբերական որոշ ժամանակագրություն 4աստատել: Միաժամանակ Բրուգմանը պռսնձին բաժիններ է նվիրում ձնաբանական կազմիչների իմաստային կողմի ճետաղոտությանը՝դրանով իսկ իր շարադրանքբթ լրացնելով շարաճյլուսականնյութով. այս ճարցում նա Հենվում է Գելբրյուկի վրան Բրուգմանըթողել է նան մի չարաճլուսական պարզ նախադասության Հատուկ աշխատություն «Հենդնրոպական հտմաճու որ Ճրատարակվել է (1925 Թ.): շարաձյուսությունը37, իր աշխատության մեջ նախալեզվի վերականգնմանն նրա բնույթի վերաբերյալ ճարցերի մեջ Բրուգմանըփաստորեն շարու նակում է ճենվել Շլայխսերիվրա՝ ծննդաբանականծառի լոնլյայն ընդունմամբ անդերձ: նախալեզվի վերականգնումը Բրուգմանթ կարծիքովընդարձակում է ճնդերոպականլեզուների պատմության Հեռանկարըն 4նարավորություն տալիս բացատրելու դրանց ձնե րի ծագումը: «նախալեզվի ճնչյունական, թեքական, շարաճյուորոշման շնորսական ն լեքսիկական առանձնաճատկությունների չիվ-- գրում է Բրուգմանը,-- մեր 4ճնդնրողականընտանիքթ յուիաքանչյուր լեզվի ճամար բացաճայտվում է նախապատմական տալիս հտին պլանը: Ցուրաքանչյուր լեղու աջակցություն է ցույց նախաճնդնրողականլեզվական վիճակի վերականգնմանը ն յուշ րաքանչյուրն իր ճերթին իր բացատրությունն է ստանուվ՝ ելնելով այդ վիճակից, շնորճիվ այն բոլորի,ինչ ներմուծվում է ցեղակից լեզուների կողմից այդ ընդճանուր ելակետը լուսաբանելու Ճամար»3:

Հմմտ. Ճ.

ծրքօոճնԸւ

Խ.

ՈՅՇւսաա88, Քօոքօշել 1985, էջ 135: 81.--Պ.,

Թոսջոճոռ,

Տոն

Թրբսջտրող,

Օչսոմոլտտ

Ուտօիճղ,1925. 51.

8.

տՔՅես«Օ8,

մշտ

ճոմոշիճո

ՈՅՆԿՇԵՒՆՎԼ քօղշւրճ

Տոէշճտ

մ6բ Ըրք)ճՇհճոմճո 1892, էջ 7:

էՈՎզօքճրոճուտոհքո Տբոճճհծո, 111, 11 ճր.,

1ու

հմոծ-

1ոմօքճրլոծ-

Օոոտճելք

46թ

Այս պատճառով էլ Բրուգմանը

մոա երիտքերականները են նախալեզվի Ճիշտ վերատեսնում նղատակը գլխավոր հրենց փոխճարաբներության կանգնման ն ճնդնրոպական լեզուների ռիշտ որոշման մեջ: Քերականականձների ծագման ճարցերը անձին ճետաբրբրություն չեն առաջացնում, թեն դրվում են: երիտթերականների ճակումբ դեւի փաստերը առաջացնում է սկեպնենթաղրական մեկնաբանությունննրի շիկ վերաբերմունը նման Հանդնսզ: Բրուգմանի կարծիքով «ճնչյունականօրենքների ու անալոգիայի գործողությունը ն բառի ձնաբանականկաղզմիչներիփոխՀարաբերության մեջ կատարված տեղաշարժերը այնքան են բարացրել գործը, որ ճնդերոպական քթնքականձների ծադման ճարցը նարող է Ճավաստիորեն լուծվել միայն քիչ թվով ղդեսքերում: Այղպիսի ճարց դրվում է առանձնապես այն բարդությունների դեպքում, որոնք բաղադրիչները միացել են առանց Ճճոլովականձնա-չ վորման, ուստի ն նրանց կազմությունը ենթադրում է այդ դեպքում մի «նախաքեքական» կամ «արմատական շրջանի» գոյություն: Սակայն, ի տարբերություն նախորդ շրջանի կոմպարատիվիստերիտքերականները ընդճանրապես ների, Բրուգմանը հ մյուս առանձնախալեզվի քեքական ձների ծագման «ամար կորուկ ացված մի շրջան չնն ընդունում: ելնելով էվոլյուցիոնչ-ոլատմական ճայնցակետից՝ Բրուգմանըգտնում է, որ «թեքույթների կաղմությունը ճնդնրոպական լեզուների զարդացման մեջ որնէ որոշակի նախապատմական շրջանի գործ չէ, ժամանակի մի որոշակի մոմենտի ավարտված պրոցես չէ, այլ մի անդամ սկսվելով՝ նորից ժամանականորից է կատարվել լեզվի պատմության բոլոր նան ն է աղպաղդաշրջանների ընթացքում ճավանաբար կրկնվելու (ում, քանի դեո դոյություն ունեն ն ճնետաղազարգացում են աղպլում մեր լեղուներըջս Բառերի ձուլման ն բարդության մասերի` թճքույլթների ու ածանցների վերածվելու պրոցեսը Բրուգմանի խստիվ ճամար անընդճատ պրոցես է՝ որեէ ժամանակագրական ռաաճմանովչսաճմանավակված: Բրուգմանըայս կապակցությամբ փորձում է Համեմատվող երնույթների մեջ ժամանակագրական որոշ չերտեր Ճճաստատել՝ տարբերելով «մինչնախաճնդերոպական»(Պօ0ԼԱՂՈՎօք6րոուտօհ), «ընդճանուր ճնդերոպական» (ցօտմղնոմօքօոոմոտի) ն «մառնակի 4նդնրոպական» (քթուԱճլնոմօքճաաճոտե) երնույթներ. ն

ա-

ու

ա-

ւխ. Օրսոմոճտտ 06ր «63 1601Շիճոմճո 8րսբոտող, 1ոմօածրոտուտեհճո Տըոճշհծո, 11, 11 5ր., 1887, էջ 33:

Շոռտատքճեի 46

ռաջին չելոոր Բրուղմանին, խնչւպես տեսանը, զբաղեցնում է միայն մասամբ: Վերջինշերտի ճարցն էլ կապվում է Հնդնրուղական լեղուների նորամուծությունների ն բարբառային ճին տարբերությունների առկայության վաստի ճետ: Բրուգմանը նշում է, որ նախ՝ վերականդնումը 4նարավորություն չի տալիս միանդամայն վատաճկերպով խոսելու ճնդնրուական նախալեզվին 4նդերոպական նախաշրջանի մասին, որ վերականգնված ձները չեն պատկանում մի կոնկրետ ժամանակամիջոցի, այլ վերաբերում են ավնլի շուտ տարբեր էպոխաների ն տարբեր տերիտորիալ շրջաններիերկրորդ՝ճնարավոր չէ որոշակի սաճման անցկացնել վնրականդեվող նախոալելվի վիճակի ն ուասնձին լեզվախժբերի (Ճյուղերի) ղարգազման միջն: Այստեղից էլ բխում է Բրուղմանիայն եզրակացությունը, որ «բարբառային տարբերություններ գոյություն են ունեեն առանձին ցել արդեն այն ճնագույն էպոխալում, որին ճասնում ժոամքալեզուների նյութի վրա «ճիմնվող մեր վերոտկանդգնումները: են բարբառային տարբերությունների նակի ընթացքում փոխվել չափը, բնույթը ն Հարաբերակցությունը միայն» մխ Այս բոլորով ճանդերձ, Բրուգմանըչի կատարում ո՛չ բարբառային տարբերուխյունների, ո՛չ էլ ժամանակագրական չերտերի մանրակրկիտ բաշխում ն ուսումնասիրություն: մի նախնական ճնդերոպական նախաժողովրդի Ընդունելով գոյությունը՝ Բրուգմանը գտնում է, ռր այն պետք է Համեմատաբար սաճմանավփակտարածություն զբաղեցներ: Բարբառային ուսնձին տարբերությունները սկզբնավորված պետք է լինեին դեռես «նախաճայրենիքում»ապրած ժամանակ, սակայն բուն բարբառային տարբերությունների ծաղումը կապված պետք է լիներ տարաբնակման ճետ Բարբառա այդ «նախաժողովրդի» ճՃետադա յին այսպիսի տարբերակումը Քրուգմանը կապում է 3 գործոնների Հեռ` 1) լեզվական նորադոլացումների տարածումը սաճմանակից շրջաններում ն առաջացող բարբառներիմիջն սաճմանների ստեղծումր.Հ) լեղվական ճաղորդակցմանդադարումըվերաբնակեցումհերի կամ առանձին սաճմանների գոյացման ճետնանքով. 3) այլալեղու բնակչության Հետ խառնվելը, որի լեզուն այս կամ այն չափով կարող էր ազդել ճաղթող լեզվի մրա։ «Հունականքերականությունը»չ խր բնույթով Բրուդգմանի կարնորությաժբճեղինակի երկրորդ կարնոր աշրատությունն էր: ա-

"1

Ը

Տոսջուող,

Շսոմոտտ

1ոմօթօբոճուտճնճո Տքէոօեծօո,11, Ս.

ԹՐսջտտուղ,

մ61-

ՕոճտտտԱ: «6189161Շհճոմճո

11 5ը., 1897, էջ Հ4. Շուճճիլտճիճ ԶոտոճէլԷ,

ձ6ը

1885.

Այստեղ Բրուգմանը փորձում է տալ ճունարենի պատմական զարդացման պատկերը (ճնչյունաբանությունյ ձնաբանություն, շարամի նորի »լուսություն): Կուրցիոսի աշխատանքներից ճետո սա

էր տալու Ճունարենի վերաբերյալ մի նոր աշխատություն, որտեղ ի մի էին բերվում եհ ամբողջացվում այդ բնագավառում կատարվածի արդյունքները: Սա ճունարենի առաջին պատմական քնբականությունն էր: ԲրուգմանըՇտրայտբերգիՃնտ միասին Բոպպիմաճվան 4Ճարույուրամյակի կապակցությամբ ձեռնարկում է «Հնդնրոպական սումնասիրություններ» «անդեսի 4րատարակումը, որի ճավելվածային տեղեկատվում տրվում էին բիբլիոգրաֆիկ տեղեկություններ ն դրախուսականներ: իր դործունեության վերջին շրջանում Բրուգմանն սկսում է մեծ ուշադրություն ճատկացնել լեզվի ճոդեբանական կողմի Ճճարպերին՝ դրանք կապելով շարաճյուսական կողմի ուսումնասիրության Ճետշ։ Այս կապակցությամբ նա ճրատարակում է օնախադասության ձնավորման բազմաղանությունըն նրա ճամապատասՃոդեբանական ֆունկցիաներին Ճճնդնրոխանությունը2շիմնական պական լեզուներում»: ն «կարծեցյալ ենթակայի արու ճյա լտությունը գերմանական ն ոոմանական լեզուներում»: Ճոդվածները: քայլ

իր օ«Հնդնրոպական լեզուների ցեղակցական-ճարարբերություն-

4նդնրոպական լեզվաընտանիքի տարբեր ճլուղերի լեզուների մերձակցության աստիճանի վերաբերյալ կարծիքների նկատմամբ: միակ ճավաստիմերձավորությունը նա տեսնում է լատինականին կելտոականիմիջն: ՄիաժամանակԲրուղմանը ճանդես է եկել երիտքերականների սկզբունքների, Հատկապես Հնչյունական օրենքի սկզբունքի պաշտնում

ԼԱզօ96իտճուտեհծ10-ՏՇիսոքծո. ԼԱոճոյ, Հմմտ. Փ. ,Նրլտօօ8քօոճնըխօճ"83ԵՌւՕՅ:ՅՒՒՇ օ1 Խոմրօ8օտղեւ, չՕճ1166 7 ուղՓօ8քօոծքեա06 ոօ ՐքճախՀւուօ8 ոշռքոօմ եհխոքօտօկ 81... 1986, էջ 53: «03:3116", 31858ՎԸբ ՏՈԵՏ6Տէոյեսոջ ոոշհ 81, Թոսջոտտճող, Մ6ոՏՇիլօմծոհծլե 1ո մ6ը մ6Ը Տ6ճ6156Շհո Օբսոզնու|Թոճո Տքոգծճհծո, 1ոմօօջծոտտոյտծհճո քոեծ Տ8ՏՇՊ/, ՆՃՃ, 6, 1918. 1ո զծո ճբ ՃատմրսՇք մօտ ՏՇիօլոտած)յ61Տ,օ5" 4. Ցոսջտղորռ, 1917. սոմ ոօոտոյտշիծո ՆՃԼՆ, ՑՏԱ., Տքճշիծո, Ք6բուճուտհճո մ6ՃԱՐ Բոռ ոճի Ճ6ՇՐաՑոմետոիճքնտ«6-իՅ1Տր, Թոսջտճող, Ո1556ղ 4635 1ոմօցջ6ոոճուտիծո Տքոռշհճո, 012447, 1. 1884.

պանությամբ կուրցիոսի Ճարձակումների դեմ: Այս կապակցությամբ Հիշատակելի է նրա «եզվաբանության այժմյան վիճակի շուրջը» աշխատությունը, որտեղ նա 9 կետերի մեջ ամփոփում է «Հնչլունական անձճետնողականությունները»նե փորձում «Հնեչյունական օրենքի» գաղափարի մեջ ճշգրտումնեն մտցնել քննադատական դիտողությունների լույսի տակ. սակայն սրանով ճանդերձնա փաստորեն փնում է Հնչյունական օրենքի ըմբոնման նուլն դոդմատիկճողի վրա: երիւոքերականներինվաճումների մեջ կարնոր տեղ են բռնում ու նան Բրուգմանի մի շարք ճալտնագդործություններն ղդիտողուու քերականական կառուցճնդնրոպական ճնչյունական թյունները վածքի, ճնդնրոպականլեզուների ցեղակցության արցերի այտ կամ այն կողմի ուսումնասիրության մեջ: իր մի շարք 4ոդվածներում («Ռնգային ձայնորդջ2,«Հիժքի չերթագայությամբ կազմվող Հոլովման պատմության շուրջը», «Անվանական ածանցների պատմության շուրջը»), Բրուկիոնն կարնոր ճարցեր, այդ առաջ է քաշում 4նչլունական ն ձնաբանական ն որպես վանկարար տարրեր ռնգային ձայնորդների՝ թվում Հ. Սստճոֆի՝վանկարար Լ-ի (է) մասին ճանդես գալու ճարցըր։ Հայտնած կարծիքի Հետ միասին: Բրուգմանիայս կարծիքը Ճիմթ նոր տեէ տալիս Ճճնդերոպական ձայնորդների ե ձայնավորների ռություն ստեղծելու: ճնդնրոլական ձայնորդներիիսկական բնուլքը գիտակցելու ճամար. այն ցույց էր տալիս նան, որ միննույն՝ Հ Հնչյունի Հունարենում ու սանսակրիտումկարող է միանգամայն պարղեց, որ այն դեքում, տարբեր ծագում ունենալ:Բրուգմանը է ճետնյալ շարքը՝ 4Ճամապատասխանությունների երբ առկա

1) սանսկը-

Ձ1յ ռուն.

զ, լատ.

Ըո,

գոթ. ԱՌ, լիով. 1ո ն Չ) աանսկըլրով: լոլ, օեդնլուական նաչ

61Ո, գոթ. լատ. խալեզուն ունեցել է ձայնավոր "ո ն "ը (թ5ը ն Պր), Ավելորդ Ի չէ, սակայն, նշել, որ երկար ձայնավոր-ձայնորդների (Խն ն ը այլն) ծագումը Բրուգմանը դիտում էր որոես 619, 608, 619,. ձուն.

առ,

զ,

"Ս

Հն.

Թոսջոճոմ, Քոսջաոտոս, ւսջաոտող,

շող 2սՐ

Օ6օտճիլՇհէ6

ճա

Օ6ճ56իլՇինծ

ոՅէլօՕր,ԸՏ, Լ։.

սոմ

լ,

-խոտ, »

8ոսջոոը,

Ճ2,

ՅՕՍՏՆ,

հճսելժ6ո Տեւոմ

ԻԱտոայտ Տօոճոտ,

ձ6շ

ՏքոճՇիլտՏծոՇոճէէ,1885..

ՇՍՀելստ` ՏէԱՎԼ6ո, 1Ճ.

ձ6թբ տեճոեօտեսք61մ6ո մ6-

Խօտնոճւտսքու՝

Ս6եյլ-ո5,

-)85

ՃԵԼ.

11.

կապակցությունների թուլացման արդյունջ՝ թ, ն այյն Ժիցանդիկ է օղակներով:Ինչ վերաբերուսի ն ուրիշները սկսում են կարճ 1-ին ն Ո-ին, ապա դրանք Բրուղմանը դիտել որսլես շեշտված 2-ի ն ՁՈ-ի տարբերակներ անշեշտ դիրեն շեշտված Վ-ի ե քում. այս նույն ձնով էլ 1-ն ն ն-ն կաղում ն ձս-ք 4ետ, որով Ճեղաշրջվում է Շլայխերիպատկերացումը կարճ ձայնավորների նախնական բնույթի մասին: Շլայխերը հախնական էր Համարում կարճ ձայնավորները, մինչդեռ այս նոր ուսմունքով նախնական են ղուրս գալիս «լրիվ աոտիխճանները», իսկ կարճերը դիտվում են որպես դրանց թուլացման արդյունք անչեշտ դիրքում: ինչպես Ճայտնի է, ճնդնրոպական ձայնավորների «արցում տիրապետում էր Բոպպի ն Շլայխերի այն ճայացքը, թե «նդնրոՁ-ն, 1.-ն ն ս-7 էին, իսկ 6-ն ոլական նախնական ձայնավորները նե օ-ն ծագել են որպես մ-ի ճեղքման արդյունք: 1864 թ. Կուրցիոէ տալիս, որ որոշ բառերում բոլոր եվրուղական լեղուներն ար ցույց օրինաչափորեն Ը ունեն, սակայն այս երնույքը բացատրում է Բուլպի ն Շլայխերի նման որպես նախնական Հ-ի ընդճանուր եվրոպականձնավփոխում6-ի, այսինքն՝ որպես եվրողլական նորահն 1824--1876 թթ. Ամելունդը գամուծություն: 1876 թ. Բրուղմանը լիս են այն եղրակացության, որ ճնդնրույական լեզուների 6-ն ե Օ-ն արտացոլում են Հնդնրոպականվիճակը, հ, Ճեւտնաբար,Ճուօյ Օ-ն, Ֆոկան իտալական 6, 0, Հ-ն, կելտական 6, 0, Հ-ն ներկայացնում են 4նդերուլական վիճակը, թեն «նդիրանականում դրանք ներկայացված են իննույն Յ-ով։ Սակայն Բրուդմանը է, փորձում այնուամենայնիվ, ճաշտեցնել ճնդիրանական ն եվրոպայի ճնդնրոպականլեզուների տվյալները: 1829 թ. ն. կոլիցի «Հնդերոպական քմալինների շարքի ծագումը» ճոդվածումմ վերջչնականապես ապացուցում է 6-ի նախնականությունը: նա ցույց է տալիս, որ 4նղերոպական ե եհտնալեղվայինըՀնդիրանականում. Ճատկապեսսանսկրիտում ՀՁ-ից առաջ արտացոլված է որպես Ւ այն դեպքերում, երբ եվրոպայի Հնդնրոպականլեզուներում այդ ն արտացոլված է որպես 4-ին ճամապատասխանումեն 0-ն, -ն, Շ այն դեպքում, երբ նվրուլայի Հնդերոպական լեզուներում Յ-ի դիմաց առկա է 6. ճետնաբար6-ի դիմաց գտնվող Հնդիրանական Ձ-ն այս դեպքում առաջացել է նախքան Ո9»25ճնչյունավոխությունը, որ կարող էր տեղի ունենալ միայն 6-ից առաջ: Այս նույն ծոջ

Ամր,

ն

այլն

ԷԻՑ,

ող»

Թ ԴՎ69111էշ, 1849.

Ւճ)հճ, 88,

ԱԼ

Խոտեճիսոջ

ՊՂՇբ

դմ0ջ6ոուոյտեիճո

Քոյչէոլ-

կարծիքը 2 տարի անց ճայտնումէ ն Ի. Շմիդտը «Արիուկան երկու Վ ճնչյունները ե քմայինները» Ճոդվածում: Սրանով 61օ ձույնա է վորներինախնականությունը դառնում անկասկած: Հնդնրոպական ձայնավորներիբնույթի ճշոման Ճճարցումկարնոր դեր է խաղում ն Ֆ. դր-Սոսյուրը, որի մասին, սակայն, կխոսվի Հետու է դնում ճնդերոպական 4նչյունակուն նոր ձնով Բրուգմանը ճերթագայությունների ճարցը՝ ցույդ տալով, որ այն ավելի բարդ է, քան պատկերացրելեն Բողպը ն Շլայխերը. ճերթաղալությունների սիստեմի մեջ նա կարնոր տեղ է տալիս 6 ն 0 ձայնավորնեեին, քեն ճրաժարումը շլայխերյան սխեմայից միանգամից չի կատարվում: Հնդներոպականերթադայություների ծագումը Քրուգմանըկապում է շեշտի դիրբի ազդեցության ն այլ պայմանների եւու բնագավառում կաԹՆԵՐ) Ամելունդի՝ ձայնդարձի տարած ճետաղոտության վրա Բրուղմանը փաստորեն այլ րան չի ավելացնում, քան Շ-ի ն 0-ի ննրքաշումը ճերքադայությունենրի սիստեմի մեջ: Սրան միանում է ն Բրուդգմանի կողմից արմատի Ճարցի վրա բավարար ուշադրություն չդարձնելը, ածանցների ն աճականների («որոշիչների») ոչ Հատակ տարբերակումը կ այլն: Ավելորդչէ նշել,որ Բրուղմանի վրա շարունակում են -աղզդեցություն թողնել կուրոուր-պատմական (կուլտուր-էվոլյուցիոնիստական)ուղղության ներկայացուցիչների՝լեզվի մասին ունեէ որպես «կուլտուրայի ցած Ճայալզքները. նա լեղուն սաճմանում արդյունք»: -

ՀԵբման 0ստհոֆ..-Ի տարբերություն որին վիԲրուգմանի, ճակված էր ավելի կարնոր դեր խաղալ ճնդերուական լեզվաբանության մեջ, Հ. 0ստճոֆի աշխատությունները գրեթն ամբողջովին մոռացվածեն ն պատմական արժեք են ներկայացնում 4եԲրուգմանի ճետ միասին ձեռնարկելով «Զնհաբանական տաղզուտությունների» Ճրատարակությանը ն դրելով դրանց ջաբանը՝ 0ստՀչոֆըզգալի թվով ճոգվածներ է զետեղել այդտեղ, այլն ճրատարակել մի շարք այլ աշխատություններ:ինչպես տեսանք, նա առաջինն է խոսել ք-ի վանկարար արժեքի մասին ն Քրուգմանիճետ միասին Հիմք տվել ձայնորդների ու ձայնավորների նոր ուսմունքի ճամար: կարնորէ 0ստճոֆի դերը նան ժնդերոպականետնալեզվայինների ուսումնասիրության բնագավառում: առա-

ւլ

Տեոհտյմե

2աճ

ՀԱՏՇՈԻՃ 8-1:

սոմ

Եճլաճյնը,

Ճ7, ՀԿ,

1881.

այերֆեկտի պատմության շուրջը: Սստճոֆի«Հնդերոպական Կաշխպառությունըժամանակին ընդունվել է որպես կարնոր նվաՃում, սակայն Ճետադայում մոռացվել է: Այդ բախտին են արժանացել նան «Զնաբանականճետազուտությունների» 4-րդ Ճճատոբում տեղավորաժ նյութերը, որոնցով «Հնդնրուղականձայնավորների մեջ նա փորձում էր ոտնել քուլացման երկրորդ աստիճանը»: Ավելի կարնոր է Ս0ստճոֆի«Սուպլետիվիզմը «նդնրոպական դեզուներում3 աշխատությունը, որտեղ նա առաչին անդամ ի մի է բերել սիստեմավորել ճնդերոպական սուպլետիվիլմի դեպքերը խոնարճման, ճամեմատության աստիճանների կազմության մեջ ն ծագումը: այլուր՝ աշխատելով պարզել դրանց նշանակությունն զերծ չեն Օստճոֆիայն Ճճողվածները, Հետաքրքրությունից որոնք վերաբերում են ճամեմատական դիցաբանության լեզվաբանական ճիմնավորման ճարցերին: Սսոճոֆն զբաղվել է նան ուտուգաբանական արցերով, որի են առավելապես նրա արդյունքները ամփոփված «Ստուդգաբանափան այլնայլքում»: ու

ու

ԴեԵլբոյուկ.-Դելբրյուկի Բեբտոլդ (1842--1924) լեղվարանուգործունեությունը գոր ունը

ւսն

ուղղության Ղղուր լ

երիտքերականական երի լտքեր

մեջՔերերկու

կարնոր կողմ ունի. 1) երիտքերականներիգործունեությունը

ուղիղ-

ված էր առավելապես ճնչյունական ն ձնեաբանական փաստերի քննությանը, ընդ որում 4նչյունաբանությունը, ճատկապես ձայնավորների ուսումնասիրությունը, դարձել էր նրանց ճողածույան գլխավոր առարկան. շարաճյուսությունը նե իմաստարբանությունը ճամեմատաբար քիչ ուշադրություն էին գրավում: Դելբբրյուկը այս առումով յուրատեսակ բացառություն է կազմում. նա իր ուսումնասիրության ճիմնական առարկան է դարձնում շարաՀլուսությունը՝ գրելով իր «Հնդերոպականլեզուների ՃամեմատաԱյս աշխատությունը ներկայացնում է կան շարայուսությունը»5: ճետ լեզուների միասին ձեռնարկած «Հնդերուղական Բրուգմանի Դ. Օ59հիօ ՏՇհճո, 1884. '

|

Ճա

(Աո, Հմմտ. Փ. օտ ՕՏեռօէԵ

5.

Շիճո, 1900. "1.

8.

Տքոոշկ:ո,

ի

Շ6տօիՇինՑ

մ65

ճիշ. աշխ., էջ

ՖԽ

էՏ

Լո

1ոմօջօոտտու

23-24:

Տաթք1ծ64Ի686ոմ6ճբ 1Ոժ06Իլոճուտեհծո Տքոչ-

ՕտԷհէ

ե Խետոտ010915Շիճ Ի:1Ը128, 1901. 0615ն6ն, ՊՇՒՂԱՇԽՇոմ6 Տուն Լ--111, 1893-1900.

1ոմժբճրոմուտճիծո

Համեմատական քերականության

ճիմունքների»| մի մասը:

Դել-

թթ. լույս էր ընծայել իր «Շարաճլուբբրյուկը ղեռնա 1821--1888 սական Ճետաղոտությունների» 5 ճատորները, որոնք ճիմք էին ծառայել«ձամեմատականշարաճյլուսության» ճամար. Հ) լինելով նրիտքերականներիտեսաբաններից ժեկը՝Դելբրյուկներ տեսական դլխավոր աշխատության՝«վեզվի ուսումնասիրության ներածության» մեջ արդեն քննադատական վերաբերմունք է ցույց սկզբունքների նկատմամբ, տալիս երիտքերականության որոշ Հրաժարվում առանձին դրույթներից: դրել է նան ԲացիՃիշված աշխատություններից, Դելբրյուկը «նորագույն լեզվաբանությունը»: պոլեմիկ աշխատությունը, «Վեզճարցերը»5, ճատուկ ուսումվե ուսումնասխրության Ճճիմնական տվող ճնդներոպանասիրություն է նվիրել ավդակցություն ցույց փանլելուների անուններին: հ այլն: Դելբրյուկը նսչ լեզուն դիտելով ճոգեֆիզիկական պրոցեսների է բացառություն չճանաչող ճնչյունական գիրջերից, ճենվում օրենքի ն անալոգիայի գաղափարներիվրա: Սակայն, արտացոլեվով ժամանակի ընթացքում առաջացած որոշ սկեպտիցիզմը, նա բողոքում է Հնչյունական օրենքները բացարձակ դարձնելու ն բնուբյան օրենքների ճետ խառնելուդեւ: նշելով, որ առանձին անճատը ոչ մի իշխանություն չունի Հնչյունական փոփոխությունների պատճառների վրա՝ Դելբրյուկը նկատում է, որ ճասարակության ճնշումը անճատի վրա ավելի ուժեղ է, քան անձճատիետադարձ ազգեցությունը. վերջինիս դերը որոշվում է նրանով, թե ճամբընկնո՞ւմ է արդյոք փոփոխությունը մյուս փովոխունրա մուծած ճետ: ինգիվիդուալիզերիտքերականների ուղղության թյունների ն այն, որ Դելբրյուկը լեզուն սաճմից Հեռանալու արդյունք էր ւ զ

Ս.

Թիսջոտճողռ

ՀՇհջոզճո Օրոոտսք

մօր

1888-1900.

սոմ

8.

օ6150ող16Շէ,

Օսոտոտտ

1ոմժքօտճուտննճդ5քոճծհծո, Է-Գ,

Պ6ՐՏ16ԼՏեստտնալջ,

մօր

Ս61Երնօն, Բ015Շհսոջօո, 1--4՛, 1871--1888. Տոկուտօհծ Ս61Երբնօնե, Խլոյծլեսոջ 1լո մտ ՔՏեսճմառ ձզ6ր 1ոմօՏ6տոչոՏօհճո. Տքոմշհծո, 1889, արմատապես վերամշակված 41 ճրատարակությունը՝ 28.

38.

թ.,

ՏքոճօիԷ0156իսղթ,18585. Խնօատ1օհէ մԵր Տքւաօհ)0156հաղջ,ոէ 1901. ԿՄ, ՊՄսոմի Տքոճօհքտիջօից10516 6ԻԾԻեճրէ, Ծերճտտեսոց, 68. Ք61Երղն6ն, 1ոմօջօրոտուտեհծո 6: տոզտեեոնտոճոծո, «8.

Տը.

8սԼ

թօ1ԵրնօԼ, 06111661,

Շուտ

ոշսճտեճ

ոմ օղ

1889.

տանում

է որպես «օրգանիզմի ֆունկցիտ,

որ

ծագել է

մարդկային

ճասարակության մեջ»: Ավելի ուշ շրջանում Դելբրյուկը փաստորեն Ճանդում է Ճընչլունական փովոխությունների օրինաչափականության բացասմանը՝ նշելով, որ լեզվի Ճիմքբումընկած մարդկային դործողություններն վարմունքները կամայական բնույթ են կրում: Այն ճարցին, քե արդյո՞ք ճնչյունական օրենքները իրոք բացառուպատասխան է թյուն չեն ճանաչումն, Դելբրյուկը բացասական լիոչ նրա կարծիքով ընդճանրապես պատմական օրենքների կիրոռելիությունը բոլոր դեպքերի նկատմամբ փորձով չի կարող ապաչի Հրաժարվում 4նչյունազուցվել: Սակայն, իճարկե, Դելբրյուկը դան օրենքի գաղափարի օդտակարությունից։ նշելի է նան, որ Շուխարդոի ն այլոց ազդեցության տակ Դելբրյուկը Հնչյունական փուվոխությունների կարնոր պատճառնեիից մեկն էլ Համարում է լեզուների խառնվելու երնույթը: Այսպես կոչված «նախաձները» Դելբրյուկը ճամարում է լոկ պայմանական նշանակումներ. դիանք ներկայացնում նն «դիտնականների փոխվող ճայլացքների արտաճայտությունը բանաձներով այն լեղվական նյութի ծավալի ու բնուլթի մասին, որ առանձին լեզուները ժառանդել են ընդճանուր լեզվից». դրանք ոչ թե նոր նյութ են տալիս, այլ վկայում են առանձին լեզուների նյութի ժավերլուծության արդյունքների մասիս նշելով, որ ծՇլայխերի մանակներից Ճետո մեծապես փոխվել է կարծիքը «նախալեզվի» դասին Դելբրյուկը անճրաժեշտ է Համարում Հատկապես ընդգժել. որ նախ՝ նախալեղուն պետք է ունեցած լինի բարբառային տարբերություններ. երկրորդ` նախալեզուն սլետք է անցած լինի զարդացման երկար ճանապարճ, ուստի ն չենք կարող իմանալ, թե վերականգնվող ձներից ո՛րն է ծագմամբ մլոաից ավելի Հին. երրորդ՝ է, որոշ ճնչյուններ վերականդնումը միշտ չէչ որ Ճճավասարարժեք ավելի Հավաստիորեն են վերականդնվում, քան մյուսները. չորրորդ՝ դժվար է պնդել, թե տվյալ ընդճանուր երնույթը ո՛ր էպոխային է վերաբերում, այն նախալեղվի՞ցէ դալիս («նախաճնդերոպական» է), թե՞ բացատրվում է ձների կազմության օրենքների ու

տււ-

նույնությամբ: Այս բոլորով ճանդերձ Դելբրյուկը գտնում է, օր վերականգնվող ձները նախ՝ օգտակարեն որպես ճամառուտ բանաձնեերն երկրորդ՝ ճնտազուողին մղում են աշխատանքի`սոիպելով փնտրել վերականգնվող ձնի «նության ն նախալեզվի պատկանելու ճնարավորության աստիճանը: Այս կապակցությամբ

«Փ--Լք ղորկացոոշ:

իսփոք մս (իսփ վմզդլրաղմը տած ղակորեոկաոստմ-ղոկաողոմողջ -ոզ ղոկտղումողջչ-դտկոր ղիո մսատխիաոհուղմ վմզղղաքքիատսետտղտ Հեակաստմ ղոկողտմոտոռտրվլոսղտր դ նվմղղղորչտո վմզճմու ղոկտուամաոմտծ ղամ ովիոն լ ուան դղզմատոուիմկաքմմյզզ, սս

գր ղաոհլիսղղմդակտղոմ մյ տկստ ղվովուղվ Դմափ դ դակաղամաղարղչ վղորոսմյ -ողղջ ղորդեղտկամզի վովխողիոտվմզդղաքքիսկտոջտդջղուսո ղոկոո Հաչոմտծ վիեղմողվող ղակուխամղնղչ յլոսղնալակմզղ մէ մղաքը Հատած մրոյրոատմսղոչնդմ չմրոստնեջ դլոկուղր վլոքմմԱզ տմղ «ոյզմոիաղրվչջ մրսոնղո նսիմուոոկ (դվովոմոտսխվչ) մղոհը աո ատնտմատո նվղահքիսռտնորտ։ յ ղոակոծղ (ճվովոժուտոմուհւ) Հաոակտոչ իարոսսո ող չոզչ վնմսովող 7 բյսիխտկ մղջ դակտուաէւ -ատմած ղո ղվլոտոռրվ րուկ ոո իսնդամա ղմզյ «մմզղժղարվ» լ բյաֆջմուիլոսմզժողն մսմամ մկա1մմէզվյ -կոնօ ղտ 1զեմոխտ տրսհց Հանդոռիոքտմսո| ջղր իոմզմզմողոքա»չմր ուլիսնեյա ամուո ճրած մրոսնանմատնանատղզ։չնղոմն ղ ոյզղեղակամզի մմզղջ ղիսնող» յ րրամնացման ղակախամղնդչ մմղժղատձմամ ղակաոաչոմոծ ղղտկաղաղչ Հղվ ւղոմո ֆոքողբ չմղակաղամողջ մկսքմողվ, «Մդափքիսվտոռիոչղիտ ղզղաք մմզղկողաոնդդորղեղտկտմզի վմզղջ ղակոուաիջամած դ «մղաիքլիստմեծձղտրղեղոկամզի լոաղստն ) Ժլղեմո մղաջիսդաքակղո ղոկատտտրղզրոչվմզղջ ղակատոամչամած մս նղաիատողոր«դվոտր վմզդղանքիսկտոջչողցղատստ մփսղունղմ դուլ տուաք տուուժ դոկոխամղեղչ ուտ մովփոն ոն մախոտարդիովր մլ նամակ մրոսջմանտտեօ վովխուտ վլիսհղ մո 3 փադոկոռտ» չքտի -ջմսանատտեօ ղզՀ զքզմե մզղիոմիտ վմզղւսեզ| ղ վմզմրոլոինզ1 Հվմտա "դմա դ մղվղզմզքան ՛մդվղցմզդվտո տամզդամիտ վմզգդկաջվիտի ս -եղզմ ղիսնողչ ղատակողոմվ դոկավլիոմ ղ մրատոռր ղակողսի -տմո (ղակողորմզե 'դակոմտտվ ղովր ղզ ջոիջմսնուտեօ նվմզմ -րմովոիեզ1ւար չմղղմողատղոկամզրաջչղ մղցմցկնդչ ղոկտհոն -ղի մմզղկտջվի ղիսնոդչ նղամո ղզ ջաոիմողմ րբրամսնղմ «ոմի վմզդամիտ փվդզմադած դվ դ վղզմզկեդչ դվ: դվիմզ: դվճասո ուսի վ նո :վժզղանց ղակատխամղնեդչ ղհովյ իսի կաոփատղաորչաոռ 3 րրսիղվչ ղղմստոռվի ղո ամի վյլիոլդ փոամամոռտիոչղո1 Քոխինսստկ «մղաքքիսուանջումուծ դոկտտարդրոչ» վրոլմմլզվ, ա

|ս

վմզղ ստղ Վոմիտ վմզդանց) Մո Խյդնդղիտջտրտչժղոմն ոխ «տմի ղորվչ վմզդւսեղմ ղվջղասու |զմուտուկ մոսդեղակոմզի 3 մաիակմոչ ովող (մժղւսմեկո ջոճ աժ ճուտ վղորմղշ3 րոամզմ մլ ոմմյց., մս

տոմ

առաջացումը սերտորեն կաղվում է նրանը

Ցֆածությանճետ

շարաճլուսական

գոր-

չափով շարաճյուսականգործածության ճարցերը առնչվում են իմաստաբանականՀարցերի Հետ: նշված լեղուների փաստերի ճամեմատական ղուղգադրմանմիջոցով Դելբրլուկը փորձում է վերականգնել ճնդնրոպական անվանական բայական կատեգորիաների (ճոլովների, Թվի, ժամանակների, եղանակների ն այլն) գործածությունն իմաստային սոտճո սաները, ասնձին խոսքի մասերի գործածությունը, նախադասությունների զանազան տիպերը ն նրանը զարգացումը ն այլն: Տեղ է տրվում նան այնպիսի ճարցերի, ինչպիւիք են ճնդներոական անվանական ե բայական «ճիմքերիիմասոր, մակբայների առաջացումը ն այլն: Նշելի է, որ Հարցերի քննությունը կատարվում է անճավասարաչավ լրիվությամբ՝ ամենասպառիչ վերլուծությունից մինչն ամենամակերեսային դիտողությունները: ն որ

ու

ու

Դելբրյոկը շարայուսական սին:

իր գործի մեջ տեղեկություններ է տալիս նան մաճարցերի ուսումնասիրության պատմության

ծՀեջման Պաով.--Հերման Պաովը (1846--1921)նշանակալից

ժառայություններ է մատուցել առանձնապես գերմաներենի ուսումնասիրությանը. նա գերմաներենի բացատրական բառարանին ընդարձակքնրականության, միջին վերին գերմաներենիբերականությանն այլ աշխատություններիճեղինակ է: Սակայն լեղվաբանության մեջ Հերման Պաուլը մտել է ճատկապեսորպես «վեզվի պատմության սկզբունքները» գրքի ճեղինակ։ Այդ զրքով Պաւլը մտնում է երիյտքերականներիգլխավոր տեսաբաններիշարքր:

Բոլորդիտությունները բաժանելով երկու ամբի՝ «բնապատ)՝ Պաուլ ) ն «կուլտուրային» (ճՃասարակական մական»(բնական

լեզվաբանությունըդնում է վերջիններիս շարքում: Սակայն Պառովլի կարծիքով լեզվաբանությունը կուլտուրային գիտությունների մեջ

առանձնաճատուկ տեղ է գրավում՝ որպես ամենից ավելի կատարէ բնապատմական ալ մեթոդն ունեցողը: Սրանով նա մուռենում

գիտություններին, մի ճանդամանք, որ 4ճիմք է տվել լեղվարբանուդասելու ն Հումանիտար թյունը բնական գիտությունների շարքը գիտություններից ճանելու սխալ դրույքի ճամար: կուլտուրային դիտությունը նան ճասարակական գիտություն էք(գիտություն Ճասաւ

ք.

Քոս),

ՇԵուոշլքճո մճբ ՑքէճճհջօտճհլՇինծ,1880.

րակության մասին), որովճետն միայն Չասարակությունն է մարբդուն դարձնում պատմական էակ Միայն ճասարակության մեջ է, սկզբունքը չի որ անչատը դառնումէ այն, ինչ նա է: Սակայն այս գիտությունների, այդ խանդարում Պաուլին կուլտուրային բոլոր թվում ն լեզվաբանության ճիմնական ճարցերի լուծման մեջ ելնել

ճանդես բերել լեզվական պրոցեսի ինդիառանձին անձչատներիըց, վիդուալիստականըմբոնում: կուլտուրայի 4իմնական ճատկանիշը նա Ճամարում է ճոդեկան դործոնների առկայությունը. այս մով Պաուլը շարունակում է կուլտուրային յուրաքանչյուր դիտության, այդ թվում ն լեզվաբանության Ճճիմքում դնել ճողեբանությունը, լեզվական ճարցերը լուծել ասոցիատիվ ճոդեբանության մի Հիման վրա. «Հոդեկան տարրը,-գրում է Պաուլը,-- ամեն կուլտուրական շարժման կարնորագույն գործոնն է, մի դործոն, որի շուրջը պտտվում է ամեն ինչ, ճոդեբանությունն էլ այղ պատամեն մի իսկական կուլտուրային գիտության գլխավոր ճառով Հեմքն է»: Հոգեկանկյանքն էլ Պաուլը դիտում է որպես մտապատկերնեն բի դրանց լիմբերի զուգորդումներ ճենվելուլ Հերբարտի ցիատիվ ճոդեբանության սկզբունքների վրա: Սակայն ոգեկան գործոնը պատմական շարժման միակ դործոնը չէ, ուստի ն, ըստ Պառվիչ ճիշտ չէ կոլտուրային զիտությունները սաճմանել որսլես ռումանիտար գիտություններ միայն «ոդեբանությունն է միակ մաքուր Ճճումանիյտարգիտությունը Պատմական շարժման մեջ, կուլտուրայի ամեն մի դրոնորման մեջ ճողդեկանգործոնների Ճեւտ միասին ղդործում են նան ֆիղիկական ղործոններըչորովճեւտն մարդու ճոգին նախ փոխազդեցության մեջ է գտնվում մարդու մարմնի ճետ ն երկրորդ՝ շրջապատող միջավայրի ճետ: Լեզվի պատմության դիսցիպլինի կողքին Պաուլն անճրաժեշտ է ճամարում նան մի բնդճանուր տեսական դիսցիպլինի՝սկզբունքհքրի ուսմունքի սւոեղծումը. ըստ նրա՝ սկզբունքների ուսմունքը մեթոդների ուսմունքի «իմքն է: Քանի որ լեզվաբանությունբ «կուլտուրային» դիտություն Օէ, իսկ կուլտուրան դրսեվորվում է Հոգեկան ն ֆիզիկական դործոնների միջոցով, ուստի ե «կուլտուրային գիտության սկզբունքների ուսմունքի դգլլավոր է, որոնը մեջ խնդիրըայն ընդճանուր պայմանների սաճմանումն ճոգեկանն ֆիզիկական դործոնները, ճետնելով իրենց Հատուկ առու-

ասո-

'

էջ

6:

Լ.

Իս,

Քոլոշնթլ6դ

Տքոճշհջ.տօելհնը,

Մ

ձսք,

էԷոյ6, 1937,

օրենքներին, Հնարավորություն են ստանում ժիմյանդ վրտ սվիոխազդելու մի ընդճանուր նոլատակի ասնելու ճամար» ։։ Ամեն ի «կուլտուրային» գիտություն, այղ թվում ն լեզվաբանույոմ:ը, լինելու գիտություն Հասարակության մասին, պեոռք է նպատակ ունենա պարզել, թե ի՛նչ ձներով է տեղի ունենում մարդկանը փոխներգործությունը» ն ի՛նչ ճարաբերության մեջ են դանվում տան-

Հասարակությունը: Սաչճմանելովկուլտուրային ն բնապատմական գիտությունների փոխճարաբերությունը՝Պաոռւլըանցնում է լեզվաբանության ե մյուս «կուլտուրային» գիտությունների փոխճարաբերություն ճատն

ու

Հարցին.

1) Ցուրաքանչյուրճշգրիտ գիտական քննություն, ըստ Պաովի, սլաճանջում է առանձին գործոնների մեկուսացված քննություն. տեսակետից դտնվում է առանձնապես չեզվաբանությունն այս բարենպաստ պայմաններում. ճիշտ է, լեզվի վրա տաղդումէն ամենաբազմաղանգործոններ, բայց լեզվաբանության անմիջակո: խնդիրը «լոկ այն Հարաբերությունների ուսումնասիրությունն 1. որոնը մեջ պատկերացումների բովանդակությունը ճանդես է դալիս ճնչյունների որոշակի խմբերով... Որպես նման ուսումնասիրության «Հիմք պաճանջվում է միայն երկու գիտություն՝ ճոդերանությունը ն ֆիղիոլոդիան, ընդ որում վերջինիցս՝ միայն որոշ բաժիններ»2:

յուրաքանչյուր ստեղծադործություն միշտ 2) «լեզվական միայն մեկ անչատի դործ է. երբեք չի վղատատճում, որ մի թանի անճատ ստեղծեն միասին, միացյալ ջանքերով պարտականությունները բաշխելով միմյանց մեչ, ինչպես այղ լինում է տբնտեսական ն քաղաքական բնագավառում. որ անճիշտ է, սաւսկայն, Ճճատական ստեղծադործությոնը փոխանցվում է ուրիշներին վերամշակվում: 3) Լեզվական կաղմությոններն սովորաբարչեն ստեղծվում գիտակցական մտադրմամբ. սրանով լելուն տարբնրվում 1 գեղարվեստական ստեղծադործությունից,. խոսքն ալստեղ վերարբեբում է լեզվի բնական ն ոչ արճեստականզարգացմանը, իեն ամեն մի արճեստական բան, որ արվում է մտաղրված նորմավորմամբ, մատնելովլեղվի մեջ, Հանդես է դալիս բնական ուժերի իշՔոս ճիշ. աշթ., 1937, էջ Ֆույն տեղը,էջ 17. նույն տեղը,էջ 18։

Դ.

7:

առանձնաձճաւոխանության տակ: Սակայն ամեն մի անձճասուսկան նություն Հանդես է դալիս ոչ ուժեղ ձնով. ամեն մի փուիոլություն պարզ ընդ բնույթ ունի ե միայն մի փորը քայլ է դեպի առաջ, մեծ մասամբ կխոսողըչի ղզիտակյում իր նորամուծությունը: բում Անճատներիմոտ կատարվող պարզագույն ֆիզիկական պրոզեսները նույնն են, ն նրանց տարբերությունները Ճիմնված են լոկ այդ պարզ պրոցեսների տարբեր կոմբինացիաների վրա: Տարբեր սնճատների մեջ տեղի ունեցող լեզվական պրոցեսների այո միակերությունն էլ Ճիմք է տալիռ դրանց ճշգրիտ գիտական ուսումնասիրության ճամար: Վերջի վերջո Պաուլըանճատականլեզվային պրոցեսների միասնության ճիմքը որոնում է մարդկային բնության ընդճանրության մեջ ն դոտնում, որ առանը դրա լեղուն չէր վարող ճաղորդակցման Ճճարմարգործիք ծառայել. լեզուն տարբերվում է Ճճասարակականճարաբերություններից, իրավունքից, կրոնից ն պոեզիայից արվեստի այլ տեսակներից նրանով, որ զարդաման ուշ շրջանում էլ նրա մեջ դիտակցական նպատակայնությունն անճատականությունը չեն իշլւաում, ն որ նրա մեջ միշ Հլ ճանդնս են գալիս միօրինակությունն բնական անճրաժեշ"տությունը: Ունենալովլեզվի զարգացման էվոլյուցիոնիս տական ճայեցակետ՝ Պառվը ճանդեռ է գալիս պատմականության չափազանցրած ընդճանրացմամբ: նրա կարծիքով՝ լեզվի գիտական քննությունը Հենց որ մենք կարող է լինել միայն պատմական քննություն փաստերիպարղ սաճմանումից անցնում ենք դրանց բացատրությանը,դրանց միջն կապի սաճմանմանը, մենք մատնում ենք պատոչ մական քննության մեջ: ՊատմականՃճիմքիվրա է կառուցված միայն բուն պատմական քերականությունը, այլն Ճամեմատականը. պատմական քննություն, երնան է դալիս նան միննույն էտապի ուսումնասիրության մնչ, երբ տարբեր երնույթների ճամեմատությամբ փորձում ենք պարզել դրանց մեկնակետը. Հումբոլդտի ն Շտայնիլի ձնր» կարելի է բնութագրել միայն նշած «ներքին արտաճայտման ձների քննուայն դեպքում, երբ աջողվի յամբ ճասնել դրանց մեկնակետին. «Այն, ինչ որ ալդ ժամանակ դուրս կմնա լեզվի ոչ պատմական քննությունից»-- գրում է ՊաուՎըչ--կճանգի ընդճանուր դատողությունների լեզվի անճատական օգտագործման, անճատի ն լեզվական նորմայի (Տքւճշհատնտ)ճաո-

ու

ու

ու

փաբերության մասին. սրան է վերաբերում նան լեզվի ուսուցման ճարցը: Բայց Ճետադա շարադրանքից կպարզվի, որ ճենց այդ դա485

տողությունները պետք է ամենասերտ կերպով կապվեն լեղվի նկարադրապատմական զարդացման ուսումնասիրության Հետ»: ճետ. կան քերականությունը գործ ունի միայն աբոատրակցիաների ն սաճմանում է որոշ նորմաներ. բայց այղ նորմաները փոփոխվում են, ե այդպիսի նկարագրությամբ դրանց ճեզաշրջման պատճառները չեն կարող սլարզվել: հսկական դիտական քննությունը, որ: ըստ Պառւլի միայն պատմական քննությունն է, պեւոք է դործ ունենա ո՛չ քեն աբոտրակցիաների ճետ, այլ նկատի ունենա լեզվական դործուննության բոլոր անճատական դրսնորումները՝ դրանց փոխազդեցության մեջ. «Բոլոր Հնչյունական կոմպլեքսները, որոնք որեէ մեկր երբնք արտասանել է, լսել կամ պատկերացրել իրեն՝ դրանց Ճեւո ղուդղորդված պատկերացումներով «անդերձ, որոնց Համար դրանք սիմվոլներ են ծառայում, բոլոր բազմազան կապեեն լեզվի տարբեր որոնց մեջ մտնում անճատի Պոդում,-ըը են այդ բոլորը վնրաբերում լեզվի պատմության բնագավառին, այդ բոլորը պետք է Հայտնի դառնան, որպեսզի «նարավոր լինի ղարդացման լիակատար ըմբոնումը»2: Պատմականլեզվապրոցեսներ են ոչ միայն խոսքային գործունեությունն լսելը ե դրանց ընթացքում ճարուցված պատկերացումները, այլն անձայն մտածողության ժամանակ ծագող լեզվական կազմավորումները: Շատ Ճճոդեկանպրոցեսներ կատարվում են անդիտակցարար. լեզվական սւլրոցեսներըճենց այդոլիսի ենթագիտակցական ոլորտներից են բխում: նրանց Հիմքում ընկած պատկերացումների խմբերը այն բանի արդյունք են, ինչ առաջ ճանդես է եկել անճչատիմոտ ուրիշներին լսելու կամ իր խոսելու մտածելու ժամանակ. Հարմար պայմաններում դրանք նորից վերադառնում են դեպի դիտակցական ոլորտները: Լեզվական գործունեության միջոցով գիտակցության մեջ ներմուծված ոչ մի պատկերացում անճետ չի կորչում, մնում է ենթագիտակցականոլորտում մտածելիս, խոսելիս ե այլ լալիս նորից կյանքի կոչվելով: (եզվական դործունեության բոլոր դիսնորումների «Հիմքում է դնում պատկերացումներիխմբերը, որոնց նա լուրատեՊաուլի ռակ անկախ գոյություն է ճատկացնում ն կոչում ճպատկերացումների խմբերի օրգանիզմներ»: Դրանք լուրաքանչյուր անճատի մու: զարգանում են լուրատեսակ ձնով ն դտնվում մշտական փուոխության պրոցեսում: Պաուլը իսկական պատմական ղարդացման կրու

ու

ւ

Քոս, տքշ: աշի., Նույն տեղը,էջ 34:

1.

1937,

էջ

21-22.

տասանվածբ,չ-- դրում է Պաուլբ-- ոչ մի զարգացում չունի»): Ֆիզիկապեսն ֆիզիոլոգիապեսայն անճետ կորչում է՝ ճեւոք թողհելով միայն Հոդու մեջ՝ շնորճիվ զանազան ասոցիատիվ կապերի. արտասանվածքներըկապված են իրար Հետ միայն չճոգեկան օրգանիզժով, որի մեջ մնում է Հետքը ն որը ճնարավորէ դարձնում ճետազա պատմական պարդացումը: Հնչյունական-ֆիզիկական կողմր միայն մի ֆունկցիա ունի. այն տարբեր ոգեկան օրգա նիզմների փոխազդեցության միջնորդ է: էեզվի զարգացումը տեղի է ունենում որպես անընդճատ պրոցես. անճատների մաճը ն սներունդների իրար փոխարինելը չեն դադարեցնում լեզվական գործունեությունը, որովճետն ճին լեզվական օրգանիզմներին միաեն նորերը: նում Լեզվիալատմաբանի խնդիրն է ճոդեկան օրդանիզմների նկարագրությունը: Սակայն այդ բանբ ճեշտ չէ. նախ՝ մենքչենք կարող ընդգրկել բոլոր դեպքերը, այլ միայն մի ջանք անձճատիլեզվական օրգանիզմները. երկրորդ լեզվական օրդանիզմը հնքագիտակցականի ոլորտում է գզտնվում, ն թափանցել խոսքային գործունեության «ոռդեկանկողմի մեջ դժվար է. ալդ կարելի է միայն ինքնազննությամբ. երրորդ՝ այն դեպքում, երը է ուրիշների ճոդեկան օրգանիզմներիքննությանի դիանձճրաժեշտ մել, մենք պետք է բավարարվննք միայն ֆիզիկական կողմով՝ ճնչյուններով ն նրանց սուռոդատներով տաոսյին դգրանցումննրով. սրանց միջոցով էլ միանդամայն ճիշտ գաղափարկոաղմ:լ ճոդեկան օրգանիզմների մասին «նարավոր չէ: Այս դժվարություններն են պատճառը, որ տրադիցիոն քերականությունների մեջ տեղ գտած թջերականականկատեգորիաների խմբավորումենըը Ճճամարժեքչեն ճոդեկան պատկերացումների խմբերի նուրբ բաժանումներին: Պոստմականլեզվաբանությունը նա ճաճախ մեղանչում է ճշմարտության դեմ՝ Հին շրջանների Հնտաղզոտությամլ: բացաճայտված կատեգորիաները մեխանիկորեն փոխանցելով ուչ շրջանները: Լեզվի Հետնողականպատմականքննության սկզբունքի անցկացմանճետ կապված Պաուլը ճանդես է դալիս «նդնրոպական քեքականության ծաղկման ն անկման շրջաններ տարբերելու տարածված դրույթի դեմ: «Ժողովրդի լեզվի զարգացման ոչ մի ժամանակակետ, որի դեպքում մեջ,--դրում է Պառւլը,--չկա նախաստեղծումը(ՍոՏոիծքնոք) ավարտվի: Մյում կողմից՝ անւ

ԷԼ

Քճս1,

Հիշ. աշրխ., 1937, էջ

38:

նախաստեղժումներից

անմիջապես

«ետո

ճանդես

են

եկել (սւտքնոքնշհ) ատեղծվածի ետադա ղարդացման ակզբնապես միննույն ձները, ինչ որ մենք դիանլ ենք ճետադա շրջաններում: Այս առումով զարգացման տարբեր փուլերի իչն չկա ձնի տարշուշտ

այլ բերություն,

միայն աստիճանի»): ն Պաուլի առջն բնականաբար պետք է ծառանա անձճատականի Այս ընդճանուրը ինդճանուրի գփեոխճարաբերությանսլրոբլեմը։ է լեզվական նորմայի կամ ուղուսի մեջ. առանՊաուլը տեսնում ձին «լեզվական օրդանիզմների ճամեմատությունից ստացվում է ինչ-որ միջին բան,--դրում է նայ--որով ն որոշվում է նորման չեզվի մեջ, լեզվական ուղուսը ոշ: 1եզվականկյանքը ըստ Օաուիչ ճանդես է դալիս անճատների փոխչճաղորդակցման մեջ, ընդ օրում անճատական տարբնրությունները Ճճամաճարթվումեն ճաղորդակցման պրոցեսում: ծաղորդակցումը երկկողմանի պրոցես է, ուստի ն խոսքի միավորի՝ նախադասությանսաճվանումը յիս՝ Պառուլըելնում է խոսողի ն լսողի դիրքերից. «նախադասություննայն բանի լեզվական արտաճայոտությունը կամ խորտճիրդանիշն է, ինչ խոսողի Ճճոդումեջ կատարել է մեկից ավելի պատկերացումների կամ դրանը խմբերի կապակցությունը, ն այն բանի միջոցը,որ խոսողի ճողում առաջացնի նույն պատկերացումների ղրանց խմբերի նույն կապակցությունը »2: ն ընդճանուրի պրոբլեմը լեզվի մեջ ճանդեցնում Սռանձինի է նե անձճատական«լեզվական օրգանիզմների» ուղուսի Ճճարաբերուբյան պրոբլեմին, այն Հարցին, քե բնչպե՛ս է ճարաբերում ուղուսին, ինչպե՛ս են փոխճաղորդակցման մեջ փոխառանձինը վու լեզվամիչջոցները ն նրանց ֆունկցիաները սերունդների ընՈւզում, փոփոխության իսկական պատճառը Պառվը թացքում: տեսնում է սովորական լեզվադործածության մնչ, որտեղ բաամեն է քառված մի նռպատակադրություն. իճարկն, Պառվըչի դիտակցական, նպատակադիր միջամտությունը, բայց ժխտում գիա դերը ճամարում է խիստ փոքբ՝ դանդաղ անդիտակցականե չնպատակադրված փոփոխությունների Համեմատությամբ. Այս ճարցում Պաուլը ելնում է էվոլլուցիոնիզմի «ալեցակեւտից, ընդ Էէ տալիս նան բնական ընտրության սկզբունքին. այո որում չոուրք '

տա-

ու

117.

Քոճսլյ,

Նույն Նույն

ճիշ. աշխ., 1937, էջ

տեղը 12 տեղը, էջ

126.

կամ այն «օրգանական կազմավորման» բախտը (մնալը կամ կորնպատակաճարմարության աստիճանով: չշելը) որոշվում է դրա մուտ մնճատների միննույն ուղղությամր կատարված մասնակի շեղումները առաջ են բերում ն ուղուսի փուխոխություն։ Անճատակա-

ուղուս. մնացած կարդի շենը սրանով դառնում է ընդճանուր են: Հետնում է,-- դրում է Պառւլը,-ղումները կորչում «Այստեղից ուսմունքր կապված է որ լեզվի պատմության սկզբունքների ողջ ճետ, է գտնվում լեզվաթե ի՛նչ մեջ ճարաբերության այն Հարցի անճատականչ խոսքային գործունեության ճետ, ինչկան ուզումը նրանով նիր ոլե՛ս է այդ սպղլայմանավորված դործունեությունը չերթին ի նչ աղդեցություն է գորժում լեզվական ուղուսի վրո»:: Այս կապակցությամբ Պառվլը վերանայում է լեզվաբանության ն ֆիլոլողիայի փոխճարաբերության նատուրալիստական րմբոնումր: Ըստ Պաուլի լեզվաբանությունն զբաղվում է բնդճանուր ուղուսային (ուզուալ)ճարաբերություններով, ֆիլոլոգիոմ դրանը անճատական կիրառություններով: Անճատի մեջ կատարվող լեզվավան՝փոփոխությունները արդյունք են մասամբ նրա սովորական Ամեն մասամբ էլ այլ անճատների ազդեցության: դործունեության, Կփուիոխությունսկսվում է անճատներից կամ անճատների փոքր խմբերից ն տարածվում: Քանի որ լեզուն յուրացվում է մանկությունից, ուստի ն փուփոխությունների առաջացումն տարածումը կապված է սներունջների փոփոխության նտ: Այստեղիցէլ բխում է Դաուլիինդի.«դուալիստական ըբմբոնումը: բաո Լեղունչ, ու

Պաուլի,տարբերվում

է անճատից անճաւտ

մինչե այն աստիճան,

կարելի է ասել, քն ամեն անչճաւտ իր սնփական բարբառն ունի: տարբերություններիճիման մրա էլ բացատրվում են նելեզվական ուղուսի փոփոխության,ն՛ բարբառների ծագման որ

Անչատական

ճարցերը. սրոճումն այլբան «Բարբառային Պաուլըչ--քան մի ռրոշակի չափից

գրում է

չի

նշանակում»--

բարձր անճչատական

տարբերություններիարտաճում(ՒլոճստաՀՇհտտո )»5: Ընդճանուրը դիտում է որպես անընդճատ փոխվող մի ՀճավասարակըշչՊաուլը ռություն, որի բնույթը կախված է անճատական լեղվական գործունեությանփոփոխությունների ուղղությունից:Ցուրաքանչյուր լեզուն իր ճերթին ունի իր ղարդացման պատմությունը. անճատիխ «հրականում յուրաքանչյուր ակնթարթում ժողովրդի մի բնդճան"

Եդս)յ, ճրշ. աշխ., 1937, էջ Նույն տեղը, էջ 38,

ԴԼ

33:

բության ներսում այնքան բարբառներ են խոսվում,-դրում| Պառւլը,--որքան խոսող անճատնեթկան, այսինքն՝բարբառներ, որոնցից ամեն մեկը մի պատմական զարգացում ունի ն մշտական

փոփոխությանմեջ էջ

Պաուլիուղզուսը,

իճարկե, այն չէ, ինչ մենք ճասկանում ենք լեզվի 4իմնական (ճասարակական-Հաղորդակցակ ֆունկցիա: Լեզվականընդճանուրը Պառվըվերջ ի վերջո բացատրում է ճողեկան ն մարմնական կազմակերպման, շրջապատող բնության ն ապրումների ամաձայնեցվածությամբ (ՍԵճոծլոտելոտսոք), բնդճանրությամբ ե ոչ քե ճացարակական գործունեության սլրոցեսում մարդկանց Ճաղորդակցելու անմիչական պաճանջներով: Պաուլի ճամար ճոգին շարժիչ ներվերի Հոդեկան արդյունք է, որը ն զուդորդումների ներվեր գրգռում է այլ անճատների զգայող շնորձիվ առաջ բերում ճամապատասխանպատկերացումներ.4ընչյունները ծառայում են իբրն միջոց: Փատկերացումնանիխոխանցելի է. Հաղորդակցմանմեջ ոչ քե պատկերացումներ են փոխանցվում, այլ խոսողը գրդոում է լսողի ճամապատասխանպատկերաՃամապատասխանությունը սպայմանավորցումները, իսկ այղ ված է մարդկային բնության միատեսակությամբ ն մբատնեսակ փորձի վրա Հիմնված ասոցիատիվ կապերով: չասկանալուպրոցհսեփական պատկերացումների վրա է 4ճիմնված, պատկերաո ցումներ, որոնք ենքագիտակցականից վերածվում են գիտակցաորպես

բովանդակությունը,-կանի՝ լսելու միջոցով: «Պաւտկերացման գրում է Պառվըչ-«անփոխանցելի է։ Այն բոլորը, ինչ մենբ կար-

ծում

ենք, թն մի ուրիշ անձճատիցենք իմանում, ճենվում է միայն մեր սնփխականիցարվող եզրակացությունների վրա»: Պառւլր ավելի շաւո անճչատականով է բացատրում ընդճանուրըյ,քան ըբնդ-

Ճանուրով անձատականը: Այստեղից էլ բխում Է Ռաուլի մեթոդի նա պաճանջում է ո/ւանձնաճատկությունը. նախ՝ երնույթի Ժեկուսայված ջննություն, երկրորդ՝ լեզվի էության Ճեւտազուռության Հիմնական մեթոդը Համարում է որը ինջնազննումը, բանալի է տալիս ուրիշներին ՀասկանալուՀամար: երիտքերականների ւլաճանջըհրնույթները մեկուսացածքննելու մասին նրանց Ճճանդեցնում

է

«ատուիզմի», երնույթների առանձնակի, իրար 4ետ

"Դ.

Ես, ճիջ. աշխ., 1937, էջ նույն տեղը, էջ 15.

38.

չկապ-

ված քննության, սրի մեջ կորչում է լեզվի՝ որպես մեկ ամբողչական սիստեմ լինելու բմբոնումը: եզվական ուզուսի փոփոխությունները Դաուլը խմբավորում չ մի քանի սկզբունքով. 1) բոտ ընդճանուր բնույթի՝ տարբերվում

դրական փոփոխություններ, բացասական փոփոխություններե փոխարինում. վերջինիս մեջ միավորվում են ճնի կորուստը ն նոթի ստեղծումը. փոխարինումը «ճնչյունական փոփոխությունների մեջ բացառիկ տեղ է գրավում. 2) ըստ 4ճնչյունականն իմաստային կողժի՝զուո Ճնչյլունական փոփոխություններ, զուտ իմաստային փոփոխություններ ն անալոգիա, որ ներկայացնում է իմաստային տսոցիացիաներիճետնանքով տեղի ունեցող «ճնչլունական փոփո խություն: Հնչյունականօրենքների Հարցում Պաուլը ելնում է այդ օրենքները բնական գիտությունների օրենքների «ետ շփոթելու դեւ: Պաուլի Չնայած լեզվի բնույթի Հոգեբանական ըմբոնմանը՝ է տրափաստորեն խմբավորում փոփոխությունները իմաստային նա է փուիոռխուտարբերում բառիմաստի մաբանականճիմունքով. ւտեսակները 1) նեղացում, 2) լայնացում, 3) փոթյան Հնտնյալ խարինում րուո նմանության, ժամանակի տարածության առընեն

ու

թերության ն այլն, 4) այլ դեպքեր (վերջինիս մեջ տարբեր Ճեղինակներիկողմից դրվում են վերաբերմունքի «լավացման» ու «վատացման», Փիպերբոլայի ուլիտուտայի դեւղբերը ե այն): Ս«կայն քանի որ տրամաբանականսկզբունքի բավարար դուրս չի դալիս, Պառւլը դիմում է էթիկական ն էսթետիկական սկղզբունքհերին:

Որդեդրելովլեզվի զարգացման էվոլլուցիոն ճայեցակետը՝ Դաուլըկարծում է, որ լեզվի ծագումը կարելի է բացատրել նույն սկզբունքներով,ինչ նրա զարգացումը: Պաուլի ճամողմամբ ալյժմ-

յան

մարդու ճոդեֆիղիկական առանձնաճատկությունները առկա եղել ն լեզվի ծագման շրջանում, միայն թն ճետագայում ավելի կատարելագործվելեն: Լեղվաստեղծման պրոցեսը ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ Հնչյունների որոշ խմբի միացում մտապատկերների որոշ խմբի ճետ, որ դառնում է այդ «նչյունների արտաճարոած այսպիսի միացման իմաստը: ակտերը չանճետանան, Որպեսզի ստանան, իրոք լեզվի ծագման 4իմք դառնան, մնալունբնույք են

Հմմտ. 8.

Ճ.

ՅՑՇՐՈԿԼԱՇՑ,

ԸՇճեաոշիօտօրհց,ի1., 1957, էջ

66»-

-կղմրոչ ղզ4 մմզդրյամախոմը| ղտկաղակոամզժվեմոկ Մո ղ մմզո: բտկ ղդանլիսդրող, դակքիսդակտազչաոնյան "որ վժոսղ :մտզկտողմւտ ծու ու 2 11Ա ող ղտկզեսչ ղ ղոկողտկոմղժ 3 վմղղավմոնցտուվկ :րզն վրնփուրմսֆ նզղ ղ վրեվճվես) նզղ վմզդղոաիլիսեգ» ճվգյող

-ռվքոջ վեմոկ ակմզ յ յոսղիզ

միսոլ, յոսնմտչ

ղոիսմդմով՝

ղոկաողոկոամգժղ դոկադամորոմբ վմզղովմանեցտոկ -ոչովափ չդորմոդ ղակաղմեկո վղվմ քաիտտատոտչիսովոնիո

ղ

«յոսճ

22 դվիտսստոր վդվ1 ֆոմզմ ծոտ : ժողզիո13 դղյաիքիսջոջման դմզղղախղչ ղվրոմստկզվիզոատոսնե ղվլիմզչ ղվճտսո բդոմո 'ղզ լ ժատզիո ոդոցոջ ողոադջղաոստ մղմրվ 'դզղվ| ջոտոիքաջմսե ժղումն ամս «ոյզջեզտ վմզդղաիղչ նանկզնս ղվմղտողք չմղոաքքիամնուռը էս նհոմ -ոմ «մյոսմնոկուռոախդ ղորնկոնմանու ղակոտծր ճածվր նղսմս «մմզղդաքէղչ 1 յզնզ ծղի ղտաիլիսմնատմոտ ամզինճկանմանուչ յոսղավը դվմղղյուսքմոծղվիոմոտկզգզս տրտկը ղիտմե ղի ղզ

Համնանաս ժղամս «ողա վմզտողթ ղվլոմատ ղղ զնգա կոտախղ -կզփզա 1 յոսխոակմիստվլ) մրոսնուց վքրսղմ մվնակաւտոխղղոր ոո ղց ճղր վոոկ մմղդտոջղո Քղոնրվի լոսղոր -նմսնոջ հող 2 Խինսմոչ խոմս «կաղորտքովի տղչ ղոքքիսմոիոխտ դակտք -տեն ղո նվրնսկ վմզղտոջղո Հվտա3 յոսիյոկղմ փղւադչ ղվիոմ ատկզզա մմզ դվ մզդոժզմֆցաղովր մմզդղումդչ դակողմեկո չմյողուտռ մս 37 լոսմեզնմա փո միսուլյ ղո մժվջմակ ցդիոտշ վմզիմզղ (դվլոսստա յ) Հք վնսուսո| նվղոաիցիաղղաքման ժրսջոչ «Մոմ մաղ վր 3) լրածղոդ մորտոտյոյզղառտտմտ ՆՆԱԱՆԵողզրոր մեսով, չողուռո քրսղմ ղոկողտո լոսնմոչ ղորետք վիեցզ1 Հոոր տխտ նիտ վմզղտոռրվ ղրողղվր ղղ ոսի. ողջ ղղ նամակ մմզոտկ վատջտոխ դիսղդվը -Խատկմմղողախղ: ղիսղղվր մր ոիցիացմսեմղղ խո) վմզղտաչղտ մղզմմոտ ցքղ չվիջնդաու (իսխմղկ դուտղաս տոր դզմադրամզմատ ճվրնակ վմզղտաջդտ ղվջդաստ գրգ (1թոտո) ղր վինեղ|նամակ վէ Հղվմա«մղոնքիսկտողտդոկամսաիսո աողսատան -ովր վմզդկոֆվիգեսՆ վտոջղոա սակմզզ դվմզտոզք բրսդնոկտաչ լ ղն ցզր մեստկյ ղի տմո յոսմս նղմ «յոսնովր ղակոճվրղո ղոի | վնզւտ ղր վոկտ ղակտղմեկոտողվվող -ղո ղ վիակմոստ լոսղզղս ղարնոջ վիեղզը չՔվրնսկ վմզղտոջղտաձվմռ մրոսմնուտմոմզի դ մրանաոկուտտչ վստմ (շ իսբաս վմղզոոկ իվտովնսոտ ջաոնողատկողտ 1զմնատմումզի (մտոտրվ) մրչսնոմգի արաիջիսդեօ վմզղոսմղչ -ոախո ղտկզեսչ վղվլյլ մոաքոմողչ իվչմաղծ վմո «մղրաքիսցմսեմղզղ դտտմուկմը վմպղրուսճովի վովոնիու (լ դում սսկմղ յ) մսիտկմու տ

Տ6Ֆ

83 561

"ձու

03 «մեզա Դ/ՐոսՂ ը մեզտ ՂրոսՂ շ 449 'լնոմ Ա,

-դ ղտքքիիոսղղժ վմզղղատկոամզժավմզ ոքր ղ վիսով,3 բոսո|մ 11 քվեն ջոնատմտաժ ողցմոկ ղով) -յատորիբ ավմսեզտակ ղակաողդամցես»չ չմղաքքիաղղուսցմսան վիաովմանղտտկ -անզտտոկ չ դոկ ղդաոկատղակոմղ -ողոմզեսչ փոողճոմզի 7 մյոսքնդտո վիովմանցտտկղակողոկովմ -ցժ դիակոր չովմսեցտտկ ղոկաղակոմղժ 7 լյորսղստն դիո "իմ -ցղնոճվր ղտկտիեղ| 1 բոաիտիոչոտմո մղաիքիողդոացման վիոովմ ղվժոտմոա -ռեզտակ դակաողտմզեսչմս ճղղ» չդղաքքիստիոչտուռմտ ղոկողոամզես» էո զքզ 2 Հդվ Մտ ա ղավմսեվտակ վբովմսեզտտակ ղտկոաղում չոմի ղուրբվչ վիտովմսեղտտկ ոոկոդակոմզմ ողոտտղմեկը 2 րոսմե--«տվմսեղտակ ղակողոկ -զեսչ 1 յոսղոծոսո--«միսովյ -լյոսճամվտժնղոմղ ողոմս տխոտ «ղւաիլիստիոչ -ոմղժ վր ղցրը» -ուոմո ղվժոտմու ովմզղղվճմզիողխմս ողոտղմեկո իսմուն ողզնղդոչ ւտմի դորվչ վմղդովմսեզտտկ դոկադամյեսչ ղզ րբոսնաջմմզդովմ -Խեզտտկ ղակաղոկոմգմ ւմոսոլյ տով /շ(մրոքցքիսդակոանստզչ ղոկողամորոմո ոռկտխոըքմզր վյզիտ քմզր նղոմղ ամղորքմոծ ղոկակով վմզդրոանոմցկտտո կողածղորոջ 1 տճշվրՀո մղջ ղակ -տխեղ) ղոիլիստիուչտտմը 'դվմզդովմսեզտտկ ղակաղամտրոմտ նվղամքիսըմկ դ Քվժչմոդմ վէ բոկ յ րբոաղտզչ ջոխողվոակ բշսղտզչ մմս ղ ղոկտղմ վմզղրան ցտիմսիտեմակք զղորքմոծ «իաժղողտզվչ տմի դոիջիսնսաջուռրդոկողամորամտ ղորվչ -տմզկտտխ տո ղլ վնղտ մղահքիսջոցման ղ մղաքլիսմզդվ) ոովո| զը ա լոսղղղա վփինդԽմա «իասացտոխ դիա դվլվմզչ զվճոստ ճվմոմվ ղյ լոսիմզմ -մոտ ղ մղահլիսղակոմգ մղանքիիսղամարտամտ բ էլօմղոՒցիսնուրվ դորճատհմատհ ղատկտիեզմվղոտչ վԼ ժղմմզ ճոզչ ղահքիաղղացման ղվլաոժոսովղոկուտոչղոտ ղոքլիսմզմոմուչ նղոմն նղոստ (ջտնտո շոակգր մմղղջ ղտկողտկոմզժ7 բոաղղժիս ող» մոժվջմոկ ուղ -նվմզմմվն վրեվեսխոիվոր 1 րյամտժիոխ միստլ,17 րզն ղոիյիսն -ցՏոմքուքռակմըմմզղողճոմխի ղակզես» նանցղյս վնզտ կողորութ ռամղուղ «ալզոսո|1զղաոծվիծոչ նսմոկ վլ իվղլողզրոռաղհու ղղոմ -տինց| մս 1 լրոսցմոկ քիսուլյամզղքրաղմը մզմմուտ իխալզղնատղ -հսդջ :ղցիղսո յ ժտզիձվիչուչ կողորոք դոիքլիսմվոռդրոսուսվի -հզ1 մմզդղամքիսմղմոմոչջղակոդոմորոմտ ջոճատու բրամսիողջ դոկողակամզժ զի ղզ բոռսղտնմղորա րզն վմզղժղոսմեկը ղտք վա ք բրաշղ Պաղտկտմցժ ղակողոմտրոմտ իխսիկլմոժմիախ միսոլ) վմզդրաղաքոմ վմզդյոսմաիոմբո| դոկցեսչ յոսղ

դհակար

տղ

ղանակը՝ քնրականական կատեգորիաների ճիմքում Ճճոդերբանական կատեգորիաներ դնելը. այսպես, քերականականհնքական ն ստոճամարվում են ճողդեբանականենթակայի ն ստորոգյալի բոգյալբ (լեզվական արտաճայտություններ: Դառւլը քննադատում է ելնելով ճիշված սկղզբունքներիցը՝ Ճճոգեբանության ժողովրդական ըմբոնումը՝ Շտայնթքալչացարուսի ն մի կողմից Վունդտի որոշ ճայացքները՝ մյուս կողմից: Ըոո

քննում Դաուլի՝(ացարուսը է Շտայնթոլը

անճատի ն Ճասարակության կապի մի տեսակը միար՝ Հոգեկան կապը, այլսինքն՝ այն, որ անչճտւոի մոտ ծադում են այնոլիսի մտտապույկերներ, որոնց նա չէր ճասնի կամ խիստ դանդաղ կճասներ, եթե դրանք չնախապատրաստվեին։ Պաովը սրան միացնում է կապի մի այլ կողմը՝ ֆիզիկական կապը, որ դրսնորվում է 3 ձնով, 1) անճատը կատարում է այնպիսի շարժումներ, որոնց կատարմանն առանց ընդօրինակելու կամ չէր ճասնի, կամ խիատ դանկատարվում է դաղ կճասներ, 2) սերունդների ն մարդկանց միջն ն գործիքներ ստեղծելու դրանցից օգտվելու փորձի փոլյանակում, նկատմամբ. ձգտում են ղգում միմյանց մարդիկ ֆիզիկական 3) է միայն անուղղակի «նարավոր Հոգիների փոխազդեցություն ձնու՝ ֆիզիկականի միջոցով" են

կացարուս-Շտայնթալի ժողովուրդների ճողեբանության ըմբռնումը:Այդ (Մծ16ոքտՏջշհօ10օք16) ըմբռնումը տատանվում է 2 կողմի միջե՝ 1) Հասարակության Հոգեկան կյանքի ընդճանուր պայմանները ն 2) ազգային առանձկարծիքով՝ ժողովուրդների ճոգերաՊառուլի նաճասոկությունները:

Պառւլը քննադատում է

նան

նությունը չի կարելի ճակադրելանճատներիՀոդներանությանը, եթե նկատի առնենք, որ ճերբարտյան առումով Ճոգեբանությունը մտապատկերների ճարաբերություն է: Վունդտի պաուլյան քննադատություն, ամենից առաջ ուղիղված է այն բանի դեմ, որ Վունդտը, ինչպես կատնսնենք,անճաոների ճարաբերությունները պուստուլավորում է ե դիտում որպես

անճատներից վեր գտնվող կուլտուրական Հարաբերությունների Հիմք: Այս կապակցությամբ Պաովը բողոքում է ն «ժողովրդի ո-

դի» (Մօ16ՏՏ6616)մետաֆիզիկական բմբոնման դեմ: Պաովի կարծիջուլՐ Վունդտբ խոսողին քննում է միակողմանիորեն, մինչդեռ խոսողները լոկ լեզվական գործունեության է քննվեն որսլես այդպիսին:

կրողներն

են

ն

պետք

Չ6Ֆ

-պդժդզմօ դակաղոաքքդ:րոսիդյանդմ դզ ծրվչ դարմզմմուտ վմզտմզծ յոկմղ նքր չմզտմղծ 1ոմատովուխ ղ կվղմ ղզ լրսղնողջղուտ իսոմգկ ջվեռննւասղի վմոծտխոսոմ կով մղալքիսմսխումուղչ ղոքն ուոո| -աի (մմգդվրնակ ղակողամտաղջ) վմզմմուտ վժջուինաստկ ղոկաղ -տկոմզժ վիեզ ղզ չրոսղսմրմ դոկ լոստոյբ մմզղղոկոմզժտվմը -ուռովլոոսնվիվեղվ ղ ղաոկուտովիվոկցիմառ վոզնսմո ղոկտրտտխ ոսմցմ ղղ ոզնղոչ մմզղղոմլոմղժտվմզ ամզճնմոչ ղոիցիսդղժ կվտուտո իխսպղո նսքոժլտ իոզմոր ոտ մտզկ «մղտկորտտխո -տնզիոչ ղոկտոտվե կոավրվիեզ| «մրոէքլիսդատկորտտխ վղորնսկ Հովի ղորղամրմ ԱԼԼԱիստե ողզնղու 'ատվճսիսիշ ղտակողոջվա ողոմս (Ժմած վմզդղաքքիսվախոախ տոկղղտ ողոմս ղղ րոստվն ղակատիեղզ)«տղ» ղտրղոսմրմղոկոտովղսվնստ ժղամղ մոզնսմո «աի վոզնսմո ղատկտինեց) լ րրսիղսմտ մմոփոտնանագինղոռվաոփ Ֆղոամզո նվեղմզո ղզմատոջչնղմղտ վիեզ1 դղոէքիսղտկոտուջնղմդո դոկուինցչ չմմզղժղոսմհկոդորիսս տուի ղ ղտյքիսղակուռաչնդմ -ղդո դակտիեզլ ովլտե ղլ ոզնղոտոչտսր վմզղղոկոմզմովմզ ուր -խոկ տզչ ճղաոմղղ ղվոտվր տզչ վմզղժղամեկո մսիտո|յն ղոկտան ճզր վմղղժղզմօ ղակող -ոքզը զի վլովեսլոդո ւմղակողոամղեսջ Հարղչ նամտաղոցմղակիսստնոմ 3) րոսիմաղոմն մրնսկ դոկովե տոմ 'ձղզր վմզղժղյամեկո մսխոոե լսսիմաղոմն մղաիջիսդիողուխ Հոտ

ւճղոմղ -ռնվեվֆ-ղակոկվեվգփ

ղակոնաքիզբ վմզղղակամզժտովմզյ

-կմղ ոտ ղուրղղժ միեզվ'մրեվեսաովոր իվտովնսոտ ջողոիխտան վնորդնատշ ղզ լոսմեզնմս ծնվրնսկ ուսքր «իսղջ վստջ ղակողում -ամղղց դոքմզ իոն Խզտմն ղզ րոսկաղամոք մրոսնտնմուն վիեղզ դ «ղաքքրատվեկնսխնմաղձճոստիսմզղղալիսխոտւտղվմօ տովո| ղորդ վմզղուսանքիս տվե ղտակաղմզղջման 1 վզմտկ մղաքքիսղոմոիխեզմ մո ղզ յոսջմոկվ ճվրեսկ վր /մմզղղոտկումզժտվմզ Տողչ ղուրղամ -րմ ղակողտամզեսչ մյոսղսմրմ ղոկոտվեսավմ-ղոկուռովոամատոդ ջոիմոջոքնոջչքշ ղվիսվմ ողսզն վողնսմո ղոկտիեզ 1 րոսինման Հան ձղր վլովնողնղակ ղատկողոմտինց|նղոտմդ «իսովոոէտ 'մմզղ «զաջմանղակզես դ դակովեսավեվֆ-դակոկվեվֆ իսյզդն յոսժրվչ նղոմն ղոտոկտտոաոջչղտ ղղ յոսղղժ նճվմզժմվն վմզդղղակիսովախաի ժղոմղ մողզնսմիողաոկոխեզը ձւոզչ վմզղժղւսմեկո ղատկտողտղակոլ -ոմոտխեզ|նղամղ «վիավնողեղսկ մաղոաչնդմ նղոմղ ղղ ջտիոտկ ղգմատմցո ղտվեսողո ղ մժղցմօ դոկաղաինդվ մմզդժղդամեկո մսաիտոին ղակոանասըքյր վմզղղակամզժտվմղ :մմտիղտգչ ղղ վզղմատկտխու մմզղժղոամեկո վմզղղտկոմզժովմը ժմղցղվ «ազտոււ -ոդեդ սայզխափրու զյքղ--ազգգմ փ սքոկոսծղ մ1սդուցնդ:յ

նրանց՝ ինչ որ բնիկ չէ, փոխառյալ է: Տարվելով Ճնչյուբբ: բոտ ն ձնաբանական արցերի նակն մանրակրկիտ քննությամբ՝ են լեզվի ամբողջակահրիտքերականները, մի կողմից՝ մոռանում ն 4անդում ատոմիզմի, մյուս կողմից՝լեզվի պատմունությունը թյունը կտրում նրանով խոսող ժողովրդի պատմությունից են Հանդես բերում ֆորմալիզմ: Այն 4ճանդամանքը,որ երիտքերականները ուշադրությունթ կենտրոնացնում են ճավաքման ու նկարադրության վրա՝ աչքաթող անելով բացատրությունն ու պատճառաբանումը, վկայում է նրանց ագնոստիցիզմի մասին: Այս առումով երիտքերականների պրակտիկան ներկայացնում է պողիտիվիստական փիլիսուիայության դրույթների դրոնորումը: հրենց բոլոր բացասական կողմերով «անդերձ երիտքերականները «Հանդեսեն բերում որոշակի արժանիքներ. 1) նրանջ ճաղզթաճարումեն լեզվի նատուրալիստականչ-բիոլոգիական ըմբոնման 4նւտ կապված պատկերացումը լեզվի ծաղկման ու մալեզվական ձների կազմակերպման ու քայքայման շրիճացման, ջանննրի գոյության վերաբերյալ, ճանդնս բերում լեզվական պրոցեսի պատմական ըմբոնում. 2) Հանդես են դալիս կենդանի լեղզուկենդանի լեզուների ուսումնասիրությանը առաջնություն տալու, ների վրա կատարված դիտողությունների խուսակկարնորության, ն կենտրոնում ցական լեզուն գրավորից տարբերելու ուշադրության ոլաճելու պաճանջներով, թեն չեն կարողանում այդ պաճանջները ճետնողականորենիրականացնել. 3) լեզվի պատմական քննու-

սկզբունքից, որ խիստ օրինաչավփականության կարնոր քայլ էր լեզվաբանության՝որպես գիտություն ձնավորվելեզլու Ճանապարծին. 4) աչքի ընկնող նվաճումների են ճասնում ճետ է վի «նչյունական կողմի ուսումնասիրության մն. սրա ն կապված ճնչյունաբանության դիտական իմունքների մշակումը փորձառական ճնչյունաբանության ստեղծումը. 5) մեծ դեր են խաղում բարբառագիտության՝ որպես լեզվաբանական կարնոր դիցիւլինի ձնավորման մեջ ն Հիմքեր ստեղծում լեզվաբանական այխարճադգրության (բարբառադրության) ղարդացման Համար: 6) Հնչյունական օրենքները դիտում են որպես մարդու կամքից ո' զիտակցությունից անկախ, օբյեկտիվ լեզվական օրենքներ. ճիշտ է։ թյան մնջ ելնում

են

«Ֆորմալիզմ» խառն այստեղ օգտագործվում է որսլես ճակաղրություն կուլտուր-իստորիղմին ն ոչ թե ռրովես ճակաղրություն լոդիցիզմեն, ինչպես այն ճանդես Է դալիս Ֆորտունատովիմոտ. վերջին դեքում այն առաֆադիսկան ճիմբեր ունի:

րանիննրանք Հասնում

նն բնական գիտությունների ոլնռ Ճշ "իո ստեղծելու որոնումների մեջ, գիտություն բայց ալյսուճանդերձ ճանդես են բերում լեզվի ճնչյունական վարդացման պրոցեսի տաայս

րերային մատերիալիստականըմբռնում:

6) Ծրիտբերակաճների

քննաղատները

Ներածականդիտողություններ.--ինչպես նշել ենք, մինչե 1890-ական թվականները կատարվում են երիտքնրականներիդրոքն բոլոր կարնորագույն 4արոնագործությունները, ն ձնակերպվում բոլոր ճիմնական դրույթները Այդ թվականներից սկսած՝ աստիճանարարսկսում են ավելի բարձր ճնչել երիտքերականների նկատմամբ քննադատաբար տրամադրված ն դիսիդինտական ճոպանքներիներկայացուցիչների ձայները: ճոսանքներ, որոնք, կաբելի է ասել, 41 դարում տիրապետողեն դառնում: Սակայն երիտքերականներիքննադատների նշանակալից մասը իր դգործունեությունն սկսել է 411 դարի 90-ական թվականներից առաջ, շատ բանով 211 դ. լեչվաբանության շառավիղն է ն նույնիսկ որոշ ղեպքերում կանխել է երիտքերականներիայս կամ այն սկզբունքը: նրիտքերականների քննադատությամբ ճանդես են գալիս լեզվաբանական երկու տարբեր սերունդներ. դրանցից մեկը միավորում է երիտքերականներիննախորդող սերնդի ներկայացուցիչներին (4. կուրցիոս ն ուրիշներ), որոնք ճանդես են դալիս «ին սկղբունքների պաշտպանությամե, փորձում են ցույց տալ, որ երիյտքերաՀ կաններըորնէ սկզբունքային նորություն չեն բերում. մյուս սերունդը (4. Շուխարդտ ն ուրիշներ) ժամանակակից է երիտքերականներինն իր քննադատությամբ 4ճիմքերէ ստեղծում 41 դ. լեզվաբանությանզարգացման Համար: Պատմա-Համժեմատական լեզվաբանություն 2417 դ. դրեթե բոլոր ներկայացուցիչները շարունակում էին նյութը սիստեմավորել նախորդշրջանում մշակված ձնով: Սակայն այդ սիստեմավորման եղանակները ձնավորվել էին այս կամ այն կոնկրետ լեզվի, ռանձնապվես Ճունարենի ն լատիներենի որոշ շրջանի առանձնաՀիման վրա, ն պատմա-ճամեմատական նյութը չատկությունների տնճրաժեշտչափով չէր տնդավորվում սիստեմավորման տրադիճիոն սխնմաների ու տերմինների ն Սրան միանում էր Ո այն, որ ստատիկ ուսումնասիրության մեթոդները մնալով նախնինը՝նույն ճաջողությամբ չէին կիրառվում այնոլիսի լեզուների ա-

Ք--Գ.

Փաճուկյան:

'

մեծ նկատմավբ, որոնը քերականական կառուցվածքը չա"իռվ տարբերվում էր ճունարենի ն լատիներենի կառուցվածքից, այդպիսի լեզուներ էին ինչպես եվրոպական նոր լեզուները, ույնպես էլ բազմաթիվ գաղուքաբնակների լեզուները: Անչճրաժեշտություն է զգացվում մշակել նյութի սիստեմավորման ն ուռատիկ ուսումնասիրության այնոլիսի մեթոդներ, րոնք կիրառելի լինեն ամենաբազմազան կառուցվածքի լեզուների նկատմամբ, ճշգրիտ նկարադրության ավելի լայն «նարավորություններ ստեղծեն ն ավելի ոացիոնալ բնույք ունենան. Այսպիսով՝ է քննադատական վերաբերմունքը երիտքերուկաննեւուժեղանում բե կիրառած տրաղիցիոն մեքոդների նկատմամբ, ն Ճանդեսեն նոր սկղբունքների որոզալիս սիստեմավորման նոր փորձեր նումներ: երիտքերականներիգրեթե ողջ ուշադրությունը միակողմանիորեն կենտրոնացվել էր պատմա-ճամեմատականճետաւղզոտության վրա. ստատիկ ուսումնասիրության ճարցերը բավարար ուշադրության չէին արժանանում: Այս շրջանում սկսում է որոշ քննադատական վերաբերմունք Հանդես գալ երիտքերականների միակողմանի պատմականության նկատմամբ, պաճանջ է առաջանում լրջորեն զբաղվելու ստատիկ վերլուծությոն ճարցերով, պարզելը: փոխզորարերությունը: պատմական ն ստատվկ Հճետոաղոտությոաւն կուրոննենունրա Այս աճունջը դրվում է 4ատկուղնս Բողունն-դեՖ. ն Ֆ. Ֆորտունատովին նրա ճետնորղՀեւոնորդների, մասամբ ու

ո

քննադատության մեջ չաների կողմից: Հասկանալի է, որ այս ն Փֆետխշացնեին է Ճասնեին միխիակողմանիության տերը պետք ստատիկ Հետաղուտությունը. այս բունը նկատվում է ճատկաղես Ճաջորդ շրջանում: խորանալով փաստական նյութի ուսոսինասիրության մեջ երիոքերակունները, մի կողմից տարվում էին մանրուքներով, դառնում մանրախնդիր վփիաստամոլ, ավելի ավելի բիչ դիմում ընզճանրացումների, մյուս կողմիչ՝ մոանրատելովնյութը՝ ճաճախ մոռանում այս էին ամբողջի մասին: երիտքերականների ատոմիզմը բնականաբար առաջ է բերում քննադատական վերաբերմունք. պայքարէ տարվում, մի կողմից՝ նրանց պողիտիվիստական փաստամոլության, մյուս կողմից նրանց մանրախնդրության ատոմիզմի դեմ: Սակայն այս դեպքում էլ գործն ուանը ծայրաճեզությունննրի չի անցնում. երիտքերականների տարերային Ժատերիալիստական որոշ դրուլթների ոմանք փորձում են ու

ու

ու

մղել ն պոզիտիվիզմի դեմ տարվող պայքարի անվան աակ ներս են քաշում սուբյեկտիվ իդեալիզմը: նրիտքերականների տարվելը «նչյունական օրենքներով ն աճախ «մաքուր» նյութի վերլուծությամբ նրանց ասցնում է ինքնանպատակորոնումների Այս պատճառով էլ ոմանք Հանդես են գալիս ծհրիտքերականների քննադատությամբ, պաճանջում անձրաժեշտ չափով աղերսել լեզվական ճետազուռությունը պատն իրերի կապը: մական տվյալների ճետ, չմոռանալ բառերի Հընմինչն 1885 թ. ներառյալ: չյունական օրենքների ճարցի շուրջը, Հանդես են դալիս Տոբլերը (1829 թ.), Միստելին (1880 թ.), Մ. կրուշնսկին (1883 Թ.), (1884 7 Ֆ. Մյուլլերի Բլումֆիլդը (1884 թ.) ն ՉԺ. կուրցիուն Հ. Շուխարդոտոր (1885 թ.): Առանձհապես սուր բնույթ էին կրում կուրցիոսի ն Շուխարդտիելույթէին ենթարկում 4ճնչյունաները, որտեղ նրանք քննադատության էան օրենքի երիտքերականական ըմբոնման գրեթե բոլոր կողմեբը: ի ոլաւտասխան սրանց՝ճանդես են դալիս նույն 1885 թ. Բրուղմանը («էեզվաբանությանայժմյան վիճակի շուրջը») ն Դելբրյուկք (օնորագույն լեզվաբանությունը»): Այսպիսով 1885 թ. 4ճնչյունական օրենքի շուրջը տարվող պայքարի գագաթնակետն էր: 1885 թ. Հետո 414: ղդ. այս 4չանղես են գալիս եսպեր«արցի շուրջը Ա. աննը, Ռ. կլուվեն, Ա. կուդվիդը, Վալլենսկյոլդը:Հնչյունական դրական կերպով արտաճայտվում են հան ռրենբի Ճարցի շուրջը Վ. Վունդտը ն է. Վեքսլերըն: ծչարցըուշադրություն է գրավել ն

լիովին

դուրս

ու

դարում:

որոշ սկզբունքների երիտքերականների

կիրառումով կատարառանձին դեսղլբերում «ասցնույ են այնսլիսի տրդլունքների, որոնբ վերջի վերջո ճակասության մեջ են ինկնում այդ իոկ սկզբունքների 4ետ։ Այղ զդացվում է առահձնասլես բարբառների ուսումնասիրության բնագավառում, որտեղ կատարվածմանրամասն ճՀետազուտությունների «անդեցնում են միանգամայննոր եզրակացությունների, Հիմք տալիս նոր մեթուների ճամար ն ճասցնում երիոքերականների լեզվաբանական վերանայման պաճանջին: սկզբունքների նրիտքթերականների տարվելը Հնչլունական օրենքների Հաստատումով խիստ ետին սյանն էր մզել ն նույնիսկ Հետավոված ուսումնասիրությունները

1`

Ած

ԿԵ

ԿՊԱ:ձիե

ՆԽ

մօո

ԹԵԿՐԱՒՎՀ» ՍՇՏՇԵՏ6Տ

Լոս ն6ՑԲէ7Ը. 188:

մ65 ԹՈռ»Բգօ- Ճաճոճնհտ104151-61Է Նու էՏԸՏ6է764.1901.

ոէ

ԹՅՇԷՏԼԸԵն

Բ.

ՀՅ 6Ըհ։5516Շ

ոմ

հզմ ղ ղալիստոանաղղժ վմզղժղւսմեկո ղաոկադոկամզժովմը պ |մտտնոավ մվղատմասոցտոխ յզմտիոչ դավի Հո ղղ լոսջմափ ժղումո ղմ զմսիորդտովո ս ժմոք րվրնսկ վմզդղումովինեց| վր վղոծմմ ոտ նղղչ լոսիկմոլիղղ 3 մս «ժղարտեղատվր (մղաջլիսղոմողկզի ղոտկոս դոլլիստանաղղժ ղղտիքիսմտանոմ վմզդիիաղմղլղտկտինըք յոսրվն ղզ1 -ոջտտխ զրյմեմմզդղակոմզժտվմղ մս դիտ պ լ մողմակ տզոոձմցի '"վջիսշղ նսղամտում1ողոմս ղովր իսմզբվն ղվմ դարի ղամոխամղեղչ միսմղնմոչ ղոկողամոիեց1 մտադ ս

-դմաիի ա

նսիմղմմուտ -ոչնդմ ոզոտնդոնոմցն ղց յոսինոմեմմղզղղոմոաիխեզ| մամոտոտնողղժ մրորտոկղ վմզղղոկոժ ճվճղոմղ«Փոխիմնորոմտ

ազեղվր ճվմզղմվեղո| դակոձճվրդտ նղգմվ իսկզդց է -զժտվմզ ղակողամաիեց|)տփաղաչեղմ ժղամս «ղղ մզղւվն մմղճմոաւջ ոսփտծած Հանտիակմզղղաքի աղամախամղեղչոզոոնղտհամզն մմզղղակում ղտ զմտրտոչ 1 տզի դոկածղոկտոաչ «զմտվմզմս «(մտոտխփ չդվրնսկ դվիոտոորվ լյոսինակոտչ»չ 1 ղալիսմնոմա «դվմմզղ վմզղքիողվզ ղաոկաիխեզ| դվղաջման դոփ փզիտ մս դվդոմ դիտ չ յոսդնցեղաչ 1 (4ր զ դվրինեվեսնվեվֆսոյվոխ վմզդ -աղամզեսչ ովոտ մզն ջզր վզի չՀդակամզժովմզղզ լրոսիմնտկաչ մզղեվվնանաոկմզղ Հոմս վրեվե ղզ մոիոց ղոլ մյմսմմզ Հրոսղածմծնմածոչ լոսղտտո սռնովվոո վոտկ վմզղտավմսեցտտակ Հղամս«վմզջմոի ղատրտիոչանոամ ղտկողդ -ոմորոմտ ղակտղատկամզժմ (ղաորհաողոմզի վլվրսմն նտ ր'սմնե -ոճաստ մրամնակտչ ծղոչոխ ղ ղաքիսմնուրվն լրոսմզմ 3 ձոստ կաջմանոմ վմզդավմաեզտտկ ղաոկողաոմորամոտո ղոկաղակամգծ ղ Քվրնոկ վմզղվնսնուակմզղ վմզղղակատամզժովմլ նմամկմը -մմզժ մս Ժղորտեղոչ -մվն ղաոքքիսդղտկոմզժտվմղ 3 րոսմովմոռո| վի իս -ովնկոսֆ մվ բակ ձգի վմզղջ մվ դմովր "այզդղժ դոսեց1յոսիտոկդ ) ոստեջ «ոզվ վրեվաղդսվնկոսֆ դ վրեվորմաֆ յ լոսինմահոան տար նղորս մրեվեսխոյվոր տվող ղիակոռ 'մրեվեսվաովվոր 1ղղվ տատն օոիմե նատղխոմվտողսզն 3 լոսկաողամոծ տսր վմզղկողվեցտ -որոմտ մոմոտտնողղմ մրորտտկղ վմզղղտկամզժտվմղյուղ -ոճմմ նմաձոչ ոցոտկտոջչ վ լոսիիռիտջ ղիոկտո մղսքիազղաց «արն վմս 7 զկոտոձչվչ լ մւոզիո ղվլմղչ ղվճաստ նղտող դվտմվչ ակմոստ ղարկմաղղժ ղտ իխոյդջմոն ժղոմն վեմոկ ամմզնմոչ երա ոստ զոժ ղվեմկ ղղ լյոսոկո («մմզդղակոամղժտվմդ վղոճմք ձառ) մմզղեվնանոտկմզղ ղոքիքիստսեոտզչղակտտորզրտչ-որ ղակուղակոմգժ զղոչ նվղանյիուռ ոո

ա

ւմմզնմոչ ղորնետք վմզղջ Հրոոլվչ

վաբանականուսումնասիրության նոր ուղիների որոնման ճետ որոշ լեղվաբաններ, չկարողանալով ճաղթքաճարել երիոկաւղլված՝ են ջերականներիթերությունները, անդե բերում ակնճայտ էկլեկախղմ, ղուդգորղում երիտքերականների որոշ սկզբունքներ ղրանց անճարիր դրույթների 4ետ: Բարբառագլւուական ճարցերի մշակման Ճեւռ կառրված՝սկսում են գծադրվել կամ լեզվաբանական աշխարճաբարբառադրության գրուքյան ձիմքերը, որը որպես դիսցիպլին ձնավորվում է ճատկանես 44 դ.՝ զդալի փոփոխություններ մտցնելով բարբառների փոխճարաբերության լեզուների ցեղակցության արցերի ըրմբոնման մեջ: Այս դիսցիպլինը սերտորեն կապվում է Ճ17 դ. երկրորդ կեսում տարածված սուբստրատի տեսության ն 1872 թ. ու

նվելորդ չենք ճամարում նշել,

«կրիոիցիզմ» անվան տակ մենք միավորում են, այն լեզվաբանական կոնցեպցիաները: որոնք կարնոր են Հենց իրենց քննադատական էությամբ. մյուս լնզվաբանական կոնցեպղիաները մենք քննում ենք առանձին, թոճն նրանը մեջ նս առկա են ուղղափառ երիտքերականությանքննադասոությանբազմաթիվ փաստեր: Գ. Կուբցիոս.-- իր լեղվաբանության քննադատության շուրջր» դործում (1880) ճանդես դալով երիտքերականանատալ ների դեմ` կուրցիոսը ամենից առաջ փորձում է ցույց նա նշում է, որ լոգիայի գաղափարի 4ճնությունը Միաժամանակ ոչ մի տեղ անչճրաանալոդիան ամենուրեք ճնարավոր է, բայց ժեշտ չէ. կան բաղմաթիվ դեպքեր, երբ միննույն պայմաններում այն չի դործում. կոն անալոգիային ճակառակ տենդենցներ, որոնք ն է ձճիվանդուչն թողնում նրան դործելու Անալոգիաննման քյան. Հետնաբար, նախ «արկավոր է ուսումնասիրել «առողջ» ) ձները: Ըուո կուրդեայքերը, աւզա՝«Հիվանդ» (անալոգիական ցիոսի՝ անալոգիան ամբողջովին ճոդեբանական հրնույթ ճամարելը ճիշտ չէ: Հոգեկանդործռնը ճանդես է զալիս ձների անփոփոլսմնալումեջ. վերջինս կապվածլինելով Ճիշողության (--4ոգեկան երնույթի)Հետ՝ 4ենց ճոդգեբանական բնույթ ունի: Անավոդիան ներիտքերականները ճամարում են Հողեկան անգիտակից իմպուլաիարդյունք, բայց կիրառելով բոլոր դեպքերի նկատմամբ՝ այն փաստորեն դարձնում են գիտակցական դործոն: կուրցիոսը նշում է այնպիսի դեպքեր, որոնք չեն կարող բացատրվել ո՛չ Հընյունական օրենքներով, ո՛չ էլ անալողիայով՝ Ճապլոլողիան, որ

«նորագույն

մ01:

գորժածվելիս ՀամառոտՀատուկ անունների՝ որսլես կոչական վելըչ ճնչյունների կրկնավորումը ն այլն: Վերջապես՝ կուրցիոսը ձգտելով Հաստատել բնական գիեշում է, ռր երիտքերականները, նման օրենքներ, այդ բանը կիրառում աությունների օրենքների են միայն նկասոմամբը ճնչյունաբանության ՀւոԼ. Տոբլեո--կ'իատելին, ՖՐ. Միսաելի, որ ընդճանրապես

մակրում է երիտքերականներին,նույնպես նշում է, որ՝ 1) անապաճպանողական ե լոգիական կազմություններն արդյունք են բարձրացող գործոնների կոնֆլիկաի, ընդ որում արդյունքը ճնադրույթը րավոր չէ կանխատեսել. 2) անալոգիականչՀ-Հոգնրբրանական ճիշտ չէ. վերջին ձանդամանքը, ինչպես կտնսնենք, նշում է ն

Առսկոլին: երիտքերականներին նրունց Ճակառակորդներիվեճին խառնրվում են փիլիսուիաները: կ. Տոբլերը եհրիտքերականներինշած ճնչյումական օրենքներբ արմատապես տարբերում է բնական օրենքներից. բոտ նրա՝ 4նչյունական (ֆիզիկական ն քիմիական) արձանագրումներ են, փոավոխությունների օրենքները լոկ որոշ չեն տալիս որոնք դաղավփար ո՛չ էլ բնույթի մասին Գ,

Ի.

ո՛չ պատճառների, մփուխոխությունների

նշանավոր չէեզվաբանԳ. Ասկոլի.--խթտալացի

Ի.

Առ-

կոլին, ինչպես տեսանք, կարնոր դեր է խաղացել 4ճնդներոպական Հնչյունական կառուցվածքի ըմբոնման ճշտման երիտքերականների Ճնչյունական օրենքի սկզբունքի ձնավորման մեջ: Սակայն նա ճեռու է եղել երիտքերականներիղոգմատիկ թմբոնումներից ն մի շարք ճարցերում լիովին չշեղվել է նրանցից ու քննադատել նրանց Ճալացքները» փը վերաբերմունքը երիտբերականների նամակնկատմամբ Ասկոլին արտաճայտել է իր «Լեզվաբանական ներում»2: Հենվելով ռոմանական լեզուների սլատմության տվյալների ուսումնասիրության վրա` Ասկոլին չանգում է երիտքերականնեբից տարբեր եղրակացությունների: Ամենից առաջ Ասկոլին լեզուն

ՊՂՇՐԵՇ) ո իՐՏՏծիքն 11բ

20. Շ

Լ

ՃՏ6011.,

Եղո

ԿՈՏՏՇոՏՐ

16էկուն

ԱՈՇիծ ԱԺ

11.

Ֆոօ5օթոլն,

2108ԷէԱՍՇ41. .ԹԻՂՏէւ

մլ

1879.

11010982

Է6ՇՇՇՈԵԼ 16866

,Ճ1Շի ՈՂ"

Ջ10ԷԷ010916ի6, 1886-1888.Սրանցից երկրորդը կրում է .161 Ո60(շ«ծրիտքերականների մասինջ) վերնադիրը ն Խողլատակունի Ո4ե1Ը1՞

ՎԴԵՐԱ210Ո6 61855168", Ճ, 1882. 1ս6

1էոյլ8ո0-, Ճ, Ք101է0109160 ՔՈՅ

արտաճայտել ճեղինակի վերաբերմունքը

դեղի

Թո1616, Նօէքշյք, Տքոճըիո1556ոՇիճէելյՇիծ

1884:

երիտքերականները: Ասկոլիի

ն են 6. Լ Ֆամակները թարդմանվել ճրատարակվել դերմաներե՞ն՝

Փ0Ձ

ՃճտՇ01ՆԼ

ու ու

նրա պատմությունը անձճրաժեշտէ ճամարում կապել ժողովրդի նրա կուլտուրայի պատմության ճետ, թեն չի կարողանում քա-

փանցել ճասարակության զարգացման օրինաչափությունների մճջ, ն շարունակում է տուրք տալ լեզվի ինդիվիդուալիստական ըրմբոնմանը: Ռոմանականլեզուների ծագումը նա Ճճնարավորէ Համարում բացատրել այդ լեզուներով խոսող ժողովուրդների ծազման պայմաններով ե սրա ճետ կապված Հանդում է սուբստրատի տեսությանը, առաջ քաշում էքնիկական գործոնի կարնորության զաղասխիարը: էթնիկական կամ սուբստրատի տեսության սաղմերը Ասկոլիի մուռ Ճանդես են եկել դեոնս 1854 թ., երբ նա նշել է էքնիկական խառնուրդի կարնորությունը լեզվական փուվոխությունների մեջ։ հր «մեզվաբանականնամակներում, նա այս տեսությունը Ճետագա մշակման է ենքարկում ն կատարում առաչին կոնկրետ փորձր ոոմանական որոշ կարգի «նչյունական փուփոխություններ այլալեզու սուբստրատի ազդեցունյամբ բացատրելու ե ֆրանսերենում, 4լուսիուղղությամբ. այսպես լատինական ն սային կխտալերենում ոնտոռոմաներենում Ն-ի (1) փոխվելը նա բացատրումէ կելտական սուբստրատի ազդեցությամբ, լատինական Է-ի՝ իսպաներենում ն Գասկոնիշրջանում ի-ի փոխվելը՝ իբերական ազդեցությամբ ն այլն Հարձակվելովերիտքերականների դեմ ավելի շուտ ճին լեզվաբանների սերնդի դիրքերից :՝ Ասկոլին ելնում էր ոռմանուկան կենդանի բարբառների իր լավ իմացումից ն էթնիկական գործոնի կարնորության իր ըմբոնումից։ Ասկոլին մեղադրում է երիտքերականներին անալոգիայի շուրջը բարձրացրած աղմուկի ճամար, այն դեպքում, երբ, րատ նրա, այդ սկզբունքը առաջ էլ լեզվաբանական է (թեն չի երնեույթներիբացատրության նկատմամբ կիրառվել խոսվել նրա մասին որպես ճոգեբանական գործոնի. անալոգիամերժում է). դեռես կանչ-ճողեբանական դրույթը Ասկոլին հս ն անալոդիական փուփոխուԴիցը տարբերում էր պատմական թյուններ: Խոսելով երիտքերականների երկրորդ սկզբունքի՝ 4ընձրունական օրենքների մասռին՝Ասկոլին նշում է, որ միննույն ճընչյունը տարբեր պայմանների առկայության դեպքում կարող է փոխէ ճամարում վել տարբեր «Հնչյունների, ընդ որում կարեր փուվոխությունների պատճառների մեկնաբանությունը: Բստ նրա՝

միննույն Հնչյունական փուվոխությունը կարող

Հմմտ.

1. 10ր

Նօոզօո, 1934, էջ 59,

Յո. ծա՛ն.:

ձո

1ՌէրօգԱրԱօռ

եօ

է տեղի ունհնալ

Խատճոօծ

Լլռթայտելնտ,

508.

տարբեր լեղուներում ն այն էլ ճաճախ ամենաբաղզմաղանպատճառներով. դրանք վարիացիայի են ենթարկվում բարբառից բարն բառից բառ բառ՝բատ շեշտի, ճնչյունական դիրքի շարաճյուտական խմբավորման, այլ բարբառների ազդեցության ն այլն Ասկոլին այս ճարցում կարնոր է ճամարում էթքնիկական-ոռուբատրատային գործոնը, թեն չի կարողանում ճաղքաճարել երիոքերականների ինդիվիդուսլիստական կոնցեւղցիան ն 4ճնչյունական տեղ է ճատկացնում անճատափուվոխությունների մեջ մեծ վան արտասանական տարբերություններին։ ՕՍրա ետ միասին է ուսկայն, գովում Առսկոլին, ճատկապես երիւոքերուկաններին՝ ճնչյունաբանության բնագավառումնախորդ լեզվաբանների աշխատանքը շարունակելու ն զարգացնելու ճամար: Ասկոլին խոշոր վաստակ ունի կենդանի բարբառների ուսումնասիրության մեջ. նա ռոմանական գիտական բարբառադիչ տության 4ճիմնադիրն է: 18723 Թթ. նա սկսում է ճրատարակել 112Ո2ոօ»-ն, որբ «ՃՃԼշիյ)0 940էէ0109362օ կարնոր դեր է խաղում զւուսլական գիտական բարբառագիտությանճամար. սրա առաջին ճամարում (էջ 1--556) նա Ճրատարակում է իր «ՏՀՋՏ1 1241ոլ»-Ք: Ավելորդ չէ նշել, որ Ասկոլին «նդնրոպղական-սեմականցեղակցության դաղափարիպաշտպաններից մեկն է: Ցոնան Շմիդտը ն նբա «ալիքներիտեսությունը».-- Շ այխերը ն նրա ճաջորդները ճնդերուլական լեզուների պատմական փոխ ճարաբերությունը պատկերացնում էին ծննդաբանակար ծառի ձնով. ըստ այսմ ճնդներուղացիների տարածումը դիտվում էր որալես անընդճատ տարբերակման(դիֆերենցիացիայի) ն աստիճանական տարաբնակման պրոցես: Այս ոլատկերացումը Ճետադայում լայն ճիմքեր է գցոս՝ ճանղես գալով ոչ միայն Ա. Ֆիկի, Ֆր. Մյուլլերի ն այլոց սիստեմներում, այլն ավելի կամ պակաս չա-չ սփով՝ երիտքերականների աշխատություներում: Սակայն փաստերի կուտակումը նշանակալից չասվիովխարխլում էր այս ուղղագիծ-նատուրալիստական պատկերացման «իմքերի ն նրնան էր

ավելի լեզուների ցեզակցական փոխճարաբերության շատ քարդ պատկեր: լեզվաբանը, որ փորձեց նոր ձնով բացատրել լեղուԱռաջին ների ծագումաբանական-ցեղակցական փոխճարաբերությունը, Ցոճան Շմիդտն էր (1843--1901)։ 1872 թ. Շմիդտը, ճանդես դգավով «Հնդնհրուղական լեզուների ցեղակցական ՃարաբերություննեՀանում

էՉ1

է տալիս, որ՝ ա) բուլքիկ-սլավոնական ճյուղը գրքով, ցույց կալված է, մի կողմից՝ «նդիրանականի (արնելքում), մյուս կողմից՝ դերմանականի (արնմուտքում) ճետ. բ) այդ նույն ձնով էլ է, Հճունականճյուղը կապված մի կողմից՝ 4նդիրանականի («րնել): Այսպիքում), մյուս կողմից՝ իտալականի ետ (արնմուռյքում ռով,»Շմիդտը դալիս է այն եզրակացության, որ լեզուների ցեղակցականորոշակի ճլուղավորումներ չկան, որ լեզվական առանձին երնույքների սաճմանները չեն ճամընկնում, ն որ մի լեզվից մյուսին անցումն աստիճանաբար է կատարվում, ուստի ն ցեղակդության պատկերացումը ծննկաբանական ծառի ձնով ճաշվի լեզուների փոլսճարաբերության բարդությունը: նրա չի առնում կարելի է պատկերացնել կարծիքով այդ փոխճարաբերությունը «ալիքի տեսքով, որը տարածվում է ճամակենոտրոնայինշրջաններով, որոնք կնորակազմությունների տարածման կենտրոնից Հեռանալու չափով ավելի ավելի թուլանում են»2:: Սրա իման վրա էլ Շմիդտը տալիս է ճնդերոպական լեզուների փոթնճարաբերության Ճետելալ սխեման.

րը»

ու

Ջ

Տ

օ7

ց

Հ

ԳԵՐՄԱՆԱԿԱՆ

ԼԵԶՈՒՆԵՐ ֆ Նւա-ՄԱՅ

տեվ

Պ-

Տ

Տ

.

5.

Յ

-

2,

7»

` ՀՀ

Բ

ԵԽՉ

-

««

247, ՃՈԼՈՍՆ 72Չշչ

զր» ՀՆԴիԻրլլ

Ջ"

ՆննկՆ

ԼԵԶՈՒՆԵՐ

-

ՀՈՒՆԱՐԵՆ

«Փ

Հ.Հ-զՈՈՏ

կողմՇմիդտի «ալիքների տեսությունը» ենց այլս շրջանում նակիցներ է գտնում ճանձինս Հ. Շոււնարդտի, Դ. կրնեչմերիե ուրիշների. Ճ4 դ. այն ավելի լայն ազդնցություն է ձեոք բերումԲ լեզվաբանականաշխարճագրության տվրսլնիրով: լրացվելով ՄՇՐՄոոզետշիճ1ետ«Ը-հձմեութտծ 11. Տճռոյու ո186ի6ո Տթոճշիծու ՊԵՇԼԱՎԻ, 1872.

06:

1ոմօժճոատ-

Նույն աեղը, էջ Հ3: 5Հ. Արենարխ ՏՅՒՈՇՈԿԱՏՏՐՈՏՇԻՈՒՆ, 193». քջ 274, Շմիդտի «ալիքՆերիտեսության» գլխավոր արժանիքը ճամարում է` ոչ այնքան ծագումատանական ծառը ալիքներով փոխարինելը» որքան այն) ռր ճա «1. առպլացուչ-

609:

Շմիդտը իր սկզբնական շրջանի գործերում չարունակում էր Շլայխերի ճետազոտական գիծը ն ակնճայտ օպողիցիայի մեջ էր: դտնվում նհրիտքերականների նկատմամբ. Սակայն շուտով նա ճարում է նոր լեզվաբանական ուղղության՝ երիտքերականության լեզուների որոշ սկզբունքներին ն ճանդեսդալիս Ճճնդնրուլական Հնչյունաբանությանն ձնաբանությանը նվիրված բազմաթիվ Հողվածննրով, որոնք մեջ ճայոտնադործումէ մի շարք ճնչյունական օրենքներ ն պարզաբանում որոշ կարնոր ճարցեր։ նա զբաղվում է 4նդնրոպական 4նչյունական ճերթադայությունների Ճարցու՝ շատ բանով կանխելով Սոսյուրի Ճայացքները, մի քանիսի ճետ միաժամանակ պարզում ճնդերոպական ձայնավորների իրական բնույթն «նդիրանական 2-ի՝ շատ դեւլքերում ոչ-նախնական լիու

ու

փորձում սլացուցելո-ի Չո ճնչումր, հնլը, ճակառակ Բրուգմանի՝ է որսրվում ձնաբանական մի քանի մասնակի «արցեր ն այլն: Նրս ձնաբանական 4ետազուտությունննրիմեջ Հատուկ արժեք ունի «Հնդերոպական չեղլոք սեռի բառերի «ոդնակիի կազմությունը» «ճունարենում չեդիրքը այսանհղ Ճճենվելովայն բանի վրա, որ մոտ է ղոթ անոխ Հոգնակի ենթակայի գրվում եզակի ստորոգյալ, Շմիղուր ժիոոում է Հնղերողլական նախալեզվում չեզոք սեռի Հոդգնակիիառկայությունը. ըստ նրա` վերջինս փոխարինվել է բառի Ճճավաքականձնով: Շմիդտը սուր վեճ էր մղում երիտքերականներիճետ ճատկալես անալոգիայի սկզբունքի չարաշաճման ճարցում. նրա կարծիքով բացառությունների դեւլքում պետք է նկատի առնել, ոթ կարող են գոյություն ունենալ մեզ անճայտ ճնչյունական օրենքներ, ն դիմել անալոդիային միայն ծայրաճեղ դեպքերում, երբ բացատրության այլ «նարավորություններ չկան: Բեռլինի Գիտությունների ակադեմիայում 1884 թ. արտասանածձիր ճառի մեջ նա ցավով նշում էր, որ «այժմ ողջ ճամեմատական ջերականությունը լուծվել է ձայնավորների ուսումնասիրության մեջ»: ինչես կտեսնենք, Շմիդտն զբաղվել է նան լեզվաբանական ա

ցում է ճնդնրոական նախալեցուն որպես ամբողջություն դիտելու դիտաքան ֆիկցիա լինելը, 3. ճայտնարերվաժ ճնդերոդական խառաձները (աստղաչ Խիչային բառերը) դիտում է միայն որսլես ճետաղոսության վերջին ճամապատասխան արղյունքըչ 3. քանդում է «ճնդներուլական նախալեզվի» միտանության ճավատը ն Ֆրա տեղը դնում բարբառային բաղմաղանությունը»: Էտ 1. Լարվել Տճհոյմե մսոջ մ6բ 1ոմօօ6րոճուտիթը Խեսե, 1889.

Հչեկաբանության ճարցերով, ն այս ղուրկ չեն ճնւտանքրքրությունից:

բնագավառում նրա արաժներլ:

Ավատրիականնշանավոր ՀուգոՇուխաոդտ.--

լեղվարան

ն

պոլիգլուս Հուգո Շուխարդտի (1842--1928) գործունեությունը վալվել է դնոնս երիտքերականներիգործունեության բուռն ծաղկման շրջանում: Սակայն Շուխարդտն այն լեղվարբաններիցէր, որոնք քննադատաբար էին նայում երիւոքերականների սկզբունքհերին ն որոնց արծարծած գաղափարները աստիճանաբար են, ճանապար:տՃարթում: նրա աշխատանքները վերաբերում են լեզվփորանությանտեսության կարնորագույն ճարցերին ն առանձին լեզուների պատմությանն տեսությանը: Շուխարդոր երիտքերականների նեղ էմպիրիզմին ճակադրում էր լեզվական երնույթն դիտական լայն ընդների տեսական խորը լուսաբանության Հանրացումների անչրաժեշտության գաղավարը: եթե երիտքերականների ուշադրությունը կենտրոնացած էր «նդնրոպաբանության տեսական ընդճանրացումներն արվում էին գրեթե ճարցերի շուրջը, վբա, ապա Շուխւրգյոն ընդգրոմիայն այղ լեզուների ճլման է կում ամենաբազմազան կառուցվածքի լեզուներ, պայքարում իսկական ընդճանուր լեզվաբանության ստեղծման ճամար: նա Հաճախ է նշում, որ մասնակի լեզվաբանությունները կապված են իրար «ճետ, ընդ որում բնդճանուր կողմերի ուսումնասիրությունը նան նպաստում է տարբերությունների բացաճայտմանը: Շուխարդտիտարերքը քննադատությունը ն պոլեմիկան են: նա ժիշտ ավելի ուժեղ է քննադատության, քան սեփական ղրույթներ առաջ քաշելու մեջ: Սակայն ջննադատության ընքբացքում Շուխարդտըելնում է որոշ ընդճանուր գաղափարներից, դրույքներից սկզբունքներից, որոնք ն կիրառում է առանձին լեզուներին վերաբերող իր ճետազուտություններիմեջ: իր ՃճայացքներըՇունարդտն արտաճալտել է ղանաղան Ճողվածներում, որոնց կարհոր մասը ճավաքված ու ճրատարակվածէ ծա-

ու

ու

ի:

Լեռ Շպիցերի կողժից

լեզվաբանական Շութարդտը

առանձին դպրոց չի ստեղծել, թեն իր Հայացքներով զգալի չափով ազդել է ամենատարբեր ուղղությունների ներկայացուցիչների վրա: 3լԱՏօ ՏՇեսճհ Տքոչշիոտօճոտեիճն,

տճլոճո

ծրա.

1928.

էնճքթն7,

Ռուս.

մ էԷ-ԹԻԲՅԱԸԻ».

ժողովածունկաղմված

Շ131Եր

ԽԹԱ36քՅ8Ի

Իլո

ոօ

832աՕՅԱՅՒ

ԿԱՇՐ ձո11ա6Հքէմճր, 1925, 1

ՊՅ6Ո6ԸԱո

72Տաուղճոթճտէ6)10«օո

ն.

ԹՌ. կողմից.Ր Բուդաղովի ԱԹ, հ1., 1950.

է

:

ԼԱջ-

ՍԱԶ

տզմկղսկ վիեզ) «ճվմզդ -ղմշ» մվ չնվիովնկղագ ղակատակաոմտոտչ «ղորաոո ղակակամտոտչ տղմկղսկ րոսիմտկ ղզ բրսիճակաֆմոատ «ոմ մմզղժղղմօ ղոկտղաքղչ :մղիսդ 31 բաղի ղղզմստոտվմժղոր վե Սամ ճվմզղժղզմօ վմզդղաքքրս տվե ղտկաղմ ժղոմն )զմզմ «մոտ ղզ բրստտովծտ մմզղղակամզժավմզ 3 112 ղղ մզղժղզմօ դակակվղտվցր նացման րտիքիստձզթոմջչղտ մխակ մմզղժղղմօ մյ ատկստժղզ մորտչ նղոմղ «մմոտ վրնեվլոուխստտղ զոկուղնաիձղ: նղաոմղվժղղմօ դակողադչ նոմ վժղարոս մղշղ ողումղվ զի վիեղ) ով) դղարղամրմ ղոկավեսավմ-դակաոտովիոմատտաղ րզն «տե ղվյ մմզղղտկամղժտվմզմս «դվղոմ դիտ ցջոհոդջ ոցնղաչ '1 ղկոովտոամուտվր վրնվիովավ մրնվիվովեսխոմս նդասո զդամ ժմվն նսղնղոծու 1 լոսջմախ մտնվող| ճամզտտակղ դղվմզղտովիվովեստ խոազմնոկոտ Հաշ պվմզդտովյողնվզ մումվ սդտվճվատղվ ղտկոջմանոջնցտս վնստսնեոտզցչ մտղկանդքոչ ղաժմս մլիոադմ վտկզիմօ ղոժղիտ վտակլիմօնո դոռրղդումողկզի ձա 3 մաղմակ զի «յոսղտիոչ 1 ղժտվր ղո ղտնմոռոիսջ ղվոտր դակատողտ իազոսղ մոզնդոջ վմզղրոսնոտմղոաչեզմ ղաքքիսմողմոակ դուկյոտովիուկցիիսո-ղտկ վմղդրիւուլմց դակուինց|1 մյոսնյգտսր վ մտնմոոիսշ ոտովնոզեվ ղաղ 1լմաչաքնատչլոսղատնսմոակ մմզղդացման ղականմսմկմղզ մսիտոն ղորնանման ղոմլիսկոմ լոսմզմմուս մմ լոսմս նդմ դիո ղ իակառում ոռոոջ Մմրոահլքիսք խսնցտ -Սմկ մրտլիսմախողմ իսղոցվտոտ դոիքիսդոակաւմատիսկ իսմզղղո րոր «իսժղւսրնամն ջուխումե զր դաիքիսկամոտոտտչ 1 ոամսիադարքուխ վնմոկ մամ. վժղուկ վող փամզղդղաջման վինգ1 դոկատտոչդը մոնմուռիսշ 19 ղմղդղաիքիսկտաոջչողջղատոստ մմզղ ղղ ղղաքկիողորդ ղ մղդրաիքիոաջմսետղոիոջ «(ւմղաիաղջոմաղ) դիաջորոչ վմո ՀղացմահՀ4վքմտծմսիտովն վժղալկ ղակոտոկոտոմատռոչ նաավնսո ղակոոսքթմյամ "ամի դոիքիսողտ (»061--ՐֆՔԼ) վնմուբ 2 րոսիղդտ /տնմտոիսգյոսնմոչ ղվճմզի :իսչմտոատղոց ղոր դոկախենզ|մվ -ճծցղտրդ վ լրոսղամղոչջնդմմս «մղահլիակտտտչուտմաի տզկ վղս տոչղո մախղոտժոաւխաի տմղ տով դվտոտչղտ լրոսաղանղմ դոլոտխնց|"ոզ -ոդկզր սձմզի վ ձմզի ովմզղդժմմզդդաքիաովափափ դվջղասոտ | լոսխակ ղան) ոիրմոն մոնմտորաշ վմղզղտտոտղո չնվմզդյոսղամրմ ղակոտտովոսնվիվեղվ վմզդղակամզմտվմզ զիխիտո մա Հառի բոսղանամտկվլԼ մտնմաորառշ 1 վյզձղ ջմզնգովառհր Հիսմղնմոտչղոկաոդամուտուբվղ ղակ դինամե 3 տած ողոտադջղտասխը չղվ) մղահլիստվնողոտի նզղ վտնմոռիսց Հողոմոնատո

սս

ս

մտնմառի ոշ

գմզողւսեղմղակողորսս

չյունական օրենքների մասին՝ երիտքերականներիդեմ» ճողվան այլ ծում է մղում ՀնչյուՃոդվածներում Շուխարդտըպայքար նական օրենքների երիտքերականական մեխանիստական ըմբոնըման

դեմ:

Ամենից

առաջ), եթե երիտքերականները ճնչյունական օրենքները դիտում էին որպես ֆիզիկական-ֆիզիոլոգիական կարգի գործոնների ազդեցության արդյունք, ապա Շուխարդտիկարծիքով՝ ճնչյունական օրենքների մեջ նս երնեանէ դալիս Ճոդեկան գործոնի աղդեցությունը նա անօրինական է ճամարում ֆիզիոլոգիական ու ճոդեկուն դործոններիճակադրությունը ն գտնում, որ նրանց միջե ճնչլունական օրենքների ճարցում ներքին կապ կա. ճնչյունական փուրոխությունը տարածվում է անալոգիայի միջոցով. այն սկրսվում է փոքրաթիվ բառերից ն անալոգիայի ճետնողական ազդեցությամբ տարածվում այլ դեպքերի վրոռո ձՀետնելով Տոբլերին՝ լնդում է, որ ճնչյունական օրենքների՝ վուտ ֆիզիոՇուխարդտը լոգիական բնույթ ունննալու դեպքում անալոգիան չէր կարող ճանօրենքների երիտկես դալ որպես իանգարիչ գործոն: Հնչյունական քերականական ըմբռնումը, Շուխարդտիկարծիքով, այդ օրենքնեչ րը դարձնումէ արտաքին գործոն, դրանք չի կապում լեզվի ներքին էության ճետ: ձանդես դալովՀնչյունական օրենքի բնույթի երիւոքելրակչանական ընդճանուր ըմբռնման դեմ՝ Շուխարդտըձակադրվում է ե ճնչյունական օրենքի մասին նրանց ունեցած այլ կարգի պատկե 1) Շուխարդտըճակադրվում է ամենից առաջ երիտրբացումներին:

քերականների այն պնդմանը, քն 2նչյունական մփուխոխություննեմիայն մեկ ուղղությամբ: Ըստ նրա՝ դրանք են տարածվում են «լեզվախառնուրդի» ճանաչ տարածվում են անճատից անճատ՝ առկա է ոչ միայնլեզուների միջե, պարճով,ռր րաստ Շուխարդտլ|րՐ

լեզուների ներսում. տվյալ լեզվով խոսող անճատների մոտ կան արտասանականայնպիսի շեղումներ, որոնք կարող են ուրիշների կողմից ընդօրինակվել ն տարածվել: 2) Ըստ Շուխարդտի՝ Ճիշւո չէ երիտքերականների այն պնդումը, թն «Հնչյունական փո փոխությունը միաժամանակ է երնան դալիս տվյալ 4նչյունը տվալ գիրքում ունեցող բոլոր բառերում. այս կամ այն բառի տվյալ Հնչյունական փոփոխությանը ենթարկվելու արագությունը կախայլ

ՄԵ6Է416 |, ՏԸհսՇիտոմէ, 11801167, 1885, ռուս. թարգմանությունը

ձ16 Մ1ԱՈԶՅՈ8Յյո»

ՆՑՃԱԵՀԸՏԸՆ2Ը,

2686ո ճիշված ժողովածուում, էջ Չ3--Տծ:

ՎԱՀ

ված է բառի գործածության «ճաճախականությունից. «աճախակի դործածվողներից այն տարածվում է ավելի քիչ դործածվողների չի ընդունում երիտքնրականների դրույթը վրա: 4) Շուխարդտրի Հնչյունական օրենքների՝ բացառություն չճանաչելու մասին. նախ՝ կան փուկոխություններ, որոնք առկա են միայն մեկ կամ մի քանի բառերում, քեն Համապատասխան «4նչյունսկան պայմաններ ն այլ երկրորդ կան այնսլիսի բառերում. դոլություն ունեն բառեր, որոնք չեն ենթարկվել տվյալ ճնչյունական փովփոխությաանալոգիայով չի կարող բաներ, բնդ որում այդ բացառությունը ցատրվել. երրորդ շտտ ճաճախ դործածվող բառերը ենթակա են Շուխարդտըդբսոմաշվէլու ն անկանոն կերպով են փուվոխվում, նում է նույնիսկ, որ Ճնչլունական միակ օրենքը 4ճնչյունափոխուՀնչյունաթյանանձճավասարաչավությանօրենքն է ն նշում է, որ սաճմանական օրենքների ճարդում երիտքերականների մտցրած փակումները (դրանց՝տեղով ն ժամանակով սաճմանափակված լինելու դրույքը) գործը չեն փրկում: 4) կանգնած լինելով 5նչյունական փուիոխությունների մեջ ճոդեկան գործոնի կարնորության տեսակետի վրա՝ Շուխարդտը բնականաբար չի ընդունում երիտդրույթը` ճնչյունական օրենքների՝ մարդկանց կամթերականների Քի անկախ ն անդիտակյցաբար գործելու մասին. րատ նրտ՝ ճընչյունակաւն այս կամ այն փուխոխության տարածման մնջ կարնոր կրթված խավերի ն դեր են խաղում նորաձնությանը ճետնելու, ձգտումը ն նշանավոր անձերի արտասանությանը նմանվելու ե այլն,-- Ճանգամանքներ, որոնք չեն կարող կամբից դիտակցուիսկական Ջունենալով լեղվի Ճամարվել, թյունից անկախ բաներ ճասարակական ըմբոնում՝ Շուխարդտն այնուամենայնիվ նկատում է չնչյունական օրենքննրի ճարցում երիոքերականների նեղ

ինդիվիդուալիղմի ոաճմանափակությունն տեսական անճարակությունը ն փորձում եշել Ճասարակականորոշ կարգի դործոննե: ու

րի դերը. ալոե, շրինակ, նշվում է դպրոցի, Հասարակական տարբեր խավերի աղղեցությունը ն այլն։ Այս Հարցում, ինչպես նշել ենք, ճասարակուկուն դարդացման շչուխարդոյան ըմբռնումը

իդեալիստական կոնցեսլցիայի վրո։ Շուխուրդուր է Տարդի ճենվում նկատում է, որ լեզվի նրիտքերականական ինդիվիդուալիառական բմբոնումը փաստորեն զրկում է օրենքի գաղափարը տեսական Ռոո Շուխարդտի՝ ճնչյունական փուվոխությունճիմնավորումժից: ների պատճառների Հարցում անձճրաժեշտէ ճաշվի առնել նախ՝ ու լեզուների խաչավորմոան խառնման փաստի առկայությունը: Ֆ10

Ֆրկրորդ՝ լեզվի

ն

բարբառների սաճմանների անկայունությունը ն Վեզու, բարբառ խոսվածք ճասկացությունների պայմանականու ճանդամանքներ, որոնք բացառում են Հնչյունական քյունը»-զենքների տարածման որոշակի սաճմանների առկայության «նաբավորությունը, երրորդ ճասարակական այս կամ այն գործոնի դերը այս կամ այն երնույթի տարածվելու կամ դադարելու դոր օ-

ծում:

Շուխարդոր բողոքում է երիտքնրականների Հնչյունական ըենքի սկզբունքի դեմ ն' տեսական, ե՛ գործնական առումով: նա նշում է, որ «Հնչյունական փոփոխությունները չի կարելի որակել որպես օրենքներ. բնական օրենքներն ճամընդճանուր ն բացարՃակ բնույթ ունեն, Հնչյունական օրենքները սաճմանափակված են Կոնղով ե ժամանակով: Շուխարդտը ճանդես է գալիս երիտքերականների դեւ, ժի կողմից՝որոշակի բարըառային-Ճնչյունական սաճմաններ նշելու, մյուս կողմից՝ ժամանակային որոշակի շրջաններ առանձնացնելու ճարցում (վերջինս արտաճայտվում է լեղվի միննույլն փուլում բացառություն չճանաչող 4ճնչյլունականօրենքՇուների դգոլության երիտքերականական պնդման մեջ). րատ խարդտի՝ որոշակի սաշմաններ չկան ոչ միայն բարբառների, ալն լեզվի զարգացման տարբեր փովերի միջն: Շուսարդտի կարծիքով՝ չի կարելի խոսել «Հնչյունական պայմանների նույնության են երիտքերականները ճնչյունական օրենքմասին, ինչպես անում ների առնչությամբ, որովճետն այդպիսի նույնություն ճնարավոր Շուփարղչէ. ամեն բառ ունի իր սեփական լեզվական շրջուվլատը: Ճա -| է մեջ գործածության քաշում ճնչլունափոխության որ առաջ ճախականության կարնորության դրույքը դրանով փորձելով ճաղԽաճարել իր ինդիվիդուալիզմը ն ոնլյատիվիզմը. սակայն լեզվական գործածության Հաճախականության դրույթր լեզվի իսկական Հասարակական ըմբոնումը փոխարինում է մեխանիստականմեկնաբանությամբ:

Շուխարդտըբողոքում

է Հնչյունական օրենքների ֆեւտիշացդրանց ինքնանպատակ քննության, ստուգաբանական պրակտիկայում առանձին փաստերով տարվելու ն տեսական լայն ընդՀանրացումներիյ Ճնոսնալու դեմ. «Մի՞թե ինքնին միննույնը չէ,-ծապրում է Շութարդտը,-- թե ռոմանական Հոմուծ-ն «քայլել գո՞ւմ է արդյոք ՅԱՈՅԼ6-ից, ՀԱՄՅԼՇ-ից,Թե՞ ռոռեսլուճ-ից կամ թե մի որեէ կելտական բայական արմատից. դառնո՞ւմ է արդյոթ տվյալ բարբառում |-ն Ը կամ մի այլ բարբառում 1-ն |: Ի՞նչ իման,

կա այդ անվերջ ստուղաբանական կամ ձնաբանական4Համապատասխանություններիմեջչ՝ 2ճնչյունակուն օրենքներիանվերջ են շարքով, քանի ղեռ դրանք մնում մեկուսացված, քանի դեռ գրանք չեն իմաստավորվել բարձրագույն պլանով Հնչյունական օրենքի սկղբունքը, Շունարդտի կարծիքով, «անգեյնում է մերկ ճեռացնում ինքնուրույն մտածողությունից: փաստամոլության, չճանաչող Հնչյունական Դնելովբացառություն օրենքների բացաշայտման Հարցը՝երիւոքերականները, լեզվի ինդիվիդուալիստական ըմբոնման պայմաններում, Ճնչյունական օրենքի դգաղավփաիը կապում էին անճատի խոսքի ճետ. ըստ այդմ ստացվում էր, որ ճնչյունական օրենքների բացարձակ ճետնողականության մաաին կարելի է խոսել միայն որոշակի անճատի առումով ն միայն տվյալ որոշակի մոմենտի ճամար: Հասկանալիէ, որ այս դեպքու բացառվում էր լեզվական օրինաչավփություններիՃասարակական մաստ

կոտրվում էր նրանովխոսող ժոչությունը, լեզվի պատմությունը դովրդի կոնկրետ պատմությունից: կենդանի բարբառների Ճճետան ճնչյունական օրենքների բացաճայտման ուզղուղոտությունը թյամբ կատարվող աշխատանքըճանդեցնում են, մի կողմիը՝ ճրնչլունական օրենքների իրական օրինաչափություններն արտաՃայտող պայմանական բանաձներ լինելու գաղափարին, մյուս կուլմից՝ լեզուների ցեղակցության փոփոխության մասին երիտքերականների տրադիցիոն պատկերացումների վերանայմանը: ինչպես ձայտնի է, երիտքերականները բարբառների -ճամարում էին այն Հիմնական միավորները, որոնց մեջ ամենից ավելի լավ է դրսհորվում 4նչյոմոական օրենքների «ետնողականությունը, ն դրանք Ճակաղրում էին դրական լեզվին: ու

այս երիտքերականների լեզվաբանական պատկերացումների

վերանայումն ընթանում է երկու ուղղությամբ. 1) ի ճակակշիռ որոնք լեզուների մփովոխությանպատճառնեերիտքերականների, իը տեսնում էին միայն անճատական լեզվազործածության ն սերունդների կողմից լեզուն յուրացնելու ընթացքում մտցված անդիտակից փոփոխություններիմեջ, սկսում է երնան դալ այդ փովփոչ խության պատճառների նան դոսում որոնելու տենդենց. 2) ի ճակակշիու մինչն 411 ղդ. վերջին քառորդը հղած պատկերացման՝ ն բարբառների լեզուների ճեչյունական օրենքների գործողու-. թյան որոշակի սաճմաններիմասին, սկսում են խոսել դրանց բաու

"Ր.

էջ

(Ա777քո7,

ՅծքճուուՇ

օ181.հ

րօ

ՔՅԵ

Խ., ՒՕՅոնյմօ,

ցակայումյան մասին. առաջին տեսակետն արտաճալտվում է «սուբստրատի տեսության», երկրորդը «լեզվաբանական աշխարճագրության» մեջ: Սմուբստրատի կամ էթնիկական տեսությունը կողմնակիցներ է դանում ոչ միայն երիտքերականների նկատմամբ քննադատաբար տրամադրված լեզվաբանների, այլն ճենց իրենց երիտքերաշարքերում:Շուխարդտիճետ միասին այդ տեսությունը, կանների ինչպես տեսանք, պաշտպանում է Ասկոլին: Շուխարդոր ն այս տնսակետի մյուս կողմնակիցները լեզուների խաչավորումն են խառնումըդիտում որպես լեզվի փուխոխությանկարնոր գործոն. ըստ նրունց՝ այս կամ այն լեզվական ճանրությունը, յուրացնելով մի նոր լեղու, այդ յուրացման ընթացքում պաճւպանումէ իր նախկին լեզվի որոշ ճատկությունները. այսպիսով ստեղծվում է լեզվի որի բնովլթը կարելի է բացաթոշ ենքաճիմք, սուբստրատ, տրել՝ նկասլի առնելով միայն ասիմիլլուցված լեզվի բնույթը: կեզվականփոփոխությունների գլխավոր գործոնըՇուխարդտը, Համարում է լեզուների խաչավորումն խառնումը: նրա կարծիգծել ոչ միայն լեզվի զաքքով՝ ճնարավոր չէ որոշակի սաճման տարգացման տարբեր փուլերի միջն այլն տարբեր լեզուների լեբեր բարբառների միջն: Խոսվածք, բարբառ, ենքաբարբառ ղու Ճասկացությունները միայն պայմանական ճասկացությունն. օտար ներ են: Զկա ոչ մի լեզու, որ զերծ լինի խաչավորումից տարրերից. բոլոր լեզուները խաչավորված տարրեր ունեն: 0րիէր նակներ բերելով ոոմանական լեզուներից, Շուխարդտը ցույց տալիս, թե ինչպես Հնարավոր չէ գծել սաճմանակից իտալակաս ն ֆրանսիականբարբառների սաճմանը: Այսատեղիը էլ բխում էր սկեւպտիցիզմըդեպի լեզուների ծագումաբանական. Շուխարդտի դասակարգումը: Այս կապակցությամբ Շուրարդտը որոնում է բոլոր լեզուների ցեղակցության ասպլացուլցներ,այլն աշխարտճի խոսումլեզուների «տարրական» ցեղակցության մասին՝ վերջինի» Հիմքում դնելով մարդկանց ճոգեկան բնության ընդճանրությունը: Շուխարդոթ լեզուներիծագումաբանական դասակարգմանը շճակաղրումէր լեզուների «աշխարճադրական Ճամաճարքման» դրույքը, նշում լեզուների անցումների անընդճատականությունը՝ իստ դրանը աշխարճագրականտեղաբաշխման: լեզվական փովփոխություններիերկու տիպ` ներՏարբերելով ջին ն արտաքին (խառնուրդ) Շուխարդտըոչ միշտ է Հեարավոր լուծել այս կամ այն փուիոլխության՝ո՛ր կատեգորիաճամարում ու

ո-

ու

ու

ու

Դ.

Զաճուկյան

ժին պտականելու ճարցը: էեզուն դադարելով ապրել՝ կարող է իր որոշ ճատկություններով (վարժություններ ու տենդենցներ)ապրել Հաջորդ լեզվի մեջ: Հեչյոմոսկան փոփոխությունների պատճառները որոնելով ընդճանրապես խոաչավորման, խառնման ու փոխազդեցության առնում է մեջ՝ Շութարդգտր պրոցեսն այդ լայն իմաստով. լեզվոկան խտոնուրդ, ըստ նրա, տեղի է աւնենում ոչ միայն էքնիկական զառնուրվի ժամանակ, որը նրա կարծիքով ավելի Հաճախադեպ երնույք է, քան կարծում են, այլն ոհրտ կաղ ունեցող Ճաղորդակցական ճանրությունների (Մ6Լեճիլքօոօտտճոտշհճէէ) մեջ. 1) «Մի փողժից՝ լուրաքանչյուր նշանավոր կենտրոնում բնակչության 4ոռունությունը ձեռք է բերում այնպիսի չափեր, որ այն կարելի է գիտել որզես լուրատեսակ խառնուրդ». 2) «Մյուս կողմժից՝բոչորովին էլ բացառիկ չէ այն դեպքը, որը Պաուլը Ճճամարումէ այն է լեզվոկանխառնուրդի միակ ճնարավորնախադրյալը, ծերբ առսոնձինպատմականպատճառների ճետնանքով մարդկանց մեժ խժբերը ելել են բնակության վայրերից ե խառնվել ուրիշների Հետ»:

Շուխարդտի ծառայությունը մեծ է ոտուղաբանության բնագավլաղում. նա չի բավարարվում փոփոխությունների բանաձների Հավաստմամբ, այլ ձգտում է բացաճայտել բառերի իսկական պատմությունը. այս դեպքում նտ օգտագործում է բառի բարբառային տարբերակների ամբողջությունը ն չետնհում նրա վարդգացՄուն Հետնողական պատմականօղակներին: նա, ի տարբերություն երիոքերականների, ուշադրությունը կենտրոնացնում է բառի իմաստի վրա՝ այս կապակցությամբ ճետադայում Հանդելով «իրաբառերի» գաղափարին: Շուխարդտը ճատուկ ուշադրություն է դարձրել բնաձայնությունեերի 4արցին՝ նշելով, որ իրարից բոլորովին տարբեր լեզուներում կարող են ձճանդիպել ժիննույն փմաստն արտաճարտող նման 4նչլունուխմբեր. բնաձայնությունը նտ ըմբռնում է լայն իմաստովորոլեսՀնչյունական ոխմվոլիզմո Այո կապակցությամբ էլ ճենց լեզուների պատմական ցեղակցուքյան գաղափարին Շուխարդտը Հակադրում է ոչ-պատմական ռոարրական»ջ ցեղակցության ղաղափարը:Այսպիսի «տարրական» ընդճանրությունները ծրնան են գալիս ամենատարբեր բնույթի բ.

Էջ

36. Հ

1Ա7ոոքն»,

Հմմտ. Լ

1018,

61815 1Թ356քթճոմելՇ

ճիչ. աշք.,

էջ

ԱՕ

50:

ՋՅԱԽ0ՅԱշհտթօ,

հ1., 1950,

լեզուներում ն տարբեր են չենիկականու ցող

առաջավոխպոռությամբ ունենալով մարդկային

իրենց ճիմքում բընդճանրություններից՝

մտածողական ընդճանրությունները. այդպիսի ընդճանրությունները արդյունք են ընդճանուր ներքին տենդենցի:Այսպես, օրինակ, ռոմանական լեզուներում, գերմաներենում, բասկնրենում,, ճունդարերենում ճոդի առաջացումը կատարվել ե միննույն ձնով" առանց փոխառությամբկամ ցեղակցությամբ բացատրվելու:

Շուխարդտը լեզուն ճամարելով առաջինճերթին մարգկանդ

միջոց՝ Հաղորդակցվելու

սրանից «ճետնողականեղբակացություններ չի լեզվի Հասարակականբնույթի մասին, բայց եզնախադասության ու բառի, բայի ու բակացություններէ անում նաանվան ծազման առաջնության մասին` նախադասությունը Ըստ խորդել տալով բառին, բայը՝ անվանը: Շութարդտի՝ լեզվի ծագման ճարցը նախաղաւսությանծաղման ճարց է, որովճետն նախադասությունը ճաղորդակցմունմիավորն է: Սկզբնականնախադասությունները եղել են միանդամ ե ճանդես եկել ստորողյալի նե ստորոգյալով) նախադաբազայի վրա. երկանդամ (ննքակայով Ճետո են առաջացել: 1եզուն ծագում է կարիքից: Շուչությունները է մոնոդենետիկական ն սլոլիգենետիելնում լեզուների կ.արդտը ճանում

վակունձագման տեսությունների դեմ՝դտնեծայրաճեզությունների ն չով,որ մոնողենեղիսը պոլիգենեղիսբ ենց սկզբից միաճյուսված են, այլն որ երկուսն էլ ճավասարապեսանապացուցելի ենչ

Տարբերելովլեզվի քննության պատմական ն ոտատիկ ճայհՇուխարդտըայնուսմենայնիվ դրանքչի Ճակադրում, ցակետերը՝ ուսումնասիրությունը նա նույնացնում է լեզվի ստատիկ լեզվի ուսումնասիրություն Հեւ ն այն կոչում լեզվաճողնՀձոդգեբանական Միաժամանակ Շուխարդտը բանություն (Տքւճշհքտաշիօ10916)» պաճանչջումէ պատմականլեզվաբանությունըդաքձնելիսկապես այդպիսին:

Շուխարդտըճատուկ ուշադրություն է դարձրել արճեստակաճ լեզուների ն այսպես կոչված «խառն» (կրեոլլան) լեզուների Ճարզին. վերջիններիս առաջացումը նա կապում է Ճաղորգակցմանծ կարիբիճետ |» կոչում օ«կարիխքային լեզուներ» (Աօէտքոճշհճոյ: մեծ ծառայություն է մատուցել բասկերենի Շուխարդտը «ումնասիրությանը: ու-

«իրերի

քառերի» փոխճարաբերության շուխարդտյան ըեմբոնմանմասին մենք դեռ առիք կունենանք խոսելու: ն

բ.

Մոսկվայիլեզվաբանական դպոոց

ՖիլիպՖյոդոբովիչ Ֆռբտունատով.--Ֆ.

(1848--1914) ռուսական

Ֆ.

Ֆորտունատովչ

պատմա-ճամեմատական լեզվաբանո: թյան ամենաականավոր դեմքն է, Մոսկվայի լեզվաբանական նրա ուսանողների թվին են պատկանում ռուս դալրոցի ճիմնադիրը: Ա. մ. Գ. կ. Ուլլանովը, վ. կ. Պորզիտնականներ Շախմատովը,

Մ. Մ. Պոկրովոկին, Վ. Ն. Շչեպկինը, Բ. Մ. Լլառղուժեզինսկին, ե. Ֆ. Բուդդեն, Ա. Մ. Պեշնովը, Ա. հ. Տոմսոնը,Դ, Ն. Ուշակովը, Ն. Մ. 1. 9. կովակին, նորվեգացի Ճայ Պետերսոնը, Մսերյանցը, Հ. Պեղերսենը, 0. Բրոկը, շվեղ Տորբյորսոնը, Ճոլանդացի դանիացի

Վան դեր Կոպը, ֆրանսիացի Պոլ Բուայեն, գերմանացիներ Սոլմսեիը է չեխ Մուրկոն ն Պոլիվկան,սերբ Բելիչըի Տոմիչը, Բնեոնեկերը, Ձի կարելի սակայն, ասել, թե ֆինն Միկկոլան, ռումին Բողդանը: բոլորին էլ Հավասարապես ճատուկ են Ֆորտունատովիլեդվաբոնական կոնցեպցիայի բոլոր կողմերբ։

Պատմա-ճամեմատական մնթոդի կիրառման խնդրում Ֆորտունատովը դավանում է երիտքերուկաններիՃճիմնականսկղբունբ ները, բայց մի շարք ծարցերոմ զերձ է նրանց միակողմանիր: կանգնած է ավելի առաջադիմական դիրքերի վրա: նը:ս թյունից լեզուների Ճամեմալեզվաբանական Ճալայլքները ն Ճնդերուլական տական ուսումնասիրության մեջ բերած նորությունները արտոսցոլում են դատել դասախոսություններիառանձին Հոդվածներ մեծ է նրա վաստակը ճնդնրոպական շեշտաԱռանձնապես մեջ: ու

ու

ն ճամեմատական քերականուբանություն(սկցենտոլոգիույի) քյան առանձին ճարցերի լուսաբանության մեջ, Դասախուությունխերըճրատարակվելեն փՖռրտունաատովի մաճից ետո. դրանցի դ

նշելիեն

«Դասախոսություններճին սլավոներենի ճնչյունաբանո: թյան մասին» ն «Հնդերուղական լեզուների Ճամեմատական 4նչյո' նաբանության «ամեմաւտական ուրվագիծը», այլն «Համեմատա ն «Հնդնրոպական կան լեզվաբանությունը» լեզուների «ամնմուտական ձնաբանությունը»շ: Վերջին երկուսը երկար ժամանող ճայտնի էին միայն վիմատիպ «րատարակություններով։ Սո. 1Փ,

Ց3Թաճ, 83ԵԼԽ08,

Փ.

1919.

1922. 2Փ,

Փ,

Փօքթոս41068,

Խքուքամ

ՕԿօք:

Փօքչ78148105,

ՈՇո ն ոօ ՓօղճուՇ ԸՇՐՅքօշտատաոժ օւժ ՇքճտաուօտեհօնՓօտօրաատ ոււ06դքօոճրոար.

Շքոտաուծդե:յծ

13ԵՕ8ՇԱօԱա6,

1902. Շքոտոո6ղԵլ ճն ԽօքֆօղօրքտՀԱՂՕՇՑքՕՈՇԱՇՏԱՃ ՑՅերօռ.

1899--- 190:

են տեսել Ֆորտունատովի մնտական շրջանում լույս «Ընտիր աշխատությունները», որոնք պարունակում են Հիշլալ դասախոսու-

րյուններըն Ֆորտունատովի «ողվածներից մի քանիսը տպագրվել ենւ շս Խսոմծ «6 "ՔՇԱՏՋՇ լոմօջաւտճոյտոիճո Տքոճշիճոջ ն էն «261Տշհոլն Տքոճշհլօտհսոք» անդեսնեՄողք161ՇիտոմՇ է րում: կարնոր նշել, որ Ֆորտունատովիընդճանրացնող դասընքացները նախորդել են Բրուգմանի Համեմատական քերականության ամբողջական Ճճրատարակությանը: նես լեզվի «իմինչպես երիտքերականներըյ Ֆորտունատովը բում դնում է Հոդեֆիզիկական պրոցեսների ամբողջությունը, լեզփաբանությունըլուծում պատմական 4ետազոտության մեջ, դավանում Հնչյունական օրենքի անալոգիայի, լեզվական պրոցեսի սնընդճատականությանդրույթները: Բայց նա զերծ է, մի կողմից՝ չեղվական պրոցեսի սուբլեկտիվ-ինդիվիդուլիս տական ըմբոնուչ մից, մյուս կողմից՝ մեթոդի կիրսուոն մեջ ցուցաբերած այն ժիաորոնք Հատուկ էին կողմանիությունից ծայրաճեղություններից, ծրիտքերականներիշատ ներկալացուցիչների: Լեզվի Հոգեֆիզիկականըմբռնումը Ֆորտաւնատովը լուրատեՀսակ կերպով զուղորդում է լեղվի Հասարակականրմժբոնմանճետ: ձեզվի կառուցվածքային առանձնաճատկությունները,նրա 4նչյունական իմաստային կողմերի փոխճարաբերությունը,Ֆ. Ֆորտունատովի կարծիքով, կարելի է ուսումնասիրել ֆիզիոլոգիական ու Ճոդեբանականդիրքերից. բառերի «նչյունները ֆիզիկական ծրնույթներ են ն կապվում են ֆիղիոլոգիայի։ այն է՝ խոսքի Հնչյունների ֆիզիոլոդիալի ետ. բառերի իմաստները, այլն ճնչյունների կապի բնույթը ճողեկան երկույթներ իմաստների են ն կապվում են Հոդերանության 4Ճետ: Այս դեպքում Ֆորտունատովը ելնում է ասոցիատիվ ճողզեբանության տվյալներից: Սակայն լեզվի էությունը սրանցով չի սպառվում: Լեզուն Ճասարա-չկական երնույթ է. նա պատկանում է որոշ Ճասարակականխրմբակցության, սերտորեն կապվում այդ խմբակցության պատմուքյան 4ետ: Այսպիսով, անմիջական կապի մեջ լեզվաբանությունը է դտնվում ոչ միայն ֆիզիոլոգիայի ն ճողդեբանության,այլն ժոլեզվաբանությունը ն պատմությունը ղովրդի պատմության ետ. լեզուչ-փոխադարձաբարօգնում են միմյանց. «Յուրաքանչյուր ու

ու

ու

ւՓ,

1397.

Փ.

Փօքոջոճձշչօտ,

ԱՅծճքմւրա: քյե,

Է-է,

հԼ.,

1466--

Կրում է Ֆորտունատովը,--պատկանումէ որոշակի առարակուտիոշակի Փաստրակական խմբակցության (օ6Ա1660 Կ1Ո1ուն ՈԹ է այսինքն՝ յուրաքանչյուր լեղու պատկանում մարդկանց, ՇՕ103)), սիպես այլս կամ այն ճասարակության անդամների: Այն փուխոորոնք տեղի են ունենում «Հասարակությանկաղխությունների, Հաւ, լեզվի մեջ Խւրնկցվում են ճամապատասխան փոփոխու Սյուններով ճասաիակության տրոճումը այս կամ այն մասերի Համապուռասխանում է լեզվի տրոշմանն առանձին բարբառների» հսկ ճասարակական խմբակցության մասերի միավորմանը ծոմապատասխանումէն լեզվի մեջ նրա բարբառների միավորումր»: Լեզվի բնույքով էլ Ֆորտունատովիորոշում է լեզվտրբանություն ճարաբերությունը ճասարակական նե բնական զանազան գիտությունների Ճետ՝ չնկատելով լեզվաբանությունը դրանը ժեջ ձուլելու վտանդը. «...Մարդկային լեզվի ուսումնասիրությունը նրա պատմության մեջ մատնում է իր որոշակի կողմերով, որպես բաղկացուցիչ մաս, բնության ն ճասարակական խմբակցությունների որպես զյանքի վերաբերյալ գիտության մեջ»շ. Լ1եղվաբանության՝ լեզվի պատմական ուսումնասիրության դլխավոր խնդիրը Ֆորտունատովը տեսնում եժողովուրդների ու նրանց կուլտուրայի պատմության ձարցերի պարզաբանելու մեջ: նրա կարծիքով՝ վաղ չըրջանի պատմության մեջ ծասարակության մասերի կապի թուլության պայմաններում գերակշռում էին տարբերակող տենդենցները, պՎարգացածՃճասարակությանմեջ այդպիսի կապերի սերտացման, պրի ու գրականության առկայության պայմաններու միացնող

րան,

տենդենըները:

մեթոդի կիրառման մեջ Ֆորտունա Պատմա-ճամեմատական Հթովն անց է կացնում Ճետնողականպատմականությանն շրինաչափականությանսկզբունքը: հր պատմա-չ-ճամեմատական ընդճանրացնող դասընթացներում նա ձգտում է տալ լեզվական երնույիների ծագումը ն զաիգացումը՝ ճենվելով ճնչյունական օշրինաչաոտիվ փականության

պաճպանման սկվբունքի վրա: Հնչյունական նա պարզում է Հեչյունական անցումների պայմանների նույնություն: այդպիսի նույնության բացակայության դեպքում փնտրելով ար օրինաչավփություններ: մյս կապակցությամբնշելի են նրա մեթոդի մի քանի կարնոր այս

կամ այն օրենքը 4աստատելիս

"Փ.

ֆՓ.

Նույն

Փօոքոյմյոչօը,

տեզը, էջ

285.

ԽԱ:ծքյիհածքու,

ՆԽ ԷԼ,

1950, էջ

ղբ 3 յլոսծղ միստաղատմագ «ավատա վմզղաոմմում վինեղիառղող ճմրաճանման րռկմե ղ ղոաքցիոձնսմրո ղակողոռվր վր ողիոմո զվ բշողամբմ դսեզմողվաղ ղակտխամղեղչժղոմս ՛վմզղղոտմոիեզ դմա ղաչիսմղմմուտ վ (6 'մմցդրոսջասկ ղզ լոսիոկո ուզչ ճվմս «2 կղաձմմ ղոսնողխ ղոքքիսճուրվ տվմեչջ մարտնվիստողատմաբ մղում. ղորչոմտ :մմզժմսո| վեոգնյոսղն ժղզ փղզիտդոժվս "մղ Հաքիավոռախոաջ յոսոակախ 1 փղիտ դաժղիույոսժողն ոտ նիոժ «րորսամվկ ղակավեւմաղտ վմզղժղաննմո ղոլիսղղմ վմզղդուծմ տէ անատղվ ցեմոխ զք 4վժ 1 վզղմակ մմզկտատխվղոճմմ նիտ

Ֆա դ «Մրոսչամտ ղդվր ղաձմէ Համա ղորնահման լ 1զեղտ ոոլւած մղոձմմ նոնմավաղ մղորչամտ վինցվոռվող «ղու «ոռեզավող դմղվր 3 լբրսղնոռոչ նզի մյլոսղեղակամզի վմզտոուխ 'ճվյոսնողողզն Հար ղաոհքիսղղժ վմզղիողմղ, զվչ 1 ողողլտ նյոյզստմվկ ղզմսկվղ առիր մրարտոակղ վմզղղոաճմ`մսղ մմզղժդոնմո դոքքիսմվոտղ «Հրոսուս ղվւ ղորճտեմտե վմղդաեղ) ողիոձղվ1 յոսղնոծնհ վղոձմ: միոտտաղաւոմոգ ւմժդամեկողոիլիըսդակորտոխ ղաոկոնտղտողչ իոգղնակնղո Շ վմզղրոոնղխ ղ վմզղրոսչոսկ կմաեոտոռի 1զրվն ձժ Ֆ վլղմուկ ղոմմս 1 ժողո յոսժոցն ոա 71 ղվովոնլո մղոց «վտոտ ղոմքիովտոտիուչ նղամս (մզղրոսղեղակոմզի զ «իսչմոխող ոջ ղահլիստաորդրոչ փաձմողվմօվմղղոսեզ) ղզ լյոսիտոտոտց զվինեցմառվող1ղզինակտտչղզ նոմոկ ղզմավտոտիտչ ժղամս «մզդ -բռսղեղակամզի փյոսո| չակմղ վմզդֆ նսիդեղակամցգի1 բրրամզմմոտ ող կաղարոաթղորդեղակամգի վմզգջողվող (ջ ՛"յոսժոցն այզդվր դոկաղալղչ զիովր 1լրվն ղվժղւսմեկո մոբամողչ ղոմլիատխոատճում մղղվմ ջոիմսի 43 բոոծղաւտխ փովեղաղա միոտողաոմագ: ցի իսիովեւմողտ ւղոէլիսդվ շաղայմոախԽ մրի իտնողվմօ ո մմզղմավտախ ղոքիսովաւխիոի -«Բիսփ ելո 37 վղւտքիաչղզմ եմոխ դակաղաղչ Լաքիտմմզ (յոսժեոզն ղո «զր ղորսամվկ վժղամեկո վլովեռվուղո էզմզմ ոզնդաոչ ղալիոնանն տածզբամչղտ1 լրրածղոջ ախ աղ :մտուամոկ վոտկ փսղոչնղմ զղվի խոաչնղմձզր ղոր (շշ «Թոռղոտր վմզառովխղոկտինեզ|3 բոաիտմուտտմամս մղոհլիսդղտ «զակոտովրստո» վմզղիտյմց որոտ փաստ ) վմ մաոմոտտորգի ղոկ իորոսսթ ոա զբ 5 միստաղատմաբ ղոալիսղաոկածնամբրո «որտուխ վմզտոռվ վինդ 1ամլիտ1 րրսիղատ տո ճվիզտովո մաղ «ատեղմվինեզմոմիտ րոիտոգղո վ. մտոռուի նսիղղժ -ղաքլիսղղժ իխիողոմն ղ մմզղղակիոկտուջ ֆոինկարու մմզղքիողմդ բքաղոտ, զվոամջոինոսաի վմզղսեց1 բոողցոս 3) վոտկղ տալ Հաղջզոստ ովցեմար գմզղղակիուխուաղվյծ 2 մմզղղաիքրոկտտչողջղոսո ՛ռ

ցությանփաստը ն միաժամանակ գտնուվ, որ այդ նախալեզուն նեցել է իր Հարուստ պատմությունը,անցել զարդացման երկաու-

անճաջող է ճամարում «նախատերմինը ենթանշելով, որ այդ տերժինը՝ լեզուն(ՍոՏքոոշհճ) դրել է տալիս մի նախնական-պրիմիտիվ լեզու, մի բան, որ ճիշտ չէ. 6) Հնչյունական օրենքների քննության մեջ նա չի բավարար«ավաստումով, այլ վում Համապատասխանություններիպարզ փորձում է պարղել անցողիկ օղակները ն ճաստատել զարդացման որոշ էտապներ: Ֆորտունատովիանվան Ճեւտ է կապված Ճնդնրոպական, ճատապես բալթիկոլավոնական լեզուների ճնչյունաբանականշեշտադրական մի շարք մասնակի ճարցերի պարզաբանումը կամ նրա կարծիքները «4նդնրոպականձայուրույն մեկնաբանումը: ֆավորների երկու կարգի երկարության, երկու վանկի տրոճվող Կվեդայական«Յ»-ի ծագման մասին ն այլն կանխում նեն Ճճետադա ուսումնասիրությունննրի արդյունքներըն (ակցենտոլողիայի)բնագավառում առանձՇնշտաբանության նառես նշելի է այն օրենքը, որ կրում է «Սոսյուր-Ֆորտտունատովի են այդ երկու օրենք» անունը ն որն իրարից անկախ Ճճայլտնաբերել է, որ բալթիկ (ճատկապեսլիտվական) զիտնականները: Հայտնի ու հ սլավոնական լեզուները շեշտի դիրքի բնույթի ակնճալյո ունեն, սակայն շեշտի բնուլթի 4աՀամապատասիանություններ մապատասխանությունն արտաճայտվում է ճակառակ ճարաբերությամբ. լիովական բարձրացող տոնին ճամապատասխանումէ սլավոնական իչնող տոնը ն չակառակը (ճմմտ. լիով. ԿՃԼՈՅ--

րատն շրջան.

նախասլավ.

այս

"

առումով

նա

ՍԾԼՈՅ, սերբախորվ.

թքմոռ,

8Օքծ11 ն լիտվ.

ռուս.

ՊՅՐՈՎՏ--" նախոոոլ»վ. ՄՕՐՈՖ, ռերբայխորմ: 8րձի, 80բօ). այս կապակցությամբ նախաբալթիկ-սլավոնականիՀամար վերականգնվում է առաջին դեպքում պարույկային (621 սու6անՏ), երկրորդ դեպքում սուր շեշտ (2ՇԱԱԱՏ):Սոսյուրը ն Ֆորտունատովը բալթիկ-սլավոնական լեզուների շեշտի բնույթի 4ճակառակՃճարաբերությունները բացատրում են շեշտի տեղաշարժով: Սոսյուրի այս օրենքի կիրառությունը տվել է միայն լիտվերենի ճամար: Ըաո ոռոս.

Հմմտ.

ՎՇԸՇՐՅՎՑ ԼԱՕտձ.

ՒՇՈԵՇՕԼ,

ի.

ԷԼ.ՈՇշ»Շքօ.

,ՖՎՇԵԱՇ

Յձոխշամ

Փօքոտւճւ08

ԽՐ",

տաո.

Փ. Փ. Փօքլմոյնոտ ՊՇօբումՇՕԱՀԱՕՑ ՈՅիմել:, 84, 19454, 75 6

ՇՕՏքՇԱՇԻՒԵՃ

մ

ՊԱԼՒՐՑ:ՇՆՔ-

ԿԽՕՇԵՕՑՇԵՅՑ

107, 1946. Ս

Շ6

Շ.

ՅԱՈՎՇԽԱՇ

Ո. Բ

ԷէՅՆ

ՇՔՇԼՇ

Մոսլուրի՝ լիովերենում

կարճ կամ ցիրկումֆլեքսային Հատվածի չեշտը շարժվել է մի վանկ առաջ, եթն նրան «աջորդել է սուր Ճատված։ Ֆորտունատովի Ճարցը (ակուտային) ձայնավորային Դեռես քննել է ավելիլոյն առումուր թ. նա ցույռ է ւովել, տր ոուսական լիաձայն ձների (օքօ, ՕՕ, 6քճ՝ նախասլավոնական "Օղ-ի, "օք-ի դիմաց) շեշտային տարբերությունները 'օք-ի, (ճմմտ. քծքօտ ն 80Օքօ՛ 88.) արտացոլումեն նախասլավոնական ն տարբերությունները, զանասկային (նրկարության կարճության) ռրոնք իրենց ճերթին Հնդնրոպական Ճիմքեր են ունեցել: 1895 թ. Ֆորտունատովըպարզում է լիտվերենի ն պրուսերենի իջնող ե Բատ Ֆորտունաբարձրացող շեշտերի փոխճարաբերությունը : ն ո, նղ երկբարբառների տոնի տարբետովի՝ լիտվական 1, Ա րությունները կապված են այն բանի Հետ, թե դրանք Ճճնդներուլական երկար, քե կարճ ձայնորդներն են արտացոլում ն րոտ այդմ ք-րն, 8չին, սանակբըատական թե Ա(ԱՐԼ)-ին, 8-ին են տամապաչ

ատեն) «Մմեոածջն տասվխունում, ճմիո. լի "վ. Պ1ԼՐէ8Տ--ռանակթ. լիի. Սր»նով «Հորրած»--ոանովր- անեն «կլո"շվոծ ՔՂՐԼՅՏ իսկ Հաստատվում է Հնդնրոպական երկար ձայնորդների դոյու»,

թյունը:

Ֆորտունատովնուրուլն կարծիք ուննը ճնդերոպական ձայնավորների թուլացման (ոնդուկցիայի) բնույթի ն սրա ճետ կապված, Հնդնրոպականէ. յ. ր.ո վանկարար ձայնորդների արտասունության մասին: Ըսւո նրա բացի Վ-իչ, որ երկար ձայնավորեչջի (6.60, 1) թուլացման արղյունք է, պետք է տարբերել ն ՉՀ, որով նա պայմանականորեն նշանակում էր կարճ ձայնավորների տարբերում էր Ֆորտունատովը (6, Օ, Ձ) թուլացումը:Այսպիսով, Ի ն ճ01»9 թուլացման երկու աստիճան՝ 2) 6, 0, 1»օ. 1) նա մեծ ր Լ ր. ը վեմասի՝ տարբերություն Հնդնրոպաբանների «ո կամ, բականդնումների դիմաց ենթադրում էր «ր, «ե օտ, ոռ, այս վանկաերբեմ էլ, Էշ, |, Ոշ, որում դեռղքերում ընդ Ն. օ«-ի դիբբի բար էր Ճճամարումձայնորդային մասը ն ոչ քե Չ ճետ էլ Ֆորտունատովը կապում էր սլավոտարբերությունների ՊՖյՖԵ թուլացած ձայնավորների դիրքային նական լեզուների գրույթը շեշտի տեղաչարժի մասին, թեն, իճարկեյ բալթիկէ: բնույթի ճակառակ ճարաբերության դրույթը մնում Հմմտ. Շ. 1. Ս ՅԱՒՇՈԵՇօե, Լօքոզ ՇՕԷՒմաւօր 1088..., 87, 1954, ԻՇ 6, Էջ 48 ն 629.

չեշավխ սլավոնական Փ. Փ.

Փօքառ-

-ողստնամնեղո ի ց60ջբր "(ն թ Դ) մմզղղվտիեզմաղդճուտ (ոմմզմ -Ք քակ հադվրոակողլ) դփադլոնտծ դակակնդչ դվչ դլ 1զհաջ 1) վեվտ դվճմզի 1զիղահչոխ վ ղ-լ զբ վմզդ ճվմզդդաքքիանկուտակ գամի սնկոխակ Սլ ֆլ Դլ կով 7 1ցիդախչոխ ղ-1 8գր վմզդղոաքթ Հանկախակ Ա ՛ջ1 Դ լտմդ տով :3 քիողմղ մաղ մտուամսկ վ-լ ղվչ րրաժուղզնոլո մա ովոտ չ նրան -Ձ շջ9լ վղզմզկնղտչ ողագն միատոդստմաբ 'քրսղմզ վղոձճմմճս ոզոմս մ) րասիտվն մնմոմ Մտ -կմզ «ղ-լ մ. լրսգղաովոտտտխորտջլոսմզդանց դոկտխոսմվղնդչ ղվ-1 ղակոաւղոմվնդչմմղ լոսմզժիոզն ղտ «իսովոոո 1 դ 1 սղ յակմզ 4 պիտ «իակիժելզվց» յոսմզդուսնեց)դակոխամղեղչ ջտնողրը յ ցիղուխչոխռ րամզդյոեզ| ղակաղտմվնդջ կով (իսխմզկ ովաիաիփդո ւոոմ 'Քվ-լ 1ցնց 1) ջմցե դոսեզմողվող ղ-1, ղոկոխամդնղչւճղոումդ մս «ղվջ վտվմկողոո իսոտ զուկոխամդնղդ» րոաջմուկ Մդուրճոնվողզգ ձմ «մմզդեվրանուոավկմզդ վրեվիվտոմոմորսկ դակակվովղվք մզդղտկ ծաոստ -ոհսո ղղ 1զջմոն նհվմզղմսիտղլաֆմող ղվիոինդիաղձոստ Սմյդղոկուծ ղյ յոսմմանուոզջ 1իո|ոի ջտնութնվմզդստմմոմկմզ ճատ վժմած դվճոստ րգաղտձմծնոի մմզղղլաջ նվմվղմսիողաջ «անատամ ջտիձղ մոդ տոմ :մզղխոտյց ձամս ղորնոնհման րոստուռ վինզ1 սիաղաոժոմ ոյիայի կոտո տուղջդուստ ուտ «մմղզղդոաքքիաով նճխան Հաք ոմոտ մմզդղահքիսփիոմաղվմօմփողտաչնղմ վմզղղուհը 3 լոսնմոտ ուղ :«նմտմ» դ «ռմոխո» Հառվափավփ խվտ ակմց ղորճնակ դ լոսղվմող սԿիովիվմզղդաջանում իսդմղմմուտ մոսղգմզդվվկոտմ -ո

«աչ ղմե «րոողզմզկնղչ դվչ րոսդակաղդսիոմոտովողմղաքիաովյաթ ղվարձողձվր 31ր'ասղդժղզմ Հախվմզղղլատֆոնոմ(Չ1ՎԵ0ՅԷԹԱԱՅԱԹ) :մյ զիիողմզ (լովնունհվուտոմախ) ղորնոգ -աղոտրոտոմղորտղ Վարժ դվովոձղվ «ճմոչ վովողիտ վր մողմակ մորով ղոկջիսղոմ -տիեզէ ղուկախոմդեղչ զտղ ) քրսղնցնոմն ղվիստտղատմաբ չրյսխուկ մյ տղա վժմվն մղահլիսմակմգ փմզղնմաղմոջմիստողատմաբ «րսժմվն 1րսք ղովր մղոաիքիսսծ մոկմզ մչ լյոողանղմ մս «մմամուր դաքքիամզմմուտ վմզղնմաղիոֆջ փ (մմզղրանմանյսն վմզդնմաղմոֆ Ա ՂԱ Ղ Ղ ղիոջատնոմդ վմղզդ դ (մմզդրոանմանւսծ -մախոդիաջ) մզղրանմաեւսե զվրաստամմամկմղ մզդնմաղմաջ ր Ղ մսիազմաջ դ վմզղմսիաղլաֆ)մզղստմմումկմգ մ. յոսմղմմուռ բոսժմվն նզքա մրոնքիսնկաոխոավ միստողդոատմաբ մտ լոսղախչոխ մմզղդնմսդ «Վկամսղակաղիտֆջանամնղգմվ զզ կով «վմզղմախողիոջրրսիդավփրսժմվն 1րսք դց զ-ր րոջ ջոնոաղր Ղ1 դովքր 'վիստադատմագ:տով "ղրգժլը չմմգղոաիցիամգ մուտ

զ

ամն զջ վր դզրոա դվոավր տզջ դ տզչ վմղատմ նաճզդա ժրվչ մզմ «մոտ լ տփադաչնդմր վստմ զջ վր դզրը""» 'ամի դորվչ վմզդ յ -ղաէքիսմզմմուռ վմզղղաիքիսմղաչնղմվմզղծվղոկվոատղոկողջ 3 րամզոմոտ րտկ րբոաղնցղորղմմզստմ նիտ բրամս նղմ "մղաք Հաքոկստ վմզմրո| նվկամզմտմտաչ վմզսում լոսդսոտ ) վտտկղ միստ Հողստմոբ ովվզոսո|ղվոռր վղջ վմզսույ չրոաճմաչ ոտ ղմզղժնոի -աչ իոզոյղով ամրցտովովմղդղաքիսմզմամուչ ղվլողֆ վատասքոսը վմղստմ րոաղատ 3 վինաոչ տող դիակտո յոսժողն ոտ "ճվղաիստ ղոկոաղաղտ տզմկղսկ վղլջ 3 րոաղիղձղր ղոհլիսցա Վոոչոտմո «մղի մվ ղիստոտղատմսբ մզմատուկ 1 մլն ղակուրվնածաոսոմրոթ ոտ ղզմաղակորտոխ ղ յրաիճոմանմո մաղաչնեղմ մրեվլորմոֆ ղորղսմրմ ղակաղոակ միստողատմաբ մմրաճանմանհղականադատզչ 11 մրատոոր «րզն -ամղզժտվմզվղջ ) բրրոաղճաքիակմղզղ ղոհլիսղուկտն ղատկողտմատորոմտ վիովը՝ -:նցիոջ ղահլիսղատկաովցմ մմզդնմաղողջ Հողնդակ ղակաղումզնատղվչ րանր մս ՛իսմաժախ ղիտ 3 ջտիմսի «ողորիոհ մրտոռր ղվոտր վզջ մժղսրուս վիստողատմաբ ովի ղաորնոնմոան ղոլիսոզտ ղաիլրադղակոժ |զջմսե ղզ ղահլիսնցնետ -զժ ղ վմոր ղակատվեռղակամզժ ռաս մմզղրոսցա խվտաղժղվ տմղ վմզճմոչջ ղորմսիոմ Քվակողուղ -րբմովվմցոռր վժոսոռ վմզստմ «վլիաղմ վմղզղովմսեզտտկղակող վմզղվիեակ ղակատղամաղջղ վփ -ոկոմցժ ղալքլիսմզմամաջտոսվփ -Քաինասակ ղակաղամողջ վսոլ :'ղվմզնմաչ դոիքիսմզմոմոչոյն փ վզջ ջտիխտկ տզչ տմո ղ ղոմլիսնսջոտր ղոնջիսկանդտիսմ դղպոանքիսմնոծա վիտեն միստաղատմագբ սս

ա

յա

վինզ

հխմվիղ1

իբԴսղոոջ չղմո ղ ղաջիսենմոր ղորեմակատռատն փ ող լյոսմզեմոջ դակաղամողջ 'ղվրզտովո վմղղղոամքիուտնոքմզջ դտակուխամղնեղչ լրաղնոկտտչ լ դանիիամնոծա1վմ ոլխաոմղոչնղփ նղոմն լրոսեմոխթվէ ող «մզղջ նզրաջ ղ դ աղաիլիոամղմումաչովայի Ժեսք» ոցոիտղաղդջչվտորմտ իսզմզոմուտ 1 ժողո դտժ «ճղվովմկ -ողոո լոսղնոկտոջ յ) նզտ տաճ վիտ աղ րոամզցմսեղաոկողմեկո. ամս մվ «ոզոոնտ մմղզղղոաքցիամզք ղոիքիսղոմտիեզ) նվկոկողոր մվ ղվլ կրստոչ ղվիստտղատմսբջմզնեդուծիսմոիւմ ոդ -ոք «ռոմ (0Տ "ոդմ»ջ դյ

'(ՅՈՎՔՎԱՉ «թ

ԱԵՐՎՈՏ:մյողտո ո 2 3 Սզիտրոաղցմզկնղջղվչ բբոտնատղտ լ "որբտչ) մոսմզդւսեցմ մր նտ վովտ ծամաղո ի"-Վ րբո«Կկողոծղ ող իսժվջմտակ տմղ մս նմսմմ վր դզմոաղակատդարքիոխ վմզիող ժորոչ. վին կատոցտ դ վճոմ միստող ղոկախամղնղչ 2 րոսմզմմուտ Հոռիտող Քվ-լ, ճվ-1, ոլո իւ ՀՀԱտոմագ մմզղոդանկիսկմասոջանց իսզղղմ զ զղպվնմոտ

բառի մժեչ՝ Ճարաբերակից է ուրիշի ճետ, այսինքն՝ ենթադրում է ձնական պատկանելությամբ, բայց ձնի առկայություն՝ այլի բառերի միննույն ճիմքերով, այլսինքն' նույն այդ նրանց ճիմնական ոլատկանելություններով» ն Լեզուն Ֆորտունատովիճամար այնպիսի նշանների գումար է, որոնք ծառայում են մտքերի արտաճայտմանը ինքնին (անձան մոածողության դեպքում) ն խոսքի մեջչ՝ մի կողմից ն մյուս կողմից: զգացմունքների արտաձճայտմանը՝ (4780Ն80881118) Մռածողությունը ներկայացնում է պատկերացումների զանազան տվւղի զուղորդումների ամբողջություն ն միաժամանակ այդ պատկերացումների ճՃարաբնրակցությանզգացումն Լեզուն որ։վես մտաղդացմունքների արտաճայտման ֆողության նշանների ն մտքի նշանների դումար կարող է լինել ոչ միայն բառերի լեղու, այլն ժեստերի միմժիկայի լեղու: Լեզվաբանության ուսումնասիրու թյան առարկանբառերի լեղուն է, բայց լեզվի երնան գալու Ճճոդեֆիզիկական պայմանների 4ասկանալու ճամար պետք է նկատի առնել ն մոքերի արտաճայտության մյուս միչոցները՝ շարժում: նքրի լեղուն: Այստեղից բխում է, որ լելվական ձճնետազոտության ժամանակ պնտք է ելննլ բառից: Բառը ձանդես է գալիս ղանատղանկապակցությունների մեջ. բառն, այսպիսով, կարող է ն որպես ավարտուն բաոաշննվել որպես տսռանձին բառ կապակցության (նախադասության)անդամ: Առանձին բառերը են որոնք նշանակում լինում են՝ 1) չրիվ բառեր(ոօ Ելճ Ը71084.), մտքի առսրկաներ ն ճանդես են դալիս որպես նախադասությանանզամներ ուամբողջական նախադասություններ, 2) մասնակի բառեր

այլ

ու

ու

Առան ձին լրիվ

(ՎՅՇՐԱՎԵԵԼՇ

Ը1088.)ն 3) ձայնարկություններ:

բա-

ռերը, բացի նյութական իմաստից, կարող են ունենալ նան ձնական իմաստ: նյութական իմաստի ուսումնասիրությունը բառագիտության առարկան է կազմում, ձնական իմաստինը՝քերակա-

նության: Քերականության երկու մասերից ձնարբանությունն

ու-

սումնասիրում է առանձին բառերի ձները, շարաճյուսությունը՝ բառակապակցությունների ձները: Խոսքի մասերի դասակարգման Հիմքում Ֆորտունատովըդնում է ձնական Հճատկանիշները՝ խոսքի մասերը ճամարելով բառերի քերականականխմբեր: Բառերիձնեբը նա բաժանում է բառակաղմության ձների ն բառափոխության ձների Թվի, սեռի, Համեմատության աստիճանների, բայամակձները, այլն բայի «արաբներակցական բայների (դծօոքաւվտօոա6)

Փ,

Փ,

Փօքչջոչյօտ,

քոծճքոճուե»չքյրա,

Ն հԼ., 1956, էջ

157:

ձները դիուվումեն կերպային

որչվես բառակազմության

ձներ:Շա-

րաճյլուսության գլխավոր նպատակը Ֆորտունատովըճամարուվ է բառակասվակցությունների, այսինքն՝ երկու լրիվ բառերի զուդորդումների ուսումնասիրությունը արտաճայտեն դրանք ամբողջական ճոդեբրանականդատողություն, թն դրա մի մասը նախադաճամար ճոգեբրանականդատողության. «ուքյունը Ֆորտունատովի է , է Ճաարտ:աւճաւլտություն ընդ որում Ճոդգնբանական ստորոդյալ ամեն մաս, մի խոսքի գլթավոր: մարվում որը իր վրա է կրում է ը նդգծվում խոսողի կողմից: շեշտը, գ.

Ի. Ա.

դպբոց Կազանիլեզվաբանական

հվան ԱլեքսանդրովիչԲողու Բոդուեն-դե-Կուրտենե.--

էն-դե-կուրտենեն (1845--1929 ) կազանի

լեզվաբանական դրպրոցի ճիմնադիրն է ն լեզվաբանության ամենաականավորներկացացուցիչներից մեկը նա տարբեր ժամանակներում դասավանդել է կաղանի, Ցուրնի,Դ եւռերբուրգի, կրակովի ճամալսարանննրում: նրա աշակել տներից առանձնապես իշատակելի են Ն. Վ. կրուշնսկին, Վ. Ա. Բոգորոդիցկին,Ա. հ. Ալեքսանդրովը,Ս. կ. Բուիչըչ Է Վ. Շչերբան նռ ուրիշները: Մի շարք բնագավառներում նրա: ճայտնած մսոքերը դարձան ժամանակակից լեզվաբանության անկյունաքարային դրույքները: մինելով Շլայխերի աշակերտներից մեկը՝ նա ճնտագայում Ճրաժարվել է վերջինիս «միռցնող ֆորմալիզմից25, ինչպես արտաճայովել է նա իր ինքնակենսագրության մեջ, ե փնտրել լեզվաբանության զարդացմաննոր ուղիներ: Բոդուեն-դե-նուրտենեի ճայացքները իրենց որոշ կողմերով «նտ. են սակայն Հափրնեկնում երիտքերականներխճայացքների եախ՝ մի շարք դեպքերում նա դրւսնց ճասել է միանդամայն ինքնուրույն ճանապարճով նույնիսկ նախորդել երիտքերականնենա շատ ճարցնրում քննադատականդիրք է ՝գրուբին. երկրորդ վել երիտքնրականներինկատմամբ ն առանձին դեւղքերում կանխել նորագույն լեզվարանությանմի շարք սկզբունքները: Քոդունն-դե-նուրտենեի լեզվաբանական կոնցեսլցիայի ՃճիմխըմՔում ընկած է սուբյեկտիվ պսիխոլոգիզմը: ձասարակական ու

է նվիրել Այսղես, դեռնա 1868 թ. նա ճատուկ ուսումնասիրություն

ՇՕԱՐԵԾմճ

անալոգիայի դերին լեճական ճոլովման մեջ. Լ Թռսզօլո ոզ, Խուօճ ԻՃԱ6 զ6` Ճո 05165ոա1էնոջ 1ո մճը քօլուտճհճո Սճեյոտիլօո. Խճ, 17, 1540 (դրվաժ Է 1868 թ.)։

ԵՉ5-

Քակցության լեզուն նրա Ճաժար «մաքուր աբստրակցիա»է, միակ ռեուլություն ճանդիսացող անճատական լեզուների պարղ ժիչինը. «ռԼեզուն,-- գրել է նա 1904 թ.,-- գոյություն ումի միայն ան4ճաթական ուղեղներում, միալն ճոգիներում, միայն տվյալ լեզվակազմող անճատների ն առանձնակների կան ճասարակություը Հոդեկանի(Առու ) մեջ: Ցեղայինն աղզդային լեզուն մաքուր

չ (Օ18716ՎՇՒՕՇՆԻ

վնրացականություն ), բնդճանրացնող կոնստտրուկցի ա, որ ստեղծված է մի ամբողջ շարք իրապես գոյություն ունեցող անճատակուն լեզուներից: Այդպիսի ցեղային կամ աղզգամին լեզուն բաղկացած է լեզվական պատկերացումների ն արտալեզվական պատկերացումների զուգորդումների գումարից, զուանճատներին ն, վերացական, դորդումներ, որոնք «ատուկ են աբատրակո իմաստով, միջին ճետնության ձնով, նան ժողովուրդներին դեղերին»: Միայն անճատական լեզուն է, ըստ Բողուննի, Մի միատարը ամբողջություն. ժողովրդի լեզվի միատարրուչ սուբյեկտիվ պաիխոլոգիզմբ թյունը լոկ ֆիկցիա է, Սակայն այս մուտ նման «մաքուր» արտաՀ Բոռունն-դե-նուրտենեի միշտ չէ, որ Հայտություն է գտել: իր գործունեության վաղ շրջանում, երը սուբեկտիվ պսիխոլոգիղմը դեռնս այդպիսի խորացված արտաճայւռություն չէր ստացել, երբ դեռնս ծումբոլդղտին Գրիմի լեզվաբանական ղրուլթների աղդեցությունը ուժեղ էր, Բոդունն-դե-նուրթեննն լեզուն դիտում էր որպես ժողովրղի ընդճանուր ճատկանիչ, անճատներին. ճիշտ է, ճասաոր Հատուկ է նրա մեջ մտնող բոլոր րակական երհույթները նա րըմբոնում էր իդնալիստական-Ճճոդիու

ն այնպես դեոնս չկար այն նեղ բանական տնսանկյունով, բայց «ետաղայում դառնում է իդեալիստական սուբլեկտիվիզմը, որ տիրապետող. «եեղզունի կոմպլեքս է տարորոշված ն իմաստավոր (ՅԱՅՎՇԵՅՆԸՂ»ՔԵԼՍԱ) «եչյունների ն «ճնչակյումների (ԸՕՅՑՄեն որպես մեկ ամբողջություն մի որոշակի ՎԱ6), որոնք միացված ն անժողովրդի զգացումով (Վ3ՂԵՇ), ժողովրղի որպես ղգացող գիտս:կտբար ընդճանրացնող այն միափորների կոմպլեքսի (թրմեն միննույն կատեգորիայի, միննույն բավորման), որոնք մտնում տեսակային ճասկացության մեջ՝ իրենց ատուկ լեզվի «Հիման

Կվրու1:

ք.

Ծօոջ»ո-ղՂ6-17ք1615.

Ք,

ՎՇՇՏԻՑ Շոօ8ոքե 1. ձ.

Զ3Ա1ՕՏՇՈՇԻԽՔ

Ե24

Փ.

Ճ.

Խքռուոճյյմ

ո

Ռոս ԵԼ

Ճ.

Թօո5ո-Ո6-4թծո3»,

23ոււ6,

ՇՈՇ,

1871. էջ

37,

Բ

83եար,

Յփքօոռ՛,

.ՅհԱար:ոօոճղք-

1904, էջ ծ31

ՅՏԽՇՎՅԻԽՋ

օծ1ո6 ՒԷՀպօԼՕքիլծ 81.

Փ

քնդունելով Հումբոլդտխդրույթը լեզվի՝ մտբի կազմակերպող օրգան լինելու մասին Բողունն-դեչկուրոննեն կասկածի տակ է առնում այն մասին, որ չկան մաքեր առանց. լեզնրա դրույքները ն է' անընդճչատ կրկնվող գործունեություն վի ռր լեղուն ոդու Հնչյունը մտքի արտաձճայտիչ դարձնելու նպատակով նստ Քոդուենի՝ լեզուն «օբյեկտիվ ճոգեկան երնույթ» է, ողու ընդճանրական ոնֆլեքո աշխարշճիճարուցած գրդիոների Ճանդեպ. այն բաղկացած է 3 կարգի պատկերացումների խմբերից՝ 1) ֆիզիոլոգիական շարժումների պատկերացումների, Հ) նշված ֆիզիոլոգիական շարժումների ակուստիկական արդյունքների պատկերացումների ն 9) բացառապես ցերեբրացիոն պատկերացումների իր գործունեության Հետագա չրջանում էլ Բոդղուհն-դե-նուրճոգեբանական «իմքը այս կամ Ճեւու նշելով, որ լեզվաէ չասվով զուգորդում ճասարակականի այն է կանփոփոխությունները կարելի բազատրել միայն ճոգեբանորեն ու ֆեիղիոլոգիականալրոցեսֆիզիուոգիալես,իսկ Հոգեբանական ները տեղի են ունենում միայն անճատների մ եջ՝ Բոդուեն-դե-կուրտենեն ստիպված է որոնել անճատների մեջ կատարվող պրոցեսների ընդճանրության ճիմքերը. այս ընդչանրությունը, այսինքն՝ մարդկանց՝ իրար ճասկանալը բացատրելու ճամար նա դիմում է մոտ ոչ միայն նախորդ լեզվաբանների տարածված դրույքին մարդկանց կառուցվածքային ընդճանրության մասին, այլն մարդկանը գոյության պայմանների ընդճանրության ն Հաղորդակցման անձճրաժեշտությանդրույթին. «Հոգեկան հե ֆիզիոլոգիակսն պրոպեսները,--դրում է Բոդունն-դե-նուրտենեն,--րնքանում են միայն անձճատներիմեջ ն ոչ մի դեպքում ճասարակության մեջ: Իսկ որ նման ն նույնիսկ նրանք ընքանում են առանձին անձերի մոտ միատեսակ ձնով, ապա է այդ կախված նրանցը կառուցվածքի միատնեսակությունիցե նրանց գոյության պայմանների միատետաՀչ կությունից ն բացի դրանից՝ Ճճոգեկանփոփոխությունների դնոլՔում ճամարակայնացված առանձնակների (ՕՅՕԾՆՆՇՆՑԱԼ6ԷԱւ»18 0006ել) ինչնին ենքադրվող ճաղորդակցումից»1: տենեն, փաստերի ճնշման տակ,

ու

1.

Վջ 535,

"Լ

Ճ.

Եօոջտո

8ոսմոլո

6-7

մ6

1:0477Շի,

1, Վ. Շչերրայի,

ՅՅԱԽԸ,

,136քծաել6

Շօսրեճոճ):չ.

Օ

Է02ո5ւ 47676",

»Տ2Ա1Ը6 1627

զատ

Յոս

ք16ե5,

Ս.

Ճ.

ք2601եւ ոօ

օջճ1ոՄՇհքոշԸշմոճճի

Ն, ՊՄՔՐՏ2ԱՆ

2, 1904, էջ

Բ 610 5օ0րաՅո-Ո6-ԷՄք:6ԱՅ

քոօա0խ)

237",

տեղը,

ույն

ՏԵԳ,

53.

ՅԱՅԳՇՔԱՇ

էջ

շտյոդ

քաղվածքն

հած

93.

Բոդուենը նույնիսկ փորձ է անում ցեղակցության 4նդերուլա կան անունները բացատրել նախնադարյան Ճճասարակությանճասարակական պայմաններով այդ անունների բիոլոգիական իմառտը Ճամարելով երկրորդական, նյութեր է Հավաքում Ճասարակական խմբավորումների լեզվական տարբերակումների վերաբերյալ ն այլն. շատ ավելի ուշ նա խոսում է ն բառիմաստների փովփոխուքրոն ճասարակական ճիմքերի մասին: Բոդունն-դե-կուրտենենկանգնած է Հետնողականպատմականության սկզբունքի վրա: Սակայն յուրացնելով երիտքերականների ալեզվական անընդճատականության սկզբունքը, նրանց նման ռաջնություն տալով կենդանի լեզուների ուսումնասիրությանը մեռածների ՃանդեսըԲոդուննն այնուսմենայնիվ զերծէ նրանց միս կողմանիությունից ն «ճանդեսէ բերում ճարցի ավելի խոր ըմբրոնում: որ լեզվաբանության 4Ճե1) Ամենից առաջ:ճակառակ Պառւլի» տաղզուռությանբնագավառը սաճմանավփակումէր միալն պատմալեղվի կան Հալեցակետով, Բոդուննը կարհոր է 4ամարում նան ուսումնասիրության ստատիկ-սինխրոնիկ ալեցակետը: Բնութոդրելով կազանի լեզվաբանական դպրոցի Հիմնական սկղբունքները՝ նա շեշտում էր «ամեն ժամանակ լեզվի տվյալ վիճակում տեղի ունեցող փուիոխությունները ն պատմության մեջ, շատ դարերի ընթացքում խոսող սերունդների մի ամբողջ շարքում տեղի ունեցող փովոխությունները տարբերակելու կարնորությունը»): Սրանով իսկ Բոդուննը կանխում է Սոսյուրի միտքը լեզվի ճետա ն դիախրոնիկ (տաղոտության սինխրոնիկ (ճամաժամանակլա) րաժամակակյա)Հայեցակետերի տարբերության մասին: Սակայն, ի սոարբերություն Սոսյուրի,Բոդուննը ալդ ճակադրությունը ծալ. րաճեղության չի ճասցնում, մեկի դոյությունը մյուռից չի կտրոստ ն առաջնություն չի տալիս սինխրոնիային՝ դիախրոնիայի ճանհ դեպ. «Լեզվի մեխանիզմը,--դրում է նայընդչճչանրասդես ու

ներա կառուցվածքն

կաղմը տվյալ ժամանակ ներկայացնրան նախորդող ողջ պատմության, նրան նախորղոզ ողջ ղարգացման արդյունքը ն, ընդճակառակն, այդ մեխանիղմով որոշակի ժամանակում պալմանուվորվում է լեզվի ճետազա նում

ու

են

ղարդագումը»շ:

ՄՈՒ.

2.

ճփօքաեւեւ, 21, շիկ,

ԽՈՏ...,

էջ

Խ'. 36:

Եօ558ի-6-1ՆքՇոտ, 1905, էջ

ՊՔԱԵՐԽՑԽԸՈԿՇՇԻՈ:

Յնխատտ

32:

Եօոաաւծ:47ք34Շոտջ,

ԷՇաօգօքատ օճախ

32Խ6Գ8-

Բողուհննըերիտքերականներինման առավելություն է տալիս կենդանի լեզուների բարբառների ուսումնասիրությունը ճին մեու

լեզուների Ճճանդեպ:Սակայն եթե

ռած

կենդահրիտքերականները

նի լեզուների ուսումնասիրությունը կատարում էին վերջ ե վերջո Հին տարրերի ն Ճնության մնացորդների ճարոնաբերման նպատակով, ապա Բոդուննինդրանք Հեւտաքրբքրում էին նան Ճենց ինքնին՝ ե՛ այն տարրերով, որոնք դալիս են ճնից, ն այն սռարինրով, որոնբ նորի սաղմերն ենչ Բոդուննիբարբառագիտականաշխատանքների այս առումով մեթոդական զգալի նորություն էին բերում: կենդանի լեզուների ու բարբառների ուսումնասիրությամբ, նրա կարծիքով, ընդճանրապես ավելի լավ կարելի է բացաճայտել լեզվական երեւ վույքների ներքին կապն ու պատճառականությունը, լեզվի ֆունկցիավորման ու զարգացման գործոնները։ Բոդուննը դնում էր լեզվի ուսումնասիրության մեջ կենդանի, գործուն ն անկենդան, ոչդործուն քերականական կատեգորիաներն ու բառակազմական տիպերը տարբերակելու պաճանջը, որ ուներ ն՛ տեսական, ն' գործ-

նական կարնոր արժեք: Բոդուհնի գլթավոր արժանիքներից մեկը լեզվաբանության պատմության մեջ ֆունկցիոնալ ճայեցակետի ներմուծումն է, ըս» զնաճաորի լեզվական երնույթները (միջոցները) պետք է քննել տել նրանց ֆունկցիայի առումով. այստեղ ճնչյունների ֆունկցիոհող քննությունը Ճանգեցնում է ֆոնեմայի դաղավփարին: պատմական պրոցեսը պատկերացնում է որպես 2) Բոդուենը ընդճատականի ն անընդճժատականիճակադրամիասնական պղրոցես՝ մոտենալով երիտքերականների նեղ էվոլլուցիոնիզմի Ճազ«Վերջ ի վերջոչ--գրում է նա,--աամությունը նույնթաշարմանը. ու

ընդչատական զարգացում (ճքծքությտարածության, այնպես էլ ժամանակի մեջ, Միաժամանակապրող մարդկանց բաժանում է տարածուժամանակի մեջ նա պատկերացթյունը»: Ընդճատականությունը նում է որես ընդճանուր լեզվական պրոլեսի բաժանում տարբեր անճատներիլեղուների ղարգացման. միաժամանակ նա այդ զարգացումը դիտում է որպես անընդճատ շերտավորումների պրոցես,

է, սլես զարգացում ՇՐՕԾ

քոտրա

"ՈՑ

ր

:

Հմմտ.

Լ.

Ս-

8.

Հմմա. նույն 8մ.

Թւասմուռ

627 07Շհ, բս»

բայց

րած)ինչպես

"Տ2Է1Ը.

ի

ԱԼճք68,

տեղբ, էջ մօ

տ5թշ-աշխ., էջ

89--Ք0:

88.

Շօուծռու:»,

Օ

Է02Ո4Ն-626",

մ). Բ. 1116ք64-ի 5իշ. աշխ, էջ

050Լոչտծիբո77627ոճշհ շոյեռ

1, ՆՅՒՏ2ՈԿՁ,

1904, էջ

ծ:

Բաղվածբբ

Ք1:

34-Գ.

Ջա

Տուկյուն

որոնց վերճանումը լեզվաբանության գլխավոր խնդիրներից մեկն Հ Համարում. «Տվյալլեզունյ--գրում է Բոդուենը,--չի ծնվել ճան-

կարժ, այլ պոսջացել է ատոիճանաբարշատ դարերի ընթացքում. ներկայացնում ի տարբեր շրջաններում տեղի ունեցող յուոատեսակ զարգացման արդյունքը: Զարգացմանշրջանները չեն ՀերՔափոխվել, ինչպես մի պաճակը մյուսով, այլ յուրաքանչյուր է որեէ նոր բան, սրը աննկատելիորեն աջորդին ջրջան ստեզծել անցնելիս կազմում է Ճճետագազարգացման 4իմքը (ոօոճտճոաճ): Տարբեր շրջանների աշխատանքի այդպիսի արդյունքները, որոնք նկատելի են որոշակի օբյեկտի տվյալ վիճակում, բնական դիտությունների մեջ կոչվում են շերտեր. կիրառելով ալդ անվանումը լեզվի նկատմամբ` կարելի է խոսել լեզվի շերտերի մասին, որոնց առանձնացումը կազմում է լեզվաբանության գլխավոր խբնդիրնեբից մեկը»: եզվի պատմության այս բմբոնմոն ճետ էլ կապված 4 լեզվական երնույքները քննելիս «արարբերական ժամանակսդրություն սաճժանելու բողուննյան պաճանջլը նրա կարծիքով լեզվի պատմական ճետազոտությունը պաճանջում է առանձնացնել տալ լեզվական երնեույթների ժամանակագրական շերտեր, ցույց Հաջորդականությունը: Բոդուննը ն նրա աշակերտները լայն կերսկզբունքը: ւով կիրառում էին ժամանակագրության սաճմանման ռուսական երթքագայունչյունսական այսպես, ինքը ՔԲոդուննը թյունների պատմության 9 շրջան էր տարբերում: Բոգորոդիցկեին նս փորձում է պարղել լեզվաճյուղնրի «Հնդնրուլական մի շարք տալով ճնչյունական փոփոխությունների Հաջորդականուքյունը՝ ժամանակագրականսխեմաներ: կարծիքով: ճետնողական պատմականությունը 3) Բողուենի «լաճանջում է լուբաքսնչյուր լեզվի լուրաքանչյուր էտապ քննել՝ ձլնելով այդ էտապիցչ այսինքն նախորդ շրջանի մասին արված չվերագրելճաջորդին, ն բնդճակառակն, ծզրակացությունները տվյալ լեզվի կատեգորիաներըչբոնադատել մյուսին: «Սայր տիճանի անտեզք է լեզվի կառուցվածքը մի որոշակի ժամանակում չափել որնէ նախորգ կամ «Հաջորդ ժամանակի կատեգորիունեբովչ-- գրում 4 Բոգուենը.-- Ուռումնասիրողի խնդիրն այն է, որ Լեզվի տարբեր շրջանների մանրամասն քննությամբ որոշի նրա վիճակը այդ շրջաններին ամտպատասխան ն Ճետազալում՝ տա, միայն ցուց քե ինչպես կարսզ էր նախորդ ժամանակի այսնա

աս-

ւկ. ԿՈՔ....

Ճ.

է)

25:

Եօ2ՅԱՈՇԱ7քլՇեա:ջ,

ՒԷՇաօլօքոն Օճած

ՀՅԽՇՎՏ-

էնչ

այնինչ կառուցվածքից ու կազմից զարգանալ ճետաղզաժամանակի այսինչ կառուցվածքն ու կազմը: Գենետիկականօբյեկ»: տիվության նույն այդ պաճանջըլիովին կիրառելի է ն տարբեր լՏզուների ուսումնասիրության նկատմամբ ընդչանրապես. դիտական չէ մի որոշակի լեզվում առանց որնէ Ճետադակողմնակի պարադայի տեսնել մի ուրիշ լեզվի կատեգորիաները. դիտությունը չպետք է օբյեկտին պարտադրի նրան խորթ կատեգորիաները ե պետք է փնտրի նրա մեջ միայն այն, ինչ նրա մեջ ապրում է՝ ն

սլայմանավորելով նրա կառուցվածքն ու կազմը» 4) Բոդունը պաճանջում է լեզուների ծագումաբանական խմբավորումներ կատարելիս դիմել նրանց ամենից ավելի բնորոշ առանձնաչատկությունների վերչանմանը ն, սկզբունք ընդունելով լեզուների այս կամ այն բնորոշ գիծը, դրանք խմբավորել: Փոքր ինչ ուշ Բոդուհնը այսպիսի բնութագիրը պաճանջում է փոխարինել լեզուների զարգացման ուղղությունը որոշող գծերի ավելի խորացված ու ամբողջական ուսումնասիրությամբ. «ՐնդՀչանրաորոշակի ըստ սլես լեղուների բնուքադրերը (Ճճքոճարճքաօնաան) ստատիկ առանձնաճատկություններիչ--դրում է նայ--պետք է փոխարինվեն բնութագրերով ըստ պատմականղարգացման ամբողչ չականգծերի, ըստ այն աստիճանականձնավոխությունների ամորոնք լեզուները կատարել են երենը բազմաբողջական գծել, դարյոն պատմական կյանքի ընթացքում2: Սկսելով ասոցիատիվ ոդեբանության սկզբունքներից՝ Բոդունն-դե-կուրտենեն Հանգում է լեզվական երնույթների կապակցվածության սկզբունքին. «եզվական մտածողության բոլոր տարէ բերը,--դրում նա,--ինչպես Ճնչյունական, այնպես էլ ձնաբոոնական ն իմաստաբանական,ինքնին դասավորվում են խմբերի ն | նդիրն է մրաչն այդ «ոգեկան դոյուկարդերի»3:1եզմաբանների փյունը ճիշտ վեր ճանել։ իրենց դասակարգումներիմեջ մոտենալ իրական վիճակին՝ առանց դիմելու արխախղացիայի մոդեռնիզացիայի, առանց բոնադատելու տվյալ լեղվին մի այլ լեզվի ու

1. ԿԱՏ:

շր.

Ճ

է)

ձՃ.

8ֆօքոՅա ե, ՉԱՂ, ԼՏՈԵԼՕՇ

ԵՖօո7Յո-16-ե7ք16ո35,

Եօ1Մ3Յ:Ո-Ո6-ԱՄջֆք16ե5,

ՏՅԱԵԽՕՅՈՅԱԻՇ

5.

ԷՇաօլօքած օծտա6

3ՅԽՇՎՀ-

Ճ.

Հշ., 1917, էջ

ՀԱԽՐՑՔՇԼՈՎՇՇՐԿՈՇ

«մմտ. Է. Շ. 1904, էջ 593. 8 ՔՕՇՇԽ:Լ,. 1996, էջ 49-50:

ԾօոՅ:-Ո6-ե7քՇԱՅ,

ՎօոօՈՅՒԼ08,

ԹԵՇՈՏԱԵՇ

3ՅՅԽՇՅՒ

«5

Շթոտւաշ

Ք3ՅԵԱԹՕՅԱԽԵՇ,

Մ

6նւ

68 է

կատեգորիաները: Լեզվական ներեույլքներիայո կապակցվածըմմիավորների բնութագրման բռնումը երնան է գալիս առանձին մեջ, Այոսլես՝ բառր Բոդուննը դիտում է բազմակողմանիորեն, որոլնս 4նչյունական, ձասբանական, շարաճյուսական ն իմաստաբանական ճատկանիշներով որոշվող ամբողջություն: Քոդունեն-դե-նուրոտենեն անձճրաժեշտ քննադատական վերաբերմունք է ցույց տալիս նախալեզուների վերականգնման զանաղան փորձերին: նրա կարծիքով՝ մեր կողմից վերականգնված ձնեբը լոկ գիտական աբուտրակցիաներեն, որոնց միննույն ժամանակագրական մակարդակին պատկանելը չի կարելի 4ավաստել. դրանք պատկանում են նախալեզվի գոյության տարբեր շրջաննեբի, ընդ որում նախալեզուն էլ գոյություն է ունեցել որսլես երկարատն էվոլյուցիոն փոփոխությունների շարբի շարունակությունը: քննադատաբար էր մո մրա ճեւտ միասին Բոդունն-դե-կուրտենեն տենում նան 8. Շմիդտի «ալիքների տեսությանը»՝ նշելով, որ լեզուների ն բարբառների տարբնրակման ն միավորման ուղիների խիստ բազմազան ենչ Դեռես 1825 թ. Բոդունենը դնում է լելունեբի խաչավորման խառնման գործոնի կարնորուցյան Հարցը. ավելի ուշ, նա այդ ճարցին ատուկ աշխատություն է նվիրում («Բոլորլեզուների խառնված բնույնի մասին», 1901 )՝ դնելով սուբստրատի պրոբլեմը. այդ անվան տակ նա Ճասկանումէ «այն այլացեղ լեզուների ու բարբառների ազդեցունյան 4նարավորությունը, որոնք դադարել են գոյություն ունենալուց ն կլանվել են սովյալ լեզվի կողմից, բայց ն այնպես նրան կտակել են իրենց նեցվածքի, ալսպվես ասած, որոշ մասերը,-- կամ, ուրիշ խոսքով, կորած լեզուների արտացոլման նարավորությունը այժմ գոյություն ունեցող բարբառների ու խոսվածքների ոչ միայն բառա պաշարի՝ այլն որոշ Հնչյունական ն ընդճանրացլեսքնրականական: ու

ու

մեջ: առանձնաճատկությունների

Բոդուննի կարծիքով՝ լեզուների թիվն սկզբնապես ավելի մեժ առանձին խմբավորումներիվո խադարձ ոչնչացման ն փոխադարձ մերձեցման նմանեցման ճանապարճով: 1եզվի ծաղման Հարցում Բոդուննը մտուրք է տալիս ն՛ միջարն՛ կությունների, նրա բնաձայնությունների տեսություններին: է եղել. լեզուները պակասել են

ու

ւ

1939, էջ

Ե8Զ

Հմմտ.

Ւ.

8.

87:

Քաղվածքը րատ

Ցոհօրբքնղ08, մ.

8.

ԸՇՕՏքՇԽՇԱԱԵԼԱ

քշօքին

1116քծ2-Ք 5րշ. աշխ.,

:

ատ,

էջ Ք0, ծանոթություն:

1.

զարծիքով՝լնվզվի ծագման

զարգացման պրոցեսը աննկատե սնդիտակից էվոլլուցիայի պրոցես է: Սկզբնական բառերի իմաստն անսրոշ է եղել. դրանց ճետազա ղարգացման ն տարբեբակման միջոցով են առաջացել խոսբի մասերը: Բոդուննը խստո-չ րեն բողոքում է լեզվի ն ռասայի նույնացման փորձերի ղեմ՝ նշելու, որ նույն լեզվով խոսողները կարող են պատկտնել միանգամայն տարբեր ռասաների: ՀնչյունականՀարցերի քննության մեջ Բողուննչղե-կուրտենեն ելնում է, մի կողժիը՝Ճոդեբանական մոմենոիխ առաջնությունից, մյուս կողմից՝ 4նչյունական երնույթների ֆունկցիոնալ պայմաճավորվածությունից, այսինըն այն ֆունկցիայից, որ ունեն Հնչյունական երնույլթները որպես լեզվական արտաճույտության միջոցի: նրա ճամար լեզվաբանական փաստի արժեք է ներկայացնում միայն այն արտաքին Հնչյունական երնույթը (7նչյուննեն նրանց ճատկությունները, ինտոնացիան, շարադասությունը, թը Հեշտը ն այլն), որ ունի լեզվական ֆունկցիա, իմաստաբանական կամ ձնաբանական ֆունկցիա է կատարում, ճանդես է գալիս որպես «նշանջ|: Սրա ճետ է կալված 4ճնչյունն ու տառը տարբերակելու ն Հնչյունի քննությունը ավելի խոր դիտական Հիմբերի վրա դնելու պաճանջը: Բոդուհննըդնում է Հնչյունների ֆիզիկական ե ֆիզիոլոդիական Ճճատկությունների ճշգրիտ ուսումնասիրության, Հնչյունական ճերթքագայությունների ժամանակագրականշերտերի մերճանման, 4նչյունական փոփոխությունների տեմպերի անճավասարաչավփության,ժառանգ լեղուների 4նչյունական ատկուչ Հնդնրոպակուն նախալեղթյունների աշխարճագրականբաշխմժան՝ նկամի մեջ ունեցաժ ճիմքերի, պատմական Հնչյունաբանությունը բադգրականիցառանձնացնելու ձարցերը ե այլն: Այս կապակցությամբ առաջին Հերթին նշելի է Հնչույթի (ֆոն նեմայի) գաղափարը, որ ղարդացրել են Բոդունն-դե-կուրտենեն Դեռնս նրուշնակին։ թ. ՊետերբուրդիՀամալսարանում կարդացած իր ներածական դասընթացում, որ 1871 թ. 4ՃրատարակՎել է «Մի քանի ընդճանուր դիտողություններլեզվաբանության ն լեզվի մասին» խորագրով, Բոդուենըգործածում է ֆոնոլոդիա բառը, բայց այն չի տարբերում ֆոնետիկա(ՓՕպճ(Փօաօտօրտա) դՏա48, 4նչյունաբանություն) բառից: Այդ նույն ձնով էլ Սոսյուրի

2. Տ

Հմմտ. Խ.

Մ.

8.

ու

ԼԱՏՇՐ6Յ, ճիշ. աշի.,

Եօոջ3Յե-716-Ա7թւա»,

Ջ3ԵԿՕՑՇՈՇԵԱՄհ

43եաա6,

ՇՈ6,

1811.

էջ

94:

ՒԷՇոօյշքեաճօճաած

32ԽՇՎՅԱՈՏ

'

ԵՅՑ

1879 թ. օգտագործելով «ֆոնեմա» բառր՝ այն չէր 4Ճակադրում «Հնչյունին»: 1880 թ. Կրուշնսկին օգտագործում է օֆոնեմաջ բառընոր իմաստով՝ այն տարբերելով «ճնչյունիցը:: 1880/81 տարում կաղզանիճամալսարանում կարդացած Բոդունն-դե-կուրտենեն ֆոնեժայի Քր դասախոսություններումշ ն է ատուգարոանորեն. ձնաբանորեն դաղավփարըճիմնավորում Կտարբերելովանթրուլոֆոնիկան (որողես «նչյունների ֆիզիոլողիու) ֆոնետիկայից (ճնչյունների ընդճանուր ուսմունքից )՝ նա ճնչյունը ճամարում է անքրոսլոֆոնիկական, ֆոնեման՝ ֆոնետիկական միավոր. ֆոնեման Բողուննը դիտում է բատ իմաստային-ձեաբանական ֆունկցիայի ն ստուգաբանականընդճանրության, ոյն ճամարում ձնեույքի (մորֆեմայի)՝ ձնաբանականվերլուծության նեցուկային նվազագույն միավորի («ձնաբանության միավոր, որ ավելի մանը ձնաբանական միավորների չի բաժանվում») բադկաՑուցիչ տարրը: Հետագայում ֆոնեմայի (Հնչույթի) դաղասվարը Բոդուեն-դե-կուրտհնեի մուռ Հոդեբանական ճիմնավորում է նում: Հնչուլքը նրա ճամար «Հնչյունի ընդճանուր պատկերացումն ջ Վ, որ միավորում է ճնչյունների բաղզմաղանությունը:ճ/սնդիսանում Դ ֆիզիկական բնույթ ունեցող «ճնչյունների ճոգեբանական ճիմքր: Միաժամանակ անթրույլոֆոնիկայի ն ֆոնետիկայլի նախկին ոչ այնքան պարղ տարբերման փոխարեն Բոդուննը սկսում է առանձոր ճիմք է հաղյնել անթրոսլոֆոնիկանն ռլաիխոֆոնետիկոնը, ն ֆոնոլոգիայի (ճնչույթալիս ֆոնեւտիկայի(ճնչյունաբանության) բանության) ճեւտաղատարբերմանճամար: Սրա ճետ միտսին՝ Բողուննը նպատակ է դնում 4Հնչլունների՝ տվյալ էտապի բնույքով պայմանավորված գծերը տարբերել այն դծերիցչ որոնք արդյունք են զարգացման նախորդ էտառլի թողած քննում է ճնչյունները ստատիկ Ըառանգության. այլ կերպ ասա ն դինամիկ (սինխրոնիկ) (դիախրոնիկ)ճայեցակետերի փոխճարարերության մեջ: Ցուրաքանչյուր՝տվյալ էտապում Հնչլունները գտնվում են կոմբինացիոն կախման կամ, ինչպես Բոդուննն է ասում, կոճերենցիայի ճարաբերության մեջ: կոճերենցիանառաջ է ուս.

ստա-

տա-

ւ

Իէ. 8.

շր. Էօմ

Լքճխեոնուի 41. Ճ

ՎՇՇԿՔԱ

ԵՏ4

Ճ.

ՊՈԽՐԲՔԸՆԱՎՇԸԿՔԸ ՅՅԱՇ7::,

սի. 15880. ԵՓՏ, էքյաճոււ Եօո՞տաւյծ6-Եթ7Շո». ԻՒՏՇ:օ10քթաճ

քՅՅՎՇՊԵլ Ըք28ՒՈ176ՊԵՇՈՀՅՔՑ

ՒՇԲու

ո3ե08,

ՔՓԷ,

ԵԾօտ735Կ-86-Ի Մ)ք17ՇԱ», Ըո083քԵ Փ. Ճձ. Եքօարշյյմ ս 11. ձ.

1851.

աՈւՕՅԱՅԱԻՇ,

.ՁԽԱԽԵՊՇՈՇՈՒ81, 1904, էջ 819:

Յֆքօե",

բերում դիվերդենցիա,

հոմբինացիոն փոփոխություններ: այսինքն՝

ն Բոդուննը տարբերում է դիվերգենտներ Այս կապակցությամբ են դիվերդենուներ կոչվում այն «Ճոմողենջ»,չկոռելլատիվներ. ո

ունեցող 4ճնչյունները, որոնը տարբերուռինքն՝ միննույն ծագումն բյունները պայմանավորված են տվյալ էտապում դոլություն ունոցող կոմբինացիոն պայմաններով (ճմմտ. ր-ի Ճնչումը բառավերջում որպես 1, ալսինքն՝ քօժ Է» քօ) ն քօժո.).կոռելլատիվներ հն կոչվում այն «ճոմոգեն» ճնչյունները, որոնը ծաղումը պայմաքմայնավորված չէ առկա կոմբինացիոն պայմաններով (իո.

նացման ճետնանրով ծագած ճերթաղալությունները ԱՇԵԱ-ԱՇԿՅԼԱԵ,ինդ որում առկա էտապում 1:--ն Վ-ի Հի փոխվում, ույն Ցեղակիցլեզուների «ճոփոխվել է պատմական որոշ շրջանում): մոգեն» 4նչյունների ճամար Բողուենը գործածում է «կոռեսպոնտարբերելով դրանք դիվերգենտներից ե կոդենտներ» տերմինը՝

ճետագա փովփոխություննեուսմունքը Քոդունհնի ռելյատիվներիից: (ֆոնոՀ լրացումներով՝ 4ճիմբ ծառայեց Հնչուլթաբանության

բով

ու

լոգիայի) ն պատմական Հնչուլթաբանության(պատմական ֆոնու լոդիայի) ժամանակակից ուսմունքի ճամար, նպաստեց այդ մունքի կարդացմանը: չոհճերքադգայությունների Միաժամանակիր «Հնչյունական Բոդուննը փաստորեն դնուվ սության փորձ» ուսումնասիրությամբը է այն դիսցիպլինի ճիմբերը, որը ճնտագայում Տրուբեցկոյի կողմից կոչվել է «ձնաչճնչուլթաբանություն»(մորֆոնոլոգիա:): Միննույն ֆունկցիոնալ-ճոգեբանական ճայեցակետով է քըեէում Բոդունն-դե-նուրտենեն չնեշտի էությունը ե ազդեցությունը նրա կարծիխքով՝ չշեշտված վանկերի ձայնավորներիթուլացումն ու անկումը ոչ թե ճնչլունական պատճառներով է բացատրվում, այլ Ճողեբանական. այսպես, ռուսերենի անորոշի 1 վերջաձայնի կորուստը բացատրվում է ոչ միայն վերջին ձայնավորների վեբացման ընդճանուր տննդենցով, այլն այդ Վ-ի ավելորգ լինելու զգացումով. այդ է պատճառը, ոի նույն պայմաններում ճոլովաչ կան վերջավորությունը չի ընկնում: Հնչյուն, մնալը կամ անչճեչ տանալը կախված է նրա ֆունկցիոնալ արժեքից իմաստային կշռից. «...Այստեդ բանը բոլորովին էլ 4նեչյունական տաիբերուՀ այլ այն բանի Քյունների ն Հնչյունական պայմանների մեջ չէ, ուս-

ու

10,

8ղսզօսլո

է7/օշոտծհ, Իօշք. ձե.

ժծ

Ստ.

գերմաներենը՝ ՄՇՒԼՏԱՇԻ

ԸՇԱՐԵՑՈՅ»,

ՃՃ, Պ/ւմշ,Բ1101.",

61067

՛Րհօ0116

ծեք

160-Մ

էջ 219-364,

81է6»ոո6)1 10ոծԽոուծժա, 1894.

/41էաբոճէլօոծո, քնցոծէլՏՇհ6ր

18957

կառաջարկեի«ճողեկան շեշտ» կոչել, այսինքն՝ արտասանության տվյալ վայրի ձնաբանական ն իմաստարանական ճամար ունեցած Հարաբերական կարնորության զուգորդումների, մեջ. «ճոգեկան շեշտի» առկայությունը տվյալ ֆոնեման կայուն է դարձնում իր ճնչական (ֆՓօոճուօ111516) դրսհորումներում, իսկ «Հոդեկան շեշտի» բացակայության դեպքում ֆոնեմայի արտաՀայտչականությունը ավելի ավելի է թուլանում ն, անցնելով Ճճնչական ֆակուլտատիվության (ֆօաոճարօաանճ ՓԵ 8արտասանության միակ 4Ճնարավոայսինքն՝ ՔՕՇՐ»)աստիճանից, րությունից, բայց ոչ անճրաժեշտությունից, ժամանակի ընքացէ լրիվ զրոյի, անչձչնտանում է նան ճոզեկան, ուղեջում Ճասնում ղային (դոքօճքոատօաա ււ) աշխարճում»ո: մեջ,

որ

ես

ու

երիտքերականներիերկու կարնոր սկզբունքներից առաջինի՝ Հնչյունական օրենքի նկատմամբ Բողուենչ-դե-կուրտենեն յուրատեսակ դիրք է գրավում: Ընդունելովճնչյունական փովոխակափուվոխուճության օրինաչափականությունը՝նա նչյունական է որպես թյունները դիտում բազմաթիվ գործոններիգործողուքյան արդյունք, ընդ որում այղ գործոնները, նրա կարծիքով, Ճաճախ ն դործում են տարբեր ուղղուՃակասականտենդենցներ ունեն թյամբշ: ինչ վերաբերում է երկրորդ սկզբունքին անալոգիային, աղա Բոդուննըճանդիսանում է նրա կարնորության առաջին նշողներից ն կիրառողներից մեկը: Դեռնս 1868 թ. նա գրում է «Աեճակոն ճոլովվան մեջ անալոգիայի մի քանի դեպքերը» Հոդվածը, որի մեջ ցույց է տալիս այդ գործոնի կարնորությունըՃոլովման ձների միօրինակություն ստեվծելու գործում:

Անալոգիայիկողքին

ձնաբանական Բոդունն-դե-կուրտենեն

զարգացման կարնոր դործոն է ճամարում այսպես կոչված վերբրատարրալուծումը (ոծքծքճյոօյաննա6)կամ վնրամիասնացումը (ոօքժաուրօոքճ 11), այն է՝ բառի ձնաբանական բաղադրիչների սաճմանների տեղաշարժը: Այս սկզբունքը նա Հաջողությամբ կիբառում է ճոլովման Հիմքերի նկատմամբ: Դեռնս 1820 թ. մշակելով այդ Ճարցը՝ 1902 թ. նա ծրատարակում է «Դիտողություն4ոլովման ճիմքերի փուփոխականության,առանձնապես վերջավորությունների օգտին նրանց կրճատվելու մասին» ուսումնասիրություլ. Բ. Եօոտլ-ո6-Ի7քԸՇԷԼ», ՁՓօքժեւել, 2ԼՈՂՒԼՈ, 1908, էջ 8-8: է

ԵՏ6

Հմմտ.

ԷԼ, Շ.

ՎՅ։ւ014108,

աո

հօՂՈՎՇԸ

ճիշ. աշխ., էջ

37:

ԽԸ

ՅՅԽՇԱԱԼ

հ

Այուտեղնա ելնում է Հոլովման ճիմքերի ոչ պատմական րմբոնման դգեմ՝նշելով, որ «նդնրոպական 4ոլովման ճիմքերը ենքարկվում են երկու տիւլի՝ ճնչյունական ն անալոգիական փովփոխությունների: Այդ փովոխությունների ճետնանքով նախկին 4իմքային ձայնավորները սլավոնական լեզուներում դառնում են վերջավորությունների անբաժան մասը, այսինքն՝ 4Հիմքերիցանցնում են վերչավորություններին: Կրուշնսկին նե նս շաԲոգորոդիցկին են այս րունակում ճարցի ուսումնասիրությունը՝խոսելով «ձնաբանական կլանման» (ոլօքֆօղպօրավօօաճտ ՀՇՇօքնաատ)երնույթի, այն |՝ մի ձնաբանական միավորի մյուս կողմից կլանվելու մասին: ի մի բերելով եղած արդյունքները՝ Բոդորոդիցկին տար4 է բերում լեզվի ձնեաբանականզարգացման դործոն՝ 1) անալոայդիա, 2) վերատարրալուծում, Յ) պարզեցում (օդքօատուծ), ակինքն՝ բաղադրության տարրերի Հարաբերության մթագնում ու ռարղում ն 4) տարբերակում (որֆֆճքճուտճուտ), այսինջն՝ 42ընբառերի իմաստային Հյլունապես տարբերակված ձնույթների նը

ու

տարբերակում:

Դատմա-ճամեմատականմեթոդի ճամարկարնոր նշանաթթ. Բոդունն-դե-կուրտենեիզարդսցրած կությունուներ 1880--1881 այն միտքը, թե 4ճամեմատական վերլուծության միավորները քերականական իմաստավոր միավորները՝ ձնույքներն են: Հնչյունները չեն կարող այդպիսի վերլուծման ինքնուրույն ճիմք ծառավել. նրանք կարնոր են այն չափով, որ չափով 4«անդիսանումեն ձնույլքների կազմիչ տարրերը հ դրանով իսկ «ճողեկան բովանդա-չ կություն» ձեռք բերում, այսինքն՝ որպես 4նչույք (ֆոնեմա) ճանդես դալիս: Այս առումով, Բոդուննի կարծիքով, ճամեմատության պրակտիկայում ձնաբանական Համեմատությունները ծառայում են իբրն «Հնչյունական4ամեմատությունների մեկնակեւտո Ն. Վ. Կրուշեսկի.-Ն. Վ. Կերուշնսկին եղել է (1851-1882) Պազանիլեզվաբանական դպրոցի ամենից ավելի աչքի ընկնող մեկը, որի ուշադրության կենտրոնում ներկայացուցիչներից գտնվել են ընդճանուր լեզվաբանության ն ճնչյունաբանության պրոբլեմները: ինչես նշել ենք, կերուշնակին առաչին լեզվաբանն ւ

ր.

Ճ.

ԵօՄՅԵ`ՎՂ6-7քշծի5,

ՅՀԿՇՈՎՄ

օծ

8ՅԱՇԿՎՇԽՕՇՆԱԼ

ՕՇ-

.2ՇԸտսն մ Փողօտ.ԹՇՇԼԱԼԵ՞, Շծօքոտո Ը12568. ՈՕՇՅՈւԱՇԻ ԽԵ Փ. Փ. Փօքոջւտւօր), 1902,

Պո ւ188Ը1կԿՇՇԱՇ 3ՅՃԽ6ՂԵՆ,

չմմտ. էԼ. 8. եքա նմ, ՔՓՏ, Օ 8386, 1883. ԱՅ3Յ1Ե, 1894 (շրատաՕԿՇթԵ Էճեո Ճաւքօոօփօւճ, 1888, Վ. Ա. Բոգորոդիցկուկոզմից): րակված է ետմաճու՝ Ք08,

ՕՇՕԾՇԱԱՕԸՐՔ

1«Շ

06 15 ՇՕտքոուշոմ

ՈՕՂԵՅՄ ՕԿՕԽՎՅեոմ,

ԵՅ7

է,

ֆոնեման (ճնչույթը) տարբերել

որ

է 4ճնչյունից: Միաժամանակ

Բոդուննի «անթրուոֆոնիկա» տերմինը՝ ի Հակադրություն «ճնչյունների ֆիզիոլոգիայի»: Կրուշնսկին իր գործունեության դեռ վող շրջանում Բոդուենինման պաճանջում էր ուշադրության կենտրոնում պաճել կենդանի լեզուների ուսումնասիրության ճարցերը: Հնչյունաբանության մերձավոր խնդիրը նա ճամարում էր այս կամ այն լեզվի ճնչյունների, նրանց փուվոխուօրենքների թյան, անճետանալու ն երեան գալու պայմանների ճետաղոտությունը, այսինքն ի տարբերություն երիտքերականչ սիստեմաների` անձճրաժեշտէր ճամարում ոչ միայն Հավաքել վորել փաստերը, այլն դրանք բացատրել, պարզել փոփոխության պատճառները: նախատեսված էր իր «Լեզվիգիտության ուրվագծում», որբ Հ. որպես Պաուլի «Լեզվի պատմության սկզբունքների» ակադրությունը, Կրուշհակինփորձում է տալ կաղանիլեզվաբանական դպրոցի կարնորագույն դրույթների շարադրանքը ն իրագործել իր լեզվի զարգացման պրոցեսը բացատրելու անճրաժենշտության. նո լեղվաբոդրույթը: ԻնչպնռԲոդունն-դե-կուրտենեն, Կրուշնսկին նական երնույթների մեկնաբանության մեջ ճենվում է ասոցիատիվ ճոդեբանության վլա, քեն չի բավարարվում այդ Ճողդեբանության դրույքների մեխանիկական կիրառմամբ, այլ ձղտումէ ավելի խորը քավփանցել լեզվի կառուցվածքային առանձնաճատկությունների ն ֆունկդվւսվորմոան պրոցեսի մեջ: կրուշհակու կարծիքով՝ լեղվի ղարդացման սլրոցեսը բնութագրվում է նրանով, ռր «բառերի աշխարճը» տենդենց ունի լիովին 4չամապատասխանելու «մտքերի աշխարճին», որքան կարելի է լավ արտաճայտելուայն: Այս ղրոեսի ընքացքում տեղի է ունենում լեզվի տարրերի անընդձճատվերամիասնացում (ոճքճտաւօրքմւմտ), թնն լնդզուն երբեռ չի Հասնում մի իդեալական վիճակի: հիրայս բացատրության մեջ Աերուշիէ լեզվի սիստեմային բնուլթի ըմբոնմանը, լեզվի սկին ճասնում ու ձեատարրերի վերամիասնացումը, ղրանց տեղափոխությունն փոխությունը դիտում որպես լեզվական սիստեմի ներսում կատարվող անընդճատշարժում: Դեռ ավելին.կրուշնակինլեղուն դիտում է որպես սիստեմների (ճոլովման, խոնարչճմանէ այլն) ամբողջուՁյուն, բարդ կառուցվածքային ամբողջություն,որի մեջ վերոմիասնացման պրոցեսն առաջ է բերում բառատիւզալյիննոր սի«նա

պաշտպանել է

ու

ու

..

Հոն,

Ֆ38

Հմմտ.

Է|. Շ.

ՔԼ., 1956, էջ

38.

ՎՏ

Օ1ՅԱՕ8,

ՇքոտույՇՂԵԼՕՇ Տ3ԵԼԸՕՅԱՅԵՆՇ

Թ

Ք0Շ-

"099 չջ

(3 "ոմ

4:

0հ0նօոտի

՛Չ

"էլ

"րէ

գվջդոստ ղզզ յլոսիմաիավր մմզսամ իսնաճվի տմն դվիատոուրվ 1 դղակադովողջ ղդ ղակաղաղչ դ 1զղվ լ նսմուկ Դակողմամը տոմ ՛մյոսնմանոահ ղոմքիսղորղ չլմմզդղաիքիիսմզմոմոչիվտովն ղ կվտատրնուռղվովմզղմսիտավը ղոկաինդ1 տուքոն ւ ժմտամոսը «Կոտղչ ոզեււղվ /ոզողլտ ողխամսիոտար 3 յոսղոակոտչ ղվկողմամը մմզդյոսնմածսանդաքլիսղորդ ղ ղոքիամղյղմար :8գր (օ45ՉԱ085վ -0մմ) դոմցիաջմանաջեղտողակոիեզ) բախտլոչաոտմտղ ժղսմեկո ղակորվնաճոստ ողիոմս ովուն 1 ոզնդոչ մնմամկմղճՏզրի(օ081ՉԱՉՅ -Ը40ՄԱՉ08) ղոաքջիսմնտտմումղի ղակաիեզ| լյոսղան դյամջիստիոուչ -ուոմտ ղ մղամեկո ղակունսդոխճջումռ ոզեոմաովյտե 3 ողեղոչ մղվճ :մղաքքիաովա Հող ուի ղվիոժջոինասակ վիեզ) 1 լոսծամս իսժվը -մակ տմղ Մղահրիսոոկոծ նղսմա դոքլիաղուրղ ղ դոիքիոմգլղմատ խվտ սակմզվմղղրոսնմանյանվմզսոմ 1 րոսմզվմուռ ղվկողոամը չճզր վոզնամոտտչնեղմղատա ղորնատղոտվրտմզիտմղ վոզճսմի ղորնանմուն վիեզի 1 լոսիասնոտմո պմ (րրակացվի կվտուռռ ովլոծ լ ողզնդտչմա «ժղզմօ ղոհցիսկաղձոնմզղ վր վրզտովո վին) -զտովո ղտկուղաիղ» վղւս ղաիքիսվանտակողծամը ճո: Հմմ ուիոն տն ռոշվկ վղիտ «րտկ ղակողար «վմզղժղղմօ դոկուվեսմովեվփ ղոկոակովըրածոժ ւմզդժղյմօ դակուղմանքղ» դմ»,մտսղուչնղդմյրոոտ» չմմղղձվղոկտոչ ղաոկանմամ 2 ճուտ ղվկողուսմը ղզմոաղվուի Բղումվ, 9մղամչիսյցնղոմն յոսեմտխ ղզ4 ժղամս -կմը ղլուվր ղղ բոաձղ ո Մտ հեմոխռ մզղմդզմ ղմ վմզդքիիւոլմ «մղղդւաիքիսմեողդութմու ջոռիակ ողխոոհտմս 3 ոածղ ղոկակով մմզղժղղմօ ղդոկողակղն դվկողեամը ամյոսղամրմղոկողակոմզմտվմց վժմղղմօդոկաղամ ղալիստ բ չմրաքջլիատձզքամչղտ -դմ« իսմզկմուքղղդումքիստտն ուղղ ղվսոմ 3 քաոիմախիոդուրմոտ -ոչւնդմղու վլովնովճսոտ նսիտ տոռտրվ նիտ յոսմս նղմ «մաՀ մմզդղաիքիսդոիսի դղաիքիսղակողավվտոտ ղովնաքոից ղաոկաղացվոոտողոմս 3 լոսղճաոմզկտոխղվկողոամը Վոզնսմո ղաորնտհմոհ վինցը մզղվլ դմակ նամակ վ' «իսզգմ պոզջ ջոիրետկ նվմզղմսաիտվբղարղ «մղաքքիսճնսմրո ղատկտիեզ| վրզտովո ղտկախնցգ1 «ղոիքիաճ -իամս «մղորխոմզկողվուխտատնեղմղտ ՆՎաժրո ղակաինդ) ղղզ լոսղնցեղոաչ մմզդղոաքցիսկտոչնտ "ղաք Հածամաղուղ դահքիսնմաոմղզսլքիսկտոչ ՛.սկմզ ղզղ:յա --«դղոկադ ղ մցստմ) ղաոկաղոմողֆ ,ղ (դաքքիսոտն ռխղջ պ «(մզղքրոսղջ «տովող) ղտկտոաչոմած ղ --«մմզղմսիովը ղակոինց) իսժվջմոկ դղվլաժջոինասոկ վկաձամս«մզղրզտ յակողդոամկ :.մղզղժվղատղմ Հռռտ

-

խմբերի մնջ: Առրնթերությանզուդորդումը որոշում է բառներիզուդգորդմանբնույթը ճետնողականշարքի մեջ: 1եզվի ճիմնական միավորը ճամարելով բառը՝ կրուշնսկին եր ուշադրությունը կենտրոնացնում է բառի կազմության պատմական փուվոխությունների վրա: նստ նրա՝ բառը ենթարկված է ամբող: ն վերստեղծման Ճաջականության քայքայման (դեստրուկցիայի) կադիր պրոցեսների ներդործությանը: Քայքայման պրոցեսի գորժոններն են «Հնչլունական այլասերումը» (8Ելքօշտրըոաթ,պատէ մական ն փոխաղդեցական 4նչյունափոխությունը),-- որ առաջ անալոդիան, այլասերումռյ-«աշխարճաբերում օձնաբանական դրական շերտավորումը (12ՇՈՕՇԵ1Ը)» (այլ լեզուներից կատարվող փոխառությունները)ն «ժամանակագրական շերտավորումը»

(ճնաբանությունները):

անվանման սղրոցեսի Հիմքում կարծիքով՝ կրուշնսկու

նմանության զուգորդությունը. առարկային տրվում է

այս

ընկած է կամ այն

անունը նրա որնէ Հատկանշի առանձնացմամբ, որը Ճիմք է ծառայում արդեն անվանված առարկայի ճետ նմանություն Ճաստատելու բառն սկսում Համար: Սակայն4ետադա դործածությանընթացքում Հատկանիշներով) է գիտակցվել որպես ողջ առարկայի (իր բոլոր նշան ն նրա իմաստը որոշվում է խոսքային դործածությամբ, ոչ քն նրա ծագումով: Սրա Ճետնանքով բառի փուիոխությունը տեղի է ունենում սեփական ճանապարճով՝անկախ նշանակվող առարկայի պատմությունից. բառը կարող է նշանակել արդեն փոխված բնույքով առարկան: Սրանով իսկ լեզուն դառնում է պատմական կարնոր աղբյուր: Վ. Ա. հոգոբոդիցկի.--Վ. Ա. Բոգորոդիցկին իր լեզվաբանական գործունեությունը սկսել է դեռնս 417 դ. 80-ական թվականնեՐից:Ընդճանուր լեզվաբանության ն Հնդերուական լեզուների Ճամեմատական քնրականության Հարցերում նա կիրառել է Բոդուննդե-կուրտենեխգլխավոր ռկղբունքննրը:։ Սովետականշրջանում նռ զբաղվել է Ճատկապեսգործնական-մեքոդական ճարցերով: Բոդորոդիցկու լեզվաբանական կոնցեպցիայի «իմքում հս ընկած է

պսիխոլոգիզմը:

կեզվաբանությանը մատուցած գլխավոր ծառաԲոգորողիցկու յությունները պատկանում են փորձառակաֆ Ճնչյունաբանության, Հնդերուական լեզուների ճամեմատական քերականության ն ՔԹյուրք-քաթարական լեզուների ուսումնասիրության բնագավառներին: Բոդգորոդիցկին ֆրանսիական(եզվարան Ռուոլոյից Խոււչչ

Ճամարվում է փորձառական 4նչյունաբանության ճիմնադիրը» զբաղվել է փորձառական «նչյունաբանության ճարցերով ն Կազանի է փորձառական-4նչլունաբանա ձամալսարանին կից ճիմնել ճարյերն ընդճանրապես միշտ լաբորատորիա: Հնչյունաբանության եղել են նրա ուշադրության կենտրոնում: ճնդերողական լեզուների ճամեմատության ,Քոդորոդիցկին բնագավառում նշանակալից աշխատանք է կատարել: Առանձնասլես կարնոր պետբ է ճամարել ճնդերուլական լեզուների 4ճնչյունական ճարաբերականժամանակադրություն ճաստատելու նրա փորձք. այդ Ճարքի վրա նա աշխատել է 417 դ. վերջերից սկսած: Համեմատական քերականության նպատակը Բոգորոդիցկին տեսնում չ ոչ միայն ցեղակից լեզուների 4ճնադույն գրավոր Ճուշարձաննեբի տվլալների ճամեմատության ն նախալեզվի վերականգնման, այն ցեղակից լեզուների ճետադա զարգացման պրոցեսի ուսումնասիրության մեջ. այստեղ է Ճենց, որ ճարաբերականժամանակադրության Ճաստատումիբացառիկ արժեք է ստանում: Սրա ետ նա միասին կարնոր է ճամարում նախ՝ ցեղակից լեղուների սինխրոնիկ Համեմատությունը, որպեսզի Ճամեմատվողփաստերըմիաժամանակյա լինեն, երկրորդ՝ ամեմատվող 4նչյունակուն փառտեթն մանրամասն ֆիզիոլոգիական բնութագրումը կ ձնաբանական փաստերի ճողեբանական վերլուծությունը, երրորդ՝ ճամեմատվողփաստերիվերականգնմանժամանակ դրանց աշխարճագրական տարածմանսաճմանների բացաճայտումը: հնչպես նշել ենք, Բոգորոդիցկինմեծ ուշաղրություն է Հատկացրել ձնաբանական փուխոխության գործոններին անալողգիային, տարբերակմանը, պարզեցմանը (0ոքծաԱճիոճ)ն վերատարրալուծմանը (դտքօքոՅաօչածո6):կարնորեն Բոգորողիցկուաշխաոի

ՐՈՇ տուծ 063 7ղ8քշխոք Բ Օ61ԱՇքՄՇՇԿՕՎ Աա 1 ք, ԵօՐօքօղվ հ 1881. ՕԿՇրաո ոօ

ՔՅելաՕՅՇԱՇԱԽԾ

քՄֆոշաօՕխյԶՅեւա. էճՅՀԽԵ, 1901 (կազմված է 1880 թ. ակռաժ' տպադրված զանաղան ձողվածնեԷճ388Ե, 1915. էքը 3.Շո6քաբից). Մ1Տ«Առւ ոօ Օա

ՅԵՐՕՌՇՈՇՒՒՒԾ,

"է.

Ճ.

ԷԼ238:Ե.

83ԵլՇ,

ԽՇեՅՊԵՒօն

ՓօԽՇՀՒՅԼ ոքի

8Ցաւո.1-1Ն պՕ116ԽՆ:ԹԾ. Ը867Շ

ծրատ. 1900 8ՅԵԼՕ8,

Թ.

Բել.

ՉՄ Րթմու

1-17,

մ

մոտն ո1040Րոմ

ՔՅԵ

7տուքճւքի

Է 234խե,

Օր

Փօջհրօուն

քյլսՕս

ոքօտտ-

քեՇդօրօ

8ՅելաՅ

1950.

ՇքոտաաււշտեհօլԷԼքճախուրթ ի

էր

|, ԹՅՇՈՇԻԽՇ, Է8385:Ե, 1590.

11 լրացված

աւ

ՇԸ 1 111068քթօ0ոՇԱՇ քմա խմո Շք88էտՐՏ1Եւօմ 1595--1902. ԽՅրԵ, Շրոճոտւումտեհճնքայլում

113 ՎԼՇԵՔԱՆ

էիղօճոքօունԸտու ՂԵՒ

760Լքճղե

2ՅԵԽՕ8,

խփ

1911-1922.

ԱՀ: ԵՊ.

Յ.ՇՈՇՔԼԿԽՇԵՐՑՈԵԼԵԼՒ

28. Ճ. ԵՕՐՕքօ1ոմամն,

հԽԱՂՕՇՑք

ՈճԱՇԽ Ճ

ղո

Շհուծդելօ

Խոոհե,

08,

ոօ

Բաղ.

Լ, ԷՅ,

1914.

83Ե1408, 111068քօՈ6ԱՇաԽ:Ճ

Ըքճա

21161

քքոււհն

ՕՎՇքշ

Շքճտաա-

1916. ք ճքօաօտօԽՃՅ3Յ4խԵ,

Յքոօ-ՇՇըՕՍՇՄՇ

ԱՆ ՎՅԵՌԵՕ8,

Է 8341

Ե, 1917. Ե4Լ

տությունները թյուրք-թաթարական լեղուների ճամեմատական ուսումնասիրության բնագավառում

2. ԺԱՂՈՎՐԴԱՀՈԴԵՐԱՆԱԿԱՆ ԿՈՆՑԵՊՑԻԱ

ՎիլհելմՎունդտ.--Վիլճելմ

(ԷԹՆՈՊԱԻԽՈԼՈԴԻԶՄ)

Վունդտը (1832--1920)Խոշորա-չ

գույն Ճոգեբաններից ն փոբձառականճողոբանության ճիմնադիրնե4երից մեկն է, որ լեզվի ճարցերով զբաղվել է իր ճոգնբանական

տազոտությունների Ճել կապված ե ոչ իբրն մասնադետ լեզվաբան: Նրա ուշադրությունը գրավել է լեզվաբանական այնպիսի պրոբլեմների ճոդեքանական կողմըչ ինչպիսրք են լեզվի ծագումը, ոարգացումը, ֆունկցիավորումը ն այլես մեզվի Ճճոդեբանական ըմբոնման «իմնավորման մեջ առանձնապես կարնոր դեր է խաճողեբանություն, լեզվի, մտքի ն ղացելնրա՝«Ժողովուրդների վորույքի վզարդացման օրենքների Ճճետազոտություն աշխատուքյան առաջին գիրջը՝ նվիրված լեզվին: Այս գրբի 8 գլուխներում շարՎունդտը քննում է Ճետնյալ Ճարցերը՝ 1) «Արտաճայտչական ժումները», 2) «Ժեստերի լեզուն», յ) «Աեզվի «նչյոչնները», սո-

6) «Բառա4) «Հեչյունափոխությունը», 5) «Բառակազմությունը»,

ձները»չ 2) «նախաղդասություններիկապակցությունը» (ՏՅեԱՔնոքշ),8) «իմաստասվոխությունը»ե 8) «վեզվի ծագումը»: Ի ՃճակադրությունՀերբարտի ասոցիատիվ ձճողերանության,. որի վրա ճիմնվում էր Շտայնթալի ու Վացարուսի ժողովուրդների ճոգեբանությունը, ն որն ընկած էր երխոքերականներիսլսիխոլոգիզմի ճիմքում, Վունդտբդավանում է իդեալիստական ոզեբահության մի այլ տարատեսակը՝վոլյունտարիզմը: Հոգեկան պլրոչ յեսների Ճիմքում նա դնում է կամքը, անճատի ներքին ստեղծա-

գործական ակտիվությունը: Վունդտըանկախգոյություն է Ճատկացնում ստեղծագործականճոգեկան սկզբնավորությանը՝ նրա արտա-

ճայտությունը տեսնելով ապերցեպցիայի մեջ: Ապերցեպցիաննա դիտում է որպես ճողեկան երնույլթների 4ճիմքը, ընդ որում ասլերցեպտիվ կապերը նրա ճամար ոչ թե օբյեկտիվ իրականության կտպերի փոխճարարբերության արտագդոլումն են, այլ անճատի Ճոու

8.74.

835ԵՌ«Օ8ՇՈՇՒՈՒՇ,

Յի

Ը

ՈքՄՐԻԽՑ

ՂՅքՇւճօօ

ԾօՐՕրօնմղա ԱճՅձնե,

քն 1օքեՇԿ

1933.

Ք տք, ՅՈօՕՂԵԼ ոօ 18318քեմօեյ 7Ծրքօսօխ, ԹՅՇՈՇԵՔԽՇ8 1412թ-60Շ

ՔՅԵ ՕՑՇՈՇԿԻԸ

8 ՇՅԱ»

83ԵՅ4ԵՑ,

23Ե40348118,Է 832ԽԵ,

Է ՅՅՅՍԵ, 1931.

Գ. Խ'սոմե, ՊԾԼճոքտյօիօ010516,66 1ո ՏքոռՇիծ, Խյէհստ սոմ Տեեճ,

ՊՂՇԱԼԱՈԹՑ9656Է26

Օ հոգն

1926. Լ

32Ղ2Վ8ռ

մճր ՆՄոնտտոիվոջ

Քոչ-

ետ

ՏքոռՇիծ, 1900.

6Ֆ9

'դզ

ղմղղղավլիսոտնառվող հղզչ.

վմղզոկա մմզդղոավքիստքոջուտմոա դվիոստոմ

ոտ

'մզղղաիցիամզվ՝

-տմտչ ղոկատղամտրամտվկոձծամսղզ լոսիտաոտոտչտ դճվր վմզոոր եմտոխո ղղ րոսիճամսմուտ Քոիշսմսմոտ նիտ ղ «վմզղլոսնոմցկտատախր իսոմզկ մվնտկտտոխղ ձզր վժոսո| մմզղլոսնամզկտտի ջտիձամս «միուտձ նմոմ նյո ջոիձամամոտն նսեաջ ծղր յանսշ ճղամքիաճնսմրտ ողոմս 3 լոսհուջ լոսնումցկտոխ վր ղզրտո մս 7 բոանդո մոնդախի ւտմի ղաորնահմտե ղտոիքիսնսջտտրղակակղոր իսմգիղցշ չվմզե Մտ 1 յոսնմսեսսհ նմոմ -Մոխ ղաիքիսձնսմրտ վմզղ բրացոամատմմատ ղտկաղոմզես» մորոջ -լոսճոմզկտտխ եմոխ զք ա մղամքիանստան նղոմղ ղտլքլիսնստոն ղոկող վանդի ղղ մզմմտտ մմղզղրոաղամիմ -ոմզեսչ ղիոկտը մղաիլիստմոչոտմտ (դվլոսում ) դոկոխեզ1 ղանը Հանստոտն ղիտիլցսմբրտկղզմատքուչոն դակողամզեստջ ղլ լոսմորտչ -յոմ 17 ղրեսկ սակմղ:1 ղդղանքիսմնտկոջնղումն մղշանլրսոտնոաղվող նվմզդժմնոՒտչ վմզդնմողտզտդաիցիիսղոմզեսւ խսջրոսստձՀամս դմ իվոտտվնսոտ1 մղմմուտ դիովր ա մրսղամբմ ղոտնղւաի զոիքիսո 'վմսիովը դվիոմոսո|վղանղվկ ողոմս դ ղաիքիստիոչում Հոնտոիխող -մփոտ ով ոզոմռ ղակղեսչ վոկտ դակոձճնսմրտ ամղոկլիսոտնոռղող «յուռ վում վ դալքիսդծաստմանդւսի յոսնմոչ դ ոիջիսմզմոմոաջչովուխ մամողակողմ նվեզտոր ղոաքիսոռմուվոաղմս 9 յոսդողջ չղվիովճավնսոտ եմուխ վ

մղաիքիսմնորտչ դոկոցմանացնցտո լոսիմնոկոչ դլ (մեզքիղվո) դոկղեսչ ղղ ող մմզղողնսմխ մսմմ վ ղավնողնմզոտ խարբյաստ մորտչ տմղ մղոսնը դվմս «2 տկտ դոկոցւանհտցնցտո վոսիկմուիղզ ղոկզեսչ Պամնորտչ ղտկզեսչ «ղւոքիստիոչուոմո դոքքիսիվոտկտ դակղզեսչղովր ղ դլովը 3 լյոսմ իոզմորտչ դիո փամզղստցտոխ Հռիաղորհոոֆ մտնդաի Քվմցմմոտ Ավրնոկ տմղ մղանքիսմզմմոտ չկտմս մաղ վր Մո 31 մուրոսն ղակ դոկտկոմս վճնսմրտ դիոկոար -ոռմսիսո վմզմմոտ մճնսամրտ'դոմ մաղ վր 3 լյորսջնցտոհվմզմմուռ հմոխ չմղորհոխ կովր դակզեսչ տմղ մղդահլիսմնորտ» իսմվջմտկ դրոսմսի լ լոսմատրտչ մտնղանի դոքքիսնկաոտվե դոքրսղոտվը մս -զոմն ղաիքիիսիվոտկոա ղակղեսչ ղվլոկնմուր դավնոզեմզողր 1 վլողորվղտ մոնդւսի մմզղժղղմօ չրամորտչ ղուրնանհմոհ 'տզչ վրեվնվտոսղետ 1 յոսինմսհան մրեվլողնեվնր դաոկատրտտխո չումի վմղզղմղւսմեկողակտհովսովնիի վմզղտովոզնվ Մո դ վողող մրոսժմե րեվն վտ «վճմդմհով7 րոաեղաւչ մրնվլիողզնվ վփոնդւսի Կիտավավերը դ բեվլովատուր» վզվղղվ Սիկմուդց 1 դոմցիստան -ողղժ մրեվանվ ուտ վոնդան :մրամսդոմն ղալքիիսիփոկտ դուկցԵ

Վունդտի մեկնակետը 4Ճոգուգաղափարն է, որը նա դիտում է որպես ճոդեկան պրոցեսների որոշ կապակցված ամբողջություն ն այս առումով 4նարավոր ճամարում ոչ միայն անճատական ճոզու, այլն ժուլովրդի ճոդու(Մ/օ1եՏՏօճ16) գոլությունը:ժողովրդի ճոդին, որ Ճանդես է դալիս անչատական ճոգիների փոխազդեցությամբ, դիցաբանուբոտ Վունդտի, արտաճայտություն է գտնում լեզվի ն Վունդտը էթնին մեջ: կննցաղի Ուստի թյան (կրոնի, ԽՆեստ) կական ճոդեբանության իր ճնետազոտությունընվիրում է այդ բնաքննությանը՝ ձգտելով բացաճայտել ժողովրդի ճոգու գավառների ղզարգազման առանձնաճատկությունները: Սակայն բնույքն անճատական ճոորակական տարբերություն չի տեսնում Վունդտր ն գեկան պրոցեսները կառավարող օրենքների ժողովրդի ճողու վունդտյան ըմբռնումը օրենքների միջն: կեզվի էությունը որոշող ն՛ ե՛ բմբոնման ճետ բնդճանրություններ, հրիտքերականների տարբերություններ ունի. Վունդտը նս լեղուն քննում է Ճոդեբանաճամական ն էվոլլուցիոն-պատմականՀայեցակետով, բայց այն րում է ոչ թե անճատիչ այլ ժողովրդի ճողու արտաճայտությունը: Տարբերելով անճատական ճողեբանությունը ((ոմաձս:1ժողովրդականՀունբանությունից (761Ա6ոքտյշհօ10ք57-հ010816) Հոգեկան: Զ16)՝ Վունդտը վերջինիս նպատակը Համարում է «յն որոնք ընիրակությունների (Մօրքձոք6)ուսումնասիրությունը)չ ն կած են մարդկային Հանրությունների զարգացման ընդճանրական (Տ66Լոքէք.) արժեք ունեցող ընդճանուր ոգնեոր արտադրանքների (Է 126սթոՏՏ6)ռաջ ուցման Հիմքում»: Այ կերպ ու

ա-

սած,

րստ

ճոդեբանությունը Վունդտի, ժողովուրդների

ուսումնա-

նրա կարծլիբով, որը, սիրում է «ժողովրդի ճոդին» (Մ/օԻՏՏ6616), Հանդես է դալիս տվյալ Ճանրության ներսում այդ ճանրությունը: կազմող անճատների փոխաղդեցությամբոԱյսպիսով` եթե Պաուլը ն մյուս երիտքերականներըժիտում են «ժողովրդի ճոգուջ դաորպես մետաֆիզիկական,վերանճատականմի բան, ապա ղավոաւրթ այն դնում է իր ետաղուտության Հիմքում. լեղվի ճոդեՎունդտը բանական ըմբոնման մեջ սուբյլեկտիվ իդեալիզմը նա փոխարինում է միայն օբյեկտիվ իդեալիղմով։ Վունդտյան «ժողովրդի ճոդու» ըմբոնումը փաստորեն ճումբոլդտյան «ժողովրդի ոգու» |՛դեալիստական ըմբոնման ողգեբանական երկվորյակն է: նշելի է: ոբ նման Վունդտը նս կարծում է, թե լեզվի, նրա կաՀումբոլդտի ւսշոուցվածքի մեջ արտացոլվում է «մարդու պատկերացումների ի

Խե

Պսոզի

Ն 1, ԱԼ 5րատ. Նճքշնջ, 191), էջ 17 ՊԾԱճրքտճհօ10916,

է ճասարակականի խարտճը»: Անչճատի վունդփոխճարաբերությունը

պատկերացնում է ճետնյալ կերպ. անճատը շփվելով այլ անճատների Ճեւտ՝ սկսում է աստիճանաբարդիտակցել, որ անճատական կամքի ուժն այն ժամանակ է դրական ուժ, երք Ճճամընկնումմ է այլ կամքերի ուղղության ճետ, դառնում բնդճանուրիկամքի մի ն՛ անճատականկամքի կրող է, ն՛ ընդճանումասը. ամեն անչատ է բի մի մասը: Հասարակության ղարդացումը Վունդտը տնսնում ճոդեկան մոտիվների մեջ ն առաջ քաշում սլոսոմության իդեալիստական-վոլյունտարիուոական ըմբռնում: Անճչատիկլանքը ճասարակության մեջ Վունդոր պայմանավորում է լեզվական, կրոնական ն կենցաղային-սովորույթային գործոններով: կուլտուրայի բոլոր դրսնորումները, որոնց թվում Վունդտը ճասկանում է ն լեդուն, նա ածանցում է անճատների փոխաղդեցությունից, լուրաքանչյուր առանձին դեւքի մեջ նա տեսնում է ընդճանուրը. այդ բանր նրան Ճիմք է տալիս Ճաղորդակցումը բի եցնելու Ճուզղակցումից տը

(ԽԿ1ԵՇՄՇքնոջլ):"

երնույթների իսկական էությունը տեսնելով «ոդեկանի մեջ՝ վունդտը վերջինիս դլխավոր Հճատկանիշըճամարում է զարդացումր Մակայն ճոդեկան զարգացման վունդտյան բմբոնումը իր ոանձնաճատկություններն ունի, որոնք երեան են դալիս լեզվի ծագման զարգացման նրա տեսության մեջ։ Ամենից առաջ՝ Ճոդեկան ստեղծագործության անընդճատ զարգացման վունդտյան րմբոնումը տարբեր է Շտայնթալիըմբռնումից: եթե Շտայնթալը առաջադիմու խոսելով այս մասին՝ նկատի ուներ ղարդացող ստեղծագործության դիտակցությունը, ապա Վունդտը այդպիսի փնտրում է զգացմունքի ն ճույզի մեջ: Վունդտի կարծիաղբյուրը քով՝ մտքի ամեն մի արտաճայտություն ուղեկցվում է ճույզով, որ նույնպես արտաճոաւյտությանէ ձգտում: Մարդու զարգացումը Վունդտըփորձում է բացատրել մի այնպիսի սովորական նախնական երնույթով, ինչպիսին մղումն է (1ոլճե).մղումից էլ Վունդոր բխեցնում է կամքը, որ նրա մու բոլոր երնեույթների «իմքն է։ բտ Վունդտի,կամքի մի այնպիսի դրոնորում է, որ որոշՄղումը, վում է մեկ մուտիվուվ.մինչդեռ կամքը մեկից ավելի զգացական մոտիվների միջն Հանդես եկող վճռականությունն է: Զարդացման վունդոյան ըմբոնման երկրորդ կարնոր առանձնաճատկությունը էվոլլուցիոնիղմն է, Վունղտի կարծիքով՝ իսկական ոլատւմականուա-

ու

ու

ու

էջ

ՀՄմտ. Ը.

30։

36. Գ. Ջածուկյան

ԻՅֆճԸՇի,

Աւսողիմջճո

ԱԲ:

էՅ116. ՑՏիրոօինի6ՕԵԼԸ,

թյունը պրոցեսի էվոլլուցիոնիս տական ըմրբոնվան մեջ է: նա ոչչ պատմական է Ճճամարում ոչ միայն այն տեսակետը, որով մարդբ դիտվում է որպես անփուվոխ էության կրող, այլն այն ռոմանտիկական Հայեցակետը, Թե մարդու էությունը ժամանակի ընթացքում է, նշում է Վունդտը, լիուվին փոխվել է: Դիշւտ մարղ Համեմատելով կային ամենաստորին ռասայի ներկայացուցչի գիտակցությունը մենք դրան ամննազարգացած կենդանու գիտակցության Ճետ՝ միջե անդունդ ենք նկատում. սակայն այդ անդունդն այնպիսին չէ որ մարդու ղարդգացմանսաղմերը մենք չկարողանայինք գտնել կննդանիների մոտ: Վունդտի կարծիքով կենդանուց դեղի մարդր կատարվող զարգացումը մանրըէվոլյուցիոն փուվոխությունների մի է, որի ամեն անընդճատ շարք մի էտապում մարդը ե՛ նման | ն՛ նման հրեն, չէ։ Այս զարգացման ընքացքում տեղի է ունենում յոկ կատարելագործում, բայց ոչ որակապես կոր ճատկությունների ն ունակությունների ձեռքբերում: Զարգացմանիր այս տեսության լույսի տակ էլ Վունդտլ քրննում Է լեզվի բնույթի, ծագման ղարդգայմանճարցերը: եղվի ըմբոնման ճարցում Վունդոն ամենից ասռաջ ճակա դրվում է բիոլոգիական նատուրալիզմին: կեղուն ոչ քենօրգանիզմ է, որ բնութագրվում է աճով, անկմամբ, այլ ֆունկցիա կյանքով կամ, ավելի ճիշտ, ֆունկցիաների մի ամբողջությում. լեղուն ինքն խրեն չի ստնղժծվում. այն ստեղծվում է մարդու կողմժից՝նր կազմակերպող գործունեության միջոցով: Սակայն լեզուն ստեղծող մարդուն Վունդտը պատկերացնումէ ոչ իր Հասարտկական կոնկրետ կապերի մեջ: Լեզվի ծաղման վարգացման պրոցեսը Վունղոխ ճամար մարդու ճոդեկան զարդացման ներքին պրոցես է. այդ չվրոցեսը նա քննում է առանը արտաքին գործոնների «աշվասու

ու

ու

ման:

Վունդալ, լեզուն

ն

մտածողությունը ծաղզմաժը

դնում է սերտ կապի մեջ: Լեղուն

ու

ու

դոյությամբ

մտածողությունը զարգանում

միաժամանակ, ե սխալ սլետք է ճամարել ճարցադրումը դրանյից մեկի` մյուսին նախորդելու ՃՀնարավորություն մասին: 1եղզուն ճն գիտակցությունը չեն կարող մտածվել իրարից անկախ: Լեղուն նն.

անճրաժեշտ տարըն Դտածողության՞ֆունկցիաների

է, ն նրա ղարգացման լուրաքանչյուր էտապ «ամապատասխանումէ մտածողուԹյան զարգացման տվյալ էտապին. «Մարդկային դիտակցության լարդացումը,-գրում է Վունդտր,-- անճրաժեշտորեն ներառում 1

Հմմտ.

0.

2ճետնի,

տիչ. աշխ., էջ

Հ3.

եր մեջ արտաչուրոչական շարժումների, ժեստերի, լեզվի

ղարգա-

ցումը, ն զարգացման յուրաքանչյուր ստադիայում պատկերացուշր, ղդացողությունը ն մատծողությունը արտաճայտվում են նրան լիովին Համարժեք (ճամապատասխան) ձնով. այդ արտաճայտությունն ինքը վերաբերում է այն ճոդեբանական ֆունկցիային, որի Համար ծառայում է որպես ընկալելի Հատկանիշ, ն ո՛չ նախորդում չ նրան, ո՛չ էլ նլսսնից ետ Ժնում»:: Այնտեղ, որտնը կա Ճոդեկան ներնույթներիորնէ կապ ե, Ճետնաբար, դիտակցություն, պիտի գոն դրանք արտաճայտող շարժումներ: իր ղարյություն ունենան է որպես արտաճայտէյոսպներում լեզուն մնում դացման բոլոր առանձնանում Լ արտաճայտչական շարժում, որ աստիճանաբար

Արտաճալտչական շար«ական շարժումների ամբողջությունից: են մտածողական ակտի ծառայում աֆեկտով ուղեկցվող ժումները արտաճույամանը: Մարդը մի ճոգեֆիզիկական միասնություն է, որի մեջ Հոդեկանը ն ֆիղիկական-ֆիզիոլոդիականը սերտորեն կապված են, դղդացմունքըարտաճայտություն Լ գտնում ճամապատասխան շարժմամբ. առանձին ղգաղմունքների ն շարժման որոշակի տեսուկննրի միջն սնոտ կառ կա: Այս որտաճայաշչական շարժումները մի ամբողջ սիստեմ են կաղմում: Հնչյունների ն լատակնրացումների իջնենկապր ոչ թե անմիջական |, ինչպես կարծում են բնաձայնուՍյան տեսությանկողմնակիցները: այլ միջնորդված,Հեչյունները ճետ նն արտասանական շարժման Հոգեկան պրոցեսի կապվում Հոգեկան պրոցեսը արտաճայտվում է ճեչյունամիջնորդությամբ: կան շարժմումբ ն ոչ թե ճնչյունով, ընդ որում այղ «նչյունակած արժումն էլ աջոկղություն է զռոնում ուղեկցող ռլանտոմիմիկական ե միմիկական շարժման մեջ: Սկզբնական Հնչյոննի շատ դեսչքում նշանակություն էր ստանում իրեն ուղեկցող ալդ ժնուտեոր:.օգնությամբ,որոնք բացառում էին Հեչյունի ն նշանակության որեէ անճամաաոտասխանություն: Այսպիսով,ակզբնական վական արտաճայտության Ճիդնական տարրերը Հնչյունական ժետերնձին (Լ .ՅաէՔ6ԵՅո46), որոնք արտաճայտչական մի ժեստերի տեսուկն էին ն որոնց ծիման վրո ղարգանում են լեղվի Հնչլուննեոը: ժեստերը նո, այլ Հնչյունական ժեստերի նման, լինում են ն երկու տեսակ՝ ցուցական ծաոա նմանողական. առաջինները լում են առկա օբյեկտների արտաճայտմանը ն ավելի նախնականեն. երկրորգննըըարտաճայտում են բացակա շբյեկտները՝ նրանց Թոդած :իշողական պատկերների Ճիման վրաւ Եթե ուռաջիններն րնդ:

լեղ-

Ֆ.

Պսոծե

ՄԾԱետոքոճիօ10916,

8..

ձսո..

1912, էջ

648,

ճանուր Ճասկանալի են, ասպա երկրորդները Ճասկանալու Ճամար ճարկավոր է ունենալ առարկայի տեսողական պատկերը, սլատկեբացնել այն: նմանողությունից(ՀՀՇիճհոսոք) ծագում է պատլկեբացումը (ՍՅԼՏԵԼԱսոք)։ Աստիճանականզարգացման պրոցեսում նախնական արտաճայտչական շարժումները դառնում են լեզվի ճնչյուններ ն միաժամանակ վերածվում մտքի բովանդակության սիմվոլների, որոնք (բացի բացառիկ դեպքերից) անմիջական կա չունեն իրենց արտաճայտածնշանակությունների ճետ: Իսկ ինչպե՞ս է տեղի ունենում ճաղորդակցումը, ինչպե՞ս ես առանձին անճատները միմլանց ճասկանում: Լեզվիժագումը բխեյնելով մարդու ննրքին Ճոդեկան պաճանջներից՝Վունդտր բնակոնաբար ճաղորդակցման պրողեսը բննում է ճոգեբանական դիրվունդաի ամար մի պրոցես է, որտեղ քերից:Հաղորդակցումը մեկի արտաճալյոչականշարժումները մյուսի մեջ առաջ են բերում ճամապատասխան Ճույղզեր՝ կապվելով «ճամապատասխանպատկերացումների ճետ: Ընկալող («լսող») սուբյեկտի մեջ արթնացած պատկերացումները գրդռում նն այլ պղատկերացումներ,ն առաջոսնում է պատասխանշարժում: Այն ճանդամանքը, որ աֆեկտը նղլատակային բնույթ չունի, իսկ աղորդակցումը նպատակադիր է, է, որ խարխլում է նրա Վունդտինչի մտաճոգում, մինչդեռ ճենց սա

շենքի: Մարդկային ճաղորդակցումը նպատակադիր բնույթ

ունի

ն

կյանքի է կոչվում կոլեկտիվ գործունեությամբ, որ ուղղված է գոմապաճպանմանը: Լեզվի ճետազա զարգացումը Վունդղտրռլատկնրացնում է որպես մի պրոցես, որտեղ Ճուղուկանությունն ավելի ու ավելի է ենթարկվում մտավորայնությանը: կեզվի զարգացման պրոցեսի ժողովրդաչողեբրանական մեկնաբանությունը Վունդտի մոտ ընթանում է 3 գլխավոր ուղղությամը՝

շարաճյուսության ձնաբանության,

իմաստասիոխության։Ձնաբանական շարաճլուսական Ճարցերի քննության մեջ Վունդոր ուշադրությունը կենտրոնացնումէ ներքին-իմաստային կողմի վրա, փորձում պարզել քերականական նախադակատեգորիաների սության կառուցվածքայինտիպերի կապը ժողովրդաճոգեբանական ։լատկերացումներիՀետ ն ցույց տալ դրանը պատմական էվոլլուն

նե

ու

տիան:

Խոսքի մասերից Ճճնադույնըճամարելով անունը ն բային վեծադգում՝Վունդտը նախ քննում է

Համեմատաբարուշ բագրելով չ

Հմմտ. 0.

թեՏ:Շի,

իշ.

աչթ.,

է

8.

Տ:«

-ՅզՏՅԱՌԱՅ

ղվջղուու (Քստգոլոշսյւ 25.) ոտռուրվղոկոամգմոմուչ տոսճղուծունվղոմն վճոմ 1իո 1 ջախմտ ձել

նսինակիո

նդզչ մզջ դտալմւսսզմտստվ նաինոյզիտ ղվի վմզդդոաիիաճակոտչ մս 9 ղիռ շալ -ռտր» ղդձվղակտոչ» վմղզղիսվաչ ղորձամս ղվժոտմո -պղնմսկ մղահլիսվկոծսմս ղ մղսկքիսեմոխ վտոռտիրվ բատնհղոտ փու -տետիղ իսղոմն ճղոստ «ճվմղզմմուտձվճոմս վովոնքո 1զղվլ կտան ցոսմորոջ մտնդսի մչվղոկտոչ ող

նսսոկ ժղոմղ» մս "դիտ )

ձամաղմ

վմզղիսաչ «դակողամարոմո-դոկողտողեստ»»

դվժմզղ :(մօգանսլաթյզ ղորձոմս ղվմոտմո

զ

Ասաջտոն

քսո

մտտջսմլ

ղաորձամս ղվժմզղ

ղարձամս

15ք Տոտոտլ 3յք)

շ վմղղիամնչ ց ւմրոսո|

ուոմո վմզգտոռյմ մտնի ոորտիում վոսմղմմուտ «մմզղկոտղոնց դոկատիսաչ իսմողզոս վատկղ մղորտվոչտնոմ,մ ղտիքիամդո

ւվմզղդճոծ վմզղնոճվը |ոքձվչ ղ վմզղղյաիքիսմսիոճմղի «Հոմ ոջովաւի ղոլիսղոմողկզը 2 րյոսրվն մորոչ դոլցիիսրետկտիսխչ

-վր դամ

վողնսմո դորճանմոն դոկորտտխ ղ դուրմաիոժրո|վմզղիսաչ «մմզղկվղոտրտսում ողզոտկտտոչ մոտնդւսիղ վտուս «մմզղմվնովող ղովր դ1/ (մմզդղաքքրամսիոճմղի ղ մղոաիքիսոռնոամում դոնհոաղան ո

Հ" ղոկուխսնու ղորմսղոմն մզղճոտվր վմզղտույրվ նսմոկ ղզ 1գղվ մս վղոժ (կողարտքթտվըչմմզղավնավնսոտղակաղոամգես» 3 րոաղն յոսժրիվչ նղամղդվոմողտկաողմ մտնդսի դ վտուս մզղղաքքիսմգմ մս վղոց դլ լոստիոչջուոմու մմզղիսյսջ

-«ոմոչ վմզղղաքիսնոկո՞ջ մտռորվ «Մոր մ

-նտմ

դաոկաողամորույխ. ղականամզի տանտտղչւմղոաքքիսոցտ ղդոկողմեղովմզղիմատ 1ղւոէո» ղդաոկաքոհե-տզմկղսկ լոստողվծոՍմղոքջիսվղորնսկովրմվ օոխողձ Մղոսէքիսո

դ մմզղժվդոոքմ:" ղոկոտջոմոտ լոսմս նղմ "մմզղդղաքցիսմզք -զտ յսկմզ նիտ փաժվջմակվոնդււի մմզդղոաիքիսողզտ դ Քղղմվ զզողոս վմզղտորվ ղուկ չջվմոի ղուրմսիոմրո| դակտղամղզեսչ-իվտովնսոտ ամի վմզդդայյիո" 1 րոաղնոմակմցդֆմզնդոչ իսզիղվչ «խաս դոկուիզո մվ ովյուտ դ մմզ ղդաքը -զատ Հակմցնիտ մս մղդաիլիսողզտ վիչ դաոկուղատմուրամտ դոկատցոմուտ Համզք|վմզղողաիքիսոզտ յոսկմոքղց 1 ղակքիստանողղժմոնդսի զի ղոքիիսղղժ վիսշ դ չմրտքքիսննոա ՛այզղնակտտչ ղվկզը յղմս նվնճղոմն մմղզղղադտատ մջմտմ լ |զճոլղմ իսժվջմոկ տմլ ղորմղմմուտ վմզեմտկ մջտն նտ րոսմս նղմ (ղվոզկանցնոջ (ղորմսիածզթմու) «ՍՄրոստաչողնե դորտաչողե վմզղակմաստ 1զղնզեղու մտոտիվ ղակաղմեկո վմզղ -յոսկոմզմմուտ ղվտազո ղտիղո 1 ջտիկտչ մտնդաի չմղաքքիող ղ վաո դոկողակոամզժմ դոխդո լ փզծդ դվրմյ: տուս ղուլուղուիդո մմզղավմսեզտուկդակոահաոմ «ս

սս

-ամողկզբ վիս ղվճոս նզտոր ո

ՔոԽԱ)»/։։ներքին որոշման Հոլովներին

ատկացվում են ուղղականը, Հճայցականը,տրականը սեռականը, արտաքին որոշման Պոլովներին՝ մնացածները: Ներքին որոշման Հոլովների իմաստը նախնական ձներում կարող է արտաճայտվել շարադասությամբ, վերջավորություններով, ընդ որում այդ «ոլովայլ դեսլքերում՝ ների իմաստը նախդիրներով լրացվել չի պաճանջում: Արտաքին որոշման Ճոլովների իմաստը շարադասությամբ այլես չի արտատայտվում, այլ բառամասնիկներով (նախդիր-ետադիրներով)ն Ճճաճախուղեկցվում վերջավորություններով: Վերջավորությունները են նախդիրներով, որոնք կարող են կ նրանց լիովին փոխարինել: Հոլովական ղարգացման տեսակետից Վունդտը տարբերում է լնուների 3 տիպ՝ 1) լելուներ, որոնց մեջ բառերի տարբերությունենըը ն ճոլովական Ճարաբերությունների արտաճալաության միչոցները թույլ Ճեւտբերունեն (Սուդանինեգրերի, պառլուասների ն ավստրալիացիների լեղուները). 2) լեվուներ, որոնց մեջ Ճոլովակազմությունը ծառայում է ճասկացությունների կոնկրետ-վգայական (կամարտաքին՝ տարաժա-ժամանակային)ճարաբերությունմանրամասնություններով ների արաաձճայտությանը՝ղրանց բոլոր (ամերիկյան բնիկների, օվկիանյան, բասկերի, ուրալաչալթույան ն կովկասյան լեզուները). 3) լեզուներ, որոնց մեջ Ճոլովակաղմությունը ծառայում է ճասկացությունների փոքրաթիվ սարղ ն

Հիմնական ճարաբերությունների արտաճայտությանը, ընդ

որում

ճարաբերությունների 4Ճետագաբազմազանեցման ճամար դիմում են նախդիրներին ժեջ Վունդտոը տարբերում է երկու խումբ՝ (ռրանց փոքրաթիվ «ճոլովներով սեմա-քամական լեզուները ն ճոլուվնեսի ավելի մեծ թիվ ունեցող 4նդնրոպակունլեզուները): քննություն, Վունդտն սկսում է ընդչունուր Շարաձճյուության Ճարցերից, որոնց մեջ Հատուկ տեղ է բոնում նախադասության ռաճմանումը: ինչպես նչել ենք, Վունդտը նախադասությունըսաճմանում է որպես «լեզվական այն բանի, արտաճայտությունն մեկ ամբողջական պատկերացումըանդամատվումէ իրար նկատմամբ տրամաբանականճարաբերությանմեջ դրվող բաղկացուցիչ մասերի»5: Բառերի ծագումը, ըստ Վունդտի,տեղի է ունենում

Տարբերելով նախադասությունտիպ՝ բացականչական, պատմողական ն ճարցական՝ Վունդտըդրանցից լուրաքանչյուրի մեջ տարբերում է երկուական այս

ների

անդամատման պրոցեսում:

ՖԵՉ

Մսովէ, 010216. Ն, Մծ1ե6ճորտտՇհի Նույն սռեղը, Չ, էջ 248.

Գ,

ԱԼ

Ճսք.,

1912, էջ

865:

ննքոտեսակ՝ զգացական ու ցանկացական, անվանական բայական ն կասկածային Հավաստական (18158Շհ6ոՒրշքո ): Ը ստորոգյալի տիպի վունդտր տարբերում է ստորոդելական (պրեդիկատիվ) ն որոշչային (ատրիբուտիվ) նախադասություններ: Վունդտի կարծիքով՝ զգացական նախադասությունները որոշչային բնույթ ունեն, ցանկացականները`ստորոդելակուն: Այս կապակդությամբ Վունդտը որոշակի պատմական 4Հաջորդականությունէ Հաստատում, մի կողմից՝ կապելով պատմողական-անվանական /ատրիրուոխվ) նախաղասությունները զգացականների ն պատմողական-մտորոդելական նախադասություններ՝ ցանկացականների Հետ, մյուս կողմից՝ որոշչայինները նախորդել տալով րոգելականներին, ձանդգուլցիֆունկցիան Վունդտը «Համարում ալն, որ նա «ծադմամբ որոշչային արտաճայտությունը փոխակերՀնդնրողլական լնզուպում է (սողաճոմ:ճլո) ստորոդելականի»|: ների նախադասության կառուցվածքի մեջ, րուո Վունդտի, սկզբնապենստիրապետողէ եղել որոշչային նախաղասության տիպը, որին ու

ու

ստո-

Հաջորդել է մի փու,

երբ «մաքուր

ստորոգող

պատ. (ք16Ա121616ոմ)

մողականությունը» դարձել է գերիշխողը. սակայն առկա են միջան ցիկ տիպի որոշչային-ոտորոդելական նախադասություններ, րոնց մեջ վերացական բայի բովանդակային իմաստը լիովին չի Այդ բանը նկատելի է ճատկապես անցյալ հ ապառնի անճետացել: ժամանակներում (րստ Վունդտի՝ «կյուրոսը էո, «կյուրոթագավոր: սբ իշխում էր» ն «Կյուրոսը թադավոր էր» նախադասությունները ներկայացնում են որոշչային, ստորոգելական ն որոշչային-ստորոդելակուն տիպել):Լինելբայի գործածությունը որոշչային նախաղասություններըստորոդելականի վերածելու 4արցում, այուիսով, ըստ Վունդտի, վճռական դեր է լխաղացել։ Ռրոշչային նախաո-

դասություններիաւռորողդելուկանին անցնելիս բայը

կոնկրես-ա. ռարկայական ոլորոխց անցնում | վերացական ոլորտը: Ռրոշչային տիպի դճալքում առկա է նախադասությանանդամներիասոցիատիվ կապակցությունը,որի դեպքում դոյական-ենքակային միացվում են նրա ճատկանիշչներն ունեցու բարեր. ստորոդելական աա դեպքում առկա է նախադասության անդամներիապերցեպտիվ կաղ, ռրը ամբողջական պատկերացումըբաժանում է իրար Ճեւո որոշակի տրամաբանական ճարաբերությանմեջ գտնվող իր երկու (միշտ երկու) բաղկացուցիչ մասերին Որոշչային տիպի դեպբում առկա է նախադասությանանդամների բաց, այսինքն՝ դրան ւ

Գ.

Կսոզե

2, էջ ՄԾԼոքտրշիօ10916,

378:

ԵՆ

տիքանակը չսաշմանափակող կապակցություն, ատտորոդելական պի դեպքում` փակ, այսինքն՝ անդամների քանակը սաշմանափակող կապակցություն:

ինչպես որ պարզ նախաղասության անդամների կասլակցության քննության մեջ ճակադրվում են որոշչային ն ստոռրոդելական տիպերը, այնպես էլ նախադասությունների կապակցության (բարդ նախադասության) քննության մեջ «ճակադրվում են ճամաղասուստորադասությունը, ե դրանց միջն Ճճամուպաստասխան թյունն պատմական չճաջորդականություն է սաշճմանճարուբերություն ն ստորադասության վում. սակայն մաքուր ճամադասության միջե Վունդտրգնում է զարգացման մի աստիճան նս, որ. կոչում է շաղկասլային ճամադասություն («օոյսուլ Կ6 Ք2:21221Տ)։Այսպիսով, Վունդտոտի, նախադասությունների կաղակցության զարգացումն րոտ ընթացել է անշսղկուղ կամ մաքուր ճամադասությունից դեղի շաղկոաւսլավորը,սրանից էլ դեսլի ստորադասությունը. վերջին դեպքում որպես կառսլողտարրերճանդես են դալիս ստորադասական շաղկապները ն Հարաբերական դերանունները Շաղկապը երկրորդակապում է ողջ գլխավորի ճետյ ճարաբերական նախադասությունը կան դերանունը՝ նրա մեկ անդամի «Հետ, ուստի ն երկրորդ դեսլքում կապն ավելի ուժեղ է: Առաջին դեպքում երկրորդականը գլխավոէ նրա մեջ որէ միայն, երկրորդ դեպքում մտնում բին լրացնում ղես անդամ: ու

ու

մտածողության սերտ կապի ճարցը ն Հումբոլդտի կարծելով, որ լեղվի մեջ արտացոլվում է «մարդու պատկերացումների աշխարտճը»՝Վունդտր ձնաբանական ն շարաՃճյուսականճարցերի քննությունն ավարտելուց Ճհտո բնականաբար է քաշում «ներքին ձնի» գաղափարը: Ըստ նրա` ներքին առաջ ձնի» գաղափարըսաճմանելու Համար ճարկավոր է նկատի ունենալ 3 բան՝ «1. լեզվի արտաքին ձների մեջ դրսնորվող (51շհ

Դնելով լեզվի

ու

նման

ԿՇՐՈՅԷՏոմ)լեզվական մտածողության փոխկախվածություը,

կամ պատկերացումներիայն մտածողության ուղղությունը շրջանները, դեպի որոնք գերազանցապես ուղղված է (մ6ոտո

ՇՏ ՄՕՐՀԱՋՏԿԱՏՇ

2ԱՋՇԽՅՈՎէ

15է) ն, վերջանա, 3. նույնիբովանդակությունը.սվվատկերացումների ճասկացությունների այն սպեցիֆիկ առանձնաճատկությունների, որոնք արտաճայտություն են դտնում լեզվի արտաքին ձներում։ Այս առանձնաձճատկություններից առաչինը դրանորվում է ամենից առաջ լեղվի նախադասության ձնեբի մեջ, հրրորդը՝ բառաձների մեջ, մինչդեռ երկրորդր ոզ2.

այս

սա

ու

96Չ

ե՛ ձնեբիվրա: Երեջ գում է միաժամանակ բառի, ե՛ նախադասության ամենասերտ առանձնաճատկություններն էլ փոխճարաբերության մեջ են, ն ամեն մի լեզու րոտ այս երհք ուղղությունների անձճրաժեշտաբար ներկայացնում է լեղվի ներքին ձնի մլ որոշակի տիղ: մակայն ջանի որ լեզվի մեջ նախադասությունը ն ո՛չ թե բառն է առաջնային, ուստի ն նախադասության կավզմությունից «ետնող ճատկանիշները ամենավճոականն են: մեզվական մտածողության փոխկախվածության քննության Հետ կապված՝ Վունդտրըտարբերում է մտածողության չատվածանհ դիսկուրսիվ տիպեր, վերջինիս մեջ էլ՝ Ճամադրականն վերկան լուծական ենքատիսլեր. լեզվի արտաքին ձների բնադավառում Հատվածականին ճամապատասխանում է անջատականությունը, վ-Համադրականին՝ կցականությունը, դիսկուրսիվ-վերդիսկուրսի: յուծականին՝ քեքականությունը: կելվական մտածողության ուղկապված' Վունդւոնառանձնացնում է ղության քննության Հեւ վիճակային մտածողություններ (265Տէճոմիծի6տ առարկայական Ձթոնճո)՝վերջինիս մեջ տարբերելով մասամբ որոլես մժիջաստիսուբյեկճաններ, մասամբ որոլնս ենքաձեեր՝ օբյեկտիվ տիվ մատպծողական տիսլեր. լեղվի արտաքին ձների բնագդավառում առարկայական մտածողությանը ճՃամապատասխանում է որոշլային կառուցվածքը, որի դեպքում բայերը անուններից խատորեն չեն սաշմանաղատված, նհ բայանունները մեծ վիճակային մտածողությանը թիվ են կազմում (յակուտերեն ). է ստորոգելական կառուցվածքը անՀամապատասխանում նհ վան բայի ուժեղ Դակադրությամբ. առարկայական մտա3ողությունըճակվաժ է դեպի սինթեղ, վիճակայինը՝ դեպի անա(իզ. օբյեկտիվ ն սուբյեկտիվ միջաստիճանները կամ ենթատիպերը դրոնորվում են սուբյեկտիվ ն օբյեկտիվ կողմերի քերականական արտաճայտության գնրակշոությամբ: Լեզվական մտածողության բովանդակության քննությանՃեւո կապված՝ Վունդոն առանձնացնում է մտածողության կոնկրետ ն վերացական տիպեր, ճամարելով դրանք զարգացման փուլեր ն վերջինիս մեջ տարբերելով դառակարդողականն ընդճանրացական մտածողության աստիճուններ: Արտաքինձների բնագավառում կոնկրետ մւտածողությունը է տեղ նշանակող բառերի, բառամասնիկՀամապատասխանում ների ցուցական դերանունների ն դիմային դիրքորոշող տար: ու

ու

ու

1.

ու

Մ

սոմզե

9. էջ 401Է6ոքտ:ճիժ10516,

445:

բերությունների առատությանը: Դասակարգողական հտաղլում կալ բառերի տարբեր թմբերը միացնող դասանիչեր, բայը չկան այեպիսի ընդճանրացնողբառեր, որոնց ենթարկվեն տվյալ դասի մեջ մանող բառերը: Ընդճանրացականհոապում դրանք երնեանեն դալիս։ նշելի է, որ այս րոլոր դեպքերում Վունդտր նախ՝ լեզվի ն մտածողության վարդացման կապր ըմբոնում է ոչ դիալեկտիկորեն, որոշ առումով մեխանիսւտորեն, ծհրկրորդ՝ | իր եհզբակացությունները Ճիմնոսք Է ոչ լիովին ճավաստի վրա՝ առանց անմիջական-սեփական խոր քննությոն։ Այսպես է, որ բխեց որոշ դասանիշերը "րինակ,Ճալտեխ ճետազուտողներ հում են, ն բավական ճիմնավոր կերպով, նախկին անկախ բառերիպ, մի Հանգամանք, որ խարխլում է դասակարդողական ն րնդանրացուական ատոխճաններիվունդայան սխեման: իմաստային փուխոխություններիխմբավորման Ճար Վունդտը պում քննադատում է Պաուլի դասակարգումը, որովճետն 1) րո: Մեջ չեն բայաճուրովում ճոդեկան մոտիվները, ե Հյայններկայացհում է պարղ թվարկու՝ առանց մեկնաբանությանո Հոդեբանակահ մեկնաբանության նպատակով Վունդտը դիմում է 3 տիպի տասոյիացիաննրին, որոնց կապակցված գործողության Հիմքը նա ճտ մարում է ապերցեպցիան։ նա տարբերում է իմաստային փոփոխու թյունների Հ լխումբ՝ Հարաբերակից (Հնչյունական փոփոխություն հներիճետ կապված) ն ինքնուրույն. վերջիններիս մեջ նա առանձ հացնում է հնքախմբեր՝ 1) ընդճանուր ((լանոնավոլ )՝ ա) առնմա

ուսումնասիրություններ

նական, բ) բարդացական, դ) զգացականփուխոխություններ դ)ի մաստի ասոցիատիվ խտացում ն 2) առանձին (մասնակի)՝ ա) ման ու

մասնակի ասոցիացիայով, վանում

բերում

ն

բ) անվանման մասնակի փոլադ) փոխաբերական(մետաֆորիկ) փուիոխություններ: Ընդ-

բացատրվում հանուրփուխոխությունները

կուլտուրականընդճտ պայմաններով ն սրանց Հետ կապված ճոգեբանականմոտիվ ներով, առանձինները՝անճատականսլատճառներով (ռեղի սլատա: Հական պայմաններով), Այս կապակցությամբ սլետք է նշել, որ 1) Վունդտի է նրա արդեն ձեավորվածՃոսիստեմը ներկայացնում դեբանակուն կոնցեպցիայի լեզվաբանական փաստերի կիրառումը են

ուր

եկատմամբ. 22 Վունդտիժամանակ փորձառական Ճճոդեբանությունը

առաջին քայլերն էր կատարում,

ճիմք է տվելնրա ճոդգեբանական կոնցեպցիայիմի շարք թերություններիՀամար. 3) Վունդտը կաղում է բուն լեզվաբանականնյութի մշակման մեջ, որ հ ա-

որ

ն

իթ է տվել բազմաթիվ քննադատական դիխտողությունների::Վունդեն. տի գլխավոր սխալները, 1) նա բառի սակայն, սկզբունքային ն իմաստի ճարաբերության ճարցը շարունակում է չերբարատի ցիատիվ ճոգեբանության ճիման վրա դիտել որպես սլարղ ասոցիատիվ կաս. բառը ծառայում է միայն այս կամ այն առարկան ճինշանակությունը կտրվում չեցնելուն, որպես պարղ նշան. նշանն նն իրարից ն դիտվում որպես անկախ բաներ. Հ) միաժամանակ է բառերիգործածության Վունդտն անտեսում կոնկրետ պատմական պայմանները, իմաստային փուփոխությանպուտճառները դիտում պատմական կոնկրետ սլայմաններից կտրվածշ։ ասո-

ու

ԷէԵԶՎԱՔԱՆԱԿԱՆԱՇԽԱՏԱՆՔԻ

ՔՆԱԳԱՎԱՌՆԵՐ

Ո.

ԱՌԱՆՁԻՆ

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

1.

բնագավառում ճեոք բերված Էնդնանուրլեզվաբանության ն խմբավորմանփորձը. պրոբլեմների ամփոփման նվաճումների տեսնում 1891 թ. լույս Գ, է Գեռրդ ֆոն դեր ֆոնդեր Գաբելենց.-«Լեղվաբանությունը, նրա խնդիրը, մեթոդները ն մինչԳաբելենցի

այժմյան նվաճումները»3 աշխատությունը, որտնղ Հեղինակը փորձ ի մի բերել լեզվաբանության բնագավառում կատարված աշխատանքիարդյունքները ն ստեղծել ընդճանուրլնզվաբանու թյան սիստեմատիկ շարադրանք՝ չձումբոլղտից ն Շտալյնթալից չետո, բայց ավելի լայն ընդգրկմամբ: Գաբելենցնինքը կանգնած է լեզվի «ոդեբանական ըբմբոնման Հողի վրաւ Արտաճայտելով ժամանակի լեզվաբանների մեծ մասի նա Հակումը դեպի էմպիրիզմ՝ զդուշացնումէ լեզվաբաններին փիլիսուփայությամբ տարվելուց ն ուշադրությունը կննտրոնացնում1 լեզվական փաստերի կուտակման վրա: Գաբելենցըուռումնասիրուէ անում

Լ.

Հմմա.

ՏԱՆԵ6ո

Լո,

Շ1ոոճեօը, ոճմօ4ե, շ

8.

Ս61ԵՐՆՇԷ,

Սոտ

ՊՄՇՏՏո

1901. Օսաոզիոոքօո ձ6րբ Տքոճօիք0ոտօհսոք, Տքոճճհլեհճո ՕԳճշելմ6, 1992. մ. «րո

Շբ

1904. Եբլոօ1ք65 մ6 1ոջատելզսճ քտ76րոօ01081վսծ,

Լ

Մ.

1904. ՝ՊՕօրեյզսոջ սոմ ՊՄՕՐԵԻ6ԳԸնեսոք. Հմմտ. 8. ձ. Յ8ՇՐԻԱԱՇՑ,

ՇՇԿՅԸԽՕՈՕՐԵՑ,ի1.,

սո 50. ԶՏԵ6, ԽԼէեօմծո

զ6բ սոմ

1957, էջ 25--24: 1հո6 ՃԿՐ Տքոճճհտալտտօոճիզք, ելտիճոյքճոՔԲշջօհոլտտծ, 161ք23ջ, 1891. Ա ճ2թ., 1801: ՕՅԵ616ոնշ.

5ԵՏ.

թյան ճատուկ առարկա է դարձրել Համեմատական շարայումաՆա Փո1869-1882 թթ. գրած գործերը): քան ճարցերը (ճատկապես գեբանական պրոցեսի էությունը Համարում է ամբողջական պատկերացման վերլուծումը, անդամատումը իր բաղկացուցիչ մասերին՝ դրանց չետագա Ճճամադրմամբ Հանդերձ,ընդ որում, րստ նրա, ույս պրոցեսը կատարվում է նախադասության միջոցով ն արտակառուցվածքի մեջ: Ոգին, ըստ Գաբելենցի, պետթ Հայտվում սրա է անղումատի՝ նախքան լեզվական Ճամադրության մեջ պլասոճնն ուփորելը (ոճշհելմծո): Գաբելենցը այս կապակցությամբ տարբերում է Հոգեբանական ենքակա (մտքում առաջինը ծագող պատկե(Ճոգերանականենթակայի բացումը)ն Հոդեբանական ստորոգյալ Հետ միացվող պատկերացումը): Հողերանական ենքակայի ն ստորոգյալի դաղափարներըճետագայում քննադատվում են Վունդոի կողմից: Գարբելենըը Հանդես է գալիս որսլես տելեոլոգիսո, լեվվի ղարգացումը դիտում որպես լուրատեսակ նպատակադիր սլրոդես, որ տանում է դեպի սլարղություն ճամառոտություո: ու

լեզվի ծագմանտեսություններ,1.

Նուաբե.--

Լեղվաբանա-

կան առանձին պրոբլեմների լուծման փորձերի մեջ առունձնապես կարնոր է Հիչել Լուդվիգ Նուարեի՝ (ովվի «աշլառխանքայինջ ծագմուն տեսությունը: Ըստ նուարեի՝ լեղուն ծագել է այն ոկրղբ-

հական ճիչհրից, որոնք ուղեկցել

մարդկանց աշխատանքային պրոցեսին ճամատեղ կոլեկտիվ գործունեության ժամանակ այն ծեշտացրել՝ դարձնելով ոիթմիկ ն կապակցված. աշխատանքույին երգերը նպաստել են սկզբնական բառերի ծագմանը: Այս կապակդությամբ նուսրեն ամենից վաղ ծագած է Համարում ոլարղ գորժողություններ արտաճայտողարմատները. բոլոր խոսքի մասերիպ ամենավաղ ծագածը, նուարեի կարծիքով, բայն է: Իր դրական տեսությունը արցը չի լուծում ն կողմերով «անդերձ Նուարեիխ մերչին Ճճաշվովներկայացնում է ձայնարկությունների տեսության մի տարատեսակը: Լեզվի ծագումը այստեղ կապվում է ոչ թե աշխատանքային պրոցեսում մարդկանց «աղորդակցման կարիքի Հետ, այլ աշխատանքը ուղեկցող Ճիչերի Հետ։ Լեզվի էությունը ճաղորդակցական կ արտաճայտչականֆունկցիաները ոաւյսորոշող տեղ անտճրաժեշտ չավխովճաշվի չեն առնվում: են

ն

Ուղղավուռ երիտքերականները, Սուբստրատի պոոբլեմը.-(16Տք.Հնչյունական)

ուշադրությունը կենտրոնացնելով լեզվական

Լ.

Կ՝1Ր6.

ՖԵո.օտքետ 61 Նճոժ 196,

Լոտքոսո: 1879.

մոր

Տքւոճիճ,

1877.

Ճո:

Վնլլտո

ձու

էհծ

փոփոխությունների օրինաչափականության 4ավաստման ն ճբնչյունական օրենքների սաճմանման վրայ, 4եռու էին կանգնած այդ փոփոխությունների պատճառների բացատրության փորձերից: Մինչդեռ այս բացատրության փորձերի մեջ է, որ ճանդես է գալիս սուբստրատի տեսությունը, որ ինչպես տեսանք, ջերմ կողմնակիցներ է գտնում ճանձինս այնպիսի լեզվաբանների, ինչպիսիք Գ. հ. Ասկոլին ն Հ. Շունարդտն են: Այդ տեսությունը պաշտպանություն է գտնում նան երիտքերականների ոչ ուղղափառ թնի, ճատկապես այն լեզվաբանների կողմից, որոնք զբաղվում էին ճնդներուղլական ժողոլեզուների ն ճնդնրոպական լեզուներով խոսող ցեղերի չուրդների նախապատմությանՀարցերով: Այսպես,օրինակ,Հիրտր դեռես 1894 թ. Հնդնրոպականլեզվի բարբաղախմբերի առաջացումը կապում է ոչ-Հնդնրոպական սուբստրատի ազդեցության ճետ: նշելի է, որ որոշ ետազոտողների կողմից սուբստրատի տեսությունը չարաշաճվում է. այն բոլոր դեպքերում, երբ տվյալ լեզվարնտանիքին պատկանող լեզվի այս կամ այն կողմը չեն կարողանում բացատրել նախալեզվից «ժառանգած» լեզվական նյութով, դիմում են օտարալեզու սուբստրատի ազդեցությանը, մանավանդ որ ենթադրվող սուբստրատի լեզվական առանձնաճատկությունների մասին ճաճախ կամ դաղափար չեն ունենում, են շատ կամ ունենում մշուշապատ պատկերացումներ: Սուբստրուտի գաղափարինառանձնապես ճաճախ են դիմում ճատուկ անունհերի բացատրության դեպքում: շրջանում լայն կիրառում է Սուբստրատիտեսություն այս ունարենի ոչգտնում Հնդնրոպական լէզուներից «այերենի ն դնդնրողական տարրերի բացատրության Հարցում: Գրեթե ընդճունուր ընդունելություն է դտնում Ճայերենի մեջ, ճատկապես նրա Հնչյունական կառուցվածքի մեջ կովկասյան սուբստրատի առկածայրաճեղության յության դրուլթը, մի դրույք, որ ետագայում, Հասցվելով ն. Տա. Մառի ն նրա 4ետնորդների կողմից ճանգեցնում է Հայերենի երկսեռ բնույթ ունենալու գաղափարին: Հունարենի ճամար ընդունվում է այն տեսակետը, որ նրա մեջ, ճատկապես Հատուկ անուններում առկա են նախաճունական բնիկների լեզվից եկող ոչ-Ճնդնրոպականտարրեր: Այս տարրերը ի մի բերելունբացատրելու ղգուշավոր փորձ է կատարում Պ. կրեչմերը իր «ձունարեն լեզվի ներածություն աշխատության մեջ: Ֆ. չոմմելը ավելի ու

"ի.

Ի Ր6Ա05Շհոճ.

ԽԼՂՒ6ԼԿՈՑ 1ո 6

ՑԱՅՇիլոՇեճ Տըւտօիճ, 1896.

փաղ դրած իր ուսումնասիրություններում նախաճուկական ոչ«նդներոպականբնիկների (որոնք սովորաբար նույնացվում էին պեյազդների ճետ) ցեղակցությունը տարածում է Փոքր Ասիա ն նովկաս: Պառւվինսլելազգների ցեղակցությունը տարածում է ավելի »եւու՝ նրանը կառլելուվ|էյորուսկների, բասկերի, չիգուրննրի, ոքո«ետո: սերի ն եույնիսկ էլամցիների Ընդճանուր առմամբ գրեթե հրեէ կասկած չի ճարուցում Հունաստանի նախաբնիկների՝ ոչշեդնրուլական ժողովուրդ լինելու ճարցը:

փորձառականհնչյունաբանություն.-Հնչյունաբանություն.

Քննարկվողննքաշրջանում «նչչ"ւնաբանության

բնագավառում նվաճումներ են կատարվում: Առանձնապես նշելի է 2 նվաՃում՝ 1) փորձաու կան 2ճնչյունաբանության ատռեղժումըե 2 Հեչույ: թաբանության (ֆոնոլոգիայի) որպես նոր դիսցիպլինի սաղմնեավորումը: լուրջ

Փորձառուկան Հնեչյունաբանությունը"անղես Լ դալիս «ակոս ոլես ֆրանսիացի գիտնական Գ. Ռուսլոլի ն ոուս դիւտնականԲոգորոդիցկու ջանքերով: Ռուսլոն (1846--1924) դեռես 1890-ական թթ. սկզբներին աշլոսոո ություն է Խմիրուի փորձառական Հեչյունա-

բանությանըո, իոկ «ՓորձառականՀնչլունաբանության օկղզբունքհնրը» ծավալում մաշլոսւռության մեջ" մոալիս է «նչյունուբանական նոր դիսցիողլինի Հիմունքները

ուոնեղծում փորձառականՀըեչՀվունաբանությանառաջին լաբորատորիան: այղ

ն

Բռդգորոդիցկին Ռուսլոլիդ

Վ. Ո.

ք. «Հնչյունաբահական «ճետազուռությամմեջ կիրառում է դրաֆիկ մեթոդր (լաբիոՔ... նո /ւսումնասիիություններ է եվիրում դրաֆի 1880--1884 նս ոական ձայնավորներին: 1895Թ. կաղանի ճամալսարանին րում ն է լաբորաստորիո կից Հի ճաջորղ տարվանից սկսում լուլո լել «Դիտողություններ փորձառական «ողեբանության մառին։ թնծա

առաջ,

ոու:

չարքը":

Նօ0ԱՏՏ61Ռ

"9.3. օէԱզ16605

Ն

մճղտ168 քտէօ154՝սոճ

Մ. Ք. Ք0ս95Ը16էԷ ՐՏո1Տ, 1897--1908. 158.

Ճ.

ՔՓՑ, 1882-1888. ԶՅԱԵՇ,

ոսա

Ն.

ժաոյ|)6

ԽԹԹՇՈՇ::Շ

քիժոժԱվսճտ մս

1տոցոքբ

1891--1892.

Աճ քիօոծեզնճ ԸՃքճոուճռերնծ.1--1Լ

ԵՒՈՇԼրԸՏՑ

ԾօՇՐԸթօղուատի,

1880.

ԱՇԱԾոտ

Ղծ Ըճ116166աղ, 285,

Բ

ԷոակեՇ

ԱՅՄՎՇՒԵՇ

քոլ

Մոքճեոտ տ010

8ՕԽՅՈՒՅԽՅՏ,

քմըշաօխ ՔՓՔ,

Հմմա. 8. ԽԻ. Եօբօքօղոմտհք, Յոշոօքմկ6աւՅտենձֆզՓօպլուճ

ՅՅՇՔԱՇԼ 92ՇՈՇքԱԿՇԵԼՅՈՒՑՕՅՓ0ՕԽՇՆԵՏՔ

ԽՅՅՅՒ (1882--1932), 1 քՅՇոճտ

Ի

,

Հ:քոց",

1932, 12-Րօ6 աի:

ՅՅԱՇԼԵԼ

տ5.ՇՈՇքԷԱԿ

ՇԵՈՅ7Եւօն Փօիօլիեօ,

Լ

ՄԼ

1996.

-1897.

ՀնչույքաբանությանՀրմքերի, ինչպնս առիթ ենք ունեցել նշեդրել են կազանի լեզվաբանական դպրոցի ներկայացուցիչները՝ նան ապա ճոդունն-դե-կուրտենեն, Ակրուշնակին, Շչերբան:Հնչույ-

խաղաՍուխիտիավելի Վինտելերը եր աշխատությունները: ուշ`դանիացի0. եսպերսենի աջտնի բարբառագիտական աշխատության մեջ ճայտնում է այն միտքը» որ այս կամ ույն եղվի մեջ կան, մի կողմից՝ «եչլունակոան այնպիսի տարբերություններ (ճակադրություններ), որոնք օգտա գործվում են բառերի տարբերակման ճամար, մյուս կողմից՝ տտրտերություններ, որոնք այղ նպատակով չեն օգտագործվում: Անվչիական Ճնչյունաբանական դպրոցի աչքի ընկնող ներկայացուցիչ չնենրիմուխորՀ, որ տվել Լէ Հնչյունների ֆիզիոլոգիական դիտակուն անկախ դասակարգման առաջին փորձերից մեկը, Վինտելերից եման միտքէ Ճայտնել իր դասախոսություններում: Մուտի աշ կերտ Ստո այդ միտքր ղզարդացրելէ իր «Հնչյունաբունսղլերաննը ռական դիմնուկան Հարցելում» ն ավելի ուշ «Հնչյունակուն Հողդարձությունն դրադարձություն» աշխատության մեջ՝։ Շարաքյումություն.3. Ռիս.--Թեն լեզվաբանների ուշադրու ժյունն այլս ենթաշրջանում կենտրոնուցած է Հնչյունաբանության ն ձնաբանության ճարցերի վրա, բայց չի կարելի չնշել շարատլուարդյունքները: Քոցր սության բնագավառում ձեռք բնրված որոշ Դելբրյուկիը՝ շալսաճլուսության ճարցերն այս շրջանում գրավում

Քաբանականտեսության զարգացման ճամար որոշ դել ն գերմանացի 8. Վինտելերի, անդլիացի Հ.

դեր

են

ն

Ֆր. Միկլոշիչի, Դ. ֆոն դեր Ժաբելենցի, 0. Բեճադելին մանավերջինս Հոաուկ տեղ է դրույում: վանդ 8. Ռիսի ուշադրությունը. յուրաճլուսուժ յան պասոմության մեջ, Մինչն Յոն Ռիսի «անդես գալը` շարա»յուսության աարկայի, են

նպատակների ն լելվաբանության մյուս բաժինների ճետ նրա նեցած փգխաճարաբերության ըժբոնման ճարցում վգալի տարընքացություն դոյլություն ուներ: Ոմանք այն դիտում էին որպես ձեփայբանությանձամեմատությամբ լոկ կախյալ վիճակի մեջ դոնվող բնակավա ն շատ դեպքում շարաչճլուսությունը ձուլում էին շանության մեջ. երկրորդները այն ճամարում էին մի խառը րաժին ն այնտեղ կենտրոնացնում մյուս բաժիններում չռնեղավորվոզ ու-

ձեո-

«թթէլօո

ժ.

Լուծ

էԼ.

Տաճճե

0.

165ք6ո56ո,

Ճոզ

ԻԷճոՏԱՒԲ

Ճ

Է6ԻՇոշճ

ԽԼածը

օէ

ՐիցոծելՇիթ

1926. ՑԵԼօո.

Խսոմճւն

ՇյրԱՏ,

176.

Շսոզքոճք6ո, 1904.ՔիօոծելԸ

ԴԷճոչ-

Կճուօոտ

Ենօոճեօտ, 1877.

Ք69

նյութը. երրորդները ձնաբանությանը ճատկացնում էին լոկ թեբման ձների արտաքին նկարագրությունը դրանց իմաստի բքննություն, քողնելով շարաճյուսությանխ. չորրորդները նույնացնում էին ձնաբանությունը շարաճլուսության 4չետ ն այլն: Այս վերջին մուտ, որ երիտւոեսակետը արտաճայտվել է, օրինակ, 0. Բեճագելի քերական լինելով ճանդերձ՝ զգալի դեր է խաղում 11 դ. ճանդես եկող ֆունկցիոնալիստական լեզվաբանության ձնավորման մեջ: իր շարաճլուսական գործերում Բեճագելըտարբերումէ երկու բաժին՝ «նչյունաբանություն (ԼՅսԱ6իոճ)ն խմաստաբանություն (864ժ6սոթՏ|Բիւճ). շարաճյուսությունը նա դնում է վերջինիս մեջ ն փաստորեն նուլնացնում ձնաբանության ճետ. «Զնաբանությունը,-- դրում է Բնճագելը,-- շարատլուսություն է. ոչ թե շչարաճյուսության մի մասը), այլ նրա կոմպենդիումը»: Բեճագելն առաջիններից մեկն է, որ շարաճլուսության բնագավառում փորձել է կիրառել անալոգիայի սկզբունքը: հր «կախյալ խոսքի ծադումը» դիսերտացիոն աշխատության մեչ ելնելով անուղղակի խոսքի՝ ուղղակի խոսքից առաջանալու մասնակի դրույթից, նա փորձում է ընղճանրապես 4ճիմնավորել 4ամադասությունից (պարատաքսիսից ) ստորադասության (Ճիպոտաբսիսի)ծագումը:Բեճագելը 11 ղ. վերջերին է ընծայել գերմաներենի պառղ. սկզբներին լույս մությանը ն Հատկապես պատմական շարաձճլյուսությանընվիրված մի շարք կարնոր աշխատություններ, որոնցից «ոյտնի է «Գերմանական շարաճյուսությունը»2: ու

«ի՞նչ է շարածյուսուԹյունը» դրքով:, որտեղ քննադատական վերանայման է ենթարկում շարաճլուսության բնագավառի առկա պատկերացումները ն տալիս իր սեփական ըմբռնումը: Ռիսը տարբերումէ երկու ծայրաՀեղ պատկերացումներ. ոմանք շարաճյուսության խնդիրն են Ճոն բառաձների արտաճայտաժ մարում բառակապակցությունների իմաստի ուսումնասիրությունը (Միկլոշիչ ն ուրիշներ), մյուսները այն դիտում են որպես նախադասության ուսմունք: Շարաճյուռության տեղի ու առարկայի ճոտակ պատկերացման բացակայության պայմաններում ոմանք էլ շարաճլուսությանն են ճատկացնում դրեՔե այն բոլորը, ինչ դուրս է մնում 4ճնչյունաբանությունից ձնա1894

թ.

Ռիսը Հանդես

Յոն

է դալիս

ու

'

Եօո.

Օ.

"0. 3.1.

Ֆ60

ՅԲճիո:հ:)

ՒԼ

1842.

8ծիոտհօ.

ՈԼԲՏ.

ՀՄՀ

ԲՈՒՀ ԵՇիսոջ մճւ

ԼՍճստեիծ

Տոռա:

Տուր». 1894.

ճծիճումթա

1-11,

1925--1928.

ԽՇՎԸ.

ԼՍՅԱԸ:

բանությունից, ստեղծելով մի խառր դիսցիոլլին («ԷՅլՏոհտյուշյ»-«խառիբշարաճյուսությունչ ըմբոնման ճար): Շարաճլուսության ցում եղած տարակարծություններըՌիսը մասամբ էլ կախման մեջ է դնում նախադասությանտրամաբանական ռաճմանումից, որի մեջ Ճճաշվիէ առնվում նախադասությանմիայն իմաստային կողմը,

ոչ արտաքին-ձնականը:Ձգտելով Ճասնելու տրամաբանական ճետնողականությանն ճաղքաճարելու տրամաբանական քերականության ունեցած ըմբոնման միակողմանիությունը՝ Ռիսը ւտարբե-

բայց

բում է քնրականության

առող կա՝ Հնչյուն, ն բառակապակցություն Ճամաղատասխանաբար4 բաժին՝ Հնչլունաբանություն ու (Է2սէլծեոծ), բառադիտություն

(ՄօՐԷԱՏԻՐՇ)

(Տու): շարաճյուսղւթյուն շարա «յուսությունը Ռիսը Այսպիսով,

Բաո

ուսումնասիրության

ծ

ու

ճամարում է ոչ թե նախադասությանուսմունք, այ բոււակապակցության ուսմունք:Ինչվերաբերում չ ձնաքանությանը (Իօոաճո-

լԹիյճ)

ն

ապա խմաստաբանությանը (Թ6մշսէսոքՏլտիրւ),

Ռիսի

դրանք ճամարում է պարզապես ուսումնասիրության միննույն ռարկաների (բառի ն բառակապակցության) քննության տարբեր ն՛ ճալեցակետերը, որոնք ճանդես են գալիս ն՛ բառագիտության, 4եշարաճյուսության մեջ: Այս կապակցությամբ Ռիսը տալիս է տնելալսխեման. ա-

ճարաբե-

(Պ-օԷէԼօիր6)

(Տոեո)

ղեպի ձեր

իմաստը

Ջնարբանուչ-|Բառերի ձների ուոմունթյուն ՔԸ բոտ (բառաձներն ձնական ճայհցակետերի (Բօոտծոն թեքման |ԹիրՇ) ուսմունքը)

Շարաճյուսական կա-

Բոռերի,

կաՇարաճյուսակա՛ն

խմասոարանություն

ԱԱ

նրանց ստեաանների ն ձների իմաստի ուսմունքը

ռուցվածՓբի (Շ6ճեյլմ6) ուսմունքը

ձների

ռուցվածբի

իմաստի

ուամունբը

16հո6)

Ռիսի մեկնաբանությունըբավական լայն

լնդունելություն է

գտնում: նրա ուսմունքի քննադատներիցճիշատակելի չ Փորցիգը:

86...Գ. Ջաճուկյան

Ավելի ուշ շրջանում Ռիսը Ճրատարակուժ է եր «Ի՞նչ է նախադասությունը»| գիրքը, որտեղ քննության Է ենթարկում նախադաձնական սաճմանումները (շուրջ 150) ն սության խկմաստային տալիս սնփական սաճմանումը: Շարաճլուսականտեսության ճետագա զարգացման ամար կարնոր դեր է խաղում նան ն. Սվեդելիոսի ուսմունքը նսխաղառության բնույթի ն իմաստային տիպերի մասինչ։ Սվեդելիոսը իմքում նախադասության սաճմանման դնում է «Ճաղորդման» /կոմունիկուցի այի) գաղափարը: նս տարբերում է նախադասությունների իմաստային երկու տիպ՝ 1) պրոցես արտաճայտողհ 3) ճարաբերություն արտաճալյտող,այլն դրանք բաժանոսի է ենթաու

ափալերի

Մ. իմաստաբանություն. Բբեալ, Մ.

Մ.

Պոկոբովսկի.-երիսո-

թերականներն սկզբնապես տարվելով Ճնչյունական «4ետազոտություններով, բարձիթողի էին արել բառերի իմաստային զարզաց-

փուքոխությունների ճարցր:Ֆրանսիացի ականավոր լեղվաբան Միշել Բրեալն իր վրա է վերցնում այդ դործը՝ փաստորեն ստեղծելով իմաստտաբանությունը իր տերմինաբանությամբ ու ճիմնական զաղամսիարներով: «Սեմանտիկա» («իմաստաբանություն»)

սրան

ու

տերմինը նա առաչին անգամ օգտագործել է 1888 թ.3։ 1892 թ. նա է ընծայում «իմաստաբանության ուրվադիծ»1 աշխատուլուս Թյունը, ոլոոեղ ի մի է բերում ու խմբավորում բառերի իմաստափոխության տիպերը՝ դրանցնկատմամբ կիրառելով ճամապատասլայքննարկում է իմաստի նեղացման խան տերմիններ. նա հացման դեպքերը, բազժիմաստությունը ն այլն: Սակայն նշելի է, որ այսուճանդերձ Քրեալը Հակված է իմաստային փոփոխություն,

ու

ւյ.

Շ.

՝ՊՄՅՏ 15ե Շո Տոէշո ԼՅ, Տ6Ա611ստՏ, Նճոճիտծ

1951. մս

ԼՍոշոջբ ոքքիզսճծ ձ

ո

1տոքջսծ

ՈՏՃՈՇՀՅԼՏ6.

Մքտճյտ,1897.

ձս 149826, ԹոճոճյՆ ԼճՏտ 1015 11է6116Շէս)տ ճրաճոտ 46 561883. ՃԱԿԱ, ՃձԵՇԻ, Ավելի գործածության վաղ մեջ է դրվել ոճոելզաճ, «սնմասիոլոգիա» բառը: կարլ Ռայզիզը իր .ՄՕԼԱ6ՇՏսոջճոԱԵ6Ը 1եճլուտեիժ ն շարաճյուսուՏքոճչշետտտճոտՇիճքն"-ում, Ն6Լքշ19, 1839, ձնաբանության ն է գիմաստարանությունը» թյան կողքին տարբերում (86զճոէսոթտ)6իրծ կամ ՏՇՈՅՏ1010816),որին ճատկացնում է բառիմաստի փովոխությունների Ֆր. ֆաուղեն շարունակում զարգացնում է Ռայուռումնասիրությունը.

ի.

ու

զիգի ուսմունքը:

ծմմտ.

ծսոթտե8է650:16սոմ "Լ

8րճաԼ

Ի.

Սռենհտ.

Թ6ցուքէ,Է ճ116 ոյն

Վ6

Տքոոշեօւտ, (58816), 1926:

«ճառոելզսճ, 1893.

ՊՄ0ԷԷ-

սոզ

8646ս-

ների որոշակի ընդչճանուր օրինաչավփություններիժիտման կողմը ն խոսում է լոկ դրանը դասակարգմանճնարավորության մասին: իմաստաբանական «ետազոտությունների մեջ նշելի է ոուս

յեզվաբան Մ. Մ. Պոկրովոկու «իմաստաբանական Հետազոտություններ ճին լեզուների բնագավառում» աշխատությունը): Այոտեղ Հեղինակը փաստորեն ճանգում է լեզվի իմաստային փովփոխությունների սիստեմային բնույքի ն ընդճանրապես իմաստային սիստեմի զաղզավփարին, թեն չարունակում է ճենվել Հոդնեբանական ըմբոնումեերի վրա: նա նշում է բառերի իմաստային ասոցիատիվ կապերի ն իմաստային զուդաճեռ փոփոխությունների գոյության փաստը: Հերման Պաուլից Ճետո երկար ժամանակ իմաստաբանական Հետաղոտությունների մեջ իշխում է իմաստափոխության տիոլերի նրա դասակարդումը՝`շարունակելով այս կամ այն չափով իր դգոյությունը նան Վունդտիքննադատությունից Ճետու իմաստաբանության ճարցերի մեկնաբանության ն իմաստափոխության պատճառներիբացատրության մեջ այս բնագավառի Ճճեւո ուղղակի կայ անուղղակի առնչվող ուսումնասիրությունները դրանորում են ժի ջանի տեսակ մոտեցում. 1) լեզվի բիոլոգիական մեկնաբանության ներկայացուցիչները (է. Դարմոտետերե ուրիշներ)այս Ճարցդում են Հենվում Դարվինի էվոլլուցիոնիստական ուսմունքի վրա, խոսում բառերի կյանքի, գոյության կովի ն բնական ընտրության մամուռեցման ներկասին.Հ) նպատակաբանական(ոելեոլոգիական) 0. փսցուցիչները (Ժ. ֆոն դեր Գաբելենց, լեզվի զարեսպերաեն) գացման ողջ պրոցեսի Ճճիմքում դնում են պարզեցման.ու 4Ճարմարության ձգտումը.3) դնաճատողական կամ էթիկական լո

(1. Տոբլեր,Ճեէսթետիկական ուղղության ններկայազուցիչները ն ուշադրությունը կենտրոնացնում տագայում կ. Յաբերգ ուրիշներ) նն տվյալ երնեույթի դնաչատման մոմենտի կարնորության վրաՊոկք) Հոդնեբանականմոտեցման ներկայացուցիչները (Վունդոո, րովսկի ն ուրիշներ) փորձում են ճասնել Խաստավոթության Հողեբանական Հիմունքների բացատրությանը: չատուկՀիշատակության արժանի են ե. Շտյոկլայնի էրդու

ճանի իմաստաբանական ւՆ

ՂքՇԹյյեւՆ

Լ 83Երւ08,

Ոօոաքօթօաաք,

Շշաաումվօ6ր

1896.

2ՏեծՇե161ո, Լող,

Շտյոկլայնը ուսումնասիրություններըշ:

86մօսեսոթտառճոմ:լ

Թ6ճմճսծնու Վճ8 ՊՄՕՐԵՇՏ,1900.

իԸ Ք8ՇԸՈՇոՕՅՅՈրՑ Բ

ՕՇոձԸԼԲ

1898. ն. ԳՄ ԾՐՆՑԸ.. Մ

,-ժ-

՝

նշում է բառիմաստի փովփոխության՝ ոչ քե մեկուսացված բառի այլ բառակապակցության մեջ կատարվելը: երդմանը նշում է, որ

միայն ճասկացական բովանդակություն բառերի մեջ կա ոչ ուղեկցող իմաստ, այլն զգացական արժեք:

ե

գեբմանականն ֆոբանսիական բարՔաբբառագիտություն. բառագիտական ատլասնեբիկազմման աշխատանքնեոի սկիզբը. Գ. Վենկեր ն Ժ. Ժիլյեբոն. Ֆո. Էնգելսի «Ֆբանկյանբաբբառը».--

դ. վերջին քառորդը բարբառագիտության վարգացման մեջ ճատուկ նշանակություն է ունենում: ՔԲարբառագիտության ասպարեզում այս շրջանում կատարվում է երեք կարնոր քայլ. 1) երիտքերականների կողմից լեզվի «նչյունական կողմին մեծ ուշադրուԹյուն ճատկացնելու պայմաններում ն է. Ձիվերսի «Հնչյունների լուս տեսնելու ճետ կապված բարբառագիտության ֆիզիոլոգիայի» են մեծ մեջ սկսում տեղ տալ Ճնչյուկական կողմի ուսումնասիրությանը, բարբառների ճնչյունական մանրակրկիտ նկարագրությաէ քաշվում բարբառների սաճմանների արդը, ե նր. 2) առաջ ակսվում են գերմանական ֆրանսիական բարբառագիտական քարտեզների կազմման աշխատանքները. բարբաԳերմանիայում ռային սաճմանների Հարցը սուր կերպով առաջ է քաշվում Ճատկապես բարբառագիտական քարտեղի կազմման աշխատանքների նախնական արդյունքների Հետ կապված. Ֆրանսիայում, ընդճակառակն,բարբառային ռաճմանների վեճերն են 4ատվերաբերյալ կապես, որ նպաստում են բարբառագիտական քարտեզի կազմման

ու

աշխատանքների սկզբնավորմանը. դերմանական ն ֆրանսլխական բարբառագիտական ատլասների ճրատարակումը ն տեսական մշակումը: լեզվաբանական աշխարճադրության կամ բարբառագրության՝ որպես լեզվաբանական դիսցիպլինի վերջնական ձնավորումը, նրա բնդճանուր սկզբունքներիձնակերպումը տեղի է ունենում

ճիմնականում 14

դարում՝ նախորդ շրջանի աշխատանքի

են կատարում Ֆրանճիման վրա. այդ ռիայում ժիլյերոնը, Գերմանիայում Վոռնդեն ն Ֆրինգար.3) վերչապնս, արդեն նշմարվում են բարբառագիտությանմեջ երիտքեբականական ճնչլունաբանական ֆորմալիզմի Հաղթաճարման

մշակման մեջ կարնոր դեր

փորձեր, որոնք լալն ծավալ են ընդունում 147 դարումվ՝լեզվաբանական աշխարճագրության կամ բարբառագրության վերջնական

կապված: Այս շրջանում նման փորձերից մեկը ուսումնասիրությունն էր: էնդգելսի «Ֆրանկյան բարբառբ»

ձեավորման

Ե84

4ետ

13 «981

Թ4վ0ԼԱ2535վՉօ4մ:մսի սսմշսոզ

՝լոշ"գ

8:

լոողտղճ (929Լ) ղվժմե վմզմգտղվի'ղգմսղոկորտոխ յոսիղղժ ղվիւ -վտտոլող ղզակաղուրմզեղվչ ղզ յոսինցեղոջ մմզղղւսիՀղչ ղվիու -ամմաոմ ղակողոկոմզժ իսմզդջմոն դաջիոմնոծս :ղվմզղքրողմզ յոսկմոքղզ զքո դոռրոմղոր 4վ4 ղոակիսքայմզի զակողադչ դ մժջախուսռ| վճղզմզղ վդզմքոչ մվ Ժջախոսո|մժոիփվր 1 լոսդնմզի ոխ ող իսզղտզշ մճվտուղտ |զղլզ րբրյաճղոջ ւտվմզղղտկոմզմովմզ "մրոաղղեողդժղվ1 լոսմորտչ մնսքիզր ղոկադրվչ ղոլլիստվետաավ իսզղի մմզլղտղվի ճվրեվտանվիվնդվ վմզղղատոկամղժտվմզ

-մոմ

վմզդղաիքիսկոտչաղջղաստ դոկողադտչ վամ չմղնաիքիսմետմակդ -մամ յոսղամտղղկ ղոիքիսմնոծս նգզտմամժ նաիղղժ մյ բրոասիղտե -մվե ջոիկոտոաձվչ ղզնմո վմզլզադվի վճադորմզե մլ կադվմօ դոկ վմզդղակոմգժովմը -տխվոտ վիոկվոկոմխռ դոկատտվեուումմոմ

հոզջ վմզղդորջտաո ռար բոաղկդգմրոչ դլ մմզդգարջառր գարջամուտ վկզր 'մղդոէլ Հարտտխտմվ ւղաքիակտտչաղեղուտ վր ղզրտ ղվիոսումմոմ ՛վղս ղմզղղտրջատոմվ ղակտիեց| մադոմամաէ ղալիառղաիսի մոր -ոջ չլոմի վիաոոլ, ղորճողջղուտ ղակաքորոկ վմղզղձվղուկտոոչ դաոկոզ մա ց ոզոեղմտ դակոլ ոզեմգվ վդաժ վր | ջոիդրվչ ող տշվր (մտրաչ 21 տվմեճղո դոամիիսսողկոժղզ րրսիտեօ րոսմղմ Հոզն վովոնքու ժղզրբնվմա մմզկտտո վսոջ ղոկաղաոմտնգդը:) մողջղտ վմզմբոխովղզ վմզմրո| մրսսղվձոմ տՀվք չրզտովո նմոմ ախո Քղոնհոսի ոք վի վմզջե նսիդջատղվ աոմզկաորձտմժղողատատոկ --'միսոլյ 3 յոսմե--«մորտաչ վմզղղաքքիսկտոջաղջղոստ ղվիոռսոմ -մում ակատ մախմ մղզղճակնղոտմզղղորչտո րրաղոձմճ ղոկոռիեց| ջուիճկախակ զքզ» իսժվմակ անողակոռչ մամվ ղ ղորճկանման վմզղղոձմ: ճվկոմոչ պտզջիսմս ղով. "ոտ ղղ ջոխխոկ կվնմտր ոզղղորջոռ ջուիջնվկտծամսղճվր վմզղսոմմոմ մզմմուտ իսլ, ֆոմճաոճոստ տմն ղ Հաղղաո տով 'ղվոռր ղաքլիսղակտանասղտատղջղո ովսվի մզսոմ նվմղզդստմմոմղողմոջ ւստմմոմ 1ոքխիտղաոյրղդսուղվ ղորնկոնմանոչ ղզ րաոսո| «ճվրյաղսմրմ ղակ վմզղատմմումզր իսզղի վմզդքիսդղմզ ղոակոիխեց| Հոտովրոոոսնվիվեղվ-իվտկզիիաո "մհսոլյ ոզոտկտոչ «մզղվճսնախոկմզղ Համս վմզղղոկոմղզժտավմը Հրոսիկմոքիղղ1 դուրհողոմզի ղաոկտտորմո մժվշմտկ ղավնճվնոմո: ուռ լոսմզղմեկո ն լմ Ղ յոսնմասոժ զվձմզի ն ելի ճվճղուրվը վկաձամս մմզդաոմմոմ ցը մԺվե ջտիտոմդտ իսմզդղորվոս դվճմզի վման նյմ զվո մլ ջոխջոմուտ մեմսսոժ ա

ղղ

-Մմակ ղտ

բազմաթիվ այլ աշխատություններ, որոնք միշտ էլ ելնում էին փոքրըխոսվածքներից ն ոչ թե մեծ բարբառային միավորներից. բոտ երլտքերականների (0ստճոֆ ն ուրիշնել, )՝ Հնչյունական է տալ ճենց լավ ցույց օրենքների Ճճետնողականությունըկարելի այդպիսի փոքր միավորների ճիման վրա: գրքի լուլս սոնսնելուճետ միաժամանակ (1826 թ.) Վինտելերի Գեորգ Վենկերը (1852--1911) սկսում է գերմաներենի բարբառագիտական ատլասի նյութերի ճավաքումը. ետ իր դիոնըրտտցիայի վրա կատարած աշխատանքի ընացքում զգում է բարբառների սաճմանների մասին եղած պատկերացումների անճշտությունը ն որոշում է ստուգել եղած տվյալները: Այղ նպղատուկովնա կաղմում ն ուղարկում է 40 նախադասությունից բաղկացած մի անկետա Դյուսելդորֆի (Հոենոսյան)շրջանի ուսուցիչներին խնդրելով դրանք վերածել բարբառի՝ օդավելով գերմանական ուղղուզրուԹյունից։ նախաղասություններըկազմված էին այնպես, որ ճնտրավորություն էին տալիս որսալ բարբառների Ճնչյլունական ն քերականական դրեթե բոլոր կարնոր առանձնաճատկությունները: մեժ Ուսուցիչների մասից ստացած տվյալների նախնական մշակման ճիման վրա մեկ տարի անց՝ 18272 թ. ճրատարակում Վենկերը է «Հռենոսի բարբառը» ուսումնասիրությունը:: Այստեղ նրան 4. ջողվում է ցույց տալ, որ բառերի մի որոշ խմբի փոփոխության ռաճմանը չի ճամընկնում գերմանական տեղաշարժի ճիմնական սաճմանի ճետ, այլ անցնում է նրանից 25 կմ Հյուսիս: Այս ար: դյունքի կապակցությամբ Վենկերը սկսում է ընդարձակել անկետայի տարածման շրջանակները՝ ընդգրկելով Գերմանիայի 2/-ր: 1829--1880 թթ. նա 4ճավաբումէ 30 000 անկետա: Ուսումնասիրված տերիտորիան բաժանելով 13 շրջանի նա յուրաբանչյուրի Համար են տեսնում նախատեսում է 36 քարտեզ: 1881 թ. լուլս «Հյուսին միչին Գերմանիայիբարբառագիտականատլասի» առասային ջին 6 փորձնական քարտեզները, որոնք վատկերացում էին տալիս 30 Հնչյունական ն քերականական երնույթի մասին: Բեռլինի Գիտությունների ակադեմիայի գրախոս Մյուլլենդորֆը երկու կարնոր նա գտնում է, որ ավելի նպատակաճարմարէ առաջարկ է անում. ն մեթոդապես ավելի ճիշտ ամեն ճարցի մեկ կամ երկու քարտեզ հվիրել՝ փոխանակ մեկ քարտեզը բաժանելու սեկտորների. երկ. րբորդ՝տալ ոչ քե ամփոփիչ քարտեզներ, այլ իստ «նարավորուեն

Փ66

0.

Պ6ՈոԼ6ը,

ՍՏ

Խեճլուցճիծ Եյոէէ, Ս1586140-3

1877.

ամենն բառի ճամար մեկ քարտեզ: Վենկերը զգում էր: որ իր նախատեսած քարտեզները մեծ ծախսեր ե երկարատն աշխատանք են ս։պաճանջում: 1886 թ. ատլասի գործը սկսում է սլաշտոնապես

թյան՝

ղեկավարել Բեռլինի Գիտությունների ակադեմիան, ն Վենկերին ասիստենտներ են տրվում: 1882 թ. ասիստենտ է դառնում Ֆերդինանդ Վոնդեն, որ Ճետադայում դառնում է Վենկերի Հաջորդը: 1886-1887 թթ. Հավաքվում է նա 10000 անկետա, հ այսպիսով ընդգրկվում է այն ժամանակվա Գերմանիույի ողջ տերիտորիաո Անկետաները պարունակում էին 330 բառ: Ցուրաքանչյուր բառի, այլն յուրաքանչյուր վերջավորության նախածանցի ճամար կաղմվում էր առանձին քարտեզ: եղած 40000 անկետայի «իման վրա 40 տարվա ընթացքում՝ 1886--1926 թթ. կազմվում է 1650 ձեռագիր է քարտեզ: 1892--1900 փորձ թթ. արվում նախնական նկարագրություններ տալ, բայց այդ փորձը դադարեցվում է, որովճետե առանց քարտեզների դրանք թլուրիմացությունների տեղիք էին տալիս: 1926 թ. ձեռնարկվումէ քարտեղների փոքրացվածն պարզեցված 4ճրատարակությունը,ընդ որում ատլասն ավարտվելուց Հետո պարունակելու էր միայն 120 քարտ եզ: Ատլասի կազմության մեթոդը դեռես 211 դ. վերջերին ենԹարկվեց քննադատության. ճատկավզեսխիստ էր Բրեմերի քննադատությունը (1891 թ.): Վերջինսնշում էր, որ՝ 1) տառադարձումը կատարվում է ոչ-դգիտականորեն, արճեստավորահանեղանակով. այն չի կարող տալ բարբառային արտասանության իրական սլատկերը. 2) երնույթների սաճմանները շարժական են ն սրա 4ճետնանՓուվ կան անցողիկ երկլեզվյան դուռիներ, մինչդեռ ալատասխանողները ղպղատաճականորեն դրանցում են կամ միայն ճին ձեր կամ ու

միայն նորը, որբ ճետկանքով քարտեղում առկա են ոլորուն, զիզզագաձն դծեր՝ երկու կողմով անցնող բազմաթիվ բացառություն-

ներով. 3) բարբառներում եղած ճնչյունական (ֆրազային շեշտի բնույթից կախված) կրկնակները քարտեզում չեն նշանակված:

Բրեմերի քննադատությունըդիմադրության ՃճանդիպեցՎենկերի հ Վոնդել կողմից, Թեն վերջինս վերչ ի վերջո ստիպված էր Հաշվի ՎենՍկսելով եր աշխատանքը՝ առնելհղած դիտողությունները: Համոզված կերը

էր, որ բարբառային ճատկությունները որոշակի սածմանալին գծերով անջատված են. մինչդեռ Հնտաղզուռուփյունը

յուրաքանչյուր երնույթ ունի իր սաճմանը, այդ սաեն: դնումեն տարբեր ուղղությամբ ն ճաճախխաչաձնվում մանները

պարղեց,

որ

դ.

80-ական թվականներից լույն ծավալ է

ստանում

ոո-

մանական բարբառների ուտումնասիրության աշխատանքը՝ կաղու մեծ ված կենդանի լեզուներին բարբառներին ավելի ուշադրություն դարձնելու երիտքերականական պաճանջի ճետ: Սակայն նախքան այդ էլ արդեն Հիշված Ասկոլին սկսում է բարբառների Ռոմանական բարբառների ուսումնասիրման մի ամբողջ շարք: ուսումնասիրության մեջ ենց սկղբից առկա էր երկու ուղղություն, որոնցից մեկր ելնում էր բարբառային որոշակի սաճմանների գոյության տրադիցիոն ճայեցակետից, մյուսը պաշտպանում էր այդպիսի որոշակի սաճմանների բացակայության տեսակետը: Առաջինկարծիքը պաշտպանում էին Ասկոլին, Տուրտուլոնը, Բրենդյեն ն ուրիշները, երկրորդ կարծիքը՝ Պոլ Մեյերը, Հուգո ՇուխարդԳաստոն ն առանձնապես վերջինիս տը, աշակերտ ժիլՊարիսը ճետ յնրոնը, որի անվան կապված է ֆրանսիական բարբառագիտական ատլաս կազմելու աշթատանքը:Դոլ Մեյերը Ասկոլիի

բարբառագիտական սկզբունքների դեմ ճանդես է գալիս 1875-1876 թթ.՝ արտաճայտելով այն կարծիքը, որ բարբառների խմժբավորումը մի քանի ։սպատաճական,Հետազոտողի քմժաճաճույքով աուսնձնացված ճատկանիշների ճիման վրա ճիշտ չէ. նրա կարծիքով այդ ճատկանիշները չեն ճանդիպում բարբառների տարածման ողջ տերիտորիայում, ընդճանրապես բարբառների որոշակի ռաճմաններ չկան, բարբառների ճատկանիշներն այնսլես են խաչաձնեվում, որ դրանց որոշակի սաճմանազատումը դժվար է: Սակողմից ֆրանսեկայն 1872 թ. Մելերը,Տուրտուլոնի ն Բրենդգյեի որոշելու ռսաճմանները աշխատանքից պրովանսալերենի րենի կարելի Հետո ստիպված է լինում ընդունել, որ այդպիսի սաճման է անցկացնել որոշակի թվով լեզվական փաստերի ճիման վրա ու

Պոլ Մեյերի կարծիքին մոտ կարծիք են ոլաշտպանում ՇուխարդՀողր (իր «Ռոմանական բարբառների դասակարգման շուրջը» )' ն Գաստոն Պարիսը: «իրականում բարբառներ դգոյուվածում թյուն չունեն»,-- գրում է վերջինու--օժողովրդականբարբառները աննկատ երանգներով անցնում են մեկը մյուսին: Միայն իր գյուղի խԽոսվածքնիմացող գյուղացին անկասկած կկարողանա ճասկանալ ն Հարնեաններին,ավելի մեծ նույն ուղղությամբ դժվարությամբ՝ ավելի Ճեռու ընկած գյուղի խոսվածքը ն այդպես շարունակ, ինդ1

1.

ԵՇՑ

ՄԵՐ

Տեսճիհոճոզն,

16Ք, 1900"(գրվածէ

թ.ի

գէլ6 ԽԱոտտվոնոօռ

ւԷօՌտոթճնծր

Խսոզոր-

նա կկարողանա Հուպ ինչն այնոլիսի մի վայր, որի բարբառը Հասկանալ իայն չափազանց մեծ դժվարությամբ: տեսակետը արտացոլվումէ ն Բարբառներիժխտման այս ժյուլ ժիլյերոնի (1854--1926) մոտ, որ իր վրա է վերցնում Գ.

Մելերի, 5. Շուխարդտի, Գ. Պարիսի ճայացքների

Ճաստատման

խնդիրը: ժիլյերոնի աշխատանքի մեթոդը լիովին տարբերվում էր Գեորգ վենկերի կիրառած մեթոդից: նախ՝ ի տարբերություն վերպատրաստուջինիս, որ Հենվում էր մասնագիտական ատուկ թյուն չունեցող ուսուցիչների տվյալների վրա, ժիլյերոնը գրանցման աշխատանքներըդնում է շատ լավ հրաժշտական լսողություն ունեցող ն 4Ճնչյունաբանէդմոնի վրաւ Վերջինս ժիլյերոնի կազմած ն ոլլանով 1897--1901 թթ. անցնում է Ֆրանսիայի 639 վայր դրանցում իր Ճետազոտության արդյունքները: Երկրորղ՝ ե տարբերություն Վենկերի անկետայի, ժիլլերոնի անկետան պարունակում էր 2000 առանձին բառ, որոնք պետք է լուսաբանեին 4«նչյունական, քերականական ն բառապաշարային երնույթները. առանձնապես կարնոր էր բառապաշարի Ճետազոտությունը, որի Վենկերի անկետայում անբավարար չափով էր արտացոլված: Սակայն ժիլյերոնի մեթոդն ուներ ն իր թերի կողմը. այստեղ ընդգրկված վայրերի քանակը մի քանի տասնքսկ անգամ փոքր էր, բան վենկերիեր, այսինքն՝ճետաղզուտությանցանցը շատ ավելի նոսր էրս Անրաժեշտ է նշել, որ չնայած իր լավ լսողությանը՝ էդմոնն այնուամենայնիվ ոչ միշտ էր լիովին որսում բարբառային բոլոր նրբերանդները, որովճետն 4նչլունները առնվում էին ոչ սիստեմային փոխաճարաբերություններիմեջ: չետադգայում բարբառագիտական ատլասներ կազմելիս աշխատում են խուսափել երկու դպրոցին ճատուկ թերություններից: Հետազոտությանարդյունքները ժիլյեբոնն ամփոփում է 2000 քարտեղի մեջ. ամեն բառի որվում է մեկ

քարող, որի վրա միշտ նույն Ճամարներով նշանակվում են Ճեթթ. ատլասը ճրատարակվում է՝ կեւռերը։ 1903--1910 տաղզուտված Հիմք տալով լեզվաբանական կարնոր եզրակացությունների ճամար: մեջ իրենց բարբառագիտական ուսումնասիրությունների երիտքերականները, տարվելով «մաքուր» ճնչյունական չափանիշչների գնհրազնաչատմամբ,«աճախ ընկնում էին ակնճայտ ֆորմա-

Ն6Տ քույճոտ մ6 18 ԲոճոՇծ, 1888. թոուտ, 1907. 11, էջ 434: Հն1Ց8Տզեծ8", ւ

0.

Տե՛ս

ն

1լո,Ա161Տոա6Տ

5Բ9

լեզվի ն ժողովրդի պատմության կապը: էիզմի մեջ, մոռանում նման մոտեցման ցայտուն արտաճայտություն են վ. Բրաունեի բարբառագիտական ուսումնասիխրությունները:հր «Ֆրանկերենի իմացության ն վերին գերմանական 4նչատեղաշարժի շուրջը» սումնասիրության մեջն Բրաունեն, ելնելով ճնեչյուններիվերին դգերմանական տեղաշարժի՞ առկայությունից կամ բացակայությունից պատմական նե լեզվական մեկ ամբողջություն ներկայացնող ֆրանկյան բարբառը բաժանում է երկու մասի, ընդ որում Ճարավային ֆրանկյան խոսվածքները խմբավորում է ոսբսոնականների Հետ միասին: եր «Ֆրանկյան բարբառ» ուսումնասիրության մեջ Ֆր- էնգելսը որ կազմում է «Հին գերմանացիների պատմության շուրջը» աշխատության մի մասը (գրված 1880-ական թր. ն ճրատարակված միսւյն 1987 թ.), քննադատելով Վ. Բրաունել տեսակեւտըն մանրամասն վերլուծության ենթարկելով ֆրանկյան բարբառի առանձին խոսվածքների նյութը, ապացուցում է այդ բարբառի պատմալեզվական ամբողջականությունը: Ըստ էնդելսի՝ ֆրանկյան բարՄ1--ՄԱ բառը դղ. մի ինքնուրույն ամբողջություն էր, ն մինչե այժմ էլ խոսողների մեջ առկա է իրենց՝ մի փոխկապակցվածամ. բողջություն լինելու գիտակցությունը նրիտքերականների զուտ Հնչյունական չավանշին էնդելար է Ճակադրում նոր մոտեցում, որ ելնում է բարբառի դծերի ամբողջականության,բարբառային սա4մանների Ճասարակական-պատմական որոշվածության գաղավաբից: Սրանովիսկ էնգելսը կանխում է դերմանական բարբառաու-

եզրակացությունները:: Ֆբ. Մյովդասակարգմանփորձերը. Լեզուներիընդճանուբ

գրության նորագույն

լեո, ասած

թթ. լույս տեՄիստելի.--ՖրիդրիխՄյուլլերը 1826--1888 իր «Լեզվաբանության Հիմունքները»5 աշխատության մեջ

ՖՐ.

ամվիուիում է աշխարչի տարբեր լեզուների ցեղակցական կապերի

ՎՄ,

Թոճսոծ.

ճնր

Ճճոդեոլտ

Վ6Տ

Բոճոնյտճհճո

սոզ

2սՐ

հօշհզճԱէտ

Ն 1874. Այդ տեղաշարժը տարրերում է վերին գերմաներենը մյուս գերմաճական լեղուներից ն արտաճայտվում է է, մ, ք»ք, ե հ նք, է ԷթքԼ (2) ճիօո

ՆճսեՄ6ոՏՇհլթեսոջ, 8ՃՇՏԼ,

եՇի անցուսիներուխ չի.

էջ

ՈռքոսՇ

ո

412--439.

Հմմտ.

Բր.

ՅԱ:ՐՇՊԵՇ,

Շօզտմօատտ,

1.

ՃՄԼ

1,

1937.

-

Ղ.

ՓքՈԻՈՒՐՇ, ՅԵՐՇՊԵՇ

«օրքոֆեւմ",1955, էջ

Փ.

առա

Փողօղտօր,,է|ՇԽծաաք

Մո

220--253:

1876--1888. 1Ոն1167, Օոսոմուտտ զ6բ Տքոգօիալտտճոտօիմքն,

2ղՇԻ-

Թեե: ուսումնասիրության ուղղությամբ ձեռք բերված նվաճումները, Մյուլլերի գործր դեռես աչքի չի ընկնում Հնչյունական շրինաչափականության գաղափարի ճետնողական կիրառմամբ: տալիս է լեվրա` 1898 թ. Միստելին չենվելովՇտայնթալի զուների տիպոլոգիական դասակարգման նոր փորձ։։ նա տարբեբում է անձն ն ձեավոր լեզուներ, դրանք բաժանելով բառաղուրկ կեղծաբառ ն իսկաբառ (շի ԽօԱք, տշհտոթօւէք, Շշհէաօլիքյ ենքատեսակների: Շտայնթալի նման ունենալով լեղվի Ճճոգեբանական րմբոնում նհ բառիվմասոր նույնացնելով ճոգեբանական պատկերացման Ճետ՝ Միստելին բառիմաստի, որպես պատկերացման, մեջ է մտցնում խոսքի մեջ բառի ունեցած Հարաբելությունների ամբողջությունը: Այս առումով էլ իսկական բառեր են Համարվում այն բառերը, որոնք արտաճայտում են ե՛' նյույական, ն քերականականիմաստ: ինչպես այլ ճեղինակների մու, այնպես էլ մոտ կատարյալ տիպը ներկայացված է ճամարվում Միստելու հ սեմական շնդնրուական լեզուներով,որոնը մեջ բառի բաղաեն սության սերտորեն, իսկ բայր որպես նախուսդա գրիչները միացած կենտրոն ունի ենթական նշող մասնիկ. այս լեզուները ճամարվում ն ձեավոր իսկաբառւ Ջնավոր բառաղուրկ լեզուների մեջ Միստելին տարբերում է անջատական(արմատանջատական, իխնչոլես չինարենը ն Հիմքանջատական, ինչոլես մալայերենը) ն միացական (ինչպես բանտու) լեզուները: կցական լեզուների ճամարվում եյ անձն կեղծաբաո: 2.

ՀՆԴԵՎՐՈՊԱԿԱՆ

ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ա) Ըճգնիաճուր հարցերի ուսումլճասիրությունը

ձնչյունաբանուլեզուներիստուգաբանության, Հեդեբոպական Ա. Ֆիկի ն Ս. Տեբվիշյանի աշխահաոցեորը թյան,ձնաբանության Ա. դործուննության սկզբնական շրջանում տություններում.--հր

Ֆիկը (1833--1916) ճենվում էր Շլայխերի դրուլթների վրա: «եվրոպայի 4նդերոպացիներիվաղեմի լեզվարնդճանրությունը» դրքում՞ նա, Հետկելով Շլայխերին, փորձում է առղացուցել ասիական ն եվւ

քլ

խկ1Տե61Ն

Տքոճծհնճսծտ,1893. փ.

ոտ,

1873.

Բլճ

ն,

Ք16

Շիուոթետոտն

ծհօուքծ

մ

Դրյքօո հոսքետձճճելՇիօո

Տքոճճհծլոհծլե

46:

Լոմօջճոոցո։տոԽԱՒծ-

րուղական Հնդերուղականլեզուների նախապես երկու լիովին անչատ խումբ կազմելու դրույթը. ընդչանրապես նա անցկացնում էր ժննդաբանականծառի գաղափարը: Հետաղդայում Ֆիկը կարնոր դեր 4 խաղում ճնդնրոպականլեզուների առանձին ճարցերի ուսումնասիրության ն տռոանձնապես4նդերոպական ստուգաբանության բնագավառում: նա Պոտտից ետո ձեռնարկում է նոր աւմիուխիչ օտուղաբանական աշխատություն, որ երկար ժամանակ պաճպունում է իր արժեքր. դա «Հնդնրոպական լեզուների Համեմատական բառարանն» էր Ֆիկը առաջիններից մեկն է եղել, որ ցույց է տվել ճնդնրուղական ձայնավորների կարճ երկար տեսակներիտարբերությունը ն խոսել երկար ձայնավորների՝անշեշտ վանկերում կրած թովացման մասին: ու

Ձնարբանությանբնագավառում Ֆիկի կատարածից առանձնապես կարնոր է նշել Ճետնյալը. 1) Ֆիկը առաջիններից մեկն է, որ

անվանական «իմքերի կապըչ ցույց տվել բաՉ)Նա առաջ յականհանվանականածանցներիընդճանրությունները: է քաշել Հնդերոպական արմատի նոր րմբոնում: Ինչոլես տեսանք, Բուլպը ն Շլայխերը տարբերում էին արմատական շրջան, երբ գոլություն են ունեցել «մաքուր» արմատներ. սրանով իսկ արմաւտները դիտվում էին որպես մեկ շրջանի արդյունք: Լեզվաբանության ն արմատի դաղավփարիվերանայումը ճիմք եր նոր նվաճումները տալիս արմատի ըմբոնման պատմականության ճամար. սկսում է գիտակցվել այն փաստը, որ արմատակազմությունը պատժական երկարատն պրոցես է ն ոչ թե մի շրջանի արդյունք: Ֆիկը Հայտնում նհ շտնգիտ»«բեէայն կարծիքը, որ ճունական .նռռչ «բեո» ն ձեները ոչ այլ տոօբում ենք» բառաձների միջն առկա շռռոԱյս տեսակե ինչ են, եթե ոչ մեկ արմատական տարի՝ «բազա»: ավե ապա զարգացվում է Հիրտի, չոր Ճնտաղայում ընդունվում նշել է բայական

ն

ու

կողմից": ժամանակներում՝ կուրիլովիչի Բենվենիստի աճականի» դաղավփարից՝ Ֆիկը Սգովելովկուրցիոսի որմատի

լի նոր

ու

կիրառության մեջ է մտցնում ն իր ստուգաբաայն լայն կերով ն արմատների աճականնական բառարանին կցում «Արմատները ճշտվում է Պ. ները» Ճավելվածը, որ ճետադայում լրացվում Պերսոնիաշխատություններով: Յ) Ֆիկը առաջին անգամ լուրջ շադրություն է դարձրել Ճնդնրողլական Հատուկ անունների կազու

ու-

14. ՊՄ/ՇՏՐԵՑՐԵսշի «46: 1ոմօք6ոտտորեիօո: ԲԼՇխ, ՊՃՇՐՔԱՐԼԸՇհՇոցճտ Տքոճշհծո, Օծենլոջ6ո, 1868 (ճնտագայում ես 4 ծրատարակություն ): Հ Փ. ԼԱրօոյ, ճիշ. աշխ., էջ 26: Ե79 |

մության ճարցին.

տեսակետից առանձնապես կարնոր է նլոս որը 4նդնրուղոական օնոմաստիկայի բնագավառի առաջին լուրջ Հետազոտություններից մեկն է: Հնդերոպականլեզվաբանության բնագավառում ձեռք բերված նվաճումների ամփուիման առաջին փորձերից մեկը պատկանում է Ճայ լեզվաբան Ս. Տերվիշյանին(1843--1892): իր «Հնդերսպական նախալեղզու»գրքոււի (1885 ք.) նա տալիս է Հնդնրոպականնախալեզվի քերականության ուրվագիծը ն քննում բառամթերքը՝ բերելով ճնդնրոական արմատների՝ իր ժամանակի ճամար բավակոաւնաւչափ լրիվ ցանկը:Դժբախտաբար ճեղինակը չի կարողացել Ճենվել երիոքերականների՝ այս բնագավառում ձեռք բերած վերջին նվաճումների վրա. այսպես, օրինակ, նա դեռնս Ճնդնրոպական 4իմնական ձայնավորներն է Համարում Հ-ն, 1-ն, Ա-ն, տատանվում է Ճճայերենիվերաբերյալ Հյուբշմանի տեսակեւտն ընդունելու մեջ ե այլն: իր ընդճանուր լեզվաբանական Հայլացքներով Տերվիշյանը այս

աշխատությունը, «Հունական անձնանունները»

Ուիտնիին։ ն ճնդեբռպացիների Լեզվաբանական ճնէաբանությունը նախա0. ու Ի. պրոբլեմները. Շոադեւի, հայրենիքի կովտուայի Շմիդտը

ճետնում

է

Լ. ուրիշների Հնդնրուղացիների Լնաուսումնասիոությունները.-խաճայրենիքի, կյանքի, ճասարակական արաբերությունների կուլտուրայի պատմության ուսումնասիրությունը լեզվաբանական տվյալների Ճիման վրա սկսվել էր, ինչպես տեսանք, դեռես նախորդ շրջանում: Այս շրջանում այդ ճարցերին ամենից ավելի մեֆ ուշադրություն է նվիրում 0. Շոադերը(1855--1919): նա ի մի է ճավաքում եղած ճետազոտությունների արդյունքները նիր եզբակացությունների Հետ միասին ամվփուիումերկու գրքում՝ «ԼեզվաՀամեմատությունը ն նախապատմությունը»2 ն «Հնդնրուղական «նությունների իրաբառարանը»5:Շոսդերը ճնդերուացիների նուխաճայրենիքը տեղավորում է Սն ծովից Ճյուսիս ընկած շբջանում՝ Ռուսաստանիճարավում: Որոշ իդեալական գույներով է Շռադերը ու

1.

տՂ6Շիլտճհճո Իծոտօոճոոճոճը., 1874. տքոճշիՀ61061Շհսոջ սոմ ՍորօտշիլՇինճ, 1883 հ (Բռա. ճր.՝« Օ. ԼԱքողճք, ԸՇքոտքաւՇդե-օՇՃՅԵԱԽՕՑՇՈՇԱՒՇ ՈՇքտ06եււհոտ ԽԸԼօքոտ, ՇԱ, 1886): Բլճք.

0,

Ս16

Տօեղւամ:67,

0.

Տճհրում.:.

եսոմճ, 1901.

ՒԽԷծա6աեօո

մ6Է

Ճ1եճբեսո:1ոմ096Բատոտլիծտ

573.

Հնդերոպացիների սնտեսական քաղաքական կյանքի, կուլտուրական նվաճումների ն ընտանեկան արարբերությունների պատկերը (Ճմմտ. Ջերնիշնսկու քննադատությունը): նրան պակասում է ոչ միայն Հասարակության զարգացման օրինաչավփությունների բացաճայոման կարողությունը, այլն լեզվական երնույթների օննման ինքնուրույնությունը: իրենը թերություններով «անդնրձ. որոնք մասամբ նկատելի էին ճենց երնան դալու ժամանակ, Շո: դերի գրքերը լայն չափով տարածվել են ն շատ ճարցերում կարնոր տեղեկատու ձեռնարկ են եղել: Շուսդերի «եզվաճամեմատություեը ն նախապատմությունը» ճետադայում վերամշակվել է Հանս 1935 թ. կողմից ն լույս ընծայվել կրաճեի Շմիդոր իր «Հնդերուղացիների նախաճայրենիքը ն ճաշվմաս եվրուղական սիստեմը» դրքումմ վերլուծման ենթարկելով ճնդերոպական ճաշվական սիստեմը, ցույց տալով տասնորդղականիճետ աասսներկուսրրդական անավարտ վաթսունորդական ճաշվական սիստեմների զուդորդվելը, այլն մատնանշելով երկու վաղ սեմական փոխառության փասւոը՝ դալիս է այն եզրակացության, որ են տնդնրողացիները գտնվել սեմիտների Հարնանության մեջ ն ոլչ ճետնաբար, նրանց նախաճայրենիքը ոլետք է դտնված լինի Ասիայում: Շմիդտի եղրակացություններըճաղպճեպեն կատարված հ Տետադայում առանձին ընդունելություն չեն գտել. նրա բերած փաստերը չեն ճաստատում Հնղներուացիննրի սեմիտների անմիջական շփման առկայությունը: Հաշվականսիստեմի ։տտրածում, ն ոչ անմիջաբարչ: կարող էր կատարվել Ինչպես նշել ենք, Գրիմը իր «Գերմաներեն լեզվի պատմոության» մեջ նպատակ էր դնում բառերից անցնել իրերին, բառերի բացաճայտել հրերի սլատմությունը: Այս պատմության Հեւտնում ճարցը Ճետաքրքրության նոր ալիք է առաջացնում Վ. Շերերի /1841--1882) «Գերմաներենի պատվության շուրջը» դրքի Հրատաեն տեսնում րակությունից ճետու 1879 թ. լույս այս բնագավառին Հ. Ցիմմերի «Հին վնրաբերող երկու կարնոր աշխատություններ՝ Հնդկական կյանքը», որ նրա Հին աշխատության վերամշակումն մր, հ Ֆ. Բեխուոհլի«Հնդնրուղականլեզուներում զգայական րնկա:դժում

ու

ու

ու

Տոռհտլմէ,

ւլ ՀՇհօ

Հ

Հմմտ.

է.

չա

Նրբիճլուէ

6:

1ո0096իտոճոծոսոց

24ի1Շոտտէեա, 1890. ւտ.

Փ.

ա1

12727 ճիշ: աշխ, էջ /'ՎԱոզլտՇիճտ

Նեո,

47:

1849.

օԱւօքձն ռ

րումների նշանակման մասին» գործը. վերջինն գրված էր ոլ Թեն երիոքերականների ուշադրուառանց Շերերի ազդեցության: Թյան կենտրոնում դանվում էին «նչյունական ու քերականական Հարցերը, բայց երբեմն-երբեմն նրանք անդրադառնում էին նե այս Հարցին. Բ. Դելբրյլուկը աշխատություն է նվիրում ազգակցական անուններին (1889):

Լուդվիգիադապտացիայիսկզբունքը.-- Ի տարբերություն Բսպպի կյականության (ագլլուտինացիայի) սկզբունքի,Ս. ԼուդԱ.

«իգր 1870-ական թվականների սկզբներին առաջ է քաշում ձարմարեցման (աղապտացիայի) սկզբունքը: Ըոտ այդ սկզբունքի` քերա(անական թեքույթները կարող են սկզբնապես անորոշ իմաստով, չտարբերակված ձնաբանական կազմավորումներ լինել, բայց աս-

տիճանաբար ճարմարվել նոր ֆունկցիա կատարելուն ու դրանով իսկ վերածվել տվյալ թեքույլքներին։ Այսպես, Հնդնրոպական բանա յական դիմային վերջավորությունների ծագումը է որձում բացատրել անորոշի "ՇորուէխսՏ) ղանազան կազմավորումների եման վրա`, Թել

երիւտքերականությանականավոր դեմքերը (ճատկապես Դելբիյուկը իր «Անզվիուսումնասիրության ներածության» մեջ) այս

սկզբունքը ենթարկում են խիոտ քննադատության, բայց այն Ճետադայում ղզղալիազդեցություն է ձեռք բերում ն մեժ դեր խաղում Հիրտի կողմից «ճնդնրոպականքնրականական ձների ծագմանը տրված մեկնաբանության մեջ:

Ավելորդ չէ նշել, որ (ուղվիգը ն նրա աշակեր» ի. Զուրատին առաջիններն էին", որոնք «նդնրուլական լեղվական բնդճանրության

տրբոճումնսկսեցին դիտելորպես աստիճանական պրոցես,նշելով. որ մյուս լեզուներից վաղ ինքնուքույնացած լեղուները պաճպանում են ավելի արխաիկ կառուցվածքի ատկանիշներ: Հնետազգալում

28.

ՄԱԽՇԻ գլ. 86716հսոջ մծո 51ոուլօիօո ՊՄճհւղծիասո1ոմօօ6ոաճուտճիճոՏքոճճհծո, 1879. 19/6 1ոմ056:ոճուտշիծո Ս61եջրսԸԷ. Մճբաճոմետշիճիտոճածը,

չձ.

Նսվալջ,

1, ճո

Ք66Շե էճ,

ձ16

ո

1889.

ռեճատծիծո Օգ6բ

սոմ

Խիղծ հՃժտճքերեօոշ

Հմմտ.

քծօոդօտ

քոր

1ԼԱԽՅ8, 112161

1955,

էջ

171.

16:

Տ11ոՏճհճը

8.

1որունմ

ւտ

Մ6ԷՍՏ, Քոգք,

«ՈՏՑ6ոտշիճքեյՇիծ

Տոծե,

Տա

ՄՇմտ ոճետե 6լո6ը 18211 ն

ՏՄՏԵՇՈՑԵԼԸմ68

մանավանդ ձջջլաէլոճելօո

ՏէՐ6ԼԷԼՒՑ56,

ՔՐոջ,

18 1օԲոտեօո

1873.

մճՏ

1ոոքԱ6Ց1ոմՕ6ԱՐՍ165 6019Ո158ելժոտ ՏԱՇԸՅՏՏԼ6Ց, Քճիձճ, 1932, այլն Ճ. 8.

ՃՅԵՐ:ՕԹ,

8Օրթօշա ՔԲՅՄՎՇՒԱԼԼ քօժղըւտն ՔԽԱԼՕՇԹքՕՈՇԱՇԿՈՒՆ

5Ծ

նորագույն լեզվաբանության մեջ

այդ

նելու մասին՝ դրվում է նոր ձնով

ն

տեսակետը վաղ անջատված

լեղուների(ճ«եզրային» լեզուների)ավելի արխաիկ գծեր պաճպաավելի վճռականորեն:

Յ. ՎաՀնդեբոպական շեշտի ուսումնասիոության հարցեոը. Ֆ. Ա. Ֆ. Հանսեն. «Միկեբնագել, Ֆորտունատով, Բեցցենբեոգեր, օբենքր».-ճնչլունաբանության ինտենսիվ Հնդերոպական խելսի

ուսումնասիրության ճետ կապվաժ' սկսում են լայն ուշադրություն գրավել «նդնրուական չեշտի բնույթի ճարցերը, որոնք կամա թե ակամա ճանգեցնում են գենետիկական պրոբլեմների: Այդ բանը նկատվումէ ճատկապես Հ. ծիրտի աշխատություններում, որի գործունեությունը որոշ չափով չեղվում է այս ենթաշրջանի «նդերուղական տրադիցիայից ն կապվում է երիտքերականների ժաքննադատականվերանայման փորձերի ճետ: Շեշտի ռանգության ճետ կապված ճարցերի կարնորությունը զգացվում էր ՀՃատկապես այն պատճառով, որ այնպիսի մի կարնոր ուսումնասիրություն, ինչպիսին Վեռննրի ճոդվածն էր, նչյունական փոփոխությունը տվյալ դեպքում կապում էր շեշտի ճետ: հր «Հունական բայաշեշտը» Ճոդվածումմ Վակերնագելըկապ է ճմանում աա վեղայական ն 4ունական բայաշեշտի դիրքի ու բնույթի միջն՝ դրանց 4ճիմքերըտանելով մինչն 4նդնրոպականճիմնալեսկսում են ուշադրություն դարձնել ոչ միայն ղուն: 1եզվաբաններն շեշտի դիրքի, այլն բնույթի վրա, այն է՝ վանկի ինտոնացիայի վրա, որ Ճունարենում ճանդես է գալիս որպես պարույկավոր ն սրաշեշտ ինտոնացիա (ցիրկումֆլեքսային ն ակուտային՝ բարձ-

րբացող-իջչնողն բարձրացող): կարնոր նշանակություն ունեցավ նան այն, որ Ֆ. Կուրշատը նկատեց լիտվական շեշտի երաժշտական բնույքը ն ցուլց տվեց, որ լիտվական երկար ձայնավորներն ու կարող են ունենալ երկու տարբեր ինտոնացիա՝ երկբարբառները

յ

սրաշկջտ (ակուտային) ն պարույկավոր (ցիրկումֆլեջոային է տալիս, որ ճնդերոինչպես նշել ենք, Ֆորտունատովըցույց պական միավանկ արմատների դեպքում լիտվական պարույկավոր վանկերին սերբերենում (սլավոնական լեզուներում) ճամապատասխանում է երկար վանկ, իսկ ճնդնրուական երկվանկ արմատ-

ների դեպքում էջ

457-470,

լիտվերենի

ԿՊոճերողք).

սրաշեշտ 16:

դիմաց

սերբե-

չ«1166ի18Շիծ 46-իտ146Շ66ոն, ԽՄ, ՃԱ,

Հունական ցիրկումֆլեքսային չեշտի բնույթը լիտվերենում ակուտայինը կարող է լինել

նան ֆլերսայինը՝ բջնող-բարձրացող:

ԵՓ16

վանկերի

լի"վին պարզ չէ, իջնող, իոկ ցիբկում-

ն

րենը (սլավոնական լեզուները) ունի կարճ վանկ: Բեղցենբերտվեց որոշակի փոխճարաբերություն4ունական ն լիտզերը ցույց վական պարույկավոր ն սրաշեշտ վերջչնավանկերիմիջե: Փ. չանսենը նման ճարաբերություն ճաստատեց գդգոթերենի նկատմամբ, որտեղ հս դուրս եկավ, որ ճին սլարույկավոր վերջավանկերը երկար են, ճին սրաշեշտ վանկերը՝ կարճ Ա. ԲեցցենբերգերըՃճաստատում է շեշտի ճետ կապված նակ մի այլ օրինաչափություն, ռր թեն Ճճենվում էր լիովերենիոչ բավարար ուսումնասիրության ճեւտնանքովսպրդած սխալ մեկնաբանությունների վրա, բայց զգալի ազդեցություն է ձեռք բերում: Ըստ Բեցցենբերգերի՝ սրաշեշտինտոնացիւսունեցող երկբարբառները կորցրել են իրենց երկրորդ (իմա ձայնորդային) տարըը։ Սրա ճետ առնչվում էր նան այսպես կոչված «Միլբելսի օրենքը», որի ճետո ճամաձայն ձայնորդի կորստից պաճպանված ձայլյնավրը երկարում է ն դառնում պարույկավոր՝ որպես կորցրած չավամասերը (մորերլ.)Ճատուցելու անձրաժեշտության ճետնանք: չամատիպ կարծիք է ճայտնում ն Շտրայտբերգրիր «կոմպենսացիայի Շտրայտբերդի ուսմունջի՝ ձայնավորների տեսությամբ»: ատ կոչված երկար աստիճանը (Ս՞հոՀչերքագայության այսպես է շեշտավոր վանկերին ճաջորդող անչեշտ բաց Տէս6) ծագում վանկի կարճ ձայնավորի կորստյան ճետնանքով, այսինքն՝ լատ. իցյչ ճուն. քճտ ը «ոտք» (Հ"քշմա)՝ "ՈՇԱՕՏ-ից, 1624-ր՝` "«162ՍԽՏ կամ ՀՀՏըօ-ից ՊԱւկք-ը՝տճշտքտ-ից

Բ) Հնդնրոպական առանչին ուսում

ն

այլն:

լեզուների

ն

լեզվաճյուղերի

նառիրությունը

Առանձին լէզունեբի Նե լեզվաճյուղեոիհամեմատականե սկզբունքներիվեբանայումը.-քեբականություննեորի պատմական

լեզուների Հնդներուական

պատմա-ճամեմատական ուսումնասիբության բնագավառում նոր սկզբունքների արմատավորումը պա-

ճիշ. աշխ., էջ 40: կարծում էր, քե ճնդնրուլական սրաշեշտ ինտոնացիան նջոող էր, մի քան, որ չէր ճամբնկնում մյուս բալթիան ճին կան լեզուների (լատվերենի ւզրուսերենի),ալավոնական լեզուների նռ 1Աոճչտ-7, ճիչ. աչշխ.չ էջ 4. ճունարենի տվյալների ճետ: Հմմտ. Փ. Տ Նշելի է, որ կարճ ձայնավորը եթե մեկ չափամաս (քոր) է ճամար1

Փ.

ԼԱոՇո

1,

երկարը ն երկբարբառը կլինեն Հ չափամասյ, երկար երկբարբառը կարճ ձայնավորի զուգորդումը 9 չափամատ երկար ձայնավորի

վում, ն

Հմմտ.

բեցցենբերգերը Մքամամանակ

ապա

ու

82--Գ. Ցաճուկյան

ճանջ է ստեղծում վերանացելու առանձին լեզուների ու լեզվաե Ճյուղերի պատմական ու Համեմատական քերականությունները ստուգաբանականբառարանները: Հանդես են գալիս նան բազմաթիվ նկարագրական քերակաառանձին Ճճարցերիեվրիրվոժ աշխատույո՝ ններ: նություններ լեզունե ուսումն աւ Հնդիրանական լեզուներ.--Հեդկական դ լեզուներ, Դ իԵզ են րության դալիս բազմաքիվ ննարաՀանդես գրական ն պատմա-ճամնմատական աշխասոություննելը Մանսկրիի լավագույն քերականությունը Ճամարվում է Ուխոնիի«Սանսկըբիտի քերականությունը»), որտեղ քննության են արժանանում նան վեդայական ճնդկերենի փաստերը: Հին ճնդկական լեզուների շ»բաճյուսությանն են նվիրված Շպայերի «Սանսկրիտիշարատլու3. սությունը» ն «Վեդալերենի սանսկրիտի շարաճյուսությունը սվատմա-Հճավեմատականբնույթի աշխատություններից Ճիշւուոոս կելի են Վակերնագելի ձեռնարկած լընղարձակ«Հին «նդկերենի քերականությունը», որի 1 ճատորի լույս է տեսել 1896 թ. (մնա ու

բնադավառում

ու

լույս ցածճատորները ճամառուտ Հ2նդկերենի

են

տեսնում

գարում),ն Ռւլենբեկի«Հին

ստուդաբանականբառարանը»: ն ված՝ Դիենվիր Միչին ճնդկական լեզուներից ռպրակրիոննը/ է: շելի աշխատությունը նկարադրականբնույթի աշխատություններ են մի շարք նոր Հնդկական լեզուներին

պատմա-Համեմատականբնույք|ո նվիրվում՝ դերաղանցապես ն Բիմոի Հյոռնլեի ծավալուն աշխատություններըծաչբի Դրանցից

չեն ընկնում մեթոդի ճշգրտությամբ: Միկլոշիչը Ճառւուկ աշխուտոււ

ք.

Կ

Միլյէոճջ,

Տոոճիղն

Տոոտքմէ Տքօ61)6յ, ՀՏոտեւէ-ՏՄՈՒՅՑ,ՏելձՏ8եսրք, 1896. է

մ. Տ.

Օուոտտո, ԼԱ ճ2ր., 80Վնօո, 1896,

Տյու».

Նօյմծո,

1886.

ՊՈՅՆՏԸիԲ

սոմ

ԿԳՏՇԱԵՇՐՈոջ61, /1ելումտեծ ճճտտտեի, Լ -1է. Օծեեղքծը. աշխատակցությամբ. թայի մառը չի (11 ճատորը Դերրունննրի Էնղգրկված)' մ.

ԽԱՐ6քատտեօտ ՇէյոԱ0109:96հի6գՊ/ԾԼԵՇԼԵսՐի Տքոճնիծ, Ճոտէճոմգղ, 1898. Օրտտտճելե մօ ՞իԱ. Ք18Շեճ1, Ֆոմարէ-Տքոճշհօո, Տերտտեսքք, 1140-12Ճո5ՏՇիճո Քողօ10816" շ(նախատեսվածէ որպես ,Արսոլց9 6,

Շ.

ՍհլՇռԵե6Ըի,

զ6ը 41նլոմլտեիօո

խատության 61.

ճամապատասխան բաժին):

Թ6ռա:ճ8,

Շօտրոոյ լմ:

ՓԱտ268 01 1ոձլտ, 1--1Ա, նժոզօս, օէ էիթ Շգաձաո Օրգաոր` ո2Ը

Օձու

1842--1849.

օԼ

Ճ.

էհօ

Ք.

Նչոջմ2ր68. Նռոգօր,

Բ.

Է(0մօւո

տյոո եճոԸռտբջ-

Ոօ6ռշո)ն, 188Ռ.

թյուն է նվիրել եվրոպայի դնչուսկան բարբառներին, Գայգերը կամել է սինդճալերենի բնրականությունկ ու բառարանըո:

իրանականլեզուների ուսումնասիրության բնագավառում 4աԿրուկ 4իշատակության արժանի է «հրանական ֆիլոլոգիայի ուր: չա գիձը2՝ Վ, Գայգերին է. կունի խմբագրությամբ, որի 1 Ճատոբում տրված է իրանական լեզուների զարգացման պատմությունը. այստեղ գծվում է իրանական լեզուների 4ամեմատական քերականության ընդճանուր պատկերը («իրանականլեզուների նախապատմությունը»:խորագրով՝ դրված Բարթոլոմեիկողմից, որը Ճեսոագայում էլ ճանդես է դալիս իրանագիտականմի շարք կարեոր աշխատություններով), ե տրվում է առանձին լնզուների ղպլատմաՀամեմատական տեսությունը (այդ թվում նույն Բարթոլոմեն ունի «Ավեստայի լեզուն ն ճին պարսկերենը» բաժինը) Փեկսոնբ գրում է ավեստայի լեզվի քերականությունը սանսկրիտի ճամեմատությումբ:: ն Համեմատականչ-ստուգաբանական նկարագրական բնույթի են մի շարք աշխատություններ նվիրվում նոր իրանական լեզուկերին՝ Յուստիի «Քրդերենի քերականությունը», Հոռնի «նոր

պարսկական ստուգաբանության ուրվագիծը», Հյուբշմանի «Պար«Լական ուսումնասիրությունները» (աստեղ տրված է պարսկական Հնչյունաբանությանուրվադիծր ն Հոռնի գիրքիՔննադատությունը) ն «Սսերեն լեզվի ստուգաբանությունն Ճնչլունաբանությունը». « Աֆղաներենի տտուգաբանությունն Հնչյունաբանու7այգերի «ՍանԹյունը» ն «Բելուջերենի ստուգաբանությունը» Շտասկելբերգի րենի շարաճլուսության շուրջը» գիրքը: ուսումնասիխրության բնագավառում ճաՀայերեն.--Հայերննի թ. Հյուբշմանըլույս է րնտուկ վաստակ ունի Հլուբշմանը: ու

ու

սոմ «ԱԲ ՊՄՀՌԱՇՐԱՈՐՇՈ

մ6է ՄԵ6Ւ մ16 3ոմոոթո ւր

ՀՈԵԼՇԾՅԼՇՈ,

/214Ք6ԱՌ6Ի ԽԱւսօճՑ, է Ճ1Ն 1872--1880. զ. ՏՀուտգիմոք,. ՕՔ1ԶՇԸ, ելեուոեսը սոմ Տքոսծշհծժ6Լ ՑԼՈԺԱԼԵՑՔԸ, 1894. 1900. Թետաօ015:4Ը 06: ՏԼՅՀՇՏԼՇեհճո, Խնոճհճո, Օբսոգոլտտ 96Ը 188015Ըհթո ԾՖհլ010516, Ն, 1895ձո Ճապո, Օռատյոու 1դ Ըօոլդոլտօո տներ ՏճոՊՆ Վոճե:ցօն, 4ԽՎԿ 1892.

31ւԼՆ, ՏՆԱՆԵՄՅՐՆ,

Խոաւմտճիճ Շո տտճնն, Տե. Քօեծոտիսբը.188Ր. Ի Է օո ր, մստել, 1894. ԷԼ 11ոռնետճեջ ԿՐԱՈԳԻ158 Վ6Բ ՈճԱքճբտ(աճհճո Խն (019916,

ՏԵՒՅՏՏՒԱԻՔ,

ոլ 1895. Շրտլանիճ Տեսք, Խեջտոսք16 Տէւգգտեմւմմ. ՈոՑՋոն, ԼՏոելճհւծ 16 ոգ Վար 0546ԱՏԸհճո ՒԷէ7աօ10 Տքերծիճ, ԸԵրՏՏԵսքը, 1897. ՀՄ. 6616: 1893. Քեո:219:16 մօ8 Յոյըչը Անոճհծո, եՑԱՆլտիլրտ մճճ Ճլահձճուտնիճո,

Վնռճհճո, 1890. Թ. Մօտ 1880. ԵՅՇիճո, ՏԱԵՐոՏՏԵԱՄՐք,

Տերշեճ1եճո

թ,

::-Ր ՌՇԱՐՃԱՑ

ԹՈՒՆ Է

468 ՕՏՏՇ-

ժայում իր «Հնդնրուականլեզուների շրջանում ճայներենիգիավաժ գիրքի ժասին» ճոդվածը,, որի մեջ քննության առնելով ճայերենի ֆերականական ու «4նչյլունական առանձնաճատկություններըե երանական լեղոմերիցկ ունեցած տարբերությունները։ ցույց է տալիս, որ ճայերենը ոչ քենիրանական լեզու է, այլ Ճնդերոպական լեզուների անկախ ճլուղ: հր ճետագա օ«ձայկական ուսումնասին այլ աշխատուրություններ», «Հայերենի քերականություն» թյուններումշ Հյուբշմանը խորացնում է իր ուսումնասիրության ռակղզբնական արդյունքները, «նչյուական օրենքի գաղափարի խոտիվ կիրառմամբ առանձնացնում ճայերենի բնիկ արմատները (մուտ400) ն իրանական լեղուներից փոխ առնված բառերը, տալիս ճայերենի ճամեմատական քնրականության ճիմունքները: Ճյուբշմանի«Հայերենի քերականությունը» երկար ժամանակ ճայերենի ստուգաբանականգլխավոր տեղեկատուն էր: ծյուբշմանի եղրաեն Բրուգմանի կողմից ն օդտագործկացություններն ընդունվում վում վերջինիս ճայտնի աշխատության մեջ: ձայերենիննվիրված գործերից ճիշատակելի են Բուգգեի «Հայերեն լեզվի ստուգաբանականմեկնաբանության ճարցի շուրջը» ն «էտրուսկերենն ճայերենը» աշխատությունները, Մեյնի վաղ ծոդվածները, ճատկապես «Հայերենի բարբառային դիրքը» Ճճողվածը,Հ. Դեդերսենիալբաներենին նվիրված աշխատության «Ալ. բաներեննըն ճայնրենը» գլութը ն այլն: Գրաբարինն ժամանակակից ճայերենին նվիրվում են նկարագրական մի շարք քերականություններ ճայերի ն ուրիշների կողմից։ Միջին ճայերենի 4Հնչյունաբանությանը նվիրված է Կարստի ու

աշխատությունը":

Այտընյանի ն Ք. Պատկանյանիկողմից ձեռնարկված՝ճայ դիտականուսումնասիրության աշխատանքը այս ենբարբառների Ա.

11.

176186

մ6ո "1.

Ք1Տեհծ

Մեբ ԱՈճնետշհտտոռ, Տեօսոջ 1ոմօք6րտտուտոհճո Տքոչճհճո, Ճճ, ՃՃԱԼ ԱԼԱսետշռհտտող,

Օոճ տել.

ՆԲրշլ5,

Ճոդճուտնիծ

1895--

1894. շատ

մճտ

ձոտռծճոլտեիճո

Նճլքշք, Շհրօոօ10916 մ6բ

Տէսմլծո,

1883.

1ու

Ճոռծ-

Յրտճուտեիծո

ՏՃ, 1, 1898 ն այլն: Պ՛06419656176, 1Տ. մ6ր 21Ռ6ԹԱԽԾՅ»Ը7սո 6էջտ010915Շհճո 9Րյ4ԱՆ6բԱղԾ Յսքքճ, ՞"ո1Տ8ՇհԹոՏքոճճհծ, Ըհոլտիտոտ, 1889. Խերստեյտօհ սոմ ձոտճուտծի, Շհոլտելտոյճ.

1890. Ճ.

մ6 1ոբտծուռո, ճլոյճՇլճյ6 ՏԼ, 17, 1896. ՍԽ611164, ՔօՏ1օո 1898ՏԱՐ 18 Ց7ոէոմ ՇՕտքճրծճ46 1տ4րոտծոյճո, ԱՏՆ, Ճ--ՃՊԼՆ 1911 ն այլեւ սոմ ձ՛064115տսՑտմ66 1111115Շհ1). ԽՅ»Ց է, ՃատտքըճՇիճ ՃՐո6ոլՏԸՇիծո.

ՔՐՇիԲԻՇհԲՑ

1890. Քերոտնեսէք,

ու ույս եֆ ծավալ է ստանում: Ա, Մ. Ս. Դավիթ-բեկի, Հանուշի, Սարդայանցի, Տոմսոնի, Ա. Տուէ. Մահրյանցիբարբառագիտական աշխատությունները: ն սոնն 1. Մանրյանցը Թբիլիսիի Մշո բարբառներին նվիրված այդ բարբառները ճամեմատում իրենց ուսումնասիրություններում| էն գրաբարի ն Ճճնդերոպական նախալեղվի Հետ՝ դրանով իսկ կարեվոր լումա մտցնելով ճայերենն պատմա-ճամեմատական քերականության ստեղծման բնագավառի մեջ: 1898 թ. ճայ բարբառագիտության ասպարեզն է մտնում Հ. Աճառյանը, որը Ճճեւտադալում դնում է այդ դիսցիպլինի ամուր գիտականճիմթերը: ուսումնասիրության բնագավառում Ալբաներեն.--Ալբաներենի (հնկարադրականն պատմա-4ամեմատական) նոր էտասլ են նշաԳ. նավորում Մեյերի աշխատությունները«Ալբաներենլեղվի ճամառուտ քերականությունը» (նկարագրական), «Ալբաներենլեզվի ճւտռուգաբանականբառարանը», «Ալբանական ուսումնասիրությունները»2, որոնք Հնարավորություն են տալիս այլ լեզվի տրվյալները ավելի լայնորեն օդտադործելու ճնդերողաբանության մեջ: ԲՔալթիկ-սլավոնական լեգուներ.--Բալթիկ-ալավոնականլեղուների ն գերմանական լեղուների ֆիններենի առնչությունների ճարցերին ճատուկ աշխատություններ են նվիրում Ուլենբեկը կ Տոմսենը:: Բալթիականլեզուներից Հատուկ ուսումնասիրության առարնեն կա դառնում ճին պրուսերենը ե լիտվերենը: Բնոնեկերը կատարում է պրուսերենի բաղմակողմանի ուսումնասիրության փորձ'. Կուրշատըիր «լիտվերեն լեղվի քերականությամբ»5մի քայլ առաչ Շլայխերի ճամեմատուէ մղում այդ լեզվի ուսումնասիրությունը

լայն թափ

քաշրջչանում ավելի Ս.

տեսնում

ու

ու

ւՃճ. ՇԱՕՐՕ

ՅքոՏ

1օՕռխՇօհ,

Ւօքօոճ ՇԵԼ ոռճոօաօտ0ու

ՋՅԵլաճ ԻՇԿ

ՅբմիՌՄԸուօրովճլաճճքճախոմւիւ 2 ՇՕ8ր-խմճԻ 71. 159Ն. ՇՈԾ, ԽԲՇճքտտւ, ՅոօղԵլ ոօ Ղոֆփուօշ,

Լե Ը116, 189.--19:1.

410տոօտ15օիճ Օոճտոտելէ, Ն61ք219, 1880.

ԽԱՀՏՇՆԱՑՏԵՇ

Տքոոծիծճ,ԼՆծք719, 1891. Խէու0109156իօտՊՄՃՐԵՑՐհԱՇհ մ6Ի 2108ոօ5156հծո Էծօտեճոմե6116 Ճ1ԵՏո6535Ըթ6 Տաեազճո,11, ԵՔա1ճիրծ 1ոմօքծոաճուտըիծռ 20.

116767,

125. 1892, Տ ՃՅՄ, 116 1621681156հծ Մոմճրաճոմտճշիճէէ ՄՊ. Դ7եօտտօծդ, սոմ Օճոոռրոյտօհճո, Ն6ջցճո, 1890.

Պ1ճո, Սհյտոնճօէ,

ՎզճՏ Ճ1Ե4Ո6Տ15Շհճո, 3. էօՏ10515Ըհճո լոօյ16տ հորդ, 189Ս.

Ժ6-

«բ.

Ը,

Ռոտըծ

86բոօեճղ.

օ.

մօ

Ք:

հայլտիծ

տքոօջ, (եռւատա-16եետեօ)

Տքոտօիճ, Պոէ:, քճնտատտճիծ

1896. Ֆեոօ010915Ըհ68 Պ'ԾՐէՇՐԵսՇի, Տերճտտեսոք,

Եթ,

ԽՈրՏՇհտդե

ՕՐ Ռե:

մ6ը 1ետսլտճհծո

մօ5 Թ8186/ծոլոՃԾՇեծո-

Օքտոոտեյ,

Ցքոոծիծ,1նւ)լծ,

1846.

5`)

թյամբ,

որը

չէր նկատել լիտվերենի շեշտի երաժշտական բնույթը:

կիտվերենինԿուրշատից ճետո մի աշխատություն է նվիրում Վիդեմանը, որն այն ուսումնասիրում է ճամեմատական ճայեցսկետուր 1իտվերենիուսումնասիրութքյանբնադավառում կարնոր դեթ խաղացին նան Ֆորւունատովի ն կեսկինի՝ լիտվական շեշտին նվիրված ճոդվածներըը Սլավոնականլեզուների Ճամեմատական ուսումնասիրության

բնադավառում ժամանակին առանձնաճատուկ ղեր են խաղում տրորոնք մեծ դեն Ճիշատակված Ֆ. Միկլոշիչի աշլատությունները, մասամբ ընկնում էն այս ննթաշրջանում: Սլավոնականլեզուների շարաձճլուսության կարնոր ճարցերից մեկին՝ բառերի շարադասությանն է նվիրված Բեռնեկերի աշխատությունը: Մեյեն ճատուկ աշխատություն է նվիրում ճին սլավոնական Ճճալցական-սնեուսկանի է տնսնում դործածությանը:: 1894 թ. սկաաժ՝ լույս Գերաունրի «Չեխերեն լեզվի պատմական քերուկանությունը4:։ Ռուսական իրականության մեջ երնան եկած կարնոր աշխատությունները, Հառոկոապես Սրեղննսկուաշխատությունը, արդեն Ճիշաոակվել են: ւուժ|կերենը քննության նյութ է դառնում Մուկեի կողմից": 1նսկինը ճրատարակում է ճին եկեղեյասլավոներենի իր քերականությունի որ թարդմանվումէ ռուսերեն ն լրացումներով ճբատարակ-

վումծչ

ուսումնասիրության բնադավառում Թբակերեն.--Թրակերենի Տոժաշեկը, որն իր «Հին խրակացիները» նոր էտապ է բաց անում աշխատության մեջ ի մի է ընրում այդ լեզվի մնայորդները ն փորձում մեկնաբանել: Հետադա ուսումնասիրությունները, սա10,

Ցեսոք, 1897. Հ

1900.

թ.

ԿՊԼ646ռտռռ, Թ6րոճմե

Լոռմեսճի

Պ՛Օրէէօյեօ 1ո

6,

Թ6ճհճոշիօտ Կ. 611164, 51876, ԵՅոԼՏ, 1897.

ԼԱ:

1894--1924

5թ.

Շ6ՑԵՏՑԿԱ6Ի.

ծի. ռուս,

ԱսՇե

ճ,

ԷԱՏԵՑՐՈՏՇիՔ սոզ

տ18:9156հծո

Տեք-

Տքոճճիծո, 86ոլլո,

6ո 1:86Շստճելէ-քճումէ

)ճշնեձ Շ65եծիօ, 1-17,

ՊՇԻՔԱԱՇիճոզծ Նճսէ-

սոմ

ԽրՅիճ, Բօ0րոծո-

1891. Տքոճշիճ, 1Նօճ1ք218,

Աոտոցեսօի Ն6Տեյ6ո, թարզմ. ճՃ. ՈՇՇ:ամ,

Ղօաոտ'տճշիօե,

տքճՇնծ,

1եայտիճո

1՛6տք)10146

115860ՈՇ։էճ տատուն:

1890,

1 Մ.

8սո

մճո

(Տրափնիչեկիճավելումներով):

1օերծ մ6բ Ո1616ԻՏ010356իճո 1880.

մօ

155սյքոոր:ւտնիծո ՏՑՏքոնիծ,11 ճ5ր.ՇԼ1ք004888ԿՇա0710 ՅԵՑ». Րքճնաոճւոան

մ6-

Ս16 116ո

Ղ հրոեճը, ՏՊ

Ճ՝Մ.

1893--1894.

վրիսլումներ, ն աշխատուկայն, բազաճայտեցին ղղալի վով է քյունն այժմ արժեքավոր միայն փաստական նյութով: նկարադրական ն պատմա-4ամեւմաՀունաբեն,--Հունարենի տական բերականությանբնադավառում 4ճանդեսէն դալիս մի շարք կարնոր աշխատություններ Մելերի «Հունարենի քերականություն կյուների «Հունանը» (ճնչյունաբանություն ն ձնաբանություն) բեն լեղվի մանրամասն քերականության» երրորդ ծրատարակու-

թյունը,

Բրուգմանի «Հունարենիքերականությունը», Դիտրիխի

կ.

«Հետաղոտություններ Հունուրեն լեզվի

սլատմությանշուրջը»

դործը:, երեռն

են դալիս մի շարք աշխատություններ՝ նվիրված 4ուե կոլիցի նսկան բարբառներին՝Բելրոռելի բարբա«Հունական սային սրձանագրությունների Հճավաքածունջ», «Հունական Հոֆմանի բարբառնէրը իրենց պատմական փոխճարաբերությամբ», Բուաչուկի «Դորխիական բարբուռները»7: ն ճույների նախապասմության արծարժՀունարենի Ճճարցերը մա էն երէչՆերի «Հունարեն չեղվի ոլատմության ներածության» Մի

ջ՝,

ճին լեզուներից իտալական լեզուներ.--իտալական

բնակա-

նաբար ամենից ավելի լայն ուշադրություն է գրավում լատիներենը, որին նվիրվում են նկարագրական ն պատմական բնույթի մի

աշխատություններ.դրանցից ճիշատակելի են 1ինդաեյի«նատիներենլեզուն»), Շտոլցի «Լատիներեն լեզվի պատմական քերա: քերականությունը», Շտոլցի ն Շմալցի «կատիներենի կանությունը», ն խոնարճման լատինական ածանցյալները Ժոբի «ներկան նրա շարք

մեջ» գիրքըչ այլն

6.

Ա676-,

թ. սկսաժ՝ «ատիներեն լեվվի

ՕԶոլՇիլտօհօ

Օուտտճելէ,

գանձա-

5ր., Նճնքշլք, 1893. են

հ-

օոլճօիյտօիճո Տքոոծիծ, 1 (12), 11 0,2) ՕՈ6ծիլտնիծ Հ. Շրմոտտեի, 1890-1904. Նճլք» Թոսջռտոռ, Առոոօ«6ր, շա Ի. Զ6եր16հ,. 1918. 1Մ հնոճհո, ԼՆՄԱՒՀԻՏԱՇհսոջտո ճր., 1885, 219, Վ6ո թԻ16Շհյտօիծո Օ6ՏՇիլՇհէռ Տքոճճնծ, Նօ1քշջ, 1898. սոձ ԼԱ Շօ111եշ, բ, թ6օենՔ1 Տոտոնսոջ մ6ր ցոլ6Շիլտճիճո Ա16 ջոծՕ. ԷԼ611տռոռ, 1884--1915. Ճծէոջօո, լոտոհղքեւո, ո 1երօռ հ15տէ08:15Շհճո ճՃստոադճոհճնջծ,1--11Ն ճծէելոԹոյշնեճ Շիլտճհճո 165 մ18166է6Տ 40Է16ոտ, Բոլտ, 1891. Ք. 8015տճ6զ, օո, 1891--1899. մօր Զօտօիյճինծ 2ք. Քոճետ՞իտճ», ջո16ճիյԻնոյօլեսոք ո Ա ՏՇհծո Տքրզճհծ, Օծէելոջծո, 1896. ՈՅ,

Ճատքնհոլնիթ

Օոճտտտեր:

զ6ր

րան» ընդարձակ բառարանը ստուղաբանականնշումներով

ճան-

դերձ:

0սկ-ումբրյան լեզուների բնագավառում անդես են գալիս երկու կարնոր աշխատություն՝ֆոն Պլանտայի «Սակ-ումբրյար բարբառների քերականությունը» ն Քոնվելի «իտալականբարբառները»2: Ռոմանականլեղուների ճամեմատական քերականության սումնասիրության բնագավառում Դիցից «ետո նոր էտա էին Մ եյեր-Լյուբկեի աշխատությունները, «ատկառլես նշանավորում նրա «Ռոմանականլեզուների քերականությունը», որին Հհետնում են մի շարք այլ աշխատություններ (ստուգաբանական բառարանը է տեսնում լույս դարում): նշելի է ն «Ռոմանականլեզվաբա-' ու-

նությանուրվագիծը»':

ժողովրդական լատիներենի ուսումնասիրության բնագավաՃանդես եկած աշխատություններից նշելի են Բուդինակու «Լատիներենլեզվի տարածումը խտալիայում ն Հռոմեական պետության պրովինցիաներում», Ցունգի «Հռոմայեցիները ն ոոմանները Դանուբի երկրներում» աշխատությունները, Մոլի «Ժողոռում

ժոեռմանակագրությաններածությունը», Ձիտլի «վատիներենլեղվի տարածական տարբերությունները» ն

վփորդական լատիներենի

այլնն:

Սուբստրատիճարցը արծարծված է ԱսկոլիիԻ արդեն Հիշաչ

ԿՄ. Ս.

1.

Է

1928.

Լ.

10Ե,

Ր18, 1893.

46ը 124ե6ուտռհօո

շք.

«օո

1897. ԵՐ145:6, :

Ք1ճռոնը,

ՎՄ.

ձ

ԵՑ,

Շբսոգոտտ ն

5:

Շբճտտճիէ

ԱՇ761-ՆմԵԱտ,

17, Նճլքշ19, 1890-1902.

46116468 ՎՏ

քրծՏօնեծէ Դիճտճարստ 11ոջնո6 1881Ո86. Նճք219, ՆՔ

ՏօՏ

1894.

ՏՀՐՈՏՏԵԱՐՋ,

1892---

ԼԵ

ՏքոճՇեծ.Ն61թ219.1591.

Ք.

Տ.

մճո

ճը,

Բ. Տեօ12,

Ի. Տեօ12

1970,

Մ

ծր,

Շօոյսաոլտօ01տելդծ, Ք819002 ճջռ օտըւտհ-ատեոլտշհծո Ս18165է6,

Ղնծ

Շօոաո,

Շոտոշիի

10տճուտճհճո

62չ., 11 ճը. 1904--1906: Ս16 Թսգյոտշե)յ,

Շոճտտուն,

եսետլԱւտճհծ

Տշռհտոուշ,

սոձճ

ՕՃԼոոզ, 1894.

ՆԼտեո Լոոջարջծ,

Դիճ

ՍԼ1ոմտո,

Օրդու:

Էլտեօրլտըիթ

46ո

11116

ոօտճուօիճո

118166է5, Շդո-

Տքոոօհծո, 1-

«օո Բոլ1010916,հօոճնտոօքթնծո

ձստծրըլեսոք46:

18ե61ո156հծո

Օ. 6:6-

Ցքոճճհծ, ԱԵ6ո

8616հճտ, 86711ո, 1881. մ. մսոջ, 1ռերօ1ռ Ծոճսճոմ:ը, սոզ Քօտտոճո 1ոոտերե«ե, 1891. 6. Ֆ1օհյ, Քծոճը Ստ Քոոյտ, 1899. 4. Տ1էէ1, ՎեՇկօո Ճ 14 Շհբօոօ10916 մս 1տեո այքոլծ,

1ո16ո

10816ո

սոմ

416 Ք:օտոշճո

Մ6ոՏՇիլ646Ռիծ1ետո

7ծուտօիծո

Գ6Ը 14է61ո15Շհճո

Տքոճծիծ.

տակված աշխատության մեջ ն Գրյոբերի «Ռոմանականբառերի ժողովրդաչ-լատինականսուբուռրատը» գործում: ռոմանական լեզուների պատմա-ճամեծմատականն Առանձին նկարագրական ուսումնասիրության բնագավառում 4իշաւոակելի նն Բրյունոյին նիրուի՝ ֆրանսերենի պատմության բաղզմաճատոր շարադրանքների առաջին ճատորները, կանդրեա-Հեշտի «Ռուժինական քերականության լիակատար դասընթացը», վայգանդի Գարտների «Ռետո-ռոմաներենի քերականու«Առոմունները», թԹյունը»3:

լեզուների ուսումնասիրուկելտական լեզուներ.--Կելտական թյան բնագավառում ճանղես եկած աշխատություններից նշելի են Հոլդերի«Հին-կելտականլեզվազանձը» (1 Ճատորը), Անրիի «նոր ամենագործածականբառերի ոտուզաբանական բաբրնտոներենի ռարանը»,էռնուխի բրետոներենի տտուգաբանականբառա«Միջին րանը»,Ֆինկի«Սրանյանբարբառը», այլն Շտոքսի ն Բեցցենբիրգերի «կելտական միասնության բառագանձը. նախակելտական լեզվագանձ», որը կազմում է Ֆինկի «Համեմատական բառարան»-ի ԽՃճրատարակությանԱ մասը, Մակբեյնի«Գանլական լեզվի

ատուգաբանական բառարանը»3:

Գերմանականլեզուների Գերմանական լեզունեո.--

ուսոււնա-

սիիության բնադավառում կատարված տեղաշարժերի մասին մենք արդեն խոսել ենք: Այուտեղ անճրաժեշտ ենք ճամարում ճիշատակել այս բնագավառի գլխավոր աշխատությունները՝ «Գերմանական

ֆիլոլոգիայի ներածությունը», Շտրալտբերգի «նախագերմաներենի

քերականությունը»,Դիտերի«Հին դերմանական բարբառների 0. Օ»ԾԵ6ո,

ՊՄԾՐԱՇԼ,

ՊաճոլուՑլուտՇի: ՏսետէրոՇ 10լողուտճիծ Է, 1888, էջ 204-354: ԷԼՏԵԶՐ6 մ6 11 1ոջսօ բ. Քոջբսոօե, ԽՄոոշուտճ,1-ԱԱՆ Քոոլտ, Շոոտտոլծ 1899--1916. ԽԻ. Վ7քօք, հլտեօուզս: 6 18 18Ո5ս6 ԷոոշոՏ6, ԸՇոսոտ Ըողք)ճէ 46 բլոտ ոոյծ 1-ՄՆ 1890-1930,մ. Ճ. Շեոմոօաա6օիե 1894-ԻՕԱոՑԼոծ, ԾՅրՏ, 1900. Զ. /61Ք8ոմ, Ճօտսոօո, 1-1, Նշ, 1895. Ր. ՕՇճրջեոծ, Աճեօրօտճուտճհճ Օրան, Աճլհրօոր, 1888. 1Ճ. Ճ18-Շ6115Շիծը Ա014մ6», Տքոշւիտժհճիշ, Լ-աՍ, Նտայքշջ,1896-ւ

ՆՆԼ,

1918. Մ. Աո, Նճայզնծ 6Շեջո010քզսծ ԱԲՏ ԷԸ Ո: )6Տ քիխտստստ1տ ձա Ֆրճէօո 1դ046րոճ, Խճոոճտ, 1960. Խ. հջբոօս 1ԹԱշելռոոուրծ ճէ տ010ք1զսծ ձա Երծեօո տո, ,Նօ րյտէերծ 06 Տոյոն Սորեօճ"-ի ճրատարակության մեջ,

ՊոոէճՏ,

1885.

Տէ0ՇԱ68Ց

Ք.

Հ.

Բոշի,

Ճրցոճբ հաոմուն, 1-1, Խուհսք, 1889: ՊՕԼՏԸհա 461 Խ6115Շիօռ 86276ոնճՔ»567, Սոն61ելտըիծ ձո Քեջոհ, Տքոճոիտճիցիշ,Շծէելոջծո,1894. 311ՇԵռյո, 01081641 01058817 0է էհտ ՕՅ6ԱՇ ՆճոջԱ856, Լոսճռո658, 1896: ԳՄ.

սոմ

Ճ.

Ծ85

Հնչլունաբանությունն: ձնաբանությունը», նորնենի «նախագնիմանական Ճճնչյունաբանության ուրվագիծը» ե «Հին խսլանդգերենի ճին նորվեղգերենիքնրականությունը», «Հին շվեդերենի բերչո«Գոթերենի Համառուռ ստուգաբանական Ուլենբեկի կանությունը», ու

ու

ների «վանդոբարդների լեղուն, կլուգեի «Գերմաներեն լեզվի ատուդաբանականբառարանը, «Դարաշրջանի բառարանը» (անդլերենի բառարան՝ ոտուգաբանականտեղեկություններով), կ ուգեի ե կուց «Անգլիական ուռուգաբանությունը», Ռայտի «Անգլիական բարբառների բառարանըջ)|:

09-ՀՆԴԵՎՐՈՊԵԿՆ

Ն

ԷԵԶՈՒՆԵՐԲ

ԽՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

Սեմա-քԼամական լեզունհո.--Այս հնթաշրչանում սեմա-քամա-

կան ցեղակցության ճարցը

լոյն

լուսաբանություն

զ. Աբելին 2ոմմելիաշխատություններում, ընդ

է ստանու

որում կ.

Աբելը

ուշադրություն է դարձնում սեմա-քամակուն ճնդերուլակոան ընդճանրությունների վրա ատուկ ուշադրություն նն գրամում ն վեճերի տեղիք տալիս սեմական նախաճայրենիքի ն լիռվտական Հնքաբանության ճարցերը: Սեմական լեզուների պատմության ցեղակցական փոխճարաբերությանճարցերը լայն լուսաբանունան

ե

ու

մճբ բօրտճույտճիճոԵիհ10)0516, 1889 ն 659., Ա 6ճր. ՏերոտտՏեր618Ե6»5, Արքօրուռուտոեծ Շրոտտիի, էԼ161461հ6թք: սոմ Բճբտծոլծհրճ մճբ 8117Ըրոջուտեհճո118161 է6, Լոսէ1896. Բ. Թ16էե67, ձեղտտ մճր ԱրբՇոոճուտճնճոԼԱճնէլճիր:, 1894. Ե.121ջ, 1900. Ճ. ՎՓՐՇ6ո, սոմ Ճ1ելտտոմ15Շհ6 ՀյէՈոբաճր15ճի6 Օրողտրիէ, 11116, 1884, 11 5ր., 1892. 1894. Ը. Ը. ՍհյճոնճԼէ, Ճ1ԵՏՇհճՄ6015հծ Շոտտճեն, Խ1129618ՏՏէ68 6եոո010թ156իճտՊՆծՐԵՏՐԵսՇհ Շոր քօետեիճո ՏքոճՇիծ, 11 5թ., ՃՏէ6Րմճո» է

Օբսոմոյտտ

խորք,

18941. Հ.

1960.

Ք.

416 ՏքոոշհՇ ՄՍԵՇԸ

/Ր646,

Պ'ճոմտ16ո, 1886.

ՀՄ. ՑոսօԼ-

Բ. Ճ1սքճ, 016 Տքոճշիծ մճբ Լրոջօ050-Գ46ո, 1895. Ո6», ԽԵ՛տ010915ՇիծՏ 1881. Մհճ ԸճոէսոտՍ16ելօոտո7,1--ՄԱՆ Պ՛ՇՐԷճՐԵՆՇհ մ6Բ մճսէտժհճո

ԱՇԽ

Մն,

Եսրք,

1895.

1898.

Լ

ՒՑ98--1905.

Տքոճճհճ,

Ք. Նսեշ, Ք1սքճսոզ Խոջընտհ Քայ ԽՐլքհկ, Բ.

Էոջ)յտի Լեջա01097, ՏԵՐՏՑՑ1-ՄՆ Օքօւծ, Սլշեօոտո,

ձջյք5Շի-Տ6ո1եՏ5Շհ-1ո006ԱՐ0ք415ՇիծՏ

ՄԾ6ՊՄԱՐ261ԿԾՐէ6ՒԵԿՇի,

ձջրքՊՄՇիտ6196716իսոջճո67 Լօքշլջ, '8տշիճո, 1ոՎ06սրօրձ15հճո սոձ տշճտլետճհճո ՖԽէոօ10786, Նճլքշջ, 1889. 1889. Լօատճե Ճջյ ք ԱՏԸհՎոՎ06Ն70ք418իծ Տքրշշիալտտճոտինք, Նբշ1ջ, ԾԵօո ձօո Օրտ4 46- Մ6ՐաՏոմետշիտք, 468 Ճջյքելտօհօո ոլ օտ ՏօոքէլՏՇիծո, Հճ.

ՃԵ6)Ն

ԲՔլոյծյեսոք1ո 1887.

1892. Ե61ք219,

Ե4ծ

61ո

թյուն են տատանում նյոլդեկեի աշխատություններում, Հատկապես նրա «Սեմականլեզուները» աշխատության մեջ: Սնմականլեզուների ճամեմատական քերականության բնագավառում կատարված աշխատանքի ամփոփումն էին ներկայացնում Ուիլյամ Ռայտի ե Հ- Քիմեռնի աշխատություններըշ: քՔամական լեզուներին եվիրված աշխատությունննրիցնշելի է Ռ. Լնղսիոսի «նուբիերենի բե(1880), որտեղ կատարված րականությունը» է աֆրիկյան լեվուների դասակարդման փորձ: առմամբ նշելի է, որ այս Ընդճանութ ննթաշրջտնում Հնչյուճուկան օրենքների դաղափարըներքափանդումէ նան ոչ-ճնդերոպական լեզուների ուսումնասիրության մեջ՝ Ճճիմքտալով այդ լեղուների պատմաչ-ճամեմատական ավելի խորացված Հնտազոտության 4ամարչ

«Ուռալա-ալթայանջլեզուներ.-. Ֆիննա-ուգրական(ճուրալտան»)լեզուների ումումնասիրությունը այս շրջանում տալիս է մի չարք նշանավորանուններ: Վ. Տոմսենըֆիններենում դոթերենից ն բալիիական լեղուներից կատարված փոխառություններիննվիր-

ված իր

նոր էջ ուումնասիրություններով

է

բաց

անում:

Ֆիննա-

ուգրական լեղուների ճամնմատականուսումնասիրության բնագավառում կարնոր էին ԲուղենցիՀճամեմատական-ստուգաբանակա

բառարանը,

Հ.

կ. 8.

Պաասոնենին

է. 0. Դոնննրին, Ույֆոաւլվիիտ,

Ն.

Սեւտելեի,

ուրիշների աշխատությունները:Սետելեն, լինելով կաստրենի աշակերտը, նոր մակարդակիէ ժասցնում ֆիննա-

սամոլյեդականլեզուների ցեղակցության Ճարցի են գալիս ֆիննա-ուգրականհ Հանդես 2նդեսումնասիրությունը: ուգրական

ն

ու-

016 Տճո(Ատճեճո Վ6146176, ՑքոոՇիծո, Նճլքշ19, 18847. եհ ՍՄՈԼՔԻհԼԸ, ԱՇՇեսարթտօո Շօտքճոճել6 Օտտատտբ օք էիտ ՏճոյկՇ Լտոջստթօտ,Րձտհոլ մած, 18090. 1. ճլտտծոո, Մ6ոք161Շհճոզծ Շոտատտելե մ6ո Տճտլելտնիճո Տըոոշհճը, 86ոյլո, 1898. 3 Մ, 85565 Դօտտծճըո, Սլ6 թօելտեթտքրօան Լոմոտմ6156 քձ ձո Ռո1869. Ոոտչծ Ցե, ԽԾիօոհուո, ՌՇԻԾոՈթԸԻ ճյու օք զօ էտ լտէ6 (1եճաՏ։-168է1526) Ցքոօջ, Ճծեօոհտաո, 1890. 1878-«սոզծոշ, տ20հ4-, Թսզճքտտե, ԽճքՄոսց0ը ծտտշօհՑ0ոլլեծ Դհ.

Հ

Մ.

1881.

5.

718, 1875.

Ս.

Ս)էո1,

նեսմօ ՇՕօտքտոճծ 468 1ճռոքսճՑ

ՔՏՕԱՑՐՕԱՈ01565,

60, 016 6ջօոտօլըքծ ՕԶուտտտելէ 465 Ռողլտճի-ԱջոՏՇհ6ո՝ Սօոոծը, 1815. Պ6ԻքԼ61ՇհծոզօտՊԵԾՐԵՇԻԵւՇհ մօ: ԼոռոլտճեՏքոա-հօո, ԷՐԹ1տ1ոթք9ԻՑ, 1844--1884 սքո1լտօհճոՏքոտճհծո,1--11, ԷԼ6151դբ1Խ15, (չավարտված):

բոպականլեզուների ցեղակցության ճարցի դրման փորձեր" 1886 թ. սկսում է լույս տեսնել ֆիննա-ուգրական լեզուների ուսումնասիրությանը նվիրված «ՍօԱւոմ| 46 11 Տօօլճէճ հողօ-օ0սթո6ոոճ» ՏՕՇԼճէճ Հանդեսը. 1890 թ. սկսվում է մի նոր՝ «ՈՂճոՂ0186 մՇ 1 հոոօ-0աքՈ:Բող6»Ճանղեսի«րատարակությունը: Թյուրք.-քաթարական,տունդուսսկան ն մանջուրական լեզուների ուսումնասիրուցյան բնագավառում նշելի են «Հատկապես

8. Գրունցելի, Վ, Բանդի, 4. Վինկլերի, Վամբերիի,է. Բյուգեի, են ա նունները. սրանք այդ զբաղվում Ռագլովի դալեզուների սակարգման փոխճարաբերության,Համեմատական քերականության, բառա-ստուդաբանականզուգաճեոների ն այլ Հարցերով: զարգացման ճամար առանձնապես կարնոր Թյուրքագիտության նշանակություն ունեցավ «ճինթյուրքական տեքստերի վերծանումբ (Վ. Տոմսեն, Վ. Ռադլով)7: ե «ճաշբավ-ասիական» Չին-տիբեթական լեզուներ.-- Սկզբնոն պես Զինաստանում, Տիբեթում դւռնվող լեզուների ծՀնդկաչինում ճամար գործածվում էին պարզապես աշխարճադրական բնույթի տերմիններ. այսղես, Ճնդկաչինական լեղուներ ասելով Ճճասկանում էին Հնդկաչինի, երբեմն էլ Չինաստանի, Տիբեթի ն ճիմալայան լեզուները. այդ լայն առումով գործածությունը 4անդիպում է հ տվյալ շրջանում: Հնդկաստանիժամանակակից լեզուների իր «Արնհելյան Քաստոր ուրվագիժ» աշխատության մեջԼ ընդարձակ տարածություն բռնու Հ.

Վ.

ու

է,

Մո՛տԵեճ,

Տքոճճհճո, Ն61ք21ջ, 1848.

ՊԺՇՐէ6ԻԵսԸՇհ 46Ր

Բենջյո010515Շի6տ

ԷԼ

ՍԵ»

Աե

մ6բ

Ք.

11115Շհճո

Ն61ք219, 1895. Շհճո, Նճքշ1ջ,

ՎՄ.

ՆՈՀՅ1եՏՇիճ

Տետռոջ

էԱՒԱ0-88Եո1156իծո ձ՛'01Է6բ

սոզ

Տքոտ-

շատ հլօոՂոոօատատճհօո 1887. Ն. Թճոձծ, Լ1Յայնատճիծ ՔԲ0րտշհսոջծո, Խոլտասոք 6186 Հ6Ր)61Շիճոմճո ԸչոոտՏՋշրոճշիծոՈ6ԵՏԵ ճլոծտ «6ոթ161ՇիծոզճոՊ-ծրեճրեսօի, Քիօցոճեմ մ6ոծոմյյեիծո Մ. Խոժյօ1Ե ՛Ղնոետքոր-

8ռթճ, 18116. Ջ0156ճն-ՆԱԼԷ1ՏՇհծո, Ն61ք219,1590. մ. Օջսոմշ61

Շհճո,

1884.

Հ1ույծ6ղ.

1883. Մտածի

61865:

1893--1911.

Վ ՇՐե6-ննօիՇտ

467 1մս-Ն3316նէ6,

ՏԵէ,

մ6 1'Օղմհօո Շէ ձ6 465 1ոտումքէլօոտ Սշօշիյ1Ոծտճու Մ.ՂԴիօոտծո, 1856. ՊՄ. 17ճո15561, 1888. Լոտոմքեօոտ 46 1'011իօռ ձմճշումոճտ, ՏԻՕս, 116 81էէնաե1տշհճշո 1ոտօհունճո 447 Խօոճօ)61, ՏՔԵ, 1595--1899. Քոզ1071Ն 1Ն16 ՏքոչՇի:1556ոՏՇիճքէ, Օ. «օո Հմմտ. ՇՏԵՇ16ուշ,

Ն61թ2)ք,1891.

4Շստե Ն:ժոձօո, 1878.

ձ

Տեօեշի

01 էհօ

Խօմճւո

Լճոքսօտ

օ

էիծ

Քոտե 1ոճ168,

լեզուները բաժանում է 4 ընտանիքի՝ 1) տիբեթքա-բիրմանական: ընտանիք, որի մեջ առանձնացնում է 8 խումբ՝ նեղալյան, սիքբիմյան, ասսամյան, մանիպուրչիտագոնդյան, բիրմանական, անդրճիմալայան (ներառյալ ն տիբեքերենը), չինական ն կղզիական (ռիլոնդ, անդամաներեն, նիկոբարերեն ), 2) քասյան ընտանիք ծ բարբառով), ՅՑ)քայական ընտանիք (սիամերեն,. (Ամոսամում, լառսերեն, շաներեն, թայն այլն), 4) մոռն-աննամյան ընտանիք (մոն, կամբոջերեն, աննամերեն ն այլն): Այս լեզուների Համեմատական ուսումնասիրությանը նվիրված աշխասոություններիցնշելի են նան Ֆորբսռի, Կունի ն կոնրադիի այս

գործերը): 1889 Թթ.էոնստ Կունըցույց է տալիս Ասիայիճարավում դտնըվող սլի շարք լեզուների (մոն-քմեր,ռ։լրամալակկյան, մունդա, դասսինոկոբորյան)ցեղակցական կապը. այդ լեզուների ճամար ննդճանրանում է «ճարավ-ասիական»(ավստրոսսիական) անվանումը:

Այլ լեզուներ.--Այս

շրջանում

քայլեր են արվում նան այլ լելվարնտանիքների ուսումնասիրության ուղղուլեզուների ծավալուն աշխատություն է նվիրում անդաթյամբ: Փորատմանը մանյան լեզուներինշ: Քոդրինդտոնըզգալի չափով առաջ է տանում մելանեզյան լեզուննրի ուսումնասիրության գործը: Ռ. ֆոն Էրկերտը աշխատություն է նվիրում կովկասյան լեզուներին. նա տարբերում է Ճյուսիսային ե ճարավային կովկասյան լեզուներ, որոնք նույնպես ենքաբափոնումների է ենքարկում: Առաջ է գնում նան ավստրալիական, աֆրիկյան ն ամերիկյախ Ավստրալյան լեզուներին (եզուների ուսումնասիրության գործր նվիրված աշխատություններից ճիշատակելի է Բ. Սղենսերի ն Ֆ. ու

Շ. մ. Բ. Ց.

Բ01Ե6Տ,

Բարբեհճը 1ոմյլտ, Նօոմօո,

1882.

Շօտքոոտելմ6Օտտո ՄԵ Ե. Ճսհո,

01 էիճ

ԱրեսուՆ

Լոոջստքըճտ սոմ Տքոճշհծ

18838. Ճ. Շօորւմյ, Թոծ 1ոմօէոտքնոջթելտշիծո Ճծ11ի6», 8. ոո, 1իջ շճնստմոտծոհճոքջ սոզ ոէ ՇհլՈճՏ19Ց6իճ Ըճատճա-ՕճոժտյոչլՀ-81մսոք մճո Ղօոճեշծուճո, Լ61քշլք, 1896. Հ ԻՍեճՏ ճո էիբ Լճոքստաօտ 01 էիճ Տօսէհ Ճոմճի. Կ. ԵօՐէոտը, ճոմ 1898. տո ԸՃԱՇսնեճ, ՂԵՇՏ, Օրօսքտ 5 Բ. Ղիծ 1յոծտյոռ Է.Լ Շօոմուոքեօո, Լճոքնճքճտ, Օք6ոմ

Օ6Ր

1885.

«ք.

ԳՈՇԸ, 1895.

«օո

Խջոզճոէ,

Ցքոշըհօո

եճսետտլտճիճն Տեոոոծտ

իլլենի դործբո՝եվիրվաժկենտրոնական մասի լեղուներիե. են ն նույն Հեղինակների այլ աշլչատությունները: է նվիրում արնելյան Աֆրիկաաստը Ճասոուկ աշխատություն մի լեղուների դասակարդման բնունաղրման ճարցնրինշ: Տոռենդը գրում է բանտու լեզուների ճամեմատական բնրականությունթ (1881Լ): Ամերիկյանբնիկների լեզուներին նվիրված աշխատություննե։ րից Հիշատակելի են Բրինտոնի, Փռունլչի, Ադամի ն ուրիշների գրքերը":

Ւ

ռրան Ճեւոնում

ու

ւ

թ.

Տքճոծօր

ամ

Բ...

ՇԱՏՏՏՈՇՃԵ

Ճմվ

Տջսեհ

ո

ճում

Իս

Շ1116ո,

Ֆ.ԱՑէր2)18,Նօոմօը, 1899. 27.1. նճտե, Ք0175Լճնեւ ՃՈՂՇՈՏ Ջհճ հատոշճո 5ք,0. Քոուոնցը,

Պոն:

Օճոերո|

օք

0Ր16ոեոյ18, նօոմօո, 1885. Ճ

Խո

ԽեհօջոճքիյլըՍ6ՑՇթՆԽՈո օք

Ճա6ո1Շ8, Գետ 70115. 1891. Տեսմ)68

նեճ

նլոջայտելՇ ՏԱ),

ԽՊոէօ

լո Տօսեհ

ոեչտ

օէ ՊՎօՇրնհ

Ճձածոլոճո

Լճոբստ-

Ճոճաշրո Բոտ6թ Եօա61էէԼ. նլոբատտեՇ ՏԵՏ, Խիմլոգծլքենա, 18392. մ. Մ ն. մտ, ՊԾրեհ օք ԽՇ:Շ0, ՊՄոՏՇիմոջեօո,1891. հԽոէճուճսմ քօսը ՏՇԻՊ1Ի ձ ճե ծիտտօաճոն ձ"սոծ 9:46 ժօՑ մլոլճՇէօտ 46 4 Բուլծ եսք, Քոոտ.

141891 ե (նույն ճեղինակը

նառիրություններ

ներին)»

է խվիրել

գուայկուրո»

ուսում ճամատիոլ ճՃամեմատակա՛ն ն

կարիք կուվաֆ լեզվարնտանիթ-

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ՀԱՏԵՐԵՆ

Լ.

1 ղայ ծո

Ի,

ն

լեզվարանությոնսաոմություն,

էան

էջ 49--50,

ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ

ԵՐՐՈՐԴ ԵՆԹԱՇՐՋԱՆԻ

ՀՅԼ--244,

Երնա՛ն,1958

Ն

324--408,

ումպ ֆ Գծ. Ա., Ուսումզառսիրու թիւրք ճայողլեղուի ն մատենագրուհն լր»թեան յԱրեմուտս (3- Զարբշանալյանի թարդմանուրյամբ

ցումներով),Վենետիկ, 196, էջ 308--3:5. ուսումնասնրության Հր. Հայոյ 2-ի

ծճնգերոսյականփուլի մի քանի ճարցերի շուրջը, «Լեզվաբանական ն ճայագիտական ճետազոոռություններ», երնան,1851, էջ 83--93:

Սանտաձե

Չ. ՌՈՒՍԵՐԵԵ

8. Ս.,

Օ ՓՕՒԽՂՈԳՇԸԽՕԿ

32ԿԾԵՇ, ՎՈ, 1, 1935 ք. Ճ.,

ԱՅՅՅԱՇԸԿՅ8 ՊՃԱՒՏՔՈԸԼԿԿՇՇՅ1

առօտտ (1875-Ծօ0րօՕքողոմառղ ոծ 263--294. ԽՆ. 1939, օք. 19..9). .Շ6օքում« 02761 93Ա:086դՇոաօ", Ի. ձ., Ր Ոօ

ՔՅԵ ՕՅԱՅԱՒԱ0:

ԼԱցջոռքու-ի 156թՅՈԽԵՇՇԼՅՀՂԵհ ԵԾ7ուօ8 գրթի ճառացարանը, իլ., 12960, Շ՛Ղք.Ց5--Ջ2. 8. 8., ԶՅԵԼՇ. 8ուօբրքճ1028 ՔջոշշաճոԷոջաճ Օ քյոշոօս ուշքճոքիօիխ

Ճ6368

Ֆ3Յ ՌՈՐ7,

յնոքնսջոշա

19:6.

106.

63, 69--97.

9«--101.

շք.

ԷՐՇԽՇԱաՅՑՆ

որճաշաւօղօրրք,

ՒԼ,

5.

սք

1956, 62ք.

Բ...

ոքոջոօնսն

Օ Բճօ010թառ 8... ոքօծոժանճ ՊՈԽՐՈՑՇԼԻՎՇՇԵՕԻ 84, 4, 1984, 6շք. Յ--«Ծ. քֆոմ,

Ք. /Ճ. .ՀՀՏՅՈՇԵՅՔ

ՊԱԱՐԳԱՇՆՈՎՇՇՐԵՅՑ

ՅՇԽԸՆԵՅՔ

ասօտտշ ճքօփ. 1. Եօոտոն ոճ ԽԵտքոոթ,ԻՎ ԱԱ, 1951, Տ 6. «չք. 68 69. շի

Յեսղօք

Օճայտ

Ք..

Պ.

ԵՅՏԱԽՇՃԵՇՕԵ

Շ.

7.

ՓՕԽՇՐՈՒՅ,

ղ0:1ԼՕքշեյճ Փ. Փ., Ղոօթճղ «օաճուօտ

Փօքոյաճ088

ԸՕ Պիտ ՇԽքյը, ՈՏեոցյտ 8. ՂՇՕԽԸՇՒՅ,ճ ԼօոօՅւմնՇ 7., ՅՅ ՒԿ 1636Շքօշօաո ՌՄ. ԷՒ., Փօբոցաւօթ հ ԽՕԸՃՕՑԸ ու -ՔԸՑե քաշճսօք հռեմ Խոքօոօն շիր քորում

19.7,

Է

Շ6ճքծքճա

ՇՇ

3Յիս-

Ը

տատ

Օզքա

Ւ.

քքշնշԸճ070,

(.113 կ

831ԱՅԿԱԿ

ԲՇյօքո:ւ թ.

ո:օ8

Ա,

հ

Ըքճոխուծաեհըի ՓՕիշքու

6:00

տ

Ճ..

ոստո Ղ1ԼՇօքոց

15 4, օք.

112083,

6ԱՊԵ՞ցքա", 2.

ըքճթիշհւտոք-

ՇԸՂՅբՕՇՈՉՅՔԻՇՔՉՐՕ ՅԹՐԾը,

Շքձտիուծմթրցն ՓօԽՇՐԻԵՒ).

ճոր

3--15.

ԼԱխճՈւՅ

դքյւ-

Բ:ՇՂԻՎՇՇԵՅԶ

2ո--ՅՖ.

տք.

ՇՃՕ0ՐՕ,

ձ.

ԸԹ61Շ

Ասքատո

ք60-

19:38.

պոշոճքոուտք,

1984, 35 6, «ք. 47-6Լ. ԸՕՑքՏեԽՇԽՒԱ»Ն Յու,

ՒՇԽՇՈՒՅՑ ՈՒՅՈՇԿՆՕ1ՕՐՈՏ,

ՇԾօքսիտՇՅՇ8. քերճամոտ, Ոքօղոշոօրոծ.Կ

ԽՇՎՅԻՒՈՑ

8. հԼ շնոքոաաօրօ, ԽԱԼ, 19565. ՎՇԱԱՇ

ԻԲ 15ղՇ

իտ

ԽԼ,

ճ35րւ0ո0ք

1952, ք.

ՎՇքծոոժւօ8 Աո

8.,.

/Լ.

Շ6Շքրոճթօմւոն

88շոճրոԸ

252--253, ՒԼ,

ԻԼ

ՎՇՇԻՕԱ

ՀՈոՒՐՑԻՇ1Ի

258-260.

Ի.

Է.

քՕխճարսօօ

ճքտւմճթոսեիօճա

ՅԵ

31,

ՕՅԱԵՅՔՈՇ,

ոքերուճծուճղԵ

քոՅՅ։

«ւօ.

ահ. ՊԽՇՇ., ԷՅ52իԵ, 1982. 848510քօՓ. Փ., .ՍԽոօօ68քօոծնՇաօծ"83ե03ԲՅ:ԱՇ

ԹՈՅՈՕՐՔՅԱԽՅԼՈԿՕՔ ղօ

ՅԵՆ

,ՕՇ6ալՇ հ Ք:ՂՕՇՑքՕՈՇԱՇԽԻՕՇ

ոՈշքտսնհաքօ80մ 8ՕԱԱՎԵԼ,

ՕՅԱՅԻԱԻՇ",

Ըճօթե:,

71.,

ԼԱԽՕՊԵ,

1956.

Ճ. ՔօՂՅԵՅ ոշ 3Յ.. ԼՇօքող Փոսօշմ 1. Այքլր» 89--83. 881. 1955, 16 4, Ըւք.

843ԵԼ«ՕՅԱՅԷԱ,

117ո66ք ՒՉԽ

8. ԷԼ, 1շօքոտ Ըջ601քՅ818 311օքճտմ 8--Յ2. ԽԼ., 1956, ք.

Լքոաշոձճ

8.

ՔՅԵԼՕՅ:ԱԱՆՆ

ՇՕտքճխՇր-

ՂՇՆԾՆ ՃՆ

0ՏԱՐ ԼԵԶՈՒՆԵՐՈՎ

մ., ԾՅ ոճօջոճտտջելՇլ Ճ6Ն 10. 1886. Վ65 1ովսա6րաճոյտոհծոՆտսելտիրճ Ց61է Բո, Ս Լուսթեքոօելծատ» ՏՇի1616ի6ո, Օծենլոջտո,1892. սոմ Պ/ՇՏ6ո 7օ0ռ Ճ., ՃՈտՇինամոչտոՆմանը ՀՎԾԱՏ Աետբ Մոտքոսոջ Թոք որատեռմե, 1918. Տքոճշհծ սով Մ6բոսո, Ք6ոէօ014: սոմ 1հոր6 Օսոմճ, Լ, ՊՍՐՏԵՕՏՏՇ թ65Բո 016 Լոսեջտտտէ26 »Մօռ ՊՄԲՈՒՇԸ շմ ՊՒ6Ա6", հւբեսոջ. 1938. էջ 55 ն ճ7. Քոսջոձճողդ Ի. Իճօշհոասքոսք ՕՏտեհօէ, 1Բ, 24, 1909. ԵԽ. Տ1Կ6ԻՏ, ՏՏՃՅՄ, 1933. Դհ, ԲչլոջՏ Լո 510Էե010518, Քսո1 Ք. Շի. 6 1 ԱՏթՀուտատեօլ,Իաքօլ. 1881. 16ղաոտոո Ը, 8. Ս61Երմ6է, մ6ճոճ, 1928. 1 1ՐՑե մ., ՕտտՇոլՇեճ Վ6ո Հրա:ուտօիճո Թոլյ0102516,8161161Ե6ոջ,19380. ԽԱսՏ Ն. Դ., էԼ Ըս, 081, 3, 1927. Խոստ Ը. Կ., Ի. ՏԼՐՄՇԼՐՏ,ՏՑՃՅՄ, 1939. Ն6ճք1եր6 Ճ., Նծ ոՀ07ոատոոոլաոտ4Ճ118ոտ9ոտ, չՇօտքետԷճո մս մս ՇօղՇ.

486011

86ՇհէճՔ)

եճոս ՓԵՏ ՏՇլ6ոէԼՈզստ 1դեօրոճ ժում մ6Տ Շճերս101զսծտ 44111 1891 (Տ66եօո 1 քել1010816)", Քոոլտ, 1891.

նես16Շէ

Ք16Շհէե6

Է. ՏԼՔԿ6ԻՏ, ՏՊ

է.

ը

Է.

ԷԼ

ձ Քճոյտ

1--6

ՃՅՄ, 1932.

Տշհսծշիտոճն,ՎՕԲ, 6, 1929.

1929. 41 6. Լ ձտօ011,Մալոօ, Տ/10Ք6 1ոքս1տելՇճմ6416էա 8114 տոտ մծռ մսոքՏքօՇնն Բ., ԼՍ1Շ ,1Ոմ056Իտուտեիթ" Տքոչշհատտօոօիճք:օո Քուոատեոօրո ե: շստ 6ոտնեքո ՊԲԼԱՀՈՔ6, 716215", 1, 1948. Քէրղօտ մ., Բոջ)լտօիծ Քո01ս916, 1592. ՏՀո6Բ1էԵ6ոք Մ., Ճ. ՆճՏե16ո, 08մ, Լ 1925. Պ. ԷՇ. 8ոջոատող, 14, 4, 1951. ՏՀՐ61ՆԵ6ոք 86ոծ-ձր ՔոԼ15Շհծ ՔՏսէն6ղ1յո Լ. ոտ ՊշՏօո Տքոշիյեհօո Օ6Եմ6. 8161Վ61961.,1962. քսոքճո շս Պ/. Կ՛ԱՈՎԵՏ չտքոչօեքտիՇից10916:, ՍՄՄ6Շիտտ1ճը լռած

1900. Է., Շլեն 6Տ ՆճանՔճՏ6էշաշԷծ, քէ, մսոքքոճտատնիաիթՏեալեանջծ նտ Օ6ԵՀ6ե6 16: Տոր,

ՃճսԷ., ԸՍ1ծերք,1883. ֆելուծը |Լ, Ժժ. Տօշհոլմէ, ԲԺՇՀՆ 6, 1904.

2..

անատամ

բոաատաաաաաաատաաատատտատատագատաակցաատնւտաթաաաաարանաննանանտտատանեանատտտտտտտաաաաացատատագառաաակա

ՀԱՄԱՌՈՏՎԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՑԱՆԿ:

1. ՀԱՏԵՐԵՆ

ճանդետ: 0Հ--Ազգաղբական ՀԱ--Հանդեսամսօրյա: ՀԳԱՏ--ՀՍՍՌԳիտությունների անադեմիյի

(ճասարակական «Տեղեկագիր»

Փնտական մանկավարժական ինստիտուտի «ԱշբատուՀՊՄԻԱԺ--չայկական թյուններիժողովածու»: Փետական ճամալսարանի «Աչխատությունների ժողովածու» ԳՀԱՀ--երնանի («Գիտական աշխատություններ»):

2. ՌՈՒՍԵՐԵՆ

Բ4--Թռոքօշել

Խ03ԻՅԻԱՑ.

ՃԲ

հ ՇՕօՇածոք Քաշատր18 23թրւ0Յոճրրտ շքքոոտ ՄԱԽԽԽՇԸՆՇրԸ182 Էճքօրոօրծ ոքօլրճլածի

Ոշրոճրը

ԽՈԳՒՈ

ԱՃԻԵ--Ե3Յ8601Ո Ց Ճաշտոծխտ իշի. Ու ՍՃՒՃ 138608 էռֆոա քս. ՃԱ0ՅՈՇԻ

Ճատղծեղու է։ոյո --1156566118

Լ ՃԷԼ ՕՁ

Ջ3ԵՐՏ,

ՇԸՔ

ՇՇՇՔ,

ՃէԷՐԼՇՇԸԻ

իտ.

(շշքոզ 06166786 օղծոճւած

ՐՕ«Մոճք1Բ6ԲՒօՅոճում ԸՃԱԽԱԼ11385078:

Յուտա

բոճտիհօիԽՄՈԻՒՄքԻԼ.

ԽՒԸՇՍԱՇ--ԷքՅոՑ

ՒՇ Շօ0օ6ապշկիտՄաո ԷԼԷՐ7

Աիա 12).

4:16Շքթ3:17քայի Քւօքոտ

աճւծ-

18 ՇոՅոՔկՕՏՇՈՇՅՒՄ.

Բր6թճեՇւօրօ ՐՕՇրղծքօ18շկաօր0 ՒԷՈՄԿ:ւած չր ֆճոտճքողլօ1տ. քՓՔշշ«ոհ Փետօ1 Բովե«խին 86Շ1Աոե. Ս1Ռ:ՕՊ6. Յա ՔՋԱ11 Քորոն

Ղ1Վ--Սբմճու Ս ոշշաւյ18 ՔՅԵԽՕՅՈՅՒԵՋ ՂՕՈԵՇ--Ղքջու Օճալօո83 օ6110268

93--ՖԿՇԻԱՇ

Է

քօշաօՕհԸղ08ՇՇԽՕՇՆ:.

ՅՔոՈխՇեք.

Ֆ3ՅՈՐՖ--ԿՇՒՈԱՇ

ՖՅՈՐ7 ԶՈԼ-ՀՅ.

ՃԷԼ ԸՇԸՇՔ.

ՄԿՇԵԵԸ

53ՈռՀԽն

ՅՃորՇատ

ՄՇԻսուքոոՇԽ0Ւ0 Ի0«7ՈՅբօ1868տօ10

7ԻՍԹՇՐԸՔՂԸ18.

/8Ո0ՇԽՕՏՇԵՕՐՕ ՐՕօԸՄոճքըչ86ՇիկՇՐՕ 37ատոճքճաօ18.

ԽԱԱԱՈՇԵԿՐՇ.

հարճ անվանումները (Նոոջսրքծ, ՊՄՐՎ, Լլոքստ

ն

այլն) չեն ճա-

մառուտազրված:

85.-.Գ.

Չո

ծուկյոն

8.

ՆՃ--ձճրե

ՍՏԱՐ

ԼԵԶՈՒՆԵՐՈՎ

Ճոհտ6010ք7.

ոմ

ՃՃԵԵՇԲ--Ճոոսճլծ

1Ճ880018Աօո

ԲձՈՇ6.

ՔԷՇՇզԱ6Տ 6ո

Ճ8Ք--ՃԱՈՏո26515Շհծ

քօսբ

16ճոշօսոճքծտծու68

ծէսձծտ

81Ե1105ոդքիլծ. Ճ8ՃՊԾ--ճեհտոմյնոքծո մ6ր Ցո(11տօհծո Ճատճտուծ 65, ՊՈԼՑ6ոՇիճքեօո, Ք8ո6156ճոսո

ՃԲԻ--ՃոՇիլխնտ

հլտեցո1ՇԱտ.

1Ե4115ոժ, 910եե0105160 11ր զ1Շ ք6Ց961156հճքլՇիծՔ87Շհօ10ջ16.

ՃՕ1-Ճնելո0 ՃՕ.Ք--Ճոշիմ

Ճ1-- ՃՇեճ)սելճոմ1Ըի,

1ոմօ026րաոտուտեիծ Տքոձճհ- սոմ Ճ1էճբեսոտեսոմծ, օք Քհլլ01ոջ7. ժօսբոճ1 01 ՏոոնՇ ՃյՏՆԼե--ՃՈ61168ո Լճոքսճաօտճոմ Լ1էՇՐՅԷԱՐՑ. ԽՃՇԳ'Օ--ձնիճոմյնոջծո 461 Խ2156111Շիշո Օ65616ՏՇհճքն մ6ո Պ1586ոտՇիճքեծտ ջն ՕծէելոՐճո, էն:

Ճ1ՏՃ--Ճոշօշծո

ոո

ՃմՔի--Ճաոճո՛

ՆԱՏՕՀՄ--տկ՛ս

մօմրսճ1

ՃԷհՃՆՏԱՅ.

11ոճս15է168. ՃԼ, ՃՆ2--ձ411Բ6:ոճ1ոծԼ1ե6ՆԻՑԵԱՐ26Լեսոթ. ՃՆձՏԱ--ձ-Լեճ 11ոտաՏԱճ Ճճճմ:ոոյտ6 5616ոէոտստ հսոքտոյոտծ. Ճոն իո 107 18ե1ուտեհծ Նօյէժբոճքեյճ սոմ Շուտուճ եք. ՃՆԼՇ467 Է16ՆՏ515Շհժո մ ձէճմ:ո16 Պ1ՏՏճոչճիր --ձենձճոմյսոբճո Ճորճ ճո, ձմ: ՃԵՒՃԵՏՇԳ--ձնիհչոճ)եոք(ո քիլօ10թ15Շհ-ի1Տ5եյտեհւո Ճ1ո6886 67 0656115Շհտ1քն 4637 ՀԵ1586ոՏՇետքնքո, Ֆծուջ1Շիճո Տճիտտճիծո

ՃՆ--Ճճեճ

քհլ10109368ՏԱքԸՃոՁ, քե11010916486ճոզ1Ո85168.

ՃԵՔնՏ--ՃՇէտ

ՃքիտՏ, ՃՔիՏօ--ՃՇԵՑ ՃՈ-

ԱԲՏՇ:ՐՇՈ6Ց.

ՃՏՅԱՇ

ՃՏՔԻ--Ճոշհ1մ

1նր Տ1ո:15Շհծ Ֆո11010516. Թ:7261561568Տ ԹԵԼեր8232ԱԸ )էսոմծ Վ6ո 1ոմ056ոոտուտեհճո ՏքոճՇշեծը (ոն՛ս նան ըոյՏ). մս Շ6:616 1ոջստեզսծ ձ6 Շօքճոհտճննծ. ՔՇԼՇ--8ս16ելո ԵՍՔՈ--81. (մ մլ. մ6սետշիծ Բեմօտօքոյծ. մեր Գ6սէտօհճո Տքոռօեօսոզ Նոնա». ՔՕՍՏՆ--Ք6ճեՅա6 շսր ՕօՏ6հլօիէծ ՔԱՍԿ810ջ». ժե. սոմ մեէ. Ի-Ւ0102. Տքոչշհճո (տե՛ս ճան Թթ). թՐ1Տ--86186 շոր Խսոմճ 067 Լոմօ096ԻՌՔո1Տ6հիծո մ6ր քու0)0915Շհ-հլտեսոտնիճը Խյճտտ: մ6ր ԻծոյջլլՏԵՒԽԻՏՑԳ՛--86ո-Շիեծ

ԵՅ--ճ.

Շհւո

ԵՏՇՄ--

Տճճիտյտիճո

աես

ԲՏՆ--Թսլճելո ԻՏՔԼ--8սյճնո

Օճտ6115Շիտքն 46:

ՀԱ1ՏՑ6ՈՏՇիճքնրո,

ԹԵհԽԽՏՕՊԽ.

ՏՇՇ1ՇԱ611ռքԱյտեզսծզ6 ԵՅոլՑ.

մ6 1տ ՏՕՇ1ԵԷՇ Ֆ010ոտ156 46

110քս1Տելզած. 768թ161ՇհճոմծոՏքոճօիքօոտշեսոք(տն նան Նշ). ՔԲ6ոմմոքոմ ՇՔՏ--Ըձհլտտ ձ6 ՋՏռստտաւճ,քսելճտ քճր 18 ՏՕՇ1ՇեՑ ջօոօ4018Փ 46 11ոռս15Ազած.

ԾՆՏ--

Թ61էոՅք6շոր

ՇՏ--Ըսրբելստ" Ջեսճ16ո.

ք84--ք6սետոհօտ ելօօրոքեյտճիօտ ժճհրծսՇի.

քնր Լոտ Պ16-նծլյտերոտոհուքնճո 168965Շհ1լՇհէճ, ՖՍԲ--Բլոուտծի-ԱքՑճհծ ՔԲ0ղոտօհսոք:ք.

ՇՄԼՇ--Ս6նեշհՔ

ԵՆԻ1ՑՏՇոտոնճ,

սոմ

Օ619-

ՕԺ--ԸՇսծեհծ-մՅհւեսծի,

3ԼԹ446161865. 11"ն--ԷԼԼՏեօոլտե-810102191:6

1Բ--Լոմօջտնոյտեիծ Ք0ԼՏՇհԱՌՋ6Ոո, 1Բճոշ--Ճոշց196Է 111 1ոմ026ոոաոտեիծՏքոճշհնան հտն), 1տ Ճո 171--184026րՈՑուտճհճտմճիլեսօի

Ճ1է6-էառտեսոմծ

ձ6-

Օ91ոմօքծոտտոտշիծո

Ց61156իճք1ն.

ՄՔ--մօսոոձ|

մծ

քտ57Շհօ10916. ոօռոտյ6 6է քճէհօ10216. քտ7օհիժ10216 ԺՕՔ--մ6այտի Օստրեչո 17 Թ616Ժ. Խ2--Ճսիդ'Ց 4615Շիր1քէ 1Ար 76-ժ1616իճոմճՏքոճշհք0886Շհսոք (անո

ՄՔՀՏ--մօա'ոճ)

(ե

սոձ

մ6ճ

Տ).

ՆՏ5--Լտոտ,

Ճոն

շՄՖ

Տեսմ)տդ

շս սոզ 8գՏքոճօհքելլօ080քիլճ,ՏրոտօհշտտօիլՇհեծ Ջո111510"ՏՇհսըջ. 20696119Շհճքեէ1ռ ՊՄՈը, ՎԱՃՇՊՄ-ՀԱեետսոջծոմ6բ Ճոծհոօք0109156հճո

Շճտաոճոտճ

1(6Ք--իլօոստում

կԱմճծյլոքօո465 ԱԱՀԱՃՊՄ-քճո. Տե--316ուօ)-6

ք648909168. ՎՇմ6ո1Տոմտ6 Ճօոլույյթ

մ6 14 Տօ616է6

ՊԱԽՃ--ՀՎՇԱՇ

Հոռ

ՀՊՄճէռոտշետ-

46 Քճոյտ. 1լոքատեյլզսծ 46 11ո5ս1Տելգմծ. Վօսկտճեհռ Ք0156իԱՌՈՏ6Ո,

ԽՏԵԼՆ--ԽՔո

ԻՍԻ--ԻԱՑ

Ճիճմ.

մճիրենծօիծը

ՊԱՊՑ--ՎՇԱԲ

46 14 5Օ0Շ1ծեծԽաստճլոծ

մձեեմՇետը

քս

416 Խ185515Շիօ 41Է6Ւնստտեսոմծ.

1սր ՊԱ1ՏՏՏոՏիճքն

սոմ

ՊՃ--ՒՈ617եսձօոձճո)1502716ռծոտծյ.

ԽՕՏ--ՀՇԱ6

ՕՏեՑոր. 8102.

811մսոք.

Քոշտքյնմ Լ16ո4էԱ»7 1 Տշէսել. 425571010916. ԽՐՃ--Խ6ոյ-Խոճչօ14քոմ16 46ը Ճ1եճո էԱ1856ոճՇետք.

ՀԵԼՏ--ՊՕԿԽ

Խ'Ճ--ՈՓԿԱՇ

1ոմ06ԱՒ0քճ6ՌՈ68. Բսրտճիսոջծո, 41 Ո10102186 415էՒԱ21016 Շ1883165. ՔԵԼԸ--21415ե8 մ6Է Թոօուտշիտո Ճաոճմծոյօ Մ --ՏԼ՛սոցտեծոլՇիե6 Տ8ճՃ

Վ6Տ 6էԱՄ6Ց

ՖԵԼ-ՋՇՆնՔ

ՏԻ--Նժոտճուտեեծ

ԽՃ1ա986. Ֆե11լ0199156հո15է0115Շհի6 Տմ--Տշի1Ը61627 02884626. ՏՆ--Տէսձլա ՋԱ15է1ՇՃ, 11դ 1ո Լ1ոք 158168. ՏԼՆ--Տէսմ16Տ 467 Պ16Ո6ր Ճմճճճո16 Տ1ԷշԱՈՋՏՆ6ՈՇինծ ՃՊՄ-զ6ր Տմճիտլտճիծո ՏՏ/ՃՆՄ--Տ1եշսոջտն:116ինծ

46:

Ճետմծյո16

465 Պ/ՈՅՏՇՈՑՇՈՏԼԵՏՌ,

ՊՂՏՑՇոՏՇիճքնծո. 46:

Պ1986ոՏՇիճքճդ.

46 Շօքծռհճջած. 11ոթստելզստ ՂՇԼՇ--Ղ զ6 ուքնծ. ՆՏԱՅ զս Շ6ճրը16 11ոթնսյտելզսօ

ՆՇՆԵ--ՂՈՑ

112Ճ45--Ղ6Շօիտտ 1ոէճրոճելօոտվ6 261ԵՏՇԽոԼքն Էն 411ք6աճ1ո6Տքոգօի:տ15860Հոն

մս

Շ61616

ոԸիճքե,

Ծ9ծ

ՂՃՔՈՃ--ՂոՑոտաիօոտ

Ֆհ101051641ՃտՑ0618էլ0Ո, Իու1050քո16. 1Ի0րՏՇհսոքչնչոլՇիետ. էհօ

ԽԿթԻ--ԿՀԾԼԵՅԱՏհտեիոլքն ՊՄԲ--ՂՏՏՇոՏՇիտքելլՇիծ Տճճիճո.

սոմ

ՊՄՏ--ՊՄՕԼեԷ

ՉՃՃ--261էՏՇերքե

քմ

2ՇՔո--2618ՏՇհրքե

ՉՍԹ--261եՏՇհոքի քԱբ 2ՍՕ--261ԵՏՇհ ՀԾ

ոլն

Ճոճայճճո

ոՂՏ5Տ6ոտշիճքելլՇիճ

Ճոյտ

սոզ

Շ61էյՏճիծ

Գ6սնտճիծ

11ր ձ6սետծիծ

իլք--261856հ:11. 467

էքնր 16

2ԻՏՆ--2618Տ6հոյքն

շար

261էՏՇհյքն

ոճա

ՃատճունճուտեԼ,

Ե5ու1010515. 811մսոք.

066159ե651586ՈՏՇիՅքեթո.

Ս6սէտօիծո

2040--ճճլեչՇհոլքն ՉԵ ի ՃՏ-

քմ

Խ0րք6ոլձոմյտճիճոՕ6561156հտքէ.

Օ6ՏՇիլՇիէծ

մսզծճո 1ո Թճատճիլոոմ.

Տքոսծիծ սոմ 8ՃՈ205196իճծո

ՆլտոՃէԱՐ.

81156աո1ոծՏքոճշնԱՏՏՅՈՏՇիքն. 2Քհթհ ո--261886իրլքե էմո իլ ս10516 սոմ քթելլօ102186Շի6 1լելն. «ՏԻ --26156նոն 105 Էօտտուտօիծ Թո11օ10516. 2ն Տ--Ճ/61ետեհւլքե Լոր Հ6Էց161Շիտոմծ (տե՛ս նան ԽԼ7). ՑքոճըհքԹոՑօհսոջ Աոմ Տքուօն 1ՏՑ82ոտՇնտքն ՆՏ, Հ«ՄԵՏ--/611856իոլքն 1նք ՊծԼԵՅոքտ/61010416 1նւ

Քիօոճելք

սոմ

ԱՆՁՆԱՆՈՒՆՆԵՐԻ

Արան հ. Վ. Աբել Կ. 586:

118, Արբելյար

Արուլվալի

591:

119:

վի, տե՛ս Ֆարիսիո Աբու Ամբ հսա բ. Ումար աս-Սաղաֆի,տե՛ս Մաղզաֆիչ Աբուրեջը Արդուլ Քաղիր բ.

Արդու-

ւտե՛ս ալ-Ֆուրջունի,

ուր-

ջանի: Աբու Զաքարիա Յաճյա բ. Ձիադ բ բ. Մենզուր աղ-ԴայԱբդուլլաճ լամի ալ-Ֆեռա,

տե՛ս

Ֆեռա:

ԱՀմուղ, Սալարա 140: Աբուլ-Արբաս 139. Աբուլ-Ասվադ Աբուլ-կասեմ ՄաՀմադ բ. Ումար ր: Մուճամմեդ

Ումար

բ.

ալ-Խավա-

տե՛ս Զաբիզմի ազ-Զամաճտճշարի, մաշշարի: Վլբուլ-Հասան ալ-Անֆաչշ Միջնակ 140:

Վրուլ-ՀասանԱի Աբդուլլաճ

Մերվան իկին Գոանախ

152:

Արերգե ե. 322: Արովյան խԽ. 279, 362, 321, 449: 152: Աբրատամիբն էռորա Արրաճամյան Ա. Ա, 453 ԱբրաճամյանՌ. 371 Աբրամչիկ 8. 100: Արու Արդուլյլաճ Մուճամմեղ իբն իբն Մալի: Մալիք,ոհ Աբու Այի այ-Հչասան ր. Ատմեղ իԱբդուլ-Փաֆար բ. Մուճամժեդ բ. Սուլեյման այլ-Ֆարիսի ալ-Ֆեռա-

ռաճման

ՑԱՆԿ

ր.

ե՛ս այլ-կիաուի,

բ.

Սսման

Համզա բ.

Բ-

Ֆեյրուզ

ալ-Կիսպի'

Բեքր ալ-Մազինի 140։ Արբուլ-Ուման 153: Արու-խայյան Արու Մուճամմեդ ԱբդուլլաճիբՖ Գիշամ ալ-Անսարի ալ-խանբալի. տե՛ս հբն Գիշամ։ Աբու-Ցաճյա հսա Մերվացի 132:

բ. Աբու Ջաֆար Մուճամմեդ

ալ-

Արու-Սառա առ-Ռուասի» տե՞սառ-Ռուասիս Արու՛Ումար Սալիշ ալ «Ֆարմի 140: ՃԼ, ճեմ, Ադամ մմ. 11.577. Հասան

125,

բ.

134:

Լ. 590: Աղդամ

Ադելուգ 219,

8.

249,

Խ.

250,

Աղելունգ Ֆր. Սդոնց Ն. 164:

Ադրիանու Մ, Մեծ Այրբծրտ

186, 260,

224,

187, 305,

218, 326:

214:

194:

120:

1. 186: Ալբերտոս Բ. 206: Ալորետտնե Մեծ Ալեքսանդր

115,

Աչեքսանդրով Ա.

Ի,

177:

525:

Այբ (Խալիֆ) 139: Ալլեն Վ, Ս. 100:

Աւի բ. (Աբու-լ-Հասան Ալ-կիսաի Համզա բ. Աբդուլլաճ բ. 0սմած

Ֆեյրուզ ալ-կԿիսաի) 141 Այկուին 113: ԱՀՂերավի 146: Ալ-Ֆաուճարի 146: բ.

Աբվիստն.

451.

Աչ-Ֆեռա, տե՛ս Ֆեռա: Ալ-Ֆիրուղաբադի 146, Ակիրա Ս. 198. Ախելիս Թ. 453: Աձումամարո Կ. 199: է, Աղայան 436,

371,

Ամժանն Հ.

164,

259,

591.

371,

581:

100:

Աժարուսիմճա156:

Թ. Ամբրոսիոս

196,

426, Ամելունգ

Ամման

8.

Կ.

176:

434--436,

449,

453,

Աջան

հչո 131: Անարսիմենես58, 59, 64: Անդերման 453: Անսելմ Քենտրբերցի 119, 1521 Անտիպատրոս Տարռոսուցի77, 79. Ա. կաթողիկոս 200. Սնտոնի Անրի Վ. 101, 461, 585. Ապոլլողորոս64: Դիսկոլոս 80, 827--898, Ապոլլոնիոս 92:

Վ. Բ. Ապաոնկար

Լոռ

Ազուլեոսկրտսեր Առնո

Ա.

252,

265,

466,

568,

584,

461,

ՃԱ,

464,

513,

502--504,

557,

592.

Ասումպշամ197:

Ա. Ափգուստինոս

51,

50,

Սվե Լ. 465: Ավետիբյան Գ. 209, Արենս Հ. 17 121, 246, 346,

362,

Ֆ63,

48, Արիստարքոս

Արիստոֆան 58. Արիստոֆանես80, 44: Արխիդամոս Արծրունի ՃԼՄԱԽ Արքինոս 71:

104,

138,

143,

185,

98,

81:

44Ւ

409,

80,

8:

Բաղզեդով255. Բախեր Վ, 164. ԲակմեյստերՀ. է. ՔաղտաւԶԼ7: Բայմուտ Տ. 259: Բանգ Վ. 588.

Բ,ողՎ.

55,

56:

453.

278.

Բարթոլոմե Խ.

430,

88,

328, 505:

124.

33,

529:

Ս. Քարիլուռարով

Գ.

Բարսեղ կնսարառի

Բարսով Ա. Բարվիկ Կ.

Ա.

181: 51:

192,

100:

(9.)

176.

Բերլեր 8. 8. ՄԼ, 164: Բեյինսկի Վ. Գ. 228, 280, Բելիչ 516: Բել Ա. 438. Բեյյո ժմ. 188: Ս. Ճ7, Բեվոարկոր

Բեխոնլ Ֆ. Բեխտեր Ֆր. Բեկանոս 8.

461,

ԲենկկերԿ.

255,

282,

276,

Խ. 314:

Բատյեր 9. 188: ԲարանՍ. 356, ՔարուննիկովԱ.Պ.

ժ. Բարտոն

57:

56,

260:

Աո-Ռուասի (Աբու Ջաֆար Մուժափմեղ բ. ալ-ձառան ր. Արու-Սառա) 140-114 Ասնլեպիագես Միոյնացի 82, 86:

ԱսկոլիԳձ.Ի

93,

10:

Մ. 236,

Ա,

125,

Աուրիվիլիոս 190: Առֆոնխտ Թ. 441,

43. Ամոնիոս

Ամպեր Ա. Այտրնյան

63, 64,

88,

Հ. 199: Ազուտանե

213:

477:

Ամժենեմիպետ11: Ամենխոտեպ15,

86:

81,

59--61,

51.

ՃԱ,

27,

64,

78,

22,

117--120,

453,

432,

Հ. Աճառյան

22--25,

99,

271,

ՃԵ,

ԱրիստոնՔիոսացի Արիստոտել41, 43,

14"

323.

100:

574,

583:

592.

Գ,

«ԼՈ, 228,

280,

408.

Բեկոն Ռ. 121, 125. Բեկոն Ֆր. 220. 221. 276. Բեչտուդեյ0. 559, 560: Բեժրո Գ. 183, 184, 205:

88--

Բեն

Աշեր

288--901,

148:

Բենչլյո 1. 360: Քենվենիստ Է. 572: Բենֆեյ Թ. 271. 69,

441,

100,

ՃԵԼ,

210,

261:

Բեռնեկեր Ե. 516, 581, 582. Բեռնչարդի Ա. 228--282, 225, 355,

372.

329,

383,

894,

392--399,

448,

474,

ԲոսյունԺ. Ա. Բորստ

Բ.

Ա.

461,

465,

526,

585:

Բիոլիանղեր (Բուխման) ԲիկովակիՍ. Ն. ար Բիմս 9. 578: Բեկ Ու. Հ. 452. Բլում Գ. 48: 42732: Բչումֆիլդ |. 27,

ԲյումֆիլդՄ.

Թ.

303:

Բյուզի Է.

441:

558,

230,

Խ.

բուսա

Ֆո

Ա.

498,

258.

466:

Բրինտոն Դ.

590:

Բրյուկկե է.

438,

464,

499,

506, 586:

Բուտդակ Է.

583:

517,

583,

597.

Բուուլե Պ. 516: Բուդդե Ս. 580: Բուդաղով Ռ. 259, Քուղղե 5. Ֆ. 516:

Ց, Բուղենը

Ս.

507,

691:

587:

նկ. 27,

458:

271,

308,

525,

ԲուխենեՏ. 259: Բուոմոտտեի 183, 184: Բուսբեկ 0. Գ, Վ. 189:

176»

ԿԱ,

2Ֆ09.

563:

855:

585:

Բրուկներ Վ.

Քովեչ

207:

Ա,

227:

Բուդինսկի Ա. 584: Բուլ Ֆր. 165: Բուախուխկի Լ. Ա.

592:

126:

Պ.

139, 195,

537,

Հ.

559,

540,

Բոհցիոս 117: Բոցե Ն. 230, 255, Բոկյ Հ. Թ. 301, Բոկնոչչո 9. 183:

Բոնեւո

525,

591:

Քոդուննչոհ-նուրտենե

Բոնամի Պ. Քոնե Ժ. Պ.

445,

5272, 525:

228: ՔԲրուտու

443:

Վ. Ս. Քողորոգիոկի

525--598,

422,

Յա. 358, Բրեղդսդորֆ Բրեժեր 0. 562, Բրենգյե 568:

481,

588,

540--542,

444,

Քրոկ 0. 516: Բրոկճաուղ Ֆ. Ա. 526. 534: Քրոս,յոն՛ս Դո-Բրոս Շ.. Բրոսոն Մ. 370: Բրուդլ Հ. 368: 465--479. Բրուգման կ. 460, 461,

499:

Բյուլեր կ. ո Բյուռնուֆ 441, Բյուֆյե 254: Բոգդան 516: Բոգոլեւղ 179,

2886, 393,

441,

100.

Բոլունո Ֆ.

ԲՀարորձարի 25: Բյոյլինդ Գ. 165: 0. Բյուոլինդ

350,

362, 323,

Բրավման Մ. 165: Բրաունը 8. 322: Բրսչունե Վ. 460, 461, 570: Բրաուներ Հ. 261. Բրետլ Մ. 290, 404, 461, 562,

592:

Բեցոլդ Կ. 99: Բեցցենբերգեր

411,

364,

385,

426,

08, 321,

ԲրաշՃՆՄՈԼ:

165:

Բերգ Ա. 592: Բերինդա Պ. 182, Բեռնեկեր է. 516:

Բերտոլդ1.

320,

3527, 362,

Բրադկե Պ.

Բեսյոճտոռն Ռ.

577,

375,

304,

303,

318,

314,

Յ58, 356,

461:

8.

Բեռեաու

212,

1ԽՖԽ,

7,

270,

Ֆ78,

281,

ԲուսլանՖ.

ի.

Բուռնել Ա,

100:

431-433,

450,

451,

453,

Ի, 195: Քուքստորֆ Ի. Բ. 195 Քուբստորֆ

Դարհլենց (ֆոն դեր 322,

555,

556,

Մ. Գրարման

Գրեկ Մ,,

Գարելենց) Գ. 508,

559,

5898.

Գարբելենց(ֆոն դեր Գարելենց)Հ. կ. 452»

Գառւոեր դե

285:

23,

140--148,

82,

114,

585:

Ա.

200,

306,

320,

321--325,

433,

353,

352,

323, 376,

442,

432,

300,

294,

309,

451,

313--

397--

398, 462,

431, 526,

274.

8. Գրունցել

5288.

ԳուկովսկայաՉ. Վ. Գու

Ցան-ուն

259.

198.

Դալման Հ. 101: Դամասկինոսի, 1383: 183, Դանթե Ա. 123--125,

Դավիդով ի.

ի,

Տ0Ֆ

279.

362:

Գոց Գ. 101.

Գմիդոտտո Բոյոնիացի 116: Հ. 450. Գրասման

7128: Դավիք Դավիթ-րեկ

344,

Դատտա

389,

214:

Դե 375.

Գուռշհդ 8, Ք. 186, 182: Գորզեաս 52, 58, 61, 65.

287,

Դ.

Մ.

Ս.

32,

36:

581:

Դարեչտ ԴարմստետերԱ. 563: Դարվին 9. ճ17111, 328,

ԼԱԼՈՒ

290,

270, 304,

21, 303,

Գրիմ եղբայրներ 322: ԳրոտեֆենդԳ. Ֆ. 361: Գրունսկի Ն. ն. 259:

164:

118,

Մ. Գ. 214:

Գողֆրուա-Դեմոմոնն Գոյնոինակիկ. 101. Գոժպերը Թ. 101. Ռ.

219,

Դավիդ Քիմխի 155.

հ. Գյուլդեն»ոհուռ

Գո՞ն

8.

301,

Յ592, 364, 365,

199.

Գմեյին Գրլտբեր Գ. Գնունե

203,

Գրեչ ն. Ի. 278, 280: Գրիգոր Աբուլ-Ֆարաչ րբար-Հերբել

Գրիմ

Բիբելսուորք,տե՛ս

Գրշար է, 204. Գիրգաս Վ. ՃԱ, Հ.

41.71,

Ճ7,

213:

ԳրիգորՄագիստրոս128: Գրիգորնյուսացի 51: Գրիգորիոս 127. Գրիգորիոս 7 Գապ 112.

դե Բիրելսուրրթ: Գերաուհր ի, 582: Գեորդոսխոյրոբոսկոս126: Գեսար Ֆ. 165: Գիսներ կ. 203, 204, 274: Գորգ Դոահր Պալատացի209, Գնորդ Մկնռացի 129: Գերասիմով Դ. 180: Գերլե Վ. 255. ԳերներՀ. 189: Գեւ, Ա. 188. Գրյլեն Ֆ. ,9. 590.

Գյլիո

ՄաբսիմԳրեկ:

125:

Գազկան կ, ն. ԱՈ Գալանու Կ. 196: Գայգեր Լ. 261, 360: Գայգեր Վ. 579: Գարգյա 23: ԳարոներԹ. 585. Գարորա 121: ԳարցոնիՄ. 197:

Գենմոն Տ.

Գրեյ 1. Հ.

165:

121,

տե՛ս

Դե

390,

379,

383,

ՎՄ, 298,

461,

470,

498,

555,

558,

182,

18.

5653.

Այկալա Պ. 194. Բիբելսուորթ Գ.

116:

578. Դեբրուններ

Դե

Գամա

Վ.

Դեգտերեա

Տ.

Գելրրյուկ

Բ.

471,

479-482,

201:

Ա.

14.

575:

Դե-Լերրիխ (նեբրիխ) Ֆ0Տ,

Ա.

Ռ. ) (թարտեգի"ս

Դեկարտ

225--2272,

230,

236.

Դե-Մենդանյա Ա.

18.

Դոններ

Դե-Վալդես Դերժուվին Ն. Դե-0լմոս Ա. Դր-Բրոս Շ.

Ս.

421,

255:

ԵՀուդա բեն 230,

տե՛ս

Ս.

234--286,

ագարդԳ, ժու դր-Մար-

155,

Ա., տե՛ս Դիսկոլոս

128,

կոլոս:

(Ահ/(ոո)

Շ.

Դյուժարսե Դյուվալ Ռ. Դոբիաջ Ա.

165:

Ս.

129,

207:

Շ.

254:

Ա.

259,

214:

0Հուդա իբն Քորելշ149, ենիշ Դ. 216:

0. եսպերսեն

ՃԱՄ, 380,

ԹԵ

499,

559.

563.

ՃԼ1ո

80--86,

584:

359. 184:

Ձախարին Թ. Ձանդֆելդ ն.

156»

ՖՆ. Ա, Ձառադկինիչ

Զարբճանալյան Գ.

259:

321,

453,

591:

Ձաքարիա ՍարկավագՃ.ՆԱԽ Ձեմսկայա ծն. Ա. 891: Զենոդուտոս 80: Զիզանիա 1. 180--18Տ: ԶՁիկելԷ. 8. 262: Զինդեր |. Ռ. 590: 56. Ձիվերս Է. 460--464,

Ձիւոլ կ.

584:

ԶլառերյինԼ. 153,

366:

164,

555,

200:

195,

592:

Ճո, 281,

25,

140,

395,

491.

555:

Զուրատի Թոմաս

13.

322:

Վ. Ա. ՋԶՋվնեգենցե 351,

143--145.

ՋԶյուսժիլխ244:

259:

դե Սան Դոժինդգո

132,

154:

100,

ի. 302, Դոռրրովսկի

Դոռա

Ա.

ԴավիդԽայլուգ

մաճշարի)

ԴիսԱղոլլոնիոս

Գիտեր Ֆ. 585, 586: Դիտրիլս Գ. 165: Դիտրելս Կ. 583: 447, Դիղ Ֆր. 363--365, Դիֆենրախ 1. 290, Դյարմաթի Ս. 211, 212, Դլու-կանժ

166.

ՄաշՁամաճշարի (Աբու-լ-կԿասեմ մուդ ր. Ումար բ. Մուշաժմեդ Բ: Ումար ալ-Խուվարիզմի ազ-Ջա-

66: Դիոնիսիոս Հալիկառնասցի

Դյուբուսժ.

13.

129. եվղոկիմ

Դիոգենես էնոանդացի 43, Դիոգենես Լանրտացի 44, Դիոգենես Սեյնկազի ՞-9: Դիոռորոս Մեզիյլիսոի46: Դիոմեղես 9Չ, 93, 126: Դիոնիսիոս Թրակադի 45, 91,

152:

եվա ՃԼ,

279,

Դիոիմոս 99: Դելթեյ Վ. 454:

88, 90,

113,

180,

ծկատերինա 11

259,

վել:

112,

147,

587:

ԵլլինեկՄ, Հ.

206:

տե՛ս

Ժ., Խո-Մարմիլ

0.

ծլիզարովսկի հ.

115.

195,

92, 121,

526:

200.

Դո-Լագարդ Գ.,

Դր-Սասի

ՖԾ,

205,

120,

Դուան Յույ-ցույ 198: Դունաշ հրն Լաբրատ 151: ԴունսՍկոտ ի, 118, 121, 165,

Դե-նորիլիբրոս

Խ.

91,

Ն. 101: Դրագանու

21:

192.

Դե-Պողա Ա. 193չ Դեսնիցկայա մ. Վ. Դեսպաուտերիոս8.

101»

Դոնատոս

116,

Դեմետրիոս Ք. 86: Դեմոկրիտ 40, 46, 53, Դեմոսթենես 66, 62: Ռ.

Դոլշլե 8.

Ջուքեր

8.

ի,

575:

Գ. 249:

115: էրերճարդ Բեքունեցի Ա1171 է. 101 էգեդե Գ. 201 էդերին Ոսկելեղզու116: էդմոն 569: էլիոս Ստիլո 48, 56, 81, 90.

էլլիս Ա.

էոլինդեր Ա. էոլոս 99, էպիքուր 42, Ւոնո:

Է,

իրն

103,

Ֆ6,

4,

104,

520.

564,

46,

43,

49,

Իտքիլես 58,

իսոկրստեռ 59,

Տոմսեն

իրե

Ժիլյերոն

ժ.

Զ.,

Վ.,

218,

202։

362,

448:

225,

227--Փ29,

543,

261:

564,

568,

65:

Լակշմանա 2Լ: (ամարկ ժ. Բ. 378։ (ամերս Վ, 3273. ամի Բ. 232, 236. այբնից Գ. Վ. 186, 205,

121:

7111,

ի.

64,

չագարդ (դր-Լաոգարդ, Թյոտտիխեր )

77:

242,

Մարվիլ

(խուղիստանցի)

հորդան Ի. 1211, 503, 514: բար-Այի 132: հռիդա աստվածուճի ՃԼԵԱՐ Իսիդորոս Սնիչյլացի112, 113

իսմայելՃՆՄԼԷ:

583:

դր

Հուղայա

իսա

Թոր աստված ՀԼ: ԹրանդելենբուրգԱ.

ժոր Վ.

157:

131:

93.

տե՛ս

133:

99:

Իոսիֆ

Թեոֆրաստես 59, 61--64: Թերամենես58: Թիրֆելդեր 102: Թյուրո Շ. 1Ա, 115, 166: Թոմաս էրֆուրոցի 113, 121: Թոմաս 0կկամ 12:

ժոս

էկզարբոս

Իոնու

589:

64, Թեոդորոս

101,

186:

88, Իռոանննս Ֆիլոպոնոս

193.

մոս:

Փ.

Իբն Մուխաննա 154: իբն Ֆիննի 135: Իրն Սիդա 147: եբն Սինա (Ավիցեննա) 120: իբն Ֆարիս 134: իրբնու-լ-Խաչիր (Ֆնմալուդդին Աբու

հռանն

Թեոդոսիոս 126

ժանե

Մալիջ(Աբու ԱրդովլաճՄու-

Վ. հկելգումեր

Թեողոս,տե՛ս Թեոդորոս ԳՓրողրո-

Վ.,

591.

Ամր Ռաման ) 145. Իբրաճիմ ալ-իսֆերաիխնի135: 135. Իլի բար-Շինայա իլիա Թիրչանցի 192:

50.

585։

էխոմիոս 51: էվրիդիղես 58: էրդման Կ. 563, 564 Ի. էրդյոզի (Սիլվեստեր) էրկերտ (ֆոն էրկերտ) Ռ. էոպենիոս 195: էֆրոն Ի. Ա. 526, 534:

ԲԹոմսեն

260,

իբն Գիշամ (Աբու Մուճամմեդ Աբդուլլար իբն Գիշամ ալ-Անսարի' ալ-Խանքալի) 145:

786:

Թեռոդեկտես59,

285:

Մ.

Ճամմեդիբն Մալիթ)145:

587--289,

251,

255,

Վ, ժիրմժունսկի

188»

լֆրին 116, 117. 10: էխնախքոն էկրլոմ Ռ, 521, էնգելս Ֆր. 147, 179,

ժիրար 254,

569.

անգե . 101, 279: (անգդոն Ս. 101 (անգրաֆ Գ, 165:

211,

317,

236,

408,

Ք.

Լասսեն

(ուռուլավսկի Վ.

44:

Բ. Ա.

(ուց

260:

Մ.

Սացարուս

378,

407,

411,

494,

Խան

(ացիոս Վ. 213: դե-(երրիիո Լերրիխ։ է՛ս կի Մ. 101:

(պյոխին

ի,

ի,

Ա.

Կոյլ Հ. Եայնց

կանտ

60:

329,

Ա.

260:

Շ.

Լ.

ՏՆ

Բ. Լլապունով

.

Լյովե Ռ. 499. Լյովենշտեռն 368: (ու Զի-ձի 158, Լու Սին 18, կու ծի 198: Լոկկ .9. 222--224,

242:

վոմալեր Լումել Հ. (ոժոնոսով 209,

Կ.

ին-դուն կանինիոս Ա. կն

կաննե

583,

(վե

584:

Ա.

է.

Ա.

585:

158: 195:

323:

267,

118,

378,

825,

283,

543:

348,

Մ., Կաշգարի

տե՛ս

կաշ-

Մա«ժուլ

դարի'

կաշիկա 156: կառլգրեն Գ, Է. կատռսիրեր կաստրեն Մ,

2516:

101,

ՄԼՆ 373: Մ.

3232, 587.

359,

Լ. 206: կաստելվետրո

կատկով Մ. Ն. 366: կատյայանա25, 158: ձ. կարլգրեն

228,

230,

254,

կարստ 8.

17Լ,

580,

կարտնեզիոս,տե՛ս

Ս. Դ. կացզնելսոն

166:

592»

Դեկարտ 7520,

Ռ.:

521,

524.

591:

373:

Մ.

132:

90:

Ֆր. 372։

կանդրեա--ՀեշտԺ.

166։

Վ. Մ. Լինդսծ, կ, 237

Անել (ինեիչենկո Աոիառ 66:

92:

214,

166:

1բթլ (իլինլոլադ 8. էիկիժնիոո 58,

19:

Խարիսիոս 91,

373։

Գ.

Ցույ Վեն-կուն

146:

144,

158:

ԽրաբրՉեռնոռիզեց (Սնասքեմ) ԽրիուտՎ. 27, 79, 80, 82, 131:

543:

Լեպսիոս Ռ. 368, 587: 466, 582: Լեսկին Ա. 460-462, 101: 79, 1. Վերչ լ եր-ՄպլավինոհիՏ. 190, 260:

(ԱֆժանՍ.

101:

586.

Ջուղայեցի11411: Խաչատուր Մ. 199, խԽարունիվա

166:

Լենին վ. Ի. 169, 371, 381, Լեպիտր Ա, 592:

Ֆ.

49:

140, Խալիլալ-Ֆարաղիղի Խան

542.

իներտՄ.

187»

Ա. Մ. (ուկյանննկո կարոս Լ(ուկրեցիոս

Լ1աստ ,9. Թ. 590:

(արին

Մ.

(ութեր

անսլո կ, Ֆ52, Ֆ60. ասկարիս նկ. 177: Լասսալ Ֆ. 251:

Վ.

191,

192,

351:

որութ Ռ. 256, (ոուկոտկա 9. 13, 99, Նով Ա, Մ. 372, Լուդվիգ Ա. 499, 575. ուռոլֆ Հ. 191. 195. ւին կ. 592,

108:

208.

կելելեր 8. Ց. կեկու 1ՂԼՄԱՐ

197:

կեմպելեն (ֆոն կեժպելեն) Վ. 176: կելտյու 199: կենշո 161: կիշիռաջա 157: կեպպեն Պ. ի. 366. կեսարՀ., տեւ Հուլիոսկեսար: 633:

Մ. ՛կԿիեդա

'ճյոլլե Ս.

40, կրատիլոս

260:

կիլիանոս կ, 189: Պիլիանոս Ց, 202» Կիկերոն 67, 68. կիրակոս Գանձակեցի1285 Կիրխեր Ա. 198: Կիրխչոֆ 447: կլայոս 186, 187: կլապոոթ Գ, Ց. 200, 369, կլեոպատրա367. Սլուդե 0. 261 Կլուգե Ֆ. 586: մ.

կրաչե Հ.

կրաուսխ. կրաուսհ.

3270:

292:

164:

116:

240,

241.

456,

452»

589:

կԿոնֆուռիոս18, 19: կու վան դեր, տե՛ս

կոստա

Ք.

Վան դեր կոպ:

կ.

259, Ս.

կորսեն Վ. 447: կրատնես Մալոսացի45, 48, 63, 80,

Փ04

Է. 454,

Ս.

260»

208,

260.

261: 157.

439։

529,

589,

Գ.

192:

101,

363,

447,

453,

424,

501,

502,

5272.

Հաագ Է.

101.

Հաաս Հ.

Ա.Ֆ. Ն.

583:

426.

425,

165։

210:

Դազվին 154. Համղալյլա:ծ

Հայդեգեր Մ. ծՀայզեի, Խ.

165:

Ա. 228,

285:

Հալ Ռ. 371, 322: ՀայնհսիոսԱվագ 128: Հայնսիոս կրտսեր Հանսեն

190:

կորուս չինսկի

322:

128։

Գ. 261: Հանկամժեր

366.

200.

կոստանլանց

կուն

Ֆ.

526,

Հանտեր Վ. Վ. Հանուչ Հ. 8

5272: 452:

Հառիս 9. 254, Հառն Պ.

872.

Հառնակ 0. Հառնուա

53),

161.

Հձամանն 246-248:

կռոլինիչ 181 կուղետար Վ. կուչինսկի 0.

Ա. 358,

Հալճեդ

կոնդորսհձ Ա. 236: Կոնստանտին 133:

Ա.

կուն

կուրգիոսԳ,

245:

կոնրադի

Ե-վանգ

525,

կուրդանով կուրիլովիչ 8. 572: Սուրշատ Ֆ. 578, 581,

588,

Վոնոխլլակ Է. 230--234,

Կոնրադ Գ.

559,

Ն.

0ոլեանցի Հկոլֆուբելլի

5527, 5837

505,

կումարայնրճատտա

191.

215.

ՃԲ

Կուզնեցով Պ. կուլման Ն, Կ, կուկայ 161: կուկննչելմ Լ.

կոկովդն Պ. կ, ծոմինիանու 92:

214,

Գ, 204, կրուցիգեր կու

Պոյրրուվ Հ. Թ. 276: կոյյար Ժ. 100, Կոլլից 2. 461, 476, կոլլադա Գ. ի. 76Ո: կոլումրոսՔր. 168,

301,

213, 592.

532-540,

534,

կյորդու կնառակի (զնապիոս) կորով Ի. Ու. 100:

Յու. 181, 208: կրիժանիչ 164. Ա. 139, Կրիմժսկի կրոչնՔ. 26Ռ կրուշնսկիՆ, Վ. 499,

210:

0.

8.

Վ.

կրեշինի Վ. կրեչմեր Ս,

Կյոռներ 8. 373: Կյուներ 584: ԿկյուվինԺ. 346։ Կյուրոս 551

կոն

43,

574:

875:

Գ. 26):

256,

357:

497.

443--

499,

բար-Բածլուլ Հավրանեկ Բ. 5754' Հասան

Հոմերոս ՃԼՄԱԼ Հոմմել Ֆ. 552,

133:՝

ո

8. Հաքսլեդեն

է, 197:

Հարտ 9. 188. Հաուզե Ֆր. 5624

2827, 328,

Հելիողորոս Հելլիոս 90:

Ֆ.

267,

323,

380,

228, 881,

289, 407:

126:

Ֆ. Հելմչճոլց

Հոռն

ԱՊ, 529:

Հոռն

Վ.

տեն Վ. 439:

Հենան հիշոբար-մարոշվոալ 132. Հեռլինգ մ. Հ. Ա, 228, 282»

52: Հեսիոդոս ՃԼՄԼԼ, Հերակլիտ 39, 43, 53: Հերբարտ8. Ֆ. 406, 402, 410,

242,

Ճ14Ճ, 246, 291,

501,

354, 329,

411,

413,

415,

419,

423,

425,

328:

432,

436,

444,

4458,

455,

485,

371--373,

392,

544,

Ի. Մադկվիգ Ֆ19:

Հ. Հյուման 879, 580: Հյուգո Հ. 236.

Հորիս Թ.

21,

Հոլդեր Հուլ Ռ. 261. Ա.

Հոլցման

448,

ՖՖֆՖ,230:

Ա. Ֆ59,

360,65»

353--355:

ՄալխասյանՍտ.

255: Մայլներ

Մանթեյ Ֆ.

166.

ՄաջջոՖր.

Մ.

ի. Մանուէլ Մառ

573.

ն.

45Ֆ 154:

260:

115.

Յա.

200,

121ՄԱ, 85":

Մատթես Գ. 562: Մարբան Փ. 501. Մարիոս Վիկտորինու 81, Մարցիանոսկապելլա 111,

Մարքսկ,

Ն.

185:

ՄաճավարիանիՄ. Վ.

460,

409--

555:

153, Մաճմուդ կաշգարի

575:

578։Լ

325,

402,

406,

Ա. 1. Ղանալանյան

Հ. 460. 2Հիերտ

Ռ.

251,

825--

326,

526, 522,

355,

220,

303,

950,

82:

Ֆ.

58:

483,

ՄալերբՖ.

ՀյոռնլեԱ.

257,

802,

1: Հերողուտ

Ճնպսիկատես 99: Հիրտ Հ. 500, 552, Հիջս Ֆ. 208:

256,

583:

կ. 199. Մաբուչի Ֆ. 168: Մագեյլան

818,

254,

Մ. 113: Հռաբանու 113: Հուգուչչո Հուլիոսկեսար 48, 68, 05, 28 ) Վ Հումբոլղտ(ֆոն Հումբոլդտ

40, 44, 52: Հերմոգեն Տարսոնացի 66: Հերմողեն

2Հերվասի-Պանդուրո 1. Հիլգաիդ 126: Հիլդարդիս 123: Հինքս է. 368: Հիրշ Ս. 165:

138.

Հովճաննես երզնկացի 129. Հովնանյան Պ. 436--438: Հորտենդիոռ 68:

288,

Ճ42, 555. 318, Հերդեր 8. Գ. 244--249, 2երեննիոս 67: Հերման Է, 592: Հերման Հ. 278: ՃԼմ, «3. Հերմես (աստված)

390:

9. 238, Հոռն-Թուկ Հովալդէ. 322:

Հոֆման0.

438:

Հեմաչանդրա 155: Հելսգորդ 188:

Հերոդիանու

69,

131, Հոնելնիբնչիսճակ

Հավունի

Հեգել Գ. Վ.

52, 586:

288,

Ճ111,

36,

104,

83: 113:

118, 351,

312, 520:

Մաջսիմ Գրեկ 129. Մաքսիմոս Պլանուդես 122 Մաքսիմով 181. 605.

Մեգիզեր Հ. 199, Մ եգրն 1. 184,

200,

Վ. Մոսալսկի

Քիմխի 154: Մովսես 128. 412110 Մովսես Խորենացի Մսերյանց1. 516, 580, 581

Մելամպոդես 126,

122: Մելանիկտոն

ՄելիորանսկիԳ, Մ. 168: Մելքումյան Ռ. Լ 453 Մեյե Ա. ՃԱԼ Ճ7, 292, 310, Պ.

Ճ11Լ,

365,

568,

Վ, 11, ՎՄճյեր-Լյուրկե Մենաժ

ժ.

201,

8.

Հ.

584:

569,

584. 2027:

202,

Մենախեմբեն Սարուկ 151: Մեննիշյան Գ. ՃՍ, 259, 321, Մճշչանինով Ի. Ի. 260: Մեռներ-Պտախ«Լո: Մեսրու Մաշտոց 102: Մետե

405,

580--583:

466,

Մեյեր

28,

450,

Յան

Մ. Ցելլինեկ

355:

508,

559,

:

571:

308,

209:

Մուլլենդորֆ 568: Մյույեր Մ, 378 Մյուչեր 504,

Ֆո.

Մունստեր Բորաոոր

480,

400--405,

454.

101,

520,

365.

448,

571.

Չ9"

Մոմսեն

Թ.

447:

Մոնբոռդո 9.

Մոնչինսկի Մոնբ Ս. Հ.

Բ.

243,

190:

Մոսլերոյուի

448: 44.

Նայթ Վ, 261 Նապոլեոն 367.

Նարա ՃՆ ՆարիակիրաՖ. Նեժիրովսկի Մ.

199,

Յա.

08.

Նեֆ Լ. 261, Նիբուր կ. 251, 361: Նիկոլայ Ֆր. 246:

344, 258,

Նիրո նկ. 585. Նյոլղեկե Թ. Նյուտոն

ի.

543,

166,

587:

225: 586,

Նորինադա Մ.

19:

241,

457,

Նազարյան Ստ. ՆալբանդյանՄ.

Նորեեն Ա,

261:

Մոձր (Մո Դի)

594:

Եքկոլսկի Ա. 235: Նիսիրիս հլիա Բար-Շինալա ՀԱՆ:

Մոռայյանա 755.

որր

293.

1147.

Ցոսեֆ Ս. 201: Ցոսեֆ Քիմժխի152. Յունգ Թ. 369:

Յունգ8.

213.

439,

Հ.

(25.

ծունիոս Ֆր. 323: Ցուստի Ֆը. 442, 578.

Միոգակու 161, 16: Միստելի Ֆր. 499, 502, 570, Միբայել Մարոհհառի 121. Միթայելիս 236, 546: Մոհքար Սերաստացի 196,

426,

133.

100:

Սյուն 18. (դե Յանուս ) 4. Ցասկա 248, 26, 30: ՑարցնաՎ. Ն. 256, Ֆ60,

Միկկոլա 516: ՄիՀրդատ204:

Մբնշյո9.

Խին-շուն20,

Ցանուա

583,

579,

582.

Մուճամժեդ 134: ՄունդորՖ Գ. 261 Մուռեյ Գ. 101: Մուրկո516:

Ցան

Մերսեն 226: 50,

Մուկեէ,

Ցարերգ կ. 563: Ցագիչ Ի. Վ. 133, 164: ծակոր եդեսացի131,

453:

Մերքս 131, 166. Միլնակի Թ. /1--1, Միխելս 576, 577 Միկլոշիչ Ֆ. 448,

Ի. 323.

Մոսես

185:

199:

Նոֆերկա-Փտախ2212

180.

Նուարե |. 404,

Շոր

556:

454,

Լ 191 Նուդոժերցի

Շո

524,

ՆՇննյու

Շլայխեր

286,

430,

453,

454,

463,

190:

Ճ7,

Լու,

434,

433,

359,

437,

460--462,

444,

445,

450,

454,

464,

471,

476,

4727, 480,

622,

571,

-Շլանդերէ. 166.

Վ. 574,

375,

2277, 395,

ժ96, 441:

Ա.

274--Ֆ72,

Լ.1

ՇկլովոկիՎ. ՇՏոալց8.

Շմելլերի,

Շմիդտ է,

Հ.

Ա,

2395, 337,

3627 '

Բ.

1238:

583,

274,

Շժիղտ

Նոլու Շուտ

ն.

Ա.

78,

4242, 454,

52:

485, 323,

373.

592.

Շոյոկլայն 568, Շտյուրցինգեր 8. Ա Շտոլը Ֆ. 583. Շտոքս Վ. 585. ՇարայտբերգՎ. 262, 474, 527, էԼ) ե Շտրաուռ 0. 102, Շտրոմ 8. 592, Շրողեր է. 454: ) Գ, 178. Շուերեն(դն Շունրեն Շուլեք ուլեհրուրդ (ֆոն ա դեր Շուլենրուրգ) ՔՐՒ

Գ.

Ս.

ու

505,

182.

48,

497,

499.

8527,

568,

508,

ՃԱ,

502-515.

41,

26,

80,

33.

100:

Չամչյան

Մ.

ՃԱՆ

ՋատտերչիՍ. 850,

186,

յ

ու

263,

Չեմողանով

Վ. 369:

Հոուռել8.

373,

421,

462,

ՋակրվարտիՁ.

454,

կ.

466,

Շուխարոտ Հ.

Շմիոտ 8. 451, 465, 422, 504-504, 523,

406--419,

453,

ԱՀի 323.

25, 29,

349,

ո

Շլեդել Ֆր. Շողեր յ լողեր

336,

878,

Շտիրեր Ջ.

392--401,

373.

454,

11,

11Լ,

333,

Լ. Շտենցել

453։

Ա,

822,

321,

524:

791,

Շտայնմայեր Ռ. 116. Ետնենդգել

345:

328--890,

ՇլեգելԱ.

573,

Գ.

Շտայնթալ Հ.

475.

Ա.

259,

502:

0. Շոտդեր

Շտակելբերգ(ֆոն Շտակելբերգ)3.

328.

Մ. 161» Շրտագաու կ. Շիրվիդ 193,

Շիֆներ

523,

591:

165:

323,

Շիլլեր Ֆր. Փիլլարոկի

428,

579:

Դ.

424,

466,

474,

592. 442.

Շպիցեր 1.

Շռումպֆ

157:

Շերեր Վ.

522, 528, 532, 538,

ՃԵԼ,

522,

Շպիգել Ֆ. ի

129.

Վ. 325,

Մ.

510:

Մ, 528:

ՇպեատՖ.

298:

Տունն

158:

8. Շպայնր

Եանշովանիէ. 200: Շաֆարիկ Պ. 8. 366.

Շեն

260.

559:

Շաշ-Արաս ՃԼԲ Շաճան-քրպետյանՀ. 261. Շամպոլյոն Ֆր. 362, 968: Շայներտ Մ, 372:

Ֆ.

7111, 417,

Շչեպկին Վ. Ն. Շչերբա Լ Վ. 525,

23, 31 Շակատայանա

Շելլինգ Շեյդ Ք.

0.

Վեն

Շոու

Շալբմել-Լակուր Պ. 372: ՇախմատովԱ. Ա, 516: Շակալյա 23:

ՇանիձեԱ.

Ռ.

Մ.

531,

ն.

33, Ս.

536,

Չերեւլանով Մ.

196:

86, 7711, 539,

Ն.

100,

7,

ՃԱ,

599.

592,

Ն, Գ. Չերնիշնակի

Ջիտտադինի9. Քոն

1349,

350,-321,

524:

433,

372,

66,

206,"

Ալ.

Ա. 9Չուդինով

Ն.

Փատսոնեն

369,

200,

213,

Գանով Դ, 322: Գանինի 142, 23--28, Ձասկյե Է. 207: Գավսկի Գ. Փ. 366. Գատանչալի 25: ՓատկանյանՔ. 3652, Գարիս Գ, 865, 568, Ց. 133, Վարկոշովիչ

Փաուլ Հ. 460, 514,

563,

528,

461,

538,

155,

214:

ՃԱլ,

Փողով

156:

Պեչ

Գ, 545,

ԳՓեռոն

Ա.

Գոստելլու Գ. Փոտէրնյա Ա.

448,

449,

581:

591.

Գետով 1.

323,

468,

481--494,

544,

554,

558,

308,

365,

460.

548.

362,

290, Ն.

425:

ԱԽ,

449:

516,

Ա.

296,

333,

419--

454.

Ա,

Ֆ.

450,

Տ56--358,

951,

369,

522.

Վ. կ, Փորժեզինոկի

7,

Փրիսցիանու22,

91,

112,

113,

115,

Փրոտադորաս274, Գուզին Ա. 181 Ա, Փուշկին

166:

ԳեւտրեոսԱ, 198. Գետրոս | 182, 218: Գետրոս Հելիե 120, 125, Գերիզոնիոս 8. 128: ԳերոտտոսՆ. 115: Գերսիվալ 183, Գերսոն Գ. 522:

5Ֆ0.

208:

516,

Գորդիգ Վ. 562. Պորցիոս Ս. 193: 126: Օորիերիոս ՓաամետիսՃՆ: 85: Ջտղոմնու Պերիպատետին ) 367: Պտաղոմնհոս (Պտոլմես Փրանտլ Կ. 101, 166: 95,

Ս.

92,

120,

94.

121:

75:

290.

Փուրկինին356,

Ֆր. 188, ԳՓետրարկա

133:

Փինտրո ռելլա Վալլե Տ61 100, 454. Գեղանի Վ. ՃՈ, Գիտե Ա. 439, Փիշել Ռ. 578:

427, Փոտտ

569:

190.

443:

ՓետերմանՀ. Գետերսոն Մ.

Վ. 420,

Ա.

Գոսեյդոն

516:

516,

562, ԵՑ:

58:

680:

Փելլիկան 194: Պեշկովոկի Ա.

185.

է. 189. Ջոնոոպիդգան

210:

Պեդերսեն Հ.

248,

259,

Փոլիվկա 516: Գոլոս 58: Գոկրովսկի Մ. Մ, 516,

565:

197, Գաուլին

100, 248,

Զով լարպով Ֆ., 181,

Հալասանյան Մտ. 450: Մ.

229:

101.

Գոլիոնիս ի.

582:

584.

58, 54, 58,.

404:

Մ. Փոլենց

164.

184. Պալսգրավ

ՓալասՊ.

22, 120,

20,

260,

369։

Հ.

46, 42,

Գոգոգին Ա. Լ. ՃՌ,

163:

Ջոմա

) Ռ. Օչանտա

Փլանտա (ֆոն Ձչաւոոն40--42,

կ. ֆակոժինո աճուկյան Գ, 2598,

371,

46,

ոո

99,

288,

321,

335,

401,

129, 937,

417,

164,

187,

7353, 359, 433,

448,

453,

Փայաղիտյա

156:

Տեմալուդդին Աբու Աժրբ Ուսան, տե՛ս իհրնու-լ-Խաջչիր: Ֆեմիսոն 9. 322:

ջոնս՝ Ու. 210.

Փոնսոն

Մ.

188,

8. 555. Ռողզվադովսկի

189։.

Դե-ցին 158: Դին-ի100.

ոու

ոու

ուսի

Ռոմանոս

158:

Փուրջանի (ԱբուբեքըԱրդուլ Քազիր ր: Արդուռաճման ալ-Փուրջանի ) 148, 144: Ռադլով Վ. Վ. 588. ՌաղճակրիշնանՍ. Ռամա

ԼՄ:

Ռամու Ռամսնս

(Դր

Ռամն)184,

լա

ֆԵ8.

Դ, Ռայխչինգ

119.

Ա. 44Ր

Ռուռ

Հ.

197:

Թու

Ռ,

441.

Պ. 7111, 166:

Հ. Ք. Ռոուլինսոն Ա. Ք. 199: Ռույլ Ռուսո

Պ.

540,

ժ.

ժ.

350,

365,

369,

Սանդիս 9. 321,

373,

Սանժեն

Գ.

Է. Դ.

(ֆոն Ռաումեր 369,

Ռաումեր)

Թ.

Հր. Սասի (դր-մառի)՝ Մ. 443. ՍասսեւտիՖ. 192, 209, 210:

355:

354:

է. 592. Ռիխտեր

Ա. 200,

112,

Ռոգեր Ա,

Հ.

37, 49,

116,

121,

78, 166:

187:

Գ, Ի. Ռողենշտրաույթ

|

Ջաճու կյան

100:

78, 88.

261:

Սեշեե Ա. 255: Սնել Վ. 189. 369,

Սերգի 131: Սերգինոկի Մ. Վ. 965, 372, 592,

Ռրդլել Վ. 452: Ռոբերտս Գ. 198: 101,

Սարգսյանց Ս. 591: Սնայ Գ. 101, 242, Սեգար Գ. 201. Սումուր Թ. 454: Սենեկա 56:

ՍետելեԷէ. Ն.

195,

Ռրնան է, 166,

1278:

591:

Սասունցի ԴավիթՃԼՄ1/:

95:

28:

Ռրնկոն (ռել Ռինկոն) Ռես 8. 117, 559--562:

Ուժաթ

166:

211,

373:

Ռենուար Ֆր. 8. Մ. 364, ՌեֆորմատսնիԱ, Ա, ՄՄ,

Ռ, Ռորինս

3246.

Սանկցիոս Ֆր.

Հ.

213. Ռելանդ(ոս) Ռեժիոս Պալեմոն 91, 94,

բ.

442,"

Սանտաձե

Ֆ. Ռիփոլա

345,

151Դ

Սաղանի 147: Սաղաֆի (Աբու Ամր հսա աս-Սաղուֆի) 140: Սայնովիչ Պ. 212:

596:

1.

558.

Ու. 188: Սալոբերի 2Լ711է: Սաշճուրա

448.

Ռենոու

368:

Սադդանիտի155:

Ռայտ Վ. 131, 164, 587: Ռայցենչտայն Ռ. 55, 101: Ռանցաու 8. Ա. 373, Ռապպ Մ. 979, 390, Ռասկ Ռ. Ք. 288, 303--314,

356,

962,

239--245,

Սատդյա150,

ՌայմոնՎիդալ116. 8. Բ. 197: Ռայմոնոոս ՌայնաԳ, 166:

Ֆ9--Գ.

Ռոտ

Ռայխման Ի.

322,

հ. Ռոսցելին

Ռուսլո

Ռայզիգկ, 562:

Ռայտ ի.

Ժ. 166:

Ռոտտա

Պ.

185.

Ռոս

Է, 454: Ռոտակեր

100.

32,

88:

Ռոմղելման Գ. Ա. »Ֆ61. Ռոյխլին Ի.՝127, 194, 195:

587:

124,

254,

2360.

Սերերրեննիկով Բ. Ա. 591: Սեբստոսեմպիրիկոս42, 82, 97, 98: 146, 152: Սիրավելղի 138--144, Սիգեր կուրորհացի 121--123:

Միմժոնժ. 224: Սիմոն 3. 323: Սինկո 5. 166. Սխրիյնեե 3. ձո

Սկալիգեր 3.

Վակերնեագել3.

ՎալլաԼ.

Ա. 499: Վալլենսկյոլդ

«

3.

Վալլերան

216:

Վաժաան

Սկալիգել։ 3. 8. 1278, 216. Մկյոլգ Հ. 102: Սկրոդեր 8. 8. 196: Աղրոդեր(ոս) Է. 190: մմիք Ա. 242, 403: Ստիք Թ. 188. Սմիռնով Ա. 260: Մ, 180, 181, 191. Սմոտրիցկի

Սյուն Շեն

52,

52, 84:

Սոսյուր(դր-Սոռյուր) 50, 332,

Վանդեվալ

460,

5628, 533,

422,

Ֆ.

506,

ձմ,

217,

52Ա0--523,

Մորոկին Ցու. Ս. 372: ՍպանդունիՃԼ7ԱՐ Բ. 539, 590։ Սաննսերխ Սպենսեր Հ. 408:

Սմետով

Սյորաո"նոմա

ի.

189,

260,

Վենկ Վենկեր

3Վշշբտրուրգ ) Վ.

102: 766:

160, Գ.

Վերներ Ա,) 1-7,

158,

128:

145.

186.

ՍտեփանոսՍլո'նեռղի 198. ՍտրալենբերգՖ. 8, 521:

ն

ճտ,

Վիոչման

19Ռ։

205:

Սրեգննակիի. ի, 440, 451, Սրվանձտլանգ Գ, ՄՆԱ Սուիտ Հ. 438, 55ու

582:

էի Սույրան-ՄՍարոս ՍՕրրէլիանի

Ի.

5ՐՌ.

Վնրրուրզ Պ. Մ. ե. Մնոաշերդ 453. Է. Վոռայնս մրաւմ

Սառոատոռեու Դ.

159.

262:

0. ՀԱՎերեր

Ռ. (Էտյեն Ռ.) Ստեփանու

Մախոմենսմ Սուլութի 1365. Մուի. էլուն 158:

56,

9.

ՃԲ:

47..463,

576:

(տեն

Մ

95.

Վեսձր Հ.

Ա. 922.

Սոոինընոգ Ա.

93,

Վարդան Արնելցի

Գ.

2.

55,

48,

45,

91,

Ս. 1, 327 Վասիլնակայա Փամ. 16581 Վասկոդե Վարառուչի 155:

Վնրեր Ա,

569.

Ստեփանոս 176: Ստեմանու

Ց.

174:

192.

Ստերլին-նամենսկիՄ.

166:

Վառտբրուրգ(ֆոն

230.

Սվեդելիոս ն.

Բ.

166:

90.

78,

555:

198:

Բարձրիերդեդի 738: Վարդան Ս. Վյորժա 102,

539.

Սաննովա Բ.

Շ

Վառնախ Վ. Վառոի Մ.

41,

166:

121,

Վան Նյուն-սուն

208,

40, Սոկրատեռ

Գ.

156:

Վամբերի Հ. 588: Վայլ Գ. 166: Վայս ի, 166: Վան դներ Գող 516: Վան հն-ջի 198: Վան Գիննեկեն 3.

18.

մյուվ Պ. 189, Սնոթրի 115. Սոլմսեն 516:

102:

1727:

Ֆ

աժի

5-Դ

442.

ՅԴՊ, 522,

43682, 555: Մ

լալլին

ՈՉ.

Վեյլես 356: Վիստ Հ. 1/6: Հիյոնլմ 7Մաժաչոլր: Վիյման» Ա. 402: Վեկո Բ, Զ5Ռ,

Լինորրիու վիմլր

|

257:

Ր

Ո4.

323..

ժինոելո նղ ւի» Վլնդիշիան Փո.

23.

49,

200.

362.

Հ.

'Գինկլեր

Տրիֆոնու

588:

«Լինոգրադով Վ, Վ, 371,

453,

422, 8.

««ինուելեր

271,

531,

559,

259,

283,

566.

«լրոտերեից Մ. 373. Վյոլֆլին Է, 55, 102: "Վչուլներ Ֆր. 353, 355. մսժլա կ, 185, 182: Ֆ.

ուղտեր

Ֆր

«ոլֆ

902.

Վոպադնա 156: Կխատոկով մ. Թ». 365,

371, Ֆ.

Հունղե

564,

վոլկանիոս Մ.

567, 202.

166:

494,

458,

499,

Լ. 208,

մատե

ՊՖճռռաչինիԲ.

ՃԱ

Տետենս

244,

8.

Ն.

248,

249,

250:

«րնիչ 4516,

(Բոր

41,

53,

548,

Տոմա

«է,

Ֆ/1Ա

208,

(5,

ՉՈ3,

1434,

447,

516,

580,

581.

Տոսոժոս

305,

441,

Է Ռւշինոկ|:

Դոլի

2.

586:

372:

Ռւսերկա

427--

528:

454,

188:

41112

268:

Փ,-«-հլ 9. Վ.

590:

Փրիսսլի

՞"շ4.

Է, Վ. Փոլսուման

590.

Տզիլրվոր 516, Ժ.

164:

Ույենբեկ Խ, Հ. 578, 581, Ռւլլանով Գ. կ. 515: 116: Ուկ Ֆորտ կ, նֆ օլմի Ուներ ՌՈ. 262. Ռչազով ռ ՖՆ 53"

Փեռլի

յան

Տորի

163,

461,

Ի,

Տոռննդ

Վ.

55,

225,

Խու

Յ»ոյ 158:

438,

Հերվիշյան Ս, 17 371, 571, 52783: Հիղեման 244. 248: 99: Հիրաիոն Է,՛ 563. 50». 59, Ըուղնլ 4 Հաժաշնն Վ. 545. Հոմերն

Դեն

66.

Ուալցով Ա. Դ. 112, 164. ՈւիչկինաՔ. 236, 256, 226: Ութոնի Ու. Դ. ՃԱԼ, 355, 380,

փ. 508--510:

Հարղ

260:

Քոյս ի, կ, 365, 448, 454: Ն. 373. Ցուկերշտեյն-Գոոնիցկարտ 8. 116: Հուպել ո" ՍՈ

4:17

Մուրուր

Ս. 635: 100,

Ցեյոլին Ռ., Մ, 322: Ցեմիլիոս դալակտացի65, ձիմել Հ. 524, 592. 8թմեոն Հ. 587: ծյան Դա-սին 798։ Ցոլ

213,

100.

460:

Ցոբել242:

586:

դոչտ Վ. 41, 456. 568. 542--Ճ56,

տնե

350-353,

872.

Ք.

ուլ

ֆ. Ցառնկե

87:

86,

Մ,

Ցագարելի Ա.

ՍՄ. 236:

1238, 251,

56, Ի.

Ն. Տրուբեցկոյ Բ. Ա, Տուրան

565,

Տրոնսկի

Ֆ

5894:

256,

252,

184:

Քատտ

868:

Տոշրտուլսն Տրախահնրերվ 0. Վ. 122. Հրոսնղելննքուրգ Ա. 22 59. Տրասիխմաքուս Հրավեիչեկ Ֆոր.582. Տրաուբե է.

164:

166:

Փրեդիսկովակի Վ.

Կ.

195,

588:

193: Քեյն Ն. Դ. ՌՈ, Փիր: Քոդրինստոն Բ Հ Քոլդունը 452: Քոլսոի Ֆ. Հ. 00։ Քոռնվել Ռ, Ս. 584:

Դ.

28:

Քամի, Է.

589:

115:

ՔալուլանդերԻ. 366, Քվինտիլիանոս 68, 95: Քվինտոս էննիոս 48: ՔրիսիպպոսՍոլոյացի 45.

0. 202, Ֆեռարի Ֆիզելէ, 372:

54,

97,

78:

Քուպեր

188:

Քուֆու

Ֆիլողեմոս 64. Ֆիլոքսենոս 99: 8. Գ, 325, Ֆիթատե Ֆիկ Ա. 461, 465,

Գ.

ՖլյուգելԳ,

Օկկամ Թ., տե՛ս Թոմաս Ս'Մոլոլ Պ. Ֆ. 193. ՕղպերտՅու, 368: 461, 0ստճոֆ Հ. 460, 4275, 4272, 428,

0կկամ'

Ֆատեր իհ. 305,

Մ,

Ֆու

Հումրոլդտ Վ.,

տե՛ս

Հուժբոլդո:

Վ.

Ֆոսիոս

Գ, մ.

726: Ֆուղիոս

498,

219,

.9.

201.

178, Ֆ,

Ս.

589,

Ֆ. Ֆորտունատով

224,

304,

326:

(Արու

Գաբելեեք: կեմպելեն

Ֆ.

Ալի ալ-ժասան բ. ԱՀմեդ ը. Արդուլ-Ֆաֆար բ. Մու2ամժեդ բ. Մուլեյման ալ-Ֆարիսի ալ-Ֆեռավի) 143--145:

Ֆարիսի

տե՛ս

Ֆորբս Ք,

158.

218,

կեմպելեն Վ.,

Վ..

465--468,

566.

426.

Ք. 101: Ֆադդենգոն

165.

Թ. 226: Ֆոլենդո խԽ.Գ, 454: Ֆոյգտման Ֆոն դեր Գաբելենը, նս

Ֆոն

Ա. Ա. 380, 442: Օվելակ Դ, ՑՕվայանիկո-նուլիկովսկի Ն. 420,

8. Մ. 189: Ցրչճուս Վ. Ա, Տուլդֆադեր

211,

Ֆլյուգել է. 165. Ֆյոդորով իհ. 180:

181:

228: Օգոստոս 351. 0Օլենին

Ցույան Մյու

516--525,

Ֆր. Ֆորտունիո կ, 372: Ֆրանկե

Ֆրանկե Ս. Ֆրեղեր ք.

465,

525,

101,

ժ. Ֆրելդենբերդ

155.

100, Մ.

101:

99.

570,

542:

183.

Գ. ՊԼ,

Ֆրիկե Գ. 261: Ֆրինգս Թ. 564, Ֆուլդա 195, 255: Ֆումի Ֆ. Կ. 592:

461,

532,

Աբու Զաքարիա (ալ-Ֆֆեռա, բ: Ձիադ բ. Արդուլլատբ. Ցածշյա Ֆունկե0. 261: 14: Ֆուձիվարա Սադալե Մենեզուր ադ-Դայլամբ)

Ֆեռա

521--524

585:

ՅԼԵՒ:

0բնորսկի Մ.

328,

504,

593.

1632, 165:

ԷեԶՈՒՆԵՐԻ ԵՎ ԼԵԶՎԱԽՄԲԵՐԻ ՑԱՆԿ

մլրանացիների կամ չկիպեւտարների

Լեզու, տե՛ս ալբաներեն:

Ալբաներեն 290,

366,

139,

10,

13,

15:

216,

75,

135--141,

ամերիկյան լեզուներ:

Ամերիկյանլեզուներ 332,

416,

204,

256,

Ճ,

275,

201,

550,

201: Այմարերեն

ԱնգլերենԱԼ,

214, 219,

589,

125,

590.

128,

188.

596:

Անգլիականբարբառներ

) Անգլոչսաքսոներեն (ճենանգլերեն 116,

112, 202,

208.

589: Անդամաներեն 589: ԱնդամանյանԼեզուներ

Անդրճիմալայան լեզուներ Աննամերեն108, 589: ռես Աշխարճաբար,

905:

Ասորերեն 130, 131, 194, Ասսամյան լեզուներ 589:

218,

219,

203,

տե՛ս ակկադերեն: Ասուրերեն, Ավեստայի լեզու (զենդերեն,ճին Քակտրերեն) 289,

305,

442,

Ավոտրալիականլեզուներ 452,

550,

լեզուներ, Ավոտրո-ասիական

տե՛ս

465,

290,

529.

889,

ճարավ-ասիականլեզուներ:

206,

210,

130,

145--154,

132,

133,

194,

203,

367:

տե՛ս արամեերեն: Արամայերեն, Արամնական (լեզուներ

130,

194.

212:

Արամեերեն (օրամայերեն,քաց

դներեն) 14, 102, 149, 585: Արանյանբարբառ 200: Արաուկաներեն

ԱրդիՀայերեն,

տե՛ս

151,

Հս:

նոր Ճայերեն,

Արենլաճայերեն196, 450: Արնելյան Աֆրիկայի եղուներ Արնելյան լեզուներ 195, 199:

ՏԶ:

լեզուներ 359: Արնմտագերմանական

589,

նոր ճայերեն:

Ամսական լեզուներ 214,

448,

88:

581.

ենիկների Լեզուներ,ե՛ս Ամերիկյան

325,

452.

Ատտիկյան բարբառ Արաբերեն 2111, ) (ասուրա-բարելերեն

580,

մեկկադերեն

193,

Ավոատրոնեզիական(մալալա-պոլիչ նեզյան լեզուներ ) 219, 221, 325.

Արեմտաճայերեն196, 449: «Արիական»լեզուներ 320: «Արիա-եվրոպական» լեզուներ 370: Աֆղաներեն529: Աֆրիկայի ոչ սեմա-քամական լե-

ղուներ,ե'ս աֆրիկյան լեզուներ: Աֆրիկյան լեզուներ214, 452. 589. Քաբելերեն,

տե՛ս

ակկադերեն:

լեզուներ Բալթքիական 527,

581,

193, 304, 366,

587:

Բալթիկ-սլավոնական(Հնում

նան

) լեզուներ 305, սլավա-լիտվական Յ85,

450,

505,

520,

521,

581:

Քանտու

357,

լեզուներ

590:

369,

571,

1711, եբրայերեն

քԽասկերեն(կանտարբրերեն ) 206,

207,

325,

9ՀԵ, 515.

199,

225.

304,

Քիրմանական եզուներ 589: 193, 216, Քրնտոներեն 1111.

585:

Չ16,

540.

Բելուջերեն 579, Քենդգալերեն197:

Բուն մեբոիկերեն,

տե՛ս,

206,

258,

մերսիկերեն:

352,

865,

353,

424,

555,

322,

447, 581,

186,

182,

448,

281, 289, 314,

114,

312,

15,

եվրողական

244,

290,

250,

225,

226,

299,

304,

298, 430,

482,

515.

560,

35, 440, 566.

352.

1465,

.Ֆ57. Գնչունրեն յեզուներ» «Գոթական

322,

904.

359,

211,

290.

396,

399,

581:

449. Գթականայխարճաբար

լեզուներ Գրենլանդական 590: Գուայլնուրու լեղու

Տ04.

201:

Թն՛ս գոթերեն: Գութերեն, Դանիերեն 189, 216, 312, 30Ր Դասական լատիներեն 27, 373: Դասականսանակրիտ380. 44), 98, 583: Դորիականբարբառ Պրավիգյանլեզուներ 152. 192. 300 Հ6Ջ

452,

219,

(22,

Հ1Լ0

304,

135,

բարբառներ

եվրոպայի

«Հին գրական

լեզունել-

435։

տետ

ավնտույի

լիզու

98, էոլիական բարբար էպիկական .անսկրիտ էսկիմոսերեն 201. էսպերանտո 193: էստոներեն 193: էտրուսկերնն 880:

99:

860.

447:

365:

'

425, 481, 586. 587. Գրաբար196, 435, 449,

Գութթենի

Լեզուներ 218.

ԸԽդճանուր ուիսնոակխն (եզո:

206--.ՖԴ8,

357,

-

574,

586:

998,

529:

Զենդելրեն.

08,

393,

Գոթերեն

150.

ահխտոանե

202,

391-325,

190,

552:

15,

2459, 992, 502,

4359, 354

204,

202,

229,

216,

տնաոուտ

585,

Գերմաներեն (ճնում հան բեն) ՍՄ,

450,

382,

եվրոպայի գնչուական

225.

208, 300,

242,

312--314,

498.

Վերժանական (Հնումնան 306,

(25

203.

362։

ծին սլավոներեն)

584.

Գերմանականլեզվարուն կան) լեզուներ

105,

202,

եգիպտերեն ՃԼ111, 130, 369, 416. 130, 131. նդեսիայի բարրառ եթովպերեն 158, 194, 1925, 203։ եկեղեցասլավոներնն (տե՛ս նան

Հ14--216.

Փահլերեն 193,

ՃՆ,

194,

148--152,

Թաթարական լեզուներ 314 216: Բարքարերեն Թամիլերեն 200։ Թայ լեզու 589: Թայական ընտանիը 689

Թթիլեսրի բարրառ

591:

չեզուներ 152, Թյուրքական

153,

Թյուրք-քաթառական

451.

213, 540,

217, 541,

369,

416,

լեզուներ

558:

775: Թրակա-իլլիրականլելվւրուն հ լաԹրակո-պելացգա-Ճճունական տինակոն լեզվաբուն (րնտանիբ)

225,

3Դ5.

Թրաներեն 304, 305. Թրակյան լեղուներ

Թյուրքնրեն է52--154,

582,

305: 1998:

ատիներեն ժողովրդական 584,

364,

Քոռլանդերեն216: իսպանական արաբերեն 208. խսլանդերեն

«իսպաներեն 193,

194։

305:`Ֆ09,

4204.

206,

205,

964.

հրանաձան լեզոչներ 214, 442,

449,

449,

465,

անվորարդների

Զարիլր 590: զերոտչգերմախոկան (կիմրկանյ Լեզ վաբուն 2275: Գելտականլեզվաբուն 225. կերլուսկան լեզուներ 198, Չ91, 304,

278, 362,

301, 580:

449:

586:

589:

չաայ-

ո

48. շ

50,

82,

2,» (22, 186,

441471--

Ճ..

124,

56,

305:

24176

ո,

լ,

ոմ,

65,

25,

104,

105,

Ա2,

321,

126--180,

209,

10, 288,

276,

300,

305,

309,

324,

340,

ՅՇ5,

398,

465,

425,

522,

583,

Հատեշերեն,

216,

227,

28, 91-111.

109,

123, 183.

281,

315,

1354, 357.

125.

4427, 448,

595։

126:

550,

05,

500.

214,

589.

Հաբեթական լեզուներ 5127: Հձամիտականլեզուներ, տես

բա-

Հծայերին17, 25,

28,

171,

106,

4177,

ՃԼՈ,

125,

137),

209,

209,

517,

399,

433,

448.

449.

41,

195-.

300,

362,

598,

529, 580:

2298,

253.

Հայկազյան ճալերեն

289,

292.

Հարավ-ասիական (ավստրոչտսսին-

319,

322.

362,

263.

399,

443,

1445,

447,

481,

492.

498.

503,

կան)լեզուներ

588,

յատվերեն:

.Վատվերեն 193, 450, 461, 77: Հեռդիական լեդուներ 214: ՎԵՀերեն 133, 190. 191. 193, 3849:

448:

589:

Հարավ-աֆրիկլան լեզուներ 201: կովկասյան լեզուներ Հարավույլին 291,

689.

Հարավային չինական

584:

տե՛ս

392,

մական լեզուներ:

190, 191, 193, 201, 204--Չ207,

256,

359,

Կովկասյան լեզուներ

Լատինական ընտանի», տն նական լեզվաբուն: լեղվաքուն 375, Հատինական չո,

358,

լեզուներ

Կելտա-սկյութակնանլեղուներ 512. կելոնրեն 465: կիմրական (բրիտանական) «մայրլեզու» 216: Միչուռ: լեղու 200, նիոտինյան լեղունիր 514: Կոլեն լեդու

304: (ապլանդերեն

(ատթներեն

452:

14:

218,

529,

յեզո։

589:

326.

4216,

հրանականծ նախնական լեզո,

վառսերեն

212,

Կոսսինոկուրորյան

216.

509,

206,

581,882,

188,

864:

505,

465,

382,

526, 527,

184,

125,

513, 584: հտալական բարբառներ իտալական լեզուներ 505, 583. հտայլերեն 2771, 116, 123, 124, 183, 202,

կամբոջերեն

322,

289,

521,

"նավիլեզո: կասսհրեն

124,

194.

520,

ոպարերեն 193, (ուժիկերեն 582։

360:

312,

193, ձիւովերեն

475,

452:

ինդոնեզակահ լեզուներ

311,

368,

ՀՍ2,

585:

բարբառներ

158:

Հարավային ֆրանկյան խոսվաժբներ

570:

Հելլենա-ճունական լեցմաիբուն275:

Հեյյենսկան (դերմաճա-ալավռնա(իտւնաական՝

նն)

լեզվաբուն

275:

լեռու, տեմ .Հունուրիիո: Ժերեներեն.. տե՛ս ճունախեն:

ԱԾ

Հիմալայան լեզուներ

588.

Հոն անգլերեն,տե՛ս անգլո-սաթսռներեն: Հին բակտրերեն, տե՛. ավեստայի լեզու: Հին բարձի գերմաներեն 207: Հին գերմանական բարբառներ Հին եգիպտերեն 367. Հին իսլանդերեն 586: Հին իրանական լեզուներ 448. Հին կելտական լեզուներ 588: Հին Հայերեն 137: Հին Հեդկական լեզուներ 156, Հին Հնդկերեն 155, 213, 360,

585:

180-182,

289,

352,

359,

360,

861,

364--366,

394,

356,

Յ90,

217,

205,

369,

370,

897,

398--400,

425,

432,

448,

451,

466,

420--422,

416,

445,

442,

448,

456,

461,

463,

464,

4274, 425--479,

504--506,

520--523,

540,

541,

557,

462, 522,

551,

Հյուսիսային իտալերեն 503. Հյուսիսային Թյուրքական (Թյուրջ) լեզուներ212: քաքարական

Հյուսիսայինկովկասյան լեզուներ

532,

521,

581,

580,

468,

421,

586,

5272, 587--

523,

197.

398,

528.

243,

416,

28,

21,

506.

522,

505,

878:

Հնդկերիֆ

526,

լեզուներ 312,

426,

465,

481,

425,

593, 533,

լեզուներ Հնդկաչինի 523,

359.

394,

439,

Հեղկական լեզուներ

366,

356,

405,

481,

441,

353,

290--

04,

Հնդիրանական

եկեղե-

270,

Յ323--325,

Հնդնրոպական նախալեզու (ոն'. նան Հնդգերմանական նախալե386, 440, 464, զու) 17, 299,

516:

Հին սկանդինավյան լելունեի Հին վերին գերմաներեն 359. լեզու 197: Հինդուստանի 305. լեզուներ Հյուսիսային

352,

588:

) 133, ցասլավոներեն, սլավոներեն

450,

295--300,

440,

Հունարեն 186, Չ09, 362, 523. նորվեգերեն 586. շվեդերեն 586: պարսկերեն 211, 213, 448. պրուսերեն 527, 58 ռուսերեն 209, 451: սաքսոներհն 299: սլավոներեն (տե՛ս նան

192,

574--577,

579.

Հին Հին Հին Հին

171,

ՀՅ,

578.

Հին Հին Հին ձին

լեզուներ (տե՛սնան Հեդնրոպական լեզուներ ) ՛», Հնդգերմանական

440.

588:

252,

130,

524,

5278.

ՃԼԱԱԼ, 189, 199, 208. Հոլանդերեն Հունարեն 481: Հոմերական տն"ս ռումիՀռոմա-սլավոներեն,

ներեն:

լեզու, տե՛ս երրտյերեն, Հրեաների Հուաստեկերեն 583. Հունական բարբառներ Հունարեն (ճելլենական չեզու,

588,

չինական բարբառներ Հյուսիսային

158.

(եներեն) 427, 48, 88,

99,

444ու,

52,

65,

56,

111,

25,

85,

125, 128,

115,

Ճել-

41451, 86, 150,

Հնդգերմանական լեզուներ (տե՛ս հան 4ճնդերոպական լեզուներ) 352,

132,

122,

126.

193,

195,

201,

209,

210,

216,

229,

23,

Հնդգերմանական հախալեզու (տե՛ս նան Հեդնրոպական նախալեզու)

258,

226,

281,

289,

297,

298,

300,

301,

305,

309,

312,

315,

319,

322,

324,

354,

357,

362,

364,

385. ՅԶ9,

370.

ՀնդնրոպականԼլեզվաճյուղեր 630: ՀնդնրոպականՂեզվիբարըբառախըժՔեր

557:

362, 465, 506,

398,

399,

4274, 425, 557,

576,

122, 203,

400,

522,

191,

200,

443, 445,

440,

481,

178,

204,

497,

588.

498,

193, Հունգարերեն

212,

216,

225,

515:

Հուրոներեն 201: Ղպտերեն195, 362, Ղրիմի գոքերեն 189: Ճապոներեն

Ներքին բրետոներեն 275: նիդեռլանդերեն 1278. Նիկոբարերեն289: նոր Հայերեն (արդի Հայերեն,

368.

196, խարձճաբար)

159--162.

Մագադ4ճիլեզու

155.

աէ՛ս

155:

Մանդե նեդրերի լեղուներ

402,

415,

452.

լեզուներ Մանիպուրչիտագոնգյան 589:

լեզուներ 212, Մանջուրական լեզուներ 589: Մէլանեզյան

Մեջսիկայի բնիկների

մեքսիկերեն:

լեզու,

տե՛ս

Մեբսիկերեն

(ռուն մեջսիկերեն, ժեջսիկայի բնիկների լեզու) 200, Միջին իրետոներեն 585: Միջին Հայերեն 129, 580: Միջին Հնդկական յեղուներ 528: Միջին չինարեն 198: 482. Մեցին վերին գերմաներեն

201: Մոխոհրեն

Մոն-աննաժյան ընտանիք 589: 212, Մոնղոլական լեզուներ

217.

Մոնդուձրեն 199,

153,

154,

369,

416.

Մոն-քմեր լեզուներ 589, 581: Մչո բարբառ Մունդա լեզուներ

589:

Տակուտերեն553: նախարալքիվ-սլավոնականլեզուներ

520:

585, 586. Նախագերմաներեն

Նոր Հունարեն 193, 519. նորվեգերեն 216, 312: Շաներեն

52Ո

Լեզու Մաճարաշտրի

1927.

528.

ավառրոնեզիականլեզուներ: 199,

աշ-

433.

նոր իրանական լեզուներ 579: լեզուներ 157, Նոր Հնդկական

199,

Մալայանլեզուներ 213. լեզուներ, Մալայա-պոլինելյան Մալայերեն

520, 521: Նախասլավոներեն լեզուներ 589: Նեպալյան

588.

լեզու Շաուրասենի 322. Շուղլանդերեն

155:

Չեխերեն 181, 191, Չերթեզերեն 17

366,

Չինարեն

158--168,

Շվեդերեն 190, 216, Շուժերերեն 12--14:

312.

582.

ընտանի» 589: Չինական 199,

108,

325,

156,

416,

429,

Չին-տիբեթական լեզուներ 369, 452,

198.

370.

588.

275: Չուդյան Լ(եզվաբուն ԳՓալեռասիական(ճնասիական ) լեզուներ 213.

305, Պաշլավերեն

448:

317,

76,

Փայշաչի լեզու 155: Փապուասներիլեզուներ 550: Փարսկերեն 47, 130, 153, 197, 207. 09, 719.

210,

289,

305.

Պելազգական

ԳԱԱ

ր

լեղվաբուն

Պորտուգալերեն192, 364: Փրակրիտլեզու 155: լեզուներ Պրամժալակկայի Փրովանսալերեն2727, 364, Փրուսերեն290, 521, 581

875:

416,

455.

589:

365,

503, 585: Ռետոռոմաներեն բարբառներ 503, Ռոմանական

588.

568.

Ռոմանական լեզուներ 2027, 36Ֆ--365,

515,

508, 51,

123,

47-12) 111.

1/2,

180,

208--

4274, 503,

585:

584, 222)

1Իուսերեն

Ֆ01.

448,

181,

191,

205,

192,

"208,

209,

235,

228,

Ֆ79,

351,

353,

365,

366,

419.

350, 425,

437, 4850, 520,

419.

448,

450,

521,

581,

526,

ոլավոներեն) 225.

364,

585.

540,

465, 582:

Սլավոնական «մավր լեզու» 816: Սլավոնական նոր լեզուներ 181 Սլավոնա-ռուսական լեզու (ոծ՛,

ռուսերեն) 366: մյավոներեն (սլավոնական տե՛ս

Ճռոմա«ուժիներեն (վալախերեն,

461. 5272.

ն

782,

լեղու),

ճին սլավոներեն,

վոնական լեզուներ) 300,

ն

132,

սլա-

129,

180.

366,

350--358,

465:

205։ մամարերեն՝

Սամոլեդականլեզունե Յ69,

451,

582:

Սանսկրի» ՀԱ,

2,

23,

159,

136,

155-752,

192,

209-211,

266,

2947,

285-291,

91/

325,

315,

43418, 319,

352,

361,

437,

439,

521,

528,

392,

399-.400 463.

579.

Սաքսսնական խոսվածքննի 570: Սեմական լեզուներ 130, 194, 711,

357,

369,

524,

416,

386.

451,

521,

Սեմա-քամականլեզուներ 586: Սեմիտներիլեզուներ, տն՛ս սեմա-

կան Լեզուներ:

354.

-

Սոսի

2275--228

354, 425,

«Հ92--Չ94,

312,

432,

25,

160--162

լեզուներ Ականդինավյան

Սղյուքական լեզուներ 217 Սոզդերեն 117: Ստորին լոտիննոնն (շին ֆրանահրեն) 128։

Ինդինրի լեզուներ

Վաչախերեն, ե՛ւ. ռումիներեն: Վալիսերեն (ոչելսծրնեն)193, 275 Վանդալների լեզու 586:

Վեդայական լեղու,

տե՛ռ

վելայա-

կան Հեդկերեն:

ՎեդայականՀն«կերեն (վեդայական լեզու,

բեն)

մեդայն-

վեդաների լեզու,

22,

360, 481, 578:

411,

Վեդայերեն, տե՛ո վեդայլուան

Հնդկերեն:

Վեդաների լեզու

"

տե՛ս վեդայուկան :

Սերբա-խորվաթերեն(ոե՛ս ն աերբերեն) 181, 520: Սերբերեն (ոե՛ս ն սնրբա-թորվաԹերեն) 203, 352.

Վերին պերհանոկան (լեզու). սոի՛ս : վերեն ղերմաներեն: Վերին գնումաներեն 186. 392 323--

Միլոնդ(լեզու)

Վղլապլուկ

'

Սիամերեն589:

589.

579, Մինգճալերեն

լեզուներ Սիրջիմյան

589:

Սլավաչլիտվական լեզուներ (տե՛ս ն. բալթիկ-ոլավոնական լեզուներ ) 462,

Սյավոնական (Ռեզու,լեզուներ), Լս

սլավոներեն,սլտվոնական

լեզուներ: մեսունեյ, դլավոնական

ՅՈ,

179, 190, 208 8959. ճն

Հնդկերեն:

325,

520: 123:

յնցուներ Վրացական

Վրացերեն Հ0Ռ,

ՏՈՑ,

214: |

9270:

Տագալոդերեն901: Տարասկերեն 201: տե՛ս Տնտոււսկան լեզուներ, գերճ սխ /նո«ան Տոաոսներեն, տե՛ս գերմաներեն:

Լեզուներ:

Տիբերա-բիրժանուան բնտանիթ ՏԵ9,Տիրեքակոանյեղուներ

Ֆ12:

Տիբեթերեն 156, Տռնակերեն 200: Տոսկանիբարբառ

368,

589։

124,

188,

Տունդուսական լեզուներ

184:

212.

369,

45:

Տունգուսա- մանջուրական

Ֆիննական լեզուներ 212, 304: լեզուներ 199, Ֆիննա-ուգրական

Ուկրաիներեն 184: Ումբրերեն 442, 584:

212,

3698.

451.

550.

211, 582:

Փյունիկերեն 203, Փոռյուգերեն ՄԼ11/։

Ժցե՛ստրաժներեն, Քազդենրեն,

Քամական (ճամիխոսկան)լեզուներ Յ627, Յ6Ց,

369,

587:

Քամա-սհմուկան չեղուներ

չեղուներ Քառլրան

Քրդերեն

192,

589:

416,

587,

588.

107: Ռւյղուրերեն Ուրալա-ալքայական լեզունե 305,

550։

լեզուներ

11.

212,

Սսականլեզուներ 214: 0սերեն 579: 0ակերեն447, 584. Սսակ-ումբրյան բարբառներ 584: Օվկիանյանլեզուներ 200. 201,

Ֆիններեն 193, 216, 304, 581: Ֆլամանդական (լեզու), տե՛ս ֆլամանդերեն: Ֆլամանդերեն 189, 204: 124: Ֆլորնենտոինյան բարբառ 564, 570: Ֆրանկյան բարբառ

տե՛ս ֆրանկլանբարՖրանկերեն,

բառ:

Ֆրանսնրեն 128,

367.

369,

41.01.

184--156,

05,

206,

254,

364,

202,

503,

115--112, 188, 216,

190, 229.

568, 585:

Ֆրանսիականբարբառների 513: Ֆրիզերեն 207:

125,

201, 253..

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

Ներածություն

էչ

համառոտ Լեզվաբանությանսպացմազշության Տեսություն ն նրա Լեզվաբանության պատմությունը ուսումնասիրության

Մյ

1.

ճարցերը

«ո

Լեզվաբանության պատմության ամբողջականչարագրանքառանձին շրջաններին Լեզվաբանության պատմության նվիրված աշխատությունները Լեզվաբանության պատմության ճարցերը ընդճանուր լեզձեռնարկվաբանական աշխատություններում ներում Մասնակի ն առանձին լեղվաբանությունների ոլատմությանը նվիրված աշխատությունները լեզվաբանության պլատմությայ ճարցերին նվիրված մեծոգվածները նադրություններն 24. Լեզվաբանության պատմությանպեբիոդիզացիայի Լելվարանության պատմության տրազիցիոն պերիողիզացիան Լելվարանության պլատմության՝ ներկա. մ"ջ կիրառվող պլերիոդիղացիայիսկզբունքները էեզվաբանության պատմության չրջանների բնորոչ

ձն

ու

ու

եզն) ՃՆ

Բառցեոը

ՆԱ

աջխատու թյան .

Յ.

գծերը

Մարդկությաննախալեզվարբանական պաֆկերացումնեոը

ի

Լեզվական ճարցերը ժողովրզական բանածյուսության մե.՞ Լեզվի ծազման ճարցթ Լեզուների քբաղմաղանության առաջացման ն լեզուների փոխճարարերության ճարցերը

կենդանական«լեզվի» («լեզուների») գոյության ն մարզկային լեղվի ճետ նրա ունեցած փոխճարաբերության ճարցը Լեղվի էության, ղերի

ճարցերը

ն

ճատկությունների

ճետ

կապվածֆ

մ2272` 1

ՃՃՃՄԼԱ 03Փ411 էԼ

ՃեԼՍ

ՃԵԿ 62|

Իրի ն անվան ֆոթճարաբերու թյան բճրոնումը Քառ-անվանման ն բառիմա տի փոթնարարերության բոնու մթ: Ստուգարանության վազ փորձերը

ՃՆՄ

բՐՄ-

ՃՆՄ1

Ա

ՍՏԱՏԻԿ-ՎԵՐԼՈԲՄԱԿԱՆ ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅԱՆ

ԶԵՎԱՎՈՐՄԱՆ ՇՐՋԱՆ

(Հիս

լեզվուբանական գիտելիքհերի լեզվաբանությոն մից Ժինչն ՊՄՍ դարի վերջը) օակզբնավ»որ»: ԱՌԱՋԻՆ

(չին

ԵՆԹԱՇՐՋԱՆ

դարեր)

որ տկաճ իղոլյա գիոնիզմ Ազոստեոբիորի ՆԵեբածական տեզեկություններ կենտրոնների գոյացման լեզվաբածական ինքնուրույն Խախագրյալններըն պայմանները Լեզվաբանական ուսմունքների զարգացման էտապները տիպերը Լեզվարանական աշխատանքի բնույքն եզիպտական լեզվաբանություն յ Ըայնանուճ չեղեկություննե՛ հեզվական գիտելիքների զարգացման պատճառները Խլիպտական գրերը ե ֆիլոլոգիական չեզվաբանություն Դիղլակտիկ Ծգնպտականզրերի ուսուցումը Մայրենի լեղվի այլ կողմերի ուսուցումը

ճ

ու

|

Ա.

Լեզվաբանական դիտելիբների դորդացումր Շումեջա-ակկուդականլեզվաբանություն Լ.

Չ.

ոլ.

Ընդճանուշտեղեկություններ

Լեցվական գխոելիքների զարգացման պատճառները Գրության սիստեմբ Դխդատիկե ֆնլոլոգիական լեզվաբանություռ Գրաբանություն

Բառարանագրություն բանասիրական- քերականական Տեքստերի մեկնությունը Փրբադարանագիտություն

Չիճականլեզվոլ"անություն Լ Բնդնանուըչեղեկություննեւ

Լեզվական զիտելիքների զարգացման պատճառները դրերը ՉՋինակած

ծ

ծ

Ք

: /:

յգ

2..

լեզ |ալանություն Հիեղօգլիֆագրտական-ֆիլոլսվիական Ջինական ճիերուլեվ սզրտությունը

Բասւարանագրություն

Յ.

ՍԱ

լանոմատիստիկա)

Փիլիսոփայշչվասլեզվաբանություն

տնղեկություններ Ընգճանուր

կեղվական ճարցերը մոխսսսսկան միլիրովայության 347.

լեզվաբանություն Հնեղկական Է Ընդհան» »եւլեկություննետ

չ,եջ

Հեղկական լեղվաբանության նշանակությունը Վեդաները ն նրանց զերը ճնդկական լեզվաբանության ոկզբնավորման մեջ

2.

է

Ֆիլսլոգիականլեզվաբանություն

Հ7

ՀՀ

Լեզվաբանական ճարցերը վեգանդոերում ԳՓանինի

Գանինիհ մեշնաքանները՝ դատյայանայ Գատանցջալի, Բճարոթճարի բնութաՀնդկական թերականակախ օնոտեմի ընդճտանուր

Դերը

ճառարանազրություն

Ոճաբանություն Ց.

Փիլի ոփսյավան լեզվաբանություն

կեզվական ճարցերը ճնդկական փիլիսոփայության Ջայսնզմ եյայայի իիլէ«փայությունը Սոոնթյայե ելիսոխայությունը Ժկմանոայի իլիոսզայո» թյունը

Հ

լեզվաբահություն Անչիկ Ը գոճոռվնոկան) 1. Փիլի շմայթնան լեզ Կբանութչուք ա.

Փծոու-ր

03:

ն

Ք

շուբջե

սսսրվս

(եջ

3: 5»

ո .

վեճերը ճին Հունաո6

որան

ամունջների կարգացման եվարանհական նախադգրթյալ12 Խեր:թհ «ղբնակար բնույթ" ես" ո-ի ե «Լ ռ շուրջը տարվող վեւերը ու

ձերակյիտ իլյեական (էլե թների)

»

դոլբոդը

Ֆֆեմոկրիտ

Փլատոնը

ն

նթա «կրատիլոս» երկախոսությունը

Արբիստոտել Ստոռիկներ

բպիկուրյ "նաներ Ամփոփման ն խմբավորման փորձեր

«5

Սկեպտիկներ

բ:

»

4:

Անալոգիստներին անոմալիստների վեճերըճելլննխաորական ձունաստանումմ

Վեճի էություծր

4:

Վեճի դերը ճունական քերականության ձկավորման մեջ. Վեճի ճարթումը .

.

նաստանում

Ձայնարկությունների տեսության սաղմերը Բնաձայնական տեսության սաղմերը Լեզվի ճասարակական ֆազման տեսության սաղմերը Լեզվի՝ ձեռքբերովի, թե՞ բնածին լինելու ճարցը 1եզվափիլիսոփայականճարցերը ճին Հռոմում Հունական ազդեցությունը Փմշտւ-ի Ս8:5.--ի ն անալոգիայի անոմալիայի շուրջը տարվող վեճերի արձագանքները Հռոմում Լեզվի ծագման ճարցը Լուկրեցիոս կարոսի մոտ լեզվարանություն Գատրիատիկական-առտվածարանական Անունների ն իրերի փոխճարախնրության ճարցը։ Ավլուս:

դ.

ու

է.

«4

«6 «7 «7

ու

«8

1.

էեղվի ծաղման ճարցի Ստուգաբանականուսմունքները

եշ: ԼԷ

ները Անտիկ ստուգաբանության թերությունները ն ն 0:9»:-ի Փոշի կողմնակիցները օտուզաբանությունը Ստուղարանական փորձերը ձաւնական փիլիսոփայության

մեջ

Հին ճույների

:

ատուգարանական վերլուծության

Լ22

Անտիկ ստուգաբանության սկզրունքները Լեզվա-ոնականճայերը ճաշջասանուիյանմեջ Մայրենի լեզվի ուսուցումը «ճարտասանական արվեստը» ելեաթներին սովփնատներիդերը ճարտասանության ն ոճաբանության զարգացման մեջ ն հսոկրատեսի Անաքսիմենեսի ճարտասանականչոնարբա58 նական ձեռնարկները ծջ Արիստոտել Թեռֆրաստես

ե

նաստանում ն ոճի տին ծռոմում մարտասանության ճարցերը

8.

առանձ-

Խաճատկությունները ճին Հոոմում Ստուդարանությունը

9.

առշվեստ») Քերականություն(«քերականական աշ

0Հ

Քերականական ճարցերը ճունական դիդակտիկլեղվաբա-

ն փիլիսուխայական լեզվաբանության (օնոմատխատիկայի)մեջ. ն նրա Հունական քերականությունը առաֆացմաննախադրյալները

նության

68.

Պրի ուսուցումըԼ/ Ֆեմոկրիտ

ուսմունբը» «տառերի

Գլատոն Արիստոտել

Բ.

Ստոիկներ Փիլոլշդիական քերականությունը ճելլենիստական ծուճնաստանումմ Բանասիրական աշխատանքը ն նրա դերըքերականության ձեսշվորմա՛ն մեջ Գերզամի ն Սլեջոանդրիայի թերականական դպրոցները Դիոնիսիոո Թրակացին Լ/ նրա «Քերականական արվեստ»

աշխատությունը

Հելլենիստական շրջանի Տետագա քերականները Աղոլլոնիոս Դիսկոլոսը ն նրա «Շարաճյուսության մասին» Դ:

արվեստը». ճին Հոոմում «Քերականական

ձոոմայեցիների քերականական առաջինտեղեկությունները

Ձ0

Ռեմիոս Դալեմոնը ն ալեքսանդրյան Քերականական սիս91 տեմիներմուծումը ն ատիներենի նետաղզաբերականները. Դոնատու Գրիս91 ցիանոս Ջ3 ատինական քերականության առանձնածատկությունները քննադատության Առտիկ քերական կան տեսության փորձերը. ՍեքատոսԻմղիրիկոս

4.

հառցեռիմշակումը Բաշբառագիտական

ձունական րարքառները ե ճույների բարբառագիտական առաջին ըմբոնումները Բարբառադիտական ուսումնասիրություններ.

Գրականություն առաջին ենթաշրջանիվերարերյալ ԵՐԿՐՈՐԴ

Ք8 ԶՋ8

ԵՆԹԱՇՐՋԱՆ

(Միջին դաշեշ) Ապոիուիստական դոգմատիզմ ՞ՆՖե՞բածական Տեղեկություններ Լեղվարանականազդեցության սամմանափակ ոլորտների դոյացման նախադրյալները ե պայմանները 1եզվաքանական ուսմունըների ղարդացման էտապները Լեղվարանական աշխատանքի բնույթն տիպերը ու

Է

Լատինական ազդեցությանոլուտ 1. Դիղակտիկ-ֆիլոլողիական լեզվաբանություն Լեզվի ուսուցումը Միջնադարյանքերականությունը

Բառարանագրություն

1օ ւու

40-..Գ.

«աճում յա՛ն

Ձ.

լեզվաբանություն Սխոլաստիկական-փիլիսոփայական

Ընդճանուրտեղեկություններ ե կոնցեպտուալիստների Նոմինալիստներիչ ոնալիստների վեճերը Փիլիսոփայական «ճայեցողական» Սրճեստականլեզվի ճարցը

Տ.

ն.

քերականությունները

Ֆենետիկական-բնապատմական լեզվաբանություն

Փանթեի լեզվաբանական գործունեությունը Ռոջեր Բեկոն

Քերականություն ճարտասանություն

Հունա-բյուղանդական ազդեցությանոլորտ 1. Հունա-բյուզանդական լեզվաբանություն

ն

2.

Բարբառազիտականաշխատություններ Հայ լեզվաբանություն Հայ լեզվաբանության սկզբնավորման նախադրյալները ն պայմանները Փոշյ»ւ-ին 0:35.-ի վեճերի արտացոլումը ԴիոնկաիոսԹրակացու «Քերականական արվեստի» թարգմանությունըն առաջին մեկնությունները Քերականական ն ուղղագրական աշխատությունները .

ՃԼ-ՃՄ

ղգ.

Լեզուների բազմազանության Ց.

Ասոջականլեզվաբանություն լեզուն Ասորական

ծճարցիմեկնաբանությունը

գրականությունը Ասորականբերականության սկւբնավորումը Մ1-Ասորականջերականություններն բառարանները հ

150:

ու

Արաբական քերականական սիստեմը ասորերենի եկատմամբ կիրառելու փորձերը

4.

Սլավոնականլեզվաբանություն Չեռնոռիզեցը ն նրա «Խոսք ալավոնականգրերի Խրբաբբ մասին»

աշխատությունը

Քերսկանական աշխատություններ

Բառացանկեր

Ուղղագրական ճարցեր 11.

Աշաբականազդեցության ոլորտ 1. Աշաբականլեզվաբանություն Ա.

Բ. ա.

Լեզվի ծագման տեսություններ Լեզվի (արաբերեն լեզվի) ծագման ճարցը Դիդակտիկ-ֆիլոլոգիական լեզվաբանություն Քերականություն Արաբականլեզվաբանությունը ն նրա ակզբնավորմաննաԽագրյալները քերականական սիստեմի առանձնաճատկուԱրաբական

Թյունները

Ա1)

13:

Արար քերականները (մինչնՍբրավեյղու տանղդես գալը Բառրայի ն կուֆայի գոլրոցները Սիրավեյղին ն նրա քերականական դործունեությունը 2--Ճ11 արաբական քերականությունը գգ. Արաբականքերականությունը ԽԱԱ-ՃՄ գղ.

բ: Բառարախադրություն

2.

Ոչ ա.

Արաբական բառարանադրությունը ն նրա արժեքը Ալ-Ջաուարիի ն ալ-Ղերավիի բառարանները Ալ-Ֆիրուղաբագիի բառարանները Արաբական բառարանադրության թերությունները

աբաբականլեզունեբիուսումձ

նբրայական լեզվաբանություն Ընդճանուր տեղեկություններ:

ռսիոությունը

.

քերականությունը բառարանադրությունը Եբրայական Թյուրբական լեզուների, մոնդոլերենի, ոլարսկերենի սումմասիրությունը Ընդճանուր տեղեկություններ Մաճմուղ կաչգարին ն նրա դերը թյուրքագիտության մեջ ն

բ:

17.

Մ.

Մոնղոլերենսի ուսումնասիրությունը

բանություն)

Հնդկականազդեցությանոլորտ է. Հնդկակա"լեզունեւի ուսումեասիոությունը(ձնդկական լեզվա2.

15Ռ

ու-

Քերականություն

ն

բառարանագրություն

Ոչ ճնղկականլեզունեշի ուսումնասիբությունը

Փրավիդյան լեզուներիուսումնասիրությունը

Չինականազդեցությանոլորտ 1. Չինականլեզվաբանություն

Հնչյունաբանական տարցեր

Բառադիտական-իմաստաբանականչ քերականական ոճաբանական տարգեր

ն

2.

Ոչ չինականլեզունջրի ուսումն

ասիռշությունը

Ճաղսնական լիղվարանություն կորեական լեզվաբանություն Փրականություն երկրորդ ենթաշրջանի վերարերյալ

ԵՐՐՈՐԴ

ՆՖեբածական չե լեկություններ

ԵՆԹՎՇՐՋԱՆ

շրջան (Վերածնության ն Էմ գիրրդչՏեխճիզական

ն

ՃԱԱՈԱ-ՃԿՈԼ

Ղգ-)

ռացիոնալիստական ունիվեւսալիզմ

վերացման նախալեզվաբանական սանճմախավակությա՛ն

ղրյալները հ ռլայմանները Լեզվաբանական ուսմունքների զարգացման էտապները Լեվվարանականաշխատանըի բնույթն տիպերը ու

(67

(2:

Է

ֆիլոլոզիականնոոբմատիվ-նկառագոշական լեզվաբանուջյուն Ն

Հնաֆիլոլոգիա ա) Գասական Ֆելոլոգիտ

Հունարենի ուսումնանիրու Թյունի Լատիներենի ուսումնասիրությունը Բ) Սլավոնական ֆելոլոգիա ձին սլավոներենի ուսումնասիրությունը

2. Նեռֆիլոլոգիա.

18ֆ

1ատինատիղ ն ոչ-լատինատիղ բերականություններ ա) Ռոմանական ֆիլոլոգիտ առաջին Բերականության, բառարանի ն խաղդաներենի ուղղագրական կանոններիկազմումըԱնտոնիո դե-լերրիխի կողմից առաջին բերակտնները: իտալերենի Բեմբո), Փորտունիո)

Բուոմատտեիխ ժակ առաջինքերականները: Գալոգրավ, Ռամոս Դյուրութ, Մեգրե)չ Ռոմանական լեզուների դրական նորմավորման ճարցերը: քառարանագրութ յուն

Ֆրանսերենի

Բ)

Գերմանական ֆիլոլողիա

Գեթ/աներենի առաջինՓերականները, տեսարանները

ն

բառարանաղիրները. կլայոսյ Շոտտել,Գոտջշեղչ Ադելունդ

Անգլերենի ք|բոկանները րառարանագիրները ն տեսաչ բանները ԽՄՍԼ--ԽՆԼԱԼ զգ. Գիլը Ռոլլիս, Ջոնսոն

որ"շներ

ն

Հոլ«նլերենի առաջին թերականությունը բառարանը 1բ-4: դոթերենե վկայությունը տեԳանչերեն։ քնրականները) բառարանագիրներն սաբանները ԿՄԼ-ՎՄԼԱ զդ: Շվեղերեն" բառարաններն ու. Շերականությունները ն

ու

ԿԱ-ՊՄԼԼ

զգ.

ֆելոլոգիա :) Նեոսլավոնթւական Լեշրենի

քերականություններն բառարանները

ՖՃՆՂԱ

ու

ԷՄ1190

ղդ.

Չեխերենի բառարանները ն քերականությունները ն ուղզՌուսերեն" թնրականությունները), բառարանները ՖՄԼ--ՆՄ11

դ)

գղ.,

Լոմոնոսովի «Ռուսական բքերա-

«Ռուսական կածությունը». բանը» այլ լեղուների ուսում Եվբոսլական Հեղլրոպական լեզուներ Ոչ ճնյլնրոպական լեղուննր

ակադեմիայի

րառա-

նառիրությունը

Ա2)

19ֆ

8.

Արնելյան ն դաղութային ֆեիլոլոգիալ ա) Սեմական ֆիլոլոգիա բ) Հայագիտություն 4) Հեդիրանագիտություն 1) Ջինադիտություն ե) Ճապոնադիտություն զ) Արնելյան այլ լեզուների ուսումնասիրություն է) Ամերիկանիստյկա ն աֆրիկանիստիկա, օվկիանյան լեղու-

ներեն ուսումնասիրբություն

Ա.

Հ.

Ստուզաբանական-զուզավոական լեզվաբանություն 1:

ուսմունքներ Սչուզաբանական

Եբոայական ձիպոթեզըե «լեզունեբինեռդաշշակությունը»

ՖՄ| գ» ծալման ճարյադրումը ՉՀ03 երթայակվան եզուներիհշրայական ծագման գրույթե ապացուցման

եզուների

փորձերը ՃԿ1Լ-ՃԴ|)1

գղ.

.

Ցեղակիցլելունեոի պատմա-ձամեմատական ուսումնասիշության վաղ փուձեռը

Յ,

ա) Հնդնրուլական լեղուներ Ռոմանական լեղուներ Գերմանական լեղուներ Սլավոնական լեղուներ Հայերենի ն այլ լեղուների բնդնճանիությունների ճարցը Սանսկրիտիհ եվրոպական մի շարք լեղուների ցեղակցուԹյան ճարցի առւաֆբաշումը

Բ)

4.

լեզուներ Ոչ-5նդգնրուլական

Սեմական լեզուների պեղակցության ՏարցըՀ. Լուղոլֆ «Ուրալա-ալթայան» լեզուների ցեղակցության ճարցը. Ֆ. Ստրալենբերդ, Ս. Դյարմաթի

Հավաքական-զուգադճական աշխատանքներ ծարբեր լեղուների

ուսի Ե.

զրա

փաստերի ճավաբման

լխոսականը

լեզվաբանություն Փիլիսոփայական-տոամաբանական ուսմունքներ Է. Փիլիսոփայական-զլճ5ոգոնիական Մ

ղ:

Լմզիրիկ-մատերիալիսռական ուսմունքները

Ներածական դիտողություններ Ֆրենսիս Բեկոն Հորբս Ջոն Լոկկ

Հ11

զուղադրման

ընղճանութ Լեզունեոի աշխաոբճագոազան-ձադգումաբանական դասակաոգմանփուձեոը եվրողայի լեզուների դասակարգման փորձերը

Ն)

Հ13 ն

Լայբնիցը ե «նախալեզվն» վերականգնման զաղափարը աշխատությունը չերվասի ընդճանուր-ղառակարգողական

Այ.

21/9 ՀՀ1

ուսմունքները բ) Ճ41Լգ. ոագիոնալիստական-թղեալիստական Ներածական դիտողություններ կեզվի ճարցերը կարտեզիանականփիլիսոփայության Դեկարտ Լայբնից Գ) ՊԼԱ գ- մեխանիստական ուսմունքները Ներածական դիտողություններ

մեջ. ՀՏ

:

.

Կոնդիլյակ Դր-Բրոս

է11

ՀՅ0

`

Ընդճանրական (փիլիսուիայական)լեզվի ստեղծման փորձերը գ- պատմա-մարգաբանական ուսմունքները դ) ՄՈ Ներածական դիտողություններ

Հ30

ժակ Ռուսսո Մողերտյուի ԱղդամՍմիթ

Մոնբոդդո

Տիդեման

ժան

Հերդգեր

Տետենս

Ձույցեր Ագելունդ Ջ. Վիկո

փիլիսոփայական քեւականություննեւ

Չ. Ընղճանբական

28581 Նախնական դիտողություններ Չ6Հ Գոր-Ռոյալի քերականությունը ն ոայպիոնալիստականԸնդճանրականչ«փիլիսունայական ճեւտագաչՀ տրամսրանակա՛ն Քենրականությունները յում: ժիրար,Բողե, Հառիս, Փրիսոլի,Հոոն Թուկ 554 Գրականություն երբորդ ենթաշրջանի վերաբերյալ Բ

ՊԱՏՄԱ-ՀԱՄԵՄԱՏԱԿԱՆ ԼԵԶՎԱԲԱՆՈՒԹՅԱՆ ԶԵՂՎԱՎՈՐՄԱՆՇՐՋԱՆ

(Նոր կամ «դասական»լեզվարանություն-- ՃԼՃ դար) ԱՌԱՋԻՆ

(ՃԱ.

ԵՆԹԱՇՐՋԱՆ

դ.

կեսը)

(գենետիկական) կոմպարատիվիզմ Ծագումաբանական Նեբածականտեղեկություններ ն նրանց ննքաշրջանի լեզվաբանական ձնավորման ընդչանուր մանները

կոնջեսլցիաները .

նախադրյալներն

ու

`

պայ-

Լեզ վարանուկա՛ն ուսմունքներիզարգացման էտապները տիղերը Լեզվաբանական աշխատանքի բնույթն Ընդյանուր-զասակարդողական լեղվարանությունը ՃԼՃ դ» սկզբում. Աղելունդ ե ՖՓատեր լեզուների ձնարանա-չ Սանսկրիաիուսումնասիրությունը: կան դասակարղդումը. Ֆ. ն Ա. Շլեղելներ Ճ1Ճ դ- 1 կեռի ատատիկ-վերլուծականլեզվաբանությունը: տրամաբանական քերականություն

Հ69

ու

Ա. Ֆ.

Րեռնճչարդիննրա ընդճանուր-լեզվարանական ն

ու

ուսմունքը քերականադիտակա'ն 1.

Պատջմա-ճամեմատական լեզվաբանության ճիմնադռումը.լեզվաբանական ուղղություններն կոնցեպցիաներ 1. Մեխանիստական ն«տուբշալիղմ

Ներածական դիտողություններ Ֆրանց Րոոլսլ 2. Կուլտուո-պաջմական ուղղություն (կուլտուո-իստորիզմ)

.

Ներածական ղիտողություններ

ԹՌասմոս

|իառկ Ցակոբ Գրիմ Վիլճելմ Ֆոն-Հու մբոլդտ Հումբոլդտի կոնցեւլցիայի քննադատությունը

-

8. Ա.

Չերնիչնսկու

գողմից Բանուսիշբական

ուղղություն (ֆիլօլոգիզք Ալեքսանցը Խրիստոֆոր"վիչ Վոստոկով

Լեզվաբանական առխատանքի առանձինբնադավառներ 1. Ընդճանուբ լեզվաբանությունն լեզվափիլիսոփայություն էեզվի զարգացման տեսություններ. հ. Ն. Մադվիդչ Ֆր- Վյուլներ

Յա.

Ն.

-

2. Հնզեբոսւլական լեզվաբանություն

ա) Ընդճանուր ճարցերի ուսումնասիրությունը Ա.

Ֆ.

ստուգաբանության

Պոռտ

է212

ճարցերը.

Լեզվաբանական ծնէաբանության բերտ կուն Հնդերոպական ճնչյունական

Բրեղոդորֆ,

Հնչյունարանություն

լեզուների Հնդերուղական

ծճիմնադրումբ- ԱդալՉ68

ծճերթադայության

ուսումնասիրությունը Բ) Առանձինլեզուներին լեզվաճյուղերի

ն

շեշտի

ուսում

նասիրուչ

թյունը արձանաչ Հնդիրանական լեզուներ:ս"զարսկական սեպագիր

դրություններիվերծանումը չայերենս

Դասական լեզուներ (ճին ճու նարեն Ռոմանական լեզուներ. Ֆր. Գիրը

.

ն

.

լատիներեն

Բլթիկ-սլավոնական լեզուներ Ալբաներեն 2. Ոչ-ճնդեոոսդական լեզուներիուսումնասիոությունը

ն Քամա-չսեմական լեղուներ.եգիպտական ճինրողլիֆեների ասուրական սեպագրերի ընթերգումը.եզիպտագիչ-

տության ն ասուրադիտության ծնունդը «/Ուրալա-ալթայան» լեղուննր. ֆիննա-ուգրական ն մռյեղական լեզուների ցեղակցության ճարցը

սա-

Այլ լեզուներ Գրականություն առաջինենթաշրջանի վերարերյալ ԵՐԿՐՈՐԴ

(11

գ.

քառորդը)

ձնավորման նախաղրյալներն պայմանները ուսմունքներիգարդացման էտապները Լեզվաբանական տիլերը Լեզվարանականաշխատանքի բնույթն ու

ու

|

Լեզվաբանականուղղություններն 1.

Նատուոչբիոլոգիզմ

կոնցեսցիաներ

Ներածականդիտողություններ ա) կենսաբանական (բիոլոգիական ) նատուրալիզմ Ափգուսո Շլայխեր Բ) Բիոլոգիզմ Մաքս Մյուլլեր 2. Հոգեբանական ուղղություն (պսիխոլոգիզմ) Ներածական դիտողություններ

Հայան Շտայնթալ

3.

մ.

Ալեքսանդր Աֆանասեիչ Փոտերնյա

Ռւհլյամ Դուայտ Ռւիտնի Վիլճելմ Շերեր Ֆյողդոքիվանովիչ Բուսլան Արսեն Այտընյան Գողոս Հովնանյան

կուլտուո-էվոլյուցիոնիզմ

.

ծնչյունաբանություն.

Լեզվաբանական աշխատանքի առանձինբնագավառներ 1. Ընդճանութ չեղվաբանություն Բրյուկկե

2: Հնղնշոպականլեզվաբանություն

պ) Ընգճանուրճարցերի ուսումնասիրությունը

եղզվաբանական ճնէարբանություն

ԵՆԹԱՇՐՋԱՆ

(ռեկոնոտոուկտիվիսջական) կոմպաբաջիվիզմ Վեբականգնողական ՆԵբածականտեղեկություններ . նրանց ենթաշրջանիլեզվաբանական ուղզությունները

Է

Փրասմանի Երենբը ճնչյունաբանություն. Բ) Առանձին լեզուներիե լեղվաճյուղերի ուսումնասիրությունը

Յ.

Համեմատական

չնդիրանական լեզուներ Գ. կուրցիո» Հունարեխ ն լատիներեն, Գերմանական լեզուներ կելտական լեզուներ Հայերեն հալթիկ-ոլավոնական լեզուներ

«70

Ոչ-ճնդեջշոպական լեղունեոիուսումնասիռությունը

Քամա-սհմական լեզուներ լեզուներ «Ուրաա-ալթայանջ» Այլ լեղուներ Գրականություն երկրորդ ենթաչրցանի վերաբերյալ ԵՐՐՈՐԴ

(Ճ1Ճ

գ.

«51

ՇՆԹԱՇՐՋԱՆ

վերջին բառորդը)

0րինասաճմանչական (նոմոթետիկական) էվոլյուցիոնիգմ ՆեբածականՏեղեկություններ

տիրապետող ծնթաչըջանի ն

լեզվաբանական ուղղությունը նրա ձնավորման նախադրյալներն ու պայվաննեւ

ԲԸ

Լեզվաբանականուսմունքների զարգացման էտապները բնույթն Լեզվաբանականաշխթատանքի տիզերը ու

Լ 1.

Լեզվաբանական ուղղություններ հ

ձսիխոֆիզիոլոզիզմ

կոնցեպցիաներ :

ե նշանց քննագատնեոը ա) Ծ-իտիեշականնեւր

4) ծրիտթերականներ (նեռոդրամատիզմ) Ներաֆականդիտողություններ Ա. Լեսկինի, Է. Զիվերաի, կ. Վեռների. Գ. Աակոլիիգոր-

ծուննության դերը երիոթերականական ուղղության ձնավորման մեջ. Վեռների օրենքը Հ. Օատճչոֆին կ. բրուվմանի «Ձնաբանական ճնտաղզուտուչ թյունների» առաջարանը կարլ Բրուղմոն Հերման Օստճոֆ Բերտոլդ ֆելբրյու

ձերմա՛ն Գաուլ

6)

«50 «60

«61

Ընղշանուր եզրակացզություններ

ծրիտքերականների Քննադատները

«97

Ներածական դիտողություններ Գ. կուրցիոս Լ, ծորլեր Ֆը: Միստելի:

Գ.

Ի.

Ասկոլի

50»

60Հ

Յոճան

Հուգո

ե երս Շմիդտը Շուխարդտ

«ալիքների տեսությունը»

.

ղպոոց բ) Մոսկվայիլեզվաբանական Ֆիլե" Ֆյոդորովիչ ֆորտունատով զ) Կազանի լեզվաբանական դ«գոոց

Ի.

մ.

5/6

Բողունհն-դե-կուրտենե

Վ. կրուշնսկի Վ. Ա. Բողորողիյկի

Ն. 2.

510՝

ժոդճԼողահոգեբան ալանկոնյեպցիա(Էջնուղսիխոլոգիզմ) Վիլճելմ Վունդտ

Ա-

աշխաջանքիառանձին բնագավառներ Լեզվաբանական 1. Ընդհանուրլեզվաբանություն

Ընդանուր լեզվարանության բնագավառումձեռք բերամփովիման ն պրորլեմների ված նվաճումների Քոմեզ

ծա գ ման

տեսու

ժ ուննե

ը

՞

:

Նու

Ըե

Սուբոատրատի ալրոբլեմը

ծ56

Շարաճյուռու Թյուն. ծ. Ռիս Մ. Բրեալ,Մ. փիմաստարանություն.

ծծ9

:

Մ.

Գոկրովակի

աոլասների կազմման բառագիտական

սկիզբը:Գ. Վենկեր բարբառը» գելսի«ՓՖրանկյան

ների

ն

աշխատանք-

ժիլլերոն.Ֆը: Ին-

ժ.

եզուների ընդանուր դասակարգմանփորձերը: լեր, Ֆր. Միստելի

Լ122

Ֆը:ՎՐյուլ570՛

Ձ. Հնդնբուվական լեզվաբանություն

ծննչյունաչ Հնդերուլական լեզուները ստուղաբասության, բանության ձնաբանության ճարցերը Ա. Ֆիկի ե ու

Ս. ծերվիշյանի աշխատություններում

կեղվարանական ճնչարանությունը

Հնղերուղացիների նախաձչայրենիքի կուլտուրայի պրոբլեմները. 0. Ի. Շմիդտի ն ուրիշները ուսումնասիրուՇոռադերի, ե

ու

թյունները

էուգվիլի ադապտացիայի սկզբունքը Հնդնրուլական չեջշտի. ոռտումնասիրության ճարցերը: 8. Վակերնագել, Ֆ. Ֆորտունատով, Ա. Բեյցենբերգեր, Ֆ. Հան- -եԵն.«Միխելոի օրեն Ը»

Ա.

Բ) Հնգերոպական առանձին

լեզուների

սումնասիրությունը լեզուների ն լեզվաճյուղերի Առանձին

վերանայումը

Հնդիրանականլեզուներ

լեզվածյուղերի ։

ն

ու-

ծ77

ճամեմատական

ն

ծ22

Հայերեն

Ալբաներեն

Բալթիկ-ոլավոնականլեզուներ

Հունարեն Խտալականլեզուներ կելտական լեզուներ Գերմանականլեզուներ

Թրակերեն

Ց.

Ոչ-ճնդնջոպական լեզունեջի ուսումնասիշությունը

Սեմաչքամական լեզուներ «ՌՈւրալաչալթայան» լեզուներ Չին-տիրեթական ն «ճարավ-ասիականջ» լեզուներ Այլ լեղուներ Գրականություն երրորդ ննթաչրջանի վերաբերյալ `

Համառոցագբոություննեուի ցանկ Անձնանուններիցանկ ցանկ ԼեզուներիԵ լեզվախմբեռի

ծ86

ԳԵՎՈՐԴ

ԲԵԳԼԱՐԻ

ՋԱՀՈՒՅՏԱՆ

Լեզվարանության

պատմություն

չատոր

Հրատ. խմրազիր՝

Արտ. Հ. ՊԱՊՈՅԱՆ

Տճխն. խմրաջիր՝ Հ.

Ա.

ՀՈՎԱՍԱՓՅԱՆ

Վերստուղող սրբօզրիչ՝ Հ.

Ա.

ՎԱՐԻԱՆՑԱՆ

մմբ.-չրատ. խորձրղի որոշում .Խ 1, 8լՄ-1958 թ Հանձնված է արտաղրության 30 Մ-1958 թ.. է ապազրության 5/1-1961 թ.,. Ստոր"զրվածժ ՎՓ 07:03, Պատվեր:01, Տիրաժ 1000, Թուղթ՝ 60.92: Տպոազը.4375 մամուլ: Հաշվ.«ճրատ.

ԳինըՊՀ

1 1961

թ.՝

37,4

մամուլ:

ո «.

կ.,.

վ..

երնանի Պետականչամալսարանի

ճրատարակչության տպարան,

երնան, Աբովյան փողոց

Խ

104.

ՆԿԱՏՎԱԾ ԿԱՐԵՎՈՐ ՎՐԻՊԱԿՆԵՐ

Ճ1Մ

վ.

|

«211 ԱԶ

19--Հ0|

վ. 8-8 վ. 13 վ. 14 ն.

|

Վ--2

մ. .7-5 վ.

Կն. 4--Յ

լեզվաբաններից

ռուս

| | |

վաղ միջնադար վերածնության

գոյությունը՝ Խեստօ1որ118,Ք. 111ո...1Խր

|

(ոքօթբադ),օրինակ՝ 090455քօ»

|

նախադասությունը թ.

թ.

ն.

մ.

վ.

ալյուր

վ.

դիանական

վ.

ն.

ռն.

115,

ն.

Լ 22

վ.

ւնն

2--1

էօ

նախադրությունը մ.

ք.

ա.

թ.

այլուր

դանիական ՃՄ)1

զ.

Տքոճճշհտ-Շհեշ...61ոշռ խԽ. 80Շ70408

Բիոլոզիզմի Ասխճյոզսծ Ե6Ջ-րսոմ:ե

1.

|

|

Մճբհսյեուտ

Ա

61ոճոմճն

Մ1«6րքտ7Շեօ10916 հտսքետգօհլ1Շհճո ույս ներկայացված էր

աշ

(84

Կ.

ք

Կ.

Խ.

դ-

|

ՏքոճՇհ-ՏՇԱՏԵ2...01Ո61

Ճ.

Ճ.

80Շ1ԼՕ108

Նատուր-բիոլոգիզմի Ճ. ճՃ. 1104618զս6 Ն6-ՔԲԱոզճե Մճբհ ոէուտ

2ԱՅԼՈՃոմծ:

ՄՕ1ԱԷ6ոքտօհ010ջ16 հճսքէտճօհԱՇիծո

այն ներկայացված «16

փորձնական

փորձառական

Մ01155661Ը

ե

6-րդ

առվորաբար

Կրո

են

161Շհծոմծ

Վ6ըբ Մ61ջ11Շհծոմճո ստեղծվում

Էջ 3069-ի 4-րդ 3. 501

ֆ--ոՀ (որօօօնմ), օրինակ՝ օ 03ձ62ՏքօԿ

Ճ.

ա.

ՄծԾ1ԼԷ

Տեւտ

վ.

«07

հ.

111ո...7ն7

մեջ

ն.

«07

դոյության՝ Խեո01091:8.

|

լեզվաբանների աչխաթուԹյուններից վազ ն դարբգացածմիջնադար վերծանության ռուս

ԱԵ6ր.....)եհօճհճ6սէտեհժո

վ.

|

ՃԿԱ

է լինի

Ճ1էհօճիզճա1Շիծո ԱԾԵՑ...

3--1

Խ.

Մօ1-Է

ՓՀ-Պօ

Կ.

Գեթ

Տպված է

Տող

էջ

սովորաբար չեն Մօ1ետտե616

տեզերըփոխել, ծանոթությունների

ատեղծվում