Մորմազգի մշակաբույսեր. Ուղեցույց

ՄՇԱԿԱԲՈՒՅՍԵՐ

ՄՈՐՄԱԶԳԻ

Ուղեցույց

Ծրագրիֆինանսավորողներ

ՃՍՏՈՎՃԿՎ

ԾԷՄԷԼՕԲԽԵԿՎԸ

ՇՕՕԲԷՏՃՈՕԿ

էսրծքծտճո ՄՍոլօտ

խ

Մորմազգիմշակաբույսեր.ուղեցույց Հեղինակ`Նունե Սարուխանյան,գ.գ.թ. Երնան, 2016թ.

Ուղեցույցում շարադրված են մորմազգի մշակաբույսերիբուսաբանական, կենսաբանականառանձնահատկությունները, մշակության տեխնոլոգիան,պայքարը հիվանդությունների,վնասատուների ն մոլախոտային բուսականության դեմ, սննդարար ն բուժիչ հատկությունները,մարկետինգային հարաբերությունների ձնավորումը,փաթեթավորումըն այլ օգտակարտեղեկություններ ու խորհուրդներ: Ուղեցույցը նախատեսվածէ ընթերցողլայն շրջանակի`մորմազգիներիմշակությամբզբաղվող ֆերմերների,տնամերձհողամաս ունեցողների, գյուղատնտեսության բնագավառի մասնագետների ն ուսանողներիհամար:

Ուղեցույցը պատրաստվել է «Արտադրողխմբերը ն արժեշղթաներիզարգացում» տեխնիկականաջակցության

ծրացրորի շրջանակներում,որը Եվրոպականհարնանության գյուղատնտեսությանն գյուղի զարգացմանծրագրի (խՔՂՏՕ) է Եվրոպական բաղադրիչն է: Օրագիր ֆինաճպավորվում ն միության գործակեելության կողմից: Օրագիրը համատեղ իակաճնացնում կն Հայաստանում ՄԱԿ-ի արդյունաբերական զպգգացման գղրծակալությունը

Ավստրիական զարգացման

(ՍԽ/ՕՕ) ն ՄԱԿ-ի զարգացմանծրագիրը (ՍԽԾՔ):

Տվյայ հոատարավկության բովանդակությանհամար ամբողջ Է հեղինակը: Այն չի պատասխանատվությունը ստանձնում արտահայտում Եվրամիությանտեսակետներնու հայացքները:

ակամա, Ի). ԼՐԱ ԼԼ

արատաւոր

ՀՀաաա Հ ՀՀաաաաապաաոոծծտաաապոուաա4Ի.---.-.-..-.Ն Ն

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

ՄՈՐՄԱԶԳԻ

աաա

ՄՇԱԿԱԲՈՒՅՍԵՐ

Մորմազգիների (502ոա0ո26) ընտանիքին պատկանողմշակաբույսերը հայ ժողովրդի ավանդական բանջարայինսննդի հիմնական «պագճադրրվաւ արգանակ մասն են կագմում:Պարունակում են օրգանիզմինանհրաժեշտայնպիսի կապաաաաջայապաաասկապաապաաաաաա արժեքավոր նյութեր, ինչպիսիք են հանքային աղերը, օրգանական ն թթուները,վիտամինները,դյուրամարսածխաջրերը,սպիտակուցները աաաո-| ճարպերը: Բացի այդ, դրանք համ ու բուրմունք են տալիս կերա14 աաա աաա թական կուրներին,ախորժելի դարձնումԱ նպաստումմարսելիությանը:Մեծ է նան դրանց նշանակությունը շրջակա միջավայրիպահպանությանն էկոլոզիապես մաքուր գյուղմթերքներիարտադրության գործում` .

ՄՈՐՄԱԶԳԻ

ս

ՄՇԱԿԱԲՈՒՅԱԾՐ

Հաաա

աան

ՊՈՄԻԴՈՐ...

աեւ

ԼԼ.

ՏԱՔԴԵՂ

ԲԱԴՐԻՋԱՆ

ււ

նադասա

ա

.

.

կ

ԼՎԱԼ

Լա

ՀԱԿՈՒԲՈՒԿՎ

ԱՆՆԱՆ

ԼԼ

ԼԼ

Լակաադատոաանապաաաանարաաաա

Ն

նանան

ան

անան

աւաաւավա աաակաամանա նման

Լ.Լ...

ՎԱՂԱՀԱՍ ԿԱՐՏՈՖԻԼ

ՎՆԱՍԱՏՈՒՆԾՐՆ

ՎՆԱ.

ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ա

|

,

ՊԱՅՔԱՐԻ ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԸ

ՀԱԿՈԲՈՒԿԻ ՎՆԱՍԱՏՈՒՆԵՐԻ

մեա

անաաաաակաաաա

|

ՀԱՄԱՏԵՂԵԼԻՈՒԹՅՈՒՆԸ

"

ՊՈՄԻԴՈՐԻ,

ԵՎ

ԲԱԴՐԻՋԱՆԻ,

ՏԱՔԴԵՂԻ

ԵՎ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԴԵՄ..............................

կակաակաարասպարապաաապաապաաաաապաւաա

ՆՎ

առ

կաաա

աաա

արա

աաատապաարաւաայա:

Յճ

կ պտուղների մեջմեծ քանակությամբ տերնների սոլանում թունավոր

նյութի պլարունակությամբ,որից պաւորրաստվումեն բուսական պատրաստուկներ Լ օգտագործում առանց թունանյութերիգյուղատնտեսական մշակաբույսերի վնասատունների դեմ պայքարի

նպատակով:

ԱԱայող

արդյունաբերությանհամար նս մորմազգի բանջաառնենք. նալ. որ հաշվի ) հսնգամանքը, ի արման այն նան մորմազգիների, պատրաստվածպահածոները արտահանվող արտադրատեսակներեն, ապա Հայաստանի համար այս մշակաբույսերիդերըդառնումէ առաջնային: Մորմազգիներըհիմնականումբազմացնումեն սածիլներով,շատ հազվադեպ նան սերմերով՝ բնացան եղանակով: Մշակաբույսերի նորձալւ հավասարակշռված զարգացմանհամարցանքը ն սածիլումը պետքէ կատարելագրոտեխնիկայով նախատեսվածժամկետներում: Մորմազգի մշակաբույսերիբազմազանությանԼ կենսաբանական տարբեր առանձնահատկություններիպատտառով դրւնց ցանքը կատարվում է տարբեր ժամկետներում (վաղ գարնանը, ամռանը, աշնանըն ձմեռնամուտին): Յուրաքանչյուրմշակաբույսիհամար սնման մակերեսը,այսինքն` բույսը բույսից ե շարքը շարքից հեռավորությունը,անհրաժեշտ է սահմանել` ելնելով տեղի բնականպայմաններից, հողի բերրիությունից ն ոռոգմանեղանակից: Ներկայիս գյուղացիական տնտեսությունների գերակշիռ մասը, որոնք գտնվում են երկրի հարթավայրային, նախալեռնային նկ եղենըկարնոր կա հա հումքէ:է: Եթե րեղենը հումք Ծթե

-

լեռնային գոտիներում, զբաղվում են մեծաքանակ մորմազգիների մշակությամբ երբեմն ձեռքի տակ չունենալով գիտականդրեն հիմնավորված ագրոկանոններ (ուղեցույց) դրանց մշակության վերաբերյալ,մեծ դժվարություններիեն հանդիպումիրենց ամենօրյա աշխատանքներում, ն ավելանում է վնասատուներիու հիվանդություններիքանակը,ն զգալիորեն նվազումբերքատվությանմակար-

դակը:

Ստորնե ներկայացնում ենք առավել տարածված մորմազգի մշակաբույսերիմշակությանտեխնոլոգիաները: ՊՈՄԻԴՈՐ

(1)/026/ԹԹա

6ՏՇաԹթոխո ոո(Թ)

ն արժեքավորբանջարային Պոմիդորը(լոլիկը) ամենատարածված է, որն օգտագործվումէ թարմ ն վերամշակված մշակաբուխերից ն հարուստ վիճակում:Այնօժտվածէ համայինբարձրհատկանիշներով է վիտամիններով (Ճ, 8, Շ, ՔԲ), օրգանականթթուներովն ՇՅ-ի, Ա-ի, Խց-ի, Էօի հանքային աղերով: Պոմիդորի հայրենիքըՀարավային Ամերիկանէ (Պերու, Բոլիվիա,Էկվադոր),որտեղայժմ էլ կարելի է հանդիպելպոմիդորիվայրի ձների: Այն Եվրոպա է բերվել 21 դարի ն առաջին կեսին ն տարածվելնախԻսպանիայում,Պորտուգալիայում Իտալիայում,իսկ սկսած «Հ դարի երկրորդ կեսից` նան Ռուսաստանում: Հայաստանումայն, մի շարք այլ բանջարայինմշակաբույսերի հետ համեմատած, նոր բույս է ն ունի շուրջ 200 տարվապատմություն: Պոմիդորըմշակվումէ ՀՀ բոլոր կլիմայականգոտիներում,բայց դրա արդյուռճաբերական մշակությունը կենտրոնացած Է Արարատյան

հարթավայրում: ն կենսաբանական Բուսաբանական առանձնահատկությունները: Պոմիդորը միամյաբույս է: Ինչպեսն մյուս մորմազգիբանջարեղենները, ունի առանցքայինարմատ ն սածիլներըդաշտ փոխադրելուցառաջ գլխավորարմատի ծայրըհեռացվումէ, որպեսզիհիմնականկողային

շերտում: Սածիլումից մինչե պտուղների հասունացումը տնում է 70-125 օր` կախված սորտային առանձնահատկություններիցն բնակլիմայական պայմաններից: Սերմերով ցանքի դեպքում (բնացան) թեն պոմիդորի բերքատվությունը նվազում է, սակայնարմատայինհամակարգը, թափանցելով ավելի խորը, նպաստում է բույսերի չորադիմաց6

Պոմիդորիցողունըխոնավհողովծածկելու կունությանբարձրացմանը: են առաջանում: դեպքումհեշտությամբլրացուցիչ մազարմատներ Պոմիդորի թուփը լինում է գետնատարածփռված, անսահամանափակաճող (ինդետերմինանտ),կանգուն(շտամբովի),ինչպես նան սահմանաւիակաճող (դետերմինանտ): Պոմիդորիտերնեներըլինում են սովորական բարդ կամ կենտ փեւտորաձն, իրար հաջորդող մեծ ն փոքր բլթակներով,ինչպես նան կարտոֆիլատիպ՝զուրկ բլթակներից: ԾաԾաղկամփիթթությունը ողկույզ է` պարզ կամ բարդ կազմությամբ: են ն ղիկները ողկույզումբացվում զույգ-զույգ հետագայումպտուղների հասունացումնէլ տեղի է ունենում զույգերով: Ծաղիկները երկսեռ են: Պտուղը 100-ից մինչե 500 գ ն ավելի զանգվածով տարբեր ձնի ն գույնի հատապտուղ է: Սերմերի թիվը մեկ պտղի մեջ կազմում է 50-125 հատ, իսկ երբեմն` ավելի շատ: Ըստ պտուղներիհասունությանլինում են վաղահաս,միջահասն ուշահաս: Պոմիդորըինքնափոշոտվողբույս է, սակայն բարենպաստ (տաք) նան խաչաձն: եղանակային պայմաններում փոշոտվում է Անբարենպաստ պայմաններում փոշոտումըլավ չի կատարվումն տեղի է ունենում ծաղկաթափ: Պոմիդորը պատկանում է ջերմասեր ոչ պակաս մշակաբույսերիշարքին: Սերմերը սկսում են ծլել 12"Շ-ից ու Բուսի աճի ջերմության պայմաններում: միջին 22-25"Շ է, իսկ գիշերները`14-18"Շ:Վատ լուսավորուջերմաստիճանը թյան պայմաններումջերմատներում ցերեկներըջերմությունըպետք է 12-15:Շ: 18-20, լինի իսկ գիշերները` Պոմիդորիաճման ն զարգացման համար հողի միջին ջերմաստիճանը պետք է լինի 24-30"Շ-ի սահմաններում,իսկ 16:Շ-իցցածր ջերմությանպայմաններումբույսի

զարգացման

նորմալչի ծաղկումն պտղաբերում`արդյունքումբացասաբար ազդելով մակարդակի բերքատվության ն բերքիորակիվրա: Լույսի նկատմամբպոմիդորընս պահանջկոտէ, ստվերում լավ չի մեծ է լուսավորության աճում ն ցածր բերք է ստացվում:Առավելապես պահանջըսածիլներիաճման շրջանում: Արարատյանհարթավայրի ընթացքումպոմիդորըջրվում է 16-18 պայմաններում անգամ` 400-500 մ/հա ջրման նորմայով (յուրաքանչյուր անգամ): Սակայնհողի բարձր խոնավության դեպքումպոմիդորիբույսերըխիստ տուժում են օդի պակասությունից ն վատ են յուրացնում հողի

վեգետացիայի

Աճման համարլավագույնը սննդանյութերը: համարվումէ 55-65 9ձ օդի հարաբերական խոնավությունը, իսկ հողինը` 70-80 96: Դրանից բարձր լինելու դեպքում բույսերը հեշտությամբ վարակվում են սնկային ն պտուղներումնվազումէ չոր նյութերիքանակը: հիվանդություններով Ավազակավայինհողերում պումիդորնավելի վաղ է հասունանում, քան կավավազայինհողերում, բայց վերջիններում բերքատվության մակարդակնավելի բարձրէ լինում: Ծանր, սառը ն խոնավ հողերը պոմիդորիաճեցմանհամար նպաստավոր չեն: Պոմիդորիհամարլավ նախորդներեն կաղամբազգիները,դդմազգիները ն ընդեղենները, ինչպես նան բազմամյա խոտաբույսերի շուռ տված ճմաշերտը: Մորմազգի մշակաբույսերից հետո խորհուրդ չի տրվում մշակել պոմիդոր,քանի որ բույսերըվարակվումեն միննույնհիվանդությամբ: Պոմիդորիմշւսկության համարլավ արդյունքեն ապահովումինչպես օրգանական, այնպես էլ հանքային պարարտանյութերը:Հեկտարի հաշվով անհրաժեշտ է հողին տալ 30-40 տ գոմաղբ: Օրգանական պարարտանյութերիցօգտակար է նան թռչնաղբը, կոմպոստը, ն մոխիրը: կենսահումուսը

Պոմիդորիառողջարար հատկություններնընդգրկում են մարդու ու ճնշումը, շաքարախտիբուժումը, մաշկային նորմալ տեսողությունն խնդիրներից ազատվելը ն միզուղիների ինֆեկցիաների դեմ պայքարելը: Այն պարունակում է մեծ քանակությամբ հակաօքսին հանքանյութերով: դանտներ,հարուստ է վիտամիններով Պոմիդորն ունի պաշտպանականմեխանիզմքաղցկեղի տարբեր տեսակներին սրտանոթայինհիվանդություններիդեմ: Այն ապահովում է աւոամների, ոսկորների,մազերին մաշկի առողջությունը: Հայտնիէ, ոռ պոմիդորի հյութը բուժում է արեւի այրվածքները: Պոմիդորի ամենօրյա օգտագործումըպաշտպանումէ մաշկըարնի ուլտրամանուշակագույն կործանարար ազդեցությունից:Լոլիկն ունի նան հակածերացման հատկություններ:Պոմիդորը բարենպաստ ազդեցություն է թողնում լեղապարկիկենսագործունեության վրա: Այն լուծում է լեղապարկի քարերը: Պայքարում է նան ծխախոտիծխի ազդեցության դեմ: Կրճատում է խոլեստերինը նե պաշտպանում սիրտը տարբեր

հիվանդություններից:

Մշակությունը:Պոմիդորըհիմնականումմշակվում է սածիլներով,

որոնք աճեցվումեն ինչպեսարհեստականորեն տաքացվող, այնպեսէլ ՀՀ բոլոր հողակլիմաարնայինջերմոցներումն բաց սածիլանոցներում:

յական գոտիներումպոմիդորըմշակվում է թմբերիվրա` պառկեցրած ձնով: Հարթ հողամասերումնպատակահարմար է տնկել թմբի երկու կողմերում,իսկ թեք հողամասերումթ̀մբի մեկ կողմում:

Պոմիդորի սածիլման եղանակըն մակերեսի չափը սերտորեն կապվածեն մշակվողսորտի, կատարվող աշխատանքներիմեքենայացման մակարդակի, հողի ռելիեֆի, ջրման հնարավորությունների, մշակաբույսերի զբաղեցրածտարածությանն հողակլիմայականպայմաններիհետ: Այժմ ներկայացնենքպոմիդորի մշակության առանձնահատկությունները. » Պոմիդորինհատկացվածհողն անպայմանհերկել աշնանը` 25-30 սմ խորությամբ, գարնանը կատարել փոցխում, չիզելում, իսկ անհրաժեշտության դեպքում`կրկնավար: » Բույսերը մշակել օրգանականնյութերովհարուստ, մեխանիկական լավ կառուցվածք ունեցող` ավազակավայինկամ կավավազային հողերում: » Արարատյան հարթավայրում նպատակահարմար է մշակել պոմիդորի վաղահաս (ցանկալի է .տորֆաբուսահողային թաղարներումաճեցված սածիլներով), միջահաս ն ուշահաս 3:3Յ նե սորտեր համապատասխանաբար 50 հարաբերակցությամբ: ». Խորհուրդէ տրվում պոմիդորիվաղահաս սորտերիցմշակելՌաննի Նուշ, միջավաղահասն միջահաս սորտերից` Գյումրի, Լիւս, Երազ, Զուրաբ, Գանձակ,Նվեր ն 400 բ, 300 բ, Ֆլորիդա Է1, ՍանրայսԲ՛1, Պրիմպակ ԷԼ ն այլ հիբրիդներ,իսկ ջերմատներում`հայկական ջերմատնայինսորտերը,Զվարթնոց,Վայք ե արտասահմանյան մի շարք հիբրիդներ: ՈւշահասներիցնպատակահարմարԷ մշակել տեղականԶուրաբ սորտը: » Պոմիդորիգերվաղ բերք ստանալու համար մշակությունըկարելի է կատարել սինթետիկ թաղանթներիտակ` տորֆաբուսահողային թաղարներում աճեցվածսածիլներով:Այդնպատակիհամարցանքը պետք է կատարելհունվարի վերջին տասնօրյակում`10:102:10 սմ չաւիի թաղարներում: » Նախալեռնային գոտում կարելի է մշակել վաղահաս ն. միջահաս սորտեր,իսկ լեռնայինգուտում`միայնվաղահասսորտեր: ». Դաշտումպոմիդորիմշակությունըկատարելթմբերիվրա, ընդ որում հարթտարածքներումթ̀մբիերկուկողմից,իսկթեք հողերում`միայն մեկ կողմից: » ժապավենաձեւ ցանքերի դեպքում առուների (ակոսների) լայնությունը պետք է լինի 70, խորությունը 15-20, իսկ թմբերի 80-90 սմ: լայնությունը` սնման

Միջբուսայինտարածությունը վաղահասսորտերիհամարպեւոք է 30 սմ: Թմբի մեկ կողմից սածիլման թողնել 20-25, միջահասներինը` դեպքում նպատակահարմար է միջշարային հեռավորությունը 25-30 սմ: իսկմիջբուսայինը՝ վերցնել 70-80, Քառակուսի-բնայինտնկումներիժամանակ վաղահաս սորտերը սմ տնկել 70:70, միջահասները8̀0:80, ուշահասները`100100 սխեմաներով` յուրաքանչյուր բնում տնկելով իրարից 15-20 սմ 1 բույս: հեռավորությամբ Պոմիդորի սածիլներն անհրաժեշտ է տնկել հողագնդով կամ թաղարովք̀եշի եկածհողում: հետո Սածիլները տնկելուց 34 օր պետք է կատարել կպչողականությանստուգում, անհրաժեշտությանդեպքում նան կատարել սածիլներիլրացում ն դաշտը ջրել: Հողի քեշի գալուց հետո կատարելառաջին 5-6 սմ խորությամբ: թաղհան-փխրեցումը` Առաջին ջրից 10-15 օր հետո տալ երկրորդ ջուրը ն հողի քեշի Խոր բուկլից կաւոարելունզուգընթաց կարելի է

սնուցումը:

տալ

առաջին

Երկրորդ սնուցումը պետք է տալ հուլիսին (2-3 -անգամ)՝ հետո, իսկ հաջորդըօ̀գոստոսին: բերքահավաքից Քաղհան-փխրեցումներնանհրաժեշտ է կատարել ըստ կարիքի այնպես, որ մինչն շարքերի լցվելը հողը միշտ լինի փխրուն ն մաքուրվիճակում: մոլախոտերից Պոմիդորիդաշտը պետք է ջրել ըստ պահանջին չափավոր30-50 մից ոչ երկար ակոսներով:Բերքահավաքի շրջանում ջրումները կատարելմիայն բերքը հավաքելուցհետո: Կարելի է ջրել 16-18 անգամ, օրվահովժամերին: Անհրաժեշտ է ժամանակին կատարել հիվանդություններ ն վնասատուների դեմ պայքարի միջոցառումները (տես համապատասխան բաժինը): Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ հասուն պտուղների Է բերքահավաքիերկարաձգումը խիստ բացասաբար ազդումբույսի վրա, պոմիդորիբերքահավաքըպետք ընդհանուրբերքատվության է կատարել3-4 օրը մեկ: Կիսահասուն պտուղների հասունացումն ապահովելու համար հետո դրանք պետք է պահել հետհասունացման տեսակավորելուց

նկուղներում:

Բերքատվությունըկազմում է 40-80 տ/հա՝ կախված սորտից, բնակլիմայականպայմաններից ն մշակությանեղանակից: Բերքահավաքիցհետո դաշտն անհրաժեշտէ մաքրել բուսական ն հերկելհաջորդտարվահամար: մնացորդներից

ճոոսար (Շճքտ/Ըն/ո

ՏԱՔԴԵՂ

Լ.)

Տաքդեղը (պղպեղը) պատկանում է մորմազգիների ընտանիքի

(Տօլռոճ60686)Կապսիկում(ՇշքՏ/ճսո») ցեղին:Մեր պայմաններումայն միամյա բույս Է, սակայն հասարակածայիներկրներում լինում է նան բազմամյա: Հայաստանումայն դասվում է առավել օգտագորԷշ»: ծվող

:

Ր

վերամշակվածվիճակում: Մեծ է դրա նշանակությունընան սննդի (պահածոներիարտադրության) ձեջ: Տաքդեղն արդյունաբերության աչքիէ ընկնում սննդարարբարձրհատկանիշներով ն վիտամինների Պարունակումէ նան մեծ քանակությամբչոր պարունակությամբ: նյութեր(5-12Չ6), շաքարներ (2-8 Չ6), թաղանթանյութ(1-1,5 46), ինչպես նան հանքային նյութեր: Տաքդեղի պտուղներում Շ վիտամինի քանակը 4-5 անգամ ավելի շատ է, քան կիտրոնի մեջ: Տաքդեղի օգտագործվողսորտերի100 գ թարմպտղի մեջ պարունակումէ 300Շ վիտամին:Պտուղներըպարունակումեն նան կարոտին, 400 մգօծօ խնձորաթթու ն կիտրոնաթթու: Տաքդեղի բուսառանական նե կենսաբանական առանձնահատկությունները: Տաքդեղն ունի առանցքային արմատ, որը սկզբնական շրջանում խորանում է մինչն 40 սմ: Առանցքային արմատի վրա առաջանում են կողային ճյուղավորություններ, որոնք հիմնականումտարածվում են հողի 20-35 սմ շերտում: Ցողունը ամուր, կանգունն առատ ճյուղավորվող է: Տաքդեղի թուփըլինում է կանգունկամ կիսականգուն՝25-85 սմ բարձրությամբ: Տաքդեղի տերնները լինում են կլորձվաձն, երկարավուն-ձվաճն ն. նշտարա. ձնե` բոլոր դեպքերում սրածայր ն ամբողջաեզր փայլուն տերնաթիթեղներով: Տերնների գույնը լինում է բաց կանաչ, կանաչ ն մուգ կանաչ, իսկ երբեմն էլ սնականաչ: Ծաղիկները մեկական են, երկսեռ: Պտուղը բազմասերմ է, մսալի, տարբերմեծության,գույնի ն ձնի:

-

--

Տաքդեղի հայրենիքը Հարավային Ամերիկան է: Տարբերում են տաքդեդիկծու, կիսակծու ն քաղցր տեսակներ,որոնք հիմնականում մշակվում են բանջարանոցներումն ՀՀ-ի գրեթե բոլոր կլիմայական գուտիներում:Քաղցր տաքդեղիպտուղները թփի վրա հիմնականում լինում են դեպիվեր ցցված,իսկկծու սորտերինըկախված: Տաքդեղը ջերմասեր բույս է ե ունի վեգետացիոն երկար շրջան: Ծլելուց մինչե ծաղկելը տնում է 60-100 օր, մինչե պտուղների տեխնիկական հասունացումը 80-160,։ իսկ մինչն սերմերի հասունացումը100-180 օր: Սերմերնսկսումեն ծլել 12-13-Շջերմության պայմաններում:12:Շ-ից ցածր ջերմությանդեպքումբույսի աճը կանգ Է առնում: Տաքդեղիհամարլավագույնը22-26"Շջերմություննէ: Յ0'Շ-ից բարձրջերմությանն օդի անբավարարխոնավության դեպքում,ինչպես նան ջերմութան նե խոնավությանխիստ տատանումներիդեպքում է -3-ից-5-Շ-իպայմաններում: ծաղիկներըթափվումեն: Ցրւտահարվում Հողի ջերմությաննկատմամբառանձնապես զգայուն է արմատային համակարգը:Սառը, ուշ տաքացվող հողերումտաքդեղըլավ չի աճում: Հողի ե օդի խոնավությաննկատմամբնույնպեսպահանջկոտէ: Ջրի պակասիդեպքում բույսը լավ չի աճում, մնում է գաճաճ, աւտուղները դառնումեն տձն: Խիստ նվազում է բերքատվությունը:Օդի լավագույն խոնավությունըպետք է լինի 60-70 46: Արարատյանհարթավայրի ջրվում է 15-18 անգամ` յուրաքանչյուրանգամ400-500 մ/հա ջրմաննորմայով: Տաքդեղի մշակությանհամարանհրաժեշտէ լավ մեխանիկական կառուցվածքունեցող,օրգանականնյութերովհարուսւո կավավազային հողեր: Խորհուրդ է ւորվում ցրտահերկի ժամանակլուշ աշնանը) պարարտացնել30-40 տ/հա գոմաղբով:Վեգեւոացիայի ընթացքում2-3 անգամ տրվում է սնուցում հանքայինպարարտանյութերով,ինչպես նան նպատակահարմար ն է տալ օրգանականպարարտանյութեր միկրոտարրեր: Տաքդեղի համար լավագույն նախորդներեն կաղամբազգիները, բոստանային մշակաբույսերը, տերեաբանջարներըն բակլազգի Խորհուրդ չի տրվում այն մշակել մորմազգիներից

պայմաններում

Աա մարոմները: տո:

Տաքդեղի պտուղները պարունակում են մեծ քանակությամբ շաքարներ, եթերային յուղեր, 81, 82, Ք, ՔԲ, Ճ, Զ վիտամիններ ն հանքայինաղեր:Տաքդեղի բաղցր տեսակըպարունակումէ ավելի մեծ քանակությամբվիտամիններ,քան կծու տեսակը: Վիտամին Շ-ի պարունակությամբ տաքդեղը գերազանցումէ բոլոր բանջարանոցային մշակաբույսերին: 1-2 հատ քաղցրը տաքդեղ ուտելով կարելի է բավարարելվիտամինՇ-ի մեկ օրվա պահանջը:Տաքդեղի մեջ քիչ չէ նան կարոտինի քանակը, որի ւպարունակությամբ այն չի զիջում

նույնիսկ գազարին: Տաքդեղը չի պարունակումֆերմենտներ, որի պատճառով էլ լավ է պահպանվումպահածոյացվածվիճակում: է ալկալոդ, ինչով էլ պայմանավորված Պարունակումէ նան կապսացին ն համը: ծակող կծու տեսակներիսուր Մեծ է տաքդեղի բուժականնշանակությունը:Այն կանխում է համակարգիաշխատանքի հոդաբորբը, նպաստում է սիրտանոթային ն գիտական բժշկությանմեջ քաղցր բարելավմանը:ժողովրդական հագեցածսննդամթերք,լայնորեն տաքդեղը` որպես վիտամիններով հիպովիտամինոզի ն օգտագործվում է 0սակավարյունությաան, ավիտամինոզի,ուժերի անկմանդեպքում,ինչպեսնան այն լավացնում է ախորժակը,բարելավում մարսողությունը: Մշակությունը: ՏՋՏաքդեղը մեր հանրապետությունումմշակվում է բացառապեսսածիլներով:Արարատյան հարթավայրիպայմաններում սածիլները աճեցվում են թե՛ ջեռուցվող ջերմատներում, թե արնային ջերմոցներում, ինչպես նան բաց սածիլանոցներում: Տաքդեղի մշակության համար հողն անպայմանպետք է հերկել աշնանը,20-30 սմ խորությամբմ̀իաժամանակհող մտցնելով օրգապարարտանական ն հանքային (ֆոսֆորական ու կալիումական) է 60-65 հարկավոր Վաղ ցրտահերկը գարնանը 46-ը: նյութերի հետո, համար, որից պ ահպանելու փոցխել` հողում խոնավությունը սաձիլը դաշտ փոխադրելուց7-10 օր առաջ, կատարել կուլտիվացիա/չիզելում` 10-12 սմ խորությամբ ե հող մւտցնել հանքային 20-25 96-ը, իսկ մնացածըթողնել սնուցումների պարարտանյութերի համար: Մեքենայացվածմշակության համար նպատակահարարէ այն մշակել քառակուսիբնայինկամ լայնշար ակոսներով,իսկ փոքր համար`հարթ մարգերով: տարածությունների են. Մշակությանառանձնահատկություններն » եղանակովմշակությանդեպքումմիջշարային Լայնշարք-ակոսային հեռավորությունըպետք է լինի 60-70 սմ, միջբուսայինըք̀աղցր սորտերիհամար 30-35, իսկ կծուներիհամար`20-25 սմ: » Մարգերովմշակությանդեպքում տաքդեղի շարքը շարքից վեր20-25 սմ: ցնումեն 50-60, իսկ բույսը բույսից2̀5-35 սմ, կծուներինը` ». Սածիլումըխորհուրդէ տրվումկատարելբացառաւպես քեշի եկած հրաժարվելջրի մեջ տնկելուսովորույթից: հողում ն կտրականապես Թաղարներումաճեցված սածիլները պետք է տնկել հողի մակերեսից2-3 սմ խոր:

». ».

»

»

»

» ».

Վեզետացիայի ընթացքումանհրաժեշտէ կատարել4-5 քաղհանփխրեցում.այս միջոցառումը շատ կարնորնշանակություն ունի: Սկզբնականշրջանումանհրաժեշտէ ջրել չափավորե հաճախակի փխրեցնել:Վեգետացիայի ընթացքումջրել 15-18 անգամ` ըստ բույսիպահանջի,3-4 անգամքաղհանելն 2-3 անգամփխրեցնել: Սնուցումներըկատարումեն նույն չափով ն նույն ժամկետներին, ինչ պոմիդորինը:Սածիլումից 1520 օր անց տալ ւսռաջին սնուցումը,երկրորդը առաջինից 20-25 օր հետո, իսկ երրորդը՝ մոտ մեկ ամիսհետո: երկրորդից Սածիլումից60-70 օր անց հավաքվումէ առաջինբերքը:Բույսերի ծաղկումնու պտղաբերումըշարունակվումէ մինչե աշնանառաջին ցրտահարությունը: Բերքահավաքը կատարում են պարբերաբար 3-4 օրը մեկ՝ պտուղներիտեխնիկական հասունացման հասակում:Բերքը պետք է հավաքելօրվա հով ժամերինԿ արնիւոակ չթողնել,տեղափոխել հով տեղ՝ծածկիտակ: հետո Տեխնիկական հասունացումից 25-35 օր տաքդեղի պտուղներըլրիվ հասունանում են ն կարմրում: Քաղցրտաքդեղիբերքատվությունը կազմումէ 30-50, կծվինը`15-25 ւո/հա:

»

»

Քանի որ տաքդեղիճյուղավորությունները հեշտությամբկոտրվում են, բերքահավաքը պետքէ կատարելզգուշությամբն խնամքով: Երաշխավորվումեն տաքդեղի Անի, Հայկ, Փղի կնճիթ, Նուշ 51 սորտերը:

են Բացիայդ, բադրիջանի պտուղներըպարունակում նան ֆոսֆոր, երկաթ ն այլ հանքայիննյութեր,որոնքշատ անհրաժեշտեն մարդու օրգանիզմի համար: Բադրիջանի պտուղը վիտամիններով հարուստ չէ, թեւ պարունակումէ որոշ քանակությամբ8շչ ՔՔնեՇ Պարունակումէ սննդարարնյութերն գունանյութեր,որոնք վիտամիններ: էլ ապահովում են բանջարեղենի մուգ մանուշակագույն գույնը: Բադրիջաննօգտագործումեն թարմն վերմաշակվածվիճակում,որից են տարբերճաշատեսակներ, ն աղցաններ,մուրաբաներ պատրաստում են ն նան թթու դնում: ինչպես չորացնում ցուկատներ, Բադրիջանըհայտնիէ առողջարար ն օգտակարհատկություններու|: Ան նվազեցնում է արյան մեջ խոլեստերինի պարունակությունը: Ամառայինամիսներինամենիցշատ օգտագործվողբանջարեղեններից Բադրիջանը հատկություններ: մեկն է: Այն ունի հզոր հակաօքսիդանտ քաղցկեղի որոշ կարող է նվազեցնել սրտային հիվանդությունների, տեսակներին սրտի կաթվածիվտանգը: Այն կարող է դանդաղեցնել ն ծերացմանգործընթացը:Օժտված է ցածր կալորիականությամբ Մեծ հիանալի հումք է նիհարելու համար: քանակությամբջրի շնորհիվօրգանիզմնապահովումէ անհրաժեշտջրի պարունակության քանակությամբ: Բադրիջանը պարունակում Է քիչ քանակությամբ ածխաջրերն ճարպեր,նվազեցնումէ խոլեստերինիմակարդակնարյան մեջ ն իջեցնումարյանճնշումը:

շաքարները3̀-496:

ե նկարագրությունը Բուսաբանական

կենսաբանական

առանձնահատկությունները: ԲադրիջանըմիամյամշակաբույսԷ, 70-120 սմ բարձրությամբ, առատ ճյուղավորվողցողունով ն խոր գնացող

արմատայինհամակարգով:Ցողունը

ԲԱԴՐԻՋԱՆ

(Տօ/ճռատ/ոտ/Օոցծոճ)

Բադրիջանը(սմբուկը) պատկանումէ մորմազգիների ընտանիքի

Սոլանում/(ՏՇԹուո) ցեղին:

ԲադրիջանըՀՀ-ում մշակվողհնագույնբանջարային մշակաբույսերից

է ն մեծ տեղէ գրավումսննդիարդյունաբերության մեջ:

Բադրիջանի պտուղներումչոր նյութերըկազմում են 7-1296, իսկ

շուտ փայտացողԷ, բավականամուր ն կանգուն:Բադրիջաննունի առանց-

քայինարմատ,որը թեթնթափանցիկ հողերում կարող է խորանալմինչե 1,2-1,3 մ: Սածիլներըդաշտ տեղափոխելիսառանցքայինարմատըհիմնականումկտրվում է ն մնում է սածիլանոցի հողում: Այդ իսկ պատճառով դաշտ տեղափոխելուցառաջ չկտրված գլխավոր արմատիծայրը պետք է հեռացնել (պիկիրովկա)ն նոր միայն տնկել, որը նպաստումէ հողի վերին՝ 28-35 սմ բերրի շերտում ուղղությամբ կողայինարմատներիզարգացմանը: հորիզոնական Ցողունը կլորավուն է, կանաչ կամ մանուշակագույն, երբեմն դարչնագույն երանգով: Ինչպես ցողունը, այնպես էլ ճյուղերը ն տերնակոթերը լինում են մի փոքր թավոտ: Ըստ մեծության տերնաթիթեղըլինում է 15-21 սմ երկարության:

Տերնաթիթեղի գույնը լինում է. կանաչամանուշակագույն, կանաչ՝ մանուշակագույնջղերով, մուգ կանաչ դարչնագույն ջղերով ն մոխրականաչ:Ծաղիկներըմեկականեն, եբկսեռ,բաղկացած 5-7 5-7 միաձուլվածպսակաթերթերից, բաժակաթերթիկներից, նույնքան ն առէջներից մեկ վարսանդից:Ըստ սորտային առանձնահատվկումաճուշակաթյան՝ծաղիկներըլինում են կապատամանուշակագույց, գույն, վարդամանուշակագուն կամ

սպիտակ:

մ

Բ:1

Բադրիջանըինքնափոշուովող քույս է, սակայն հարավի տաք եղանակային պայմաններում փոշոտվում է նան խաչաձն.եղանակով: Բադրիջանի պտուղը լինում է տարբերձնի՝ գնդաձն,ձվաձն,տանձաձե, երկարավուն գլանաձն ե մանգաղաձն`20-200 գ ե ավելի քաշով: ՀՀ-ում մշակվող ավանդական բադրիջանի պտուղներիերկարությունըմիջինը` 14-16 սմ է, երբեմն ավելի: Պտուղներիգույնը տեխնիկական հասունությանժամանակլինում է մուգ մանուշակագույն(համարյա սն), մանուշակագույն, մուգ դարչնագույն, կարմրավուն երանգով, բաց մանուշակագույն՝ դարչնագույն երանգով ե. նան սախտակ: Պտղի մակերեսը հիմնականում փայլուն է, երբեմն հանդիպումեն նան անփայլ տեսակներ:Հասունացածսերմացուպտուղներըգորշ դեղնավունեն, ն դեղնագույն: գորշ դարչնագույն,մոխրագույն,ճոխրականաչավուն ն է անհամ կամ լինում սպիտակ սպիտակականաչավուն, Պտդամիսը դառը: Մեկ թփի վրա լինում է մինչն8-15 պտուղ:Սերմերի ծլունակությունը պահպանվում է 3-6 տարի: Ըստ հասունացման ժամկետների՝ բադրիջանի:. սորտերը ն ուշահասների:. ստորաբաժանվումեն վաղահասների Վեգետացիայի տնողությունը կազմումէ 120-140 օր, իսկ ուշահասսորտերի մոտ` 140 ն ավելի: Հայաստանում հիմնականում մշակվումեն բադրիջանի մանուշակագույն կամ դարչնամանուշակնգույն տեսակները,որոնք.երկարավուն-տանձաձնից ՛մինչն երկարավունզլանաձն են: Վերջին «տարիններին փոքր տարածքների վրա մշակում են սպիտակ տանձաձն, ինչպես նաե գույնի երկարավուն, -

մանուշակագույն գնդածն. սորտեր: Բադրիջանըֆերմասեր. բույս Է, սերմերնսկսում են ծլել 13:Շ-ի ու 24զարգացման համար լավագույնը իսկ աճի պայմաններում, 284Օ-ն է- 4566ից ցածր: ու աճն ծադկումը ջերմության պայմաններում «Շ-ում է: Լույսի -0.6-ից ցրտահարվում են: ա դրիջանը դադարում Քա ե՛

.

մ

լ.

1» ՍԴՈվո:8

Փոժմ ձ3:Շ8ՆԽՑՈՅ

աթ-Պապք... ..պղզի-ոմի.մժժ

ժույ»

նկատմամբպահանջկոտէ, ստվերոտու վատ լուսավորության պայմաններումլավ չի աճում: Հողի խոնավությաննկատմամբբադրիջանընույնպեսբավականին պահանջկոտ է: Ամենանպաստավորը համարվում է, երբ հողի հարաբերականխոնավությունը կազմում է 75-80 426: Անբավարար խոնավության դեւլքում բույսը լավ չի աճում, ծաղիկներըթափվումեն, իսկ պտուղներըտձնանում: Արարատյան հարթավայրիպայմաններում վեգետացիայի ամբողջ ջրվում է 16-18 բադրիջանը 400-500 մ:/հա անգամ,յուրաքանչյուրանգամ` նորմայով:Սակայն օդի խոնավությաննկատմամբպահանջկոտչէ ն սիրում է չոր օդ: Խոնավ է սնկայինհիվանդություններով: անձրնառատ վայրերումհիվանդանում Բադրիջանը պահանջում է ապարարտ, օրգանական նյութերով ապահովված,ստրուկտուրային, թեթնհողեր: Ծանր կավայինհողերում հեկտարի հաշվով անպայմանպետք է տալ 30-40 տ օրգանական պարարտանյութ: Ցանքաշրջանառութան մեջ բադրիջանի համար լավագույն են կաղամբազգի,դդմազգին բակլազգիմշակաբույսերը: նախորդներն Բազմամյա խոտաբույսերիճմաշերտը նույնպես լավ նախորդ է հանդիսանում: Բացի օրգանական 0պարարտանյութերիցհողիհիմնականու նախացանքՔապինմշակման ժամանակ որպես սնուցումբադրիջանին պետք է տալ նան. հանքային պարարտանյութեր, ինչպես նան անհրաժեշտ միկրուտարրեր: Մշակությունը: Բադրիջանի սածիլների ցանքի ժամկետներըն աճեցման եղանակներընույնն են, ինչ որ տաքդեղինը: Նույնը նան պետք է ասել հողի մշակման, պարարտացման, նախացանքայինմշակության, Սածիլման եղանակի ն դաշտում իրականացվող ագրուռեխնիկականաշխատանքների վերաբերյալ: Ստորն.նշվում են մի քանի առանձնահատկություններ, որոնք պետք է հաշվի առնելբադրիջանիմշակությանժամանակ. » Բադրիջանընույնպեսմշակվում է հարթ մարգերով` 25-35 սմ սմ միջշարային հեռավորություններով` միջբուսային ն 5070 կախվածհողիորակիցն սորտայինառանձնահատկություններից: » Ակոսներովմշակության դեպքում միջբուսայինհեռավորությունը պետք է վերցնել 30, իսկմիջշարայինը6̀0-70 սմ: » Բադրիջանի մշակության մեջ կարնոր նշանակություն ունեն ժամանակինկատարվածքաղհաննու փխրեցումը:Վեգետացիայի ընթացքումանհրաժեշտէ քաղհանել3-4 անգամ:

ժամանակաշրջանում

|

«ՃՑ-

-Շ

ՀՀ

ՀՀ.

|

ՀԱԱՀ ԳԲԱԳԱԲԱՆ

Ե/2ԵՈՍՕԷԽՃ

Եճեճ

ն

»

». »

»

Կարնոր նշանակությունունեն նան համակարգվածսնուցումները վեգետացիայիընթացքում: Առաջին սնուցումը պետք է տալ սածիլումից25-30 օր հետո, երկրորդըդրանից20-25 օր, երրորդը բերքը մի քանի անգամհավաքելուցհետո: սկսումէ ծաղկել Սածիլըտնկելուց40-45 օր հետո բադրիջանն ն 15հետո տալիս առաջինպտուղները: 20:օր է Սածիլը տնկելուց 65-70 օր հետո կատարվումէ բադրիջանի հետո առաջին բերքահավաքը, որից ծաղկումն ու են պտղաբերությունը մինչե շարունակվում աշնան

օգտագործվումէ թարմ ն վերամշակվածվիճակում,ինչպես նան են սննդիմեջ Պտուղներնօգտագործում նպատակներով: դեկորատիվ սոուսների, խավիարների, կոմպոտների, աղցանների, ապուրների, ն. հեստ վարունգի այլ բանջարեղենի խառըկամ առանձինթթու դրված մեջ այն թանկարժեքհումք է վիճակում:Հրուշակեղենի արտադրության հանդիսանում, որից պատրաստում են ջեմեր, պովիդլաներ, մարմելադներ, լիկյորներնայլն: առանձնահատկությունները: Բուսաբանականն կենտաբանական Հայտնի են հակոբուկի(ֆիզալիսի) ավելի քան 100 տտարատեսակներ, են ստացելմիայներեքը: ճեջւտարածում սակայնմշակության Մեքսիկական: Թփի բարձրությունը հասնում է մեկ մետրի: Անընդհատծաղկողէ, ծաղիկներըխոշոր են, դեղին:Տերններըերկար,ձվածնեն: Պտուղները խոշոր են՝ մեկ պտղիզանգվածը40-100 գրամէ: տաւիակ Պտուղները ձնովնման են պոմիդորին՝ գնդաձն:Գունային երանգավորումըլայն է. բաց կանաչից՝ մուգ մանուշակագույն: Պտուղները մյուս որակներով զիջում են հակոբուկի համային

ցրտահարությունները:

Բերքըպետքէ հավաքելպտուղների տեխնիկական հասունացման

ժամանակ, երբ սերմերը դեռ չեն կարծրացելն պտուղն ունի փայլուն մաշկ: Բերքը պետք է գեղեցիկ,մուգ մանուշակագույն, 3-4 հավաքելպարբերաբար, օրը մեկ անգամ,օրվա հուլ ժամերինն հավաքածբերքըարնիտակչթողնել: Մեր հանրապետությունում սելեկցիոն տարբեր սորտերից բացի մշակվում Է բադրիջանիԵրնանիտեղականսորւոը, որը մեկ հեկտարից է 30-40 տոննա միջինբերք:Միջահասսորտ է, ծլելուցմինչն ապահովում տնում է 120-130 օր, պտղաբերության առաջին բերքահավաքը շրջանը Հայաստանում երկար է մինն աշնան -ցրտահարությունները:

տեսակներին,գրեթե

են են նան բադրիջանի սելեկցիոնհետնյալսռրտերը՝ երաշխավորվում Հայկականվաղահաս,Տավուշ (սպիտակապտուղ.վաղահաւ), Ավանդ (միջավադահաս),Արմավիր (միջահաս), Երնանի 3 (միջաուշահաս)ն վերջին տարիներիննան մի շարք արտասահմանյանհիբրիդներ:

նպատակու|մշակվում են Գեղեցկության

ՀԱԿՈԲՈՒԿ

նան

դեկորատիվտեսակներ:

) հ (օոյտո5,

Հակոբուկըկամ, ինչես ընդունվածէ անվանել,հարսնախոտըկամ ֆիզալիսը պատկանումէ մորմազգիներիընտանիքին, ֆիզալիս ցեղին /-7)58/5), պուլասենս (2առտոթոտ) տեսակին: Ան միամյա կամ բազմամյա բույս է: Հայտնի է մշակովի ն վայրի մի շարք տեսակներ,որոնք արտաքին տեսքով շատ նման են պոճիդորիբույսին: Ցողունն ուղղահայացէ, անկյանտակ ծալվող կամ մոտ 10 սմ է, լայնությունը՝ գետնիվրա տարածվող: Տերնիերկարությունը 6 ս1, գագաթը՝ սուր, եզրերը` ամբողջականկամ մանըատամնավոր:Այն

|

անհոտ

են:

Կենսաբանա-

մոտ են պուճիդորին, կան հատկություններով ավելի սակայն ցրտադիմացկունեն: Պտղից պատրաստում են մարինադներ,բանջարեղենային խավիար, մուրաբա: Այս տեսակն անվանումեն նան մեքսիկականպոմիդոր ն հակոբուկբանջարային: Գետնաելակային:Միամյա բուս է: Ցողունըխիտթավոտէ, փռվող:Տերնները լայն օվալաձն են: Ծաղիկներըմանր են, դեղնավուն, պռակաթերթերի հիմքում դարչնագույն Բուսերը -ցրտահարուչեն դիմանում: թյուններին Հակոբուկի ելակային տեսակները Օուրբհամ ունեն, պտուղները վառ դեղին 1. 5են, շատ քաղցր, մեկ պտղիզանգվածը Լ

ԱՏ»

ԱՆ`

10 գրամ է: Չորացրածպտղի համը նման է չամիչի,պահպանման ժամկետը

բավականիներկար է: Այս տեսակը վաղահասէ, ջերմասեր նլուսասեր: Բազմամյաէ: Ցողունի Պերուական: երկարությունըհասնում է 70-100 տմ: Տերեները սրտաձն են, ծաղիկները մանր, մեկական,սպիտակկամ բաց

դեղնավուն, պսակաթերթերիհիմքի մասում գորշ գծերով: Ուտելու համար պիտանի են թարմ վիճակում: Պերուական տեսակի պտուղն օվալաձն ձգված է, նարնջագույն-դեղին, մանր, 5-12 գ քաշով, անանասի արտահայտված բուրմունքով ց քաղցր, հաճելի համով: .Պտղից պատրաստումեն մուրաբան հրուշակեղեն:Պահանջկոտէ ջերմության, խոնավությանն հողի բերրիությանհանդեպ:Ծաղկում է ամռան սկզբում, ինքնափոշոտվողէ, սակայն տաք եղանակինփոշոտումըկատարվում է միջատների միջոցով: Ծաղկման շրջանից հետո ծաղկաբաժակը մեծանում է` կազմելով սնամեջ, բարակ պատերով պարկիկ, որի մեջ գտնվում է մեկ բազմասերմպտուղ: Այս տեսակի վայրի ձները շատ տարածվածեն Կենտրոնական ն ՀյուսիսայինԱմերիկայում: են ամռան Պտուղները հասունանում վերջում: Բույսի գիտական անվանումն առաջացելէ ՔիյՏ8օ՝ «փքված» բառիցն կապվածէ պտուղը շրջապատող պարկիկի տեսքի հետ: Հակոբուկի վայրի տեսակների ծաղկաբաժակ-լապտերիկները յուրահատուկ են իրենց բազմերանգ գեղեցկությամբ. չորացրած վիճակում դրանք կարող են շատ երկար պահպանվել ն անգնահատելի են ձմեռային ծաղկեփնջեր կազմելու համար: Մեր հանրապետությունում տարածվածեն Սյունիքի,Տավուշի, Վայոց Ձորի, Լոռու մարզերում ն. ամենուր` բնության մեջ: Հակոբուկի վայրի տեսակներնանվանում են նան հարսնախոտ(Քհյ52/5 8/46:6ոց)): Ունեն նան տեղական այլ անվանումներ`բոջոջ, բշտի դեղ: Ծաղկաթերթերը սպիտակ կամ բաց դեղին են, հիմքում կան դարչնագույն բծեր: Համարվում է արժեքավոր դեղաբույս: Մեր մոտ տարածված վայրի հակոբուկն օգտագործվում է թարմ ն հրուշակեղենի արտադրության, ինչպես նան դեկորատիվայգեգործությանմեջ: Վերջին տարիներինՀՀ Արարատյանհարթավայրումն Արագածոտնիու Լոռու մարզերումփոքր տարածքներիվրա մշակվում են բանջարային հակոբուկի մի քանի տեսակներ: Պտուղը պարունակում է դաբաղանյութեր, ներկող նյութեր, շաքարներ, դառնանյութ՝` ֆիզալին, ճարպեր (սերմում), օրգանական թթուներ, ենթավիտամին Ճ, զգալի քանակությամբ ասկորբինաթթու, կիտրոնահյութ (1,4 96) ն պեկտինայիննյութեր՝(6-15 96): Հայաստանում մշակվող հիմնական տեսակների պտուղների զանգվածը 30-100 գ է, պարունակում է մինչն 14 26 չոր նյութեր, 6-896 շաքարներ, 14 25 կիտրոնաթթու, 6-15 օօ պեկտիններ ն 0,7 22 դաբաղանյութեր: Դոնդողագոյացմանհատկությամբ 2 անգամ գերազանցումէ խնձորին:Փոխադրունակէ ն պահունակ: Հակոբուկը չի օգտագործվումգիտական բժշկության մեջ, սակայն ն պարզվել է, որ կատարվելեն դեղաբանականուսումնասիրություններ պտուղն ունի միզամուղ հատկություններ, իսկ ապմատտղապատյանի

յուղամզվածքնարագացնումէ վերքերի ապաքինումը:Ժողովրդական բժշկութան մեջ օգտագործվում են թարմ ն չորացրած պտուղը, պտղահյութը, բույսի արմատը: Արտաքին պատյանը չհեռացնելու դեպքում պտուղը պահպանվումէ մի քանի ամիս: Այն օգտակար է հոդաբորբի, միզաքարային հիվանդությունների,ռնմատիզմի, հոդացավերի, մրսածության դեպքերում, ունի լեղամուղ ն ցավազրկող հատկություն,օգտակարէ նան հիպերտոնիայի,ծերունականհիվանդության,ստամոքսիցածր թթվայնության,ստամոքսին տասներկումատնյա աղիքիխոցերին շաքարայինդիաբետիդեպքում: Զգուշացում: Հակոբուկի վերգետնյա մասը ն պատղապատյանը պարունակումեն թունավոր ալկալոիդներ:Թեպետ չոր տերնեներիցն պտղապատյանիթաղանթիցթեյն օգտակարէ հիպերտոնիայիդեպքում, սակայն այն կարելի է խմել միայն փորձառու մասնագետի հետ խորհրդակցելուցհետո, քանի որ չափաբաժինըկախված է հիվանդի վիճակից:Հակոբուկըդառնահամէ, այն կարելիէ ուտել միայնլիարժեք հասունանալուցհետո: Մշակությունը: Հակոբուկի համար լավագույն նախորդներն են կաղամբազգի ն դդմազգի մշակաբույսերը: Սակավ բերրի հողերը աշնանիցպարարտացնումեն օրգանականպարարտակյութերով: Մշակութան աշխատանքները նման են պոմիդորի` դաշտում կատարվողաշխատանքներին: » Հողի նկատմամբպահանջկոտչէ: Սակայն հողը նախապատրաստում են այնպես,ինչպես պոմիդորիհամար:Ընտրում են հարավային թեքությանթեթն,բերրի,թույլ հիմնայինռեակցիաունեցողհողամասեր: » Աշնանը կատարելվար՝ 25 սմ խորությամբ:Վարի հետ պետք է հող մտցնելգոմաղբ40 տ/հա չափաքանակով: » Վաղ գարնանըպետք է կատարելկրկնավար, չիզելում, հարթեցում ն տեղաձնում: » Սածիլման եղանակով մշակելիս մեկ հեկտար ցանքատարածության համարպահանջվումէ 300 գ սերմ: » Ցանքից առաջ սերմերըպետք է ենթարկելթերմիկախտահանման՝ 40-50Շ ջրայինբաղնիքում0,5 ժամ տնողությամբ: պահելով » Սածիլներնաճեցնումեն ջերմոցներում կամ տաքացվողգրունտում: Ցանքը պետք է արնային ջերմոցներումկատարել մարտ ամսին` ավանդականեղանակով,իսկ տեղափոխելդաշտ ապրիլի վերջից մինչն մայիսիկեսերը: » Մեքսիկականտարատեսակինպատկանողսորտերը տնկում են 30-50 սմ միջբուսայինն 70-90 սմ միջշարային,իսկ գետնաելակային տարատեսակի բույսերը 30 ն 60 սմ հեռավորություններիվրա:

»

» »

» ».

» ». » ».

».

»

Տնկելուց 10 օր հետո պետք է կատարել կուլտիվացիա,քաղհան ն բուկլից,իսկ երկրորդքաղհանը` տնկումից20 օր հետո: Սերմերովցանքի դեպքում բույսն ավելի ուշ է հասունանում, քան սածիլներովմշակությանժամանակ՝տալով մեկ բերք: Հակոբուկի դաշտը վեգետացիայի ընթացքում սնուցում են 7-8 անգամ՝ նոսրացվածգոմաղբահեղուկով,10-15 օր ընդմիջումներով: Առաջին սնուցումըպետք է կատարել երկրորդքաղհանից հետո: Երկրորդ սնուցումը պետք է տալ պտղակազմակերպման փուլում: Հաջորդ սնուցումներըտալ առաջին, երկրորդսնուցումից10-15 օր ընդմիջումներով:Բույսերըսնուցելհանքայինպարարտանյութերով: Վեգետացիայի ընթացքում ոռոգումը պետք է կատարել ըստ բույսերիպահանջի՝15-18 անգամ: Խնամքիկարնորաշխատանքներիցէ ծերատումըն բճատումը, որը կատարումեն մայիսիվերջիցմինչն հունիսիվերջ: Պտուղներըհասունանում են սածիլների տնկումից40-60 օր հետո, իսկ սերմերովցանքիդեպքում`80-95-րդ օրը: Պտուղներըլավ են պահպանվում չոր պահեստարաններում՝ փոքր արկղերիմեջ: Ոչ հատւն պտուղները պահվում են մինչե գարուն՝ 1-40Շ-ի

պայմաններում:

Մեքսիկականտարատեսակներիցմեկ հեկտարիցստացվում է 3040, լավագույնմշակությանդեպքում`մինչն 50, իսկ գետնաելակային ձներից՝8-17 տ բերք: Մեքսիկականհակոբուկիհասուն պտուղներըլինում են բաց դեղին գույնի, իսկ գետնաելակային տարատեսակինըո̀սկեդեղին:Ոչ լրիվ հասունացած բույսերը կարելի է հավաքել ն պահել չոր շենքում, որտեղ դրանցվրայի պտուղներըկհասունանան: Բանջարային հակոբուկը համեմատաբար ցրտադիմացկուն ն ջերմադիմացկուն մշակաբույս է, կարելի է մշակել ինչպես Արարատյան հարթավայրի, այնպես էլ Հանրապետության նախալեռնայինն լեռնայինգոտիներիցածրադիրվայրերի ջրովի

պայմաններում:

Արարատյանհարթավայրիպայմաններումբավականինարդյունավետ ձնով մշակվում են բանջարային հակոբուկի մեքսիկական տարատեսակներիցԿանդիտեր ն Կոմա-վերբե սորտերը, որոնք բավականին պիտանի են վերամշակման համար: Պտուղների մինչե աշնան հասունացման շրջանը տնում է օգոստոսի առաջինցրտահարությունները: Կանդիտեր:Միջավաղահաս է, վեգետացիայի 105-110օր է: են, գ զանգվածով: Պտուղները տափակակլորավուն հարթ, մինչն Հասուն պտղի գույնըդեղին է, ապահովումէ 200-300 ց/հա բերք: »

վերջից շրջանը

Կոմա-վերբե: Վաղահաս սորտ է: Թուփը կանգուն է, պտուղները կլորավուն են` 40-60 գ զանգվածով, չոր նյութերը՝ կանաչադեղնավուն, 10,2 6:

Բերքահավաքըկատարել պարբերաբար`4-5 օրը մեկ: Կոմա-վերբե սորտի բերքատվությունըԱրարատյանհարթավայրումկազմում է 330, իսկ Կանդիտերսորտինը՝ 420 ց/հա կամ Կոմա-վերբեսորտի համեմատ մոտ 27 92-ովավել:

ՊԱՇՏՊԱՆՎԱԾ

ԳՐՈՒՆՏ

Քանի որ. մորմազգի բանջարեղեններիցպոմիդորը, տաքդեղը, բադրիջանը ն հակոբուկը ավելի նպատակահարմար է աճեցնել սածիլներով,ուստի հարկ ենք համարումքննարկելնան պաշտպանված գրունտում դրանց աճեցման տեխնոլոգիաներին վերաբերող ն գիտականորենհիմնավորվածմի շարք հարցեր: Պաշտպանված (ծածկած) գրունտ են համարվում ջերմատները, տիպի գրունտները: ջերմոցները ն տաքացվող (ծածկվող) այ Պաշտպանված գրունտի բանջարաբուծությունըպետք է սերտորեն հետ` որպես մեկ զուգակցվածլինի բաց գրունտի բանջարաբուծության միասնական արտադրություն,Օորն էլ հնարավորություն կտա բանջարեղենարտադրելամբողջտարվա ընթացքում: » Ջերմատները` որպես ավելի թանկ ու կատարելագործված կառուցվածքներ,ֆինանսականմեծ ներդրումներ են պահանջում: Դրանք կարող են ծառայել ուշ աշնանը, ձմռանը ն վաղ գարնանը թարմբանջարեղենարտադրելուհամար: » Ջերմոցներն ու տաքացվող գրունտը հիմնականում պետք է գրունտի ցանքերը վաղ .սածիլներով օգտագործլ բաց ապահովելու, ինչպես նան գարնանը բաց գրունտից 1-1,5 ամիս շուտ թարմբանջարեղեն արտադրելուհամար: » Ծածկած գրունտի բոլոր տիպերը նպատակահարմար է կենտրոնացնելրմեկ հողամասում: Ան պետք է արնելքից, արնմուտքից ն հարավից բաց լինի` ամբողջ օրը լուսավորելու համար,իսկ հյուսիսիցպաշտպանվածլինի քամիներից: » Սածիլները ջերմոցիգրունտում աճեցնելիս հողաշերտիհաստությունըպետք է լինի 15-20, իսկթաղարներումաճեցնելիս՝6-7 սմ: » Ցանքից հետո ջերմոցը պետք է ջրել շատ մանր անցքեր ունեցող ցնցուղներով: Սածիլների աճեցումը ջերմոցներում: Պոմիդորի, տաքդեղի, բադրիջանի, հակոբուկի սածիլները Արարատյան հարթավայրում ն նախալեռնային գոտում աճեցվում են արնային ն տաքացվող, իսկ լեռնայինգոտում՝ միայն տաքացվող ջերմոցներում:

Հայաստանի տարբեր գոտիներում ցանքի

Ա

սածիլը

փոխադրելու ժամկետները նախընտրելի լ

Արարատյան

20.02-103

1003.-20.03

հարթավայր

Նախալեռնային գոտի Լեռնային գոտի

1.04

-

10.04

|

20.04-105

.103-10.03

|

105-2505

|104-1004|

5.6

-

15.06

|

25.04

-

1706-1506

-

»

-

Մինչն սերմերի ծլելը ջերմոցներում պոմիդորի, տաքդեղի, բադրիջանի, հակոբուկ համար ջերմաստիճանը պետք է 22-246Շ-ի սահմաններում: պահպանել Ծիլերը երնալուց հետո` մինչե առաջին իսկական տերնների առաջանալը, ն ցերեկվա ն գիշերվա ջերմաստիճանը պետք է սահմաններում: պահպանել 12-152Շ-ի Առաջին իսկական տերնի ձնավորումից մինչե սածիլի դաշտ փոխադրելը ցերեկը արնոտ օրերին ջերմաստիճանը պետք է 22-26, ամպամած օրերին` 20-22, իսկ գիշերները՝

պահպանել

Ֆ» »

12-15:Շ-ի, երմոերոնը բացնծածկել միայնՐ գերեկվա ընթացքում պահել իշերը:

ո Աի Աու

ությու

հասնում ասնու

է

-

-ի,

ջերմոցներն անհրաժեշտ Սկսածցանքի օրից, է օդափոխել ամեն հետնել, որ ջերձաստիճանըշատ չնվագի: Առաջին իսկական տերնների առաջանալուց հետո պետք է կատարել նոսրացում` ըստ հանձնարարվածսնման մակերեսի, իսկ հանված բույսերը վերատնկել մի այլ ջերմոցում: Թողնված բույսերի վրա անհրաժեշտ է հող մաղել ն ջրել` ցողունային առաջացումը խթանելունպատակով: մազարմատների Ջերմոցներում սածիլներին պետք է տալ Յ սնուցում: Առաջինը պետք է տալ թռչնաղբահեղուկով` բույսերը նոսրացնելուց ն վրան հող մաղելուց հետո: Թռչնաղբահեղուկընախապեսպետք .

»

»

»

օր

որում

ապահովելու

համար:

միայն օգտագործել: Տերնների վրա այրվածքներչառաջացնելու համար, սնուցումը տալուց հետո ցնցուղով բույսերը պետք է լվանալ մաքուր ջրով: Երկրորդ սնուցումը պետք է տալ առաջինից15 օր անց` կրկինօրգանականպարարտանյութերով: Երրորդ սնուցումն անհրաժեշտ է տալ սածիլները դաշտ փոխադրելուց 7-10 օր առաջ` 5-6 անգամ նոսրացված գոմաղբահեղուկով, որը կապահովինան հողի կպչողականությունը: Սածիլները դաշտ փոխադրելուց4-5 ժամ առաջ անհրաժեշտ է առատ ջրել: Մինչն ջերմոցներիցսածիլներիտեղափոխումըաստիճանաբար դրսի պայմաններին.մինչն7դրանք պետք է վարժեցնել (կոփել) 10 օր բաց պահել` ն. ցերեկը, ն գիշերը:

Սածիլնե իլների

ճամքի աշխատանքները ջերմոցնե խնամքի աշխ քները արնային արնային ջերմոցներում

Արնային ջերմոցների տեղի ընտրությունը, `տաեղադրումը, ջերմոցային հողի (սուբստրատի) պատրաստումն անհրաժեշտէ կատարելնույն ձնով, ինչ տաքացվող ջերմոցներիդեպքում: Անհրաժեշտ է միայն հաշվի առնել այն հանգամանքը, որ արնային ջերմոցները տաքացվում են արնի ճառագայթայինէներգիայով, որտեղ գոմաղբի օգտագործման կարիքը վերանում է: Հետնաբար, սմ ն այս դեպքում փոսերը պետք է փորել 15-20 խորությամբ արկղերը տեղադրել անմիջապես փոսի մեջ` այն հաշվով, որ փոսի լայնությունըլինի 1,5 մ: » Արնային ջերմոցներն անհրաժեշտէ ծածկել միայն Գիշերվա ժամերին, իսկ ցերեկը արնածագից մինչե մայրամուտ, շրջանակներըպետքէ պահել առանցծածկոցների: » Արնային ջերմոցներում սածիլների խնամքը ն սնուցումներն անհրաժեշտ է կատարել նույն ձնով, ինչպես սովորական

տաքացվող ջերմոցներում:

ջերմոցնե ո ա

օր, բայց »

»

20.05

Խնամքի աշխատանքներըտաքացվողջերմոցներում

»

թողնելով

ն

ծածկել

»

Բի

բերությամբ,

դ

Գերվաղ բերք ստանալու համար տաքացվող ջերմոցներումցանպետք է կատարել 15-20 օր շուտ ն սածիլները դաշտ փոխաթաղանթներով: րելիս Այս մոտավոր ժամկետներն ամեն տարի պետք է ճշտել, հաշվի առնելով տվյալ տարվա եղանակայինպայմանները: Բարենպաստ ցանքը պետքէ կատարել 5-10 օր շուտ: պայմաններում

քը

Ն պատրաստել ԱԱ ուն1:1հար 4-6ի 18-110 Այնուհետե ուծույթը նոսրացնել հարաբերութ նոր է

դաշտ

Սածիլներիաճեցումըտորֆաբուսահողայինթաղարներում Բարձրորակ սածիլներ ն, առավել նս, վաղ ու բարձր բերք ստանալու համար դրանք կարելի է աճեցնել տորֆաբուսահողային տորֆ չլինելու դեպքում բուսահողային

Աոանիններում: Տորֆաբուսահողային թաղարներ

`

:

»

պլատորրաաստելու համար շաղախանյութը պետք է կազմված լինի 7 մաս տորֆից, 2 մաս գոմաղբային բուսահողից կամ կենսահումուսից, 1 մաս 1 մաս տավարի 7-10 անգամ

Աո գված գոմից. թարմ :

»

»

»

»

Տորֆի բացակայության դեպքում թաղարներ կարելի է նե ճմահողի պատրաստել բուսահղի խառնուրդից 6:2 հարաբերությամբն մեկ մաս 7-10 անգամնոսրացվածտավարի թարմ գոմաղբից։ Երկու դեպքերում էլ 6շաղախանյութի յուրաքանչյուր 1 մ3Յ-ղինպետք է ավելացնել բավարար քանակությամբ ազոտ, ֆոսֆոր ն կալիում պարունակող օրգանական պարարտանյութեր: Թաղարների համար պատրաստվածշաղախանյութը պետք է կազմված լինի հունցած խմորից:Մեկ հեկտարտարածությանհամար կպահանջվի150200 մ2 բաց սածիլանոց, որտեղից կարելի է ստանալ միջինը 45000-60000 սածիլ: Սածիլանոցի հողը պետք է նախապատրաստել նախորդ սմ աշնանից` կատարելով 25-30 խորությամբ ցրտահերկ`

պարարտացնելովգոմաղբով պարարտանյութերով:

ն

այլ

օրգանական

Վաղ գարնանը հողը պետք է փոցխել, ցանքից 5-7 օր առաջ կատարել չիզելում, միաժամանակ հող մտցնել անհրաժեշտ պարարտանյութեր,որի չափը պետք է նախօրոք որոշել հողի անալիզի միջոցով: Այնուհետն հողամասըփոցխել, հարթեցնել ն պատրաստել սածիլանոցի մարգերը: Դրանք պետք է ունենան մ մ լայնություն, 15-20 երկարություն, իսկ թմբերի 45-50 է սմ, որպեսզի վաղ գարնան լայնությունը պետք լինի ցուրտ գիշերներին սածիլանոցի մարգերը ծածկելու համար վրա հնարավոր լինի ծողեր ամրացնել ն ծածկոցներ

աա

Բաց սածիլանոցներում բոլոր

մշակաբույսերի համար ցանքը

պետք էկատարել 6-8 սմ րիր ծիր կարելի է ետը անալ

բացառապես շարքերով՝ 8-10 սմ միջշարային միջբուսային եպքում 1 մ22 մակերեսից մակե սխեմայով, ո րի դեպքու

»

»

»

» »

Բաց սածիլանոցի 1 մ2 մակերեսի վրա անհրաժեշտ է ցանել պոմիդորի 6, տաքդեղի ն բադրիջանի` 8-ական, միջահաս ե ուշահաս կաղամբի`3-5 գ սերմ: Ցանքը բաց սածիլանոցում անհրաժեշտ է կատարել այն հաշվվ, որ Փծիլերն՝`։ 6առաջանան ուշ գարնանային ցրտահարությունից հետո: Մինչե ծիլերի առաջանալը գիշերվա ցրտերից դրանք է պաշտպանելու համար անհրաժեշտ օգտագործել պոլիէթիլենայինկամ այլ ծածկոցներ: Սածիլանոցի հետագա խնամքն անհրաժեշտ է կատարել նույն եղանակով,ինչ սովորականջերմոցներում: աղարներ կարելի է պատրաստել հատուկ հաստոցների միջոցով, իսկ եթե դրանք բացակայում են, անհրաժեշտ է շաղախանյութը համապատասխանհաստության շերտով լցնել անմիջապես ջերմոցի փոսերի մեջ, լավ հավասարեցնել,

|

»

»

»

»

քառակուսիներըտեղագծել, դրանց մեջտեղում անցքեր անել ու սերմերը ցանել: Հետագայում, դաշտ փոխադրելուց 10 օր առաջ մեծ դանակներով պետք է խորանարդիկներկտրել ն ջրել գոմաղբահեղուկով: Դաշտ փոխադրելուց 4-5 ժամ առաջ լավ ջրելն զգուշությամբ հանել խորանարդիկները: ՄՍորմազգի մշակաբույսերի սածիլները հարթավայրայինգոտում սմ պետք է աճեցնել 828, իսկ լեռնային գոտում` 10:10 մակերեսովթաղարներում: Յուրաքանչյուր թաղարի մեջ անհրաժեշտ է աճեցնել 1 առողջ բույս: Նոսրացումը, եթե կա դրա անհրաժեշտությունը, պետք է կատարելբույսերի շաքիլատերններիկազմավորմանփուլում: առօրյա խնամքը ն Թաղարներում աճեցվող սածիլներ է սնուցումներն անհրաժեշտ կատարել նույն ձեով, ինչ սովորական ջերմոցայինգրունտում աճեցնելու դեպքում: |(ԹԹաղարային սածիլներն անհրաժեշտ է դաշտում տնկել առաջին տերնակոթունիխորությամբ`այն հաշվով, որ թաղարը հողի տակ մնա 2 սմ խորությամբ: Սածիլներիաճեցումը բաց սածիլանոցներում Պոմիդորի,տաքդեղի,բադրիջանի,հակոբուկիսածիլներկարելի է

աճեցնել նան բաց սածիլանոցներում:Ուշահաս ն միջահաս կաղամբի սածիլներն ընդհանրապես կարելի է աճեցնել միմիայն բաց

սածիլանոցներում: » Բաց սածիլանոցներին, որոնք պետք է լինեն մշտական, լ ավագույն հողակտորներ: անհրաժեշտ հատկացնել

է

Ջերմոցիհողախառնուրդիպատրաստումը

սկզբում

մեծ մասիցանքը Քանի որ բանջարանոցային մշակաբույսերի է անհրաժեշտ կատարել տաքացվող գրունտում, իսկ մեր երկրում արնայինջերմոցներում,ուստի անհրաժեշտ է պատշաճ ուշադրություն

բաղադրությանը: դարծնելջերմոցիհողախառնուրդի Ջերմոցներում բույսերն աճեցնում են արհեստական եղանակով Որպես կանոն, օգտագործումեն 3 պատրաստածհողախառնուրդում: մաս հողից, 1 մաս ավազից, 1 մաս տորֆից ն 1 մաս կենսահու-մուսից բաղկացած խառնուրդներ: Ջերմոցային հողախառնուրդնավելի որակով է ստացվում, երբ խառնուրդիմեջ մտնողնյութերըպատրաստվումեն կոմպոստացումով: Դրա համար գարնանից տորֆը, գոմաղբը ն ճմահողը շերտ-շերտ բարձրությունըհասցնում դարսումեն միմյանցվրա ն կոմպոստակույտի են 1,0-12 մ, իսկ լայնությունը 2,0-2,2 մ: Կոմպոստակույտըհաճախ ն մինչն աշուն 3-4 անգամշուռ են խոնավացնումեն գոմաղբահեղուկով,

տալիս: Վերջինանգամպետք է շուռ տալ հոկտեմբերին:Շուրջ6 ամսում կոմպոստըպատրաստ համար: է լինում գործածության Սնկային ն բակտերիալհիվանդություններից զերծ պահելու համար ջերմոցի հողն անհրաժեշտ է ախտահանել:Ջերմոցի ախտահանումը կարնորագույնն պարտադիրնախազգուշական մեկն միջոցառումներից է: Բացի ներկայումսօգտագործվող քիմիական ախտահանիչներից, նպատակահարմար է կիրառել նան ջերմային եղանակը: Այն իրագործվումէ գոլորշու օգտագործմամբշ̀ոգեհարմանմիջոցով:Եթե հնարավորությունչկա հողը գոլորշիով ախտահանելու, ապա կրակի վրա դնում են մեծ թիթեղ, որի վրա տաքացնում են հողախառնուրդը, անընդհատխառնելով,որից հետո միայնլցնումջերմոց: Հողը կարելի է ախտահանելնան տաք եղանակին`պոլիէթիլենային թաղանթովծածկելու միջոցով:4-5 օրը մեկ հողը բահով մի քանի անգամ շուռ տալ, օդափոխել,ն կրկին ծածկելպոլիէթիլենային որից թաղանթով, հետո միայն լցնել ջերմոցները:Ջերմոցի հողն ախտահանելուվրա մեծ ուշադրությունպետք է դարձնել` հաշվի առնելովայն հանգամանքը,որ բանջարեղենի սածիլները մի շարք սնկային հիվանդություններով, ինչպիսիք են ֆուզարիոզը, բակտերիալ թառամումը, բակտերիալ քաղցկեղը, սն ոտիկը ն այլն, վարակվում են հենց ջերմոցներում ն սածիլներիհետ վարակըփոխադրումդաշտ: Ջերմոցի հողն ամեն տարի փոխելու կարիք չկա. այն պետք է ամեն տարի թարմացնելփտած գոմաղբով,կենսահումուսովկամ տորֆով ն ախտահանել:Նորմալ պայմաններումջերմոցի հողը փոխում են 3-4 տարինմեկանգամ: Ջերմոցի հողն այնպեսպետք է լցնել, որ շրջանակըծածկելուցհետո ն հողի մակերեսի ապակու միջն 12-15 սմ ազատ տարածությունմնա: Հակառակդեպքում կձգվենդեպի լույսը, կառաջանանբարակ, երկար, նվազ ցողուններովանորակ,ոչ լիարժեքսածիլներ: սմ հաստությամբ շերտով: Մեկ շրջանակի (460106 սմ) համար անհրաժեշտ է 0.25 մ5

նումժի1818 Ջերմոցում ողախառնուրդը .

բույսերին բնորոշ հատկանիշները` բույր, հոտ ն այլն: Բնության մեջ հարաբերական է: միմյանց նկատմամբ բույսերի վնասակարությունը ն Օրինակ՝դառն օշինդրիտերնեների արմատներիթունավորարտազատուկի հետնանքովոչ մի բույս չի կարող դրա կողքիննորմալ աճել ն զարգանալ:Միաժամանակ,դառն օշինդրից պատրաստվածթուրմը վանում է վնասատուներին:Դրա համար դառն օշինդրը չի կարելի համարել բացարձակ «վնասակար» բույս: Բացարձակ վնասակար բույսերը բնության մեջ շատ քիչ են պատահում: Յուրաքանչյուրբույս տեղը բնության մեջ . Պոմիդորը ուն իր ուրուն դերն ու «ինքնասիրահարված»բույս է, գերադասումէ ունենալ իր սեփական կոմպոստնու նախընտրածմիջավայրը, լավ է աճում հիմնականում ռեհանիկողքին: Պոմիդորիշրջակայքումշահոքրամծաղիկըաճեցնելու դեպքումբույսը չի հիվանդանումն չի տուժում վնասատուներից: Մոլախոտերից կարելի է պատրաստելկոմպոստ ն օգտագործել պարարտացմանու հողից վնասակար տարրերի (օրինակ, աղերի) հեռացման համար: Ոչ բերրի հողերի համար հրաշալի արդյունք է ապահովում մոլախոտերից պատրաստվածկոմպոստը: Շատ լավ արդյունքէ տալիս նան, երբ մոլախոտերըքաղհանիցհետո թողնումենք դաշտում:Դա նան ցանքածածկի դեր է կատարում: են մի Ցանքածածկման(մուլչապատման)միջոցով հաղթահարվում քանի խնդիրներ՝ » Ձմռանն ապահովվում է հողի բարձր, իսկ ամռանը` ցածր ջերմությունը, » Պահպանվումէ խոնավությունը՝ կրճատելովջրումներիթիվը, ». Պահպանվում բույսերին մարգերիմաքրությունը, է » Հողը պաշտպանվում է էրոզիայից, ». Հողը հարստացվում է սնուցողտարրերով, » Բերքն Բերքավելի վաղ է հասունանում ն լինում է բարձրորակ, ն վնասատունե» Բույսերը պաշտպանվումեն հիվանդություններից

րից:

հողախառնուրդ:

ՄՈՐՄԱԶԳԻՆԵՐԻ

Մորմազգիների«գործընկերները»ն «ախոյանները»

ՄՇԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ`

ՀԱՇՎԻ ԱՌՆԵԼՈՎ

ԴՐԱՆՑ

ՀԱՄԱՏԵՂԵԼԻՈՒԹՅՈՒՆԸ

շատ նման է մարդկային Բույսերիմիջն եղած փոխհարաբերությունը փոխհարաբերությանը: Որոշ բույսեր աճման ընթացքումհամատեղելի են, իսկ մյուսները տհաճությունեն զգում միմյանցնկատմամբ`կախված իրենց կենսաբանական առանձնահատկություններից: Այդ փոխհարաբեեն երբ արտահայտվում, ի հայտ են գալիս րություններնավելի վառ

|

Բադրիջան

Տաքդեղ Կ

տաքդեղ, լոբի, պոմիդոր, բակլազգիներ՝ |

ոլոռ, սիսեռ, բակլա,

կարտոֆիլ, հակոբուկ

բակլազգիներ

բադրիջան,պոմիդոր, հակոբուկ դդմազգիներ՝դդում, դդմիկ, պատիսոն(եթե նախապես

կովոլոռ, սոյա, մաշ

բակլազգիներ,

արտոֆիլեգիպտացորեն,

կաղամբազգիներ, վարակվածեն եղել սնկային վաղենակ,շահոքրամ, | հիվանդություններով), կոտեմ,ռեհան

Պոմիդոր

»

հետ:

պոմիդոր,արնածաղիկ,

աճն

ազնվամորի

»

սխտոր,սոխ, գոնգեղ,տաքդեղ, մաղադանոս,ծնեբեկ, | կարտոֆիլ, բադրիջան, վաղենակ, կոտեմ, հակոբուկ ռեհան, գազար,

ան

գագար,

» լ

շահոբրամ, բակլազգիներ, կաղաճբ, դդմազգիներ

կարն մոր արե բույսեր, ճակնդեղ,

դդմազգիներ,

են Հակոբուկ հացազգիներ,վարակված

ո ի թրա

եթ

եղել սնկային

հիվանդություններով

Օրգանական բանջարանոցի ն այգու համար համատեղելի հոտավետ ու դեղատուխոտաբույսեր » Ռեհան ն դաղձ: Լավ է աճում պոմիդորի հետ: Բարելավումէ պտուղներիաճն ու համը: Վանում է վնասատուներին: » Վաղենակ (կալենդուլա): Նպատակահարմար է աճեցնել բանջարանոցի տարբեր հատվածներում:Վանում է բակլազգիների ընդակերներին,նեմատոդներին, ծնեբեկիտերնակերին, բամբակենուկնգուղակերիննայլ միջատների: ». Գաղտրիկ:Լավ Է աճում պոմիդորի,դդմիկի,ելակի հետ: Վանում է պոմիդորիվնասատու թրթուրներին, բարելավում է պտուղների աճն ու համը: » Դաղձ: Լավ է աճում կարտոֆիլի հետ, վանում է կարտոֆիլի վնասատուներին: Բարելավումէ պտուղներիաճն ու համը: » Եղինջ: Տնկեք հողատարածքի եզրերում: Վանում է հողային վնասատուներինն լվիճներին: ». Կտավատ:Լավ Է աճում հակոբուկի,կարտոֆիլի հետ: Վանում է կարտոֆիլի վնասատուներին, բարելավում է պտուղների աճն ու համը: ». Մայրամախոտ:Բարելավում է պտուղների աճն ու համը, եթե գտնվում է բանջարանոցիտարբեր հատվածներում: » Դեղատու թուրինջախուտ: Աճեցրեք բանջարանոցիտարբեր հատվածներում, ոչ միայն վանում է վնասատուներին, այլն բարելավումԷ պտուղներիհամն ու հոտը: » Իշակաթնուկ: Վանում է ցեցերին ն մկներին:Աճեցրեք բանջարանոցիտարբեր հատվածներում:

Անանուխ: Լավ է

»

» » »

Վանում

ու

համը:

տաքդեղի, բադրիջանի

ն

պոմիդորի

Օշինդր: Հողատարածքի եզրերին աճեցնելիս վանում է վնասատուներին: Խոշորածաղիկ դանդուռ: Այս ուտելի բույսը լավ է աճում եգիպտացորենիհետ: Հազրեվարդ: Լավ է աճում մորմազգիների,բակլազգիներին Վանում է վնասատուներին ն կաղամբազգիների հետ: համն ու Է բարելավում պտուղների բարելավումաճը: Ուրց: Աճեցրեք այգու տարբեր հատվածներում ն բույսերի կողքին:Այն վանում է վնասատուներին: տարբեր հատվածներում: Այն

Աա լ

մաման Նուր

Սամիթ: Լավ է

հետ: »

աճում

է վնասատուներին ե բարելավում պտուղների

աճում

։

բանջարանոցայինգրեթե բոլոր բույսերի

Ռազինա (հոռոմ սամիթ): Աճեցրեք բանջարանոցից դուրս: Բույսերի մեծամասնությունը, ինչպես նան մորմազգիներընրան «չեն սիրում»:

ՎԱՂԱՀԱՍ ԿԱՐՏՈՖԻԼ

(ՏՕՔոԿԴ (ԵՏՑՈՕՏՍԿՈ1.)

Կարտոֆիլը մորմազգիներինպատկանող ամենատարածված, պարունակողբանջարեղեններիցէ, որին Ժողովուրդն այլ կերպ անվանում է երկրորդհաց: Վաղահաս կարտոֆիլի արտադրությունը հիմնականում կենտրոնացված է Արարատյան հարթավայրում, հյուսիսարնելյան, Զանգեզուրի գոտինիների ցածրադիր մասերում, որտեղ բնակլիմայական պայմաններըլիովին համապատասխանում են կարտոֆիլի վաղ արտադրության կենսաբանականպահանջներին: Ադ նպատակովպետք է օգտագործել վաղահաս,գարնան ուշ ցրտերին դիմացկուն, բարձրը բերքատու սորտեր: Վաղահաս կարտոֆիլի համար լավագույն նախորդներ են համարվում բազմամյա խոտաբույսերը, բանջարանոցային,հացահատիկայինն հատիկաընդեղեն մշակաբույսերը: Անհրաժեշտ է, որ հողը լինի ջրովի, փուխր ն օդաթափանց: օսլա

Կարտոֆիլինհատկացվողհողամասիմշակությունըպետք է սկսել նախորդ մշակաբույսի բերքահավաքից անմիջապես հետո` կատարելով օրգանականն հանքայինպարարտանյութերովպարարտացում ն 20-25 սմ խորությամբվար: Գարնանը հողը քեշի եկած ժամանակ կատարում են կրկնավար` 12-14 սմ խորությամբ: Վարից հետո կատարում են ակոսներիպատրաստում`համապատասխանկարտոֆիլի տնկմանսխեմայի: Գարնանը, մինչե կարտոֆիլի տնկման աշխատանքներնսկսելը, անհրաժեշտէ տնկանյութըբարակ շերտով փռել օդաթափանց,լուսավոր շենքում` ցամաքեցնելուն լուսակոփելու համար: Միաժամանակ պետք է տեսակավորել ն. նեխած, վնասված, հիվանդություններով,ն՛ վնասատուներով վարակված ու բարակ ծիլեր ունեցող բոլոր պալարներըխոտանել: Կարտոֆիլի տնկման լավագույն ժամկետըհամարվում է մարտի երկրորդտասնօրյակիցմինչն ապրիլիառաջին տասնօրյակը: Տնկումը պետք է կատարել նախօրոք ծլեցրած պալարներով: Տնկանյութիծլեցումը կատարվում է հետնյալ ձնով. տնկումից 25-30 օր առաջ պալարներըպետք է փոխադրելլուսավոր, տաքացվողտեղ ն 12 շերտով փռել դարակներիվրա, կամ անցքեր ունեցող արկղերիմեջ: Դարակների 1 մ՛-ու վրա կարելի է դասավորել 50-60 կգ կարտոֆիլ: Դարակներըպետք է լինեն 1,5 մ լայնությամբն մեկը մյուսից 70-80 սմ բարձրությամբ:Փոքր քանակությամբ պալարները կարելի է ծլեցնել նան սենյակներիազատ տարածքներում,նկուղներում,որտեղ կարելի է կարգավորելջերմություննու լուսավորությունը:Ծլեցման համար օդի ջերմաստիճանըպետք Է պահպանել12-15:0: Պահեստներումբնական լույսի բացակայության դեպքում անհրաժեշտ է օգտագործել արհեստական լուսավորում: Նշված պայմաններում ծլեցնելիս պալարներիվրա առաջանում են կարճ, ամուր նստած, կանաչ գույնի, մինչն1 սմ երկարությամբծիլեր՝ սաղմնայինարմատիկով: Կարտոֆիլը կարելի է տնկել Ա ձեռքով, Ա կարտոֆիլատնկիչ մեքենայով:Վաղահասկարտոֆիլը պետք է տնկել հնարավորինսշուտ, դաշտ դուրս գալու առաջին իսկ հնարավորությանդեպքում, երբ հողը քեշի է եկած ն հնարավոր է իրականացնելհողային աշխատանքներ: Սովորաբար դա համընկնում է փետրվարի վերջին-մարտի առաջին

տասնօրյակին:

Կարտոֆիլի օգտակար հատկություններըհայտնի էին դեռնս հին ժամանակներում: Ան օգտագործում էին այրվածքները, վերին շնչուղիների հիվանդությունները,էկզեման, ինչպես նան գաստրիտը, խոցային հիվանդությունները, ուժեղ գլխացավերը բուժելու համար: Կարտոֆիլը բարձր է գնահատվումդիետիկ սննդակարգում:Ալյուրով պատրաստածմթերքները,սպիտակհացը փոխարինելովկարտոֆիլի

հացով կարելի է ազատվել ավելորդ կիլոգրամներիցն ճարպային կուտակումներից: Կարտոֆիլը կալիումի հիմնական աղբյուրն է համարվում. դրա բաղադրության մեջ կալիումն ավելի շատ է (100 գրամում` 570 մգ), քան հացի, ձկան ն մսի մեջ: Կալիումի օրվա չափաբաժինը կարելի է լրացնել 500 գ կարտոֆիլ ուտելով: Հում կարտոֆիլի հյութը հայտնի միջոց է ստամոքսին 12-մատնյաաղիքի խոցային հիվանդություններըբուժելու համար. օգնում է լավացնել հիվանդներիընդհանուրինքնազգացողությունը, վերացնում է ցավը ն ստամոքսումայրոցի զգացումը,սրտխառնոցը,իջեցնում է ստամոքսահյութի բարձրթթվայնությունը:Կարտոֆիլիցստանում են օսլա, որը մեծ չափով օգտագործվումէ սննդի արդյունաբերության մեջ: Կարտոֆիլըօգտակար համակարգիհամար: Էնան սիրտանոթային Կարտոֆիլի կեղնը հարուստ է այնպիսինյութերով,որոնք օրգանիզմում նվազեցնումեն բացասականխոլեստերինը,որն իր հերթին նպաստում է սրտի առողջ աշխատանքին:Բացի դրանից,կարտոֆիլը նվազեցնում է սրտի ն ուղեղի կաթվածի հավանականությունը:Այն հարուստ է ֆոլաթթվով, որի շնորհիվ կանխում է տարիքի ընթացքում ոսկրերի փխրուն դառնալն ու ծերացմանը զուգընթաց ոսկրային ցավերը: Կարտոֆիլի ֆոլաթթուներըօգտակար են նան լնդերի ու ատամների համար: Պատճառն այն է, որ ֆոլաթթունանհրաժեշտ է որոշակի բջիջների սինթեզման համար, որոնք պաշտպանում են լնդերը բորբոքումներիցու հիվանդություններից: Այն նպաստում է նան արյան ճնշման ն մարսողության կարգավորմանը: Կարտոֆիլը հրաշալի սննդամթերք է: Այն պարունակում է մեծ քանակությամբմագնեզիում,գլյուկոզա, ամինաթթուներ,վիտամին 8, որոնք նպաստում են գլխուղեղի նորմալ գործունեությանն ու մտքի

սրությանը:

Հետազոտություններըցույց են տվել, որ այն մարդիկ, ովքեր ավելի շատ կարտոֆիլ են օգտագործում, ավելի քիչ հավանական է, որ աղիքայինքաղցկեղկամուռուցքներձեռքկբերեն: Ստորն ներկայացնումենք վաղահասկարտոֆիլի մշակության մի շարք ».

»

առանձնահատկություններ.

Վաղահաս կարտոֆիլի մշակության համար հատկացնել թեթն, ավազակավային ն բերրի հողեր, դաշտը նախապատրաստել սմ աշնանից (վար` 25-30 խորությամբ ե օրգանական պարարտացում` 30 տ/հա նորմայով): Պալարները տնկել որքան հնարավոր է շուտ` վաղ գարնանը, երբ հողի ջերմությունը 8-12 սմ խորությունում հասնում է 78'Շ-ի` դրանք նախապես ծլեցնելով լուսավոր պայմաններում, ն ենթարկել նախացանքային մշակման` գոմաղբահեղուկով

կամ կենսահումուսի ջրային լուծույթով: Տնկել շարքերով` 60-70 սմ միջշարային ն 30 սմ միջբուսային հեռավորությամբ ն 8-10 սմ խորությամբ, այն հաշվով, որ մեկ հեկտարում տնկվի 50-60 հազար բույս: Կարտոֆիլի դաշտը վեգետացիայի ընթացքում պետք է պահել փուխր ն մոլախոտերիցզերծ վիճակում: Վեգետացիայի ընթացքում փխրեցումներին զուգահեռ պետք է կատարել նան ոռոգում` 5-6 անգամ: Առաջին ջրումը կատարել մինչն կոկոնակալումը, 2-րդ, 3-րդ, 4-րդ ջրումները՝ կոկոնկալման ն ծաղկման փուլերում, 5-ը` ծաղկումից մինչն բերքահավաք ընկած ժամանակահատվածում: Ակոսների երկարությունը պետք է լինի 100-150 մ: Ջրումները, հատկապես ծլաջուրը պետք է բաց թողնել բարակ շիթերով՝ փխրեցնելով միջշարային տարածությունները: Վեգետացիայի ընթացքում կազմակերպում են նան պայքարի աշխատանքներ հիվանդությունների ն վնասատուների դեմ: Դաշտը պահել մաքուր, բուկլից կատարել, երբ հողը խոնավ է, իսկ բույսերն ունեն 15-20 սմ բարձրություն: Վեգետացիայիընթացքում պարտադիր է կատարել քաղհանփխրեցում` 2-3 անգամ, սնուցում` 2 անգամ ն ջրում` ըստ

պահանջի:

Տնկումից մեկ ամիս հետո բույսերին սնուցում տալ, ապա կրկնել այն կոկոնակալման փուլում: Վաղահաս կարտոֆիլի բույսերի խնամքի աշխատանքները է պետք ավարտել միջշարային տարածությունների փխրեցումով, քանի դեռ փրերը շարքերը չեն փակել: Վաղահաս կարտոֆիլի բերքահավաքը պետք է կատարել սկսած հունիս ամսից, երբ պալարների աճը սկսել է դանդաղել ն դրանք հեշտությամբ են անջատվում ընձյուղներից: Բերքահավաքն անկորուստ կատարելու համար անհրաժեշտ է բերքահավաքից 2-3 օր առաջ հնձել փրերը, դաշտից դուրս հանել ն օգտագործել սիլոսի պատրաստման կամ խոտի համար: Հայաստանում շրջանացված վաղահաս կարտոֆիլի սորտերն են Մոնալիզա, Իմպալա, Արինդա, իսկ միջավաղահասներից` Սուսոնիա, Մարֆոնա, Կոսմոս սորտերը:

ՊԱՅՔԱՐԻ ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԸ

ՏԱՔԴԵՂԻ

ՊՈՄԻԴՈՐԻ, ԲԱԴՐԻՋԱՆԻ,

ԵՎ ՀԱԿՈԲՈՒԿԻ ՎՆԱՍԱՏՈՒՆԵՐԻ

ԵՎ

ՀՁԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԴԵՄ

Բարձրորակ, էկոլոգիապեսմաքուր ն բարձր բերքի ապահովման ն հիվանդությունների կարնորագույնպայմաններիցէ վնասատուների, առ Ցավոք, մոլախոտերիդեմ արդյունավետպայքարիկազմակերպումը: այսօր այդ գործումդեռեսառաջնայինըպայքարի քիմիականեղանակնէ: մեծ վնաս են հասցնում Գյուղատնտեսական մշակաբույսերին տարբերտեսակիվնասատուները,բակտերիալ,վիրուսայինն սնկային հիվանդությունները: Դրանց գործունեութան հետնանքով խիստ դանդաղումէ բույսերիաճն ու զարգացումը,նվազումէ բերքիքանակըն իջնումորակը: Վնասատուների դեմ պայքարի կարնոր միջոցառումներից է պայքարիկիրառումը,որի ժամանակստեղծվումեն ագրոտեխնիկական այնպիսի պայմաններ, որոնց դեպքում բացառվում է վնասատուի զանգվածայինբազմացումը: Վնասատուներիդեմպայքարումէականնշանակությունունեն ցանքի ժամկետները:Այնբույսերը,որոնքցանվածեն ուշ ժամկետներում,ավելի են տուժում վնասատուներից, քան շուտ ցանված բույսերը: ն վնասատուներիվարակվածության Հիվանդությունների վրա ազդող գործոններիցէ նան ցանքի խտությունը,խոնավությունը,պարարտացումը, մոլախոտերով վարակվածությունը:Պետք է նշել, որ խիտ ցանքերում հիվանդություններինե վնասատուների վարակվածության աստիճաննավելի մեծ է լինում, քան նոսր ցանքերում:

ՎՆԱՍԱՏՈՒՆԵՐ

|

Սովորական արջուկ 0(627/01Թ2/թռ

ՓՌՈՇԱԱՔՑ

Լ.) Բազմակեր է: Արջուկի մարմինը երկարավուն է, վերնից` գորշ, ներքնից` գորշադեղին գույնի: Հասուն միջատի երկարությունը30-50 մմ Է` կարճ վերնաթներով: Հետին թները լավ են զարգացած: Առջնի ոտքերը հարմարեցված են հողը փորելու համար: Թրթուր-

ները մարմնի ձնով նման են հասուն միջատին, սակայն փոքր չափերի են ն թներ չունեն: Հասուններն ու են բուսական մնացորդներով հարուստ թրթուրները ձմեռում են հողերում: Ապրում հողում` 10-20 սմ խորության վրա ն ձվադրում հատուկ բներում:Մեկ բնում էգը դնում է մինչն 420 ձու: Ձվերից դուրս

եկած թրթուրներըսկզբումապրումեն միասինու սնվում բուսական մնացորդներով` այնուհետն մեծանալով տարածվում են: Զգալի վնաս են պատճառում համարյա բոլոր բանջարաբոստանային մշակաբույսերին:Ուժեղ վնասում են ջերմոցների ն ջերմատների բույսերին` կրծելով դրանց ստորգետնյա մասերը (արմատները, է խոնավասերմիջատներիշարքին: Հողաբնակ բվիկներ, աշնանացանի բվիկ (49/օնտՏօցտխո Տճհ/)Թիթեռիվերնաթներըգորշ են, երբեմն ճուգ, համարյա սն գույնի, բվիկներին բնորոշ երիկամաձն, կլոր ւ սեպաձն բծերով: Թիթեռի մարմնի երկապրությունը 18-22 մմ է, իսկ թների բացվածքը` 40-50 մմ: Թրթուրի մարմինը մոխրագույն է՝ յուղային փայլով ն մինչն 50 մմ երկարությամբ: Ձուն գնդաձն է` վերնից մի քիչ տափակած:Հարսնյակը կարմրագորշ գույնի է` 18-20 մմ մեծությամբ:Տալիս է մինչն 3 սերունդ: Վերջին հասակի թրթուրներըձմեռում են հողում` 15-20 սմ խորությանվրա: Ձմեռած թրթուրներըգարնանըբարձրանումեն հողի մակերես(5-8 սմ խորությանվրա) ն հարսնյակավորվում:Հարսնյակիզարգացումը տնում է 25-30 օր: Առաջին սերնդի թիթեռների թռիչքը տեղի է ունենում մայիսի երկրորդ տասնօրյակին: Թիթեռները գիշերային ձուկյանք են վարում: Մեկ էգը ընդունակ է դնելու 400-1700 են տեսակ բույսերի, այդ ավելի քան Բազմակեր են, վնասում թվում` պոմիդորին, բադրիջանին, կաղամբին, ծխախոտին, ձմերուկին, եգիպացորենին,ճակնդեղին,տաքդեղինն այլն: Բույսերին վնասում են հիմնականումառաջինսերնդի թրթուրները,երբ բույսերի գողունները բարակ ու նուրբ են լինում: Որպես կանոն, կրծում, արմատավզիկինմոտ կամ ավելի բարձր: կտրում են Սովորական ոստայնատիզ Հասուն տզի (Մ6նճոյճիստՍՈ/Շատ Խօռճշհ)չ մարմնի երկարությունը0,28-0,48 մմ է: Ամռանը կանաչադեղնավունգույնի է՝ մարմնի եզրերին զույգ մուգ կետերով: Ձմեռող էգեր,՝ ։`վառ կարմիր կամ նարնջագույնեն: Ձուն կլոր է` 0,14 մմ տրամագծով: Մեկ էգը դնում է 100 ե ավելի ձու: Թրթուրը կիսագնդաձնէ` 0,17 մմ երկարությամբ,ունի երեք զույգ ոտք, մարմինը`բաց դեղնավուն: Բանջար-բոստանայինմշակաբույսերիցգերադասումէ պոմիդորը,

Տա պոզարներք):

:

Ա

լոբին, բադրիջանը,վարունգը, ձմերուկը, սեխը: Հասուն տզերն ու թրթուրներըսնվում են տերնի ստորին կողմից, որի հետնանքով ծած տեղերումգոյանում են մանը դեղնավուն բծեր, որոնց քանակը արագ կերպովավելանում է: Գունազրկվածհատվածներըմիաձուլվում են, տերնները դեղնում, ապա թառամումու չորանում: Տերնը պատվում է բարակ ոստայնով: Հասուն էգերը ձմեռում են մոլախոտերի վրա, հողակոշտերիտակ, դաշտի եզրերին: Ձմեռումից դուրս են գալիս գարնանը,սնվում մոլախոտերով,ձվադրում, հետո տեղափոխվում են մշակաբույսերիվրա ն. բազմանում մինչն աշուն: Արարատյան հարթավայրիպայմաններում տալիս է 14-18, առավելագույնը` 22 սերունդ:Վնասը նկատվում է հուլիսիերկրորդկեսից: Ծխախոտիտրիպս /7հոքտ 7ոծա6Շ/ Նոժ Հասուն միջատը 0,8-0,9 մմ երկարությամբ բաց դեղնավուն գույնի, նեղ թներով է: Թրթուրը նման է հասուն միջատին, սակայն ունի ավելի բաց գույն: Հողի վերին շերտում կամ բուսական մնացորդներիվրա ձմեռում են հասունները` 6-7 սմ խորությամբ: Ձմեռումից դուրս են գալիս ապրիլի առաջին կեսին: ու Սկզբում սնվում զարգանումեն մոլւսխոտերիվրա, այնուհետն տեղափոխվումմշակաբույսերի վրա: Մեկ էգի պտղաբերությունը կազմում է մինչն 10 ձու: Տալիս է մինչն 6 սերունդ: Բազմակեր է, վնասում է մուտ 400 տեսակ բույսի, այդ թվում վարունգին, տաքդեղին, բադրիջանին,պոմիդորին,սոխին: Սնվելով տերեների են դրանց հյութը առաջացնելով հակառակ կողմից` ծծում դեղնագորշավունբծեր, որի հետնանքով հյուսվածքները մահանում են: Վնասվում են նան պսակաթերթերը, առէջները,կազմակերպվող պտուղները: Ծաղիկների ն կազմակերպվողպտուղների վրա սնվելու հետնանքով դրանք վաղաժամ թափվում են: Հանդիսանում է վիրուսայինհիվանդություններիփոխանցող: ՕՕտտ)չք/ Բոստանայինլվիճ (2/5 Բոստանային լվիճի անթն ԹԵ: կուսածինէգը օվալաձն է, ունի 1,5-2,1 մմ երկարություն: Թնավոր կուսածին էգի մարմինն ավելի ձգված է` 1,2-1,9 մմ երկարությամբ:Բոստանայինլվիճի գույնը շատ փուիոխական է` դեղինից մինչե մուգ կանաչ, համարյա սն: Թրթուրը հասուն անթն լվիճից ավելի փոքր է ն ավելի բաց գուն ունի:

ԷՐ ոաոր ո ՐՅԱ»

աար, «րարական ամանակ

ո"

Հոտ ոտանա

ՎՈԱՋ աակշճառըատտատատտտաո րրա լարան

յւրրրաաաքաաաա«առաարաաա

են լվիճը ձմեռում մոլախոտերի վրա: Թրթուրը ն հասուն 18-20 է սերունդ` կուսածնությամբ Բոստանային լվիճը տալիս բազմանալով վաղ գարնանից մինչն աշուն: Վնասում է վարունգին, է դդմիկին,ձմերուկինն մյուս դդմազգիմշակաբույսերին: Հանդիպում նան տաքդեղի,բադրիջանի, լոբու ն այլ մշակաբույսերիվրա: Լվիճի վնասիհետնանքով բույսերի երիտասարդ տերններըխիստ ձնափոխվում են, դեղնում: Ցողունները կարճանում են, ծռմռվում, ծաղիկներնու պտուղները թափվում,վնասված բույսը ծածկվում է Բոստակպչուն արտաթորանքով:Պտուղները չեն հասունանում: վիրուսային հիվանդությունների նային լվիճը հանդիսանում է

փոխանցող:

Ցիրտոպեյտուս մլուկ (2 նքօ/85 76ուստ ԹՅԱԱՊատկանում

(Բ/5Տ/ԱՇՇՕՈՏ)

է կուրամլուկների ընտանիքին: Հայաստանում առաջին անգամ հայտնաբերվել է 1976 թ. Արարատյան հարթավայրի պայմաններումզարգանում է ամբողջ տարին, ընդ որում հունիսի սկզբից մինչն հոկտեմբեր բաց դաշտում պոմիդորի ն վարունգի բույսերի վրա, այնուհետն հոկտեմբերի վերջից մինչն մայիսի վերջը` ջերմատներում: Վնասում է վարունգին, պոմիդորին, ծխախոտին ն մի շարք այլ

ետնինը` ավելի

յ

ի

սերունդ:

«Յոթ»

ձմեռումից

ինչպես հասուն միջատները,այնպես էլ թրթուրները, որի հետնանքով վարունգի վնասված տերնեներըկնճռուղվում են, դեղնում, ծածկվում նեկրոտիկ բծերով: Վնասված տերնների հյուսվածքները չորանում են: Լոլիկի բույսերի վրա վնասված մասերումառաջանումեն գորշավուն օղակներ ն բույսերն այդ մասից հաճախ կոտրվում են: Հատկապես ուժեղ է վնասում երիտասարդ բույսերին, սածիլներին, որի հետնանքով դրանք չորանում են: Արարատյան դաշտավայրի պայմաններում մլուկը տալիս է 4 են

Բազմակեր Բամբակենուկնգուղակեր///8/6076/2 Պոցօ2 ծ: վնասատու է: Զանգվածայինբազմացման տարիներին վնաս է հասցնում պոմիդորին,տաքդեղին, բադրիջանին, ոլոռին, ծխախոտին, սիսեռին ն ուրիշ շատ բույսերի: Թիթեռիմարմնի երկարությունը 1618 մմ է, թներիբացվածքը`մինչն 30-40 մմ: Առջնի թները մոխրադեղինեն, իսկ

հարսնյակներիցդուրս են գալիս թիթեռները: էգերը 2-3 օր հետո բույսերի վրա դնում են մեկական, հազվադեպ` 2-3 ձու: Մեկ էգի ձվատվությունը կազմում է միջինը 500, երբեմն մինչն, 3000 ձու: Առաջին ն երկրորդ հասակի թրթուրները սնվում են բույսերի նուրբ տերններով:Երրորդ հասակիցսնվում են գեներատիվօրգաններով՝ վնասելով կոկոնները, ծաղիկներն ու պտուղները: Մեկ տարվա ընթացքումվնասատունւոալիս է 3 սերունդ: Կոլորադյան բզեզ (-62607015տն Ծօօոխոցաա Տայ): Բզեզի երկամմ է` օվալաձն, րությունը 9-12 ուռուցիկ մարմնով: Առաջնամեջքըն վերնաթները դեղնավուն են կամ դեղնակարմրավուն: Առաջնամեջքի վրա կրում է 12-14 սն բծեր: Յուրաքանչյուր վերնաթնի վրա կան հինգ սն զոլեր: Ձուն երկարավունէ, օվալաձն, փայլուն, սկզբում դեղնավուն, իսկ հետագււյում նարնջագույն`1,2-1,8 մմ երկարությամբ:Թրթուրն մմ ուռուցիկ է, ճարնջակարմրավուն` 15-16 երկարությամբ: Հարսնյակը նարնջադեղնավունկամ կարմրավուն է՝ 10-12 սմ երկարությամբ:Բզեզները ձմեռում են հողում Լ սկսում են հասնում 14-15 Շ: է դուրս գալ, երբ հողի ջերմաստիճանը Զուգավորվելուց հետո էգերը ձվադրում են կույտերով` յուրաքանչյուրում 12-80 ձու: Մեկ էգը միջին հաշվով դնում է 400-700, երբեմն2400 ձու: Կոլորադյան բզեզը մորմազգիներից վնասում է կարտոֆիլին, բադրիջանին, պոմիդորին, ստաքդեղին,ծխախոտին ն մի շարք մորմազգիմոլախոտերի:Բզեզներն ու թրթուրներըկրծում են բույսի տերնները՝ մասամբ կամ ամբողջությամբ: Վնասատուն տարեկան ւոալիս է 1-3 սերունդ: Ականող ճանճեր (.Ո6ո.շ2Թ ՔՌ/Շոյթահայ Ճանճն ունի 1,5-2,3 մմ մեծություն: Ձուն օվալաձն է, սպիտակ, թափանցիկ՝ 0,225 մմ մեծությամբ:Թրթուրնունի երեք հասակ: Հարսնյակավորվելուց առաջ «արեն

մշակաբույսերի: Վնասում

գույնի, դեղնասպիւոակ,լայն, մուգ եզրերով:

բաց

Ձուն 0,5-0,6 մմ մեծությամբ Է: Թրթուրիերկարությունըմինչն 35-40 մմ է է հողում: Ձմեռած ունն 6 հասակ: Հարսնյակը ձմեռում

|

որ

թրթուրը կեղծ բոժոժ է պատրաստում: Ճճւսնճերըբազմակերեն: Մոր-

մազգիների Ա երեքնուկի ականող

ճանճերը հանրապետությունում առաջին անգամ հայտնաբերվել են ջերմատան պայմաններում` առաջին տեսակը պոմիդորի ն վարունգի, իսկ երկրորդը` գերբերայի բույսերի վրա: Այնուհետն են արձանագրվել լեն բաց գրունտում: Գերադասում սնվել դդմազգիների,մորմազգիներին բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող տեսակների վրա: Ականող ճանճերի թրթուրների հասցրած վնասի բնույթը տարբեր է: Տեսակներից մեծ մասի թրթուրները ականում են բույսերի տերններնու ցողունները: Ռւժեղ վնասի դեպքում իջնում է տերնեների ֆոտոսինթետիկակտիվությունը ն դանդաղում բույսերի աճը: Այդպիսի տերնները չորանում են ն թափվում: Ականող ճանճով վնասվածբույսերն ունեն բակտերիալ,

սնկային հիվանդություններով վարակվելու ավելի

մեծ

հավանականություն: Ցանքից առաջ իրականացնել պայքարի ներքոհիշյալ նախազգուշական միջոցառումները` Ջերմոցների հողը պարբերաբար փոխել կամ ախտահանել` նախօրոքմաքրելովաղբից ն բուսականմնացորդներից: Ջերմոցների ջերմային ախտահանում (սոլարիզացիա) հուլիսսեպտեմբերամիսներին: Սերմերի ախտահանումներըկատարել ցանքից 2-3 օր առաջ կամ նախօրոք՝ 2-3 ամիս առաջ: Սերմերն ախտահանել ջերմայինեղանակով: Դրանք մառլյայի տոպրակներով ընկղմել ջրային բաղնիքիմեջ (56-Շ),պահել 30 րոպե, չորացնել կամ մեկ րոպե տնողությամբպահել նատրիումիկամ հիպոքլորիդի 196անոց լուծույթում,որից հետո հանել, լվանալ ն չորացնել: Սերմերը3 ժամ տնողությամբթրջել աճման խթանիչներիմեջ: »

»

»

»

ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Սե ոտիկ (ահսշօօԹոռ Քյո): Սե Սածիլների հիվանդություն է: ոտիկով հիվանդ սածիլների ցողունը արմատավզիկիսահմանում բարակում է, գորշանում կամ սեանում, տերեները դեղնում են, առաձին դեպքերում` չորանում: Հիվանդությունըհանդիպում է այն ջերմոցներում, որտեղ ջերմաստիճանը ցածր է, հողը երկար ժամանակչի փոխվել ն բավարար չափով օդափոխություն չի կատարվել: Զարգացմանընպաստում է նան չախտահանվածն ցածր որակի

|

Գագաթնւյին փտում Վնասում է պոմիդորին տաքդեղի ինչպես դեռահաս, այնպես.էլ հասուն պտուղները: Պտղի գագաթինգոյանում են մոխրագույն, գորշ, չոր ու տափակ բծեր: Վնասված հյուսվածքներըչորանում են ու գորշանում: Առանձնապես շատ են տուժում բույսի ստորին շարքերի պտուղները:Հիմնական պատճառը ջրի անբավարարությունն է, հատկապեսպտղակալմանփուլում: Մեկ այլ պատճառ էլ կարող է հադիսանալբույսի՛կողմիցկալցիումիվատ յուրացումը: /ոատլաոտ Կեղծ ալրացող (Բ/զարհոոժ ն վարունթ.8): Վնասում է պոմիդորին գին: Հիվանդության նպասզարգացմանը տում ն է օդի բարձրխոնավությունը հատկապեսցողի առկայությունը: Վարակված տերնների վերին ջղերի ուդղությամբառաջանումեն ոչ խոշոր դեղնականաչավունփայլուն բծեր: Հակափառ: Առաջառակ մակերեսիննկատվումէ սպիտակագորշավուն ցած բծերը միաձուլվում են, գորշանում, չորանում, որիհետեանքով դանդաղումէ այտղագոյացումը,իսկ եղած պտուղներընորմալ չեն զարգանում:

ՍԱ

18շրքոոցութ

Աարոն:

ՐՆ ՑԱՑ 1ոռիքորտոան): նկատվում անձերը

ԱԱ

Ը

Դաշտում առաջին

են թփակալման փուլիսկզբում,իսկ են ծաղկման փովումարտահայտվում: ն. կեկրոգների թառամումների տեսքով: Թառամումը կարող է լինել միակողմանի, որն ընդգրկումէ բույսի առանձին ճյուղերն ու տերեները, մինչդեռ առողջ է մնում մյուս կողմը: Այն է ստոիին տերեներից, որոնք դեղնումեն ն սովորաբար ոլորվում այճուհետն տարածվում ներքե, Ցողունի դեպի բույսի վերին հատվածը: վրա առաջանում են գծավոր բծեր ն ճաքեր: Նեկրոզներն առաջանում են ճասերում:(տերե, բույսի տարբեր ցողուն, ատղակոթ):.Պտուղների վրա առաջա-

վու աաա

նում է թռչնի աչքեր կոչվող ախտանշանը: Հիվանդ պտուղներընեխումեն:

սերմացուն:

ռ

ՇաքթտլՏ բծավորություն (ճ2ռցոօոոտ է պոմիդորիննստաքդեղին: Վարակվում են ՇՅ(Թոտ) տերնները,տերնակոթերը,ցողուններն ու պտուղները, որոնց վրա կոր առաջանում են դեղնաշագանակագույն, երբեմն սն բծավորություններ: Ուժեղ վարակի դեպքում բծերը միանում են իրար` առաջացնելով նեկրոզներ: Տաքդեղի տերեների վրա երիզներով ծակոտկեն անկանոն, մուգ առաջանում են են Ուժեղ վարակիդեպքում բույսերը տերնաթափ բծավորություններ: Ք.

Բակտերիալ (Տ

ՊԱՅՔԱՐԻ ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐ

սն

ՄՇԱԿԱԲՈՒՅՍԵՐԻ

Վնասում

պոծիդոբին Աոա

:

(ՊՈՄԻԴՈՐ, ԲԱԴՐԻՋԱՆ, ՏԱՔԴԵՂ)

ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԴԵՄ

ախտ

Հիվանդության անվանումըՊայքարիժամկետը

նորման 1 հա-ի հաշվո 25 կգ 2.0 կգ

Պատրաստուկը

Ռիդոմիլգոլդ68" | տերնի աան- ղափոխելուց լիոլում Անտրակոլ Աաաա 244 կգ օքսիքլորիդ լ

"

լինում:

Նտաստ-5 Ֆիտոպլազմայինհիվանդություն,ստոլբուր

((/20ԶՏԻՑՋԸԱՈ

ն Վնասում է Զարգացումը կախված Տո): է բնակլիմայականպայմաններից: նում է Հիվանդությունը զարգանում չոր, տաք եղանակներին: Վարակվում են բույսի բոլոր օրգանները: Տերնները մանրանում են, միջհանգույցային ։տտարածությունները` կարճանում:Բնորոշ է ցողունի փայտացումը, հաստացումը ն ծաղկի ձնափոխությունները: Պտղակալումը դադարում է, ստորին շվերի վրա կարող են գոյանալ հազվագյուտ դեպքերում ՍԱՆ, Սնկային թառամում (նտո Օտհրռ օգտքօատ Ֆռհ(Նօաաստ ատծ.)): Հիվանդությունը վնասում է ն բադրրջ բադրիջաոմիդորին, տաքդեղին քդեղ պոռրդորին, նին: Զարգացման համար նպաստավոր պայմաններ են հանդիսանում առատ խոնավությունն ու 23-30:Շ ջերմությունը: Ախտանշանները սկզբում բույսերի ծաղկման նկատվում են շրջանում` ստորին տերնների վրա` աստիճանաբար անցնելով վերին տերններին: Տերնների վրա՝ ջղերի արանքում, տեղ-տեղ առաջանում են չորացող բծեր: Հիվանդ բույսերիպտուղները,նորմալ չափերի չհասնելով, կնճռոտվում ն թափվում են: Վարակված բույսերի ցողունը Օն արմատային համակարգն արտաքուստ առողջներիցչեն տարբերվում,սակայն ցողունի շեղ կտրվածքիվրա նկատվում են մանր, դարչնագույն,կետավոր օղակներ: Դա բույսի խցանված, մահացածանոթայինհամակարգնէ: Հիվանդ անթոները չեն կարողանում հողից բույսին մատարակարելջուր ն սննդանյութ, որի հետնանքով բույսը թառամումէ:

ԲԱՆՋԱՐԱՆՈՑԱՅԻՆ

Ֆիտոֆտորոզ պտերնարիոզ |

Գորշ ն սն

հիվանդությանառաջին | 1Էը նշաններըերնալունպես

Պղնձի

ղԱեարջ

/

անգիր

օջախով) (առանձին բճավորություն | ի/-ը՝ վեգետացիայի

'

նգ

Կուպրօբսատ 5կգ "

"Վերը ճաձկումիցհետո (12-14 օր ընդմիջումով) | ընթացքում նշվածներե քաղցկեղ օկտազիիծել ե բակտերիալ

փոխեփոխ ղիճացկունսորտերիկիրառումը: Պայքարելվարակըփոխանցողմիջատներին մոլախոտերիդեմ

Շատ կարնոր է բնացանին

Ստոլբուր

:

ՊԱՅՔԱՐԻ ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐ

ԲԱՆՋԱՐԱՆՈՑԱՅԻՆ

ՄՇԱԿԱԲՈՒՅՍԵՐԻ (ՊՈՄԻԴՈՐ,ԲԱԴՐԻՋԱՆ, ՏԱՔԴԵՂ)

աաա

|

աար Հիվանդությա տատան

Սովորական

Արով (ողաբնակ

մանանան շմ

Պայքարըկազմակերւվել

ճռիկներ)

«աան Կ

երսալուսւը

բազուդինի60 ջ.է. համակցվածկեր զ.շց կամ 1:10

1-2

Հ

հարաբերակց.

մճում առկալ |Սրակել,երբ1

ճռիկներ՝ |

Լհա

Գ-ավշանյութ

լհաշտում վնասատու ||

բվիկներ, տաիշաննորը բվիկի թրթուր

Սրսկել,երբ բույսերիմակերեսի5-2536-ըծածկված

է

վնասատուներով:

Դեղձենուկամ |Վնասատուի միգրացիայի |վաղհայտնաբերմանն ծխախոտի լվիճ պայբարիժսոճկետները

ՀՀ-Ը --պա-Կ---ասսաաթ«ասաարաաաաաապաաար------

աա--ա-

համար

| 751 կամ3լ Ինք ակցվա: ր

լ Սումիցիդին | ՏԻԱՔոա դեմ.

0.3լ

Արտարա

02 կգ

աիիաի

Կոնֆիդոր

0.2-0,3լ

թրի Աունի Կալիպսո դեղին գոն անկարդոնի աե լ

Ծախսի

նորման Պատրաստուկը

Պայքարիժամկեւոը

:

0,15-0,25|

Սրսկել,երբ բույսերի 8-1036

|

Կարբոֆոս,Բի-58, դանամիդ

ալստար առա

վանա

ԱոտելինԳԱ:

Բոստանային Ս ԲոՎԱինաերն ԷԲաո Ճ թ

Խառ

Սրսկել, երբ պոմիդորի1525-

Արարա Գա -

մուկի

Սրակել.երբ

է

Բղոզ

աջ

Բի-58 Հայ

Պեգաս

կարատե

ակույտեր

.

'

0,3լ 1լ

Ա

հավաքն մեխանիկական

ոչնչացում:

վատա |լԿարատե

|ք»

Մատչ

ծ3Յլ

| Ֆոզալոն

Բիտոքսիբացիլին

Բուլդոկ անան

|

»

Բերքահավաքից հետո հավաքել ն դաշտից հեռացնել ն ն մնացորդները նե ն կատարել արե խորը ո տահե բուսական րկ:

ն

ցր

լ

ՍԻնՔո2. դեցիս

Կարատե

0,1. թ

Ն:

Բատ

| 2-5կգ |

ՎՆԱՍԱՏՈՒՆԵՐԻ

05լ

ԵՎ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԿԱՐՏՈՖԻԼԻ

ԴԵՄ

ՊԱՅՔԱՐԸ

ՏՆԿԱՐԿՆԵՐՈՒՄ

կարտոֆիլի Բանջարային մշակությունում ջարային կարտոֆիլի մշակությ

ֆերմերների հիմնական մտահոգությունըվնասատուների ն հիվանդություններիդեմ պայքարն է, որը զգալի վնաս է հասցնումնան վաղահաս կարտոֆիլին: Այժմ ներկայացնենքառավել տարածվածվնասատուներնու հիվանդությունները ն դրանց դեմ պայքարիարդյունավեւտմիջոցները: բզեզ (ւՑրնոօ18/58 Կոլորադյան Օօօոոմոօ815 Տտ»): Տարածված վնասատու է, սնվում է մորմազգիներիընտանիքին պատկանող որոչ բույսերով (կարտոֆիլ, բադրիջան,պոմիդոր):Հասուն բզեզները ձմեռում են հողի մեջ, 3060 սմ խորության վրա: Գարնանը, երբ 7 ղի է, ջերմաստիճանը 14-15Շ |

ՍԹ.

»

Հար ՀԵ"ց փրե

այլն:

կգ 1,8-2|

|

ք

Աաաա

Մուն Հր

0.06 կգ

| Սումի ալֆա

Սրսկել վաղ շրջանից Արիվո, վերւոիմեկ բույսերիվրա վնասատուի առաջիննշաններըերնադուն Ակտելլիկ

Արան

0.11

Կոնֆիդոր,կալիպսո| 0,1լ

Բիտոքսիբացիլլին

Կատարելցանքաշրջանառություն: Պարարտացումը կատարել համաձայն առաջարկվող սխեմաների` պահպանելով ԱՋ, Բ, Ճ-ի քանակական հարաբերակցության ազոտական Խուսափել պաիարտանյութերովպարարտացումիցԴաշտ տեղափոխել միայն առողջ ն լավ զարգացած սածիլճեր պահպանելով տնկման նորման (բույսերի պահանջվող ԳՆԱԼ նամ նոնները` խնա փխրեցում ռ : րի պահպանու ան մոլախոտերիդեմ պայքար, ոռոգման :

Վերտիմեկ, ՍՏ

արոր արար գպատակահարճար

Քիմիականպայքարին զուգահեռ կատարել

»

-ռ

Ակտարա

Սրսկել. երբ պոմիդորի Բղրիցանի բգլվերի Տե վարւսկվածէ, երք1 բույսի վրա 15 առանձնյակէ (Կածիլումիցծ-7օր հետո):

»

0,8լ

Տալստար

կոկոնակալման, | Կոնֆիդոր, կալիասո 2-8 է3-5 | Ցիմբուշ. դեցիս րւ

» .

Լ

Բուլդոկ

լրացար է կիրառել սեռական ֆերոմոնայինթավարդներ

Նախազգուշական միջոցառումներ

05լ

ր

պտղագճյացսաս շրջանու 100 բույսի վրա առկա

աԱ Ականող ճանճեր

15լ

րուլո

ա

ե

Կորոաղան

06-12լ

0,6լ

արար

կաանատիզ յնատիզ վրա առկա է | |2.3 տիզ

ՌՒՐ

արխոֆու

Բրա

Բույսերը սրսկել, երբ մեկ |տերնի միջինը

ադա

0,3-0,8

աաա»րհուրդ ոա ո կապո Աաաաաաեր Կոնֆիդոր ՆՆՑԼ մ

Գո

Կոնֆիդոր Տալստար

Ան»

վաղ Վնասատուի Ծխախոտի

ատոգեւ աոաճառի

'Շլ

| Ակտելիկ

Վնասատուիառաջին ճշանները երնալուն պես:

տրիպս

Վերը նշված վնասատուներիդեմ կիրառվող պատրաստուկները համատեղելիեն հիվանդություններիդեմ նախատեսվածպատրաստուկների հետ: Սակայն յուրաքանչյուր դեպքում հարկ է սրսկումից նպատակով կատար

գ5

բզեզները դուրս են գալիս հողի մակերես: էգերը ձվադրում են տերնների հակառակ կողմում` կույտերով (յուրաքանչյուր կույտում՝ 30-40 Մեկ էզը կարող է դնել մինչն մի քանի հազար ձու: 5-15 օր ձու): հետո թրթուրները ղուրս են գալիս ն սկսում սնվել կարտոֆիլի տերնեներով: Բզեզի հասցրած վնասի պատճառով կարտոֆիլի բերքատվությունը կարողէ հասնել նվազագույնի: Պայքար: Փոքր տարածությունների վրա առավելապես խորհուրդ է տրվում կատարել մեխանիկական պայքար ձեռքով հավաքելով վնասատուի ձվերը, թրթուրները ն բզեզները: Մեծ ։տարածությունների վրա պետք է կատարել քիմիական պայքար, կիրառելով հետնյալ պատրաստուկներից որնէ մեկը` Ցիմբուշ, Արիվո, Շերպա 0,1-0,16 լ/հա կամ 2-3,5 մլ 10 լիտրին, Կոնֆիդոր, Կալիպսո՝ 0,1 լ/հա կամ 10 լիտր ջրին` 2 մլ, ե Ակտարա՝ 0,1 կգ/հա կամ 10 լ ջրին` 2 գ: Առաջին սրսկումը կատարել բզեզի առաջին հասակի թրթուրների երնան գալու հետ: Լարաթրթուրներ(490055 տատա (. Պցոօթտջցսատաոստ1Թօ/)տարածքում Վերջին տարիներին ՀՀ չրխկան բզեզի բուռն զարգացում է նկատվում: Չրխկան բգեզի թրթուրները, որոնք կոչվում են լարաթրթուրներ,մեծ վնաս են հասցնում բույսերին: Լարաթրթուրներըվնասում են ցանված սերմերը, ծիլերը, երիտասարդ բույսերի ցողունի

ստորգետնյա մասերը, արմատները:

|

Դրանք կրծելով ծակում են արմատապտուղները ն պալարները:Ուժեղ վնասում են ցորենին, գարուն, եգիպտացորենին, ճակնդեղին, կարտոֆիլին: Վնասի հետնանքով ընկնում է պալարների ապրանքայինտեսքը ն ունեն երկարավունդեղին կամ ղարչնագույն որակը: Լարաթրթուրներն կոպիտ մարմին,որի կրծքայինմասիվրա գտնվում են միանմանչափերի երեք զույգ ոտքեր: Գլուխը հարթ է, վերջին շրթունքը` թերզարգացած, որով էլ տարբերվումեն կեղծլարաթրթուրներից: Լարաթրթուրներըհողում շարժվում են հորիզոնականն ուղղահայաց ուղդություններով: Ուղղահայաց շարժումները պայմանավորվածեն ջերձաստիճանովն խոնավությամբ:Հողի վերին շերտերի չորացման ժամանակ դրանք իջնում են ավելի խորը շերտեր, իսկ երբեմն էլ ավելի շատ, սկսում են ուտել բույսերի կանաչ մասերը, որն ավելացնում Է

վնասը:

խորանում Աշնանը, երբ ջերմաստիճաննիջնում է, լարաթրթուրները են ղեպի հոդի ներքնի շերտեր, իսկ գարնանը` ջերմաստիճանի բարձրացմանը զուգընթաց, բարձրանում հողի մակերես:

7ԿՊԿ9թծ.-...............

|

|

|

|

|

|

|

ի

Պայքար: Պետք է պայքար կ նութան ղեմ, հատկապես ս լարաթրթուրները։ Վարակվա վնասվող մշակաբույսեր,հատ կատարել հոդի մշակությունը կարտոֆիլի դաշտերում քիմի ժամանակ պետք է հող մտցն մեկը` Բազուդին 10 25-անոց նորմայով կամ պալարներ պատրաստուկով:

Կարտոֆիլի բույսերի վրա վ Վեգետացիայիընթացքում կալիպսո՝0,1 լ/հա, կոնֆիղոր 0 նորմաներով: Սովորական արջուկ (իշ (ՇդոԹայքա ցդՕայքռ Լ): Խոշո Առջնի ոտքերը լայնացած են ն ված հողը փորելու ն դուրս տա Թաթերնունեն երկուական ատ հատված: Բեղիկները հաստ վերջին չեն հասնում: Առաջնա ուռուցիկ: Ունեն խիստ ուռո աչքեր: Վերնաթները՝ մաշ հ եռանկյունաձն:Վնասատուն դուրս գալիս միայն լրւսցուցիչ Բազմակեր է, բույսերի ընթացքում, սնվում է կարտո բոստանային մշակաբույսեր արմատները:

Ստանալ

աաա Վնասատուն

ՀԱՎԱՆԱ Աաաա

ձվերը դնում

է

Ձվադրումից 10-15 օր հետո դուրս մաշկափոխվումեն հինգ անգամ:

աաանաատաւաւ ատատաւմ 6 ատտապալ արո ւաաւա ւ

կույտերով, մինչե 420 ձու: գալիս թրթուրները,սնվում ն

են

Վեգետացիայի ընթացքում պետք է պայքարել Բազուդին 600 խառնեմիջատասպանպատրաստուկով՝1:10 հարաբերակցությամբ լով գրավչանյութիհետ: Բոլոր վնասատուններիդեմ պայքարինպատակովանհրաժեշտ է պայքար՝ մեխանիկական ն ագրոտեխնիկական Բերքահավաքից հետո հավաքել բուսականմնացորդները: (պտղափոխություններով): Կիրառելցանքաշրջանառություն համալիր` Ք, Բ, Ս, գոմաղբ: Օգտագործել պարարտանյութերի Որպես սերմացու վերցնել առողջ, առանց մեխանիկական վնասվածքների,լուսակոփածտնկանյութ: Բերքահավաքից 2 շաբաթ առաջ հնձել փրերը ն դաշտից դուրս տանել: սմ շերտում Ցանքը կատարել Ժամանակին (հողի 7-8

օգտագործել » »

|

»

»

»

7"Շ-իցոչ պակաս): ջերմությունը

»

»

Պալարները ախտահանելթույլատրվածախտահանիչներով: օգտագործելփոխեփոխ: Պատրաստուկներն

ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Ֆիտոֆտորոզ Օօ

(Բհյժօքութոթ Քտդ) -Կարտոֆիլի վնասակար ամենատարածված ու Է: Հաճախ առանհիվանդություններից ։տանտեսություններում,երբեմն ձին ամբողջ երկրում, այս հիվանդության պատճառով կարտոֆիլի բերքը նվազում է 50-70 տոկոսով: Բերքի կորուստները հատկապես զգալի են խոնավ կլիմա ունեցող շրջաններում: Հիվանդությունն արտահայտվում Է տերնների ն պալարների վրա: Վեգետացիայի ընթացքում, սովորաբար, կարտոֆիլի ծաղկման փուլի սկզբում, տերնների եզրերին բծեր: Տերնի առաջանում են բավական խոշոր, մուգ-դարչնագույն հակառակերեսին,բծի եզրերով առաջանումէ սպիտակալրանման են, սնանում, փառ: Վարակված տերեները արագ մահանում չորանում:Բույսը կարծեսայրվածլինի: Պալարներիվրա նկատվում են գորշ կամ արճճամոխրացույն,թեթն սեղմվածբծեր, որոնց տակ նե է: ..Գորշացումն ամուր հյուսվածքը նույնպես գոր. ոթտոոջ

ի

անհավասարաչափտարածվում է հյուսվածքիխորքը: Պահպանման ժամանակ այդպիսի պալարների վրա զարգանում է չոր փտումը: Դաշտում ֆիտոֆտորոզը զարգանում է միայն օդի բարձր հարաբերականխոնավության (75 տոկոսից ոչ ցածր) կամ ջրի կաթիլի առկայությամբ:Հիվանդությանհարուցիչ սնկի զարգացման համար առանձնապես նպաստավոր է ամռան կեսը, երբ երկրորդ ցերեկը ջերմաստիճանը 20-22"Շ է, գիշերը` 10-12:Շ: Ցողը ն մառախուղը նպաստում են նոր վարակի առաջացմանը նե արագ տարածմանը:Այդ ժամանակբույսի հասակընույնպես նպաստավոր է: Հիվանդությունը »ստվորաբարնկատվում է հուլիս-օգոստոս ամիսներին: Սկզբում նպաստավոր պայմաններում բույսի վրա հիվանդությունըերնում է առանձին բծերի ձնով` կարճ ժամանակում վարակելով ամբողջ բույսը: Ֆիտոֆտորոզով վարակվում են կարտոֆիլի մշակվող բոլոր սորտերը: Հիվանդության նկատմամբ համեմատաբար դիմացկուն են Ֆալենսկի, Տեմպ, Օլն, Վյատկա սորտերը: Հոլանդական սորտերը միջակ վարակվողներ են ն լավ խնամքի ու ֆիտոֆտորոզի դեմ ժամւնակին ու ճիշտ պայքարի դեպքում ապահովում են բարձր բերք: Հանրապետությունում ֆիտոֆտորոզը համարյա ամեն տարի ուժեղ զարգանում Է Լոռու մարզում (հատկապես Ստեփանավանի ն Տաշիրի տարածաշրջաններում): Սակայն վերջին տարիներին զգալի վնաս է պատճառում Գեղարքունիքի (հիմնականում նախկին Կրասնոսելսկիշրջանում), Տավուշի ն Կոտայքի մարզերում: Վնասը համեմատաբար քիչ Է Սյունիքի,Վայոց Ձորի, Արագածոտնին Շիրակի մարզերում: Պայքար:Անհրաժեշտ է ւոնկել միայն առողջ պալարներ:Կիրառել կամ բույսերի հերթափոխում: Պարարւտացցանքաշրջանառություն նել հանքային ն օրգանական պարարտանյութերով(հատկապես՝ կալիումական), ինչպես նան միկրոէլեմենտներով:Շատ կարնոր է, որ խնաճմքի բոլոր աշխատանքները` հատկապես բուկլիցը, կատարվիխնամքով, Ժամանակինն որակով: Ֆիտոֆտորոզով ուժեղ վարակված դաշտերում բերքահավաքից 4-6 օր առաջ պետք է հնձել կարտոֆիլի փրերը, որը նպաստում է պալարի կեղնի հասունացմանը ե : պալարներում վարակի տարածման կանխմանը: Հնարավորության սահմաններում բերքահավաքը կատարել չոր եղանակին, ընտրել ն հեռացնել ֆիտոֆտորոզով հիվանդ պալարնեՆախքան .պահեստավորելը րը: տնկանյութըչորացնել:

Վեգետացիայի ընթացքում կատարել 1-3 սրսկում, ընդ որում, առաջինը` նախազգուշական(կարտոֆիլիծաղկմանփուլի սկզբում), հաջորդ սրսկումները (անհրաժեշտության դեպքում)` 10-14 օր 500-600 հաշվով ծախսելով լ ընդմիջումներով, հեկտարի աշխատանքային հեղուկ: ԽՍրսկումները կատարել հետնյալ պատրաստուկներից մեկով կամ փոխեփոխ` 1 տոկոսանոց մեկ բորդոյան հեղուկով, Ռիդոմիլ ՄՑ-72, Ռիդոմիլ-Գոլդ 68` հեկտարին2,5 կգ նորմայով,Անտրակոլ` 2 կգ/հա, Ակրոբատ Մ8Ց`՝ 2 կգ/հա,Կուպրոկսատ`5 կգ/հա ն այլն: Վերը նշված պրեպարատները դեմ համատեղելի են առաջարկվող կոլորադյան բզեզի հետ: միջատասպանների Կարտոֆիլի տերնների գորշ բծավորություն- մակրուսպորիոզ (Ե. (օՏքօոսո Տօթո| Է| օէ. Խյող): Շատ տարածված հիվանդություն է: Առաջացնում է փրերի վաղաժամկետ չորացում` հատկապես չորային շրջաններում:Հիվանդությանառաջին նշանները երնում են կոկոնակալմանփուլում: Տերեների վրա առաջանում են կլոր, չոր, շագանակագույն,կլորավուն մանր բծեր, որոնց կենտրոնն ավելի բաց գունավորում ունի: Ուժեղ վարակի դեպքում բծերը ձուլվում են, տերնների մեծ մասը չորանում է: Բերքահավաքի ժաճանակ վարակվում են նան լավ չհասունացած պալարները: Սկզբում բծերն անկանոն են, ցրված տերեի մակերեսին, ապա մեծանում են, ընդգրկում տերեի մակերեսի կեսից ավելին: Պալարները վարակվում են հիմնականում բերքահավաքի ժամանակ,երբ կեղեը վնասված է: Պալարի վրա առաջանումեն քիչ սեղմված, մուգ գույնի, համարյա սե, թույլ ՛իառով պատված բծեր: Վարակըկարող Է մի քանի սմ խորությամբթափանցելպալարի մեջ: Աադպիսիպալարների մեջ թափանցումեն նան այլ միկրոօրգանիզմներ, ն պալարներըփտում են: Երբեմն հիվանդությունըշփոթում են ֆիտոֆտորոզի հետ, սակայն մակրոսպորիոզը հանդես է գալիս հունիսի կեսերին` ծաղկումից 15-20 օր առաջ ն զարգանումամբողջ վեգետացիայի ընթացքում: Հիվանդության զարգացման համար նպաստավոր է, երբ շոգ ու չոր եղանակինհաջորդում է անձրնային տաք եղանակը: Հիվանդություննուժեղ է զարգանում, երբ հողում տարածված է գրեթե պակասում է կալիումը: Հանրապետությունում բոլոր կարտոֆիլագործական շրջաններում: Պայքար:Աշնանը կատարել խոր վար: Բույսերը պարարտացնել հանքային մապարարտանյութերով,հատկապես կալիումական պարարտանյութերի բարձր չափաբաժիններով:Կոկոնակալման փուլի սկզբում սրսկել բորդոյան հեղուկի 1 Չ6-անոց լուծույթով, անհրաժեշտության դեպքում կրկնել 10-12 օր ընդմիջումներով: դեմ օգտագործվող յատրաստուկներն Ֆիտոֆտորոզի

արդյունավետ են նան մակրոսպորիոզիդեմ: Ֆիտոֆտորոզի դեմ պայքարի դեպքում կարիք չկա լրացուցիչ պայքարել նան մակրոսպորիոզիդեմ: քոս Կարտոֆիլի սովորական

ՏՇՅԵ/ՑՏ (իճ)

Շստտ:Շատ (468/70177/65Տ տարածված հիվանդություն է: Վարակվում են պալարները:Հիվանդությունները փոխանցվում են պալարների ն հողի միջոցով: Պալարիկեղնիվրա առաջանում են մակերեսային կամ խորը խոցեր ն ճաքեր: Վարակվածմասում առաջանում է խցանայինշերտ: Պալարների մաշկի վրա առաջացած խորը ճեղքերով ներս են թափանցում միկրոօրգանիզմներ` դառնալով փտման պատճառ: Ընկնում է պալարների ապրանքային տեսքը, 5-30 46-ով նվազում օսլայի պարունակությունը, ավելանում թափոնը, նվազում պահունակությունը: Հիվանդությանհարուցիչը կուտակվում է հողում ն բուսական մնացորդներում:Թարմ, չհասունացած գոմաղբով պարարտացումը բարենպաստ պայմաններէ ստեղծում հիվանդությանզարգացման համար: Հիվանդությանզարգացմանընպաստումեն անընդմեջնույն դաշտում կարտոֆիլ մշակելը, ինչպես նան չորային եղանակը ն հողի բարձրհիմնայնությունը: Պայքար: Պարտադիրկերւպովկիրառել ցանքաշրջանառություն, պտղափոխություն: Դաշտը պարարտացնել միայն հասունացած գոմաղբով: Հիմնային հողերը պարարտացնել թթվային պարարտանյութերով (սուպերֆոսֆատ, ծծբաթթվայինամոնիում ն այլն): Տնկել առողջ տնկանյութ Պահպանությանդնելուց առաջ ախտահանել Մաքսիմ 2,546 պատրաստուկով, ծախսի նորման` 0,2-0,4 լ/տ (օգտագործել10 լ/տ բանվորականհեղուկ): Պայքարի այս եղանակը լավագույն միջոց է նան ֆուզարիոզ, ֆոմոզ, ալտերնարիոզ, անտրակնոզ,ռիզոկտոնիոզհիվանդություններիդեմ: Քոս), Ռիզոկտոնիոզ (Սն (ԲԽ/2օՇթոռ Տօտռոյհսօհո): Տարածված հիվանդություն է: Պալարների վրա առաջանում են մակերեսին կպած ոչ մեծ խոցերի ձնով սն բծեր՝ Ուժեղ հողի Նկնձիկների նման: վարակված պալարով ցանք կատաՄ` րելիս, հիճնականումդրանք չեն ծլում կամ ծիլերը չորանում են: Նույնա-:--

-

:

-

աաա»: Նը ԼՍՈՅԱ արո,Լ

աաոա աա

Հաաա

բծեր առաջանումեն նան ստոլոններիու արմատներիվրա: Վնասակարչէ կարտոֆիլիպարենայինօգտագործմանդեպքում, քանի որ խոցերը շատ մակերեսային են ն թափոնը չնչին է: Սերմացու կարտոֆիլի համար սն քոսը առավել վտանգավորքոսի է: տեսակն «Վարակված տպալարներով ցանքի դեպքում սկլերոցիաները(վարակող սպորները)ծլում են ու վարակումծիլերը` առաջացնելովմանր, ներս ընկած բծեր, որոնք հաճախ ձուլվում են` օղակաձն ընդգրկելով ծիլերը: Հիվանդ ծիլերը սովորաբար մահանում են` երբեմն մինչն հողի մակերես հասնելը: Այս երնույթը հատկապեսնկատվում է վաղ ն խորը ցանքի դեպքում,երբ պալարը ցանվում է ոչ բավարար տաքացած հողում: Ամռան կեսերին բույսի ցողունների ստորին մասը պատվում է մոխրասպիտակփառով այսպես կոչված «սպիտակ ոտիկի» տեսքով: Ռիզոկտոնիոզի վարակված սերմնանյութն է՝ սկզբնական վարակի աղբյուր պալարը: Ռիզոկտոնիոզիզարգացմանընպաստումէ նույն դաշտում մի քանի տարի կարտոֆիլիանընդմեջմշակումը, աղքատ հողերում ցանքը, ուշ բերքահավաքը: Ծիլերի վարակմանը նպաստում են ձզձգվող,ցուրտ գարունը,հողի կեղնակալումը: Պայքար: Կարտոֆիլը տնկել լավ մշակված, նախապատրաստած,բավարար ջերմության՝7.Շ-իցբարձր, տաքացածհողում, ըստ որում, ծանր հողերում` 6-8, թեթնեհողերում մինչն 12 սմ խորությամբ:Հողի կեղնակալման դեպքում ցանքից 5-6 օր հետո ն մինչե ծլելը կատարել փխրեցում: Տնկել ռիզոկտոնիոզիցզուրկ, վարակազերծ տնկանյութ, կիրառել պտղափոխությունն ցանքա«6 շրջանառություն: Սերմերն ախտահանել Մաքսիմ 25 կգ/տ Պենսիսուրոնով Մոնսերենով` կգրտ, պատրաստուկով, նորմաներով ն այլ թույլատրվածախտահանիչներով:

աար աւաաաււաաի... -Օղակավոր փտում (ՇՕ/

նման

Փոշենման քոս

| |

Վ

աաաաաաճատանատատատար

պահպանվում:

Արմատների վրա առաջանում են սպիտակ, երբեմն ոլոռի մեծության ուռուցքներ: «Վարակի սկզբնաղբյուրը վարակված բուսական մնացորդներն են (արմատներ,ստոլոններ, պալարներ):Հիվանդությունըտարածված է հիմնականումծանր, կավային ն տորֆայինհողերում:

։

ՏՅՔՑՕՕՈ/ԸԱՈԴ

Տնճքէ

|

ի

ՑԵ Շթոստ

Ցսոհ)Հանրապետությունումտարածված բակտերիալ հիվանդությունէ: Վարակվումեն հատկապես խակ, լավ չհասունացած պալարները ն բույսը թառամում է, իսկ պալարները`փտում: Թառամումը սովորաբար սկսվումէ բույսերի ծաղկման

փուլի

(ՏքՕոցօՏքօր

(Ռա) Լտցհ) Քոսերից է: ամենավնասակարն Վարակվում են պալարները, արմատները,որոնց վրա .գորտնուկանման առաջանում են ուռուցքներ(սկզբում` բաց գույնի, ապա՝ գորշ): Վարակվածպալարներըլավ չեն Տսեթյռոօն

«

հետ

միաժամանակ

ն

0վեգետացիայի շարունակվում մինչե վերջը: Հիվանդ պալարից առաջացած թփերն ատտիճանաբար (հատկապես ծաղկումից մինչե բերքահավաք) թառամում են: Ուժեղ վարակի դեպքում ստացվում են շուտ թառամողգաճաճ թփեր: Բակտերիան ցողունից անցնում է պալարներ ն առաջացնում դրանց փտում: Սկզբում թառամումէ 1-2 ցողուն, ապա հերթով թառամումեն բոլորը: Ցողունի կտրվածքում նկատելի է սեացում, որը սեղմելիս մածուցիկ գալիս Պալարների վրա վարակն դեղին լորձ է դուրս արտահայտվում է փտման 2 օղակաձն ն փոսիկավոր ձներով: Սկզբում փտած մասը դեղնավուն է լինում, ապա մոխրագույն կամ դարչնագույն: Խոնավ պայմաններում առաջանում է թաց, չոր եղանակին` չոր միտում: Օղակաձնի դեպքում արտաքինից պալարն է, սակայն կտրվածքում նկատելի է ամբողջական կամ առողջ կտրված օղակ, սկզբում` կրեմագույն,ապա` դեղնավուն ն վերջում` գույնի: «Վարակված պալարով ցանելիս արդեն իսկ գորշ վեգետացիայիսկզբում մայրականպալարիցբակտերիանանցնումէ անոթները` առաջացնելով մեխանիկական ցողունի ջրատար ն խցանում թուփը թառամում է: Ջրատար անոթներով վեր բակտերիաներիմի մասն իջնումէ բարձրանալուհետ միաժամանակ պալար ն վարակում այն: Պահպանմանընթացքում(պահեստներում) սերմնանյութիկորուստը կարող է հասնել մինչն 75 26-ի: Հիմնական սկզբնաղբյուրը ոչ հասուն, խակ, վարակված պալարներն են: Պալարների վարակվելու երկրորդ հնարավորությունը հիվանդ պալարի շփումն է առողջի հետ, հատկապես, եթե կեղեը չի հաստացել, չի հասունացելկամ կան մեխանիկականվնասվածքներ: Պայքար: Օգտագործել միայն առողջ տնկանյութ: Խորհուրդ է առաջ տրվում սերմնադաշտում բերքահավաքից 2-3 շաբաթ հեռացնելփրերը/թփերը:Բերքը հավաքելժամանակին ն ցանկալի է` եղանակին: Անհրաժեշտության դեպքում պալարները չոր պահեստավորելուց ն պահպանման դնելուց առաջ չորացնել, լուսակոփել: Ցանքից առաջ անպայման կատարել պալարների

անալիզ Կ եթե վարակվածությունը 2 տոկոսից ավելի է, ապա սերմացունխուտանել: Կարտոֆիլի բակտերիալ սն ուտիկ ՒԹկոոժ. ԿՅ. Յէ (Էխոոռ ՇՅաօմօ. 1օՏքեօւ (Խոո Ւր Ծյ.): Տարածված հիվանդություն է: Արտահայտվում է նի այնպեսէլ բույսերի վրա: Վարակվածթուփը փտում է, հիմնական ցողունը սնանում է: Վարակված ցողունը հեշտությամբ անջատվում է մայրական պալարից: Բույսը հիվանդանում է ամբողջ վեգետացիայի ընթացքում` ծիլերի երնալուց հասունանալը, մինչն պալարների սակայն շատ է ուժեղանում հունիսօգոստոս ամիսներին:Գարնանը,սերմացուիծլելուց հետո, առանձին սմ ցողուններ դեղնում, չորանում են, արմաւտավզիկը 10-15 է: սնանում, երկարությամբբարակում, փափկում կաճ փտում Պալարի վրա արտահայտվումէ միջուկիփտմամբ,որը համարյա միշտ սկսվումԷ ստոլոնինամրանալուտեղից:Մայրականպալարը փտում է, իսկ միջուկը` սնանում: Վարակված թփի ցոդունի կուորվելու դեպքում դեղին լորձային հեղուկ է հոսում: Վարակը պահպանվումէ հողում ն պալարներում:Վերջիններիսվրա վարակն արտահայտվում է փտման ձնով, որը սովորաբար պալարի ստոլոնին միանալու մասի մոտ է: Վարակված հյուսվածքները փափուկ են, լորձային, տհաճ հոտով: Երբեմն տերնածոցերում, ցողունի ներքնի մասում կարող են առաջանալ օդային պալարիկներ: Պահպանմանժամանակ պալարը փտում է, որին մասնակցումէ ոչ միայն սն ոտիկի հարուցիչը, այլ նան այլ բակտերիաներ:Հարուցիչը՝ բակտերիան,ձմեռում է տնկանյութում:Ուժեղ վարակի դեպքում բույսը կարող է մահանալ մինչն ծաղկելը: Թույլ: վարակի դեպքում բույսը պալարներէ առաջացնում,որոնք ն վարակիսկզբնաղբյուրեն հանդիսանում:Կարող է վարակվել նան բերքահավաքի ժամանակ, երբ առողջ պալարը շփվում է հիվանդի հետ, մանավանդ մեխանիկական վնասվածքների դեպքում: Հիվանդությունըշատ տարածված է հանրապետությունում, հատկապես Արարատյան

Սանր

հարթավայրում:

Պայքար: Տնկելու համար օգտագործել միայն առողջ տնկանյութ: Բերքահավաքը կատարել այնպես, որ հիվանդ փրերը չշփվեն պալարների հետ (բերքահավաքիցառաջ փրերը հնձել, հեռացնել): Առանձնացնելմեխանիկականվնասվածքներովպալարները:

|

կ |

վ

քաղցկեղ Կարտոֆիլի (տյռշհյուստ 6ոժօեԹենստ (Տօոմե)): Համարվում է կարանտին, շատ վնասակարհիվանդություն:Առաջացնում է ամբողջ բերքի կորուստ: Հարուցիչը սունկ է, ձմեռում է հողում ե պալարների վրա: Վճնասվումեն պալարները, ցողունները, ներքնի տերնեները (արմատներըչեն վարակարանԼաաա վում): Վնասված օրգանների վրա առաջանում է մսալի, անհարթվերաճ, որը սկզբում սպիտակԷ, ապա մգանում է ն քայքայվում: Ցողունային նեմատոդ /(7/76Դ6Շիստ «քտաւ հԽահո) Մեր հանրապետությունում շատ է տարածված: Ուժեղ վարակի դեպքում կարող ենք կորցնել բերքի 30-60 «62-ը:Նեմատոդը վնասում է ցողունը,ստոլոնը, պալարը: Վնասվումէ պալարների կեղնայինմասը 0,5-1,0 սմ խորությամբ Սկզբում վնասված հյուսվածքը սպիտակ է, կարծես լցված օդի պղպջակներով, որը հետագայում է մոխրագույնդառնում դարչնագույն:Պալարներըվնասվում են նան պահպանման ընթացքում, հատկապես աշնանը ն գարնանը: Նեմատոդները հիմնականում տարածվում են տնկանյութի, ավելի հազվադեպ` հողի միջոցով: Վարակված թուփն արտաքնապես առողջից գրեթեչի տարբերվում: Գալլային նեմատոդ(Ի6/Թ/Շ06ո2/ոճոնո/ Շօոս): Տարածված հիվանդություն է: Վարակվածպալարներիվրա առաջանում են փքվածքներ,որոնք լցված են նեմատոդներով: Վարակված բույսերը ժամանակից շուտ թառամումեն ու չորանում: Ձմեռում է ձուն, գարնանը ծնվում են թրթուրները, որոնք վնասում են արմատներին,առաջացնում ուռուցքներ գալլեր: Ամռան ընթացքում տալիս է երկու-երեքսերունդ:

ՎԻՐՈՒՍԱՅԻՆ

Կարտոֆիլի նեմատոդ (/Թ1Թ/205ոշ

ղաւ:ուտի| կարանտին

ԷԹՏԹՇԹՈՏՏ

ՆԹ/):

Համարվում

է

«կաի կորուստ Նեմատիլով բերքի բույսերն թույլ դովվարակված արտո

արմատնե

.

ատճառե-

ունեն

զարգացած թփեր, ներքնի տերններն աստիճանաբարթառամումն չորանում են: Հիվանդությունըձմեռում է հողում ն պալարների վրա` ցիստերի ձնով: Գարնանը ցիստից ծնվում են թրթուրները, որոնք մտնում են կարտոֆիլի արմատների մեջ, աճում, ուռում, փքվում, դառնում շշաձն: Մեկը դառնում է արու, մյուսները`էգեր: Էգերնավելի շատ են փքվում, դառնում են անշարժ ու մնում են կարտոֆիլի արմատների վրա: Սրանք սկզբում սպիտակ են, ապա` գորշավուն, աշնանը ձնափոխվումեն ցիստերի:

ՊԱԼԱՐՆԵՐԻ

ՎԵՐԱՃ

ԿԱՄ ԱՅԼԱՍԵՐՈՒՄ

Երբեմն տնկումից հետո պալարների վրա ծիլերի փոխարեն առաջանումեն մանրպալարիկներ:Այսպիսիդեպքերումպալարը կամ չի ծլում, կամ տալիս է ուշացած թույլ ծիլեր: Բերքը զգալի նվազում է: Պատճառն այն է, որ կարտոֆիլի վաղ ցանքի դեպքում պալարների ավելի ցածր ջերմաստիճանի առաջացումը Օ տեղի է ունենում քան ծլումը: Ծիլը չի զարգանումն մայրականպալարի պայմաններում, նոր պալարիկներ սննդարար նյութերն օգտագործվում են 29"Շ առաջացնելուհամար:Չոր եղանակին,երբ հողի ջերմաստիճանը են օգտագործում ծիլերի աճի է, տերեներիցներհոսածսննդանյութերն համար: Թփի տակ երիւտասարդպալարները ծլում են՝ տալով լրացուցիչ ցողուններ, որոնց վրա առաջանում են մանր, քիչ օգտագործելիպալարիկներ: նոր Երիտասարդ պալարները, որոնցից առաջանում են պալարիկներ,ջրալի են, օգտագործմանհամար քիչ պիտանի:Եթե շատ բարձրչէ, սակայներաշտ է, պալարիկների հողի ջերմաստիճանը աճը կանգէ առնում: Անձրնիցհետո վերսկսվումէ սննդարարնյութերի հոսքը տերններիցդեպի պալարներ,սակայնդրանք արդեն ի վիճակի չեն այդ նյութերը յուրացնելու: Այսպիսի պալարների աչքերից զարգանումեն ստոլոններ,որոնցվրա նոր պալարներեն առաջանում: Եթե չորությունը տնական չէ ն պալարների մի մասը լրիվ չի հասունացել, ապա սրանք շարունակումեն աճել, որի արդյունքում ն ճեղքեր: պալարներիվրա առաջանումեն նորագոյացումներ

ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Կարտոֆիլի բազմաթիվ վիրուսային հիվանդություններիցեն

ստոլբու Հերտավոր,կնճռոտ մոզաիկաները, , տերեներիոլորումը, լբուրը, որոնք հանդիպում են նան Հայաստանի Հանրապետության ,

կարտոֆիլագործական շրջաններում:

Կնճռոտ մոգաիկա (Բեն

տատ

Վիրուսայինհիվանդություններից առավել է: Բերքը կարող է նվազեցտարածվածն նել 50-75 Չ6-ով:Հիվանդությանտարածման հիմնական պատճառը պալարների աճման ընթացքումսննդառության խախտումն է բարձրջերմաստիճանի պայմաններում, Հիվանդութան զարգացմանը նպաստումէ նան տնկանյութիպահպանման ընթացքում բարձր ջերմաստիճանը,որի հետնանքով պալարը շուտ այդ թփի չափից ավելի ուժեղ աճը ուկի ատկապես ազուտ պատճառով),ինչպես նան նոսրցանքը կարող են կրճտուռ մոզաիկաի տարածնան պատճա դառնալ: Վարակվածպալարներովտնկելիսառողջ բույսերի համեմատությամբ հիվանդբույսերնավելի կարճ են, չեն ծաղկում(ծաղկող սորտերը),կամ թույլ են ծաղկում,պալարներըշատ շուտ են առաջանումն բույսը շուտ է մահանում: Տերնները կնճռուտ են, փուխր, դեղնավուն, թափանցիկ բծերով: Վարակվածթփի պալարներըգունատ են, սակայն մնացած հատկանիշներով նման են առողջին: Վարակը փոխանցվում է պալարներովլ: Վիրուսայինհիվանդությունների դեմ պայքարի գործում կարնոր են միջոցառումների ժամանակին կատարումը. Ցանքից առաջ սերմնանյութնանպայման ենթարկել լուսային կոփման: » Պալարներնախտահանել թույլատրված ախտահանիչներով: » Ամառայինցանքերը կատարել համեմամաւոաբարուշ ժամկեւտ"

2.4

հական իաա: իա

ագրոտեխնիկական ներում:

»

»

» »

.

ԼՍերմնադաշտնարտադրական ցանքերից պետք է գտնվի առնվազն1000 մ հեռավորության վրա: Վեգետացիայի ընթացում դաշտից պարբերաբար հեռացնել հիվանդբույսերը: հետո հավաքելբուսականմնացորդները: Բերքահավաքից Կիրառելցանքաշրջանառություն (պտղափոխություններով): Օգտագործելպարարտանյութերի համալիրԲ̀,Ի. Վ,գոմաղբ:

»

»

»

»

Որպես սերմացու վերցնելրլառողջ,։ առանց մեխանիկական վնասվածքների,լուսակոփած տնկանյութ: ն մոլախոտերիդեմ պայքարը հիվանդությունների Վնասատուների, կատարելժամանակին: Բերքահւսվաքից2 շաբաթ առաջ հնձել փրերը ն դաշտից դուրս

տանել:

օգտագործել փոխեփոխ: Պատրաստուկներն

ՀԱՆԻ

ԵՎ ՊՈՄԻԴՈՐԻ

ՑԵՑ:

Վերջինտարիներին,ՀՀ մի շարք

համայնքներումհայտնաբերվելն

ւուսրածվելեն կարտոֆիլիցեց (ՇԴՇոշօ5Շիճոն Օքծամթա 26) ն պոմիդորի ցեց Ոստ ծտսմտ Խտյ) վնասատուները, են ընկնում արագ տարածորոնք աչքի ման ունակությամբնե խիստ վնասակար են: Վնասատուն մեծ վնաս է հասցնում դաշտում, այնպես էլ ինչպես բաց դեպքում ջերմատներում:Բույսերիվերգետնյամասերիվնասվածության տերններիվրանկատվումեն անցուղիներ,որոնքականողճանճիթողած անցուղիներիցտարբերվումեն մուտքի մոտ թողած արտաթորանքի է. առաջանումեն երիտասարդթրթուրներիսննդառության առկայությամբ արդյունքում:Հետագայումմիանալովիրար տերնների Ա ցողունների չորացմանպատճառեն դառնում: Պոմիդորի պտուղների վրա ն պտղամսում առաջացած գորշ անցուղիները,փտման երնույթները,թառամումըն արտաթորանքի հետքերն այն դարձնում են ոչ պիտանի սննդի մեջ օգտագործելու համար: Ցեցը սննդառության արդյունքում անցուղիներ է բացում կարտոֆիլի պալարների վրա: Ի տարբերությունլարաթրթուրների բացած ուղիղանցուղիների,ցեցի թրթուրներըկրծելովկեղնը,պալարի ներսում ոլորանանցքերեն բացում: Կարտոֆիլիվնասվածպալարները վատ են կորցնումապրանքայինտեսքնու որակը,իսկ որպես տնկանյութ դառնում են ոչ

պահպանվում,

պիտանի:

է, փոքր Ցեցի թիթեռըմոխրագույն չափերի: Ձվերը ծածկվածեն արտազատուկով, թաղանթըհամարյա հարթ է` ոչ մեծ ցանցավորություններով: Նոր ծնված թրթուրն անգույն է, բաց վարդագույնկամ կանաչավուն:Հասուն թրթուրը դեղնավուն-վարդագույն է կամդեղնականաչավուն՝ կախված սննդի տեսակից: Հարսնյակը զարգանում Է մոխրագույնբոժոժում: Հասուն թրթուրը կամ հարսնյակըձմեռում է արծաթագույն

տակ:Թիթեռների հողի մակերեսային շերտում,բուսականմնացորդների մինչն.հոկտեմբերի թռիչքն սկսվում է վաղ գարնաննու շարունակվում հետո ն. լուսաբացին: վերջը: Դրանք ակտիվանումեն մալրամուտից Թիթեռը կարող է ապրել երեք Ա ավելի շաբաթ: էգը հիմնականում ձվադրում է գուգավորումից հետո առաջին օրվա ընթացքում` կարտոֆիլի, տաքդեղի, պոմիդորի տերններիու պտուղների, բաց պալարներիպահեստումեղած տարաներիվրա ն այլն:Մեկ էգը դնումէ 160-200 ձու: Սաղմնային զարգացմանընթացքը(ձվից մինչնթրթուրների ջերմաստիճանից: դուրս գալը) տնում է 4-ից մինչն40 օր` կախված հասուն փուլ) ամռանըտնում Ցեցիկյանքիտնողությունը(ձվից մինչն 2-4 ամիս: է 22-30 օր, իսկ բոլոր փուլերիհամար մահացու են -4"Շ-Իից ցածր ն Հ36-Շ-իցբարձրջերմաստիճանները: ցեցըբաց դաշտումտալիս է Կախվածբնակլիմայական պայմաններից, 4-13 սերունդ: Պայքարիմիջոցառումները ջերմատներում շրջակայքը պետք է Ջերմատունը(ջերմոցը) ն դրա ւսնմիջական ն որպեսզիկանխվի մաքրելբույսերիմնացորդներիցմոլախոտերից, վնասատուիտեղաշարժընոր բույսերիվրա: ». վրա տեղադրելմանր Ջերմատներումօդափոխողբացվածքների թափանցումըկանխելու անցքերովցանցեր`դրսիցցեցի թիթեռների

ձմռանը՝ Վնասատուի

նպատակով: ախտահանելծծումբով՝ Սերմերիցանքից առաջ սածիլանոցներն ծխեցմանեղանակովկամ ախտահանիչայլ պատրասւոուկով: » Սերմերի ցանքից անմիջապես հետո սածիլանոցում տեղադրել ֆերոմոնային թակարդ: » Սերմերի ծլելուց հետո ամեն օր ստուգել սածիլներիվիճակը՝ մասերին,քանի որ ուշադրությունդարձնելովբույսերիգագաթային է գ ագաթները, ապա նոր՝ ցեցը (թրթուրը)նախ վնասում բույսերի հետո ա նմիջապես կատարել տերնները: Ցեցի հայտնաբերումից բուժումսրսկմանեղանակով: » Պայքարիհամար կարելիէ օգտագործել ֆիտովերմ Մ (40 մգ) Ժ Ւ Մ Մատչ(10 մգ) կամֆիտովերմ (40 մգ) Ադմիրալ(4-5 մգ) նյութերի խառնուրդը` լուծելով10 լ ջրում: համար խորհուրդէ Խառնուրդիարդյունավետության բարձրացման ն ան տրվում ավելացնել մգ Սիլվեւո գոլդ: Սրսկումներըկրկնել7-10 օր օր առաջ պարբերականությամբ: Սածիլների տեղափոխումից եղանակով,կամ այլ ջերմատունը ախտահանելծծումբով` ծխեցման սպիտակեցնել միջոցներով,ինչպես նան ջերմատան կողապատերը կրով, եթե դրանք շարվածքով են: Մինչե սածիլացումը 3-4 հատ ֆերոմոնային ն ջերմատներում1000 մ՛-ու հաշվով տեղադրել լուսային միջատասպանթակարդներ, ինչպես նան էլեկտրական -

ՒՐ,

լարմամբ ն միջատաբանական սոսնձով պատված 5-6 տարբեր գունայինժապավեններ:Նշված թակարդներին կպչունժապավենների տեղադրումից3 օր հետո կատարել հաշվարկ ն պարզել ցեցի թիթեռների առկայությունը:Ջերմատանը, սածիլացումից հետո, ամեն օր ստուգել բույսերի տերնեներըն գագաթները:Եթե մեկ շաբաթվա ընթացքում սածիլներիվրա նկատվումեն ցեցի թրթուրիցվնասված տերններ,ապա անհրաժեշտ է կատարել բուժում վերոնշյալ ։պլատրաստուկների լուծույթով: Բույսերի վեգետացիայիամբողջ ընթացքումցեցի թրթուրից վնասվածտերններըպետք է կտրել մկրատովն հեռացնել: ՊԱՅՔԱՐԻ

ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԸ

ՑԵՑԵՐԻ

ԿԱՐՏՈՖԻԼԻ

».

»

»

ԵՎ ՊՈՄԻԴՈՐԻ

».

ԴԵՄ ԲԱՑ ԳՐՈՒՆՏՈՒՄ

,

Ցեցիի պատճառած վնասը նվազագույնի հասցնելու համար անհրաժեշտէ կիրառել կանխարգելիչ,ագրոտեխնիկական, քիմիական, կենսաբանական, մեխանիկական պայքարիհամալիրմիջոցառումներ: Կանխարգելիչմիջոցառումներնեն` » Չի թույլատրվում ցեցով վարակված տարածքներիցկարտոֆիլի պոմիդո տուղներ ն այլյ մորմազգինե տուղնե ալարներ, ատուղեսր (րրմազգիների ». ». »

»

ԱԱ կարակաո գոտիներ: եր:

Բեռնախցիկներում(կոնտեյներ)ե պահեստներումանհրաժեշտ է իրականացնելկարտոֆիլիպալարներիախտահանում: Արարատյանհարթավայրումարտադրված կարտոֆիլի պալարները որպես տնկանյութ չօգտագործել: Խորհուրդ չի տրվում կարտոֆիլի տնկանյութի ձմեռային պահպանություն Արարատյան հարթավայրի տարածքում: Տնկանյութը պետք է ներկրել ցեցից զերծ գոտիներից,գարնանը՝ անմիջապեստունկիցառաջ: Արարատյանհարթավայրումհրաժարվելամառնացանկարտոֆիլի մշակությունից:Մորմազգիների համար նախատեսված դաշտերը շրջափակել(տարածականմեկուսացում)հացազգիմշակաբույսերի ցանքերով, որը կսահմանափակի այլ տարածքներիցվնասատուի

»

ներթափանցումը:

`

յուրաքանչյուր թակարդ

ցանկալի

Խստիվ արգելվում է կարտոֆիլի փրերը (կանաչ զանգվածը) ո այլ տարածքներ, լցնել ջրավազաններն

Ա նր

արորԻ դոշերը ոլախոտայինբուսականությունը: րացն

Պայքարի քիմիական

շրջապատող

ն

մորմազգի

կենսաբանական միջոցառումները:

206ԽԷ,20ա Դեցին 28 աէ.(0 այ 03աի) Դանաիմ Միա), Ձոլոն (1520 0,5 մլ/հա), Կոնֆիդոր

(0,3 լ/հա), Կոնֆիդոր

'

մաքսի

(0,1 լ/հա), Կալիպսո

(0,16

,

բարձր

Արրիվո հա) են ն ն արդյունավետություն ն կենսաբանական ունեցողայլ նյութեր: են ապահովում նան կենսաբանական Բարձր արդյունավետություն ատրաստուկներից` Բիտօքսիբացիլինը (3-4լ/հա) ն Լեպիդո կներից` Բիւտօքսիբացիլինը (3-4լ/հա) պիդոցիդը (335

թակարդների: միջոցով

Վեգետացիայի ընթացքում ֆերոմոնային իրականացնելմորմազգիների ցանքերի հետազոտում (մոնիտորինգ): Թակարդները պետք է տեղադրել դաշտերի եզրերին 100 մետրի վրա, է ճանապարհիերկայնքով 5 հեկտարիհաշվով)` կապելովփայտյացցերին,ընդ (1 որում` թակարդի հատակը պետք է գտնվի հորիզոնական վիճակում, 40-50 սմ բարձրությանվրա: Թակարդների միջոցով անցկացված ուսումնասիրություններըհնարավորություն կտան ժամկետները: ճիշտ որոշել պայքարիմիջոցառումների

ԱոԱՈՎ

Վնասատուի հայտնաբերման դեպքում հերթափոխային եղանակով անհրաժեշտ է օգտագործել հետնյալ միջատասպան միջոցներից որնէ մեկը`Բելտ (1,0 լ/հա), Մատչ (0,4 լ/հա), Ադմիրալ (ինսեկտիցիդներ)

,

»

մշակաբույսերի մշակությունը: Կարտոֆիլի տունկը կատարել միայն առողջ տնկանյութով, 15 սանտիմետրիցոչ պակասխորությամբ: Կանոնավորկատարելբուկլից,որպեսզիպալարներըգտնվեն 5 սմից ոչ պակաս խորությամբհողաշերտի տակ, որտեղ կդժվարանա պալարներիվրա վնասատուիձվադրումը: Կարտոֆիլի բերքահավաքից5-7 օր առաջ փրերը (կանաչ զանգվածը) հնձել, հավաքել, ոչնչացնել կամ հորել մինչն 50 սմ խորությամբ:Հակառակդեպքում,փրերի չորանալուց հետո, թրթուրները կերից, կանցնենհողի տակ ն կհայտնվենպալարների :

»

ւ

».

Բերքահավաքից հետո, ուշ աշնանը կատարել խորը վար: Հունվար ամսին, երբ հողը սառած է, կատարելկրկնավար,որի արդյունքում՝ վարելաշերտի ստորին հատվածում պատսպարված վնասատուներն ու հիվանդություններիհարուցիչները տեղափոխվելով հողի մակերես,կոչնչանան: Կիրառել ցանքաշրջանառությունկամ բույսերի հերթափոխում մորմազգիներով (կարտոֆիլ, պոմիդոր, տաքդեղ, բադրիջան), նախկինում զբաղեցվածտարածքներումբացառելնույնընտանիքի

Խէ.

ձիա

ն

Մ շակումները հարկավոր է կատարել վնասատուի թիթեռների բացահայտվելուցանմիջապեսհետո` չսպասելով թրթուրներիի հայտ գալուն: Միննույն միջատասպան միջոցն օգտագործելառավելագույնը2 անգամ: մՄիջատասպան քիմիական միջոցներով մշակումներն իրականացնել 10-15,։ իսկ կենսապատրաստուկներով6̀8 օր

ընդձիջումներով:

ՕԳՏԱԳՈՐԾՎԱԾ

1.

2. Յ. 4.

5.

6.

7.

8.

9.

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Մելիքյան Ա.Շ., Բանջարաբուծություն,Երնան, 2005 Օրգանական .0գյուղատնտեսություն, Սարուխանյան Ն.Գ., Երնան, Գյուղատնտեսական աշխատանքների Սարուխանյան Ն.Գ., ուղեցույց, Երնան, 2012 Սարուխանյան Ն.Գ, Օրգանական գյուղմթերքների շուկայի ձնավորումը, Երնան, 2014 ՀՀ գյուղատնտեսութան նախարարություն, Հայաստանի Հանրապետությունում գյուղատնտեսական մշակաբույսերի վնասատուների, հիվանդությունների ն մոլախոտերի դեմ թույլատրված բույսերի օգտագործման համար ն կենսաբանական միջոցների պաշտպանության քիմիական տեղեկատու, Երնան, Թերլեմեզյան Հ.Լ., Գրիգորյան Ա.Հ., Կարտոֆիլի, կաղամբի ն գազարի հիվանդություններին վնասատուների դեմ պայքարի ուղեցույց, Երեան, 2004 Թերլեմեզյան Հ.Լ., Գրիգորյան ԱՀ., Պոմիդորի, մտաքդեղի, սմբուկի Ա վարունգի ն վնասատուների դեմ պայքարի ուղեցույց, Երնան, 2004 ՀՀ գյուղնախարարություն, Գյուղատնտեսության աջակցության հանրապետական կենտրոն, Կարտոֆիլի ն լոլիկի ցեցերի կենսաէկոլոգիականառանձնահատկություններնու դրանց դեմ պայքարի միջոցառումները,Երնան, 2012 խռո/ Ք66է, ՏստեաոճԵլթ ՔոՅՇեօօՏ 16 /6ցօ ԵԾ Քոօժսօկօո լո էհօ Տօսէհ, 1996: Քոութժ ո էհճ Սոլ6ժ

10.

ԼՅոնոց ՒԼ, Բոօ ԽԼ, օրօք

11.

|ոժլռ քոօէտօնօո,

ԵտուՇ Լ

ՏՏ

Խ., ԼԾոՅԵԾ

ԲՅ։

ՕՕ-՞ՕԾՈՆ

ԼՇաՆՕՁշ

Փորձագիտականտեղեկություններիհամարդիմե՛ք

Հեղինակ,գ.գ.թ

Գյուղատնտեսությանաջակցության«Կանաչ արահետ» ՀԿ,

օք /ՃՈ6Ո0Յ. Յ

8Ք/Ժ

ՀայաստանիՀանրապետություն,ք. Երնան, Մխ. Հերացի 24,

ցս ժ6 էԾ 6ՇօքՈ6ոժի/

Հեռախոսներ`

Օ80ԼՎԻԵԼԲԹ/ՈԵՐ/քԵլ, 1990.

12. ՔՕ0ՅՁԱԱՅՑՅ

Չ.Լ.,

Լոք

տ

ոՅաօտճ.

հ/.: 1999

Սարուխանյանին,

Նունե

:

10 575 995, Է374

էլ-փոստ` օօ

2զ/6Քոոծ.Յող

Կայք՝ ՄՈՈ/.ցլ6ՔոյԹոճ.Յո

91 541 177