Նաիրի Զարյան Բանաստեղծություններ

Նաիրի Զարյան (1900 - 1969) Կենսագրություն

Զարյանը ծնվել է 1900 թվականի դեկտեմբերի 31-ին, Արևմտյան Հայաստանի Վանի վիլայեթի Խառակոնիս գյուղում: Ծանր է նրա մանկությունը։

1915 թվականին, թուրքական յաթաղանից հալածված, հազարավոր հայրենակիցների հետ միասին, Զարյանը գաղթում է Արևելյան Հայաստան, ապրում է որբանոցում։ Իր հայրենիքում սովետական կարգեր հաստատվելուց հետո է միայն նրան հաջողվում ստանալ համալսարանական կրթություն և դառնալ ճանաչված գրող։

Զարյանին հռչակ բերեցին նրա մի շարք լավագույն բանաստեղծությունները, «Ռուշանի քարափը» (1930) պոեմը և «Հացավան» (1937-47) վեպը, իսկ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին նրա ստեղծագործությունները հայրենասիրական կրակ վառեցին ընթերցողների սրտում, օգնեցին ապրել ու հաղտել թշնամուն։

1941-1945 թվականներին Զարյանը հրատարակեց «Մարտակոչ» (1941), «Շիրակաց հոգով», «Վրեժ» (1942), «Լսեք դարեր» (1942) ժողովածուները։ Այդ շրջանի հիանալի գործերից են «Ձայն հայրենական» (1943) պոեմը և «Արա Գեղեցիկ» (1944 թ.) դիցավեպական ողբերությունը , որը պատմում է հայոց թագավոր Արա Գեղեցիկի և Ասորեստանի թագուհի Շամիրամի պայքարի մասին։ Արա Գեղեցիկը, մերժելով իր հայրենիքը նվաճել ցանկացող Շամիրամի սերը, կռվի է ելնում նրա բանակի դեմ և հերոսաբար զոհվում։

Զարյանի դրամատիկական երկերից ուշագրավ են «Աղբյուրի մոտ» (1948) և «Փորձադաշտ» (1950) կատակերգությունները, որոնք գրված են ետպատերազմյան տարիներին: Նրա լավագույն գործերից է նաև «Հայերեն» բանաստեղծությունը գրված հայրենասիրական զգացումով։ Բանաստեղծութ յու ններ Սպասում եմ քեզ Շնորհակալ եմ աշխարհից, երբ․․․ Հայերեն Դու ասացիր՝ չեմ հավատում․․․ Հայրենի տուն Դու ինձ կըփնտրես

Սպասում եմ քեզ

հեղինակ՝ Նաիրի Զարյան

Ես հավատում եմ, որ դու կաս, Ես սպասում եմ քեզ. Իմ բաղձալի և բացակաս, Ես սպասում եմ քեզ։ Դու խոստացել ես ինձ՝ հոգուս

Կապույտ այգաբացին, Մթնշաղին իմ վաղահաս՝ Ես սպասում եմ քեզ։ Քո խոստումները երեկվա Այսօր չմարմնացան, Թեկուզ դու վաղն էլ չերևաս, Ես սպասում եմ քեզ։ Կաղնիս վաղուց է մերկացել Հույսի տերևներից, Թեկուզ դալուկ աշնանը գաս Ես սպասում եմ քեզ։ Մինչև վախճանն այս երազի Մնացել է մեկ վայրկյան, Երջանկության անմահ երազ, Ես սպասում եմ քեզ։

Շնորհակալ եմ աշխարհից, երբ․․․

հեղինակ՝ Նաիրի Զարյան

Շնորհակալ եմ աշխարհից, երբ որ դու կաս աշխարհում,

Թեկուզ ինձնից հավետ հեռու, հավետ անհաս աշխարհում: Անցնեմ միայն ձեր տան մոտով, տեսնեմ ստվերըդ պատին, Թո՛ղ իմ դիմաց միշտ փակ մնա ամեն դարբաս աշխարհում: Փողոց ելնեմ, և դու հեռվից հրդեհի պես երևաս, Հեռվից այրես ու անց կենաս, դառնաս երազ աշխարհում: Մի առավոտ միայն ժպտաս, ինչպես արևն ամպերից, Այնուհետև թո՛ղ միշտ անձրև թափվի վրաս աշխարհում: Գնում եմ ես մերժված, տրտում: Մնաս բարյա՜վ ... բայց կրկին Շնորհակալ եմ աշխարհից, երբ որ դու կաս աշխարհում:

Հայերեն

հեղինակ՝ Նաիրի Զարյան

(մի հայուհու)

Ինչո՞ւ չես խոսում հայերեն․․․ Ես երգ եմ հյուսում քեզ համար. Հոնքերդ հպարտ ու կամար, Իջնում ես հայոց լեռներեն, ― Ինչո՞ւ չես խոսում հայերեն: Ես երգ եմ հյուսում քեզ համար.

Դու չես հասկանում իմ լեզուն: Ես խորթ եմ, օտար քո հոգուն, Բայց քո տեսիլով խանդավառ, Ես երգ եմ հյուսում քեզ համար. Հոնքերդ հպարտ ու կամար Հանց վեհ տաճարները հայոց, Հայացքդ մաղում է ամառ: Հայկից են աչքերը քո բոց, Հոնքերդ հպարտ ու կամար: Իջնում ես հայոց լեռներեն, Ինչպես թեթևոտ մեր պախրան, Նազանքըդ այնպե՜ս նաիրյան, Հըմայքդ այնպ՜ս հայերեն՝ Իջնում ես հայոց լեռներեն, Ինչո՞ւ չես խոսում հայերեն: Նորքից ես թռել դու, իմ լո՛ր, Զանգուն է երգել քեզ օրոր, Մասիսն է հսկել վեհորեն, Ինչո՞ւ չես խոսում հայերեն:

Դու ասացիր՝ չեմ հավատու մ․․․

հեղինակ՝ Նաիրի Զարյան

Դու ասացիր՝ չեմ հավատում, ի՞նչ անեմ, որ հավատաս, Ծանոթ է քեզ ամեն երդում, ի՞նչ անեմ, որ հավատաս։

Ես իմ սիրտն եմ փռել ճամփիդ, որ հեշտ քայլես դու կյանքում, Դու ապառաժ քար ես կարծում, ի՞նչ անեմ, որ հավատաս։

Դուրս եմ գալիս քեզ փնտրելու, բայց նախատում ես դու ինձ, Թե քեզանից էի փախչում, ի՞նչ անեմ, որ հավատաս։

Նվեր տված գրքի նման բաց է հոգիս քո առաջ, Նայում ես լոկ և չես կարդում, ի՞նչ անեմ, որ հավատաս։

Հայրենի տու ն

հեղինակ՝ Նաիրի Զարյան

Այս գիշեր տեսա մի անուշ երազ. Ես իմ հայրենի տունն էի նորոգում, Մանկության երկինքն էր բացվել վրաս,

Եվ արշալույսներ կային իմ հոգում։

Այնտեղ էր մայրս, հայացքը պայծառ, Մայրենի լեզվով խոսում էր առուն, Խշշում էր բակում հինավուրց մի ծառ․․․ Այնպես ծանո՜թ էր և այնպես գարո՜ւն․․․

Երդիկից կաթած շողն արեգական Թվում էր հոգուս ոսկյա բանալի, Արևն էր նայում աչքով մայրական, Եվ քաղցր էր աշխարհն ու հասկանալի․․․

Դու ինձ կըփնտրես

հեղինակ՝ Նաիրի Զարյան

Դու ինձ կըփնտրես, երբ ես չեմ լինի Կանգնած ամեն օր քո ճամփի վրա, Երբ մենակության լալկան ուռենին Կըթեքվի մի օր քո ճամփի վրա։

Ձայնըս կըլսես հեռու ձորերից,

Ինչպես հեռացող գնացքի սուլոց, Սարսուռով կտաս անունըս նորից Եվ ունայն հույսով կընետվես փողոց։

Բայց ես չեմ լինի ծանոթ մարդկանց մեջ, Ձեր դռան մոտով չեմ անցնի կրկին, Դու քայլամոլոր կշրջես անվերջ, Եվ զղջման բոցով կայրվի քո հոգին։