Ոչխարաբուծություն

Ը `

ՍՄ.

ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ

Գ.ՏՈՂԱՆՅԱՆ

Մ.Ս.

ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ,Գ.

Գ. ՏՈՂԱՆՑԱՆ.

ԱԶԽԱՐԱԲՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

(Ջեռնարկ ագրոզոոտեխնիկականդասընթացներում սովորողների ճամար)

«ՀԱՅԱՍՏԱՆ» ՀՐԱՏԱՐԱԿՉՈՒԹՅՈՒՆ

"ԵՐԵՎԱՆ

.

636--9

Ծ--53

նրանցբուծման

ՄԻրի

ցեղերը, Գրքում նկարագրվածենոչխարների պաճպանումը,գառ կերակրումն աշխատանքը, ների» տոճշմային ն անցկացումը, բարձրորակբրդի աճեցումը, խոզի կազմակերպումը ու

սոա-

է նվիրված ցումը: Հատուկ բաժին

ոչխարաբուծական խո ֆերմանձրում վարձատրմա

կազմակերպման Հաշվառման, պլանավորման, խատանջի ճարցերին:

է ազրոզ Նախատեսված

նհ

ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

ճամար: կուրսերումառվորողների ոոտեխնիկական

կոլտնտեսուչ Ոչխալ,աբուծությունը Հանրապետության

ն սովխոզների արտադրության բարձր եկամտաթյունների

աճում է ոչխարներիգըլբեր ճյուղերից մեկն է: Տարեցտարի ն ավելանում է նրանց մբերատվութնյունը: խաքանակը թվականիճուեվարի մեկի տվյալներով Հայաստանումճաշվվում է 2,4 ժիլիոն գլուասոչթար։ որից 1 միլիոն 400 ճաղա-չ թը կոլտնտեսություններումն սովխողններում:Հանրապետու1916 թ. ճամեմատուՔյունումոչխարներիգլխաքանակը Քլամբ ավելացելէ 20 անդամ ն 1929 թ. Համեմատությամբ7 անգամ: լավ ճաջողություններիեն Հասել ոչ միայն ոչխարների կլիսբանակի ավելացման, այլ նան նրա մթերատու Ճճատկումասնավորառլեսբրդի որակին բրդատվության աՀ թյունների, վելացման գործում: Սովետականիշխանությանտարիներին, մեծ Քատկապնս Հայբենական պատերազմիցճետո ընկած

է տարվելմաճսկայական աշխատանք ժամանակամիջոցում,

`

բոզախ ն մեր տեղական մյուս ցածր մթերատու ոչխարՊպնխ, ներիցեղի բարելավման, մթերատու ճատկությունների,ՃատՋապնոբրդատվությանն բրդի որակի, բարելավման ուղղու"Քյամբ: թ. կոլտնտեսություններն պետուսովխոզները Ս Քյանը վաճառել են 2214 տ բուրդ (ճաշվարքայինթաշով), :

ու

"

22աօազո ԽԱ

Խնծք

0811Բ8016180

ԿճալՇտ

(ո

»րից864 Քո'բԳ"

Լծթօքածում

ՂՉԼՅԱՑԱՎ Լքորօք

(Աօ6օճաօՊող

՞

ՇՏԽՕԵՕՏՔՎ

տ7քօօթ) Յ1ք030016111Վ6Շ

Ը

Մ Ճ

տՅերւօ) ճքխտոեաօոէ

Թ1318161Ե0180 «ՃճՇրմա»

Քքօտու

--

`

:

տ

նուրբ,1046

տ

ն 535տ կիսանուրբ

,Քչխաբների ավելացման գլխաքանակի

կիսակուլիտ

նրա մթերատվության բարձրացմանշնորճիվ զգալիորեն ավելացելէ ոչխարաքուծությունից ստացվող մթերքների ն եկամուտների տեսակարարկշիոր ճանրային ամբողջ արտադրությանմեչ: ն

Այժմ կոլտնտեսություններումն ռովխոզներում արտաչ

դրվածմսի ավելի սը:

քան 32,0 տոկոսը կազմում է ոչխարի մի-

ն սովխողների ձանրապետության կվոլտնտեսությունների

անասնաբուծական մթերքների Համախառն արտադրանքի 22 տոկոսը ստացվում է ոչխարաբուծությունից: կ սովՎերջին տարիներինշատ կոլտնտեսություններ խողներ մասնագիտանում են ոչխարաբուծության ղարդացման ուղղությամբ: Թալինի,Սիսիանի, նղեգնաձորի, Աղիղն մլուս շրջաններում վեր. բեկովի, Ղափանի, Կրասնոսելակի չին տարիներիընքացքում ստեղծվել են ոչխարաբուծոկան սովխողներ: Թալինիշրջանի Արագածիսովխոզի մասնազետները պրոֆեսոր Ա. Ռուխկյանի ղեկավարությամբ ստեղծել են ճարպապոչավորոչխարների նոր ցեղախումբ, որը տեղական ցեղերի Ճճամեմատությամբ աչքի է ընկնում կենդանի քաչի, բրդատվությանն բրդի որակի բարձր ցուցանիշներով: " Հանրապետության շատ կոլտնտեսություններ,սովխողներ ն բազմաթիվ առաջավորներ վերջին տարիներին Հասել են ոչխարների բրդատվության բարձր ցուցանիշների: Գորիսի շրջանի Վերիչենի կոլտնտեսությունում1566 թ. յուրաքանչյուր 100 Մայր ոչխարիցստացվել ն աճեցվել է 111 գառ: Հոկտեմբերյանի: շրջանի Բախչալարիկոլտնտեսությունըլուրաչ քանչյուր ոչխարիբրդատվությունըՃասցրելէ 3,1 կիլոգրամի, Շամշադինիչրջանի Մովսեսիկոլտոնտեսությունը՝3,4 ն Նո3,6 կիլոգրամի: Գառներիստացրաշենի կոլտնտեսությունը՝ ման ն ոչխարների բրդատվության բարձրացման գործում բարձր ցուցանիշների նեն ճասել Գորիսի շրջանի Խնձորեսկի, ն Վարդենիկի, Մարտունուշրջանի Մակքարի Սիսիանիչըրչանի Շաքիիու շատ կոլտնտեսություններ: կերակրման, խնամքի ն պաշպանության Ոչխարների տուքյան բազմաթիվ անվանի ճովիվներ ճասել են ասվել գործը օրինակելիորեն կաղմակերպելուշնորճիվ ճանրապեբարձր գուցանիշների: Գորիսի շրջանի Խնձորեսկի կոլտընանսության ճովիվ՝ սոցիալիստական աշխատանքի Հերու Մե440 գլուխ լուրաքանչյուր մայր ոչխարիցստաԹունյանը լի» ցավ 4,1 կիլոգրամ բուրդ ե յուրաքանչյուր 100 մաքուց ստա-չ ցա ն 'զաճպանեց110 դառ: Թալինիշրջանի Ալագյազի սովմուռ

։

-

:

փողի ճովիվ Սարգսյանըլուրաքանչյուր 100 մաքուց ստացավ ու պաճպանեց106 դառ ն լուրաքանչյուր ոչխարիբրդատվուչ թյունը ճասցրեց 4,5 կիլոգրամի: իսկ նույն սովխոզի անվանի ճովիվ, սոցիալիստական աշխատանքիճերու Մ. Առաքելյանը լուրաքանչյուր ոչխարիցստացավ 8,2 կգ բուրդ ե լուրաՔանչյուր 100 մաքուց 117 գաոչ Շամշադինիչրջանի Ղրղիի կոլտնտեսությանՃովիվ Գուրգեն Ուզունյանը, նորաշենի կոլտնտեսությունից Գրիգոր Անտոնյանը, Ախուրյանի չրջանի Մաղկասարիսովխոզից Ս. Մարդայանը,Թալինի չրջանի ԱՀագչիի կոլանտեսությունիցԶ. Կիրակոսյանը,Բասարգեչարի շրջանի Ջայքենդի կոլտնտեսությունից Ն. Մամեդովըն շատ ն ստանում անվանի Հովիվներ լուրաքանչյուր 100 մաջուց ն են 4,5 սաձճւպլանում 100--115 գառ յուրաքանչյուր ոչխարից

կգ բուրդ:

ԳԼՈՒԽ

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ՀԱՍԿԱՑՈՂՈՒԹՅՈՒՆ ՈՉԽԱՐՆԵՐԻ

ԱՆԱՏՈՄԻԱՑԻ ԵՎ ՖԻԶԻՈԼՈԳԻԱՅԻ

ՄԱՍԻՆ

կենդանիներինճիշտ օգտագործելու Համարպետք է իմանալ նրանց կառուցվածքըառանձին օրգանների ֆունկ-

կենսական պրոցեսները: կառուցվածքն` ուսումնասիրող գիտությունը Օրգանիզմի կոչվում է անատոմիա, իսկ կենսական պրոցեսն ուսումնասիրող գիտությունը՝ ֆիզիոլոգիա: կենդանուօրգանիզմն իր քիմիական բաղադրությամբ բավական բարդ է: նրա ճՃիմնականմասը կաղմում են չուրը, Հալբվոզկամ ճանքայիննյութերը ն այրվող կամ օրգանական Ճյութերը: Ֆրի քանակը կենդանու մարմնում կազմում է նս ամբողջ կշոխ 2/3--3/4 մասը: Այդպիսի մեժ քանակությունն է օրգանիզմիՀամար, քանի որ այն ճանդիսանում անՀրաժեշտ է Հյուսվածքներին ճեղուկների բաղկացուցիչ մասը, բացի այդ, օրգանիզմում նլուցափոխանակությունըճիմնականում է չրի միչոցով: Կերերիսննդարարնյութերը, ոնն բոնթ վորովոսի տրակտում, լուծվում աղեստամոքսային ճն չրում, անցնում աղիքներիպատերից ն ընկնում արյան ցիան

ն

՛

գտարվում մէջ:

Արյանճետ այդ նլութնրը տարաժվումեն ամբողչ մարմՃում, իսկ այնտեղից արյունը ետ է բերում օրգանիզմիճա-

Հիմնականում չրի պիտանինյութերըն դուրս Հանում է է պատճառը, որ կենդանին օղզտաղործում Ժիչոցով։ Այդ

մար

ոչ

չուր: մեծ.քանակությամբ ` Մանղիքումմոխրի ընդճանուր քանակը կազմում է 1,4 է տարբերաղեր, որոնք խոշոր նրՑե,ալնպարունակում

չանակություն ունեն կենդանու օրգանիզմի կառուցվածքի Տ մթերատվության Համար:Հանջային նյութերի ավելի շատ վարիթ են զգում աճող կննդանիները, որովճետն դրանքմաս7

ձնավորմանը: ոսկորների լ ւլուս Ճյուսվածքների ճամար պաճանջը բավարարելու նյութերի Հանքային են կենդանիներին լրացուցիչ կերակրում դրանցով (աղ, կանակցում

է կերերի մանրացարյան մեջ:Այդ կատարվում ներծծվեն

են

վիճ): նյութերն Օրգանական

օրգանիզմում կաղմում

են

Քե

լ

մոտ

«մը, որոնք այրվելու Հետնանքով առաջացնում են մեծ քանակությամբ ջերմություն (էնձրգիա)' Օրգանական նյութերը կազմում են մսի, ճարպի, ոսկորների, արյան, մաշկի ն ւն

չ

ու

ւ

Է

,7ծջ։

սպիտամազի բաղադրիչ մասերը: Դրանց մեջ են մանում կուցները։ ճարպերը, ածխաչրատները: կազմում են մսի, կաթի, օրգանական նյութերի Հիմնական մասը: նԱպիտակուցները մնում են նան կճղակների ն մաղի բաղադրության մեջ: Հիմնականումմատնում են կենդանու ենթաՃարպեր:

Սպիտակուցներ:

արյան, մաշկի

Մարսողությանսիստեմի Հիմնական բաժիններն են՝ բեստամոքսը, բանա-րմպանային օրգանները, կերակրավխողը, թարակն Հաստ աղիքներն արտապատայինգեղձերը(թբասւ

'

ենթաստամոքսային գեղձ): Բերանիխոռոչում կերերը մանրացվում են ատամների որոճալու ն թթով թրջելու միջոցով: կերը մանրացվում է վերեՎին ներքնի ծնոտների սեղանատամների շնորչիվ. ոչխարորոնցից 8-ը կտրիչ ատամներ են ճերը ունեն 32 ատամ, են (դանվում ներբնի ծնոտում) ն 24-ը սեղանատամներ:կրորիչ ատամները բաժանվում են բոնիչների, ներքին միջին կտրիչների, արտաքինմիջին կրիչների ն եզրային կորիչ

յին գեղձ,

մաշկային ն ներքին ճարպի, ինչպես նան մսի, կաթի ն ղեղի բաղադրության մեչ: կամ կենդանական օսլա ն շաքար պաԱծխաջբատնեո րունակում են լյարդը: միսը ն արյունը: Շաքար կա նան կաթի մեջ։ Այդ նյութերը կենդանի օրգանիզմում առաջանում են (երերում եղած օրգանական նյութերից:Սղիտակուցները, ճարպերըն աժխաջրատներն ունեն խոշոր նշանակություն կենդանու ճամար: Օրգանականնյութերի մեջ ամենից կարնորը սպիտակուցներն են, պոանց որի չի կարող գոյություն ունենոլ կենդանի ու-

լլարդ

ն

ատամների:

.

Ատամներիքանակը ն ձների փոխվում են Հասակի ճետ զուգընթաց. դրանից ելնելով կարելի է որոշել ոչխարների

տարիջը:

մանրացած ն խոնավացած պատրաատի Բերանիխոռոչից կերակրափողոմ անցնումէ ստամոքսի, կերախառնուրդը

օրդանիղմը:

կենդանու օրգանիզմը բաղկացած է Ճետնլալ ապարատշնչառուալան շրջանառության, ներից՝մարսողության, ներքին շարժման: բաղմացման, թյան, արտաթորության, ն սեկրեցիայի ներվային, որոնք իրենց ճերթին կազմված են առանձին-առանձին օրգաններից: կենդանու օրգանիղմըիրենից ներկայացնում է մի ամբողօրգան կամ օրգանների սիստեմ չություն,որի յուրաքանչյուր կատարում կառուցվածք ն օրգանիզմում ունի լուրաճատուկ է որոշակի աշխատանք: Մաբսուությանօբգաններ:Սրանց «Հիմնականդերն այն ք, որ կերերի սննդարար նյութերը ենթարկեն մարսման ն

մի շարքստամոքսային ճլութերով,որոնք արտադրվում խոնավացման չնորձիվ, Ստա«Հատուկ գեղձերից, են ունենում քիմիամոքսաչճլյութերիաղդեցությունից տեղի կան փուոխություններ, կերում եղած բարդ սպիտակուցնեԲի, Ճարպերը ն ածխաջրատները վոխվում են ավելի պարղ ներծծվում արյան նյութերի, Հեշտությամբ լուծվում ջրում ման,

Ն

՛

արտեղ կերը ենթարկվում է մեխանիկական: գլխավորապես Փիմիականվերամշակման: ոտամոքսը բազմախոռոչանի է: Ոչխարների Ստամոքսի առաչին հրեք խոռոչը կազմում են նախաատամոքսները,որտեղ կերը ենթարկվում է մեխանիկական Ճանդիսանում է ստաիսկ շրդանում, որը վերամշակման, ստամոքսաճլութի ննրգործություչորրորդ մոբթսի կամերան, են մարսման: նից կերի սպիտակուցները ենթարկվում տնունդըանցնում է բարակ աղիՇրդանից աղիք: Բաբակ է 23-24 Փի: որի երկարությունը Հասնում մետրի: Այստեղ 50 կգ կենդանի են մեջ։ արյան աննդանյութերի ներծծվում ՛

ունեցողոչխարներիբարակաղիքով 24 ժամվա ենթաց-

Քաշ Հ«

դազզմուռ

Տ

/ջ--Տ

Հ Հ|

ոՀ

ՅՀ|

Է

5. Հ:

կզմոտ

ոզ

ո"

Հ :

-Ջ'7

դակզմոտ

«

7-7

8`

ս

նենում

`

Հ

ա

ՏՅ

ՀԱՑ «ՀՀՀ

թ

Հ

ՀՀՏՅՑ

Է.ՏԵՀՀՊՃ|

Հ ե

լ

վմզդրոյ "լ

`

Վ

Յ

Է

՞

)

Ե

«Հ

«յ

Տ»

Եվ

Գ

պ

|31:5»

-

Հ

ՅՎԱԱՅՅ|

Հ:պաԿ«Ծ

2-ԿԵՀՎ ԵՀ»

Հ

| `

:

Տ '

-

Է,

Տ

` տ

մմգդկաոզտ

ՀՀ

Հ

ֆ--ջ

«ա

3-ա-

մինչե

Հ-Հ«ԳՋԳ

ՀԱՏՀՅՑ Հատ Ն

ավոց|

|

Վ

ԹԱՆԻ

'

: ԷՏ: աՒՌԴՌ7

-Հ

«ՀՀ

ՁՐԻ -ծ« ՀՅ

.

«ջիտմո

ՀԿ

1Վ

Ե

2.

|

ԷՖ

ՀԳ

ՀԼ

ս Գ

:

ԸՊ

ՎՃ Է«

նաստեղծօրգաններից: ն արյունատար Սիրտը անոթներըսննդարարօրգանական ու ճանքային նյութեր, ջուր ն թթվածին են մատակալարում օրգաններին, յուսվոծքներին, բջիջներինն այդտեղից«5ռացնումնրանց նորմալ աշխատանքներին խանգարողնյուորբ: Արչունը շատ բարդ ճեղուկ է, որը կազմված է արյան ճեզուկ մասիչ՝ ալաղմայից ն ձնավոր տարրերից Արյանձնավորտարրերիճիմնականմասի կազմում են կարմիրմարմնիկները՝ էրիթրոցիտները:Զնավոր տարրերին Քն ո"ատկանումնան արյան ապիտակ լեյկոմարմնիկները՝ իտննրը ն տրովբոցխիտները: 11 միՈչխարի մեկ սմՅ արյունը ոլարունակում է կարմիր մարմնիկ։ իոն պարունակում են Հատուկնյուք՝ ՃճեմոՀրիթրոցիտները Պլոբին,որն ընդունակ է օդից կլանելու թթվածինը ն այն բջիջներին: Բոխանցնլու Սպիտակմարժնիկներըարյան մեջ ճազար անգամ ոչափասնն, քան կարմիր մարմնիկները։Դրանթընդունակ են Փռնելու ն մարսելու օրգանիզմիՀամար օտար մարմնիկներին (բականրիաներին), որով ն կատարում հն պաշտպանական իոկ տրոմբոցիտներըմասնակցում են արյան մակարդգներ, ՛

Տ

ՀՀՀ ՀԵՋ

ԷԿ ԿԹՌզ Ռ

ա

Է"Հ

Հ

-ոռրտոբ

«յաման

է

ղկ

Ժ

ա

«Հ

Ց)

Յ

՞

Ց

ՁԶԵՀՀՏՅՀՊՋԶՁ

ու

Արյունատար սիստեմ: Արյունատարսիստեմը բաղկացած է սրտից, արյունատարանոթներից,արյունից ն արյու-

ՀՏՏՀՂ

ՀԱՏՀԱՀՀՑ|

-ՏԱՏՀ Ն

ՅՅ:

Կ

.

քանակությամբջրի, Հանքայիննյութերիհ մը-

կըղանքը:

ՀաՀպաւ-ան

)

ՀՅՐՅՅՏՑ

|

-

մեժ

ներժծումը: Այս բաժնում կերի չմարսված մասերիցգոյանում է կրղ-

|

Ը

.

Տ

սումն

եա

ԷՎ -

-առբրտ

ոչ

նացածսպիտակուցների,Ճարպերի ածխաջրատների մար-

ԼԻ)

ՒԶ

:

ստամոքսաճյութ:

ու

Վ

ՀՎ

«1

ավելի սնունդ ու

Հաստ աղիք: Ռրոճող կենդանու այս աղիքըունի մեծ տրամագիժ ն նմանվումէ սպիրաղիչ ձաստ աղիքում տեղի են ու-

Կ

՞

Հ

ՀՏՀ

։,

Հ

ՌԴ.

/2-գ'

ջ

Ր

Տ

գանգատ

8|

ծ

:

Քում անցնում է 20կգն

մկողուժ Պ

Հոգ

-բատք

անընդշատշրջանառության մեջ է Արյունն օրգանիզմում Չանչում,զարկերակներիմիջոցով տեղափոլթվում է օրգանիզ-

ճի ծայրամասերը,բչիջների Համար տանելովսննդանյութեր

Քազմացման օբգաններ:Բազմացման սիստեմի մեջ

թթվվածին» իակ երակների միջոցով վերադառնում է դեպի օրգանները, իր ճետ տասիրտ ն Ճետադալում՝արտաթորող նելով նյութավզոխանակությանժամանակ բջիչներում առաթունավոր նյութեր: ջացած, օրգանիզմի Համար անպետք ե

մտնում

ՇՆՉԱՌՈՒԹՅԱՆ ԿԱՄ ԳԱԶԱՓՈԽԱՆԱԿՈՒԹՅԱՆՕՐԳԱՆՆԵՐ

`

ա-

Օրգանիզմըշնչառական օրգանների միջոցով շրջապա ն ժիջավայրի մեչ տող միջո'վալրից կլանում է թթվածին արտաբերում ճլյոսվածքներում ընթացող օրճիդացման պրոցեսների վերջնական սլրոդուկտը՝ածխաթթուն: Թթվածինըօրգանիղմի կողմից լուրացվում է տարբեր եղանակներով.1) դիֆոպ շնչառություն ն 2) տեղականշնչա-

նույն

շնչակատարվող ղություն, այսինքն՝Ճատուկօրգաններով

ռություն:

աանԱԱ արյան կալին

Շնչառականօրգաններն են բիթը, կոկորդը, շնչափողը ն |

.

|

,

ու

կոկորդիցօդը շնչավփողովանցնում է թոքերի միկրոսկոորտեղ կ կատարվում է չասինըունեցող թԹոքաբշտերը, սլրոցեսը, այսինքն՝ այստեղից թոթզազափոխանակության վածինն անցնում է արյան անոթների մեջ, իսկ վերջիններիս մեջ եղաժ ածխաթթվի ավելորդ քանակությունը՝թոքաբշտերի մեջ, որլ արտաշնչմանժամանակ դուրս է .գալիսօրգանիզմից: իկ

`

ժաԱբտաթոբմանօրգաններ:նյութավխոխանակության :

թունավոր նյութերը օրգաարտաթորմանօրգանների(նրիկամներ, նիղմից բրտնագեղձեր,թոքեր ն այլն) միջոցով: Բացի այդ կան այլ օիղանհեր, որոնք վնասազերծումն չեզոքացնում են այդ թունավոր նյութերը (լյարդ, ավշայինճանգույցներ ն այլնի.

մանակ առաջացած անպետք Ճեռանում

են

ու

անն Առնանդա:

ծառայում առնանդամի կայունացման Համար: մի ստորին մասով անցնում է միզասեռային խողովակը: իգականանռական օրգաններիցեն ձվարանները, որոնք զանվում են ղոոոկի ճատվածում: Զվալրոսնիմեջ են դոյանում ու զարգանում իգական սեռական բջիչները՝ ձվարջիչները, բոնք ձվատար խողովակներում Տետո տեղաբեղմնավորելուց ն էն է փոխվում արգանդ, որտեղ կատարվում նրանց վերչնական ճասունացումը (սաղմի զարդացումը): ԱրգանդիցՃասունացած պտուղը ծնի ժամանակ անցնում է 4ծշտոց, որից ճնտո միզասեռական նախադուռ կ արտաՓին սեռական օրգանով, այն է՝ ամոթույքով դուրս է գալիս արտաքին միջավայր: են

Արտաքին միջավայրից նձրջնչվածօդը քթի խոռոչում մաքրվում է փոշուց, բարձրանումէ նրա չերմաստիւանը, կամազ-կամաց Ճավասարվելով օրգանիզմի չնրմաստիճանին, որից ճետո այն ըմպանի միջոցով անցնում է կոկորդը» է ինչպես շնչառական, այնպես էլ ձայնարկորը ճամարվում ն ճազի ման փոշտայու օրգան:

ն

Աբական

ու

թոքերը:

են

իգական սեռական օրգանները: սեռական օրգաններն են ամորձիները, որտեղ արտադրվում ն զարգանում են արական սեռականբըչիջները՝ սպերմատողոիդները: Ամորձիներըժածկված են պինդ շարակցական Ճյուսվածքով: Մպերմատոզոխդները ամորձիներից ծորաններիմիջոցով տնղափոխվումեն մակամորձիները, որոնք- գտնվում հն մորձու վերնի մասում: Այստեղ դրանք վերջնականապես4ճասունանում են ն սերմածորանովշարժվում դեպի միղասեռական խողովակը ն մտնում առնանդամի մեջ: Հաջորդ օրգանը առնանդամն է, այն կոչվում է նան զուգավորման օրգան, որի միջոցով սերմնաճեղուկը ներածժվում է կենդանու Ճեշտոցը: Առնաւնդամըարտաքինից պատած է ինդ շարակցական 4լուսվածքուվ,որի տակ զտնվում են փաեն են երուներկայացնում արյան մարմինները, որոն արական

ո-

առանձին կենդանու օբգաններ: մարմնի Շառժողության

մասերի շարժումը կատարվում է ոսկորների, կապաններին ժկաններ|:միչոջով: Ոսկորներ" կապանների միջոցով կապեն կենդանու կմախքը: վելով իրար Ճետ՝ առաջացնում կԿմախՓբ բաղկացածէ զանգից, ողնաշարից,կրծքավանդակից,վերչջավորություններից:նմախքի առանձին ոսկորների զարդգան ցումը կախված է ցեղային առանձնաձճատկություններից

տարբեր ճասակում կերակրման պայմաններից: Ոչխարների բրդատու ցեղերը ունեն ուժեղ ղարդացած ոսկրակազմ: Այացեղի կենդանիների վերջավորությունների խողովակային ոսկորները դանդաղ են ոսկրանում: Մատտու ցեղի ոչխարների, առատ կերակրմանդեպքում, նրբ կերի մեջ ճաանքային նյութեեն, ոսկորների ուկրացման պրոցեսը ավարտվում է րը շատ շու շոսոչ որի ճետնեանքով էլ մսեղիջում ոսկորներիքաշը Քիչ է, իսկ մսի ն ճարպի քանակը՝ չատ: . Տարբեր ցեղերի ոչխարներիողերի ն կողերի ձենըխիստ տարբեր է: Օրինակ, մսատու ցեղի ոչխարների մարմինը ճամ նմատաբարկարճ է, իսկ ողերի կողային ելունքը՝ երկար, կողերը կլորավուն: Ոսկորներիայդպիսի ձենըճետկանք է մըկանակաղմիուժեղ ղարդացման: Շարժվող ոսկորների միացման տեղերը կոչվում են Ճոդեր: Ոսկորները շարժվում են իրենց միացած մկանների կծկվելուն թովլանալու շնորճիվ: Մկաններըկարելիէ բաժանել զլխի, պարանոցի, իրանի հ վերջավորությունների: Մկաններնսկսվում ն վերջանում են են շնորճիվ ներվային սիստեմի: Մըչլնրով: Դրանքկծկվում կաններըղեկավարվում են կենտրոնական ներվային սիստեմի :

միջոցով: Մաշկայինծածկոցը: Մաշկային ծածկոցը կենդանուն վաշտպանում է արտաքին միջավայիիազդակներից:Մաշկու'

`

.

մըն են դտնվում քրտնքային, ճարպային ն այլ գեղձեր, որոնք խոշոր նշանակություն ունեն օրգանիզմի ն արտաքին միջաան վայրի միջե նյութափոխանակության ճամար: Մաշկը բաղկացած է հրեք չերտից՝ վերնամաշկ, միչին մաշկ ն հենթամաշկ: Վերնամաշկը կազմված է բաղմաշերտ էպիթելային ճյուսվածջից, որը արտաքինիցեղջրացածէ: է սեփական մաշկ, իրենից Միջին մաշկը, որ Ճճամարվում է ամուր շերտ, կազմված շարակցականՃյուսներկայացնում վածքից: Այս շերտի ճաստությունը մարմնի տարբեր ճատվածներում տարբեր է: Սեփականմաշկումն են գտնվում արյունատոսըն ավշայինանոթներն ու նյարդերը: ենթամաշկըկազմված է շարակցականճլուվածջի բնե|

են սհփականմաշկը կապում կենդալեկների ցանցից,որոնք մաշկը նու մարմնի Հետ: ՇնորՀիվ այդ շերտի փխրունության

-

:

2 արժուն

է:

ներկայացՄաղը մաշկի արտադրանքնէ: Այն իրենից սոխուկը, դտնվում է նում թելին, որի արմատը՝ է եղջրացած է նրա ճամաշկի միջին շերտում: Մաշկի սնումը կատարվում

օգնությամբ»մատակարարվածէ պտկիկի տուկ որը

անոթներում

:

'

արյան

շը

ՈՉԽԱՐՆԵՐԻ ԾԱԳՈՒՄԸ

:

հն Ոչխարները մեր թվականությունից ընտաննհացվել

տարի առաջ, որի մասին վկայում են շին կուլտուրայի մի շարք առարկաներիվրա հղած ոչխարների պատկերները, որոնք ճայտաբերվել են պեղումների ժամանակ: կա կարծիք, որ ընտանի ոչխարները առաջացել են Հետելոալ վայրի նախաՀայրերի ընտանեացումից. մուֆլոնից, արգալից կ արկարիը կամ արկոլից:

Այս վայրի ոչխարը ներկայումս ապրումէ Մուֆլոն:

Միջնրկրականծովի կղզիներում, Պարսկաստանում, Մովեւտուկան Միությունում Անդրկովկասում, Ղազախստանում,

միջինա-

սիական ծանրապետություններում:

Մուֆլոնն ունի երկու ենքատեսակ՝լեռնային

տանույին:

.

ն

տա:յոոս-

|

Ը

Աեոնայինմուֆլոնը չարժուն է, Թեթն, ամուր ոսկրակաղզմով ամուր կոնստիտուցիայով, Լավ է Հարմարվում բարձր լեռնային ժայռոտ տեղանքին: մուֆլոնը Հիմնականում ճանդիպում է Տափաստանալին տափաստաններում ն շատ քիչ նախալեռնայինշրջաններոսր Միջին Ասիայում նե Աֆղանստանում: Դաղզախստանում, Մուֆլոնի գույնը շիկավուն է, որը փոխվում է գորի Քուրդը կարճ է ն ջատ կողիտ, խսկ աղվամազը՝ չատ նուրբ: Արու մուֆլոնները կշոում են 60--70 կգ: Ասկանիա-նովայի Ֆ. Մ. հվանովը մերինոս ոչտնտեսությունում ակադեմիկոս խարները տրամախաչելով մուֆլոնի խոյերով, ստացավ սերունդներ, որոնք ունեին նուրբ բուրդ հն ամուր կոնոտիտուցիա: 27 կարծիք, որ ժուծլոնից ուռաչոքելծն նիք մլարճաղոչ

ՈՋԽԱՐՆԵՐԻ ԲԻՈԼՈԳԻԱԿԱՆԱՌԱՆՋՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ու

ոչխարները:

կությամբ ճանդիպում են կամչատկայում, Ալյասկայում, Աախայիլեռնային վանգվածներում՝ սկսաժ Պամիրիցմինչե ճյուսիսային Տյան-Շանի լնոնաշղթանյ, այնուծետի Լ արեելյան շրջաններում: Արդալիցառաջացել են ժամանակակիցդմակավոր ոչխարների տարբեր ցեղերը: Բնակվում է կապից ն Արալյան ծովի միջն ընԱ՞շկալ։ կած տարաժություններում:Արկալը մուֆլոնից խոչոր է, լինում է լեռներում, ճարթավայրծրում ե տափաստաններում: նա կարծիք, որ արկալից առաջացել են ընտանի ոչխարների ճիկարասլոչցեղերը: վայրի ոչխարներից դարերի ընթացքում Էնտանխացված Մարդու կողմից կատարված բազմատեսակ տրամախաչումների, ընտրությունների ն զույգրնորությունների, ինչպես Ֆան կերակրմանն խնամքի պայմանների բարելավման շրՖարճիվստեղծվել են տարբեր ցեղերի ոչխարներ: ժամանակակից ցեղերի ոչխարները շատ են տարբերվում իրենց ճնոաՎոր նախաճայրերից:

չիմալայի

ԳԼՈՒԽ

Աոգալ:Սրանքխոշոր վայրի ոչխիարներեն: կենդանիքաճանում է 240 կգ-ի: Արգալներըմինչն օրս էլ որոշ քանա-չ

.

Ոչխարները,ճամեմատագ գյուղատնանաականմյուս կենդանիներիճետ, ընդունակեն ավելի լալ օգտագործելու Վոպիտն արոտային կերերը: Այդ տեսակետիցորոնց չեն զիջում միայն այծերը: Այս ճատկություսնը բացատրվում է ոչ միայնոչխարների ֆիզիոլոգիական, այլե անատոմիական Ոչխարներնավելի լավ են օգտագործում կառուցվածքով: ա-

բարակ ն կուլիտ կերերը: Ոչխարներնունեն շատ Հնարավորուէ, սուր որը շարժուն չրքունքներ, դնչի ծայրը Քյուն է տալիս օստագործելու կարճ բուսածածկ ունեցող բոտները ն գետնից ճավաքելու խոտի ամենանուրբ մասնըը: Ոչխարներըարուտումմուտում են այնպիսի բույսեր, ոփոնցչեն օգտագործումխոչոր եղջերավորանասունները: Խոարոտնեշոր եղջերավոր անասունները կիսաանապատային փոտը

ն

ա-

րում չեն օգտագործում բուսականության խարները՝ 38 Յն-լթ

Փ-ը, իսկ

ԽԱՐՆԵՐԻ 8 ՑԵՂԵՐԸ

ՈՂԽԱՐՆԵՐԻ

ոչ-

Նրբագեղմոչխարնեռիցեղեր

:

Ռչբարներնփրծնցշառ լավ զգում չոր կլիմա ունելող են: վայրերում, իսկ խոնավ վայրերում նրանք ճիվանդանում են

ՈՉԽԱՐՆԵՐԻ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ԴԱՍԱԿԱՐԳՈՒՄԸ

ի

նրբազեղմ ոչխարները բուծվում են շատ ճին ժամանակներից: հ տարբերություն մլուս ցեղերի, որոնք գոյություն են ունեցել ճին ժամանակներում ե գոլություն ունեն ներկայումս նրքագեղմ բնութաղրվում են միատարր նուրբ ոչխարները բրդով, բրդի միջին բարակությունը 25 միկրոն է: նման բրրղաժածկով ոչխարներիստացումը մարդու խոշոր նվաճումն է: գտնում են, որ 4նազույն նրրՄր շարք ճետաղզուտողներ բաղզեղմոչխարներնառաջացել են մեր թվականությունից 2--9 Ճաղզար տարի առաջ Փոբր Ասիայում: Այնուճետնտարաժ-

` ՛

:

ոչմիանման Թերատվության ժողղություն ունեցող

:

խարներիցեղերը ընդգրկվում են մեկ խմբում: ՍՍՀՄ-ում

իստ

ոչխարաբուծության արտաոնտնսական

դրական ուղղության սաճմանված

են

գումները.

ընդդրկում նբբագեղմ.

Ճետնլալ

է ոչխարների

խմբերը, որոնք տալիս են նուրբ բուրմ ոչխարների բոլոր

ցեղերն

ոչխարներիբոլոր

վել

բուրդ

է կիսակուլիտ

ցեղերն ու խմբերը:

ոչխարների ցեղերը նոպտաբուրդ

Պճտնյալ խմբերի:

բուրդ

տվու:

Ը

ու

տվող փն

Մոբթատումուշտակատուներ. ու

Բ

ՍՏՈ: րնդգրկում ձն

վողոչխարների ` .

րնդգրկում են ոչխարների տեղերը, որոնց գառները տալիս են գեղեցիկ մորքուկներ:

Մորբթուկատուներ.

բոլոր

ցեղերն

այն ՏՐ

Մսա-նճառպատունի».

ոչխարների

ընդգրկում խմբերըչ

դակաթնատու

են

,

գդմակավոր `

ոչխարներն ընդգրկում են ունիվերսալ մթերատվություն ունեցող ոչխարննրի ցեղերը: Մ սա-բո

Մսա-բոդատու

կոպտաբ

ն ձծունաստոանում, հաղանիալումմ: հտալիայում

ատորաբաժանվում

մուշտակ պատրաստելու ճամար լավ մորթի բոլոր ցեղերն խմբերը:

ու

են

հապանիան երկար ժամանակ նրբագեղմ (մերինոս) ոչ։խարներիմոնուղոլիան պաճում էր իր ձեռքում: Առաջինանգամ մերինոսները իսպանիայից արտաճանում են տարբեր հրկրներ 16-րդ դարում, ղրանք էլ Հիմք են ծառայում նըրնոր ցեղերի ստացմանը: քագեղմ Առաջինանգամ մերինու ոչխարները Ռուսաստան են ներմուժվել 18-րդ ղարում Պեւրուս Առաջինիօրոք: ՖալխքանՀոկանմբերյան սոցիալիստական մեծ ՀեղաՌոաաստանում ստացվել է նրբացարական ձԿիռլխությունը երեք ցեղ՝ ռուսականինֆանտազեղվ ոչխարներիընդամենը ն նոր կովկասյան: դո, մազանյան ներկայումս մեր երկրում ստացվել ն բուծվում են մի շարք բարձր մթնրատունրբագեղմ ցեղեր՝ սովետականմերինոս, ասկանիական, կովկասյան, ալթսյան, ստավրողոլյան, սալսկու,գրոզնինյան, ադրբեջանական լեռնային մերինոս, զաղախական արխարոմերինոս, անդրբայկալյան, վրացական Ճարպապոլավոր, կիրգիզական կ մսա-բրդատու նրբագեղմ

.

կիսանուրբ խմբերը:

ընդգրկում կիսակոպտաբուոդ.

դասակար

բոլոր - ցեղերըն

ընդգրկում է Կիսանոբագեղմ ու

`

գողտաբութը

ուրդ

111111:

ընդգրկում են մսային լավ ճատկություններովն ճամեմատաՀչ բար բարձրիբրդատվությամբ կոպտաբուրդ ոչխարներիըեղերն ու խմբերը:

՛

.

ՏՐ

(պրեկու), Այս ցեղերից Հայաստանիտեղական կոտաբուրդ

ոչ-

փարների բարելավման ճամար մեծ նշանակություն են ունեՖՋելկովկասյան, սովետականմերինոս ե մսա-բրդատու նբրԲագեզմ (պրեկոս)ցեղերը:

՝

Նրբադգեղմները իսա բրդատվության նե մսայնության Ճատկանիշներիստորաբաժանվումեն բրդա-մսան մսա-բրդատու ցեղերի: ռու ԲՐբդատու նրբագեղմցեղերի Համար ճատկա-

բրդատու, ոչխարների նկ

՛

-:

նշական է բարձի բրդատվությունը Համեմատաբար ցածթ կենդանի քաշը: Այս խմբին են դասվում գրոզնինյան, ստավրուղոլլան, սալսկու, ադրբեջանական լեռնային մերինոս ցեղերը ն սովետական մերինոս ցեղի բրդայինտիպի ոչխարները: ՝

«7

ԱՅ Հր

ր

'

,

՛

..

Ք բՐդա-մ նրբագեղմ ցեղերի ոչխարնեսատու բարձր բրդատվության 4ետ միասին, բրդատու ցեղերի Ճան են ունեն մեմատությամբ, ավելի խոշոր մսային լավ ճատեն կություններ:Այս խմբին դասվում ասկանիական,կովկվասման,ալթայան-ցեղիոչխարներըն սովետականմերինոսների առանձին տիպերը: մՄ սաբԲդատու նրբաղնղմ ցեղերի ոչխարներնաչքի են ընկնում վաղաճասությամբ,խոշորությամբ ն. շատ լավ արտաճայտվածմսատու Ճատկությունննրով: Բրդաչոու ՃատկություններըՃամնեմատաբարպակաս են ղարդաեն մսա-բրդատու նրբագեղ ցած: Այս խմբի մեջ մտնում (պրեկոս),ղաղախական արխարոմերինոսն ղազախական նրբագեղմ ցեղերը: ցեղ: Այս ցեղն ստացվել է ՍտավրուլոլիերկԿովկասյան բամասի«Բոլշեիկ»ոչխարարբուծական տոճմային սովխոզում 1923--36 թթ.։ Ստեղծվելէ նովոկովկասյան ցեղի լավադույն ոչխարներիընտրության, զույգընտրության ն աժերիկ-

'

:

Ցո աան Ե:

ՀԵ ՄԱ:

եջ1 71

ՀԱՐ 28. Սգ-

Ան» ԻՎ

ո

`

ըը,

յան ռամբուլյե ցեղի խոյերի

ճետ

ը

'

`

`

'

է 55--60 Հասակավոր մայրերի կենդանի քաշը կազմում կգ ե սվելի, արտադրող խոլերինը՝ 115:-123 կգ:Լավագույն խոյերիկենդանիքաշը Հասնում է մինչե 160 կգ-ի:Պարանոցի մաշկի վրա ունեն 1-.3 ծալք: Մայրերիմիջին բրդատվություչ նը 6,1--8,6 կգէ, ամենաբարձրը՝ կգ,խոյերինը՝ 10--13 առնում կգ: Խոյերի ամենտբարձր րիդատվությունը է 25,4

Կգբրդից մաքուր բրդի ելունքը կազմումէ Անլվա, ,

'

38,42 Ան աշ

-

:

Ը

Բրդիերկարությունը կաղմում է 6,5--8,0 սմ, բարակություՖը՝ 64-րդ ոլոսկիւ կովկասյան ցեղի լավագույն ոչխարները: Ներկայումս են «Բոլշնիկ», «հղաՔուծվում երկրամասի Ստավրուղոլի ն Կռովսկի» տոճմային սովխողներոսք օկրասնի բուդյոնովեց» Ցեղը լայն կերպով տարածվեցծյուսիկոլտնտեսությունում: նովկասում, մասնավորապես Ստավրոպոլի աշ եբկբամաառում: Շատ Ճճանրապետություններում, այդ թվում նան Հալխոյերն օգտակովկասյան ցեղի արտադրող են գործվել աեղական կոպտաբուրդցեղի ոչխարներիՃետ տր-

մառտանում,

ՏՒՐ:

Համար րամախաչելու

ցեղը,որպես պլանային Գովկասյան

ինդունված է եղել

,

բարելավող

ցեղ». ՍՍՀ ԱրտաԱնիի, Ապարանի, Հայկական

Բաասարշատի, Արթիկի, Ախուրյանի,Հրազդանի,Աշտարակի, Աբովյանի, Կրասնոսելակի,կամոլի անվան, Հոկգնչարի, "

կգ:

20,3

,

միջոցով: տրամախաչելու

ի"

Նկ. 1, Կովկասյանցեղի խոյ. կենդանի քաշը՝ 132 կգ, բրդատվությունը՝

լ

'

՛

էոաոնմիծրչանի, նանի, Սպիտակի,Թալինի, Շաճումյանի ե Վջմբածնի է.` չրչանների կոլտնտեսություններում:

Այդ ցեղի մայր ոլխարներն ունեն պաղատվությանն կաք-

-

Հրխի

կովկասյանցելի մաքուր բուծման փորձ կատարվել է Հ նան մեր կողմից ՀայկականՃճանրապետության. Կարմիրի.

լավ Ճատկանիշներ: նատվության տ

ը

շրջանիոչխարաբուծական՝ տոճմային տնտեսությունում նբ-:

պատակ ունենալով ճանրապետության կոլտնտեսություննե-` : բինմատակարարելտեղում աճեցված Է տեղականպայմաներին լավ Ճարմարված բարձր մթերատու արտադրող խոլեր: Փորձի արդյունքներըցույց տվեցին, որ կովկասյաննըրփագեղմ ոչխարներըՀայաստանի լեռնային պայմաններում

Վավադույն ու Խխնամթի են, կերակրման դեպքում պաճշպանում ՓեղինՀատուկ`բարձի բրդատվությունն կենդանի Քաշը, իսկ ն մաքուի որոշդեպքերում բոդիճձրկաթությամբ ձլունքով գնՏՈՐ իազանցում հն ցեղի միջին ցուցանիշներին: ու

ր

Տեղում աճեցված հրեք տարեկանխոլերի միչին բրդատվությունը1953 թ. եղել է 12,15 կզ, իսկ առավելագույնը: 18,0 կգ, միջին կենդանիջաշր՝ 111,23 կգ, առավելագույնը` .

կգ: Մացինձրի միշին բրդատվությունը երկու տարեկան. ճասակում եղել է 6,92 կգ: Բարձրկննդանիքաշի հ բրդատվույան 4ճետ միասին,տեղում աճեցված խոլերը մաքիները̀ Ցուցաբերեցինբթղիբավականբարձը հլունք ն երկարություն: Խոլե մոաքուր ելո, մեց 47.15 Կե, ելունքը կազմեց ոյերի իսկ երկա10,5 սմ, մաքիներինը փությունը ճամապատասխանութար , ն 9,25 սմ. ԼԵՐ. 42,540

`

`

ու

Բա.

Բով

՝

րկա

ւ

`

Կովկասյաննրբագեղմ ցեղի ոչխարները ժայկական

ցուցաբերեցին փարձր ողո» Դանրապ տությունում 150,273 0: Վրություն՝ `. ՀԱԱ րր ն ԱՆ լ ագուն 6, է գիտնաչ ան հան

ՀՆ

ւ

Փոզերից

՝

.

Դ

«Լ

ն. Ֆ.

փվանովը 1925--94:թթ. որը

ոտեղժել

սովետական

մարերի միշին

Է

ԻԼ:

ԵԵՔ

Բ

ք

:

ռր

ՍՍՀ «ԱսՈպրաինական վանիա-նովաջտնտեսությունում: Ասկանիական ցեղի ոչխաի- -՝ ք ոո Խոշոր ք, ` Քաչք 60-68 6 կգ հո քոնԵր" 100--110 կգ: Առանձին լավագույն խոյնը կջռոում ձն մինչն 308 կգ, որը Համաշխարքային ոնկորդայինցոցանիչ է երր-՝ իջի

Է"

ակա

ԱԱ

է,

անն),

Աա

կկ

հրի միջին վությունը8,5--6,0կզ է, խոլՆ րի այրերի իչի բրդատվու կգ: Լավագույն խոյերը տալիս ենմինչն30,6 կգբուրդ:Անլվաբրդից մաքուր բրդիելունքը 44,45 (9 է: Բուրդը ոի-

|

ամուր է ն խիչ 64-րդ որակի :

ն

Էն

`

Է

|

Հ արամ ոխարոձրը ոո .

:

Ուկրաինական-ԱՍՀ-ի Հարավում(Խերսոնի, պորոժյ Դնելրոպետրովսկիմարվերուէ)։ Այդ ցեղի լավագույն ոչժվում-են Խերսոնի րոր. մահարզի «Ասկանիա--նովաջ»

Ար

տնտխուքոնոս: :

ն, ` սմչ բարակությունը

երկարութլյունը՝2,0--2,5

մսկանիականցեղի

ի

.

2. Ասկաճիական ցեղի խոյ.

Մ

էն:

Քագեղմ բոլոր ցեղերի Համար: ցեղի ոչխարնք- : Ասկանիական բի պարանոցիմաշկի վրա սովորաբարլինում է Լ-Տ ծալք:

ար

նր՝ 10--14

`

ՐԲճը՝

Նկ. ուա

|

|

ցողծրից արնատաբուծվում

մեբինոս:Նրբագեղմ Սովետական

րածվածն է

Միությունում Սովետական

:

Լ.

է

նրբա

սչեղմ ոչխարաբուծականգոտու Ճամարյա բոլոր շրջաններում: Սովետականմերինոսը սովորաբար բաժանվում է ն բրղա-մսատում «ոիպի՝ բրդատու Քրդատուտիպը Հիմնականում տարածված է չոր տա-` փաստանայինե կիսաանապատայինշրջաններում: Այդ ոչփարները, որոնք աչքի են ընկնում իրենց բրդատվությամբ, բուծվում են ՂազախականՍՍՀ-ի, նիրգիզականՍՍՀ-ի,

ձրնու '

-

ԱՍՍՀ-ի, Չիտայի ն հրկուտսկի Քուրլատ-Մոնղոլական

մար-

պերի շրջաններում: տիպիմայր բրդատլուԱյդ ցեղի բրդատու թյունը Հյուսիսային կովկասում5--6,5 կգ է, խոյերինը՝ 10-12 կգ: Անլվաբրդից մաքուր բրդի ելունքը36--3800է: Ղաղզախստանում,Կիրգիզիայումմայրերի միջին բրդատվությունբ 8,8--8,0 կգ է, խոյերինը՝ 6--9 կգ: Անլվա բրդից մաքուր գ0 է: Բուրդը բարակ է, մեծ մասամբ բրդի ելունքը 38--40 64-րդ որակի, ամուր է, 72--8,5 սմ երկարությամբ: Սովետական երինոս ցեղի բրդատու տիպի մայրերը կշռում են 40-50 կգ, խոյերը՝ 25--85 կգ. Այս ոչխարներըմսային Հատկանիչներով աչքի չեն ընկնում: Պարանոցիվրա ունեն երկու ոչ լրիվ ծալք (գոգնոց) սլարանոցի տակ երկայնակի մեկ ծալք (բուրդսխ Սովետականմերինոս ցեղի բրդա-մսատու տիպն ստաց-. «վել է տեղականմերինոսները կովկասյան, ասկանիական, ալթոյան ն այլ ցեղերի խոլերով բարելավելու միջոցով: Այդ խմբի ոչխարներն իրենց կոնստիտուցիայով, կենդանի ջա-. շով հ բրղատվությամբ ճաճախ ցեմուռենումեն

ոչխարների -

.

կամ

նպատակովա-

գառ

» իրաան կրտագրող Խոմորը ա

ք թյու րու արզերում ների բարելավման 2:

Է

:

տեղական

ցածր

Համար:

րբատու

ո

ոչխարՀ ,

պետության.

ն

Հանրա-

կոլտնտեսություններինէր վաճառվում 400---500:

երիտասարդ խոյեր: (գլուխ

է

գառէ, իսկլավագույն Ճուտերում՝140--145

Հայկական ՍՍՀ տեզա-. շրջաններիկոլանտեսություններում:

կուպտաբուրդոչխարների բարելավման ւմեն վան տարի Ստավրղպոլիերկրամասիցներմուծվում

.

ե Հյուսիսային Կովկասի գործունեության Պրոլետարսկի պետտոչմաբուծարանների կոլտնտեսություններում, կ րասմնոդարի երկրամապոտիների աում ն 0մսկի մարզում: Պողատվությունը100 120-մաքուց

վում

պլանաորպես բարելավող ՍՍՀ իջնանի,` է Թումանյանի, ճանաչված Հայկական սինցեղ, Մեղբու, նոլեմբերյանի, Շամշադինի, Փուդարքի՝ Ղասիանի,

:

տիպը

մերինոս

ցեղի մայր ոչխար. Սովետական 9,2 կգ: կգ, բրդատվությունը՝

մերինոս ցեղը, Սովետական

-

բուծԳՐԻՆ հաչետական բրդա-մսատու Լնկումսկի-իպատովոսկի

3.

բաշը դենդանի

ՀԵԼՈՆՄ

բարելավող

մերինոս ցեզի

Նկ.

ոռ

ք

ր: Ալթայանցեղ,Սահղժվել է 1930--40 տ

թթ. Ալթայաներկրատոծճմայինոչխարաբուծականաովխով«Ռուբցովսկի» է Ռուբցովաեկու շրջանի «Ստրանա սովետով» կոլտնտն-

Մ

մասի

մում

Ցեղն ստեղծվել է տեղականնրբագեղմ երինու: ւրթությունում: մերինոս ցեղերի աշխարներըկովկասյանն տվատրալիական

.

|

"գ

Հ

ԼԱՈ

Հոխոյերի Տ

ե

Հե

ճետ

ե մ տրամախաչ

ե

րությ Ը նտրության |

ն

ղույգընտրու ղույգը ւ

'

"

ԷՅ

Թյան միջոցով նպատակադրվածկերակրման

պայմաններում:

ը

խնամի

"Այս ոչխարները Սիբիրի խիստ պայմաններին լավ են Տարմարվածկ դիմացկուն են, լավ են տանում Հեռավոր վիոխադրումները,աչքի են ընկնում բրդային ն մսային բարձր մքներատվությամբ,ոսկրակաղմըլավ է զարգացած: Մայրերի քաշը60--65կգ է, խոյնրինը՝ 95--110 կգ'մավակենդանի ճասնում է 120 կգ-ի, իսկ խոլնրինը՝ դույն մայրերի քաշը

:

ո

կան սովխողներումն «Ստրանա Սովետով»

թյունում:

կոլոնտնսու-

թթ. Սոավցեղ: Ստացվել է 1923--50 Ստավռոոպոլյան ռունոս ոչխատոճմային բոպոլի երկրամասի «Սովետակոյն բաբուծականսովխողում: Այս ցեղը-ստացվել է Հյուսիսային կովկասիտեղական նրբաբուրդ ոչխարների ընտրության ն մերինոս ցեղեամերիկյան ոտմբուլյե ավոտրալիական Ցեղն ոտանալու ժամամիջոցով: բէ' աբլան փոխներարկման նակ խնդիր էր դրված ստանալ բրղատու ուղղության ըրձր կենդանիներ:երկար տարիներիընքացքում տո՞մթերատու ու

Նկ. 4, Ալթայան ցեղի մայո ոչխար. 99 կգ, բրդատվությունը՝14 կգ:

կենդանիբաշը՝

կգ-ի: ՊարանոցիՀատվածում ունեն 1--8 ծալք: ձասակավոր մայրերի բրդատվությունը 5,5--6,5 կգ է, խոյերինրը՝ 9--10 լավագույն մայրերը տալիս են 14,0 կգ ն խոլերը՝ կգ, 21,0 կգ բուրդ: Անլվա բրդից մաքուր բրդի ելունքը 42--46

թի

հբկրամա-

են Ալթայան Ալթայանցեղի ոլխարներըբուծվում ն սի «Ռուբցովակի» «կուրինսկի» տոճմային ոչխարաբուծա20

նկ. 8.

ցեղիմայո Ստավոոպոլյան ոչխար. կգ, բրգատվությունը՝ կգ:

գինդանիբաշը՝

այինանասուններինպատակադրվածկերակրմանն

խնումփ, զույգընտրության միջոցով ստացվեցցեղ, թթ տեղական մերինոսների Համեմատությամբ ուներ մթեավելի բարձր ցուցանիշներ, Ստավրուոլյան

բնտրության ն

թռավուքյան

«լ

ցեղի ոչխարների միջին մթերատվությունը «Վտորայա ւկլաչոիլետկատջտնտեսությունում բավականին բարձր է 112-115 Մայրերիկենդանի քաշը 61,2 կգէ, խոյերինը՝ են մինչն կգ,լավագույն խոյերը կշռում կգ:Ոչխարները լավ են բրդակալված ե բուրդը երկար է՝ միջինը 9 սմ: ԱռանՂսմ է: Բուրդը ձին կինդունիներիբրդի երկարությունը 12--14 մեծ նուրբ է, մասամբ՝ 64-րդ որակիչ Մաթիներիբրդատվու15--17 կգ,առավելադույնը՝ թյունը 6,8--7,2 կգէ, խոյլերինը՝ 24,2

կզ: Մայրերնաչքի են ընկնում բարձր պողաբերությամբ (100

մաքուց ստացվում է 130--140 գառ): Լավ են ճարմարված ե չորային կիսաչորային տափաստանային սվայմաններին: Համամիութենականգյուղատնտեսական ցուցաճանդեՀ1952 սում թ. ցեղի ոեկորդիստ է ճանաչվել ՍՄտավրուղոլյան հրկրամասի «Վտորալա պլատիլետկա» կոլոնտնսության ներկայացրած խոյը, որի կենդանի քաշը եղել է 133 կգ, Բորդառովությունը՝24, Հ կգ, բրղի ծրկարությունը՝ 9,5 սմ: Ցեղիլավագույն ճուռերը բուծվում են Մտավրուղոլի երկռունոջ տոճմայինոչխարաբուծական իամասի«Սովետսկոլե աովխողում ի «Վտորայասգուտիլեակաջկոլտնտեսությունում: Սալսկուցեղ: Ստեղժվելէ 1930--49 թթ. Ռոստովիմարզի Սալսկի տասիաստաններումգտնվող Ս. Մ. Բուդյոննու անվան ձիաբուծական սովխողում: Ցեղը ստացվել է Հիմնականում մազանյան, նովոկովկասյան նրբաբուրդ զեղերի ցանկալի տիպիոչխարների ընտրության միջոցով նպատակադրված կերակրման ն խնամքի պայմաններում: Կոնստիտուցիալի կ մարմնակազմի ամրապնդման խոշորացման նոլատակով դթանք սկզբում տրամախաչվելեն ռոամբուլլնցեղի խոլերով, է, ն ցեղը ձեակերուվել է եղած տրը Հետադայում դաղոարեցվել Հուրերիըդլավագույն կենդանիների ընտրության ն նրանց բուծման միջոցով: Ս. Մ. Բուդլուննու անվան ձիաբուծական սովխողում մոտ 20 տարի կատարած աշխատանքիչնորձիվ ստացվեց ոչխարմեթի մի այնպիսի խումբ, որն իր մթերատվությամբ զգալիորեն դճձրապանյումէր տեղական մերինուներին ն իր Հատկանիշները կայուն կերպով փոխանցումսերնդին: '

`

2:28

'

Սաղլսկու ցեղիոչխարները բնութագրվում

Համեմ

են

-

ւ

խոշոր մարմնակաղմուՀոարբար ամուր կոնստվոուցիայով ժան թյամբ` մաշկի լուրաճատուկ ծալքավորվածությամբ: ու

սսրյա Կրսշկի

նՆեն:՝

բոլոր պաշար

կենդանիները պարանոցի 4ատվածում ունեն (բուրդ), իրանի վրա մաշկի ծալջավորում չու.

Մոլրերի կենդանի

կգ:Լավագույն

մերինը՝

կգ-ի:.

քաշը

մայրերի

55-60 քաշը

կգ է, խոլերինը՝

Հասնում

Լ 106

890--

կզ-ի։խո-

Նկ. 6. Սալսկուցեղի մայո ոչխաո. 18,5 կգ կենդանիջաշը՝ 106 կգ: բրդատվությունը՝

Հայրերի միչին բրդատվությունը4,2 կգ ք, իսկ խոլերինը՝ 72,6 կգ: հն Այս ցեղի ոչխարներըչավ են ճարմաբված ն բուժվում Ցեղի լավագույն արտա-չ Հոր տսփաստանային շրջաններում: են Հյուսիսային Կովկասի ն Ստորին դրողները օդտադորժում ոչխարներին բարելավելու մերինա ն խառնածին Պովոլժյեի Ճամար: '

յժ

|

Մսա-բոդատու նբբագեղմ (պշեկոս)ցեղ: Պրեկոս ցեղը ստացվել է Ֆրանաիայում ռամբուլյնոչխարըտրամախաչելով անգլիականմատտու երկարաբուրդլելստերյան պեղով: Գրե. կոս ցեղի ոչխարները ՍՍՀՄ էն ներմուծվել Գերմանիայից: ծեղը վաղաճասէ (պրեկուսՀայերեն նչանակում է վաղաճաս) հ խոշոր, լավ արտաճայտվածմսային ,2ատկությունն երով, բուրդը միատարրէ, 60--64 որակի: Արտաքինտեսքով նր|

մանվումէ մերինուներին,այն տարբերությամբ, որ սրանք պարանոցի ճատվածում մաշկի ծալքեր-չունեն, ունեն խոր, 35.5

42Դ".

շի չ"-2.

ԱԻՀ վոն

| Ա

ԱԼ "

լր

չէ: Հարմար

կերներովճարուստ, խոնավ շրջաններում սրանը բուժումը նպատակաճարմարէ հ շատ օգտակար: կենդանի քաշը 60--65 կգ է, խոյերինը 80-:

|

Ւ00

Մայրերի

կգ,լավագույն խոլերի կննդանիքաշը

Ճասնում

է 150

կգ-ի,

ոչխարներն օժտված են բարձի պտղարձրությամբն Մայր 100 մաքուց ստացվում է 130-150 դաո: կաթնատվությամբ, ն այրերի թե՛ խոլերի գերակշռողմասը եղջյուրներ չունեն Մայրերի բրդատվությունը 3,5--4,0 կգ է, խոյլերինը՝ Տ,Ֆ--6,0 կգ: Անլվաբրդից մաքուր բրդի ելունքը 48--50 կն է:

Թե՛

Բրդիերկարությունը 2--8

Ճարպաքրտինքը սակավ է, ն ոտքերը բրդակալնրբագեղմ Գլուխը Փան մյուսցեղերինը: ված չեն, խորի տակը երբեմն վատ է բրդակալված: Գրեկոս «եղը ՍՍՀՄ-ում ամենատարածված նրբաղեղմ ցեղերից է, բուծվում է ինչպես մաքուր վիճակում, այնպես էլ օգտադործլում է կուլտաբուրդ ոչխարների ճետ տրամախոաչելու նպաակով: Ցեղի լավագույն ճուռերը գտնվում են Օմսկի մարզի մարզի «Ստնպոկջ սովխովնեն Խարկովի «Մասկալենսկի» սմ. է:

բում:

ՍՍՀ ցեղը ծձույկական Մատ-բրդատու նրբադեղմ (պրեկոս)

Սիսիանի, Ղուկասլանի,Ամասիայի, ՍտեփանավաՓոռիիսի, շրջաններիճամար ճանաչվածէ Ֆի,կալինինոյին Փուղարբի

«Քիպեսբարելավող պլանային ցեղ: Այդ շրջանների կոլտոնտե-

տեղական կոպտաբուրդ ցեղերի առվփլուններում

Էա.

ՅՈՎՀ

ը

:

Լ

շալ "Յ

Նկ.

7.

կենդանիթաշը՝ 136

երկար

ճեւո նրանը բարելավվում է ոչչնորճիվՀաջողությամբ Կորամախալման

|

Ը

Պոեկոսգեպիխոյ.

ՏՍ

:

Մ

'

:

,

կգ,բրդատվությունը՝14,7 կգ:

ն

լավ ղարդացած մլանակազմով իրան: Այս ցեղի բարձր մթերատու ոչխարները բուծվում են Ուկրաինայում,

0մոկի րում:

ն

ՍՍՀՄ-իեվրողական մասի կենտրոնական մարպե-

Մոա-բրդատունրբագեղմ ցեղի ոչխարիբուծումր կնրաչ յին աղքատ պայմաններ ունեցող շրջաններում նպատակա-

ֆարներիցեղը: :-

է Գրողնումարզի (այժմ Գրբոզնինյան գեղ:Ստացվել |

ԱՍՄՀ) «Չերվլյոննինբուրունի» ոտանի

Դա-

տոճմայիխն ոչխա-

Ցեղի ստացմանըմասնակցել են ուծակնան սովխողում:

մերինոսները: Գրերարխառաջ ներմուծված ավատրալիական թ զնինյան ցեղի մերինոսներըբրդատվությամը ն կենդանի ով գերազանցում են թե՛ ավստրալիականն թե՛ տեղական ճաաաներին,որոնք օգտագործվելեն ցեղի ստացման է ուղղուբրդատու մթերատվությամբ դասվում կխ

Հոբ

շարքին:Քուրդըշատ աւննցող ոչխարների

քուր, ,

նրկարությունը՝2--9

որակյալ է,

սմ, առաձգականն ճավասար-

ոլորվածությունը լավ է արտաճայտված,բարակությու:

Նկ.

8.

զեղի մայ» ոչխաշ. Գբոզնինյան

կենդանի քաշը՝

կգ, բրդառռվությունը՝9,2 կգ:

.

մում

որակի է: Անլվաբրդից մաքուր բրղի ելունբը կեղ45--55 ն, ճարպաքրտինքը է սպիտակ է ն լավ որակի: ն 70

Մայրերիմիջին բրդատվությունըՀասնում է խոլերինը՝ 10--12 կգ միջին Մայրերի

89--90

կենդանի կգ, լավագույն

խոլերինը

Հասնում

6,0-2,5 կգ-ի,

կգ

48--52

քաշը

է,

է 120

խոյձրինը

կգ-ի,բոր-

կգ-ի: ցեղի լավագույն գլխաքանակըգանվում է Գրողնինյան բուրունի» սովխոզում: Լավաղույկ արտադրող«Չերվլյլոննին դաովությունը՝

ներն օղտագործվում են հնրբագեղմտարբեր ցեղերի բրղի րակի բարելավման ճամար:

ո-

Ադորեջանական լեռնայինմեբինոս:Մտացվելէ ԱդրբեՍՍՀ Գետաբեգի ջւսնական ոլհետական տոճմաբուծարանում: Ծեղն ստացվել է բարդ

Նար

հոնանի ցաշը՝

| -

:

ներ64

մեբինու ցեղի խոյ. լեռնային "նկ. 3.Ադոբեջանական

:

ԱՒ

րինոսնովոկովկասյան ն մաղզանյանճին տիպի տեղական: ները ն տեղականկողտաբուրդ բոզախ ցեղի ոչխարներըՀԱՄ:

կզ, բրգատվությունը՝142 կգ:

տրամախաչե

կանիականն կովկասյան ցեղերիխոյերի ճետ Լու միչոցուվ: աք Ոչխարներըժիչին մեծության են, բրդատու գավ Հարմարված են տեղականլեռնային պայմաններին, ոչՔե էն բնկնում դիմացկունությամբ: միջին բրդատըւ

ուղղությամբ,

Մայրերի

լավագույն տնտեսություններում45-46 վությունը

կգ է, մայր ոչխարիցստացվել է 9,3 կգ, կենդանիթաշը՝ 93 եգ), խոլերինը՝ 6,8 կգ: Անլվա բրդից մաքուր բրդի ելունքը 42.45 0 է: Բրդի բարակությունը 60--64 որակի է, երկարուենդան 8,0 Մայրերի կենդանի բաշը 48-85 կգ է, (74:495

ԱՐԵ Եորն ր Նր

Ադրբեչանա

է Տեղի լավաղույն գլխաքանակը բուծվում Գեղաբեգի ւլետսկան տոճմաբուծարանի

մորուԱ.

անանոություններում:

է տեղական. ղազանբբազեղմ: Ստացվել Ղազախական

դմակավորկողտաբուրդ ոչխարները պրեկոսցեղի ն լիական էլ բրդա-մսատու ռամբուլյե խոյերիՃեւոտրամախկիառամբ հ 2նտադայլում «ինխառնածիննրբագեղ սերունդը. լեաչելու ՅԶ :

: |

9--Քչիտաթաբուժութ յուն

:

՝

ճբն՝իր մեչ» բուծելու ն ընտրության ղ ։լգընտրության միՀեռազնացարոտայինխիստ պայմաններում:Այս ցեկոնստիտուցիա, լավ են Ճճարու

ԷՎ

ունեն ամուր ղիոչխարներն

Կամբողջտարվա ընթացքում ճեռագնաց արոտային մարված Խոշոր կենդանիներ են, Մայրերի կենդանի պայմաններին: ոն-

ՔաշիՀասնում

է 60--65

Ջ5--105 կգ-ի, կգ-ի,խոլերինը՝

քաշն կգ:. Աորգային է 1 40

Ն.

11.

առխաոոմեբինոս ցեղիխոյ. Ղազախական

կենդանիբաշը՝

Նկ.

10.

Ղազախական Շշբագեղմցեղիխոյ.

10,2 կգ: -կննդանիքաչը՝ 111 կգ, բրդատվությունը՝ Մայրերի բրդատվությունըկազմում է 3--4 կգ, խոյերիՖհը՝6--7 կգ, անլվա բրդից մաքուր բրդի ելունքը կազմում է սմ է, բարակությունը 45--55գ0: Բրդի երկարությունը 8--9 60 ն 64 է ճավառարհցված,պրտորակի, գեղմը անբավարար 123--140 Բուծվում գառ: ղատվությունը՝ 100 մայր ոչխարից

ՍՍՀ 2արավույին ն է Ղազախական

ներում:

-

4արավ-արհելյան չրջան-

Սովետականնոր նըր-. աոբխաբոմեբինոս: Ղազախական

լեռնաէ ԱրնեելլանՂազախստանի կեղ Է: Ստացվել բագեղմ

լին պայմաններումբուծելուՀամալս Համաշխարձային ոչ-՝ նոր ցեղն է, որն խոիաբուժությանպատմությանմեջ առաջին

կզ, բրդատվությունը՝11,5 կզ:

նրբագեղմոչխարները ատացվելէ ճիբրիդիզացիայի միջոցով: տրամախաչելով վայրի ոչխարի ճետ ստացել են ալս ցեղը: Ղազախական արխարոմերինոսնունի շատ ամուր կոնաչտիտուցիա, որն առանձնաճատուկ չէ ընտանի ոչխարներին: Այս ոչխարներըամրողջ տարինգտնվում են արոտներում, օգ«Հածովի մակերնույթից 2--3,5 ատաղորժելով ճիմնականում ղար մետր բարձրության վրա ընկաժ արոտները: Խոյնրի միջին կենդանիքաշը կազմում է 100--110 կգ, 60--65 Վաղաճաս կենդանիներ են, լավ մոակգ: Ճմայրերինը՝ Բրդի բարակությունը64 ն 70 որակի յին Ճատվկություններով: ձ, ծրկարությունը՝ 8--9 սմ, Մաքինձրիմիջին բրդատվություՖր 3,5--4,5 կգ է, իսկ խոյերինը՝ 2--10 կգ: Բրդի մաքուր եզե Է

ունքը50--55

Ստացվ

նշբագեղմ ճարբպապոչավոր: Վբացական

7938--1958

է

թթ. Վիացական էլդարի սովՃանրապետության վերարտադրական տրամախաչման միջոցով,

լողումբորդ

թուշինյան մայր ոչխարները տրամախաչելով ֆենլական մերինու ն կովկասյան ցեղի խոլերով։ Այս ցեղի «եաական սո-

այն է, որ ունի Ճարպային ղոչ,ինչառանձնաճատկությունն

պես տեղական. Թուշինյան ոչթարը: կուղտաբուրդ

Վրացական ճարպաղպոչավորոչխարներիբուրնրբադեղմ

է, մերինոսյան բրդի ոլորվածությամբ,. դիՖուրբ բարակուչթլունը՝ 60--64 որակի, երկարությունը՝ 2--9 սմ, իսկ ռնկոր» 71 սմ։ զիստներինը՝ Խոյերիմիջին բրդատվությունը6--շ7 կգ :

4--5 քաշը կգ: Խոլերի կենդանի 4, մաքիներինը՝

փֆսկ մաիներինը՝

50Հ-60

20-85

կգ:

|

տրամախաչման Հ ր

շնորչճիվ շոոր

թր

ստացվել ցոլ

սոադգործվումէ

բրդյա

Գար»

սպլատրաստելու գործվածքներ

8--14 46--58 որակի է, երկարությունը սմ, առանձի Բուրդը սմ-ի' Ճառնում է 20--30 կննդանիներիբրդի երկարությունը 50--60 ե: Մաքուր բրդի ելունքը կազմում է ունեն մսային լավ ճատտչխարներիցեղերը միաժամանակ են: կություններ ն վաղաճաս

կիսանըբագ

կգ է,

: Կիբգիզական նբբագեղմ:Նորլեռնային ցեղ է, Հաստատվել է 1956 թ.: Ցեղի ստացմանը մասնակցել են մի շարք ցեՎծը՝տեղականկուլտաբուրդ դփակավորմաքիննըը, սովնժերքնոս, ամերիկյան ոամբուլլե, պրեկոս ն վյուրտական տնմբերդյան նրբագեղմցեղն ունի բախոյերը: նիրգիղզական վական բարձր կենդանի քաշ ն լավ բրդատվություն: Խոլերի 60--65 է, միջին բաշր 90--100 կենդանի կգ մաքիներինը՝ կգ, 11,5 է, խոյերի բրդառովությունը կգ մաքիներինը՝ 4,5 կգ, եւ բրդի մաքուր ելունքը բավական բարձր Է 52--538 ոչխարներ.Վերջին 20 տարվա Նուբբբոդովխառնածին ՍՍՀՄ-ի ճամարյա բոլոր Ճանրապետություննեընթացքում արում ն մարղերում, այդ թվում ն ՀայկականՍՍՀ-ում, աշխատանքներեն տարվում տեղականկուղտաբուրդցածր մթերաԿոու ոչխարները նրբաբուրդ բարելավելու ն վերացեղերով փոխելու ուղղությամբ: Առանձին Ճանլրւսպեւություններիշատ շրջաններում ՀՐ ա

ցեղիխոյ. նկ. 12. Ցիգայական 9,2 կգ: կենդանիքաշը՝ 132 կգ, բրդատվությունը՝

են նու ՐԻ

բլդով մեժ քանակությամբ խառնածին ոչխարներ, որոնք տաեն նուրբ բուրդ: Այդ ոչխարների լիս զգալի քանակությամբ ուղդությունը ն մթերատվությունը շատ բաղզմաղանհն, որը "կախված է կերակրման ն խնամքի պայմաններից, տոճմային աշխատանքիցն ցեղերի որակից, որոնցից ստացվել այն հն: Մեծ խառնածիններնիրենց մասամբ մթերատվությամբ մուռ են կանդնաժ ցեղերի մթերատվությանը: լավացնող յմ

ոչխարներիցեղեր Կիսանրբագեղմ կիսանրբագեղմ ոչխարները բուծվում են կիսանուրբ, նրբա«միատարը բուրդ ստանալու ճամար: Սրանցբուրդը, չափով կոպիտ է ն օգ-

Համեմատությամբ, "«դեղժների

ցեղ: Ստացվելէ շատ վաղ ժամանակներում, Ցիգայական ն Հարավային Ղրիմում, տարածվածէ ՈւկրաինականՍՍՀ-ում Հյուսիսային կովկասում ն ատորինՊովոլժիեյի որոշ շրջան-

ճերում րում:

Ցիգայական ցեղի ոչխարները տալիս աչքի են ընկնում ամուր բուրդ, '

ն ռանուրը

՝

են

՛

միատարր կի-

մումարմնակաղզ

խոյրր

3--4 Թոժբ: Մոյրերի բրդատվությունը կգ է, երը՝ 70--կգ, խոյերը 4,5--6,0 կգ, մայրերը կշռում են 45--50 մ ների նե, պատրաստում կգ: Յիգայականցեղի ոչխարների մորթի վերարյուճն թանկարժեքօձիքներ, գլխարկներն կանացի հարե

ոի

մ

:8

`.

որոշ

3,

ր:

`

Ֆերինը՝ 3,8--4

կգ, բրդի մաքուր հլունքը՝ 55--60

46-ից մինչն ՎՀությունը՝ չ: 13-15

սմ:

որակիչ Բուրդը

նը, բարա-

բավական քրգար

ցեղ: Ստացվել է Գորկումարզի Քոդորոդիլ Գորկովյան կոպտաբուրդ ոչթքարները տրամախաչետ եղական 2իչահում Ճեմպշիր ցեղով: Առաջինն երկրորդ չով մռատու կարճաբուրգ

Նի: Լ 2.

մ

|ե"

ի

Ա

ման ԱԱ ի

Լ

|

ր

խառնացեղլավադույն սերնդի

«ինքնիր :

կենդանիները 4ետադայում

մեջ» բուծելով ձնակերվում է

Արագողմ

ցեղլո է, 50-56 «Քուրդըկիսանուրբ

վիսազորգույան

9 սմ որակի,

ծրկարա-

00 մաքութ ելունքով: Խոյերի կենդանի՝ քիամբ Քաշը միչին ն 55

ծ0

որդատվութ

55 կգ, խոյերի. կգՔ մաբբներինը

2,5--3,0 կգ: 2-Ք5 կգ»մաքիներինը՝ լեռնային ցեղ: Մտացվել չ աղատան Դազստանյան

մքժՀ-Ի վոպտաբուրդ

ոչխաո. Քաշը` վենդածի կգ,բթդատվությունը՝կգ,բողի ծրկվարությոմնը՝ Նկ.

14.

Կույբիշնյան ցեղիմայր 2,8

18,5ս:

.

ցեղ: Ստացվել է կույբիշեի Կույբիշնյան մարզի կոշկինսկայան կուտուղովի շրջաններումՐ տեղական կուղուս-

բուրդ "

չնրկասյան վաբիները տրամալասչելով

մատատուերկարաբուրդ

անգլիական,

ոսմնի-մարշցեղի խոյլերով: Արաաքին՝

տնսքով կույբիշնյան եղի ոչխարներընման եր լո"վացնող ռսմնի-մարշցեղին:Գլուխըլայն է ն կարճ, ս (արանոցը՝կարճ, մկանային,մնդավը՝ լայն, մեջքի ճետ կազմում է ուղիղ գիծ, կրժքավանդակը՝ խոր ն լայն: կենդանի քաշով կույլբիշեյան ցեղի ոչխարներըէն զի-

չ

ջում ոումնի-մարշչ ցեղին, իսկ տեղականչերկասյուն ցեղի Ճետ Հառինմ ատ

կգ,մաքիների միջին կենդանի

դույնը՝ ՅՑ

ւս ծ բավականխոշոր են: Ժիջին կենդանի քաշը

Խոյլե յերի

կգէ,23

թաշը՝

6--6,5 կգ: Խոյերիբրդատվությունը

ամենաւրարձրը՝

կգ,առավելա-

կգ է, մաբի-

. Գունիբյան շրջանում 1942--1950 թթ. տեղական ոչխարների վյուրտեմբերդյան ցեզիխոյերի ՀճտաՀնտ տրամախաչելու ն ցանկալի տիպի կենդանիների ն զա ընտրության զույգրնտրությանմիջոցով: Ցեղը տալիս 1 58 ն 60 որակի բուրդ, միատարր մայրերի միջին բրդատվությունը 3,3 կգ է, խոյնրինը՝ 5,5 կգ: Մայրերի միջին կենդանի Քաշը

50--55

կգ է, խոյերինը՝

80--85

կգ:

Այս ցեղի անասուններիոսկրակազմը ամուր է, առողջ են, բուժվում հն ԴաղստանիԱՍՍՀ-ի դիմացկուն: Հաջողությամբ. բարձրլեռնային պայմաններում: է 1931--1948 Վբացական թթ. Վրացացեղ:Ստեղծվել փան ՍՍՀ «Ուդաբնո» ոչխարաբուծական սովխոզում, տեղակոն թուշի ոչխարները պղրեկոսխոլերի ճետ տրամախաչելու է Հնտագայում միատարը կիսանուրբ բրդով ճարպապոչավոր «ինքն իր մեջ» րբուծելու ժիջոցով: Փառնաժիեները Այս ցեղի ոչխարների առանձնաճատկություննայն է, որ ունեն ունենալու ճետ կիսանուրբ բուրդ ԹԺիատարը մեկտեղչ 45--50 կգ Ճարպապոչ:Մայր ոչխարներիկենդանի քաշը լեան 7 Խոյերինը՝ 25 կգ: Մսսյրերիտարեկան միջին բրդատվուֆյ"նբկավփում է 3,1 կգ,խոյերինը՝ 4,4 կգ, էրդի երկարու50--58 որակիչ Ոչխարթյուն`Ջ--9,5 սմ, բարավկությունը՝

Զ`

Բուրդը կիսանուրբ է, Ճիմնականուվ56--58 որակի, երսմ, մաքուր ելունքը՝ 52--55-00, փոայլ՝ կարությունը՝ 10--14

1լուսարային: Որպես լավացնող ցեղ վերջին տարիներինլայն տարածում է ստացել ՀայկականՍՍՀ-ում կ օգտագործվում է նրբագեղմ խառնացեղ ոչխարներին կիսանրրադեղմ ուղղության վերսոխոխելու Ճամարչ Հայկականկիսանրբադգեղմճարոլապոչավոր ոչխարնեԸ դպեղախումբն ստացվել է Հայկական ՍՍՀ Թալինի սովխովզումպրոֆ. Ն. շրջանի Ալագյազի ոչխարաբուծական Ա. Ռուխիկյանիղեկավարությամբ տեղական կուղտաբուրդ բալբաս ցեղի մաքիները տրամախաչելովնրրագեղմ ցեղի

փոոլերու:

|

ամուր կոնստիտուցիա լավ Ճարմարվումեն մեր ճանրապետությանտեղական «վլարմաններին: Ոչխարներըխոշոր են |, ութն լավ մսային ճատկություն՝. ելունքով։ Խոյերի միչին կենդանի քաշը "բարձրապանդային կաղմում է 85--100 կգ, մաքիներինը՝ 96--60 կգ: Խոլերի մի-

Այս ցեղախմբիոչխարներն

ունեն

մ շատ

ԱԱՍՅՔ

Նկ.

ԱՐՔ

ն

14.

Դաղստանյան լեռնայինցեղիխոյ. կգ, բրդասվությունը՝ 9 կգ:

կենդանի քաշը՝

ա

ու ների ոռկրակազմը ամուր է,

վում .

ԴՈՏ»:

շարժուն են ն լավ ՍՍՀլեռնային պայմաններին:

նն

տ

ճարմար-

Արացական ցեղ: Ցեղի ստացման աշխատանքնեՀյոսիսկովկասյան

թ. Ստսչվրոպոլի երկրամառի ՎորոնցովոԱլեքոանդրովակի շրջանի «Վոստոկ» ոչխարարուծական ւտոճմային սովխու՞ում: Ցեղի ստացման ճամար օգդուսդործել են. բը

սկռել

են

ճտավրույոլյան երբագեղմ ցեղի մաջիները ն անգլիական երկարաբուրդմսատու լինկոլնցեղիարտադրող խոլերը: ոռացված առաջին սերունդի խառնաՏրամախաչումից ցեղերը, որոնք իրենց մթերատվությամբ բավարարում էին ցանկալի տիպի պաճանջները,սկսել են բուծել «ինքն իր մեջ» կերակրման ու խնամքիլավագույն ոլայմաններում: ցեղի ոչրսարների կենդանի քաշը

Հյուսիսկովկասյան

բարձր է, վողաճաս են, իրանը երկար է, կուրծքը լայն

ու

խոլո

Արտադրողխոյերի միջին (ենդանի քաշը 100--110 կգ է, 135 կզ, մաքիներինը՝ 50--60 կգ։ ռավելաղույնը՝ միջին բրդատվությունը կազմում է 9,5--10 կգ» Խոյերի 5,5 կգ: ոռավելագույնը՝ 14,4 կգ,մարիներինը՝ ա-

`

5--6 կգ է, բրղավությունը

մաքիներինբԲ 4,7--3,0 կգ: Քրդի ֆիզիկականքաշի ցածր ցուցանիշը Ճատուցվում է բրրդի մաքուր ելունքի բարձր տոկոսով (60--67 ծ): ոչխարներիբուրդը կիսանուրըէ, կրոսբրեդ Տեղախմբի բրդի միջին երկարությունը 10 սմ հ ավելի է: ներկայումս տարվում է խոր տոճմային աշխատանքցեղի ճետագա կատսլրելագործմանն տոճմային ճատկությունները կալունացնելու ուղղությամբ: Այս ցեղախումբը ճիմնականում բուծն որոշ տաՀչ վում է Ալագոասզի սովխողում ոչիարուբուծական ն բածում է ստացել Խալինի, Արթիկի Հոկտեմբերյանիշրրջանների կուտնտեսություններում: ԲացիկիսանըրԿիսանոբագեղմ խառնածին ռչխաբներ: մեծ բաբուրդ քանւսկությամբ կիեանուրբ բուրդ է ցեղերից, ատացվում կուստաբուրդ ոչխարների ն նրբագեղմ ցեղերի արամւսխաչումիցստացված խառնածին ոչխարներից: ՍՍՀ կոլտնտեսություններում տեղականկողՀայկական

չիռ

տիպի,

աաբուրդ

Հետ. ոչխարներընրբաբուրդ ցեղերի

տրամախոաչե `

ենրի ըեքացքում տնղական կոպտաբուրդ ոչխարները նրիբաղեղմ ցեղերի Ճետ տրամախաչելու շնորճիվ ներկալումռ կիսակոտաբուրդ ոչխարներիդլսաքանակըկազժում է շատ բիչ տոկոս: Մեր Ճանիապետությունում շարու նակվում է կիսակուտաբուրդ ոչխարների տրամախաչումը նրբոսզեղմ ցեղերով՝ կիսանրրբաղեղմոչխարնեի ստանալու

խառնածին Համար

Կռպտաբուրդ ցեղեր ոչխարների

կաոաբուրղ ոչխարների ցեղերը րստ իրենը

տնտեսա-

Վրան արտադրականցուցանիչների, մթերատվության որակի, ինչպես նան որոշակի պայմաններում նրանց բուծելու «ւոր«խսրվածությանստորաբաժանվում են մի թանի խմբերի Մոբթատու-մուշտակատու ցեղեր: Այս ցեղերը բուծվում են որակյալ մուշտակներ, կիսամուշտակներ ն քուրքեր «վատրաստելու Ճամար՝ (լավորակ մորթիներ ստանալու նպատակով:Ալդ խմբինէն դասվում ռոմանովյան, կուլունդական `

Նկ.15. Հայկական կիսանբբագեղմ ճարպապոչավոր գեղա ոչխառների .

առտադբող

խոյ.

թ., էլիտա խմբի, կենդանի թաշը՝ 100 կգ, բրդատվությունը՝ 14 սմ, բարակությունը՝ 58 որակի' 5,5 կգ, բրդի ձրկարությունը՝

ծնվաժ

գլխաքանակ:

ոչխարաբուծությունը կիսանրբագեղմ

ե

Հայաստանի ոլույ-

մանների ճամար ցանկալի ուղղություն է: Հայաստանի կառավարության որոշման ճամաձայն Հանրաղետությունում է ոչխարների ճետադա տրամախաչումբ ն բուժումը սպպետք ընքանա կիսանրբագեզմտիպի ոչխարներ ստանալու ուղղու`

թյամբ:

՞

ոչխարներ Կիսակոպտաբուրդ ն կուղտաբուրդ կիսակուտաբուրդ ոչխարները ոչխար լ նրբաղեղժ Կրտարուրգ ի տրախխախաչելումիջոցով ստացվաժ այյ ցեղերի ճեո խառնածինոչխարներն են, որոնք տալիս են կիսակուղի» ավելի բարձր է գնլսբուրդ, որը աիդյունաբերության կողմից Հատվում,քան կոպիտ բուրդը: նիսակուիտ բրդի մեջ Ճումելավ գոբրծմատաբար ավելի ջատ է աղվամազը ն

վածքներ

են

ստանում:

Այդ ցեղերը կարձաւյոչ ցեղերիոչխարները:

բիրում: ՀճամարՄուշտակատուոչխարների մեջ ամենից պումէ ռռմանովյան ցեղը, որովճետն աշխարճում մուշտակները ստացվում են այս ցեղից: քենդիոչխարների տարբերվում են մլուս Ռոմանովլյան զուտաբուրդ ոչխարներիցնրանով, որ սրանց աղվամազն Տիպիկ ոռմանովլյան ոչխարվելի երկար է, քան քՔստամազը: ների քստամազի ն աղվամազի «արաբերությունը 1:41110-ի է: Ռոման բարձր պտղատու են՝ 100 մայ"ովլան `ՓՔիցժել ծնի դեպքում ստացվում է Հ00--250 դատ մավադույն միջին կենդանի քատ նտեսություններում Ժայրերի Հռոչմային ճառնում է 51 կգ-ի, բրդատվությունը՝ 1,6--2,0 կգ: Արտաբ ւՓբող խոյերի միջին կենդանի բաշը կգ է, բրդասվու-

լավը լավագու ախ

ոչխարները

,

60--70

ՀՔյունը՝ Գառնենիատու ոչխարներ:Գառնենիատու ոչխարներից 2--Ց

դրանից

երկար տարբիՀայկական ՍՍՀ կոլոնտեսություններում

ճլուսիսային

՝

կգ:

մալիչ սոկոլյան, ռեշետիլովլյան, «Ք.կարակուլյան,

ն

չուչկա 4մ

ռրոնք.խո-, չան,միխնովյան, չնրկասյանցեղերի ոչխարները,

բրդատվությանլավ Հատկանիշներ: Տարա ված են Վորոնեժի, Ալքայող: կուրսկի ն Կույբիշնիմարգերում, նրկրամասում: Այժմ ոչխարների մի մասը նրբագեղմն կիսանրբադեղմ ցեղերով: են Մսա-բոդա-կաթնատու ցեղե»: Այս ցեղերը Անդրկովկասիլեռնային շրջաններում միս, բուրդ, կաք ն ճարս ստանալու ճամար: Մթերատվությոն ալդոլիշոր

են

:

նե ունեն

բարհչավվու բ բուծվում

ն բաունիվերսալությունը բազմատեսակությունը

սի

է անցյալի ցատրվում պայմաննե ռոցիալական-տնտեսակա րով: Այդ խմբին են պատկանում մաղեխ, բողախ, բալբաս,

ղարաբաղիչթուշի

ե

օսեթյանցեղերը, որոնց դարերի ընթաց-

քում բուծում էին Անդրկովկասիժողովուրդները: Այժմ այդ

պեղերը բարելավվում են նրբադեղմ, կիսանրբադեղմցեղե21 բով ն նրանց մեծ մասր ու

քիրագիրքների Մորափոխգել

Նկ.

18.

կաբակովյան ցեղիաշտադոող խոյ:

ցեղերը: նշված ցեղերից լավագուլն գառնենին ստացվում՝ է կարակովլյանցեղի ոչխարներից: կարակուլյան ցեղ: Այս ցեղը տարածվածէ

Ուզբեկական, Թութքմննական ՍՍՀ-ներում, դլխավորապես ՈւզբեկականՍՍՀ-ի Բուխարալիմարզում: Բուրդը կոողիո է, խոշոր ծամիկներով, բրդատվությունը երկու խուցի ընթացքում կազմում է 2,5--8,0 կգ: Խոյերի Եննդանի 55--65

կզ է, մայրեոինը՝ կգ: Խոլերը լայն կերպով օգտագործվում

Քաշը`

45--Տ50

նենիատու ցեղերի լավացման ճամալո

են

ւ.

աոիբեր դառ-

Բշ

Մսաճնաոպատու (դմակավոո) ցեղեր:Այս խմբին են դասվում Հիսարյան, էդիլբանյան ն սարաչինյանցեղերը, որոնք ճիմնականում տարածվամեն Միչին Ասիայի Հարավալին, չրջանններում: խոշոր անապատային ե կիսաանապատային

կենդանիներ են, ունեն մեժ դմակ Այժմ այդ ցեղերի ոչթարների զգալի մասը բարելավվում են նրբագեղմ,կիսանըըբաղեղմ ն կարակուլյան ցեղերով: ցեղեր: Այս խմբի մեջ են մտնում վոլոշՄսա-բբդատու

կիսանրըբադգեղմների: գեղ: Տեղական ցեղերից ամենախոշորն է, ունք Մազեխ կաթնա-մաա-բրդատուուղղություն, Ճճամնեմատաբար ամուր ն կաղմվածք ամուր ոսկրակազմ, պոչի ողերի վրա ունի ճարոյային երկու բարձիկներ: Մայրերիմիջին կենդանի թաշը 53 կգ է, լավագույն մայրերը կշռում են ժինչն 70 կգ: Խոյերի մբջին քաշը 85--90"կգ է: Տարեկան միջին բրգատվությունը 1,3--1,5 կգ է: Բուրդը գունավոր է, ճարուստ քստամազով ե մեռած մաղով, որի Ճետնանքովարդլունաբերության կողմից ջատ րածր է գնաճատվում. Մազեխցեղի աչքի է ընկնում Բարձր կաթնատվությոմբ: Մայրերի միչին կաքնատվություեր, բացի գառների կերածից, 60--80 կգ է: Պողաբերությու՞ նր բավական ցածր է, զույգ ծնոլ մայրերի Հի անցնում 5--Տ ն-ի Մաղեխցեղի այժմ մաբուր վիճակում չի բուծվում, այլ մասսայաբար տիամախաչվում է նրբադեղմ ցեղի ծետու Ըսառացված խառնածիններնիրենց մթերատվությամբզգալիոբեն դերաղանցումեն մաղզեխցեղի ոչխարներին: ինոտիերեանի անասնաբուծական-անաանաբուժական տուտի մանը անասնապածությանտամրիոնի տվլալներով (որը սկսած 1953 թվականիցկամոյի անվան շրջանում տանում է :-

'

`

`

,

նկ.

17,

Մազեխցեղիմայո ոչխար:

ոչխարների բարելավման աշխատանքներ) առաջին դասի. նրբագեղմ մայր ոչխարներիմիչին բրդատվությունըկազմում է 4,48 կգ, 2-րդ դասինը՝ 4,0 կգ, առաջին դասի կիսանքբազեղ մաջիներինը՝ 4,73 կգ, իսկ 2-րդ դասինը՝ 8,275կգ (ֆիզիկական քաշով) ճաշվարկային քաշով այն ավելի բարձըր է, Խառնացեղմիատարը նուրբ ն կիսանուրբ բրդածածկով մայր ոչխարներըբարձր բրդատվությանճետ ցուցարերում են նոնբավարար կենդանի քաշ: Մաբիների միչին քաԿամոյի անվան

`

սովշրջանի կաքնա-անասնապաճական կգ:

չը

եղել է խոզում աշնանը

Նկ.

18.

Ն սեբմնավոբման Մխչյանիտոճմայինաշխատանքի արնեստական 3 0588 խոյբ. թալբաս ցեղի պետական կայանի թ., էլիտախմբի կենդանիբաչը՝ 94 կգ, բրդատլությունը՝ կզ, բրդի հբկարությունըժամիկում՝23 սմ, ավամաղային

ժնվիծ1959 5,8

արտադրող

15սմ: ղոնայում՝

՛

կգ, խոլերինը՝ 3,0-բրդատվությունը կազմում է 2,0--2,5 3,5 կգ: Մայրերի միչին կենդանիքաշը կազմում է 55- 60 կգ, խոյերինը՝80--90 կգ: Բալբաս ցեղի մայրերն աչքի են ընկում կաթնատվությամբ: բարձր տարածված է ՀայկականՍՍՀ Մարտունու, Բալբառսը հարաոի, եղեցնաձորին Ազիզբեկովի շրջաններում, որտեղ ւ բուծվում է մաքուր վիճակում: Մաքուր վիճակում

ս-

Ֆան

54,198

Ն:

բուժվում

ԱՍՍՀ-ուժ: նախիչջնանի

մեջ

ոլԲոզախգեղ:Տեղական կոպտաբուրդոչխաբների Շամմենավփոքընէ: Տարածվածէ ՀայկականՍՍՀ-ի իջնանի,

ն մթերատվության Քալբասգեղ: Մարմնակաղմությամբ

է մալեխին, այն տարբերությամբ, որ ուղղությամբ եման րալբասը ավելի շատ է բրդակալաժ ն բուրդը լավ որակի է, բարակությամբ բավարար ճավաու Քուտամաղզի աղվամազի ռարվածություն ունի. բուրդը սպիտակդույնի է, ճամեմատաքար երկար ն աղվամաղով: Բալբասիբուրդը լավաՀարուստ գույն Հումք է դորդադործությանճամար, մայրերի միչին

ՍտեփանավանիշրջանԹումանյանի, Նոյեմբերյանի, չադինի»: ներում:

այնոչխարները, ինչպեսմյուս տեղականկուղտաբուրդ լես էլ բոզախ ցեղի,ակսած1936 թ. լավացվում է Ջրբադեղմ ցեղերով: Ստեփանավանի,կալինինոլի շրջաններում տեղա"ւցկան բողախ ցեղի բարելավմանճամար պլանային լավաց«

Ցեղ.ընդունված: փպրեկոսը,իսկ նող:

սովետական, Ժերինոսը: ջոններում՝, ս

Ցեղի Քոզախ

վերը:

քշված լում շըր-

մաքիների միջին կենդանի բաշը

մվ չ այդ ճանդիոանում շրջանում,

հջնանի

ցեղի տարածման ճիմնա-

տեղական

:

ոչխար-

ՊԱՅՄԱՆՆԵՐԻ

ԱՋԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆԸ

ՎՐԱ

ԵՎ ՆՐԱ ՓՈՓՈԽԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ

'

որ

է,

է

որ

միատարըբուրդ ունեցող ոչխարոյթեկոս»(բովախ խառնացեղ ունեն բարձր ննրն քաշ ն բրդատվություն: Մաբինեկենդանի

Բուծման

ճամար պետք է ընտրել Համեմատաբար բարձր մթերատվություն ունեցող այնպիսի մաբիներհ խոլեր, որոնբ իրենց այդ ճատկությոնները ժառանգաբար փոխանցենսե-

նը՝ 70 կգ:

օժոված էն նւսիւ Խառնացեղ ոչխարներն

բբնդին:

բարձր բրգատվությամբ տեղական բողախ ցեղի ոչխարներիբրդատվուՔյանը զերաղանցում են 200 տոկոսով:

ժառանդականությունը կենդանի օրդանիզժի բիոլոդիա-

ն

ՍՍՀ-ում է Ադրբեջանական գեղ:Տարածված Ղարաբաղի

է. կենդանին (աանառանձնաձճառկությունն արտաքին միջավայրից ընտրու է լուր գոլության Համար անճրաժեշտ պայայն ն կաղմում է լուր օրգանիզմը մաններ,չասիժիլլուցնում իր նման:

ՆՐ

ի, Հայաստանի Ճճարավույին Գորիս,Սիսբան, շրջաններում` Մայրերիմիջին կենդանիքաշը Ֆ0--55 կգէ, խոյնՂափան: իինը՝ 20--25 կզ: Մյուս ցեղերի «ամեժուոությամբ վաղաճայս է, Մայր 1,5--2,0 կզ, բրդառվությունը կազժումէ ոչխարների Հ--Ժ խոյերինը՝ կգ: Բուրդըգունավոր է, բաղկացած կոպիտ բատամաղից ն բարակ աղվամազից, բրդի մնջ մեռած ժազի է ավելի քանակը Հասնում է 5--10 տոկոսի, որը մեժ արատ 1 Բրդի ամալ

Ղարաբաղի

ոչխարներըմասսայաբարտրամախաչվումհն

նախորդների

Տարբնր ժառանդականությոմբ օժտված նրկու անճատննը արտաբին միննույն միջավայրի պայմաններըշգտաղոր-

:

կգ:

ն

ասնլով մենք Այսպիսով,ժառանգականություն ու

ման

ն

Ճասկա-

զարդացայս

կամ

ճատկությու-

,ք:

ը

են

ենք կենդանի մարմնի կողմից իր կյանքի ճամար որոշակի պայմաններ պաճանջելու ուլն սլայմաններին որոշակիորենարձագանքելու

Խում

'

Ցանկալիտիպի խառնացեղ կիսանրբբազեղմմալր ոչխար-ների միջին կենդանի քաշր Գորիսիշրջանի «Ավանգարղ»կոլ28 կգ է, իսկ բթղատվությունը՝398 տնտեսությունում

տարբեր ձնով, օրինակ` նրբագեղմ

կուղոաբուրդ ոչիաւսրներինմիննույն անստկի կերով կերակրելիս առաջինից է նուրբ, իսկ երկրորդից՝կոպիտ բուրգ ատացվում ծում

ւ

ժսաչբրդատու նրբագնղմ (պրեկու)ցեղի ետ: Ստացված խառնածիններըթն՛ բրդատվության ն թե՛ մսային ճատկություններովպգալիորենզերազանցում են ղարաբաղ ցեղի ոչ-

խարներին:

իմանալ

բէ բիոլոդիականառանձնաձճատկությունները՝ Ճաշվի տոնելով ու կերակրման, խնամքի պաճվածքիպայմաններըո

Քաշը Կալինինոյի շրջանի Պրիվոլնոլեգլուբիմիջին կննդանի դի կոլտնտեսությունում 50,48 է կազմում կգ, առավելադույ-

ԱՇԽԱՏԱՆՔԸ

ԿԵՐԱԿՐՄԱՆ, ՊԱՀՎԱԾՔԻ ԵՎ ԽՆԱՄՔԻ

ԳԱՌԱՆԳԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ

ՀԻՄԲԻՆՔՆԵՐԸ

բուժումը ճաջող Ոչխարների ձեով ն. նողաաակադրված Ան ազա աւռումնասիրությունների,, կազմակերպելուՀամար ճարկավոր բուժվող ցեղեեն

լինինոյի Ստնփխանավանի շրջաններում, սլարզվել ն

ԲՈՒԾՄԱՆ

ԵՎ ՏՈՀՄԱՑԻՆ

ներկայումպրեկուշ«բողախ խառնացեղ ոչխարներն ի-

ներին:Մեր

ՈՉԵՍԸՆԵՐԻ

մն

կունշրջաններից չ 395--36,42 Ժեկըչտատանվում կգ սամանեձրում:Տարեկանբրդատվությունը1,5--1,6 կգ է:

ժթերատվությամբ գերազանցում րենը

ՊԼՈՒԽ '

ունի երկու իրար Ժառանգականությունն

ճակասող Ճատփոփոխականություն:

դություններ՝ կոնսերվատիզժ հ կոնսերվատիղզմը ժառանգականության այն "

Քլոմո

է, որով կենդանին իլ:

«ատկու-

գոյության «աժարւլաճանջում

4--Ոչխարաբուծություն

Հ կյանքի այնպիսի պայմաններ, որոնը մեջ

իր նախնիները:

բրդատվությամբ ինչես իրենց մարմնակազմությամբ, նան

ձնակերուվելեն

չեն տարբերվիբոզախից' մուող:ոշկենդանինեՀամեմատաբար Հեշտ է փոփոխել ազդելով սկսած վրւս նրանը րի ժառանդականությունը՝ սաղմնայինշրջանից:

`

ուժեղ է ժառանդականության կոնսերվատիզմը

արտա-

ճայրտվածգոլության երկար պատմություն ունեցող ցեղերի ն մեծաճառսակկենդանիների մեջ: Որքան ուժեղ է կոնսերվատիզմը, այնքան սերունդն իր բոլոր Ճատկություններով ավելի նուն է լինում ծնողննրին: Փուխոխականությունը ժառանգականությանայնկարնոր է, Հասոկություին որով կենդանին կարողանում է Հարմարվել ճեոչ արտաքին միջավայրի փուկոխվողպայմանների կաՓուվոխականության չնորճիվ կենդանու օրգանիզմը փոփոխվողպայմաններին ն շարուրողանում է Ճարմարվել նակել իր գոյություն: Որքան ուժեղ է ժառանգականության կոնսերվատիզմը, այնքան թույլ է նրա փոփոխականությունը: Միչուրինականները խոր կերպով ուսումնառիրելով ժառանդականությանայս կարնոր ճատկությունները, զանա զան ձնհրով ազդում են կենդանիներիժառանգականության վրա` տալով նրան իրենց ցանկացած ուղղությունը: լայն կիրառում ստացած մատղաշ Վերջին տարիներին ների նպատակադիրաճեցումը պարհանավորված է վերո-

,

կենդանիներ գյուղատնատնսական ժառանդգականո ունեն նան այլ ւյլ զոլություն պայմանավորված, են.

Ապացուցվածէ,

-

թյամբ չի որոնք Վլարնոր ֆակտորներ:,

առաջ

մաքիների

ու

խոլերի,

վածքը:

պայլմաննեկնրակրման խնամքի ոչխարների բարելավել ու

'

՝

:

րը:

ԻՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ԶՈՒՅԳԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆԸԶՈՒԳԱԿՑՎԱԾ

ՀԵՏ

ԿԵՐԱԿՐՄԱՆ, ԽՆԱՄՔԻ ԵՎ ՊԱՀՎԱԾՔԻ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐԻ

ԿԵՆԴԱՆԻՆԵՐԻ

|

:

լիար«ղի մաքիների այնուճեւտն

օրինակ. բողախ ն կովկասյան նիբաժազեղմ պեղերիտրամախաչումիցստացվում են խախտված խառնածինգառներ,որոնց լավագույն տանդգականությամբ կերակրման,խնամքի ու պաճվածքիպայմաններումաճեցնելիս սւռացվում են բարձր մթերատու նուրբ կամ կիսանուրբ աճեցնենթ Իսկ եթե նույն խառնածիններին որդով ոչխարներ: նիանթ ապա կերակրման ու խնամքի վաւո պայմաններում,

ա-

ու

Քի նույն պայմաններում ն դա շարունակվի նրանից ստացվելիք

րունդներին: մի ուրիշ Բերենք

ու

այս կապակցությամբ Ակդեմիկոս Մ. Ֆ. իվանովը մեժ ն դեր են լխաղում ավելի անելէ, որ կերերը կերակրումը ծառղումը: կենդանու օրգանիղմիվրոո, քան ցեղն ժամա Հետնում է, ոչխարների բուծման որ Այստեղիցէլ բարձրացմանճամարանճրաժեշտ.է նակ մթերատվության

շնորճիվ ստացվում են առողջ ն խոշոր դաշոժեք կերավրմառն ներ: եթե ստացվուժ գառները աճեցվեն կերակրման ուխնամ-

սերունդների ճամար,ասլավերջիններս կունենունփարթամ մարմնակաղմություն, որը լիարժեք կերակրման ն լավագույն խնամբի պայմաններում ժառանգաբար՝ կփոխանցվի սե-

աղզդեցություն դործում խնամքն ոլաճկերակրումը, վրա. օրինավ՝ մեծ

կենդանիների

.

Ճիշրալդրուլթով: 0րինակ, զուգավորման կամպանիայից

որ

ատացումըմիայն մթերատվության բւսրձր

:

ն մլնրատվուավելացման գլխաքանակի Ոչխարների աշխաՀիմնական պայմանը` տոճմային թյան բարձրացման է: կիրառումն սիստեմատիկ տանքների են ,

Հ

մեջ Տոճմային աշխատանքների

մնում

`

ճետնյալ մի-

չոցառումները: ն զույգընտրությունը Հնարբավորուա) Ընտրությունը մթերատվության, կենդանիների Թյուն են տալիս ամրացնելու Հատկանիշները: լավագույն ժմառանգակահության '

-

:

ւ

ան.)

Հաշվի առնելով

բիոլոգիական օրգանիզմի կենդանի

ն ցանկալի մթերատվության առանձնաճատկությունները

կնրակրման խնամբի լավագույն պայՀատկությունները: կերով ներգործել կենդանու մաններում նպատակադրված վրաո օրգանիզմի Հաշվառումը: տոճմային դ) Ճիշտ կաղզմակերղված ն

|

աշխատանքներանճրաժեշտ է Տո4ճմային

րաբուծական

բոլոր

ֆերմաներում:

լավագույն պայմաններում: միչավայրի մած սերունդը լինեն Առանձնապեսմեծ ուշաղրությունսլետք է դարձնելնրանց կե-

տանել ոչխթ|

|

ն, խնամքին պաՀվածքին: իակրմանը ու

՛ :

ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆ

ն ՓՖրբսերունդը դառնում է մեկ տարեկան էնթարկվում

`

'

աշ

Հայտնի է, որ տվյալ ցեղին կամ տեսակին Հատուկ ժառանդականություն: գլուղլատնտեսականկենդանիներըունեն

ուխ է ստանում այն խոԲարձր գնաճատական նե մթերատվուտ», որի ռնրունդը իր մարմնակադքությամբ է տնտեսությանպաճանջներին: թյամբ բավարարում են երկրորդ-երՀաճախ դնաճատում Արտադրողներին Համեմատում

նն

սերունդներիճետ:

ռլետք է Սակայն

նշել, որ միննույն ցեղի մեջ բոլոր կենդանիների ժառանդականությունը ե մթերատվությունը միանման են չեն, որոշ անճատներ ունենում բարձրմթերատվությունչ յուսները՝ Համեմատաբարցածր, մի մասը ավելի կայուն ժառանդականությունե իր Ճատկությունները լավ է փոխանցում սերնդին, իսկ մյուս մասի մեջ այդ թույլ է արտաճայտ-

ված:

րոնիտավոլսքան արդյունքնե տտուդվող խոլերի Ճառակակից մյուս

ուրա բոնիաավորմուն,

բորդ

սերունդներում:

ստուգվողխոյին սերնդի դնաճասման Յուրաքանչյուր է 40--50 գլութ առաչին դասի մաբի' Համարամրացվում

:

ԶՈՒՑԳԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆ

ելնելով կենդանիներիայս անճատականառանձնաձճատ-

կություններից ե ճենվելով բոնիտավորման տվյալների վլրաչ անց է կացվում ընտրություն ե ղույդընտրություն: ճիմնական նպատակն է ամեն տարի ճոտր` Ընտրության լրացնել բարձր մթերատու կենդանիներովն խոտանել ցաժլ: մթերատու ծերացած կենդանիներին: Ընտրությանժամանակ պետք է ճաշվի առնել՝ ա) Ոչխարներիանչատական Ճատկություններն մթե-

նպատակն է ամրապնդելուն ճՃամա ՋԶուլգընտրության այնցանկալիՃատկանիշները, խբմբելու երկու կենդանիների ցանկալի կենդանիների որոնը դծով տարվումէ ընտրությունը: ճարկաճամար Հատկանիչներիռ"լաճղանման ղարդացման որոնք օժտված են այնպիսի կենդանիներ, վոր է ղուդավորել ու

ու

'

լավազույն ճատկանիշննրով:Այդ նպատակով ղույգընորուայնպես, որ բարձրդասիւմաթյունըետք է կաղզմակերվղել

ու

լբառտվությունըը թե ինչոլիսի մքերատվությունեն ունեցել Բ) Ծագումը, նրանից ոչ շյստ Հեռու նախնիները:

բարձրդասիարտադրող խոլով, իսկ ցածյ/ ղուգավորվի ոիոնք նույնպ եւո արտադրողներով, ղասիմաքիներըայնոլիսի

թին

՝

դ) նրանցից ստացված սերնդի որակը: եթե սերունդը ե միաժամանակ ւաչթի է ընկնում բարձր մթերատվությամբ է ծնողների պւնկալի ռռագում ասլա Ճճւոկությունները, ստանու է մաքին կամ ընտրվող արտադրող խոլը բարձր

գնաճասական: Արտադրողների ընարությունըըստ

օրինավ՝երկար

`

պետք է

մեծ

:

ւ:

'

սնրնդի որակի զրսեորովճետնե ըստ ունի, նշանակություն բբեղի որակի աչբի ընկնող արտադրողներին կարելի է օգյոագործնչ ցեղի բարելավման ճամար: Բու սերնդր որակվիարատղրողներիդնաճատումըճաջոդ է, որ արաադրողը ն ստացկատարելու ճամարանձճրաժեշտ

նաճատման

ստացվող լինեն բարձր որակի ն կարողանան ապաճովել ւնրունդի ավելիբարձրմթերատվությունը: են ստացժամանակ,եթե ցանկանում Զույդընտրության ճատկանիշ, ինչես» վելիք սնհրնդիմեջ ամրապնդել մի որել

Ն

ն

խտությումբբրդատվությու ունեցող անձճատների պետք է զուղաունեցող մաքիներին

նորմալ

զուդավորելայդպիսիբուրդ

կարճ ն շատ խիտ բուրդ պորել Համեմատաբար երկար րով ն այլն: լինուժ Զույգզընորությունը կամ դասային:

բուրդ

ունեցող արտադրողնե:

ն Հ անձճաստական

խմբային 3»

ազա

ԱնՀատական ընտրության

ժամանակ մաջիներին Խոլե-

։

.

Քի զույդընարությունը կատարվումէ անճատական Հատկա. ՖԽիշնե նաճ իշների գնաճատման ճիման վրա, ըստ որուՐ Ճաշվիեն աո-

կենդանուառանձնաճատկությունները, ԻոՔոնչյութ ղույգընարության ժամանակ մաքի-

թ

ասային

Ֆերի Ճոտինամրացնում են

դասի բարձր որակի Ճճամապատասխան

:

որոշ

ղույդընտրությունը կատարվում (Եյորի ային Դասային նշանակություն ունեցող Ճուռհրում:

է ոչ-տոչ-

Անչատական

-

|

կամ դասային ղույդընտրությունից ոտացորակովպարզ է դառնում, թն ինչպիսի արդյուն, 9181 ընարությանժամանակ,

..« ամ :

Ֆան

-

/չխարներիղույգբնտրությանՀաջողությունը կախվա

նրանից,թն տարբեր մթերատվություն Հատկանիշներ ունեցող կենդանիների զուդավորումից ստացված սերունդը կերակրման, պաճվածքիու խնամքիինչպիսիպայմաններում Վո մտացված սճրունդը պետքէ աճեցնել լավագույն կերակբրման խնամքիպայմաններում, ու

'

:

`

սւ

ոսկրակազմը՝ թույլ: Փրոֆեսորկուլեշովը առանձնացնումէ կոնստիտուցիայի՛

՝

ՆՇԱՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԿԵՆԴԱՆԻՆԵՐԻ ՄԱՐՄՆԱԿԱԶՄՈՒԹՅԱՆ

ՏՈՀՄԻ ՀԱՄԱՐ ԸՆՏՐԵԼԻՍ

:

՛

Ք

ունեն

մասին: «/ածբի

տիպ. կոպիտ, նուրբ, խիտ կամ չոր ն փխրուն: Այստեդր. նան ամուր կոնատիտուցիա: պետք է ավելացնել բնութագրվում է ուժեղ զարգաԿոպիտկոնստիտուցիան ու ՇարակՑաժ ճառտ կոպիտ մաշկով, բրդով ոակրակազմով: են ն ճլոսվածքները թույլ զարգացած: պական ճարպային

`

որս ւ.

:

ն

էքատերյերը ուսմունքէ Տ

"Ամուբ

կենդանիների արտաքինկառպ-՞

կապվածմթերատվությունը ն էքստերյերը:

եթե կենդանին,որն կրում է բարձր մթելրու«ոու ծնողների Ճճաոկանիշները, ունի փատավոր մարմնակազմություն(նեղ կուրծք, կարճ կոր այլն), բարձի ունենում, մթերատվություն խոտան. չի մեջքն վում է: ինքնըստինքյան Հասկանալի է, ոլ միայն էքստերլե-

ժառանգական

ա-

ու

ու-

որ

նա

նն,

ճարամուր ոսկբակազմ, խիտ մաշկ, են են դիսլային Ճլուսվածքներըբավարար կարդացած: ավ «մանում ղանազան 4իվանդություններին: բնութագրվում է բարակ մաշկով Նուբբկոնստիտուցիան նուրբ ուվրավազմությամբ, ունի կուրբ, չատ բարակ Լ նո-

կենդանիներին տոճմային Համարընտրենպատակների միսՃաշվի ձն առնում նրանց ծագումը, ժառանգականության ճետ ունի լավ ծագում, այսինքն՝

կենդանիներըառողչ կոնստիտուցիայով

եննքամաշկայինն

նեն

ռ

Գործնականում ապացուցված է,

'

`

՝

տոճմի ճամարընտրելիսմեծ նշանակու հրգանիներին էքատերյերային կոնստիտուցիոն գնածատում-

աեր ո՛

հով չի կարելի կարծիբ կազմել կենդանու ապագա մթերատքվության մասին: կամ կորելացիոն կապ գոյություն ուն Հարաբերական կենդանիների առանձին օրգանների կառուցվածքի ն ֆունկցիայի միջե: Ոչխարաբուծությանմեջ մերինուների, մսատու ցեղերի» կարակուլ ն այլ ցեղերիսիստեմատիկ ընտրության ժամանակ, մհիծ տեղ է տրվում նան կոնատիտուցիային: կենդանիներիկոնստիտուցիան կամ մարմնակազմուէ Հյուսվածքների մորֆոլոդիականթյունը պայմանառվորված ն կառուցվածքով նրանը բիոքիմիականն բիոֆիզիկականոբակով: Ոչխարներիկոնստիտուցիային մթերատվության միջա կորհլացիոնկապը ուսումնասիրելէ պրոֆեսոր Պ. ն. կուլեշո-վը: Լոտ նրա, ոչխարների բրդատու ցեղերի մաշկը ն ոսկրաՎաղմըուժեղ զարգանում ենչ Մսատու ցեղերի՝ մսային է ճարպայինճլուսվածջները լավ են-զարգանում, իսկ մաշկը Բ

ւ

արը բուրդ:

Խիտկամ

չոր

մաշկի կենդանիների կոնստիտուցիայով

ներքին օրգանների շարակցական ճլուսվածքներթ է զարգացած նան քույ ճարսլային ղարդգացած. թույլ ճլուսվածքը, կանները խիտ են ու լավ ձնավորվաժ, մաշկի ծածկված է խիտ բրդով' տակի ն

|

ՀԵ

Փխոուն բնութագրվում կոնստիտուցիան

է

մեջ գոյություն ունի բուծման ելու Ռչխւարբաբուծության ձիմնական մեձթող,դտացեղ (մաքուր) բուծում ն տրամախաչ

ենթամաշկա-

վին ն ներքին օրգանների շարակցական Հյուսվածքների Ժեղ դարգացմամր, ուժեղ զարգացած Է նան Հյուս ածջը, մաշկը փափուկէ, փխրուն, բուրդը նոսը է ն երկար: ու-

չուս:

ճարսլայվին

Զտացեղ (մաքուր)բոծժում:Զտացեղբուդման ժամանակ

Մարմնակաղմությունն ուսումնասիրելու ժամանակՀաշ-

ընտրում

վի է առնվում կենդանու

մնդավի բարձրությունը,կրծքի խոՔոթյունը, լայնությունը, մեջքի երկարությունն ու ուղղություՏը, արբանիերկարությունը, լալնությունը, կախընկածությունը

ն

այլն

: |

կենդանուն գնաձճատելիս մարմնակազժությունըՀամե

է տվյալ սիատվուժ ցեղի ստանդարտիՀետ: Օրինակ, Բի ղաւտու

մերինոսներիմաշկը ցանկալի է, ոչխարների,

որ լինի նուրբ խիտ, որով ն արն նուրբն խի մաշկի բուրդը նու է բատակ նուրբ ն փխրուն մաշկը ճատուկ է մսային ուղղություն

կ

ունեցողոչխարներին: Մերինոսցեղիոչխարների ոսկքակազմը ուժեղ ղարգացած է, իսկ մսատուներինը Հեւտնաննրանցվաղաճասության

Քու լինում է կարճ

ու

աան

|

-

,

Բոլոր ցեղերի ն տարբեր մթերատվություն ունեցող ոչխարներիորբանը ցանկալի է, որ լինի երկար ն ուղիղ: Արա-

տավոր է ճամալրվումուղիղ գծից թեքված սրբանը, որը կոչում է կախ ընկած: ետխընկած սրբան ունեցող ոչխարնեհին, Ճատկապեսխոյերին, խոտանում են:

դրվածքը նորմալ է Վերջավորությունների

նրբ կենդանուն դիմացից նայելիս առջնի

ները ծածկում

են

Համարվում,

վերջավորություն-

վերջավորություններին,ՎերջավոՀետեիխ

տություններիճիշտ դրվածքը խոշոլ, նշանակությունունի զատշարժվելուն երկար տարածություններանցնելու Համար: ա-

Բ ՌԻՍՄԱՆ

Մ

ՄԵԹՈԴՆԵՐԸ

մեջ բուժման մեթոդներըառանձնաՈչխարաբուժության պես չեն տարբերվում գյուղատնտեսական մյուս կենդանինեբի բուծման ժեթոդներից: Ոչլարաբուծության բնագավառում .

բուծման

այս կամ այն մեթողի կիրառման նպատակնէ ըսն. նրրագեղմ կիսանրբագեղմ ոչխաինել ու նրանց բատանալ

բելավել:

56.

'

ռ

ՍՏ

միննույն ցեղին պատկանողխոլ ն մաքի: է կուլլսւուրական,տոսրձլՁռացեղ բուծումբ արվում մթերատու ոչխարներ ունեցող տոճմային տնտեսություննեչրում: Այդ մեթողը կարելի է կիրառել նան ցածր մթերատու այդ դեղերի բուծման ժում անկ, ռակայլն դեպքում ցեղիբաիելավումը ն մթերատվության բարձրացումըկղաճանջիշատ Դրա ճամար էլ դեղերի բուծման ճամար: երկար ժամոանուկ: ձեռնտու այդ մեթոդլ/ չէ: Բուծժան Հիմնական նպատակն է մսընցտարի կատարելադորժել ցեղը, բարձրաքցնել մթելրաստվությունը,Ձատցեղ բուծմ առ ժամանակ) որոնսզիմիշտ ստացվիդրական :արղյունք, անճրաժեշտէ, որ ցեղը շատ տարածվի, սւնենալ մեծ: պլխաթանակ։ Սա 4նարավորություն է տալիս կատարել ազատ ընտրություն, խոտանել ցածր մթերատու, ծեր, ինչպես նան վատ էբստերյերով ոչբարներին։ Որպնոզիբարձրացվի սլեսք է ցեղի ներսուք ունենուլ կենդանու մթճրատվությունը, «արբեր ուղղության գծեր: Անաանաբուծությանմեջ գիժ ասելով Հասկացվում է ժինեն

կենդանիները, որոնք միանման ատրայադրողուկանու ծազում, Թյուն ն մասմնակազժության տիպ: եբ խումբը մայրական ձադում ունի, կոչվումէ ընտանիք, իսկ եթե ճիմնադիրը եղել լ թոյր, կոչվում է գիծ: ժամանակ մի ցեղի ՄաՏբամախաչում: ծրամախաչմած ջին զուդավորում են այլ ցեղի խոլով։ են խախտված ժաՍոոսքվուծ կենդանիներն ունենում ն են ռանդգականություն կռչվում խառնածիններ: Տրումաղվխաչման շնորճիվ կարճ ժամանակամիջոցումբարնլավվում է ցեղր, բարձրանում մթերատվությունը: Բուծման այս մեթոդը լայն կերպով կիրառվում է տեղական ցածի մբքերատուոչխարներին լավացնելու Համար: Անչճրաժեշտէ նշել, որ գրական արդյունք է` ստացվույ միայն այն դեպքում, երբ խառնույն ցեղին պատկանող այն խումբ

'

ունեն

ընդճանու։

ճամար ստեղծվում կերակրման բուծման Ջաժինննրի . բիռքորությամբ, Հարմարվելու պայմաններին խնամի պայմաննէր: «ցունակությամբ, միջավայրիաննպաստ պայմաններինկատՐ «Աավագույն մամբ. դիմացկունությամբ: տրամախաչման Ռչխարաբոծության մեջկիրառլում որոնք 2ետնյալմեթոդներընուրքբուրդ ունեցող խառնացեղ ոչխարները, Լ

են

ու

ՈՏ

Կ

`

են

»

Վերափոխականկա Վերարտադրողական արտադրողակ '

կլանողական,

են նրբագեղմխոլերի ճետ ստացվել՝ կլանողական հրկարատն շնորճիվ, կոնստիտուցիայով, ժարմնակաղԿորամախաչման

ա

կամ Ի բուծարանային /ին, Ր

`

մությամբ կանգնածբարելավող նրբագեղմցեղերին» բուրդ իսկկիսանուրբ ունեցող ոչխարներնայդ տեսակետի մոտ նն կանգնած բարելավվող ցեղերին: Ո: Մձր Հանրապետությանսչխարաբուծությանբարելավման մոտ.

Արգլունաբնրական,

ԵՈՅՂ

Արյան . ներարկման:

տրամախաչում:

Վեֆջբափոխական

Այս տրամաչ. ճիմնական նպատակն է ցածր մթերատու ցեղի. ար": մատական վերափոխումը այլ բոորձրմթերատու ցեղով: Տրաշարունակում են այնքան սերունդ, որ լավացող Ն Մախաչումը ցեղը իր արտաքին տեսքով,արտադրողականությամբն ժա-անգական ճասկություններով նմանվի լավացնող ցեզին: տրամախաչումըլայնորեն կիրառվում է տե-: Վերափոխական Համար: Պական կոպտաբուրդ ոչխարների բարելավման է ջան ուշադիր : խառնացեղ, ՔԹյունը, այնքան ավելի կարճ ժամանակամիջոցում է լա-. ացվումցեղլ: Մեր կոլոնտեսություններումոչխարների ցե-՝ երը. բարելավում են կլանողական հղանատրամախաչման վով՝ օգտագործելովճիմնականում նրբագեղմ ցեղի խոեր կովկասյան, սովետականմերինոս ն պրեկոս),Հաշվի առնե. չով բարելավող, ցեղերիու բարելավվողտեղականոչխարնեփի Հատկանիշներն Ճաւկությունները, դրանց բուծման

կխաչման

-

-

.

կատարվում

Ցբ-.

ոչխարների ընտրու-

.

Հ0Ր-

ու

ֆանենրի բնակլիմայականպալմանները:

ոչխարների

էբ: կլանողականտրամախաչման եղանակով բարելավմանչնորճիվ ժեր «Վլարատն են նուրբ, կիսաչխարարուծական ֆերմաներում ստեղծվել ունեցող խառնացեղոլխարնուրբ ն կիսակոպիտբրդածածկ

Ն

ճամար ընդունված ճայրննական կովկասյան նրբադեղմ, սո-մերինոս ցեղերը ստեղծվել են ու այնուծետն այդ վետական

Ւցեղերի ոչխարները բուծվել են Հիմնականում Հյուսիսային կովկասիլայնատարած:չոր տափաստաններումճիանալի կերպովՀամակերպվելայդ պայմաններին:Մեր Հանրապել տությունում ոչխարների բուծման պայմանները զգալիորեն "(թարբերվում են Հլուսիսայինկովկասիպայմաններից: Դրա ճետնանքովէլ բարձր սերնդի խառնացեղ ոչխարները, որոնք իրենցՀատկություններումնմանվում էն լավացնող ցեղերին, «դժվար են Համակերպվում նոր պայմաններին, խոնավ ու ցուրտ եղանակներին (Հատկապեսամառայինարոտներում), ֆարքարոււխիսա կտրտվածմակերեսով արոտավայրերին ւ հն կերի ու պաճվածքի ավելի պաճանջկոտ միաժամանակ հուրի բուրդ ունեցող Հետեկոպես, այայմանների` նկատմամբ: բարձր սերունդի խառնացեղոչխարներիբուծումը մեր Հանպայմաններում պակաս արդյունավետ է» փապնտության է "բուծել կիսանրբագեղմ ոչխարներ, պատակաճարմար՝ որոնցբրդատվությունըբավարար է, լավ են տեղի սլալմաններին: ու

`

Հարմարվու

կոլտնտեսությունների

Ֆեր:

մեծ մասամբ կլանողա-.. ոչխարները բրդածածկով Նուրբ

Խա» սգրունդի

բարձր տրամախաչումից ստացված տարբերվում իրարից ոչխաիներն ղեր Խառնացեղ կան

են:

միայն

ային տնտեսապեսօգտակարմի բրդածածկով,

հն

ոչ

չարք

Ճճատկանիշներով՝ բրդատվությամբչ՝ այլ Հակություններով ու

,

են

տբամախաչում: Վերարտադրական ՎԵբաբտադրբական տրամախաչմաննպատակնէ հրկու կամ` կամբ̀ուծարանային ցեղերտրամախաչելովստանալմի նոր ցեղ: նրբ տրաավելի. մախաչմանՀամար վերցնում են երկու ցեղ, կոչվումէ պաբզ վերարտադրական տրամախաչում, երկուսից ավելիի դեպ'

բումբարդ տրամախաչում: փն հրկու կում Տրամախաչվում ավելի ցեղեր, ,

։

ն

տրամա59

է մինչե ցանկալի Խաչումը շարունակվում տիպիսերնդի, ճետո Քտանալը, որից խառնածիններըբուծում են «ինքն իր մեջ»: է ստեղծելնոր Այս տրամախաչման ճիմնական նպատակն խումբ, որն իր մեջ ճամատեղիսկզբնականցեղի լավագույն ն աչքի ընկնի բարձր մթերատվությամբ՝։ ռատկանիշները . Վերարտադրական մեթոդով են ստեղծվել ԲՐ կովկասյան,ասկանիականն մի շարք ճայրենական բարձ ՝՝ աթերատու ոչխարներիցեղեր. Տեղական ցածր մրքերատու Ձեղը տրամախաչումեն բարձր մթերատու մեկ կամ մի քանի պեղերով. այս դեպքում ստացված սերունդը, կերակրման ու ՝ խնամքի լավաղույն պայմաններում աճեցնելու դեպբում,. .. ղերազանցում է ցածր մթերատու ցեղին ն շատ է մոտենում ՛ ճ լավացնող ցեղին: Մեր Հանրապետության ոչխարները բարելավվում են վերարտադրական տրամախաչմանմեթոդով: կիսանրբագեղմոչխարների նոր տիպեր ստեղժելու ամենաճիշտ ուղին նրբագեղմզտացեղ արտադրողներիու տեղամայր ոչխարներիմիջն կլանողական տրական. կոպտաբուրդ մախաչման անցկացումն է՝ մխնչն ցանկալի տիպի միատարբ կիսանուրբ բուրդ ունեցող ոչխարներիստացումը, որը սովոնաբար լինում է երկրորդ սերնդում: Այնուճետն ստացված կիսանուրբ բրդով ոչխարների միջն անցկացնումեն : տրամախաչում: տադրական

,միս ստանալու ճամար: Պետքէ նշել, որ տրամախաչման մեթոդը ոլխարաբուծության մեջ շատ չի տարածված, խնդիր է դրված լայնորեն զարգացնել բանի՞որ մեր առաջ ն Արդյուոչխարաբուծությունը: նրբագեղմ կիսանրբագեղմ է շատ տարածված խոզաբու2արերական տրամախաչումը ծության մեջ: : Արյաննեբաբկմանմեթոդ: Տրամախաչմանայս մեթոդի նպատակն է ցեղի որեէ Հատկանիշի լավացում:Արյան նետրամախաչմանժամանակ լավացնող ցեղի արրարկմամբ անդամ, այսինքն՝ ստտակրողի օգտագործվում է միայն մեկ մինչն առաջին սերնդի ստացվելը:Հետադալում խառնացեղ մաքիները զուգավորում են լավացվող ցեղի արտադրողներով այնպես, ինչպես մաքուր բուծման ժամանակ Բրդի որակը լավացնելու ճամար ալթայան ցեղը մեկ անդամ վել է ավստրալիական մերինոսով: արյան ներարկմանմեթոդը կարելի է օգՓրամախաչման տոճմային ֆերմաներում բար«ոսգորժել ոչխարաբուծական բարելավելու ճամար: մթերատու էլ ցեղերն ավելի ձնր հն

Է

որդ

|

`

.

տրամախաչման

որամախաչ-

խառնացեղ

վծրարստեղժվելՃճայկական ճարպակիսանիրագեղմ

Այդպես է պոչավոր ոչխարների նոր ցեղախումբը, որոնց բրդատվությունը բավարար է, կենդանի քաշը բարձր, կոնստիտուցիան «ամուր, սսողատվությունն կաթնատվությունը բավարար ն: Խառնաճիանալի են ճարմարվում բուծման պայմաններին: նն ստացվել քեղ ոչխարներիբարձր մթերատու նոր տիպեր Գորիսի, Ստեփանավանի,Սպիտակիշրջաններում: տրամախաչում:Այս մեթոդը ՀիմնաԱրդյունաբերական են աչ. առրանքային ֆերմաներում: Արդյուն կանում կիրառում : բերական տրամախաչմանժամանակ օդտադործում են երկու ցեղ: Տրամախաչումից ստացված առաչին սերնդի խառնաձինները լինում են փարթամ ն կենսունակ, դրանց ապաճում ,

.

ու

.

.

"

ՔՈՒԾՄԱՆ `

ՄԵԹՈԴՆԵՐԸ ԱՊՐԱՆՔԱՅԻՆ ԵՎ ՏՈՀՄԱՅԻՆ

ՖԵՐՄԱՆԵՐՈՒՄ

Բ Ը

Ոչխարներիբուծմամբ զբաղվում

նն

ոչխարաբուժական

դգիտաճետազոտաապրանքային, տոճմային, ինչպես կան Հիմնարկների տոճմային ֆերմաները: Հիմնական նպատակնէ պաճպանել Տոչմային ֆերմաների եզը ն արտադրել տոճմային մատղաշներ ցեղի ճամալրման ու ապրանքայինֆերմաներին տոճմային արտադրողներմաէ կիԿ'ոակարաիելուՃամալո Տոճմային ֆերմաներում մաքուր բուծում: նան

պետք. առել ԳիտաՀետազոտական փորձնաճիմնարկների տոչմային

կան. ֆերմաներում, որտեղ զբաղվում :

են

նոր ցեղերի ստաց-

մամր գոյություն ունեցող ցեղերի կատարելագործմամբ, կիրառվում են բոլոր տեսակի բուծման մեթողները: Այստեղ ամրապնդման ճամար է նան Ճատկությունների ,Կսզգդակցական բուծում: ն

Հիրաոլում

77 պետք ավելացնելխտացրածկերերի թաՎոբաժել օծ.կգ կենդանի խոլին, որն օրական կաը

`

ֆերմաներում տարվող տոճմային աշխաՄպրանջային է ոչ թն այս կամ այն տիպը ատեղժեչ տանջների նպատակն : Մ կամ կատարելագործել, այլ բարելավել ոչխարներիմթերաչ զոհւ Հատկությունները: Մեր Հանրապետության ա `

է

ւմ

ապրանքային,

ի Է ճազվի ֆերմաներում ներկայումս ընտրությունըկատարվում` խառնացեղոչխարների միայն կա-: առնելովկիսանրբազեղմ ճատկությունները՝ կոնստիտուցիայիամրությու- ' բնորագույն նր, բրդի երկարությունը,բրդի խտությունը ե բնույթը, ոչ-

խարների խոչորությունըն այլն: ԱյդպիսիՀոտերում զույգ-.

կատարվումէ ընտրությունը

մինատ

ոչ

ույլ ՛ անճատական, Խ7բո-

թե

՛

դուր

4.

ա

անց է կացվում ամռանը ն աշնանը, դրա ճամար1

առաջ

ատերջու:

դամգա-,

եր

-

որմալ,

Պերոզցյան

,

:

ու

նախօրոք նջանակություն,

-

զուգավորման կամպանիա-, նախապատրաստել

վերացմանդորժում նրանք առաջ-.: /ին, քանի որ ստերջության դեր են խաղում:Շատ ճաճախ է պատաճում, որ խո- Հ ն քծռական եկած մաջինեմերը չհն ցանկության տ

նակարգ

աշխատում

պատճառ. "ՐԸ. դաոէնանըգրավոր, տք մնում ատերջության: ինչպես Խոյերի սեռականակտիվությունը, սերմնաչ Համար կերաբաժնիմեչ ՛անՀեղուկի որակըբարձրացնելու չ

"

,

նան

՛

4--5

ամսական

գառներին

լ Հանքային նյութնրով ճարուստ կեր: | խոյերի կերաբաժինըպետք է Արտադրող 2--3 կգ լավորակ խոտից ն 0,8 կգ խտացրած 15--2 խոյերի օրվա վոթման կամպանիայից ամիս առաչ,

լռի բաղկացաժ Զուգակերից: ։

Ն

անջատում

են

յ5--2-ամիս

մաքիների

նեն

6-8

ամսական ճասակոսխ Սակայնդա չի նչանակում, որ ալդ ի զուգ աոեր էե ԵԹԷ մ կարելի Հ ասակում է զուգավորել: եթեայդ չ Հասակում յվորեն, ապա նրանց աճն ու զարգացումը կդանղաղի, բացի ն փոքրգառներ: Ոչխարներին այդ, նրանցից կստացվենթույլ ց զուգավորմանկարելի է թողնել տնտեսական ճասունացքումի ւեալսինքն՝ 1,5 տարեկան ճառակում:Եթե առաջին Հետո, ապա չի կենդանին ժամանակ տնում Հետո: Սեռացանկությունը այն կրկնվում է 10--16 օր ժամ: է 18-36 Ցանկությանեկած ոչխարներին Հայտարձրում են փորձախոյերիմիջոցով: Փորձախոյը մոտենալիս չեն փախչում ն խոլի ցատկումեկած մաբիները ցունկության կանգնում:էն: ժամանակՀանգիստ տոկոսը ն: բեղմնավորման Ոչխարների թյունը բարձրացնելուճամար խորճուրդէ տրվում ոռնդացանէմնաէ եկածմաբուն մեկ ցանկության շրջանում սերմեա ության 2 անգամ(առավոտյան ), որի, դեպքում ն. հրեկոյան վորել նե ճձ ելի մ ե ն քրկու ն ավելի եղմն Ր" բեղմ

ռացանկության

ների,

բեղմնավորվում,

բազմապրողատվո

կության

ե, ավորվու վիտամիններով:

ՊՈՒԳԱՎՈՐՄԱՆ

ճրաժեշտէ մտցնել ուպիտակուցներով,

"92

ճարկավոր է

ծազումունեցողսպիտակուցային, կենդանական փոցնել 2--3 1--3 ձու, լիտրզտած կաթ: կերեր՝ իրն Ոչխարներիզուգավորման կամպանիան ընդճանրապես

ո, խմբերի`ի :: . սնռիԿ միաժամանով

ԱԿԱՑՈՒՄԸ:

ր: արուներ:Գառներըսեռական ցանկության դալիս

Շատ ատանալու,

Ե"

կգ

նան

գառ ոչբարների ինչպնս թյան վերացման առաջին պայմանիղուղավորմոսն աց Մը Հաջող չ Մոլում Ժե ուա ք ցկացում կազմակե ո մ է: ջ, Տիայի է լինեն ոչխարները պետք ուզավորման ենքակա : ն լավ կազդուիվաժ: Դրա ճամար նախքան քէ: " պետք է ոչխարներինչավ կամպանիայի սկոելը ե ընթացքում կերակրել խնամել: եթե Հոտի մեջկան նիճարոչխարներ,... ճարկավոի տրոնքունեն տոճմային ե ն լավ կերակրել: Արտադրող խ ոյերին նույե-՝.: 1. առանձնացնել

պեաք է

'

իլ այլն: արարելյուր ինտեն» ժամանակ, խոյերին Ջուգավորման կամպանիայի

նան

եր

Փաշովկգ խոտ, 0,8--1,0

է տալ՝ 1,5

մեջ «Քիվօգտագործման կերաբաժնի դեպֆում,

:.

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒՄՆ ՈՒ

ԿԱՄՊԱՆԻԱՅԻ

ՏՈՒԴԱՂՈՐՄԱՆ

"2

Հ-չիրս ժածկ,զն

ԵՂԱՆԱԿՆԵՐԸ ԵՎ ԿՐԱՆՑ

վաբչիչ

ԱՆՑԿԱՑՄԱՆ

ՏեենբԿԱՆ

մեյ գոյություն ունի զուգավորման. Ոչխարաբուժության ն սերմբնականզուգավորում երկուհղանակ՝ արճնատական

նավորում:

Ց

ղուգավորումըլինումէ՝ Քնական

ռայինձեռնաքաը:. ւ

ազատ,

կ

այն.է, որ ԱրՀեսաաշկան առաւվելուքյունն սերմնավորման

ճարձմույին, դա-

խոլերինավելի ուսէ բարձր մթերատու արտադրող Հնարավոր մ ծե ն

Հոմաթիների զ

Ազատզուգավոշման ժամանակխոյերը

թվով մաբիէ, այսի Տիրա Կեֆիր ՔԻ. գոտով ր ներ: նքնձեռնաքաշ զուզավոր ժամանակ մեկարտադրող ան

շրջում են ու ցանկության եկած մաքիներին Այս դեպքում տոչմային աշխատանքտանել Հնածածկում: րավոր չէ, քանի որ Ճայտնի չէ, թն որ խոյով որ մաքին է տում

չ

:

՛

ազատ

'

է խոլի՝ծանրաբեոնվածությունը ահզոնիընթացքում. կազմում

'

Ն

Ը.

խոյեր, ծածկվել: Քացի պաճանջվում է ունենալ չատ այդ, որովճետն յուրաքանչյուր խոլի ծանրարեռնվածությունըկաղմում է 25-30 մ աքիչ Բա Բացի ուվավորման զուգավոր ջի ազատ դրանից, "ո ` ժամանակ խոյերը ծածկելովճիվանդ

:

ր

-

/,է

ն

/2 եղանակ դ Պո" ավԻ ելիս Ղա ԽԱԴ աաա եաե մն խոյեր, որոնք շրջում են մաքիների ճետ նե թյուն Հայտնաբերածներինծածկում: Ջուգավորմանայդ ձեր նույնպես չի կիրառվում, որովճետն Հնարավոր չէ տոչմային աշխատանքտանել: Բացի ալդ, մե պաճանջվում են շատ թվով: խոյեր: ՔՐ Հաբեմայինզուգավորում:Այս շուգավորման ժամանակ գլուխ մաքիներից կազմոչմ են խմբեր, Ամէն խմբի շամար ամրացնում են մեկ խոյ, որե ամբողջ զուղավորման շրջանում լինումէ այդ խմբիմեջն ցանկությանեկած մաքիներին ծածկում: Այս եղանակը նա չի կիրառվում, քանի որ սլաճանջվումէ շատ բանվորականուժ ն գիշերը մաջիներին Համարբաժանփունքներ: պաճելու '

ո"

աի

:

ր

աշխատանք: ։

ՍԵՐՄՆԱՎՈՐՈՒՄ

ԱՐՀԵՍՏԱԿԱՆ

Արճեստական սերմնավորման մեթողը ստեղծվել ն կատարելագործվել է Սովետական Միությունում|լ լայն տարածում է

զաել ոչխարաբուծության մեջ:

Հեղուկը

րարի Հանրաղետություն: զաղագառվան ԱրՀեստական Ցնարավոր չնորճիվ՝ Ը

.

զարգաց

արտադրող

ար

ր սերմնավորման

է արագ

ատե ո ոն ք Հփայեն Հ ությունը, խոյծ- . տօճմային կրճատել անապա ծախաումներնու րի՝գլխաքանակը,նրանց վրա բանվորտկան ուժը: Արճեստական անրմնավորման մերՄիությու թթ. տեղական կոսլտաբուրդ ոչխարները նում 1930-1940 Ւ , էենն ի Մենչի ոմ խոյ , ինչդեռ ակ հրբագեղմ խոյերի քանակը,չէր բավարարում:.. ժամանակ ոչխտրներըղերժհն մնո. Սերժնավորման՝

որ լ

կատարվող

եղանակով

Բոր նիան ՋաՀ

րով:

ը

Ի

..

-

7. Ց-

անռական` տարածվող Հիվանդություններից:՝ ճանապարով Ոչխորների. արձճեստական անցկացնելու սերմնավորումն

ժամաԶեոնոաքաշ զուգավոբում: ՉԵռնաքաչ ղզուղավորման են տեռացանկումիջոցով Հայտաբերում նեկ փորձախոյնրի

քյան եկած մաքիներինն ծածկում Համապատասխան ընտրրված խոյերով։ Այս եղանակի դեպքում Հնարավոր է տանել տոճմալինճիշտ

4.

արծնատական սերմնավորման եղա-

աեռացանկու-մահանա

.

է

փարելի քր

,

5-30

Հ.

ապա

300-500 մաբի։ ձակով է: ղուզավործլ սերմնաչ Ր Առաջավոր աե. ոչխարաբույժները րոգր" Բո ոՆոՐԸ, մեկ արտադրողի Ղ ում են 17681 ժեկսեղո մինչն մաբի: սերմնավորում Հեղուկով են մեքոդ Սովետական մշակել գիտնականները սերմնաձրկարատնպածպանելուն տեղափոխելու Հեռու վրա: Օրինակ,Խերսոնի Ասկանիատարածությունների մարզի եովայի ձր մթե տնտեսություն ատու Է խոյն`

փարավու մաջինձրին,

ո Դասային ն

100 մաքի,

Հ0-

կազմու աովխողներում կոլտնտեսություններում

Համար

ու

են արճեստական սերմնավորման կայաններ: կոլկերպում ն

արչեստական առվխուակին տոնտնսային

`

սերմնավորման

սնվական խոլերը, իսկ կայաններըկարող հն ունենալ իրենց խոդեպքում արտադրող թե չունեն, այդ բարձր մթերատու

"ցերի սերմնաճեղուկը ստանում

նն

սլետական արճեստական

սնրմնավորման կայաններից:

սնրմնավորման աշխատանքը կայաններում Արչեստական նախատեսվում է Համար հրեք արչեսկազժակերպելու մարղ՝ սական տեխնիկ, խոյնրին արտադրող` Ճովիվ՝ սնրմնավորման՝ աան

:

5--Ռչխարարուծություն `

բոլոր գործիքներնու նյութերը: նախատեսված ճրաճանդում Ն. նյութերինախապատոասումը: Սերմնա-չ՝ ` «Գործիքների ն չպաճպանման ներարկման ճամար: օգճեղուկի ստացման,

Մ պաճելուճամար ն սանիտար:Ռրպես«տեխնիկեն այն. անձինք, որոնք." աշխատել սերմնավոլողներկարող ն դասընթացները սերմնավորման անցել են արչեստական ՒՅՑ ԵՐԱՆ ունեն վկայական: է՝.. սլարաավոր տեխնիկը սերմնավորման Արճեստական

խնամելու

ու

գործիքներն ու պիտույքներըպետք է լինեն մաքուր, չոլ վարակազերծվաժ: ն դործիքները անձճրաժեշտ ստացված սարքավորումը 2 նոր փոշուցն. նրստ-Հ Վ խնամքովլվանալ, մաքրել յուղանյութերից, Ճճետո չպածքներից,որը վուլկանիզացիայից մնումէ ոնտինն է ՔՐծրի վրա, մաջրելուց ճեաս վարակազերծել,

«տադործվողբոլոր

ԱՐ

ն

սերմնավորման Աս աճովիոչխարներիարճեստական ԼՄ սյլանի կատարումը: Հայտնարբերումը եկած. "9,Հակ ցանկության խնամքին ...-դ արտադրող խոլերի կերակրմանն որակի` 3. Ապաճովիսերմնաճեղուկի ստացումը). դնաճա- : ՍՈԼ լ բ Կոումը նե ոչխարների սերմնավորումը: կայանի սերմնավորման գույքի «րակի արձեստական "7.

։

"

ոչխարների Ր

»

ու

ն անՖլութերը գործիքները, քիմիկատները է որնէ Այդ փակպաճարանում: ։լաճարանում Հրաժեշտ պաճել է

ն.

.

վիճակիպաճսլանմանը: աանխոարական

ԿԱՑԱՆՆԵՐԸ.եՎ

ՍԵՐՄՆԱՎՈՐՄԱՆ

Է. ԱՐՀԵՍՏԱԿԱՆ

ՍԱՐՔԱՎՈՐՈՒՄԸ

ՆՐԱՆՑ

անն ԱԳԵ

.

.

ԲՈՑՅՆ են կարսններըկառուցվում սերմնավորման ԱրՀեստական կողմից ՀառՍՍՀՄ ֆատնակասյան մինիատրության

ՐՆ ճախազծոխ մանեժ ունենա լաբորատորիա, (սերմնա-չ սերմնավորված, Համար), սերմնավորված վորում կատարելու : ա ոչխարներին խոյելի բաժանմունքներ: մաալին կալան վնայանըպետք է

Ս

|

որ Հնարավորլինի դասավորված, այնպես

տեղափոխել: ոչխարներին

դոները

(երգով անարգել |

|

անրմնավորման ժամա-. լաբորատորիայի ֆերմաստիճանը տատանումները՝ 306, ոՏիբ--. է

լինի

նակ ոլեւոք

մուտ

18--45

՛ բարձրացումն անթույլատրելի խիստիջեցումը.ն մաստիճանի աղդում է սերմի որակիվրա է, որովչետն ե լուսավոր: չոր

կայանը պետբ է լինի Սծրմնավորման է. աշխատում, Այն մասում, որտեղ տեխնիկ-անրմնավորողն վրա ամ 0,5 մ բարձրության Հատակից լուսատու

«կտնի պատին,

Է

նյութսլաձել չի թուլլատրվում, ախտաձանիչ լվանալու ճամար գործածել ածխաթթվային թր| Գործիքները լուծույթ,կամ- կալցիացված սոդայի «ռողայի2--800-անոց լ ուծույթ: Լվանում են խողանակով կամ: "2--1,500-անոց ձողիկի վրա փաթաթած լվանալուց Ճեբամբակով, ապակյա "ոո չորացնում: նախքանօգտագործելը սարքավորմանլուրաեն քանչյուր առարկա վարակազերծում ճետնյալկերպ. (այլ դեղանլութ

|

ԷՐ

"քնի1 (մ մակերքրիցոչ պակաս անցկացնելուճամար

Ա

ռեկվարակազերծում Արձատական Հեշտոցը ե աոիֆիկատսպիրտով Գժված բամբակի խժոծավ ներսից

այ)

Լ

ՏՏ

պետք է լինեն ընդարձակ, նշված բաժանմունքները,

Բոլոր մաքուր

:.

:

պրսիցշփելով կամ8--4

:

Ք)

Ն

ՏուՅ

ւ

Ի

րոպե եռացող ջրի մեջ ընկղմելով»

«երը

ա

կարելի է վարակազերծել՝ Սձրմընդունիչները նպիրտով սերմընդունիչչ Սպիրտով մշակելիս՝

1 րաժ ֆրի մեջ եռացնելով: ենվանում

«Հետն մի քանի

մինչն

65"

ր

ռպիրտով նոսրացված

նու-.

նատրիո «չորային ՏԱՐՐ ու

անգամ լվանում 140

արոժույթ վարաՃճեշտոցային ունելիները Ճալելիները, գ):Մետաղյա ւրա

|

վրաւ ունեցող ապիրտայրոցների 14)Ապակյա անոթներըվարակազերծումեն եռացնելով 2-3 օրը մեկ անգամ վոաղելինըպարահ) են: Հբղկկադիրկերպով ստերիլիզացնում ` են խցանովփակվածանոթր իջեցնում չրովլցված կաթ. ե բ: տակ՛դնումեն բամբակ կ ապա չուրը Սրվակի ՀԱՆ աքնում 20 լյուեւ 05:են ուլիղ ագերժում

բոց

Յուրաքանչյուր

Սերմնավորումը նորմալ ունենալ արձեստական ՞ Վ լաբորատորիայում: սերմնավորման ՈՃ

անճրաժոջտ

են -965

ի

ԱՆ

մեջ:

Վազելինով լցված

-

մար

ժ

Թ55

25.

ապիրոը

ը:

96" 68-սմտ. ապիրար պլախթաստում .

ր:

են

Հ

ն

ր

ւ

:

8"

Է

Ա

բողը

սմՅ

ն

են

20--30

գ

/ոդոորից, ԱՆ" Ջուրացոլու Ալ Ն արման ի ՀԱՆ շի" սերմնաճեղուկը

ածխա-

պատրաստում ը) Սողայի լուծույթը: կալգոլ ջրի մեջ լուծելով, իսկ մեկ լիոր քքվոլին սուլան գ մեկ լիտր ջրի Ժեջ: սոդան 10--15 ցիացված են արճեսստանում սերմնաճեղուկ Արտադրողխոռլերից անճրաժեշտէ ստուառաջ Աշխսոուսնքից Ճեշտոցով: ձուսկան Հելտոցի սարքին լենելը: դել արձեստական

,

։

չ

ուռանալու Սերմնաճեղուկ մ

են

ալխասլատրաստու ա) մաքրում, Բ)

գ) դ)

ճամար

ի

|

արճեստակա«լ շտոցի

միացում, սերմընդունիչի

ու

րությամբ օծում հն կողմը ընկած բնդունիչի

ստանալուց Սերմնաճեղուկը

Պետո

է

խիտ սերմնավորել

ունեցող

ն

0,8

սպերմա-

կ երմնաճեղուկի

տեխնիկորակը գնաճատելուց ճետո մաքրում է ոչխարի արտաքին սեռական օրվարակազերժվածճայելիով զննում 4շնշաններ չկան, «Հայելու զգույշ է արգանդի վզիկը ն շարիցովսերժնաճեշարժումով գտնում վղիկի մեչ: ղուկըներարկումարգանդի

Կորարավորողը որո Ի ԹՒՐՎոր խորության :

:

ԱԱ

'

ռետինե բալոնիմիջոցով միջապատյա խոռոչի մեջ խողովակի պատերը իրար սիչում են այնքան օդ, որ ներսի արճեստական ատանալը, միանա նախքան սերմնաճեղուկ Արտադրող պետքէ լենի 40--42 Հեշտոցիջերմությունը Հետո արճեսստանալուց ւսնմիջաես խոլից սնրժնաճեղուկ կողժովդեսի ներեն սերմընդուսիչի «տականՃեշտոցը շրջում Հանում

այլն:

ոչ պակաս առաջընթաց շարժում ոլոզոիդներով:

ւ

Հետո

լ

սերմնաճեղուկովոչխարներինսերմնավոլե-՝ Ձնոսրացված

ժամանակ լուրաքանչյուր ոչխարին ներարկում 6,05 սմ3, իսկ երբ նոսրացված է 0,1 սվտ,

լու

Աճն .

սերմբնդունիչը

են թողնում օդ, զգուշությամբ: անմիջապես ձակում ապակյա կափարիչով:

9-ը առաջընթացշար-

բալից

ՍՈ

սնհրմմաքուր վազելինով,բացառությամբ մի փոքր մասից (2--4 սմ), որից

աթոզոիդուրից

մ.ոպ ն երբ

չխարներին թուլլատրվում

|

ու

շարժում,

իա

չրիլցնում

բոց

Բրի

է այն սերմնաճեղուկը, բայային սիստեմով: 10 բալ ստանում ունեն բոլոր ապերմասոովոիդներն տռաջընքաց

:

օծում, ե) վազելինով ղ) օդի` փչում, Քան ստուգում: մ է է) ջերմաստիճանի են 50--59՝ Հեշտոցի մեջ լցնում Մաքրված արձճեստական Ժենի մեջ սմ3 ջուր: ԱյնուճետնՀեշտոցի ծայրերից 150-180 սմ խորությամբ: 2--8 սերմբեդունիչը Հոոցնում են առպլակյա միջոցովամբողչ հրկաներսի խողովակըապակյաձողիկի

բե,

նար

յ

երգ. ստնյչալ կերով

ետ

վարակազերծում,

.

|

.

,

.

սերժեաճեղուկ

մանխադիտավով ատագում է "րամը անգամ խոչորացմամբ)" (200-300 Ֆոր ստացված սերմնաճեղուկի որակըստուգում են 18-25 ջերմության տակ, Հակ պաճպանված սերմի որակը, որը կաշւտացվում է սլետական արճեստական սերմնավորման 38--40" տակ: Պաճպանված սերմհաճեղուկի որաճամար մեկ կաթիլի վրա ետք է լ կատրիումի ՅԿգր-անոցլուծույթ օօ. ոուս ույ ն անոց , լուժույթի 1--2 կաթիլ: » զնաճատում ես Լս ով լիս սէ ն րի քանակով շարժունությամբ: րբ սերմնաճեղուկըխիտ է, նշանակում են «խ» տառով, իսկ նոսրի՝«ն»-տառով: (սո շարժունության սերմնաճեղուկը ցնաճատում են 10

Սպիլաշի եռացրածու ֆիլտրած չուրը իրար խառնելով: են սպիրտաչափու: ստուգում ուժեղությունը լուծույթը պատէ) Քլորայիննատրիումի ժեկ տոկոսանոց ֆիլտրած խմեբաստումեն ամեն օր՝ նախասլես հոացրած գ թլորույիննատրիում: լուծելով լու ջրով» մեկ լիտր ջրի մեջ

Կոնհխնիկ-սերմնավո-

մք ոչխարին

լին մաքրում

ենչ

են

0,08-ԲՈ.

Հետո շպրիցը ն սերմնավորելուց

Ճայլն-

-

Արճեստականսերմնավորման կայանում աշխատանքի Հաշվառում տանելու Համար պետք է լինեն ճետնյալ փաս-

տաթղթերը:`

:

կամպանիայի ընՄաջիները առաչիկա զուգավորման քացքում խոլերին ամրացնելու տեղեկագիր: 2. Արտադրող խոյերի օգտագործման ճաշվառման քար-

լի ճասակունեցող այն բոլոր կենդանիներին,որոնք պիտանի են բազմացման: Հետագայումամեն տարի բոնիտավորման

1.

տեր:

ենթարկվում. | ու) ալն Ճասակավոր կենդանիները,որոնք պիտանիեն բաղզմացժան, բայց առայներում բոնիտավորմանչեն ենթարկվել, բ) մեկ տարեկան բոլոր խոլերն ու շիշայվլները, գ) երկու տարեկան բոլոր այն խոլերն մաքիները, որոնք են ինտիր անցյալ բոնիտավորմանժամանակ խմբում, դ) տնտեսությանբոլոր ճիմնական արտադրող խոլերը: են՝ Անչատական բոնիտավորման ենթարկվում ա) ընտիր ն առաջին դասում առանձնացված կենդունիները, բ) այն բոլոր խոյնըն խոյիկները, որոնք առանձնացվում են տոճմային Համար, ե այն բոլոր արտադրող խովաճառքի վերը, անկախնրանց որոնքօգտագործվո են

"

Ոչխարներիարճեստականսերմնավորմանմատյան: Ոչխարներիարճեստական սերմնավորման ընթացքի Ճճաշվետվությանձեեր ն այլն: 3.

4.

ՈԶԽԱՐՆԵՐԻ

,

ու

առանձնացվել

ԲՈՆԻՏԱՎՈՐՄԱՆ՝ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒՄԸ

ԵՎ ԱՆՑԿԱՑՈՒՄԸ

:

Ոչխարներիբոնիտավորումն անց են կացնում գարնանը իուզից մի քանի օր առաջ, մեկ տարեկան «ասակում, երբ ճնարավոր է կենդանուն գնաճատել րստ ճիմնական մթերա-

տվության: `

ու

է նախօրոք նախապատԲոնիտավորժանը անճրաժեշտ հաստվել, ընտրել այնպիսի տեղ, որ ճեշտ լինի գնաճատել: Աեճրաժեշտ գործիքները, փաստաթղթերն նյութերը նա15--Չ0 իապատրաստել բոնի տավորումն սկսելուց օրի առաջ: Բոնիտավորումը կատարում է բոնիտլոր-զոոտեխնիկը, որբը ոչխարներինգնաճատում է րստ նրանց մթերատվության Ճճատկանիշների տոճմային արժանիքների՝անմիջականորեն՝ դիտելու միջոցով: ԲոնիտավորմանՀիմնական խնդիրն է՝ 1. Ռչխարաբուծության ցանկալիուղղությանը Համապատասխանողլավադույն կենդանիներիընտրության ն ոչխարներին դասերի բաժանելով աւպաճովելխոլերի ու մաքիների չույգընտրությունը, որպեսզի Հետագա սերունդներում ատացվեն լավաղույն, բարձր մթերատու կենդանիներ: ՉՀ. Գնաչատելնախորդ զուլգընտրությանարդյունքներըե վոչ որոշել նոր ստացվածյուքաքանչյուր սերնդի որակական Կիոխությունները: Դասերի բաժանելով անձճրաժեշտ է ապակ մթերատվություն Հովել տարբեր կոնստիտուցիոն տիպեր ընտրովի պաճպանումը, կենդանիների կելյակրումն ունեցող առաչին դասի կննդանիներիՀամար ստեղծել լավագույնպայմաններ: Տոճմալյինաշխատանքիսկզբում բոնիտավորմանեն ենթարկում տնտեսություններումեղածմեկ տարեկանե ավե-

են

ու

երնդի որակի սաւուգման

'

ու

։

ւ.

բբ

՝

:

"

.

.

ու

ռ

դասայնությունի ց, գ) այն մաքիները, որոնք ամրացված են խոլերին

Հուտում,

`

ըստ

սե-

ճամար,

դ) բոլոր սերունդները, անկախ նրանց դասայնությունից, որոնք ստացված են ընտիր ն առաչին դասի մաքիներից: Դասային բոնի տավորման են ենքարկում Հուռի մնացած րոլոր այն կենդանիները, որոնք պիտանիեն բուծման ճամարս Այս դեպքումկենդանիներինբաժանում են խմբերի՝ բրդի րակի ն քանակի, ոչխարների խոշորության ե կոնստիտու-. ցիայի կոմպլեքս գնաճատմանՀիման վրա: Հաշվում են տարընը դասերում առանձնացված ոչխարներիքանակը: նրբագեղմ բոնիտավորման ժամանակ բւսոչխարները Հանում են 4-դասի: Առաջին դասից լավագույն կենդանիները, որոնք բրդատվությամբ, կենդանի քաշով 10 տոկոսով գերականցում են 1-ի դասի Համաթ ընդունված ցուցանիչներինչ Կսռանձնացվումեն էլիտա խմբում: Նուրբ ն կիսանուրբ բուրդ ունեցող խսռնածիններինըստ իրենց մթերատվության(բրդթ քանակի),բրդի բարակության երկարության, թւտության, միաճավասարության, ճարպա-Հ ն բրտինքջի,խոշսրության այլն, բաժանում են Տ դասի: ւ

Մեր

ընդունված կիսանրբագեղմ Հանրապետությունում:

ցանկալիտիպի ճամար ֆայտչխարաբուծության ուղզության՝

կական ՍՍՀ դլուղառնտեսության մինիատրության.անասնաւչաճության գլխավոր վարչությունը ն մնասնապաճականուն ինստխոուտըմշապիտաչետազոտական սնաբուժակոա:ն են ցուցումներ, որոնք բերված են սւտորն: դել բոնիռավորման

"

մեծության է

ուղիղ պրոֆիլով, իսկ խոլերինը՝ պարզ արտահ մաքիները ճիմնաՀայոված ուսպատավորությամբ: Խոյերը նն կանում անեղջյուր են, խոլերը երբեմն ունենում եղջյուր կոմպակտ է, քիչ բարձրաուռ հն: Կրծքիվանդակը նիր:հրանը: ծավալուն է շնորճիվ նրա լավ խորության ն երկարության: Մեջքը ուղիղ է, գավակը բավարար քիչ կոխ ընկած, ազդրերը լավ են. լցված: Պոչը Տ-ձեն է, լցված ճարպով, երկու կլսրավուն Ճարպային բայձիկներով (փոջրը Մեծի վրա րնկած) ն իջնում է մինչն ցատկիչ «Հոդը, իսկ սակավ դեպբում՝ ավելի ցածր, ճարոլււոչն փար 60 սմ- -ից ոչ պակասէ (աշհանի):Վերջավորուխյունների ամուր են, դրվածքը ուղիղ ն Խիտ եղչրանյութով: յուրաքանչյուր 100 մաքուց ոչ պակաս Պտղատվությունը՝

ւս

ՆՐ

ունեն ոչխարներն

լավ զարդաէ, խիտ առանց ծալքերի, ամուր ոսկրակազմ, մաշկը քած կ են դիմացկուն: լեռնային պայմաններում շատ շարժուն է,

ն

Հայկական կիսանրբագեղմճարպապոչավոր ոչխարների մթերատվությաննվավագուլն պահանջները (կգ)

կճղակների

:

115--120

թյունը բարձր է, որն ապաճովում

միայն գառների կերակրուժըչ. այլի ապրանքույինկաթի բանակը յուրաքանչյուր սչխարից կթի շրջանում (75 օր) 30--40 կգ չափով կուրծը են: դարդացաժ ալտուկները

'

կենդանի

Քաշը

բրդասովու-| թյունը

լ

60-65

|

3Տ5-4,0

Քաշը

|

բրղատվո-

թյունը

60-65

| 85-50

միատարր, կիսանուրր Բողածածկույթը է,

տարեկաններ

կենդանի

90--100 5--5,5

Խոյէր Մարիներ

|

Մեկ

բավարար՝ Հիմնականում վածությունը

սմ

3,0-3,5

ոչ

պակաս,

խտությունը բավարար է, ճարսլաքրտինքիքանակը բավարար:

Փեղմը Հիմնականում կիսաբաց շտապելով է, իսկ 58-րդ որակի բուրդ փակ: Բուրղըսպիտակէ, ուդ բծեր ունեցողներինը՝ կարող են լինել միայն դեմքի վերջավորությունննրի վրա Փորի բրդակալումը գեղմային բրդով բավարար է, տջերի ու

ոչ

աջ

3,5--4,0

|

է

Դասերի բնութագոումը

քոնիտավորմանժամանակ ճայկական

կիսանրբագեղմ դասի, ծանկալի

ճարսլապոչավոր ոչխարներըբաշխում են տիպի պաճանջներին բավարարող լավագույնոչխարները էյի տա առավելապես առաջին դասից, առանձնացվում են

ճավասարեցորակի: 56--ՏՏ-րդ

երկարությունը12 ամսյա աճի դեպքում՝9--10

գառ

ն կաթնատվու-. Կաթնատվությունը, կութծը պտուկներ:

ինստիտուտիգ/տ (նոնանի անասնաբուծական-անասնաբուժական կենդանինեոիբուծման ամբիոնի ավյալհեեոով)

ձառակավորներ

հ

երկարության,

Հալկական կիսանրբագեղմճարպապոչավորոչխարի ցանկալի տիպը ամուր կոնստիտուցիան

բրդակալումըՀասնում է մինչի ժեկոսկըը ն ցատկիչ ճող: Գլխի բրդոկոալումըՃաճախՃառնում է թշերի ն ճակաոի վրա: լավ է, մաջիների դգլութը նորմալ Մարշմնակազմությունը

:

խմբում:

Առաջինդասին դասվում

են

խոշոր,

առողջ,

ամուր կոնաՃասոկանիշ-

մուատու ոիտուցիա բավարար արտաճայտված ներ ունեցող ոչխարները: Քրդաժածկույթըմիատարը է, բուրզը շատ խիտ է կամ խիտ, 56-րդ ն 58-րդ ր9 սմ նի, երկարությունը ավելի Փորի բրդակալումը լավ ն

ու

Հիմնականում

..2

է կամ բավարար,

ճարպաքրտինքը բավարար, գեղմը՝

պելային կառուցվածքի:

ԵՐկբոբդդասին դասվում

շտղ-

Կովկասյան»չ«մավեխ խառնացեղոչխարներիմթերատվության նվավագույն պաճանջները(կգ)

այն կենդանիները, որոնջ խոշորությամբ մսաճարպային Ճճատկություններով փոքրինչ զիջում են 1-ին դասի կենդանիներին: Բրդածածկույթը միատարը է, չավ կամ բավարարխտության, ճիմնականում Ջ սմ պակաս է, բայց «6-րդ ն 58-րդ որակի: երկարությունը ծ սմ ոչ կարճ: Փորի բրդակալումը լավ է կամ բավարար: Ճարպաքրտինքի քանակը բավարարէ՝ լավ է պաճպանում բրդի ֆիզիկական ճատկությունները: Է

(Ախուբյաճի պետաոնմաբուծաոանի տվյալնեռով)

ու

՞լ

Մեկ տարհկաֆներ աակրներ կենդանի կենդանի բրգատվուբրդատվուբաշը |

Թշյունը

`

դասինդասվում ԵՐբորդ

Ֆոշեր

են խոշոր ն առողջ

կենդանիները, որոնց մսաճարպային ճատկանիչներբլավ են արտաճայտված, բուրդը միատարը է, 46-րդ որակից ոչ ցածր, ազդրերի, վրա սզետք է լինի ոչ մեծ քանակությսոքբկոլիտ բուրդ: Բրդի երկարությունը9 սմ է ավելի: Փորի բրդակալոմը անբա-.. փարար է: Բրդի խտությունը մեժ չէ, չոր գեղմը Հաճախ

Մաբիներ

դասինդասվում Չորբորդ

ուննն

ծ,

մանր կենդանիները, որոք կոնատիտուցիոնկամ էջատերյերային թերություններ:

Ճայտված, բուրդը միատարը է, բայց նոսր: բրդակալումը վատ է:

ն

այստա-

կարճ:Փորի ՏՍ

'

3,5-4,0

'

ոչխարների ցանկալիտիպը

`

ու

40-45 35-0

|

3,0--3,5 Զ,5--3,0

ն

ա

Այս ոչխարների ամուր է, բայց ոչ կոպիտ կոնուռիտուցիան ոսկրակազմով: Մաշկը ծալքավորչէ, լավ դիմացկունէֆ, լեոնային պայմաններում բավական չարժուն: կիսանուրբ է, միատարր, նորմալ խտուԲՐդածածկույթը թյան, առավելապես 56--ՏՑ-րդ որակի: Բուրդըամուր է, 12 8 սմ է ավելի, ամսյա աճի դեպքում բրդի երկարությունը բոդի թելիկների ոլորվածությունը:պարզ, իսկ երբեմն ավելի է թե՛ գեղթույլ է արտաճայտված, բուրդր Հավասարեցված

|

-

խառնացեղ կիսանրբագեղմ Կովկասյանշչմավեխ

5,0-8,5

`

Սովորաբարայս դասին դասվում էն այն կենդանիները, որոնք չեն բավարարում նախորդերեք դասերիպաճանջներին: . ՝

բրդակալված բրդակալումը

են

Ոչխարներիմսաճարպային վասո են Հատկանիշները

|

Թ

թե՛ շտապելու: Գեղմըփակ է կամ ճարկիսափակ, պաքրտինքիքանակը ն որակըբավարար: Մաքուրբրդի հլունքը կաղմում է 50--ՏՏԳԱ,Փորըապհտք է բավարարչափով լինի երկար, գեղմային բրդով: Գլխի հ սսոքերի չափավոր է: լավ է: Գլուխը նորմալ մեծության, Մաոշմնակազմությունը " Քիչ գոգավոր պրոֆիլով, կուրժքըլայն է ն խոր, մեջքը ուղիղ "Ժոռ լայն: Վերջավորությունները ամուր են, լավ դրվածքով: բավարար ղայմաններում Գտղատվությունը: կերակրման յուրաքանչյուր 100 մաքուց ստացվում է 110--115 գառ: կաթնատվությունըլավ է, լիովին ապաճովումէ գառներին կեր» րելու ճամար,բացի այդ), ստացվում է 30--40 կգ առլրանքային կաթ: մում

ու

«լուսիկայինկառուցվածքի:

թյունը

Քաշը

--

ման

Ը`

Դասերի

բնութագրումը

խառնացեղոչխարներիբոնիտավորկովկասյան) մազեխ

ժամանակ բաշխվում են չորս դասի: Ցանկալի տիպի սլաճանչներինբավարարողլավագույն կենդանիները, առավեապնս առաջին դասից, առանձնացվումեն ընտիր ոչխարների Խմբում: Առանձին դեպքերում ընտիրներիխմբում կարելի է նան այն կենդանիներին,որոնք թեն բոլոր ցուառանձնացնել ջանիշներով դեռ լեն ճասել ցանկալի տիպի ոչխարներին տ

առաջադրվող պաճանչներին, ունեն սակայն աչքի ընկնող տռանձին ճատկանիշներ, որոնք Ճճետաքրքրություն են ներկա-

(ացնումբնտրության ճամար

կիսափակ: Բոդի

են

կամ

բավարար,

|Առաջին դասինդասվում են լավ խտություն կիունեցող ւանուրբ բրդով ոչխարները: Բրդի 128 ամյա երկարությունը աճի դնայքում 8 սմ է ն ավելի, իսկ նրբությունը՝ 56--58-րդ Գեղմըունի շտառլելային կառուցվածք,շտապելը փակ որակի: չ կում ոլորվածությունը տարբեր Է՝ դլարզ արտաճայտվաժից մինչն փակ, ոչ պարզ երնացող, Հավասա-

րեցվածությունըն ճարպաքրտինքը լավ փորի

բրդակալումը՝ բավարասը:

կոնստիտուցիան ամուր է, մճարմնակազմությունը ըսվ է քամ բավարար, մաշկր ծալքավոր չէ:

ունեն

կամ

հոքր են,

ու

դասինդասվում են կարճ, խիստ ԵՐկոոոդ ճաճախպակաս Հավասարեցված գեղմ ունեցող կենդանիները, որոնք

նույն մեծությունն

նուրբ

քան առաջին

ոչ

դա-

որակի է:

Հավասարե Բուրդը ՛չոր շտառլելում:

Սովետականմերինոս»շբովախկիս ոչխարներիցանկա

մարմնակաղմու

Աշ ոչ ի էլ Պարանոցիստորին կարող են՝ լինելկոպիտ բրդից ննուրբ փոքր Ճյուսիկներ: Փորի բրդակալում Բրդի երկարությունը 12-ամսյա աճի Բրդի թելիկների ոլորվածությունը լա Գոոբոբղղասին դասվում էն ցա ները, որոնք իրենց Ճատկություններ նում առաջին երեք դասերի կենդանի ճանջներին (նուրի, դելզարգացած կ շա բավարար բրդով, փորի վատ բրղակալությամ

ն

Խոյեր

ու

ունեն

մեծ

գիտա-ճետ

զաթագա

Յ,5--4,0

6,0--6

ր

թյունը

չենղանի' | բրդատվու

"

Քաշը

70-75 45--50

Բոդիռբակնու բոդակալումը:Քո Բոդի թելիկների երկարությոմը 12 8,5 սմ-ից ավելի է, գեղմը Հիմնակա

Մաբիներ

մթերատվությաննվավա ոչխարների

մերինոս»«բովախկիս Սովետական

խոյերը ոսկրակազմով,

ամուր է, ամուր Դոնստիտուցիան լավ մաս

բավական խիտ է Մաշկը

որուկը՝առավելապես 56--98-րդ որակի: Բրդաթելիկների

րայց

ո) կենդանիներին, ա ԱԱ կամ ունի, փակված է: Բրդի երկարություն 19-ամարս ամի չատպելը է, սմ-ից պակաս, իսկ պակաս

ՍՍՀ գյուղատնտեսության (Հայկական մինի անասնաբուժության

դիպթում 8 սմ-ից

ոլ"րվածությունը նորմալէ, փորի բրդակալումը բավարար: երկրորգդասին դասվում են այն կենդանիները, որոնք թեքումունենդեսլի կուղիո, չոր. կոնստիտուցիան,ոսկրակազմր կուղիտ է:

է

Սրանց է, Հաճախ մարմնակազմությունը ճնշված ավելի փան առաջին դասի կենդանիներինը, սակայն առանց ակրննե ազդրերի Ճայտ արուների: առորին մասում Պարանոցի մրա թույլ է կուղիո բրդի ոչ մեժ քանակություն ն բատրվում բակ քոատամաղզի փոքր Ճլուսիկներ: ԵՐբոբդդասին դասվում են նրկար, բայց նոսը կամ ոչ բրդով կենդանիները,որոնք ճաճախ կնույՀավասարեցված. նիսկ ավելի խոշոր են, քան առաջին դասի կենդանիները:ծրրորդդասի կենդանիներնունկն ավելի լավ: արտաճայտված մսատու ձներ ն շեղվում նն դեպի որն կոնստիտուցիան,

արտւճւսովում

56--58-րդ

թեթն ոսկրակազմությամբ Համեմատաբար

ն փուխրմաշկով: Բրդի նրբությունը 76.

Ճավասարեցվածէ Բթդաժածկույթը ոյելում: Քեդաթելիկներն ամուր են,

Թե՛ դեղմում

են առաջին րությամբ չեն զիջում, իսկ ճաճախ գերազանցում ունեն լավ արտաճայտված մսատու ռասիկենդանիներին, Հատկանիշներ:Բրդիերկարությունը 8,5 սմ է ն ավելի,նրբուքյունը՝ 4իմնականում 56--58-րդ որակի: Փորատակիբրդակալումն անբավարար Է Չորբոդդասին դասվում նն մնացած բոլոր խառնացեղ Ձիսանրբագեղմ ոչխարնեիը, որոնք ցածր մթերատու են, արոտներ ուննն, չեն բավարարում նամարմնակազմությաւն խորդ երեք դասերիոչխաբներինառաջադրվողսլաճանչներին:

Թն՛ շտաոլորվածությունը՝պարզ, իսկ երբեմն ավելի թույլ է արտաճայտված։Ճարպաջրտինքը դեղնավունէ կափ սպիտակգույնի: Բրդիմաքուր ելունքը 5Ս-85

ն

9. է:

Գլուխըբրդակալվածէ մինչե աչքերը միացնողգիծը, իսկ ճաճախ ավելի պակաս, առչնի ոտքերըբրդակալվածեն մինՀե ժնկաճոդը,իսկ 5նտնի ուռքերը՝ մինչնպատկիչՏոդրը:Փոիստակը ծածկված է դեղմային բրդով: կերակրմանլավ պայմաններու: 100 Պտղատվությունը: մաքուց ստացվում է 1520--130 գառ: կաթնատվությունը բարձի է, յուրաքանչյուր մաքուց, բացի գառներինկերակրած կաթից, ստացվում է նան 20--30 կգ ապրանքայինկաթ:

ւ

Պրեկոսշչ«բովախ կիսանրբագեղմխառնացեղոչխարների ցանկալի տիպը

:

Դասերբի բնութագրումը: Սովետական մերինու»«բոզախ՝ կիսանրբագեղմ ժուխառնացեղ ոչխարներըբոնիտավորման մանակ բաշխվում

են

դասի' Բացիայդ, առաջին դասի այն կենդանիներից, որոնք բավարարում են ցանկալի տիպի չորս

ամուր կոնստիտուցիան

մաշկը ծ»լքավորված չէ, ոսկեն ոչ կոպիտ: Դիմացկունեն ն լավ Հարմարվում լեռնային պայմաններին:

պաճանջներին, կազմվում է ընտիր ոչխարներիխումբ: Առաջին դասինդասվում են խոշոր, ամուր կոնստիտու-

Լ,

բյսկազմն ամուր է, բայց

:

'

ւմ

,

խառնացեղոչխաբնեբիմթեբատվության ՊՐեկոս չ«բռզախկիսանբբագեղմ

`

ցիայով, Համալափ մարմնակազմությամբ, խիտ ն երկարբըլ.դածածկով 8,5 Կմ չ տ" Բրդիերկարությունը կենդանիները: ավելի, նրբությունը՝ առավելապես 56--58-րդ որակի' Բուրդը է թե՛ գեղմում ի թն՛ շտապելում: Ճավասարեցված Գեղմբ ջտապելային կառուցվաժբի է, չտապելը փակ է կամ կիսափակ: Փորատակը լավ ծածկվածէ գեղմային բրդով:Դարպաբավարար Բրտինքը որակի ու քանակիէ, որի շնորճիվ սլաճեն պանվում բիդի Հատկությունները: ԵՐկբորդ դասինճն դասվում այն կենդանիները, որոնք ռաջինդասիՀամեմատությամբ բիչ փոքրեն, բայց խիո ն հարճ բրդածածկ ունեն Փորատակը լավ կամ բավարարէ Բրգկալված, ճարս։լաքրտինքի քանակն ու որակը բավարարէ: Քրդի երկարությունը8,5 սմ-ից պակաս է, բայց 7,5 սմ-իը ոչ կարճ: դասվում հե այն Աենդանիները, որոնք ԾՐբոբդ ղասին ունեն երկար, բայց նոսր ճավասաբեցված չէ բուրդ:Բուրդը թե՛ գեղժումկ թե՛ շտապելում։ Այս դասի ոչխարներբ խոշո-

'

(Երնանիանասնաբուծական-աճասնաբուժական ինստիտուտիման" անասնապաճության ամբիռնի տվյալնեռով)

.

ը

Է

ասպար

կենդանի| բրդատվու-|

:

՝

որր,

:

թյունը

Քաշը

արա

Մաջիներ 50--60

Մա.

|

`

եյ

ՏՐ

նվազագույնոլանանջնեոր(կդ)

'

Է

ԽՏ-Յ,0

«արվատաը

կենդանի| ըբղատվու-

Քաչը

| -Փ

|

Յ,0--4,0 35-40

թյունը

Խ0-Ֆ5 2,5--3,0

Բուրդըսպիտակէ, Քովիորակըե բոդակալումը:

կիսանուրբ, թրդածածկըբավարար խտության, բրդաթելիկները նորմալ են, իսկ սակավ դեպքերուսՐցածր ոլորվածությամբ: փակ է կամ կիսասիակ:Բուրդինուրբ Փողմը. է՝ առավելապես մսատու Հ6--57-րգ որակի, իսկ ունենալու լավ ճՃատկանիչներ `

եւմ

քանակությամբ

Հ լինելնան 50-րդ որակի: Բրդի կարող դնոլքում նրկարու-

քյունը Հավասարեցված 8,5 էուավելի: Բրդածածկույթը է սմ

ինչես դեդմում,այնպեսէլ շտասլելում, Ռչ

Քանակու-

մեծ

,

է լինել ազդրերիվրա: Ճարսպաքրոինթյամբ քատամազ կարող

Քի քանակն

ա

սլաճովումէ բրդի Ճատկությունների ւաճղա-

բրդի ելունքը կաղմում է55--60:0.Փորատակը նումը:Մաքուր զարող բավարար կամ թույլ բրդակալված լինել: Գլուխըե են բրդակալված դեղզմային ոտջերը՝ բիչ. իիդով:

է

լավ

՝

լավ է, մսատու Մաշմնակազմությունը նն

Հատկանիշները

արտաճալյտված, իրանը երկար է, Խոր ն տակառաձե Մեդավը,մեջքը ն Հետույքըլայն են կ ուղիղ, կուրծքը խոր է ու լայն, ուռքերն ամուր են |. ճիշտ դրվածքով: կերակրման խնամքի լավ պայմանչ Պտղատվությունը: ներում լուրաքանչյուր 100 մաքուց ատացվում է 100-115 մ։աքուցստացվում է 30--35 կգապրանքային դաո:Մեկ կաք: ու

.

Դասերի բնութագրումը դասվում Առաջին դասին

ամուր կոնստիտուցիալով, լալ կամ բավարարբրդատվությամբկիսանուրբոչխարները: Բուրդը շատ խիտ է, բրղաթելիկների երկարությունը 12-ամյա աճի դեպքում 8,5 սմ է ն ավելի:Բրդի նրբույունը 56--58-րդ որուկի է։ Գեղմը շտապելային կառուցվածը ունի, փակ է կամ կիսափակ: Ճարպաքրտինքի քանակն ու" են որակը ասլաճովում բրդի Ճաւկություններիլավ սլատռլաճումը։ կենդանիները խոշոր նն, Համաչափ թյուն ունեն:

Տ

ամուր կոնստիտուցիա, կիռանուրբ բուրդ ունեցող առողջ խառնացեղոչխարներիւ Գեղմբ շյոաղելային կառուցվածքիէ, փակ է կամ կիսափակ է երկարությամբ ն նրբությամբ: Բուրդը Ճավասարեցված Բ Հճ 8,5 շրագի է, ծրկարությունը՝ սմ-ից պակաս է, 7,5 Բաց նմ-ից ոչ կարճ: Խենդանիները խոչորությամբ աճախ զիջում են. առաջին դասիկենդանիներին: Այս փոջի-ինչ ն ազդրերի վրա ստորին մասում ոչխարների զարանոցի դասի ո

ՑՑ:րգ:

'

ՆՈ:

Պրեկոս»չղարաբաղ կիսանրբագեղմ խառնացեղ ոչխարների ցանկալի տիպը '

ՏՐ

ամուր է, առողջ են, մսային լավ Կոնստիտուցիան Ճականիշներով ն վաղաճասությամբ: Մաշկըծալք ունի, շավիժուն ,

պայմաններում լով բավականխիտ: Լեռնային 2Հեռագնաց են շարժուն: դիմացկուն ԲՐղիոբակըն բոդակալումը:Բրդածածկույթը բավարար նրբությունը խտությանէ, գեղմը փակ է կամ կիսափակ: Բրդի 56--59-րդ որակի,մատային լավ Ճճատկությունառավելապես է ների դեպքում կարող լինել 80-րդ որակի: Բրդի երկարուէ բրդի թե՛ թյունը 8 սմ է ն ավելի: Գեղմը Հավասարեցված ե նբկարությաժբ թն նրբությամբ:Բրդաթելիկներիոլորվածությունը նորմալ է, ավելի սակավդպատաճոսի է ցածր ոլոր-

է ն

ու

ու

:

բրդածածկույթը

մե

արմեակաղժու-

դասինդասվում հն ԵՐկբորդ

22:

մարմնակազմությանլուրջ կոնստիտուցիայով, թերությունն կամ արատներ ունեն, շատ նուրր է կամ կարճ

են

|

կարողեն լինել ոչ մեծ կուղիո մագ ե բարակ թատամաղի ոչ մեծ փնջիկներ ԵՐՐորդ դասիմեջ խմբվում են կիսանուրբ, երկար, բայց նոսր բուրդ ունեցուլ ոչխարները, բրդի երկարությունը 12ամսյա աճի դեւլքում8,5 սմ է ն ավելի,բուրդը ճիմնականում օ6--58-րղդ որակի է: Մատաու Ճասոկանիշները լավ զարգացած լինելու դեպքումկարելի է 50-րդ որակի բրդածածկույթ ունեցողներին դասել երրորդ դասին: իրենցխոշորությամբ ոչխարները չեն զիջում առաջին դասի ոչխարներին,իսկ Ճաճախ նույնիսկ նրանց դերաղանցում նն. Մսատու ճատկանիշները լավ նն արտաճայտվաժ: սպարաՓորատակը ճաճախ վաս է բրդակալվածլինում, ն ազդրի վրա. լինում են ոչ մեծ քանամասում ստորին նոցի հությամբ կոպիտ մազ ու բարակքստամաղի ճյուսիկնելը դասին դասվում են բոլոր այն ոչխարները, որոնք Չոբբոբդ նե մքերաիրենց կոնստիտուցիայով, մարմնակաղմությամը ավությամբ չեն բավարարում նախորդ երեք դասի ոչխարնեթին առաջադրվող պաՀանջների (նուրբ են, դերղարդացած

`

ի

.

:

"

|

6--Ոչխարաբուժություն

ճամար:Փորատակի լավ է բոսվականաչասի բիդակալումը

ոչշխաբնեւիմթեշատվության Պբեկոսչղաբաբաղ կիսանբբագեղմ (0գ) պանանչնեւր նվազագույն

անասճաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտի (եեանի

ՏՏ

մանբ

անասճապաճության ամբիռնիտվյալնեբով) մ

Հառանկավորդե Բոր

Մեկ'

՛

»-

14Ր ւսանճ

տարենաննե ։

ու

" կննգանի բթյատվու-| կենդանի | բրդառզուԹ/ո«նբ Բոշբ Թյունը Բ""ՀԸ "

ու

|

|

Խոյեր թիներ

Մո

85-80

4,5-8,0

ՀՏ-- 60

3,5-4,0

|

45-50

3,0.-3,5

40--45

2,8--3,0

Է

-

կարող

վածության: Ռչ մեծ քանակությամբկոպիտ մազ է անել ազդրերիվրա: Ճաիպաքրտինթի քանակը ն որակը բավաեն: Մաբուրբրդի բար նելունքըկազմում է 55--600ե: կարող է բավարար կամ թույլ լուխը ն ոտքերը գեղմային բրդով շատ չի բրդակալ-

հորատակը

խա չս

բրդակայված`

`

`

ծ:

լավ է, Մարմնակազմությունը

ձների լավ կամ ավարաի արտաճայտվածությամբ:հրանըերկար է, խորչ աակուոււաձեչ մեջքը ե Հետույթըլալն հն, կուրծքը ն խոր է լայն: Ռաբերըամուր են, կարող է Ճետնի ոտքերը փոքր-ինչ մոտեցած լինել ն ճետույբը կախ ընկած: Քաղվարուր կերակրման սլաճպանման Պտղատվությունը: պայմաններում լուրաքանչլյուր մացուց ստացվում է 115-125 դառ: Մեն մաքուց տարեկան ստացվում է 30--40 կաթ, բացի գառների կերածից» մոարտու

ւ

ու

ն

Դասերիբնութագրումը

Առաջինդասին դասում

-

այն ոչխարներին, որոնք ունեն Բրդի շտապելային կառույվածքի կիսանուրբ է, նրբությունը «Հիմնականում96--58-րդ որակի երկարությունը՝ 8 սմ ն ավելի, բրդաթելիկներիոլորվածությունընորմալ է: Բրդածածկույքը բավական խիտ է: Ճարպարբրտինքի որակն: քանակի բավարար է բրդի ճատկությունների։պաճպանման

էն

իրդածածկույթ:

ոա

կրթա

ավելի: Բուրդըկարող է լինել չոր: ն Փռրատակի ազդրերիվրա կարող էն լինել ոչ մեծ քանակությամբ կսղիտ մազ ն նուրբ քստամազի մանր «Հլուսիկներ: են կիսանուրբ բրդաաժկույ ԳոՐբոոդ դասինդասվում չեն ունեցող այն ոչխարները, որոնք ցաժր մթերատու նն ու բավարարում նախորդհրեք դասի կենդանիներին առաջադրըկոնստիտուվող պաճանչները(շատ մանրըեն, դգերղարդացուծ ցիայով, անբավարարմարժնակազմությամբ,շատ կարճ կամ չ րն ծ բրդածածկույթով, ծ շատ նոսը ն ոշ Հավասարհցված վատ բբր 8 սմ

է

ն

"

`

ււ

Ն ավելի րո են,ԾրԿԱ

րարությունը

Մեդավը,

՛

լինելն ունենալ բրդաթելիկների (կարող է փոջր-ինչ Ֆոռր լոսըձի ոլորվածություն): Կենդանիները խոշոր են, ամուռ կոնստիտուցիալով, լավ մարմնակազմությամբ, լավ կամ բավարար բիդատվությամբ կենդանի քաշով: դասինդասվում են կարճ խիտ բուրդ ունեցող ԵՐկրոորբդ տչխարները, որոնք շեղում ունեն դեպի կոպիտ, չոր կոնստիտուցիան: Բրդի երկարությունը Տ սմ-ի, պակաս է, բայց "7 սմ--ից ոչ աժ ցածր» Բո Բուրդըշտապելային ապելալինկառուցվածք կառուցվածք ունի, ունի,կիէ, Տ6--58-րդ որակի, ճարպաքրտինքը մռանուրբ բավարար է: ն Փորատակի ազդրերի վրա թույլատրվում է ոչ մեծ քանակությամբ կոպիտ մազ ն նուրբ բստամաղի Հլուսիկներ: ԵՐոռոդ դասինդասվում են նոսր կամ չճավասարեցված, "Սիսանուրբ։ 56--Տ8-իղ որակի բուրդ ուննցող ոլխարնհերը: Վլա ղասի կենդանինեիըչնղում ունեն դեպի ավելի փխրուն վոնստիտուցիաան, մսատու «ատուկ կենդանիներին Մարմնակաղզմությունը լավ ունի: Հճատկանիշներ արտաճավտված եննդանինե 2.-

-

ղակալվածությամբ):

Ցանկալիտիպի մաթիներիընտրությունը Կիսանրբադգեղմոչխարների նոր տիպ ստեղծելու, ինչպես նան առլբանքային ֆերմաննրում կիսանրբադեղմխառնացեղ ոչխարներ (իր մեջ) բուծելու նպատակովկիրսովող վերար'

6"

տադրողական տրամախաչման ճաջողությունը, մասնավորա սլես ոչխարների նոր աիպի ստեղծման աշխատանքի քունը, մեժ չառքովկախված է այն բանից,ին ընտիր ոչխարների խումբը, որ, կազմվում է խորացված տոճմային աշխատանք կատարելուճամար, ո՛րչավիճաջող կճամալրվի մաքիներով:

' տակով տարվող աշխատանքիդեպքում խմբում պետք է ինի 500--600 մաքի, իսկ ոչխարաբուժականաղպ7Հ պակաս, քան սկզբնական շրջանում՝չւռնվաղն րանքային ֆերմաներում 200--250 գլուխ: կատարհլիս, բացի ՏոՀմայինմաքիների անՀիմնական մթերատու ճՃատկանիշներըղնաճատելուց, մաքիների սերեդի որակը: Դա շրաժեշւտ է նան Ճաշվի առնել

տհողու-

ընտրություն

կատու-

Այդ նկատի ունենալով, մաքիների բնտրություն րելիս նախ պետք է ձգտել, որպեսզի ընտրված ժաքիները՝ Ճաջող կերպով իրենց մեջ Համատեղեն սելեկցվող ճիմնական ձՃատկանիշները՝ ամրությունը, լխտոշորուկոնստիտուցիայի քյունը։ բարձր մթերատվությունը, երկար ու լավ ճավասարնցե վստաճ մած կիսանուրբ բրդածաժկույթը, լինել, որ սելեկցիոն աշխատանքըպատշաճ կերպով կաղմակերպելու ոչխարների լավ կերակրումն ու պաճպանումն ապաճովելու ղեպքում այդ կենդանիներիցկարելի կլինի ստանալ այնպիսի սերունդ, որը կբավարարի ցանկալի տիպի ոչխարների Ճամար սաճմանված մթերատվությաննվազաղույն պաճանջները:

լով:

որոնք երկու ժնից տվել են գերաղանը՝ Այն մաքիները, սեորակի սերունդ, ճամարվում են իրենց Հատկությունները Կոնսակետից լավագույնկենդանիներ: րբնդիը փոխանցելու իսկ այն մաքիները, որոնք իրար Ճաջորդող ծնից տարբեր արտադրողներովզուդավորվելու դեպքում տալիս են անբավան սերունդ, ղուրս են բերվում ընտիր ոչխարների խմբից բար փոխադրվում դասոյին :ճոտ: որոնք աչքի են ընկնում երկարակեԱռանձին մաքիներ, ցությամբ ու ամբողջ կյանքի ընթացքում լինում են բարձր Հատուկ արժեք են ներկայացնում: մթերատու ն պտղատու, Այսպիսիմաքիներից ստացված դառներին պետք է Հատուկ

"

ու

`

տրամախաչման շնորճիվ ոչխարների Վերարտադրողական

նոր սոխ, ստեղծելիս շատ կարեոր է, որ ընտրվող կենդանիների բարձր մթերատու լինելու Հետ մեկտեղ, լինեն նան հ մուր, ուժեղ, դիմացկունառողջ: Այդ կարնորադույն 2ւււլ-

այլ ճատկանիշներո վ Հավասար պայՃաշվառմանվերցնել ընտիրնեռլ նախապատվություն մաններիդեպքում դրանց բի խմբին դասելիս: Համար ճիշտ Տոճմային աշխատանքների անրաժեշտ է անցկացնել ոչխարների նշադրում (ճամարաեյսլում): Ռչխարաբուծությանմեջ դլոյություն ունի նշադրման չորո եղանակ: ու

Լանիշների անտնսումը կարող է բացասական ազդեցություն ունենալ, երբ ճետագայում ոչխարների նոր տիլի կամ ուզեն ձին լավագույն կենդանիներիՀատկանիշներըամրացնելու ե կայունացնելու նալասոսկովպետք անցկացնել ազգակջական բուծում: -

կլինի

եւո

ք

Սու, աշխատել

ընտիվաժ

մեծ խմբի դեւղքում թյունը, որովճեւտն

աշխատանտոճմային

Հնարավոր է ավելի լայն ուչավելի արդյունավետ կերպով ձավալել, ճամեմատաբար կարճ ժամկետում ճասնելով դրական արդյունքների: նոր տիպի ատեղծման,նպաՈչխարների ֆը

կաղմակերամ

իրենց

որ մաքիները Հիմնական ճատկանիշներուբ բրդի որակով, խոշորությամբ լինեն որքան 4նարավոր է միանման ումիատարը, որովճեւտն դիանիըցմեժ չափով կախվածէ սերնդի որակը... Խորացվածտոչտմայինաշխատանքը ճաջող վարելու Ճոււոր մեժ նշանակություն ունի ընտիրմաքիների խմբի մեժու-

ճամեմատե-

արվումէ սերնդի որակը մաքիների որակի Հետ

`

ւ

Ս

՝

|

միջոլով,

չամարակալումկտածման (տատուիրովկու) Ժամարակալումմետաղյա ականջօղերով,

եղջյուրները խարանելով (դաղելով), Համարակալուժ Դասերի նշում կտածում

են

կտրվածքներ անելով:

Հատուկ ակցանով, որի մեջ տեղադրված

են

ասեղնաձե թվեր: նոխքան ճամարը խւիելը, կենդանու ականականջին չի ներսի մակերեսը խնամքով մաքրում են, Հետո սում են տուշ կամ Հոլանդական մուր, որը նույնպես բացում են ն կոխում են դենատուրուլ ուվիրտով, Ականջի ամարը: ,

8թ

Վրայլի ճամարը կենդանու ծննդյան տարեթվիվերջին թիվն է, որը դովում է անճատականՀամարի սկղբին: Մետաղյաօղերով Ճճարկավոր է այնպես Ճճամարակալել, որ Ճամարներն ականչից կախ չընկնեն, Հակառակ դեպբում, մի որնէ առարկայիկպչելիս ականջըկարողէ կտրվել, ն

ճամարը

կորչել:

եղջերավորխոյերի Համարըխարանում

եղչյուրի վրա, խառնածին ոչխարներիբոնիտավորման ժամանակ ստացված օգնությամբ նշում են ձախականջի բո

երալ

րոս

իպ.

խմբի ոչխարներիականջի ծայրին

1-ին դասի՝ 2-րդ» 3-րգգ»

»

-

'

ա

ՐԴ

ի

»

» |

վերեի ի

մեկ

»

5. աեր

եղրին

րլ ելո ը Ե ր ,,

Բոնիտավորումանցկացնելու

կը Գոր է5 աեինի անձամբ

են

»

դ

ջ

ի

5-րդ

անում

կտրվածք ականչի ներբնի եզրին Ջ-.

պետք

ն

նույն

վերեոջ լբոնիտյոր-ղոոանակ

մամ: ր

Հոր ՝

է ստուդի ճամարներիճշտությունը:

Աաաա բոնիտավորման արդյունքներից՝գալիք մեչ:

|

՝

զուգա-

կամպանիայիՀամար լրացվում է խոյհրի ն մաբիների նշանակման: տեղեկագիր: վերջացնելուց ճետո արդյունքներն ամԲոնիյտավորուժը «չուխում են, կազմում են ակտ ե Հաշվետվություն ներկայաց-

«լորն

Ֆոսի:

ՄՍՈՒՐԱՅԻՆ ՇՐՋԱՆՈՒՄ

|

Ոչխարների մթերատվությանբարձրացումը ճիմնականում այմանավորված է նրանով, թե ի՛նչպես Է կազմաձմեռային մսուրային ոչխարների առաջին շրջանը: հսկ մսուրային շրջանի ճաչող անցկացումը, ն ճիշտ բանակից Հերթին,կախված է կերերի անճրաժեչտ Ճամօգտագործումից:Մայր ոչխարներիՀղիության շրջանը ի դրա ծետ Համարը: է ձմնոային-մսուրույինշրջանի ընկնում ճամար էլ Հարկավոր է, որ ւլւողինորմալաճը ապաճովելու բավարար մայրերին այդ ժամանակաշրջանումկերակրել կերերով, որպեսզի նրանցից ծնվեն առողջ» քանակությաժբ Հետո ե ծնվելուց մայրերն խոչոր ն-կենսունակգառներ, նենան կաթ գառներին կերակրելու Համար: բավականաչափ Բացիդրանից, եթե ձմեռային մսուրային շրջանում ոչխարնծրը բավականաչավն լիարժեք կերերով չեն կերակրվում, դանդաղում է բրդի.աճը, տտացվումէ կարճ,` վատորակով,

ե աան եապվում

ու-

ու խոլերի բոնիտավորառաջինդասի մաքբիների տվյալները պետք է լրացնել անչատականբոնիտավոր-

Ընտիրն

ԶՄԵՌԱՅԻՆ

ՈՋԽԱՐՆԵՐԻ ԿԵՐԱԿՐՈՒՄԸ ԵՎ ՊԱՀՊԱՆՈՒՄԸ

են

անոր աջանի ատում

Մ

ԳԼՈՒԽ

բուրդ, պածրատրժեք .

ուա:

որն

ունենում

՝

է

«քաղցի բարակություն»

անբավարարամրություն: Վատ կերակրմանճետնեանքով դանդաղում է մատղաշճյուծվում են ն շուտ" ոչխարները ների աճն ու դարգացումը,

ն

Հեվանդություններով: զանազան Հիվանդանում

ՍԱՀ Կամոյի անվան չրջանի' թթ.Հայկական Է կրասնոսելակի ոչնորադուղգյուղի կոլոնտեսությունում

1959.

տնտեսությունում կատարված պարզվելէ, որ միննույն ցեղերի տարբեր կերակրման (մազեխ»կովկտսլան) խառնացեղերը խարաբուծականտոշմային

«ուսումնասիրություններից

պայմաններում ցուցաբերում են մթերատվության տարբեր ցուցանիշներ: կրասնոսելակի տոճմային տնտեսությունում 8:

:

ոչխարների կերակրումը եղել է բավարար» 2ղի մաքիները էին 2 կգ վարգամսուրային շրջանում օրական ստանում տաք եղանակներին արաժում ձմեռային պետնային խոտ են ետո 10--15 օր օրական տրվում էր սսրոտներում, ծնից Ա11 նան0,2 կգ ցորենի

շրջանի նորադուզի կոլտնտեսություԿամոյի անվան խառնածին

նում

մաքիները մսուրայինշրջանում օրական

կգ մարդագետնային խու: Մնից Ճճետո էին նան 0,3 կգ թեփ: օր կրասնոսելակի տնտեսությունում նշված կերակրման խառնացեղ ոչխարների գառները, մայրերից 7, 298--ՅԾ, 2900-ով ավելի կենդանի բաշ են անջատելիս, սովել, քան նորադուղի աճեցված գառստանում

10--15

էին 1--1,3 ստանում

պայմաններում

կոլան անաությունում

րը"

սոնչտեԺիչին կենդանի քաշր կրասնոսելակի Մաջիների

աությունում կաղմում էր 55,

տեսությունում՝կգ: 50, 64

Ավելիճետաքրբիր ւլատկեր

կգ, իսկ նորադուղի կոլտընէ աոացվում, երբ Համեմա

-

ոչխարնե-

«ռում ենք երկու կոլտնտեսությունենրիխառնացեղ բի բրդատվությունը:

մաբիների

կրասնուելակի տնտեսությունումմիջին

ի, ցվո.

առնաղեղհ

ոմ ՏԱՐ արժեք Ր

կերակրումը: գրումը

լ ոո ովանովը , , նշում աուն է, որ ցեղերի բարա ուս

իկոս Մ.Ֆ

Աախջոցառոռ, ւք լավւմ էմ

-

րին զուգընթաց, պետք է միջոցառումները ձեռնարկել կերտէ ե ն պայմանների մաննե կերի կայուն բազայի ըս բարելավման, վին Կոհղծման ուղղությամբ, այլապես այն կլինի ժամանակի ե միջոցների անօգուտ վատնում: -

Ֆ8

ԿՈՒՏԱԿՈՒՄԸ ԵՎ ԱՄՐԱՑՈՒՄԸ ՀՈՎՎԱԿԱՆ ՔՐԻԳԱԴՆԵՐԻՆ

մսուրային շրջանում ոչխարներիՀամար Զմեռային-

կ դար-. ճիմնական կերերը կոպիտ կերեր են (խոտ, ծղոտ խտացրածու ճլութալիկերերը:խԽտացրաժ: ման) ն չրացուցիչ են գառների, ճղի ն նոր. անճրաժեշտ մասնավորապես կնշրերը ծնած խոլերի կերակրմանճամար: մայրերի ն արտադրող կազմած ն կոլտնտեսությանվարելնելով ղզոուռեխնիկի չության կողմից Հաստատված կերերի ծախսման պլանից,

ֆերմանախօրոք ոչխարաբուծական կոլոնտեսությունները

ն

ների ձմեռանոյների մոտ են փոխադրում կուտակումպակշոման կամ չափումների: Հանջվող քանակությամբ կերել: են ոչխու:Հելոո ճանձնում որոշելուց ժիջոցով դրանց քանակը վարիչներին,որոնք դրանից Հեւո. ն ճիշտնն դառնում կերերի պաճպանման պատասխանատու

ֆերմաների բաբուծական

ճամար: ՛օգաադործման ֆերմայի վարիչի ն Ոչխարաբուծական կոլտնտեսությանվարչության ղոուտեխնիկի,

կոլանանսո

նախօրոք ճաս-. տս նախքան մրտվածկերերի ծախսման ալանի ճամաձայն անցնելը, բոլոր կուղիո կերերը, որոնք ռուրային շրջանին նախատեսվածեն ոչխարների կերակրման ճամար, աժրացնում

բլր-

դատվությունը կաղմում էր 4,85 կգ, իսկ նորադուզիհոլտրիսոնսությունում՝ 2,02 կգ: Այս բացատրվում է նրանով," որ տնտեսությունում ոչխարները Խրասնոսելսկի տոճմային են գտնվել կերակրման 4ամեմատաբար լավ պայկաննեելեղերի բարնձետնապես սոնեղական ցածր մթերատու րում: մեծ նշանակություն ունի ինչլավման գործում չափազանց սես տրամախաչվողկենդանիների, այնպես էլ նրանցից ըսսու

ԿԵՐԵՐԻ

են

ճովվական բրիգադներին: Որակ-. Համապատասխան ն

կերերը առանձնացնում հն մատղաշների ճղի մայրերի. ն կիսանրբագեղմ ոչխարնե-. կերակրման ճամար:նրբագեղմ են րի ճամար ճՃամեմժատաբարավելի լավորակ կերեր ն կիսակուղտաբուրդ ոչ-. ռանձնացվում, քան կուլտաբուրդ խարների ճամար: Կերերի պլանը կազմելիս, որպեսզի ճիշտ աշվարկվի ֆերմայի անասունների կերերի սլաճանջի, անճրաժեշտ է

յայ

ա-

իմանալ.

Ձմեռող ոչխարների գլխաքանակնրստ

խմբերի"

Մեկ գլխի Համար

բիի քանակը: ակ

գոաճանակ

այնկե-. զամ փախոլող

օրական

այս

պաճվածքիտնողությունը: Մռուրային

ն Դբանից

|

կազմվում է հլնելու

ոննբի երմ ֆորմա

4ն

թերի -

ԵՍ,

կուտակված կնրերի Ունենալով Հանջը:

քանակը ն վլաճանջը, պարզվում է, թե կոտնտեսություննի՛նչ չափերով է առաՀովված սեփական արտադրությունիցստացված առանձին կերերով: եթե սեփական արտադրությունիցստացված կերեմիջոցՖի չեն բավականացնում,աղա վոլտնտեսությունը ներ է ձեռնարկում պակասը լրացնելու ճամար: նախքան մսուրային ջրջաննսկսվելը «ովվական բրիոչխարների դադների յուրաքանչյուր Հովիվ պետք է ունննա ն կերանորմաները: վերի «լանը

վատանում է, անճրաժեշտէ ոչխարներին լրացուցիչ (երակրել արոտից վերադառնալուց Ճետո՝ յուրաթանչյուր գլխին 0,3--0,5 կգ խոտ: երբ սկսվում են խիստ ցրտերը, ն ձյան ճաստ շերտ է հատում արոտների վրա, ոչխարներըփո-. խադրում են մսուրային ւպաճվածքի: մաուրայինին փոխադրելիօճրոտայինպաճվածջից է լով է այդ որվում սննդարարկեր։ չրչանում կերակրել: (լավագույն խուռով, քանի որ արոտային կերերից Հետո ան-. միջապես վատորակ կողի» կերերով (ուտ խոտ, ծղոտ) կեն չատ բակրելիս ոչխարները ալն վատ են ուտում արագ. Դյուժվում: ոչխարները վատ կերերը ախորժակով Համեմատաբար ն ուտում են ձմռան առանց մնացորդի ցուրտ եղանակներին, դրա ճամար էլ վատորակ խոտով կ ծղոտով բոլոր խմբերի ոչխարներին անտրաժեշտէ կերակրել այդ ժամանակ: Մսու-. յույին պաճվածքի վերջինշրջանում կերակրելու Ճամար անչ Հրաժեշտ է առանձնացնել լավորակ խոտ ն ծղոտ: է կոպիտ կերերովանձճրաժեչտո Համեմատաբար վատորուկ կերակրծլամորձատվածներին, Ճղիության երկրորդ շրջանում, ինչոլնս նակ. Մայրերին մինչն մեկ տարեկան մատղաշներին, նպատակաճարմարէ ամբողջ մսուրային շրջանում կերակրել միայն խոտով: Մայ-. Քերինծղոտով կարելի է կերակրել Հղիությանառաչին շրր«ոտը

ԿԵՐԵՐԻ 0ԳՏԱԳՈՐԱՄԱՆ ԿԱՐԳՐ

կազմած Զոռտեխնիկի

կոլտնտեսության վարչության «կ աաա ած կերերի օղզւտադործման պլանումպաճմանվում է մսուրային շրջանում ալս կամ այն կերի օգտագործման ՃերՔականությունը: Առանձին կերերի օգտագործման ժամկետՀաշվի է առնվում կեները ն կերակրելու քանակը որոշելիս Բի որակը, անասունների վիճակր, ճղիության շրջանը, ծնի ժամկետները ն այլնչ Ճիշտ կերակրելու ճամար անճրաժեշտ է իմանալ օրգանիզմիպաճանյչն այս կամ այն սննդանյութի նկատմամբ, տրի կայուն չէ, փուիոխվում է կախված ոչխարների սեռից, ն ցեղից, կենդանի քաշից, Հասակից, մթերատվությունից ն

այլն:

"

ոնում: նորածինգառներինանչրաժնեշտէ կերակրել լավորակ. քիքեոնածաղկավոր չյլութալի կերերով: Հյութալի կերչ'

Ճիշտ կերակրման շնորձիվ

ոչ

միայն կերերը խնայողա-

օգտադորժվում, այլն ապաճովվում կենդանիների ւռողջությունի, ամուր ն լավ զարգացած սերնդի ստացումը, լավ աճն ու զարգացումը ն բարձր բրդատվու-

բար

նն

բով անձրաժեշտէ կերակրել բոլոր անռաճասավկայինխրմԻնրը մսուրային պաշճվածքի ամբողջ ժամահակաշրջանում: Մաուրայինշրջանի սկզբում անձճրաժեշտ է կերակրել

մատղաշների

թյունը:

իսկ Հետագայումսիլոսով,` արժատապտուղներով,

Արոտային պաճվածքիը մսուրաչինին անցումը կատարվում է աստիճանաբար Աշնան ցրտերը ակսվելուց 2ե-

երբ ոչխարները արոտում չեն կշտանում, ն առավոտնե-. բը արոտի վրա նստում է եղյամ, նախքան արոտի ղուրս բքփելն անճրաժեշտ է կնրակրել խոտով՝ լուրաքանչյուր դլխին 0,3--0,5կգ: երբ ցրտերն ավելի են խատանում, նե Հնտադայում, տո,

.

.

ա-

տ.

՛

քանի որարմատապտուղները դժվար է երկար ժամանակ պաճել, քան. աքչոսը: Հյութալի կերերն անչրաժեշտ է տալ երկրորդ կամ եր-. քորդ անդամ խոտով կերակրելուց անմիջապես ճնտո, նախ-. ան րելը: Ոչթարներին ճյութալի կերեր ուտելուն սովոբրեցեն աստիճանաբար: Սկզբում յուրաքանչյուր նում գլխին օ-.

տն:

գն Ճճետագայում, 5--10 րական տալիս են 200--300 օրվա րնթացքում, անցնում լրիվ նորմայի: Խտացրածկերերով առաջին «երքին ապաճովում են խոլերին: Միաժամանակ պետք է անճրաժեշտ արտադրող քանակությամբ խտացրած կերեր առանձնացնել ճյուծված ն դաոԺնելուց «ետո քիչ կաթ ունեցող մայրերին ու նորածին ներին կերակրելու ճամար: է ոչխարներին առավոտյան ն երենպատակաճարմար կոյան տալ քիչ սննդարար կուղիտ կերեր, իսկ կեսծրին՝ սրնընդանյութերով ճարուստ կերեր: եթե կոլտնտեսությունն ուՋի մի քանի տեսակի կոպիտ կերեր, լավ է օրվա կերարաժնի մեջ մտցնել 2--3 տեսակ: Ոչխարներին խտացրած կերերը է տալ ալետք ցերեկը չոր վիճակում առաջին անդամ չրելուց շետու ն խտացրած կերերը մասնավորապես պնտք չյութալի է մտցվեն նրբագեղմ ն կիսանրբադեղմ ոչխարներիկերաբաժնի մեջ: ն Հանգած կիրը կերակրի ավ մշտապես պետք է լինեն մաուրներում, ոչխարները որպեազի պաժ ժամանակ օգտվեն դրանցից: Որպես կանոն, ոչխարներին պետք է կերակրել բացօթյա ոչխարանոցին կից աղալներում կամ քոմիներից պաշտպանպած այլ վայրերում, որտեղ պետք է դրվաժ լինեն կերամաններ (մսուրներ)։ Միայն խիստ ցուրտ ն բուք օրերին պետք է Դրաումկերակրելուժամանակ կերակրել ոչխարանոցներում: ուռում են ոչխարներն ախորժակով կերը ն երկար են մնում է ունենում դրսում, որը բարերար նրանց ւողջության վրա: կերամաններըչի կարելի կեր լցնել այն ժամանակ, երբ. ոչխարները մոտ են դտնվում, որովճետն բուրդը կեղտոտպում է բուսական ն կերի անտեղի ժ լինում շարքերով՝ մեկերամանկներըտեղադրում են մ ճեռավորությամբ, Կալնպես, որ ոչխարկը Ժյուսից 3--85 մոտենան ոչ թե շարքերին ուղղաճայացչ այլ ները դրանց փուռի"Աչդգեպքումոչիւատփինեիը երամաններին պուղաճեո: չեն սեղմում: նալխսմիմյանցչեն Ճրում |

`

:

(կտորներով)

ցանկա-

`

ազդեցություն

-

`

ա-

|

Մրացորդեորու,

կորուստ զուգաճնու "

`

ու

:Ց2.

:

«ոնտեսություններում կերամաններ չունենալու ւլատճառուվ ոչխարներին կերակրելու ճամար կերի ցրում են գետնի վրա, փոքրիկ կուլտերով: Ոչխարները ուտելու ժամանակ տրորում են խուռը, խառնում գոմաղբին, ախորժակով ն մեծ չեն ուտում Խոտի քանակությամբ մնացորդ է մնում: ն ծաղիկները թասիվում, մասը՝ տերնեները ամենասննդարար

Որոշ

նե փչանում: Բացի այդ, խառնվում են դոմաղբին գետնիվրա են կերակրելու դեպքում ոչխարները վարակվում ճիճվային շիվանդություններով: Կերակրմանայդպիսի կարգր շատ ճասարակ ձն է ն ենքակաէ խիստ քննադատության: Տնտեսուէ պատրաստեն անձճրիաժեշտքանակությունները ետք

թյամբ կերամաններ: Ցուրաքանչյուրոչխարի ճամար կենրաՅ0- 40 սմ տամանների երկարությամբ ռոյետքէ ճատկացնել րածություն, որոլեսդի կերակրման ժամանակ ոչխարխերըերար չճրեն, որովչետն թույլ ոչխարները կարող նն դուրա մնալ ն չկշտսնալ: է

մասերը կերսից ն դրսից ոլետք կերամաններիփայրուսյին լավ ճարթքեցված լինեն, կլորացված անկյուններով, որպես-

չլոկվի

շփվելիս ոչխարների բուրդը տեղիք ճերուստների չորի: ռի նրանց

ճետ

Ամեն

առավոտ կերամաններն մնացորդներից:

1քրի

ն

բրգր

անճրաժեշտ է մաքրել

Շատ Հղի մայրերի կեշակբումնխնամքը: ու

տնտեսուչ

ժյուններում մայրերի ճղիության շրչանը ժինը ճամընկհում են ոչխարների ձմեռային-մսուրային պաճվածքի չշրջանին: Հղի մայրերի ձմեռայինմսուրային շրջանի պաճվաժքի ն խնամքի ճիշտ կազմակերպումըխոշոր նշանակություն նի առողջ ու կենսունակ սերունդստանալու ճամարչ ն

ու-

կենսունակ գառներ ստանալու Համար. փինչն ծինը մալր ոչխւարնեէ սհրմնավորումից աանչրաժեշտ րը չկորցնեն իրենց նորմալ գիրությունը: Դրա ճամար պետք Դ կերակրել ծնվումեն նորմալ: Հյուծված Հղի մայրենիից Ճետո Ճյուծվաժ մայմանր, ոչ կենսունակ գառներ, ծնելուց րբծիրկաք չեն ունենում գառներինորմալկերակրման Ճաորի Ճետնանքով գառները թերասնվելովթույլ են զար-

Խոշոր,

Մար»

առողջ

ն

|

ւա

`

,

Հղի մայրերիկերաբաժինը պետք է պարունակի այնքան

քաշը

ճասնում

է 3:5--5

՛

Հրջանն երի): Հղիմայրերին

կգ-ի), ավելանում է վերջում սպտղի նան ելնելով վերոճիշյալիը, ղի աճանջը: սննդանյութերի մայրերին ձմեռային-մսուրային շրջանում անճրաժեչտէ կեճետիյալ օրինակելի նորմաներով (բոտ Ճղիության րակրել

-

ա-Հ-

սննդանյութեր ն մարսելի սպիտակուցային նյութքը, որ պաճովվեն օրգանիզմի կենսական նորմալ գործունեությունը» արգանդում սլտղի նորմալ զարգացումը ն բրդի նորմալ աճը: Հղիության առաջին շրջանում (առաջինհրեք ամսվա ընթացքում) պտուղը դանդաղ է զարգանումն քիչ սննդանյութեր է պաճանջում, իսկ երկրորդ շրջանում (ճղիության 4-րդ է զարդանում արաղ ն խոշորանում (ճղիության ամսից.)

`

Ա,

թորոիի

ՏՈ

ա-

-

"

չպետք է տալ նեխած, բորբունած կամ սառած կեր: Այդպիսի կերով կերակրելիս նրանք Հիվանդանում են ն վիժում: Հղի մայրերին մսուրային շրջանում չի կարելի արոտի «անել առանց կերակրելու Առավոտյան, մնախքանարոտի դուրս բերելը, անճրաժեշտէ կերակրել խոաԱ երկար տարածություններ,մասնավորապեսցեխոտ ճանապարճներով, փոխադրելը կարող է վիժումների պատճառ Հղի մայրերինոչխարանոցներիցն աղալներից դառնալ: րոտի կամ կերակրելու դուրս բերելիս պնտք է ճետնել, որ մուտ: չկուտակվեն, չճրեն երար ն միմյանը չճնշեն: արկավե ոնն ն 15--20 ան է դոները Հարկավեր լայն բացել:ել: Սնիլ Սնից օր առաջ է ճրաժեշտ ոչխարանոցը մաքրել գոմաղբից, Հատակը ճար-«` լ թԹեցնելն փռել ցամքարի Հաստ շերտ: եթե կլիմայական պայմանները նպաստավոր նն, պետբէ Հղի մայրերին Հնարավորչափով ցերեկներն երկար պաճել արոտում կոմ դրսում: Բացօթյապաճվածքըբարերար աղզն պտղի. դեցություն է ունենում ոչխաբների ' առողջության

,

ն

դանում,Հիվանդանումեն, անկման. տոկոսը բարձրանում է: որ Հղի մայրերին չի կարելի: նան այնքան կերակրել, ուժեղ Ճարպակալվեն։ Այդ դեռքում ծնվում են ժանրըգասե է պ կաճարմար չէէնն իզուր ավն ավելորդ կեր ներ,որընպատակաճարմ

Ռչիոորարուծու

Հղի մայբեբի կեբակոմանօբ

|

0,9. ,

0,9-Ն2

|

1,40--1,50

'

Ր

Լ

ն

կիոա

վոբ (կզ) Մ

|

|

:

|

1,15--1,25

|

|

1105-1,15|0-Ք

0,95--1,05 |

--

առաջ

՝

-

-

|

ւ:

Ք5-10"|

85 --95

,

75-85

"|

|

|

`

1,50--1,80 1

-1,65 1,45

1,35--1,55

|,25--1,45

-

Հղիության երկրո

|65--90 1,20--1,30| լ

|

|60-80

|

50 60 |50-70 155:20 լ

'

զիության

(գ)

կուցներ

| ոզլետա-| կերի ժբա- |

| 1,,15-1,35

:01).-..

,

1,1

60|1,20-1,40

40|1,0-1,2

|

08-10 60|

0,9

0,850

վոբ տւ (կգ)

կերի միա-

0,7-0,9

|

բրբդա-մսասոու

40|

Տ

՞

`

ն

ԲԱ քքադելմ բրդատու |Նրրագմս

ԷԶ

-

»

Էշ

ԼՐ"

վրչո։ Հղի մայրերի ոչխարանոցներում ջերմասղարդացման

6-8 աստիճանից, ավելի բարձր անցնի. չջնրմաստիճանը բացասաբար է. անդրադառնում նրանց. ն է ռողջության պաղի ղարդացմանվրա, տեղիք տրվում. զայ

առդիճանըչպետք Ք յ

Հիվանդությունների նաղան Արտադրողխոյերըէ "Արտադրող խոյերի կեբակոումը: բրդաքավիության:

ու

.

"Հոտի նորոգման ճամարաճեցվողտոչմային խոյիկները ձրշրջանում պաճումեն միասին: Սովորաչ Սեռային մսուրային

բար տնտեսություններում նրանց

Քանակը դազմում,

քանիտասնյակգլու:

է

խոյերը ամբողջ տարեընթացքում պետք Արտադրող

է գտնվեն միջակից բարձր գիրության վիճակում, իսկ խոյերի ճարսպակալումնանթույլատրելի է։ Մսուրայլին շրջանում

է "կնբակրել արտադրողԽոյերին անՀրաժեշտ ճՃասակավոր

այն ճաշվով, որ ապաճովվի միջակից բարձի նրանց ն բիդի նորմալ աճը:

թյունը Կ"

գիրու-

Եշկուտարեկանից կեբակոման օրինակելի բարձրաոտաղբող խոյերի նոբմաներ մեկ գլխին) ոչ զուզավորմանշոջանում(օրական .

Աղյուսակ

Է

Վննդանի

|

Ագ:

Թաչբ Ց.

60.

9.

Ց...

կերի

չ

միավորՍղիտակուց-

..զգյ

09-Ն1

|

:|

09-12

16-Նչ

|

|

13-Ն5 ւ"

Խ4-1,7

աբ

|

|

Ազ).

7-0

70--100

|

ԽՉ-Ն4:

`

Թ-ոն |

95-19

105--1-0 110--)35

Մսուրային,ոչ. զոդավորման ջրջանում ճասակավոր. արտադրող խոյերի կերաբաժինըպետքէ կազմված լինի` կերերից ե խոտից,1-1 5 կգ Հյութալի Չա 5 կգ

96.

լավորակ

այլկերերիխառկամ խտացրած 01-00կգ վարսակից տադրողխոյերիմիջակիցբարձր գիրությունը մաուՎ շրջանում վերաապաճովվում. է նրանց. Բ

դեպքում: Դրա 4ամար կիրժան

անճատական`

ան արտադրող խոյերին բաժանմունքներում, ուրա-. էլ

առանձին պաճել 1--2 յուրաքանչյուր Քաժանմունքները գլուխ: . քանչլուրում 4 1մ խոյի: ճամաի. ։լետքէ ունենանոչ ապրակաս տարածուամեն

Հրաժեչտէ` `

»ը թյուն:Մսուրայինշրջանում արտադրող խոյերին դուրս զբոսանքի: բերել է եղանակներին նպաստավոր պետք աղալում։ առանձնացվածրբա ալեւոք է տեղավորել նրանց ավելի երկարժամանակպաճել դրսում: ժանմունքում կերակրումը:ՀայկականՍՍՀ-ի կոլտնտե"Մատղաշներբի ն

մատղաշները ձմեռայինսություննքրում սովխողներում ն

մաուրայինպաճվածքիՖջ

6--72 Հաամռական, փոխադրվում

,ակից,այն ժամանակ, երի նրանց օրդանիղմիուժեղ աճն ու էլ ոչխարՀէ: Այդ տնսակետից զարգացումը շարունակվում

«մսուրային ների մատղաշների ձփեռայինշրջանիկերակբրման: ճիշտ կապմակերպումը` կարնոր,Պշանակություն

անի

անասուններ աճեցնելու դործում:.ԼՈՅ բարձր մքերատու չունեն պլաճանջ. տարբեր Տարբեր մատղաշներ: ցեղերի է որիկախված նրանց` կերերի նկատմամբ, ԵՐ»

վաղածաա

աճի տեմպերից: թ Նույն ավելի նկատմամբ ցեղի խոյիկները կերերի պա-՝ հն, քան կերերի Հանիր էգերը: Ընդճանրապես խոյիկների. ն ե

սպիտակուցների,Քանակով կերի. պաճանջը միավորներով:

բարձր է, քան էդ գառներինի:Դրա. 25--3049-ով ճաշվված՝ է կերակրել. ճամապաչ էլ ոոյիկներինանճթաժեշտ. Հաժար

Մսուրային շրջանում մատղաշների տասխան: նորմաննրով: է ճամար. անճրաժեշտ փերակրման՝

ոյա առաջնորգվել (ոհ՛ս 4): կամեր, ճա-: Կոոյտաբուրդ ոչխարների կերակրման մատղաչների նոր-. օրինակելի է 4ետեյալ առաջնորդվել անչիաժեչտ մաք ազ:

մանձրով.

կենդածի թաչը էկգ)

"29

530:

ոլիտակուցներ՝ (գ)՝ 06: 0

կերի միավոր(կգ)՝

«Մարսելի

0,

7.Էա» Ուբարարումություն:

0.7.

գ. 39.

80:

40.

0,8

-

0,

.

Աղյուսակ

ՈՉԽԱՐՆԵՐԻ

'

նորմաներ

Աճող ոչխաբների(մատղաշնեի) կեբակոման :

ը

|

Բ բ»

՞ Հ

՝

ե. ---

շՏ

յ

Տ

Եոյիվներ '

|

|

ԻՀԱՒ-Ն

ՀԺ

ԵՀ.» 35:

Տ

Հ

Ս

»

--

Հ-Հ-

|

Ջ

-՛

-

| Ճյ է

Հ

ՀՑ `

ՀՅՏ

»-ծ

Վաղաճաս մսա-բրդատու ե

աՀ.

|

74-87:33-381,1-13

Ք0-35|

0,85 -1,0

6-8

84-40

0.95-1.150-94|40 -481,2-1.4

թթ

1.05--1.2

11-15

1.15--1,3

270-805

Կդատու

25-30

0.65-

0.75

7511,4-1,7

ՀԱՂ 130չծւՆ

գեղեր

84--102

80177 420.«0--1.1|

91--115

70--80|42--48|1.05--1,3|

2-1

2-50.

լթ-«6

ճաստ

108-126 365.5

| 98--115 0,85.-1,063-7046--օ3|1.2--14 10- 1237--45 0:5-16

անի,ոո Գ արում աո

112-126

77-91 3--77|30--34|0,85-1.0|

6-830-300.70-0.8596 0.80-0,95 8--1085--42

50 -631,3--1,6

168--

կազմակերպել,

Տ

6: ւ

98-112 102-123

2-82-15.

5-5 12--1818--88 101240

|

Հր

53.-701,3--1,5

|

98--115

«385

ե.51

`

ր

ռո

,

/

ս

գարնան երբ ձլունը սկզբներին,

Արոտիպետք

է ճանեն

երկու

ր

ատեն.

րը,

սառւս

Ճալվում է ն"ցեխ լիավագ ճովվի

Հովիվ

Հաշվի առնելով ձմեռայինարբուռների վիճակը

ն օրվա ոչխարների արածեցման նողությունը, օրվա չափով պետք Ղ ոչխարներըպետք է ստանան անչրաժեչտ բր աշվով, որ փաշր չպակասի, բուրդր նորմալ աճի Քպաճովվի լավ զարգացումը:

Աաաա

. պազասնցնել: ԻԲ իրր" Արաժնց թ Ը" ր ա «յ ՈՏ պտղի մերՀանրապեոք շաշկի առնելով Հարգամանք, Քությունու համին արոտները արե, ՞

ազգի խոտով կերակրելը չի բավարարում մատղաշների

ն

աա անանգա Հողմը Արք ան ա ն գետնին, կարող Հար ցրտաժարվեր արար չի կարելի Ճանել

ՀՅ22

մատապտուղներ)

բրդի աճը չենընթանա օրգանիզմիզարգացումը

արո րն

ավելի)նախքանարոտի դութո

ն

ՔՈրգլը անճրաժեչտ է կերակրել Հոտը արոտի պետք խոտով, է ճանել նկատմամբ քամու Հակառակուղղուոչխարանոցի թյամբ, որպեսզիքամին ուժեղանալու դեպքում եշտ լինի Փոտի վերադարձըոչխարանոց։ Թույլ, նիճար ն Հիվանդ ոչ-

ՏԱՏ

նորմալ սննդանյութերի պածանջը: նկատմամբ, Հետնապես ն

սմ

:

կերաբաժինը ճիմ-. Մսուրային շրջանում մատղաշների նականումպետք է կազմված լինի լավորակ խոտից (ճացՀլութալի կերերից («իլոռ, անազգի ն թիթնոնածաղկավոր), Ճաց-. ն խտացրածկերերից: Բացառապես ն

չերտով (10--15

,

:

:

Ոչխարներիձմեռային

:

|

մսատու

4-6

ա

ՄԻՆ Է

մու

Տ8-

|

-

.

`

4.-Տ

ռ

ԱՐԱԾԵՑՈՒՄԸ

արածեցումը, այդ թվում նան 2ղի մայրերի արածեցումը, շատ օգտակար է, Ոչխարը արոտի կենդանիէ ն որքան երկար է մնում այնտեղ, այնքան ավ է զդում իրեն: Աբուռում ոչխարը դանվում է շարժման մեջ, նրա բոլոր օրգաններըլավ են աշխատում, ստանում են ն վիտամիններով սպիտակուցներովՀարուստ կեր, որը բարերար ազդեցություն է ունենում բրդի աճի ն պտղի զարգամման վբա Ձմեռայինարուտիցօգտված մայրերից ծնվում են ամրակազմ կ կենսունակ գառներ: Հաշվի առնելով այդ, անՃրաժեշտ է բոլոր ոչխարների ձմեռային արոտ դեպքերում երբ այդ ճնարսովորէ: Ձմեռային արածեցումրն անճրաժնշտէ կազմակերպել խելացիորեն Խիստ 1101ւամի ն բուք օրերին, ոչխարներինարոտի

,

բ զեր

|

`

ՋՄԵՌԱՅԻՆ

ռ

Ո

|

ԲՆ

'

որ

րոլոր

|

դոգ Քնրում

"99

ւ

Հնաանբարենպաստկլիմայական պայմաններիպատճառով րավոր լինի օգտագործել, ուստի կոլտնտեսություններն ու

Անձչրաժեշտէ րածեցմանկ Համար:

ամծն տովխոզները մոտ. սլետք ճ տարի ոչխարանոցների

Գոմաղբովն ցեխով բուրդը

նոցը

ՔՐԴԻ ԱՂԲՈՏՄԱՆ ԴԵՄ ՊԱՑՔԱՐԻ ՄԻՋՈՑՆԵՐԸ

85--80

գլուխ ստուզիչ (կոնտրոլ) խումբ: Ստուգիչ խմբում պետք է առանձնացնել Ճուռի մեջ եղած բոլոր Հասակիոչխարներից, առավոտյան քաղցած վիճակում կշոնհլ ն չգրանցել նրանց քաշը: նրանց լավ նշադրել նճետադայում լուրոքանչյուր ամիս նույն. օրր առավոտյան քաղցած վիճակում կշռել: Հղի Մայբձրին ծնից.երկու ամիս առաջ չպետք է կշռել: եթե ստուգիչ ոչխարներիքաշը պակասել է կամ ժատղդաշիար է ընթացել, աղա անկձրաժեշտէ բարելավել

Քուրդը բուսական մնացորդներով աղբոտվումէ մսուրային շրջանում ոչխարներին կերակրելու ընթացքում, ինչ-

բուլսերով վարակված Ն ողրումներոսք արբածացնելիս: Այղ պատճառով էլ անձճրաժեշջտ Հ մսուրայինշրջանում զգույշ լինել, որ բուրդը ոչխարների աղբոտող

սլարունակող բույանը աղբոտող

ոչխարներին: Այդպիսի խոտը խոտով կերակրել ուրիշ անասուններին կենպատակաճարմարէ օգտագործել ն ծղոտի բակրելու ճամար: Բուրդը խոտի ն այլ չաղբոտելու ճամար լոտասերմերով նախքան ոչխարներին «անճրաժեշտէ կերը մսուրնեիր զցնել. մոտ փոխադրելու ն բաժաորովճետն թողնելը, ժսուրներին ցելու ժամանակ կարող է թափվել դեղմերիվրա: պետք է կամ 'աղբոտող մանրը ոչխարներին նատեն քստոտ թողնել խոտի ն ծղոտի: վրաւ "Որբուսականության մնացորդներով կամ աշնան տարեկանի Կզեսցամքար ւվետք է օգտաղործել գեղը Կպետքէ ծղոտը: Ոչխարների ցորենի քիստերիըցզուրկ ձեռքով սլարբերաբար մաքրել բուսականմնացորդներից: "ա: նկ աղբութու. այլ բուսականությամբ վա«Փետրախոտով բակված տրուտները չի կարելի օդտադործել ոչխարների .

անբավարար

'

նրանցկերակրուհը:

սաճվածքի ընքացքում ցածր անվածությա Մսուրային, անձչրաժեշտէ մեկուսացնել առանձին մ.թույլ ոչխարներին ն ուժեղախմբերում, տեղավորել տաք բաժանմունքներում ճամար առանձնացնել գրնել կերակրումը: կերակրման լավն կերակրել խ ոտ բարձրացված որակ թիթքնոնածաղզկավոր ի ֆորմաներով, մլաժամանակլրացուցիչ կերակրել խտացրած «Աերերով, իակ վատ ախորժակ ունեցող ոչխարներին՝առան«.ճին-առանձին, ավելի Հաճախակի ն Հնարավորության սաճԿլաններումբազմազան կերերով: 0րական պնատքէ չջրել3 անդամ: Այդ խմբիոչխարները նորմալ սնվածության 4աս՛ ճետո անճրաժեշտէ փոխադրել ընդճանուր ճուտը: նելուց չբումը: Ձամնռայինչ-մսուրային պաճվածքի Ոչխաոնեբի «քնթքացքում.ոչխարներին անճրաժեշտ է ջբնլ օրական մեկ անգամ, իակ մայր ոչխարներին ծնելուց ՃետոՉ անգամ: ՏՈՄ

:

`

մանրուքներով, մնացուկներով ՝

:

.

ը

'

`

:

`

,

.

ա-

ԽՆԱՄՔԸ

`

|

Ն

Է

(ՆԻՀԱՐ)ՈՉԽԱՐՆԵՐԻ

Վ/սուրային շրջանում անճրաժեշտ է. խիստ սկողություն սաճմանել ոչխարներիվիճակի ՛ն դիրության վրա: Պետքէ Հետեել, որ նրանք քաշը չկորցնեն, նորմալ ընքանա բրդի աճը ն Հղի մայրերի պտղի զարգացումը Ոչվաարների դիրության ստուղման ճամար անձճրաժեշտէ ժսուրային շրջանի սկզբին յուրաքանչյուր Ճուտում առանձնացնե

ն էլաստիկու-տրակը, այն կորցնում է դիմացկունությունը Թյունը: հսկ աղդոտված բուրդ մեխանիկական մաքրման ենԹարկելու դեպքում կորուստի է մատնվումբրդի մուռ 1090-լո

չպետք է

չաղբոտելու ճամար ոչխարաաղալները ճաճախակի պետք է մաքրել Ը չորացնել:

ւ

բով աղբոտված բուրդը ֆաբրիկայումենթարկում են քիմիամաքրման, որի ճետնանքթով ընկնում է Բրդի լան զգալիորեն

ն ուրիշ Փետրախոտով

ու

ՑԱԾՐ ՍՆՎԱԾՈՒԹՅԱՆ

"մ: Մասնավորապես փետրախոտով այլ րու (կոժոձով). ռականմնացորդներովաղբոտված բուրդը արո: ունաբերուՀ . թյան ճամար ցածր է գնաճատվում: Բուսականմնացորդնե-

շաղբոտվիս

արոտնե-

:

կուտակեն մսուրային շրջանի կերակրման Համար պաճաիջվող Ճճամաղատասխան քանակությամբ կերեր:

այլես նան փեյտրախոտովայլ

մոլախոտերի

աղբոտող

դեմ սլայքար կազմակերպել, տնտեսության բոլոր ն րում վրա: ցանքատարածությունների

ն

Վլլ

տակարդով։ ՈչխարներըՀեշտությամբ ընտելանալով սաճմանված ոհժիմին՝ իրենց Հանգիստեն պաճում, քան այն դեպքում, երբ նրանց կերակրումը ն. խնամքը կատարվում է

Քաղցած վիճակում ջրել չի կարելի Ամենից լավ է ջրիլառավոտյան առաջինկամ երկրորդ անգամ խոտով կերակրեՀետոչ Մայր ոչիչարներին լուց ծնելուց Հետոպետք է ջրել Ճետոչ ոավույան ն երեկոլան կոշտ կերերով կերակրելուց է Անճրաժեչշտ չրել ջրճորի կամ աղբյուրի ջրովչ որբը գնտերի ն ջրամբարների չրի Համեմատությամբ ավելի տաք է: ա-

նախօրոք պետք րելատեղերը

է վերանորողված

լինեն

անկանոն: Որոշակի աշխատակարգ սաճմանելու դեպքում

միաժամանակռացիոնալ է

խատանքը:

ե

.

ենր: Փրելուցառաջ տպշտակներըպետք է մաքրել, Ճեռացին ջրելուց ճետո նել սառույցը ջրի մնացորդը: Այնքան ոչխար պետք է թողնել տաշտակներիմոտ, որ նրանք առանց միմյանցճրելու հ խանգարելու ազատ տեղավորվեն տաշտակների չուրջը: Որպեսզի ոչխարները ճանգիստ ջրվեն, նպատակաճարմար է ջրելուց առաջ ջրելատեղից Ճնոու ոչ սալ երկրորդ կերաբաժինը: Այս "դեպքումոչխարները Ճանդիստ, մեկը մյուսի Հետնից, աստիճանաբար,մոտենում են տաշտակներին, խմում ն նորից վերադառնում են կերն ուտելու եթե ոչխարներին ջրում են ոչ թն տւաշտակներից, այլ աղբյուրներից կամ գետերից, նախօրոք անձճրաժեշտ է խմելատեղերի ափերըբարճատակել,. որպեսպիոչՃճարմարլինի մուռենալ չրին. Տաշտակժեխարների Համար րի շուրջը, աղբյուրների ն գետերիափերը սառցապատվելու դեպքում անձճրաժեշտէ, նախքան ոչխարներին չրելը, ռույցի վրա ավազ կամ սփռելկամ եթե է՝ մոխիր

ս

Հնարավոր այն պատճառով երկար ոչխարները

Առավոտյան մե

զպղում, չի կարելի մանակ չեն ջրվում ուժեղ ծարավ սառր ջրով ջրել: Ուժեղ ծարավի Հճետնանրով նրանը միանգամից կարող են մեծ քանակությամբ սառը չուր խմել, որը իսկ պատճառ դառնալ, կարող է մայրերի մոտ վիժումների

Հիվանդանանլուծով: Ոչխարներին մյուս ոչխարները

՛

՛

Հրաժեշտ է ջրել

Հ0--25

ՈՋԽԱԲՆԵՐԻ ՄՍՈՒՐԱՅԻՆ

՛

կոպիտ կերերով կամ

11--12-ը

ջրում

13--18-ր

կուիտ կերերով երրորդ կերակրում.

կերակրում,

սիլոսով երկրորդ

մաքրում. ոչխարանոցի

խտացրած կերերով կերակրում.

15--17-բ ճանգիտ 12--19-ը կոպիտ կերերով չորրորդ կերակրում. Բվա աշխատակառոգը ոչխաբնեոբին Երկուանգամջոելու դեւվէում Ձրավոտյանժամբ 7--8-ը մսուրների առաչին կերակրում. մաքրում, 8--Ց-ը՝ Հյութալիկերերով կերակրում, ոչխարաշ

:

Է

»

:

»

» ՝

»

՝

նոցի մաքրում.

՝

'

»

9--10-ը

ջրում.

10--11-ը

խտացրած կերերով կերակրում.

11--13-ը

կոպիտկերերով 2-րդ կերակրում.

14--15-ը 15--17-ը

|

Ճանգիստ. կոպիտ կերերով երրորդ կերակրում. .

18--Չ0-ը

ջրում.

կոպիտ

կերերովչորրորդ

կնրակրում:.

`

ՊԱՀՎԱԾՔԻ ՕՐՎԱ ԱՇԽԱՏԱԿԱՐԳԸ

դիկավարգել

9--11-ը

12--18-բ

է Մսուրային պաճպանությանժամանակ աանծրաժեշտ ն օրվա անպայման որոշակի ունենալ աշխա105

կոպիտ կերերով

»

»

դոլ ջրով: աստիճանի

ն

առաջին կերակրում

12--13-ը

"Ո

ան-

մաուրների մաքրում

:

ժա-

են

ն

.

ժամը 7--Տ-ը

|

սա-

ԵԹԵ այս կամ

աշ-

Օրվա դչխարներինմեկ անգամ ջրելուդեպքում աշխատակարգը

լինեն անճրաժեշտ քանակությամբ տաշտւասկւոնղադրված

մաբրել:

Ճովիվների Հգտագորժվում

-

Սրանք օրինակելի աշխատակարտեր են, որոնք առանձին , տնաքաւքյուններում, կր ոն էլեելով կ հեն կարող որոշ փաոփոխուառանձնաձատկություններից,

ւ: " :, ր ման,

թյունների ենթարկվել:

ՈԶԽԱԲԱՆՈՑՆԵՐԻ

ԶՄԵՌՄԱՆ

ՆԱԽԱՊԱՏՐԱՍՏՈՒՄԸ

ՀԱՄԱՐ

:

`

:

:

ն միջանցիկ քամիները Խոնավությունը

վնասակար:

մասնավոիաղպես գառդեցություն թողնում ոչխարների, ենրի վրա. նրանք Հիվանդանում:են թյուններով ն երբեմն սատկում: Մոսուրայինշրջանում Ժիջանցիկ քամիներ նե խոնավուէ այլն դնոլքում, թյուն լինում երբ ոչխարանոցներընախօրոք վերանորոգման չեն ենքարկվում: Որոլեսղի ոչխարանոցվներումմիջանցիկ քամիներ ն խոէ ոչ ուշ, բան մսուրային նավություն չլինեն, շրջանն սկսելուց մեկ ամիս առաջ խնամքով վերանորոգել Լ

Ցամբարի

Հիվանդուզանազան

անձճրաժեշտ

նախապատրաստվել ձմեռմանը:

ալետքէ վերանորոդել այնպես, տանիքը Ռչխյարունոցի

ժաաշնան ն դարնան ուփեղ անձրեներին, ձյան Հալվելու մանակ ոչխարանոցըչկաթի: Անչճրաժեշտէ պատերի վրա դրախկողմից առուներ փորել ն Հողը լցնել պատերի կողմը, դոյացած չրերը որպեսզի անձրեներից ն ձյան ալվելուց պատերից ներս չժծվեն, այլ ակոսներով Ճոսեն:Դռները պետք է վերանորոդել «այնպես, որ լավ "իակվեն ն ճեղքեր՝ չունենան, -լոպամուտներիշրջանավներընույնպես վերանոբոգել ն ապակեպատել: Բոլոր անցքերըե ճեղքերը սվաղել դրսից ն ներսից: Վերանորոգելփլվաժ տեղերը ն աղալների պատերը բարձրացնել այնպես,որոլեսղիքամիները չխանդարեն ոչխարներին ցերեկը կերակրման ե Հանգստի ժամա-՝ նակ: Աղալներում պետք է տեղադրել կերամաններ (մսուրբաժանմունքների, միոչ ներ): Վերանորողելնան մատուրներըչ ն խադրական միջոցները Կարգի պետք է մյուս դույքերը ոռեռե Իո հլատեղե որը հն նրանց ԴՄ ճանապարտՃները: Ի ՒԷ Վերանո Բոց «ՈՑ որ

|

`

լուց

Հե

,

տո

նՀրաժե րա

»

ո

մաջրե

ան

Մլ

հ

աղ

«խարս իի ԱԱ "ջիող շերտ (լուրացա

ախքան ոչխարներին տեղավորելը,

նոցը

ոչխարա

Ճառտ չլոր տակին աետք է փռել ծղոտի օր ժի Քանի մակերեսին տեղավորելուց կգ): Ոչխարներին 4--5 սմ ն ունենում նստում Հետո ցամքարը է է տրորվում, Հաստություն,որը իր մեջ լավ է ծծում մնդր։ ԾՄղուիցամշնրտ, որը քարի վրա աստիճանաբար դոյանում է

տարքի.

սմ

բաժանվում

աղ-

են

|

Հաստության ՀասնելուցՃետո կտրում ն 4եռացրնում են: կտրելուժամանակ, շնորճիվ պամքարի շերտի, "սուարթը Հեշտությամբ է ոչխարանոցի Ճատակից կ ո՛չ ճատակն է փչանում, ո՛չ էլ տարթի որակն է ընկնում: բարակ չերտը վատ է ներժծում մեզը, որի Հելտիվանքով ոչխարանոցըխոնավ է լինում, իսկտարթը կտրելիս դժվար է բաժանվում ատակից, ն Հատակը փչանում է: Տարթըմաքրելուց Հետո ոչխարանոցիճատակին նորից փում են ծղոռի Ճաստ շերտ, ճետո տեղավորումոչխարը: Ձմռանըոչխարանոցիտարիքըճնռացնում են 2--8 անդամ, որը չորացրնում են է ամռանը օգաադործում որպես վառելիք: Ձմոանը ոչխարներինլավ է պաճել տարթի շերտի վրա, ճարկ չկա աժեն օր մաքրել, որովչետն ոչխարները կնստեն ցամքարի բարակ շերտ ունեցող սաոր դետնին, կարող են մրսել նե իվանդանալ:

15--20

Է

լ

ՈՋԽԱ

ՏԽԱՐՆԵԲԻ զ ՊԱՀՎԱԾՔԸՋՄԵՌԱՑԻԵ-ՄՍՈՒՐԱՑԻՆ

ՇՐՋՍՆՈՒՄ

Ոչխարներիժաուրային պաճվածքը ճիշտ կաղզմակեր է նախքան մսուրային շրջանին անդըլու Համարանձրաժեշտ նելը ճոտը կոմպլեկտավորել ըստ սնռաճասակային խմբերի:

եթն տնտեսությունըբուծում է տարրերցեղի ոչխարներ կամ տրամախաչման միջոցով ստեղծել են մթերաովության

տարբեր ցուցանիշներ ունեցող խմբեր, նպատակաչարժար է այս կամ այն Ճուղը մթերատվության միանման Հատկանիշներ ունելող հ ճտսակակից ոչխարնեբից, որով Ճնարավորություն կատեղծվիկերակրման կ խրը-. նամքի այնպիսի կարդ սաճմանել, որը բավարարի Քոլոր

կոմպլեկտավորել

կենդանիների պաճանջները:

Ելնելով վերոճիշրալից, պետբ

է

մայրակաղմակերպ չոարում «ծնված էդ

կան,սոիսընատվածների, " ընթացիկ

կ

խոյերի վերանորագման արու գառներիՀուտեր արտադրող Համար աճեցվող տոճմային մատղաշներիխմբեր: նթե տրնկան խոտանված ոչխարներ, տեսությունում որոնք պաճու

աար

պանվոսի ճաջորդ տարին բուրդստանալու մսամքերման ճանձեելու ճամար, պետք. է մեկուսացվեն առանձին են

ն

:

Մճուրային շրջանում

սեռաձասակային խղրբերի խնամքը պետք է կատարել սաճմանվածօրվա աշխատակարգի Համաձայն. ժամանակին կերակրել ն ջրել, բաըննպաստա եղանակներին ճանել արոտի, իսկ եթե Հնարավոր չէ, պաճոլանել բացօթյա աղալներում: Ցերեկներըոչխարնեբին գոմերում ոլետթ է պաճել խիստ անբարենպաստ եղանակներին (ատոնամանիք,բուք, ուժեղ ձյուն, անձրն ն այլն): են նեղ ե Եթե ոչխարներըերկար ժամանակ պաճպանվում նդան նիճ նոցներուք, խոնավ աճախ Պիվանդա, ոզերր ոՀ իճարում նն, Համ նում են, բուրդը է: ԱնընդճատՀակողություն ոլեւոք թափվում է աաճմանել ոչխարների վիճակի վրաւ Հիվանդ առողջական ճոանմիջապես մեկուսացնել անասուններ ճարոնաբերելիս տից ն ճայտնել անասնաբույժին: պետք է դարձնել բրդի նոլմուլ Հատուկ ուշադրություն աճի, անկորուստ ու մաքուր պաճվածքի վրա: Լուրջ կերպով պետք է Հետնել, որպեսզի ոչխարները քոսով չճիվանդանան: Անճրաժեշտէ ամեն օր Հետնել, թն Հոտի մեջ արդյո՞ք քոսով Հճիվանդոչխար կա, եթե կա, ռոլետբէ անմիջապես մեկու սացնել ն անասնաբույժի ցուցմունքով քոսի դեմ բուժման ձեռնարկել: Ուշադրությունդարձնել կճղակների միջոցներ վրւս, երկարաժկճղակները պետք է կարել: նրբբագեղմ ոչխարների աչքերի շուրջը եղած բուրդը անէ ոչրարների որպեսզի 2շրաժեշտ խուզել, տեսողությունը՝ չխանգարվիչ Որպես ցամքար օգտագործել տարեկանի կամ աշնան ցորենի երկարժղուռ Թե՛ գիշերը ն թե՛ ցերեկը ոչխարների Հոտը պետք է ճակիՀովիվը: Հոտում:

բոլոր

ոչխարա

ոչխարներիմիջակ ե Հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնի գիրությունը պաճպանելու, բրդի նորմալ միջակից բարձր ն «իվանդությունները կանճի, պտղի նորմալղարգացման ն խելու վր, ինչպեսնան պետք է նախաղգուշանալ կանխել որոնք կարող են վիժումների պատայն բոլոր երնույթները, ճառ դառնալ: Հետնել, որպեսզի մայր ոչխարները ոչխարանոցից դուրս բերելիս, չրելիս, կերեր ն աղ ուտելիս միմյանց չճրեն՝ ն չսեղմեն։ Ոչխարներինչպետք է չրել քաղցած վիճակում ն խմելուց անմիջապես ճետո չպետք է թույլատրել, ա-

նստեն:

երկարժամանակ չջրված

ուժեղ ծարավաժ ոչխարներին անճրաժեշտ է դոլ ջրով, չրելատեղերի սառույցը կոտրել, մաքրել կամ վրան տաք ավաղ ու մոխիր ցրել, որպեսզի Հղի ոչխարներին չպետք է կերակրել նեխած, սառած կամ անորակ Հղի ոչխարներին արոտի չպետք է տանել ձյան Հաստ շերտ կամ ցեխ լինելու դեպքում, ինչպես հան չպետք է բշել Խոր ձյան ն ցեխի մեջ քայլելու ցեխուռճանապարճներով: ոչ միայն կարող են մրահլ, այլե ֆիժամանակոչխարները զի է վիժումների ոլ Հրո է թույլ դառնալ ղի մայրերի տալ Հ1 տք ուսծ գետնին նստել, դրանից նրանք կարող են մրսել ն վիժել: որ

ն

չրել

ոչխարները չռայթաբեն:

ուրիշ

:

կերերով:

հագան լրման չո Պոր Դաոլ

սա-

է առանձնացնելն րակված կենդանիներ,նրանց անձրաժեչտ արուռի դուրս չբերել, որովճետն. կարող են վարակել արուոները ու ճիվանդության, վերացմանՀամարճետադա բուժ-չ. ման աշխատանքները կարող են խիստ դժվարանալ: Քոսով ն ճիճվային Հիվանդություննէրով վարակված. անասունների

Մ

ՑԼՈՒԽ

ՈԶԽԱՐՆԵՐԻ ԿԵՐԱԿՐՈՒՄԸ ԵՎ ՊԱՀՎԱԾՔԸ

ԱՐՈՏԱՅԻՆ

ՇՐՋԱՆՈՒՄ

|

`

ՈՉԽԱՐՆԵՐԻ ԱՐՈՏԱՅԻՆ ԳԻՐԱՑՈՒՄԸ

առողջանալուց

է ՍՍՀ. կոլտնտնսություններում սովխովնեՀայկական

են 7--Ց րում ոչխարները սովորաբար արուռումվածում ն ոչ ձյունառատ առանձինտնտեմիս, մեղմ տարիներին են 9--10 արուտում պաճում ամիս: սություններ ոչխարները Ոչխարներըարուտռիցավելի լավ են օգտվում, քան կենդանիները: Արուի կանաչը ալուս գլուղատնտնսական է, քան ժսուրային շրջանում օգտագործվող վելի սննդարար ա-

Հիվանդանառունների` ճամար առանձնացնումեն Հաէ որտեղ նրանցպետք տուկմեկուսացված արուտամասեր, իլ բուժել լրիվ պաճոլանել առողջանալը: Մեկուսացված մինչե

.

անձրաժեշտսննդանյութերով՝վիտամիններով աղերով: Ոչխարների բուրդը աճ է տալիս Հատկապես արոտային պաճվածքիժամանակ: Այդ ժամաբուռն աճն զարգացումը: նակ է տեղի ունենում գառների ն նրանց բարձր ոչխարների գիրացումը կազմակերպվում մսի Հասցնելը, որի խոշոր նշանակություն կոնդիցինալի արտադրությանավելացման գործում: են Ոչխարներիարոտային պաճվածքի կացվում անասնաբուժականնախազգուշականմշակումները: Հաշվի առնելով այն, որ արոտներն ըստ իրենց բուսա կանության օգտագործման կպատակաճարմար ժամկետների ե ուրիշ առանձնաճատկությունների են, ուստի բաղզմազան վերը նշված խնդիրների իրագործման ամար լուրջ Պաջող նշանակություն ունն արոտների ռացիոնալ ե ճիշտ օգտապլաճվածքի ճիշտ կազգործումը, անասունների խնամքի

կերերը: Հարուստէ

արոտների վրա կարելիէ արածացնել ճիճվաքափություն միայն 3--4 ամիս` Հետու Այդ ընթացքում ամռանարեի ճառաոչնչացնում են Հիվանդ ճիճուներըն նրանց ձվերը, որոնք այլես աղբյուր չեն կարող: ճանդիսանալ

գայթները

բոլոր

ն

է Նախքան արոտային անծրաժեշտ` փոխադրելը շրջանի ն կիսանրբագեղմ խուզելնրբագեղմ ոտթերի ոչխարների ն (ճնտնիոտքերինը՝ցատկիչճոդից առջեիտտքերինը՝ ծնկից ներքն)՝ն պոչի բուրդը, որպեսզի կարողանան ազատ Քայլել

ժամանակ անյ-

Հատկապես անձրնուտ, կղկղանքը չվոհղանակներին, չկպչի ն դրս Հետնանքով ճետնի ուռքերին, որով փչանում չետն

չին է

`

նան զգալի` բուրդ:Անչճրաժեչտ է խուզել. քանակությամբ տեսողու-

աչքերի շուրջը.եղաժ բուրդը, որը խանգարումէ

թյանը:

ի փոխա շրջան, պետք. պորոտային երը շրջանում, որովչետն մսուրային դբրել աստիճանաբար, Մսուրայինշրջանից

փոխարինվում են կերերըմիանգամից կոպիտ

ու

մակերպումը:

Հլութալի կա-

խանգարվում է մարսողական օրգանների ֆունկ-

նաչկերով, են լույծով ցիան,ճիվանդանում

-

ՈՉԽԱՐՆԵՐԻ

108.

փարակի ՄՈՐ

ոնի

նախքանմսուրայինշրջանից. շրջան փոխաարոտային դրելը անձճրաժեշտէ մանրազնինուսումնասիրել ոչխարների առողջականվիճակը, ԵեթնՃուտում Հայտնաբերվում են քոռով, ճիճվային ն այլ վարակիչ Ճիվանդություններով վա-

ոչխարներից թափված -

ու

ՆԱԽԱՊԱՏՐԱՍՏՈՒՄԸ ԵՎ ՄՍՈՒՐԱՑԻՆ ՇՐՋԱՆԻՑ

ԱՐՈՏԱՅԻՆ ՇՐՋԱՆ ՓՈԽԱԴՐԵԼՈՒ ԿԱՆՈՆՆԵՐԸ

նախազգուշականբուժիչ ճՃետո՛նրանցարոտի

նկատմամբ` պետք է ձեռնարկել միջոցներն միոյն լրեվ տանել ընդճանուր Ճոտիճետ:

ւ

`

խիստ ճյուծվում: Լույծը կործանարարազդեցություն է. ունենում նան այն գառների Ո

վրա,չորոնք ծծում են լույծով ճիվանդ մայրերին: Այդ բանից խուսասիելու ճամար ոչխարներինառաջին օրերին առավու-

ք մի քաները,նախքանարոտի:դուրս անելը»անճիաժեշտ նի օր կերակրել լավ կընորոշ չափով խոտով: մինչենրտնք ԽԺ

տելանան արոտի

Հոու

ժարձլիէ

որից ճետո կանաչին,

դադարեցնել:

միայն խոտով կերա-

ՕԳՏԱԳՈՐԾՄԱՆԿԱՐԳԸ

ԱՐՈՏՆԵՐԻ

ՄերՀանրապետությունում բացառասես :

.

ւ

օգտագործվուժ

արոտները, չրիվ բավականացնում որոնք ՛ ասունների Բրաղան պաճանջըարոտային ամբողջ ժամանակաշրջա` հում Արոտներն օգտագործման են

-

ա-

րւ

ժամկետների բաժանում են երկումաի՝ նախալեռնային գոտու գյուղամերձ բուոներ,որոնք օղգռաղզործվումեն դարնան աշնան ամիսների բարձր լեռնային արուռներ, որոնք Հիմի բտ

հոն րոնային օգտագործվում ամիսներին: են րորԳյուղամերձ թե ամառային արոտների տարբեր

Ն

:

ամռան

Հ

ատվածներըբնրթատվությամբ բուսականությամբ: են

երենց զգալիորեն տարբերվում

ե

Է

միմյանցից, այդ

պատճառովէլ ունավն օխոագործելուՀամար նշանակություն անա ե. ամրացումը անասնատե-չ րոտների սակնե իի դռաճասակային խմբերի:Հարավային թեքու-

ռացիոնալե

ար

մեծ

/

ր

"

իստ

սե

արոտները, որոնցվրայի ձյունը թյունների Համեմատաբար է | շուտ ճալվում ավելի սում

բարձրանալ, ետք

արոտիկանաչնավելի

շուտ

աա

ր

ր

արուտ-

արագային որուքյուեւ

,,

Ի:

պձտք է պաՀրաի ոացնելու Հոր ճամար, իսկ աշնան առաջին կեսին աը ր վերադառնաանմիջապես Հետո,անա, : արոտներից պանել ուշ

աշնանը ն

լուց

արկի

փելի շուտ

էն

Խեայի աոան,"ծածկվումձյունուժ:

ո"

ազն միմեի

:

|

օգտագործվում մայիսի վերչից, ճունիաի ովզբից որո ինչնսնպանմբերի վճրջերը, Հոկտեմբերի

1)8

սկիզբի:

տոռապնձնացվածժ ` արոտամասերն բոտ սեռաճասակային ամրացվեն

Է

|

րուստ

արոտները: բուսածածկուվ լավաղդույն

ԱՐՈՏՆԵՐԻ ՀԵՐԹԱՓՈԽ ՕԳՏԱԳՈՐԾՄԱՆ ՍԻՍՏԵՄԸ

ԵՎ ԱՐԱՄԵՑՄԱՆ ՏԵԽՆԻԿԱՆ

Գոյություն ունի արոտների օգտագործման երկու կարդ. ազատ արածեցում է «երթավփոխ արածեցում: Աղատ արածեցման ժամանակ Հովիվը Հոտը արոտի է տանում է իր ցանկացած ուղղությամբ ն ճաճախ է որ ճուտը մեկ օրվա ընթացքում շրջում մարյա բոլոր արոտամասծրը: Այս սիստեմի ժամանակ

այոաո

ատացվում,

ճա-

ա-

շին անհա աոկաաա» դաբրոն Աա իմ հ ԲաաՎ քակ պակաս դուրեկան խոտերը,. թվում մոլախոտերը յ: երը,

Անա

Ամառայինարուներ րոտները, որոնք գտնվում են ծովի մակե2000--2500 մ բնույթից ավելիբարձրության վբա, Համեեն ուշ մատաբար աղզատվոսի արոտնեձյունից:Աժառային են

է

Հակաղզմիճամար անոք է առանձնացնել Մայրական " նեմատաբար լավորակ արոտները, որւդնսղի նորմալ ընթանւս բրդի աճը հ պուտ կաթ արտադրենգառների կերակրըման ճամար ճամար, գառների թեթեռնածաղկավոր բույտեբով 4արուստ արուտները՝մայրական ոտերի ճամար առանձնացված արուտներիըոչ Հեռու, չիշակների, խոլիկների ն ապրոտային դիրացման դրված ճոտերի Ճամար՝ ՃճամեմատոՃճմուարտադրող տաբարՃեուվոր բարձրադիրարուռնհերը, յին ն վերանորոգման ճամար աճեցվող խոյերի Ճամար՝ Ճա-

է սկր-

է օգտագործել գարնան առաջին իսկ գարնան երկրորդկեսին, մինչե ամառային պբարձրանալը,ետք է օգտագործել մնացած

Մոոի,

ՔրենցՀերթին

ետք

խմբերի:

ու

ն

արուները: բուսածածկով ցածր Ոչխարների ճամար

Ը

ա-

ու

"նախքան արածեցնելը անճրաժեշտ է արոտները բաժանել ըստ անասնատեսակների: Ավելի բարձր լստածածկով արոտները պետք է առանձնացնել խոշոր եղջերավոր անասունների Համար, իսկ ոչխարների ճամար անճրաժեչտ է առանձնացնել ավելի բարձրադիր, չոր ն Ճամեմատաբար

այդ

մնում

անօգտագործելի, որոնք Ճասունանալով սնրմնակալում են, սերմերը թափվելով արոտները վարակվում են իսկ լավ կերային արժեք ունեցող խոտերը Մոլախոտերով, են, ընկնում է արուների բերքատվությունը: ռաակավանում Քացի այղ, ազատ արածեցմանժամանակ ամբողչ արոտք են

111.

՝

է, ն կանաչը անընդչատոտնաձճարվուժ. վատ է աքուփ որի Ճետնանքովնույնպես ընկնում է արոտի բերքատվությունը: Հերթավոխարածեցման դեպքում այդպիսի բացասատրվում։ Հերթափոթ արածեց-

կան

ման

տեղիք չի ճրնույթների

ժամանակ Ճոտերին ամրացված արուռամասերը, ելնիլով արոտների բերքատվությունից, անասուններիսեռաձծառակային խմբերի առանձնածատկություններից,Հոտի `

եծությունից,բաժանում ին 5--6 առանձին բաժանմունքնե100 բի: Յուրաքանչյուր բաժանմունթ գլուխ Համար - ոչխարի պետք է ունենա 3--4 Մոտավորապես Հեկտար տարածուլայնությունը պետք է այնքան լինի, որ թյուն:Բաժանմունքի ոչխարներն առանց իրար խանգարելու կարողանանարածել ծավալուն ճակատով: Քաժանմունբները սաճմանազատում են, իսկ եթե տնտեսությունը ունի, ցանՀնարավորություն կաղատում են տախտակներովկամ երկաքալարերով: բաժանմունք արածեցնում են Հերթականությամբ՝ 5--6 օր, մոտավորապես30--36 օրից Հետո միայն կրկին վերաղառնում են նույն բաժանմունքը: Այդ ժամանակամիջոցում արդեն բարձրացածէ լինում նոր վարքամ կանաչը: Արածելուժամանակ Ճովիվները ուշադրություն պետք է դարձնեն, որպեսզի ոչխարներըչքափառեն բաժանմունքում. ն չտրորեն արոտը: պետք է արաժծեն բաժանՈչխարները մունքի ամբողջ լայնությամբ, ճոտի ընդարձակ բաց ճակատով Ավագ ճովիվը պետք է լինի Հոտի առջնի մասում ն չոլնտք է թողնի, որ ոչխարներըառաջ անցնեն ճակատային գծից, երկրորդ ճովիվը պետք է գտնվի ճոտի Հետնի մասում: ոչխարներըդանդաղ արածելով (ժամում 200-Այսպիսով, մ) առաչ են շարժվում ամբողջ լայնությամբ" Արաժեցման այդպիսի սիստեմին ոչխարներնընտելանում են առաօրից: Երբ կշտանում են, անչրաժեշտէ արոտը դա-

Յուրաքանչյուր

չինիսկ

ն որոճան: դարեցնել,որպեսզի Հանդատանան չանգստանա-՝ Վո» ճետո նույնկարգով արուն ավսվում է արդեն արածեցտարածության վրա: Քաղցած ոչխարներն ախորժակով

ված

են առաջին անգամ բաց թողած արոտում ն որոշ արաժում ժամանակից -Ճետոփոխադրվում հն բաժանմունքի դեռնա

.

չարաֆացված Մասը Ն

ու

նույն ձնով շարունակում

է ոչխարներին ամռան նպատակաճարմար

արուոը:

ամիսներին

արոտի տանել վաղ առավոտյան, որսպոսզիմինչն կեսօրվա ապրուստը պետք շոգն սկանլը կշտանան: նրեկոյանոչխարների ն դաղարեն արաժիմինչն նրանք կշտանան

է.շարունակել լուց:

`

'

'

Ժարնանըն աշնանը, երբ արոտի վրա ցող է նստածլինում, պետք է թույլ տալարածելու ցողը անցնելուց Պետծ, իսկ երեկոները՝ մինչն ուշ երեկոյ մինչն լավ կշտանան: է ցերեկվա շոգը, ոչխարները չեն արածրբ սկսվում ծում, մոտավորապես ցերեկվա ժամը 12-ից մինչե նրանց Ճանդիստ են տալիս, որից Ճետո շարունակում: արա-

16--17-ը

ձեցումը:

,

ճուտըլեաջ է արածեցնել այլնՑերեկները ոչխարների պես, որ արնի ճառագայթները նրանց վրա ընկնենոչ թե ը

առավոտները դիմացից,այլ ճետնից կամ կողբից,

ն

.

երեկո-

ները արաժեցնել քամու ուղղությամբ, իսկ ցերեկները՝ քամուն Ճակառակ, որոլեոզի նրանք ճովանան ն Հեշտտանճն շոգը, Վաղ գարնանըն ուշ աշնանը ոչխարներին արոտ պետք է տանել այն Ճաշվով, որ երեկոները նրանք գիշերելու վայրը վերադառնանքամու ուղղությամբ. քամուն Ճճակառակ դժվար են առաջ շարժվում: ուղղությամբ ոչխարները :

ՊԶԽԱՐՆԵՐԻ ԷՐԱՑՈՒՑԻՉԿԵՐԱԿՐՈՒՄԸԱՐՈՏԱՅԻՆ ՇՐՋԱՆՈՒՄ

,

Գարնանըմսուրային պաճվածքից արոտային պաչվածքին անցնելու առաջին օրերին, ինչպես նան ուշ աշնանը, նախքան մսուրային պաճվածքին անցնելը, արոտները լրիվ չեն բավարարումոչխարներիպաճանջը սննդանյութերի նըկատմամբ: Դրա ճամար այդ շրջանում լրացուցիչ պետք է կերակրել կոպիտ ն խտացրած կերերով: Մնացած ժամանակաշրջանում խտացրած կերերրվ ն կանաչ զանդվածով պետք է լրացուցիչ կերակրել Հիվանդ,

ւՃյուծված,կաղ ոչխարներին, որոնթջարուռի

կարողանում:ԱմբողջԿսրոտային շրջանում ւ

աղով: բավարարել կերակրի `

դուրս

դալ

չես

սլետք. է րիվ

ՆՈՅ

Արոտննրումպաճպանելու ժամանակ,

երբ

ոչխարները

8--Ոչթաարաբուծություն

ասնվում են միայն կանաչ զանգվածով, նրանց ռպլաճանջը

քարաճատակել ու ճարմարացնել, որպեսզի ոչխարները չըւդրժվարանան խմելու ջչիին մոտենալ: րելու ընթացքում ն է ռւլետք Ճետնել, որ իրար չճրեն չսեղմեն: Եթե ջրելատեղի այնպիսին է, որ Ճուոըմիանգամիցբաց թողնելճնարաէ մաս-մաս, վոր չէ, ապա այն անճրաժեշտ բաց թողնել ազատ ,աշվով,որ ոչխարներն մոնղա/ որվեխ ու Ճանդիստ

շրջանի 4ամեմատությամբ, զդաղի նկատմամբ, մսուրային, լիորեն ավելանում էւ կիզելուճամար լավ է աղը տալ խոդնում են աղալներում ն կտորները շոր կտորներով: Քարաղի կացատեղերում:։ Քարաղ չլինելու դեպքում ոչխարներին է տալ մար աղ. մայբերին նե կխոլերին օջրակատռ ոլեւտք 8--12

գ,

գառներին՝5--8

խմեն:

գ:

ՈՉԽԱՐՆԵՐԻ ՋՐՈՒՄԸ ԱՐՈՏԱՅԻՆ

ՇՐՋԱՆՈՒՄ

ՌԶԽԱԲՆԵՐԻ ԽՆԱՄՔՆ

ո

է չրել Արուային շրջանում ոչխարներինանճրաժեշտ օրական առնվազն երկու անդամ: Ցուրտ եղանակներին, երբ ոչխարները գտնվում են փարթամ ն ճյութալի արոտներում, է. ԱնՀճրաժեշտ կարելի է բավարարվել մեկ անդամ չրելով։ ն ցերեկվա ընդջրել առավոտյան, նախքան արուի տանելը ԱմառՀետո, բերելը: նախքան երեկոյան արոտից միջումից վա ընթացքում, երբ արոտի կանաչը բավականաչափկոպէ ոչխարներին լրացուցիչ չիտացած է լինում, անձճրաժեշտ ն րել առավոտյան երեկոյան արուն սկսելուց 1,5-ից Հ ժամ Հետու Ոչխարներին ամառային արուռներումպետք է ջրել Ճոսող չրերով Ջի աղբյուրների, առվակների ու գետակների չրերով, կարելիջրել ջրամբարների ն ճաճիճների կանգնած են ճիվանդանալ ճիճվային Ճիորովճետն ոչխարները կարող Բատ Ճճուտերի արուներին ամրացնելիս վանդություններով: է որ ջրելատեղերը Ճեռու չլինեն" ունենալ, պետք նկատի աբուտներից ն միննույն աղբյուրներից կամ առուների ն դետակների միննույն տեղերից չօգտվեն շատ Ճոտեր: Երբ արոտատեղերինմուտ չրելու Ճճարմարություններ Հոկան, ն աղբյուրներն ու գետեիր «Հեռու են զտնվում, այդ ւ.դեպքում անձճրաժեշտէ տակառներովչուր փոխադրել արոտատեղերը հ ոչխարներին ջրել տաշտակներից: Շատ երկար տարիների փորձը տնտեսությունների ն ջրել ձեռնտու է ջուրը է տվել, որ ավելի ցույց փոխադրել արոտատեղերում, որովճետի ջրելու ճամար ճարկ է լինում օրական երկու ն ավելի անդամ ոչխարներին քշել մեժ Ճեռավորությունների վբա: Ոչխարներիջրելատեղերը, աղբյորներն ու գետակները նախօրոք անճրաժեշտ է մաքրել, ափերը

ԱՐՈՏԱՑԻՆ ՇԲՋԱՆՈՒՄ

Արուտային շրջանումՃովվական իրիդադըռւետք

է ժա-

մանակին ճիշտ կազմակերպի ոչխարներիարոտը, ն

որպեաբզի օրվա ընթացքում լրիվ բավարարվի նրանց պաճանջը արուտային կերերով: Ոչխարները ոլետք է ժամանակին չրվեն ն ստանան Համապատասխանքանակությամբ աղ: Հլուծված ն թույլ ոչխարներին, ինչպես նան գառներին, լրացուցիչ կեբակրում են խտացրած կերերով: Անչճրաժեշտէ, որ ժամա-չ նակին ն ճիշտ նրանց ճանգիատը, պաշտպանել գիշատիչներից,ճիվանդությունների դեպքում ցույց տալ

կազմակերպել

առաջին օդնությունը:Առավոտյան, պերեկը ն երեկոյան բտժեցնելուց ճետո, ինչպես նան գիշերները անձճրաժեշտ Լ ն ճանդգիստ տալ: Հանդստատեղը պետք է լինի չոր զով: մոտ, ոչխարանոցների եթե դըրՀանդատանալու Համարի րանք մուր են արոտներին, իսկ եթե երու են, ասպա արո տամասերում, առանձնացնումեն Ճանդստանալուվայր (կացատեղ) ե Ճարմարություններստեղծում Հոտի սպասարկման Համար: կացատեղերը պետք է պաճել չոր վիճակում: ՄԱՐՈՆընթացքում կացատեղերը պետք է փոխել ըստ արոտամասերի ժամանակ երկար ժիննույն ճարվարության: կացատեղումոչխարներ պաճելու դեպքում այն շատ է կեղդոմաղբով ն վտանգավոր է դառնում ճիճվային տուտվում տարածժան ճամար: Ամոն ճիվանդությունների շող եղաանձճրաժեշտէ կացատեղեր նակներին ընտրելՀամեմատ ււն աշնանը՝ ավելի բար ավելի բարձրադիր, իսկ գարնանը ն ցածրադիր քամիներից ոլուշտ պանվածտեղերում: ժամերին ոչխարներին չի կարելի անճանգրոՀանգստի Առանձին.ոչխարների բուժումը, կճղակների ձնատացնել: աՀ

.

րՐ

ՆՈՐԴ

:

ճիճվաթաանասնաբուժական մշակման խազգուշական

վորումը ն այլ ճանէ կատարել աշխատանքներ `. գրատիցճետու Հովվականբրիգադը խնամքովպետք է ների առողջական թույլ ն կաղ ոչխարնեվիճակին:Հիվանդ,

անձրաժեշտ

ե

փության,որովճեն նրանց ճիճվային մի շարբ ճիվանդու-թյուններըկարող են փոխանցվելոչխարներին: բրիդադՃճոտի պաշտպակու2ովվականվուրաքանչյուր

Հետկի ոչխար-

բին պետք է մեկուսացնի ն լրացուցիչ Օկնրակրիխտացզրաֆ կերերով ն կանաչ զանգվածով: Հիվանդ անասուններին բուժում են անասնաբուժական աշխատողների ցուցումներով: Չպետք է օգտագործել.այնպիսիարոտներ,որտեղ բուրդը կեղտուվի կոծոծով ն փշերով, միաժամանակ պայքարել | բուրդը վ կեղտուվելու

գուաղբով փացատոլերում ջրի» դեմ:

,

լ

Ամռան

չող

ամուս մասնավորապես եղանակներին,

երկրորդ կեսին, երեան են դալիս մսային ճանճեր, որոնք իրենը ձվերը դնում են ոչխարների մարմնի վրա եղածժվերքեհե, քնրժվածքներիյ՝քարախակալված տեղերի ն սեռակասխ օրգանների արտաքին մասերի վրա. Դրված ձվերից աճում քն սպիտակ մսոտ ճիճվանման թրթուրներ, որոնք աստիճանաբար խորանում են ճլուսվածքների մեջ, սնվում նրանցով ե քայքայում, առաջացնելով մեծ վերքեր,որոնք մեժ ցավ2 այատճառում հ ծայրաստիճան ճյուծում։ Այդ բանիղ խուսա-չ ն քերծփելու ճամար, Հովիվները պետք է բոլոր վերքերին վածքներին քսեն կրեոլինի 3--4 Գ0-անոլ լուծույթ կամ լու հ վրան ցանեն ճայտանավթալին:Թրթուրներ «(ճՃիճուներ) ն վերջերը է բերելու դեպքում պեսէք նըչմշակել ված ձնով: դորժում Ճովիվներին Ոչխարների են ցույց տալիս ճովվական պաճակային չըԻլ րբեկներըն գիշերները ոչխարների Թե՛արոտիէ թե՛ Ճանգոտի ժամերին նրանց բաց են թողնում, ճուդթ պաշտպանեն բոլոր կողմերից: դեպքերում շների ովվին օգնում հն Առանձին ,

:

ե Գ

ճեռացնել պաջտպանության

ժամանակ: նրանք դաստիարակված

որպեսզի,

են

այնպես,

ետ են ճրամանու Հոտիշարժումը, դադարեցնում.

արուի Հովվի մնացող

որ

որ ոչխարներինքշում. ն` ՀասցնումՃուռին, Թույլչեն տալիս, ն Հեռանան ալլո:՝ առանձին խմբեր Ճուռից բաժանվեն, Շներին.տարեկան մեկ անդամ պնտք է ենթարկելնա"

ԱՆ)

քյան Համար պետք է

ունենա

3--4

Հովվականշունս

`

:

:

`

ՂԲԱՑՐ ՈՉԽԱՐՆԵՐԻ

ՋՈՒԳԱՎՈՐՄԱՆ

ՊԱՀՎԱՍՔԸ ԵՎ ԿԵՐԱԿՐՈՒՄԸ

ՇՐՋԱՆՈՒՄ

ՆԱԽԱՊԱՏՐԱՍՏՄԱՆ

ՏՈ

:

շիշակներին

նախապատրաստել Մայրըոչխարներին ն միջակ ն մինշանակում է նրանց ճասցնել աերմնավորմանի վերարջակից բարձր գիրության, Ճոտերը կոմպլեկտավորել հ անցկացնել տադրության ճամար պիտանի անասուններով անասնաբուժականմշակումներ զանազան նախոաւղդուշական դեմ: Հիվանդությունների աշխատանքներն սկսելուց Ոչխարների անհրմնավորման մեկ-երկու ամիս առաջ գառներին անճրաժեշտ է անջատել որտեղ ոչխարներին մայրերից:Այն տնտեսություններում,

է սերմնավորումից՝ կթում են,հիթը անճրաժեշտ դադարեցնել

առնվազն 1,9 ամիս առաջ: ե կիրը Գառներին մայրերից անջատելուց անմիջապես ճետո անճրաժեշտ է անցկացնել ժայր ուլուց պետք է ենԽուռանման Խարների աւռուդում ե խոտանումր թափքարկել բոլոր այն ժայրերը, որոնց կարիչ ատամները է էն խրոնիկ Հիվանդ վել են, կուրծը կիչացած խոտանված բոլորմայրերը դնում հն՛ Հիվաւնդություններով: ն ճանձնում մռամթերման: տակ արոտային գիրացման Ոչխարները պետք է ատուղման ենքարկել բրուցելողզ՝ Հիվանդության նկատմամբ, անճրաժեշտ է կատարել Հակադեպքում նալ լողացումներ ն անչրաժեշտության քուսային

դաղարեցն

զանազան

Այդ բոլորից ճիճվաթափություն: ՝ Ճետո

կոմպլեկտավորել

մայրական Հոտերը: Այդ աշխատանքներըպետք է ավարտել ն 35--40 օր առաջ մայրականՃճոտերըփոսերմնավորումիը ն խադրել փարթամ ճամեմատաբար ճոյրուստ բուսականությամբ ճեռավոր որպեսզինրանք Ճասնեն բարձր: արոտները, Մուտ արուղչ ե դիիության:Սչիրարանոցին անրմնակայանին՝ ո7

Ֆերը անճրաժեշտէ պաճել սերմնավորման Ժացնելու ճամար"

աքաժամանակ

նրկարտարիների փորձերով ապացուցվել է, որ ոչխարների սւտերջությանբարձրտոկոսի նե ցածր պտղաբերության սերմնավորման ժամանակ մայրերի նիճար լինեսլատճուռը: վըն է: Պտղաբերության դառներ տվող բարձրացման, զույգ մայրերի քանակը ավելացնելու ճամար Ճճովվականբրիգադը պետք է սպլայքարի,որպեսզի սերմնավորման նախապատրաստման ժամանակ ոչխարները ճասնեն նորմալ գիրության: ծթե արոտում ոչխարները չեն կշտանում, աղա անճրաժետ է ճուր փոխադրել ավելի փարքամ արոտ, ինչպես նան

րած լրացուցիչ կերերը պետք է Հասցնել օրական 13--Ն5 կգ-ի: Մերմնաճեղուկ ստանալու ճափար, եթե խոյերն օրա-

օգասսդործվում,յուրաքանչյուր մեջ մտցվումէ 1--1,5 լ քաշած կերաբաժնի խոյիօրական ն ձու 2--3 0,5 դաղարի:եթե խոլերը կգ կարմիր Հավի կաթ, արոտից չեն օգտվում, ապա նրանց կերակրում են լավորակ խոտով, լուրաքանչյուրին՝օրական մինչն 2 կգ: պետք է կազմված լինի լավորակ, Խոլերի կերաբաժինը ախորժակովուտվաղ ն Հեշտ մարսվող զանազան կերերից:

կան

Մ`

Ր

ԵՎ ԽՆԱՄՔԸ.

ԿԵՐԱԿՐՈՒՄԸ

եՎ

Տոչմային

ԶՈՒԳԱՎՈՐՄԱՆ

ՆԱԽԱՑՈՒԳԱՎՈՐՄԱՆ՝

ՇՐՋԱՆՈՒՄ

խոյերի սերմնավորմանը սլետք .Ֆ նախապատրաստվելսերմնավորումից 15 ամիս առաջ, նրանց լիարժեք բարելավել խըԸՎազմակերոել նամքը ն պաճվածքը, ստուդգել որակը. ու ակխոյերի անրմի արտադրող

կերակրումը,

տիվությունը:

Տոճմային այն խոյերը, որոնց զոռտեխնիկըկցել է Ճա-

մապատասխանճոտերի սերմնավորման ճամար ե աշխասռելու են արճեստական սերմնավորման կայաններում, մեեն առանձինխմբում ն ճանձնում սնրմնակայակրւսացնում նի խոյապաճին։ Խոյերիճամար նախատեսված կերերը լետք է ճարուռտ լինեն սպիտակուցներով, վիտամիններով դ աղերով: Հանքային Արուտայինշրջանում, մինչն սերմնավորման սկիզբը, խոյերի ճամար որպես Հիմնական կեր ճամարվում է արո տը, յուրաքանչյուր խոյին օրական լրացուցիչ անչրաժեշտ է սալ 0,2--0,8 կգ խտացրած կերերի խառնուրդ (վարսակ, Ճամակցվածկեր, թեփ ն այլն): Սերմնավորմանշրջանում ճաշվի առնելով խոյի օրական կատարած ծաժկումները է նրանց կենդանի բաշը, խտաց118

անդամից ավելի

կուլիտկերերիկ

լրացուցիչ կերակրում խտացրած կերերվն Վազմակերպել խոտով: ԽՈՅԵՐԻ

են

անճրաժեշտ է

տալ

Թիթեոնածաղկավոլ՝

արմատապտուղներ, բույսերի խոտ, 2յութալի կերերից՝ ն կանաչ բույսերից ռպլատրաստած՝ մասնավորապես գազար սիլոս Ճատիկայինկերերից կարելի է տալ վարսակ, դարի, կորեկ,եգիպտացորենն Համակցված կերո անչրաժեչտ է օրաեթե խոլերին արուռի չեն Հանում, կան առնվազն էրկու անդամ, լուրաքանչյուր անգամ 1,5--5 ժամ տկողությամբ, նրանց տանել զբոսանքի: Առանց զբոսանքի, առատ կերակրումըթուլացնում է խոյերի սեռական: ակտիվությունը ն նախապայման ստեղծում ճարպակալվելու, իսկ ճարպակալվածխոյերը թուլանում են ն վատորակ սերմ տալիս: եթն խոյերի նախնականստուգումից պարզվում է, ոյ առանձին մասնավորապես երիտասարդխոյերը սեռական ակտիվություն չեն ցուցաբերում, կամ սակավ ակտիվ են, առանձին խմբում, ուժեդրանց անճրաժեշտ է մեկուսացնել խնամքը: Անճրաժեշտ է պաղացնել նրանց կերակրումն առողջ» թողնել 3--5 կաս ակտիվխոյերիբաժանմունքները ն ժի Հասակաոչխարներ մայր ունեցող ուժեղ ցանկություն ճնետռ պակաս վոր ակաիվ ծաժկող խոյ: Որոշ ժամանակից են սեռական ակտիվություն ցուցաակտիվ խոյերը սկսում սերբերել: նախքան սերմնավորումնակսելը, արձճեստական է մընավորման կայանի խոլերին նախօրոք անճրաժեչտ ընսերմ տալուն: Խոյերի վաղինայով տելացնել արճնատական պետք է ստուգել մանրադիտակիտակ ն. սպերման նախօրոք գնաձծատել։Արճեստական սերմնավորման պետք է թույլաաքրքլ միայն լավորակ սերմ տվող խոլերին։ ու

-

`

՝

Է

՝

'

Ազյուսակ

("ւց մինչն ոչխարների խուզի մինչե մ ն Հունի մինչն մայիսի

Վերջը ունի

Տարբեր ծանբաբեռնվածությամբ օզտագոոծվողաոբտադոող խոյերի.

|

:

'

ծածկ

Օրական 2-3 դեպքում տալու

ծ Ց.

`»

Հ 5-- է ՏՀՏ

ՀՏ

1:-Հ

-

Օրական

-

Հ:

Տ»

ՀՅ

Է

Հ:

'

:

Հ

ՀՀԱՀ:ՀՀ|ՀՀ|

ծածկ տալու

4-6

-ո

--

դեռքում

ւ

է

:

|130--160

:80.

|140--170

ԵՑ

-

-

-.220 ||200--220

1,6

|1,6-1,7| 210

|1.7--1,8

դ 15-30գ, 1,8|կերակրի Բանրհ

|

|1,8--1,9

"90 |150180ՎՆ7 -1,8 |220--270|1,9--2,0

ՈԹՈԹՍԻՑ

ՀՕ

|170--200 2,0--2,1

ւ

ՅՈ

ո

260-320

2.0-2,2 2-77

)2,2--2,3

աղ

կարոտին՝

յուրա-

| թանչչոոթ

||

հնդանի որոր 30--40

`.

արդեն վերացած

արոտային Կղարվածքիշրջանում Ամառային արուի

ն բուսականությունը սկսումէ Հասունանալ կոպտանալ:Այդ

կգ

է Հանել վաղ անճրաժեշո արոտի շրջանում Ամառայինչրջանում արոտի

ոյ թաշին

ռր քանի

մգ

Ոչխարների արհտային պաճվածքի ժամանակաշրջաարոտի ճիշտ ն ժամանակին կազմակերպումը, ժամա- . նակին ջրումը, խնամքի պաճվածբի ճիշտ կազմակերպուեն մր Հնարավորություն տալիս ոչխարներինպաճպանելու Ֆորմալ գիրության վիճակում, ապաչովելու մատղաշների

բում չի կարելի արածեցնել:

բրգի լավ աճը: ոչխարների արոտային պաճվածքը Հայկական ՍՍՀ-ում ն

բաժանվում է 3 բնորոշ ժամանակաշրջանիգարնանային, ն աշամառային ն աշնանային: Ըստ որում՝ դարնանային նանային արոտային պաճվածքը անց է կացվում նախալենոիսկ ամառային նային ղոտուգլուղամերձ արոտավայբերում, «պաճվածքը՝ բարձրլեռնայինուփաային արոտավայրերում: Դրանցիցյուրաքանչյուրն ունի յուր բնորոշ առանձնաձատ-

է

Արուռայինպաճվածքի գարնանային չրջանն ընդգրկում մսուրային պյսծճվածքից արոտային պաճվածքինանցնեՆկ

աշնանը ոչխարներին ո։լետք այԴարդանը րո րեկվա ընքացքում,. իսկ գարնան

բ

է

ա-.

լ, Ա շրջանից աշնանն անցնելիսցերեկե, ից.: ոա ամռան է ճանդստանալու որոճալու ճամար 1--3 ոՄ տալ: չ Պրոմ չրջանի արոտային

,

ու

կությունները:

է կուտացզած փափկացնում բուսականություչ

մշնաեր վաղ առավոտյանցողը վրան նատածժ արոտնե-

"`

.

Ֆում

Ֆորմալ զարգացումը

այն

առավոտյան

վրա ցողի նատելըօգտակարէ,

նը, ոչխարները Հաճույքովեն արածում:

։

ՕՐՎԱ ԱՇԽԱՏԱԿԱՐԳԸ ՈՉԽԱՐՆԵՐԻ ԱՐՈՏԱՑԵ

ԳԱՀՎԱԾՔԻ ՇՐՋԱՆՈՒՄ

-

նակներըդեռ ցուրտ կանաչ բուսականությամբ:Մովորաբար այդ շրջանում առավոտները արոտի բուսականոչթյան նատաժ : լինում վրա տատ նստած ցող: ցողը վրան Ոչխարները Ճյութալի կանաչը արածելու դեպքում Հիվանդանում են լույծով, բացի այդ, գարնան սկզբներին առավույան արոտի անելը վրչուտ են տանզավորէ նան նրանու, որ կարող մրոել:` ել-. նրանջ նելովվերոճիշյալից, գարնան" առավոռյան ոչխարներին. արուռի պետք է տանել այն ժո հանակ, երբ ար"տի կանաչի Վրայից կլինի ցողը:

կեբակոմաննորմաներ սեբմնավուման ժամանակ (օբական)

ար

անցկացումը, մուտռավորաղզե

նում սկիզբը: Մ մյս չրջանու եղա են, են Հարուստ փարթամ, արոտները

լ

Զ

ն

քաժեշտ

յ

չըր-

.

պաճվածքի րանմոտավորապես որ ա ճետնյալ Դ աշխատաանել քար ժամը Ց-ից-Ց-ր ո առագոտյա Մոր մինչնանցելոց ցերեկվա ժամը 12--13-ը, որի). եո արաժեցնել ցերեկային Հանգիուռ, ժամը 14--15-ից չրել ո երեկոյան 10-ր: ժինչե ժամը Բի ունիս, դոյն ուլիա երբ ակավում ամիսներին, Ջր է 11--12-ից ժամը ոչխարները 9.ո մինչե երեկոյան Հովն սկսելը՝ ժամը: Լջ. արամքլուց կացատեղծրում. կամ աղալներում: ռ Նդ ք աու ցերեկը չեն արածում: Արդ Ժգոի ժաժ աջ

մար

Հա-

ճետո

ը

է.

ն

:

Ս

օգոստոս

ճետո

շոգը,

դադա-

ն

-

Քն

են

5--6

ոչխարները

՛

ՆՐ

12:

լավ կշտանան, պատճառովէլ։ որչվեսղի անճրա ոչխարները

Է

-

ժեշտ է արտը

շուտ չսրոտի ճանել ոտ առավոտյան դադարեցնել ավելիուշ, մինչնոր լավ կշմանան ն

երեկոները

մայրերից Փառները ինչոլնսնան խոտանված մատղաշներից: են մեծաճասակ, կուրծը իչամնջատելուցՀետո խոտանում

ցած, քրոնիկ Հիվանդություններով Ճիվանդմայրերին ե նրանՀամար: ցից նույնպես կազմում են Հոտեր գիրացնելու Այդ Ճոտերի խնամբը ճանձնվում է ովվական ատուկ նախքան ճովվական բրիգադներին ճանձնելը,, հրի լաղդննրին: կշռում են, ճետագայում, արուռային գիրացման ընքացքուի, ոչխարները ամիսը մեկ անդամ նուլնպես կշոում են ն որոշում, Թե քաշը ինչքան է ավելացել: եթե տնտեսությունը Ճարմարություն չունի բոլոր անասուններինկշռելու, ասլա այդ Ճոտերից առանձնացնումեն կոնտրոլխմբեր,որոնցկշռումների.

Ամառային արոտային պաճվածքի ժամանակ պետք է աշխատակարգի,առավոտյան խաչճմաննել օրվա Հետեյալ տուտի տանել լոսաբացին, ջրել ն արածեցնել մինչն ցերեկվա ժամը 11--12-ը, որից ճետո ընդմիջում է տրվում ճան-. դրստանալու ն որոճալուՏւսմար մինչն ցերեկվա ժամը 17-ը, ա-

արածեցում: Ամռան է մեկ օրերին ոչխարներին անձչրաժեշտ շոգ սնդամ լրացուցիչ ջրել մինչե ցերեկվա ճանգիստը ն մեկ անդամ էլ երեկոյան արուի ինթացքոււՐ մինչն գիշերային Հանդիստը: ելնելով տեղի կոնկրետ պայմաններից, առանձին տնտեսություններ վերոճիշյալ օրվա աշխատակարգիմեջ ն. Հարմարեցնոլ վարող են որոշ մտցնել

Ժամը 12--18-ր

իրենց

ջրում,

10-ից մինչն 22--23-ը

.

պայմանիորին:

որոշվում է Հոտի քաշաճը: Գիերացմանճոտերի ճամար առանձնացվում են Հեռավոր, արոտները: լավագույն փարթում բուսականությամբ: ի ջրել Հ, ոչխարներինօրական անչրաժեշտ Գիքացվող 3--4 իսկ ամոան շոգ եղանակներին՝ անդամ: ԱրոտայինգիԲացման ամբողջ ժամանակաշրջանումպնտք Լ ոչիարներին: աղով կերակրել ըստ պաճանչջի ն պարբերաբար: Ամենիցլավ է քարաղի խոշոր կտորներ ունենալ կացատեղերում ն ճանորպեսզի ոչխարներն ըստ ցանկության ն գըստավայրերում, ըստ օգտվեն դրանից: պլաճանչի Գիրացվող ճոտի խնամբը,. ե ալաճղանումը անճրաժեշտ է ոչբուժումը. դիլուս Ճճոտերինման: խարների

`

ԳԻՐԱՑՈՒՄԸ

գիրացման ճիշտ ն ժամանակին. Ոչխարներիարոտային նշանակություն վազմակերպումը խոշոր ունիմսի արտադրոչ-Ղ ռ թյան ավելացման գործում: Միջակ, աուսվել ես միջակից ցածր, սնվածության անաաունները մսամթերման չպետք է Հանձնել, դրանից ժեծ վնաս ք կրում ն՛ տնտեսությունը, ն' լնետությունը Մստամթերւուն Սամ վամառրիՀանձնվու ուխարներըարաք է ունենանբարձր է Ճճասցնելամառա պիրություն։ Այդպիսի գիրության հ կոտինընդարձակ արոտների շնորճիվ՝ առանց խտացրած |

Կիջոցով

սփոփոխություններ,

ՈԶԽԱՐՆԵՐԻ ԱՐՈՏԱՅԻՆ

կարելի

|

|

:

ոչ-

մզ

|

:

ք կոմպլեկտավորել այն անասուններից. որոնք անձրաժեշտ են: Այդ ճոտերըկազմվումեն մուսրում իրացվելու տնթացիկ

խոտանված խոլիկներից, զառ Սամորձաավածներից,

չունեցող

.

մազմակերաե Աոանձին. կոլտնտնսություններում, դիրադմանորտեղ ոչխարների քանակը բիչ է, կարելի է. փազմազեր Հոմո միջկոլանտեսայինգիրացման Ճուտեր: Այդ դեպքում երկու ամ մի բանի կոլոնտնսությունների գիրացման դրվող

ի

իչո կերերծախսելու: արոտային գիրացումը պետք է կաղզմակերՈչխարների պաճվածջին անցալելճետնյլալ կերոլ. գարնանը արոտային ելու ճենց առաջին օրերին արոտային դիրացմանՀուտերն

Ճաւխարոչ պիտանի ճուտիվերարտադրության մայրերից,

ւ

է մեկ Հու: խարներիցկազմվում Հովվականբրիգադը կոժոլէ մեկ կամ մի քանի կոլտնտեսությունն լեկտավորվում Գիրսցման Ճոտին4ատկացվում է մեկ կոլտնտեՃովիվներից:

սությանլավագույն կամ երկու ն ավելիկոլտետեսությունն ն-. են միմյանց: բի տրուտներից, որոնք սաճմանակից Հովվական. հ բրիդաղների կոմղլեկտավորումը արոտներիառանձնացու-. մր կատարվում է կոլտնտեսությունների փովարչությունների խաղարձպայմանավորվածության Համաձայն: `

`

123.

ՌՉԽԱԲՆԵՐԻ ՀԵՌԱԳՆԱՑ ՊԱՀՎԱԾՔԻ ՍԻՍՏԵՄԸ

Հ այկական ՍՍՀ

շատ

կոլտնան տ

սություննե ր

անաչ շենքերը,

նրանորողեն ոչխարահոցները, բնակելի

են մ օդգտվու

ենն Դամապատասխան բանակությամբկերի արե, ւլ ոյս լրացուգիչ կերակրեեղանակներին Համար: Սիրական նույնպես սառմանվում ճճոավորու- Ձ.եռալինարոտներում նխնիկական-անասնաբուժական Համա փոխադրել միջո: պատասխա առումներ:

«Հճուսդնաց ամառային արոտների:Առանձին կոլտոնտեսուփլուններ օգավում հն նան Հեռագնացձմեռային արոտներից: 2Հեռագնաց արոտներըգտնվում ե կոլտնտեսությունների ն կենտրոնական տեղամասից կմ 50--100 սոլելի ժյան վրա։ Ոչխարնե հոագնւ տարուտնե չխարներին Հեռազնաց ար բը

ալե պետք

է

ուններիջրելատեղերը ե ույլո: ձմեռայինարոտները "/չխարներին փոխադրելիս ոլեւոք է ր

լ

Համ

նն

ալատրասոանլե ճշտել անասունների փոխադրման ճանավարտճն արուռամվասերը, ները, Ճանդատիվայրերը, ջրելատեղերը

տրպնազիփսխադրումների ընթացքում շրջակա տնտեսուչվնասվեն, ինչանս նան մլոմների ցանքերը, խոտճարքները ւնասունները չանցնեն զանազան վարակիչ Հիվանդություն-` տնտեսությունների ճաճմաններով: ններով անտպատճով

ենւՉ0--25 կմ՛ Նիչճար, օրական փոխադրում Ոչխարներին

Քույլ ոչխարներին նդառներին, որոնք Հուռի ճետ չեն կարող շարժվել, սզեւոբէ փոխադրելավտուվեքենաներով կամ իոխա-

:

ւշ

փոխադրելիս արոամառային արոտներ Անասուններին

նան կոլանտեսության ղոոձն տեղափոխվում տավայրեր ե Ամառային սռեխնիկը անասնաբուժական աշխատողը: `

արոտներում վերանորոգվում են անասունների ջրելատեղերը, ն Հեռագնաց ձմեռային Ճանդատավայրերը կազատեղերը: ի

նախօրոթ պետք է արուռներիցօգտվող կոլտնտեսությունները

«124

ան-

ո

ոլնադրել

"դրական այլ միջոցներով: Փոխադրումների ընթացքում լրացուցիչ կերակրելու Համար նախօրոք անճրաժեշտ է Համաատասխան քանակությամբ խտացրած է կուղիտ կերեր սիոԽադրել Հանդստատեղերը ն ՛-դիշերելու վայրերը: արուոներում Հարվար տեղ (ենպատակաճարմար Ամառային 4 արուռամասի կենտրոնում) տեղադրել ճովվական բրիգադների վրաններ, ինվենտարը, մթերքների ն խտացրածկերերի ալաճեստները,դեղորայքըն այլն:

պաշար

տ

ատճմանվածերթուղիների ճամաձայն, որտեղ ղլնտք է նախաջոր սոնսվածլինեն անասունների կերակրման, արածեցման, ն ճանգատիվայրերը: նախօրոքանձճրաժեշտ Ժան է նախու-

"

ի

ՍՈԱՆ.Հ

զոռ

կարճ մատաբար

երիտասարբմառքիներինը,մածաճասավճամեմատած, երկար է: Հղիությանտնողությունը Խերի նախ եթե պտուղն արու է, ռրոշ չսոիով կախված պտղի սեռից: է մեծ մասամբ մաբիների ճղիության ւնողությունըերկարում է: իմանալովճղիության տնողությունը,, կարելի է Հաշվել նախապատրաստվել 4ճաջո Կխայր ոչ|ուս ծնի ժամանա " ԱՅ է,

ճետ

ԳԼՈՒԽ

Վ

ՄԱՏՂԱՇԻ ԱՃԵՑՈՒՄԸ

ՈՉԽԱՐԻ ԱՃԵՑՄԱՆ

ՊԱՅՄԱՆՆԵՐԻ

Չի

'

Հղիուցյան

ժամանակ կենդանի օրգանիզմում տեղի ունեցող ըոլոր պրոցեսներըավելիինտենսիվ են կատարվուէյ ղրա ճամար էլ պաճանջվում է ճատուկ խնամբ պաճվածք: Հղի մաբիների խնամբի. գլխավոր նպատակն է ստեղծել ավադույն պայմաններ ոլողի նորմալ ղարդացմանճամար:

ԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆԸՄԱՐՄՆԱԿԱԶՄՈՒԹՅԱՆ

ԵՎ ՄԹԵՐԱՏՎՈՒԹՅԱՆ ՎՐԱ

թան

ու

:

ու

կենդանիների, այդ վում նան բարձրացմանկարնոր օղակնեմքերատվության ոչխարների է։ ճիշտ կազմակերպումն բից մեկը մատղաշների աճեցման Մատղաշնքըն սճեռումը Հիմնականում Ճետսողնդումէ բոլոր Գյուղատնտեսական

ժեկ

նպասակ. ստանալւսոողջչ,ամրակազմ

կենդանիներ:

լինի ն ինչպիինչպիսի ժառանզականությամբէլ օժտված սի ծնուլներից էլ ծնված լինի մատղաշը, եթե նլոս ճամար չեն խնամքի պաճվածքի անձճրաժեչտ կերակրման, սատնղծված աճում ն լարդանում, ճետաղայում նա է վատ պայմաններ, քլ բոսրձր մթերատվություն չի ունենում: Առողջ ամրակազմ մատղաշներ աճեցնելու աշխատանքները պետք է սկսել նախքան նրանց ծնողների զուզավորուխոյերին զուգավորման կամպանիայից մը: Մաքիներին վիտամիններով առաչ պետք է կերակրել սպիտակուցներով, Հանքային նյութերով ճարուստ կերերով: 1իտրժեքկերերով Այս միջոցառումը պետք է կերակրել նան ճղի մաջիներին: ն կապաճովի սաղմի նորմալ զարգացումը առողջ կենսուու

ու

ու

ու

ու

նակդառներիստացումը: ՈչխարներիՀղիությունը

`

՛

տնում

է 145-155

օր:

Հղիու-

ինչպես է, իսկ ուշաճւու, պրիմիտիվ-ըեղերիյ

նան

սլաճված կենդավատ կերակրմանու խնամքի պայմաններում

հիների ճղիությոն տնողությունըորոշ չափով երկարում է Համե Տույդդաւ ունեցող մաբիներիՀղիության տնողությունը

առա-

Դա Հնարավորություն է տալիս "ւ պաճվածթիպայմաններում: մաքիներին վերականգնելու իրենց լոոճմույին դիրությունը

հ սաղմի նորմալ զարգացումը:

|

Հղիության երկրորդ շրջանում, երբ պտուղն արագ է զարգանում, ճարկավոր է ուժեղացնել կերակրումը՝կերաբաժ-

նի

մել.ավնլացնելով

քանակը:

սպիտակուցներով Հարուստ կերերի

՝

Հղիության վերջին շրջանում ճղի մաքիների կերաբաժ-

Ֆում

պետք

է պակասեցնել կոպիտ կերերի

խտացրած կերերով: փոխարինելով

:

այն քանակը,

Է`

վրա ավդող ֆակտորը թյան-տնողության ամենակարնոր էչ կենդանու վաղաճասությունն 2ղիության տնողություՎաղաճառաոճմային կինդանիների

նը կարճ

են Հղի սիաքիներըՀղիության առաջին կեսում պաճվում ճետ ստերջ մաքիների միասին,իսկերկրորդ կեսում՝ առանձ37 ն դրվում ինամբի ուսվաճվածճացվում ընդՀանուր Հուռից Քի ավելի լավ պայմաններում: նիճար կամ Հլուծված Հղի մաքիները, եթե ալդպիսիներըկան Ճոտում, Հղիության ն դրվում են-լավազույն խնամբի չին իսկ օրից մեկուսացվում

`

Թչխարնձրիկնրաբաժնի անճրաժեչտ մասը պետք է կազճանքային նյութերը: Հանքային աղերի ։պակասուքյան դեսչբում մատղայները Հիվանդանում են ռախիտով, կորները փափկում են, թերվարդանում, ճղի ն ծնած կենդա-

Կեն

նան

ոս-

նիների

նս ոսկորները

փոոխկում հն: Հղի մայրերին «Հղիության երկրորդ շրջանում, կերերի Հեւո միասին, անճրաժեշտէ լրացուցիչ տալ կավիճ ն ոսկրալ՝

յուր:

ՍՈ"

Մաքիներիվատ

ձմռանն ոչխարների ծինն անցկացնել ծնվածները: Որպնաողի վաղ դարնանը,ճարկավոր է ունենալտիպային ոչխարանոցներ, ծնի անցկացման ճամար անձրաժեշտդույք: Բացի դրանից, պետք է դլխաքանակը ապաճովել խոտով, խտացրած կերերով ն ծղոտի ցամքարով: նշվածներից որնէ մեկը չլինելու դեպքում ոչխարների ձմեռային ժնի անցկացնելն

պտղի միայն կերակրումից բնդճանութ մարմնակաղմության ճայու

ոչ

է, այլն դանդաղում "զարգացումը

Սաղմնային շրջանում մեծ

Ար

չավությունըխախտվում: ուստի սաղմի թյամբ. աճում են վերջտվորությունները, են: դ

որ

Այդ 1. վերջավորությունները թերզարդանում է աննորմալ վ երջավորությոմ կարճ քումնորածինն ունենում ոո սնումից

Թերսնումբ օրգանիզմի ի է ճամընկնում կրծքի մարմնիՓրկարությունը, լայնո-

ներ: Հնտսաղմայինշրջանում աճը է այն օրգաններիվր» որոնց են

անօդուտ է

է կացվում այն ծին անցկացնելու որոնք տնտեսություններում, Ճամար՝ անճրաժեշտ պայմաններ չունեն: ի Գարնանայինծնի բացասական կողմը ճամարվում է այն, տր գառները վաղ գարնանը չեն կարողանումօգտագործել արոտի թարմ կանաչը ն դարնանայինանձրններինչեն դիմանում, որը ն բացասաբար է աղդում նրանց աճի ու զարգացման վրա:

ձմեռային

այդ 2ՐՏ::

-

ւ

ԼՈ

ԾՆԻ `

ԵՎ ԱՆՑԿԱՑՈՒՄԸ

ՆԱԽԱՊԱՏՐԱՍՏՈՒՄԸ

Ոչխարների ձմեռայինե գարնանային ծնի համար շենթերի ու գույքինախապատրաստումը

ԾՆԻ

ՋՄԵՌԱՑԻՆ ԵՎ ՎԱՂ ԳԱՐՆԱՆԱՑԻՆ

ՈՉԽԱՐՆԵՐԻ

ԿԻՐԱՌՄԱՆ ԱՐԴՑՈՒՆԱՎԵՏՈՒԹՅՈՒՆԸ

Սեկ ժամկետըորոշում

են

՛

ելնելովազանաության Բնա `

ազատ

քից ուժ լու

ոչխարներիձմեռային Համար:

ն

ու

-

է տալիս. Հնարավորություն աշխատանօգտագործել մար օգնող կոլանտնսականներին որպես

է լինում: Այս

աղատ

չխարների ծինն անկորուստ

կազմակերպված անցկացնելու ճամար անձճրաժեչտէ ժամանակին նախապատրաստել ոչխարանոցները,փակել պատերի տանիջի անցքերը, որպեսղիմիջանցիկ քամիներ չառաջանան, որոնք առանձնաալես վտանդավորեն ծնած մայրերի ն նորածին գառների Հոլ-

/իստնտեսական պայմաններից: Զմեռային պատմական Ճամեմակոլանտեսություններում, ներին, ինչպես դիտննք, մեծ մասը ամիսներիճետ, աշխատողների «ռած գարնանային է

վնասակալը

գարնանային ծինը անց Ռչխարների

ինչպիսիք թյունը ն խորությունը: թերվզուր-՝ առաջացածմարմնամասերի վատ կերակրումից պայ-. լավագույն կերակրման ճետագա գացումը վերացնելը մաններում շատ դժվար է: Հետ,

ն

ն

ՆԱԶՑ

ժինն ընդուննվաղ գարնանային ՆՈՅ

ռ

գարնանըկարողաԶժուան ամիսներինծնված դառները :

Ոչխարանոցներում ջերմությունը նորմալ վիճակում Կզաճպանելու ն միջանցիկ քամիներից խուսափելու ճամար դոների առաջ կառուցում են տամբուրներ (նախասենյակներ): Այն ոչխարանոցննրը, որտեղ պետք է անցկացվի ծինը» ձմեռային ն վաղ դարնանային,պետք է լինեն ճատկաղպես՝ բավական ընդարձակ, լուսավոր, տար, չոր, օդը մաքուր: օրերին ոչխարանոցի ՎԱՆլննացուրտ ջերմաստիճանը պետք է Վինի5--10 աստիճան: նորածին գառներին ու մպյրերինցիրհատից խոնավությունիցպաշտպանելուՀամար է ունեքանակությամբ չոր (ծղույյ Ֆալանճրաժեշտ ցամբքար ` Այն անտեսություններում, որտեղ անց է կացվում ծլրմիտայինն վաղ գարնանայինծինը, ոչխարանոցներիՀարավա-Հ:

արոտիմաողոաշչ " վիճյութալի նումՔն լավ օգտագործել կանաչը: Գարնանը Ճարուս բավական տամիններով աե են ե |

տ

:

անձրեներին դիմանում`

ամրացած են լինում լավ այն է, որ "ոք ցրտերին: Մյուս կարնոր առաղելությունն 3 --4 ամսաժամանակ գառը լինում է սարըբարձրացնելու կան ե լավ է դիմանում երկար ճանապարճներ

անցնելուն:

ն վաղ ծնիցըոտացդարնանային ձմեռային Ոչխարների ն առաչին խուզի նն ժամանակ խոշոր լինում գառները ված

`

տալիս են ավելի շատբուրդ,

ամիսներին քան մարտ--ապրիլ

ու

Թ-Ոչիխորաբուծություն

պետք

են

յին պատերինկից կառուցում

որոնք տաֆոցջերմոցներ,

վառարաններով: են մեկ կամ. երկու աղյուսե վում Համար նախտեղավորելու ճիշտ դառներին ՄՄալրերին ժամանակ

:

է

ծնի

անձրաժեշտէ նախապատրաստել Հանջվող աժբողջ ինվենտարը՝ մեկ ճոտին 30--40 վաճաններ՝ ա) ցանցավոր

օրոք

:

.

պա-

-

:

նակներ

վանդակներ.

Համար. աարբավորհլու 40--50 նե 1մ -մ բարձրությամբ, 3--4 լայնությամբ բ) ամՍՈ

մր,

ձողերվաճաններն անՀրաժեշտքանակությամբ վաշան ը

րացնելուճամար,

5--7

ճա.

տանելու

՛ դուրս դիակները

Համար,

ճամար։ հ) դուլլեր ծնած մայրերինջրելու ն տաշտեր, սրբիչներ այլն»

զ) լվացարաններ,

ն է) մսուրներ՝մայրերի

-

գառներիլրացուցիչ7 Հետադալում

կերակրմանՀամար: ի ազանի աի արվածպոպոք, պետ է անքնալ ծինը գրանցելու ն վառներինՀամարակալելու մատյաններ

«մր

Համար».

|

Ծնիժամանակ մաքիներինօգնությունցույց

է

ԱՈ

խնամքը "գառներիե ծնած մաթիների` «Նորածին կերակրումն

0նից անմիջառես ո ցուցարնրողնորի մաքրել լորձունջից իսա կ

ծինըսովոր» Ոչխարների ձերքապաճություն: 24-ժամլա պաղի ճիշտ գրության է

դեպքում անցնում թեքն, Առջեի ոտքերով գալո ոտքերով: Հետեի կամ սոջեր է զաղիս սլառկածէ լինում ոտքերիվրաւ

զառը

բար

րապես թ է. "

գլուխը (նջ, պետթ : թաղանթի դուրս է եկել պաղամերձ չնչաճեղձչլինի ե անմիջապեա Մար այն ն առի բիթը, բերանը աչքերը» ն վու է ավի նորմալ դիրքով գալու պաճանչ Եր այն ժամանակ, երբ դաո տալ միոյն շնություն ցոց ճա մար այն պաճին, երբ մայրը գլուխըմնծ է լինում: Դրա ամանակ

պլառտոնլ, որպեսգի

ժամանակ

դիրքը՝

արգանդը

ԱՐԱՐ

նի ե Տղի մաքիներին ծնի առաջին նշաններ ետք մ եկ խմբում:Ոչխարանոցներում ռանձնացնել

:

տալը

է խմբավորել անծրոսժեշտ մուոննալիս կամպանիան

նել

"

-.

գ) լապտերնել՝ ն դ) արկղեր՝ընկերքները "

զգուշությամբ քաշում են գառի ուրներից դեպի ներքն՝ մոր կրծի ոսլգությաւմբ: ՍՈՍ. նորմալ ծինը տնումչ 20-40 րուն, իսկ Ժչխորների պտղի դուրս գալը՝ 4--Ց րուլե: երբ դառը ծնվելուց Հետո մաջին չի Հանդատանում, նշանակում է ոչխարը զույգ է ծնելու Սովորաբար երկրորդ ճետու երեում է 10--15 զույգ ջառների դեպքում, րույն գառը է ունենում, որովճեծնունդն ավելի «եշտ տեղի չառճասարակ, են փոքը լինում: ավելի տն գառներն - Աննորմալ ծին (երբ պտուզը դալիս է անկանոն) ոչխարների մուս: Հազվադեպ է լինում: Աննորմալդիրք է Ճամարվում, էիր սլտուղը գալու ժամանակգլուխը լինում է ծալվածդեպի կուրծքը, կամ ետ գնացած, ոտքերը սեղմված կրծքին կամ ե այլն: Նման անմիջապեսոլետք է օդնուդեպքերում Կիորին Քլուն ցույց տալ: Հնրթապաճը կարում է եղունգները,խնամքով լվանում ձեռքերը, սխտաձանում2000«անոց լիղոլի կամ կարբոլութթվի 5 կ-ոոհոց լուծույթով ն օծում -վաղելինով, որից պառզեջնում ապեպեա, որ գավակը մեի Գառլարն Խեվելի բարձր, քան գլուխը: Պգուշությամբ ձեռքը տանում է. ն Հեշտոցի, այնուշետն որոշելով պտղի ուգղում ալեւ է տալիս,

ում

ու

այնտք

չ ղառիքիքն ու բերանը թողնել, որ մայրը գառանը լիզիչ եթե մայրը չի լիլում, այդ ժամանակ ճովիվըիաիուկ խոտի կամ Փղոտի խրձիկով, կամ էլ չոր «րբիլով չտրացնումէ զառանը: պորտալարն ինքն երբ գառը ծնվում մաջին վեր է կենում, է, է, ճաճախպատաճում որ չի կտրվում: կտրվում բայց իրծն են գառան Մյդդեպքում պորտալարը զգուշությամբ կտրում ն կապում թելով: սմ Հեռավորության վրա տեղն կտրված նեն: որտալարի Հետո ն

ու

.

8--10 պարձնից

ախտաճանում

:

Լ. տրը

|

ՓՌյց ճետո տենդիէ

է ընկերքիդուրս գալուն, Հետնել ճարկավոր ունենում ժամ ճետո,

բնկերքը գալուց

դառը

ճետո

1--15 ծնվելուց

-

ճարկավորէ ժաքրծլոչխարի ճնտեի՝

Հողի մեջ: առաչին անգամ պետք է կերակրել դառանը ժամ Հետո: Անմիջապեսպետք է խուզել մոր կրծի Պեռու,

ն գոմից մասը, Հավաքել ընկերքը քաղել

Նորածին

ծնելուց կես

բուրգը, վրայի բուրգը, վրայիկեղտոտված

հազ. պոչի ջրով լվանալ

է, խուզել եթե բրդակալված

ամսի

ոողա

նան

մայրերի

գոլ

արբիչոմ: չորացնել առաջին շիթերը Վարակից խուսափելու ճամար կաթի :

|

ու

ների

:

|

ետո միայն գառը թողնել սլետք է կթել ամանի մեյ, է, նրան պետք է ծծեցմորը ծծելու: եթե մայրը կաթնառատ ավելցուկը կթել, որովճնտն նել երկրորդ գառանըկամկաթի իսկ դառան գերլցումըբորբոքումկարող է առաջացնել, բծք կրծքի երկվորյակդառմուտ՝փորլույժ: նիչար մաբիներիցստացված

պետք է

Հատուկուշադրություն կերակրմանը

-

դարձնել:

.

ւ

լիտր),

աջ ՈՐՔ խիլի

ինի Հերակրել ք ԿԻ Սարի կ երերի խտացրած ». ե ) երրոդ ա 100-.-200 կերերով

"

ետու

առա

,

օրվանից

օրը

Գ)»

ցրած

Հասցնելմինչե 300 գ-ի: քանակը

ն խոշորացնելը կավմելը Սակմաններ

ծնից 24

ժամ

Հետս

մայրերին անչատականվանդակներից

տանձին, ոչ

մեծ

են խմբավորու տեղափոխում Սակմանները

որոնք կոչվում ոլ ար է ր

|

են

մ

սակմաններ,

խմբերում,

խմբավործլիս ն

միանմանղարգացում առողմոտավորապես ընտրել բույլ ն զույդ

ծնված գառներին, չությունունեցողեկ օրում Հատուկ է առանձնացնել մաքիներինճարկավոր գառներով

Հնարավորություն

Այդպիսի խմբավորումը սակմաններում:

ՄիայՍակմաններըսլետք է խոշորացնելաստիճանաբար: հակ գառներով մաքիների սակմանները կարելի է մեժացնել ավելի շուտ, քան խույլերինը ու ծրկվորյակներինը: Հետաղայումսակմանները խոշորացնում են գարնան խԽուղիցՃեւտո, երբ դգառենըը բնտելանում են խուղած մայրերին: Գառներըմինչն մայրերից անջատելը արածեցնում են երեք սակմաններով. առաջինսակմանում խմբավորում են վաղ ծնվաժ խոշոր գառներին, երկրորդում՝փոքր-ինչ թույլ զառներին, երրորդում ուշ ծնված թույլ գառներին:Թույլ սա-Հկմանի, այսինքն՝երրորդ սակմանի4Ճամարարոտում դնումեն Հացաճատիկով, կավիճով, աղով ու ոսկրալյուրով լցված :

Ն

Կա

Ֆ--Վօր

Հասակում

մայրըը

դառանը, նրան պետքէ սովոեթե մայրը չի ընդունում հն ճետ իսին տեղավորում րեցնել: Մորն իր դառան ճետ գառան մշտապես ձին վանդակում, որպեսզի մայրը ընտելանանրաո ղտնվելով Հարկավորէ ու երբ մայրը լիզում կերակրումէ ղառանը, ամե մեկ նրանտալ ոչ մեծ բաժիններովգոլ ջուր (մուտ շփոթ: նից լավ է մորը տալ ցորենի թեփով.դլատրաաաած ն : Սնած մաբիներիննորմալ կերակրումը |

կտա ճիշտ ունեցող ն բաղմաթույլ գառներ կազմակերպելու տուղ մայրերի լրացուցիչ կերակրումը Ձմեռային ն վաղ օրականՀասակի գառների ռարնանայինծնի դեպքում 3--10 Ճամար սակմանները պետք է կազմել միայնակ գառներով Յ մայրերի ճամար ն զույգ դառներով՝2 Համար, 11-40 16. 15 օրական ճասակում՝ մալը, օրական 80 մայր ն, 21-80 օրական ճասակոա՝ վերջապես,

:

ու

ճսուրենը: Սակմաններնառավուռյան արուռ լետք է դուրս բերել, են բերում նրբ գնտինը բավականւուսք է: Սկզբում դուրս դառներով սակմանները, իսկ վճրջում փոքրըգառներով ակժանները,աար անվ բուտիցվերադառնալիսամենից շուտ բերում են փոքրըն Թույլ գառներովսակմանները, իսկ ամենից ուշ՝ խոշորները: կավ եղանակին սակմաններն ամբողջ օրը թողնում են արոպոում, իսկ ցուրտ` օրերին պաճում ոչխարանոցննրում: Ամեն օլ արու Ճովիվբերելիս ն վերադարձնելիս դուլլս ն ները պետք է ստուդգեն գառների վիճակը, հթե լինում են թույլ գառներ, ապա նրանց լրացուցիչ կերակրել: Սակմանները մեկը մյուսից պետք է պաճել որոշ Հեռավորության վրա, որպեսղի մեկ սակմանից մայրը չփախչի մյուսը: Բացի այդ, սակմանը պետք է արածեցնել ոչքարանոցից ոչ շատ Հնռու, երն որպեսզիվատ եղանակներիննրանց անմիջապես,

Խոշոր

ա

շենքերը:

:

|

,

պ

երկվորյակ Որբ, ն

եռյակ գառների

խնամքը կերակրումն

:

ենին լավ նախապատրաստված տնտեսություններում սոչ չեն»գինունկինում են միայն ձմռան զորաբար- որբ պանի վատ կերակրվողճոտերում, երբ մայրերը, ընթացքում վում են, ծնից Ճեւտո սատկում կամ վատ խնամքի ' է ֆ ոմ փչաջաժ մայրորի Ճիվանդ մայրերից ստացվածգառները պետք է Այդպիսի Որբ տակեն գառներից ժծմայրերի, ինրի տակԳցել: դցում` բազմապտուղ, ինչպես նան սակավակաթ մայրերը Առողջ,տոճմային դառները: մայրը է երկու դառ: , աճեցնում Լ ծծմայրերի տակ են գցումծնիցանմիջապես Գառներին քանիդեռնա չի կերակրելիր դառանը:.եթե. ուշացնում ճետո, եր են, ապա ժծմայրը ընտելացած լինելով դառ Հե ընդունում: որոլես ոչխարաբուծության, սմնջ նրբագեղմ

.

բացի,

։

ճեշտությաժբ կավինամինն ուրիշ գառպնը,

ժժմայրօգտագործում են կարակուլ կամ այլկողտաբուրդ ամեն մայրերին:նայած նրանցպտղատվությանը, 100պլուխ առանձնացնում են10-- 11 գլուխ որոնք «Համարվում են լավագույն

մայրերի Համար նրբագեղմ

կարակուլց̀եղի մայ

Առաջին

ւ.

կերակրելուց ճետո,

երկրորդ խումբն

Վն թողնում: Այս դեքում ավելի Քիչ ճժմայրեր դառներնաճում.են պաճանջվում: գտնվող Սժմայրերիստակ բաց

:

՝

նորմալ: Միանգամայն

Ռրբ գառներին կարելի է աճեցնել նանկովիկաթով: է օրերինկարելի Առաջին օրական անգամ, կերակրել 4 անդամ ե 20 օրական օրական ՀասակուԻ

5--10

Ժ անգամ: չ

Գառների

ճառակում՝

Վառնե ն առներիխնամքի

զաշզաօքը

ոչխարասոցա-աղալա-

է դարկանային, մեթոդըՀիմնականում կիրառվում նի

ժամանակ,երբ եղանակների անցկացման՝ Տուր.

ի վիճակիչեն արուո գառներն աատճառով ւ `

դուրս

դայու:

լինելու Ոչխաչ

են:

են

ժամ

ա-

ժծելու

ոչխարբա-

են

-իցմայրերին տալիս: առը Տ-ը:.երեկոյան արոտիցտուն բերելու ժամանակ տանում են արոտ

ւ

ապա

գառներինժծեց-

այնքուն ժամանակ, ն արոտները ծածկվեն թարմ տաքանան 2ինչեոր հղանակները են

այս

Աճեցման այս կանաչով: Հանքհոռիածվածէւ

մեթոդը

մեր Հանրապետությունում

ԳԱՌՆԵՐԻԿԵՐԱԿՐՈՒՄԸ, ՋՐՈՒՄԸԵՎ

ՄԱՑՐԵՐԻՑ

ՄԻՆՋԵՎ ԽՆԱՄՔԸ

ԱՆՋԱՏԵԼԸ

է լտվ Գառներինմինչն մայրերից անջատելըՀարկավոր ու կերակրմւն խնամել, քանի որ այդշրջանում կերակրել ճիշտ կազմակերպելուդեպքում, աշխատանքները խնամքի դառներըմիջին Հաշվովտալիս են իրենց տարեկան աճի ու

2045-ից ավելին: ԳառներիՀիմնական սնունդը պետք է կազմի մոր կաթը,

վարդացմանճամար անՀրաժեշտբոլոլ, սննդանյութերը: նորածին գառներինկյանքի Խիժը ներդործում է առաջինօրերին պետք է կերակրելխիժով: ն դառնեվրաորպես թույլ լուծողական նորածին օրգանիզմի րի ստամոքսըմաքրում է առաջին կղկղանքից: Խիժը պարունակում է դյուրամարս սպիտակուցներ, վիտամիններ ն չոր ու Համար շատ դառան աճի աննյութեր,որոնք են: ճրաժեշտ ն դառ2ովիվննրը պետքէ ուշադիր լինեն, որ ժամանակ ները իրար լավ ճանաչեն, որպեսզի կերակրման ռլաճելու ամենապատաս-չդառներըսոված. չմնան: Գառների է նրանց կյանքի առաջին2--Ց Համարվում շրջանը խանատու որովՀետն անկումների մեժ մասը լինում է այդ ժաայն պարունակումէ նրանց արագ

զարգացման

մայրերը

`

մեթոդր ոչխարանոցա-աղալային.՛ "աճեցման «

յին

ժամը 8-ին դառններին Թողնում: առավոտյան բերում Ճետո մնալուց Աքոտում 3-4

են, կերակրուրխտացրածկերով, պատճառով չվան ջրում լինում, ժժմայֆառներին մեթոդով պաճում Ջում:. ։

անելուց.

արարավ մայրերին Ալնուծեան Համար: կերակրելու աղբ մինչն երեկո ժամը

մորը:

Ճյուժ-

մուրծը

են

տայ,

տր

'

:

ժծմայրեր: խումբի

ժամանակ`արոտ աճեցման. բանոքաՀ-տղալային

ու

շարան

մանակաշրջանում:

20 օրական ճասակիցսկսած սովորեցնում: Գառներին 1:

են

ԳԱՌՆԵՐԻ

ջրին: խուորտալիս էն ճաղավորմսուրՏուրբ խոտին,աղին տալիս ուրբ ների մեջ կամ պարանովկախված վիճակում: ձնով: իսկ աղը՝ քարաղի նն մաքուր, Հատուկ տաշտակներում, մեծ Գարնանը,նրբ կանաչը դուրս է գալիս, գառներին

ւ

"

դության գեմ: աՄինչն մայրերից անջատելըդոյություն ունի գառներին մայրերից ժիրչն դառներին ճեցնելուերկուեղանակ.ւնռաջինր՝ Ճհտ: են ժայրբերի դառները Այս դեքում անջատելը պաճում ծծուժ ժամանակ Հետ, ցանկացած միշտ գտնվելով մայրերի ն մեթողը մայրերին աժննատարածված են մորը: երկրորդ ժամանակ ծնից մեկ է: մեթոդի Այս պաճելն անջատ դառներից ու են ՎԺշաբաթ 4նաո գառներինաոռւսնձնացնում մայրերից են օրականերՀում առանձին. մայրերի մոտ ծելու թողնում :

կու անդա:

Քանակը:

ԳԱՌՆԵՐԻ ԱՆՋԱՏՈՒՄԸ ՄԱՏՐԵՐԻՑ

.

սովորում Հասակում, երբ գառները ամսական

են

ինք-

են մորից: լավացնուրույն կերակրվելուն,նրոնց ւնջատում ճոտոմ կթի անցկացման ված ն կոպտաբուրդ ոչխարների են պատճառովանջատում են ավելի ուշ: Սկզբից անջատում գառներին, Հետադալում րստ նրանց աճի, լավ վարդացած 10--15 օրում: այն Հաշվով, որ բոլորի անջատումնավարովի զարգաեյ ելնելով գառների Անջատմանժամանակը որոշում ն խտացրուծ կերերի առկավիճակից տնտեսության ոումժից, Մայրնրից անջատելիս անմիջապես ճէռացնում

Կությունից:

էն, որովծճետն նրանքմայրերի ձայնը Լն, չեն արածում ն Հլուծվում են:

անճանդոտանում լսելիս

սեռաճասակային Միաժամանակ գառննրին բաժանում ն կազմում խմբերի, էգերին առանձին,արուներին առանձին ամ4--5 առանձին Հոտեր, որովչետն գառներիորոշ մասը, ն, Հասակում, Հասնում են սեռական Հասումյացման կարող են ժամանակիցշուտ ժաժկվել: են

չական

ԽՆԱՄՔԸ ՄԱՅՐԵՐԻՑ

|

արածեցնել:

4--5

ՈՒ

խրմՊետք է գառներին մայրերից անջատելուց Հետո ն բավորել ըստ վարդացման:Բոլոր ուշ ծնված թույլ ղառներին խմբավորում են առանձինՀոտում ն ուժեղ կերակրում: ժանկալի է, որ գառների Հոտը մեծ չլինի՝ ոչ ավելի, քան 450--500 գլուխ: Թույլ գառներիՀոտը նախատեսված նորմայի 254 0-ովւվակասպետք ք լինի: Ճամեմատությաժբ Մատղաշներիճոտը խմբավորհլիսպետը է ձղտել, որսպեսղիդառների զարգացումնու դիրացումը միատեսակ ընքանա: Մայրհրիցանջատված գառների ճամար առանձնացնում են լավազույն արոտների, որոնք Ճարուստ են թիթեռնաաճը լրիվ ապաճովելու Ճածաղկավոր բույսերով: Փառրների մար պետք է լրացուցիչ կերակրելխտացրած կերերով: Սկղրում պետքէ տալ այնքան խտացրած կերեր, որքան էին նախքան այրերից անջատելը: Հետանրանք ստանում գայում աստիճանաբար ավելացնում են խտացրած կերերի

բերելուց Արոտիդուրս զգուշությամբ պետք է «իվանմոնեզիող Հետո կատարել ճիճվաթավում մեկ ամիս ,

ԿԵՐԱԿՐՔԻՄՆ

Կար

ու

"

՛

Էնդճանրապնս,երե կենդանիներիխանամջբն կերոկրումը երխոասարդ ծասակում լավ է կազմակերպվում, «Ետագայում նրանցից ստացվում են բարձր մթերատու, աչ. ռավ կենդանիներ: նրիտասարդ կենդանու յլուսվածքների է ուժեղ: Առանձնապեսուժեղ հն աճում աճն- տեքանում կյանքի առաջին: կես տարում` օրական տալով 150--200. զ Փաշաճ: 5--8 ամսական գառները կգ քաշաճիվրա երկու բարչ անգամ պակաս կեր են ծախսում, քան Մեկ տարեկանից 4բր ոչխարները: Գառներիքաշաճը իմանալու ճամար նրանց սիստեւմատիկաբարանչրաժնչա է կչոել, ըստ որի կազմել կերաբաժին, որի Հիմնական մասը վետք է կազմեն Հեշտ մարսվող լիարժեք շննդարար նյութերը, Հիմնականում սպիտակուց պարուճակող կերերը: Գառներին մայրհրից անջատելուցՃետո օրաման պետք է չրել երկու անգամ: գտնվող ոխարանոցին մոտ Աշնանը պետք է փոխադրել արուները, որպեսզի ճնարավորություն լինի ցուրտ եղանակեձրիննրանց շուտ տանել ոչխարանոց:

ԳԱՌՆԵՐԻ

դ ժնեմելիա՝ ներ` «25 Քորսկներ է ժեվելի տորգինը Ժոյակենր

ՊՈԶԸ ԿՏՐԵԼԸ, ՆՇԱԴՐՈՒՄԸ ԵՎ ՈՉ-ՏՈՀՄԱՅԻՆ

ԽՈՅԻԿՆԵՐԻ ԱՄՈՐՋԱՏՈՒՄԸ

հն

«3»

ՍՈ

նրբագեղմ ոչխարներից

նրանց խառնածիններիը են պոչ: երկար, նիճար ոտացված գառները ունենում որը ցանկալի չէ։ երկար պոչ ունեցողների բուրդը շուտ է են ճիվանդանում կեղտոտվում, նրանց զառները Ճաճախուկի ն

թիվը:

էլիտա գառների

|

բուրդի

(մոր ճամարով),

կարում են դանակով մեկ շաբաթական Ճասակում: նռրելու ժամանակ գտնում են պոչի երրորղ-չորբորդ ողերը, առա կտրում տայնոլես,որ պոչի մնացած մասը ն սեռական ճեղքը: ժաժկի ճՃթտանցքի ճն ծնվելուց 15--20 օր Հետո, Խոյիկներին ամորձատում են միերբ զոսռտեխնիկը խոտանումէ կատարում Խուանում

այն արատավոր մարմնակազմություն, վատորակ բուրդ

ունն-

խոյիկներին

թույլ զարգացած խոյիկներին: Խոտանված ամորձատում են Հովիվները անասնաբույժի սկողությամբթ Սմորձատված կննդանիները լավնեն բտվում | ենմեֆ Լ. բուրդԱրբ միքս: Քանակությամբ լավորակ, ցող

ն

ամ

Վար

թոն

.

տարի անճատականՀամարները սկսվում են- մեկից: Համարըդրվում է կենդանու ականջի վրո'. Համարում նշվում է նան կենդանու ծննդյան տարեթվի վերջին թրՎը, ոկզբից: Այսոլես, 5954 Համարի հրը դրվում է անճատակուն ծնվել է 1965 ն թեմըցույց է տալիս, որ Ամեն

ւ

է 954 Համարով:

կենդանին

էլիտախմբի մայրերից ստացվածշ---ջ

Համարով

Սովետական Միությանառաջավոր ոչխարարբույծների

է, որ մատղաշների աճելման գործում փորձերից սպզարղվել ճաչջողությանկարելի է ճասնել միայն կերակրմանու խըսանղծելով: Ստավրուոլի երկպայմաններ

կամքի լավադույն

«Քոլշնիկ» սովխոզիավազ համասի Հովիվ, Սոցիաղիստ կան աշխատանքի ճերոս Դ. Տ. Խարչենկոն իր խնամածՀոտի լուրաքանչյուր100 մայր ոչխարից մինչն մորից անջատելը է 146 դառ ու լուրաքանլյուր մայր ոչաճեցրել ն պաճպահել լարիցխուզել է 2. կգ բուրդ: Այսպիսի բարձր ցուցանիշի նա ճասել է ամենօրյա ճակողություն ռաճմանելով՝ մայրերի ն գառներիարաժելուն, ինչոլես նամ գառներին մայրերից ա-

կերակրելու վրա:

4 ճասել նան ոֆմանՀաջողությունների

ւ

աշխու»

Սոցիալիստ

ւ նո: Կուբեն 0 Վ.- ժուկովր բրիգողով ոնքի՝ Հերոս. է 120 գառ: աարի100 մայր ոչխարից Ն

ամքէցնում

|

Հովիվը

ճամար անվանի թվով դառներստանալու ւմայր ոչխարներին,նախքան զուլավորման կամպանիան, "`

Մճծ

է արճեստական արուտներոււմ: գրանցված Խածեցնում քանակությամբ դաոներ աճեցնելու գործում լավաՏՏ"

օրական գառների

իսկ մեկ տարեկան մոր ճամարը, "աթ. ականջի վրա նշում երբ առաճամարը, անձճատական վրա ականջի աջ Հառսակուվ՝ ջին անգամ ենթարկվում են բոնիտավորման։ եղջերավոր խոյերի աջ եղջյուրի վրա խարանվումէ Համարը, իսկ ձախի վրա՝ ծննդյան թիվր: երկվորյակներ ծնվելիս, ավելի խոշոր են «1» Հ թիվը»երկպառի ականջին,մոր Համարիտակ դնում են

ձախ` ականջի

ԱՇԽԱՏԱՆՔԸ

ՈՋԽԱՐԱԳԱՀՆԵՐԻ

ԱՀԵՏՄԱՆ ԵՎ ՊԱՀՎԱԾՔԻ

ԳՈՐԾՈՒՄ.

ՄԱՏՂԱՇՆԵՐԻ

լրացուցիչ Տոչմայինաշխատանքների` ճիշտկազժակերոլման՝ ռանձին Հա-

մար գառներին նշադրում (ճամարակալում)են:

դ դնուփ

ԱՌԱՋԱՎՈՐ

կեղտոտելուց, կեղտոտում է նան կուրծլը

պոչը Գառների

ո

մինչնմեկ տոճչմային ճայվառումը

Կոարեկան Հասակը կատարում են

ստամոքսային Հիվանդություններով, որովճետե երկար պոչը բացի

ամենա աունն՝ կափոթր գառին

Մեծ

«Սո են Հասել Ստավրուլոլի երկրամասի գույն արդյունթի ն ռունոջ» «Բոլշեիկ» սովխողները:։ Այս տընվնտսկոլն

լայն մասշտաբներով կիրառում տեսությունները

ոչխարվազ գարնանային ծինը. «Սովետսկոյե ձմեռային նների ռունոջ ոչխարից սովթուում ձմեռային ժնիցկ՝ 100 մայր են 133 դառ, Այսծնից՝ իսկ գարնանային դառ: ստացել Համեմատած ղդարնանային ժի Հետ, ձմեռային ժըեն

ն

Կիշոմ, ՏՈԼ

նից լուրաքանչյուր 100 մայր ոչխարից ստացել ավելի. ՄՔծ

են

դեո աճեցնելու դործում քանակությամբ

լուրջ

դաս

ջողությունների են Հասել նան ՀայկականՍՍՀ Գորիսի. շրջա-. նի Խնձորեսկդյուղի կոլտնտեսությանոչխարաբուծականֆերմայի աշխատողները: ոչխարաբույծները 100 Խնձորեսկի են մայր ոչխարից աճեցրել 100--105 դառ՝ մինչե մայրերից անջատելըկենդանի քաշը

ճասցնելով 31

կգ-ի:

Նո

ԳԼՈՒԽ

Ճա-

ԲԱՐՁՐՈՐԱԿ

:

|

ԲՐԴԻ, ՄՈՐԹԻՆԵՐԻ ԵՎ ԳԱՌՆԵՆԻՆԵՐԻ

ՍՏԱՑՈՒՄԸ

ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՀԱՍԿԱՑՈՂՈՒԹՅՈՒՆԲՐԴԻ ՄԱՍԻ.

Բուրդըդյուղատնտեսական կենդանիների մաղածածկն է: է պատրաստել դործվածքնել կամ թաղիքներ: Դրանից կարելի է ոչխարներից: Քուրդը ճիմնականում ստացվում Ձիերի, խոշոր եղջերավոր անասունների մաղաժծածկը օգտագործում են թաղիքներ պատրաստելու ճամար, որովճետն դրանց տեխնիկականճատկությունները բարձր չեն: '

ճամեմատած մյուս տեքստիլ նյուչ Ոչխարներիբուրդը, ճետ, Է, Թերի ջերմությանվաո Հաղորդիչ Բրդյա թելը, ճամեմատած նույնճաստության ուրիչ թեե Բրդյակտորներն դործվածքլերի ճետ, թեթն է ամուր: երը աչքի են ընկնում հրկարատն օդտազործումով,արտաՔին լավ տեսքով: Բացի գրանից, ներկած բուրդը քիչ է դուչի բոցավառվում, ձայնի ալիքները կլանում է: նաթափվում, ոչխարներիգեղմը(բրդածածկը) կոպտաբուրդ Տնղական ն քստամաղից: է աղվամազից, անցողիկ կազմված ժաղից են նան մեռած ն չոր մազեր: Բացիայդ, լինում :

ու

շատ Աղվամազը

է ն նուրբ

նականում տատանվում է

ոլորուն, բարակությունըՃիմմիկրոնի սաճմաններում:

15--30

Նրբադեղմոչխարների ամբողջ բրդաժածկը կազմված, Ճճատկություններովաղզվամազն Տեխնիկական ամենից արժեցջավորնէ: Է

է աղվամազից:

նղվամաղի ճլուսվածքային կառուցվածքը մանրադիոտակով ուսումնասիրելիս նկատվում է, որայն կաղմված է արտաչ ն Քինթեփուկային ներքին կեղնային շերտերից:Աղվամաղի թեփուկներըօղակային են ն ամեն մի թեփուկ կեղեաւյինչերտի վրա լրիվ շրջուն է կազմում: Թեփուկային շերտիայսպիսի

կառուցվածք ճՃետեանքով ունենալու

Թույլ փայլը աղվամագի

է,

անդրա-

պայմանավորվում է լույսի ճառագայթների

որը

դարձումով:

՛

Քատամազը նշվածերեք տեխնիկական Հատկություններով է: Ոլորվածքըթույլ էչ բաամենավատն մաղատեսակներից կուղտաբուրղն կիբակությունը՝30--120 միկրոն: Քստամազը

Քոռտամազը

կային չէ, այլ

միչու-

Քստամազիթեփուկային շերտը օղակային շերտերից: հն մի ջանի թեփուկներ իրար միանալով շրջապատում `

շերտը: կեղնային շերտը Թեփուկային

տաքին ազդակներից

Է բրդյա թելիկները արպաճպանում

(քիմիական ֆիզիկական): ն

ճատկություններով դրավում

է աղվաԱնցողիկմազը իր աստ ն մազի քոտամազի միջին տեղը: Աղվամազից է, քբոտամազից բարակ: Ըստ ոլորվածության երբեմն մոտենում է կոլիտ աղվաբարակ, լավ ոլորմազին, երբեմն էլ ճիշեցնում է բավական

քոտամաղին: վածությամբ կիսանրբագեղմ ցեղերի,

|

ամբողջությամբ բիդածածկը

մազից

կամ լինում է խառը աղվամակազմված է անցողիկ Հետ. է Անցողիկ մազից կազմված նակ նրբագեղմ,կոպզի տաբուրղ, խառնացեղ ոչխարներիբրդածածկը:

որոշ երեք ճիմնական մազատեսակներից, ե. մեռած նան են լինում ոչխարներիգեղմում կուպլտաբուրդ Բացի

Գոր

այդ

մազեր, որոնք տեխնիկական Հատկություններով շատ

վատեն:

-

Հ

Միոած

բաղ

ն

չորմազեր

ամենից

շատ

ոչխարի բրդածժաժկում: Գեղմըլինում է միատարը ն ոչ

կան

ղարատեղական

միատարը:. |

այն գեղմերը,որոնք կազմված Ճամարվում են միայն մեկ մազատեսակից՝ աղվամազիցկամ քոտամաղզից:

Միատարըեն

Իսկ այն գեղմերը, որոնք կազմված

մ4ջ-

են

մի քանիմազատե-

բրդաՄիատարը ոչ միատարը:

ռակներից, աղվանում են

ղեր,

ն որոշ

Ոչ միատարը բրղածածկ ունեն կոպտաբուրդ ոչխարները: Միատարրը նուրբ բուրդը, որը ստացվում է նրբադեղմցեղերից է "հշլավագույն խառնացեղոչթարներից, լավագույն ում, Համար: արղլունաբերության հքատիլ Մեկ կիլոգրամնուրբ բրդից ստացվում է մոտավորապես դործվածք, թան կոպիտ բրդից: հրեք անդամ ավելի `

անփուվվոխմասն 1: սակոտաբուրդոչխարներիբրդածածկի Այն ավելի երկար է, քան աղվամազը: որի շնորճիվ կազմում է գեղմի վերնի շերտը ն առաջացնումծաժիկներ: կազմված է թնփուկային, կեղնային ն

կիսանրբագեղմ Ց8տչխարները

ծածկ ունեննրբագեղմ

է Հիմնականում, կիսանուբբ բուդ: կազմված անցողի ն անցողիկ է կամ լինում խառը կոլիտ աղվամազի մազից է ճիմնականում մազիճետ: Կիռանուրբբուրդ ռտոաւցվում ե կիսաոչխարների խւատոնացեղերից նրբադեղմ կոռլտաբուրդ ցիգայական, ձրբագեղմ կույբիշնյան,գորկովյան, վրացական

ցեղերից, ինչպես

ճայլկական«արագած» ցեղախմբից:

նան

Բրդի մթերման ստանդարտի,կիսանուրբբրրՀամաձայն

բերի.շարքին

|

դասվում բոլոր

այն բրդերը, որոնց բարա50 է, իսկ ցիգայական ցեղի կությունը ոչ պակաս որակից է կիբուրդը, ոչխարների որլւ 4ն-րդ. որակի է, նս ջանուրբ բրդերիշարքին: են

Կիսակոպիտ բուդ: Ոչ միատարը

դասվում լ է, ստացվո

բուրդ

ն հրկրորդ սերունդնեիի «րմճականում առաջին

խառնացեղ հն կոպտաբուրդ ռիոնք ստացվում ոչխարների

«րխարներից,

ն կիտանրբագեղմ խոլերով:նի«որամեխաչելով: նրբագեղ, է սարաջինյան ցեՔնւրդ սարոցվում ռակույիտ նան. դմակավոր

ղից:

է

կիաակոպիտ կոպիտ բրդից տարբերվում է ճարբուրդը քանակով, Համեմատաբարլավ արտաճայտված սվաքիրտինքի `

ոլորվաժությամբ, քոտամազի նրբությամբ

ն

մեֆ աղվամազի

քանակությամբ: Կիսակուղիտբուրդըըստ մթերման ստանդարտի բաժանվումէ միատարըն ոչ միատարր խմբերի, որի մասին կնշենք Հայցորդբաժիններում:

Կոպիտ բուրող:կազմված է աղվամազից, քոստամազիցն

ճաճախ լինում մազից, անցողիկ

է

չոր

հ մեռած

- կոպիտ բրդի կազմությունը կարելի է

շատ

մազից:

Հեշտությամբ մազա-

որոշել արտաքբինից՝նայելով: կուիտ բրդում նշված `

"

անն...

տնսակներիքանակը կախված է

ցեղից, Ճասսկից,սեռից,

:

տարվա ժամանակաշրջանից: անձչատականությունից ն

Հատկություններով Տեխնիկական կոպիտ

զիջում չափով

բուրդը

չէ կիսանուրբ|լ կիսակոպիտբրդին:

զգալի

կոպիտբրդի որակըպայմանավորվում է մազատեսակների քանակով,երկարությամբ, բարակությամբ նկ մի շար անխնիկականճատկություններով: կոպիտբուրդնստացվում է բոլոր կոտաբուրդ ոչխարինչպես նան ցածր դասերին պատկանող կխառնացեններից,

ղերից: ՝

Քրդի ճիմնական տեխնիկական ճատկությունները

տեխնիկականՃատկություններովէ պայմանավոր Բրդի ն որակը ասորտիմենտլո գորժվածքների բրդի մթերման, ինչես Ոչխարների բոնիտավորման, նան ված Քրդի

լվացման գործարաններում տեսակավորմանժամանակ Քրդի որակը գնաճատվումէ նրա տեխնիկական4Ճատկություններով:Ֆիզիկո-ոեխնիկական ճատկություններնեն բարակությունը, երկարությունը, ոլորվածությունը, ամրությունը,

՛

նե փափայլը,գույնը,խոնավությունը ձգվողականությունը,

թուր

ելունքը:

Է

'

նրա Հիմնականսեխնիկակ«ն Բոդիբաբակությունը

Հատկություններից մեկն որակի: Ինչքանբարակ է

դրանից է կախված գործվածքի բուրդը, այնքան նրանից ստացվում ք մնժ քանակությամբ նուրբ թել: Բարակությունը կախված Լ ոչխարներիցեղից,սեռից» ճասակից, անձատականությունից ն զեղմի տարբեր մանրից, ինչես նան կերակրմանն խնամջի պայմաններից: ցեղի տչխարներիբրդի, որը կազմված է մինրբագեղմ բարակությունը 25 միկրոնից չի գերամժիայն աղվամազից» զանցում, այն տատանվում է 14,5 միկրոնից մինչն 25 մեկրոնի սաճմաններում: է,

՝

,

Բրդի բարակությունը, ինչոլեսնշեցինք,կախվածԷ նան սեռից: Արտաղրող խոյնրի բուրդը, մաքիներիբրդի Հետ Համեմատած, ավելի ճաստ է: իսկ ամորձատվածներինը գրավում է. խոյերի ն մաջիների բրդի բարակությանմիջին տեղը: Գառ144

ների բուրդը ճասակի Ճես: կուլտանում է, իսկ 5--6 տարեկան Հասակից նորից նրբանում է, որի արդյունք է օրգանիզմի Բացի այդ, միննույն ցեղի կենսունակության թուլացման: «ոարբեր կենդանիներիբրդի բարակությունըտարբեր էՎինում, մինչն իսկ մժիննույնկենդանու մարմնի տարբեր Հատվածնեբում նույնը չի լինում։ նրինակ, կողքի Ճատվածում եղած Բոնիտավորման բուրդն ավելի բարակ է, քան աղդրիվրայի: ժամանակ բրդի միաճավասարությունը որոշում են կողբի է ազդրի բրդի բարակության տարբերությամբ, նրբ այդ տարբուրդը միաճավասար է: բերությունը մեկ որակի է, ուրեւին մեժ ազդեցություն է թողնում ոչՔրդի բարակության վրա" խարների կերակրումը: Մսուրաւլինշրջանում, երբ ոչխարնելը չեն աստանում անճրաժեշտ քանակությամբ կեր, ապա բրդի աճը խանգարվում է, սկսում է բարակել, որը նորմալ երնույթ Հէ ն բացասական ազդեցություն է թողնում նրա տնխնիկաճան ճատկությունների վրա: եղաԲրդի բարակությունը կարելի է որոշել լաբորատոր ն են նակով աչքաչաիով լաբորատորիալում որոշում մանրադիտակիօգնությամբ: նախօրոք պրեպարատեն պատրասն ուսումնասիրում: տում ճամար ո"լատրաատելու Պրեւղարաւո լվացած մաքուր բրդից կտրում են 0,5 մմ երկարությամբ բԲրդիկներ,դնում առարկայականապակու վրայ, ավելացնում ծածճն մեկ կաթիլ գլիցերին, խառնում մինչն որ բրգիկները ծածկում են ծածկապակիով կրվում են դլիցերինով, ապա ն նայում մանրադիտակով:նայած բրդի տեսակին, չափում են 100-ից մինչն400 բրդիկներ ն վերջում որոշում միջին: բարակությունը: պայմաններում ոչթարների բոնլոոավորԱրտադրության ն մհսակավորիան ժամանակ ման,բրդի դասակարգման են որոշում բարակությունը աչքաչափով Այժմ մել Էրդի

Լ

ճրկրում, բրդի մթերման ու վերամշակման արդյունաբերու թյունում, բոլոր միատարը (նուրբ ն կիսանուրբ)բրդերի բալակությունը տրոշելու ճամար ընդունված է միութենական ինստիտուտի կողմից միասնաբրդի դիտաչճետազոտական կան դասակարգմանսիստեմ: Այղ սիստեմով որոշվումէ բրո՞ գի րակները Տ80, 20, 64, 60, 58, 56, 50, 48, 46, 44, -

:

19--Աչխարաբուծություն

20, -

ն 32:

Յուրաքանչյուրորակ Ճամապատասխանում է

բերված բրդի ճետեյալ բարակությանը աղյուսակում (Միկրոն-

ներով)(ազ- 6խ նշված

`

ցույց որակները

են

տալիս քն

անգլիական մեկ

ֆունտ(454 գ) լվացած, սանրված բրդից քանի կաժ թել կահելի է ստանալ: Ամեն մի կաժը 512 մ է, եթե 454 գ մաքուր: բրդից ստացվում է 80 կամժ։ ուրեն բուրդը 80 որակիէ, եթե ստացվում է 60 կաժ՝ 60 որակի նայն. Աղյուսակ :

:

լ.

-Յ աՀ

|

ՐԸ

: ԷՀ բաբակությունը

Բրգի

(Մեկրոննե րով) 3:է ճերով)-" ՀապՏ պա ՀԻԼԸ ազա| իւ «աա | տոն Դչ՝ «եռա.Միեչը `

Ը

ԹՅ5Ֆ

18,1 20,6.

Է

.

|

:

`

48:

20,5

28,0

ու

,

|

|

34,0.

34,1

37,0

31,1

25,1

27.0

43,1

29,0

55,1 լա

27.1

`

|

«.

31,0

29,1

Ն

«01

40,0 |

|

.

:

55,0

ՆՈՂ

ւ

|

որոշելիս,

լոբորատոր .

որոշ չաիով օգնում է բրդի ոլորվածությունը: ինչքան բրդի ոլորվածությունը շատ է 1 սմ-ի վրա, այնքան բուրդը բարակ է:

նան

են ինչպես բրդի բնական, ԻՐոիեբկառությունը: Ռրոշում

`

բուրդ

կիսանրբազեղմ ցելինկոլն ցեղի ոչխարների

է

պերից: Օրինակ, կույբիշնյան է 30--40 սմ-ի: Խոյերի մ. Քրդի երկարությունը ճասնում բուրդն ավելի երկարէ, քան մաջիներինը: Հետ փոխվում է: Փառները կյանքի Հասակի ունենում են Բրդի ամենամեծ երկարություն, տարում Խճաջին ուկՀետագայում --Շ տարեկանճասակիցՀետո» հրկարուՔյունըպակասում է մեչ Քրդյագործվածքների բրդերն ին իսկ երկար: մաճուղ ստանալու, օգտագործում ռան: ճամար:. պլատրաայոելու դերքային գործվածքներ` -. է նան Բրդի կարնոր սոնխնիկական` ճատկություններից են Ամժրությունասելով Հասկանումնրա դիմաամճբությունը: (ձգող) կտրող ուժի նկատմամբ: Բրդի դրողականությունը ամրությունը որոշում են ինչպես լաբորատորիաներում, այնպեսէլ արտադրության պայմաններում: են ձաե. (աբորատորիաներում բրդի ամրությունը որոշում տուկդինամոմետրերիմիջոցով, իսկ արտադրության սղայմաններոսԻ ձեռքով: Զեռքով բրդի ամրությունը որոշելու ճամարգեղմբ Հիմնական Հատվածից(կողքից) վերցնում են մի փունջ Է ձգում: Այն բուրդը, որ արատներ ունի, ճիմնա«փոքր ջ կանում անղմվածքներ որոնք առաջ (ուժեղ բ| արակություն) անմի22 դալիսվատ ճիվանդություններից, ն

ամորձատվածների երկարությունը

կարճ արտադրության ո

Բրդի մթերման կայաններում բարակությունը աչքաչափով ճիշտ որոշելու ճամար դոլություն ունեն ստանդգարտային որոնը որակը որոշված է նմուշներ, ռլալ-

ճշգրիտ

սմ-իաաճմանննրում: 5--9Ամենից ստացվում երկար

Բոդերը

67,0

մաններում: բարակությունը Արտադրության պայմաններում Բոդի

Քրդի երկարությունը նս կախված է ցեղից, սեռից, ճակերակրման ու ո աճվածքի ռակից:անճատականությունից, նրբագեղմ ցեղերի բրդի բնական ծրկարուպայմաններից: ե ծամեմ ասուած կիսանրբագեղմ,. թյունը, կիսակուղտաբուրդ կուղլտաբուրդցեղերի բրդի Ճեւո, կարճ է, այն տատանվումէ

`

:

,

բնական

`

Բն Բրո

|

իսկական երկարությունը երկարությունը: Բնական

բարձրությունն է, որը չափում են բուրդը ոչ ձգած շտապելի բոնիտավորմանե.բրդի մթերման ժավիճակում՝ ոչխարների երկարությունը այնհբկարությունն է, երբ մանակ: հսկական են Միշտ չափում բրդի ոլորվածությունըբացելուց ճետու մեծ է, քան իսկական երկարությունն ավելի երկա-

խությունը:

Միատաոո բոդերիբաբակությունն ըստ: սովետական ղասակառգման Ով

այնպես էլ

.

:

Լ

կերակրումից,

չապնս կոտրվում է, իսկ ամուր բուրդը չի կտրվում կամ

դժվու-

րությամբ է կտրվում "Բոդի ոլոբվածությունը: Բոլոր բրդյա

թելիկները, բացառությամբ ծածկող գլխի)չուղիղչեն, այչ մազերից (ոտքերի, ունեն

շեղումներ իրենց առանցքից դեպի

անվանում ՔԲյունն ունի

ն

աջ

ձար.

այդ

ոլորվածություն: Ամենաուժեղ ոլորվածու--

աղվամաղը: Աղվամազիչմեկ սմ-ի վրա լինում է Ըմւոձեի ոլորվածությունը լինում

ն մինչն իսկ 13 ոլորք: նորմալ, Թույլն ուժեղ:

6-Ց

չ

են

|

Նորմալ ճամարվում է այն որը կիսա-. ոլորվածությունը: շրջանաձն է |. ոլորքի բարձրություննճիմքի երկարությունը ճավասարեն: ""

է

Թույլ Համարվում այն ոլորվածությունը, որի ճիմջը ավելի մեծ է, քանբարձրությունը:

աղեղի

տոկոսի Խոնավության

փոփոխման շնորճիվ, փովոխվում է

նան ֆիզիկական քաշը:

ՍովետականՄիությունում նրբագեղմ բրդի ճամար նորխոնավությունը ընդունվում է 1200, իսկ կոպիտ» մալ «Քրդիճամար' 15400. Սա ցույց է տալիս, որ լվացված, չոբացված մաքուր ՛բրդի լուրաքանչյուր 700 կգ-ը ոլարունակում է 15--12 կգ ջուր: առաջանում է մաշկի արտադրած ճարի Ճարպաքրտինքն ն

նշանակությունը Քրտինքի խառնուրդից: Ճարպաքրտինքի

կայանում է նրանում,

այն բուրդը օծելով պաշտպանում ( արնի, անձրեի ն այն) Ճարարտաքին ազդակներից պաքրտիխնքի որակը որոշվում է նրա գույնսվ ն խտությամբ: Ցանկալիէ լինի բաց դեղնավուն: Այսպիսի ճարպաքրտինքը' Հեշտությամբ լվացվում է տաք օնառաջրով: Շատ բաց ն մուգ գույնի (դարչնագույն, կանաչագույն ) ճարպաջրտինքը չէ, բաց գույնի ճարապլաքրտինքը ինչ Ճեշտությամբ լվացվու ժա արք որ

է

բարձրությունը

Ուժեղ ոլորվածության ժամանակոլորքի գերազանցում է Հիմքի լայնությանը, Բրդի ոլորվածությունը որոշելիս Հարկավորէ ուշադրուՀ՝ դարձննլ ամբողջ շտասլելին, ոչ թե առանձին բրդյա թեմուրի:

քյո

ոլորվածություն ձավ ամրություն ունեցող բրդերից չյատրաստված գործվածքները չեն ւ:

ն

-

շուտ մաշվում ն ընդունած ձեր երկար ժամանակպաճպանում են: Բրդի այսպիսի Ճատոոլունենրը ջատ բարձը էն գնաճատվում:

Բոդիգույնը: նուրբ ն Էնդճանրաղնս

բրդերը կիսանուրբ սպիտակ գույնի, իսկ կուղիտ բրդերը լինում քն տարբեր գույնի՝ սպիտակ, շնկավուն, սն, մոխրագունեն այլմոԳույնըկախված է կեղնային շերտի բջիջներում գրտնվող մանրըդունավոր պիգմենաների քանակից: Սպիտակ դուլնի բրդերը տեխնիկական տնսակետիցբարձր արժեք են ներկայացնում,որովճետնկդրանցից մանված թելերը կարելի է ներկելցանկացածգույնով: միշտ լինում

են

Բոդիխոնավությունը բրդի մեջ պարունակվող չրի քանաԲուրդը է, այսինքն՝ ճիգրոսկոպիկ Հեշտությամբ:

կությունն էւ

կլանում է օդում եղած նորմալ պայմանխոնավությունը:

ներում

բուրդը

պաճելիս խոնավությունը կազմում է 15400: Տ

անն

՛

ԱԱ արՑ: ա ՝

թո տոնգուի արար

աարգաքրտ

Ճարպաքրտինքի քանակը կոխված

կերակրումից "անչատականությունից,

է

ն

ոչքարների ցեզից» այլն: Ամենից շատ

ճարպաքրտինքպարունակում է նրբագեղմ ոչխարների բուրդըչ իսկ ամենից թիչ կուվտաբուրդ ոչխարներինը: Ծարպաքրտինքի շատ ն ջիչ քանակը ցանկալիչէ. Ցանկալի է ճամարվում ճՃարւղ աքրտինքի այն քանակը, որը ծածկում է մեծ բրդյա թելիկները: ճարպաքրտինքի քանակությունը մ լում Հետ տեսակի խառնուրդների (մեղը, գոմաղբը կերերի մնասերմերը, ավազը» Հողը ն այլն), անդրացորդները, բույսերի է դառնում բրդի մաքուր ելունքի վրաս Նոր խուզած բուրդը կոչվում է անլվա բուրդ: Բրդի մաքուր չորացրած նլունք ասելով ետք է Ճասկանոչլլ լվացված Համեմատած բիդի քաշլ, նույն բրդի նախքանլվանալն ուննՀետ՝ ցած Քաշի տած տոկոսներով: արտաճաս Բրդի մաքուլ ելունքը պայմանավորվածէ ոչխարներիցեղից, ինամքի կերակրմանպայմաններից):աղբուվածության աստիճանից ճարպաքրտինջիքանակից: ու

ու

ու

ոչխարծքրիբրդի Մաքուրելունքը, ճամեմատած նրբագեղմ

սոդա լուծույթ, ժեկ լիտր ջրին ավելացնելով3 գօճառնշգ են ճառտուկմեքենայով մաքրում մնխանիչՆախքանլվանալը պատՀ կականաղբոտվածությունիցն նոր լվանում: նախթօիոք էն հ լսնում մետաղյադուլ-` օճառիողայի լուծույթը րառստած լերի մջչ։ Եթե միննույն ժամանակ լվացվելու է 5 նմուշ, ուրեըն:առաչին դույլի մեջ լցնում են 40 աստիճանի 30 | օճառի է: 15| լու սոդայիլուծույթ, երկրորդի ւեջ՝ Փ0--55 աստիխճանի նս 5Ֆ0--55 աստիճանի ձուլթ, երրորղի մեջ լ լու-30 լ.Մաբուր «ույթ, իսկ չորրոդի մեջ 45 ամտատիճանի ջուր: (վանում են 5--10 րուվն, որից ճետո տեղաՑուրաքանչյուրբ ՐոՕԼԱ--281 հլունՀ. ապլարատոխ եջ ն որոշում մաքուր բի տոկոսը:

ն ճիսանրբագեղմ կիսակողտաբուրդ բրդի մաքուր ոչխարների ճլունքի ճետ,

ցածը է՝ տատանվումէ 30--504ի չի

"տում, իսկ

սաճմաննեչ

կիսանրբագեղմ ու-կիսակոպտաբուրդ ոչխարներինը 50--2500-իսաճմաններույի: ելնելով նշվածից,բրդի մաքուր էլունքի ճիշտ որոշելը կարնոր է, որովչետկ վօլտֆտծաուկողմից պետությանը սովխոզների Ճճանձնվոռ Բուրդը ընդունվում է՝ առնելու նրա Ճաշվի

Քյունների աի

(տոկոսով), մաքուր է, հեչքան բոցի անլվա բրդի

'

:

մեոքուր -Վլունբը ։ ոն

այնքանբարձր է գնաճատվում, այդ, մաքուրելունքըբազիսային նորմաներից Բարձր լինելու, դնպքում կատարվումէ վերաճաշվարբուրդը

կում, բուրդ վաժ

Ճավելագրելով ճամապատասխան քանակությամբ Ոչխարաբուժական բրդից տնանսությունները ց-

ձկամտաբերությունի բարձրացնելու չամաթ,

ների բողատվությանավելացման Հետ անն '

ոչխար-

բարձրացնել

` ոչիոսրաբուժական յուրաքանչյուր, տնտեսությունում, եթե ի տնտեսությունը ունիԲԱՕԱԼ-Տ Հիդրոապարատ ն բրգի Մ Լոգոս ՏՈԼ

գվացժան ի Հարմարանք: են կատարում Նախօրոք նմուշների բնտրություն, աւյնուՀետն ։

-

շում:

էն

է

`

մաքուր ծլունքը որո-

:

նմուշների տնտեսուընտրությունը ոչխարաբուծական Քյուններում կատարումեն խուզի կամ բրդի՝ ժամանակ բնԴոսնժոն պաճնատում, ,

,

,

ձրբ գեղմերը ենքարվում են դասաչ դեղմից մեկը առանձնադնում են, ալնուճետլ, փոսումն նմուշակալցանցի օգնությամբ, բոլոր վերցնում են երեքնմուշ: ՀերցՃատվածժներից

գեղժերի

փածվուրաքանչյուր նմուշիքաշի սեք չ Լիճք 200գ: Նմուշի փաթաթումեն թղթով կամ տեղավորում

Հատուկ տոպրակների

ճջ, վթոն դրելով տնտեսության անունը, Բրդի տեսակը եդա

Վերցրաժնմուշներից ճրկուսը էն, միաժամանակ (վանում իսկ հրրորդիապս ճում որպես ստուգիչ: Յուրաքանչյուր նմուշը ճամարպատրաստում են 8--12 1 օճառիե.սողայի լվանալու 159. ռի:

։

ՍչխարներինՀիմնականում խուղում են գարնան վերջին ե ամոթն սկզբին: Ոչխարաբուծությանմեջ, ինչպես Ճայտնիէ, խումիատարընուրբ ն կիսանուրբբուրդ ունեցող ոչխարներին ն են կոզմեկ իոկ ղում գարնանը, կիտակուտաբուրդ անգամ՝ երկու անդամ` դարնանը ն աշնանը: ոչխարներին Նրբագեղմ ն կիսանրբադեղժ ոչխարներին աշնանը չեն խուպում, որովճետվերկու խուռի դեպքում բուրգը չի Ճառսնում այն. երկարության, որ ճնարավոր լինի պատրաստել վավորակ բրդյա գործվածքներ: ա ատ նրբաղեղմ ն կիսանիբագեղզմ. ոչխարներին խուզում ձն եկ տարեկանչճասակում:ր ՍՈ 9 Թույլատիվում խուղել մինչե դորնանային` ոչխարներին տաք եղանակներըչսկսվեն, որովճետն խուղից Ճետո շատ ` ն 9ի թույլատրր"պայոՏն տանումցուրոի կարողէն մրսել: նան ոչիարները ում ուջացնելհուզի ժամկետը: Զխուզված են տանու շոդը,Հատկասես կթու ոչխարնեչժղխսրությամըբ կարող է բուրդըաղբոտվել րը:Բացի այդ, խուղը ուշացնելով չարորակ բույսերի սերմերով: լափվուի ոչխարներին ուշ խուգելիս բուրդը Կուտաբուրդ է. հորչում է ամենաարժեքավոր մասը աղվամազը Հաշվի անմիջավես զարառնելով այս ճանդամանքը, պետքէ խուզել եանային կայուն տաքնդանակներնսկսվելուն ահու ՆՆ:

ա

ՆՄ

15--50 կարգման: Ցուրաքանչյուր

մ

ՈՋԻԱՐՆԵՐԻ

ԽՈՒՋԻ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒՄԸ

ԵՎ ԱՆՑԿԱՑՈՒՄԸ

`

"սոթբուրդ

.

ընտրաժ նմուշնծրըլվանում

վորում

Աս

մեկտեղ, պետքէ ձիզբրդի մաքուր հլունքըո Քրդիմաքուր ելունքը կարելիէ շատ Հեշտությամբորոչել նան

"

-

"

:

-

-

Խուզնակածլուց10--15

շր

առաջ

Ոչխարներիայն ճոտերը, որոնք վարակված են ծաղիկով

ոչխարաբուծական տրն-

Հարկավորէ անցկացնել «ռեսություններում խռրճրդակցուչ քյուն՝ որոշելու խուզի աշխատանքներն սկսելուն

համ քոսով, խուղում են առանձինտեղում կամ էլ տնտեսուչթյան մյուս ոչխարների խուզից Ճետո՝ վարակումից խուսաչ վերջացնելու ժամկետները, խԽուզվող Ճճոտի ճամալր սվխելու բրուտ սեռա-չ ճասակային խմբերի:Ոչխարների ուզը Հաջող նախքան խուզը ոչխարներին 10 ժամ չեն կերակրում, անցկացնելու ճամար նախօրոք ճարկավորէ ախապառրաստել Ճճա-որովչճետն կերակրված ոչխարներըխուզը շատ դժվալուխուղի մար անճրաժեշտ դույք ե նյութեր, թյամբ են տանում ն ճաճախ նույնիսկ սակում են: 1.: Խուզի սեղաններ՝ 50 սմ բարձրությամբ, Խուզի ժամանակ պետք է ղգուլչ լինել, որոլեսզի ոչխար15-13 մ ն 4,5 մ գարնությամը: երի մաշկը չկտրվի: երկարությամբ, 2. բրդի դասակարգման պանցավորսեղան, խուզում են ուսքերից ն գլթից, ետո փորաչ Ոչխարներին 9. անճրաժնշտքանակությամբբարդաններ, տակը, այնհուճճատն կողքերը՝մարմնի թեջ երկարությամբ» 9: ձեռջի ժկրատներ՝ ն թիակը, կողերը, մեջքը, գոտկատեղը ն գավակը: եղջյուրներիականջներիշուրջն Մեջը հղած, ինչպես նան կոշտացած, Խուղից Ճետո լուրաքանչյուր ոչխարի գեղմ անմիջապես բրղափոջերը ւլետք է կշոնլ ն դասակարգել: սե5. կշեռք՝գեղմը կշռելու 4ամար, ճամար այն փռում են դասակարգման Դասակարգելու 6. խալաթներ՝ ու 4ափահ խուզողների բուրդը տնեսակավորողների ղանին ճամաձայն գործող սսւանդարտիբաժանում Դասերի բաժանում են գեղմի Հիմժնապատասխանդասերի: ճամար, 7. ներվ՝ նիշավորմանՃամարե վուշե թել՝ կարելու կան Հատվածները (մեջք, կողք ն թիակ) բրդի երկարությամբ Խուզըպետք է անցկացնել հ բարակությամբ: ԲաժանելուցՃետո գեղմերը առանձին փալուսավոր, մաքուր, չոր շենքում, որը մի քանի օր առաջ ճարկավոր է Ժաքրել, խաթում են ե տեղավորում բարդաներիմեջ, իսկ այն կոլտըեախտաճանել, ստուգել տեսությունները, որոնք ունեն մամլիչներ, անմիջապես խուէլեկտիամեխանիկական խուզի ագրեգատի: Խուզը լ անցկացնել Ճակավորում են: Հակիվրա անճրաժեշտ է վից «նտո բուրդը Պարկավոր պլանային որը ճեշտացնումէ Բրդի դասակարգումը է նշել ճանրապետությունը,շրջանը, տնտեսությունը, ոչխարի ճովիվների վարձացեղը, բրդի դասն ենքադասը, վիճակը, զույնը, ոչխարների Ոչխարների Հոտը բերում են խուզի այն կազմով, ինչպես ճամարը,կշիոը՝ Հասակայինխումբը, Հակի Հերթական բրդի չեւ ամրացված է չովվական բրիգադին: միասին, կշիոր առանց բարդանի, բրդի մաքուր ելունքի Ր են Շո-ը հ ստանդարտիՀամարը: Այս բոլորը կատարելուց Ճետո ցածրարժեքոչխարներին,ամորձատՍկզբում խուզում Վածներին, ապա շիշակննրին,այնուննոն՝ բուրդը ուղարկվում է բրդի լվացմանգործարան խոՀասակավոր երին ու Ըստ բրղի որակի առաջին ինչես նշվեց վերնում, դասակարգումըկատարվումէ ճամաքիներին: Հերթին խուեն չում ապո Մթերման ստանդարտը ճՃաստատվում կոպտաբուրդներին, կիսակուտաբուրդներին, մաձայն ստանդարդիւ «նրջում` կիսանրբագեղմ ն գնաճատում "Վ նրբագեղմ ոչխարներին,Վճրջում պետության կողմից, որի Հիման վրա բուրդը խուզում են արժեքավոր նն: Ըստ կինուրբ, մթերման ստանդարտի, կիսանուրբ: բրդի հրբ խուզողները կենդանիներին, են մ Հակուձեռք բերում աշխատանքի դխռրձ: ուսկուղի կոլիտ բրդերնիրին, տեխնիկական են մի շարք ն Յուրաքանչյուր Հեւոոշենքը Ճուտ դասերի հ. ենթադասերի: թյուններով խուզելուց բաժանվում ամբողջ գույՔը պետք է մաքրել.երբ Հաստատված նուրբԲրդին խառնվում է կոպիտ (ՐՕԸՇՂ ՆուրբԷրդի սաււսնդայրտը 27635--85) բուրդ, առա նուրբ բուխդը դնաճատվումէ 1540-ով էժան: ունեն է այն գեղժերի ճամար, որոնք որակից ոչ պակաս "բարակությունն խուզվում են տարեկան մեկ անդամ:

ճերթականությունը

"

՛

`

.

Պամար,

ու

խուզելու

-

ի

-

ւ

Համար:

Հերթականությամբ,

`

տրությունը:

ու

:

.

-

ա

`

|

նուրբ բուրդը բնութագրվում է գեղմի շտապելայինկառուցվածքով, միատարրությամբ ն միաճավասարությամը, ինչպես բարակությամբ, այնպես էլ երկարությամբ: Գեղմայիննուրբ բուրդը ըստ երկարության ու բարակուչ թյան, ելնելով գեղմի ճիմնական Հատվածներից(կող, մեջք" են թիակ), ստորմ. բերված աղյուսակի Ճամաձայն դասերին ենթադասերի Նուրբբուրդը 40 մմ- -ից պակաս դեպքումընդունվում է որպես կարճ առանց. դասերի

բաժանում ունենալու քրկարություն բուրդ

6...

:

բաժանելու:

Աղյուսակ՛

ննթադասը

Դասը

կիսանուրբ բուրդը (ԻՕՇՂ 7987--56) բնութագրվում է է եղմի միատարրությամբ, չտապելա ջտապլելա-Փամիկային, կառուցվածքի,բավական Ճճավասարոլորվածությամբ: զտարյուն ցեղերից, այնպես էլ մի խառնացեղ ոչխարներից: բուրդ

բուծվող խառնացեղ ոչխարՄեր Հանրապետությունում ն բաբուրդը կիսանուրբ ներից ւոացված բոտ ձրկարության Ը

են երեք դասի. բակությանբաժանում

բոդերի ղասակաոգումը Կիսանուրբ

Քրութագրումը. ՝

Ամենաբարձր

Ըւ

իր

.

դասր

Քուրդը

սպիտակ, նրկարությունը 7 մմ- իջ ոչ`՛ Ի կուայունը ծ. սրակաս, որակի ն ավելի, գեղմը խիտ, շտապեն լային կառուցվածքի: Բուրդը ամուր, ա ռանց սեզմվածքների, բավարար ճարպա Քրոխնջով, քոսի նտքերից վպուրկ,

'

-

ու Բ՞ԲԴ

ւ

"

՝

Դասի

ի

..

:

:

Ր

էլ Հեշտ անջատվո.. ռուսական (խոտ,ծժղուռ, կոծոծ):

«Կ/նդավում, այն

Տ8--56որակի: թյունը

'

3-րդ

ո

:

1-ին

1-ին

1-ին

9.

Չ-րդ

1-ին

Բրդի երկարությունը ճ5 մմ-ից ոչ պակառ,բարակությունը 64 որակի ն ավելի Քրդի նրկարությունը 65 մմ-ից

-

բԴ

-

, ՞ՐԴ |

2-րդ

կաս, բարակությունը

ե

ոչ

կաս, բարակությունը 60

ն

60164որակի:

՛

Է

Յ-րդ

Բրգի երկարությունը

-

ո-

մմ,

բարակություը

ավելի:

մմ-ից մինչե

որակի

ն

«0 մմ-ից երկարությունը 50 որակի բարավությունը՝

Նկ -.

Բրդի :

պակաս,

ոչ

'

'

Սանոթություն:Բրդի երկարությունը վերցվում

է

բնա-

կանը:

պաՀ

Տ մմ-իցոչ պաԲրգի երկարությունը

:

Մ

60/64որակի:

Բրդի երկարությունը 55- մմ-ից ոչ պակաս, բարակությունթ 64 որակի ն ավելի:

ղեղմի Հիմնական ճատԲրդիերկարությունը (կողք, մեջք, թիակ) մմ-իը ոչ վածներում 58--86 որակիք: պակաս, բարակությունը՝

Բրդի երկարությունը գեղմի ճիմնական Ճավածներում 20 մմ-ից մինչն40 մմ, բարակու-

2-րդ

.

լ

նկութադրում բի բոոքագրումը

'

1-ին

չէ ողերով: Բակվաժ Բոջական,. է իայ թուլլատթվում վիածություն բո

վ

Աղյուսակ

: |

|

-

ստացվում է ինչպես կիսանրբագեղմ շարք նրբագեղմ կողտա-

կիսանուրբ բուրդը

՝

: . |

ն կոպտաբուրդ ոչխարների բուրդը, կիսակոպատաբուրդ են դասերի՝ ելնիբաժանում մթերման ստանդարտների,

բոտ

Հարաբերությունից: դովաղվամազի ե քոտամազի բաժանվում : ՞. 7938--56) կիսակույիտ բուրդլ (ՐՕՇ՛Ր իսկ կոպիտ բուրդը(ԼՕՇ1 7939--56)9 դասին դասի, ` ՛

Մճր

բալբաս,

բուծվող տեղականմազեխ: Հանրապետությունում ոչխարներիբուրդլ՝ "բաժանվում բողախ կողպտաբուրդ :

դասի, իսկ ղարաբաղ ցեղի բուրդը, կազմված է մեծ քանակությամբ կոպիտ քոտամաղից ն մնոաժ ու չոր մազնրիցչ ղասերի չի բաժանվում: սաշճմանԳեղմային բուրդը ամեն մի դասի ն էնքադասի աստիճանից, քոսի Հետներում, կախվածաղբոռավածության երից ն կամ տղզերովվարակվածությունից, սեղմվաժությունից, ամրությունից, բնական գույնըկորցնելուց, բաժանվում է' ա) նորմալ, բ) աղբա-կոծոժավոր,գ) արատավոր, դ) աղբա.-կոծոժա-աթատավոր խմբերի: նշված խմբերից աղբա-կոծոծավոր ն արատավոր խրմբերն իրենց 4երթին բաժանվում են երկու ենթախմբի

'

-

առաջին Աղբա-կոծոծավոր

նհնթախժբում առանձնաց: վում են այն դեղմերը, որոնք աղբոտվածեն դեղմի մակերեսի ն կամ քաշի 10--30 տոկոսի չափով անջատվոր բուսական աղբոտվածությամբ:

ո

երկրորդ ենթախմբում առանձնացվումեն այն դեղմերը, որոնք աղբոտված են բուսական Ճեշտ անջատվող ն դժվար անջատվող աղբոտվածությամբ ավելի շատ, քան առաջին

արտադրելու բարձաշխատողներին ծության բնագավառում բորակ նորմալ, մաքուր բուրդ: Ըստ մթերման ստանդարտի,բացի դասերի գեղմից առանձնացնում են նան ստորին տեսակի բրդե, (պոկված, պոչումնք,ոտքերի ն գնջիկային): որն ունի իրար Հետ կոչվում է այն բուրդը, Փեղմային չաղկառղլված ու ամբողջականությունկազմող շտապելներ: Գեղմի ամբողջությունը մեծ նշանակություն ունի արդյունաբերության «ամար, որովճետն ամբողջություն կազմող կարելի է Հեշտությամբ տեսակների բաժանել: բուրդը Պոկված (օբոր) կոչվում է բրդի այն փոքրը աղբոտված

բաժանելո

`

ժամանակ կտորտանքը, որը խուզի կամ դասակարգմուն տրը ունջատվում է զեղմից: Դոչունք է կոչվում այն բուրդը: ն խուղված է պոչի Հատվածից ազդրերի ներսի մակերեսից: որը լբուզված է ոտքերի տտքերի է կոչվում այն բուրդը, պոկված է որը վրայից: Գնչիկային է կոչվում այն բուրդը, կեղտոտվածէ մեղով ն զոմաղգեղմի ետնի մասիցն բրդերը դասերի չեն բաժանում: Ցածրորակ

"դասինը:

ԳԱՌՆԵՆԻԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

Գեղմային արատավորբրդերի առաջին խմբում առանձունեն են այն բրդերը, որոնք քոսի ճետքեր ն կամ ացվում են կամ քաշի տղերով գեղմի մակերեսի ն վարակված 1000Ն-իցմինչն 3049-ի չափով, ինչպես նան շտապելի Հիմքում կամ ծայրում չախաղանց սեղմված են:

երկրորդիմբին

Գառնենի է կոչվում նորածին այն դառներիմորթին, որն՝ ֆր մակերեսի վրա ունի գանգուրներ: Այդպիսի մորթիներ կարակուլյան, սոկոլլան, ոնշնետիլովյան, "ատասցվում նն ն մԺալիչ չուշկա ցեղերից: դառնենին մտագվում նշված ցեղերից ամենալավագույն

են

ն

է

'

ցեղից: կարակուլյան

կարակուլյան ցեղիգառների մորթիները

ավելի

բարձր

լուրաճատուկեն ւլիքային ն լոբանման դանզուրները Այս դանգուրներին կաղմող մերնիցնայելիս,Հնարավորչէ տեսնել գանդուրները մաղերի ժայրերը: Ըաւտձնի դանդուրները լինում են ալիքաձեյ սիսեռանման, խցանաաման, Ս0ղակաձե, քն

Վերն բերված դասերի, ենթադասերի, ինչպես նան արատավոր,աղբա-կոծոծավոր- կ աղբաչկոծոծա-արատավսը բրդերի ճամար պետության կողմից սաճմանված են ճամապատասխան դներ, որոնք շաճադրդռում են ոչխարաբու156

.

ՏՐ

դասում այն գեղմնրը, որոնց քոսի տաղերով վարակվածության տոկոսն ավելի բարձըրըէ, քան առաչին դասինը: Բրդի,չափաղզանը բարակություն (սեղմվածություն) նկատվում է ինչպես շտապելի Հիմքում, այնպես էլ ծայրում կամ մեջտեղում: նշված խմբերի բրդերը առանձնացնում են առանձին: նորմալդեղմերից ն ճակավորում ճետքերը

ուժեղ

բով:

գնաճատվում, որովճետն նրանց

մոտ

կիսաօզակածն,

Ճանմանն ըասաներ:

տ

բակլայ

Բացիգանգուրների ձնից Լ մեծությունից, գառնենուգեա-

իսկ Համեմատաբար վատ պայմաններումաճեցված մատչհն ոչխարենին սվատրաստում ղաշներիմուշտակային Տ--Ջ ամսական Հասակում: ՀասակիավելանալուՃ2ետ նան ճում է մորթու մազածածկիորակը: Տ--6 ամսական գառների բրդածածկում քստամազը այետք է լինի սն գույնի ն ունենա 3--4 սմ, իսկ աղվամազը՝ սմ երկարություն Քստամաղզի ն աղվաաղիտակ ետ--Ց մազի Ճարաբերությունըպետք է լինի 1:4-ից մինչն 1 : 10-ի,

նան. նրա ւլատկերըչ ժամանակ Ճաշվիք առնվում արժեքավոր զանգուրների տարածվածության աստիճանը, : խտությունը, ամրությունը, գույնը, փայլը գառնենու մեժությունը ն այլն: կարակուլյան գառնենիները ճիմնականում լինում ե ճատման

ո

:

նրեջ գույնի՝

սն,

90գգ-ը ն դարչագույն" մոխրագույն

կաղմում է սն գույնը:

Հատկությունների, այսինքն

Շնորճիվ իրենց արժեքավոր Վարակուլյան մորթիների մշտականու խիստ պաճանջ է ղգացվում "աշխարի բոլոր երկրներում: Գառնենիատու գառներին մորթում են նրանց օրերին (որոնք չունեն տոճմային արժեք), բայց քանի առաջին որ գառնենու արժեքը կախված է նան նրա մեծությունից, ուստի Հնարավորության սաճմաններում ճարկավոր է նրան ամութ՝են (4-6 ՛որթել այն ժամանակ, երբ գանգուրներն օրական Ճասակում )։

կանքի

:

:

|

ՄՈՒՇՏԱԿԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

:

.

ն: Ֆիկարության՝ ոչխարների, հոտ Բրդի որակի, տեսակի

են՝ մուշտակային, մորթային ն մորթիներըբաժանվում կաշՈչ միատարը բուրդ ունեցող ոչխարների վային: մորթիները

օգտագործվում են մուշտակներ պատրաստելու Համար,իսկ միատարընուրբ ն կիսանուրբ բուրդ ունեցող ոչխարների մորթիները օգտագործում նն մաղածածկով դեսլիգուրս Ճւագուստներւպատիատտելուճամար են Լավագույն մուշտակներ ստացվում ճամբավ ունեցող ոսմանովյան ցեղից, որը բուծվում է Սռվե- "Լ ՄիությանՀյուսիսային շրջաններում: երկար մուշ տական տակներ պատրաստելու4ամար օդտաղործում են այն մովչորոնց բրդի երկարությունը 6 սմ-ից. տակատու ոչխարները, սմ երկարու2,5--6 է, ավելի կիսաժուշտակների Համար՝ թյան բուրդ ունեցող մուշտակային ոչխարենին: կավաղույնմուշտակային ոչխարենին ստացվում է լավ 5--6 ւ լայմաններումպաճված ամսական մատղաշներիցչ ՛

Հ

մնկ

քստամավին ընկնում

Ռոմանովյան աղվամազ: ցեղի

-

մինչե10

մորթելե-

նիներից՝ `

մուշտակի

վատրաստելու "ոչխարենիներ ճամար:

այն մորթիները, որոնց բրդի Այս խմբին են պատկանում 2,5 սմ-ից պակաս է, ն- տեխնոլոգիական երկարությունը

.

:

4-ից

ոչխարների Բրդաժածկում է 65--70 միկրոն: "կազմում բարակությունը ւ.Քոտամաղի Այսպիսի կոպիտ քստամազը, որը գտնվում է աղվամաղի ցածի շերձտում, բույլ չի տալիսաղզվամազը քաղիքանալու: է թեթ, լինի փավուկ ոչխարենին պետք Մուշտակային ՖԽարտաքինգործոնների նկատմամբ դիմացկուն: օգտագործվում է վերարկուներ, գլխարկներ Մորթչղենին Համար Մորթեղենին վաղ ժամանեօձիքներ պատրաստելու ն Ջակներում ստացվում էր միայն ցիդայական ոչխարներից Ներկայում» աիդյունաբերությու Հր՝ ցիգեյկա» անվանվում` է նբբագեղմ, կիսանրբագեղմ լավագույն մորթեղենին մշակում ե: Ֆֆրբագեղմ միատարը բուրդ ունեխառնացեղ կուտաբուրդ ցողոչխարներիմորթուց: Ի տարբերություն մուշտակային ոչխարենիների, ժամանակբրդյա կողմը Հագուստներ պատրաստելու արվում է դեպի դուրս, իսկ մաշկի կողմը՝ննրսու Քացի վերը նշվածից, ոչխարների մորթին օգտագործվում ճ կաշվեղեն Համարձ սլառրաստելու ւ" կաշվեղեն ճամար օգտագործվում են ւլաւտրասաւելու ն մորթե որոնք. պիտանի Կայն մորթիները, չեն.

Համաշխարձային

`

է

վատա

ճատկությունները շատ ցածր էն: մինչե մթերման ճանձնելը, Ռչխարենիները, նախնական ենթարկել տնտեսությունում

լ

յ

|

նոր ստացված մորթինչփչանա: տռրպեսզի

Հարկավոր է

կոնանրվ

ոմբիոմանր անասնաբուծության ինոտիտուտի տաղոսուկան շրջանի: Կույբիշնի՝ անվան եի աշխատակիցները Աբովյանի

կոնսերվացնում են մորթիները աղ անելով: Այդ նսդատակով մեծ մասամբ օդտադործվում է կոնսերվացման-խո-

նավ-աղային մեթոդը:

կոլտնտեսությունումխառնացեղ

Մորթիննրըոլնտք է աղել ոչխարներին մորթելուց երկու ժամ Ճետու պետք է ցանել մորքու անմազ մակերեսին:

Աղը

մեն

մորթու վրա ետք չափում աղ: 5--ճ

է ցանել

նրա

քաշի

30--40

ժինչե

.

|

լ

են

ՏՈ

ՈՉԽԱՐՆԵՐԻ ՄԾԱՑԻՆ ԵՎ

բացի Ռչխարները,

ԿԱԹՆԱՑԻՆ

ՄԹԵՐԱՏՎՈՒԹՅՈՒԸ

միս ու կաթ Ոչխարիմիսը ՍովետականՄիությունում չի դասվում Ճիմնական մսի տնսակների չարքին, որովճեւոն վերջին տարինեբին արտադրածընդճանուր մսի կշռում ոչխարի տծսակարար ՋՇԵ-րբ։ Սակայն, Սովեմիսբ կազմում է մոտավորոլես տականՄիության որոշ շրջաններում նրա ։տեսակարարկշիռր բավական բարձր է. այսպես, օրինակ, Միջին Ասիայի.

բրդից: տալիս

են

գլուս խոլիկների վրա

29-իմ բտման փորձ, որը տնել է 52 օր՝ անպատծմբերի՝ դրել Բոման սկզբում խոյլիկների միջին նոյեմբերի 20-ը: օր Հետո՝ 40.37 կզ: Քաշը եղել է 33,08 կգ, իսկ պարզվել է, որ բոման ընթացքում ստաց Հաշվարկներից կեր: վել է կգ քաշաճ ն ծարավել է 2320 կգ Ճաժակցված որ բըորի աիժեքը կազմում է 185,6 ռուբլի: 727ճաֆվենք, են

օ0-թ

Ազված մորթիները տնտեսություններում պաճում օր, որից Ճետո ուղարկում մթերման կայան:

նան

.

տեՍՍ4) (Թուրջմենական ճանրապետություններում սակի մռերիմեչ ոչխարի միր կազմում Ղազախական բոլոր

է 0080,

մուռ ճանրաալետությունում՝ 304ե,Ադրբեջանականն Հձայկական Հանրապետությունում 300-ից ավելի' Մսի արտադրության գործում ոչխարաբուծության իմնական թերություններից մեկն այն է, որ լավ չեն կազմակերոլվում ոչխարների դիրացումը ն բտումը, որի ոլատճառով մսն Համար ճանձնվում է մեծ քանակությամբ ոչխրարմիջակից ջածր ն վատ գիրության (36--38 կգ), որը ոչ միայն իջեցնում է նրանց կենդանի քաշը, մաի սննդարարությունը ն այլ

ճամ»

խոլիկներն ունեն Ժիջին սնվածություն, ապա ժիալն քաշտճից,Համաձայնոլեդական՝ գների, 120 ռուբլի, ստացվել է 5280 մեկ ցենտներ կենդանիքաշին՝

տումիղ Հանված

բոլոր

ռուբլի, որը 344,4 ռուբլով ավելի է, քան ծախսվածճամակըչած կերի արժեքը կենդանի բաշիՀաշվով Ճաշ ված դանի քաշի նիլոգը կերիարժեքը: Մեկ կիլոգրամ 18 կոպեկ, եթե Հաշվի է կաղմել այդ տարբերությունը նենք նան այն, որ Աբովյանիշրջանում 18 ամսական խոլերն ճետո պետությանն նեն վաճառվում գիրացումից 40--43 նան ամբոզջ մեկ տակգ կենդանի բաշով, ինչոլնս բումնրանց վրակատտրածծախսերը,ապա ծ-|Ջ ամսական արու մատղաշի րտման ն վաճառքի տնտեսական արդլունավետությունն ավելի ակնճայտ կդառնաս Ոչխարիմսի արտադրությանավելացմանը մեծ չափով ն ծնի ժամկետների փոկնպաստի նան Հուռի կառուցվածքի տո-

արոտային

ճոտում մաքիների քանակըոլեւք փոխությունը: Ոչխարների ձմռան ամիանեՀասցնելԱ-ի, իսկ ծինը անցկացնել

բին, որբը ճնարավորություն կտա նույն ռեալիղզացիայիենթարկել: :

րի

է նան մսից, ոչհաբներից ստացվում Բացի

կաթը, Համեմատած

Հարուստէ յուղով

դառան ուկորները կաղմում են մսնեթելավ իրացված ղիքի24--2500-ը ապա նիճար գառներինը՝34--35400: Ներ-

|

կայումս ոչխարաբուծության եկամտաբերության բարձրացման գործում կարնոր մեղ է ճատկացվում 7--Զ ամսական Ճասակում մատղաշի բտմանը ն իրացմանը: երեանի անասնաբուծական-տնասնաքբումական զիտաճե-

տարումմատղաշը

կազմում Ցուղը`

--Տե,

ն

կաթ: ՈՌչխակովի կաթի Հետ, 15--2 անդամ

ապիտակուցով: է

4,5-6--8Ց,իսկ աոլխտակուցները"

են բրինՈչխարի կաթից Հիմնականում պատրաստում

զա, ռոկֆոր, պեկարինո, կաչկավալ պանիրներ, ինչպես ն այլե: մածուն նաղլուղ, շոռ, որոշ շրջաններու, 2իմնականում`նիր ՄերՄբության |

'

11--Ոչխարաբուժություն

զբաղվողտնտեսություննձրում, ոչխաիարբուծությամբ կքում` են: Միջին դչխարներին կթում: չեն ոչխարներին ն ԱդրբջՎրացական Հայկական, Մոլղավական,՝ Ասիայի, են գեղմ

տարածված Հանրապետություններում, ջանական որտեղ ոչխարները: կոպտարուրդ

մ"

Ոչխարներին

աճի աթ

մնա:

ոք

է կթել այն ճաշվով,

ե

ճամար

-

որ

գառների

լինում, գառները բավական բարձրացած . բուսածածկը իսկ ուեն բավարարվելարոտների կանաչով, մլաբողանում րոմ

Խարձերբ՝ են տալիս

կաք: քանակությամբ

մեծ

:

:

ԳԼՈՒԽ :.

Մա ՀՐ

ՌՇԽԱՐԱՔՈՒԾԱԿԱՆ ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔՆԵՐԻ

ՖԵՐՄԱՅԻ

ԿԱԶՄՈՒՄԸ

ճիշ պլանավորումը խոշոր նշանակուԱրտադրության գործում: Բարձր, զարգացման "էչ թյո. ունի նրա ճնտադգա Համալ, ւլանները,որոնք չեն ելնումտնտեսության կամ կոնՃյուղի4նարավորություններից որեէ լպլանավորվող որքա են պլանավորման խթանիչ դերը, թուլացնում նախօրոք ,

տ

ոո

ոզ

-

շչ ովյլալՀյուղիաշխատողներիշաճագրգովածությունը

.

«

.

բավարար քանակությամբ`

երբ աբունե ալն ժամանակ, է

եիքը.ձեռնտուէ սկսել.

ԲՈՅԻՆ

ԱՐԱՆ

իավորված.

|

Ս

ցուցանիշի կատարման մեջ ն,

պլա-

կամ ճակառա-

Ձկը, ցածր պլաններընույննս թուլացնումեն արտադրության բարձրցուցանիշների չջաճագրզովածությունը -է պլանաձորժում։ անճրաժնշտ Այդ նսակետից չառնելու քանի վերչին տնտեսության առնելով տաՀաշվի մի Էվործլ

հաշխատողների Է

|

տ ՆՐ

|

ն

. ա

:

ձեռք բնրած Հնարավորություննվըը, ժողովրդա"րիների սպաճանջըն այլն: նույն 4իմունջներով կազմնանտնաակալն «վումէ նան ոչխարաբուծության վարգացման պլանները: մեջ պլանավորվում է ժիչին բրդատվուչՈչխարաբուժության

թյունը: Այս ցուցանիշը պլանավորելիս Հաշվի

առնվում ցեղը, վերյին տարվա քրդատվության աճը, ոչխարի ու ավելացման կերարտադրության կերակրման պայմաններն ցեղական կազմի բարելավման միչոՀնարավորությունները, Մեկ գլխի միջին բրդատվությունը բազմապատցառումներըո կելով տարվա սկզբում` ունեցած. ոչթարննրի գլխաքաստացվում է բրդի մեկ տարվա ճամախառնարտանակով, ւդրանքը:Հոտիշարժի Հիման վրա դուրս է բերվում մսի «ամախառն արտադրանքըն այդ տարում իրացվող մսի քաչ է նան կաթի արտադրությունը՝ նակը: Գլանավորվում հլնելով մայրերի զգլխաքանակիցն անցյալ տարիներում մեկ մայր ոչխարիմիչին(աքնատվությունից: Ա: է

3--5

"

,

`

կարեոր ցուցանիշ է

նան

ուռացումը:

մայրմաքուց

|

ֆինանսական առաջադրանքներում Ֆախատեսված բոլոր ցուցանիշների գծով, այսինքն՝ գլիաքանակի, բրդի, կաթի արտադրության, ոչխարների սերմնավորման,կերերի, աշ խատանքայինու ղանաղան այլ ծախսերի գծով Ապա աս ակզբնական ճաշվառման ճիման վրա ճաշվապաճությունում կատարում են Ճճաշվապաճականգրանցումներ ն լրացնում 24-րդ ձեր: 2ճաշվետվության

սնլ

:

ամաֆերմայի Տնտեսությունում ոչխարաբուծական

`

խառկ արտադրանքիպլանները կազմելուց «ետո ճաշվարկում են արտադրականծախսումները: Աշխատանքային ծախ-

Բ

ռումներըոլլանավորումտնտեսության արտադրական նորմաներիճիման վրա,իոկմսուրային շրջանիճամար կերի պաճանջը դուրս են բերում ըստ սեռա- -Ճասակային խմբերի՝ նախ մեկ միչին գլխի ճամար, ապա ատացված թիվըժիչջին գլխաքանակիվրա բաղմապատկելումիջոցով Պաշվարկում ժամանաեն տվյալ խմբի կերի պաճանջը ճամապատասխան ալա կաշրջանում: Այնուճեւն, ըստ խմբերի ստաղված կերերի են ճանջը ղումարելով դուրս բերում ամբողջ ճոտի պաճանջը: Ցուրաքամոչլուր՝ տարի տարեսկզբին կազմում են ոչխաբաբուծական ֆերմայի7

"Տյդ

`

ացման պլանիՀիման վրա

փոխադրման, վաճառքի, մորթի,

խուզի, 122 ոչխարների

այլն Գրանցվում է մաքիների ծախսումների սերմնավորման ամսաթիվը ն խոյի 2ամար:

կերերի

վարչ

հն

են

բրիգադներիկազմում հն

րոտ

սերմնավորման, ոչխարների. առաջադրանքներ արչճատական

պա Հ խուզիը կաթի` անցման պիրաջպառների արտադրության, ու. կազմում (նրաբծրյալ: Առաջադրանքները ման ն ամբողջ տարվա ճամար էն ըստ նռամայիակների . Ֆերմայիարտադրա-ֆինանսական առաջադրանքները,

բոման:

:

ճաստատվու սովխողում` փողանտեւության մարչության` նիստում: հե

ն

Ի

Դ

|

՞

ՏՆ ՛

`

Ն

առ

գույքագրման

գիրքբատ ցեղերի»: Այս

գրքում մանրամասն,

խոյերի ն վերանորուխմբակային բացառությամբ կարդով, ման խոյիկների, դրանցվում է ոչխարներիցեղային կազմը:

Խոյերի ն վերանորոգման խոլիկների ցեղային Ճճաշվառումը տարվում է անչատական։ եթե տնտեսությունը (ֆերման) տոճմային է, ապա անձճատական Ճաշվառում է տարվում նան էլիտա դասի մաքիների շիշակների ցեղայնության, են տոշճմային րացվում քարտեր արտադրողների մոսին: ՝ ն էլիտա խմբում առանձնացված մաքիների շիշակների Համալս ու

ւու

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄ

|

աշվայումը: մենծ նշանակություն ունի տնտեսության կամ կոնկրետ տվյալ ճյուղի գործունեությունըվերլուծելուՃամարո Ռրքանայն մանրակրկիտտարվի, այնջան բարձր ճիմբթերի վբա կլինի պլանների կատարման. ընթացքի, Հանրային պաճպանմանվնեբաճակողության Գույքի ն արտադրանքների բ

.

գործը: Ս

ֆերմանրուժարտադրական Ճաշ-. չեարաբուծական

վառումը կատարում է Ֆերմայի վարիչըՖերժայի ալոռադրա-:.

նտ Արտադրական աշվառման միասին տարվում է նան զոռտեխնիկական Հաշվառում:Ֆերմայիվարիչը Հատուկ մատյանում, որը կոչվում է ոչբարների-: այծերի զլխաբանակի Ճաշվառման մատյան, ըստ առանձինՀուռերի տանում է ճաշվառում գլխաքանակի, ծնի, անկման, այլ խմբերը

արտադրա տարեկան` -ֆինանսական Ռչհարների տոճմային գրանցումները ամփոփված ձնով նպատակովտնածռության ոչխարաբուժության տարվում Հատուկ գրքում, ոիր կոչվում է «Անասունների

առաջադրանքները: `

.

|

քարտերում Տոճմալին

տվյալ կենդանու տարեթիվը, մթերատվուծննդյան ամսաթիվը թյունը բոնիտավորման արդյունքները ն այն: Մաքիների տոճմային քարտում գիվում են նան սերմնավորման ու ծնի ծագումը,

լրացվում

են

ն

նան այն խոյերի Համարները որոնց սերմնավորվել են, սերնդի ճետծննդյան

ինչպես ամսաթվերը, սհրմնաճեղուկով

ն

մորից անջատվելու

ունեցած կենդանի քաշերը: ժամանակ

Խոլնրեհ ատոմային քարտում. լրացուցիչ

գրանցվում

ՏՈ"

են

ծնած

խոյի սերմնաճեղուկով սերմնավորված «վյալ է քանակը ն նրանը սերնդի բանակը, ստացած մաջիների Ժիչին կննդանի քաշը: ՏՐ

:

է

ԵՎՎԱՐՋԱՏՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒՄԸ

:

ՔՐԻԳԱԴՆԵՐՈՒՄԵՎ ՈՉԽԱՐԱՔՈՒԾԱԿԱՆՖԵՐՄԱՆԵՐՈՒՄ

Բւունից,

կարնորագույն

տնտեսու ոչխարների բեդՀանուր գլխոքանակից,`

Պրակտիկան ցույց

է տվել,

որ

արտադրության վարման`

`

խոշոր ֆերմաներում ոչխարաբուՀավասար պայմաններում ցածը ժական մթերքներն արտադրվումեն Հաժեմտտաբար` ն պատակա-՝ Ուստի, քան մանր ֆերմաներում: ինքնարժեքով, Հարմար է 4Ճանրապետությանկոլոնտեսություններում ն գլխաքանակը չատ մեծ. , առանի եթե, Ր առ ) ալ `

.

ոչխարների սովխոզներում, սրտեղ ւ

աղարԳինԱնտմաաքյուններում 3 (նալած Ֆճրի, ապաանչրաժեշտէ ունենալ կամ` գլիամ

ՀՔ

:

Չ

քանակին)ֆերմա: է որոշել Ֆեիմաների չափը որոշելուց Հետը անՀրաժեշտ Հուռերի չասիր Հաշվի առնելով արուսավայրերի մեծությունը, տեղանքի կտրտվածուորակը,ջրով ապաճովվածությունը, Հետ միասին,Հոտը կաղմելիս թյան աստիճանը: Այս բոլորի պետք է վերցնելայնքան գլթաքանակ, որ Հովիվները արո-

բոլո տավայրում կարողանան իրենց տեսադաշտում պաճել. ՄԵծ ոչխարների կորուստըճասնումէ. բավա«րին: Հոտերում ` չէ քան մճծ չափերին տնտեսապեսձեռնտու լ

ՁԶԽԺծիը -նպատակաճարմար է կազմել բատ սնռաչ առնելով նան բրդածածկի թմբերի «Հաշվի Հանակալին ն կիսակոպտաբուրդ: նիտանրբագեղմ տրտակը՝ նրչակեկլմ, Մեր Հոֆրապեփության պայմաններում ոչխարների ՀուտեՑիր նպատակն գլխի Հարիաը՝ Էկազժել"480--500 `

որ

:

բաժանմունքնե

"ոչխարաբուծական ֆերմաների

է ելնելովոչխարաբուծության ուլղուորոշվում

ռելիեֆից: թյան արոտավայրերի |

աշխատողների

պայմաններիցէւ ֆերմայում նքա տմչխարարուծական աշխատողներիմիջե աշխատանքիբաժանման ժամանակ անՀրաժեշտէ առաջնորդվել ՀայկականՄՄՀ Գլուղատնտեսո թյան մինիստրության կոլեգիայիկողմից 1965 թ. փճտրվարի ծ-ին ճաստատված անասնապաճության մեջ ղբաղված աշ-

-

առաջին ճերթինորոշել

լինում

է-ն Համարվում է

միջե աշխատանքի ճիշտ բաշեերմայի՝ "խումը առաջադրանքների կատարման նախա-

ճիշտ կազմակերպելու` Համարա̀անճչրաժեշտ Աշխատանքը

չափը,որը

որը Ճիմնպկանում բաղկացածէ ճՃովվական։ բրիգադ,

Հովիվն 4թգույ, որոնցիցմեկը ավագ բրիգադիր:

9--4

ւ

ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ

Ժ

ՅուրաքանչյուրՀոտ սպասարկելու ճամար առանձնացվում

`

«օրինակելի խատողների պարտականություններով»: Ռչխարաբուծական ֆերմայիվարիչը (բրիգադիրը) Հանդի-

ռանում

է

անմիջական ղեկավարըն արտադրության

բրիգադի

առաջավոր մեթոդների կազմակերպիչը՝ աշխատանքների կենսագործմանմիջոցով կերերի աշխատանքինվաղզազույն ծախսումներովոչխարի մթերա(ությունըբարձրացնելու է ոչխարի գլխաջանակի պործուի՝ պատատխանատու ու

պաշճղանման, ծնի ճաջող կազմակերպման, արտադրական ճիշտ անցկացման, կերերի խնայողաբարծախոպրոցեսների մանն արուռներիարդլունավետ օգտագործմանճամար: Խիո է սաճմանում «ումբի մթերքների ու Կվերաճակողություն ն նախնական մշակման ըտացման աշխատանքէ կրում արտադրանքի ների վրա, պատասխանատվություն

Ճանձեման,

կազմակերպումէ ոչխարի խուոլասկի ճամար, ժամանակին զեն

Բրդիտեսակավորումը:

ձներիՀամաձայն Աաճժանված՝

է անասունների, կատարում

գլխաքանակի ՀումբիՃաշվառում, ֆերմայի(բրիգադի) անե

դամննիի

աշխատանքի

հ ճՃամապատասխան ճաշվառում

Ճոռվետվություն ներկարացնումտնտեպության ճաշվապաճուէ ոչխարների (բրիզադիրը) կազմակերպում թյանը: Վաիիչը արճետտականսերմնավորման կործը, այդ նպատակով ժամաոաւկին «առաձովում է անձճրաժեշտ . գույքով է նյութերու|: Հսկումէ, որպեսզի ֆերմայում. (բրիգադում) «պածպանվեն՝ ր սանիտարականն կանոնները: անվտանգության '

աշխատանքի

'

թան

Քուժպրոֆիլակտին միջոցառումների անցկացման դործում

Ավագ Ճճովիվը Հավասարապես աշխատում է բրիգադի մյուս անդամների Հետ ն միաժամանակ ղեկավարում է նրանց, տանում կերերի, ոչխարի գլխաքանակի, վզուգավորՄան, ծնի, 4ոտի շարժի սկզբնական4Ճաշվառում,պատասխանատու է ոչխարներիգլխաքանակի պաճպանմանճամար:

օգնում է անասնաբուժական անձնակազմին, կաղզմակերոյում Ճետնում, որ ֆերմուոչխարների նշադրման աշխատանքները»

ժամանակին կատարեն իրենց մի (բրիգադի)աշխատողները վարտականությունները, մաքուր պաճեն արտաճագդուստն ու

գույքը: ն

Հանձնված

Առլասարկումէ բրիզադին բանող անասունները պատասխանատվությունէ կրում բրիգադի օգտագործած

չույքի

ու

Սակմանավարը -

Շնի ընթացքում մայր ոչխարներին ճովվասպասարկող կան բրիդադին օգնելու ճամար նշանակում են սակմանավարներ, որոնց յուրաքանչյուրի խնամքին, ձմեռայինժնի. դեպՔում, երկու ամիս ժամանակովՃանձնվում է 60 մաքի՝ իրենը նորածին դառներով, դարնանայլինծնի դեպքում 275. մաքի նորածին դառներով 45 օր տնողությամբ:

շենքերի ճամարո

Մայր ոչխարներին խնամող հովվական բրիգադը ւ

Մայր ոչխարներինխնամող բրիգադըբաղկացած է Տ Հոգուց, որից 3-ը սոլառարկում էն ժայրծրի, իակ 2-ը՝ մատղաշների ճուտը չՀովիվներիցը մեկը ավագն է: են Հովվականբրիգաղի անդամներն ն ների ճումքի արտագրության պլանային առաջադրանբներ|ի դատարումը, ոչխարների գլխաքանակի պաճպանումը,կերերի ն արոտներիճիշտ օգտագործումը:Հովվական բրիգադը կավզէ մակերում ոչխարներիկերակրումը, կերերի փոխադրումը: զուդավորման ն արձճեհստականսերմնավորման աշխատանքճետմիաները, ընդունումէ ոչխարի ծինը: Սակմանավարների է ջըկերակրումը, աին կազմակերպում գառների ժծեցումը,

մթեքջապաճովում `

.

խնամքը, րումը, ու

փարախները:

աճեցումն "

ու

ընդունված աշխատակարգի ճամապա-. Տնտեսությունում տասխան, սակմանավարն առաջին օրվանից կազմակերպում կերակրումը, նրանց ծծեցնում ժամանակին նէ մոր «ետ 6--ք օր Ճետո, խմբավորում ըստ առակի: է կազմակերոում գառների խնամքը, լրացուցիչ կերակրումը ն. ջրումը, լավ եղանակներին մեծաճասակներինդուրս է բերում. զբոսանթի: Հետնում է գառնանոցին վանդակների ժԺաջրուփյանն ու դույքի դասավորմանլո Թույլ ն գառներին Հիվանդ

է գառների ռլաճելուց

անջուտելովկաղմակերպումէ Ճատուկխնամք:Մասնակցում է գառների նշադրման (ճամարակալման),կշոման աշքխա-

նշագրումը, աանքներին: է ճոտերի կոմայլեկտ ավորման, դչխարների կիթն սկսելու օրվանից մաքրում է դոմերն

Բրիգադը մասնակցում է բոնիտուվորման Ե նե րի խանամքը, ճ մքը, կտրումմո ոչխարների կճդակներ) մաքրում բթղածածկը, ճեռացնում գնջիկները, ճիվանդ կենդանիներին ցույց տալիս առաջին օգնությունը Անասնաբուժական անձնակազմին օժանդակում. է բուժման աշթա. կազմակերպումէ ամրացված բանող՝ տանքներում: սսնառունների խնամքն ու կերակրուժը, էրնթացիկկի ւու մանրը

ւ

ազխաանքերրիին, Մազոակորուն բզարաոչխար» .

բրիգադին

դատարում Վորադորոգումներ: աա

"88

ւ

սակմանավարները

նշանակվում են որպես ոչթարակիթներ, որոնք ժամանակին ձն լինում կթի վայրում, կթում ոչխարներին ն կաթը Հանձնում ՝

:

:

եէ բրիգաղավարներին, Հետնում նն, որպեսզի բեդոնները, դույլերը,կաթնաչափերբ ն կթի մյուս պարագաները լինեն ւ

մաքուր վիճակում:

.

.

,

նս

|

Ոչխարների կրծի Հիվանդություններ դեղ-` Հայտնաբերելու

քում

ճայտնում

նն

անասնաբուժական աշբոստողներին

նրանց. օգնում բուժում

կազմակերպելիս:

168"

կատարվում է նան գլխաքանակի սպասարկման ճամար Վարձասորության չափը սաճմանելիս ելնում են տարիֆային

ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ ՎԱՐՋԱՏՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

Ա.շխատանքի` վարձատրությունը, աշխատողների նյութ

են դրուլբներից: ղեկավարվում Սովխոզներում

1959թ. ն ՀԱՄԿԵ--ի Մինիստրների սովետի 19-ի 1120 որոշմամբ. Ճճաստատված օրական անպատեմբերի յա տարիֆային դրույքներով, որոնք ճաշվարկվածեն բանվորական օրվա Համար: մեջ ձեռքի ն կենդանի Ոչխարաբուծության ուժի միջոցով կատարվող աշխատանքների րստ կարգերի դառակարգվում են ճետնյալ կերպ.

կան. շաճագրգովածությունը, արտադրության. զարգացման

կոմի, ՍՍՀՄ

են: Որքան ճիշտ է կարնորնախապայմաններից մշակված աշխատանքիվարձատրության սիստեմը, այնքան բարձրաւնում է տվյալ ճլուղի աշխատողներինյութական շչաչշա-

վոխժամ,

քարչող.

գրգովածությունը, նրանք շաճագրդգովածհն լինում ավելի արդյունավետաշխատելու, է աշխատանքի Թի-

բարձրանում տադրողականությունը:

`

-

Գյուղատնտեսության արտադրությանաշխատողների նյու-

են ՋՓՀրդկարդում` դասվում` մայրականճոտը Է արտան աղվամազ դասակարգոդրող խոյեր խնամող Ճովվի, բուրդ ղի, Պումքը. տեսակավորողի, բրինզա ւատրաստող

ԼՂ

Թական շչաճագրգովածության Հճարցերբ սիստեմատիկորնն եղել են կուսակցության ու կառավարության ուշադրության

"ւ

կենտրոնում: ՍՄԿԿ28--րդ Համագումարում խնդիր դրվեց. բարձրացնելու գլուղատնտեսության աշխատողների նյութական` շաճագրգովածությունը արտադրական ճիմնական միջոցներիլավ

անիր ամորձատվածնե

բանվորիաշխատանքները: 4-րդ կարգում՝ բոլոր ճասակի Հոտեր հկ այլ խմբեր խնամող Հովվի, սակմանավարի, ոչխարի ե այծի կթի» խուղելու ճամարոչխարներն այծեր մոտեցնողի, բրինզա,պանիր պատբաստող բանվորի,ոչխարը

«ոճ

:

օգտագործման, մթերքների արտադրության ավելացման, աշ-

Հրոթոմ մոաքրելույ փաքաք

ադոզիաշզատանքնիրը|...

խատանքի բարձրարտադրողականության, նյութա-Հ«ոնհխնի-

կականե

ՍՄԿԿ կԿենտ-

Քնայողաքար դրամական միջոցների,

Յ-րդ կարդում՝մորթիների աղելու, Ցգաագործման զուն կապելու աշխատանքներիչ` մեջ: աշխառանչՀամագումարի րդ զարգա:պմտակավորման Է օժանդակ որոչումենրումաշխատողների երոքավան `

քարձրացնելու նպատակով շաճագրգովածությունը

տաք. ջրի մոտ ները, (գեղմերի. ճկռացում,

բերում ն այլն): կատարող բանվորների աշաշխատանքները ԿՎրոճիչյալ խատանջիվարձատրությանտարիֆայինօրական դրույքներն ըստ կարգերի ասճմանված:են ճխոնյալչափերով (ռուբլի-վոեկ):

խնդիր`

դրվեցսովխոզներըաստիմանաբարփոխադրելլրիվ տնտեսական ճաշվարկի։ իսկ կոլտնտեսություններում բաղմակող-

6`

Մ

Ժանիորձն կիրառել նքրտնտեսայինՀաշվարկը: Ալս երկու է վարձատրությունը կապվում աշխատողների՝ նրանց աշխատանքիվերջնականարդյունքի Հետ: Ալս սկրղբունքով էլ պետք է կենսագործել աշխատանքի ոչխարաբուծական ֆերմաներում: Քունը այդ թվում` Անասնաբուծության, զբաղված աշխատողների աշխատանքի կատարվումէ արտադրած միավոր արտադրանքի ճամար: մեջ ըստ Ոչխարաբոոժության արտադրանքի աշխատանքի է մսի կաթի. կատարվում բրդի, ն սերնդի ճամար: Բացի արի, վարձատրությունը

դեպքում էլ

։

ԾՈ

:

՛

4-րդ

3-գ

:

(քաչաճի), վարձատրութրունը աշթատանբի "3

կար

`

6-րդ նկարդ ...կարգ

ՍԵ

.

Է--143,5.

`

վարձատրությունըԲ)

ւ

ՏՐ

:

:

Է

Տր,» արգ

առո

զարձատրու- .) ժամանակավարձաՎԱԽԽերիճամար մեչ ոչխարաբուծության

|

-

`

1--95:4

.

դործավարձայինների

ճամար

2--48,5

2-20,4.

Լ-908

2-150

2-424

.

2-՞Յ,3.

մրիրքների ավելացման ամար նլութա-. Բանվորդիրին. վարձաչափերը «ես խրախուսելունպատակով արտադրանքի 174. -

Ն

սաճմանվում են

Աաաա

ճա-

վճարել բրդի, 30'0-ը դառների ն 1040-ը կաթիստացման Ճաշվարկը» մար: 0րինակով ցույց տանք վարձաչախերի ճոա) նրբ վարձաչավերիՀաշվարկը կատարվում է մեկ վիվի ՃսշվովԸնդունենք, որ Հովվին Հանձնված է 150 գլուն նրբադեղմ-մայր ոչխարների (մաքիների) խնաժքը ն սաճմանվել Լ 25 կգ կաթ: է մեկ ոչխարից ստանալ 8 կգ բուրդ մեկ դառ Ուրեժն, ամբողջ դլխաբանակից պլանավորված է ստանալ

տոկոսիչափով, ընդ որում' 10049 տբր15:Նտարեվերջին:

ի

րաբուծության մեջ արտադրանքի ճամար վարձաչավերի աշվարկը (րստ դյուղաւոնտնսության էկոնոմիկայի ն կաղմակերպման Հայկական դգիտաՀետազոտական իխնստիտուտի)տարբեր սեռա-ճասակամին խմբեր խնամող ճովիվների ճամար բերվում է ստորե.

.

Հճ

Օրինակ1. յ

Մայր ոչխարներ (մաքիներ) խնամող ճովիվների աշխատանքի վարձատրությունը

օբ

Մաքիներ խնամող ճովիվների աշխատանըը վարձատըըվումէ բրդի» զառների ն կաթի, իսկ մինչն մթերբների ցումը աղասարկած դլխաքանակիճամար: այՓ.ճամար վարձատրաչափերի Արտադրանքների մանման ճաշվարկը կատարվում է ելնելով տվյալ տնտեռությունում ընդունված մեկ Հովվի կամ ճովիվների մեկ խմբի արտաչկողմից մայր ոչխարների սպասարկմաննորմայից դրանքի պլանային առաջադրանքից:

ո

ստա-

մ

Է

|

`

ու

դործում արտադրության

ճավասարառես շաճագրդոելու նպատակով ղզրչճովիվոծրին վանային աշխատավարձիորոշ մասը կախման մեջ է դրվում Էրդից, որոշ մասր գառների, մնացած միասը՝ կաթի ստացումից: Որպեսզիորոշենք թե աշխատավարձիո՛ր մասն է առանձնացվելու բրդի,ո՛րւիասը դառներիկամկաթի ստմագման ճամար, վարձաչափվեր սաճմանելիս անձճրաժեշտէ որոշել յուրաքանչյուր մթերքի տեսակարար կշիոը ճամախառն

|

ւ

97,5 գ կոթ:

`

:

ո

կ (365:

աշխատավարձը 15:00-ով

ՀԱ), Աաթ ՀԻ ոռՀար արձրացնելու ֆոնդից: ՀՀ

ո

28,3

կ),

իսկ

ոտ

ալին

Հաշվարկային աշխատավարձի(1142518կ) բրդի ապայմանի,6040 կամ 088 ոռ 31 կ սլետք է վճարվի ն ճամար 10գ0-ըկամ` գիար,3000 կ գառների --ը կամ 344 ո ճամար արտադրանքի ճամար: Այսոլիսով, կաթի 22կ Համար՝՝ բրդի ցենտներ ա) մեկ փարձաչավերըկկաղզմեն՝ 152 ո 96 կ (688 ո 31 կ: 4,5 գ), բ) մեկ դառան ճամար՝ 26 կ (344ո15 կ: 150 գլուխ), գ) մեկ ցենտներկաթիճամար՝ 3ոց6կ (114772 կ: 37,5 գ)։ հնչոլես ասվեց, մինչնմթերքների ճամար աշխատավար տարվա ընթացքում աշխատաձի Հաշվարկը, ճովիվներին ճամար: Այդ վարձ է տրվում սպասարկած գլխաքանակի ըստ:

սաճմանվում է ելնեվարձաչավփը նպատակով դլխաքանակի վով տարիֆային աշխատավարձի ֆոնդիցե ընդունված սպամեկ գլխի սպասարկման սարկման նորմայից: Համար ամսականվարձաչափըկկազմի 54ո. 02կ (997ո ծկ:

Հեւտնապես,

։

մծջ: արտադրանքի

դլուխ(12 ամիս): է միասին աշբ) երբ վարձաչափիճաշվարկը կատարվում ճովիվների խմբիՃաշվով: խատող Հովիվների ճինդ ճոդուց բաղկացած բրիզադն սպասարկում է 1000 գլ մայր ոչխարներ (մաջիներ):Նախատեսված է ստանալ 1000 դաոռ՞(100մաքուց՝ 100 դառ), 40 գ բուրգ (լուրաքանչյուր գլխից 4 կգ) ն կաթ250 ց:

Այնուճնետե, պված ։տոկոսներինՀամապատասխան որոշվում է առանձին մթերքների արտադրության ճամար աշխատավարձիգումարը: Այս օրինակում Համախառն ար ստա

:

տադոսնքի արժեքի մեջ բրդի արժեքի տեսակարար կշիռը կազմում է 6000, դառներինը՝3000, իսկ կաթինը՝10403 Հեւոեվապես, պլանային աշխատավարձիֆոնդի 6000-րը պետք է .

ն

|

՛

172.

դառ

լին աշխատավարձիտարեկանֆոնդը կկազմի 997

| ՝

արտադրանքի

խնամողճովվիաշխատանքը վարձաՄայրոչխարներ 5-րդ կարգով: Այստեղից էլ տարիֆաԿորվումէ տարիֆային

՛

Տարբերտեսակի

ց բուրդ,

|

:

Հովիվներիաշխատանքր տարիֆավորվումէ 5-րդ կարչ դով: Հեոնաաես տարիֆային ֆոնդը տարե--Մ աշխայտպվարձի `

,

կան կկազմի 4982

կ (365 օր)«2

կչ«5Ճճովիլվ): Արտադրանքի ճամարվարձաչավեր սաճմանելու. նպա«ակով. աշխատավարձի, ֆենդը 155-ով բարձրացնելուց ո

28,3

ո

Հետո

53. կ), 3040-ը գառների(1220 ո 76 կ), 1040-ըկաթի (523ո60 կ) ճամար: Այսպիսով, արտադրանքի Համար վարձաչավը կկաղմի՝ այմեկ ցենտներ բրդի ճամար 86ո 04կ (3441" 53կ: 409), Բ) մեկ դառան ճամար՝ 1 ո 273 կ (1220 ռ 26 կ: 1000 գլուխ), ո-60 պյ)մեկ ցենտկերկաթի Համար է2.5շկ կ: 250 գ), գ)մեկ: գրխի Համար ամսական վարձաչափը 41,ճկ (4987ո 23 կ 1000 ամսի: լուխ): ո

'

`

(578:

ն սարվա կկազմի` Ճաշվարկված ընթացքում դլիւաՔանակի:սոլասաթվման:Հպմար վճարված.աշխատավարձների որբ պետք է վճարել, կկազմի. 232 տարբերությունը, ո ո կ (12835 կ--997 55.կ): Այղ տարբերությութը 337 ո 29 կ) բաշխվում է Հիմնական ճերթավփոխային ճոեվիվների .

:

ո

`

ու

միջն՝ յուրաքանչյուրի աշխատած ժամանակիՀամար: Բերվաժ օրինակում ընդունենք, որ Հիմնական Հովիվր-տարվարնթացջում աշխատելէ 315 օր» իսկ Հերքափոխայինը՝50 օր: Այս" պիսով յուրաքանչյուրի Ճասանելիքաշխատավարձը «315

«լ

ա) Ճճիմնական 2ովվին՝

օր)

ո.

կ (237 ո

78:

կ։

Հովվին 39 Հերթափոխային

կլինի`

ո

կ(232

ո

կ:

|

Ընդունենք, որ

ենթակետի դեղքում. ճովիվը ամրացված խմբից ոտացել է օգ ն 40 ց կայք Այս դեպքում ստացված Համար Հասանելիք աշթատավարձը

«Ա»

'

գլ.

գառ

խառ-

տացի արտադրանքի

կկազժի

`

այ)բրդի Համար764 «Բ»

ենթւսկետի դեքում

ա) բրդի ճամար 3821 ուՅ0 կ (45 գչ«86ո 04 կ),. Բ) գառների. ճամար 1954 ո 90 կ (1130 զառ»41 ո 23 կ), դ) կաթի Համար 682 ո 00 կ (300 ց2«2ոշ9 կ), Ընդամենըաշխատավարձի դումարը կլինի 6513 ո 70 կ 1954ո

90կ

687):

.

Այդ նույն ժամանակաշրչանում, մինչն արսադրանըի ճամար վերչնական. Հաշվարկը, Հովիվները վարձատրվելեվ. րստ զլխաքանակի, 5235 ո 88 կ (4982 ո 23 կչՀ1,14):Այս է բրգի. ճամար (3441 օրինակում դրանից 60գ0-ըվճարվում "

ո

ո

լ '

աաա կ ուՑ0կ (264

Ընդամեն

՝

Մողմված

Է

ոծնկ (5 գչ»«152 96 կ), 08 կ (152 դլութ»«Հ բ) դառների ճամար 348 ո ղ) կաթի Համար կ. (40 ց ՀՅ3Յ3ո0մծ կխ

ՈՐ»

Հո Տոգուց Հովիվեծրի բրիգագը անման ված 7000-ի միոխարեն ուղասարկելէ 1100 գլուխ ն սռոացել է 45 ց Բուրդ, գառ ն 300ցգկաթ: Ստացված արտադրանքի ճամար Ճասանելիքաշխատա«արձը կկազմի՝

:

քուրդ,

"

Է

(3871ո 80կ

|

' ՝

ը

բ) Հ«50):

Փաստացիստացած արտադրանքի համար աշխատավարձի հաշվարկը`

"

28.կ ՏՐ

' :

ո

աշխատավարձի դումարը -կկազմի Ի122

ո

կ)։

կ),

"

1235ո

ն ինչն արտադրանքի Այդ նույն ժամանակաշրջանուԺ,։ մինչե ե Հաշվարկը, Ճովիվը փորձատրվել Համար վերջնական դոլ-. խաքանակի սպասարկման ճամար կ ստացել է 992ո ծկ: Հեռկապես, արտադրանքի, որի ճամար վճարվել է 5250: ւ. "20 կ, ՃասարՀաշվարկված ն արտադրանքի Հետնապես, դլխաքանակիճաշվով վճարված աշխա-. ուսթվա՝ընթացքում: Կոավարձի տարբերությունը, որը պետք է տրվի Հովիվներին, Կազմում է 263ո (6513ո շ0կ --5250ո շկ): Աշխատավարձինշված տարբերությունը «Հիմնական ճերթավփոխայինճովիվների միջն բախշվում է նույն ձնով, ՛

«

Էջ.

:

-

`

ու

ինչպես տրված էր «Ա» ենթակետում: Ավագ ովվին, բացի: ճասանելիք աշխատավարձի բրիգադի աշխատանքները ղեկավարելու ճամար: փաստարի ՛

ւ

ւտ

աշխատավարձի ճաշվով 1540-ի չափով ատացված վում է ճավելյալ վարձատրություն:

վեար-

Օրինակ2. աշխատան քի հառնարածի աշ

արձատրություն վարձատրությունը

Աշխատանքիվարձատրությունըկատարվում է բրդի ն Քաշաճի, իսկ մինչն մթերքների ստացումը՝ գլխաքանակի

ճամար:

որ դառնարածի խնամքին ճանձնված է ընԷնդունենք, ծնված 200դախ սաճմանվել էմ թացիկ տարվա գառիը

՝

կգ քաշաճ: Փառնարածիաշխատանքի -տնողությունը ամիս, ճետնաոլես, այդ ժամանակաշրջանում դգառնարաժի ճամար պլանավորված է ամրացված դլխաքանակից. ստանալ

1,2 զ բուրդ

40 ց

ընդուներ

ն 20

գ բուրդ

ժիս:

Աշխատանքըվարձատրվում է տարիֆային 4-րղ կարգով: Այստեղից էլ տարիֆային աշխատավարձիֆոնդը 6 ամսվա ՅՑ կ(2 ճամար կկաղմի 442 ո 42կչ«1894 օր), իսկ տարիֆային աշխատավարձը 1546-ով բարձրացնելու դեպքում` 508 ո 24 կ(442 38 կչՀ«1,15)։ Մեր օրինակումաշխատավարձի ֆոնդի 304Կ0-ըտրվում է բրդի, իսկ 7040-ը քաշաճի ճամար: Այսւլիսով, արտադրանքի ճամար կկազմի՝ ո 62 կ: 1,2 գ): մեկ ճամար ցենտներ բրդի (152 աւ) կ ինչպես նշվեց, մինչն մթերքներիստացման Համար ա»խատավարձի ճաշվարկը, դառնարածին վճարվում է գլխա-մեկ գլխի ամքանակիուղասարկման ճամար:Հետնապես, ): Գոհ կլինի՝36 87 ն (142 ոռ Յ8 կ, 200 գլուխ ո

ո

վարձաչափը

ո

աա

համար արտադրանքի ստացված Փաստացի

հաշվարկը

աշխատավարձի

ամրացված խմբից ստացել է Գառնարածը գ քաշաճ: Փաստացիարտադրանքի

խատավարձը կկազմի՝

գլիարանակի

ո

Գառնարա

ստանալ

Հ 127 ոՀ0 կյ, ա) բրդի Համար 190 ո 80 կ (1,5 ց 80 կ (42 ց «Հ 8.ո 90 կ), ռ բ) քաշաճի ճամար ոճն ո 60 կ(190 կ Ընդամենը աշխատավարձը՝ ՏՀ 373 կ): Այդ նույն ժամանակաշրջանում 442 ոՅՑ կ(300 ման Համար վճարված գումարը կկաղմի

ց

բուրդ

ն

աշՀասանք. Պամար

ամիո դլուլո։ 36.872 կոլեկ) չ« ճամար արտադրանքի Հետնապես,

ԵԼԻՆ

գլիա-. Հաշվարկվա ն

տարբերություն քանակի Համարվճարված աշխատավարձի 442398

22 կ (564ո կ կ): կկազմի 122 (122 ոռ22 կ) նշված տարբերությունը Աշխատավարձի բաշխվում է ճիմնական ն Հերթափոխային դառնարածների մբջե՝ նրանց աշխատածժամանակի ճամար: դառնարածը աշխատել է 157 Ընդունենք, որ Հիմնական 183 օր։ Աշխաօր, իսկ Ճերքափոխայինը՝26 օր, ընդամենը ո

"

--

(122 տարբերությունից քավարձի

ո

Չ3

գումարըկկաղմի՝ Հասանելիք

Հիմնական գառնարածին՝ 104 ո86կ(122

այ

կ) յուրաքանչյուրին

օրվա)

չ«

օրվա)

34 26

օր,

12 ո36 դառնարածին՝ բ) Հերթափոխային

օրով, կամ

ո

կ

կ (122

ո86

ո22կ ո

ն'

կ:

Օրինակ3.

ոչխարներն շիշակներ խնամուլ Արու, ամորձատած հովիվների աշխատանքիվարձատրությունը

Այս

Հովիվների աշխատանքի վարձաւռ կատեգորիայի

Է բրդի ն քաշաճի ճամար, իսկ մինչե թյունը կատարվում մթերքների ստացումը դլխաքանակիսպասարկման ճամար: որ ճովիվբ սպասարկում է 230 դլուա, նաԸնղունենթ, ե է խատեսվել մեկ զլխից ստանալ կգ բուրդ կգ քաշաճ: ամբողջ գլրաքանակից պետք է ստացվի 6,8 զ Ճետնապես, բուրգ ն 34,5 գ քաշամ: Աշխատանքըվարձատրվում է տարիֆային 4-րդ կարգով: Այստեղից էլ տարիֆային աշխատա-. վարձի Ֆոնդը կ (365 օր» 2ո կազմի 884 ո

տարեկան 26

12--Ռչխարաբուծություն

1::

`

Ցթինոող4

կ), իսկ 1540-ով բարձրանալու դեպքում՝ 1017 ո42կ , (884ո 26 կ 2 115): Մեր օրինակում աշխատավարձիֆոնդից 4040-ը վում է բրդի ն 60Կ0-ը քաշաճի ճամար: Այսպիսով, արտադրանքի ճամար վարձաչավը կկաղմի՝ 96 կ (112 ռո ա) մեկ ցենտներ բրդի ճամար 58 47`կ 406 ո չ«40գց-ով)»--99կ: ճջ: Բ) մեկ ցենտներ քաշաճի ճամար 12 ո շ0կ (1012 ո Ք կ «600 «610 48.կ, 34,5 գ: Մինչե մթերքների Համար աշթասատավարձիՃաշվարկըչ 42,4

չար-

խոյերսպասարկողճովվի աշխատանքի Արտադրող վարձատրությունը

ՏՈՐ

Խոյերին ապասարկող4ովիվը վարձատրվում ""Աիտադրող 4 միայն բրդի ճամար, իսկ մինչն արտադրանքիստացումը՝ գլխաքանակի ճամար՝ ելնելով մեկ ճովվի լրիվ ժծանրաբեոնրվածության որմայից։ Օրինակ, տնտեսությունում սպա սարկման նորման բեղունված է 50 գլուխ Է պլանավորված զլխից ստանալ 5 կգ բուրդ կա ամբողջ գեիլցունաքանչյուր խաքանակից՝ 2,5 գ Համախառնբուրդ: ԼՄ վարձատրվում է Հովվիաշխատանքը կարգով: Հետնապծա,տարիֆային աշխատավարձի տարեկան ֆոնդը 992 ո 54 կ (365 օր 24:27 28,9 կ), իսկ արոադիանՉեազժի Քի ճամար 15գ0-ով բարձրացման ճետ փեկտեղ՝ 1147 ֆ- կ(992ոտ4կ 2 115):

ո

`

.

ո

աշխատտվարձ է ճՃովվին ման

Ճամար:

տրվում

-

գլխաքանակի ապատարկ-

5-րգ

Հետնապես՝մեկ գլխի սպասարկման ամսական վարձա230 ո գլուխ): 3206կ (884 26 կ: ամոի: չասիր կկազմի . -

:

Փաստացիստացվածարտադրանքիհամար աշխատավարձի

Բաշար

խնամաժ ճոտից տարվա վերջին ստացել է 7:8 Հովիվը ն 40 բուրդ գ քաշաճ: Փամտազի ՞ոտացված: կկաղմի՝ ճաժար Հասանելիաշխատավարձը

ո

ւա)

ց

ցենտների ),

դթթտադրանքիՔ) Ը

կ), կ (2,8 «17 ոշ0կ)յ, 00կ (40 ց 88 կ (459 ո 89 կԷ2708 ընդամենը աշխատավարձ 1162 ու օո կ) Տարվա ընթացջում. ճովիգեներին.գլթաքանակի ճամար վճարված աշխատավարձի գումարը կազմում է 923 ո 33 կ «« Հ. (240: գլ. 12-ամսով,որովճետնպլանով նա32,06:կ) է միջին. «խատեսված գլխի դիժաց Հաշվով ա) բրդի Համար Ք) քաշաճի ճամար 208

`

ուց

գ 258

ո

2,5

66,2

կկալմէն՝

Ալոսլիռով,վարձաչագերը մեկ ցենտներ բրդի Հաժար458 Մեկ կ (997

ո

դլխիսպատարկմանամսական ո

ո

կո 50 գլխի):

ամի:

(7147 կ. վարձաչափը 1 ռ կ

ո

`

՞ֆաստացի արտադրանքի համար աշխատավարձի ստացված

|

ո

|

հաշվարկը,

|

:

.

խնամել

պլովիո

ւ:

Ս

Է`

ւ

Համար տարվա ընթացքում վճարվել է 900 84 կ: Հետնապես արտադրանքի Ճաշվով վճարված աշխատա-չ ման

ճամար- վճարված աշխատավարձեընթացքում: գլիաքանակի րի տարբերությունը կկազմի 844.6 կ(1162: 89կ.

ո

կ),

որը-ն-բաշխվում

է Հիմնական

ու

ո

"

Հերթավփու

«խալին չովիվների միջն նույն սրզբունքով, ինչպես ցոյց «րված դառնարածննիի ՝վիա:-բաջխծլու օրինակում:

որ

Բուրդ:

«Հետնապես, արտադրանքիՀամար Հասանելիթ"Նտարվա

--

էնդունենք,

ապասարկաժ ճոտից է 2,8 փ ստացվել Համար Հետնապես Հառանելիք արտադրանքի աշխաստավարձի գումարը, կկաղժի՝ 1984 ո 84 կ (2,8 գ24458,82-կ)» Տ ԺՄինչն արտադրանքի դլխաքանակիսպասարստացումը,

՝:

Է

է

ու

իչպես

րածնծրինը:

ռ

կ

վարձների տարբերությունը կկազմի 294. ո (1284 ո 84 990 ուՅ0 կյ, որը բաշխվում է ճիմնական ճերթավփոխային ճովիվներիմիջն նույն սկզբունքով, գառնաՀ-

,

`

ՍՏ

ՏՈ

ՎՏ.

:

ճանրային արտադրությանեար կոլտնտեսություններում պացման գործում կոլանտեսականներինյութական չաճադրդովածությունը բարձրացնելու նոլատակով1966 թ. մայիաի 16-ին ՍՄԿԿ Կենտկոմի ն ՍՍՀՄ Մինիստըրնենրի սովետի որոշմամբ 1966 թ. ճուլիոի 1-ից մտցվեց կոլոնտեսականների հրաշխավորվածվարձատրություն, ելնելով սովխովղների Համապատասխան: կատեգորիաների աշխատողները տարիֆային դրույքներից։ Օ։ՕՄիաժամանակ խորճուրդ տրվեց արտադրական նորմաները սաճմանել սովխողներում ամանման ճամար գործող արտադրականկորաշխատանքների մաների Ճճաժեմատ՝ Հաշվի առնելով կոլոնանսությունների, կոնկրետ սլայմաններըո Առաջնորդվելովայս տարիֆային դրույքով, կոլտնտնսուելնելով իրենց անմիջական սլայմաններից, որոթյունները, որի Համար շում են անասուններիսոպասարկման նորմաները, ճիմք են ծառայում ճամանման արտադրական պայմաններ տւնեցող սովխովների արտադրականնորմաները Ոչխարաբուծական ֆերմաներում: քանի որ ժթերքներն են ատացվում առանձին ժամանակաշրջաններում, աշխա-չ սոանքի վարձատրությունըկատարվում է ոչխարներիսռղասսորկման ն "մթերքների ՃաժարոՀալ՝ չսրտադրության կական ՍՍՀ Մինիստրների սովետի 1966 թ. Հուլիոի Ա-ի ամ 205 որոշմամբ ճաստատվոած,ՀայկականՍՍՀկոլոնտեսույուններում աշխատանքի վարձատրության վերաբերյալ ճանձնարարականներում ցուլ տրված կարգով: ՝

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

նքբաժություն

Գլխ

ե Էնդճանուր ոչխարնեոի ճասկացողություն անատոմիայի ֆիզիռլոգիայի մասին...

Գլուխ1

Ջշխաոների ծագումը...

,

Ոչխարների բիոլողիական

Լ.

ս,

առանձնաճատկությունները17

Ոչխարների տնտեսականդասակարգումը Ոչթարնէրիցեղերը

.

.

:

նրբագեղմոլխարնկրիցեղեր

կիսանիբագեղմ ցեղեր ոչխարների

կուվտաքբուրդ ցեղեր ոչխարների

.

՛

Գլուխ11 ե Ոչխարների բուծման ճիմունքնեոը տոհմային աշխատանրը . ն Խեամբի կծրակիման, պաճվածքթի պայժաեներիազգեցությունը հ նրա ժառանգականության 7. վրա. փոփոխականության կեֆդանիֆերի բնտթությունըհ զույգընտրությունը զուգակցված

ն կերակրման, Խնաժբի պաճվածթի պայմաններիճետ.. ԸԽտրություն ԲՈՎՈՎ

Ե

ԳՈՐԱՆ

ՐՅՈԿԸՐԳՈՎՈ

կենդանիների ժարմնակազմությաննշանակությունը տոճմի ճա-

մար ընտրելիս Բուժման

.

մեքողները

.

-

.

.

«`

.

Բուծման ապրանքային ն տոչմային ֆերմաներում Ժեթողները Ձուգավորժան կամպանիայիկազմակերպումն անցկացումը ն նրանց Զուգավորման հղահակները անցկացմանտեխնիկան" ու

Արճծտական սերմնավորում

.՝

.-

.

.՛

է

Կ

-

.

.

Գ

:

տ

.

-

Վ9

:

Զուլգրետրություն

Ո

«

.՝

61.

.

.

կ նրանց Արչեստական անրմեավորման կայանները

վորումը

սարբթա-

չրջանում րվա աշխատակարգը

ման

ն անցկացումը բոնիտավորման. զազմակերպումբ Ոչխարների .

.

'

'

.

.

.

.

:

'

.

ոչխարի Հայկականկիսանրբադեղմճարսպապոչավոր Է...

6.

ԱՏՎՈՎՈ»

Ք

ԱՆ

ոչխարների

ցանկալի տիպը

ոչխարների իակրագոա

մերինոսչ«բոզախ Սովետական

ցանկալի տիպը

.

՛

.

.

կալի տիպը

.

Փրեկոս«ղարաբաղ ցանկալի տիպը

.

.

.

.

խառնացեղ ոչխարների կիսանրբագեղմ .

.

.

.

'

.

.

.

դյունավեւտությունը

.

:

.

Ոչխարներիձմեռային ե

Գլուխ Մ Ն ձմեռային պաճպանումը կեբակոումը Ոչխարների

Հովվական աա

ԱՐԱՎ

՛

:

՛

՛

.

Ոչխարների արոտային գիրացումը

ղր

կանոնները

յին շրչան փոխադրելու կարգը. Արոտների օգտագործման Արոտների Հերթական

ԻՈ:

:

.

շրջանից

ԲՈՅԻՈՅՈՅ

ԲՈ.

մսուրային Ոչխարներինախապատրաստումի ն

արոտա-

.

արաժեջման սիատեմը «ԱՈԿՈԴ

շրջանում արոտային կերակրումը

ԲՈԱՐԿՈԳՈԴ

.

.

ֆչրումբ արոտային շրջանում Ոչխարների

.

'

.

Ոչխարներիխւնամջնարոտային չրջանում նաՄայր ոչխարներիպաշճշվածքըն կերակրումը զուղավորման լթապատրաստման ։ շրջանում ն Խոլնրի կերակրումը ն խնամքը նախազուգավորման .

ԻՈ

ՈԳՈԳՑՈՅՈ

.

.

.

ի

.

,

.

.

ԱԳԱՐԱԿ

2...

.

"

.

-

.

.

:

ԿԱՐԱՏՐԱՐԱ`

.

անջատելու: Հ

.

փառդալրււ

ս

գործում պաճվածքի

ԱՐԿ

ԲՐԱՎՈ

.

Գլուխ

լ

ԱՐ139

ԼԱ

արձրոոջակբոդի, մոոթինեւի Ն գառնենինեոի ստացումը շշ Հիմնական Հասկացողություն բրդի ման Ոչխարներիխուզի կազմակերպումը ե անցկաըցումը Գառնինիագիտությոն

..

.

.

:

0.

2...

Մուշտակադիտություն .

Բչխարներիմսային

է

.

։

.Ո.

.

.

կաթնային մթերատվությունը

բում

.

.

.

.

.

.

'

ախթբադրան քոնի կազմումը 2. վարձատրությունը բրիդաղեն. կազմակերպումը,

Հաշվառում Աշխատանքի հ

.

ֆեոմայի Ռչշխաշաբուծական Մ`

.

.

ԳլուխՃլԱ

:

.

ԱՎՎՎՐԱՐԿՐԱՐԱՆ

:

|

ուգավոր:

.

-

կերակրումն, ու խնամբը .

կ

աան

Դ,

ղՂՆ...

.

.

ն

Ն աճեցման աշխատանքը ոշխաբապաննեոի Առաջավոր

.

'

ԲՐՅՈ

'

.

.

.

..

:

ար-

գույթի նախապատրաստումը նի ժամանակ մաքիներին օգնություն ցույը տալը խնամբը Նորածին գառների ն ժնած մաջբիների Սակմաններիկազմելը ն խոշորացնելը. բբ, էրկվորյակ ն ծոյակ գառների աճեցման ոչլխարանոցա-աղալային մեթողը Գառների չրումրը ն խնամքը մինչե մայրերից անԳառների

ամորձատումը

:

.

.

Հորրանային Սրաորան

ու

տ

.

անջատումբ մայրերից

ԳլուխՄ աշոտայինշոջանում. կեբակբումըե պանվածքը Ոշխանեոի

.

.

Գառների ձետո Գառներիկերակրումն խնամքը մայրերից Գառներիպոչր կտրելը, նշադրումը ն ոչ տոչմային խոյիկների

-

.

տեխնիկան

:

ծեի

.

.

.

.

ԱՐԱՐԱՐՎՐԱ՝

.

.

.

.

.

նախապատրաստումը

ձմձոման Համար Ռչխարանոցների շրջանում Ոչխարներիպաճվածքըձմեռային-մսուրային

լրացուցիչ Ոչխարների

.

շենբերի ձեիՀամար տարնանային:

Բաո, ջատելը

՛

'

՛

-

Ք

.

.

.

'

.

:

՛

25»

.

.

աաաաան..ՄՊ,յ

նկ ամրացումը բրիզադներին Կերերի կուտակումը ԵՐԿՈՒՑ Կերերի օգտաղործմանկարգը Ոչխարների ձմեռային արածեցումը գեմ սլայքարի իջոցները Քրդի աղբոտման ոչխարների խնամջը Ցածր սնվաժության(նիչար) .. Ոչխարների մսութային պաճվածքի օրվա աշխատակարգը

"124

.

Արագրուն

ո:

-

աի

2.

.

ու

մսուրային

ա

Վ

.

.

-

.

ի

.

,

շոլանում

.

.

մանանան

"Ո.

'

«2

.

.

նրանը ազդեցությունը մարմնակաղմուանցկացումը

Աճեցման պայմանների թյան կ մթերատվության վրա. Սնի նախապատրաստումըհ Ոչխարներիձմեռային ն վաղ

ջան. ոչխարների խառնացեզ

Գիեկոսչ«բոզախկիսանրբագեղմ .

Ոչխաոբի մատղաշի անեցումը

27.

՛

,

.

.

-

Գլոխ

``

Բ

ՏՕ"

.

2...

»

7.

.

.

`

.

Ոչխարներիարոտայինգիրացոմբը ՈչխարներիՀեռագնաց պաչվաժքի սիստեմբ

կիսանրբագեղմ կաաայան)գմազէի բառարա տիպը

118.

ոչխարների արոտային շրջանում սլաճվաժքի

.

.

.

Ո.

-

.

..Զ.

ե

ոչխարաբուժականֆերմաներում

ՏՕ

2ՈԸՈ9Ւ

«.

ՄելքոնյանՄբեո ՍիմոնիՑողանյան ԳբիգոոԳոիգոոի

ՈՉԽԱՐԱԲՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

՛

Խմբագիր՝ Ռ. Վ. Սարգսյան Նկարիչ՝ խ. Հ. Գլովամիոյան Գեղ. խմբադիր՝ 0գ. Ա. Ասատոյան ն. Գ. Սարգսյան Տճխ.:իմբագիր՝ Վերստուգողսրբագրիչ՝Ժ. Գ. Միոզոյան

է արտադրության2/2 Հանձնված

ք.։.

է տպադրության 18|111 1969 թ. Ստորագրված

Թուղը տպագրականժե 2, 845«1081/չ, ճրատ. 8,3 մամ., 11,5 մամ. 9.66: մամ., ՎՖ 02204: Տիրաժ 2000: տազ. Պայմ. Պատվեր154։ Գինը՝ 35 կոպ. 91: երնհան-8, Տերյան Հրատարակչություն, «Հայաստանս

ՀՍՍՀ

Մինիստրներիսովետի մաճովի պնսական կոմիտեի պոլիդրաֆա տպարան,Ալավերդյեն65: դյունարնրությանգլխ. վարչության 1