Պատմութիւն տանն Արծրունեաց

Հարգելի՜ ընթերցող. ԵՊՀ հայագիտական հետազոտությունների ինստիտուտը, չհետապնդելով որևէ եկամուտ, իր կայքերում ներկայացնելով հայագիտական հրատարակություններ, նպատակ ունի հանրությանն ավելի հասանելի դարձնել այդ ուսումնասիրությունները: Մենք շնորհակալություն ենք հայտնում հայագիտական աշխատասիրությունների հեղինակներին, հրատարակիչներին:

Մեր կոնտակտները` Պաշտոնական կայք՝ http://www.armin.am Էլ. փոստ՝ [email protected]

Մ

ւո

առեն Էա բռրեկլամ աար ՏԸ ԱՐՑ ո ոՎ ( Լոնդոն) ՀՈՎԻԿ ւթյամբ մեկենսաո

ՄԱՏԵՆԱԴԱՐԱՆ

ԽԼՃՂՐԷ1ՃՆՃԻ

ՃԻ

ՈԹԲԻՒՈՇԸ ԹՈՒ

ԲՒՇԽԻԸ

Թ2

լ

տ

1ՕՑԵԼՃ

ՃԵԼԹՅԼԼ

Ո

10-14

11ՕԽ1Ճ

ւ

Ճ

ՄԱՏԵՆԱԴԱՐԱՆ

ՀԻՆ ԶԵՌԱԳՐԵՐԻ

ՄԱՇ ՏՈՑԻ ԱՆՎԱՆ

.

ՃԱՕՒԱՈՒ/Ո

ԹՈՎՄԱ

|

ՃԵԼԼԻ5ԷԼՂ

ԳՈՇ Խթոոաօթո:

ԱԿԹՆՈՆՈԼԿԻՄՈՒԾՈՒ

ՄԹ

հ.

Օ.

ԷՒԲԻԵՑՃԱ

«

«ԽԼՃՐՃ7ՀՃ Լ»

ԱՐԾՐՈՒՆԻ

ԵՒ

ԻՆ ՍՏԻՏՈՒՏ

ԱՆԱՆՈՒՆ

ՏԱՆՆ

ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ

ԱՐԾՐՈՒՆԵԱՑ

Քննական բնագիրը, առաջարանըն.

ծանոթադրությունները

Մ. Հ. ԴԱՐԲԻՆՅԱՆ-ՄԵԼԻՔՅԱՆԻ

ԵՐԵՎԱՆ

«ՄԱԳԱՂԱԹ»

ՀՏԴ 941 (479.25) ԳՄԴ

63.3

(2Հ)43

Թ 792

ԱՌԱՋԱԲԱՆ

անվանՄատենադարանի է Մաշտոցի Հրատարակվում տական խորճրդիորոշւմրս որոչմոմբ գիտական

«Պատմութիւն տանն

խո

զ

ժամանակսկսած առասպելական պատմությունը, աչխարձի

ներից մինչն մթ. 4-րդ դարի կեսը: Այն կարնոր սկզբնաղբնան Հարնան երկրներ է ոչ միայն Հայաստանի,այլ յուր

|

խմբագիր ատասխանատու Ս. Ս. Արեչայան

ե, Հատկապես, արաբականժամանակաչրֆա պատմության մեծ

Հուչարձանը ուսումնասիրման Համար: Ներկայացվող նան. ա ղբյուրագիտակ է ննըկայացնում Հեւտաքրքրություն

ե Անանուն Արծրունի Թովմա Տանն Արծրունեսց/ Քննական ենագիրը, Թ 792 աւաֆաՊատմութիւն

բանը Ս.Ս.

պատ. ծանոքադը. Մ. Հ. Դարբինյան-Մելիքյանի, 2ԷՄՂԱՒ505 2006, էջ Արեչատյան. Երեան,

առաս-

Գար մորէացր" բ: ատմույ

տանն

Հրատարակիչ լատիներեն ծանոթադրություններում ԴՊատմու

մ.

այլ

նշում Մ. Ագերեանցը թարգմանիչ

նան

ուսում-

ոք աի " ո. կցված գրություններ:

Բ

ա

չ

չո սղ

ճ

յ,

առա

"

արա

ԳՄԴ 1ՏԹԱ

|

ան

ո

Թով.Արծ.

թյան բնադրում տեղ դաած բազմաթիվփոխառություններ :

առաչին Հրատար Արծրուննաց»-ի «Պատմութիւն բնագիրը թ.': Հրատարակված կությունը լույս է տեսել դլուխները,բացի բաժանված է երեք դպրությունների.

|ժ " 1ե-՛

63.3 (2Հ) 43

է

Քրոնիկոնից:տանն

ներկայագզվում Հրատարակությամբ

Աա առար /Ա քաե, ոթարարաաեր

յա

գոյության 4նեռագրի' Թովմա ԱրծրունուՊատմության նախքանդրա Հրատարակութ մասինՀայտնիէ դարձել 1818 թ. Վենետիկում: լույս ընծայածեւս. Կես. Քրոչնորձիվ որի տողատա բնադրի: նիկոնիդրաբարթարգմանության հ

Արծրուննաց»-ը «Պատմութիւն Արծրունու աշխարՀի պատմությունը, սկսած առասպելա-

,

մեզ չծասած Բագրատունու Շապուծձ

ն.

ԴԱՐՏ: թ. 1-րգ դարի (եսը: Այն կարնոր անակ««/8 ամք ո Հարնան երկրների Հայաստանի, : 5 ի ժամանակաշրքանի աաության, համին ԱՀ է

Ը

բազմ եղած Հիմքում շարադրության չնորձիվ առումով, ւտտոծմական սկսած Արծրունիների ղան աղբյուրների,

"

խմբ.

ն

Թովմա

Արծրուննաց»-ըընդդրկում է Հայոց

՛

Խ

10451: ձեո. անվան Մատննադարանի Այժմ՝Մաշտոցի , եւսերի մամանակականք հրկմասննա Կեսարացւոյ Պամփիլեհայ

՛

99941 -991--7-2

Ար ած ետիկ,

-

ե

Աւգնրնանց: Մխիթարեան Հ. Մկրտիչվարդապետի

:

«Պատմութիւն տանն ւոյ»:

կ.

Պոլիս,

1852:

ԱրծրունԱրծրունեացի Թովմայ վարդապետե

ն նան

ե ազը "Ըանրլ Հեր ԻՈ9

երն

,

ռղ

ռագրում

Գնռագրում,

ՆՐ

ԳՐՀԻ

"1:19

մն րան

Համարակա Բ՞1

աա

ած

աղբյուր» որոլեսարժեքավորտեղեկությունների

Այդ կապակցությամբ Գատկաննանը ռագրում: գրում է. «Ցաւելաք կից առաջաբանում իր

Հբատարակությանը

թ.

էր արկեալ ի զորս զծատուածոն, ի տեղիս միայն տեղւոյն Հանդամանաց առաջնոց Հրատարկչացն նկատմամբ ՄոՀամմադի Ղուրանի բաց

առ

պատմադիրք լրաակությու են»

Խոսքը մանակին»՛. ն. առանձինարտածայտությունների ված քննադատական մասին է: Հատվածների Հեւնել է Ք. Պատկանյանի Հրատարակությանը Առաջին հ այս վերջինի արտատպու1887 թ. Հրատարակությունը

.

750:

Թիֆլի, Տա՛

ԷՈ

1917:

Օիօ 46 Լիօտճ

/Ճմշօսու

20-6 516616». Խ14, Թ-իԼ

1՛զգ. Ճ(. 810556. 1Է151017- 465 4-մշռօսու. Ղիօոճ /ԽմշօսոԼ 1874. գոողժուծոչ,1). Տ-Ք61թիջեօս»ջ, Ո1ր5Թ-

յուղան-

«Պատմութիւն

են

Հեղի-

մեջ նկատվող տարբերությունները,երբեմն էլ Հակասութչ են, ընդն հը, որոնք լ : տարբերությու նկատվում յունները: ն. մասնավորա, լեզվի ն ձնի, Հանրապիս,չարաղրման ԲյուզանդաՆորայր ոճի միֆն. (տե՛ս էֆ 231): Միաժամանակ բնագրում մի չարք ուղղումցին մտցնում է Հրատարակված են նան այլ որ առաջարկված ներ:Այդ,ինչես ուղղումներ, «Հայկական բառաքն իր մեկ այլ աշխատությունում են եր ստվարածա ընդգրկվել նութիւն»-ում Հետագայում

|

,

վերջինս իրենից ուսումնասիրությունում. վալ «Նախնիք» ձեռադրե է ծայ միջնադարյան սլատմիչների ներկայացնում ն աղավավրիպակների գրիչների թույլ տված արտագրող ճշգրտումներ ղուղածեռ ժողովածու լիակատար ղումների են ընկած Հիմքում առանձի որոնց ն. արբադգրություններով, իսկ էր Հայտնա բխող նմանությունից տառերի դծագրերի

`

.

ք.

(ԸՕԼՇՇոօո

որ

բ)

ե ուչադրթյունը արեելագէւտների Հայագետների ականավոր

Ք. Գ:

Նորայր

նակների ե նկարագրությունն դործող անձանց դարձությունների

ն ծանոթագրություններով Հանդերժ": առաջաբանով դրավելէ բազմաթիվ Թովմա Արծրունու աշխատությունը

«/ՕԻՇ6

վրա,

սվատկանում է երկու տարբեր Արծրունեաց»-ը Հաստատում ա) պատմականիրագրչին Այդ ։

թարգմանությունը Մ. Բրոսսեիֆրանսերեն Արծրունեաց»-ի

Հենվելովբառագիտա Առաջինուսումնասիրությունում, Բ Ն չ

տանն

պատմությունը,

տանն ԱրծբրուԱրծրունւոյՊատմութիւն «Թովմայիվարդապետի վարզ: Ս. Պետերբուրգ, էջ Ե: «Թովմայի Ք. էած նեաց»,Է լոյ" տանն է լոյս էած Արծրունեաց», Պատժութիւն Արծրունւոյ, դապետի

Ը:

ապացուցումէ, դացինվերջնականաղես

ըսէ որպեսճի Հեղինակի ներկայացված վանդակությունը Հրատաթ. ուն: Հենց առաջին՝ ոմ Սակայն տեղծադործութ դրոԳոր Մ. Բրոսարձագանքեց անմիջապես Համարյա բակությանը ռեն Թով.Արծ.ստեղծադործուորտեղ Հոդվածով, ընդարձակ բննու-

՛

է.

Է ությա վե ն վերլու . ասիրակա ն կան-բա

բոէլ ձեռագրի 1917 թ.:Այդերեք տպագիբներում թյունը

մանրազննին բովանդակության քյան պատմական որ այս ստեղթյան Հիման վրա եկավ այն եզրակացության, «Եվ ծադործությունըգրել են երկու տարբեր Հեղինակներ: եմ, որ ես ակսածէջ է նա, ենթադրում այսպես, գրում որպեսզի մեկ այլ Արծրունի, 131-ից։ Գրիչը ձեռքն է վերցրել Դերենիկի սկսելով իի տոՀժի չարադրի տանն 1874թ. լույս տեսավ «Պատժութիւն որդիԱ̀չոտից»՝":

ո

Արծրունի Հատորի մեծածավալ «Նախնիք»

նե ժա-

ար-

ն

մուր

ելնելով, քանչյուրը, իր զիտականՀետաքրքրություններից Է սրբագուղղումներ մեջ բնագրի մտցնում էր Թով. Արծ. ւլեւոք է Հատուկնչել է. րություններ:Այդ տեսակետից ն Ն. Ադոնցիավանդը: դժվար է Հ. Մարկվարտի Դյուլորիեի, ուսումնասի- ի Բյուզանդազու գերագնածատել նան 1յուղանդաց րայր լ Նորա, դորա ն Հատկապես, նրա երկու աչխատություն րությունների, եւ Անանուն երկու Արծրունի ների «Թովմա այ-

են: ա Հ

բացի,այդ սոպադրությունում բացթողումներից նաղդրված են մի քանիՀատվածներ,որ կան 4ենչված Բւս "1մակետով Ք.

ն

Լ -

ց

1905, 5-10: Վենետիկ, սԲազմավէսլ», պատրաստ Հրատարակութնան նախնիք: Բյուզանդացի. Նորայր

Տե

,

Մինասնան.Ժնեւ, 1996: Մարտիրոս է ՆորայըԲյուզանդացիննչում է, որ այդ տեսակետըարտածայտել ն Պատմությա նան. Մ. Բրոսսենվերոծիչյալ ՀոդվածումԹով.Արծ. առաֆարանում: ֆրանս. թարգմանության 1880: կ. Դոլիս։ Հայկականբառաքննեութիւն. Բյուղանդացի. Նորայր ՄԱ

աչկատարած ունները: Գիտնականի Համար ծավալը ներկայացնելու

Հայավան եթանք երած

օրինաչափու

միայն Թով. Արծ. բնագրի կապավԹեվըՀասնում է մի ուղղումների Ի եր առաջարկած ուրի: Րժուր ի արյուրի: քո ե. ան է, Թով. Արծ. ՊատմութԽախու թ. լույս տեսել Բով: Լր աչխարծաբար ղուղածեռ նո Հրատարակությունը է նագրի է Վ. ամո: ՀՀը ն Գէանությամբ: թարգ Հեռագրի

. Բան վական

է ասել,

ՆԵՐԿԱ

Թովմա Արծ. Պատմության ռուսերեն ԹարգԱչխատելով 1897 ն 1985

որ

1985 է ի Ն

արա

թթ. Համեմատելով 1852, Հետ, որոչ մենք նկատել էինք, որ ձեռագրի տլագիրները ի ճառնե ինչ-ին եպքերում, բկուսի պատճառներով, ինչ-ինչ առաֆի դոսլքորուը, բաժին երրորդը նման ղատակտարընթերցվածքներում է դգրուսխալ տրված բառը դրված ճ իչտ չունի)ձեռադրում վբիո ր կան ձեռագրում, Թյամբ. որոչ բառեր,անուններ, են Հրատարակիչների 3) ավարտող ձեռագիրն ա չքից. «լել ներկայացվածէ (բիՎ։ որը տւլադիրներում Հիչատակարանը, Հասած ձեռադրումչունի վերջին էջերը: ԱՀա, մեզ ձեռնարկել ովմա ամենից մենք Հարկ Համարեցին այս ԱրծրունուՊատմությաննոր Հրատարակությունը: ներկայացվածԼ27 սույն Վերընչված անճչտությունները մանության վրա

|

Հիմնականում ե

աղբյուրագիառավելապես, տողատակի, Հատկանիչները,

տականծանոթագրություններ: տանն Արծլրուէ «Պատմութիւն 2001 թ. Հրատարակվել Հողներածական մեր ռուսերեն թարգմանությունը ննաց»-ի չափով որոնք որոչ ԴՐ ություններով", վածովն ծանոթա ն նան նն սույն ն Հրատարակությոա բնագրի օգտագործված

բաժնում: ծանոթագրությունների

լ

Քանի բաժնում: տարընթերցվածքների Հրատարակության 47.4 դ. կաչունեինք օդտվելու որ մենք Հնարավորություն որ ընդօրինակություններից //10451ձեռագրի տարված Հրատարա-

լ -

ձեռքի տակ ունեին առաջին երկու տպագիրների

Հիչոորը, ԲԱՐԻ վածքներըՂԱ նաթ ությա" նույ

Լ

Ն

՛

"

"Ա

ոշ

ուննաց: նն Պատմութիւն Արծրուն Պատմութիւն Թովմա Արծրունի ն Անանուն. թ աչխարձաբար արգ. պատրաստեց, Բնագիրը Հրատարակության եր., 1985: ծանոթագր. Վ. Վարդանյան, 1՛ճոչԱնհօո գոմ ԸՕտուճոհօ «4-մտու, /Խամտու իօողճ 1Ռ5105 օ/ 1985. 1գ-) ե» ՔօԵ6Ի 8. 1)օուչօո. քօն՛օմ, Ը

ՂՊՕՏԵՑ

Ճճքաքյոտ տ

Ճքօ88ոձճքի1ԸԽՕՐ՝,

Ճա.

7167օքառ

ՑԸՐՈԱՐՈՑՆԵԵՑՑ

4թճոուո -Խ46շաուռո,

ՂԱ

տա

անուն.

ու

Եքօտձե, 2001:

4քվքյոու

Շարոն

ս

Ոճքօ804

Ոք

Խ0ԽՈՀ6ՄՈՅք

ք

Օ

բ

(«այլ օր»)

Բացիայդ Հրատարակությունում:

լ

-

ի

ոոլո1

"

են որտեղներկայացված առաջաբան, կցված է ընդարձակ ւան ն Արծրունեաց»-ի դրական « Պատմութիւն

ն

տո-

իրագործել ատարակությունը ուսումնասիր-

նելով առնոլ Հը, որը Հաչվի Վարդանյանը, առաչին անՀաջողությունները, ման դործումձեռք բնրած որբնագիրը է Թով.Արծ.Պատմության գամ ներկայացնում դործ: վես երկուՀեղինակների ոմ նան Թով.Ա». ությա ր տեսնում ըծէ 1985 թ. լույս աւբնագրին թարգմանությունը: ՌոբերտԹոմսոնի անգլերեն

ՀՐԱՏԱՐԱԿՈՒԹՅԱՆ ՀԱՆԳԱՄԱՆՔՆԵՐԸ

Է

պաձղպանել

Ք են

արա րկա

օղւոադործված

նան

ՄատենադարանիՀինդ ժնռագիր ժողովածուներում Թով. առաֆիներկու դլուխԱրծ- Պատժության Բ դպրության «ի Պատմութենէ Թովմայի Հատված մի ներից ւպածոպլանվուծ (ն. որոնք Հատկապես, վերտառությամբ, վարդապետի» ունեն նան վ. Վարդանյանը) որից օգտվելէ Թվի ձեռագիրը, Այդ բաժնումմենք զետեղել կարնոր տարընթերցվածքներ: Բնագ«ԹովմաԱրծրունի: արք: Ծովականի՝ ենք նան.Նորայը ներկայցվածտարՀոդվածում բական սրբագրություններ» նա գրում ընթերցվածքներ: Այդ կապակցությամբ Գ մեֆ (էջ Հատորին ճառընտրին թ. «ՍուրբԱթոռոյս 267ա- 270բ)կըգտնուի «Վկայութիւն ՍրբոյնԳքորգաԱզատոչմէն որք եցւոյ Ղաբեղեան տոչմէն, որ ի Ղաբեղեան յեցւոյ նն Ս.Սըրբոյննխ Խոսրովա, յաչխարծիս Հայոց, ի ձեռաց անօրէն իչխանածատակեցան նին իսմայելացւոց, որում Բուխայն կոչէին»: ինչպես նչում

Նորայր արք. Ծովականը,այս վկայաբանությունըորոչ (տե՛ս մասերով Համընկնում է Թով. Արծ. Պատմությանը 190-193), 157-160, իսկ ՐՀ էֆ ժ Ը սույն Հրատարակության Ր բավաէ իրեն միայն յուրածատուկ մասերում պարունակում

է

։

Ե

որո

կանաչափ նե Ր

Մենք վածներ'":

Հարկ

նան

սրբագրությունները, մեջ: աշխատության հր «Նախնիք» զանդացին ձեռագօգտագործված բաժնումծեն մ Տարընթերցվածքների Հետ Գամառո Հետնյալ նե

բիրննւ

բվայացվա

Ը՞Լ'

/

տագր

տրված են

օգնությամբ լրազրելենք Եվս.կես. Քրոնիկոնի Հ»: հոտնկյունփակագծերում

Համարեցզինք

բաժնումայն տարընլթերցվածթների կայացնելու է ՆորայրԲյուառաջարկում որոնք ծատ

մեծ

ի

Ն.» "

է միայն պածպանվել Թովմա ԱրծրունուՊատմությունը անվան մի ձեռագրով, որը այժմ սլածվումէ Մաչտոցի 10451 Համարիտակ: ֆոնդում ձեռագրերի Մատենադարանի 326 թերթից:Նյութ Թուղթ:Մեծու-

-

՛

է բաղկացած Ձեռագիրը

ե Ջե ռադբ"ք

Ա ԲԳ Դ Ե

-

-

-

ձեո. // ձեռ. 4եո. ձեո. Ի ձեռ. Ի

10451

ԻԼ.

Զ.- Ի -

Գեո.

(1303Թթ.): թ:

(1619Թ., չ 207.-208Թ): ԱԱ 2 է էջ303ա-304բ): 67 ճա): 353ա-353բ):

դ.,

1404 (1664:թ., էֆ 603ա-604թ):

Տպլագիրներ

Լ-

ոԱԱլ-

պետ

վարդա վորա Թովմայի

ՄԱՔ ետի Արծրունւոյ էած Ք.

է լոյս Արծրունեաց.

1887:

ն

լ ԹովմաԱրծրունեաց

վարդա-

Անանուն.

Պատմութիւն

զ.

Ձեռագիրը

Նորայրարջ:

թերթերի (2,

տանն

ատրասԲնագիրըՀրատարակության Արծրունեաց. ն ՎՄ. Վար-

դանյան.եր., 1985.

ախ արվա որեն տժղու ), Հավանոր մեջտեղում դաշտի է այլն), երկրորդը բոր Յա, 3, շա, 2, 1ա, (1. էջերի

տա-

ՄՍ. Պետերբուրգ,

Գատմությիւն տարա

ծանոթագը.

Բանասիրա«Վանատուր». Ծովական. 1998:

՝

Մարարո» Մինասեան, պատրաստեց ունեն -

Ժնեւ, 1996:

տարընթերցվածքներ, Բնագրիայն բառերը, որոնք (11) ») Ը նն էջերի, Հեռագրի ԴԻ Ը աստղանիչներով նչված եներր՝ Ֆանոթա բնա (վոն ԱԸՐԸ/ 4) իսկ բնագրինին կիկից ֆանոքագրությունները, «յժ, են Ո10451 ձեռագրի Քառանկյուն փակաղծերումտրված 5 այն բառերը,որոնք ավել կլոր փակազծերում՝ էջերը՝ են Այն բացթողումները, կողմից: Հրատարկիչների լացված ե որոնք է նշանակել բազմակետով գրիչը ոբոնք Դանիէլ .

.

հցինթ պինք

Ճ

Տէ,,

անատու «Վան

բ», էչ 148-153:

կ

է բատ

գիրք»: «Արծրունեաց չչ 15-իներքնի դաչտում րութիւն», ձեռ. էչ 175 անունն է ձՀիչատակում Թովման ինքր իր

«Ապա փոյթ ինձ Հեւոն յալ կոնտեքստում. փոխանակ ամ տեղին, կալայամօթով զյետին վերջոտնեալ սոյա

Թովմայի, որ

`

ոչ

անիմաթ ի տեգի մատնայ ն Հարոնարո

անձանճարութնամըբուռն ծարկանելի անձմտութեամբ Թովմա Արծրունունե. Անալով զմեծ զայս քերթածութենէ»: կված Մրծրու մաց է եզել եզոլ Արծրուն Պատմությանը 201 դարում մ կցված նունի ունի Պատմությանը Համառոտ ապլատ ճյուղի խեդենիկյչ'նների «Նա տոՀմիկողագիծ (իմա՝ (էջ 641-642) գրված է. վերջում մությունը, որի

է

այան Թովմայիղպատմագիրս

զմատենանս Ալուզը) ՀԱ ւռ վերստին, ի, եորոդոլ Լրոյ ՆԱՐԱ պտղոյ ստացաւ

աստուածատուր

գ

ծ

մենք գերաայլն): Սույն Հրատարակությունում . նվե չ ի որ այ ն պլածպա ե վել է ավ լի քա

.

րատ

իո

3ն

ականը,

նախնական

բկրորգը» էջ 14-ի ներքի դաշլավ: Ջեռագիրը չունի անվանաթերթ: վիզագէ տում «Արձրունեաց մանր րոլորդրով գրված դառ

չ

"Եե յօդուածներուժողովածոյերուսաղէմ, Հրատարակութեան Նախն.ՆորայըԲիւզանդացի.Նախնիք. ան

722Ան 1900 իազվան մեկը (վերին Համարակալությունունի երկու ռ

:

ոլիս,

թարգ. տեց, աշխարՀարար Ճ-

Պ

Թովմայի ի Արենա Տանն ըծրունւոյ. Գարմութին

նըն

չ՝

«

կազմիննրքին թյուն 252»33,5:կազմ կաչեպատտախտակ. երԳիր բոլորգեր՝ԳրադաշտԴագործվածք: կողմը՝ զարդերով 28: Զարդագրերունի: Գրիչ կայուն: Տող 21 էջ 6412-ի աթոէ: Պատվիրատու՝ նույն ինքը՝Դանիէլն նիէլ: Ծաղկող՝ Սշազող՝ ուսն ն ՍիւնեացԱոոհփանոս Օրբելեան: ուակալմեծի 1303 Թ.: ժամանակ՝ ն. զաթաղիկոս. Միլթամարցի: զանա Դաառաֆինը՝ սբ: Խաչ: Հիչատակարան՝ Տեղ Ախթամար գրչի ձեռքով, է ուրիչ ԴԳՐՎած նիէլի՝ էջ 642-ից, երկրորդը մուտք է գործել

աԱ

որովայ

ռագրի էֆ 642-իցսկսվում է որտեղ նս Հիշատակվածէ

դ

ս.»

Հ

-

ԴանիելԳրչի Հիշատակարա

Փատմուդեղեզկայարմար Ճ1

ատուգաբանութեամբ ապետին ովմայի-..»: Թովմայի.» դինականվարդազո" էչեեր գատմության չշասած մեզ վերչին նս մի Ը Թվումէ, որ լիներ է որ դրած որ բում Թով.Արծ.պետք է առել ավելի ի

թիւնը

«մո

առաֆին իրականում սակայն գլխի վերնադիր, պեսառաջին նման, վերէլ, նախորդ դղպրու թյունների գլուխը այստեղ

անյաղթ ե.

Մն

հանու թան Հասել,

նույնը կարելի Հակ Հիշատակարան: ոչ սկիզբնէ որի սռեղծագործության մասին,

ոչ

զ

է դլխատառերո նագրված չէ, այլ առանձնացված կարմիր տողով: գրված առաջին Հատակ Թով. Արծ. Պատմությաններքին զլխաբաժանումը 213Քիչ ծավալունՀատվածները չէ: Բնադրի բոլոր չո" խոչոր

: `

'

Մով. Արծրունեաց»-ը չը Էրծ- «Պատմութիւն ով. է երեք դւվրուն բաղկացած ւմ է Խոր Զատմությա նմանությամբ

էլ

տանն

.

Բուն

թյուններից:

չարադր

անքիննախորդո

աաված

չվերնագրէ կարմիր

որի ւաված առաֆարանը,երինառաֆին պարզունակթիզլ դաչտու առերով. է (4եռազրումբոլորդլխաթանաքով): արված են կարմիր ը Բն : տառերըե ղզարդազծեր լ չատակաչի նան դրեր ես 1"Ր վե ին բոլոր անր, ինչոզ Ա ռաջարանը, Լ կիսով ավելիմանրտասն թանաքով դրվածեն րանները ավարտվում Առաջաբանը քանբուն չարադրանքինը: ռերով, դրված են որոնք 1-6 տողերով, սյունակի Հաէ էջ քդի առաֆին չի լրացված: տվածկոնի ձեով: Երկրորդսյունակը բուն չարադէ Պատմության ջորդ րդ (5ո) էջից սկսվում է կեսը վերնեի զբաղեցնումկիսախոդրված բանքը:Գրադաչտի գլխատառերով վերնագրի, են առանց Այնուծետն. բանը: "րոնք զբաղեցնում են բնագրիառաջին Հինգ տողերը, Ք Ը լն Առաջին ղ ի առաֆին ողֆ լայքը՝ իմ դրադաշչտի ողջ էջի դաչտում է թոչնիձեով.ձախակողմյան ոճավորված երԱռաջին,

ի

աի ԻԼ ի ետանյազարգ ւս

՛՛

բոլո

,

ուո

տառ

ոո

քր:

ւս

է ղարդանկար: զբաղեցնում

բարձրությունը թանաքով, դրված են կարմիր ե տողերը Հինգերորդ բորդ Շարադրանջը անով: չարունակ- ո. եկրորդ ն չորրորդ տողերը՝21 յուրաքանչյուրում: տողերով է էջ 10-ից երկսյուն, '

է 178 էֆի 2-րդ սյունակի 12-րդ Է" ռաջին գիրքը ավարտվում գրչի 13-րդւոռ ից սկսվում է մանրըձնռադգրով

տողով:

179-րդ էջի առաֆին սյունակի Աշ): Հիչատակարանը Դպրութիւն զբաղված վերնագրով՝ ա-

են

«

ռաջիներկու տողերը սկսվում է Հայոց»: Երբորդ տողից երկրորդ Պատմութեան ըք առաջինգլուխը: Հետնյալ երրորդ /61 անվերնագիր Լ վերնադիր սկսվումէ էջ 247-ից ունի Հետեւյալ աշխարծիս վասնոր ինչ դործնցաւընդՀանուր «Դպրութիւն ն. անչաւանք իչխանացն Հայոց: Եւ երկպառակութիւն նե սոքաւք»: անչնազանդք միմեանցլինելով. որ ինչ ընդ ներկաՀամառոտակի որը այդ վերնագիրը, Տպադիրներում է որտրված յացնում է երրորդ գրքի բովանդակությունը,

սովորաբար,առաջին տողի նման ւռողին

են,

առանձնանում

|

միչտ չէ որ սակայն գլխատառերով, կարմիր է վերնագիրը: նախորդում երեք դապրուԻնչպես նչեզինք,վերնագրված չեն եղելւներ նան 5-րդ չո վերնագիր առաջինդլուխները: թյունների Ք.

առանձին դլութ Այս Հասոհր 1887 թ. Հրատարակությունում: Գառտկանյանը ի էջ 105-ում «Ամովս վաձըոկսվում է էջ 98-ից ավարտվում որպես 6-րդ դլխի վերնակ. Եզակիէլ»բառերով. այնուծեւտե, որի անվանացանկը, գիր Հանված է պարսիցթագաւորների «եւո փոխ է առված Եվս.Կես. Քրոնիկոնից՝ առաջինկեսը՝ մոդ, ԴարէՀ Վըչշտասպկիւրոսիկամբիւսէս,Շմերդիս մեռաւ ՏիգրանՀայկազնեայ»: ամի ԴարէՀի ն քսաներորդի

որն առանձնանցրելորպես Հատվածը, է

է 5-րդ Հատվածը ավարտում այդ ցուցակը նման իրականում նան. բոլորմյուս է, ինչպես ձնակերպված ձեռադրում անվանացան-

մ,

վ

է "9 ր կը ներկայացանում Հեղինակը ւ Է կանոնի ձեով կեր

դշոլՔԸ

Աո

,

երբ "րբ

՛

կամ ԻնԴ մերն ՐԳի

2...

կիո

մո

Դ արկչ

Վչտաազ

իր

իմա

ոշ

բան իգ

Հայկազերայ է 5-րդ լիի

լրիվ Համապատասխանում Անվանացանկը ն. ոչ մի կապ չունի 6-րդ գլխիբովանդակո վանդակությանը Հանդիանվանացանկերի թյան Հետ: Այս կերպ 4նակերպված 6-րդ դլուխը սկսԱյսսլես, ւում ենք նան այլ գլուխներում: առանձնապված զ տառերո կարմ մմ ը 105-ում ում ն. են ներկայացված էջում տեղադրված ստորն. բո-

տողով:

-

իսկ Հաջորդ Արծրունին Համապատասխանող գլխի բովանդակությանը անվազուդածեռ ե պարսիցթագավորների բի նախնիների 106, 7/5): կանոնինով (էջ նացանկերը,ձնակերպված շաղ

պատճառով, քայքայվածության եղել ձեռագրի նչանակ1303 ն

Անա էս Ողոկոս

Աո յԷջ քու րր Ասուդ

Ինչոլեսնշում է ՆորայրԲյուղանբաղզմակետով: ված ն ընկած ոլլալն՝ դացին«Այս չափ Թղթերու թերթերու են

Է

Դարւէ"

ն. էր ն. ոչ կազմված, կած է Դանիէլ,սկզբնաբարոչ կարված ն կը վաղկը կարուի Հազիւ ԺԲ դարու կնորողվի,այսինքն ն. Անան. Արծ.,էջ 228): (Թով.Արծ.

ԱպաԱղէքսանրոս

աղ. զել" |Դոո իավալ

Թագա-

դարից

էռրթ «էս

մուի»:

Կան

,

Բ Հատո-

Եվս. Կես. Քրոնիկոնի Նույն կերպ, Հիչեցնելով են Թով. Արծ. այլ ձնակերպված կանոնները, բում զետեղված 110, 114, 136, 139):

(տե՛սէջ անվանացանկերը երեք դպրությունների Պատմության է, որ Հատկանչական չունի: Այսսվիսով, ոչ մեկը վերնագիր դլուխներից առաֆին Հատակչի ան

գլխաբաժանումը Թով.Արծ.Պատմութ ներքին են վերնագրեր, իսկ մի քաունեցել եղել, որոշ գլուխները չսչատ Թե Քիչ խոչորՀատվածի ոչ: Յուրաքանչյուր նիսը՝ գրված է կարմիր թանաքով ռաջին տողը առանձնացվում չեչտի

այսինքն կատարումիմաստային դլխատառերով, տառերով11 թանաքով է

մանր դերը: Այդ սլարագայում կցված որոնց երբեմնանմիջականորեն գրվածվերնագրերը, ինչոլես, օրինակ է լինում գրչի Հիշատակարանը, ն. զանարժան գրիչս յիչեցեք ի Քրիստոս,որ գրեցի ղասրարտ ՁՄԲ թուին: Թէ որԱ Ախթամար Խ Խաչին ն սուրբ զսա ի դուռն ն փոՊարսից» չար թագաւորութեանն էս եղե բարձումն են ն», ան»,

ընտանիմնացելէ Խեդենիկյանների ձեռագիրը պատճառով (էջ 648 /լ-651/28)գրվել թում: երկրորդՀիշատակարանը կաթողիկոսԶաքարիայիմածվան կապակցուէ Ախթամարի

.

թյամբ:

--

ն

ս

չար

կորցնում

սմայ իսմայելակ Լո:

գրված տողերը, կարմիրդլխատառերով գրչի նախաճեոմբ կատարվելէ ձեռագիրն ընդօրինակող ավա 4ձեռաՃԱնությամբ:Բոլոր դեպքերում են յ ն Ինչ ՔՄ գիրը չատ Հին էր Ր ԽՓոր գաղափարօրինակիցընկած են թերթերը, այնլ պակասող

Իեն Աաաւմ ված, ին, ա

քայքա

Մ

,

աղ

վերջին

ւզակասում լրիվ» մինչդեռ ձնռագրում վիճաչն ձեռագրի առաջաբանում տպագրության Առաչին բը: ն ժեռագիրը մեզ է Հալ

Հանգամանա

անձայտ սել ավելի վատ վիճակում.մեզ Հեորի Ը / ներդործության, ՐԴ"Ր է ֆրի Ը Ը(151 ձեռագիրը գիրը ենթարկվել Ը ում են վերջին երեք լվացվել տնանքով 1) ամբողջությամբ են ւողերի Հազիվ նչմարելի պլածպղանվել էջերը,որոնց վրա 644, 646 487, 65, 64, 2) էջ 20 40, 41, ւռ են Հեւոքեր ,

,

,

,

,

են երբեմնէլ անընթեռնելի կարդացվում, դժվարությամբ 3) Հատկապե ե նույնիսկ տողեր, բառեր առանձին դարձել չե կարդաց131-137 էջերը: են Այսոլես ֆրից չատ վնասվել առաչին կեսը. մասամբ չի (ար,

ու

նչանակությունը: կրողների բեռնվածության իմաստային օրինակում Այդ ամենըմտածել է տալիս,որ Հեղինակային էին լ դերըկատարում չի եղել վերնագրերի դլխաբաժանում իսկ գլխաբաժանու-

թ.

/

:

ւս

էւ դրան Հաֆորդող բոլոր է ինչպես տպադրում, ներկայացված Հիշատակարանը Հրատարակություններում են երեք էջե1852

-

մի Լ) որդ ազ խանորդե

են

-

ո

ո

Հիշատակա

ավարտում երկու Ձեռագրի բնագիրը ծ (էջ 642, ՛/շգ 646. /դ), "Իներ. առաջինը՝ Դանիէլ գրչին դարի գաղավփա է տեզ, ինչպես վերը նչվեց, տրված ՀԱՒրդ 1303: ինչպես երետարեթիվը սպլատճենավորման ձեռագրի այն դրված էր բովանդակությունից, վում է Հիշատակարանի անմիջապեսՀետո, այնուծետե, ավարտից սլատճենավորման Ստեփաննոս ւպատվիրատու ետք է որ Հանձնեվեր ձեռագիրն մածվան սակայն, ըստ երեույթին,վերջինիս Օրբելյանին,

աղաւոր Արտաչես զ3Ր եռ ու քրայնաբա ՀԱ:

բաց-

ընդօրինակությունում

թ.

որոնք թողուժները,

Դա

այն

,

,

,

շ

«

ամվում 131 էֆի 2-րդ սյունակի սյունակի առաչինեն կեսը, դացվում 132 էջի երկրորդ մի քանի վնասվածէ 134 էջը։ ընթեռնելի բողջությամբ են երկու «յուր 135-ում պածպանվել առանձինբառեր. էջ է ջրով, մասը վնասված մնացած յոթ ւոողերը, նակիառաֆին մառծրը: տեղչտեղմնացել են միայն առանձինբառերի «Մ

ւպածպանառարկաՀիշատակարանը Քանիոր քննության Հրատարակութթ. իրագործած վել է միայն չնորՀիվ ն Հանդիսանում է, ուրեմն,նրա միակ աղբյուրը»ՀԵյանը,որը վնասվածէ եղել է, որ ձեռազիրը ապա դա նշանակում ոչ մի դեպ1887 թվից Հետո (Ք. Գատկանյանն տագայում, դա24-րդ Թերեւս ջում չէր մատնի այդ Հարցըլոության), չունենք,թե ինչ ճանապարՀ բում: Մենք տեղեկություններ

զգրիչս ւմաիւ ւոառիս ուսումնասէրընթերցող ւտենի,ով Հարուստամիւո, ամենեղզմեղաւորսուղդաւոր ն դուք ես յիչեցեք ե Քրիստոս ն Էջ

լ: `

ուն

է,

|

|

։

329, 332, 333, 74, 80, 122, 178, 185, 217 282, ենք 585: Ստորններկայացնում 481, 496, 492, 528529, 565,

դրանցիցմի քանիսը: նադարն. Էջ 74, սյուն. 2. «Արեն է յերկինս իմա լուսնինծեռանա, նիւթն որ դուն արա, որ ճարակչկայ ի լուսնոյն Հուրն պոլանաերթայ լոյսն անճառ աղբեւրը յորտեղոր արեն նա: ե Այսպես 7 նիւթն միացել որ երկու չէ ե ճառագայթն է է սերտ Հաւատոյ: Ստեղծող դաւանումն Քրիստոս մարՀոգի ն լոյս Տէրանտարակոյս, աչխարծի Քրիստոս

:

13 չեր մի ստելՀոդգերելոյս՝ միտք, որ եղն. փրկիչ ո՞վ Աստուած մեռելոյս,ալա ղզկապանն ղոյս ընդ բանին լուծեր երբ չկայր մեղ ելնելույոյս»: ն գաաշխարծկործան Նե ՐՔ նի դաչտում. «Ղանկչունն ն զնա»: զաննՉԼԶ (-1387) Թ. եկն ի Վան որ այս առաջի սբ. խԽաչիս գիրքս «Գծագրեցաւ ՈՎ 0: էջ 178,2/ ւե մին

|

ընդ

»: Ք բիստոս

վ

Ղա-

մինչն նորա յերկարեայ բարի,ղժամանակս ե եղբաւր

իրո յ զԱմիր ղճարազատ ե այս դրեցաւ սլատմութիւնս Գաւրդոյ, որոց Հրամանաւ ն Հոչակաւոր դուոն սբ- խաչիս Աղթամարայ, բարձրանչան Հարբ Հայոց ԶԺԾԲ: եւ քեզ փաուքՀանդերձ ե թուականիս ամենասուրբՀոգւովդ:Ամէն»: ունի նան. էջ 492-իՀիչատակա(նման բովանդակություն

ընդ բութեանն,

նմին

րանը): 332, ներջնի

Հադաշտումայլ ձեռագրով:«Այս թւին Ի. ընդ Գ. ընդիկտիւն ընդ Հաղարն. ե. յուբէլիան յոց ազգին իսա փաչայն ք աղքին Վանայ ԻԱ-ին սիպտեմբերի Համարին, Մոկաց ընդ նմին ի վերայ Հաղարու ամիրինֆրզիր-..պարօն

էջ

էջ 164,

«

Այս

/

ւում

| '

ի Ազքաժարայ | անփորձունիւը Ամիր Գաւրդի ի որոյ անուն գրիչս յիչեցէՔ հղրարին զժեղուցեալ դր" աղաչ իւրով, ԱԻ : զոր

վկա-

թագաւորին ն իբրն զարեգակն զաիրտաշխարճավալ ն յաջողեայ զդործսիւր ի ծեզանիքաղցրացոյ ընդ դէմ նորա, ի խորին

ձեռամբ ծն.

'

առ

ռի,

սուրբ

ղզխանՄաչմուդ Հանդերձ պաչարեցին Ըռչտուննաց: Վանայ քաղաք դրէցին:Ամէն: Գրեցաւ եղբարբ ըմբոնեցին, նան 1887Թ. տպագը» Սա մուէլին»: (Տե՛ս մոկացի

ու

Հայոզ վերադիտողի ՀրամանաւԶաքարայի սժա Աստուած չնործեսցէ ժամանակս լյամայրամ Տէր Հան/ աներնութից, յորոգայթից երնելեաց

Աստուծ

ն

ռ

ասա

ու

զԳրիգոր» տիրացուՀայրբապետս Ա ե Տեսոնէ Ամենակալիս- մէն»:

յիս վերայ ղն բարձրացոյաւրըստաւրէի

սակայն նրա այաօրվավիճակը Հանդրվանելը, դժվարինէր, լ եթե չլիներ բավական այղ ճանապարձը ապա սույն սոպագրությունը,

Ած.

այս «Քրիստոս /12Ն-/1-6վ.: վերաղիտոզչայոց զտէր Ճաքարիոյ բարեխոսութեամբ աչխածիսպայծառ

Էչ 329,

Հրատարակությունում թ. նչված կլինեինբազմակետով բացթողումներ: չատ ավելի որոնց դելուսանցագրեր, կան բազմաթիվ Զեռագրում Ժասն էլ՝ այլ որոչ է Դանիէլին, մասըպատկանում են դաբակչոող մի քանիսը, որ բնորոչում գրչին:Դրանցից անձանց մեֆեն բերվածտարընթերցվածք/ վիճակը ղափար-ձեռադրի 14, 15, 19, 20, 68, 69, կան էջ՝ Լուսանցագրեր ներիբաժնում: 347, 398, 431 որ

անուամբ

սոււռ

լենիջիք դուք Հիչեալ

անվանՄատենադարաԷ անցել ձեռագիրըմինչն Մաշտոցի վկայում նում

«ՀիչեայՔր ներջնեիդաշտում:

185,

|

որ

ի

2):

ներքնիդաշէ էֆ Համեմատելի Հիչատակարանը Հեւո «Թ. Հեւոնյալ երկտողի

դրված այլ ձեռագրով ՄաՀմուտ

ՌՄՋԷ

Իսա

փաչէն ղխան

Հանդերձեղբարբն `

բոնեցՎանայքաղաքն»: «Այս գիրքս այլ ձեռադրով: Էջ 333, ներջնի դաշտում, Աստուած ասացէք ողորմի էր Վան ն ես... աթոռս կորուսեալ ծնողաց իմուց-Ամէն»: առաջին լուսանցադգրության Էջ 486, ներջնի գաչտում՝ ն չարունակությո կեսը վնասվածէ ջրով չի կարդացվում, է մառամբ՝ կարդացվում նբ

487-իԻ ներքնի դաշտում ԴՍ Հեծելօք ոչ կ.ամրոց

«Վանա

վարդապետ»: Սիմոն

դարա--

կողուլտե ՃԿՊԱ

եի

կա մասամբվնասված գաշտում յիչել

|

Հոի ԿԼ» ահջագրությունը: Թ» կաթողիկուութիւ երանոոլել«րո, բայն ԲԼոր Դար ՎԻակին Ր«ՐՀՐՒ"Ն մեղապար" ար"թրի

528529 «Դարձեալ յ Լ("' ՌՄՅԹ թ. հ Հայոց ժամանակիս Թումայի երից առ Աստուած ը"Դ ժաբույաշխարՀիս ւորա ՞Ր Տէր զան Հայրապետին: է վերայ ոի ֆա.. նս գաւազան...Ամեն:ի«Ը ամիջե պածեա: ոլ ա Կե

Ը

|

7.

ԻԵ թվոկ"նի«ժայի"ի

որ

ես

: սբ- Խաչնուխտ:խնդրեցի բերի... առաքելու յԱզթաժոր"

Թումայ

տետո

պատմագիրք

/

զարդարեալ աարի անչելագործ աղաչեմ բկեղեցնայցԿաքծանք Տաք Սարը հոյ լեր բարեխաւս Հրա զանրաբբառբարեխաւսդ: Եռ

Ր»

ւ

«զայլծֆառ

նս

ե

առ

Հայոցկաթողիկոսի: վասեՀոգւոյ էր Ստեփանոսի ճարիղ թո»: տորը տանեք

գֆջեզ ԱԵԱ

որ

"

ուի

ՎՆա

ԱՐԴԱՊԵՏԻ

ԹՈՎՄԱՅԻ

Բ ԱՐԾՐՈՒՆԻ

«ատա

արարատ

Հյան-

ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ ՏԱՆՆ

ԱՐԾՐՈՒՆԵԱՑ

ՑԱՆԿ

ԳԼԽՈՑ"

Հեղինակին) ( Ցառւաֆարբանութիւն Ա.Ա.

Ա

Աաաա

ԱԱԿ

ԱԱ

ԱԱ

ԼԱԱԱԱԱ Աաաա 7 անր:

ՆԱՑ

Աաաա

ԱՌԱՋԻՆ)

(ԴՊՐՈՒԹԻՒՆ

(Ադլուխ)

(Բ.)

Վասն

աաա

Ա

ԱԱ

աան

ե նոցին ԲէլայԼ/ Բաբելացւոցն

առասպղելաբանութեանցն ե Թէ որպէս թաղաւորութնանն. (ՌԴ. Վասն Ասորեստանեայց

աի»

ԱԱ

ԱԱ

Զրադաշտն Մանիթոպկացեալդլխոաւորքարնելից

աաա արորաը կարգի եկաց թագաւորութիւնն

ն մոլար ուսժանց կողման,

(Դ. Եթէ որպէսկարգ ըստ

Խոջա.աաա

Ա ԻԱ,

ԴԱՆԱ մինչեե կիւրոս ՊարսիկԱՎԱԶԱՆ Ասորեստանեայց

Անն

ԿԱԿԱԱՂ

ԱՎԱ

ԱԿԱ

ղաաախախոա....»Ք9Ք» Վշչյտասմոգ, ԴարէՀ Շմերգիս կամբիսէս, (Զ) Յետ կիւրոսի մեռաւ Տիգրան Դարեծի ամի ոլաէ քսաներորդի

Հայկազնեայ

(Է)

ՆերսեծիզՎաչէէ նախարարացն Զարախօսութիւն

ԱԱԱԱԱԱԱԱԱ

ԱՂՎԱՆ ԱԱ

ԱԱ ՆԱՆԱՆ

ԱԱ ԱԱ ԱԱ ԱԱ զԱրչաւրբնան Հաագա է վնբայ Արտաչէսի (Ը.) Թաղաւորելն ն. ԱԱ

ԱԱ

աաա

ԱԱ

ԱԱԿ

ՆԱՎԱ

ԱԱ

ն

ԱՑԱԱԱԱԱ ԱՎԱ ԱՆՈՑ ՑԱԿՈԱ Ց

ՈԱ

Ց

ՅՈՅորրր:

աաաաաաաաարաաաաննաորռ

(Թ)

ԲարձումնՊաՀղաւիկթագաւորութեաննթագաւորելն

Ստածրացոյն հ երկրեն Ցունաց (Ժ.) ԴաիձնՏրդատայ

ն

աաա

Աա

ՈԱ

ԱԱ

Հաստատելյա-

Հայոց մեծաց օդնականութեամբ թոռ թազաւորութեանն ականն: ե վասն Հաւատոցն ե Քրիստոս Ցունաց, թագաւորին ԱՎԱՂ ԱԱՑԱԱԱԱ

ՂԱԱԱԱԱԱԱԱԱ

ի վերա Յունաց Թէոդոսի (ԺԱ.)Թաղաւորել ականն

ԱԱ,

ԱԱԿ

Ա

Ա

ՈԱԱ

Ա

ԴՊՐՈՒԹԻԻՆ ԵՐԿՐՈՐԴ

(Այ (հ.

Նոա

Փատմած

աաա

աաա

անկման աննա,

Բարծումայի վասն արիւնածեղին յիշատակի

վերնագրերը անգամձեռագրի Առաջին չունի գլխազանկ: Ձեռագիրը 1887թ. են որպես գլխացանկ1852 թ. տպագրում: նացվել ե ներկայացվել է ավելացնում Ք. այդ գլխացանկում Հրատարակությունում պատնանունի իսկ 5-րդ լուխը, իսկ առանձնացված անվերնագիր Թովմա Արծրունու նե Անանունիպառմություններին դարում մությունը,21 ի" ներկայացնում է կցված Արդլմսէծին ե նրա որդիներին նվիրված զլուխը ն, Հետնում ե ԴանիէլԳրչիՀիշատակարանը որին որպես4-րդ դպրութիւն, 1985 թ. տպագրի գլխացանկում երկրորդ Հիշատակարանը: որպես Շավելված, տրվում Ե «Պատմութիւն առաֆին անգամ որպես առանձին միավոր ե որդւոց որպես իւրոց» գլուխը՝ «Վասն ԱրդլմսԵՀի անցից... իսկ Անանունի»,

առան ձ-

Պատկանյանը

Հավելված:

(Գ) (Դ)

Բուգործեցաւ երկրորդում ամինդալստեանն Ընդ վասն պատերազմին ոլոմբիաթք. եւ ո րդի ճանաչէր, որ Իսմայէլի յէլացոյ

ԱԳԱԱԱԱԱԱԱ

ԱԱ ԱԱ ԱՎԱԱԱ ՈԱ աԱկԱա թաղաքին վասն սպաչարման

(Թ. Ռր ինչ

եղեւ բարձումն թագաւորութեանն ո՛րոլէս

Ս

չար

ա

եթէ աաաաասնանը տանն Սաս անական Պարսից ձումն չար Թաղաւորութեանն Թէ շրպեսեղեւ բար եւա չար իսմայէլական

արան (Ժ.) Վասն որ էնչ է Ծանարսն է Վանանդ դաւառկ....207 օրինակաւվկայնացՄուկաթյ (ԺԱ.)Թէ որո՛վ՝ եւ զործեցաւ պատերազմաց ինչ զկնի անիչխանութնան միայն մնալոյ,եւ չատ Յաղագս Գուրգինայ «27 ԱՎԱ ԱԱԱԱՌ ԱՂԱ ԱԱ ԱԱ ԱՆԱ ՎԱՆԿ ԱԱ աան Անան: յաչխարՀծ պլատերազմողացն սկիզբն դարժուցանել է (4Դ.)

միւս

եւ փոխանորդեաց ի Վ. ԳՓարսից։ զոր ինչ խործեցաւ Ջափրայ, Վասն թագաւորին եՀան զկամս չարու(ե.) Հայոց,եւի գլուխ բայ աշխարձի» վեցեղլնուլ քան նախ սովաւ եւ թեանն.

որ

Ր ն

ինչ ընդ

յետ ոլոմպիադին, եշթանասուներորդ ժա-

եւ

յ"բելինե:

ինն

եւ

տասն

եւ

ԱԱԼԱԱԱԱԱԱԱՂԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱԿԱԱՈՈՅՈՒՒԻՒՈՒՄ

ւն նոցա պատմութի

ԴՊՐՈՒԹԻԻՆԵՐՐՈՐԴ

ՀԱՅՈՑ. ԵՒ

ԸՆԴ ՀԱՆՈՒՐ ԱՇԽԱՐՀՍ

ԳՈՐԾԵՑԱԻ

ԻՆ ՈՐ ՎԱՍՆ

ԵՒ ԱՆՀՆԱՋԱԴՔ

ԻՆ ԻՇԽԱՆԱՑՆ, ԱՆՀԱՒԱՆՋՔ

ԵՐԿՊԱՌԱԿՈՒԹԻ

ՈՐ ԻՆՋ ԸՆԴ ՍՈՔՕՔ

ՄԻՄԵԱՆՑ ԼԻՆԵԼՈՎ, ԵՒ

աե

ԱԼԼԱ

Դոնա իի անԲ (Ժե. Դարձ ւն

զգերու

տեաոն

թազաւոր էն ւոումաբիուոյ Հայեր անուն Ջափար Հայոց եւ իչիչանին մին Բագարատույ Վասն պատնրազ Վասպուրական (Զ.) է ձեռն Աչոտոյ Մուսէի եւ յաղ թութեանն Քադարատալ..աոոթոյարորյոն ղի եկն զօրավիդն իչխանին, խութայ է լեռնայնոցն Յովսեփու Վասն մաձՀուանն

(է)

լ

ննա:

ԱՎԱՆՆ

ՎԱԿԱՆ

Ա

)

յորում բովանդակին ընդիքտիոնինՄԻԲ ըստ ԹՏաճկաց ամբ կալութեաննէ ՏաճկացԹոթլ ոմն մանակք բունա

բորդ

ամա

սնազն

Գեա25.

այաստանեատա

ԲԱ բոլո

տ

ի դերութենէն էչխանին Աչոտոյ (ԺԶ. Վասնդառնալոյ ԱԱ ՎԱԼ

ԱԱԱԱՂԱԱԱԱԱԱԱԱՑԱԱԱԱ

ՂՈՎ ԱԱԱԱ Աննան 234 եւ ՎաՀանայ Արծրունոյ եւ դարձեալ Աչոտի (ԺԷ.) Վասն Անձաւացնացյուղմանցն խաղաղանալոյ բչիանի ընդ Ութմանիկան (ԺԸ) ԱԱ

ԼԱԼ

ԱԱԱԱԱԱ

այյ...

աւ

ՈԱ

ԱԱ

ր

նո::

ԱԱ

ԱԱ

իքի աամշ" աաաարաոնոն 2. (4Թ.)Վասն ձննդոց ա Լ

(Ի.)

տեղաթասիս

վասն

առ

ունելոյն

ելո

ւս

ասփիչտ

Գա

իչխան Դերանկին զկորապաղատն

ճանաչէր՝ որ արթայն Տարունոյ, ղ Դաւիթ, եւ

ՎԱԱԼ ՎԱՆԱ

ԼԱՑ ԱՂԱԱԱ

ԱԼԱՆ ՆԱ ԱՎԱ ԱԱՂԱԱ ԱՆԿԱ

ԱԱԱԱԱԱԱԱան

ո: իչիանացուցանելոյ այն Սմբատայ ՓոխանակԱչոտիթագաւորել Դունի է սաստիկչարժմանէն նաննն քաղաքին ոոաաառաաաաադատապապաատպապապատանաաաաոոոո կործանումն Աաաաակաակվոնն Յէյի Հաիչիչանին թագաւորին Մոկաց լինելոյ Սմբատայ ) Վասն զօրաժողովն եւ (Բ) Վասն ՍմբատայԲագրատունւոյ, եւ Վրաց Աղուանից իչիչանին Ամդացւոյն, եւ յաչխարձես ցոցէ վերայԱՀմատայ (Գ. կապումն վտարումն ՋԱՏ, եւ Սմբատայ պարտութիւն եւ բոլոր եւ նոցինընտանեաց Հայոցիչիանօքն, նախարարացն ի նոցանէ Թուխ ոմանք սածմանս վերայ է գետոյն Աղձնեաց Հասին է պատճառաւ յԱշմատայ (Դ) Թէ ո՛րպիսի ականա անացոանկա աաաա ա. Բզնունեաց ի ծովն չե.

(ն.)

աան

սուրբ

ամանն

կատարմանն եւ

Երկրորդնորին

եւ

թուղթն իբրեւ խ

աար

Արծրունենախարարացն (Զ2) Վասն չար յանձնառութեան չռեառն Գրիգորի է Քրիստոս աց,եւ խոստովանութիւնն Արծեպիսկոպոսի եւ տեառն ՅովՀաննիսի Արծրունւոյ եւ պատմութիւն քածանայի: բունեացեւ Գրիգորի աասաաաաաաակաաանոաաոյոԻՊՆՈՐ (Է)

(Ը.)

թատ... ճչ Վասն

ադաս

աւա

Բադրատուեւոյ,որ ի Քաղզարատայ

Հերձուածոյն

զայս է սակաւուք Ընդդիմադրութիւն բազմաց: կործանումն Բուչայի Դուին գործեազ Որ 121 զկնի այսորիկ

յաւել զՔրիստոս վերայ ուրացութեանն

եւ

եւ վկայիցն յիշատակարան քաղաքի, ա.

«ոո

ԹԱ)

իա

աակ

աակ

ն

ը

աան

(ԻԴ. Վասն մածչուանն Ապումրուանայ սիրով նիւթեր աա կեղծաւորական (Ին.) Եթէ ո՛րոլէս եւ ՓԱ... Աւչին ի վերայ Հայոց հչխանաց սատակեցաւ ւսստուածասաստ բարկութեամբ (ԻՋ.)Եթէ ո՛րպէս ԱԼԱՆ ԱՎԱԶ ԱՑ ՆԱՆԱ ԱԿԱՆ Ա ԱԱԱԱԱԱԱ ՆԱՎ

ԱԱՆԱԱՆՈ::

եւ Է-ր զօրք Աւչին Համօրէն ՊՏ

աարի

Աա

ԱԱ

ԱՂ

ԱԱ

ԱԱԱԱԱԱԱ

կոչեցեալոր իջանէ

կոչողացն ղզծետ երթալնԳուրգէնի

եւ որ ինչ դործեցաւն, Բուխայի արքայի դիմաց

Լ

աաաաաաաանաաոը:

աաա

ԱԱԿ

(ԻԼ) Վասն սքանչելեացնոր

ցուցա

ԱԱԱԱԱ

մՈստաննՌշտունեաց

ԱՂԱ

ԱԱԱՎԱԱՎԱԱ

ԱՎԱՆ ԱԱ Նան ԿՈՈ: ԳագկայԱԱՅԱԱԱԱ յամսղօրավարութեանն Ա

Ա

ԱԱ

ԱԱԱՎԱ

ԱԱ

Ա

որ կայսիկքնկոչին Տաճկացն (ԻԸ.) Վասնապստամբութնան եւ եւ Սմբատայ, Սիւնեացի թագաւորելն Ցանկ աակ ԱԱ աակ ՎԱՆԱ ՆԱԱ կանական նն:7 րկոցունցՀնազանդու դարձեալ է իչխանին (ԻԹ.) Վասն մածուն Աչուռի աաաանաաաաաաարաաարանոթոթոը: քաղաքի... Նախճաւան

խորին

ԱԱ

ՀԵՂԻՆԱԿԻՆ)

(ՑԱՌԱՋԱԲԱՆՈՒԹԻԻՆ

Ե

ակկակաակաավաա անմար:

Աաաա

նորին անդրանկանն:

Աչոտիորդւոյ Աթոռակալութիւն եւ երջանկի Սոփեայ

տիկնոջն բարովաչոի եւ փոխումն միանգամայներեփառազարդութեան (Գ. Փայլումն Աստուծոյէ վերայմանկաննԳագկայ, կասկա

Եւ

ւումն չնորձացն եւ

ի ձեռաց նորա մեծապէս Ապումրբուանայ

սղանումն

գովեստք

որ ինչ զնմանէ արութնամբ, Գագկայզկնի եղբօր ի-ր"/ ցը, (Դ) Սկիզբնիչխանութեանն ան աակԱԱԱաակաԱ աննա: եւ դործքԽորին քաջութեանԱԱ » Աչուռի, լոյ եւ սդոյնմեծի, խաղաղացուցան Վասնբառնալոյ են

եւ

ականն

Աաաա

(ե.)

էչ

րտայի գալիարեո

ղր

որու Լարա

է գագ

աար

Պարսից

անիչխանութեանն Գագկայ (Զ.2)Որինչյաղադս մեծիարքային աչխարՀաչինության (է.) Ցաղագս եւ Հրաչակերտութեանց եւ տեղեացԽորոգմանց բազում ԱԱ ԱԱ ար.

նորո աւանի եւ թէ ՑաղագսչինութեանԱղթամարայ,եւ

Ոստանն

(Ը.)

Լ

աաաաամաաաաակա

աոորրոո

կակա

արքայի յառաջջան ղժեռնարկելն

սուղ

է նմա ինչ յիչատակի

ը

-

ոյք

ոչ

գործեցին դործս

ԱԱԱկ

ԱԱԱԱԱԱԱ

ԱԱ

անն

ոմանք ԱԱ

եւ եկեպլանծալի չինութեանգերապայծառ (Թ.) Յաղագս նպաստանիւթ որոյ ղեցւոյնոր յԱղթամարքաղաքի,Հեռաստանէ. զորոյ յերկրէ բերաւ քարանցն ւորութեան Հաւաստեաւ յայտ արասցուք եւ զտեղին ժեջ զիրն ընդ առնն արարացւոյ ի (ժ) Ցաղագսժեծի պատերազմին Դունայ, հւ որ |Ա2շ դործք դրունսմայրաքաղաքին եւ Հայոց Գագկայ որ էնչ մեծի արքային քաջութեան աաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաոաաարոոոթոյ ծք դոլ Ն յաղթութեանն եւի Հադամակերտ քաղաքն է Դելմկացն (ԺԱ)Յարձակումնեւ Հայոց Աղբագ, որ էնչ յաղթութիւնզօրացն գաւառն ՆՈՆ:

աաա

Ա,ոտուծոյ է չնործացն

ը

աո

աաա

աաա

անձին կերպագրութեան (ժԲ. Յայտարարութիւն ՀայոցԳագկայ մեծի արթային փառաց

եւ

եւ

աաա

Վասն (Յաւելուած.)

աաաանոթթրթորաաոթն

ընդ Հայս, անցիցն անցելոցն

եւ

ԱբդլմսէՀի իչխանին ամտուածասէր եւ

վասն

ա...

աա

նմա-

մ Փրկիչնւմ-մին|2) չն յերեկոյ»-.

կայ. գայ գիչեր ասացից, Համառօտագոյնս կարէ դործել»":

սաց՝«Պարո է դործելզգործսմինչ

յորում

ոչ ոք

աւուր

ա-

սոքօք յօգտութեանմարդկայնոց մենայն իրողութեանց

ժամայեղից,, երկակիլուսաւորօք է չարժմունս բնաւորեալ ժամանակագիւտն ի նչանակՀոլովմանց պարագայց ա ստեղացդ ճախադայուՀանդերձ արչաւանաց, չրֆագայց ե բազերեւութիւն ընթացից, թեան՝երկնաչուօղակառոյց է ն ամսոց բովանդակութեան, ե լրումն ւտարնաց, աւուրց սեռից, ի դգիւտսէմարդկային անծատից չափաբերութիւն թուոց եի բովանե տարբերա" որամադրութեանց, մաստից որով բովանդակեցանբոլորադակութիւնժամանակաց: սածմանք,ըստ քառիցսեռից որաաչխարձայնոցս կերտ"" քաչարժմանց, Հակակայիցն ըստ խառնուածոց կութեանց՝ առ

92): (նախն., ուղղ:պատանիս (1)՝ պատածիս. Ա (1) ճախադայու(էջ Ա), Ա (2, Ա (6) ճոխաղգայութեան. (ՆԲՀԼ, Հ. եշ էչ 165, Հդ-՝Ձախրաթեան.ուղղ:Ճախրագայութեան «օժ ԱՍ-շ2) 11(1՝ բոլորագայութիւն, էջ 1022, ծդ: Օդակառոյց): Ա կերպ. ((), 1(էջ Բ) բոլորակերտ:

ր)»չմ (22:21

որդւոց

մքաաաաաաապաաաաատապաաոաաաորաոայոոյոմ ( Ցիչատակարան աաա ՈԱ ( Ցիչառակարան

Մովաէս. որպէս ասաց նախամարգարեն թենայէակո՛, Դան մարգարէաչնորչն նադոյնսասացեալ լթագաւորաղզնն զնա, ե կացուցեր սպսակեցեր ւիթ «փառօքն պատուովք ե զամենայն էնչ Հնազանդ զնա ի վերայ ձեռակերտացքոց, Եւ ծառայականս պատաէ ներքոյ ոտիցնորա»: արարեր լուսաւորացդ նմա, որ ի վերայ կառուցեալ նիո՞ ւուհալ կենդոյիցն,է դործառնութեան հրնելագոյն պարողութիւն ն մարդւոյ, ըստ ւոունջեան գիպիտոյից ցաղավարութեան Որպէսասաց դործոցհղանակեալ: չերոյ բացակայութեանց «ի ծագել արեւունհլանէ մարդ ի գործս Ի-ը» սաղմոսերդուն՝ ե վաստակսձեռաց իւրոց

արժանի

ԱԱ

ի-րոյ, յանձպատկերի հէ եւ ըստ նմանակերպութեան ձգեալպատիւղնա՝ կամարարութեանն նիչխանկամայական է ղծողանիւսէր բոլորակերտիրողութեանց մակադրեալ

զանկցորդութիւն, Թութիւն, զծանճարեղիցննե զկարճմտացն

օդոցնտարբերուի չարժմանցն արչաւասոյր

քողոք խնամատարք

կենլաց

ի մարդկան

Վ

ո

աայ

արք

աան յայսոքիկ ոնչաւէտք, բարն բնելիջ ագիւտ

ե ւ բարձրասածք, Բաո, միծարոաւն այք

ճոխք

ո

է

ն

որթ

չի-ր

Եւ երկասիրէին:զիւրաքա զդեդերումնն ի ներքոյ թուոց դրոչմեալ ժամանակս ի

հրի

զքանիշնունիը Համաճաւաթնալ բովանդակութիւն Աոա Ց եովնեցին, դարուցն : Որպես

է

ի սոյն

ջ

ն

ր ամանակաց եթն Հազարեանե աշխարծարարությա ԴՐ: չար Մովաէսեբրայեցւոցն կանՀրածանէր հղիպտա Հմուտ ն. տեղեակ

Ղ

որ մարգարե,

տեսակք ամս ՋԼ ե յեղո՞ զպկապես մատենագըան նոյնպես եբնդչատից նովին օրինակաւի չարս մարդկան ե նակս գործառնութեանց Աբիդոնոս ե Բերոսոս ոմն Գունակ սմին ի կանովնեալ: Հնռագոյնք մու ի որք «չէ չ ոո Քաղդկացւոցիմլգաստունց, է ժամանակացզմարդկայնոջ ղդիւտ ժամուց Մովաէսէ ի մադրոչմեցին կանովնադրեալ ռից եւ ի սոցունց այլք լոնանսքաղդկական մեղ որ մինչ

ցեալ

էին սովաւ

2. ե ի մարդկանէ գոյնքն ուսումնասէրբն

չ

մերս է չարագրութեանյեղանակի ն Վասպուրական խնդիրի թէն, ԳրիգորԱրծրուննացտէր թո, զոր իչիան, ընկալեալ ի մեզ զծրամանպլատուիրանի |ճն|ներքադրեալ ի զքեզ ստիպեցին՝ խորժակքփաղխաղելիք եւ արդ

այա

ո՛վ ոք խարծի ն

զպատնրազմաց

սակս որոյ

՛

քոց ղազդգաբանուղզնախնեացն մատենից" յիշատակարանս ե կարգաւածել,զթիւոն ըստ ծննդոց թիւն զորպիսութիւն,

չափամեզ զբովանդակութիւնն իւրաքանչիւրոց մինչ Է տր անջիցն Հայոց ի Տաճկացսլետութեելն Բերկ, վառն ըստ Հրամանի անյապաղ Հնազանդութեամբ Խհերդործեցաւ ն ըստ կարիիմում անցից Համառօձեռն Քո ի դործ արկից, ն. որքան ինչ վայելուչքն են՝ ետիւքընդ կարեորագոյնան,

ն Հանդես, զպարտութեանց զառաջինեացն զյաղթութեանց ն ԱԱ ղվատացն ւ ղքաֆացն փորձա, ղզանժուժիցն թը Ա ն կարծրու ղզանարեացն ն ղզարեացն զլուծութիւն, ն ղզանձարղանմտիցն ղիմաստնոցն զթուլամորթութիւն, ւ

ես՝

ա-

"

առ

ժամանակսկեցեալ տիրեցին, որքան ւչի Հոգաբարձութիւն առաւելեաց ղմիւս ջան միւս վարն ո զխաղաղութնանց

.

-

ա-

պատմութնանցն"։ բազումաշխատութեամբ, Հետազօտեալ թէ ո՛վ ոք ի խադաորոծ աշխարձաՀասնալ չարագրեցին, աւ ն

աշխարձաց,

ն լեզուացն տարբերութեանցընդ գրով պարունակեալ լրուզանազան իմաստիւք: Զի որք զկնի նԽոթիւն եկեղեղզւոյ յորդորիցին՝ ցունց ի նոյն վարժս ն ի գիւտս իմաստից Հանճարեղազխնդիրս առցեն դ իւրաւ ռանց աշխատութեան

կենցաղավարութիւնս ամս

ն

առ

ւլարողունՏ՝լուսաւոբացդ բնադիցնյերկս աչխատասիրութեա տարիս ե յաւուրս նի նի ժամանակս նչանս ե թեան՝ 8. Եւ ընդսոքօք դրուադգնաց ասաց զսոսա ւորեալյԱրարչէն կենացմարդկան ի նախնոյնմերոյ հրկրակեաց ղժամանակս ամա Մն ն ծ նաւ զՍէթ,ն. կեԱդամ,ասէ, սկզբնեալ: եկաց եւ որք ընդ ն մեռաւ"

զնոյն անփոյթարարացզախորժաց Թե որոլլես քաղաքավարեցին, բարուց. իւրաքանչիւրոց լ զծեւոչոգան,եթէ զծոգւոյ մեծարգի եղին զնամարմնո ն վասն կենաց ցանկ եծըկնաւորականա՛ցն խապատւութիւնն, երկիր զքար5 եթէ ընդ քաղաքավարծին, Հոգ տարեալ 1 ըստ ի միմեանց իւրաքանչիւրոցն չումնն սոնէին: Այլ տեսակաւ հնթակացնալ,զտիյաֆորդելոցն,որք ըստ սեռից ն ի նոյն ձղեցան որք ըստ ւպլատաչմանց րելն ե ն այլք յընչաւեւտ մթերից որք բունակալութեան պատիւ եւ զոաչխարծիո՛: զփառս յդփացեալկորզեցինյինքհանս մանս ի Տնառնկ յայս վեր ծլնալ դաճակալությւն, որնա | մեզ Հազ Դաւիթ ղզՅէուն զայլ ոմանս, որ որք մինչ էւ զզիարդն ն զանուանս զժամանակս, սել: Զիւբաքանչիւր ի ներքոյ Թուոց է գիրս ղորեսն կանոննալռածմանաւ ազգաց ն. ըստ ազգաց յօրինեալդրօչմեցին, պատմութնանց զշինօղաց աչխարչի

երրբեհրբեկօք կացեալ հղանակօք իւ եռակիկացութեամբք մարք թնանց: քաղաքավարնհալք ՅԿԵ, (Լ յայսոսիկ սւսկս կօքն յաւուրս Հանճարագիտութեանց, աքական կ ռիւք

առ

յլ

Հոբ օբ"

զ

չաւիղ: 25) . շուիը:

ուղղ:

զՅէու (նախն.354).

րԱ

ա աա

Յա» Ր

ՍՏՍՕՏ)|ՏՏՏՏՏՏՆՆ

ԱՌԱՋԻՆ)

(ԴՊՐՈՒԹԻԻՆ

գուգնաք

դից ի

«

ատտ, ատմության

առ

ն. փոթր ինչ ե ի Հին է յառաֆաղգոյն

յիչատակարանացն ւտոծմինԱրծրունեաց ղմնացորդ" տերանց

ղմեր զբնիկ պատմագրացն բացայայտեսցուք րի, առաքինութնանց զիրնն զտեղին ն ինք արիու երնես

արին խուզեցից

Բա

աաա ԱՆ ի խաղացմունս կարբանիցս րատ խո Հրդոց ման

յան

արտ

,

ն

նսն արհեորագո Դ յ

ղկարեոր

բ

ժամանակաց: եւ մ

Երբ,

ն

,

յորմէ,

ն

,

ուր,

յաղթութեանց

Հա-

Հանդիսանալ ընկեվասն այլոց ինչ իրաց ո նձանը կ մանեկ Է 9: ն ցան(2, զկեսսորեի չած մատակարա աա նին յօգուտ ի ստորոգու ճոյացան պատկա եւ որ ինչ ընդ ի ժատեանս ն

ազմաց ե

այսոքիւք բացն: Համառօտեսցուք ւթեանց թիւնք ղրուցատրո ի գրոց օժանդակեալ պատմութեանց ն Քրիստոսի,

Հ

մաքին

որոց

վարդա

ե տաց

թ տատի

տ

վասնՀեռաւոր

ց ի մէ չ անլայլտութեան մ

101 դիւանա ր Ջո Հրաման արկ ւմ առ դիւտ Լ

Հ

լր"

խնդիր ելեալ

ւ ող

Հանդիսանալ

Ադամայ մինչ

.

զի

եւ

դտանել Հնախօսս ղՀաւաստին ն ե բազումվես պատմութեանց ն

Ժ

առ

առանցսութեան կանգրեալ յերկրորդն Հարկ է մեղ ղոճն մաւտնհնադալս՝ ազգացնչարք

յամենայն

ս-

յա

յառաֆ

ազգացն կբաժանոուն Հո աի կարգ աան աշխարձա ոո բազմաչուրք բնի աքեամբ ակա է» է՛ ցեղե սկիզբն մ առից, ութեանն, Իա ւՆ անդը

ալ

ա

ոո

։

Հոարակոնի տոծմինզի ԼՆ Ցար սերուդք ըծրուննաց Նոյի, կարգաւ յոր

Ս

ն

որդւոցն

այսինքն երից ազգացն, սարութիւն ոչ կան յոլովից գիր" դրոչմեալ կանոնեալ

է մեզ

սի,է Հաճոյսթեզ

է լոոս : Ամէն:

՛

Հաւա-

Հարկաւոր

երկրորդել ձրկայնաբանութնամբ եղան ասկաց խուղմայեղ: զնոյն աղզմայե եւսնրեա բ եւ ՐԴ Ը ւր ղզմայեղ :

մ

ատ

Հաւատարմարբանութեան Ափրիկանոսի ւսզդգանախե մէջ առիցզորպիսութիշւն Քերթողի՞ Մովաէսի դիւտիցն դրել: Եւ անդէն ղտարակարձելի ցն բաժանմանցն ա

շ

նցն

ե

ե րատ

ըստ

ա

Քրիս-

ն

որ

ե

աշխա-

Ողֆլերուք է Տէր

ճոխութեան

մասեղէ, սկսնալ Վերնած ինչբաւականալ բրեցի, անցեալ մեր Հասեալ ժամանակացսգիւտ: ւ ատենա

չարագրական

,

(8 Հոգւոյն ռաջնորդութնամբ ն նմաննաղ քոց:

զչար ազամա-

աստ

նի

խոյ

:

ե-

յաղթանակ պատերազմ", զուղզբարիոք աղօթիւք տացէ ինձ Տեր Որոց յերկինս: մինչն երկրի գրելե մատնանս լայս զբանն ն. ղճչմարտութեամբ ղորդ Քրիստոսրբոյ»խործրդովն

ի

ղ»

դրոչ"

՛

աստ

տանել

։

վիպապատմացն

արանց, ա

ո.

ն

է

փու գրով փագելի յ. ո ոճովլիփա է տաժանմաժբ Արա Ք" րկար ե գիրս առանել չ

յանձանորք դայեհակաբար Ի Լ խարդան. ղառողֆ ղառանց Հետնելոցո մեզ յետոյ ձեցին կերակրոցն՝ ն կարնորագոյն ճաչակսՀամեղադոյն ղուՀասուցանել խութեան տանել գիտութեանն կատարեալ յարբունս ն Աստուծոյ, ղծանճան մնասումնասէրն զերկիւղածաղոյնան լաւադոյն զնախանձաւորս աստունսն, բեղսնե ղիմ ԶորսԼ ե որ անդ է աչխարծն: ե Ք ւս չդ բ ցականընչաւէտութեանն արտայայտե ցից քեզ բայա ոմ Վ ատմութեան ի յայսմ պատ եհրազմեալ որ վասնՔրիստոսի ղնոցայն նասիրաց: ի վերայ ն կանդնեցին եղեղւո

կացեալե

Հայաստանեա

։

մերում ըստ կարի յայսոսիկ, նաղզնն աը մարդարէակա

տա

նակաց

-

Հանգետ

աաա: ըծրուննաց, աոան թեան

դաբ

|

ն

Թե ո՛վ ոք էին,ե քաղադադրութեանց, ն. ո՛րլիսիք»որովքյեղանակօք ն ո՛րքան, Եւ վասն պատեզիա՛րդ» լ ւվէտսՀանդիսացան: յո՛ր կամ յաղթեքավարեցին, ե թէ յաղթեցին ե.

ՕՂ)

տ

նց) »)մ(ո(նախն. աաա ամբ

լո

չժ

մ.

ուղղ

ն

իմ

ւսռաժանհրկա(ը)

240:

0/1.) էառ: ն Այլ օր:՝Ադամ:«ժԱ անտին անտի. ուղղ անդէն ԱՐ/.՝ «9 ԱՐՀ. Ափրանոսի:

անդի(նախն.161):

դուզնաքնայ փոքը ինչ ն ի Հին ի յառաֆագոյն «երանց տոչմին Արծրունու ն

փո

առ

ատմութնան ԱԻիո ր ւ" յիչատակարանացն զբնիկ աստ,

մեր Նամ,ացն ի պատում մ. անց բացայայտեսցուք թե, ո առաքինութ զիր հառեղինարիութիւնք լա

են

յայտ ոտ

եւ երնեսցին ը ժամանակաց:

ան իման յանը

աւ

Հ, անուանց ն տեղեաց

ի 1

:»

աշխատութեամբէ գտանել զչար Բ 1 տանն Ա ըծրունեաց, վասն ծեռաւոր ժամագարանութնան ն, կաց կացեալէ 10) դիւանացն անյայտութնեանց Է մէջ չ այաստաննայցս ն Հրաման Հարկեցուցանող ճոխութեան ճեպել փուլթալ գիւտն Հանդիսանալ ն. Փո յատարարական գրով ն / իմ երկար տաժանմամբ" ի իե ն բ ըրալ զծաւաստին գտանել Հնախօաս

ը

խուզեցից ե

է

յեղանակօք որպիսիք»որովք եւ վասն գարուն, պատեզիր րէ ԲՆ որպէտսՀանդիսացան: աես կամ թէ յանթեյին, Բարե ւ մաաթթանց ՀւսՀանդիսանալ այլոց ինչ իրաց վասն ար զկէսսչած մատակարարհալ անձանց ընկեօ գուտ 2 ան ստորոգուպատկանին բ ե, ինչբնդ այսոքիւք հւսնս ի Համառօտեսցուք րո, ուցատրուլթեանց՝ ի գրոց Հանդէտ շժանդակեալ մերում լարի րառ ԵԽԲին նորոց վարդապետաց ի

քաղա-

ն.

Ի

ոյ

:

ն

-

ն կերակրոցն Համեղագոյն կարնորագոյն անել զ տանել ն ասու ցանել տութեանն թ գի կատարհալ յարբունս ն Աստուծոյ, ղծանճաիւղածագոյնան ն մնասումնասէրն ղերկ Ի աւորս լաւադոյն զնախա նե զ իմաստունսն, րեղսն Զորս ն նե որ անդ է աչխարծն: ւթեանն ընչաւէտո ցական քեզ, Քաէդ բ արտայայտեցից աստիյայսմպատմութեան պատերազմնալ ն որ վասն Քրիստոսի ղնոցայ է

՛

զու-

,

ն

վերայ ի կանգնեցիր էր ինձ

յաղթանակ

Քրիստո-.

սի,ի Համոյս թեղ տոս: Ամէն:

,

ան

քա թե1/3 ն աւալ ու

չը

առզգդազն

ազգացն

ն ղից

.

ս

/

առո"

ճաարու

անաբերկրորդել ա Բրա ի ԱԱ Աա զորպիսութիւն Մովսէսի քիաղզդաԱրուն ա

ըստ

Ազ նւ Ս

ն րստ

էլ

ցն բաժանմանցնգրել:

զուղ-

(2 Հողւոյնսրբոյ,խործրդովն ռաֆնորդութեամբ ն նմաննացջոց: Ոլք լքր"«Ք հ Տէր Քրիս-

նւ

ժան բաժանմունք յառաֆ խաղան,Ը ի կարգ անկեալ աչխարչաբաժին ամբ. ի մի առից, Թէ ըստ բազմաչուրթն ցեղա բ ցեղէ ն ցն յնտ աչտարակաչինութնանն, լ յոլրմէ՛ բ4մէ ցեղե սկիզբ սերունդը Ա ն աճեր րունդք Արծրուննացտոծմին զի Հաւար երիցազգացն, թ այսինքն որդւոցն Նոյի, կարդաւ րութիւն կանոնեալ դրոչմնալ կան յոլովից գիրս ոչ է մեզ Հարկաւոր : ն ոյն մա ՐԴ յեղանակաց խուզմացե

ըստ

։

պատերազմ", զբարիոք Որոցաղօթիւք տագ ժինչնե է,բկրի ինչ յերկինս:

ատնտսնս

ա

ոն որ յետ Նոյին կանոնել,

ե մտածարուստարանց, ն տասէր խարդաՀետնելոցս զառողջ զառանց

նառսիրաց,

աստ

ԼԶ

մարգարէականաց աչխապատմութեանց ն արտաքին վիպապատմացն Ք ը,իատոսի, ն4ան եղեղւոլ . ակաբարածա կեղեցւոյ որք դ) ճաչակս խութեան

ասո

որ

ն

ձեցինմեզ յետոյ

որափագաին

ամա

.

ւ

,

,

,

մս

որ

առ

մ իԳր իր թե Ե70 ի բազում վեպս պատմութեանց Գր Դե 'ձնոնածաս եղէ,սկսնհալ ինչ բաւականալ մ Ա: 3/: ժ գիւտ: ԻՋտմ /74 աա Հասնալ ժամանակացս ատութեան կան գրնհալ ենա)դարս՝ Ժորք անց Հարկ է մեզ զոճն յերկրորդն յամենայն ագր

ն.

ազա

ազ-

ո ԿԱ Գոն,

ե

որ

առում

ի

բանիցս կար-

ւ

ա

(9-Քան ի բազում

ի խաղացմունս խործրդոց Բոբ,յորժէ՛,ո՛ւր, ին,

իարեորա"յ ան

(ԴՊՐՈՒԹԻԻՆ ԱՌԱՋԻՆ)

|

|

» ԱՐՀ) մամբ «9 Այլ

եւ

առից

անդէն ղզտարակարծելի գիւտիցն

նի մերկատաժանմաժը.ուղլ՝՝

437: (նախն.

ն

իմ երկա(բ)տաժան-

«ԺԱ այն) էառ: օր:Աղդամ: 22) ԱՐ/ւ' անտի Էն.անտի. ուղղ՝անդէն ն Ափրանոսի:

ԺԱ Ը/.)

անդի (նախն.161):

աչխթատութեանց քննողական անդի ի Բաց թելաղրութեա ընթեր ի եղից Խործրդոց ծուվիս մոս ծութեանց կուսական Եւ ւոարա արդ կացցեն բանգիտութենէ": նալիր խոծակա քումմէ Հանճարեղ այսպէս: լ. ունի պատմութիւնն ւան ե ղՏիտան զմապիզԶրո որդիս» Նոյ ծնանիերիս Քամ ե Յաբէթ": Սեմ ծնանի զեղամ ն են Սեմ, ւոսթն, որ չենէ ե ն. զԱրամ զ Ղուղ՛:Ասուր ն զԱրփաքսաթ առաջին զԱսուր Նինուն, որ կոչի նշ) որ

ժայլ"7 ն յոյս"երկբայյութեան՝ մբ. զի անդէն ււ

զնինոս քաղաք,

Ասորիք : քաղաք, առաջին Քամա չինէ ղԲարբելոն 9. իսկ Նեբրովթե եւ քանգի էր երկրի: ն առաջինթադաւորէ ի նվերայ Նեբրովթ Սեմա՝ բոնաղբօսութեամբ վ իճակեալ Բաբելոն 7 ԵթովՀաստատէ անդ զթադաւորութիւնն յինքն գրաւէ, առաջին չինէ Սեմա ղՆինուէ իսկ Ասո ւր որդի թադաւորութեանն: ւսսեն քաղաք Ասորւոց մ ժամանակաց զՆինոս բազու յետ զիա՞րդ Արգ որ ծնաւ չինել զ Նինուէ,ղայրնՇամիրամայ, Հասանէ հ Սեկ գայ կարգն յառ աջանայ աճմամբ յորոց առաֆնորռւ եզեկիայիւ նեքերիմարքայ, "րե" Ոչ վարկպարազի, դաւ հե առ մերովն Հարամայիւ։ առնել զ խնդրոյ այսորիկզղաինձԹուի, ի ճախ է զանց գրել, զՀաւատարիմն բար բացայայտել ճառն, բովանդակա իցե ե Հաւ Նինոսի՞ չիննաց, թէ արդեօքԱռուր, որ ղՆնինուէ կամԹէ արդեօքազգն Արծննդոց Սեմայ,ուստիՆեբրովթ, իցեն,Թե Քամայե Նեբրովթայ: ծրունեացՍեմա՞յհերունդք Ասուր ի Սեմայչինէ զ Նինուէ, դրեցաւն՝ Քանլյզի որպես ն ե Նինուէ, առի ն Սենեքերիմ պայազատաբարթադաւորէ Հաւաստիսայս մեղ եւսեբիոս կեսարաԱսորոց ղթագաւորս սւռուգաբանեն պի,Յուլիանոս

պազւոց:"":

զնինուտո՞.

եբրայեցւոցն

ա

"

թադաւոր"": Ազիկառնացի՞

նց ն3)

» այլ «ր Եթէոպացւոց: ն: ԱՇՈՑ՝ Արիւդոնեա.ուղղ: չժ Այլ օը: զաճմունս209 «ԺԱ 348: 1. էջ 7 Աբիւդոնեայշ): նեայ (նախն.,

ղրուհալ:

Աբիւդո(1/.)

առնելորպէսե կանոԱսորոց ի ղաւակէ Սեժայղաճմունս՝

Եւ ունի պատմութիւնն այսալէս. Հմանէնիմանալ": նեալ սաս ն. առնու զբարելոն ի վերայԶրուանայ՝ Տիտանբոնացեալ իւրոյ անդ, որ էր Հինգերորդ չինչ քաղաք թաղաւորութեան

Ջրուանն Քսիսութրեա՞՞: նե առաջին չինե ղՆնինուէ. իսկ Ասուրերրորդ հ Սեմայ՛՞ ն է նինուէ իսկաՆինոս տասներորդի Սեմայնի Քամայ՞. Քամայ ըստ Աբիւդոն էս վիճակ Սեմայ, Նինոսէ զաւակէ ն ն ըստ եւսերեա կեսարացւոյ րատ Մոնեայ Քաղդէացւոց`

է վսէսիԽորենացւոյ ըս ՅուլիանուԱղիկառնացւոյ Եւ քանզիառեալ էր կոոնեայ իւր կին զՌնա գարբանի՞՞: ե զթագաւորութիւն յազդէ Ջրուանայ, յինքն դրբաւեալ՞ Զրուանայ,դաչն. ոչ զոք թուլացուցանէր թագլձյաւորել մինչն որի կնոջէն Ըռեա որի Ջրուանայ նաւորելհրդմամբ՝ աատակէրէր ծնեալ արու՝անդէն է ծննդեանն ղարմիցն ստու-

անուն,

գաղտաբար

ազ-

բայցմիայն մանուկ մի Դիոս է ժամանակաց զՄովսէս մայրն,որպէս յետ բազում ըբեցոյց Թայեգիպու՞՞,անդէն ն անդի ոչ ոք զօր Զրուանայ Հարսբայց միայնկին մի անունի Դիոնիսնայ, դաւորել՞՛. անուանէ ղանուն տայեղցվավաչոտ Հոմանի լառրուք. որ ըստ Հաւոյն իւրոյ ՍեմայՍեմիրում. իւր ըստ անուն Առ ի ՀայկականլեզուէՇամիրամձայնաւորի: զոր

սա

սիւղոբայիցն

առնու զի իւր կնութեան, Բելեանն Նինոս յանդգուցեալ Նինուէ,նւ ի բնիկ իւրեանցքաղաքին ամրանայրը Շեմիրամն ընդ թագաւորաց մուանէՆինոս է Համար Ասորեստանեայց նե քանզիոչ էր օրէն թագաւորացն կնոջ իւրոյ Շեմիրամայ: չարել, ազգի Թիւ ազդաբանութեան ղկանանց օրինադրացն որ կանոնի, 1ծյոլէս բայց միայն ըստ ժամանակաղրութեանն

ե

յիսրայէլի

ն զԳոթողիայ,

յեգիլտու

զԱղչոպատրնայ

ծանօթագոյն ՊողոմեայԴիոնիսնայ: դուստրը զրոտ Տեաոն Ցիսուսի Քրիստոսի գրեմ, ղՓրկչինմերոյ Մատդրելովաւեհտարանիչն մարմնոյազգաբանութիւնն նտ)

յ)

Նա

նս

քեղ

«)ԱՐՀ) Մարիամու: ԱՇ/ւ/' Մարամայ:

յԱբրածամէ սկսեալ Ը" ւռ միոֆէ, ղաղզդան

զույ

Մարհմայ յոէ վասն ունէր Յովսէփ անանէ մինչ ի Ծովափ, Հաղորդութիւն եւ քանզիոչինչ փոխանակ բանելնր: մտանէ յազդածամարն ծնունդն Քրիստոսի՝ գրեցի զե "չ էր վերագոյնն զոր կնոջ իւրոյ չարակարգել: Մարիամու" թի ազգաբանութեան ազգի զկանանց մ էոս են թուէ ի '

"

ե

առ

ւ

օրէն ն Նոյն դունակ

Ղուկա

զ

դոցեսչարաազգարանութիւնն՝ ի ղՅիսուսե

կարծէր

սէր որպէս միովերֆէյառաֆ, ե աղա մի ըստ Հեղեայ» է ի Ծակովբայ Սեմույ:թագաՑովաէփայ կին, ի յաՂԴ էն ը Շամիրամ Այսպես ւայաչէքն՞": Ասորեստանի ի վերայ իւրոյ արամբ ւորէ Նինոսիւ որպեսԹէ եկեալ Նինոսի, ե

ծեալ ի

ի վերայ

ընդվզեալ Շամիրամայ զատաբար, նծ) մտա նել"ե թադաւորութիւն պանդխտարարը ցանկասիրուէ զվավաչոտ ե գրեալն Շամիրամ ի Սեմայ:Ցաւել զինչ որպէսբացայատեցզու՝ ԱսոԲայց թեւակոխել: յազգէ Առուրա ե Սեմայ թեամբ որէ թաղգաւ մի սեպծականեալ նն, Լ պայաղատեալ տէրութեա իւրեանց ԶԸ բնիկ ամի բեստանի ի Թոնոս կոնկողեռոս, որ յետ բատ

միոջէ մինչ

դած Հայրենիիւրոյ թագաւորուն չինէ

ի յառաֆանայ Սենեքերիմ

ն

առնու

թեամբ, դետոյընդ Բաբելոնի,

միծաւ թեանն" 4ե

զօրու

զ

Բաբելոն

դրեմ:

որանցանելոյ՞

է ղՏարսոն Որ ապա յետ ն մասնաւորաբար պէսխոնարծագոյ յորդւոց իւրող բուռն դնդաւ Սենեքերիմայ մտանեն ի լեաոն"" Սիմ,որ սպանմանն ն Սանասար դան Որպէս Ադրամելէջ Սեմ այ անուա նհալ եր լեաուն՞՛: իւրոյ Հաւոյն յանուն սնուն զՋարուանդն ի Զըուանն :

շօ«

ձայնին պարակային

ե

Տիգրանն

լերին մինչ ի անուանեն»:եղեալ նոցա Է Սիճ (11 նարաւերբալ էր զնինուէ Բայց Եւ

ե Հայկազնեաց: քանզի վոխանրայ Սեմնացն,զԲարելոն ոնանալն իր : առնու Ն /բ ղրարհելոն Նինոսի "ն ւթիւննԱսորեսն անդ զթադաւորո ն չինէ զՆինուէ, փոխէ

աաաարելն

ովթա

Աճ) ն

9)Այլ

«ԺԱ (ւմ է օր`մտաբար:

ւանդն:

«օժ Այլ օր-Ջարալեառնն:

չ) Այլ օր`վեցտասաներրորդ`

ըստ բաժանքանզիՄեստրիմի ՔԲամայ Դարձեալ տանի՞լ: 1 անդ

Հարստաչինէ ղեգիպտոս ազգինն աչխարծին, ն Ասորեսնան առանձինլթագաւորեն ազդապետարբար, է ղՇամիրամ զոցեսզՆինոս մանդ. ի կանոնի տաննայքը՝

ման

Համ զԱբրա

ե

ԵգիպտաՀարատութիւն ղվնչտասաներորղ՝

ՑուլիանուԱղիկառնացւոյ» դպրութեանն ի չորորդ Մովսէսի՞՞: որպէս նի չորրորդ դպրութեանն ե. Եդիսլտացւոց ե Շամիրամ իրեն Առսիայւոց Իսկ Նինոս Է բաց ոչ ղազգին այլ Հնազանդութեամբ, ւոց,

ն

Հարկապածանջ Զայս սակաւուք աշխարծին: ղպայազատութիւն բառնալով

է մասնէ գրեցի ճանաչելմիայն ղազդո: այս ի՛նդիր՝ Եւ արդ քանզիկարգ բանիցս էած զմեզ օրինակաւ Քաղդէացւոցն է նախ գիտելԹէ որով (8 ւարտ տասաժբքՀամազթիւ նածապետացն մատենադրութիւնք գրոցս,էկ զանուանս րին թուով բատ առտուածածրաման Նոյնպէս էւ զպայման նոցա այլափոլասելովզատանին՞՞ 121 միոյ անբաւ բիւրս ամազ ձգեն,որ ոչ նը աւ

ժամանակացն բեոչ արեգական առի ցուցումն, Հաւաստանայ՝ յեղանակի ն. փոխն. ոչ բո չորից բմամբհ նոյն կէւոամսոց աւուրց ն. ոչ ըստ այլ տարւոյն ե յեղումն ժամանակի մանց Բանզի Թէէւ լուսնական լրութնանն սուղ ականութնան:": այլ բազում ասացան՝ պէտե. անվաւերհ նոցանէ դրեցեալքն ն նախ նոքա եղեն ճչմարիտն սւտուհրարբանեն, ինչ ն երՊողոմէիւպլարծիլ՝ գտակք դրոց, Թէ ն Յոյնք Համարին ազգաց ազգաց մատենից բեմն ե Հաւաքումնմիածամուռոն ն յեղուլ ե լեզու յոյն՝-.այլ այսոքիկ փոյթքյօժարութեան ն. ոչ տեղեկութիւն, նախագունից ասացելոց ի յայլոց գրոց» ինջեամբն կամ նովաւ նց դտանելզծնարս գիւտի առ

,

առ

առ

թեպետէ յառաֆ քան զն, այլ ոչ Թէեն քան ղզԲաբելացւոցն ն այլազգք այսուիկ ոչ երբեին էր", զոր ոչ միայն Յոյնք՝այլ ի քանզիՑունաց Հուսկ երբեմն յետոյ դտաւ գիր նախկինք նձ նց

չմ (/2' Հաւնեստանայ: չժ ԺԱ (ւ էսկ Աղմետյ:

Ցայլօր-չիջ՝մարնելո:

այսոսիկփոյթ Փիւնիկեցւոյ՞: կաղմեա" յումեմնէ Հասուն ոչ ղանցայունել լենել մեղ քննասիրութեամբ եղե տալ պատմումի յապաղումն աստանօրպարտ է սակաւիկ թնակոխեսցուք զին աստուածատուրասացելովքն զի

Եւ

թեանս. վլպս, յարտաքնոցն

Լ

ապա

առ

եկեսցուք յառաջիկայիցն

տե-

ւթիւն:ասէ, ընդ արեելո՞՞. զդրախտյեղեմժ Տեկեաց, անդր ասել նի բան այսինքնյերկրիյարնել», որով իցէ մարդկան. բնակութիւն ունել յարեելա նա զանբան կամի միջոցիուրեք. զդրախտն արեմտական ն

Սստուած

զոր"մ

ես

է"

ն

ասելը

յայ" մեծութեանն բաւութիւն

անէ

ժորդո՞ սաստկութիւն

ընկղմիընդ երկզդրախտն եՀոս աղբերն,որ արբուցանելով անյաղթ ն զօրոու՞ր գետովք ն. չորեքվտալշըկեան բաւ, երեւի ավիա: Իո զոկրագանջու ասել բան մարդոր բերանբաւեսցէ թիւն գեղեցկութեանն

Հեշտալի տնկոցն զառտուածագործ միանգամայն կային, ն, Լեորձիւփառք, ատենն ն

է

պատուռ

կ ճոխութեամբվայելեցուպաակնալզմարդն իշխանական սածման տալովնմա բազմամեայկենաց նսեպանէդրախտին", եկամուտ լուսոյ, որով «լ ոչ իտոյացեալ օր, զմի . իբրն ւմ-

մասցիւու ե

երեկոյինոչ առպղաժամանութիւն Հասանել տտչ

չիչերի լուսազդեստ բեդականճի մերժել զմութկարգի ն դասու ղերկրորդն որ յետ ւսռաֆնոցն ղծուածոյն, ի լրուՀոսանուտ վիճակ,ոչ կերակուր փոխանորդեցաւ առ

առ

որ դոյզն անապականին, ն

ունակութեանց թիւն տարաբարձ դոլ. քան ինչ փոքրադգոյն ղծրեչտակս

ե

զի

ասէ՝գործել

կամ դրախտին ոչ իբր ե լիութիւն ամննակատար պածելո Հա դործել այլ ւս ե թշն վնասակարաց, սլածոլանութիւն նմա. ն պաճելզպատուէրն ասաղզեալ զի զարդարութիւն սա-

(20) (22

ե դրախտին: ճոխացուցանէ Ժ Այլ օր: վայելչութեամբ Արարընծայաբեր ուղղարար լինելով. 2 Ա (/տ/ ընծայաբհր ի Հրաժարել ի ԱՐ) «օժ ղմայլումն 175): չեն լինելով (նախն., (նախնճ., կերակրոյ Հրաժարելի ուղղ: է զմայլումն կերակրոյ-

399):

իբն նծայաբեր Արարչին կաւաֆաննպաստաւորութեամժբն ն ձգեսցի ըստ մես բարձրագոյնսն աղագաւ լինելով», այնը ն ոչ այնմ ասացելումն ի սակաւուն Հաւատարիմ հրկնայնոցնՀառոնկոյն, այլ ն. եթ 3.

լինելով" բազմերֆանիկ

իր«34 իոկ«5 ի Հրապոյրս աղլատամբվիչաղին ելեալ, նա

որ բաղ-

զդառնուեՀեղ առատութեամբ ախարդախչարութեամբն ընթադրեալ Որով անզգամի: թիւն խրատոյնյունկն կնոջն Արարչին,միանգամայն ն զպաերախտիս զսիրողական սպանողն Հատուածեցաւ, զոր ի դեպ է այժմ տուէրն՝ ինքեան ծնեասել նենգաւոր գոլ ն. անմիտ. ոչ չատացաւ ն ի զմայլումն Հրաժարել ի կերակրոյ",այլ լութեամբն աստուածականն ցանկացաւ փառաց, կորզել ապարաե սանոււթեամըյինքեան է. զպատիւ Արարչին,որով փորձի ն նանորա բանսարկունախտացաւ: Այլ ՀոԼշշիապուրիչն եւս լինել կնոջն քան զայրն խապատիւ լ

առ

առ

յաստուածականին

այճաշազմամբետ:Աւա՛լ խարդախադունին հալխայարձակ նորիկ խորՀրրդոյ ն յիմարական մտարհրութնանն,որով

յածաւորէն Ի-ը զանգուած ղծողանիւթնայ ւսնդգիտացզեալ ն Աստուծոյ յԱրարչէնխորչեցաւԹիկունս դարձուցանել, տի

ի խնդիրկոոտորիֆեալ ակնարկութեամբ ամենատես նմա

բուսնլոյն

Հեղագնաց

ընդելականս դարչապարօք՝

ո՛ւր ձայնիւ կոչելով ընտանեղոյնա՝ դուչակէրդալումո, նմա թերնս ես ղանկումեն, աւաղականս գորովալիր Ադաժ՞, տածիցի: էկ ղօգտակարօքն ինքեամը ն անդ նա Հերթեալապաժամանակուղիսկ անդէն զպատղակիտեսութիւն մեղանաց՝ Աստուած վերաբերեն եւո ի ինձ ծառոյ ճառն, ասէ՝կինս զոր հտուր ընդ իս, ս

առ

առ

սա

ե թէ Աղդամ կերայ՞՞

օգնական

իւր ե զայսոսիվ՝զի՞նչ ի դէպ իցէ կնոջն անմեղադրելիգոլ օ4ին քան զանասունն որ նես (23) վատթարագոյն պատճառել՞՞՞,

անտի ն

(22 (23)

«ն

2:

առ

նմանն

չժ Այլօր:պատճառելով: (1) ընդնեդոյնս: ԱՐՀ.) չնչականաց: -

կարգի ղանակէթկ Հեւոնին,նախ ն

'

Ուստի լենիցե՞՞:

ե

ըստ

ոն 4

«իամ այ ն մչակնմեղաց անդրանիկ ուսուցա Բ «4արտուբունեալոչ անիծաւ,որպիսիս դտանել ի պլատժականութնանն թիւն օձին սն տող մՄ ն

անիծիցն

կազ,

յօձն

ի

նասա Պորորեն եյընքենէ արոաո ի նակի ասեմք Հոր թէ Թէասի ր որ

ո

առ

րութիւն, Առ որս չարհաց: ի բարւոյ» ո՛չ մի ինչ բոյժն ոչ

որ

ւ

)

ըս

Հանդերձմածուամբ, դութիւնն որդւոցկնանսվչտագինս

ն

Զորպարտ էր աստանօր տրտմութեամբ: ծննդականութիւնս ն. ընդ ողբակիցս՝ յոլովագունիւքոմամբք աւաղականօք «Ժարդ ի պաառնուլ ի ձայնարկութիւն, ղմարդարէականն տուի էր

ն իմացաւ, Հաւասարհաց անասնոց անբանից

ն. ոչ

նոցա»: նժանեաց

եւա

ն.

կին իւր Աղդամ ժղացաւ այսորիկ այլ Աստուծով Թեն ասէ ղնա Ստացուած, զկայէն եմուտ

Ժետ ք

ծնաւ

առ

ն

ն

,

յաւել ծնանելղեղբայրն նորա ղՀաոչ արժանաժառանգ. ւք է" որդի իմն ողւովնԱստուծոյ ասէ զնա կանխածան բէլ: կենդանական բառնալ: "բի անիծիւք ի Հօրն պատուծաս ւսչ իւսպառնացեալ զի ղմածուն զի ինչ, ոչ ի բարի է անար ՀԱ Իր որդին աեչելապլեա կերպադրեալ բովք տեսցէ, զինքն ողաննալ Զոր կանս դրժանացն կայենէ:իսկառելն ղկայէն Խօթն Ին ր առաջ քան ամենայն սպանանէ չարչարոսցի՝ Փիլո ղէքսա ուսուցանէ բաց

ոք

մասն

ունի

ոչ

նա

ազ

թ

նիւ

ն

Հա նամ

այլ

ն

-

ցի

ամենայն

նել

ու

նս

ե

-

ա

ձեռն

Մ

.

ա

ա

ի

ւոր

ձեռն

արդը

կորուստ. զվրիպանացն

ւանացն

բոտ

մ

այո

էլ

ւ

լ

231ունայնաց լ"ՎՔ

նւ ղգայականօքն կենդանեացն

Է

դոյզն ինչ զղուչաւորականս: Աստուած ե եւ հեծան արձակեացզնա Տէր 50. զերկիրուստի դործել փասիկութեան նԻ ան այսոսիկառցուք ի մչք ավ ալ որով ռաչանս, ավ, նս զայս

ն

Բա ատու

«լ

ըստ

դրախտէն ՞ն

ԳՓաղորդ

(24 (5.

Վ ԱՐ

Ա

ա

գտանի:

(արո

ԺԱՄ.

բՀ

1կե

անմաձից եմածի

տէրութիւն ողացաւ, անիծիցն Վեռն Հ

աւոհա

մ մ, չարիւք վար կարգնալն՝բազմադիմի ն որոց յետ իւր տից եղն, ինքեան

Պ

-

ու

ը ին Աստուծոյ ատկե

արձրազնալն նուաստացաւ,

երաղե

աց

)

Ե:թիռմո ոոոն ալխոտակա,, կական Լն զաստուածրրան ՆԻ վի տաժանելիսփոխանորդնաց

մամ ամբ. ողորմելիյեղափոխ

ն.

.

Դ

ա

`

առ

օք

ողգոյ,

չնչաաստից ,, տեսանել յոլովութիւն ե"էր զի-դիլուածա մարդոյն յոտակագ կանաց Մ, (24 ուռ խի ի ոն րաքանչիւրոցն մտածուխի բկոքին նոցանէ. ե մն դտանէր օժնդակ թո 5 ո ի, մարդն առի ինչ մարգարէակա ապաչաւ է ու ի արծարծել խորՀրդածութնան ն

գոլորչիս

զոլ.

Հ

"ԱկՏի ու

գոլ

զոլ

է

՝

այլ

`

«

սս

.

.

ն

:

ւմ

25)

ի

ախժաուանթողլով ,

ե

ծառայ

438: Հմմտ.

որդի «գոյ (նախն., Ել. ՌԻրբ էէ 28:

,

որ

եպարտիք, Թն արդեօք իցեն մեղանացն վրէժո լուծցէ Ասիմասցին ասացեալքն Թէ ըստ յաւելուածոյ ռսաստից ն բնալվշնիւորնալ՝ ւռուծոյ, որ ի բնաւին արդարադատութիւն ընդ նմին լինիցի լծակից./ դայսոսիկ Թէ ողորմութեանն տեսցուք-զի ն հօթամբքիսկ չաբարիոք ումեք ն չարիւք ժանդացաւ վիրագն այն ի վնաս, թէ րբագրնեալ հօ

չ

՞

թունացի

միատեսակերեւեսցի. բը անագան իմն Նախ առաֆին զի յետ աւուրց ինչո", ն կարնոր. ն զայն արատաւոր, այլ ոչ այլ ո՛չ նախապատիւ էւ ուղիղ եթէ մատուցանես երեի յասացելոցն՝ անարատ՝ ած ն. յընդդիմակէն՝ Դարձեալ ուղիղ ոչ բաժանես՝ մեղար՞": ն ի պարարտիցն"՞: ե. Աբէլ ի յանդրանկացն չարասէր ն. աներկիւղ նախանձուցնբարք, եթէ Երկրորդ՝ ն նորայն ըստ նմին օրինակիեղե արատաձղեա դետալ ընդէ՞ր ոչ `

՞

յԱստուծոյ:

նենդութիւնն, զոր անփրկանակի ծնօղացնմեկուսի տարեալսպանտարապալրարր: Ջորրորդ՝զի զեղբայր ն ոչ զօտար ոք, զոր ոչ երկիւղն ».

՝

երբորդ խծաբար `

(200 » Այլ «ը` չորիչթ: «9 հին, (77 թժարար ,

աե

(10,

Ա

(13), 11 (24' խաբար: բար

Ա

(19

,

ԻՔ

Աստուծոյ ն

ոչ

լքմամբզձեռս դութ բնութեանմեղկացոյց

դաղանին: արիւնարբու

անչնարին դառնութնամբ զի 121 գծեօղան Հինդերորդ՝

նոր սգովնելից:

զոդին։ պատրուակեալ

զի լխաւալրաւչարեացն Վեցերորդ՝ «լոլրբենի հրեսօք նս անգետ կարծելով ասե մինչե զԱստուած քո» եղբայր Հարցեալցնա «ո՞ւր է Աբէլ տասխանէր, իցեմ եղբօրն «չգիտեմ,միթէ պածապա՞ն ք լունալ ի Տետոնէ՝ ոչ զի զվարկփոխարինի եշթներորդ՝ է ջնջումն մեղացն. ւսըտասուօք վերադարձիլ եւ ելեալ ղարծուրեցաւ իւրովն կնքէրբերանով. ն զվճիռ պատուծասին այլ չինէր աղաք, Տեաոն սնուռի ւտաժանմամբ :

իմոյ»"':

չծայերեսացն նածապետացն ն. արդարաքարոզ ազդա զղֆալից մարհալն ԼՄ ծնաւ զՍէթ, որ ի նախկինբարլեալ Ադամամաց Արբումն:Զոր Փիլոն Աղէքսանդբառոյ անտի թարգմանի ասէ",թերես եւ

Հնոյն՝Ջրարբի

ն բացիփիլիսոփոսվարդապետ

բազմամարդութեանն ղզաճողական ղսննդականութեան էին ն.

(29Հայրո: քանզի պատճառնչանակհալյառաջատեսէ ոչ արայլ ե

բազումք, դստերք լինոլ"/' աշխարձաճայր: պայազատութեան նաժառանդք եթէ ծնաւ լոտ կերպարանաց զի սմա ն եթ յաւելու ասել, եթէ յարոյց ն ըստ պատկերի իւրոյ եւ դարձեալ ե Ադամայ

այլ

իւրոց,

լատուած

Ի

կայէն ո:

Է

կոչել

ուստերք

Հարլի զաւակ այլ՝ փոխանակ

գոր

ազան

.

նա յուսացաւ զԵնովո՞՛. եւ օրինակաւթնեացեալ զանուն Առտուծոյ: որո՞վ

Սէթ լեալ ամաց

ՄԵ

ծնանի

զի նի Հօրէ իւրմէ ուսաւ՝որդւոյն՝ տուաւ որում պատուէր կոչիլ: Աստուծոյ որդիս Սչթայ ծանու-

քաֆալերեցաւայս. առ

զաւակն կաէնի՞՞. յանիծեալ չխառնակել ես յույորդորագոյնս Աստուծոյ` խնամոցն ցեալզպատիւ սացաւ կոչելայցելուինքեանզԱստուած: կայիանան ծնաւ ղզկայիանան: Ենովսլեալ ամաց ՅՂ այսոքիւք

(28

(14,

ծն.

որդւոցն: թերես՝

ե եւ լեալ ամաց ԷՀ ծնաւ զ Մաղաղայել: ի սորա Հարիւր երեսուն ն Հինգերորդ ամին վախճանեցաւ նախածայրն Ի դամ, կեցեալ ամս (29 ՋԼ. վասն որոյ զերկայնութիւն յանդիման դրախկենաց տալով նաձապետացնԱատուծոյ Ճեռն ապաչաւանաց ի տին ե ն ոչ նոցա միայն այլ վերադարձիլ'կեան. ն. մարդկութեանլինել օրինակ արդարութեան ուժկալութեան. մտօք արտի գիտել զերկիւղն Աստուծոյ, կարգել ն օրէնս բնութեան ի մարդիկ. զի զոր անձանց՝ որ Է ղօչուտութենէն, Հրաժարել զնոյն ն այլոց դիտասցեն որ կարծիւք միմարուեղե սլատճառս, առաջնոյանկմանն եւ զի զսրբոցն իսկ ասացից կամեցաւ: թեան աստուածանալ ժառաբանս. եթէ զիարդ ամենեքեան սուրբքն որսլէս նգութիւն իմն Հայրենի ընկալեալ այնպկս պատաչեսցին աւանդելով զպածոցն պետս. ուստի ն մեզ Հարք որդւոց կարղաւորութիւնփովոխմանցպածեցաւ ստացուածս այս: Եւ այլովք նս բազումսէ ասելվասն աչխարծալից Այլ այժմիկ ի կարգ բանին երթիցութ: նաշապետացն"՞: ծնանի Մաղաղիկլլեալ (301) ամաց Յարէդ լեալ ամաց ՃԿԲ, ծնանի զՅենովք, որ զծայրագոյն ի կարգս կենդանւոյն Աստուծոյ առեալ սլարգես՝ չնործացն ն յառաֆ քան վերագրիլ, որ անմաձչիցն փոխանորդեաց ոփոխիլնծանոյց զծամաջին բարվուցիչն Առտուծոլ խոտ»որ ո՛չ առին է միտ բեալազգին ն որդւոցն անծնաղանդից, Ձոր վկայէ ուին ե սրբոց նախաՀարցն": զպատուէր

բնակեցուցաներ, ուսուցանելով

իրո Ը գարու

)"Լ"4Ի«Ք

լսել

ՁԿԵ-ից՞,,

զծարէդ":

ութերորդնյԱդամայ Ենովք սրբոցն, Թէ Մարգարկացաւ ասե «ԱՀաւասիկ եկնՏէրբիւբովք Հրեչտակօքառնել դա-

ն

ամզամենայն ամենայնի,ե յանդիմանել Ասբարիչտս վասն դործոցիւրեանց զոր ամբարչտնցան»՞: ն լ բարաննչանակէ, վասն ամենայն զչայծոյական տանօր զնմանէմեղաւորք է ամբախիստ բանից զոր խօսեցան

տասն

ըստ

(29) չԺ)այլ, (30) չԺ)այն

է

' վերադառնալ:

արեդ»

իլուածով փաւելու

վ

ասաց

գոյ նս որ լյստակագո յն իւ Ր ում, այն ը մտախործեղն ի սրտի յ գիտէ ն տնսանէ զամենայն, յառաֆ քան զլինել (33)

եւ

ութն

եւ զի զթիւեօթներորդիս է իչտք՞: Հաբէլ ի սոյն չարի կարդԼ ն զարդարն

լինել՝թուի ինձ թէ

ո ր, ծննդաբանութ

ԿԱ

վասնզի ոչ իկ կոր ո

նովաւ Քամ որ

կեցեալ առ

ԼԳՂո

հալ լոլ Մաթուսաղալ

ՃԶԸ հալ ամաց

չս յորժամ

Ղ

ծնա

" եւան

ի

՞

իսկ եթէ (31 Համարեցաւ:

զՄաթուսաղայ, եանի յամին լանմածութիւն

ս

.

ն

ՄՊվիղխնցաւ

ամաց7

,

ն

զ տապա ավզմել

Շ՛,

հան Իո Լաճախութիւն բերանոյ նչանակելով: ցն զվնասն ն, ւրաքանչիւրո Աստուծոյ ղզդստերսն լեա" Էասէ, որդւոցն ԱԱմիան յամեառին իչրնանցկանայս գեղեցիկ ի էին յաւ Հեռանալ պատուէր աստուծոյ

ե

Բ

|

նւրեցին Ռրոց նոցա ԺՄ ե ապականութիւն յայնցանէ,որոմ ծադործ եցոյց ե անվ, որ զպատիւսիրոյ յուսակորոյո առնէ, ամու Ա յոր անդր կորղեալզկարգ լով, նոսա իւր (32) որդիս Ատտոուծոյ նութեանառի յընդդէմս Հրամանին ԱԻադ Է

"Ը

ու

տուաւ

:

ՊԱ ն

նմա:

աալ: ԲԻՆ,էրՀԱ նամ

արիս:

դարձեալ

Բուն «ե Տէր

Աստուա

մարամենայն զի ապականհաց Հա իւր ի վերայ երկրի". նս զրանավանաց

ճանապար մեի աաա անլարչութնամբ

ոչթի

|

:

Ար

րք, պաաՀո' անառակութնու բածեալք Հւան. ապարասանք ապաստանեալք, իյ1 թանդամութիւն ն նաւ ինչ մի ն Բոզ բտացեալքի զօրութիւնբազկի Բոր քանն թ է ի վատթաառաւել Է

ո՛չ

ւ

ի Դիպաւորադույնան ունելով րագոյնսն Աստուած ը54. մ արար զմարդ" եւ ստրֆացաւ քանզի

փ"յթ

|

(32

զտապաննի զուչակումն դարոյն կազմել տենե:

անօրինացկորըս-

եթէ ղիա՞րդ բարկութեանն յաղողորմութիւն բարերարին արդարադատ ի Հարիւժամեայսպառնացելպատուծասիւն Թէր։ որ նե ոնսուԱյլ բամեայձգէր ժամանակս խերողութեամբ: նս լայնա սաստկագինքն. նորանչանք. ղոր է սուրբԹիւնք ի դակուացն ն. բախումն խմբիցն Քըն ասեն, եթէ Հեղուսել զփայտան՝այնպէս իբրն յորոտման ամպոյ յամեի նեցունց Հնեչէր լռելիս, ի մօտաւորս ն ի Հեռաւորս, ազգին,թերնս դարձցին յերկիւղ նեի ղգուչութիւնանզգամ է կեցցեն.իբր ոչ անգիտանալովԱստուծոյ զառ ի նոսայսն բնութնամբ մնալինելոյ, այլ բնաւորնալն բարի անփուխոխ յազուղիղ Հատուցումնն լով ամենայնիւ՝ Է չարասէրն ես եմ ն Տէր ը Տէր, ծր, զիզի ոչ աղէր. զոր կենդանի Դ պաղերւ այլուր ասէ՝ ( 34) որպէս դառնալնորս է չար կամիմզմած մեղաւորի, ն. կեալ: ճանապարՀէն չինեալ Իսկ ոմանք ասեն ի Դաւողիկեայ Փոիւգացւոց ն կոչի կողմ. Ասիական յերից ո ր տապանին, մասանց երկրի՝ են յոյժ անծաւաստի քանզիսուրբ նածապեասացեալքն. բնաւ ոչ երբէք ումեք հոնի ատելի ւջ տացն րբայս՛՛ ունել բնակութիւն: Այլ ի Հրամանէ Աստուծոյյանսգադիման դրախտինբնակելով պածոք ապաչխարուլթնան ամենայցեալ եղեն, ողբալով զվրիպումն առաջին կենացն, եիւ Հրաժարեալ է մարմնականաց, մարգարէուՀոդիազարդ ն Խւոյ: մսոյ Սե ժուժկալե Հեղեղին ի գինւոյ: ի մսոյ ամբ թնամբ ժուժկալեալք չրձեղեղի Հրամայեալ կերիֆիք միս իբրն զբանջարխոտոյ յետ չրձեիրացն եղելոյ ղեղին արբ գինի Նոյ, վասն որոյ ե անփորձ նման Եւ մի լուան ի Տնաունէ՝ որք ոչ այսողիկ արբեալեղն: Լեվասն մնասգէողի իմ է մարդկանդյայդմիկյաւիտեան, այսինքն մարմնասէրքն ոչ Հոդիասնելոյդոզա մարմին. առ

ո

այլուր

տասանց

ն

:

»:«ն (12/ երեմակք:

հտ

զոր

ի զերկիր զազրացեալ Բոն Լեա,միանդամայն չարիք ասէ բազմացա Քանզի է

դործելոցն ե ամենայն ոք չարեացն մարդկանէ վերայերկրի, ետես եւ

ուցանէ

աստ

առ

ար

աս

բարբառոյ

առ

ե

ստ

ապէս

ձայն

|

ամ-

ղյ

որովհարե Ն ի որ կախճան: մա

|

նն:

դրէ ի Մովաէս րա Ազ, Աա ջային ամբաստանութեան

ա

առ

աւ

մազ

Ա

ւրեանդ.

հս առաւել, ն. Լո՛ւր ն ղարմացի՛ր աստանօր

Ղամէջ զՂամէք": ե նովաււս Ա.) կեցեալ ,

ն

ն

0ՓՖ2Ն

ՃԿԵ ծնանի

նի զնոյ

որ

Ր

ետ .

ի նոյն (35) երք՝ եւ չինեալեղե ն ճանեզան, ան անդն ողոքե, Ան աւ ի բոՂ"Ք-Լ ի վորամ կրե. զեղհալ չարհացն անձնարին ն ածաւորին Ը միայնոյ իայնոյ մի՝ ապա Հրաման ծրա Ճ ամի ն յետ արդարոյն «Մուտ ի ւռապանն դու ն որդիք քոեղե ասէ. Աստուծո `. ածիցջրծեղեղ ածա նա եօթն օր քոց' զի որդւոց կանայք յորում է չունչ սատակելզամենայն, երկիր՝ վերայ նս ներոի ը ջուրց Ք եօթանց» «յլ թեւ եշթանդն յայտ առնելով ի

անդէն արդարոցն նաչապետացն նե տապանն

Վե

իր

բլոալք: Հրամանն այն. այլ թէ ի ձեռն նոցա ն այլք եղեն փրկե նան յութիցն մտելոց ի տապանն ոչ ամենեքին ընտիըք Ն ն նուազունքն ապրեցան: րդարոյն "1 ի ձեռն երենցան, Ադամ (3277խնաԻսկ Փիլոն ասէ՝զ ոսկերան բոն դամայ, ի պատիւ է Հօր Հասարակաց՝առհալ Սէմայ եդդ ի տապան մ ոց, իբրն սանի ի չ երկրորդեցից զառ ի նմազոր յետ սակաւու միոյ անդ

ն

"լ րԼ

»"

:

նէն:

ա

-

ո՛վ

դեռ որ տականմարդասիրութեանն,

նզդացեալան: եմուտ եւ յաւուր յայնմիկ

Նոյն ի ւտապանն

կանայք

նորա "1

որդւոց

որդ"

որդիք եւր,

ն

,

թուին. այսոքիկ ինձ Հաւանականք

Հեղա աշխարձին ե ել. կին մարդ թադաւորէի վերայ ն թէ է ասել. դիպղպողագոյ ւռապանին վասն դործակցաց ն ի նա՝յուսացանե ապաւինեալք Հաւանեալքարդարոյն՝ նչ ծրամայելոցնի նմանէ՝ զի մ բան նորս,ծառայելերկիւղիւ ընդ նմին. վայլոլ՝ "ը անչաւատ, թուի ն ի փրվութենէն

| ,

ս

.

՞

|

(35) (36/

ղայն.

առ

Աստուծոյ:«Աստուծոյ» Ժ 1 (15), 1 (17՝ Ի Հին օր. չէջ՝ «Է» դաչտում նչանով: նչված է ձախակողմյան չ) ԱՀ օ' արդարոցն:

բառը

լամ

նե

ա

Ր գիք Ժե այ-զի ն նչ ինչ յայնժամ կրէին դւոց, չեղութիւն ե յանդնդաքակ ոն վրդովմանցն ցելոցն յերկրի, ի աժանարաց ղ նախ քան զջ Ռրով դնդոց, սածանք երկանընդմիջա Ը րկրի ն երկնայինծովուն նից բացանտ ն Համատա առնել Համօրէն ամենայն լինել, ւու ի ողմոյն մուլ մաղակաե Հբայնտ կատարման աստուածային յի նութեան երկրի. ամե քեռի |38|յարնելեայն ի մանին՝ ՀԻՑ Բր ալ տապանն երինս մ կ ի իջոց աչխարծի Հանգնաւ ի լերինս կորդուաց, ն նա«առեսոն զ ողֆակէզս ղոչութեան Աստուծոյ մատուցանէր"՞. զնոյն Հ աատուցան խոատացնալպատարագընկալին՝ ոչ նս ղնոյ իմ նել ե Հաստատեալ ղզաղեղն եղից իածանդ, զոր ոմանք Հուր մեկնեալ Ժ յամպոյ որդիք տարրապաչտիցն դօւոիԱրամազայ: ե Ի ր դայ: Իսկ եթէ ԲէլՀրամանատու Արամազղայ իցէ՝ ո

ր. Հոսելոց""", չ7:8 աուն ամենայն թն, պատառնցան ՆՔբ աՆ Ն ո ո շնչաւորաննա Լարի ծփական ջու

ԱԱ ըՄ ասա

Գաբաւոնացիսն ն.

իմն բայականս

նորին օրՀաՀրաման Տարան

լ

/

ո

առ

ւուսզվրեժարեաննոզա առնուլ ի զի անի՝ արժ. խնամոցն երկԵւ ողիք իբրե ութ նէն Սաւուղայ զի ասէ դիր՝ տուաւ ն որս ասեմք,եթէ նոցա զ

ն"

ե

ռ

յերիժամետայբարեմտութեամբն ւլոռնիկն ե ղՌածարբ ազդականօքն, իւրովք ապրեցոյց բարկութենեն քովական Այնքան սատակմանէ: ի Քանանացւոցն

կնա ա

արտաքոյնորա,ասէ, ղտա-

ողւո

ընդ

քանզի բեկամօք երեի լենելդարձեալ որդիսնածապետին. ոչ յետ ջրծեղեղին նորա:Զոր Հնդկաց ասի լինել դստեր իսկ աչխարծնվերին մինչն ցայսօր ասէ ի սովորութենե 93. (36) Եւսերես կեսարացի Այլ ն որ

Աստուած

յլատակման ընթացքնան երկրի: մո այլ է պակուցանել քաղել ղուամպոց ճայթումն"" ի, ւական

:

րնդ նմա:

ն Նոյի ն Նոյի Ն կին նեկանայք ասեն, Թէ ն դուստրը ոյի է պատմաղրաց ոմանք Իսկ ն որդւովք ն կարնորբակնաւ նաւին ճարտարապետ ն

աց

Ո՛վ աՀադն դնասատտ սին. ո՛վ աՀեղական Զի թէ երկնի ն.

անծա-

Աստուծոյ. բարերարութեանն Ո՞վ անծախելի նա խնայելասի յան

փաննաղ Տ էր

Եւ

այլ

կենդանի». ութիւ 81.

ա

այլ

,

Թ

»

Է38)

Ա

Ա

(ւ

ին

Լլ օր-

զիա՞րդ

չիք՝ բարկութեան: :«) Այլ օր՝ ճայթմունք: »«»օ9 Հասանելո (Նախն. 30): 2 (18), 11 (33' ՆԱ Հաւիտեական: երկրի մարդկան ուխտ Իզ: դաչտում «է» նչանիտակ): ձախակողմյան

Հոսելոցուղղ.

ենԿ

"

ուխա

Հաւիաեն(ա)կա

Հրամանաւ իւրմէ խաչիցի

գօտոյ նոզա յամել, զի Արամազդի այժմյառասպելս ն ի ոչ յաւելցուք մեք "չ Հարկ էր Բէլայ. զոր թե ապա սեռն օդով ն ոչ Հուր մեկնեալ յամպոյ,

իէ,

արեղական,

այլ գիչերիերեել: «յլե

նչոյլք է արդարն ե խոծ ամպոց ւս է՛ իտ ֆածկեալ"" ի վերայ խանել:

խոնաւագունից,

ոչ եղեալ՝ մ արդկան՝ յերի" ի սկզբանց որդւոց Եւ յետ այնորիկէ բազմանալ ասաց հլում ըստ մասունս ն զերկիր բաժանեալ,մեծն ելի փԼ39յանոս ւուէ մի բոտ միոֆե զոր ջաչի ն

Նոյի

զոր

Հերոդո-

զարն տնայն ասացա Ք երկրորդել ն Հեւտեող ն զՓիլոնեայանիրութեան, Այլ որ յետոյ իմաստաս Հմտագունի Հնոց Հրէակասմունս

զյոյժ սուրբ

ի

ելոցն եղեալբաղում ու

առաք

որպե" կ օրինակօք, դեղեցի

հաց եկեղեցւոյ 19. նպաստաւոր Զոր ի մեկնութեան Եւսերի կեսարացւոյ գիրք Ադամայ ուսուքանէ 104. ղոսկերսն ւս Սուանցասէ Փիլոն

նաց

եբրայականացն ատու տարաւ գրա

յերկիր ժառանգութեան Սէմայ անդէն զետեղբարձեալ Ք ուաւոր ապառաժ ն Հասեալ է տեղի ն. զանունն ն իւրոյ» ՝

եղելոց դիպուածոց իբը ծեքեէր ն զգրաստն եբրայական մ սրոյ, զոր բարբառն տեղի ասացեալ՝ իմն սելով Աւաւրիչըլիտ: թուեցուցանե զբանն մսուրս կալով իմն որ նոյնինքն թարգմանի այսինքն տարեցաւ հդանոսկերք կանախածօրն ե իսկ տեղի չիրմին յորում է դաղաթնԳողոր նոյն ինքն ման ն կառավփման, տար անուամբ. զոր յափչտաերկակի նին, հրրայակ րստ նովիմբ գոթայ ն Քամալչինեցաւ քաղաք որդւոց Սէմայ ե կեալ ե ատում ծայնոցնւու Մովսէսիւ վասն որոյ Քանանաց(401անուամբ: ազ դացն 105. Աստ

երումաղէմ,

մինչե պատուիրնաց՝

«Ա

«Ժ Այլ օր՝ Հրամանով: Նախն., 221): Ա (ցվ նոցիւ: 1 (7,

ուղղ՝ ծագեալ 6/0) ծածկեալ:

եւ

յետ ռակաւումիոյ

ժառանգութեան զերկիրն Քանանու զվիճակ ն Լիեգիպտոս Հօրն ի ձերոյ» քանզիՔամայ Եւ Յարէթի Եւբէաստան ն մինչն յարնմուտս Հարաւոյ: Ամման լեռնէ մինչնէ ւուսու Հիւսիսոյ:Իսկ բոպնամենայն մինչն է Համօրէնլայնութեամբ Սէմայ՝Ասորեստանեայքն աէ. «ձեզ

տաց

տուաւ

ո: կողմանսարեելից Եւ եկաց Նոյ յետ ջֆրծեղեղին որդւովքն ամս ՅԾ" ն զօրէնս բնուզկամսԱռտուծոյ միչն ի ՀԳ ամն երերայ՞՞, ազդաց եկելոցոր յետ Եր: Զոր մեք սակաթեան պուցանել բնաւին մարդզաղզդաբանութիւն այժմ յիչատակնալ ւուք նե մանաւանդ զի առաֆնոցն. կութեան հ նածառղնետացն առ

(41) երաՀարկ փութոյ եղե մեզ գիտելղպայազատութիւնս ն որ յառաջ քան զնոսա մերոյ աչխարչի նաց"տիրեցելոց որդի ի Հօրէ առնալմինչե ի թագաւորքԱռսորհստաննայց,

արքաեղեկիայիւԵրուսաղէմի Սենեքարիմարքայ, որ են Եւ է Թուել մինչ յիւ եղեալազգապետւոանս Արծրունի: առ

պայս

վայր

ՄսաղաՍէթ,ենովս,կայիանան, ասոքիկ.Աղդամ,

Ղամէք,Նոյ, Քամ, ղայէլ, Ցարէղ,Ենովք,Մաթուսաղայ, Եւ այսոսիկայժմ բաւակաՔուչ, Նեբրովթ որոն Բէլ: առ

նապէս ասացաւ:

(Բ)

:

առնուլ վրեժխնդրութեամբ ե Դաւիթ Հրամայեալ՝ սածմ ան. զոր էն կարգեալ նածապետ է զառ նե զբանն զոր ւոց զուխտ իւր յաւիտենից հաց յիչ դոձարբանէ,

Է Հազար ամոլ:

ՎԱՍՆ ԲԷԼԱՑ ԵՎ ԲԱԲԵԼԱՑԻՈՑՆ ԵՎ ՆՈՅԻՆ

ԱՌԱՍՊԵԼԱԲԱՆՈՒԹԵԱՆՑՆ

Թէպէտ ն

մտեսուառաջիկայ նպաստաւորութիւն ն նոցուն որ վասն Բէլայ պոյզք Հետադայից

ոչ

ինչ

թեանս ունին է այլ դիւցազնականղառանցութեանցն՝ իսկ Քաղդէացւոց քաջութիւն, որլես նոցա Համբաւնալ ոչ դծիծաղականս առանց հղերանաց անցից զխելաղզարութեամբքն կարծեն՝ ասեն զծին ոմն Բելոս,ծայը սկիզբն աստուծոց՝ Քանզի

`

Ս

ԱՇ) «շ«22օժ

Ա 629, Ա

Հերոդոտեայցն:

(34

|

ուղղ:

ււ նոյիւ:

«ԺԱ ար) մերոց: (40 ՀԺուղղ՝ հրանելեաց:

ունել նե

ւութո

Արամոզղ"նե

«այրն:

Դիայ, որ ոչ

բիր

Մե

Ն

ալա

առաս

,

ըստ այսմիկ յառաֆ: ն պածնալ ի ի նմանէ գրեալ

նս

մատելքշական կաեք, ե գիր

զոր չութեամբ: բազում զգու Բաբելոնի

եղեալ գիր ֆրՀեղեղին

այլ

մեք դիտեմքյետ

`

լենելՀայր Արամազդայ, իր» որ զֆրծեղեղին ղդուչակեաց ժամանակով, կս մտաւոր դրել բ նաբանապէս Ի«ը գործոց ե զառաջինն ի Վեիւսիւթբեայ: վ ի պածեստի կապարո մածեալ պղեձի ածմունս կ դնել յաման ինչ բազումյ Եւ այլջ 7") քաղաքին": ն մեք ոչ ընդե իրօք. Վ"Ր Սիարա-ց ոմն

վկռռնոսդ

իսկ այլջ

անուն

անկեալցեդինժամանակաւ Հարկաւորիմք առասպ ելեաց նոցա Քա-

դիմակս ե լուծումն որդի Քուչալ որ ի Իսկ Նեբրովթ՝ գրել: աբժահաւորս ոչ միայնջան զառաֆինս վայրյոյժ ուժգնագոյն որ յետումտ մոլի ե ոչ Հերակլի լինել, այլ բուականաց՝ իր" առ

ու-

քաֆապես դժուարամարիլ զՏրովավան զոխաւոբ: ե

Հ

որն աստուած ի նոջանըամացոււ: կարողաթարվանեալը Մազդա ոմ

նա

նան

թանի Ալջոան կախարդին"լիո մոդի որի աչխարչավալիր խարբկանօջ մածկանացու այլ առ

ասաց.

ն

ք

ոչ ուրացաւ

ն անժամանակ որդիԱմովեայ Արամազդայ: նիցն լենել Հնագու զինջն ասաց գոլ: Իսկ աստուածոց, այլ ե Հրամանատու Արամազդայ: ն սա

Բէլ՝ ոչ Հայր Որ

ե

այլոց

կարող տուիչ Լոր

աւելի ն այ լաձնես խժականս. փոխադրական

արանցե յառաֆ ջան որ

ամացն

որպես ժամանակաց, նս

առասուն

Ք զջրչեղեղն

նաչապետացն զանուանս ն յօրացնալ ազա այլաբանել. Հասակի, կեղակարծութնամբք

բիւր

մարանձերա

ն

դարս

առսա՝ն,նոյնպէս ն

տահեալ ի յոյժ

բազկին ի

յաղթանդամութիւն`՝ կանգունել

վաթսուն

Խորա լին քահզիասեն զբարձրութիւն հալ պատու սերմանքյիմարութեանն

առ

Բաբելացիան

ռրոյ ԱղէքսանդրիՄակեդոնացմիեչե ի ժամանակս պաձեցաւ ՆՍՏ րայ» -

լ

Հ)

«Վ 1 Աթ (/ «ըթազոն

թիւջ:մշ,

(20, 7,

Ա

(21

«բ-

յաղԹամԴամ ՀիՖ օբ- ի յաղթամդա Հ

ի յազթանդամութիւե: 11139

սոսոյ:

ու-

անդրի ռակեղն կանգնեալ թաղաւորին ն արձան քաջութեան առի յիշատակ":Թէպէտ բելացզւոց Բա-

զոր

Եւ

այլ յայնմանէ վրիալնցոյցճչմարիոոնԱստուծոյ պլատուծառ՝ Որ չարն սովորականբնաւորեալ (44 պաչեցաւ անվրէպ: պատրասասացաւ ծախքպիտոյից յետ բազում ժամանակի ն մեծութեան անյաղթ բռնութեան ըստ տել թագաւորին Համն կերակուր Բելայ: Որպես Յոյնք երբեմն որովայնի աստուած յիսուն կոյս ե միում գիչերի բաւեցին Հերակղէս ն զամօթալեաց իրո քաջութնան ղծանականաց ապականել. է Բէլայ ասել րոտ այսմ ղարմանալիքԲաբելացւոցն սսա-

ընդէ՞րոչ

երկիր պաբաէ: րչա եթէ Բէլայ, պնդեալի խելապատակ Ո՛Վ նԲարելացի կոյր՝ունելով եթէ ոչ այլ ինչ յակն ունելեաց բարւոյ մկանց ի քեզ լրութիւն անունիցիս ասել, զի՞նչ ինչ բարգաւաճանք յիմարութնանառաֆնոցն. ժԴ որովայնին Բէլայն Ռ՛լ դիւացն նախկին ժամաորաիսի կատաղութիւն գիւտթ 145) մուծաւ յաչխարծ,առղպստամբութիւն նակաւ սպրդեալ սբտիւ ասէ

անես

թաղաւորնԴանիէլի

ո՞չ

տեսանես

դու

աէ

է,

իլոդից:

առ

ն պատն տրոմութիւն ռրբոց Հրեչտակաց, Աստուածն

վտանգաւորմածու ծառայիցնԱստուծոյյաւուրս յայնժամ դարորով ժամ ն դէպ իսկ է, առլագայիցն. եե. բազմաց, ժանապէսնոցա ասելփոխարեն անմեղադրելի ճառ

առ

ի Թէ այնչափ մթերնալ Համբարք կերակրոց կուտեցին ն ելքն ի նմանէ Բէլայ ո՞չ ապաքէն ըստ այնմ Հալոցան նոցա: լինիցին չած ի փառա Բարելացւոցնըստ կարծնաց երեմիայիւ, «յաՍպառնայն աստուածային դատաստանն ն յայնմիկ խնդրեցից զվրէժս ի Բէլայ ի Բաբելոն, չուր

Հանից զոր եկուլն՝ ի բերանոյ նորա»: Քանզի առաջնոցն ոմանք՝ըստ իւրաքանչիւը ռւրուականք ն. ատուերականք"" դիտուկարծեաց Թուելոց վրիպեցանյաստուածածանօթն թենէ Հոգեչած նաչապլետացն: ե աստուած, ասաց զինքն հոկ Նեբրովթինքնադիմաբար առնէր ե սաստիկ զօրութեամբ՝ է Բաբելոնի թագաւորեալ

մինչն ի

ղարմացումն

մած

նչանսկախարդութեամբ է ներքոյ Եւ տիրնացամենայն ազգաց որ (46յամենեցուն: ուրեք կանգն. հո Հրամանածիւ ժեծաւ՝ ամենայն ն երկնիցել իբբմաստուծոյ զոծս իւր ն երկիրագան նել զպատվեր եղե: Ոչ պլաչտութեան ոբ նեսկզբն պատկեր չ ւ մատուցանելԲէլայ ըստ առաջֆնոցն ինչ առաուո: կարծողականս խաբ հրաղականաց երնեցելոց ոտունրականացն այլոց է մեռելականսիսկ եղզոյց ա. բայ դիւաց, այլ ձեռագործ վ Լ

աչօք

առ

զի չես

Համ Փաղեգայ «դո .իւրեանց քան ղզծարս յառաֆ Քանզի առի րայի՞՞: ղզպատկ Հարքնի դութ խանդաղատանաց ասելի

սոքա

բո

վախճանեալ: եթե «Հայը ե Սողոմոնէ, ըստ ասացելումն որդւոց նկարեցին, մե "՛ Բո որդմ նելյոլ

Հող" վասն «գոմ տարաժաւ թախծել արար պատկեր» Ի

:

երամակ չանց՝որ

ն

դու,

Յարէթի, ն բնակեսցէ ի

տան

տունհալՀայկայ գայ Հատուածնալ ի Բէլաւյե Բարելոնէ ն յանդուղն զօրութեամբ Ննբրովթայ յարնելս Ասիական. մեռանի ի Հայկայ,Հարեալնետիւ, Հրոսակաւ Հետամտեալ՝ ոմանք ի պատմագրացասեն՝փախստնամբդարձել ղոր Եւ այսոքիկ վայրապար բանք.զի լայգնաց Ասորեստան: ն մենծՔերթողն Մովսէս, նագոյնսԼԱ վասն այսորիկ սպլատոմէ դի նորա բար Գասր զօրինակմածու նորա, ն որոլէսզմունալ եւ ժամանակբոնահ սոնսիլբազմաց՞": գաւառնՀարքայ

Թէ առցե ոք արդեօք սովորութիւն ն կամ Առանայ երերայ՛" որդւոյ ն

ես

Սեմայ՞՞: արնելիցՍեմույլեալ վիճակխոյս ՔանզիԱսիականք

ըձակեսցէ Աստուած

-

ւոօն, զոր

այլ չո՛ւն

առտուած

զկնիՔո տողեալսաՀին»՞: օրչնութիւնք ե դէպ ելանէ է մարգարեախառն Աստանօր ընդա(48) մեծինածապետինն աշխարծածօրնՆոյի յասելն՝

Բոր

,

անարգէ ասելով, «ոչ միայն Քամայ՞, ղորսորդականն

են

նորա Լ կալութնան Րր

սոյն,

ամքՔ

ԿԲ,

չ

զոր զոր

ոմանք ք

ի

դրաց պ պատմագրա

այսինքն զՄեստորիմկոչիՄեծրայիմ, Տի թա Եդգիսլտոսիկ.քաֆաց վասն ժառանգութեան եղիպտոս, սկայից պատկերս կանգնել ի գիրք Քամայ. ՔԲուչորդի իսկ քանզիԵթովպացի ե պատիւ, (47777 Հ գաւորաց Եթովպիայ արգեն իենակին Արարածոցն Նեբրովթայ ն. զայսոսիկ յարեցանդիպողագոյնս

ւոյ

Իսկ եթէ

ն

ի աովորութիւնն այլանդակ բարքը

առ

ԼԸ

մոլեգնականս Բէլայ,որն ամբարտաւանեալ

տալ

ասեն

"

Հայր

Հրամա ն

մասն

լեզու. որ եբրայեցւոցն պլածելով ղիւրականն Հաւանեցա մտանել յանմիտ Եբերորդի`Սաղայի,որ ոչ է մեզ եւ աստի դիտելի խործուրդչինութեանաշտարակին. 24. լ ե ալ: եբրայեցի առաջին բարբառն ե նչկածեալ Բէլ ծախիժամանակաւ, Այլ անժամանակն քաԹորգոմայ,որ ի տանէ Յաբեթե,որով որդւոյ 2) Այլ օր: բարբարոսաց:

ծմանաց

զոր

ասեն`,

է

(42

է

ամենայն Լիրէաստաննայց: Եգիաուի Լ

ունի կարգ ծննդաբանութեանդ Իսկ ըստ սլատմագրաց՝ : զՄեստիժ օրինակ. Բամ ծանին լ Քուչ, Քուչ ծնանի ղայս լ իսկ գիրքԱրարածոցնասեն զներրովթայլ ըստ պատմաղրացն Մեստրիմծնանի զ Նեբրովթ,Նեբրովթ ծնանի Աներիս ծնանիզ Արբէլ։Աբբէլ ղԲաբ,Բաբ ծնանիղԱներիս, ծնանիզ Քայաղ»Քայաղ ծնանի զմիւս Աբբել,Արբելծնանի Եւ զի այսնեղՆինոսԹագաւոզայրնՇամիրամայ: զնինու՞՞

:

զի ի արարնալ: րեալյետ Բէլայ՝անփոյթղայսքանեօք տնանս զնչաե առաջֆնոցնունէին պատուէր թազաւորացն Լ ն ոչ վատաց. այլ նկարագիրս նաւոր իրս քաջացգրել, ժա-

ո-

(48 (42

որ

.

-

.

Հայկայ

`,

ասի

լեզու մարդկու խավաղցրմամբնի վերուստ զմիաբարբոաո միմիայնմնացեալ թեան չփոթեացյայլաբանխլրտիւնս ասի նածաղետ ւ

սորա

ոս

չ

կանդզրաֆանվաստակոց, միաբանութեան ղանխործուրդ ն կանյերկինս. նել բուրգն յերկրէ, որոյ գլուխն Հասցէ `

Հայր

(49

Ժ Այլ օր: ղծետ մտնալ: 2) ԺԱ (շթ) Մծստրիմ:

Այլօր.՝կանանցիս:

ն

քաջաց արականս զպատկեր պատկերաց

չքեղաւորս

րնաե իսկ զվատացն զնուազադունիցն լ")ծ: են Նոր եթ նչանակեալ» Իֆ

մանս

՛

ն

րԱ343

| |

:

Լ.

ն վերնադրութեամբ վերնադ կանացիս, ն միայն

տիրհաց ամենայնի, որոց ն նինոս, ն զբարբհլոն սլարապօք մ Լ զճակառակութիւնԶրադաչտին Հնազանդնալ ընդ իչրով 4եռամբն նուաճնացի ծառայութիւն: եւ քանզի փավաչուտ վարելով ոչինչ փոյթ զորդւոց իւմոլորութեամբ րոց առնէր ամենածախգանձիւքւաուատաձեունսլատուով (52) Հոմանեացէ եթ ունելով ն ուչ՝ կազոյց ղճրադաշչտն ի վե-

| |

|

Թ)

ԵՒ

ԱՆԵԱՅՑ ԹԱԳԱՒՈՐՈՒԹԵԱՆՆ. ԹԷ

ԵՒ ՄԱՆԻԹՈՊ ԿԱՑԵԱԼ ԳԼԽԱՒՈՐՔ

ՆՈՑԱ: 150)

ԿՈՂՄԱՆ,ԵՒ ՄՈԼԱԲ ՈՒՍՄԱՆՑ

ԱՐԵՒԵԼԻՑ

ՎԱՆ ՐԱԴԱՇՏ

ըստ այսոցիկ, Ցոյցք ժամանակացս

առացաք,

ինչ

ն

որ յաւուրց

նչանաւորք ի

գրեցաւիէր

փոյլթս,կամ ունէինզանմիաբանութեան

էիարաւք՝ «"

մի

ււ

րր ա 71 օրինակի Բէլայ, .զինք

ն

գրեցաւ

Նինոսի, ալրութեանն քաջութիւնք անձնասէր ամբարտաւանութեամբ ռաւել ամբարձաւ ն.

ն զի գոլ ասել սկիզբնքաֆաց թագաւոր ռաջին,

ե մի վայր ստիպով

բագրամանոց այրել. զի Հետք ւս նողն

մեծասաստ .

ը

երնեսդի,բայց

ն

նս

ինքեան

գ

գումա-

յիշատակայլոց

միայնոլ՞: Քանզի

ն

խԽուժաստ

ա

աայ

--

Հա-

մոզ» տուիանս Եւ Թէ ուրումն Հայկաղնոյ: Համբաւուց ո՛րն «ինի օրինակաւ գալուստ նորա պատկրազմվասն սորին ն իր, արիականձեռակերտացն չինուածք,որ ն յոյժ ար-

է ժանաւորքզարմանալեաց, դարձեալապաստամբութիւն

երնի,Թերենս

լեզուքն

Հարկեալք ոչ քաջաց տութիւնք զի թէ դարձեալ Քաղդէացւոցանտի ըստ

բ

երնելիք | Նինու՝

ոչ առաջնոցն մատենիցն է

Նար ր ինջե աԲ ի չա. ""համարի /որմիր ե Բարելոնի

ակացութիւն

բում յառաֆադոյն

անտի Բէլայմինչնե

Նախ զի խափանմանց'։

բաղում

ի

ո

ւ

նե մաՀն Զրաղդաչտին

ե. բան Շամիրամայ

մուռթիցն

որ

այս ղզնմանէ՝ ամենայն գտանիժայլոց որ տիասացեալ. ընաց ամս ԽԲ՛// եւ առեալզիչխանութիւն նորա Զամեայ որդի նորա, որ յանուն Հօրն ի-րոյ կոչեցաւՆինուաս. որ տիրեացԱսորեստանի, այլնի ժամանակա ինչ Հայոց,ոչ ն ինչ փոյթ զբազմացուցանելու Հեչշտասէր անպատերազմասէրմւոօքվարելով կեայր Է խաղաղութեան: Իսկզկողմանս արնելիցՊարո այնքան ունելովԶրադաչտին յայնմ Հետե ոչ երբեք Հարկէր Ասորեստանեայց. |53| '

իբբն ոգ" 1ալո9 կաա դիչցագանջ, ամու" զինքնանս նոր Նո լ

ն

նուանեհացմի ն սաս ամենայնԱսիաստանիԼիբէասասի թաղզաւորեալ ն զնինուէ քաղաք որ տանի, բայց միայն ի Հնդկաց» զոր ռաջինարքունեացչինեալ (50 յԱսուրայ, անուան իւրոյ: Եւ ի չինեաց ւզատիւ

է) խանդամայն Մելո

դ

առաց

միաչաղոյն որոչել 1է Լ Թգաբելացւոց, ր զի ուսմամբ է անուամբ մի աւնրեացն ւ, Բ: Ն է. Եւ ընդ Ասորեստանեայս: Նեբրովթ վերստին չչ ւ ջ Աու յողլեսատի ղզառածանէր, զ մէ որդի Նոյիասել նոր Զրուան, որ ն. Մեղացընկճեալ մող արքայ Բակտրիացւոց զՋրաղդաչտ Մ պանկազաւ լինել,ասէ,Հայր ւոիՀզօրապէս աստուածոց: մինչե ե սածմանս Խեվտաղաց", դ Հալածնեաց աիզբն ասէ իցէ եթէ լինէր իմ որդի Որմիզդ րմզդի անուն, ր " արնելից ԴարԽուժաստանի կողմանց րեալբովանդակ ն արասց զերկինս զերկիր. յղացաւ ԶրուաններկուոԳովմայիդ Նր

,,

ոէ

ռա

նա

յ

ն

ն

սից, անդր ի

ի քան զրածխն ղ Դեպուծանք է ն ի Խոճիծրաստան", ի Շնրիբամամական" յոյժ ասել մինչե ի ծովն

Գուզրան միանգամայն

ն

ն

ո

՛

բիս. իսկ խարդախնի նոցանէ ստիսպնալ նախաժամանեկն

Հնդկացարությանբ ելն

,

հտ զիչխա քանզի էին որդիք նորա յոյժ մանկադոյնք՝ նռ ն նա քաֆաղոյն թիւնն կնոջն իւրում Շամիրամայ,որ

|

բանութիւե: »օ)

Ա

(/1-3/)Իառան,

՞վ ես դու՝ ասէ. ասէ. որդինիմ Ռրմզդլուսաւոր

եալ Զրուանն, յառաջ:եւ ծարցնալ ը .

նա

ն

Ոոմզդ.

ո

որդին

եմ

ես

է. անու-

է

դուխաւարային չարասէր: քաշոտ, Հաղար ԱՄԵՐԻ եչիշանութիւն ն

նս

ետ թախանձեաց՝ ծնաւ Որմզդ,ն.

նմա

ամի ապա էմ Քեզ, անսացեալ

ղար

.

րոմ Կարա Ալ

իւր զյետարկելն

ԱրՀմին(54

աստուած լինելով: Որմզդի,Հակառակ նա

Արչմն

արար

նա

զխաւար:

արար

ղծուր, ն. զի մի՛ մի րո" զչար,

արար

արար

արար

սա

աոա

եւ

դու

արդ

. , ՀազԾՅոիւ"

տուրա Ը սնսա: ինձ

ասաց

ղկեանս, սա

ղֆուր: նաս

միոջէ

էն Ռրմզդի

բարիքս մայն ամենայն

«րոր

Որմբզդ

զ

արար

,.

:

.. մորի: "'

արար

«1 ասացից, Գ՞Ք Հ" Ք Ւ

ոյ Արդ ո՞վ ոք արժանի ճ Հարամանւոյն"": ով ասասցէյիմարարքայի

ուսմանս

Համարհսցի. այսորիկ

Զրադաչտի -

:

ասա

զբ

ղու

եի ձրավաստակ աատունոյ թեր , ՀՏ

խատելտարար միում ժամու բարկաց Է

նոյն մե ընդ Որմզդի

ասէ Դարձեալ

պատերազմ

ար

ւաֆ--

աարատիջն: լինել եղե. աստ

եթէ դէպ

այո

րաղգաչ/ո,

հ աաակիրոր րե

սովո ո ն

ի

Նիէ, մեկուսի ր լ ելո ինն

ն ՀՐ Ը"Դ ելեալՈրմզդի յածեր

ա

-

յազեաց մի Հոր սեալ ղուարակ (55)զի ժ «ը յը արամբք զնա / կարկառեալ ն լցցէ զով իւր անյայտարար զդողաւան տարցի ակն ունէր եկեալ / խնդալից եր նութիւն եւը: եւ կ ալ երեկոյին ւ որ ան: ի նու եգիտ ապականեալ « գիչի կերակրովն, ն ի վերայ եկեալ է Ք արաթաթօչք բնդոունք աո-

առ-

:

|

ակե մողեսք

Լ

|

գովինորա:Արգ յայսմ նեւակի դեաղջ կերան արքունի ի կոր յ աաա աատուծոյն կապճածամար զար Բրո մմանք կումն ք, առան ովիդայք։

ղորս

ղեն

:

ռն

մենայն

Բազու լ

ինչ

զ

գրել,

(55)

այլ

զի

Ժ Ա (/.)

՞

բազում

աա

նեղութիւ "դ

/ նեպակի: (26),1 (27

ւ

առաչին

ոլոր

ինչեՀաս

սուր, ի

ւ ձեռն

այսր

-

Լ հառն

նեպուկի:

լարնհե

յարհելս,

ռ

որ արդարն

ե

բարձր

է

կիր՞,անկոխելիուռից մարդոց, Հազիւ

Ք ան

յ զ ցգամենալն

եր-

ր

ուրեք ակնակառոյց աչօք նկատել զկատար լերինն, իբր թէ մերձ երկնիւքն 15 եւ ասէին այնոքիկ զորոց ն. բանսէ, եթէ«ի մասն ինչ լերինն յայնմիկ Հասեալք բազումք ի մերոց ւտտեսանեն զկողմանս յոյժ մեծանիսւտ, դաչտ Հարլայնատարած, արնելիցը, առո

(56) յ

որո

յոյժ

՛

բարբանջանաց ականա մեզ

աը

օրինադրնաց:ղայսոսիկ մ եւ

սատա-

է-

ռոք

այլ

ն

«

Հետէ ըստ

»«

`

՛

առ

ո

ա

ոզ

`

Ռոմ

Սպանդարամետ

,

-

»

սատանայականուսժան՝ռուղառեալկործանեացղերկիրս Հայոց որպես ն ցուցանէ քեղ պատմութիւնք սրբոց Վարդանանց, զորս դրեհացերանելի քածանայն եղիչէ 18.Զորն. այժըմ իսկ դեո ունին զսոյն ասել որդիք Հրապաչտիցն: նս Իսկ Մանիթուպ լաւելուածով զայարքայԽեվատաղաց սոսիկ Փաստաւսոէ.ոչ ասել զծուր արարածՈրմզդի, այլ բնուե ն Թիշն (56) Որժզդի»Հեվխեստոս որ է արեղակն Դռոմիթոս, մասն ե ե լուսին՝դողացան զծուրն յՈրժզդայ ինչ ետուն Է ն մարգիկ.- երկիր աստուծոյ է, ոչ պանդոկի ստեղծեալ յուժեքն այլ որպես երնեիդ նոյնպես էր, ն կայ մնայ, ն զմարդ ինքնածին": Զայս ն ես իսկ տեղեկացեալ դիտացի ի բազմաց, յայնցանէ որ Շախրիջն՞՛ կոչին. որոց դէս եղն ինճ Հանդիպել ոման աստան Ա "2 է Ախւմ' Հ ա բ ՀԼ, (ԱԶ անուանէին եկե, ն Հաւատ ղինքեանն Համակղէնս,այսինքն աժմենագետք կրակի, ն զառյն իսկ ասեին զայսոսիկ այլով զազիր չամարդ, այլ մեր Ադամ ոչ ասել րբեօք:եւ զնախնին ումեմն որդի Շուռելայ, արօտաբոյծ ուղտուց, այլոյ զզունալ լյանծանոթ աչխարծի ն անշաւատարիմ յայնմ ե. այսրէն դտենալծալածնալ եղե կնաւ Ձէւրով հ միֆոց երկրի, Եւ եկեալցեղապետմեր եղե: իմ զծետ երթեալբանիցնորա Հարցանէի՝ ո՞ւրուրեք ասէք (ինել զերկիրն ղայնանծանօթ. բարձր, մի է առնն. «լեառն (57 ն նոքա "բրոմ ԷՐ բԲշբճը» Ք իէ յոյ անՀնարին Վ ն ես ցոր քան զնա չի ջ անդր բնակութիւնմարդկան». զեմաւոն 1 իտեմ լյաշխարծագրութեանց տն ՅՈ ԳՐ 7 անտի Պողոժեալ

-

Ժ Ա «ԺԱ

աստուածէ ոտեղծնալ յումեքէ: ՐԴ /2.9/ զսոյն իսկ զայսոսիկ ասէին: ոթ

ն.

«209Ա (/9/՝արըոտաբոյծ. ուղղ: արաւտաբոյծ (նախն. 139):

ի ե ուսծՀման,անբաւական կ անվայրավփա թայատակ, սաստ ի դեչերի: իկ լուսով զարդարեալ աչաց, տեսութիւն նե ի տունջեան ամպ թանձրախոծ հըեմամբ, առ

բազմակերպ

յոյժ: ղայնմանէ սպիտակափայլ իբրե զթաղ լմեալբալաձն. եւ ես ղայլովքՀայեցեալ երկիրօտարանծանօթ: ասէին՝ կարծիքէ միտս իմ ընթացան ուժգնակի բանիւքքամաչեալ՝ վերֆնոյ,թերեսն. այն իցէ է Հաւատ ասացել|տճյոցս քանզիարդարն առաջինմարդգոյներկիրբ̀նակութեան Մեֆ առ

ն

զգալի ն չօչափելիէր դրախտն,

"չ

իմանալիկամ ի

Համրաւեն. զՅովրեզենին

որպես երկուց աչխարծաց, ես ոմանք կարծեն, որպէսե արդ այլն ոչ տարաբարձական, այսօրընդ ե Տեառնէաւազակին՝ ղասացեալսն ոչ դիտելով որք

Մակեղոնացւոյ Զորն Աղէքսանդրի դրախտին՞՞: Թերես ի վիլագրութեւնջ՞ Ողըմպիադայ ն

իս իզես ի առ ի դէպ ելանէ մասն

ինչ

սածմանաց արտաքոյ

Հասանել: դրախտին

ունել

ի ծառոյնդէսլք՝ անծանօթզարմանալի ն սուզականութիւնս աճմունս փոյթ ընդ փոյթ. դարձեալ ն չիթք պօղոյն ունէր ղանչալենել, որոց ն յանկարծօրենս

միում

ււուր

միայնօւռար մեմատ անուչածոտութիւն: արմատոցն ն աներնոյթ պաձծպատիք, այլ սարասիցն անիմանալի որք եւ ե մերձենողականե անծղելիզգուչաւորութիւնն. (54 ղօրութենէն, լինէին յաներնոյթ նալնանդամւտանջֆեալ ասէ ես ոչ Հաւանիմ ասելի դիւաց-«ե. զտանջողացն, ղոր ի վերայ Թիկանեկեալա լսէաք, ն ղՀարուածսն ղճողփիւնն Այլ ձայն տեսանէաք: ոչ ւտնսանէաք,բայց ղտանջողսն Եւ ոչ

զն

ւսնձն

թե ո՛չ՝ եղիցի մի՛ժողովելն մի՛Հատանել, իմնդայը՝ Եւ դումարտակղ: սատակեսցի այն"մեռեալ,ն ժանտ ախտիւ Նա ն զայլ երկիւղիւի բաց կացաք յայնմանէ»: ածաբեկ նորին դրոց-ն յետ որ ըստ այսոցիկուսցիս ե Հիացականսն ղիս բասակաւումիոյ ասէր,«բազումանդամ աղաչեցինտեսան ես ոչ կամեցայ, քանզիկամէի բեկամքնդառնալ,

2:

լինե իցէ ԱՐՀ Թերենս այն ւենէառու

Բռա

աք

ե

:

աա

անձայն(նախն.

անդուստ խաղացեալք ընդ անաե ծովակողմն կոյս,էւ ոչ ես այն ոչ տեսանէաք, ոչ Հաւ ոչ ն Եւ կին զերկիր: զարնգակն ոչ Ժ,ն եկեալ ի տեղի ժի ծովայինո ղօ օդ յաւուրս դամենայն ի ներքս եդեալ մտանէաք ի կղզի մի ծովուն, |60/ որ ոչ էր Հեռի յերկրէ ո Ք մարդկան Հելլենական, ն որք խօսէինն ոչ էաք: Եւ զինուորքԷ մաՀու վտանգ տունալղանձինս՝ ի ղոյղս անցանել ի նաւէն ի կղզին. ն խեցդգենտի մի ել, կոր ԾԴ: եւ զեալձդնաց ի ջուրն զինուորս անցեալ տեղեասցներկուցեալք, նե եկաք յերկուս աւուրս արեղակն ոչ ծագէ. ն կամեցեալ իմ պատմել ն լել տեսանել ի ձեռն ծառայից, ուր էր երջանկացզն իմ բարեկամ, խրատ հտ ինձ կաղղիսթենէս, խ, (Լ մանկամբք Ճ, Լ զինուո ծանդերձ բարեկամօք մ մետ ճանապարծին միայնովք:Եւ արտաքոյ որ ունի լյաւանակ. զորոյ կապեցաք անդէնզյաւան է է բանակին. մ երում լարօք մատնելն Հնգետասան՝ պատածեցին մեղ,որ ունէին մարդկեղէն երեսս ք էին քան ղծաւսն որ մեզ լինին, ն Հելլյենա խշոիւք բարձանց 61 աղաղակեցին, «զի՞ սան ղաստուծոյ զտուն տեսանել, Ա դարձիր,Թչուառական, քանպի կղզիս կոխել ոչ կարես. զի՞յերկինս ելանել էբբԼ լուայ զայս դողդոջումն ն սարսափումն զիս կա ածէ երկիւղէն եղելոյ.է Հարկէ լուայ աստուծայնո չելի ձայնին որ ե Հաւուցն ասացեալեղե» այս Հրեչտակս զայնսասել.քանզի ղագոյնսէ ի : կաննյերիս յայսոսիկ տեսանի,ի Հրեչտակս, բ մա որ Հաւս դես.այլ ոչ ի կամ ի յայլ կենդանիս: Իսկ ռածմանք վայրիցն ածաւորքն զգալիքմիանդանել զկատարած երկրի.

ե

աա բրաաարի

ԱՆԱՆՑ, եան զվ, Բ ի աւան յոՐ-

:

գազա

Լ ոանագն

Կ

ազի

"1

սա

անա, իա.6 Հենա

ուր

ար

2, Մի «ըՌՄ էչ իմացաք ա-

ոա

Գաբ րրվու

առ

է

լա» տայր

ԱրայիԲան .

է, բոնանասթ»

2)

Ցայլ օր` չիք՝

-

իի

առ

(61

խճ

ան

եւ ն ե ւ

ն

իբրն

լուայ

զայս:

ԼԱ

ԱԱ ԱԱ ԱԱԱ

ԱԱ

աաաաա

աաաաթաաոյոր մր իայիկյիավաԼւդ ըր ցք

11 ԴՐՈ

ՑԱՏ

«Ա-

ճչմարտադոյնս զայսոսիկ յատնէ ասելով«ծանեան ստուած, ե. ոչ իբր զԱստուածփառաւորեցինկաժ դոծացան. ն խաւարեցան անմայլ նանրացանի խործուրդս իւրեանց, իմաստունս ունէին տութեամբ սիրտք նացա. զանձինս ն յիմարեցան. փոխեցինզփառս անեղծին Աստուծոյի նմաեւ զյաճախութիւն ամնութիւն դոյիցս հղծանելնացա»: թէ նախ զբնութնան օրէնս բաստանութեաննունի բողոք, ն յերեսացն Աստուծոյանկեալքեղեն: Ուստի անարդեսլ, ն եթ գիտել, ն |64| ղանձանց ապա յեիսկ էր նախ պարտ ռոցա ընելեացս աստի զճարտարապետն իմանալ.«զի ււյ-ներնոյթքն տատուածայինք լարարածոց Խր ցնալ տեսանին, այսինքն մչտնջենաւորութիւն ն զօրութիւն ն աստուածութիւն նորա, զի ոչ դտանիցին ամեննեինտալ ե արտանքԵւ Թէ որպէս գիտելի զայս. պատասխանի»: ասեն, եթէ, ամենայն մարմին չարժուն՝ չարժիլ. քանզի ոչ եթ մարմին ինջաւորհցաւ է, այլ Հոգին է ինքնաչարժ. արդ տեսանեմք զերկային մարմինն, զի կարգաւորաբար անդադարչարժութիւն ե լուսիննե աստեղքն այլք նոյնունի,այսինքն արեգակն է Թէ յայլմէ չարժի. ն եթէ յայլմէ ապա պիսիք. ե յայտ մարժինն:Եւ վասն ղի ուրեմնէ ոմն, որ չարժէ զերկնային է նոյն չարժումնէ երկնի յայտ է Եթ է միոջէ ումեմեէ է նե չփոթեալ ոչ ի բազմաց. զի թէ ի բազմաց էր՝ այլայլակ լինէր ի բազմաց չարժումնն ն ոչ կարգաւլնցորաբար:Եւ է եթէ որ չարժէն վասն զի մչտաչարժ է երկին յայս զնա՝ զօրութիւնունէր անբաւզօրութիւնունի. զի 23 բովանդակ ոչ Հանդուրժկր անդադար չարժել մարմինն. զերկնային ն է, անմարմին զի մարմինն՝ բռվանդաուստի յայտ է Թէ ն ոչ կարէ Հանապազչարժել զերկին ունի, կեալ զօրութիւն է. յայսմանէ յայտ է թէ կարգաւորարար. անեղէ. զի եղնալն՝ ն է է, ոչ է անմարմին, ն ի նիւթոյ ի տեսակե որ ի նիւթոյ նա անեղ է ե անբաւ, ն ոչ ոչ անբաւ զօրութիւն ունի: Իսկ յումեքէ եղեալ. ն որ անեղ՝նոյն | անապական ն որ է իսկ մժչտնջենաւորն՝ նոյն ե մչտնջենաւոր. անապակոն՝ ն Ապաուրեմն յայտ է ըստ կարգի անսկիզբն անվախճան:

զգուշացուցիչ մայն կոյ պածպանեալ «րինի 9", աներնութականացն ինքնարբոյսս ինչ աաաի րագունի,ունիցիարմատս բուրաստանի պարսպեալ ե

նեի է արտաքոյ զղալեաց-խնամոտ

ա

ըստ

որ

նամս,

որ

Կր

արտաքոյ

Համարեցա այնոիմն ինձ թունհցեալ Այսռիսիք Եւ կացցե՞՞: որպէսկաժք իցեն: մեք զայլս ի բա՞ իկ վայբջ. այլոը սոյն է (62) ն որ անպատճառ ն

Ն

ա-

առասպելականաց

17հալ

բատ

է յեղծումն արժանաբանութեանց նոցայցն Ջրաարնելականքն, Մ

խաւարայած աւանդեցին ոցուքղՀեննլոցն, Մանիթուլիւրեանց ինչ մարդղծուրնյաստուածոյն, դողանալ եմտեայ զՀեփեստես՝ զյոլուն ինջեանունոլ, չնորել ղոր

`

ն.

ան

որք մասն

Հաւա

այտն

ո բկոց կաղ յ երկողուն

ւնն

ասեն

ձե

.

ունի ի Լւ կայծակնավարս ուռիցն, Արդ եթէ

է մարդկան: դարբն իցէ նա ոչ գիտաց,զիա՞րդ գողացաւ զի ն ի կաղէնդողացնալն: Դարձնալ Նրա կիսատուրն մասն որ է Հեփեստոս", Հրոյ, ն արեգական, երկրպագք ն ապիկար Իբո՛ւ իցէ, զի գողն ասելով, ղիա՞րդ Աա մասն Այլ ն զճուրն զիա՞րդ աստուած պաղզիցի: երկր զ քարի ն նրկաթոյ ասել,որ ի բախմանէ Կ տուծոյ ոչ ամաչեն ընդ միմեա այլ ն ի փայտից զ

Արագե

ռանս,

ե

՞

նստեալ

աղեն

նոցն ուջիմադոյնքն յմ Է նաջար

|

առ-

աս-

ւ

ւ

արտաթավին, կայծակունք լինել, որ ն անուոյ բնաւորեցաւ որպէս լ չփելոյ՞ւ, յիրար սայլիցն բաղումանդամ (63) ութենէ չրֆջադա սաստիկ նա 1. չուր

մա-

վառմամբՀրոյ Հրդեձին: առեղթ փայտիցն ն վճիտ ի տազ արեգական արկեալ, քուր յապակիզուտ սառընթերէ չողոյ անտի ն զնիւթ Հրոյն այսպես իցեն եւ արդ զի այսոքիկ նիւթն: եղեալտոչորի իմանալիէ, «որոց ա ինչ առ մոխրասլաչման այնս աիաի

ւ

.

արնակէզ

դնելով,

առ.

ըստ գրեցելումն, ե բնէ ոչ դատարկանայ»" դատաստանն եւ թերնս կորուստ նոցա ոչ նիրՀեսցէ»: աստուածային Պօղոս ունիցի ասել զպատճառ.այլ ոք «ե

առ

՝

զանդգիտութնան

զծեպեստոս:

Ա Թ2 (րջ) ալ: 163) ») Այլ օր- ի բնէ անտիոչ դատարկանայ:

ԼԱ

ԱԱ

ԱԱԱ

աաաաա աար

իրն 2.Ե. Ցֆ9ո«տոկՆ|ՏծՏծՏՏ

անմիի է ն հ է ւր այի մարմինն՝ կնային չարժեզեր անեղ է կ. անապանե անմարմին էն ունի բաւ զօրութիւն ա ա արանց նա, ր գան, ի168Բոց պատչաճին, մ այսոջիկոչ այլ ոոոոքն արարածոցա Ե նա է Արարիչ: ՀՈՑայսոքիկիմաստայն միոյ Աստուծոյ, "չ

նչանակեցիցփոքը դյլխաւորելով ղանուանսե ղժամանակս

ա

եթէ ասացելոցս,

որ

նա

է

:

եւ

Հետւհալք աստուածեղէն

իշ մեջ դիք: իւ, ն անդր: Հաստատեմք.զճչմարտուի տատի յստարաց ի ի Տեաոն Մտվաիո ատացելումն օրինակի

նագոյն ա

կրա յանդիմանուքիւը ի գործ ինչարտաքին, չայլոայլ

"չ

ակու բակուր

|

|

| ։

|

տանել

:

ԹԱԳԱՎՈՐՈՒԹԻԻՆՆ

իսկ Հեւոնեալմեր կարգիաղզգաբանուԲնաբանաբար

մեղ փութոյԱսորեստաթեանսոր վասնառաֆի կազելոցս առաջին Ձ.սնն, զոր սպայազատեաց թագդաւորութեա Լ Շամիրամայ: է ԾԳ

որդի Նինետայ Նինուաս, Աւոիրեալամենայն նածապետի, Աբբածամու կենաց ամի ն յետ մածուանն ՋԶրադաչտին եւ Հայոց: Ռր սիաստանի ե Հարկի Պարսից արնելեաց ամենայն միապետեաց .հ դարձեալ ամս կենօք ԼԸ ունելով,խաղաղասէր Հնազանդութեան ե չորրորդ ե Նինեայ12/| լ Արիս որդի իւր որ որ

ե

լ

յետ նորա ամսԼ. այլն ամենայն թագաւորք

որդի ե Ասորեստանեայց միունէին, ոչինչ արժանի Հօրէ առեալ ղիչիանութիւն ն ոչ ոք ի նոցանէ նուաղագոյն ուրուք գործնալ, չատակի ղի անպատերազմասէր քանԶ-ի ամ կալաւ զիչխանութիւն. նոցա յամուր զդուչութնանպաճծր

բարք խաղաղասէր ոչ ոք տեսանէր քանզիի ներքո նստելոյյարքունիս՝ զնոսա. եւ արդ են" մի ն

ե

զնոսա,բայց Թէ Հարճք արք կանացիք՝: այսոքիկ,զորոց ըստ միոջէ թագաւորքԱսորեստանեայց (67

օր. արդէն: «ժԱ Ր) Յամենայն

Ներոտայ:

ա-

սա

սա

Բաղէու՝

է».է իդի" :

առաջին թագաւորեաց ամին Թէսաղացւոց ԼԳ ջֆրծեղեղն Համբաւնհալ ամին" ի սորա Բէղղոքուս ամսԼԵ. ամս ԽԳ ԾԲ. ի սորա ամին վախճանեալ Ովչէդայ: Բաղչոս ԱզՑակոբ մարգարէանայվասն Հեթանոսաց կոչմանն": նրնեամս ԼԲ. սովաւ Դրոմիթէսայը իմաստուն տադաս, ԺԴ ամս Լ. ե Ցովսէփ": աժի սորա վախճանի Մամիղոս ցաւ": երեեամս Լ. աստեղազգէտ սովաւ Ատղաս"՞՝ Մաքաղիս ամս Ի. ի սորա ԺԸ ամին ծնանիՄովաէս : ցաւ սովաւ այլ թագաւոր միւս ամս Լ. մարգարէ: խ. ե սորա Ժ ամին ամս : եկացէ Թեսաղեայ Սպարելթոս ի

ԿԱՐԳԻ ԵԿԱՑ

ԵԹԷ ՈՐՊԷՍԿԱՐԳ ԸՍՏ

ՄԻՆՋԵԻ Ի ԿԻԻՐՈՍ ՊԱՐՍԻԿ:

ԱՍՈՐԵՍՏԱՆԵԱՑՑ8

մեսոս,

սա

ամս

(Դ)

նեայզ

նառ

որ

-

ոմ

ր ըստ

նոքիմբք եղեն: ամս ՄԻ. Նինոս որդի Արբէնլայ ի ցեղէն Քամայ Նե բրոդայ", որ զթագաւորութիւնն զլթաղաւորութիւ գնհաց վերատինկանդննաց ամս ԽԲ. ի ելեալ սաց զինքն Բէլ: Շամիրամ կին նորա դարձեալ արար ընդ իւրով ձեռամբ. Հայսւվատերազմաւ աւհոնաց ամին եղն որդի զ Պարսս.յերրորդ միապետեաց ետաւ ն Յակոբ: Աբբաչամու իսաձակ. ի վերջին ամի սորա մ, ՀՔերքաէս որ կոչին երկու(68) նաՀապետք՞: ամի առրա տիրեն ԵգիպտացւոցՀովիւքն

էնչ

սորա

ՒԵ

առ

առ

Զփերոս Մամիղոս յօօ«

,

`

առ

յանապաառաքինանայրը

Մովաէսեգիպտոս ւՕջնացնալ Ը ամին եղե Մովսէս Խ. տին Ասկատադկս իսորա ԽԵ. ի սորա Ը Հրեից Ամինտես ամա

:

ռաֆնորդէ

օրինադիր

:

ամս

(69) վախճանի՞՞: Մովաէսմարգարէ ամին ՎՉԶԼ, ըստ այս Լինի Ադամայմինչն յամս

եւթանաս-

նիցնթարդգմանութեանն: սովաւ այլ բազումթագաւորք Բեղոքոսամս ԻԵ. ամս Լ. սովաւ է. կացինի տեղիս տեղի: Բաղեպարէս ամս ԼԲ. սովաւ Արգիցոցթազաւորնաւտաւ: Դամրիդես Թէ 4ի թնաւոր էբ"՛: երեւեցաւ, զոր Համժբաւեն, ԴՉիգասոսն առ

առ

առ

(68) :Ժ Ա Ր/:9'

չիք ամին:

է

սորա

ԼԳ ամին: 1 (33) ի

սորա

ԼՀ

աժին: 11 (56)

:

մի է եթէ որ չարժէ զերկնային մարմինն՝ ասացելոցս, է անմարմին է ն անեղ է ն անապաբաւ զօրութիւնունի ն ինքն ոչ յումեքէ, ն. այլք իսկ ամենեքեանք նովաւ. կան", աի) սպլատչաճին, ժիկ66)ոչ այլ ումեք արարածոցս այսոքիկ Եւ նե նա է այսոքիկ Արարիչ: այն միոյ Աստուծոյ, իժառտոչ դրոց մեք աստուածեղէն ի սկ Հետնհալք՝ նադոյնդիւտքօ՛ն աստի Հաստատեմք զճչմարտութիւն, անդր. օտարաց ի Տեառնէ Մովաէսիւ՝ի այլ ըստ օրինակի ասացելումն «զճարպ տանել արտաքնոցն՝ յանդիմանութիւն մեռելուուոյ ն

ան-

նչանակեցիզփոքր զանուանսե զժամանակս դլիչաւորհլով

ինչոր

նոքիմբք եղեն: ամս ԾԲ. Նինոս որդի Արբէելայ Է պեղէն Քեամայ որ վերստինկանգնեաց զթագաւորութիւնն Նեբրոդայ՛՞, մս ԽԲ. կին նորա ելեալ ի ուսցզինքն Բէլ: Շամիրամ ու արար ընդ իրով ձեռամբ. Հայս զատերազմաւ դարձեալ զ Պարսս. յերրորդ միաղեւտետացը ամին եղե որդի աւհտեաց ի վերջին ամի սորա Եսաւ Է Ցակոբ, ԱբբաՀամու Իսածակ.

ոչ

թէ ի կերակուր»

ա-

սա

աժ (68)նածապետք". կոչին նրկու ՀՔանըքսէս Բաղէոս՝

որ

Լ».

:

Համս

Դ)

ի

ՄԻՆՋԵՒ

Ի ԿԻԻՐՈՍ

ՊԱՐՍԻԿ:

:

մեր կարգիազգաբանուիսկ Հետնենալ Բնաբանաբար Թեանս որ վասն առաջի կազելոզս մեղ փութոյԱսորեստա-

(67 Նինեայ՝ որդի ե ամենայն թագաւորքԱսորեստանեայց առեալ զիչխանութիւն ունէին, ոչինչ արժանի Մի-

յետ նորա Արիասորդի Իւ

այմսԼ. ւսյլ Հօրէ

որ

ե

Է

չորրորդ

(67

օր: արդէն:Հժ Ցամենայն :

Ա

(/.ժ/ Նեբոտայ:

սորա

տիրեն ԵզիպտացւողՀովիւքն

սորա

առաֆին թաղզաւորնաց ամին Թէսաղացւոց

ՒԵ

ամին"Համբաւնալ ֆրՀեղեղն ամս ԾԲ. ԽԳ ամին վախճաննալ Բաղէոս ի սորա Ովդէգայ: Յակոբ մարգարկանայ վասն Հեթանուտց կոչմանն"՞՛: Ազտժս ԼԲ. սովաւ Չրոմիթէսայրիմաստուն նբմետադաս, աժա Լ. ե ԺԴ ամի սորա Մաժիղոռ Յովսէփ": վախճանի ցաւ՞: ամս Լ. աստեղագէկտ երենսովաւ Աղա" Մաքաղիս սորա

ԼԳ

առ

մա Ի. Է սորա ԺԸ ամին ծնանիՄովաէս զաւր:Զիճրու՞՞", սովաւ ւյլ ժիւս՝մս Լ. մարգարէ Մամիղոս ամս Ժ ամին եկաց Է Թեսաղեայ Սոլարեթոս Խ. ր սորա Բադար առ

՞:

-

:

ի

ուրուք դործեւլ, ե ոչ ոք ե նոցանէ նուազագոյն չատակի քան Զ-ի ամ կալաւ զիչխանութիւն. զի անպատերազժասէր ե խաղաղասէր բարք նոցա ամուր զդուչութեան պածէր զնոսա.քանզի ի ներքս նստելոյ ոչ ոք տեսանէր յարքունիս՝ ն. Եւ արդ են` ժի բայց թէ չարճք արք կանացիք՝: զնոսա, միոջէ Թաղաւորք ըստ այսոքիկ, զորոց Ասորեստանեայց

4ԳՀ5:

առ

ննայց թագաւորութեանն, ղոր պայազատեացառաջին Զամեսոս, որ ն Նինուաս, որդի Նինեայ ե Շամիրամայ, Է ԾԳ

նածապեւտի, ւիրնալ ամենայնԱամիկենացԱբրածամու ն նե Զրաղդաչտին սիաստանի Հայոց:Ռր յնտ մածուանն է Հարկի միապետնաց ամենայն արեելեաց Պարսից դարձեալ ամս ԼԸ՛. ն կենօք Հնաղանդութեան ունելով,խաղաղասէր

ի վերջին ամի

ԼԵ. ի Բեղղոթոանամս

ԵԹԷ ՈՐՊԷՍ ԿԱՐԳ ԸՍՏ ԿԱՐԳԻ ԵԿԱՑ ԹԱԳԱՎՈՐՈՒԹԻԻՆՆ

ԱՍՈՐԵՍՏԱՆԵԱՅՑ

առ

սա

առ

ի դործինչ արտաքին,այլ

ն

ա

յանապադնացեալ Մովսէսյեգիպտոսն առաքինանայր ոմ Խ. է:յ-Ը ամինեղեւՄովսէս ոին: Ասկատաղէս հ,սորա եւ օրինադիր Ամինուս ամա Խե. ե սորա Ը Հրէից": ռաջնորդ (69) վախճանի: մարգարէ ամինՄովաէս Լինի յԱդամայմինչն յամս այս ՎՉԼ, բոտ Եւթանասնին

Թարգմանութնանն:

բազում թադղաւորք սովաւ ն Բաղեպարէս Լ. կացին ի տեղիստեղիս": ամս ԼԲ. Թագաւոր Խուռաւ: Ղամրիղդէս Արգիացող Պիզասոսներեւեցաւ, զոր Համբաւեն,23 4ի Թեաւորէր": ԻԵ.

Բեղոքոս ամս

առ

սովաւ

այլ

ամս

առ

առ

,

թովաւ Հ

ր )

Հլ աը: Ա

Ր:

ի

հ

սորա

Ը

ԼԳ

ամին: ի

Մ

(33)՝ ի հ

սորա

Ր

ԼՃ

ամին: ի

(56)

ամս Զովսարէս

էւ Նինուէի, ւտուածնալք ի կողմանս զօր բազում Դամասկոսի ՒԸ յնտ անիչխանութեան դումարնհալ՝ ամի Ասորեստաննայց ե տիրեն Բաբելոնի Է ձնոն Փուայթագաւորեցելոյ դարձեալ որ կոչի խԽուժաստան, նորոգեն է զառաստորինԱսորւոց, տուն ն որ է ջին արքունիսն լթեալս ի Բէլայ, Առստորովայ.

է Դիոնեսեայ ղզօրաժողովն ամս Լ. վերայ Հնդկաց": սովաւ Ղամպերէս թագաւորք Ի.

սովաւ

առ

առ

բազումք կացին ի տեղիս տեղիս": Պաննիասամս ԽԵ. սմս Ժե. է սովաւ Տիւրոսքաղաք չինեցաւ՞: Սովսարմոս սորա Ը ամինՀերակղեայ Մեթնածատակութիւնքն եղեն՞՞: ամս ամս ՒԵ ԻԷ: բէոս Մաւտանէս ԼԱ. հ սորա ամին ն . Ելիոնքաղաքէ յԱթննացւոց Սամվսոնի անտի, եղեն իրքն սովաւ: Տետնսայամս Խ՞": Ոթիննսամս 1: Դերայսու կիւղոս ամս ՀԽ» ժամանակաւ Դաւիթ(Թագաւոբաց յերուսաղէմ.ն թագաւորութիւնն Ասորնատլշմաննայց ոմանք կաղին ի նոցանէ ի կողմանս նուաղեալ՝ բոնակալք բե: ամս ԽԵ: ամս առ

ոչ կարացգեալ Մարապարսացզւոցն ընդղիմաբռնութեամբ ելեալսլատերազմաւ նալ՝ի կողմանս Պաղեստինացւոց ւլան զի զ յերթագաւորութիւնն հբրայնզւոց չարենՍաժարին,

առաւ

առ

առ

Դամասկոսի Ղաւոսթենես Դերիտիաղդէս ԽԱփրատանլա Ծ"": Ակրապաղէս

Լ:

Ափրատա ամս

ամս

:

ամս ԽԲ-՞: Թովնոսկոնկողեռոս՞, որ կոչի յունարէն Սարդաամս ԽՐ. նապաղոս՝ անառակութեամբ զեղծ ն ապական մերսթագաւորութեանն եղեալ, որով տաղտկացեալի նմանէ նմա

ւսվատերազմակուր

ի Վարբակայ ի Բեզուէ Մարացզօրազլխ, մինչն ձամբանձինարարեալ ի Հուր սատակի՞: ""

ն

ան-

Եւ են

ժամանակք թագաւորութեանն հ Ասորեստանեայց ամք ՌՅՀ- ն Վարբակայ Նինեայ Մարիբարձեալ գիչխանութիւնն զ Պարոյր Ասորեստանեայց՝ Հայկազնեայ

Բէլայն.

՛

ամի

կ ապաչարկե ի Հարկաբարձութենչ քագապատիւիչխանութնամբ տայ զօր բազում օգնականութիւն, ն մեծարեալ՝ դարձնալՀաստատէզթագաւորութիւն Հայոց ն զԲէղէսիոս՝ իչխանԲարլ(7լյելոնի ինքն զարքունիսն յայնմ կացուցեալ, Հետէ ի Մարսփոփոխէ, Լ. որ ձղեցաւ մինչե յամս ՄԾԹ ըստ

ոմանց այլ նախկին թագաւորս ասելով յաւելուն ժամանակս ամացՄՂԸ ասել: Եւ այսոքիւք պատեծաղգոյնս իմն գտեալիբրն յանիչխանութեսն՝ ն ոմանք Առորեստաննայք

,

առ

Քաղդէացիք, յազգէ թագաւորացն որ մառաջագոյն՝ Հւս-

(7)

կ ու)Կոնկոռեղիոս: ղի

» ԱՐՀ ապա ի

Գո

Ա

լ

Բ Բեղիոսէ: ոիուսուէ:

«Ա «Հ

(լօ.

.

սա

սա

սա

բազմութիւն զօրազն՝ լինել արարին

կուս Հակառակս բաժանեալ էլ՝ Հնազանդ իւր արարեալ առնու Հարկս (72) է Մանասէէ ՓուայԱսորեստանւոյ արքայէ Հազար տաղանղ արծաթոյ:եւ յայնմՀեէ վտանգի Եւ յետ Ասոնորա՞ թագաւորէ ԻսրայէլմԱսորեստանեայց: ել ի վերայ Թագղաթնիաղասար-. Հրէաստաընստաննայց նի ն ղմեծ մասն ժողովրդեաննզերեաց յԱսորեստան:ՀՅետ նորա լթադաւորհաց» Սաղմանասար. իսպառ գերեաց խաղա» ցուցանելով ի լերինս Հրէից ազգին զտասն Հցեղան Լ Հի Սամարիա»որն Մարաց եբարձ զթաղզաւորութիւնն ամս Ցե ՄԾ3: նորա թագաւորէ եղբայր Սենեքետննհաց Հեւ յետ տիրելոյ Ակիսնայբաբեղացւոց,մինչ չեւ եւս րիմա մեռանի փութշապէս զերեսուն օր կալեալէր իչիչանութիւն Բաղղանբոնաիբն ՀՄարուդակ ե Մարութաքբաղդան, ն նա ի միոջէ ումեմեք, սպանաւ ամիս, նալ» ունէր զվեց որում անուն էր Ներեղիբդն թագաւոր էր. ե յերրորդ զումարէր ի զօր նորա, Սենեքերիմոս թաղաւորութեան է Իւրով զնա Հանդերձ արարեալ ձերբակալ վերայ նորա՞, |Ա1Ա Թագաւորզորդի կացուցանէր Բաբելոնի բարնկամօքն՝ Հնաե Միջաղետս զԱսորդանիս, ինքն գնացեալի Ն զԱրղզեմաթ ինքեան քաջութեամբ ղանդեցուց|73անէր ե ն բաթ կողմանսԴամասկոսի կիւլիկեայե զամենայն զայլ բազումս:Եւ յետ այսոցիկ ել ի վերայ երկրին Դաղեսե ւլաչարելզնա.ն ՀրամանէԱսերուսաղէմի՝

/

ւոինացւոց (722

»

Աո»,

աւ, (60 զաւր գումարէր: զ

բազումս

՝

ումա գումար

էր- լ (36), Ա

(35)

զաւրս

առւծոյսատակեցանզօրք նորա. ն

նա

դարձաւ ի

Նինուէ.ն

նախանձու լթազաւորեցելոյԱ-

գործեալնմա,

վասն ի նս որդիք նորա երկու Ադրամելէք Սանառար՝ առբղանի, ամս ԺԸ, ն ինքեանք որ թագաւորեաց ռպանինզնա սրբով, Հիւսիսոյորպես ասացաւ ի վերանդ: վարնելս գնացին են Իէմիւամէ կողմանէն Արդ թագաւորք Ասորեհստանեայց ամս Փու ԺԲ: Թագամք ԻԸ: այսոքիկ.անիչխանութեան

Ճենգ

ամս սմս ԺԵ: Ներեղիրոս ՒԷ: Սաղմանասար զաթվփաղասար

մայ Սամոգէս ամս ԻԱ: ամս Ի: ՆաԻԱ: Նորին եղբայրն Նաբուպաղսարոս ամս ԽԳ: ամս Բ: բուգողոնոսոր Ամիղմարուդաքոս Ներիգամս ամս Դ: ԺԵ: (72 Այլ ի վեց ղիսարոս Նաբունիդոս ն ամին լքեալ ի կիւրոսէ, աստանդեալ" կենօք չրջէր մինչե ն Մաիսպառ բարձաւ թագաւորութիւնն Ասորեստանեայց ամս ԹՀՅ: բաց ի կիւրոսէոր թագաւոր Հէր Բաբեղոնի ամս

Դ:

Սենեքերիմոսամա ԺԸ: Որդինամս

ը:

սա

(95) Պատերազմ Մարացթագաւորի ուզենալԱչդաՀակայ ընդ մեծին ՏիգրանաՀայ ազնոյ, որպէս ցուցանեն մեզ ռաֆինքն ի պատմագրացն ն այրուձի կազմնալ՝ դալ մտաՀայոց,առնել որպէսնիւթեաց զչարիսն: ղե մեծին Տիգրանայ զդ պատրաստ պնդութիւն ԱչդաՀակա. ե ժողովեալ ազդք ազգք զօրաւորաց մընտրելոց արանց ջաֆամարտկաց, զզօրա կապուդկացւոց, զՎրաց1. զԱղուաե նիցնւ զԱյբարատեան դազանամարտիկ զանճոռնի ղօրանշ զբոլոր բովանդակեալ դունդս զօրացն է զորդիսնՍենեքեա-

.

ել ժխոր

անծուն բաղմուըիմայ,ամենայարդար պատրաստութեամբ Թետմբ,աճապարել երագելանյապաղլինե, լ նախ ՛ ան եմզԱ»իմե ումն զի մի քաջասրտադոյն կարծիցի դածակաւԴիրցումն, դավայ Եւ արն ջան զՀայկազննայն: վազսառնհալ փութացան՝

ընդ կողմն Մականայ, բանակեցանի դաչտավայրին եդիացւոց, էւ անդ ոչ սակաւ վտանգ ծասանէր Աչդաչա-

ի

«Ա

(/2)'՝

«այչ».

աստ

չիչ

անկեալ:

Բան

ուղղ.

ծանու:

Հասանելոյ վասն ն Ն

ի վերայ նորա

զօրուլց9| Տիգրանայ

խաղայ կիւրոս Պարսիկ բաղզմախոչեմն

գայ

օգնել Տիգրանայ: դալ իւրովք Հեծելազօր մարտակցովքն՝ կիւրոս Է Տիգրան միմեանս ընդ քանզի էին բարեկամացել քամիասիրտքն, Համակամքն, յամենայնիՀամանմանքն,

ն

ջախոչեմքն

ն

Բայց մինչդեռ չն բազմադրուատքն՝: ն

առ

մի-

մղէ Աչդաչակսլատակիւրոս՝ նմա զչորղտէլրութիւնն կիւրոսի խոստանայ տալ ե մասն Նինուէի զՏղկողմամբքն Սենեքերիմանցն Հասեալ Տիզրան

մեանս

հ.

րադս րորդ

այլ յոլոզայս ոչ միանգամ, մորիս ամրոցաւն որ ի նմա, Հրովարտադնեսպանս վակի՝մի զմիոյ կնի ընթացուցանէեր ե խորՀրդականութիւն իմացեալ Զայս պատարազգօք: կօք ն Սանասարայյորդւոցն ՍենեքեյԱղբրամելեայ Քաերքաէս՝ նե զեկուդան ՏիգրանՀայոց թագաւոր ապա րբիմայ քանզիորդիքն ցանեննմա վասն որոյ խորի Աչդածակ. ընդ մեծաւ նւ Հաչտմամբ անզրաւ պասմամբ Սենեքերիմայ Վարզնա սերունդ գոլ լինէին, յաղագս Աչդաչակայն ի Մարեբարձ ղզթաղաւորութիւնն որ Մարի, ն

առ

բակի100)այ

ծ)

Թ

կայ

աստանդեա դնալ

(նախն.47):

Հաւուցն Սենեքերիմանց": ղանապաղեայ, ե Տիգ Սանասարեանց Յայնժամ առեալՀրովարտակ կիւրոս-հ առնհալզնա դան գնացին նայ՝ւպատարադօք Տիգրան,նե անյապաղ փութով զգործ պատերազմին սճայետուստկողմանէ քաջք ընդ քաֆս ելեալ: վճարեալ, սլարհալՔսնրքսես բուռն Հարնալզդիակաց վղնձակուռ վարապանինԱչդաձակայ ի վերայ թիկանցն զդաւակաւ ձեռինն Հան չու երաղութեան Տիգրան արկեալ, երիվարին ի բաց կորզերզթոքակեսն. րեալ նիզակաւ ընդ սրտադուրան՝ ոչ սակաւսատակմունս ն. կիւրոսի զ Հեւո մտեալ ղօրուն՝ զօրսն Աչդածակայվատնեալ առնէր, մինչն միաձծաղոյն ն տիրէՄարաց Պարսից: սուսերաւ՝ ձերբակալ Բայցերկուք ոմանք ե ղաւակէ Աչդածակայ ն. զնոկացուցեալ առնալ ածէ ի Հայս. Տիգրանայ արարեալ ա-

առ

Մ

սա

ի

որոյ ղզվոյթՀւլատակութեան կարգիստրկութեան,

ախն.

(100) 2 Այ, օր՝ վանեալ:

ն.տ

կարգէ զնոսա ի դործ ծառայութեան, կրել արցուցեալ՝

ի տեղի մատոուակունեի գինարբուսն ծուիս ն բազէս՞. նախարարութեան է գած ձգեալկաթեան յառաջացուցեալ՝ յետ ցուցանէ, ն բնակեցուցանէզնոսա է դաւառնԱղբագ, է վրնջունիսնեի զնոսա է Ջողախել, տեսնալմինչե ի ժամանակսինչ, քազնի յառաՀախրամի քեռ իւրոյ Տիգտունալէր զնոսա է ծառայութիւն բնակեցուտեղիս ասացեալ կնոջ Աչդածակայ,

բնակեցուցանելոյն ,

ձագն

արա

Զայս դործ լունալ Լիդէացւոց Թագաւորին կրոսիսայ

յուղմամբ ամբոխ արարեալ, զօրս բազումս բազմաչվոթ դումարեալ, ելանել տալ պատերազմընդ կիւրոսի,զորոյ

զօրս գրէ զօրաժողովլինելն իմացեալ կիւրոսի՝ Տիգրան՝ անյապաղ փութով յօգնականութիւն առաքել նմա. զոր ն զզօրսն Հարաւայինս Հիւսիսայինս ւալ է ձեռս Քսնրքն անայ Արչէզայ՞ զի փութով որդւոյ նորուն Քանրքսեայ նմա Հասցեն. անդր որոց ղնացեալ պատածեն ի Դնբուինդ եւ յառաֆեալ առաջոյ զօրուն 1102)Պարսից: յարկիւրոսի՝ դարեն զգործ պատերազմին: խոնեցան ի զօրադլութ Իբբն. ընդ միմեանս Հարեա ղդունդԼիդէացւոց նետաձղզութնամբ ն դործ պատերազմինՀարուստ մի ժամ, անան ն. Արչէզայչուրջ փակեալ կիւրոսն. Քահըքսէս. ւորօք թագաւորաւն, տաղդնապմեծ ղԼիդէացւոց լինէր. զի թագաւորնԼիղդէացւոց ասպազինեալ զերիվարն չուրջանակի պղնձի արկանելեօք յոտից մինչ ի բովանդակչթողեալտեղի՝ անկոուելի լինել զինուի:. ն առ

մորվար նալ

Անա

ոլուի'

զիւրեաւ տախտակափակ լանֆապածս, ԹիկնապաՀծս, զանգապանս, սռնապանոս, գլիապանս,որ գրեթէ բովանդակ զնա իմանալ պղնձեղէնս Թուէր։ ե ղետեղեալ բլրաձն ն կարծելով. զօրքն ախոյհանայարձակ Ան անմառչելի ե վառէին: Յայնժամ ձայն բարձեալ

եերթաս զօրու

Աըչէզ լի իմաստութեամբ,որպէս Թէ ի 1Բ101 Էօ2

» ԱՐ" ամենուրեք)՝ զօրս ն

եֆ

Այլ

«ր.

դումարնեալ:

չիջ՝ի գլուխ:

Արչե Ա

,

Արչեչ: ՊՔ

զօրացն Լիդէացւող

ն արիցեն, ասեն՝Հարան զօրքն կիւրոսի, փար0Օյյխնաւ դունդն՝ (քին քայն: Նոքա սու լուրն խնդացեալ՝ ղամրացեալ ե ղմիմեամբք, ելն ելս արարնալ ղծեւտկիւբոսի, աճապարել Լիդէացւոց ճեմա առեալ երթայրզկնիղօրուն: թադաւորն ն Նոյն ժամայնՔասերքսէսԱրչէզ վազս առել պատածչեն է զինէ ն մերկացուցանեն" արարեալ ձերբակալ Լէիդէացւոյն: ե. տանին կացուցանեն առաֆիկիւրոսի:զոր ն յասպազինէ ն ե դարձեալ առհալ կիւրոս դառնայի Խորասան. անտի ն ընդ իւր տանելովզԼիդէացին. ղտունսդանձի Բաբելոն, ւոյ զնա ջղօք՝ ածելյաւարի: ն տանջնալ նորա Հրամայնհաց ն ն նմա ղղանձաներնոյթս, ինքն մեռանի ի Հրամանէ՞" Լիդէացւոց: զտէլութիւնն բարձնալ կիւրոսի, եղե դառնալ դործոյնգլխաւորեցաւ՝ իբն աջողութիւն ն առեալ ի ւվարգնիղՏմորիս ամրոցաւն Քանրքսեանց, Նինուէի: զգնետավնեայան"՞՝ Չա ռից կիւթագաւորութիւն Իսկ իբբե միապետեցաւ ՛. Ընդդեմ ե արձակեն ղդերինՀրէից ւսոնու զԲաբելոն բոսի՝ ազգն Գաղաեղեալտունն Գաղայ՛ նորազօրավ04/ժողով Տիգրանվասն գրէ կիւրոս հրկուասանբիւրու՝ ւտազւոց, նմա: բարբարոս ազդ Զի մատուցանել օգնականութեան կորզելմեե դիմիելեալ դան ւալ սպլատերազմ, լխուժաղուժ ողչ՝ աԱռ որ զբարեկամութիւնն նքնան զգերին Հրէից: ե նորուն քազԱրչէզորդի Հելով ղէ զնոյն ՔԲասերքսէս նմա ե սւպառուածս ւվատածին ռասուն դնացեալ Հաղզարաւ. ե եւ հրկայնադոյնս զղատաղմունսն Տաւրոսականլերինն: եւ անդ ձգինմինչ յԱրզն Աղձնեաց արարեալ՝ ճանապարծին թաղի ն վախճանեալ մաղաթիծլ մարգարենեզը թադաւորն 6 լ ւտուհալ պատեե բլրակի մի ւռեղւոֆ ե Մարբակատինա մի ժամաամսօրեայ րազմ զաւուրս ոչ սակաւս,որպէսԹէ ղօնաՀատակութեան նակ,յորում ոչ սակաւքաջութիւն Պար1

րացն Հայոց, սից

որ

զօրս ի զարմանսկրթեացզբովանդակ

եւ Հարան զօրքն ԳաղատացՀանդերձ: բարբարոսօքն

«ԺԱ (767 ի այլ օր: մերկացուցանեն: ան մերկանան. Հոժոնէ: շօժ Ա (1/1) զգերափվնեայոն:

(103) ԺԱ

(104) ԺԱ (42)առողֆ:

ւոց. է մեծամեծացմինչն Է փոքունս նոցա,ե ոչ մնաց է նո(105) առեալ գնացին ցանէ ե ոչ մի: Եւ զորդիսն Իսրայէլի ե Լ1 նոցա Քանրքսէս փոչիախծնէՀբնանց, առւաջնորդնաց ն Հաւաւու ն Աբչէզմինչէ սուրբ Քաղաքն յերուսաղէմ. զառաֆեորդութիւնն Հրէից Զշռրաբարբէլի որդւոյ Սաղաթիելի Չ"ՎԳէ Յուղայ:եւ դարձանուժեղ զօրութնամբ ն մեծաւ յա-

զթութեամբ՛: Այս այն

Գովչ ն Մադովչ զոր

Ամով» Եզակինլ ե

յիչեն գիր մարգարէիցն,

:

(Զ)

ՅԵՏ ԿԻՒՐՈՍԻ

ԿԱՄԲԻԻՍԷՍ, ՇՄԵՐԳԻՍ ՄՈԳ, ԴԱՐԵՀ

ԱՄԻ ԴԱՐԵՀԻ ՄԵՌԱՒ ՏԻԳՐԱՆ

ՎՇՏԱՍՊԱ. Ի ՔՍԱՆԵՐՈՐԴԻ

ՀԱՅԿԱԶՆԵԱՑ:։

Իսկ յետ այսց զործոց եղելու է բառնալԹագաւորուոմն թեանն Հայկազնեայցն, այսպես ոմն այնպես չփոթաբար կեցեալ անիչխանութենամբ, ունելով զտնեղիս տեղիս, տալովձեռս յովպէտ է. ժամազիւտ ումեք Հանդիպուածք ն. դիպանայր,

դորձք էնչ ն. ոչ Քաֆութիւնուրուք այտ յանդիման պուցանիւր. ն ոչ մեք դրել զմտաւ ածել բայց զանուանս միայն ըստ կարգի կանոնել ֆանասցուք. աւակա կ որպէս ն այլոզ առաջֆնոցն մատեձե պատմագրո ազրացն յայս 7Ր «Քան Բոց գոռոց նեցի ի Տիգրան. թագաւորք. է Դարսից ե

հ

ոչ

որոց

ՆԱԾ: անուանս մածնի. ՝

ալ

.

Քսերքսէս. Արամելէջ: Արտաէս 1 րս

Ներսէխ. Մարող. Արչամ. ԱրչաւիրԱսուղ: (106)ա)

Արտաչէս. Ողոքոս. Զարսէս.

կալԹագաւոր:

ՄակեԱղէքսանդը Զայսու ժամանակաւ թագաւորեալ

Հասհալէ վերայ երագածաս տինզերակալութեամբ դովնացի ն զնա. բառնայ ղթաղգաւորութիւնն ԴարէՀի սպանանել Իսկ զծեւտԴարէՀիելեալ ի Ասուդ" Արչաւրեան: Պարսից Հերակղեայ ընդդէմ զօրագլխացնԱղէքսանդրի՝ պատերազմ է բոց դիմի Ի Հարեալ՝ դիւցազնաբար նածատակութեամբն ՀազօրագլխացնԱղէքսանդրի նածանջէղզուժեղազոյնս ժամ տային մի, մինչ Հիացումնզօրօքն արկեալ՝ բուստ է Աղէքսանդրու Հանդէպ երեսանալ մինչ տեղիփախստէի. ն Հայեցեալ ի դեմս Աղէքսանդյանղուգնդիմեցուածին", զերեսս Ի վայր արկեալ դիւցազանց՝ իբր յաստուածոց րու զերկիր նչմարէր, ե չտապով փութանակիյասպազինե երիվարնղէն"" ի վայր արկեալ զինքն առաչի Աղէքսանդրի,

գործսնզոր գործնաց՝ յաՀուռնաբար" ոչինչ Համարնալ ն ասէ. «քաֆք քաջաց պահտ փութացաւ ողջոյնարքայի զի կան մնան զյաւակնութեամբքն, անմեղադրելիք տաՀեալ՝ որ կանանցաճոխասցի, քան ղքաջութիւն մի վատութիւն

ոո.

ն յարիւն ն յապաժոյժ բարոյիցն քաջ յարմարի, թէպէտ ընդ Ընդ որ սքանչացեալ ղզօրսն կենացնառնուցուն»-:

ն բանակարգութիւնն րնդ իմաստուն քաջասըտութիւնն լ խնդրեԱղէքսանդրու՝ ղօրագլխացն ԴՊողոմէիՍելեկետյ

ցին պարդն ի թագաւորէնզԱսուղ. զի Աղչջսանդը թեւետ է Հանճարով առաւելանայը՝ սակայն ն Լի իմաստութեամբ

ն. առեալ Հրոսաւղացն. ընդդիմակացաց դաղանանայր ե տայ տանելեգիպտոս, պարգենալ զ Ասուղ՝ Պողոմնայ նմա ռոճիկս նմա ն. կարգել յԱղէքսանդըէ, աչխարծն ժամու անդր Հասանիցէ: մինչինքն սլարապազգոյն ւտապէս, առա-

Ասուոր էր նիզակակից Հայկազնեայ", Իսկ զ ՎաՀան"

ԴարէՀ::

ուղղ:դիմեցուածին (նախն: ԱՐ ւՀդիմացուածին. ան մասպարազինԼ երիվարին:

«Արլ

Դար

երկայնածձեռն. ,

ւտիեզերաՓիլիսլեայՄակեդոնացի Ապա Աղէքսանդրոս

(107) «Ա (/// զյծոնաբար: 1 (43), մ (42), 11 (70) զՎածագն: 9 Ա Ը/ ւ) զվածանե:

Ի գործ Ա108լյառաջանալ է դրան արքունի, դայկացուցանեն մեծաւ մեռանել ի սրոյ կամ պատերազմին աչխատութեամբ՝

Թչնամեացդիպելոց, կամ յաղթել քաջասըտութնամբ: եւ

ԺԲ՝

կացեալ ամս

ԼԳ,

մեռանի ի Բաբելոն, կեցեալ Աղեքսանդրի ամս ԺԲ: Համօրէնտիեզերակա-

ամ

թագաւորեալ

ՀասԱղէքսանդրու Իւր միազթաղաւորութիւնն աներկիւղութեամբ տատադոյն

լեաց

ամս

Է: Եւ է մեռանելնիւրում

չորեքծագեան կողկացուցանէ չորս զօրավարս պետեալ՝

ղ Պողոմէոսեգիպտոսի Հնդկաց, զմելեմանց աչխարձի՛, ե զ Անդիլատրոս ամենայնՀիւիսականաց, կոս Ասիացզւոց ն ամենայն արնելից: Փարսից կալաւ նենգութեամբ ն. Հ(խ)աբկանօք""" Իսկ Պողոմէոս Եւ Լ մինչն յամս ԺԲ: զբազումս զՀրէաստան, զերուսաղէմ եւ ապա բնակեցուցանէր": յեգիպտոս իջուցեալ նոցանէ ի ն վերնոց առնու ն. Բաբելոնի Ասորոց զթագաւորութիւնն որ կոչի յաղթող: Դողոմեայ կողմանցն ՍելեկոսՆիկանոր՞, իւր է տէրութիւնժառանդաւորութեանն՝ փոխանակ Հասեալ ձեռս (109) կացուցանէ զԱսուդ, տալով ի նորա զբոլոր իչն ն. Հնդկաց, ինքն ծեռազեալ զնաց Եգիպտոսի խանութիշւն ե Է Բաբելոն, անտի եկեալ երուսաղէմ զկնիԱղէքսանդրի ւզագին անդ երկիր Աստուծոյ: Իսկ Ասուդթէպէտ ն այնպես եգիպտականն ՀծնդկայինՀծարսչջեղութեամբճոխանայր այլ յիչելով զբուն իւր սեփական թագատութնամբն՝ ն

ւորութիւնԱսորեստանի՝ Հաճոյանայր կեալեդիպտացի դաչակալութեամբն.ն. պանկութիւն ւտենչանացնաճէր. զայր մանհդիմանակաց Պողոմէի: Այլ Թեղէտ զայս ախորժելով լոէր Պողոմէոս լաւութեան քաջութեան աունն՝սակայն : յայտնել ոչ զօրէր Աղեքսանդրի, ' զի ԳԲումե Ա/Դ որին ոչ

առ

ոչ

կալաւ

Է08)

կածելծե Աղէքսանդրոս՝

տիրել ումեք երկրի

ԲԺ: (/ւմ/՝ - ի(իժԻՎԽ)արկան»ք (նախն.45): (Քո. Բ, էջ 229. 2)

արբկանօք

ուղղ-

Հ

աբրկանօ

Ա

ամս

ւ

-

Բժ:

Եւս.

Կես`

`

բաց Ա

յ-

(2/չ/

կնցեայանդ Աղէքսանդրե: կայ անդէն"՞:

հ

տոս

բազումսմեռանիյեգիՎ-

զօրավարացկալեալզՄաԱղէջսանդրի կեդոնացւոցտէրութիւնն,բայց մնայ ե Հարստութնան կնոջ (0) միոյն, մինչ տիրելկղէոպատրեայ Պողոմէականն մինչեյ0միոյ եղի զտացւոյ,որ յետ բաղումժամանակաց, ն Կ Աղէքսանդրի դոստոսկայսըԻսկ յետ ամիանցանելոյ Արչակ (թագաւորէ Հայոց է Դարսից՝ անիչխանութնանն ե հ ն Բաջ Մարացւ Պարսից ԵգիպտացւոցԵլիմացւոց եղբայրնորա եկեալէ Հայս Բախլքաղաքի.հ Վաղարչակ երկիրսՀան. զչփոթնալ ղաղմկեալ լնու բարեկարգութեամբ յօրինէ,յանուն եի բարձ նի յոց: եւ նախարարութիւնս Ցեւտ մաՀուանն

Տ:

դած յառաֆ մատուցեալ: կային յ"ր աչքս Իսկ սերունդքԱսուդայՍանասարնհանց ք. ն երբեմնայսպես սվատածէր,

երբեմն այնպես. դիլուածն Շածակ. Պերոզ. Շաւասվ. Կիւրոս Շաւարչ:Գօգնան. միորդւոյիւրոյ կիւրոս, այս անուանէ զանուն Շածակս նորա ն առնն նախնոյն ղբարնկամանալն չելով ղլաւութիւն իւրեանց,զոր ի րութենէն Քսերքսեայ:Սոքա մերժեալք Լ կէին անարդարար զինչ էր Տիղրանայ կիւրոսի՝ տունհալ :

տ

կիւրոս Շածակնան: ն. ընդ Մակեդոնացիսն՝ Արչակ տուհալ պարլատնրազմ ի դործ առաւելանայր արիացեալ անդ կիւրոս քաջապէս

մինչ ի պիտկէն"""

ղքաֆուղանցուցանէր գր էթէ անցուցանէր պատերազմին. ՄաՔ ուչանաց, ընդ քաջացն Դարթէի, Արչակայ թնամբքն ն աունալ ղյաղթութեանն քաջանունուն րաց Ելիմացւոց: յառաֆախոՀեմութիւն՝ Թիւն, առաւելղՀանճարնղութեանն լինէր, Թե" Վ ն զի նայր ի դած, ի բարձ ի պարգն

Հարցեալ

ե որո վթ: իբրե ստուուք, յորո՞ց, յումմէ՞, ե՞րբ: ղպատճառՀաւտուաղզաչխարծն, դեաց զազգն,ղգաւառն, լ

ն

Է

խարբանօթ

Մ

(0 աղ

ԺԱ

ն

առ

«2)Այլ օր»պիտակեն: (72) անկարդգաբար: 2/ւ/ արծրբոունգն:

ծին, զզետեղելն,զիարդն, զորպեսն,զեղանակն, զդիպուածն, ղպատածնէ զայլն ամենայն՝ խնդրէ զնա ՎաղարչակյԱրն առնու ն անուանէ ածէ չակայ զնա ընդ իւր ի Հայա՞, զնա նորա է Արծրունի, առաֆին լինելով դաչտավայրին Արծուիք մ բոտ կոչելոյ.դարձեալ սպատածման չոարբներութեան՝ արծռունդգն՝ կերպարանօք: Բայցոչ գիտեմ, թէ յանուն աչխարՀե՞նԹէ ըսւոկերպարանին անուանեացզնոսա Արծրունիս:

վասն բնակուլ11շյթեան նախնեացն նորա ԱդԵրկրորդ րբամելեայն Սանասարայ կոչեցին Արզրունիք: Արզն՝ Երրորդվասն արիութեանքաֆութեանն, արծուսբար քաֆասրտապէս խիզախութեանցնի մարտս պատերազմազն՝ առակեցզին զնոսա: մարծուիս ե ԲայցԹէպէտ երկոքին պատճառք անուանակոչութեանցն պատկանաբար է՝ որպես իմաստասիրավարկանելի ցն Հաճոյթուի. այլ ինձ զառաջինն ախորժելի զծաւատարմութիւնն է մէջ առնուլ:

Ձանդ Հանեալ Պողոմեանց զժամանակ թագաւորումինչի Հասնալ կղէուլատրեայ, դուսոր Պողոմէի ն թեանցե,

Դիոնիսի .

Վր

է թագաւորեալ եդիպտոսի Աղէքսանդրի

բացեալ զտունդիւանապածմատենիցն ն. դտնալղսնրունդա ն Սենեքերիմայ, զգործսնոցա զմիոյ միոյ ուրուք մականէ յանուանէ"զառն իւրաքանչիւրը զանունն. ղքաջութիւնԷր» նոյնպէս ն զայլն ամենայն ըստ տոծմից տեղեաց, ն զվան

ն. զաննչանիցն ըստ նչանաւորեալ վատութնեանցն զգործսնոցա՝113) եւտտանելզդիւաննմաղզաղաթեայ յունարէնգրով Հանդերձ սպատարագօք՝ Տիդրանայ թագաւորի

տացն

Հայոց,որ չորրորդ կացեալթաղաւոր ի Վաղարչակէ ՊարԹեք:Ցայսվայր զայս գրեալԱղէքսանդրի՝ Մակեդոնացւոյ, է Սենեքերիմայ մառաջմինչնի Պողոմէոսեղիպտացի, զոր ԼՈ նոքա ԴՊողոմնանքն կոչէին.զոր ընթներցասէրն Պողոմէոս ն գրեալ

ժարդարնեալ դնեն ստուղաբանութեամբ,

: մ(աժ,

(49,

(44՝ յականէ յանուանէ:

զդուչու-

(74) չիթ՝

յա-

տունս մինչեւէ կղէոպատթեամբե դիւանապած գանձուց մեզ Հասին գրեցաք հսկ րա կին, որպէս վերագոյնն ի առաֆնոց, պատմադրացն մնազորդաց ըստ այս զրոյզքս նեի որուն եղբօրէՄովաէսկոչեցեՄամբրէէվՎերծանողէ Բերթող,որք լեալ էին յաչակերլոյ: է միւսումն Թէոդորոս որ ի Դարսսնմարտիրոսացաւ Ղնոնդքածանայի, ստութենէ ե Սոքա Հրամաջածանայսն: ընդ այլ սուրբ եւպիսկուղուսն խուզել կալեալ նաւ Վածանայ Արծրունւոյփոյթ յանձին ԱՎնս աղդացն թննել կարգելի Հւսմայուօմոբանսղաճմուլ| :

առ

աչխատասիրաբար անցելոց ոչ կարի ինչ ընղ ծրկայնադոյնս

պատմութիւնո՞՞: անցանել ն քում, ԳագիկզօրավարՀայոց Զոր մեր ըստ Հրամանի ընդ Հան. Վասպուրականիչիշան ջան յանձինտարնալ անցեալ,յառաջ խամաոօւոութիւնղրուցատրութեանցն արչաւանօքանցեալգնաարագաքայլ ղբանան, ղացուցից ,

զազԳաԲ կից

ցից ընղ չարադրածսանցնիւը սլատմագրաց, մինչ ե չարիաստ, նութիւնն միայն ոճով դրոչմեցից

մատենից ասպլարեզս Հասիցի լայնանիստընդարձակ ՎԴՐ՞ոճով մի րստ միոջէ չարեցից",կարգեցից, մութեանցս՝ քեզ:

այն Ի Խա իիյիչեցաք՞՞ Հայոը ախորժելին

Վածան է, զոր

հոդա ամ ա

սրբոյնՎարդա յաւուրս ւորեցուցիննախարարք գրեցից չ զոր յիւրուժ տեղւոջն կարդարբանութեան իւ յ առաֆ եւ մեք այժմ զկարդն վասն սորա: վարձացութ: Ջ աջուռ Ձաֆ. ՎաՀան. Վարդգէն. Շամբիթ. (15) բոս. մ. Հայոց ղազգն Արջամթագաւորեալ արկանէ ընդ բազում ւոառապանօք, : :

ԻՑ աի բանտին, ի կապանաց Հիւրկանոս քածանայի ո Լայ7. նածապետ Բագրատունենաց

» սպարաոը ամբ ազդաբանութ ընտանեօք Հանդերձ «Ը լ զոմանսընդ սուր կանե ընդ բազումչարչարանօք,

նիանոս՝

ն

ն

ամենայն

ն չարժեցից:«Ժ Այլ «Ը-միշնցից ԳՐՏՑԻՑ` Ում ) ԱՐՀ (1151 Հ ԱՐ/յն ամենուրեք)զենիանոս:

միախաղոյն կամեր

նեալ ննաց

առնել ազգին

զրաւ

:

ձեոն Իսկ ՋաջուռԱրծրունի

ե որդին որուտման, Յօծաննքէս, ւսուաքեալն աւետարանիչն Հնչեցոյց զորոտումնաւետեաց Աւետարանին տինցզերաց ասէ, թէ որ ի նայն ծաւատալոց էին: Քանզի Քրիստոսի, «էին ոմանք յելելոց անտի Հեթանուսաց,որք եկեալ էին յե-

Բագրատու-

մատուարարնալ՝

Ի գործ

Թագաւորնխնդրէ զԵնիանոս, զի էր կախեալ զխնդիրն իջուցանէ ղենիանոս կատարնհալ ե փայոէն,ն զազգն նորա""փրկեալ ի ապրեցուցանէսրոյն

պնեալ զփայտէ, առ

ե

բուսաղէմ ի

խողխողմանէ.ն. ի նոյն պատիւ թագաւորութեան կացուցաեւ ոչ յանձին նէ ղենիանու Բագրատունի: կալեալԱրջամայ վոտածարար Իր ունել զենիանու՝ մղէ զնա ե Հայս: Զոր առհալՋաջուռածիւ՞ն. ամենայնպատրաստ կազմութեամբ ի կողմն Արագածոյ, բնակեցուցանէ ե գիւղն Թոալին կոչեցեալ. 116) առաջին ի տանէն Քագրատուննաց Եւ եկեալկայ նա զայսուկողմամբ Այրարատեան նածանգի: առնու Ջաջուռ զգուստր Ենիաննայկնութեան ՍաՀակայ որդւոյ իւրոյ, որում անուն կոչէր Սմբատուծի: Այս առաջին ե եղե ընդ միմեանս Բաղրատունեաց խնամանալ ԱրծրուԱյս եղն ննաց՞՛ յամի յութուտասաներորդի արքայիԴարաւ

սա

սից: եւ

որդի հորա

Ի

մ

:

պատմութիւն ԱբգաՓոկչին մերոյ տնաոն ՅիսուսիՔրիստոսի Աստուծոյ մերոյմարմնովմաչխարծիԵեբնումն եղն, է սկիզբն լինել նորոդման արարածոց, ն լու-

թագաւորի Հայոց, յորոյ

րու

յայս

աւուրս

աոնելզամենայն մարդ,որ մաչխարծ գալողէ՞՞.որ կարի սիրելի է ինձ, մանաւանդԹէ մոլովից,կամ Թէ ամենայն Հաւատացելոց ե Քրիստու՝ ժերկարադոյնս աոնելի ճառիսզդեղերումն չածատակութեաւն, 4եզ լռելն ինձգրել: սա

բըն

արար

Թագաւորաց սկիզ-

առաջին ի Հեթանոսական

ի ՔրիստոսՀաւատրղոց: Որոլէսցուցանեն յիմանաւանդթէ

չատակարանք Հաւատարիմ սլատմագրացն: օժ Ա,

էւ

օր-՝4

(Հ)

չիք՝ասեն.

յանդիման Փրկչինկացուցին զառան ջեալան Հանդերձթղթովք Աբգարու, զխործրդականպաոր լուհալ վասն փրկականխաչելութեանն մտասխանիսն ն զապագրելով վասն աշխարի,զորփառսեւը անուանեաց, առաքելոյ, ե ի ձեռն Թովմայի ււսսխանի

թղթոյն

բանութիւն զԹաղէոս առաքեալ լնուլ խնդրոյն.

ն

Ախոոոո

ղփավփագու

ն տեսութիւնն Հրաչափառապես զանժձկալից

զկարօտութիււտպաւորեալ վարչամակի լեց : աղբիւրն կենաց Քրիստոս երն Աբգարու ոռողելծյալ լինի պատԴարձեալվերստին Հրճուանօք ճոխազգիազՀամաթոո, սակս բարձրագած, մութեան մեծ զարմիՍենեքերիմայ Արծրունեացս, դապետութնանն ն սնրելոյ նախարարութնանց՝ եկեալ ծննդոց. որ բատ աճման ի թագաւորել Աբգարու Հասեալ զայս վայր ժամանակի ն ե մեծ իչխանն ԱրծրուՀաւատալ ի Քրիտոս:Ընդ որում

անճառաբար ի

-

ն գլի ապետ զօրավարզօրու,նւ խուրան:՛

միածեծան

առաջին ի Քրիստոս եւ ե ձեռաց մկրտեալ եղե իչխանս խուրան Հաւատացեալ ր առաքելոյ: որ յո" Բ կրօ ն. եհրկիւղածութեա ղում ուղղութեամբ ք եի Հաւատոյն ցուցհալ, գրեի: ի Համը»

Հայող թագաւորութեան

Թադեոսի

մեծաց,

որ

ոո»Ն Տաւատոցը

ոք որ ինչ յորդոր ումն Հաւատոցն տարհալ Հասուցեալ,Կոո ո

ճումն

որ

ցոյունին դաստիարակութեան աւնտարանական վարժիցն նշանակութիւն այժմ բաւականՀամարեալ 72 Եւ ղայս ն ԱրծրունՇն Խ ուրանայ "Ո'բ ցուցանել զլաւութիւն երանելի առ

ամենայն զազգն նակին.Թերես՝կաՀիւ (ն, Ա

զորս տեսանել».

նեաց

սաւոր

Քանզի

Փիլիպոսոր

ն մատուցեալ որք զի երկիրպագանիցեն. ասեն» կամիք զՅիսուս ի Բէթսայիդայն,

աստ

Արջամ վախճանի,թագաւորէ Աբգար (ծցնալ Հասնալի տեղիս ի ամս

աո

տօնն,

նորա:

շ 4815.

»«Հ«Հ)

աՀիւ: գիւ: Այսաէս Այո

շորի /օրի-

առ

խոծեմագունիցնբաւականանալ բովարացնդակԷ4եւ էւ ացմունս: մեք զկարգ պատմութեանցա մասնաւորաբար Համառօտապէս առաջ վարեսցուք, զի ոչ է ժամ մեզ զներբողականօքն զդեդերումն առնել,զպատմողականզրուցատրութեան կարգաւնզանցառնել: Հերովդեսայլազգի որդի Անդիպատրնայ Ասկաղոնացոյ ն մօր եւպատրեայ Արաբացոյ, թադաւորՀրէից,յաւուրս ծննդեան տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի": ՅոՌրզղէս ն վանպոսմեզ զրուցաբանէ զինչ դործեաց ընդ մանկունանտ: Սորաորդիք Հինգ ծնանի, յորոց մինն Հերովդէս մ. միւան Փիլիպպոս, զորոյ կինն Հանեալ Հերովդէի՝ թող զկինն Է-Ը զառաջին, զդուստրԱրէտայ սու արքայիԴատրէացւոց. որ՝ զչարեալԱրէտ՝խորչէր վրէժ առնուլ ղզանարգանաց դստերն,| ոչ հչխէր Համարձակ մինքնակալէն Օգոստեայ Տիբէրիկայսեր:Ապաբարեկամացեալ ընդ Աբգարու (թանւ ընդ մեծ զօրավարին գաւորիՀայոց Խուրանայ Արծրունւոյ՝ ղէ նմա ռլատարագս ն առնու մօգնականութիւն ղդխուբան Արծրունի, զայր իմաստուն |. Փաջամարտլ(լշն)իկ, կորո1 վի աղեղնե ի զէն Լւ յասպազէն. հ Հարնալ դիմիՍուրան՝ Փարկանինզօրքն Հերովդի, մինչ ինքն Հերովդէս փախաւոյ,

առ

տեայանձնապուր լնալ Հանդերձ Ռւրեղիանոսիւ զինակրաւ՝ անկանի քեռին էւր որդի Հիւրկանու քաչանայիի քաղաքն Ասկաղոն: ԲայցԹէպէտմլ ունէր զ պատճառ զբաբեկամանալն ընդ Աբգարու Արէտայ ն. ընդ Խուրանայ՝ այլ է ւսու Խուրան Աբգար ն փափաղումն որի Քրիստոս, առ

առ

Փրկչին,ն որ ինչ գործեացնՀերովդէս՝ոխացնալ ընդգՀերովդի,որպես ն յետոյ ընդ Պիղատոսի խնդրեցին զվըձժ պանման Մկրտչինն Հալածանացն է. Քրիստոսիտի, լուր

«րբոյ

վեչտասաներորդ Տիբերի կայսէր"": Ցե Համբառնալոյ Փրկչինմերոյ ն վախճանի բարեպաչտ թագաւորին Աբգարու, Անանունորդի թագաւորեաց որ ոչ եղն ժառանգորդ Աբգարու, Հայրենեաց որ Հաւատոցն էր

ամ

(29)

«) Ա Ր/)/

առ

որս:

ի Քրիստոս.այլ յետս կացեալ յուխտէ սրբութեաննդառնալ մերժեաց կռոցն,1227 զոր արծամարծնաց ղծետ սլաչտաման ընդ ն. ղխուրանն Արծրունիմեծ զօրավար արկեալ Աբգար,

Հեւոկ.ելզկնի իւրոյ մոլորուուռկանաւլմրարդախութեան, արչամարչեացզնովաւ:Ե ինքն թեանն.զոր այլն արարեալ է ուրան առեալ զմեծ մասն զօրուն դնաց ե Շաւարչան ն Աբառնալզնա եկն եՀաս է վերոյ որդւոյն Սանատրուկ: զորունէր: դարուբառնալի նմանէ զթագաւորութիւնն կատարմանպատերազմին, ոչ ժամանեալ յը

Մզաջտարո ապան որդին Աբգարու փլուզնալ ի վերայ ,

զոր

չինէր

զնա,

: վրէժխնդիրեղեալ մաչուն Ադդէի «րբոյ ւ Սանատրկոյգնաց հսկ Խուրան ոչ կացեալ ընդ մինչ տայր պատերազմ Յունաց,ւււ կեսար Տիբերիոս, ն անդ խուրան բոսւտեղեացն. վասն ոսկեծան Սպանիացիսն ն զօրակատարեալ յաղթութիւնս ղում նածչատակութիւնս որ կանօքնոր ընդ նմա երթեալ էին յաչխարծէսՀայոց, ն յոյժ ուրախացեալՏիբերիպատուէծիրանօք բրաբիոնաւ Տիբերի Ստադինտեղւոջն. ն եղն վախ(122ճանել Տիբծրի այիոս թաղաւորնացփոխանակ բնեալամս ԻԳ փոքըն ամս Գ ն կէս": յեււի կաջ լունալ վասն տիկնոջնՀայոցՀ ՂԻ Իսկ Խուրան Աբգարու,թէ ոչ ախորժեացկալ ի Միֆադետսվառ

/ո648Ր

առ

ու

ի

Բարու" Ի

- ր ,«է

ր» Քողած ո" յերուսաղէմ, առեալ ոսկի զատիկնոջնզիւր եղն քոոՑ սովոյն գնել պորեան չտին Սանատրկոյ, այլ

ելեալ

ի

գայ

«ուրբ

եկն սաղէմ,ն անդ կեալբարնեպաչտութեամբ ն ն

ն

.-

որ

յաւուրս

ստոս

նա

/

լ

74 .--

ն այրեաց, միանդամ յամոնայ բաշխել զայն որբոց ւ ւս ն տնանկացն,որոց ի Քրիստոս տացեալ՝ ն այի բ Անդ կեցեալխուրան ւանդ.վախճա պորեանն:

ո

աան 7"

(12դ (22)

ՍտուդադոյնԹ"ւի ») Ա՛Ր/ւ) զաչտարակին: ծն. 1): կըն (1, 51, Հաւատացելոց: 29 Այլ օր-՝ամենայն

:

ու

ուգադո

ել՝ զե զ աշտարա-

ԳՐել

|

բիոջ ծերութեաննԼ1 Հանդերձեալ է ի աչխարչինո"լսակելոց Հանդերձտիկնաւն Հեղինեայ Քրիստոսէ, ընդ ամենայն սու-

բբ

Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ.ամէնը: է)

1123)ՋԱՐԱԽՕՍՈՒԹԻՒՆ ՆԱԽԱՐԱՐԱՑՆ

ԶՎԱԶԷԷ ԵՒ ԶԱՐՇԱԻՐԵԱՆ:

ՆԵՐՍԵՀԻ

չինս ի միֆի. գուցէ յորժամ կատարիցենզչարիսն զոր խորի Փաւատարմաց որպես լուաք Հեսալ են ի վերայ քո, մերժիզեն ե զզարմ Արտաչէսի օժանդակութնամբ իւրնանց՝ ն Ասորոց:կամ դարձո ղզաւակ ջո ի լաղգաւորութենէ զխործեալնոցա չարիս ի գլուխս իչրհանց, կամ թող զի ելԻսկ ՆերսէՀ ունկնդիր եյով ե կամեսցին»: ցեն դնասցեն՝ զաոչ կարաց Հաւատարմացուցանել բայց ղեալ ԴարէՀի, ն ելեալ Վաչէ Արչասաղեալսն. այլ վասնբանսարկուացն ե կացին ւյ ոու Պարսից, արքայ Արտաչէս ւիր դնացին որդւոյ ցեալ անդրմինչն է դարձնԱրտաչէսի (125) սպանեալզերուանդ՛: որ եկեալ այսր թագաւորեաց, ա-

Բայցի գնալն Խուրանայ Տիրբէր կայսը՝եթող զորդին իւր զՎաչէ ն զեղբայր իւր զԱրչաւիրի Սառան տիկնոջն Հեղինէի. որ ապա ի գնալն տիկնոջնյերուսաղ եի Վաչէն Արչաւիրերկեան երթալ գնացին Սանատրուկ, առ

առ

առ

առ

ՆերսէՀ՛ արքայԱսորոց, ընդ իւրեանս ունելով զգիր ուխտի ե խաղաղութեան Լ1 զնուրանէ ԱրծԱբգարու ՆերսէՀի՞ բունւոյ. զոր կարգէ զնոսա ՆերսէՀ ի վերակացութիւն գործակալութեան, զՎաչէկացոյցի դրան արքունի,զի ամե-

նայն ոջ նովաւ մտցէ է. ելցէ մարքունիսն, Լ նովաւ վճարիցեն զի նչ պէտ նեւլինիցին ումեք"՞" ե մեծամեծաց մինչ հ փոքունս ն. զԱրչաւիր ե դործ պլատերազժի զօրագլուխ զօրուն լարգնաց: Ընդ որս զչարեալ նախարարացն ՆերսէՀի դրգոննզոմնհ մերձաւորացՆերոէՀի, .յԴարէՀ նուն. որ առ ՆերսէՀասէ «ընդէ՞ր այսպես Հաճեցար առնել, զի՞ կացուցերզարադ զայդ ի գործակալուն Թիւն աչխարծչի են Քո, ածակվշձդոքա մորդւոց ազգի ն Նինուէ, Սենեքերիմայ Լ/ ունին զզօրս քո ընդ իւրնանս, դուցեկատարիպեն չարիս ի վերայ քո, ն կորզեն յընքեանա՞

նոցա.

մատուցնալ

զթադգաւորութիւն Նինուէի:Զի

ածա

(123) յ) Այլօր.՝Աբգարու ընդ ՆերէՀ:

0)

բարեկամացեալէր

ԽուրանՀայր Վաչէի ն եղբայր Արչաւրիընդ Արտաչքսի Պարսից ն արքայի յերթալնԱբգարու է Պարս եդեալ են դացին ումեք: «օժ Ա Րց, օրուն:

պետ ունի-

Ն (53), 1, (49) զօրագլուխ զօրուն: 111 (82) չի ք՝

2124 2) Այլօր.՝ն կորզեցին մինքեանո:

Այլ օր: զինչ

Սանատրկո

գնայյկողմամբքն Իսկ Սաչակ որդիՎաչէիխոյս տունհալ ն բնակէ զօրաընդ կողմն Ատրպատականի, Մարաց, ն. մոդի ՊերոզՎրամկոչեալ:Իսկ Սմբատ ումեմն վարի ե բնակէ ե ԶարաւանդԱտրպատականի, ուեալ զԱրտաչէս ծնար լիցի Սաչակդառնալ երուանդ.Թերենս գրէ եղեալդայ Նորա ունկնդիր ինչ վասն երուանդայ: խԽորՀչել առ

ա-

առ

առ

ն. առաջի դնէ Երուանդայ ղպատճառս առանց յապաղանաց, զորդիսն Սանատրկոյ ասէ՝ զի դայեկարբար փախստեանն, ն դու քոյ ե թադաւորելդ որոյ երդմունս ւսսնուցանէաք,

ն Արամազդանկասկածկալ մնալ վասն բարել յԱրտեմի խոյզէւ որոյ երկիւղն ունէր: եւ զծեւտմտնալերուանդայ դայ իսկ Սմբատառեալ զԱրտաչէս խնդիրլինել Արտաչէսի.

լերինն Վարագ.իսկ երուանդայ բնակէ ի բարժրաւանդակ լերինն ի դլուխս ստորուտով դայ բնակի Հետաղօտեալ ւռ

Սածակայ երուանդականս. Տոսպդաւառի,էւ կոչի զտեղին ւյլ մի կալ մնալ ի լերինն, (126) Սմբատ՝ յղեալ ե

փում արե

առ

Ջարնանդզի ոչ ն ի սածմանս Մարաց- տայր տանել զօրու ասէ, երուանղդ ՍաՀակ ղպէւոսմանկաննօր ըստ օրէ: Զայս անդ յԱրմաւիր: եւո տանելզՍածակ կապանօք Երուանդայ՝

ելանելդառնալանդրէն ի

Հեռ նի

1գաջոո

(26)

Ր/ւ3' ի Հետ 363): (նախն., ԺԱ

էն

ուղղ՝ է զաւրսանդ.

Հեռ նի

Զարնանդ

ն մեռնալի նմին ի կեցեալ

կապանո՝:

Իսկ Աչոտ եղբայր Վաչէի քանզի էր մանկագոյն տիովք՝ զի առեալ դայեկին իւրոյ մատուցանե առաֆի երուանդայ,

կարաց զերծանել գնալ յով ն կամիցի, գուցէ, ասե, ի Իսկ երուանդ դնալնե բուռն առեալմաՀ դատապարտեսցի: թողացուցանէ երթալ բնակել զերդումնՀօրն նորա՝ պածեհալ ե էլ նորա զնա Է ուր առեալ տ անի Հաճոյ Թուիցի. կեալ ոչ

բնակութեան լյաչխարչի լնաունՍիմ,ե տեղի Հծայրենեալզ

Տարունոյ՞:

դայ զԱրտաչէս Նոյնժամայն առեալ Սմբատայ

անցանէ է վայր է լեունէն. թափառականզվեմս ապաստան արաընալ յանկլ122ասկածագոյնտեղիս դարանի ի փոքը վիմաՀանդէպ Հծարաւոյքաղաքամէջս ի կարկառս ծովտաձնես մօտ յայն տեղի՞, Վանի, յորում բղխէ աղզբիւրարար բերդին ստորոտովբլրակի միոյ, մօտ յեզր ծովուն, որմէ չնչէ օդք բարեխառն,զովացուցանէ զտապ խորչակի ամարայնոյլ յարեղակնակեզնլինելոյ. ն անդէն կացեալզաւուրս բաի կասկածանաց երկիւղէ Երուանդայ: ղզումս վապածովացեալ ե Քանզիոչ կարացեալ իմանալզդեմ փախստէի Արտաչէսի, այն ի տեսչութենէ Աստուծոյ այնպէս պածեալ(ինէր, դաունայԵրուանդ սածմանօքնԱտրպատականի ի ձորն ԱնԻ սկ ԱնձաՀիցձոր վասն այսր կոչեցին"՞. ձածից: բազում ունելով ինչս Է կոխակս բարձրաւանդակսնւ ք կիրճս նրբականո,ի զերծս ն ի խոխոմս Ճորոյն ի թոխ ն ի բոխ երկրին անբնակմարդկանվասպատակէՀինիցն երուանդայ, ն երթայ զետեղի ի Նախճաւանն Վասաւանիմոստանին Յայնմ Հեւոէ ե տարակոյս աչխարծին: անկեալ ն երունդ ոչ քաղցրանայը|128) նմա քուն գիչերոյ, ոչ Հաե

առ

առ

«լուրական

մեղանայր կերակուր Քիմս նորա:Ցեւո այսը առեալՍմբատայ զԱրտաչէս ըստ 4նոյ տառապելոյ միոյ, որ չրֆիզի խնդրիցէօր ըստ օրէ զբաւականութիւն աւուրն՝երթեալ 2127)2) Այլ «րյայն տեղի:«9 Այլ օր. այդր կոչեցին զի: մուտ (128) ») Այլ օր- զբաւականութիւն աւուրն օր րատ օրէ: «օժ Այլ օր: Մարացարքային: ԴարէՀի

ինչ զգալ վասն նորա տուայոի ի դրան ՄարացԴարէՀի՞՞", ն դրէ տացէ ի ձեռն նորա Թերենս Սմբատ, երուանդայ. Եւ յարբունս ՀասելոյԱրտաչէսի՝ երզմանուկնԱրտաչէս: ն արքայն, անդ Պ արսից բազում Արտաչէս Թոռյգնայ երս քաջութեան ցուցեալ լախոյանայարձակ պատերազմունասն, ն մեծարի յԱրտաչէսէ Պարսիցարքայէ, մինչ 4ձեռնն. նմա զօրու թագաւորեցուցալինի օգնականութեամբ, ի եէ զնա ի վերայ Հայոց փոխանակՀօր իւրոյ Սանատրկոյ, Ապա դարքաջացն Արչակունեաց: տեղիԹաղաւորութեան ձան առեհալզթաղզաւոՎաչէ / Արչաւիը ընդ Արտաչէսի, ԼԱ արքայից արամի Արտաչէսի ի բութիւնն Երուանդայ ե ն ի նոսա Ցունաց...աժի՛. դարծ4ոյց քայի թագաւորին Տիգրազաչխարչն զոր ւունալ |129) էր ի ժառանգութիւն կալեալ եր Սանատրկոյ յարքունիս, զոր նայ Հայկաղնոյ, ե սածմանս է Ասորեստանի": ժինչ ղլեաոննՍիմ զԱղձնիս առ

առ

տու

(Ը)

ԹԱԳԱՒՈՐԵԼՆ

ԱՐՏԱՇԷՍԻ Ի ՎԵՐԱՑ ՀԱՅՈՑ:

Արտաչէսի իբրե յաջողեցաւ լագաւորութիւնն

ամեն

ա-

Հոգարբարձուաշխարծաչէն պատրաստութեամբ գիրք պատմադրաց,ն. յառնուլ թեամբ, որպեսբացայայտեն ԱՅ տիկին կնութեան Հայոց յիչէ զնժլեծանալն զՍաթինիկ արդար

ե

ի վիմամէջանզոր վերադոյն գրեցաք. գայ դարձեալի ղին զիօսնուլ ի նմա. ն Հաճոյ թունհալ յաչս նորա`չինէ տե-

այաչնանայինս, արքայանիսո, աւպարանս ղքարաբլուրն

ընդդէմ դեղեցկայարմարսպարսսղաւորս, ծառայարդարս, արեդակնային ծովունի Հիւսիսինայնցուածով, ծիծաղելով յելս ե ի ճնմականացն, ճառագայթաձիգ ի վերայխաղալով մուչոս. ձկան իմն թուելովե վերայմկանացալեացնխաղաունելով զմեծ լեառնն Մասիք"" լով, ընդդէմ նայնցածն՞

11291

չժ Այլ օր-՝Մասիս: Այլ օր-՝նայնեցուածն:

իբր կոչելով բարձրալլգագաթն ձիւնալիր սպիտակափառ", մեծավայելուչպատուականալեօք պզուարճաղզթագաւոր առաջի տեսանելով ճոխ նախարարութեանց, ցեալ անչ դաստակերտս ծովն՞. դաչտաձե ղկապուտակծիրանավփոայլ մեծամեծս ծառովք ն. զիներեր՝ անտառախիւո չուրֆ ղզեզերբն պտղովք.ղչէնս պատրաստեալ,ն որթովքԼ ղանաղան է չուրջ զամրոցաւնտնկախիտսբուրաստանսծաղկաւէտս ոչ միայն է տեսիլ ի զանազան ծաղկանց. անուչածուռս էւ այլ ն ե է զուարճումնՀոտուելեաց՝ խտղտմանաչաց իմաստասիրուկազմութիւն դեղոյ բժշկական Հնարագիւտ Իսկ չուրջ զբերվարժմամբն": թեանց կազմեալ Ասկղեպեայ յապաչուրջանակի պարսպէզբլուրն դանմանապարանօքն՝ դւաժոււո տաչելոց քարանց, քաղաք սմենալից զծովիտն ամբացուցանելով: իսկ ի վերայ բղխնալ աղբիչրն",դարձեալ ամրապլարապէզքարաիլուրն ի պածպանութիւն րոյն ն չէն մար մարգարիտզքարաբլուրն դունիւք չինուածովք անմատչելիս ձեանկասկածլիյլելիս յորինէ՝պարսպաւոր մօրիՀեչտալիր ռաց ղզգուչութիւնն պատերազմողաց, ե խորագոյնսծովուն զպարիսպն յօրիննալկազմէ:Իսկ ննալ՝ ե մէջ երեքարմատեանդոդաձե.Հովտին փոքու, որ յերից չինէ աշտարակբարձրաբերձփորուածոլ բլրոցն խոնարձի՝ ն միջոցաւ, ի վերայ նորա կանգն ղզԱստղկեան ւլատկերն, Լ մօտ նորա զտուն դգանձուպաչտպանութեանկռոցն. կաըբգէն յօրինե ի նմա փողոցս վաճառոց ամենալիցս ն բաւականս. գտանէ ն ի վերագոյն լերինն անդր ի ծարաւոյ կողմանէն աղբիւրսակաւաբուղխ,որոյ ֆրմուղ կազմեալ ածեալ հ մէջ Հովտին: իսկըստ բաւականութնեան աչաց Հասուցանէ մուտս ե եղերբ ծոտեսութեան դաշտավայրինի կոյս, վուն պարսպաւորս յօրինէ ղգող1՝ (նուլ այգեստան տնկաԽԹիտ պատրաստութեամբ ականախիսո վայելչութեամբ: եւ եբր կատարեացզյօրինուած քաղաքինն չինութնեան կոչեաց անմատչելի անկասկածելի ղամրոցն սպատրաստեաց՝ առ

առ

Ա3յ0) ԺԱ

(1/8)աղբերն:

ի զանունամրոցինԶարդ,1132. այսինքն պայծառութիւն եւ ածեալզտիկինն վերայ պայծառայարդար չինուածոյն: յամարաստուն յեղանակս Սաթինիկղբօսնուլյաչնանային բերդին:Իսկ զանուն ղարդարեալ յապարանս գեղեցկաչէն որ ոտուզաբաքաղաքին կոչեցին Արտամատ,թարգմանեալ եկք, զի ըստ կամԹէ՝ նի Արտաչէսի ձեռակերտ, Արտաչսի

Եկք թարգմանի զի ի գնալ Արտաչեդարոիկձայնի Մատ՝ 4եռն տազնաչ Երուանդայ սի յայսմ տեղւոֆւ ոչ հս յաւել նի Պարսս, դարձեալ ել զնա, բայց է դնալնաստիի Մարո ե մեծաւ տիրէ ճոխութեամբ, թագաւորական դառնայուժով ն պատուէ Հ մայիցն բարբարոսական րատ Հայոց մեծաց, առնու այս, որպեսի նմանէ սկսելովզփովփոխումն ի ղտեղիս .

ե բարձրագոյնսն: լխոնարծագունիցն

Իսկ սրբոցն որ ե Սուկաւէտլերինն,քանզիէին Համաշխարչիկք ն Հաւատարիմք Սաթինիկալեկեալ զկնի նորա յանի133/տիկինն, ղկոռոցզն յղեն ղոմն ի ճգնաւորացն առ

ղօնուռի զանօգուտ ւաչտօնն,որպէս սուրբն դիմանելով ւս Արտաչէս: Քոիխւսի սբբոցն ոչ ի բաց Իսկ Սաթինիկունկնդի եղեալխրատու քանպատկերին, անուանեալ է կռոցն Աստողկայ մերժեցաւ մանան ունելովե թագաւորէն յորդւոցն, զի կասկածանս է կռոցն ն նախ ակն ունէր զղառնալն ւանդ զի թագաւորին բայց Աստուծոյ. ճչմարտին Քրիստոսի է յերկրպազգութիւն իրացնմեզ չէ յայտ": Թէ որվէս եղե կատարումն չքեղ ն ե դրան Արտաչեսի կազեալ՝ որդի Վաչէի՞ ՍաՀակ ձեռն զդգածաւատաց Արտաչես յոր երնելիճոխութեամբ, Աչդածակայ ււսուն Աղբագզի յայն վայր ոմանք ի ղալրմժիցն ն. ն

ն

ո

Մարիբնակէին անդ,

արք

դիպաղոկարօղ ունէին,

քաջք,կորովազէնք

ղունք, բայց նուսզեալազգինոչ զոք ե թագավճարել զղաչտօն լինէին զդործ ւպատերազմին ւորին. մանաւանդզի աւերեալէր երկիրնն յասպատակէ Երուանդայընդ թադաայն ինչ Հուպ մեռանելն Պարսից: (33)

որ

9 Այլ օր` կեցեալ:

Բայգկին ւորելն Արտաչէսի:

ԱչդաՀակայ եի Սբինգ, բնակէյամուրսն Ջյլմար ի գաւառին ի Փոքր Աղն բաղ, յանուն կնոջն Ձայլամար, որ ն զամուրն յիւր /ո.ուին յազգէն ԱՅՔ

նուն) անուանէ. է ունէր կինն գանձ բազում, ն նորա դուսառնու տըր մի Անուչանուն. զնա Սածակ կնութեան Հրաե Հաստատէ Արտաչէսի, կնքեալաչխարՀն՞

մանաւ

այսը կայ ի սեպծական ժառանգութիւն. տարնալ թադաւորին կնոջն՝ զի ոչ ել

աղագաւ ւ

Սաչա-

խնամ

երուանդ

ն

ոչ

Սածակայ առեալե ւզլարգնի պաչտպանութեամբ: զաչխարչնԹողու զորդին ղզԱչուտ ղզլեառնակողմամբքն միով իւիք

առաջին իւրեանց տէրութեանն՝ չինել, բնակել, ժառանդգեցուցանել զերկիրն ի ժառանգութիւն իւրեանց ազգի ի զաԵւ երթեալԱչուտ ւակչուն ն Արծրունեաց: ոչ խորչրդական ն մտանէ ե լեառնն. մելուզակք ոմանք ի կողզիմացուածովք մանց Հաչտենից ամրանայինի լերինն. պատաչեն միմեանց եւ անդ անզգուչաբար ի յաւակնայեղը դիմեցուածոյն: Եւ անդեն (135) ոչ կարացեալչինել զերկիրն այն Հուլ ընդ մինչ ութերորդ ամն Արտաչէսի, զոր թաղաւորին յանձն առեալղաչխարձ1՝ Հրամայէչինել անդ մեչեն ղՀեն հ. այնու բակղեայ զ Դիոնիսնայ. աղադաւ կարացչէն պաեւ խուազնալ ազգին Հել զերկիրն չատամարդկութեամբ: Արծրունեաց ոչ ոք մնաց, բայց միայն մանուկ մի Համամ" նուն, որդի Արչաւիրի ծերոյ,եղբօր Խուրէնայ, որ կայր ի դրան արքունի. զորոյ նախնեացն ջան ն վաստակ յուչ արարեալ թագաւորին՝ յառաջ մատուցեալ,ի գած Համամայ հ ի բարձ Հայրենեացն ձղեալ ղնա" ժառանգեցուցանէ զերկիրն Աղզբագ, որպես Սածակայ նոյնպէս ն Համամայ: Բոյց էր Համաժ սէգ ն ամբարծաւաճ, մոյլ ե թոյլ ն դործ, միայն պատերազմի չղոմարար Հղատակութեամբ վարէրառթագաւորն, զորոյ լոյծ ն. մեղկ բարս ուսեալ թադգաւորին զնա ի վերակացութիւն կազուցանէ դործակալաց

մեռանի

Մ

ւ Բագաւորին առաջ զնախնեացն Համամայ / պեալի գածնեի բարձ Հայրենեացն4ղնալզնա: ի

`

մատու-

199է ղղաչդրան ւսրքունի, զի այնու Հպատակութեամբ էր դիւանական տեղեակ զին ւողանակո(136) թաղաւորին, ոչ ինչ գոյր Հող էնչ Զի յառաջնումն մատենագրութեանցն:

ն. ոչ մի ինչ բոտ աշխարծաչէեն խնամակալուղբաղմանց, միայն բայց աշխատութեանց, թեանց,կամ ւսվատերազմասէր թաե դրան արքունիմտանելէւ ելանելընդ Հաւատարիմս է տունս արդեսպան դիւանաց գանձուց:Բայց ի դաւորին վասն ղՀամամ կայսը Ադրիանոս ձակեալԱրտաչէսի ե եորուն յԱսորիս.ե պատերազմին աւաղակի Բարքոբայ զթավախճաննալ դայ գտանէ յերթալննորա նի դառնալն՝ ն մեռանի անձամբ ընդ այլ է Մարինդ, դաւորն Արտաչէս աւանի՞՞: ե Բակուրակերտ յաչխարծինՄարաց չղոմարարան որՏիրան ապա Մետ Արտաչէսի Ալրստաւազդ, թագաւորէ ապա Տիրան,ապա ՏիգրանՎերջին,ապա դի Արտաչէսի, Աու. սոքօք էին ազգք ԱրծրունեացծննդաբաՎաղարչակ: Շաւարչ.Ասոդ.Բարգեան՞: Համազասպ. նութեամբ՝ առ

(137) Հօր իշրոյ Տիգփոխանակ թագաւորեալ Վաղարչակ մե-

Հազրաց՝ ընդ Հիւսիսայինն բանայ,հւ. չոուալ ւվատերազմ է Անդ Բարբզեան աղեղնաւորացն"": ոանի ի կորովածձիգ ե մեծ միմեանցղերծեալ ասպետնմեծ Աշոտ նիղակակիցք Հայոց,եւոուն մւոինյաչխարծո փութանակի ։լատերազմէն՝ Վան. կաղուցին փոխանակ թագաւորին" դույժղմաձուանէ ձեռնտուութեամբ ղարչու Թագաւորղորդի իւր զխոսրով Եւ այսպես խաղաղեցուցեալ ւսիրքայի: Պարսից Արտաւանու կամի րատ զաչխարՀչակէին Հեշտալիր խաղաղականօք որ կենաց Խոսրովու, ժամանակս ախորժակացղամենայն 7: թագաւորեացմս ԽԸ (Թ) ԵՒ

ԲԱՐՋՈՒՄՆ ՊԱՀՂԱԻԻԿԹԱԳԱՒՈՐՈՒԹԵԱՆՆ

ԹԱԳԱԻՈՐԵԼ ՍՏԱՀՐԱՑՈՑՆ:

կեանս յապածովաՄինչդեռայսպես յանդորրութեան՝ ն ոչ ուստեք գոյր վտանգկրել, բայց նայր երկիրս Հայոց, որպէսընթեռւտագնապս ինքնեանք այլոց Հասուզանէին

Խունջ՝յեղակարծում ծասանէ Համբաւմածուն ժամանակի ն Աբտաւանայ, տիրել ՊարսիցՍոածրացւոյն Արտաչրի Ի կոր կործլ138յանմանկացեալ Սասանականի՛. Խոսրով մեր ն

Թագաւոր, ֆանայր առնուլզվրէժ մւսՀու Հարազատին Ե-բոյ»թագաւորին զոր Լ առնէր Արտաւանայ, իսկ, ն Հասնալ մած նորա է դաւող յԱնակայ իշրոյ մերձաւոր ք՞: Եւ բնաւ ն աշխարծս Քայքայեալցրունցան՝ յով կարաց աճապարել այր փախչել նոս՝,

վերջ պէտ

իչրաքանչիչր.դիմեցան

կայսրն Վաղէրիաթ: Հնար|Ա2.ԻՑԷ առնուլզվրէժ արնան Խոսրովու 2 է առ

հաչանջելզբռնակալութիւն բայց ԹէՍտարացոյն. ն ետ օգնականութիւն Հայոցկայսըն Վաղէրանուս

սակայն ոչ խաղաղանայր Փոռիւգացի երկիրս, զօրօք՝ ոթ կարէր

բենի,

ն

կալ

ոչ

առ

ն

ոչ

ժակաստանի, ունել զժառանգութիւն Հայզխաղաղութիւն մինչն ե Դոոբոսկայսը,որ

արարխաղաղութիւն Ընդ Արտաչրի՞: ոչ է ինձ Աստանօր յայտ թէ զի՞նչկամ ո՞րպէս Դիեցաւլինել տոծմին Արծբունեաց,կամ ո՞ւը,կամ զիա՞րդ. բայց միայն զազդին

գիւտի աշխատութեանն բաւական Համարեցաք 239) յառաջ վարելմինչ ի Թագաւորել նե Տրդատայ, սկիզբն լինել լուսաւորութեան Հայոցաչխարծիս ձեոն ԻԷ մեծին չարս

ըստ

Գրիգորի սրբոյ Լուսաւորչին": այս են ծնունդք Արծի ՔԲաբգենայ բունհաց. Մուչեղ. ՎաՀան.ՆերաէՀ. ժիւս Բաբգէն. Տիրոց: եւ

(9)

ՀԱԻԱՏՈՑՆ ՈՐ Ի ՔՐԻՍՏՈՍ:

ԵՒ ՎԱՍՆ

որպէս գրեալցուցանին խարչին, հրացն գորՀանգամանք

(98

նտ

«ՐԲ

Ե

("ւժ Ը

Վաղաիանոս: 4. (57, Գրիգորի սբբոյԼուսաւորչին:

դին

ի

,

օքն

իզ

մեծին

ձեռն

Հայոց մեծաց:

ամենայն նախաՀանդերձ Գրիգորի

մեծ Հայոց նախարարսն է տանէն Արծրունեացընդ այր մկրտնալ լինի Տիրոցորդի Բարգլ4մէնի Հա Համեստ է բանս, Հե " խոծական, խործրդական, մա քան եթէ միոյն,այսինքն բազմաց նայնցուածս,ը ոչ նօ լ սնա ի կա ուցանել:Քանզի , իստոսի՝զինքն ծանօթ չանայր Գրիգ ը առեալ տանէին է քաժամու անդ յորում զ մեծն : ՝ քածա ձեռնադրելզնա է ղաքն կեսարացւոց ու ընդ աչխարծիսՀայող լուսաւորվարդապետութիւն ն ն երթեալ Տիրոց, ռրպես վերագոյն ասացաք նախարարսն կամօք յանձն կրէր» ոչ վասն Հեզ ն պածբարուցն երեելեօքս ճոռխանալ նայր ի բարձընախագածս ո ն Հետազօտեալ րեօքս սրբոյ Աւետարան բարձին ոչ եթէ ոչ ունէր նազելի բարձյառաջին ած պատիւսե մէջ մեծ նախարարութեանցն ղոր ճոխ քան ղՍենեքերիմայսն, այլ ոք զար եսայիասՀրապարակե կախօսն դը ն ղէքսա այլ Մակեդոնացին մեծավխառութիւն"Աբ մատլլճմյեանս դիւաձան արձանս գր էի ոչ սակաւ դրուատեօք գլխաւը տոն նապած աւանդութիւնս դսորայս մեծափառ ասացաքսակս կարնոր յուզ դ որպէս յառաջաղոյն միայն ի չարս կանոնաց, միապետեալ

հրձո"րձի,

որ

ո

ով

ազ

լ

|

որ

ազմել Ի Եռ

այուեի Տր

շոաա մք. է դրականի զի Հայոց,

,

արար Գոռ» իարայելան ա-

Մ1

Է

'

մանջն

ԱԱ

(942 չիջ՝

մ ն

րաւ ենագ-

Արծրուն Թիւնս առնելղազգացն տւ ղոր առաֆնոց ուցատրութեանց, իտ մ.«ի փխ նդ ժ մանակս ժամանակս բնալ դրոչմեալ կայ ի գիրս ընդ ի ը միծամըե յոլովագու արժանաւորք հազ, աց

ոյս

Թագաւործալ մեծինՏրգատայ է վերայՀայրենեացաչ"Ա "Ա

Հի Ր--

սուրբ: ն սուրբ մկրտնալ կատարեալ: ւոյ, ե մի Աստուածութիւն ե Որդի նեի Հոէ Հայր անբիծխոստովանութեամբ բորբ

,

ԴԱՐՁՆ ՏՐԴԱՏԱՑ Ի

ՑԵՐԿՐԷՆ ՅՈՒՆԱՑ ԵՒ ՀԱՍՏԱՏԵԼ

ՑԱԹՈՌ ԹԱԳԱՒՈՐՈՒԹԵԱՆՆ

ՀԱՅՈՑ ՄԵԾԱՑ

ՕԳՆԱԿԱՆՈՒԹԵԱՄԲԹԱԳԱՒՈՐԻՆ ՑՈՒՆԱՑ,

Աստուած Հայր ն ի մի Որդի ծելոց, ե Հաւատալն նորա ի մի ն է մի ՑիսուսՔրիստոս նորա ե Բանն Աստուած լ Հօր ն ն. փառակից բնութենակից ղուղակից

ն

ո

զծետ

անալ

Սո-

«"

ցա

քաջարութիւնք

ԴայՀ» աղը

ի Հոչակնալան ծաց դովութեանց:Բայց մեջ զյոյժ ն. Քաֆ նածատակիՐԴ սրբոյթագաւորին նակեցաք-

Մ

ընդդէմ անմարմին ն մարմնաւոր զբարիուք պատնրազմնալ" պատերազմողացը,փոխի յերկրաւոր աշխատութեանցս ե Հանգիստ, մեծաւ պատուով Թթաղզաւորական չքեղ ն երնեելի դիազարդութեամբ,որպէսընթեռնուք ի բանիբուն դրակարգութեանն Մովաէսի վարդապետի է տիեզերաձոչակեալ ն մերոյ լուսաւորութեանցս Հաստատադոյն մօրիողի, որպէս պատմէ (142) ի գլուխ ե երկրորդիպատմազ-

Քոր ա»նի

արան

ուխ

որդի Հօր իշրոյ։ Խոսրով փոխանակ Տրդատայ հաղար խաղաղասէրբարեկարգու-

.

անդիանու աշխարծիսնախարարօ-

ո ար ո Մ

,

աատատմալմօրինե զկարգ

Հանդերձ,

ՔԸ

ն

ն

արչաւանս

|ւ

(նչ փոյթ եղե ումեք Հողալղուստե, Ի

ոչ

ընդ Յունաց թագաւորին

զդերփանս, եհրփանսբայց

իայրչաՀնազանդութամբ ի բաց կալով նուաճեալ զինքեանս, ն. Հարկատուութե Շասվծոյ արքայիցարքայի. ղզզօրն Ամատունուն Հո Գոգալ պատերազմաց, ալ ե ձեռա Վածչանայ մ քարա րդեօք դէպ լինիցի ուստեք:Բայցըստ կարդա

ՈՐ 63 ԲՐԻ

Տնաուն, ն տոնէութեանվա ըստ արժանիպատուիրանաց

է

տու-

ի խրատու

ի ստ

արեր ծին Վրթանեա ԳԹ:

նիւ, թագաւորեալ

ամս

յ

,

յապած

ն

աը

«որում

-

յարքունիսն կեսարու՝ հ ՄՀարկացն իո կայսր. զտոծմէն Արծրունեաց ճարծ Հ անալ Թէ զինչ գործ գործեալնոցա, կարացաք,

Իսկ

ձեռն

տուրս առ

բայց

Հ Հաւ միայ զխաղաղալմճ)էր կեանսկեալ թագաւորն 6 ուռ. նախարարսն, ուներ զիչրաքանչիւը իւբրաքան կալուածս յց

առ

ե

Ա

զա-

նողա Ց առանդգութիւն 0 Թագաւորացզն առաջնոցն

Վան Մուչե, ծո դնալ

:

ինչ ոչ իմացեալ եմբ՝ ն ոչ գրել բժանի վարկաք,բայց միայն զիզիբարձրագոյնք բարձ ե նախաի թագաւորաց ա նտիէին: «լ « Փ նի Խոս թագաւորէ Տիրանորդի նորա: Ն

Ա Աթ

ե Հայոցաան ր

Շւ

զոր

Խոր

յայնմիկ ունէր

դ

չարաբարոյ, որում

լ միջոյ:

(143) ») Յայլ «ր. չիջ՝

զծազարապետութիւնն

սնուն ՀայրՄարդպետ

սկսաւ քսուՏիրան՝ թագաւորն մատուցեալ Արծրունեացն զ Ռչտուղտանեն թեամբխօսելէ դաղտնի ե երնելիք,քաֆքն. անուանիք, նհաց,զի էին ազգք ճոխք ասէ. «թէ ոչ բառնաս կորուսապատկառելիք, ամենեցուն

էր՞՞.

առ

սա

նես

քո

ոչ բարիոքադոյն միչոյ՝ղերկուսնախարարութիւնող՝ զի ձեռն նոցա է խործուրդխԽործին թագաւորութեանդ Մարդոլե-

ի

խորձնալ րնդ Շապչոյ արքայից այրքայի». զայս կատլլճձյարել իմացմունս ւին ասէ, թէ զայս ձախողակի ն թերնես ղտուն Մամիկոնեաննախարարուկարացից՝ որսալե կորուստ:Ռրոյունկնդիր եղեալ թեանց ՛՛ կարացից անօրէնասսՀրամանյանգ Հանելղխործուրդ տայ Տիրան՝ սղարապետուտուածատեաց աուն: Ազդ եղե Մամիկոնեան ե ն. ք աջասըտաղոյնս թեաննանուղայդործն, դիմեզին Արտաւազդ զինեալքի մէջ ամբոխին, վերայսուսերամերկք արկեալե ւտապլաստ զբազումս ե Վասակ Մամնկոնեանք, զՇաւասպորդի Վաչեի Արծսուրա իշրնանց,յավջտակեցին էին մանկագոյնք բունւոյ, ն. զՄեՀէղակՌշտունի,քանզի ն ի չափ Հասեալ է Տայոց: յամուրսն ւոիովք-առին դնացին իւրեանցկնութեան ետուն ղզղլատերս տղայականաց՝

ւոիոց

երկոցունց Արծրուի նոցանէաճեալ ազգք մանկանցն: Հայոց նե ի խործչուրդ նեացն ն Ռշտունեաց,ոչ լսառնեցան աղտեղութեամբն բայց Տիրանոլղծութնեան զամսբազումո՞. ն աչօք կեե ձեռս Շապծոյ, կուրազեալ մասոնի զգառեալ զոր գործնաց իւր վաստակոցն, մեծ ցեալն մեռեալ ըստ արժանի ե ն Յուլ 145սիկ ընդ քաչանայն Վրթանէս ընդ սուրբսն ամս ն Հւստուցաւ նմա, որ թաղզաւորեաց այնմ ըստ Դանիէլ, ԺՋ74: Հօր իւրոյ: ծրաՏիրանայ փոխանակ թագաւորեալ Արչակ ժողովէղզնախարարուարքայի՞՞ մանաւ Շապծոյ արքայից ն վասն ւոռոծմին Արծինքն,տեղեկացեալ թիւնս Հայոց Մամիե որք է նալխարարուլթենեն ն Ռչտուննաց րբունեաց Տայոց,ն ի յամուրսն ամրանային դ նացեալ Հասեալ կոնէից ումեմն ի ե ձեռն Վածանայ դրէ ստուդնալ, ղպատճառսն կեդառնալգալ բնակելանկասկած տոՀչմէնԱմատունեաց՝ Որում յառաֆանալ: ն իւրաքանչիւր նօք, ե բարձ ի պատիւ առ

առն ունկնդիր եղեալերեքեան նախարարութիւնքն իմասսոնոյ Վաչանայ դան զկնի նորա անկասկաձ Ամատունւոյ՝ Համարձակութեամբ, քանզիոչինչ վնաս գիտէինզանձանց ե ոչ մի էնչ երս մեծ կամ փոքր.7 ընկալեալք հ Թագաւորէն ըստ Արչակայ գրելոյնի ձեռն Վածանայ՝ կացին անկաս-

կածո:

ն Այլ չարիմացն Հայր կոչեցեալ բնաւոՄարդ(146)պնտ բհալ խորՀրդոջցն չարին ոչ երբէք դաղդարէր:Ընդ ժամանակսընդ այնոսիկ խաղացգնաց Արչակի մուտս կոյս, ձր նմա ն մեծն ընդ երթեալ Ներսէսկաթողիկոսն Հայոց.նե ՀաԱչտիչատ ե վկայարանսսրբոյնՅովՀանՏարուեւոյ անալ նու` Մկրտչի,ն Աթանագինէի վկային, զոր չինեալ էր սրբոյ մերոյ Գրիգորի ե դառնալննորա ե ձնեռնադԼուսաւորչին Եւ ելեալ ե բութենէքածչանայապետութեանն: ւտեղինսրբուԹեան | կատարեալ ղզաղօթոն՝ ելին չրֆել զբօսնուլմայլ նս տեղիսն:ՋարախորՀուրդն Հայը Մարդպետ որդին նայի ոչ բաւականացաւ Ասչարեօք մժարդկան՝ այլե տուած նս 1 սուրբս նորայաւակնեալ՝ յերկինս բացնալ բերանն եւ որպէս զգայռալիր Խ(երբ սպլատուծաթավ»՞ "ւն ղել ածէրզլեզուն ղերկրաւ՛: ւո. Թագաւորն Մատուցեալ ճւ

տա-

առ

առ

Արչակասէ. ոչ բարնօք""" իմացեալ առաֆնոց թագաւորացն, զի ոչ կալան դտեղիս ղայս ի բնակեալ ճռխութնան (Թադաւոր|147ական վայնլչապէս արդ՝ Հախրախճանութնանց. ճոյ Թուխցիքեզ

խորՀիմս. սուրբքն ոչ եթէ զերքելի տեղիսախորժեն, զի թէ ոչ այսպէս, ո՞չ նոքա ն զանզնենղ ձուկկեանս կան մաՀու չավ»: Բայց այս ոչ եմ իմացնալ արդեօք Թագաւորն դրդունհցաւ Է Հրապոյրս նորաԹէ ոչ Հաւատարմանայ մեզ ն ոչ գրել կարնոր Համ ււզոր

էչ բջ

ոչ:

՝

ւ

հակսրբոյն Ներսէսի իրազեկեղեալ չարաբարոյ

(146)

»Ժ1 (65), Ա (60), 11 (/ (1/0) ոլ

Ե) «ԺԱ

՝

ատո

(100)՝ Յովճաննուե: Ա (1/13) չիք՝ ն: զախափ: Հաթավի: Գուցէպատուծասաթավ. (մ, 61

02) Ռիզղ.՝ բարիոք, բարւոք

կետղ(11, Նախն.270): 22000 1147)9 Այլօր: այլ:

չարա-

՝

(նախճ., 182): «22«2) Թե՞րես՝ բնաԱյլ Դորօր.' ճոխու

/"Բորտ: :

անէծս մեծամեծս իչործրդութեանն՝ ւ

ե.

ազդոյսն. զօրաւորս

է սրբոյն Հանասացեալքն դնե ե վերայ Մարդպղեւտին, մաւսւնու: Աղէնվաղվաղակի դերձդործով զկատարումն ոու. Մարդպետնասէ, «արֆջ ւտուցեալՇաւասպ Արծրունի անաա-

պրավս գիսակագեղքսպիտակայեղցքորֆացեալի

"ր" ռախիտմայրեացղ. արդ թէ Հաճոյ թուիցի երթեցուք ե. ընդ մտանեն ի մէչ մայրնացն, ղնոսա».ն առեալ զնա լի քարԱրծրունւոյղլայնալիճն գիրկս մնալ Շաւասպայ ողինն զկորովալիր չ(48եալ Հարկանէի թիկանց ընդ մէջ ընդ թափանցիկ մատանցնզազդոյ չալժումն թոռուցեալ ն յետ ընդգէ միջոցն դիպեցուցանէ-

Ր

սրտին բախործուրդ է ձեռս խործրդածուին փչեաց ղողզին կործաննալ բոս ւոանայի-կ բանք սրբոյ Ներսէսի ընդ կենդանի

իու--

ղՀատուցումն դիւրագոյնս տուծոյ խառննալ՝ ն

է --

արձա արծոյօրծնութիւնս յանեծս, ղացն Հատուցանէր արժանիխործրդոցնընկալ որ բո"

զդործն կատարելով,

րթրն

Իա ընդ այնոսիկ (թագաւորէ անական Հիա Պոյո: Ն Շապուծարքայից Պարսից՝ ոխարէնն

:

արքու

ն

դէս կայսր, ձեռնտու եղեալ,երբեմն յերկուս թագաւորսն ե մէջ առեալ ն բեմն ե Յոյնս, զապստամբութիւն

1 չո

իր

:

Արչ

մանս":

Հայոց ի սադրելոյ ոո բեխարարքն արա րան յառաջֆանա ի պատերազմ մարտ ընդ Արչակայ 149) իո ի Ներսէս Համոզեզնոսա

/ երկողուղն

կո

,

ն աղաչետ

զ սուրբ

աղմուկն:Իսկ թագաւորնդ ղաչեսալ Արչակայ, ՈՀ զշաչտութիւնխօսել Վաղեսի ԸԴ Հա Էւոութիւնն: '

:

անէ ւ

Վ

'

15բո չս Է"

նե

սուրբն

նցել

զոր

ե.

արար

սրբոյն Արծրունի եղեալ ունկնդիր Աո ՄեՀուժան նուաՀնազանդութեամբ ոչ

Ներսէսի,7

ընդ

ոչ

թագաւորին

ւմ րբուցանէ Վածանայ ղանձն, Հրապոյրս սլղտորս ե անցեալ գնացին որ էր աներՄԵՀուժանայ, Մամիկոնէի,

ճեց

148) Ը.) Ա

լ

ն (62),11 (100)՝կողմանս: (66)կողմանց,

թողեալ զօրէնս Քրիստոնքէութեանը՝ Շապուծ. Հնազանդեցան որմզդական մոլորութնանն մոխրապաչտ վարդաԸնդ որ յոյժ ուրախացնալ Շաղուձ՝խոստապետութեանն: ցաւ փեսայազուցանելղՄեՀուժանԷ քոյր Ի-ր ՈրմզդուՀի: Եւ էր ե մէջ Շապծոյ մեծ իւ Արչակայ պլատնրազմ զժամաեւ բաղումանդամ ի նակսկենաց Արչակայ: բազումտեղիս տային ճակատզօրքն Հայոցն. Պարսից ընդ միմեսնա. զոր աւելորդ Համարիմ երկրորդել զյառաֆագոյն սլատմադրաց առ

նչանագրութիւնա՞՞: Բայցյետ

բազում պատերազմացն խորարտնյմանկ խաբէութեամբկոչէ աու ինքն ՇապուծզԱրչակհ դէմս սիրոյ խաղաղութեան,ոչ ինչ յիշատակ զչարնացն զործելոց ի մէջ առնելով.էւ նորա գնացեալզծեւտ: իս աանմկոչնականացն ն տութեամբ: 13 երկաթի կապանօք տայ տանելյԱնուչ բերդն ե սածմանս Տիսոնի՞. էւ անդ կեցնալ3 կոչեցեալ մեռեալանձամբ ղիւրովի երթեալ, բաո սածմանելոյ է վերայ նորաբանի առնն Աստուծոյ սրբոյնՆերաէսի՞՞: Բայցդոյզն մի ղզամբարչտին ՄեՀուժանայ զյանդգնուԹիւնսն ի վերայ Հայոցբացայայտեցիցի չարի աստ: Առնուն ՄԵՀուժան ն ՎաՀան զզօրս Պարսից, գան մուանեն մերկիրսՀայոց,սփոնալ տարածանեն Հէնս ասպատակաւորս ընդ բոլոր երեսս երկրիս Հայոց,դերփեն առնուն զչենս ն զաւանս կ ղադարակս, կապուտկողոպուտ թողունԷ ցուածոց ն յամենայն ժառանդութեանց, մաչեն ի սուր սերի զորս ի բուոն առնուին.գնացինմտին ի գաւառն Ռշտունեաց, առին" աւարի զտունն Գարեդնի Ռչտուննաց ստա-

սու-

ճողուվրեալ Գարեգինն գնաց անձնապուրծ փախստնայ կայսըն Յունաց. նոցա կալեալզտիկինն տեաոն.

առ

Ռչտուննաց զկին Գարեդգնի զքոյր Վարդանայ Մաժիկոնէի

ածնալի

մատնեն ե քաղաքն Շամիրամայ, Վանտոսս

1150)Է7 մ 7.) տսպոնի: չ) Բ5ը

չիք Ժ /

ն:

(68), մ

/

Ա 2/.) (63),1 (68),11 (102)՝ն առին:

(63), (102)" 38517 նախն. զկրօնս:

ի խոչ-

օնս:

Ա

(/

չո)1ոմր» |

ւնս.

"

տե՛սնան

է" Ա

լքանել ստիպեն դառնադգոյնս. նեի տանջանս ւտտանդանս ւլաչտել Հնազանդել Քրիստոնկութնան, ղուլ զկըօնս՝ ղոր չառեալյա մաղզդեղական մոխրասլաչտութնանն, տանինՀանեն է սուրբ ւոիկնոջնՀամաղասպուծնայ Հանդ

է"ն ի Ի Մերկանան արան որո ." աշտարակի» ան աա Գ Մ

ամրականբնրդաքաղաքն, բաւանդակ ղգեզցիփառօքն ձիցն,ղի Քրիստոսնհան զՀիւսիսայինն ի սրունսն,կալվխեն կ ընդունիղվճիռ մարտիրուակա Համբերութնամբ նորա մնալովի ներքոյ կախաղաղանին գանձնի ծոց իւր, տարեալ փոխէ ի վվայար» ե ն Հանդուցա ձեռն զոր տարեալ սրբոյն Ներսեսի, անուանեն, ւոֆն, զոր յաժմ Զորոյլ152յվանս զոր չինեալ էր սրբոյն Հոիփաիմեանց. սրբոց ն Հովուական ղգաւազան զսեղաննսուրբ ե ի: ժիջոյն Թող իւ զղօտինաչխատասէր -

ա

Հո

ՂԻ

ն:լայր

աարի: ո

պատկերնալ մերոյ 1 լուսաւորութեանն յիշատակ նասվազորդ Հրւ ն ՄԵՀուժան հ ՎաՀան Գան դարձեալ -աւերեն ղգեղեցկաչեն քանդեն ւոոուղ, . զ

:

ած

առ

արգա1

վարենի գերութիւնզբնակիչսքաղաքին ո արզ նհ զորս ածնալդերի ԺԸՌ ղքրիստոննայան, Տ.իգըանայ, ն խաղացուցա նաւ զչրէայսն Հրամա

ո

,

այ ոա Ր

ն

առնուն

սպլածան,

զ

ե

Վաղարչապատ

զ

ր

/ ը

ք

չ

ի

ա աաՆ վասնհ ար մնե Հատուցանվլոլ Ախոարան Ջուիթայ երջանիկն Գնայ զկնի նոցա ՛

զՀրէայսնոր Քրիստու

Ա

յաւուրց

վարեն

ըԲ

ի գերութիւն,

արլ

Հրէիցն,զի մի Հօւոն զկնիՀաւատացեալ Իսկ աՀավիժութեամբ:

ալլողն

Մա

երեց

ն

ԵՀուժա

Ց ԽԷ

ւո

է

գուքա չարալիտաւլ ավատ Շապլծոյ զաճանալ է դերելոցՓրիստոէից ած Ըէցդ

այդ

նտ2) 2) ն53)

`

եկեալ զծետ

Այլ օր: աւելի վտանգՀասուցանելով

նոցա, նոց

ա (1/9չիք՝ սուրբն:«Հ«)Այլօր-չիք լ

Հի

մ)

՝

Ք

քան

ո այլոց

բազմազ:ց

կալ Հրամանացարքայիդ 1. օրինաց Մազդեզանց ն Արեաց, ամենայն ուրեք դա է պատճառ առլստամբութենան Հայոց

հ

յարքայից արքայ. ն անարգէ զկրակն արդ զարեղակն.

ոչինչ Համարել

առ

եղիցիկենաց դորա, Հրաման արՔայիդ դիւրաւ զկատարումն առնուցու»: Նոյն ժամայն ի. Հարցնալ ածեալ լինի սուրբն առաջիՇապծոյ, սլատասխանել սուրբն՝Լի կատարեալ իմաստութեամբՀողւովն արբով՝ զոր անմեկնելի ունէր մինքեան սուրբն. ն անդ զբարիուքպատերազմն որպէս քաջ Հովիւ պատերազմեալ՝ զանձն եւը եդի վերայՀօտին, ն ընկալեալ զվիճոմարտիբոսութեան կատարի ի փառս սուրբ Երրորդութեանն, ն. Հորդեաց երանելին Զուիլթայ ճանապարՀ բարիբազմաց"" վկան

զրաւ

մեց ի մէջ Հայաստանաչխարչիս, որ մարնելս մուտն:

ն

յարն-

Եւ

ամս կալե(154յալ Արչակայ ԼՋ76" զթագաւորութիւնն ըստ օրինակի վախճանի ասացելոց: Շապուծ արքայ՝թագաւորեալ՝ բազումե անչափ չարիս ի վերայ Հայոց աչխարչիս Հասուցանէր Ասորեստանեայը ն. Պաղեստինացւոց, ն. վարեալի դերութիւն ղզՀրէայսն Ն բիւր, աւեր դարձուցնալ զՀրէաստան ն. զսուրբ քաղաքն ե երուսաղէմ. զբովանդակԹոյնս անրբժչկականա իժից ն

Քարբից եչեղ ի վերայ քրիստոնէից.յորմէ բազում սուրբք ի ե Քրիստոս վկայեցան, որպէս ասի աւելիքան ԽՌ սրբոց արանց,որք վլայեցին վասն Քրիստոսի, բազումքյեպիսվոպոտաջ, ի քածանայիցն յայլ կարգք

յեկեղեցական գնդէ, ե բազմագոյնքմաղատաց աչխարծիս ե տիկնանցնոցա ե ն

անչնարին

տանջանօք, զոր սարսափե ե. Հիացապուչ կոթին միտք իժ ընդ ժուժկալութիւն այնքանեաց բազմածնարմեքենաւոր չարչարանաց. որպէս ե գիրս պատմութեան ընթեոնութ որ Արեելեայ վկայելոցն՞՞, մամբմեծաւ

ԱՏՃ 9

(69,

դառն

Լ

(64/ արքայից արքայ:

արքայի թագաւորեալ: «Ա (որ) վլայնցելոցն:

Ա

(/:9,

ՈԼ

(104/

Շապծոյ

Գրա

զոր վերալվլրտյգրութիւն, չարաց Ա բբա Քրիստոսի ծամիէ գ 185 խոստովանողն ի Մա ն ց,

գրոցն

սի

էր աչակերտ Հեւտնեողսրբոց Ղնեոնդնա հ ւԼուզ քան Թէ յոլովից գրեաց անուանս

'.

որ

միչիրաՎ արքայասէր, անդ,ղՇածդոսդ, թարգմանի մ չրաոո ծիրանեաց ներկագործ թարգմանի որ

որ ն

ո

դ

Քանա րիո 4 ի"

եպիսկոպոս, վէմ եկեղեցւոյ ն նմին ն այլ եպիսկուղոսք քածանայք սրով ի միում աւուր ւարհցան միանգամայն

Շմաւոն

,

"

.-

ի - ուրբ

ան է

--

բաւականացաւ եռուժան աաա Նուն Քրիստոնէիցնառաւել Հայաո չե Ն» թագաւոր զզօրսն Պարսից ունելովընդ իւր ւ /"8 Շապծոյարքայի՞։ ԳՆ

ոկին:

ԲԱ

նս

արար

ղոր այլ ւան

ոչ

ն

առնու

ւու

գայ

Մո

Հայոց

ն եկեալ մտեալ յաչխարծս միկոնեանխորչուրդզոր խորՀեալ մարձակութեամբ,

ա

րի

կ«ՐԸ1

չ Բանի Սամուէլ որդի Վածանայ, ւռառտել: Վածանայ խո առաջ Հօր իւրոյ: կարծելով ոո

-

ո

"4. ո Միհ եւր յանկանզգնելի վանն Բու միաչ1 է եշ դնդէն Ա թարյթր մեկնեցան տարոի ազդոյ Սամուէլիզմիողնին ամբարձեալ ար զնա ի (ենաց- Հոր» ժամայն բ" ւ" զի երկոքին 7 բո զմայրԻ-ը ղՏաճատուծի, ե ր ւրսից ' ե Քրիստոսն.ինքնգնաց փախստական չին տեաց" Բր ՄեՀուման թողանայր զու գքագաւորելն Հայոց, բազմութիւն ւււ ինքն տեալ տո Նո աղզրա իքաջի թԹիւ- Հասնհալ անաց աան ւռ ր ի դեօղ՝կամերանցանել թագաւորար իՋիրաւ Արոն եղեալ Սմբատ Ընդդէմ ղօրաժողով ածան,

հալ

դ

եշատ

առ

Ե

որ

այ

-

յ

զ

ն

ե

մանս

խա

:

|

ոչ անչուն

ն

որոց

ոչ գոյր

ե

:

" սպարապ

Հայոց:

արթայիցարբայ՝ Ը55) ԱՀ.) աղտնաց:ց «2 խաղ (156) «Ա Ը/ւ2) իէպարսիսկողմանց "

Ա

(ու)

հլեալ: ՛5

Հայոց, առաֆազմարժին սրբոյն բազմամբոխզօրօքն

,

ն ունելով ընդ իւր Հայոց որդի Բ Բագարատայ Բ Իաղրատուեւոյ, զզօրսն ՑունացբազմամբոխվածանաւորացԷ դրօչ(157աց" ն ն փողք կայսերալուրք գունդք դունդք սաւառնացելոց, չուրջ փակնալ ղՄեՀուժաննան դնդիւն, վաչտիցն վառելոցն եւ զի մի ճողոպրելինչ աճապարիցի:նոյնժամայն Հուպ ընդ ն ղասապյաՄեծուժանայ կարթակուոր Հու ի դիմիծարեալ զինեալ երիվարն արարեալ քաջին Սմբատայ" տոռն արէ քեզ, թաասէ՞՞՞. կեալի ՄեՀուժանայ «բարի՛ ես Հայոց, եկ այսր զի պատկեցիցզքեզ դաւոր սպարաե ռլետս». չամփուրչողացուցեալմանուածոյսփակէե ն այնպէս ել մաչխարչես ամբարչտին.

արարհալզՄերչապուծ ճանապարՀորդութանն պաճեստ Ամատունի եղբայրը ղՎածան ն

Հայրենեացն է ւտտեղւոֆ Մե Հանդուցանեն տարեալ Հուժանայ՝

զկայսը Բայց ինքն Պապնչկածնալ վկայա անի ի Թորդան": յուղօրավարին որ է բուոն առեալ Տերինտնայ ն անդ սպանին կայսր, կապանօք

Թէոդոս աեհաղացուցանե առ

պարանոցն

ՁորԱա չուառակա

Առ

առաալետղք ոււունոլաԲղնունեաց, եպիսկոպոսի Աղբիանոսի ըզաւակ արժաԶաւէն Ասպուրակէս, ե Շածակ տուականի, առունադ:

Ա

:

ասէ. բազում անդամ

թագաւորել խործեցան, բայզ աղունաք

չունք ոչ առին յանձն

։

ամս Ջ: եւ կաղինեպիսկոկայսեր,թագաւորեալ (159| Հայոց յետ մածու՞ սրբոյն ներսէսիոմանք

Հրամանաւ Ն

նաւո

ինձ ի ճախ ելանչ քերթողական առասպելն որ

սա

ն.

Արծրունի զօրավարՀայոց

ն

այ

ն

որք

ոչ

ագա զՎԼաՊառլայ փոխանակ

տոծմէ՞՞, այրքաջէ սառտերազուն յԱրչակունի րաղդատ

|

ն նչկածեալ փոքունց. մող, աճարկու մեծամեծաց Շապուծ արթայից արջայ նուաճել ընդ յղէ դկայանրբ՝ ւմյու Շապուծ ղե դեսպան նմա, ն Մեչուժան Արծրունի՞՞՞ յիչեերթեալ Շապուձ զնոյն խորձուրդ Հաստատել: Որոյ ն

|

տա

առ

(ն)

առ

ԹԱԳԱԻՒՈՐԵԼ ԹԷՈԴՈՍԻ Ի ՎԵՐԱՑ ՅՈՒՆԱՑ

կայսը մաղէս, թաղաւորէ Յոնաց Վախճաննալ Թէոդոս. առնալ սուրբն Ներաէս Պապորդի է.

ն

մեծն

Արչակայ՝

զ

ծանդերձյունական զօրունթաղաւորեցոցանեն ղզղապի վերայ Հայոց ի տեղի (158) բուն թագաւորութնան Արչակուննաց:Եւ ոչ գնազեալըստ խրատուսրբոյնՆերսէսի Պապ թաղաւորն Հայոց, այլ գնաց զխոտորնակն զճախողակի ճանապարծ,աղտեղասէրբազմադիմակսղծութեամբք, զոր ն. ոչ է Հաճոյ երկրորդել ի գիրս յանդիմանեալ ի որբոյն Ներսիսէ՝արբուցանեն նմա դեղ մաչու, զանխուլ կարծիս բերելով. ն զրկեալ լինին Հայք ի լուսաւոր վարկ է ն դապետէն Քաջ Հովուէնսրբոյն Ներսիսէ. բարձեալ

"

Վագրդոէ զարջայ կատարելզասացեալան Մամիկոնէի՝, խորՀչէին ղայս Հայոց:Եւ մինչդեռ թագաւորի բազդատայ ձեռն

Տիրենանայզօրավարի կայսր ի լուրն յարթայեն Հրաման նե զի չե էր դարձեալ սլատասխանի Հասաանյապաղ Վարազդատ նա եչաս ի կայսերէ առ. կղզիս Ովկիանու՞վախճանի նել: հակ նորա տուհալ զնա ի ծանեաւ զինչ Դ: իսկ Մնեձուժան ամս անդ, թագաւորհալ

բՀաս (ծը

|

177. Ե 15.

օր.՝ ասելով:

Ա71

158) օբ" ն 158 ») Այլ օր.

օշուց:

եա

"Ը'

"59

ինչ Ճոլուլոծլի (նալին. ԱԱ""Վուլ 20009Այլ Հայոց: սպարապետին '

Բորա

ուղղ

«Ա չԺ)Ա, օր:յետ մաՀուան:

169, 1Ա (14) նուաճեալ ընդ Ա բունի 15 դեսսղլան:(7-7),

ար)

ուժան

.

Արծրուն

է

եսպան:

չշօժ ւտոծւմէ: Յաչակունի -

եղբայր Մգչուժան, Ս ընդ նման. (72/խուաճեալ

նմա

Աչակ: » Ա 649Անանուրեք) (1601

այսպես զբկեալլինին: »«) Ա (մ..) բուն առձալ: |

առ.

ւու

աստ.

(լ)

ն

իւրմէՄեՀուժանայմիամիտ ցուցանէ դՀարաղզատէն Լ դործ Լ զբաղպատեհրաղմացն արքայի, լինիլ Հպատակ ի ն Հայոց աչխարչիս ղում աւարառութիւնսզգերփանս ն ղմածննորա ե ձեռանէ քաջինՍմբատայ ՄԵՀուժանայ, նմա

է

ՄԵ7

|

|

ի կայսերե ի նախարարացն պատաձելոցեր Հայոց, ն յաւել դառնալ ի Հայս. այլ անդ կեցեալ անդէն Եւ է նեալ, ոչ արժանիինչ գործ /իչատակաղցուցեալ: Հայոց Զաւէն, զոր ցեալ եպիսկոպոսապետ / յետ չորրորդ ամի Շածակայ: սացաք, Մեծն Թէոդոսյետ Վարազդատայ ի վեթագաւորեցոյց բայ զորդիսն Պապա ՀայոցզԱրչակ" զՎաղարչակ թան Բ դաւորի Հայոց. յետ ամաց վախճանի Թահալ ընդ եղբօրն բոլոր Հայոց: Որ ն Հուպ ժամաակաւ վախճանի ն կայսրըԹէոդոս, ն առնուն զթաղզաւոն. ըճղ բութիւնն ՈՌնորէոս ԱրկագորդիքնԹչողոսի՞: Հայոցմերկուս, ի Յոյնս նեի ն

(աճը ո

կա-

մերժեալ

ղծետ Արչակայ բնաւ ժի՛յամառիք ե կետյք սպլանդխտուլինիք ի Հայրենեաց բնակութենէ, Դ ղզբարձ իւր դտանել սուլ ի իւրաքանչիւը թեամբ կեանս, ն առանց այսրէն", դարձջիք այլ նախարարութեան: ղղած Որում կալարուք": զերկիրիւրաքանչիւր աչխատութնան ե բնակութիւն դարձանայր իւրաքանչիւր ունկնդիրեղեալ՝ եւ եայու Խոսրով: բերին ն առեալ ղզանձս Ա րչակայ եւը» ն Խոսրովու յեզր ծովուն մեծ ղեալպատելազմ Արչակայ փախատական ն

նմա

սառ

սպուռ

յառաջագոյն աչ

Վաղարջակ,

Տը :

ՀիւԱրչակայ բաժնին ն ոչ զոք թագլ163յաւորեկոմսունս, ւվատուԴ ղզօրավարս ցուցեալայնուծետն՞: Խոսրովե. կալեալ եկեալ Իսկ ՎասակԱրծրունւոյ բաժանեալ իւր ն ղգած,յերկուս կողմանս

դնացեալզկողմամբՄիջագետաց, լաւ ր." ընդ ձռամբ արեալ Քրիստոնեայ Հնազան թագաւորի ե

առ

ե

զժառանգութիւն ն. անՀշասկայըկեղծաւորութեամբ խործրդոցն, զնայեցուած ընդ Քրիստոե անօգուտ Հնարիմացութենամբ, ւոատագոյն կեղզնոցայսն ն ընդ պարսկականսն ննայսն Քրիստոնհայ

ք

ւսծա

որ ասն

զմայր

Ան ոյքոոագ

ւ բ

Անի ււ

ե մողութեան ար նախարարացն գնացին ամենայն պե ոաական ն բարբարիկոն" ազգին ՄՏ ն կորստեանպատճառք

ֆաւործր: Զայն ի փոքը ինչ

ոլ ռազինութեամբ Չարաս՝ Հնազանդել ընդ

զ

Հեթան ձ4եռամ| ր թ.

աա նՆԱՆոԹիո պարսկականիդն՝ կարծիս տային սանականին.

որպէսթէ

Հաւանե

նոցա օրինաց արքայ զոր :

աւորԳի Շապուծ զործնաց Արչակ՝թա|162 զկնի նախարարացն Շապուձ, Բ-ը աաա լուծանելով ասէ, զի կացուցի նոցա. | թագաւորձեզ յազգէ Գա ջ ձերմէ, մի՛ ծանըթուիցի ձեզ դառնալ անդրէն ուներ զիւրաքանչիւր ժառանգութիւն. Իբրն.

՞

ց:

Եւ

զրեաց

:

ն

ն

/

:

(161 Ժ Այլ օր. (ճշ: 9 Այ ՀԻ ՝

"7

Ա:

(արվի իրարան Ան" յԵ

բաբբարոսական:

/1 Այգ

է

մեկելնացգաւառ անդն:

յԵ-

թադա-

Իսկ Ցունաց առհալկացուցինէ

Հնազանդել ւէրութեանն.այլ գու Քր Պարսկականն Հայոցելեալ զծետ Արչակայ գնացին արարացն Մամիկոնեան,սպան զծայրՆր ո. աաա Իր ՏաճաւոուՀծ ա

մաՀու,

ւս ԷՀ: ւորեհալ

է բա-

լԴաւոթո բչակայ վուն

Գլ

Արչակ Գեղամայի մօրին տեղւոջգնաց ն անդ" վախճանիիւրով կեղեց գաւառ

`

ի մէջ ղաղստամբութիւն ն

ա-

աւուրց յ

խոստանայ

ե Յոյնսւու աւինի,

է Շապծոյ Խոսրովայ ունհալ եչիանութեամբ: նուա ճել ընդ կայսերական Հայս զբոլոր խոս-

նստուցնալ էր Ասպուրակայ քանզիյետ վախճանի ՍածակորՀայոց զսուրբն Հայրապետութեան յաթոռ րբովու դար 4եալանյԱրչակայ՝ քւ զնախարարսն դի սրբոյնՆերսեռիԹէ Շապուձ, որ ղչարացեալ ը նդ դաձու, իւր յանձն կացոյց ղե ի Հայս դործնաց՝ ղայն Հրամանի եւը առանց ը ընդէ յաթոռոյն՝ ն Ընկեցեալզխոսրով զԱրտաչիրորդի իչը, ՞

յ

զեղբայր(164) Խոսրովու

:

զ Վաղարչ փոխանակ կացուցանէ Արտաչիր խոյս ւոուհալ դնաց Իսկ ՎասակԱրծրունի Սածակայ, մեծին վասնսպարապետին խորչելով Պարսից, օրինադրեաց անականն զանձնիչի, նել որպէս ի նմանէ կոսրով ազգին ժին լիո." վրձժխեդիր: խործեր միանգամայն Հրաման. ՄԵՀուժանայՀաւոյնիշրոյ: առ

վասն սպանման Մամիկոնէից

՛9

որդի Ընդ որ յոյժ զչարեալսքանչելինԱղան Արծրունի բարուցն անխործրՎասակայ ընդ Հօրն անիմաստասէր ՄԵՀուէ. ընդ այնպիսուոյ աստուածամարտին

դածութիւն

ատել ղոր ժանայ գթասիրաբարվարելազգականութնամբ, ն էր ե չար ի չարիվերայ,Թէ Հնարէր՝ Հւսուզանել. արժան նւ զէնընկեց եղեալ սուրբն ՍաՀակ, ելեալԱղանգնաց ն ողզինաւորական, ղզծանդերձն առաջի նորա՝ մերկանայր բայր ի վերայ աչխարձիս Հայոց, ընդ նուաղել զօրութեան Հայոց ն ընդ բոնազբօսութիւննՊարսից: թագաւորութեանս վասնազգին Առաւելի սուգ մտեալ ն յողբա անմխիթարս ւ

Քրիսոր դիւրամոռաց1165) զերախտիսն իւրոյ Արծրունեաց, աշխարչիս փառաց ընլթւամիայն զկնի տոսիՀամարէին, ՀեւոԼէին:Եւ մենայինիւ մոզութեան մժոխրապաչտութնանն յորդաչոս արտաջչերմեռանդն բկարեալԱղանղզողբան, եմեծ սպարապեսուաղ առաջիսրբոյնՍածակայ բղխմունս ն այլոց մինչե նոքա խոնանախարարացն. տինՍածակայ աու նորայնխործրդական լյապա պատաձծմունան, բՀեալ առ

որ

Հանդերժեցաւաչխարձիս Հայոց, իբր մարդարեականի

իմն գողցես տեսաւորութիւն, ն միաբանյարտասուս եղեալ" ն Հարեալ անմխիթար ողբա յողբս ողոյ՝ լային, դառնապէս"" ե առաֆի անկեալԱղանյերեսս առաֆիսրբոյն Սածչակայ ՍաՀակայ՝ ընդունելղսքեմկրօնաւորութեան սպարապետին մոնազնութեան անապատասէրմիայնական ստանալ իւր վարս:Զորառ վայրմի ոչ առեալյանձն սրբոյնՍաՀակա՝ ասէ «լուռ լեր յաժմ, ն յայլում ժամու Հողդացայցվասն ոմանց մի գուցէմատուցեալ Արտաչիր որոյխործիս. տակասպասչարախործացկեղծաւի1ծնյորութիւնիմն զմէնջ առնուցուն, ն ծայր քո Վասակ խորչիցի ինչ արքայի, ն. ն չփոթ ինչ աղմուկ յուզիցե Հայր քո, որպես Թէ զապո"ինչ խորչելկարծիս զմէնջ առնուցուն: Բայց ըստ յօժարութեանքո սիրոյդկատարեսցե զկամս առ

Մ

ռու-

առ

իան ւած

(165)

7(70,

Ա(7), Հեղեալ. 1)

(114) ծն.

Հին օր.

(76),1 (70) եղեալ: 7) 1 (76, ղանապէս.Ա (1) դառնապէս:

ծն.

1),

եւ ընկալեալ Տեառն»: որպէս ե ծաճոյ թուիցիառաջի ՛ աւուր դիպող անսայր Աղանայ զխրատնորա երանելոյն բեալ ամս ԻԳ մեռանիսասկայսեր թադաւո Արկադեայ Յո

քո

մեղանացն Հան Ռսկեյաղագս ւոկակոծսպատուծասիւ էւ ընդ նորա որդի իւր Փոքը Թէոդոս. բերան:Եւնե թագաւործ եալ օդնաբազում աղգի ազգի Հողաբարձութեամբ չինելով քաղաք ԹէոդուՀայող սչխարծիս, կանութիւնս ն. զօրս կողմնակալս ի ո։լածեստ՝ ն Ցաւլօլիո ի կարինգաւառի՞, վոտսմ Զի ձակմանցն: յար պարսկական կալ ընդդէմ աո

ոու

յանդուցեալ՝ յինքեանս զկերտ ղկես աչխարծիս եւ եղե ի վախճանելն յոխորտային: ղտիրելն աչխարծիս որ եկաց է ւոերութեանն Խոսրովու Հայոց թաղաւի1ծրորի, զոք ի տոծմէ ամս Դ ոչ յանձնՅազկե նուոուցանել թերես քաջ այնու Հայոց զի Արչակունեացթադաւորել ՀանՀայող նախարարօք կարասցէգլել զինքեամբզզօր" նոցա ղորդիիւր Շաղուծ,որ զբոլոր

ւո

առ

դերժ.

ապա

թագաւորեցոյց

Հողածութեամբ աչ խարծախնամ կարգաւորաբար եկեալ ն. խաղուց որսոց միայն յարդարէր զկարգս աշխարծի' Առ որ Հայեցեալ պանել: կացու Հաճոյանայր այլ

պարապ

ոչ

զինքն

ընդ արծամարծանօք Աստուայորսն Ա Մոկաց իչխան՝ նա նային, որպես Հուրն յաւակծորդի զնա ձայներ,զի այնու փքացեալ զնա կոչ ելով ընդդեմ կնամարդ ննալղինքնւոացե.դարձեալ Ատում Հատ հալ դնայ ե սնուանձայնէ.ե ինքն ն Շաւասպ միմեանց Արծրունի, Եւս կողմն Մարաց": քաջասրտադոյ մւորակեալ ղչետ արչաւանացգնդակազն՝ խաղս 4իընթացիկ «ա՛ղչբազումանգամ ել ով, ա՛յր Հանէ ի նմանէ ղդնդակն ասպարիսիս, 1684 յասպատակե կամարդ, ի բաց լեր ղմականդնդինի ն ծանի՛ր ղքեզ» իսկ Շապծոյ կանացի, Շաւասպ Շաւասպայ չար ժեալ. զոր արչամարձեալ աւանս արադիպուածս արչ ե սիգաքոայլ արձակերեսան Լիե եվարն ' լ ճեմ ղճեմի ԱՆՆ էանց դ նաց Համարձակութնամբ Թէոբեալ՝սներկիւղ Եւ ծրամանա ինքնակալին Անատողի: ւու զօրավարն բաժնին Հաւատայ նմա զՀազարապետութիւն

Հայոց՝կատականօք նախարարքն ոմ ո

աւ

աս

:

որ

եւ կադոսիկայսեր գ ետոյ: եվիրատ ե յանցս մինչ Հայոց,ղզՄիջագետս ամս Դ: կայսեր ցեալՇաւասպ փութացաւ ծօր իւրոյ՝ լունալզծիւանդանալ Իսկ Շապծոյ առ

է նմին աւուր Հայրն նորա՝ ն. վախճանեալ գնացի Դարաս. էր յիւրայոցն:եւ քանզի վախճանեալ մեռանի ն ինքն սրբով կալեալ էր որ ի ժամանակին ՀամազասպՄամիկոնեան, ն Հայոց ի խնդրոյ զզօրավարութիւն զմարզպանութիւն Ցունաց է. Պարսից՝ յերկուց թագաւորացն սրբոյնՍածակայ այլ քայՀայոց աչխարծիս: ոչ ոք այնուծետնառաջնորդեր ն (169| աճապարելախորժնաց քայնալցրուեցանյոր կողմ

թանզիՀէնք բազումք կալանզերկիրո՞՞: կոչէ ե դուոն Վռամ որդի Ցազկերտի՝ եւ թագաւորեալ Ռրոյառեալղթոռունս զսուրբնՍաչակՀայոց կաթողիկոս: արքայ ե Տողլոն: դնաց ն. Համազասպեան՝ իւր զՀմայնհակ վարդապեէր սուրբ Քանզի Վարդանանցեալգնացեալ նե արԱտտիկոս տաւն Մաչտոցիւ կայսը Թէոդոս տանելով Թղթովք սրբոյնՍաՀակայ, եպիսկոպոսՀանդերձ ն զոր ընընդ իւրեանց ն զգիր զբառ Հայերէն դպրութեան. ն Թէոբարեպաչտթագաւորին կալեալսուրբ Հայրապետին ն Հինգ պատասխանեսք կարգե զաուրբ դոսի Հինգ թղթովք ոք,

առ

առ

առ

աթոռակալութեան ընդ վարդապետութեան վարդապետն ն ն սրբոյնՅոՀաննուՈսկեբերանիայլոց քաջաց գլխաւոր Հաէսկ ղ Վարդան կարգէ ստրատելատ

վարդապետացն,

ա.)

,

նաի դուոն Հանդերձ սրբոյնՍածչակայ իսկ է Հասանել վրէժանդՎոտաժ ե բարկութենէ զիջանէպածնու խարալրօքն՝ ն Շապծոյ, անարգանաց րութեանՀայոցՔինաՀանութեան""

ունելով. ն ի խնդրոց զսերտխաղաղութիւն ընդՍունի|170յաց Հան սրբոյն Սածակայ թագաւորեցուցանէ նախարարացն եւ ի թագաորե Արտաչիր: յոց վոամ երկրորդզԱրտաչէս, վայր մի ի չփ"խերկիրս խաղազանայր ւորել Արտաչրի գնդի.նւ Հարկացնարքունիկանգնեցան մանց պարսկական ն Ե վի այն ամ բեկեալ Հարկք զաւրք է յարքունե դիւանքն, առ

Ո6.ի Ա՛յ)

(72.11 թեան.

«Վ Ա(11) զչամազասպնան:

| (79) բինաչանութնան:

ՆԲՀ, Ա, (Ած6/՝ Փինաչարութեան:

էչ

1000Փինաձանու-

առանց

յանդղնադոյնս Իսկ Արտաչիր Պարսից: մօթալից ախտինդիջութնանիգամոլ զ Հեւո ն ի կառանաց այլ ոչ միայն ի դիչերի ացնալ՝ ընթ ցանկութեանցն զցակատարեր ն անխտիր արեդական, յանդիմա տունջեան, Ընդ ղանցուցեալ: դիջութեամբքն զանասնական նկականն, ընդ դին տաղտկացան զչարեալ նախարարք Հայոց՝ որ ի վերայ Արտաչրի ե խործեյանղոչ թագաւորելն նմա ջանալն, ղեկուցանել 11 սուրբն Սակ մատուցեալ Հայոց:որք զոր ն թնակոխէին զարսիցարքայն, զոր ինչ խորՀինն, ն ոչ ԹէոՎոլլյամ, է իոկ.որք դնացին արարին ղեղթագաւոր, ն Քրիստոնեայ դոս բարեպաչտղզուդգավփառ Եւ Վռամ թանզի ամբարչտաբար առանցխործՀրդոց: խեցան զթաբառնալ ունկն դնէր ն. յօժարէր կարիախորժելով ի դուոն դարձեալ ե

պատ-

Մ

առ

առ

առ

Հայոզ՝փութացաւկոչեաց դաւորութիւն նախարարացն ե. զսուրբն Սածակ բազմութեամբ զԱրտաչիր եղենղզԱրտաչամբաստանն որոյ Հայոց-ն Հարցեալվասն

ԱՋ

ղոր

ոչ

առ

ինչ վասն որոյ յանձնսուրբն ՍաՀակգրել

ղզԱրտաչըէ: չարաբանեն սրբոյն Սածակայ ընդդիմաբանեալ իսկ նախարարացն մատուցեալ ախորժակս, Հաստատել իբը "չ ղնոզայն առ

մոլեղնուտ ումեժն՝ Արծկեցւոյ Սորմակաւ Հանդերձ սկսանազդի զգի լեզուաղարութնա աբեղայի փառամոլ որպէսթէ ոչ կամիզթագաՎռամ

զարբոյնՍաճակայ, ն չարախօսել այլ զթաի Հայոց ղօրավարել, ւորելն Պարսից Հարկել նան Հաւատարմուդտանել.

Ցունաց ցանկայ դաւորելն Սաչակայ առեալ զթուղթանսրբոյն ն. իւրհանց թիւն Մեսրովոլայ ն զերթլ1շշյալն ն Հայրապետն, կայսըն ն զգալնԱնասոոչարկանէին, առաջի Ցոյնս ի Վարդանայ դաւառ:եւ անմիաբանք ե կարին ն ք աղաքին ղչինել ղեայ Սաչակ յաթոռոյ եպիսկոպուուն կալեալ ընկեցին զսուրբն թ ագաւորութեան. է է ւվատուոյ թեանն զԱրտաչիր առ

առ

տատ ...-ծ-ծֆծԽԵ. ցանկալ: 1/2/ուրեմն:«ժԱ (2/6Ն.)՝ ող) «Ա (2

եչ

զկորմավ մոլի, Սաճավայ որբոյն ոչ Հակառակաթոռ ցուցին Ասորի, զԲրթիչոյ ր "Ք նաժուշլ արչի զվարոն կրօնից եկեղեցականաց օրինի Հոգու գաշխարչի"՛ լեակցուլ ա Մչկանայ մարզպանին փոխանակ թագաւորի Միր Արտաչրի արքայի:իսկ Մչկան»Հա ծ աւմխանաւՎռւսմա Պարսից ՛

ժ

ե

ապա

|

գ

ապա

,

մա:

ժԲ

ո

Մ մ եյ բկոցու տ եսի աւ իբբն Հայոց նախարարքն "վիտաւորութիւ աշխարչիս զանտեղի նկարգ որ լ"4 ի անցելոց անցից 16 խոր վերայ դարձեալ ւանս Վոն հր11,, դաթողիդարձան խնդրոցին Ի Վռամխնդրոցիր լ" չ Պարը ի Սածալ 78 Ա" զաուրին

խա զաչիոար

ն ունի

ր

ս

Ժան աՆ

ե

ն

տԵՆ զոՊԻՐ», տս, աաա ախարարք զոր

ոչ առնելո գուցէ նեկան անո իջինն

ո, ավի չի

ծե

լոյսնՎ

առ

դը

ն, ծ արոելե

Աչոցաց ւէր տերն Հմայհակ Իսկ ՎաչէԱրծրունեաց ե մս

գուցում ի

նոքա"

ն

րաւանց"":

նա

|

ի լեն

տնենալլ ձդետ ձգեալ

. էս

շ

նչխարս զեչիշը Հանգուղանեն ձանդուց

ի կարգս «

ն

ՐԲ)

սրբո

ա

խաղացուցանեն ն Վածանայ

մատունոյ՝,

պ պարաե

Հրեշտակա 9, Հրեշ

ՏայԱչշտիչատ

ն

րբանելին կորիւն,

Սամ որ

սուս '

ղ

Գաւատար

ւսն)

.

ւս

ւ

պիկ -

-

է

ռլ ամանակին զնա ի Յօչական Հանգուցանեն

որ

էր ի

տարեալ որ կոչի գեօղ, է դաւառին ուսումնակից

րաղետ Հայոց:

.

երան:

ենաղն կենաց

փոխիյաչխար ծերութնամբ»

ձեռն

է

մարդկան վարուք,երանելի այ, ճղնասէրՀրեչտակակըօն ն Աղա իբրն վախճանառնոյրկարգեալ դիւաց": ածարկու

(/դ))/՝թոյլ

ե

ն

.

Գողթն

Ա

էր,զբաունա գործելոց ժամանակս տանէն

ՄԱ սրբոյնՅոՀչաննու ըօնոյի ւեղոջ վկայարանի մ Ի նմին յետ վկային: Աթանագինի ար լ Բնխաչ ն. սուրբ վարդապետ Լո) փոխի ոՀայոց աչոք ախարարաց բազմութեամբ սով

ե Պարսիցեկն ւււու սրբոյնՍաչակայ դառնալն լւ ընկալաւ ի նմանէսքեմ ԱղանԱրծրունի, դարձեալ

1173)

յապա

առ

ժամանակ մաման

Է տարեալ

՝

ն երթեալ բնակէ առանձնապէսի կրօնաւորութեան. սրբոյն |174/)Մեսրով. ո աա տութեան է ւոեղւոջ վարդա դաւառի

որոյ

ը

եղե է

ն

առ

Հ

ոմն կուկոզօրավարնՅունաց ղՀաւուկ Իսկ Անատողի ն այսճացի կացոյցմասինն Յունաց եպիսկուվոսասլետ" նմ կն ե ն ն չփոթեալ մկե երկիրսՀայոց կնայր իաբապէս աղմկեալ ն Վաչէի եւա ւն յօժարութ ըստ նութեամ Բ, լի կարգութեամբ, ւթ

եւ

զոր

ն

զով

Արծրունոյ:

կալցի ւրարիննույո. սուրբն,այլ դարձեալ դնալ ըստ եւ խոստանային Հայրա :1լեհւտութնանն. Ր զ աթոռ յանձնլռել նոցա. այլնմաեկ պատնորա:Զորոչ Հրամանի Հոգին զոր եցոյց ւոեսելանն, մեաց նոցա ղՀանգամանս

անցելոց,

զ 171Հատուցումն իչրաքանչիւ ըձեալդատաստանացն, : ետես ի մեծի Հինգ չաբաթոջն զոր իւր, ըստ գործս «Ս ածակ, Եւ այս ամենայն այսպեսեղեալ,կեցեալ սուրբ ն ամս ԾԻ

`

ն

մի՛միչելղանցսզանցիցն Հառաչանօք՝

մեծաւ

Լւ զկարգապղետել Արչակունեաց, Հայրապետուն ղնորողումն րութիւնն սրբոց» դարձեալ ե Արչակուննաց, նոյն ղարմե ե ե թեան թագաւորութեան նւ ղզծանդեՔրիստոսի, նեռինն,ն ղգալուստն զգալուց"

Հա-

Բ" Հեղին վատա Վռամ ոոաոյն Հաճնյի նորա լ զ զՍամուծլն րա ն Հաճոյ յ թուիցի արքայ կռուն" ցի արքայի. զով հանն է Հայո /"7' ն այն ամար զի ե Կիոգողորազ արա ՀԱ" եղի ա Ե ամաց վախճանի, կեցեալկեանս ւրտաւքոյիոր յետ ն

արը

սուրբն ՍաՀակ,անկեալ

առ

թաղաւորութեանն հպիսկուլոսապետութեանն ն զընտանարժանիցն,

կայսը նաւորն1

որ

նորա

ուոս

առ

որ

-

ե

Հայոց եկին նախարարքն

ապա

սուրբ ինչ

է

առ

առանցեպիսկոպոսին որք Պարսից, միաբան հպիսկուլոսէ՞՞ յերանեալ կեսարու4եռնադրեցան

որք հւիսկուլոսացն

ք

ապա-

Հ

ե

ե-

րո կրա2 ԳՐ Բոյ" «եզի են ալ թոն Վոռամայ երկրորդի ծու, ոյ

Հ»

ւռ

պատմու,

զայ

:

|

"ՐԴոմ Ցամի երկրորդիՅազկերտի

«ԺԱ Ը) (122: ւ

ն

(82),1 (76),

Մաչտոցի: աչակերտսրբոյն

Մճարովպայ: արբոյն աշակերտ

ամա ռր ւոնւնհաց Հայոպ,

Է տանէն բարձաւ թագաւորութիւնն

վախճանեցաւ:

ՆԺԵԼՆ

Յետ

ի տանէն բառնալոյԹադղգաւորութեանն

(

Արչակու-

ի տանէն սրբոյն Գրիգորի Հծայրապետութեանն ոմն (176) Ղեոնդ աչակերտ սրբոյն Մաչտոցպի ն նէր սրբոյն Սածակայ, / ն Յովսէփ եպիս ուոս Մովսէս Բր Հրամանաւ սկ զո ղի այոց Փր ղէս Յազկերտի ունի Մչկանզօրավար արսից: Իսկ վարդան որդի Համաղասպայ Մամիկոնեան, Մամիկոնէի,թոռն սրբոյնՍածակայ, խոյստունալդնաց զկողմամբքն Մոկաց, ե ՛խ'ոխոմս Տաւրոսական լերինն,ե լնսուրա՞՛ ն. բնակէ ամրոցին,որ այժմ Զողայլ՞վասն Ջերմածորոյ, Եւ քանզիյետ ւանխեդեդ ամրութեանն դեղջկաբանեն: Հուանն մեծին Սաչակայ սպարապետի Բագրատունոյ ն. պետի զօրավարիՀայոց, Հաւատացեալէր Թէողդոսի կայ1 սեր ղզսպարապետութիւնն ՀայոցՀամաղասո Մամիկոնէիխ որդւոյ իւրում Վարդանայ՝ երկեաւ Վարդանի մարզպանէն բնակելյանդորրու,այլ այնը աղագաւ էանց գնալ յանե Ասմուրոն Մոկաց, կայր մնայրե նախախնամութենէ Եւ տուծոյ այպելել աշխարծիս ինքն զեՀայոց: կոչեալ պիսկոպոսնՄոկաց զ 0օՀանն զեպիսկոպոսնՌշտունեաց Սածակնն Շմաւոն, ն զեպիսկուոսն Անձաւացնաց՝ կարգէ զդասս աչտօնեկից կատարել զպաչտօն Տետուն է տուէ ն ի գիչերի անձանձրոյթ աշխատութեամբ նե տաձնեւն աղքատաց, տեսչութեամբ զի զտցեն զողորմութիւն է Քրիստոսէ 22. այս այն Սածակ Սաչակս է, որոյ Հրամանաւ դրեաղ մեծ վարդապետնՄովսէստիեզերաչոչակեալ Փերթողնզգիրս նեաց,

ն

աա

:

ա

խա քագաորում ա

ԱԱ

ոց

վերայերեցունցը Ուսի ն. մեք դրուաղեալՀատուածին...57: կարիմերում անցեալգտաք զծամառօւտութիւն զրուպատրութեանս, զոր չարագրնալ մայ |178արարութեամբ յանդիման կացուցաքքեզ, քա ֆդ ՎասԳաղիկ բանասիրաց, պլուրականն մեծ զօրավար Հայոց`, իսկ որպէս դրնալ բոտ

-

-

ի

աս-

տատնալ

"

ո

վարդապետաղպս Շաւատարմապէս ր րմ աջաբա մ մ (եի առտութեա բ շարադգրածք Ք: րաչափառագոյ Ասլափոյթ ինձ Թովմայի,որ ոչ վերջոտնեալկալոյ ամօթով զյետին տեղին,այլ փոխանակսոցա մատեայ ի տեղիս այս, ձեռն արկեալանիմաստաբար Լե անչմտութնամժբ ն բուոն ծարկանելով անչձանճարութեամբ զմեծ ղայս ՔերԹածութենէ:Բայց Հրաման քո ճոխութեանդ4գնաց զիս մեծ յայս սակս որոյ բացաձգեցայց արձեռնարկութիւնս,

տաքոյ

ւ

կայ

:

բ

մ

:

չաղակրատոյլեզուաց փառամոլ ողոց:

կատարեցաւԴպրութիւնԱռաջինԴասմութեանՀայոց

ք

ըստ

ազգաբանութեան Արծրունեաց անո:

առ

առա-

-

Դատմութնան Հայող մեծաց, Հրաչաղզան մօրինուածով, սկսեալԱդամայմինչ է կայսրԶենոն... որպէսգրեալ ա-

մեղ այս հ չորրորդ դրուագի խոստաբանեալսլաւանդեցաւ տմութեաննՄովաէսի Խորենացւոյ, Է վերադարձութեան Է77

:)

Անձաւացեաց ուղղ:Անձեւացեաց (նախն.՝326):

ԴՊՐՈՒԹԻՒՆ

ԵՐԿՐՈՐԴ

ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆ

ՀԱՑՈՑ-

) Յետ

բառնալոյ թաղաւորութեանն Հայոցի տանէն մարզպանք Պարսիցկալեալտիրէին ն աչխարծիս. գլխաւորքՀայոցմեծաց ամրանայինի քաբանձաւս ամրաչէն բերդիցս, ըստ տեղիս տեղիս ն րստ աչե խարծս աչխարՀս. սլարսկական բոնութիւննզօրացեալ ե աճեր, դունդքն ել Լ ելո առնէին Հարկապածանջք 279)

առ

ապա Արչակունեաց՝

սաս-

տիկխԽոչտանդանօք-: Ընդ նոյն ժամանակսխորՀուրդի մէջ առեալՇաւասպ է Արծրունի Հօր Աղանայ եղբայրՎասակայ Արծրունոյ, ն խորչեցաւզտիրելնՀայոց, ելեալգնաց զծետ անչանճար ն յանձն այու Չերոզշ (մացմանց արքայՊարսից, առեալՈՆքխակամմոլորութեամբզօրէնա մաղզդեզանց մոխրապաչտ յամառութնանց,ե խնդրեալ մարքայէզիչխանութիւն Հայոց: եւ նորա ըստ ցանկութեան սնուռիփառամոլութեանն կազխնդիրն. ն դարձեալ տարեալ դառնայԷ Հայս,Ընդ եւր Եւ ընդ մտաածելովմարզպանզՎնդոյԴարսից մոգպետ":

նելն նոցա աչխ (180արՀս՝ վրդովեցինդուխտ քրիստոնքուԹեան, ն փոյթընդ փոյթ Ճեռնամուխ եղեն աւերելքանդել զեկեղեցիս, ղտունսաղօթից կործանել. զսեղանս խործրդականսփրկագործութեանն Հիմն է մեր`տապալել մատակել,

զաւազանն մաքրափայլ լուսաւորութեանն Հողւոյնսրբոյ, դառնապես չարալլուկ չարչարել զքածչանայս զոլաչտօննայս Նորոց |ւ զարս վտակարանաց, զկանայսմատնելէ 179)

Էճ0) 9

«(րութիւն

1(85,

(Ա, իմուրում երկրորդ:

2)

ն

Էում

(54).Է (72,

(124/

1 (77, 11 (129' «իտ, | վերայ. Ա (ց) Հիմն ի վեր. 260: :«Ժ 1 (85), 1 (77 ձն. 2) Հին օր: արվապածա ֆութնամ,սակայն Ա Ր/չ.) ՀարկապաՀան Թետմբ: «օժ Ա արի Ի դուռն ուղղ՝ է 363): քաղաքին (նախն.

ո ոո նախն,

Քաղաքին. դէ ու-

բանդա ի խոչտանգանս ծանրաբեոնՀարկապածանջուզի այնու դիւրաւ կարասցենՀերքել մերժել ի բազ Թեաժբ՞", կալ ի սուրբ Փաւատոյ ւարկեչտ կրօնից քրիստոնէութեան: Եւ բազում այն էր որ մարսոիրոսական ճղնութեամբ վկայեցին, քան որք դրդուհցան, ոչինչ Համարելով զյափչտակութիւն ընչից ն ստացուածոց է ղմածս դառնադոյնս: Եւ Հասեալ ՇաւասղայԱրծրունւոյամբարչտի մԱրտաչատ չինեն ի դուռն քաղաքին" Հանդերձ ժարզպանաւն՝ | մեծեանն, զորմզդական զկրակապաչտութեանմոլութիւն բորբոքեն ի նմա. ն կայր աչխարծչսի մեծ վտանդաւ ճոր աղէտ: մեծն Այս լուր դառնութեան եծաս ՎարդանՄաժիկոնեան, որ էր ամրացնալ ի Տաւրոսականն՞ Զուայլ:Եւ չՀանդուրժել այնքան եկնալ Հասեալ վտանգաւոր նեղուԹեանցն, ն գաղզանեղէնղզայրացմամբմրմռնալ յոդի իւր ի վերայ կորուտեանսուրբ Տաւատոյս ն կործանման աչխարՏաճատ Հիս Հայոց՝փութացոյց գիր պաղատանաց Է տէր ՎախրիճԱնձաւացեացտէր, զեկուՌչտուննաց Եւ նոքա Թավառնակի՞՞ ցանել նոցա զեղեալան: անյապաղ մեծն Հանդերձ իւրաքանչիւր զօրու եկին Հասին փարդան, ն զզօրս լնոնակողմանն ընդ իւրեանս ածելով, ոչինչ աւելի քան զծազար ն. երկերիւր այը, ե յանկարծօրէն յեղան կարծ հրադութեամբ ՀասինԷ վերայ Շաւասպայ մարզեւ պանինՎնդոյի: քանզի էին բանակեալ ի խառնուրդս 74Մարին մեծի՝ռլատածիյառաջ ՇաւասպԱրծԵրասխայ բունի, յորոյ վերայ կալեալ ն կանչեալ քաջն Վարդանիբրն զառիւծ, իբն զկորիւն առիւծոյ, |182). Ն ուժոյ ն հրայերկուս կտրէ դութեան՝ձեռինն ի վերայ ձգեալ ղմիողնին՝ առ

առ

առ

առ

առ

՛

:

ե.

առ

ղշաւասպն:

ի մէջ փակեալ զմարզպանն ն Վախրիճ զորդի նորա զՇիրոյ՝ ձերբակալարարհալ ածեն ի Դուին,նի

Իսկ Տաճատ

|

(/9/՝տորոսականն: «ՉԺ Թափառնակի ուղղ: փութանակիշ 368): (նախի., Ա (/ւ2' նրագութեան: 21482) ՀԺ) Յօրինակոն՝ հագութեան:

Ատ.

ն

ն նալ (184) սրբոցքածանայիցն, անդ զբարիոք պատերազժն

աստուածակէզարարին զնա բորբոքնալ՝ Հուր կիակարանին

աւոհրավժեալ

ՄԲա զքաղաքն Նախճաման, ատակ ն ենն ջ- 7 /ողիուն քան

.

Է

ԼԶ

Լ

սուրբ

'

յականաքաջամարտութնամը ընդ սրբոյն Վարդանայ ճակատ ճակատ վառնալ զպատերազմն,իբլոն Հուր ընդ եղէզն ճեմելովհ ժէջ քաֆ ախոյնհանացն Պարսից: Եւ իբրն ռազմզ հ ն ԲԻ Ը կոցունց ("Զոն 2 կողմանցն Ղ Մ խունե2 աւ» ձախոյ կողման Թեն Հայոց պարտել սկսաւ, ն սրբոյն Վարդանայմտրակեալզերիվարնի փախուստզալխոյնանան Պո րՐՐՑ արձուղեալ ե ռի դարձուցնալ 11՞Ղ1 կողմն իւրոյ Ըմ ձնոին ԴԴնգին օրաղուղեալ անդ ՑՄ 3 ՎաՀան Արծրուն ՐՐ ի 01նուի իչ ջեւ 1 41 ունդն4 Պարս արձուղանէ րն մ Վարդլ(185յանալ. ն անլյապա ,.օ«

արոր եո ա աաա,իվօրացն ար մինչ այն

աւ

:

նմա ղզանդեալ աւուրս զամենայն Վարդանայ": արքայնԴարսիցՀեռացել պատերազմաւ ի Քու-

ւ

՞

,

սից դունդ մի ծարուստ արք իբրն ՃԽ: Ի վեր կառուցեալ տնսանէ զանօրէնն զաչս սրբոյն նեաց տէր, ե զծետ նորա աճապարեալարկանենզնա ի յամբափակզինեալ վաչտն ե մէջ փղացն.4 քաջն ՎաՀան Արծբունի ընդ եմա նիզակակցեալ՝ ի միասին քաֆջն ն մեռանին մեծ ն ընտիրքն"", նաՀատակք""" Վարդան Վաճան, ն. զվկասուրբ յիցն անուն ժառանդգեալկատարեցանի Քրիստոս եւ ՀամառօՈՂԶ՞՞՛" դունդն Հայոց, ոդիք: պատմի այս ի

Վարդանայ

(84.

զյաճախելնեղութեանցնն զանթիւբազմութիւնվկայից,

ն Քրիստոսի նածատակեցան, զքաջապէս արիա-

Հայոց՝կատարեցանի

,

առ

վասն

աստուածարանակ զօրացն

..օ«

"

որք

ն

:

նացին

հ ն Հինիցն Դարսիցանդ արքայն ի Քուչանաց, սանանի : թագաւորէ ընդ նորա Յազկերտ սկսաւ ոգորել ընդ իչեւ (բանսՀայոցմեծացխրոխթտանօք որպէս ցուցանեն միչատակարանքնառաջնոց պատմագրաց զաւերումնՀայոցՈ

ն,

ա

առ

,

`

Ճորայ. ն երկիրս Հայոց յապլածովանայրի

Ա

ւոր

առատա-

դուռը

անապատին

Քրիստոս:եւ անդ Վաձան Արծրունիխոլական

ի

հայց ի

մեծ

Մչկանինն ընդ զօրս Պարսից ի յԱւարայրեանդաչտին»օօ յԱրտաղական գաւառին. ն անդ յԱստուած խրախուսեալ

/

ներե որին քարամբք զ ոչ կեղեցին զաուրբ ղտեղին չի ն փոխեն անդ զկաթողիկոսն Գրիգորնի Բլուր տեղւոֆն, Հայոց զ Գիւտ նե չինեն նախարարքնՀայոցիւրաքանչիւր պալատս արքունականս ն դաստակերտսյականաւորս, է արսպեն, ղերք րարսպեմ, զքաղաքն ն որ որմափակօ ղաղոցուց զեր ե,խաղաղեցուցանեն տան տեղին մեծին Տրդատայ ի կիրս:Իսկ զթագառրրաբնակ . 4եռս նմա տուն թագաւորաց, Է Ը" 7 Վաչանայ ԱրծրունւոյՀ ինել Է83) արարա` պատրաստութնամբ. քանզի խործեցանթաղաւորեցուցանել զնա ի վերայ Հայոց,զի էր այր սրտեայ է ուժեղ, քաջախորչուրդ ն իմաստնախորՀ,խոնարՀ, ձեոն ն զուարթամիտ: Բայցյետոյ անմիաբան դտնալքՍո.խարարքն Հայոց թողին զոր խործեցանն վասն թագան մեծն անցին ւորելոյՎածանայ, Վարդան. է. ՎաՀան զծետ նախարարացն Վարդան դնաց վառան ֆագոյն, տալ նմա զվերակացութիւն Հնաեղեն Հայոց.

չանն

ի

,

Վասակ Սբ.-

2 ԱՐ զմիանգամայն. ուղղ: զմիանդամ (Նախն.237): չօ) Գ՝ պատերազմնսրբոյն Վարդանայընղ Մչակին ն զզօրսն

պարսիպ վաւարայրնն դաչտին:«20 Գ, Դ, 2 ձախակաղմն: Դ՝ ձախակողման: 22009)

Ե, Զ

խառնեցաւ:

Ե արբայի: »») Բ, Գ, Ե, Զ՝ ընդիրքն: 520) Գ, Զ, չիք՝ մեծ Բ ողջ: «շօօօԺ Ա Ը2)՝ Բ, Գ, ե՝ ի գիրս Եղիչէի նաՀատակք:«օօ Բ 1 (868, Ա (80, 1 00009 (128) 2

(185) ։) Դ,

Ռա

արարս. Թագաւորաց

1183)չժ Այլ օր90

ընդ

:

ուղղ.

Թագաւորացաբարս (նախն.,

«229Ա, օր: խորխոտանօք: նախարարան:

պատմագրի: քաջութեանդ:

եղիչէի:

տութեան Աբրաամու Խոստովանողի: հայց թէ է՞ր աղագաւ պատմութիւն վկայութեան ՎաՀանայ ոչ է դրեալ ի գիրս եղիչէի՞"""" ղատմագրի՝ ստուգապէս

աւանց յերկուանալոյցուցանեմքում ուսումնասէրքաֆամ.տութնանդ»օօօծօ-: Թ)

ՎԱՍՆ ԱՐԻՒՆԱՀԵՂԻՆ ԲԱՐԾՈՒՄԱՅԻ::

ոմն

Ընդ ժամանակս Դերոզի յաղանդոյն

արքայի

անուն, Նեստորի Բարծումայ

արքայի,

|186) որ ունէր

զանուն եպիսկոպոսութեան, զօրեղադոյնս՝ զնեստորական մւ բուռն Հարհալ, քսութնամբզնախարարացն Հերձուածոյն Հայոց"ւսու Պերոզվարելովբազում օճիրս արիւնչեղուԹնան""դործեաց: Ի ժամանակին յայնմիկէր ճոխացեալ պանծալի աթոռակալութնամբ սրբոյն Գրիգորի տէր ՔրիստափորՀայոց գրէ կաթողիկոսշ կողմանսԱսորեստանի զգուչացուցանելով՝մի խառնել ընդ նեստորականան. զնոյն գրէ ն որս ի Խուժաստանին»""" էին ժողովուրդ ուղղափառացն: ն գրէ նի Դարձեալ կողմնԴերջանոյ՞՞՞՞, 4ոԽաղտեաց բոյ ն բնակիչսն աչշխարձծակալ տեարս եպիսկոպլոսունան:Զոր զթուղթան խաբողսպատրանօք հ ետ բուռն առնալԲարծումայ՝ տանել ԼՈ արքայ Դերող, ասէ Թէ «զայս ամենայն զոր գրէ կաթողիկոսն Հայողն ն ապստամբութիւն խորչել ի Քէն, զնախարարսն Հայոց զՅունացԹազաւորին խործելծնազանդութիւն. արդ առ

առ

առ

առ

առ

առ

""

ՕՕ

գ' Մճրոզի:

ԱԱԲ,

1186)ՉԺԱ Ր/չ»),Գ, 22օժ հանչղութիւն: նէին: «2204

դիձորոյ: «ՐՐ

»20ՇՕՕօժ

Գ՝

արքայից:

չխառնեալ: արդ

20002000002(,

:

առ

առ

առ

Մոկաջ՝

րելոյ Բարծումայի ամբարչտի՞:

կայսը թագաւորեալ ԺունացմերկրորդնԹԼէոՄարկիանոս

չիք՝

Գ՝' ե

Դ՝ ար-

խԽուժաստա-

Ջ՝ տերչանու: ՕՕ Դ խաղիձորոյ:Զ՝ ԽորԲ, Դ՝ Զորոյ Թուղթսն:2002օօօօց Բ

գաւորէն: ՀՉՕՕՕՕՐՇՑՉՄԳ

այդր:

ա)ԱԱՆՅԱՑ:

220) Գ, 20022) Դ

Եւ ինքն տեսանել պարտ վասնայդր» ՔԲարծումայ յ ի չքմեղս լինելով եկն ի Հայս Ոծ7 յԱրզնարզիւն ն յաչխարծն Մոկաց, զի անդ զնեստորական աղանդոցն սերմանիցէ սերմանս: Եւ սրբոյ վարդապետինմեր եղիչէի՞, որ յայնմ ժամանակի ի Մոկաց բնակէր աչխարՀին"" եկեալ նո զպատմողականգիրոն Հայոց,զոր Բարծումայ, խնդրեալ ն նռրա կատաէր Հրամանաւ սրբոյն գրեալ Վարդանայ. Ի ժամու րեալ զխնդրելին: նմին զղացնալ վասն նորա մեծ որ յայնժամ ի Տժոհչիանին Արծրունեաց Մերչապծոյ, նա բնացն ամրանայր բերդի՝մղէ ելանելդնալ ի ռ"ածմանացն մայնոցիկ. ոչ ինչ ձեռնամուխ լինելով ի նա, վասն արքային, միայն սպառնական" կասկածանաց""" Պարսից նա մղէ պատգամ: Նորա զչախոստաբանութեամբ այու րեալընդ Հասանել սպատդամին՝ ղայրուցո բարկուԹեան քինածչանութիւն վրէժխնդրութեան ալարնալ՝ Է տանն եՀան բաց ե գրոցն պատժութենէ՝ որ ինչ վասն Արծէե. բուննաց էր դործոց Հանդամանք, որ ինչ օրինակմարտիբոսութեան վածանայ Արծրունոյ: Իսկ վարդապետն եղիչէ էր ի ժամանակինյայնի16ծյմիկ բնակեալ ի գաւառին Ռշտունեաց ի ծովեզերին, յորում տեղւոջ մ Հանգեաւ իկ հ Քրիստոսսուրբն Աստուծոյ` եղիչայ: հսկ հ դառնալդրոցն՞՞ ի վաչխարծն ոչ էնչ ումեք փոյթ վասն այն լինելով, կարծել վարդապետին զայս այսոլէս կանոնեալ. զոր ցուցանեմ յայլում տեղւոջ, ն զոր (նչ արար արքայն Պարսից ընդ տունն Արձրունեաց ի սաղ-

թա-

տնսանելվարդապետէվասն

(182

4 Գ,Դ

մերոյ

Եղիչսյի:Հ«շ) Բ, Դի Մոկա աչխարծին բնակեալ: Մ (130) Ա (19), Բ, Գ, խթ 2 կասկածանաց:

չօօժ 1 (89), Ա (51

Գ՝ խոստաչշօօժ Գ, Դ ռպառնակս: 2 2Օ0ՕԺ վասն կասկածանաց:

Դ՝ խստամբերութեան: 222000 Բ, մերութեամբ, գ բացկս:«00 վըեժխնդրութիւն:

(188) Հ)

Գ

օ9 Այ չիջ՝ Աստուծոյ:

օր: գրոցն ինչ ումեք փոյթ վասն այնը լինելոյ:

Գ, Դ՝

առ

եղիչէի:202)Գ,

զայ|

Դ ոչ

զժողովնէ Քաղկեդոն ՈԼԴ հպիսկոպոսաց՝ ն որով վկայհացսուրբն Վարդան Վածան Արձրունի: Հայը Աղանայ սրբոյ:առեալդ ՏւաԱրծրունի, իսկ Վասակ ճատ ն զգոտերզեղբայր իչր՝ դնաց կայսը. մեկուսի են ղեալ ի չփոթմանց պարսկականվրդովմանցն աւնրման Մարկիանոսընկալաւ ղնոսա սիիսկ Թագաւորն աչխարծիսմեծաչուք պատուովի բարձ ն ի պաբով ի խաղաղութեան, ախոյնանս որ ի տիւ յառաֆ ածեալ, իբրե ղքաֆամարտիկ ն սուրբ Հաուղղ ԱՑ9ավփառ վերայ եկեղեցեաց Քրիստոսի ն ւատոյ արհամբչափ ճղգնեալնածատակեցան, ղխոստովաձայն ե վերայ եղեալկարդային:Բայց նողական անուն

դոսի,որ

արար

առ

։

առ

ն ղ Վասակ ղՏազարսպատուականս, թագաւորն աղերսեալ տանն նե զ ճատ էին ի մեծ նախարարութենէ որք Գոտեր, զի զժողովն ընկալցին ընդ երից՝ սուրբ ժողոԱրծրուննաց՝

ասեն. «վասն զի մեք ի պլարսվոցն: Նոքա պատասխանեալ ն անպարապ գոլով ի բաց լքաք կական Հինիցն անդուլ զձաւատոցխոստովաընտրել զկրթութիւնն գրոց որբոց՝ նութեան կանոնադրութիւն. բայց մինչ էաք յաչխարծին տեղի ընդունել զասամեր ոչ ետուն մեր՝առաջնորդքն Արդ ոչ կարեմք սաչմանին խոստովանութեան: ցեալսն ի փոյթ ընդ փոյթ չղումարար Հաճութեամբ թաղաւորիղ յանձ4ընառնուլզոր Հրամայէկայսերական ճոխութիւնդ.այլ Հրամայեսցէմեզ դրել ի Հայս ն Հարցանել առաֆնորղացն ե ընդունել պատասխանիս»: Հայոց, Այլ ն զայս նս եդին առաջիթագաւորին աղերսականմեղադրանս,եթէ (190) ընդէ՞րիբրն ժողովն զումարէր՝ոչ զոք է ՀայոցՀարկաւոր Համարեցայք կոչել ե միաբանութիւն առ

ետ ն ասէ. Պատասխանի Մարկիանոս «վասն զի առաֆնորգքն Հայոց զոլարսկականչփոթմանցն զվտանգկրէին»: Ա-

պա

առհալ Հրաման մեծամեծացն գրեն մերԱրծրուննացն՝

1-89) ԺԱ Ր/.)բնդերիս: Ա90) ԺԱ ա)

զոր

տարեալթուղթն:

Աքբրածամ Մամիկոնէիցեպիսկոպոս,որ էր աշակերտ ե նմա սրբոյն ՍաՀակայ, ծանուցանեն զոր խնդրէարքայ: եւ դարձեալ պատասխանիասէ, մի՛ տալ տեղի՝լանլ Հրամանի թագաւորին. Թէ վտանգ ինչ Հասանվ՝կրել Հանդոյն առ

Զոր տարնալզթուղթն"մատուցին զինչկրեցինն: առաֆի

թաղաւորին: իսկ թագաւորն գիտացեալ զծաստատուն է. զանդրդունլի միտս նոցա՝ ոչ ինչ փոյթ արարեալթողու ի կամս կամացիւրեանց, կեալ որպէս Հաճոյ թուի: եւ կացեալ անդ մինչ ի ժամանակսառաջինն Ղնեոնի կայսեր՝ մեռանի ն Տաճատ 1 անդ Վասակ փոխինէ Հանգիստփառաւորպէս խ գերեզմանս մեծամեծացնՅունաց: Իսկ երանելոյնԱղանայ Արծրունւոյ որդւոյ Վասի191ակայ դարձեալի Յունաց աչխարծէն՝ եկն յերկիրս Հայոց, նոն վին կրօնաւորականխստամբերութնամբ Հրեչտակակըօն առաքինութեամբ կեցեալ վերափոխիյաչխարձկս ի դասս սրբոց. որոյ ոսկերքն ընղ այլ սուրբան Հանգուցեալ կան ի վանսն Ձադամակերտոյ: վտանգ նեղութեան Հայոց", Յերկարեալ ցուցանեն որովէս ն. բազումք ի պատմագրաց,մինչ ի ժամանակսՋամասպայ եւ կաւատայ,մինչ ի Խոսրովարքայ: նախարարքնՀայոց կրէին կիրս ծանրաբեռինս Է զէնն. Է ճակատամարտ: իսկ յաւուրս Վաղարչու մանուկն Վածան Մամիկոննան ն ինքն ժողովեալ ուժեղանայր Պարսից. նախաընդդեմ ն րարքն Հայոց դնեն ուխտ աստուածայինս, միջդաչինս նորդութնամբ սուրբ Աւետարանին՝ անկեղծաւորն աննենգ առ

|

չոխրասիրութեամբ ցուցանելՀնազանդութիւն Հւպատակունուլ վրէժս ի Պարսկացն Հինիցն՝զաւեր եկեղեցեացնՀայասն տանի զնեղութնանցն ն զդերփանացնն զսաստիկարիչն զուխտի մանկանը ենածեղութեանցն զջրիստոնի192)էից կեղեզւոյ սրբոյ:

2917 ՀԺ Այլ օր` նեղութեան աչխարծչիսՀայոց: (192) Հ)Այլ օր: արծարծարեալ:

ժամանական ընդ այնոսիկել Հազարաւուխտ Պարսից ծանը ղօրու ի վերայՀաւյող՝ զօրավար" տալոլատերազմ ընդ զօրս Հայոց, աւհրել դերել գերվել զաչխարչս, այն էնչ արծարծեալ՝ նորոգումն չինութեան եկեղեցւոյ ի կործանմանէ Հինի յնտ մեծ պատերազմին Քրիստոսի ե սրբոյն Վարդանայ. սփոռնհալ ասպատակ ընդ կողմանս ն ինքն առնու կողմանս՝ զընտիրս այրուՀազարաւուխտ 4իոց, զկորովի պատերազմողս ի վարհլոցն պարսկային Հարատութենէն,ն խաղայ գնայ Հաշտենիցն. է վերայ Վածանայ Ծոփայ, մանկարծօրէն: Ազդ եղե քաջինՎածանայ, եթէ զօր բազում առեալ Հան զարաւուխտմընտրելոցն Պարսից ածաւադիկ Հասեալ դայ է վերայ: Նոյն ժամայնաճառղարնալ Վածչանայ խրախուանալյԱստուած, ձայն քաջֆալերութեան նախարարսն Հայոցասէ. «Հապա, ե զէն է յասպաղէն, քաջք,վառեալ բիաբարմարտիցութ.մի՛ երկիցութ ի ց3թեն զօրաց նոցա. Տէր խորտակէզպատերազմողան, Տեաոն է պատերազմ, Տէր տկար առնէ զծակառակորդան", Տէր է յոյս եւ եղե ընդ

աւ

զվողմամբքն

ն րատ ն. վանեցի զնոսա» Հարեալի դիմի ժիոջէքն՝ ն ղաչիկզօրուն Դարսից-նոցա Թուէր ծաղը առնել:(ւ 94յիսկ նոքա պատածնալ Պարսիցի գեօղն երիզ կոչեցեալ, իբրե. մրրիկ զփոչի"զտուտեալ, հբբեւՀուր ընդ եղէղգն ընթացեալ սուր ի վերայ եդեալվանեցին զբազումս քան եթէ զսակաւս, ե Հեւուսմուտլինելով զմնացնալսն փախստականս արարեալ ն Հանին ի սածմանացն Հայոց. ինքեանք դարձան մեծաւ հ մատուցին պատարագս մաղթութնամբ, լցուցին Աստուծոյ ն. Լ Եւ աժենեզպետատնանկաց աղքատաց այրեաց որբոց: 8. ետուն ցուն բերան (ցեալխնդութեամբ փառս Ա ատուծոյ

Տեառն

:

Գ)

ԵԹԷ ՈՐՊԷՍ ԵՂԵՒ ԲԱՐՋՈՒՄՆ

առ

բազմու

մեր»:

եւ նոյնժամայնվառեցան պատրաստեցան,Հեծեալ յիւրաքանչիւր յերիվարս ելին ընդդէմ նոցա: Իսկիբրն տեսին զբազմութիւն պարակայինզօրուն՝ վՀատնալգնդին Հայոց լքին զմիմեանս ն գնացին յետա կոյս, մինչ կալ" մնալ միայն երեսուն ըրսուն արանցընդ քաջին Վաշանայ,ՄեՀրչաղպուծ ն աչկուր Արծրունիք, կամսարն նխ տանէն ԱՆերաէՀ,

ւշ

ի

զորոց ատունեաց Լ

զանուանան անդիտանամ,

նիզակակիցք

միմեանց հղեալք երեք տասնեակքթուովն, զսուրբ Երբորդութիւնն օգնականութիւն իւրեանցվերաձայնեալ՝ Լքին զօգնականութիւն ն մարդկան. մածնալ սպնդեալ հբըմւ զբլուր

«լգն4ի, իբրն զմի

այր,

բերանոյ,«ամենայնազգք 1183)

ն

ասելով միաբանիբբն ի մի չրջեցան զինն, ն անուամբ

2: Այլ օր: զծակառակողսն: ՀԺ

Ա

չիք՝ կալ:

ՊԱՐՍԻՑ ՏԱՆՆ

-

ԶԱՐ ԹԱԳԱՒՈՐՈՒԹԵԱՆՆ

ՍԱՍԱՆԱԿԱՆ::

Յամի ութնրորդի Մուրկայ Յունաց թագաւորի, թագաւորն Պարսից Որժզդ որ ի տանէ Սասանայ սպանաւ յիւրոց ե որդի Խորա Խոսրովմանկադոյն Հաւատարմաց, տիովք առնու մնացեալ զթագաւորութիւն: Վածրամոմն ՄեՀ-

որ էր իչխան բնանդակ,

արամ

աի

կողմանցն

«րոլ,ամքՀզօրԷ

ԱրիՆար

ն (195/նաց, մինչնյայնկոյսդետոյնմեծի

բռնութեամբ կալեալ

զրախլ

Քու

երկիր Հ որ կոչի ՎաՀոօտ՛. ն զթագաւորութիւնն Պարսիցյինքն կորզեաց, նե որդի գնաց փախստական Մուրիկ Թագաւորն Որմզդի Խոսրով ն վատա: զոր առենալ քնոիք նորա Վնդոյ Յունաց՝ գնացին Մուփախատական ի դուոն կայսերական՝: Առաջեցին մեծամեծ նե բիկ թագաւորն արս ճոխս ընծայիւք պատարա գօք ն թուղթ գրեալ ի բերանոյ Խոսրովայ զայս ինչ. «Թագաւորմեծ, իչխան ծովու ն. ցամաքի, տո՛ւրինձ զօր ՆՁ զամենայն

երկերն

ուֆա-

սա

առ

առ

(194) ԺԱ

«ԺԱ Ը/)՝ Որմազդ:

ծն.3):

(/շ.) եկեալ.ուղղ՝ կալեալ(Ա,

85,

-

ն յօգնականութիւն

Հաստաւտեա՛ զիս է

ստեղի Թագաւորու-

թեան Հարցիմոց, զի Թէ կարացիցՀարկանելզթշնամին իմ ն կանգնել զթագաւորութիւնն իտ ես եղէց թեզ որդի ծնան զանդութնան ն տաց թեզ զկողմանս զամենայն ն Արնաստանմինչն զՄծուինքաղաք, ի յերկրէ Հայոց՝ զաչխարՀ ն րատ նրնդ Դուին քաղաք լեզը ծովուն ԲզնունեացԼ յԱոնստն աւան, ն զմեծ մասն սչխարծին Վրացմինչն ՑրՏն փըղիս (196) քաղաք. կալցուք ուխ խաղաղութեանի մէջ ն մերերկոցունց", (իզի այս նրդումն է ի մէջ մեր ն որդւոց մերոցյետ մեր թազաւորելոյ»": եւ կայսը նայ ՄՈՐԴ ՄուրիկՀաւաննալ զ Փիլիլիժղէր ն նմա կոս փեսայ իւր. տայր տանել գիր ընդունելութեան, ն առնոյ Եւ նմա նմանէ երդումն: այսնրալան զՅովչան մանք, հ զ Ներսէսստրատեղատ ն յԱսիւրոց, զՄուչեղայր ն քաջամարտիկ Հղորզօրութեամբ, ն զամենայն Յուզօրս ե նաց Հայոց,Վրացն. Աղուանից, դունդ անթիւբազմութնամբ եկեալի կողմանս Ատրպատականի ե Վառարատ

Ասորոց տանուտնրական իչխանութնանն մինչն յԱյրաանչուշտ

պայման

ռո

է իԱ արին յորնականութիւն տայր

զօ

բոլ

գա-

ւառի՞:

Գոէ ե Վածրամ Մուչեղե այլղօրագլուխսն այսպէս. այսպէս կարծէի, Թէ յորժամ ես ընդ Թշնամիս ձեր առ

«ես

չի

մայդմ կողմանէ օգնականինձ (ինիցիք,ն ի եմմիջոյզտինզերական պլատուՀասն, զտունդ դ Սասանալ: մ: Դ րուք աւադիկ 7 ժողովեալգայք ի վերայ իմ պատերազմաւ. ժ այլ ես ոչ |197) ե ն կետյի է. ողովելոց հրիցանցղՀռոմայեցւոց, որ գումարեալ գան ի վերայ իմ: արտ

դուք

Գզուք բ միաբանութեամ բ բարձցուք

Հայք, տարաժամ ցուցանէք Բայց դուք, ապաքէն

ղտիրասիրուտունդ Սասանայ եբարձ զերկիր4եր ն զտերութիւնդ, դայքէ վերայիմ: Բայցապա դուք դիմեալ

Թիւն. ոչ

Հաճոյ Թուիցի 4եզ՝ ի 197) Ե97

»

»ԱՐ/ւ) իշ

զձեզ:

բաց

կալ ի դոցանէ

ե

միաբանելընդ

ի»: զի Թէ ես յաղթեցից՝երդունալ ի մեծ աստուածն Որմազդ ն ն յարեգակն ն ի ի Հուր ի ջուրն ի Միծր մամեէ լուսին նայն աստուածս՝ զի չունալ լիցի թւսդաւորութիւն Հա1 /"9զոր կամիչիք արասչիք թագաւոր, է. յԱաիչրոց ձեզ ե ն կողմանէ զԱսորեստան զ Նուչիրական ն հս մի իխչխեցից ցսածմանս քանղզԱրասխ անցանելժայ դոյ: Եւ ղգանձդԱրեացԹադաւորութեանայնչափ արժակեցից մինչն չատ լիցի ասել 4եզ, ն բազմութիւն ն. զօրաց որքան պիտոյիղէ ձեզ, ժինչն.ձերլթազաւորութիւնն Հաստատեսցի»:եւ ըստ կարգի օրինաց իչրհանց երւ աղ ծրարնալ 1198)ընդՀրովարտակինետ ւռանել. ն առեալ ընթերցեալ ոչ արարինբանիցն պատաս-

ն

ձեզ

զՄծուին

մինչն

Տաճկաց,

դոան,

հարցա Գրէ երկրորդա «Գրեցի ձեզ, ի գործնա Բո"Ղի» զժեց Լսել, .ո ուրեմն կամեցարուք ՛

ն

ասէ.

ոչ ՀԱՄԻ Է անզի վաղիւ ցուցանեմ ձեզ , ասե: ե քաֆաց, Հզօր որ Հիշքոռ տա զառագծոս ի վերայ ձեր երկաթեզէնս չուառունս ես

բաց

առաւօտուն

առաջա

ԱԱ

մ

նետս

տեղասցեն

ն

ն. Հաստաձիդք մուխսպաղաւատիկք աղեղանց է սլաթուվք է որչափ Խոսրովայ կոռուփք բազմադիմիք ձեզպիտոյ152 Գ

բ»

անի պատասխ ի

Մուչեղ ո Հ"1 նժ

Ո

Մ

ւ

էո

.

«ոտն Բոր

Քո

Նժն քո ապաչաւել ե քան ն ի տացէ. բայց դու պարտիսյանձն թէ ի հսանեմ զքե նժն քո զի զքեզ այր պոոտարաւն, ն զի յանձն խրահո է ծ ն զօրաց է. Ա խուսա ոչ յՄատուած, ի բազմութիւն մ. ի փղաց ղօրութիւն. այլ հս ասեմ քեզ, եթէ Տէր կամեսցի վաղիւ Մ

մե զ:

ցեն

տեսանեմ

Քո Էբբե զփայլատակունս ընդ մէջ բազմութեան Հրոյ

կութիւն Հողմոյ զզօրութիւն

թո

իբրն զփոչի»: էին անդ՝

:

(199)

ԱՐՀ)

ն

նանդ, ե:

է եւ ի վաղիւ անդր մինչդեռ արեն զզօրս Յունաց Հայոց: ընդ ծայրս Հարկանէր՝ կարգեցաւ պատնրազմսաստիկ, ճա-

առ

խնդրել

ճակատ ձգեն"խումբե անծնարին Լ1 խառնուրդմիմեանս մարտուցեալ Ընդ յայդգուէ մինչն. ընդ երեկո ն Քաջապէս՝ յոգնեցան երկոքնան կողմանքն ի մեծ սլաւոիբազմին. ե այնչավ սաստիկ մինչ զի վտակացարնանն սաստկութիւն խաղացեալ ոռողանէր զերկիրն ամենոյն: Եւ ոչ կարացեալունել զղէմ զօրն Վաչրաէ նոցա Հետամուտ եղեալ մինչե ի մութ երեկոյին, լցին դիակամբք

կատ

սւ

Մուրկայ

մայ՝ փախստական լինէր աուաֆի զօրացն Յունաց.

ն զերկիրն. զբազումս ձերբակալ արարեալ ածին Խոսն րով, զօրացաւ աւուր յայնմիկ յաղթութիւն Խոսրովայ: (200) Եւ Վածրամ ն գնաց փախստական անկաւ ե Բախղ առ

Հայրակղի

որ ն յետոյ Շախոատան. իսկսպանաւ է Հրամանէ Խոսրո-

վայր:

է Հաստատեցաւ Խոսրով յաթոռ թագաւորութեան, զխոստացեալան կայաեր՝ կատարձաց.ետ նմա զԱրնաստան

Եւ

զամենայնմինչն ցՄծուին, է զերկիրն Հայոց մինչն ցդնոն ն Հուրաստան, զդաւառն կուտայիզ մինչն յաւանն Գառնի ն /եզը ծովուն Բզնունեաց մինչն յԱռծատնաւան ն զկոդոն վիտ դաւառ մինչն եւ էր զՀացիւն ցՄակուր: դաչնաւորութնան մեծի ի մէջ երկոցունցթագաւորացնՊարսից ե

աէր

Յունաց: եւ եղն յամիչորնքտասաներորդի Խոսրովայ ի արթայի, Քսաներորդ ամիՄուրկայ Թագաւորութեանն՝ ապատամբեպան ի կայսերէ զօրքն Յունաց, որք ի Թրակացւոց կողմանէն, ն նստուցին իրեանը Թագաւոր Փոայր զուն անուն ն կաս գնացեալ ի կոատանդ(ոչնցնալմիաբանութեամբ Խուսօլիսսպանին ն զՄուրիկ Թագաւոր զ Փոկաս նատուցին աթոռ թագաւորութնան՛: :

Խոսրովարքայ

զլուր

Համբաւոյն այնո-

բիկ չարժեցաւ ի բարկութիւն եծ, լինել արձանն Մուրկայ:եւ ժողովեալ զբազմութիւն զօրաց իւրոլ՝ առնէրվնասս մեծամեծս ն սաստիկս ե բաժնին Ցունաց": ԻբրԼլցան ամք Ը Փոկայ՝ ն նա սպանաւ

վրէժխնդիր

որ դաՀայրակղէ,

մեծաւ

ՀՈՅ աի, զուր

լինէր կուտորածն՝

Իբ. Լու(201աւ

ւնալ նմա էառ ղթագաւորութիւն նորա:Եւ առաքեացՀրեչե տակս մեծապէս դանձիւք Հրովարտակօք առքայ Խոս-ը", ե նման զիչ աղաղութիւն Թախանձանօք,աջ «զվրեժ արեանն Մուրկայ առիի Թչնամոյնորա, վամ հղիցի քեզ առնել ընդ իս զխաղաղութիւնն արՔո ՛յերկրէ իմմէ»: Որում ոչ կամեցեալ լսել ն նս է « իմ զորդին ոսրովայ ասէ. Թագաւորութիւնն այն, նատուցի թագաւոր, ն նա հրթեալ առանց մեր ն Հրամանի թագաւորեաց, զմերգանձսմեզ ընծայմատուգանք, ոչ գիտելով եթէ Համարսխնդրեցից զանձիս այսմիկ, ն Եւ ոչ զնա ի մինչն առից բուուն Իմ»: առեալ դադարնցից ն զղանձան Հրամայեաց (202) սլանանել ոչ արար սպատասխանի՝,այլ առնէր բանիցն ն վնասս սաստիկսե կողմանսկողմանս,աւարառութիւն է Է. Պդերութիւն սուր. զօրք որք էին ի կողմանս Պարսից նոզա անուանեալ ղեստինացւոց, Ռազմայուղան մ զօրավար է Խոռնամ որ խօսէր ընդ երուսաղէմի զխաղաղութիւն. քանզի էին Հնազանդեալք յառաֆագոյն ընդ թագաւորուն թնամբն Յունաց, սսղանեալզոստիկանն Դարսից, որ էրի վերայ նոցա, ն ինքնանք պատրաստեալ ի պատերազմընդդէմ Պարսից: Յայնժամ ժողովեալԽոռեմ եռազմայուղան զզօրս իւր բանակեցաւ չուրֆ զերուսաղկմաւն պաչարնաց ն ԺԹ, ն զնա, պաւտերազմեցաւընդ Երուսաղէմի աւուրս եւ աւերեցին զպարիսպան: փորեալե ներքոյ զՀիմունսն՝ ն. եղե յաւուրն ինն տասներորդի,յամսեանն մարդաց,որ օր ԻԸ էր ամսոյն, յամի քսան ն Հինդգերորդի թազաւորուԺ թեանն Խոսրովու, որ կոչէր Ապրուէղզ, աւուր անցազկնի նե առին |203/ զքաղաքն. սուր ի գործ արանելոյ ղատկին՝ րեալ զերիս աւուրո՝սպառեցին զամենայն մարդ ի քաղաՔին. ե նոտան հ ներքս ն քաղաքինԻԱ օր. ապա ելեալ բանակեցան արտաքոյքաղաքին,է զքաղաքն այրեցին Հրով": Եւ Հրամայնցին Համար առնել անկելոց դիակացն, գտաւ թիւ սղանելոցն ԾԷՌ մարդ: կալանն զչայրապետն ե Է սուրբ նչաԶաքարիայ, խնդիրանկեալաստուածային ս կսան զնոսա ի տանջել, մինչն զբազումս նին՝ պաչտօնէիցն

զընծայաբերա

սատակեցին.ապա ցուցին զտեղին ուր ծածկառափնեալ ն կեալնէր. զոր առեալ ե գերութեան, վարեցին ոսկին արծաթ անբաւ խաղացուցին Եւ վասն ի դուոն Թագաւորին: ն որք ի Քաղաքին մնացելոցն ի սաՀմանս Խորա՝ ճելՀրաման վարքունուստ առնել ի վերայ նոցա ողորմութիւն, չինել զքաղաքն ն Հաստատել զամենեսին եւրաքանչիւր

տեղի թաղաւոա-

կարգ: անդէնվաղվաղակի զծրաման արքունի. է (ատարէին կարզեցին զոմն ի վերայքաղաքին որում անուն քրիցառետ :` Եւ մետ էր Մոդեստոս այսորի|204)իկ զօրս դուժարեցոյց բազումս խԽոում,ն ելի Քաղկեղոնն նստաւ մանդիման ն ե Բիւզանդայ, խնդրէրանցանել կործանել զքաղաքն թադաւորանիսո: իբրե հես կայսը Հայրակղէսզչարիսն եւ

Աս-

|

լ

ա-

մենայն, որ եկին Հասինի վերայնորա՝ակամայ կամեցեալ ցուցանելբարեկամութիւն ել Ընդ առաջ նոցա,մեծարել ն. իբբն զվաստակեալա զծիւրս, ընկալաւ զնոսա մեծամեծ ե ընծայիւք.ն տայրղօրավարին իչխանացն ամենեցուն ն պարգես մեծամեծս, բաչխէր զօրացն ամենեցուն դաչեկանս Է խոոկս,1 ճաչս է ընթբիսս ուրախութեան կազմէր ւին զօրացն մինչնԷ օր: Ապանլեալէ նաւ՝ նայն եկն ե մէջ ծովուն խօսնլ ընդ զօրավարին Պարսից. «զի՞նչ կամիք, ասէ, վասն է՞ր եկիք է տեղիս է յայս. միթէ զծով հբբն զցամա ք ծամարիցիք, ի սմա ընդ մեզ.կարող է մարտնչել Աստուած, եթէ ամեսցի՝ դծովա առաջի զամաքեցուցանել ձեր:Բայզզգոյչ լերուք, մի՛ դուցէ ոչ Հաճեսցի ն Աստուած, խնդրեսցէի 4էնջզվրէժ |205) արեան կուտորածի աչխարչի: "չ Թէ վասն առտուածպաչտութեան կամ 4երոյ բարեգործութեան Լ սրբութեան արար Աստուած

.

-

առնել,

Զի

զայս

այսպէս,

'

լ

այլ

վասն մերոյ ի 5էր. մեղք մեր արարինն. ոչ ամբարչտութեան ձեր:Բայցն զի՞նչ իսկ խնդրիցէԹագաւորնձեր Բավունիւն

ինչն,

զխաղաղութիւն, բառնա՞լ կամի զթագաւորութիւնա զայս: Մե ծանասցի. Հաստաքանզի յԱստուծոյ տնալէ, Լ. բառնալ զսա անծնար է, բայց թէ Աստուծոյ այնոր ոչ

առնէ

(2057 9 Այլ օր` Տրկիրգ ամենայնառաֆի:

ոլէս ծաճոյ իդէ՝կամք Աստուծոյկատարեսցին:Եւ եթէ ասիիլ 12 եթէ այլ Թաղաւորնաւուցից՝ արասցէղո՞ԼԴ կամեսցի արձակեսցէն մեք ընդունիմք, ածշաւասիկէ Եւ եթէ զքէն արեանն բութեանսո: Մուրկայխնդրէ զքէն խնդրեաց Աստուած ի Փոռկասայ ի ձեռն Հօր բեաննՄուրկայ ն իմոյ Հայրակղի. եթէ երկիր թնդրիցէ՝ երկիրդ աճաւաղիկ նե նեծան ձեր, եթէ կամիմք եթէ ոչ կ(ամիմք առաջի՞ ւռուած ի մէնջ ն ետ ի ձեռա 4եր:Եւ եթէ քաղաքս խնդրիցե աչաւադիկ է քաղաքք մեծամեծք ն. պարսպաւորք. այլ |206) ն ձեռն դանձս Թնդրիցէ՝ ասացի թէ տաց որչափ Հասանիցէ. ն ոչ կամեցաւ լսել, այլ տակաւին ծարաւի է արիւնարբումաղգենալարեամբ. մի՞թէ ոչ Թեան:Մինչնյն՞րբոչ կամիգի՞ կարէին Հոռոմք սպանանել զնա, ե բառնալ զթաղաւորուԹիւնն Պարսից ի ժամանակի,իբրն ետ Աստուած զսա ի ձեռս մեր. այլ արարին ի վերայ նորա ողորմութիւն: Բայց արդ ես զնոյն բարիս խօսեցայց է խնդրեցից ի նմանէ Հաչէ ն տութիւն ռէր, ե ձէնջխնդրեցից ներիս ընչո, ե լուարուք ինձ. է բաց արարէք յաչխարծէ զսուր ե զծուր է զգերուր Թիւն, ե մերիցդ օգուտ դտանէք.զի ոչ դուք նուազիցիք հա ն Եւ առվոյ, ոչ Հարկք արքունի կորնչիցին: աւասիկ արն ձերում ՀրոԹաղզաւորին "պատարագս ձակեցից Հրնեչտակս վարտակօք, խնդրել ի նմանէ զխաղաղութիւն աչխարձի ն ՀաԸնդ իս Հաչտութիւն»: Եւ նոցա ընկալեալզխնդիրոն՝ ւանեցան առնել ըստ կամաց նորա, մինչն տեսցեն եթէ զի՛նչպատասխանիեկեսցէ յարքայէն իւրեանց, ն կամ զօԸԼ202յունզի՛նչ Հրամայեսցէ առնել: Եւ զօրուն գնացեալ անտի 4մերեցինի Սուրիա: Իսկ թագաւորնՊարսիցըբնդունէր զպատարագսնիբեըբնալսի կայսերէն, ն զծրեչտակսնանղդիէնոչ արձակեաց,է. առնէր. այլ Հրամանտայր ոչ Հրովարտակացնպատասխանի Եւ նաւս ն անցանել ի կոստանդնուպօլիս: զօրացն՝ կազմել ծոն եղն պատերազմ նաւամարտութիւն սաստիկ ի մէջ

ւ

(206) «) Այլ օր՝կամեսցի:

վուն: եւ կորեան է զօրացն Պարսից ժաւուրմայնմիկ ուզա-

արա

իմ

ռազէնք Հնծելոց ԴՌՀանդերժնաւօք իչրեանց: Եւ տնանալ կորուստ ոչ նս ծամարձակեցան զայնպիսի ի նոյն դործ, այլ կալան զերկիրն ամենայն: տարածեալ եւ ե սիրտս իւր յաւելգրգռել 1ի ը զսիրտ նորա,զի (ործանելոց խստացուցանէր Ր 177. է»Ը 4 ԹագաւոԳԻԴ

այնպէս

Եւ

արքայ Խոսրով.Տ:

բութիւեֆ

ււ

առ

ահա

առ

տաս

,

սես

:

զԱմասիայ ն զերուսաղէմն զԱզէքսանդրիս ն զԹերաւյիտ զայլ ախարչս: Մի՞թէ ն այժմ ոչ գիտիցես,Թէ զամենայներկիր

'

առ

քորի» ե

(23.

Կ

Այ

ինձ: Հբ՝ բեդ

վարացից բրել: (Տե՛ս

(209 ՉԱՐՆ

Քլլատոան այտը Տա ր խա

զի: "ԺԱ

Րու/ բերձլ. ուղզ. ա եմ): (/1)՝ չիջ՝ ն: «)

նան

Ա

Նախն.

ըստ

'

Սեր.(123)

"չ

ոչ

առեալՀայրակղիզծրովարտակն ծրամայեաց

ընթեո-

ն նուլ առաջիՀայրապետինե ամենայնմեծամեծացն. ե ոլա մտինէ տունն Աստուծոյ, տարածեալ զծրովարտակն անկան ի վերայհրեսաց իւրեանց առաջիսրբոյ սեղանոյն՝

է

: ի երկիր չ ի Տեաոն ն լացինին դ առնասլէս ոլես, զ ի տնազցէ Տ: ձեր զնախատինան զոր նախատեաց զնա թշնամին: է Թունցաւ «ինկղիտոսիցն ամենայն նստուցանել զորդին Հայրակղի յաթոռ թազաւորութեան, որ էր մանուկ փոքր. ն ինքն Հանդերձեալկազմել գնալ ընդ է բնելս նաւել զօր Պարսից որ խարծին ոչ Հր 1." նայն արնելնայս իբրն չիմ: ի որովայ: ճանապարծ արարնալ ընդ կողմնՀիւսիսոյել դէպուղիԷ ե անցանէ ե հ Շիրակ, Է Դուին՝ կարնոյ քաղաք Հասեալ ն ն ե աւերէ զնա զ Նախճաւան յՈրմի, դիմնալ է Գանձակն Ատրպատականի՞ բրէ զնա, աւերէ զԱՀմատանն զմայ, կործանէ ն զբագինն Հրատինմեծի, որում ե լնուն զծովակն որ յանդիման Հրատին՝դիակամբք զխօն սուն զանասուն, զայր զկին ն զմանուկ ծասարակ մաչեցին ի սուր սուսերի: եւ արքայ Խոսրով ի փախուստ, ռլատրաստի քանզի զօրացաւ ն ամենայն ուրեք ուր ն Հանդիպերզօրուն ՊարՀայրակղի. սից Հասարակ զամենեսեան, մինչ ոչ մնալոյ սատակէր աւա

ա

Եւ Հաճոյ

Հայրակզի

ա-

Եւ Հաղկելոն: /«-արքային Հայրակզի

ր

"ոմ

`

ձերայ

Եւ

Վչնապն կոչեն,

մ

առ

զարՏուր նան "թունի:

թո

առլրնալ:

թ

յանդունդա ծովու՝ ժգնցից

դու

տեսանիցեսզիս

.

ն զցամաքինձ Հնազանդնցուցի. արդ զկոստանդնուգծով «լօլի՞ս միայն ոչ կարիցեմ բրել":Բռյց արդ զամենայնլանանս Քոն զվնասզոր արարեր Թողում Քեզ.արի զկին ն Ք" ն զորդիս ն

ձկ այսր. տաց քեզ ազարակս,այգիս ե 4իսերմանս, զի վարնսցեսն Հնձեսցես, ն մեք սիրով այեսցութ ի թեզ: Ապա (209 ոչ՝ մի յոյան անով, զի է Հրէիցն, ապրեցուցանել այլ կալան զնա ն սպանինի վեբայ փայտիիսկ արդ զքեզ զիա՞րդկարլ ապրեցուցանել ի 4եռացիմոց: Զի Թէ իչանիցես

որպէս

ապա

ա-

որա. գրէ Հրովարտակ նախատանաց կայսը,որ ունէր օրինակզայս. պատուական ի ամենայն թագաւորաց, «Աստուծոց տէր երկրի ե ծովու,ծնունդ մեծին Արբամազդայ ԽոսրովԹագզաը ւոր. |208 Հայրբակդոս անմիշ ն. ն ծ /ոակղ ՄԴԱ անպիտա մեր:Ռչ կամեցար կամօք տալ զանձն ի ծառայութիւն մեզ, այլ տէր ն թագաւոր կոչես զքեզ. զգանձնարքունի որ իմ քեզ է՝ ծախես, ն զայդ ոչ գիտես, եթէ վաղիւ Համարաս տալոց ես: Զծառայս իմ սլատրես, է զզօրս աւազակացժողովեալ՝ոչ ինձ Հանգ չել, այլ Հանապազ սատրաստիս ն հ ինձ"ի պ պատերազմ, րազ վոտածանալ ՄԱստուածն ԱԶ Արդ ո՞ւրէ Աստուածն այն, զոր դուդ ասես, վասն է՞րոչ ն ն փրկեացզկեսարիայ ն զԱնտիոք է, զՏարաոն առ

1Քեղ. ։, որոնցից` կամիցիս»: ն

ւես

՛

Զայս յառաջադոյն իմացնալ Հին պատմագրին՝յառաջայայտ նոցա զկործանումն է. «վա՛յ բեզ, եղո՛ւկ դու,

առնէ.

ե

զոր

ասէն այսպիսի

յորժամ նչ երկիրդ (211 Պարսից, բազմախուռն դգունդքզօրացն Յունաց ի քեզ արչաւանս հն ն զքեզ է սուր սուսերաց, դեալ՝ծասանիցեն Հարկանիցեն յառաթուր սմբակաց: Վա՛յ քեզ, եղո՛ւկ դու, այր քաֆ, ար(211

2) բազում ամբոխիցուղղ:

459): (նախն. բազմամբոխից

մեծանուն, յորժամ կարկառիցկ բարձրեալնզձեռն իւր

Քայ

աա Բոր աաաա արաւ խթ չե արեգակն գլոր ործանե

եռ

ե

ե

ո

նամ

զգեցուսցէ Քեզ խաւար. յայնժամ ի վերայռե կին ն սի է ճայթիցէ ե

դղրդիւնմանգնղդոց, ձայնորուռալոյ

ոա-

լ

ածագինա որոտալով Հն

իւն ե ոու սմբակացբազում

նե

ամ-

ե բոխից" երիվարաց աղաղակ բազում սպառազինաց յարե վերայ ձակեսցին քո. յայնժամ ամշթալից աչօք տեսցես

զբազմավառ զպայծառացեալ նշանս դրոչմացն

լոց: Յայնժամթանձրացնալ բալ մթասցի,

ն

բարձրացեխամառախուղ

ոտորհացեն զմա փոտորեսցեն մայրա

քո

Եւ

զմ

բարձունս. յայնժամ ելցէ Հուր ի քէն ծնեալ. ն կերիցէ զքեզ

քւ

ւէ

իի ուխիւն արա «ի

ն

դատերաց քոց, 21 ակն ն. որովք բարձրացար ամբարտաւաչէցար 1ր"րբոքումն: ն նոքիմբքխոնարչեսցիս ե անկցիս: Բակտնսցի ւերեսցի ն պերճութիւնտասճարաց Քոց, ամենայն ուրեք Եւ զոր նարգեսցի: ծնարէւ գգունցերն՝ քեղզէնկոչեսցես հ ամենայն վճարեցաւ ի ձեռն մունական Չարսից ու-

աա-

աԱ

հսկ Խոսրովու կարծեալ արծարծեալ՝ զզօրսիւր ն որք ե դրանէնարքունիոր կոչին ն Համձծարզք փուչտիպանք,

ամենայն արք ընտիրք տան ոյժ առեալ Թագաւորին դարձեալպատերազմել Եւ նա ընդ Հայրակղի: դնաց ընդդէմ նոցա սաստիկ ն. եղն բալն մութ թանձրամած զօրութեամբ. ե վերայերեսաց խաւարին ամենայն երկրի. ն ոչ գիտացին

Պարսից զդարձն Հայրակղի ի վերայ նոցա"մինչն երն Թեալխառնեցան մզմօթ: բախեցին ղմիմնանալշ13/)/պատե աան զօրն

Եւ

անյսլես զօրացոյց ր մ Տէ Հք զողորմութիւն իչր ի վերայ յաւու Հայրակղի Մորո Մոմիկ տալ ի ձեռս նորա զամենեանան, է ա

ՀԱ8

ՀԱԶԸ

Ա, օր.արծարծել: 123 Արք իբրն 13)

9) »)

ւորա

(նալն.

ԴՌ

վիրաւո

ԻՔ

ուղղ.

"գգ

արս

արս

իբբն

"

չորս Հազարա վիրա-

ա-

Քրոմ սրով սուսերի՛

ն զմատաղատունկս

մեծլշլշամիծս ն մեծլշլցամեծա

աւ

ի ռաւօտն Հրամայնաց Հայրակղու ասպատակս ափռել ԴՈկրին, 1 Հարգանկըզամենայն երկիրն Արա

ի վերայ լնրանց ն դաշտաց քոց. յայնժամ կերիցէ սուր ջո. զպատերազմողս ելցեն ի քեզ փայտաՀարք բազումք ն. ւար

դոքա Հարհալ սատակեցինզնոսա սրով սուսերի անխնայ, սպանին ն. զզօրավարն ի սլատերազմին,ն. զմնացեալ կաւսն ի մէջ արարհալ չրջափակւտունալ՝ կամէին զամենեսնան Եւ նոցա սատակել: ձայնբարձեալ ողորմադին սլաղաե տանօք եթէ «աստուածասէր Հայրակղոս, բարերար տեր, արա ի վերայ մերողոր ութիւն, թեպետ չոմք արժանի ողորմութեան»: Յայնժամ Հայրակղոս Հրամայնաց առնելհ վերայնոցա ողորմութիւն: եւ Թողինզնոսա սարք եւ ընդ բոլք է մերկք ն Հետնակք: իբինԴՌ,վիրաւորք,

:

Խոսրով արքայ

ախստականգնաց, ն անցեալ զ Դեկդաթաւ ի Վեչկաւատ Հրամայնհաց զլար կամուրֆացնկտԵ՛/նել. ն ՀաԺԸ ակղի 14 Փասետ 1Բ անակի214եԵցաւ Դուր Տիսպոն քաղաքի. ն քանղդեալաւերեաը զամենայն ալարանս թագաւորին ն այրեաց զնոսա Հրով, ն բազում գանձամթեմափչտակեաց անչափ աւարաւդանձս ոսկոյ ն արծաբեալա է ն Թոյ ծանդերձից,անասուն բազում յոյժ, ն բազմութիւն զերեաց իբրե զաւաղզ ծովու անթիւ: Բայցտիկնայքն է Հարճքն ե ամենայն որդիքն արքայիեւ սխոռն՞ արքունիեն սկսաւ էին անդէն ի Վեծկաւատ. բիվարագն՝ Խոսրովարզօրացն ն զզօրն՞՞, քայ ժողովելզմնացնհալ որ նհախարարս Եւ խօսէր ընդ նոսա զերծեալէին ի պատերազմէն: սաստիկ է / ածագին դատաստանօք Թէ «ընդե ր ն ուպառնալեօք, դուք ոչ մեռարուք ի պատերազմին,քան թե ելեալ դնացէք դալ էս է. տալ փախստական ծամարձակութիւն ծառայի իմում ի լայսքան վնաս. մի թէ արդեօք ղզնոսրով մնռհալ կարծէիք»: Սայնժամխորչուրդ ե ասեն. ն մէջ առեալ ամենեցուն նոցա «թեպետ ի թչնամեացն ապրեցլ21աք սակայն ի ձեռաց դորա մեզ չիք ապբել. արդ եկայք իմասցուք ինչ»: Յայնժամ երդունալ միան բանութնամբ գնացին ի գիչերի անցին ընդ ղոմ ի ՎեՀառ

՛

դուրս

առ

իարանությա

(214)Ս »)9 Տե՛, Ա (/գ5.): 1(102), Ա(94), 1Ա(150) չիջ՝ ախորն:օժ Այլ օր` 43. ն զզօրն ամենայն: չժ Այլօր:՝մեռայք:

աւատ էւ կալան անդ ղտիկնայսն ամենայն ն. մ զծարճան զորդիանարքայի, է. որով եկեալ ձր Խոսրովարքայ ի Տիսպոն՝Հանին զաղտարար ի ն Գիչձրի, արքայ Խոսրով ոչ միոյ իւիք չէր տեղեակ.ն զորդի նորա կաւատ աւա Լ77 նոտուցինԹագաւոր. եկն ն դիմեալ վերայնոբա: եւ ոմն ընթացեալետ զոյժ վաղվաղակի Խոսրովու,թէ ՃՓապատամբեցաւ ամենայն Արեացերկիրհ քէն, ն դորդի քո կաւատ է նստուցին Թաղաւոր, ածաւադիկ դիմեալդայ Է վերայքո»: եւ ընդոստուցեալ է ժաՀէն ն զարչուԽոսրով բնալ մեծաւ դողուլթեամբ՝ խնդրեաց|Ա3 տեղի փախստեան,

զերիվարսն արքունական,

դոան

ուղեալ,

ա

կայան

ես

մնա

ամա ո ւ

անական

քոխճան Հոր 7. մետ

մազու

նորա

ր

զամենայն

ճամ խաղաղութ հաա մեռաւ, կեցեալ ամիսս Ջ՝՛:

նստո

(217)29Բնագիրը չարունա կվում ոծրի կրկնությամբ:

ն «գին Թագաւորզորդի Ս նորին

է չչ

«վախճան 76-իաան ,

կենա

ն. զամենայն կողղկեսարիայ Պաղեստինացւոց ն. զամենայն քաղաքս այնոԱնռտիոքացոց գաւառացն

ն զմեծ մասն Հայոց ն զամեպիկ, ն զՏարսոննկիւլիկեցւոց նայն զոր միանդամ կամեզաւ Հայրակղոս.ն. ուրավ եղե մեծապէս խնդութեամբ. է Հայրակղոս (77տայ նմա զթազաւոբութիւնն ն խոստանայ զօր որչափ Է պիտոյ (ղէ: եւ խնդրէ ուածընկալ ի նման: խնդիր», նչանն, զոր գերեցեր յ Խո նմա խո8 փութով այսրեն ն ասէ. ռնամ իմս, ն նս «Հրամայհա արձակել արս Հ ք, ն ժամ ի յորժամ Հասից հ դուոն արթունի իւն բարից Խաչին, ն.գնալզեա աաա ն նմա աղիւ րստ կնքեալ յոյժ գրով, Հաւատարմութիւն բար է խնդրեացի սովորութեանն իւրեանցերդումն, յորս ինքն վստածն էր: Իսկ ինչ սակաւ յերնելի մարդգկանք, ՀրաԽոռեմայ առեալզզօրսն երթեալ հ թԹագաւորանիսոն, ման տունալ այլոց զԱրսպանինզտղայ Թագաւորն մ. " Զայլնժաժ սրս արձակեացՀայրակղոս Հաւատարի վասն աստուածընկալ սուրբ Խաչին. ն նորա դտանել ստիլով, մինչն կարացին ինդիր արարհալ մեծաւ ն հտ յարան որք (73 եկեալ էին. նոքա նովիմբ կազմածաւ", փութանակի. ն ետ բերողացն Հայրակղոս 15. եւ գու ինչա բազումս ն մեծարնալ արձակեացպատուով:

արանի Խեգիլ ո մեծա ԻԻ սու

աւոր, Մ

դարձուսց - խն

-

արար խաղաղութիւն մեծ Ընդ կայսեր ընդ ամեմայն ձրկիրիչխանութեան ետ ն իւրոյ: կայսեր զոր |217)ն.կամեցաւ առնուլ.ե մինչդեռխործէր կ,արքայ թ աշխարձիէ

Բանա

րբուսաղէմն

առ

մաւատ

Է-

.

առ

մի արքունականսենեկացն.|. նա մտանէին արք ի նախարարացն, խօսէին դատաստանօքն նախատէին զնա,անարգէին ն. գնային:Այս եղե զաւուրս

Լ

ւո

ուն-

ցեա

ինչ. ամրա անարդնաց զնա ն կաա արքայ,ԵՀատ է վերայԽորադատաստան մածու, ն մւուաՀրամայէ արանց նել ե սպանանել զնա. որք մտեալքարտակատեցին զնա տապարօք ի սենեկի անդ ն սպանին: ն Հրամայեաց զեղբարսն Էր սպանանել, որք ի միում ժամու սապանան արք խ, ամենեքեան ի չափ Հասակիեկնալ: արքայ Հաստառտեգղաւ մաթոռռ ԹազաւորուԹնան ն.

ո

Եւ Հաւանեալ ղութեամբունել զլթագաւորութիւն»: մայ՝եկն Հայրակղոս արքայՅունաց,Թողնալ ի նա ղե-

արքայ

տուն

թագաւորն 4երվախճանեցաւ, զօր

քրթնալ բոա, զամայիաց խերիր դախղիճ անրՀոոմո. աւի

նորա մոր

մ

եղել գնաց եմուտ հ բուրաստանն արքունի, ն երթեալ Է Թու սպլուրակս | 216| բուրաստանացն. հ ներքոյ մտնալ (Թու Թիոյ ծաղկոցնոր էր մուրտ բազում՝ղուղեալ դաղարնաց: առնել. ն ն եկին ածին զնա հ կաւատ արկանելզնա 0

ասէ. «կաւատ

«րգի մանուկ տղայ է. բայց արդ ի քեզ Հասեալ թանա, ն նթե ՅՐ պիտոյ իցե գաւորութիւնդ, Է նա քեզ տայց զնա, ն անե արդ բայց մօգնականութիւն արձակեցից որչ ափ կամիսր ն ԱՑ ԱԱ լյ եկ ի կողմանցղ յայդցանէ, եկից Ն ուխտ դիցուք ի մէջ մերբլոցունց դումն արարեալ ե

ւ աղաղակնեաց ասէ՝4ի՛, 4ի՛, ե մտնալմասպաստանն՝ ոչ Հանդիպեցան ձիոյ: Յայնժամարքա Խոսրով ժայլակերպս

նե

ն

՝

'

ոի

Ն

Հա

-

խին

ւ

յ

ա ոո ԴԻՐ -

նմանէ ի

"

ւետ աան

ոմանց՝

ա

առնալ, Հեացին

-

ա-

(77

2 Այլ օր` կազմածով:

զաժենայն զօրա ժարծալ Հայիակզի

իւր

յորդոր

ն.

խնդալից

սիտիւ,իազմութնամբզօրացել ընդ առաջսուրբ նչանին, ե

պատիւ ծրաչալին

երկնաւորգանձուն,

տըը ոմն

ն զօրն Խոռնմայ Խոսրովու, Թադաւորեցուցին զՈրմզդ

Քաղաքի. Մծուին

յայնմչետէ նուազնալ պատառեՅետ այսր ամենայնի թաղաւորութիւնն Լ կերտ թագաւորեաց ի ունէր ն ոչ ծրամանատու ւյլ անձնապած: Ռր նեի երկիչղիշ, ծասնալվախճան եղե թագաւորութեանն զոր յետ Դարսիցի

ն.

Դարսից: ՅազՏիսլուվն, զթագաւորութի

տարնալ ՀասուԵւ սպա անտի ոչ Փողզաքն երուսաղէմ: լինէր յաւուր յայնմիկ այն Հեղումն տասուաց յաՀագին սրտիցնոցա ն դգազատահաց Թազաւորինն իչխանացնե զօրացն ամենեյուն ե Փաղաթին. ն. ոչ ոք կարէր Սե թազմոսացեն կամ լալ ի ժոարտասուաց ն միանգամայն յայնչափ խնդութենէն: Եւ կարգել Հաստատեաց Հայրակղոսզսուրբ նչանն անդէն ի ստեղԵւ բաչխեաց չոչ իւրում ի սուրբ Գողգոթայ՞: ամենայն են փեզեցնայն աղզթատաց քաղաքին օրչնութիւն ն գինս Խեվոր".8 բեն (Դ) գեաց ի Միջագնաս Ասորոց,զի կալեալ ացվինթեան զթաղաքսն ն զսաՀմանսն Հաստատեն ամենայն,

ցաւ

օուրի

Ընդ ժամանակսՀայրակղիկայսերըՀոռոմոցէր Հասեալի Եւ յայնմ ժամանավախճանթագաւոր|ծլյութիւննԴՊարսիպ: կի երթեալ ժողովէին է քաղաքնեդնսացւոց արքԺԲՌ մա-

կանի ի

սուրի

թակու հեչ

լալոյ, աբբոռիրոթմանք գութ խան-

բնակչաց

ծրգել զօրՀնուգթալից

զովիգ եանն

որ

արասցուք: ռակաւու միոյ ն ի դեպ ելանէ

Աստանօր

ՄուրկաւՀաստատեալ չբ: Եւ եկաց Խաչնափրունական ժաստուածակերտ քաղաքին մին-

ֆի «ագամ

տելի

,

որ յորդւոցն երուսաղմմի,

իսմա-

Խոռնմույ ա"ռծճալ զթագաւորութիւնն՝ աւուր

մարգարէութիւնն Դանիէլի,

տեսութիւնանծեդեղպատկերին նիւթօքն Է բազմախառն

հրայ խեցեղեն ն ծրկաթեղէն ոտիցն

:

Թ

ԹԷ ՈՐՊԷՍ ԵՂԵՒ ԲԱՐՋՈՒՄՆ ԶԱՐ ԹԱԳԱԻՈՐՈՒԹԵԱՆՆ

ՊԱՐՍԻՑ, ԵՒ ՓՈԽԱՆՈՐԴԵԱՑ

ՄԻԻՍ ԵՒՍ ՋԱՐ

ԻՍՄԱՅԷԼԱԿԱՆ:

առ

առածն

Էւ

սա

ն Խոռրովաւ

ոո

չձ

է.

Վ. ոժոնթ Ճածոհջ», Թաջ» ոշձջույինզԱջարՀջվե»ւ«-

մենայն ցեղիզն Իսրայէլի զի տեսին եթէ մեկնեցաւ անտի ն զօրն Պարսից, թողին ի բաց զքաղաքն. նոքա երթեալ մտին անդ, փակեցինզդրունսն ն ամրացանի նմա ն սկսան ապստամբելի Հռովմայեցւոց տէրութենէն: ԻսկԹագաւորն Հրաման եւո պաչարել Հայրակղէս զնոսա. նւ զոր Թէոդորոս եղբայրթագաւորին բազմութիւնզօրացն կամեցան սատակել զնոսա. իսկ թագաւորն ծրաման ետ՝երԹալ գնալ ի սածմանաց Ե-րոց: ն նոցա կալեալզճանապարծն անապատի՝ դնացին է Տաճկաստան որդիսնԻսի քաղաքն որ կոչի Մադիամո, զոր աւերեացն իսմայէլի՛, ն րբայէլ յելանելն իւրում յեգիպտոսէ ընդ պատերազմելն ընղ Բաղակայարքայի Մովաբայ:եւ քանզի իչիսանուԹիւնն Պարսից յոյժ լքեալ էր՝ն. աներկիւղ՝ չինեցին զքա-

(81

ԱԳԱ»,

միում էբ Հանցրմ Թազաւորական ն Հեծեալ յերիվար ձ մչջ ամենայն զօրացն իւրոց,

աան

ՐԻ Է:ՀԻԿ

զզօր«Ֆ. ո.

բել

ե

ցուցանել

ժանկարծակի

մ Թեկ»նց կոզ-

փ վերայ ենոր»արանցՀարձալ աֆփեալ աատակե-

փոր

Ջինզե»:

Ար»Թոզ ոորեցուցին ԳՐոՐՆ՝ Գգուսարն Խո«բովայ. ոբ

Հի ֆոե Ֆորիի. ճ ոբ»ւմ բմբիչՖ փուէին. վորգեցին Հբամաի զրոն ե Փե»ո ե ՈբժզգՖառտսոր "ր սպանաւ Բ բոոմբ-չաոր կոչէինԲոր: Եքե Է, ֆալ» Բոր զթագաւորութիւնն Բ ոռ, ծ, տիռ :

Լ

Խոր»ածին զեր»,

ֆոտուցինիործանցԺազ/ցցյուշր.է

Կ

Ճ

ՓՈրոիՆ:

Ֆա

ամ.

ոմե զայ ման«ւփ փուքանավը վախ-

առ

Այլ օր:վասն որոյ

աներկիւղ:

ղաքն Մադիամն բնակեցանԷ նմա: Յղէինպատդամս որդիսն |82) Իսմայէլիմ ցուցանէին զմտերիմՀարազատութիւն, Թէ «ռրդիք ԱբրաՀամու եմբ, ն մեք ն դուք եղբարք".պարտ է 4եզ գալ յօզնականութիւն մեզ,ն առցուք զերկիր ժառանգութեան իսկ նոքա մերոյ»: Թէղետ ն Հաւանէին՝այլ էր ե Հակառակութիւիմեծ ի մէջ նոցա. քանզի որոչնալ էին պաչտամամբ կռոց րստ բւբա-

ն եթէ ղզոյնսզծնոց կտակարանաց,

դիցիս զօրագլուխ Համ"

Փառան,որ այմմ կոչի

առ

Տեսհալ կնոջն մ Հաւատարիմ ուչմազոյն՞ իրս յամենայն աչխարծականս՝ եղն նմա կին ն. եւո ն ձեռն նորա զամենայն ղՄաՀմէտայր

Հմուտ Լորս

ընչից:Եւ եղն.այրթանգար ն արբունատիւ

վաճառականութեան. ՀեռաՀարկանէր ճանապարծա վաճառականութեանն, եգիպտոսէ. ի կողմանս

ի գործ

ն դաղմատինացւոց. մինչ

այսմ գործոյ պարապէր՝ դեռ եղն է կողմանս ւն եգիպտացւոց Հանդիպել միոյմոնազեի, որում կոչէին ՍարգիսԲՀիրայ,որ էր եղեալ աշակերտ մոլեգնութեաննարիանոսաց. ամայ քւ սիրողածանոթացեալ ցնալժամանակաւ ուսուցանէր բազում ինչ նման մոլովա-

(83)

»ո(99, բարք:

11(158

չիջ՝

209Այլօր:Հարկէր:

2) Այլ

օր.

ւ:

ԱՐ:

55, 1 (109)՝ն

մեջ

դութ

ծղ-

,

ուչիմագոյն:

այժմ ասել մի Ը»

ն

զայլոցն

միոջէ. ն.ժոյս

ա-

լինէր

եղն ի միում աւուրք, ի գալ նորաի նմանէն՝ ձայն տարոտի,ն ազդումն ածագին ն դիւական անկեալ ե վերայ է այժմ նորա՝ ուչաթավի անկեալ դնէր,զոր"՝դիպողագոյն բատ առաֆիկայ օրինակիս յայտ առնել. քանզի ասեն զկնոջէն, յորմէ նեոնն է ծնանելոց՝ ճանապարչորդել յեգիպն տոս յաչխարչՀն ցանկացեալտեսանել Դաղեստինացւոց, զարժանն կնոջն Ղաւտայ՞երթեալ դաղարէ անդ Հանդան ի նիրծելն տութնամբ. իչրում՝ձայնէՀոդին աւտար ի բեբանոյ կնոջն քարացելոյ եթէ՝ ծնցիս որդի աչխարձակալ.որ ն ի պոռնկութենէ յղացեալ իսկ էր դուստր ցեղի Դանայ': Այնպիսիքն սովաւ երենցան. քանզի Հարցեալ"" ցնա որք նորին ուղեկից՝ Թէ ո՞րպիսի պատճառաւանկեալ եղերէ (85) մտաց՝ասէ,«ձայնիմն ածաւորՀրեշտակի անկեալԷ վերայիմ ծրամայնաց երթալռպլատդգդամաւոր յազդգն իմ, ցուարարիչ երկնի ն երկրի-առնուլ ինձ պանելզԱստուած սնուն է որ է լուդլխաւորութեան, զստութիւնՀաւատոց ն եւ Փառան՝ զնոյն առըս՝յանդիմանել քակտել»: եկեալ ի սաց երկրորդելզբանս զայսոսիկ Հօրեղբօրնիւրոյ որ կոԱէ, «զի՞նչէ նռր ձաւատղ, որ այժմ ի քէն չէր ԱպղջէՀը: երեի. եթէ այլ նս յաւելցիս ասել անձին քում դու եղիֆիր պարտապան».ե նա տրտմեալ գնաց ի տուն իւր, քանզի Թ4

ն

ոչ

զզոչիցն

օ-

առ

նմա

Թյ

զոր

ն

առ

տանն: աւուրքինչ վախճանեցաւ տանուտէր

ն

առաջնորդ ամենայն (84 տոչմի զխոստումնն Աստուծոյ աու Աբրա-

եւ

մեՀենին Ամովնացւոց պատկերին,որ կոչի Սամաժ նե Քաբար: Դպ եղն միում ի նոցանէ մեռանել, որում կոչէին ն որդի նորա մնացել մատաղ Աբդգլայ. որում Հառսակաւ, Մածմէտ կոչէին. զոր առնալ սնուջցանէրՀօրեղբայր իւր հ մինչն ցարբունսՀասակի. Ապուտալպ Ձ չասիինչ Հասեալ ումեմն մեծատան բնակեցաւ ի նոցունց ազգականից. Հարկաներ"նմա սպատաւորութիւնս միամիտս,83) արածէր ն տանն ուղտս նորա: եւ իբբն անցին լինէրՀրամանատար

տան

որդի բնութեամբ

խԽոկումն մինչն իսպառ: իսմայէլացւոցն

Մաքայ,արք պատերազմողք զօրադլուխք, պաչտօնատարք

Հոգս

նմա

թլպատութնանցն ն.զարդա է

մենեցուն,

Յայնմ ժամանակիէին եղբարքբոնակալք ոմանք ի կողապառաժ Արաբիոյ ի տեղւոջն

նմա

քո»: Յուչ առնէր

քանչիւր կամաց: մանս

ոչ դոյ

Աստուծոյ: միջնորդէր Հետնել Հաւատոյ առաջնոյ «զի թէ յայս եկնսցես՝ իմով Հրամանաւ հիսրայէլականացն, մեծ ն եւ

առ

| '

|

«Լ

«ե 59)1(101/՝ 1(101/

«2) 1

դիւական» դիւական»

բառերը բառերը

նչանակված նչանակվ

են

բազմակետով: բազ

նչանակված (110)՝«զորդիլողադոյե...Հարցեալ» Հատվածը է բաղզմակետով: ՀատուածընչանակվածԼ (851 ՉԺ1 (111) «ի դիւէ անտի... Աստուծոյ» բազմակետով:

Հանապազ ք գիւէանտի, ոտիսլէր Թերես տալովն Աստուծոյ, զոր Համարէրի Հրեչտակէ՞" զանկանելնի մտաց: եւ բազումք ի նոցանէ Հաւանեցաննմա՝ պատգամաւորԱս-

թոյլ

նայն բնակիչս սածմանացն միաձազոյն բարձին սրով":

տուծոյասել: եւ

միում լեալ Ֆորաի տխրութեան""" ի ապառնալաց Հօրեղբօրն նա իչրոյ՝ հկն եմուտ Ալի որդի Աղուտալպի ն ասք, զի՞նչ 8ն սատճառթդզի նատիս տխրեալ.է. նա ասէ զԱստուածարարիչերկնի ն ճրկրի պատմեմ, | եւ Աի զիս սպառնալեօք: անարգեն էր այր (86) Քաջ. ասէ ցնա,արի՛նլցուք,Քանզի են ն ընդ մեզ արք բազումք, թեբն» լիցի ելք իրացդ սլիտանութեամբ: Եւ ելեալ նոցա արտաքս՝ սկսաւ ի:օսելՄաՀմէտՀրապաբակաւ զնոյնբանս. ն եղե աղաղակ մեծ ե ժիջինողա ն վոիւ այնքան, մինչն բազումք ի հոցանվ ի սուրս դիմեցին: Եւ ն պարտեզաւ կողմն ՄաՀմէտի, վիրաւորքբազումք Լենէին յճրկոցունցկողմանցն, իւ փախստական Մ աՀեղեալ մէտ | Այր ն ընդ նոսա իբրն արքԽ՝ եկին ի Քաղաքն Մադիմ", զոր ն ասացաք յառաջագոյն: եւ ուսեալ Հրէիցն զպատճառս յաւուր

առ

փախստնանն՝ հ միաբանութիւն, խրախուսեցին ասելզասացհալան, իբրն նախանձախնդիրք Աս-

Հարի»

ծղբարքմիմնանց:եղենընդ փիլ ուԲՆԱիրաՏամու ձտուն կին յազգէն իրանց Լամ ոմաոնյին ուխ, լինել ընդ նմա, որպէս կամք իւր Հրաաւ խոզոր Թէ ասիցէ 6 փշսցեն.

ն.

Նմա

ան

ն

ոք

ը

|

Հրամանէ Աստուծոյ (ենել

սկիզբն առաջարկութնանն

այնորիկ:Գումարեցան ե միան Հանդերձ եղեն բա(տյնակ խամայէլացովթ լնեալք ի վերայ Փառանուարարին մեծ խորտա1 ն զԱպղջէՀրն զբազումս է Աոոին

«ո Հայքն ,

կաի Սանա Աա վերան

է.

զմեչեան՝

Թ2

Ա

կործանեցին մվարացոոց, այնորիկ,յանչգենյան աանլ

Ար Աբրաճամու,

ե

ԲոՆԻՆ

(11)

արութեան:

Տեսնալ Մածմետի զյաֆողութիւն իրացն ն զմիաբանուԹիւն Հրէիցն ասաց զինքն գլուխ է. առաջնորդամենեցուն: ն կարգեացՀրամանատարս զօրագլուխս ինքեան յիսմայն լականաց անտի զԱլի զԱպուբաքըն զԱմբ ն զՈւթման: եւ յդ պատգամ Թեոդորոսեղբայր Հայրակղլի,ըստ առ

Հրէայքնեղեն ձեռնտու, եթէ «զերկիրդ զայդ ԱբրաամուխոստացաւԱստուած է զաւակի նորա, ե է ձեռս ն. եթէ նոցա էր բազում ժամանակս. վասն չարութեան այնմ որում

Աստուած է. ետ ի ձեոս գործոց նոցա տաղտկացզաւ 4եր՝բաւական լիցի ձեզ այդչափ որչափ կալէքդ. ն (88) արդ մեք եմք. է. գիտէք դուք զխոստումնն որ զաւակԱբրաամու իամայէլ Հայրն մեր. տուք ի մեզ զերկիրդ մեր խաղաղուԹեամբ, ապա թէ ոչ առցուք սլատերազմաւ,ոչ միայն զայդ, ն նս այլ զայլ բազումս»:Եւ նորա կամեցեալցուցանել ի սոյն աւուրս վախճանեցաւՀայրակղէս. լթագաւորին՝ իսկ որդի նորա կոստանդին ոչ ունէր յանձին ըստ կամացնորա այլ ծրամայէր միայն զգուչանալ ն ոչ ելանել պատասխանի. պատերազմաւընդդէմ նողա, մինչն տեսցէ զելս իրացնե բանակն իամայլի Հզօրագոյնս ատիպերի երբա կամեցեալ անձնապածլինել աչխարծին՝գնացին ընդդեմ նոցա. թողեալ զերիվարս իչրեանց, ի Հետիոտս ելին էին դիմեընդդէմ նոցա:Իսկ նոքա քանզիհ ծանդգստեանն ե հ ծանրութենէ ցին ե վերայնոցա, նոցա սպարտասնալք՝ ն ե սաստկուզինուցն ե ջչերմութենէ ւռապոյարեգականն թենէ աւաղոյն,որ ոչ ունէր զկայուռից,նի Հետեակագնաաե է ցութենէնէւ ամենեքումբք (89) Թշուառացեալ՝ ձեռս թշնամեացն, որք դատեցինի սուրս իւրեանց, ի տեղի բանակի նոցա առին աւար բազում, Է ավմանանորկիւղ տարածանելի վերայ երկրին. քանզի ոչ կասկածէինի առ

Կարամ: ւո

: րոյ

զպատ-

ն Հնազանդեցուցին զամե-

ի Գրետակաց:

ե մերձակայից, զապստամբան

|

Է ՛

Ա այլ

(Ի

օր.

պատրաստեալ:

թագաւորանիատ:

պլատերազմէ իժեքէ:

2224 զոր մեք ի բազմաց մժ ւսաէր զինքն մխիթարիչն,

նչանն տէրունականՀանդերձ այլ սպառիւք հկեղեցեացն, ք Քաղաքն փախուցին ն. իւի կուտանդին. թագաւորական" մայէլ տիրեացամենայն Հրէաստանիթ:

ուղեկից ճանապարչի հորա, յասելն Սաայնայ զայս մարզ«սրեի,«Հեծեալ մի իչոյ, ն ձնծեալ մի ուղտու» եւ փոխանակ սուրբ մկրտույինքն յարակցքր: ամեն, Հանապազ ողողանիլ ջրով,ն ղայն բաւական ՀամաԹենան՝ բել ի «րբ» ւթիւն: եւ ղզերկնայինպարգնացնոր ի ՀանդերՏէրն, զանպատում ն զծրեչտակային 4եալանլխուտացաւ նորուութեան՝նա ասաց լինել անդ կերակուրք ն ըմպելիք լատրաստ ուժգին. զո՛րէւ կամեսցի ուտել անյագաբար՝ գտանիցէ, ն. կանչանցկուսիզ

Յայնժամ ւտեսնալերուսաղէմացւոցն զանչՀնարին դի-

Իսկ աբեղայնարիոսնան, զոր մառաֆագոյն ասացաք վարդապետ Մածմէտի, տեսեալզյաջողութիւն

բուցեալ եկն ՄաՀմքւո, ցուցանել նմա տաց, իբրն յիւրմէ վարդապետէուսեալ հրաց-իսկ ե Քանզին Հրեչտակէասէր առ

Կե

ժոյժ

դժուարնալ ընդ

իրացն՝յա-

զգութ երախ-

ԽՀաս

այնպիսի

ունել ւլատդամ

|.

իր«1՝ սպան զնա 6

Ի սոյն

ժամանակս էր այլ ոմն ի կողմանս Պա սից միայնացծալկրօնաւորութնամբ, ա էր ե ն որա աշակերտճի, (90ո-թա. անուն բում էր Սաղման""որ ի ժամ մաճու

միայնակեցին՝

արո

անչա

5:

Աաաա Արար կորուսցնս զկարգի մէջ 4. ճրթիցեսի կողմանս Եգիսլտոսի՝ բնակել հ ԻՀր»

«յլ

զ

թո

մէչ բազմութեան եղբարց,զի չաչեսցիս զոգիդ քո»: եւ վախճանեալ միայնակեցին կամեցաւ կատարել զղատուէր նորա Սաղման: Դէպ եղն նմա ճանապարՀաւ դալ ի քաղաքն Մադիամ, ձր ն ծանօթ գիտութեանդրոց, թէպէտ ն. ոչ

Զա կատարելապէս: տեսեալ ՄաՀմէտի՝ կոչեացն

արեցոյղ

զայս,

(90)

Ժ Այլ օր. հորայէլ ացւոյ: 29 1(114' «մոլեկան

արաաոը ոնաո179 :. ազան ո. , մակ

ո խառնավումն: ն. Բ գնիր գի "07 ազույ պղծության հորա չար-«րոլ, Աստուծոյ: Եւ ամենայն Հաստատեալեղ օրէնս ազգի

Ր

ի ւրում,

ուն

վ կուրանա: լո ելո զայս

մ

աա

:

մակ

դատ»

ազգ Քեզ, դուկ դու: Հին մատենադիրն ասելովն, «զում ն Տաճկաց,արանց կանանց |92) ատննայն ծովեզերեայքաղաքաց. փոխանականաւրէնութեան լեզուիդ ն. պզծութեան պ:չ"ծութնան ղզանաւրէնս որով բացեալ կարգաց, զբերանդ մեծազաւրին Ասբարբառէիր: Հասնալ կայիք յանդիժաչ' մեզոր սբծիրի վերայ տուծոյ: Եւ զլեզուդ պղզծութեամըբ ե վիրաւք դաարդ նոր զարմանալի ծաղզաւր Թաղգաւորին՝ են

բազմակետով: (1ջ' տայր:

«օժ Ա

(92.

Ը

ԱՆ ո ՀոլՄԱ փոխարեն՝բազմակետ.

«ցմ

:

Հողւով չարժեցնալ»բառծրը նչնակված

ն

բոր

ձեռամբ Աբութուռարբայ իսմայէլացւոյ՞. քանզիինքն ոչ գիր ն ոչ

թալ

ԲգոԱթա ւյր

1ե

յն

Գիր

գպրութիւն: հսկ Սաղման յանձնառ գրել եմա. ն դրէր գիրս յօդուածոյս, ձր ինչ որ ի ստույգ յիչոենէ, ն ձր ինչ որ կարծողական բանք. այլն ինքն Մոմետ, մոլեկան Հողւո գւով չար ժեզեալ"" վրալ տայ գրել զանուղ-

լինել

ասաց

Քան

հսզուք: զաակաւսյիչեսցուք

:

ջն

զանուղգայա»-ի ուղղայս:

ծն.

բ

Գրել

(19

թնզա-

Աա 1..2ը

Հ Աստուծոյ-իփոխ երբ, մակետով են նչանակված Ա-ի 2-րգ սյունա -րգ տուերը, 11-14 8-9, մասամբ Լին սյունակը, 2-րդ սյունակի «ե չալուչարադրանջքը կեց» բառերից տողերը: 14-ի վերջի

/Ր«Լընդդիմակ

չ) է "ն նակվում է

:

ւ

1-7,

բոտ

3» Ա (/ւԺԱՀ չ

ձեռագրի:

եղն: «») Ա (լց

`

ն

նս:

,

ե ե տեսցէ զքեզ

քան

Այլ զամենայն տիեղերս:

ե

-

սաստիկ Հաբուածովք սատակեսցէ զքեզ: Եւ առծասուլ բակ ամննայն «ա արտ վե բ ջէ ատենն Հան , պակասեսցէյաւիտնան հրե զծնոց խնցա ծա մա ն .

Եւ

.

եինեՆն

ո

,

| ի

-

նորա զայս

Լ

ն նս" ամենայն չարիս կատարնալ՝ քան զայս Հաստատեալ զմագոյնա եդ ազդի իւրում օրէնս ն բազումէ այլ չարագործութեամբք. ւմ Ի բ կեցնալ ամին՝ մեռաւ. է ինքն կացուցանէէ դլիւաւորութիւն Տաճկաց րա-

լուբաքը,ն կնցեալամս

«Ա-

բ

մեռանի:Ցու այսորիկ կայ ամսի տաճկկվցյյաց Ամր,որդի Հատապայ չլխաւորութիւն

աիաս Վ: Սա Հալածեացզմոյնս, կ գումարեալ զօր ղում դնաց հ վերայ լքեալ(թագաւորութեանն

է

հաւ

:

7,

ո

նա

ն

`

ամմ

զօրս

Ե

ս

չրեն ն,

ն

այլք

Հ,

ն

յետ այնորիկպածղաւիկթա

ժամանակ,որ կոչին զարթնել, մինչն լ Արանան

ՈՏՆ

ցա

Լ

Արգեն ժամանակջ թագաւորութեանն Պարսից, սկսեալ ի կիւրոսէ9Դարեչիսն՝ զոր սպան Աղէքսանդրոս Մակե նացի,ն ամջ անիչխանութեանն զոր ոմանքի պատժա ո 7 զոր

շը

առ

ի

ծանեաւ -

րիա

ապան Ստախրացին (94 Արտաչիր որդի Սառա-

նայ,որ առեալ զթագաւորութիւնն մէք Դարթեազ՝ հ ժամանակ» մազկերաի, որ վերֆին

մինչե

թագաւո

կացեալ

5 աեր որարգեն Քո Վիզթ: Վղիւ-Վլիչ): օբ.

Ա

Ը

զա «Ր

Ր/ժ' վիղջ. (թերես'

Հրկէզ զամենեսեան ի քաղաքին Նախճաւանն յոուա(95) որ է ի ներքոյ Աստապատոյ վանացն,լեզը նին Խրամի, .հ ԵԸ Հսռա / դաշբոնբ խա ասխթա ոլ ականեա Դ հրութեամբ:Սուլիամս ամս ման Գ: Ումառ որդի Ժբդլ րդի Աբդլազիզա որդի րդի Արդլմելթի Ժբդլճելք Գ: Սա աղզնուազոյնեղեալ քան զամենեսին.դրէ թուղթ Հաւ Ղեոն կայսըՅունաց, ի նմանէ պաւատոց ընկալեալ տասխանիա՞ր բազում ինչ ի կուրանէ անտի իւրնանց արտաքս ընկէց զյոյժ առառղլելազոյնն, քանզի ստուգապես

բար

ո

ՇԽրՏ.

սա

ոչ սաՀմանս

անկաւ ի զօրն Թետաղաղզ, ն ենե ցո որ ծին եվեալնմա յօգն ականութիւն, որ սպանինզնա Հրամանաւ իսմ այծլի, (ալեալ զթագաւորութիւնն ամս Ի: նՄՀե Մայնժծնո: բարձաւ էՊա ն բութիւնն բսից ազգին Սասանայ, որ տլեսց ամս ցնալ նական

-

|

բա-

յերնսաց նոցա կարաց է7: ա մազկերտ զծետ նորա մերձ ի ԱԻ ա" Հառին Ջի զամենայն Խորա. քւփախուԿիգ:

ճո

ի

ն

Չարսից ժենր-

ն

եւ Հաժարին սից սպանաւէ Տաճկաց: ամք ժամանակացս մինչն ա այսոցիկ, ի Գիւրոսէ մինչե ցթաղգաւորութիւնն Տա ծաճ կաց : ՁԿՌ ամք ն Ւ ինչ: Եւ էր մ մԱԼուրս րազմ սաստիկի մէջ Ալեայ որդւոյ Ապուտալպին Մաւնայ ամս են ամիսս Գ: Քանզիասէր Աե անգաւոր ինքեան Ժեղիտորդի Մաւիայ ամս Գնե զգլխաւորութիւննՏաճկաց: մա ԻԱ: եւ էր ՀակաամիսսԳ: Աբդլմէլքորդի Մրուանայ ուսկութիւն մեծ ն պատերազմ Արդլույիորդւոյ Զուբայրի ամս Բ ն ամիսսԳ: ի սոյն աւուրս մեծ նեղութիւն եղե. աչխարձիս Հայոց ի չարասէր կամացնորա: Վիղդ՝ որդի Աբդլնս մէլքի ամս Ժ. աւելիխորչեցաւչար, եւ պատրանօք

զզօրութիւնն.Թէպէտ ն

ոչ

ց զամեՀամարձակեա ի ամաչհցեալ

լքաւ նայն բառնալ, այլ յոյժ պատկառանօք ն ատութենէ անտի, որ յանդիմանեջցաւի թղթոյ կայսերն, ի մեծ ձեոն այսորիկ ցուցանէր բարեմտութիւն առ ազգա զինքն ցուՔրիստոնէից. ն ամենայն ուրեք բարհացապարտ ն ամննեցուն չնորձէր արար, պանէր. գերեաց դերեղարձ է. իւր ազն ցուզյանցանս, ն. ձրի թողութիւն տոնր. տու

է

ցանէր

Եւ առաջինս: առաւելքան զամենայն մտերմութիւնս

բացեալ աԱ որը» Գարուշ» իւրոց սպայիցն:

Յեզիտ

ամս

սաէր

Ջ.

այր

,

կան Հողւիցնյով բազում չարիւք չարժեցեալ՝ ազգնՔրիստոնէիցն. ն տայրՀրաման

փչրել

մարոնչէր ընդ

նորս,

խորտակել զնեն-

Վիթ

ամս

բշ

Շ)

Լ21ՈՎԱՍՆ ԹԱԳԱՒՈՐԻՆ

ԶԱՓՐԱՑ, ԶՈՐ ԻՆՉ ԽՈՐՀԵՑԱՒԻԻ

ՎԵՐԱՅ ԱՇԽԱՐՀԻՍ ՀԱՅՈՑ, ԵՒ Ի ԳԼՈՒԽ ԵՀԱՆ ԶԿԱՄՍ

ՋԱՐՈՒԹԵԱՆՆ.

ԵՒ ՈՐ ԻՆՉ ԸՆԴ ՍՈՎԱԻ ՆԱԽ ՔԱՆ ԶԼՆՈՒԼ

ՎԵՑԵՐՈՐԴ ՑՈԲԵԼԻՆԻ՛, ԵՒ ԵՕԹԱՆԱՍՈՒՆԵՐՈՐԴ

Բ.

Մբուանամա Զ. Աբդլայ ամս Գ. ամս ԻԲ22 բ միւս Արդլա ամս Ժ՞. Հադի Մաչմետ որդի ամս Ը. Մածադծայ Մուսէ ամ Ա. ԱՀա ոն ափ ԵՀճ

ո Դ.

մածոիա

'

ն «րգի ԱՀարոնի կնոջ Ջուսլետայ ր ՀԱրաւն եղբայր նորա ամս ԻԱ. ՍաՀակ ՄաՀմետի ջըդի ամս Թ. ԱՀարոնորդի Մաձմեավ ամս Ե է աք իսս Ձափրոչդի ՄաՀժետի ամս Եւ ԺԷ: ժամա-

մ

ԲՈՎԱՆԴԱԿԻՆ

ԱՄՔ

զրոյցք

յայլո:

նոցա ն զթիւ ժամ ոայմեզ,Թճրնս վասն չփոթեալ ե Հավառավաանր արջին, «ր ի կողմանս Դամառվուի կայմալ՝ ոմանք ասէին «ինքնանս, ե Է զինքեանս ասէին կացեալ Թագաւո ն մինչե ս ժամանակս ԲԴլայի, որ միապետնա, 1 «ամենայն, թվ ե չինեա Ա «յ տուն արքունի, վասն ամու, հան արքուննաց, Եւ Քանդի Թարգմ զԲազդաղ՞: Է բգլայ ծառայ Աատուծոյ ըստ Հագարական լե այան «77 Արգլայնէ, զոր ազգ իւր ասացին Ա Է «մանքն ծառայ դանգի ն ոչ փաս սաստիկ զօչութեւննն անյագ աղզածուչ

ԺԱՄԱՆԱԿՔ

ՄԻԲ ԸՍՏ ԹՈՒՈՑ

,

զգո

Աստուծոըա,

թեանն». Բայց

|

՛

շ

5:

մ.

(96) Ժ Այլ օր.՝ պատկերս ԱԱ ԸՏՀեչմ, ունը` (97 Այլ օր:

թան յասորեստան: տ

ու

Պմարիտ: 2)

Ա(/չ)'

գործոց

ԹԱԳԱՒՈՐԷ

ամբարչաւաճ. ն սկսաւ եղջիւր ածելանօրէնութեամբգոռալով ոգորէր ընղ չորս կողմանըս երկրին նւ նեղեալտաղզնապէր զխաղաղասէրս կենօք, թանգի կարի սիրելի էր նմա խոոպութիւն ն արիւնչեղուԹիւն. ն Հանապազյանձն իւր տարակուսանօքտարուբերէր, Թէ յո՞վ է կամ յո՞յը կողմանս թափիցէղդառնութիւնման ն Հաբերթունից իչրոց, կամ ո՞ւր վատնիցէցանիցէթափիցե զբազմութիւն նետիցի կապարճից(218 խորձրդանոցին,չաբին ծնարիմացութեան: Եւ յոյժ յիմարութեանն Հարեալ ցանկութեամբ, խլրդենի դիմօք", իբբն զգաղզանմի կատադեալ՝ սկսաւ յարժակել ի վերայ աշխարձիսՀայոց. ն ըստ Հնարագէտ ազգի իչրնանց խորամանկ կեղծաւորութնամբ, դիմօք արուսակաւ սակաւջանայրկատարել խաղաղասէր մս զկամս չար չարութեանիւրոյ: Ր ոյ առ

`

ո

"17 էզ չայառաֆի ասելվասե Ճափրայ էւ չար

ԹՈՔԼ"ՈՄՆ

ՏՈՒՄԱՐԻ.

ՋԱՓՐ ԱՆՈՒՆ:

՞

ւի, ան ու

ՀԱՅԵՐԷՆ

ՏԱՃԿԱՑ

ն

այլքԱսոճատանի"

22Հոն

ՔՌՆԱԿԱԼՈՒԹԵԱՆՆ

խրոխտ ն Այր ոմն Ջավիը

նակացնայլափվոխս տուն

Թագաւոր

ՑՈՐՈՒՄ

ԸՆԴԻՔՏԻՈՆԻՆ:,

ՅԵՏ ԻՆՆԵՒՏԱՍՆ

ՏԱՃԿԱՑ

գրեալ |97յ մառաֆագոյն, Հաոո աւծլորդ արեցաքերկրորդել. Նան զանուանս

ՈԼՈՄՊԻԱԴԻՆ՛,

.

սոցա

զոր կատարեացի վերայ ժամանակաւ,է Հանդիպեալ աւուրո, որ չր

աշխարձիս Հայոց ի քրվայնադոյն«Արուի Հայոց Բրգանի

դանագրեալ պատկերս ճշմարիտ" ւ մարդեղութեան Փրկչին նորին աչակնրտաց: ն Խորտակէր զնչան տերունական Խաչէն, զոր ուրեք ուրեք կանդգնծալ լինէին. քանզիոյժ աւռիէր զնա Հողինմոլեկան:Տայը Հրամանմլ խոզասպանուԹեան ն. չնչէր մերկրէ զբազմութիւն Եւ արօտականխոզիցն: է կատարումն ամենայն չարնաց Հասեալ՝ Էնքն խեղդնալ Է դիշւէ ամս սատակեցաւ: ԺԹ. ՇամորեՀեչմ""

անդգիրս մնացեալայլոց,

ի

ի սորա

«9

Շամշ-

(2.7 (218

Աաչխարձիս ժամանակս տիրէրփասպուրական

բնագիրը չարունակվում է էչ Այստեղից

7»: բ» Թուջ: ԺԱ օժ (/շ.)՝ մոր:

217ի 2-րդ սյունա-

Այլ օր-ճակատելոց:

ի տանէն Արձծրուննաց, այր քաջայայտ ն. ճոխ ի բարժ4ձեռն բադոյնս. յոյր բաղում արութիւն նածատակութեան է. ի երեեալ լինէին ի մարտսպատերազմաց ճակածանդէասս ի միայնամարտիկ տեցելոց" զինուորութենան:եւ խոյակապ ն անուանի եղեալ քան որ մառաջադոյն քան զնա էին կացեալ իչխանք ընդծանուր Հայաստաննայցս, որ յարնելա ն ի կողմանսՀիւսիսոյ,մանաւանդ որ ի Վասպուրական աչխարձիս էին կացեալ նախարարքյիշխանական պետուԹիւնս: Ընդ նոյն ժամանակս մղէ Թագաւորն զոմն ի մաւագ նան խարարացն Հայոց Հաւատարիմ վերակացու ի վերայ |219/ չոտ

լեզուին,մարելութետմբ հբրայականդպրութնանն:

Հանդերձթղթովք Տաճկաց,որք էին ի կողմանս Հայոց, բաղում այն ինչ զոր ստութնամբ քան թէ ճչմարտուլթեամբղեկուցանեն զնմանէ զգործս, ն թէ Հակառակս նս լազաւորութեան քոյ բանընդդէմ լինի Հանապազ: Զնոյնեւ կողմնակալքն Պարսիցգրգոէին զթագաւորն ամբաստանլեալ ամբաստանլինել Աչոտիզպետութենէն Տաճկաց Հաւատաց Բայցի գնալ մեծ Հազարապեոին յարքունիս՝ ն գվերակացութիւնն աչխարձիս Հայոց Հարկա ի արթունի ումեմն ձ4նոսՄուսէիխ որ որդւոյ Զօրածայի ձադարացւոյ, ն տիրէր յայնժամ Արզնայ ներքոյ կողմանն Աղժնեացմերձ ի սաՀմանս Տարունոյ:

Եւ

յելաորա լինել ի Հայոց զօրօք բազմօք, արոտի «աճման Տարունոյ Առաչին կոչեցեալ Հայոց` իշխոյ արունոյ Մաջարատ, վասն զի ունր զգլխայայնժամ ւորութիւն բարձակցութիւն իչխանացՀայոց որ էր ի տոՀաը

մօտ

(Ջ)

տաճմանս

ՎԱՍՆ ՊԱՏԵՐԱԶՄԻՆ

ու-

առ

(2201Ժ Այլօի-՝զնա ուստի եկն:

ԵՒ

,

ՏԵՆ

յայնմիկ ժամանակին"

մեծ ե մէջ Բոս խոոռովութիւն ե Մուսէի պլատճաեղեալ Մուսէի: Եւ զօրաժողով դարատայ եմուտ ւալ երկիրն Տարօնոյ, եկն ծարկաց արքունի՝ եւ պատերազմ ընդ Բագարատայ:կուտեալզբազմութիւն

ի

Աշոտոյն Բագարատայ՝ ոչ ինչ" յայտնեաց զխոր-

Հուրը» չարության, զոր խորչեալ էին ի վերայ նոցա բաց ն միայն ղզծարկաց զայլ ծոգարբարձութենէ ծանուցանէ զպատճառ գալստեանն. ն նոքա տան տանել նմա զծարկս (2201 ն զծասս արքունի ն դարձուցանեն զնա ընդ նոյն ստի եկն":Նորադարձել դառնայ է Է Սամառայ ձանուցանէ արքայի հն զորենչ գործեաց, Լ1 Թէ զիա՛րդ միմեանս Եւ միաբանութեամբ Հայոց: զչարեալ ընդ խափաիչխանք նումն խորչրդոցն ոյժ լինէր զԱչոտոյ իւրոցամբաստան

ՀԱՅՈՑ

ԲԱԳԱՐԱՏԱՑ:

մէն

մեան

ԻՇԽԱՆԻՆ

ՄՈՒՍԷԻ ԵՒ ՅԱՂԹՈՒԹԵԱՆՆ Ի ՁԵՌՆ ԱՇՈՏՈՑ

ՎԱՍՊՈՒՐԱԿ|221ԱՆ ԻՇԽԱՆԻՆ, ՋԻ ԵԿՆ ԶՕՐԱՎԻԳՆ

,

առաքէ զոմանս ի մեծամեծացիշրոց Բագրատունեաց՝ ընդ առաջ նորա պատարադօք ոսկոյ | արծաթոյ ն. ւատուական Հանդերձից, մի ելանելերկիրս Հայոց: Համողծալ Բայցնոքա ե մտի եղեալէին,Թերենս ւատիրխաբեութնեամբ կարասցեն բառնալզնոսա իւրաքանչիւր տէրութենէ:Իսկ իբրն ծանուցաւ նմա անլոյծմիաբանութիւն ուխտիընդ մի-

ԲԱԳԱՐԱՏԱՑ

էր

ռաւ

ւսզօրացն մերժ ի քաղաքն որ էր ձմերոց իչխանին Հայոց՝ նցանէր բանակէր ամենայն զօրօք իւրովք. գունդ կազմեալ Հովին ի ներքս փավէր, դապտամե դքյար դարա ն ընդդէմ վառեալք զինու ամենայնպատրաստութեամբ դնդին Հայոց: եկեալ կազՏաճկաց իբրն հտես իչխանն Հայոց զղզօրոսն ն գիր ւլաՀայեցեալյիւրեանցսակաւութիւնն՝ մութեամբ,

տայր ղատանաց փութանակի

առ

Աչոտիչնածատակն ջաջֆ

խան, զի Թէ Հնար իցէ՝ անյապաղ նրազութնամբ անձամբ լիցի Հասանել յօգնակաիւրով ն զօրու ն զինու ձեռնտու (221

«Ա

Ր/)՝ ի բանակին:

նութիւն նմա: Իբն մանդիմանեղեն դեսպանքնմեծ Ձչիխան է նին Աչուռոյ, ընթերցաւ զգիրպաղատանացն զյիչատան. կարան նախնեացն, զմերձաւորութիշւն (222) Հարազատութեանն ն զկապակցութիւն ուխւոինոր ընդ միմետնա՞ երդմամբք Հաստատեալսուրբ Աւճտարանաւն ն. ոերունական"" նչանաւն՝ ժողով առնէրամենայն Համագունդ աշխարչինԼ1 ամենայն նախարարօք Վասպուրական տէրութեանն: Փութանակին վաղվաղակիիւրաքանչիւր զօրօթ անդր Հասանէին՝ իչիչանԱչոտ ն եղբարքԱԱ Գուրգէն մլ Գրիգոր զօրօք իւրեանց, |. ի տոծմէն Արծրունեաց՝ ՎաՀան ն Վասալ ն Մուչեղ Լ Ապուպէլճն Գուրգէնե Վասակն Ապում ֆափըն Մուչեղէ Ապումայնայ Վասակն ՎաՀան |. Հար գ եՎ Ը Ա ասակ որդի բիգորի աղզասպ ճյու մ կդէմ կ Մ ՄԵՀուժան 1 սոքա ամենեքինարք ԺԶ Ո տանէն Գրիգոր, Արծրունեաց զօրօքն իշրնանց. Լ. ի տանէն ԹոռոնԲագրատունեաց կայ որդի զօրօք իւրովք.Է տոծժմէն Ը Ամատունեաց ՇապուՀ նւ զօրօքն իւրեանց. Հարազատօք ի տոծմէն ԳնունեացԳրիՋ այլ ես դոր որդի Հաղզրի ն Հարազատօք զօրօք իւրեանց. է տոծմէն Ընտրունեաց է Է ծարազատօք Արտաւազդ զօրօք (223) իչրնանց. ե այլք ի նախարարացն Վասպուրական իչ-

ՍմբատԱպածունի", Խանին, ՎաՀան Գրիգոր Քաջբերունի, սնպուծն Դաւիթ, Հաւնունի, Գաղզրիկն Ապուչարազ, Թողդոբոս Վարազխ, դան

ԽոսրովՎածնունի, ԽոսրովԱյէացի, ՎարԳաբայեղէն, ՍմբատՄարացեան, մի ՍաՀակ, սեւպուծ

Անձնացի, ԳորգՀարմացի, ԴաւիթԳունդաաղար՝ արինն բազումքժճողատտանէ, իւրաքանչիւր դումաամ

զօրօք

րեալ,ի

մի վայրխաղացնալ գնացինասին մայն վայր, մինչ նոքա դունդ դունդ ընդդէմ միմեանց ճակատեալ կազմէին զռազմն, է փողքն գոչէին ն. դրօչքն տարածանէին ն նչանքն փողփողէին, վաչանաւորքն նւ նիզակաւորքն գոչչին, այրուձին այսր անդրվաղզս ե առ

առնէին ախոյնանքն

(222) »)

Ա

Ր/5)՝որ

միմեանս: «2 Այ/1«Րօր` տնառնական: «ա

(223) »Ժ)Այլօր.՝ ԱպուՀունի:

մարձակքին, լուրալին: կապարճակիրքն աղեղանըն 9" մոզրայի Եւ մինչեւ զայսքան |ւ զայսօրինակ մարտն գրգոէը՝ ւ--Հու յանկարծակի Հասանէր քաջն մեր Աչոտ.ե միախուոն մանդուգնմարձակմամբ դիմեցին Ի Ո224) վերայ այլազդնացն, է. Ի «իմի Հարեալ այր զախոյնանե-բ միմեանց՝ մնրկիր կործանել:աչս ն վեր ամբարձեալ Եիչիանն Աչոտ՝ անս զմի ոմն շարեալ ի Զօրաց իշրոցդգոչնաց առիւծարար,

ի վերայ ընտիր այրուժիոյն, ն զաջ թեն րծեյարձակնցաւ ն դձախոյ կողմամբն արկանէր, «րոյ ճարակ զամե՛Աոա զքաֆ նածատակս. նբրն որան Կախեզախոլով զարաուիս հրու

իբբն զկորիւն առիւծուց ի վերայ որտոյ փանչելով,

բեկանքիշ: եւ ծասեալ ոյժ չանդուգն մարձակմանն բազում այն լինէր, զոր ձիովքն ընթադրեալ դիաթաւալ կացուԵւ ոչ ոք ցանէին,քան զոր սրովն սատակէին: դտանէր մենեին( կողմանէ Թշնամեացնոր կարէրկալընդդէժ նոէ. առ

-

ոչ մի ուք. այլ մնացեալքնի սրոյն անփախստական Եւ կանչին մամժուրս մայրնացն: կէսքն Հասանէին մինչ ք չածաստան Բաղէչ", թողեալանդէն զբուն բանակն: Իսկհչխանքնզետ մտեալփախստէիցնանկելոցն յամուրոն՝ա-ծենմերձն սլաչարումն զքաղաքն է ղամրոցն, մինչելեալ արտաքս տիկինն ի Հետխոտս(ի Հառաչանօք՝|225) բաւական Համարել զգործ նածշատակութեանն, զոր ետ Աստուած ն Է ԳնեոսԱչուոյ. Համողեալ ե միջի խոզամուղարկել զնոԵւ նոցա հ Ամա, զի էր Քոյր Բագարատայ: գլուխ ծանեալ զդործ պատերազմին՝ ղառնան զօրքն Հայոցմեծաւ մաղթուԹեմը, է. մաւարի առնուին" զիանակեւղն, դիակապուտ առնէին, ժողովէին աւար բազում, ն կուտէին արծաթ ն ոսկի ե յոյժ ե. զզէնսպատենաղզարդս, զզարդս զզէնս արիարանց ն. զընտիրսերիվարացն. զզարդս նոցա.ն մեծաւ դառնային ն ուրախութեամբ անտրտում խնդութեամբ միւբաքանչիւը ցա,

,

տեղիս:

Յայնժամիբրն

անօրէն զօրավարնՄուսէ,Թէ ոչ 6ե լին Է գլուխ խործուրդ չարին ցօժարութնանն, Հարան ե մեծամեծս Հարուածս զօրք նորա փութացաւ արձակել գուժ(224)

մ

ետես

(/ ուտ)Ք չճատ |

(225) Ժ Այլ օր:սոնեն:

ա

ենբ

ղաղէչ:

աղա

:

ծանուքանելովարքայի զոր ինչ գործեաց կոն արֆուհիս, ոնե Վասպուիական: Աո" իջի Է վերագոյնսն, որ / մեզ դառնալ պիտոյ Դարձեալ

ն պատամբա զանծնազանդս՞՞ն ղատածչակս ի ծառայութենէ արդ դու չէրանց՝ մարուցնալ դնասցեսէ մի քաղաքացդ ն Հայոց,որովէսօրէն է աչխարչակալաց. Մենք տացուք Քեզ է. է Հարկացզն Հաճեսցուք զծառսս քո, մի անխնայ աւեր դարձուցանես զերկիրԻմ»: ասպատակելով

ւռ

հղեալ հախ Քոն փոլոռոնիավմն Աղձենաց

Հանդամանք (ՎԼ226) էս եկաց ընդդէմ է զորացն Տաճկաց,Թ: գործու ն վաննաց զնոսա սրով սուսերի:Բանն "ծ Աչոտ հո» իչի ն ոչ վայելուչ է լոութնամբ ն մոռացառեէ. փթհջ վո" փոթ ահփոյժառնել զաւյնքան մեծիւյաղթութեսմբ, ձեռն աղատանոյն: զորացնՎասպուրական հի գործեց ի /7 Ի վառ հալի Հաւատալ զվես էթի Մուսէի Ապո: Ասորիս. ն ընդդեմ եկեալ յարքուն Հարվոց արբթունի, իովացութի: Ծովափիկոչեցեալամիխուռ Հազարոզե» ոմն Հարկաց, հ՛. Զե ահու յերկիրն Վասյղէ ելանել Ապուսէթ Այո` ե ահվէե մնալ զօրօք բազմօք, մինչն զբովանզուրավոն 6 չառ» յամենայն կողմանցն Հայոց որջունի գով զՀարվ» ֆոս «ժո Եկն եմուտ ի գասաՀմանաց: բերցեի ցիբ"ֆ»ահչիւի սարն Աղբ»գ.ձ առպատակսփուր ընդ կողմանս կողմանս զերփէր. աւծրէր. յափչտակէր. կայեիկիրե Վասպուրակուծն, յավփչտակողողլուտ գործէր բեչից նե օստտացուածոց. ոտ է ե Ֆոցա` Առնր ասպազկին վժառաթնեզութիւն Աջ զույի ԱՆՀ ն անտի (227 ցծաց տէրութեանն, նեի տոկ գոզժն նեռ ոնուին որ ի Պոտճտոս ոոճվաց պիտոյիցայբուն

են

զմիտս

ո

ՆորաարծամարՀեալ ղզառաքեցելովք, արչվարկանելով

գժեոթ

է ժանիպլատասխանոյ, նովին օրինակաւ սկսաւ չրֆել ընդ

եւ Վասպուրական: ե գեօղն Հասեալ Արաշխարձա ն անդէն, դիտակա թողոյր ի վերայ բլրոջցն ճուճա մնայր

բոլոր

(228)

բարձրաւանդակաց: ն յոյժ իչխանն Ընդ արձամարծանան, Բարկացաւ ոյժ մեծաւ անու զայրացեալ պասմամբ՝ զբազմութիւնազատագունդզօրաց ըստ տոծմասազգացիւրաքանչիւր զօրօք.7 եՀաս ի վերայնորա վառեալզինու սպառազէն երիվարաց

բայ

|

ա-

նմա ՎաչանայՀաւնունոյ,որ նե նիզակակից էր: եւ ձեռս զգունդներկրորդե Լ3 նիզաԳուրգինայ Ապուղելճի՞, եւ Վածան կակիպէր նորա Արծրունի: դունդն երրորդ ի ն

իլխան չ ձեռ) Հբովաբտավի զայս ինչառեց «Փլերու լաիոաբծո Հոոյ»վ Հրամանաւարթունջ՝ ծակը արթուֆի. մ` թՎ ն Հրաման ունիս /արվզունուասո. դհրել` ցեիփել լաւեր գարձուցանել զաշխաիր«չա մեր- Բայ ժեջ Փանցի ոչ երբե զանից Հրամանի՝՝ չթագաւն հչ ւհիին խորփանիչ գութ Հարվացարջունի. իրբն զասԽա

առ

«Կոո

Թ

«Կ

Մ.Ի լոյ

(Գեռադիումայս անունի ռիցում Ժերլթ Ղ/ույ ով. ժեիթ էլ՝ Ռժույ' (227 Բոյլ ռի չիբ՝ դնեին `" Այ ՞բ՝ ի «Կիաժանվ՝ 225: ան ո». «Հ.Հ զոդՀհացանս Վր օԻ՝ դարբձուքանեի յա էյ «` անուն

Վե

-

հլոռո է ոՄիենցուն:

Եւ Իչխանին,որ |ւ յարդարիչպատերազմին: յարձան կեալքաֆութեամբ արիական4այնարկութեամբ՝ դիմէրէ վերայԹչնամեացն. ընդ առաւօտանալն ի ժամս բոսկանալ՝ ն. ե փախուստ վանդակ յաղթութիւնսատարեաց"" դարձոյց ձեոս

ու

ձիոյն: Ցզ4

ընտիր Հեծելովք այրուճիոյ: եւ դետն ազդ արարեալ զօրացն այլազգեաց՝ վառեն ն նոքա ընդդէմ նոցա հ պատեն բազմ, ի դիմի Հարել միմեանց |. Հատանէինմերիս ռաֆս՞:Զգունդն առաջին տունալ լինէր ի ձեռս Գուրդինայ

|

|

զբազմութիւն զօրացն Ռվայի: սպանաւի խոան""" անդ (229) ն նե եղբայր Ռվային Հեղմունք արեանցեղեն անծնարինք:

|

ընդ սուր զկողմն Թչնամեացն. ն զբոլոր ովիտն լնուն դիա7 կամբք կլուռորելոցն. ամուածք ջրոյն որ ի ծորձորացնի

:

Գուրգէն եղբայրիչիչանինն ՎաՔաջապէս մարտուցեալ անուն Հան Հաւնունի՝ առին յաղթութեան, անցուցանելով

(228)Այլ օբ.ներիս առաջս Հատանէին: 2) կատարհաց(նախն.218): «»««) Ա (229: 11113) Թերնս՝դարձեալ:

(/)'ի

Ա

Հոան:

սատարնաց, զ: ու

յարիւն դառնային վայը զեղուին՝ 6 բազմութենէսպանենե լոցն. ինքն Ռվայ զերծնալ սակաւոմամբքգնաց փախստականընդ կողմն Բերվրոյ:իսկ ի զօրացն Հայոց զսակաւս յաննչանից ոմանցսպանին,է զտէրԳուրգէն վիրաւորեցին:

որ

բարժնալ՝զօրքն Հայոց դիակապուտարարնալզզարդ զգչնս զարի արանց ն զքաջ երիվարաց,առեալ աւար բազում զգնան Եւ տեղիս մեծաւ մաղթութեամբ: միւբաքանչիւր վասն այսր իրաց ն. չարակնութեամբ «աոյցեալ,մանաւանդ ժեր(իշղէկարի յոյժ դրգոնցաւ պատեբազմ սաստիկ հ ձեռն Վասակայ զի էր նորա Արծրունոյ՛. բազում ի կարաս Թաքուցեալ դանձ հ գետնափոր տան, ի ներքոյ դր(230ացնապարանիցտան իւրոյ, ն յերկիւղ կասկածանաց նեղեալ, Թէ 713 ընդելուզեալՏաճկաց՝ դտնալ զպածչեստ ծախիցենզզօրութիւննորա:եւ Ի Հասագանձին նելն նորա թագաւորն՝ ունէր նս րնդ ինքնան Թուղթս Լե

ն

ւա

նենգութեամբ

ի

լ28

օր-՝է

դրան

բլրոց:

ւոց,

սատակեցանամենեքին, որ Հպարտացեալէին

թադաւորն ղայս դոյժ աղաղակիՀասեալ դուռն իբրե դառիւծ էւ իբրե զարջ մրմոռնհալ արքայի՞՞՞՝ եբըե ղալիս քբրն զբոց Հնոցի, լինէր արիւնանծիրանագոյն իզեալ կուտմամբ փրփբնալ Լ ին գոչելով անդնդաքակ յուզմամբ, իբրն զծեր ածու ի ամպոց,ծրակարկտածոս մամբ մաղեռացնալ չուրջ ղալրիւնարիւնն՝ կայր ի մէջ զմիտանկրթեալ՝ յապուչ Ր նա եկելոցն իրացն զելն դտանել ն ն կուտէր զամենայն խուժբոսինկղիտոսաց ն տեսանել վառն դործոյս ԱսորոցԲաբելացւոց լուաւ

ճայլթիշ3շյմանէ

ՐԻ ի

տա-

առ

ուժկանացե", իմաատունա

այսորիկ: յաթոռ ծայրաէ ժամանակսընդ այնոսիկ էր կացնալ Հայող: "7 եւ յաւէտ Յոչաննէս կաթողիկ «(հտութեան տեր եկեղեցւոյ ուղղափառ յօրինէր զկարգս սրբոյ եկեղեղւոլ Հրաչիւք Է՛Հ Յիսուս Հաւատոց ի ի ն Քրիստոս.դնէր ուլւտս ռաքելական արժանի Հաւաընդ իչխանս աչխարծիս Հայոց գ

Բ,

.

ոս

աո

ա-

ու

տչր

ո ք ւր կատոնէուտոցն Քրիստոսի,զի վկայեսցեն յանձն ե. առնուին ԲԼղեո գործքն: թեանն դոքա Այլ ի ինէին ի կ սակայնոչ լոէին ժտադիւրութեամբ ւմ ժանդադործսլղծութենէնղազրալիցսոդոմակա ըս»

ն

Կի

նմա

է

'

«Բոցր

ն

բոտ

մեղաց տանն

առաջինթաղաւորացն Արչակուննաց

մե-

գայթ լինէին (233),դնայինունխեթի՞, բոց Հեւոազօտեալ

է

գուչականացն: (/ժ վասելն, (22»«2)Այլ օր-՝ խեթի: «իչխանքն Հոգոց ասելով: 2209Ցայլ

պատճառ ապստամբութեան

օցտելոցն:222) Այ

ն

վերայ

2 ակուսեալ՝ վառեալ

ո

պատճառ ամենայն ապստամբութեան ի Հայոց" քումմէ Թագաւորու| Թենէդ,ասեն,ո՛վՔաջդ ն

(231 Այլօր:

հկումն

խն իա ամբ ա աեդրր

կեցեալզ4ե կ Ջի բնութեան, որպէս օրէն է նոցա, մանաւանդ տաճկականազանց, |. հ Հնտիուտս ի դուռն դիմնալք արքունի Հասանէին:Դարձնալ բողոք Հարեալ,ձեռն զօձիւք արկեալն զծերս խզեալ, զղեմս կեղեքեալն ձայնաառեալ կականողբօք արտասուտլից փայի բնրան Հառաչի231անօք, առեալԴ Խիղբ՝«վնասս ն զբեկումն ծարկաց ն արքունի

Հաւասարաստուածայնոց կարո-

գոյժ Ողբացէք, բնան

յաւուր

իբրն րակ

է Դո"

առ

նա

«ե-

,

ջաթովթ":

ման

ամբաստանութնամբ ոբ բնակեալ էին է զնախարարացն Հայս,ն բազումվնասս հ դործսարքունի(ուտեին Է վերայ ն հչխանին Աչոտի. Փմազարդբանիւքգրգոռեն զթագաւորն Է վերայիչխանին է հ չարիս:Նոյնուէս բնակիչքԱղձնեաց ե անչանդուրժելիք լեալք անցիցն անցելոց, զայսոսիկ ե մամբաստանելն՝ կանայքկոտորելոցն Հանդերձ խառնիճաղանճ ամբոխիւն (րբենի դիմօք,ծոլանեալք ն. ե բաց ընեցնեալ զ4ե կանա ն

ն

աւա

ջովու ո

առ

Աչուտգործեաց,

մա-

ի աա ն Ք..ամենայն ժողովուոըք Մանր Ի

եւ

թոլ

Թէ արեն ն

ենառ

ե

ուր,յայյայ ի Դրանէ օցոտելոցն՝ ամի մայն

:

ղիցի

ն

զկուռորումն զօրաց

ո.ՍԱ իոքնագալ,

Գո

232)

ամենայն Հայոց: 7) Ա,, օր. արքայի:

ԺԱ (/ չժ

0)

ե

Այլ օր:ղայս

«ԺԱ

|

լ

յ

օր:

չիք

ռպառնալ

ց

լ

գայթ

աղզտեղասէրս, Աստուած ն մինչն.զանբարկանալին բարկութիւն ածել, է սատակումն անձանցԼ ն կործանումն ե աչխարծի մաւնր ժառանգութեան տանցՀայրենի բնակութնանց. ն

անցի

գրնալ է, «Թաղաւորարդար

կանգն

զաշ-

խարչ,կործանումն է աչլխարծի Եւ Թագաւոր անօրէն»: յորդորականիւՀրաժարհցուցանէր զնոսա ի բաց կալ մապիրատ է Է վնասակար գործոցնզոր գործէին, ն. սաստիկ կակծեցուՋանեըզնոսա բանիւք, ունելով իւր վկայ զեսայիմարգարէ՝ ասելն, «լուարուք,իչիյանքՍոդոմայեցւոց"՞, ունկն դիք օ-

բինացն Աստուծոյ, ժողովուրդԳոժորազւոց»-. զայս «էր, ոչ զի սոդոմայեցիթէին, այլ զի ընդ նոյն մեղս դոմականպղծութեանն զառածեալ լինէին՝ռսողոմայեցիս կոչէ: Որպէսն. եզեկինլ մարգարէասէ, «Հայր քո քանանացի էբ ն մայր քո Քնտացի»-: ն ի նոյն յարեալ՝ Դարձեալ այլ Հոգաբարձութնեան խնամ տանէր, աչխարծի ր մեղադրանս մատուցեալ Հան դերձ մարգարէիւն սպառնալեօք"՞՞՞, «իչխանք ձեր ապստամիբք, աչ գողակիցք են գողոց, բեն զկաչառս, վրիժապարտք են: Ռրբոցհրաւունս ա-

սո-

(238,

նեն,

|

սի-

ոչ

դատաստանի այրեաց ունկն

առ-

ոչ դենն»: Դարձեալ «թագաւոր արդար Թագաւորեսցք, ն իչխանք նրան ւամբքիչխնսցեն», Թէ «դատաստանս արդա՛ր դարձեալ՝ մ. ողորմութիւն | իրաւունս դատեցարուք, արարէք. Քանզի առ. ձեզ են բանք Ի4, ո՛վբոնաւորք», ասէ Սողոմոն. զի

ասէ,

զօրաւորան զօրաւոր

առ

դատաստան

առաքէ Աստուած, իկ խառնաղդանճն" ներելիողորմութեան է: Զայսնե առաւել քան զսոյն խրատէր է

ուսուցանէր սուրբ

Հայրասլեւոն Քաֆ Հովիւն տէրՁոչաննէս կաթողիկոս Հայոց մեծաց:Բայց նոքա ոչ փերակնեալք մօրէնս Տեառն, այլ

ն

ստացան իւրեանց

անունկնդիր լսարանս,զչարագոյնն իժի / զանբժչկականն Քարբի,արբնցան գինով յիմարութեանն. ստացան աչ, ո-

(234) չժ Այլօր-՝խառնիճաղանճն:

բովք ոչ տեսանիցեն, ն ականջս, որովք ոչ լուիցեն. մինչն եկին Հասին ի վերայմեր մեծամեծ չարիքս այսոքիկ ե կանգնելիգլորումնս, զոր յառաջ խաղացուցանելով զբանն ցուցից (235) յիւրում՝ կարգի, մինչն կատարեցաւ ի ձեռն եսայեայ մարգարէի, «լսելով լուիջիք ե մի իմասջիք, տեսանելով ւռեսջիք ն մի՛ գիտաջֆիք. զի Թանձրացաւ սիրտ ժողովրդեանս այսորիկ, (ասաի բուն)մինչե աւերեսն տուն լ ցին քաղաքք ե բնակչաց, է չդոյէ մարդկան. դարձեալ ի դերութիւնմատնեսպիժողովուրդ. իմ, վասն ոչ ճանաչելոյ նոցա զՏէր.|ւ եղեն դիակունքնոցա վասն սովոյՀազին. ծարաւոյջրոյ» : Արդ հ դալ միւսոյ ամին որ մոբելնանք Զ ւ ոլըմպիատք Ւ, որ է ըստ Հայերէն թուականութեանն ՀԲ, ընտիքսոիոնք ամք ՅՅ աներկբայ խործուրդ ի մէջ առեալթագաւորն ռինկղիտոսօքնՀանդերձե ամենայն մեծամեծօքն Բարբելացւոց, զի զիչխանս աչխարչին Հայոց ի բաց բարձցէ յիշրաքանչիւր տէրութենէ, զի մեր լիզի ժառանգութիւն նոցա. է նախ ձեռս արկզէ Աչուտն ի տուն նորա նի նի տուն ասեն, նորա, զի թէ նոքա ի միջոյ բառնայցեն ոչ ոք կարասցեկալ ի կայի իւրում ունել զգէմ մեր: (236) Նոյնժամայն զօր գումարեհալ,գունղ կազմեալյընն. զօրօք տիրընտիր Հեծելոցարանց զօրաւորաց, ն ձեռս ումեմն խօք, տայի որդւոյ Ժովսհվիու Ապուսէթի ե. նմա, յանձն առնէ փոխանակՀօր իւրոյ զաչխարծն, նա ի ի յեսէթի. զի մեռաւ ճանապարծի, Ասորոց, լանել նորաի վերայ աչխարձիսՀայոց չարչարել զսոսա որե ասէ, «եթէ աջողեսդին քեզ ւվէս խորչեցանն. մձր, զոր խորչեցաք ի վերայ Հայոց ն իշխանաց ըստ ախորժակաց մերոց ի գլուխ ելանիցեն, որ ինչ նե կարիցեսզիչխանս մերոց ըղձանայցեն, ժարութնանց

ան-

ասացնալն

առ

բազում,

Բաղարատ

զօրագլ,

կողմանս

ոու

Բորչուր .

լ. ո

կարգի: Լյ » ւ. ո ովաէվու «69 «օօ9 23.

Ա

զայն:

Ր)

յորում

որդւո

Այլ օր.չիջ ել:

Ապուսէթի: 9)Այլ Այլ օր- յայդուիկ:

ումեմն

օր:

Հա-

չիք

:

Ք կապանօք

յոց

մեզ1

առ

Հասու,

նել, 71 ման աւանդն

զիչխանն ե զերկիրն

քեզ զաւակի քում Վասպուրական զԱչոտ՝ զայն""ի ժառանգութիւն: Արդ փութա՛,պնդնա՛,ե՛լ" նոցա,

նե

Ո,

մի ինչ

նե

տա

Ե.

մամ յայղոսիկ

ւ զետ Թուլագոյ ն

հրկուանայցե ցես,

ժայդմիմ»: ա ալով ՄԱՐՏ Լ ի նմանէ լցեալ խորՀըզօրավարն, Հնարադգիտութեամբ|2377 եկն ընդ գծ Հար» կող յԱղբագ երկիրն Վասպուրատրպատական այսժա

ալ

քո

|

եմուտ

առ

դաւառ

կան, ն բանակեցաւի մԱղդամակերտ ոստանին Արձրուննաց, անդէն սկսաւ ասպատակսսփռել,աւար առնել, կուտել ինքն զկապուտ աչխարծինմոյժ սաստկութեամբ: նոչէր ինքն զիչխանն դիմօք սիրոյ խաղաղութեան, սլատճառ Հարկացարքունի. բայց ազդ լիներ իչխանին չիանին ի նոյն գնդէն մա" մի տեսանելզերեսս ինչ խորձեալէր վասն նորա ն վասն աչխարձիննորու: բազում եւ իչխանն վառեալ( զինքն զինքն բազում պատրաստութեամբ ։ գեդաւ իւրով, ն ամենայն ազատակոյտ : ն Բ րամբք իւրոյ իչիչանութեանն, խոյս առեալչըջէր ն զկող ամբքն ն. ՁորոյՀասկոյ՞, Մարդոստանի դեսպանս

ն արս անուանիս պլատումզինդիրն:Եւ առնու պատանդս մեծաւ սատուով.ե կանս,է զմայրն Աչուռիդարձուցանէ

ն

սո

առ

Տաճկաց

նորա, ծանուցանելով զոր

|

չմ 2ի 16ր2Ք

ընդ իւր աւհալ ղպատանդան վնասիւք՝ բական սակաւատոյժ

"

|

|

,

օրինակ:

զայս

Հողա-

ԵՆ՝ մեծաւ

խնամ տանել վասն չինութեան աչխարծի բարձութեամբ ԼԼ Թեթնացուցանել ղզլուծբռնութեան ծանրակի բեռանց,Թուլացուցանի238յելով զսաստկութիւն Հարկապածանջ խոչշտանզի մի սպառ սպուռ տաղալիցի զօրութիւնչիընուադանաց, ի բաց ընկենլով զծառայականսպաչտօնատծոյ էւ քաղաքայինանչաւատարիմժ" կողմնակալաց,

աշխարի, լուրի» Հարկացբերման զո ութարարողաց, լինելով ի խաղա ութեան

հ.

զի երկիրի չիարքունի կանդուն դու է րթիցեն:Զորն. մեք ակն ունիմք ն Քեղ զսոյն կամել,ե տեսանելով մեր զխնամարկութիւն բարիկաաց քոց ի վերայ աչխարձի,ն զսէր հրախատնաց որ մեղ՝ յօժարադգոյնս եղիցուքկ. մեք մտերմութեամբ ծառայելե ւ

ն

գայ"

զօրաց. ն.

Հա բկք

ր

առ

անսալ խաբել:

ժամու

եէ ի Խլաթ. քանզի կամէր

նենդութեամբ որսայզեն

Ա

(117/'դուց1՝ անծաւատարիժ:

դիպողագունի,զի

յամրոամիրայն է Խլաթ եմուտ բանակեցաւ ււու Բադարատ կոչողս պատճեԱրձակէ ցին որի քաղաքին: ն նա առանց դլառոճառանաց զի եկեսցեն նիշք Հանդերձ, ձեռն նորա Հաւատալ աչերկիւղի:Գրեալե Թղթի անդ՝ե Հայաստանեայց,զի ինքն երթիցէ յարքունիս, կեղխարծիս" ժամանակինի վերայեձմնեոնային ծոտելովղսաստկութիւն

իբրն.ԵՀաս

առ

օղոյն սառնամանեաց, Հիւսիսային ղխստութիւն զինքն այնոցիկ վարկանելով: անընղի240ել քանզիոչինչ ունէր զկարծիս Իսկ իչիչաննԲագարատ, ն ել գնաց անզօրս նռրա՝ դրժանաց՝ թաղզաւորն կատարել խորձրդովք, տիրասէր խիղճ Համարձակութնամբ, պլատուիրանին բուռաստուածեղէն զապաս ղզինուորութեան, կոչնան զծետ եկելոյ Հրամանին, րու (թագաւորական նս ղելոյ

ն

առ

ւո

նւա մգ ոչին սնան, զպատը խաբ հութեան նորա, կանացն, ոչինչիմացեալ նս ընդ էւր զսուրբ կտակարանս Բարձեալ որով վրիպեացնե: ւուորւս

քածանաւվաչտօնէից գրոց բազմութեամբ աստուածաչունչ ն

յական դասուց:

Եւ

նորա ըմբոնեալ զնա

զամենայն ազ-

(239) Հ) Այլ օբ: աչխարչ»: չօՉԱյլ օր- զծետ եկեալ:«209Այլ օր. կա(240) ՀԺ)Այլ օր-՝դժրանաց: ,

(238) ժԱ (1/9)անչամատար1(130),

Գարա

ընդ դաւառնԲզնունական տանի:Եւ անցանելով

ու

Ա" Գրէ Հրովարտակ մի աա» արձակէր: «/Բագաւորաց աշխարծակալաց օրէնք

ն. փութով մեծաւ կատարելզՀրամայնալսնի քէն»: Բազում բանս ախորժականսն դիչրընկալա բատ այսոցիկ կաայլ մայր Նան Քոյր Աչուռի, չ իչխանին Էչ, Ր ձր ի թղթի իչրուժ: Ր Ղ ԸՂ»Ը ն Բաղզարատայ իչխանին Տարօնոյ,որ էր կին իՍածակայ ն յոյժ խոչեմագոյն միանգամայն ն մաստուն ի բանս յիրա ե երթես՛լընծայիւքբաղմօքյանդիման ԼԻառտուածասէր՝ ն զխաղաղուն նէր Յովսէվփայն խնդրէրղՀաչտութիւնի239/ Թիւն Հաստատելսաւ որդիսնԻ-ը նե բոլոր աշխարծն եւ նորա ընկալեալ ղպարգեն կատարէր Վասպուրական:

-

ոլեալ զնա:

ն դատոծմննորա է տանէԲաղրատունեաց կապեալ"ներ-

Եւ ինքն եկն կաթեղէնկապանօք ե Սամառայ: խաղացոյց 4մերելե Մուչ քաղաքինՏարօնոյ, ունելով ընդ իւր զպա-

:

:

ն տանղդան, Վասպուրականի ի նախարարութենէնԱրծրու նեաց ն ազատաց նորա:Եւ զբնակիչս աչխարչինփարեաց Է գերութիւն, վաճառակուրառնել ի կողմանս Ասորոցն յան մենայն սաչմանս տէրութեանն Տաճկաց. զկես (241 գերւոյն ընդ խրնանց ունելով ի քաղաքն, լինել իւրեանց ն ֆրկիրս ն փայտակոտորս. չարչարէին զնոսա ի գործա խիստ ռաստկասառոյց ձմերաննդառնութեան. ն զերծեալքն փախատեայ անկանէինի կողմանս կողմանս աչխարձաց,յաւեր դարձուցեալ զբնաւ աչխարՀչն, բայց ի լնոնայնոցն՝ որ յամուրսիւրեանց մնայինե լերինն Խոյթ անուանեալ: -

ալը

: "

(Է) ԽՈՒԹԱՑ

|

ձմեռն ն Իբբն. օդն Խստացնալ ընդմիջեցաւ թԹանձրացաւ

միդախառն

Հարթայա-

թանձրութիւն ձեանն

տակ դիզաւ չուր զատորոտովլերինն, յորում տեղւոջ քաղաքն Տարունոյ չինեալէր, ուր բնակեալ բայանայր զօրավարն Տաճկաց, ղօրծասականարջոյն՝ բերելով

որ

յաւուրս

կենացն

-

241 ») Այլ օր` արջոցն: (242) ) Այլ օբ. վնասա:»») Այլ օր` զգործն յօրինեսցեն:

իչրհանց,

ի պետս օժանդակութնան

զոր

էւ եկեալե վեկամ Թչնամեաց Է վերայՀասելոց, որջանան,

քաղաքին պաչարեն զնա, ն զզօրոն մատնեն ի Հանեն յարդեկումն սրոյ, ն. զպատանդանփասպուրականի ե լանէն. զգերեացնընդարձակեն,զկապուտ նոցա բաժանեն սատա-

բայ

Բայցինքն կարծեցեալ մարզպանն փախստնայանկանիի բարձրաբերձեկեղեցին, որ յանուն Փրկչին մերոյ չինեալ էր

ձմերայնոյ արմատովք ե մէջ պարծնաւորեալ՝

մաչու

գարնանային եղանակի

չիտուլյանն

ինքեանս:

նմանութիւն,

անցեալ որջանան ի բոյնս իւրեանց: իսկ ի չնչել Հարաւային օդույն,նհռացուցանելով երկրի ե վեր զջերմային զօրութիւնն, զուարթացուցանիշճշյելով անդնդական բներմամբն արմատսե ղբոյսս զընդարմացեալ ի Հիւսիսային սառնամանեաց օդոյնչնչելոյ, ն բայացեալքն եթէ դազանք ն եթէ Թոչունք,յորժամ զգան օդոյն ի Հասազջերմութիւն ն րակելտունջեան գիչերոյ՝ե Էն լնալք իւրաքանչիւր են կայենից.բազում այն որ ի նմին

ճլաց մնայր անցանքլ

ավս

բաղմժութիւնն մեկնակազէնքն՝ Խութայի Հնարս արունհստ-

ՎԱՍՆ ՄԱՀՈՒԱՆՆ ՑՈՎՍԵՓՈՒ Ի ԼԵՌՆԱՅՆՈՑՆ

ն մրբբկալից,

ն իսկ սատակին. կէսքն դիւրբժբունելի որսորդաց լինին. ն էւ տապրեալքն սաստիկս Հասուցանեն ուր վտանգա" դիպիցին, ԵԹԼ նեն Թէ մարդկա Թէ այլոց ինչ կենդանեաց: Սոյնպեսն աե մ ն "4 ն Յովածփ զօրավարն : ԼԱ ն րանն, զի ելցէ ի վերայ աշխարչիս Հայոց սրով գերուն թեամբ ն մեծամեծ Հարուածովք զմեծամեծս աչխարձիս խաղացուցանէ ի գերութիւն է կացուսցէ ի վերայ աշխարՀիշ գործավարս, որ բատ իւրնանց Հրամանի զկարգս աշխարծիս յօրինեսցեն ", է իչբեանք ծանդերձ ընտանեօք իւբնանց նստցինյամուրս Հայոց: Յայնժամբնակիչք լերինն իբրն տնսին, Թէ վարեցաւ իչԵԽ խանն ր գերի243/ութիւն, ինքեանք պլատրաստնալ զնոյն

-

ի ծախս մեծամեծ դանձուցիբր 8 միչիանէնԲագարատայ, Հազարաց: եւ անդ ի միջոց գմբեթիւն" ղօղծալ սալարծալ դողմամբ ղետեղեալ (իներ:Եւ մեկնակազէնքն սարսռալից նա ն հլեալ ոմանց(244 պատեցինչուրջֆզեկեղեցեաւն, առ

՝

ն եծար մի ոմն աշտէիւն ընդ միչոց ընդ փորուած դմբեթին՝ Թիկանցն, ե ընդ անթովքն Հանեալ ի ներքոյ Թոքացն փչեաց զոգին ն թաղեցաւ զլաղումն իչոյ:

Մենագենջի: .--բազմությամբ գումբէթի 5": ոմ աար

(243)2ճյ

8.

«)

Այլ

օր՝

Հնարհալ:

ց

եււ

ե հս

ն. է զնա,

աչօք

նմանէ

Եւ

ե մ տեսի իմովք

զայն, զայ

զայրն ն

ատուղեցի վասննորա:

որ

բ

ծարեալն բեալն

ծր

թաանդէն իսկ ն բակփութացաւ, հՀաս գոյժկան է. ապստամբեացի պեդգաւորն,եթէ սպանաւզօրավարնքո տութենէ քումմէ աչխարծն Հայոց: սակաւուք (բացայայտեցից զորպիսութիւն Աստանօր ն ձրինն. Բ ակչաց լ րի Թ: զիա ԸԴ կամ ըլի ի "Ք հն, ն ն Հնարաւորե նժանց վճարեն նւ պես Հնարաւորեալ յապրուստ անձանց վճարեն զկարնոր ն պէտսիւրեանցԼի աչխատութեամբսաստիկ տառապանօք. է բնակութիւն նոցա ի խորաձորսն ի փապարալերանց ե ի պրակս մայրեաց, ի զազաքունս լերանը: Եւ բնակեն առան4ին ըստ տունս ազգաց, ն այնչափ ի բացեայ են ի միժեանը՝ է բարձրաբերձ մինչ Թէ ոք արանց ղօրաւորաց ւտնղեաց ուժգին խանչից՝Հազիւ Թէ ուրեք կարիցէ (2451 առնուլ զբոմբիւն ձայնին,հբըն ի վիմաց ինչ արձագան լինելոյ կարծիսբերելով, ն կեսքն վրինալք ի բնական Հայրենի լեզուէն,յաղագս Հեռաբնակլինելոյ ն անձծամբոյրքմիմեանց հ խօսս միմեանց եդեալ կարկատուն մուրաՀանդիպնալք, ցածիբանիւք:եւ այնքան խրթնիանծանօթք ոլատաչեն միմեանս,մինչե թարդգմանաց անդամ կարօտանան. է կերակրոցնվճարեն ի սերմանց ինչ, առաւել ի կոզպեւտոս բեակկոչելենալ սերմանէն,զոր ոմանք ի սով ժամանակի ն. Հաց անուանեն. զնոյն ոռոդեալուռիւքէ միջոցս ոլրամ է զգեստ կացն,կամ երկմատնի փայտատովք սերմանեալ. կ. նոցաասուիս ե ծածկոյթ մերկութեանն, օդ ուռիցն Հնարաորեն զձն. կաւչկաց, ի մորթոց այծից կազմեալ, ն. միով կեբակրովԼւ միով ծանդերձիւբաւականանան ղամառն 2 զմեն. ն են ստացեալ ղէնս ատնայս Հանապազ կրելով ընդ ինքնանս, Է պատրաստութիւն որք ի լերինն դաղզանացն բնակեն: Այլ նի ժամանակս յերկիրն իւՀասելոց Թչնամնացզ բնանցդան միաբան լեոնայինքնմօգնութիւնՁչխանացն, զի են տիրասէրք: Իսկվասն ձեանն անկայունղօրութեանն որ այն ինչ յամպոյնե վայր զեղեալ լենին՝Հնարաւորեալ

առ

առ

՞

"

ռսի

ոք

չուրջ զոտամբք,դիւրաւ ընթանան է վերայ4եանն Ձեբբն ընդ ցամաք երկիր:եւ են գաղզանաբարոյք, արիւնարբուք-, ոչինչ Համարելովզսպանումն եղբարցՀարազատաց, նա ն նս, զանձանց կոչին սոքա մեկնակա էնք սուրՀանզենք Ա բնակնալք ի լերինն որ բաժան ընդ Աղձնիսն ընդ յաղագա խրթնի ն անչետաղօտելի խօսիցն ն բոսարօն: ն անուան ն լնառնն իյո Է" կոչին Խութ,յորող Բ"Տ մ / Թ անուանի: ի եւ դիտեն զծին զսաղմուսսն Թարդգմանեալսն վարդապետացն Հայոց, զոր Հանապազի բերան ունին: Սոքաեն գոնաՀք Ան չունցին զկնի Ադրամելնայ Սանասարայ որդւոց ն ջերիմ արքայի թաղաւորի Ասորեստանի Նինուէի, |247 անուն ինքեանք Սանասնայք յորոց զինքեանս անուա-

րամք» եւ

՞

ո՞ր-

Ա"

։

նեն.

1. են

Հիւրասէլրք օտարընկալք, սլատուադիրք:

առ

՛

(244)

իւրեանցփայտսհբրեւ զանուրսչուանօք ւպարունակեալ

ԴՊՐՈՒԹԻՒՆ

ՎԱՍՆ ՈՐ

ԻՆՋ ԳՈՐԾԵՑԱԻ

ԵԻ ԵՐԿՊԱՌԱԿՈՒԹԻԻՆ

ԱՆՀՆԱԶԱԴՔ

ԵԻ ՈՐ ԻՆ

ԵՐՐՈՐԴ

ԸՆԴ ՀԱՆՈՒՐ ԱՇԽԱՐՀՍ ՀԱՅՈՑ.

ԻՇԽԱՆԱՑՆ, ԱՆՀԱՒԱՆՔ ԵՒ

ՄԻՄԵԱՆՑ

|

առ

ԼԻՆԵԼՈՎ,

ԸՆԴ ՍՈՔՕՔ»:

(է) Ռչինչզանդիտնալ մեր

մինչ ցայս վայը, պատմել զվրզնեղութիւնս եկեալ ծասեալի վերայ մեր ի թչնամեացն ճշմարտութեանն. զի թեպետ նեղեալք ե չարչաի զօրացն իսմայէլական ըբնալքլինեաք պէսպէս ազգացն տաճկականտէրութենէն այլ սակաւադոյնք ե փոքը ինչ ժամանակս,է բազում այն էր որի մէնջ Հարնալ Լինէին,քան Թէ մեք Հարկանէաք, ք. քանզիդեռ միաբանք ե միախործուրդք Փաւասարք միմեանս բնակէին իչիանք Հայոցազատաղունդ բազմութեամբ ն. զօրաց նոպա,Թէպէտ ն ի ծածուկ ունին զերկբայութիւն նենդութեանց: Իսկ իբրն սկսաւ սպրդել մտանել ի ներքս երկպառակութիւննի մէջ միաբանութեանն,Հեռացաւ մեկնեցաւ զնաց չնորձ տուածատուր զօրուլ248թեանն. է խորչուրդք խործրդակաե նացս յոչինչ Համարեալ (ինչին է դործս մարտից մայլ ն կարգս ծոդղաբարձութեւան աչխարչիս- զոր օրինակուք զբոմասունո՝ ն ոչ երեի լոր անդամսմարմնոյ ժօչիցէ ի մասունս տեսակ կենդանի մարդոյն, որպէս է դոյազութիւն խառնուածոյն.իսկ եթէ մի յանդամոցնկորիցէ՝ զպատածումն խճղութնան ընդունիցի, այլ ոչ ի բաց դարձի կենդանի:

առ

տանդս ն

բոտանօք

առ

առ

աս-

(247 »)Առաջինսյունակի 6րդ տողից ակավումէ Պատմութեան Գ գիրքը: Վերնագիրը, որ զբաղեցնում է սյունակի 6-1Լրդ ղերը, ներկայացնումէ Գ գրքի ընդՀանուրբովանդակությունը, իսկ առաչին գլուխը առանձինվերնագիրըչունի, Ա՛ն Բ գրթերի նմանությամբ: (248) չժ)Ա (/ժ, / (137),Ա (122),Սն (194/՝տակաւին. ուղղ: տակաւ 262): »օԺ Այ, օր: (նախն. զմիաբանութիւն: տո-

Այսպէս ե բազումսքայքայնալ(իենէր տակաւին" միաբանութիւն աչխարձիս,ն իւրաքանչիւր ոք այր զընկերէ ն զեղբօբէ իչրմէ ի չարիս խոկային: Եւ թուղթա ն դեսպանա լթագաւորն յղեին ծածուկս ի միմեանց. այլն ընդ միմեանս արկանչին բանս քսութնան, Լ ոչ ոք մնայր գէթ երկու ի, միասին. հ յոյժ ուրախ առնէին զթչնամիսն ի քակել միաբանութճան"՝ իրծրաց: եւ յոլուվ|այն լինէր զոր ինչ գրէինն՝զոր ոչ ն էր գործնալ Հայոց, զամենայն վնասս |ւ զգործս ապստամբուլթեանն ի վերայ Աչոտիկուտէին:Եւ ասացնալն հ Փոկչէն, «ամենայն (249) թագաւորութիւն բաժաննալյան4ըն՞՝աւերի, նե ամենայն քաղաք նե տուն բաժանեալ յանձն Ի դէպ ելանէ ն Հին ոչ կազզկ»-: առասպելն Ոլ լիանույ փիլիսովփայի,որ վասն առիւծուն ն ղուարակացն են բարաոնութիւնք.տեղեակեն այսմ ուսումնասէր անձինք: եմուտ Յայնժամդարձեալ Է խործուրդգ ՀանԹագաւորն դերձ մեծամեծօքնիւրոյ տէրութեանն, տեսանել զանվրէպ ե վզանսխալ իմացումն կատարածի ի վերայ աչխարծիս Հայոց: Եւ ի բազում ն. քաջ խործրդոց զայս ն. եթ Հաստատուն խործուրդ ընտրեցին սինկղիտոսքն, ն ասեն ցթադգաւորն.«զօր դումարես, զունդ կազմե, խաղացո երթալ մտանել յերԵւ. յամենայն ազդացզ որ ընդ ձեռամբ քո են՝ կիրն Հայոց: Հաւաքես քեզ զընտիրն այրուձիոց, ն անզ յայնկոյս գեի վերայՀայոց՝նախ դԱչոտվտարանդեալ տոյն: Եւ Հասնալ այսը խաղացուսցես, ն այլքն ամենայն դիւրաւ մոցեն ի ներքոյ ձեռին քո, ե աններկբայութնամբփակեսզամենայն ընդ լծով Հնազանդ |250յութեան քո: Եւ մի Հարկացինչ ամ զօրաց կամ այլ ծառայութեան խափանիչ լինելոյ կամ ի վնասս արքայի խառնելոյ փոյթ արասցուքսպածանֆել (բէժա՞. այլ ատիպեսցուքզրմբոննալան՝բաց կալ ի Հաւատոց քրիսոոնէութնանն. ե պաչտեսցենզօրէնս մերոյ պատդամաւորին ն օրէնսդրին: Եւ ամենայն խործուրդք մեր դիւ-

'

սոսա

առ

՛

ի

(249) »)

(250)

յանձն իչբ: Այլ օր.`

լինիցի: 2) Այլ օր. կամ ի վերայ միոյ ազգի:

9 Այլ

ն

օր.

|

չշօժ Ալ վրէչանը:

|

օր.

է աչխարծի

զնոսա դանիւԼԴ բանխոչտանգեսցես բաւ կատարեսցին. ն պէսպես աղառնալեօքն. ողոքանօք ն ընտիւ տանչանօքչից պատրանօքարկցուք զնոսա ի ներքոյ կամացթաղաւոբութեան մերոյ.ն հ բացբարձ զանունՔրիստոնէութեանի միջոյ նոցա»:Եւ յոյժ Հծաճոյթուեցաւխորչուրդս այս նե. մեծապեսուրախլիներ: ռաջիթագաւորին, Յայսմ վայրի ոչ է վերայմիոյ ազգինի վերայմիոյ աչէ լալումն ողբումն ն կոծումն,ւյլ հ վերայբոլոր խարՀի ն աչխարչաց Զորյառաջ մատուՀայաստաննայց: ազդաց ե ոչ յօժարուխնդամիտ ցեալասացիցըստ կարգի,Թեւղէտ ն ի Հարկե ճառագրեցից զբաալշիլկամայ սակայն Թեամբ՝ բարկութեանի վերայ մեր, եցումն դրան աստուածասաստ պատիժք, վասն անօրէնուկեալ Հասեալ Հասարակ ի փոքրկանց թեանց մերող զոր դործէաք Եէ ն. որպէս գրնալ ե մարգարէութեանն մինչն.ցմեծամեծս. իւր ե հչան անտի զա«եթէ եբաղ Տէր զգանձս րբեմիայի, ե կնքնալ զոր ժողովեալ պածեալ նօթա մեղ ըստ գործս նէր յօր Փատուցմանվրիժուց՝ Հատուցանել մեր",է Հարկանել զքարիզուտսմեր- եկեալՀասել աւուր է դուրս կորստեան մեր,զի ածա Հասեալ Բայց Տէր"ի վերայ մեր, որպէս դրնաց Մովսէս՞: տութեամբ է բացումնդրան քան զամենայն այս չար է որ յաներքոյթա դուռն կորստեանՀոդոլ՝առաւելքան թէ մարմնոց, բացեալ, վրեւլել յանբիծ ն յուղիղ յառաքելաքարոզ Հաւատոցն ի Հայր ե Որդի ե ի Հոգին Սուրբ:Զոր մարդկային կարողուի կորուստ. բայց թեան անՀնար է ն կարոմիայն Աստուծոյկարողի յամենայնի խնամ|252)օղի ն է է, Թէ «վաորպես գրեալ ղութիւնս այս դիւրայարմար, ն ոչ ոջ իցէ որ բանայցէ, ն բանայցէ, ն ոչ ոք իցէ որ կիցէ,

1կ ե

ն

ն

(251 ՉԺԱյլօր-՝ըստ (252)

Այլ օր.

առ

ն.

է

ոս

«առ

ծս

։ լոգատորի ալ : Դան աագ

անյապաղ «11:48 ինմօրինուածովք գային ի աղդրնալ կոչումն: ԱԱ ռլառաչի թաղաւորին |253) խօսել որանլիուց ասէ. «ի սկզբան Թագաւորութեան սկսաւ թագաւոր խախԻ ւս

բ

Ի

|

Բոորալ

նեւսզմերոց,յորժամ ետ

ե 7 հ ն Վե

Աստուած

բաղում թադաւոզաթռու Դ

մեզ ծասնհալ ոչ ոք զօրեաց ն մեր, ոչ ի աչխարձաց ոչ ի մերձաւոՀեռաւոր զալ Բա ոչ ոք այսքան աղէտս տարակուսանսՀասոյց է վեբայ մերնի վերայ ազգի ն զօրաց ն ղզօրավարաց որմերոց, Եւ արդ քաֆաչափ դործեաց Աչուտ իչխան Վասպուրական: լերո Լք արք: ելէք ե վերայ աչխարչին Հայոց լերացարուք, ն ն ն սովով սրով դերութնամբ. զիչխանա ղտնարս կողմԻ7

ն

ւ

մեն ե չառ

ի

յ

.

է Տէրպատ«յ Այլ օր. Հասեալ մերոց: Իմ Այլ օր. յառաքելաքարոզ ուղիղ: բաստութնամբ:

Ե

դաւորաբնակ քաղաքնիբնանց:եւ ամենեցուն Հրաըստ ր ան ե ե միւբաքա չիւր այրուձի գումակողմանց ի

պատրաս-

ՑայնժամՀրովարտակսարարեալ,պնդադեսպանսարձա-

իլամ

«

ոռ

ասր

ու-

փակիցէ»`:

շեն

ն

ս

առ

` փակել զբացումն դրանն

այն

մինչե ի Տ զ Ցո"Ց: ԱԱիորտացւոց կող կաստա ի եր ի սածմանս ՍակաստաԱԱ տ. աչխարծակալս, դգաւառապեւտա ի՝ գր»Տրա գը կողմնակալսմեծամեծս աչՆ ուսալ ԱԱ փութով յանդիման ե ԱՔ: Ըրց: լենելնմա ե Թա-

վրէժխնդրութեան

մերժ

վայրո

եր

առ

է Հեռաբիւրոյ տէրութեանն, սաշմանո ե մ. ԽուԱսորոց Բաբելացւոց, Թուրքաստանի

մեն

Մարազ ժաստանի,

ա-

բարկութեան»,

ն ՐԴ»

ն զաղզատս նակալս զկուսակալս աչխարչին,

'

է.

զազատորդիս

փութով մեզ ծասուսջիք դուք անդէն յաչն խարչին կալարուք ձեզ բնակութիւն, ձեր լիցի երկիրն այն ի ժառանգութիւն ե որդւոց ն. Բայցնախ զԱչուտ ե զտուն նորա ածիֆքայսը, մի այլում ումեք փոյթ «ունիչիք յառաֆ քան զնա ըմբոնել»: նա զօրագլխացն հկելոց եւ իւրաքանչիւր սրարն ն աւանո՞ դ(254/ես պսակս մատուզանէր, դեօղս կնքէր ն տայր. խնդրէր ե զդիւան թուռյ զօրացն.քննեցին նե գտին: Տեղեկանայրն զայն նս ըստ իւրաքանչիւր գնդից, զքաառ

կապանօք,ն

ձերոց:

ս

առ

՝

չշօ)

զօրավարս:

՝

(254)

Ուղղ:զպարգես ն

(նախն. 361):

զպսակսմատուցաներ,զգեօղս ն զաւանս

բ" 2ոիւրաքանչիւր ջացն ն զկորովացնզլատերազմողաց Լ են, է կամ քանուանց, ղայնես, թէ քանի՛սպառազէԼք ն կամ Քոեն, Հետեակաց նի՛այնոքիկ,որք վածանաւոլրք ն կամ ո՛րչափԹիւք աղեղնաւորացնեն, | նի՛նիղակաւորք, կզեն ղօրուն,ն կամ ջանի՛ սպարադլուխք կամ քանի՛ իցեն, ն կամ թանի ըմբղարջ միայնամարտիկք ախոյհանք ն կամ թէ քանի՛դունդքսաղարք իցեն, ն քան. եի՛ ռաղարքսուրծանդակացիցեն: Խնդրէ տեղեկութիւն են, ն կամ քանի՛ ն. կամ ի քանի՛ դրօչք Թէ քանի՛ նչանք, ն կամ քանի՛փողք գոչիցեն, ն. բաժանիցին, ուասֆս զօրքն կամքանի՛թմբուկք ղափիցեն: Եւ ՀԱՅ տտուգնացե տեղեկացաւ եդիտ բազզամժենայն՝ ն զկորովիս զկապարճաւորս մագոյնքան զամենեսեան ն աջողակք յերԱրաբացւոց, ԵՐ255)լեմագզւոց ղեղնաւորացն ն կոցունց ձեռաց, որթ ոչ վրիղէին ի մազոյ, որպես յայն| ժամ դունդք տանն Եփրեմի էին արք զօրաւորք, եւ զօրազլութկացուցանէ նոցա զայր ե մի Բենիամինի՞: ե Հրաման ւպատուիրանի Բուղայանուն, ազզաւ թուրք. զի խրատունորա լուիցեն, տայրյանդիման բաղմութեանն, Սա ե Հրամանի նորա անսայցեն: էր իչխան Հրամանատար ն ամենայն տկրութեանն Տաճկաց, ոչ ոք ամեննին իչխեր եկամաց 4եռին նորա ի մեծամեծաց մինչն ի լանել արտաքոյ ն նորա անսայը: փոքունս.այլ ինքն թագաւորնՀրամանի ե զլի Որ զապիրատ Հնարիւքսատանայականիմաստից,չամեծամեծս փքայըփունքբուռն Հարեալ՝ բածնարԽխործրդոց ե ած Հեռաւորաց որոտալով արկանել տալով, վիչապաձայն սա-

չամարտիկք,

ւ-

ա-

ժիսրայելի

մերձաւորաց: յերեսաց արքայիայրն այն ելեալ մեկնեցաւ Նոյնժամայն բունեալ էր սատանայ զօրուԲուղայ.յորում որֆացեալ թեամբԻ-բով:Ռրոյյօժարութիւնկամաց (256) ախորժակաց ն իչբոց էր մարմին" արիւնանմեղ մարդկան, Է յադումն Դ

առ

(256) Այլ

-

ոչ այլ իեչ էրՔան թէ թեան գազանաբարոյ: 209)Այլ վերայ կերակրոյ:

«ր-՝

օր-՝կատաղումարմին, Այլ ե առած է: 20) օբ- ի

օր.

Այլ

անծնարին դազանաբարոյ կատաղութնանչի"": Առ ինձ թուի ասացգեալնմարգարէին Ամբակումժայ-. ե ն զի եղծարուք, զարմազարուք «ւռհսէք,արծամարծունք, ես լաւուրս ձեր, գործ որում ոչ Հաւատայդործ մի ղործեմ ւմՀւս հս ղարթուցանեմ ի վեԶի ո ք ձեղ: պէք, 213 պլատմեսցէ ն զերագ, որ գնայ ընդ լայնութիւն ձեր զազդ դառն րայ երկրի, ժառանգել զխորանս որ ոչ իւր են, ածեղ ն երեւելի: Եւ դատաստան յինքենէ ելցեն: իւր յանձնէ եղիցի, ե առած-՞՞ Եւ վաղզեսցենառաւել քան զինծ երիվարք նոցա, ն երաԵւ դիմեսցեն երիվարք նոդունք քան զգայլս Արաբացւոց: ցա, դիմեսցեն որպէս զարձուիս ի վերայ կերոյ"". կատաընդդէմ նոզա.կուտեսցէ րած ամբարչտաց Հասցե դարծելոց ն բոնան ինքն թաղաւոր զաւազ, իբրն փավվասցի, գերի ւորք խաղալիկ նորա, ն ինք ընդ ամենայն ամուրս խաղասա

խաղասցէ»"

լով

ա)

(251 ՎԱՍՆ ԱՄԲԱՏԱՑ

ՄՈԿԱՑ

ԲԱԳՐԱՏՈՒՆԻՈՑ,

ԻՇԽԱՆԻՆ:

Յայնմ ժամանակի ԲուՀայ եկն

եմուտ

կողմն

ի Խլաթ

քաղաք,

Ապածուննաց. Հատեալ ճանապարՀարարձալ ընդ է Հրաման ւտունալելանելյերկիրն զզօրսն յերկուս առաջս, աւերել է ողողելդերելդերփելղաչխարծն, Վասպուրական, ն

բնաջինջառնել ե. մաչել ի սուր սուսերի.ղբաղզմամարդի ւ վարելէ գեօղս ն աւանս՝առնել անմարդիս, զմնացեալան ն Աչոտ դիչխանն մանկտով. դերութիւն,ղկանայսՀանդերձ զի տացէ վրէժո նթագաւորն, ւալ տանել կապանօք հ սպլնտութենէն է նմանէ ն. լստամբութեամբ պիցնանգելոց հ Տունհալիներ այնուծետն զմասնինչ ղզօրուն Տաճկաց: ն ձեռա ումեւմն Ժիրաք' կոչեցելոյ, յղէ զնա ընդ զօրապետի ն զայլ ընդ ղօրացնաունհալ բազմութիւն կողմնՌշտունեաց. սածմանո զորսորդս եբբմ Ապաչունեաց, իւր երթայ ընդ չուրֆ ձգեալ ինչ առիւծուց կամ այլոց ինչ նոյնպիսեաց, առ

`

ի մէջ զզառագիղն՝

(258 փակել զկորովին ն զքաֆ արանցն

ն. Հովիւ ի թիկունս Հասնալ մի սլարսատկաւ արկանէին. իբրն բազումք առաքինացան ուժով քաջ նածատակութնամբ (260| ի Հանդէս " արտին. որոց յլիչաւտակնոցա եղիցի բազմաց նպաստ յարութիւն քաջութնան ն ի զօրութիւն անարեանցնն ի յորդորումն քաջ նաչատակացն: լինէր յայնժամ մի ոմն ի ոմն, եղբայրՍածակայ ւոոծմից վմածնունեաց, Ապուսածակ

դնդիցն,

Հայելով,Թէ դուցէ ճողուղրեալ զիչիանն Աչոտ,ընդ ակամբ կլանիցէ ի ձեռաց մերոց, կամ ի գիչերամարտսյանկարծ ոճիրս գործիցե: Բայց Հասանիցէ ի վերայ մեր մեծամեծ հաս ջանզի ընդարձակէր ածն Հողցայ փութանակիեկն ն զզօրսն առխթեալ ի ձորն ժիրաք ի գաւառն Ռչտուննաց ն անդ գտեալ զբնակիչսն Առուանից, ի սածշմանս Մոկաց.

Էր: Բարի" աւ

:

անողորմ ի մարդաթափառականս անկեալ Ռչտունեաց, ժոր"ց վերայմուր եդեալկոտոԻոչոչ չանցնգիչակենրաց, ն լնուին արծամբ զերկիրն:Եւ զկեանդերի առեալ բէին. ն

ծեն

ա-

Բայց երկու ոմանք ի սաղարաց սուրծանդակաց,եղբարք Հասեալ ի կիրճս 4որոյն,վաչան ի Թիկունս եմիմեանց. է դիաղեղանց գեալ,նիզակէ ձեռին ունելով.է կապարճս ն նոցա Աստուծոյ` մի Հարհալ զօրացն, օգնութիւնՀասեալ

է պարտութիւն մատնեն

վէրսի զայլազգիան, բազում

էրկրին: Սոքա՝ անուանք ճանաչին միոյն, ե կատարեցաւ ոու երով «Եղբայրյեղբօրէ «գննալ իբրն զթաղաք ամուր ն. ե րստ Թէ «ի բարբառոյ միոյ Հազարք կոՀզօր». Եսայեայ՝ ե Իիցեն. ի բարբառոյ Հնգից բազումք Երէց մի ն անուն, ոմն մի ՇապուչՀ յռամկաց Ժորոյն՝ լնուլզթիւ `:

փախիցեն»":

(22 ՕԱ ( (259 ԱՐՄ (125).

Տ

Ի

է ձորն: զզաւրսեառՀնետեալ կ ՀԿ) Ա 62 կատարեցաւսրով:

սոջա:

Թուի թոռի վայր"`

ձե.

ազաւ

1 143.

ազութիւն փամպափասորգ բանի

|

|

|

|

վերայ

եղեալ. զբազմութիւնգերւոցե զերծանեն զեալ յամուրս ն

գոլ

յ"

ներքինն նորոգեալ ն դգեղեցկատեսիլըստ պատկերի արարչին.տեղեակ ն Հմուտ Աստուածաչունչ դրոց,ն ընդել նե ծանօթս. նստէր փորող պողոտային նրբափողոցճանապարին, որ Հանէր ի վերին մայրաքաղաքն Սիոն", ի բանակետղն երկնաւոր զօրացն յարքայանիստ քրիստոսնան թագաւորութնան: Զատ ածեալ լինէր առաֆի զօրավարին ԺիրաՔայ, որոյ տեսեալ զբարձրարերձվայելչութիւն Հասակինն զպատչաճ դեղ երեսացն, զփաղվիեալզոյնն ի տեսիլ արուսեն ալեացն սպլատուաբերի՝ կի Ի մէջ սւզիտակակիայլ Հաճոյ եւ սկսաւ ի վերայ մղել" Թու(261եցաւ յաչս զօրավարին: զժախածոտն. զյիմարեցուցիչ մաղձախառնթոյնսն, զի թԹեէ ներքոյ պղտորՀրաբեռ կարասցէ արկանելղերանելին մ. ւլուրեցուցիչս ժախուն բայց

տո-

արկանեե:

Հայոց ազատանոյն

Ըմբոնեալ

ե ն հպիսկուղլոսի ոստանինՆախճաւանու Մարդղպետականի. նե էր ալեւոր րստ մարմնոյ Հնացնալ արտաքին մարմինն,

ա-

րնդ իւրեանս, ե զչէնս ե զաւանս ն զադարակսՀրձիգ է մարդոյն յանասնոյ: անապատ կացուցանեն արարծալ՝ առեալ աւանինՌշտունեաց Այլ ն զոամիկ Նորագեղջ ծեն ի տեղի արկնալ ոստանին Ռչտունեաց, վաճառուն ն անտի գնացեալ ի Հանեն ռունս սուր. ընդ ի պարանոցն |259 ի խնդիր փախստէիցնն Հասհալ ի յեձորն Ածանայ' ի սուր ն ի գերութիւն զբազումս ի նոցանէ տոյ կողմանցն՝

սոցա

ղզվքինս |

Հնազանդութեանն, մածածին զսատակչական

գարք ԿԱԴՐավո

սրբոյն, Թէ դուցէ դրդուիցի զօրութիւնն թռուցանէր ընդդեմ վիմին Հաստատնոյ,զի կարասցէ ինչ ի միջոցէ աւզաստանին ն նալն խոտորել ի գաղտնիս արբոյն,ն զզրածնալ սրբոյ վերեկութեամբ Վ. սուսեր ընդ մէջ ածեալզրանն 23 «յորժամ մատնիցեն զձեզ,մի տերունական, Զորասացն, ես տաց ձեզ Հոգայցեք Թէ ո՛րպէս, կամ զինչ խօսիցիք, զի ն Հակառակ որում ոչ կարիցենկալ բերան իմաստութիւն,

զոգի ւ

Հողւով

(260) ԺԱ (ւգ) մայրաքաղաքնսրբոց` 261): (261 ԺԱ (/չ5' ն. սկսաւ է վերայ մղել փխ.ի վեր մղել (նախն. «օժ (1) վերիկութնեամբ: «Ա (/շ/ օըպգով: |

4եր»՛: Հակառակորդքն ամենայն կամ տալպատասխանի ե ն բանիւք ողոքանօք, ւզարդգնս Սկսաւխօսելբոնաւորն մեծամեծս Հրամայէբերել առաֆի,(262): լւոստապատիւս ամնայր չքեղ ն երնելի կացուցանելի մէջ աչխարծակոյտ (ենել բոխից ի դրան արքունի,ն ընդ առաջինիչիշանացն արնկ. մեծամեծացն (ինել առաջիթագաւորին, բարձակից ատեանն յորժամ արքուանդ, ե գլիաւոր բազմականի թայի ե բազ լեր,ասէ,ե Հաւատոցն նականյարդարիցի: «Միայն Քրիստոսի,Հնազանդեալընդ ձեռամբ մեծ թագաւորին, է. կ Հաւատս կենաց ն դովութեան ե արժանի օրէնս մեծ արթայէն ն ի մեր իչխեցող Հրամանակատար թաղաւո-

ընկա՛լ

բինՀնազանդութենէ: ի Իսկ սուրբն վառեալ Հոգւովն յիչէ զասացեալն որբով՝ Փրկչէն, Թէ «մի երկնչիք յայնցանէ,

սպանանեն զմարմինն,ն զոգին ոչ կարեն սպանանել»-, զի մի՛ճրագն եհօթընգ նաստեղն" զրուանաւ զփայլումնլուսոյն ծածկիցէ,այլ է վերայդնիցիբարձրաբերձ եկեառաքելական աչտանակի ն զՀայրն երկորպէսզի տեսցեն փառաւորեսցեն ն նաւոր : եւ բացեալ լինէր զբերան իւր բանիւն Աստուծոյ, անդ գեղեցիկսն Համառօտա անպաճոյճս կարդեր մի բոտ ն միոչէ զվկայութիւն Հաւատոցն որ ի Քրիստոս որ ինչի նմանէ կան |263) պաչին պարգնեքկացելոյն ի ճչմալրտուե թեան Հաւատս, ե տանջանք յնտս կացելոցն, ուրացելոցն մեծ ն ընգ սպարսաւանօք ներքադրնալ զբոնաւորն ն զմոլար օիէնսդիրն իւրեանց զՄաՀումաթ: Բայցքանզի մեր ոչ ոք ծանդիպէր յայնժամ ի պատասխանատրութիւնս երանելոյն: որ ն

դեցւոյ,

Համարեցաք: գրելարժանի Բայցիբրն ետես բռնաւորն միւոսն նե զանդառնալի

է ոչ

զա-

ներկբայութիւն Հաւատոցնն զաներկիւղ ն զյանդուղն պաեւ զմեծանարգութիւնն, տասխանիսն զոր Հասոյցի վերայ ն նորա նոցին օրենսդրին,զի տեղեակէր մոլար վարդապետուլթեանն նոցա ն բարկացեալյոյժ Հրաման ետ փութով 262)

Կ)

Այլ

:

օր"

Խօթնասանլեան:

ղրաւ

առնել կենաց նորա:

դաձճօքն ի տեղի իսկ սուրբն ասպարիսի ելեալՀանդերձ

հ ծունըիջեալ նածատակութեանն՝ երկնաւոր կատարմանն

կայր յաղօթս, զի կարասցէ անսայթաք Հաւատով յաղթել որ ե ծածուկ ն. յայտնիսպատերաբանսարկուին, Հնարից ն ն ասէր եւ իրաւանց արդարութեան»: զմին, «Արարիչ զձեռս յերկինսՀամբարձեալ, ունի|264յելով՝ զպարանոցն ոմն եւ մի եծար ղսուրն՝ զերանելին աֆի դածճացն. առեալ ն եչատ զգլուխ նորա: եւ այսպես կատարեցաւ երանելին Սա առաջին դւտաւ պտուղ մարտիրոսականե Ապուսածակ: մեծ վտանգի նեղութեանն, որ եծաս ի վերայ բոլոր Հայաստանեայցս:Դաւմեաց զայս մեզ մեծ քածանայնՍամուէլ ումեմնք,է նորա լունալ էրի պարսկէ յաւանինԱրտամետ. ն. որ էր ընդ դաձիճան, ի սկզբան վկա4որոյն Շատուանոյ", ի տեղւոջ անդ Հանդիյութեան մինչի կատարումն սրբոյն՝ էր ղոր ասացնալ էր ւեալ լինէր,ն. ի միտ առեալ զսաղմոսն, ա-

զայս ն բնակիչքնՌչտունեացգաւառին, երանելին:Գիտեն են զի դեռ նս կենդանիք բազումքէ նոցանէ: Եւ եղե զկնի այսորիկ գնաց անտի ժիրաք նե եկն եմուտ ի Վանտոսղ,ն ի յանցին " Հրձիգ արար զմքծ եկեղեցինյաւա-

Արտամժետոյ: զծետ իչխանին, ն ընդ Բայցինքն Բուծայխաղացնալ նմա էին է կողմանս որ բնակեալ Հայաստանեայց, Տաճիկք ԲուծայիԷ մուտ ե առի|շ6գյաջնորդէեին աշխարծիս՝ կողմանս ելս աշխարծիս: զինքն՝ Իսկիչիիանն Աչուտ, սակաւ սակաւ ամփովփեալ ե ընդ նմա ոմանք լյազատաց Ի0-րոց։ իւրովք: ընտանեւք՝ ունէր, ն պատիւն որ զտանուտրական Մուչեղ Վածնունի, նին

առ

ՎածրամսեպուՀ թիկնապաՀիչխանին,ե ՎածրամՏրունի

ե եկին մտինե է սեպուծպաչտօնէից՝ ն. բերդն Դղեակ, յամրոցնՆկան,որի Թոռնավանդաւառի. նե

Հասան

Լ264/ ԺԱ

ն

գուցէ՝անձին (263,7/7.-264,7/)՝ չունելով:229 Ա (1/9ցանցին.

(1.131):

2651 »)

այլք

1(146),

Ա

(131, ԱԼ (206), աժզոփեալընտանեօք:

23 ո՛րպեսկարասցեն Խնդրէինտեսանել, դտանելզելսիրաց է վերայՀասանելոյ:

Հոարգին բրնիմացան զօրքն

Տաճկաց,Թէ հմուտ իշխանն յամբոցն զծնտ մտեալ այնուծեւտք, ն չուրջ փաբազմութեանն

կեալ անդէն ղզամուրնզանել գառադիղն: եւ զբուն բանակն առնէինի Ղոկորուատ՝ ունելով ընդ ինքեանա աւանին"՞, գերւոյնկուտեալիբն զծող:Այլ ն. ՎաՀան մատունեացգաւառինփախստեայ եկեալի 4որն,որ մերձ ամրոցն, ուր տերնիւրեանց կայր: յետ փոքը ենչ աւուրց Ասլա վառեալ ղզօրոն բ սլատեբազմ ընդ (266)բերդայինսն, Եւ ինքն բկ առնուլղզամրոցն: գլխովին զօրավարն Բուծայ,Հեծեալյերիվարն, ։լնդեալ զինքն զինու ի պատերազմԸնդդէմ իչիչանին, ն զկորովին ն աղեղնաւորացն զընտիրս Հեծելոց նոցա ընդ ինքեան վառեալ՝ ի ճակատի: Եւ զայլս ազգի ազգի զին նուորք ունէին վաղերք ւումսուսերք ն սուինք, վակուրքբ, ն «արք Լ3 ոմբաքարք"", վիրգածանք, մեքենայք վաՀանք ն ն նիզակք: Այլ Հուր ծծումբնաւթիւբարձեալ ի գործ սլատերազմին,է. զլոյծ բնութիւնս յանօթս ապակեղէնաեդեալ ն Ընդ նմին խառնեալ, զծծումբն եդեալ ի պարսատիկ մանը ն զծուրն ընթեր նմին, Հնարաւորեալարկաել զամբոցաւն: եւ որք մերձ սլարսպօքն զճակատն վառէին ն զմարտն գրգոէին՝ զգնատն զոր ի զօրութիւն Թեանց ուժոյ բազկաց ճնչեալ ն ընդ միմեանս զնրբութիւնժազոյն ածուցեալ թաղկոչեզոր ե ջուր եդեալծծէ իբրն զսպունգ,զայն(267 զիե վերայանձանց սաստկացուցանեն զպատերազմն, մնալովԻ Հրոյն տոչորմանէ. ն զերիվարսն ն զՀեալս նոցա զինեալ սպառազինօք, չոնջապածս ձիոցն ե տաչտս գաւակացն ն զանգապանս ի չո բս կողմանս, ձգե "1 ն լանջացն զէն, բարձրավիզ ն. 77 ԳՐԿ», խրբոխտանա ոլն մանե փոնկալոյն Խատորուի մաննակսզանգակեալս, նե ժմածիկա

զոագաուլմիւն

ելիմացւոցն

«եքոնայից, առ

առ

մագմա,

ինթնանց յասուէից

Հա ր

ա-

Ա.ՐՎԻ"գ

1" ։ Լ

(266) եր Այլ1

օր. օբ.

վառեալընդ ինջեծան:«Ա «ռ

`

(/ւ.) ոմբաքարք` ՝

ոտ-

նե զնիւս երիվարացն ի մէջ ճակատուն կապեալ, լուսնաձեւս

| |

:

ն երկալթառլատպնդեալ, այլ ն աստի անտի երիվարի փոգրգնալ ըստ փորոյն չափումածուբոյնտախտակագործ Եւ ե վաշանի զգործ արունստիզինունցուցանեն: պետլ ի ե8 ինքեանքարկեալղրած ղանձամբ, սաղաւարտ հ դլուխ ե վերայբարի ձեռն արկեալ, ղանդապանս բազպանս դետալ, վածան արուհստաւորեալ, ձիցնոլնդեալ,օգ ուռիցնկօչկաձեւ է թիկունս եդեալ, սուսեր ընդ մէջ ածեալ, նիզակ ի ձեռին զառաունելով, կապարճ ե աղեղունս սպատրաստականս ե ջեաւ Է նիւան ունելով, ղզարդսոսկեղարդո ն. արծաթան վերջաւորս դործսն (268) կամարս Ընդ մէջ ածեալ, դրօշ սաւառնաձայն Հնչմամբ ղլնառննդնդեցուվփողփողեալա՞ ն նշանս կանգնեալ ն փողք ն քնարք Հնչէին ցանէին՞՞, թմբուկքն դավէին, ն արեն ի վերայ Հասեալսոլառազէն ն մերկ սուսնրացն փայլնալ՝ արեճառա«գույլթո զարդուն՝ Խիքաջքն ինքեանցձղէին չուրջ զլնբամբնդակնայինս զախէին,սաղարքն կանչէին,նածատակքնդոչէին,զոազմ ասաց Եսայի զայս ճակատուն կարգեցին պատրաստեցին. յեՀեծեալ ասէ, առեալ զկաղարճս, միով բանիւ.Ելեմացիք, մօտ քաչն ն ելին կացին գունդք ճակատելոցն բիվարա. մեծն ն ընտիր զօրավարնՀայոց իչխանաց: մեր Աչոտ Եւ յայնչափ ն. առաւել քան ղսոյնկազմութեանսպառազէն նե մեծ երկիււոարակուսանօք սաստիկ ։լատրաստութեանն՝ ն յազթող նածաղիւ ւլակչէինյաՀէ Հայկասիրտհչխանին նմա էին դունդք ազատաց տակին մեր Աչոտոյ,ն որք ընդ տոծմս ն նոցին զօրաց Է բնիկ նախարարացն ազդաց, րոտ առ

առ

տէրութեանս: Վասպուլ|269|րական

փողփողեալս-. Լ268) ՀԺդըօչ ն վերջաւորս ուղղ.դրօչք ի վերջաւորս Ուզզ«») 198): օր. Այլ դնդեցուցանէին: (նախն. փողփողեալք

Թեդեցուցանէին(նախն. 198): ե տալ Փարկս արքուԺժԱ (/:5.)՝ տալ նմա դեօղան ազարագս, (269) ե նմա զատալ զդգեօղս ն ուղղ. խաղաղութեան. նիս պատանդս ն նմա ն. տալ խաղաղուզպատանդս վծարկս արքունի գարակս, 381: թեան (Նախն.

Իսկ իչիչաննելեալ կայր ի վերայպարսպին, ն. նազելով

«Ի

Ժնանբ զկորիւն առիւծուճեմէր,անկասկածելի սիգալով, լով: ոչինչ Համարելով զՀծէննեկեալՀասնալ,փակեալ ես ե զ ի չուրֆզնովաւ. կարծէր ՀամախորՀ միազործզնիմ զակակիցսնԻ-ր: զզօրան զզօրագլուխս զղունդ աղզատացն, որ մտեալէին ընդ նմա մանձաւն Նկանի: ե ԲայցԽուքա քան զես ռաստկացուցանէին ղմարսոն: հմուտ ի խորՀչուրդ Ցայնժամ իչխանն |. տոծմակիցք117 ն ՎաՀան հ ՄուչեղԱրծրունիք, գունդքն ազատանոյն որ նմա, ընդ զի թերնեսկարասցեն զ միտս Հաճել Է ղօրավարին՝

յարքունուստ ընկալնալ քո զվերակացութիւն սչխարնուանւ ըստ Հրամանի Հիս Հայոց, ինքնակալ թագաւորին ճեալ ունիս ի ծՀնազանդութիւն ւլետութեանձեր զիչիանս ն

,

առ

ե ն զկուսակալս, դտեարս, զկողմնակալս ղզքաղաքապետս է ե զմարզպետս բոլոր Հայաստաննայցս, զապստամբան բուռ արժանիապիրատութեանն զընդդիմակայսն իւրեանց

՝

կալի խործրդոցնզոր ինչ խորչեալ էր, ն ղմարտնցան. ե բաց վճարել,մ ղոր հնչ ամբոխեալ բոտ կամացնորա, կնքելե տալ նմա դեօղս տալՀարկաարքունիսե սլատանդս խաղա։ զութնան Եւ մինչդեոզայսօրինակխոկային ն խորչէին Ր միասին՝ միանգամայն բերդին |/270|անդէն իսկ ն իսկ արգելականք քակնալ ի ուխտին,որք էին անդ խորչըմիաբանութեն ի ազատ դականք ւտոծմէխորչուրդչար ի մէջ առնալն զբարեկամութիւն որպես մերէկն ն յեռանդն՝ կեղծաւորեալ, ւ յանձն սռնուն առու Ե երթալ զօրավարն ի22 խնդրել խաղաղուբաց

ցան Ղարուկն 15: ի,Էգարակս, ՐԵՑ6 առ

ս

չ

՛ անուն՝ն տան տանել Թիւն. մեկնեալինքեանց զ ՎաՀրամ ոլո զօրավարն, Հրովարտակ (ե թունիւքսատանայական խորՀրդոցն, ծածկեալ յաչս իչխանին դառնենի ե զգնստիւք Հանդերձս ոչխարաց, ն. ներքոյքնղապականիչ դայլոցն բե-

ն

բնլով զլբբութիւն, իբբն չունք ծամ ազեալք, որ ոչ կարեն որվէս ասէ Եսայի Հաֆել, մարդարէ՞, ընդդէմ Տեառն փախելով զկատաղութիւն Թիւնիցն սատակչականզօմածածին

-

բութիւնն, լինելտիրակորոյսք ն. աչխարչաւերք, բանսար-

Ռո ո ԱՔԻէք, Քակձին քք,

"րք

զմիաբանոււն

կանացն

գոլ

Կար

ուխոո

ԵՐՔ Մանաւանդքան քէ խաղաղաամձնայն ուրեք ուր ն դիպէին Նան ե ղբարց ն ազգա իի ղաղութեա նոցա

(271) եւ ելեալարտաքս

կանս

լ

Հանդոյնմատնչին Է տնօրինա-

Փրկչին,ունելովընդ ինքեան զծրովարտակն գրնալ

այսպես.

Մ

խրատել գանիւ ն բանտիւ ե պէսպէս տանֆանօք,ն ի բոց բառնալ լյաչխարծէ զչփոթ ե զխոռրվութիւնի միֆոյ խաղաղութեան, որպէս օրէն է խաղաղասէրթագաւորաց ե թազաւորազանց, իբրե Աստուծոյկամարարողացն ծաւատարիմ ծառայից տիրասիրաց: Եւ ազատաց Վասպուրական եչարդմեք, նածապետք յազգէ ՏրուՎածչրամ խանիսՄուչեղէ պեղէ Վածնուննաց, էլ այլ գուոր վ ածրամ Թինապած միւս, իչիանիս, նեաց, ն ձեռս |272| մեր է նդք ազատաց զօրականպետութեանց,ի չո ու գրեցաք Քեզ Բուխայ" աշխարչիս, Հողաբարձութիւն գլուխ զօրավարաց Տաճկացն. բարձակիցմեծ թաղաւորին. մեղ ն տոչմի մերոյ, բնակաց"" միայն թէ ընդարձակեսցես երկրի մերոյ՝մնալյիւրաքանչիւրռուն բնակութեանց կալ ի ձեռս քո առանց զիմեք տազուք զԱչուտ իխաղաղուլթեամբ՝ ն նուն |ւ ժի էնչ այնո ճակատուց կազմութեան, մարտից ե ոչ զմեզ կարծիցես սիկ աչխաւո ապստամժբս այլ 1ինիցիսե ի եթէ գոլ ինքնակալթագաւորէն քումմէ ճոխութենէդ, ն այսմ անտեղեակ Հաւաստնաւ մի ինիցիս, քննիզես: Բայց ն նհ այլ տոծմն Արծրունեաց զի Գուրգէն եղբայրհչիչանիս բազմութիւնազատաց էւ ազատորդեացի նոցուն զօրաց ամենեքեանընդ նմա քաջաց Վասպուրական ւոէրութեանս, ն. անդրդումաանցեալդնացին ի կողմն Ատրպատականի, ն ռամիկք աչխարծիս,արք կորովիջ են ամենայն զօրք րեալ ն Եթէ յերկարիցի է պատերազմողք, որք ոչ դառնանի սրոյ. դործոյս(273) այսորիկ Հանդես ն. մարտին Հանգամանքոչ

,

լ

Բուխայ,ԲուծայԲուղայ: ց Այ օր:՝ (272) Ժ Ա ձեո. ունի անխտիր՝ բնակչաց: ն (273) )

Այլ օր՝ վասն աշխարՀչացն տանց: «») Այլ օբ

կամ

այլ

ն տնեջեն, ն ե,նն ի դաղտնիս խօսին, քրթմնջեն, անտեղի ն անը|շրյնդունակ Հրամանաց նորա լինէին՝ ետ ո"լատասխանի ո սէ, «զի նչ է այղ։ զոր դուք ե ծածուկ ն դործէք, ընդէ ր խործուրդք գաղտնիք ընդ միմեանս խոր4եր, ն ապիրատս ղործեա Հիթ. եթէ չար ինչ թուիզիմ Արամ

.ԱԻ ՀորիցԳո"Կրաեր տՀՈՐ" ՅԾ

չ Զի աջ արջունի Հառուվանիցէ: «/ ա

գ

ո

աւ

ռ

Ը

ւ

ւ

Ք

01254,

նմա

-

գառաչագոյն Սվո

Ի

մեծ

հո

մամբ

Բ Հաս

է

'

աղատա-

որն զոր

ւաւանդեւտ դաց:

Դը

1274) առն,

ե

էո), ատե / ութիւն բար փոխանակ փոխանակ սիրոյբժոյ»" ե նմին Հատուցումնհ կարգիռր

Դաւիթ «Հառոտու 2 են ,

ռրդ-

ինչ միանգամ կամք յօ«զոր ժ ե արութեա րոյ ախորժեսցեն եղիցի ձեղ ստուգապէս ռանց երկբայութեան. միայն ելցէ մ ԼէՍ հ ձե ուսը ի ողոց Մշո

ո

լ

՛

Հանտերձ

ի

նողա ն զխոմ ն րա անկկեղծաւորութիւնն,զի ոչ ըստ նորա ՄօՀրամանի ե աաա րինէին զոլէտապատրաստութեան ամրոցին՝ աաա եթ էրթա/Ք տեսէք Հաւաստի, ն ի վերայ զօրավարն, ւու քերասջութ Հաճ, զմիտս ՛. անա Ղու Յայնժամբացեալ լինէր պատրուակկեղծաւորութեանն ե ն ասեն, « ե ելրդենի դիմացն: ետուն Վ պատասխանի ճյարուցնալ ն երթիցես դու ինքնին ն Քեզէն քեզէնլուից լուբցեսի նման զոր ինչ ն խորժիցե, բարձցիի քէն ապատամբութիւնն,զորմէ կարլինել ի թազաւորէն»: ն են, ե ԲՈՐ գիտացիշխանն, եթէ վճարալ է չարութիւնն յաչս

Հե

յայնժամ

աո

արթ

Աաաա ւ

Լ

,

անէ

աաա

ա-

արւո

ւ՞ չար Թ: «որ լունալ ձեր զոր ամացՍողոմոն, Հատուցանն տանէ մի նորա չ ար ի Ո՞չ փոխանակ պլակասհացէ»՛: որ

,

-

բարւոյ

ածէք զմտաւ ն ոչ զմի ինչ ի բարեացն, զոր ձեր յինէն ոմն մ ն Է Հ ծասակաց Հէնչ միոք ի 4էն զմի դտեալ. զի ըստ իւրաքանչիւր է զմնծութիւն ընչից, տթալիր «իրով մեծարէի այնչափ, զի տալով`ղուարթամիտ որ ի գանձա իմ ամի ամի յաւար սրտիւ ինձ Համարկի զյավջտակութիւն տան իմոյ որ ի 4էնջ

ունա գր ացեալ 9-1 առ

ուրու

"ՐՔ

եթէի է

այս

«մո

ինչարարեալ. իսի

ե

ես

ամա-

ա ձեզ զլիանալն սիրելով փոյթ «ոմ աոնէի, միայն ն զորդիս ձեր ն զմանկունս տեսանելով ի այսոթիւք. ոչ

"Հ ինչԷչ

զ

ոյ ԱՆ, 2 ասլա թէ իբրե իրե զայր: (276) ») Այլ օր.՝ Հանդերձ մեծամեծ ընծայիւթ ի գիրկսիմ ընդունէի ծաւ

աւելիսբաժանեալ օգնականունեցեն:

ռ չար

ասէ, «կացո ի վերայ նոցա մեղաւոր, սատանայ (276) կացցէ նդ աջմէ դ է: 9ից սաղ աֆ նո ը աՖ6, կ ը ին ինչի կակարդսաղմոսիղ, ընդ

ա-

ո Հ իչխանն էւր"մք»: զնենգութիւն

ազգական Դ

Խմցեալ

ոչ "Հ

յաչս

յանդիման երեսացիմոց տուք պատասխանի, ն պուղզէք յականէ յանուանէմի բո միոջէիւրաքանչիւրզվնասս ղոր Ֆե եմ,դի՛ք ի լռնլիս Համագունդ զօրականացս,ն. ժի՛ դործեալ ե, ոճ Ս Ապա թե իբն զծայր՝ պատկառք խօանլ զճչմարտութիւնն: ն ն գրդեալ ժողովեալ իբրն Հաւ զագ դղունալ էի զձեզ, ե Թեովք հ պատճառսւածպանութեան, ընդգ դուք ամենայն իբբն յամուր քաղաքի ընդ ուրեք ամրազեալի զգուչութիւն ն դուք զայսքան ժեռամբ իմով յանձողս լեալ լինել 4եզ.

առ

զծածուկս ոնթերցաւզօրավարն եւ իբրու նոյն՝ ով իսկ պատասխանի,

այլոյ

ԱԻ

ԱԱ

.

ժի» ի

ա

Թ

ո

հն միաբանք որք ընդ զօրքն, ն զանձինս ի մած ե դնիցեն ի վերայ տանց ն աչխարՀաց" ազանց ն տոչմից է ձեռս նոցա իւրեանց:Եւ ամուրքյոյժ ն անկասկածելիք ն երդն. հն, ամուրնՋլմար բն Դլմար ն Սրինգ, Սրինգն Ճախու նոք խուկբերդ ն Թէ նոքա նես յերիս կամ է չորս կամ օգնական ւուաւելիսբաժանեալ նիցեն իւրեանց զամուրսնմեծ աշխատութիւն քեզ Հասուն ամենայն ի չ ցանիցեն, անիցեն, յն խորչրդո խործրդոց քոց խափանիչք գտանին ր սլարտութիւն զքեզվորակնեալ ամօթալից մատնիորպես Հաղարապետն արքուատ, Ժ զի ոչ կարաց կալ ընդդեմ սոցա, ն ոչ Ճ այր զօրացն Հայոց»: են

ն այյլ րնդ Ընդ

նոցա, ցա,

։

ուղղ:

«2 գդուանօք: 4եռ.՝ Ա (ւ) ըստ

Ա (36), (216/'դիւր որսալ (տե՛ս նան. նախն.396): դիչրորսալի-

1 (153,

Ա

մե-

ե.

գութ

ի գիրկս իմ ընդունէի ընծայիւքմեխանդաղատանաց

իբրե զառ ի յենէն ծնեալս: արդ այսոծու դգուանաց", են զի եւտուքմօժարութիւննենգագործ Քի կ փոխարծնք, խորչրդով լինել յարգելանի, ն առնել անձին իմոլ ն իմոց նդրողազ անձին իմոյ խնդրողաց ն իմ. զաւակաց, Համօրեն ընտաի բերան վիչապի, նիւք արկանել ռրո/ ն. ն.լինելպատճառք դերութեան ամենայն աչխարծի»: Այլ նոքա քանզի Հաստատուն մտօք ունէին զմիաբանուեԹիւն դաւաճան խործրդոյն որ բոնաւորնՏաճկաց՝ տուն հ պատասխանի ասեն, «ոչ կարեմք զդէմ ունել անչրնարինուժոյ բոնութեանն արքունի, ոչ ամուրքնւկատի լյամրութիւն, որպէս թուէր մեզ. է ոչ Համրաստական ի ոմա բաւական, բարք լթողուժքւսյլ ումեք ասել՝այլ ն ոչ Եւ ածապանաց ոմանցռոսմկաց որ պպածիցեն ղզամուրքս: վասնայսր ամենայնիՀարկ է քեզ երթալ,զին կարծիք ապստամբութնանդբարձցի, ն տառավղելոցդոր եկեալ լեցեալ նն ընդունայն դաղթականութնամբ եղիցի արժաէ կուրդ հ տեղիս իւրաքանչիւը, աչխարծ զրաւ առցէ յասպատակէթչնամեաց, որ եկեալ ծասեալ է յաւեր ն լեղծումն: Եւ եթէ քոյին կամաւ երթիցես՝ օգուտ բազմաց է. անԹերենս ձին (278)քում եղիցի. գուցէ ակամայերթալովն, ն նեղիչն աչխատելովի սլածելն՝ մաճախեսցէի վնաս ն ի քէն, ն օճան բարւոյյայնմ ՀեւոԼ ոչ ես ումեք Հասցէ գտանել»: Եւ զայս լուեալ գիտաց զառ ի նոցանէ Հաստատուն նենն Աստուած դադործութիւնն, զաչս եկաց Համբարձեալ աղօթս, ճաչակեալ սակաւ ինչ Հաց ն գինի գոծացաւ, ն եւը դարձեալ ընտանիս էջ ի յամթախանձագին՝ մարուղզնալ բոզացն,Դ եկեալեկաց առաջիոսոխ՝վիրագին,է ւոուհալ ողջոյնբոտ սովորութեան նողա: Եւ եծարց եթէ դո՞ւիցես

դիպողապատասխանիս Հրամայեացնստել: իմաստուն: ղոր վերազոյնն միչեՅայնժամՍմբատԲագրատունի՞,

առաջինորա.ն լուհալ ե

եւ

դիւրորսալի՝ (277

ցաք,

առ

:

լուաւ.

ապա

ւ ն երկրորդեալ երրբորդետալ զսոյն բանսմեղադրականս եդ բազումսմաճախնաց ես

առաւել քան զամենայն |279| մեծամեծս

զօրա-

ընդունէր

ետրտմութեամբ Հաչէր ն Հառաչէր յոգի իւր. Է ե Հեղոյր արտասուս բանակին յորդառատ լեալ արտաքոյ ն այլոց բայց նախարարացն. ոչինչ վերայ բեկման իշխանին ամձեռնչաս Հրամանի դառն վասն նոցա օգնել լինէր այրէրե խորովէրհ սիրտ ԱԱ Է ծւալԹագաւորին. բարիչտ գեծուկ ընդ աւեր աչխարչին նընդ անողորմ չարչարանս եմուտ յաՑայնժամ Համարձակնալ բելոցնի Թշնամեացն: ն տեան աներկիւղ բռնաւորին եկացառաջի դօրավարին ն ասէ, «որովառանց Համարձակութեամբ Հետն գտի չնործս առաջի քո, ն արարերմեծարանսնրեսաց ն իմոց, ն առաւել քան զամենայն իչխանս Հայաստանեայց է Մեծաւեծա: արքունի ցուցեր,ւ մեծարգի զիս նախամեծար ն լուան ամենեքեան ղառնելն քո ընդ իս`մի՛ ընդունայն իո, զի ն որք յոյժ աեսիրելութիւն քո Լիետե դատարկ տեսցեն ն ամօթ (իզին:ե ցողքն են 280) մեր էւ Թշնամիքն՝ յոյժ ուրախ եղիցին»: բարեկամքնն սիրելիքն ւալ նմա զի՛նչն. խոստացաւ հրդմամբ" Իսկ զօրավարն բարձակիցն մինչեծաւասար Ձ0-րոյտէրութեանն խնդրիցէ, մեծաւ

սլատկառանաց,

առ

'

-

կազուսցէ՞՞: պատուակից

զի երկրաւոր մեծութեանս, անվփվոյթ արարեալ անն է՝ անսպառ ե անվախճանն անծերանալի անցաւոր ւմծախ ն առանցըմբռնելիԻ գողոց խնդրեացւպարգնաց է որչաի ոիթ լինել. «ւոո՛ւրինձ, ասէ. ի դերելոցայտի՝ Անդէնփութովն անյապաղ երակամք քո Հրամայեսցեն»:

իսկ

եմ.

122» մ յ ԱրաՐԴ:

ն.

նւ սատիւս՝ լնալ անցիցնանցելոց, անծանդուրժելի ռպլարգնես ն

առ

Աչոտ.ասէ, այո

Մոկացիչխեցող, քանի յոյժ սիրեցեալ եղն ի

վարէն,

'

առ

առ

նմանէ

դոյնս նւ

՛

նա

դութեամբՀրաման եւո, զի

որ

ոք

ն

ՀաճոյԹուիցիՍմբա-

խոստացաւ: 2) Այլօր" Մինչն 20 Սա.բ քրդմամբ իւրոյ տերուլնանն կացուցն` պատուակից

:)

Այլ

շր՝

ն

քան մեծամեծս:

Հաւասար

Լ

տայ մի

ի կորովացն Վասպուրական Հեծելոցն Հասանիցէ ի վերայ ն թափից զնա ի զօրացն ն Հանցէ ի ժնռացիմոց: Եւ եղն իբրն եՀաս իչխանն յարքունիսն՝հտ կապել զոտա ն ն Հրամայնաց նոցա կրկին չղթայիւք դնելի բանտի. զինուց վառելոց զինուորաց պլածել ինքն նստցի զնա՝մինչ ն ն մուծցէզնոսա ե դատաստան յատենի Հարցափորձի զոր կուտեալ էին ե վերայ եդեալ քննութեան վարուցն, եչժէն Արծրունեացն նոցին

իչխեսցէ արգել լինել: Եւ հտ նմա սուրծանդակա ն մեկնակազէնս է սակրաւորս ն. կափաւորս,ե զի բոտ կամաց նորա Հանց ի բանակ անտի զգերիս Վասպուրականի: Եւ առնալզնոսա անցուցանէ միւրաքանչիւը Հմանս բնակութեան,բնքնին զետ նոցա հլանելով,որպէսկիւրոս արԷ գերութեն |281)էն Բաբիլոնի. քայ ՊարսիցզՀեւոդարձելոցն ած հՀան երկիր Բ-ը: Եւ կատարեցաւ զժողովուրդն հ վերայ Սմբատայ 28 «առաքեսցէ ասացնալն յեսայնայմարգարէէ, նոցա յը մի, որ փրկեսցէ զնոսա ն. դատաստանաւ փրկեսցէ ն Թէ «զգերութիւնժողովրդեան իւրոյ զնոսա», դարժձեալ՝ ոչ ասէ Տէր»՞7:Եւ դարժձուսցէ,կաչառօքե ոչ ռպլատարադօք, տուն մեծաւ արձակեացզնա ի իւր ուրախութեամբն անտրտում ժամ նա խնդութնամբ, տուհալ նմա դառնալ ի ձմերոցնորա ի քաղաքն Դուին: ոթ

ւս

ազատաց

խանին: եւ

զոր

եւը ծազարապետինգրեալ ն. ծանուցեալ էր արքայի, ժամանակի: ինչ գործեաց զայն վայր" (Դ)

առ

ԹԵ ՈՐՊԻՍԻ ՊԱՏՃԱՌԱԻ

ՎՏԱՐՈՒՄՆ

ՆԱԽԱՐԱՐԱՑՆ

ՅԱՇԽԱՐՀԷՍ ԻՇԽԱՆԻՆ

ԵՒ ՆՈՅԻՆ

նէն ընդ կալանաւորսն, էւ դեռ զիւրաքանչիւր սուսեր

ԸՆՏԱՆԵԱՑ։

իչ-

դունդ զինուորաց ն ընտիրս այրուձիոց, վառեալ զինու բազում պատրաստութեամբ,ն ղիչխանն Աչուռհ զորդի նորա նե ն. զ Վածան Գրիգոր զորդի նորա Գագիկ, Արծրունի որ ն.

ն Ապուժրուան" կոչէր,ն ղՄուչեղ եղբայրՎածանայ զտիկն. ն նայս նոցա զտիկինն Հրանուչշզայլս յազատատանէ՞՞

(282)կառղեալն բարձեալի վերայուղտուց՝ վտարեացի

'

»«ժԱյլ օր: ազատ օր-՝Ապրուպուան: 22) Տղագիր բաց է թողնված «ն բնագրում ե 227-187: բ Ա / 2) Այլ

(282) 2)

տանէ:

հարգանյան ՐԴ» (/.) ովմանք:

3) զայն վայր:«ԺԱ

զտիկնայս նոցա»

գրանառ

ի

'

(283)

Սա-

մառայ, եղեալէ ներքոյարգորայ տաղաւարաց ն յղեաց ընդ կողմն Պարսից, ճանապարծ արարնալ ընդ Ատրպատան Թէ գուցէ Գուրգէն կան,կասկածելով կամ մի ոք ի ստոծ-

իչրձանց

է տեսին, զի զկանայս ամբարձինզաչա ՛ կունս իւրեանց տեսին Ընդ աչխարչական գերիսն:Եւ

նեղութնանն"", չժուժնալայնպիսիվտանգաւոր արիաբար ե զսուսերն յարձահ կիրճս մերկացեալ 4որոյն Հասեալ Ո Տէր մատնեաըզնոստ ե կեցան է վերայդերէվարացն"՞՝ ձեռս սուր եդեալզբազումսսպանինն. նոցա, յորոց վերայ ե գերելոցն եւ ղյոլովագոյնսն զես բազումսվիրաւորեցին իւրեանցղերծինէ նոցանէ ընտանիւք Հանդերձ ն.:անցուցին Իսկ զօր(երին ընդ պածակ ձորոյնյամրական կողմանս Քբն Տաճկաց դումարեալԻԷվերայ նոցա,չուրջ փակեալ,

էւ

(251

ա-

ծեալունէին ընդ մէջ եւր եւ վածան ե վերայԹիկանց եդեալ. ա

,

Ի ՆՈՑԱՆԷ ՍՈՒՐԲ

ոմանք կային յայնժամ ելեալ յարգելա(283)Նածատակք

ԵՒ

նսն Ընդ աւուրսն ընդ Մնոսիկ, մինչ կային յի ի իչ կառա ն խանն նախարարքնիւրաքանչիւրընտանեօքկազմեալ ա

:»

ԿԱՏԱՐՄԱՆՆ:

(Գ)

ԿԱՊՈՒՄՆ՝`ԵՒ

ՀԱՍԻՆ ՈՄԱՆՔ"

(2575

263):4 (ւջ 140) թերնս՝տանէին, (տե՛ս նան՝ Նախն., Ա Ր.) օօ) էրիվարացն: տեսութեան: (267բ)՝ ածէին: (267թ) գերիվարացն:նախն.(198)՝ գերէվարացն:»օ«»2) 8 (267թ) Ա

Ճ

է զօչխարս որպէս զերծուցին ընտանեաւքն Հանդերժ գայլոց

է

լերինն: ցամրակողմանս անցուցին

արարնալածին ձերբակալ

զօրավարնն ռլատմեցին նմա՝ զոր ինչ գործեցին զիրս քաֆութեանն: Զորս ածեալ արան" ատիպեացի բաց կալյերկրպագութենէն Քրիստոսի, ն սլատուի2 (ինել ի նմանէ, ն ւպարգնաց"՝ արժանի մի չարաչար տանչանօք մեռանել:Նոցագեղեցիկ խործուրդգ ի մէջ առեալ ընտրեցին զմա քաֆութնամբ, քան զկեանս Խղճիւ: Խօսնցաւընդ նոսա բանիւք ողոքանօք, ն ոչ լուան նմա. հտ բերել պարդգնս,ն այնպէս ոչ առին յանձն. խօնցաւ ընդ նոսա խստութեամբ, սակայն ն յայնմանէ ոչ երկեան. տանջեացզնոսա դանիւ,է նոքա ես ուաւել լնդեցան է Հաւատան էւ է յոյս բարեաց ն հ սէրն Քրիստոսի: ԱյնուՀետն Հրաման ետ սարով բառնալ զգլուխս նոցա. ն. նոքա Տեաոն արժանի եղեն ոյժ ուրախ եղեն, զի վասն անուանն ն մեռանել. ընկալան զվճիո մարտիրոսականե կատարեցան ե փառս սուրբ վկայութեամբ որոց Երրորդութեանն, նուանք ճանաչին, միոյն Գէորգ յԱկեցի տոՀմէ, ե միւսոյն Խոսրովի Գաբանլեան ստոծմէ: ոմն ե եյի հրիցս երանելի Ն իտասա7 ծասակաւ, ՆՈՏ ինքն Բայց ն տաճիկ" ազգաւ պարսիկ ելեալ զՀետ սիրոյն Քրիստոսի Հաւատոցն՞՞"եկն յարճցաւ ի Պատրիկն Անձնացի,ն խնղըէր առնուլզտեր|285յունական Լեռի ե կնիքն,զի կատարեալ ծ դործս Տեաոն,ն յապաղնալ ւզատուիրանաց խավան լենէը նմա յօժարութիւն պանկութեան բարեպաչտութեանն. ն էր մտե տեալ րնդ արզելականսնի բերդն, ե ի ժամուն յայնմիկ մինչ ամրոցն ե զրմբոնեալան զի որք ի ստիպէին, են ն մի ի Ք տրիստուսէ բաց կացցենի մեոցին՞, բաղումթ դրդունցան ն. ելին զկնի սատանայի,է. կէսք ընկալան զճգնութիւն առ

ա-

»"

-.

աիկ՝

սա

առաւ

՝

«

ն

(157՝ որս ածեալ զարսն: (11), (140/, (222) Զորսառնալղարսն:Ճ (264թ)՝ զոր ւսծնալ զառաջեաւ զարսն: ն. (284 4 Այլ օր: ն մեծարանաց «5» գեւի: »օ) 4 (268ա)՝ Գարեղեան: Ճ (268:.)՝ ն ինքն տաճիկ ն «օժ Այլ օր:՝Հաւատոցն Հաւատով: 2օօօ9Ա

րղ

/|

սիրոյն Քրիստոսի: 2 2») (2665ա)՝եւ մբոնեալան իզին ն ի բաց ք կան Հաւատոցն աի մեռանել:

ք

ստ

սղ

ՄԼ

չալ ի ՔՐի Սւռոստկա

ընդ աֆաթն. մարտիրոսականժածու՞՞ դիմեալգայր ն զինքն պաընդդէմ սրոյն մատուցանել կողմնվկայելոցն, կենդանի ՈրդւոյնԱստուծոյ: արագ այն սպանդանոցն. Իսկ վածրամ տեսանէր զնա մերձ ն ասէ, ձայնէ բարձր ինչ սուր ի վերայ բերեալ հ. տարապարմեռանիս զուր ր ընդէ մոլի մանուկ", «դու, նանս եմ.ն ե նորա ճիչ բարձեալաէ, Քրիստոնեայ ռուց». նա ե ես». մոլիմանակ պնդէր ն ասէր, «մի՛ մեռանիր, ն արտօսր ի վեր բերեալ Հեղոյր, ւել յորդորագոյն Հնչէր ե մեռանիմ վասն Քրիստոսի, ոէ, «Քրիստոնեայ եժ՞՞՞, ն (286յն. մկրտիմ ի Հայր ի յՈրդի ն ի Հոդին Սուրբ, ոչ ֆր", իմով արեամբ: Ո՞չ ապաքէն դու իսկ սոնսանէիր, զի այլ ծաւամոանէի ն. ելանէի ի սուրբ եկեղեցին ընդ ամենայն ն դու տաղզեալսան, զիս ի Հաւատէն ֆանաս մոլորեցուցանել ցոալ ամ ի իսկ լուայ յորժամ բանն, կարդային զ Աք ոարանն Քրիստոսի: «ո ղիս առաջի մարդԸ լխոստովանեսցի ց Ք Ր իստոս, Թէ Ր ո ն ես ղնա առաֆի Հօր իմոյ որ յեր կան խոստովանեցայց հս մեռանիմ վառն Քրիոտնա, այր է»/ արդ նս է» գնա, կինս սա

առ

դածճին՝

ս

առա-

ա-

ային

Ես

ասաց

,

,

տոսի»:

եւ

ղձեռնն

իբաց

ԳԱ վազէր արշոր » ոոՀեր յ լը, չեր» Քրիստոնեայ ասեր, Բորա

ն

դու,

այր

ազ

.

ան

«նս

մտո

,

,

դածճացն,խուռն ի վերայ դիմեալի , մինչն.զայրանալ ն Հրապա ակին Հարին սրով ղերանելին ե բաց առի բար ւ ածա ն զօրավարին: անցեալպատմեցին ՂԴԼ ուխ նորա, Ի

ր

,

հ

:

Լ

ն ցոլացնալ ի վերայ «ուրբ (ան սաստիկ իֆեալ յերկնից ի է յար Թէ ուրեք, մա ր մնոյն, ն չուրջ փակհալղտեղեաւն, տեսին ամենայն Հասարակ Ը սի կայր: Եւ նորա պայտեալ ոյս

:

Եւ

առ

տ

մածուամբ: մարտիրոսական (268ա)՝զճգնութիւնն ն ամենայն ուրեքգվեի ունինՎ ո չ նուկ կամ մոլիմանակ, որ ընթերնելի ծն. ն ո, 141. Հնա 3): Բիւզ., Հայկ. բառաքն,, չջ 5» (, էջ ի1 Մո ն այն ուրացող, երիցս Թչշուարբական ապաթուռն ա ո

չ

օօ) «Օրինակքն

աստ

ոո .՞ զա դա Ց էրարձ եմ: եմ, Քրիստոնեայ հա)Այլ օր: Քրիստոնեայ սանէր զնա մերձ արձնալ դածիճն,այն

առ

ի վերայ

-

նոր

«Մ:5:

(286) Հ) Այլ օր. ձայնէր կանչէր:

բազմութիւն կարաւանին: Առ ինձ (287)Թունհցաւ ր մարգարէէն, ասացեալն «մի ասիցէ այլազդին, որ եկեալ յեցեալ իցէ ի Տէր՝ եթէ մերժելով մերժէ"զիս Տէր ի ժողովրդենէ իւրմէ» ն զկնի ինչ փոքու ասէ, «զայլազգիան որ եկեալ յեցեալ իցեն ի Տէր՝ սիրել զանուն նորա, լինել նմա ի ծառայս ն. լյաղախնայս, ն ամենեզչաբաթս իմ ն. ոչ ւվղծիցեն, ն սպլածիքեան որ պածիցեն"" պեն զպատուիրանսիմ ն. կացցեն յուխտին իմում՝տարայց զնոսա ի լեառն սրբութեան իմոյ Լ ուրախ արարից զնոսա է Ֆ աղօթից մոզ. իմոց. ողջակեզք ն նոցա ն. պատարազք նոցա տուն ընդունելի լիցին ի վերայ սեղանոյ իմոյ, զի իմ տուն աղօթից կոչեսցին"""ամենայն Հեթանոսաց, Մ Տէր Օ»Րամե9 : եւ «են դարձեալ ոչխարք նակալ» նոյնպէսՓրկիչնասաց, են ն զայն նս որ ոչ յայսմ է գաւթէ ԲՈՅՈՎ «րար ինձ ծն 1 իմ, ն ն. ն յսր, ձայնի իմում լուիցեն եղիցին մի Հօտ մի Հովիւ. ն նա տամ նոցա զկնանանյաւիտենից»: Եւ կատարեցաւ սուրբ վկայն փառաւորապէսի Հայրիւ Որդի նի Հոգին սուրբ: որոյ անունն գրեալ է ի դպրութնան |288|կենաց: իսկ մեզ ծանուցեալ զոր ինքն ասաց, եմ, րոտ այնմ թէ «ծառայի իմոյ կոչեսպի Թէ Քրիստոնեայ անուն նոր, որ օրծնեսցի վերայ ծրկրի»գրեցաւմիչշատակարանսսրբոյն: Զկնի այսորիկ մեկնեալ բուխայ յինքենէ արս զօրաւորա յամենայն ազգաց ն յամենույն մեծամեծացն յամենայն աչն խարծակալաց,ն ի Պարսից յելիմացւոցն ի Բարելացւոց նմա յԱրաբացւոց,որ էին ընդ եկեալ ի գործ պատերազմաց ն մեծ ըստ ծրամանիթագաւորին զօրավարին, արս աւելի ն հեծան Քան ԺԵ Հաղզարաց զնոսա զծեւտ Գուրգինայ, զի ուր ն նա, Թէ՛ պատիրխարնութթեամբ իցէ՝ ածցենզնա Բ բ խորաՐ

ն խարդախութեամը, մանկ ն կեղծաւորութեամբ"" Ր Բ ԸԴ Բ Բ» չա կամ ր զօրութեամբ, ամենայն պատրաստոււոերազմաւ ն. մեծամեծ թեամբ, արքունի կարողութեամբ, որպէս զիարդ ն. կարաս-

սա

զեն՝ :

սլարտ

(288) »)

(269)

մերժեաց: գնԱԻ՛269ա)՝ օրՀնեսցիի վերայ երկիր: Ա

պածէն: որ

Ձ

տուֆ

»«2) Ճ (268բ)՝ եւ զամե-

աղ»

"

Սո (224) թէ խարէութեամբ խորամանկնե կեղձաւորութեամբ: ն պատիր խաբէութեամբ Խորամանկ կեղծաւորութնամբ:

օտ

տողին,

որ

վա » «րք Արաավարն գրա աարի բիչ Վասպուրականի ա-

առ

ողբոց գիչխանությւնն Աաաղուրավանի փոխանակ արքունի, իու» մաց աո"

ւ '

ՀՒ»մ պատվբ

ոչնաղի:

լ

եւ

աո

որ

ԺԳ

տեղի ասպարիսի ճակատամարտզօրու նածատակութնան ն մե մերոց իչիանացն ազն նե լնն Վ Վասպուրականի, քաջացն նն անդանո լինէին / Լ ամենայն / ՔՂբազմութիւն աչխարՀակոյտ Հ Ը ամբոխի բ ժողովեալ դաւառացն կողմանցն Աղբակոյ, ԶարէՀվանի դաղթականաց ե Ակւոյ ն ի լեռնակողմանցն Աղզոյ ն Ոտնն Առնոյ", մի ն ՖԵ անձուն անդր: էին բազմուկողմն ի Ջողայ լեռնէն ն իբրն զաիբրն զմարախ թիշնն մածհալ չուրձ զլերամբն մեծն ի ծովու առանց թուոյ.իբբն ի Լաղ մուր ապաւինեալլինէին ի քաֆ ուրգէն ն նմա զմայր իւր Հայոց. զօրք ընդ զօրավարն ուխայ, զի յայնմծ տէ ինքն ն աշխարՀիւր, ե տացէ ի ձեռս կալցի խաղաղութիւն նորա ն Հնազանի կացցէ ինքն ն իչրքն ամենեքնան օր իւրոյ, ն ի ծասս չափոյ սակի արքուդութեան նական աւանդութեանց: աչ , 1" հսկ իոն եմուտ տիկինն ի բանակ նմա յոր իրացն պատչաճի րատ բավարին խօսնցաւ ընդ նմա զօրավարնի խաղապետաֆոդաւն: ետ պատասխանի ն. ասէ, «նիստ դու աստ, զքեզ մինչե արձակեցից ղութիւն,

ն

սեան

րթ հոցա

ոչ

առ

(2875 ալ«Ը-

նա

է Սաո էր րզըՆՆ5Նա բմի արիրակ մեծ բար (լիճ։ | տր

ասաց

ո

ծասուքանեն:

Լւ ընդ նմա բազանցեալ ի գաւառն Որսիրանից, ն մեծամեծացն Արծրունեացնախարամութիւն ազատաց 1 ամենայն ը (28) բութնանց բանակնալ վա-

Իսկ

տան

աչ

նա

առ

եւ

նմա ն կարգեաց զնա յընդարձակի, պաՀել Հրամայեաց

ռոճիկաօր

ըստ

օրէ րոտ արժանիմեծ տիկնոջնՀոիփսիմեայ:

ն ուն (289) ) Այլ օր»Աղեղոյ

Առնոյ:

դունդք Հեծելոցնընդ կողմն ելանէինդգունդւք բերդին,զի էր աւերեալ կոչեցեալ Սմբատայ անապատին Եւ դըօչք բոտ փողփողեալ ե ղօրացն Պարսից: նախնեօքն զօրացն, բազմութեամբ միոյ միոյ դնդի,նե լցեալ էր լետունն 7 կարաւան դաղթականին տեսանէրղվայլիւն զինուցն ն ն այսիըն անդը խուճապական(293) ղչողալ սուսերացն, Է գայլոց: եւ զօրուն ազդ իբն զոչխարս լեալ Հալածեալս, Լ լսէին ն նոքա, զի ձայն ղօրու է լինէր վասն իրացն, ամե-

եկին Հծասինի ելեալ էին ղետ Գուրգինայ՝ սածմանս երկրին,ուր կայր Գուրգէնզօրօքն իւրբովք։կ զօբնակեցանյեզր գետոյնԶու կոչեցեալ:Եւ զօրագլուխք է Թփղիս րացն էին այսոքիկ,Մուքաղմ,Յուսվի քաղաքնե, նոսա ն. ԼԴ ընդ ելոյ ւոէր Յուսվիորդի ՌաՀժայ Ապուծեչմ եւ

զօրքն,

ամիրայի:Յղեն ՀամդոյիՊարսից

առ

զօրք

Թե՝ն

որ

Գուրգէնդես-

առանց պատկառանացէ ։Վ291անս, զի եկեսցէ է. առանց միոյ իւիք միայն զի պակասկածանաց, երկիւղի՝ սիրով խաղաղութնան, ն պարգե»թ տածեսցենմիմեանց ւ ըստ Հրամանի է նոցանէ տիրեսզօրավարին՝ սպատունալ է փոխանակեղբօր իւրոյ բոլորաչխարչի Իշրոյ: Իսկ նորա նոս ոմն, որ ծանօթ էր զօրադեսպան յղնալ իը: Հաւատարիմ զոր ինչ խօսին ի Ց, ջանան կորուպատիր խաբէութեամբ սանեն Իսկ նոցա ոչ յայտնեալզխործուրդչարուզնա: զնա անդրէն, զի մի լյերկբայս եղիցի թեաննդարձուցանեն նոսա. ն երկից ն երից ն. բազումանգամզնոյն դալ Եզի անվեծեր Հաստատեցին նհրդմամբ, Համարձակութեամբ նոսա. էւ կեսցէ ինքնանք զզօրսն ամենայն մեկնեցին երնե ասեն. «ածա մեկնեցաք հ Թալ է վերայ գնդին Հայոց, մեզ, ն դու նոյնոլէսսակամէնջզզօրսն,Լ սակաւք են ւուք եկ, կամ Թէ նս աւելի արամբք, ե տեսցի|29շյուքզմիՀեն Մուչեղի Ապուպելճի յ, ինքն ել դնաց զձետ եկելոց կոչնակաՐԳ, նզնա ր , ցն. ն յարգելուլ մեծամեծացնախարարացն չանսաց Է բնաւումեք, ամենեքեան միաբանլյարտասուս եղեալ լամին մինչն Հասեալ զօրագլուխան, այլ ե բացեայ երե նոցանէ հբբե յերկու մղոնս՝ նոցա ե մի Թայ Հեռադոյն կալցուբ զնա եղեալէր,զի Թ: դայցէզծեւոկոչնականացն՝ ն զօրքն նորալքանիցին, ն դիւրաւ յաղթեսցուք նոցա: Եւ եղն իբրն երբորդ ժամ լինէր աւուրն, որ էր միաչաբաառ

նոսա

ն տիկք յոյժ: Եւ Հնչնաց երկիրն, զաղաղակբարձին լեառննւստռապաիբըն այն 23 ե Հիմանց նայնբաղմութիւնն, ն ն Եւ էր ածեղորուտումն արծաւիրք թնդիւնք.ն. ի լիցի: ն սուսերացնչողալոյ, ն ի փայսաստիկփայլմանէզինուցն զկարծիս վառելոցն՝ երիվարացն լիւնն սպառաղէն ճայթիւն արձաամպոց էնչ Թէ կ ամ ղծրոյվառեալլերինն, արկանէ ի կարկտաբեր ն. կելոյն. է վայր Հրաձդութիւնն ի այնպէս Թուէր խինջել հրիվաժամանակի, յանձընաբեր""

զԱբդլայ

մակա .չ

բերծր

առ

մո

առ

անա չոաշա ի մանա

Ր ողբ

ա

.է.

ա

(292)

ան »)

օր.`

Ալ Տը"

երկիւղի

ն

պատկառանց:»օ) Ա (1)՝ պարգնք

լային անմխիթար:

սպլատ-

առ

սաս-

-

ասո

ածա

'

րացն ն յերագի վերայդիմելոցն: ն աւուրն Եւ ղօըքն Հայող կային դեռ յանծողս, ւվաչտօն Աւետարանն զսուրբ ի գլուխ ելեալ,ընթերցանքածանայքն ե ղաղօթսն ի դոէ տեղիստեղիսի բանակին, կատարեալ ն ն ետուն զփառսԱստուծոյ Հաւտուցին նղամէնն Հացեալ՝ որք ընդ նստան ուտել Հաց. բայց միայնտէրԱռղլումկդէժ" ն դիչերոյն դիտէին նմա պաէին զ|294պածպանութիւն նա Հեծեալ կայր ի իշտ զօրացն, ն դեո զդիտաւորութիւն / Հրամանեւո զինելվաի բանակն. փութացան հրիվարին, ն եւերիվարացն ն ի զարդ ն ի սուր, զընտիրս ի զէն ուծհլ Եւ ինքն չտապեր ւոագնապէր ընանցղէնսն պատրաստել:

ուսզմբոլորել,կարգելկազմելղճակատն, փութացուցանէր ե իԻ-րմատոյց ե պատերազմ,նժոյդածիգն" պատրաստել զընտիր երիվարն: եւ Հեծեալ փութացաւ ե.պեդեցաւ ն. մօւո եղեալ մերկեացղսուսերն զսաղազծետԳուրգինի, նմա

յանձրնային: Կբ" նոյգածիգն: Այլ

(293) ») Այլ Ը) (294)

ել

օր.

նետա ձիգն իգն

«

«ԱՐՑ

ն ի փայ163

ն

լ

դարձցիի կորստական ճանասպլարՀէն, յոր ծանիցէ, դիմեալ նոցա

ն

անկանելի ժանիսարիւնարբու դազանացն: երթայր Լի ամրարձզաչս իւր է. նանս, զի պեդձալ գայր (290 Հեծնալնզկնի նորա,հ ծանեաւ Թէ դուժկան ոք է, զի սուսեր մերկ ր ձեռին ունի, ն միայն առանձին դայ զձետ

ԱՆՆ

մեր,

Քարա» Վածնունիք՝ Վասակ. Ակէացիք ՍաՀկաւն", Գչորգ,

բակն"

ը 5) 2

Ա71 «ը:

՝

|.

Հրաման նտ

մտ

Գ Րո ւրգէ ն

ում իւրու

խրախատ.ն Անձնացիթն՝Պատրիկն յօրինեՀասան ե Դաւիթ դունդռաղար, կարջքյին ն

ճակատուն՝

պաչտօնեայքն

հրաժչտա-

անուն

այլք

Գոր :

ՇԼ

ե ղծրեչտակԱստուծոյ, ուսմիկքնամբոկոչել՝ զօրավիդգն

`

գնդին

կ: 29)Այլ օր- մինչդեռ: նմա Ուղղ:տալ զգանձս,զգեօղան զագարակս(նախն., 3651): օժ) Այլ օր. նմա: 2009Ուղղ:զվկայս:»200ժց Այլ օր.այնու:

(296) Հ)

ի

եկաց ի Ճախու եւ ինքն զօրավարն Գուրգէն ցին զոազմն: ի թիկունս լինել գնդին Հեւտնակազօր կողման ձեռն ն Ադլմկդէզաֆ թեն տուեալ (ինէր ի մարտավկցացն, ճակատուն, կարգի մայ": Եւ այլքն մի ըստ միոջէ կացինի է. ե աղօթականքարկանէինառաջի Տեաոն զպաղատանսն, իւ ղզօրծնութիւնան բարժրացուցանէին շ սուրբ նե ի մնը զԱւետար|298յանն բարձեալ քածանայքն ե պաչտօզնչան Խաչին, նչանակ իւրեանց կանգնեալ ն կանոնն, ղոէրունական նեայքն կատարէին Փարաւոնի կանքն երգս առեալ ղզյաղթութեանն է նորա» Տէր «Տէրխորտակեզպատերազմունս, օրծնութիւն Հնոցին երգին, ի վերուստ ղցաւղածին

Յայնժամհբըն դիտացզօրավարն Հայոց ն ոչ միռվ կարացՀաճելզմիտս նոցա, այլ միաբանհտուն Հրաման երազմ

ն

Դաւիթ ն

վարէն,է ոչ լուան աղաչելութեան նորա.խոստացզաւ մռայլ նոցա գանձս,գեօղս է ադարակս", գրել կնքելե. կացուզանել նոցա" վլայս՞՞", սակայն ն յայնմ" ոչ ետուն Հրաման զօրուն մի հլանելե պատերազմ: ոլ

է

ե

առ

լի

տալ

ն Գուրգէն ն Վասակն Պելճ ն Մուչեղ ե ՎաՀան ե ՇաԳնունիք՝ Սածակէ Աղուժկղէժ է Աչոտ. ն նւ Վարդան. Պատրիկ7 Ապուսելմ ուծ նւ Աղպուսէթ ն ագրիկթն՝ Ապուսելմն Վառակէ Վածան. ն. Ամատունիջն ե Մլեած ն Վարաժնունիք՝ Մուչեղե Ասիթ ե ՍաՀակ. Ռոսյոմ կ Վարազչապուծ.ն Ընտրունիքն" Գէորգ ն Յիս է.

առ

ն

ն

Արծրունեաց՝

դարձոյց զերեսանակ" երիվարինընդդէմ նորա, ն Հասեալ ընդդէմ միմեանց՝ դարձան Հասին է բանակն իրնանց: Եւ զօրացն քաֆալերեալընթացան յիւրաքանչիւը զէնան, ն ՀԵն ծնալժընտիրսերիվարացն՝ կացինէ Հանդիպոջ Հանդիսացան դումարհցան ի մի վայր ն պնդեցան կարդեցանմածնան Հոլովեցանմինքնանս, ն եղեն հբըն զմի այբ կամ թէ իբին զվեմ մի բլրաձե, արձանացանկարծրացան պնդուԹնամբ՝ անմատոյց լինել ի նոսա զօրութիւն երկաթի.ն եբին. զոարիու անդամանդնայ՝ այնպէս եղին զանձինս ի վերայ բազմութեան գաղթականին աշխարծակոյտ ամբոխիցն, հորն զքաչՀովիւ ի վերայ խաչանց մեռանելյանձն առին եւ մինչ նոքա դեռ չն Հասեալէին մերձ գունդն Համոց փութացաւ զօրավարն Գուրգէնմղեացդեսպանս (296.ն որ ընդ նմա ԱռլուՀեչմ զօրազլուխքն՝ աղաչելէ խաղաղութիւն,մինչն եկեսցէ նմա պատասխանի Է բուն ղօրան

ճակատ ընդդեժ այլազդենացն,ն ինքն ամբարձղձնոս իւր յերկինս, ն. եկաց յաղօթս, ասելով ղերեսուն արտասուօք յորդառատ ե ածա այլազգիքն սաղմոսն ն ղութսուն երկու, չորբորդ ն զօրագլուխք փութացան Հասին ի դիմի գրգռել ղմարտն Եւ նոցա, ընդդեմ գունդն Հայոց խաղացին զՀետ զօրուն: տոծմս տանէն ի ազգաց, վիմաձե անքակ ի միմեանց րատ ե պատերազմ, կազմելռազմ սլատրաստել

ն զոր արկեալէր զանձամբ, աղաղա-չ զզրածան, կնալզկնինորա զի Թերենս ր լուր ձայնին է ե փայլումն ն է ղզինուցն չողալսուսերին ն է խխնջիւն քաջերիվարինլ է վազսհրագութեանն ե ուժոյ ազդ լինիցի, դարձցի է ձայն Լ.

ւարտն

'

(297

ո

աց

ասանա զերասան

`

ո Ըն

օր.`

Ընտու

օօ կ օր ՍաՀակաւն: նիք:: »օԺ ԱյԱյլ օր.

(230-232 . Ապումկղէմայ: 2009 զօրծնութիւնաներից անկանց: իրանց: 2) ա օր» (2981 : Այլ օր: կոչելով:

Այլ օր.`Քա-

Այլ

|

օբ:

զճեոս

լին ոմանք ի կողմանէ մխեզին զմին քարամբք: Եւ դիմեցին խուոն յանդուգն

Ո ղժեոս՞"

գործ սլատերա-

յարձակմամբբախեցին ն

քա '

Եւ դարձան փախեան: առնելդիակապուտ:

միայն քաջքն Հայոց նածչատակեցան ի մեծ ն պատերազմինայլ անմարմին զօրք երկնաւորք մարտակից

Բայց

ոչ

դէմ ճակատէին՝ յանկարծակի այր մի ի նմանութիւն եկն եկաց ի մեջ ռազմի ճակատուն, արկեալ զիւրն

գիսն. ն գոչէին վիչապաձայնն բեկանէին առիւծաբար ն. ծարկանէին վարազաբար,ն մատնեցին ի սատակումն ն ի

լուսոյ

նե ինքն Հարեալ՝

4եռինն ունէր սուսէր,

առ

զկնի միւսոյն ճեպէր:Եւ հ սաստիկբախ-

ե

ի

բուրուտո 4ախոյն՝

լի

խնկով,Դ

լեառնն իբբն ի ծրոյ վառեալ երեէր: Եւ մերկարեզանգործ

Հայոց,նե ի նուազելն փոքրըմի ոդի առնուին ի թշնամեացն:

ՌՊ, Թող զբազում վիրաւորան է զկողոպուտն՝ ն զձերբակալան: Ջեոնամուխեղեն ի դործ պատերազմին ն քաչա-

(ԵՐԿՐՈՐԴ ՆՈՐԻՆ

ԲՈՒԽԱՅԻ

նայքն,որ կային հ բազմութեան զի Հողնոր գաղթականին,

ցեաց ն ժողովրդեան Աստուծոյպատերազմէին:Հարին Հալածեցին ն ի փախուստ դարձուցին զզօրսն. ն կէսքն մտնալ փախստէիցն,մինչ թանձրացաւ մութ գիչերին՝ Հանին ի սածմանացն էր որ ի կողմն Հայոց, ելոյ ն էր որ ի կոն ոմն, որ էկծալ դմն ԱտրպատականիՊարսից:Բայց էր ընդ զօրանարքունի ի ԳարդայԴարսիցն ոչ եմուտ ընդ եոսա ձեռնամուխ լինել ընդ նոսա ի գործ պատերազմին, այլ կայր ի բացենայիբբն Հազարօքերկուք. |300)ն իբրն Հարան զօրքն՝ ի կուչտ արարեալ մտրակ նախ նոերիվարացն՝

եմուտ:

զՀնտ

«ԿԽ

(299

Կ

ԼՏ00)

Այլ

ն

ի տասներորդժամու:

պուտն,Ա (1ՎՏ.

մն (235)

ե:

«Իովոն `Ը- Հերվու սն

Փ ըստ

ցուցանելոյ

«ԺԱՐ.

1165:

ե

Այլ «ի-՝զկողապուտ:

զկող"-

բան բեգ Խախորդին միաչետ Գրեալ ոճայն ւսռանհձին Գի "յ Խորագիր պլատ-

այս

չաճ դատեցաց(Ք. Գ. չջ 148: լեծ

ԱՐՔԱՅԻ)

|301|ամյնուՀետե

տարակուսական Ր

Յե.

2):

ի

խորՀուրդ բՐ՞ոէրդ

մ

ոչ թաքուցանելոչ մարթէին,լռութեամբ 4 պատճառանօք

կարէին Հաճել զմիտս զօրավարին, յայտնի ն յանդիման կացուցանել զթիւ սպանելոցն ոչ առնուին յանձն, Թէ Ջ այր միայն Հզօրձեռամբ յաղթեցին ԺԵ Հազարացն. զի Սւոուառն գեալ քննեցին միոյ երկուս յինքեանըց Հարեալ ընն. զձերբակալսն, կեցեալ էր, Թողզվիրաւորսն ն զկողուղուտ Հարկեղեն" ակամայկարգելդնել առաֆի զդէմս՞՝անցիցն Եւ ըստ վտանդի երկիւղի պատածմանց: զօրավարին ածին ի մէջ զիրս տեսլնանն, որ երեեցաւ յերկԽից Հրեչտակ Աստուծոյ. որով փոքրը մի պածուցին զլեռնան զգան ղկոչակսն դադարեցուցին ալիոն, ցեալ մրբկալիցս

իչրաքանչիւը

(11) բղխմէ: Այլ օրի̀ չողչողալոյ: օր:

ԳՈՒՐԳԷՆԻ ԶՀԵՏ ԿՈՋՈՂԱՑՆ

ԳՈՐԾԵՑԱԻՆ, ԵՒ ԹՈՒՂԹՆ ԻԲՐԵՒ Ի

.. ԴԻՄԱՑ

ԵԻ ՈՐ ԻՆՉ

զօրադլխացն վասն Հարուածոց զօրացն ի գնղէն Հայոց. գրել ն ծանուցանել բուն զօրավարին ոչ իչխէին, ծածկել ն

մչխչ

«ՍԱ

ԵՒ ԵՐԹԱԼՆ

-

(301) ») Այլ օբ:՝Հարկել: «

Ա

առ

(1) զդեմս. ուղզ. ւ

զդեոք (նախն.191):

զանութիւնբոնաւորինմընտանութիւնածին: Եւ Հրաման զի այը (302) իւրաքանչիւր տունհալ ընդ ամենայներկիրն՝ ն երկիր ԱԱ ն կալցի զիւր ժառանգութիւն, դարձցի բնա-

ե ն կեսցէ խաղաղութեամբ բոտ մի կացցէ կամաց իւրոց, Հալածեսցիոք ի բնակութենէ իւրմէ յօտար երկիր պանդխտութնամբ բնակել: Զայս Հրաման պատուիրանի տային պատիրխաբէութեանն իւրեանց, որով որյօժնդակութիւնն" իկն վրիզեցուցին: սացանն ԱպաայնուՀնտն դարձեալյղեաց ղՀամդոյ զ Պարսից միրայ, ն Է զօրաց արքունիղզՀէթմ ազղաւ թուրք, ն ընդ նոսա Ժ Հեծեալա Հաղզարաց, կազմեալ սպառազեն պատրաստնալ բարձրագոյն քան զառաջինն, ն թուղթ մի գրեալ ե կնքեալ լի խորամանկութնամբ նե կեղծաւոր խարդախութեամբ ըստ Հնարագիտութեան որդւոցն իսմայէլի. ն մուտ"" ետուն ի տեղին, ուր բանակն Հայոցնստէր՝ տանել եղեալ զթուղթն, լի թիւնիւք սատանայական իմացմանց, իբրե զկապարճսլի նետիւք դեղեալ ի գաղտնիս ի զրկաց թի նպատակն: ռուցանել հսկ իբրն ընթերցաւ" գրեալ երդմունս ի (303/զնամակն, ն ի ծանականս կանանցնիւրեանց մոլար օրէնսդիրն իւրեանց ՄաՀումաթ,յանձն առհալ տալ նմա զիչխանութիւնն բնիկ տէրութեանն իւրեանց ել դնաց զկնի փառացիչխանասիրութեանն ցանկութեանյորմէ վրիպեացն": եւ եղն ե ԵՀան ընդ առաջ նորա է բանակն՝ մերձենալն նորա գունդք գունդք զօրաց. ե ի մտանելն առաջի զօրաե վարին՝ ոչինչ փոյթ արարեալ ղօզվնասուցն ղՀարուածոց րացն, իբրն զապատամբէինչ ամբաստանել.բայց ն նչա-

|

ջորւոջ,

ա-

(302) 2 ««

(303

րարը Գ: Ա

յլ

օը:

Ր/ 2

մօտ:

յ

1Ե

Ի

նոսա»:

Եւ

անցանելոյ ետուն թուղթ մի եղն զկնի երից աւուրց տանել Գուրգէն, գրեալ Բուխայի լի դառնութնամբ, մատանեաւ արքայի, եբբէշ այն թէ ի դիմաց արքակնքեալ ն էր պատճէն թղթոյն զոր կեն մին յարքունուստ եկեալ. ղծաւորեալ ետուն ցնա այս ինչ. «Բուխայգլուխ զօրավարաց ընդծանուրԹագաւորութեան Տաճկաց,Ջափրիչխեցող ծովու ն ցամաքի, Հաւասար առ

ն

՛

ընթերձաւ:

|

Աստուծոյ ն. մարդկան, ն թաղաւոր ընդծանուր ազգաց ձաբաւային""" աթոռակալութեան, յորոց ձեռս Հաստատնեալ կայ մաՀ ն կեանք: Յղեցիզքեզ ելանել ի վերայ երկրիդ Հան ամենայնկենդանեաց,

հւտուն

է

ձեռս

քո

իմ

զզօրս

Հանդերձ զօրազլխովք մեծամեծօք իմովք, յամենի305|այն են Թազաւորաոր ընդ ձեռամբԻմով նուաճնալ ն զեղբարանիւր փութով մեզ Հասուղզունք՝զի զԱչոտ ազգաց

առ

Հրամանաց իմոց:Արդ ի Հասանել յապաղեցեր նամակիդ՝ ,

փութով

նն 7 Գ "ՐԴԸ

««

|

(205)

գազգարտոծ մ2

իր

--

4 «ԳՈ նդե ԲՈՐ

ՊՔ

/ օր-՝ սկսրաւորք:ԱԶ Ա (12) դռոթեալ. (168) գոոթեալ: 11 (150, ծն. 3) (տես նան (1/9) թերես՝ 173):: Նախն., 2 Այլ օր:միս վնաս իմ:

(304) Հ) Ալ

գնաց

սլեացն:Բնագրիսրբագրութիւնր կատարել է Նորայր Բիւզան449-450): »«Ժ Այլ օր:Հեծեալի մեծազարդ: դացին(Նախն.,

Ո միֆնորդգ Հաւատարիմ օրէնսդրինմերոյ ՄաՀումաթի,

յոց

16): ուղղ- օժանդակութիւն (նախն.

ի մոլար օրէնսդիրն յանձն առեալ տալ նմա բնիկ տերութեան իւրեանց. ղզիչխանութիւն իչրեանցՄաՀումատ ել դառաց իչխանութեան ցանկութեան որմէ փրբիզրբկնի ն

ն նակս ն. դբօշս փողփողել առաֆի, դնելթագ իչխանական ե ն. սուսեր ընդ ե գլուխ զգեստս արքունականս ղանժամբ. ն ն ւամէջ ածեալ, Հեծուցեալ ի մեծաղարդ"՝ նժոյղա ն ռաֆի ն զկնի ի զարդ ն ի զեն սպառազինեալ, ձայնք փոն. դովիիւնք թմբկաց ն այլ երաժչտականդգործոցՀնչեղոց ցուցանէին չուրջանակի. 1. բազմութիւն զինուորաց վառեէ այսը լոց աստի ե անտի, ե վարոցաւորք սակրաւլյ04որք" ն անդր չել ամբոխն դոոթնալ". քարոզն աղաղակեր,Թէ աշխարչին ի Վասպուրականի «առաւ իչիչանութիւնն փոխանակեղբօր տիրել ընդ իշրոյԱչոտոյ ձեոսԳուրգէնի,

Ա

առաւ.

տուաւ.

մեզ

կապնեալս Վասպուրականի առ

ե եբարձ զամենայն արս զօրութեանց, ն ոչ հչխանութնանս, ոք էր այնուծետն. որ կարէր կալի կայի իւրում ունել զդէմ նորա՝սկսան այնուծետե աներկիւղՀամարձակութնամբ սփռել տարածանել ի վերայ երեսաց երկրիս ամենայն իԻւոր ելեալ էին զծետ նորա ընտանեօք ազգքն Տաճկաց,

ԱպաԹէ ոչ՝ Հասուսցես:

վասն քո»: տեսից Եւ իբրե ետունզթուղթն կարծեցեալ հբբե յերեսապ արքայի՝«ընթերցիր զայդ» ասէ, ժի՛ինչ ընդ մեղադրութեամբ

դնալ արկաներզիս, ե կարծելնենգութեամբ

քեղ ն տես Քեզէն ն դրժել ինչ քեզ ե ստել երդմանց մերոց. ծանի՛ր,զի ոչ գոյ վնաս իմ" յիրիդ յայդմիկ կամ կարողուզքեզ»: թիւն արձակել ն ընդ հտուն զուտս նորա ի կապանսերկաթիս, Յայնժամ Մ

'

առաֆի թագավկայեաց ն զբարիոք դաւանութիւն ի Քրիստոս. եդեալի

որ զտէրԳրիգորԱրծրունի,

նմա

ն

ւորին (306) տարան ետուն ի խաղացուցինի Սամառայ, վերայ ուղտուց իչիչան ն այլ նախարարքի բանտ արքունի, ուր կայրԱչուտ տանէն

Արձրուննաց:

վարելան

ումւուերալ եկեալ / ծասեա ՐՀ ողբա Յո մարգարէն Ը) Լ "ՂԻ աա / Թնանն, ասէ, «իբրն զդրախտփավկութեան երկիրն առաչի,

նն, եթէ ԸԴԼՔ Աի) ԲԻ ն նորա ի գերութիւն գնաց ինքն զծնտ նոցա, զշերս խղզեալ որպես ասաց կոձելովե աչխալրելով, ն. ղօձիս պատառեալ, ն Ամովսմարգարէ, «գերծիր կարնաի վերայ փափուկ որդւոց քող, լայննա ղխզումն քո իբրն զարծուոյ, զի գերեցան բ Նոյնժամա ժ լն )

ն

էե».

եհստես

տ

ար Է2 ի ե, մե լի «իոը, ւ, ա քամ

չ

78: "ցի

ո

ԿԱՅՐ

։

կալան զամրականտեղիս ով յամուրս ի բերդան որ ի Վասպուփութացաւ մտանել ոք են զօրքն ցրուհցան քայքայեցան ընդ բականի. րեսս երկրին: եւ այս եղն, զի լցցի որ ասէ, «զարթիր սուր ի առն ընկերի նորա. Հարից ղծովերայՀովուի ն. ի վերայ ն ն ցրուեսցին վերագոյնն դարձիլ307եալ ոչխարքն»-. վիւն՝ ասէ, զոր ասաց Տէր ի բերանոյ մարգարէին: Յայնժամ եբբ գիտաց զօրավարն, եթէ յաջողեցաւ նմա ամբարիամենայնէնչ ըստ կամացիւրոց ե բոտ Հրամանի չարութեան նոցա, : չտ թաղաւորին, ի գլուխ: ելին խորՀուրդ" ինչ խորձեցան ի վերայ աչխարծիս Վասպուրական զոր

ո ն

ամենայն

|

(306) 2) Այլ օր: չիք Հարից զծովիւն: 1(170, Ա (15), 1 (238) խորՀուրգ. (307: :

Ա

Ր/)՝

բնանց, ն ձեռնամուխ եղեն բաժանել զերկիրնյինքեանս. ե արկանէին վիճակս ն լարս ձղէին ի վերայ սաճմանաց ն. զի յորժէ սակաւ բնակէին յամուրս աչխարչիս աներկիւղսնս աներկիւղ Եւ Հաստատեցան: մի կ(ասկածսունէր՝անտի էր նեղութիւն մեծ ընդ երկիրս,որպիսիոչ եղե Է ամենայն ն մի այլ լիցի. ն յաւեը դարձան սկզբանէ |308աչխարծի, դեւղք ե աղարակք ն աւանք, ի բաց մերկացեալ զզարդ նե ե զանաընդ ապականութնամբ"" փակեալ ղզբարեձնութիւն, նե տունկք, որ Ի վերայ հրեսացերկրի-որպէս զան բոյսք

ն եբբէ Հուր ընդ եէւ զկնի նորա դաչտ ապականութեան, զմաՀասձալ մ ի վերայ այնպէս 7 մերԸ իբրն 4 "մ 4 Տոմ ղէգն Ը ընթացեալ՝ ԲՐ բախ, իբոն զջորնակ ն իբրե զթրթուր խառնիճաւն Հանդերձ, Հասնհալի վերայ ծառոց մրգաբերաց,կամ դիւրածաԽելի բոյսս խոտոյ, այնպես վատնեցին ծախեցին զզօրուԹիւն մարդկային ազդի ստացուածովք իւրեանց». որպէս կայ ն այս ի գիրս տեսութեանն Յովելեայմարգարէի": եւ Հրաման հտ այնուծետն, զե զբազմութիւն դերելոցն ն. վաճառակուր արասցենյազդա ազգս ում ն Հաճոյ թուիցի: ինքն ել գնաց երթալ մտանի)նցյել ի քաղաքն Դուին,4մեզնա,մինչե ժամ դարնանայինս, բոց ինքեան պատրաստեալ ունելով ընդ իւր կապեալսբազումս. ն աւերեալ էր զերկիրս մերի մտանել ն յելանելն իւրում:

(308) :Ժ

օը-յաւելու՝մինչն ցայժժ: «ԺԱ Այլապականութնամը 151):

ուղղ.

խործուրդք:

(309) «Ա

(112իցեմ: ոչ

(նաի'ն.,

(/ Ց) ազգականութեամբ.

(2)

րարութենէն անդր դումարեսցին"՞, (311 զի զկապնալան յաԵւ ռաջ մատուսցեն Է Հանդես Հարցավփորձի քննութեան:

ՆԱԽԱՐԱՐԱՑՆ

ՎԱՍՆ ԶԱՐ ՑԱՆԶՆԱՌՈՒԹԵԱՆ

Ի ՔՐԻՍՏՈՍ

ԱՐԾՐՈՒՆԵԱՑ, ԵՒ ԽՈՍՏՈՎԱՆՈՒԹԻԻՆՆ

ԵՒ ՏԵԱՌՆ

ԳՐԻԳՈՐԻ ԱՐԾՐՈՒՆԻՈՑ

ՏԵԱՌՆ

ՑՈՎՀԱՆՆԻՍԻ

ԵՊԻՍԿՈՊՈՍԻ

ԱՐԾՐՈՒՆԵԱՑ

ՔԱՀԱՆԱՅԻ,

ԵՒ ԳՐԻԳՈՐ

ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ

ա-

մեծամեծքնՀանդերձխառնաղանճձ" ամբոխիւն մենայն դոռոթ'"տունալ, ոչ միայն

ԵՒ

ՆՈՑԱ։

ըստ Հրամանիթագաւորին ելանել զծետ աղաղակի փողոյն է արքունիկոչնականացն՝ այլ են փութացան տեսանել, Թ: ՛վ ոք 1 ո՛րպիսիք սոքա, որոց ն Հարկան անուանք քաջութեան իւբրեանը Հոչակ ծաղ մինչե. ուժով" կարողութեան իւրոյ զօրս գումարելյամենայն ազգաց, որ ընդ ձեռամբ իւրոյ տէրութեանն էին Հնազանն մեծաւ դնեալթաղաւորք ն թագաւորազունք, աչխատութեամբ ն ի բազում ժամանակաց փոյթ յանձին կալեալ անե. դուլ զցայղ զցերեկ ի մեծ տարակուսանս ըմժբոնեալ ե. ոչ քաղցը Թուէր նմա քուն գիչերոյն,1 կայր վարաննալ, փափկութիւն տունչեան յոչինչ Համարեալլինէր, մինչ Հազիւ 215 ուրեք կարաց նչկածելզսուտ ի ո"լատրանս խարբէուն Թեան ի նենգուլյյթիւն կեղծաւոր խարղախութնան Եւ զօրականաց ընթանայինամենեիշրոյտէրութեանն: ն զնոսա ի վերայ Հառանել, թէ քնանյաճիւո՞ տեսանելատնանն: զիա՛րդի գլութ ելանիցէ եւ ելեալ թագաւորն նստաւ մատենիի բեմի բարձրաբերձ անչուն միոջ,է մէջ աչխարչակոյւո ամբոխի բազմութեանն, Է Հրամայնացածել առաջի զկապեալսն,Հարցանելն լսել ի նոցանէ: եւ կայր զյօնսն պոզտեալ",կոկոզաբանէրլի յոխորտանօք"", խրոլոտայրն վունքտայր, հռացուցանէր ի վեր մղէր զդառնութիւնժաՀաՀոտ-՞-մաղժոյնչարաթոյնվատախառնութեանն, սրոմտեալ անժուժկալ ե բարկութնանն չերմագոյն արեանն միրկալից չարժմանն, ե սկսաւ ո

«եսա -

ն են որ իս դառնութնամբ Սաստիկն վտանդաւորք էնչ հ են յիչատակարանք, սակս յանձնառութեան մեծ ճառի ն է բանս ն իչխանացն մերոց. լի արտասուօք նախարարացն ոչ եմ բաւական պատմել զանցս անցիզն կորստականութեանն նոցա մոլորութեանն, վրիպել յուղիղ ն յամբիծ աստ

առա-

քելաքարող դաւանութնան Հաւատոց կաթողիկէ եկեղեցւոյ ե Հայր1 Որդի նի ՀոգինՍուրբ.ն.ոչ են կամք իմ փութալ պատմել ընդ գրով փակել զկործանումն տերանց իչխանաց մերոց,ք. որ էնչ կրեզին Թչուառութիւնղոգւոց չռաւել քան եթէ մարմնոց. բայց ակամ|)1յայ ն ի Հարկէ գրհցից ի փոքը ն ի դուզնաքեայ բանից, կարգեցից բովանդակեցից Համառօտ սուղ է. սակաւ բանիւ անցանելընդ պատմութիւն իրիս այսմիկ, զի ոչ իսկ է կարողութիշւնլռութեամբ ծածկել թաջուցանել անյայտ առնել զանչուն ն զանբաւ վիշտս ղետս եկնալՀասնալ մեղ: Եւ արդ ասացից փոքըի չատէ զյայտնի դործեցեալան,զի ն որ ինչընդ սոքօք ն յետ սոցա ի գլուխ նլին Հանդամանք իրաց ն այնմ առանց երկրայութեան Հաւատասցես,իբն ճշմարիտ ն անսուտ պատմոա-

ղի:

օր Իբբն.

մի լինչձր պարապոյ, մինչ կային ի բանտի իչխանն որք ընդ նմա աղզգատոչմիւքն այլովք օտարազդօք՝ն ածա Հնչեցին փող.քուժգին դոչմամբազդ ունել եթէ ել նստաւ թագաւորն յատենի ն սլատուիքաղաքին՝ բակքն" զքարոզն բարձրացուցանէին,զի ամենայն մեծամեծք քաղաքին ն գլխաւորք ե իԷչիանք արքունի նախա ն

:

Ր"

Թ

ւ

(310)

Հ) Ա

/ու) (ք)

պատուիրանքն: էրանջն:

«զ

չժ

Ա

(312) ան: (/ւ)1.) դումարեցան Լ

Աա նա թա

:

Այօր.անին գռոծ:

«ՉԺ

մլ

օր:

«2

ամենայն ուժոյ:

յ

անուն:

որող

«2

ԱՐ.)

անդուլ: զցայգ: զցերեկ «Ա պոռրզտեալ: Այլ 0» ժածու: այլ: Ա զղդառնութիւն 6-7 անժուժկալ Հաա օօօց

Այլ

«բ.

յ

3.

ե

օր.

ժուժկալի (նախն.396): »շօ«««) Այլ

ուղղ:

օր.

հափոնալ:

ան-

չր րո Բու դեղլոյ «փուլ զիոյոըառանցվորա

Թավփելզմածածին թոյնո իմի, վոր ի

իբրն

ե

«որեէ

ե կատ դնէիք էւ զզօրսմեր հ սատակումն սրոյ մաւտնէիք մեծ ն զազգատոչմ մեր ընղ նեղութեամբ պաչարէիք աչն խարձի աւերիչք գտանէիք Հարկացնեղելոց խափանիչք Որդ աղ նի, եր մեռ ակի անուր «րր բուք, զի մայոնի լիցի «րն գութ խնամոյն, զոր ասեմք ան տեսանեմ ձեղ անձնեւայո նեն նդ 4ե -: Բա ուլ ն նե մ

րար լաարեանն, ի Մոնեազերելով րաոծաւաճութեամբ, բան քողարկեալղբանոն՝ ասք, խարդախութեամբ խորամանկ բերեյիկ, ճերոք գեյԲանը ատչամագունա վայեձեր. էք աչխարՀէ, «ո՞վ յորմէ՞ զի՞նչ այո».

1813)

ու-

ե

ա

:

ն

ոք

դուք

ն

ե

անուն

է

յինէն»: թերես արդեօք դո՞ւք էք ապատամբեալքն հւտուն ասեն, հե ով աստուաձասէր «ընդէ՞ր, Պատասխանի ն ընդ ստամբակս, իբրե թԹաղաւոր,իբրն ընդ Համձարզս ընդ աննչանս կամ ընդ անընդել վայրազախօսիս ընդ մեզ, ն նախ քան ընդ պատժականտանչանաւոր խոչտանդանօք արկանելն զմեզ՝բանիւք քո իբրն քարամբք Հարնալ զմեզ չոապ տագնապիի վերայ արկանես թափել զոդիս մեր:Այլ զմեզ գիտես ո՛վ ոք եմք ն ուատի՛ն. յումմէ՛, ն. Թէ զի՛նչ նուն է մեր՝ կարի քաֆայայտ է քեզ, ն մեջ ոչ եմք ապա-

ն

կալֆիջՀաւատա ն օրէնս աստուածատուրս Հեռի (316) Է ն ք ստութենէ Լէ որ ինչ Ընդդէմ ստութեանէ, հ ից լերուջ

" Է աարիեմեծ րնամա, յամառուլթեանը: ռնուռ

(3141 :)

Այ օր-՝թագաւորք

է.

ազգք

նուաճել:

ճա

է

մո

ԼԴ

|

մգ

տամանէ

4ե

ւէ,

ո

Ք

ԷԴՈ

ԼԼ

ն12

րարեալ զգործս վնասուց 4երոց, զոր մեղայք մեզ, ն լիցին ե նՆ4 Մ ձն ձերի գիւտս, ն կեցջիք 7 ւո իրեցէք ն ւս անձինք աչխարծի ե ե ձեռն տանց դուք որդիք ժի ե մածու հլանիցէք ե բնակութենէ ժերմէ ն բնակիցէք ե դժոխս: Ետ պատասխանիսուրբ Հայրապետն ՅօՀաննէս Հանդերձ մեծ նախարարօքն Հայոց ն ասեն. «ի քո ի«կ՝ ինքնակալ թաղաւորութնանդ ն ի յօրէնս առաջնորդին ձերոյ գրեալ է՝

ձերոց,

ոնիՏոգարարգութուանզումարձիք, առ

արք

աո

|

առ

գային ձեղ. զօրս յրուձի կազմեիք, մարտսն պատերազմունսգրգոեիք,

որդիք թագաւորացն այոր

արժանի՞" էք արդգածատելոյ,ե

առ

ա-

պանչարիք մեր, զի մեղաք առաջիտեաոն Աստուծոյ մերոյ Դ նե մատյետս Հարաք զիրաւունս պատուիրանաց նորա, նեաց զմեղ Աստուածէ ձեռս ջո. արդ ածաւասիկ Հասեալ կամք առաջի քո, ինքնակալ թաղաւոր |314) իչխեցող կենաց է մաճու. որպես Տէր Հրամայեսցէ՝ եղիցի»: ն Խօսելսկսաւ Թագաւորն ասէ, հ բազում ժամանակաց լեալ թագաւորնախնեացմերոցլ2 մինչ ոու մեզ ծասեալ,է ունիմք ընդ բազումազգք ն թագաւորքեն ղոր նուաճեալ՝ ն մի ոք այդչափ խնամ ձեռամբ մերոյտէերութնանս.ոչ ն Հողաբարձութիւնառնկաք, որչափ ընդ ձեզ ն ընդ աչխարչ 4եր.դուք ինձ խոկայիքմիչտ,ն. զընդղէմսն աւադիկ անընդունակք լինեիք որ ի մէնջ առաքեցեալքն Հազարա-

ն

աչխարձիլեալ էք դուք, զօրութեան էք դուք, ն. ի դիմաց ձերոց երի, զի զօրութիւն բազում դոյ ի ձեզ, զի այդչաւի վնասս գործեալ է ձեր իս, ն ածա Հասեալ կայք ն յատենի առաջի իմ անտրտում անտխուր երհաօք, որալէս ն ն. զանմեղս զբարհգործակա՞", լի ամենայն կամարարուն իմ թեամբ մեր, անխիղճ Համարձակութեամբ"""՞ խնայեալ ի ձեղ ոչ արարիպ զրաւ կենաց ձերոցըստ արժանի ապիրատ գործոց ն վնասուցն, զոր լանցնայքն իա դուք. առանց ի տանջանան ի չարչարանս լի դառն" "" Հարուածոց մտանելուչո,

(315) ») այլ «ր` յ) Այլ

ւտ.

մեր խնամոցն..

ձեր,

ւ

տանջանաւոր

ձեզ: »») Այլ օր. յաւելու՝ դութ: »«»օ) օը:՝ զրարեդործա: Այլ օր" ամենայն ՀամարձաԱյլ օր. դառնութեամբ: կութեամբ: (316) :) Յայլ օր. չիջ՝ իսկ: առ

2029)

ե. Հաւատարիմ, ճչմարիտ վկայութիւն միոյ ուրուք է. ն յոյժ Փաւաստի ընդունակ գոլ զառ ի բազմաց վկայութիւն ե վերայ մեծի ն կամ փոքու ինչ իրաց կամ ի վերայկենաց ն նկ մաՀու. խոտնալի բաց ընկենուք զմիոյ անընկեր ն անվերոյ իրաց Հանդես, որպես ն է իսկ կոչեցեալ մարգարէն պի ոչ գոնեայ |317) մի ոք գոյ, որ զճչմարձերՄաՀումաթ, 2. ուսուցանելով նորա,Թող Թէ զբաղումս": ւութիւնն Եւ արդ ՁՃԺԱ՞ ծն մարգարէք, աստոււսծուոր զվկայութիւն թեանն Քրիստոսի ստուդաբանեն ճչմարտութեամբ յանցնիւր ժամանակս,իբրն ի միոջէ բերանոյ, ԹողզԱմետարանն նորա:Եւ մեր ընկալեալե Հաւատացեալ զառաքեալս ճըչէ ոչ կարեմք մարտութեանն՝ փոխանակել զճչմարտութիւն ն ընդ սնոտի, առասպելաբանն կարկատուն, ստայօղ պաճուճազարդ մոլար ուսմանդ ձերոյ:Որովօրինակաւկամք Քո Հրամայեն եկեսցենի վերայ մեր պատիժ պատուծասի. եմք է կապանս, պատրաստ ե բանտս,ի գանս,Է Հուր, ի է ջուր.ե տանֆանս աւ Հարուածոց ն.յամենայն Հնարա Զայս ես առաւելքան զսոյնս 4 բաղզմապաչարչարանաց»: տիկ կարդեցին եղին բանս գեղեցկայարմարսի Քրիստոս Հաւատոցն: ԲայցՔանզի ոչ ոք յայնժամ ընդ դրով ղայնոն սիկ ներթադրեաց,որպես օրէն է թագաւորաց՝ ոչ մեք եոչ գոլ

տի

է

«

Համ ե ն երալ

ԱՒԱՐ

(ատ) "յ Այլ

՝

օր.

անկեալի սիրտ:

Ա

(156՝ 84Ա:

ատուն, առայթը

Լ.

«ա 1(175

սուրբ

փոքը

մի ոչ կամեցան դառնալ

առաքելոցն,

բայց

վասն զի ոչ հ տալոյ բանսաու-

նողա

զարՀուրումն

Տր դիւրափովիոխ

մածու,

մանաւանդ

ոչ

Ար,

կամելով

ե-

է մտի եդեալ «յանձն առնումք զծրամանս արքունականս», Հաճիցեն զմիտս թազի այն ինչ, իբրն Թէ ի վերին ն խորՀուրդա ի ներքին զխոստովանուգաւորին, սլաՀիզեն որում անչնար է երկոցունց ի միասին Թիւնն որ ի Քրիստոս. ն ոչ ոք կարէ երկուց" տհրանց ծառայել,որոլէս բնակել, (320)ցուզաիւրում Հարկեցայց ասաց Փրկիչն,ղոր ե կարգի

քրեա"

յերեսաց աւենին, յղեաց պատգամս Լ. ասէ, «ոչ են օրենք թաղաւորութնանսմերոյ ի պայքար բանից զոք արվանել. ն յծրկարծլ ի բանս, որչափ արարաք ընդ ձեզ, զոր ն ինչ այլ արասզուք. արգ քանզի խօսեցայընդ ձեզ բանիւք ն ողոքանաց՝ դուք երես այղ դայթակղեալխարեցայթ ե 1175.

ս

ռաւնլ քան զփառաԱստուծոյ. զի «ժողովուրդս այս չըթամբք ն պաշտեն ղիս, սիրտք իւրեանցՀեռացել մեկուսիԵն Մի1 նչն». անկաւ ի կողմնեալքի սիրոյ աստուածութնանն՝

նել:

արտաքս

(ւ).

առ

նորա ելանէ ծուխ ծնողի կայծականց, որպես Ընդ ոնդգունս . Եւ ե վասն իւըեանցթուլամորթութնեանն գրեալւ է Յովբ ն այանՀասաւււռ մոդան յողդողդ սիրեպինզփառս մտաց

։

Ա

Լ

(319 վաղվաղակի չորացաւ արմատս՝ Լ նորա կայծակունքՀատանին՞" ըկուին",զի է փոռնգալոյ

նէր

ետ Իբբն զգազան մրմոռհալ արիւնարբու՝ Հրաման Հանել

ՆԺԱ:

նոցա Փաւատ

տրս

ՅայնժամթԹագաւի3լծ)որն լի եղե սրտմտութեամբ,ն զգոյն երեսաց իւրոց բոցագոյն դարձուցեալ, խրոխտացեալ ն

(246՝

4եզ,

-

:

.

Կ ՈՒ

|

կայք

ձեր»: Այլ նոքա թեե

ԸկԿրբ"բդել պատկան՝ վարկաք:

Թայ

ի

սգո

Հ(այչ

«ո

եւ

ւ յամառհալ: արդ խնայնալ իմ ի ն դուք առանցյապաղանաց զիս աչխատառնելոյ ի բաց լե. ն աանձին, ու մորկողագութ ենէն Ք բիատուի, եե տղիցին բուք նձինք ձե 4եր ի գիւոս ե կեցջիք.1 իմ թողեալձեզ զչարիսապստամբուանն ի է Թեւ ր, վայնլեսֆիք ընդ իս ն տիրեցեք աչխարծին

պեդճալ

իսկ աբադապէսթլոլատեալք եղեն մոլիոր մանակ, Հետնհալք զկնի ԲագարատայԲաղրատունեաց", ն էր նա եչըմբոնեցաւ ի յայլ զօրավարէի Խլաթ քաղաք,

Յայնժամիսկ

չիջ՝

պաճուճազարգ

ն

աեԲերե ա) Ական Այլ «ր- կարէթ երօյ) ի վերին էրես: օր.`

ու

արմատս

Այլ 5բ՝ թէ այն ինչ

'

նքեւան

աղ

վաղա

ծագել ն

տա-

ոզունը: (շցունց

22)Այլ օր:՝զամենայն իսրայել: (320) ՉԺ Այլ օր.Բ̀ազրատունւոյ:

ն եղե Սամառայ ն ն լայն նրաց զպողոտայն ընդարձակ, զչատուածուրաը, ւիղն կորստեան,որ տանի յանդիւտ կորուստն. որպէս Րոբո|. յանցոյցն ղիսրայել՞", որ մեղաւ վամ որդին Նաբատայ, Է յիչատաէ հսրայէլի՛, թագաւորացն ի գիրս որսլէս գրեալ ն վրիպել որով վրիպեացն կարան նորա մոլորութեանն

խան

բարձեալեղն Տարաւնոյ,

կործանեացզազգս մինչնչո

յ

տեան:

լաւի

ի

աս-

կայ ն. մնայ ազգաց բաղումս՝

յազգս

ըստ

ընդ մեծ նավերագոյնն միչեցաքթ գոլ նոցա ընդ" ւռոծմինԱրվասնազգակից լխարարոն՝

Բայց Վասակսայս

դառնալիշբում նովին մտօք ն նովին մոլորուն որպէս պատլրբեալլի Թշուառութնամբ-. վարեցաւ, թեամբ" ե ժեն զի դարձաւ յետս յԱստուծոյ դարձոյցզեզնմանէ՝ Ասյերկրպագութենէ Իւր հ ճշմարիտ դաւանութենէ րբեսս միս զթիկունս ե որպէս ասաը՝ «դարձուցին ւտուածորդւոյն, է երես|Ա3Ա աստէն իսկ դարձաւ մենտս ոչ զերեսս իւրեանց». լետս ուռորմանն ձախողա ունս ընդդէմ ԴԴ Ը" մ Ր դ ը կոյս, յ» Թթ, ռպլարտեցաւ ժառանգետց: Առանցախոյնանի ղխուտորմանն ե է առանցՀողմոյ նաւաբեկեառանցզինուխւոցուտեցաւ Թալ նի

զոր

յառաֆ քան զրմբոնելն նոզա ել գնաց իւրովք ծրունեաց. կամօք ի Սամառայ ն եղե աստուածուրաց, ն բուննալ ուրջացեալ էր ի նմա սատանայ զօրօք իւրովք, ամենայն խորամանկութեամբկանալ անլոյծ գօտեամբ Հնարի|321իւք ընդ ոգւոյ երիցս թչուառականին, զոր կազմեացիւր նայ գործի աջողակ յամենայն արուհստ գիտութիւն խարդեղեալ ննտիւք ընդ դախութեան, իբրն զպատչաճ դարան՝ խաւար թոռուցելոյ յոգիս խաւարամածս:Որպէսն այրս այս անքակ ն անմեկնելի զգեցաւ պատեանս յինքեան արար, Եւ ղի մի եհրկայնեալ որ ինչվաբանսարկուին: զղզօրութիւն ն ոն սորա ապիրատ ինքնակամ ե անզիղջ ն անխիղճ ռանց պատկառանաց մոլորութիւն սորա լի անամօթուէ բաց դիցուք ղսա ե միջոյ միչատակի նախարաԹեամբ՝ զի րացն,զի ոչ եթէ ատնաց զանօրէննհբբն զանամօթն. քան զմեղանչելն առաւել չար այն է՝ չունել զինքն ընդ յանցաւորսն, զի ողջախոչացն քան զամենայն չար տանջանս ամօլթնէ. ն. մի եղիցի միչատակսորա ընդ սողա, որք Թեպետ ե վրիսլեցին ն կործանեցան՝ սակայն ն ապաչաւեցին ն կանդնեցան յետ դարձինիւբնանց Է մեծ կարաւանէ գեի միջոյ ժանեացբոնաւորին. բայց բու(322թնեանն լերսա

`

«2

սատա-

ա-

սա

օժ Այլ գոլոյ: Ա (լ) Այլ օը. ստրֆացեալ: օօ) ըստ տոչմին: օօօօժ (321 Հ) իմա ռպլատկանդարան (Ա, 158, ծն. 7: (322) 2 Այլ օր. (բբութնամբ Լւ մոլորութեամբ: (

Չ-

՝

:

ն եղեւսմա կեալ անծաւաստութնամբ կորստնանն. անդգիւտ

մեռանել անյոյս: իսկ երիցս երանելի սուրբքն տէր Յոչաննէս Արծրունեաց ն եպիսկոպոսն երանելի քածանայն Գրիգոր տէր Գրիգոր ե Աստուած,կազետլ Խլրախուսեալք Արծրունի՞՞

մատենի

աներկիւղ պատերազմին ասպարիսիՀոդնեորական կարգեՀամառօտութեամբ բանիբուն Համարձակութեամբ, մաբանսդեղեցկայարմարս պին եղին առաջի բոնաւորին ե պախաՀ աւատոցն տուածաչունչ դրոց վասն ի Քրիստոս Առ ուն զմոլար օրէնսդիրն նոցա րբակելով ասե. է «լաւ նոցա ւպարգզեսն ղզխոստացնեալ Հարկանելով քան ւսու ժամանակմի վայելելի մեռանելվասն Քրիստոսի, (323)

մեծ

Մաչումաթ:

մեղա»:

բոնաւորն կապել զնոսա երկաթի այնժամ Հրամայնեաց ՑՁոն դնել է բանտի:վայելէրիսկ եպիսկուլոսին կապանօք

ՄբկՀաննու՝առնուլ ղլուծ Համանուանն իւրոյ զՅոչաննու ի ն. բանտ": տունհալ՝ էր ի Հերովդիայ բտչի, որ կապեալն ն ոչ անփոյթ մոնաուն Գրիգորի Արծրունւոյ՝ էր Գեղեպիկ առնուլ առնելէւ զիւրոյ ՀամաւնուաննզսրբոյնԳրիգորի վիբապն լինել ե խորինխաւարային յանձն ղզխաւարամուտն

:

9 Այլ օր-՝Արծրունեած: Ժ (323) Այլ օր-՝Համանմանել նե առնուլ զլուծ Հոմանուան ն. տունալ (ինէր: զսրբոյն Յովծաննու...

իւրոյ

աե ընդ լ բո /հոգ րիգոր, եջ»Ձ մբա բանել աալանօք

Հանդեր4.

յոյժ

ն

ն բոա, Կանթիւն, զերբնակ երանե,

ն

-

լնուլ

զի անմեկնլյշգելի եղիցի Քրիստոսի նոցանէ, որպէս ասաց ե Թէ «ուր Ք ր ռտոմ, ժողովեալ Ե են «ուրերկու երկու կկամ երե ընք ժողովեալ յանուն անդ եմ ն նս Եւ սաղմոսէին մ իտ դ ի մէջ նոպա»: զ ջ՝ աղմոսէի խաբա «վասն քո զօրծանապազ. Համարեցաքորպէս : ի է սրբոց բ զնոսա ի Թենչն. ն մինչ ոչ ելին ի 1 եԲՐ: զմնք Ն այ : մ ԱՆ ինչ յամուր անդամա դ պարսպէ ի բաց դառնայը, յ որոյ գլուխ անկեան Քրիստոս ապա մամառեալ զարբաԻր կապել կրկին չղթայիւք ն արկանել ե ներքին բանտ: իբրե.գիտացինսուրբքն զանչուն պատերազմչարին՝ վառեալ ե նոքա զինքեանս Հանապազակոիւ (ինելի ճակառուն, ւսնխավան սաղմոսերգութեամբզանուչածուտ աղօթս իւրեանց միչտ է բարժունո՞՞ էւ առաքելով, Հայցէինյամենայաղթն |325) Քրիստոսէ մաղթելմեծիպատերազմինն վառնալ զինքեանս ընթացա ւատերազմժին, զգեցնալ ն ն զզրածս արդարութեան պնդեալզմէջս ճչմարտութեամբ աղուցեալ զոտս պատրաստութեամբ Աւետարանին խաղան 134 ածեալզբանն Քրիստոսի, որ այն սուր երկսայրի, ն. վաչանԷ Թիդեալ բոլոր սրտէ զծաւատս անրիծս, է ՀամբարձՃեալք զձեռսիւրեանցերկինս իբն զաղեղն Հաս, հ. զզօրութիւն աղօթիցն հբըն զնետ գնալ ի լայնալիճաղեղանէ հ նպատակն, Հարնալզկառասին սատանայի կադիաթաւալ Եւ ցուղնեալյերկիր կործանէր: վասնմաղթութեանն գոծուԹիւն մատուցեալ Քրիստոսի՝ ասէին.«օրծնեալէ տէր Աս:

մեռանիմք

գրչի ազանումն» արթ ԱԱ այը/ողնոաւ "ա որ ի բ եք Ժ/ ԱՆ" Հաղբ վատրանաց յ ը թո գլուխ վարծիջե, ,

,

ԼՔ

Գո

Հրամայնաց

ԿորԸՆԴ

Նամ ոյա

1324»)

Այլ օր՝ վէմն Քրիստոս: «)

բարձունս:

Այլ «ը՝ զաղօթս իւրեանց ի

զճեռս մեր ի պատերազմ,ն զմամեր, որ ուսոյց Եւ յայսմ ն տունս որ ի կարգին է: մեր ի ճակատամարտ»: ճգնաւո ն ն երանելի Գրի ւի ն Ապոր ՛ իո ի ՞չ ժիալն որր: ոադժ1 տեաոն Գրիգորի,այլ ն. զօրք քաչանայն մարտակից էին «բանակք Հրեչտակաց Տեաունչուրչ են քանզի Հրեղինաց, զերկլ326)իւղածովքիւրովք ն ածեն զնոսա»: Եւ կացեալ սուրբքն ի կապանս զերիս ամս ի ներքին Եւ խնդրէին Հանել Աստուծոյ` է բազումողորմէն" բանտին: ն Հաստատուն ի գլուխ զառօրեայ ժամանակս անսայթաք յիչեցեալք զվերին Հաւատովք, լի արտասուօք ն.Հեծեծանօք որպէս սուրբ ժողովուրդնԱստուծոյ Սիօն մայրաքաղաքն ն ն. գետն նստէին լային ի յիչելն իւրեանց զ Սիօն, կամ ն կառղլնալքարկեալքէ իբբեզնոյնինքն զերիս մանկունան, տուած

ն

առ

գիչեր"՞ զնոցին օրչնութիւնսզամենայն Բրիօրչնէին զնոյնցօղ օրծնութնանյամնենապարզգնեողէն Եւ յոյժ ղուարճացեալ քաղցը բարբառովն ստոսէ խնդրէին: անոր է անեղծանելի վճիռ Փրիստուասիրաց Քրիստոսի, ն բեռնաիս ամենայնաչխատհալք ձանց,եթէ «եկայք ն ես զձեզ», ն թէ «որ ուրասցի ղանձն ւորք, Հանդուցից ամս Լիկերակրեալ իւր վասն իտ գտցէ զնա».ն զայն երիս զնոյն որպէս իւրեանց, նէին սուրբքն ձնեռնարունհստիւք Թէ «զ |327պետսիմ ե որ Պօղոս, ինքն ղաստուածազարդն Հնող նեղութեան

Մ

ն

առ

ձեռքս այս»: ընդ իոն էին՝պաչտէին՝ քան զաամին ե չորրորդ դարձել ե բարձրագոյն Իսկ ի ղ ոաֆինն կազմեալղմեքենայսչարինարկանել Գրիգոր ն մաքուր ոսկին Քուրայսնեղուլթնան. զի պայծառ սուրբ Քանզի սլատկերաստուածորդւոյն: միւրումն կտակադգրի օձիցն մեջ «ի Թէ Հայոցլուսաւորիչնասէր, սուրբԳրիգոր

ղանդամօքիմովք»: իսկ էր բնակութիւն իմ, ե կոտուսյին խուժաի ժողովս ի մէջ մարդակելրոլ ւէր Գրիգոր դազանաց որ նս չար քան զթունաւորդգադուժ բարբարուսաց բնակէր, (326) : (327 :

ԱՐ)

ԱՐ)

»Ժ Այլ օր" Գիչծրի: ի բազումողորմն:

աչտեցին:

մեզ,ն. մխիթար բարիունէր ե բարբառոյմարզանսեն որ հ ծակ Իժիցարկցէ գարէին ասէր,Թ: «մանուկ մատաղ զձեռս իւր ն ոչ մեղիցեն նմա»: եւ խնդրէր ի

(Է)

առ

ի

լանձը

մարմնոյ աստի ոչ անտես

մ

Տո

:

Քրիատու ՋՐ

/

ներէ նմա Հազպաղատանս արարեալ Քրիստոսի՝ խաչակից լինելով նել է գլուխ զսուրբ քառասնորդան, ն մինչն ի պարտ զատկին, զուարճացեալլինէին Քրիստոսի, ռուրբ ճգնաւորքն յաւուրս պենտեկուսէից- բազմ|328|նալ էին ընդ Քրիստոսի եբբ. զմանկունս առագաստի: Իսկ զկնի ԺԵ յետ աւուր, վերանալոյնՔրիստոսի, ապա Հասանէր կատարումն. որպէս ասաց ՔրիսԳրիգորի Քրիստոսակոչ" տոս, Թէ «ես յորժամ ձրնցից իս»: ԱպաՀամբարձեալզժեոս իւր լերկինա՝ աէ,«յիչեա՛զիս, Տէր,յորժամ դաս արքայութեամբ Քո». ն. օրծԽե աց զա մեն եսետն, ղծե ուսւորս/ զմերձաւորսյանձն լր ն. զինքն յանձն րար չնործացն Աստուծոյ, արար երանելի եպիավոպուինն ճգնաւոր քաճանային, Հանգեաւ բարի խոոի Հոռի ամսհան, ր օր Ե ձր ամսոյն փորոք Է Քրիստոս Յիսուս է Տէրմեր, որում փառք յաուրբաթու՞՞ իտեան մէն: Իսկ Հաւատացելոցն տեսնալ,եթ բարի խոստովանութեամբ ննջեաց տէր սուրբ Գրիգոր գոչութիւն մատուցանէին ամենազօրին Քրիստոսի, որ զօրացոյց զսուրբ վկայն ն. զսատանայ: Եւ արանցն Ո՛Ր յամօթ / ատուական 9: Ք իստո«4 Ժ սասիրաց մտեալ առաջի թագաւորին խնդրեցին զմարմին ի ն. եդին (329) ի դերեզմանին. ն

յուրացութեանն իւրում, ԱսացԲաղարատ վտանգի նեղութնանցն՝ ուրացութիւննոչ ինչ վնասէ,եթէ ի սրտին առ

գաղտնիպածէ ղխոստովանութիւնն Հաւատոց:Եւ

,

աղ

ա-

«րոյն»ո

զօր

մածուան

Պոոոցին ամենայնԱսորեստանտօնախմբեալ

ը Քրիստոս ուրախութեամբ ՅիսուսԷ Տէր մեր,

մեծաւ

"րում

ամէն: փառք 27 յաւիտեանա.

(/9' Գրիգորէ Քրիստոսակոչ. ուղղ: ԳրիգորիՔրիստո397):2») Այլ«ր- բարձրացոյց: սակոչ(նախն.

(328) Վ

Ա

(329) ») Այլ

"

օր.՝ ժաՀու:

»») Այլ

օր`

բայց

քանգի:

դա

աւադիկ դառնութնան ի վեր ծրնծալ, բազումք «ղծին նովաւ: եկայք դիցուք զյանդիժանուլիւն սոցա փոքր ինչ ն դուզնաքեայ ի գրոց սրբոց, զի ի բաց խլիցի ն

փառ ծաւատացելոց. ւանցցուքի վեր եղկղեսիանոսաց, է ժամանակի Հալածանաց որք անկան ի կոապաչտութեանն մոլորութիւն.ե խորչեցաւ "ւմ զմիտսզայս, եթէ ռր ե պլաչտօն կռոցն վտանգինեղութեան դարձցիոք է, ոչինչ եթէ սիրո իւր ուղիղ պածեսցէ ղզծաւատսն ն Զրնդ նոյն ի որթ ի դաառաքէր ընդդիմակս չ ոչ ընդ Նո ե. ՆՆՈՆ՝ մենայն ր այն ի կոոցն դարոլ ՀՊալածասացոի դա զոծելոյ Եւ բազումս արգել ի կւապաչտունէր զապաչխարողսն: ն թենէ, Թեպետ ժոլորեցոյ (331 անյուսութեամբ զղարիսկ զաշխարՀն ժեալան լապաչխարութիւն, ն նա զրոլոր սնուռհացն,թէպէտ լետոյ ւն նին րիք ե: Բ Իայց . երկոքեան ջ չ դնի կողմանք ընդունէր զապաչխարողսն: Թեսէտ Ն ի բարեպաչտութեան ԻԷ ներքոյ սպարսաւանաց, Բայցզի մի 1 մեք անկեալք լիցուք ի յաղագսմոլորեցան: առ

`

ՀԱոթ:

Հռովմ

Նաւատիոս" ժամանակա երէց Եղկղեսիանոսացն"", ւու-

սա

:

սրբոյ

արմատ

զոր

առ

ա

լ

սրբոց,

Արդ ամբարչտութիւն աղանդոյն այնորիկ յեկեղեցեաց ուղղա-

տովանույեամբ

արար

թ: Եղկղեսիանութ. 1350) ինձ այսպես թուծր, աղանդն Ելկղեսիանոսաց փաղուց չիչեալ լիներ ի խափաննալ Քաչաց վարդապետացն եդն Աստուած յեկեղելւոֆ.

առ

-

ւիտեանս.

զայս

Ք/Մ

բարժրացայց"" Հայը՝ զամենեսնան

առ

ՎԱՍՆ ՀԵՐՋՈՒԱԾՈՑՆ ԲԱԳԱՐԱՏԱՑ

ԲԱԳՐԱՏՈՒՆԻՈՑ, ՈՐ Ի

ԶՔՐԻՍՏՈՍ

ՎԵՐԱՑ ՈՒՐԱՑՈՒԹԵԱՆՆ

ՑԱՒԻԵԼ ԵՒ ԶԱՅՍ Ի

ԿՈՐԾԱՆՈՒՄՆ

ԲԱԶՄԱՑ: ԸՆԴԴԻՄԱԴՐՈՒԹԻԻՆ

ՍԱԿԱԻՈՒՔ

-

լինել կործանեաց, պաշտօնատար"

(19)

«ԺԱ (3307 Հ Այլ օր. նաւատիկու: ընդդիմակս եղկրբեսիացն: 1331 2) Ա (25 սաչսոօնարբարպաչտօնատար (Նախն.147): »«2ժ ուղղ: »»«») Այլ օր: էրկօքին թեօք Այլ օբ:՝ հրկո բին: Ն

ն նոյն՝ ուսցուք ի մԱստուածաչունչ դրոց ընդ ն դնասցուքճանապարՀ, ժի խոտորնսցուքմի աջ

նա

զչբթունս մեր մաքրնսցուք մածենակ. ի մաքուր խոստովա-

նութիւն Հալելով ն զմիտս մեր սուրբ պաՀելով ի Հաւատա ճչմարիտս.զի եթէ ծրկոքնան""միով բարեպաչտութնամբ ոչ վառեսցին՝ոչ ինչ օգուտ ի միոջէն բերցի: Զի Թէ առագաստ նաւին յերկոսին կոյս ոչ պարզիցի՝ ոչ ուղղակի նաւարկութիւնն ճանապարծորդիցի, կամ Թէ նաւաբեկեսցի իսկ ի բոնութենէ մրրկալից Հողմոյն զալիսն կուտակվելով: Եթէ երկոքումբքթնովք""" ոչ թոչիցի թոչուն՝ ոչ վերասցիի բարձունս:Նոյնպէսեթէ ոչ Հաւատք արտի(332) ն լխոստովանութիւնշրթանց ամբողջածիցին՝ոչ կարասցէ Հետեել ճչմարիտդաւանութետանն ի Հայրն. յՈրդի նի Հոգին Սուրբ, «զի սրտիւ Հաւատամք ն. բնրանովխոստոմարդարութիւն, հ փրկութիւն», վանիժք որպէս ասաց առաքեալն, որոէս որ 2 ե չրթամրքնպատունն սիրտս իւրեանց անսպատունն. զի այս, «ժողովուրդս

ասէ,

չրթամբքիւրեանց պատունն,

«տուղ

առ

լեզուին ո՛վ սիրելի,զի Թչնամանելն՝

է,

բարբառ

ն

ոչ

ներէ

ստեղծիչնլեզուին զուրացութիւննբարբառել,զի ոչ եթէ այլ ոք է որ ստեղծ զլեզուն, ե այլ ոք է որ արարի զսիրտն.

է

խոստովանեաց:

ստիկպատժոց արժանիՀամարիցիք զայն, որ զորդին Աուոն ե տուծոյ եծար զարիւննորոյ ուխտին խառնակ ն զՀոգին (334) չնործացԹշնամաննաց»: Տե՛ս, Համարեցաւ սւ

օն

անդր ի բաց տար: զմիւս նս նման սմին ի գրոց Գործոց առաքելոց: Սիմոն Սամարացի մատուցեալ Փիլիպպոսզծողւոյն հն սրտին պարդնաց լեզուացն՞, կեղծաւորութեամբ զիա՞րդ ն Անանիա վասն պատժապարտեցաւ. զե՞նչ Սափիրայ է. առ: ագարակին նորին ուտութեանն՛, իման ի միտ Զի եթէ ոչ ստուգութիւնսրտին էւ ճչմարտութիւն բերանոյնՀամամիտ ծաւատոցն խոստովանութիւն ուղղակի մառտչիցին՝ ն խոտան ի բաց ընկենլի է ն օտար ի սրբոյ առաքելական բարւոյնն չարին է եկեղեցւոյ:Քանզի ոչ յարմարական""" միասին առկայանալ, ն ոչ լուսոյն ընդ խաւարի, կամ զի նոյնպես ն ոչ է Հնար առողջութեանն ընդ Հիւանդութեան. է՝ յաւելոսբտի Հաւատացելոյն պղծել չբթամբք: Զի գրեալ Տես է

առ

,

-

Տիմոթէոս գրէ, Հաւատա-

(332) ») Ա(/) չիք խԽոստովանեցայց: «Ա (15) (333) Այլ օր- զանօրինացնստորագրելով: :

չճաւատամբ՝

ռա-

՛

ն.

ն զոր Քարողեմք»՛. Հաւատոց

՞

,

«իրտք իչրնանց Հեռացեալմեկուսի են յինէն»: Զի չէ ն չէ իսկ Հնար, Թէ որ Հաւատայ Թէ ուրասցի չըթամբք, բերանով զի «ոչ կարէ ծառ բարի պտուղ չար առնել, ն ոչ ծառ չար՝

բարիառնել»-, որպէս ասաց Փրկիչն,ն այլ Թէ, «մի Թէ Քաղիցեն ի փշոց խաղող կամ ի տատասկէ թուզ»-. այլ Թէ «որ ուրասցի զիս ն ես առաջիմարդկան՝ ուրացայց զնա առաջիՀօր իմոյ որ յերկինս է. ն որ խոստովանեսցի զիս առաջի մարդկոն՝ ն ես խոստովանեցայց՝ զնա առաջի Հօր իմոյ որ մերկինսն է»5: Այսու զպտուղ չրքանց մերոց խոստովանելով" յանուն նորա "լածանջէսլաոնալեօքն 1333) ն խոստմամբքն:Դարձեալ նմին նման ասէ Պողոս, զօրինացն ստորոգելով՝ գլաւորութիւն, այսպէս ասելով, «մերձ է բան ի բերան Քո ն ի սրտի քում, այսինքն է բան

դոլ

զզօրութիւն ծաւատոցն, ասէ, «Թէ ուրանամք՝ էւ նա զմեզ. թէ Հաւատարիմ ուրանայ ե մնայ» Տես եսայիասզի նչ ասէ,«մարդ եմե զերանելին ն պիղծ չրթունս ունիմ, ի մէչ պղծաչուրթն ժողովրդեան բնակեալ եմնա»: Զայս ոչ եթէ սակս ուրացութեան ինչ ամբաստան լինի զինքենէ կամ վասն ժողովոցն, այլ զի ոչ յանդիժանեցին զթագաւորն, որ արտաքոյ օրինացն ամբարչտեր. իսկ եթէ փոքրն այնչափ ամբաստանէր առ նա ն մարդարէն քանի ողբոց արտասուաց արժանի զանձն են որ յՈրդին Աստուծոյ ամբարչտեն չրթամբք իչրնանց: ն. Պօղոսողբալով ն սպառնալեօքասէ. «ո՛րչավ Որպէս բիմ

Հարթն ն մի

առ

՛

«ԺԱ անն Հաւատարիմգոլ գրէ: 229 Ա (1/2 սակս ուրացուԹիւն ամբաստանինչ: չ0օօժԱյլ օր- յինքենէ: (334 ») Ա Ր/ւ) ղծոգւոյն պարգնս լեզուացն: Այլ օր. զիա րղ լեզուայարմարականէ բարոյն: ցըն: «Ժ Այլ ր» ի սուրբ «ժԱ |

.

յ

Թոդ)

արն Գանա արան:

ողո է

Օօ.

սրտ

ե

որՀու

ութիւն

մուս,

մ

(Ը)

ն

ՈՐ ԻՆՋ

ե

Զոր

Ա Ար

բլու

Գր

Ա

զոր խօսքն»

'

նե արծ

Գարին

աթ

' "

՛

ր ավա Նրաւորութենէն ատ

1 ո (»») Տր 7: «"9 կյ աո

(236)

՝

Թագաւորաց: առաֆի ուղղ: զդերչատուցական Հատուցական. «ր Գրոցաք ն պատմեցաք:«յ Այլ

"Բ"

-

աե Լան

յորժամ

,

ննե

զգա

ւ

|

ն

(335) «( Ա, օր` այլ տանելովմեր զվլայութիւն

լ

յորու ժ"Ր

Ր Բ1 րաձեւ" անճոռնիե թանձ ծանրակիր մարմնոյե եւ է զի ի նուրբ ե զի վեր բերումնն առնեն: դժուարաչարժ ն անկեալ՝ նմին հալ կան ան Հուն տնե արժ,

Հ

«խօսէիզվկայութիւնս քո առաջի Թագաւորացն ոչ ամաչէի», ն. Փրկիչ1՝«եթէ ուք ամօթ Համարեսցի զբանսիմ»: ն Աստանօր զվկայալբանիս՞՞ մեքի ճեպելն փութասցուք, զի մի մերկարաձգեալ զդերծատուական՝ անիս՝ետնեւ գատցուք մեզ մառաֆիկայ մութեանցն են Հանդէսք:

,

ն

ադադգա տփողագ

գար

Տեաոն

ջոց

ջերմությանը մաւարթանան արարնալ

նե

նիզեն

չերմութեա

Վի,ԱԱ

ասղացու

Ը

առ

՝

"

ն

ն

Ի"

Լ

Վազրացութ ո334յիմրայութիւն «րծ» Փրկիչն առաչի ԴոեՔլոզոսցութ ան մ-ղոս ՆՆ Տիմոթէոս, «մի միդատոի, ամօթ Համարիցիս զվկայութիւն մերոյ», Դաւիթ՝ ո

ի" ր

ն

ուսրճանան, ձրճուին: վելա ելով ի վեր փքալով Հասանել ի ջերմագոյն վայրան, ի ջրչիղջոն ծովափննայս ջանան Հասանել, ն ծովեզերբն աման եհնաւորեալ ն կն պար Ի Լ առկայանան. ն զամառնային

ն այլ ճանապարՀ. տանելով մեր առաջի թագաւորաց՝ դա-

Կնա

Բոր

ովայի

զ զծ.

ու Գար ուլ -իշ"Ր

Ան

որս

`

ո

"

ո

Բան բնական կենդանեացն զչասանել

՛

Լ

ՎԿԱՅԻՑՆ:

բարից

Տար ԱԻ թիառջ ի «ի շի Հլայությանց հլզուք զծետ առասպելաբանիցն Թէ Ընդ մայր անկոխն դնալով Ք

ԲՈՒՀԱՅ Ի ԴՈՒԻՆ

ն մե օրինակփոքրըմի վերագոյնն նենպատմեցաք ն. վիշապեն ըստ բարոյականի նոյնպէս զյիչատակ աա ՂԻ» Աո "թ

առ

'

ԳՈՐԾԵԱՑ

ՔԱՂԱՓՔԻ, ԵՒ ՑԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ

էս Լ ուռն է "լտուղն. եթէ սկիզբն սուրբ է՝ ապա ն արմասոն,ապա զինչ ուոն՝ նոյն ն ւտնսակ: իմ Բաւականասգի բանքս դուզնաքեայ Հերձուածող մոլորութնանց: եւ մեք Հետեեալ Աստուածաչունչ դրոց՝պածեսցուք անէւ զծաւատա բիծ սրտից, մաքուրղխոստովանութիւն չըթանց, ըստ սրբոյն Պողոսիվերաբերնալզօրինականն,Թէ «մերձ է բան ի նրան թոն ի արավքում, այսինքն է րան Հաւատոյ ն զոր քարոզեմք»՞, Դաւիթ ասէ, «յոր Հաւատացիզնոյն հ ե ն խօսեցայ", «մեք Հաւատամք «եթէ խոստովանեսցիս Պօղոս քով զոէր բնրանով իսուս, Հաւատասցես ի սրտի քում թէ Աստուած յարոյց... /որդարունիչք 1 բերանովխոստուվա-

դողոս՝

ԶԿՆԻ ԱՅՍՈՐԻԿ

է ւ Կն Իթ

իւ մենք,

,

առնուն

ած

ի

Մաոն

ամենայն

ուն

նն

ոյ չարժելն

ի ծովագազանք լողակք"՞ ո ե զնոունք ակք ն զ Ք այլովք այլ նոյն լողակք ն

կե կերակուր ւղակասիցէզօրութիւԲ կենդանեօք:Եւ յորժամ դարձեալ ի վայր կոյս չերմ օդոյ ծարաւային Հողմոյն, ն. արեգակն ն. դուրս ձմեռնային եղանակն զընթացսն առնիցէ, ե է սնալ կայզե, Հիւսիսային օղն չնչեալ սաստկացուցա զղօրութիւնցրտոյն,կ ծասենալէ վերայծառոցԷ (338)բարառնիցէ հ ընդարմացուձրաբերձգագաթունսն տերեաթասի յայնժամ վիչազն նեղի, չտացանէ զզօրութիւն արմատոյն՝ վի, տագնապի բոնութեամբ ուժոյ զօրութեանն, խաղայ ռրոյ

առ

(/9/ ղուղակք-

վլրաձն: «յժ (Հ) Է20 իիո: Հեչէ: ջնրմական:

»Ժ Այլ լ

օր.

ն.

«Ա ս

«ժԱ

է

այլ օր-ի զ4մեոնայինն: |

օօ

ամրական:

իչանչ ի խորադոյնն ի ջերմային վայրս անդնդականխորոցն, ձմնոնանայ անդ, ն որի նմա են կենդանիքն՝ զնոյն առ ի վերայ Հասուցանքն նոքօթ զպէտս քաղցո յն վճար «ինչ ի ժամանակս դարնանայինս:նոյնպեսբանայ, եւ այլ Թոչունքե դաղզանք՝ բնաւորեալ բաժանեն նակս ւռարւոյնմերկուս կամ մերիս մ ամարանոցս ձՃմերանոցս ինքեանցկենաց սլաճարին, ի բագոյն գագաթունան լերանց ն ի փապարսվիմաց ն ի վեԲայ բարձրաբերձ ծառոցկենցաղավարին, ուր աճախ չնչչ՞ օդն Հիւսիսային,ե ձմեռնայինն"" խաղան գնան ի խորագոյն ծրկիր,ի ջերմագոյն"""վայրս ամրանան""""առանժնանանն

«լուրական կոչեցեալ

ազգս

որոց ղումսն. դերհալս,

իշրեանցշ:

զբոլոր

ն

Հերայ Հասնալ եկուլմե-

զորս կարացի դիմի Հարկանել:Եւ զոր օրինակ զնա վիչապ առակեցաք ժաղազա սաստիկ ուժոյ զօրութեան հ ծովէ ելեալ,այսինքն յճբկրէ ե ձեռին նորա, յանդնդական ի Թագաւորաբնակ" խորոց, մ.

Փաղաքէն՝ նոյնպէս զայլա յեշխանականպետութենէ փոքրագոյնկտա ե մալողակս"" նունս է. զի ոչ ոք զօրեաց կալ իմանալի Եւ ընդդէմ նորա: ոչ անվկայ բանս,որպէսվերագոյնն գրեալէ մեր զդերաՀատուցականս սորա,վկայութեամբ մարգարէական տառիցն, որպէս Է է սպատաչմանէ հրացն ճարտար գիտեն՝որք են ի ժամանակս յայսոսիկ մնացեալ յայնժամու" անդ Հանդիաե-

լոցն:

իսկ անօրեն զօրավարնիբրն արար ն կատարեաց զամենայն (340) կամս չարութեանն ի վերայ աչխարձիսՎաս-

(539)

Այլ օբ՝

ԳՐՈ յայն

ւ

ի

ժամու

2) Ա (4) ղուղակա: »«») թագաւորական: ուղղ`՝ յայնժամու (Նախն.400):

Բնա-

առ

ոչ

գոյր

Թիւ. ղոր

վաճառակուր

արարեալյօտար ազդա, վարել ի ծառայութիւն, գնալ Հեռանալ մերժել ի տանց Հայրենի ժառանդութենէ իւրեանց: Նովնժամայն իբին կատարնաց զամենայն կամս չարութեանն իչրոյ ի վերայ սրբոյ եկեղեցւոյ ն կործաննացկորոյս զբազումս ի գնդչն քրիստոնէից ն զորդիս լուսոյ արար որդիս նե խաւարի զժառանդգսԱստուծոյ արար բաժին սատի341անայի ն ղժառանգակիցան արար Քրիստոսի ժառանդակից ն դիւաց արքայութեան արար բնակիչս յաւխոեզբնակիչս նակն Հրոյն կարծեացՀամանդամայն զբոլոր պաչտօնեհայսՔրիստոսիի բաց վճարել ի Հաւատարիմերկրպաւոնառն գութենէ ճչմարտին Աստուծոյ մերոյ ՅիսուսիՔրիստոսի. ն կայր յօրացետլ բարձրամժտնալ լցնալ խարդախու-

նմին օրինակի ն զօրավարն Բուխայ,ի Հասանել ամառնային չերմութեանն,իբրն ի խորոց անդնդոց|339 ի վեր զինքն,ելնալյերեսաց արքայի մղեալ ծան բազում եծաս ե զօրու վերայերկրիս ի կողն Հիւսիսոյ ի մուտս Հու/ոտտան աշխարձիս.ն թ չարժելն նորա աՀ կալաւ մ. աշխարՀչակալս. աչխարչս յորոց ողոբար

ի ֆերմադոյնտեղիս ի քաղաքնԴուին4մերելանդ. արձակեացզզօրսն իւրանա Քանչիւը զօրագլխօք եկելոց յամենայն ազգաց յաչխարչէս Հայոց երթալ ձմերել յիւրաքանչիւր տեղիս բնակութեանց,Հրաման ւտունալամենեցուն, զի հբբե մերձ (ինիցի գարնանային ժամանակն փութովառանց յապաղանաց նա Եւ ամենայն պատրաստութեամբ: Հասանիցեն եղե.հ մտանելն նորա ի քաղաքն, ունելով ընդ իւր կապնալաբաեմուտ

առ

որսլէս

միայն բատ բնակեն

գնաց

/

ցժամազդարնանայինան բարձ-

Ըստ

ն

թեամբ:Եւ ծՀրամայնաց ածել առաֆիզոմանսերանելի«ա-

:

րանց յազատէ տանք, ն զայլա որք ի բնիկ Հեծելազանց,ըստ ազդա Լ4 ըստ տոծմս որք ոչ առինյանձն միաաչխարչաց, ն բանել ընդ գունդս ուրացողացն. կարծէր յայնժամի ձեռն խոչտանդանաց դիւրաւ արկանելզնոսա Է Տաղբս կորու: սելոցն ն ժոլորելոցն ի Հաւատէն Քրիստոսի` Ոչ ամեննին դոնէ փոքր մի խոտորեցանի բանս նորա ն ոչ առին յանձն ի պարել մեծութիւնընչից ե ոչ անսացին Հնազանդել փառաց աշխարծականցանկութեանց, զի գիտացին ն ծաննան, Թէ ունայնութիւն նե ստութիւն են կեանք աչխարչՀիսն 8-

(341) 9

(269թ)՝ի Հաւտէն Քրիստոսի:

բազդիրամոռաց լ ստունը(342)հրագածոս, ն մաւիտենական ն անսպառն անվախճանեն կնանքնէւ զոր պարգմքն, Աստուած ե պատրաստնաց սիրելեաց ՁԷ-րոց որթ կան Համբնրութնամբ ի

Հաւատա

ճշմարտութեանն.նոյնպես Լ. տանջանքն նմին նման յաւխտննականք ն մչտնֆենաւորք |. անսպառյաւիտեանս անմա խոչտանգանս՝ պղծոցն ն ն ուրացողացն ի սուրբ յանբիծ Հաւատոց Քրիստոնեութեանն.ն. դաստիարակ առրնթերունելովզբանն տէրունական, թէ «որ ուրասցի զիս առաջի ն ես մարդկան՝ ուրացայց զնա առաֆիՀօր իժոյ՞»,ն. Թէ «որ կամիցիկեցուցանել զանձնիւր՝ կորուսցէ զնա, ն որ կորոյս-"զանձնիւր վասն իտ գտցէ զնա»՛,ն թէ «զի՞նչ օգուտ իցե մարդոյ, եթէ զաչխաիչս ամենայն չաչեսցին զանձն ի՛ր տուժեսցք, կամ զի՞նչ տացէ մարդ փրկանսընդ անձին իւրոյ. զի եկն որդի ն. կեցուցանել մարդոյխնդգրել ն. զկորուսեալն»", որ

այլ այսպիսիք զմտաւածեալ,որ գրեալ է ի սուրբ Աւետարանն, ե Լի ծաղուն կատավյչճյկանօք այան արարեալ՝ արծամարՀանօքանարգեցին հբըն զմանուկմի անպիղբոնաւորն,

տան՛, կամ զծնր զառանցեալն խելադարեալ, որ ոչ րատ իւրոց կամացզոր ինչ ախորժիցէ խօսիցի: Իսկհբբն գիտացբոնաւորն, եթէ չելին ե գլուխ կարծիքն

վերայսրբոցն խորչեցաւ, որսլէսդրեալ է, «կարծողն ն ոչ ինչ վճարնացէ» Ի ն Խոյնժամայն յոյժ ամբարտաւանութեանն սաստիկ նե անՀուն բարկութեանն սրտմտութեաննե առանց բուժելի՞ կատաղութեանն, ժապուչ միտքն կրթեալնբբն զարբեալ ն զանզդայարբեցութեամբ՝ ոչ փոքր մի ինչ ննրեաց կամ անսացտալտեղիպատասխանոյ, այլ Հրամայնաց դաՀճացն տալ ի վերայ նոցա զվճիոմածու, փութովզրաւ նել նոցաի սատակումն սրոյ: Նոցաելեալարտաքս յատենէն մեծաւ ն խնդութեսմբ,յոյժ զուարճացեալք ելափութային զոր

ն

ն

արչամարչողնայր ամբարտաւանէ առ

առ

առ-

(342) (243

Այլ օր-՝առաջի Հօր իմոյ որ երկինս է: «2 Այլ օր-՝ն ե Ի-բ կեցուցանել... որ կորուսցէ: կամի զանձն :)Ճ «յ

(269բ)՝

առ

անբուժելի:

Թէ

որ

Աստուած, ն ցնծային նել ի մարմնոյ աստի ն մտանել ն. Հրճուէին կայտոնլով, (344)բերկրեալ ուրախացեալ որոտիւ, անտրտում խնդութեամբ դիմեցին ի տեղի սպանմանն, իբբե՝ Հարսանիսինչ" երիտասարդականամուսնութեանն, ուրախ լինել որոլէս փեսայ Հարսին. ն մերկացեալքի մեջ ամբոխին որ փութացան տեսանել զնաջատակութիւն ի բաց ընկեցին զշանդերձա ծածկոյթս աղպականասրբոցն՝ դործ Հնութետան Հարսաննաց մեղացն,ե փոխանակ ղղգեստու զգեստ մկրտութեանն ծանուցեալ ցուցին, զոր ֆրով ն առ

ի

առ

Հողւովն Սրբով զգեղնալէին, է

փոխանակ ծաղկեալ «լո-

ն տմուճանի դունադոյն երանգ երանգ անկուածոցն՝ զսուրբ զվարդագոյն կարմրատեսիլարիւնն իւրեանցի վերայ սուրբ մարմնոյն, ե փոխանակոսկեչուռոթագակապզարդու պսակացն՝զերկրպադութիւնն Քրիստոսի.ն զնչան փրկական" Խաչինի վերայ գլխիոցնդրօչմէին, նե փոխանակմանեկաց ղզսուրնփայլեալ ի պարանոցսնընդունէին: եւ եղե իբրե Հասինե տեղիկատարմանն ասպարիսի ծունը եդգնալկային յաղօթս, զի նած(345ատակութնանը՝ Հաւատով ընկալցին նաայթաք ն աներկրայ Հաստատուն վճիռ մարտիրուական, Գամբներութնամբբազմաւ ն գոՀացողականօրծնութեամբ. ն դաձճացն Հանեալ զսուսերն դիմեցին ի վերայ նոցա ՀԱՅ դգազանս արիւնարբուս, ն. ծեծէին սրովն, իբրն ոք զի Հատանիցէփայտ՞՝ի մայրս անտառւախիտսՀարեալ կազնաւ, ե յանխնայ անողորմ յօչէին անդամ անդամ: Իսկ երանելիքն գոծաղեալ զանպատումպարգնաց Քրիսնոտոսի, որ արժանի արար զնոսա մեռանել վասն անուան մօգրա ն միաբան զաղաղակբարձեալ ասէին, ն որ ի ե նել մեղ նայնհաց, Տէր,մընկերել մեզփութա», կարգին, «զի վասն քո մեռանիմք զօրծանապազ,Համարն եւ սոցա այսպես նածաի ուլանումն»-՞: պաք որպէս ղզոչխար ա-

«Աստուած,

Այլ օր.՝որպէս:«ԺԱ Ր/)/ իբրն ի Հարսանիսինչ: 102191, Ա (170),111 (266) չիք՝ինչ:2209 Այլ շր" փրկագործ: (345/) Այլ օր. զսուանրսիւրեանց: «») Այլ օր: զփայտս: (344 4

տակեալ կատարեցան ն ր փառսԱռստուծոյ՞, վկայութեամբ զմարտիրոսսկանսնուն ժառանգեցին հ Քրիստոսի պատիւ

ենչ ամենին արատեցան մարմինքսրբոցն,ն ոչ գոյր Հուռ ժախուհ վերայնոցա:Զորս առեալՔրիստոնէից զպատուական մարմինս նոցա՝ծածկեցին փառաւորապէս թաղմամբ, աժ ամէ ւոօնիւք զօր կատարմանն ըստ որք են միշատակել, Եւ արք թուով Է: սուրբ վկայքն ՅԲ Թուակատարեցան

ամենասուրբ Սոցա անուանք ճանաչին՝ երբորդութնանն: Ատում

ն ն. ՄլեաՀ Վարաժնունի Անձնեացի Գորգ Բողմլ այլք բազումք,որող անուանք Վասակ, դրեալեն յերկինս": Բայցհրանելիսայս Գորգ, մինչ կայրԸնդդէմ

|346)

կացի ե

սրոյն է դածիճնծեծէր Իբբն ղանզգայ ինչ, ն ոչ փոքըմի գիծ" կարացեալձարկանել ի մարմին սրբոյն զխոցումն սրոյն՝դարձաւԷ դաչիճնկոյս սպլատճառաւ աղաչելութեսն՝ Թէ Ընդէ՞ր տեսանել, ոչ Հատանիցէ սուսերն,ն առեալԷ Ճեռասնքէ նորս զսուսերն չողացուցեալ՝ Հայնցաւմայսկոյս յայնկոյս ն ասէ, «ո՛վ անարի վատ արանց ն. կանացի այը, Թչուառական զինուոր,չուն անպիտան տեաոն ԻՀրոյ», ն Հարեալզպարանոց դաչճին՝ի բաց զգլուխ նորա: եւ զարմանք կալան զամենայն բազմութիւնն ե վերայ ոլնդութեանսրտին ն զօրութեան ուժոյն |. քաջութեան նաՀատակութնանն, զոր գործնաց երանելինԳէորգ. եւ բազմութեան Քրիստոնէիցն, որ էին ի ւռեղւոջն յայնմիկ՝գոծացնալ միաբան ետուն փառս Աստուծոյ, որ զօրբացոյց զր-

կանին":

(Թ) ՈՐ ԻՆՁ

ՑԵՐԿՐՈՐԴ ԱՄԻՆ ԳԱԼՍՏԵԱՆՆ

ԲՈՒԽԱՅԻ, ՈՐՔ ԵՆ ՈԼՈՄԲԻԱԹՔ»" ՎԱՍՆ ՊԱՏԵՐԱԶՄԻՆ

ԸՆԴ ՍԱՀԱԿԱՑ ԻՍՄԱՑԷԼԱՑՈՑ՞""

ՈՐ ԻՍՄԱՅՑԷԼԻՈՐԴԻ

ՃԱՆԱՋԷՐ,

առ

սուրբն ե արար յամօթ ծակըցովքն իւրեանց:

«րբոցն

զոատտի|347անայ Հանդերձ դգորլինել

լ Թոչնոց երկնից. կացնալ զաւուրս

28/27

րոյբնա

.-

ծեր"

չ այժմ /9 ոլոմպիաոք: օժ

ի քսան

ռտուծոլ

եւ...

մառախղդաձե:

|

|

'

Ս

եւ

մի,Հաւր

ի Հինգն

եւ

Որդու

(/::9'՝ իսմածլացս օօ

| ,

եւ

«այլք

ա ե Ձ թոնՄԻ արմ բնա

ովիոբ տարեւորական Վոն ամենակալին առս

ն

ե ոչ անթաղ՝

բազումս

կաթողիկոսն Հայոց ՅովՀանէս սածմանհացտաւնելզա Լր

գոյն «ԺԱ

ՔԱՂԱՔԻՆ:

ն ժամանակդարնանափոքրացաւ ն յին եղանակին մերձեցաւյօդն մառախլաձե՞" միգաէ խառն վուտակեցաւ Հարաւային ջերմադոյն օդն չնչեաց ր խորագոյն դաշտն քաղէ344աքին Դվնայ,ն ընդարմացեալ ն արմատքն բոյսքն զգենուլ սկսան զզօրութիւն, ն Թոչուծանեան եք ն դաղզանք դալստնանն էւրեանց, զժամանակս աշխատասէրմչակքն պատրաստեցանի գործ երկրասէր

ն

կերակուր չանց

(346) 9 Այլ օր.՝մի ինչ գիծ: «2 Այլ օր.՝ յամօթ արար: որք ծին գլխաւորք ի նոցանէ (347) Թուով եւթն:

ամսոյ,

Եւ

ԵՒ ՎԱՍՆ ՊԱՇԱՐՄԱՆ

եղե իբբն

ձմեռն

վաստակոցն,ն որսորդքն զինքնանց գործիսն պատրաստէին,

քաղաքին,

արտաքոյ

ԳՈՐԾԵՑԱԻ

յիչա-

մեչեկի եւ

Ա

Հ

Հո-

Շ/ւ)

|

| |

ը

|

վաճառականքն զծեռաւորճանապարծացն խոկային ւլաո-

բաստութիւնն, ն Հովիւքն տաւաղելով զգառինսն Քչէին ի դալարաբեր Հովիտն, ե ամենայն ոք ըստ ազգս ազգս փուԹայր ի Հնարս ինքեանը վաստակոցնմի զմիով ելանել. իսկ զօրավարնզիւրն կերպամտեալխործուրդս ապականագործս խոկայր էւ մտախործ Լինէր լւ վասն այլոց աչխարՀաւերս՝ աշխարծաց|լ. աչխարծակալաց չառնուլ դուլ եւ դադար, ծիայր ի խորչուրդս իւր իբրն զծով, որ ոչ դաղդարէզալիսն յուզելոյ. յիչեցուցանէր զոր ինչ գործեաց ընդ Աչոտ ն ընդ աչխարծձ նորա,մուչ առնէրէ. զքաջութիւն արիութեան նոն ե Ս մ Ֆ ն 349 արկանէր բա, զի չզօրեաց կալ ընդդեմ նորա, ած (349) ,

,

(349) ԺԱ (/)/

ոտնատորիլինել: օժ

2009Այլօր:՝ Այլ օր:կրճատելով:

սսլառնայրչար

կտտանօքԼԼ(ել զնոսա, ոտնատորվ"

նս

իրրն զ4ի խատերախ:Մերթ տապալէր (ինելովփոնդայր իրբն զօ4, մերթ դոչէր իբին զառիւծ, ն հբըմ. զխոզ վայրենի կո եչէր, փրփուր ի վեր բերելով,զատամունս կրճտելով մերձաւորոն կեղծաւորէր զբարեկամութիւն, ե Հեռաւորսն րբարձրացուցանէրզչարութեան սպառնալիս: Հրամանտայր փութով ամենեցուն պատրաստական դտանել ի դաչտն ֆաղարին. ժողովէր ն. զորս մառաջազղոյնն ունէին մինքնանս զազգս զօրօք իւրեանց, բայց այլ ամենայն իչխոսնքարնելեայքխոյս տուհալմերեսաց նորա ետուն մտոեղի. ելին կալան զամրականտեղիս, ի բերդո՞՞՝ նեի քաղաքս ն ն ի լերինս, բնգ ինքեանս գումարեալ զզօրս զբնակիչս աչխարձացա բեանց ամենայնպատրաստութեամբ: Իսկ Սքն բատ որ ԱպյարասսպարապետնՀայոց, իբբն գիտաց թէ օգուտ ոչինչ բերէարտաքոյ Հրամանացնհորա լինել`փունա. (350) ն եկն ընկալեալԻ նմանէ՝բնակեաց Փ Է«"Ք Հանդերձ ի«րաքանչիւր կալուածովք առանց մանա անդ յառաֆագոյն պատրաստեալ կասկաձանաց. ե ԹղԹոՎք ն պատարադօք պատսպարեհաց թագաւորն ն ոչ զօրավարն զնալըստ Հրամանաց նոցա, ինչ արտաՓոյ կամաց նոցա Խորչել կամ գործելինչ: Եւ ձր յղեալ զԱչոտ որգի իր Ընդ առաֆ նորա,անդստին ցառաջագոյն փելանելե երբա երեսաց արքայի. ն առաֆնորդէր նորա ն է գործս պատերազմացն յելս եւ բ մուտս աչծանուցանկր զզորութիւն իչրաթանչիւի աչխաիՀաց է զամուր» նոցա ն զզօրութիչն պատերազմաց նոցա

կնչէր .

առ

ԲԱ

առ

ե"

առ

առ

օզարապեան

ԽորՀացե. Ը"

ազգս

ազգս:

Եւ գումարեալ այնուչեւտնզանչուն բո--

զժութիւնե զօրազն բարձրազոյն թան զառաֆինն՝ ե էլ խագոց Հառանէլ ի (երայ արնելից աչխարչին. Է Հրաման ձո Հասանը ի վերայ Փազաբին Ճիզիջ՝ փոչմցնալ.որում յաանու ձ ռաֆագոյե Փայտակարան չ փայ«իզ մայանձին. աղ"

ի 2 Ի բծրգզոՖՀՀ: Որոյ բ»աօ Թերենսորե Ա «. Նկա. (Ֆե. `) Այ շր՝ ՃՓՎԻ»:

Հ ժամուրոն Հ

ԷՏ)

բեաց չինեալ էր քաղաքն նոցա, ոլարիսսյքն պատու(351արքն. ապարանքնոցա ն ամենայն տուն բնակաց քանոցա: ղաքին ն ամենայն կազմածւատրաստութեան քաղամիոֆէ զանօրկնութիւն մի ըստ Համարիմ Աւելորդ ն. Քին ընդ գրով բացայայտել, ղզառաւելեալն Սողդովմայ

՛

'

ո

3:

ոի .

ձ ԱԱպլաբաա ին 273«ոշր"

Բայց ՀասեալԲուխայ (ցեալչարագործութնամբք: Երիքովի,

կուրն կոչեն, ւ յորձանուտչարժման գարնանային Հոսանացն տեղի տունհալելանել զօրուն ն բնակելչուրֆ դքաղաքաւն.ե ոչ միոյ՝ ումեք կորնչել, Աչխէթ ճանաչէր, այր բայց ի միոջէ ուժեմնէ, որում անուն ն ունելով ընդ ոլերճ անուանի ի զօրուն քաջամարտիկ, է ԾՌ զօրավարաց: վարելոց»" ինքեան գունդ Հարուստ իբրն ինքն Աչխէթ զինեալ զինքն ի զէն ն յասղլազեն, զոր կար-

անցընդ ղետն

|

'

|

մեծ

ղոր

Լ1 ծեալ ոմանց երկաթեղէնպատկերդոգցեսզերիվարն մօտ ն. հբրն ոչ գոլով ծածկոյթ. ղծեծնալն,աչացն միայն ոմն Ընդ զլայնալիճն,նատելով եղե յան դետոյնքարչեալ ն ն բազան, երեսանանետիւ րնդ դարիւն, Հարեալ

կրկնեալ այլ ոմն ճօճ նիզակ(35շյալ Գեռնն թուլացեալ-. մինչ զդի զԱչխէթն. կաւնընդ Խոյնակն՝գետավէժ արարին

յետ աւուրց ինչ եւո ԲուխայԺՌ արծաթ,զի նորա դտելոցն էր այըն նմա: այնչափ ւվատուական եւ նոյն ժամայն չուրջ փակեալ Հրձգուղքաղաքաւն Դ փայտէն Հուրն ի դիւրածաի,: թեամբ, դիզեալբորբոքեր ն ընդ ելեալ ՍաՀակ: գիոց: Իսկ քաղաքապեսոն մայրից դուոնն, որ հլանէ ի բերդն Շամչղտայ, սամոյր զինքնամբ մտօք կորոյս արկեալէ դաւաղան ի ձեռն առել, յիմարեալ նե ժղեաց կամիցիզմիախուստնիւր, որ կարող էր գնալ յով իմ». զօրավարնԺիրաք,ասէ, «փութա՛ Հանդիպումն նորա ոչ Հաւատայր նրթելոց՞՝կոչնականացն,մինչն (րկ-

ի

աո

(351

ն ») ԱՐ.) օչ միլ: Ա «օժ (/ա/ Է ծովառելոյ զաւրաւորաց. իբրն ԲԸ

ն

Ա զաւր աւրաւորա

աա

Նաիխն., 394):ԻՐ"

«օժ

Ռ վա-իբրնՄրՄՌ " "յ 3521) երե'

`

Ա

ուղղ: ի,

(րդ-

«ԺԱ Ը/մ՝ երթելոցն: (352) ») Այլ օր:ձեռն Թուլացուցեալ:

նեաց Ն

ն երեքկնեաց. գնացեալ ժիրաքնառնու

եւ քան առաֆիԲուխայի: կացուցան նմանէ

Ընդյոյժ անմտութնամբ գալն

առ

զնա ածէ ընդ ապստամբելն ե

լունալ կնոջն ՍաՀակայ, ԹՀ ըմբոնեցաւ, կին գեղեցիկ՝ գնաց նվազ փութացաւ

Բորոս

արաց

բտ

նայ ն

Եւ զարմացաւ:

քանզի (353) էր

առաֆիԲուխայի,

պատչաճ դեղոյն ն. ըստ բազմաձեոն զայրն իւր, որ առաւել մածու քան

ապըծցուցանել գանձուց

թէ պատճառ եղն նմա: Եւ կենաց ՀրամայնացԲուլխայ դաճացն բառնալ զգլուխ նորա. իսկ կինն ճիչ բարձեալ ասէ, «առ ԹագաւորնՀասցէ գոյժ իմ», չրջելով Ընդբանակն չէր օրէն տաճկականազգի կանանց, բայց

ՆՐ բր«գորաց: փ

ոչ-

ն

Գատնալզգլուխն տանելյարքունիս զկինն Ի-ը Բուխայկնութեան:կինն դարձեալճիչ Բարձմալասվ, «վասն իմ սպլանձրզտծրն լմ. ես ոչ վայել եմ Քեզ կին,այլ մեծի հսկ զկինն կալաւ ընդ Ք-ր Թաղաւորին». Բուխայ: Ապամղէ լինել նմա կին. ն կինն Թագաւորն անցեալպատմնացթագաւորին որ ենչ եղեն, զբողոք բաԻւր ն զլվացուցանելն փկայս,Թէ ոչ վայել եմ Քեզ լին, այլ արքայի, ն որ ինչ եղեն, որ եղե իսկ այլ

հա

ա՛ռ

առ

Գալ

Բուխայի, անան զոր

ցուցանեմ յիւրում

պատճառ

կարգի ի բանա

Ժ)

(354)ՎԱՍՆ

ՈՐ ՒՆՋ

Ի

ԾԱՆԱՐՍՆԳՈՐԾԵՑԱԻ։

Քանզի ամծնայնիւ Բայց ամենայն" ուրեք ոչ ոք զօրեաց նորա ամենայն կալԸնդդէմ գործսզոր Լ/ կամք Իր ավսորժէին

ձեռնամուխ լինել կարգաւ ընդ բոլոր աչխարչա արնելեայս,աներկիւղՀամարձակութեամբ ւե ամբարտասկսաւ

ն

ւանութենամբ առնէր ասպատակԸնդ ամենայն կողմանս տէրութեան նոցա: Եւ աՀա դիմեալգնաց հ վերայ Հասանել կողմանց Հիւսիւսոյ,նրկիրն յորում

Սանակ կոչի. Կոքա

բնակին յամուրս լեռնականս, լյանչոդս խաղաղացեալքյարն տաքին Թչնամետց, ծարկքն. ծասք արքունիԷ յինքեանս ոմն տիրելԷ վերայԻԷւմնալով,միայն զմի կազուցանեն ե միաբան ն միախորՀ րեանց րստ կամս անձանցիւրեանը, ն. բնակենըոտ ազգս ազգս, բական ն կեան միմեանս, մօւտ Եւ սոցա կայ լեառն կաւկասու, ցաղոյն ի միմեանց: յորում բնակեն աղզդք յամենայն լեզուաց բաժաննալք, ըստ ՀԲ ազղացն, ն կեան առանց (355 առաջնորդի, ն. ազգս օրէնս անձանց ունին ամենայն ոք որ զինչ կամի, ն ընդ մայըսն ընդ քոյրս ամուսնանալ: Առ. երեց որդին Վրթանայ՝ գնացեալ Գրիգորէս քարոզեաց նոցա զբանն կենաց. յորս բազումք անկեալ ի նա ն որպէս Ծանարքն7 ԱփՀազքն". Հաւատացինի Քրիատոս, կիսոցն անունկնդիր եղեալ՝ գնացին ի նոյն կործանման մինչե ցայսօր ժամանակի, զոր ոչ է ժամ մեզ սլատմել,որոց նե զկատարումն մարտիրոսականի Խոցունը բարբարոսաց ի Վատնիաննայն սուրբն Գրիգորիս ընկալաւ մերձէ սածմանս Իսկ իբրե ԵՀաս Բուխայղօրօք բաղզմօք ն նոցա, գրեաց Հրովալրտակսդիմօք խաղաղութնան՝դառնալ սիրով միաբանութեանի Հնազանդութիւն արքային ն. ընդունելռլատիւսն է ձեռն խորաընդունելզանունԻչիչաԲայց Խոքա քանզիապաստանլեալ նութնան ճոխութնան: զօրացն ն ի քայանկասկածելի յամուրս նեի բազմութիւն ն փոքր մի ոչ |356ազմողաց՝ ջութիւն արանց սատեր ետուն պատասխատեղի խոնարչեցան ի բանս նորա կամ անարգանւոյ. այլ դարձուցին անդրէնղպատդամաւորսն ն ե լեիջեալ նօք,արբուցեալնոցա դան սաստիկ. ինքեանք ե սլատելերինն,պատրաստեալ բանցն՝կալան զատորուտ Եւ արգելին փակեցին զպաՀակս ամրականացն բազմ: ն նոցա մտանելյամուրսն: զկիրճս 4որոց,որ Հանէինյերկիր Յայնժամ Հրաման ետ զօրավարնԲուխայզօրաց իւրոց ս

առ

սոսա

դաչտին"":

առ

ուղղ. (175), 11լ (274/ աւրծազքե. ափազջն:«») Այլ օր- է Վատնեայն:

(355) ՀԺ/ (197, (ւՆ)

ըստ

Ա բնագրի՝

հլանելԸնդ առաջ նոցա ե պատերազմ. հ մօտ կարգեցին կազմեցին Հասեալ՝ զճակատն կ նտուն

առ

ղութեամբէւ քաջութեամբսրտիւ ընդդիմանալ, մանաւանդ

Խուա

պատե-

:

ն բազմ ընդ զօրացն Ծանարաց. փակեցինի ներքս զուն լեբինն իբր զծով չուրջանակի, ի վեր ձգելով զկուտակումն ալեազն հ բոնութենէՀողմոցնվարծլոյ. ն ածա Հնչէր ւմու Հասարակերկիրն ամենայնհբբն զծով ալնաց կուտակելոյ,

սւ

:

սաստկացաւ պատերազմն, աւուրն մինչն է մառլուսանալ սպառել անցից տունջեանն,իչխեզ|357ողին երկոտասան ն

ժամու

աւուրն. Հարան զօրքն արքունի դարձան Է ն բանակնիւրեանց, լնռնայինքն գայինմիւբնանցբանակն: եւ մնտ աւուր միոյ ընդ մէջ լենելոյ՝դարձեալ խմբեցաւ սլան Հարան զօրքն արքունի.դարձեալ տերազմն, յետ փոքը ն ինչ աւուրց խոռննեցաւմիւսանգամռլատեանցանելոյ՝ ե նս բազմն, սաստիկ Հարան զօրքն արքունի.մ կային ն մեծ տարակուսի. դառնալանդրէնոչ կամէին, զի կարի ւոիկ ամօթս Համարէր ղզգործեցեալան, կալւուել ժուժկալել ընդդէմ նոցա ոչ կարէին, զի բազում անկան ի զօրաց իսրեանց:Ապամտախործ եղենդարձեալ վառելԷ պատերազմ. ն է ե կանգնեցինսլատնեչս չինեցին ապարանս արարին տուն բնակութեան, ն նստան անդէն զաւուրս թն պատեընդ նոսա աւելի քան զժԺԹ րբազմեցան անգամ. ն Հարան սատակեցան զօրքն արքունի պլակասեցան ի զօրացն Ծանաբաց, նւ դարձան կորակնեալք ամօթար:յոճյլից խայտառանե մեծ կեալք,ԼԷ ձանականօք բեկմամբ: Եւ եղե մօ ի կատարումն ամին երկրորդի՞ ծասանել դալստնան նորա՝ ւ ել դնաց Է կողմանս Աղուանից. ւիրէր այնժամ մեծի կողմանն Աղուանից ոմն, Առլումուսէ՞՞՞7 որում վերծանութեանն" երիցու որդի ճայայտնութիւն՝ նաչէր:Իսկիբրե (ուաւ, Թէ ածա առեալԲուխայ զզօրսիբ գալ Հասանել ի վերայնորա Հրաման" հտ բոլոր աչխաբՀին իչրոյ ելանել ունել զլնոնակողմն, ուչ եղեալ ուժեն

նե

'

սաս-

ւ

(358 ՉԺ Այլ օր: երրորդի: 29 Այլ օր:մայնժամ ի կողմանն: «20 Այլ օր- Ապամուսէ: ոմն «Ա (ու որում ծանութեան: Այլ օր: չշօօօժ Ա (/ 25.) նորա րամ ետ: ծանուռութնան:

ե Ծանարացն զնա տեսեալի պարտութիւն մատնեալն. յաղթաչարեալ:«Ոչ, ասէ, վատադոյնմեք քան զՄանարսն եղիուք, զի Լ ամուրս ծզօրագոյնս ն բարձրազգոյնս քան ղնոմուսունիմք ն դիւրափակս՝ Է յունել զմուտսկրճիպն.

միայն միաբանութնամբ սրտիւ կազղուքազաւինեալժօգն ես Թէ մնեռանիլ նականութիւնն Աստուծոյ. ումեք Հասցն՝

ի պարծանս անձին ն ազգին իւրոյ Համար|35Ջնալէ, ն պսակ մարտիրոսականընկալցիի Քրիստուէ. զի ոչ եթէ ըստ մածու է, սածմանաւոր այլի վերայ սուրբ եկեՀասարակաց ղեցւոյ ն ժողովրդեան Աստուծոյ»: Զայսոսիկ ն առաւել քան զսոյնս ասելով դնէրառաֆիզօրաց իւրոց ւսմստուածասէր իշխանն Աղուանից: Իսկ Բուխայի առեալզբազմութիւն զօրացն ի«րոց՝ իջանէ ն մտանէ Է դաչտն Գարդարացւոց"՞, երթեալ ի քաղաքն մեծ Եւ սկսաւչոռալ, Դարտաւ:

ն

խորՀչէր ղզթոյնս չարութնեանն

նա թափել ի վերայ իչխանին Աղուանից,ն յղէր կոչելով նա ոչ Է ծնազանդութիւն. տայր ւոեղի բանիցնորա, այլ քանդի քաֆաղզոյնս գիտէր զբարս նորա խաբերայս: Եւ ժողովեալ զբնակիչս աչխարչին Համօրեն զարս ն զկանայս ն ի յերկրէն Աղուանից զայլս բազմութիւնռամիկչինական նաց, լէզէոնս զօրականաց զսակաւս ի լեառնն ամուր անուանեալն Քթիչ,ըստ այնմ 1 Համբարս ռոճկաց:եւ Բուառ

'

կազմի360/ի Իչխայիիմացեալո՛րպիսի պատրաստութեամբ ն է միւոսԻ-ը- զի խաննԱղուանից՝ ւտարակուսէր զբազումս ոչ պէսպէս ինչ կարացեալ մարտիւք, պատերազմեալ

նւրա՝ ողոքականբանիւքկոչէրի Հաւանութիւն": նա եթէ այսպիսի իմն պատասխանի, դարձուցանէ «Օրէն է աչխարչակալաց արքունիխնամակալութեամ որ

Է

Եւ

դնալ ընդ աչխարծ իբրն

(359)

Ա

առ

Հնաղզանդս,ն զնեղութիւնս

(9) գազարացւոց:

Ժ Այլօր-ի (3601 Հնազանդութնան:

տառապելոց բառնալԼ1 է դիւր Հանելերբե զխնամարկուս, ե ոչ աւազակաբարաւերել,ն սրով է դերութնամբ աւեր ն եԹէ դարձուցանել. ոստիկան քիր խաղաղութեան Դու

մեք կարկուտ աւպականարար, դու չինուած առանցՀին եւս Հեղեղ Հիմն ի վեր ստապալիչ, դու գէչ՝ զօրքն իմ սլատառիչ գաղան,որ պատառեն առագաստ որտի Քո. դու խաղալիկ՝ն մեք մանկունք, ի ձեռն առհալ զօրութիւն թո՝ խաղալով խաղամք ընդ քեզ ն ամենայն Հպարտութիւն մւ մեք որսորդք, քո. դու երէ վայրի` ամբարչաւաճութեան ն մեք դու Թուչուն՝ ի բարձանց է վայրիջուցանեժք է վարմ ն ձգեալ.դու վիչառլծովական՝ մեք կարթ,է Քիմս քո ի վեր ն ղքեղ ե խորոց անդնդոց. ձգելով դու (363) հբրե զեղջերու ն առանց եղֆեր՝ մեք արծուխք ի վերայ քո, կուրացուցիչք աչաց քոց, ն գէչ զթեզ արկանել ձագաց" իմոցԼ3 աղունհսոց Եւ աՀա սմ մ, Է ծակո բնակեցելոյ: դարձեալ չկայ ինչ քո. ն զի մի կրիցես զոր ինչ խօսեցայ ընդ ռլատդամաւորս Քո, է. աւկլի քան որոդել ջանար ընդ մեզ՝ զդոյն ընդունիցիս ն

ման

կեալ յարքունուստ՝ զչինութիւն պարդնաբաչխէիրսոցա, ն ոչ զաւերս ն ղզխոովութիւն:Եւ արդ յայտնի լիցի, զի որչափ բաւէ զօրութիւն իժ ն իցեմկենդանի՝ կացիցընդդէմ դօրուլ թեամբմլ ուժով տեաոն Աստուծոյ, ոչ տեսիցզքեզ սիրով ե խաղաղութեան. այլ ւոնսիցզքեզ զինու ե աղեղամբ սրով, քաֆ արամբքէ. ընտիրերիվարօք. (361. ն Քեզ եթէ Հաճոյ Թուիցի աղպրեցուցանել զքեզ ն զզօրս քո արի ել աստի ն գնա է սածմանացիմոց: ԱպաԹէ փութաս հլանելե կենաց

աստի

առ

զայրուցս

քո կատաղութեան

յանապատս

ե

զոսկերսՔո՞

ն պրունս լինել կերակուրդազանաց երկրի ե Թոչնեոցերկնից կամք քո լիցին, ե ես քաւհալ եմ յարենէ մեծ Քումմէ, մանաւանդ զի բարեպաչտութիւն՞՞ Համարիմ

սատակել ղթչնամիսդ Աստուծոյ, որպէսՄովոէս դԱմաղէկ", ն Յեսու զճանանացիան, ն ն Սամուէլ զԱդագր, Դավթ լ զ Գողիաթ, Համանդամայն իսկ որպէս սատակեցին Իսրանոսա մէլացիքն"՞՞ զայլազդիսն, ն Հաճեցզաւ ընդ Աստուած. նոյնպէսարարիցընդ քեղ ն ընդ զօրս քո: Արդ վճարնհալ է ձեռս իմմէ կողմանէ ընդ քեղ. ի է չատխօսութիւն Քո

խաղաղութիւն

խոռվութիւն: Եթէ,որպէս ասացի, ի բաց գնաս յինէն խաղաղութիւն է, ն Թէ ոչ՝ սլատերազմն. կոխւ ն ն ն դու աղեղն իմ խոցոտիչ, նպղատավ՝ հ. դու ախոյեան մանկունք իմ մաղթանակ, (362) ոսոխ: դու ն զօրք իմ քո պատերազմ ն մեր յազթուԹիւն, քո մարմինե իմ նիզակ,Քո պարանոց է Իմ սուսեր. ե ն ջո ստացուածք՝ մեք ժառանգորդք, քո աւար՝ մեք ն րառուք. դու աւազակ՝մեք կողոպտիչք, դու եղէզն՝ն մեք ն Հուր դիւրածալխ, դու յարդ՝ մեք Հծողմք դիւրափուչ,դու ծաղիկ՝ն մեք խորչակթառամեցուցիչք,դու անդ սլտղալից՝

վտանդաւորս»:

,

ն

ճակատամարտ.

դատապարոի չք:

ււա-

(361

(/.թ/ (200)՝ զոսկերս քո: Ա (178, 1 (275) չիջ՝ թո: 209 Այլ օր. բարեպաչտոն: «229 Այլ օր: իսրաէլացիկն ռատակեցին: «Ա

Յայնժամ իբբն լուաւ բոնաւորն զայս դարձուած պաչտասխանաց լի ծզօրութեամբ ն ածագին մեծաւ անարդույոյժ տարակուսանօքլցաւ յանձն իւր, ն կայր մեծաւ Թնամբ՝ իւր ապակաՀիացմամբ ըմբռնեալ.ե ամենայն խորձչուրդք եթէ զի՞նչգործիցէոչ գիտէր.ապա ւմւոանեալպրունցան. խործ եղեն բազում քննութեամբ, ե լյանբաւ ն լառաւել իմացմանց ընտրեցին՝ գրել նե ծանուցանել լթաղգաւորին առնն ե ն վասն այնորիկ. առաքեցին դեսպանս արքայ ինքնանք նստան չուջ զլերամբն, մինչն փութով եկեսցէ նոցա Հրամլ3նձյանինչ յարքունուստո: իսկ Ապումուսէ՞ վառեալ ն զինեալ զինքն ամենայն զօիւրով խաղաց էջ ի վերայ նոցա ն եչար ի Հարութեամբ րուածս մեծամեծս, ն. աւար բազում ն դարձաւ 0 տեղի իւը ի բանակն իւրեանց: Ապա այնուչետն ոչ կարաց կալ ի բացնայ առնել զբանակնիւր, այլ ետ Համարձակութնամբ առ

՛

առ

(363) 2) Այ օր-՝ ձազուց:օժ Այլ օր-՝չ1ո9` (364 Ժ Ա (/շ) հսկ Մուսէ:«9 Այլ օր: էառ: «»«) Այլ «օժ

Այլ օր.՝ կողմանէ: »օօօօժ Այլ օր` մեծամեծ:

օր: զռազմ:

է Հիւսիսոյ: »«»2օօօԺ Այլ |

օր.

:

զկէս զօրուն յոմն դլխաւոր նատոյցզնա ի կողմանէ Հիւն կ ողժն. սիսի՞՞ ինքն բաղզմութնամբզօրաց նստաւ մարքեէ Ւֆ չինեցին առրարանա ամուրս ն. պարսպեցին նե

կուսէ",

մեծաւ»

զգուչութեամբ. կանգնեցին պատնէչն կուե տեցինքարինսմ կանգնեցին մեքենայս կացին հ ւլատրաԵւ յետ փոքր 122 աւուրց ռւտութնեան: Հրաման եւո Բուծայ մ. ճակատս, է. բոլորեցին կարգեցին ի պատերազմ. հանել

ռազմ՝

ն

դունդս դունդս ընտրելոց զօրացն ըստ ազգս ն ազգս,չուրջանակի Է ներքս փակեցին զլեառոնն դրօչսն նշանս բարձրազգոյնս լայյնատարածս կանգնեցին.կարգեցին Շ այր ըստ դունդս դունդս մի.ն զի (365 մի մի նչանակ առ

առ

ղդյաճախութիւն զինուցն ղսպառազէն զձիոցն ն. զՀեծելոց կազմութեանցն նոցա. դիտակ են այդմ ն

Քաջք. ն ռր միշտի սպատերազմունս զղեղերումն արք նեն դումարարարնալ են, ամենայնզինուոր ի գանձարանս է տունս գանձուցԹագաւորին, զոր բարձեալուղտիւք կրէին ընդ ինքնանս:ելին է ւպզատերազմ ն սլատերազմեցան, ըստ որում սաստկացաւ Եւ խուոն պատնրազմն: յարձակմամբ դիմեցինի վերայ իչրնանց".ն Հարան զօրքն արքունի առ-

ն. ի Հարուածս մեծամեծս դարձան փախստական ե բանակն ն. մտին լապարանասն իՒչրեանց զոր չինեալէին. ե լեռնային ղօիքն Ապումուսէի զծետ մտնալ փախսոէիցն՝իջուցին ի

բանակետղէւրեանց մեծաւ թիւն իչրծանց

ն

աշխարչակոյտամբոխին բնակաց իւրոյ

տնրութեանն: Ե.

մաղթութեսմբ, ուրախացզեալ

զկնիայսորիկ, որ

է երկրորդ306) Հարուածք այլազ-

ն ՀեՀրաման եւո ելանելհ պատերազմ, դարձեալ նուա. Է ածա Հասեալ հբրե արք Հազալրք ե ԺԸԽտրելոցն Աղուանից նոցա Հարինզնոսա ն. պատաչնալ

դեացն

տամոււո

(365)

առ

՛

(366):

ԱՐ)

Ը/ւշ.) ե վերայիւրեանց.ուղղ՝ `

»») Այլ «բլինելով: իղձկնը:

Ի

վերայհրբերաց (նախն.

տա-

առ

ա

Թուիցէյանուանէ

ծին փախատեայ ի բանակնե ինքեանք դարձան ողջֆանդամ, ն. ոչ մի ոք վիրաւորեցաւ. է. Հասեալ առ զօրավարն իւրեանց մեծաւ յաղթութեամբ ն բազում աւարաւ: Իսկ զօրավարն Բույ կայր ի կոր կործանմանն, ի բակուսանս ըմբոննալ փղձկէր՝ի միտս իւր, պնորակոծ (ենէը՞", Հնարէրելս իրացն գտանելԷ վրանայարկն փակեալ, ե ոչ առնոյրդուլ ն. դադար: Եւ Հատաւ քուն աչաց նորա, հ նա Ժ, զի նմուտ ի ոչ ոք մտաներ ն ելանէր զաւուրս ն սենեկ ամօթալիերեսօք.ւսյլ երկիւղ ոչ սակաւ ունէր զնա,զի բազումգունդք սուսերամերկաց չուրջանակի ւլաՀէին զնա: Իսկ զկնի աւուրցն տասանցի գլութ ելանելոյ՝ նա, ն կալեալ |367յ խնդրեաց սպարապետնմտանել ղձեռանէնորա՝ սկսաւխօսելԸնդ նմա նւ. ասէ, «ընդէ՞ր լԼքաննես զձեռն քոն ընդ արութիւն դոցա խառնես վատութիւն ն. առնես ն զազօրացեալի վերայ քո ամենայն աչխարծաց, նուն քաջութեան քո քեզէն կորուսանես, որով ամենայն աչն դողաց ոչ ոք եկաց ընդդեմ Քո, ն. զբախարչզարծուրնհալ ն. զձեռս քո Հզօր տկարացուցանես.միթէ զուկս՝ դո՞ւմիայն ն. Հարարէ կամ առաջինյաղզթեցար Թչնամետց, քո՞միայն զօրքդ անկան, կամ քո՞ նե եթ աւար բաժանեցաւ: Ո՞չ աձեր մինչ ցայսօր ժամանակի ամենայն զմտաւ, թէ յիսկզբանցն ուրեք ուր ն դումարէրզօրն ն. (իներ պատերազմէ սուր ն ճակատամարտ երբնմն յաղթեն ն երբեմն ի պարտութիւն հ մուր: 1 ոչ մատնեցաւ մանին. ո՞վ ոք յաչխարծչակալաց ն ել, իչիւանքաղդաց, է ուրեք որ զօրանան, է ուրեք որ Եւ յերկարնեալ սպարապետին խօսելընդ ղզօտկարանան»: ի րավարին՝ի բաց մերկեաց զպատրուակ սրտմտութեան՝ ն նատան եւ ելեալ արտաքս ի սեննեկէն՝ արտէ (368) նորա: ուրախ լինել: Եւ նոյնժամայնեԵՀասծրաման յարքունուստ՝ մի ն ն ընդ նմա, ղդտկալ վՀատել՝ մի ի բաց կալ պատերազմել

,

ուս-

(3627 368) (368)

Այլ օր-՝զբազուկս քո: 239): մութնան (նախն. ») ԱյԱյլ

ժմ

(/ ւ)

սիրտմտութեան. ուղղ՝սրտ-

Հատել: նմիվչատել

օր: ն մ.

օր:

մինչն եկեսցէ ակամայ կամօք ի Հնազանդութիւն արքայի: Յայնժամ Հրաման ետուն ամենայնզօրացն հլանել Է պատերազմ.է ածա աղաղակ ն. փողք նե Քնարք ն ֆնարք, ն անվառեալ զինու է սրոյ ն ամենայնպատրաստութեամբ Հուն զօրացն, ն մինչ գրեթէ Է Հիմանցզլնաոնն տապալել, եծան զզօրսն մինչ մերժ ի գլուխ ն նոսա լերինն, ընդ նչանա բազումս, իբբն Ռ արանց ընտրելոց քաջ երիվարօք.ն գրեթէ ոչ ամենին ուրեք երեւեցաւ այնպիսի ածաւոր ւտեսիլ ն զօրու սպառազէն կազմութեսն՝ ամենայն թագաւորաց, որ էին ընդ ծագս տիեզերաց. կազեալ զորոյ սաստիկ ածագին որոտումնենն. ճայթումնն ն փայլիւնզինուցն, ն որ ինչ յայնժամ դարդարեալ ն զինեալ պատրաստնցանզօրքն |369/ եւ ելանէինդունդք գունդք չտապովն ճեւպով Տաճկաց: մի զմիոյ կնի, ե ամենայն ոք որ տեսանէր՝ ընդ մեծաւ երկիւղիւ ներքադրեալլինէր: Եւ նստէր անդ ի բացեայ ի վերայ Բրի միոջ տէր Մուչեղորդի սպարապետինէ կայր Հիացնալ Եւ ամբարձ աեղ ն մեծ դարմացմամբ: զմիտս Ի-ր Է Հան-

ն. ետուն ցին ճակատ,

որուռմունքէ Թնդիւնք2 Հրձգութիւնք ն արչաւիրթմեծամեծք յերկրէ, ն Թե զիարդ գունդք գունդք Հրեչտակացմի ն նական ածաւորճառազայթիւք, որ ինչ այդմ Հետեին ի Հանդերձեալ դալուտնանն հ Քրիստոսիվերջնումն աւուրն. ւ Յայնժամ է բաց եղեալղաչխարչական«յաոմերկացնալ բանացզբաղումն ն էանց գնաց ի վեր քան զերեելիսս, ն զի էր վարժեալ ուսմամբԱստուածաչունչ գրոց ն րնդել ն ծանօթ էր ճարտասանական եդ առ. մույն ժոաՀրաչանգիպն՝ մու իմացական (370) տեսութիւննզերգո՝որոյ սկիզբն 2 ական սրտի նայնցող ունՎն իժ ի միւսանգամ «Անզբաղել Ե տուն գալուստն», ի յութերորդ վանգէ: Եւ եղե 212 ե մի վայր ամենայն դումարեցան բազմուե Թիւն զօրացն աւելի զ ՄՈ-աց ռազմ ն կարգեկազմեցին

(370))

Ա, օր. ի ներքոյ:

'

ձայն

ախոյեանելանել. է Հա Աղպուժուսէ, որ ճանաչէր երիցուորդի՝Հանդէպ նոցաել ն ի պատերազմ ծանդիսացաւ Ընդդէմ նոցա. 1 եղն իբրն է. զբլուր մի մեծ երկաթի, կամ զվէմ անդամանդնայ. խուռն բոլորնալդունդն կային մածնալԻբրեւզմի այր: եւ զօրքն Տաճկացոլնդեցան ն փակեցին չուրջանակի ի ներքո" զգունդն Աղուանիցն դիմեցին յանդուգն ի վերայ նոցա. է. ն նոքա կային անչարժ,ե ոչ ել այրըքան զընկեր մառաֆ. ձեռն ն. մինչ նոքա կարծեցին,թէ ե նոցա մատնեցան՝ նոքա ն յաղօթս կային զԱստուած կարդայինօգնել նոցա.ն դիմեցին ի մէջ նոցա ի չորս առաֆս,ըստ նմանութեան |371) տեառոնանման խաչին, ե բախեցինզճակատնէ պատահեցին ե զռազմին դարձուցին Ընդ զառ է վայրնէլ իջուցին է լեռեք ն անտի, Հարին ի Հարուածս մեծամեծս. որպէս յարդ ի Հողմոյ վարեալ, կամ ծուխ վատնհալ ի մրրկէ՝ այնպէս կորեան Եւ դարձան դնացին յերեսաց զօրացն Աղուանից: կուտեցին աւար, որոց ոչ գոյր թիչ: Բայց զի՞ մի մի զիչրաքանչիւր Հանդէս ռ"լատերազմաց նոցա դրեցից յականէ անուանէ. ն ասացից կարճառօտ Համառօտեցիցզբանս. յնրկարեցաւ դործ պատերազմացսոցա իբբն մօտ ի լնուլ ամի միոյ. ն ոչ ի միում ճակատու դարձոյց Ապումուսէ զերեսս իւր յերեսաց է եղե թիւ ռւլատերազմացնոցա ԻԸ Բուծայի. որպէս սլատմի՝ ն Հարան զօրքն անգամ, արքունիայսքան Հանդէսս ն. ի այր

առն

ա-

կռիւ:

Ցայնժամհբըն գիտացին երկոքին կողմանքն, եթէ ոչ գոյ Հնար գտանել զելս իրապնն տալ խաղաղութիւն՝ ապա ծաե ճնցան Հաւանեցան գրել թագաւորն.զի ասաց զօրավարն Աղուանից, եթէ «Մի՛ կարծէ372)իցէ ուքզիս ապստամբ գոլ ի քաղաւորեն ն վասն այնը Հարկանել զզօրսդ Ասորեստանի». այլ կուտեաց եդ ի վերայ ԲուՀայիղապստամբութեան վնասն Դ զծարուածս զօրաց, զոր գրեացիսկ ե ծանոյց արքայի. «իսկ եթէ եկեսցէ իս գիր յարբքունուստ, ււ

առ

(372) ՀԺԱյլ օր.առաքեսցեն:

կնքեալմատան

նաւ

արքայի, ե հէ դրնալի նմա Հրաման՝ դալ ինձ Քեղ կամ ոչ ելից նորա: Բայցեթէ այդ այդպէս ոչ եղիցի,որպէս ձՀրամանացն ասացի՝աւելի Օնս տեսցես քան զոր տեսեր, սուր նե

երթալ յարքունիսն՝ արտաքոյ

առ

պատերազմ»:

Ասլա նոքա դեսպանս երկոքին արձակեցին" թԹագաուոբն ի Հաւատարիմ արանց ըստ եսայեայ ասք, «Հրնչզոր առ

որ լայցեն դառնապէա»:, արձակիցեն գրեցին ե է նուցին զոր նչ արթայի՝ գործեցին Հարան զօրքն ո՛րպես

տակս

ն

ծա-

արքունի:Նսոտան երկոքին կողմանքնսլածել զպածպանուն ետուն Թիւն իւրեանց մեծաւ զդուչութնամբ, ժամ անսալ միմնանց՝ոչ նլանել ի պատերազմ, մինչն 37)

Հրեչտակքն յարքայէ, զորառաքեցինն: Բայց

թութիւնն այն

(տ9ի

զոր

առաց

տուաւ

եկեսցեն

|

յաղ-

|

տակեցից զնիզակս" որում այժմ Դմիչկն Դամասկոսի», կոչեն, ուր ելին զծետ Բուծայի: Եւ մինչ նոքա կային մնային Հրամանինչ ընդունելժարՔունուռտ՝ դարձան Հրեչտակքն ն եկին ն փութանակի, բերին Թուղթ մարքայէույու Ապումուսէ՝ դալ ե ՀնազանդուԹիւն նոցա ն երթալ աու Բուծայ.ն էր դգրնալ Ք նմա Թողուէ թիւն վնասուցն Հարուածոցն զօրացն ն. բաղում Հաստատութիւն

ասագելո

ն, Ը

25": ե

ԹԷ ՈՐՈՎ ՕՐԻՆԱԿԱԻ՞ ՎԿԱՑԵԱՑ ՄՈՒԿԱԹԼ Ի

ՎԱՆԱՆԴ ԳԱՒԱՌԷ:

| լ

Եւ

եղն զի անցանէր ոմն հ Վանանղ՛ ընդ այն Մուկաթյ ըստ կոչեցեալաղզատութենք, սովորութեան ծանօթացուղցաե նել զիւշրաքանչիւրոց առանձնաւորութիւն զպատուոցն

երակայութիւն, դոր մ

պարդես արգ

Դ Է սլատուական մեծագնի Հանդերձից,սաղաւարտ ծաղկնայմւ սուսեր.միայն զի եկեսցէ ր բան արքունի ն. մի ելցէ մ արտաքոյկամացթագաւորին. գրեալէր Բուծայ,ղի մի՛ ինչ չարիս խորչիցի կամ դործիղէառն, այնմիկ,այլ տացէ տանելզնա ն (372 մեծաւ Թագաւորն սլատուով

ի

ԺԱ)

աւա-

ազն, ն երդումն Ը"9 ՐԴ

առաֆ Խորագունդս դունդս վառեալ զինու է ընտրեալ երիվարօք, ն ետ տանելընդ առաջ Խորա նժոյգա մեծաղզարդս Լլ երը նելիս, ն երգեցիկ» ն բազում գործիս երաժչգովասացա տականս առաջի ն զկնի մինչե եմուտ ի բանակնոզցա: Եւ ոչինչ ամենքինղզչարացաւընդ նմու Բուծայե ոչ միչեաց զգործան զոր գործեաց, ն ոչ զերեսս իչր- Մլ տրամեցոյց ի զնա սիրով խաղաղութեան մեծաչուք սպլատուով ընկալաւ ն պարդեօքըստ Հրամանի Թազաւորին:Իսկյետ անցանելոյ հտ աւուրց ինչ տանելղնա թագաւորն, ն. ընդ նմա ն գունդս զինուորաց վառելոց Եւ ԽրԸնտիր այրուձիոց: լրայր անձրկիւղ քաջալերեալ միտս ն Համարձակութեամբ, ի խործուրդա Իր ըստ ոլնդութեան ար|375յութեան Արան քաջ նածատակնԱղպումուսէ: առ

առ

Ի ձեռն զօրավարին զի Ապումուսէի, Տէր ի բերանոյ Ամովաայ մարգարէի՝«խորմեծ

ն հչան ընդ ԲուծայիմինչչնՀասեալ ղօրավարն՝

,

կամ

ծնողա ղաց

աժ

տեղւո դէոյ

ամ

գաւառէ կամ մազգէ կամ ժարիութենէ կամ Ի սպլատածմանէ սկիզբն աու Սռվորութիւնէ դրոց:որպէսզիրն նոյնպէս ն

զգուչութնամբ: Իսկ հբրե ընթերպաւ զօրավարն Աղուանից զթուղթ լթաչջ է լեռնէ անտի ե եկն եկաց առաջի դաւորին՝ փութացաւ

զտեղինվերաբերեալ, կամ ըստ ծանօթութեան, կամ ըստ ըմբռնեալզօրաց Տաճկացածին զօրավարն.ն բազում վնասս ե դործսարքունիկոււտեղին ե վեե բայ հորա աոտութեամբ առաւելքան Թէ ճչմարտութնեամբ զնա: եւ մինչ կարի 1 ածագինսաստիկս պարտաւորեցին կուտեցաւ ե վերայնորա ամբոխն, էւ ամբաստանքն՞՝ միա-

(373)2) նիղակսփխ.նիգա(նախն. 243): Այլ օր.յաւելու՝ըստ Փաջութեան:

(375)

ո

առ

(3742 »)

ռլատուոյ:Զո

Այլ օր.

'

առ

եղանակաւ: 29)

Ա,, օր.

'

ապաստանքն:

դմա կեալ,ե ոչ ն այնչափ սաստիկ մ անծուն ամբոխին վկայութեանն զբոլոր բարկութիւն բոնաւորին զարթուցին ի վերայ առնն, որպիսի ոչ ի միոյ վերայ այնքան ժամանակս եՀեղ զբարկութիւն իւր ուրուք ուր զօրավարնԲուծայ:եւ Հրամայնացածելզնա յատեանն, կային միաբան ժողովզօրադլխացն: ԵՀարց սաստիւկամ Թէ Հրամանաւ տէրութնան իւրոյ, «ի բաց լեր, ասէ, ի Հաւան իմ Թողեալքեզ զբազում տոցն Քրիստոսի, զոր վնասսն" ն ն ն ի գործեցեր, կեցցես վայելեսցես պլատիւս ի պարզես թագաւորին, ն մի ի վերայ մեծ յանցանացն զոր յանցեար, նս այդ յաւքորոլէս լսեմդ զոր ինչ ամբաստանեն ղթէն՝ յամառել պնդել ի Հաւատան Քրիստոսի զոր պաչտեսդ, լուր ե ի ձեռն չարաչար տանջֆանացելանել ի կենաց աստի, զի ոչ ես ունիմ չատ խօսիլընդքեղ»: Եւ պատասխանիերանելի Մուկաթյ լի Հաւատովք ն ն Որդի ճշմարիտ խոստովանութեամբ ի ւի Հոդին Սուրբ, ասէ. «ե ո՛վ տայր ինձ վկայել ի վերայ ճչմարտուե թնանն ե. (377մեռանել վասն անուանն զան րիչն իմ փոխանակարեանն ՔրիստոսիՀեղուլ զմարմին ե նորա ի մած իմ փոխանակմարմնոյ Էմ ընդ նորա չարչարանսն խառնել,զի ն ընդ նմա փառանա ւորեցայց. ն թագաւոր է տէր Ցա ց ր տերանց ախ) Դ Ր թագաւորաց Դ 1 ն իչ-Հ Աա: նե Աստուած մժմաՀու, խան կենաց յաւիտենական Յիսուս ն Իսկ սպառնալիք քո Քրիստոս: զոր ասես հ չարչարանք, իմ խաղ վերայ Հասուցանել՝ մանկտոյկամ ղզառանցելող թուի յաչս իմ, ն բանք քո նոյնպէս, որպէս առն անմտի ն.

տառեալասէին,«մածապարտք, չէ (376) առնուլ տեղիպատասխանւոյ»,

արտ

առա Հատանել,

աղա

սուտ

'

Հայր

Քրիատոսի,

|

|

մատնել զչարչարանս

|

|

| |

|

զթագաւորնե ղզօրէնսդիրն ինքեամբՀանդերձանարգել.

|

'

արարի Ա ամարձակութնամբ,

Ետուն

Մու գանի հազարին ի մին միայն ի թաղաւոր

յուսացեալ զ, տէրն ւռոր տերան ա

Բոդաւորաց ցթաղաւորն, է

յ"

ւ

(376) ») Այլ 5բ:՝վնասսն թո:

Հրաչափառագոյն Սողուվմոն, թագաւորին

Հուամբ

ի

ի

ն

Ք րիաւոոս որդի ատ, օւտու-

մեզ Կար որով ոո ջան վայելելընդ Առա րիստոսի, «լաւ

Է

անուանն

ն խելաղար ցնորեալ ծերոյ»: Ց / նժու մ ե Եկա էւ 1 Է ռնաւորն բո Հ Հրամայնաց նախ զ լ ՐՈՑ զուն Հատանելզսրբոյն, զի մի մաճախիցե Հասարակ Մ

Հրամանն. փորեցին զաչս երանելւոյն, անդամ անդամ յօչեցին զնա, որ մատոյց զինքն պատարագ կենդանի որդւոյն Աստուծոյ. ն կայր դեռ նս |373 մեծաւ ուժով, ն դոչութեամբ ընդունէր զեկեալ ի վերայ նորա չարչարանս վասն սիրոյն Քրիստոսի: Մինչդեռ կայր նս հտ մեծ ն ժի բարձր յոյժ, ն դկենդանի կանգնել փայտ նել զնա ի ծայր փայտին, ունել ի բարձրաւանդակ ւռեղւոֆ. ն նւ Էջուցեալի փայտէնՀատին ռսուսերաւ զգլուխ Խորա. դարձեալ եդին ի վերայ ի տեղւոջ վկայութեանն նորա, ի Գոռողումեր4 ի լեառն Քիթ, ուր էր բանակ այլազգեացն: Եւ այսոլես կատարեցաւսուրբն ամննայաղթ նաչատակնՔբիստոսի Մուկաթյ փառաւորապէս ի Հայր ն Որդի նի Հոգին Սուրբ, որում չիտուքյաւիտեանս ամէն: կամ Թէ ես երիցս հրանենմանապէս է Լիբ որ Սնորդինճանաչի՛, վերին աչկախայ ն խարչեցին՝ ոչ խոտորելան ի բանս ոչ եղեն ունկեդիր մաղձածամ ն ժախածոտբանիցն, իբրն ի փեռեկեալ գերեզմանէ զնեխաչուտութիւնն արտաքս ծատանելոյ: որով զբաղումս դրդունցոյց ի յաստուածային օրինացն ե մերկրպագութենէ Աստուծոյ որդւոյն:1379)Այլ նաՀասումետ

կամիս

պատրաստք

է

Քեզ:

ս-

եմք յամենայն Հնարս

չար-

չարանացմտանել,զոր ուսոյց քեղ վարդապետնչարնաց մեք ոչ հ բաց կամք հ սիրոյն ՔրիսՀայրնՔո ռատանայ.

մ

տոսի

ոչ եոչ

ռանգորդ

իհ

իւք

ոչ Մն նից

լաւիտենիցե. աց կկենացն յաւիտն ական տանջանացն»:

1375) 2) Այլ (379) 2 Այլ

մեկնիմք կ

Լի նիմք ի Ք

ժա-

օր ժաշաչոտ օր.

բանից նորա: օր. զառատչնործօ: չնորձազն: Երկու

Հրամայնացպնդել զնոսա ի ցիցա կապեալ ուռիւք ն ձեռօք. ն եւո բերելքուքս ն տանջելզնոսա Քքովքնյերկար, մինչ է նոքա կային մեծււ կարծելհ նմին վախճանել, ուժով նե ն ղանբաւ դոծանային զառատաչնորՀ՝ պարգնացն Քրիստոսի, որ արժանի արար զնոսա մեռանել վասն |380| ն նուանն Քրիստոսի առնուլզմարտիրոսսկանպսակն: Եւ մինչդեռ կային կենդանի Լ դոծանայինզՔրիստոսէ զանյաղթ զօրութենէն,որ զօրացոյց զսուրբսն մեծ ասպանս րբիսինի Հոգեւորականսպատերաղմին՝ առաւել բարկաիբրն զծնոց վառեալ ցեալԹագաւորն՝ բորբուքէր. հտ բերել է ե փայտս, եդեալի վերայփայտին զերանելին Սողոմոն՝ մօտ փայտն կացուցին զի դոնեայմինն զսուրբնկածայ, ի միւսոյ տանջանացն երկուցեալ Հնազանդիցի Հրամանի հակ նոքա առաւել քան զառաջինն դիմեցին Թադղաւորին: ընդդեմ չարչարանացն խաչակից լինել Քրիստոսի. ուրաե ն պան զանձինս առին զիաչն Քրիստոսի դնացին զծետ կոչողին, կորուսին զանձինս, այսինքն զկնանս աչխարձիս, զի զյաւիտենիցն դւոցենղկեանո.մեռան ընդ Քրիստոսի, զի ընդ նմին թազաւորեսցեն: Նոյն ժամայն ել Հրաման մարքունուս, զի զսուրբն Սողոմոն Է նմին փայտիռուլանցեն, նետաձիգ (ինել ի նա: Եւ ըստ (381Հրամանի բոնաւորինդաչճացն ձգեալի նա ննտա աւանդեաց զոդինհ փառս Աստուծոյ չուրջանակըի՝ հրանելի նածատակն Քրիստոսի:Իսկ զսուրբն կածայծրամայնաց սրով սպանանել.ե առեալ դածճին ղսուրն՝ Խծար զերանելին ն եծատ զգլուխ նորա, ն նոյնժամայն աւանդեաց զոդգինի Այսպէս վկայեցին Աստուծոյ: ի փառս

:

ա-

առ

սուրբ

երանելիքն

Երրորդութեանն յաւիտեանս յաւիտենից:

Էր ընդ գերհալանի լեռնէն խութայ Յովնանանուն. այն է, որ մինչ" յելանելն Բուշայիի սկզբանն մտանելոյ նոսա

(38012)

Ա

(չո)

ոշչը ասկ:

այն մինչ որ եջ Ա Ը /շ)՝ տարան է տուն: 27) «««ԺԱ ածելզառաջի ն չարցանել: Ը/շ.)՝ աղագա ն. սա

ի Հայս՝ եկաց ընդդէմ նորա բնակչօք լերինն ն Հածասոյղե վերայ զօրացնարքունի.իսկ բուածս մեծամեծս նե Հաիբն ընդդէմ կազին լեռնայնոցնդունդքն Տաճկաց Յովնան բին ղլեռնայինսն՝ զերանելին արարնհալ ձերբակալ ի բանդ արքունի: տարանեւտուն՞՞ կապանօք Եւ յաւուր միոջ Հրաման ետ (Թագաւորն ածելղառաֆեաւ. ն մածունն Ցովսէիու ե Հարցնալ՞ցնա յաղագս երկրորդ նածատակութեան աղադաո՞՞՞ վրէժինդրութեանն (382/) նորա, որ եկացընդդէմ զօրավարին,յուշ առնելով նմա ղապատամբութենէն ընդխառնելոյ նորա հ վնասս արքունի, ե վերայ նորա զածարկուսաստկացուցանէր միանդամայն թիւնն, զի դոնհայ այնու կարասցե վրիեցուցանել` արդեօք ն ի Հոգին Սուրբի ճշմարիտ Հաւատոցն որ ի Հայր յՈրդի ն զնա ր որով կարծեր արկանել հբբմ-եդ առաջի զվնասուցն սէ պերանելին, «եթէ կամիս կեալընդ Հաղբա՞՞ կորստետն՝ րա

ն

ե ընդունելպարգես ն վայելեսի կեանսաչխարծձիս, սլատիւսյինէն՝Հաւանեա Հրամանի կամաց իմոց ն ի բաց ն ծառադոր պաչտես, Քրիստոնէութնանդ, լեր ե Հաւատոց

իս

:

ե

մայնա ճշմարտութեանօրինաց ն Հաւտատոց,զոր ուսաք ի ընապա թէ ոչ՝ զնորին Հակառակն բգարէէնՄաՀչումաթայ. ն մած, ն ելցես հ կենաց առի չարաչար ւտանջանս կալցիս,

մածուամբ»:

Իսկ ռուրբն դեղեցիկ խորչուրդն մէֆ առեալասէ ցբոնա-

որպէս մանուկ տղայ Համարիս, արկանել ւորն. «ընդէ՞ր խաբեի|383/ռաջի իմ զպատրանս, ռնուռի,առասպլելաբան, ա-

բայ՞ն

պատիրյոյս խոստանալովինձ Հանել զիս ի ճչմաբիտ յուսոյն, զոր ի մանկութենէ ի վերայ Հասնալ ճչմար-

տութեանն»:

բանԱսէ թագաւորն. «մի արչամարչեր զթադաւորական ն լինիցիս ԻբԸՆ զմի ի ման ջս իմ կորուսանձրզկնանսքո, ծապարտաց, որ անձամբ ղանձինս Հերքեցին է կենաց

զնա: Այ, օր-իՀաղբա (382) էյԱյլօր.՝կարասըէ վրիպեցուցանել «2

բանսարկուին: «ԺԱ (1) անագեցից: Լ283)2) Այլ օր:խարբկութեան:

մածուամբ, որպէս ն Քեզ սլատրաստել է, եթէ վտանգաւոր կացցեսի նմին յամառութեան ի Հաւատաղ Յիսուսիորդւոյն կնոջ Հեէի»: Մարիամայ

Ասէ երանելին. «անաւասնետմ զքեզ որպէս զմիի զառանցելոց խելագարեալ որպկս խօսիսղ. ես վաղ անարգեցի՞՞ զքեզ, փոքրը ինչ երկիւղ կալայր սրտի իմում վառն քո, զի քամածելով ի վերայ քո՝ զզօրավարն քո Հանդերժ դերձ զօ ն բօքն Է սուր մատնե ի ն ն բաչխնցի, յճրկրոր3. դումն ոչ փոՔՐ իրս ար ցի զօրացն Քոց. արդ իվ ն ն ընդ րնդ երարութիւնս իմ վատութիւն խառնի, 2 ետ ընղ եր մ: Վասն կիւղիւ մածու անկանիցի ն այն մարժնաւորա Մ չափ ԺԲ որպես դգիտաց(384)ն, նածատակեցայ, Ը ննո Բ էս մոմ չոռռե

ո՞չ

զօ--

հաեճ Հ մարե, աւար

՞

՛

մեռանիցիմ,կամ արդեօք ի թէ՞ն երկնչիցիմ.քա՛ւ լիցի.

առնել»:

ա-

զայսքան

Է.

առաւել քան զսոյնս յանդուղն

ն

առանցերկիւղիզընդդէմ պատասխանատրութիւնն մեծաւ

ւսա Հրաման հո փութով ծամարձակութնամբ՝ ի կենացբազգլուխ նորա սուսերաւ:եւ առեալդածճացն ռնալ ղերանելին ածինն տեղի սպանմանն. ն. նորա Համբարձեալ իւր ժերկինսյաղօթս կալ,զի կարասցէմաղթելնաՀազձեռս

տակութեամը,ն մատուցեալզալարանոցն ղածիճն՝եՀատ աւանդնաց զոգին երանելին ՅովնանճչմաՀայր 6 Որդի մ մուրը Հոգին, առ

Ն ՆԱ նորա,

հի,աաա: ինչ խորառնմրոք»"ահ ա"ՑԲուծայ ժաչիչարՀէս

Բ

զոր ումն

ր աին

"9:

մեծամեծացն Հայո `

Լ

ան արարի աշն (39յավաստանի ավան

ոք կայցէ ընդդիմանալ Հեոին

դո

հարաւ

ր:Ց

յակա է մանուանէ որ էին ա, խաա փոոուրն զի փութով իչրնանց, Հիշը ի տողոաց առանց կասկածանաց ն երկիւղի

մնացնալն : . իւ աքան Մոր Քա

Ի թի

չ2«2)Այ օր: նոճիրս: «20 ժ (38572) Այլ օի-՝առեն չարի:

|

՝

աւ

առ

առա-

Իբբէ լուաւ

ւ

Հասանիցեն ն կալցին զիչրաքանչիչւր իչխանութիւն ն. վայելեսցեն ե սլարգես ե հ ո"լատիւս արքունիել կացցենէ Եւ ւոեթագաւորին: ելեալմի րաքանչիւը Հնաղզանդութնան դնաց մի քան զմի յառաջանալ ի կոչումն Բուխայի, ն ժողովեցան Է մի վայր ն եկին կացին առաջիզօրավարին նոցա ներեաց նա փոքրը ցա Դ դիմօ Ք Ը7աց ՔՐ ինչ ժամանակ Տաճկաց:իսկ չ յաղագա որ ինչ ի ելին մինչե գլուխ սիրոյ խաղաղութեան, նե իսկ եբըն նա ըմբոնեցզաւ, էին ծանդգեսքԱպումուսէին գիտաց զօրավարն եթէ ոչ ոք այնուծետն միչի անացն Հայոց նա մե աա) են ժո կա Ղ ովնա/ Դ մնաց,որ ոչ Համաղուն զոր սերմանել յայնժամ ղպատրուակ կեղծաւորութեանն, առնե": եւ տոչմս (386) ազգաց, ըստ սատանայ ի սիրտ էր ըստ թուոյ տերանցն Հայոց, կազմեացգունդս վառհալս զօն ընդ այգն ընդ դինեալ է պատրաստեալ. բականաց, ե ւօւոն, մինչ նոքա ննջէին իւրաքանչիւրը վրանաց օթոցի՝ վաձանօքն նիզակօքե զօրքն չուրչ փակեցին ռսուսերօք ղօվառեալմոմեղինօք,ն մտեալի ներքս ըստ Հրամանի եդին զոտս նոցա է կառղանսերկաթիս ն իւրնանց՝ րավարին ե ասնոււորոց հ Սամառույխաղացուցին բարձինուղուց ն նք ճանաչի սոցա՝ էր Սմբատ սպարապետ Հայոց, ԳրիդորՔուրղկայ որդի Մամիկոնէիցտէր, ն ԱտրներաէՀ նա

|

մառ

առ

Ա

(/ «7 ւ

`

/'

ե Գրիգոր Սիւնեաց էր", ե. Մալ իչխան", Աղուանից տէր, որ զրաբանն ւ իՍմբատայորգի՞ ն ելի զէ 4որոյ էրն, չխանական Վասակ այոզ ն իշխանն Սիւնեաց,ն ՆերաէՀիչխան Գարիթայանից", Եծար: որ զչատ սպատերաղմունսն ոլա ԵսայիԱպումուսն,

Մոբի)

արաւ ա-

ն Մուչեղ Լ Սմբատ Մնաց միայն Աչուտորդի սպարասլետին եղբայր Աչստոյ, զորա էթող Բուճայ տիրել աչխարձինիչ(387) մերմութեան Հօրն նոզա յառաջագոյն բեանցվմաղագս նե զօրավարն,զի դնաց բոտ կամացնոցա թագաւորն յամենայն ուժոյ զօրութեան մտաց իւրոց: իսկ ի Վառղուառ

առ

հ տեղւոֆզօր բականւոծրութեանն

մնաց Գուրարութեան»

առնե մա

(387

Վ ԱՐ)

զաւր

(11, արութեան. Թերնս՝զօրավարութեան

ծե.

2):

դէՖ՛՛,ն

Եւ եբարձ տոծմք Արծրունիք"՞: արս զամենայն ն մերկրէս Հայոց, ինքն դնաց անտի ն եմուտ ե Պարտաւձմերելանդ, ն տեսանել վասն ետին կատարածին աշխարձիսՀայոց, Թէ ո՛րպէսի զգլուխ ելանիցե" կ մելնեաց մինքենէ զԱբրաՀիմ ոմն ն մղեաց զնա Հազարապետ Հայոց, ն վերակացուի վերայ Հարկացարքունի, ն տիրել այլ

զօրութեան

փոխանակ իչխանաց սորա՞՞:

ն այը էին անկարգութիւնք, իւբաքանչիւըզծաճոյսաչաց իւրոց առնէր՝սոյնպիսիք ն այժմուս եծա լինել. քանզի

ն նուաղագոյնքն տկարք՝ թափառեալք աղքատուԹեամբվտանգէին, իսկ կարողազոյնքն էւ բռնաւորքըստ բնութեան դաղզանաց վայրենամիուք լեալ, անամօթ ն. անա-

(359)

ըգել յափչտակութեամբվբդովէին զբոլոր (ԺԳ)

(ԺԲ)

ՈՐ ԻՆՉ ԶԿՆԻ

ՅԱՂԱԳՍ ԳՈՒՐԳԻՆԱՅ

ԱՆԻՇԽԱՆՈՒԹԵԱՆ ԳՈՐԾԵՑԱՒԻ ԵՒ

ՊԱՏԵՐԱԶՄԱՑՆ:

բառնալոյիչխանութեաննհ Վասպուրական երկրէն մնացինտոչմք Արծրուննաց բոտ ազդա ազդոՔաջն Գուրգէն ն Մուչեզ եղբայրԻբ ն ն Ասլուջավը Ապումքդեմ1 ն / միւա Վասակ Վասակ դարձեալ այլ Վասակէ Մուչեղն ե

ՍաՀակ,այլք

ե տանէն

ե Արծրունեաց ազատք

նոցա:Եւ սկսան յաւելուլ ի վերայ (388)չարեացնայլ չամարտն. կոիւսդնէին Րի«.զի ընդմիմեանս փշղագս իչիսակութնանն ն

ցանկութեան, ճեղջեցան ի միմեանց զօրս գումարեցինի զերծելոցնի «րոյն ն ի գերութենքն Բուծայի. կէսքն զ Գուրգէն մառաֆ ածեն հ է

այլք

պատիւհչիչանութեանն,

զԱպուջափր, ոմանք զ Վասակ. ըստ

այնմ զոր մարգարէն Եսայիասաց, «յաւուր այնմիկ բուռն Հարկանիցէ «1Ր զողբօրծ կամ զազգակց իւրմէ, ն ասասցեն՝լեր մեր իշխան, ն կերակուրժեր ընդ բեզ լիցի» ն չփոթեալ լի աղաղակաւերկիրս,/7 ուր Հասանէին՝ աւերէին ասպատակաւ| ն աւարաւ մ յափչտակութեամբ. այր եղբօրիւրում ոչ ողորմէր,ըստ այնմ զոր ասաց դարձեալ Եսայի, «անկցի,ասէ, ա-

Ընդ այր, ն այր ընդ ընկերի իւրում, ընդՀարցիմանուկն ընդ ծերոյն ն անարգնընդ պատուականին»1 քանզիըստ օրինակիիսրայէլականումն, որ յաւուրս /ը

անիչխանութեանն

օժ

Այլ օր.Արծրուննաց: 209 Այլ օր: ծլանէ:

ՄԻԱՅՆ

ՊԱՏԵՐԱԶՄԱՑՆ

Ձետ

Աչոտ

երկիրս:

ՄՆԱԼՈՑ, ԵՒ ՇԱՏ

ՑԱՇԽԱՐՀԻՍ:

Յաւէտ խրախճանութնամբ բուռն Հարկանել ախորժելիէ ե ինձ զոլատմութեն է քաֆատոչմիկ բարեփառ բարեյաղթ ասեմ, նաչատակէն, զյոյժ փառացի ն ճոխ ն ղԳուրգինայ նազելի զնախագած նատեալ զարմէ, յերկուց թագաւորան. զանց զաճմանն սեռի բերելով զբողբոջո ղՍեննքերիմայն զ Մամզունեազ ի միասին զզուղամասն պայաճննազնւոյ՛, զատեալդաչընկալթադաւորական զարմ,ե Հօրէ՞զՍենեՔերիմայնի ե մօրէ զՄամգոննացն, բոտ ծննդաբանութեան գալ Հասանել՝մինչ յորում եմքս Հասնալ ժամանակ,լյաճախագոյնս վասն Գուրգինայվայելէ զղրուատեացն, կարնոր

բազմաձեռն աճմամբզդրու390ատնացն յերկարագոյնս Հատուցանել զճարտասանութիւնս. բայց քանզիպատմազէ

նեբութնան է ժամս ն ոչ դովասանականութեան՞ արտաքոյ ղեց յոլովից բանբասանաց. մանաւանդ զի ոչ բաւականահամ իմով աղքատիմաստբանդիտութեամբ՝ զոաորայս բապզամայտել զչափ ներբողականին՝ այլոպ ուժեղագունից ն. մտաՀարուստ արանց Թողի,ն դերձիզիս ն ւզլարսաւանաց բարժ4Բ այց ԻՆձ ոչ կամ դանդաղելի պատկառելիկամ բագունից: մեղանչելիէ զուդգակչիո նածատակելոցն նաշատակակից

(389) ԺԱ այն քագաւորականզարմ ի Հաւը է ըստ Սենեքերիմայն: (390) Ժ) Այ օր.բանիւք դիտութենաժբ:22) Այլ օր. սրբոյ: շո) Այլ օը|

խմանակերպ պատկերակիցեղեալ:

ն զսա վարկանել ղսորայս մարտիրոսականաւն դրուատել ճգնողական մրցմունս,ընդդէմ արաբացի ասպատակողացն

արիւն է յապաժոյժ ի վերայ Հայրենի աշխարչի մարտուցնալ ն զծոգի ն զմարմին փոխանակ սրբոց"եկեղեցեաց նե ք նոյն Հաւատացելոց Քրիստոսի է Հայրն. Որդի նի Հոգին Սուրբ, զնոստ ամբողջ ն անբիծ ւլածելոյ, իբբն զքաջ ծովիւ նդեալ զանձն ի վերայ խաչանց մեռանել, նմաառ

նակերպետլ ւպատկերակից լինել" որդւոյն Աստուծոյ, որպէս (391 Չօղոսի ՀաճոյԹուի ասել, 23 «զորս յառաջն ճանաչէր՝ վառաջագոյն Հրաւիրնեաց կերարանակից (ինել պատկերի որդւոյ իւրոյ»: եւ այս բաւականասցի տրամաե միտ մտառուացն, մեք զպատմողականնՀամառօտաբար յառաջֆվարեսցուք Հարկաւորութիւն: Բայցմի ինձ մեղադիր Լենիր,ո՛վ ուսումնասէր դու, սակս ոչ զբովանդակ սորա գործս չարելհ ճառա մանրապաւումս: Վասն զի

այլոց

գործք մի կամ երկու կամ

ես

դործք գործեալ է. իսկ սորայս՝դերազանցեալ վաճախեաըքան զբազմացնիրողութիւնս. վասն այնր այժմ ձամառօտեալ ի նչանագիրս սուղոյ բանից, որպէս ՊօղոսիՀաճոյ թուի գրել յառ երրայեզիս թղթին, թէ «չէ բաւական ժամանակս ե պատմելոյ» վասն դատաւորացն սրբոց մարդաԻսրայէլի Րէիպն,միայնմյս բան բովանդակեալ ասք,«որք Հաւատով այլս

առ

ւպարտեցին ղթագաւորութիւնն»"": Որգունակն յաղագս փրկչական տնտեսութեսնն գրէ Յոչաննէս ւմ իե կատարածի տարանավի|392յան չարագրածին:: Գուրգէն որդի Ապուղելճի եչխանի, ի Վասպուրական չփոթի ժամանակին նեի Հայրապետութնանն Բուծաւյի ՅովՀաննու Հայոցկաթողիկոսի, իմաստութեամբ դործեալ՝ ոչ եկաց Հակառակ չարին. այլ հբըե եմուտ Բուծայ մաշխարծս

ել գնաց Գուրգէնւու ՔուրդիկՄամիկոՎասպուրական՝ է նքից տէր ի Բաղզբնանդ գաւառ, անդ լինէր, զի էր Քուրդի քեռի Գուրդինայ:

(391

») Ընթեռնելիէ՝ զթագաւորութիւնս: Եբր. ԺԱ, 33:

ծն., 1:

(1. չջ 194,

եղե իբրն կատարնացԲուծայղզանցսանցիցընդ Վասաչխարչահ խաղացյարնելսկոյս՝ել գնաց Գուրռ"լուրական ն գէն ի Սեր գաւառ. էր յայնժամ առեալՅունացդաղաբար Իչխանիկ կոչեցեալհ տոծմէ Բագրատունի՝ զբերդն -. | ընկալեալԻԷ նմանէ մեծաչուք Արամանեակ կոչեցեալ պատուով: եւ արնեելեաց զօրավարին եկեալ պատերազմել ընդ իչիանականն" առնուլ զամրոցն, է անդ Գուրգէն բաղում արութիւն ցուցեալ ընդդէմ յունական զօրացն, ոչ միանդամ այլ բազում անդամ, ե Խ 393 արամբք ի դիմի ՀարնալՀազարի ժիոյ՝սպան զբազումս ի նոցանէզընտրենե լոցն Ժունաց, մերկ կապուտկողոպուտ առնէր զնոսա, մինչն զարմանալ զօրավարինընդ սորայսքաջութիւն՝ գրէ ւու Միքայէլ Յունացզեկուցանելով Թադաւորն վասն նորա: Իսկ թազաւորնգրէ ճյու զօրավարնԹերես կարասցէ Հազ Գուրգէն՝ ւանեցուցանել երթալ ի Թագաւորական քաղաքն կայսը, նե մեծաց պարգնաց ե «ատուի ն դածու լառաֆաձգութնամբընկալցի պարդգնի թադաւորէն: Ընդ որ ոչ Հաճոյագեալ Գուրդէնայ երթալե Յոյնս.բայց Հաւանեցուգնալ զ Գրիգորնտալ զբերդն ցզօրավարն,ն Հաճեսցիզմիտա Եւ զօրք Տաճկաց խ զօրացն թագաւորին: Բուծայի ելեալէին ընդ զօրս Յունաց ւպատնրազմելընդ ամուրսն. ն Գուրգէն ելեալ ընդդէմ նոցա բազումանգամ ոչ սակաւ օճիրս գորԵւ ինքն անցեալ գնայր ծեր ընդ զօրա Տաճկաց: Իչխաեիկն ի յամժուրն ԱչխարՀաբերդն" կոչեցեալ. ն անտի արիա(394)բար դիմեցուածով ելեալ դնաց դարքաջասըտագոյն սպարապետն ձեալ Սմբատ: Եւ նորա վասն նորա ԲուՀայի՝սէ. «այըս այս զեկուցեալ Ո տոծմէն Արծրունեաց, Գուրգէն այր Քաջ լ պատերազմող, ե ի յաՀէ քումմէ անցեալգնացեալ զկողմամբքն Ձունաց, բազում անդամ ի վերայ յունական զօրուն որք արձակեալ ե Ընդդէմ զօրաց քող ւպատերազմէին՝ անդ ոչ սակաւ Հեղմունս արեանց արարեալ փոխանակզօրաց քոց ի զօրացն ունաց-հ արդ աւասիկ Հասնալ կայ ն մնայ քո Հրամանի. արդ Հաճոյ թուիցի քեզ, քաջ զօրավար,զսորայս գործեցեալ Եւ ԲուծայՀրամաՔաֆութիւնի վերայզօրացն Յունաց»: Եւ

առ

առ

առ.

ն այրն Հանդէպ սրտին՝ սպան զնա: Յայնժամ դիմեցին է ն ետուն նորս ի բաց առին զգլուխ վերայ նորա տարան

զի աներկիւղկացցէմնասցէ Գուրգէն նաց սպարապետին, մեծաւ առու սպարապեւոին չնորչակալիւք: ի

սոյն աւուրս

որք

մնացեալէին Է տանէն Արծրունեաց

իբրն լուան զպարտումն զօրացն արքունի ի Ծանարացն՝ ե մի վայր եկեալ դունղ կազմեալ Հետն |398ազօրքնմարտակցօք Հանդերձ լինին" թունհալ արք Տ, խառնաղանջ ամբոխիւ՝ ե կացուցանէին իւրեանց ղզԱպուջֆափը առաջնորդ Արծրունի, ն ընդ նմա ՍաՀակ քեռորդի Աղպուժկդէմ Աղպուջֆավիրի, Եւ ասսպատակեալ այր քաֆ ն սլատերաղմող: ի Ձուաչ նեի Եւ քանզի ՀաւատաԹոռռնաւան աւարի առնուն: դաւաո՞՞ ձեոն հ ցեալէր զդաւառսն Բուծայի Սմբասպարապետին անուն, տայգրէ Աբրաամ զեամիրայնՆախճաւանու նորա փուկուցանելովնմա զզօրացն Վասպուրականի. թանակիՀասնալի քաղաքն Բերկրի,ն միաբանութեամբ ելեալ ւլատածենզօրացն ի զօրագլխացն քաղաքացուացն ասեն. ի գեօղն որում Խոզաղբերքն: Վասպուրականի զի ե ետուն էւ այլազգիքն տեղի փախեանյերեսաց Առլումկդէմայ.ն եծար ռատակեացԱպումկդէմժ ի միում ասպատակի Ը այը, ե զերիվարս նոցա ն զէնս ն զզարդ մերկնեացի մեծամեծա է ինքն եծար նոցանէ, է Հարուածս զայլազդիսն Եւ դարձեալ ասպատակ|396)նաց զկնինոցա: մինչ երթայր ն խորՀէր՝խոցել նորա երիվարն,Լ յանկարծակի այն ինչ ուն իւ ը նդ որպէս չաղեալ փոքրը Թուփմի, զուլամբնալ ի վերայ դլխոյն, ֆարդեալ զողն լարն" ի Եւ Հաբաց ընկեզ զծեծեալն զքաջզօրավարն Ապումկդէմ: սնալ ի վերայ նորա Թչնամիքն Հարին""սրով: եւ մի ոմն մերկանայր զկօչիկս ուտիցննորա. ն Հարեալ աքացի զվատ առ

|

՛

հրիվարին

ու

Լ39512 Այլ օր. լինէին:«ԺԱ (/.)/՝ ՝

Է, 319, ծն. շ: 1, 195, զի մի ն:

(396) Ժ

(ոե՛ս

սրով:

2): օժ

ասեն,

Թոռնաւան, ոչ թոռն աւան (Հ,.)՝ ի ձեռա: «»օօԺ

Ա

(ոծ՛ս

Ա

(1)

նան

(195),

Ա

,

ընդ այլազգիսն ն առին: Իսկ իբբէ գիտացին եթէ սպանաւզօրավարն, ն խորտակեզաւ բազուկ աջոյ ձեռին,եղեալ ի փախուստ դարձան, է քակեցին զռազմն |լ աւերեցին զճակատնն ԼՔին |397) զմին մենա, ն. գնացին փախստական թողինզպատերազմն ն մենայն այր յո՛վ կարազ զերծանել. մնաց միայն զօրքն տեան

ւ«-

Հեւոնակազօրքն լքեալ առանցառաջնորդի: Յորոց վերայ եղեալ կուտորեցին, ն լըին դիակամբքսպանելոցն որի տեղւոջն ն այլ ֆրոցն պղաչտաձնե ծովիտն:Եւ աղբերքն Եւ ինքն քամուածքն ի ծործորացնի վայր արիւն դարձան: սուր

եկն անց յայնկոյս յոստանն Ռշտունեաց ԱրրբաՀիմ անդ եւ (ինէր: դարձեալ դարձաւի տեղի իւր ի Նախճաւան: Իսկ է նա հ կողմն Աղբագոյ՝ ժողովեցան Ապուջավր անցեալ առ

դարձան մտին դունդլք դունդ ն յոստաննՌչտունեաց կացուցին յանձանը իւրեանց իչխան ղ Վասակ կովակեր, եղբայրՎածանայ: Լուր եղե այս քաջն Գուրգէն սպարտումն Վասպուրան հ կանի Տաճկաց իչիանանալնՎասակայ: ելեալփութաՎասպուրական նակիեկն եՀաս յաչխարծա աարասետին

յամենայն կողմանց:Եւ

առ

կամակցութեամբ: Եւ |398) այն ինչ ընդ մտանելն՝ երազալէս Հասեհալ է վերայ ամրոզացնԶղմար ն Սրինգկոչեցեալ յինքն դրաւեաց յինքն գրաւէ զամրոցն, ե կալեալ ղզՎասավ՝ եւ զզօրավարութիւնն բոլոր Վասպուրական տէրութեանս: յորում բնակեալ սկսաւչրֆել կարդաւ ընդ բոլոր աչխարծչա, սմա Ը" չին Տաճիկք, որ մնային ի մեծամեծս այլազգնացն. առնէր Հարուածս ն սատակէրզնոոր զամենայն ազգս Տաճկաց, սրով ն աղեղամբ, ե եբարձ

Է. արանԲուծայի:

սա

Ա (/ 9/ (304) ղուլամբեալ որոր Նախն., 37: «օժ (220/ ղողնուլարն:11 (195-196) օօ) Այլ օր: Հարին զնա լարն:Այլ օր. զուղնուզարն:

(220), ու

ծն.

զօրավարն իւբնանցԱբրաամ ե քաֆալերեցան դարմեծաՃել ի վերայգնդին Հայոց,հնՀարնալ է Հարուածս մեծս: հ Բայց տէր Առղլուջավը որ ընդ նմա՝քաֆապէսմարսռ

յալ:

(398) 2)

Ա

(/.)/ 4որոյնՀացոց: Այլ օր-՝ձորոյնՀայոց:

Իսկի վերայ բազում Հինիցն եկելոցի վերայԳուրգինի |լ

էին հ Վասպուրական բնակեալ տէրութեանն:

այն ժամանակսդայ

ոմն

Բուտելանուն

ի զօրացն

ար-

քունի ծրամանաւ Է վերայ Գուրգինի, ն. ԲուՀայի, Հասանել նմա ընդ որ Ութմանիկքն քաղաքացիքն Բերկրոյ կոչին,մ յազատացն Վասպուրականի որ միաբանեալ էին ընդգ զօրսն հբըն միմեանց յՈրդոք ձանդիպեցան րուն, ն գլուխս 4որոյն Հայոց Հանք յԱրուանթունի Ս,

արք

դոօղ,

եւ

ւան:

Ն

ն

չոր

Գուրգէն մանչողսանկասկածբնակէր Եւ

ծում

"ո

դա-

|399/ անդ

յեղակար-

արամբք: այն ինչ ընդ այգն ընդ ն Հասինի վերայ զօրք Տաճկաց, աճապարնեալ Գուրգէն ն մնրիվարն. կարգեցինճակատսն. ռազմ բոլորեցին, Հեծեալ հ վաչանաւորքն փակեցինղառաֆակողմն ճակատուն |լ ն կացինի թիկանց Հետնակազօր նածատակացն. արիաբար դնդին Հայոզ՝ճակատեցան Հանդիսացեալ ընդ այլազգիսն Հարուստ ն ձիգ ժամս ն Հարին ի ծարուածս մեծամեծս զբանակ այլազգեացն: եւ ապա փոքր մի կաղդուրնալ գնդին Տաճկաց՝ կացին յուն: Յայնժամ ւէր Գուրգէն ւսու սրտին, զքաջֆ մտրակեալ երիվարնյորում նատեալն ն էր ն եծարզգունդնզձախակողմն պատառնաց Տաճկաց կ. |. զռազմն զերեսս նոցա. դարձոյց փախեան այլազգիքն մերեսաց Գուրգէնի մի կողմն: Եւ երթայր զետ | սատակէր զնոսա անչափ զօրութեամբ.ն. բազումք այն էին որ մեռանն ք սրոյն Գուրգինի քան որ մնացինն. ն զօրքն |400) զծետ մտեալմնացելոցն ծանինյերկրէն իչբնեանց: Իսկ աջ թեն Տաճկաց չարժեցինզզօրութիւնն Հայոց, ն փախստեայ գնացին զծետ մինչ ի սաՀչմանս իւրեանց. ն. ինքնանք դարձան անդրէն. կարծէինի սպառ Հարկանելզգունդն Հայոց. բայց պարտեալեղն գունդքն Տաճկաց ի քաֆէն Գուրգինայ ն բեկաւ զօրութիւննոցա:Եւ ոչ նս այնուծետք. ծամարձակ ելանէին ն մտանէին յաչխարՀս զօրքն Տաճփասպուրական ՄԴՎսաստիկհ վերայհողա: կաց.զի անկաւ առաւօտն"

1/

«9

Ա

(/ջ,

(306) Ա

1 (222),

չիջ՝

(դ)

ն

այնինչ

ընդ այգն:

առ

ընղ այզն

աե

չժուժկալ սրտին: Այլ օը:

ընդ առաւօտն:

առ

ի չժու

Ա (197),

ժկալ:

Ա

Այ

ն. քաֆախործուրդ քաֆութեան զպատերազմացն մղելոյ զյարձակմունս եծչաս զօրագլուխնԲուծայ.ն լուր

առ

դարձաւ սիրտ նորա ի վերայ նորա սիրովխաղաղութեան.է. բերել նմա ըստ օրինի գլխապետութեան սուսեր իչխանական ընդ մէջ արկեալ ն գօտի արիական չրջապատեալ զմիֆաշ, քուքք խիզախողք ն երիվար բարձրավիզ,ոտնաստորուխխրոխտալիր, յարմարական ընթացս ռ"լատեեւ զնա միչրում բազմականաո:կացոյց Իչիչան Հաւատարիմ 10. տեղւոջ, ն այնպէս բարեձնագոյն ճոխացոյղ զայրներնելի Այլ ներքին ն արտաքինյարձակմունքն ոչ կարէինի ներքս դիմել մարտնչել ընդ անյաղթ զօրութեան զօրացելոյն ի Քբիստոսէ:Բայց հս լյանծունս ձգեմ զզարմացմանն յեղանակս, թէ զիա՞րդ բաւել տոկայր, անձանձրանալի բերելով ե զաչխատութեանն աճմունսն. նախ քան պմտացն |402| յօժարադոյն ծանդեսսն յառաֆանալ՝ ղմարմնոյն պնդութիւն անծանգիստ ճակատամարոսն յարատնեել: Բայց արդ պարսաւաորսլես յառաջագոյն ծատուցի ղզարտաքոյ նաց զիս ներքոյ գրել, վասն ոչ ոճով զսորայս կարգել դնել Ի չարի զչարագրածս, վասն ոչ բաւելոյ զանչավուԹիւնն ի մի վայր գումարել յանմասնաւորաբար նչանավկուԹեամբ, մանաւանդ զի լառաջազղոյնքան զմեզ այլոց ոմանց բանակարգեսլ գրեալ ծաւաքեալ է ի մի չար: Յետ անցանելոյ չորից ամաց, յորում ժամանակի տէր Զաքարիայունէր զաթոռ ՀայրապետութեանՀայոց կաթոեղբայր Աչոտի Վասպուղիկոսութնան դարձեալԳրիգոր ետ

առ

չժուժել""

(399) 2)

սաստիկ պատերազմացն զոր պատերազմեցաւ յաղթող նաՀատակութենամբ, ոչ միայն լյարտաքին Թշնամեացն որ չուրֆանակի պաչարէին, բազում այն էր որ ի ներքին ընտաննաց Հարազատաց,ազգականացդիժողաց, ուխտաղանցաց, ստոց ն ատերդմանցյուզէին աղմուկք:Իսկ նոցա անմեկնելի զյոյն իւրեանցի Քրիստոս ունելով,բնաւիցդերադգոյնՀոյակապ անլճ01յուն ստացեալ, ղյաղթութեան նշանակ կանգամենակալէր ընդ նմա ամենայն ուրեք ուր է.

:

,

առ

առ

աստ

նամբ թետմբ

ե

Վրա րաց

գոլովեկն

րնտ ընտիր

օրու զօրու

եմուտ

յլաչի՛արչս

եկեալ էին զնորա քաարիութիւնն՝պատճառանօքայս ինչ այն ջակարծրագոյն (403) ինչ դարձեալդարձանյանցնիւր Իսկ Գրիգորի տեղի: ոչ բերելով զընդդիմակացաննորա կատարել խօսի ընդ նմա նեւբաժանել զաչխարծս յերկուս տեղի սիբով խաղաղութեան, հտունմիմեանց ե խաղաղութիւն: Բայցխոովիչքն ատեցողոչ դադարեին նիւթել զչակառակաբար22 խաղաղութեան որ զկարծեալ ւոյն ն զաճմունս չարին. մանաւանդ թեպետ Էչիանական սնուն ն ինքեան բերէր:Բայց Գուրգէն նե դտանէր զնենդգիչան իւր` ոչ ումեք զվփոխարէնչարին

իբրն գիտացին զօրքն

որ

ընդ

նմա

ն

|

Լ

| |

ելեալ

զվածանն

զզօրս

նորա. ն իջեալ ի դաշտավայրն", խումբ

"`

զբազումս դիաթաւալ

էր Շապուծ եւ այն նածապեւտն Ամատուննաց յանկելոլ վիրաւորազն: Գուրգէն Հարուստգնդի վփաՀանայ ինչ ւպատաՀչեալ է յաուամէջս մուրին՝ ի բազում քան Թէ սակաւ սուսերս ծեանուն զնա, մինչք ոմն Ջուանչէր լետուստ յանկարծ Հարնալվիրաւորեաց ղ Գուրգէն.իսկ նա հրագութեան կացուցեալ, ընդ

որա

եցին

առ

օժ Այլօր.՝ե դաչտաձե վայրն: (404) Հ) Այլ օր: ստանանալ: (/ 5-Ի դիթաւալ:

«2

լ Ադբագ Խաչին գաւառի:

սու

Իսկ Գուրգէն ընթացեալզծետ Հանդիսի պատերազմող

նածատակութեանցն, անդուլլինելովզցայգ ն զցերեկՀաննմա դերձ որ ընդ միաբանեալ զօրացն, ն ոչ ազատադունդ

Վասակ

խաղ ի բուռն առնելովարձակէր խաղաղութեամբ: Վաշան Ընդ նոյն ժամանակս եկն Աչուռի որդի, Հօրեղբօրորդի Սածակայ՞ ի ղերութենէն՝նուաճել զաչշխարչս,ն գունդ կազմնալ ընդդէմ Գուրգինայն ինքն զպարտութիւն քան զյաղթութիւն յինքն կրէր: Եւ Գուրգէն նստէր յոստանին Ռչտունեաց յամրաձե բերդին.մ ՎաՀի404/ան Հասեալ յանկարծումտ ի վերայ նորա, այն ինչ ընդ միտ ածելով ն. նորա սակաւ արամբք ստնանե՞լ ինչ Գուրգինայ.

ձեռին ձգնալ զսուսելրն՝ եծար զերեսս Ջուանչիրայն, ն. խլեաց զաչս նորա, ե. ինքն դարձաւ մեծաւ մաղթութեամբ, եմուտ եւ նոքա մամրականտեղիսն: յո՛վն. աճապարեցին: Եւ յնտ աւուրպ ինչ դարձնալ դառնայ ՎաՀան ի Սամառայ, զեկուցանել |405) Աչուտի որ ինչ գործեցաւն: Բայց Գրիգորկեցեալ յետ դարձին իւրոյ զմի ամ մեռանի իւրով եւ տարեալ մածուամբ: Հանգուղանեն "Մ 7 ոնա ի / անս ԻՐ

տեղիս տեղիս ցուցանէին Հանդես մարտիցն զյադթութեանն թաջութիւն, բոլորովիմբ ամենայն ուրեք ի զէն ի վառնալ ի ճակատամարտ' Հասնալ յա-

բատ |

ե

այլ

ն.

ն

սուր

մուրա տապալէր զզօրութիւն նոցա սրով

ն

աղեղամբ, ի փայլիչն սուսերի ի դիչերամարտնաձատավուԹեանց, րատ նմանութեանն քաջ զօրավարին խարայելի Յեսուայ"կամ Գեղունի" կամ թէ նոյն ինքն նաշապլետին բ վերայ ԱբրաՀաժու՞, Քանանացւոց, Հասնալ ղյաւէտ յաղն թութեան նաՀատակութիւննաչատակեալ՝ ղառնլձննվայ մեծաւ յաղթութնամբ: Նմանապէս, կամ թէ ես Հրաչափան

նիզակին

տութիւն ի վերայ ազգին իսմայելիմեծ զօրավարն Գուրգէն, իսպառ կանգնեաց զնչանակ յաղթութեան ամենին մննայն ուրեք ընդ ամենայն տեղիս. ն իբբն զքաջ Հովիւն Ք ա ազնալ յա ե

ւ.-

եւր" աաԲաո ի Փրկչէն՝ գրուատնալ զարն ոո

Կոո ա լ ժբ" Ջոաաովի, խում նե մատնեաց

Նր

ո ան րոլորովիմբ զյարձակ

Ժո)

. էի

ն

նեղիչս 41 Հ աշխարծիս. օրչնեզաւ դրուատեցաւ ե Հեռաւորաց ե ե սրոյ

է

/

ս

հ

Ա

«ԺԱ Ը.) 1406)Հ) Այլօր-՝ դրատեալ:

զի զզաւրծասն:

րունոյ՞"՛քաջ նաշատակին,յաղթող վկային, խոստովանո-

ն աճիւ Հասարակ ազգքն տաճկականք յերեսաց նորա մեծաւ ի վերայ ինքնանց ըմբոննալք լինէին. զի զօրծասն"՝ առանց երկբայութեան Հաստատեալ տնսանկին: եւ սրբեալ զերքի»ի պղծութենէ ն ի նենգութենէ նեղութնանցն, իբրն զԱնախոքայնսրբելով զանաս18140».դայ Մակաբայնցի՞ խաղաղութիւն նոցա որոց արար տուածութիւնն յիսրայէլէ՝

դին Քրիստոսի,ն ի ձեռն Հովուապետին սրբոյն ԾովՀաննիսի նպիսկուլուի ն ճգնաւոր քածշանայիԳրիգորի, միտ զողորմութեանց խնդրուածս վասն ժողովը տեաոն ի վեր առաքէին, զոր օրինակ նե Հրեշտակն աղերոէր Աստուծոյ, ասէ, «մինչն յերբ ոչ ողորմեսցիս ե Երուսաղէմի քաղաքացն Յուդայ. չսյս Հ երորդ ամ է»5: եւ յոր կոյս կամիՀայնցուցանէ զնոսա:

անն ետուն ո

տիրէին:

(ԺԴ)

ԴԱՌՆԱԼ ԴԵՐԱՆԿԻՆ

ՏԵԱՌՆ ԶԳԵՐՈՒԹԻՒՆ

Եւ լուաւ

ՀԱՅՍ, ԵՒ ՍԿԻԶԲՆ ԴԱՐՁՈՒՑԱՆԵԼ

ԻՇԽԱՆԱՑՆ

ԲՈԼՈՐ ՀԱՅԱՍՏԱՆԵԱՅՑ:

Ի

եղն ի լնուլ վեցերորդ ամի գերութնանն Հայոց որ է նե ունի յոբելեանք Ջ ՅՑ ամ ըստ թուոյ Հայերէն ստումարին, ն Գ աժ է իւ ընդիքտիոնք, Հայրասլեւոութեան ոլոմպիադր ն մուտ տեաոն եօթներորդ Զաքարիայի, Հայոց կաթողիկոսի եօթնեկի ըստ աժի, յորում կային յարքունիսն իշխանքն", Աստուած չափոյ չարժման ժամանակաց.որպէս սածմանհաց ի վերայ ժողովրդեանն իարայէլի գերելոցն ի քարելոն, որպես գրեալ է ի մարդարչութեանն երեմիայի, «զ-ՀԵհրորդան ասէ գիտասցես, ն խելամուտ լիցիս յելից բանին մինչն յօծեալն եօթներորդ է / եօթնեւուսլ պատասխանի. ԿԲ». նմանապէս բորդք Դանիէլ: զնոյնընծայեցուցանէ Արդ նոցա այնքան, իսկ մեղ ի մասնէ զբոլորնՀաւմմաօտեալ ի թիւս միակաց լրման (408: ն պբովանդակութեան ամաց ըստ տասանց եօթներորդացն որ լթուոցն է լիադոյն Է՝ ժամանակսկարգեաց Համառօտեացի` վերայ նոր Իսրայելի, այսինքն Հեթանոսաց: Եւ զայս առատապէսՀեղեալ զգութ ւիւսարարչական խնամոցն արարածս իւր, ողորմնեալ՝ ըդասիրապէս բարեխօսութեամբորք Հեղին բիւնս իրեանց վասն ուղիղ ն անբիծ դաւանութեանն ի Քրիստոս,ն վասն ճզնութնան երանելւոյն Գրիդորի ԱրծԵւ

առ

արբոցն,

(408) ») Այլ օր. ողորժելով: «Հ Այլ օր.՝ Արծրունեաց:

լ

|

տէր աղօթից նոցա,ն դարձաւ Է բարկութենէ

օրտմտութնանիւրոյ գթութեամբ ե ողորմութեամբ,որալէս գրեցին երանելի մարգարէքն: (409)Եւեղն յետ աւուրցն այնոցիկ, յորժամ ուրախ արար Թագաւորնզնախարարան Հայոցի տաճարիխրախից,ն խոումեք զերկիր ե ժառանգուաոացա տայ իւրաքանչիւրը Թիւն յայնժամ Հրամայեց ածել առաֆիեւը ղԱչու ն զորԵւ դի նորա Գրիգոր: զգեցոյց նոցա Հանդերձան կանդննաց իչխանականն էած սուսեր ընդ մէջ ն (ամար ականչանալկ ակապ ն երիվար ընտիր մեծազարդ.ն ԽՀան զնոսա յատեեէն Հոյակապն չքեղ ն երնելի պատուովի ձայնս երն չոց ի Հնչիւնա փողոց. ն քարոզքն բարժձրացուցանէին զերգանմենծ ն սաստիկգոչմամբ, եթկ իչխանութիւն տուաւ

Վասպուրական աչխարծին Աչոտոյ որդւոյ իւրոյ Գրիգորի.յ. Հրովարտակարքայիի ձնոս Քարողչացն, Թէ մղեաց արքայ զԳրիգորռրդի Աչուոյ երկիր Իչը՝տիրել աչխարՀի ե

։

իւրոյ փոխանակ Հօր իւրոյ":

Յայնժամելեալ իչխանն Գրիգոր արքայի մեծաւ մներեսաց ն ուրախութեամբ անպատում խնդութեամբն եկն եմուտ

:

իւր յերկիր Եւ

|

հշրոյ: Յութերորգամի

զա-

մեչ(410խանութիւն Վասպուրական կոչեցեալ: եւ էր տիրեացերկրի իչրոյ իչիանական ճոխութեամբ: նստաւ ամացԻբն. տասանց յորժամ յաթոռ տէրութնան Հօր գերութեանն դառնայ Գուրգէն եղբայր

ա » կ Ի ԱՐ

ն

պատուով:

զկարգս չփոթեալաւերեալերկրիս:Զի բել կարգել/օրինել ն մեծաւ յարձաԹէպէտ Գուրգէն" զօրութեամբունէր զղդեմ որոց ե ճեպղէին՝ կելոցն զիչխանականն Հասանել վերայ,

ւզատերազմունքն բրոդած, կամ որ արտաքին տաճկական նաբարԻ ներքո դիմէին սակայն ոչ լյապածովանայր դեռ սովոյնբռնութիւն,դերիԱյլ ծինիցն ասպատավկքն, երկիրն: վարացնտառապանք, գազանացյսրձակմունքն,ներքին ն. արտաքինվրդովմունքն Հոլանի առնէին զաչխարծո: փութացզաւդնաց ծասաԻսկիբրե եկն Գուրգէն երկրորդ՝ զի բոնացեալբնակէր նել ի վերայ առաջնոյնԳուրգինի. ե Ջղմար. ն ի Հասանելն նորա անդր թոՍրինգ յամուրսն խօսին է խաղաղութիւն, մարտն՝ ղեալզ(411Հակառակարար ե զ ծրամանն արքունի, զգլխաւորին Տաճկաց, առաջի եդեալ Վասպուրականի: Աչուի ծաւատալ զբոլոր տծրութիւնս Ռրում ոչ անչնազանդ գտնալ իմաստնախործզօրութեամբ Եւ Գուրգէն երկրորդ Հրեչտակս մղէ ելանէյամրոցացն: նո կազայս օրինակ,եթէ «ընդ իս Հատտասմռնեա, զանզցրաւ ն ես ռլակցութիւնուխտի խաղաղութեան, ապստամբեցայց ն ե զերկիրս միասինբաժանեալ ՄԱչուէ, կեցցուք" յապաւռ

Հովս»:

տեղի Գուրգէն" այսմ՝յերկուց պատճառաց, մի` զի մի՛ առլստամբերնեցայց Տաճկացբոնաւորին, զորոյ

Բայց ոչ

նտ

ե այլ պատերազմացն՞"" լուհալ էր ղբաղզմաց արիութիւն, կասկած ունելովոր ինչ դորզօրացնՏաճկաց, ղծարուածս զի ն ոչ Հաւատայր ծեացն ընդ Աչոտ:Երկրորդ՝ Գուրգէնի՝

ամբողջ պածելով, զոր ինչ միջնորդեն երդմամբ, զօրն իւր կիրսն ի նորայն Հօրէն կրեալ յուչ առնելով: ԱյնուՀետն ել (412) չոֆել զկողմամբքն, գնաց դէմ եդեալզյունականօքն զծոդս Իւր չնործացն Աստուծոյ. յանձն արարեալ զի կատա229)Այլ օր. Գուրգէն տեղի:2209 Ա (17) Այլօր:՝ կացզուքթ: պատերազմոյե: (422) Այլ օր: նոցա:«ԺԱ (/ւ)՝ պատութեան. «Յիւ»-նգրած է վերնր գունատ քանակով: 209 Այլ օը.՝ առնէին:

(411

2)

բեալէր սիրտ նորա ընդ տնաոն Աստուծոյ ամենակալի: Եւ Է նորա է Թէոդոսի Հասանելն քաղաքնէ կարինդաւառ՝ հՀաս Լուր նորս" կայսը ՄիքայէլԹազաւորՑուււ

նա նաց. ն փութացոյց վասն նորա զի անյապաղ Հասցէ, մեծ ի ռ"լատիւս Հասուսցէ զնա, ն. լխաՀիւատութեան"" Եւ չանչան դրօչիւք ճոխասցի: մինչդեռ այս դործ խործրդածէր՝Հասին ի վերայ նորա քաղաքապեոք երկու, անուն միոյն Բչիր ե երկրորդին ՋԶքրի,նե կալան զնա տանել Աչոտորդի սռլարապետին:Նա Թէպէտ ն զչարացաւ ընդ եղեալոն՝ սակայնզանդիտեացը թողուլ զնա երթալ,ակնածելով ի չարայոյզ ազգէն իսժայէլի, զի դեռ նս տիրէր բոնուե թիւնն, ն դերնեալքն ՀայրնԻւր ռղարապղեւոն յարքունիս էին: Ազդ առնէր Քաղաքապետին Տիղետց.ն խնդրեալ զնա ինքն՝ստիպէր տազնապէր ածա արկանելով, թողուլ ղզօրենաքրիստոնէութեան ե յանդորը |413) ելանել: Նորա ե ընտրեաց զկապանս ծաղըարարեալ զնովաւ՝ զբանդ,նան զմած քաջութեամբ վասն անուան ն Քրիստոսի, քան ղկնանս ղ Գուրդէն երեքկին կապանօքն դարխղճիւ:Որոց կապեալ ձեալի պարանոցն եղեալչղթայս՝մղեն ընդ Ատրպատական ն տան որ յղեալ բաի բանդ ընդ կապեալան. Պարսից հե ղում անգամ պէսպէս սպլառնալեօք ողոքական բանիւք թողուլ զօրէնս քրիստոնէութեան ն ծաւաՀաւանութեամբ՝ որ ոչ նւ փոքրը մի սարակցելայլոց ուրացողացն զՔրիստոս. խոտորեցաւհ բանսբոնաւորին, վասն սիրոյն Քրիստոսի: Դարձեալ ղՍողոմոն Բագրատունի" վառնալի զէն մաւոանա նայական՝յղե բազում անդամ զնոյն խորչելով. ն. նա դարձուցանկը զնա կակծեցուցանողբանիւք իբր զաբբանեակ սատանայի: Է բանտին այր մի դեղեցկատեերենալնմու յայնժամ""՞ ասէ հ կերպարանս սիլ ալնորի, լուսակիզնփայլմամբ՝ առ

ն

առ

առ

առ

առ

Ց

Գուրգէն, (414)քաֆաղես «ղգոյչ լեր,արիաբար մարտնաց,

ողոկական Հաւանութեամբ: չիք՝բանիւք:«») Այլ Հ») յայնժամ: օր. ծասարակցել: Այլ օր(414) Այլ օր. Դերանկին:») Այլ օբ" գոոթ:

(413) »)

ն ն

(/ զ.)

ե

"

Քրնեալ

վառեաց,Քրիստոսի զինուորնաց: Մի՛խոտորիցիս ի մոլար օրէնս վրիպելոցն ի ճչմարտութենէն, ազգինԻսմայէլի, որպէսոր.ք վրիպեցանն դերեալքնՀայոց»:եւ նա նս քան

ցես պնդեալ Հաստատնալ կայր ի Հաւատս, ի սէր ն ի լոյսն մ Քրիստոսի.մտնալի խորագոյնբանտ,տարեալ յամենայնի դոչութեամբ վասն անուանն սովով ե Քրիստոսի,

մեծաւ: ծարաւով ժուժկալութեամբ

Բայց Գուրգէն զմի

ամ

կեցեալ փոխիյաշխարչէս,

դար-

Եւ ձեալժուրացողական ամբարչտութենէն: Հանտարնալ

դուցանեն ի

տեղւոջՀանդգատարանացն իւրեանց ի

Խաչի վանա՞: Եւ

սուրբ

Դերենկին"զօրացեալ զօրութնամբ Քրիստոսի,նե

ակապ

ն

Հո-

անուանի եղեալ ընդ բոլոր աչխարՀ Հայաստաննայց ն խաղաղանայր երկիրս ի չփոթմանցն ի վերայ եկեԵւ ն սկսաւ լոցն: հրկիրս առնուլ զնորոդումն, եկեղեցիքն

նե ե ղար ն պայծառանալ ի սպաչտօնս չքեղութեան, պրունալքն դոռոթ" տուհալդարձանիւրաքանչիւրտեղիս՝

չինել, տնկել, մոռիճճյանալզցաւան

ն

զատրտմութիւնան զոր

կրեցին: Ընդ ժամանական ընդ այնոսիկմինչ ճոխացեալ մեծֆամեծս փքայրՋավրմժոթուքլ Է վերայ Քրիստոնէից, որպէս Սենէքէրիմ նախնին մերի վերայ երուսաղէժին. ժողովրդեանն Իսրայէլի՝ ցեղակարծում է վերայնորս որդին Հասնհալ իւր սպան զնա,ե ինքն Թագաւորնաց Մոթէրն"՛ փոխանակ Ընդ Հօր եշրոյ,ն յեւտ Ջ ամսոցմեռանի: Եւ ընդ Թաղգաւորէ նորա որդի Հօրեղբօր նորա Մուշթիս", ե կացեալ ամիսս Գ

մեռանի՞՞: Եւ

ե հչխանքն Հայոցկային" ի տագնապի խնդրէին զելս իրացն գտանել ի Քրիստոսմ, յորմէ լջնալն էին:Բայց յետ աւուրց բազմաց անցանելոյ չփոթմանցն՝ Գուրգէնի բն-

ն դարձակեսլ նախախնամութեամժբն Քրիստոսի ելեալփր-

(415) 2 Այլ «ր. Մութէին: Այլ օր.՝Մութի«: ««Ժ վազս փռնգալէր:

Ա

արի կացին: «օօ

Ա

՛

Ը.)

ընդ

'

ծեալ ի

եկն եմուտ յաչխարծ բանտէն՝ իւր: Եւ

հբըն ազդ եղե նորա պատերազմաւ,ե դառնայր Ընդդեմ փախստնայ: եւ դարձեալ ուժեղացեալ դարձաւ գուրդինի. ն ծրիվարինընղ վազս փոնդալիր |416)խրոխտանացն փրծուցնալ զնա հ պաւոցն,քանզիայն ինչ կազդուրեալ էր Գուրգէն ի Հիւանդութենք ն. Ի կրից աչխատուԹեանցն ն ի տառապանացբանտին.ծասեալ կալան զնա ե տուն ի բանտ քրկաթից ի քաղաքն արա Հաղամակերտ : Եւ ծառայժիԴերենկինոր բանտապանն էր լուծնալ զնա ի կապանացն է տարնալ մուծանէ ի սենեակն ուր ն ննջէր Դերենիկն. ծառայն զչարիս խորչեալ սպանանել ն զԴերենիկն զաչխարչս նուաճել զիչխանութիւն Գուրգինի, զի ն դիպող էր ժամն: Բայց Գուրգէն ընտրնացզաէրն Քրիստոսի,քան զաէր փոքրամեայ աչխարչիս. ոչ խնդրելով զվրէժ արեան սպանելոյՀօր նորա ի պապուննորա,ձայն ն բարձեալարտասուալից զսուսեր մերկ ի Դերենիկն, է. ն ձեռինունելով, վաղը սակր մի՝ասէ. «որդեա՛կ իմ Դերեես նիկ, ողջոյն քեզ, ողջոյն քեզ. ելի գնացի ի յաշխարչն ածն պակուցեալ, ասէ. Հայր իմ, Յունաց»:Եւ Խորա խնայնեա յիս. ն. |417 այլ ոչ զօրեացբարբառել ինչ: Եւ Գուրգէնելեալ գնաց փութանակի անյայտ ունել զինքն, մինչն մաֆողեսցի ըստ կամաց Քրիստոսի յո՛վ էւ սնուն երթիցէ:Եւ երթեալ Հասանէ Բ գիւղակ մի երագանի 1 մոնազն ժի, որ էր երէց վանիցն:Չնա որպէս զերկիւխնդրեր ղած՝ Աստուծոյապաստան յինքնան արարհալ՝ նմա. ն պլածպանել նորա արկեալ զնա ի փոքրագոյն տեղի մածու մի նեղ, ե ինքն փութացաւ դգոյժետ վասն նորա՝ պաորում ոչ Հրամաւռաձել,Լե անմտութնամբ ժոլի արբեղայն, եցաւ. այլ նա ըստ կամս իւր կատարեացի վերայ իւը զաէ Հատուպցումն վրիժուզ ըննապարտն լինել, որ տալոց յաւուր դատապարտութեանիւրոյ: դնաց ընդդէմ Դերենկին՝

"

առ

առ

Լն

(417

:

Այլ օր-՝երկիւղ: «Ա (8) 111 (320), (155) առձեռն: Նախն.

ձեռն.

առ

4եռն.

(232), 1 (206)

այլ

ԲայցԴերենիկնկալեալզնա

ինչ

ստնանելնմա, բաց

ըստ նման

զգուչութեան,ոչ Է կապանացն յորս արկեալէր զնա,

բարւոյ. Հատուցմանն

առ

պաՀէ հ

4եռն՞ը պատրաստ

ի սրբոյն օրծնեցաւ Զաքարիայէ:

Քանզի իբրն

:

կչոնաց

երանելին Զաքարիխայ, եթէ ըմբոնեցաւ Գուրգէ1՝ փութացաւն. եկն ՀանդերձեպիսկոԼ էր պոսօք աչխարծին. ն. Ընդ նմա Աչուտ իչխանացեչիշան, զիչխան Դերենիկ, աղերսնալ զի լուծցէ զնա ի կապանացն:

տա-

լուաւ

Եւ Ռրում ունկնդիրեղեալիչլանն՝ կատարէ զասացեալան:

Ի մէջ հրկոցունց՝ դաչնաւորեալ մնալառանց կասկածանաց. զ Մարդաստան դաւառն զբուն բաժին Գուրգենայ դարՃոյց նա Դերենիկն: ԲայցԳուրգէնկասկածունելովյԱչոտէ, թէ հբըն զապստամբէ ումեմնէ զեկուցանիցէ զնմանէ առաջնորդին ել գնաց կեալչրֆաբերականյեղաՏաճկաց՝ սիրեզնա ն արիական քաֆասրտութեամբ, փոխմամբ, իրեցեալ ընդ

եւ քանզիայն Ինչ էր կին ԴերենԳուրդգինի: վախճանեալ «է ես յու ա սէ. այս կին՝դրէ Գուրգէն Աչուռ, քաֆաՀաճոյ ն Թուիցի թեղ,վեչդ մ ամենեցուն զի եղիցիԷ գիտելիդմէջ քո մ Դերենկիդ անկասկածժիաւորութիւն՝ քո զդուտոր

'

ցես կնութեան"" Դելճշըյրենկիղ,տիկնութեանՎասղուրաւմունու ընդ կանի»: Եւ անյապաղգլխաւորեալ խԽորՀրդոցն՝ եւ /ւ էանց դնաց ե տուն Իւր Է Բագարան: իր զ Դերանիկն, մեծ Հարսանեաց փեսայութեան արարին նաւակատիս հ թուականութեան Դերանկին, ՀայոցՅԺԱ-ճրորդ ամին:

մլ

(Ժե)

առ

բնաւ աշխարծաց:

ԲայցքանզիՀաւատացեալ էր վերակացութիւն աչխար-

ե. Դե ղե իսկ:Եւ զօր դումարետմ եկն եմուտ հ Վան Կթոոոը: նմա. ն (419 բենիկն յանդիման եղն՝ նորա կալեալ զնա է. ի կապանս մատնհալ որպէս զանձնագանղդ 7 ոմն՝ ն եկն ան 7 `

-

յՈռտաննՌչտունեաց: Ազդ եղն Գուրգենիվասն Դերենկին,ե զիարդ ըմբոնեցաւ. փութացաւ ի կողմանցն Տարունոյհրագազգոյնճեպ ,

ի.

ե

7 ան Ն անակե

ն

փառձալ ի բամքք, Եւ ՆորադեօղՌչտուննացը: Հ գրէ արաժ

զէնեն յասպաիշխան զէն, ի 7: գր իչխանաց խան՝ի բաց լքանել եթէ ունիցի ինչ անօգուտախործել, Լր

ծւ

հ

Ո

առ

իչ ա-

յեղակարծում Քոագազ»

կատաբ արտ. ւ խորՀծէր ( դիչերամարտսՀատանել ի վերայ Աշոտի: Բայց առոգացնալ

ԳԵՐՈՒԹԵԱՆ

ԻՇԽԱՆԱՑ:

`

ծոյ իչխանացն Հայոց դարձանյիչրաքանչիւր բնիկ տէրու1Ք ն Հնացանդեւս Գ "ՒՔ ԷՉԱՅԼՆԱՆէինլառսլածովս աղաղազնեայ

ոէ աոանԱնա" անին: Ընդ նոսին

,

դրճե

ԴԱՐՁ

ն ճգնաերանելի եպիսկուլոսն ՅոՀաննքաս Հան Դ իսիւ ամբողֆ Ք ածանա / Գ"ՐԷԴ"Ր տի ուսական Է որյ մս ԷԻՐ նոէն նուն՝ ղերծե ն նն բերն զանուն զերծեալ ի բանտ բերելով գխոտտովանողականն Է յոր տուանն դան Հասանեն յհրվիր» այս մեր, բնրելուվզաւետիս արձակմանգերելոցն, որդունակ Խորէն ն Աբրբածամ են ղերծե նողթն Ք զերծնալ լլմ ի պարսկայինն խոստովանուքն 1րիստոսի, նաց դառնագոյն կրիցն զընդարձակութենւ նախարար դարձուցա(421ացնՀայոցմատուցինողֆոյնս աւնտաբերս տեաոն ժողովրդեան ննլ զգերութիւն բոյ: զգերութիւն լ" ժողովրդ իւրոյ: ընտրեալ ն ՅոՀաննու իսկ իւրիւր ընտրեալ ակ երանելի նրանելիե նպիսկուլուին ն

Լո

ա-

,

՛

Ժոձա

ա-

պեալ, ի բաց կալով լնպլիսկուոսական Հովուապետութենէ: Ե եռն 8 որոյ տեղի մատուցին զմոձան ոմն, այր Հեզ ն բարեպաչ-

իմառտութնամբ եկեղեցւոյՔրիստոսի:

(419: Ժ ԱՐ/) Հանդիմանեղեալ նմա:

օժ Այլ

ի կնութիւն: օը՝

Հռուվսիմէ անդէն մնաց,

ն

յաւելան ի մարտիրոսականՀո231

Տաճկաց, Լինելով ասացելոցն, ե ի նսչուանունկնդիր թենէ Աստուծոյ Թողացուցեալ նոցա առանցվտանգից՝ որպէս Հաճոյ թուիցի կեալ ի Հաւատան Քրիստոսի Համարձաբին

Ընդդէմ վառելոյ՞՝մ. զն. ամրական մաքառ"լատներազմ մանցն մարդարելոյ ն բոնալիր ուժեղազոյնմեքենային բախմանց զոր" է ընդունայն աչխաքարաձգութեանցն, տութեամբ վարաննալ, անստնանելի՞" մնալով ամրոցին՝

կաբար. մեռան

նոքա անդ ն Թաղեցան փառաւորապէսըստ օրինիՔրիստոնէից յութոէ Ժակոբկաց, որ անդ են Հաւաանուն տացել ժողովուրդք, է զ(422խոստովանողական ն են ստացեալ մերկրի պասսկելոց փառաւորեցան ե Քրիստոսէ ընդ ամենայն ամէն: սուրբս. Իսկ Գուրգէն օր ըստ օրէ աճէրզօրութեամբ ի բազում ն. քան թէ ի սակաւ զորի Տարօնն զոր Անժձաւացիս ւտեղիս, ն. Արզն" զոր զոր ամենայնուրեք, որպէս ցուցանեն յիչատակարանքնորք առաջ քան զմեզ Հոդացան, զոր ինձ աւելորդ թուի երկրորդել: Բայց յետ բազում յուզիցն ն պլաւտերազմացնեծա տիրել նմա Անձաւացեաց տէրութեանն զայս օրինակ: ՄուչեղԱնձաւացեաց տէր Հիւանդացեալ զյետին կեալն, ունելովորդի ստնդեայ.ե Դերանիկն Խորչէր տիրելաչխարչին:եւ ձնեռագրնալ ՄուչնղայզամրոցաւնՆորաբերդ՛ ն. չուրջ զսածմանոն՝ Դերանկին Հաւատալ,ն զայլ նսն՝ որգԵւ եղե ընդ ւոյ իւրում ժառանգեցուցանել: մեռանելն առ

Անձաւացնաց, նորին""ւոիկին Հեղինէ դրէ Մւ1 Գուրգէն,«եթէ ՀաճոյԹուիցիմքեզ կնութեան, ն կամիցիս

տետոնն

՛

քեզ զտիրելն Անձաւացեաը՝ մի վեչերնալ յապաղելով դանդաղկոտլինիր ն. վերջ(423անար զփութալն». է Հաճոյ թունհ-

Եւ ելեալ Գուրդինայ իխործուրդք տիկնոջնՀեղինէի՞: նե դնաց եմուտ յամուրն""կանդուար, կատարեալզոր ինչ մեծաւ ախորժեացն՝ ւտիրնաց Անձաւացեաը զօրութեամբ: Իսկ Դերանիկն գործ առնէր ի գիտա Հնարիմացութեան, ն տարուբերէր յանձն իշր՝ գտանել զելս իրացն, որով կարիցէ Հանելզամուրոան էլ տիրելաչխարձին: ի Գուրդինայ

ցաւ

հ

րակաքյոաիցի

ի Քեղոցե

է

պանո

»») Այլ «ր` տիկինննորին: «ր:յԱրզն:

(422) ») այլ

«2) Այլ (423) Հ) Այլ օր- Հեղիննայ: `

,

օր.

ի յամրոցն: ,

լուաւ

դառնայ յիւր իչխանութիւնն: Բայզզերկրորդ մասն Անձաւացեաց Հանդերձ Նռրաբերդ նուաամրոզաւնԴերանկին ն ճեալընդ Իր դործակալօք, դաւառ դՄարդաստան զբուն ն բաժինտունհալ Գուրգէն, նորա զիւբ դործակալս թողեալ անդր:եւ զի սւտռնալ հեծան ան(424) Գուրդգենայ Դերանկին ւոի զգործակալոն՝ նոյն դունակ՞ԳուրգէնՀնարաւորեալ սռնու նկ զամրոցն Հանէ զնորա գործակալանն միապեոէ ն զտէրութիւննԱնձաւացնաց զերկիրն ն. խաղաղեցուցանէ մ բնակէ մանչողս մապաչովացենալ ն Հինից.չինէ նհվկեղեցիս կատարէւոօն նաւակատնաց խաղաղութեան: Այս ամ էր դերութեանն Հայոց,եՅԶ. ծորուն Թուականութեան: Ի ՅԷԺ ամի՞" Հայոց Թուականութնանա եկն Աչուտ Վասպուրական Ըչիյանե գերութենէն: Խոստացայ վնրագոյննգրել վասն Բուխայի ։փասնաւոչ բարբար զվրիժուցն Հատուցանել զպարտիս, այլ ոչ զբովանդակն: ի մարքունիսն, ն կայր զյօնան ոլոզդառնալնԲուխայի նալ փքացեսլուռուցնեալ(ե ամբարտաւանութեամբ՝ ր վերայմնծամեծ կոկոզաբանէր դործոցնդործելոց,կարծէր իւրով ղօրութնամբ Է վերայկործանմաննՀայոց,ն զօրանալ մոռացօնսեղեալ Հատուցումն մեղաց մերոց ի ձեռանէ Տեաուն,որպես |425) հարայէլին ի նումն Սեդեկետաւ

՛

առ

կինն Սածակույ Նաբուքոդոնոսորայն: որդւոյ Իսմայէլի, նե զորոյ զծանդամանսն պուցաք, զմեռանելն ՍաՀակայ զ

՛

եգաոաթակ, այն (12յը, Քանանի 1428.» Այլ բ: նոյնպես: «») (11) ի ՅԺԷ ամի: 1 (236), (209), (326) չիքջ՝ ««օԺ (236), (326) պողտնալ. (210) (լ) վառել:

օր

Ա

:«»օօժ

ո (ց

Ա

4:

ւրըզտնալ:

«օօ

Ա

Ա

2/ շ,

զոր

ն

ընդունայն.

ուղղ.

(236), Ա (210) փքացեալ ուռուցեալ:

328)չիջ՝ուռուցեալ:

ակն ունէին մառաֆանալի գործ պատերազմին: Եւ ինքն զօՄուսէ բավարն ճեպէր չտապէր՝ փութալ առ սլատերազմնն վառել, նե նա նս քան զես դկարծնցեալ

զկնոջն Հրասլարակագոյժ լինել, վասն որոյ ւլատճառանաց սպանանի այրն նորա.զորոյ ցուցականութիւն պատմել գլխաւորինՏաճկաց Իսկ նա ըստ սովորակիցանկաՁավիրի: սէր պղծալիպանյադգութնանն՝ մրմոռնալյանձն խրոխտացեալ գաղանեղէն Թունիւք առաւելեալ, բորբուքնալ տասլախաուն բոցով Հեղուլ զմածածինթոյնան ի վերայ ԲուՀայի.ն լայտնի

վայելչանայր վայնլչանայր

չ

ոչ

թող

մնծանուն

բելզոր

կատարել

զոր

ժի՝ վասն վասն լաղկամէրն, ի յաղ

նմա

ինքն Ճար

Խորա-

Հաւատաց զվերակացութիւն աշխարՀին. դործ տոնր ե

սակաւ սակաւ մեկնել ի նմանէ չ' ե ասպատակ սփոելոյ: 142. յրրոշՔ Մարոարծո Հաս աչիոարչ» յնժամայ Հրա ալ ոմանս Մ

Ր

առ

/

Լ

ասիփուսովիս

ա

գաղտնիշչյիս՝զրաւ լ

առնել

կենացն ն.

մայնալքն զկատարումն առնուին

նորա.

իսկ

ն

ի խակՀրա-

:

Ի

,

ւ

Լ Ասորեստանի Արաբացւոց, ընղ

որս

էր

ե

զօրու

աց

.

ժամ տէրութիւեն, ւունալ զգործ պատերազմին:

բնիկ

հբրն Հասին

սնծուն

ուր

ալ

Ր

ուս

քաջն մեր

որԴ

՛Լ-

առնելդառնալԱչոտիժիր ի գլուխ Հանել,մոր չոդանն՝

Հանդերձնալն (ա/մ /

էին՝ն

երկողունը Է՛"2

մօրքն զ5ՐՔ

ն բազմութեամբ մանդիմանեղենմիմեանց, ճակատ ւու ճակատզղործսսլատերազմին ն յարդարէին, քաջքն ն

ծոյակառքն ծլեելս զմիմնամբքառելին ախոյհանայարձակ խրոխտանօք: (427 քաջն մեր Աչուտ Անդանօր ղչիւանդուԹիւնն եղծաւորեալ հ տեղւոջ օթոցին անկեալ դնէր,մինչ

հեչ

զզարմանս՝

ի քիրթկլ ական դարձուցին զխրոսավան"",ն ե զոազմնղաչիկքակեցին զյառաֆագածսխոյնեանասն փայն լակնածարարարեալ եբբե Հողմ Հոկացուցին դիլթաւալ հա ասմարալնո բայնոյ այնպես արագապէս այնպես արադապէս զպատերազ մտերացանալ զփոչի մին գլխաւորեցին նածատակութիւն: Եւ ամենայն խորՀուրդք Մուսէիառին զկատարումն Ի վերայ Թչ ն ամնացն: Բայց Մուսէ ոչ Հաստատնադոյնս վասն Աչուռիզխոստմանն բերելով յանձնառութիւն, արձակել զնա յիւր իչխանութիւնն, զայս խորչելով Թէ զայսպիսի քաջ այր ն պաՌ

.

ախոյնանայարճակ իի զօրադլուԳՄ յո մոր խայի: Նորո խոստացելէր Քու

Աչոտն մերԹուէր գոլ խօթացնալ. մտեալՎաՀան

աղոր«եր Համոզեր մի կալ մնալ, մինչ զջաֆանունութիւնն բնդ վատասրտութիւն կարծելոմանց խառնել,Թէ էտ ե անկարծ վարկանէր աճազկեղակարծն: Նոյն|428/ժամայն ղարեալ աչշտանակեալ ի նիւս նժոյգ՝ երիվարին, զէն զանձամբ արկեալ, նիզակ ի ձեռն առեալ, խրախոյս ի ձայն բարձրբարձեալ Եր ազատադունդ վաչտն՝ասք. «Հա՛«ր

ԻՇԽԱՆԻՆ ԳԵՐՈՒԹԵՆԷՆԵՒ

նդ ժաման Ընդ այն այն ժամանակսապատամբնալ Տաճ ի կազ Փաղաքացիջքն,որում կղուիննսեն ետութենչն : Իսկառաջնորդին Տաճկացզօր գումարնալ, այրուժի կազմեալյընտրելոց զ--

ԲԻ

ե

մեր»: Եւ յանդուդնդիմեցուածովն"՞ ե վեր քան

ՎԱՍՆ

ՎԱՀԱՆԱՑ ԱՐԾՐՈՒՆԻՈՑ:

բաց

ուր

ի

Եւ

առ

(ԺՋ)

ՎԱՍՆ ԴԱՌՆԱԼՈՑ ԱՇՈՏՈՑ

ածեղ որոտումն ն աչեղ թնդիւնթ ն բախմունք խուռն յարձակելոյ իբրն յամպոյ ճայթիւնք կարկտաբերք Հիժգուն կերոամո Է ուժելացեալ խոանց վերպաճգեին: ղաչիկն քաղաքային վերայՄուսէիղզօրուն, մինչ ածինարկինզբուն բանակաւն

էին:

գործոյն, նախատանին Համարելով,երկԱլա յղէ ցնա ե

բորդ՝ վասն փաչտիցն զօրութեան: սան, ն

Հիւանդութեանն

նմա: աճեցուցանէր Եւ զխստութիւնպաւոցն ծանրանալն մինչդեռ յայնմ մաչիճան կարծեալչիւանդութեանն կեղծաւորէր՝ ք. ախոյնանարձակքն ղզմիմեամբք չութափեին, ն.

|

դրանէ

արքունիկացուցանել: ԲայցԱչոտ (429) վերջու-

14283:

ԱՐՀ

(429)

ինիւսն չոգ ա

օբ' երիւարին: »«) Ա (ու) դիմա»շօ9ժ «204 Այլ օրԱյլ օր. խորչետլ: ցուածուվն: զխրուական: սռ

ւայլ

՝

եւ ԱԴ Իլտա

Է

2ՕՇՑ

ձաւակաց(աձ. (239,

ոչ:

ց»

ծն.

՝

.

.

ՂԱՂ: "9 քմ:

անձաւացեաց,

(212,ծե.

լոյ»

4), 1

5): »»»«ժ

ո

Այլ

:

ան-

«ր.

չից՝

մ հուլ Հռհղերձ Վաշահու՝ եկն եԵՀասխաղաղութնամբ եւ բսվմաղմ ժորկիր Իբ: իհրկրել ոլո: յաճախեցին վասն իավզմոսվատիկս եորա զոծութիւնս Աստուծոյ:

ԺԵ

ՎԱՍՆ ԱՆՋԱԻԱՑԵԱՑ

ՅՈՒԶՄԱՆՑՆ

ԱՇՈՏԻ

ԵՒ ԴԱՐՁԵԱԼ

այգե ընդ (431 առաւօտն առին յաւարի զբանակնՀանդերձ ախիւն ն զտունս դանձուցն զորս առ

ԽԱՂԱՂԱՆԱԼՈՅ»»։

Ապ» ե»

գվեվուցու

ույոի

ինքեանց:

վասն Գուրգինի սիրելն եկն եմուտ յերկիրն

նմա

էլ Աշոտզորու հ ովեց»ս ի Ռլրակին`՝՝ Բբ գեաւղջնԱնժաւաՎուբգէՖ զ ՎՎաչան Արձրունիե զվանաց ԵՓԼՀԵՀՐ-« զԱԻ»"որն Հոզնաց վանից. ասէ. «ես եկի

ԿԱՎո պից ՉՆՑա ումր. Էտ «7

ե

ւո

նակի փակեցին ն ներքս զբանակս, սրով ն աղեղամբվէրս ն վերայ եղեալ՝ մածաբերս մոլովք անկան ի զօրուէն. ն ինքն Աչուտճողոպրեալ" միաձիելեալ ԵՀաս փախստեայ մինչ յոստանն Ռչտունեաց, Թողլով զբուն բանակնի նմին

ծանու

ԲայցիչխաննԴերենիկանդգիտացեալ Ո նմին զեղեալոն՝

եկն բազմաձեռն զօրու բանակեցաւի Հարա կողժն ն իբն զեկուցաւ նմա եղեալքն՝ բերդին, դարձաւԹՅԱՆ դնաց եչ ճանապարՀ: աւուր

եւ դարձեալ դումարեալՀնծեալս Ր,

«Պ

«ԱՆ

Ց-ա-Ը ՐԸ ՊՈՐ

Փիո.ոշ

ոբ

Կ

Հրամանէ. Ր

լչարբուծուստ Ժ»ՐԲ

Ը

Թեւի շա«ԻոԻ«

ն

ոչ

Հ

նման

Ք4քե

արեալ. արգ Թողացոյզերկրորդ ժուն ՀԿ. ե ՅԱԷ«-Ը ոբգ. ոյ Էմոյ ԴԵրանկիգ. այլ մի Հեռն (առ «ո ՀԻ: Հու» ՞ՖԸ ի զորձ արկանել. ապա զէ: ՀՆ է բուն բոմշոց զայզ առնես՝ակամայութիւն բ եգ":

է Փորձ ՊՀՀ

է

«ւ

ՀոշՔա,`

«կ:

Հաբ

Իւ

ԵԿՆ

Քոր"

եւ

զոր

եի»դ Հարվաւորաբարառնէ Փեղ

ու

Հ

Ճո

ՑՋոԿՀ

ե

րտաբոյ ամբարտաւ430անուԿՀ «ռ։խո անիս. «զ «ի ՀայբնեՖեռըն սաթ-

Ն

ՀՔՇԿՐՐ

ՆՐ

ին" րգէ

ն զեալ Սաչակայ այլովքն ն..՝ բարձին/ միֆոյ Սմբատայ ե զաղմուկն, սէր բարեկամութնան հ մէջ երկոզու նց ծասեւ գնացին իչրաքանչիւը տատեալ՝ տեղիս: Դուրգկնն. Աչոտ առանձին հտուն միմեանց ս պլատաձնալ ողջոյն միմեանց ե ութտեցինուխտ խաղաղութեան մինչն ցայսօր ժամա-

նակի:

(ԺԸ)

(432) ՎԱՍՆ ՄԱՔԱՌՄԱՆ

տու

Ի-

ԵԿԻ

ԴՄափՎ: Է ՉԵԿ:

է՛ս ՀՀ" Ե

աո

Եմ".Է Հ:

«Փ.. «Պէ

ւզԻէ

Է

դոն» ծՌԻԴոդողԻ ԻԼ» ՀաԵնՆոնրՃ նտո գրառթա ք «Հե ն «առպազչւ առբ ա

Գողը

Խ.Հ

է

Իդ

`

Ը

«Ա:

ուք

ԴԸ

պրՀա«պոՀեպ ։

Կ"փոպշոթե-,

Հարշպ

ծա

Լ

.ոՀԵՆԻՀԻՀՀ

որք

Համապոծա :

'

Ցառաաղծա: ԿՐԵՆաավչի "ԿԽ.՛Եո-ՆպոՀան դԻՀԵա ՀոԼոՋաԵւ

ՃԻԳ գ»

կ

Փր

է

ո

ԱՇՈՏ

ԵՒ ՏԵՂԱԹԱՓՍ

ԶՅԱՓՇՏԱԿԵԱԼՍՆ

պող ար հաա

Ճգ

«

գո-ԿՊԻԼ Կ".

ՈՒԹՄԱՆԻԿՍՆ

ո.

ՀոԱդո դԻպոՀ«

ՍաՀակՔագրա-

առ

ՀԿԷԲա «բ Է օո նգ ութէնչ ն մեբժետ, » բաժնէ Եզ«ւ թալյրԻսվաՂՀ.Հ գա՞,. բ" նագզիօօել Տաու ւթ. Փոր Ա.ստ մեո ՒԵՏ Ա 2: դ». «թայնֆեակեող Ե «ՆգեշուԸ ն զ ՎսԻ ՀԵՀ-Հ ՀՀ- ե Բաշ արաց Հանց4Հ հատուեւ Ինչ. Սալ.

զ

իշխանացիշխանի ն զՍմբատ զնապուծն զմուչեղ Մոկաց զօրոն՛, ն եկեալ խչիչեցողք ն. զԱրզնոյ լացին մօտ Բերդ, ն պատերազմեալ կանգուար ղաժիսս Բ ոչ ինչ գործ ի գլուխ ելեալ" ծամոըստ ախորժման. ապա

Ի

ԻՇԽԱՆԻ

ԸՆԴ

ԱՌՆԵԼՈՑ

ՆՈՑԱՆԵ:

ԲայցԱչուտ գնացեալ տալպատերազմ ընդ ծովեզրեյիոն Ութմանիկ կոչին,որք ամրանայինի Ամի կ անկասկա-

ծելիքարանձաւին. վասն զի ԱմաՊողոմնույն Այլքոանղրի՛ սածմանադրութնանն, կոմ թ ժեր Արաաշմոի րգ:ոյ (431

1240, 11 (213 դործ ի ցյախ նզեալ: Ս. նայն 1977 ցործ ի մաշ Մա

(1,

(37դ),

բ Վառոլուրական Սանատրկոյ՝ դաւառացնծամար թունալէ

ն յայնկոյսքան ղաչիկւսրարեալ դակ"զօրու Գուրգինի, Փարակարկառ ի դոգաձե. արձանաչար տեղւոջն զՎանտոսղ,

միջոցի երկուց բլրակաց, որ Հայի յերիվարաց արկման դաշտն, ի վերայ Լեզուոյ գեաւղֆե՞՞,որ զԱրայն գեղեցիկ"

""

կանցն Շամիրամայ:եւ ամիրայն Յիսէ խաղացեալ բաղմաճնոն զօրուն՝ յառաֆ խաղայ ընդ Աքաղայու կատար

եւր Դերանիկն,առնել ժարտսլատերազժիընդ ամրոցին: Բայց քանզի անպատերազմելիէր ամրոցն, միայն բաւականաւնռոճկաց մի վատնիցի՝ առեալիչ անինզՎարագԷ ձեռանէ Տաճկացն,433) զի՞ յինքեանս գրաւեալ ընղ Հար-

բլուրն: ասացեալ

իսկ Աչուտմտրակնալ զիւր ասպայզինեալ ձրիվարն առլա-

ի մարտ սլատրաստել """,չածշատակեկազմեալ ռաղէն"՞՞՞՝

մանակու ծառայեցուցանէին զղաչտօնեայս սրբոյ Խաչին, ւանդ զին զգլխաւորվանացնղծայրն, որում Գրիգոր

անուանէ զնա կալեալ եղեալ ի խորափոր խաւարային բանտի: Որում որոնել" փրծանելի վտանգաւորբանտէ: եւ անտի դարձեալ դառնայրԱչուռընդ միւս նս ամրականն ընդ ոստողերծ"" քարանժձաւի, ի յարնելից կուսէ լերինն Վաբագայ, ի վերայ դետւղջն կոխպանից", Հանդէպ եկեղեցւոյն սրբոյն Հոխփսիմնայ,ղոր չիննալ էր սրբոյն Գրիգորի ի վեբյ դեաւղջն ԱՀնականից՝ ի կատարածի լուսաւորութեանն Քանզի ձր ի տեղին այն մառաջագոյն տեղի մեչենից" Վածնավածանի: Այլ իբրն այն ինչ ժեր4 լինէր ամրոցն ի սաշարումն՝ Ամդայինն Յիսէ, որ ՇԵՀի՞"" որդին", որ զզօրապետութիւնն Հայոցունէր, ճանաչէր՝ ի Հրապոյրս Մանաղաւետն""" պլետոյն ն ութմանացն ելեալ հրագասէս եկն ԵՀաս է վերայԱչուի ԺԵ Հազարաւ Հեծելօքվառել"Ք. որոց թողնալ զգործ պատերազմի|434/ ամբոցին՝ ղար-

Հայոց:

(433) ») Այլ շօօց

(434)

աՆ

|

օը.

չիջ՝զի:

Ա (/ւ) արոնել: «9 վ առաջֆագոյն չ»2օօօԺ 1 տեղի մեչենեաց: այնմիկ ուրեք՝ չնխի, չեխայ: «օօ Այլ օր` մանազօ-

ա ՛«այն

ոստզերծ:

«ԺԱՄ.

(/՝ աւժնդակ. ուղղ: աւժանդակ (նախն.16): ») Այլ »ր-՝ Լեղուոյ զեղջն: օօ Ա (/.) ր զաւրացն գեղեցիկ. ուղղ.՝ ուր Ա Ր.) զԱրայն Գեղեցիկ (նախն. 363): «օօ խողացեալ: Ա (ւժ չժ զաւբասպազինեալ զիւր սպաերիւարն. Թերես՝ Ա

ո

ընդդէմ նորա օժնդնաց աներկիւղ քաֆասըտութնամբ

ձաւ

գաւառն այն, ղոր Ճ ամոլյառաջ ծանեալէր բռնակալուԹիւնն Տաճկաց ի Վասպուրական ։լետութենէ՞: Իսկ ընդ աւուրսն ընդ այնոսիկ սպանեալ էր /ւթմանկացն, որ յամուրսն նստէին՝զիատոմՎարաժնունի՝, որ զտանուտներական պատիւնյայնժամ ունէր ղ Վասպուրական աչ-

|

'

իւր ե խաղս դնդակաց, լով դունակ զսակաւաւորութիւնն Հաղարաւորս Համարելով, քանզի ոչ ունէր աւելի քան զերլու ծաղարսՀեծելոց: ն. ինքն ՎաՀան ծայր Գագկայ Ալումբուանայ՛ Յայնժամ յեչանսալ1՝ Է մէջ նոցա: Եւ առնէինՀամժողել Գագիկ տուստ"" Վածան զգարի գաղտնիս Հարհալ կողմանէ կաղանալ նժոյդ ասպարակոարար երի435 վարին՝ չապար ն ոմն Հաւատարիմ Ցիսէի Սէմ անուն յառաֆ ղին. յորում ընդ վփածանայ խործրդակպատած իչխանին, խաղացեալ՝ ն զմարտն դրգոնալ ցածուցեալ խործձելզխաղաղութիւն չիֆուցանել. զոր ոչ անունկցանել ն զվառնալ պատերազմն առ

սեան

աւանին,ն Յիսէ ի

ցին Դերանիկն

ն

Վան քաղաքի: Նոյնժամայնգնա-

Գագիկ մտին առաջի Յիսէի, խօսեցան

հտուն յանձնառութեամբ ւպատանդս բանսխաղաղութեան", նմա ելանել ընդգաչխարծն թողացուցին է եչաս յաչի Պարտաւ Վասպուրական.դարձեալդնաց

ոբ

եկեալ էր,

ոչ

եւ իչխանքն մեր ստացանճոխաղոԳարդգարացւոց: խարՀն նս ն

յն Հոյակառ

անուն

ի մէջ Հայաստանեայց,

այլ

ոչ

`

ռազինեալ երիւարն (1, 215, ծն. 6) »օօօօօժ Այլ օր: պատրաս147): տեալ:չօ20օօօօԺ Ա (1/)՝յերուսո. ուղղ՝ յետուստ.(նախն.,

(435) ՀԺԱյլ օր- խաղաղականս:

այնուծեւոն.Համարձակ յանձն առնոյրմտանել ընդ աչխա-

ՀՎ ԱՎԱ

լութիւն տանջանացզանց արասցէ զնուքօք. արդ տես, մեղք

ասպուրական: քան

Արդ Աչոտիկեցեալ ամս ԺԹ, տննալ իչխ|436յանական ԺՋ ամ յառաջքան զղգերութիւնն ճոխութեանն Հայոց,նԵ

Բայց Աչոտ,իբրն

Հունս

ամչե գերութեանն արարեալ, ն. Ջ աժ կեցեալյետ դերեէ դարձն" լինելոյ, մտնալյաչխարՀս՝ Համարձակզքրիստոնւ ե զղֆելմապաչաւ նէութեաննունելով զկրօնաւորութիւն, ի վերայ ուրացութնանն զՔրիստոսլինելով: Բայցզի՞նչաստանօրինձ ասելիէ՞՞,զի թէպէտ դառնալով դարձան Ասյայտնապէս մներկրպազութիւնն Քրիստոսի տուծոյ մերոյամ/1 զկանոնական սածշմանադրութիւնան ոչ

'

Հայոց,որք դերեդարձքն՞՞" եղեն.զուրացութեանն Է Հմադնելովզվատթարութիւն, սակայնկանոնական

խանքն բոց

ու

ն ւոնէութեաննվարսբերելովանառակութնամբք արբեե ցութեամբ,խառն անկողնօք""" պղծութեամբք, աղտաե պիղծ սարսափելի դարչելիխառնակութեամբ արուապղ-

որ ծութեամբք, անցուցանէ՞"" զանցանէ զանասնական

խառնակութնամբքն երիքովեան2 սողոմականլրբութեամբ, (437 անամօթաբարայբ պզարամբքբորբոքնալ, դեզաղեզ

բերելով մերկնուստ զանզցրաւ զծրացանն կիզումնն,անցուցեալ ղանցուցեալ ղսատակչսաւկան կործանմանն ֆրչեղզեղին: Զի նոքա վառն Ի կանայսնմոլելոյ Ընդ դստերան կայէնի չրով կործանեցան. իսկ որք արուք խառնակելով ընդ արուս

զխայտառակութիւնդործէին ծծմբախաուն" Հրով

բորբոքելան,զյաւիտնենական Հրոյն զառծաւատչեայս յին-

են վե Հանդերձեալ ն մքեանս կրելով, ն յերկրորդումն ե ն Հուրն ոչ չիջանի»":Արդ եթէ Սողոմայեցիքն, որք Հրով զվրիժուցն Հատուցինփոխարէնս,ն դարձեալտանջելոց են՝ որք բովանդակ չարիւք անդր երթալոց են ո՞րպիսի ակնկա-

տանել ՍԱ տանֆանա

(436) Վ ԱՐ)

1Անան «ութ որդն

գերադարժե,ուղղ. դգերեղարձն(նախճ., 6): »») Այլ «ր-՝ ասելի է ինձ: «օժ Ա (է) գերադարժքն. ուղղ՝ գերեդարձքն (նախն.6): օօ Այլ օր- անկողանօք:22«2«2օ2Ժ Այլ օբ՝ անցանէ: (437 ԺԱ (/6) ծծմախառե:

|

|

Եծաս

ելիցն իւր

ժամ

յաչխարՀես՝ յան-

մորդ (438աոստան բնրեալզզեղջ ղզապաչաւանս արն

զխոստովանողականնի դիմի Հարեալ միֆնորդուԹիւնն, յուսացեալ ի մարդասիրութիւնն Քրիստոսի՞, զմաքն սաւորին ն զաւաղզակին ղյետնորդանբարբառեալ, զփրկական մարմին ե արիւն որդւոյն Առտուծոյ Հայզեալ ծաւատով ի թողութիւն մեղաց, յուսացնալ ի քաղցրութիւնն Ասայպանեմ զզղջմանն ն տուծոյ: Զորն նս ոչ արձամարծելով զի «որ կարդասցէ զանունՏեառն կեցզապաչաւանացն, զի Հազիւ ցէ»՛":Բայցանյայտքեն եթէ կատարելանան, սպիքն դան, բոտ որումն սրբազանի տրամաբանութեան: ն ւում Հօրն Քրիստոսի օթեանք բազումեն. թերես Բայցե արտաքոյ տանջանացն կայզեն մնայցեն,Թէպէտ ն ոչ ընդ Եւ այս արտաքոյ փնսային վայելենի Հարսանիսն: անյուսութեանն ելանելով, Հայեզեալ ի քաղցրութիւնն Աստուծոյ: մեռաւ Եւ ի փանտոսպ ղկեանս իւր Աչուտ կատարհալ դաւառի ՅԻԳ թուականութեանն Հայոց,յամսեանն Հոռի, ե տարեալ ՀանԶ ամսոյն, ծինգչարաթոֆ. որ օր էր յաւուր Ընդ նղբարս իւր ի վանս սուրբ Խաչին դուցանի|439են ւռասուօք

յԱղբագ դաւառի:

|

(4Թ)

լ

ՎԱՍՆ ԾՆՆԴՈՑ

|

ԴԵՐԱՆԿԻՆ:

|

|

օր Իսկ Դերանիկն առաւելոյրն առասոանայր

| |

|

|

|

բոտ օրէ ն տածել

չինել չինութիւն խաղաղութիւն աչխարձիս, եւ սորա յաւուրս լինէր դադարումն՝ խնամել զաշխարծա: ն քաֆավայելչառեա ն Հինից ասպատակացի վերայ երկրիս, ն երկիւղ կարգք սրբոյ եկեղեցւոյՔրիստոսի, բարեձնանայը ծնան լ կասկածն. ոչ Եւ նորա երիս որդիս,Սարուստեք"՞: առ

ն

ն

(438) ԱՐ.)

2 գաւառի:

«2)Այլ օր-՝ն 1439)«ԺԱ (1) գաղարուն.

ոչ

ուստեքէ:

գիս

որ ն.

Աչոտ՝ՑԻ

ԳագիկՅԻԸ,

Թթուականութեանն Հայոց,Խաչիկոր

ն

|

Գուրգէն, մանկունք կայտառք գեղածնաւ էւ ւլանծք ե բարենչանք եւ ամենեցունպանկալիք. ն

ն

երկուս դստերաո: Ընդ այն ժամանակստէր ԶաքարիայՀանգեաւ ի Քրիատու, կեցեալ ի ՀայրապետութնաննՀայոց ամս ԺԸ, ն լաջորդէ փոխանակնորա տէր ԳԼորգ՛: Բայց որդին ՇեՀայի մտանելնի Պարտաւ՝ եթող անդ քաղաքապետզմի ի Հաւատարմաց իշրոց ՁԺամ(440)անիկ ուժն ՛: նորաի բաց կացեալի Հնազանդութենիիւրոյ պետականին

|

|

|

աւ-

կազութիւնՀայոց,Քոզ արկեալզդաւաճանող կեղծաւորութիւնն, զբարձումն բոլոր իչխանացն Հայոց, մանաւանդ բոյն Հայոց զկատարումնառեալ յառաֆնորդէն Տաճկաց՝ յղէ ի Հայս զառաֆասացնալզԱՀմաթ որդի Հալթի: Եւ եղն ի մտանելն նորա ի Դատուան աւանն, զոր իւրեանց սեվծան տէր Գրիգորն միւս այլ ւէր Գրիգոր Գագիկ իչխան, ԱչուտկորապաղատՀայող Վասպուրական Մուչէղիչիանն Մոկաց, ՇապուՀ եղբայրհչխանաց իչխանի նե ն. Ապլբառկայսիկ ԱպաՀունեաց բոնաւորն: այլք ոմանք:

նիկն, տէր

(440) ») Այլ օր` քաղաջթային: «2 Այլ մ Ր («0 /.)՝ առաւել:

օր.

չիք՝ ամենայն:

զի առհալ բաղզմաձեռն առատալիր սլատարագօք՝ գնացին, ն տարցեն մուծցեն զնա ի Դուինքաղաքն:ԲայցՑամանիկն Աշմատն

Ապլբառն ն

Տաճկացմիաւորութեամբ մամազնոյն չարիս ձրկնէին գային: Եւ գրեն թուղթ ն իկն, եթ «ի մտանելն իմ ի Դուին թաղաք զծարկս արջունի յիս գրաւել՝ն յանկասկած առեալ"զիչխանս Հայոց՝ն. եկեսցեն իս. դու դիմօք մարտի իս զօր դումարեա ն. ել ընդ(442գէմ իմ ի պատերազմ,ն ի միասին մխեցից զ4նոս ն

այլ

նս

առ

|

|

|

առ

առ

իոկ առաւելեալն իմաստութեամբ Աչոտ ոչ յանչողս

րազմ ընդ քաղաքին",զտարի ժի Հանդերձ ամենայն" նախարարօքնՀայոց, անզամագիտլինելով՝ դառնայ յԱսորիս. ն այս եղն երկիցս անդամ: Իսկ Յամանիկն ի վերայՀայոց

խորՀէր ելանել, կամելով ե տիրել Հայոց. զորոյ ձախողակի կմացմունս ծանուցեալ իչխանացն Հայոզ՝ միով Հաւանութեամբ գրեն յարքունիս ն խնդրեն զԱՀմաթորդի 441 ՀալԹի զի Յամանիկն Թուղթ ն դեսպանս մի զմիոյկնի նելով առուԲչիշանսաչխարՀծիս՝ զինքն առաջանալԷ վերա-

Սոքաանենեքեանվառհալք սպառազէն պատրաստութեամբ

կ

|

ն.

ժաներկիւղս կայր մնայր, այլ զգուչանալ Հրամայէր ի խելա Աստ ամրաց ն. յանապատս ե խ կիրճաձորոց: լինէրԼաք մանց դրումն անյայտիցն, Թէ «այս ոմանք այսորակ երիփարօջյայս նիչ նիւս կեղթում, ի մեջ բղեղի պաճարանեալ նամակ տանին ընդ կողմն Ապածուննաց. արդ զգուչացիր որ ն. բուռ ազդեցութեան զկատարումն ճանապածիդ». ն նոյր գործն:Եւ կալեալ զդեսպանսն Հանին զթուղթան, զարն սլածեցին ի զդուչութնան, "չինչ ումեք դո :առ-

որ ինչ եղեն: ցանելով՝

6)

ՎԱՍՆ ՈՒՆԵԼՈՑՆ

ԴԵՐԱՆԿԻՆ

ՏԱՐՈՒՆՈՑ, ԵՒ ԶԴԱԻԻԹ,

ԶԿՈՐԱՊԱՂԱՏՆ

ՈՐ ԱՐՔԱՅՆ

ԻՇԽԱՆ

ՃԱՆԱՋԷՐ՝

Եւ

եղն մինչ կային իչիխանքնի միաբանութեան առանց կարծեաց կասկածանացի ծպատակութեանելեալ յլարքունուտ Հաղար|443ապետին որդւոյն Հալթի,ն. ղզմիարանական սիրոյն չաղկապի միասինլյօդեալ պնդեալ անքակ պա(442)

Ա

(ա)

ոչինչ ումեք զգացուցանելով: 1 (246), Մ (219, 71

(340)՝ոչինչ ումեք զգուչացուցանելով: (11, 220, (443) ՉԺՑայլօր»չիք՝է մէչ: «ՉԺԹերես՝ այզորեալքն

ծն.

2):

Հէին՝բանսարկուք ոմանք Հրապոյրս պղտորս քսութեան

ա-

ծէին տանէին ի միոջէն միւան, որսվէսԹ: զչարիս իրելաց Հաղարապետն իւ զպատխորել նիւթելժայտասծէին ճառն Է զմիմնամբքարկանէին դաղտնիս Քոթմնջելով:Եւ այլք մերժ կացեալ Դերանիկն՝ամբաստան լեալ զԱչոտոյ կորապաղզատէ, որպկս Թէ նախանձու լցեալ, ն քսուես ջաե.ի28 արկանել լթնամբ վարէրի մէջ"Հազարապետին, նայր զնա իչխանութենէանտի նորա՞: չարեացն այԲայպ սորիկ ծաւատարժութիւն այտ Է վեեղեալՀաստատեցաւ առ

առ

առ

բայ կայսկինԱպլբառայ: եւ

այն ինչ ընղ ջեռնուլն

արեգականն, մինչ ագնո-

բնալքն""մտանէին ղառաջնաւ ամիրային, որպէս որսոյ ինչ պլատճառանօք երիվարս Հանդերձ Հեծնալմըբնտիր մերձաւոր ն. իւրովք (444) յընտրելոցն Հարազատօք Վասազատովք պուրականի՝ ելեալմեկնեցաւհբրե վտաւանսերկուս.ն ՀԵ-

ծելագունդզօրացն կայսկին ելին զկնի նորա,ղզղացնալ զպատճառ ելիցն Խորաի բանակէն.որում ոչինչ դամագիտ կարացեալ ւենել՝դարձան ամօթալից յանդէտս կորակնեալք, Համարնալ զինչ դործեցինն: նլնալ Նոյնժամայն

զետ Դերանկին կորապաղատնի նոյն աղագս հ բաց մերկելԷ դիմաց Հազարապետին, գիտելով զոր ինչ խորչնալն էր յաղագա նախարարացնՀայոց եկելոյն" նա, |ւ մեկնեեալ լինէին հ զօրացն անտի այան Ե, զմտաւ ածեալզքսութիւնն զոր պեկուցին պարէզս զԱչոտոյկորապաղատէ Դերանիկն, եթէ ստութեամբ եթէ ճչմարտութեամբ՝ մեզ չէ ժայ: ԲայցՀրաման ետ ԴեՀարազատիԻւրոյ է նոյն տանէԱրծրունոյ, բանիկնԳրիգոր ն կալաւ զնա ն եդի յամուրանՍնան. ն ՀրամայեացՀասանկանքեռորդւոյն իւրոյ պածել զնա յընդարձակի: Բայցյաւելեալ (445) ինի պատճառ ունելոյն զնա զայս օրինակ, եթէ չր փեսայացուցեալ զ Դաւիթ՛ զեղբայրկորաառ

առ

(442 »«)Այլ

(445)

Այլ

օր:»բ

յաղագս

5բ՝

է:

եկելոյն

խԽախարարցն Հայոց:

|

պաղատին ի քոյր իչբ Մարիամ.վասն նորին իրաց ասեն կալաւ, զնա Հաճոյանայր կացուցանելիչխան Տարունոյ, որ որ ն եղե իսկ: Զի Հրամայնաց ասի՞ՀայոցՁէչիւան, Դերանիկն ազատադունդ զօրացն իւրոցն դառնալզկնի արքային տիրել բոլոր աչխարծին Հանդերձամրոցօքն: Եւ գրել Դերանիկն որդին Հալթի Հաստատելզնա իչխան իւրով Հրաամս Է՞ մանաւ. որ կազնալ Իշխան է վերայ Տարունոյ յաւեանուն: լաւ Հարսիր» Թողել զաւակ ան Աչուտ Բայց ղզաչխարչն Յիսէ որդին Շեչայ բոնազբօսնալ յինքն դրաւնաց ն կացոյց ի վերայ նոցա զիւր գործավարս: Եւ եղն յելանել նախարարացն Հայոցյերեսաց ամիրային՝ նմա միայն մնայ Մուչէղ Մոկազիչիչնցողն, այր քաջան ընդ նմա ն մ" :" ւ բարձրագած, որդի Վասակայ, Գրիգոր ւու (ցեալ նմանապեսոգեղուարճ՞՝ իմաստի446)ութեամբ է Հոյակազ ն անուանի ի մէջ Հայկականացս ԼՀոցանկալի առ

առ

առ

ոա

ռայ առաւելեաց ուրախարար չոնսօղաց. յամենայն Հողածութիւնսի դիւտս իմաստութեան ուսումնասիրու0

դազս

այլն ամենայնի՝ քան զծարս Է. զծաւս իւը: եւ էին ի ե մէջ բանակինե ծազարապետէն, կասկածի զի յայտնի ԱՀմատն: երեւեալլինէր զոր խործէրն վասն նոցա Որոցդի«լօղ ժամ դտնալ՝րսոււքս ելեալ է բանակէն,ղզերծեալք իբրն զայծեամն ի Հնարից որսորդաց՝գնացին խաղաղուԹեամըմիւրեանց տեղիս1 զնա թողինլքեալ ամօթալից: Զկնի այսորիկ յառաջ խաղացեալ ԱՀմաթն որ ընդ նմա կայսկազենիցն ղունդք, երթեալմտանել ի քաղաքնԴուին, Հասութերնս կարասցէէ կատարումն՝ զոր ինչ խորՀեզաւն՝ Եւ ցանելզչարիսն: ելեալ իչխանաց Էչիանն, որ բարձրան գոյն ն ծանճարեղագոյննէր քան զբնաւ Հայաստանեայս նա զընդծանուր կացեալս ի ներքոյ երկնից՝եկն 441 ն պարգնես ն. պատիւս ոչ մեծաչուքպատուադրութետմբ, նա սակաւս նմա յառաֆարբերնեաց. ի նոյն միտս չարաայլ թեան

ն

առ

«9 1 (248), Ա (221, 11 (342) ոգեզուարճ. Ա (էւ)

(447

ուղղ:

»)

(նախն. 71-72): Հոգեզուարճ

ոգեվարճ.

առ

Այլ օր: ծլանելոյ: օժ Թերնս այդորհալքն (11, 222,

ծն.

1):

խործրդութնան յամառնեալ ոլնդեալ կայր: Եւ ֆանայրզյղաերկաթի խորտակել, բըիսպնղնձի կործանել,զդաւաղզանն զծովիւնմատնելԷ կորուստ ե զՀծօտան ցապականութիւն: Բայց հչխանաց իչխաննԱչուռանչանդուրժելի մնալով ԽորՀրդոց չարին ի գլու յաւուր միում մինչ այնելանել" քան չքեղութիւն մեծարանօք մղփացզեալ մօրագեալկայր ետ Հրամանհչիանն ունն կորովի եղբօրիւՀազարապետն՝ բոյ Աբասայ Հայոցսպարասետի՝ վառելպնդակազմպատզօրու բաստութետմբ,

Շապուծորդի Աչուտի, մինչ տանելՀասուցանել զնա" Է Ասորեհստանեայց ճանապարՀին: Այ կորապաղատնՏարունոյ կայրամրոցինՍնն, որ է ձեռին Հասանայ է որդւոյ Վասակայ ամբարչաի""", ոչ րեք գտանէր Հնար ելիցն Է վտանգաւոր արգելանէն, Թէպէտ ն բազմաց Հոգ յանձին կալեալ վասն աուն սլատուականի, մանաւանդ եծ կաթողիկոսն ՀայոցԳէորգպաղատանս նմա: նէր «աւ Դերանիկն, զի ընդարձակեսցէ անդամ Բազում թղթովք աղաչնալզնա, ո՛չ առնոյր յանձն. ինքն իսկ մուտս

ու-

առ-

զինու | զարդու ամենայարդար Հնարաւորութեամբ,որպեսօրէն է նածատակաց քաջ արանց, լ երիվարաց պատրաստել, ե նորա չար խործրդոցն Է բաց վազել: եւ ի ժամու մինչ ագնորեալքն"" կամէին մտանել զառաջեսւ, |448)Ն. նա ակն ունէր մեծ իչիանինմտանել նա՝ յայնժամ չուրֆ կացել զվրանաւնմեծ սպարապետին զկազմնալ զնդաւ վածանաւոր ն նիզակաւոր ամրափակ սզնդութնամբ, ն մւոհալմատոյց զթուղթն,զոր էր գրեալ էւ

առ

սաս-

առ

Է քաղաքն Պարտաւ Յամանիկն ԱՀմաթայ նենգութեամբ: Նորազերկիր նկատնալ՝ ոչ ունէր նայելէ վեր,կայրկորակ-

ննալ, ոչ ունել ոյժ ոլնդութեանն, զօրծասնի վերայ իւր զուԲուռն չակէր եկեալՀասնալ: սպարապետնզձեռանէ Հարեալ նորա ն Հանեալարտաքս, Փաֆալերելով"՝ (ինել առանցերկիւղի-նւ ելեալ նստաւ ի ֆորւոջն,զոր ոլատրաստնալն նէին անդէն դրան վրանին, ն Հանին արտաքոյ ղաչիկ բանակին՝ դարձուցեալ դառնալընդ նոյն ուստի եկն: Եւ մեկնետլզզօրսն ի նմանէ ընդ կողմն ԱպաՀունեաց, մերկի զինէ ն. յասպազինէ Թողեալ, ոչ առնել այլ կողոպուտ,գնաէ. ցին աղխիւ՞" երիվարօքիւրեանց: Իսկ(449)զԱՀմաթընդ Վասպուրական աչխարչն անցանել՝ նորա դնալ՝ելեալզՀծեւտ

,

ու-

առ

(448) ») Այլ Տր. զօրաձասն: »9 Այլ օր` քաֆալերելովզնա: :օօժ Այլ օր»ախիւ: (449) Այլ «բ. ընդ անցանելն գնալ Վասպուրական աչխարՀն: օժ մոսյլօր- չիք՝ զնա: 22) Այլ օի-՝ամբառչտինՎասակայ: օօ) Այլ օի-՝բազումԹղթովք աղաչենալ ոչ առնոյր:«22209 Այլ օր`

22002209 Քրիստոսի: ԺԵ, ամաց: Այ օր:լեալ,

փոյթ յանձին կալեալ՝ ել դնաց մեծաւ ծոդաբարձութեամբ, լուծանելզնա 0 տառապանաց արգելանին. սակայնն այնառնն: էս ոչ կարացգտանելզելսհրացն վտանդի Թողեալ այնուչեւտեհ խնամսԱրարչին, յանձն արարեալ չնործացն ՞՞՞՞: Քանզի Աստուծոյ ոյժ ոլատկառ կայր է պաչտօնատան նա րութիւն Հայրապետին Էչ "(450աննՏարունոյ, տիկաՀոգայրվասն նորա,Թէպէտ ոչ օգտէր յիրին այնմիկ: Այնուծետե սկսաւ կորապազատնարկանել բանս խարդալ ի մէջ Դերանկին խութնեան որ էր որդի քեռն Հասանայ, որպէս թէ ոչ ուղիղ հայիընդ նա Դերանիկն, Դերանկին, ն այլ ԹԼ՝ հ ՀանելԷ նմանէ ղզամրոցն զաչխարծն նկրտել. ե «բազումանդամ,ասէ, Էմ ստուգել զայդ ( Հաւատարմազ խորչրդականացն նորա.արդ դու մի անփոյթյանչոդս յաղագս այդր մնայցես, անյապաղՀնարիցիսգտանել զխորԵւ Հրդոցն նորա դաստարկութիւն»: քանզիմոյժ անկասկան ծելի էր ամրոցն, դանձս ոչ սակաւս մթերեալ ի նմա Է բաղում ամաց, ն ինքն մանկագոյն տիովք, ի ժամանակիանլեալ" ձիչխանութնեան ամաց ԺԵ, զի «մանկութիւն ն է», որպէս դրէ Սողոմոն, Լ2 անմտութիւն ընդունայնութիւն ելեալ ի ծրապոյրսցուիութեան ըստ խրատու առւնն՝ յուսաե ն ն ն ւն Ցուլ վատբոցն ի 1431 գան4 ո, 2. ի ցանլութիւ նասիրութեանՀամբարձեալ զաչս զօր գումարել, այրու է մեծամեծաց կազմել, պարգես տալ,է Թիաշխարծատերանց

|

հե

(451Ժ Այ,օր-՝ յօգնականութիւն:

-

կոչել, զի ըստ յանձնակունս ն յօգնութիւն՝ զամենեսեան Եւ յայտ ութեան խրատունորա նոյնպես ե դգործեսցէ: ի վերայ Հասանելոչ կարէր.գունդ կազմել1 յանդիման ընդդէմ անվայելուչ էր. աղա Հնարաճակատ պատրաստել ի կատարումն Հասուցանել պատիրխարկութեամբ ւորեալ զանչաստատիմացմունան, ն գնալը եմուտ յաղխորՀրդոյն մած մերձ մրոցն,ն զծիւանդութեան կեղծաւորութիւն եդ առաջի: իշխանն, զի առանց ն ոչ մի ինչ յապաղանաց ժղ Հասցեսայսը: Եւ ելեալ դնաց դծեւտկոչնակափութացեալ ն հ կարծիս սաստիկՀինացն է գութ Հարաղզատութնան, մած Թէ մեր4 է անկեալդնիցի,րստ սւոուղեւանդութնան, (ոչնականացն: եւ հբըն գիչերն տարածեցաւհ խաւարն լոյ հ. սկսան ամենեքին (452)թանձրացաւ մտանելե քուն յանձյանկարծակի փայլիւն սուսերաց ն մոմենիւր օթանոցն՝ ղինաց վառելոյ ն գունդք խործրդականացնն Հասան ընդ ն նոսա. զդուռնն ուր մտեալ էր իչբախեցին արտաքոյ խանն, ն կալեալ զնա Հանին ի բարձրագոյն տեղիս ամրոցին, ն եդին ի բանտի ի ներքսագոյն սենեկացն.ն կորապադատին ընդարձակեացելանել, զի երթիցէ ուր ն կարասցէ ըստ յաջողելոյհրին: Հասանել ՀոՅայնժամիսկ ն իսկ փութացեալ եծաս գուժկանն նմա յակապն իչխանաց իչխան, զեկուցանելով որ ինչ գորԵւ զի էր ծեզաւն: լաչարնալնորայայնժամ զքաղաքն Մաոր ե ձեռս ԱպաՀունեաց նաղզկերտ աչխարծին, Աբլբառայն ն Լ ե էր, մերձ ի ռլաչարումն. ածեալՀասուցնալ Հասանել դուժկանացնեթող զնոսա,տալովնողա Հրովարտակս ե խա-

ի

կորապաղատին, զոր

առ

Արծրունին ՄուչեղԲագրատունի, ղաղութիւն:Եւ Գուրգէն հ ինքն փութացաւ կաթողիկոսիւն, եկն բաՀանդ|453/երձ Եւ նակեցաւ յամուրն մերժ,ուր էր արգելեալ Դերանիկն:

ն կակուղ բաիմաստուն ն Հանճարեղխործրդովք, քաղցը նիւք ողոքեալ զմանկազոյն Հասան, առաֆի արկանելով նմա ալեացն պատուականութիւն ե զիշխանական զարժանի ն ճոխութեան զիարձրադղածութիւն որ ինչ այդմ Հետնէրուխտի խաղաղութեան միջնորդեալ Հայրապետին երդմամբ

Գագկայ Առլումրուանայ, ընդ խԽորչել ինչ դգործնացՀասան զանօդգուտան. ոտութեամբ մեզ չէ ն Թէ (454) ճչմարտութետմբ՝

դոյնս Քսեին վասն

ու

առ

լքանել անյիչելի մոռացմամբզչարնացն զործելոց

բաց

զվնասս.ն բտ խնդրելոյաղերսանաց հչխանինն ժեծ Հայէ բապեւտին զկատարումն առինասացեալքն. Հանինզնա ժարգելանէ բանտին, պատանդթողեալ նմա զ Գագիկ որդի ն Դերանկին որդի ԳրիգորիԱրծրունոյ": Նոյնժամայն ոմանց սու Դերանիկն՝ մատուցեալ ստուդաեթէ

բայց

ն զոչն ստուղգեալ ոչ գրել Լաւ Համարեցայ: Բայց ինքն Դերանիկն ստնացերդման ուխտի խաղաղութեանն, ն զորեղ ե մէջ իւր մ է մէջ Հասանայ, կալեալզնա եդ է բանտի ի Նկան բերդի ն ղզամրոցնորա նՀան ի նմանէ, ն կացոյցզծաւատարիմս իւր պաձելզնա.ե զտուն ն զոտա-

մ

,

,,

՛

'

Հ

ն

յ'ո,

պուածա՞ծանեալ ե նմանէ՝ն կացոյց է վերայաշխարՀին" զիւր գործակալ: ԲայցՅամանիկն եբրե լուաւ ի դարձուցանելն Աչուռի ն զԱշմաթլի անարգանօք, զխորչուրդն զոր խործեալէին | վերայ Հայոց ցրել զօրծասն ի վերայ իւր Համարեցաւտեմանել. ն սկաաւ ոդորել եղջիւր ածել ի վերայ Աչոտիյայտնի ն ոչ Է ծածուկ.ե նա ձեռնամուխ եղն զընդ նովաւ Հնաղանդեալս ի բաց կորզել Քեցել ի նմանէ չրջաբներական 6չթովք, զիչխան Վասպուրական զ Դերանիկն,զԱպլբառ

ն կայսիկզբոնաւորնԱպածունեաց, նմանապէս զայլսնզոր եւ ինքն (455)մլ արացՀրառլուրել. ԱՅամանիկն գրէր չուո զ Դերանկեն՝ Լե ապիրատութեամբ խորչելվասն Աչոտի: Եւ արալբ՝ մինչ ճեղքեացխզեացղզմիաբանութիւնն Հայոց: Բայց Դերանիկն խօսի ընդ Հասանայզխաղաղութիւն, խոստանայ առնել զդարձամրոցին Սնանիէ ախարչին առ

նորա.«միայն,

ասէ,

զ

ԳագիկԱպումրուան առ

իս ածցես

Հնարաւորհալվասն նորա». զի Գագիկանցնալամրանայրի

Ճախուկ ե կասկածի Բերդի, ք Դերանկէն, կալով ըստ ,

աաա(

օր: մ

Լ

զե-

բ

կուզմաննզորէնչ դործնացՀասան

սան

Ը

դնաց յանձնառութնանն

աու

Թէ բնաւից կարօտանամ իմաստաս իրա 8 Դ ումա րից ի մ. ի Հասնլոլ՝ ւո զողբերգականառն ճռոխարբանել ճարտասա-

ԻսկՀաԴերանիկն:

մեկնեցաւ հ

Ա

Դերանկէն,

ՀււԳագիկ զ Դերանկէն մամուրն7 զտրտունջն որ դիւրաւ ւԼատարմացոյց առաֆիԳաղզկայ, Հաւատալն օրինակի չՀաստատնագոյն Հիերեէր-ն.բրո" կեղծաւորական եմույտ

առ

վազեցիզմեծսզայս բանգիտութնանընթա-

նայ ասպարեզ, ղզօրաւորացը՝ մտածարուստարանցկարօտացնալ, բաւականանալիմով անչեղեղ սատմողական

ԴերանիկնՀնարաւորեցաւ՝զնոյն է. Գագիկ դլիաւորեաց:եւ եղե իբն ննջեր Գագիկյան-

ւանդութեանն, զոր աւ

առ

Հանդի-

սիւ՝ զկարգին յառաջ վարելղպաչանջումն, Թերենս արդեօք գործի458ակցօք մանդգնեցայց վարել ողբերգակս:

Հասան ի (456)Հողս յանկասկածս՝ Հասեալ

գիչերի ռուսնրամերկ վառհալ փոքր գնդաւ, մոմեղինօք վառելովք՝ ն կանա զնա կապանօք երկաթի: սպնաց Եւ փութացաւ դալ ն որոյ Դերանիկն. դնացեալ առնուինքն զ Գագիկ Ա13 սպառազէն պատրաստութեամբի Վանտոսպ սիկինն լ/ ոլածելե զգուչութիւն: Վասպուրական, ւայետ սակաւ եւ ւուրց ել գնաց Դերանիկն Է Զուաչդաւառ 4մերել յաւանին

առ

Եւ

առ

-

Մառական:

աղետալի ն աղետարէր «ԺԱ (1) Համբաւոց: է ինճ ուղղ ցաւ պաւ ինձ (նախն. 402): «օժ Այլ «ր մեռանդոտ: (457 2 Այլ օր-՝զօրաւարաց: »«2)Այլ օր՝ անձանց:

տադունդ փաչտիցն՝ լունալ էր չըջաբծրականԹղթով դարան դործեալ էր նմա Աչոտոյ հչԻսկ

ոչ Հեչշտալիր Առստանօր Թուինենձ սլատմութիւն ճառիս

(456) Հ) Այլ օր-՝զայս

ղն ի գնալ Դերանկին ի ձմերոցսՎասպուրական իչխանացն, ճանապարՀ արարեալ Ընդ ձորն Ընձայից", որոյ հչքն ընդ գաւառնՀեր քաղաքի:եւ մարգելուլզնա ազա-

չանսայը, Քանի նոցա, էթէ Ասեն. խանաց հչխանի: Թո՛ղ ելա այսր Համբաւոց: տեսցութ

առ

չարագրութնան: ժապուչ կրթին միտք իմ զմտաւ ածել խԽործրդածել գրել միչշատակարանս. լքնալ լինին զաղետիցն, կորովութիւն ընթացք ձեռացս ահա երկունք գրաւորականիսիբբն ծննդականիի վերայ իմ Հասեալլինին՝ մատենաւորել այսր : ինձ"" Հ"յց:: ցաւ է վերայ աղետաբեր Համբաւուց` որ ի բեկմանն նախատորդէն արխորտակեցայ: Պղպջաձիգ տօսը իբրն յնռւանդնոտ՞"" կատսայէի վեր յորձանախալաղաց սածին. տարակուսանքանյուսալի չուր զինքնպարազգբին ի վերայ եղելոցն: եւա առաւել քան զանդնդականն յուզմանցն բոնալիր Հողմոցն զծիրանեդոյն ալիսն,զլեռնաձե. կուտական ն զվիչապաայն գոչմունսն նս յաւէտ զժրրիկ անձանց է մեչ նռաչարժ ածաղնակի վրդովմամբ ընթացմանցն, ի Հոլովմանց արտինի խոծարանի իչխանական ներքս Հարկաւորաբար բռնազբօսեալ ձգեն: Յոքունց կամ

Աաաա բերեալ իլ:. այքան

եկեալ Հասնալ աղետիցա զղդամբանականն երգել երգս: Այսը աղադաւ արտաքս

նա

առ

չանսաւորութիւն անխոնարչելի մնացեալ, ն

անցեալ է դեօզն Փեռոտակ օթագայնցեալ"՞ մանդիմանքա-

դաքին: իսկ քաղաքապետն որում Ապլբերա կոչէին, ձեռննմա ւռուութեամբ պլարսկայինզօրու ռսսլասէր ի չարիս ի բազում աւուրց. է զօր դումարեալ Եւ ել ընդ առաֆ

նորա:

՛

կոչ-

նականքնընդ այդն ընդ առաւօտուն փութացուցեալասեն, «եկ, տեսցուքզմիմեանս սիրով խաղաղութեան». ն մարդելուլ զնա ազատանւոյն՝ չանսայբնաւ ումեք: Եւ զի Հուպ Հուպ են խառն աչխարչթ երկոցունցն, |459| ե քաղաքն ի Հովտաձե դաչտին՝ նղպաստաւորէր խոչոչ վիրագին քաջասրտագոյնսլինել: Յղեաց զկոչնականանզպատաճմանն նա ն տանելով զարատասխանիան. լրտհաք թաղաքապեասծն, «աՀա մեկնեալ ի զօրացն զՀետ տին որառ

:

առ

սոց ,

փութացնալ

ինչ մանչողսմանզգուչութնան դայ Ընդայս ինչ տեղի.

արդ փութա ի ձեռս

նմա, զի մատնեացզնա Աստուած պատածչեաց քո»: Նոքա վազս առեալճեպովխուն մարձակմամբ

է ճեմա սպառազինեալ այրուձիոց. Դերանիկն առեալսիգա-

(458) Հ)

Ա

Ր/)՝ ընդ ձորն Ընձածից:

Ա

(/մ՝ օթագայնալ:

երիվարաւն եծաս Հանդէս: ճակատու գնդին վառեալ, միայննւ առանձինն հ մառուամէջ ւռեղւոջ.ն. ճեղքեալզօրու Թչնամեացնյայսկոյս ն յայնկոյս՝ արարին մտանել նմա ընդ մեջ զօրուն: եւ նոյնժամայն չուր փակնալ բազմութեան՝ արգելինզնա իբրն յամուրս անձաւաց, զվար մածճաբեր չուրֆ ձղեալ ի կործանումն աֆ նածշատակին: Տուհալէր նչան քաղաքապետին,հբբե զմուդային ի տէրուն|460իական Համբոյրն, ասէ. «յորժամ զայս նիչ Համբոյրմատուցեալ Համբուրեցից զնա՝դուք զազդոյ վէրս ի զօրութիւն նիզակի Քայլ

՞

չՀարջիք զնա»: Եւ նոյնժամայն սուսերամերկք խուուննիզակօքնն վերայ արձակեալհբըն զդաղզանս արիւնարբուս մարդախանձո՝ սրախողխող արարեալսպանինզնա,ն. արարին խաւար ե Վասպուրական աչխարծիս,որ կեցեալիշխանին". էր ամացԽ յորժամ մեռաւ: Յայնժամողորմագին զաչան ՀԸՖ»ըջնալ քաֆ նիզակակիցան Ի-ը։ թէ ո՛վ ոք արդեօք թերես նմա յօգնութիւն ինչ Հասանիցեն. բայց քանզիւոէր մատ-

։

առ

ննաց զնա ի ձեռս նոցա, որպես ասաց Դաւիթ «ե եղն աՀ տեաոն ի վերայ ամենեցուն». այր իշրաքանչիւր մազապուր զերծեալ փախստեայդնացնալ Հասին լյաչխարծն իւ-

րեանց:Բայցմիայնզնաձծապետն զԱպուսակը Ամատունեաց առին գնացին ի ձերբակալ

քաղաքն,

բարձեալ ն

զդին

ղիւն պատսպարելիւրեանց: Որպէսէ. Դաւիթ ասէ, «պան ն ոչ խոովեցայ». տրաստեցայ այլ ոժն մարտաքին իմասնոց ասէ, ընդ աներկիւղ" ի ճանապարծմի երթալ: Այլ ճշմարտադոյնքեն Սողոմօնհանքն, զի ասէ, «վայ միումն. յորժամ" գլորիգէ,ո՞ մարուցանիցէ ղնա»ը.ն եթէ «լաւ են երկուք քան զմի, զի եթէ միովն գլորիցի ոք՝ կանգնեսցի»"": Եւ խնդրեալ զգի նորա վաճառականաց՝ պատեցինզնա ի 4եոս եպիսկոպոսին Դաւթի նորուն գաւառի ն եղին ի տապանի |462) մնկեղեցւոջն որ ի նմա: եւ մետ անցանելոյ աւուր, գնացեալ Աչոտ որդի Դերանկին, առեալ զդի նոլ տարեալ Հանգոյց՝ Հարս Բր յԱղբատ դաւառի հ վանս սուրբ Խաչին:Եւ ժողովել աչխարծն Վասպուրական՝ զամիսս Ժ արարինդոծ մեծի վերայ նորա: Եկն այնուծեւտն. Շապուծ որդի թագաւորին Աչոտին նւ զիչիանութիւնն ի ձեռս Աչուռի որդւոյ Դերանկին, փոխանակ Հօր Ի-րոյ: Եւ զ Գագիկ որ ն Ապուժրուսն՝ զնա ոստիկան կարգնացհ վերայաչխարձին, չոնղապածութնամբ տիբել, զի (արի մատազօրեայքէին որդիք Դերանկին.Աչոտ էր Թ ամաց, յորժամ մեռաւ Դերանիկն, չր Է ամաց, Գագիկ Ե Եւ ն ն Գուրգէն ամաց: Թէպէտ տածէր խնամէբ Գագիկ այլ աչխարծիս՝ ոչ ուրախ լինէին հ նա ազատաւտերանցն ն գրոիխշք, կացինի տարակուսի: Այլ քանզի յոյժ առաւելեալ

,

սպա-

նելոյնտարանԸնդ իւբեանսե (461)սլարծանսիւրեանց": Յիչեցեալ(ենին աստանօրսողոմօնեան բանադործուԹիւնքն զկատարումն առեալ,զի ասէ, «որ աներկիւղն է՝

առ

,

անկանի

ն

լյորոգայթս /"Ր՞Դ),

Հո, Լ եւ առ

պելութիւնյաւիտենից»":

ի

տեղիս

ուր՝ Ր

ոչ

ե

ոչ եղից

ւ

(4601 » Այ «բ՝

Մ

որբ

կեցեալ «2

յիչխանին:

միոյնի ճանապարծի,զի եթէ:

իմաստութնամբ խորազգէտ ըստ Հնարաւորութեամբ, Գ ածու

մեծարեա Բշայ

ախորժէր նոցա:

ա-

Այլ օր»որ: մ,լ օր-՝ ընդ աներկիւղի բ ճանապար մի երԹայցես: «»«») Այլ օր. ճչմարտաղդոյնք զի ված Սողոմոնեանքն, Հ

զօրագլխաց աչխարծիս, (463/առապետաց դնայրընդ նոսա նիւ Ը

յ-

քաֆութեան վատացի ղագս զդէմ տանին բերեալ ասէ, «զվաւտ երկիւղ առզրեցուցանէ»:Իսկ եթէ վատազն՝ զերկիւղն Համարելի արութի՛ւն նա է, ո՞րչափ առաւել քաֆացն քաջութիւն ստացեալ երկիւ-

(461

'

«Կատուադրութնամբ ԴԻ

բ

անձ-

Հաճոլանա /

Զկնի այսորիկ եկն Աչուտ թագաւորնՀայոցմխիթարել ի-ր ե զթոռունս,ե նս առատանայր զծաստատութիւն իչխանութեանն Աչոտին զոստիկանութիւնն Ապումզդուստր

,

/

բուանայ:

ԲայցՏնկինն Սովի կեցեալյետ

մածու

զտաԴերանկին

(462)2) Այլ օր. ծանգոյց զնա: 1463)2) Այ օր:կացեալ: »«»)Այլ օր: մածուան: ՝

Բ

Ը՝ մաւելաւ րի միԼ1 զամիսս ՀւանՀարս Ե-ր: ե տարնալ դուցանեն ի նոյն վանս սուրբ Խաչին: Եւ մնո այսորիկ որդիք նորա իլ Աչոտ ն Գուրգէն Գագիկ ն կանոնեցինզյիչատակութիւն նոցա հ տօնի սրբոյ Խաչին, ետուն է սուրբ եկեղեցին Դ ագարակս, զվանքն Փչոց ն յանդիման եկեղեցւոյն որ ի կղզին, նե ղագարակն ԱՀավանք, ղքարն Մանակերտ, որ է Հանդեպ Հարաւոյկուսէ,էւ զԲերկառ

ԿՈՐԾԱՆՈՒՄՆ

Ի սորա

րս,

ր

ԲՐ"

զ

խախտելջանայ Ի ծրամանէն Աստուծոյ նա Եւ Թէ Հաոչ ժառանգէ զաթոռ իւր ն զթագաւորութիւն: նա" ատատելոք կամեոցի՝անսասանելի կացցէ յայսմ աչտատուն

.

հ

թէ

ոք

լ

ՓԱ) Ընդ

ԱՇՈՏԻ

ԹԱԳԱՒՈՐԵԼ

ՍՄԲԱՏԱՑ:

ն

րն

ժաչիշար ։

ն

բարիոք ձեռն

յղփացեալ խրախութեամբ, ւ

նեցուն ձեռք ի նա,

Ա

ծռր

աւորն

Հայո

Ժ"1 ն. ամե-

,

|

նորս յամենեսին քաջավայելչաղգոյնս զթագաւորու-

՛

ւ

Արտաչասու:

Կե որեթեա Հոռ չեւս մեա աւե հ կոխակսանդնդաքակսզթանձրայատակ երկրի զկարծըեւ ղծանրալիր անկչիոանբաւութիւնն ւում ուսն նւ (» ժինչ մ յե. ։ բրոմ Քրկրիի վեր մղնալ Հանդէպ քաղաքին Արտաչառու", որ Բյուրն նորուն ասի,որում չածաստանն Դուին,մարդախիտ պարսպաւոր պառնիչօք ւպլատուարնալե. տուրնեահ ռիկ վաճառ|ճննյականութեամբ ազգի ազգի ոլղծութնամբ ժափրացնալ զնա ի Հիմանց տապալեալ.բերանաղփացնեալ՝ բաց դժոխաբար լայննալ զբերան Իւր յոգունց քան թէ կաւուց արար վիժել յանդունդս, որոց ոմանք ն տունք նոցա նոցին եղեն: Գունակկորխային դերեզմանք բանակինյանդնդաքակ տունսն զբնակութիւնսն արարին, անխայնալ ի նին ինուէականֆ ստրջֆացեալ` նախ անդ ո՛չ անխայեալ քաոն ն Նա բեղէն սիրտ Քաղաքացւոցն տեղիք սրբուԴունայ:

Ու

)358)

)

առ

ճոխութնան, ԻԵ ամ յիչխանաց իշխանական պետութեան, Դ ամ ի Թագակաղպ չքեղութեանն.ն մեռաւ ՅԼԹ Թուականութեանն Հայոց, ե ի ԺԵ ամի Հայրապետութեանն ԳէորԵւ փոխանակնորա թաղզաւորէ գեայ Հայոց կաթողիկոսի՞: Սմբատորդի Աչ(465յուտի, այը քաջայայտ է Հանճարեղաղոմն, լի Ը առոյդ յամենայն իբողութիւնս՝ որ ինչ ընդ երկբաւս (րութիւն պատկանաբարպիտանան, Համառօտաբար ն ընտիր մարդկան: ՀաճոյԱստուծոյ

`

Հայոց"

՛

|

Ե ամ միչիչանական թեաննկատարելադգործեհալ զժամանակն,

(464) Ալ օր. նոցա: «29Այլ օր: նա ոչ ժառանզգէ: Ա Ր.) 1 (259), 1 (230), ) (465) թաղաջին Արտաչամու:

մերբորդ ամիԹագաւորութեաննի վերայ

սա-

ա Ե ի չրի Վ անան փոխի, աանար7 ժաման

ՇԱՐԺՄԱՆԷՆ:

»

ամէն: խարչիս. ՓՈԽԱՆԱԿ

Ի ՍԱՍՏԻԿ

ո

սու

ռ

ԴՈՒՆԻ

աստուածատուր բարկութեամբ անդնդաչարժ վրդովմաժբք խորոցն սլատաչեալ ննրքնազգոյն միմեանցսաձանախաղաց դղրդմամբ,Հիմնաչարժ տապալմամբ, երկրի ներքսագոյն Թուլազեալ պնդավփվակ աղխեալ սանդարամետական ծմա-

թագաւո աըամԲագու 2" աւանդոցին ու: երէ «ՈՂԵՏ որ Ք ԻՐ Բանա չ "գԱո ւրետ

ՔԱՂԱՔԻՆ

Բ

`

|

մամբ որմաչարժ լինելով, որսլէս յայնժամ ի մաչուն Ոզիայ արքայի, յաւուրս եսայեայմարգարէի ի ձայնէ սրովբէից չարժեալ տաճարին տեաոն, մինչ բարձրանալդրանդնացն՞: Որ էս ն մարգարէիւ չարժեալ մինչ ի Զաքարիայիւ Եւ լեառն Ձիթենեաց":ասի լինել թիւ մարդկանն ապականելոց ի չարժմանքէ՝ ոդի առաւել քան ՀՌ: Այս չարժումն ստկադոյն քան որ եղն ամս Զաքարկձծմվիայի Հայոց կաթոԷ ետ ամի գերութեանն ղիկոսի, Հայոց": Լ

առ

սա-

|

(467:

ս

ավթն-

Ր/))

Եր:Ա ռամ.

մ

ուղղ.

վէմ (նախն. 13:

ԱԱ

ՆԱ

ԼՈՆ

«Վ

ԱյլՄԼ

՝

»Ր"

օր`

իրայիր

Անդ Հանդիպնալ լինէր ն. երանելիեպիսկոպոսնԳրիգոր Ռչտունեացվաէմ". ոչ կարաց իւրայովքն՞՞ զերծանել, իբրն

յայնժամ առղոթաւ ի լեառն: եւ նորայքն ոմանք ի նմին չարժմանք դերեզմանացան ի նմին: Բայցերանելի Տէր Գորգ սաստկաղոյն Հայրապետն քան ղզտիեզերական կործանման" Նոյիւ բերելով զտրտմութեանն Թախիծս, Հանդերձ նեպիսկուոսիւն Գրիգորիւ՝ զաբրբածամեանն վաղնջուցաղաչանսն ի կործանմանն Սոդովմայ՛ մառաֆաբերեալ մարդասիրին Աստուծոյ.ն թողնալ զբնակելն ի Դուինն՝ ելեալբնակեցաւ ի Նոր քաղաքին" ի մեծ եկեղեցւոջն որ յանուն սրբոյն Գրիգորի չինեալ էր հրանելւոյտառն ՆերսիսիԵրկրորդիՀայոց կաթողիկոսի Ցե այսը՝մեբկրորդամի պաչարեն զկարնային քաղաքն զօրքն Յունաց. եւ դարձեալ անդրէնի կամսիւրեանցԹոո: եւ է նմին ղեալդնազին ամիմեռաւ արքայնԻչան Տան բԼ468յունոյ,բռնազբօսեւլ զաչխարծն ԱՀմաթորդի Յիսէի ն ՇԵՀայմինքն Խուաճել. սպանանի Գուրգէն իչխան որդի կորապազատին ի զօրագլխացն ԱՀմաթայ, նննդութեամբ այր քաֆ ն երեւելին. քաֆայայտ ի մէջ Հայաստանեայցա: Բայցորդիքն Դերանկին, եւ Գադիկ (ւ Գուրգէն, Աչուտ աճմանն զրոտ մարմնոյ չափ առող ե բարձրաբերձ4ղգմամբ նա հ. մառաֆ տանէին", զմտացն ոչ սակաւ Հարստանալ յայտարարականբնրմամբ զուգընթաց Հանճարեղութիւնն էւ զուարճ կ զուարթ խրաբողբոջֆմամբ կատարելագործէին. խութնամբ մուսակցէին տիրական նախախնամօղ Հողաբարձութիւն չինութեան աչխարծիս, ն. զսուգ ն զտրատժուԹիւն, զոր կրէին աչխարչս յաղագս մածուանն Դերանկին՝ ե է ն ուրախութիւն խնդութիւնտրամադրէին. եղբայբականնզՀնազանդութեաննչափ ցուցանելով, անկչիո վայելչութեամբ լաւ զմիմեանս քան զանձինս, Համարելով Հասարակ |469) զճոխութիւնիչիանական գածրնկալու-

Թեանն վարկանելով, միայն ըստ ամացն ծննդաբանութեան ՀաւատացինԱչուտի տալ պատուադրութիւն, զիչիանականն ն անձակառակողդտնալ բարուք՝ բաժանեն զաչխարծա մերիս մասունս. տալով Աչոտի՞,որպես ասացաք մառաֆագոյն՝զգածն նախնականիչխանութեան այլովք մոլովագոյն միջոցօք աչխարծիս, մինչե յամուրն Նախճաւանու:Իսկ Գագիկզկողմանս Ռչտունեացայլովք մօտակացիւքդան ւառօք, որքան իզէ Հասուժն ուժոյ՝անդր նս մաչխարՀչն Եւ Մոկաց: Գուրգէնզկողմանս արնելից, յելից Աղբագոյ մ. որ չուր զնովաւ ամենայնԴարսկածայք մինչե ի մուտս նլ ուր է բոտ այնմ 15 ծնարածել եւ կորդաց, զձնռւամբ: այառթիկայո: հսկ Ապումրուանայ ի պատճառ ոստիկանութեանզմանկականն նոցա պատճառելով խաժութիւնՀասակի՝ կաւ սակաւ սկսաւ զամուրսն մինքն դրոուել,զծետ (4701Էչխանական ցանկութեանն մտացն ձգեալ,զազերասանակ ն մուրն Նկանհ Թոռոռնաւան գաւառի, հ զամուրնկուտոր ամԵւ ձորն Ընծայից, ի զամուրնՍն.անիփորն Լմբայ՞: այլ բաբնակ ազատորերոյն՝ ւզարգես ն պատիւս օր բոտ օրէ բաչխէր, ն ինքն" մանգուցանել ախորժելովվարէր ընդ նոու: Զորոյ իմացմանց Հանդամանս իմացեալաղզատացն ոչ Հաճոյանայր նոցա Թեակոխելն Վասպուրականի՝ Գադղկայ, 1 ղելս իրացն ջանայինգտանել, առանց խոռովասէր չՀանդարտութնան. ոմանքղայս ինչ, ոմանք զայն ինչ նէին ածէինխործրդածութիւն: Բայցբազմաց այլ իմացմունքն մայսոսիկ վայր մի առին զկատարումն: ՈրդինԱպուսեճի Աւչին,որ զպարսկայինՀարուտութիւնն ԵՀան՝ձեռնամուխախորՀզօրապէս Է գլու յաղթութեամբ ժեաց լինել ի վերայ Հայոց,զծարատածարութիւնն բացաձգել, ն զթուղթաս մի մի միչիանացն մղելմաճախէր,յոլովաղգոյն ԲչիյաննԱչոտ ն եղբարս իւր. որք |471| ձա-

լ

առ

առ

։

.

առ

տա-

առ

լ '

Ա (/չ5.)՝յառաջ ատենին:

Այլ օր-իձեռա Աչոտի:

առ

`

առ

(4681: 1469)

սա-

առ

/

առ

՛ |

առ

(470) ԺԱ (/.:9' ազատորերոյն. 413): «2 ուղղ: ազատ որեար (նախն., Ա (/ց'՝ միենջն: «««Ժ Ա (/չ5' բազմաց այլ. ուղղ. բաղզմացեալ 406): (նախն.

նուցեալ զբոնանալն նորա ի վերայ պարսկականպեւտացնն զինչ կրեցինն, զմտաւ առեալ ն զխառն ըեղ աչխարձիս ղդրակցութիւնն, է. Թէ գուցէզպարսկայինն Հասանիցէ մեզ կրելն աչխարծիսմեր՝ձեռն ետուն Հաւանութեան է նորայն կալ մնալՀլատակութեան: եւ ելեալ Աչուտ զծեւտկոչնականացԱւչնի՝ղնաց աներկիւղ Համարձակութնամբ:Իսկ Թագաւորն Հայոց Սմբատ անպատկանվարկանելով զերթալն Աչոտի Աւչին, մի՛ գուցէ արդեօք ն այլթ դրդուիցին յիշխանացն զնորայն Հետնել ուղեորութիւն, Լ մարգելուլնղԱչոտ՝չանսաց մեք: Նոյնժամայն ի բարկութիւն ցասմամբ մեծաւ չարժնալ Թագաւորն Սմբատ՝դրէ Գուրգէն Անձաւացնաց տէր ն ւսղ. ԳագիկԱղպուժրուան, ասէ. «բնութեամբ ճչմարտուԹեամբաչխարծդՎասպուրական ձեր լեալ էր ժառանդուն թիւն, զձեզ արտաքս Հանեալ թողեալ են նախնեացնԱչոտի: Արդ ելէք ի վերայ աչխարձիգ զօրացեալ Ը լ |47շի ն. ձեր Լիզի երկիրդ հ ժառանգութիւն»: Թեամբ, ՌրոյՀրամանն փութով զկատարումն առնոյր"րատ ցանկութեան իչխանասիրութնաննոցա. ն հլեալ ի վերայ աշխարչիս՝լերկուս բաժինս Հատին զաչխարձս: Եւ եկին տալ պատերազմընդ ամրոցին Վան քաղաքի, ն զի ի գնալ Աչոտիթողեալ էր անդ զտիկինն Վասպուրական ն զ Սետայ՞՛, պատրաստութիւն սլատերազմողական մարտի ամրոցին Հաւատացեալ էր Յիսէիեղբօր Թադէոսի, որոց որդիք անուանէին, Շերեփայ ի յԱկէացի տոծմէ,քաֆամար-

եչաս ղութեան՝

ու-

առ

անդ զաւուրսԼ, ն պատերազմ

ինչ կարացին ստնանել. քան զյաղթութիւն յինքնանս ձղգէինի Յիսէի,մինչ սլակասելպատրաստութեաննբերդին, չ մ մ րոյն ջ սակաւաւորութիւն. որք յակամայ կամս ն ն ետուն ցածուցին զպատերազմն զամուրն

այլ զոլարտութիւն 4 եռանէ Զ

մանաւան անաւանդ

ե Ն

ոչ

«դիմ

Եւ

մինչ այսպես կայր |423) աչխարՀս յանկարգ խաղզա-

(072 59 Ալ

.

ՀԸ՝

գվատարումնառնոյր փութանակի:

առ

դարձեալ Աչուտի: Արիզասպուրագանի րր Պոր

առ

զօրու-

լուր դործոյն Աւչինն առ իչ անն Աեթէ «վրդովեալ է երկիրն, նե կան ի տարակուսի՝ որք զամուրսնՔո ունին. արդ փութա անյասլաղ վճարելզբոնաՀարեալդործ միաբանութեան նոցա Քակտել»:Ռրոյ ոչ Դո զօրու ղդպատաղումն հ վերայ բերելով ԱւչնիՀասանէ է գնացին նոցա: Զորոց տեղիտունհալ յամուրսիւրեանց, զ(նի խոզայր զմասն աշխարձինյինքն գրաւել, արահանդ զճատանն Ռշտունեաց,որ էր տեղի սպանման Հօր իչրոյ, գինա արեան ւա Համարելով: ԲայցԱռլումբուան պատճառելով Աչոտի աս. «վառն այնը ելի յաշիարծա, զի մի Գուրգէնբոնաբարյինքն կորզեալձզիցէ զան յինքն բռնարար զզօրս քո յանգուԱրդ խօսնաց ընդ իսի խաղաղութիւն, զղատրուակ բան ի միչոյ երկոցունց ի բաց պարուրեալ»: այց քաղցր|474/աբարոյ իչլխանն Աչուո,Հեզն ն. ամենայն արեօ եւլն, տե Եւ Հասնեա/ ե մ. ԲԸ6Ք 1 փա րանի ը ի հտ առագելուն: "157 ի մայր գան Հովիտն կուղան,ուր Գուրգէնբանակ արարեալ ծր ի Կարկինեանս տեղւոջ բազմաեոն զօրու. խօսի Գուրգէն ընդ Աշոտի յայտնապէսզոր խործէրն. ն չանսալ իչխանին անդէն նոյն ժամայն ի մարտ պատրասոին: Բեսյց Աչոտթեպետ ն նուազագոյն զօրու ընդ իւր լինելով, ոչ թիկըն ածնալ՝ վերջացաւ պատերազմնլյառաֆանալ: Յորոց միջիկազեալԱպուժրուան Համոզեալնոցա պածոյցզճակատ ճակատվառեալպատերազմն,էե Գուրգէն դարձել Եւ մետ սակաւ դնաց մաչխարծն իւր յամուրն կանդգուար: աւուրց վախճան առնհալկենացընորա, 4իոյխրոխտացելոյ ամրերթեալ ելոյծ զքաջարանդն զ անձն իի կենացց զքաֆարանցն զ զմեծն տեբերթեալ ելոյծ ան ն մեծա Հայոց բանցզքաֆ աջ ղօրավարն զօրավարն զղօրագլուխն ց 14. ն. զղօրագլ յոց Բայց Ապումրուան երկնէր զայր զիչխանասիրականն ծնանել (475) աՀակալութիւն ի վերայ աշխարչիս: Եւ քանն երնքին անխղելի միմեանս, չի Հին ճրնքի սոքա Ք անքակ զմիաՔան ի"գելի ի չո,

մուրս աչխարձիշ, ցանիցէ:

|

Լոգաւորուն

առ

առ

առ

առ

(47422) Այլ օր-՝ոչ Թիկնածեալ:

») ալբ.

անդոյլ:

9) Ա Ր/.// որոջ:

ն

բանական կապակցութիւնչաղկապեալ, Աչոտին Գագկայ որդիք Դերանկին, Գուրգինայ, մեցեալմուսացեալ միմնանս, իբրն զքաղաք ամուր իբրն զպարիսպպղն4ի՝ոչ կաառ

ե տարելանայի աւարտումն Հասանել խորՀրդոյն. բազալեացն ներքսագոյն մածուսի չտնմարանեալ պանկասիրուԹնանն՝ անդուլ առնէրզնորայնիմացմունս.ապա նոքա զկեալն կասկածանօք Առպլումրուան՝ մերկացեալ դան առ

առ

առ

առանց ակնածութնան.որոյ դիպօղ ժամ դտնալ ի միասին կալովնոցա՝ կալեալզնոսա տայ յամուրսաշխարծին, կապեալս կապանօք ներկաթնօք. ղզԱչոտ մանկասկատարհալ ծելին նեկան, զ Գագիկ յամուրն Սնան, զ Գուրգէն ն կուտորն բերդ:Եւ դարձեալ զ Սնան բերդ տայ ի ձեռս Հասանայ որդնա

ւոյ Վասակայ ամբարչտի: Զնոյն ւտեսեալազատացն Վասպուրականի, անտանելի

մնալով դիպուածն |476) ղոր ինչ դործնաց Առսլումբուտն՝ Ատոմ որդի ելին գնացին մեծին Գուրգինայ՞ ցամուրն կանդուաը, գտանել զելս իրացն, Յիսէ Տրունեաց"տեր որդի

րականի դեմ նդնալ տարադլմ գնացին յԱմղացւոց" քաղաքն ԱՀմաթորդի ՅիսէիՇԵՀայ, որ մեծաւ ախորժանօք յանգուցանէ՞՞" ինքն զնոսա իբրն արս պատուաւորո ն ն քաջամարտիկսզօրաւոր զօրութեսմբ, մանաւանդզի բազում անդամ զանունմաղթութեան ստացեալ ունէին: Իսկ ն յառաջագոյննե նա գիտէրէ Համբաւուց, վօժարագոյնա եղե ընդունել զնոսա. որ ն զկողմանս Տարունոյ մինքն կորառ

առ

ղեալ՝Թիկնածէրբնաբանապէս ամիրայապետել ամենայն Հայոց:Զի Լ տուն Հայոցանուանեալ առաջին ասէին" Եւ ղզՏարօն: զայսոսիկԱՀմաթայ ինքն առեալարկանէր է նս կամս

առաջանալ, զի ն զնախարարս Հայոց գրաւեսցէ սիրով, ի 4եռն այնը Հաստատադոյնս մեծապատիւ ինել ի (478) ւլատգամացն, կասկածաւոր զոր մղէր Հանապազ

առ

(Գ)

ւու

Հոնաւարայ, ՎարազչապուՀ Աբելինից ւէր, Թադէոս Ալէացի Շերեվայ որդի, ն այլք ընղ նոսա: Սոքաամենեքին աղզ-

խիչ 1 ընտանեօքիւրեանց թողին զտունս բնակութեան իբհանց ն զծայրենիսիւրեանց, ի վերայ մանրմութեամբ Հոլաորդւողն Դերանկին. տակութեան լաւ Համարեցանզկեանս

պանդխտութեանմօտարութեսն ունել, քան տեսանել կապեալս արգելեալսի բանդի զորդիս իչխանինիւրեանց, զիչխան աշխարձիս.որոց սրակ մտօք ի մանկութենէ զՀարկ ծառայութեան Հատուցեալէին ըատ օրինի վայելչութեան

ն Հնաղզանդողաց ըստ մորդորման ՀեթանոՀնազանդելոց,

վարդապետին: ն եկեալ ՇապուՀ Անդանօր եղբայրթագաւորին, կացու-

սաց

ցանէ

Գագիկհչխն

Վասպուրական տէրու|477թեանն.

.

զ

մանաւանդ ցի նսայացուցեալ էր Շապչոյ զԳադիկ ի դուստր իւր բայց Ատումմամը փոյթնլինելովվասն ն ակնած ութ հան: Եւորոելե ազատաց ն առ

թագաւորի ա

(476) ») Այլ «բ՝ք տերունեանց: (477 9 Այլ «ր.՝ Համբ: տերու

:

Վառսլու

առ

ՍմբատԹագաւորն Հայոց:

նա

ՎԱՍՆ ԶՕՐԱԺՈՂՈՎՆ ԼԻՆԵԼՈՑ ՍՄԲԱՏԱՅ ԹԱԳԱՒՈՐԻՆ

ՀԱՅՈՑ Ի ՎԵՐԱՑ ԱՀՄԱՏԱՑ ԱՄԴԱՑԻՈՅՆ,

ՎՐԱՑ ԵՒ

ԱՂՈՒԱՆԻՑ ԵՒ ԲՈԼՈՐ ՀԱՅՈՑ ԻՇԽԱՆՕՔՆ, ԵՒ

ՊԱՐՏՈՒԹԻԻՆ ՍՄԲԱՏԱՑ ՑԱՀՄԱՏԱՑ Ի ՍԱՀՄԱՆՍ

ԱՂՋՆԵԱՑ Ի ՎԵՐԱՑ ԳԵՏՈՑՆ ԹՈՒԽ ԿՈՋԵՑԵԱԼ, ՈՐ ԻՋԱՆԷ

Ի ԾՈՎՆ

/

ԲԶՆՈՒՆԵԱՑ:

վերագոյնն եզաք սակաւո ոնա վերագոյնն յիչնցաք սակաւութ վասն ԱՀմատայ՝ ինքն գրաւելզաչխարծն հ Հայոց լեՏարունոյ, Հաննալ ԱՀմատ՝ թողուլ տութենէ: Գրէ բազում անդամ Սմբատ տալե 4եոս Աչոտի որդւոյիշխանին Դ ա աաա ն "Մը նմա ՏՅզծազարապետութիւնն Հայո ժ էր ո

առ

անդրէն զաչխարծն,

աւքայ

յարքունուստՀրամանէՀնազանդութեաժբ Հայոց: ոայց ԱՀմ ատ

ոչ

.

ունկն դննլ խոնարծեալ նարՀնալ

Հեալզառաքեցելովքն:

դնել ասացելոցն, ասացելոցն,արձամարարծամար

-

229 Այլօր.՝ Համժղացւոց: 2) Այլ օր` Հանգուցանէ. (տե՛ս նան 90): «օօ Այլ օր՝ անուանեալ զնա ասէին առաջին

նարե

զծարօն:

(4782 4 ԱՄՀ.) ծկին Հասին:

ՑայնժամԹագաւորն դեսպանս արարնալ յամենայնուածն տէրութեանն Հայոց,վրացԼՈ Աղուանից, քաղա-

մանս

սպանելոցն. ն զտարի մի անյօչելիքհ դազանաց ն ե

կացեալմարմինք սպանելոցն թոչնոց:Անկեալ չր մայնժամ ն Աչոտ Հայկազնեայ պատերազմին Գեղաքունեաց իչիան,որ ն որդին ճանաչէր. Սուվփանայ տիկինն սպարապետական ե Տարունոյեկեալն. նչանացիզդի նորա դտեալ՝ տարաւ ի

առ

քացիսն

ծազարապետսն. դաւառակալս, ն. որք սիրողանա բար զծնազանդութնանն Հարկ Հարկանէին:եւ եկն եՀաս՞|479առ նա ԱտրներոէՀ իչխանն Վրաց: եւ որպէս ասեն` եղե թիւ զօրուն ն. դումարելոյ իբրե ՃՌ-աց՛. գնացեալ ընդ եզր ծովուն Բղնուննաց, ընդ կողմն Ապածունեաց՝ ն յավն դետոյն՞, բանակեցաւ որ իջանէ յԱղզժնեաց ր'ոխոմացն:Զորոյերազեկեղեալգալուստ նորաճյու ԱՀմատ"՞, ե նորա է դումարեալ ընքն զզօրս իւրոյ նածանդգին Մեն ւ ԵՀ նմա: Եւ ջագետաց զ Գեթացիսն՝եկն յանդիման իսկոյն անյապաղ մական ՔԹԹել սպլառազինեալ այրուձի ն

առ

Պորպմիր

դոար

/

ո

,

զորոց

բոլորն

/

ւս

Բ.ոց

ն

անուտ

մեշեցաք, ն փակեցին զրանակն ն դարձուցին զղօրագլուխան, ն իբրն Հողմ զպրակս եղեզան տատաննալ՝ սասանեալ չ ր , ք: խոռովեցուցին զբազ 7 օր ութիւ րն Իսկ թագաւորն Դ Ը իբրն 1 ԸԴ միմեանա ԻՐ: 4 իտա7 ՂԸ նդխառնել

է

Աա ա (480)

ի ԱՐՏԸ

4ողաց իըոչ պատերազ Լ

ռառտ

՝

շատուցեալ

ռաջանալ,

Հաղարքցուջդի ի-րոյ

կարաց զբորբոքեալ Հնոց

դեզադեզ

պածուցանել: Նոյնժա-

զերասա

ախ

անդ բազումարութիւննածատակութեան ցու-

ն

ցեալ,սակայն ոչինչօգուտ

|

ԱՀմատայ/

ԸԴընդ

ոք արն որք ընդ 1479. 2

Այլ

գալուստ

չ«օշօժԱ

ն

որպէս

աւելի քան

բնակեցան: 2») Ձորոյ... ԱՀմատ նորաիրազեկեղեալ ՞

օր.

առ

ԵՌ

ԱՀմատ

լեալ թիւ

ուղղ. Որոյ |

351: (նախն., ուղղ: դիմացուածով 6): դիմեցուածով (նախն.

(480) Ժ Այ օր: Հաղցայ:

ասեն

աո

նոսա,

ա

ԳԱԻ միաբանական ԻՐ" խորՀրդակցութեամբ ԲՐխործրՐՐ ելանեն /

ի սպանումն Առլումրուանայ, Ա ն ոտի ն ե կապանա Մ հչիխանին

ե Գուրգինի, դարձուցանել զիչխանութիւնն անդրէն

ԱՋ ըքանս. վավ իբբն եկն ԱպումրուանզՀետ փախատլիցն ի ն Վանտոսպ զկնիթագաւորին՝ ՀասխործուրղնԳագկայ առ

տատնագոյնք զկատարումն առին: Իբն Հեռացաւ զերկուց աւուրց ճանապարՀ՝ թագաւորն Առումրուանելեալ ի ձիընթացիկ ասպարէզն զգնայր.ն

ազատացն յետուստ սուր ի գործ |482) արկեալ սանին զնա, ն զգլուխ նորա Հատեալ բնրդայինսն ղե1- եւ Հանե Ա ե ։ իո: ՄՈՏ տիրեց եռնն Հանմալ գնչու էն ի կապանաջ՝ զ Գ Գուրգէն մեծաւ նե զօրութնամբ բ իւրեանց Հ կէին բշանցբ բնիկիչխանութնանն, եւ յանչողս յանկասկածս այնուչնտն: առեալ զմարմին ն եդ ի նորա տիկնոջն Սեդայի կնոջն Աչուտի գերեզմանի,ի տեղւոջնորում որոյ վանքն ասեն, ի վերայ գեաղջնԱՀաու

մանաւանդ

նոսա.

ընդ

ն

ո

մէջ փակեալ 1 1172 զղաչիկն՝ Մլանխնայ մումՀարուա-

զՀեւոն ն մանաւանդ գրոխան ն. զգոնածեաՀ զչետնակազօր ն

Հարին, Հարին,

-

կողմանէ

բնրեալ: Այլ ելեալ

Քա նն ռազմէնդարձաւփախստնայ ընդ ճանապղպարչն Հողցայ՛.

ծովք

այլ

որով առնիցեն Մ

Հացը:ոոգխոգ արման մայն ակ բիվարինի պատերազմ դարձուցնալ

է

ո

առ

Ս

գ

ԲԴԻ պածերԸն ագին Դերանկին կապանաց զ օԳ

դածձնալբնդ Գագկայ

7:

ի

ն

«

.

Դ

ա

Ա Տուրուան մ.

ԱՊՈՒՄՐՈՒԱՆԱՑ-՞:

'

ո

քն

գեր|4811նզմանի՝:

դարձակի, Հանեալր բանտին:Նորա խորչեալ վասն Աղումրուանայ Հաստատնագոյնս քաֆասրտադոյնա լինել ե սպանումն. է. որք ի տանէն Ամատուննեաց Շապուձ ն ՎաՀան ն եղբարք միմեանց, Սարայ Ապուսակը Վաչունի

-

յարձա

եդի

ՎԱՍՆ Մ ԱՀՈՒԱՆՆ

Հ

ան Բր Ր դի րաատությամբ ւն կ Ր ւ. "4 ի, չ վերագոյն ի, քաֆացն Վասպուրակա

ԳՏ պուածով

ւմ

Լ.

(ԻԴ)

առ

մբ,

աւան

Նկ

Ժ ւականի .

1481 9 Այլ

օր.

յունլու՝

ի Գագկայ:»9

Այլ օր-՝խորձրդակցնալ:

իբրն հծաս լթաղաւորն որ ինչ գործեցաւն՝ոչինչ գոյր տեղի այլ պատասխանւոյ. բայց ասէ, «արժանապէս այն դործ նոյն գործեցաւ»: եչաս թագաւորն յաչխարծն Իւր ետ բերել պարգնս իբրն. ն. պատիւս ե ըստ իչխանական մօրինուածի, Աչուտի ղ Գագիկ ձգնալ ի "լատիւ զօրավարութեան Հայոց մեծաց, ըստ օրինի Յունաց՝ թագաւորացն չտալառաջինորա նչանակս խաչադեւ ըօչս: նորին եղբօրն զպատիւ մարզպանուԳուրդինի թեան դգաչակալութեանՀաւատացետլ, ըստ կարգի բարձաբերձութեան Հայոց,մանաւանդ մեծինՏրդատայ թազաւորի՛՞: Եւ

Ա.չ(484ին նիւթէր

առ

չարիս մեծամեծս,

աու.

/Աստուծոյ՝

Ամ)

ԵԹԷ ՈՐՊԷՍ ԿԵՂԾ|483/ԱԻՈՐԱԿԱՆ ՍԻՐՈՎ ՆԻՒԹԷՐ ՉԱՐԻՍ

ԱԻՒՇԻՆԻ ՎԵՐԱՑ ՀԱՅՈՑ ԵՒ ԻՇԽԱՆԱՑ ՆՈՑԱ։

խոովասէր, անյագ արբումն արեան մարատեցող զխաղաղութիւն, դկան, ն զայն բարգաւաճանս անձին քաջ լաւ Համարէր. զաւերումնաչխարծի քան զչինութիւն կարնոր Համարէր, ե Ֆ.ոդորելընդ բնաւ՝աչխարչա անդուլչրֆաբերութետմբ, Հանգիստ մնալով, էւ կեղծաւորականսիրով ընդ Վասպուրաե կան աչխարծչիս ընդ նոցուն ւլնւտացս,Համարէր լինել կան մի Հետ տարելանալ սէր. զմիոյ ստիպէր՝ փութալմիոյ միոյ հ նոցանէ յանդիման նմա Հատուցանել ծառայական զոր ն արարին ուվասաւորութիւնս, իսկ Աչոտ էւ Գագիկ ե. / Գուրգէն, կամաւոր ակամայ Հրամազնորայնկատարելով ժի մի նոյնոլէս յնալս,ն. երթային էւ դառնային: իսկ ի միում յաւուրս անցեալ գնացեալ Գուրգէն՝ Հանն դեպի նմա ի քաղաքին Պարտաւ, արարնհալ անդ յոլովան. չարասերն զոյն աւուրս իբրն ւտարոյմիոյ. բարիատեացն

իսկ Աչին դատարկացեալ ի խորՀրդոցնզոր խորՀնցաւն՝

այր

առ

1 (269),1 (239)՝ (483) ՀԺ) զբնաւ.Ա (ւ)

եկեալտեսանիցեն:

յաւել

Մ

(370)Ընդ բնաւ:

ի վերայ ԳուրգինիՀասուցանել"

խորչի վասն նորա Աւչին, մանաւանդթէ նախախնամօղ ն պածպանական աջն Քրիստոսի Հովանաւորեալապրուստ Հրածին կարկտաբեր Հասեալ կորստականդիւլուածին, օզնութիւն Հասեալ զնա դորքաջասրտագոյնս ծեսը | չութափեալզնա է ժաննացդազանին՝ ելեալգնաց մեկնեցաւօգնութեամբ ի վերայ Հառսեալ գիչերոյն, ն. ընդ նմա Շապուծ ւոոծմէ, այն որ գործակիցն եղե Ամատունի աո. Գագկայ սպանուժն"՞՞ զոր վերադոյնն Ասլումրուանայ, միչեցաք, ն հկին մտին յաչխարծչն իլրեանց: եւ խնդուԹնամբ մեծաւ լցեալ զաչխարչս, որպես զոք ի ժեռելոց

թագաւորացն

Բայց Աւչին որղի Ապուսեճի,քանզի էր

գայր

զնա ի կապանսն. է տանջանս արկանել մածարբերս, մինքն գրաւել, զաչխարչն տալ ի զամուրան ձեոս Իւրոյ գործավարացն, ըստ պարսկայնոցն Հատուցմանց Հատուցանել նոցա:իբրե զեկուցաւ նմա ոմանց զոր ինչ

Եզայս (485) օրինակ կատարել զկամսչարագոյնո:

լեալ խրոխտ ն

,

դառնաչունչփոնկալով մոմոռնալ յանձնիւր գազանեղենզայրացմամբ մարձակեալ եկն մեղակարձում եմուտ ր քաղաքն Շամիրամայ Է Վանտոսպ: ԻսկիչխաննԱն չոտ իւր խոյս տունհալ եղբարք զկողմամբքնՓոքր ԱղբաԵւ Աւչնի Հայէւ Սրինգ: գոյ, ժերձ յամուրսն Ջղմար ւԼատացեալ ծառայի ումեմն զաչխարծս Սափիանուն:է գեբելոցն Յունացներքինի, թողեալզծաւատանոր Է Քրիստոս, դեն ստացեալ,արիւնարբուուսմամբբնամսլիմանակ" առ

,

կիր",բայց միայնյամուրսնոչ կարացինլինել գամագիտ: Եւ

լօք

այնպէս յանՀոդս աներկիւղս Հարկապածանջդործակավարէին: Գունդ մի Հարուստ անցեալ մնացին ի Հում-

նմա: 1484 ՉԺԱյլ օր.՝Հասուցանել «օժԱյլ օր-՝չուտով թափնեալ:չօօժ Այլ օր-ի սպանումնն: (485) Ա (ււ) մոլիմանակ փխ մսլիմանակ:

բոյրազան աւանի Մարդաստան գաւառի, ուր եպիսկոյայնժամ փոխեալ պոսական աթոռ մարդպետականին դնէր ան քաղաքէ. անդ է Նախճաւ Հասեալ քաջացն մերոց եղբարցն երեց|486յունց ազատագունդ սակաւաձեռն դրոխիւէ ձմեռնային ժամանակի,ն ընղ լըթնատեսիլ լուսոյն վազս ի վերայ եդեալ՝ Հանին ընդ սուր"յոլովս քան թէ սակաւս: Բայց քանզի խոնջեալ երիվարացն ի յերկայնագոյն ընթացիցն ն վասնթանձրամած4եանն"" կուտակմանըպակասեալ նե թյչնամիքն ուժոյ երիվարաւցն՝ ելեալ ի վեՀանդստեամբ ն նիզակաց ն ոցա է լիճա ազեղանց րայ ձերբակալ արարեալ ն եալ, զոմանս, ն զվար Է Հատնալ ի փայտի բարձրացուցանեին ի վերայ դրանդ "9 Իսկ զձերբակալսն յղեցին Աւչին է պարսպին: Չարտաւ, որթ տունհալի կապանսբանտի ն դատապարտեցան ի մած, ն սրախողխող միջակտուր արարեալ: Այսպէս զամենայն մածու ըմբոնեալսն վտանգաւոր տառապնցուցանէեին ընդ ե ն Ս ն ն ն մէի կտրձլով, ածարկուս տեաողացն զնոցայն վտանկանկաոմն ի տոծմէն Վարացուցանելով:Բայցմիայն զԱրչակ (487 ժեունեաց խնդրեալ դստերն Շապծոյ Բագրատունոյ, ամուսզոր առեալ յայնժամ Աւչնի կնութեան անօրէն նութիւն. զսա աղերսեալ ւիկինն Վասպուրական Սեդայ, կին Աչոտի նե դուստր Ապումբուանալ զերծին զնա ի սրոյն

24լ"-ի,որր

ՄաոԽր

ր

առ

Աւչնի:

(ԻՋ)

ԵԹԷ ՈՐՊԷՍ ԱՍՏՈՒԱԾԱՍԱՍՏ

ԱՒՇԻՆ

Բայցզով

ԵՒ

ԲԱՐԿՈՒԹԵԱՄԲ

ՀԱՄՕՐԷՆ ԶՕՐՔ

ՍԱՏԱԿԵՑԱՒԻ

ԻԻՐ։

կամ որ աչիարչ.զոր ոչ կոբծանեացԱ.չին պեսպեսլլկանոթ չինի ասպատակաւ,աւպրառու լափչտա---ծ-

(ՀՏ)

է:2/Նն

Հ6ճ

:

Գ)

ոբ

Հո

Աաաա աա Ո

ԱՀա

ՀՀաա

ԼԱՇաս-

Այլ «բ.՝ Ի սուիթ:ՀՀ) Այլ «բ ձետանց: ալ օբ նել զԱստուածի Գիտութեան: ու

կութետմբ, սպանմամբսրոյ ն սովոյ: Քանզի այնչափ Թանյաճախութիւն սովոյն՝որ ոչ միայն անսուրբկենդանիս ուտեին րստ սրբութեան կարգի, այլ ն ղսարսավելի ն զդժնդակ,որ զգաղզանայինն անցուցանէ զվայրննամտուԹիւնն, զմարմինս մեռելոցառանցխղճելոյուտէին, ի գեբեզմանացն ՀանեալՀետ միոյ ն երկուց ամաց Թաղելոյ: ծւ բացաւ

պատճառ այսոցիկ զի՞նչ, եթէ ոչ այն

մ. Աաիս

զոր

Պաղունասաց,

ընտրեցին զԱստուած ունել ի գիտուԹեա աց զնուտ ի միտս գործել զաԵ" անարզութեան մարգարէն գերութնամբն « ւսսէ, ւոց նրիցենՀարք զորդիս,ն որդիք զծարս» որպես ն Վեսպիանոսիւն եղն: բայց թանզի յերկնուստ էր Հասել վտանգն, է աստուածառաքէր բա լութիւնն՝ն ն ոչ ոք զօրեաց եկաց որա անել աաաերամ ն այլ որ նոյն բժշ ի մինչ այաչես աչխարծաի տարակուսի,ն ակն ունէին ՀՔութեանյն Աչ տուծոյառատանալ, որպէսսովորէ Աստուծ ն բարկութնան զողորմութիւն յիչել. Յովաէվ անուն ի Յունաց ազե ծառայութիւնՀասեալԱւչնի, ներքինի, դականութենէ թողեալզքըիստոսականսլաչտօնն, մոլորութեանն ՄաՀչումաթայ Հաւատացեալ", այը գազանաբարոյ,վայրենամիտ, ւսւատաձեռն արբումն արեան մարդկան, այլ զօրաւոր Ի գործս ւվատերազմաց, զօրութեամբ ածարկու ազանց, կաբողութիւն Դ ուժեղութիւնԱւչնի հ սորա ձեռս բաւականացեալ: Այլ որ փովփոխէ զսիրտս իչիչանաց նախախնամօղն Աստուած՝քակեալբաժաննաց ճեղքեաց զՅծովսէփ է /Աեչեք. ն թողեալ 489) զքաղաքն Պարտաւ՝առնու զզօրս իչը նրագապէսանցեալ դնացեալ ի յաշխարչն Առորեստաե փութացաւ նի: Զորլունալ` Աւչնի հ կոր (ործանեցաւ. գրեաց Սափիոր ի Վանտոսսպ նատեալ7 ճոխանայր Վասպուրական տերութնամբն. որ առանց յապաղանաց ոչ

ՄԱ

առ

Բ

եՀարն'

առ

Բարելաց,

ընդդէմ ի կնաց:

բայր

`

առ

ւ

(485) «վ 2/ւժ/ ՄաՀումաթայ մոլորութեան Հաւատացեալ. ն՝ զսատակչականդեղն (489) ԺԱ Ր/5) լուաւ: «) Այլ օր: Սափին. արբեալ:

զփոյթն

գնաց Խաս առաջարերեալ՝

առ.

Աւչինե Մարակայ

քաղաք:Եւ ըստ արժանի վրիժապարտութնանն լցնալ սուր ոնառն խաղաց ի վերայ Աւչնի ն բանակի բարկութեամբ նորա Հրեշտակի Աստուծոյ Հասարակ, Հարեալ ի Հաբուածս անբժչկականս բստ օրինի Հերովդիայ ախտակրուԹնան, տորոմեալխղթայթմամբ, չարալլուկ ուռուցմամբ զտրորումն առնոյրարիւնալից մարմինն գաարիւնապարտ առ

զանեղինին. ն նախ առաջ Սափինկարի յոյժ աիրեզեալն Ի-ը։ զսատակչական դեղն րբնալ՞՞,անբուժելիկեղով մ ոսկր նի մժարմին՝ վառեալ առաջի Աչնի զրաւ առնոյր ե Նոյնպէսեւ ամենայն զօրք ն զօրագլուխք կենացն: ծանդերձ բազմակոյտ կարաւանին զկորատելճցնյան" ընկալան զվճիո. նովին վազան: ինք ւչին ղտանջանացն փորձական կիրս կրեալ,դառնագոյն քան զլեղի իժի ճաչակս ճա«Լ չակեալդնաց զկորստական դժոխք ի ներքուստ դառնացան է ւատածելնմա» չազանրաւութիւն ընացնընդ Իր տանելով: Իսկաչխարչս ոդի առեալբնակեցանխաղաղութեամբ ԱՋ ըստ բաքանչիւը Հասակի չափոյ է մեծամեծացմինչ ի փոն քունս,Լ1 գոծացեալ զգթութեանցն Աստուծոյ. ձիացմամբ աու ծայելով,Թէ ո՛վ ոք էր, ն ո՛րպիսի, նւ ո՛րպէս կոնորայն րեաւ ասեն, «զիա՛րդդադարեացսլածանֆողն, Հանդեաւ եթէ ո՛րպէս տաղնապօղն. իջին ի դժոխս փառքնորա»": ործեցաւ այս ՑԽԷ Թուականութեանս Հայ ց, )"Ըւմ է մի տէր Գորգ Հայոցկաթողիկոս փոխեցաւ՝:եւ յաֆորդեալփոխանակ նորա կացեալ մաթոռսրբոյն Գրիգորի է րանելինՄաշտոց, ելեալ հ կղզոյն Գեղաքունի լճէն, զ |491) զվարուցն Վարապետին բերնալզօրինակ.է. Թէ ոչ այպանել ախորժէք զբանիւքիմովք ոչ ընդծատ կամ

- աի Լ

ԱրՂո"ւցն 45ղով Հոն ճանապարչն.

ա-

ա

ժօծաննու

ւ

(489-490)ԺԱ Ը/.- 70)զկորստեանն:«2 Այլ օր.փորձագոյն:««») Ա (1 :5.), 1 (273), Ա (243)/ Մաշչտո 11 (376), ց եղեալ: "ղրալ (193) Նախն. Ցա

Լալ՛

14902) Այլ օբ: զսա:

պախարակելի Թուիցի կոչել զնա" նովիմբանուամբ.այլ Մկրոչին Հրամայի՝ մի բմպել գինի

օզի. ոչ միայն գինով ոչ ղկծէր, այլ ոչ չրով զծարաւոյն ոլէտսն կատարէր, ըբնդովք թրջելովք, ն խստավայել սակաւապետութեամբ բանջարովք քաղցնվայելելով:Այլ է ուսումնական բանմեռեդիտութնանն քաջաչմտազոյն, անընչասիրութնեամբն ն

սա

ն

առ

լագոյն. առատաձեռնութեամբն (ննդանագոյն:Սս կեցնալ ամիսս Ը կամ

Թ

յաթոռ

փոխի յաթոռ Հայրապետականին՝

առաքելական ի Փրկչէնմերմէ խոստասզատուադրութեանն

բաննալան": Եւ

փոխանակ նորա ժառանգէ զաթոռ Հայրապետական երանելին որ է սնեալն ուսեալ տէրՑօՀաննէս՞, սրնորին Հրածանգեալ բոյն Մաչտոցի. կրթարանի ուսումնան սիրութեաննվարժիւթ ոռողացեալ, այր քաղցրաբարո Հասարակարար ծասարակ զինքն |492) Հեղաչայնաց, վարկանելով, աղրուսք ոյ ամբարտաւանականբարձրայօնուԹեանն՝կալով յաչտիճան Հեղզոցն, դրուատնալ ի Փրկչէն մերմէ Ցիսուսէ Քրիստոսէ: աու

ոտս

առ

Ա2)

ՎԱՍՆ ՍՔԱՆՉՁԵԼԵԱՑՆ

ՑԱՄՍ

ՈՐ ՑՈՒՑԱԻ

ԶՕՐԱՎԱՐՈՒԹԵԱՆՆ

ՅՈՍՏԱՆՆ

ՌՇՏՈՒՆԵԱՑ

ԳԱԳԿԱՑ:

որ ցուցաւ նութնանն Հրաչիցն,

է դօրավարութեանն Գագկայ. ապաչաւանք ոչ սակաւք դիմելին Հոլովեալ»-ի վեբայ իմ. զոր արգ այժմ ծամառօտաբարձատուցից զարկ ն

է

.

Ն չանն

քրիստոսեան քառածրադիծ փայտիւ արունաւոագործնալ ճարտարապետիումեմն Հիւսնեալ, նե արծաթագործ (493) եօթնվորձեան Հրաբորբոք ճարտարապետնի բովս

(492) չԺԱյլ օր-՝ մալովեալ: (493) 29 Այլօր. վատամիրծ:

|

Հալոցացնղզոււո

ն.

|

վճիտ արծաթ ընտրելով, արծաթեղինաւն

զփայտեղէնն պատեալ արտաքուսոո, որդունակ քաւութիւնն ւ

կած

լ

ի

|

դարք՝:Նոր եԼէյ Նաբուզարդանշ կամ Զամրի՝ ե մայտնեալ

|

այլ

ձեոն

ապասու

նեն խորանին ի

ճարտարապետացն եղիաբ

ն

Մ ովսիսէ

օրիւ

է ադրեալ

Բեսելիէլ(սոորանայար-

մաղանդոյնՆեստորի, երեքթչուառնան վատաչուէր, վատժիրՀ՞,զագաձութեւսնն չարիս ախտացեալ՝ սպրդեալեմուտ ընդ մութ գիչերին վամրականպարսպեալբլուր,

Եւ ն նդգլորմանէ այսաՀարին: Հրամայեաց ածել ոսկերիչ

ււ բոգեալնորացոյց զանյաղթ փայտ խաչինՔրիստոսի, տուցեալզբեկորսնււյու իւրաքանչիւր մօդս,ոլատեալ մաքուր

արծաթով քան վայնլչաղոյն

տոնից

յամօթ

զառաջինն, ի սզարծանսքրիսի նախատինսթշնամեաց խաչին Քրիս-

տոսի:ԻսկԹչուառականն ղզսատակմանն ընկալաւզվճիռ,ն

ի

Հանդերձելումն զխաչաՀանուացն Հատուցանել զոլարտիս: Բայցմի՛ ինձ բասրանս (4951դիցես՝զօրինականին սու

(495) 978"

եյ ել,41ամնց մրոանձր: բվոցունջ: «9

"1 "Ր"

Ա

(1) 1(278, |

:

աաատկա ո»7 ի մա

սո

Ո

(248)՝ երկե|

Ա

-

ՇԹ

հ

ՎԱՍՆ ԱՊՍՏԱՄԲՈՒԹԵԱՆ ՏԱՃԿԱՅՆ ՈՐ ԿԱՅՍԻԿՔՆ

ԿՈԶԻՆ

ԵԻ ԻՇԽԱՆԻՆ ՍԻՒՆԵԱՑ Ի ԹԱԳԱՒՈՐԵՆ

ՍՄԲԱՏԱՅ, ԵՒ

ԴԱՐՋԵԱԼ ԵՐԿՈՑՈՒՆՑ"" ՀՆԱԶԱՆԴՈՒԹԻԻՆ:

Ընդ այն ժամանակս զօրաժողովեղն թագաւորն Հայոց Սմբատի Ապաչունեաց աչխարՀին: Զի որդիքն վերայ Աբդոչամանի՛, որ կայսիկքնանուանին՝ ապատամբեալ էին ւ

առ

ն

-

"

անցեալի սուրբ կոչարանինօթագացեալ. մինչքաղցրատենչ քունն է վերայ Հառանէր որ զպածպանութիւն գիչերոյն պաճէին՝ նորա ամբարձեալզպղծալից ձեռն ի սրբութիւն սրբոցն ն ն առեալ զսուրբ նչան խաչին Քրիստոսի ընդ պատուծանն արտաքո ելել, ե մուտս որֆացեալ կոյս ցավինծովուն ի փապարյարձանախիտքարին ն մանրեալ զարծաթեղէնն ընդ փայտեղինին.ն խակոյնՀարհալ զնա այսոյն սղծոյ ն (494) ընդ զառիվայր լերինն թաւալագլոր խաղացուցեալ Հարուստ ձղմամբ մինչ ի դաշտավայր տեղին ուր այգեատանքն:Իրն ստուղելաւ որ ինչ եղեալնէր՝ փութացան խնդրել ի քաղաքին ն ի կիրճա ճանապարծին, յոր կողմ ե աճապարհաց ոք, մինչ անցեալ գտին զծարեալն դիւի չարի, զի կայր դեռ կիսամեռ: եւ առեալզմանրնալ ն զխորտակեալ ի մասունս զխաչն՝բերին զօրավարն, լուացեալ զարիւն "ղծոյն,որ ի վերայ խաչին կայր ի չաղախեալ

ն

է նականս ն աւքտարանականս դ դնել լ Հա Համեփ ատուխիւն, զոր ն ոչ հս ան նամ 1 զմեծն ն դիտանա նակն Է ն, զճ»մ փոքր օրինակ դճչմարտութիւնն: ՈրպէսՊօղոս ուսուցանէ.«արծամարծեալ, առք,ուրուք զօրէնրո Մովաէսի՝ մեռանէր, Ի բնրանոլ / Բ կամ Գ վկայիւք. քանի ժ ոյն ն Դոմ 1 պատժոԺ ւմ Էր Ք զայ» որ զորդի ու ուռ ե ծոյ որ հ կարգին եՀար»", է:

|

ի պետութենէ թագաւորին, տալ արկա ն. զինուորել որսլես եւ օրէն էր: գրեթէ ամենայն իշխանք Հայոց, Վրաց ն Աղուանից եկեալէին ընդ զօրս Հայոց հ վերայաչխարծին Ապաձուննաց. էր ընդ իչխանսն ն մեծ իշխանն Վասպուն բական Աչոտ, որդի 1496) Դերանկին, ընդ նմա Գրիգոր էչն. խանն Մոկաց Վասն զի զօրքն Անձաւացնաց: իչիչանն Մոկացն իչխանն Անձաւացեաց նուաճեալէին ընդ ձեռամբ Եւ Վասպուրական իչիանութեանն: անցեալ էին բանակեալ զօրքն ՀայոցԷ դաչտին ՕչականԷ Մանաղզաւնան նածա-

նդին:

Իսկ որ տիրէրաշխարՀին Առլածունեաց զիւր կայսիկն՝ զօրսն ինքն գումարնալ ն որ չուրջ զնովաւքաղաքամինք ն ասսլատակքն Պարսից,որք ի Յունացնվերայ նէին արչաւանս: Գրէ կայսիկն այու Թագաւորն՝ խնդրել առ

առ-

ն զոր միանդամ կամիցի՝ զխաղաղութիւն, յայտնիքն եղիգիԵւ այսպես,հոկ ծածուկ քն՝ որսլէսվայտնեցանն: թագաւորն յանձն առնոյրզխաղաղութիւնն: Իսկ կայսիկքնն որք ընդ նոսա ն զօրքն ԴՊարսիգ զմարտն ե դաղտնիս գրգոէին,1 հրագապէս աճապարեալ Հասին Հանդէպ զօրուն Հայոց.

մինչ նոքա յանչոգս յապլածովսբնակէին՝նոքա զոաղմն շՂ

կազմեալ վառեցին զճակատն. ն թաղաւվճեյորն յանկասփութացան ելին ի բանակէն

լինելով՝ կածս

փախստնայ

առպարիսօք: Հալյուսսո

իսկ իշխանն Աչուտն իչխանն Մոկացն զօրքն

ի

:

'

|

| |

պուրականի. դարձուցանէ անդէն բերկրացիան, ն. մեծաւ ինքեանք դառնային յաղթութնամի անպայման առ

նս

դործ

եւ

դ Փուպ անր էուրախացեալ Ը թագատեղին. ը 1 21 ի դասկածա 7Ը Գ (500յացն, զերծնալ զոր ունէր յիչ-

չ

,

եկն ի ըն,ոջ

ԱԱ

ե

ւ իբրն

խանէն Սիւնեա :

յայնկոյս ի

Եւ

աջան Հարութ ի Նար բանակին Արնավ: այդուն

անգետ

ն

նոն

Երւսս

Եւ

Թիւնն Համարելով.Համողեացի մէջ երկոցունը ն գլխաւոոսա, Ը Գրազ մինչ դալ Սաչակայ եղբօր մեծաւ

պարգեօք«Ք ն անչամեմատ ԲՐ3

Դ խնդութեամբ: բ

|

Հախնդութեամբ:Գործեցաւայս ՅԾԱ թուականութեանս Դ եւ ՑօՀաննու յոց ի ամիծայրապետութնեանն Հայոց կա-

|

թողիկոսի:

Թ ԺԹ)

ՎԱՍՆ ՄԱՀՈՒՆ ԱՇՈՏԻ

Եւ

ՎԱՍՊՈՒՐԱԿԱՆ

ԻՇԽԱՆԻՆ

Ի

ՆԱԽԱՀՃԱՒԱՆ

ՔԱՂԱՔԻ:

| '

փայրի ոչ մտադիւր ախորժակօք գրեմ Յայսմ

զ ճառա

լ

(499) 2: զղօչիկն: օժ Այլ /1լ օր` «ր զ1օչիկ

զոր

Նմ Խրո Աո տումալ աոա ՀՐ

Բերկրիբաժին եղեալ էր Վաս-

եղե Է գալ միւսոյտարոյն՝ Սմբատ Սիւնեացէ իչիիանն բաց եկաց ի Հնազանդութենէ թագաւորին Հայոց,արգել առնելով Հարկացն տալ թաղաւորին, Թեակոխելով Պարսից բոնաւորինՀատուցանել զծարկաԼԴ զծասս.եւ ինքն ժողո-

//: ազյաղթանակ պատերազմինն զչոյակապ անուն արթ ստանալոյն ասն, այս կամ խաղաղութեանկամ

ելցեն ի գլուխ", միայն զյապաղանացնբ պատերազմօք բաց լքցես զդեդգերանս».ն. լոստանայրտալ նմա քան ն ագարակ«: Քանզի ղոստանն ի կալուած զյաղթութեանն մանազաւենին Սայսկի ինքն թագաւորն ժողովեալ զօր Հաբուստ աւելի քան ղծազարաց Հնգից է քսանից, ն եկն անց

էր մանազաւեցոյն ի բերկրացոյն. նոցա Հաննա

ն

նա:

«ե

ղութիւն. զոր ոչ անփոյթ արարեալ |498) լի բարեմտութնամբ լյղփացեալն Աչոտ՝ խօսի ընդ թագաւորին զխաղաղութիւն. զոր ոչ անունկեդիր լեալ ընդունի զծայցելին,

նան

առ

առ

ն

ՁէչիոննԱչոտ մղէին, զի Համողեսցէ ի մէջ նոցա զիխաղա-

Վասպուրական բաժնէ,

մ

լո

|

յա-

որո |:

.

ականն դարձուցին զղաչիկն"", մտեալ Թթթել

զոր

եմուտ

Վո

Անձաւա-

ցնաց թաֆագոյնաարիացանկացին յուտնկայի. ն վառեալ արձանացանիբբն.զմի այր, ն յանդուղն զէն ն յասպազէն՝ դիմեցուածով խուռն լարժակմամբ Հարնեալի դիժի, ուր քաջքն այլազգհացն ճակատէին ընդ աջաթն կողմն. ն պատառեցինզղունդն, ն պարտեցինզախոյեանսն.ն այն ինչ ի Լ զՀետ փախստէիցն սուր ի գործ ասրկեալ՝ դիթաւալ կուտակս կուտակս արկանէին. ն մնացնալքն փախստնեամբ ի Մանազաւնեանն Եւ հՀաս գոյժն աւետաբեր անկանէինքաղաք: զկնի թագաւորին, ն դարձան եկին պաջարել զքաղաքն: իսկ որք էին

տի,

իո |499| եկն զօրաւորաց՝ արանց Հու112" «այոց ԳՈ ՑայնժամԹագաւորն դեսփութացոյց ր գոիոյ կնի Աչոտ, զի անյապաղերաիչխանն ք եւ էր գրեալ ի միում թղթի անդ, Հոն Բոց: ինչ դործնաց ե զօրսն ԱպաԱչուտ

«նե

այս

գործ... ի գլութ»

կամ դութնամբ Այլ օր. լքիցես: 2)

ուղղ՝

«ե

պլատծրազմաւ օր. Այլ

այս

ելցէ ի գլու»:

կայսիկի:

գործ կամ խաղա(նախն.470): օժ

որ տրտմականքն,քան Թէ ուրախականքն պատմութեանս, առաջանան տիրել ինձ: Թախիծք անզրաւք, քան թէ խնդութեանցն աճեն բողբոջք. արտօսր յորդառատ վոակաց ծաւալին յաչաց, քան թե ծաղուն խողխոջեն խխնչիւնք. գլորումն, քան Թէ կանդնումն յառաջատեն. բեկումն սրտի, քան Թէ քաֆութիւն ոլնդութեան (501) ե ներքս դիմեն. կնանք ցաւադինք, քան թէ առողջութիւն ընդդիմակ մածու յաջֆորդին": Է՞րաղագտու կամ վասն ո՞ւրպատճառանաց. զի

բեփառ դլխոյն իմմէ զրկեալ լինիմ: ԶԱչոտէ

ասե

ամսոյնմաւուր

ժամու ի միններորդ երկչաբաթւոֆ""" տիկինն Սեդայ առեալ զղի նորա տարեալ Հանուցանք ի յԱղբագի դեօղն Օսի,ի վանս սուրբ Խաչին: Յերկարագոյնա վասն սորա աճնցուցանելՀարկաւորէր"""

ւորն".

զողբնրգականացնճարտասանութիւնս:Բայց քանզի նաբար

եւ ձնեռնարկութեանն: աղզատորերոյն Վասպուրականի

աղերսեալ՝ մի երթալ զայն ճանապարձ,առաջի դնելով զախտակրելն՝նորա ընտրեալ զմած ի վերայ քեռոյն իւր",

քան զկեանս կեղակարծինչ խորչել զնմանէ: եւ ուժնղացնալ ցաւողն խստութեան որովայնապաւածութեսն՝ երԹայ մտանէ ի քաղաքն նախճաւան,ն տնեալ 502) անդ զաԽ՝ փոխի յաչխարչէս ամենեցուն ւուրս սլատկառելին, ման նաւանդ Թէ ընդՀանուր ցանկալին սիրելին ճոխից ն անաե զգեաց,աղքատաց եւ փարթամաց, Մեծամեծաց՝ փոքունց: Սորա ամք ձգեալ լինին ՍՅԻԵ թուականէն" Հայոց. լեալ ամաց ԻԹ՝ փոխի յաչխարՀէս յամսեանն արեգ, որ օր Դ էր 229 Ա 6/2)Էմ: «2օ2) Այլ օր- մաֆորդէն: Այլ օր. զնազելւոյ: չշօօժ Ա (1/9) վսամապեոէ: 20: Այլօր: անմերձելալի ճարԱ (1/9'՝ տարաց ի բժշկական: չշօ0օժ ուղղ: ազատորերոյն. 413): «2222օ2«2)Այլ օր-՝ ազատ որնար (նախն, Ք-բոյ: (502) ՀԺ) Այլ օր-՝մեծաց:22) Այլ օր.Թ̀ուականութենէն: 2224) Այլ օր: ի մաւուր երեքչաբաթօջ: 22009Հարկաւորէր. ուղղ՝ Հարկաւոր էր

ողբոցն վարել բանակարդութիւն՝ թողի այժմ այԵւ կ ամ ղօրաւորի այլում ժամանակի:ինձ ն վերայ առ

լում

զուգական անձամեմատ խնդութիւնն դեգերել, Հոդեորական |503) ուրախութիւնան ընթանալ յետ մարմնական՞՝ տրտմականացն յաճախութեանցն:Քանզիթեպետ ն տալա-

զնա-

նուր նախագածանստեալ ի մէջ բոլոր Հայաստանեայց: Քանզիի գնալ նորա զօրացուցանել զքեռին իւր ղթազգաւորն Հայոց, իսկոյն յելանելն նորա ի տանէ իւրմէ ի Վան ե վերայ քաղաքէ՝ տիրէ նորա ցաւք Հիւանղդագինք կարամածու, պետք անմերձենալիք ճարտարաց բժչկական"""""

ոչ

բաւէաղքատիմաստիմոցխոծարանաց չարժումն պատկա-

գելի" զիարձրադած ճոխացելոյ վանմապետէ", յընդՀաե

ա-

ն

առ

կենացն Աչոտի՝ լրմամբ ժամանակի չափարերնալ Հաստատնագոյն ն անվրէպ լուծման կենացս Հոզնորանէ. մաւիտենականսնւ անվախճան կենացն առաւելութիւնն անցեալ զնացնալ ժամանեաց,յապաչաւանս ն ի զիղֆ" հ վերայերիտասարդական առեկեալ դիւրածոս արագավէժ չարեացն միտնալխակութիւն"": Զի ի Հասանելի վերայ նորա ցաւոցն մածարբերաց՝ ոչ Հողացաւ զմանկականնիւր տարաժամ ելսն յաչխարծէս, թողուլ լքանել զաչխարչաբաղզմագաւառս, խ ղաժուրս անկասկածելիս, մերժել Հեռանալ ճոխ ն ի նազելի եղբարցն պատուաւորաց, ի պարոյ կացեալ ազատագունըազդի ազգի պերճութենք, ն որ այլ քաղցրագոյն վայելք ընդ ծրկնաւս ի վերայ երկրի, պայծառ զեղ ժամ

առ

|

առ

ն արեգական լուսնի, Հանդերձ աստեղացն ճոխագործու-

Թնամբքնընդ տարբեր երկնի յեղյեղլով, ծովու ն այլոց ցամաքայնոց,|504/ 1. չրայնոցն բարեփառՀոլովմանցն Հրճուահաց, ն որ ինչ ընդ այլք՝ ընդ դոքօք պատկանինյարմարա-

(500 Ժ

(նալխն.,426):

պոյցք

(503)

ւմ մոռացմամբ սուղեալ՝

ո 1504)

Այ.

ն երկնաւորսն

առ

«) Այլ տրտմականացն: . Աորմնականացն խակութիւնս:

զիղֆո: «5

/(

Ա(//եռրինչ

օր.

երկնից

օր.՝նի

այլջ:

Թագաւորն Թնակոխետլ, վասն չանդերձելողն Հոգացեալ, կղերս եկեղեցւոյսրբոյ խոնարբծեալ կոչնաց ղերիցունսն նորոյ կտակիս, զեպիսկուոսս ն դքածանայս, առաֆիարկեալ զծաւատոցն կատարելաբանութիւն, զմկրտութնանն

ցանելգնալ «ընդ իչխանութիւնս

առ

ճթէ

ժամանակի

Գագիկեղբայր նորին.

տովանութիւեն, զողորմագին պաղատանան, մինչ ի մած է զտրտմելն, զկենաց դեղն Հայցել,զմարմին զարիւն որդ(505) ի Թողզութիւն ւոյն Աստուծոյ մեղաց, զվայն ն. զեղուկն

.

գոլով

առ

շ281), ԱՐ 0 250)՝

սո

րաի

»

Սլ

մուրուացն: ՄԼ

«բ

օր-,

' ի3386)ժորուացն: Մ

Այլ օբ-՝զծրեսն: »շօՇՇԺ Այլ օր` կալով: (506) ») Այլ «բ.՝ ի ժիոյ: ՝

տելի:

Ա

(ոշ,

եկեալ ի մի վայր Գադիկն Գուըգէն եղբարք Համածարք ն միոյ" մօր ծնունդք, յերկուց քաֆատոծմիկ գածակալութննէ Սենչքարիմայն Դաւթի, ն անձակառակողՀաւանութեամբ ծեղաձչայնաց միմեանս սիրոյ մորդորմամբարտաքոյ վատթարինլխ՛ոծականաբար խմառմնալով,քաֆախորՀչուրդ առատաբուղխ խաղացմժամբ (507) խ տութեանն զմիմեանս բոնաչարելով,զօտարուռին բազ վարատելով զբղջախոչութեան անՀանճարութիւն՝ ղլաւն ն զյոյժ օգտակարագոյնընտրութնամբն գիրկս արնլ զիաղաղութեան Հայրենիաչխարչի երկին,ղչինութեան կառիրաբարՀոգ յանձին տանել. ստազանբարեկարգաբար ե ղմերժետալն զարդարել զմերկացեալնի բարեզարդութենէ", յանժձնիւրսառնել զծեռացեալն ի Հայրենեաց ն ի ւռանց՝ ն ն զվրդովեալ կարդա աշխարձիս դարձումն, զչփոթեալ յօրինել Հանդարտութիւն է. խաղաղութիւն լառաջանալ, ն ամենայն ուրեք ամենեցուն բնակաց աչխարձիս անդորբնալ յանծողա ն լյապածչովսլինիլ ի ներքին ն յարտաքին ն

Մ

առ

բոնաՀաւատացելոց ոզւոցե աղաչաւելոց զտիրելն

կորուստ: ձգեալկորզեն մինքեանցն Յետ մածունն սգոյ Աչուռին. կատարելոյզաւուրս խորաառնու տէրութեանս զիչխանութիւննՎասպուրական

կչոծալ, զաոռնիկն, զմաքսաւորն, զաւազակն ն որք այոպի«իք, ն առաչի արկեալ զչառաչանսն, զարտասուսն, զխոս-

առ

Ընդ ընդ պետութիւնս,

խաւարիս այսորիկ», որ անՀչաւատիցքան աշխարծակալա

զյոյսն լուսաւորութիւն: զառեկելոցն մապաչխարութիւն, յո վախճանին, զմարդասիրելն Բրիատոսի, զառծաւատչեայսն առաֆարբերելով ի փոքր զմեծամեծսն

անյարմարՀառաչմամբ", մեծակականողբովք Քրիստոս Վէմս ամբառնալով: զերեսօք արկեալարտօսր յորդառատս ի խողածնլի աչաց ի վայր զնորափթիթծաղՀեղեղատելով, կազարդ ոսկեճաճանչն մուրուացն ճիրանամբքն զըխբզումնն, նե որ առաւելեալն քան զսոյն զապաչաւանացն Նան սրբոց զանյազգութիւնն: ն ւռեսաւորուՀրեչտակացն Թիւն 4նացնալ, որոց սարսափմամբ խորա զնայեցած յապուչ միտքն կրթեալ, չուրֆ փակնալզնայեցածն՝ի Հարց ասէ, «դո՞յԹողութիւնիմոցչարեացն դործելոց, մատուցեալ Ա ստուած Թողո՞ւ զիմ պլարտեացն մաճախութիւն. ասացեք ինձ,տուք ինձ պատասխանի»: Զայս ասելով, ն երեսն" է վայր հ վերայ մածճացն զգետնեալ՝ ի վայն ն մեղուկն զողբոցն խառնուածսն մաճախագոյնս Ես հսկ մանուածէր: ընթեր անվրիպադոյնիրազեկ եղէ բովանդակ հորա Հաստատնագոյնյոյսն կազմեալ ճափրկութիւն. |506) ճաչակս չակետալ զծացն կենդանի, ն. ղաղբիւր արեանն ն կենդանի ննդանարար որդւոյն Աստուծոյ աւանդնաց զծոգին ի ձեոս սրբոց Հրեչտակաց, անՀամարձակապէս

էւ

|

առ

ծազմարարաց:

բաժանեցինյերերկիրսիւրեանց էրութեանն ն ի մուտա զծաոր կուս Ցելսկոյս յեցածն բերվ՝առեալ էր ի բաժնէ Գագիկիշխանի, զճուաշ Դառնի գաւառն ն դԹոռռնաւան, Մարդաստան, Արտաղ, Եւ զբոլոր

ս

մասունս:

Հիշաիշաի

առ

,

(508)Պալունիք Բառիլովիւո, Առբերանի, Աղանդոռտ, ն

մ ե

օօ

508/) (508)

օր.`

' ւն գ.առնի:

ոմա

Այ

ր

օր.

տ ւ

,

(251, (333)Դառնի: Ա ԵՈԿԱ

արդութեն

արդարել:

«ժե Մեժնունիք: |

ՄԵ-

վեր

ւ անդ

մոր մա«իե վեր

անդդ

ԱԼ

(383)

(նախո,

ծնունիք",Տոսպոչտունիք, Բոդունիք, դաւառ Գուղդան

տաչէսնան": Այսոքիկդաւառք

Ար-

է Գքորգեայ նոյնգունակ

զարդու զարդարեաց զնա բուարծաթեղինօք Լ ընտիր նե փորձ արծաթագործ դրոչածօք նչանի խաչին Քրիստոսի: Իսպառատորնամրականին ի գոգաձե. ւռեղւոջն, որ Հիւախիսի ի չեղ տեչինեաց եկեղեցի Հրաչագործ ծրաչազանյօրինուածով սանի՝

անուանիխք, զոր յառաջին ժամանակս իւրոյ իչխանութեանն սնփիՀչականս իւր արարեալ ունէր Հայրն նենդութնան Մարդպետն զոր ն վեր կոչեցեալ, |. անդ" միչատակեալ ցուցաք ղզորպիսութիւն, մանաւանդ

բուառօք

առ

ամենայն կողմանց փասպուրականի: Իսկ ԳուրդինիմարզպանիՀայոց առնալ էր ի բաժնի մելս կոյս է որ ելանէե Հարաւակողմն, զԱնձածից 4որ,զ Կրճունիս,զկկուղանովիտ, ն զբուն զՄարդաստան դաւառ, զԱր-

ե Վանտոսպ, յանուն Հիմնեցուցեալ ն սուրբ քաղաքն Երուսաղէմ. յամէ

նեալձր

իշկ զ Նախճաւանքաղաք ԴՊարսկաՀայոց,

ի

:

կ

Գողթնգաւառ Հանեալէր հ Վասի|ջ0ցղլուրականէ բաղում ժամանակօք առաջ, ՄԺԱ ամօք՝, յամի այրման" եկեղեցւոյն Գրիգորի ն. վտանգաւոր մածու զօրացն Հայոց:Իսկ

'

Գողթն դաւառ ե ժամանակի կատարման սրբոյն ՎաՀանոյ, յամի ՃՋՉԶթուականութեանց, յորում ամի կատարեցաւ սուրբն ՎաՀան, որ էր որդի Խոսրովայ Գողթանտեաոն: Եւ սկիզբն Դ արարեալ չինութնեան խաղաղութեանչսչխարծիս իրաւադատութեամբ, վնրակացութետմբ որբոց ն այբնաց,աղքատսիրութեանն (ըֆմտութեամբ, եկեղեցւոյզաիզ

դարմամբ. չինեացԳագիկ սլարոպաւոր ամրավփակութեամբ զբլուրն յՈւստանին Ռշտունեաց ե բազումամաց, ղաւերեհալն չինեալնորողնաց1 ղեկեղեցին որ ի նմա մանուանակոչու-

Թիւն սուրբ Աստուածածնին է. զարդարեաց զնա Մարիամայ մեծագանձսպասուք ն հղ ի նմա զխաչն,զոր յիչեցաք վե-

րագոյնն,ժորոյ

ծանուցաւզօրութիւննՀրաչագործ: Շինեաց ն. եկեղեցի մի յԱմրականքարանձաւի, ե կատար (510)յանունքաֆամարտիկ քարանձաւին, զօրավարին սրբոյն ձեռն

2224) Այլ օր: զԱղզբակ դաւառ: (509) ԱՐ/ժ յամիայր եկեղեցւոյ: 1510») Ա (ո) խորձրգածութեանաւանդութեան նորոյ ուվառի .

`

սրբոյն Սիշնի, որ ի սեղանոյն չինեալ ընդ

նուվիմբՀիմամբի տեղի միչատակարանի խաչելութիւն

Մեծ ե ճիչակովիտ, զուոն Առնոյ,զԱղբադ"" զՓոքը,Ալե, Տամբէր, Տագրնան, Ըոնայ,ԶարեՀաւան: Բայց զՏամբէր Հւսնւ զԸոնայն նւ զ ՋարեՀաւան գաւառ

զ

առ

.

՞

տնառոնԳողգոթայ տեղւոջ, ն ի վերայ նորա չիննաց եկե177: ղեցի զվերնատանն խորչրդականխորչրդածութեանն դութնան նորոյ ուխտի՞: Իսկ ի յածնակ կոյս սեղանոյն չինեաց եկեղեցի ի յիչատակ յարութեանն Քրիստոսիյեռօբնայ թաղմանէն վերելեկեալ աւարառութնամբ դժոխոցն, նե ի վերայնորա չիննաց (511 եկեղեցի ը ժերզծամբարձմանն կինս է Հօրն դաձակցել ն. զյիախոռ, զերկրորդ գալստեանն

չատակ ունելով,որ գալոցնէ Հայրենիփառօք բո Հըրեչտան կացն աու առաքնալան զքաջալերականն ղզմխիթարականն աւետիս հողա առբերելով:Շինեացհ. հ վերոյ Ամրական ելո ն ի մուտ կոյս տունս խրախիցս ոսկեքարանձաւին զօծս պատնեչդամեալ, մաւելլով ի յառաջագոյն ի Հօրէ նորա Դերանկէն չիննալ:Իսկի Փարաւակողմնկուսէ ի ջֆրամբար՝ քարեղինէն ճանապարծ աչտիճաննեալներարձանագործ քուստ ի վեր մինչ ի կատարանձաւին Հեչտալիր զել ն զէջո օրինեալ,քարադործ աւաղամած կրադործութեամբ: Այլ ն խկմաստութեամբպատրաստեացֆրմուղզ ներւլատկանաբար քռագոյն երկրի ի քարանց տաչելոյ փողոցս գնացից ֆրոյն կազմեալ, զալ իֆանել յելից ի ստորուէ լերինն Վարադայ առչեղնալէ ծարաւոյի Հիւսիսիխ խաղաղընդլայնանիստ (512) դոգաձն. Ամրադաչտականացան, ելանելե գագաթն" 1 (254, Ա (253, 11 (390) Խործրդաձութիւն աւանդութեան: աւանդութեան նորոյուխտին: (5111 ») Այլ օը՝ ի ֆրամբարծ: 1512) Վ Այլ օր՝ ի գաղաթան: «յ Այլ օր" պալատի: օօ) Այլ օր. ւ

|

կան անձաւին զբօսնուլնովաւ վճարումնբաւականուԹեան, ըստ մասանց պիտոյից օժնդակութնեան քաղաքայարդար ապարանիցԹագաւորական սպաղատի՞՞ Իչրոյ ՃեռակերՀօրն աւելադրելով ոին, չինուածսԷշը: Դարձեալ վերակնեալլառաւօտինս կոյս (աղացեալԻ Զուաչոուռ հ Գնտս աւան չինէ անդ ղվայելչական տեղիխրախից, բլուր մի սլարսպեալ տաճարախիտչինուածովք, որոյ Հայնցածն բն Դշդաշտակողժն ի վաԺԸ կոյս Երաժ" Բ՛Րը» ք, ի խաղա 1" Գ դետոլն ժ ա սխայ, ուր Հոյլքն էրէոցն խայտան ն վայրեննացնխոզից նւ առիւծուցնմորիքն է երամակք ցոռռցպատրաստականւաու որսոյնՀրճուանք ձեռն պատրաստ Հոլովին""՞, ընդղէմ նայելով(երանցն Այրարատեան ազատն Մասեաց, ուր Ար-

չանցն

Մ.

սւ

,

առն

Է

Այս այն

ն պարապել ո"լատուարօք չուրֆանակի մօրինեացւպատրասէ `

.:

.

ստորուռ

՝

այնպես անկարօտա Հոգ տարհալ՝ սվիտանացուս գլխաւորեացոր ենչ չինութեան առ

:

խաղաղութեան ճայ օզւոակարաաչխարՀիս նպաստաւոր դոյնսն ւզածանջէր դործառնութեան եղանակք, որպէս օրէն ն է Թագաւորաց Թագաւորազանց ն

աչխարծաչէն խնամողաց ըստ վերակացութեանն յանձանձել նոցա ՀաւայԱստուծոյ Զե ոչ |514) միայն տացելոց: չինութիւնն՝այլն յարիւն է ժապաժոյժ առաքինաբարզանձինս նդնալե վերայխոաառ

ր լ

է եռն եմա. լշրենն,ուր արեղայիցն բնակէին սքեման քն: հսկ է տիրականզօրավարութեանն Գագկայ սկղզբնաւորեալձեռակերտ չինեաց զծողաբլուր բարձրաւանդակն ե Մածոռաչտ գեօղյավփն գետոյն յելս կոյս, որ Հայի յՈստան ն որում տեղւոջ մառաջազոյն Ռչտուննաց, ապարանք պարաղաւորք եղեալէր Վարդ ռւլատրկի ՀայկաՌչտունւոյ նմա ոմն զնոյ, ն վերակացու Թողոյը՝զմովՀաննէս քաՀանայԷ Բոդունիգաւառէե յԱնատանգեղջէ:Յորումւտեղն ւոֆ բանակ կրօնաւորացկարգեաց, Հաւատաց ղառաջնորդութիւնն նախասացեալ որ էր այր քածանային, Հեղ, զածուն |516/ ն. պատուականվարուք է պատչաճազգոյն յոր կո-

իշր

դեղազարդս խրախճանական

Այլ օբ՝ սուրբ փայտն: »չ) Այլ օր.`թարակրագիծֆ:

գրնցաք

ամօք առաջ զսորայսբացայայտնեալ զցոյցս մայտնութեանն, ժամս ՆերսեսիԵրկրորդիՀայոցկաթողիկոսի ն Վարդանայ Ռչտունեացլատրկի ն յամի ունելուԹեաննՏաճկացզծայկականաչխարչս10 չեւ յետ խաչայարր / պայծառութնանն իջեալ 1 ի լեռնէն Գագիկի Ը ար

՛

Դր

զոր

սռրա,ՄԾԹ

Ք գրտան պատրաստճալ,փոքր ինչ ի վայր խաղացնեալ ի ւտեղինորում Ձորքասեն: Եւ անդ գտեալամրագոյն անձաւ տեղի անկասկածելիի պատերազմական գործոց ն զնա

1514.

,

ի

ո" տորագոր Արագոն ժիայոից մուրա ինչ րկն ուկ ա» առարանի չ յառաչնմ նխալոչչ Բրիէ Խաչով ժանր: 5 վաս Հար" վերագոյնն

ը

Այլ օր-ի կուչտն:

վորդորոաման

Ըր»

ր

՝

մոլովին:Օօ)

Է

տւորազ

առ

ն

մէ

ար Տրաաւորաց ոսկով գաորոր նի: էչ գո Դը ԸԴ Դրո աց ԿուրԲ ԲոաչՑիւա 1 րիո, չա

տաւազդն Արտաչէսնան քարավիժեալ հ խոչամանայը կոչտն" կոՀակին": Իսկ վայրխաղացեալ ե Մառակլոլյյանն աւան, կարմիրնկոչեցեալ գետով, որ իջանէ ի գետն Էրաս չինէ ն անդ ամրականւտեղի,դժուարամառչելի ւս սպատակող Հինիցդ, դնելով ի նժա նմանապէս ապարանա փողոցայարդարս, տաճարակերտս սենեկագործս, բաւական

կարգադրութ անց դրուաղս,

Թացող իչ

Ը տեաոն

ի 5.ն արգարծիցն ճախր առեալ ի ներքուստ ի վերի լնառն Վարագն երկրսլագելաստուածազարդ Քրիստոսապսակեալ խաչին փայտի Քրիստոսի, պլատուանդանի ուռին Աստուծոյ, որով պարծի ն Հաւատագելո հ Քրիստոս պսակի երամքթ: Եւ թա դրարք ԱԱ ակահ "Ժ Ա ՀոոՒՑո) չ

որ

ւու

պատուաւորս

ադրոաց:

արչաւանսե վերայձգեալՀասանել Է լեառն

առ

նս

Հովիւ,դլխաւորագոյն մ. բարձԲ

ժամա

|

ար

զքաֆ

Միան Լանոյը ա ախաղաց հո բի արքիոի ակսրգանացուցնալ Փութա ր

Լ

տեաց

իբրն մեռանել

:

նմա: (515) 2) Այլ օր.՝ թողոյը 1516)Հ) 1 (287) մակաձայնել բառից են 2-րդսյունակի (2 տողից)

ին սյունակը

ու

Հետո

բազմակետով նչանակված չջի ողջ 12-րդ սյունակի առաջին 10 տողերը: 517

է Բարութազուրիւնը

չեցաւն. ն զատուցանէ զօրավարնվանիցն դեօղս բաւական ընկալումն Հիւրոցն ն ի տեսչութիւն աղքատացն: Շինէ անդ եկեղեցի վայելչապէս պլայծառութեամբ ն անուանէ զնա յանուն սուրբ Պետրոսի առաքելոյն անպարտելի դժոխականառաջնորդի: Եւ յաֆմէ ն մածեկէ սեղանոյն այլ նա Բ եկեղեցիս: Նախյառաջ ախորժական թուէլ Գագկայ անուանել զեկեղեցին փրկչական անուանակոչուՀաւատն մատուցեալ, Թնամբն մակաժայնել՝ոչ ուղղակի ն. զի Նեստորականացն է այս իմացմունք Քաղկեղդոնականին տուն ն այլովքն Ա նրկաբնակօք, որք բանին՝ տաղաւար զառ ի կուսէն առեալ մարմին դանդաջեալ ասացին, ն ոչ

ե Արծրունեաց, անուաննհաց յանուն Իւը զձնեռւակերտն ն Վագկակերտ,դարձոյցանդ ղզսածմանս անդր փոխելոյ դեօղիցն՞: Զուղակչիռ Հաւասարութեամբ մարզպանն Հայոց ԳուրգէնՀրաչաղզան չինէ զեկեղեցինի քաղամօրինուածով

տան ն

առ

Քին յԱդամակերտ ի մեծն Աղբագ,ի բուն իչխանականսեվՀականութնանն իչիշանութեան Արծրունեաց, րուստ մի Հեռի զքարանցն տաչելոյ զծոլովումն բրելով տրամադրութիւն կոչարանինիբրն ասպարիսօքերիւք, զբացագոյննմօտագոյնսգործելով սայլիցն Հոլովմամբ. բարձրաճիչ աղաղակաւ քարողնալ, իբրն բանիւ զբարբառ

զարմին

առ

խիք

որպէս ասաց

եթէ Պաւղոս,

առ

տաճար էք Առստուն. դարձեալասք, Թէ «Հ«ւոունԱստուծոյ ծոյ կենդանւոյ», մեք եմք». ն դարձեալ մարարէիւն ասէ, |517 «բնակեցայց ի նոսա է. դնացից ի նոսա»: Այլ Քրիստոսիւր ոչ տուն ոչ տաղաւար ասի, այլ մի տէր Ցիսուս Քրիստոս, Աստուծոյէւ ի ապա եթէ եկեղեցին, որ փրկիչն անուանին ն երկրպադելիքն տուածային ներկրպազութնամբքն. որ է յոյժ ծիծաղելի. ե պարզապէս յայտնի առանց կասկածանացասի աստուած՝ եկեղեցին Լ մարմին լաւելդի ծիծաղելն. ն ղեց բմին բ բանին. ն նս մաւելցի ղել լ կեն ն բիցեն քարինք փայտք այլ կաթ երկաթեղէնք, որպէս ն. զայն որ է նմայն սպպատարագի մարմինէւ արիւն որդւոյն

նիւթոյն ւռ. կատարումն սրբոյ եկեղեցւոյնաւարտագործեալ:ՈրգունակՀնչումն ւռաչելոյփայտիցն Նոյիւ ազդեցութնամբՀիւսնական դործեացն զչեղեածուվխ (519) երկնածոս ղուղաճանապարծորդուանդնդաձիգ սածանացն նն մ անն ն ապրուստ (Թեա Աստուած յուսացեալե Հաւատարի Համամիտ ընտանհացն գործակցութեամբ: Որկեն ն եհեղե-

«դուք

առ

մարդկանէ կատարեալ. ոչ պաչտելիք եղիցին `

աս-

ն

,

նաՃորաբաժինանդնդապտոյտ կոչակալիր կոււտտակմանցն

առ

լքանելով զիմեցմունս: Դարժհալչինէ զօրավարն Գագիկի գլուխս Օ4 ձորոյ, որ վասն խստութեանն սաստկաչունչդառնալիրմածածին ե Հողմոյն""" չնչելոյ այսպէս անուանէն, փոխէ անդ դեհօղս չին: զբլուրն, որ տեղի բանակի ղաչիկ առնելոյ էր (518)

՛

դաչտական ասպարէղս, քարինս տաչածոս Հոլովեալ ի նիւթ եկեղեցւոյն ի Մանաղաւեանն նաչանգկ ընղ Բզնունականծովն բերեալ մատուցանէ՞" կատարումն Հրաչագեղ դիտանողին սրբոյն Սիօնի, այլովքն սրբական անուանակոչութեամբ տեղեաց տնտեսան

առ

։

Լո

օր:

վազս առեալսիգաքայլճնեմարանօք փայսոիւն ընդ կապուլեռնային տակաձե երկնագոյն

բաց

«ԺԱ (/Ջ/ մտառուսումնական: 27) Ա, օր.օդոյն: 2») Այլ չինէ անդ: 1518) Այլ օր. գիւղից: «Ա (ւ) զըրքարանցն տաչելոյ.ուղղ:ւոչե-

ի

նեն ֆանն նորա բերհալ խործուրդ տապանին, բացայայտ է Փոիւդացւոց ապարասանութենէ ի մեզ ճախրընալաղտունն բուստն, ի Աստուծոյզբնթացսն քաջայարմարագոյն Հաւատով բերհալ: իսկ Գագիկ իչխան ի վերայ մկանաց առ

է: Եւ այս յոյժ ծիծաղելի դարձեալ այժմ բամոառու ւականասցի ուսումնական" անձանց, է զանմտացն

տուծոյ.

Ճա-

:

185): (Նախն.

224 1 (287, Ա

(256)՝բերալով. ծն

Հին օր:(Ա,

1.) բրելով: |519|)« Ա ՐՋ 25 որկեն... բերեալ.Թերես՝որ ե. եկեղեցաւն (Ա, 257, ծն. 1, ն.Պ)«ԺԱ Շ/ց՝ մատուցե առ: բերեալ

առ

նորա

կանինբանին

մարդ եղելոյ: Աստուծոյ

(520 Սապես

Լ.Գուր-

տական սածչմանսն. 1 նոքա ըսա ձախողակի սովոլութեանն իւրեանց օրինադրութնանն, արիւնարըուսոյսնց

ի բարձրաւանդակ կատարծլագործնալ բ սարաւանդակ տեղւոջն Թ (ցնալյթոսատաւնումանաւանդ բարեձնագունի վայնլչացուցեալ զՀրաչակերտ մական բարձգործուլն22Թեանցն, յաֆմէյաձեկէ աեղանոյն չարութնամբք ձայն երկուս արկնալմամենայն թաղաքան, եկեղեցեք: ԶորՀրա-

գէն

է

բոլո

ես

գազանեղէն ժոյնդնութնանցն Խոովնալ իչրհանց չոռ օրեն մեզո այն ի տունալ անձնիւր որձարանաց մեղուանոցացն արտաքս է

մեծագանձ սպասիւք,ոսկեկերո չազարդեալ խաչադրօչեալ ըբնդելուզեալ մարգարտովե ակամբք Հրասպլատուականօք

բտ

չաղզորձեալ:

նակացոյցա առնել բեդ աշխատութեան Գուրգէն յօժարա-

դոյն

հ

դիմեալ ժամանակա /աղայման

Այլ Թերենս ւու իմաստն՝ զայս ւտարակուսիցիս վանդիմազ

առ

մարմնական զինուորութնամբն (ինել: Ժաւելում

պատկանաբարգրել քեց զարիական նաչատակութենէն Հանդիաական ժուժկալուլթեամբ ողջախոչաբար կրթութնեամբ զզինուռրական երկասիրութնամբն մօժարաբար դեգերել զմարզպանութնաննարդիւնաւորել անուանակոչութիւն: Վոր ՀոյակապնՏրդատկարգադրհալ վայելչապես Հոգարաբձութեամբ զպատերազմականն ծարկս Ընդդէմ Հարկանել

|

իւրեանց որվ առաջնորդութեամբ ծննդոցն, ն

Խածին ասաֆեսյ,դին, զայրուցն դիմնալ աղզ՝(ալծել մարդկայինն նոցա ստնանէր, ինքեանք 4գել կորզել զատակչական դարձուածէ. սագունակ Հառեալ ի վերայ Վառպուրական աշխարձչիսպարսկականխուժանն րատ ազղա ազա ն րատ քաղաքս ի նի Դարախց, յնլամաց:"նի ուժաստանէ, ի կրմանայ՛ն ի Մոականաց, ի ԹարքաԼ Պան ի Սորասանայ, յնղակարձում Հառին ի Դաաշն Դորառ զոուրբ աղօթից ՔՈի«առնէի ց «եկեղեցիս, զտունս բել աւերել Հիմն ի վեր տապալել, նորոյ լսզքաճանայան տի ի սուրս իւրեանց մաչել, |523) զծնր» ն փալաո նս մաՀու զերիտասարդ սպանանել, ս ն զկուսանս /ոաղացուցանել ի գերութիւն,զատացուածս ն զինչս վատնել բառութեամքբ.ն (այր երկիրն ի մեծ տարավկո: սի, լչյնալ կասառ

առ

Մարաց

Գոր

Հինից արչաւանաց. զոր վարդապետութիւն (521 սուրը Հրեշտակն գտանեմք յարարչական նախախնամութննէն, զօգուտն բերելով: զաչխարՀի Որոլէս ի գիրս ընթեռնուս որոյ մարգարէականս զՀանդամանս որպես այսոցիկ. ի վեցեբորգ տեսլեանն Ղանիլի՞ճ Զաքարիայի բանագործուե

առ

է.

է

Թեսնն՛՛,զորնե ՊօղոսՀոգացաւ զ-Է աչտիճաբացայայտել

Հոգւոյն սրբոյ

եկեղեցւոյ աբբոյ: եւ եղե յետ որ յառաջ թան պատերազմին, ցացդ Գրծլոյ ե գլուխս Մանազաւծան" ելին, նաչանգին նեան

մասունս

ի

աւանդծալ

մեծ

Ցուչոյ դաչտին,

ն

զզրու-

զխռովարարս քաղաքացն

ե

ի մի վայր որք յունայն աչխարՀ, ն անվ նորա զդատավճիոնընկալան ի սրոյ քաջացն Վասպուբականի, որպես գրծցաքն՝իսկ ն իսկ եՀաս գուժկան անկելոցն հ պատերազմին է պարսկական Փաղաքն 7 յԱտբրպա-

գումարելոցն,

ասպատավկին

ն

(520

չեձ

Ա

էձ:

(չ ն

գրելոյ ելին է գլուխս Մանազաւեաձ. ուղզ՝ ի գլուխս Մանաւավեան (նախն.192):

'

Գրձլոջ

ոս

աո

յ

ա-

զածանօք չարնացն: Յայնժամ

անուն

է

թերին Թաղկոս Շամիրամ ԱղքացիտոՀմէ՞,Շերեվայ որդի ծանօթացնայ,

ամրացնալ նստէր ի

վերագոյնն միչեցաք մայլում վայրի ի մնծ օրատնյոա//, զմին Ւ սածմանս Աղժնեաց: զնոյն ասիսծո, / խրքրն դրի 2ո/րք մորւոֆ իչրումնստէր փարաննալ. նայ«,Ամատու սյուն Գրիգոր ննաց տանն, ոյ նատ ի անգ այն «բբ"յն Թագքուի առաքելոյ յԱրդոգական՛՛ զատո: գտա. ել զելս իրացն եկեալ Հասնալ Հինին. սրոյ վպատալաանյն զոր

առ

(522) ն,

(523)

-

ոյ

Ա, «բ Տ

299.

1/

Կարժանայ 228) մ"

խազազացուցաննլ(11 ծն 2, 4 4 նթե» 112 Քայ աա շաջուցանել/ 71290) յմարդազական Այյ «բ յՈրդագական

՛,

ացո/ջանն

լբ»

Բավ 4ուզե

ք ակնկալութնան Արա Րթ.պսակաց, տիրուական

փրատու յորգորմամբ մարն Թէ պատերազմին այնմիկՀասանիցէ զմածունընդունելզվճիռ՝ ի«կ ըստ յաղթութեանն զխոստովանողակլեշմանն ժառանգելանուն, զօրանալզօրութեամբ ի զօրութիւն խաչին Քրիստոսի Աստուծոյ մնրոյ: Ռր անսայթաք Հաւատովվառաջացաւ աւարան

ի

լ

առ

ն պատնրազմին փութացեալ, ելեալյամրական ոեղւոյն սակաւաձեոն զօրականաւն, որ պածէին զպածպանուԹիւն Շամիրամ բերդին, ե սլացեալ իբն զարծիւ ի վերայ անՀչուն բազմութեանն պատածէին է Փայտակչտան որսոյ

տուն

դնօղ,

ն

անդ ընդ փոքը

զառ

ի վայրն իբրն զՀեղեղատյո-

միւսոյ ամին, մինչ նոքա յանչողս յապաՀովս 527այրու մնացինյերկիւղէ մարզպանին,առեալ զօրականա 4ի կազմութեամբ իրին Ն՝ խաղաց զնաց երկայնագոյն Հեռաւորութնամբ Հասանել ի վերայ բանակին պարսկական քաղաքէ ի Թ ժամու ուրաղխին, ն ելեալ ի Յաղամակերտ ն րնդ վաբաթուաւուրն, ն անցեալ ընդ ծովակնՑրմբեայ, ն Րռննայ բազի ԶարեՀաւանի. ընդ այգն ընդ առաւօտն՝ ե կոչեՅամացդեօղ, գիչերագնացՀասնալ մինչ հ Տարօնայ եւ բանավերայ ի Հասին առաւօտին ի ժիւսում ցեալ դետ:

կին խոնֆնալ երիվարօք, անզդգուչութեամբմուտն պատԲ ոմանք,վլիթ ն Ման անկան ի նմին ժամու բաստեալ, բաճայ. ն երիվար մարզոլանինպակասնաց վազան,պատխրոխտական բարձրավզութնամբ չաճադոյնղպատերազմին ն աւարի, է ընդ առեալ զբանակն վանել զախոյնանսն, ծանեալ յոլովս քան Թէ սակաւս, Հասինի գոգ տեղի մի սուր ի յնրկարաե Մղունիսդեօղ: Եւ քանզի որոլէս ասազաւ՝ ն երիվարացն Հեծելոցնծանրուգնացսաչխատութեանց ն տօթն արեթիւն ի տքնուլծշտլթենէն ի վերայ Հասելոյ, առ

առ

բոցին:Իսկ Դարսկածայող գոհածն՞ խուժան ածեալ, գաղտազնացեղեալ Ընդ անկոխ ճանապարծս՝ դան Հասանեն ի

Վճրի:չ09 Այլօր: դոնայն:

մբ:

գալ

առ

2) Այլօր: Է

եծաս որոյ գաւառ. գալուստնազդ եղեալ գնացեալ մԱյլի փախեան այլազգեացն դնացինբազագոյն,կալան գնդի անյայտ թաքտեղիս, ցրունալ ընդ լեռնայինսն ղզամրական

խոր

ն

առ

(525

տակութեանցուցեալ յոլովից գերելոցն ընդարձակեաց,Հանելով ն զաւարն ի ձեռաց նոցա, ն ինքն վիրաւորեալ սրով մեռանի ի գեօղն Գիւղիկ ի Ճուաչ գաւառի, մարտիրոսական Հասեալ նաչատակութնան, ի վերայ խաչանցնՔրիստոսի ւտունալղանձն ի մած: Իսկ այլազդեացն անցեալդնացգեալ մտինի Թրարդաւառ նի Շնաւծ: Հայոց Գուրգէն՝ գուժկան ՄԱՂմարզպանն Իբրն ԵՀ Ռ արամբք, վառեալ ի զէն ն յասպազէն, ելեալ զՀեւո նոցա

ուտեւս

ն. դեպ ծրեսացյով կարացոթ զերծանել, այլքն ղաղաղակ բարձեալի ձայնարկու ղապրուստ ի աչխարանս խնդրեցին «րոյ քաջամարտիկ ախոյանէն ՇերհվեաննԹադէոսի:եւ ժանդորը ելեալ աշխարձաՎասպուրական կեցին յասպլաչովս մանծողա.ն այլ ոչ նա յաւելին 528) ելանել ի վերայ աշխարչիսասսպլատակաւոլրք Հինիցն պարսկայնոցն: Քանզի խուն դրակցութենեամբ սածշմանին միմեանս ն փոքր Աղբագ ն Հւսն. Դարսկածայողզ՝ աչխարչնկորճէիզ ժմիմեսնա նապազ զգժտութիւնկեղծաբերէին, մարզպանն է որ ղզԿորճէիցն ունէին դգորձավարութիւն. ելանէ ի վերայ նոցա ն յինքն Հանէ զՏամբերէ զՐոմարզպանն նայ գաւառ է որ ասի Ապուջափրի բերդ, ի ՎՀրի՞քաղաքին կորճէիցզիւր կացուցանէոստիկանսի պաՀպանութիւնամ-

գաւառ Մարդաստան Հանեն ընդ սուր, յաւանն Վիտածու, վարեն ի դերութիւն ե առնուն աւար, եի անցին դառնան հ ԶՃուաչ ն.ի Թռռնաւան դաւառ, անցեալ Ընդ կրճունեաց գաւառն: եւ վարեն ի գերութիւն աւարառութնամբզԼեկ ն

ն անդբաղումքաջութիւննածադոնՀչացն՞ Պարսկածայոց

ե

ըդենալ ՀոսնալՀասաւ ե վերայ նոցա,հ Քրիստոսխրախու՛

ն ի Ճախուկգաւառէ: |526/Ազդեղեալ զԱզզի ն զկրերեհացն Շապծոյ եղբօր Թադէոսի Շերեվեանց. ն ելեալ ի վերայ

|

(526)Ժ Այլօր.գ̀ոնՀնացն:

ն գակնակէզ տապախառրն չնրմութնանն, թանձր ծարաւոյն պասքեցելոց երիվարացնՀանդերձ Հեծելովքն՝ մեղակարծուժմ Հանգստնամբդիմնալն վերայնոցա,քանզի հոքա կային մ. դունդ անծաւատից մանչոգս, դառնացեալ ողւով ի վերայ ե որդւոց իւրեանցն. ազգականաց՝ հ ժարձակնցան է ուժգին սաստկութեամբ սուր ե դործ արամ" 3 կուռորեցին.| անչնարինբնկմամբխորտարամ

(ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ ԱՆԱՆՈՒԱՆ)

Գաաոց աա Բո Հայոց,մինչնի բազմացն սակաւուց Հազիւ

Ծ |

Գու Աոջաւ ազապուրզերծեալ անկան ժաւուրայնմիկ է ւուդ

Ր

արք պատերազմին անուանիք նորն Շ, Խն Ղի ԳԴ րեզմանի անդամնբեեցաւ հողա մինչե

,,

էին

որ

ն

Ցայսօր:

ոչ Եւ

ւ խ տանէ Արծրունեաց փառաւորաղոյնք 22. այցն այլոց նախարարաց, որոց Տէր Ը ն օղիցի իցի այցելու յայնմծեւոէ Համարձակութիւն Ե, առհալ անօ ինաաՑ ջ՝ օկսան

ոքա

րք

:

գունդս ռամկականսժողովել (52ց| Բակիմարախոյ անչափբաղմութեամ, . է. այլ որ ուստեք ուստե Ք ր աչխար աց «արսիզ,Է ն է. նի Ջու բանայ ժանդգանայ որք ի Վարառատ ե. եղեն բանակք մեծ 6 գաւառինԶարեան: Ռր մ4ռնաբերքինաչանութնամբ"" առ ելանել ի վերայ աչ խարծիա

«րհ ոեր

այնո ի ոք

(չիր. ԲոիՔը բին

ո

ւմ.

Հասարակապականութիւն Իսկ դարձուցանել:

գոյնքն

ն

Գոանորանձին, աար ո ոչ

ր

ուէ,

`

կատարելա-

..

ածա ն

720«

ոչ

ն Հարկատուսն մեծի փորձութեանցնՀասելոց «ռ

առ

լիների վերին Հրամանէն Հանդարտութիւն.."""

կտրեալլայս

|

|

| ոկաճաաթեան: 20-2 1(.այ.1099. կս Թուղթ է աւշաղ

յաւ, Ր

տեղսբանն պակասկուգայ:

ակս

ւ

բազում քաղաքս յԱտրպ քաղաքս

ռրո

որպէս երբեմն Իսկ չարարունհստ բանսարկուն սատանայ,

հ ո9ն է ամ վնոչն իւրա4 դաւաճանետ 1, ԴԻ՛Ր ազդեցութնամբ Հաւան ճաչակումն, զնախաչայրն ռլտղոյն առնելով զանմածսմածազոյցհ կենաց,զոր ունէաք ե դրախտին ի վերայ քաֆի ն մեծանուն զբնութիւն՝ նմանապէս ն իշխանին զնախանուն վառմալ Հուր՝ ոի մախանաց արնոցա (իգործակից կանէրի սիրտս ոմանցՀայաստանեայց, ն նել. բորբոքէր զթչնամիս խաչին Քրիստոսի.որք զարիւ-

ի

ն նախնումն նումնե

առ

մ. ոյ ԱՆՈՆՔ. 397:

աաա

նմին

առ

փորձութիւն փարիլ ուլթնամբ

րքնիւրեանց:Եւ Աո ազանդս ա

մտ

ատ

առ

ստո-

՝

ծերքն ի նողանէ սոլուժէին ն. այս, մանաւանը որք Հաւատարիմքն կոչէին ըստ Հաւատոյն նոցա որք կուէ. ի նոցանէ Համիս, դլխաւորն միւսն որ մ ՀԷ բրոաւաց բոտ պատգ ւվատգամաւորին րի աց ասացին առնել զայս: Այլ ն իչխանն ԳուրգէնՀասլազ գրէր աղաչանս ծերսն ն. աւագաղոյնսն նոե Իբ դիպուսծ Համարէր ն ղեղեալսն, առ

է տնառնէ ն. այլ ես որդի ժի, զոր անուանէ յանուն Հօրեղբօր իշրոյ Գուրգէն:Նան զբազում դործս արութեան ցուցանէր, որում ն ձեռնտու լինէր Աստուած, կատարելով ե վերայ նորա զծոզենուաղզ մարգարէութիւն դաւթեան երգոցն,եթէ «զամենայն զոր ինչ ասրասնմա»: ցէ մաֆողեսգի Մա իւր ն ինքեան դարձեալվերուոինսնվչականնաց զլնի եկելոց զգաւաոն Սզգայի Տոսպգաւառ, որ երինն բոտով լնրինն Վարագայ,զոր ի վաղնջուց յավչտակնալ էին ամենաչար ազդին իամայկլացւոց.վասն որոյ ն նախեիք է. սորա իք մեծանուն ֆանածնարեղնալ ոչ ինչ օգատնցան: քաջամարտիկիչիանն ջատագովեղեալ Հոլը իչրոց աժենիմաստ ԱստուՀնարիւք, մանաւանդ թէ օգնականութեամբն առնու մեծաւ ծոյ խրախուսնալ զամարութեամբ ի դիչերի ն Նան բոցն ւոիրէ դաւառին: զգաւառնԸոնայ,զոր այնէին, զորոյ ն. ոչ քան վաղագոյն այլազգեացն լյավփչտակեալ (531 կարողանայ զծամբաւնոք դարուց ի դարս միշատակել նա բռնարար կորզէ ի ձեռաց այլազգեացն. Հասելողն՝ նք, ն զում որապաոսկանէ, որոց ընդ զայլ ն ե մեծաւ Եւ այսքան այսպիսեօք տիրէ ճոխութեամբ: ն երնեելիի մէջ ծոչակոաւոր բարձրանչան յաղթութենեամբք նմա

առ

ւ

,

(530)... Տունալեղե

թու

|

աստ

ի Խեր(534) քաղաքէ,արտասուս բայր

իչրնանցի վերայ նորա, ն ի խորս իջեալ չարութեան միմեանց ազդ առնելով խործուրդա մուզէին ճարակ1532)դգտա-

նորա արկանէին,յուչ տակութիւն

նել, գաղտնինենգութեամբ ն միանգամայն

«րոմ

/աղագա հլից Հնարձլ խոկային: Այլ ոչ ուրեք երբէք /ոյոնել իչխէին յայսպիսնաց աստի, «գուցէ լուիցէ, ասէին, ն. սլացնալ խոյասցին վերայմեր հբբե զարծիւ յերամս Հաէ ւուց, սրոյ զանձինս մեր առնիցէ»: Եւ կերակուր մինչդեռ գազանի ի լխմորսչար լխորամանլութիեւն Թ. կային ե հչիյաննմանչոգս նեղնալ պատրուակեալ վայելէրի խորին խաղաղութեան, ըստ տունցելոյ նմա Է

այք ամքնայն ա

աան

չնորչացն: ստանօր նախապատուէ զիւր

ազգային ոմն որում նմա Տր տալով ն զրերդն Ազարավայ' զգաւաուն Ճախուկ, մլ զօրագլուխզնա Է Դարսիցն կացուցանէմարնուն

,

է

ա-

Գ Ժաջիկ,

Իսկ

նորա

կուրացելոյ Իսրայէլիապաչնործ առ

սպարգնատուն «(արգ

գոլով գո

առ

այ-

ա

|

|

|

ի պատեՀա Հասան առնու ն ԱՆՎ զամրոցն: Գրէ ն իչխանն բոտ օրինակի ն. ըստ պատչաճիդործոյնեղելոյ.ուր ն. անդէն վաղվաղակի ժամանէ իչխանն Լ. չզթայակապարարեալմղէ զնա փուանն Վա նեն ն մետաղս հ բնակեցուցանք նորին ամրոցի: Այո յլ որէս ժառաֆագոյն ասացաք դաւողք ոմանքԱորպատականու, նմանապէս ն ՐՔ ի Հայաստանն տան / չինէինտանէ, որոց մասնակից էր ն. Գագիկս այս ապստամբ՝ յին զիխաւարայինն իւրեանցկատարել զխորՀուրզ:Եւ քանզի ոչ ինչ քաջինկարէին ձեռն ստունստնանել մայտնապեւ՝ «Մբ 4ի ոբ էր յոյժ սիրեցեալիշխանին, որդի Ապումոաառ

`

որք

միչ"խոկա-

նե ստազուածոզ,

քաղաքաց

զառումն

տանդ

ն

ն արձան սրոյ զմոլար օրէնսղրութիւնն կրօնիցն Մաչումաթայդաչն առաֆիարկանէին.|. այլք ոմանք Հայաստանեայք ինչս ն պարգնս խոստանային: Այլ ղոր օրինակի բազում փայտից ղզուարճանայ Հուր՝ սոյնպէս ն այրա այս ի լիոստմանցն. յուխտլից աստի, մինչն նւ նովաւ դաւաճանեալ Հրաղուրեցին, զմածունգործեցին

դարան:

իսկ ապա այսոցիկ այսպէս եղելոց, ըստ փոփոխման եղանակաց,որ ընդ արեղդական բերմամբմարդկայինսչափին կծանք՝4մեռնայինն կանխեացժամանակ:Եւ մեծանուն իչ-

նն խանն

ր

նախնական սովորութեանն ր

ըստ

,

արարնեա

չու

բարձեալ

լշ ընդ

կամէր փութապէսանցանել ի 4մերոցսն արքունի, ի ն նն ոո Բուաջ ուանը առակաչ: Յայնմ ժամանակիընդ առաջելեալայրն անօրէն,սիրելին նենդաւոր, ղին անօրէնութետմբ, կեղծաւոր բարեկամն, ծնօռն որուռնհանն մածազու ածակ, խորձրդողն չար ր / ԿՆԱղայ " : այր ստնտուն, ակ (շաւարի,արենա տեալ սատարն,։ խրատեալնի ,ատանայէ, անչամբոյրն ի բարեաց, արբաննակն չարին, Ի բանալինդժոխոց, Հնոցն մեղաց, վառեալն Հ ք որ Ժեխաւարին, Հրով ն նախանձույիւրոցնն զործակցաց,տիղմն զծովային մարգարիտն Լուսաւոր միր կորստեանն ընկլոյզ ձեռն ե կոչողաց չարին աղաչէզմեծանուն խորխորատ. իչխանն Վասպուրական, զի ըստ սովորական սիրոյն առնո իր ազցի.զոր ոչ մը 7 անձն չ վասն գաւառ: նա հալ Ամլվ իրականն Իսկ ւ Հմմ" ութտ սիրելութեանն առաֆի արկանելով 536)Մ ստիպէ զիչխանն, զի զ ոնեա վան

-«

Մ մ

Դոգ «1

ոդ" խոր

Ց

չարա-

ր.

սա

առ

ւա

ցոր

է

(534

Հ) Այլ

(535) 2)

Հառաչանս առաջի

զնախանձնՀայրենի, զյավ-

"

ջ զթիկունս դարձուցանէ ժիչխանէն, ապատամբութնանն յաղՔճալ ախտի. ն զայն տնահալամւեիմաստ 833) Հղորին՝ խորչուրդ ե մէջ անու, Է Հատուածի բարձրագոյն լատճառս նա առաքէ Եւ Ի ր զքեռորդի զՀասան: քանզի առհալ էր Գագկայզքոյրն Հասանայ կնութեան՝ վասն նռ ն Ր վխ Ի,իկ սիրո ղաղութ Է ամբընդունիզնա ամրոցն: Եւ ՈՑ գտնալ

|

է.

արրոցաց էւ զբազու տեորտակումն` զորա Հեղմունս" ի Հզօրին,

Բնա

կեղծաւորական

առնէին ն.

իչխանն, փուլթալոյ մ

ոչ

:

օր:Հեղումնս:

Իմա՝ ի

Հերականն:«2 Այլ

:

օր.

ի ձմերոցն:

նրեսացն տեսողարժանի լինել

ռազարդ

ն Հրամայնսցէ.

գտնալ զպարգեն մածառիթ՝ գայի ՀանդիպումնՀզօրին: Եւ (ացեալ ի Հանդիպոջ՝ ոչ կարէին ընդ գիրկս մբխառնել մեանց:վասնզի ի պատճառսորսոյ նլնալ չրֆէր իչխանն Թափուր միւրոցն զօրացն, ն. մեր հ զինուց. ն միանգամայն վասն զի առուամէջ էին տեղիք դժուարինք, այգնստանեայց ի մէջ նոցա առու անջրպեւտնաց մի սածանակարկաջ յորդաՀոս ընդ որ ոչ այլազգին այն ն ոչ ի ե յոյժ խորագոյն. բոզն ոք դիմազրաւնացանցանել զօրացն,խոստովանեալ զվչատութիւնսրտիցԼ1 զպաչարումն ժանաերիվարացն. ւանդ թէ է ոչ իչխանն հոկ ոչ Թողացուցանէ ումեք զկնի ւը անցանել: Անդ քաջին ն Հզօրիչիշանին մտրակբ կուշտ արարեալ երիվարին՝ արագ րնդ դժուարինն անդրանցանէ

յորձան: Իսկ

ջուրց.

՛

սլիղծ,Քանզի ոչ կարէր զայլազգին անձ(531ամբ ունել այն

զդեմ Հզօրին,մառաջֆադոյն խրատնալ իւրոց դործակցացն առեալունէր ընդ իբ ն արս ուժեղս ըմբչամարտիկսզինուք է ծածուկ:Մօո դայ միչլխանն, է գիրկս զոլաբանոցաւն տայ զյուղայնանն արկեալ Եւ Համբոյր: զօրացն մերձ կացեալ զբոսմբ ածին զերծսանակա"՞, 4եռն ի ն դքաֆաչատ սուսերն նգամայն զի մի կասլողովատիկ, բասցէ ինչ ուրհք"՞՞.ն Հարնալ Քաջնաճապարել գեղարդեամբն՝ զրաւ կննացքաջին առնէին: եւ

միա-

քանդի մանկունք

ն

անկատարք էին սերեալքնի նմանէ, Աչոտնե Գագիկ ւ Գուրգէն, որ չն. ես ժարբունոս Հասեալ էին՝ն վասն այնորիկ ոչ ոք էր ռի վրեժխնդիր լինէր արեան Հեղլո տղայք

անարգապէս: Եւ արդ

ներէ մեզ բանս առանց մեծի է. արժանապես թողուլ զյիչատակկորստեան ամէնօրՀնեալ Վասն որոյ դգոչեմ ժիռ մավքլզերեմիայի ռուակին, ն ասեմ, «ո ոք առնէր զգլուխ իմ ոչ

Հզօրին:

ողբոց

մարգարէին

(537)

Այլ

օր.՝ զդէմս ունել: «)

օր-ուրեքհնչ:

ԱՐ Խ/

չտնմարան

երե զերեասա

ն

ակս:

220) Այլ

իմ յորդածոսանս վտակս աղբերաց, զի անդադար լացից զօր բեկման նորոյ Իսրայէլի»": Ռչ դանդաղիմ կոչել երգակից ողորմելի ողբոցս զմեծ մարգարէն զզարե մանալինԶաքարիաս,նովաւ Հանդերձ ելանելե բարձը ե դիտակս, ձայն տալ ընդծանուր ազգաց ասել, «լացէ՛ք, արնմուտս, Հիւսիս Հարաւ, ազգք լացէ՛՞ք,արնելք ազգս, ժողովուրդք սու ժողովուրդս»:վասն զի ելիք օգնականն, լոնաց զօրավիգն, ե առաջնորդն մեծ իչխանական ճոռխութեամբն այսօր Է գլխոյ ձերմէ:Երկինքե վեր ն երկիր ի խոնարձծզծառայակցին ողբացին զկորուսո: Ո՞ ոք զօրն ղայն ոչ ողբասցե, ո՞յըուրուք ոչ գելուցունաղիքն, որ զայսպիսի ծանրատաղտուկ աղէտս տեսանել ն կրել ԼԷ.

զաչս

առ

առ

առ

առաւ

արժանացաք դառնապէս»՛: Վասն զի ազատաղդունդ զօրքն տիրակորոյսք ցրունալքի ն ն ն լերինս արի դաչտս,վայ539/իւք ողբովք մորդածոս

զերկիրնլրացուցանէին ղառնութնամբ, ն խխորովակսկիծ կիզմանէ աղեացե դիթաւալ յերկիբ կործաննալ Եւ մածարբոյց բաժակէն: թմբրեալքլինէին ի դառնաճաչակ Թիկնապածք ն յորս յենոյր Էչիանն մանկունքձեռասունք ձեռօք իւրովք՝խեղդ զպարանոցաւն արկեալզարիւնսանձանցփութայինՀեղուլ, լաւագոյնզմած քան զկեանս Համարելով: Նան չունք տիրասէրք ի տեղւոջ սպանմանն ընդերկՀոլովեալք ն գիչերապած վառմամբ կատաղեալք՝ տասուօք

անապատի, առնէինզգաղանս նածաջողբուիքՀալածականս

մինչն ցայտմունք արեանն պատուականինյերկիր անկելոյ յարեգակնայինն տապացաւ կիզմանէ: Իսկ Համբաւ ծզօրին կորստեան,իբրն զամպ թանձրամած ելեալ տարածեցաւի վեխաւարային լցեալ սաստկութեամբ՝ ն. վերայ բարձրագոյն մանաւանդ ի բայ Հայաստանեայցս, (540) կոչեցեալ նածչանդի. յոսեփական Վասպուրականն ն բում տիկնայք աղզախնայքթողեալ զկանացի՞ բնութեանն պատիւ՝ի զոհա ն ի փողոցս բացագլխաւ ընդ երկիր զան15401)

Ա

//մ՝ զկանանցի:

ինս

լեան

քարչէին: Որք մանչնարին սգոյն ղդառնուփրնանց

։

զիմս փարատնեսցէ մէզ, մինչե տացէ ինձ Աստուած մորդւող իմոց այրասիրտ նման Հօր Իրոյ, որ է կեանս Էմ կամ Թէ զկնի կենացիմոց հ վերայդերեզմանին ւ-տացէ աւհտիս՝ Հեղման արեան Հօր իւրոյ ե գլխոց այնոցիկ, ուհալԱ որք զայսինձ Հատուցին խաւար»: Զայս մեզ ընծայեցին որք ւնսօղք լեալ էին գործոցն ն որք հ գիրկա ղմանկունքն կրէին,եթէ զայսոսիկասելով տիկն|543)ոջն՝ ( իներ զ4ճնոսն ձղեալ Ի վերայ ուսոյ Հրաչազարդ մանկանն Գագկայ, ոչ գիտեմ Հանդէ՛պ դոլով, կամ Թէ մեծ իսկ զայս առնէր մարգարէաբար օրիորդն Սուիի, երջանին ե տիկնայս:աւուրս դառնութեան սգոյն այնորիկ

Իսկ տիկինն խիզախեալ յանպարտնլի զօրութիւնՀզօրին՝ ասէ, «զի դուք, ո՛վ մարդիկք,ն ընդէ՞րգործել

զայդ մանդգնիք. չի՛ջ ուրեք Թշնամիջ. ո՛չ ուստեքպատնալ պատերազմ: Ո՞վ ոք զայդ դործել Համարձակեցաւ՛՞, ո՞վ ուք զոսկեինտուր ախոյանարձակ Քաջազգի վարուժանն Իմ Հէածար առնելկաժ ե ծուղակ ըմբոնել(541 մ. կարողանայր, ոչ ինքն օճտնալ ի նմանէն մեռանէր. ո՞վ ուքզբարձրաթիո՞ արծիւնՔաֆաձեչօղ ե. ածարկու ձայնիւէ խոնար սուզել լինէր ձեռնծաս. ո՞վ ոք զանյաղթ վիչապն սանձելմերձեայր, մւ ապրել (ինէր ինքն»: Զայսոսիկ նե նս ժաւէտ քան զսոյնս ասէ տիկիննընդդեմ լալականացն:

է 4եռքերկրագործաց արուեստականացն լքեալմիչրաքանէ չիւր վաստակոցն՝ եդնալծնկաց ծնօտից՝ լային դառւնասէս. տեարք ն ազատք ի միասին Հաւաքեալ, չար ողբովք զմիմեանց ճմլեցուցանէին զսիրտս:«Ո՞ւր,ւսսնն, լքեալ կոբուսաք զպատուական մարգարիտն, զպարծանքն Հայոց,

հոկեբրն ստուղեցաւԵրե Լ

Համբաւն ճչմարտեցաւկորստենանապա այնուծեւն մերկիր անկեալզերեսս է դեւոնի դնելով,մոխիր Է վերայցանելովգլխոյն, ն խաւար 4եռաԵւ է բաց գործ մօգ2 ցնդէ տաճարին: ընկեցեալ ղզպատուտադիր քողն մարգարտածիւս դարդուն, զգեցեալղսնաւս ի է զգեստից, պլատրաստնեալ գլխոյիւրում արկանելիս Թխակերպս,ն. մառաջկոչել զղդստերս՝ սգոյ ողբոց մօրինէ

-

կարգս, կարգեալ դասս դառս՝ կացուցանէ պարաւորս եբրազթագաւորացն իսրույէլի նուագելտայ զողբա:

մնցիսմ.

Յայնմ աւուր

առվըճաշյին սուրբ եկեղեցիք ն դասք Ի առան պաչտօնէից: բաց Է դրաց"սենեկացնոսկեչուռն կամարաձնհրանդոցն է տարազք, ն սեաւք խոչորագոյնք

Այդու

(54 (542) Հ Այլ օր-՝իբաց առին ի դրանցն:

ղքաջն անպարտելի,որ զմեծ պատերազմժունս դիւրաւ մղէր, անուն ե. ինքեան բարձրագոյն մեզ ստանայր: Ո՞ւր է չրթանցն ժպտումն,որ բազմերանգ բազմականս բարեժմիտ ոսկեզարդ դաչոյիցնմիչտ զմեզ ուրախարարն զմայլեցուն

ցանէրբաժակաւ: Ո՞ւր

4իլք ձեռինն պարգնաբաչիխ, որ երեելի ղարդու՝ ցանկ զմեզ չքեղացուցանէր: Վա՛յ ե աւա՛ղմերոյս կննդանու|տ44/Թթեան: Ընդէ՞րոչ ւզատաչեաց առատ

սուգ

ւ

ն տխրալիք զտեղինփոխաբերեցին. այսը ընթացեալք անդրսուրչանդակք լալականացս՝ խցին զլուսանցոյց սլատուծանա ծրաչակերտ աւլարանիցն, Հրամանաւտիկնոջն. «զի մի, ասէ, արեգակնյանչաս բարձրութեանն երկնից Ճե1 մեսցի կամար. ե զճառագայթսխոնար արձակելով զիմս խաւար. կ կամ լուսինն ի լրժանն ժամանեալ լուսաւորնսցէ Լ1 բնաւ ցարդունաստեղաց՝ ամանակ, արուսեկիւնՀանդերձ

յոյժ

մատաղ մանկտոյն զսովորականնմոռացան դինցուցանելզկաթն,ողբոց միայն պարապելմիմեանցձայնակցելով:Ռւատինի կրծաբախ ճակատածար ճայթմանցն նեի բարձրաճիչ աղաղակացն Հնչնաց դուոն դարպասու արտիկնոջնմեծինՍովնայ: փիագեղզ Որք մաչխարելն իւրեանց ասէին այսոէս,«վա՛յ,կորեաւ մնծանուն ն. անտեԻչիչանն, բունչ մնաց երկիրսՀայոց»:

'

մեզ օրն այն ի մեծ պատերազմիի մէջ նիզակախուռն զօբաց. թերն ն մերոց լինէր բարձումնկենաց»:Աստո Է մէջ ն կացեալՀայրապետաց ճգնաւորապդասք զարթուցանէին ն. զմիտս կնոջն ն ղայլոց կոծողացնյերկիւղն Աստուծոյ, սակաւ մի փարատէին աղետսգոյնդառնութեան: աու

եւ

սիրելիէր ինձ

(5461 ժուժեալսրտին

Հրաչափառագունիւ անցանել բանիւընդ ողբերգականացս Հանդէս.այլ զի մի լսողացն խոռովեսցին միոք՝լոնսցի որ ինչ վասն այսոցիկ է բանս, է արդ

ես

ծին

առաս

Բայց զկնի

ԵՐՋԱՆԿԻ

մաձուան

երջանիկիչխանին ՀաստատիյաԹոռ Հօրիւրոյ անդրանիկն Աչուռորդի ամացեբբն հըկոտաեւ մեծանուն սանից": տիկինն Սոֆի,Հայելով է մանկանցն բարենչան մառաֆադիմժութիւնն, մանաւանդի մանկանն զի անդատին Գագկայ, ի տղայական Հասակէն Հրաչազարդ փառօքփայլէր ի մէջ եղբարցիչրոց. որ հայեցեալ իկինն՝ մուսացզնալ արձանացուցանէ զսիրտ Իւբ",նե առնաբար ունի զիչխանութիւն, Հօր իւրոյ Աչոտոյ օգնականութնամբ

:

առ

Թագաւորին Հայոց: եւ քանզիորդի քեռ էր Ապումժրուան տիկնոջն Սովփեայ վասնայնորիկ արձակէ զնա ե կապանացՀրամանաւ Հօր նմաի-րոյ: եւ ինքն Սոփիանծամետմաւտոն է կանայս, ըստ |

նութեան ամուսնասէր տատրակի, Հրաժարեալ յամենայն վայնլչութեանց կենցաղականը՝ խանդակաթ"" լինելով, ոչ

(545) 2) Այլ

«ր.

չիջ՝ իչ:

«Ժ ԱՐ/չլ.)

Հանդակաթ:

Աստ

այա

Վասպուրականի, մինքն գրաւէ

(545/ԱԹՈՌԱԿԱԼՈՒԹԻԻՆ ԱՇՈՏԻ ՈՐԴԻՈՑ ՆՈՐԻՆ

ԵՒ ԲԱՐԵՊԱՇՏԻ

յուղարկետ:

գտեալ Հարա

ժառաջմատուցեալ,

զմիտստերանցնեազատաց

աչխարծին, ասելովօրինակ զայս. եթէ Է դէմս Աչուռոյ առնետ տեղապածութիւն աչխարծիս, ՀաւաՀամոզեալ

(Բ) ՍՈՓԵԱՅ

Աչուոոյ Թաղաւորին Հայոց: Ձեւ այսորիկ կնցեալ Թա1 կէս՝փոխիմաչխարՀէս, Է փառօք

ատեծս այ-Բա ւ թա թեանտանի եղի ն եռաց մանկանցն: մայնժաժ Ապումրուան

ի վերայ նորին :

ՏԻԿՆՈՋՆ

ո

դաւորնԱչուռամ մի

բուննաց: կատաինցաւ կարգծննդաբանութեան երից որդւոց մեծանուն ն քաֆամարտիկ իչիչանինԳրիգորի. յորում նւ գործք

ԵՒ ՓՈԽՈՒՄՆ

ամսոյփ

բազմաց մրժոնալ ազգականաց սոցա, որք հ ստահալ ինչ մանկանցնխորՀէին, այլ ոչ իչխէին յերկիւղէ մե-

Արծ-

ԱՆԴՐԱՆԿԱՆՆ:

Է

Աստ

մեք ի պատմութեանցնփութասցուք ասպարէզ,թերնս լաֆողեսցէ մեզ Աստուած ծայրագունին Հանդիպել լրման, բազմավէպ զրուցատրութեանց Քաֆիարանց տանն

ն ն Հայաստանեայց ոռղբք Չարսից

նեղութեան՝ զկնի

իսի մաչխարծէս խաղաղութեամբ ննջեալ Ընդ ՀարսԵ-ր,Թողեալ ն. զմանկունսն ղայս անկատարս Հասակաւ:

/

անցուցանէզբնակիչսաչխարձին:եւ յարբունս ՀասձալԱչուտ՝կայր բոտ սովորի547ութեանն ածիւ Ընդ ձեռամբ Ապումբուանայ, զի ն փեսայացեալ իսկ էր նմա: Եւ ապա իբրն աւուրք ինչ լինէին պարապոյ՝ կոչէ զԱչու եղբարբքնՀանդերձ ն բերդն կուտորոց, պլատուասիրութնան ինչ աղագաւ:Եւ անդէն հ միում գիչերիկալնալկառ է զնոռուս, ն Ղէ զԱչուտ ն. դ Գուրգէն ն բերդն Նկան կոչեցեալ, է տունալն բանտ՝ածէ մեծաւ

զգուչութնամբ: Իսկ զ Գագիկ ի Զուաչգաւառ,մամրոցն խաղացուցանէ Շամիրամ. Քանզի իբբն ղզմանուկ տղայ խարհալէր զԱչուռ,տալով նմա ղբերդն Ագարակայ Հանդերձ Ճախուկն կոչեցեալ դաւաումու, Իէր առնելովզբերդն Նկանն. ղԹոռռնաւան փոխանակ ն Զուաչգաւառւք, ուր է. չիննալղՇամիրամն պարղ յիւր նուն: ա-

ե Դարձեալ այլ

իմն օրինակխարէութնան Համբաւէէ «ես այր մի անժառանգ եմ, բայց միայն ն դոտերէն զոր առնալ էր ԱչոտԻբ կնութեան. նի-

մարդիկ, ասելովայսպէս.

(5477 :)

Այլ ՄԼ օր:օր.Հպարտանայզե: Գպար ցէ

Եւ այե վերայԻմ Աչ(548/ոտ»: կնչիմ դուցէ Հպարտասցի՞ ն սուիկ ՀամողզնալՀաւանեցուցանէ զլսօղան. ինքն Ի կասկածիլինելով, տարակուսելի ըմբունեալ՝խորՀրդովք՝երբեմն է անէ ղ Գուրգէն կրսոսերն, ածնալընդ ինքեան չրջֆեցուն ցանէ, դարժեալտայ ի բանտ կրկին անգամ. ն ապա Հանէ է ղ Գագիկ. ածեալ զմտաւվասն Խորա՝ ոչ դգիոէր զինչ առղնիցէ. զի բեկնալ էր սիրտ նորա ուչի մանկանն, ն սպասզնա:Այլ Աստուած ոչ եւոթոյլ 4եռին էր կորուսանել

ցանելղոք կարէր.մ

տեարք ն աղզատքաչխարչՀին միչտ գեորայն սիրովն գային, զի իմաստութիւնի չրթանց նորա եզի էր առաւել քան զոսկի է Էնտիր, Համնստութնան Քաղզցբութնանն,միանգամայն մ. քաֆապես արութնեանն չնործք ի վերայ նորա բացավփայլեալ՝ զամենեցունյուսով լնուին

ղոիրտս:

առ

գաղտ

Ռւրանօրարիաբար վառեալ,այն ինչ մինչդեռ չե ԼՆ եղեալ էր 1950ամացՀեգնտասանից՞ արկ ի միտաիւր զխորառն

նորամխել արիւն արդարոյն:

Հուրդս իբրն ժամ

(Գ)

ՓԱՅԼՈՒՄՆ

ԵՐԵՒՈՒՄՆ

ՓԱՌԱԶԱՐԴՈՒԹԵԱՆ

ՇՆՈՐՀԱՑՆ

ԳԱԳԿԱՑ, ԵՒ ՍԳԱՆՈՒՄՆ

ՄԻԱՆԳԱՄԱՅՆ

ԱՍՏՈՒԾՈՑ

ՄԵԾԱՊԷՍ ԱՐՈՒԹԵԱՄԲ,

է որնաի ԱՐ արԷ ն ար. ո բարձն, ամայի քրիվարին. Հատեալ Ա.

ԵՒ

Ի ՎԵՐԱՑ ՄԱՆԿԱՆՆ

ԱՊՈՒՄՐՈՒԱՆԱՑ

ԵՒ ՈՐ ԻՆՋ

Ի ՋԵՌԱՑ

ն.

ՆՈՐԱ

ինո:

ԶՆՄԱՆԷ ԵՆ

ԳՈՎԵՍՏՔ:

կ

(549)

չժ

Այլ

որ

աշխարչո: «2Ժ Այլ

աոգորճ

Բ

՛

զսորայս

ոչ

դղանդաղիմ դրուատել զչնոր-

ն Հս: Յաղագս սորա Հաւաստապէս յոյժ ԸՂԳալի|551 է ինձ սմա ն ն առնելբանիցդեդնրանսԻ ր սորին գործս դովեստս,քանզի ազգի նսեմացելոյ ջա վառեալեդեալե ռա

բարձրադիտակ անառիկ ամրոցի՞,չուրջանակի պարապեալ զօրութեամբն Աստուծոյ՝ աննուազ պածեցաւ ի չորեքծաՀողմոց Թչնամեաց Է սաստկագոյն

եան դեւս

|

ռա

Հնչելոց.որ

ոչ

ն միայն ինքն ոչ աղօտացաւ, այլ ի ձեոն պնդակազմ ճօճ Հաւատոյ առեալ ցոլացնալ կիզեաց զթչնամիս տան Հօր

Մա

չինել:

նէ աՆ իշխանացան Աոա ճոխութնա աեփճավան

ստեպ ատէպմիչտ

իւրոյ:

(/ւ) օր.՝

"

Սո, որպէս կարծեմ՝ առնու Թոյլ տալովԱստուծոյ զվրէժ արնան Հօր Քրոյ ի գլի:ոյ Ապումրուանայ: Վասն զի ն նա մի ձրի գործակցացչարին,ղոր վերաղոյնն ասացաք, ուր ե

Ամ

Ա

ի

ժառան

Դ

անդստին

ըմբոնել:

Ն

ՈՐՆ

էրն Աչո», որք չին անյուսացնալ Եւ փրկութեան անձանց: Հանել զնոսա անտի ճոույ զմա-

կանխագիտութեամբնիւրով ամենալադաւորն վառաֆագոյն նկատել զերջանիկ Քրիստոս մանուկնԳան հան սն ն լինել" չն ն անօթ ը տրուլթեա արժանիիւրոց Լինել չնորչաց, գիկ, (549) գիտելով զնա թէ այսպիսի լինելոցէ՝ ետ նմա Հոգի ն ի վերայ կատարելով ղասաց "1 ի մարգարէէն,թէ «թագաւոր արդար կա դնէ : Ռրովք. փրկեացիսկ դՀայաստան զաչխարծ» աչխարձաի է ծանը ծանը կուռ զննի ի Բ գաղետից, միմեանց եկելոց, մախուոնսւլատերազմաց եղելող ե նորայն դարս: Ռր ե. իսկ ի տղայական Հասակէնարմատ բարութնան ի վեր երնէր: Ռւատին զարմանք մեծամեծք են ինձ Է մանկանն, զի ոչ պարդգնես կամ ինչս չնորչել ումեք հոնձաս էր, ն ոչ իշխանականինչ Հրամանաւ Հարկեցու(548) ») ԱՐ)

տանի նմակասվա ԳԱԲ նի երնԱրաց աշաորոց

զգլուխն

էրն Գուրգէն, ՄԱՐ

Անմար ախոյ, յորում ուր

որ որն

Քանի

Անան բրաստունան,

Եւ պատերազմողի, սպանանել զԱպումժրուան:

մի լիներ սլարապոյ՝առհալ ընդ իւր զխորՀրդա-

աշտարակբարձրաբնըժզօրաւոր

վիմօք, կապարայօդ

:

օր.

չիք՝ ի:

(551

ե)

Այլ օր.ե. անառիկ տեղւոջամրոցի:

բննումամբ, է Թչնամեաց, անխրամատելի միանգամայն բբրն զսիւն երկաթի,ի մէջ խարսխաց, Հարուստ ծայոյս ն զօրութեամբ", կանգնեալ ի անձաս թճանս Հայոց տեղի ապաւինի գոլով ամենայնին ր ի հրեսապ: Սա սուսե Բբ ուս Թ նամնադ ց ււ յերեսաց նւաւդ ը, նրկեր ոք փախիցէ ն նայնոցն Հրացեալզօրութնամբ, Հատանօղ ճառագայթարձակ փայլատակել ի վերայ 1552) գլխոց Թչնամեաց, աՀափետ"արարեալ դադարեցուցանէ ի վերայ ղզխրոխտացեալան եկեղեցւոյ ն որ ինչ եկեղեցւոյ են կարգք: Սա ի Համբակ Հասակէ տղայականւտիոցնիբբն զկորիւնառիւծումժարուցեալ սիդաքայլ նազելի ճոխութեամբ, ամբարձեալ զբազուկս ի վնրայ թիկանց թշնամեաց, խորասոյզ առնելով զղարանակալաի չաւղաց ոտից իւրոց, ն աշարկու ձայնին դոչման ի ձեռն Հրեչտակացն Հրովարտակաց յինքն ձղեալ կորզէ ղոյս

ն

ասացաք": զի բազում խոստումն պարգնացն. դաչինս ուխտից առաջիԱչոտի Ափխչին արկանէ.ռրում Վասն

Հիւսմամբ չարադրնալ նբբն զպարիսպ պղնձի,Հաստածե-

|

աստուա-

բարձր տէրու-

|

ոչ Հաւանի նմա Աչու, փոխադարժձելով վասն անփոյթառնելոյ զնա մաւուրս բանտին: եւ երթեալ գնայ Սմբատսիրով խաղաղութեամբ. ուստի ն բազումփորձութիւնք անցին" զմեօք վառն առ

,

ո

մազաղուր Ըընկենու ժաչխ(554/արՀն Վրաց:Եւ անտի դարձեալպաչարէզբերդն կարուց", էւ բացեալզմթերեալ տունս առնու աւար բազում: գանձուց՝ ՅայնժամԱչուռհչիւաննՎասպուրական ւաճանապար

ընդ րբարեալ

գաւառն Բագրնանզ՝ արագ յիւրն անցանէ աչխարչ: հակ Սմբատթագաւորն Հայոց Հրեշտակառւաքեալ՝ աղաչէ ի խաղաղութիւն զաիչին", ն գրաւական տալով որդին իչր զանդրանիկ.ն նորա առեալ ղառնայ ն դիմէ ի վերայ Աչոտոյմեծաւ սպառնալեօք, ոխս ածեալ վասն զնեորայնարծամարչելովկոչումն, ն եկեալ Հասանք ի գաւառն

զբազում գանձա Լ. զմթերս օտար ազգաց, տիրելով բնրդից գաւառաց նոցա առաւել քան զՀարաիւր: եւ արդ քանզի չե նս է ժամանակ դովասանութնան, այլ պատմութեան առ նոյն անդր փութասցուք կարգ:

Թոռնաւան

ն. է բարձր չնորձչաց թաֆին. արիացելոյ մանկաննԳաղկայ բտ

զքաղաք

Հօր իւրոյ

ամուր»

սկսաւ

ասա-

օղնեալ եղիցի իբրն օրէ յալթոռու

օր բու պայծառանալ

ամլտեյենաջողակ Զոր տնփառաւորութնամբ:

ի նմանէ մեկուսանալ մի ոխս պածել վառն ունելոյն զնա Գադկայորդւոյ Վա-

Զայս խնդրէ Սմբատպարզես յԱչոտոյ քեռորդւոյ իրոյ, ի կասկածիեղնալ, գուցէ գնասցէ Աչոտ միւսանգամ զՀետ

(552) ») Այլ օր.՝ աՀարեկ: `

վերագոյնն

ուր

ն

Ախչին,

Լ

Հանայ:

ըստ Աաիխչնի առաջնում նուադին, պոր

զանձն հղծալ,

սիրոյ մեղաղրանօքել ե ելա առնի55ծյելով՝ պաստճառւեն միմեանց զինչ Հաճոյ է կամաց: դարձուցետլ զիչխաննԱչոտմեծաւ պլատուովն բաղում հրննլի պարդգնեշջ.բայց քանզի կասկած ի սրտից

Դաւիթմ. աղաչէ Աչոտ ժի զիչիանն

(ոչողաց

4մերայնոյ:

առ

մածու

սնալ Սմբատայ թագաւորին Հայոց առաքե զեղբայր ի՛ր

զ է

մաւուրս

Իսկ Էչիանն Աչուտ եղբարբք Հանդերձ ն. ամենայն ւոիբակոյտ"՞ զօրօքն խորչուրդ արարեալ ազատադունդ ասեն, «աւուրք սաստկութեսն ԵԽ |ւ դործ սատերազմի, ո՞վ գիոէ ոյր ուրուք յաղթութիւնն լինիցի»: Եւ խնայեալ ի սուրբ եկեղեցիսէ / Հաւատացնալս՝ ել դնաց գրաւ

իսկ իչիչանն Աչուտ Է օժանդակեալ

թէ «նղբայր յեղբօրէ ցելոյիմաստնոյն,

առ

բնա

ն

բազկե

երթալու իշխանին ամիրայն Աֆշին: Իսկ Ափչնի ելեալյերկիրս Հայոց անչուն զօրու |. զինու՝ գայ Հասանէ ի վերայ Սմբատայ, ն փախստական արաոչ

ո

|

երկոցունցնոչ մեկնեցաւ՝ դգրաւականս խնդրէ Ախչին.ե խորատուալ զեղբայրն զ Գագիկ,ն զկնի Է ամսոյ առաքէ զ Գուրգէնզկրտսերնն ղդարձուցանէ զ Գագիկ:

(554/ 2) Այ օր.՝ կարոց: 2») Այ օր-՝աղաչէզԱփչին է խաղաղութիւն: օժ

Այլ

օր՝

տիրագունղդ:

Իսկ է ղալ զարնայնոյնփախստեայ եղեալ Գուրգէնէ Հասանք ձեռաց Ափչնըի՝ եղբարսիւր ցրնալզղաչինս դայ

Եւ

ի դալ գարնանւոյն այր մի ներքինի զոր կարգեալէր" ի վերակացութիւն քաղաքինԴարտաւայ, զօրաժողով եղնալ

առ

սիրոյ. ն նորա ծետամուտ եղեալ ընդ քաղաքնՏփղիս, ոչ սակաւ ծՀարատածարութիւնարարեալ գլխոյ Սմբատայ՝ ոնու Հարկս բազումս": Եւ անտի յառաջ մատուցեալգայ ծասանէ մինչն յաւանն Վան յաչխարծնՎասպուրական անթիւ բազմութեամբ: Իսկ իչիչաննԱչուտ եղբարբքն Հանհ դերձ ամենայն զօրօքն խոյս տուհալ ամրանայ ի Ճ4որն

աւզստամբի յԱփվչնԼ.ն անցնալգնայ մինչն ժնրկիրն եւ Շամայ՛՞: զայնլունալ ամիրայն՝ կամօքկոչէ ակամայ ինքն զարսն զորս թողեալէր տեղապածս Վասպուրական աչխարծին, ե ինքն աճապարնհալ Հասանէ է քաղաքնԴարմու: Անդ պատաձեալ վրեժխնդրութեաննզոր ինչ արար

ու՛-

առ

չարիս ընդ Հայաստանաչխարչս, որում ոչ ննրեալ Աստուծոյ չՀարկանէ զնա չարաչար կեղով" ի ժ4եռն Հրեչտակի սրբոյ, որոլէս երբեմն ղՎաղէս կայսր ի ձեռն Քրիստոսի Քաջ նածատակացնտեսլեամբ Թեկղեայ զոր ընծայնաց արբոյ՞՞. |558) Բիւզանդն պլատմօղ.ուր ն անդէն մեզ ծաւաստեաւ իսկ երկուք յորդւոց իւրոց, հս է. բազումք ի զօրաց անտի չարամած սատակեցան առաֆիերեսաց նորա,որոց զկնի ն. ինքն չարաչար դառնութեամբ Ձեւտայընդունիզվախճան: աորիկխաղաղանաւյ երկիրս Հայոց ի Հինից չարաՀնարիսմայէլական ազգին:

Որսիրանից: այնժամ Հասան որդի Վասակայ զոր վեդենադարձի, ժանտ ն րագոյնն |556) ասացաք", այրն անօրէն, ապարա-

աւազակաց Հայր, սպանողացմայր ն ամենայն անօրէնութնան ծնօղ, դարձեալ ժոլեգնի Հայրենի չարեօքն յաղԹեալ, զխոստովանութիւնն Հազիւ թէ պածեալ ամբողջ, ձեռն ն տայ յամիրաւյն Ափչին, բազում վնասս կործանման սան,

անձնամայւոն են. սուրբ եկեղեղեաց.ստանայ Հաւատացելոց դործ ղնալդուոն բանայչարեաց,դարանս մածաբեր տանայի զգածնալ Հնարիւք: Իսկ ամիրային թողլով երկուս ոստիկանսներքինիս բասա-

մեչ:որդւոյ իչիչա Հասանայ

Ա ափի ն

ը

Վանն

առ

մբ ի անուն մ իւրաաոա ի .ներքինի բազմաք Աղբագ՝

հսկ

մեծաւ աւազան,

ամիրայն այնուծետն. անց

յԱնորպատական Քն Ծոլ: "չ Բնա

գնաց փութով, մնալով երկոցունը ներքինեացն յերկոսին ե նսն, զոր վորագոյնն նենասացաք :

(556) ժԱ (ւ) ստանալ: (5571 Այլ օր:՝կացուցեալ էր:

Այլօր. կեղեւով:

արբանեկու -

յ

Հասանայ,

ըթեալ պատերազմեսցէ ընդ իչխանին: եւ քանզի նոքա ամբացեալ էին ի դժուարա կակենիցգնաղջտ ղառնայ նձրմեծաւ Քինին ամօթով, ոչ ինչ կարացեալ ստնանել՝ նոցա |557/ վասն տեղւոյն ամրութեան ե զօրացն քաջամարտիկ

լինելոյ:

զչարաբարոյ

Թիւնն Վասակայ զոր արար դննագարձի, ամիրայն Ա Ափչին:Եւ արձակեալ զօը պաչարէ զբերդն Սեան, զոր յափչտակնալ էր Գագկայ որդւոժ Վածանայ/ ն տունալ ի ձեռս մինչդոռ ի կայանանէր Աչոտ: եւ Քանզի աւուրք ձմերանի էին, յորում ոչ գոյր զան ասպարիածքկատարլ զձանդեսպատնրազմացգունդ դազմնալՀասանայգնայ ի` Հետիոտաճակատելընդ զօրաց իչիշանին որ ծին Պղուանս,ի գաւառին Լումբայ ի չեօղն եւ կոչեցեալ Փորակ՞"": Հասեալ ի վերայ ի մէջ գիչերի կարԴ Թէ «ոչ մաջողեսՑի մարդոյ յանիրաւութենէ» իսկ զօրութիւնվերին խնամոցն Է Թիկունս Հասնալօգնականութնան" զօրաց իչխանին, թէռլէտ ն նուաղունք էին,

անուն աւան, որոյ ՍՈստանն Ս Լ ենջն էո ափի. ինք ըթեալ ի գաւառ նչ դադարէ Ցադամակերտն աւանի:եւ առաքէ զա

զում Հեծելովք ի մեծն ճան ուն անաչիւը սռաֆնոյ

ենն Ա չոռ

|

| |

|

Հնար 4իա-

գիխմատանոյը `

։

ե Այլ օր- չիք՝է: «օժ Ա (1:5.)՝ Փարակ: (558) Հ) այլ օր.՝ ձմերայնի: «ց Այ, (559) 2»)Այլ օր. վերին Հասեալ ի թիկունս օգնականութեան: օր. ճիւաղեալ սրտին: «Ա (145.)զոր գործեաց:

ն

(Քին զդիչերամարտդասսանկարգ Հարեալսատակմամբ

(Դ)

խրոսակին Հասանայ.ուստի ն ի չժուժել ճիւղ սվրչակազտան ժիչ, վզզոդ առնհալձեղունն,լինելովնմա անզերծանելիծուղակ սուզնալ ընկենու զնա ի ձեռս արանց քաջանց. զի կատարեսցի ասացեալն ի մարգարէքն, Թէ «զգուբն զոր փորեաց՝անկցի ի խորխորատնզոր ն դործնաց»"" "17:Եւ անդէն ձերբակալ կրկին կապանօք արարեալ քարչեն ի դուոն բերդին Սան կոչեզեալ. անդ վաղագոյնս ե ՀասանէԷ ձեռն աւեւտաւոր աճապարնալ Հրեչտակաց եչն խանն Աչոտ եղբարբքն Հանդերձ. նատնալ չուրջանակի Բ սակաւ չւուրմ՝ ապա փորեցին զաչս Հասանայ առին զամրոցն: Աստ ի մէջ կացեալ բազմաջանլինկ Գագիկեղբայր իչել ղ Հասան կ պատուծասիցը խանին՝ Թալտենի խաւարմանն, ն ոչ ծասանի խնդրոյն. ն. Հասանայ զրկնալ ի զգալի լուսոյն՝ ոդւոցն բազան աչք. ն իսկոյն կրօնաւորեալ կնայր սրբութեամբ մինչն ցօր վախճանիիւրոյ": Բայցամք հչիանութեանն ոչ խաղաղացան Աչուտոյ ըստ կամս իւր, երբեմն եղբարց իւրոց է. երբեմն յայլոց բազմաց: Պայսով ժամանակաւգայ Հասանկ Սմբատթագաւորն Հայոց 0 գաւառն Աղպածունիս, Հարկս է գլխոց սլածանջել կայսիկնկոչեցեալ ազգէ. ն նոցա ի դիմի Հարեալզպատվբազմի նչանակէն Հանդէս: Յայնժամի թիկունս օգնականութեան կոչէ զիչխանն ն Աչուոթազաւորն նորա Սմբատ. միչեալզգութ արեան Հարազատութեանն՝ դայ ծառսանէմեծաւ փութով. ն. ի խմբել սպատերազմին՝ փախստական լինի Սմբատղզօրօքն Աստ Է մերեսացայլազգեացն: Հանդերձ մէջ առ

ԱչոտիչխաննՎասպուրական կացեալ սակաւզօրօք, ն բազում օգնականի|ջտնլյութեամբ բարձրելոյնպարտ զթչնամիսն մեծաւ մաղթութեամբ, ն. ինքն դարձեալ երթայ ի քաղաքն Նախճաւան, զոր Ընդ իւրումն կարգեալ էր իչխանուհամբ. է. անկեալ Հիւանդութեան մ Հու՝ ի չութ փոխի"Հ

եո հած,աան կորն լախտ

ածու

-

|

ՍԿԻՋԲՆ ԻՇԽԱՆՈՒԹԵԱՆՆ

ԳԱԳԿԱՑ ԶԿՆԻ ԵՂԲՕՐ ԱՇՈՏԻ,

ԵՒ ԳՈՐԾՔ ՆՈՐԻՆ ՔԱՋՈՒԹԵԱՆ:

Ջվնի այսորիկ յաֆորդէ զաթոռ իչխանությանն Գագիկ

ըստ եղբայրԱչոտոյ, նմանութեաներկուց ակնավճիտչաղ-

յորոց բերց՝մերձակայից,

«չտ ի վեր զբղխումն

մի

ոմն

միւսն նուազեալ՝

նս

յա-

արձակից. զոր երկուց վիչապաց կամ կորնեանց մինն առիւծուց"», ղուղեալ՝ միւսն բախրոխտայցէ.կամ թէ նս ծրաչափառագոյն ըբձրագոյնա այըստ նմանութեան ցից` իչիանականին դիչերոյ, որ ընդ օրինակ ն

ւս

Թանձրութիւն ամպոցչրֆագայեալ զաւուրսԺԵ անյայտ ի ն. զբոլորն մաչիցէ արփի. անդէն0 նոյնն ժամամարդկանէ՝ ննալ կարգ ծագողութեանն՝ յական ՔԹթել զլուսոյն մինքն ղգենուցու զզօրութիւն, ն Հրամ|56շիանաւ վերին կառավա-

րբութեանն մաքրեալ զօդոցն դաժանութիւն՝ զուտ զլուսոյն երկիր ծաւալեսցէճառագայթն, որում ցանկացնալ ոմն հ ն` « ն յե սն յո ւմ ամպոյ, է որպե քաղցը

Աա

,

աան" ՀԱՆՐ

Զառյն ժ Ը օրինակ

|

|

|

| ,

|

քա

խոչական Հանճարեղութնամբ Գագիկ Նի իչիխաննՎասպուրական յինքեան բերելով զլրումն օրիչ զացս, զոր վերագրնցաք բատ մերումս բանազարդութեա ըստ օրինակի պատմողաց ծանգուցանէ զչփոթեալ ն զաչերկիրն Վասպուրական Է բազում վրդովմանց խատեալ դրապեաց ե սածշմանակցացազգաց օտարաց միանգամայն ն բնակչաց աչխարՀին...2 կոչեցեալազգէ, որք էին արք ապստամբք, դողակիցք զողոց, ապականիչք աչխարծի ն արծաորդի Մ«այմարծողք ւոէրութնանն:Ժորոցմի էր Շապուձ որոյ չարածնար նենգութեամբ առնալ էր զբերդն մանկին, նե ն կոկոցավիզյինքնածաԱդարակայզգաւառն Հախուվ՝, մնաց ամբարտաւանիծնյյութեամբ նատեալյամրոցին, մեծ ն

է

մ,

.-

|

(551) ») Այլ «բ՝ աղբերաց

|

«9 ԱյլԱյլ օր. օր`

(563) ԺԱ (ւ.

առիւծոզ: առիւծոց զարիւնն իւր.

176): ուղղ:զարեւն իւր (Նախն.

ոմն

զինքն կարծելով:

ա

սոյն

զնոյն օրինակ ապասԱՎասակայ, որոյ

աւուրս

: ՀՐԻՏՊրի Կաթն Բրոմ Քորուլ որդւոյ

/Արճուճան անուանեալ աան Իսկքաֆին ու

ԴՈ

առ

իմաստնոյն Գագկայ Վասպուրական հչլխանին տնսհալ զդարանակալացներկոցունցլեալ ի միում ժադիմեալ ի վերայՇասվծոյ զբերդն սլաչարէ անճողոպրելի զգուչութեսմբ- զոր տեսնալ Շապծոյ զքաջազօրն պնդութիւն ամենիմաստ Հղօրին ն զփայլումն չնորե Հացն աստուածայնոց Ի վերայնորա օր օրէ,իմացեալ բոտ ն. զիւրն զիւրոց դործակցացնեղութիւն յանկարծօրէն, հբբե մի | զպտուղ ինքնաչասհ բարձր ուտոց ե գողս անկեալ (Թո.փողի այնպէս անմերձենալի ծայրից ամրոցին ատորիջեալ անկանի իչիանին Գագկայ, երջանիկ խնդրէզա| իւր ե զիւրոյ պարգեթ ն գինք վարձուց ծառայութեան մաւիտենականի,|564)1. աննենգ կալ ի դրան արքունի: Եւ առնալ զպարգեն 1 բան արեան իչիանին՝ դան բոլոր ազգն ի ծառայութիւնՀնազանղդել Հզօբին. բայղ սիրտք նոցա ոչ էին ուղիղ, ոչ միայն սակայն | իչխանն այլ ն ոչ տէրն Քրիստոս: Եւ Հասնալ Անում | նջ, Համբաւո Գ Գագկայ ա յ ականջս Վասպու- | րական իչխանի, եթէ ելեալ Համարձակարա Ր բար չրչի ն«լու| Համ ամզա որդւովք ք իւրովք յիւրումն կործանեալ գաւառի. ն առաքեալ զօրս ի վերայ նոզա՝ ըմբոննալ ածեն ւովքն Հանդերձ առաջի խորա.ն նոցա զաղաղակ աար ն Հառաչանս առաջի արկանէին լրի «ի իոզառ մերժերղմեզ ի որ իսկ քաջին ն Հեղոյն ն ամեն ն

ամեն անագի

բեւն"

առ

ուոս

ազգին՝

|

«

.

առ

ուոս

««

|

առ

առ

լուր

արամե րով ո

բա

սուս

ի լաչառ

պլարոռլ արտելի սրտին Է ի զառ յորոռց

հ

ժառանգութենէ ,

Ան

զօր զօրե ղութ

է

ան

ոչ

ա-

առ-

ո"

նոցանէնղան իտե է

ինչ երբեք ածէր զմտաւ

ԱՅ զանուն, առնիցէ Բոմե էրէոց,սոյնոլէս

ոչինչ ոլթ

(564) ») Այլ օբ՝ զբան: »») :

գավ լութ Հճորին որին Քովունան

»

Ա

(/չ/

զ

ո

զ

ուղեղ: ուղեղ:

չ

էր ե յոյժ Հղօրին գթացեալ ի նոսա, մի՝ վասն զիողորմած է բարեգութ սիրելիս ն զի զդուստրն Առսլուծամզայի իւր ի նոսա, խնայնաց ն. ի Հիմանց տասղալեալզչինուածս ամրոցին ծաստատէ նո,

«փացոււ: էր

առ

մի տոնա քր թշնամիս, կնութեան".

մ Բրավո որոցարուն ւալանբ» ո դան̀ Ա. 2«Րէ Ն ոձրկիր ԱՆ ոխ Բազա անտի ար ուրախալից ի, հաաա Բրի իչխանին րաբար փաղկայզեղբայր իչր արտիւ 1"չ

:.- Գոա

Եւ

Հ

այ

է

զ

անուն

Գուրգէնմ. մոա յ

«Հո Հա`ից

նմա

ն. ե 4որոյնԸնբաժինզԱռնիոտն,

ե զի ամրոցան Սրնդգայ Զղմարայ. ն սիրէր իւրով ան խա դաղատական ո ղւով ղուարթագին զնա, ն ծնարիմաց վերակացութեամբ որպէս Հայր ի վերայ որդւոյ գլթայր ն դռնբաց լինէը նմա Հանդերձ օգնականուն ւի, բանալ իսկ Ը ո՞վ չնչեաց կիչս նորա սպառ ազի "4 քաչասիրտ ժերգըծ, զե ծր այր խիստ Եւ ի վերայ իչխանի: եղբօր իւրում ԳադկայՎասպուրական ն ան ն եո մեմեսն զչինողութեան ն երկրի քաֆասէր միմնանսլինելոյ է առնեն է մէջ երկոդաւառաց բերդից՝ փոխադարձութիւն ողն ն իչխա ն ի զբերդ նղ: Է Գ Ե Վ Վասպուրական Գագկայ ցունց: տուհալ առնու ն զբերդն Զուլ ն Ագզարակայ զգաւառն Ճախուլ՝ զգաւառն կոչեցեալ Ջերմաձոր,որ է մասն երկրին Մոկաց. զի իցէ նորույն սմա մերձաւոր, ն սորայն նմա յարակից: Եւ Գագիկիչխանն Վասպուրականերթալով երթայր ն էր ընդ նմա: Սո ղօրութեամբն մեծանայը, ն ՏէրԱմենակալ Աստուծոյզամենայն դրացիս ն որք չուրֆ զկողմամբիչրոյ ծրամանաւ էին տէրութեանն նուաճնալընդ իշի/շանասաստ ի ծառայութիւն գրաւ: իւրոլե՞՞ տէրութեան. զոր տնսնալ ձեռն ի վերայ Գագկայ Մոկաց,եթէ բարձրացաւ տէրանցն

յերկուս

՝

հրաբ արար Մ ւ ա,

առ

1"

ա

ա

Հոր» Լուն արարեր Լի, --

ԻՐ

Բ Արոր Էա

արարի

առ

Եւ

'

Բերդից (566) :Ժ Այ օր-՝չինողութիւն...

20) Այլ օր: `

ե

գաւառաց:

Սամի

Ամի" Բ Հ

ամեն|տ67յեցուն յամուրս իւրեանց ապաստաննալարգելին ի

ի

:

զծարկս, պակուցնալքի սպառնալնացԳաղկայիչի. անինի մեծի:ի: Ի սկ մեծանուն Ձչխանն վաղվաղակի զօր դումարեալ մերկիրն ասպատակել յաւուրս Մոկաց 4մերատալոյ

ամ ինձ ե վերայ Քաջութնան էնօրչննալ իչխանին, զի զերկուս իրս ղժուարինս դիւրաւ յաղթեալ վանհաց քաջապես. մի զի լերինս ն բարձրաբնրձա փապարսանտառախիտս ունի երկիրն Մոն կաց. մի՝ զի ձիւնապատսառնապոյր"առՀասարակ դնալ էր երկիրն ամենայն: իսկ սորա մտեալ՝զբարձրադահրանդն յբրե է աոա ն ն 1րրանցն իբր զչարն վոխնաց ճանապլարես, ւ տեարք ազատք աչխարչին բնակչօքն Հանդերձ ամենայն փախստնայ եղեալ մազապուրմնային յամրոցս բերդիցն, ոչ ի դիմի Հարկանել Հզօրին: եւ առեալ զկապուտ կարացհալ երկրին դարձեալ դայ բ գաւառն անուաննալն ք անդ զբերդն (568) Պազայ,ն զՓարչուաց".գայ ի բ» ռուանից, առնու ն. զայն նս ամրոցն ն. տիրէ դաւա-

|

ալա-

,

|

երիւարկ, ն

ռացն:

ԱՆ

օր.,

Այլ

(434) ձմերայնոյ:Ա (լյ)

269): սառնասոյզ (նախն.

ունս:

(568)

:

օր.

0) Յայլ օր. ՓարաՀուաց:

«ԺԱ

ւ

-

ոո» ա բն"1. «Մզ ն «1իԲառն Լերոյ ն ար Բարոն արար Տ ոո ար ալի - «րիքվոն» րիր"իղացուցա ձայնիփողոյն մինչն անյայտ ռլատրաստեալհալ

'

յետնոյ,

յազդնալ

ուր

դատիլզգործս իւրեանց: Իսկ զբերդն Ամիւկ զզարմանալինզամրոցն, զոր երկնապիչ ն պարանոուսն՝ բազ ոսդում նել րան բ փ ն ծախիւք Ք ն բա.իմս գիտե անուանել ցատանջ մա Հեումար արուհստաւորօք յերնելիս Հրաչակեր»է ի ծայրից անտի ղագաթաննի խոնարՀ մինչն ցեզը ծովուն լի ն լի պարսպաւորէ անմերձենալիամրութնամբ: եւ ղայն լուհալ չարաՀնար ազգին հսմայէլացւոց, Մարացն ն բոլոր արանցսպլատերազժոԱտրպատականի Պարալտշմիղ է ոծասարակ քապատերազմունքի վերայ խաղացին , ն զգազանս ն մեծի:ի Եւ արիւնարզդազ իբրն բրւ Է Իչխա ջին Գազկայ դանՀասանեն մինչն քաղաքն Սաղամաս: բուս"մրմուհալ՝ վրէժո առնուլ, քանուխտից ղնեն միժնանս՝ աա Հմ ն խնդրեսցն դումարեալ ԻՐՂՐծա խաննԳա իսկ առաքէ ղզեղԲորոր 12Ը ն նրկոքումբք ի Բ մը են

դ

Լ,աջա:

ո,

երդմունա

առ

ՏՐ ոո րա 1 1 " 11 ե Քաչարի ն է1ԷՀ տան Բէ Բազում» զագամակե իշՐ աթ ԲՆ ի Տոր ճանասպլա փառնալ ընդդ Ա... ար անո զգործ պատեթերն ժաչողեսցե ի սո,

ի

ր

ա

մի մեծիէր ե. ղօրագլութ յաղթութեամբ:կարգեալ բաղզժին

Սառնա-

(/22/բարձրադադգա-

չիք՝ բերդն:

ո

սա

գ,

ն

ձմերանի: «ՀԺ

որում

աս

՝

անառիկ ողն Ամ տմիչկ, բերդն զոր բազում Ժ ժաման ժամանակօք յափչտակեալ էին այլազգեաց, բաղում ն անՀուն ւկատերազմօք Է յարձակնալ վերայաստուածասէր իչխանաց մերոց առաֆնոց. դեռ նս ոյն ժամանակա անդ յղփացնալ ամբացեալկային մարդիկ դարունՈւթմանիկք կոչեցեալ ազգաւ:Ընդ որոց մեծ ֆանիւ աշխատեալտանն Արծրունեաց, ոչինչ ստնանել նոցա կոաբացնալ,մանաւանդքաֆն ն մաղթողն մեծանուն Իչիրանն Գրիգոր, անուաննալն որ թարգմանի՝ Դերանիկ, ուխտիւք խնդրեալ ի տեառնէ, որ բազում կրեալ աչխաութիւն՝խանդակաթմեռանի, ոչ Հասնալ խնդրոյն:Եւ մնացնալ բերդն" (567 :Վ Այլ

"

անս

|

ամք

իսկ զգաւառն ծովեզրի, յորում է սքանչելի

ւս ամգութակ անի, զորոց ի ն մօ | նոցն ազդեցին. որ տնեաց եկն բ, իբր ե ժամանակս քաջին Գագկայ: մինչե Իսկ Հասեալնախանձն Հայրենի՝ վառիընդդէմ Խո ե է Արո նոցա սպատերաղմօք, եղիի մեծ Հնարծալ խործուրդ ի գիչ բոցտ յ բ չ որախողխողարարհալ բերդին երկրէ: իսկ խազ սու

մեծանուն

Կոն

-

.

նի՞: Աստանօր զարմանքեն ն

աոանաա բյ"ԱԱ աա Է: ա . 8 : ե՞4 ժչկե

ծ

(5701

Ը/

Յայլ օրզկի"

«օժ «ժԱ (/.)' ութմանայ: չիջ՝արիւնարբուս:

Ա

վառաֆատես իչխանինԳազկայ է վերակացութիւն գաւառին Զուաչայ էլ Շամիրամն կոչեալբերդի,զոմն ի նէն Ակէացւող, այը միամիտ ն քաջասիրտ, որում |571| մաստ

Զայն ւտեսնալՍմբատայ թագաւորինՀայոց՝մախացեալ ընդ իրոն՝ ն զարթուցանել չանայր զայլազգիսն կրկին ան-

տա-

էր Թադքոս, որոյ բազում գործս արութեան ցուցել ի պատերազմունս,սլայծառ ն երեւելի եղեալ փայլէր ի մէջ զօրաց Ս, չբ լի դոռրծովք բարեաց, ե Հայաստանեայց: տուրս աղքատաց զուարթառատ սրտիւ,ժրազլուխ ն. փոյթ ի ն ղարդ ի չինութիւն եկեղեցեաց, ընդունողորբոց նե այն ընաց Հանգուցիչամենայնաշխատելոց, որ ոչ Է սնուն

ստա-

ա-

միայն զէն զինուռրութնանն իւրոյ լինէր յուսացեալ՝ այլ ի զօրուԱռ Թիւնն Աստուծոյ: ասեն, «ամաւաՀասեալ լրտեսաց՝ ւսա

«իմ

զօր

այլազգեացն անցին յաշխարծչն ժեր յայսմ գիչերի

Եւ նորա անթիւբազմութեամբ»: զՀեւտտ մոեալսակաւ զօրօք՝ ծառանէ նոցա ի դաշտին Գերատայր, այն ինչ մինչդեռ

էին մերձենալ

այլազգիքն տալ բերանոյ սրոյ զբազում բանակս ժողովրդեաննտետուն: Յայնժամառնն քաջի Թադէի զաչս յերկինս Համբարձեալ, մօգնականութիւնկարդալով ն զոէրն Քրիստոս, րստ գրեցելումն, թէ «պատրաստ զտանի Աստուած խնդրողացիշրոց»՛ վաղվաղակի Ի թիկունս Հասանէ զօրութիւնն (572) դնդին Հայոց,Թէպէտմլ Աստուծոյ ոյժ էին նուաղունք. սուր ի վերայ նդնալկոտորեցինւ լցին զինրան դաշտին յանկելոց դիակացնյոյժ խտացեալ

միմեանս,մ զբաղումս ձերբակալս՝ ածեն արարեալ մեծաւ ռաֆիհչխանին Իսկ մեծանուն չաղթութեամբ: հչխանին Գագկայ բազում |. երեելիպարզգնօք չքեղացուղեաը

՛

առ

ա-

նախապատուէ զյաղթօղ այրն Թադէոս: եւ տեսեալայլազգեացն ասեն, «որովծեւու գեղնալան՝

Է

փոքունցս զայս կրեցաք, զիա՞րդբաղմացն կարասցութ |" դիմի Հարկանել զօրաց իչխանին, մանաւանդուր նե ինքն

(.է մարդարիչ իչիչանն պատերազմին». զաձի Հարեալ դարձան ընդ կրունկ, նեխավանեցանխորՀուրդքչարին նոցա:

ո ՀյնԼՍրկերագայ: Է

1Բ8

գամ ի վերայ իշխանին. ն նբրն այնու ոչինչ կարազ նալըապա պատրողականբանիւք ն խոստմամբքդաւաճանէ զայրն զոր կարգնալ|573| էր յամրոցին Ամիւկ,որում նուն ն նորա ի տանէն Վածունեաց. ճանաչիւրԱռլուռակը, բոտ նմանութնան Յուդայիառեալ զգինս աստուածավաճաու նմանութեամբ՝ տայ զբերդն ի 4նոս Սմբատայ Թւասդաւորին Հայոց: Ե, Սմբատայ դարձեալվաճառէ իչխանին առնալզբերդն՝ ն առնու Եւ յայնմ օրէ ի նմանէ գանձս բոզումո": Գագկայ անկանիկասկած չարութեան մերկաքանչիւրոցն միտս,վասն նէ որոյ ոչ սիրով խաղազութնամբ Թեակոխզմիմնամբք էին որպէս վառաֆագոյնն: Յայնմ ժամանակի (ինէր Հարստածարուլթիւնն դօրացնալ ն. ելեալ Հրամանաւ ՏաճկացԷ վերայՔբրիստոնէից. արքունի ոստիկան ոմն մեծ ի վերայ Պարսիցն Հայոց, որում անուն ն այբ խրոխտ բարձճանաչիւբՅուսվ որդի Ապուսաճայ, ն բանչան ածարկու քան զբազումս որ յառաջ քան զնա մեծաւ հ վերայ Սմբատայ էին:Ս, չարժեալ բարկութեսմբ վասն բեկանելոյ նորա զծարկս արքունի. Ն խաղացինի մէջ նոցա դեսոլ|874/անքՀրովարտակաւորք ոչ սակաւք. ն ոչինչ նԽուստ Իսկ ամիրայն հերքխաղաղութեան սպլատչաճիւր: ն պգործս արիական քանզի լսելով լսէր զանուն ւ քաջութնանն միանգամայն դիմաստակիր խոչականուԹիւն Հանճարեղ Է ժեծանուն իչխանին Գաղկայ պանկայր ի՞՞ բաղում ժամանակացտեսանել զնա: Ուր ն անդէն իսկ վաղվաղակի դեսպանս առաքէ Հրովարտակօք ն բազում կոչէ ի ձանխոստմամբք, ն իսպառ Թախանձեալ զիչխանն՝ դիպումն իչը: Եւ նորա դնացեալզկնի կոչողացնանյապաԸ ղելի սիրով խաղաղութեան. որ ի Հասանելն միժեանս՝

-

Յուսփ

սու

առ

օժ

(1, Թերես՝ ստնանել

(574) Հ) Այլ օր: ոչ: «ԺԱ

Ը/

3): ցանկայը

282,

ծն.

ն

ի:

3.

փառաւորութեամբ չքեղացուցանէ զիչխանն:

մեծաւ

եւ

ւոնսեալ զպայծառազարդ Հասակ մանկութեանն

ձփայելուչ

Կից, որ է մոյժ ն Թագաւորաց. զնա ամեգտանէր հայնի ճարտարապետ"ն յոյժ Հմտագոյն: Փորձեալ թննէր Քաջն ն զծրաչազարդ զանպարտելի իչխանն հ պատածեալ պատնրազմունասն, չուրջ զնովաւ ջոկադրնալլրտնսս արա պատերազմող. ն դտաներզեա իբրն զլեառն մի բարձր անչարժ ի Հողմոց Հեչմանց. որոց ն ժաղթեր մեծաւ իսկ արութնամբ: Զայսամենայն ն նա յաւտ քան չնործա տնսանէր արքայն Պարսից Յուսվփ, դերենալ աատուածայինսի վերայ 577 քաջի ն աստուածազարդ. իչխանին Գագկայ,ն ուրախ լինէր յոյժ ի վերայ զալստեանն նա: ջոր Բայցհ ՀասանելՀամբաւոյնականջս Սմբատայ, եթէ

ն

զզարմանալի գեղ երեսացն վայելչութնանն՝ զարմանայր ԼԴ Հարպավորձ բոնաւորն. զնա խորին ն անՀետոաաարարեալ զօտելի իմաստակիրբանիւք՝ լսէր ի նմանէ զպատասխանիս ծանունս, միանգամայն ե խորինս ն դժուաբարժրադգոյնս բիժացս, որովք առատապէս ն |575 անարգել լուծանէր ղծարցմունս նորա զդգաղտնիսն րբանայր առաջի նորա ն զդրունս աղխնալս ն. զանիմանալիս ի մարդկանէ, (ինէր նմա ն մայր Հանճարոյ դայեակ իմաստից: եւ քանզի այր զօրաւոր ձր մտօք արքայն ՊարսիցՅուսփ ե տաճ յամեայն որդիս մարդկան՝ վասն այնորիկ"|. ի բովս քննութեան նւ դաստուածազարդիչխաննարկանէր, ն զմեծապարծ Լ. մբարձնալզաչս իր արածէր զնա չափէր զկայս նորա ի մ. է առնել. ն յամենայնմասունս Խատել թադաւորականա

պատերազմացն

զսոյնս առ

ա-

գտանէրզնա

զուտ

է.

Վասպուրական ընդ Յուսփայ իշխան" ժագիկ տիարանեաց Պարսից արքայիմախացնալ դոռայրընդ խորին չա-

նեիխնքն Սմբատոչ բութնամբ.

նազելիՀամեստութեամբ ղարդարհալ,

բոն զոսկի որ ի բազում բովս փորձեալիցէ: Բանայրարն չի նորա զծչրովարտակս արքունիս, յայտնէր նմա զխորՀուրդս ն զղործս տարակուսելիս ն խնդրէր ի նմանէ յաղագս ելից, ն նպաստաւորհալ առի նմանէ՝ծայրագունիցն ձմտանայրբղխելոց""ի նմանէ իմասոիցն: Ցուցանէրնմա զականս պատուական» ն. գեղեցիկ մարդարիտա լուսաձինս, հլնալայերկրէ ն ի ծովէ, 57 րստ օրինակի թագաւորաց, Համբար ի լսելիս նորա զզրուցաբանութիւն Հնոցն թագաւորաց դարուց ի դարս, Լ զեղեալս նոքօք զպատերազմունս: Հարցանէր ի նմանէ զտունս ն զաթոոս թագաւորաց Լ բարձընկալ տոչմից ն զաաձմանս աշխարչաց զիւրաԼ քանչիւրոցն,սկսեալէ Մարացնե. Պարսից, Հրէաստանի

՛

: ՛

առ

՛

/ տ 6)

»)

Ա,

շր"

Այլ

ԱԱ Հար ՐԻ» մտար,

վառն որոյ:

օր.բղխեցելոյ: աստուն:

ԵՑ:

209)Այլ օր` մինչն: «22) Այլ օր

խնդրեացերթալզծետ (աղաղութեան, տալ ղզծարկսարքունի, որսլէս Հրամայնացտէր զով անդրանկացնի 4եռն Պետրոսի ընծայել այնոցիկ որթ 1դիդրամայնպլածանչէին,է. ասէ, «տո՛ւք զկայածընկայսեր, ն ն զԱտտուծոյն այնքան արժանասղէս Առստուծոյ»", Խչանակեացտալ զաակս արքունի մինչ զի ի ծովն յդէ Պետրոս է. մանդնդաղուղակկայտառին կեռնաց կորզեալ զաատորնզկամս Հաճնացխնեղրողացե՞, զոր ետ ընդ արար: Զայս Հրաման չավան դլխոյն Է ընդ գլխաւորին Գետրոսի՞ տերուննան յնտա Հարմալ Սմբատայչարժնաց զբազում չարիս ի վերայ սուրբ եկեղեցւոյ ն ժողովրդեաննտեաոն: 1573) Վասն որոյ սրտմտնալսաստկութնամբԾուսվ" յարն. ի զօրու վերայ անչուն զեն ռու, անցս աղետից ե վերայ մեր Հասին, Չոր «յլ բազում

ձակեցաւ Հայաստանեայցս

Ասորոցէ Եգիպտացւոց, երուսաղէմի, Յունաց 1 Հնդկաց,

(577

Խմ

.

ն եւ Իբն աւանդեաց հ գանձս արքունի՞՞: վերագրեաց ետես նմա եթէ ոչ գոյ Հնար Սքբատ, ընդդիմանալ արքային

(577

տի իչիչա դՎ ասպուրակականՀ (575) 2) Այլ օր:Տ8բ՝Յուսփ: Աժ/( օր:

««

ն

օր.

"Ր

մ "են ԴՐ ռո

ք

:

գլխաւորին զորոյ Տաճկաց,

Եւ

Պարսից՝ փախաստեայ ե եղեալամրանայր

բերդին

ն

զաչխարծչա Հայոց, բայց միայն Գագիկ,զորոյ զփորձ առեալ գիտէր զնա այսպիսի այր, զոր ոչ թողեալ ի կամս անժնիչխան կամացն՝թադաւորեցուցանէ զնա ի վերայ ամենայն եւ դնա թագ ի նորա զուտ ոսկի եւո բունս օրի նժամ Բ: Հիւ եալ մարգարտովքն մեծաղնի ւժ կաժբքսատուականօք,զոր ոչ բաւեմ ոլատմել: |579յեւ զգեոսկե մուճան միանգամայն Ցուցուլհալ խանգամայնն գոտի սերաւ, Հանդերձ ոսկեՀուռն փայլեալ զարդու, որ ի վեր քան զմիտս ն զբան անցանէ պատմողաց: Եւ Հեծեալ յերիվարն իբն ի մէջ աստեղաց.ն բազմութիւնք զօրացն սռլառազինեալյամէ ն յաՀեկլ՝ թնդմունք ճայթմանց ն փայլատակմունք աուսերաց, դոչմունք փողոց Լ. Հնչմունք եղջերաց, վանդիւնք սրնգաց 1. տաւիղզք Հանդերձ ն է առաջի ի եւ այսպիսի վաձեոս ուաւորութեամբ Հաստատեալ տայէ ԽորազբոլորՀամեծամեծ աստան աչխարչս ն. ամենայն Հանդերձ քաղաքօք ղոր ես ոչ դանդաղիմ ասել զօծումն վայնլչութեամբք. բա" աներնեութաբար լեալի ՀոգւոյնՍրբոյ, ըստ առաքելոյն դոչման որ սք, «ոչ ուստեք է իչխանութիւն, եթէ ոչ ՄԱռէ (580)կարգեալ՞»5: չոուծոյ. եւ որ էն՝ յԱստուծոյ

Հայոց:

ո

գլուխ,

ուվոզարդ պատմու

:

ւաւնու Հրամանացնողզա՝ ստունգանեալ ե ղքաղաքս բազումս, փախստականարարնալ զզօրս բքունի՝դեդերեցուցանէ ի դրունս նոցա:

Այլ օր:սորա մԱստուծոյ: (579-580) Ժ Այլ օր:ն որ են Աստուծոյ կարգեալեն: (579)

ԻԴո"8

զծարկս արքունի:

ա" աե ոյ ե

քո4 գարման '

ե

բ

ի

թն

ոչ

ալ

յայտնել.

յարքունուստ, մանաւանդ Քրիստոնէի ՊՔ ուղղափառՀաւատացելոյորդւոյթագաւորի, սեվփծաու

Ք

է

կան

լ

Բ րնատու Է

ուն չ ՀատիԷ1 է Հայո 9: զոր ոչ յանդգնագոյն արլջժմիմ ասել երկրորդ անդամ,Թէ ակամայկամօք զայս Ր 1 ի կամաց աց ն ի Հրաման Հրամանքբարժ-4 ք Ը բոլորիցն ւք: այց Յուսփոայ Է Պարսս ամիրային գնաց 1 Թաճ ագիկ ի գաւառն պլաշարնալզանաոն գողացնալ առնու ի գիչերի, բատ յաֆողելոյ նմա ի ն վերուստ. առնու զբերդն Մակուայ.ն անտի յառաջ մաառնու տուցեալ զբերդն Ուղեոյն տիրէ գաւառացն, սկսեալ ե կոդովոէմինչնցմիջոց Ուղնոյ,ն Մասնաց ուռն: Զայսուժամանակաւ առաքինմարքունուստ պրատուաւորք զօրօք որոց Հրաման տունալ Սոցա թագ ո

Ն

մ

նի ոռնաւորն " Հարկեցաւ Մ առնել " ԱՏ Սոգովիտ, Տարո անառ:

,

աի,

ւ

,

պատգուք

բազմօք,

-

Բրո«իրագամ աջանը մնորդատավան: ո եր, ագա ագի կրկին փառաւորութեամբ զթաղզաւոր Դոր"

ո

փորքումում»

չե

,

առացաք լեալքանոր վերագոյնն

Ցա-

առաւե-

ե խնդրեալ ըէն բերանով արքունի, ե ձեոնսիրով լցեալՀրովարտակաց ճանապարծարասպէնոցա անցանիճշյել ընդ աչխարծն է. Հայոց նորին օգնականութեամբ. արքայ ուղարկե զնոսա ն րտ արքունի. նոցա երթեալ պլատերազմեցան խնդրոյն Եւ փախստականարարնալ զզօրսն յարեելից կողմանն: նս միրային Մուսվայ, ձերբակալ արարեալ զինքն՝բառնան ի դուռն արքունի. ն կացեալի բանտի զամս Ը ն դարձեալարձակի Հրամանաւ արքունի,տալովԷ ձեռն նորա զբէ

Թագաւո-

զի

ն

ա-

Խոն

պատուիլ

արքայնՅուսփել գնաց մաչխարծն Պարսից ապստամ-

բել յարքունուստ,

ԱԲ:

աքս

սու-

սո-

Սա

ՊՐ

սո

Հեչտալուր Քնարացն, դրօչիւթ նչանաց զկնի, ձայնն ածեղ Հեւ դղրդնաղ բանակն արքունական զօրուն:

Ջավփր ե գիտելով

մութեան է ՏԱՆ ի" ն5 ակա3' Հ արասցենՀ ՄԱԼ Թագընկալ փա-

ը

գօտի

Հ ԱՄդորՃա

նմա

ո

Քաջակազմ ոսկեծրաչ սարուցն փայլէր զարեգակն

Եւ

էր

զմիւա

ն առնէ

ւ

բաղմա-

ն

զանուն

Մոկթդիր, մոջունց :: ՀԱՐ ԴՐՏալ ե աաունն 4 Ի՛«/ Հայաստա էո, րա ագար լ արա դզարմանա ա թոլ Բադ

կառղու-

բոնաւորին չուրջանակի սլաչարմամբ պատեալ զամբոցն, ն զկնի սակաւ աւուրց ըմբունէզնա իբն զանզօր տղայ: Եւ տեսեալեթէ ոչ ոք է որ կարողանայ տիրել ն ունել տայ.

ն

Գրոց,

ա-

ն աչխարծնՊարսիցե զբոլոր Հայք, միանգամայն մեծամեծս, զոր բոնութնամբ վափչտակնալէր ղքաղաքսն

նաւ

տութեան Հօր Է Հուռ տացնալ, այլ օի ըստ

այսքանիւք միայնչակ(ենդանութնանն մ միանդամայն զսէրկատարմանն՝ առեալզմթերոգանձուց ն

ն ապատամբութեանե,ն. ղզՌայ քաղաք զմեծն ԲասԵւ ն նորա յաղթեալ ի բազմութենէ քաղաքաց բայ: աչխարՀացն տունհլոցի ձեռս նորա՝ ոչ ժամանէ Ատրպատական. ն ծաւատարիմս այլ առաքէոստիկանս ւոյ ե ձեռս նոցա. առաքէ նե թաղ Լ Հանդերձս եր1ելիսթագաւորինՀայոց ի ձնոս նորա զՀայաստանաչխարծա: Հաստատել Գագկայ Եւ ընդ այնը ժամանակս փոխի մաչխարձէս Գուրգէն ննջեալ եղբայր թագաւոր|ջտ)յին", խաղաղութեամբ Հարս իւր. ն եղե օը վախճանի նորա սուգ մեծ ամենայն Հայաստանաչխարծին:Եւ ելաց զնա արքայ լալիւն մեծ զաւուրսԽ. ն ապա դարձեալարծարծնալ զմիտս Ի-ր յնբկիւղն Աստուծոյ, Թէ իմացեալզիմաստնոյն ասացեալն, ժամաԷ «իմաստնոյ սուդ զաւուրս իսկ անմտի զամենայն ն եդեալ ի մտի զառօրեայ զաղպականացու նակակենաց»,

յաւուրս

'

առ

(583) չ) Այլ »բ՝՝ եկելոց:

զծանդերժապայծառազարդա զժիս ն զջորիս, զանդնայս արջֆառոցն զծօտս ոչխարաց՝ ե չորնքծագնան կողմանս եՐկրի տայ է վանս սրբոց իլ Հանդիսաւոր արանց, կարգեալ աւուրս նչանաւորս/ քառասնօրեայ ժամանակս անխափան ն. անմոռացիչատակօք՝ ուխտադրութեամբ միչտ փառացէ փառս վերածիլ գնացելումեղբօրն ման|տ85վախճանն յայն լ մանսպառմաւիտենին. ի մտի հղեալ՝ Թերես դէպ լինիցի վետնումնյայն նե մածեղ գալստեանն աւուր ընդ աջակողմանն դունդսաչալուրջ պայծառութեամբ Ընդ գիրկս խառնել եղբօրն,ն (սել ի նմանէ, Թէ «ողջոյնՓեղ,եղբայր ազաւեցուցիչ ողւոյ իմոյ խ դրաց դժոխոց, որ բարիոք մատակարբարելով իս Ի քում վերջամնացութեանն՝ ընդ իմումս ն եւ զքո ոգիդ վերածերի կնանս»: դարձեալինքն արքայ ե զէն է ե զարդ անչամեմատ քաջութեան, վառեալ միապե-

տեալզբոլոր աշխարիծս ՀոսաՀայաստան, դնետածչետեալ

առ

առ

ոչ

օրէ մեչելով զգութ

առ

վաղազրաւկենցաղոյսփոփոխումն, ամբարձեալ զմտացն է աչս մչտնջենաւոր կննացն յարատեաանլուծանելի

պեալկայումնն, քաջապէս արութեամբ ն. լիակատարդգիտութեամբ ինքն զինքն կանգնեալչնորչէ չինութիւն աշխարի ն նորոգումն սուրբ է ուխտի մանկանց, եկեղեցեաց որովք միչտ պայծառացուցանէր զոգի գնացելոյն յաչխարծես. մատուցանէ ե պատարազս ն զոծս զենմանց, բազմաբիւր գաննե 4իւք լրացուքցանելովզդասս աղքատաց, որբոց այրեաց, ն նա ւտնանկացւտառապելոց, բիւրաւորամբոխից կու|584) բարերանողացնմաղթաուստի ն լյորդառատ ւռելոց՞. կան Հայցուածոցն, ըստ իմում գիտութեան, ըստ մանաւանդ սրբոցն աւետարանութեան, կամ Թէ դերագոյնասացից՝ տէրունեան բանիւն՝ երթեալայս պատարագ Համածաւասար գոլոց երից արանցն արդարոց, Աբելին,Նոյին ն Աբրաձաձեռն անմաՀ էական բանին Հօր, մուն, ի պատարագին մատե վ ասն մեր սպատարագեցելոյն՝ ընծայՀաչմարմնով

անուչից:Եւ

բարեբուղխ ուղխիւք՝իբրն ղծովբաղմացուցանէ զխաղաղութիւնի Հայաստանաչխարձի. զոր ն մերս բան նուտ

լ

զարդարեն ասել ոչ զանդիոէ. յառաջ քան

զսա

այսպիսում

Հանդիոլելբարութեան երկրիս մերում առել՝ոչ է ի դէպ, ե զկնի սորա Լինել՝Հանդերձեալ իմանալոչ է կ(արողութիւն:

Շն)

.

(586) ՎԱՍՆ ԲԱՌՆԱԼՈՑ ՍԳՈՅՆ ՄԵԾԻ,

ԽԱՂԱՂԱՑՈՒՑԱՆԵԼՈՑ ԱՐՔԱՅԻ ԶԱՇԽԱՐՀՍ, ԵՒ ՈՐ ԻՆՋ

ՑԱՂԱԳՍ ՅՈՒՍՓԱՑ

'

ՈՐԴԻՈՑ

ԱՊՈՒՍԱՃԱՅ:

Իսկ զկնի բառնալոյ սգոյն մեծի՝խաղաղացուցանէլթագաւորնզաչխարծն Է մրմոնալռ"լատերազմացն Պարսիցն

անորդգւոցն որ զկողմամբք լերանցն: Հագարու

Ընդ այնր ժամանակս դեռ նռ բռնակալութեամբ տիրէր ն Պարսից Հայոց Յուսվորդին Ապուսաճայ, որ ոչ կարացեալ Հանդուրժել քաջութեան է իմաստութեանն արքայի,

թողեալ զդազանաբարոյգործս չարութեան՝դառնայ ի խաղաղութիւն ն ի սէր կատարման.նե տայ ի ձեռն արքայի Հայողե վրաց,ն ուխտ խաղաղութեան եդեալ ղաչխարծս կամէր զբօանուլ ի կարգնայ յերկիրն Պարսից:եւ մինչդեո նա գան ծնալն իւրումն խաղաղութեան վաղվաղակի

Հացիւ նոյնպէս առնիցէ»

չար

բիսի

աւ

Բոբո շ, թա Հոմանեաց, որում իւրոց 7-Լ

Ցամանա

մոա

ո

ա

Լ 22 բ

ե եւ նորա

որա:

դօրու

բա:

ողդու

ռու

արան "Ժ նազնալ

ան

Լ

էր Փէթք՞.ն ինքն Հասեալ անտի նս զօրս բազումս յօղի դուռն արքունի՝ նականութիւն. ե գան պատածչեն Ուսիտ աչխարծի, ն ի ճակատելն գունդ գունդ ծարկանինիսպառ զօրքն ե 1232 ն զկնիսակաւ ժաԺուսփվայ, ձերբակալ արարհալ ոչ դիտեմ ո՛րպիսումպատածչնալ վիմանակի ճակի մածու՝:

Բայց ինճ

լ

|

ՊԱՐՍԻՑ

|

զկնի այսոցիկ այսոլեսեղելոց՝ անիչխանանայ երկիրն Պարսից: Այլ թէպէտ ե յառաջ մատուցեալկակայէին որդիք աղախնեացն. ծառայքոտոասնն Ապուսաճայ, կարծելով է Թէ իցեն ինչ, որք վաղվաղակիի միմեանց զանձանց նոսա կատարելով տակէին", ասացեալն միմաստնոյն, ն ւ «աւա՛ղ եղո՛ւկՔեզ, քաղաք, որ թԹագաւորդ քո որդի ույ-ն. է». ասէ, դարձեալ յ այլում ղախնոյ տեղւոջ «նրիւք չարժի երկիր, ն չորրորդին ոչ կարէ Հանդուրժել. ծառայ եթէ թաչարժե |588) զերկիր, ն անմիխտն դաւորեսցէ՝ եթե յագեսգի ապա

սա-

առ

(326),

Ա

(290),

ՀայողԳագկայ, որ քաֆութետմբն աչխարչաչէն խաղաղասիրութնամբ" եբբ զՀայրխնամածու՞ե Հոդարարձէր վերայաչխարծիսՀայոց, որ ն. ե վերայբարեխնամօղ գթու-

թեանց որով զաղքատս դարմանէր, զղերնալադարժուցանէր, ղզրկեալս փրկէր, դատ առնէր որբոց ն |589|տայը իրաւունս այրբնաց,է զայն ես աւարտ ն գլուխ դնէր ամենայն Քինասէր վարուց, հս ն մեծի դովութեանց արժանաւոր.զոր ն ես Քեզ սիրելիՔաջ",ւ Քաջիարանցնախնական, որ է մինէն Փամզպղատմութիւնս սպլածանջեցէր, ոչ իբրու՞յայլոց բաւուց տեղեկազեալ ընծայեալարձանացուցանեմ Քեզ առա-

կանջալուր, իմով իսկ 4եռօք""" պատմեմ քեզ չօչավփնալ՝ Հաւաստապէս զեղելոցնզարմանս: իսկ ընթերպցասիրաց Ամենեցուն յայտնի են սլատմետլքս՝

սրով գելուլ զոպլարանոցն արծաթասէր լաւագոյնՀաե մարի,քան եթէ դանգ մի տուժելմարծաթոյն. եթէ ղաբեգակն տեսանիցէ արձակելով է խնամս զճառաղգայթան

զի

(450) իբրն Հայր

ն

թողլով ենի

ՈՆ... եկելոց, միչատակեալ զիժաստակիր խոՀականութեան գործա մեծի արքայի

ա-

'

առ

ն

(588) ՀԺ) Այլ օր-՝ումեք: 7) Այլ օր.յաւելու՝Հայող:2209) Այլ օր.աւաչսիկ: 2222) Այլ օր- ն նս: »«օՕօԺ Այլ օր: խաղաղութեամբ: 2օօօօ)

առտանօր

յոյժ սիրելի է մբարձրագոյն Հարկանել, ք յիշատակ տուսննԱրծրունեաց, ե սլարծանս

ե սւոույօդ բանիցպաճուճեւոլ առասղելս, այլ ականատես

15877 :Ժ Այլօր:սատակին:

ԱՐ/8.)չի ջ՝ է:

աճա"

իմն իրէ բուռն

(Զ) Եւ

սլատմութնան:

Ն ԱԻՒԱՆԻ:

|

միմեանց

ՑԱՂԱԳՍ ԱՆԻՇԽԱՆՈՒԹԵԱՆՆ

աստ

ԵՒ

սպանանի,

ՈՐ ԻՆՋ

ի կարգի Հարեալ զանուանս նոցա Հիւանցաքլասպա-

ԱԱ ԵՐԻՆԱոԵԱՑ

ՆՈՐՈԳՄԱՆՑ

|

ն.

առ

արդարն չարժեցաւ երկիր,

ՑԱՂԱԳՍ ԱՇԽԱՐՀԱՇԻՆՈՒԹԵԱՆ ՄԵԾԻ ԱՐՔԱՅԻՆ»

արս

անուն

առնու

որ

կարծելով Թագաւորել ծառայիցս այսոցիկ: եւ Քանզի ոչ ոք հ սոցանէ արժանի միչատակացդործ գործետց՝ ն. ոչ մեք"

խնամածու:

այը

:

'

|

(589) ՀԺՅայլօր.

չիք՝ քաջ:22)Այլ

օր-՝հբբն:

7) Ալ օր: ձեռամբ:

|

տիեզերացըստ ծրամանի ընդդէմ նոխնամողին Աստուծոյ՝ փոխանակլուսոյդ ինձ ոսկի ոչ բղխես. ն բա ասէ, ընդէ՞ր ասէ, չեմ ծարաւի, ն ոչ եթէ աղբիւր ակնավճիտ տեսանիցէ՝ երբէք արբից ի քէն ջուր. մատոյ ինձ արծաթ: իսկ բարք ն զուտ մաքուր (590) անարձաթասէր գոլով թագաւորին, ածէ մնալով յայսպիսի մեծավեր ախտ խնամ ոչ միայն ն այլ բնաւ աշխարծչիս անձինն ղբօսանաց, Հայոց.աան զմձեռս ե Թերս դանձուցե դործավարաց արուեստաւորաց՝ ն զաամրբութեամբ պարսպաւորել ղզբլուրս դագաթնաւորս" է նառիկ ամրոցս բերդից ի գաւառս ի միջֆոցսերկրի, ի պէտս ապաստանիփախուցելոցի Հինից ն ի խոովութեանց օտար միւր պարսպելոց նամ մորոց ե բազում ամրոցաց անուն յերկուս տեղիս կարի իմն յոյժ Հաճեալնուատաճէ ակաւանն Ռոսու ք եղերբ ծովուն,որ նակառոյց լինելով.մինն տաշ ե գաւառն Ռչտուննաց, որ է յոյժ բարեխառն, հ չորից ' նա նան ծաղզացերկրի օղոյ Հասարակ չնչելով. ծառովք ե յոյժ պողաբերովք սաղարթեալ այգնետ"" բազմութեամբք վայելչացնալ զարդարի. բղխնն ն աղզբիւրք բարեխառնք չուրֆ զքաղաքաւն, օգնականութիւն մատուցանելով մարդկան Է բազում ոլէտս,այլ ւ ն Հարաւակողմն կուսէ ամրոցին | մերձ կայ բարձրաբերձ որ ե դարլեառնն (591 Արտօս, | նանայինն ծասարակութենէն մինչե ցաչնանային եղանակ | եւ ամբարնալպածէ յինքեան զդալարութիւնարմատոց բ '

առ

Ի ուլ/ բաբԱնն Լան արան բաք

|

մու

յո

ո

դաւորաց,

ի

մանունս

առ

վայնելչութնան

բնա-

լ

այզեւետ ուղղ: այգաւնտ (Նախն.

ծովուն՝չող

յերփն երփն տաճարին, /ւ մօրիզզանազան չըֆչրֆելովզդրօչեալռւստկերատիպան նուածսն՝ զմիտս Հիացուցանէ զտեսօղացն, նի վեր անդր

գործեն ի սիրա

քան դլատմողաց գիտութիւն: անցանէ

ածա յիշատակելով՝ Իսկ մեր ե բազմաց դսակաշն

աք

որ

ինչ

ծ ՍՌուուսն աւանի:

յաղադս

ՑԱՂԱԳՍ ՇԻՆՈՒԹԵԱՆ

ՔԱՆ

ԱՐԺԱՆԻ

(ը) ԵՒ ԹԷ

ԱՂԹԱՄԱՐԱՅ'

ԶՋԵՌՆԱՐԿԵԼՆ

ԻՆՋ

ասա-

ՅԻՇԱՏԱԿԻ

Ո՞ՅՔ ՈՄԱՆՔ

ՍՈՒՂ

ԱՐՔԼ59ՅՍԱՑԻ

Ի ՆՄԱ

ԵՒ ՈՋ

ԳՈՐԾՍ ԳՈՐԾԵՑԻՆ:

«իրով զդեղեցի ձարձալ բուռն բ աղձալի Մեր եւ ղրուցատրութեապատմութեանը զբազմօք զանց "Ի

արարաք

ն.

(590) ») Այլ օր. գագաթաւորս: 2)

12):

տս

արքայի առնալ նուիրէ ի դարմանս աղինքն գագաթն ամրոցին է ծովածայեացե յոյժ

զոր

քատաց:Եւ

|

արնմ. անան բեր Կա ամար

ձկունս

ե որք լուսանցոյցսչողախաղացս: միանդամայն վացուցիչս, ե վերայ ե ծագելն է մտանելարեղականն փայլատակելոր

ՅԱՌԱՋ

սաշանակարկաջը

: Հոսնալ իֆանեն գետք Ք յորդածուք, որով ւու ն. ոռոդանիերկիրն որք է ծով անկանելով Հասարակ. նն

վայելուչ. եթէ չարժեսցի ծով յուզեալ ի Հողմոց՝ ծաղկաձե. ալիքն զբօսացուպանողքն. վայելուչք երնին. ն եթէ մաքուր յօդոյ Լինիցի՝ղամենեցուն աչս գրաւէ զիւրն տեսանել չին ի նմա ծաւալումն. վասն որոյ ե արքայի 4եռնարկեալ ն ն տաճարս սենեակս փողոցս Հրաչալիս պատկերակերպսն. ազգի (592) ազգի մօրինուածս,պոր ոչ բաւեմ ռլատմել: Պարսպէն ղծովակողմն զօրաւոր վիմօք,դնելովզծիմունսն պարսպինընդդէմ չինէ / հ գլու յանչնարինխորութեան, ն ծովուն տաճարմի ճեմարանոցոսկեղզարդ պէսպէս ոլաճուճնալ դեղովք, արեդակնածրաչ ճառադայթաձնս ի լխտղզէ սանս Էբոց արժաաչաց իւ յուրախութիւնարտիինքեան իսկ ղոօղարբերս, նեացնզդրունսկազմեալկամարաձն.ս,

իցեն լի, անՀուն չատաբանութեամբք

մբք, մանաւանդ որ ե անչած լսողաց ի լսել. ի սպլատմել, անօգուտ մեզ ն յօգտակարն ուստի յայսցանէի բագ որոչելովզմերմիտս՝ Հանդէս. ն անվրէպ մեր փութասցուք պատմութնանցն անտի չինութնան որ ինչ Է սկզբանց լայտարարութեամբք ն աչխարծչիսՀայոց ի Հայկայաղեղնաւորէ ի նորուն զաբից ն ցկաթոտ ն վավաչոտ Շամիրամնտիկին Ասորհստաառ

: լ

առ

ննայց ն. ի նմանէ

ն

բանանման մինքեան ունելովդածոյք՝զբօտախտակաձնե ուսնաց,յորում Հանդեր4որդւովք ն ազատակոյտ զօրօք" միչտ ուրախանայր արքայ:Իսկնեզգլուխս պարսպին ածնալ ի կիրճս դժուարամածս ի Համբոյրս քարանձաւին՝ միմեանց Ի չրթունս խորայատակ մերձեցուցանէ. ծովուն դնէ Հիմանց դրունս ածաւորատեսս, Հաստածեղոյսս, բնեռապինդս. որով

լաւէտ 4նոակերտքե չինուածքիրաքանչիւրոցն երկրիս մերում եղեն՝մեր ն ամենայննանձամբ ծասեալ աչօք տեսեալ,4րտեալ/ է յայլա

մայլոց

նս

առ

ն Հեռաւորաչխարծս, մինչն պկղարջս Շուչեթացիս մուտսն ն լերամբն կաւկոսա եւ յԱՀիզ,մինչն ի Գաղայ, ընդ ն. Ընդ ամենայնՀիւսիսականս ն Տայաստան ընդ արնելաէ |594| դնալով՝ Հետիուտա տեսաք զգործ քաֆաց նե նախնեաց. միայն զժերս գրաւնաց զմիտս ն զտեսութիւնՀրաչակերտն ն քան զբազումս նորանչաննն զարմանալին որ Աղթամար. առ

զմասն ինչ ծովուն Ի կղզին 596) կոյս Հատանելով՝ Հրաչալիս իմն ներգործեաց, բազումնաւացմօրիննալ խաղաղն ն

անքոյթնաւածանգիստ, բարձրագոյն քան Հրաչակերտնաց ե զԱղքքսանդրին ի Մակեդովն քաղաքին, որպէս ինձ թուլ սենեզանցոյցղարմանալեօք զՇամիրամժնեան փորուածոյ կօքն ե զամբարտակաւ դետոյն որ լերինն ստորոտով" զի նորայն դոնեա ի վերայպամաքի, Վարադայ. իսկ է ժեծ խորոցծովուս արունստակեալ՝ Հարստածարէ զամենայն միտս ն զղդործս իմաստնոցն ի քան զինքն եղելոց: Եւ այնուծեւոե ժողովեալի դուռն արքայի իչխանացն տերանց,ազատաց ն. ռամժկաց, ն. կրօնաւորահպիսկոպոսաց ց, զի ամենեքեան օն անդր փութապէս չինուածս ն ձնռոակերտս Հաստատեսցեն, Հրաման տայցգէ, զի լինիպի տեղի ապաստանիամենայն Հինից ի Թչնամեացեկելոց. ն թագաւորն գթացնալոչ արգելու զխնդրնալ սլարգնեսն.ն զկնի Հնգից ամաց յորժէ Հեոէ սկսան չինել՝պայծառացեալ բար4րաց|597աւ չինութիւն քաղաքին առաւել քան զառաւել: Յայնժամ ե եւը իսկ արքայի ամենիմաստ ՀասողուԹեամբնՀանդերձ զլար բազում ճարունսւտաւորօք ճարտա/ ե ձեոն առեալգծել, միանդամայն բութնեան գծագրել նչանակել ատորուռով լերինն, որ է գագաթն կղզոյն, զտեղիսզբօսացուցանողս՝ վայելչաւորս, ըստ արժանիկայննից արքայական իւրոցն Հանգստեանձգելովպարսսլունս,

Թեպետ ն առաջ քան զայսոսիկ ի ԴաւթայՍախոունոյ ն Ռաչամայ եի Բազավփրանայ Ռչտունւոյ ասիառեալչինու-

Թիւն, նեաւ

որ

զ

Պաղզեստինացւոց աչխարծնՀանդերձՀիւրկա-

առ

քածանայիւգերեալ ած բնակեցոյց երկրիս մերում՝ սակայնամենեքեան սոքա իբրն ի տաղաւարի, նե կամ որպես ի Հուղա մրգապածաց՛ բնակեցանյերնելի յայնմիկ կղզւոֆ կլոչեցեալն մինչն յաւուրս Աղթամար, մեծի արքային

սա

առ

որ քաջակորով ՀայոցԳագկայ, նայեցեալ ի դիտութեամբ

տեղւոյնզիօսանս

ն

զնա ծանուցեալ

ապաստան լինել

ա-

չխարՀիէ Հինից Թշնամեաը՝ Հիմն արկանել զնա ձնռնարկէ ածեզ իմեն զարմանալի Հրաման Հիացմամբ. տուհալբան զում արուհստաւորաց անթիւ մարդկան զծատեալ վէմս ծանունաս

դժուարակիրս ՀոսելԸնկենուլվատակս ծովուն

է

ե անչնարին (595) խորութեանն. ժամանակաւինչ այսպէս ֆան յանձինկալեալմեծի արքային՝ 17յանկարծակի եկն եկաց կանգնեպքաւ Փարայատակն ամբարտակ կանդունս Հինգ ի վերայբարձրացեալ մկանաց ծովուն, որ մտացն աչօք իբրն ի ցամաքի չարայարնալ տողադրէ զՀաստակաիմաց ժ"Ր"մ ԷՐ գէ ՐՐ վերայ եդնալ բին ն չուրջֆանակի իբ ձիարչաւանօք Հինգ. պարիապնէ Հրաչակերտ, աչեղակերալ, բարձրաբերձ լայնանիստբրդամբք

ռոյցն

Մ

զարգա.

եւ բարձրացեալ աչտարակօք

|

իօզարդարեալ, անկիւնաւոր

մլ 1594) Հիչրկանու:̀ «ց Այլ օր: զօրովք: (585) 22) ) Այլ օր: զածոյս: `

"Բ

յարդարձլով զվողոցա ն դարա ղարա ղարաստանացն գածս ն բուրաստանս Ը Դ գած ից տերութեանց ձր թ Ժ ե Բոբ պարտէզս,բուստ

(596)2) Ա ա (5977ԺԱ (/59/

առ

՛

ստորոտաւ:

զտեղիս սբուսացուցանողս:

ն որոչեալՀովիտ. ծաղկոցաց բաստանաց

զորս

վաղվա-

|

ղակի ածեալ ի կատարումն Հասուցանէ զամենայնն. ես ն ե բարեչամ բազում,զորոռողեալարբուցանեն ծառատունկ ն անսպառաղբերէն, որ ակնարկելովն խնամողին Աստուծոյ մէջ քաղաքին: կայի Եւ քանզիէին է դքան արքունի դումարեալք արունս-

ժողովեալ ք յամենայն (598) զոր խորՀէր մերկրէ, առնել ն ըստ այլ արքայ, Հրամանին վաղվաղակի դործն առնոյր նոցանէ ումեմնի ճարտարապետի իմաստզկատարումն՝ տաւորքբազումք,արք ազգաց

որք

ոչ

պատուաւորք

վրի էին

ծանճարեղի Հրամայէ թագաւորն չինել տաճար մի քառանկիւն,Խ կանգնաւ ունելով զչափ լայնութեան ն երկայնութեան, նմանաղէս ն ի բարձրութիւնն. որոյ որմոյն լայնութիւնն երիւք մնծաքայլութեամբ չափով ունի զպարզուածսն, գունդ անապակ կրոցպն. քարի, իբրն զՀալուածա" կապարին ոլղնձոյ ընդ միմեանս խառնել. էե. չինուած ճարինե Հիմանց անտի մինչն. ցգլուխնորին ի Թոռիչս կազռեան ն է մեալ՝առանց ունի ղծաստատութիւն. որ արդարն արժանի զարմանալոյ ի վեր քան զմիտս: Ունի ն խորանա ն անկիւնս ն չրջապատս դեղապաճոյճս, կամարակիցս անթիւ մտազ ն անզդննելի աչազ. ունի ե դումիէթս երկնան Հարթո ոսկեղարդա՞՞ յոր Թէ նայել ոք կալուսաճաճանչ,ս, ժիցի՝եբր թագաւորիիմն ւպատիւ՞՞ ի բաց առնելովնավխ առցէ զխոյր դլխոյն, ն ասլատանջելջցցյալ զպարանոցն ՀազիւԹէ նշմարելկարիցէ ղզանազան դեղոցն կերպագրունոյ

է լսողաց: ոլէտքեն անձինն խատութեան

ե.

իմաստունոք այր ընդ ժի կարգ խորանի միոջզբաղում ժամս նայեսցի,արտաքո ելեալ ոչինչ յորոք" նայեցաւն Վասն զի են է նմա ոսկեզարդ պատմելուժեք կարասցէ: Ա Ր/չ.)՝ Հալուածս: (598) 2) Յշրինակոն՝ 229Ա, օրզՀաւուածս:

կ

զօծս:229Այլօր. պատիւս: (599) 2 Այլ օր. որոց: 22) Այ օը: զիւրն:

է փառք տաճարին աեղ են

նմա

առ

տա-

է կարգ չինուածոյ տաճարինաեղ իմն ն զարմանալի, այնքան բարձրազոյնն անչաս է մտաց՝զոր օրինակթէ

իմն ն զարմանալի. (600) ն ի դրունք Հատուածոյք մանրըյօրինուածով" եղեալ Հրաշալի գեղգեղմամբ, ի բանալն իչրծանց երկրացիկք են, միմեանս գոլով օդաբնրք զովացուցիչք. իսկ ձուպ երնեինիբբն զմի պատկեր: Պատժեացմեզ ն Հաւատարիմ ոստիկան մի ի գործաերկաթ վարաց քաղաքին,եթէ եմուտ ե չինուած տաճարին նուան ՄՌ. լտերս իբրն. ճչմարսոութեամբ Հաւաստասքէս գնաց զառելե՛, քան թէ առատութնամբնյաւելեացի բայամենայնկողմանց զումս. իսկ ն նիստ փառաց տաճարին երեի իբբնւ դաւառին ի մէջ քաղաքին զմեծմի բլուր: ոչինչ ծայր կղզոյն: քան զքարանձաւ նուազեալբարձրութեսմբ ն. զծայրս ամրութնամբ ամրոցին, Պարսպէանմերձենալի ն մեծամեծս նմա ն Համբարանոցս, ե չտեմարանս չիննալ ն ասպազինաց ւ տունս ն. ղզինուց դանձուց միանգամայն անչուն բազմութեանց:Այլ եթէ զամենայն զզարդ չինուաԵւ

ե

թիւնս:

նազելի ճոխութեամբ, դածոյք, յորս բաղզմեալերեի արքայ չուրֆ զիւրետաւ՞՝ ունելով ւլատանեակս լուսատեսակս, սպաե ն. նմին դուսանաց սաւորս ընդ դասս ուրախութեան, ն. սուսեխաղս աղճկանը զարմանալոյ արժանիս. անդ էն պատերազմունք. անդ է բամերկաց Հոյլք նե ըմբչամարտաց եւ անդ երամքՀաւուց դասք առիւծուցյւ այլոց դաղզանաց. ի սվեսպէս զոր եթէ զամենայնն սպաճուճանս. զարդարեալ.ք որ ե նմա դործք ի Թիւ ոք կամիցի արկանել՝ բազումաչ-

|

խորանալ 60Մ-

ծոյն, զոսկեղարդ փողոցանն զգումբեթակաղը այլաորք յարկան ն զզանագանտեղիս դածոյիցն", առաւել ն փայլեն՝ բոտ մի քան զմի դնրածրաչապես կերպութեամբ ուք կամիցի՝ արժանեացն մանրամասնաբարդոռվասանել հ Հասանեոր ւտատանի, Թէ յանՀասութիւն ձկտեալ կարծեմ է լոյ չէ կարողութիւն: Բայցմեր զդիպողսն դպատչաճա-

ոսկե-

ասելն: 1601)2) Յորինկոն՝ դոծոյիցն:Ա (/շ' գածոյիցն: (600)

Այլ

ն

օր.

ախորժակաց,ո՛վ քաֆազդգին ռսաւոր նախնականԱ2.2

Քոյոցդ

է

տան

մեծի

հաձն

արգա-

ԳԵՐԱՊԱՅԾԱՌ

ԵՒ ՊԱՆԾԱԼԻ

|

ՀԵՌԱՍՏԱՆԷ. ԶՈՐՈՑ

ՄԵՔ

ՅԱՅՏ

եւ

Քանզի ճարտարապետ արունառին էր Մանուլն, զոր ի ձր ն ցուցաք, այր" լի իմաստութեամբ անդր զօրաւոր ի ջործս իւր Հրաշակերտք զեկեղեցինզարմանագործ արունատիւ. ն պոր վերագոյնն Ջուցուք կրօնաւորնՃնոն տայ եկա-

ԶԻՐՆ ԵՒ ԶՏԵՂԻՆ ՀԱԻԱՍՏԵԱԻ

ԱՐԱՍՑՈՒՔ

ի

է ժամանակսչինութեան Հոյակապմլ Հոչակաւոր բաբձրանչանքաղաքին Աղթամարայ բարձրացոյցփրկիչն մեր Յիսուս զբազուկսօծելոյն Արան Գագկայ, Հարստածարել զգազանաբարոյազգն խամայէլի.զորս կապեաց զձեւանէ իրմէ Հաստածիմնխորչրդովք ն պատերազմականուժեղ արութեամբք, հբբրուդանդանաւանաւ՞"՞(602) Ե-իք զկզակս նոցա ճմլեալթոչնացուցանէր, սկսնալէ Մարացն. Պարսից զբոլոր Ատրպատական, մինչն ցխուժաստան.որում կամէր աւանդէր, ն յորոց ոչն կամէր ի բաց կորզէր, զայլս ի վերայ այլոց յարուցանէր, ն զծաղարս կ. զբիւբս ի նոցանէն իմաս-

տածնալ տայր բերանոյ սրոյ ն յանխնայ կոտորէր, երբեմն անձամբն երբեմն ի ձեոն զօրացն: Եւ

առնելն արքայիդայսոսիկ յաճախնացւլատնրաղմաւ ն ի վերայ Ասորեստանի դգաւառա բազումս ամրոցուվքն Հանդերձյինքն ձղնալ կորզնաց: Եւ տեսհալ մերձ ի դրունա Ասորեատանի ամրոց մի յիչխանատանն Աղձնեացի գեօղն կոտոմ կոչեցնալ, լինելով սհվՀչականաբար Զուրարեկնկոչեցեալ ազգի՝սպառ սպուռ կորուսեալջնջէ զազգն, ն զչինուածս ամրոցինի Հիմանց տապալնալ՝ զքարինս նորա բան

«2

Այլօր.

լոյսն:

ՍՈՒՐԲ

ԵԿԵՂԵՑԻՈՅՆ ՈՐ ՑԱՂԹԱՄԱՐ ՔԱՂԱՔԻ, ՈՐՈՑ ՆԻՒԹ

ՆՊԱՍՏԱՈՐՈՒԹԵԱՆ»» ՔԱՐԱՆՑՆ

ԲԵՐԱԻ ՅԵՐԿՐԷ

Աստանօր

կատարի ն մարդգարէէն՝ ասացեալն «որ ծանէ դպատուաանն մանարժանէն՝ իբրե զբնրան Էմ եղիցի»,ուր միչտ Հանդչի Հոգին Սուրբ, վերագրելով զմարդիկ մանստուհր

(Թ)

ՑԱՂԱԳՍ ՇԻՆՈՒԹԵԱՆ

(603) պղծալից յարկացն զտաճար փառաց:

ե հ Դաւթէ ն մինչնպուր մեր մԱբբաՀամայ՛՞ Յիսուս ԲրիսՊոն,

|

ն

զղասս

մարդարէիցն առաքելոց յօրինեալ ըստ իւրա-

քանչիւրՀանդիսի զարմանագործ տնսլնամբ: Ստեղծագոր-

ծեալ ֆոկադրէ ն ի կարգաեկեղեցւոյն զՀոլովս երէոց ն զեբամս Հաւուց, միանգամայնն զղասս գազանաց,խոզից ն ն ցլուց արֆոց, ընդդեմ միմեանց առիւծուց, դարդարեալս, նոցա զվենդանականինյուչ առնելով դմարտ, որ է յոյժ ըղձալի իմաստնոց, |604 ածեալ զթիկամբք եկեղեցւոյն է. չրձապատպարունակ՝մի պանձալի մանրամասն Հատուաորս լխաղողաբերս ծովք ժօրինձալ, կերպադրեալ այդեզորն կերպարանքն այլ այլ զանազանութնամբք ըստ իւրաջանչիւը մասին առբերեն""զանսակս: իսկ ր չորից կողմանց ր մծրայ գազաթան սրբութնանցն ճչգրտագործեալ զչորից աւետարանչացնպատկերս,որք ե արժանաւորապէա իսկ են պսակ ուրախութեան սրբոյ եկեն

1եցշոյ

վերագոյն թան զամենայն տուրբո: է տնառնագրելովն զվրկչական պատկերս, Նկարագրնալ որ առն մեր զգեցաւ մարմին երեելով մարդ, է ի կամարա արեմտականխորանին. նմանաձան ճշգրտութեամբ յօրին

ն

1603): ») Յորինակոն՝ այլ:

սպասաւորութեան:

«2» Այլ օր-՝դանդանաւանիւք:

(604)Ժ

Ա

Ր/..)

Այլ օր. բարունակ:

396): (նախն.

այր: Ա

«Ժ Այլ օր. յԱրրաՀամէ: (/)/ առբերեն. ուղղ. առբերելի

: ԽՆ ա Բոր արնի աղկայ,

որ

ըծ

Գաւատով

բարձեալ

Թ)

աար թի ե

ալին

ՑԱՂԱԳՍ ՄԵԾԻ

ո

ԴՐՈՒՆՍ

ն է վերայ բազկացն, Իբբէ զսափորն ոսկի Լե մանանայիւն եբբն զատուվի մի ոսկի անուչածոտութեամբ լցեալ, կայ

իցեն բանք՝ սակայն թագաւորն

բդնացն,յուսացեալ

աո

ոչ

վրիպի ի խնդրեալ

Հանդերձնալ Հատուցմունսն:

ի միտսեւր եկեալանզբաղապէս ընդ Աստուծոյ (՛օսեսցի: Իսկ ի ներքուստ կողմանէ զսրբութիւն սրբութեանցն Հրաչալիս իմն յօրինէ նկարապաճոյճդեղովք, ղրամբք արծաթապատօքն լի ոսկեչուռն զարդիւք, ոսկեպատպատկեէ ե. ակամբ բըօք սպլատուականօք մարդարտածիւս ղարդիւքե պէսպէս երեելի ն պայծառ սւզասիւք", զոր ծՀրաչափառապէս եցոյց մեղ երկրորդ Երուսաղէմ, միանդամայն ն դուռն վե" ին Սբ նի" (606) նուագք,Թէ Աստանօր կատարին մարգարէութնանն շ «ուրախ լեր, անապատծարաւի»՛, ն դարձեալ եթէ «ցնծան ցէ երկիր, ուրախ եղիցին կղզիք բազումք» 3. Արդարն էր երբեմն անապատծարաւի, իսկ այժմ քաղաք մեծին Աաստուծոյ գետածնտեալ յերկուց մչշտաբուղխիաղինրաց, ի Լ1 յանապականարենէ ՈրդւոյնԱստուծոյ` սրբոյաւաղզանէն օ

Իս

ոյնԽա

րաղժաղ ւլատերազմաց

մի

Իսկ զօր նաւակատեացսորա

։

՛

սա

(605) ») ԱՀՆ)

սպասութ:

«Ա

,

դասիւք եպիսկուղոսաց 7

իշխանացչքեղացուցանելով տօն մեծ ուրախութեան կատաըէ մեծասպարծ սլարծանօքյիչատակ ազգաց յազգս: ԱՀա ն ասացաք որինչ յաղագս սրբոյ եկեղե եկեղեցւոյն:

(մու) վերին Սիովնի:

ՀԱՅՈՑ ԳԱԳԿԱՑ, ԵՒ ՈՐ ԻՆՉ

Մ

Աա

ն

նն

Տ գործոց

ն

մ.

ոքԱր

ե ան |6077 զինուորութնան.

ճէր:

սա

`

ե

Ի

կոկոզա-

ն. զօր նագլուխ (ինել:Ուստի դումարնալ յանկարծօրէն Թնա-

`

արբուցանէ ղզոգւով ծարաւիս:

ԱՐՔԱՅԻՆ

որվէս ի վեր անդր պատմեցաք վասնանիչխանԼԻնելոյ երկրին Պարսից, ըստ գրեցելումնԹէ «դատաւոր ոչ

:

:

ԱՂԹՈՒԹԵԱՆՆ

ԳՈՐԾՔ,

ՄԵԾԻ

Եւ

պա-

ի Հարաւակողմկուսէ խորանինի վերայ դրան Դարձեալ եկեղեցւոյն յօրինեալ է ի տեղի գաչոյից, ի բարձանցի խոնար կամարաձեւ զէջան ունելով,որպէսզի իլէ աստիճանօք է

ԸՆԴ ԱՌՆՆ

ԱՐԱԲԱՑԻՈՅ Ի

ԴՈՒՆԱՑ, ԵՒ ՈՐ ԻՆՋ ԳՈՐԾՔ

ՄԱՅՐԱՔԱՂԱՔԻՆ

ՔԱՋՈՒԹԵԱՆ

ա-

ՊԱՏԵՐԱԶՄԻՆ

,

ե կոխնաց անցանել ընդ Գողթնաստան ընդ աւանն Նախճաւան, զբոամբածեալ ն. զզօրս Շարուրն կոչեցեալդաԼառի, գայ ծասանէ մինչն պմեծ մայրաքաղաքնԴուին.ե ոստիկանս առաքեալ վաղվաղակի Հարկապածանջս Այն ուռն, բարատեանդաւառ" մինչն պԱրագածն կոչեցեալ որ է բաժին կալուածոց Աբասայորդւոյ Սմբատայընդ իշԵւ քանզի բումն նուաճէ իչիխանութեամբ: ոչ կարոԱբաս՝ ի Դիճի ե վերայ ինքեան բոնացելոյն Հրեչտակաց ն Հրոձայն արկանէ յարքայ ե ձեռն վարտակաց,զի եկեալ փրկեսցէ զնա ի Հարկապածանջբու ք կան Հ Հարանութնանցն Հինից. արքայի յիչհալ զգութ արեան ղատութնեանն ծհլ գնաց զօրօք բազմօքզծարազատին զքէն վրիժուց: Խնդրել հսկ Աբասորդին Սմբատայ գայ իջանէ ի Հւլարտացեալ դաչտն Վաղարչապատ քաղաքի, կամեց|ննծյեալ յառաֆագոյն քան զգալուստն մեծի թազաւորին Հայոց Գագկայանհսկ այրն այլազգի քանզիդ4իննինչ ստանալ պարձանս: Հմուտ ելեալ ծասանէ իտէր զնմանէ, Թէ ոչ է պատերաղմաց՝ ի վերայ նորա սակաւ զօրօք ն Հարեալ զնա ի փախուստ

դանայր

Հարկանել

՛

ն

16077 ») Այլ

օր.՝ օբ.

գաւառն: »օժ Այլ կոչեցեալ գաւառն: կո

ալ

որբաժի որ

օր-՝

օր.

բաժին:

ի սուր սուսերի Է զօրացն նորա արս Մաչնալ դարձուցանէ:

ՄԱՅՆ,ն առեալ զկապուտ զօրացն ն զբնակչաց երկրին, ն Հրձիգ արարեալ դաչխարծն ամենայն դառնայե քաղաքն ե Մեծաւյաղթութնամբ Եւ Աբաս բազում աւարաւ: այնուՀեւ. փախաստեայ եղեալ մազապուրանկանիյաչշխարծն

Վրաց: եւ

Հանքաջութեան, առնհալզզօրան գնդին Հաւաւտացելոց, դարտ յառաջ մատուցեալ՝ դունդս պատչաճաբար դունդաս հ մօբինէ զիւրոյ ճակատուն. ապա այնուծեւոն. սուսերամերն կացն Հոյլք դմիմեամբք ն. ճայթմունք իառննցան,

այսորիկ՝ վաղվաղա-

արքայի լունալ զգոյժ աղաղակիս Հանկի ծասանքէ ն դուոն Դունայեզը գետոյնԵրասխայ, դեպ վիրապին սրբոյ, յորմէ ելեալ մեծն սուրբն Գրիգորիոս լուտաւորնացզՀայատտան աչխարչա: իսկ այլազդին յորժամ հտես զրանակ արքայինմեծի սփուհալ լերամբն Գինոյ կոչեցեալ բլեր, որ արդարն անուն բլրակին մարգարէաբար,

առեալ զչնորձ յաղթութեանն, բարեխօսութեամբսուրը Լուն իւր իսկ որոյ սաւորչին", միչատակ յամչոօնախմբիւր սնանն Ժ ն սածմի, որ օր էր ամսոյն. սակայն բլուրն չնորձս ունելով ոչ ունայնանայ ի գովեստից աստի սպատմու-

ն թԹեանցս. այնուծեւտե.37 ամբարչտի զօր դումարեալ արս

առ

1609) ») Այլ

«ր`

«րբոյն ԳրիգորիԼուսաւորչին:»»)

(նախն

78): կայուն (610) ») Այլ «ր` բլրին գինւոյ:

Ա

(9

փայլատակմունքիբրն յամպոց ի վայր թափնալ օրն սկսաւ (ինել: այնժամ ի վերին զօրացեալ զօրօբ, ԶՄ Դոր Համրապատն Հայոց մեծն եղիսձ,ե-

Արո ֆան,անագի Ն Հրրազանուը Լիրծը քորագարն ն

Հանգոյն սրբոյն Ներաէսի անխոնարՀելի ունելով զժեռս,մինչն սլարտեցաւ երկրորդն Ամաղէկ. ուսոի ն գունդ զգնդիւ անցեալ զօրացն Հայոց՝գայ պատաձէ արքայ

քայ միւրումն սածմանեալ վայրի-որ Թէպէտն. ի բարձանց

կայիւն""

ն

սիւքն,

աւ

հբրն ԺԳՌ՝ դիմէ ի վերայ արքայի, գունակ այլոց ոմանց զնա կարծելով. ն մինչդեռ արեգակն յերրորդ ժամուն արԷ ն զկաժարն երկնի, դեռ ընթեռնոյր Աւետարանն փիաթներ սուրբ գայ ոմն ի սուրծանդակացԷ ասկ, «ընդէ՞ր 4իզ ն յաե ածա ւէժ աղօթէ տէր իմ արքայ, ճակատ այլազդեացն տնառն»: եւ արքայ մերձեցաւ ի բանակ սբբութեան այն նուՀետե սրտիւ Հեղածչամբոյր քաջութեամբ ոչ զաչս ն ոչ զբարբառ աղդողն ամբառնայ, այլ կատան իքեա սովոր ական ւ: 2օթսն,իմա եւ 11 իմաստնո րբ է, «տեաոն ն է պլատերազմ»՛, թէ «տէր |610|ամբարտաւանից Հակառակ կայ,էլ տայզչնործան խոնարՀացն»5: Ցայնժամ արքայ վառեալէ զէն է ե զարդ արիական

Թնդիւնք

|

:

:

ըմբչամարտ զինակրաց ներէ չորք Հաղզարքորոց ի (610 դիմի Հարեալ արքայի, իբբն կայծակն ընդ եղգն Հարծալ՝ այնպես խորտակեացղոազմաց զօրուն այլազգնաց: ն. այնուծետն բազմութիւն դիակացն յերկիր անկելոցն էին թանձրացնալքի վերայ երեսաց դաշտինիբրն զորայս անդն. ընդ ւոյ լիոյ յաւուրս Հեձոց-ուստի ն. ընդ սրախողխողսն ն սատակելան արք իբոն ԸՌ, զբազումսի Խոդետավէժան Այ ժ՞ցանէ ձերբակալս չդթայակառս արարեալ զոմանս նառն Դարիւնս: արանց իսկ «լ պակաս աւծլի աւել կամ երկերիւր րի կ արանց երկերիւր ն Հրամայէ զարիւնս անձանցն պարդգեսնոցունց չնորՀէ. արձակել,զի երթեալ ի քաղաքն պատմեսցենզոր տեսինն: Եւ ինքն արքայ աճապարեալանցանէ ընդ գետն Երասիս, կամելով Հրձիգզառնել զքաղաքն ծագի ծագ, ն զաչշխարչն նորա չուրջանակի, մինչե ծերք քաղաքինանկեալ է ռլատանդաս. զոր Հարկս խնդրեն զխաղաղութիւն, տալով Դայամուրն առել արքայի դառնայխաղաղութեամբ ննձ ն (612) ն նն |612) առննձիոյ ազն զօրաց րբիւնս,բարձեալ զզէն զասպազէն ե աւարաբազում ի այլազգնաց անչափ բաղզմութնամբ, ռուաց արքայյումեքէ, ույլ իւրոցն դօրաց ոչ ինչ ւտոուժէ Դ Հ անդէպ չաչեցաւ: զ ինչ տ անել Հրամայէ երեսաց առ

ուս

ն

կայիւն փխ.

(611) ») Ցայլ օր. չիջ՝ քաղաքին:

(ԳԱ)

ՅԱՐՋԱԿՈՒՄՆ

ԳԱՒԱՌՆ

ԴԷԼՄԿԱՑՆ:

Ի ՔԱՂԱՔՆ

ԵՒԻ

ՀԱԴԱՄԿԵՐՏ

ԱՂԲԱԳ, ԵՒ ՈՐ ԻՆՉ ՅԱՂԹՈՒԹԻԻՆ ԶՕՐԱՑՆ

ՀԱՅՈՑ Ի ՇՆՈՐՀԱՅՆ ԱՍՏՈՒԾՈՑ։

Ցաւուրսնյայնոսիկ

ինչ ե զօրաց Դէլմկացդիմեալ, ն Հասնալ անցանել կամելով յաչխարչն Ասորեստանի. ի աղաթն նե գաւառն . Աղբա Հա : : ամակերտ ի 7 Աո ի եռն է" Է ը 1 «ժ՛ որչաի ողո

բ. զի

աի

Հետամուտ

մասն

լինել զկնի նոցա քաջի առննեճիոյ.որոց ու

փե

187:ի

Ն զկա

աղադգոյ

ա

ասպար ալ

Ճա-

առեալ ամա

ն. նոցա յանչողս լինելով յաշխարծին Անձնացնաց. ի

դիմի

խան լինին իբրն զխոիւ դաչտաց յոտս երիվարացնՀայոց, ժ"րոց վերայ սուր եղեալ կոլծ1տորեցին արս իբբն Ս. ունալզբրբանակս նոցա յաւարի, փրկեալ ն զգերհալոն՝ դար-

ն

ՅԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹԻՒՆ ԿԵՐՊԱԳՐՈՒԹԵԱՆ

ՄԵԾԻ ԱՐՔԱՅԻՆ

Եւ

ԱՆՋԻՆ

ս-

ԵՒ ՓԱՌԱՑ

ՀԱՅՈՑ ԳԱԳԿԱՑ։

քանզինախածանօթ վառաֆդիտութեամբ Աստուծոյ,

գիտելով զնա թէ այնպէս լինելոց է, անդատինյորորվայնէ մօր իւրոյ ելից զնա իմաստութեամբ Հոգւովն:Վասն որոյ է. նմա ն չնորչեաց պատկեր լուսազարդ ծասակ փառաց անՀամեմատ է մէջ ամենայնմսեղեաց բանական ազդի. Հարթ ն ուղիղ Հասակաւ,վայելուչն սպլայծառերեսօք. Հեր գլխոյ նորա Թիխակերպ, գանգուրադեղ գիսաւորութեամբ ուղերեկ՝ (613) 4) Այլ օր՝ սպիտափառ:»»«) Այլ օր՝ յօնիցն: »«»») չկայնալթ ուղղ՝ զկայնալք (նախն. 75) : չօօօօ) Այլ կեալ երնեալ:

Ա)

օր:

ֆաղ-

Է վերայ ոպետափառ" ջոկացեալ ճակատուն յոյժ խուունախիտ թանձրութեամբ. մրազարդ կաժարաձե կցուտացք յուն ն արտեանուն նդերձ նին,

Ի

իՔՆ արտԵՀ իաՏակնա ի . Իո ապտղո

ԱՔ

1ՔՐ՝

զչո'4

--

ԼՐ

Լ

ե Հրաչաղզարդյօրինմամբ: Ունչք երկայնագոյնք վայելչանւ ւորք, լսելիք դիւրալուրք դիւրավե1ԱՀաւանք է բարիսե ոլայծառք լուսաչրաչ նմանեալգունով: Շրթունք նորա իրր զլար վարմիր, ատամունք նորա ում միմեանս, զտնալք յլյաղտոյ: Տէգք մորուաց նորա զօրէն մանուչակի ծաղկնալք ի վերայ գունագեղ այտից՝ի կերսլազուարթնոց զնա պուցանէր:Եւ միրաւի այսպիսիք նմա ւտեսողացն չնորձազարդ փ Ք ի վերուստ. վառն զի բոտ առ

"ԻշԸԴ

Ը"իի երլի էրիեոո"ո ագոյն

քան

ցնա

լրազո

արդս

ն

Որ

նա

եկեղեզւոլ սրբոյ: Ուստ

՛ նույի ար մնան Է

ԻՆՆաաակն , ազին, է . այա հթագի 27 սարամանել ուխչաղռն, ե

ւ

յն.

"Ո

«զ

կամ

ն

ԹէրԼա լ

ճա

Դ

Ը"

մ

ի դաւակս երիվարին խրոխտացելոյ ճաճանչքլուսոյ ճառագայթկին. ւյլ եւ ե Հոսանս ՀրաձգուԹեանցնառաջինորա եւ ե կայթմունս Թնդականացն ւ ե Հնչմունս փողոցն Հասարակ դղրդեալբիւր բիւրոց ւոնսանել, ուստի ն. կն զնա մարդկան, բաղձայր ամենայն ն լուր ամենայնՀոդիք աղաղակէին «Տէր,կեցո զթագաւորն ն բարձըն մեղ». 3 արդարնարժանիէր օծեալնԱստուծոյ ե քան զամենայնԹագաւորս երկրիա̀յսպիսի է վեր քան զսոյնս դովութեանց: գլուխս

ն

իխլանջո

ող

ն

Մ

(614 ԺԱ (1.9. Թագի սբուսանաց: (615) ») Ա (/ւ) պարգնիչ:

ն չինութեան առիթ: Նա խաղաղութեան ն. ծերքիչ: Նա իրաւանց ն դատաստաաւազակաց (խանձող

Վասն զի

նա

ամբարտաւանից բարձրաթոիչ նաց արդարով կչոիչ: Նա որջացելոց բազմաց ի բարձրաբերձամԹեոցն Հարթող: նա

ՎԱՍՆ ԱՆՑԻՑՆ

ԱՆՑԵԼՈՅՆ ԸՆԴ ՀԱՅՍ, ԵՒ ՎԱՍՆ

ԱՍՏՈՒԱԾԱՍԷՐ ԻՇԽԱՆԻՆ

ԱԲԴԼՄՍԻՀԻ ԵՒ ՈՐԴԻՈՑ»"

անզերծանելի ծուղակ: րոցացստորիջոյց:Նա առղստամբաց

գաղտնի նենգութեանց թչնամեաց նախատեսող կարթ իւրոց անծախ պլարգե" կորզիչ:Նա սիրելեացն կամարարաց ն (616) այլ բուրաստան,Լի ծամապայծառ անուչածուտ Նա տան իւրում կանաչտունկոսկեսաղարթ, (ե ծաղկովք: Նա ն. սիրով բերկրաբեր աւհտիխիք:որդւոց աստուածայորդոր ն աղբիւր իմաստից: մչտաբուղխ կրթարան բարեաց իւրոց Նա ամենայն արուեստականացդոնբաց ն անվրէպ քանոն: Նա բոնաւորաց սպառնալեացբքաբեր, ն ածարկու Հողմոցն ընդդիմակացլեառնբարձր1 անդրդուելի վէմ: Նա խարդաՀրովարտակացն. ւպլատդգամաց այլագզխող ն կարծեցուցիչ նա Եւ Է սիրտս դեաց մղելոց բոնաւորաց Հուր ծախիչ: Ցունաց հ բարբարոսաց ՄարացԼւ Պարսից, Բաբելացւոց, Հրացեալ ե յարաչարժ բնեռ: Նա Հարցաղվորձօղ" իմաստնոց խորք ծովու կամ բարձրութիւնք երկնից որ անչասն է: Նա յոսկեղարդ գածոյսնուրախութեանց բազմեալնազելիճոխութեամբ իբբնեզառիւծ զօրաւոր Հաւատովքաճեցեալէ Եա ի սննեակս ոսկեզարդս երեկօթիցն փառս տեառն: քաղցն ած րբանինջ Քնով (617) ղուղեալիբն զվիչապ, Հզօրղօրութեան նորա չրֆասատնեալզբոլոր հբբե Հայաստանեօքս՝ ն զպարիսպ պղնձի անմերձենալի պածէր յերկիւղէ ի դաղԵա ե տաձիգ նետիզ Թչնամեաց: վերայդրբազնաց իւրոցն Լ իւրոց Հնազանդելոց Հովանի ամրապածեսո,արադ...-: Նա

ԻԻՐՈՑ։

ն

Ձետ |

|

անօրէնարծաթակուրձ եղեռնաթիւրը մեղսասէրզարժին

|

|

ԴԻ այստեղգրչի (դ նԱոա" անկեալ,վերջքնլ չկայ:

Հարցափորձաւղ: ե

ւն

գրչի նմույ՝ նմուշ աւաղ

յայս

ճառես

թուղթ է

ելիմայ,որ

են

է Թուրքաց:

տիրեցինաշխարի ի ծոմէն արնելից մինչն ցծովնարեմտից, ե ոչ մնաց ի նոցանէ մի որ ոչ մատնեաց Աստուած հ 4եռս մինչն ցքարանձաւ ն. նոցա. նոքա ունելով զբնութիւն արիւնարբու դազանի.զի են ազդք ածաւոր տեսլեամբ, զի տեսիլ դիմաց նոցա զարազգք

ն ձուրեցուցանէ զյոեսողսն ածաբեկառնէ.

նե

բնակութիւն

նոցա հ լերինս ե դատաս մոանապատս, որպէսզվայրենի դազանաց. ն Են չաղղակերքորսլէսզդաղանս. ոչ ւլատունն զմեծամեծս,ոչ խնայեն ալիս ն. ե ծարկիսսծերոցն,ոչ ն. ւղայոյն, ոչ խնայեն ե մանկուողորմիներիտասարդին ն

։

ԱՐ)

վախճանելոյ արքային"Գագկայ որդԱրծրունւոյ

ե ւոյն Դերանկի բառնալոյիչխանութնանն Հայոց,կատարեցաւ ասացզեալն ի մարգարէէն հ վերայՀայասԵրեմիայ տան ՆՆ աչխարծիս, առաւելե գաւաունՎասպուրականի՞՞՞ "չն տիեթե «ժողովուրդք իմ անտերունչք չրջեսցուք» է ժամ րեցին ի վերայ ժեր ազգն Հաղարու, յամենայն սպատակելով լյառի ն աւարի Հարկանէին զամենայն քրիստոնեայս, (618)հ սով,Ի սուր ն ե գերութիւնմատնելով զմեծամեծս է. զի չիք ուստեք յոյս ն ակնկալութիւն, զփվոքունս. ն դեռ նս ի սակաւուցմնացեալ էին Է պակասաւոր իչխահ ն հազն Հայոց, բոամբ ունէին ղամուրս բերդից քարանԻ վերայ մեր մեղք մեր`"ն. ձաւաց:Ասա թագաւորեցին ն ձարցն մերոց, մատնեացզմեզ Տէր ն զմնացեալանի ձեռա աս-

ւու

616)

(ՅԱՒԵԼՈՒԱԾ)

ն

Ա՛(// որդեաց: «« Այլ օր: արքային Հայոց: «22») Յայլ օր չիք՝ ի վերայ Հայաստանաշխարձիսնս առաւել ի գաւառն Վասպուրականի: «Օօ. Այլ օր- չրֆեսցին: 1618) ») Այլ օր.ի վերայ մեղքն ժեր:

«3 ազմ ւե:«րՀր րիրա ի՛րթ «ՂէՏորոդառոմցու, Ի չէ տ ազ.ազգ ղք «Հոր Թագաւոր աչի: աՀիս .

Հայոը,

ն

Լ

մեք.

է

,

մենաստանացնզ Վարազ,ն կարզնաց ի նմա արա Հաւատարիմս ն. զարդարեացբազում կրօնաւորօք է. երկնամ դումար դասիւքսուրբ քածանայիւքկարգեացհողա ն ճիկս, կէին ի խաղաղութեանի դաւառնֆ"" Վասպուրակա-

քաղաք

ել"

Աստուա

ետ

առացելոց

ըստ

մեզի

եթէ «մատնեցեր քան զամենայն երկիր»՝: Յայնմ ժամանակի այր

Ռդո-

մարգարէիցն Անանիանցն,

սրբոց 4եոս

թագաւորիանօրինին չարի

ոմն

երնեելի տոչմակից գտնալ

|

ե սմա Հաւուն իւրոյ Սենէնոյն անուանակից վասննորա՛,

նիկ: Սոքա հ

ձեռն

Աստուծոյն ե օգնականութեանն

որբոյ Հողւոյն

տիրեցին Հայրենի բնլ( ն ի դիմի Հարնալ այիւրեանցՎասպուրականի, գաւառացն զի ունէին լազգեացն ոչ տային թոյլ աւերել ղզաչխարծն՞".

խնամս տեսչութեան

զանմատոյցամրոցնղՇամիրամաչէնն, զաւանն փան

ն

զերկնապիչ ն զպարանոցատանչզանառիկ բերդն զԱմիւկ, ոչինչ Համարելով զյարձակումն այլազգնացն յարաժամ. այլ Հանապլազօր ի կրունկն դարձուցանէրօդնականութիւնն առ

Աստուծոյ:

հրեեցան (620/ աստուածային դանձք ժամանակի Աս-

Ի Մոմ

նչանին, յորոյ վերայ եչեղ զարիւն իչր միածին որդին ի գագաթն տուծոյ. ն էր Համբարեալ ի լերինն Վարաղդայ, ջարանձաւին ի ձեռն սուրբ որոչին ն թագաւորազն կուսին յայտնեաց Աստուած,որպէս ն.լյաւուրսն կաՀոովսիմիայ, տանդիանոսիարքայի ն. Կիւրղի Հայրապետին.զնոյն ն գաԼոն նչան ի լեառն Վարագայ ցոլացեալ ժամու թոռուցնալ ի գագախաչին՝ յերրորդ տէրունական" թան քարանձաւին՝ բնակեցաւ ի նոյն լերինն ի Հովիտ մի, են աղբիւրք բարեծամք. ն սուրբ թաղաւորն Սենեթեուր չինեաց ի նոյն տեղւոջ րիմ" եկեղեցիս մեծածախս, ն ի ատորուտ լերինն չինհաց զխոյակապ ն զծոչակաւոր մայրա-

Վասպուրական

(619) » 120.)

Այլ

Այլ «1ԱՐՈՒ Աի Ա) արանաւա: Սեեբէրիմայ՝ քանաա, «ր.

Դերենիկ:

օը՝

զաչխարՀն

իւրեան

նի. ամենայնաշխարչաց անկելոզե դերելողտեղիապաս-

յ

տանիի նա գտանիւը: Եւ վասն մեղաց մեր(621ոց յարձակեցանԻ վերայ մեր ն ազգն ելիմացւոց,զոր վերազոյնն ասացաք. Հանապազօր ն. նեղէին մաչէին ի սուր սուսերի զազգն քրիստոնէից: Ապա դմտաւ ածնալ արբային Սենեքերիմայզտէրունեան Հրաժումն որ ասք, փազձեզայսմ քաղաքէ՝ «ձե Հալածեսցեն խԽիֆիք ի արդ վասն զի ոչ դոյր այլ ուստեք օգնականութիւն բաց ի տետունք, ն. օդնականութիւն տեաոն ծան սնեալէր ի թիկունս արքայինԺունաց, յայնժամ ունէր զկայսերականիչխանութիւնն զաստուածապած քաղաքին ղկոստանդնուպօլաի՞, այբ ոմն աստուածասէրն. բարեղպաչտ Վասիլանուն կոչեցեալ, ն ոչ էր ձ4նոնձաս թագաւորն Յունաց ի վերայ աչխարձին Հայոց, այլ ինքնանք կամաւ ունէին ղզոէրութիւնս ուք, |. ոչ ժուդաւառագզ իւրաքանչիւրը ժէին յարձակման այլազգեաց: Յայնժամ հբրե որդի ու տանն Հայր դիմեցին մնացորդք Թորդոմայ թագաւորն Ցունաց.ն նոքա լցնալ աստուածային սիրովն՝զլթացանյադաչանս որդւոցն, նե կոչեցեալ իւրեանս յիւրաքանչիւր (622).ն տային պարգես, ե կարդեին ի դուոն դաւառաց՝ ն արքունի ւուսյին փոխանակ քաղաքացնքաղաքս մեծամեծս ն փոխանակբերդիցն բերդս անմատոյցս ն գաւառս ն ն փողեօղս ն ագարակս ն սուրբ մենաստանս. տունան խեցին զՀայրենի իւրեանց Հայկազունքն Արծրունիքն Սենեքերիմի թուին Հայկազնեան տումարին ՆՀ, ն դէմ եդնալ գնացին յաշխարչն Յունաց ԺԴՌ արամբք, թող զկանայս նե զմանկտիս. ն արկանընդ լծով՝ ծառայութեանն

միւան»".

առ

առ

լ

5 ԱԱանարգ ո

դկոստանդնուսցյսու:

ոլմ

Գագիկորդի ՅովՀանՀոռոմոց.նոյնպես ն Բագրատունին ն նա նս Իր հ նոյն նիսի արքայի: փոխնալզծայրենիսն ն. ն ՆՂ՝ չոդաւ հ Հոռումս. նուքատիրեցին Թուաբերութեանն արնեելեանդաւառին Հայոց, մեծ աւանին Վանին. դաւառին ն քաղաքինԱնւոյ ն աչՎասպուրականի քաագաւորանիստ

Հայոց: խարՀին

ն

նոյնպէս դօրացը

|

ՅորժամհՀաս Համբաւ Թաղզաւորացն երթալոյհ Հայոց ն. ն տիրելնՀոռոմոց ի բանակն անօրէն արիւնարբու գզազաապա ձիարչաւս արարեալասպատանամիւտազգին ելիմայ՝

կայարձակչառվնշՅաչմամբ իբրե զարծուի յերամս Հաւուց որ կոչիւր սուլտան անուամբ ցոլացեալ արքայն ելիմացւոց ԵՀառ ե մայրաքաղաքն Անի, 7 ռւլաչարեաց Տուղլուփ՝եկն ն զնա առեալմաչեաց ի սուր սուսերի.որ ի Հեղմանէ ու-մ«բեանն ոռողանէր երկիրն,ՄՀԱՅ ի ժամանակս Հեղեղաց դիաբուցելոց. որ ասէին բազումք ի տեսողացն,թէ զտղայս ցիկս թաւալ տալով արեանն ի գետն Հասուցանէր, որ անցանէրընդ դուոն քաղաքին:Եւ նովին ոճիւ այը ուն ներն փոյթ լյարբանեկութիւն Քինի ժանդ ե ապղարասան նայի, արիւնարբուն չաղղակեր,Սրածանգանուն՝եկեալ ն եկն եկաց մինչն էառ յաւարի զգաւառն Վասպուրական, ցաւանն վան, ն զնա պաչարնեալտառապեցոյց ի պանս խիստ. ն զնա նս մաչեաց ի սուր սուսերի, ն զբնակութիւնան այրեաց Հրով. նոյնպէս ն զԱրճէչ քաղաք" Գնունծաց գաւառին: եւ ոչ մնաց տեղի ապաստանիքրիստոնձից, բայց միայն յանմատոյց ամրոցն Ամիւկհ յաստուածաբնակ կզզւոֆն Աղթամար.որ վայելչացեալ ունին զգեղ ամբացեալ ալեօք ն պարսպեալ խրոխվայել չուլն24Թնանն Ի տացհալ կոչակօք: կատարեցաւբան Հոգերգողին ասկ, Դաւթայ, որ եղիցին կղզիք ն ամենայն թէ «ուրախ նմա». նե բնակեալքն ի Հծրճունալ բերկրանօք բոտ Հրամանին Սողոմոնի,իրր զաքաղաղ ի մէֆ մարձաց սիգալով սատա-

տառա-

սոսա

1623) (624

Կ

)

' այ Արջն: գաւառն. Այլ օլ'- ինակեալն օր-

մայրեաց: Ա (ւ)

| (342), Ա (305, մԱ (475/' մարհաց (ոփ՛ս նան՝ նախն.,297 մարձաց): ոբ:

«:

Հօւտիցկամ իբբւ զթագաւոր ե մէջ իբընզնոխազ առաջի է ն

սոքա երեելի փառաւոր գտեալէ մէջ աչխարչի: տէր տնսուչ է վերակացու Ընտրեաց այսմ աստուածան ոմն ամրոզացսղայր ւլած անմատոյց ւռոծմակից արքային ե դաւառն Ամկոյ յազգէն Արծրունեաց Սճնեքերիմայ անուամբԱբդգլմսէՀ էբըն զկայծակն կոչեցեալ,մնացեալ Է

աջոյն

փայլատականց Հրոյ. ն պածեալ զնա ամենածղօր"" Աստուծոյյայսմ ծովածուվփխ ալէկոծետընաւավտանգաւոր բեկութենէս, նե որպէս ընտրնաց տէր զՆոյ,ն. ի նմանէ աճեցին ամենայն ազգք ե բազմացան, նե որպէս ընտրնաց Աստուած ն զնա ն ղծնունդս որովայնի ղԱբրաչամժ օրծձնեաց է նորա ե, որոլէս (625)ընտրնաց""" ն նեաց զորտուղս որովայնինորա զօրացոյց զնա հ զօրուե Աստուած թիւն անսլարտելի՝ նոյնպէս զատ ընտրնեաց ղամենիմասոն զպոտուկուրապաղատն զ ԱբդլմսէՀ, զորդի մեծ էւ սուրբ մարտիրոսինԹոոնկայ, որ յաւուր իչխանին ժեծի տետոն ե ւօնի ծննդեան արժանի եղն մժկրտութետանն՝ նուլ զպսակ մարտիրոսութեանբազում արամբք Ընտրելովք եւ որդի նորա զօի գաւառին Մոկաց Ո գեօղն Ատիճանա՞: ն բացեալ ի չնործատուր պարգնացն Աստուծոյ լեալ իմասն. նե տութեամբ Հողւովն Սրբով: չեղ տէր ի վերայ նորա ղզեօթնապատիկ չնործս, Հոդի գիխոութնանե աստուածպաչտութեան, Հողի զօրութեան ն իմաստութեան, Հոգի խործրն 1գոյց դոյն Հանճարոյ, զնա Հոդի երկիւղին Աստուձոյ. գերագոյն դտնալ քան զամենայն ազդա իւր. Հեզ, խոնարծ, առատ, ողորմած, աղօթասէր, սրբասէր, այրհաց ակնածու, որբոց խնամածու, որ ոչ երդուաւ նենգութեամբ ընղ ընկերի իւրում ն. ոչ գտաւ ստութիւն ի չրլունս նոցա. ն. Հանապազ խոկայր յօրէնս տեաոն ի տուէ ե ի գիչերի: Էր ն անձամբ վայելուչ, մեծաչուք ն 626) բարձրաձասակ,դանդրածերն

տէր զմեծն Դաւիթ օԻՀ-

|

| :

առ-

(6251ՀԺայլօր.՝Աստիճանո (626) ԺԱ Ր/ԱԴ)՝ սդաւն ն 7 Ա (1/6)գնղապանձ: «ց

սդաստ:

ՀՀ)

Այլ օր.

ապասաւորէրսրբոց:

գեղեցկատեսիլ,քաղցրախօս ն. անուչաբարբառիբրե զտատբակ. առնհալիւր ամուսին պվղուստը Գրիգորի արնելեան դուկի,ն. զթոոն մեծաչուքն տիեղերակալ հչիչանաց իչիսաէւ. նին Ալուզի,որ էր սէր իչխեցող դաւառացն Ծաղկոտան ե կոդովտին. մեծ աւանին Անդեղտաննե: Իսկ սուրբ որոֆն Քրիստոսի անուամբՄարիամկոչեցեալ, որ ե տիկնաց տիկին էր ազգաւ. սնեալսրբութնամբ է ն տետոն է ըստ անուաաստուածպաչտութնամբ երկիւղիւ ն նակոչութեանն իւրում միացնալ Է սէրն Աստուծոյ գերան ամենեսեան ղոյն դտնալ քան զամենայն սուրբս, հ Հաւաոս, զգօն ն ղղգաստ", գթած,ողորմաց,Հատոտատուն ոչինչ ռ"լակասութիւն ունելով ի սրբոց թԹագուծչնացն. աղզօնե թԹասէր աղքատասէր, ն. Հանապազ սպասաւորէր սուրբ որ էին ե սուրբ կաթուղիկէն, յաստուածաղարդ ն դեղապաճոյճ սուրբ եկեղելւոջն ն դեղապանծ" անոււաԱստուած ն նակոչութեան սուրբ Խաչին. զի զնա ընտրեաց Հաճեցաւ բնակիլ ի նմա, ն եդ ի պածեստի զգանձս տուածայինս զաթոռ մերոյ |627) սուրբ Լուսաւորչին ղ Պար1 Թեին Գրիգորի,զսեղանն սրբարար աստուածային խորՀրդոյն ն զգօտի սուրբ միջոյն ե զդաւազան ամննազօրաջոյն, որ Հովուէր" զժողովուրդնետուն, դերագոյնգտեալքան զգաւազանսն նրկոսինս մեծ մարգարէիցն Մովսէսի ն ն ԱՀարոնի,զծողաթավաաչխատասէր ուռիցնմուրբ կուսին ն ն զփողապատնԽերկեալ Հռովսիմեայ՞՞ սուրբ արնամբն, զբազուկ սուրբ մարտիրոսին՞"" տղային ԱբդլմսէՀի,ազգակն նս ցի Ը անուանակցի պոռտուկուրապաղատին զայլ / նչխարսմարտիրոսացն.զնչան տէրունական խաչին,յոբոյ վերայ էր կաթուած արեան կենարարին,ընդելուզեալ ոսկով հ մարգարտով.ղոր ետ տէր ի ձեռն սուրբ է. երջանիկ տեաոն Հայրապետինարչի եպիսկոպոսի՞՞՞ Դաւթի,որ դեռ ես կոչի սուրբ նշան Ապարանից: Զի էր տէրն Դաւիթ սա

առ

ուխտնացն"",

աս-

զգաւկիցպոտուկուրապաղատին,ն էին սոքա ազգք ընտրեալք ի տետոնէ, զոր յառաջագոյն ընտրեալ

սուրբ

ն

Հոդւոյն տանն Սրբոյտեսուչ ն վերակացու (ինել Վասպուրականի զմեծ իչխանն զանուանեալն Խեդենեկ,զազգակիցարն. թագաւորազնպեղիցնԱրծրուՍենքքերիմայ Ք/628/ային՝ Նա եչիչան, այր ծղօր ն պատերանեաց: ծնանիզԹռռնիկ

զմօղ ն քաջ ի դործ արութնան, ե ղեղբարսն Իւր զսուրբ ն ն զամենադով ն զբարերջանիկ զծովիւսն քաֆ,զտէրԴաւիթ է զտէր Սոնվաննոս, զմեծ պսակքն եկեղեցւոյ, զանուան. նակիցն մերոյ Լուսաւորչին որ փայլէին է զոէր Գրիգոր. Եւ հ մէջ տինզերաց, որպէսզարեղակն հ 131 աստեղաց: մեծ այի ընտիր Ծ դործ Թոռնկաւյծնանի ԷչիշաննԹաղէոս, ն սլատերազմի. որ օգնականութեամբն Աստուծոյ քաջուԹենամբն իւրեանցոչ տայինԹոյլ ական Հատանել մարաժամ յարձակման թշնամեաց ի գաւառացն իւրեանց:Եւ Թոռնիկ որդի Թադքոսի, յորմէ ծնաւ սուրբ ն բարեպաչտն ԱրբդլմսեՀ, որ իւրով աստուածիմաստդիտութեամբ առաւելնալ քան զամենայն Հարսիւր. նոքա ի գործ ղլատերազմիարի ն. քաչ, ն իսկ լի իմաստութեամբ Հանճարով վարէրզկեանս իւր Զի յաւուրս նորա կատարեցաւ Հրաման խաղաղութեամբ": տէրունական բանին որ ասէ, «յարիցէ ազդ մազգի վերայ ն թագաւորութիւն ի թաղ(նշցյաւորութեան վերայ, ն ի տեղիս «ե նչան տեղիսսովք ն ռրածութիւնքն սասանութիւնք»', ն ե յերկինս արեգակնն. Է լուսին յաստեղս, երկրի տազԻ սորա նապ Հեթանոսաց»": ժամանակս ելին արիական ն ազատեցինզսուրբ ազդն Փոանգաց, քաղաքն Երուսաղէմ հս ն ի հ ձեռաց այլազգեացն, դույլ բազումաչխարծչա ՆԽԶ: թուին եւ. տագնապէր երկիրս արնելեայց ի ձեռաց անօրինաց, արձակման լյարաժամ այլազգեաց, որ իբրե ղյորձանս սա

ռա

-

(627) ԺԱ (չ) Հովէր:«29Այլօր: սուրբ կուսին սրբոյնՀոիփսիմնայ: 2042)Այլօր-՝ ն զբազուկս սուրր ն մարտիրոս: 22) Այլ օր` արի եպիսկոպոսին էւ Հայրապետին: երջանիկ

(627-628)2) Այլ օբ:՝մեծի արքային:«24Այ օր. աստուծապաչտուԹեամբ ն խաղաղութեամբ «ԺԱ (79) ի 4մնրանի:2204) (629) 2) Յայլօր- 2 սաստիկս: Յայլօր: չիջ՝ արքայն: .

ւ

Հեղեղաց յարձակէին ընդ երեսս երկրի, կամ իբրն զամս սաստիկաս" չփոթեալոի ճայթմանէ օդոց, ե հ փայլատակմանց Հրոյ ի ժամս մթացեալ գիչերոյ: եւ եղն վփախուսոն ե յաւուր չաբաթու, ըստ տերունական մեր ի 4մերայնի՞՞ ն ակնկալութիւն քրիստոն ոչ գտանէր յոյս Հրամանին. նէից, բայց ժիայն աստուածասէրն ընտրեալլթագաւոն յազդակցէ մեծ ե ւլոտուկուրապաղատն, բազնարքայն""" զի աղօթիւք ն. քաֆ նածատակէն փարդանայ. մաժիկոնէին ն տէր ռրբող Հարցն ազգակցազն զօրազոյց խնդրուածովք զկնանսԱԱ խաղաղութեամբ, իւր: Զի վարի|630|եաց զօծնալն Հնարէր, զի տայր ի ամենայն ումեք զխաղաղութիւն նընդ իւր, 1 ոչ դատէր ոլէտս Հարկացն զկեանսէ. ղատացուածս զիւրսն առնուլ ինչ ի պետս Հարկապածանջողաց,ոչ տիւ վարէր զիչխանութիւնն իւր, ն ոչ ածիւ ն. սպառնալեօք, ն ոչ տոկոսիւք. այլ` զամենեսեան խնամէր ն սփովփերն զի ուսեալ էր ի վաղուց դթայրըոլլէս Հայր ի վերայ որդւոցՀետէ որ ասէ, 23 դթածք,որպէսն ծայրն ձեր նըրկնաւորգթած է» : Սորածնան ուստերք Է ն դստերքԵ: ի սորա ծննդոցս ընտրեաց տէր զմի ոմն, որում անուն էր

:

Է

ռա

'

ու

«եղերութ

անանցանելիօրծնութեամբ մինչն ցյաւիտեանս յաւիտենից: Սոսնմանեալ մեծին Դաւթին վերագոյն գտեալ քան զնա, զի բարձրացուցանելկամեցաւ տեր զեղջիւր եկեղեցւոյ իւրոյ: Սո սննալի տանն տէերունեան ընդ Հովանեաւ տուածային ղզանձուղն,զոր վերագոյնն ասացաք, (631) ոյք Սու էին ի ռ"լածեստի յաստուածաբնակ կղզւոջն Աղթամար: տեաոն մարգարէին, սնեալ ի տաճարին նմանեալՍամուէլի ն փոխանորդ եղեալ վեքաչանայապետին Հեղեայ.ն րբագոյնգտեալ քան զնա, ի մանկութենէ առեալ զլուծ խոաս-

սա

ն. սպառնալ տազնապաւ եօք,այլ: «ԺԱ (1/9) 220 Այլ օր- զեղֆիւրօծելոյն նմանող:»2Օ9Այլ օր. Ժեսսենայ:

1630)2) Այլ

(63

օր.

ածիւ

ռլատերազմեալ, վառեալ զինու ն ասպազինու, քաղցիւ ն ն ծարաւով տքնութեամբ յաղթեացզամենածնար թշնամւոյն. ըոտ ասացելոյ առաքելական Հրամանին երկնաքաղաքացի մուն 1 Պօղոսի, եթէ «ոչ է մեղ մարտ ընդ մարմնոյն ընդ ն արեան,այլ ընդ իչիանութիւնս Լ Ընդ ւպետութիւնս ընդ ե այսորիկ ընդ ւայսսչարութեան աչխարծակալս որի ներքոյ նրկնիզ»: ւ Իսկ ծաննալԷ գլուխ զծանդէս նածատակութեան կուսուլթեւսն, զի որք կուսութեամբ վարեցին զկեանս իւբնանց՝ Իսկ գերագոյնդտան քան զՀրեչտակս: ոչինչ ն ն Համարելով զաչխարձծա զփառս սորա զվայելչութիւն (632) կննցաղոյս, զի Փանապազօրլուհալ ի սրբոց մարդաբէիզն՝զնմանութիւն խուոոյ ունելովմարդոյն ե ծաղկի թօե նանրի նմանիլ անցաւորի ն առօրեայ վարձ Թափելոյ՞ ն. ունայնութնանց՝ վարժեաց զկեանս իւ մավարձկանի մենայն դործս առաքինութնան ըստ տերունական բանին, որ իւրոզ սրբոցն Հրամայէր ասելով, «ոչ եթէ դուք ընտրեցիք զիս, այլ ես ընտրեցի զճեզ»: Սո նմանեալ յառաջ ընտրեալի Հողւոյն Մելքիսեդեկի", զգալ կենարարին ն բաչխել զմարմինն ն զարիւն Էր", մինչ գայր ընթացեալ ընդ առաջ նածապետինԱբրաՀամու՝ ք է պատերազմէն": նմանեալՅեսուայորդւոյ Նաւնայ՞՛. ղի նա կոյս սուրբ ն արի,որ էւրով գայիսոնաւն Հովուէր տեաոն Մ ԱՀայերկրին Աւետեաց: նմանեալ զժողովուրդն ԺԲ ակամբքընդելուըօնի վակասակիր սպլատմուճանաւն, զեալք մարդարտով, ըստ թուոյ սուրբ առաքելոցն, ե օրիՍա նմանեալ նակ ԺԲ ազգաց ի Քրիստոս Հաւատացելոց": աստուածատես մարգարէին,որ (633) յորովայնե մօր եղիայի ե հ ձեռն կուսութեանն իւրոյ ե ՀրեչտակացՀրով կերակրէր,

խաւարին

սաս-

որ ըեղեալՁեսաէ՞՞ ԲեդղաՀեմացզւոյն Դաւիթ,նմանօղ"՞ ն նտրեաց տէր յորդւոցն նորա զ Դաւիթ. օրծնեաց զնա

նարչութեան՝ պածօք ն աղօթիւք ն խստամբեր ճղնութեամբ,արիէ քաջ ժուժկալութեամբ ընդդեմ բանսարկուին

առ

աա

,

ն

իրՐԴ) եկեղեցւոյ: 9 Ա,լ օր: Աղթամարայ:

(632) եր Ալ օր. Մելքիսեդեկի քածանային: 26)Ա, օր-"իւր սուրբ: ւււ նմանող:չժ Այլ օր. յաթոռ Հօր մերոյսրբոյն (633) ԺժԱ (24/15) Լուսաւորչին: Գրիգորի ՝

`

փակեաց զերկինս զերիս ամս ն զվեց ամիս,մ ոչ ւտեղնաց մերկիր ցօղ, մինչն բանիւ բերանոյ իւրոյ: Ս նմանեալ մեծի մարգարէին որ ի ՀՐրեչՅովչաննու որդւոյնԶաքարիայի, տակապետենլունհալ զաւետիսն վասն ծննդեանն Ժովծաննու, որ ձեռնադրեացզբաննԱստուած ի Ձորդանան՞՛: Ս, նմանեալՅովչաննու որ ի ձեոն որդւոյն Զեբեղեայ, կուսութեանն անուանեցաւորգի որոտման,որ ն բ բարձանց որոտաց զբանն Առտուաձ,որ ն անկաւ զլանջօքն տեառն հ հմաքրեպաւ որպէս զոսվի ի Հուր: Սո նմանօղ՝ ե ղեալ սոցա սրբութեամբ որ ն տունալ սմա կուսութետմբ, չնորչք յամենառատ պարգնատուէն Աստուծոյ,առեալ զպատիւ քածանայութեան ն ղզեպիսկուղոսութեան զարի եպիսկոպոսութեան ն. ղկաթողիկոսութեան. ն նստոյց զնա մ տէր յաթոռ մերոյ սուրբ Լուսաւորչին սրբոյն Գրիգորի՞՝ խառնեաց զնա ի կարդ սուրբ Հարցն առաջնոց, սրբոցն

Ռաւտակիսի, Վրթանիսի, Յուսկանն,Գրիք634/գորիսի, Ներն ո զի վառաֆ ցուցեալՀողւոյն Սրբոյ հասիսի՞ ՍաՀակայ: (եամբ սրբոյն Սածակայ զանց աղետիցՀայաստան աչխարչիս, անկանիլ ի տկրութենէ ն ծառայելազդաց-՝ օւույն րաց լինել Հակառակ ճշմարտութեանն, որոլէսղՍուրմակ / ղՇմուէլ, որ Հակառակ էին ընդդէմ աստուածատուր չնործացն, դարձեալ նորոգիլ տեսութեան քարտեզին, որ ունէին ոսկեդգիրնն. կարմրադեղն զսրբոցն վերափոխումնն, ե է սնադեղնէւ կարգ /ւ կէսն ֆնջագիրն ղծակառակացն ճշմարտութեան. իսկ միւս այլ կարգին ոսկեգիրն՞"՞ նորոգիլ, որ ունէր օրինակ զմերոյ սուրբ դաստուաՀայրապետին տենան | տենան Դաւթայ՞՞Ընտրելոյն ծապատիւ օծելոյն

,

:

'

,

՞

սա

Այլ օր: Գրիդղորի,Դանիէլի, Ներսիսի:«9 Ա Ր/' ազատաց. 150) ««Ժ ՍԱ ազգաց (314, ԱԼ (486) չիք՝ ոսկե(նախն.,

ուղղ.

:

(1) չերն: ԱՇ) ,1 Ա

"1

(353՝

(353) Դաւթի:

այլ

կարգին ոակեգիրն նորոզիլ: «2

օրծնեաց տէր զՅակոբ ի բերանոյ Հօր նորա՞՞, զի օրձնութիւնք Հար Հաստատեն ղորդիս՝ նոյնպէս ն մեծ նե իչիչաննԱլուզօրծնեցաւ Աստուծոյ ի Հօրէն իւրմէ Աբդլմսեչէ. զի էր այրը աստուածասէր ե բարեպաչտ ն Հնազանդ ծնողազ իւրոց զի ուսեալէր ե սպատուիրանացն հ եթէ «ւ։զատունա՛ Աստուծոյ, զծայրՔո Լ ղմայր»՞, լունալ փայլում տեղւոջ, եթէ «որդի անչնազանդ իխ կորուստ եղիցի». ն Հնազանդնալ նա արտաքոյ ամենայն փորձուԹեան: |636) Զսա Հաստատեացտէր յաթոռ Հօր իւրոյ, որպէս ն յաթոռ Հօր իւրոյ Դաւթի, որպէս յաւուրս զՍողոմոն նորա արար տէր խաղաղութիւն թագաւորութեան նորա` նոյնպէս է մեծն Եւ ամենիմաստ ԱբդլմսեՀ ժիչիյանութեան սորա: կուրապաղատնբաժանեաց զծայրենիսն իւր ն նտ ի ձեռն ամրոցն զԱորդւոյ ի-րոյ Ալուզի զերկնանման ն ղանառիկ Սա իսմամիւկ, զի կարող էր է դիմիունել անօրէն ազգացն ն նա քան զամենայն մէլացւոց. առաւելեալ իմաստութեամբ զծարսիւր: ն Իսկամեներնելի կուրապաղատնԱբդլմաստուածասէր սեծ վարեազ զկեանս իւր խաղաղութեամբ,ն ետես զորդիս զոմն ծողեորհ մարմնաւոր իւր փառաւորս ամենագովս, լուաւ

ե

16341 :)

է

ռա

ն.

նատելոյն յաթոռ սուրբ Լուսաւորչին մերոյ:Զի սուրբքն նս նմանմանողք եղեն Հարցն իւրեանց.ն առաջֆինքն ն նեալՀարցն իւրոց մուրբ ձայրապետացնմարտիրոսացն,

աղօթիւք նոցա

ն խնդրուածովք Հեղմամբարեան ն սրբոց մարտիրոսացնՎարդանայ քւ իշրոցն,Թոռնկայ իազդակցաց սուրբ ւրոցն, ՀայրապետինԴաւթի |635ի՝ զօրացոյց զսա յոէր առաւել քան զառաւել: Իսկ միւս նս այլի ծննդոց սորա կրտսերադոյն եղբարցն անուամբՍոնվաննուկոչեցեալըստ Հայրենի ազդին, է ըստ մայրենի անուանակոչութեանն՝ սրբառսնեալ մայրնԻԸ տիկնացտիկին՝ կոչեաց զնա յանուն Հաւուն իչրոյ Ալուզ,է ըստ լյառաջադիմութնանն իւրոյ ի սուրբ թագաւորացն ոլաւիւ ն անուն մեծութեան ըբնկալեալ՞: Իսկ լպեալ զպակասութիւն Հայրենի ն մայրենիՀաւուցն՝ դտաւ երեելի յան մենայն յազգն. ն որպէս օրծնեաց Իսածակ սէր զՅակոբ,

զի

'

նմա

ն

(635) Ժ Այլ օր: ընկալաւ:

ճոխացգնալե յաջորդեալ յաթոռ Հայրափարթամութեամժբ (ցեալ աստուածային սպլատուիրանապածուպետութետնն, ,

Թնամբե բնեռնալերկիւղն

մոնառն,

ն.

ղմիւսն հւտես տէր

սա

է. իշխան ն պայծառացեալ փառօք ն բարեբախտնեալ յաջոդաժնոն եղեալ յամենայն դործս, ն զայլ նա զուստերս ն ղլ632դատերսետես ի փառս ն ի պատիւս: ետես ն. զորդիս իւրոց ն հրանեցաւ ի տետոնէ. ն ինքն բարվոք ծեորդւոց Հարս իւր նե թաղեցաւ ի նոյն րբութնամբ ննջեաց կզզւոֆն Աղթամար, Ի դուռն սուրբ տուսածաբնակ Խաչին, առ

:

աս-

որդեդրութեանն ե ղաղզատութիւն

ձեոն

սուրբ

ն

անմած

պատարադին Հարազատին իւրոյ տեաոն Դաւթի Հայոց կաթողիկոսի, զոր մատուցանէր անխափան ԵեբարնխօսուԹիւն աստուածասէրծնօղաց իւրոց. ն էր թուականն Հայոց, այմուՇՀ.է առնն ե նա ամաբ: ան ռինն կեցետլյետ կատարման իւրոյ բարիոք Հանզատութեամբփոլնցաւ ի Քրիստոսն. յաւելու Հարս իւր ն եդաւ ի նոյն տապանի.ն զորդիաիւր յանձն արբարնալ չնորՀացն Աստուծոյ: Յե մոցա յաչխարչէս՝ կատարման սկսան առաւելքան , զառոաւել չնչել Հողմն Հիւսիսային դառնաչունչշդովք ն սառնամանիւք աւ պակասեցուցանել ցուցանել յերկրէ զբոյս դալարոյյճրվրծ ն կատարեցե3ծյաւ Հրաման տէրունհան առակին, թէ «իջին նճոն եան ե նչճեղեն ն ոչ գետք, չնչեցինՀողմբ» կարացին Հաւատո լծառազետյլն խախտելզմեծ վէմն Ք փառօ, զիչի' բչխանն Ա("ԼՂ զի տաաց մենի միայ ացնալ ի մեֆ Հայաստան աշխարծիս, իբբն զնաւ ի մէջ մրրկեալ ԻՐ 1 ալեաց "լ Ժ ծովու, չ ունելովլ օռն ն ն Մե Քո ոչ ի թագաւորաց ն ոչ ր ոչ ի Հարցն,ունայնացեալ աց ի ատացուածոց յամենայն ընչից: Եւ ն թափուր մնացեալ

մինչփոխնցաւ արքայն Աբդլմանչ՝սիբասնեալ

առ

անձրեք,

յարեան

.

ւ

4 րավա ողի

,

ո

ի

միչի" ւէ (

ո

ոնզաւերեալ սլարիսոլն զչէնան,զոր յառաջագունիցն

ի

փոյթ էին արարեալ՝ վերստին նորողդեաց բազում չխա տութեամբ: եւ զի աւուրք չարութեան Հասին ի վերայ երվրի, զի կատարեցաւ|639| ասացնալնի տեառնէ, եթէ «եղիցին աւուրքն նեղութեան,որոլիսիքոչ եղեն երբեք այնպէս» բայց սոլ Է Թիկունս Հասեալ չնործս ն իմասսա

,

այնոքիկ

ա

-

ստութիւն ի վերին օգնականութենէն, որպես արքային Եղեն ի ծառարակօրնն. կիայի՞՛ երեկոյացեալ դարձոյց ղզժամն ն յօգնականութենէն Առտուծոյ՝ կենդանացաւ կենդանան ցաւ ի չնորձացն Աստուծոյ լցաւ իմաստութեամբ, ն պէսպես Հնարիւք անցուցանէր զկեանս իւր ն Հաշտեցուցաներ ն ի նոընդ իւր զանչաչտ թյչնամիսն զազգն Ելիմացւոց. առնոյր պարգես ն մեծութիւն ն փառաւոր նե երնելի լիներ յաչս անձշաւատիցնիւրով բազմիմաստ գիտուՌչ Թնամբե: խնայելովմինչս ն ի տտացուածս իւր, այլ

'

ջանն

Քրիստոնեից, զոր տալով ի Հարկս այլազգեաց, զօր կարգելով Հեծեալա ն տալով նոցա ռոճիկս՝ առնէրխաղաղութիւն ամենեցուն, այնմ եթէ «խնդրեա զխաղաղութիւն ն. երթ մեծ զծետ նորա»5. Նմանեալ նածապետինՆոյիԱլուղն,ե նա ամրոցն իւր. զի ունէր իւր զընտիրս ետասղզանին՝ ն ըէոցն ն այլ կենդանեաց, ունէր Ընդ ան սեպուծք, լ ղաղզատքզորդիս ազատաց, դմեծամեծաց ե զնախարարաց ն մամենայն գաւառաց. փայլեր ի մէջ տիեզերաց իւրով ազատագունդ Հեծելովքն, որպէս լուսին բոլորեալ ի մէջ կամարի, կամ իբրն զարեղակն յաւուրս ամարայնոյ, տալով ըստ

առ

սա

ն

Աստուծոյ դլուսածաղզիկ

նմա

զայ,զչաո|ծժնյաւիղն

քրոմ,-- է/ ն

գոմ

ե եդենիկ. ակից ծաւու ն Գգ ոո սիրելի Հաճոյ փայնլչութնամբ իւրով յաչս ամենեցուն նորա Ալուզ ն մեծ Հայր գեղեցիկ 1:47 էր "բ" "4 Թուէր. Ը" 48զի 58 ԻՀիշխանն մը ն նւ բարձր Հասակաւ կարողղօրուլթեամբ: տեսլեամբ միածին ծան ծան Զա" մն շ պրարծանք սլ իա ի որդին ցուց հալ պլարծասաց Աստուծոյե տունալ սմա չնորձա րստ Հայրենի նախնեացն տսնալա4 Բ 11զօրութեամբ իրո Բ

Րե Ղ«ՐՈԺ

1 Արծրուննացն. ՐՐ նմա ամրոցն ըտելի, ըստ տուեցելոյ դանմատոյց յԱստուծոյ Ամիւկ. ն նա իւրով ամենիմաստ դիտութնամբն ընդ ամեխաղաղանայն ումեքզխաղաղութիւն Հնարէր,դի Թերենս սպի կնանք իւր ն իչրոցն ի խոովութենէ վրդովման ալեացն

բոմ

նուն

,

զօրացգաւ

ծձփելոց:

սա

'

ի

ւ.

ո Մ 1. նուն

սորա

աչի չխարծս,

խաղաղութեան

ճգ

ժամանա ո

Նան նի ոթնալ

ոլուր

լ

ամենայնմ

ոչ

լխաղա-

(640/ «) Այ օր-՝զայս: 22) Այ օր: աջոյն:

այլ նս քան զես նեղէր ի տագնապս ղանայր, ե չտարակուսի, է զամրոցն Եւ ՁԵրածեալ աջին" Աստուծոյ: որպէսՑովոն այն նրակրնացղաչխարՀն ամենայն ի սովին Եգիոլտ641/ացւոց՝ նոյնպէս ն եղն Կլատճառչինութնան տանն

ՑԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ

ռա

սա

Նա Վասպուրականի: սովելոց Հաց. նա փախուցելոց նա պատսպարան. է

դերելոցգերեդարձ մաքրիչզամենայն յամենայն երեսաց.նա ամենայն չոնսողաց բաղձալի ն. անտեսիցցանկալի. նորա անուն բարեչոչակեալ ն ծագաց մինչ ի ծագս երկրի ն ամենայն(նզուաց գովեալ. նա Հասն տատութիւն Հաւատոցղ պսակ սլարծանաց սուրբ եկեղեցւոյ մ. մայր ամենայն նա |լ աստուածպաչտութնանց. մաղօթաԼ. հ խնդրուածս պաղատանացառաւել քան զանձինն՝ զաչխարձիխնդրելով փրկութիւն, անզբաղապեա լինելով ի մչջ ժողովրդեանն որպէս մի ի Հեզոց. նա դողոց է աւազակաց արտօսր

Հերջիչնռ ամենայնանօրէնութեան Հալածիչ.նա ն ՔԸՐչտամբքերեսաց իշրոց չատանայր է վաստակաւ ձեռաց իւրոց: զմատեանս Թովմայի զղատմադիրս ր Հոուվերստին, յիշատակիւր 642) բարի ծնողաց

իւրոց

"դոլ լ

կին,զի ի

այս

ն

ն

աստուածատուր սրողոյորովայնի" ի«րոյ Խեդեն-

Եւ նա

պտղոյ

արդարութեան բուսանի

ծառ

բարեաց:

Լուսամոուծաղկով ոլտղովնցանկալի ամենեցուն Լենէր, զի վայելչութեամբ դեղովիւրով նմանեալ արուսեկին, ծագելով ե ժամ առաուօոուն. կամ իբրե զվարդԱնուչածչոտդունակ գունակդեղով ցուցեալզգոյնս իւրեանց հ ե

դարնանայինան: Մորանակը րոյ միչատա մր Բի" Է վերայ նորա աԱ Կաւն ւի

օրծնութեւս

ե

լ

.

եմ

«ՂոՐՏ ՄՐՑ

եմ

հոաչափեան ծամադոյ Փառք եռածիւսակ ղուդգակչիո ն մի որ ըստ աստուածութեանն"", Երրորդութեանն

սուրբ

հե Է-անբաւ մարդասիրութեանն բարերարութեամբն ն ն. եւո մեղսամած ղօրութիւն տկար ողորմելի եզկելի բով սորա: Գոչութիւն/ անդադար անձինս Հասանելաւարտ այժմն. միչտ երկրպադութեամբ, Հանդերձ փառաբանութիւն ե. յաւիտեանս յաւիտենից.ամէն: Աստուծոյ Հօր ե միածնինՅիսուՇնորՀօքամենակալին ն անյանգ Սուրբ Հողւոյն ճչմարսոի ռի Քրիստոսի աստանօր առատ

այա, Պատմութիւնս դեղեցկալվնճյյարմար ելեալաւարտեցաւ

սկսեալ Է Ադամայմինչե զՆոյ, հ Թովժայի, վարդապետին անտի եկն աստիճանաւ վերուստ ի վայր մի ւու մի, մ բադում աչխասուսնօք ճչգրոաբարեկն եՀամ է յազգն Արծե մի ըստ զազգն ի գիրնն միոջէ չարակարգնալ բունեաց, ե զթիւնն. զպատճառս նոցա,ն Թէ ո՛րպեսբազում ջանք ընդդէմ աշխատութիւն կրեալնոցա Հանդերձսլատերազմաւ ն. բարձին զչարութիւն նոցա ի բազում այլազդեաց՝ նոքա ԵՀաս: Եւս առաւել ւտեղեաց,որչափ ն կարողութիւն ե ե աստուածապսակ բարեպաչտ ամենիմաստ Թազաւորն ն ուղղափառ վարուքն Հայոց Գագիկ, որ իմաստութեսժբ ե բազում տիրեաց աչխարձաց, Աստուծոյ կամօքն իւրովք ռսլածնաց ի սմա, ն խաղաղութեամը զոր կայ միչատակնալ ն եղե Հինից ի թշնամեաց, կենաց իւրոց զամենայն աւուրս ն առիթ չինութեան եկեղեցնաց ես առաւել դերածոչակ սուրբ եկեղեզւոյսսուրբ ԽաչիսԱղթամասքանչելագործ Պատմութիւնսայս ի չարադգրեցաւ րայ: ընդ որոյ Հովանեւաւ յիսնեթուականութեանս (644) Հայոց մեօթն Հարիւրերորդի բորդի երկրորդի,

(642) 2) Այլ օր: նորոգել միչատակիը պըտղոյ

22)Այլ

յորովայնի:

օր.

յաւելու

ն

լաչխարծակալթազաւորութնաննՂա-

երջանիկ եւ ծախիւքառտուածապատիւ զանի,Հրամանաւ

ն

ծնողացԻչրոց

ն

ե Հօրե Ռրդոյ ՀոգւոյնՍրբոյն:

աստուած-

(644)

| Այլ «ր` նախնեօթն: »«») Այլ

չիք՝ ե:

օր՝ աստուածարնալ:«օժ Այլ «ր349

նրիցս երանեալ ամենիմաստ ՀայրապետիսՀայոց տետոն որ է յոյժ բարի 1 առատամիտ |. Զաքարիայի, աղքատասէր ն. աստուածային է հ ձրիւքն բարդգաւաճեալ, խնդրոյաաԱտուածարձալ գիտնական ն արդիւնական վարդապետի, միանգամայն արձիականաստիճանիարժանացելոյտեաոն Սաձփաննոսի, որ է ակն արենլեան ն աթոռակալժեձի Սիտանն: եւ նեաց եթէ նախնականօքն" քննեացութ զնա՝ոչ ոք Հ իշխանացն ն յիչխեցելոց արեելից կողմանցն բարձրագոյն քան զի Քաջայայտ է ազգքն ն նիքն նորա. ն նա այնպես է ի մէջ նոցա փառաւորադոյն ն եւ նա զարեգակնե մէջ սիրոյն աստուածային"" խնդրեաց զպատմութիւնս ի մերոյ

ն

զնա, ամենեցուն

պայծառ՝ որոլէս

նալխ-

աստեղաց: վասն

է աստուածընկալ սրբասէրէ աթոռակալ մուրբ

Տր գիտնլովԹէ ՏՐ, Նչ հ.րաոաթոյ ո՛րոլէս զի (ամաց աստուածասէր 4երոց «ր 16ողորմին հոյ Մ մ չնորչէք մեզ Գո

սոցա

չ

մ. ծնօղաց

մերոց, 1ի 2 դուք գաչիք յԱստուծոյյաւուրն անեզողորմութիւն Ոոլ գալստեան նորա: եւ ինքն եղիցի օրնեալ, գովեալ է. բորոքաննալ յամենայն արարածոցյիմանալեացն ն ի զգալրացաայժմ ն Հանապազ յաւիտծանս յաւիտենից.ամէն: Դարձնալ կրկին աղաչեմ է զուսույիչն իմ զիմշն պատուական որի բազում արունստիցիւրոց զսան լաւ գիրս ժեզ ուսոյց զնամիչելի տէրորտի մօք ն. զծնողն նորա: ն. Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ փառք ժաւիոնանա. ամն:

քաճանայն, ե

ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ ղ

ռա

մենայն ւուուրս կենացիւրեանց. ամէն: Եւ

գրչաց

ես

ն

ն. ամենամժեղա անարժանսէ. անյիչելիս ի կարդա

անուն, կրօնաւորաց, Դանիէլ

թեանս յանձն առի գրել

ըստ

իմում

տկարու-

ի դուռն մեծ ն պանծալի սուրբ ԽաչիսԱղթամարայ, զոր վերադոյննյիչեցուք. ն դարձեալյնրեսանկեալ աղաչեմ զբարի ընթերդողսդ ն անժեղադրութիւն խնդրեմ վասն սխալանացգրոցս, եթէ աւելի կամ պակաս գտանիցի ի սմա, եթէ կետ, եթէ տուն ն եթէ ն ստոր Քթ յայլ ինչ բառ, ի Խէ կամ ի Հոյ. զի գիտնականքն քաջ գիտեն, որ ի Հին գրեանք այսպիսնացսոչ ինչ փոյթ է արարած ն ես անՀժուտ դոլ սոցա՝ զոր ինչ լսեալ՞ աք յեկեղեցական դրոց ի բառվեձնիցսյայսցանէ՝ զնոյն .

(6451 ՉԺ Այլ օր.՝լուեալ:

զատ,

Ը

աաա

Լուսաւոր-

տեհայունԶաքարիայէ.իսկ չին է մեծաւ ջանիւ ետ գծագրել զսա մաղազգս խնդրոյ նորա: Եւս առվծձճճյաւել կամեցող եղեալ այսմ դոռրծոյ ամենիմաստ |. բարնմիւո, Հեզ ն խոնարչն, Հարազատ եղբայր տեաոն Զաքարիայի Ամիրգուրգին, զոր տէր Աստուած զնոսա րնդ երկայն չաւուրա արասցէ, անփորձ պածելով յամենայն որողայթից թչնամեզ, մերնելնացե մաներնութից, Հոգւով ն մարմնով դա-

ոչ

(647) Յետ այսի

ե այսպէս"եղելոցս ամենայնի գրելոցս, զայս ծանուցանեմք ն Ճեղ,ո՛վսիրելիք որդիք Հաւատարիմ Հարազատեղբարք: Այր մի երեեալ4 աստուածային փառօք

ազատ ն լազատ զարդարեալ, ծնողաց, սննալսրբութեամբն է արդարութետբ Հասեալիմաստութիւն աստուածեղէն սուրբ ն կտակարանաց, ուղղափառՀաւատովք քրիստոսա-

անուն որոյ խոստովանութեամբ, սլարօն Սեֆեդին Արքայուն ճանաչի. իբրե Աստուծոյկոչմանէնմառաջ ն մատուցեալ մաստուածաբնակ կղզիս Աղթամար, մանառիկ որ է աթոռ սրբոյն Գրիգորի ն բնաՀայոցԼուսաւորչին ն կարանդնրապայծառ սուրբ Հռոչակաւոր զսա յոյժ Խաչիս. սիրեաց Խեդենեկ իբն միւրմէ ծնեալորդի,ն եւո Արքայուն

դաւան

սա

զդուստր

ն. Սո

իւր

սորա

սորա

ի կնութիւն

է

մօրինաւոր ամուսնութիւն

վարձք" ն բաժինքզկէսնԱղթամարայ. զոր լետ

ն ի սակաւ ժամանակաց, ի ծերանալ Խեդենկին չքաւորուԹեան անձինն"՞" իւրոյ յետոյ դարձեալծախնացզկեսն այլ

վերստինպարօն""" էլ առեալզգինն բազում Սնֆեդնին.

(6471ԺԱ Ր/2)՝ 22 այսոլես: «ԺԱ «օժ Ա 2) անձին:

ար ռլարոն:

«ԺԱ 6/5)վարձանք:

ոս-

ա

մարմնաւոր պիտոյից իւրոց:Եւ յեւո սակաւ Աստուած տէր զպտուղորովայնինորա, զծաղ-

կիս ի պէտս ետ

աւուրց

կեալ

ն

զբարի զաւակն զոր Սահվկաննոս, զոր իբըն Հահտ սհալԷ ուսումն ն. Ի մանկութեան Հասակի՝ ձեռնադրել զնա յաթոռ Հայրապետութեան սրբոյն Գրիդորիղոր իբրե կացեալ ամս Խ, վերափոխիյաչխարձէս տարաժամ կենօք ն. սակաւաւուրբք» ե. թողեալ զսուղ անմխիթար Հօրիւրոյ

ւ

լարօնՍնֆեդնին: Այլ որ գթածն է ն ողորմածն 6481

Աստուածն

ամենե-

ցուն՝ ՀայեցաւԷ ֆերմեռանդորտի սորա ցաւս յարտահւտ նմայ Սուս, զաւակք օրծնեալք Աստուծոյզբարի ն զծաեւ ճոյացնալն՝ Աստուծոյ, զծարաղզատ եղբարքն ղվծեզ ն զչանդարտ զԱմիրԳուրգէն"7 ղտղայն իմաստուն զ.Զան

քարիայ: Եւ

յորժամ նՀաս Պարծս Հարց իւրոց

պարօն Սեֆեղնինգնալ զճանափոխիլյաչխարչես՝ ոչ ժամանհաց իչրովք ձնոօք Հաստատելզտէր Զաթարիայն յաթոռ եղբօր իւրոյ տենան Սոնվխաննոսին: Ապա տունալ (ենի յուսում առտուածեղէնսուրբ գրոցն ն Հասու լնալ Հին ն նոր կտան կարանացն. ոչ զոք ունէր զօրաւիզ է օգնականիշը՝բայց միայն զչարազատն իԱն «ԱմիրԳուրգէն, զՀայր ն զչայն ն. բագլուխ, զպարօն կուռճիէկնզպարօն Նուրադինն զ Հօր եղբարքն Ի-ը: Սոքակամօքն Աստուծոյ է միաժողովեալք սին, կոչումն արարեալսուրբ հպիսկուլոսաց, վարդապետաց ն. ն. բազում կրօնաւորաց, աղօթս արարեալի միասին՝ օրՀնեցին ն 4եռնադրեցին զտէր Զաքարիայն յաթոռ Հայրապետութնան Հօրհղբօր""" տեաոն է

ուրախութիւն

մեծն

ժամ

ն

սա

եշբոյ

Սոնփաննոսի, եղն.

խնդութիւնյաթոռսմերաստուածաբ-

Եւ նակ սուրբ ԽաչսԱղթամարայ: իբրն զվէեմ անխան խատելի իբրն զպարիսւլ երկաթին որոլէս զդուռն պղնձի, լացծալ ընդդէմ այլասհոից՞""" չար ախոյեանից:եւ եղե սա

սա

(648) ») Ա՛(/9՝ զբարի ն զՀաճոյացեալն: ԲԵՐկարի Հայրազլետութեան եղբորիչրոյ: օյ)

«ՍԱՐԱ

ԱՑ (1)

տա-

ամէն:

հ յաթոռ Հայրապետութեան Դարձեալ իւրոյ է կղզիս ԱղԹամարի դուռն սուրբ Խաչիս չինեաց դեղեցիկ է. մեծանիստ տեղեաւք ի թիկունս սուրբ Խաչինդժամատունն մեծ յաւուրս ձմերայնոլ: Իսկ ի կողմն արնեմտիցզժամաբակն աման ռսրբագործ, րբայնոյմեծանիսոկամարակապ4ն.օքկրակասպ բերեալ զքարինս նորա յաչխարչէն Խլաթայ բազում աշխատանօք ի վերայ անդնդային ծովու: Եւ հտ գծագրել յիչատակ Հողւոյ իւրոյ գիրք որ կոչի Տօնական.վառն զի կայ ե նմա ւոօնք ոէրունականաց»՝ սուրբ առաքելոցն մարդաԷ. ըծից, Հայրապլետաց վարդապետաց,զօրավարացն կուսաաղօթիւք ե բանաց. զոր տէր Ատտուած Յիսուս Քրիստոս տետոն Զաքարիային նե բեխօսութնամբ սոցա ողորմեսցի Հարազատեղբօրն իւրոյ պարօն Գուրգին ն զաւակի նորա ն տարաժամ Հանդգուցելոյն ազգայնոցնւսմեՍածմադնի նելուն. ամէն: մաԵւ դարձեալ վերնատունս բազումս բնակութիւն" ն բայնոյ չինեալ գեղեցիկս վայելուչ ի վերայ դարպասին, մեծ զոր ւլարօենՍեֆեդինէր չինեալ յաղաղս զաւակին մ ույլ բազումչէն» ն անչէնս իւրոյ տէր Սոտվաննոսին. Հառտատեալծաւատով ն. յուսով: Սո է վերին խնամոցն նեի եղեալ թ միտը իւր ն խորճուրգ տնսչութնեկն մատախործ բարի 1650 ի սիրոյ իչր արկեալ, թէ «յետ մաճուան իմոյ ն. (649) »)

Ա

է. աստուածային սիրող չինութեան / բազում ամարաթից, Ի կղզին Հողւովնլցեալ՝չիննաց լյաչխարծն Վասպուրական ն որ Լիմե կոչի՝ զգեղեցիկ լուսազգեաց գումբայթաձն սրբոյն նւ բազումաղպասիւք զօրավլ649արին, ճար Գէորգնայ զարդարեաց, ն տուն աղօթից չինեաց ն զտեղիս բնակուն թեան ն դարպառս, բազում կրօնաւորս կարգեաց ն Հաստատեաց հ դուռն ռուրբ Գլորգեայ զօրավարի տաճարին". Աստուած մեղ ողորմեսցի. զոր աղօթիւք նոցա Քրիստոս

Ա

Ր/ց/ ի

չ»): Այլ Հր"

հլասեռից:

(650| :) Յայլ

օր.

դուռն

տաճառին Գեորգեայզաւրավարին:

»ոսց: Ա ("բնակութիւն տէրունական

չիջ՝ իսկ

սուրբ

սա:

:օ9 Այլ

օր.

յաւելու՝ թշնամեացն: օօ)

հլանելոյ աչխարչՀէս ո՞վ մատիցէմառաջ Հայրասլետուաթոռոյսմերոյ,եթէ ոչ ի ժազգականացմերոպնի մայնժամ յառաջ մատուցնալ զաւակաց». դծոգնորորդին ե Իւր զսքանչելատես զիմաստուն սողայնզտէրԴաւիթ,զորդի եղբօրիւրոյ Հարազատի ռլարօնԳուրգոյ:Եւ բաղում եպիսկոպոսիւք, կրօնաւորօք ե քածանայիւքհ. բաղում ժողովրդովքն, աղօթիւքն պաչտամամբք օրչնեցին ն ձեոնադրեցին զոր Դաւիթ ժառանգ ն ժառանգակից աթոռոյ Եւ եղն

ուղղափառդաւանութեամբ չսւանդնալզծոզգի իւը՝ փոխեյայս պաւ աչխարչեսանցաւոր յաչխարծն կննդանեացէ վերինն երուսաղէմ ի կայանս արդգարոց: Զորաղօթիւք նու զա ն. ամենայնսրբոցն դթածձն ողորմածն Աստուածդա-

Թեանս

ւրոլ:

րոյ

ղացն

դն

ուրախու

ուր

ւն

ն

ցնծութիւն ցնծութիւն

ոչ

ոչ

սակա

սակ

ծնօչ

ամենեցուն Հասարակ: իսկ ւէր հրե զարեգակն Հաժառաւօտի. |. լեալ զպաղումն զսաունձմերայնոյ սառնամանեացն այլազգնաց Թչնամնաց խաչինՔրիստոսի՞՞. մուսկացեալ ընդդէմ չարեաց միրկին,Ալի փաչային Ո այլոց՞՞՞ նմաննացն նորա,որ խրոխտային ի վերայսրբող եկեղեցեացն Հաւատոց Փրիստոնէից. բազում Հարկսն. Հարաճս հ խափանէր վանորացԼ1 Է կրօնաւորաց. բազում ճգնացլ/ աչխատուն մեծ ն թեանց Համբերեալ վիրօք վիրաւորեալ բազում ն սպիսՀողիս Է մարմինս իր ընկալեալ:Վասն զի Քեռորդին ՔԻ-ըտէր Սոհվաննոս զազգական իւր զդուստր ն Քե Իրոյ տարեալ նտ այլազդեացն, ղկաթն մարիւնս խառնելով ե նոցա. մ բազում վանորայք եկեղեզիք մեծ ոգով ն ն

ազգացն

մար

ու

Զաքարիայս ծագել

սա

՞՞

սա

սա

մո-

բմութնամբ լցեալ" լինէին, զի տիրեցին Հասարակ գեղեցիկ ն անառիկ կղզոյս Աղթամարայ ն այլ բազում տեղնացն տպարանից,ոխլնցվվից՝ ն ազարակաց, գրով ն անգիր:Եւ հբբե այս այսպէս եղե ն. կ(ատարեցաւ՝ Է Թուականութեանս ՀայոցԶ-երորդի Հ-երորդի Ե-երորդիեՀաս առ

տնառն

ն Զաքարիային.

նա

է. բարի խոստովանութեամբ

(651

մ (7// Ալի Ա (2/) չիջ՝ փաչոյն: «օօ այլոց: «»««»««) (365), Ո (324), ԱԼ (502)՝ տրտմութեամբ Ա Ր/ վարանեալ: 2529/րտմուԹեսմբ լցնալ:

չարունակութիւնըվնասված է Ձեռագրի

վում:

չրով

ն

չի կարդաց-

|

սակից նե մասնակից արասցէ զտէր Ձաքարիայն սրբոցն Հարցն ն Հայրապետացնառաջնոցն ն. վերջնոցն: Եւ եղն լետ սակաւ ժամանակիեծա կատարումն ն մած ւ ռոցա խաթունին, 1 բարձանմաչՍտեփաննոսին Շամչայ ն խարչես չոդան անդ, ուր ճչմարիտ դատախազքնե Քննօղքն ն պլածշանֆողք բանից, գործոց ն խորչրդոց: իբրն այս այսպես կատարեցաւ՝ ոչ գոյր մեր թագաւոր կամ Էչխան կամ դատաւոր կամ այցելու կամ առաջնորդ կամ փրկօղ ն կեցուցանօղ, որ ազատէր զմեզ փայլասեռից նե ի չար Թչնամեաց. զի բազում ինչս դանձուց ոսկւոյ է արձայթոյ եդին ի վերայ, Թէ ո՞վոր յառաջ մատից յաթոռ յայն տացէ զբազում ինչն ղայն.ասլա Թէ ոչ Հայրաղպետութեսն՝ այլազդիքն տիրեսցեն ուխտիզ ն եկեղեցեացն կրօնաւորաց հ. քածանայիցը,կուսանաց ն ուսմկաց ն Հծակուսակալաց", մօրէն Քրիստոսիժողովրդոցն: Զորմտեսնալայսոլիսի աղէտս ն տարակուսանաց զմեծ վոանդս տէրն ԴաւիթՀայոց վեբաղիտօղ, զոր ձեռնադրեալ էր ի յեղբօրէն իրմէ տնաոն ղի յայսմ ժամանակիՀայրն իւր մեծ պարօն ԱԶաքարիայէ, միր Գուրգին Հանդերձ անդրանկաւն իւրով Ամիր Սաշմաղնիւն փոխեալ էին յաչխարձէս, ն ոչ ոք էր որ օգնէր նե կամ ի թիկունս Հասանէր. յայնժամ տէրն Դաւիթ ծաղեաց իբրն. զատող հբբե զարեգակն է միջօրէի,իբրե լուսապայծառ, զպատրուակս փայլնալ ի կայծականց, կամ իբրն զնչոյլս լուսոյ նրնեալ ի մեֆ գիչերի, գերագոյն ն դեղեցկաղպատկեր յօրինուածովք, արի մարմնով ն վայելուչ անձամբ: Սա Հարազատովքն իւրովք երկու գեղեցիկ նղբարբքն, որք կոչին Ամիր Կուրճբեկ ե Ամիր Սէֆէթին, որք են իմաս-

արադգալեզուք, ւտունք,Հանճարեղք, ճարտարախօսք, յառաֆ մատուցեալ սողա,Լ1 ձայն տուհալ միմեանց հբըն զքաջն ն զարին զսուրբն Վարդանն որպէս զսուրբն Ատոմեանք,ե ն մեծ է Հանդեսս մայ«, ն. սոցա ի լատերազմիս դիմեալք

ԾԱՆՈԹԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ցմիմեանս: «ո՛չ է սարա թողուլ զարբութիւնս մեր զտուն ն զտեղի ն զՀայրենի ժառանգութիւնս, զի մի՛ մտանեն օտարք ի այլազգիքն կամ այլ ոք որ իցեն ի Եւ չարաց կամ հ չարափառացէւ հ բազում բանսարկուաց»: ն չարչարանօք ն անձանդիստ քա բազ դութնամբն չարչարանօք Հանդի այսր անդր ընթանալով բազում աշխատութեամբ Համբերութնամբ տարնալվչտաց ն. նԽախատանաց, զորս ասեն

սոքա

սա

ՑԱՌԱԶԱԲԱՆՈՒԹԻԻՆ

աոքա բազում նեղութնամբ

Ա ՀԱԺՀոու Ծնն շ. Սաղժ.,Ը, 7-8: 3. Սաղմ.,4Դ, 22-23: 4 ՅովՀ., Թ, 4: /

դրացիք

իրաւամբք ն.

անիրաւամբք, զոմանաաղաչելով,զոսաղատելով, զոմանս սլատուելով0 զոմանս սպատուչՀասելովըստ արժաննացն, զի Թերենս կարասցենընդդիմամեծ պատերագմիս ն Հան ե ն Մ նայ

5.

որան կրնայ Արո վան

առ

Մ

14-17:

Քըս

սուրբ

մ Երրորդութեանդ. Հաւատով

յուսով

Հայցեմք

ԱՆ

ս

քր«Աո"«ի աստեղաց

Աստուծոյ մերոյ փառք,դոչութիւն

յաւիտնանս յաւիտենից. ամէն:

ն

երկրպագութիւն

ւ

Ադամ,ասէ,

եկաց ամս ՄԼ...

ամս

ՋԼ

ն

մեռաւ:

ուն... ի մատեանս ջաղդեաԲերոսոս կես. կան պատմութեանց:Մով.Խոր.,Ա, 11, չջ 13: Եւս. / յերկրորդումն զլթյաառաջնումմատենին պատմեաց, Բերոսոս Ա, 10): էջ «Աբիգրեաց»:ՐՔր-, մի ըստ միօֆէ մօրինեալ դաւորան ՐՔր-,Ա, քաղղդէացւոց» դոնեայվասն աուսջին (թագաւորութեանն

Գունակ սմին

ե

ռ

էջ 67:

|

Ն

3-4:

11.

մարդասիրութենէղ, զի վերստինՀաստատեսցես զաԹոռ Հայրապետութնանսմերոյ հբբե զառաջինն, ն աղզա-

տեսցէ է պարտնացն անիրաւ պաչանջողաց: Եւ զայրառլեւտսմեր զւոէր Դաւիթ Իբոն ղարեդակն փայլեցուսցեսհ հրայ իբրն. ն երկրի, ի /:չ ճինչն ե խորին ր բաղմամնայ կենօք Հանդերձ Հարազատեղբաըբքն ն որդւովքն ն իւրով զարմիւ. ամէն: Եւ Քրիստոսի

10.

Ծննդ., ե,

մ. ՍուրբՀոգիդ Աստուած ճչմարիտդ, Քրիստոս մեք անարն ժանք կրօնաւորքսնւ քածանայքս Համօրէն Հաւատացնեալ--

առատ

Մ / Բժ՛ 1 Ի «Դոր Ժեմեան ասելով ցմիմեանս, «ով սիրելի եղբարք, արիասցուք միմեանս կապակցութեամբ ՀոգւոյնՍրբոյ,զի մի ծայրենիժառանգութիւնս անկցի մօտարութիւնե Ճեռս ն այլազգեաց»: Այլ տերն ողորմածն Աստուած, որ առատն ն է ի տուրս բարեաց խաղաղարարնամենայն աչխարձի՝ տացէ սոցա զօրութիւն, իմաստութիւն ե գիտութիւն, Հան ժուժկալութեամ ն բեր մբերութիւն կ լութ ամբ կալ ընդդէմ այլասնռոից ե Թչշնամեաց խաչինՔրիստոսի, զսոսա ազատեսցէ Հողւով ն ն մարմնովմարկածիցն խաբէկութենէ ամէն: սատանայի. վերստին Հայցեմք |. աղաչեմք, պաղատիմքԼ. Դարձեալ աղերսեմք Հայրդ դթած է ողորմած Աստուածդ Ցիսուս

արձնալ

20-2Ր

ե ժամայեղից... եղեղեայժամուք,կամ փոփոխիչ, ն ժամանակաց(ՆԲՀ, Ա, էջ ժամուց 827): կամ փովիոխումն 6. (ՆԲՀ, Բ, 856, Հդծ. է տարբերութիւն ի տարբըերս... «տարբեր»2: 7... ի պէսպես իմաստա... Հմմտ. «Ըեդ պասլչս մաՄ. Աւգերեանց): նանա» (եւս. Կես., Քր.,Ա, էչ 1, ծն.2 8... զջանիօնութիւնն կանովնեցին... եօթն Հազարեան մատենագիրները Աղդամիցմինչն Քրիստոսի Հին դարուց: Հասնում էին տարբեր ծնունդը տարիները արդՀաչվարկելիս է որ Ադամիցմինչն այն Հաշվից, յունքների: Թով. Արծ. հելնում Քրիստոսիծնունդը անցել է վեց Հազար տարի, իսկ Քրիստոսի (ՆԲՀ, Ա, էջ ծնունդից Հետո ակովել է յոթերորդ Հազարամյակը 602): նե մեծն 9. Որպես ասաց ցնոսաչ.՝ Ծննդ.,Ա, Մովսէս...

զորս

մանս

, թրով Ընչիցս արգե բ Դ

26-27.

գնդա Լն

Է

ՀԵՂԻՆԱԿԻՆ

՝

եւս. ի սոցունց.. զփառս աչխարծիս:.. Հմմտ.՝ «եւ նիւթն է նոցանէամենեցունը ժողովեալ Կես., Քր., Ն էջ ի մեջ ժամանակական կանոնսն Քրոնիկոն Է անձին՝ փոխեցայց.-«.. նան մեզ Հմմտ. Խոր. Մով. կարզգեցից»: թագաւորութեան ճչդիւ զպառտմութիշւնն խոյզ խնդրոյ առաջի արկանել...կարգել (Ա, 111,էջ Ո-12): ի փառս ն անջան Հեչշտութիւն»: հ ուսում13. Ջիւրաջանչիւը զժամանակս... ն զանուանս նասէրքն ի մարղկանէ:.. Հմմտ. եւ արդ եդիպմի ըստ միոջէ կարզի դիւրաւ լիցի գաւ զիւրաքանչիւր դրոցն դրոչմաւորուլթիւն, 12.

Եւ

վ

՝

|

խելամուտ (ինել այլակերպութեանիւրաքանչիւր պատմութեանց: (բ. մ, էջ 115): .Ն. իշատակարանս մատենից...Տե Բ եզը-,Ա, 335, 22"

շշ

...Վասն

ոչ

է մեզ

7:

Ը

զնոյն Հարկաւոր

երկրորդել. Հմմտ.՝ «զՀին պրատժութնաներկայնաբանութեամը դյիչշատակարանս երկԱ, էչ Ն 129): բռրդելով...» ԸԲր-, 2...

բազմայեղ յեղանակաց խուզմանցն...Հմմտ. Ըստ պէսպէս մատենիս առաջնոց պլատմութեանց անցի...»ՐԲր-,Ա, էջ 1, ծն. 2-Մ.

Աւգերեանց): բուռՄովաէսի Քերթողի...ՎերջերսՀայագիտու-

:

ՄովսեսԽորենա-

են (Տես Գ Ամաթենադիրներ նանյան, ՄովաէսՔերթողաՀայր նւ Մովանս Խործնացի...»: Նորայր

Ծովական, «Բանասիրական Հետազոտութիւններ»): Սակայն Թով. առաջինը Հայ մատենագիրներից է Մովսես նոյնացրել ՄովսեսՔերթողի-Քերթողաչոլ, Խործնաջուն Հեւո, նկատի ունի Հենց Մովանս «Պա Խորենացուն՝ տմութիւն Հայոց»-իՀեղինակին: Արծ.,որը

թեռ Հ է

զտարակուսելի գիւտիցնյոյս...

253): ջննողական

"Հ"

Հժմո.

:

:

Վճ:

յին ջն Ներրովթ

դրաւ ւէ...է.

զթագաւորութիւնն Եթովպազւոց:Համաձայն Առտվածաչունչի Նեբբովթըսերում

..

քներիմս կապեալ արքայ... Հրէից առաջֆնորդաւ.» եզեկիայիւ (Ա, ԿԱԼ, չչ 70): 13. Քանզիորպէս դրեցաւն՝ Ասուր ի Սեմայ...ասի Ասորոցթագաւոր: Հմմտ. «ել Ասուր ն չինեաց զնինուէ... որ էր Ա, չջ 110: քաղաք... առաջին զոր չիննացԱշուր.»ՐՔր., արքունի Տե՛ս նան չջ 108-109, ծն. 1- Մ. Աւդերձանց): 14. այո մեզ Եւսերիոս Կեսարացի, Հաւաստիս Յուղիանոս 31:

որպես ի կանոնեալ

..

իմանալ: սաչմանեն

Թով.

.

(տե՛սՔր-,Բ, կանոնը

չջ 62): 16. եւ ունի պատմութիւն որ էր Հնդգերորդ այսպես... ԶրուաննՔսիսութբեայ:Ուղղելիէ որ էր երկրորդ Զրուանն Հմմտ.«Յառաջ քան զբուրգն, ասէ, ն զբազմաՔսիսութրեայ: արբառն լինել ձայնի ազգի մարդկան, ն զկնի նաւարկութեան ի Հայս Զրուան լւ Տիտանե Ցապետոսթէ (ինէին իչխանք երկրի»: Որ ինձ թուին Սեմ, Քամ ն Յարեթ»: (Մով.Խոր., մ, 17 չչ 23): «... յանձն է իմանալ՝եթէ Քաբսութրոննոյն է, որ մնբրայեցւոցն Նոյ կոչի.» (Բբ- Ա, չջ 30): 17. Իւկ Ասուրերրորդ ի Սեմայ... Գետքէ լինի երկ(տե՛սԾննդ. 4, 22: եւս. կես., Քր-,Ա, էչ Ըոիդ ի Սեմայ. 18. ...ն Նինոստասներորդ ի Քամայ... ՏԵ Մովս. Խոր.,Ա, 1 էջ 20: է եւս.

Կես.

-

-

Հաաութրձայ

,

-

110):

Է

Իրի Ախար»

՝

Արծ.վկայակոչում

ան

ո

առ

Ն

Տիրան

Լ

առ

15.

աչխատութեանց... բանդիտու-

յայլոց

եւս.

ծն. Տե՛սոտորն. Աղիկառնացի...

Փխո.Փիլոնից

զի յամենեցունցընդ միմեանս կչոնալ Համեժատութենէն ճշմարիտ դիւոն Հասանիցի»: Ա, էջ 113): ՐՔր-, 6. Նոյ ծնան երիս որդի, ե ՎզԶրուան ե. զՅաոր են Սեմ, Քամ պիտոսթէ, ն Յարէթ. Հմմտ: «Զրուանն ն Տիտանն ն Ցապետութկ լինեին իշխանք երկրի». Որ ինձ Թուին Սեմ, Քամ ն. Յարեթ»: (Մով. Ա, Ն՛լ, էջ 23): Խոր., 7. Սեմ ծնանի... ժ, 12: եւս կես., ՎզՂուդ:7 Քր.,Ա, էջ 110. (էջ 108-109, ծն. 1 Մ. Ծննդ., Աւդերեանց): Կուր չինե... կոչի առաջին Ասորիք:Հմմ. «...յերկրէն մայնամանէել ե Ասուր, չինեաց զՆինուէ:ՆինուէզՆինոս ասեն լինել,որ էր առաջին քաղաք ասորեստանեաց, զոր չինեաց Ասուր»: Կես., Քր-,Ա, էֆ 109-110): Ջ. Իսկ Նեբրովթի Քամալ... ի վերա երկրի: Փոխո. Եւս. ի Կես.,Քր., Ա, էջ 109 (Տն. 1-Ի. Ը

ի Սենեքերիմարքայ եզեկիայիւ Երրայեցւոց: Կես.,Քր-,Ա, էջ 417«զՍենեքերիրայ կացեալ (ագաեզեկիայիւ արքայի»:Տե՛ս նան՝ Մով Խոր. Սենե-

12.

առ

Լ

ՀՃՀ..

Ա, չջ 85):

Լոր...

|

մ. «եւ

Թյունում ենթադրություն Հ առաջադրվել, որ յեն ն ՄովսեսՔերթողըտարբէր

ե սանութնեան ժիչատակաց արժանիՆինոսդգտանէր՝ թագաւոր Նինուաս Նինեայ նե Շամիրամայ ասորեստանեաց... որդի...»(Քր-,

Տես`

Ը

(ՆԲՀ. ր եչ

ն, ծետնա-

ապրում էր թէ ինչու Մով. բազումք ի ժամանակադրաց զ Նեբրովթ... եթովպացի գոլ առնելով ("4 չաւանեցուցին զմեղ այսոլէսՀաւաստիԼինել, յաղագս բնակութնան սածմանացնընդ եգիոլտոս»: (Ա, ե չջ 20: Տե՛ս նան՝ ՔԲր.,Ա, էջ 109): 11. Արդ զիա՞րդ... Հմմտ: «Առաջին զՆինուս. վիպաՀ...

ԳԼՈՒԽ Ա

քու

արաբական եթովպիայում,աՀա՝

խոր.

Քրիստոսի պատերազմեալ զբարիոք ւվատե-

Փխո.Բ Տիմ.,Դ,

ա

բար,

Լ

15.

բազմ...

բուն (Ծնդ., Վ ծ), ռինքն բուն էր բուչիներից ինե իցէր (Ժնդգ., Ժ, 8),այսինքն

Ք. էր բ Բուչից

'

19....

ն. ըոտ ըսւո Աբիւգոնեայ Քաղդեացւոյ Եւսերայ

Կեսաբազւոյըստ Մովսէսի ն

Աղիկառնացւոյ ԻՎ ստուգաբանի: Ե եգիպ

տոս

21.

Խորա րորՅուլիանու ստորն Տե՛ս

ծն.

31:

որպէս յետ բազում ժամանակացզՄովսէսի ԵեԼԻՑ ից. Բ, 1-10: Եւ ջանզի առեալ եր Կրոնեայիւր կին զՌես....ոչ ոք Տես

Ջրուանայ թագաւորել. Ինչալես ենթադրում է Գ. Խալաթանցը, Թով.Արծ.սոյն սլատմությունը Ռեյի, ւ Դիոսի կրոնոսի, զօրէր

ռ

(տես քաո ԸՃՕՐՕ,

աԼ

1, էջ54):

. հա աա)

է ունեցել դնոնա Մ դ. առաջ դոյություն ջոօը Խ1ԹաՇԸՑ ՃՕքօր11Ըոօռքոու քաճւո:

26...

-

1:

Դ

Ջու.

52օԸ, ԻԸԽԱՈՒ

էջ53):

29. Բայցֆանզիաւերեալէր զՆինուէՆաբրովթայ ի բոնանալն ի վերայ Սեմեացն... զԹագաւորութիւնն Ասորեստանի Հմմ. Բր.,Ա, էջ 109-110: 30. Դարձեալքանզի Մեստրիմ...ի կանոնի անդ գտցես... ՓՖե՛սՔր-,Բ, էջ 62, ծն. Մ. Աւգերեանցի: 31...նե ի չորրորդ դպրութեան Յուլիանու Աղիկառնայն ի չորրորդ դպրութեանն Մովսէսի: ԻնչպեսՀայտւոյ, որպէս նի է, Հուլիանոս (՛-11 դ) միաբնակության ծայՀալիկառնացին դոկէտիզմի Հիմնադիրն էր: Նրա ստեղձագորբաչեղ Հոսանքի՝ ծությունները նվիրված էին եկեղեցա-գաւանաբանական Հարցեբին ն ոչ մի տնղեկություն այն մասին, թե նրան պատկանում էին որնե պատմականուսումնասիրություններ, առավել ես Առոըբեստանի պատմության վերաբերյալ, չի վլածպանվել:Ռ. Թոմսոնի (էջ 69, ծն. 1) ենթադրությամբ Թով.Արծ.չփխոթելէ Հուլիսնոս Հետ (ոծ՛ս նան՝ Վ. ՎարՀուլիանոս Հալիկառնացու Ափրիկացուն ծն. 510, 8): էի նան տողերիս է ջ տնսակետին դանյան, Նույն (ռեւ ուուս. Հեղինակը Թով. Արծ.ռպլատմության թարգմ.,չջ 136, ծն. 32, տանն նան ինչպես Արձրու«Պատմություն մերՀողվածը՝ ն նեաց» Ի աղբյուրները ծաղումնաբաԱրծրունի Ձհչիչանների Հետա-չնական առասվելը, էջ 8): ՍակայնԹովմայի սլատժության Ն

՛

-

Ն

`

`

:

ն

Ն

Ն

Թագ.

զՓրկչինմերոյ... աւետարանիչն Մատթէոս... Ֆե Ա, ԷԼ16: զազգարանելն: Մատթ. 24.Նոյն գունակն ՎՂուկա... մի ըստ միոջէջն: տե՛ս Գ, Ղուկ. 23, 38: Տե՛ս նան եւս. Կես. Պատմութիւն եկեղեցական, Ա, 6, էջ 42-43 . 25.... Ամ յետ ՁԸ ամի Սենեջերիմ... իւրոյ թագաւորութեանն... Հմմ. «քանզի եզեկիաւ Թագաւորեաց Սինեքերիմ... եւ ժողովին հ Սինեքերիմայ միանգամայն մինչն. Նաբուկոդրոսռորոս ամք ԶԸ» (Քր.,Ա, էչ 44) Թով.Արծ.սխալմամբ, կամէլ 23.

ձն

ն

Ն

առ

Տե՛ս որպես ն. յԻսրայէլի զԳոթողիայ...

ա ան ի զԲաբելոնչինէ ղզՏարսոն Բարելո-

ԲԴԻ

առնու

.

Այս առասպելը Հետաքրքիր է Արծրունյացիչխաններիծա-

Ը, 18. Բ Մն. ԺԸ,

հ

Հմմտ: նի, գետոյ ընդ մեջ անդանելոյ.. Տարաոնզձն ն. ն չինէր, զի ընդ մեջ Տարսոնի ղետե կիւղնոս Բարեղոնի ղօրինակ անցանէ...» (Քր., Ա, էջ 53): 27. որ յանուն Հաւոյն իւրոյ Սեմայ էր անուանեալ Հ... Սեմ... անուՀժմոո.՝ միի ժորդւոց նորա լեառն: կոչեցեալն անք յանունԻր զլեաոնն Սիմ...» (Մով. Խոր.,Ա, 11, էջ 26: Է 111 ՉՈՇԸ, 1 Ճճ4Գ ՆՑ ող. քոր քջ53): 28. պարսկային ձայնին ի Զրուանանուն զԶաանուանեն: Տես Մով.Խոր.,Ա, 11, էջ 26: (ԻԷ Ճճոտբուանդն

ղզումնաբանության Մենք չենք անդրադառնալու տեսակետից: այն Հարցին, Թե ինչու այս առասպելում որը նույնակռռնոսը, կան է արնելյանառասպելների Լ1 աստվածաչնչային Զրվանին Սեմին,այստեղներկայացվածէ որպեսայլ անձնավորություն. մեզ Համար կարնոր է ույն ւեղեկությունը,Թե տասերորդ սերնդում Սեմի-Ասուրի րական գիծըընդծատվում է ն մնում է միայն կին մի անուանիԴիոնիսնայ... որ անուանէ զանունԻւր անուան բոտ Հաւոյնիչրոյ ՍեմայՍեմիրամ... ի Հայկական ԼեղզուէՇամիրամ...»: ւտոծմին, Հետնարբար, Ասուրի Ասորական թա-

ամուսնա գավորության վերջին ժառանդգորդուծին՝ Շամիրամը նում է Քուչի տասերորդսերնդում Հետնորդ ՆինոսիՀետ, որը ն. է նրան առորեսւոանյուն փոխարինում թագավորների ծադումնաբանական ցանկում,քանիոր, ինչպես պատճառաբանում է Թով. Արծ.,Արեէլքումե, մասնավորապես, կանանց չէին Իսրայելում ներառնում ծագումնաբանական ցանկերի մեջ: Որպես օրինակնա է բերում Հիսուս Քրիստոսի Մատըստ ծագումնաբանությունը Թեոսի ն Ղուկասի, որոնք,Հասնելովմինչն Հովսեփը, լռում են մասին ն մտցնում ցանկի մեջ Հովսեփին, Մարիամի որը «...ոչինչ Հաղորդութիւնունէր... ծնունդն Քրիստոսի»: Այսոլիսով, Արծրունյաց նածապետՍենեքերիմ իչխանների իրաթագավորը կանում մայրականգծով էր սերում Սեմից, իսկ արականդծով նա Նինոսի Հետնորդն էր, որը ուղիղ վայրընթած գծով սերում էր Քամիորդի Քուչից:

ն առու մ ելնելով, հլնելով ժաման ամանակագրական "4 Նարուկոդրոսսորոս նույն Տոնոս Սարդանապաղոս, ՈՒՄ

-

ոխե

(Զեվսի) մասին քաղել է սիբիլլյան գրերի Հին Հայերեն թարգ-

մանությունից,որը

նե ն պատակեերից

ինչ-ինչ

,

Եւս. Կես. Քրոն Համեմատությունը ուսումնասիրությունը որ մեր առաջին բնագրի Հեւո բերելլ մեզ այն Համոզման, նիկոնի գա

տպավորությունը ն Հարպինդրանից բխող պատասխանըմակեբեսային էին, ն որ Թովմայի Յուլիան Աղիկառնացին ամեննին էլ նույնական չէ Հայտնի գործիչՀուլիանոսՀալիկառեկեղեցական նացուն, այլ իր իշկ Հնարած պատմիչէ: Ունենալով բարձաստիճան, բադույնեկեղեցակուն կրթությունե վարդապետի

Թռվ. Արչ.,

մանրամասնճանաչում էր եւս. Կես. Քրոնիկոնը, ոչ մի դեպքում չէր կարող սխալվել ն չֆոթելԱփրիկանոչաին Հուլիանոս Հալիկառնացու Հեւ, առավել ես, որ Հենց սույն զլիի սկզբում Հիշատակում է նրան Հեն յալ կոնտեքստում. «Եւ նան.

որը

ն Եւսեբայ բազմայեդյեղանակաց ըստ Ափրիկանոսի ն բոտ Հաւատարմաբանութեան Մովոէսի նախ ի մեջ Քերթողի ռից զորպիսութիւն ազգացն բաժանմանց դրել:Եւ անդէն զտայոյս բակարծելի երկբայուլթնան՝ յայլոցքննողական աչխատու-

արդ

բոտ

ա-

Թնանց հդից

ընթեր թելադրութնամբ.զի անդէն ն անդի ի բաց կացցենտարակուսականծուվա Խործրդոց ի քումմէ Հանճարեղ խոՀչականալիր բանդիտուլթենէ»: ելնելով սույն Հատվածի բովանդակությունից,կարելի է ենթադրել, որ Թով. Արծ. մտադիր է Համադրելվերոչիչյալ լատմիչների տեսակետները ժողովրդնեն, Ըի բաժանման կապակցությամբ ցույց տալ, թէ այսպիսով, որ մեկն է իրավացի ն որը սխալ: Սակայն նրանցից Հետագաչաբադրանջի ընթացքում նա այլես ոչ մի անգամ չի Հիչատակում Հարցը ժնեում է անպատասխան: Ափրիկանոսին. Փորձենքւզատասխանըգանել եվս. Կես. Քրոնիկոնում:Վերջինս,այղ Հարցի առ

վերաբերյալ մեջբերելովտարբեր աղբյուրների այտեսակետներ, նուծեւտննկատում է՝ «Նան ղայսու իսկ չէ պարտ առանց թննութեան անցանել, որպէս ն Ափրիկանոս ի Հինդ ժամանակակարԵւ դութեան գիրս կարգեաց: ինձ` Թէ կարի իսկմեծամեծ թուի սխալէ մայսոսիկ, որ առաջիս կան»: (Քր-,Ա, էջ 158): Փոքր ինչ Հետո Քննության առնելովայդ Հարցի կապակցությամբ մի չարք նա կրկին անդրադարնալով գրում Ափրիկանոսին, տնսակետներ, է «Այղ, Ափֆրիկանոս յայսում՝այսպես սխալնաց»: ՐՔր-,Ա, չջ 159): Տվյալդեպքում,Հաստատելով Եվս.Կես. օգնությամբ Ափբիկանոսի սխալ(ինելը,Թովման այլես չի Հիշատակում նրան:Եւ է Հայտնվել այնուամենայնիվ ինչպե՞ս «Յուլիան ԱզիԹովմայի կառնացին»: եվս. կես. բազմիցսՀիչատակում է Ափրիկանոսին առանց նրա «Յուլիուս» անունըւռայլուե միակբացառությունն է Քրոնիկոնի երկրորդ Հատորի մեկում արված Հիչատա-չ կաննոներից կությունը (8, էչ 296) «Ի Դաղեստինէ Հին Էմաւուս նորողեցոու...

|

՛

աղաչանօք ե Ա ղ վե

ՍԱ

արքայՅուղիոսիԱփխրիկանոսի ժամանակա ԳՐԻ»: Ի»:

ւռ

չի ինախորդծղուժներում ներկայացվածէր նը

ն

չ որ

չափովունաբիլիտացվում է, բայցքանի

Աո» ԱԱ արանԱԱ «Փերիանն Աա բում Ե

ոսը

ւտմիչ,

անծավաստ

Թովման

դեն

որպես

նոս

անվանըՀամապատասխան մականուն:Այ Հարցում են

«գնում երան այդ

կես. բեչալես Եվս. է Մով. այնպես եվ. Խոր.

,

Կես. բազմիցս Հիչատակում է Հերոդոտին(Ա, չչ 204, 207, 208, 213, 222), սակայն միայն մեկ անդամ իր անուն-մականունո Աղիկառնաց» (Ա, էջ 91):Մեկ անգամ էլ Հերո«Հերոդոտոս վկայակոչում է Մովս.Խոր-Հ... Լ Արչակ տիրէերրորդ դուտին որպես յիրականացն Հերողոչմասին աշխարձիս, պառմութեանցը (Բ, 11,էջ 104) ն, ինչպէս ւնստետյ է ուսանել ի չորրորդէն...» նում ենք, առանց մականվան,սակայն իր չորրորդ գրքով, այն էլ «յիրականացն պատմութեանց» Թովմային Հանդերձ: Այսպիսով, մնում էր միայն Յուղիան անվանը միացնել Հերոդոտի«ԱղիկառԹով.Արծ.-ՀնաՀչՀ նացի» մականունը ն Եր չորրորդ գիրքը:Այսպես գորեկեղեցական Հայտնի դարձավ պատաչմամբ պատմիչը րած նրա ուչադվրիղել չեր կարող ինչը ծիչի անվանակիցը, րությունից, սակայն այդ չփոթը, Հարցին Հաղորգելով ինտրիգի Հեբնույթ, նրան Հարմար էր դալիս:Այդ կեղծիքի ստեղծումը ընթերտապեղում էր, անչուչյտ, որոչ նպատակ ներկայացնել ցողին մեկ այլ, Հնարավորին չափ ճշմարտանմանկեղձիք՝Մովոնս գիրքը»: «չորրորդ Խորենացու Մենք կանգ չենք առնելու Խորենացու«չորրորդ» գրջի չուրյրա (այդկապակցությամբ չը ծավալված տե՛ս վիճաբանության Ի վեԱ. Մաթնոսյան, վերադարձութիւն Խորենացւոյ «Մովսէսի է տեսել որպես բայ երեցունց դրուազետլ Հատուաձին», որը լույս Պատմութեան Թարգմանուաշխարձչարար ՀավելվածՄով.Խոր. 1997), Եր., ուղղակի այլ լեան վերջին Հրատարակությունում, երեք այն ՀաւտվածկանդրադառնանքԽորենացու պատմության խոսելու ներին, որոնք անմիջական առիթ են տվել Թովմային չորրորդ գրքի մասին: 1) «Արգ օրին էր մեղ աստանօր զկարծիս նոցա (այսինքն ե յայտնել... այլ վասն Բազմավէղի Բերոսոսի, Աբիչդենոսի) հ ժամանակի երկարութեան առաֆիկա գործոյս այլում տեղւոյ մենք զործ ունենք ղայսոսիկ թողեալ» Ա, Մ, էջ 14): Այստեղ :

մատենաէր միջնագարյան Հեւո.՝բանաձե,որ օգտադործվում

գիրների կողմից անկախ իրենց ազգային պատկանելությունից: Նման բանաձները գրակատուրքն էին միջնադարյան Հեղինակի ճարտասանունությունում ընդունված քաղաքավարության

իրո ԱրՂբով ն

ոսքով:

Դ Ա աովերք աթոՀաորդ

Շարունակելո

անր:

ոսքր,

վ

։

՛

ո"

Մ

արբերության

ծաֆո

փաանթորա(եշաքը «Արդ զայլան որ Գա ր Կբուք Ս ի լինոլ»" մասին րաանանց է ասասցուք»: ժուղարկեսցութք,իսկ

»

որ

առ

ձեռն

պատրաստ

ՆՆ

Ի

Մոն

Մով. "

ՏՄ

ծատվածներին աար արքոտային աարունացող` ռխանու երկու նյալ .

(Դ, 14/1, էջ 355-356): առնել Թելադրութիւն», Հրաւիրեցաք է Մով.Խոր.սոյն ծղմանը Թովմայիմուռ Համապատասխանում է, որոյՀրամանաւ այս այն Սածակ «ՍաՀակս Հատվածը. Հետնյալ

Հ

վկ յ կ չու ՀՅ բր: ' «... Նինոս6 զաւակէ(Քամայ ըստ Աբիւն դոնեայ Բաղդնացւոյ ե ըստ եւսնբեայկնսարացւոյ, բատ Մոն վոէսի Խորենացւոյ, բատ ՅուլիանուԱղիկառնացւոյ մռուղգաբանի(Ա,մ, էջ 2: ԱբյուղենուինՀղում է 1-ին գրքի 4-րդ գլի'ի սկզբում Մովսես այդ անվանը Խորննագին, Թովման ավելացնում է եւս. Կես., որից է ն Մով.Խոր. եւ անձամբ օգտվել եր եւ

1.

ընաց

իր»

Ադամայմինչ է սկսեալ

ե Մով. Խորենացուն ՀուլիանոսԱլիկառնացուն: Վերջինիս անուամբԹովման է Հերոնննդափոխում դուտոսԱզիկառնացուն, որին Հիշատակում է Համապատասխան տեղում եվս.կես. ն Հուլիուս 2. եւ Ափրիկանոսին: առանձին Թագաւորեն հ Ասորեստաննայքն կանոնի անդ ( եւսերեաւյ) զտցես եւ զՆինոսեւ զՇամիրամեւ զԱբրաՀչամ Հարազվեչտասաներորդ եւ

Աոիի-ն

լ

ի չորրորգ

այդ

,

Հծղումը մասում

յայլում

տեղւոյ

եւ

Կես.

զայսոսիք Թողեալ...», ժամանակի

՛

չ ներկայացնում ձտիկետային խոր. բանաձեր Մով. անգամ ֆ Հրաւիրեալ մեր տեղիմուղարկես-

ոլես Հղում նախորդի վբա

երԱփելին՝ աղբյուր: Հիմնական որոլես գրքի» փոխարենօգտադոր«չորրորդ Շավասպ լի մի գրվածք անախրոնիզմներով անվավեր, որգի Շերոյի մերջինիս Վնդոյի, մարզպան պարսից Արծրունու,

ներում ծառայում էր կուսն էլ, այսպես կոչված

ԱյստեղԹովման արդեն Հնարավորոթյունէ տեսնում մտզնելսնփականճչգրտումը՝ չորրորդ գիրքը» որը Մով.Խոր.

ցուք»:

ծուժ

է գրել «այլ տեղում» ն «այլ խոստանում Իր չաժամանակին»: բադրանքի Հետագայընթացքում Թովմանչի վլսյակոչում Մով. որ:

չորրորդ

գիրքը

Լ

միայն երբ

Հասնում

ա

13«Զոր

բոռ

էր Վար» ՄԷ մեզ

Հրաչափառագունիւ անցեալ բանիւ,

ռիցս (եցի ձանձրութիւն այլում տեղւոյ ե ժամաընթերցողաց Խավի,զայսոսիկ թողցուք, արտաքոյ այսց գրոց, ուր զսկզբանն

են

ե

ՎարդանՄամիկոնյանիմասին: Դրա Հինրանց դեմ պայքարող ման վրա գրված էրկու ղլուխները (առաֆինգլխի մանրամասն

է իր առաֆին դրթի

ավարտին,որը Համապատասխանում է Մով.խոր.երբորդ ն վերչին գրքին, նա այդ գրքի 67-րդ գլխում կրկին ւս է Հանդիպում լում էտիկետային բանձնին, որով Մով.Խոր.ամփոփում է Իր սբ. ՍոՀակին նվիրված գովքը:

ՀովՀաննե

չրջանակժամանակագրական Համապատասխան Պատմությունը

որ-

Հ...

դածակա

Հայագետներ,

ե

ԹովմանընկալումՖ այն Հենց այնպես, ինչպես որ պետք է, այսինքն որպես անցում Հաֆորղ Հարցի քննությանը: երկրորդ

երեցունց

Հղում էր չորրորդ դբքի վրա այն ժաէր նչված բանաեծրին: Բովանդակումանակ, երբՀանդիպում Թյան տեսակետիցԹովմայիբնագրի տվյալ Հատվածըբաղկացած է երկու մասից: 1 «... ՍաՀակսայս այն Սածակէ, որոյ ձրամամեծ նաւ դրեաց Մովսէս գիրս Պատմութնան... վարդազեւոն բոտ ի Ադամայմինչ կայսըՁենոն...»: Այստնզ Թովման, սկսհալ քռաԽոր. Մով. Հայտնի մեզ չության, նկատի ունի ոչ միայն մասնյա Պատմությունը, այլ նան չորրորդ գիրթը, որը պետք է աբ.ՍաՀակիմաՀվան նե Զենոն կայսրի բովանդակի Սակայն, պատմությունը: Թյան միջն ընկած ժամանակաչրֆանի նման են Հետք մի ոչ գրքի չատ ինչպես նչում անգամ չի նչմարվում ոչ Թովմա Արծրունու, ոչ էլ մուռ, մինչդեռ երկուսի Համարէլ Խորենացու Դրասխանակերտցու

Իոթոնիր Դողում: քհվում աագոր կաին

Քը,

չոբրորդ

ընթացքում րբադրանքի

զպրութնանն Յուլիանու

սակայ թկրորգ Հուլիանոսի դոյություն չունեցող չորրորդ գրքի կողքին ծայտնվում է Մով. Խոր.չորրորդ ձիրքը: Հարցէ ձագում, Թէ ինչու չորրորդ գիրբը չի Հիշատավէ, որ միկ պատճառըթաքնված աձ էտիկետային 4նում: Փֆորմուլաների մոր ււ ուղղակի դրում է, որ դ է հր խոսընդծատում չ

այս

ենք, Մով.Խոր.չորՀատուածին»: Ինչոլես ուագեալ Հետ կապված Թովմայի գրքի րադ ՀղումներըՀայտնվում են Մով. Խոր.բնադրում նչված էտիկետային բաղզուդգածեռարար հր առֆն նաձնեերին,ինչից կարելի է Հետնեցնել, որ Թովման ն. չաՊատմությունը ուներ մեզ ծայտնի եռամասնյա Խորենացու

(Ա, Մովսէսի»: Դորութնանն ԱՐՎ»Ննի ՀոԲԲոՐԴ (եւս. կանոնիվրա)

ի»ի,ե

աւանդեորոլէսդգրնալ պատմութեանն դրուագիխոստարբանեալ

տեսնում

Եգիպտացւոց,

մեղ

ի

կայսը Զենոն

Ի վերայ վերաղարձութեան Խորենացւոյ, Մովածսի աւ

ինքը,

Հիմնական աղբյուր

Փերթողն վարդաղետն Մովսէստինրեզերածչոչակետալ ՊատմութեանՀայոց մեծաց, Հրաչազան Հորինուածով,

մեծ

աղբյուրագիտականքննությունը

:

Գ.

աես

«ՆկաՏեր-Փողոսնան, 129-133,

էչ եղիչէի ւպատմութեա ւտողութիւններ է ոչ Թ: եր պատմության Արծրունինրի ծաԹովման տեղադրում ե.

վերարերնալ».. վերաբերեալ».

նվիրված առաջին գրքի վերում, ինչը ա " Ի9 երկրորդ դրջի Հաֆորդ,

գումնաբանությանը

սպասելի էր, ւյլ

«րգի:Դրոհա '

նույնպես սել Խորենացու 4-րդ գիրքը:Մով.Խոր.բնագիրը առիթ չի տալիս ենթադրելու 4-րդ գրի

ոչ

մի

Որ Թովգոյությունը:

ման

լավ Հասկանում չբ, երենումէ վերոբերյալ 2-րդ որպեսդրնալաւանդեցաւ այս ի չորրորդ դրուագի խոստաբանեալ ւզատմութնան Մովաէսի Խորենացւոյ, վերադարձութնան Է վերայ դբուագնալ նա Հատուածին»: Այսպիսով փոր4ում դա

մասից.

չատ

կերպով մոլորէցընթերցողին: որ Թովմայի Այնպես վկայությունը Խորենազու«չորրորդ գրքի» մասին կարելիէ դասել Արծրունիների Եր գրքի Համար ամենասովորական ծագումնաբանության կեղծիբներիչարքում: եւ

32.

Մով.Խոր.Ա, ,

յ,

արդ

ջանզիկարգ...ասելովզատանին:

էջ 22-23:

Հմմո.՝

33. Նոյնպէս ե զպայմանժամանակացն... ի յեղումն տարւոյն... Հմմտ. ժամանակի Կես.,էջ 195: Բարս. առ

14.

այլե ոչ ըստ լուսնական... սուզականութեան: Ա Քր., , էջ 27-28 (ծն. 2-Մ. Աշգնրծանց): 15. թէ ն Յոյնք...ն յեղուլ ի լեզու լոյն. Ֆես եւս. կես. Քբ.,Ա, էջ 191 Մով.Խոր.,Ա, Մ, էջ ծ: Հովս. եւս.

Ն

Փլաբ.Հնթք.,

8 3: Առաջաբան Հեղինակի, 36.

ջանզիՅունացՀուսկ...յումեմնէ փիւնիկացւոյ: 5:

Քր-,Ա, էջ

Կես.

Ծննդ.

37.

64. Ծննդ., 65.

38.

Բ,

որով իցէ ասել... «իցէ Թ: որպես նչանակ երկբայութեանկամ անծնարին դոլոլ»: (ՆԲՀ, Ա, էջ 873): ՉԶ.

-

նե զանբաւութիւն մեծութեանն

..

աշխարՀս:Տես՛ Ծննդ.,Բ, Ը

40.

ԻԱ, 23-24. 4Լ

Իր,

ոչ

25:

յերնելի

6-14:

պիտոյացեալ եկամուտ... երեկոյին Յոյսոն.,

ոչ

Հ

-

ռ

Փիլոնի վբա (Մնացորդք,

ԷԸ« .-

Զ,

1-9:

--

267:

(ՆԲՀ,Ն նածաղպետացն: աչխարՀալից ծնանի զ 68. լեալամացՃԿԵ-լից» Մաղաղիել 15... լեալ ամաց Ե, Կես. եւս. Մաղաղիէլ Քր. Ա, էջ 117:Ծննդ., ծնան ԿԵ-1/9 ղզմարէղ: Ֆես Ե, 5ք... սրբոցնախածարցն: Ծննդ. 69. ի զԵնով |

Լ

ԱՐԵԳ»

Լ

)

`

ԺԱ, 5: 24, Երբ., ԲՐ

մայ

աան

սրբոց...» "6

«Իր

Զոր վկայէ...թէ մարգարեացաւ (Յուդա, ոլետք է Լենի՝«Եաւթներրորդն» 70.

ւ

՝

:

այսինքն Յուդա Յուդա,14-15: 72. Յուդա,16: 73.... ոչ ի իսկ եթէ ընդէ՞ր յ Հին Հրեական ավանդույթի ները: ն մէջ մտնում նռ որդիները միայն էին ամս Մ... ՃԿԵ Պետքէ լինի «լեալ ն:

1.

Փննդարանութ զաւա Լ

աի

Դ, 6:

կոչելզանունԱստուծոյ: Հաացաւ Թով. ԴՐծէջ 55), նան. Նա

66.

Ն

Ծննդ., Գ, 12: 47.Ծննդ.,Գ, 13: 48. Հմմտ.Փել. Երը., էջ 31: Մնացորդք, 49. Հմմտ. Փիլ. Եբը. էջ 22: Մնացորդք,

)

ի` ընդունավությու Ծննդ.

46.

Տե՛ս Փիլ. Եբը-

է որպես «Մարդ»,նչելով,որ անունըմեկնաբանում "յբ զուրկ տուկ է միայնմարդուն,իսկ անբան արարածները ռալու

Ն

ապաժամանութիւն Ցես., 4, 13: արեգական... 42...ն զի ասէ՝գործելն պածել... Ծննդ.,Բ, 15: 43. ի սակաւուն Հաւատարիմ ԻԵ, 23: լինելով: Մատթ., 44. Այլ ե. նախապատիւ.... ճաշակմամբն: Փիլ. Եբը., էջ26: Մնացորդք, 45.Ծննդ.,Գ, 9:

Հենվում է

67.

8:

|

61. ՋորՓիլոն... Ջրարբիասեր... Մնացորդք,էջ 56 (ծն. Մ. Աւգերեանց): 62. Ծենգ., Ե, 3: Դ, 25: 63. ԾՆննդ.,

-

եւս.

Հմմտ.

4:

ն յԱստուծոյ: արատաձգեալ աներկիւղ... չարասեր 45: էջ Փիլ.Եբը-ՄՆնացորդք, 56. Տե՛սԾննդ.,Դ, 8: 59. Ծննդ. Դ, 9: 60. Ծննդ., Դ, 16-17:

57.

Կես.

21:

54. Սննդ.,Դ, 3: 28. Ծննդ.,Դ, 7:

Հա-

է

Ծննդ. Դ,

52,

է 4-րգ գրթի Հաստատել Հղելով արժանածավատությունը, Մով.Խոր.խոստազվաց 4-րդ գրքի վրա, այսինքն մեկ անչայտի գոյությունը Հաստատում է մեկ այլ անչայտով: Դա նչանակում է

նում

56.

51.

է

միայն այն, որ ինչպես մի չարք իր ծննդարբանության գրքի մար բնորոչդեպքերում, Թովման դիտավորյալ

53.

Ծննդ., Գ, 23, Սաղմ., ԽԳ, 13, Ծննդ., Դ, 1: Ծննդ., Դ, 15:

50.

Հարել ՊԱ

ա

-

ւար 21: ամՄ.- Հո լել ամաց ՃԿԷ (Ծննդ,

ամ

"

Ե.

ս

8..»

լեալ «Մաթուսաղայ

(Ծննդ., Ե,

ամաց

ՃԿԵ..

Պնտթ է լինի Կես.,Ա,

ե, 25: եւ :

ս.

տ

էչ 115,

90. Ծննդ. Ի, 1-4:

Աւդերեանց): 76. Ղամէքջ լեալամացՃՋԸ... Դեւոք է (ինի «Ղամէք (նալ

ծն.

-

Մ

ամաց ՃՋԲ...»(Ծննդ.,

Ե, 28): Տե՛ս նան

Ագերեանց:

ծն.1-Մ.

77...

ամս

30):)

Շկե...

եւս.

Կես., Քր-,Ա, էջ

Չեւոքչ լինի`«ամս

ՇՂԵ»

91.

(Ծննդ.,Ե,

առ...

եւ Սէթ լեալԱդամ ամացՄԼ ծնաւ ՎՍէթ... լեալ... Ենովսլեալ...Մաղաղիել լեալ...կազմեալ զտապան: Սույն ՀաղովածումԱդամի ծննդարբանության տրված ժամանակագրությունը է ըստ Մով.Խոր.(Ա, 17) ն. Եւս. Կես. Ա, էջ 115-121):նշված ՐՔըր-, 79. եւ

ժամանակագրական անչամաձայնեցվածության կապակցությամբ

է՝ «Բայցմիայնյունարէն Թարգմանութեանս ի Հրէականէն իւիք իւիք կարի իսկ այլակերպ է: Բայց ի չամրտացւոց յերրայկանէն ոչ կարի. այլ մինչն զֆրՀեղեղն չմիարանք, բայզ անատի մինչն զԱրբրբածչամու տիս միաբան ունի զաւանդութիւնն, որ մեզ ընթերցուաձ է՝ բ

Կես.

գրում

չութիւն՝

առ

2:

Ն21Ծննդ.,Ձ, 5: 82. Ծննդ., Զ, 12: 83. Ծննդ.,Զ, 2 13: 84. ԾՆնդ.,Զ, 6: 85. Ծննդ., Զ, 13-14: 86. Տե՛ս եզե., ԺԸ, 23. ԼԼ, 11: ծ7.... Այս անվան տակՀասկացվում Մէջերկրայս... է Փոքր Ասիան, այսինքն այն երկրները, որոնքգտնվում էին Հծու-

..

ռ

մարդ թազաւորէ ի վերայ աչխարձին Հնդկաց»: Հղումը չի Համապատասխանումեւս. Կես. բնագրին, ըստ որի «ելանել(նոյ) ն ճարտարապնտաւ կնաւ ն դատերբ միով Հանդերձ, նաւին... ն զոչ դից մատուցանել ն այնուծեւտն չիք յաչաց լենծել՝ նոքօք որք ընդ նմա ի նաւէն ելանէին»: Ա, էջ 35): Րոտ Հանդերմձ, ՐՔր-, տեղեկության իրական աղբյուրն է ինչ որ երնույթինԹովմայի անկանոն մի գրվածք: Թերնս խոսքը վերաբերում է Աստղիկին, որին Հիչատակում են Վարդանը (էջ 15 նե Մով. Խոր. ՄԱ Բերոսոսյան մեջ բնրած Հատվածում(Ա, մ, էջ 24): Սիբիլլայից

ը

նական ծովի (1 դարիցլ(ատքնական աղբյուրների Միջերկրականը)ն Դոնտոսի միջն: «Աչխարծացոյց»-թւմ այդ անվանումը նչանակում է Անատոլիան կամ Ասիան: Սակայն Մով.Խոր. (ավմալ դեսլքում նան Թով.Արծ.)այդ բառի տակ Հասկանումէ նան

Ասորիքը,որը ձգվում էր Միֆերկրական ծովի այնելյան ափի սկսած կիլիկյանդարպասներից երկարութեամբ (ճյուսիսում) մինչն.Հրեաստանը իսկ արեելքում՝ (Հարավում), մինչե Եփրատ 88. Ծննդ.,Թ, 89, Ծննդ.,Զ,

3:

3:

է դտնվում..., էջ Մուչեղյան. Որտեղ

ներողու-

ւ.

եօթանասցնից արանցՀերրայեցւոցԹարգմանութիւն...» (Քր-,Ա,

դետի պտույթը.(Տե՛ս Ա. Վ. 219.222):

այլն եօթանցն

առ

էջ 114-115): 50. Ծննդ.,Զ,

առնելով ի թիւ

յայտ

այլ կերպ՝ յոթի Հեւո ուրիչներին նույնպես «Տեղեկացրեց նճրելու մասին» (էջ 31): Մեկնաբանելով Ծննդոցգրքի յոթերորդ գլխի 110 տները Փիլոնըգրում է՝ «Տայ Հատ Փրկիչնյապաչխարութիւն մեղացն,զի... մապականութենէ ա բաց երկուցեալք՝ դարձին՝ ե քաւելովԼ1 աղպականելով ցամբարչտութիւն, զչարութիւն ամենայն» (էջ 94): Ըստ «Բացատրական (10:08484 Աստվածաչնչի» Խրճաջ. այնուծեւոն7բ) մեկնաբանի չաբաթի տրվում «Վերջին ն էրչ ըստ երեույթին,որոլեսզի մարդիկ վերջնակենդանինները (է էջ 50, ծն. 4): կանորեն տեղավորվեն տապանում» 92. Իսկ ոմանք ի սլաւոմագրաց... Ճարտարապետ նաւին կնաւ բարեկամ օք Տե՛ս եւս. Կես՝ «Հանդերձեալ ըստ կազմեալ որպէս ն ամենայնի՝ զկին ե զորդիս ն զկարնոր Հրաման, բաբնկամս ի ներքս մուծանել»:ՐՔբ., Ա, էջ 32 ն այնուծետն՝ բայը յօղոյն եկեալ՝ ձայնբարբառոյ պլատուէր ւռայր,եթէ պարտ է նոցա դիւցաղպաչտ Լինել, ն եթէ 0նքն վասն դիւցապաչտութնեան երթեալբնակիցէ ի բնակութիւնդիցն,ն. կնոջն նորան. դուոհրե հաւապետինի նոյն պատիւ վայելել»(Քր.ն չջ 35-36): 93. Զոր Եւսերէսկեսարացի ի վերայ աչխարՀծին Հնդկաց: «Իսկաչխարծն վերին Հնդկացասի չինելդոտեր նորա: Զորեւսեբիկեսարադւոլ ասէ՝ի սովորութենէ մինչե զայսօրկին

75. Նոյն էր ամաց Շ, յորժամ կազմելզտապանն: Դեւք է 22 «Նոյ էր ամաց Շն ծնաւ Նոյ Սէմ,Քամ ե Յարեթ» (Ծննդ., Ե, 32, Զ, 10):

ւս.

Սույն արտածայտությունը ԲրոսսենԹարգմանել է այս 11 մօռոճմ մո ոօՕսԽօկՇքՒճանօ մ6 54 816ոյօԼԱզոջչօ « քգՒ-1ն կերպ՝ քՕԱՒ 16.ոօուե»օ 56քէ» (էջ 13): Վ. Վարդանյանը այն թարգմանելէ թիւն:

Ռաշաբ... Տե՛ս Յեսուի, Բ, ԼՉԼ չջ 286 Մով.Խոր.Թուղթ ՍածակԱրծրունի, 94.

Զ, 7, 21, 22, 24.

առ

95...ն

Լ

առնուլ ՎԳաբաւոնացիսն...

Հմմտ. Բ թագ.,ԻԱ,

1:

ի տանէն

Սաւուղայ:

ոդիջ իբըն ութ... Ա., Պեւր.,Գ, 20: 97. Իսկ Փիլոնասէ... ի տապանի անդ... Սույն տեղելությունը Թով. Արծ.իրականում քաղում է Հին կտակարանի 96.

ռ

(Տե անվավեր գրքերից

Հ.Բ,

չջ 36):Վարդան սլատմիչը աժ

ն ույննույ

պես գրում է, որ նոյը «.. զկնի ելիցն ի տապանէն... ծնաւ, ասեն, որդի մի այլ՝ Մանիտոնանուն ն դուստր մժի՝ անուն... Եւ Ասողիկ մասն ինչ յարնեմտից Հատանհալ՝ետ Մանիտոնի, ն խնդրեաց ն հտ նմա զլսռունս ծնկացն...» (Մեծին արդանա արձրբւն ատժո աա

Ի ՐԲ ԲՂՑ:"/

տիճգնրական:Մո 4.

արիան Ադամայ... Էջ12): 1865. ւոլ

.

"

98. Ծննդ.,Է, 99. Ծննդ,Է, 11: 100. ԾՆնդ,Ը, 20:

Ծննդ.,Թ,

102. եւ

14-15:

Հին եյ յիրականայն

տենագրական մանի ուսումնասիրութիւնք, էջ 79):

103. Այլ

զՓիլոնեայսն... եւսերիԿէսարացւոյ: «Փիայր բանիբուն ճանաչէր» Աղեքսանդրացի (Բր,Բ, չջ 266): 104. Ջոր ի մեկնութիւն... ասէ Փիլոն... Ծննդոցգրքի էջ 6Լ-ում Փիլոնըտալիս է Սեմ, Քամ ն մեկնության, Յարէթ անուանների Հետեյալստուղարբանությունը՝ անու«Նչանակք են՝ անքս ղոն

լ

ը

այսք երից ի բնութենէս իրաց. բարւոյ, ն չարի, ն անոն Քան րոչի. զանազանի Սէմն բարւոյ, չարի, ն Ժարեթն

անորոչի»: "

105.

ասէ Փիլոն...զգրաստն: Թով.Արծ. փոխ տեղեկություններըէ սուելոչ Թէ Փիլոնից, այլ Հին

այս

զոր...

բանիանվավեր գրքերից, որտեղ ասվում

է,

որ

կտակաԱդամի մաՀվանից

տարի անց նոյր Հանել է գերեզմանիցնրա ոսկորներըֆրձեն ղեղից փրկելու նպատակով տեղադրելտապանում: «...ն եղաւ Ադամի գերեզմանին.մինչն ընկալաւ Նոյ Հրաման ի Հրկչտակէն, որ եցոյց բանալտեղին է. առնուլե տապանն Սղոսկերաց դամայ ն եւայի»: (Անկանոնգիրք, Ա, էջ 26): 106. Աստ դիպուսծոյն... Հմմտ. մսուրսկատարեցգաւ: `

ուր

տուն,

որ

է

նա

տարաւ

Սէմայռուն...

Եւ

(կնգան էէ330): 40ՐՔ, ԳԵ 1.2

Սաղմ.,

.

ՃԼԴ, 1-12: Սաղմ., քանզիՔամայտուաւ... մինչն.ի լից: Եւս. Կես., Քր. Ա, էջ 108-109: 110.Ծննդ.,Թ, 25: 111. Երերայ: Ֆես Ծննդ. ժ, 24: 108.

Հմմտ.

կողմանս արն.ե-

Ը

ստ

մանալ...

փոխառությունը Մով.Խոր.Պատմությունից (Մո.-

նան

ի վիճակն իչր, որ արդես եդ ի ԳողգողզԱդամայն խաչեցաւ Քրիստոսի Հրէիցն ի վերայ գլխոյն Անդա-

Շամա

նշում

ցառում

կոչի Թայ, մայ»

որդին իչր ի Սէմ: եւ

Ն

մ յետ այնորիկ ի բաղ միո մեծն Եպիփանոս: Հմմտ. որպես Հեէ ուսանելի չորը որդէն,որ յաղագս բոդոտեայ բաժանելոյ զբոլոր երկիրս յերիս մասունս, ն կոչել զոմն եւրոպէ, ն զոմն Լիբին, ն զոմն Առսիայ, որում ե տիրեաց Արչակ»: (Մով.Խոր.,Բ, |Լ, էջ 104): Այդ կապակցութեամբ Ղ. Ալիշանընկատում է, որ այս տեղեկությունը Թով.Արչ., կարծես, քաղել է եսլիփանից (ոե՛ս Համապատում, էջ 29): Ա. Տաչյանը Հարցին անդրադառնալով ձ, որ եպլիվանու ԻՇոզՕո դրքի պատմական բնույթի պատճառով է, անկասկած, որ Թովման է այն (տե՛ս«Գիրթ Հիչատակում նա Հերձուածոց», 18592):Միաժամանակ «Արարատ», չի բա-

ւագ

յելանէլ Նոյիի ։տապանէն,ետ զմարմինս մանհախաստեղծին

109.

16:

«Եւ

ԳԼՈՒԽ Բ Քանզիասենսկիզբն աստուծոց՝ ՎՀինոմն Բելոս, Հայր Դիայ, որ կոչի Հայերեն Արամազդ: Թով. Արծ. սխալմամբ է ԲէլինԴիոսի ինքն է Հայը,իրականում Համարում ԲէլըՀենց Ըստ Դիոսբկամ էլ Արամազդը: Թովմայի աղբյուրի Եվա.Կես. «եւ զբէղայնասեն որ յունարէն Դիոսթարգմանի, ն Հայերէն Դիոս 4Լր ընկալել է Արամազդ...» (Քբ.,Ա, էջ 25): որպես ուղղ. Հոլ. որից բխեցրել է սեո Հ. Դիայ, մինչդեռ Դիոսը Ճ:06 0ՍՆծ ԾՕԼԺ լմ Հունարենում265 անվան սեռ. ծոլովն է

(Թովման `

26ՆԸՇ ծն. 1- Մ. Առզնրծանց): 2... ե դիր մատենականի նմանէ դրեալ... յետ ֆրշեղեղին եղեալ գիր. Հմմտ. «Բերոսոսբայ ասէ... ն գրել բազմաց

ԵՕԱԼՆՕ1Ժ

8Ժ7

մատեանս,

(եւս. Կես., 3.

-

նի Բաբեղոնի բազում զգուչութնամբ պաճէին...» Քր-,Ա, էջ 17): ի Սիպարացւոց Իսկ այլք զկրոնոսդ... քաղաքին: Փխո.

որ

ե զմիֆինս ե Հրաման տալզ̀ամենայն ղառաջինս նե գնել Արէգ Փաղաթին զվերջինս մատենից փորել աիպաԱ, 33, Քաղաքի էջ 49): անունըԱրեգ(1շիօքօիչ) բաղզւոց»: ԸԲր-,

եւս.

ԿեսՐ

Թով.Արծ.բաց

է

թողնում:

Իսկ Նեբրովթորդի Քուչայ,որ ի Քամայ... Ծննդոց (Ժ, Ջ գրված է՝ «ՔԲուչծնաւ նե Այդ արզ Նեբրովթ»: դրքում որ ՆեբրովթըՔուչի անմիջաչի նշանակում, տւսծայտությունը 4.

ռ

կան որդին է, այլ ապացուցում է միայն այն հրողությունը, որ Նեբրուվթը սերում է Քուչից ուղիղ վայրընթաց գծով (անս 75, Բ, ծն. /, էջ 72, 2): 5. «Իսկ Նեբրովթ որղի Քուչայ որ ի Քամայ յոյժ ուժգուրուականաց լինել,այլ եւ ոչ նադոյնոչ միայն ջանվառաֆինս Սույն չատվածիցերնում է, որ Թովոր յեւտուստ..»... Հերակլի ման, ՀամեմատելովՆեբրովթին սկզբից ուրվականների,իսկ Հետո Լ

Հերակլեսի Համեմատելի,դեռնս կենդանության օրոք փաԸ ոչ նրանց չոգիները), ռարբանված Հերոսների՝ մարդկանց որոնք Հետ

խառը 80Ե0ոո-նը, «րոնք ԱԱՅՆաՅան երովԱԱոլիո ազանի հ չ ( միա չի ա ախատիվպ Մո-նծրին 202. չ ԱլոԱածաչեչի Գրած ԲԺուշ Հայերն բնագրում ի վերայ 8),ծնաւ երկրի»«Եւ (Ծնդ. ւէ «կոա «վայ բրոլթ, նա Բորի Բր ե Արա ւ ան ԱԱ ից ե Աաաա ի ն չո 8. ր անա Հոնկատի"վման, Հետ, ուներ Հենց ջան, ագրի Իրերը որական: բրավան երին: եի նշելով այնուծնան, առաֆնոցնուրուավանք ատունրականքորան իչրաքանԱ

նությունների պտուղները Հին Հրեականբնագրումկոչվում

ին Աաաա իլ Աե աջը սռունհրականք ոմանք...»,սակայնկողքինդրված ԱաոՔ ԱԱ Ն մՔնիր նա աեմությանը նվիրված էջերում նույնպես Հիչատակում է ուրվական օժտված էին

ական

բազառ

ուժով:

|

Փո

նչ

Հետո

ման

Թով-

:

ներին

մուռիկ, Համանիչ

չատ

«ռւտուերանանք»

'

զ

եղիպտացիքդիզ իմն եւ այլոց ոմանց դիւցազանց, այնու ուրուականաց եւ մածկանացուացայլոց թաղաւոբաց բազում ինչ զառանցելոց առասպելս տողեն». (Ա, 6): «Եւ ւլա ուրուականաց եւ դիւցազանց ամս ՐՊԺԳ». Թազաւորութիւնն (Ա, 200): «Դիլ իմն լինել զինքեան եւ դիւցազանց եւ ուրուակաեւ

եւ

ա-

Հ

դիւցազանց -

Բան Հրակ

առասպելական Բա անեավի ութ Էրիի Է ՀՐՏ

Հարատ

նության Ս ձ Է կապվա

ռարկա

ունները,

այլ

աստ

անա

ությ

-

րի,

ք

Ր

անկասկած բովանդակությունը աստվածաշնչային Հերոսների իրադարձությունների, ն Հե տ, ե որոնքապրել էին Նեբրովթիցչատ ավելի վաղ ժամանակնեբուժ: եվ հրոք, Աստվածաչնչում են բազմիցաՀիշատակվում Ք

ա.

ՀանրաԲար.

,

ատվաո ի

ա

ա

ՀԻՏ

33-34:

:

աակ

աշ Գ 24-28:

Հարա Մնաց.Ի, 4, 6,8: Բ. Թայ,

ական

Ա.

ուժո

օր.

-

:

,

ԻԱ

Հաաա

Խախաչրձեգելմույունում «վաք»: ու» (սկայթ) այն կոչվում է նան

Ը". բառով «ԽՇՈՕ/ւր ռուսերեն թարդմանությունում: Աստվածաչնչի ՄինչդեռԹովման օգտագործում է այդ պարագայում ե րկու երմին «ուրուա կանք» ն. «սատունրականք»: Դրա նտրել Աստվածաչն ե չ փնտրել փածաչնչիՀին բնագրում, որտեղ նախաֆրչեղեղյան մարդկության վերաբերյալնս օգտագործվածեն երկու տերմիններ՝ոճքեւլու 1. ք1եեօոլու.Խաթեկու-ներ էին կոչվում նախաֆիմա Հեղեղայլին ության այն սերունդնե 17 4:/ բդկությ մ րունդները, որոնք բնակեցնում Նույն ույն

այդ

հա եթ Բացատրությունը, :

տ

-

Անոր

Է`

Հա-

որ

81200Իյո-

բ

որ

«ր

բատ

չիւր կարծեաց Թուելոց վրիպեցան գիվաստուածածանօթն տութենէ Հողեչածնածապետաց»(էջ 40/45),նա նկատի ուներ առածը, «Ով Իսրայել որպէս ղի մեծ է տունն Աստուծոյ, Բարուքի ւ չ խորա.մեծ է եւ "Հ Դո բոա եւ ծնան բարձր անչափ: նդ ի «(զբան եղեալք մեծամեծք, Հմուտք պատերազմաց. ոչ եթէ զնոսա Ընտետ բնաց Աստուած, եւ ոչ դճանապարծ իմաստութեան նոցա.եւ եւ կործան ն չգոյէ խմաստութեան, սատակեցանվասն անմտութեան իւրեանց» (Գ 24-26): Հենց այս Հականերիվրա է բերել ԱստվածջրՀեղեղը (Տե՛ս Ծննդ., Զ 4-7: Գ. Մակ. Բ 4: իմաս. ՎԴ 6, Սիր. ԺԶ Ց): Գիրք Թուոցի բնադրում(ԺԳ 33) ոօքհւիոււտերմինով նշանակվաձէ նան Պաղեստինի նախաիսրայելական բնակչությունը:Ը «Այնմ կոչվում էր Ր նան. ջ1ծեօոո» (1 էջ 46, ծն. 4): Գոբնակչության ես յություն ունի Պաղեստինի նախաիսրայելական '

«Հանգուցյալների սատվերներ», «առտվաձային Հոգիներ»,իսկ 56ՌԱՎ605-ը՝ կիստաստված-

ներ: է, որ Թովման ԱկնՀայտ ոչ Թե նկատի ուներ ագավորական

սա-

Է

նացն...» (Ա, 201: Տե՛ս նան՝ Ա. եւ 202203:)«... ուրու Մ րուականացն... ացն...» արտածայտությունը լատինե Ափգերեանցը 61 Տ6Ո11Ա605», բեն է թարգմանում «քՕ5| Ռւզոծչ որտեղ ՈԼՒՇՏ-ը նչանակում է՝ «մեռածների Հոգիներ», .

լ

Ծո

առ

էջ

ՆՐ

լ

առր:

են

:

Լ

եւ

սնակությաժբ

ոՐգիրը

մինչն այն ժամանակները, ձրբ Սեթի Հետնորդներ («որդիք սւտուծոյ») սկսեցին ամուսնական կապեր Հաստատել («դրստերք մ Հե ՏՄ" / կայենի դատրեի ոի Ը ՐՔ մարդկան») էին

Հեւ, «ուրուսկանաց» Հերակլեսի ասելովՀասկանում էր ինչ-որ չ . իի ։ Հե

Աղիարացուածոց ընդարձակ «ղայք անուանի ք առ

ի

.

:

,

Ջոաաեաա աաա կարի յիչեն աստուածային Գիրք» ոխոանա ր ամո (ո Հոկանե գրաս նված լալն, որոնց ժեջար արմատն Քաջ Ա.

Լ.

,

.

,

մասին

այս

տեղեկություննե,

առասպելական

յո

ված են դարերի խորքում: «Գիբբորիմների նեփելիմների Հիչատակումը Աստվածաչնչումարդյունք է Հնամենի ժողովրդական Չա 1 հստինում զարգապման, Ը ավանդությ նդության Հետագաո որոմ որի է նեեն Հետադայում Հնագույնժամանակներումապրել Հսկաներ: փելիմ ն գիբբորիմ բառերը ստուգաբանորենսերտորենկապվում . ն մեռած եր անվանում. երնե, անվանումտարբեր Հոգիների կամ նրանց ստվերների Հետ» (ԷԾ, 11, էջ 477): ների ԵրրորդՀատվածում, որտեղ ԹովմանՀրչատակումէ «ատունու

ըստ

:

այնէ «Ոչ կարծողականա բականք»-ներին, ինչըստ առաջնոցն

կամ այլոց ստունրսկանացն երեւելողերազաԲէլայառսացելում, եւ խաբեբա կանաց հսկ եցոյց դիւաց,ւյլ ձեռագործմեռելականս Է պաշտօն...» (էջ 40/46), ասես, արտացոլվել է ստուերականջքմ. ուրուականք տերմինների ստուգաբանականփոխակերվությունը, Հասորբ կատարվում էր դուգածնոաբար նեփելիմ գիրբբորիմ ւ վերջիններս արդեն նչանակացությունների փոխակերսլությունլ,. կում էին ոչ Թե էրենց առասպելականությամբ Հանդերձ կարծես տեւիրական Հսկաներին, այլ մեռաձ մարդկանց երնակայական, լային Հոգիներ: Հենց այս վերջին մաստով օգտաղործվածէ

:

ու

ու-

(ն բացի րբուական տերմինըԱգաթանգեղոսի Պատմությունում միայն նրա մուռ): 50): էջ Թովմայից (Ագաթ., ՎերոՀչիչյալերեք Հատվածներնէլ Աստվածաչնչի Հաղորդածի չրջանակներից դուրս չեն դալիս:Այն Հանգամաքը, որ բաացաուությամբԹովմայի «ուրուսականք» ենք ւռերմինին Հանդիպում միայն Եվսեբիոսի ՔրոնիկոնիՀին ծայերեն Թարգմանությունում, էնչոլեսնան Ագաթանգեղոսի (իր արդեն Դատմությունում զաբանորեն այսինքն ՛ դ. առաջին փուիոխված կմաստով), կեսին ընդ որում, ինչպես վերը նչվեց, պատկանող Հուչարձաններում, է լոկ

ու

`.

..

:

չրջանակներում, Աստվածաչնչի

դոլ:

կարելի է ենթադրել, որ նրանք ունեցելեն մի ընդծանուր աղբայն է, Աստվածաչնչի առաջինԹարգմանությունը ասորեբենից Հայերեն, կատարվածՍաՀակ կողմից 405-409 Թթ.: Պարթեւի Այդ Թարգմանությունը էր եկեղեցական օդտագործվում մինչե 432 Թ. (Եվսեբիոսի չրջաններում Քրոնիկոնը Թարգման- է ված էր 403-ականթթ., իսկ Ագաթանգեղոսի Պատմության նախնական խմբագրությունը է 420-430-ական, կաւռարվել ավելի ստույդ 428-435 Թթ. (Տու Շ Շ քճոամյզո. «Փօքոուքօրճլութ նե Փորօօօգճաօմ հճյոգւ էջ 34-44, ինչպե Աղաթանգեղոսի մ. «Պատմութիւն Հայոց»-ի Աբնչատյանի թարգմ. կից էջ 14): Թվումէ, Թե Հենցինքը՝ՍածակՊարթեր, Առաջաբանի եր առաջին թարգմանությունը Աստվածաչնչի կատարելիս, է դտնել երկու տերմիններ՝ կարողացել «ատուերականք» ն «ուրուականք», որոնք չատ Հաջող արտացոլելեֆ երկու Հակաների անրունդների՝ ոծօքհօնու-ների նախաֆրծեղեղյան միջե եղած նուրբ իմաստային Ք1ԵԵՕ71ու-ների տարբերությունը, ինչես նամ ավանդականորեն նրանցՀաղորդածմիստիկական, տեսլային երանգը, առաֆացածժամանակիԸնթացքում տերմինների ստուգաբանականփոփոխության ինչը չետնանքով, փլայում ց նրա թարգմանչական արվեստիբարձրադույն մակար|

աւելի բիւրս ամաց... Հմմտ. որպես արանցն... աւելի քան ի Խ բիւրս ամազ «..զորմէ յառաջադոյն ասացաք ձգէ»:(եւս. Կես., Ա, չջ 6, 26): ն Տե՛ս Եւս. կես: 10. չարն չարս ե ներս ե սոսս..... ն սոսն. Կ: (Ա, էջ 47): է՝ Վ.ԱՈՌԽամն ներն Ռ.: ե. ոչ ինչ առաջիկայտե11. Թեւպէտ նպաստաւորութիւն ե

այլաբանել Հժմ. Եւս. կես` սութեանց... կեղակարծութեամբ կարծիցէ... ն Իսկ արդ՝եթէ արդար խոսել ինչ ոք ղքաղդէազւոց

.

ու

-

Ն

ամենեին իսկ անվաւերականէ (Ա, 26)... մարդկան ի ֆրճեղեղէն սատակել.» (Ա, էջ 26-32, ծն. 2 - Մ. Ագերեանց): ն ի յաղ12. ի յոյժ բազկի յօրացեալ ե ապաստանել ծն. 3Մ. եւս. 51, Կես., Ա, էջ ԱւդեՀասակի... թանդամութիւն

բնանց):

առի անդրի ոսկեղէն...

13...ն

դուս.

Հմմտ.«Պատժութիւն Աղ.Մակ», էչ

9....

յուր»

դակիմառին:

..

(360-342): վերջինթագաւորը Նեկտանեք, Եգիատոսի Ց.... նան ոչ աչխարՀակալին Աղէքսանդրին... մածշկանա-

զու

ստու-

պատմածըմնում Թովմայի

Թերես432 Թ. Հետո, երբ Հայաստանէ բերվելԱստվածաչնչ մ նրա Հիման վրա փաստորեն Հունարեն բնագիրը (եօթանասնից) Հին նոր Աստվածաչնչի, Հատկապես կտակարանի, կատարվել ուրուականք ն ստունհրականքտերմինները,որ թարգմանությունը՝ ն են ոօքհօնու էին Ջ1ԵԵՕԻԼու տերմիններին, Համազոր փոխարինվել Հունարեն բնագրի«սկայք» (ՒԼ»05) բառով:«Սկայք»-ը Հավասան Ք1ԵԵՕԻլու է ոօքհօիու տերմիններին բապեսվերաբերվում դրանց միջն եղած այն տարբերությունը, բնավ չի արտացոլում Հրեականբնագրում |. Թերենս, Հին որը նչվածէ Աստվածաչնչի ասորականլարգմանությունում: ն 6. Իսկ Նեբրովթ...դժուարամարտիկ իրս ֆաֆապէս վանեալ Հմմ. Եւս. Կես., Քր.,Ա, էջ 58-59: կարողարար հմա խարկանօք... կախարդի քանզի նա

Գ,1:

14.

,

յիչատակ. Տես Ն

Դան.

Այսինքն կիւրոսին: Թագաւորին... -

15. Դան, 4Դ,

3:

չսյս արտածայապստամբութիւնԱստուած... «առաջացրեց տութեան աչխարչարարթԹարգմանությունը՝ դժգոնշանակումէ նախդիրը Հությունը» սխալ է: Տվնալդեպքում Առ Աստուած, կամ մարդ մեղանչել. «ընդդեմ,Հակառակ»: 16.

առ

առ

առ

Մակ, Է, 6: Իմ. Ն, 2 (ՆԲՀ, անցդամն» «Պատերազմեսցի Ս էջ 251), Բրոսսեներ ֆրանսերեն «Ո՛վ թարգմանությունում աու

Գ

Հատվածը Բարելացի կոյր... դիտութենէ Հողեչած նաձապետացն»

բաղ

է

թողնում:

Երեմ. ՄԱ,

17.

44:

18. Տե՛ս 4

Բ, ծն. 5: Ժ Ծննդ., Ա, 16: 20. Ծննգ., ՎԱ, 27-28: 21Լ Իմաս., ՎԴ, 15: (բիվ չէ ն ունի Թովմայի մեջբերումը Հետեվյալչարունակությունը՝ Զի տարաժամ սդովԹախձետլ

զի բազումքհսկ է նոցանէ անչածութիւն՝ դրել: Մանաւանդ (եւս. կես., անպիտանք զիչբաբանչիւը ժամանակս դտանէին: Քր., Ա, էջ 199): «Բայց զանուանս թագաւորացն՝ զոր թագաւորեցին ն զբազժութիւն զամացն չունին ինչ փոյթ գրելոյ, աե վ ոչ դործելոյ ն արժանի միչատակի»: ինչ նոցանէ ՐՔր.,Ա, էջ 86: Մով. խոր» ն, 1 է 27:

։

Հայր՝ վաղամեռիկ լինելոյ որդւոյ իւրոյ արար պատկեր: Արդ զայն ժամու զմեռնալ մարդ այժմ իբրե զաստուած պատունաց, ն ն աւանդնացՔ-րոյ Հնազանդելոցն նունրո»: խործուրդս 22. բարբարոսական թագաւորազ:,. Այսինքն՝ նախաֆրՀեղեղյան չրջանի թաղզավորները (Տե՛ս Եւիփ., Հերձուածոցն Ա, 0:

ԳԼՈՒԽ Գ

1.

Ցանդիմանութիւն, 23.

Փիւո.եւս.

2...

օբինակին Բելայ...յայլարանխլբտիւնս:

ըստ

րո

-

.

ովթ,

27.

Տե՛ս Եւս.

մե էֆ

Տ՛,

101): Ծննդ., Թ, 27:

ասեն... Հմմ. Մով. ոմանք ի պատմագրաց... 20: Տե՛ս նան եւս. Ա, Է՛, Կես., Ա, էջ Խոր., էչ 201: 31. Իսկ ըոտ պատմագրաց...ասեն ՎՆերրովթ. Հմմտ. եւս. Կես.,Ա, էջ 109:

32.

այլ

ըստ

Ն

(Ժ.2(:զագԻԼ,/ՔՒՅՈՏԳՈՒ...,Ֆ.

՛

Վարդանյանի): նած... Գովմայիդ...Րա ծրնույթինիրանի Ձիբալ չրջանն էր ՀամաՀանդում Դովմայյա գետի Հովին ընդգրկող Օ. 16 ՏԷ՛գոջծ, (Հմմ. դան քաղաքիցՀյուսիս-արքելբք ծն. 27): Վ. Վարդանյան, Լճոմչ...4 չջ 212-213 «Աչխարծացոյց»Վ.

Ն

Աւգերնանցի

ում

(էջ 352) Հիշատակվում է «Գովմատ»ձնով:

տրվում է ԳոզԳուղբան... «Աչխարծացույցում նածանդ Հյուսիսլենի՝ Գուզկան՝ (Տե՛ս 8. ռք 0.15. 1167օթյուօարեմատյան Աֆղանատանում: ԱՎԾ 401 օ03օք 11քճ:4 Ը. 59: ՐՇՕրքճ 10. չ «Բամականի Նչանակում Շերիբամամական... 9.

Ն

ն

ռ

կան ձնով (էջ 352): ետք է

-

ձր Քաղաքն կրոն 7ճոԳրզաճ,

հչխան (պարսկերեն). ԲամականըԲամիկան դավառում, Հարավ-արնելք(. Սորասանից նուն 354. 80հ-...,11.44-45. Նախն., 5.

|

է սածժանս

մեջ կազմի Սասանյան պետության ՎզԴեպուՀան... .-ծան.

7...

,

ն

մտնող Հնդկական քաղաք

Ն

զի ի մատեանս եթ նչանակեալս. առաֆնոցն... Հմմտ՝ «Զորոցամենեցուն ի«կ ջքուրմքունէին զմատնեանս

Է ՄԵՀԵ.Ի

Հնոց նադիրս միչտ ի սլայազատաց ի ոլայազատս ժամանակացգ՝ աւանդետլ,Թէ որոլիսի ոք միւրաքանչիւր եղն Թագաւորացն արութնամբ ն քաջութեամբ, ն անձամբն յաղթութեամբ ե թէ զինչ ինչ յիւրաքանչիւը ժամանակսգործեցին: Բայցմեզ զիւրաքանչիւրուրուք իրս ի նոցանէդատարկութիւն է, ն անդի ի բաց 33.

Էջ62

յ

անու

Զրադաչտժող... մինչե Խեպտաղաց.. զՋրադաչտ մոգ արքայիբակտրացւոց զպատերբազմէնն զպարտութենէ ի Շամիրամայ»(Եւս. Կես., Քր., Ա, չչջ 91. Մով.Խոր., Ա, 11, էջ 55):

պատմագրաց... ԱրբելծնանիՆինոս...

Կես., Ա, չջ 75: Մով.Խոր.,Ա, 1, 120. Տե՛ս Հ. Մ. ծն. Լ Եւս. Կես., Ա, չջ 76-51: ծանգամանալիգ

եւ.

Հժմտ.

ւ

`

եւս.

Ծար» ԿուԱչ մո 6. Եւ

զոր

Գր.Խալաթեան

-

սա

28. ՔանզիԱսիականք արնհելից Սեմայլեալ վիճակ... կԿես., Քր.,Ա, չջ 109: 29. եւ ի տեսիլբազմաց: Տե՛սՄով. Խոր., Ա, այսոքիկ...

30.

Ասիաստանի... Ինչոլես

Փիխո.

-

Շ.

37:

ինքեան միայնոյ...

բայը

/

3706,

ի բազում խափան-

:

Ն

Շ.7

Ա, էջ

նչում է (Ղթոմ.320Շ, էջ 86, ծե. 3) «Մինչն1 դ. Հայ մատենագիրներիցոչ մեկը ԹովմաԱրծրունուց առաջ չի Հիշատակել «Առսիաստան եւս. Կես. Հմմ. անվանումը»: Ը «ասիացւոյ աչխարՀ» (Ա,83) «ամենայնասիացւոզ բաց ե Հնդկաց» (Ա, 84): 4. Քանզիե ասի թագաւորեալ... բայդ միայն ի Ա, 98. Բ, 57, 7: Հնդկաց. Փիո. ՐՔր., ն իւրոյ: պատիւ

դ.

վորսո

այսոցիք... ժամանակացս Կես. 62-83:

զի Թէ ն գրեցաւ... էջ 48:

Է.

-

Քր-,Ա,

Եւս.

Ա, 1, ը Մով.Խոր.,

ի

էջ 52-53, ծն.3-Մ Աւգերեանց: ե ե ե Հմմտ. որ նբրայեցւոցն ն ասի... Ե ցի ԼԼեալ: ԻՐ" առ. Հասարակզբնաւ մարդիկ զի Աղդամ նչանակէյեբրայնցւոց (եւս. Կես., Քբ.,Ա, էջ 111): բարբառն» 25... Քամալ...) Ա / սին. ե՝ Նե էր Վ" Բ»"ԻԴ ականն Է 4, 9): (Ծննդ 26. ոչ միայն զի չես աստուած՝ այլ չուն ես... տողեալ Հմմտ. 72 էջ 4. Դ Թագ.,Ը, 13 (Լք. Ճճճճ քոլ: ու, սաճին: Կես.,

Ցոյցք

Հմմ.

մանս:

՛

ծն.

Վ. Վարդանյանի): իրանի Հարավ-արնել-

ժաւառ

ԽոճիՀրաստան... Ն

էր Համանուն քում: կենտրոնն

դղյակը (Ժ. 4(1Իզա ԻԼ, ԽՒԳոչՊճիէ..., էջ 51... ծն. 30 Վ. Վարդանյանի): 12. յոյժ արութեամբ ն ջաֆութեամը վանեացամս ԾԲ. Եւս. Կես., (Քր-,Ա, էջ 91-ծնե.1ՆՆՄ. Ադերնանցի): Փխո. ե ի 13. վախճանելնիւրում... կնոջն իւրում Շամիրամայ ե որոց ե Նինոս... զՀակառակութիւն ինքն դնաԶրաղաչտինն... ցեալ յԱսորեստանէ... ուրումն Հայկաղնոյ գտանի յայլոց աաա ցել: Հմմտ. Եւս. Կես., Ա, էչ 9193 (ծե. 2 Մ. Աեգծրքանիից: նան Մով. 48: Ա, 27, 21, Խոր. էջ 14" Եւս. Կես., Ա, էջ 92: տիրեացամա ԽԲ. 15. ե. առեալ զիչխանութիշն». ի խաղաղութեան Հմմ, « ն տերազ մաս կանա ոզա՝ յազի անպատերազմասէր ԷԶբարքնոցա՝ նե չվչտասէր նն կանացի մուր զդգուչութեանպաճէին զնոսա...» (Բր-,Ա, էջ 93): 5.

(Ադամայ)...»: Այս Հատվածիբովանդակությունը մատնացույց է

44 -45,

ինչ-որ անկանոն մի գրվածքի վրա: Հին կտակարանի անկանոն դրբքում հրոք Հանդիպում ենք Մանքտուն անվանը Հնանյալ կոնտնքատում. «խակՆոյ արալ զօրչնութիւնԱստուծոյ, (յ) Ավորի: Երբ չչ ե լեռնէն 1 բնակեցաւ բազմացան նորա իջին (յ) ջեւան ե անդ ապրեցաներեք Հարիչը տարի: եւ էրկու որդիքն Անդուն ն Մանետուն է (միւս) որդիքն աճեցան ն բազմացան ն լցին զնախիջեւան, ն նովաւ անում

-

զաւակք

ասա-

Նախիջեւ

լցին զաչխարծս: եւ անուն տեղւոյն կոչեցաւ (Թանդարան Հին: է` նոր նախնեաց, Ա. Անկանոնգիրը, էֆ 325329, այն է դերեզման Նոյի» (ԹանգարանՀին նոր նախնեաց. Ա. Անկանոնգիրք, էջ 323.324): ԱկնՀայտէ, որ ՎարդանիՀիչաանկանոն գրքերի Մանետունը միննույն տակած Մանիտոնը ու

աս

16...նան

ւոյն: Հմմտ. 56,

ծն.

5):

17.

8 145, եղիչէ,էջ Եզն.Կոխբ.

Արդ յայսմ Հետե...

առ

24-25

է

անձնավորություննէ: Ինչպես Վարդանը,այնպես դիրքը Մանիտոնին էլ Անկանոն ներկայացնում են որպես Նոյի չրծեղեղից Հետո ծնած որդի, դրքում ոչ մի ակնարկ այն մասին, թե ՆոյըՀրՃեկայնԾննդոց գեղից Հետո որդիներ է ծնել, չկա: Հարցիկապակցությամբեպի«ԶրՀեղեղիցՀեւոո, փանոսը Հետեյալկարծիքէ արտագծայտում:

(8. 7իօուչ0դ, էջ

աստուծոյն եղեն:

Հմմտ.

«Օձք մողէսք,դորտք ն. որ այլես խառնափնդոր մրջմունք, բազմաճճիք են, մի կայցեն, այլ վաղ թուով Համարովի մեջ բերցեն ըստ արքունիչափոյն»: (եղիչէ,էջ 53): ասե նոյն յիմար Զրադաչտ.. 16.Դարձեալ եղիչէ: Տե՛ս 145 (Ճ. ծն. 5): էջ 68, Եղիչէ, 24-26.եզն.Կող. էջ 1/լօուչ08, Իսկ ինջ19. Մանիթուլ արջոայԽեփտաղաց... զմարդն նածին: Մանիթոպ անունըառաջինՀերթին Հիչեզնում է եղիպտական քուրմ ն պատմարան Մանեթոնին (եւս. կնսարացու՝ «Մանեթովս», Մով.Խորենացու՝ «Մանեթոս»), սակայնայն ծանոր Թովման դամանքը, չատ լավ գիտերՄԱՀիմնականաղբյուրնեկես. բից լւ որտեղից ն, էր քաղած (ինել իր տեղեկությունը Մանիթոպի մասին,բացառում է Թովմայի կողմից նման Հայտարարութիւն անելու Հնարավուրությունր: Մխաժամանակ սույն գլխի ընդանուր բովանդակությունը բացառում է նան գրչական վրիպակ: ԴրանիցՀետնում է, որ խոսքը ոչ ն եգիզտականպատմիչ Մանեթոնի, այլ ինչ որ մեկ այլ անձնավորության մասին է, որը կրում է նույն, կամ էլ չատ նման մի այլ անուն: ում մուռ Առաջինը, ենք նման անվան, Հանդիպում դա Վարդանն է (Պատմութիւնտիեզերական, էջ 15), որը պատմելով Հնտջրչեղեղային մարդկանց բնակեցման մասին,գրում է Նոյր«... ղկնի ելիցն ի տասպանէն...ծնաւ, ասէն, որդի մի այլ` Մանիտոն անուն, ն ն մասն դուստր մի Ասողիկանուն... 12. յարնեմն հտ նմա տից մատանեալ եւո Մանիտոնի... զըլսրունս ծնկացն ե

ւ

ե պախարակելով զԲէլայան... դեք՝Հարաման-

սա-

բում...

Ն

մեվը՝ եվա. Քրոնիկոնը,

է առել Արարատյան լեոնեսկզբից այնտեղից է կատարվում մարդկանց բնակեպումը... 669 տարիներիբնթացքում նրա որդիներից, (չի երեում, որ ինքը՝Նոյր էլի որդիներ ծնած լիներ)ձնվում են որդիներ ե որդիների որդիներ» (Սմ.ՃՈջոծ, Քճհ՛010թ106ջհԱ6Ընծ. 1. 111 Քճոզուա. Լե. Լ 5. 182.): «ծնաւ» «որդի միայլ Մանիտոն» Այսպիսով. անմիջական ասելով,ենթադրվում է ոչ թե այն, որ Մանիտոնը Նոյից ուղիղ վայրը սերում է ելնելով Վարդանիտեղեկությունից, Սեմը,Քամը ն Հարեթը նիտոնի նե Աստղիկիեղբայրներ են: ԱստղիկինՀանդիպում ենք նան քաղած Մով. Խոր. ՊատմությունումԲերոսյանՍիբիլլայից առասպելում. «Արղ՝ ի բոնանալն, ասէ, Ճրուանայ ընդդիմացան նմա Տիտաննն Յապետոսթ, ի մարտ պատերազմիընդ նմա գրգռելով... Աստ ի մեջ անցնալ քոյր նոցա ԱստղիկՀամոզեալ դաղարեցուցանէ ղաղմուկնն յանձն ունուն Թաղաւորել բայց դաչինս ուխտից ն հրդմանցհէմիջի Հաստատեն, Զրուանոյ, Եւ ըսպասպանանելզամենայն արու՝որ ծնանիցի Զբուանայ... ոմանս վասն երդման... ի'որչի այնուծետն քոյր նեալզերկուս նոցա Աստղիկ Հանդերձ կ(անամբք Զրուանայ, Հաւանեցուցան զոմանս ի Տիտանաց՝ ապրեցուցանել զայլ մանկունս, ն յարնմու-

քանի

Լ

կարող

որ

Նոյյանտապանը կանգ

ապա

եյի

|

«րդի (իլը,«մլ Բ Ք

Մա-

մ. Թ. Ա-ԼԱԼ1

դդ- ստեղծելեն լթագաւորություն Բ. ւտաղները իրանիդաջչբեմում որպես Սասանյան Հանդեսեկել պատմական նրա մոտ նակիցներ, երկու դարերիընթացքում պաչտպանելով Քոչվոր տափաստանի սածմանները Հյուսիսային եվրասիական

բկ Սեմի

1"

Մով.Խոր.

(Ա, չ) 20): Մ. կոչէն»

է,

ո

2.

լ.

ինչ

ատ

Նոյը Վարդանի,

մասն

Հ.

ետ Մանիտոնի»:իսկ վերոբերյալ յատանհալ՝ յարնեմտից ՛

Բե-

Ա ելի

է

ե

է

էլ որ երկու դեպքում ակացնել,

նրա ը

բնակեցումը սերունդների

,

ՈրմիզդիՀայրը» -

յամբ: Այսպես,օրինակ,Հովսեփոս Փլավիոսը ուներ է «Նոյի են սկսած Եփրատ Առսիաստանը որոնց բնակեցրել մին առից սերունդները 71 « 4): Սեմին Ք», Ա, (Հնթջ., ովկիանոսը» մինչն Հնդկական գետից «Եւ հ է նան Եվս.կես. Հետ կապում Արեելքի ռիր սերունդներին ն ղամենայն Սեմայ, որ երէց եղբայրն էր, զասորեստաննայանենք (արող Ա, էֆ 109: Այսպիսով, կողմանսարնելից» Քր. ետք է բաժին Մանիտոնը

գրում թյամբ

որդիներ, Սեմբ Հինգ որդի երբորղ -Խ

՛

։

որը:

կարգ լեալ բանիցայսպիսի: երի, յորում, գնա,ասէ, մի յորդւոց ի Հայս ն. դիելոյ ցամաքի, Քաիսութրեայ Սեմ Հիւսիսոյդիտելղերկիրն... նորա կոչեցեալն ընդ արնմումտս ասեն,

ուստիեկն:Նորինդարձեալ յարնելսՀծարաւոյ, անդրէն դառնա ասէին բնակելսակաւ ն բակտրիացւոց եղերբ սածմանացն Ա, ՄՆ ոմն յորդոց ն նորա անդ» (Մով.խոր., աւուրս,մնացեալ մի Հենց Անկանոն ն. գրբերի էչ 26): Թվումէ, որ այդ «մի ոմն»-ը ն, Հետեւաբար, մնացել է, որը Մանետուն-Մանիտոնն Վարդանի բակտրիացեզերը սածմանացն է Հաստատել բնակություն որտեղ Հաստատվել ւոց», այսինքն այն տարածքում,

ե

առ

«առ

Ջինաստանից գաղթած վերջում Հյուսիս-արեմտյան մեզը Հեփճյուղերից ցեղերի այդ ցեղերը. դի»-երի «ապիտակ մ

ն.մ-թ.

Դ-

ջ.,

60:բ)՛Ր

8201 1959, Դ 1,

6.

Սքճոռ, Շ

Փքոռ.քշում:

,-

ն

Հ ոսանքի ն

աաս-

`

"Լ

ղրադա Հ տութ7 ն ության

զրվա

ԴԸ կում

սն

7 ած

Դ

նոստիկԼ

գլխավորաստվածությունը Հո-

է իր Պատմության սույն ՛ ն. ներկայացնում որիէությունը սանք, է այն իրականանձնավորությունը,

գլխում Թով. Արծ.

ապա

ով

փոխվածթաքնվումէ Մանիթոպանվան անճանաչելիորեն է ։

զարգացրե որը շարունակել անժնավորություն, էր է, Թվում Հիմնականգաղափարը: դա կարող զրվանության (Մանիի նրա

բնակեցումն Սեմի սերունդների մանրամասնելով «Մազրույց: Հին մեջ է բերում մժիանգիր կողմերում, արեելյան ուրեք ոչ ն զորդւոյ նորա, որ այժմ տեան լեալզ'Քոիսութրեայ Յետ նաւելոյ

դումը,

18-19: թ

տակ, մի

Հետնորդը որ լինելով Սեմի ենթադրել,

կողմՈրպես ենթադրության

յա

որը

՛

ստանար արնելյան կողմերում: այդ կարողէ ծառահլՄով.Խոր. ՀետեյալՀաղորնակի ապացույց

6.

մ

է,

(

կապակցու-

այդ

ոօքխն

Շ0Շ6ո

ւի զրադաշտական Մարինոն լույսի բի առաֆա

որ Արեելթինչելով Սեմին կապում Աղբյուրները ո ւղղութէր Արնելթի կատարվում ,

«քշտած

հո

«ՄաԹովմայի Մանիտոնին կան նույնացնելու Այժմ չիմքջեր Հետ: նիթու արքայ Խեփաղաց»-ի Եթե Մանիտուն-Մանետո է, իսկ Սեմր Հին արեելյան Հետնորդն կրակի աստված ովա ն չ

է:

Հետ

6,

1)ոուոժ» 19/աա«6ոծուճ

1. 11

՛

է,ուրեմն բացառվում Լինելը րդի երա Նոյի քանի ն րա սերունդներից ավելիճիչտ, իի

111.

Օո 6,

307-312):

մա-

որ

6.

129-140: Օս

խոսքը Մանիտոնի

Զրուանի-Սեմիորդին,

նա

ազո ուսու րիք:ո

(Տե՛ս.

դերի Հար

2Շոււտ,

փոսպանությունից Աստղիկը Հատվածում Սիբիլ կաբոսյան Դրանից կոյս»-է ուղարկում: յարնեմուտս

այի «ի ված մանուկին

ն

ն Ղի-ցԸ ննն ն նառնն, որ անումտնրալ կարդայի ի (ոռ կոյս յուղարկել ՄԼ,էջ 24): Այս երկուպուցմունքկեց, իսկ այժմ կոչի Ռլիմպ»(Ա, մանք. 1. Աստ ՔՐուլրն ՂԵԷ են Քներում կարնոր երկու Հանդա Զրուան վկայությանՀ... կողմանքարծելից "ւո

ոս

որ

ն Մանին: լինել միայն մանիքեությանՀիմնադիր յաՄիջնադարյան ուսմունքի մասին տե՛ս Ե. Գ. Տեր-Մինասյան. էջ 91-106): պլատմությունից., ծաղման Լ զարգացման ղանդների չարադրածի բխումէ Հենց Թովմայի Մեր յղ Համողմունքը ասում է, այսպէս զա-

Զրադաչտը,.. բովանդակությունից: զ Սէմ, որդիՆոյի ասել ՆորԶրուան...յղացաւ ռածանէր, ե

էսկ Զրուանն երկուորիս...

Խախաժաման ի նոցանէ... խարդախն ես եմ

եւ ՀարցեաղԶրուանն, ո՞վեւ դու՝ասէ, ն որդին եկնառաֆ: անուչանա ասէ. որդինիմ Որմզդ լուսաւոր է քո ՈրժիզդԱրՀմն զլոյո, եսն արար Որմզղ Հուտ, դու խաւարայն չարառէր... ձնով պարզեցված Թովման Այս Հատվածում զխաւար...» արար ՀատկաերկուՀիմնական չ զրվանություն ներկայացնում ՀավիԶրվանի), ն

(այսինքն Լ Հավիտենական ժամանակի նիչները՝ ն 2. ՌրմիզդիԼ.

ԱՀրի-

դաղավփարը առասվելը տենականության հակում է Թովմանիծնվելու մասին:«Իսկ Մանիթու,. չարու Հ աստատէ. ե. զայսոսիկ ման, յաւելուածով արքայ խԽեփտաղաց Լ երկիր այլ

Սպլանղդարամետ պանդոկի աստուծո

որսլէս երնիղ՝նոյնպեսէր,

ն

բնութիւն Որմզդե--

է ոչ

կա մնա..»:

յումեքէ,այլ ստեղծեալ

նրանց աշլ գաղավփարաՀայացքների իր մրության Բաաիր» ությա Քո (Մամասին: Մանիթոնին էոԱՆՆ» ի՛ ԲոգՏաներկայացնելն արտացոլումէ իք Ա ՐՔՄ փոաղաջ» մանիքեությունըՀեվփտաղների ժի-

նախնական «լույսն խավարը ուսմունքի Համաձայն Մանիի ասած, կրակը են», խ ոսքերով սկզբունքներ այսինքն,Թովմայի ու

թէ Որմիզդի ստեղծած, իրենից անջատ նիւթ է, այլ ն գոյութէսկ ամբողջ աչխարծը նրա էությունն է (բնութիւնն)

(լույոր)

ոչ

Ա եա թով ենչալեա է: ունեցո

ուն

արգե

սվարի,

կացարանն աստվածի)

չա

մա

ԳԱ

է, այսինքն, մնացումն ն չարի (խավարի

աի

դերըչ

Սա

Համաիսկ ինչո՞ւԹով.Արծ. իրաԱրդե՞ոք արքա: Հեփտաղների Մանիթոպին-Մանիին ն որ կառ: ինչ ուներ գոյություն միջե կան Մանիի Հեփտաղների եր Իրանում, Մանին(216-276թ.),որը ծնվել է արնեմտյան 1 դ. կեսերից, է ենթարկմունքի քարոզչությունըսկսել մ.թ. է արնելյան իրան (Թուտեղափոխվում վելով Հալածանքների, է, ենչը մամաբան),որտեղեր ուսմունքը լույնորենտարածվում նակի առումով Համբնկնում է Հեվփտաղզների առաջացման Հետ: երբ 384Թ. Հեփտաղները առաչին անգա են պատմական նրանցմիբեմում,մանիքեությունը Հայտնվում Թյուրքական կուոոջավայրում արդենդերիչխող կրոն էր: 2569թ.

միջն: Անդրադառնանք կրկին Քրոնիկոնիայն բաժնին, է որը նվիրված եղիպտոսիպատմությանըն որը վերնագրվածէ՝

րում է

«ի

ուս-

Մանեհթեանց յեգիոլտական որ յերիս տոմարս միչշատակացն, ն նւ զդից մատենադրութիւնս, զդիւցազանց զուրուականաց, ա-

բար ն զմածկանացուաց

Հրոյ գտակ լիներ նորա, յորմէ Արեդակն...»

նմանից, մենք Հանդիպում ենք այստեղ անունների զարմանալի 4(ռոծչիօ05 - 1/ՐՆԲՑ`,լա. ՆԽ1Րճ նությանը:Մանեթոն-Հուն.՝

2/ճոծւհւ,Հայ:Մանեթովս-Մանեթեայ: Խ/ոՆՄանի-Հուն.ՆՈ/ռնղ` 71106.լատ՝ գրքերի Սէմի Անկանոն որդին՝ 41.ոօ5-իքնուշհճծսՏ: -

Մանիտուն. Վարդանի Թովմայի՝ Մանիթուլ: Մանիտոն: Թով.Արծ.այս առաջին Արծրունյաց իշխանների ծագում-

-

։

Եթե Թով. Արծ. Մանիթուլ անվան տակ թաքնվում է Մանին, է վերջինիս ն Զրադաչտի ժամանակագրորեն ապա առաֆանում Էդ): ՍակայնԹովչՀամբնկնելու Հարցը (մ.թ. ՈԼդ.-նմ.թ. Թէ «Իսկ Մանիթուլ արքայխեիտաղաց նս մայի Հաղորդումը, զայսոսիք Հաստատե...» ամեննին էլ չի պարունակումորեէ ցուց382

ն

կունիծարատությունից:

մոտիկ լինելու

եղիպտացզւոց թագաւորէին

(Քր-,Ա, էջ 200): Սույն Հատվածը է ռրոչ չափովՀամեմատելի ն ն Հետ՝ Թովմայի Մանիլթուի ասաձի ՀեփեստոսՉրոմիտոս, որ է Արձկագնն Լուսին՝ գողացան զծուլն յՈրմզդայ...»: Բացի ադ բովանդակության տեսակետից մակերեսային նմանությու-

էր իր իչխող դիրքը պածպանելմանիքեությունը (էտզճրմՓքոք, Ը. 304, 307, 312, 314): ԱՀա Թե ինչու արեելյան 2ճոճա6 //բճրճ, Մանին առասպելաբանական դիտակցությունում ժողովուրգների է Հեվխիտաղաց դառնում աստիճանաբարկերպարանափոխվում, նան այն առասպելականթագաւոր:Թերենս որոչ դեր է խաղացել որ Մանին մոր կողմիցծագումէր պարսից ԱրչաՀանգամանքը,

նրանց ժամանակագրական առումով

որ

ց

որ

դադարելէ թաղզաւորությունը բածիցՀետո, երբ Հեփտաղների չրջաններում լեռնային գոյությունունենալուց,դժվարամատչելի իչխանություններումչարունակում մնացածփոքր Հեփտաղական

մունք

թագաւորաց,

Դարեչարքայպարսից»: մարդ, գրում է Մանեթոնը, «Առաջին առի յեգիպտացւոց՝

մինչն

Թագավորության Հեփեատոս,

54):

ուներ

որ Թովմայի Մանիթո անվան Մոն Վ Ք աՅոցոլ, Հորոոցի է Թաք վու են, սակայն թվումէ, որ կա միաժամանակ, տակ նան ն. կապ նրա եգիպտական ենչ այ սլատմաբան Մանեթոնի Եւս. Կես.

է բնական Հարց, Առաջանում

նան Հողուտ Մանիթոպինույնացմանը Մանիի Հետ խոսում այն փաստը, որ Զրադաչտր,ինչպես դա ընդունում է մասնագետների մեծամասնությունը, նույնպես ապրել ն իր ուսմունքի քա53 բոզչությամբ Հանդես է եկել արեելյան իրանում (Անդ, էչ

որ

:

նվիրվածգրքում բաղզժիցս ենք այննարանությանը Հանդիպում պիսի դեպքերի, երբ Թովման իր տեղեկությունների իրական աղբյուրի փոխարեն, երբեմն դրա անչծավաստիությունըթաքցնելու նպատակով,Հղում է մեկ այլ ավելի վատաձելի,բայց ն իր տեղեկության Հետ կապ չունեցող աղբյուրի վրա, կամ էլ օգտագործելով անունների նմանությունը ստեղծում նոր չատ նման այլ անուն (ինչպես, օր-,Հուլիանոս Աղիկառնացին): Տվյալդեպն նման քում վերոծիչյալ տարբեր, բայց չատ անուններից նա է «Մանիթու» անունը, որը, լինելով չատ նման «Մանեստեղծել թոն» անվանը, գալիս է թաքցնելու նախիր աղբյուրըԱնկանոն գրքերըն, ինչը ավելի կարեոր է, մանիքեության ստեղծող Մանիին,որը պաչտոնական եկեղեցու Համար անընդունելի էր: Դա յուրատեսակ մի խաղ է ընթերցողի Հետ, որին Թովմանծա383

միածուկ դզում է կարծես մակերեսում ընկած սլատասխանը, նե անունները: իրական աղբյուրը (Տե՛ս ժամանակ թաքցնելով նան մեր Հողվածը Արծ«Ո՞վէ Թովմայի«Պատմութիւննտանն ՊԲՀ, 2005, 2, էջ Խեփտաղաց»-ը: արքույ «Մանիթոպ բունեսց»-ի

153-188):

20.

ն Շախրի

4ջանա ի ծղիչէ, էի ուարիք»

ա

ու

բառը

Հմմտ. եղն. Կոխս.,8

կոչին...

3): ուչօո, «քաղաքաց 1 Հետաղայու »,

Ա

145. այդ

արսկաստա-

անվանում: վոազարտության Գազատարի

զեմաւոնլեառն յարեւելս,որ արդարն բարձրէ ջան բարձրէն երկայն երկիր Հմմա. «եւ եմաւոն լեաուն զամենայն էջ քան զամենայն լերունս»:(«Աչխարչացույց»,353): 22. Ղուկ.ԻԳ, 43:

Ն

Ջոջ

23.

ն

Աղեքսանդրի.. Ողրմպիադայվիռլագրու-

թիւնք: ՄակեդոԱլեքսանդր պատմվածքը չարադրված Ստորե փոխանացու արտակարգարկածների բառացի Համարյա մասին երկից Մակեդոնացւոյ» է Աղեքսանդրի «Պատմութիւն ռություն են առնված չակերտփոխառությունները Բառացի (էջ 257-263): -

ներիմեջ:

ավարտեղե»: Այստեղ Հաւուզնասացեալ (էջ 263): Ստոյն-կալիսթենից փոխառությունը 25. եւ դիպողադոյնսէ այս... արքունի բուրաստանին 24...

վում է

ի

որ

-

աո

կացցե: Այս ն Հաջորդ նախադասությունը տպագիրբնագրեդրանք Թովմա Արծբում առնված է չակերտների մեֆ: Սակայն բունու խոսքերն են, որոնց միջոցով պատմագիրնիր կարծիքն է Ալեքսանդր Մակենդոնացուդիտած վայրի մասին: Հայտնում էջ (Տե՛ս Է. Տաչեան, Ստոյն-Կալիսթենեայ, Ուսումնասիրութիւնք ..

39-40

ծն.

Վ.

26.Այլ

Վարդանյանի):

զճշուրն զիա'րդմասն աստուծոյ... ի փայտից ընդ միմեանս յիրար չփելոյ.. Հմմտ. «Զի եթէ յորժամ փայտ զըկես., Յաղագսվեցաւրեայ, էջ 89): փայտչփի Հուր ծնանի.»(Բարս. ն.

27. Բ Պետ., Բ, 3:

Ա, 2723: 28. Հռովմ., Հռովմ., Ա, 20: 30. Ղեւտ., Ի, 24: 29.

կենօք ամս պայազատեացառաջին Ջամեսոս... ձն. Մ. 53Կես., Քր.Բ, էջ 66, Աւդգերեանց: Փխո. 2. Արիաս...ամս Լ: Փխո. Եւս. Կես., Քր., Ա, էջ 98, Բ,

ԼԸ...

զոր

եւս.

..

էֆ

70:

ն ամենայնթագաւորք...

այլն

Յակոր, 76,

ծն.

Մ.

1605.

Աւգենրեանց:

արք

կանացի ք:

Փիխո.

Քր-,

-

ն

չջ

եւս.Կես.

Թով. Արծ.

ԺԷ Բաղէոս՝ ՔսերքսէսԵգիպտացիս ՀՔանհրքսէս

ամս

|Լ

Ի

Լ»:

վերջին ամբ

տիրենդի տաց(փոխառ. Աւգենչված է Մ. բեանցի ծան. 190, Քը., ճոր

էոց Հովիւքն Բ, էջ 79)

Համս

Հարատութնամբ թա-

ղզաւորեցին Հովիւք ամս

ՃԳ:

4ԳՀ

Ռւղղ-

Ի սորա Ւե ամին... Բէղղոքոս... ԻԵ ամին Թեսաղացւոց առաջինլԹաղաւորեաց (Թետաղոս):.Եւս. Կես., Քր., Բ, էջ 80, ծն. 215 Մ. Առդճրնանց:

Ի

սորա

-

(Արմաժիթբնայ)

-

ամին վախճանեալՅակոբ մարգարէանայ կոչմանն: Փխո.,Եւս. Կես., (տե՛սՔր-,Բ, էջ վասնՀեթանոսաց 56 ծն. Մ. Աւդնրեանց). սակայնիմաստի տեսակետից վախճանիի ՃԽԷ Խ կարեոր բացթողումով: «Բաղէոս Գ. Յակոբ ն Հեթանոսաց իւրոյ, մարդարէացնալ Ք րիստոսի Հասակի վասն կոչմանն»: եթե ծակոբի վախճանման տարեթվի բացթողումը բազթոայդքան էլ էական չէ, ապա «վասնՔրիստոսի»բառների իմառդումը զրկում է նախադասությունըիր նախասկզբնական տից: Խոսքը վերաբերում է Յակոբի մարգարեականնախագուճակատագրի,ն, որդիների սերունդների չակությանը իր բոլոր «ՀԼ մի պաորդու չորրորդ Յուդայիմասին՝ Հատկապես, ներսս կասեցէ իչխան ի Ձուղայ,ն մի պետ յերանաը նորա, մինչն (Ծննդ. ԽԹ, ռրում կայնռլածի,ն նա է յոյս Հեթանոսագ» եկեսցէ՝ նկատի ունի Քրիստոսին 10), որը ըստ Յովչան Ոսկեբերանի, (Տե՛ս 1. 3. | էջ 264-265, ծն. 8-12): 7-Ի

սորա

ԽԳ

ռ

8.

Եվս. Կէս., Բ, էջ

Թով. Արծ.

ԺԷ. ԶայսուաԱղտադաս Աղտադաս ԼԲ, ոմանց վաւ Դրոմիտես այր իմաստունմանակաւէր լոտ նչված է Պրոմեթեւս յորմէ զմարդիկ երեեցաւ (փոխառ. ծան. Թ: 332): յիչատակեն, Մ. Աւգերեանցի կազժնեալս էր... իմաստուն ամս

ԳԼՈՒԽ Դ 1.

3.

Փխո. Եւս. Կես., Քր., Ա, էջ 93, ծն. 2- Մ. Աւգերեանց: 4. Ի վերջին ամի սորա (իմա Արազիոսի)եղեն Եսաւ եւս. Կես., Բ, որ կոչին երկու նաչշապետք:.

առ

սո-

ԼԲ տարեթիվը Եվահբիոսի կանոնումտեղադրվածէ կողե Է սիկոնադւոց Երաստոռ թաղաՔի սյունակում վերաբերվում

անուչաղրության Հետնանք է: Թովմայի վորին:վՎրիակը վախճանի ամի

աիէջ

9. Մամիղոս

Ն

Կես.,

եւո.

92,

ծն.

ամս

Է Յովսէփի: փ

Եշ: Անան

Լ.

Մաքաղիս

10.

ի ԺԴ

Լ...

ամս

առ

սորա

սովաւ Ատղաս աստեղագէետ

Կես., Քբ-,Բ, էջ 94, Աւգերնանց: կանոնում: Մանքաղէս: ամս Ի... Մովսես 11. Ջփերոս, մարգարե:եւս. Կես., Քր-. կանոնում ծն. Բ, էջ 98, Սիերոս: - Մ. Աւդգերեանց: 12. Մաժմիղոս միւս... ի Թեսաղեայ:Եւս. Կես., Քր.,Բ, էջ

երնեցաւ

եւս.

Ն

ծն.

Մ.

-

Ն

Ն

98,

ծն.

Եւս.

Աւգզերեանց:

Մ.

-

13. Սպարեթոսամս Խ... առաքինանայր յանապատին: Կես., Քր-,Բ, էջ 102, ծն. 467 - Մ. Աւգերնեանց: ամս եւս. Կես., Խ... օրինադիր Հրեից: 14. Ասկատադես

Քբ-.,Բ, էջ 104,

ծն.

ղոս՝ ամա Խ եւս. (Քբ- Ա, էջ 100, 33.

100, Բ, էջ

ժամանակջ Թագդաւորութեանն... ամ.ջՌՅ Ք5-66, 100) 35. նե ԱսոՎարբակայ Մարիբարձեալ զիչխանութիւնն եւս. կես., Ա, արծաթոյ: էջ 100, Հազարտաղանդ բեստանեայց...

Բ, էջ 170: 36. 37.

20,

ծն.

Մ. Աւդգերնանց: Խե.. չինեցզաւ:եւս. 745 - Մ. Առգերեանց:

ծն.

Եւս.

Կես.,

ամս Սովսարմոս ծն. 128, Բ , Քր-, էջ

22.

23.

Քր, Բ, չջ

Միթրէոսամս

ԻԵ:

Ժե...

Մաւտանէս ամս ԼԱ... ինքն

132,

ծն.

-

Մ.

առ

սովաւ:

Աւգերեանց: Խ եւս. Կես., Քը.,Բ,

ամս 24. Տետեսայ 25. Ոթինես ամս Լ.

կանոնում

եւս.

Կես.,

Եւս.

ամս Եւս. Կես., Քր. (ն)... Դամասկոսի: 26. Դերկիղոս

Բ, չչ 144,

ծն.

22.

Ի

տանէս

Մ.

`

Ադերեանց: ամս

Ղաւոստենէս

եւս. Կես., Քր» Բ, էջ 148: Եւս. Կես., Քր-,Բ, էջ 152: եւս. կես.

ԽԵ:

ամս Լ: 28. Պերիտիադես ամս 29. Ափրատէս Խ: (Քր., Բ, էջ 154):

ամս Ծ:։. 30. Ափրատանէս Մ Բ , (Քր. էջ 156): ամս ԽԲ: 31. Ակրապազէս

բնագրում' Ռփրատէոս

եւս.

ամս

32. Թոնոս

-

Կես.

բնագրում՝ Ռփրա-

էջ 162: որ կոչի յունարէն ՍարդանապաԿոնկողեռոս, Եւս.

Կես. Բ,

թագաւորի: Փուայ Առ

եվս. Կես, Բ, է) 172 Փակեիւ արքաիւ թազ-

դաղ

'

գերութիւն

Սամարիայլ ամս ՄԾ:

Տաւտամէս

էջ 136: Կես., Քր., Ք, էջ 138:

,

ՀրէԼԱ, րին անի" ժողովրդնա ո

որ

նածատակութիւնջ եղեն.

Մ. Աւդգերեանց: Եւս. Կես., Քր., Բ, էջ 130.

յետ նորա... իմա Հմմտ

էջ

Կես., Քր., Բ, էջ Ր

`

Եւ

սա

126,

ամս

հ

`

ամս 20. Պաննիաս

են

Ասորեստազմեծ մասն ժողովրդեանն| սար Թաղզաւոր դերեաց յԱսորեստան:ՀՅետ | նեայց ել ի վերաց նորա Թագաւորեացզմեծ Սաղմանասար, խապար գե-| ճնայն ՎԵԼ ժ9:"9 բնաց զտասն Հպեղսն Հրէից ազգին խաղա» ցուցանելով Առաջին ԻսրաէԻ լերինս մարաց եւ եբարձ ի՝ Ժ ցեղից ազգին՝ որ ԻսՍուՀի ղթազաւորութիւնն կոչէին,որոյ հ Սամատեւնա 9 ամս եւ ագզաւորութիւնն էր, ւյ Ր մարիայբիայ՞ որ բիայ թազաւորութի Է լերինս ՄԺԾ: Մարաց, գերեցան Հասնալ զօրօք ի Սամարիայ եւ պաչարեալ զնա Սաղմանասար արքայ քաղդեացւոց: Եւ եկաց է թագաւորութիւնն

Քր-,

Ի...

եւ

Թով. Արծ. ել ի վերա Հրեաստանի |

Սա

-

-

Հմմտ.

Կես., Ա, չջ

Եւս.

- Մ. Աւգերեանց:

-

166):

34.

Ամինտէսամս

Բեղոքոս -

Բ,

Թովնոս Կոնկողեռոս...ի Հուր սատակի:

ե «Թռնենուս ե պարտութիւն ե Վարբակայ մատնեալ կոնկողեռոս... Կես., Ա, է Բեղեսիոսէ ինքնին զանժն ի Հուր մատնեաց. (եւս. էջ

ԽԵ... մարդարէվախճանի: Եւս. Կես., ծն. 545 Մ. 108,, Բ, Աւգերեանց: էջ Քր., ամս Իե.. 16. Բ, էջ տեղիս: Եւս. Կես., Մ. Աւդերեանց: 114, ծն. 600 ամս Լ... 17. Բաղեպարէս էր. Եւս. Կես., Քր.,Բ, Թոաւոր ծն. 669 Մ. 118, Աւգերնանց: էջ 18. Զովսարէս ամս ի վերայՀնդկաց: Եւս. Կես., ծն. 689 Մ. 120, Բ, Աւգերեանց: էջ Քր., ամս Լ... տեղիս: Եւս. կԿես., Քր-,Բ, էջ 19. Ղամպերէս 15.

ամս ի»: բնադգրում՝ «Սարդանապաղղոս, էֆ 164):

Կես.

ԺԵ

են նան Հաժնմատելի ՏվյալՀատվածները

գլխի

29 ն

ԺԸ գլխի

տների Հետ՝ «Յաւուր

Թագ- գրքի

Դ

Փակի

ար-

արքայ ասորձստանեայց եկն Թագղաթնիիաղսար Քայի Իսրայելի, եւ խաղացոյց զնոսա վասորեստաեւ երկիրն... զամենայն առ...

արքայի... ել Սաղմաննայա», «Եւ եղեւ յամին չորրորդի եզեկիայ եւ հասար արքայ ասորեստաննայցի վերայՍամարիա պաչաեւ խաղացոյց րբեացզնա, եւ զես ի կատարել ամաց երից... Առտվազամարիա յմառրեստանայս»: արքայն ասորեստանեաց Եվսնէ ծառայել ինչպես աղբյուր ծաչնչայինվյալ Հատվածը ե ւանքիոսի բնազՎերջինս Համար: բիոսի,այնպես էլ Թովմայի է ԴԹագ. դործածում բում տեղ գտած Թաղսարանվան փոխարեն բնագրի եւսնհբիոսի ձենը, գրքում օգտագործվածթաղզղաթպաղսար առ

փոխարեն՝ «խաղացուզանելով» ձեր: «գերեցին»-ի 35.

նորա

Յետ

նորա Ցադգաւորէեղբայր

Հմմտ. Թով.Արձ. լ

Յետ

:

ի

նորա թագաւորք

Յետ

ի վերա Սենեքերիմայ...

եվս.Կես.,

Ա, էջ 43

եղզլքագաւորելոյ եղբօրն եւ լետ տիրեբայր Սեննքերիմայ լնտ Սենիքարիբայ, Ակիսեայ բաբեղացւոց, ւոիրելոյ Ակիսծայ բաբեղաց-| լոյ ւով, մինչ չեւ եւս ղերեսուն մինչ չեւ եւս զերեսուն օր օր կալեալձր իչխանութիւն |կալեալ էր զիչխանութիւն փութ- ապէկսմեռանի ի Մոա- | սպանաւ ի Մարուդաք Բաղիբն ՀՄաբուդաք դանայ. մ Մարուդաք Բաղդան, Բաղբուդաջ Բաղդանբոնացնալ-| դան բռնացեալ ունէր գվեզ եւ ամիս նե սպանանէր ունէր զվեց ամիս,սպանաւ զնա ոմՖո նա անուն ումեմն, որում որում ի մրոֆէ էր եղիբուս. եւ | անուն եւ: էր Ներեղիբդգ, թագաւորէր: եւ յերբորդում եւ նորա Թագաւորէր, յերբորդ ամի ' ամի Թագաւորութեան Հեւ

Ե

Գեն

յւ

նրա կողքին Հայտնվում է

(Է15101Ւ6465 /4Ւմ2ՒՕնու, էջ 33,

ԱԼ

նան

Արչէչը (Արչէզը): Բրոսսեն

2) ենթաղրում է,

որ դրանք են: մեդականթագաւորականընտանիքի արքայազներ 6. Հաշտմամբ... Տվյալկոնտեքստում այս բառը, է («Հաչտվել», հերսովորական նշանակությունից տարբերության է «անձաչտութ«կրկին բարեկամանալ»), օգտագործում Թովման «ատելություն»կմաստով (տե՛սՆԲՀ, Բ, էջ յուն», «Թշնամանք»,

48):

Լ

քանզի որդիք Սենէջերիմայ... Հաւուցն ՍենեջերիԱ, ՃԱ էչ Կես.,Ա, էջ Ք8-89, 100: Մով.Խոր.,

7.

մանց: -

ծն.

Տե՛ս Եւս.

ն

զԿիւրոսզչետ

մտեալ...

Ն

ԵԱՆ:

Ն

ոս

'

Ա.

եւս.

Մով.Խոր.,Բ, նիս, այլ արծուի ոչ Արծրու ղԱրծրունիսդգիտեմ'

կարգեղնոսա...ն բազէս.

71, էջ 111. ունիս, որք արծուխիս աջի նորա կրէին»:

զի քաք

Պարսից: Տես

ե

Հմմտ.

առ

«ու

՞

Հետո

գավանամարտիկ զանճոռնի զօրսն... Ա. Խ. Համբարձումյանը իր «Մովսես Խործնացու մի Հաղորդման Հ Հուրծը » Կ 2) 1992, Գ, (Լ.Հ է, ենթադրում որ Հոդվածում եր-, «գազանամարտիկ»բառը պետք է չասկանալ որպես«Փղերով կովողներ», քանի որ գրաբարում «դազան» բառր ուներ նան «փիղ» (անս Ա, ՆԲՀ. չջ 9Զ9),տվյալ դեպքում կարձոր նշանակությունը »Հ արդյո՞ջեղել են ՏիգրանԹագավորի վզօրքում՝ փղերը, կամ էլ արգյ"թ Թով. Ար». չենվել է ինչ որ աղբյուրի տռղեկության վրա, թէ ոչ: « Վազանամարտիկ» բառի նման իմաստավորումը Թվում է չամոզիչ: Տվյալկոնտեքստում «Այրարատյան» անվանման բստ տակ,պետք է Հասկանալ ծինույթին ողջ Հայաստանր (նչվ Հոոլ.վ5ծ., էջ ԵՍ): Դ Ազդ ելե մեծին Տիգրանայ... զսբուծանու Մով. Խոր., Ա. ՆԱՆ էջ ՀԱծԼ ն "ազմ է նա 'Հեմ րազմախոչեմն կիւրբոս Պարսիկ...գալ «գնել

դօրավարներից մեկը: Փոքրը ինչ որոլէս Տիգրաներվանդյանի

10.

ի պատմագրագ: Պատերազմ յուզեալԱշդաՀծակայ...

Մով. Խոր., Ա,

Այս անձնավորությունը ներկայացվածէ

Քսերքսես

9...

էչ Վ5: ԳԼՈՒԽ

Տե,

5.

8...

ՍՏ

1.

`

Հժմտ.՝ քաֆջ ընդ ֆաֆս ելեալ... Ա, ՀԱ, 82: էջ քաջաց...»Մով.Խոր., դիպեալ

զօը գումարէր ի րեստանեաց զօրս գումարէր ի Սենեքերիժոս վերայբարեղազւողզղ... վերայ եռրա.. 39... ամս Թ» ի Կիւրոսէ, որ թաղաւոր Հեր Բաբելոնի

Քր-.Ա,

ն Հժմտ. «օժանդակն օժարուբազմադրուաոքն: Տիգրանայ... ն Պարսից Մարաց թեամբ ղկիւրոսունելով՝զիչխանութիւնն Ա, ԿԱՎԵ 85): ւջ ինքն յափչտակնաց»: (Մով.Խոր.,

ցնոսա...ն բնակեցուցանե

ի

Հախըամի...Մով. Լ

Խոր., Ա, ՕՕԸ էջ 53: տեղիս յառուցեալ 12. Պաւռերազմ յուզեալ Աշդաճակայ... մասում Արծ., Թով. սկզբնական ի Այս գլի բնակեցուցանելով:..

Հետ Տիգրանի մասին,օղգպատերազմի Աժդածակի պատմելով

տետագործում է որպես ղատմականծենք Եվս.կես. յյուրոսի դեմ Աստիագի ղեկությունները մեդական թաղաւոր ն. ն անկման մասին Մեդականթաղզաւորության պատերազմի ԱԺծաղկեցնում դրանք Մով.Խոր.փոխառվածպատմությամբ նա ավեդածակի դեմ Տիգրանիպայքարի մասին: Այլ ամենին սեփական աղբյուրով չծաստատված լացնում է մեզ ոչ մի Հայտնի

Համառոտ

Քսերքսեսի տեղեկություններըմեղական արքայազուներ մասին: Արչեզի ղտէթագաւորին... 13. Զայս դործ լունհալ Լիդէացւոց եւս. Կես. Քր-,Բ, չչ 198: Ի տարբերութրութիւն Լիդեացւոց: յուն Մով. ն

`

ՀԱ ի ՐԸԳԿԿ ր թթմթա Խոր», տեղադրումէ կրեսուինիրական Բենը կես.մրա. ռ

ագաւո

տաջես

.

ԿԻԹ.

ա.),

Թովման,

ժամանա389

կադրական սածմաններում: Այդ սլատերաղմը նկամանրամասն րագրումէ Հերողոտը (Մ էջ 76-86). կարնորտեղեկություններ այդ

պատերազմում Տիգրանի գլխաւորությամբ Հայերիմասնակեն պածպանվել Քսենոֆոնի կյուրոսապատու-

ցության մասին մում (Գ, գլ: Ս:

14. Իսկ Իբն կնս.,Քր., Բ, էջ 196: 15.

Տունն

միապետեցու... զդգերին Հրէից: Ն

ւս. .

Գագա Լիդացվոց թազաւորական Հարստու-

թագավորների

ռ

է, որը ծագումէ Հարստության անվանումն այլաբանական ՀիմնադրիԳոգիանունից: Ասորեստանցիները էին անվանում

թյան

նրան

անցնում էին Հայաստանողերթուղիները Սարդես բնդ որում Հայս300-350), (մռտավորապես տանիտարածքով էւ Միջագետքիսածմաննենրում թԹազավորասորեստանյան տանի 1 «արքայականճանաէր Դարեծ Համընկնում ների ճանապարծը այդ լավ ՀատվածիՀետ: Առորեստանցիներին արնելյան պարծի» ն ավելի ուչ ժամանակներում, է պածպանվել ծանոթ ճանապարծը ԴՃճոզ(7 դ. օրոք (Գր.Ղափանցյան թագավորների սասանյան

բաքաղաք

իսկ Հույները՝ Գիգեմ: Գուգղու, 16. եւ

երկայնադոյնս ի բլրակի զպատաղմունսն... մի տեղւոջ: Սույն Հասովածում,որի միջին մասը («եւ անդ մարգաԸէն եզը...հ բլրակի մի տեղւոջ») կրում է միջանկեալ բնույթ ե անմիջականկապ չունի Թովմայի պատմածի Հետ, Հատուկ չադրության է արժանի Մարբակատին անվանումը: Նախ մեզ Համարինչպիսի՞ չ քաօգտակար տեղեկություններ Հնարավոր ղել այս միֆանկյալ Հատվածից: եզը ժարգարէիխ Աստվածաչնչում ե Հոր Սաղաթիելի Զորոբաբելի ոչ մի ձնով հրար Հեւ անունները չեն կալվում, սակայնՀին կտակարանի «Գիրք եզբի անկանոն «Ես երրորդ»-ում Հանդիպում ենք տեղեկության՝ որ Սաղաթիէլ եզր կոչեցեալ» (Ա, չչ 251, ինչը մուծել է տալիս,որ լթերես Թովմայի վերոբերեալ աղբյուրը ենչ որ պարակատեղեկության նոն դրվածք է: Ը Հովսեվխու Փլավիոսի (Հնութջ.,Ա, էջ 454), եզրը մեռել ն թաղվել է Երուսաղեմում:Եզը մարգարեի ե ՍաՂախիծլթագավորի միջն եղած կապի Հարցը Հետաքրքիր է այնէ տալիս քանով,որքանով Հնարաւորություն որոչելԹովմայի տեղեկությանաղբյուրներիմոտավոր չրջանակն բնույթը: երկրորդկարնոր փաստն այն է, որ Մարբակատինը դտնվում էր Արզնքաղաքից ոչ Հեռու բլրաչաստ վայրում:Այդ երկուՀանգաՀիմք են տալիսմտածելու,որ Մարբակատին մանքները բառը՝ Մարտիրոսուղոլիս Քաղաքիբազմաթիվանվանաձեերից եկի աղավաղումն է: Հայկական4եր՝Նփրկերտ (//6/6167է)Համապատասխանում է ասորական ուշիԱ-ին, աք-նու-ին, որոնցից փացելեն ո16/67՛ննէ, ոււքօի նգլ 4եերը.արաբերեն ու աճ/ճնո-ինՀամազորեն սիճհնո ն 6/6 խո ձները,ընդ որում «վերջին վանկը՝ , «կերտ»,«կատ» երանականբառ է, որ նչանակում է քաղուք» (ն. ԱդոնցՀայաստանը էջ 16-17): Հուստինիանոսի..., նփրկերտը նույնացվում է Մեծ Հայքի մայրաքաղաք ՏիգրաՀեւ, որը կառուցվել է 77թ.մ.թ.ա.ՏիգրանՄեծի կողնակերտի մից Տավրոսյան(եռնաչղթայի Հարավային լանֆին, ոչ Հեռու ու-

ու

առա-

։

Այս տեղանքը արքայականճանապարՀծից»: ե, ավելիուչ, խեթական Հայտնիէր Հնագույնժամանակներից՝ որպեսզիՀյուսիսիցմոնեինԱղձճթագավորները, ուրարտական է ոլեւտ.ք անցնէինկղեսուրք լեռնանցքով, եիք (Արմե-Շուղլրիս) Հայտվում էին Բաթման գետի որից Հետո անխուսափելիորեն է Տիգրանակերտը, (որտեղավելիուշ կառուցվել դաչտավայրում Նույն ձեով էլ ասորական Մարտիրոսուպոլիսը): միջնադարյան մայրաքաղաք ՇոչիպԼիդիայիմայպարսկական

Աքեմենեան«մեծ

`

195): Այս ճանապարծով

«2-ԱԱԽՎԾԸՈ»

«քոտու էջ Թե ռի կողմից էին նրանք անկախ նրանից, անցնող զորքերը, 158159,

Հայտնվում էին չարժվում՝

պածրաԲաթման գետիլայնածավալ

զօրքերիՀամար վայրում,որը կարող էր ծառայելբազմաթիվ էին ծավալվում Հաճախակի կայան:Այստեղ որպէս ճամբարային խոչոր ճակատամարտեր: Այդպիսի մի ճակատամարտի մ-թ. առաջ 69 Թ. կենտրոնում ՀայտնվեցՏիգրանակերտը (թագավորի իսկ պարսից ժամանակ, Լուկուլլոսի արչավանքի է ածվել վեր (364-367 թթ.) Հետնանքով 1-ի արչավանքի Շապուծ Հետո ավերակների Միայն Մեծ Հայքի 381Թ. բաժանումից կամ Նփրկերտ վերականգնվելէ Մարտիրոսուպոլիս քաղաքր կյուրոս դեպքումէլ անվան տակ: Թովմայի պատմածի Քաերքսեսի Արչեզի Հայ ղորավարներ թաղավորի զորքը են ու

գալիս-Հասնում ներքո Պարսկածայքից Հրամանատարության վերաբերությամբ մինչն Արզն,որը տեղադրվածէր Նփրկերտի ն. տեղի է ունենում երորտեղ կողմում, դետի Հակագիր Բաթման է «եւ անդ, ի միֆի այլողավելացնում կարատեճակատամարտը: եւ վախճանեալ Սաղաթինլ Թովման,մարգարէնեզը թագաւորն Հիչենք Եթէ մի տեղւոջ...» բլրակի է Թաղի ի Մարբակատինա կառուցելով եպիսկոպոսը: նան, որ ըստ ավանդության, Մարութա սրբերի է այնտեղ թաղել ժողովել քաղաքը, Մարտիրոսուպոլիս բոլոր ազա տվյալկոնտեքստում վերոմասունքներ, բազմաթիվ ենթադրելու, Հիմքեր են տալիս որոչակի ՀեչյալՀանդամանքները Միսլերկատ, Մպըրկատ, Մարբակատինա անվանումը՝ որ է: մեկի աղավաղումն Մայֆերկատձներից 17. եւ զորդիսն Իսրայէլի առեալ...մեծաւ յաղթութեամբ: ու

գերի Հրեաներին Աստվածաչնչի Բաբելոնից Երուսաղէմ նե ոմն ուղեկցում էին Զորոբարելը Թագավորական գանձապած, որի անունըԱստվածաչնչի տարբեր4նռագրերում տարբեր է գրվում՝Սամանասար, (տե Ա եզը.,ԱՆԷ Շեչբացար, Սասբացար օ:.ՓԵ 14 16 նան բ գլ): Իսկ Յով. Փլաբ.երան անվանում է Միտրիդատ (Հեթջ.,Ա, Վե գլ: Ն 83): (Հարցիվերաբերյալ ւոե՛ս մեր Հոդվածը տանն «Թովմայի «Պատժութիւն Ն

Րոտ

Արծրունեաց»-ի

Արծրունիիչխաններիծագումնաբանական

աղբյուրներըւ

առասպելը»): 18. եզե.,ԷԸ,

16-18:

ԼԹ, 11, 15: ԳԼՈՒԽ Ջ

ՏիգրանՀայկազնեայ Կիւրոսի... ԲովանդակուԹյան տեսակետից այս չի Համապատասխանում վերնագիրը ՄԱ կոչմանն:Այն Եւս. Կես. փոխաուված պարսից թագավորների պուղակ է. -

Եւս. կես.,ՓՔբ., Ա, էջ

ամս Ը. կամբիւսէս մոգ ամիսսէ Զմերդգիս

Շմերգիսմող ԴարեՀՎշտասպա

ամս ԴարեՀ վեշտասպեայ

ԼՋ

Ցուցակը, կարծես, կապում է նախորդ պատմվածքը՝ կիւԼ րոսի, նրա պատերազմների ՏիգրանՀայկազնի դրանցում խաե ղացած

դերի մասին, այդ պատմությանն Հաջորդողտեղեկումեռաւ Թյունը, 22 «ի քսաներորդ ամի ԴարեՀի Տիգրան

Հայկազ-

նեայ»:Վեցերորդ դլի«իբուն բովանդակությունը ոչ մի կապ չուՀեւոչ նի վերնագրի 2 Իսկ յետ այսց դործոց...զանուանսե մատենիս: Հմմտ.

«այսմ Հետւէ...ի Հայս՝ոչ ինչ ճչմարտագոյն ունիմ պաամել քեզ. քանզի չփոլթ իմն ամբոխիցլեալ՝ այր զարամբ ելանէին ւիրել աչխարծիս». (Մով,Խոր.,Ա, 'ՇԱԼ, էջ 87): Լ

Տիգրան... Դարէի: Այս ցուցակներից երկրորդը է Եւս. Կես. (Քր-,Ա, էջ 104-105): փոխառություն Ինչ վեբաբերում է առաջին աա ցուցակին, Թով.Արծ.չի եչում ո՛վէ Հատկապես Ընդգրկվել ցուցակում:Ցուցակումնչված առաջին ան4ձԹերնա Տիգրան Երվանդյան նավորությունը թագավորն է.

-

ձրվրորդը՝Ադրամելեքը արդյո՞քՍենեքերիմ թագավորիորդին ն տան Արծրունեաց Հիմնադիրը չէ: Այդ դեքում Հաջորդ անուների տակ նս պետք է

Հասկանալ Արծրունի իչխաններին: 4. Ասուդ Ասուղզ որին Թովման (Արծրունին), ներկայացնում որպեսԴարեծՄՈ Թագավորի է ժամանակակից դաչնա-

Այեքաան Դը Լլ:ք

նոլ

ոչ

զա

առ

1. Յետ

Թով.Արծ. կամբիւսէս

դեմ մղված պատերազմում, Մակեդոնացու մեկում չի Հիչատակվում: Հը. Աճառյանը, ԽերԹովմայից քաղած տեղեկությունները, մասին նրա կայացնելով է դրանք մեկ բառով «կեղծիք» (Անձ.Բ, Հ. Ա, էջ 229ամփոփվում 8. նան 1հօուչ0ո, էջ 104, ծն. 1): 230: Տե՛ս 5. Հմմտ. «Ռվ «ջաֆք ջաֆաց... առնուցուն..»... փակեցեք ընդ պարօզանձինս արգելեալ որք Հայոց, ի Քաֆքդ կ արտաքս սպառնալեաց. արկանեք ձայն պօքդ Տիգրանակերտի է յարձակ դաչտի նե աղատ տեղւոջկռուելն զի քաջ արանց Ճաննանց գործ է արգելուլ փակել զինքեանս յերկիւղէ Գ, ճի 259-290): էջ կռիւոն»:(Մով.խոր., դերձետլ 6. Արծ. ՀնարածկերԹով. Հայկազնեայ... վՎաչադն

Բ

ր

աե

ար

է:

-

ԺԸ կացեալ

7. եւ

Ա, 7 Մակ., ՛

ամս Աղեջսանդըի...

ամ

ԺԲ:

Տե

)

.

մ.

կողմանց ի մեռանելնիւրում... չորեքծագեան իրբ մասին, թէ այն աշխարծի.... Ավանդությունը ( Էիր Թագաւորությունը օրոք բաժանել դեովս կենդանության ւ Ա, լատՄակեդոնացու չի Հաստատվում Ալեքսանղդը Մակ., / 11, 26): ողմից ժիչնե (տե՛ս Արբիան, չփոթում է ԱնտիպատԹովման Հետ: փոխանորդն Մակեդոնիայի Անտիպատրը բոսին Անտիգոնի 1օուտ0ո, էջ 105):

եւ

կլոքոանե

ի: ԻմբԱվան

Ն

.

բնակեյեգիպտոս 10. Իսկ Պտղոմէռս նենգութեամբ...

դուցանէ: ԴողոմէոսԵպիվանէս «ե... ՓնաղանդնացզՀրէաստան...» (Եւս. Կես., Բ, էջ 236. 8. 1իօոչօր, էչ 105): Ա..... կոչեցաւ, որ է Նիկանոր...«Ուստիմ. Նիկանովը Յա ղթ ող»1 (եւս. Կես.,Ա, էջ 349): մեռանի ի տէրութիւն... 12. Պտղոմեայ Հասեալ է: ն կայ Թով. Արծ. անդէն: Այս պատմությունը յ Յետ մաչծուան 13. մինչն Աղեջսանդըի... էջ 105, Եւս. կես., Քբ.,Ա, չջ 246-249 (Տ. 1օուչ0Ռ, Տե՛ս կայսը... ծն. 1: 14. Իս ետ Կ ամիանցանելոյ... ի Բախլ ֆաղաքի:Ջն 349 (8. էջ 102-103: Եւս. Կես., Քր.»Ա, էջ Մով.Խոր., 1.օուչ0ո, էջ 106, ծն. 2): Կիւրոս: Իսկ սերունդք Ասուդայ... այս երկրորդ ցուցակը նույնպես խանների Հու վերջում ծիշատակվածկիւրոսի ն նրա պլատմությա յ"մ բառ, նույնն է «կեղծիք» Հը.Աճառյանի եզրակացությունը Հ. Բ): -

ը

յեդիատ Գորանի լ

ը

ս

Նիոն |

ի:

ոը

Ն

արանի" |

-

անվավոր բ Աա. ւ.

16.

պիտկէն.... «պիտակ»բառից, այսինքն «Ետ ԱՄ», անտոծմիկ, առղօրինաձին, անարգված (1. 780150, չջ 107, ծն 7: 17. զի Հարցեալ լիներ, թէ ո՞վ ոք... խնդրէ զետ Վաղարչակ.. Հմմտ. Գիրք Պիտոյից,7, էֆ 95: Թով. Արժ. Հետնում է այստեղ, Համառոտելով, Մով.Խոր.,Ա, Է՛111,էջ 29, 11, էջ 30 (Ք. 1հօուչօո, էջ 107, ծն. 9): 18. Արչակտուհալպատերազմ ընդ Մակեդոնացիսն... ի Հայս... Թովմայի պատմությունը կիւրոսԱրծրունու սխրագործություններիմասին արժանածավատ չէ: 19... ն անուանէ զնա Արծրունի ի մեջ առնուլ: «Արծրունի» անվան կապակցությամբ Մով.Խոր.(Բ, ն էջ 111) մեջ է բերու Հետեյալառասպելը: «Եւ Արծրունիադ գիտեմ` ոչ այլ Արծրունիս, արծուխս ունիս, որք արծուիս առաջի նորա կրէին:Թողումզառառպելացն ռր ի Հադամժակերտի բաջաղանս, պատմին. մանկան նիրչելոյանձըն ն արն.Հակառակետլ, ն Հո...

Հոդվածը«Թովմայի

աղբյուրներ...», էջ3-8):

.

վանիԹոչնոլ՝ պատանւոյն Թալ(ացելոյ»: Թով.Արչ., չծիչատակելով կոնկրետվերոբերյալ առասպելը, ներկայացնում է «Արֆբունի» տոծմականանվան մի քանի այլ բացատրություններ, որոնց Հիմքում ընկած էին դեոնս նրա

օրօք

պածպանվածտոՀ-

մականառասպելներ: տես Է Ճճ(Այդ Հարցիկապակցությամբ քոմ աէ Ը. 5ոօՇ, 138 339):Թվում է, որ ամենից մոտ է իրականությանը առաջին բացատրությունը, որ կաղում է Արծրունի կոչելոյ» դաչտավայրի Հետ, ենչը անունը նչում է ն ինքը Թովման «այլ ինձ զառաջիննախորժելի է ի մէջ առնուլ»: զծաւատարմութիւնն 20. 8անդՀանել Պտաղոմեանց զժամանակ թագաւորումինչ ի Կղեոպատրեայ, թեանց... դուստը էի Դիոնիսի. Պտղոմ Հժմտ.՝ է Պողոժեանց... տիրելոցն եգիսոացւոց...» (Մով.Խոր., Ա, 1, էջ ծ): «.. կղէոպրայ դուստր էր Պողոմէոս Դիոնիսի...» (Մով.Խոր., Բ, ՀՕՄ, էջ 136): ՂՅՆՑուլ,

-

«Արծուիջ

-

Գրեցաթ:

Տե՛ս

..

եւս.

Կես.,

Հ: զոր

ընթերցասէրն Պտղոմէոս... որպէս վերադոյն

Հովս. Փլաւ., Հնթթ., Առաջաբան Հեղքնակի,5-3

Քր-,Ա,

էջ

115.

Մով.Խոր.,ՄՈՍ/ էջ 8:

ե թագաւորեալ Եդիպտոսի Աղեքսանդրի... աշխատասիրարար անցանել պատմութիւնս: Այսպատմությունը Թովման Հնարել է, օգտագործելով որպես սյուժեի կառուցվածքիօրի-

22.

սա

նակ Մով. Խոր. պատմության 2րդ

գրքի

10րղ

գլուխր

ն

քաղելովորոչ տեղեկություններ ՄամբրէՎերծանողի մասին անվավեր մի գրվածքից, որը մեզ է ՀասելՀետե յալ վերնագրի տակ. «Պատմութիւն սուրբ վարդապետացՀայոզՄովաէսի Քերթողի եւ

Դաւթիփիլիսոփայի,որ

կոչի փակք» (Տե՛ս ժեր

յոց

ն

«

Պատմութիւն

Արծրունեաց»-ի

տանն

23. Զորե մեր ըստ Հրամանի Հաջում,Գագիկ զօրավար դիմում է իշխան. Առաջաբանում Թովման Վասպուրական

Գրիգոր Արծրունեաց տէր ն Վասպուրականիչխան»-ին որ սույն 6-րդ Այն Հանգամանքը, իր պատվիրատուի: որպէս դիմում է Գագիկիչխանին, նչանակում է, որ Գրիգորում նա նա Հասցրելէ դրել միայն առաջինՀ-5

ոո" Աոաւեի գլուխները:

Այս Վածանս,զոր յիչեցաք... Թովմայի Հնարած է: Տե՛ս Բ դպը.,գլ. ծն. 4: կերսլարներից 25. Կիւրոս Ջաջուր Ցուցակըկեղծ է: 26. ԱրջամԹադաւորեալ Հայոց...ազդինԲագրատունեաց Եւս. Կես, Պատմ. Բ, ՃԱՌ", էջ 138-142: Մով. Խռոր., Ա, 1 (8. 1դօուչ0ո, էջ 109): եկեղաց., ն 27 Իսկ Ջաջուր ԱրծրուԲագրատունեաց Արծրունի... է: Հ նարանքն Թովմայի նեաց:Հատվածը 24.

-

՞

Այս եղն յամի յութուտասաներորդարքայի Պարսից:

28.

Ըստ

-

Թովմաննկատի ունի եբնույթին

Պարսից»: 29..ե

142):

(Մով.խոր.,Բ, Ճե11, էջ

արքայի Արչավրի

է որդի նորա: ենթադրվում Աբգար թադաւորէ -

դարում իրոք ընդունելէ թ. Սակայնառասպելը նույնացրել է նրան Արգար7 Հետ, պատմականճիչտ ժամանակակից Քրիստոսի հտ տանելով է մինչն.մեր թվարկությանսկիզբը (Ն. Ադոնց, ՄաւտեԱջ Հուստ., էջ 385: Տես նան՝ Ա. Անասյան,

3/ՄԻՎԸՐԻՎՇԸ/:ՕՐԾ

«1քուճյուտ ԸճքարԸԶ 8, Ա, էջ Է Շ. 9»-107 Շ. 125. 131Լ Է. 1ՇոլօքԸ ճն, 166818 ՕԾ /488184ք6,

ԱբգարՍե

ապրել է

Ա

մ.

քեիատոննությունը: որը

: ագիտություն, օրերն Խ/ՐՂո ԾԱ

քոյ.

ւ

ալոց Ի"Լ"9

8ճքԸտտ ԴՇՐԾՒՆՎԻԼ

Տե՛ս ՅովՀ., Ա, 9 (Ֆ. է: 3. ԺԲ, 20-21:

ՅովՀ., Եւ

32.

212):

Ը.

մարդ, որ յաչխարծ առնելզամենայն

ԽՆ լուսաւոր

ն

1իօուչ0ո, էջ 110):

կեցեալ Արֆամամս

ի...

աղբիւրն կենացՔէրիս-

ՃՇԿԱ: Տե՛ս Մով. 33. ԴարձեալվերստինՀրճուանօք... եկեալ Հասհալ զայս ածա եւ ոչ փոքրը ով ժամ ղզուարճացայց, Հմմտ. այժմ վայր ժամանակի... տեղիս, յորում մերոյիսկ , ասանելո

թոու-ւ:

Խոր.,Բ, Դ,

ՍԵՆ

Ի, ծասանեն յաստիեչ ԽՆ Աա հ անա ն ութեան ԲրիՂէմ ն աիչջ 64-65): մասին 14 Իւ ն խուրանի Տեղեկությունները .-

ան»:

ը

Կա

ը

-

Թովմանքաղել է Մով.վ Խոր.ր ովմա

ա

(Բ,

ՄԱՆ,էջ 147' «Իսկ Աբգարու "-

եկեալհ քաղաքն Եբ մեդեսիայ՝ միաբաննացընդ Արծտայ արքայիԴատրիացւո նմա ձեռն խԽոսրանա

ոյ»: Մով. Արծրուն Խոր, Տուն սատարս

,

տալով

այի տեղեկությունը Լաբուբնայից (էջ 19). (Այդ կապակցությամբ տես Ր Ճճճոզուլ, «.«Ղ0ոՐՋԹԸՀԱՇ թա ժԱՎԻլ», էջ 16-17): 35. եւ մեք զկարգ պատմութեանց... զանց առնել: էթիկետային ուրումն

փոխ է

"

'

բանաձե:

ՅՇ.Հերովդէս այլազդիորդի Անդիպատրեայ... Յիսուսի Տե՛ս եւս. Կես., Պատմ. Քրիստոսի չջ 32. Քր-,Բ, էջ 250. եկեղ., 2/1 Հնթք.,Բ, 12 դլ: 783 Գլ: 2183 37. Որպէս Յովսեպոս... ընդ մանկունսն: Հ Հղումը ւի չի Հաստատվում: Մանուկների կոտորածի մասին ե՛ւ Մաթ., Բ, 16. եւս.

մ

ձոասաներորդ Տիբերի

| վե

8, Տե, ատուծոյՏէրմեր...գայի կայսեր: Հմմտ. օծեալ չարչարանս ժիննուտասաներորդի ամի ՏիբերիԹագաւորութնանն»: եւս. Կես.,

յ...

(8.1.օ1Տ50դ, չֆ 112, 40.

Ցետ

ւ

Բ, չջ

2):

ծն.

Համբառնալոյ Փրկչինմերոյ 157:

ծն.

- Վ.

Բայցի գնալնԽուրանա... երկեան Վաչէն. Արշաւիր

զԱրչաւիր ի գործ պատերազմի... Ջի ածա բարեկամաԻսկ է ր ՆերսէՀ Խուրան ունկնդիր եղեալ ցեալ ԴարէՀի... սպաՀնարանքնէ: նեալզերուանդ: Այդ պատմությունը Թովմայի 3. Իսկ Սաշակ որդի Վաչէի.. ն մեռեալ ի նմին ի կաերթալ...ե

..

-

հս

երվանդ

՛

ո

էջ 155-156,

մեկ օրինակ է, թէ ինչպես Թովիրեն յուրածատուկ ձեով փոխում է Մով.Խոր.սլատմությունը ոմն Տուրի մասին, որր լրտեսություն էր անում տնից ապագա Արտաչես դայակին ՍմբաԹագավորի թագավորի ուղարկելով, ն այղ պատճառով սպանվեց տին,տեղեկություններ Հեւոո, ՏուրիծառաԱրտաչեսը Թագավոր դառնալուց Երվանդից: յության Համար Եր 15 որդիներիննախարարականպատիվէ ե Հո ծորանունով Տիրունի (Բ, (12/1 նորչում, կ ելո չնորչում, կոչելով ցեղը ննրանը րանց 174): Թովմանբաց չի թողնում մի Հնարավորություն ես ներէչ որդի Սածակին ռրպէս Արծրունիներից ժեկին՝ Վաչեի կայացնելու ւ փրկության մասնակից Տուրին փոխաթազաւորի Արտաչես է: որը նույնպես ծնարածանձնավորություն Ր ինում է Սածակով, կադրում Թովմա 4. Հայերենում վմայի բընագր յեր Տարունոյ.... Ը րնդունված «Տարաւն» (Տարօն) : չ արաբական ձեր (8. Օ150Ռ, էջ 15, բբ «Տարուն» Հետէ ի 6): մ, Գոմ ՄիՕուչ0ո, է Սմբատայ... ի Մարաց էջ Տե՛ս Մով.Խոր.,Բ, ՆԱԼ, չչ 163 (ի Ր

ա

էշ. ե րը

Վարդանյանի): Դ

ը

Կես.,Բ, չջ 260: ՅՑ.Սորաորդիք Հինգ ծնանի...ե Հալածանացն Քրիստոսի... / "7 Հնեթք., Բ, 217, գլ: 783 ն Հ Արձտի պաճրովղէսի տե՛ս տերա ին Հնթք., Բ, 111, գլ- 181712: Մով. Խոր., Բ, ՛

Մով.Խոր.(Բ, Հմմ,

նան

ման

սն:

ՀԱՆԻ

է

պանս: Այս պատմությունը

-

աս

բիչ: Հիչում

Գրո Ա Ան / Յայնմ Հետանեալ. Ագդէի վ Տորթ անալ» Իմ ԳՏԱՐ» Մարգո (1. 18օուտօո, չի չէ 5): Էր արկ ԱՑ ա լ ագաւորեաց... աար րան Գայիոս փոքըն էս: չչ ուտոր «Գայխոս (1. ամիսս 11:օո150դ, ԻԱ չջ ԱԱ ի ԼԱ ամի ութիւնն Երուանդայ լուեալ...Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ. Աս: լ իոն Թ ուրան Յունաց... ամի... Ըստ թագաւորին էսիԱա ագիաի (Բ.ՍԱՌ աաաին փոխ Հ աոած Մով. Հչ Ա Լ 173-174) ((Բ, ՍմբատըԱրտաչեսին էջ Մով. Խոր. Վ էբ Ա "էբ: Եկեղեց Ա Ի» կոյ Ղեւ ի վերայամենայն երկրից Հայոց ե Ն ան Թագաւորացուցանէ ե» Բարը Հեթք, Բ, 41, Թովման,Հնարելովիր ամի ԴարեՀիՊարսից արքայի»:( 7լՕուՏ0Ռ, չչ լ: 20. պատմությունը ԲԱ ՐոԻՆԻ ՀիչատաԲ Մով. «ե ազո ԳԱԼ խոր. ծՀամապաՀոոնյալ հրվու Խոր.Պատմության Մով. Սույն՝գլուխը Րծրունւոյ...» Ա. Ա՛Ն էչ 147. իսկ (Բ, 2ԶԱՌՂԷՎՆ)1) վերապատումնէ, որի Մով. վ Խո

Բ, ՇԱ,

Ր

ԱրԲայցոչ

ւ մածուն .

,

.

ամս

.

Մ Մով.

րբոյ:

արբոլ:

112,

եա

Անանուն աե

ամս

Գլ

-

,

որ`

ո

ծն.

Գն

,

ալս

,

'

Դ:

.

՛

,

բ

|

Ս

աղե

առաւո

Արտա

Խո ը: կե ս.

ծն.

,

ն

ՃԼ

.

աոոմ-ից

գլ.

,

6:

Մ:

.

ս

նա

ործ.

,

(

ա

ա

.

Հ):

Դ

ԱՈ

ԱՈ

Ղ

Գոր

ուրանայ

Խոսրենայ (Բ, ՃԱ, Արծրունւոյ... Է...

(մոտ

12-38

ուրու

գե

դայեկին նորա կանոտայ... էջ 161):

ԳԼՈՒԽ է

Ներսէն... պարթեւԱրտաչես (Արտավան) //1-ի թթ.)

ջ

:

առումն տասխանգլուխների ավելացված է Խուրանի որդի Վաչեի ն եղբոր հր իսկ Հնարած պատմությունը: սխրանքների

որը

նշանակվել էր Բաբելոնի կառավա-

է,

1...

ձիւնալիր սպիտակափ բարձրագագաթ ակափազ....

որին

Արչավիրի

ԳԼՈՒԽ Ը

Ն

որդին,

ջը

-

Փխո. շի

Մով.Խոր., Ա, 11, էջ Անան.Արժ.,էջ 465):

(Նորայր.Բիւզանդացի Թով.Արծ.ն

'

ըեղղդեմ ծիծաղելով ծովուն... զկապուտակ ծիրանա-

2...

փայլ դաչտաձե ծովն... Հմմտ.՝ «... յորժամ միտ եղեալՀայիցիս ընդ ծիծաղել չուրց նորա, որ ազգի ազգի դոյն ցուցանեն... մերթ ծիրանւոյ, մերթ կապուտակի...» (Բար.Կես., Յաղագսվեցօրեայ., չջ 120): 3... «Հա գիներեր... Փխո. Եղիշէի Այլակերպութիւն 236: էջ Քրիստոսի», (ՆորայրԲիւզանդացի, Թով.Արծ.ն Անան. Արծ.,էջ 466):

ռ

է նրանով, է Արծրունիոր տեղեկացնում Առասպելը Հետաքրքիր ների Հին մեդական գծի ընդձատման մասին. տոծչմի արական

Կազմեալ Ասկղեպեայ վարժմամբ...Բուժիչբույ8 7 Ասկղեպիոսի սերի մասին սվատմում է նամ Ղազ.Փարսզ. մատե՛ս Հ....

Ն

ին ծն.

1):

Հ.

5...

«ՏՇհՕՈՇՈ». էջ Մանանդյան հ

չէն մար

(Ի. 1օուչօո, շո...

մարգարիտ յօրինէ վՎքարաբլուրն

բառով:Ճիչտ կլինիայդ կապակցությունը կազմող բառերըբա-

ժանելՀետնյալ «մարմար դարիտ»: ԱղնՀայտ կերպ` է, որ ԳՐիչը տողադարձելէ «մարմար» բառը, որը, ի տարբերություն «մարդարիտ» բառի,Համապատասխանում է Հատվածի բովանդակությանը: Հարող«գարիտ»-ր Թերենս, «քարիւ» բառիաղավաղումն է: Այդ դեպքու բառակապակցությունը ուղղելիէ Հետնյալ կերպ՝ «չէն մարմարքարիւղզքարաբլուրնյօրինէ»: 6. Մատ՝ Եկջ Արւոամատ... թարգմանի. Նմանվելով Մով.Խոր.,ռրը «Մարմեւո» դաստակերտիանվանումը բացատրում է պարսկերեն«Մար ամաղ»,այսնիքն՝ «Մարնեկավ»(Բ, էչ 173)բառերով, 2Լ71, «Արտամատ» Թով. Ա րծ. անվանիմաստի նս բխեցնում է պարսկերեն «Արտաչէսամադ», այսինքն՝ եկավ» բառերից: «Արտաչեսն 7. Իսկ սրբոցն որ ի Սուկաւէտլերինն...մեզ չէ յայտ: Տե՛ս էջ 172-174, 176-185: Սոփերք, որղի Վսչէի... ծ. Սաչակ ինչ վերնում ( Է գլ) Փոքրը Թովմանարդեն գրել է Վաչէի որդի Սաչակիմասին, որով նա է Մով.Խոր.հույն Հանզամանքներում փոխարինել Հիշատակված Տուրին: Այդ Հնարած Սաճակիկապակցությամբ Հր. Աճառյանը

|

,

գրում է:

այս «Արծրունին

մոռանում

է

ն

ասում,

սուտ

որ

սղատմելուցՀեպատժությունը ժամանակ(685-129) Արտաչեսի ոլա-

լատում պատիւ գտավ ն ստացավ Աղբակգաւաոր

(Անձն.

բառ

տոծմի վերջին ներկայացչուծին՝ Անուչը «ի զաւակէ Աչդածակա» ամուսնանում է Խուրանի Հեւո, ոիը ստանալով Թոռ՝ՍաՀակի կնոջ էւ Հեւո որոլնսօժիտ Աղբադ դաւառը,տոծմիդած պատիվը մտնում է Արծրունյաց Արծրունիազգանուն կրելու իրավունքը, ծաղումնաբանական ցուցակի մեջ, ինչի չնործիվ իչխանների է չարունակել իր գոյատնեումը: Այսպիսով տոծմը տվյալ Թովման է Արծորի միջողով ստեղծել դեղքում էլ դիմելէ ոյն սքեմային, արական դծով տոծմաղպետ րունիների Սենեքերիմի ծադումնաայստեղխոսքը վերաբերում է Թովմաբանությունը:Հետնարբար, իչխանական տոծմի մայրական յի ժամանակակիցԱրծրունյաց գծին:ՀենվելովՄով.խոր.ասածի վրա, թե «... այս յայտնիէ է որպէս դիւտ նա-. զի դժուարածաւաք ն չտաժանելի ամենեցուն, խարարականացազգացձննդոցյերիս որդւոցն Նոյի, զորքան կամք իցեն խուզել ումէք ըստ իւրաքանչիւր դարուց» (Ա, Մ, էջ ձղդտումէ մայրական գիծը նս կապել Նոյի երեք 17), Թովման է դեղորդիներիցորեէ մեկի Հետ (ինչպես վարվել միջոէր Շամիրամի չառավիղն ջում, որը Սեմիորդու Ասուրի ու

նան

Այսպեսէ ձեռագրում(էջ 130, 2/19-20): 1 (56)-ում «չեն մարգաբիտ զ.քարաբլուրն»: «Մարմարգարիո» բառակապակցությունը ատրված է տողադարձությամբ՝ ձեռագրում 18-նրորդ տողը է «մար»-ով, վարտվում 1Ջերորդ տողըռկսվում է «մարգարիտ»

տո,

էչ 349): Սակայն Թվում է, որ ՏուրինփոխարինածՍածակին Հետ: Է ն Ը-երորդ պետք չէ նույնացնելույս Սածակի գլուխների է այն մոքին բերում,որ այն մասում, որը բովանդակությունը ն կապվածէ Արտաչեսի պատանեանմիջականորեն մանկության Հետ, Թովմայի աղբյուրն էր Մով. Խոր.,իսկ այն ինչ նա կության գրում է Ը-հրորդ գլխում Սաչակին, Հատկապես,Ջայլմայրին նրա դատերԱնուչիմասին իր Հիմքում ունի Արծրունյաց ՁԷչխանների տոչմական առասոլելը, թերնս վերամչակված: 9. Բայցկին ոմն յազ էն Աժդաչակայ... դիմեցուածոյն:Այս է առաջինանդամ է միայն Թով.Արծ.: առասլելըռ"լատմում

1/

Սենեքերիմի

վերաչարադրանքին, ցով): եթե փորձենք, Հետնելով Թովմայի

ականգամԹով. Արծ.սպարզորոչ դառնալ Հետ, ապա առաջին մեղական ծագումը Ա գրքի 5-րդ նարկում է ԱրծրունիննրիԻ Թե ինչպես Տիգրան թագաւորըդերի է գլխում, պատմելով, «ոմն» վերցնում երկու մեդականարքայազներ«ի զաւակէ Աչդան ծառայության Համարչնործակաց» ցուցաբերածՀավատարիմ Հում նրանց արծվակիրների պատվավորարքունականպաչտոնը Արծրունին, ոչ թե չնորչում, այլ իրականում, վերադարձնում Խեր, բուն տաչմական տիրույթ Աղբակը: Շարունակելովիր է մեզ Հասցնում «դժուարածաւաքե ւաժանելի»դործը,Թովման է իր Ա որին նվիրված մինչն Զրադաչտի ժամանակաչրֆանը, թԹաԳՐՔԻ 3-րդ գլուխը, վերնագրված«Վասն Ասործստանհայց

եւ եւ Թէ որպէս Զրադաչտ Մանիթոպկացնալ դաւորութեանն եւ կողմանց, մոլար ուսմանը նոսա»: ԹովզլխաւորքԱրեւելից Եւս. Կես. եր մայի աղբյուրներից առաջինը՝ ԶրաՔրոնիկոնում, է նվազագույն դաչտի մասին խոսելիսռածմանափակվում տեղեե Հեւո. 1 Ջրադաչտ կություններով,կապված Շամիրաժի հ Շամոդի արքայի բակտրացւոց ռպլատերազմեն ն ս"պարտութենէ մոդ արքայ բւսկտրացւոց՝ միրամայ.»(Ա, էջ 91): 2. «Զրաղդաչտ ճանաչի ընդ որում պատերազմետ Նինոս» (Բ, էջ 64): Այսպիսով, Հետ: Այդ Եվս. Կես. չի կապում Զրադաչտին մեդացիների Հարցում Թովմայի աղբյուրն է Մով.Խոր., որի ստեղեկությունե է նա: Շամիրաժը ները անմիջականորեն օգտագործում «կողմն ն նապէետվերակացու Ասորեստանի Նինուէի թողու զԶրադաչտ մոզ ն նածապեւտ Իսկ հ լինել սխալանաց ինչ մեղաց: ւու տիկինն ն Հակառակութիւն հ ներքս անկանել, ԶՁրադաչտի

պատերազմ ի վերայ նորա յարուցանէ Շամիրամ, քանզի բռնանալ ի վերայ ամենայնի խորձէր մարն: Եւ ի սաստկանալն փախտականլինի ՇամիրամյերեսացԶրադաչտի ի պատերազմին՝ Հայս» (Ա, 471, էջ 55-56): Լինելով մեդացիների նածապետ ն. մեդական Թագաւորության Հիմնադիր, Զրադաչտը, Հետեարբար նան ե մեղական թագավորների, դրունց թվում նան. ԱժղաՀակի իգական գծով Արծրունեաց հչիիաններիտոծմապետնե էր: Թովման այղ մասին ուղղակի չի գրում, նախ ելնելով սւյն Հանդամանքից: որ Արնելքումկանան չէին ընդգրկումծագումնաբանական ցանկերում, ե ինչը ավելի կարնոր է, որոծետք պաշտոնական Քրիստոնեականեկեղեցո տեսանկյունից Զրադաչտը անցանկալի է արդյոք դեմք էր: Գոյություն որեէ կապ Զրադաշտին ունեցե՞լ մեկնուժեկի միջն: Այդ ծարդին ւպլատասխանում Նոյիռրդիներիպ

Եպիփանոս «Հույները կիվրացուՀետե յալ ւտեղեկությունը. ասում են նրա (իմա՝Նեմրոդի -ՍՄ. Դ) մասին, որ դա Զրադաչտն է

առաջ չարժվելով դեպի արնեելյաներկրները, դառնում է Բակտրիայի բնակիչ: Այստեղիցէ տարածվում երկրով մեկ անօրինականությունը,որովետենծնվում է ոչ բարի դիտության՝ Հնարողը, ինչպես աստղագուչակության ե մռգության այդ մասին. Համենայն ղեպս, թե ճիչտն ոմանք ասում են Զրադաչտի ժամանակաչրջաննէր, ե ժամանակի ասենք, դա Հսկա Նեբրովթի Լ առումով այդ երկուսին՝ հրարից Նեբրովթին Զրադաչտին մեծ բաժանող տարածությունը այդքան էլ չէր»: (Տե՛ս Քճո՛010ջ106 ՔՒԶՇԸԳ6, |. 41 ք. 186): Նման տեղեկություն չկա ոչ եվս.Կես., ոչ երկրորդ էլ Մով.Խոր.մուռ, սակայն Թով.Արծ. Պատմության գլխում: ռր վերնագրված է «Վասն Բէլայ ե Բաբելացւոցնն. նոլին առասպելաբանութեանցն», կա Հետեւյալ վկայությունը. է,

որը

զինքն աստուած, ն թասաստիկ զօրութեամբ՝ առնէր ե նչանս հ Բաբելոնի դգաւորեհալ ն աչօք մինչն ի դարմացումնամենեցուն», կախարդութեամբ ապացուցումէ, որ Թովման ծանոթ էր վերոգրյալ, որը կողմնակի որտեղ Նեբրովթ-- Զրադաչտը կամէլ մի այլ նման առասպելին, Հետնում էր զբաղվում: Այստեղից կախարդությամբ է, որ ուղիղ վայրընթած գծով սերում էր Քամիորդու ՔուԶրադաչտը չից ն Արծրունյացիշխանների ընդջշատվածարականդիծը ծաՄով.ԽոԹով. Արծ.չի բավարարվում դում է Նոյիորգի Քամից: է Հաղորդած այլ ներկայագնում տեղեկություններով, րբենացու նան Զրադաչտի ուսմունքի էությունը, այսինքն այն ինչն ըստ կարող էրԼէԴրա ւսվատճառր Մով.Խոր.ռլեւոյքչեր «երկրորդել»: ռ րի մեդական Հին որ Արծրուննաց տոծմը, արմատները նել այն, առնում են ուրարտական դեռես ժամանակաչրջանում սկիզբ քճծ01ր, 1: 1 Շ 99(ան՛ս 1ք. Սաոճոումո, 11«տօքաոօ

-.՛ԱԽՐՑԽԸՐԱՎՑԸԽԱՇ

«Իսկ Նեբրովթ ինքնադիմարար ասաց, առ

Ը

4թղքյու,

ՖԽոքոնոաքաո, 3քճքըրօ6 Ը.

ոքօաըո0շազճմնտ

աճեճքճքԸխՕրՕ

քօգն84

29--37) զրադաչտականներէին:

Զրադաչտիկյանքի (028-551 թթ. մ.թ.ա) ն քարոզչության են (որի Մեդական թագաւորության Համընեկնում տարիները 2 ծաղկման ն, ապա, անկման սկիզբըսաձմանվումէ ժամանակաչրջանի Հետ (612-553 թթ. մ-թ.Հ.), երբ մեդական մշակույթի ն կրոնի ազդեցությունը տարածվելէր մեդացիներից

վրա: դեպի Հյուսիս, Հարավ ն արնելք ապրող բոլոր իրանցիների ոչ միայն (Տե՛ս Բ. Փքճտ, Է1ոշրճճած 11քճոճ, Ը. 113): Զրադաչտը են աղբնածապետն էր, այլ նամ ինչպեսվկայոմ մեդացիների աստղադգույուրները, մոդ էր, այսինքն սովորականընկալմամբ՝

ըստ Հետնագույնավանսաոեհղծող, չակ, աստղադուչակության է մոդերին որդույթի՝քուրմ: ՍակայնՀեբողոտը ներկայացնում Ն. Ադոնցը(«Հայասպես մեդական ցեղերիցմեկը (Գը-Ա, Ֆ101):

տանը Հուստինիանոսիդարաչրֆանում»,էֆ 417), անդրդառնալով է, որ ւովյալդեղքումխոսքը ոչ Թե սույն տեղեկությանը, ասում վեց տոծմերի մեղականցեղը կազմող վեց մեղականցեղերի, յլ մասին է, ընդ որում մոդերի տոծմը գերիչխողդիրք ուներ:Ավեսպարսկա-մեղական տական դրականության մեֆ Ջրաղաչտը ն (տե՛ս էչ 419, ծն.1): աչխ., նույն է «տեր» «կրոնապետ» կոչվում դարձել էր, որ Փրմական պարտականությունները Հետագայում են մոգերի տոչմի ձծամար «ընտանեկան մասնագիտություն» (Տե՛ս 3 Փքողզ, Է/1ԸՂ6ՂՈ6 11քճոճ, Շ. 112):Հնագույնժամանակնեայդ պեղին: չէին նս պատկանում րում Արծրունիները արդյո՞ք արձանագրութՌԻրարտական թագաւոր Մենուայի(1.4ղդ.Վերջը) (7ԼՏԱԼԼ.Լուանվան կողքին յուններում ցեղի, տեղանքի, քաղաքի

է նան 41-151Ե641ու Հիչատակվում անունը՝ «Արտսուատտվածի աստծուն բեդինի ցուլ ւ 2 ոչխար» (ե՛ս Ս. Բարխուդարյանի եչվ. Հդծ.):Այն Հանգամանքը, որ Արծրունիները պածղպանել, ընդունել են Արծրունի չի նչանակում, որ ազգանունը,արդյո՞ք աստծուն» «Արտսուբեդինի երկրապազության ծիսակարգում, են նրանք կատարել քրմական ֆունկցիաներ: Չէ՞ որ պատածա-

կան չէր, որ ՇավասպԱրծրունինՎարդանանց պատերազմիժամանակ եկել է Հայաստանմոգպետիուղեկցությամբ: Բոլոր դեպքերում Արծրունիները, ո ղետության որոնքՄեղդական անկուժից Հետո, ՀայտնվելովԱրնելյանՀայստանտանի, այսինքն Հայոց պետականությանձեավորման արնելյան կենտրոնի տարածքում, են, պածպանելով Հայացվել նվիրվածձություն զրադաչտականութո րը դավանում էին նավ ծայերը (բատՍտրաբոնի՝ մանը, ««վարսիկների բոլոր սրբազան ծեսերը Հարզգվումեն մեղերի ն Հայերի կողմից». գր: Հճ, էջ 532), ն ՄԵՀրուժանԱրծրունին, որը պար1/ զորքը սից արքա Շառլուծ գլխավորելով ներխուժեց Հայաստան, էլ դավաճան (ինչպեսանվանումէ նրան Ն. Ադոնցը, ամեննին տե՛սնչվ. աչի. էջ 53, 54) չէր, քանի որ երբեք թրիստոննհություն չի ընդունել,այլ զենքը ձեռքինւզաչտպանում էր հը նախնիների Հավատքը: Համաձայնխնդրո առարկա առասվելի, Արծրունյաց տոծմիընդծատված արական դծի ներկայազուցչուձծի Անուչը ամուսնանում

է

Արտաչես թագավորի Հրամանով Խուրանի Թո-

ոան՝ՍածակիՀետ, որը իր կնոջ Հետ որպես օժիտ ստանում միայն Արծրունիների տռծմական տիրույթ Աղբակը, այլ,

է ոչ

Փամա-

ՄԱՂ դած "լատախասխանորեն, պատիվը Արծրունի անունը կրելու իրավունքը: Իսկ ո՞վ էրը իրականում ինջը՝ Սաչակը: վեր է, որ նա Արծրունի չէր: Սակայն Մով.Խռոր., էնչկասկածից նան պես նրան ՀետեողԹովման, նրա պաղ՝Խոսրան-խուրանին ու

ն

ներկայցնում են որվես Արծրունի: մասին Մով.Խոր. Խոսրանի էր ըստ որի Աբգարթագավորը աղբյուրն Լաբուբնան, օգնության է ուղարկում Դետրայի թազաւորԱրեւինմի դունդ զինվորներ «ոմն Խոսրանի» գլխավորությամբ(տե՛ս 1թ. Ճա ւող, քԽՋԱԸԽԵՑ «քաճխտնին Շ. 98, Լաբուբնա, Թուղթ Աբգարու, էֆ 19): Ինչսլես նչում է Հը. Աճառյանը Բ, էչ (տե՛ս Անձն. բառ., 528), խոսրան անունը-սիրիսական «ՂՇՏԻՕՂ» անվանը: Դա վկայում է այն մասին, որ խուրանըկապ չունի մեդական ծազում Հեւո, այլ Հանդիսանում է ԾուիբիՇաունեցող Արծրունիների Հիղյան Հարստության Հետնորդներից մեկը: Ամենայն Հավանականությամբ Մով.Խոր., ծանոթ լինելով այդ, կամ մեկ այլ նման «ոմն Հարմար գտավւալ Լաբուբնայի աոտսվելին, խոսրանին» Հ. Արծրունիազգանունը: Ինչպես անպես էլ Ն. Մարկվարտը,

ԱդոնցըՀամարումէին, որ Արծրունիները ծագումեն Ծոփքի իսկ Գր.Ղափանցյանը Հարստությունից, Շածիդյան ընդունելով մեդական ծագման Հնարավորություն, չի բաԱրծրունիների ցառում նան նրանը ծովփենականծագումը (Տես Ն. Ադոնց, դարաչրջանում, էջ Հուստիանոսի Հայաստանը

ծն.

1:

433,

ծն.

1ք. Խճոճուղաո, 11210քոռօ-ՄԱՄՑԱՇՐԱՎԸԸՐԱԱԸ քճ607

էջ 461, մ

7.

ուրարտա-մեդականծազումը ապացուցում Արծրունիների տե՛սվերը նչված Հոդվածը):իրականում է Ս. Բարխուդարյանը, է տեղական իչխանականւռոծմի, որի ակունքները կատարվել են առնում ե ուրարտականժամանակաչրֆանում, սկիզբ Ծոփքի Ը.

58:

Շածիդյան Հարստությունից ծագող եկվոր իչխանականտոծմի

է Ն. վերլուծությունը Հաստատում միաձուլումը:Առասպելի «այն Թեզը, որ նախարարությունը է իրոք բաղկացած Ադոնցի

տեղականն եկվոր տարրերից»ն որ այն «... ծազում է երբեմնի (Տե՛ս նչվ. ինքնուրույն էթնիկական խմբակցություններից»: որ ինքնին զուրկ չէ իրական Հիմթից, աչխ., էջ 516): Առասպելը, է նան այն տեսակետից, որ ծանդիսանում է յուրաՀեւտաքրքիր տեսակ խործրդական արտաչայտություն երկու կրոնների բախ-

ե արեմտյան՝ արեելյանզրաղդաչտության Սիրիայից Ծուվմանը՝ Քի միջոպով Հայաստաններխուժած քրիստոնեությանը: Մեդական զրաղաչտությունը դավանող տոծմիչառավիղԱնուչը ա-

է Քիիստոնեական գաղափարները կրող Ծովքի ծարստության Հետնորդ ՍածակիՀետ: ԱյսպիսովԱրծրունյաց իչխանների տոծմը վեր է ածվում յուրորինակ մի ասպարեզի,որտեղբախվումեն դրադաչտականե Քրիստոնեականգաղափարները: Այդ է վկայում Թով. Արծ. պատմությունը ՀավատիՀարմուսնանում

մասին,որոնքառաֆապերիվերաբերյալ ւտարաժայնությունների

«սքանչելի» ն «Հրեշտակակցել են Ղազար ուսուցիչ՝ Փարպեցու բոն» տերԱղանի Պատմութիւն, (նրա մասին ե՛ս Ղազ.Փարպմեծ ն 13, 93, 411, էջ երա Հոր փասակ (-օ«Վրամ Արծրունու Փե. Ձամչյան, Ա, էջ 518: Գր. Խալաիչխանն» Պատմութիւն, նե գործք նորին,չջ 8: Հ. Աճառյան, Թեանց,Ղազար Փարպեցին Անձ.բառ., Դ, էջ 126) մեչն, որը ծակամիտէր զրադաչտությանը ն ՄԵՀրուժանԱրծրուպաշտպանում նրա պապ՝ զրադաշտական նուն: է, որ Վարդանանց պատերազմիժամանակ Հատկանչական Հետ Հեռանում է Բյուհր Հոր ն երկու Հորեղբայրների Աղանը ն վերաԹեո ՞վ է լինելուծաղթողը, զանդիս,կարծես սպասելով, Հետոյ,մինչդեռ նրա դառնումմիայնպատերազմը ավարտելուց են մնուժ ն Հայրն Բյուղանդիայում: Հորեղբայրները ընդմիչտ Ըստ երնույթին,քածանայական աստիճանը Աղանըռտացելէ վերադառնալուց Հետո ն չատ առաջացելայդ Հայսատան աս-

սլարեզում: Դատելով Մով. Խոր. պատմածից, նույն սրոբլեժը

ստարաձայնությունների պատճառ ՄամիկոնյաննեԼ, էջ 119): (ոե՛ս Գ, Րի ընտանիքում դեմ Զրադաչտության մղվաղ պայքարումՀաղթանակ տանելուցՀետո Քրիստոնեական արել է ամեն էնչ, որպիսի տրադիցիան ոչնչացվեն զրադաչտության նախկինում ունեցած ազդեցության բոլոր Հետքերը: Եւ նրբ Թով.Արծ., փոխանակսածմանավակվի եվս.Կես. ն Մով.Խոր. Ժաֆմասին պարունակվող դործերում Զրաղաչտի տվյալներով, րամասն ներկայացնում է զրադաչտության էությունը ն Հետո Հերքում այն, ելնելով Քրիստոնեության Հանդամանալից դիրքեէ մաքրել բից,ապա դրանով նա փորձում Արծրունյաց տոՀմի բարի Համբավը զրադաշտության, իր տեսակետից,արատավորող բծից: Նույն այդ նպատակինէ ծառայում իր իսկ ստեղծած ՎաՀան Արծրունու կերոզարը, սբ. Վարդանին ոչնչով չզիջող,որպես վերջինիս զինակից ն վկայակից: 10. Համամ... նչում է Հը. Աճառյանը ինչպես (Անձ. Հ. Ա, էջ 23), Հնարավոր բառ., չէ որ երկրորդ դարում Հայերը ի դեպ, ըստ օգտագործածլինեին արաբականՀամամ անունը: իր փոխարինելէ նրանովՄով.Խոր.Աբեղյանսովորույան, Թովման ուն ների տոծմինածապեւտ մի ճարպիկչողոքորթ ն. Աբեղոյին, նման Հաճոյախոս մարդու. բնավորության գծերով Թովման օժոնլ է նան Համամին «սէգ, ե ամբարչաւան, ժոյլ ն թոյլ պատերազմիդգործ...»: 11. Եւ նուազեալաղգինԱրծրունեաց... ի Բակուրակերտ աւանի: Համամի,նրա առաքելության որպես դեսպանի,վերադարձի ե մածվան Հանգամանքների պատմությունը Թով.Արծ. (Բ, 1) Հծնարելէ Մով.Խոր.Պատմության Հիման վրա, որտեղ ոմն... ն փոխարինում է «... զԱբեղոյ Համամը զայր չոյտ չղոդարձավնան

առ

(չչ 190): մարար...»

Բարդեան:Անվավեր: կորովաձիգ աղեղնաւոթադաւորեալ... 13. Վաղարչալ 5.՛ս Մով.Խոր.Բ, Լ4/Է, էջ 200 (8. 14801508, էջ 120, ծն. 12. Առ սոքօք

րաղն:

42):

էին...

Ն

գոյժ 14.Անդ Բարգեան....

զմածուանէ

քագաւորին: -

Դ դեմ պատերազմում Հազրաց» «Հիւսիսայն ասպետ Բարգենի մասին վկայում է միայնԹով. Աչուռի մասնակցության Արծ.: 15. զամենայն ժամանակս որ թադակենաց Խոսրովու, ամս

ԽԸ: Մով.

ւորհաց

Խոր., Բ, 121777, էջ

212:

ԳԼՈՒԽ Թ 1.

Շասանէ Համբաւ

մածուան

ՍասանաԱրտաւանայ...

կանի... Տե՛սԱգսթ.,8 18, էջ 120, ծն. 6): 1հօուչօո,

Մով.Խոր.,Բ, Լ11,

էջ

202-203

Հասեալդաւող

(1.

մած... իւրոյ մերձաւորէ: Ֆես 8 32, էֆ 120, Բ,1217,էջ 211-212 Մով.Խոր., (1.7հօուչօո, Ագաթ. ծն. 7): Ց... կայսըն... ոչ խաղաղանայրերկիրս... դիմեցին «ե՛ս Մով. Խոր.,Բ, 121, էջ 214-215 (8.18օուչ0Ռ,էջ 121, ծն. 1): 4...ն ոչ զխաղաղութիւն կայսր,որ մինչեի Պոռորոս Խոր., Բ, 14311, էջ արար խաղաղութիւն ընդ Արտաչրի:Մով. 212-216 (1.1հօուչօո, էջ 125, ծն. 2): 5. Աստանօր ոչ է ինձ յայտ...կամ Հենվելով Մով. Խոր. այն Հայտարարության վրա, թէ «.. ինչ զկնի մաՀուանն Խոսրովայ մինչն զթագառրութիւնն Տրդատայի ժամաՀամապատմէ (Փերմելիանոսը)՝ ստոյգ խակսանիչխանութնանն ԱՓ «2 էջ 214) Համառօտ ( Բ, քեզ բանիւք», բելովեբկրորդեմժք սածմանափակվումէ «... միայն զազգին (Արծրունեաց) Թովման րոտ չարս գիւտի աչխատութեան.. վարել մինչ ի թագաւորել Տրդատայ»:Այդ աշխատութեան արդյունքն էր Արծրունեաց 2-հրորդ ն վերջին պանկը, որը նախորդների պես իչթանների 2...

ն

Մ

առ

առ

զիա՞րդ. ռ

է: Այս վերջին մոտեցնում Թովման ցանկիօգեությամբ անվավեր

Հայաստանում քրիստոնեության տարածման ն կրոնի վերածման չրջանին: կարնորագույն է

պետական

ԳԼՈՒԽ Ժ

Իսկ ի տանէն Արծրունեաց...մկրտեալ լինի Տիրոց..... այստեղ էլ Հերոսի դերում ՀանԻնչսվեսնախորդ ցուլակներում, որը իր է դես գալիս ցուցակի վերջում ՀիշատակվածՏերոցը, է Համապատասխանում լիովին Հատկանիչներով բնավորության նե սուրբ Քարովչական Գրիգորի Քրիստոնեության ընդունման «եջ Հեղ, խոծչական, այբ գործունեության ժամանակին՝ Համեստ է բանս,Համեստ հ նայնցուտծա...»: Թովխործրդական, է ստեղծած իր Տիրոցը գրքում մայի առաջին վերջինն կերիւ վերջին ոՈԱռաջին գլխի չարունակությունում ւպարներից: ժածը, /ւ Մաչտոցի երորդ գլխում, ընդծուպ մինչն սբ. ՍաՀակի Արձրունիաննչան է, բացառությամբ, Թովմանբավարարվում որոնք սպարունակներին վերարերվող այն տեղեկություններով, ն են վում Փավս.Բուղ., Մով. Խոր. Ղազ.Փարպ.գործերում Արծ., ՄեՀրուժան,Աղանն այլն): (Շավասպ 2... վարդապեանդ յորում զմեծն Գրիգոր... ի ժամու 802-805: տութիւն աշխարՀիսՀայոց... Տե՛ս Ագաթ.,88 795, 796, 35: Թ, 3. Ղուկ., ՎԴ, 8-10: Մարկ., 1.

4. Եսայ.,մ,

'

Տե՛ս Մով.Խոր.

էջ 261-263զզօրն տուել ի ձեռս Վածանայ Ամատունոյ... Մով. Խոր., Գ, /4, էջ 266: Փաւ. Բուզ., Գ, 77111էջ 18 (Է. 1իօուչօո, էջ 123, ծն. 3): -

ծն

9...

(Գ, 7,

էջ

թադաւորեալ ամս

ւաւք ինն»: Քաղաւորնհալ

Ջկնի Խոսրովու Փոքու

էր... Հմմտ.Փաւ. Բուզ.,Փղի 12...

ո

ր

Տե՛ս Փաւ.

14.

էջ 221-223:

Հմմտ.

լ

Բուզ.,Գ, լ:

Տիրան պղծութեան..

որ

թագաւորեացամս

ամս մետասան»: կալեալզթագաւորութիւնն

կացիննկար

ր ԱՑ

աւ. Բուզ., Դ, 1, 1 գլ Րըչ ընդ որու Իուզ. շ թ: «մայնմ ժամանակիխնդիր ելանէր արքայն

ո

(Մով. -

ե

`

եւ

՛

ամա ԼՁ.. կալեալԱրչակայ զթագաւորութիւնն ՆՄ, էջ 307Ր լուհաչ Աբշչակայսաւուղարար «Զոայս..

ամս երեսուն»: լԹագաւորնաց ի գեղջէն Արածոյ... «Լոտ Ղազար Աբրաչամի

ընդանձին իւրում, 25.

որ

ւ

որն էրոք ծնվել (Ղնոնդյաննաշատակներից), ծն. 515, գյուղից 59): Արածձոյ էջ (Վ. Վարդանյան, Արածում 183-165,

է

Աբրաամ սարկավագիմասին տե՛ս Եղիչե, էջ 143, 179, 189. Ղազ. Փարպ., Բ, էջ 161 166, 155, 188: ԱբրածամԽոստոԲ, 204, 229-232: ւոնհ՛սՂազ.Փարպ., մասին (ի Զենակաց) վանողի ի կողմանս 26. Քանզի Սամուէլ որդի Վաձծանայ... 2174չջ 152: Գ, Փու. ԾԹ, Դ, էջ Մով.խոր., Բուզ., Խաղտեաց

թԹշուայաշխարծես 27. Իսկ ՄեՀուժանոչ թողանայր... (ոչի «Եւ որ դաշտի ի պատերազմն Հմմտ. խմբնցաւ ռականն: ժեջմեջճակատուցն, մտին առաջեւ ճակատույն, ի մտին մանկունքն... Ձիրաւ.. իւրնանց Սմբատայ նորդութեամբ ապարապետին "ՐԳ«« Բագարատայ,որ յազդէն Բաղրատուննաց»:(Մով. Խոր. նէր Հայոց Հարկաներ ռող, էջ 303): «եւ Մուչեզ սպարապետն

տեղեկությանը,

ե ն ցե աւ: երկինս բազեալ...ածեն բ զլեզուն զերկրաւ: Սաղմ.,ՀԲ, 9 (Բ. 1հօոչօդ, էջ 125, ձն. 1): Մա 18. Այլ չարիմացն Հայր ոչելեալ ետ... կան մածու չափ: Փաւ. ՈՐ Բուզ., Դ, ե չառն Տարաւնոյընդ իւր գիւղան տեսանել... դնէր Թշնամանս

:-

արո,

անչնարինս Յայնմժամանակի ե Հարուածս ղզօրսն Պարսից Մուն ն բազում ւարգես սլատիւս բազումդեւղեանզտաւարին Ըստ 166, 167): էջ չեղի ՊապնչնորՀէր» (Փու. Բազ.,(Ե, գլ: է ավելի Փու. Բուզ. ծ, 21111, էջ 214) ՄեՀրուժանըսպանվել չատ Վաղարչակիթագաւորության ուչ Պապիորդիներ Արչակի ..

2 Հայր ,. Մարդպետ

Տե՛ս Փաւ.

Գնա

-

Արծրունիներին: 17.

Բուզ.,Դ, ԼԱԼ: որ յարնելս զկնի նոցա երջանիկն Զուիթայ... յարեմուտն: Փա. Բուզ.,Դ, Լ՛-Լ ԼԼ, Մով.Խոր.,գ, ԿԿՎԻ, չջ 23.

ա

Արչակ տոՀմին զօրավարացազգին քաֆացն Մամիկոնենից. մանաւանղ զի իւր դայնակս ն սնուցիչք էին» Թով. Արծ. Հարմարգտավ ավելացնել նան

լուսաւոմի զամբարչտինՄեչՀուժանայ...

Ն

Արծրունեաց... տոռմին վասն ԱԱ

ՓԱ գլուխնե անա :

Բայց դոյզ

Հետ բածամ երբեզի ,

ԺՋ:

Խոր.,Գ, 44/1 էջ 276: Փու. Բուղ.,Գ, 20: 15. Արչակ թադաւորեալ... Հրամանաւ Շապծոյ արքայից արքայի: Խոր.,Գ, 22/1) էջ 277: Փու. Բուզ.,Գ, մլ: "Ն Է

22.

մերոյՀօրն: րբութեանն ւ

22271:

(7 դ) ծննդավայրը ոչ թէ Փարպեցու,ԱբրածամԽոստովանողի Թով. Արծ. Աբրաձամ գյուղը: Զենակ Տայքի Արածգյուղն էր, այլ եկեղեցական է գործիչԱբնույն դարի չփորել խոստովանողին

ը

ունէր Հազարապետութիւնն... ՀայրՄարդպետ. Որոյունկնդիր եղեալՏիրան... ի խորՀուրդ Հայոց զամս բազումս. 13.

17:

արար ՛

տ

արանց»:

սրբոյն Ներսէսի: Բայցյետ բազումպատերազմացն... ԼՌ՛: 'ԱԺ: բ, Դ, Գ, ՇԱԽ, Սոփերք, Մով.Խոր., Բուզ, 21.

Փաւ.

Մով.Խոր.,Գ,

անուն ու Հայր Մ բդապզետ Հա

ոչ

Մով.Խոր.,Գ, 1111,

թիւնս:Տես

24.

զտուն Մամիկոնհան նախարարութեանց.. Տեա

Մով. Խոր., Բ, (2200,

Լ.

Տիրան

թագաւորէ

ն

..

300-301:

ԷԴոԸ:գ.Ն շունը խոր»

նորա: .2Փաւ. Բուղ.,Գ, ԱԼ Մով. էջ 123, ծն. 7): 11. եւ ի ժամանակին լայնմիկ... ԻԼ

է

Իսկ սրբոյն Ներսեսի իրազեկ եղեալ... ընկալաւ Մն էջ 41-42: զփոխարէնն: Տե՛ս Փաւ. Բուզ., Դ, Ճ7՛: Սուիերք, 20. Ընդ ժամանակսնընդ այնոսիկ թագաւորէ Յունաց զյառաֆագոյն սպատմադրաց նչանադրուՎաղես երկրորդել 19.

էչ

ՍակայնբսսոՄով.Խոր.

ԺԹ:

մարդկան տուել Հանդերձ

`

268)՝«Բայց ոչ յերկարեալ զկնանա իւր`վախճանի,

10.

Տրդատայարքայի.. զիարդ, ասէ, զայսպիսի տեղիս կանանցա-

5 12. ԼԶ, 1:

5. Բայց մեք Վյոյժ Հոչակեալ սն... մարմնւոր պատերազմողաց..... Հմմտ.՝ Բ Տիմ., Դ, 5-7 (Ճ. 1հօուօո, էջ 122, ծն. 5): 6.... ի գլուխ երկրորդի պատմագրութեանն: Վրիզակ: Մով.Խոր.Տրդատթագաւորի մաՀվան ն թաղման արարողության մասին գրում է Բ գրքի ՂԲ գլխում (էջ 245-250): 7. Թագաւորէ Խոսրով... Հրամանաւ Կոստանդինոսի...

"

ու

Մ. զրոք Տ արիկի անու «երթով:

Սուրբ

տէր ամառը աիգակավից Սյունյաց Ներահսիվարքի ընդարձակ

գլխում (էջ 515, ծն. 94): Սակայնայս վրիպակըԹով. Արծ., թվում է, միտումնավոր է արել: Օգտվելով,մի կողմից ե ն, թերնս, մեզ չՀասած Մով.Խոր.Պատմությունից Հիմնականում, սբ- Ներասի Վարքի ւյն տարբերակից, որտեղ բախտորոչ դերը ն դեմ մղված պատերազմներում Շապուծի ՄեՀրուժանիսպանությունում վերագրվում է միայն ՍմբատԲագրատունուն, ն, հ Փու. Բուզ.Պատմությունից ժյուս կողմից՝ սբ. Ներանսի Վարքի Ժ

տար-

բերակում (Սոփերք, 71) Բագրնանդի ճակատամարտը ներկայացված է բատ Փու. Բուզ.,չեն Հիշատակվումոչ ՁիՐ Մ/1 գյուղը ուղը, ոչ էլ Սմբատուղարապետ միայն գավառիԲագբնանդ անունը ն որպես սպարապետՄուչեղ Մամիկոնյանը:

Բագրատունին,

Վարքի Համառոտ

(Սուիերք, 11)զլատմությունը տարբերակում

փոքր ինչ փոփոխվածէ նչվում են ճակատամարտի տեղի անունը Ձիրաւ ն նպատլեռը, որտեզ աղոթում էր սբ. ներահար: Սակայն ճակատամարտի վերջում ավելացրածէ «Ուրե. նկարագրության իսկ արարհալ ձերբակալ Սմբատայ զղիղծնՄեՀրուժան Արծրունի, ն երկաթ բոլորեալ ի ձեւ պսակի, ն չանթիւք Հրոյ չողացուցեալդնեքի դլուխ նորա ն այնպէս զնա ռատակէ» (էջ 19-20): Դ Ը ասխպատմածր Հիմնականում Ը Համ, մ նկնում է ՀովՀչ. Թովմայի Հետ (Գլ-111, ինչից ծաղորդածի որ նրանց կարելիեզրակացնել, ժամանակ դոյություն է ունեցելՎարքիժեկ այլ տւսրբերակ, որը է Բագրատու նիների բարձրացմանժամանակինն վերաբերվում որում ընդծանրեապէս ն, մասնաչի խոսվումՄամիկոնյանների վորապես, ՄուչեղՄամիկոնյանի դերիմասին:Սակայն փոքը ինչ Հեւոո՝ՂԷճրորդգլխում ԱրՀ., ինքն երեն ծակասելով, դրում է, որ ՄԵՀրուժանի Թոռի Վասակ Արձրունու ռլարսից թադավորի այն էր, որ նա «միանդամայն կողմըանցնելուռպլատճառը խործէր Մամիկոնեից վասն սպանման ՄեՀուԼ

Թով.

ԱՆԻԻ

Առ

28.

սա

Աղբյուրըճշտու

«բի

ինձ ք ճախճախ ելանէ... չունք ելանէ... չունք

ոչ

ոչ առին

առին յանձն:

գրքի,ՀՄՕ

Լ

գլուխները:

Մով. Խոր.,

Գ

Ն

ի Մեշուժանայ.. ՍմբատայՄամիկոնէի.. Վ. Վարդանյանը ենթադրում է, որ բնագրի «ՍմբատՄամիկոնէի»-ն մանավրիպակէ, որը ուղղելի է «ՍմբատայԲագրատունւոյ», վանդ որ այս մասին գրում է նան Հենց ինքը Թով.Արծ.նախորդ

..

Մուչեղ Մամիկոնյանը, իսկ

ՄանուէլՄամիկոնյանի սսլարապե-

տուեալ դնաց Արտաչիր Պարսից, ԽռրՀելով... վրէժխնդիր վասն ողանման ՄԵՀուժանայ լինել ազգին Մամիկոնէից Հաւոյն եւՈ/ոյ»: առ

4. Իսկ նորա տուհալ զնա ի կղզիս Ովկիանու:Մով. Խոր.,Գ, մէ, էջ 309: 5. Մեծն ն Արկադ Թէոդոս... որդիքն Թէոդոսի: ՈՆորէոս -

Լ

Մով.Խոր.,Գգ,եխ,

չջ 309: բաժանեալ թագաւորութիւնն... Հաւանեալօրինաց Տե՛ս Փաւ. Լ Մով. Խոր., Գ, 2ԼՈ, էջ 310: 7 Իբբն գիտաց Շապուչ.. զերկիր իւրաջանչիւր կալաՏես Մով. Խոր., Գ, 2Ա, «Թուղթ Շապչոյ նախա6.

նոցա:

եւ

Զ. Բուզ»

առ

ամս Է 5. Որում ունկնդիրեղեալ... Հմմա. թագաւորեալ ամս ն «թագաւորեալ ամենայն Հայոց կիսոցն Հայոց ամս Հինդ, երկուս ն կէս»: (Մով.Խոր.,Գ, ՃԼ Է՛Լ չջ 316): 9. ԻսկՅունաց առեալՆ քագաւորացուՆ

են

..

Լուսավորչի տոծմին:

'

է

տություն օրոք, Թով.Արծ. անչուչտնկատած կլիներ հր աղբյուրների Հակասությունները ե այս «վրիպակի» օգնությամբ փորձեցՀարթել Չատածական չէ որ նույն այս գլխի չադրանք: բունակությունում նա դրում է. «Իսկ ՎասակԱրձրունի խոյս

բուք:

տարհալ Հանգուցանեն ի տեղւոջ Հայրենեացն վկայարանիի Թորդան:Րա Փաւ. Բուզ.(ե, էջ 185)Մով. 7, էջ Խոր.(Գ, 'ԱԱ/ԼԱ, էջ 306) ն սբ-ՆերսեսիՎարքի (Սոփերք, 114, 111, էջ 26) սուրբ են թաղել Ներսեսին եկեղեազգավառի Թիլ Մեծ գյուղում, ռիը, ինչպես ն այլ եկեղեցականկալվածքները Հայքում,լատկանում էր Արչակունիների ժամանակ Գրիգոր

փոխարեն Հանդես է դալիս

սպանվում ՄԵՀրուժանը

բարսն»:

24-հրորդ գլխի Հիմքում դրված Լ

տունու

յանձն:

ԳԼՈՒԽ ԺԱ

1.

ն Համառուռ ընդարձակ տարբերակներից, որտեղՍմբատՔագրա-

աուՅիՆ

Հ "Ժ Գ, չ 1306: Մով.խոր., 10. Վասակ Արծրունւոյ... Նրան Հիչատակում է առաջին անդամ ե միայն Ղազար որպես Աղանի Հոր Փարպեցին ն Մ. ՋԶամչեանը անվանում է նրան Տաճատի Գոտորզի եղբոր: «Վռամ մեծ Իչիան» Ռ՛, էջ 126): Ինչոլես հնթադրում է զ. խաՎոաժ անունը Վասակի երկրորգ անունն էր, որը լաթնանցը, ցեալայնուչետն:

չ

Ն

ու

նրան պարսից թագաւոր Արտաչիրը(տե՛ս ն «ԴազարՓարպեցի գործք նորին», էջ 6): Ջայն ի փոջը ինչ աւուրց... զ-Վաղարչզեղբայր ԽոսրովուՄով.Խոր., Գ, ՃԼԱԷԼՆ:Չետքէ լինի ոչ Թէ Վաղարչ,

Թերենս, տվել է

-

Վոաժչապուձ (.. կացուցանելով, զ Վոամչապուծ զեղբար նոբին...» Մով. Խոր., էջ 321): 12. Իսկ Վաւմակ Պագնաց Արտաչիր Արծրունի... րսից... ընդ որ յոյժ չարեալ.. Աղան Արծրունի... ն ելեալ Աղան եւ երկարել Աղանզողբսն... անկեալ գնաց սուրբնՍաՀակ... անսայր դիպող աւուր: Թով. առաջիսրբոյն ՍաչՀակայ... Աղան... չեն Փ արպ. տվյալՂազ. Արծ. տեղեկությունները Հաստատվում ներով, այն ինչ նա «աննեալն ուսեալ» էր «առ ի Հոյակապ ն յաոր էր ազգաւ երանելւոյն Աղանոյ, Քինակրօն ռրդի Վասակայ, եղբօրՏաճատոչմէնն Արծրունեաց, կանաւոր ն արչամարձէր զամենայն վատայ Գուտորզի:Ք բազ ընկեցեալ յելո անցաւորկենցաղոյս...ւքնութետմբ ն ոլածօք անապառ զվերին զօրացն բերէրյանձին զքաղաղանմարմնոցն վաստակօք այլ

առ

առ

ուս

առա-

աա

նաԵւ ցընեթացա կեզեւլ այսսլես...ն կատարեալ քավարութիւն: Եւ եղեալ ի մատրանն ի ՀաՀատակութեան իւրոյ Հանդչէր:

վկայիցն յիչատակարանն ընդ անուն ն. յաւիտեան այսօր մինչն ռրբոց քարոզի սլատմեալ Վրացն. աշխարծիս, յամենայնեկեղեզիս Հայաստանեայց սրբոյն՝ նան է թարգմանիչ(էջ 13-14):ԱղանըՀիչտակվում Աղուանից» Բ, էջ 14): ներիթվում (տե՛սՍոփերք, 13. Արկադեայ ի Կարին կայսեր...քաղաք թէոդուպծլիս գաւառի... Տե՛ս Մով. Խոր., Գ, 1120 էջ 336-339: 14...ն ինքն Ատոմ Հառտեալգնաց ի կողմն Մարաց: «եւ Հմմտ. դնայր յաչյետ այնը (Ատոմ)... անցեալ ի Մոկացն ԼԻ, Գ, 331): էջ Փոքր ինչ վեր գլխում, Խոր., խարչ»:(Մով. Փ. Ջլմար բերդի տեղակայված Աղզբակում սլատմելով Թովման, Հեւո, է այն կապում մարերի որոնք,ինչպես մասինառասսլելը, էին է, ուրարտականժամանակաչրջանում բնակեցնում Հայտնի է, գիտակց որ Թովման կորճայքը: Այղ նչանակում Մոլկջն աչ«ի Մոկաց... բար է գրում «ի կողմն Մարաց» Խորենացու անուանս

դամակերտի... որոյ

Ն

ու

փոխարեն: խարՀ»-ի 15. Եւ եղն ի այլ թագաւորեցոյց Խոսրովու... վախճանելն Իսկ նոցա զորդի իւր ՇապուՀ... Շաւասպ... զոր արչամարեալ լուեալ զճծիւանդանալ Ճօը...կալանղերկիրս: Տե՛ս Փավ. Շապոծ Ն

ՄովԽոր.,Գ, ԼԼ, Լ1ՂԱ: Տե՛ս նան՝ Ն. էջ 319, 449-450, ծն. 2: Հայաստանը Հուստինիանոսի..., Ադոնց, 16. եւ Վուամ...ստրատելատ Հայոց...Իսկ ի թագաւորեալ ընդ Իսկ Արտաչիր յանդգնագոյնս... Հասանել սրբոյնՍաճծակայ... ե կացուցին... որ զչարեալնախարարքն...չարարանեն ՎԱրտաչրէ... զՍամուել...Տե՛ս Մով.Խոր., Գ, ԼԿԱԷԼԼՆԱՌ/: 17. ընդ մարզպանինՄշկանայ...Հմմտ. Մով.ԽորԲուզ., գ, ԱԼ

Դ, ՃՈ

`

«ընդ

պարսիկ մարզպանի,

ոմն

որ

ԼԽՌ՛, էջ 270): Ինչպեսնչում է Վ.

կոչի Վեշմիչրչապուչ»(Գ,

Թովման«ՀաՎարդանյանը,

նկատի ունի Հայերի ապստամբությունը վանաբար... ճնչելու

նպատակով451 թ. Հայաստան ներխուժած պարսիցզորքի Հրամանատար Մուչկան Նյուսալավուրտին: առաֆին Հայաստանի էր (430-438), որին Հաջորդեց մարզպանըՎեչմիՀրչապուծն Վասակ Սյունին (438-455)»,(էջ 515, ծն. 98): Մչկանի մասին տե՛ս նան Եղիշէ, Դ, էջ 96: 18. Իսկ նախարար քն Հայոցիբբե տեսին... արտաքոյ

իրաւանց: Տե՛ս Մով. Խոր.,Գ, Ն

Ի:

ԼՈԼ

19. Իսկ Անսառողի զօրավարն ՅունացզՀաւուկուն կագոյցմասինն Յունաց եպիսկոպոսապետ: կԿուկոճացի Սույն ը

փոխ է ւմուվածՄով.Խորենացուց (Գ, ԼՄ, չջ տեղեկությունը ն 350) ե կարնոյ զօրավարին ի կուկաԱնատոլեայ ղզՀաւուկ

յառճոյ. զի եթէ ոչ իցէ նմա ծաճոյ ունել յիւրում բաժնին՝ տացէ զնա մասինե Յունաց»: Ինչպեսնչում է Գ. Խալաթեանցը, «Խորեայդ Հատուածը... այնքան էլ ռլարզչէ, հնչի նացուՊատմության պատճառով որոչ թարդմանչներ Ռ/510ոււ,Շօքքծ161դ) Հասկացել են այնպես, Թէ իբր Հաւուկ Անատոլիթեկնածուն էր թափուր աթոռիծամար:Նույն ձեով է ծասկացել մեր Հեղինակին նան է ԹովմաԱրծրունին, որը նունիսկ ծամարել Հավուկին յունական Հայաստանիկաթողիկոս» (տե՛ս «ԱՒՑՈԼԸ Ց 4քաճխագին Ը. 352): Սո. Մալխասյանցը է այս խնդրոառարկաՀատվածը Թարգմանել կուկերվ՝«նան Հունաց Անատոլ զօրավարը Կարինից ուղարկեց կայառիճեցի Հավուկին՝ խնդրելու,որ եթէ (պարսից) Թազավորը չի Հաճում նրան (ՍաՀակին) եր բաժնում պածչել,թող Հունաց տա

(էջ 270): բաժնին»:

ւ եղե ի դառնալն սրբոյն Սածակայ... ածարկու դիւաց: Այդ մասին վկայում է միայն Թով. Արծ. 21 .ռրջ առանգ եւվիսկուղոսինԿեսարու ձեռնադրեցան

20.

Եւ

նախադասությունը յերանեալ եւլիսկոպոսե...Այդ աղավաղված Նոր. Բյուզ. առաջարկում է ուղղել Հետնյալկերպ՝ որք առանց եպիսկուղոսինկեսարու ձեռնադրեցան ե երան եպիսկուոսէ»(նախն., էջ 363): 22. սուրբն ապա նախարարքջնՀայոց եկին Լ, Գ, չջ ի Հինգ ՍաՀակ...մեծի Մով.խոր., չարբաթոջն: 353-354:Կորյուն,էջ 116-117:Սոփերք, Բ, էջ ՅԱ.-36, 45: 23. ՎաչանայԱմատունոյ... Տե՛ս Մով.Խոր.,Գ, 12011 էջ 357: 24. եւ այս ամէնայն այսսվես եղեալ... մեզ Հաւատարմացուցանէ: մեջ Սրանկյունփակագծերի վերցրած երկու Ն

Հ...

առ

ա

Ն

տեղափոխված նախադասությունները,

այստեղ ստոր

են

ՀորաՒՐ վար Աաաա Բզկերաի վախճեատեցաւ: Սեր., Զ, էջ ծյրն

չ

Տե՛

30:

.

Տե՛ս

02:

Ղեոնդ

26...

ւե

մ

ամս

Նժեւ

ոմն

Մաշտո ե Հ աշակերտսրբոյն բրո) չտոցի տեղապա Հժ. Մեղէս: «Իսկ զաթոռեպիսկոպուապետութեան մաֆորդնացՀրամանաւ երանելւոյն հտնղապածութեամբ Մեարոպայ նորին աշակերտ Ժովաէփքաշանայ..» (Մով. Խոր., Գ, 12011, էջ 358): «Քանզի յետ կատարման.. կաթողիկոսին յաֆորդէաց զկաթողիկոսութիւնն Յովսէփայ աշխարչիս Հայոց տէր Մեյիտէ... ն զծետ նորա տէր Մովսէս...եւ ասլա... տէր

լիներ...ն.

Լ

գ, (ՂաՎ` ԱՆ

Գիւտ...»

Հանդիպում չ Մ

ն

րամասն

՛

տե՛ս

սխլ

Թովմա. Արծ.եւ

Ն.

,

-.

ԹՐ:

տք

չչ

116),

Սամ.

Ան.

(2. 49):

Ադոնց, Հուստինիանոսի 4ջ Հայաստանը էջ 26Ստեփանոսի..., ԷԱ 2:ագրու բ 9 (Ա/մ (ուղղ.տ) որ.

Ը

Անանու..., առիթով ԹովմանՀիչում է

ձնով

Հ 241):է Լենի՝կղէսուրս:Բառը

Մով.Խոր.ԱՆ///1

ՀԱՐԱՎԻ -

ԿԲ,

լեսուրս....

մա

ո,

,

:

«Բազմաղէ », 109, է 1), Զոայլ (Բ,

Բյուզ.,

329):

«լլ102):Անունը Զու,

(Վ. Վարդանյան, էջ 515, ծն. Եր Թէոդոսիկա սեր... Հաւատացեալ

Ա

Աաաա

զողորմութիւն

Քրիստոսէ: Տես Մով. Խոր., Գ, աին Բ, էջ 302-303: Լիակատար վարքւ վլայաբանութիւնք, 30. Սաչակս այս այն Սաչակ է... զայսոսիկմեզ Շաւատարմացուցանէ:Մեջբերենք սկզբից այն Հատվածը, ռրը ծն. 24-ում նչված է որպես Հատված ն, պույց տալով բազմակետով ԵՆ այն տեղերը, որտեղ սրանկյունփակագծերով տեղափոխված ՀատվածԱ-ից: նախադասությունները Ի...

ի

Ն

ը

լ

«Եւ

այսպես եղեալ,կեցեալ ամենայն սուրբն Սաչակ եւ տարնալ փոխիյաչխարՀէսԷ կարգս Հրեչտակաց, Հանդուցանեն զնչխարսսրբոյնմԱչտիչատՏարօնոյ ի տեղւոջ ռրբոյնՅոՀաննուՄղրոչին ն Աթանագինի վլայարանի վկային: Ի փոխի ն սուրբ վարդանմինամի յետ ն վեց ամսոյանցանելոյ ոլետնՄաչտոց. խաչանչան լուսով խաղացուցանեն բազմուՀայոց ի ձեռն փածանայ թամբնախարարացն որ էր Ամատունոյ, ի ժամանակինաղլարապետ Հայոց,ն. տարեալՀանդուցանէն զնա ամս

է

Ճի...

այս

դեօղ, Յոչշական

ի դաւառին

ոի

կոչի

Երկրորդ Արագածոյ...»:

Հատվածում ռսրանկյուն նչված են նախադասուփակագծերով են որոնք տեղափոխված Թյունները, Հատված:

ո

«Սածակս այս այն Սաչակէ, որոյ ծրամանաւ գրեաց մեծ վարդապետնՄովսէս տիեզերածոչակեալքերթողն զգիրս Պատմութեան Հայոց Մեծաց, Հրաչազանժօրինուածով, սկսեալ . յԱդամայ մինչ ի կայսր Զենոն Հորոյ ժայմանակկենացն տեեալ

որպես գրեալ աւանդեցաւ ծերութնամբ» դրուագի խոստարանեալպատմութնանն Մովսէսի Խորենացւոյ, Վերադարձութեանի վերայ երեցունց դրուագեալ Հատուածին. Հզոր ն երանելին կորյուն,ուսումնան աչակերտ սրբոյն Մաչտոցի՝ միչրումն ստուզաբակիղ Մովսէսի մեղ Հաւատարմացուցանէ»»: նեալռ"լատմութան զայսոսիկ Քննության առարկաերկրորդ ծատվածր է, ն է գրավել ԱԱ չարունակում սես պատմության չորրորդ գրքի գոյության Հարցի Խորենացու ամս

ՃԻ

մեզ

այս

լի

ն

պարարտ

ի չորրորդ

աան ԱԱ վաղու

ավում

Մով.

է (Հարցիմանբամասն պատմությունը դրակակապակցությամբ տես Ա. վերանությունը «ՄովսէսԽորենացւոյ Մաթենոսյան, էջ 407հ վերայեբեցունց դրուագեալ Հատուաձին», դարձութիւն

418): Այ Հարգերի չարքում, որ առաջանում են սույն Հատվածը են նամ սրանկյունփակագնկատել կարդալիս, Հեւռազուտողները ծերում տեղադրված անձծամատեղելիութնախադասությունների առաջարկում է յունը տվյալ կոնտեքստին: Ա. Մաթնոսյանը

(0 «... որոյ ժամամիացնել այդ երկու նախադասությունները՝ ամս ՃԻ, ի ն պարարտ նակ կենացն տնեալձգեալ ծերութենամբ», (Ս «ղոր ն հրանելին կորիւն, ուսումնակից Մովաէսին. աշակերտ զայսոմիւրումն ատուդարանեալ պատմութեան սբբոյնՄաչտոցի՝ ն քանի որ, միացրած լինելով, սիկ մեզ Հաւատարմացուցանէ», դրանք բովանդակությամբ միննույնէ չեն Համապատասխանում բովանդաՀատված 11-ին, տեղադրել/ վերջում:Այդ դեռղլքում դրանք կլինեն իրենց տեղում,եթէ Հասմակության տեսակետից ՄաչՄեսրոռլ վերաբերում րենք,ռր առաջին նախադասությունը մասինարգեն ասված է, քանի որ Հատված Լում Սաչավկի տոցին, 1 Մ. ուղղուՄաթեոսյանի Թէ նա ապրել է 120 տարի: Հատված «Եւ այսպես ամենայն մից Հետո կունենա Հենեյալ տեսք այս ամս ՃԻ փոխի յաչխարծչէս ե եղեալ, կեցեալ Սուրբն Սածակ ն մսարնալ սրբոյն զնչխարս Հանգուցանեն կարգս Հրեչտակաց,

ՍբբոյնՁՅոՀաննու ի տեղւոջ վրայարանի յԱչտիչատ Տարօնոյ, ի նմին ամի, յետ վեց ամսոյ Լ Մկրոչին Աթանագինի վկային: ն խաչանչան Մաշտոց, անցանելոյ, փոխի ն. սուրբ վարդապետն լուսով ձեռն

Հայոցե նախարարացն բազմութեամբ խաղացուցանէն սպարապետ որ էր ի ժամանակին Ամատունոյ, Վածանայ

ղնա հ Յօշական դեօղ,է Հանդուցանեն Հայոց.ւ տարնհալ

ոին

որ

կոչի

Ռոն

Հոիոյ Արագածոյ

յ1 գլխում («Գագիկ դիմումից,ուղղված Գագիկին Վասպուբականիշխան ն զօրավար Հայոց». էջ 35): 32. Կատարեցաւ ՀաԴպրութիւն Առաջին Պատմութեան սեռի: Թով. Արծրունեաց յոց ըստ ազգարանութեան Արծ. Պատգիրքը ավարտող ն դրա բովանդակությո մության առաջին ամփոփոխ իչիաններիծննդաբանությունն որպեսԱրձրունյաց ման

դաւա-

ժամանակ կենացն տեեալ

Հղոր ւ երանելին ձգեալմս ՃԻ չէ ն պարարտ ծերութեամբ», ն կորիւն,ուսումնակիցՄովոէսի աչակերտ ՍրբոյնՄաչտոցի

ստուգաբանեալպատմութեան զայսոսիկ մեզ Սակայնթվում է, որ, ինչպես այդ նչում Հաւատարմացզուցանէ»: է Վ. Վարդանյանը, «որոյ» դերանունըսլետքէ վերագրենք... նույն գլխում դրում որի մասին (Թովման) կաթողիկոսին, Սածակ է է, Ւ23 ապրել Հիրավի ւռարի: Բացիայդ,ռլատմիչիայն միւրումն

է Մով.Խոր.առաջին գիրքը Համեմատելի նախադասությունը Հեւո. «կատարեցան գ իրք վարտող արտածայտության Առաջին որը ԱԶ Մալխասյանցը ՀայոցՄեծաց», Թարգծննդաբանութնեան ա-

Հիչում են նա Թե այս Սածակին ՄովսեսԽորեվկայությունը, ն Հաստատում է տվյալ ենթաղդրութնացին դարձեալ կորյունը, յունը, քանի որ Թե՛ կորյունը ն. Թե՛ Խորենացինհնչում են, որ Սաչակ Դարլթեն իրոք ապրել է մինչն. խոր ծերություն» (էջ 2516, «եւ ծե. 1704):Նույնըվկայում է նան Ղազար կեցեալ Փարպեցին ամս ե յերկար ծերութիւն վախճանեցաւ բազումս/ Հասնհալ (Ա, էջ Խաղաղական ծանդստիւԲ դաւառինԲագրեվանդայ...» նչխարս ռրբոյն... տարանի գաւառն 75):«Որոյառեալղդտենչալի յանուանեալն ԱչտիԷ բնիկ գիւղն Իւր սեփծական, Տարօնոյ, Վարքում նս տեղեկություն չատ...»(Ա, չջ 76): ՍուրբՍածակի կյանքը տնել է մինչն Խորը ծերություն (Սոկա, 25 ՍաՀչակի

է որզես «Հայոց

մանում

(էջ 19): մեծերիծննդարանությունը»:

Հաներկայացնել Մով.Խոր.հր առջն դրել է մի վիթխարիխնդիր՝ ն զարգացմանպատմություառաջացման յոց պետականության նր ն, քանիոր դրա նյութական կրողներնէին Հայող թաղզաւորան տները,նա ստեղծում նախարարական կան Հարստությունները ն ներէ թագավորական ծննդաբանությունը Հարստությունների

ե. Հայոց սպլատմությունում երնելիդեր կայացնումամենակարեոր տների ծննդաբանական առասպելխաղացած նախարարական

հչԲագրատունյաց Հատկացնելով ենրը,Հատուկուչադղրություն ժառանգականպսակաՀայոց թագավորների չա ավելի Համեստ էր՝ստեղծել, որԹով.Արծ.խնդիրը դիրների:

որպես խաննրին՝

փերք, 11, էֆ 35): Թովմայինմնում էր միայն, կրկնելով այդ տեղեկությունները, կոնկրետացնել դրանքտարիների որոչակի (Բ որը նա փոխ է առել Աստվածաչնչից Թվով՝120 տարիներով, նման Օր-,ԼԴ, 7: Ինչպես նչում է Նորայրարք: Ծովականը, պատչաճեցումները սովորական էին էպիկական պատումներում էջ 158): Նույնպիսի (Վանատուր, տեղեկությունկա նան Աս«... եւ դրբերում. ել Ա222 (Մովսես) ե տոււսծաչնչի պարականոն եւ եւ գլութ լերին Նաբաւու անդ վախճանեցաւ Հարիւր քսան (1, էջ 204): Աղբյուրներումբազակայում են տվյալներ, ամաց»: ածա թկ ինչու, թվում է, Թէ ինչ տարիքում է մածազել Մաչտոցը, ավելիճիչտ կլինի տեղադրել առաջիննախադասությությունը՝ Հ... որոյ ժամանակկենաց տենալձգեալամս Ճի լին ռ"լարարտ ծերութեամբ» Հատված1-ի սկզբում, իսկ երկրորդը, որտեղԹով. Արծ, նկարագրելով սուրբ Մաշտոցի Հուղարկավորությունը՝ Հ...խաչանման լուսով խաղացուցանեն... (նրան) ի Յօշական |

պես ելակետունենալով ԱրծրունիիշխաններիՍենեքերիմթագանաԱրծրունյաց վերսիան, վորից ծաղելու ՄովսեսԽորենացու ռբը Հաղորառասպելը, խարարականռան ծազումնաբանական ազնվաչ նչանակայնություն, դելովԱրծրունյաց տոծմինչուք, Լ դ. Հայաստանի Հիմք է ծառայեր որպես սլետք ղարմություն, ն տնտեսական կյանքում առաֆատար սոցիալական քաղաղական, Թովմա նկրտումներին: Արծրունեացիչխյանների դեր խաղալու առաջինգիրքը չի կարող օգտագործվել Պատմության Արծրունու սակայն պատմափաստերիաղբյուր, պատմական որպես ստույգ

մշակութային

ն

տեսանկյունից քազաքականզարգացումների

տեղ է պատվավոր

Թյան մեջ:

ԴՊՐՈՒԹԻԻՆ

մատենագրուգրավումՀայ միջնադարյան

ԵՐԿՐՈՐԴ ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆ

ՀԱՅՈՑ

ա

է կորյուդեօղ...»,միանգամայն արդարացիորեն վկայակոչում

նին՝

մ

Ք

զոր

է.

նետն

երանելին

միւրումն կորիւն

Աա Անի մեց

Հ

տարմ.

Սոյն արտածայտությունը պետք է

կան իչխան

ե

մեծ

ԳԼՈՒԽ Ա

ստուղաբանեալ պատ-

ւցանէ»:

զօրավար Հայոց ..

ուղղել՝«Գագիկ ՎասպուրաՀամանԹովմայի

զօրավար Հայոց»,ելնելով

1.

,

Յետ

բառնալոյ Կա

Հա անմ Ն-

Թով.Արծ. որտեղ ւթաւն Գն կիլաաաթ. Արա .

է

այա

ու

ւռալիսէ Հայոց պատմության մարզպանականժամանակաչրջանի Համառութ բնութագիրը:Ինչպեսնչում է Գր. Տեր-Պողոսյանը («Նկատողություններ եղիչէիՊատժութեան «Հանվերաբերեալ», 1896, 5), այս գլխի աղբյուրներ դէս ամսօրնհայ». վիեննա, կարող են

ն Եղիչեն, Ղազ.Փարպեցին Մով.Խորենացին: Պերոզ... Թով.Արծ. այստեղՊերոզին(459484) չփոթել է ՀազկերտԷ-ի (438/9 -457) Հետ (Վ. Վարդանյան,

լինել

"Խո

Ն

ծն. 107):

ոգպետ:

Ընդ նոյն ժամանակս... մարզպան յՎնդոյ Պարսից ԻնչպեսՇավասպԱրծրունու, այնպես ել մարզպան Վնդոյիպատմականվավերականությունը Հաստատված չէ: «Այս անունով մարզպան չի եղել Հայաստանում: Սեբեոսըն Թովմա Արծրունին ՎաչրամՉուբինիապստամբության ժամանակխԽոսլ

բով արքայի Քեռի ՎնդոյինՀիչում են որպեսդեպքերի Հանգույցում գտնվող ծն. 108): Շավասպի (Վ. Վարդանյան, հեշխանի» ն Հեւ կապված Վնդոյի իրաղարժձությունները որոչ փովփոխու-

թյուններով ե մանրամասներով է նան Հով.ԴրասՀիշատակում ՃՄ (գլ: ): խանակերտցին

Վաչանայ անդամ Վածան Արծրունւոյ...Առաջին Արձրունուն Հանդիպում ենք Ա գրքի 6-րդ գլխում որպես Մամբրե երկի սպատվիրատուի: Վերծանողի անվավէր Այժմ Թով. է նրան իբրն Վարդանանց Արծը.ներկայացնում սլատերազժի Հերոսի,որը ոնչով չի զիջում Վարդան ե, երբ Մամիկոնյանին սկսվում է պատերազմը պարսիկների դեմ, նա որպեսՎարդանի մտերիմ զինակից ընդ սրբոյնՎարդանայ ճակատ ւու ճակատ 4...

Հակ (եանը

բամ.

րզր ո

յ

ւռ

յոց

ու

Լ

է

:

նաք, Մալ եոր,Էնա ,

(տե՛ս նչված աչԳր.Տեր-ԳՓողոսնանը չէ: ժողովրդական էր ավան129.133) դա կարող լինել էջ խատ., նան

Հով.Դրասխ., դություն,որից օղ տվել են, բազիԹով.Արծ., Սո. Օրբ.,ընդորում, մանրաելնելով իրենց պատմածի Վարդ., այլ ե այլ տարբերակներից, մասների որոչ տարբերություններից, վասպուրականյան Թով.Արծ.ձեռքի տակ ուներ,ըստ երնեույթին, տարբերակը: Թով. ընդ նորա Յազկերտ: 6. Բայցարքայն Պարսից... 11), Հետնուժ (էչ ք ուչանների է սակայն եղիչեին այստեղ Արծը., ն ույդ պատերազմում Հետ կովում էր Պերոզը: որը սպանվեց Ո. 1իՕոչօր, էջ 146, ծն. 4): Դերոզից Ք 73, (ոն՛ս Ղազ.Փարպ., (484-489): Հետո գած բարձրացաւ Վաղարչը -

զոր որպէս ցուցանեն յիշսւտակարանքն...

469):

Թով.Արծ. (Նորայր Բիւզանդացի

ն Անան.

զայս

աւելորդ

5:

Արծ.,էֆ

ՀամառօտութեանԱրըա9. եւ իբրե ռաղմերկոցունց... է, որ ՎաՀանԱրծրունու Համու Խոսռովանողի:Հատկանչական է մեզ չճասած Աբրամիակ աղբյուրն անչավաստի պատմության ո րի Համ Խոստովանողի գոյությանմասին Համառուությունը, ն Այդ ՀանգաԱրծ.: Թով. Հաղորդում է առաջին անդամ միայն ճչմարտուռույն վկայակոչման է կասկածելի մանքը դարձնում թյունը: ը

.

Բ ԳԼՈՒԽ

՛

Հովածը, ծանոթագր. Ե. Տեր-Մինասյանի, եր., 1946, էջ 1 եւ Եեղիչէ արքեպ.Դուրեան, քննադաՈւսումնասիրութիւնք 4. եւ Երուսաղէմ, 1934, տութիւեք. եղիչէ Բարծումայ: 37-49): Նման միջադեպի ենք մուռ Հանդիպում Քի ծադումնաբանության կապակցությամբ դրումէ՝ «եւ '

ը

Ինչպես ենթադրում է

Իմաս., Գ, 7:

նույն ժամանակ փորձել էր

(Աոչաան ոպաթյաենրը սլատերազմի քարզմ., ներա-

ն մայինվարվելնույն ձնով տվյալդեսլքում: 5. Ընդնոյն ժամանակս խործուրդ ի մեջ առեալ Շաւասաղբյուրըճչտված աւուրս Վարդանայ:Սույն Հատվածի պայ...

-

դորձուննություն ծավալելՎառսսպուականի Հարավային չրջանն-

: 2հրը

ուրեմն յետոյ ոմանքբարձին» (Ա, Հատվածն է Հուչել Թովայս

երնույթինՀենց

աչխ.,էջ 132): ծ... Յով.Բ, Հուր ընդ եղեգն ճեմելով...Հմմտ. իրբըե

ազա

Մ, էջ 202: Ըստ

աստ

ասացեալսն:Թով.Արծ. նկատի զմիանդամ երկրորդել Համարիմ Ո նչվ. (տե՛սԳբ.Տեր-Պողոսեան, ունի Եղիչեին Ղազ. Փարա.

ն վարեալզպարտերաղմն...» մեռանինհ միասին քաջքն ն մեծ ն Վաշան...»: Թե ընտիրքն, հածշատակք Վարդան ինչու այդ մասին ոչինչ չի ասվում ԵղիչեիգրքումՀարգը Համար կանխելու ծաջորդ 2-րդ գլխումՀնարում է սլատմություն, Թովման իբր

բում, սակայն վտարվել այնտեղից Տմորիթ բերդի տիրոջ Նեչապուծ Արծրունու կողմից, խեդրել էր Եղիչնիցիր երկի ձեռաայնտեղից դեն նետել Արծրունիներին,ն Հատկապես,

ասէ. ղոր դաբանութեան

-

այղ

իմն մանրը ազառանձնակի միչրուժ առաջնում Աբիւդենոս

7...

Ն

ննոտորականԲարծուման, որը

մեզ

/

(առման

«հուքերաւա

Ֆոր

արան

է «Հաստմած յիչավերնագրված նադգրերում

գլուխը տպադի Բայրսումայի»,մինչդեո թե՛ ամբողֆաակ ի նույն գլուխը ն պատառիկներում կան ձեռագրում 22 ձեռագիր ն Բարծումայի» կրում է «Վասն ռո ւթյ Հրւս տարակ ւս ենք սույ որը ե պածպանել

որւնաՀերին վասն

արիւնաեղին ւ

ս

Բաթ աի, :

.

ծե. (Վ. Վարդանյան, վերտառությունը:

111):

Մենք նս

սպածպանելենք

այդ

Հայոց կատերՔրիստափոր յայնմիկ. էր ժամնակակիցն Անախրոնիզմ:Պերոզթագավորի

2. Ի

ժամանակին

թողիկոս..... 478).Ք գ յուտ Քրիստափոր կաթողիկոսը(461-478). 1/ կաթողիկոսը (539/ 545) Խոսրով Անուչիրվանի (531-578) ժամանակակիցնէր: Թով. Վարդան Մամիկոնյանի դեկավարութԱրծ.451 թ. սլատերազմը ե էր Վարդ որը ղեկավարում ապստամբությունը, 2571թ. յամբ

ներկայաց(Կարմիրը), Թոռ Վարդան Մամիկոնյանը Պատրիկի նույնացնելով երկու Վարէ որսլես Ժեկապստամբություն, (ճ.18011508,չջ 143, ծն. 1): դան Մամիկոնյաններին նում

բնագրում 3. «Ամբողջականձեռագիր

տակություններում՝եկն

տպագիր Հծրան յաչխարծն յԱրզնարզիւն ձեռագիր պատառիկներում սույն ն յաչեկն ի ՀայսյԱրզնարզիւն ն

եծաս

չորս բոլոր Մոկաց»:Սակայն պածպանվելէ դարձվածքը «Բ» ձեռագիրոլատառիկը խարչն Մոկաց» ձնով: Ռրովծետն. տանն է ավելիվաղ (1172 թ.), քան «Պատմութիւն օրինակվել ամբողջականձեռագիրը, ուստի կարծում ենք, որ Արծրունեաց»-ի

առաջնությունը պետք է վերապաձել«... եկն ի Հայս յԱրզնարԲնագրում նման սբբազրությունը պլատճառաբանղիւն» ձենին: ուն Արզնա այն նան Ը Ժրզաարգ/ որ ությամբ, ամբ, մ իրո րող է ատմական զ վում դրված էր, ուստիտվյալ դարձվածքում հրոք Հայաստանում է Մոկք նածանգիՀետո կողք-կողքի:որոլեսնույն Հայաստանի ծն. 116): Հայաստաներկրի մասերից մեկր»: (Վ. Վարդանյան, 4. Եւ մեր եղիչէի...ի սադրելոյ սրբոյ վարդապետին ,

ո

Ռւամբարչտի:Հերքումըտնս եզ. արք.Դուրեան, Բարծումայի ն 4. եզիչէ Բարծումայ, ն. քննադատութիւնք. սումնասիրութիւնք եւ Հայոց պատերազմին,էչ էջ 37-49: «Եղիչէ,Վասն Վարդանայ ՛

-

11-13:

զեպիսկուղոսաց», «ռր 4նռադրում՝ «Ամբողջական «ՈՒՂ որն

5.

բնագրում եպիսկոպոսաց», ընդունելիչէ: տպագիր Ըստ երեույթին «ՈԼ Դ»-իվերՌւղղելիէ «ՈԼԴ եպիսկոպոսաց»: ն «Զ» է «եպիսկուլոջին «Դ» տառըդարձել միացվելՀաջորդ՝ ծն. 118): սաց» բառին, որն,ԻՀարկէ, սխալէ: (Վ. Վարդանյան, Պարսիցզօրավար... Տե՛ս Ղազար Հաղզարաւուխտ Փարպ.,էջ 259, 346, 348-350 (8. 1հօ0ուՏ08,էջ 159, ծն. 7): 7... Հապա, ջաջք, վառեալ ի ղէն... Տէ յոյս մեր... ը

ա

Հմմտ.՝ 2 Մակ. ԺԲ,

ծն.1): ծ.

28:

ՃԺԷ, Սաղս.

Ա

11:

թագ. Բ,

9.

ԺԷ,

47:

8.

էջ 151 Մի օուշօո,

եղն ընդ ժամանակս...ել Հազարաւուխտ... Յերկարէալ վտանդնեղութեան Հայոց... ետուն փառս Աստուծոյ: Տե՛ս 2. եւ

Գ, 8 Փարպ. Ղազ. «Ա

նշում Ինչպես

է Վ.

Վարդանյանը

(ն. անցքերի Հաֆորդականչարջն ընդծատվում է: Թթ. ժողովրդական Այդ է սլատճառը, որ 480-ական մնացել է թերի ն Հաջորղ՝ ցել րդ պ պատումըր դած մասին եղած ր, 7Գ գլխգլխում ծետո կատարված չարադրվումէ սոսկ ավելի քան մեկ դար (Հ. Բ, էջ 210) Հիմասին: Ուչադրավ, որ Մ. ՋՁանչյանը դեպքերի որին սակայն չեն ՀիՍածակին, չում է Արծրունեացտանուտեր նան ( այդ Թերնս Ղազար Թվուվ Փարպեցին): չում աղբյուրները Հեղինակային օրինակում Պատմության եղելէ ԹովմաԱրծրունու ն ասվել է որտեղ մասը, Սածակ Արծրունու, ինչոլես պակասող նան 7 հրադարձությունների դ- վերջին ն 1 դարում կատարված օգտվել է Թովմա կարծում է, որ Ջամչյանը Հ. Աճառյանը մասին: է մասը (տե՛ս ունեցզել թերի իրոք որն ձեռագրից, մի Արծրունու ննվող ում Հ. Դ, է 353)»: Սակայն, Անձ. բ րառ., ր քենվող Հատյն, վտանգ Նե«Ցերկարեալ վածիսկզբնականնախադասությունը ղութնան Հայոց, որպէս պուցանենբազումք ի պատմագրաց,մինչ ն. կաւատայ, մինչ է Խոսրովարքայ» Ջամասպայ է ժամանակս չուներ մանրամասն մտադրություն Թովման է ալից ցույց

,

«Այսգլխից

66-95:

նզքե,

ամի

է,

։

ո

|

Ր դ. իրադարձությունները,այլ, Համառոտակի նկարագրելու ՎաՀան Մաժիկոնյանի անցապստամբության ներկայացնելով մամաէ անցնում թ ագաւորների վերոչիչյալ Քերը,անմիջապէս Վ ատմությանը: նակի

ԳԼՈՒԽ Գ 1.

Սույն գլխի Հիմնական ն, թերես,միակ,աղբյուրնէ

նա փոխէ որտեղից ՍեբեոսիՊատմությունը,

բաերբեմն

առնում

ն.դրեռացի։երբեմնէլ վերապատմելով փոքր Հատվածներ առանմեծ

ն

է փոխարինում Սեբեոսիբնագիրը՝ Թե միչտ խմբագրելով կմասկամ էլ, սպածպղանելով ձին բառերը դրանցՀամանիչներով,

կառուցվածքը: փոխումէ նախադասության Հմմտ: Սեր., Վածոօտ: 2 Վածրամոմն ՄեչՀրնանդակ... էջ 73: ի 3....սան յինքն կորզեաց... պարսից զթադաւորութիւն 74-75 Համառոչ ջ Սեբ. Սույն Հատվածը դուռն կայսերական տությունն է: 4. Պետք է լինի «զՄծուրն վՄծուինֆաղաք.....

տը,

Ա.

|

քաղաք»:Տե՛ս

Գ.

Պատմությունը»Անա«Սեբեոսի Աբգարյան, նե

147-153:

նունի առեղծվածը, էջ 76 «ի մէջ մեր մինչն 5... ի մէջ երկոցունց... Սեբ., էջ ղզմածերկոցունցս»: թուղթ գրեալ... 6. Առաքեցին Մուրիկ թագաւորն... 75-76: մեծ... էջ Սեր., յեւռ մեր թադաւորելոյ»: «Թագաւոր առ

Լ

փեսայիւր զՓիլիպիկոս

7...

Հմմտ. «կայսրը ուղար-

ը

կել է իւր փեսա Փիլիպիկոսին,նչանակելով նրան զօրքի ՀրամաԷԼ 8. ո, Շոքոմոօք քօոաամ նատար»: (Տես 115 ձոռոււօմ ՄԼոճ քյ 666 ո 1քճո 811316. Մ, ո6ռօտ, ոո Էջ 253): 6թՇոճգ, Ո 5. եւ ՆԿ զՓիլիպիկոս... կայսը Մուբիկ...ղեր ե ի Վարարատ դաւառի: Սեր.էջ պատրիկ...զՄուչեղ... ղզՅովՀան այդ կաղպակ76-77: Սեբեոսի Հիչատկվում չի Մուչեղը. բնագրում առ

Ն

Աբգարյանի ե. զՄծուին... Ուղզ- «ԶԱրուսատան ՋԱսորեստան

ւտնե՛ւ Գ.

ցությամբ 9...

ե

196:

ծն.

Աբգարյան, զՄրծուին» Քան 10. ու

ծն.

Ն

202:

է լինի անցանել յայդկոյս: Դեւոք ՎզԱրասի՛

Ն

ինչպես Սեբեոսի (էջ 78) բնագրում է վկայված: «Զարասոլ», լեռնաչղթա է առաջին դրում Լ Ս. Մալխասյանցը, «Զարասպը,.

Հարավ-արնելքում, Հայաստանի ժամանակակից Արչակունիների այժմյան սածմանին, Հավանաբար Զագրոսը»: Պարսկաստանի

(Տե՛ս Գ. Աբդարյան.ծն. 204): ն Վածարամ 11 Գրէ բանիզն ոչ արարին Մուչեղ... 77-78: Սեր., էջ պատասխանի: 12. Ցուցանեմձեզ փիղս վառեալս.... Սեբեոսիբնադրում`«ցուցանեմ ձեզ փիղս վառս»: ՆՀԲ «վառ» բառի դիմաց ՔՒճվառիս ՍճՈՍՏ, գրում է. «ածլական), որոլէսբառ Հունլական), ասելով, ռ "լատմիչը,«փիիղսվառս» 515,այսինքն՝ ծանը»:Ուրեմն, է ծանր, Հուժկու փղեր: Բայցքանի որ «վառ» բառը Հասկացել «ծանը» իմաստով քիչ է դործածվում, անսովոր է թվացել թ. որոնք պատմիչի կամ նրա երկն Ըընդօրինակողներին, Արծրունուն ծն. 207: են «Փիղս վառեալ»: (Գ. Աբգարյան, խոսքը դարձրել 13... «Հայոց «չաւառունո». չշուառունս Սեբ.,էջ (էջ 621) «տեղ» բառի լեզվի Հոմանիչների բառարանում» չարքում նշված են ն Սեբեոսի «չաւառն» ե ծոմանիչների «չվառն» 4ները:Սրանք սկզբնապես գրվել են, անԱրձրունու ե են մեզ չուչտ, Հետազայիերկու Հասել միննույն ձնով, ծն. 209): (Գ. Աբգարյան, գրութեամբ: 14. ճակատ ձղին..».. «Արծրունյաց ուսն ճակատ 1887 ն 1917 Թթ. ։ոպաղդիր «ճակատ բնագրերում՝ սլատմութեան առ

ա

առ

առ

ճակատ

Աաաա

ԳՆավեէչ Հաաաջարանաա խոսիոԲ՞1 խումբ»:

ուժգին

ին»

ն մ. ջոալա

Մինչդեռ

ջե(Վ Վարդանյան, ն չ

ի իրաստի Գրէ »

ծն.

ձեռագրում

.

):

129):

«ճակատ

ա

առ

ող-

թուղթս երկրորդս ն ասե... սպանաւ ի Հրամանէ Խոսրովայ:Սեր.,էջ 79-50: 16. եւ յաթոռ ԹադգաւորուՀասւուոեց աւ (Խոսրով) Թետն... ն զՄակու:Սեր.էջ 84: ն 17. եւ եղե յամի չորեքտասաներորդիԽոսրովայ... "

դարձեալ Ն

Ն

նստուցինզՓոկաս յաթոռ թագաւորութեան:Սեք.,էջ -

106:

Թովմանբաց է Թողնում ՍերձոսիԺԲ. ԼԱ գլուխները: 18. Իրըե լուաւ Խոսրովարքայ զլուր Համբաւոյն այնոբիկ չարժեցաւ ի բարկութիւն մեծ, լինել վրեժխնդիրարեանն եւ զօրաց իւրոզ՝ Մուրկայ: ժողովեալ զբազմութիւն առնէր վնասս ե մեծամեծս ի բաժնինՅունաց: Սույն Հատվածում սաստիկս Ն

Համառոտ

Սեր.ԼԲ-ԼԴ ներկայացված է

կությունը: 19. Եւ

գլուխների բովանդա-

առաքեաց Հրեչտակս մեծապէս գանձիւջ... խնդրել մեծաւ տէ. զխաղաղութիւն «զվրէժ արեանն թախանձանուք, Մուրկայառի ի թչնամոյնորա,արդ կամ եղիցի ֆեզ առնէլընդ լ իս զխաղաղութիւն արգելուլղզսուր քո յերկրէիմմէ...ոչ արար 124 դրված Հատվածի Չակերտների պատասխանի... մասըբազաէ կայում Սեբեոսի բնագրում:Շարունակությունը՝ «Որում ոչինչ լսել... ոչ արար պատասխան»բառացի կամեցեսաւ փոխառություն Ն

է Սերեոսից:«Սրանովնա թելադրում է մտածել, որ

«ՍԵնամակի՝

բեոսի Պաւմությունից» բացակայող մասընույնպեսինքը արտագրել է այդ Պատմությունից:Այլապեսանիմաստ կլիներ նաժակի մեջ ներմուծել մի Հատված,որը բովանդակությամբ էական ոչինչ չի ավելացնում Սեբեոսի վրա: պատմությունում ասվածի մենք որ այնմասին, Արծրունու Բայց չկասկածելով Հանդերձ քաղված է «ՍեբեոսիՊատմության» նախնականբնաՀատվածը գրածըներմուծելայդ Պատմուգրից,չենք կարող Արծրունու թյան մեջ, որովչետն գիտենք, թե որքան Հարազատությումբէ որ Արծրունին կարողէր իր աղբյուրը: իսկ Արծրունինարտագրել դա երեում է այն Հատարտադրելիսփոփոխածլինել աղբյուրը ԱՀա որոնք նախորդում են ներմուծվող Հատվածին: վածներից, ':

դրանք.

Պատմություն» «Սեբեոսի

Թ.

Արծրունի 88)

(ՍՊԲ., 1887, էջ

Հրնչտակս ԱրակեացՀրեշտակ պէս գանձիւքն. Հրովարտածապէսգանձիւք Հրովարնանե

կօթ

բել

առ

Մեֆաեծա

ԵԱ

ԱոաՔ ե ոց

ն

Մէ-

ն

արքայ Խոսրով, Խոսրով Խբնդ-տակօքնմանէ Խնդրելի զխաղաղութիւն զխաղազութախանձանօք: Ռրում ոչինչ Թիւն արքայ

առ

մեծաւ

լ

մեծաւ թախանձանօք: ոչ Ռրում լռել Խոսկամեցեալ կամեցաւ լսել արքայ Խոսրոս «Իմ

է թագաւոասելով. «իմ է թագաւորու- | բովայ ասե. թիւնն այն, նե ես զԹեոդոսբութիւն այն, նե ես զորդին Թագաւոր: նատուցի զորդին Մուրկայ նստուցի Մուրկայ

Քագաւոր»:

Ընդգծվածբառերիդեպքում Արծրունինփոփոխել է իր օղաոաաղբյուրը:Ուրեմն,Հնարավոր է, որ նա փուփոխած լիներ նան այս Հատվածը, որը չի պածպանվել «ՍեբեոսիՊատմության» ծն. 369): մեզ Հասած 4եռագրում»: (Գ. Աբգարյան, դործած

20...նե

նոցա անուսնեալ զօրավար Ռազմայուզան որ է ն. սուր Խորեամ... ի գործ արարեալ... զքաղաքն Հրով այրեցին էջ 115: Հատվածի «ե նստան Սերբ. վերջին նախադասությունը Է ներքո քաղաբին...զքաղաքն այրեցին Հրով», Սերբ. բնագրում

ՓՃ

քաղաք,

միասինայրում

է Թ.

են

Արծրունու

մուտ

Ն

են

թիւ սպանելողլն ԾԷՌ մարդ... եղն թիւ սւլանելոցն ԺԷ Հազար մարդ»:

9, 1-13,

Սեբեոսի

Հրամայեցին Համար առնելանկելոց դիակացն..., եւ վասն Կալանե զծչայրապեւտն Զաքարիայ... ել մնացելոցն... եւ անդէն Հրաման... որում անուն վաղվաղակի... Եր Մոդեստոս: Գրեթե փոխառություն (է 116): Սեբեոսի Սեբեոսից բառացի ՀաֆորդԼԵ-ԼԷգլուխները բնագրի բաց Թովման է թողել: 23. Եւ յետ այսորիկ դումարեցոյց զօրս բազումս Խոոէմ... Իրբըն եթեսկայսըՀայրակղես... Զի ոչ թէ վասն ասմտուսծաեւ եթէ զքեն ւսրեհանն Մուրկայ պաշտութեան խնգըէ...Մինչնե յերը ոչ կամիցի յագենալարեամբ Աւ հս աւասիկ արձագեցից Իսկ քագաւորն թագաւորին... Պարսից ընդունէրզպատարագն... այլ տարածեալ կալան զերկիրն ամենայն...» Սեր.,էջ 122-123: : Լ

.Հ

յաւել գրգռել ի սիրտս իւր արքայ Խոսրով...«Ասոչ կամիցիս»: Սեբ., էջ 123: 25. ն ել դեպուղի ի Կարնոյ ջաղաք անցանե ի Շիբակ...Թով.Արծրունու «ե այս նախադասության անցանէ հ Շիբակ» բառերը«Սեբեոսի Պատմությունը» չունի, ինչպես նան չա«ե Քյունում Հիչատակվող զորմի»: (Տե՛ս Գ. Է

տուծոցպատուական... որպես դու

ւ

ւ

26...

:

ն դիմեալի

՛

Գանձակն Ատրպատականի... ունեն Մե-

«Բոլորձեռագրերն «արի գիւղն այն» (փխ.«Ատրպատականի»): ՍակայնՊատկանյանը էջ 92) տողատաՀչ (Պաոկ.,

բեոսի

կին նչելէ, ոբ ԹովմաԱրծրունին «արիդիւղ այն»-ի փոխարեն ունի «Ատրպատականի»: ՌուսերենԹարգմանության

մեջ(Պատվ.,

զծովակն

որ

յանդիման Հրատին՝ դիա-

Զայսյառաջագոյն Հին պատմագիրն... ի իմացեալ

17:

էր Տիգրիս դետի աջ ափում սասանյան մայրավատը գտնվում Ըստ երնույթին այն սասանյան թաՔաոնսիֆոնի դիմաց: Ն

քաղաք

դգաւորներիամառային նստավայրն էր: Այդ քաղաքները կապում էր իրար Հետ Հատուկ կառուցվածքի մի կամուրջ, որը ինչպես Սեր.,այնպես էլ Թով.Արծ.անվանումեն «զոմ»: Դա նԽսվակններիցկազմված յուրատեսակ կիսակամուրջ-կիսալաստ էր: ՎԵՀնան է (Բ, 18): էջ Աբասյան կավատը Հիշատակում Մով.Կաղ. ՎեՀկավատէր կոչվում Տիգրիսիաջափեխալիֆների չրջանում յակում դտնվող արգավանդ Հողերի ժի տարածք, որը բաժանվում ն էր երեք չրչանների՝ Վերին ՎԵՀ-կամաւո,Միջին-ՎեԵՀկավատ Ք. Փատկայանը ենթադրում է, որ ՀայՆեծրքին-ՎեՀկավատ: կական աղբյուրների ՎեՀկավատրնույնական է Հունական աղբ«քանի որ ն պարսկերենն Հայերեն յուրների Դաստադիրդին,

Գերա»

ու Լ

Լ21:

Աաաա աար, Բարակ ՐԸ

մը».

(աե»

րի,Համար, առանոց Հանդստի կառուցված Հեամ

Ժ.

ԻԴ

,

չ

ր)

39):

186): 627 թ. (Տե՛ մ. 2(0ոզագ-Լ.

ծն.

8.,

ՑԱԸՎՅՑ

ԿրիՍեր, Աէ :

նքնե

ռ

4բ ոօՕօղքճա ՄԱ բակլեսկայսրը չչ 163-164:ԱՎ բջ ն Քոատգիր, 197: 7 Շիր7» Էգո պ

:

որը չկա Սեբեորի ԱյսՀատվածը, բնագտե՛ս եսայ.,Բ, նմանակելով եսայիային.

29. Իսկ Խոսրով կարծեալ արծարձեալ զզօրսիւր... Հարկանելզամենայն երկիրն սրով սուսերի:.. Սեր.,էջ 124-126: նե 30... Վեծկաանդեւլ զԴեկղաթաւի ՎեչՀկաւատ...

Աբգարյան, 4 ին `

լնուլ

յունական սրոյն:.. րում,Թով. Արծ.գրել է

22. «եւ

բունակո ծն.426):

28.

ձեռն

պաշպանվածբառերի ներմուծմամբ»: (Գ.

...զտաւ

բնագրում: «ե

ե

Այս տեղեկությունը չկա Սեր. կամբք. բնագրում:

(բնակվում են) քաղաքում է իննը, Հետ քաղաքը:«Այս անչեթելթությունը վերանում

ծն. 394): Աբգարյան,

21.

27...

ծն Աբգարյան, 427:

Գ,

Հայտությունը բացածայտ ոխալէ»:

ի

է այս կերոլ. «նոտան ներքո քաղաքին ն այրեցին ձնակերվպյված քաղաքն Հուրբ»: Առանցմեր (Թ. Արծրունուց) ներմուծված նա-

մոնում ստացվում է այնպես, խադասության թե սլարսիկները նստում ենն

էջ 102) նույնպես նա դրում է. «Հրատարակության մեջ՝Հարի գիւղ այն»: ԹովմաԱրծրունին ունի Ատրպատականի: երկրորդը մենք աւելիճիչտ ենք Համարում, ըստ ռրում եթէ Գանձակը նչանակում է Թավրիզ, ապա մյուս Գանձակից (Գյանջա, ելիզատարբերելու վետպոլ) Համարմիչտ կողքին դրվում է Ադրբեջանական(-Ատրպատական աա. Աբգարյան): Մենքնույնպես ենք ռրբագրել տեքստը, որովեւոն «արիգիւղն այն» արտա-

.

Տ0ՌՏ

աոոոգաո էջ

165 ՏԳՏՏՃՈԼՄ,

՛

բոլորձ4եածին զնա ի դախղզիճանդը:. Սեբեոսի ռագրերը... ունեն «աձինդածիճ»:Այս ակնչայտ վրիլակը ուղղ11.

ժո "Ն

Արծ. տեղեկության Հիման վրա:

Տես

Գ.

Աբգարյան,

ԳԼՈՒԽ Դ Ի սրայելի...

-

ը

445):

աէ

-

Ն

ՅայնժամՀայրակղեսգրէ

35.

առ

Խոռեամ

ն

ասէ

..

ն

ռ"լատուով:Սեբ.,էջ 129.130: արձակեաց մեծարհալ 36. եւ զամենայն զօրս իւր... Եւ դգումարեալ Հայրակղի Հաստատեաց Հայրակղոս զսուրը նշանն... ի սուրը կարգեալ ռ

էջ 131: Խաչի Հաստատումը Գողգոթայում տեղի է ունեցել 629 թ. սեպտ. 14: Յ7. Եւ բաչխեաց... օրչնութիւն ե գինա խնկոց Սեր. էջ

Գողդոթայ: Սեր.,

'

բառը

ունեցել է նյութական օշրՀնության

149.

Յ8Տ...

Մալխասյանց):

նե

ինքն

ի գնաց

առ-

որ Միջագետս Ասորոց...

անձնապած: Սեր.,էջ 130: -

40.

Դան., Բ, 31-35:

Թորգոմայ անթիւք էին գունդք նախարար|աց) ցա. նոքօք ելանէրմեծն Տրդատւ յաղթէրբազումգաւառաց ե ն յետ նոցա վախճանելոյն ոչ ուղ|ղյեաց զաթոռ թազաւորաց. չորք

։

յորդւոցն Իսմայէլի: Սեր., էջ131: ն 39. Ապաթագաւորեցին ոչ Հրամանատու զԲորն... այլ Է

դ.

ն դործեցան աչխարծձին Հայոց ն. Բաբիլացոց, |Հյունաց Հասարակընդ տիեզերս ամենայն: եւ արդ, բազում էին զօրատանն նոն

դուս.

168,

8387):Մտորն

4եռ. թ. 696Էում (էջ Զ1բ-96բ) սլածպանվածտարատեսակներից մեկը, որը ունի Հետնյալ վերնագիր. նոն ծննդեան եւ սննդեան արբանեկին «Պատմութիւն եւ կամ եղե ինձդարձեալ Մաչմատին թագաւորելն»: «Աստանօր երկրորդ անգամ բուռն Հարկանել զմատենից ժամանակագրաց Թ: որպես կամ զինչ պատմութեանց կարգաւ ծանուցանել,

մանված երկերում է Հանդիպում բառի այդ իմասոր»: Ամենայն այդ բառի տակ ոլեթ ։ Հասկանալ Հավանականությամբ օրՀնՀետո ծխականներին ված Հաց,որը բաժանում էին ռ"լատարագից ն. որը Փունարեն կոչվում էր էվլոգիա (610914)այսինքի «օրձծն. 451: նություն»: (աես Գ. Աբգարյան, թարզմ., էջ Սեր. Ստ.

Թթ.

271/ ներկայացնում նենք

Հայմատենադրության իմաս»: մեջ միայն Հունարենից թարգ-

ծն.

մասինավանդության տարատեսակներից մեկը Մոծամմադի ձեռ. 234, 2506, 3206, 3447, 8100,

Մոսո. (տե՛ս

Սեբէոսի պատմության» բաժանել»: Հեղինակի արտածայտության է Հունական աղբյուրից, 4եից երեումէ, որ մեր սլատմիչն օդսովել որի մեջ «օրՀնութիւն»

զկնի նորին: որպկս կամ որով օրինակաւ տիրեցինտիեձեռ. Թ. զերաց ն առաւել Թէ Հայոց ազգիս» (Մատ., 1902):Սոյն Ք. է, մատնանչում որը ենթադրում Հանդամանքը Պատկանյանը, ,, որ թերնս ՄոՀամժեդի պատմությունը պարունակող Ղնեոնդի գրքի առաչին գլուխը մեզ չի Հասել, ՀԵէլ վերնագիրը կամ տագայում ավելացրել են (տեւ Ղեռնդ, Պատմութիւն գրիչները Հայոց, Մ-Դատ., 1887. էջ 118: Տե՛ս նան 1852թ. Հրատակ. չջ 11):Հնարավոր է Ղնոնդի փաբանը, է, որ Թով.Արծ.օգտվել այդ մեզ չծասած գլի'ից,Հակառակ աղբյուր դեպքում որպես նրան կարող էին ծառայել բազմաթիվ ձեռագրերում պլածպանված առա-

131: Սույն Հատվածում օղտագործաց «ՕրՀնութիւն բաժանել» արտաձծայտությունըարտասովորէ, որովծետն բուն Հայերենում

«օիծնություն» բառնունի ժիայն բանավոր օրծնության իմաստ, հոկ բանաւոր օրծնության մասին չի կարէլիասել«օրձնություն

առ

-

մաս

ի

,

Խոռեմայ՝ թողեալի նա զերուսաՀաւանեալ չկա Սեբեոսի Հայոց... Այս տեղեկությունը ղէմ... զմեծ բնագրում (ե՛ս Սեր.,էջ 129): 3424 Եւ

ն

եւ

յայնմ ժամանակի... սրֆ ԺԲՌյամենայն ցեղից Հռովմայեցւոց տէրութենէն... որդիսնԻսմայելի... Համարյա բառացի փխո. Սեր.,էջ 134: Թով.Արծ.նկատիունի Իր-Մովաբ 2Մադիամ Քաղատե՛ս Գ. ԺԱ, 18: ՔԸ: Թագ. 3... զոր աւերեացն Իսրայէլ... արքայի Մովարայ:7 Թիւբ,ԻՐ-ԻԴ: էին եղբարք...Այսպեսէ սկսում 4. Յայնմ ժամանակի Թով. Արծ. պատմությունը Իսլամի Հիմնադիր ՄոՀամմեդի մասին, է ինչպես որը բացակայում այնպեսէլ Ղեոնդի մուռ, Սերեոսի, մինչդեռ Ղեոնդի երկի վերնագիրն է «Պատմաբանութիւն Ղնեոնդեայ մեծի վարդապետի է որ յաղագս Հայոց, երեելոյնՄաՀմետի, ն Թէ 1.

Խոսրովարքայ փախստականգնաց... ե մեռաւ, Ջ: կեցեալ ամիսս Սեր.էջ 127-129 133.բայց արդ եկ... եկից ն ես յԱսորեստան. Այս արտա-չ Հայտությունը չկա Սեբեոսի ուղղված Հեբնագրում:Խորեաժին կորստյան ռ"լատճաբակլիայս խոսքերըպարունակողՀատվածի ռով Հայտնիչէր» թե ո՞րն էր այն ժամադիր տեղը,որտեղ Հեբակը ոլեյք է Հանդիպէր Խոռեմին: Թով.Արծ.չնորչիվ Հայտնի ծն. է դառնում, որ դա Ասորեստանն էր: (Տես Գ. Աբգարյան, Եւ

32.

ե նորին ռրդին ե. նորա Խոսրով, Տիրան, որ եսպան դեղովք նորին որդին Պապն, զսուրբ Հայրապետնզմեծն Ներսէս ն ընկալաւ զնորին արագաՀաս պատիժն ն զկործանումն տանս Հայոց ն թազխափանումն

որդին թագաւորութեան ն նորին որդին Արչակ,

մոլոզոնս

զի զազրագործն պիղծ ն գարչելի վարս ունէին, որպես աստուծոյ: Վասն Հեթանուք,ե խոտորեցանհ ճանապարծացն ն այն բարկութիւն աստուծոյ եկն ի վերայ Հայոց աչխարձին մեր բազում ժամանակս: ջնջեցաւ չրֆեցաւթԹազաւորութիւնս է առաջնորդն ո ր ՄէՀէմէտն՝ ննոխին, կարապեւոն Առա,յայտնի դաւորաց,

տավա

նորա ԱռպտոռաՀմոն՝ որՊարսից Այր ոմն աշխարձեն մօտ ի քաղաք Ռունրան՝ քաղաքէն ի որդոյ Բելմիկին, դի Աբդալի՝ բերդոյ. նա ծնաւ որդի մի ն կոչեաց զաՌչոյ, ընդդէմ Առպլաչան ն. անուն

նորա ՄԷՀէմէտ ե աւել ծնաւ դուստը մի եւ կոչեաց դանուն կին գեղեցիկ յոյժ: Իսկ որդին ԱբդռաՀման|այ|՝ նորա Փաթմայ՝ Մաչամատ եղն դիւաձչարն մոլեգլնէր ի դիւէն աւր ըստ աւրէն ն անդրգնեալ ի դիւէ՝ խզէր ի չխթայս ն զկապանսերկաթիս վան Րէր ի դիւէն ի յանապաս, ի լերինսնեի քարանձաւս. բասզում ն ծախ ծախեց Հայրնորա բժչկեաց.ե ոչ աւգտեցաւ կայր ի նուն

:ու-

նմայ Հանապազ. ն երեկ այր միառնան ւլատմետաց ն ասէ, Թէ այր յերկիրն քո Ասորեստանեաց ղորդին տանէիր ննա սնուն ըստ զգեցեալ Իչրոյ Հաւատին էր Սարգիս. ժի, որում ն. է սնազգեստ ն նա Բժչկէզորդին ջո: Եւ յարուէ ռպլարէգաւտ զՄածմիտզորդին իւր ն հկ ի յերկիրն ցեալ Աբդռածչման, ն Փանղիղեցաւ առն ասորոյ մոլոզոնի,ն ՀաԱսորեստանեաց եչաս դեւն ի վերայ ն զարկուց ղնաի սնեալնոցա ի լերն վանաց, ն փրփրայրյոյժ. ն Հասնալ Սարգիսն ն բուռն գետնի, մոլեդնայր ն ասէ Աբդոաձման,եթէ հՀչար զՄաշմետայն կանգնեաց զնա. Լ Հնար է ն կարես բժչկելզորդին իմ։ տամ քեզ դանձսբազումս ե երիվարո աղզնիւս:Եվ նորա ւսնձն պատուականոս Հանդերձա զորդին իւր զՄաՀմէտ եթէ բժչկեմ: եւ ԱբդռաՀմանեթող ն ն այրն էր Նեստորի նան դիւական Հաւատով, ինքն գնաց. ն ն դիւաց Թիւթել կարյոյժ Հմուտ էր արծեստից կախարդասէր ն մոզ. ն ասէ Սարգիս էր կոապաչտ Հաւատով դալ: եվ ՄաՀժքէտն ն դառնաս ի Հաւատաս յԱստուած կռապաչտուեթէ պՄածմէտ, եվ է նմանէ: մկրտեցաւ զքեզ:Եվ նորա յօժարեալ՝ բժչկեմ Թենէդ, եւ բնակեցաւ Հաւատուն: նա մկրոէր ղնա ըստ ՄաՀՆեստորի նա ամս ԻԳ, ն միացաւ սատանայ ընդ մարմնոյն ընդ մէտ

զօր բակուսի

առեալ՝ առ

ուսաու

առ

ն արդ, արի տես զտուն Հաւր քո քո. ազդատոծմն զամենայն դարձիր իս: եվ յարուցեալՄաՀմետ դառզերկուսս հ վանաց առ

Մարգիս

ա-

առ

Սա

առ

ն արւեստիւկախարդութեամբ Հոդոյ նորա,ն վարժեզաւ ե Եվ Նեստորի: կախարդականաղանդս Հերձուածս զամենայն Եծաս քո եթէ Հայրն ծամբաւ յետ այսորիկ, Մածմէտ,մեռաւ ե լուեալ Մաչմէտ (այը: Ասէ Սարգիսմի լայր եթէ ԱպտոաՀման. ն մեռաւ քան Հայրն քո, զի ես Քեզ մեծ առնեմ ջան զծայրնքո ն

աք

սա

ատ

առ

գնաց ի յերկիր իւր, Հասանի Սումիրայն.ե եզիտ եւր ն. զբոյրնիւր`զկիննԱլէ եզբօրորդոյն ղծայրն մեռմալ իւրոյ ք ասէ. «Զի հս, Ալէ, զտուն Հօր իմոյ յավչտակեցէցե առիր զամենայն գանձան զծանղդերձա Հոր իմոյ ն զամենայն մլքերս»:եվ մեծ ն էառ մասն ՄաՀմէտ աղաղակ արար չվլէ ն գնաց էնչ դարձեալ:Է էլն ձրկիրե նառրքստանեան |, վորն Դեճարի նմա մոլողոնն էւ Ասէ Սարգիսն. ւլատմնաց զեղեալան: «Մի նրկնչիր, Մածմէ՛տ, զոր ունիմ ես Հնարագիտութիւն զքեզ մեծացուցանել. արդ արի ն գնայ դարձեալի տուն Հոր քոն ոմանս այսը զարս յօժարեցոյ վաճառականս գնալյերկիրն եգիԷ յորժամ ն ծասանես պտացոց, գաս Հանդէպվանացսիմոյ՝ բասֆիքիֆնանք, բավյից դու մի ասիցես եթէ ծանոթ եմ վանացս լամ տեղացակամ սաշմանացսայսմիկ ն նչանէ զտեղսիջնանաց ն հս, ջոց. առնալ զսարկաւագունս իմ, ջածիւք ն. մոմեղինօքՀասանեմ Քեզ ն. Համբարձեալ զժայնսմեր երկինս զարծուրեցուցանեմ զայրս ռլարսից, որ զկնի Քո իեն եկեալ, ե ասեմ ցնոռայ, Թէ տեսիլերկնից ւռեսիվասնմանկանաս ղի այսաւրիկ, ոմն էն մարգարէ ւլարտ է Հաւատալ սմայն զոր ինչ ասէ Լինմա ղոր ուսոյց զամենայն նելով(ենիցի:եվ արար Մածմէտ կախարդգնՍարգիս:եւ գնաց Մածմտ յաշխարչն պարսիցի քազարս ն. յօժարեցոյց ղաքնՍումարայ վաճառականս երթալյեըկիրն եգիսլտացւոցն ի քաղաքնՍլանտարիայ նւ ժողովեցանարք մեծատունք ն պատվաւորքն եկեալ ՀասանէինյաչխարձչնԱստբնստաննայց: իսկ ի ճանապարծինասէր ՄաՀմէտ. «Ռվ մեծամեծք պարսից, չենք մենք ի Հաւատս ն ի աստուածապաչտուչ թիւն, զի սնուռիքԵն կուռքն մեր, քանզի լունալ եմ ես ոմանց,թէ յերկինս ի վեր քան զարեգակն, որ երնի մեզ»: եվ դոյ Աստուած նռքա ասնն. «Զի լինիս, ՄաՀմէտ,լոբ լեր ե մի խօսիր ընդ նա նոպազաւուրս ակյն»:Իսկ սկսաւ օռլատմել ղառաջինսյԱբրաՀամու |. Է Նոյէ, նան ի Ադամայ.ն նոքա զարմանայինընդ ինորա ն. ասեն. «Ո՛վ ՄաՀմէտ, ուստի ասես զայղմաստութիւնս ն նա ասէ. «ի վերուստ է պիսիբանս բազում դիտութիւնա»: Եվ ն տված ինձ իմաստութիւն, գիտութիւն մարգարէութիւն»: եվ իբրն մօտեցան անդ վանացն՝ բանակեցան Հադէպ վանացն մոլոզոնի րստ խրատոյն նորին: եւ ելեալ Է դիչերի մոլողոնն առեալջածս Էյ մոմեՍարգիս, ն եւ ղէնիս),դսարկաւադունսմիլաբանսվանացն եկեալէ ւոննե ղին,ուր էր (ՄաՀմէտ|, չուր զնովա արնալ մեծայձայն բարբառէին է անկարծակի զարդեան արք վաճառականք զարձուրեցան: Եւ յարուցեալ գնացին նայ հ ասեն պմոնողոն. «Զինչէ ն

'

առ

որ

Եւ ասէ.«տեսիլ լռեմբ, Նեստոր զառնէսզայսմանէ»: Սարգիս,

երկնից տես(ի) ի վերայ

ԻԼ աԻՐՏՅՐ է

Եւ

մեծ

սա

սորայ ն

զոր

ն

մեծ

լոյս

ինչ ասէ

ն.

դայ,

15.Եսայ. ԻԱ,

Հրեչտակբ, որ ասէին ճշմարիտ են բանք

16.

ապա

դորայ,

եւ

ասէր մեզ, յորժամ

«վայ ջեղ, եղուկ

դու,

ազգ

ն Տաճկաց... ջեղ

եղիցի

ոչ

ա Սույն ՀՐ նմանվելո Հանդիւտ»: Գատվածը թով Արծ: Մարա ար. Ն էմ, անան 3. Ջ: Աո մեե,Աու ի- առաց». ամիսս գերբ «րոցուն առաչին յաչորդացն ԼԸ, թագաւորութեան նաձմնակ առանց որոչելոյ ի բակաց, իւրաքանչիւրոցննոցանէղժամանակ

«արդար զմտաւեկեալ արքն վաճառականք.

զոր

7:

չ

էին ի ճանապարՀին»: եւ մարուզեալ զճանապարծս իրնանց: եւ յորժամ գնացիին) եւ (4անյաչխայըչն իւրեաննց գնացին(իւրաքանչիւր ի դար(1բ) տունս ն. |Համբաւէին զ ՄաՀմէատ Թէ մարգարէ ոմն է|:

բանք

գայք

ԽՏ

ֆ

ւ

ամս

ամս

Ի

Ա

ոյ,

Հառա-

Քարե դառլասպ արքայն Պարսից խնդրէր թագաւորութեան... ՍակայնժամանակԹաագաւորութեան տնենաց դՄաՀմէտ ասէր Թէ. «նայ ուսեալ էրՀերՎուածա սպանանել 38, միայն...» (Ք. Փատկանեան, 2): էջ 3, կամի խարանել զպաչտօն կռոց մերոց»: ն տարբերերություն Ղեռնդի Թով. ելին աչխարծէն յարուցեւլ ՄաՀմէւո Ալի, առեալզՓատմժայ, ոդ ՆԱ ճոլհ: խանության տեողությունը՝ սռարի էւր կ «կ աշխար իԷ արսից եկեալ ՑԱ ւ

զայս

լուաւ

ն

չ1 Ալոք սորեստաննաց

Ն

մ

ոչ

ծ եւ

'

ամս

այլ

ե

Պ

հանց

անց

ե

ալբ

բնակեցան ցա

Հն Բարձ սրելացոց

էր սկիզբն թվականին Հայոց ԼԶ»: 5. Յուչ առներԿզմւսզխոստումնն Աստուծոյ Տե՛ս Սեր., չջ 135: Ղեւ., էջ 4: Ծենդ., ԺԷ, 1-12. ԽԸ, աղ

,

ա

Անան ՅԱՄա ար 1112 ՆԷ ՂԱ ատա ար ԲՈԹ կնոջն 7 Սա ԱԻ ԳարՂե.ԻԴ եւ Լ

Դ

-

:

Բ

ԵԼ

ուստ

մ

'-

Է-

,

տա

Աբբածամ... 19:

է

ՄՈՅՐՑ:

Ն

սռ

ա

ՐԴի

Ղն., էջ

այլք հ 68-րդի,որ 172-173,

ծն.

2):

ամք

(Տե՛ս

սրով: Հմմտ Սեք.,էջ 135: ուսեալՀրէիցն... բարձին 11. ՏեսեալՄաչՀմէտի զյաֆողութիւնիրազն...ն: զայլ բաղում»: Հժ. Սեբ.,էջ 135-136. Ղն., էջ 3-4: 10. Եւ

»

նս

եւ

12.

նորա կամեցեալ ցուզանել թագաւորին... տեսցէ զելս իրացն..... Հմմտ. «Եւ չուհալք գնացինբանակք բանակք ըստ իւն. ռսկաւքե նոզանէ... բաքանչիւընածապետութետեց... չսնկանէին ի տեղի ապաստանի»:(Սեբ.,էջ 135-136: Ղն., էջ 4-5): 13. Յայնժամ տեսեալԵրուսաղէմացզւոցն... ամենայն ՀրետսՏես էջ Սեր., 136: տանի: ոմն... 14. Ի սոյն ժամանակսէր այլ անուն էր Սալման մասին ներկայացված Սալմանի ստորն. Թով. Արծ. պատմությունը կյանքին նվիրված աուասվելքաղել է վերոծիչեալ ՄոՀամադի -

-

ներից:

ՏՆ

ողնո

եւ

Ռւսմանին (644-654) Ալիին (656-

ի,

բե

խա

անձըե դործունեությունըբնութագրողտեղեկություններով,

ա

նե 620:

ա

ուավիայից

111շ:

615, 617

-

161:

«առ

Տեառն

Ա

ՍԱ

Աբուբե, հոր

Տե՛ս Սեր., փախեաւ Յազկերտ... որ տեհաց ամս ՇԽԲ: է) Սույն Հատվածին Հաֆորդում է Ղեռնդի պատմության Հիման վբա կազժված արարական խալիֆների պանկը,սկսած նե վերջացուած ԱՀարոնով (Հարունալ-Ռաչիդ): ան է 4ը հր են ից ներկայացնում Ը( էֆ ա բի ասնուննե Հասարակ թվարկումը, որը երբեմն ընդծատվում է չատ թն բիչ ընդարբնույթ կրող այս կամ այն խալիֆի ձակ,ծանոթադրությունների

ՂՏ:

Ալի այր քաֆ,ասէ ղնա...եկին ի քաղաքնՄադիամ... Ք. Գատկանեանը Այդ կապակցությամբ նկատում է, որ մեր մատենադիրները Հասարակզսկիզբն թԹուականութեանն Արադնեն յառաջ քան զծէջիրն (16 յուլիսի 622 ամին): Սաբացւոց պատմադիլրս մուէլի Անեցւոյծանուցեալզտարբերութիւնսդ գրէ, Թէ ոմանք զսկիզբն Թուամերզթուականէն Արարացւոց մերում կանութեան նոցա ցա դ դնեն ի Թուականիս ր 02-րդի, ՐԴԸ: «(Ք են

րի

::

661):

Ն

9.

ն

նչելով

է Աբուբեքրին բիների փոխարեն Հառտկացնում Հաջորդող Ամբրին է Ի ւ Ա թ դե ւմ ԻԺ

..

մն

Ի

ծն.

Արծ.

'

ամբողջությամբ քաղած Ղնեոնդիծրկից: Ղեոնդի Պատմությունը (758-790) ն Հավերջանում է կաթողիկոս Ստեփանոս Դվինեցու ուրեմն Հաջորդ չորս ե ե (788-809)ՀիՀ ատակումով, բուն ալ-Ռաաք: խալիֆների անունները քաղած են ինչ-որ մեկ այլ աղբյուրից: ողջ ցուցակը է, որ արաբականխալիֆների Սակայն Հնարավոր Պաոքաղած է այլ աղբյուրից,այսինքն Շապուծ Բայրատունու մությունից:Այդ դեպքումտրամաբանորենարդարացվածկլինի մեզ կայառաջի Դրդ դլուիսնավարտող «Բայպ տարբերությունը. ն մնացեալ անգիրս ասել վասն Ջափրա գործոց նորա, չար /այլոց...»: Ոչ թե Թովման, այլ իր նոր աղբյուրի Հեղինակն է մնացեալ յայլոց» իրադարչուխոստանում «անգիրս նկարագրել

թյունները:

ամ.ջ Տաճկաց Կիւրոսէմինչե ցթագաւորութիւնն ՌՃԿ: ԱյսինքնԹով. Արծ.Համարում է տաճիկների հչխանու19.

ւ

ի

Ն

թյան սկիզբը 621թ: 20. րմա. ի գրէ թուղթ Հաւատոց... որդի Արբդլազիզա... Ֆես Ղե., 42-98: էջ նմանէպատասխանիս...իւրոց սպայիցն: Ղեոռնդի Յեզիտ Ինչպես նչում է Ք. Գատկանեանը, `

-

գրված «Ցեզիոի»փոխարեն բոլոր ձեռագրերում

Ժեզկիր"»

է

ինչից կարելի է եզրակացնել, որ Թով. Արծ. (կամ էլ՝ Շաղպուծ որտեղ անունը դրված էր Բոս ատունին) օղտվելէ ձեռագրից, ծն. 9): (տե՛ս Ղե., էջ 99, եզի:

ճիչ»Աբդլայ 22.

միւս Աբդլա

Գ.

ամս

ամս

ԻԲ.

Ինչոնս

Հույն,

են կոչում ԱբբասԱբդլայներ մատենադիրները որոնցից եղբայրներին, երկու յան ՀարստությանՀիմնադիրնել՝ աս-Սաֆած(748.752), առաջինիանունն էր Աբուլ-Աբբաս-Արդլա Աբու Ջաֆար ալ Մանսուր(754-775): (Տե՛ս իսկ երկրորդինը՝

այդպեսէլ

Ղն., էջ

127,

Հայ

ծն.

126):

ամս Ժ. Խոսքը վերաբերումէ խալիֆՄոծչամադ 23. ՄաձՀադի է 10 տարի(775-755):Ըստ որը երոք թԹազավորել ալ ՄաՀդիին, Մաացուցակինրան Հաջորգուժ էնե«ՄաՀմետի որդի Թովմայի «ՄաՀմետ որդի ՄաՀա«ՄաՀադին» դեայ ամս Ը»: Սակայն Թովման է: օդտԹերնես դեայ»-նըմիննույնանձնավորությունն նան է ր էչ«ՄաՀադի»-ի որտեղ սորված մեկ այլ աղբյուրից: վել է ն այդ կարպատճառով, թիվը խանության տնողության ճիչտ Մածմետ ամս Ը» դալով Ղեւոնդի մոտ «ն կալեալ զիչխանութիւն նրան ութ ուն: րությ րել է նր (է չ 161),Համարել է Ե.. մեկ /լ ալանձնավո ամս որդի Հակրտսեր 24. ԱՀարոն Խալիֆ ՄաՀծղիի է նրան է (786-809):Թով. Արծ. վերագրում բուն ալ-Ռաչիդն Ե տարի, թերնս այն պատճառով,որ եչխանությանընդամենը Հավատարմութուիվել չիր մտերիմներին 789/790 Թթ.Հարունը եր յան երդում ն բ "ոէ ե Հակառակասերազգին... 25. զբագղաղ: վասն չփոթեալ Լ խ է ե ոսքը ալատորազ է ր ԸՐ"ՐԴ վ բր աբերու պառակտիչ անկմանը: ՕմայանՀարստության 26. Հժմտ. այս այն Աբդլայնէ... անյագ ագածութեանն: 128. իբրն զվարմ Ղե. էջ զյասիչտակողբարս ագածութնեան անուն զլաձգնալ ի տամբիոն՝մինչն կոչել միչրականազգէն է կարգ ասել՝ որպէս բանից զի դանգի, Հայր նորա ցութեան ղդանգ առաւել քան զԱստուածմեծարէր»: ա

Մոամմառին

ում

ԱՆԻ

|

ոադեն

ա

|

ԳԼՈՒԽ Ե

նախ ջան զլնուլ վեցերորդ յոբելինի.... Նմանակելով էին Հորելյանածայ մատենագիրները սածմանում Եվսնբիոսին, ավելին, կան ժամանակաչրջանըլիակատար 50 տարիներով, ինչ էին այդ ժամանակաչրֆանի,

րոնք աաախանում ւս Ցին գաոգաի «ԼԵԼԻԸ Նորա Բա ՀՐ Ներ թ. արվա չի թյան թ.: այսի ե

ժ

ն

ն

,

Ք

ի

ց

Գոբոլա

եբ

նու-

ան»

արտաձայտությունը:

օ«լիմպիադն

-

յետ իննեւտասն բնդիքիոնին... 19-րդինդիկտիոնը պետք է ավարտվեր Թ., իսկ Ք46 Թ. Համապատասխանում էր (Ա6ճի6ԸՇՌ6Տ, էջ 254): 20-րդինդիկտիոնի 10-րդւտտարուն ճ.... Թոքլ ումն Ջափը անուն: 3...

Լ

Խալիֆ Ջամիար ալ-Մութա

վաքիլ(847-861):

խլրդենի դիմօք... Խլրդենի,այսինքն՝խիստ կարմրած, բորբոքված դեմքով («խլդենի»-«փտախտ», «քաղցկեղ», «զանգ5...

ըենա»):

իչխաբարձակցութիւն

յայնժամ զգլխաւորութիւն է լինի «..- ունէր յայնժամ զգլիաւորութիւն Հայո ...» («. 1Օ3962ագը, Ճ0ո/ԶԸ ԽՏ բարձակցութեան հշչխանաց 580717 Ր0Ը)Ղ4թՇ784 Ֆճրքճո408,

ծ.Հայոց...ուներ ա

նաց

Չեք

է)50):

Մուսէիումեմն որդւոյ ԶօրաչՀայի Հադարագւոյ...Բացի նան Թով. Արծ. տեղեկություններ է նրա մասին Հաղորդում 7...

արաբբ

Իալաձոր

պ պատմիչ չ Բալաձորին(տե՛ս Ա.

էջ 81: ամիրայությունները

Արաբական Տեր-Ղերնդյան, բ դյան, Արաբակ

՛

ԳԼՈՒԽ Զ

Ն

1.

բին Համապատասխանումեն 300 տարի, 847 թ. մինչն 6-րդ Հոն տարին բելյանի ավարտըմնում էին դեռես 5 տարի, որոն ե Համընկնում է 851 թ. Հետ: Հենց այդ էլ աԱ (ԾՕսրգառծ 1, Ս6ՇԱՇԻԸԻ65, ված էջ 254): եւ 2... ոլոմպիադին.. 70 եօշթանասուներորդ 280 տարիներին, որոնք Հանած լինելով 84-ից տալիս են 567: տանի որ այչ վերֆին տարեթիվը ջենվոլ ժամանավաչրֆանի պատմությանտեսանկյունից ոչինչ չի տալիս, ՀամաԴյուլորինն բելով այն աղավաղում,առաջարկում է 7բ ուղղել74-ի, որը Համապատասխանումէ 847 թ. (66-Ը Ք65,էջ 254):

1...

ե

Մուչեղ ն. Ապուպէլճ Մինչդեռ ԱպուպելճԱրծրոււ

նին (Գուրգենին. ՄուչեղիՀայրը) այդ ժամանակկենդանի չէր: ելնելովխոսքի իմաստից, կարելի է ուղղել «ՄուչեղԱպուպէլճ»: ՎերջինիսԹով.Արծ.Հծիչում է հան այլ առիթով երրորդ զրքի Դ

Դարդարան,էո, ր:ԲԱ ն չ»:(ն. ՎանինԲին արոնաւ

ա

(Վ.

աս.

ի

ծն.

մէն

165):

Ընտրունետազ...

,

ունե

:

էջ 356): Ադոնց, Հայաստանը Հուստինիանոսի,

.ս

3...

Այս Հատվածում Հիչաիշխան Աշոտ... Գունդստալար... -

տակվածանձանց մասին տե՛ս Հ. Աճառյան,Անձ. բառ, Հ. Ա-Ե: 4... Հազարաւվետոմն Ճարկաց, Ծովափի կոչեցեալ ամիրայ անուն: Տարարին) Ալայ Արաբականպատմիչներ(Բելաձորին, են (Ա. ՏերԱզդի ԱՀմադ ալՀիշատակում նրան որպես Ալա իբն

Ղեոնդյան, Արաբական չջ 82): ամիրայությունները,

Ըստ

Ըհն։ Ալան Հարկերէր գանձում Հայաստանում 565 Թ.: նան 279: (Տե՛ս Հ. Ալայի մածվան տարեթիվը՝

ղորդում է

չան, Անանուն 2...

տաջիկ աշխարՀչագիրը, էջ 83,

գեօղնԱռճուճս..

ծն.

50):

Տաբա-

Նա

Հա-

Փավազ-

է միայն մեկ անդամ Հիչատակում Թով.Արծ.Նույն այղ տեղը,ըստ երնույթին,նչում է նան. Անանուն Արծրունին, սակայնարդենորպեսբերդ. ԺԱրճուճսն (Ան. Արծ.,գլ: Դ): անուանեալ ամրոցի»: 6... ԳուրզինայԱպուպելճի...Պեռքէ ուղղել «Գուրգինայ (մ.4(0ԻզաԳԻԼ, (որդւոյ)Առլուպէլճի»:

ՏԱԱՎԳԻՈւՇՈԼՇՈ,

էջ 361): Վասակայ Արծրունոյ... Հայտնի չէ, թե վերոՀիչյալ չորս Վասակ Արծրունիներից ո՞րմեկի Հետ նույնական է այս

-

Վասակը:Ստորներրորդ գրթի Զ-րղ գլխում Թով. Արծ. կրվին զեատավում է նրան որպես դավաճանի ն Հավատուրացի:Հ. (տե՛ս Անձ. բառ., Ե, չջ 472 սխալմամբ Աճառյանը ներկայացնում է նրան որպես 2-րդ գնդի Հրամանատար Գուրգեն Ա, 10-11: Սուփո.,

Առակ.,ԻԹ, 4: Եսայ, Ճ, 9: 11.Եզե.,ԺԶ, 3: 12. Եսայ., Ա, 13. Եեսայ., ԼԲ, 1: 9.

7:

15. եսայ., Զ, ԶԼ71,Ե, 13: 16. Արդ ի գալ միւսոյ ամին որ յորելեանք Զ ն ոլիմպիատք ՀԲ, ընտիքաիոնք Ի, որ է ըստ Հայերէն Յ... թուսկանութեանն Ե գլխի սկզբում Նախորդ Թով. Արծ. անդամ օգտագորառաֆին ծում է Եր չարադրանքում Հռոմնականթվագրությունը, որին նս մենք կ(Հանդիպենք մեկ անգամ իր երրորդ գրքի Թ նե ԺԴ Ն

գլուխներում: 17.

անծաւատարիմ... Սույն կոնտեքստում այդ խաղի ծաւատ չո' ննցող«-ի

է «անչաւատ»-ի, «Հչմարիտ օգտաղործված

(Տե՛սՆԲՀ,Հ. կմաստով:

Ա, չջ

184-185):

ԳԼՈՒԽ

Է

Արիւնարբութ.. Թվում է,

1...

որ

այս

բառր

օգտա»

դործվածէ աստեղ ոչ եր սովորականիմաստով, այլ նչանակում|, որ նրանք չէին վախենում թափել ինչպես իրենց սեփական, այնպես էլ ուրիչի արյունը:

ԴԳՐՈՒԹԻԻՆ

ԵՐՐՈՐԴ

ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆ

ՀԱՅՈՑ

ԳԼՈՒԽ Ա

Մատթ.,ԺԲ, 25: 8ոքոճՈլպիանուՆ. Մառը(տե՛ս «ԸՇՕք/ՌՈԺ 7 ոո ոօ, ն Հ. էջ Տաշյանը(ժողովածոյջառակաց Վարդանայ, էչ »: առաջարկում են ուղղել «Ողոմպիանու 4ն/ «Ռլալիանու» թերն» մուծել են Հետագայի գրիչները: Ողոմղիանի /0լբժողի նի) անունով Հայերեն թարգմանությամբ մեզ են Հասել ժի թոնի 1.

23:

իմաս., Զ,

20.

Ինճիճեան, Սաորազբրութի

Ղ.

2.

10.

14.

էջ201):

Առուպելճի

ՎաՀան Արծրունու նիզակակից, փոխարեն: 8.

Հմմտ.

Թով.Արծը.:(Տես

է միայն

Յովսեփուումեմն

որդւոյ Ապուսէթի...Յուսուվի

բեն ԱբուՍայիդ ՄոՀամեդ բեն Յուսուփ ւլ Մարվազի, Արժինիայի ոստիկան: Ինչես նչում է Մարկվարտը

(ՏԱՎԱԽՈՇՈԼՇԱ,

էջ 297, ծն. 4), բացի Թով.Արծ., բոլոր Հայ մատենագիրները չփոթում չին Ձուսուվին Քր Հոր՝Աբու Սայիդի Հետ (ե՛ս Ա. նալբանդյան, Արաբոստիկանները,ՏՀԳ, եր., 1956, ծ): 18... ն վասնաշխարՀին նորա: Բոլոր տպագիր բնագրերում բացակայում է սույն դարձվածքը, որ վերականգնում ենք ձեռագրի(էջ 237 Հիման վրա: (Վ. Վարդանյան.ծն. 171): Ն

ծն. 175). Վ. Վարդանյան, առակներ:

Ղուկ.

Դ. լլ տ

Երեմ.Ճ Համտ`

Ջաջ., ԼԲ,

12: Բ.

35:

Մա»թ..

Դ. 6:

գ.7 Յայան..

5. Հմմա.

Սաղմ., Ղ,

Աճրկ.

Դատ., Ի, 15-16: Ա, 5-10: Բազժակե»ովնչվոծ Լ

«բաղդնացիթ» թ»զա»

Թոազժճոյի բջ

բառը`

ԳԼՈՒԽ

Բ

|

:

19....

ՁորոյՀասկոյ... Սույն անվանումը Հիչատակում -

ժ:

հ.

է Ի չ 5 «բին զոթուվաթ Բուխան ««Ղաթնեյ Աո" ԻԻ «2.7 աննա է

-

ԹԹ

-

--

ՓԸ

թաթեր երբ

ոմ

Ժամա ՊռամիկԽ«թագեղջ

՞-

ր "թիՐ.

դոթ

չ)

դոուո»178:

շթագ. արթ շոու ԹԱՔ" արար ի/ թվ ազանց «այն պրուքյան Գյ Թ | 1». Գործ Աժանալ Հթյատանու4ւյր ժֆ»յ ա դ է. յատ եթե արագա Հածֆ ո, յիեՖ փջթոյութադանում չո:

5`

վւ

եորագջ մ

ե

ՀԱԳ

43.

ն

իրծր

ո

1)

է

գավառի սաչմանների մուտ (ե՛ս էջ 705): 4.

5.

Բ. Լ.

6.

Առակ.,ԺԸ,

«սպնգով»: Բնագրում՝

ԱՆ

Չուդասզյան,

Ինճիճեան, Ստորագրութիւն, (տե՛ս

Գրան ձիոյ, նկատի չշ 189Պետ

է

լինի «ոպնդգոռով»

ուներ խիստթունավոր սպունդգուռ (չնախաղող) անունով բույսը, ծե. որով թունավորում էին նետասլաքները. (Վ.

178):

Վարդանյան,

7.Մատթ.,ժ,

9. 10.

19-20:

Մատթ.,

4, 28:

Հմմտ. Մատթ.,Ե,

Սաղմ.,

15-16:

ԶԸ, 15:

-

որոնք,

ՀովՀաննիսնան, Հայաստանի բերդերը, էջ 221): 12... է միայն ի Ղոկորուատ աւանին.... Հիշատակում Թով. Արծ.:7 (էջ 146, ծն. 1) ե 1 (էջ 131, ծն. շ) տրված է՝ «ի

Շոկորուտ»տարնթերցվածքը: հնչում է Ղ. Ալբչանը Ինչպես (Այէջ 258ա)՝«Անսովորէ ի մեզ Ղ ւտտարիւ ոկզբնաւորութիւն անուան»: «Շոկորուատ» է Ն. տարընթերցվածքը լնդունում Բյուզանդացին (Նախն.էջ 342):

լսրատ,

է թողնված «ն զտիկնայս կա ձեռագիր բնազրում (Թ. 141ր) ե ծն. 181): է էապես Վարդանյան, զ" ընուշ... /Սոսքը մեծիչխան Աչոտ Արծրունու կնոչ ն իշխան Գրիգոր-Դերենի մոր մասին է: Տիկին Հրանուչն ծիչատակվում է նան «կարծեցեալ Շապուծ Բաղզրատունի»-ի պատմությունում երեք անգամ.1) «Եւ ած Աչուտ զբդուստրն Աչոտի Բագրատունւոյ կին որդոյ իւրոյ ղզՀրանուչ Դլրէնի» (էջ 157: 2) «Յայնժամ Հրանուչ Քոյր իւր (այսինքն՝ Դ.-Մ.) ուղարկել Սմրատ1 լթազավորի-Մ. Սբմպատ եղբայրն իւր ն ասէ, Թէ «իմայրս Դերեննթողել է զիս ն զայլազզի կին մի եւ դու կուսիրք է Հերայզղդուստրն Ապումորայ... տիէզերակալ իմ... մի տալ զիս արձամարել,զի քոյր քո եմ ն ոչ զոք եղբայրն ունիմ այլ տէր»: (էջ 161): 3) «եւ յորժամ մայրն թո Հրանուշ, Համեստ ն իմաստուն ի կանանց, ել գնաց ի Հայք լայր առաֆի ն ասէր, թէ դու նորա (Սմբատի) եղբայրն իմ ես ն ես իբն ղանն. տեր ի տունն զորդիքն իմ ղապանածի ձեռաց Վասպուրականի նա իսկ ծիծաղեցաւ ն ասեր ընդ մայրն Մրվանայ, անարժանին թող մեռան զորդիթղ քո, զի աւճին ձագն ջո Հրանուչ. «մի լայր, որ ոչ վիշապանան» (էջ 193): Հայտնի լավ է սպանանել, չէ, Թե մեծ իչխան կին որ իչԱչուտ Արծրունու Հրանուչը իրականում խանականտոչմից էր սերում: կարծեցյալՇապուչիկիսաառասպելական պատմությունում նա ներկայացված է որպես Բաղրաչփոթված դուժտը, ը" Աշոտ/ թաղավորի երեույթին, տունյաց

17. 18.

ատն

..

դուստր Աչոտ Մաակերի լինելով

Առակ.,ԺԷ,

Սմբատ

2,

ռր.

(ն.

Բ. գր

Մ

իի հար ռակ րի

ե ԳՐ

շոտ

'

փառքը,էջ 67): Աչոնց, Բագրատունեաց Խե Թ 20եայ, ,

,

ԾԶ, Եսայ.,

32: 3:

3 Եսա 1» ԺԶ, 6-7:

13:

Կ ատունուն չփոթու

Ժ, Մատթ., ,

.

Քադրատունի... ո

Ի

2:

|

Ա

Հետ: Հռիփսիմեի

ԳԼՈՒԽ Դ

Հմմտ.

որդի2 Ա Հետ: բատ Ապլաբաս սպարապետի իրականում Մոկաց ՁԷչիւ եցող ւ Աչոտ ՍմբատըՄոկացիչխան Սաչակի է ր որդին Մաակերի ԹոՍմբատ Բ

որը

Լրացում Հեխոսքը» (4. Արո

Եսայ.,ԻԲ, 6: 14. Եսայ,ԾԶ, 10-11: 15. Սաղմ., ԼԴ, 12, ՃԸ, 5: 16. Սաղժմ., ՃԸ,6: 13.

բնագրերում բաց «Տպագիր

1.

առ

է միայն ի ձորոյ Շատուանույյ...Հիչատակում ենթադրում է Ղ. Ինճնճեանը, պետք է լենի՝ Թով.Արծ.: Ինչպես Դատուանոյձոր (Ստորագրութիւն,էջ 533): Ըստ Ղ. Ալիչանի, ավան է Վանալճի Հարավ-արեմտյան ափին, մինչԴատուանը՝ Մ. Միրախորեանը նույնացզնում է Դատուանը լճի արնելյան դեռ. կողմում մի բարծձը բլուրի վրա գտնվող ավերակների Հետ, ըատ ավանդույթի, եղել են Սենեքերիմ թազավորի բերդր (տե՛ս Մ. 11.

ԳԼՈՒԽ Գ

նոցա» դարձվածը,

19:

Լ, 17 Եսայ.,

Հմմո՝

Ղ.

|

3:

-

Թով.

6.

Աոֆ.

:

Յովճա։ 1617 եայ, մե, 15-16: .

է միայն դեղջն Թուայ... Թովգյուղը Հիչատակում նան աշ(իճ» «Արեան ստորն. Հիչատակվող ինչես Ն

անվանումը: խարծագրական

Խոսքը

Թ.

Մուսէիումեմն

որդւոյ

Զօրա-

(տե՛ս դպը. Բ, գլ. ե) մասնակից ձայի...» դեմ մղված պատերազմի է մասինէ, որին Հիշատակում Արծրունու Սաչակ Ապումկդէմ

միայնԹով. Արծ.:

5...

իբրե զջաջՀովիւ... յանձն առին... Հմմտ: Լ

Ժ, 11: ,

9. Տե՛ս գլ: ԻԹ, ծն. յ

ան.,

Գ,

ՅովՀ.,

20. Եսա

9:

45:

ի դգարդայ Պարսիցն... «արդա» բառըՀինսլարսկերենում նչանակել է տռրուկ (տե՛ս ԸՅՇՃո 1 ԹՈ1 Ը/1661դո« 7134. 1. 7 Մօքուոոաի, Ը 535. Վ. ծն. 195): Վարդանյան, ս

ը

ԺԱ,2-9:

Յով Հ,

23.

`»

32:

ԺԲ

Հոռի ամսեան, որ օր Ե էր ամսոյնյաւուր այսինքն ուրբաթու... Թթ.մայիսի 1-ին ուրբաթ օրը (ոծ՛ս 1( ե. Թառադծ,ԲշճիօՇհճ5, էջ 262):

Ն

ԳԼՈՒԽ է

ԳԼՈՒԽ Ե

Ամովս մարգարէ..

1...

տե՛ս նան՝

Չեք

եսայ.,ԻԲ, 12: ԻՋ, Ջաք.,ԿԺԳ, 7: Մատթ., Բ, 3, 5, 25: Յովէլ,

13:

|

է լինի՝

Միթիք, Ա,

ԺԴ, Մարկ.,

16.

27:

Կես.,

Սարա շ

:

բազումս: Հմմ. Ը

ԺԳ, ԲԿորնթ.,

Բ

1: Առ.

ճշմարիտ

ԲրիՄեթ, ե

Օրին., եբը.,4,

28:

այութիւն

Հմմտ. ՅովՀ., ԽԱ, 12-13: Մատթ.,ԺԵ, 8: 5. Մատթ.,Զ, 24: 6. Գ. թագ., ԺԱ, 26: 7. Երեմ.,Բ, 27: 5. Մատթ., ԺԴ,3-11: 9. ԺԸ, 20: Մատթ., ԽԳ, 23: 10. Սաղմ., 11. Դ, 3: երեմ.,Ա, 15: Եեղեկ., 3.

12. Սաղմ., ՀԽԳ, Է

14. 15.

Սաղմ.,ԼԳ, 8: Տե՛ս Թ, 19: Երեմ.

Դան., Գ, 19, 49.51:

ԺԱ, 28: 16. Մատթ., ԺՋ, 25: 17. Մատթ., 15. Ի, 34: Գործք առաք., 19. Հմմտ.՝ Երեմ.,Ը, 17:

ռովմ... ի Հռովմ... Պատմութիւն եկեղեցական, դիրք Զ, գլ-ԽԳ, էջ

"

Ժ. 10: ,

միոլ

ուրուք...

Մատթ.,Ժ,

6.

՛

32-33:

7. Հռովմ.,Ժ, ԲՏիմ., Բ, 12-13: ծ:

8.

եսայ.,Զ, 5: Երը.,Ժ, 29: 1. Տե՛ս Ը, Գործքառւաք., 10: Ե, 12. Գործքառաք., 9.

10. Առ

թ ԱՆԱՆ թո

13.

13.

Նարա ոս... բատիոս...

ե

Եսայ.,ԻԹ, 13: Մարկ, Է, 6: Ի, 18-19: Մատթ., Է, 17: 5. Մոոոթ.,

Թերենս աղճատվածրառ է: ելնելով Հատվածի ընդծանուր բովանդակությունից կարելիէ ենթադրել, որ անիմաստ«յաճիւո» բառի փոխարեն սոկզբնօրինակում գրված էր՝ «յախուուն»: ոչ գոլ

ժամանակսկ

4.

յաճիւո....

2...

նոլյն

Հռովմ

'

3.

ԳԼՈՒԽ Զ 1...

Զրնդ ԷԴ

1.

14. 15. 16. 18.

.13,

16-24:

Հոովմ., ժ, 8: Սաղմ.,ՀԺԵ, 10: Բ. Կորնթ., Դ, 13: Հոովմ., ժ, 9-10: ԲՏիս., Ա, 8:

ՃԺԸ, Սաղմ.

46:

Ը, 36: 19. Մարկ., 20. Աստանօր զվկայհալբանիս... -

Է, 7: Ամովս,

Սույն դարձվածը

Նորայր Բյուղանղդացին ուղղել է «Առստանօր զկայառեալբանիս»

ձնով (Հայկականբառաքննութիւն, էջ 86): Ուղղումնընդունելէ Ք. Պատկանյանը տեսած ն մուծել 1887-ին Ս. Պ-գում լույս (Վ. բնագրի մեջ: կարձում չպետք է սրբագրել: ենք, բնագիրը ծն. 197): Այդ կասղակցությամը Ք. Գատկանյանը Վարդանյան,

(էջ

166,

ծն.

2)

գրում

է.

մնք

եղաք այսպես

լոտ

ուղղագրութեան Նորայր Բիւզանդացւոլ (Հայկական «ի Հեր էջն 86), որպէս ն հդաք զընթերցուտծն բառաքննութիւն, ն

ի

յէջն Զարնանդ»

մատենիս ի

ծան:

րատ

առաֆարկութե

մեզ ընդունելի չ թվում: նորին,(անդ)»:Այդ սբբագրությունը

ԳԼՈՒԽ

Ջո

ւ

երասխիգետաբերանում: 171-111 դգ. կասպից ծովի մակարդակի Հետնան նբ զ խիստ անկման տնանքով Փա յտակարա դադարում է ծո քաղաքինելուց ե, Հավանաբար վափնյա դ. Հերֆից, դոյուԹյուն ունենալուց: Ռւչ չբջանիՀեղինակներ՝ Հով.Դրասխ., Թով. Արծ., Վարդ. օսխալմամբՓայտակարանը անվանում են

Ը

օրինակ... պատմութեանա խործրգո: Հմմա, օուչօո, էչ 232, ծն. 2):,. (է. էչ 2. Յորժամ ը անգնդականխորքն...ն միայն բնակենըստ Հմմո- եղիշե, էֆ 44 թ. ի 1հռուշո, էջ 23 233, ծե. 3): ազգե իւրեանց: 3. Իսկ անօրէն զօրավարն...ի վերայաչխարՀիս Վասպուրականկոչեցեալ...Թով. Արծ. նկատիունի 852թ. դարնանը Սասունի ե Խութի առլոտամբաձ լեռնցիներիդեմ սկսված Բուղայի արչավանքը, որը ներխուժելով Հայաստան Դիարբեքիրի կողմից ե գերի վերցնելով Բ ներ ն դերի վերցնելով ը Աշոտին Հ Դավթին

Եղիչէ,

88:

-

:

լ

լ

(է.

-.

՝

Ն

արաք"ՐԴ զոր» արա Հը Ա լինե Դ Ր լինել Բուղային:

աար հավալոց

հո

47 ութ

անձնատուր

4.

«77

ԼԱյ

եմուտ...

852/53 թ. ձմռան

,

:

ի թաղաքն մասին է:

ններ

ր

ուղ

6.

Մատթ.,

Վ

8.

Մարկ.,Ը,

Ը. 30): ԽՃքաՄՈԸճ,

Դուինձմերելանդ... Խոսքը

ԳԼՈՒԽ Ժ 1...

|

36-37:

..իբբե մանուկ մի անպիտան...

110ո50Ռ,էջ 234,ծն. 7:

Բ, 5: Ամբա., Սաղմ., կթ,2 (4, ԽԳ, 22: 12. Սաղմ.,

Եղիչե, չջ

.

(8.

10.

13.

եւ

ք:

:

ի

այսպես նաձատակեցան... ի փառս Թով.Արծ.Նոր Ատոժյանց նածատակություՀայ. Թվգը- 1302Թ. ն ըստ Հով. Դրասխ. 553 Թ. նոյեմբեր 17ճշգրտման մեչեկան ամսվա 25-ին,այսինքն՝ ՃՐ Ք. սոցա

Րստ Աստուծոյ... լ եր կատարվել

Ծարտադծ,

ՔՇՇՌՇԻՇՈ65,

էջ 259):

են (աե՛

ԳԼՈՒԽ Թ 1. Եւ

Ցո մա ԼՈՆ

եղե իբըն Լ

Խոսքը853/54 Թ.

ձմռան

ն

Թ. գարնան

2...

քաղաքին Տփղիջ կոչեցեալ յառաջադոյն Փայտաանուանէին. Փայտակարանը րակարան ւլեւոք է դտնվեր ներկայիս Սալիանքաղաքից դեպի արեմուտք, այժմ չորացած Մա(ճի մերձակայքում:«ԱչխարՀացույզ»-ի Հուղճալա Հեղինակը Ն

..

է Փայտակարանի արձանագրել ծովի եզերքին գտնվելըԿասպից

'

,

ծանարան... լեռնական ցեղեր, որոնք բնակվում ն էին Թերեք դետի վերին ավազանում Ծանարքում առաջատար դիրջ գրավում կախեթիի մյուս ցեղերի նկատմամբ: Ծանարների րա էր դրված Ալանացանցքի պածպանությանպարտականու11ծոլտ կճոճքօր, Ը. 85): ՆՈւթոյատ, թյունը (Տե՛ս 4. 2... ումն... Ապումուսե Այդ անվան տակ Հայտեի էր

ԱղվանքիՁչիչանեսայիան: Պատերազմական գործողություննեդեմ սկսվել են 854 Թ. գարնանըն տնել մինչն 855 Աղվանքի 2 գարունը:Հետեաբար եսայիանբռնվել է 855 թ. ն նույն տարվաընթացքում գերեվարվել մյուս Հայ իշխաններիՀետ: (Ն. բը

Աղոնց, Բագրատունեաց փառքը,չջ 70-71): 3... ի դաշտն Գարդգարագւոց... Հենվելով Մով.Խոր. պատմաձի վրա, Թով.Արծ. Գարգարացվոց դատը տեղայնացնում է Պարտավ քաղաքի չուրֆը: Սակայնայդ անվան (Բարդա) տակպետք է Հասկանալ ողչ դաչտավաՔուր գետի ձախափնյա Ն

մբը է

փոքրացու... գարնանային եղա-

ձմեռն

րի

Սածակբ չեր ենթարկվում սպանեց Սաշակին,ամայացրեց Տիխիսը, Հրով այրեց ն ավերեց ողջ չրջակայթը»: (Խաոճոծ

ոՈւնխու

4, 33: 7. Մատթ.,Ժ, 39:

Ջ.

Հայտնվել (ումն) Ր ուկ՝Բուղա7 թու որին Բ աղու : Ղգագից ուղարկել էր ՉԱ Քաղաքը:Քանիռր ամիրա ամիրմուժնը: Եկել,պաչարել է Տվխիս

իան ՈՐՐ

Իսկ անօրէնզօրավարն իբրն արար...ի Հաւաւոէն Քրիստոսի:Հմմտ. Եղիչե55-56 (8. 7օո150դ, էջ 233, ծն. 6): 5.

ենրխուժել

Ն

ի

,

ա

Տփղիս:

Բ. Ա.

Հարությունյան,Փայտակարան բազար, էջ 61-79) 3... քաղաքապետն Սածակ... ԻսՀակիբն իսժայիլ, (830-853): Տփխիսի աժիրայ Բուղան Վրաստան ւ թ. գարնանը: Ինչպեսգրում է վրաց պատմագիրը, (ե՛ս

լ

ոչ

Թէ նրա հնչ

«Պծձոա-«ՆՏաս

Ն,

2Շ10ՎՈՅ:Յ

4...

8.

(Տե՛ս որոչակի Հատվածը: քօ-ՄԴԽ«աու

«Ն. 4.

7,

74):

ոօ,

ձքոաո

աալ

որպէս Մովսէս զԱղամաղեկ... ելից.,ԺԷ, 8-16: ը

Յեսու

5... 6.

Ը.

որ

Ժէ, 18: Յեսուի., զՔանանցիսն...

ՍամուէլզԱզագ... Ա թազ., Ժէ, -

33:

Դաւիթ զԳողիաթ...թագ.,Ժէ, 49: Ա

Եսայ., 1Գ,

9. Ամովս, Ա, 5:

որդի»

ԳԼՈՒԽ ԺԱ

եղե զի անցզանէրընդ այն Մուկաթլոմն ի Վամասին մանրամասնգրում նանդ... Մուկաթլի նածատակության է միայն Թով. Արծ.: Մի քանի ռող նվիրում է նրան Ասողիկը: ստեղիէ ունեցելբոտ երնեույթին, Մուկաթյի նածատակությունը Նոր Ատոմնանց չատ չանցած853 Թթ. աչնան նաչատակությունից Եւ

Ն

վերջին:

|

'

|

ը

որի նածատակության ընդգրկված է Վրաց եկեպատմությունը ղեցու սրբերի լիակատար վարքազրությունում (տե՛ս ԽճքյազԸ Լրօ8քօ64, էջ 70-71, ծն. 49): 4. ԳրիգորՔուրդկայորդի Մամիկոնէից տէր... Ինչպեսդրում է Վարդան պատմիչը, «... Գրիգոր Մամիկոնեան արիաբարպածեալ ղՀաւատն՝ ելանէ ի բանաէն ն դայ մտանէ ի ն Բագրեւանդ կամէր ամրանալի գաւաուն Գաբեղենից ղզաւառն է որ ն զկնի եօթն աւուրց Գազանածական, մեռանի: Եւ խմացեալ որ ի Հայս առաքէ ոստիկանին ՄաՀմետի, Աչուտորդին նա Եւ հորա զի ուր ն իցէ ըմբոնեալ Սմբատայ, տարցգի: զգլուխ Հատեալ մեռելոյն առաքէ | նաասելով«Թէ կամեցաւ անցանել Յոյնսե իմ զկնիառաքեալ սպանաւ,նե ածա դլութ ե նորա»: եւ խնդացՄաՀմետ ն զգացզուցանէ նորա ՀրաՁառիրի |

առ

առ

Լ1

մանաւ

պատուէզԱչոտ՝ տալովնմա զդաւառնԲագրեւանդն.

ծաթ եօթն բիւբ: Եւ յայսմ Հետէ Մաժիկոնէից»:(էջ 111):

ար-

ի Հայոցաչխարծչէազգն բարձաւ

ԱտբներսէՀ Աղուանից իշխան... ՓոքրԱյունիքի Խաչենիռեր, ծագում էր Առանչածիկների Հին Հայկական Էչխանական տոչմից:Ամուսնանալով Աղվանքի իչիչանՎարազՀետ, ժառանգել է նան Աղվանքի դատեր ԻչիանություՏրդատի նր: (Տես Բ. Ուլուբաբյան, Խաչենիիչխանությունը10-15-րդ դարում, էջ 65): 6. ԳրիգորՍիւնեացտեր... 1, ԳրիգորՍուփան 5....

-

Լ

կյունիթի իշխանաց իչխան Վասակիկրտանր որդու Սաճակի տե՛ս Ա. որդին էր: (Մանրամասները Սյունիքը9-10 Ութմազյան,

դարերում): ն 7. Ձեռագիր տպագիրբնագրերում «ՄածլՍմբատայ

ՄովսեսԴասխուրանցո

-

-

Լ

նան

-

'

որ Սեռրդին ճանաչի... Նրա մասին Սողովմոն, | գրում է միայն Թով.Արծ.: Թերենս նրան կարելիէ նույնացնել | ՅովՀ.Դրասի,. (գլ: ԻՋ) նույնպիսիՀանդզամանքներում Հիչատակ- ի | ված Ստեփանոս կոնի Հետ: 3... վերին աշխարչՀեցին.. Խոսքը վերին աչԿախայ խարծեցի (ՎերինԱչխարծ Քարթլի)կոնատանտիի մասին է, լ

2...

(նույն ձեով վկայված է

Վարդան Արնելցումոտ), արար պատմիչները Հիչում նն Սածլ իբն Սնբատ(Սունբատ, Շամբատ) ձնով (այս մասին տե՛ս նակ թ. Ավդալբեգյան, Հայագիտական չջ 151 ծն. Հետազոտություններ, 7: Նորայր Վ. Վարդանյան, Բյոզանդացի, էջ 343: Նախն. ծն. 203): ծ... Բաբան... Թով.Արծ.նկատիունի պարսիկ Բո-դրում է Վարդանը բեկին:Ինչպես «Ժաւուրս այր մի յայսոսոխկ յազգէն Դարսիցելեալ ե Բաղդատայ՝ Բաբ անուն, արկանէր ե սուր ռուսերի մազդենԻսմայելի՝ զբազումս դերելով զբազումս, ն ն

հ միում նուագի սատակէր զինքն անմած, երեսուն ի Մճոաւ Մամուն իւրում Հազար պլատերազմելն ընդ Իսմայելի... ն զիչխանութիւն Ապուսաչակ եղբայրնռրա,որն առաքէ զԱփչին ամենայն ուժով ի վերայ Բարանայ ի Հայս ն. ինքն կոտորէզղօրսնԲարանայ: Սածլռրդի Սմբատայ բմբոնէզ Բաբան ն առնու յնիչնէն պարգես... ե զԲարանայ... Հանէ... ի փայտ». (էջ 108-109): 9. իշխանականՎասակ... «Թ Ափդալբեգյանն առաջարկում է ուղղել «Իչխանիկ ՀԵՎասակ» (Հայագիտական էջ 181, ծն. 7): տազուռություններ, Դրասխանակերտ ցին այս նույն Վասակին Հիչատակումէ «Մեծ էչխանն Սիւնեաց, որ րատ փաղաքչականին անուանիւր» (գլ: ԻԸ, ԻԹ): (Վ. Իչխանիկ ասէր

առ

-

ՀովՀաննես

- ծն. 204): Վարդանյան 10....ն Փիլիպպէ իչխանն Սիւնեսց...Այս Փիլիպէին է միայն Թով.Արծ.,որի Համաձայն 853թ. նրանէլ ծիչատակում -

է Թեվո այլ Հայոց

եչխւններիԲուղան գերիէ ուղարկելՍանրան Հնարավոր չէ նույնացնելոչ 848 Թ. մածացած Սյունացիչխան Փիլիպէ Էի Հեւո, ոչ էլ Վասակ որդի Իչխանիկի Փիլիպպէ11-իՀետ, որը 943 Թ. դեռնս կենդանի էր: (Տե Ա. Ութմազյան,Սյունիքը,էջ 333): Ա. Ն. Ադոնցը (Պատմ. Բնագրում «Գարիթայանց»: մառա:

ուսումն., էջ 137 ն թ. Ավդալբեգյանը էջ (ՀայագիտՀետաղզ., ծն. ծն. 2 ուղղել են «Գարդմանից» ձնով (Վ. Վարդանյան

'

լ

-

206): Սակայն Նորայը Բյուզանդացին առաջարկում ուղղել (էջ 609), Հիմք ընդունելովԱչխարծչայույցը «Գարբիթայանից», որտեղ կա «Գարիթայանք» կամէլ սրբագրել վերընթերցումը,

ֆինըըստ

Թով.Արծ` «Գարիթայանք»:

1շ.

տէրութեանն ի տեղւոֆ Իսկ ե Վասպուրական

արութեան մնաց

զօր

Գուրգեն... Խոսքը՝ՔուրդիկՄամիկոնյանի Ն

մասին Գուրգեն Աղպուպելճ Փեռորդու՝ Արծրունու

Բաղրատունեաց փառքը, էջ Ադոնց,

74-75:

Լ

Լգաշու

է

(տե՛սՆ.

Սո

60461

ԳԻ6ՈւՇՈ

17 516616

ճս

Օօաջօո րչ մ.4Ես-8610).«Խսմ6Տ

ԳՒՈՂՅՈԼՇՈՂ6Տ»,20-50: Տ.

4'ԷՌՏ101-6

Վարդանյան, Վասպուրականի

վ.

(9185-1021), Արծրունյացթազավորությունը չջ 11-44): ուն... 13. Խոսքը Բուղայիզօրավարնե- | ՎԱրրածիմ | րից մեկի՝Իբրաձիմիմասին է, որին Բուղան,Հեւանալով Հայաս| տանից, թողելէ որսլեսՆախճավանի ամիրա:

լ

ԳԼՈՒԽ ԺԲ

Լ

.

լ

եսալ.,աե Գ, 6:

|

2. Եսայ., Գ, 5:

Արծ.:

|

է միոյն

լ

1.

Բ, 81:

..զՄամգոնեացճենազնւոյ.....

Տե՛ս

Մով. Խոր., Ա, 23,

նե բայց է ժամ ջանզի պատմադրութեան ոչ Բ, գովասանականութեան... Փխո.Մով. Խոր., (նախն.,4662.

467):

2 Հռոմ., Ը, 28: 4. Առ

32-33: եբր» ԺԱ, Հ:Գայա 2518: եր պոջալ յայնժա

ԻՈ

ո

|

| |

|

ԳՈՄ

Յուն Ժունսաց դաղաբար

իչխանիկ

ի տոչմե Բագրատունի կոչեցեալ զբերդն Արամանեակ կոչեցեալ: բառր Հայ մատենագրության «Գաղաբար» մեջ այլ ստեղ չի ծան-

|Գրիգոր)Իչխանիկկոչեցեալի տոՀմէ Բագրատունվ՝ զինրդն Արամաննակ կոչեցեալ»:Արբամանեակ բերդը Հիչատակում 4 միայն Թով.Արծ.տվյալկոնտեքստում: 7. ընդ իշխանականն.....Հր. Աճառյանը սրբագրումէ ծն. 210): «իչիչանկանն» (Անձ. բառ.., Ա, էջ 540: Վ. Վարդանյան, Ց... է միայն Թով. ԱչխարՀաբերդն... Հիչատակում գաղտարար

| |

ԳԼՈՒԽ ԺԳ

երկում (էջ 161-362):Եթե փորձենքմտցնել այդ սրբագրությունըխնդրո առարկա նախադասության ապա այն կկարմեջ, դացվի Հետնյալլերոլ. «ն էր յայնժամ առնալ Յունաց ու6ղ»

: :

ՀՄ Հ. դիպում: այս բառը սրբագրում է «զայլաբար» Մարկվարտը | (ան ւ, Հայ Բագրատունեաց կամ «դաղտաբար» Զյուղագրությունր, էջ 139, ծն. 3): «իչխանիկ»-ր գործածվել է որպես մականուն: Լքոն (երկերիժողովածու, Հ. 2, էջ 451), Ե. Դուրյանը(Ազգային պատմություն, էջ 428)կարծում են, թե «իչխանիկ»-ը Հատուկ | նուն է: ժ. Լորանն ընդչակառակը, «դաղաբարն» է Համարում լ ծատուկ անուն ն կարծում է, որ իբր ՍպերիԳրիգորիչխանը կոչ| վել է նան « Գաղաբար իչխանիկ» (տե՛ս Սո 60401 4Ւուծուօո ԱԷ 516516,ր. 31): Տվյալդեքում սոսկ մականուն է՝ «իչխանիկը» տրված Գրիդորիչխանին (ինչպեսվերը Հիչված Վատակ Սյունեցի Էչիանին (տե՛ս ծն. 204) կամ «արքայիկ»սատվանունը՝ տրված

|

վերջում

Նոր Հայկազյանբառարանը տերԴավթին): Տարոնի «Իչխանիկ»

բառը

մեկնում է

|

«Կտրիճ սիրուն իչիան»: Թերենս «զաղարարը» ն

մականուն է (իմաստը չի մեկնվում): (Վ. Վարդանյան, նույնպես ծն. 209): Մեզ թվում է, որ ճիշտ է Հ. Մարկվարտի «գաղտաբար» |

սբբագրումը, որն

նա

մեկ անդամ նս

Հաստատում

է ծր

«ՖԱԶԱՒՈ6-

ի գեօղն որում Խոզաղբերջն ասէն.. Հիչատակում Թով.Արծ.: Այդ ճակատամարտը տեզի է ունեցել853 թ. 9...

-

10.

Թ. սկզբում:

Այս

քաջութեան ճոխացոյցզայրն երնելի: Այդ դեղքերը կարելի է վերագրել 855 թվին: 11. Յետ անցանելոյ չորից ամաց Հայոց կաթողիկոսութեան. Հայոց կաթողիկոս Զաքարիայ աթոռակալելէ Ձադեցին լուր

ԱմենայնՀավանականությամը չորս տարիները ՀաչվելիսԹով. Արչ. նկատի ուներ Հայոց հչխանների դերեվարությունը852/853 Թ.: Այդ դեպքումԱչոտ Արծրունու եղբոր՝ 855-876 Թթ.:

Գրիգորի Հայտնվելը կարելի է վերագրել 857 Թ., երբ Բուղան արդեն Հեռացել էր Հայաստանից: Մի տարիանց, ինչպես գրում է Թով. Արչ., այս նքն 5585 է: (Տե՛ս Ն. Թ., Գրիգորըմածացել ո 74) Ադոնց, Բագր 9 փառքը, էֆ 742): 12. եկն Վաճշան Աշոտի որգի, ՀորեղբորորդիՍաՀա«Եկն Վածան՝ ԱչոտիՀորեղբոր կայ...Թերես ուղղ» Սածակա

"ով

Ո

ոժոինՔ առ

ր

:

ՐԻ

13. Տե՛ս Յեսու.,

ա-

|

-

14. Տե՛ս Դատ.,

Ա-ԺԲ:

Է, 13, 21-21:

Ծննդ.,ԺԲ,

15.

Տե՛ս

16.

Տե՛ս Ա

14-16:

Մակ., Գ-Թ:

ԳԼՈՒԽ ԺԴ

եղե ի լնուլ վեղերորդ աքի...յորումկային յարքունիսն էիր աղբյուրնեիշխանքն... Սովորաբար սպածպանում Թովման բի ժամանակագրական գրքում այն ՀիմնԱռաջին Համակարգը: ժամանաված է Եվս.Կես. ն Մով.Խոր.վրա, այսինքն Հնադույն կի Համար է ոչ թե ըստ տարիների, ցանկը կազմվում այլ աստվա1. եւ

-

ծաչեչյան Հայրապետների նե տիրակալներիսերունդների,Հետագա չարաղրանքի ընթացքում չատ թե ջիչ սինխրոնիկարչակ443

Հատվածում, ճիչտ այնտեղ, որտեղավարտվում է Ղեոնդի ։լատմությունը:Այստեղից է, որ նրա տեղեկությունների միակ

ցան-սասանյան ներկայացուցիչների, Հռոմեական կայսրերի ն ն. կաթողիկոսների Հայոց թաղզավորների ավելիմանրամասն չարֆերով: երկրորդ գրքի 3-4րդ գլուխներում պածպանվում է իր

Լ աղբյուրներ՝ Սեբեոսի Ղեոնգիժամանակագրությունը, որը «ե տարվում է ըստ այս կամ այն չռիրակալի եղն ւռոարիների (օրյամի չորեքտասաներորդի արքայի, ի քսաներորդ ամի խոսրովա

Մուրակթաղաւորութեան» Լ. այլն): երրորդդրքում, որտեղ Թովմայիչարադրանքը Հիմնականում

սլետք է որ լիներ ինքնուրույն ն աղբյուրներից անկախ, նա վորաբարբոլոր իրադարձություններըթվագրում է ըստ Հայկական տոմարի: Այս սրամարանորեն արդարացված ժամանակազրական Համակարգիցդուրս են մնում երկրորդ գրջի 5-6 դլուխե ները երրորդ գրթի է, որ ւյս ե14-րդգլուխները:Ակնչայտ գլուխները չարադրելիս, Թովման օգտվել է ինչ-որ մի մեզ անՀայտ աղբյուրիդ:Ավելին,կարելի է պնդել, որ այս անծայտ աղբյուրը Հիմք է ծառայել երկրորդ գրթի 5-րդ գլխի ն երրորդ գրթի 14-րդ գլխի միջն ընկած ողջ ծավալուն ՀատվածիՀամար, որը բովանդակում է 851858 Թթ. տեղի ունեցած իրադարձութ- | յունների պատմությունը: Որ այդ աղբյուրը պետք է լինի Շաեն ուծ Բագրատունու Պատմությունը կարծիք ՀայտնելՆ. Ադոն- | Ն. Ակինյանը Հ. Օրբելին: Ցը:Հ. հր Հանգամանալի (ե՛ս Մատենագրական էջ 195) Հեւտաղզոտություններ, Հոդվածում նչում է «Մինչե 788 չրջանի Համար անչուչտ Ղնոնղ ամենէն | աւելիչնչտուած պիտիԸլլայ, էսկ յաֆորդ չրջանիպատմութիւնն սո-

Մարկվարտր,

չ

| |

Շապուծ»: Ներկայացնելով Շապուծ Բագրատունու երկի բովան-

ոչ

|

Վասն զի Հաճեզաւ դրում է. Հով.Դրասի,. բանս | միւս երկրորդել անդա: զծետնանս զրուցացզ ՇապչոյԲագրա- '

դակությունը

տունւոյ է մերում ժամանակիպատմագրի,որ յայտապատում իսկ լ ն Ա Աշոտոյ սպարապե- է արարձալէ զրոյցս պայազատութեան որդւոյ տին Սմբատայ զիչխանանականսատմութիւն, ն զթագաւորագն զկարգս, Լ կամ զդարձ դերելոցն ի Բուխայէ | դծանդամանացն զչայաստաննայցա իշխանացն նախարարաց յիւրաքանչիւր սեպծական իչխանութիւնս առեալ կացեալ Հաստատեալ,ն Թէ ոյք ի

|

ն ն մ նոզանէՀոյակասվյք Հարուսաւք ուժեղակքը ե դդգէ ծՀակառաէ կամ ծինից դտան կորդաց ոյք յումեքէ եղեն Հարստածարելք | :

լա ն. ծում

մ

վախճանֆ

Աա

մն միչրաքան չիչրու

տեղ»: տեղ».

Սույն Սույ

Հ

ատվա-

է Շապուծի Դրասխ. Համառոտակի ներկայացնում այն ժասը, որի բովանդակում է 1 Թագավորաց Պատմության կարգը (Թվումէ, որ այդ «Թագաւորաց է կարգը» վերաբերում

Հովչ

արաբականտիրակալների որը ներՀաջորդականությանը, կայացնում է մեզ Թովմանիր երկրորդ գրթի րդ գլխի վերջին նավ

Բագրատունին), բ 1-Մսակն էան իչիանների Հայաստան Հետա րանց

յուրն է դառնում 2. Աչոռ ՇապուՀ դի Սմբատսպարապետիիչխանական պատմությունը վարված Հայոց լ դարը

աաղո-

ճակատագրի ծանդգամանջները: Հով.Դրասի,. սույն «ամանն Դ բությունը (լիովին է Թովմայի ծամապատասխանում Պատմության ձրկրորդ ԳՐՔե 5-րգ գլխի ն ծրրորդ գրքի 14-րդ գլխի, ինչպես նան մի չարք Հաֆորդ գլուխների բովանդակությանը: Այնպես, ինչոլնս, առանց անուններըտալու, ԹոՀման կազմել էր իր պիլյատիվ երկրորգ գրքի 3-4 գլուխները, երբեմն արտադրելով ամբողջ էջեր,ճիչտ նույն չա պետք ի գործել է նան Շապուձիգործը: Թովմանանկասկած տվյալ իրադարձությունների էրն Թերենս ժամանակակից դրանց մի մասի ազանատծա.սակայն այդպիսի մանրամասնն գործող անձանց դեպքերի աչխարծաղգրական տեսակետից լայն ընդգրկում ունեՑող գիրք Գրելու Համար բավական չէ լինել է. ժամանակակից ականատես,նման գործ կարող է գրել ծամապատասխան կիթուԹյուն ստացած ն Հասուն անձնավորություն: Արդ,ե՞նչտարիք կարողէր ունենար 850 թ. ԹովմաԱրծրունին:ԹովմայիՊատմուԹյան վերջին,անավարտմնացած 29-րդգլխում դեպքերի եկաՀասցվում է մինչն 908թ.,Գագիկ րագրությունը ՀիԱրծրունին է միայնորպես Վասպուրականի չատակվում հչխան,հկ Ցուսուֆ Սաջիդիմասին խոսք անգամչկա: կարողէ ստեղծվելայն 22 Թովմա Արծրունին տպավորությունը, է նախքան մաձացել Թ.: Սակայն նույն այդ 29-րգգլխում Թովման գրում է՝ «... ե սկ զ Նախճավան քաղաք զ Գողթն գաւառ Հանեալ էր ե ՎասՄԺԱ պուրականէ բազում ժամանակօք առավ, ամօք, յամիայրման եկեղեցւոյն դոցւոյ Գրիդորի...»: ՐԻԳոՐ Քանի Ր Հայոց Սոց նախարարների բարչ«"րբ այ ն բումը Նախճավանի Խրամիեկեղեցիներում տեղի է ունեցել 705թ.,Հնտնաբարայդ տողերը Թովման գրում է 915/916 Թթ. (705-211),ինչը ծաստատվում է նույն զլխում փոքր-ինչանց Վարագա խաչի Հայտնության մասին պատմվածքիՀետնյալ գրեցաք վասն սորա, Լե/մ երով. «Այսմ այնՄ խաչչ է զոր վերագոյնն բագո/ գրոցաք Ր ՄԾԹ ամօթ զրոյցս յայտնուն ՎաԸ թեանն, մ յամս Նե Ր սեսի Եռոո Հայո ՐԸ՞ՐԴ ՍԱՍ կաթոՂիեկոսի դանայ եւ յամ Ռչշտունեայ զծայկական ւպատրկի ունելութեանն տաճկաց ւ

կոմենթադրել օգառա

նով,

ու

որ

այ-

տո-

զոր

յառաջ զսորայա բացայայտնալ

աչխարՀա»: Ներսես Գ Հայրապետության Հայոցկաթողիկոս 641-661 Թթ. Վարդ Հայոց սպլարաղետի Պատրիկը

տարիներնեն

պաչտոնն է

մածից ստանձնել 656թ.,Քր Հոր ԹէոդորոսՌչտունու էր, երբ արաբներըխախտելով ժամանակաչրջանն

Հետո. դա այն |

|

թ. պայմանագիրը, ներխուժել են Հայաստանկ 058 թ. մոտ Հիմնականում գրավել այն: Հետնաբար այդ տողերը Գրել է 652-658 թթ., 250 տարի անց, այսինքն 911-917 թթ.: Սակայն չատ Հնարավոր է, որ իր տեղեկությունը Վարագախաչի Հայտնության մասին Թովման քաղել է մի չարք ձեռազրերում պլածպանված«Պատմութիւն զղջման Վարդ Պատրիկին» պլատմվածքիզ (Մա. ձեռ. Թ. 1487, էջ 18բ,Թթ.7050,էջ 268, Թ. 8100,

Ի՞նչ չափով

Թովման

|

«Ի սորա (Վարդ ն մի չարք այլ ժնեռագրերում): Պատրին յայտնեցաւ սբ. ձր թուականն կի) Խաչնե Վարագայ ՃԲ: եւ բարեպաչտ Վարդ գնաց Չատրին սբ. նրկրպազութնան Այդ դեպքումԹովման նկատի ուներ 653 Թթ. Նչանին Վարադայ»: հ, ուրեմն, սույն տողերը գրում էր 912 Թ.: մեր Զուղադրելով ոտապածտարեթվերը, կարող ենք ասել, որ վերջին 29-րդ մեզ անավարտՀասած գլուխըԹովման դրում էր 10-րդ դարիերկրորդ տասնամյակի կեսերին, երբ նա Հազիվ թե 75-80 տարեկանից ն, ուրեմն,851Թ. մուտ 10 տարեկանսւլատանի անցած էր: լիներ Հավանականությամի, կարող ենք ենթադրել, որ ԹովԱմենայն մայի ինքնուրույն, գրավոր աղբյուրներից անկախ չարադրանքը սկսվում է մոտավորապես այն պածից, երբ նա անցնում է 886/7 ԹՎից Հեւոո տեղիունեցածիրադարձությունների նկարագրուԹովման դիմում է «... Գրիզոր թյանը:Առաջաբանում Արծրունեացտերն Վասպուրական իչխան»-ինորպեսիր պատվիրատուի:նՍակայնարդեն առաջին զրքի 6-րդ գլխում նա գրումէ «Զոր մեր բոտ Հրամանաիխ դօրավար Հայոց ն քում, Գագիկ ջան յանձին տարեալ ընդ ՀամառօտուՎասպուրականի իչիչան, Թիւն զրուցատարութեանցն է եզրաանցեալ...», ինչիցկարելի կացնել, որ նա Գրիգոր-Դերենիկի օրոք Հասցրել է գրել միայն Հինգ գլուխները, որից Հետո նրա աշխատանքը առաֆին ընդէ Հատվել մեզ անձայտպատճառներով:Համենայնդեպս նարոտ երնույթին Հենց այդ ժամանակաչրջանընկատի ուներ, երբ Էրդ գրքի 27-րդգլխում պատմելով Ռչտունյաց ոստանում Հրաչքի Հայտնության ի զօրավարու- ։ մասին,դրում է «... որ ցուզաւ ն թեանն Գադկայ, ի ոչ սակաւք դիմեցին Հոլովեալ ապաչավանք այն երբ դեոնս վերայ իմ»,այսինքն՝ տարիները, Գագիկը միայն սպարապետէր, հսկ Վասպուրական էր Սարգիս-Աչոտը: իչիիանն | Դա նչանակում է, որ իր առաջին գրքի 25-րդ գլխից Հետո գրված ողջ աշխատության չարադրանքը կատարվելէ Աչոտիմաչվանից 906/7Թ. Հետո, երբ իչխանությունըժառանդած ատառաԳադիկը ֆարկել է նրան չարունակել գրքի շարադրանքը,որը ն տնել ոտ 10-12 տարի ն թվում է ընդՀատվել է նրա մաչվան պատճառով

էջ

2424:

աւուրս

|

920թ.

ոչ ուչ:

:

ն.

ե՞նչձնով

է

ԹովմանՇապուծի օգտագործել

Պատմությունը: Հարցինպատասխանելիս պետք է նչնեք,որի

տարբերություն

առաչին գրքի երկրորգ զրքում (ակսածԴրղ ոչ մի անգամ չի Հիչատակում ձանվաննՔր աղբյուրները: Այդ կապակցությամբ Հ. Ներսես Վ Ալինյանը գրում: է՝ «Զարմանալիէ, որ Թովմա Արծրունինչի յիչկր զինքը յանուանէ, որ այնպէս մերձաւորն Շապծոյ: Այս լռութիւնը սակայն չի կրնար նկատուիլ Հետնցենլու, իՒ2:անծանօթմնացած | իրեն ՇապծոյՊատմութիւնը: Ինծիկերնայ թէ Թովմանկարդացած է Շապչոյպատմական եհրկասիրութիւնը» («Մատննադրական ուսումնասիրութիւններ, չջ 198): 2. քաղում է դրանցից ոչ միայն առանձին այլ նան ամբողջ պարբերություններ, էջեր.ի անփականմիջամտությունն աննչան է: Թվում 7 որ սխալված չենք Լինի,եթե ենթադրենք, որ նույն չափով ն. նույն ձնով եա օգտվել է նան Շապուծիգործից: իՀարկե,Հնարավորչէ տող տող նչել Թովմայի Շապուծիատմությո«փոխառությունները նից, սակայն մոտավոր չափով դա ծնարավոր1 անել: Օրինակ` հբկբորղդգրթի 5-րդ գլխի վերնագիրը՝«Վասն թագաւորին Ջաանուն» ն ֆրա... առաջին Հինն Լ, պլարբերությո, նը՝Շառլու

գլխից),Թովման՝ 1.

առ

2-րդ

«Ի սորա պարբերությունում: ժամանակս տիրէրՎասպուրական աչխարչիս Աչոտ ի տանէն Արծրունեաց, այրը քաույայոո ն ճոխ... եւ Հոյակապ ն անուանի եղեալ քան ռր յառաջագոյն քան զնա

էին կացեալիչխանք բնդչանուր Հայաստանեայց,որ յարնելանի կողմանս զգացվում է Թովմայի Հիւսիսոյ...» գրքի Հաառաչին մաբ բնորոչմիտումվերագրել նյաց Արձրու իչխաննելրին ձառտուկ ունեցող դեր Բոլոր կարնոր իրադ արձություննննչանակություն րում ն այդ միտումը պածպանվում| մինչն վերֆ: Թերնս այղ ձեով է նա Հիմնականում միֆամտում Շապուծի շարադրանջի մեջ. պաՀպանելով միաժամանականվովոլս Հիմնական պատմական նյութը: Նույն ձնով կազմված են նրկրորղ գրթի 6-7-րդ իսկ 7-բդ գլի'իայն ծավալունճատվածը, որանզ նկագլուխները.

է սասունցիների իագրված արանկասկած, նիստուկացը, քառացի

տագրությունէ ՇապուչիԳատմությու նից: Նույնըկաբելի 4 նան անհլ Էրդ գրբթի 2-րդ գլխի մասին, որտեղ Թովմաններկայացնում նոս է Մոկաց իչխան պատմությունը ՍմբատԲագրատու նս է Ն. Գուրգեն աբինչսլես հնչում Արծրու /Աքութելֆի, Ադոնցը, ա-

կածալիցկյանքը գրի է առել Հաւանցրվն Շապուծ Բազրաորից քաղում է Թովմա Արծրո. տունին նին»-«Պատմական վառջր. էֆ 74 |լոլն սումնասիրություններ քագրատուննաց Ն. Հիմնավորէ Ազբնյանիկարծիթը, թե «Շապուծ՝Պատմութիւն ե, որ է գիրք արբոյն Սմբատայ այլ նածատակացն ստրատնելատին «.

ու-

'

Թուին Հայոց ԳՃԲ» պատկանում է Շապուծի գրչին ե ոչ թե առանձին գիրք այլ նրա Պատմության մասերից մեկն է (անս է, նչ. աչիչ., էջ 189): ԱյսպիսովԹովմայի Պատմության2-րդ գրթի վերջին երեք գլուխները ն րդ գրքի քսան գլուխները, որտեղ նկարագրված հն 850-855/56 թթ. արաբականարշավանքները, Հայոց իչխաննեԲի դներեվարությունը, նրանց դարձըՀայաստանե Հետազա ճակատագիրը, (իրվին Համապատասբովանդակության տեսակետից ներկայացվածչրջանակներում, խանումեն Հով.Դրասխ. ՇապուՎԱ Պատմությանը: ՄիայնՀԷրդգգլխից սկսվում է Թովմայի Պատմության ինքնուրույնչարադրանքը. ըստ էության նախորդ, Շապուչիգրչին պատկանող մասիՀամեմատությամբ Թովմայի չրքի վերչին 22-29րդգգլուխները զգալիորեն ավելի աղքատ են ներկայացված փաստական նյութի ն դրա ընդգրկման չխարՀազրական չբջանակաների չատ տեսակետից. Թե Հիմնականում, Քիչ բացառութուններով, այն սածմանափակվում է ՎասպուրաԵթե Հիչենք,ելնելովԹովմայի կանիբուն տարածքով: վերոծիչ7 որ կան Հիմքերենթադրելու, ցուցմունքներից, 22 նրա ամբողջաշխատությունը, Հինդ գլուխների, բացառությամբ առաջին դգբվածէ 906/907-916/918 տարիների ընթացքում,ապա ուրեմն, լ նա վերջին 22-29րդգլուխթները գրել է ոչ Թե անմիջականորեն| աւտարվո երին, Դրանո ,

Ա,

ն

անԻ ո ԱԱ ա

մրց

ողությամբ:

|

տեղիունեցած Ափչինի արչավանքները Հայաստանում | ներկայացվածեն ընդծչանուրձեով, որոչ անճչտություններով սխալներով, օրինակ,ԱփչինիմաՀվան Թվագրումը՝ 595-ր901-ի Ի փոխարեն: տարբերություն Թովմայի, դրում է իր Յով.Դրասխ. մ ) ւա Թ րմ մարա ե խույժ,որպես դրանց անմիջական նռոանդուն մասնակիցը: 2. Դան., Թ, 24-25: Հմմտ. Երեմ., ԻԳ, 5: | յան

օրոք

ու

'

պատմությունը Դեպքերի Հետքերով,

մ

արի

3. Բնագրում «ժամանակակարգեաց Համառօտեաց Ռւղ-

տում

ըստ

4.

Նոր.Բյուզ.սրբբագրության էջ 422): (նախճ., ԳրիդորԱրծրունիննածատակվելէ Սամառայի բան|

թ.: (Տե՛ս Լ.

: ԵԵէ ,

Բ.

Թայգաղծ-,ՔօշհօԸՇիճ5,5. 262):

ոց նոցիկ... փոխանակՀօր 6ը ի-րոյ: ՏասնամյաԳրիգոր-Դերենիկը գերությունից է վերադարձել 858 (Տե՛ս Ն. Ադոնց, Թ. ամռանը: փառքը, էֆ 74): Բագրատունեաց Ժ... դառնայԳուրգէն եղբայրԱչոտի... Մնծ իչխան -

ե.

ղ

4 ւո

աւուրց

այ

ո

ւնա

Ք.

պելճը: Զ.

Գ ուրդենը ենը

եղբայր

վե 4 ավ ե վերադար գ րությունից

Ջի թապետՆ Գուրդես.... ԱյսինքնԳ̀ուրգենԱպու.«զՍողոմոնՔագրատունի..Հիշատակում է միայն

Թով. Արծ.

ԲայցԳուրգեն...ի

10.

սուրբ

Խաչիվանս:իշխան Աչուռ

Արծրունու եղբայրԳուրգենը մածացել չ860թ.: 11. Մոթէին... Չետքէ լինի Մունթասիր: ԱՀժատ ալղած բարձրացավ, Մունթասիրը էր Հոր սպանելով Մութավաթ լին: Այնուծեւոն. Թով.Արծ.գրում է, որ Մոթէինին (այսինքն նրա Հորեղբոր փոխարինել Մունթասիրին) որդիՄուՀթիսը Սբ

-

որը իրոք Մուսթախնը, էր: . զավաՔիլի 1զբորորգին «ամս Դ», չ Հ Ք ԹիսԲ31 իո»աաա, «Ռւղդելի մա լ է փոթլ.ըր" մոաաոխայի 862-866 ըալիֆա ն ույթի առաջաց լ է «ամս» բոԲթ.:որ «ամիս» էգ (Վ. Վարշա ոերի որո» դո 13.Տե՛ս շ. դպի-, գլ. Ւ: Գ.րդ

իմա

-

ՈՒԹ»:

աԱ

ԳԼՈՒԽ ԺԵ

սկիզբը ՔթՆ

նոյն

-

'՛

իչխանացիշխանի: 858-ի ժամանակս... -

Նորաբերդ

2.

միայն Թով.Արծ.: եւ

`

.

Այդ ամրոցի մասին տեղեկացնում է

նոյնժամայն Հրաման Հասել...զկատարումն

Բուղանսպանվեց868թ.:

առնուին:

ԳԼՈՒԽ ԺՋ

|

|

ասեն: Ընդ նոյն ժամանակս... որում կզուինն Խոսքը Զ Աբումուլիրի՝խալիֆ ալ-Մուծթա Վազվինթաղաթի ւսամիրա՝

Լ

`

ա

ալ (869-870) դեմ ուղղված ապստամբությանմասին է: (Տես դոնց,Բագրատունեաց փառքը, էջ 79-80): Մանրամասները Մանրամասները ումու

խա

Ն.

Դեր

Ա Աչոտ

Արծրունու այդ ապատամբությունը ճեչկլու գործում մառնակՀաղորդում մասին էի միայնԹով. ին Հաղորդ իայն Բով:Արծ.:

Նր

3"«Եյ ության

ԳԼՈՒԽ ժէ

-

`

Ք59թ.: ո

ե

-

-

ղել ենք

Արծրունու տրգրունու

Աչո

ՂՆապու

ն զորդի իշխանացիշխանին զՍմբատ իչխեցողջ.... Քանի որ Մոկաց էչշխանաց (տես ԴԸ: է ը ոչ միայն այլն որդին Սմբատը, Շապուծը

1.

զՄուչեղ

իո

Է

7,

"որ

ԴԸ

՛7

ԻԲ), իսկ Մոկացիչխան էր միայն Մուչեղը (տես Թով. նույն ԺԹ,Ի), սույն դպր. գլ: պետք է

նախադասությունը արբագրել '

ն Հետեւյալ կերպ՝ «զորդիսհչիխանաց իշխանիզՍմմբատ զՇապուծ

ն

զՄուչեղ Մոկացիչխեցող»: (Տե՛ս

չջ 67 նասիրություններ, տան

2.շնզնրզնոյ

Վ.

Ն.

ենթադրվումէ

զօրան....

թ

ով.

չ: 6.

Պտղոմեայ Աղեքսանդրի (Պապպի) կամ թէ մեր Արտաչէսի սաչշմանադրութեանն, որդւոյ Սանատրկոլ՝| ի Վասպուրական պետութենէ ՍույնՀատվածըպատկանում է ..

ը

այն ճչմարտանման, սակայնանվավեր Հղումների չարթին, որ բնորոշ է Ա դպրությանը: Նկատելի է Թովմայիորոշակի միտումբ

Հիմնավորել Արծրունյաց տիրակալականերավունքը իչխանների Աժյուկ ամրոցի նկատմամբ Հղումով Հին ծեղինակությունների վրա: Աչխարչագրական ն առումովայդպիսիք էին Դողոմեոսը ԱԶ/ քազաքական տնսակետից, Դապպը, որպես այդ իրավունքի է Արտաչես հրաչխավորող ներկայացվում թաղավորը:Այդ անունները Թովման քաղել է 7-րդ դ. ՀայոցաչխարՀագրությու| են ն նից,որտեղ բազմիցսՀիշատակվում մի ԴՊողոմեոսը Չապպը, անդամ Ամյուկ բերդը, մի անգամ էլ Արտաչեա թագավորը: Թով| մայն օգտագործել է ԱչխարՀագրությունում Հիշատակված նունները

Մ

ն

Ի

դեպ, դա Հղումենէ: 2...

զոր

Ճ

արքայականԹագը,սակայն մինչն ութմանիկներիցԱժյուկ ամրոցը (Տե՛ս

էջ 299, 291):

ծն.

3...

2:

Մ.

մ.

ետ Հաջողվեց գրավել

ՏԱՎԱՒՈւՇՈւՇԻ,

Խ(ՌԻզագիէ, Հովծաննիսնան, բերդերը, էջ 266Հայաստանի

ՎզՌոստոմ Այս Էչիանի անունը Վարաժնունի... -

-

գյուղը Դ/ուղը

Հ

Ջու.

-

ՀիչաՀ

միայն յ ռս-

ՎաՀան ՀայըԳագկայ Ապումրուանայ...

Վածան

`

ԲագրատուԱչուտ նու Ն. (Տե՛ս դատրերիցմեկի Հետ (անունը է): անչայտ Ադոնց, էջ Բաղզրատունհաց փառքը, 77: յԱրտաչեսեան աւանին....

8...

թովմ. Արծ: 9.

Ը

ոլետքէ

Ե ամ

ի դերութեանն

Հիշատակումէ միայն

րբատունեաց փառքը,էջ

Բե

ե արարռալ.....

կամ,ավելիճիչ,

ուղզել ԺԵ

Ժէ

«Ե աղզրի

ս

ամ»-

(Ն.Ադոնց, Բագ-

ամ

2): ե Ջ ամ.. 10. գերեղարձնլինելոյ... Աչուտ գերությունից 868Թ-, Մալ եին, վերադարնալով ֆե մայիսի 27-ին: Բաղրատունեաց փառքը, էջ Ադոնց, ձն. 80,

ծն.

Արծրո

(Ն.

11. Տե՛ս

աՆ

2: Մնադա ՀՆ

թ, 10,13: 13.Մարթ.,

14. Տե՛ս

80,

ուկ», Մատթ.Ժ, 32-33: ,

|

,

Ղուլ.,

է

ԻԳ, 39-43: ,

2: 2):

՛

ԳԼՈՒԽ ԺԹ

1...

Ն

Ռաչիդ-ալ Հարուն խալիֆի ժամանակներից:Միայն Գագիկ Զ08 Թ. Հետո, Արծրունուն երբ նա Յուսուֆ Սաջյանիցստացավ

Ղ

ան

Է

Արծրունինամուսնացած էր իչխանացիչխան

ամոլ առաջ Հանելէր... ի Վասպուրական|

պետութենէ: Ութմանիկների արաբական ցեղը Հաստատվել է Վանալճի Հյուսիս-արնելյան մերձափնյա ծայրամասում դեռնս

Աշ».

ա.

7...

միացրել դրանք իրեն անչրաժեչտիմաստավորմամբ։՝` Թովմայի ձրրորդ գրքում գրավոր աղբյուրի միակ

" կլ ի ռլանի ի ռլ Թով. եաւղջն (ԱՀեականի Հիչատակումէ

870/871-882/883 կամ 583/584Թթ. (Տե՛ս Ա. Նալբանդյան, Արաբ ոստիկանները, չջֆ 121:իսա իբն Շայխի ճակատամարտը Աչոտ դեմ տեղի է ունեցել570 Արձրունու թ. '

ե

ըստ

Գ

«ո

մ Նր

'

զի

իշխանների

մոել են

Ցիսէ, որ Շեչշի որդին... Հիսն իբն ալի-Շայի» Ա բու-Մուսա ԶԻՀրի ալ Սալիլ աչ-Շայբան, ոստիկան Արմինիայի

ԳԼՈՒԽ ԺԸ

ւ

Մ. Իշ է

Արծրունյաց Դող"

Ա. Տեր-Ղնոնդյան, Արաբական ամիրայությունները ԲագրատունյացՀայստանում): Ի

այլ

երոոց րութ գոր ամասնրով Հո Բուղա ի կազ ի չ: դեմ24" ԲԱ Մ . անվե, 1870Թ զօրքի մ

ազգակցականկապեր ունեցող Արզն քաղաղիամիրա Աբուլ-ՄաՀրի զօրքը:(Մանրամասնտե՛ս մ. 8(ԳՒզագ, ՏԱՎԱՒՈՆՇՆ. էջ 327-334: ո16ո, էջ 23-58: Ադոնց, Բագրատունեաց փառքը, Հետ

Դ-րդ դլխում

դպր.

անունների

Ռոստո ակի

ուսումԱդոնց,Պատմական

ծն. 219): Վարդանյան,

Թովման Հիչատակում է սույն

յոց

ամա

ԺԸ...

ՀատէրԶաքարիակեցեալ ի Հայրապետութեան ա.

աթոռակալուԶաքարիաԶագեցու կաթողիկոս

սկզբի ինչը ծաթյունը սկվել է Հ. Թ. 304 թ. վերֆին- 305 թ. ակզբին, մ. 855-856 Ըստ Թով. Արծ. տեղեկութթ.: մապատասխանում թ. թյան նրա կաթողիկոսությունը տնել է 18 տարի,այսինքն մինչն է 873 Թթ. 321-իվերջը-322-ի ոկիզբը,Ինչը Համապատասխանում 22-874 վկայում է, որ ապրիլի թ. սկզբին: ՍակայնՀով.Դրասխ. 18, է թե ոչ այլ 21 տարի, ւուել Զաքարիայի աթոռակալությունը

է

-

ւ

,

այսինքն մինչն

877թ.: Հով. Դրասխ.փկայությւնը ավելի վստա-

`

մեձ իչխան Աչուտ Վասպուրականի Արծրունու վեգերությունից րադարձի՝ թվի միջե: 2... զԴաւիթ.. ԲագարատԲագրատունու կրտսեր

Հելի է, քանի որ նա, օգտվելով կաթողիկոսարանիարխիվներից, Հատուկ զբաղվել է կաթողիկոսների ցանկի կազմությամբ ն ԳեորգԳառնեցուաթոռակալության (877-897) Հենց առաջին օրերից եղել է նրա մերձավորը: 2...

պածպանվել է

ՏՆՏ,

204-211:

ոմն: «ոմն այս Յամանիկ Ժամանիկ»-ի անունը (էջ 267՝ ՄաՀամատ Մով.Կաղ.Պատմությունում

հբն Ապլմեչդի: 872 թ. Հեռանալով Աղվանքից,Հիսե իբն Շայխը Թողել է նրան այնտեղորպեսՉարտավիքաղաքագլուխ:Շատ չանցած Յամանիկը (յեմենցի)ապստամբեց, ն Հիսեն Հայոպ իչՀետ խանների սկսեց Պարտավի ոլաչարումը,որը տնելէ մուտ մեկ Ն. ենթադրում է փառսարի:Ինչպես Ադոնցը (Բագրատունեաց Քը։ էֆ 54-55), արաբականամենածչինգաղութները Հայաստանում ստեղծելեն յեմենցիներիցեղերը:Ըստ նրեույթին նման գաղութ գոյություն է ունեցել Պարտավ չրջակայքում քաղաքի Օմայանխալիֆների (Տե՛սնչվ. աչի. 174 ժամանակներից:

3...

83,

Նալբանդյան,Արաբ

Ը

|

Եւ

|

-

«ամս Վրիպակ. ոլեուքչ լինի.

(Ն.

ՃՒուճուծ,էջ Ժէ»,

կամ,

Ադոնց, Բագրատունեաց փառքը,էչ

|

-

՛

որդի

ն

Գրիգորի Արծրունոյ: Խոսքը վերաբերում -

է վերոչիչյալ «Գրիգոր Հարազատիիւրոյ տանէ Արծրունոյ»: ՃԱ, 16: 6. Սաղմ.

(իմա՝Դերենիկի) ի նոյն

նկաԳրիգոր-Դերենիկի մաՀվան Հանգամանքների

տն՛ս նան Անանուն Արծրունի, գլ:Ա. Հով.Դրասխ, բագրությունը ԻԹ. չջ 161-169: Շապուծ «կարծեցեալ Բագրատունի», գլ: Տեառն 5. Հմմտ. ԺԹ, «երկիւղն ԻէկենդանուԱռակվ.,

իսկ աներկիւղն մոլորեալ ի դրունս բնակեսցէի տեղիս ի Թովման յաւիտհնից»: մեջչ բերում այն ոչ սույն առակը ռկսած Հաներկիւղն» բառից,Հասկանալով ւոնառն» Թե «երկիւղն չունեցողի, այլ Ընդծանրապես

Թիւն ուր

առն,

այցելութիւն

ոչ

իմաստով: «քաֆ»-ի «Համարժակ»-ի, Հմմտ.

9.

ման

ՎԸ,Ը՝ Առակ.,

«Զվատկործան երկիւղ»:Թով-

վերաիմաստավորում վորումէ է սույնսույ վերաի

ցուցանէ»: 10.

11.

ՃԺԸ, Սաղմ, ոմն ե

այլ

առ

12.

ւնե

չուն

ցողի

« ետ:

Դ, 9.10: 14.Ժող»

ե

իկիւղ ւղ

ապրեապր

ունի իմասոնոց..... Նկատի յարտաքին

ընդ աներկիւղ...»

13. Ժող.,Դ, 10:

ակը «Զվատ «Զվ

60:

Խիկարիմաստունին:

..

այսինքն «երկիւղն

Տեաոն»

«Այ. Աղթամարայ... Խաչին

ի պետս սուրբ անունով պատմությանը Հայտնի է Աղթամարկզզում 920-ական վանքը: ծոչակավոր արքայիկառուցած Թթ. Գա ի Արծրունի Թե ունի ոչ դգագկաչեն է նկատի պատմիչն տելում եղած վանջը, այլ մինչեայդ վանի չինությունը ծն. 299): (տե Վ. Վարդանյան, մենաստանը» մ ե են 16. Հրաման սողա իբբն զվէմ ծն. 292, ): (8. 10ո150դ, էջ Հմմտ.Մատթ., Է, 25: Ղուկ.,Ջ, 15...

լ

տել

Ի ԳԼՈՒԽ

եղե մինչ կային իչխանբն ի միաբանութեան... յիչխանութենե անտինորա: ՍույնՀատվածը ընդգրկում է այն անդամ որ ընկած է 862/863 ժամանակամիջոցը: թվի, երբ առաջին իբն Հալիդը,ն որսլեսոստիկան Արմինիաժամանեց ՄոՀամմեդ

,

.

Լ

ՀԱ. Ժող.

5...

ոստիկանները,էջ 123-124): 4. որդի Հալթի. Մոծամմադիբն Հալիղ | ՎԱՀմաթ 878/879 Թ. երկրորդ անդամ զալիս է Արմինիաորպես | Շայրանին ծեռազած Հիսե երբե ոստիկան, փոխարինելով այնտեղից Շեյիխին: | 5ԱպլբառԿայսիկ.. Ապածունիքիբռնավոր ԱրդուլԲառինատավայրնէր, ըստ կոնստանտին վկայության, Ծիրանծնի նա ե Մանցիկերտ(Մանազկերտ)քաղաքը ենթարկվում էր անդամ Թով.Արծ.Հիչատահչխանաց իչիչանԱչոտին: Առաջին կում է նրան ԺԸ գլխումորպես «Մանազաւեան պետոյնե ՈւթՏԱժգոուօուծո,էջ 299, ծն. 2, էջ 3): մանացն»: (Տե՛ս մ. 8(ԹոզսգրԼ,

ծո

ՄաթնոսյանըՀատկացնում է Դաւթին ԺԷ տարի՝

Ռ.

'

283/884 ԹԹ. միջոցին: (Տե՛ս Ա.

1:

Ժե»

«ամս

40ոէշ, 1.65 11Ւօուօ9

չչ 50): 878.895 թթ.-տե՛ս Բագրատունիներ,

ն

..

ծն.

է...

ամս

ավելիճիչւո,

այս եղն երկիցս անդամ: Հիսն իբն Շեյխը առաջին անդաժ եկելէ Արմինիա որսլեսոստիկան870 Թ.: երբ են նրան ետ կանչել՝ ոստիկան Հայտնիչէ: Ք75 թ. որոլեսԱրմինիայի նչվում . Ճաֆար ալ-Մու'աուիդը: Սակայն արդեն 877թ. Հիսեն ' կրկին Արմինիայում է, որտեղանց է կացնում պատժիչ| որոնք արչավանք Պարտավի դեմ: Ըստ արաբականաղբյուրների, են նա 881/882է տարբեր ժամանակ ցույց մածացել տալիս, |

3.

8.

որդի`Դավթիմասին տե՛ս

ս

նույն

թան

-

ԳԼՈՒԽ ԻԱ

1.

2...

Ծննդ., ԺԶ, ի

12:

|

Գէռ գեա ամիՀայրապետութեան

ԺԵ

|

Հալո

փորակ» Ճեով,որպեսգաւառ: Սակայն այն դաւաղ չէր,այլ 4որ ձր: Ուստի Հովշաննեա Դարասխանակերացին գրում է. «Զորակ մի, զոր Փորակ Լմբայանուանեն»: (Հով.Դրասխ., Պատմութիւն Այս ձորը ոլետք է գտնվեր Վասպուրականո Ճ ւ" : րբճակ(ճեց Հյո ւսիս-արնմո ի Ր (Վ Վարդանյան, ւք» ծն

332 | Աշոտ կաթողիկոսի: Վրիպակ: մաՀվան տարեթիվը՝ Հայոց, ր,259: 5 Գքորդ ագա ոչ լ

-

Թե 15-րդ, փա ՔՐ» էջ լ

աի խանում Գոնրաանթության ԳՐԻՐ Աի տարուն: Բագրատունեաց ա.

այլ

17-րդ

89):

(Ն.

|

Ադոնց,

Իր

սորա

ը

Հունվարին: 2. Տե՛ս 31...

անխայեալ ի

28-33: )

այնժամ որպես ԶՁ,1-4:

..

դրանդեացն: տես եսայ.,3-4: 5. Տե՛ս Ջաք.,ԺԴ,

:

`

ի

մաչշուն

Ոզիայարքայի...

|

էջ 11: Փարպ.,

քաղաղին......

Հմմտ.

Ագաթ.,8

Ղազ.

150:

«Ներսեսիերկրորդի»:ետք է (ինի է «Ներորսիերրորդի»,քանի որ Վաղարչապատում եկեղեցզի կառուցելոչ Թե Ներսես երկրորդը (548-557), այլ Ներսես ծն. 234): երրորդը (641-661):(Վ. Վարդանյան, 9.

«Բնագրում

Յետ

10.

`

յերկրորդ ամի դնացին

Այսինքն երկու տարիանը՝894/895Թ.: ՍտորԹով.Արծ. երկրաչարժից դրում է, որ այդ նույն տարումմածացելէ Տարոնի հչիան մա ԼԱ աոել բը կա ոաաիաա

ԻԼ,ՏԱՎԱՒՈԼՅՈՒՇՈ,

էջ արիները894/895 (Տե՛ս մ. Ճ(ՈՒզԱՊ

ՊԻ

այսը

։

,

.

.

ԱՀմատ որգի Յիսէի ըբոնազբօսեալ զաշխարծն Գուրգեն իչխան... ի մեջ Հայաստանեայցս: Շեչայ... սւպանանի նե

..

ն

Ն

տե՛ս Մանրամասն

Ք. 00Ռէշ, 165 1ոՒօուճ5, էջ 211-214:

ի փորն Լմբայ: «Լմբա փոր», բառացի որ» (Հին Հայերենում «Փոր» նչանակում է «Լմբայ Թովմա Արծրունու «Զոր»): Հիչում է «Լումբայ չարունակողը 12.

նշանակում է

զը: Հովծ.Դրասխ.,

նան

Ատոմ

Լ Դ:

որդի մեծին

աե :

Գուրգինայ...Անձեացիքի

Ատոմի տնել է մի քանիտասնյակ իչխանությունը րիներ:Արաբական 937/938Զ տակ ՀասլատմիչՄիսկավէյխը հչխան

-

տա-

ղորդում է, որ Ատոմ երն Ջուրֆիկըպարտության Վասմատնեց պուրական ներխուժած արար զօրավարԼաչկարի իբն Մարդինին (Տե՛. Ա. Տեր-Ղնեոնդյան, Արաբական էջ 142): ամիրությունները, 16..... ըստ յորդորման Հեթանոսաց վարդապետին: Ինչսլեսենթադրում է Ռ. Թոմսոնը (էջ 298, ծն. 5), Թով. Արծ. նկատի ունի ՄոՀամմեդին: 17. զի փեսայացուցեալ էր ՇապՀոյ ի դուստը ՎԳագիկ իւր. Թով. Արծ. այս վկայությունը չի Հաստատվում այլ աղբյուրների տվյալներով: (Է. 1հօուչ0ո, էջ 298, ծն. 6):

ի |

| '

ի

աթ

`

11.

«ԳԵ(

ռ

Ծնն., ԺԸ, 23-32:

Նոր

ծ.

օ

երկրաչարժը: ,

) լետ

Գ

-

6. Այս շարժումն սաստկադոյն քան... յետ Է ամի գերութեանն Հայոց: Թով.Արծ. նկատի ունի Դվինի 5862թ. 7. Տե՛ս

Ն

Վասպուրական . Սետայ.. :

ն սակաւ աւուրց... Բ9.-: զզօրագլուխն Հայոցմեծաց: Գուրգեն Ապուղելճի մածվան Հանգամանքների մասին

125.

|

Նինուէականն ստրջացեալ... Տե՛ս

Մաթ. ԺԲ, 41: Ղուկ., ԺԱ, 32:

Յով., Գ, 3-10: 4.

Թուոց, ՎՋ,

|

ղտիկինն

աւ

Եւ

14.

|

յերրորդ ամի թագաւորութեան... Դվինի երկրորդ ուժեղ երկրաչարժբ տեզի է ունեցել 893 դեկ.-894թ. Ի

Բ

.

Աբումրվանի դուուոր:

'

ԳԼՈՒԽ Լ Լ

ւ

Ն

ԳԼՈՒԽ ԻԳ

Ը Հ վՀ Դրասխ. 9)::լ խՍմրատ բ թ Դ վորի զորքի Թիվըկազմումէր ԿՌ: էջ 176): 2... դետոյն..... այսինքն ուղխ դոտը: 3. Անկեալ յայնժամ Աչոտ... եդԴ Լ էր Ֆր յայ ի պատերազմին բըաղ ի 1.

աւո

ՃՌ-ազ...

ՀովՀ.

թագավո

Հայ", (Պատմութիւն

իոկարագրու Մ չէ Հ"ն ւ Հով. Այդ ճակատամարտը գերեզմանի: նույնսյես |

մ

նա

-

ՐԸ Դրասխ., ա

| |

է, 22 «Անդ ապա անկանէր Հաղորդում

"4

Հեր կրա ավերաաի ճը:րք արքային,

Թվումէ,

որ

ս

այկական

ախարարու,

ւ

դրո

:

Թե խոսքր միննույն անձնավորությանմասին է, լ սակայնորոչ մանրամասներումՀով.Դրասխ. Թով.Արծ.ւո եունեն, ինչը առիթ է ինչ-որ տարբերություններ ղեկություները

Թով.Ար». տվելՀը- Աճառյանին Հով. Դրասխ. ներկայազնել Հ. Ա, էջ 185): Դրանորպես տարբեր անձինք (ՀԱԲ, Աչոտներին

"՛

Ա արան ՍՈՔԱրոր Վասակ Սարուրի ոջ Դի«ը չքյաղագեղ ի

Ս

Մչոտ

Սյու

Ը

մ

"ՐՈՐ

իչխան Աչոտն է: Երկուսն որդի՝Գեղարքունիկի էլ զոծվելեն 896 Մ. Ջամչեանը, Թ. Թուղխ դետի ճակատամարտում: Հենվելով վկայության վրա ն անտեսելով ՀովՀչ.Դրասխ. Թով.Արծ.Հաղորդաձը, խոսում է միայն Սմբատ/-ի Քրոֆ որդու երիտասարդԱչոտ Այունիի զոծվելու մասին (Պատմութիւն Բ, էչ 2210: Հայոց, / արքան ուներ երեք դուստրեր, դրանք Հայտնի է, որ Աչուտ եմ ԼԻՄարիամը, Ս Վասակ Գարբուրի կինը ն Գրիգոր իչՍուվիան "

խանիմայրը (Ստեփ. Օրբ.,Պատմութիւն էջ նածանգին Սիսական, 169).Սոֆին Գրիգոր-Դերենիկ իչխանի կինը. երբորԱրծրունյաց է, իչիանՎաՀան Արծրունու կինն էր ն դր, որի անունըանծայտ Ն. ԳագիկԱբուրվանի մայրը (ոռե՛ս Ադոնց, Բագրատունեաց փառ-չ չջ 121122): Աչոտ Սյունին չէր կարող լինել Մարիամի ու

որդին, որոնք, ինչպես ծայտնի է, ունեին երեք Գաբուրի Վասակ ն ն քանի որդի Գրիգոր որ Վասակ Սուվփան, Վասակ ՍաՀակ, « տղա Հասակաւ յնրիտասարդգութեան տիս վախճանի» Գաբուրը (Սւոհւի. Օրբ.,էջ 172), «չքնաղագեղնԱշոտը» չէր կարող լինել նրա որդին: կասկածից վեր է, որ մյուս երկու Մարիամի

տիկինը Աչոտիմայրնէր

ե որ

ա.

բաջավան ա ԱԱ (ավա աականնը թորեվորագան որդու) բացակայության դեսղլքում դածը Գ

որ

Սուվոան

ոգեո

/

ս

ժառանգորդի

Է

Բագրատունյա գ

աճի

այաստանում

Դ

կարոզ էր

կանացիգծով ներկայացուցչի ձեռքը (տե՛ս 10 1Լ ամԸ 4Օ368ար. տոօեա քո ԻՕՇգճքը184 Խճոքճում08, էջ 73 74):Տվյալդեպքում իրավիճակը, Լոր" երնույթին, Հենցայդիսին էր, որովծեւոն, ինչպես դրում է Թովման՝ ռպարա.սոիկինն զդի նորա դտեալ՝ Տարոնոյ եկեալեւ նչանացի ւլետականի բու ի Դորայիւր աւան եւ եղ ի գերեզմանի»: Ակնչայտէ, որ այգ

անցնել մեկ այլ

ու-

՝

Գրիդոր Ս,Սուփան

ԱԱ ար

Ինճիճնանը «ւոիկինսպարապետականի» բառերի

չէր: Ղ.

նր

.

ծերում ավելացնում է «այսինքն Մամիկոնեան» (ԱՍտորագր Թիւն, 1ջ 108): Սակայն բոտ Հով.Դրասխ. ցուցմունքի «չքնաղագեղն» Աշոտը Սմբատ1-ի Ք հռորդին էր, ՐԴ ր, այսինքն այսիՔ նրա մայրը ն չոտ 1-ի Քույրն էր նէ, Հետնարբար, Սմբատ սպարապետի դուստրը, որը սնրում էր «ի մեծ նախարարութենէ Հայկական գրոծի». ինչպես գրումէ Հով.Դրասի։.: Թե Հովծ. Դրասի.., Դժվար որի իրազեկ վեր է, ավյալ դեքում լինելըկասկածից նկատի ուներ Մամիկոնյաններին, որոնց դերը Հայոցսլատմությունում էր (ռության մատնել:Թվում է, որ նա նկատի նախընտրում տոծմը, իսկ Թով.Արծ.ճալարապնտական ուներԲաբրատունյաց իկին» արտածայտության տակ Հասկանում մր օպարապետ

Սմբատի դատերը:

ԳԼՈՒԽ ԻԴ

ու

Քույրերից ոչ մեկն էլ դարձյալ չէր կարող լինել Աչոտ Սյունիի այն Աչոտի, որի մասին գրում է Թովման, իսկ Աճառյանը մայրը՝ ներկայացնում է որպես Գրիգոր որդի (Ան4ճ., Ա, էջ Սուվփանի 186): Հով. Դրաս. պատմելով 915 թ. ամռանը Աչոտմ թաղավորի մասին Հաղորդում է՝ «եկն ն մեծ Բյուզանդիայից վերադառնալու Հայկաղունն Վասակ եղբայը մանկազրաւ իչխանին Գրիգորոյ» (Էջ 294): Վերջինին912 թ. Յուսուվփիբն Սաջիդի Հրաժանով, թունավորելով, սպանել են (տե՛ս Ստեփ. Օրբ-,էջ 188): ԻՀարկե 896 Թ. կարող էր Գրիդոր Սուվփանը ունենալերիտասարդորդի, ն մնալ անզավակնրա մածվանից Հետո, սակայն Հով. Դրաս. ավէ ստանում ալ վկայության լույսի տակՀատուկնչանակություն այն, որ Թով.Արծ.Հաղորդելով Աչոտի մածվան մասին, փոխապարզապես գրի էր «անկեալ Աչոտ որդի Սուփանայ»,գրում նակ է «անկեալ որդի ճանաչէր...»: էր... Աչոտ տր Սուփանայ Սույն արտածչայտությունը մտածել է տալիս, որ Աչոտը անզավակ

նա

իոն թվագր» Լ65 ա

Է

ԼՈՒՕուԷՇՏ,

2...

չջ

Ար

ուլ Բուրոր

212): ա

րստ

ա

ՄԱՄ ար, ւթյունը «/ մ.

ռպանո

Ի.

տես

կարգի բարձարերձութեան..Տրդատայթաղա-

Ստ.Օրբ.Իբ Դատմությունում (գլ: է, (ջ 24) այգ (ապավծրասուրբ Փրիգորիոս, ցությամբգրում է՝ քածանայապետն ւորի:

Հ...

Իլ ըստ սածմամայէ մեծին Տրդատայ կարգել զթագաւորութին նե պատչաճիզած նի կայսերացն Յունաց, աալ ըստ իւրաքանչիւր

արագան ԱՆՆչն. Ա ՑԸ:ւ ի/ Հ ցավալի քյուրիմացությա (րա

կԱ է տում

այդ

ով. 1երծ.: Սակայն,1Բ"" ամենը Հիմնված է մի

տակեց Վրաստանըն

"ք

ավերեց ամբողջ

մինչն երկիրը`

Կարին:

օգնության ուղարկեց նրանց Տրդառռր Վրացիների խնդրանքով Հա-

ն Հայկական մի զօրախումբ: Հայերը ծաղթեցինԹշնամուն լածեցին լեռնականներին, ընդ որում գերի վերցրին նրմջ իչիոանմոտ, ն ների չորս Հարյուրընտրյալներիբերին Թազավորի հր Հետ տարավ ԱղլաՀունիթ. երբ ՏրդատըՏարոնից ուղնորվեց բերդ 1լկան եւ զչորեքչարեւր արանի գի«զիչխանսն՝ էին ի էջ 43: Այս պատմությանընր դեպքումպատմիչիխոսքերը Թացքինանուչադիրվերաբերվելու 400 Հ գերինե Ե ԲԼ՞ք են Բէ ՐԼ : Հեռու չէ Այստեղից իշխանական աստիճանի: բարձրացվեցին են ունեցել 400 իչխանամինչե այն առասպելը, որ գոյություն ու

ու

ՅԱՑ առա արկանել» արբունի որք

արող այնիմաստով «կացվել, բ. ա

,

ոյ։

կան բարձեր,ն Տրդատնէլ եղել է դրանց Հաստատողը»: (Հայաստանը Հուստինիանոսի,էջ 271): ԳԼՈՒԽ

է նան Անանուն Հիչատակում ոչ էլ Մով.Կաղ.: Դրասխ.,

ԻԵ

բատ

ծանոթ Արծրունին,

Սբմ-

Թագավորի են է վեր Հրաժարվել ռլարտությունից վճարել

Հարկն զօրուժը (Տե՛ս Հառանելիք ԽաԴազորին ): անդամ Աբլ-Բառը իրարու: յու ՐԸ» 4իրա իշատակվու «աչին էզլ. Ս անազկերտի

Հայոց

Սափիին,որի

Սափի անուն...

ումեմն

ֆառայի

1...

Թով. Արծ. նկատի ունի ԱղաՀչունիքի Մաամիրա(նստավայրը հազկերտն էր) Աբլ-Բառիավագ որդի Արդալ-Համիղի որդիներ՝ ե Աբու-Սավագին, Աբու-լ-Ասվադին Աբու-Սալիմին, որոնք

չէր ոչ Հովչծ.

ա

ն

ի

որպես

ա

ԳԼՈՒԽ ԻՋ

2. 4.

2.

9:

3...

այս Գործեցաւ

Ը կամԹ... խոստարանեալսն: Ըստ կեզեալ ամիսս տնել է 7 ամիս, ա թոռակալությունը Դրասխ.Մաչտոցի Հետո Յ97 մինչն աչուն: Նրա մածվանիղզ գարնանից ռկսածձ ընտրվեց կաթողիկոս Հովչաննես1 Թ. վերջում (նոյեմբերը) 6. Սա

Հովչ

ՄԺԱ ամօք, յամի այրման 5. ԲայցզՏամբրէր... եկեղեցւոյ

Գրիգորի...Այսինքն՝ 915/916 թ. (705: 211): -

չինեաց եկեղեցի Հրաչավզործ Հրաշազան յօբինուածով եկեղեցի... Բնադրի սույն կապակցության մեջ վերչին՝ ք առն նյան,ծն. 255): «եկեղեցի ավելորդ է:(Վ. 6....

Դրասխանակերտցին, քանի մի "րն Հարի մոտավորապես Կա 255թան ամիս մինչն «ը: .ՎԸԼ16Տ Վն

ՔԳՈՂԳԻԸԱԼ46

մ Ըօոչլնողհօքի6, Լ, Բար ան: (Գոա

Համի

՛:

Լ.

ծն.): նամակի

-

Ելից.,Լ,

2, 36-32:

2...

Ընդ այն ժամանակս... որդիք

ուր

ՐՀեւ Բոր աաա Աչ» Է

ընթացող... ըստ Փութաճեմ

Տ8՛ս

Մով.

յորդորման մարգարէիցն:

ասոուածազարդ ֆրիստոսապսաերկրպագեալ կեալքփայտիխաչին... գզրոցկանն:. Վարագա ռուրբ Խաչը, ինչվես նան Ամետարանը՝ տոծմական Արծրունիների ռրբություններն էին: Ավետարանի որը բազմիցս Ճեռադրում, գերիէր Ընկնում ն դիազատագրվում, ւածպանվելեն Հիչատակարաններ,

ԳԼՈՒԽ ԻՐ

չ

ւ

61:

Ֆե՛սԵսայ., Բ, 3: 9.

հե, 8-22: թագ., 3. Տե՛ս Գ թագ.,ԺԶ, 9-10: 4. Առ Եբը.Ժ, 28-29: 2. Տե՛ս Դ

աա 03)

7"

Խոր.,գլ: Բ,

ԳԼՈՒԽ ԻԷ

1. Տե՛ս

12:

Ն

ժամանակ: աթոռակալության Դրասխ.

Եփես.,Զ,

առել էր ի բաժնէ Գագիկ է իչխանի «Ուղղելի Է «առեալ բաժեի»քանիոր «առնալ»կրավորական բայի Հետ «ե բաժնի» 4նն ավելի է Հարիր:Հաջորդպարըծրությանմեջ Գուրդեն Արծրունու բաժնի մասին խոսելիս պատժիչը գործ է ածում «ի բաժնի» ձեր («իսկ ԳուրգէնիմարզպանիՀայոց առեալ էր ի ծն. 254): բաժնիյծլս կոյս...»): (Վ. Վարդանյան, 4. .«Արտաչէսեան: այս է գավառըՀարաբներակցվում Արտաչեսնան է միայն Թով.Ար». ավանիՀեւո, որ Հիչատակում (Տե՛ս Ն. Ադոնց, Հայաստանը էջ 353): Հուստինիանոսի,

եսայ.,ԺԴ, 4, 11:

-

ում:

ԻԶ, 38: Մատթ.,

Ա

ՅԽԺ թուականութեան... փոխեցաւ: է ՀովՀ. տալիս ստույգ տարեթիվը մածվան Գորգի կաթողիկոս Հ. ապր. ճայոց ապր. թ. (-897-ի Դրասխ. թվ. 898-ի Սամ. Ան., (տե՛ս Հաւաքկաթողիկոսներիիր կազմած ցանկում մածացելէ 901 թ. Հովծ. Ափֆչինը մունք,էջ 277): իրականում

5.

ՎԹ-

ԳԼՈՒԽ ԻԹ

Հոոմ.,Ա, 28: Յեզ., Ե, 10:

Եսայ.,ԺԴ,

-

մ. Խ-

Այսինքն՝Հ.

(5 902-

անուանին..... որ Կայսիկջն ԱբդոՀամանի

ն

..

բանց թվում ԳագիկԱրծրունու ն նրա երկրորդ կնոջ Մլթէինը: տես Հ. Գ Անանեան, Արծրունեացտոծմին (Մանրամասները էջ 117-127): ավետարանը, 10.

Այս այն խաչ Է,

զոր

ն վերագույն

ե գրեցաք

վասն

սորա,ՄԾԹ

ԺԴ,

ԳրՔի լ.

ամօք յառաֆ... զծշայկականաշխարծա: ծն.

1.

Տե՛ս սույն

ի Մաչծրաչտ դեող... յուտանն Ռշտունետյ...ՄաՀգյուղը փոքը ինչ աղավաղվածձնով ծիչատակում է նան բաչտ «Եւ եկեալ ի ՎասՇապուծ Բագրատունին՝ կարծեցեալ աչխարծն մօտ ն. Վարդ ե որ էր սպուրականի Պատրիկմւոնալ իւր, որ կոչի ՄաՀարեչայ...» (Տե՛ս Պատմութիւն է ծովն Ռչտունեաց, / Անանունզրուցագրի էջ 99կարծեցեալ Շապուծ Բագրատունի/, 101): 11.

ԹադեոսիԲ

Փոռիւդացւոց աւզարասաՀրեական Սիբիլլյան նութենե..... Համաձայն առասպելի գրքելեոր, որտեղ կանդ է առել Նոյանւտտասզաբում (ե 261) Արարատ իսկ որպես Նոյիիջման ստույգ նր, դտնվումէր Փրյուդիսյում, 15.

ի խորչուրդ տապանին,ի

տեղը նչվում էր Մարսիագետի ակունքը: Այդ տեղից փոքր ինչ է Ապոմեատ վայր կառուցվել (իմա Տապան) կիբուտոս քաղաքը: :

/

՝

կայսըներՍեվերոս, Մակրիանոս ՓիլիպոսԱվագի ժամանակն

ներում

այդ ն

ղել Նոյի

քաղաքում կտրաձ դրամների վրա ղծագրված են ենրա կնոջ պատկերները:(Տես Բ 3, Հ.ՍՆ էջ 830-831):

Դան., Թ, 21-27: 17 Ջր: Ա 911 18.Ա Կոնք, ԺԲ, 28: Եփես., Դ, 8-11: 19. է... Այդ Հին իչխանականտոծմը տոծմ յԱկէացի է (էջ ծիչատակումՂազ.Փարպ. 170) 451 Թթ.ւլատերազմի մասնա16.

ը

կից

եր կազմած Վասակ Սյունեցուկողմնակից իչխանների ցու-

է նան ցակում:Այն ծիչատակվում

կում

ո

ար

5).յ. »

նախարարական ւոներիպան-

որոնցից յուրաքանչյուրի (Զորանամակում),

ն

ՆԻ ՀԸաո

մոտ

Ակէացի անվան

նչանակ-

մ, նշանակվածէ 1300Թիցուցակում է վր, ինչից կարելի եզրակացնել,որ նրանք Հաշվվում էին իչխանականտների ստորին չեքտում: Գգդպրության 4-րդ գլխում Թով. որը բոնվել էր Բուղայի Արծ.Հիչատակում է Գքորգ Ակէացուն, կողմից ե նաչատակվել դգերությունում, ինչպես նան Վասակ էր կովում դբոր Րուրգ ի զորքի կազ գ բի Քչվել Նույ դպրության Թ. 6-րդ գլխումԲագարատ Բագրատունու ճակատամարտում Մուսե իբն Զուրարայի դեմ մասնակցում էր Խոսրով գ նկարագրվում է, Թէ ինչպես էր պաչտպանում Վան Քաղաքի ամրոցը Յիսեն եղբայրը մաս

ոն

ս

.

"եը Արձաջուն,

ոնց,

ա

յաստա

ուստտռիանոսի,

ո

ն որդիքանուանէին», իսկ

սույն

Ժ

Արծրունյաց իչխաններին ր ոբ Այոիսով որպես վեայեն էին Գորգ,Խոսրով ԻԲ Վառակ եկ աա" Ազէանիներ, երեք ն

աաա եղբայրէ,Շապուծ ներ՝Յիոն, Թադեոս ԻՆ 20. Փայտակչտան գե,Ղ:31 Ը Քչատակումէ բ"

արքունիս

Կորնթ., Զ, 16: 13. Առ եբը., Գ, 6: 14. Բ Կորնթ., Ձ, 16:

հվայ ոնփայ

են ինչսլեսԹաղեոռր,այնպես ի նրա Բիջաակվում Ար

`

12. Բ

Շե

«որող

առա

Թով.Արծ.:

միայն

-

ե անցեալ ծովակն Ցըմբեայ, բնդ Վարազի Զարեե Հաւանի. ընդ այգն ընդ առաւօտն՝ ՍԸռենայ Յամաց գեօղ ն իչերագնաց Հասեալ մինչն ի Տարօնայ գետ: Բ կոչեցեալ ...ե

Թյունյանըսույն Հատվածը սրբագրում

Հարո

Հետնյալ կերպ:«Վաբազ ի Ձարեվչավանի» ուղղում է «Վարազի Զարեվ Հասանի». ուղղումըարդարացվում է նրանով, որ այժմ էլ գոյությւն ունի զուր Վարազի գյուղը, որի անվան «զուր»-ը Հայկական «ձոր» բառի է ն է

ձեռագրինախնական օրինակումեղել է աղավաղումն «Վարազի4որ»: Գյուղի Ըոննայ անվանում| Ը ոչ ւիմի կւս նյան ոնաԴ ավառ Քո

Ը

բ

յ

ա

Ի

չ:

եւ

որի Բրաումի գյուղի անուն, ջ

,

ս

ոչ

.

ո

ւնի

չ «ուրենի» բառի Հանդիսանում «յամայ» զռր, Հաջորդող որ ընկալվումէ գրաբարյան «յամենալ» իրականում բայն Հէ աե/

վերջին ուղղումը արդարացվումէ Հաֆորղ «դիչերադնաց» բառով: Թով. Արծ. Հիչատակված «Տարաւն»գետր այժմ կոչվում է «Բբատուտի չուր» կամ «Բրադար-չայ, իակստորն վա Այս

ճիջատա

«Մզունիս» է «Մալթունա» պածպանվել անվանումը, գյուղի

մեջ: (Տե՛ս «Մի ռրբագրուժ ԹովմաԱրծրունու «Պատմության»մեջ: «ՄաչտոցյանԳ ընթերցումներ», չջ 24): Սույն տեսակետից, ծ ուղղումների կետից Ք քննության Եկ Հ ատվածր պ Է տք Թ, անվան

է

սրբա

առարկա

եր արարի Ձոր ՛, ԱՆՆ Հետն

լա

երպ. «..

ն Ընդ

անդե

իաի Ա

ծովմանն

այգել

մբեա

(ի) գեւղ,ն դգիչերագնաց յամննայ Հասնալ մինչ է Տարաւնայ

("չճցծալ գետ»: 22:Իսկ ի գալ միւսոյամին... որոց Տէրեղիցիայգելու:.. Ինչոեսենթադրում է Բրոսսեն հր Թով.Արծ.«Պատմության ֆրանսերեն (էջ 210, ծն. 2), այս իրադարթարգմանությունում են 906 ձությունները չատարվել Թթ.Ուրմիա(ճիգ դեպի արնելթ:

գածերեց իշխան ՄշոԱրծրունու Բուոերնեույթին ոէ

Աէացին: դպրության 22-րգ գլխում

ամառա.

Հարավային Վասպուրական արչավողցեղերը

եյժեններն ըն ձի նէ է, են է. եռանն, "րոք եշ Մ... Դ. «կզբներից Դոյլմիկ «կաել ավելի դուն խառնվել ծարնան երկրներիքաղաքական կյանջին: նռա

ծնվել է 879 Թթ. ն, Հետնաբար, Գագիկը Գագիկ Աբումրվանի 897թ. նա 17-18 տարեկանէր: սպանության տարում անին Աշինոտ...Հիչատակուժ է միայն Անան. ա ըծ.: նլնելո այդ կոնտեքստից, բնրդը գտնվումէր Տոսպում: (Տե՛ս Մ. Հովչաննիսնան, Հայաստանի էջ 336): բերբերը,

ԱՆԱՆՈՒԱՆ)

(ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ

ւի

ԳԼՈՒԽ Ա 1.

եսայ., Ա,

3.

ոբում

անուն

էր

ռ

ւ.

Արծ. այդ կապակցութեամբ «վերադոյն» ոչինիչ չի գրել: Նա չէր կարող այղ մասին գրել նան Եր Պատմության սկզբնական մեզ չՀասաձ մասում, քանիոր այստեղնա խոսումէ ՉրիգորԴերենիկի իշխանությանե նրա մածվան Հանգամանքների,

յ

-

այսինքն 884/886 Թթ. եղելությունների մասին, երբ Ափչինը դեռ ս չէր մտելՀայտստան: յերկիրս Հայոց... ի խաղաղուելեալ աղաչե ծ. Իսկ Ափչնի թիւ ն զ Ափչին... Ափխչինի այս երկրորդ աբչավան ՐՀ ՔԸ Հայաստան ) սկսվել է 896 թ.: 896/897 թթ.ձմռանըՍմբատ1 թագաւորին Ափչինի միջն բանակցություններ էին վարվում, որոնք ավարտվել են Հաչտության դաչնագրով: 897 դարնանը Ափչինը, ինչպես

-

բելի է ենթադրել, որ Անանունը իր Պատմությունը սկսել է Հենց Գրիդոր-Դերենիիչխանությունից, նպատակ ունենալով ներկանրանց ծննդյան ն. յացնել իր երեք որդիների ծննդաբանությունը՝

Անան.Արծ.,արչավեց է ատորն պատմում Վասպուրական:

ն Հեւոո անցնելԳագիկԱրծրումանկությանծՀանդամանքները նու մանրամասնԽկարագրությանը: տարիների թԹաղավորության

9.

երկոտասանից: մ Սնան. Համապատասխանում Թով. ըծ-ան Ձ

իբն Աշոտ որդի... ամաց

տաս

ԳԼՈՒԽ Գ

նից...

4.

այնինչմինչդեռ չե ես եղեալԷր ամացՀնդետասաՀամաձայն Թով. Արծ.տեղեկության (դպը-Գ, գլ: (70 2...

Ն

Առակ.,իթ,

Թ. Ժ00907 10. այնժամ ։

ունեցել

|

ցուցմունքը չի տարեկա ղեկությանը, Թէ Աչոտը, երբ մածացել է իր Հայրը, որը էր: Այդ կապակցությամբ Նորայը Բյուղզանդացին, նախընտրություն է տալիս Թով. Արծ. տվյալներին, գրու: է, որ Աչոտը իչիան է դարձել10 տարեկանում, երբ անցան Դերենի (Տե՛ս սուղ ամիսները: մածվան կապակցությամբ ռլածելու ն. Անանուն 269): էջ Արծրունի, Արծրունի Թովմա

1.

նորա Հետամուտ եղեալ... առնու Հարկսրազումս: Այս նոր երբորդ առչավանքը ՍմբատԹագավորիդեմ տեղիէ հ

աշ

-

Արծ. սույն

Հեղինակի խոսքին: Վերականգնել

Ան.

նրա անունը Ապլբերս որդիԱպումսարայ... Հաղորդում է Թով.Արծ. (Տե՛ս դալբ- Գ, գլ- 20): 6. Հմմտ. Երեմ.,Թ, 1: 7. Հմմտ: Զաջ.,ԺԲ, 12-14: ի վերայ ողբք ծ. Կատարեցաւ կարգ ծննդարանութեան... այս Հատվածից, կագլուխն ավարտող նորին: Ելնելովառաջին

Լ...

-

ծն. 3): (Թ. 276բ)իման վրա»: (Վ. Վարդանյան, Ձեռագրի 6. Առակը., 0: Ժբ, գուզեդնասցե Աչոտ...զոր վերադոյնն ասացաք:

«Աչխարձացույց»-ի, Հայաստանը ՅովՀ.,Զ, 10: եսայ.,ԺԲ, 40:

ԳԼՈՒԽ Բ

զօրութեամբ...

է թողնված «գոլովամենայնի» որն իմաստային դարձվածքը, նոր երանգ է Հղորդում ենթ

բաց

Հայաստանիբերդերը, էֆ 244), Հենվելով Թով. Արծ. ցուցմունքՍ. Երեմյանը է կորճայքում: ների վրա,այդ բերդը ւռեղաղրում էւ Հետ բերդի չռեղադրում Ադարակբերդը նույնացնում է Ճածուկ այն Ագարակկոչվողլեռներում, Ճուլամերկից դեպի Հյուսիաէֆ31: ախի արնմուտք (տե՛ս 5...

15-19:

դոլով ամենայնի...«Տպագիր բոլորբնագրերում

5...

Ն

4. Տե՛ս

իբրե զպարիսպպղնձի... անշաս

Հ

Հմմտ. Երեմ.,Ա,

ԱբումըԳագիկ... Խոսքը Գագիկ ն թազավորդստեր(անունը վանի՝Վասակ Արծրունուե Աչուտ է) որդումասին է: անծայո ՆՈ: 3... (ե՛ս ղբերդն Ագարակայ...Մ. Հովչաննիսեանը 2....

Հ

ի Այդ վերադոյն ասացաք... մասինԱՆան.Արծ.կարող էր պատմածլինել առաջին գլխի մեզ ն գժտության կաչծՀասաձմասում Գրիգոր-Դերենիկի Հասանի տես նան Թով. Արձ., դպր. Գ, գլպակցությամբ. (այդ ժասին Հասան...

զոր

ր):

երջին». Իսկ ամիրային թողլով երկուս ոատիկանս ծն. 2: Գ, ՃՆՇ Թով.Արծ.,դպր: զլ11.

Ն

սռե՛ս

այդ էր Յիւսը...աՀ Մարկվարտը որում անուն է Հեւո, նչում է որին ինչպես ինքը: Յիւսրիննույնացնում Նրսրի ե «... Նրբ... Սբուկն է նամ Դրասխանակերտցին՝ ծիչատակում

12.

նածանգ,րՀ, (էջ 330): (Տե՛ս Դարսկածայք բազմաց յորջֆորէր» 1961:7

1 էջ 1868, ծն.

էը, որին

նա

1:

ստրուկն նրսրըՅուսուվ իբն Աբուսաջի

որպես Ռեյ գնալիսթողնումէ Հայստանում

ոչ մի կապ չունի Անան. Արծ.տեղեկությունը Սակայն ռատիկան: Հետ, որ քանի Նըսրի ծետ կապՑուսուվին. նրա ստրուկՆրորի

է միայն Անան.Արծ.: Ձաձուկ... Հիչատակում անուՄայմանիկ |

|

Թթ. մինչդեռԱնանունը ված դեպքերը տեղի ունեցել 898-901 մասին, կապված է թթ. իրաղարձությունների պատմում ԱփչինիՀետ: Թվում է, որ ավելիճիչ կլինի Յիւսր աղավաղված ինչպես Թով. անվամբ, անունըփոխելՅիւսվի այսինքն Ցովսեփֆ | 922-924

են

է երկրորդ ներքինուն: Արծ.անվանում 13.

միայն

14.

Կակենիցգեաղջ....

Արծ.:

Անան.

այրը

Այդ

Հիշատակումէ

գյուղը

Անան. Արծ.սխալ է

-

ունեցել նան երկրորդ ներքինին Պարտավում:Ինչպես Հազորդում է Թով. Արծ., Ափչինըթողել է ՍափիինՎասպուրականում, Այղ երկրորդ ներքինուն ուղարկելէ Պարտավ: իսկ Ցովսեփին՝ Հովծ. Դրասխ, երկրորդ ններքինունլավ ճանաչում են ինչպես տես մեր Հոդվածը այնպեսէր Մով. Կաղ.:(Ավելիմանրմասն

59):

15.

10:

սրբոյ... Թեկղեայ Տեսլեամը

Բ-Գ,

էչ

է միայն Հիչատակում

զդուստընԱպուՀչամզայի իւր կնութեան... ԽոսքըԳագիկ Արծրունու երկրորդկնոջ՝Մ.բէիմասին է: նրա առաջին կինր Աչոտ 1 Բագրատունու որդի Շապուծի 5...

9.

ճշոված չէ:

արե...

ար

յիլե

հան». աշխատութ

ԻԲ, Մատթ.,

նկատիունի 13.

|

| ,

|

21:

ԺԲ, Մարկ, 27:

17:

Հոովմ.,ԺԳ,

1:

ը

14.

Դրասխ.: ՀովՀ. ԺԵ, 1 Հռովմ.,

կրկին թադգաւորութեամբ: Զայսուժամանակու... Ն

ալ-ֆարիքի մասինէ, որբին Խոսքը Աբդ ԱլլաՀ բեն Մուծամմաղ

խալիֆըՀայաստանէ ուղարկել Ատրպատականու Մուկթադիր նչանակկառավարիչ ապստամբածՑուսուփվ փոխարեն Սաջյանի ված Սբուկինճնչէլու նպատակով:Ալ-ֆարիքին919 թ. գարնանը է Գադիկ Արծրունուն: վերստին թագադրել ն 15. եւ

արարեալ...կացեալի բանտիզամս փախստական

խալի է մատնել Մունիսը՝ Յուսուվիինպարտության Ժրէ նրան վերցրել զեր երի որը մեկը, դլխավոր զօրավարներից 19 (տե՛ս 919 Թթ. Հ ունիսի դերիլիմոտակայքում ,

Ցուսուփը Ըոգա օո, էֆ 10):ԽԴ լ

։

Քու,

էջ 281: Ք Փոօսօք, Օ Խօոօոա թ. զատվել է բանդից 922/9239

Հետո դարձվածքից «Բնագրի «բնակչաց աչխարծին» են որոչ բառեր, ուստի Հեղինակի միտքն աղճատված պակասում էջ 527, ծն. 6): Թերես է (տե՛ս ձեռ., էջ 282ա): (Վ. Վարդանյան, է ՀարձակվողՔրդերիպեղիանվանումը: պակասում Յ. Յորոց մի էր Շապուծ որդի Մայմանկին... զգաւաուն

-

Մատթ.,ԻԴ, ե Յուսփ յարձակեցու... զօրու զինու... Հայաստան358 (- 909)Թ. ապրիլի16 Յուսուվր,ներիչուժեց Զատկվաօրը (տե՛սՀով Հ. Դրասխ., գլ: ԻԳ): ոմն 12. Հռետոր ի դանձա արքջունի:.. Անան.Արծ.

Ը...

Աղրյուրը

Ջայս տեսեալՍմբատայ... դանձսբազումս: Այդ

լ

ԳԼՈՒԽ Դ Հ

առեալ էր

11...

|

«ժող

-

Ն

`

մ

Վաս-

յԱրճուճան անուանեալ Գրիգորի... ամրոցի: Անան.Արծ.:

10. Տե՛ս

,

904/905Թթ.: է վերագրել Հնարավոր դարձությունները

Վարդանյան,

Մուտ չկաոչմիտեղեկություն: մասին ՀովՀ. Դրասխ.

Տե՛ս Փավ.Բուզ, Դ,

15. Աստանօը Աշոտ...մինչն դօր վախճանի միչեիշխանն Համընկնում է այն չիմնականում իւրոյ: Անան.Արծ.պատմածը է այդ դեպքերի վետեղեկությունների Հեւ, որոնքՀաղորդում ե ն Հասանի միջնորդ Աչուտի լինելով Դրասխ., րաբերյալՀովՀ. դերում ներկայացնում ։ միջն: Սակայն Անան.Արծ.միջնորդի Լատ ՀովՀ.Դրասխ. այԴ կոնֆլիկտից մեկ Արծրունուն: Գագիկ մածանում ն, իրաէ Հետնարար, տարիանց Աչոտը նկարագրված

Ա ությաւնգ պուրականի Արծրունեաց ւար 905-1021թթ 4.

5.

ԺԴ, 3: 16.Առակ., 16: Է, 17.Սաղմ.,

(Տե՛սՎ.

մեկին: առաջնորդներից

քուրդ

Ստորագրութիւն,

տանն Թովմա Արծրունու«Պատմութիւն «Դիտողություններ

2002, վերաբերյալ»: Արծրունեաց»-ի «Էջմիածին»,

եր չում

դուստրն էր, որի անունը անչայտ է: (Տես Գ Անանեան,Արծբունեաց ւոծմին աւետարանը, էջ 118-120: ԹՌ. Մաթեոսյան, էջ 14): Հայկական զինանչաններ, 6... ի դաչտին Գերատայ.. Այդ տեղանքըՀիչատավվում է նան Հացունյացխաչի պատմությունում (տե՛ս Ղ. Ինճիճեան, էչ 515): ՃԽԴ, (ԳԽԵ), 18: 7,Սաղմ.,

Շամայ: Այստեղ է որ դոյություն Թույլ ւռալիս,ենթադրելով,

մի ներքինի...մինչն երկիր

Անան.բաո. չ (Տե՛ս Դ,չ) 147, արաբական էջե -այդպես -

Ղազվինի,Զենջանի

ն

լ

ա-

ն

Ռեյի, նչանակվել անմիջապես

(տե՛ս Ք.Փոճաշք, փոխարքայ Ադրբեջանի 11: Շ. Թու ՕօտշհԸի 46- Շիզիյթո,Է 1, էջ Օ

ՇԱ ք էջ ԱՕտ, Անան. Թե իբը նա մնացել Արծ. այնպես որ տեղեկությունը, 624),

086147

|

է բանտում «Ը ամս», չի

Համապատասխանում իրականությանը:

Գուրգենիմածը կարելի թվագրել

16.

«Հայ լաստանի ի ճարտա ճար դրվաչ աչոխատության մա

թ. թանի որ, Դ ասխանակերտ նրբ կաթողիկոս ՑովՀչաննես Ի`. ին տեղա 1 փոխվե է ւի Գագիկ նան մուռ, Գուրգենը շ մայի : ա

ձել

Բ 2 ԿԱՆ արան աԱորավան 17Հոտը. լրի" իրաԻր,

Հրեշտակ.ք արքունի,Հրաման տալով...ի սածշմանաց նորա: «Հարաւային զօրացն»ասելովԱնան.Արծ.նկատիունի են որոնք 923 Թ. Հարձակվել Բասրայի կարմատներին, վբա,հոկ 924 Թ. Շ. Թ... Օ65Շի Ըխէ6 (Տե՛ս վրա: քարավանի ուխտագնացների 46 Ըհգիլթու,է. 1, չչ 624): 1...

Ն

Փեթջ.. Րոատերեվույթին Ը

Անան. Արծ. նկատի

ունի Ձուսուվիեղբոր Ափչինի որդի Աբու-Մոզաֆֆեր Փիեթին, է էնչ որ մի ժամանակՅուսուվին ւ որի փոխարինել սպանվել

թ.:

6:

Մ.

մ6-

ԸՏԵՆՑ,

չ

6.

11:

2.

Ժող.,4,

25:4.

Փ.

այս

-

Արծրունուց:

ԳԼՈՒԽ Թ

Երեմ.,

ԺԵ, 19: 2. Եւայ., ԼԵ, Ը 3. Հմմտ. ՂԵ, 11: Լ

Սաղմ.,

թան

ԳԼՈՒԽ Ժ 1. Տե՛ս Դաւո.,

2. Տե՛ս Ա

ՎԸ, 1: ԺԹ,1:

թագ., ԺԷ,

Առակ.,Գ, 34:

Օքճճոը 1156քճդոյթ 7քյգճւ

Մ

Ը. 156-169:

Ն

0.

714Ւ»

անվանումից,որը նչանակում է

աօ

Հանդոյն սրբոյն Ներահսի....Տե՛ս Սոփերք,Է: ,

ՇԸ

լիճ» «Վիչապի

է

«զճճ-

(Տե՛ս

11.1

Տոկարսկու,

Ն.

վրա

րոր

արա

ՀԱ

3-Ը քյուզանդաջու Անա չ «. ԱԱ 2 207: Արծրունի թի Ր

Դէլմակացն..

Ս.

թ

,

պատմուՇալճյան,Վասպուրական թագավորության

թյունից. ՏԳԱ, 1949, 4):

20: Աղթամարի կառուցմանը նվիրված այս գլուխը թարգմանելեն ռուսերեն Հ. Օրբելին(աք՛ս ն անդ, էջ 34-35, 69-70 Լ. Քալանթարը՝ Ն. տքյձեւ

ր

Տե՛ս նան.

Ն. «Ազթամար»տերմինը բխեցնում Մառը

ՕքՇՏոա, 19196քնաւ

1.

ԳԼՈՒԽ Ը 1.

47:

ԳԼՈՒԽ ԺԱ

Ոստան Արծբունու ավանի նկարագրութեան

/ԽոԿՎ, 1յ/68Էլ6ՕՎ6քո:լբ 1 908

20:

ծով էջ 59) բացատրված է որպէս «Հատուածովք կամ կոտորովքյարմարեալ»ւ որպեսօրինակ սորվածէ տվյալ դարձվածքը Անանուն

3. 4...

4.

,

մանը յօբինուաեդեալի նմա դրունքՀատուածոյք բառը Հրաչալի ղդեղդեղմամբ. «Հատուածոյ» ՆԲՀ-ում (Բ,

21-23:

(ապակցությամբտե՛ս Լ

ԻԴ

բարձրագոյնՇրաչակերտեաց ջան զԱղեքսանդրին ի

ԳԼՈՒԽ Է 1. Անանուն

Մ,

4....

ե

16:

Առալ., 1,

չ

-

Ն. Բյուղանդացին ուղդարձվածքը քան զՄա«բարձրագոյն Հրաչակերտնաց քւ կեդովնինԱղեքսանդր քաղաքի»:(Տե՛ս «Թովմա Արծրունի 335: Տե՛ս նան. Անանուն Արծրունի, էջ Հ. Տաչնան, Ռւսումնասիրութիւնք Ստոյն-կալիսթենայ, էջ 40):

ԳԼՈՒԽ Զ 1.

ար

ուսերեն ռումը

-

:

ք

|

պոաօոաւ Փշխօք, ւ. Շհռնյթո, 1, էջ 624),

17-ԱԻ- ՈՂ Դ

ղում էչ Հենյալ կերա.

3....

Թ.: (Տես

«ք (էջ"շ1յ): ունը

Հժմտ Եսայ.Ա 5: մրԳգապածճաց...

քաղաքի... Մակեդովն

իսպառզօրջն Յուսփայ... Հարկանին պատաճեալ վի926 2 Ճակիմածու: Յուսուվիր ուղարկվեց կարմատների դեմ, փախջֆախիչ պարտության մատեվեց, գերիընկավ ե սպանվեց Ք Օ Օճշօհլշիթ

Հուղս

մ

Հա

Ա. ՀԸ Առակ. Միջին |

ԳԼՈՒԽ Ե

2...

2...

հտո

Ա

(898բ,ե

.

ինեշ

/9 27

.

ե

Աի ոնադրերիչավ շա.

ԳԼՈՒԽ ԺԲ

Բ

"

՛

՞-

)

՛

ուղծրեվ» բառը Ջքւադիր Է տպագիր «աղէրեկ», իմա է սրբագրել, առացարվում: Ռյուղանդարին 149: «քաղմավվա»1908, լ. էջ Տն նախնիք», է տվյալ դեպքումչպետք է էջ 465): կարծում ենք, որ բնագիրը մեջ գրում է. «Հեր սրբագրել: Պատմիչընույն նախադասության Լ

Հայն,Ն" այր

գլխոյ նորա թխակերպդանգուրագեղ գիսաւորութեամբ ղերեկ հ վերայ սպետափառ ֆոկացնալ «Ուղերեկը»«աղէճակատոյն...»: բեկի» ձեովսըբագրելու է այնպես, որ նույն դեպքումստացվում նախադասությանմեֆ մատենագիրը ԳագիկԱրծրունուն Համաբում է ն «թխակերպ», ն «աղէրէկ» մազեր ունեցող: (Վ. Վարդանյան, ծն. 21): ու

Յովսիայ.... տե՛ս Դ Թագ.: լիան իր լի էրը իինձ յոյս 3.«Ուստիեւ յոյժսիրելի ՀԵ եւ ի Տպազ 2.

,

'

մ

ւնուլ ակիառն

ժամանակի առա

ի Թէ ի

Քաղաքն" ոչխար րանին ջարկոչացն, յ ղերասարագւոց, Արարա Եբեացւով եւ

եւ

աճառուց

զոս-

եւ կետեսակն ի թագինորա...» Սույն տպազիովն, շարամանել Հոնհտորական ՀաւվածիՀիմքումընկած է ավելիքան տասնյակ Ն

ձեռագրերումպածպանվածԵպիփանկեպրացու«Վասն ԺՈ քարանց» գործի գրաբարյան թարգմանությունը: Ստորն բերում // 266 ձեռագրից(1468 ենք Մատենադարանի Թ., էջ 91ա) ՀամապատասխանՀատվածը:

կարմրազոյն է, նման «Տպազիոնն հլական կայծի բայց գտանի ի Տպազէքաղաք Հնդկաց, զոր երբեմն քարկոպղն գտին ի մէջ Քարին, եւ տեսիլսայծառ եւ զուարճացետլվաճառեցին աղեբասարացոցն դոյզն դնոյ, իսկ աղերասարացիք, ողն յաԹէրէյաց: ւելագոյնդնոցեւ նոքա մատուցին որ էր յայնմն ժաԹադգուչոյն

իսկ նորա առեալ ի թազինէրում Ի մէջ ճակաստոյն մանակին, (Հունարեն կապեաց» բնագիրըզուդածեռ լատիներեն Թարգմատե՛ս մ. Ի.

ՔՒԿԵԸՇԿ6, 1. 43, չջ 325): Հին ՃՈքոծ,Քճր-օ10ք146 էին բնորոչումՏղազքաղաքի տեՀեղինակները տարբեր ձնեերով մի մասը,այդ թվում նակ եպիփանը, ղադրությունը:Դրանց այն էին ծնդկական Համարում քաղաք.ոմանք ենթադրումէին, որ քաղաքը դտնվում է Արաբիայում. Տոլազ ռակայնավելիՀավանական է այն տեսակետը, որի Տոպազուը՝ Համաձայն կարժիր ծովում դտնվող կղզիներից մեկն է ն իր անվամբ կոչվում | նան թանկարժեք քար, որի Հարուստ ծանջերնայնտեղ են Հայտնաբերվել:«...Տոպազոսը,գրում է ՉլինիոսՄեծը,կղզու անուն է, 5 մղուն Հեռաորբ դտնվումէ կարմիր ծովում,մայրցամաքից

նությամբ

-

վորության վրա...» (Ենոչ. Խճուզ1 էրչյօ7,, է. 1, էջ 25): կղզին եր անվանումը Տուղազոս պածպանելէ մինչն 7 դարի օկիզբը:Այժմ այն կոչվում է Զերերջեդ(ե. ՖԼ Խօթյոոյնօտ, 1Օ. ո աճում, Ը Ը0404088, 1Օ86աքոյո 143. Ձեբերջեդկղզին Հայտնիէ նան Ս. Հովչանի անվամբ. Խճդսվ ԷՌՏ105, 4. էջ 251 ծն. 8, ե մինչն Հիմա չածագործվում են տպազիոնի կամ, ավելի այնտեղ ճիչտ խրիզոլիտի Հարուստ Հանքերը, որովչետեիւ Պլինիոսը, խոսե(ով տպազիոնի մասին,նկատի ուներ, այսպես կոչված,«արնելյան տպազիոնը», այսինքն՝խրիղոլտր (տե՛ս Խոաոզէ Է15107»,26, էջ 250): Ըստ երեույթին,Անանուն Արծրունին, խոսելով«ոսկետե468

կնկատի ուեհն ւոպազիովն»-ի մասին,Խույնանո ի: : " դես, Տղազոսկղզու արարնհրեն անվանո Վերերջեղ

սակն ա

ավի" հույե/

:

ւ

ո»: ոլես նչանակում է «Խրիզոլի Խնդրոառարկա Հատվածիերկրորդ անրմիեյ որ կայորո | լուսաբանման, «աղերասարցիք»տերմինն |: րդ. իր անգլերեն թարգմանությունում պաճղանել1 առ ալը Սարպտոնության «4/ՀԵՏ0ՒԱ511» ձեր, նշելով միայն ձախոթաղյությոնում, որ «Վ. Վարդանյանը այս տարօրինականբմիել հ.Ինորդում Բինի '

նում

է

(ռո որպես«մարմարազգործք»

:

Թեմանը

/Ո5)

յ

օյ էու

ո)

կրկինվերադառնանքՊլինիոս /Խ, որր, չորո: ամա իր խոսքը տպազիոնի մասին, գրում | «Լ դրոնների մեծ Ժոռ պնդում է. թե այդ Թանկարժեքթարքանդավոր :(ծ 1 խն փոքհշ"

ՎԻ):

քաղաքում, բիկ Ալաբաստրում (ճաու

որի

2)"

Լ

երայիըո,ժ..

մ նվ խորք, (արու Քաղաքն մ. գտնվում էր Հյուսիսային հզիսլաոաո: թաղաթի մոտակայքում Աղեբաստրյանլեռներում առկա Լին դիաախայն անսակիՃ7 ն: բուս որը քաղաքի անվամբ Հանքերը. աւան «այնքաստր»: Հետնաբար«աղեբասարացիներ»-ի աակոյեաթ/ Հասկանալ Ալաբաստրա-Աղաբաստրա քաղաքի բնակիչներին՝

հոսօո,

250:

էջ

(ՑԱՒԵԼՈՒԱՄ)

7. Երեմ.Բ, 31: 2- «Բնագրում «Սրբոցմարգախնիցն (էնանյրանցն»` 42, (հան. (//,/ճ Հ ուղղել «Սրբոց 2 //Անանիանցն»մանկանցն անունով Հայտնի Լին նրնք մանս նենք,օքոնթ ճրանանխան.ք են ժարվեւ երկրպագել Նաբքուպողոնոսոր ազ «որվ ոսկնճոո յյ արձանին գպվեցինՀնոց. բայց չայրվնջ|ն//նանլանջմանում ների մասինՀայ մատենագրության մեջ ճղած Հիշատակություն յ

ները Հաճախ «եղվում են աստվածաշնչյանՀննջից բույնն/ (ածն տարվել նան այստեղ: Վ. Վարգանյան. /Հավնլված/, Յ

Դան

Գ

եռալ.

Ո 7

նորա քրականուց Հերասիկ7երենիկը եղբայր

5.

|

Սենեքերիմի եղրոր Գուրգենի որդին 1ր -

:

2:

Ժ 23 Մառոթ

Սաղ: ախ Տ.

ՂԻ ք -

Է կռան

20-31

ի տ

"Լո-պա Ջ 36 ւուպա

չչ Զ

|

Տե

Սքաղ

ԺՋ

73Եփես. 4,12: Նսայ.,

:

15.

ԷՏ

Բ

Ծննդ.,ՎԴ,

Օրին., Գ,

28.

15: Առ

ԼԱ, 7 5 ն

Եբբ.,է,

ՄԱՇՏՈՑԻ գ

Զաք.,Թ,

9-10: Դ , 21-22: Մատթ., Մարկ.,Գ, 17: 22. Տե՛ս Ծննդ., ԻԷ, 27-29:

23. 24.

Ի, 10: Ղուկաս., Մարկ., ԺԸ,

Առակ.,ԺԳ,

Լ4:

իւրոյ:

բերանոյ

20. Տե՛, 21.

20:

թագ., ԺԷ,

1-4:

Ժ, 35-4ը: Ժ, Եփես.,

ԻԴ, 21: 26. 27. Մատթ., Տե՛ս, Դ

Թագ., գլ.

ԺԸ,

2:

..

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Աբգարյան արա

Գ. -

Բոլորտպագիի

Այստեղ է Հիչատակարանի ավարտվում այն մասը, գրվել է Թով.Արծ. Պատմությունը արտագրելուց անմիջաալեսՀետո, այսինքն 1303 Թ., 3... կուսականաց...... ուրդելի 8 վուսարանաց (Վ. Վարդանյան ծն. 12):

որբ

Վ.

ԵՎ ՏՊԱԳԻՐ ԱՂԲՅՈՒՐՆԵՐ

«Սնրեոս

ածեր.,28»: կորեր ատմությունը»

ր

ն

Անաֆուն

ր

ՀայՀին գրականության պլատմություն:

Հ. է եր., 1944:

Ա. Գ. Աբրածաժյան

`

բնագրերում«աստանօր մանգ ելնալ աւարտեցաւ»: Ձեռագրի Հիմանվրա ուղղել ենք Հաստանօրանմանգ ելեալաւարտեցաւ» (տե՛ս ձեո. Թ. 322): (Վ. Վարդանյան, ծն. 10):

ԶԵՌԱԳՐԵՐ

9889, 10451:

Մ. Աբեղյան

19.

15:

'

ԱՆՎԱՆ ՄԱՏԵՆԱԴԱՐԱՆԻ

266, 1404, 1487, 1882, 1890, 1902, 2559, 6961, 7050, 8100,

,

25. Մատթ., Է, 25: 28. Սաղմ., ԼԳ,

ՕԳՏԱԳՈՐԾՎԱԾ ԱՂԲՅՈՒՐՆԵՐԻ ԵՎ

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ

16:

78ելից» ԷԹ, 76: ղիայի...

4145.

ՑԱՆԿ

6:

ՅովՀ., ԺԵ,

16. Տե՛ս

Ս,

ԱնանիաՇիրակացու մատննագրությու-

նր: Եր.,

1944:

Պասոմույթիւն . Ագաթանգեղոս Թնամբ. ՏՐՆՏաան աաա այող:

.

Այշխատասիրու-

1909: նայնանց: Տփղիս,

Ն. Ադոնց

Ն. Ադոնց

ՀայաստանըՀուստիանոսի դարաչրֆա-

նում: եր., 1987:

Պատմական ուսումնասիրություններ «Բադրատունեաց փառքը»: Փարիզ,

1948:

ԱլիչանՂ.

1890: Այրարատ: Վենետիկ,

Ղ. Ալիչան

1901: Վենետիկ, Հայապատում:

Ն. Աղինյան

կաթողիկոսացԱղթաԳաւազանադիրք ատմական ուսումննասիրու-

մարայ:

թիւն: Վիեննա,1920: Ակինյան ա ՛

Ն.

Մատենագրականուսումնասիրութիւններ. քննութիւնեւ բնագիր:Վինննա, 1922:

Անձնանունների բառարան: Հ.

Հ. Աճառյան

1946:

« Անանեան

Մովսէս Քերթողածույր

լ

ի

Ա.- Դ:

ովոկ՛"

Վենետիկ, նացի: «Ոազմավէպ»,

Եր,

, յոր

,-

Արծրունեաց տոծմին

Գ.

ԱՃ ԴԻ իկնանՆ.

Թ. Ափղալբեղյան Բ. Ն.

Առաթելյան

ւգէր

Ա

կան

Բա բ սեղ

Մ.

ՄամրըէՎերծանող:«Բազմավե».

նն

տիկ,

Վե-

ենր:

Լիակատարվարթ ն. վկայեաբանութիւնք

հվկեկան հ Հին տռնացուցի Հծատորով: Հայստաննաց,

որբ

Ա արար ութեան: չվեցաւրնայ կեսարացի Ցաղագս Կիմ ուրադյանի: խատասիրությամբ Եր-,1984:

կաթողիկոս

իչատակարանք

1951: Անթիլիաս,

Հին ն չունչ 22 Աստուածաչունչք 1860:

է. Լ. Դանիելյան

4 եռադրաց.

Հ-Ա Հ.

պատմութ ուքաղաքական Հայաստանի նր եւ ԴԷ Հայ առաքելական եկեղեցին

անդարեր): Եր., 2000:

4,,..ոմ,.,

`

ճանչնա ել,

(202. 2 Ն

Բլ...

մ/ 7Թ-

ոնն

1) է, «1 աք

՛

մեաահավաւնը ն

ա/

ռյելը. «Բն Բ.նլ Մ.սահ,.., ազոաղ ԱՄՄԱՈՄՈ2 օզոնի, ն 2005, 277՛Լ/: ,

եղիչէ

Մե

փալանայ հ.

Վասն

Ք... (4. ռնրագմին-

Եցիչէ

ճաոը

բերա մ

Լ, ՏեԲ-Մինասյանի Մ Նլ.,

ի

9ք Ա

Դթուզը չ

Սե

ածն

"յ"

ոլ

է:

/

Գան ՏԼբՔնտանան. ել ւ057 եզիչ:արթնա: Դուոնան երեճյան Ն. |

,

ճայը ոլաամելոան փարդբանայ Հառն ին / ռոռուքնումլ,

ց

Տ

ն աշխատասիլուք ամյ,

ե, /ւասւմոասիլ:ոթիոնյ նագ

պայասապնյտոյ» Որդ

կթորմ

զար

«Ս

«Ռեգմա ս թյա:

ք շոարճացոլը:

չալ» ի յ Գրոթյ"«շամ Ըյ 1523 «ոմ

արս

ի Ճամզեիյ եւածձրխոս նու, Ժառաւացագա-ւ «բո Աճառաաոացւո, քիախգաանույթեն, / 224: Ցո: «Քա»

յ

"աքգվմանչա Ո Ի

օվ

ոթլ.ւ-

/

Ց»

շա

(2

-.

լ -- ԿՎ Հանում 2ե-ր

Ւ՞Ր

ԱՄԱ

Ր

ավանն

Պ.ԲԵւ

ջիոթ

«բ:

:

ոա» այո:

2152. 997 ՎՆ»

չ-

ր"

Հե

Կ

Կ

14777 Ւ

Ք

Հո"

մ

Չ«վնայ

"Վ

ԲԲ"

«Ք

Վն

ԱՓ

67)

Ը

«ւ

վոցակար

«ւ. «քնան աքքագաամ

ն Հրրեկճան Լ Հին. «Թոաանգաքոա Խորասանաշա:

՛

,

«աջըԼան 57-"

րայ

Մզբո: գագ Նայ գեքեու ք «ճաշաք. ա4-՛ ԿԹ:

ապով»

«,

ՔաՅՑՎՈ

Վբոր

եւախրրոսի ճաճմզեթյ ոա, ազդու

թայուծղ),

«արկ յան.

վարապազմո «քյա:

աա աման

որըուս

19.32 Շրաւաայըըմ

Թեւնթ

Ա:

Նոր կտակարանաց:Վենետիկ,

Ֆր փո'// (/անլք».յոյ սանս

-

|

Ոչ/շաննելլ ծաղր:

«7.

ն իյբնավավարչությունը Քաղաքային միջնադարյան Հայաստաբությունը Հանդես», «Պատմա-բանասիրական նում: Եր., 1961 3-4:

/

«Հ.

լ

րուննաց ի աաա

1904:

Հնտազոտությո' Հայագիաավան Ր»

Թոմա

Մ. Դարբինյան-Մելիթյան ԹովմայիՀասո,

1904:

ղեցւոյ 1810-1815: Վենետիկ,

Գարեդին

Եր.. 1959:

Ա։

ոխական

ե՛-մԸ

մատննազիյոությո' Հայկական

սրբոց,

Ա

Գ

1904:

հոտրանը: նե:

դդ» Հ.

/

«րծլոո:ա /ընվաաղալյ»ն ւ

յու

Վենետիկ, «Սազմավէպ».

Հ. Անասյան

/՛զ

անն

Քայ

1991,

Անանեան

Մ. Դարբինյան-Մ էլիթյան

«"

Թովմայ Արծրունի

Չատմութիւնտանն

մս

հոէ

վարդա

Արծրուննաց ի Թով-

Արծրունւոլ:

կ.

Պո

ւ,

Բ. Ա. ԳատԹովմաԱրծրունու Հարությունյան Միսրբագրում

մության մեջ. «Մաչտոցյան Գ. բնթեր-

տանն վարդապետի Պատմութիւն Թովմայ ի լոյս Արծրուննաց. Ք. Գ: Ս. էած Արձրունւոյ 1987: Պետերբուրգ,

ն «Հնոց Նորոջ». Հրատարակեց Գարեգին Վ. Սբվանժ-

Արծրունի Բովմաշ

Հովչաննիսյան Մ. Հայաստանի Ինրդերը: Վենետիկ, 1940: Ղազար Փարոլեցի.ծան ՎաՀայոցն Թուղթ Պատմութիւն

նե

Անանուն

տանն Պատմութիւն Արծրունեաց. բնասլատրաստեց, գիրը Հրատարակության Վ աչխարչաբար թարգմ. ն ծանոթագր.

Մ Վարդանյան: եր., 1985:

Ինճիճեան Ղ.

Հին Հայաստանեայց: Ստորագրութիւն

Լաբուբնա

Թուղթ

Վենետիկ,1882: աղաքի:

Քաղ

Քի

Աբգարութագաւորի եղեսիոյ Վենետիկ, իկ 1868:

Խալաթեանց Գր.

ՂազարՓարպեցի 1989: Մոսկվա,

Լ. Ս. Խաչիկյան

ԺԴ

ն

գործք

դարիՀայերեն ձեռագրերի Հիչաւտւ-

Լ. կարանները: կազմեց

Ս.

եր., 1950:

կորիւն Ա. Խ. Համբարձումյան

Վարք Մաշտոցի. ծրատ Մ.

1941: Եր., Ր

Հայերենձեռագրերի կազմեցԱ. Բ

գղ)

Բ. Ա. Հարությունյան

Եր., 1958:

Ս.

2:

առ

Մամիկոնեան: Թիֆլիս,1904:

ՄաթնոսյանՌ.

Ի.

Ռ. Մաթնոսյան

Ի.

քաղաքը Փայտակարան

ն

Հ. Մարկուարտ

Հայքի Մոկք աչխարծը րատ «Աչխարչայոյց»-ի:«Պատմա-բանասիրական Մեֆ

1:

Հայկական զինանչանները: եր.,1994:

Բագրատունեաց ծաղումը: Վինննա,

1913:

Պարսկածայք նածանգը: «Պատմա-բանի

սիրականՀանդես», Եր-,1961,

1:

ՄովսիսիԽորենացւոյ ՊատմութիւնՀայոց: Աչխատութեամ Մ. Աբեղեան են մՄ Յարութիւնեան: Տփղիս, 1913: ՄովսեսԽորենացի

Մովսէս

Հայոցպատմություն: ներած.ե Թարգմ., Սո. ծանոթ. Մալխասյանց: եր., 1997:

Պատժութիւն Աղուանից աչխարծի:

Քննականբնագիրը ն կաղանկատուացի Վ. Առաթելյանի: Վ.

ներածությունը

Որտե՞ղէ գտնվում ՄովսեսԽորենացու Հ«ՊատմաՀիչատակված Բյութանիան:

Հանդես», Եր. 1990, բանասիրական

նրա տեղաղ-

12:

Քադրատունիների սլատմա-տոչմաբա

կան Հանրագիտարան: եր., 1997:

Հ. Մարկուարտ

ՄուչեղյանԱ.

Հասարակական րությունը:«Լրաբեր դի-

Հանդես», Եր., 1990,

Աբեղյան:

Մաթենոսյան:

տությունների», 1981.

ՀարությունյանԲԱ.

Խաչիկյան:

մի Փծաղորդման Մովսնս Խորենազու չուրֆ: «ԼրաբերՀասարակականզիտու-

թյունների», եր.,1997, Հիչատակարաններ

նորին:

տնանց: ն.Դ-լիս,1874:

Խ. Մուչեղյան

Ա.

1:

Աբբասյանդրամներիթողարկումը խա-

«Պատ(լիֆատիԱրմինիանածանգում:

Հանդես», Եր.1973, մա-բանասիրական

ՑովՀչաննես Հայոց:Թիֆլիս,1912: Պատմութիւն Դրասխանակերտցի

4:

Տարօնոյ:Աչխատությամբ Պատմութիւն Մամիկոնհան Ցովծշան Ա. ն եր., առաջաբանով

1941:

Աբրածաժյանի:

Հ. Տ. Նալբանդյան

ոստիկաններըՀայաստանում: դիու«ՏեղեկագիրՀասարակական 8: 1956, թյունների»,Եր-,

Հ. 5. Նալբանդյան

Հայաստանի Արաբական աղբյուրները ե. Հարնան նհրկրներիմասին: կազմեց 1965: Տ. Նալբանդյան:եր., թարգմ. Հ.

Նորայր Բր Նորա ԻԲ

Արաբ

ն.

կ. Պոլիս, անդացի Հայկական բառաջննութիւն:

ՈՒ Բ.

1880:

եւ ԲիւզանդացիԹովմայԱրծրունի

բունի

հրկու

Արծ-

Անանուն

այլնայլ

2չպատմագիրք:

1905, 5-10: Վենետիկ, «Բազմավէպ»,

Նորայր րայր

պատրասՆախնՔ: Հրատարակութեան 1996: ժնեւ, Մինասքան: աար»

Բիւզանդա ցի Ւիւզ

արք: Նորայր Ծովական երբա Հայկազեանլեզուի (ՆԲ

Ս. Շալճյան

.

Բանասիրական յօղուած«Վանատուր». 19985: Երուսաղէմ, ներուժողովածոյ: հ 4. Աայյքաւ, զքապոպթթը Սիւրմէլեան,Մ. Աւգերեան:Վենետիկ, ծ. Ա, 1836, Հ. Բ, 1837:

ռլատթագաւորության Վասպուրականի Հ ասարակա«Տեղեկագիր մությունից: կան դիտությունների», եր.

1949, 4:

ՁամչնանՄ.

«ԳՓատմութիւն

Հայոց: Հ. Դատժութիւն 1784:

Վենետիկ,

ԱչՀայկական խմբադրություններ:

Մակեղոնացւոյ» յանի:Եր-, 1979: 1887: Ս. Պետերբուրգ, Գատմութիւն Ղեոնդնայ

Հայոց վարդապետի մեծի

Ա,

:

Ո Գառտմութիւն ՍեբէոսիԱչխատասիրությամ բ Գգ,Վ. Արգո, բյանի 1979:

եր.,

Սամուէլի Փածանայն Յաւաքմունք ե գրոց պատմագրաց: ԳՐ" 1893: Անեցւոյ Վաղարչապատ, ՍոփերքՀայկական

Հ. 71 11.

1854: Վենետիկ,

Ստնհփանոս Օրբելեան Պատմութիւն նաշանդին Թիֆլիս, 1910:

Վարդանայ

Սիսական:

ի լոյս տիեզերական: Պատմութիւն

1861: ընծայեաց Մկրտիչ Էմին:Մոսկվա, Բարձրբերդեցւոյ

Վ. Վարդանյան վ. Վարդանյան

Վ. Վարդանյան աե

Վասպուրականի Արծրունյաց Թագավո-

րությունը

նՀ

.

սած-

մանները Զ11-րդ գդղ.: «Պատմա-րանա սիրականՀանդես», Եր. 1969, 4:

Հայոցպատմությանմեի: Արձրունիները

եր-, 2002:

ո

Վիեննա,

:

Ստոյն-կալիսթեիւնջդրի» Սւաումնասիրու այ

Տան չեւ

թթ.: Եր.,1969:

Վասպուրական թագավորության

Թիւնք:

ՏաչնանՀ.

9085-1021

/

«Վ.արու

Ր

Ց

"ղք

«ա

չ

,

Անվաւն տութիւնառաքելոց. բական կանոնաց մատեանը: Վինննա, Վ արդապ

ե

ւ

1896:

Ա. Տեր-Ղեոնդյան

Արարականամիրայությունները ԲագԵր., 1961: Հայաստանում: բատունեաց Հետ: ասորւոցեկեղեցիների

1908:

միածին,

ծագման ն ե. աղանդերի Միչնադարյան Տեր-Մքնառյան 19658:

Եթ., պատմությունից: զարգացման

Տէր-ՄկրաչիանԳ.

Գր. Տէր-Գողոսնան ՈւթմազյանՀ. Ուլուբաբյան լուբնբմ

Մ.

Ի. Ա.

Վաղար ւաանատ,

Խորենացու զատմութնան ուսումնասի1890:

Բոն

եղիչէի Նկատողութիւններ

թեան բնայ»,

ամսօ-

Վիեննա,

թյունը ե Լարա բում: Խաչեն

Ճքօտու

10-15- ՈՂ Դրարե-

անությունը

Ս.

Պետերբուրգ,

Հայասաչխարծչագիրը տաճիկ նեւ ԱրնելյանՎրաստանի,Ադրբեջանի ե տնտեսատանի աշխարծադրության Անանուն

է Հայս որ Եբրայեցւոյ Մնացորդք Փիլոնի ն

Քասունի

մ

են

մեկնութիւնք

Ճճոօւ

ո. ԸՇղքջ

4քօտոտ ա

Ը.Ը.

ծճքոառղ 8.

8.

Ֆաճնոոց

ՎԱ 1892:

Հառին

առ

.

ր Ամ. (Տիգրանակերտ), (Ֆ թեան մեջ: Պէյրութ, 1968:

ԱՆ Ն Շփաթն Հայ,աար

Ֆ0Շոօքոխ. Է.

16թօղօր մքոտոմթիՎ էԼ «4.

Ֆրանս. Թարգմ.Աչոտ ւրոսաւպատում:

Քսննոֆոն

կ

Մ. Օրմանեան

Հ. Ա, Ազգապատում,

4ծողոյօ 11.8.

ա

«քօր

աննան»

70քԱԿՇՇԹԱւ ճքօոյու ԸԹոմ քու

ՅԱ

Շ ՍՇՇՈՇՈՕՏՃԱԿՇԻԼ

Բ

կ.

Ոռքոտօղ

յանա

էԼ Խ.

Խ-քՇճու

է

ն

/ղքօ88ժ-

կոտք 2/քբ.

Փօքոուքօոճու:ՓողՕշ0գճխօմ ոճյոժ/

1973.

քճԿկ

ղքօտատմ հ

Ք

0630թ11քճոճ.ԸՕԿ., 1/6աքյոօ-Ո60Ոթ4գյյԿ6Ը::0/ ՄՍ 1՛,

7.

1971.

3 քճքունօ6ոքՕրԸնՕՏԱՏՔԿԸ հաճքճքճաօրծքօղճ Ճքղքյոու "1166ոծոօրճուքոօ Խոսքում ոյք: ճճքօղօծ Թ0ՇՈԾ)ու՛. ԸՇՕքոյու

8 ՎՇՇՈ, ՃԵՆՈՇԽՈՈՎ:

ք1 4. Օքճճո ՊԼ-71 1960.

2(ԹՇաՅ2,1912.

2416Թ

կեա

մաշում,

8 16ԽճճոօՌ

Շոքարօաաա 1ք 1971.

ոօ

աաա. ճատ Ա:ոթաօո ոքկմԸՎ2ՒՈՒՅ 1.«4.Ըրճո086ԱՕ,11, 1979.

տաքա Քոյր ԱԼ

8),

կԸՍքաՎՇԸԵ`10

Շն

Շ03եճաիտ

"Օզոքացկանքի »

Ն- Ճ1ոո.

.

11, 1982.

83)

8ք2608(1 ձքտնեաօտ

8 ք)օճոօժ Կ6աի6 «1ոծքճո)ք

ՕԱՅՑՈՈՈԵՈՒԻՕ6

խկ /Ս0քօթճղՕլաՕրօմ «ՕՏ

այ ա0160«13ր 1 Խք, 1961.

ոշ-

(Խճթոաը11օ8քօ62). 1ք)ոճքօ801 քօՔի նքիԱՀ 1. 8. ուտ 80ԽոԾոզքիեխ

46յոճոտօ:1ճռտաճռ,1944.

Հէ

Պոլիս,1912:

ՌՈՇ:

Եք. 1987

ԷԼ 8. Բաո ո րոր ԽԼ-71, 1946.

88.

ՇՈՆ., 1909.

ԹՈ»քԵւ

ԹեՀրան,1971:

քիաԱ ամ

11666

Ն1- 11

1քօոճո01/

Տիգրանակերտ

Ց).

1ճք. 1/Թ»0ղ ճռզճճեղք:. Ըճքուճյուօ ԽԼ-7Լ,1962:

հ նախնեացմերոց, ՃառքԹարգմանեալք մեղ: ասին բնաԳիրք

թօ

Ը

Ոոջոշթոատ

ք)Ծճո

Օատ

հ

4թԽ6րո (Է- 17188.)Բք.,

քքոոտ.

ՈՏ

ԿԻ: Բ ս Ը. Ը, 16թ-ոտթթո: 4քճուատոթու էք. 1904:

օոքածնան .- Ցո:

12348.

Քոքցոճքոո ՇԸ.

ելլեն

աԱ

Շարպ

ոԾոոա-Մ3/28Ռ6

Հ. Ծննդոց ելից: Աչխատասիրութեամբ Ա.Մղրբտիչաթոռակալ վարղ- Մելթ. դերնեան:Վենետիկ,1826:

որո

«ա

թիմն

«ՂԱԾԱՈՌՈւՆ:

կան ծարաբերություններիմասին (4 դ.): ՀՍՍՌ ԳԱ «Տեղեկագիլ», եր., 1953, 5:

Ե.

4. 4.

թոոտա յա ՀոտՇԽ ոն ԱԱԾ

Սյունիքը 9-10-րդ դարերում: եր., 1957:

3:

Փիլոնեբրայեցւոյ

«նօոպո

1896, 5:

Պատմութիւն Հայոց. Փաւատոս Բյուղանդացի

Հ. Փափազյան

Գատմու-

վերաբերեալ: «Հանդես

Պարթ

834114068831/

ՕՍ

հաճո.

Ըն.

Բ411/08415ՔԻԼՆ

ցք". 2Թօքծաու11.

6րօոճքն. ԽՐ, 1976. մոոաայօ-քչ 66611

մի

ԷքժմԸյունՏեղ ՈոՕՈ

ՍԸ Լ

|

7տմ

79օքօրմ մոզվճւոոք Խեոքճաամք,

Խռ6

Քոսգոււա, 1863,

ոճոոթ 1 մ

11.

ՌոոտոռՄԼ1 ո

1ոուո8

Է.

21Թգոս

ՀԱՏՈԾչԵԼ,

Րրգոր շը մլտժաոճոշքուը, Փոճաոոն 21Թառֆ

Վ.

:

8/1,

118.

ոօքյաւ. 11Թ6:ոո,

քույ

,

6066ու

ո 1

քռլօրօ

81Թթո, Խ/Թաաոճ, ԿԿ. խաոքաաօ16.

11, 1680.

ՋՓուոծ

օոլա

«աու

Շոօր.

,

1959,

1.

2122:

մ

թօքթյոշոմողգօ8

78օքճրումՇաոցրն էճ

որո,

«րւ

Վ.

8/0ճխաճ

Ը թճզ6Ըրօոն 1ՈՀ ԱՇ ԹԹ ղքօծեօ6ալ. 1ԱՇքճրօո դ

28թճ

/6ք6ր.

ճքո. Շո մառաճավեճ.

ՄԱԼՏ.

Հմա

Աշք. Ի.

ճճոճույու 1. «1

Քք., Խոր քո 11քճաքճճիօոծ. քոռ

Ց ոճա:

ՑԱՇՈԱՒԹՃ

7/8աՕրօ

մնաովծթԼ Ը.

ՄԱ Ոռտուճ,

4Օոճուքո //05Դոմն

8.

քոծնօ..

1.

ԽՅՒՌՌՈԼ

4.

՝

1քթճժոճքեՇՇԽՕՄ մոծքճք»ւ

.

71. տորոոսաութէ. :

բ

Ռշքատաո 4.

Հաաաքք9.77.

ՀՄ

8աոճո-

՛

լ

ՀՈՂԻ»

«ոու

ԷԼ 8 Նութոաաա

մ

,

Սոր. 1

րո

8տճաում-

օքոոքնմ Թ26Ռքա070 ճք)74 Ըն, «ճրա 8եւ. 3. Էք., 1962. Ք

ճւօղթոֆոո,,

ւ

ՃքխՑԱՇճ. Շո 1897. ԸԱ6.,

եՆ

՛

'

Հոտողոցճքխոաօ01

՛

6 ղքօքիճճքու, ՔՇՑՂԱՈՅՈՆԵՅՑՑ 1Ա6ք. 12ք-/նտռուէք., 1973: ոքոութԿ, ԽԸ

մ

յ)

ԸՇՇուու "12 .

6)1667

/ՇԶՎ1

տ

Թ

ս

ԽՐ-1. ՄՈ

Շոճուտ ՄԼ

1986.

օրը

1894.

բ"Հ 7 աա 77ԱԱ ալ»

Օքճճո 8.

:

որու

խոատամ

ՊՇՈՇխոմն

ԽԱՍՏԵԿԵԼՆ

ՀՈՇՈՇԱղմՕ6 18րքծ Դ՛.

(1ՇՈԵՎՈՑԸ հեդոքօոուտտ հ

8Լ

ԱԱ

"Աճքճու-

Շոու ՎՇրդրւ08 Եճք. 8. Ք Բ036րճ

2ՐԹոլճթճան Է. Էլ

1945.

հ

ժար ժառ

ՕԳ.

Դոռաժ-հաքոնոտ,

քք,

հութ

ո.

1օսճ:

ասօր

ձնքք թԿ6յոան.

ք.

10ՇՈՕՈՇԽ»8

Ճոժո

Էքօոճո.1939.

հԽՕոքՕշտմ ՃԱՌՌՈՍՈՈՈՅՂՇո6րոմ).ԱԸ, որո. 22 (85). 1, 1970. ել:

11.2.

:

Աճտուոօ88. ԸԼԸ.,

քօղոացք

հ

ՇՈ, ոթյո՛« քեքյահա. Շնօքոյոա,

ԽԼ 1996.

ԷԼ

Ը

ոՕԱՇկՕր. ԸՆ

Դ2թք.11 4 քք

:

Է րատ

ա

Շ

/1/Շ80օուքերոմքրտաժ

2Թքք ք. 2.

:

քյօուր

ԽՕԽՐԱՂՏԸԽՕԸ

ԱՅՅՔԱՒԿԸ

ր քոս ԽՕղքեՕԻ(ՕՇ ճքիո -ԱնոժալՕատււ. ԸՇճ. "Ս. մ. հրքբ խԽճոաոտաաո հոթ Թքի 7 կ

«Երր

/Ժոքոծդ1 Օ.

Դրամա ՈՐԾ

Շնոօրօոռ 10. 1.

քոմ,

2.

ՇրքյՇոօմ աժԸոօմ

շ

/1670քյգքաօտու. ԱՇք.6 ղքօտոօզքիմ, 8Լ հ Շա աօդաաոճքոմ

ՔՇՌՈՑՈՑՈԵՈՎՑՑ

-ր քք. 1986.

ճՃճոճուան 1: 4.

Ճօքոումօ6 11 քն

2/ճքքէԼ

110682, 1979

ՇՈՇ., 1902

Սռրածուս

Է 1(ԹՇՅ8, 1895.

1862.

4. 11.

42266006 ԽՅՏՈՇՎՇԵԱՇԸ

1118.

ԸԶՇաաաաթ րաժ. 1/ ՃԾբարա.Էք., 1996.

30210)12.ՖՇԸՇԱԵԼ

Տորոճոծոո 1 68օռյո,

Ճճղծճոուօ8

Ճճքք1 84.

7ԵԼԸՋԿՇՈՇՈՒԸհՕռք)/ Խաշուտ. 1100ա8ճ, 1993.

1971.

ԸՇԸՑՕՇՏ.

/մքռր8

1967. 1967.

(Ա6օ8ղօ-Անո)ու 9ողքճ ու), 16ք. Ը ղքճռոճճքիք, 21676քյա 4000Թ Լ Օ. հ ոքոս. Մճքճատա-իք ոսա Եր.,

ՈՕՏՇՇՂԹՕՅՑՈՆՈՄ ոքօղ.

ՀՈԲՇԽՉՈՑ

մրոօոտ 8.3

1946.

Սքոո ոո քյճաթ

Մ1ո

ՄԱ

տորը.

'

«ԱպՕՔՅՓԵԿՑԱՅԵԱ

` ոճեր

աաաու Սար

Ըն Ըհոջոռո Օոճո՛. 8ք., 2000. ղոր

"ոռ

"Մ/Շաքոտ մոմ

մէ, 1979.

ՇԸղքճծ0ր. 16ք-1 ոու

760թոգա

4. 11.

ՃՕԽԽՇԵ,

1:

4քի րոք

հ

1քանքաաաքեճոճ.

12-71

Ք

Ը

Սշղըոաճ, ոշքճոօն

10որը

ՃՈԽ ՆՒք:«քաւ

ԽԼ

քղք)դու

Բ

«ոդ

1(,

մատաոո. Եր.

ս

Ճ4քջոօոօ80/1-Փոյունն. Էր.,

10ճքճամէ4.

ԱՇք.

ատո.

ւ. աօ8ճխօ1Ս.

11Ըաքոռօո

քղքյոււ

ՑՇՌՈԱՈՆՍԹԱՑՑ,

ԱԵԽ

ո

Բք.,

Ցո.

ԱՇք.

Ը

ԽՕխմոճւ

1.

8.

196Լ

տքոտվեճքո., 141 Օ

Հճքճառա-Ն14ռոժա. Էք., 2001.

1արօոճզ հոն

7քօթօք Ճ. 8.

ԿՕԱՇԽՆՑք

ՈԼ մճ

մ

86010

ՃԱՕՏԻԱԵԼ

ՍՇՈԾՎԱԽԽՑԵ

ՓոխօքԲ

-

ԸՍԵՐաեր, 1987.

1954.

ԽՕոՇա

1927.

ՃճոոռուԼք.

Ճքոճոճաճ քառա

Պատոռոլ Լի.

քնա

1Օ5ճճաաւ խ.էլ

4քԹ

ՇԽ151656դ 4.

Շ62

39800

.ՃՕքճոճ

0/0. 1,

14065

օո

'71620թյուքած.

ԼՌ՛գո

50աՏ

11Թյ-.

1896.

Խպքզուզօքս

Լւ5ԵՕօոոծ,1965. ԽՕԱՇՇ 517 115101Ւ6 516616. 11.4. Է՛, 11.

14մ-6ո1 մ.

:

46 110

ոչ, 48-42-01

Է5101-6 65 810556. Ր. Լ.

հ.

5.-.Ք6լօոՏԵՕԱԻջ,

ԽՀՇհժԻՇհօ5

տչաՒ գ -իՒօոօլ0ջօ գիոլժուօողծ 61 հ151011զած. Քճո», 1859. 12ճհուզած

Սո

20461

4-մշօսու, մ. 1(ոհզագոէ

8յշճոչծ. 148,

ճ ՊԷՃշիՕսու, 16

165 ՏԱ5Տ54Ո1Ա65, ԸՕքօոճջած,1944.

գոծուճո

մ. Խ(1ՒզաԻ1

զս

ՕՕահջօդ 4'էոչ-

6".

ՏԱՎԱԵՌՇՈւԹ

սոմ «շջոտզաշկօո ոգշհ գՒճելչԸիծո Օօօջռքիօդ. Քլօո,

ԼՕԱՆԳԼՂ,1971

ՓԴՇհՏԸիօոսոմ ԽճոչնհՒ

ոզըի 46Է

քօօջիգքիլ մ65

Ք5. (0565

4076Ռ06Շ1. Թ6-նո, 1907.

ՋԻԳՇԸԳ6, ԵՇ,

Քզհ՛0109106 8-շքօ15-1աՒոհօաէ.

Քկդ).

4. զուհզ1 ԷՌ51077, ՄԽ

ԱՏԻԿՈԼ.

516016:

101Ւ6 ԳՒդւ6ոլ6ու

ԴՈջոծԷ.

11065

Ա

րտ 4400-8610." Բլսմօչ

1930.

Թ611 Շ.

Նք, 1903.

ուժոլե

24165. 47-մշիօսու,

Է.

1,

271, 2111.

Լօոմօո, 1962.

օր իճ 4Ւ5սո). հՈչ10-, օր հն 806 Ռոօո ոմ ԸՇօոածուժ եչ շե 1իօուչ0ո.

ջոօ ԽաԸ1օաքետճ ԱՇ Ց8ոոճւդա 17-21 88. 1Լ, 1988.

Լջ

Ծանաոծո 1Լ Է.

ԹՈ(

Մ Ըճոմ08. (ՕԺռղերեոքՕա

ՄՅՑՏԸՇԱ Ւ Օտ

Օճշդաղօրոաա ս 83ՎՇուա

Օ

//2Շոճղած1քճոճ. ՆԼ, 1972.

ՆՐ.

ճքի ԹԱ

ձքյժզոօո-

«ԸՕՏՇՈյաա

ՓրաքԲ.

870556

ոօ

7Իճ4ած քէ

1Խաշոոյա

(« աօտաքոր ոճքօղօ8

88.

436քծաաաաոո".). Եռ.

440ռն. 8.

Ը8.

ջում

մ

1Խ-Ն11

Շքճղոճմ «3րա),

ՆՃԼ

ԽԱՄ

18108010 328608.

հ

Ճղոճք,

ՇԸ

7.

1874.

1978.

կ

ՇօԱՇԸԽօո 41րտ106ոչ «268165.

1977.

ԿՕՎաոճքոմ

11՛- ԱԾ

Շող,

1964.

601,

Շ6տԸի1Ըհէ6զ6Է

ՌճոչԹ.

1985.

Շգիյճո. 1. 1, Խռոռիճւու, 1848.

ՑԱՆԿ Աբաս

Արա

սպարապեւտ

Աբաս

րդի

ե

Աղանացդուռն.

ՍԺ

բատայ.329,

՛

՛

վանք.95

Ադդէ. 57

14, Ադրամելէք.

44,

45,

Աբոլմէծ

որգի

ն

կոր

Աթենացիք.

ր «առի սէՀ տղայ

Գ. Թոռնկայ

մարտիրոս.

ԱԱ» 19, 20, Հար կրէր Աշ1ր6:6 ԱորՂ" կո նուռար» բրա. 14.18 223, 316, 327,

աս.

8,

22, 316

1125,

11.

Ապուտալղի. 114,

139,

եպիսկոպու Մամիկո. նքից. Զ5

ԱբբաՀամԽոստովանող. 75, 92,

Աբրաձիմ Հազարա-

69, 96, Ամատունիք.

252, 263 Ամբակում.143

մարգարէ. 340, 343 ԱՀարոն

ղումներով:

կի

ը

արտատպու

պությունն

է

որոչ

ԱնձաՀից, Ընծա75

ԱՐԻ

Անուչկին

350, 352, 353 308, 1328, 347

Ամլոյգաւառ. Աովն.

ուղ

-

.

գիւղ.281

ամուր. 217 Աչխարծաբերդ

Աչիխէ.

Աչխէթոմն. 195 Աշոտեղբայր Վաչքիորդւոյ

Ա.

Խու-

բանայ. մեծ ասպետ.65 Աչուտ Աչոտ որդի սպարասետին, իչխա60

նաց իչխան, թագաւոր

194, բատունի.

156. 206

115, 118 278, 279.

Տ

Անտիոքոս (եպիփանէս). 44-46,63, 64 Աչդածակ.

ատապայ.

Վա-

ամրոց. 299 Աչինուտ

Ան արոր ո

՛

Անտիոք.104

3092, 311, 336,

պատկեր.112, Ամովնացւոց Ամր

232, 233.

Անոիոթացիջ.109

Աժմժան. 27 `

165,

Սածավայորդւոյ

չէի. 64 Անուչբերդ.

Անստան

60, .278,

ձոր. ր

236, 271, 272, 332

Ամիւկ.237,

Սույնանվանացանկը՝ թ. տպագրի Ստ.Մալխասյանցի Համար ց ան

81, 83, 84 զօրավար.

1340 ե,

Անդիպատրոս. Անդիատրոս Ասկազոնացի. Անքբիս. Անի.08

124, 165, 222,

Ամժինտէս. Ամիրգուրդի «բդի Սեֆեդնի

238, 263

կազմած Հատուկանուննեբի

Անդե. դեղտուն.

քաղաք. Ամդացւոց Ամիղմարուդաքոս.

Ամով».48,

:

Անանուն. Անատող։

349, 350, 322 Ազձնիք.47 61 126, 128 137, 262, 285, 326 Աղուանք. 44, 98, 198, 199, 200. 205, 230, 262, 271 Ամազէկ.200, 331

ԱՀարոնամիրալմումնի. ԱՀարոնորդի ՄաՀմետի.

ԱՀմատ ռրդի Նախճաւանու. Հալթի.242, 243 214, 218, 219 246, 249 ԱՀմատ որդի Ագագ. ՅիսէիՇԵՀայ.256, բերդ. 290, 297, 305, Ադարակայ 261 262 ԱՀմատան. 105 Ադամ.8, 11 1721 2527 35 4. Աղան Արծրունի.80 81 84 55 86, 349 86, 94, 95

ամիրայ

Անանիանք.

126, Աղթամարայ սբ. Խաչ եկեղեցի. Անձաւացիք-

Ամասիա.104

Անակ.66 Անանիա.

Ազբապաղէս.

ԱՀավանք.

արոհ

115,

285, 310

ԱՀաւական գիւղ. ԱՀիզ.322

,

67, 118, 237 Աղթամար.321328, 338, 342, 345,

4, 161 278

Ալէացիթ.165,

նդ Խոառամեյօ 44, յրարատեան հածանգ.

49-52,

Ածանայ 4որ.

Աէ.

,

286, 36, Աղէքսադր Մակեդոնացի.

տն՛ս

ս բրածամ

ոլն,

,

52, 104, 323

ղաք.

Բ. 344, 346, 347

4.

ծովափի ամիրայ. վայ. 126-128

Ալի որդի

,

Աղէքսանդրիա, Աղէքսանդրէ քա-

Ալի փաշայ. Ալուզ Իշխան Ծաղկոտան. Այուզ Ստեփանոս որգի Արդլմսէի

ս բրաձամ,

կ

,

՛

Այրարատ. րարատ

Աղզ. 161. 287 Աղէբասարացիք. րացի ք: 333

Թոռնկայ մարտի-

Այլի գաւառ.

եսլիսկուլա.77 Աղբիանոս

որդի Զուբայրի.119 դեսպան Գու Առզտադաս. Արբդլայ ինի. 162 զ դաս. ն ի լթ որդի ր Մրուա այ. 119 վկայ. 70, Աթանագինէ Ա. բղգլմուչ ոլոտուկուրապա-

Բ.

486 52

Ադրիանո. 65 Ազարժիկ.

ո.

ՉՄ

283, 302, 322 ԱղբագՓոքր. 64, 265, 278, 286 Աղբադայ սբ. խաչ վանք. 223, 241 253, 254, 275

Բ. 48 Ադրամելէք

եդլայ

ոսի.

ԿՔ

արա

՛

Ադամակերտոյ

Մ

Աո

Աղանդոուտ. Լախեչ

,

ր

կ" ԱԴՐ:ԻՆՆ կո ԻՆ կորը ւս 120 ԱՐՎ Բդլայ Հայր ՄաՀմէտի. ո

ԱՆՈՒԱՆՑ

ՑԱՏՈՒԿ

Գչորդճայ եկեղե-

:

231 242244 296, 297

ՍԱՏԱՐ Հոու ՛

ս

-

Բագ-

213, 227, 230, 251 253. 254,

:

:

Մ

156, 147 148154 143-145, 169 170, 193, 221 225. 226.

233.247

լըշո չարկաղնեայիչխանԳեղար485

Քուննաց,որգի Սուվփանայ. Առլուսելմ Գազրիկ-

Աչոտկորապաղատ, Քչիան

նոյ. 243-245, 247 ԱպուսէթԳնունի.165 Աչոտ որդի Դաւթի կորապաղաոստիկան.122, 126, Ապուսէթ ոին ն իչիչ. Տարունոյ. 112, 119

Աչոտ որգի չէր.

ռրգւոյ ՍաՀակայ

Ասլուտալպ.

Վա-

Առան.

Առու

142, Արաբացիթ.

Աչոցք. 70, 85 Աչտիչատ.

Ասիթ Ամատունի. Ասիչրիջ (Ասորիք). ՛

143, 242, ԱղպաՀունիք.

243,

246,

249, 262, 271, 272, 304

Ապար աչխարչ. 91

Ասկբառ կայսիկ. 242.244

Ասնադոն. 1"

ե ԱՆԻ»

«լոն»

Ապուչեչմ. Ապումայնայ Արծրունի. Առղլումկդէմ 124, Արծրունի. 165,

ա

163,

12. Ասորիք.

32,

13, 50, 65, 131, 134

Ասորիքառաջին. 12 Ասորիքստորին. 43

։

218, 219

Ապուջափրի բերդ. 286

214,

սուսակը Ամատունի. 263, 311 Առլուսակը ՎաՀունի. 145, 147 Առղլուսաչակ ՎաՀնունի. տուն. Ապուսաճայ

նին.

'

Ատղաս.

Ատոմ

Անձաւացի. ԱտոժՄոկացի. Ատոմ ԳուՐԳ նայ / ո

ա

Ատոմնանք.

/

:

կան գաւառ.

91, 277, 285

63, 147 Արտամետ. եկեղեցի. 147 Արտամետայ 73, Արտաչատ.89, 255 ւան. Արտաչեսնան գաւառ. Արտաչեսեան Արտաչէս Երկայնաձեուն.

Արտաչէա. 48, 58-61 Արտաչքս արքայ ձարսից. 58-65, Արտաչես որդի Սանատրկոյ.

Աշտաւազդ Ընտրունի.124

52, 232, 237

ճ6, 118

Արծուիք. 52,

11. 27, Արծրունիք. (Արզրունիք).

Արչմն. 34 Արճէչ. 338

Արճիչակովիտ.

ԱրժուիրԱրչակՔաս.251, 52 Գ. 60-74 ԱրչակԲ. որդի Տիրանայ

ԱրչակԳ. որդի Պապայ.78,

65, 280 Արտաւազդ թագաւոր. Արտաւազդ Մամիկոնեան.

Արտաւան.05, 66, Արտեմիս.59 Արտոսլնառ.120

Աբփաջսաթ.

Աւարայրեանդաչտ.

ն. երուսաղէմ. Աւաւրչըլի մ. տես

Աւճտնացերկիր. 343 Ա-չին. տե՛ս Ափչին ԱւրՀազթտն ԱվՀազթ.

197, ԱփՀաղք.

Արճուճթ.127,

առաջնոյ. Վ

Արուանթունի 220 Արտազ, ԱրդոզաԱրտազական,

52, 93 Արզնարզիւն.

52, 54, 55, 67-69, Փ7. 93, 94, 124, 134 151, 156, 157 161 165, 214, 218, 283, 288, 308, 319, 337, 341 347, 349 Արկադորգի ԹէողոսիՄ. 78, 81

Ե

գաւառ.

98, 100 Արնեաստան.

Արիք.

.

Ատիճանք գիւղ.

երասխ.

Արիացեբկիր. 99, 108

77, Ասպուրակէս.

տե՛ս նան

Արիաս.

Վասպուրականի. Ս. եկեղեցի|Ոստա-Աատուածաձնի

Ապուջափր Արծրունի.124,

82, 83 կամ Արտ«չիր: Արտաչէս որդի ՇառլծոյԱրտաչիր ռրգք կաւատայ. Արտաչիր ժմասանեան Ստախրացի Արտաչիր

Արզն. 47,

48, 51 ԱսուղԱրծրունի. ԱսուղԲ Արձրունի.

Ասուր.12, 13, Աղուսա- ԱսպաՀան.

Արջամթագաւոր.53,

Աբբել.31, 41 Արբել միւս. 31 Արգիացիջ.41 Արդողականգաւառ.285 ԱրձանԼԻճ-161 Արնաղթագաւորութիւն. Արծտ.56, 98, 100

|

290-291 Առլումսար. վանք. 119 Առտապատոյ տե՛ս Գագիկ Ապումրուան Ապում- Աստզիկ. 62, 63 բուան. Առտորովա. Ապուպելնիշխ. 124, 216

99, Արասխ. Արբաթ.

ւ

33, 40-42, 44

Համզայ. 162, 164

նից. 198, 200, 205-207,

Ասորեստաննայք.

160,

Արաժ(որդի Մեմայ).12

25, 28, Արամազդ.

Արամանեակ Բերդ.217

98, 99 234, 267. 326, 332 13, 14, 27,

տե՛սԳրիգորԱպուԱպուծամզայ,

214, 218

,

՛

14, 33, 51, 61, 74, 92. 109. 120, 137, 205,

Ս. Եչան.340 Ապարանից Ապղաստան. 113, ԱպզջէՀր- 114 115, 118 Առուբաքը.

Ասլումուսէ իչիյան եսայի,

Հ

143,

54, 329 Արագած. ուռն. 65 Արագածոտն, Արբագածոյ Արածոյ գիշղ-

Ա» Ասործատան.

248.

Ա..115.շ 243,

լ

բէնա. 28-61

61, 76-78, 81 Արչակունիք. 234, Արչէզ46-48 յ

Արաբիաապառաժ. 112

32, 40 Առիաստան.

296-305

Ժ29

161, 278 307

որդի Դերանկին. Աչոտ-Սարգիս 15, 23, Ասբականք, Ասիացիթ. 236, 253, 256-260, 264, 265, ծ4

309,

ԱրայԳեղեցիկ.

անից ձոր. 144,

ԱրչակՎարաժնունի. տուն. Արչակունեաց ԱրչամԱրծրունի.

59. 60, Ատրպլատական. 98,132, Արչաւիր Արծրունի. 227 284, 288, 289, բչ«ւիր Արծրունի, 151, 76, եղբայր Խու290, 302, 915, 316, 326

Առեստ.Զ8, Առնոյ ոտն.

Աչոտ սեպուծ Արձրունի, միւս.

292,

ԱռըներաէՀ իչխան Վրաց.262

Առբերանի.

Աչուտ սեպուծԱրծրունի.

241-277,289,

Ատտիկոս արքեպիսկոպոս. ԱտբներսէՀ քշիխան Աղուանից.

Տարու- Ասլուսելմ Գնունի.

Ափչին, Աչին, որդի Ապուսեճի. 258, 259, 264-268, 300-303

Ափխրատանէս. Աիփրատէս. Ափրիկանոս.

Աքաղաղու կատար.

տես Բիւզանդ (քաղաք).

Բաբ.33 Բաբան. 62, 66 Բարգետն. Բ. Բաբգէն որգի ՆերսեՀի.

Բյուր. Բյուր.տե՛սԱրտաչատ.

Բաբելացիք.2729,

140, 160, 267, 334 12-14, 28, 29, 31-33, Բաբելոն. 44, 156, 224

տանդնուպօլիս.

131,

Բաղարատ Բագրատունի. ԲագարատԲագրատունի Էշխան

122, 123, 131 133, Տարունոյ. 135, 177, 183 53, 54, 122, 124, Քագրատունիք.

75, 216 Քաղրաւանգ, Բագրնեանդ. Բակուրակերտ.

Բակտրիացիք-

ԲախղՇախստան. Բածլ,Բածի,, 32, 51, 97, 100

Բաղակ. Բաղդատ41 Քաղեպարէս. Բաղէչ.

Բենիամինի տուն.

Բերկրիծ

Բզնուննացծով. 98, 100, 262, 283 Բզնունականդաւառ. Բզնունիք, 77, 138

Բել. 13,

25, 27-33, 41-43

Բէղէսիոս.

Բեղոքոս.41

(Փաւաստոս). 303 Բիւզանդ

ի

Գաբաւոնացիք.

Գագ.47, 322 ԳագիկԱպումրուան,որդի ՎաՀա-

253, 257-260,263, 266, 290,

' ՛

եի. 127,

ւ ՛

Գառն առնի. 100

ԳրիգորՍ. Լուսաւորիչ.67, 70, 73, յ

86,

181, 238, 330,

340,

341,

Գրիգոր Մամիկոնեան

որդի

Քուրդկայ.213

իչխանՄոկացի. Գրիգոր

ԳրիգորՍիւնեացտէր. 213,

սբ. վանածայր Վարագայ Գրիգոր

15.

156,

160.170,

'

ն, մարզպան,

263-265, 287.289,

Գուրգէն

,

Ս. եկեղեցիի Բլուր. 90 «ՐԻԳոՐ որդի Դերաճրա- Գրիգորի Վրթա Գրիգորի, Ս որդի Վրթանիսի.

որդի

նիկի. 236, 253, 256, 257,

Գեղարքու-

Գրիգոր եպիսկոպոս Ռշտունեաց

179, 160, քածանայ. Գրիգոր Գուրգէնեղբ- ՄուչեզայԱպու231 այէլճի. 162 Քաջբերունի. Գրիգոր

225, 226,

գ ուրեն

Գարծգին Ռշտունի.72

Գեղամայ

ԳրիգորԳնունի որդի Հազրի.124 Չրիգորեպիսկոպոս Ամատունձա

Խաչի.238 տէր, որդի ԱբդլմսեՀչի ԳուրգէնԲ. եղբայրԱչոտոյ Ա. էչիշա- Գրիգոր

Գանձակ Ատրպատականի.

ծով.տեսե

Ց. 156, Դերանիկ, Դերանիկ. 225, 228-233, 242-245. 247. 254, 256, 257, 279, 269-293,

Մազգովդ.

էր. 127, 162, 214ձաւացծաց 223, 226-233, 248, 258, 259

Գարիթայանք.

պուրական էր, նեանԳրիգոի-

ար.

Գուրգէն Ա. որդի Ապուպէլճի.Աե-

Գաղատացիք. կայսը. Գայիոս 199, Գարգարացիք, Վաղարացիք.

Գնթացիք.262

ԳրիդորԱրծրունեաց իշխան Վաս-

245, 306,307

Գուզբրան.

ԳրիգորԱրծրունի.եղբօրորդի Ա. 236 Գուրգինայ

որդի Վասակայ.

Գովգ Գովմայիդ.32 Գոտեր.94 ԳորգՀարմացի. Գուզան.278

Գազրիկթ. Գաղաբար էչիանիկ ԲազԳրիգոր

տե՛ս ԳրիգորԲաղրատունի Գաղա-

Գոմժորացիք209 Գոռոզու. ն

-:

իչխանի. 124, 128,

Ս. եկեղեցիմԱմբական 296, 308 Դքորդայ ջարանժձաւին. ԳրիգորԱրծրունի. «Հարազատ Ս. եկեղեցիի Լիմ.353 Գէորգայ 244, 249 Դերանկին». Գինոյլճառն.330 Գրիգոր Արծրունի. նածատանք»չ: 170, 179, 181. 182, 225 Գիւղիկ. Գիւտ աթողիկոս. 90 սան.ուծ.124 Գրիգոր Արծրունի. Գնունիք. Գինունիք.124, 165, Գրիգոր Արծրունի. Ապուձաժղայ

84, 272, 329 Գողթն,Դողթաստան. 212, 200 Գողիադ.

բատունի.

223.

Գչորդ Անձաւացի. Գորգ Բողկացի. Գորգ Ընտրունի. Գէորգ կաթողիկոս. 242, 247, 254,

Գողգոթայ.26,

Դերանկի,

Գազրիկ Առսլուծարազ.

տոյ

13, 279 Գոթողիայ. ԳոՀչդաստ.

296-300

Գագկակերտ.

Դերատայ դաշտ.310 Գքդէովն. Գէորգ Ալեացի.

272,

նայ. 156, 239, 242, 249, 250,

86, 242, 249, 253, 256, 260. 263-265, 269, 277, 278.283, 292. 295-301. 304-316, 319323, 326-335,

Գրիգոր արենլեան դուկա. 340 Գրիգոր Արծրունի. եղբայրԱչո-

256, 268

Բուտել. Բրքիչոյասորի.64

53, զօրավար.

128, 218, 220, 272

գոս.

143, 147. 148, 151156. 160, 169, 187, 188, 193, 195, 196199, 203, 205-207, 210-214, 216, 217-220, 233, 234

Հաննէսարքային.1338

Բեսելիէլ.270

Բէզոս. 42

:

ԲորԲուղայ, Բուծայ,Բուխայ.142,

որդի Գագիկ-Խաչիկ

Բերոսոս.

Բշեր-227

բոգունից.275, 281

Գեղզարբունիք.

Գետք աւան.

ԳագիկԲագրատունի որդի Յով-

Բաղէոս.41 Բառիլովիտ. Բասրայ.

Բաքոր աւազակ. Բեթսայիդայ.55

նի լիճ. 79,

ւ

Բլրակգիւղ. 236

Բագարան.

Բարզափրան.

Կոս-

Բարծումայ,Բարսումայ.92,

ն

277, 278, 283, 292, 297, 316

284,

որդի (ոբրապաղատին.

197, 344

ԳօդեանԱրծրունի.5 լ

42, 43, Դամասկոս.

Դեբուինդ. ծ9, Դուին. 105,

120, 206

Դան. 113

Դանիէլ Դանիէլ մարգարէ. Դանիէլ Քքաձանայ. կրօնաւոր.

Դանի.

242, 243,

եբեր.27,

Դատուան.

Դարնչ արքայՄարաց. ԴարեՀ (Խորթ). 48, 49, 115 ԴարեՀ Վշտասպայ. 58, 59 ԴարեՀնախարարՆերահՀի. 315, Դարիւնս. Դաւիթ Անժաւացի.

Դաւիթ

171, 187, 159, 193, 245, 255, 256, 329,

եբրայնցիջ.տե՛ս Հրէայջ.

15, 51, 112, 141, 312 եդիտացիք. 13, 27, 31 49-52, 57, եղիպտոս.

141-113, 116, 349

Եղեժ.16

քաղաք. եդեսացւոց 12, 27 եզեկիա.

Ա. 340

որդի

Բ. 342, 344, 345 ԱբդլմահՀի 124, 165 Դաւիթ Գունդսաղար.

Դաւիթ Արքայիկ եղբայր Աշոտոյ

243, 244, 256 որապաղատին. Դաւբթ եղբայր. Սմբատայ Թագա-

Դաւիթեղբայր թԹոռնկայ. ԴաւիթեպիսկոպոսՀերույ. շ Ց 26, Դաւիթ մարգարէ.

200, 252, 277, 327, 338, 339, 342, 345

285,

335,

Տրովական ռլա-

Դաւիթ Սաառունի.222 եղի մարգարէ. 343 Դաւիթսեղուծ.124 15, 92, Եղիչէպատմագիր. Դաւիթ տէր, որդի Ամիրգուրգինի. Եղրի«է կաթողիկոս. 354, 355, 356 եղկղեսիանոսք. Դելմիկք. եմաթ.43 Եմաւոն. 35 Դեկլաթ. 107 Դեպուծան. 53, 54 Ենանիոս, Անիանոս. -

ե՛ս 20, 27 Դերանիկ Գբիգոր Դերանիկ. ենովս. Դերանիկեղբայր 21 22, 27 թաենովք26 դաւորի.136 եղպիփանոս. Դերկիչւղոս. մարգարէ.67, 117, 130, 131 եսայի Դերջան. 150, 185, 206, 214, 255, 336 13, 42 Եսաւ. 41 Դիոնիսիա. Դիոնիսիա աստուածուծի. երագանի գիւղակ.247 Դիոնեսիոս. 89, 119, 273, 250, երասխ, Արասի:. 13, 26 Դիոս. 330, 331 բերդ. 147 Դղեակ 29, 224, 292, երեմիամարգարէ. ւոն՛ս Դամասկոս. 42-44 Դժիշկ.

Սենչ բերիմ

Ընձայից, Ընժայից 4որ. տնս Անձածից ձոր.251 257, 307 124, 165 Ընտրունիք.

յ

ն

Ըռեն. 287

տուն. եփրեմայ

Լոնայգաւառ.

278, 286, 289

43, 44 Թագղաթվաղասար.

Զամէս,Զամեսոս. 33, 40 Թաղչոս Ակչաջիորդի Շնրեփայ. 258, 260, 285, 286, 310 Ձամբի. Զարդամրոց.63 55, 285 Ս. առաքնալ. Թադէոս Ա. 341 ՁարէՀվան, ԶարեՀաւան, որդի Թոռնկայ Զարեւ- Թաղէոս Հաւան. 14, 161. 278, 287, 288 Թալին. Զարսէս. Զարուանդ, Զարաւանդ, Զարնան,Թեբայիտ.

ԶՔրի.227 Զօրարարէլ. Զօրածայ Հազարացի. Զփերոս.

43, 48, 50, 25, 87, 74. 101, 109, 110, 225, 226, 279, 328, 341

Եւբոպ.

160,

38, 40

Զրուան.12-14, 33,

13, 24, 26

ել. 162 ելամացիք,ելեմացիք, ելիմացիք.

գաւառ. Եկեղէց եղամ.12 եզիաբ.

32:34, Զրագաչտ.

երուանդական. 26, 27, 42, Երուսաղէմ.

Եւսեբիոս կեսարացի, Եւսերի.2

Եթովպիա.

51. 148, 149, 337, 338, 345 ելիժ. 333, 338 Ելիոն.28. տեւ 1

կին ԱՀարոնի. Զուպետայ Զուրարեկ ազգ.326 Զողայլ, Զոռայլ Տօրոսական. Զռայլ 86, 89 Տօրոսական. Զոէլամուր.Զոէլամուր307

եւայ.19

եզեկիէլ.485, 130 Աբդգլժսեծի Եզր մարգարէ. 47 Դաւիթ արքեպիսկուղոս որդի եթովացիթ. 12 արքեպիսկոպոս

երիզ գիւղ. 97 երիկաւԲնրդ-272 երիվարաց արկման դաչտ. 238 Երիւարկգաւառ. 309 Երիքով.195 59, 61, 63 երուանդԹագաւոր.

ԹեկղիՍ.

Զաւ գեո. 162

Ձաւն

կաթողիկոս. 77, 79 ԶաքարիաԱ. կաթողիկոս. 221 224, 230, 242, 255

ՎաքարիաԲ.

կաթողիկոս, որդի

350, 352, 353, 354 Սնֆեդնի. Հայրապետ երու Զաքարիա սաղէ-

մի.

4. 118 Թեսաղացիք21 Թեսաղիա. Թետալացիք.

Թէրէացիք.333 ԹէոդոսՄեծն. 76-78 ՔԼՏ3 ԹէոդոսՓոքր.

Զաքարիա մարգարձ.255,

284.

Զաքարիա Հայր Յովչ. Մկրոչի350

Հոզնացվավանաձայր Թլողորոս

նից.236

ԹչոդոսիՓաղաք. Թչոդուպոլի«, ն տես կարնոյքաղաք.81,

ԶեբէդէոսՀայր ԺովՀ.աւխոարանչի. 344

Ձենոն. 86

Զովսարէս. Զուբայր: Զուիթայ հրէց.73

Թոդորոս

Վարազխ.124

Թուրան,ր

218,

257,

286, 297, 301

3239,345 Ա. մարտիրոսԹոռնիկ

Ա. ԱբդգլմսեՀի Խեդենեկ. որդի ԱլուզիԽեղենիկ Արքայուն 347, 351 Թոոն Գ. որգի Թադէոսի. որդի Բագրատունի. Խեր,տե՛սՀեր.291 87, Խերական ԹովմայԴատմագիր Արծրունի. դաչտ.291

ԹոունիկԲ.

կամսար.

որդի

Ամէն: 20, այիանան.

ԹԱՆ

348, 349

Թովմասառաքեալ.

Թոնոսկոնկողեռոս. տե՛ս Թովնոս, ն Սարդանապաղոս. տուն. 30, 337 Թորգոմ, Թռրգոմայ Թորդան. Թուայգիւղ: 161 Թուխ գետ.261 141, 285 Թուրքաստան. ազգ. 142, 335 Թուրքաց Թոքլ:121 գաւառ. 287 Թրարբ Թրակացիք.100

ժանգան. 144, 147, Ժիրաք.

իսաՀակ.41,

,

իլամացիք13, Իսմայէլ. 110,

`

Խոյթ լեառն.134, 135, 137 խԽոռեամ 101, 109 Ռազմայուղան.

կարնոյ քաղաք- 105, դետ. 280 կարմիր կարուց բերդ.301

կաւատ :

118, 233

տեսն Իսմայէլցիք:

116,

114, 227, 289 իսրայէլ. 43, 48, 111. 178, 224, 228, 290, 294, 326, 329

'

Խորենխոստովանող.

խութ. 134, 135, 137,

210-212

Խխուժաստան. 32, 33,

43, 92, 141,

Իսրայէլացիք, իսրայէլեան զարմ. տեսն Հրէայք.67, 113, 200, ուրան, ԽուրէնԱրծրունի. 55-58,

223, 239

Լիրէաստան.27, 31,

46, Լիդէացիք.

Լիմ

կզզի-

Խրամ, Հախրաժ.

փոր.257, 303

խազիրթ(Հազիրթ).56

Խաղտնաց 4որ.92

Խառան.

Ծաղկոտն.

196-199, Ծանարք, Ծանակ. Ծովք.

կաղմոսփիիւնիկեցի,. կախայ,կաՀայ.209, 210 կակենիցգիւղ: 2302 կաղղիսթենէս. կամբիւսէս.

(Ա). 95 (Բ. Շէրոյէ).

197, կաւկաս, կաւկոս.

տե՛սԱբել. Հարէլ. Հագար,Հագարնան ազգ. Տաճիկք-

Հադամակերտ, ՅաԱդամակերտ, դամակերտ,ոատան Խեաց.

կեսարացւոց քաղաք. 67

Հազարաւուխտ. ՀազրԳնունի.

գիւլիկիա.43 ԿիւրեղՍ. Երուսաղէմացի. 51, 53 կիւրու Արծրունի. կիւրոս պարսիկ. 40. 4448, 51,

Հաղացովիտ.

119, 156

կկուղանովիտ. 278 Կղարչթ.322 13, 51-53 կղծոլատրայ. կղօդիոսկայար.

Կոգովիտ, կագովիտ.

100, 315, 340

տե՛ս

Արձրու-

Հախրամ.

Համազասպ Արծրունի. Համազասպ Արծրունի. սեպուծ.

82, 86 Համազասպ Մամիկոնեան. 73, 82 Համազասպեան. Համազասպուծի, քոյր Վարդանայ Մամիկոնէի.

Արշ.եղբօր խուրե-

Համամ որդի նայ. 64, 65

կոխպան աւան. գիւղ:2386 Համբոյրազան, Մեծն. 68, 336 կոստանդիանու 162, Համդոյ ամիրայ. որդի Հերակլի.Համիս կոստանդիանոս կրօնաղետ. 115, 16 Հայաստանեայք, Հայկազնեայք,

Խրախատ Վածնունի.

Լմբայ,Լումբայ Խաղտիք.75

Լեզուոյդիւզ-238 Լեկ.286

կրոսիս.

կեսարու եպիսկոպոս. կղուին.

Խոսրով Վածնունի. ոմն Խոսրով մանուկ,Թագաւոր Պարսից: 47, 234, 285 Տաճիկք-113, Խորասան.

115,

կրման.

"ՐՀ

կրերեաց (գաւառ). կրճունիք.

կնսարիաՊաղնատինացւոց. 104,

108, 110

1.

կաւատ

"է

կուրգետ. 195 117, 119 կուրանք. կոոնոս. 13, 28

կեսար.

Թագաւոր Հայոց.

Բ. Փոքր.68 Խոսրով 75, 79 ԽոսբովԳ. Վերջին. Խոսրովթագաւոր Պարսից: 97, Խոսրով Ապրուէզ Ռրժզդի.

կարկինեանք տեղի.259

Խոռոխ Ռրբմզգոմն. Խոսրոյ ԽոսրովԱկւագի. ԽոսրովԴաբանզեան. ԽոսրովԳողթնեցի.

Մեծն

կապոյտբերդ. կապուղկացիք. կապիցդուռն. 312-313 կարինգաւառ. 81, 83, 227

մ.352 աուն ոի շաա Ւ. ե

խոզաղբերք. ԽոճիՀրաստան.

65, 66

կուռայք. կուռճ

271. 273, 304 կայսիկք. 232, 237, 259, կանդգուար.

տե՛ս Հեվթաղներ. Խեփտաղ. Խլաթ. 133, 143, 177, 353

ԽոսրովԱ.

կուղան259

19, 20, 240

Գուտանդնուպօլիս, կոստանդին

Է

ւ

|

100, 103, 337 քաղաք.

կուտայք.

կոտոմ գիւղ-

կորիւն.

Կորխայ. կորճայք286.

վուրդ). 72-28,

կոտորոց բերդ. 257, 200, 297, կորդուիք, կորդիք.23, 257

Հայկականք, Հայջ

(ժողո-

33, 40, 41, 45, 48, 52, 80, 98, 99, 121, 131

147,220,228, 239,242,245,

256, 299. 291 296. 311. 313,

Հայկ. 9, 10,

Հայսիկ.տե՛ս կայսիկք.

Հայրակղ Հայր:

Հայրակղէսկայսր. 100-111, 115 Հայք,Հայոց աչխարձ, Հայաստան. 33, 40, 41, 48, 52, 72, 75. 78, 50, 68-90, 94, 95, 958-100, 109, 121-123, 126, 128, 131. 133, 136, 140, 169, 189, 230, 242, 262, 271, 290, 303, 312, 314320, 335, 337, 336, 344

Հայք Հայք

Առաջին.

Հնդկացծով. 32 Հոգնացվանք.236

Հոնաւար Տրունի.260

Հուրաստանղետ.

Հոիփսիմեանք.

Ս. 238, 336, 340 Հռովիխախմէ Հոովսիմէ, Հռովաիմէ մայր Աչոտի

133, Գուրգինի Արծրունւոյ. 161 231

ե

ՄԵՑ. 63, 90, 250, 264 64, 96

տես է Հաչտծանք. Հոռոժք, Հռոմայեցիք. Ձոյնք. 98, 103, 111 Հասան Անձաւացի. Հասան Արծրունի. Հոռոմ. 338 սեպուՀ-147 Հասան, Հասանիկ որդի ՎառակայՀրանուչ տիկին Արծրունի. 30, 41, 43, 47, 48, 56, 73, ամբարչտի, քեռորդի Դերան- Հրէայք.

247.250.

կին. 244.

290.

302.

Հատասլ.115 Հարամայ. 12

Ձիթենեաց լճառն. Ձիրաւ գիշղ-75

տե՛սԱրՀչմն Հարամանի.

Հարք. 31 Հացիւն. 100

ՁորոյՀասկ. 132 որոյ վանք.73,

Հացոց (Հայոց՞) Հաւուկկուկռճացի.

4որ.220

22,

«

Ղազանի

Ղամպերէս. Ղամրիդէս. Ղաւոդիկէ Փոիւգազւոց. Ղաւոսթենէս. Ղաւտայ կին.113

(Լն.ոն)կայսը.95, 119 53, 85 Ս. քաճանայ-. ԴՂեոնդ

Հեփեստոս.35,

Ղուկասաւետարանիչ.

աս-

57, 179

Հեփթաղներ.

ՀԷթմթուրք. Հէչմ. 120

Հնդիկք. 32, 42, 312 ՀնդկացաշխարՀ.24,

Ղեոն

Ղեռնդնանք. աւան. Ղոկորուատ

Ղուդ.12

Ճախուկ.152,

53, 56 Հիւրկանոս. Աչոցացւէր. 94 Հմայնակ ՀմայեակՄամիկոնեան.

169, 175, 179, 211, 267, 291

որդի ԱՀարոնի. ՄաՀչմէտ որդի ՄաՀադեայ. ՄաՀմժէտ Մածոռատչտ. 2Ն 27 Մաղաղիէլ. Մաղաղայել,։ Վերծանող. Մաժբրէ Ճենաղն. Մաժգուն

Գրիրգորի արնելնան դուկի.

Մարիամ քոյր

Դերանկանկին

Դաւթի. Մարիամայ սբ. Աստուածած եկեղեցի մՈստանին Ռչտու-

նեաց. 278

Մարինդ. Մարկիանոս կայսր:93, 94 Մարող. Մարութաքբաղղան.

Մարք. 42, 44, 45. 51, 59. 63, 65, 141, 285, 309, 312, 326, 334

Մաւի.119

Մաւտանէս.

Մաւըմեծ (Մեծֆամօի). Մաքաղիս. Մամիկոնեանք,Մամգունեանք. 112 տե՛ս ն Փառան. 69, 79, 215 Մաքայ. 32, 44 ՄեդիացիքՄեդացիք: Մամիզոս-. ՄԵժէժ Գնունի. միւս. Մամիղոս քածանայ. Մելքիսեդեկ Մայ.105 ՄեծնունիքթՄայմանիկ. տե՛ս ն եգիպտոս. Մեծրայիմ. 272, 271. Ռշտունի. ՄեՀեղակ նածանգՄանազաւնան 7-77, 79, 80 ՄԵՀուժան Արծրունի. 283, 284 ՄԵՀուժան Արծրունի. սեպուձ. Մանազկերտ. Մեղէս. Մանակերտ15, 31 տեսն եգիպտոսՄեատրիմ. Մանասէ. 43 82-86 Ս. Մեարովպ 35, 32, Մանիթոպ. Արծրունի. Մերչապուծ Մանուէլճարտարապետ. Արծրունի. միւս.93, 96 Մերչապուծ տե՛սՄճարովպՄաչտոց 268, 269 Մէջերկրայս. կաթողիկոսՄաչտոց 280, Մեթրէոս.42 250, Մառական. ՄԻՀը. Մասեացոտն. 315 43, 57, 78, 81, 262 Միջազետթ. Մասիթ.61. 280 Ասորւոց. Միջագետք Աւհոարանիչ. Մատթէոս 217, Միքայէլկայսը: քաղաք268 Մարակայ 165, 192 ՄլեածՎարաժնունի. Մարաճայ. Մծուին. 98-100, Մարապարսացիք287 Մզունիք. Մարբակատինա. 84, 132, Մչլան. 86, 91 Մարդոստան. Մարդաստան, երիցաղպետ. Մողեստոս 230, 233, 266, 277, 278, 309 |

Թագաւորութիւն. Ղամէք. 22. 27

Հերոդոտ.26 Հերովդես որդի Անդիպատրի կաղոնացւոյ. 26 Հերովդես (Ջորրորդապետ) որդի

նորա.56,

ՄաՀագի.120 Մալ Շաքէոյ տէր.213 ՄաՀմէտ, ՄաՀումաթ օրէնսդիր Տաճկաց. 112117, 146, 168,

Մարիամտիկնացտիկին, դուստր

,

Հեղի. 14, 342 57 58 Հեղինէ կին Աբգարու. Հեղինե տիկին Անձաւացեաց. Շամ. Հեչմ կամ Հեր, Խեր.59, 251 Հերակլ, Հերակլէս դիցազն. 28. ,

74, 104, 114, 115 Հրէաստան.50, 74, 116, 312

111, 112, 114, 116 Մագիամ քաղաք. 22, Մաթուսաղայ. 27 Մական. Մակեդոնացիքքաղաք.3239 Մակեդովն Մակու.100, 315

287, 290, 297, 305.

Ճորայ դուոն. 90

Ճուտաչ.218, 250, 285, 287, 297, 310

Ցուաչոռոտ.

Մարդպետ Հայի-68-71, 278 Մարդպետական (գաւառ).

Մոթէին որդի Ջափրայ Մոթոբլի'

Մոկացիջ,ՄոկացաշխարՀ. 86,

144, 257, 272, 307, 308, 339

93.

տե՛ս ՀաղդամաՅադամակերտ.

կոս. 129, 130,

արքայ ՆերոէՀ Ասորւոց.58 Յովաննէս (Պատմագիր) կաթողի- ՆերսէՀ կամսար. կոս. 269, 272 Ներաէսիչխան Գարիթայանից 70, 179 ՅովՀանեէս Մկրտիչ. ՅովՀանեէսքածանայ. ՆերսէսԱ. Մեծն. 70, 72, 73. 76, ՅովնանԽութացի. 210-212 79, 331 344 Բ. կաթողիկոս. 256, 281 Ներսէս Յովէլ աստուածաձայը. Ներսէս ատրատելատ. 41, 348 ՅովոէփԳեղեցիկ. Նինոս.12, 13, 15, 333, 40, 42 եպիսկոպոս Նինոսքաղաք.տե՛սՆինուէ. (կաթողիկոս). Ծովափ 12, 33, 40 Նինուաս.

կերա. 309

Մոկթղիրվանք. 95 Ձաղամակերտոյ 111, 114 Մովաբ, ՄովաբազիքՅազկերտԱ. 81 82 Բ. 85, 90 Մովսէսեղբայր Մամբրէի Վերծ. Յազկերտ

11, 13, ՄովոէսԽորենացի. 67, 85, 86

15, 31

7 5 Մովոէս մարգարէ.

19 22, 26, 40, 41, 140, 200, 271, 340

Յազկերտգ. 11 118 Ցակոբ.14, 41, 345 Յակոբիկք14 ծաձօր-

Ս. Սածակայ. 242, 243. 246, 249 Մովսէստեղապած Յամանիվ. Ժամաց գիւզ. 267 207-209 Մուկաթյ վանանգացի. Յաչկուր. Մուկան. Յապիտոսթէ. ՄուՀթիս. Ցարդ. 21 27 Մուչ. 134 Ցեղզիտ. ՄուչեղԱմատունի. Ձեզիտորգի Մաւնայ. Ցնսու. 200, 223, 343 ՄուչեղԱնձաւացի. ՄուչեղԱրծրունի. Յենովք. 162, 213, 214 Մուչեղ Ապուսլէլճ. Ձեսսէ Բեթղաչեմացի287 Մուչեղ եղբայր Վածանայ Արծ- Յրմբեւսյ ծովակ. րունւոյ- 156 Յիսէ Ազէազիորդի Շերեվայ. ՄուչեղԲաղդրատունի. Յիսէ ամդային Շնչի որդի. 238. 98, 99 239, 242, 245 Մուչեղզօրավար. 237, ՄուչեղՄոկացի. 242, 245 Ցիսէ Ընտրունի. որդի Մուչեղ Բարբգենայ. Յիս Տրունի. ՄուչեղՍմբատայ Ապլաբասի. Յիւար՞ 124, Յոյնք (Բիւզանդացիք). 78, 79, 98, ՄուչեղսեպուձԱրծրունի. Մուչեղ սեպղուծ Արծրունի. միւս.

Մուչեղ սեղուծ Արծրունի. ժիւս նս.

147, 151 Մուչեղ Վաչնունի. Մուսէ ամիր ալ մումժնի.

234, 235 Մուսէ որդի Բուղայի. 123, 125, Մուսէ որդի ՁօրաՀայի.

Մորիկ կայսր.

97,

103, 110

Մուքադմ. Մբուան.

98. 100,

101,

99, 118, 217, 334, 337

256,

Յովսիա. Ցովրեգեն. 48, 224 Յուդայ Մակարբայեցի. 252, 311 Յուդայմատնիչ. Յուղայ(գեղիսրայնլացւոց). 12, Ցուլիանոս Աղիկառնացի-15

Յունացաչխալծ-95,

216,

46, 233 Նաբուգոդոնոսոր. Նաբուզարդան. նՆաբունիդոս. Նաբուսվաղսարոս. 60, Նախճաւան, Նախճուան.

չԷ

ՅովՀաննէս Բագրատունի թագաւոր.

Յարեթ.12,

(8. Օ4Նեցի) Ցովչանեէս կաթողի-

Ածրունեաց.

172, 175, 179, 225, 231

Յուչոյդաչտ.284 69, 344 Յուսիկ. 311-318 Ցուսփորդի Աղուսաճայ. Յուսփռրդի Ռածմայ. Ցուսվխ սուիղիսեցի.

Յովծան հպիսկոպոսՄոկաց. 81 82 ՅովՀանՍ. Ոսկեբերան.

22, ՅվՀաննէս աւետարանիչ.

133-135,

յոյն ներքջինի.267 Յովսէփի

Յովչանեէս եպիսկու

257, 119 Սոյնք (Հռովմայեցիք). Ցովբ.177 Յովէլ.171 Յովչան եպիսկոպոս Արծրունեաց.

Մրուանամիրալ մումեի.120 30, 31

ՅովաէփԱսլուսեթի.131,

271, 3Լ2,

ՅովՀանոլատրիկ.

90, 105, 119, 219, 266, 273, 274, 278, 304, 329 178, 188 Նաւատիոս. 12, 27-32, 41 Նեբրովթ,Նաբբովթ. 92, 270 Նեստոր աղանդաւոր.

Նեստորականջ. 43, 44 ՆերեղիբոսՆերեղիբդ, Ներեզղիսարոս. Ներս Արծրունի. ՆերոէխԱրծրունի. որդի ՎաՀաՆերօէՀԱրծրունի.

նայ.66

Նինուէ. 12, 13, 42. 43, 45, 47, 58,

147, Նկան.

260, 297 11, 12, 22-27, 33, 256, Նոյ. 316, 347, 349

283,

Նորքաղաք,տե՛սՎաղարչապատ 232, 233 նՆորաբերդ. նորագիւզ.144,

Նուչիրական. Նուրադին եղբայր ՍեֆեդնիԱ.

Շախրիք. ՇածակԱրծրունի.

Շաշակկաթողիկոս. 77.

Շածդոստ.

Շամ,

որ

է Հեչմ խալիֆ. 120

երկիր: 303 Շամայ Շամբիթ Արծրունի. 12-15, Շամիրամ, Շեմիրամ. 40, 41, 239, 321

բերդ, Շամիրամայ

31. 32,

ՇամիՎանտոսպ.

քաղաք,

բամաչէն. սն՛ս

265, 278, 2685, 286, 297, 310, 323, 336

Շամչայ խաթուն.355

Շամչղտայբերդ, քաղաք.

124, 222, 263, Ամատուի. Շապուծ

ՇապուՀ արքայից արքայ.68, Գնունի. Շապուծ

Շապուծերէց. 144

Շապուծեղբ- Աչոտոյիչիանայ հչխանի. 242, 260,

ՇապուծԹագաւորՀայոց որդի

ասՈրմզդ,Որմիզդ,Որմազդ,

ՇաղլուծՄոկացի.237 Շապուչ եղբայր Թադէոսի Շերե-

Որմզգ(Դ) սասանքան. Որմզդ(Ե). 111 Որմզդուծի.72

Ա. Ցազկարտի

51,

տոած.

Պաւղոս առաքեալ. Պօղոս, Ղ աղ Ք ալ 38, 181, 164-186, 216, 267, 271, 282, 284, 343

33-35, 38, 99

Ս,ածակ Հ Արձրունի. Արծրու ի. 214 Ր)

սե Հ. սնպու

165,

Գորոլ.263

փնանց. 287 որդի Աչուտոյ Շապուծ Թագաւորի-Որմի.

ՍաՀակ Ապուժկդէժ. ՍաչակԲագրատունի որդի իչխ.

Պողոմեանք.52

Սածավկ հպիսկուոսՌշտունեաց.

305, Շապուծորդի Մայմանկի.

13, ՊողոմէոսԴիոնիսիոս.

35, Գրոմիէս,Պոոմիլթոս.

Պուոբոս.

246, 253

Շատուան.

Որշիրանջ.302

Ութման.

Ութմանիկջ.220, Ուղեոյբերդ-315

237,

238,

308,

Շարուր դաչո. 273, 329 ՇաւասպԱրձրունի. Շաւասպ եղբայր Վասակայ Հօր

Արբդլազիզայ. Ուրեղիանոս.

Գամառ որդի

շ դոլունիջ.

88, 89 Աղանաւյ. Վաչէի. 69,

աւարչ

71 81

Շաւարչան.

Դաննիաս.

258, 260, 285 Շերեփ. Շերիբամամական.

Շիրակ.105 Շիրոյ որդի Վեդոյի.89,

Շմաւոն

եպիսկոպոս.

Դա թագաւոր.

Շմերգիսմող.

ՇնաւՀ. 287

Շուչեթացիք. Շուռել.35

Ոզիայ139 Ռլպիանոս Փիլիսոփայ.

Ողոջոս.48

Ոթիննս. Ողըմպիդայ-

Մ. 78 Ռնորէսորդի Թէոդոսի Ոսիտ. Ոստան 230, 237, 259, Ռչտունեաց.

275, 251. 302, 319.321

տե՛սԱլայ. Ռփվայ. ֆոչեղեղ. 41 Ովգէգայ

Ռրդոքգիւղ.

Պողոմէոս 15,49, (Ղագոս).

մեծ 80, 856 Սածակ ապարասլետ.

Ջոջ Արծրունի. Ջաջուռ Արծրունի.53, 54 Ջառիրորդի ՄաՀժմետի. Ջա Մո մա Մոթոքլ,

Ջերմաժոր.

լեսուրք. Ջերմաձորոյ

76-78

Պատրէացիք. 124, Պատրիկ Անձաւացի.

Պատրիկ Գնունի.165 Դարթն.ջ.

Ջղմար,Ջլմար. 64, 265, 307

158, 165

Պարոյր Հայկազննայ.

63,

90, 160, ԴՊարսիք (ժողովուրդ).

12Ն

152, 219, 226,

Պերոզարքայից արքայ.88, 92 ՊերոզՎրամզօրավարն մոզ. 59

Ռայ. 316

Ռատոմ

72 93 219. 222. 257,

165, Վարաժնունի.

Սաթենիկ. Սակաստան.

Սաղաթիծլ-

՝

Ռոտակէս-

Գէլճ Արձրունի. Պետրոս առաքեալ. 282, 313 Ս. եկեղեցի.282 Պետրոսի Դերիտիադես. ԴերոզԱրծրունի.

353, 355 47, 48

Սամամ. 112, 114 Սամառայ.122, 156, 170, 178, 213,

Ռաչամ Ռչտունի.

143. 144, 147 269, 320

Սածակ Ընտրունի. Սածմադին որդի Ամիրգուրգին

43, 44 Սաղմանասար:

Ռաչար.

ոստան. Ռշտունիք,

Տվղեաց. 81759

Սաղայ.30 Սաղզման.

Ռեա. 13

271,

աղաքապետ ո, Ա

ՍաՀա

Սաղամաս.

ՌաՀմ. 169

272, 296, 309, 311, 334 199, 239, 242, 246, 264, Պարտաւ. 266, 267, 303

.

`

Սամարիա. Սամողէս. 83, 84 Սամուէլ կաթողիկոս. որդի Վածանայ. ՍամուէլՄաժիկ.

75, 78

200, 342 Սամուէլ մարգարէ. 84, 147 ՔաՀանայ. Սամուէլ

Սամփսոն.42

14, 44, Սանասար.

45, 52, 197 45, Սանասարեանք. 51

Սանասնայք.137

57-59, 61, 239 Սանատրուկ. Սաչակ Ամատունի. սասանական Սասանայ, ՍաՀակ Արծրունի. որդիԶաջոոյ. ։

Նախճուանու. ՍաՀակՍիւնիեղբայրՍմբատա

Ջուրֆան. `

86, 95, 344

ՍաՀակ 193, 233 որդի Իսմայելի. Սածակ որդի ՄաՀմետի. Սածակ սեպուձ. ՍաՀակՎաչնունի եպիսկուլոս

Ջողախել.

Պարսկածայք-

Պիղատոս պոնտացի.41, Դղուանքգիշղ. 303

Ջողայ լեառն. 161 Ջուանչեր.222, 223

78, 82, 88, 290, 315 257, 2785, 286, 287 33, 40. 75, 11 Պարսք(աշխարՀ). 118, 156, 2885 312, 214, 316, 3185,326, 329

Դիգասոս.

79, 80, ՍաՀակ Սբ.կաթողիկոս.

25435 Ի 228,

101, 112,

եպիսկոպոսԱնժաւացեաց. Դար. 212, 41. 45, 51 53

Շմուէլ.344

բերդ- ո

Շաքէ. 213 Շեխետիջ.288

Շմաւոն

|

43, 74, Դաղծատինացիք.

35, 237 Դտղոմէոս (աչխարՀադիր).

Զամասպ. Ջայլամար.

որդի

աղայ

փ.

ՇաւարչԲ.

Ուժառ

եչխանին.237

տուն,

:

ազգ. 75, 97 98 118 Ամատունի.

որդի Վաչէի- Սարայ ՍաՀակ Արձրունի. 59, 63, 64

ԲՀիրայ. Սարգիս

Սարգիս որգի

Դերանկին.տե

Սմբատիչխան Մոկաց. 155,

156.

ԱչուռՍարգիս. 272, 273 Սարդանապաղես, ՍմբատԻչան Սիւնեաց. Սարդանապա77 ղոս-14, 42, 45 ՍմբատՄամիկոնեան. Սաւուղ. ՍմբատՄարացեան. 265, 267, Սափիյոյն ոստիկան. Սմբատորգի Բազարատայ Բադը.

268,

|

Սնան,ամրոց.244,

բուանայ.150,

|

257,

258, 263, 266, 275 Սչթ.ծ, 20, 27

նի

ՎաՀան

ՎաՀանԳազրիկ.

քաղաք. Սիպարացւոց

Սիւնիք. 9.

միշն

Ս.

213, 242,

273,

279, ձկեղեցի Վանտոսպ.

է

աաա

կերի.

254, 258, 271 304, 311

300,

301. 302,

Գրիգորի.124, 128 Ր) ՎասակԳազրիկ.165 Վայոց որոյ. Վասակ իչխանիկ

ՎաՀան Հաւնունի. 124, 127

փաշանՄամիկոնեան ուրացեալ. 71, 73, 75. 78

՛

մսեՀ

էր, որդի Սեֆեդնի Ստնխիաննու

Ա. 352-354 Սղգայգաւառ. ՍմբատԱպածունի. Ստնփաննու քեռորդի ՍմբատԲագր. դայնակԱրտաչիսի. Դաւթի. 59.61 ՍրաՀանգ. Սմբատ թաղաւոր որդի Աչոտոյ. Սրինգ.64, 152, 219, 226,

ՎաՀան Մամիկոնեան.95, 960

Ստեփաննոս արքթեպիսկուղոս աթոռակալ Սիւնեաց.350 Ստոնփաննոս տ Ա ո

Վասակ Արծրունի. աժոլուծ.

ՎաՀան Գնունի. Վասակ Արծրունի. սեպուծք երՎաՀան ՄՍ.Գողթնեցի. լու. 124, 214 Ր) սանպուծ,որդի Վասակ ՎաՀան եղբայր Արծրունի. կովաՎասակայ .

Սպարեթոս. Սեր. 217 Ստադին.

272,

Արծրունի.ուրացել: 7860, 88, 94, ծայրը Աղզանայ.

Վասակ

Սպանիացիք.

Արծրունի. սհպուծ.124,

351, 352 Սէֆէդին Արքայուն. Սոփոնիա մարգարէ. 129 որդի Սէֆէդին Բ. ԱմիրգուրգինիՍպանդարաժետ.

Սբժ.14, 61 ՍիմէոնքաՀանայ. 351 ՍիմոնՍամարացի.

165, 178, 247

ՎաՀանԱրձրունի. սեպուծ,միւս-

էր. Սչմ ՀաւատարիմՅիսէի ՇեՀչայ. Սոփիտիկին, կին Դերանկին. 253,

Վաչէ Արծրունի. Արծրունի. Հօրեղբօրորդի Վաչէ զԱրչաւրեան.

ՎասակԱկէացի ղայ- 68 ՎաՀան Արձրունի. որդի Վարդե- Վասակ Արծրունի. ՀամբարչտՖ»

ՍողոմոնԲագրատունի. 209, 210 ՍողոժոնՍնորդի-

294-296

147, 230, 238, 239, 250, 263, 265, 267, 279

236,

222, 223 ՍաՀակայ. Վաչէորդի խուրանայ. որդի Արծրունի. Մուչե- Վառարատ, Վարառատ.

Սուփան տե՛ս Գրիգոր Սիւնեայ

235,

տեառն

ժեչեանք. Վածնավածան ՎաՀեունիջ. 165 Վաճունիք. 263, 311

Վախրիճ Անձաւացեաց տէր. 89

,

զայի. 300

Մամիկոնեան. Վասակ (մարտիրոսացեալ). Վասակ ուրացեալՍիւնեաց Վասակ

ՎաՀոօտո.97

տէր,

ՎաձրամՄեՀրնանդակ.97-100 ՎաՀրամ սեպուՀծ. 147, 151

14. վարաՏրունի.

Վաղարչարքայից արքայ. Վաղարչթագաւոր. 79

214, 219, 222 Վասակկովակեր. ՎասակՀայր ԳրիգորիԱպուծամ-

Վաղարչ Հայր Արտաւանայ Ա. 51 52 .

265, 307

274, 290, 299,

ՎաՀան

42: Սովսարմոս. 260, 303, 304 83, 64, 344 ՍորմակԱրծկէցի. Սետայ, Սեղայտիկին Վասպուրա-Սուլիման ռրդի Աբդլժելքի: կան,կին Աչոտոյորդւոյ ԴԵ- Սուկաւէտ. բանկին, դուստր Ապումրուա-Սուրիա. նա.

248, 249,

Վաղէրիանոս կայսր.66 71. 76, 303 Վաղէս. ձոր. 273 Վայոց

239, 300

Վածան

67, 215,

156.

Գրիգորի

եկեղեցի.256

Վան. 60, 239, 258, Արծրունի. պատերազմա53, 90-93, 302, 336, 338 Վարդանայ. Վանանդ. 72, 73, ՎաՀանԱրձրունի. Հայի Աղում- Վանտոսվպ.

Սմբատայ բերդ.163 Սեմ. 12-14, 25, 26, 31, 33 դուստր Սմբատուծի Անիքանես.յ, կին ՍաՀակայ Արծրուեւոյ. 54 Սեժիրամ. տե՛ս Շամիրամ. 12, 14 130, 240 Սենեքերիժ, Սենեքարիմ. Սոդոմայեցիք. 27, 43, 137, 228, 336, 341 195, 256 Սողովմժ. ՍենեքերիմԹագաւորԱրձրունի.Սողոմոն. 30, 130, 247, 253, 338,

Վաղարչապատայ սբ.

կից Ս.

194, 213, 217, 231

45, 55, Սենեքերիմանք.

Ամատունի սեպուձ.148,

ՎաՀան

Սմբատ սպարապետ Ապլաբաս.

336, 337, 339

70, 77, 85

ՎաՀան

75, 76

Սափիրայ233 Սեդեկիա. 49, 50 ՍելեկոսՆիկանոր.

Վաչան Հայկազնեայ.40 ՎաՀան Ամատուննաց իչխան. 68-

Վաղարչակ Պարթն. ՎաղարշակԲ. (Վաղարչ).65 ՎաղարչակԳ. 78 73, 256, 329 Վաղարչապատ.

Վասիլկայր.

60, Վասպուրական. «շք149, 126. 127 ՏԱ 121,

22, 124

189, 151. 156, 169, 214, 216, 218, 222, 225,

213, ,

226,

238-240 291285297, 227» 341347 302. 303 335.338 այ 17 246,

252,

4394Թ

դաչտ. Վատնիանեայն 59, 238, 279, Վարագ.

Մակին Վաչանայ Տաճառտուծի

|

Վարազլեառն. 279, 281, 289, 336 սուրբ Խաչ վանք. 238 Վարագայ Վարազդատ. Վարազչապուչ Աբելինից տէր.

Վարազչապուծ Վարաժնունի. Վարաժնունիք.

Վարառատ գաւառ. 288

մար. 42, 45 փվարբակ ՎարգէնԱրծրունի. մարգ պատրիկ Ռչտունի. ՎարդանԳարայեղէն. Վարդան Գնունի.

53, 82, ՎարդանՍ. Մաժիկոնեան.

83, 86, 69.91, 93-96, 342, 345,

Վարդանռլատրիկ ՌչտունիՀայկազն. 281

Վարդանանք.

Վեծկաւատ. Վեսպիանոս. Վիղդ որդի Արդլմելքի-

Վիտածոտ Վերջ. 44, 98, 222, 230, աւան.

315, 330

262, 27.

Վիթ.120

Վիթ զինուոր. ՎՀրիքաղաք.286

միկ.

ուրացելոյ,

Սամուէլի.75,

Տայք,Տայաստան. 14, 104, Տարսոն կիւլիկեցւոց70, 85, 134. Տարուն, Տարօն.

(ՎաՀրամ Ե. Չուր).ծ2-

Վատամ. 97, 99

137,

'

ՏիգրանուՀի.

Տիմոթէոս

աչակերտ առաքելոյ. 184, 186

Տփղիս. Քաղկեդոնականք.

գիւղ. 251 Փեռոտակ Փէթքջ ոստիկան. հչխան Սիւնեաց. Փելիզպէ Փիլիպոլիկոս փեսայՄուրկայ. Փեիլիոլպոս առաբնալ. Փիլիոլո որդի Հրովդեայ.

Փիլիպոս Մակեդոնացի.

Փչոց վանք.

51,

Փոկաս. Փորակ.

100, 103

43, 44 Փուայասորեստանեայ. 66, 283 Փոիւգացիք.

Պօղոսի

Քարար.112 ՔաբարակՎածնունի.165 Քաղդեացիջ.15, 27, 32, 42

Տիսպոն,Տապոն.72, 82, 10511 Տիտան.12, 13 Տիրան(Ա.) որդի Արտաչիսի. Տիրան(/.) որդի Խոսրովու Փոքու.

Քամ.

12, 13, 26-28, 31, 41

Մաթայ. Քայազ.31 Քանան, Քանանցիք. 24,

Փիլոն Աղեքսանդրացի. 18, 20, 25,

Տիգրան(Ա. Արչակունի). Տիգրան(Բ. Վերջին).

129, 130, 200, 223

26, 27

Բետացի. Քթիչ,Քչեթ լեառն.209 Քուջ.12, 27, 28, 31 90, 97, 118 Քուչանք. Քուրդիկ Մամիկոնեան. Քոիւսի.63

45-48, Քսերքաէս Արծրունի.

«Քահրքսէս ԹագաւորՊարսից. Քանրքսեանք. 13, 28 Քաիխսութրիս.

կաթողիկոս.92 Քրիստափոր

Օգոստոս կայսը.51

4որ.282

Օչական. Օսիդիւղ.

Փոռանգք.

:

Տոսպոչտունիկ. սուլտան. Տուղլուվ

Տղազքաղաք.

Տրդատ Սբ.Թագաւոր. 66-68,

147, 151 Տրունիք. լեառն. 47, 86 Տօրոսական 98, Տփղիս, Տփղիք,Թեիխիս.

Վրնջունիք.

61 73

ն

Փարչուացբերդ.308

177,230, 232, 245, 247, 261

դեո. Տարօնոյ

112114

տես

90,

Տրովական պատերազմ.

69, 344

Տագրնան գաւառ.278 Տաճատ 94, Արծրունի. Տաճատ Ց9 Ռշտունի.

Փառան.

է

Քաղկեդոնի ժողով.94

65, 68, 69

չած).81

68, Վրթանէս.

Փայտակչտան գիւղ.

Տերենտզօրավար. 77 Տետեսայ.42 Տիբերիոսկայսր. 56, 57 Տիգրան Հայկազն.14 44-48,

Քաղզկեդոն Քաղաք.

Փաղեգ.30

194 տե՛ս Փայտակարան.

Ա7 118, 121 122, 134, 135, 147, 154, 205, 207, 219, 226, 234, 238, 242, 271, 311 11 141 Տաճկաստան. 278, 286 Տամբեր.

66, Տիրոց Արծրունի.

ՎչնապՀրատ. 105 Վռամ Ա. (ՎաչրաժԴ. կրման85

:

9, 99 Տաճիկք (Արաբացիք).

Վնդոյմողպետ.88, 89 Տիւրոս. 42 Քեռի Խոսրով Ապրուէզի-Տմորիք. 45, 47, Վնեղոյ, 97, 99 59, Տոսպ. 289

Վոռաժ Բ.

մայր

227,

,

Րոբովամորդի

194,

Նաբատայ.

|

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

Առաջաբան (Մ. Դարբինյան-Մնլիքյան) ի

ՉԱՏՄՈՒԹԻՒՆ

|

Ս

Է|

Ս |

| :

ՏԱՆՆ

Մ

ԱԱԱԱԱԿԱԱԱԱԱ

ՆԱԿԱՆ ԱԱ ՆԱԿԱ նանն,

ԱԱԱ

ԱԱ

Անն

ԱՐԾՐՈՒՆԵԱՑ

ԹՈՎՄԱ

ԳԼԽԱՑԱՆԿ.Նւայասայաատաթաաաաաաաաաաաաւայա

(ԹԱՌԱԶԱԲԱՆՈՒԹԻԻՆ

՛7

Գլուխ Ա-ԺԱ

ՀԵՂԻՆԿԻՆ)...

Լ...

ԱԱ

ԱԿԱՆ

ԱԱ

Գլուխ Ա-չէ............

Ա-ԻԹ..............

|

ԼԼ

ԵՐԿՐՈՐԴ

ասա մամա ակամա աաա ւական 586-137

Լ.Ա

ԵՒ

ԱՆԱՆՈՒՆ

ԱՐԾՐՈՒՆԵԱՑ

Ղա

|

ա

Վասն անցիցն

1 ԱՕԽՃ ՃՔԱԹՄէլ1

աան

լ Քննական բնագիրը, առաջաբանը ծան

ուննե "թադրությունները ա

ԱՆԱՆՈՒԱՆ)

Մ. Հ. Դա Իրիթյան-Լ Կ լսն-Մեհլիքյանի ան

Ս. Ս. Արեշատյան Պատասխանատու խմբագիր՝ չարվածք ե. ձեավորում՝ Ա. Խանզադյան Համակարգչային

(ԹԱՒԵԼՈՒԱԵ)

|

ՃԱՕԼՈՒ/

138-288 նուա Աաաա աաա

կաւ նակասա սադ աապասաաաաա 289-334

Փչուխ ԱՀԺՃ.ենեենելե

ՔՇՂՕԹԱՎ

:

լ

ԵՐՐՈՐԴ

Լ...

(ՋԱՏՄՈՒԹԻԻՆ

|

ՏԱՆՆ

ՂՕՑԽԼՃՃ8.1Թ5Դո1

::

տ)

ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ

Է

:

|

ԱՐԾՐՈՒՆԻ

(ԴԳՐՈՒԹԻԻՆ ԱՌԱՋԻՆ)

ԴՉՐՈՒԹԻԻՆ

Գյու

,

11-87

ԿԱԱԱԱԱԱՎԱԱՂԱԱԿԱԿԱՑ

ԱԱ

ԱԱԱԱ Ա ԱԱԱԱԱԱՂԱԱԱԱԱԿԱԱԱԱԱԱԿԱՑԱԱԱԱ

ԱԱԿ ԱԱԿԱԿԱ ՎԱԿԱՆ ՎԱՎ ԱՎԱԿ

ԱԱԱԱԱԱԿԱԱ

ԴԳՓՐՈՒԹԻԻՆ

ւ

Լան

|

անցելոցնԸնդ Հայս, եւ

եւ որդւոց ԱբլմսէՀի

վասն աստուածասէր Քշիանին

ԱԱ ԱԱԱԱԱԱ

ՎԱՆՆԱ

ԿԱԶԱՎԱԱԱԱԱԱ

ԱԱ ԼՎԱԼ ԱՆԱԱն

Իւրոց ՔԱԱԳԱՆԱԱՆԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱԿԱԼԱԿԱԿԱՆ

ԱԱ

ՂԱՆ

ն ներԱԱԱԱԱԱԶԱԱԱՂԱՂԱՂԱԿԱՑԱՑԱ

ԱԱԱԱԱԱԱՆԱԱՎԱՂԱԱ

ԱՎԱԶ ԱԱԱ ԱԱ ԱԱ ԱՆԱ Ծանոթադրությու ն դրականության ցառ Աղբյուրների աաա նասաան ԿԱՆԱՑ ՆԱ ԱԿԱՆՆ ԱԱ աննե նաԱ նական կանա Անվանացանկ ՆԱՎԱ

ՎԱՆԱ

փնենե

ԱՂԱն

աան

նեկ

կԱ

Լանան

ՆԱՆԱ

ՂԱ

ԱԱ

ԱՂ

Լ

աաա

նն

աա

ԼԱ

ու

ՂԱՂ

՛

Թուղթ օֆսեթ Վ1 400: Տպաբանակը`

Անան.

ի

| ՛

ՄԱՇՏՈՑԻ

ՄԱՏԵՆԱԴԱՐԱՆ

ՀԻՆ ՋԵՌԱԳՐԵՐԻ ԻՆՍՏԻՏՈՒՏ

ԱՆՎԱՆ

«ՄԱԳԱՂԱԹ» ՀՐԱՏԱՐԱԿՉՈՒԹՅՈՒՆ

ԵՐԵՎԱՆ, ՄԱՇՏՈՑԻ ՊՈՂՈՏԱ 53