ՊԱՏՄՈՒԹՒԻՆ ՀԱՄԱՌՕՏ ԱՂՈՒԱՆԻՑ ԵՐԿՐԻ

Հարգելի՜ ընթերցող. ԵՊՀ հայագիտական հետազոտությունների ինստիտուտը, չհետապնդելով որևէ եկամուտ, իր կայքերում ներկայացնելով հայագիտական հրատարակություններ, նպատակ ունի հանրությանն ավելի հասանելի դարձնել այդ ուսումնասիրությունները: Մենք շնորհակալություն ենք հայտնում հայագիտական աշխատասիրությունների հեղինակներին, հրատարակիչներին:

Մեր կոնտակտները` Պաշտոնական կայք՝ http://www.armin.am Էլ. փոստ՝ [email protected]

ԱՂՈՒԱՆԻՑ

ԿԱԹՈՂԻԿՈՍ

Տ. ԵՍԱՅԻ

ՀԱՍԱՆ-ԶԱԼԱԼԵԱՆՑ

ճՃցհՒմո ՇՅէհօիՇօՏտ Տո Մ6ՏՅՄ| Առտոո ՄՅԱԹԱՅուՏ

.

ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ

ՀԱՄԱՌՕՏ

ԱՂՈՒԱՆԻՑ

ԵՐԿՐԻ Ճո Օսէլոծ

օք ՃցհմԽտո հյՏտէքո/-

Ստեփանակերտը «Դիզակ պլյուս»

ՀՏԴ

ԿԱԹՈՂԻԿՈՍ ԵՍԱՅԻ ՀԱՍԱՆ-ՋԱԼԱԼՅԱՆՑԻ

(479.25)

95502 ԳՄԴ-

ԺԱՄԱՆԱԿԸ ԵՎ ՆՐԱ ՊԱՏՄԱԿԱՆ ԵՐԿԸ

է երաշխավորվել Գիրքը ճրատարակման միության ԱրցախիԹեքեյան մշակութային կողմից նախագաճության կազմեց` Արտո Մարտիրոսյան Խմբագիր` Մխիթար Գնորգյան

հայ ազատագրականշարժերեսնամյակի

18-րդ դարի առաջին

սան-Ջալալյանցը, ով սերել է 13-րդ դարի նշանավորպետական, ռազմականու քաղաքականգործիչ, սկզբնաղբյուրներում`«Արցախականաշխարհի ինքնակալ թագավոր» անվանված Հասան լալ

Տ. Հասան-Ջալալյանց «ամանից Կաթողիկօս երկրի.-Ստեփանակերւր: ճամառօտԱղուանից Պատմութիւն 2007. է): «Դիզակ պլյուս», Ա495

-

ամփոփումէ 18-րդ դարի սկզբԱշխատությունն ներին հայն վրաց ժողովուրդներիազատագրական

նանԿԱ եադուաստանի պես Անդրկովկասի նկատվարած քաղաքականությունը մամբ:

անն բ ախի աամական գետների ցյալով հետաքրքրվողընթերցողներիլայն շրջանների ԳՄՂ

63.5

(2Հ)

ու ծանոնախաբանն Գրքի պատրաստումը, Արւրո ՍամվելիՄարտիրոսյանի: թագրությունները՝

գործիչնե Աղվան աթողիկոս էր կանավորգործիչներից էր Աղվանից կաթողիկԵսայի յի Հաականավոր

ման

Դոլա Վախտանգյանիազատաբաղձու հայրենասերիշխանա-

կան տոհմից': Վավատարիմմնալով անվանի նախնիներիլավագույն ավանդույթներին,նա իր գիտակցականողջ կյանքն անմնացորդ

նվիրաբերել է հարազատժողովրդիազատագրությանսուրբ

գործին: Հարկ է նշել,

որ

Եսայի Վասան-Ջալալյանցիմասին շատ

կենսագրականտվյալներեն

1ՏԹԻՎ 978-99941-827-2-5

2007թ. Մարվպիրոսյան,

սուղ

հասել մեզ: Հայտնի չէ նույնիսկ, թե

երբ է նա ծնվել: ԱնվանիպատմաբանՎ.

Պարսամյանըհավանա-

կան է համարել 1665-1666

թվականները,ինչը սակայն, ըստ երեորեւէ ւույթին, աղբյուրով չի հաստատվել::Պրոֆեսոր Ա. Գ. Առաքելյանը, ներկայացնելովԵսայի Վասան-Ջալալյանցի կենսագրությունը, նշել է,

«Հասանջալալյանների կենտրոնըՎանք կոչված ավանն է եղել», ինչն ակամահուշում է՝ Եսայու ծննդավայրըփնտրել հենց

որ

բնակավայրում»:Իսկ Արցախիպատմությանըքաջատեղյակ պատմաբանԲ. Ուլուբաբյանը, չնշելով որեւէ սկզբնաղբյուր, այդ

մեկ այլ վարկած է առաջադրել. «(ԳանձասարիԵրեմիա օրինավոր

կաթողիկոսի)փոխարեննաթոռակալնստեց Եսայի Վասան-Ջալալյանցը, որ կոչվում էր նան

Փ Ա

Ջա-

Հստակեցնելով-իրմիտՔոլատակցի»:

պատմաբանըփակագծերումշարունակում է. (Սա Վասան-Ջալալյաններիայն ճյուղից էր, որը բնակվումէր Գանձասարին մոտիկ

քը,

Քոլատակգյուղում (մերձ ի Վակոբավանք)»': Գանձասարիվանա3

կան համալիրիցհարավ (վանքին կից) տարածված գերեզմանոցի

տապանաքարերիցմեկի վրա արձանագրվածէ. «ԱՅՍ է ՀԱՆԳԻՍՏ

ՎէԼԻՋԱՆԻ

ԹԻՒՆ:

ՈՐԴԻ

ՌճՀ:(1721)

ԱՅՏԻՆԻՆ, ՈՐ է ԵՂԲԱՅՐ ԵՍԱՅԻ ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԻՆ:

էՐ»:

Վրապարակելովայս արձանագրությունը,Բ.

Ուլուբաբյանը նշել է, որ կաթողիկոսիհոր անունն

«այլուստ

հայտ-

նի չէ»: ՄինչդեռՐաֆֆին յուր ժամանակինգրել էր. «(Տասն եւ յոթերորդ

դարում)Հասան-Ջալալյանիշխաններիցնշանավոր էին երեք

եղբայրներ՝Երեմյա կաթողիկոսը, Վելիջան-բեկ3-րդը

ն

Մուլքի-բե-

կը: Երեմյակաթողիկոսըվախճանվեցավ1700 թվին:Վելիջան-բեկը վախճանվեցավ1686 թվին ն նրա որդիԵսայինԵրեմյայիփոխարեն կաթողիկոսդարձավ»:: Իսկ մինչ

այդ, 1699-1701

թթ.

Եսայինեղել է

անհատներիցէր: Խոսելով Եսայի կաթողիկոսի մասին, Լեոն գրել է.

«մի վկայությունէ,

որ

Ղարաբաղիլեռներում էլ, չնայած նրանց դժ-

էր հայկական աղբյուրներով վարամատչելիության,կարելի

ստա-

նալ կանոնավոր ն բարեկարգ մի դաստիարակություն: Ինչպես երնում է, Գանձասարնուներ

ոչ

միայն լավ մատենադարան,այլն

կարող ուսուցիչներ»":

Հայտնի է,

որ

Եսային Աղվանից կաթողիկոս է հռչակվել

թվականին: ՍիմեոնԵրնանցիննրա մասին գրել դէն ինքընծայլինի թուոջն,

թարց

եւ

է.

«Եսայի ոմն

ան-

նստի կաթուղիկոսյԱղուանիսի ՌճԾԱ(1702)

գիտութեան եւ հրամանի Նահապետ կաթուղիկոսին

մերոյ»": Սիմեռն Երնանցին,թեն գրել է, թե Եսային սկզբում չբարե-

Գանձասարի Երեմիա կաթողիկոսի տեղապահը՛: Դրանից բացի,

հաճեց ձեռնադրվելՍ. էջմիածնում ն միայն Նահապետ կաթողիկո-

կարելի է մտածել, որ Այտինինվանքին կից գերեզմանատաննեն

սի պահանջով ներկայացավ «ի

ամփոփել ոչ միայն կաթողիկոսեղբոր շնորհիվ, այլն, թերեւս, այն

տին

պատճառով,որ Վասան-Ջալալյանների գերդաստանըբնակվում էր

պետներիջերմ հանդիպումը,Եսայուն սիրահոժարկաթողիկոսձեռ-

անմիջապեսԳանձասարիմոտակագյուղերից մեկում: Գասան-Ջա-

լալյաններին պատկանող Խաչենի գավառի հանրահայտ հոգնոր կենտրոնում` Գանձասարիեկեղեցում էլ,

թյուն է ստացել: Կռահել կարելի է, կամքն է եղել

ն

ըստ

որ դա

երնույթին, նա կրթուկաթողիկոս հորեղբոր

նրա հովանու ներքո էլ Եսային ստացել է

ժամանա-

կի համար լավագույն կրթությունը: Այդ հնարավորությունը նրան տվել է Գանձասարիհարուստ մատենադարանը»,որտեղ էլ նա հա-

ղորդակիցէ եղել մեր մատենագիրներիերկերին ու նրանցիցքաղել

հայրենասիրությանդասերը:Հետագայումիր արժեքավորերկի առաջաբանում նա ակնարկել է

այդ

մասին, դրվատանքով արտա-

հայտվելով բոլոր նրանց մասին, որոնց գրքերից «սովորել» է:: Ուրեմն, ելնելով

այս

գությունից

պահպանվածվկայություններից,կարելի է պնդել, որ

նա

ու

հանգամանքիցն դատելով նրա գրականԺառան-

իր ժամանակիամենաուսյալ ու լայն ճանաչմանարժանացած

ն

սուրբ

էջմիածին, յոտս Նահապե-

զինքն ենթադրէիշխանութեաննորա»,

նադրելը ն

բոլոր

բայց

երկու հայրա-

թեմերինու հոգնոր կենտրոններիննրան խոնար-

հաբար ենթարկվելու ն վերջին ժամանակներումԳանձասարիունե-

ցած պարտքերն ու վնասները հատուցելու մասին կոնդակ տալը փաստում են նրանց լավ փոխհարաբերությունները'շ: Ակնհայտորեն, Եսային, որն ինչպես ստորն կտեսնենք, հեռատես

նրբանկատ քաղաքականությունէ որդեգրել, իր առաջնահերթձեռնարկումներից է համարել Ս. էջմիածնիհետ ջերմ հարաբերություններ ու

.

հաստատելը: Եսայի կաթողիկոսիուշագրավ ձեռնարկումներիցէր Ռուսաստանիհայերինհասցեագրվածօրհնության խոսքը (1702թ. դեկտեմբերի 7-ին)": Այսինքն,Վայ Աղվանքիկաթողիկոսը,ի սկզբանե, հանդես է բերել դիվանագետիփայլուն ինտուիցիան ձգտել է ոչ միայն հասիր ազդեցությունըտարածել, այլե փոխհարաբերություններ հեռու ն տատել մոտիկհարեաններիհետ: Դրաապացույցներիցմե-

կը կարողէ լինել Եսայի Հասան-Ջալալյանցիուղնորությունը Սպա5

ոՊարսիցՍուլթանՀուսեյն Շահից հրովարտակստանալը, ենթակայության րի համաձայն Գանձասարի կաթողիկոսության ն Շամատակէին ճանաչվումՂարաբաղի,Գանձակի, Զարզիբիլի խիի թեմերը'"':«Ջամբռի» վրա հղում կատարելով,այդ մասին Աշ.

հան ն

Ե-

էջմիածնիհրամանով գրել է. «1699 թվականին Հովհաննիսյանը օծում է իր եղբորորդիԵսայուն: Երեմիանաթոռակիցկաթողիկոս րեմիանմեռնում է 1700 թվականին:Նրա տեղը գրավելու համար Եսայինկաթողիկոսության 300 թումանծախսելով՝1701 թվականին է ստանում շահից»'5:Դատելովմեզ հասած ռաղամ(հրովարտակ) կարելի է փաստել,որ Եսայի կաթողիկոսիհոգեվավերագրերից, հոգեհարազատէր նան նշված տարածաշրջանւոր իշխանությունը

քարոզչականարդյուների հայությանը,կամ էլ համապատասխան հանավետ աշխատանքէ տարվել բնակչությանշրջանում, ինչը րուցվածէ եղել էջմիածնիհետ ազդեցությանհամար ծագածվեճե-

Շիրվանի հայ համայնքի դիմուտարաձայնություններից: մում կաթողիկոս է ճանաչվում Եսայի Հասան-Ջալայանցը, իսկ Սուրբ էջմիածնիգերակայությունըմերժվել է'": Մի այլ վավերագեն Գանձարում Շիրվանիու Շաքիի հայերը ոչ միայն հաստատել այլեւ բողոիրենց հավատարմությունը, սարի կաթողիկոսությանը եւ եւ քել. «որք կամինզմեզ ցանկապատառնել անջատել բաժանել րից

ու

ներքին խռովութիւններնն երկպառակութիւններն,վասն որոյ իւր բոլոր ուշադրութիւնըդարձնում է արտաքին, լափլիզող սուրերի վերայ:

Միանում են

բոլոր

մելիքներն

ն

եիւզբաշիներն, որոշում

են

կազմել սղնախներ,այն է իւրաքանչիւր մելիք իւր վստահելի ամրո-

ցում ամրանայիւր ժողովրդով ն զօրքով

եւ մահու

չափ պատերազ-

մելով պահպանէիւր ազատութիւնը, ժողովուրդը

ն

կրօնը... Իսկ

գլխաաւոր ժողովատեղինէր Գանձասարայվանքն»: Սակայն այս

միավորումն,ըստ երնույթին, ժամանակավորէ եղել, որովհետեւ Եսայու

գահակալության5-րդ տարում(1707թ.)Ներսես անվամբ մեկը՝

բանադրվածՍիմեոնկաթողիկոսիտոհմից, «կաշառօք եւ խաբեութեամբօծանի կաթողիկոսխոչ ն սատան Եսայեայ»: րեմիայի ն Սիմեռնիպայքարը Եսայուն

Ցավոք

ն

Ներսեսին,

նման

ԵԱյդպիսով,

փոխանցվել է նրանց ժառանգներին՝

մեծամեծ

երնույթներ տեղ

պարտքերի տակ ձգելով նրանց: են

գտել

նան

էջմիածնի կաթողիկո-

սության մեջշ': Իրադրությունն ավելի է ծանրացել խաների ճնշումներից

ու

հարստահարումներից,որոնք բազմապատկվել են էջմիածնի ու Գանձասարիկաթողիկոսություններիենանդրկուրյան թեմերի վարչականորենտարբերենթակայությունների պատճառով:Ուստի, ինչպես իրավացիորեննկատել է էդ. Դանիելյանը,Եսայի Վասան-Ջա-

ն ի նախնին բուն Աթոռոյնմերոյ, այնպիսիմեք չեմք կամեցողք...» է սուրբ ապա հայտարարել.«...մեր աթոռնԱղուանից Աթոռնէ, որ

լալյանցը գործել է մեծ նրբանկատությամբ: Հարկ էր նախ հաստատում ստանալ ուղղակի Պարսից արքունիքից, շրջանցելուվ շրջա-

Գանձասար ն մեր կաթողիկոսննորին նստող կաթողիկոսն,որ է

կա խանությունները, ապա

այժմս Եսայի կաթողիկոսն»'՛: Ըստ Պավել Չոբանյանի՝Եսայի Հասան-ՋալալյանցըԳանձասարի կաթողիկոսէր 1701 թվականից,իսկ 1702թ., ՍիմեոնԴ Խոտորա-

է տեղեկացրել,

շենցի հակաթոռ կաթողիկոսիմահից հետո, միավորել է Աղվանից աթոռը'":Այս միտքը հաստատել է կաթողիկոսական պառակտված նան Մ. Բարխուտարեանցը. «Սիմէոնի (Խոտորաշենցի)մահուամբ (1701թ.) առվայրմի ուրախանումէ հասարակութիւնն,որ վերջացաւ

Սուրբ էջմիածնից նվիրապետական ենթակայությունըկարգավորել,քանզի, ինչպես Սիմեոն Երնանցին թուղթ

ն

Նահապետ Եդեսացի կաթողիկոսըմեղադրական էր գրել Եսայի Վասան-Ջալալյանցի վերաբերյալ:

Ռուսաստանիհայությանը հասցեագրված օրհնության խոսքի շարունակությունկարելի է համարել Արցախիմելիքների անունից կազմվածու Մոսկվայիդեսպանական«պրիկազին» ներկայացված դիմումները(«1703թ. մայիսի

Ղարաբաղիմելիքների ուղերձը

7.

«1703թ. մայիսի 7. Ղարաբաղիմելիքների Պեոտոր Ալեքսէնիչին...», նամակը Թ.Ա. Գոլովինին...»),որոնք դաշնակիցներգտնելու Եսայի ու կաթողիկոսին հայ մելիքների նպատակասլաց եռանդունգոր"

ծունեությանվկայություննեն:

փնտրտուքը պայքարիհամար դաշնակիցների Ազատագրական շնորհիվ: է հասել Իսրայել Օրու գործունեության նոր մակարդակի հետ, որ Բ. տեսակետի Կարելի է համաձայնվել Ուլուբաբյանիայն

դառնալովՀայոց Արնելից կողմանց հոգնոր առաջնորդը, Եսայի Հասան-Ջալալյանցընպատակէ ունեցել իր ազդեցություննու իշխանությունըծառայեցնելմելիքների ուժերը համախմբելու,պարս-

ազատագրվելու ապա` օսմանյան բռնատիրությունից Ռուսասգործին, երբ նույն ժամանակերնան եկավ Իսրայել Օրին՝ տանի օգնությամբԱրնելյան Վայաստաննազատագրելուհատուկ կական

ն

ոգնորեցԵսայի կաթոծրագրով:«Երջանիկայս զուգադիպությունը ղիկոսին,ն նա անմիջապես...դարձավայդ ծրագրիկատարողը,Արբոլոր ցախի մելիքականուժերի ն Գանձասարիկաթողիկոսության

թեմերիհոգնոր ու աշխարհիկառաջնորդներիղեկավարը»"': պայքարի մոսկովյան ծրագիրը Եսայի Օրիի ազատագրական ընդունվելը որոշ ուսումկաթողիկոսիկողմից խանդավառությամբ նասիրողներ պայմանավորելեն Մոսկվայի, Աստրախանին Ռուազդեցությունը սաստանիողջ հարավի վրա իր հովվապետական նպատակով»:Սակայն տարածելուԳանձասարիկաթողիկոսության է արվել, ինչպես փորնկատառումներով դա ոչ թե շահադիտական ձել է ներկայացնելխորհրդայինպատմագրությունը,այլ Բ. Ուլուբաբյանիճշգրտմամբ՝հենց հայ ժողովրդի ազատագրումըհաջո-

ղացնելու, այդ լու համար»:

սուրբ

գործինՌուսաստանիհայությանըներգրավե-

Եթե հաշվի առնենք նան Պարսից արքունիքի կողմից 16991702թթ. անցկացված աշխարհագրինու երեք տարվա հարկերի

հավաքմանըհետնած դժվարին կացությունը,ինչի մասին Եսային

գրել է նաեւ իր երկում, ապա հասկանալիկդառնա,որ դրանից ելք է գտնելու համար Գանձասարի կաթողիկոսնանպայման պետք օօգտվեր Օրու առաջարկածբեմագրովՌուսաստանից զինական

ստանալու հնարավորությունը: ժանդակություն Օրիի առաջին այցելությանպահին Եսային դեռես կաթողիկոս չէր, իսկ Գանձասարին էջմիածնիմիաբաններըծայրահեղզգուշաէին արժանացրելնրան: 1702 թվականինդառվոր վերաբերմունքի է որդեգրել, նալով դրությանտերը, Եսայինայլքաղաքականություն շարժմանքաղաքական Գանձասարը դարձնելովազատագրական ու են կենտրոնը,որտեղիցուղղորդվել մելիքների նրանց զինակից-

ների գործողությունները:Ինչպես վերնում է նշվել, նոր քաղաքականգծի առաջինազդանշանըՌուսաստանիհայությանը՝որպեսիր դիմելն էր (7.12.1702թ.): հավատացյալներին, Գնդապետ Իսրայել Օրու ղեկավարածռուսական դեսպանու-

տպավորություն գործել թյունը 1708-1709թթ. Պարսկաստանում եւ ընձեռելթարմու արժանահահայությանվրա հնարավորություն հավաքել իրերիկացությանվերաբերյալ:Օվատտեղեկություններ րին Ռուսաստան է վերադարձելԵսայի կաթողիկոսիհետ, որպեսզի է

տար ռուսականարքուվերջինսավելի սպառիչպարզաբանումներ նիքին եւ համոզեր կոնկրետքայլեր ձեռնարկելու: Չի բացառվում, իր հերթին ցանկացել է անձամբ շոշափել որ Եսայի կաթողիկոսն ն համոզվել ռուսառուսական արքունիքի տրամադրությունները անկեղծությանմեջ: Եսայի կաթողիկանկողմի մտադրությունների

է կոսի ուղեւորություննիրողությունէ: Դա հաստատվում Կապաղակի գավառում1887թ. գետնիտակից գտնվածՃաշոց գրքի (1686թ. հրատ., ի Ս. էջմիածին)վերջին թերթիվրա փետրագրիչովարված

«Յիսուսի Քրիստոգրությունը, որը գրի է առել Մ. Բարխուդարյանը. Գանձասասի ծառայ Եսայի ԿաթուղիկոսԱղուանիցսրբոյ Աթոռոյն նարայ ի ՌՃԿ (1711). թուիս Վայոց յունվարիԻԵ(25). քանզի կամէի զայս ւել յերկիրն Ըռուսաց եւ ըստ խնդրոյԸռոմանոս քեւխային

սուղ

ինչ յիշատակարանսգծագրեցիձեռամբ իմով, ի փառս Աստուծոյ, որ է

օրհնեալ յաւիտեանս, ամէն»: Այնուհետն Մ. Բարխուդարյանը

շարունակել է. «Այս ինքնագիր տողերից վերն կարմիր թանաքով կնքուած է հայրապետականկնիքով: Կնքոյ անջինջմնացեալ բառե-

վոր մարդիկ այլ կերպով մահացուցինզնա: Այլ ընկեր նորին Տիգրանակցի (516) Մինաս եպիսկոպոսն,զոր բազում ժամանակ է ի դրան արքայի, նա յամենայնի տեղեակ է այս բանից անցելոյ...»": Պատմաբանըկարծիքէ հայտնել, որ Մինասվարդապետըկարող էր

«տեղյակ» դարձածլինել Օրիի մահվան մասին ոչ միայն Կրուշինսկուց (18-րդ դարի սկզբներինՍպահանումգտնված լեհ ճիզվիտ

րից կարդացուեցանմիայն «ԱղուանիցկաթուղիկոսԵսայի Ջալա-

լեանց...»77:

հատ-

(1615-1756), որն իր հուշագրություններումբավականտեղ է եկացրել Օրուն, ն ենթադրաբարուղեկցել է նրան ու ականատես ղել նրա մահվանը),որի հետ հանդիպել էր Մոսկվայում,այլ Եսայի կաթողիկոսից,որին այցելելէ 1716 թվականինԳանձասարում":

ԵսայիկաթողիկոսըԱստրախանեն հասել 1711թ. Օգոստոսին,որտեղ էլ անսպասելիմահացել է Օրին: ՌուսականպաշտոՕրին

ն

նականգրություններիհամաձայն,Օրիի հուղարկավորությունըտեղի է ունեցել Աստրախանի հայկականեկեղեցու բակում, լուսավորչադավանեկեղեցու ծեսով": Աշ. Հովհաննիսյանըենթադրելէ, որ սայի կաթողիկոսըն նրա հետ

Եսայի Վասան-Ջալալյանցինհամարել է Իսրայել Օրու աջ բազուկը, երկրում ազատությանվառ հույսի պահապանը:ԳանձաԼեոն

Ե-

ժամանած

Աղվանիցեկեղեցականները թաղմանկարգ կատարելով,հարգանքիտուրք են մատուցել անժամանակմեռած հայ քաղաքական այս գործչին...5

սարի կաթողիկոսինտվածանվանիպատմաբանիգնահատականը, կարծում ենք, լավագույնսէ բնութագրումնրա տեղն ու դերը հայ ա-

զատագրականպայքարում. «Այդ մարդն էր, որ եկեղեցու հովվի պաշտոնիհետ միացրեցզինվորականգործունեությունը:Նա էր, որ Ղարաբաղին Սյունիքի լեռներում հանդես բերեց զինված հայությունը: Շատ բան չէր կարող անել Օրին, եթե նրա հետ միաժամանակ Գանձասարում չլիներ Եսայի կաթողիկոսը: Պատմության ըն-

Անվանիպատմաբանըհետամուտ է եղել նան Օրու առեղծվածային մահվան պատճառներիբացահայտմանը:«Տարիների անհարկի լռությունից հետո,

թվականին,Մինաս վարդապետըիր

մի զեկուցագրի մեջ նշում է,

որ նշանավորիր ընկերըգեղակուր էր արվել»: Այնուհետեւ Աշ. Հովհաննիսյանըշարունակել է. «Օրիի մահվան ժամանակ Աստրախանումգտնված Եսայի կաթողիկոսի՝

թվականին Պետրոս Մեծին ուղղված մի գրությունից պարզ է գրեթե, որ վարդապետիվկայությունը համապատասխանումէր իրողությանը»: Ահա թե ինչ է գրել Եսայի կաթողիկոսը.«Մեր մեծազգի եւ մելիք զատա եւ ձեր մեծության էլ չի (դեսպան,լրաբեր, պատ-

գամաբեր)կարգեալԻսրայէլ Օռին, յորժամ եկն այս կողմս ամենայն խորհրդեանմերոյ հասու եղեւ եւ այս կողմս ամենայն խորհրդեան մերոյ հասու եղեւ եւ այս կողման ամենայնդիմաց ել ու մուտն իմացավ, թէ ծովեզերացեւ թէ ցամաքայնոց,թէ զորաց եւ թէ հեծելոց եւ

թէ կողմանց, որ մի միոջէ չի գրուիլ, ոչ ժամանեացի դուռն արքունի, որ ազգ առնէրմի ըստ միոջէ, այլ ճանապարհինչար նախանձա10

ազատությանգաղափարըՕրիի հետ վաղաժամգերեզմանկմտներ, եթե Եսային իր վրա վերցրած չլիներ սկսածգործի շարունակությունը»::: Եվ իսկապես,Օրու գործը շարունակեցհայ մելիքներին հարյուրապետների«քաղաքականգլխավոր խորհրդատունու ղեկավարը՝ Եսայի կաթողիկոսը», ով 1718թ. ն հետագայումՊետրոս թագավորին գրած իր նամակներում հորդորել է նրան` ռազմականօգնութացքը

:`

շատ պարզ ցույց

է տալիս, որ

դրոշ պարզածհայությանը: թյուն ցուցաբերելազատագրական 18-րդ դարի առաջինքսանամյակինԻրանը հայտնվել էր ծանր վիճակում: Դրանիցօգտվելու հավակնություններովՌուսաստանը

ն

Թուրքիանզգալիորենակտիվացրինիրենցքաղաքականությունը

ԹուրքիանինքնիրենհայտարարելովԱնդրկովկաԱնդրկովկասում: «օրինավոր ժառանգորդը», սպառնոււմ էր սի ու Ատրպատականի զինակալելայդ տարածքները:Ռուսաստանն իր հերթինթուլացած Իրանի ծանր վիճակից օգտվելով, հետամտում էր առետրատնտե-

ներխուսականշահերին:Ըստ երեւույթին,նախապատրաստվելով ժել Անդրկովկաս,օսմանյանԹուրքիան հրահրել է Դաղստանիլեռնականներինկողոպտչականարշավանքներձեռնարկել Անդրկովուժերին կաս, ինչը հյուծում էր տեղի դիմադրողական

ն

պայմաններ

ստեղծումթուրք զավթիչներիհաջողությանհամար: 1721թ. օգոստոսի 15-ին Շամախիում ռուս վաճառականների սպանությունըլեզգիների կողմից, առիթ է հանդիսացել Պետրոս Մեծի համար ձեռնարկելու Պարսկականկամ Կասպիականարշավանքը: 1722թ. ռուսականզորքերը մտել են Դերբենդ Կասպիական

թագավորը ձգտումները, վրաց գործիչներիազատագրական

ամբողջ ծովեզրերը գրավելու մտադրությամբ:Ռուսաց ն

շահարկել է հայ դրանք ծառայեցնելովԿասպիականիավազանումամրանալու իր

ծրագրերին: 1722թ. գարնանը ն ամռանը Գանձակում ու Թիֆլիսում Եսայի կաթողիկոսըհանդիպումներէ ունեցել Վախթանգ6-րդի հետ, բանակցելով ռազմականհամագործակցությանշուրջ: Հայտնի է, որ

Անդրկովկասիսահմաններըպաշտպանելուն այդ ուղղությամբ միջոցառումներձեռնարկելու համար Վախթանգնուներ նան Իրանի

լիազորությունները,քանզի Թավրիզում ապաստանգտած գահընկեց շահ Թահմազ 2-րդը նրան էր նշանակել Անդրկովկասում գտնվող իրանական բանակի ընդհանուր զորահրամանատարն նրան էլ հանձնարարել Դաղստանիլեռնականների հարձակումներին դիմագրավելուգործը: Այս մասինհայտնելով Պետրոսին,Վախթանգը միաժամանակհայտնել է,

որ

մտադիր է Գանձակում կենտ-

րոնացած իր զինված ուժերը միավորել իրանականզորքերի հետ, ռազմականգործողություններսկսել լեզգիների դեմ՝ սպասելով ցա12

րի կարգադրությանը": Գանձակիմոտ՝ Չոլակ վայրում 1722 թվականիսեպտեմբերի22Վասան-Ջաին հանդիպելեն Վախթանգի30 հազարանոց ն Եսայի լայանցի 10 հազարանոց բանակները: Գանձասարի կաթողիկոսը

հետագայումիր երկում այդ հանդիպումըպատկերելէ վառգույներով, կարեւորելով այն ազատագրականպայքարի հաջողության

գործում: Սակայն,Պետրոսը զանազանպատրվակներովընդհատել է արշավանքըն վերադարձելԱստրախան:Այդ լուրը Գանձակի մոտակայքումխմբված հայ-վրացականզորքերին է հասել միայն նո-` յեմբերին, որից հետո հուսախաբ զորքերը վերադարձելեն իրենց ծանր հետեղերը:Պետրոսիայդ հերթականարկածախնդրությունը տեւանքներ է ունեցել ընդհանրապեսԱնդրկովկասի,ն հատկապես` համար, պայքարի, հայ զինվորականության հայ ազատագրական է մեկուսացման:Վախթանգի որը կրկին լեռներումդատապարտվել Ռուսաստան անցնելուց հետո փլվել է հայ-վրացականզինակցությունը եւ համատեղ թագավորությունստեղծելու գաղափարը: Փաստորեն ավելի արագացան իրադարձություններըեւ վանդ՝ թուրք զավթիչներիարշավանքըԱնդրկովկաս:

մանա-

թվականներինԱրցախում իշխանությունն անցել է տեղի հայ մելիքների ու հոգնոր առաջնորդներիձեռքը, որոնք հենվելով լեզգիների հարձակումներիդեմ համախմբված Հարկ է նշել,

որ 1720-21

հայ զինվորականությանվրա, իրականացրելեն տեղականինքնակառավարմանբոլոր գործառույթները:Պատահականչէ, որ ազա-

տագրականշարժման ղեկավարները այս երնույթի մեջ նշմարել են Հայոց իշխանության«նոր նորոգում»: թվականինթուրքերը ներխուժել են Անդրկովկաս:Հունիսին նրանք գրավել են Թիֆլիսը, այնուհետն հարձակվել են Գանձակի

վրա, որի պատերի տակ խայտառակպարտություն են կրել: Հաղ-

թանակիկռմանը մասնակցել են մանած

նան

հայկական սղնախներից ժա-

շարժման օգնական ուժերը: Անշուշտ, հայ ազատագրական

ն, իհարկե, Եսայի կաթողիկոսըհստակ գիտակցել ղեկավարները նան Արցախի են, որ Գանձակից հետո թշնամինհարձակվելու է

այդ վտանգը: վրա, ուստի ձգտել են կանխարգելել հայտնիէ, որ Ռուսական արքունիքը շարունաՎավերագրերից

սղնախներիհետ, հարաբերությունները կել է դիվանագիտական

պայքարումն ձգտելովնրանցուժն օգտագործելհակաթուրքական ապահովել Կասպիցի առափնյա նորանվաճ տարածքներիանվտանգությունը:Վայտնիէ, որ ռասաց պատվիրակԻվան Կարապեն հայրապետը 1724թ. հունվարի1-ին եղել է Գանձասարում Եսայի է, տին ներկայացրելՊետրոս Մեծի հուսադրող ուղերձը: Պարզվում են ընդուու հայ մելիքները ուրախությամբ որ Եսայի կաթողիկոսն արել ն «ղանել Իվան կարապետիլուրը, ութ օր տոնախմբություն

րաբաղեաննահանգից մինչեւ 30000 հեծյալ եւ 10000 հետեւակ հահայկականզորք հավաքել՝ Եսայի հայրապետի,Ավանն Միրզա րյուրապետներիդրոշի ներքո»"": է սկսՊետրոս թագավորիհետ մի աշխույժ նամակագրություն վել, որը վարել է Եսայի կաթողիկոսը:Այս փաստըհիմք ընդունելով, նորօրյա ուսումնասիրողներըգտնում են,

որ Ս.

էջմիածինը ազա-

ղեկատագրական պայքարում արտաքին հարաբերությունների հաորի էր Գաձասարիմիջոցով, վարմանգործն իրականացնում առկա են եղել մի շարք մար պատմականորեն

նախապայմաններ:

էջմիածնի՝հայ ժողովրդինպաշտպանելուն Ռուսաստանի հետ բանակցելու գործումԱրցախինտրվածմեծ նշանակության մասին են վկայում 1724թ. մարտի 13-ին ԱստվածատուրկաՄայր աթոռ

Ս.

թողիկոսիտեղապահՀովասափվարդապետիԱ̀րցախիզինվորականությանառաջնորդներինհասցեագրվածնամակի ն նույն թվակոկանի նոյեմբերի 5-ի Ռուսաստանիարտգործնախարարության

տեղեկությունները»:Ա. Այվազյանըայն լեգիայի արձանագրության կարծիքին է, որ նկատելի զգուշավորությունըգալիս էր հետագա հնարավոր բարդություններիցՍ. էջմիածնի կամ կաթողիկոսիա14

մտահոգությունից"": պահովագրման

Հայտնի է, որ ըստ Չելեբի քյոխվայի, Անտոն ն Պետրոս քահանաներիհաղորդումներիհիմանվրա 1724թ. նոյեմբերի 5-ին Ռուսակոլեգիայում կազմկան կայսրությանարտգործնախարարության

ված փաստաթղթի՝նրանցից առաջին երկուսը մինչն նույն թվականի փետրվարի25-ը եղել են Գանձասարում, այնուհետն Եսայի կա-

թողիկոսնու Իվան Կարապետընրանց տվել են նամակներ:Գաձասարիցնրանք ուղնորվել են Բաքու, որտեղից ԻշխանԲարյատինսկին նրանց նամակներնուղարկել է ռուսական արքունիք: Այդ արձանագրությանմեջ փաստվածէ Ս. էջմիածնի ն Գանձասարիմիջն եղած սերտ համագործակցությունը.«Արարատեանհայրապետը յաճախ նամակներ ուղարկելով Ղարաբաղ` Եսայի հայրապետին, յուսադրում է նրան իր համաձայնութեանմասին նրա հետ»: Ռուսականռազմականաջակցությունըստանալու ուղղությամբ Եսայի կաթողիկոսիջանքերինզուգընթաց, Պետերբուրգ ժամանած

քահանան ու Չելեբի քյոխան արքունիքում վերահաստատել են, որ Գանձասարումուրախ են ցարի հուսադրող ուղերձի համար: Զավեշտականնայն էր, որ նամակաբերներըԳանձասար էին

Անտոն

այցելել 1724թ. մայիսի 16-ին, այսինքն Կ. Պոլսի ռուս-թուրքական 1724թ. հուլիսի 12-ի պայմանագրիստորագրումիցառաջ, սակայն

բազմիցս փորձարկված ուրախ տրամադրություններըհայտնում էին, անտեղյակ այդ ուխտադրուժ պայմանագրովհարուցված քաու ղաքական իրավիճակի փոփոխությանը, երբ Ռուսաստանն Թուրքիան ազդեցության ոլորտների էին բաժանել Անդրկովկասը,

ընդ որում Արելյան Վայաստանն,այդ թվում՝ Արցախըերկդիմի ցարի թեթեւ կամքով հանձնվել էին օսմանցիների «ողորմածությանը»: Այդ բանագնացներիկողմից ես մի կոպիտսխալէ

թույլ

տրվել, ո-

րոնց բերանով ահա թե ինչ է հաղորդվել. «Եթե Նորին Կայսերական

Մեծությունըիրենց` հայերին օգնական զորքեր չբարեհաճի ուղարկել, ապա նրանք խնդրում են ԿայսերականՄեծությանը իրենց ըն15

դունել իր հովանու տակ եւ հրամանտալ իրենց համար տեղեր հատկացնել Կասպիցծովի մոտ»"": եթե անկարելիէր ն չանդրադառնել, Այս ցավալիհաղորդմանը Լեոն հավատչընծայերդրան,գրելով. «Պետրոս վանի պատմաբան էինգաղթել ԿասպիցծոՄեծի ժամանակնէլ հայերինառաջարկում Գանվի ափերը. այն ժամանակվանշանավորգործիչներիցմեկը` ձասարի Եսայի կաթողիկոսը,

համաձայն էր այդ համարյա

առա-

միջոցներէր խնդրում,որ ջարկությանըեւ միայն ապահովության ժողովուրդը գաղթի. բայց մելիքները չցանկացանթողնել իրենց էլ չկայացավգաղթականությունը»"': հայրենիքըեւ այդ պատճառով Նորանվաճ տարածքներըբարեհույս հանրությամբբնակեցնելու Ռուսաստանի18-րդ դարի արտաքինքաղառազմավարությունը քականությանբաղկացուցիչնէր, ինչը վիճարկմանենթակա չէ: Բայց ինչ վերաբերումէ Եսայի կաթողիկոսիդիրքորոշմանը,այս «Եհարցում պետք է համաձայնվելէդ. Դանիելյանիկարծիքիհետ. դեմ է եղել հայերին սայի կաթողիկոսըմիշտ հաստատուն կերպով Նույնիսկ ամենից դժնդակ գաղթեցնելու քաղաքականությանը: պայմաններումնրան չի լքել Հայրենիքը զենքով պաշտպանելու խորը համոզմունքը»: Որ գաղթիմասին միտքը հայերինչի պատհետեւանք կանել, այլ կեղծարարության է եղել, պարզորոշ երնում է Կ. Եզյանի հրապարակած հաջորդ իսկ նամակներից:Ըստ երնույ-

թին, ցարականարքունիքիհետ շփվող ինչ որ մեկի խելքին փչել է հաճոյանալ ե նման ստորաքարշ միջոցով միավորներ«վաստա-

կել»"::

Եսայի կաթողիկոսիվճռականությանու անհողդողդ կամքի մասին կարող է վկայել նան այն հանգամանքը,որ թշնամուն հպատակվելու

Ս.

Վամադանցու էջմիածնի կաթողիկոսԱստվածատուր

հորդոր-կարգադրությունըն Երից-Մանկացվանքում նստող կաթողիկոսՆերսեսի խուճապահարնամակնանզորեն գտնվել փոխելու

վճիռը: Դեռ ոսոխինդիմագրավելուԵսայի Վասան-Ջալալյանցի

ա-

նա ավելի է ամրապնվելին, ինչպես Բ. Ուլուբաբյաննէ ենթադրել, Զուդել սղնախները,համոզել է Ներսեսին՝շարունակելպայքարը"": է գահեռաբար, Գանձասարի կոթողիկոսըշարունակել նամակագաջակրությունըՌուսաց արքունիքիհետ, հուսալով նրա զինական

ցությունը:

1724թ. հոկտեմբերի18-ին, 1725թ. մարտի10-ին հուլիսի 25-ին է գրված նամակներում,որոնք կամ հեղինակելկամ էլ ստորագրել աԳանձասարիկաթողիկոսը,փորձ է արվել հիմնավորելռուսների ն

սակայն ցարականարքունիքի ջակցությանանհրաժեշտությունը, անհաղորդ մնաց դրան: երկդիմիքաղաքականությունն են Մինչ թուրք զավթիչներըորոշակի հաջողությունների հասել

իսկ հայ ժողովուրդը ծանր օրեր է ապրել, Անդրկովկասում, կան արքունիքում,ռազմականօգնություն տրամադրելումասին խորհելու փոխարեն,շարունակելեն մտմտալ հայերին մերձկասկեղպյան շրջաններտեղափոխելուծրագրեր: Դիվանագիտական տոտ խաղերիիմաստըկայանումէր նրանում,որ մի կողմից 1724թ. ստանձնելով հուլիսի 12-ի պայմանագրովպարտավորություն խորքերըն, փասշրջանից չշարժվել Անդրկովկասի Մերձկասպյան անարգել տորեն, թուրքերի ձեռքերն ազատելով Անդրկովկասում գործելու համար, մյուս կողմից՝ թուրքերինհյուծելու նպատակով ռուսա-

հուՌուսաստանըշարունակելէ հայերին սին խոստումներտալ ն սանդրել` շարունակելուպայքարը թուրքականնվաճմանդեմ: ուժերը, ապավինելովիրենց Հայկականինքնապաշտպանական

եկամքի,բազկի ու զենքի զորությանը,անհավասարգոտեմարտի ն լան ատելի ոսոխիդեմ: ԳաձասարիԵսայի կաթողիկոսը մելիքնեմիաժամանակ րը դժգոհելով օգնությունը ուշացնելու առթիվ, ջախջախել են թուրք զավհայտնել են, որ 1725թ. գարնանամուտին

ներխուժելէին թիչներին,որոնք երեք փաշաներիգլխավորությամբ Վարանդագավառը: Հա1726 թվականիմարտի 26-ի նամակում Եսայի կաթողիկոս ւս

սան-Ջալալյանցը դիմելով Ռուսական կայսրության ներկայացուցիչներին` Դերբենտի պարետինն Բաքվում հաստատված իշխան Գոլիցինին,տեղեկացրելէ, որ ռուսներիտիրապետությանտակ անցած մերձկասպյան տարածքներըենթակա էին թուրքական հարձակմանվտանգին,սակայն նրանց բոլոր հարվածներնիրենց վրա ընդունող հայերը խիզախաբարդիմադրելովթշնամուն, խոչընդոԴա հայերինհայտնել էր գերեվարտել են նրա առաջխաղացումը: ված թուրք փաշան.«...դուք չէիք այս միջումս մեք հիմա Դարպանդու եւ Պաքու վերայ էինք գնացել...»": ՍակայնԵսայի կաթողիկոսիայս ն հետագանամակները,որոնք ահազանգելեն թուրքական վտանգիմասին, ըստ էության, չազդեցին ռուսական քաղաքականությանվրա ն այդպես էլ որնիցեօգնու-

թյուն մարտնչողհայ զինվորությանըչհասցվեց:

Պատմագրությանմեջ Եսայի Հասան-Ջալայանցիկյանքի ու գործունեությանվերջին տարիներինհակասականգնահատականներ են տրվել: Տակավին այն ժամանակվավավերագրերումկարելի է հանդիպելիրարամերժտեսակետների:Այսպես, վավերագրե-

Խնդրո առարկա ժամանակաշրջանիհայ-ռուսականհարաբե-

րությունների վերաբերյալ վավերագրերիվերլուծության հիման վրա Ա. Այվազյանըեզրակացրել է, որ 1726 թ. նոյեմբերինԵսայի հետ միասին կաթողիկոսըՂարաբաղիմելիքների ն գյուղապետերի պիտի համարեին ռուսական այդ պահի համար անիրատեսական ու կողմնորոշումըԱ պառակտումպիտի առաջանարնրանց Ավան հարյուրապետին նրա զինակիցներիմեջ": Րաֆֆին, ներկայացնելովԴավիթ Բեկի մահը, ցավով շարունակել է. «Միեւնույն տարվա(1728)մեջ մեռան Ղարաբաղիերեք նշանավոր գործիչները Մելիք Բեգլարյան Աբով վ, Մելիք Իսրայելյան, Մելիք Եսային եւ Գանձասարի Եսայի կաթողիկոսը»"": -

-

-

Օրմանյանըեւս անդրադարձելէ կաթողիկոսիկյանքի վերջին եւ յուսախաբուած ասպարէզէքաշրջանին.«Եսայի հիասթափուած Մ.

շուեցավ, եւ այլեւս իր անունը գործի վրայ չլսուիր, թէպէտեւկը յիըրած դիմումները, որոնք շարուշուին ռուս պաշտօնատարներու մենակեցին մինչեւ իր մահը 1728-ին, նոյն տարին որ Դաւիթ ալ ռաւ»տ:

րից մեկում հետեւյալ հաղորդումըկա. «Խորապես ողբերգականեղավ Եսայի կաթողիկոսիվախճանը:Նրանք, ովքեր շարունակում էին դիմադրել թշնամուն, նրան մեղադրում էին դավաճանության

մեջ: Եւ ընդհակառակը, նրանք՝ ովքեր, ապարդյունսպասելով ռուսների օգնությանը, կորուստներէին ունեցել դիմադրականշարժու-

է

մից, նրան պախարակումէին ն ասում, որ նա չարաչար խաբել իրենց: Ռուս կառավարությաննուղղված մի զեկուցագրում Մինաս

վարդապետըհաղորդում էր, թե սղնախներիհայերը վրդովված են կաթողիկոսիդեմ ն վերջինսխոր վշտի մեջ սուզված ն չարաչար վի-

րավորանքներկրելով վերջացրեցիր կյանքը»": Այդ հակասական գնահատականների պատճառըէդ. Դանիելյանըհամարումէ Եսայի կաթողիկոսիշրջադարձը արտաքին քաղաքականության«ավանդական» դարձած ուղուց, այսինքն` ռուսականկողմնորոշումից"

Եսայի կաթողիԼեռի գնահատականը պայքարի այդ ժամանակամիջոազատագրական

սրտառուչ ՎԶատկապես

կոսի մահվան ու

է

սկիզբ էին առնում ազգամիջյանանհացի մասին. «ԼՍղնախներում) մաձայնություններ:Եվ նրանք ուղղված էին գլխավորապեսԵսայի կաթողիկոսիդեմ: Նա էր գերագույնհրամանատարը,նա էր խոսում ռուսների հետ

ն նա

էր, որ շարունակհավատացնումէր, թե ռուսնե-

պիտի գան: Իր այս պաշտոնինՀասան-Ջալալյանկրոնապետը վերաբերվել էր մի անդրդվելի շիտակությամբն հավատարմուռուսականցարի թյամբ,որին բոլորովին չէր համապատասխանում

րը

Նշանավոր է այն հանգամանքը,որ երկդիմիքաղաքականությունը: կոտրել Սղնախներիհամառ դիմադօսմանցիները,չկարողանալով րությունը, փորձերարին հաշտությունխոսել հայերի հետ, նույնիսկ նա համակաշառքներէին առաջարկումԵսայի կաթողիկոսին,եթե

ձայնի իրենց կողմն անցնել»: Թերագնահատելով «լավ կռվող» ընդունակությունները,Լեոն այնուլեռնցիներիքաղաքագիտական հետեւ

գրել է. «Եսայի կաթողիկոսը բացեիբացմերժեց այդ

առա-

ջարկությունները, կամենալովանաղարտպահել իր հավատարմությունը դեպի ռուսները: Այս շիտակություննէլ, բնականաբար,սնու-

ցանում էր հակառակությունկաթողիկոսիդեմ: Նրան էին համարում երկրի քայքայման պատճառը:Եվ

այս

էլ միանգամայնանբնական

չէր, եթե նկատիառնենքանհաջողությանմատնված,տրտունջների սովորած ամեն

մի զինվորական հոգեբանություն: Մեծ վիրավո-

րանքներ եւ վշտեր կրեց նա, ինչպես վկայում է Մինաս վարդապեԵվ այդ վշտերի ու վիրավորանքներիմեջ էլ նա վախճանվեց

տը:

թվականին:Այս մի

շատ

ծանր հարված էր, որ կրում էր հայոց

ազատագրական գործը, զրկվելով Եսայու պես մի անխոնջկազմա-

կերպիչ ուժից

եւ

ոգեւորված գաղափարախոսից: ...Բայց Եսայի կաթողիկոսիմահը դեռ վերջնականքայքայում չէր հայոց Սղնախների

համար»՝:

Եսայիկաթողիկոսն.անշուշտ, ճկուն դիվանագիտության կողմնա-

կից էր. ինչի մասին են վկայում մի շարք փաստեր,ուստի Լեռի պնդումը նրա կողմից «ռուսների հանդեպ հավատարմությունը» անաղարտ պահպանելու վերաբերյալ`անհամոզիչէ:

Ինչպես իրավացիո-

րեն նկատելէ Զ. Արզումանյանը, սղնախներիղեկավարներըսպա՛-նացող աղետի կանխմանհարցը լուծեցին, ելնելով ստեղծվածիրա-

վիճակից

ու

իրենց հնարավորություններից: Ինքնապաշտպանու-

թյան համար բավական ուժեր

ու

հնարավորություններ չունեցող շր-

ջանները դադարեցրինզինված պայքարը

ն

թուրքերի հետ կնքեցին

յուրահատուկ մի զինադադար,ըստ որի հայերը պարտավորվումէին

«իրենց գոյության մեծ

խաղաղությանհամար թուրքերին վճարել ոչ քանակով դրամ՝ որպես հարկ» ( 3568 Ր. Ճ., ՇԽՕածո ս, ՈՇոքո

ՅՓՈՄ «00

ու

ե.

299.), իսկ լեռնայինշրջանների սղնախներըշարունակեցինզինված պայքարըՋ: Ը

ՅքԽՋԿՇԵՍԽ ԻՅքՕՃՕԽ,

Է

Վ

Վամաձայնվել է պետքուսումնասիրողիայն կարծիքիհետ, որ Եսայի Վասան Ջալալյանն անմասն չմնաց այդ իրարամերժիրադարձություններիցն «քիչ ջանքեր չգործադրեց»հայերի համար ճակա-

մեջ: Գանձասարիկաթոտագրականու խճճվածայս իրադրության ղիկոսը, նկատի առնելով քաղաքական իրադրությանփոփոխությունը, «Շոշ սղնախումգտնվող Իվան Կարապետինհրահանգավո-

չխոնարհածսղնախների ղեկավարներին հորդորել, որպեսզի նրանք զգույշ լինեն, իզուր տեղը չգրգռեն, ոտքի չհանեն շրջակա գյուղերի բնակիչներին», որոնք, ռազմունակ ուժերը սղնախներումկենտրոնացվածլինելու պատճառով, զրկրել է պայքարի

դրոշը

հնարավորություված էին արդյունավետինքնապաշտպանության նից:

Տեղին է անդրադառնալԶ. Արզումանյանիայն դիտարկմանը,որ մեր գրականությանմեջ տարընթերցմանէ ենթարկվել Եսայի կաթողիկոսի հրահանգիհետեւյալ տողերը. «Պիտի հրամանքդմեր տղոցդ

խրատեսփարաղաթկենան,գեղարանցհետ բան չունեն, թէ որ չէ՝ սոնա անհամաքա էլ կռիվ կանեն, իւրանքգիտեն»: Մասնավորապես ձայնություն է հայտնում «Վայ ժողովրդի պատմություն» բազմահատորյակի ակադեմիականհրատարակությանԲ հատորում արված «Հարկ է, որ համոզես մեր տղաներինհանգիստ մեկնաբանությանը. բայց եթե, այնուամնալ եւ չտարվել գեղջուկներիտրամադրությամբ. մենայնիվ,կռվի բռնվեն(թուրքերի հետ), թող հենց իրենք էլ պատասխանատուլինեն հետեւանքներիհամար»»::Ղարաբաղիբարբառում, «փարաղաթ» կամ «փրղաթ» բառն օգտաըստ Զ. Արզումանյանի, գործվում է «կամաց», կամ «զգույշ»(«փրղաթ կաց», «փրղաթ (տ) դիր»), այլ ոչ թե «հանգիստ» իմաստով:Այս նկատառումիցհետո, ուսումնասիրողը առաջարկում է վերոհիշյալ հրահանգի հետեւյալ

ճիշտ ընթերցումը.«Վարկ է, որ մեր տղաներինհորդորես զգույշ լինել, գյուղերի հետ գործ չունենալ|գյուղերը ոտքի չհանել), հակառակ դեպքումսրանք (թուրքերը)եւս կվերսկսենհարձակումը»»:

ստացվում է այնպես,որ ԵսաԻսկապես,նախորդընթերցմամբ էր միայն սղնախներիղեկավարներիվիճակով ն լին ոտահոգված նրանցխորհուրդէր տալիսգյուղացիներիազդեցությանտակ չընկնել ն պայքարըչշարունակել,մի խոսքով զենքը վայր դնել: Այս մեկհաբակուբյունըբխում էր դասակարգայինպայքարի խորհրդայինգաղափարախոսականպարտադրանքից,ն Ձ. կոմկուսակցական համարձակությունէ ունեցել չընդունել դա, իրավաԱրզումանյանը գիռրենգրելով. « Սա իսկապես կապիտուլյանտականկուրս կլիներ»: Սինչգեռ «իրականում Եսայու հրահանգըհանգում է նրան, որ անպաշտպան գյուղացիներինպետք չէ ոտքի հանել, այլապես թուրքերը կվերսկսենհարձակումը,որը ողբերգականվախճանկարոդ է ունենալ»: Այսինքն «պայքարը պետք էր շարունակելժողուլրդի ռագժունակ մասով. որը կենտրոնացվածէր սղնախներում,գին-

անառիկ ամրոգներում էլ կարող էր հաջողությամբ կռպաշտպանվել»"":

ված էր կ այդ

վել

ն

Այս օրինակը, թերես բավական է համոզվելու համար, թե ինչքան անպրդար

ես

եղել իրենց գսահատականներում ոչ միայն ժամանա-

կակիցսերը,այլ

նան

հետագա հեղինակները:

Այլապես 1726-1727թթ. ընթացքում ստեղծված բարենպաստ պայմաններից օգտվելու

ն

տեղականժողովուրդների գանկությանն

ննդազաջսլով: թուրքերը դեմ շարժվելու կողմնակիցգեներալ-ֆելդմարշալ Վ. 'ովգորուկովը բարձր զսահատական չէր տա Եսայի կաոնլիվւաին

Ասդոուպ մինչն իր

մահը 1728թ. ամառըսղնախների ա-

գատագլականս անգիջում պայքարը

ղեկավարելու ասպարեզում, ե-

| /49

քվակակին թուրքական «փաշայի մոտ գտնվող» կաթողիկոԿը իսկապես իր կապերը|խզաժ(րներ պայքարող սղնախներիղեկա-

քե

այդ վարաելփ ոնա,նապխամնած չլիսեր յում

պայքարին: Դրա մասին է վկ:ս-

հաղորդազբությանշարունակությունը.«Եվ չնայաց սալեսայիս) փաշայի մուռ էր զտնվում, այնուսմենայնիվիր խադրո

առարկա

գաղտնի հբահակգներուլ սրանգվիայերին) չի բողել»Հ-

Այսպիսով,Եսայի Հասան Ջալալյանց կաթողիկոսը,շարունակեառաջնորդելէ իր հավալով իր նշանավորտոհմի ավանդույթները, պայքարում, դիվանագիտատացյալ ժողովրդինազատագրական կան եռանդուն գործունեությամբփորձել է դաշնակիցներգտնել պարսիկու թուրք զավթիչներինդիմագրավելուգործում, իսկ հարկ գավազանը փոխարինելէ եղած դեպքում նան կաթողիկոսական զենքով, դրանովիսկ իր պայծառանունն անմահացրելհայ բազմա-

տարեգրությանմեջ, ի դեպ, որի արարմադարյանազատամարտի երկ ստեղծելով... նը մասնակցել է մի ուշագրավպատմական ն Նրա հաջորդները ն հետնորդները շարունակել են արարել կյանքը, իսկ նորօրյա հարստացնել Արցախիհոգնոր-մշակութային

բազնոր սխրագործություններով պատերազմում ազատագրական պատահական մապատկելԳանձասարիվաղեմի փառքը: Անշուշտ, չէ հայ Առաքելականեկեղեցու Արցախիթեմի բազմաթիվհոգնորա-

Անուրանականների մասնակցությունըԱրցախյանպատերազմին: լի է Արցախիթեմի առաջնորդՊարգն արքեպիսկոպոսՄարտիրոՌաֆայել սարսյանի, Տեր Վովհաննեսքահանա Հովհաննիսյանի, Քահանա Մարկոսյանի,Տեր ԿոկավագԽաչատրյանի,Տեր Գրիգոր Տեր ՍտեփանոսՀակոբյանի,հայր րյուն քահանաԿարապետյանի, ն այլոց ներդրումը`ոսոխին մեր հայրենիՎրթանեսԱբրահամյանի

շպրտելու գործում: Տեր Հովհաննեսը ողջ պատերազմի ընթացքում,մինչն իսկ, երբ թշնամին Գանձասարի մատույցներում էր, մնացել ու իր ներկայությամբշունչ է տվել եկեղեցուն, որտեղ

քից

դուրս

հազարավորհայորդիներմկրտվելովու օրհնանք ստանալով՝ ուղղակի մարտադաշտ են մեկնել ն վանել վտանգըհեռու: Այդ վարքագիծը բնորոշ է եղել հայ հոգնորականին:Այդ մասին մի առիթովնշտաք շունչը թիկունքին, ունկերում վել է. «Զգալով Գանձասարի ղողանջը՝հայ զինվորնաննկուն կանգնեցառանց մի քայլ զանգերի

անգամ նահանջելու: Հոգնոր այրերը պատվով կատարեցինիրենց պարտքը՝ ոգնորելով,լիցք հաղորդելովմարտնչող զինվորներին»"":

հետագա ուսումնասիրողները, միաժամանակբարձր է գնահատում «հոգեւոր ու քաղաքականնշանավոր գործչի» ճիշտ ու անթեարտագրելիս,որոնք հիմրի աշխատանքըարձանագրություններն

Ուրախությամբկարող ենք փաստել, որ այն սուրբ գործը, որ սկսել էր Եսայի Վասան Ջալալյանցը շուրջ երեք դար հետո պատահական չէ, որ Տեր Հովհաննեսըպատերազմումգործած իր խիզախության համար` պարգնատրվել է ՀՀ երկրորդ աստիճանի«Մարտական խաչ» շքանշանով, «ԱրծիվՄահապարտ»(կրկնակի)ն ԼՂՀ «Արիություն ու երախտագիտություն»մեդալներով,իրականությունդարձ-

են

Հովհ. վարդանականումանփոփոխմտցվել են վիմագրագետներ Սարգիս արքեպիսկոպոսՋալալյանցի եւ պետ Շահխաթունյանցի, այլոց

րինմեր ժողովրդի լավագույնզավակները,քանի որ հույսը դրել էին

իրենց բազկի ու կամքի վրա: Եվ դրանում մեծ է այն հեռավոր օրերի քաղաքական խմորումների,դիրքորոշումներիխաչաձնման ու

մտաբախումներին գաղափարախոսական հասունացմանդերը... Հասան Եսայի Ջալալյանց կաթողիկոսըհայ ազատագրական շարժման երախտավորնու գաղափարախոսը, «զինվոր հոգեւորական» լինելուց բացի նան հայ մշակույթի նշանավոր գործիչներից

էր, 18-րդ դարի առաջին քառորդի պատմագրությաններկայացուցիչներից մեկը: Ինչպես Բ. Ուլուբաբյանն է հավաստիացնում՝ նա է առաջինանգամ ձեռնարկելԽաչենի տարածքում գտնվող վանքե-

րի ու խաչքարերիարձանագրությունները հավաքելու գործին: Հիմնականում Խաչենի իշխանության հոգնոր երեք կենտրոններում`

Գանձասարում,Խաթրավանքումու Դադիվանքում ն դրանց շրջակայքում նա արձանագրություններ է ընդօրինակել1718 թվակա-

նին": Եսայի կաթողիկոսիայդ ընդօրինակությունների ձեռագրի մասին վկայել են Սարգիս Ջալալյանցը"',Հ. Շահխաթունյանցըտ:,

Դադյանը»,ԿարապետեպիսկոպոսՏեր-Մկրտչյանը": Սակայն, Բ. Ուլուբաբյանիպնդմամբ,հայտնիչէ, թե ձեռագիրը որտեղ է գտնվում: Ըստ նրա` դրա երկու ընդօրինակությունները Խ.Վ.

պահվում են ԵրնանիՄ. Մաշտոցիանվան Մատենադարանում: Նշելով, որ Եսայի կաթողիկոսիկողմից ընդօրինակված արձանագրու-

թյունների հիման վրա փորձել է տալ Ծարա ճյուղի (Խաթրավանքի տերերի) տոհմաբանությունը, բայց լրացուցիչ տվյալների բացակայության պատճառովմի թյուրիմացություն է սպրդել, ինչը կրկնել

`

`

գրքերի մեջ":

Ինչպես տեսնում ենք, Եսայի Վասան Ջալալյանցը Հայոց Արեւե1718 լից կողմանցն իր տոհմի պատմությամբզբաղվել է առնվազն թվականից:Սակայն, մեզ հավանականէ թվում, որ նա այդ գործով զբաղվել է, երբ դրա համար ժամանակ է գտել: Իր իսկ խոստովանությամբ պատմությունըգրել է գիշերները, իր հանգստի հաշվին, ապագա ընթերցասերեղբայրների համար": Նկատի առնելով, որ նրա «Համառոտ պատմությունը»ավարտվումէ 1722-23 թվական-

ների դեպքերով,կարելի է եզրակացնել,որ թուրքերի ներխուժման ու ծանր ներքաղաքականիրավիճակիպատճառովկաթողիկոսը

հնարավորությունչի ունեցել շարունակաբարվերսկսելու շարադՉի րանքը ն արձանագրելուայդ բախտորոշիրադարձությունները: կարելի բացառել, որ կաթողիկոսըիր երկասիրությունըձեռնարկել թվականներին,դրաէ իր կյանքի վերջին տարիներին`1726-1728 նով իսկ փորձելով դուրս գալ այն դժվարին հոգեվիճակից,որում հայտնվել էր աջ ու ձախից տեղացող մեղադրանքներին իրադարձությունների աննպաստընթացքի պատճառով:Ըստ երնույթին նա մտադրությունէ ունեցել ընդարձակպատմությունգրել, բայց, ինչ-

պես կարծել է Վ. Պարսամյանը,ծանր ու աննպաստ պայմանները, ամենօրյան հրատապ հարցերի մեջ մխրճվածլինելը հնարավորուայն: Այդուամենայնիվ,նա թողելէ թյուն չեն տվել իրականացնելու»

ազգային պատմությանհամառոտ մի տեիր ժամանակրաշրջանի բացառիկարժեք սություն, որն իր տեսակի մեջ պատմագիտական է ներկայացնում:Այդ ծավալով փոքր, բայց նշանակությամբշատ են կարեւոր աշխատությանմեջ իրենց վառ արտահայտությունն

գտել Եսայի կաթողիկոսիհասարակական-քաղաքական հայացքները:Ազատագրական շարժման վերաբերյալստեղծվածհարուստ

վավերագրերը,դրանցում արծարծվածազատասիրականու հայրենասիրականգաղափարներըՎ. Պարսամյաննիրավամբ համարում է ազատագրականմտքի ու գործի հետագազարգացմանը,ազատագրականշարժման գաղափարախոսության սկզբնավորմանը

նպաստողգործոններ":

ամբողջը եւ

Ջալալյանցիուսումնասիրողները իրավամբ տեսնում են հայ ազատագրականպայքարիղեկի մոտ կանգնած հայրենասերն ազատասերմի անձնավորության,տաղանդավոր քաղաքագետի ու դիվանագետի,ով ներքին ու միջազգային բարդ իրադրությանպայմաններումկարողանումէր ճիշտ կողմնո-

րոշվել ն ճիշտ ուղղություն

տալ այդ պայքարին:Հայկականսղնախների կազմակերպումը, հայ-վրացականեւ հայ-ռուսականռազմա-

քաղաքական դաշինքի գաղափարը,որի ոգեշնչողներիցու ակտիվ կենսագործողներից մեկն էր նա, դրա վառ ապացույցն էՑ:

Եսայի Վասան Ջալալյանցի երկը առաջին անգամ տպագրվել է 1839 թ. Շուշիում «Պատմութիւնկամ Յիշատակինչ ինչ անցից՝ դիպելոց յաշխարհին Աղուանից,համառօտագրեալ, ի Սրբազնակա-

ԿաթողիկոսէնԱղուանիցի Տէր ԵսայեացՎասան Ջալալեանց. ի թուականինհայոց ՌՃԿ(1160),իսկ ի թուականիՏեառն մերոյ փրկչին Յիսուսի 1711» վեռնագրով,որի նախաձեռնողը տար

Բաղդասար

մետրոպոլիտնէր, բայց, Րաֆֆու գնահատմամբ` «սաստիկ համառոտած եւ անխնա կերպովկրճատած»: «Մենք այժմ ավելորդ ենք համարումբացատրել, թե ի՞նչնպատակով է կատարելհանգուցյալ

մետրոպոլիտըայդ գրականության սպանությունը,-շարունակել է Րաֆֆին,- միայն այսքանը կասենք, որ Եսայիկաթողիկոսի պատ-

մության իսկականըշատ ընդարձակէ եղել, ինչպես երեւում է այդ մեր ձեռքը հասած մի գրչագիր օրինակից,որը դժբախտաբար կիսով չափ փտածէ: Ցանկալիկլիներ, որ գտնվերայդ

աշխատության

առատ

նյութ կտար մեր նոր պատմությանը»"":

Երկրորդ անգամ այն տպագրվեց 1868թ. Երուսաղեմում «Պատմութիւն համառօտ Աղուանից երկրի» վերնագրով Ղերուբնա Եդեսացու

«Թուղթ Աբգարու թագաւորիհայոց, եւ քարոզութիւնքսրբոյն

Թադեի առաքելոյ» գրքի մեջ": Այն 1876 թ. տպագրվել է նաեւ ֆրանսերեն` քո

Հանձին Եսայի Հասան

դա

|Թ օՅնհօկեօտ ԲՏտՅլ Ւ/ԹՏտոո Օօհլռիուտ,

Շօվ. Է 1. Տե

քԵ,

1876:

ՒՍՏԼՕ1/6 մ,

ոմ.

քո

ՃցհճնՁոճ

ԿԼ. 8/օՏՏ6ե

Ռուսերեն տպագրություննիրականացվել է

Խորհրդային ԱդրբեջանումտխրահռչակԶիա Բունյաթովի կողմից, 1989 թվականին", այսինքն` Արցախյանշարժմանայն ամենաեռուն

շրջանում, երբ պայքարը հիմնականումընթանումէր օրենսդրական հունով: Ստորն ակտերի ընդունման ն գաղափարաքարոզչական դեռ անդրադառնալուենք այդ հրատարակությանըն այնտեղ տեղ գտած խեղաթյուրումներիու կոպիտ միջամտություններիփաստին: Եսայի կաթողիկոսի երկի երրորդ հայերեն հրատարակությունը Բագրատ Ուլուբաբյանինն է, ով գրքույկի առաջաբանումկանգ է առել ադրբեջանական խեղաթյուրումների վրա ու բացահայտել դրանցհակագիտականու հակահայկականէությունը: հետո Եսայի ՀաԹվում է, թե այսքան հրատարակություններից սան Ջալալյանի երկի վերահրատարակումն այլես հրատապ չէ: Այ-

նինչ, հենց ներկայումսէ անհրաժեշտ գլուխ բերել վերահրատարակումը, քանզի մեր հակառակորդներիկողմից հերթական,հուսանք փորձն է ձեռնարկվում ոչ միայն խեղաթյուրել ու դատապարտված նենգափոխելմեր մշակույթի հազվագյուտ արժեքներից մեկը, այլ նան սեփականացնել,այդ եղանակովայն ծառայեցնելով քաղաքական կեղտոտ նպատակներովի̀նչ որ կերպ արդարացնելիրենց ապօրինի գոյությունը ուրիշի, տվյալ դեպքում` հայ ժողովրդի պատմական հայրենիքում:Այս առումով` բնագրի օտարալեզու հրատարակումըկարող է մերկացնելադրբեջանցիզեղծարարներիկեղծիքը ն

նպաստելմեր պատմականերկի ճիշտ ու օբյեկտիվ ընկալմանը:

Այսպես,համացանցային կայքէջումզետեղվածԵսայիկաթողիկո-

Սրբազան Սինոդին ն վերացնել Աղվանիցկաթողիկոսությունը:Այս

սի երկի էլեկտրոնայինտարբերակի,որն իբր 1989թ. հրատարակու-

ահավոր կեղծիքը 18-րդ դարում հակաթոռների գործունեության

է, Տ.Ի. Տեր-Գրիգորյանին թյան վերարտադրությունն վերագրվող«Եսայի, Աղվանիցկաթողիկոս»հոդվածումնշվում է. «Ռուսերենթարգ-

աշխուժացման նենգափոխումն է միջէթնիկական բախման, մինչանգամ հայտնի է, որ նման բան լինել չի կադեռ դպրոցականներին

մանությունում մեր կողմից բաց

թողնվել ն չեն թարգմանվելայն հատվածները,որոնք կրոնականբնույթ են կրել ն անմիջականկապ

րող,

չեն ունեցել նկարագրվող իրադարձությունների հետ»,

պարդյուն փորձում են հրամցնել զիաբունյաթովականները,չի

նում այդ

են

բայց

իրակա-

պատրվակիտակ անխնաջնջված է այն ամենը,ինչ կարող

հասքանզի «Աղվանից»տեղանունըզուտ աշխարհագրական

կացություն է ե երբեք էլ էթնիկականիմաստ, առավել ես այն, ինչ աար-

տահայտել, այն պարզ պատճառով,որ նախ, Աղվանքըվերացել է 8-

է հիշեցնել հայկականիմասին: Կամայականորեն բնագրերըաղճա-

րդ

տելու զիաբունյաթովյան տնայնագործական մեթոդներինբազմիցս

տարածաշրջանիժողովուրդների մեջ

անդրադարձելու քննադատելեն հայ գիտնականները,ուստի անիմաստ է վերստինարծարծելայդ թեման»: Պարզապես,մնում է փաստել, որ մեր հակառակորդների նենգամիտխարդավանքները նախա-

տերաբեմից:Իսկ ընդամենը18-րդ դարի երկրորդ կեսին հայտնված

են

են

Ադրբեջանցի «հրատարակիչները»ոչ պատահականորենբաց թողել նան Եսայի Գասան Ջալալյանցիառաջաբանը,որը կարող

էր պայթեցնելմեր հակառակորդների ստի

ՎատահամբավԶ.

ու

կեղծիքի փուչիկը:

Բունյաթովը«Առաջաբանում»Եսայի Հասան Ջալալյանիններկայացրելէ իբրեւ «ալբանական» նշանավորՄիհրանյան տոհմիժառանգ:Այս իսկ հոդվածի սկզբում մենք տեսանք,

թե որտեղից են

սերում Վասան Ջալալյանները:Զիաբունյաթովյան հակագիտական«կոնցեպցիան» նպատակաուղղվածէ Ղարաբաղում հայ բնակչությանգոյությունըժխտելուն ն միայն Թուրքմենչա-

յի համաձայնագրով այն պայմանավորելուն: Նույն «Առաջաբանում» ճարպիկ ձեռնածություններով վա՛յ-ա-

կադեմիկոսըփորձել է ընթերցողինհավատացնել, որ Աղվանիցկաթողիկոսությունըոչ մի կապ չի ունեցել էջմիածնիկաթողիկոսու-

թյան հետ, դեռ ավելին` իբր անհաշտ պայքար ու հակամարտություն է ընթացելնրանցմիջն, իբր էջմիածնինհաջողվելէ կաշառել

այդ

երկրում ապրող տասնյակ ցեղերը ձուլվել ն

են

վերացել պատմությանթա-

քոչվորների ժառանգ «ակադեմիկը» փորձում է իր ցեղակիցներին

ներկայացնել որպես տեղաբնիկներ...

տեսվածեն

անտեղյակընթերցողներիհամար,որպիսիքշատ կարող պատահել համացանցիցօգտվողներիմեջ:

դարում, իսկ

Իհարկե, գռեհիկ միջամտությունների շարքը

ու

նենգափոխումների

երկար է, դրանք անզեն աչքերով էլ երենումեն բնագրի հետ

համեմատելիս,ուստի բավարարվենքնշվածով ն հուսանք, որ սույն հրատարակությունըհամեմատություններ անելու

ն

իրական պատ-

կերացում կազմելու հնարավորությունկտա: Աշխարհաբար թարգմանությունը կատարվել է բանասիրական

գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր արցախցի էդուարդ Սամսոնի հրատարակությունից:Այս Մկրտչյանիկողմից, 1868թ. Երուսաղեմի ե

Բ.

Ուլուբաբյանի հրատարակություններիտեքստերի համեմա-

տությունը

ցույց

է

տվել,

որ

վերջինիս կողմից կատարվել է

ազատ

թարգմանություն: Սույն թարգմանության համար հիմնական սկզբունք է ընտրված բնագրին հոգեհարազատ մնալը: Ծանոթագրություններ կազմելիս մեծամասամբ հիմք ենք ընդունել նախորդհրատարակություններիծանոթագրությունները, բայց մեր հերթին ավե-

լացրել կամ սրբագրել ենք այն ամենը, ինչ որ կարնոր ենք րել ն թելադրվածէ եղել գիտության նոր նվաճումներից: Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ

«Վամառոտ

համա-

պատմությու-

նը» ավարտվում է Կախեթի խանի կողմից Տփխիսի գրավումով(1723թ. մայիս), իսկ դրան հաջորդած իրադարձությունները ոչ պակասկարեւորեն եղել, նպատակահարմար գտանք գրքի հավել-

վածում

Եսայի Վասան Ջալալյանց կաթողիկոսինամակները՝ հասցեագրվածՌուսացարքունիքին, տարբեր պաշտոնյաների,ատալ

ատագրականպայքարի մասնակիցներին, հոգնոր հայրերին, ո-

րոնը կամբողջացնենընթերցողիպատկերացումները Գանձասարի

ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ

կաթողիկոսի1724-1726 թվականներիգործունեության ն հայացքների մասին: Դրանովփաստորենկկլրացվի մինչն չն հ հայրապետի ետի մ մահը(1828թ.) ընկած ժամանակագրական բացը: Մյուս կողմից, այդ արխիվայինվավերագրերը,որոնք տարբեր ժամանակներում հրապարակվել են զանազան ժողովածուներումու աշխատություննե-

րում,

կպատասխանեն մեր հակառակորդների զեղծարարությամբ

հարուցված բազում հարցերի: Հետազոտողների կողմից բարձր են արժանացել ոչ միայն գնահատականի Եսայի կաթողիկոսի տարեգրությունը, այլ նան Ռուսաստան ն իր գործակիցներին հասու ցեագրվածնամակներն դիմումները,որոնք այն ժամանակվա իրա-

դարձություններիուսումնասիրման համար առավել արժեքավոր սկզբնաղբյուրեն, ինչը նս դրանցվերահրատարակումը այժմեական է դարձնում: Վարկէ նկատի ունենալ նան այն հանգամանքը, որ թեն

ռուսերեն թարգմանությունները երբեմն տալիս են բնագրերիլոկ ընդհանուրիմաստը, բայց դրանք կարնոր են, քանզի հենց դրանցով էլ առաջնորդվելեն հասցեատերերը, հետեւաբարայդ թարգ-

մանությունները ստացել են պաշտոնականփաստաթղթերի ուժ: Որոշ թարգմանություններ չունեն իրենց հայերենբնագրերըն դար-

ձել

ՀԱՄԱՌՕՏ

ԵՐԿՐԻ

ՑՕՐԻՆԵԱԼ

ԱՂՈՒ ԱՆԻՑ

|

Ի Տ. ԵՍԱՅԻ

ԱՂՈՒԱՆԻՑ

ՀԱՍԱՆ

ՋԱԼԱԼԵԱՆՑ

|

|

Ի ՏՊԱՐԱՆԻ

ԱՌԱՔԵԼԱԿԱՆ ԱԹՈՌՈՅ

ՅԱԿՈՎԲԵԱՆՑ

ՑԵՐՈՒՍԱՂԷՄ

ՌՑ ԺԷ

են

արխիվային բացառիկություններ, ուստի վավերագրերը, նմանատիպժողովածուների օրինակով, տպագրում ենք

տարբեր

համարներիտակ:

Երախտագիտություն ենք հայտնում Հասան Ջալալյանների ժառանգորդՄելս Թնոսյանին՝Գրաբարի նյութը տրամադրելու

համար:

ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԷ

Ս.

ՆԵՐԱԾՈՒԹԻՒՆ

որոյ անուն թերեւս գտանիցիի գաւազանաԵսայի կաթողիկոս, գիրս կաթողիկոսացտանն Աղուանից,այլ մեք ի ձեռն առաջիկայ եթ ծանօթանամքանուան նորին, էր՝ որպէս յայերկասիրութեանս տէ, ի հնագոյն յերեւելի Ա յիշխանազուն տոհմէն Վասան Ջալալեանց, որոց կենցաղ ն գործք նշանաւորք` ունին զփառաւոր տեղի

Ի ՔԱՀԱՆԱՅԱՊԵՏՈՒԹԵԱՆ

Տ.Տ.

ԳԷՈՐԳԱՅ

ԱՍՏՈՒԱԾԸՆՏԻՐ ՎԵՀԱՓԱՌ

ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԻ

ԱՄԵՆԱՅՆ Տ.Տ. ՆՒ

ՀԱՅՈՑ

ՀՐԱՄԱՆԱԻ

ԱՐՔՈԱՈՊՈԱՅԸ

ԵՍ

Ն

Ս. ԵՐՈՒՍԱՂԷՄԱՑ

ՊԱՏՐԻԱՐՔԻ

ԵՒ Ի ՊԱՏՐԻԱՐՔՈՒԹԵԱՆ

ԴՆՈՒՊՕԼՍՈՅ

ոթն ՂՈՍԻ ՍՐԲԱԶԱՆ .Ծ.

ԱՐՔԵՊԻՍԿՈՊՈՍԻ

յազգային պատմութեանս:Նստաւ սա յԱթոռնՄետրապօլտութեան Գանձասարայ,(որոյ գահակալքկոչէին կաթողիկոսԱղուանից,)յառաջնումքառորդիութեւտասներորդդարու. սակայնչունիմք ի ձեռին կարեւոր ն ստոյգ ծանօթութիւնսզվարուց իւրոց ն զկենաց. այլ այս ճշմարիտ է` զի ընդ այլոց նախորդացնիւրոց համեմատեալ ն զսա, գտանեմքըստ բաւականինտեղեակ ազգային դպրութեան սէր ազնախանձաւորգործոց բարեաց, մանաւանդ եթէ վառեալ ի գին իւրոյ, զգուշաւոր ն փոյթ ի զարթուցանելի համազգայինսնզոնախնեաց գի արիութեանն զյիշատակքաջագործութեանց ն զզինն եկեղեցւոյնիւրեանց ազգայւորութեանցն`որ ընդդէմթշնամեաց

նութեան:

Այսոքիկթափառանցիիմն նշմարինի հակիրճտեսութեանանդ իւրում. որ զոր տայ մեզ պատմագիրսյառաջիկայերկասիրութեան ն նախնի ոճոյ կանոնաւոր ի դասական գտանի թէպէտվերջացեալ ն ն դպրութեանմերոյ, ուրեք ստորինյոյժ յասացուածսիւր ի բացատրութիւնսիմաստից,մինչեւ գաւառականբառս ն օտարազգիս եւս առնուլ ի կիր. սակայնկարեւորութիւննզոր տամք աշխատութեան առնս` են պատմականտեսութիւնք անցից վերջին` դարուս, ն ն որ գործեցանի մէջ Պարսից ն աշխարհինՎրաց Աղուանից, յարաբերութիւնքնոր ընդ ազգային պատմութեանսեն, որք ն ձգին մինչեւ ցամն Տեառն 1723: Առաջինանգամ տպեալ է մատեանս ի Շուշի քաղաքի, յամի 1839, հրամանաւ ն ծախիւք Բաղդասարայ Հասան Ջալալեանց՝ ն ԱսպետիՄետրապծլտին վիճակաւորԱռաջնորԱրքեպիսկոպոսի դի Ղարապաղու նայլոց:

ՑԱՌԱԶԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ

Ոմանքյառաջին` մանաւանդթէյոլովք ի նախկինկորովամիտիմաստուն ն քաջ նա ն ի սուրբ արանց յառաջ բերեալ իւրաքանչիւր դարուց ն ժամանակաց զեղեալ եղեալ իրաց պատմութիւնսհոգեւորաց ն մարմնաւորաց, շարադրեալթողին ինքեանցառյապայս եկելոց ի յիշատակն ի զգուշութիւն: Որոց զանուանս նոցին ոմանց արանց լուեալ մեր շարագրեցաք աստ սակս պատճառացերկուց: Նախ՝ զի դիտաւորութիւն բանիս առ պատմութիւնսներկայիսէ` յորում եմքս. որոյ նիւթ բանից ն շարադրութիւնբառից ի նոցին ուսեալ գոլով գրոց, մի լիցուք ապերախտնոցին երախտեացա̀րտա-

թողլով զանուանս արանցներախտաւորաց: Եւ երկրորդ`ի նոցանէ թէպէտոմանք ի յազգէ Հրէից էին ն ի հեթանոսաց,ն ոմանք քոյ

քրիստոնէից`այսինքն Յունաց, Ասորւոցն Լատինաց,ն այլք ի մերս Հայոց ազգէ. սակայն բանք ն վիպասանութիւնք նոցա ոչ է թարց շնորհաց ամենազօրՀոգւոյն սրբոյ Աստուծոյ.որոյ այսօր՝ տօնախմբութիւնս է ի գլուխ յոբելեանի պենտեկոստէիս: Ընդ ոյայլազգ

րոց ն ես յուսամ

ընդունել կաթիլ մի յառատ պարգեւացայնմ պարգեւատուի`որ ոչ զՀրեայսն զհեթանոսսխտրէ, ն ոչ զեթովպացիս որոշէ, ն ոչ ի դաւանողացիւրոց արժանաւորաց ն յանարժանից խորշի. որպէս զի շնորհիւ նորինյաւարտ հասիցտկարմտօք սկսե-

լոյ

տրակիս:

Արդ` որպէս վերագոյնդխոստացայզանուանս առաջնոցն,են այսոքիկ: Նախ` Ափրիկանոս,Յեսով, Հեքեսիպոս,ն

Յովսեպոս

Հրեայք. ն Նսննոս կրօնաւոր,Եւսեբիոս,ն Զովսիմոս,Փաստոս Բիւզանդ, ն Զենոբ յունաց. Սոկրատ,ն Թէոդորիտոս, Յովհաննէս` Ճեպելու, ն Թէոդորա,ՅովհաննէսԱսիացի.ն Կորայ իմաստուն, Յակովբ Ոուրհայեցի: Դիոսնեսիոս սարկաւագ,ն Իգնատիոսեպիսկոպոս Անտիոքայ, ն Սլիւայ երէց, Յովհաննէս ի Քեսնոյ. Դիոնէսիոս Սալիպայորդի, ն ՄիխայէլպատրիարքԱսորւոց:

Իսկ

ի մէնջ ն յազգէս Հայոց` կորովին Ագաթանգեղոս,ն այրն Աս-

ա

ու

Փարպեցի,

Խորենացի, Եղիշէ

վարդապետ,

սուրբ

Թովմա ՎարդապետԱրծրունի, ն

նի, ՅովհաննէսկաթողիկոսՀայոց,

ն

ն

Ղազար

Շապուհ Բարգրատու-

ՄովսէսԱղուանիցպատմագիր

Կաղանկատուացի,ՈւխտանէսեպիսկոպոսՈւրհայու, Ստեփաննոս վարդապետ Ասողնիկ, Առիստակէս վարդապետ Լաստիվերտցի, Մատթէոսվանաց երեց Ուռհայու, Սամուէլ քահանայ կաթուղիկէին Անւոյ, ՎանականվարդապետՏաւուշոյ,

ն

Կիրակոս վարդապետ ն

Վարդան նորին աշակերտք: Ապա հուսկ վերջին ն հուպ ի յետինքս Առաքել վարդապետԴաւրիժեցի, որ ունի պատմութիւնս ամաց իբրեւ վաթսուն ն հնգից. սկսեալ իռ-ծ թուէն մինչեւ իռ-ճժ'ե թիւն

հա-

ի մեջ մեր ն կամ սեալ դադար: Արդ` եթէ գոն այլ ինչ պատմճութիւնք այլ ազգաց,

զոր

թողաք

իգիրս սոցին

զայն ի գիտունս նոցին, ն

մեր գտաք:

եւ արդ՝

զայս

միայն յիշեցաք

|

արանց ոմանք, սկսան որ առաւել յիշ եցելոց ցար

Մնի նախկին մարդոյն ե ժամանակս, դամայչ ոճով իմն անցանելովընդ աի նինչ անաւոլ տեալ մինչեւ ի յինքեանցիսկ կեանս: Իսկ դարուց ր ի սքանչելի արանց ի ՆԱԳ» ր զբանսիւրեանց, այսպէսիրաց ինչ եղելոց մեծամեծաց ն փոքունց, աստ

Նո

Ա-

հմտագոյնքնէին, ի Ստեղծողէնզարարա

ն աւար-

լ նդ

ն

ոմանք

ն

քաջազօր

`

ն

թագաւորաց

ն

ԴՆ

ն

ն այլ եւս ւատոյս

ի բռնակալացարանց ն ի

գոռոզաց

տիրողաց, ն ընդ հա-

Քրիստոսի ն եկեղեցւոյ նորին մրցողաց, Ա հերձուածողաց

ամբարշտաց, ն նեղութեանց ժամանակաց:Նաեւ խաղաղարար ն բարեպաշտ թագաւորաց

ն

իշխանաց, աշխարհի շինութեանց,

ն թշնամեացյաղթութեանց. եւս եկեղեցւոց բարեկարգութեանց

րայարեալ են

ընդ պատմութիւնսզանազանսն

ժանիս լսելեաց, առ

ի խրատ ն

ն

հասուցեալ են

յօգուտ

ն

մինչ

առ

ն

շա-

ար-

հիացուցանօղս

իւրաքանչիւր ժամանակս

ի զգաստութիւնյետագայիցս: Որպէս զի

բարեաց արանց նախանձաւորքն

ընդ բարիսն գովեսցին,

ն

չարքն

արհամարհեալքնընդ նախկին չարեացն արհամարհեալք արտաքսեսցին: Այլ արդ` եղբարք իմ սիրեցեալք ի տէր, քանզի նոքա ի ժան

մանակս տէրութեան քրիստոնէից թագաւորաց

Այլ դուք որով եղանակաւն կամիք ընտրեցէք.բաց ի մեզ եհաս

կատարեցաւհրաման Տեառն մերոյ ն Փրկչին` թէ ն տարադէպէ ինքեան, եթէ` «Վարիցզհովիւն

ն

իշխանաց բան րեպաշտից գոլով, կամ թէ ընդ իշխանութեամբ այլազգեաց բռնաւորացանկեալ, որք թէպէտ թշնամիք օրինաց են, այլ կամին շինութիւն ն խաղաղութիւն աշխարհի ն յոլովութիւն ռամկաց վասն օգտի իւրեանց, այնքան աղէտս ն կսկիծ ն տառաեն

ի պատմութիւնս իւրեանց,

որ ն քաջայայտ

երկոքումբք ձեռօք հարկանել զգլուխս, ն վա՛շ կարդալ զկորստեամբքմերովք, որ ոչ միայն ի թագաւորաց մերոց ն յիշխանացզրկեցաք, այլ ն յայլազգի գոռոզաց ն ի բռնակալաց,որ

ակամայ կամօք հաճեալ ն հնազանդեալէաք ընդ տէրութեամբ նոցին (մնալ) բազում ժամանակս: Ռրք թէպէտ հակառակ էին ե-

կեղեցւոյ

ն

օրինաց

այլ

ոտիւք ն ձեռօք,

ն ոչ

ուստեքէ լինի փրկութիւն:Քանզի

ն

ն ես

թէ ի նորումս սուրբ հարքն որքան ողբք

վասնմեր`

ն

իւրեանց: Վասն

ն ոչ

որոյ

ոչ

սանեմ

| |

| |

զպաշտօծնեայս եկեղեցւոյ, ն քան զուսումնակիցս իմ ն ընկերս ըստ ժամանակիս, մանաւանդ թէ մեղօք զառածեալ նօք զբաղեալս. սակայն հայիմ ի քաջսն

ն

թշուառական կե-

ն

ի գիտունսն քանզիս, զիլ-

ռեալ յայսմ ամենայնէ անփոյթառնեն,

ն

կալ այսմ անտանելի աղետիս,

յուսացեալ յամենազօր աջ

Տեառն

ն

այլ

հարկանելոյ սրտիս ոչ

յառատաձիրպարգեւս: Հոգւոյն`

որ

խլից լսել

տայ,

տին սրբոյ, |

ն

ի

ցումն նոցա նոցին:

Գրիգորի, ն ամենայն սրբոց րողութիւն իմ` րոյ: Վասն որոյ

ն

եղբարց սրբանու էրից, արկի զանձն

այլ

ըստ

հայցեմ

բնութեան. զի

ն ժտեմ

ն

խոնարհաբարզիջանել ն

ն

ըստ աշա-

մի քամահելով ն

ձեր կարեկից ն բնութենակիցմեզ

ի գիրս աստուածայինսի յոլով տեղիս մարդա-

սիրութեամբնիւրով իրք նուաստ ն

թէի կաձե-

ի սէր սրբասէր ն հեզաբարոյ եղբայրութեան

պռստելով զանց առնել, գոլով

ւելն

հա-

անողին զմեզ բազմերախտհօրն մերոյ մեծին՝

լոյս

կերտացնՏեառն, մանաւանդթէ աղօթիւք օգնել,

զգոյ

տո-

մերց խօսել, ե արժանաւոր աղօթիւք Տիրուհւոյ Կուսին, ն Կարապե-

ն ամենայնիրօք չարեօք, պղծագործութեամբ, թերեւս արժանն տա-

ի տեղի հատուցման,որ շեղելոց զգործսն քննէ, ն զչգոյն իբրեւ կոչէ. նմա միայնոյէ գիտելի, ն կարողէ հատուցանել զհատու-

ն աե-

յոյժ տկար ն անիմաստ ն յոռի քան զամենայն մանկունս ն

իմ ի հոգս գործոյս այսորիկ մտատանջի, վստահացեալոչ

րաւ

ժա-

կարեմ տալ

յաւէտ արժանիեմք` զոր կրեմքս, ն եթէ չափուց իւրեանցլրյաղագս մանն՝ որ անցեալէինքան զչափ բնութեանսմարդկանօրէնսդրին

իւրեանց յափշտակութեամբ,զրկողութեամբ,կաշառառութեամբ,

ն սուգ

լռութեան. թէպէտհայիմ ն չափեմ զկարողութիւն անձին իմոյ,

չաց:

ն

մեզ.

այսպէս

ասացեալ ն գրեալ են, զայն նախագիտութեամբվասն այսր

մանակիսէ,

ոչ

Զնոսին եւս եբարձ տէր Աստուած մեր յերեսացիւրոց ի մէնջ. ն եթէվասն անկշռելին անչափելիե անհամարմեղացմերոց էր որում

որ

զոր

իսպառ դիմամարտէին:եւ թէպէտ կեղեքէին, ն կողոպտէինզկեանս մեր, այլ ապահով ն խաղաղ եւս պահէինզմեզ յարտաքին ն յօտար թշնամեաց ն յաւարսրբոց,

ն

ի մեջ կոհակացեալ ալեաց ծովուն տարաբերի

րեւ նաւաբեկ ոք

գիտեմ` թէ ի հնումն

իսկ է ձե-

ն

Այսպէսեղեւ

ցրուեսցի հօտն»:

յօտարահաւատն յայլակրօն տերանց եւս մեկուսացաք. ն եղաք իբ-

րում իմաստութեան: Ապա ո՞րչափ ն քանի՞ցս ն քանի՞պատիկ պարտիմք մեք ողբալ ն հառաչել ն աւաղել զողորմելի կեանս

մեր.

ն

զի յընտանի հաւատակից հովուաց վաղ ուրեմն էաք զրկեալք, այժմ

պանս, ն աղաղակ, ն ամբաստանութիւնստրտնջանօք հանդերձ

գրեալ

ն

առաւել յարգին գովի` քան զառա-

զմեծամեծս:

ՀԱՄԱՌՕՏ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ

Եվ վասնխօրանինվկայութեանսպասու այծեայս եւս նուիրեցին ընծայաբերքն,ն Տէրն իսկ գովեացզլումայս այրւոյն, ն գունակ նմին ն ես

աղերսեմընդունել ձեզ զտրակս զայս իբրեւ զնոյն,

որ

ԱՂՈՒԱՆԻՑ ԵՐԿՐԻ

իբրեւ ի

ԳԼՈՒԽ Ա.

մէջ գիշերի թանձրամածխաւարեալ վերջացեալ ժամանակիսհա-

ԸՆԴ

զիւ թէ այսքանս ընձեռել կարացաք ապագայից ընթերցասէրեղբարցդ,

ի փառս Հօր ն Որդւոյ ն

սրբոյ

Հոգւոյն, ն ի յօգուտ

որ են

կրօ-

նիւք Մահմետականի,յորում տիրէին բռնակալութեամբսկսեալ ի

լսօղացդ:

Կովկասայինլեռնէ, ն ի յեզերաց կասպիականծովուն, (որ երկաթի '

Ն.Ծ.

Աստուծոյ Կաթողիկոս ԱղուանիցՏ̀եր Եսայի Հասան Ջալալեանց:

ժամանակս թագաւորութեանազգին Պարսից`

| լ

դուռն կոչի,) մինչեւ ի Մազանդարանն Աստարապատ.ն անտիսահմանօքն Յոզպեկու հատեալ ի Խորասան,

ն

ի Ղանտահարբերդ,

ն

անտիձգեալ յեզր ծովուն Վնդկացի Բանտարքաղաք ն այսր ի Շիրազ ն միջոցաւ երկրաւ հասեալ մինչեւ ի Բաբելոն (այսինքն` Պաղտադ.) անդէն ն

հատեալ սահմանօք նասեալ մինչեւ ի Գամա-

այսր

ի ծովն Վանայ.յորմէ ն սահմանօքն Մարաց հասեալ ի խոյ ն ի Սալմաստ. ն Նախջաւանաւ հատեալ ի յերասխ գետ, ն անտի Սատան ն

հաթիւ Կաղզուանաւ ն Կողբաւ անցեալ ի գետն Ախուրեան` որ կոչի

Արփայչայի: Եւ անտի անցեալ Ղայղուլի անուամբ նահանգիւ |

սահմանս

ն |

ՎրացիՏփխիս քաղաք

թումանօք: Եւ

ապա

ն

ի Կախէթ` իւրովք

բոլոր

ն

ի

թեմիւք

հատանի ի լեառն Կովկասու, դարձեալ ի նոյն

ամուրն Վունարակերտ,(այսինքն` Դարբանդ,) ն ի տեղի կայից

գլ-

խաւորի լեռնորդացնզոր Շամխալն անուանեն, ն անուն

նո-

տեղւոյ

րին Թարխու կոչեցեալ: Արդ՝ ի յայս միջոցի ծոցոյ երկրիս արեւելեայց խառն ընդ հարաւ ն ընդ հիւսիս կողմանս Եւրոպիոյ` տիրեալ էին ազգն Պարսից յ

Ղզըլպաշն կոչիւր, ունելով

որ

զաթոռ

ն

զգահ

արքայութեան իւրեանց զամենահռչակ արքայանիստ մայրաքաղաքն Շոշ, (այսինքն է Ասպահան.ն անդ կալով թագաւորացն` տի`

րեն ն իշխենվիճակեալիւրոց հնազանդելոցազգացն ձգեալ

յաջ ն

յահեակ զթեւս իշխանութեանիւրեանց: Այլ արդ` աստոնօր տարակուսիմք սակս նախնի ցեղապետութեանց` թէ յորմէ ազգէ ե ծննդոց սերեցանսոքա թագաւորազունք, ն կամ յորմէ հետէ յառաջացեալքեղեն. քանզի սրբազան հայրն մեր

ՅՑ

Մովսէսքերթողն հաւաստէ մեզ այսպէս, եթէ «Արշակքաջ պարթեւն վանեալ զՄակեդոնացիսնզ̀դայեակորդիսնԱղէքսանդրի, որ ամս

լաւան ն խզիլասլան որդիք սորա` որ ի միասին տիրեցին աշխար-

հաց.

Հայս առաքէ»: եւ այսպէսի միոյ ցեղէ եղեալք երկուց ազգաց Պարսից ն Հայոց թագաւորք պարթեւքն` մինչեւ ի ժամանակսՍասանականին ԱրտաշրիսպանանելոյզԱրտաւան արքայ Արշակունի.ն ինքն կորզեալզթագաւորութիւննՊարսից.ն ազգաց տիրեացմինչեւ յերեւումն Մահմետի,որ զկնի երեսուն կամ աւելի ն պակաս ամի տիրելոյն իւրեանց,սպանին զՅազկերտարքայ Պարսից,ն տիրեցին նոցինիշխանութեան. ոմն Մահմուտ անուն յորմէ տիրապետեալ

բռնացեալի Բահլ, ն անտիմինչեւ ի Խորասան. ն ապա փոխանակելով զմիմեանս յառաջացեալ առին զ3ռէ: Իսկ որդի Մահմուտին Մասխուտանուն ի Հռէոյ էառ զՆշապուր, զխազուին,զԱսպահան,ն

զամենայնտունն ԱրազունեզՔրտաստան.(այս ըստ սրբոյ վարդապետինՎարդանայ):Եւ ապա ասէ զսոցանէ` որդի զհայր փոխանակելով յերկար ժամանակսնստան ի Խազուին,որոց անուանքեն այսոքիկ, Աբու-ալի,Տաւութ, Զաղրպէկ,Ապու-թալիպ, Տօղրիլպէկ, որ

զօրացեալ ի Խալիփայէն,ն առեալ զհրաման ն անուն սուլդանութեան, ընդարձակեաց զսահմանն իւր սկսեալի Խորասանայն̀ զա-

մենայն երկիրնՊարսից: Զսա

փոխանորդէ Արփասլանեղբօրորդի իւր, ն զկնի նորա Մէլիք ապա Մահմուտ սուլդան, ն յետ նորա Բաքարուխ. ն որդի Մահմուտ սուլդանին եհարզԲաքարուխն, ն ինքն սուլդանացաւ: Եւ զկնի Մահմուտի որդի նորա. ն Սանճարսուլդան ոմն սպանանէ զնա ն առնու զիշխանութիւնն. ն ապա Տաւութ որդի նորա. ն զկնի Տողրիլ. ն յետ նորա Մախսուտ.ն ապա միւս Տօղրիլ. զկնի որոյ Ալփասլան,որ էառ զԱնիքաղաք մինչեւ ի Վրացտուն, որն պատուեալ ի Խալիփայէնիւրեանց:Եւ այս Ալփասլան փոխեաց այլվի Տօղրիլ. ն ապա Շահի արմէն, Ա զկնի Ելտկուղ.զկնի որոյ Փահշահ կոչեցեալ.ն

ն այս

հասանի մինչեւ ի ուիզ թիւս հայոց: Յայսմ միջոցի ոչ գտաք զորպէսն, բայց սոյն վարդապետասէ, թէ ի ոհդւ թուին եկն Թաթարն, ն ի խորասանու փախոյց զորդիս խորազմ շահին: Իսկ

վաթսունն կամ աւելի կալեալ ունէին զթագաւորութիւննՊարսից, հր ն զեղբայրն իւր Վաղարշակերկրորդիւր կարգեալ`թագաւոր ի

Թաթարին`ն փախուցանելզ. Ջալալատին սուլդանն ի խորասանայ,ն յառաջ խաղալն առ մեզ, ն յաղթելն ն տիրելն ամենայն երկրի, ն վիճակելովելանելն ն առնուլն զտիեզերս, ն պէս պէս գալուստ

,

շարութիւնք ւելից

ն

գործք նոցին զոր անցուցին ընդ ամենայնազգս արեարեւմտից,հիւսիսոյ ն հարաւոյ, զայս ամենայն ուսուցանեն ն

մի ըստ միոջէ Վանական,Կիրակոս,ն սոյն Վարդան վարդապետքն պատմագիրք,որք ն հասուցանենմինչեւ ի շժւե թիւս զպատմութիւն

բռնակալութեանսոցա. ն զկնի ոչ գտաք զորքանութիւն ամաց իշխանութեանսոցա. ն կամ թէ որով եղանակաւ բարձան, ն ով ոք էր

հալածեաց ն չքացոյց զնոսա յաշխարհէս մերմէ. ն կամո՛յք էին որք տիրեցին ն բռնակալեցաներկրին Պարսից. մինչեւ ասի ի պ-լե թուին գալն Թամուրլանկին,որ ն նա գազանաբար եկեր ն մանրեաց, ն զմնացորդսնառ ոտն եհար ըստ տեսլեանն. ն զամենայն որ

տիեզերս ի հարկի կացոյց, սկսեալ ի Սմրղանտայմինչեւ ցՍամարիա ն ցԵգիպտոս, ժամս ութ ն տասն մաշելով ի սուր զամենայնհա-

սակ, ն քայքայելովզեկեղեցիսուր եհաս գնացք ոտիցն, որոյ զիանդամանս չարագործութեաննպատմէ քեզ Թովմա վարդապետԱրծ-

րունի: Եւ զկնի սորին գալ ՂարայՅուսուփ չարին ասէ ի պծւեթուին, ն կերպակերպչարիք նորին. զկնի որոյ ի պւհ թուին Շահռուխ ոմն

կրկնաչարագոյնքան զնա երեւեալ, ե ապա Ջաղաթայն:Յետ ասորիկ Ջհան շահն ազգաւ Թուրք, որ թագաւորակերպտիրեալ բոլոր երկրին Պարսից ի պձւը թուին. ն զսա փոխանորդէԵաղուբ փատ-

շահ որդի իւր. ի ջլ-ը թուին հայոց:

Այս Եաղուբ թագաւոր յացոյց որ

ինքեան ի

քոյր

նստէրի Դաւրէժ շահաստանի,փեսաիւր զշեխ Վայտարն,որ էր որդի Շէխսեփուն որ

նստէրնյԱրտաւիլ Այս շէխ եղելոց սկիզբն ն ազգնն քաղաքի:

որ-

պիսութիւնն ոչ գտաք ուրեք թէ ո՛, կամ յորմէ ցեղէ յառաջացեալ բնակեցանաստ: Այս շէխ Վայտարինծնանիորդի մի զոր անուանեն Իսմայէլ, ն վասն ոչ ունելոյ զաւակ Եաղուբ թագաւորին,վասն որոյ շէխն ն կինն իւր խորհեցանհնարիւք իմն սպանանելզեաղուբն, զի ինքեանցն

որդւոյ

իւրեանց մնասցէժառանգթագաւորութեան.որ

ն

արարինիսկ: Քանզի կոչեցին զնա ի պատճառս պատւոյ, ն պատրաստեցիննմա կերակուր մահարար,ն ի ճաշակելն նորա` իսկոյն

հանեն

զԻսմայէլն ի կղզոյն ն թագաւորեցուցանեն ի յինքեանց վեասելով, թէ սա է ժառանգերկուց կողմանցն, այսինքն շեխին, ն

րայ

գոլով քվել որդի Եաղուբ թագաւորին, ն սմա անկ է թիւնն. վասն որոյ հնազանդեցանե. երկրպագիննմա:

ելեալ ի ջծ. թուին, նախ հալածէ զյառաջ ասացեալ զԱլվանդն, ն յինքն գրաւէ զիշխանութիւնն.ն ապա պատերազմեալընդյաջ ն յահեակ

թշնամիսն-զամսքսան ն հինգ, ընդարձակէզսահմանս իւր ըստ կարողութեան. ն վարեալ զիշխանութիւնն.մեռանիի ջհւե թուին: Զկնի

բռնի հրամայեաց ուտել ն ինքեանց. ն ասյպէս ի միում ժամու մահացանթագաւորն նքոյր իւր ն շէխն. ն յաղմկել զօրացն` զմանուկնԻսմայէլ փախուցինի յԱղթամարկղզի (այս ըստ Առաքել վարդապետիդաւրիժեցւոյ վիպասանութեան,) ն այսու զկնի զմիմեամբքելեալ յառաջացան ի գահ իշխանութեան,որ ն Սնխուր

մանս

հան

ուղղեաց իշխանութեանիւրում

զգաց.

ն ապա

անուն ոմն

բռնացաւ ն տիրեաց,ն հաստատեացզաթոռ իւր յԱսպաի ջխԼըթուին. ն յետ նորա Ալվանդնսուղ ժամանակաւ.որ ն տե-

ւեցին մինչեւ իջծւ թիւն հայոց: Արդորպէսի գլուխ ճառիս խորշելով խոյս ետու ըստ կարգի ն ըստ ազգաշարութեան ողջոյն գիտել ն գրել ըզկարգ թագաւորութեանն Պարսից, որպէս որդի զհայր փո-

խանակեալ:Այլ այսքան միայն ի հնագիր պատմութեանցհաւաքեալ զանուանս երեւելի ն նշանաւոր արանց գոռոզաց ն ամբարշհասուցաքմինչեւ ցայս վայր՝ ի զբօսանս եղբարցմերոյ սիրելեաց. ն ՔրիստոսիԱստուծոյմերոց փառքյաւիտեանս, ամէն: տաց,

ԳԼՈՒԽ Բ.

ՅաղագսսկզբանթագաւորութեանՊարսից,ն որք Կարմրագլուխ կոչին. ն խանգարման իշխանութեան նոյին: Արդ` որպէս ասացաք զսպանումն Եաղուբ թագաւորին ն շէխ Հայտարին,ն փախուցանելն զմանուկնԻսմայէլի յԱղթամարկղզի, ն զկնի ամաց ինչ զարգանալոյ տղային՝ աղմուկ շփոթի ոչ սակաւ լինէր տանն Պարսից. ն ապա միաբանեալ զօրագլխաց ն

զօրացն

թագաւորուԵւ նա

որոյ թագաւորէ որդի նորինշահ Թահմազ նոյն ամի, այր քաջ ն աի րի: Սա յոլով տեղիսարար ընդ իւրով իշխանութեամբ, որպէս զԱտրՀպատականն Վրացաշխարհն բռնութեամբհնազանդեցոյց.նիկողն

ն

բազում կարգս թեթեւութիւնսհարկաց, որպէս ն

վախճանիի ռիւդթուականին,ն փոխանակկացուցազորդին իւր Իսմայէլ անուամբ. որոյ կամեցեալզբռնագլուխսնն

ասեն: նեն

Խորասանու նոյնպէս ընդարձակեաց.նա Եւ

սա

զանհնազանդխորամանկսնի զօրագլխաց ն զօրաց իւրոց բառնալ յերեսաց. իսկ նոցա աճապարեալ քան զնա ընդ փոյթ կենազրաւեն՝ որպէս ասի հնարիւք իմն մահացուցեալ,ն զկնի սորին բերեն զեղբայր իւր Խոտապանտակոչեցեալ ի Խորասանայ,այր անարի, պակասեալ եւս ի լուսոյ, ե սա եւս զամս սակաւս դաժանութեամբն

դառնութեամբվարեալ զիշխանութիւնն` մեռանի. ե ապա ի ռիւթ թուին որդի սորին Ապաս`կոչեցեալն Մեծ, շահ նստուցանենի Մա-

շատ, որ ն

միսն իւր,

ն

ընդ սակաւ ժամանակսհնազանդեցոյց զշրջագայ

ի խորասանայմինչեւ ցերասխ գետ տականէս: ն

թշնա-

ի բուռն էառ զբոլոր երկիրհայրենիիշխանութեան իւրոյ. ն

զԲաղդատ`բաց

յԱտրպա-

Վասն

զի թագաւորն Կոստանդնուպծլսոյ իսմայէլացի,խրոխտն սուլդան Մուրատ՝կոչեցեալն Խոնդքար,խոչընդակնեղեւ սմազի ե-

հան զօր ն զսա.

որ ն

հրամանի վերայ երկրիսԱտրպատականի` գալ

ն

առնուլ եկեալ առին իսկ զԵրեւան, զՆախջուան, զԴաւրէժ, ն

Վրաց, զՏփխիս, Ա զբոլոր տունն յայն կողմ Կուր գետոյ զՇաքի, զՇրուան, զեամախին

զԳանջայ, մինչեւ ի

Վրաց. այլ ն

սահմանն

զԴարբանտ. այսքան

երկրի տիրէին Օսմանքիք: Եւ զկնի աւարտմանպատերազմացյայն կողմանցնթագաւորն Շահապաս ն

քաղաքաց

խաղաղութեամբնստեալնյԱսպահանմայրաքաղաքի,զկնի

սակաւ ամաց ապա դարձուցեալէ զերեսս ի վերայերկրիսԱտրպա-

տականիառնուլ զսա.

որ ն

եկեալ է բազմօք զօրօք

ի վերայ Դաւրի-

ժու, ն ըստ բաղդին աջողմանիւրոյ առեալ է զԴաւրէժ,զՆախջուան, ն

զԵրեւան ի միում ամի. ն

զկնի միոյ ամի առեալ է զԳանջայ ն զամենայներկիրն Ղարաբաղու,զՇամախի,զԴարբանտն զշրջակայս նոցա, զՏփխիս քաղաք, ն զբոլոր տունն Վրաց ի ձեռաց Օսապա

մանցւոց: Եւ

զկնի այսոցիկ արարմանցհաշտութիւնեւս ընդ թագաւորին Օսմանցւոց հաստատեալ է` զսահմանս ն զբաժինս յատկացուցանելով իւրաքանչիւրոց ի մէջ երկուց աշխարհացսՊարսից ն

Հոռոմոց:

Եւ

սա

այսպիսի քաջութեամբ

Ա

թեամբ ն խաղաղականկենօք վարեալ զիշխանութիւնիւր` փոխի յաստեացս, թողլով զթագաւորութիւննորդւոյ իւրում փոքր Շահա-

բասին ի ողա թուին Հայոց: Որ Ա

սա

առաւել հաստատեաց զգահ

իշխանութեանիւրեանց, ն խաղաղացոյցզերկիր ն զժողովուրդիւր յամենայն կողմանց թշնամեաց.որ ն յաւուրս սորա շինեցան ամե-

նայն աւերակ գեօղք ն քաղաքք, ն երկիրաշխարհիսՀայոց ն Պարսից. զի կարի քրիստոնէասէրն աշխարհաշենէր. որոյ աղագաւ

հաստատեցանյամենայն տեղիս եկեղեցիք վանորայք ն անապատք, մանաւանդսուրբ Աթոռն էջմիածնի, ն սուրբն Գանձասար յԱղուանս, առ սրբազան ՀայրապետիւնՓիլիպպոսիւն Պետրոս

կաթողիկոսիւնԱղուանից:Եւ սա եւս այսպէս բարեբախտիկլեալ յաշխարհի, վճարի ի ուճ թւին. ն էառ զիշխանութիւնթագաւորութէանն որդի նորինՇահ Սուլէյմաննի նոյն ամին. որ ն յաւուրս սորա

լ

ն բարեկարգութիւն չափաւորութիւնհարկապահանջութեանց. ամեն նայն գործոց արարողութեանց: Սա եւս այսպէս կառավարեալ

զերկիր ն զհնազանդեալսիւր` վախճանիի ռԼճլթթուին: Զկնի որոյ թագաւորէ որդի սորին Շահ սուլդան Հիւսէինն կոչեցեալ` ի ժամա-

նակի մերում, ի տիս տղայութեան գոլով ի ուճխթուին: Արդ` զոր ինչ մինչեւ ցայս վայր եղեալ էր` ի նախկինգրոց պատմութեան, մանաւանդ ի գրոցն Առաքելվարդապետիծաղկաքաղարարեալ հաւաքեցաք, որում Տէր ողորմեսցի. յետ այսորիկ պար-

տիմք ի ներկայ ժամանակսայս` յորում կամք, գծագրել աստ. Քրիստոսիփառքյաւիտեանս. ամէն:

ն

ԳԼՈՒԽ Գ.

ՅաղագսՎրդովմանն

արիութեամբ կեցեալ

ռհւթ թուին: Եւ ապա զկնի սորա թագաւորեցուցազթոռնսորին Շահսէֆի.ի սոյն թուինյ)Ասպահանն սա նս արիու-

վախճանառնու նեն

|

ն

առաւել խաղաղութիւնեղեւ աշխարհի ն շինութիւն աւերակաց, ն բազմամարդութիւներկրի. ուղղութիւն Ա իրաւունք դատաւորաց,

խանգարման թագաւորութեաննՊարսից:

Ի

տասներորդամի թագաւորութեան իւրում Հիւսէին կոչեցեալ Շահ սուլդանն արար հրաման մարդաթիւԱ աշխարհագիրառնել ն ազգիս Հայոց, ամենայն ազգաց ընդ իշխանութեամբիւրով եղե-

ելեալ հրոամանատարք նորին արք իբրու հաւատարիմքտան ն քարտուղարք, զի անսխալն առանց թագուցանելոյ գրեսցեն զամենայն հասակ ի հնգետասանամենից ն ի վեր, սպառնացեալ ի հրովարտակին`այսպէս. «Եթէ ոք գտցէ զթագուցեալ ն լոց. ն

նորա` գրիչք

զղօղեալ

յայտնեսցէզայն արքայի, գլուխ ղօղելոյն՝ արքայի, ինչք նորա աւար այնմ լիցի՝ որ գուշակեացն»:Զոր ն արարինիսկ. զի յոյժ յուղմամբ ն որոնմամբզննեալ տեղեկանայինպէսպէսհնաոք, ե

ն

րիւք

ն

սպառնալեօք: Ի գիւղի ուրումն զտանուտէրգիւղին ն զքահանայսն ն զհիւրընկալն` զոր գզիր ասեն, արգելուին ի տունս ուրոյն ն զատ ի միմեանց, ն ապա ասել տային զանուանս արանց եղելոց ի գիւղին ն գրէին, ն բերեալ ի մի վայր` հաւասարտեսանէին,

թէ աւելի կամ պակաս գտանէինասացեալքն ի միմեանց, (ն զի թուղթ եւս առնուին ի բերանոյ նոցա, այսինքն տուչալկա, զի թէ սուտք գտցեն, այնքան տուգանս վճարեսցեն,) կախելով ի փայտէ ն

բրածեծառնէինզարսն ասացեալ ի սակս տուգանին, ընդ նմին կաառան ն շառս յոլովս տասանորդս, զկարգեալ վարձս զինուորացն ւել քան զչափնառնուին,ն ապա զգրեալն կրկնէին:Ապայետ այսո-

րիկ գրեցին ն զվանորայս զանապատս ն զգիւղօրէից եկեղեցիսն, ընդ նմին ն զեպիսկոպոսունսն զաբեղայս, ն զերիցունս առհասարակ ի թիւ արկին. ն աւարտելով զնոսա սկսան գրել ն զվաճառականսն, զճանապարհորդսն,ն զորս սուղ ինչ առեւտրոյ տեարքն

զամենեսեանի համարաթիւնգրելով` տարեալ ցուցին ատենի արքային: Իսկ անդ եդին հարկս ի վերայ գրելոց գլխոցն` երեքպատիկ յաւելմամբ ի վերայ առաջնոյ սահմանին. ն ի վերայ եկեղեէին, ն

ցական պաշտօնէից որ յառաջնումն

երեւէր բնաւ, տասնապա-

ոչ

տիկ առաւել քան աշխարհականացծանր բեռինսեդին. ն զսոյն աշ-

խարհագրութիւնհազիւ մինչն յերիս

ամս

աւարտեցին.զի ի ոճխչը

թուին սկսան ն ի ոճւծա թուին հրամանարարինզերեք տարւոյ

զգլ-

խահարկ ժողովրդեանն` զոր նոր եդին (հաւաքել), նաեւ վասն եկե-

ղեցականաց ն կրօնաւորաց կարգեալն ընդ նմին միահաղոյն առ-

նուլ: Ապաել մեծ վեզիրնԱտրպատականիոր նստէր ի Դաւրէժ քաղաքի,

որոյ

անունն

էր Միրզաթահիր, հազար հարիւր արամբք, ն

եկն յերկիրս Ղարաբաղուն ի Գանջայ քաղաք.

ն

սկսաւ առնուլ յոյժ

աւելորդօք քան զգրեալն: Եւ

ցրուեցան զօրքն ընդ երկիրս ն ընդ գիւղօրայս ի թիւ արկեալ

գրովն. ն քանզի յոյժ ծանր էր լուծն

ն ոչ

կարէինտանել, վասն որոյ

չարչարէին ն կեղեքէին,ն ջարդելով առնուին ըստ չափու իւրեանց ի յոլովիցն` յոլով, ն ի փոքունցն` փոքր, զի (մեծ) գեղն հարիւր յիսուն, հարիւր, կամ յիսուն թուման, ն յոյժ փոքրն յերեսուն ն կամ ի ն յամենայն քսան թումանէ չէր պակաս: Նոյնպէս ի վաճառականագց,

արուեստաւորացնառին: Եւ այսպէս ամի ամիզգլուխսն համարէին,

ն

հարկահանքնեկեալ ճշդիւ առնուին:Յետ այսորիկ միւս եւս կերպիւ հարկս եդին, ն անուանեցինզայն, Ապիփոուրան. դարձեալ միւս, եւս եդին, ն զայն ասացին Շահզատիախրաջաթ.միւս եւս յա-

ւԼելին,ն անուանեցինՇեշտինար,ն զայս երեքպատկեցին: Եւ դարձեալ կրկին եւս եղեւ հրաման ելանել ն գրել զամենայն սահմանս երկրի,գիւղօրէիցն ագարակաց,զհող, զջուր, զայգի, զանդաստան, զծառ, զտունկ, ն զամենայն ինչ որ պիտոյ է մարդկան` առ հասարակ զամենայնգրեցին, թէ Հայոց, ն թէ այլազգեաց, այլ ե վրանաբնակաց, ն խաշնարածաց. ազգ մի որ Թարագամայ ասեն, զնոցին

եւս

զանդեայսն զհօտս, ն զջոկս ն զջոլիրս ն զերամս ամենայնանասնոցչորքոտանեացի թիւ արկին, ն յառաջնոցնվերայ կրկինյաւելին զհարկս:

Զայս ամենայն զոր գրեցաք՝ նորահնարչարիք էր, զոր եդին ի վերայ առաջնոյ սահմանեալհարկացն,որ ն առաջինն եւս ծանրագոյն էր բեռն ի վերայ ժողովրդեան.այժմս փոխանակ թեթնացուցա-

նելոյ, զայսքան նս յաւելին ի վերայ: Եւ դարձեալ որպէս սովորութիւն է Պարսից իշխանութեան՝յամենայն քաղաքս տէրութեան իւ-

րեանց, ն ի վերայ ամենայն երկրի, պետս ն գլխաւորս զօրաց. կացուցանել, որպէս Խան, Սուլդան, Ղուլրեկի, Վէզիր, Դարուղայ, ն Թուիլտար: Յառաջնումնորոյ միանգամայսպիսեացս իշխանութիւն ինչ տային, ո՛չ դիւրեաւ փոփոխէին ն առնուին ի նմանէ. բայց թէ մեծ

յանցանք ինչ

կամ վնաս առնն յայտնիւր, ն կամ վասն զրկողութեան ն ագահութեանգանգատողքն դատախացքերթայինի դուռն

արքայի,

ն

ն

զյանցանս առնն յայտնի կառուցանէին, ն ապա հազիւ ուրեմն առնուինյառնէն յայնմանէ զիշխանութիւննզայն: Իսկ այժմս

ն այսու

այսպէս, այլ թագաւորն ն նախարարք իւր կաշառակուրլեալ` փոյթընդ փոյթ փոփոխեալհանէին.ն ի միում ամի երկուս ն երիս տեարս ն իշխանս՝ ի միում քաղաքի ն գաւառի զկթագաւորաւս

ոչ

նի միմեանցառաքէին: Եւ նոքա եկեալ` որպէս ն ինքեանք կաշառօք ստացեալ էին զիշխանութիւնսիւրեանց,նոյնպէսն նոքա այնպէս ա47

մենայն զդատ

ԳԼՈՒԽ Դ.

զիրաւունս ժողովրդեան ի բաց եդեալ` կեղեքէին, կողոպտէինզհնազանդեալս իւրեանց. սոյնպէս առնէինն օրինապահք դպիրքնոցա, այսինքնդատաւորք Շխալսլամք,շէխք, ն որոց ն

Վասն

Ղազիսասեն:

:

Դարձեալյաւելին միւս նս չարիս, զի որ միանգամ տեարք էին գիւղից ն ագարակաց, նաեւ վարձաւորք` այսինքն դօնլուղ հատեալ, զօրապետք ն զօրք որքան դրամոյ չափ որ ոք ն ունէր, զնորին տասանորդնեւս հատին, ն թագաւորականարարին, իսկ նոքա ոչ յիւրեանց դրամոցնտային, այլ զայն եւս յաւելին ն եդին ի վերայ

իւրաքանչիւրհնազանդելոցն,ն

այնպէս առնէին:Նմանապես Անայլ

բազմահոյլ չարիս յորդեցին. ուստերս ն դստերսուժգին քարշելով, զարս ն զկանայսբռնի ուրացուցանելով,ն զյետամնացելոցզինչսն ն զստացուածսն ն զգանձս յափշտակելով`նուրացողացն տալով. որպէս ն որքան տօվլաթաւորս ն մեծատունս

աչօք

Քանզի ըստ նախագուշակութեան սրբոյ մարգարէինԴանիէլին լրման ժամանակի տեսլեան նորին, որպէս ն կարծիի բազմաց

|

|

|

| | |

զորս

վասն գլխահարկացն դատաստանաց եդեալ էր ի վերայ նոցա: Վասն այնորիկ եհաս ն ի վերայնոցա Ասիրաւունք արդարադատին

տուծոյ, այլ լոց

ն

ի վերայ ազգիս Հայոց. եւս

զոր

եմ, սակս նոցին անողորմ ն անաստուած

յապագայն գծագրե-

գոլոյն կեղեքելոյնե փոքր ի շատէ ծանու-

կողոպտելոյնզկեանս տառապելոցն,զորս ցաք: Իսկ յաղագս անօրէնութեան օրինազանցութեան, սոպռութեան ն անմտութեանն անմիաբանութեան ն ընդդէմ սոցա, միանգամայն դառնալոյԱստուծոյն աստուածայինգրոց ն պատուիրանացն` զոր ն ծանուցիձեզ Աստուծով, որ եղեւ պատճառ կործանման ինքեանց, յորմէ Տէր Յիսուս ազատեսցէ,ն նմա փառքյաւիտեանս,ամէն:

տասն թագաւորաց

տասն

եղջերաց խոյին նշանակ յառնելոյ

յազգէն Պարսից,որպէս թիւ համարոյսոցին է. ն

կամ թէ ըստ կամացնախախնամողին Աստուծոյ,որ զիրաւունս հատուցման իւրոյ, իբրեւ զբաժակնի ձեռին ունի` ն ում կամի արբու-

ն

ցանէ զնա. ն տէր է թագաւորութեանմարդկաներկրի, որում ն կամի՝ նմա շնորհէ: Ըստ որում ն այժմս է տեսանել.ն զի եղեւ ի ժամանակս սոյն սուլդան Հիւսէինթագաւորիս,ազգ մի ի կողմանսխորա-

ն

ի Ջուղայ յԵրեւան` որ ի վերջին աղքատութիւնն ն ի թշուառութիւնն հասեալ էին. ն հարցեալզպատճառն տեղեկացաք,որ վասն ուրացողացն ն յափշտակութեանընչից իւրեանց էին եղեալք այն-

զոր

իմաստնագունից վասն

սանայ ն Ղանտահարու, զորս Աղուանքանուանեն. ն ասեն վասն ազգիս այսորիկ`եթէ են բնիկ ի լեռնաբնակացն Կաւկասույերկրէն

մերովք տեսաք

մանրամասնաբար ոչ գրեցաք. միանգամայնն օրէնս եդին իւրեանց.իսկ գտան հակառակ`փոփոխելովզեդեալ սահմանս նորա,

ի տեղիսյուրեան ընդդէմթագաւորութեաննՊարսից:

ըստ

ն

պէս: Այնպէսզամենայն բարեկարգութիւնսբարձին յերկրէ,

ն ընդդիմակայից՝ հակառակաց որ

| լ

| | |

Ալանաց,որ են ազգաւ Աղուանք,որ այժմ եւս նախկին անուամբն վերակոչին.ն լեալ են հաւատավքրիստոնեայք,ն ապա զկնի ժամանակացԼանկթամուրնկոչեցեալ բռնակալ, որ տիրեաց յոլով մասին աշխարհիս յաղթութեամբն իւրով, զոր պատմութիւնքն վկայեն զսմանէ, Աե ասէն վտարանդեալզազգս զայս ի

տեղւոջէ

իւրեանց, ն տարեալ զքսան ն հինգ տունն բնակեցոյցերկրին յայնմիկ: Եւ զկնի ժամանակայց դարձուցեալեն ի կրօնս Մահմէտի. ն ապա ուռճացեալն բազմացեալեն, ն լեալ իշխանքն պետքյիւրաքանչիւրմասին, ն տիրագլուխքմինչեւ ի ժամանակսՇահաբաս կոչեցեալ արքային. որոյ յառնուլն զՂանտահար ն տիրելն կողմանցնայնոցիկ՝ նուաճինն սոքա ընդ իշխանութեամբ նորին,ն զկնի որդւոց ն թոռանցնոցին մինչեւ ի Ժամանակս այս ի ոճ-ծ թիւս մեր. ն ապա սկսան աղմկել ն վրդովել կողմանքն Այլ

այնոքիկ:

ն

միւս ես ազգ որ Պլուճ անուանին,այլ Ն երկիրնՍովուխ Պուլաղու զոր Թուրքմաննկոչեն, ն գլխաւորմի սոցա որ Սուլէյման -

պապա

որք

ասէին, որ ասէր զանձնէ գոլ յազգէ առաջնոցթագաւորացն

նեալք, նա

ն

ն

յերկիրն Աստարապատու շրջեցաւ:

Ատինաղուրտկոչէին. ազգքն Լեկաց,

ԳԼՈՒԽ Ե.

Ջահանշահ զգլխաւոր նոցին

նստէինի Դաւրէժշահաստանի

որ ն

այլ

ն

Լազկիք`

Եաղուպ անուա-

Ռէ ինչ գործեցինազգնՎոնաց

ընդամենայներկիրս

Աղուանից:

Եւ

լեռնականքն Կաւկասու, ձիւնաբնակ Ա ըստ գրոց

Հոնք կոչեցեալք, ն բնա-

Զի յայտնի իսկ է ամենեցունայս, թէ տուն ն կամ այլ ինչ շինուած թէ մեծ թէ փոքր` յորժամ հնացեալ փլանելոց իցէ, նախ որմունք ն

կան թշնամիքի սկզբանէ երկրիսԱտրպատականի, ազգիս Հայոց ն օրինաց մերոց: Սոքա միահաղոյն ն զվերոյ գրեալսն ամենեքեան հեստեալքթիկունս դարձուցին,ն ընդդէմդարձանհրամանացթա-

հիմունք խախտեալբաժանին, ն

ղեւ ն թագաւորութեանՊարսից.քանզի բնակիչք լերինն Կովկասու,

Լազկիք կոչին, յայսմ կողմանէ լերինն` ի տեղի որ Ղախ,ճար, ն Թալա, ն այլ գիւղօրայից անուանք յորջորջին, սրոց գլխաւոր էր Աորք

թէ ի միում ամի,այլ յերկար ժամանակս:Եւ ապստամսակաւ ամօք, զկնի ն կից միմեանցեղեն, ն թէպէտթագա-

տալ. ն այս ոչ սոցա

լի սուլդան անուամբ, որ նախ հրամանաւ Շահին նստէր: Սա

ւորն զօրս գումարեալի ձեռն զօրագլխաց ն սպարապետացառաքէր ի վերայ նոցա` բաշխելով ն յոլով գանձս, սակայն ոչ ինչ օգտիւր,

բեցին ի թագաւորէնի ոճւկաթուին. որ

յաղթահարեալ լինէին. թէպէտ ոմանց բազմաւ ջանիւ ն հազիւ ուրեմն դադարեցուցինզխռովութիւնն ոչ այնքան յաղթու-

ժամանակս,զոր յիւրում տեղւոջն ասասցուք` նմա փառքյաւիտեանս, ամէն:

:

եթէ Տէր կամեսցի: Եւ

ն այլ

յոլովք ինքնագլուխք միաբանեալքընդ նմա` դարձանն ապստամ-

այլ

թեամբ` քան թէ հաճելով զմիսա նոցա ըստ կամացիւրեանց: Բայց կագ կողմանցնՂանտահարուՆ Կովկասայնոցյերկարեացբազում

ձեղուն տանեացնիջանէ. ն

զկնի այնորիկամենայնտանիքնի վայր իջեալ կործանի: Այսպէսե-

գաւորին Պարսից: Եւ սկսան յիւրաքանչիւր երկրէ զշրջակայս ն զմերձակայս իւրեանց կողոպտեալ,գերի առնել, ն որոյ ճարակ բիլ

ապա

երկիրն, այլ

ի |

լ

|

| | :

ն

ն յառաջ

քան զայս Ինիսելու

Շաքուա, Պասնջաղ, Մումպարաք, Չարղաթալու, ն

գիւղօրայք ասպատակեալ ին աւարի այլյոլով Ա՞ գերեվարեալ ռեալ: Այժմս եկեալ ի Քանտաք գիւղօրայս` իսպառ տարան: ն

ն

անուն

Եւ

այսպէս գրգռեալ ամ յամէ ասպատակսփռեալյայս կողմ ն յայն կողմ Կուր գետոյն յերկրին Շաքուայ ն Ղապալուն Գասանու ճա-

հանգինմինչեւ մերձ ի Շամախիքաղաք:

Իսկ յայսմ կողմանէյոլովք

ի նահանգէնՂազախու,որ է Ախստեւու` ն ի յերկրէն ԱմիրշամՇատինլուէն որ են Զակամներն: Նա ն չորս

գետն Գանջապասանու`այսինքն Շամքօռ, Գանջապասան, Ոսկանապատուձորն, ն Քուրաքպասան. այլ ն յոլովք ի

գիւղօրէիցն Պարտայու, ն զդաշտավայր գիւղօրայսն միահաղոյն կոտորեալ, գերի ն աւարի առեալ ամայի արարին, ն զմնացեալսն փախստեայի լերինս

ի գարանձաւս Արցախու, ն իւրաքանչիւր հանդէպ ամուր տեղիսն զերծեալք զապրուստ իւրեանց հոգային: ն

Այլ եի ոճւհ թուին նոյն ինքն Ալի սուլդանն գումարեալ ի վերայ ինքեան զօրս ի նոյն ազգէն Լազկացն թուով ոչ սակաւ քան զութ հաՏ1

եկե ի վերայ քաղաքին Գանջայումինչեւ եմուտ ի պողոտայն (այսինքնՔուջան,) որ ի կողմնՍութօքուլան անուն գեղջն, թոյլ տալով քաղաքագւոցն: Եւ յորժամ մտին ի ներսն, ապա յարեան քաղաքացիքն ն կալան աստի ն անտիզանցս գնացից նոցա, ն կոտորեզար,

ցին ի նոցանէ մինչեւ ի հազարքսան ն մի ոգիս աւելի կամ պակաս, ն ոչ ինչ կարացինառնել. այլ յետս դարձեալամօթով գնացինի տեղիս իւրեանց: Եւ այսքան իրս զոր

գրեցաք իմէնջ,

յութ ն

յինն տարի գործեցաւ, սկսեալի ռճԼկթուէն: Եւ որքան հրամանեղեւ ի թագաւորէն գնալ զօրացն Պարսից ի վերայ նոցա, այսինքն բնակելոցնի քաաստ

ղաքն Շամախու ն Գանջայու ն ի շրջակայս նոցա. ն խանքն որք նստէինանդ, որքան ջանացին` բնաւ ոչինչ կարացինդիմակայիլ,մա-

նաւանդթե յաղթահարեալկորացանառաջինոցա. որպէսն Վասան ալի խանն Շամախու հնգետասանհազար զօրօք գնաց մինչեւ ի

սահմանս

նոցա. ն նոքա յառաւօտու

ի վերայ նոցա սպանին ն

ն

զյոլով

մասն

պահուն յանկարծօրէնհասին

զօրացն կոտորեալ`զխաննեւս մնացեալքնփախստեայդարձան: Այլ ն ասպատակեալն

Շամքօռու. Օղուրլու խանն Գանջայու ել ընդ առաջ նոցա ն ընդ կրունկն փախստեայդարձաւ, ն եմուտ ի Գանջայ:Այլ ն Քիչի խան

անուն

ոմն

զնա եւս

իշխող Շաքուայ` սուղ ինչ ժամանակընդդիմացաւնոցա, սպանին: Իսկ ի վերայ այսր ամենայնիազգս այս ժպիրհ ա-

ն ապա ձեռն ամբարձինի ռաւել ես համարձակեցան, վերայ երկրին Կախեթքուն ազգին Վրաց. որ ն նախ քան զայս քանիցս անգամ

ուժգնութեամբբախեալ էին ընդ միմեանս, ն հեղումն արեան ոչ սակաւք արարեալ երկրցունց կողմանց. որպէս ն Իմամղուլի խանն

Կախեթու մի անդամ ն երիցս փախուցինի պատերազմէ,ն աւարի առին զամենայնկահ ն կարասինորա: Եւ այսպէս յառաջ խաղալով

ամ

յամէ աւերեցին զամենայներկիրս նորա, մինչեւ ի հայրենի թա-

գաւորանիստ տեղիսն իւրեանց, ն զեպիսկոպոսարանն ի բաց թողեալ` ի յամուրս Թուշայ լերանցն ելին: Եւ սոցին. այսպէս ն այսքան

ժպրհելոյն միւս

եւս դոյ

պատճառ, զոր այժմ գրեցից:

Քանզի յերկրին Շիրուանու ի նահանգինՂապալու գոյ իշխանութիւն ազգի միոյ Մահմետականիզոր Մէլիք անուանեն, իգիւղն Ղուրթղաշինկոչեցեալ` Ղարասուանուանելտեղին: Եւ երեւի թէ սոցին եղեւոմն Մէլիք` զոր Մէլիք Մհամմուտ ասէին, այր հանճարեղե

բախտիւնյաջողակ, ն յոյժ ագահ քան զՅուդա, ն անյագ քան զտզրուկ. սա զբոլոր երկիրն Ղապալայուի բուռն էառ Մախթայիւի խանէն Շամախու: Եւ երկիրն էր բարելի ն չէն ն մարդաշատ,թե Հայ ազգօք, որ ի Ղարաբաղուերկրէն ժողովուրդք յոլովք անցեալ էին յերկիրն այն աւելի քան զտեղականսն. ն եթե այլ ազգօք` որ բնիկ յերկրէն են, յորոց պէսպէս հնարիւք Մէլիքս այս ժողովեալ մթերեաց գանձսյոլովս ն սաստիկսոսկւոյ ն արծաթոյ, ն բռնացաւ ի վերայ ամենեցուն. յորմէ վշտացեալ ամենայն ոք տրտունջ եղեն զնմանէ, որպէս ն Վայ ազգն Պօղերուն ժողովեալ ի դուռն խանին,ն ազդ եւս արարին արքային: եւ

Բարսեղ անուն քահանայ, որ էր բնիկ Ղարապաղու` յերկրէն Խաչենու, ն ի յազգէ Մելիքաց, էր անդ, որ ընդ գնալոյ ժողովրդեաննսոքա եւս ազգաւ գնացեալ էին` ն զՍօկութլու գեղն նորոգ շինեալ ն բնակեալսըն քան զայն՝այլ առաւել ոչ գոյր ի ոմն

մէջ գիւղօրէիցն: Զսա առեալ յղեցին յ)Ասպահանի դուռն արքայի, զի ի վերայ ինքեանցարասցէ զիշխանութիւն Մէլիքութեան ազգին ՀՎայոց`

անդ, իբր գոլով յազգէ Մելիքաց: Որ ն գնացեալ ըստ կամաց. իւրոց առեալ հրաման յարքայէն` եկն. բայց ոսոխն իւր բուռն էր, ոչ որ

կարացընդդիմագրաւելկաշառօք կուրացոյցզաչս բռնաւորինՇա-

մախու, ն ոչինչ արարինզբանն երիցուն: Ապաոխս կալան ընդ նմա մեծամեծքնՇամախու. այլ

ի խանէն ապստամբեցան,ն գնացին առ թագաւորն զխանն ձգեցինյիշխանութենէ, ն զՄելիքէն տրտնջեցին առ թագաւորն,եթեյոլով գանձս ժողովեալ է, Ա կամի ապստամբիլ ի քէն: Եւ արար հրաման զամենայն ինչսն զգայուն ն շարժուն՝ ինչ

ն

իցէ՝ ի գիր ձգել,

ն

առնուլ (ի գանձն) թագաւորական. ն զինքն իւրայնովք ի բանտ արկանել. որ ն արարին իսկ: Եւ եկեալ որ

ն

դահիճք արքայական ի գիր ն ի ղաւթ ձգեցինզտուն ն զինչս Մելիքին. ն զինքն ընդ եղբօրն, որոյ անունն Ահմատ կոչիւր, կապանօք տարանի քաղաքն Շամախի,ն արկին ի բանտ ամիսսինչ. ն դարձեալ արձակեալք անտի` կրկին կարգեցան յիշխանութեան իւրեանց: Բայց ինչք սոցին զոր առինյարքունիս, ասէինզթիւ ոսկւոյն

արծաթոյնլինիլ իբրեւ եօթանասունհազար թուման, զատ իյայլ կահից ն կարասեաց,ն չորքոտանեացն մլքերաց,որոց ոչ գոյր թիւ: Քանզի ասէինլինիլ սմա ջրաղաց հինգհարիւր.տինկորովզբրինձն զտեն` հինգ հարիւր. քում ն մաջինակ որ զապիրշումն քարշեն՝ հինգ հարիւր. գետք ն առուք զոր արխ ասեն` ի վերայ արարից ն արմտեացերկրագործութեանց` յոլովք. ն զայլն մտօք նկատեսցես առնս: փարթամութեան ն

Դարձեալզկնի սակաւ ամաց անցելոց ի վերայ այսր ամենայնի, Հիւսէին անուն ոմն խան Շամախու`կրկին ըմբռնեացզսոսա երկոսին` եղբարսնհրամանաւ Շահին, ն գլխատեաց.ն ապա ի ձեռն առեալ զերեսին որդիս նորա զոր Փէյքար, Իպրահիմ, ն Ղասում ա-

սէին, յոյժ չարչարանօք ն, խոշտանգանօքետ հանել ն զմնացորդս ընչիցն, զոր ասէինքսան ն հինգ հազար թուման. այսքան եւս այժմս

առին ն թողին զնոսա: ԱպաՓէյքար անուանեալնգնաց առ Շահն, ն առեալ զՄելիքութիւն`եկն ի տեղի իւր, ն վարէր ըստ հայրենի սովորութեան: Որ ն զկնի չորից ամացմիւս եւս Յիւսէիննանուն խան Շա-

մախու, ետ գլխատել զՓէյքարն ի տան իւրում, ն ապա զտունն, զկանայսն զորդիս ն զամենայնինչսն իբրեւ ի գերութիւնվարեալ ա-

ծին ի Շամախի.զկնի որոյ զննեալ ն որոնեալզամենայնզոր ինչ ն ունէր, զայն եւս առին ն արարին արքունիս. որ ե զհամար ընչից սորին եւս ասացինգոլ աւելի քան զքսան հազար թուման: Բայց եղ-

սորին Իպրահիմնն Ղասումն փախստեայգնացին առ Ալի սուլդանն վերոյ յիշեալ. Ա անտի անցինյայն կողմն լերինն առ մեծամեծս ազգացն այնոցիկ Լազկեաց: Զի որպէս ասեն` երկուս կրօնս ունիլ Մահմետականաց, ոմանք Շիայք կոչին` որ են Պարբարք

սիկք ն Ղըզլպաշք,ն ոմանք Սունիք` որ են Օսմանցիք,ե այս լեռնականք ն Աղուան ազգն Ղանտահարու,ն Օղպէկք, ն Պուխարացիք,ն Արաբացիք,ն այլ յոլովք որ ընդ տիեզերս կան կրօնիւքս այս. ն վասն այն գնացին սոքա

Լազկիսն, վասն զի ընդ նոսա միակրօնք էին, ն ասեն թէ բսկոտն ն բացագլուխ շրջեցան ի դրունս նոցա վասն նախատանաց իւրեանց` զոր կրեցինի ձեռաց Շիայիցն.քանԵւ այսպէս շրջիլն նոցա ի նազի այսպէս է սովորութիւն տեղւոյն: ն խանձ դրդեաց զնոսա, չարացան քան զգազան կատաղի. ն յոյժ ն ամօթ համարեցանինքեանց այնպէս լինիլն նոցա. ձայն տուեալ առ

միմեանց` միաբանեցան ն խրախուսեալ ժողովեցան ի մի վայր բիւրք բիւրուց ն հազարքհազարաց.քանզի միշտ լսէին ասպատակ յայսմ կողման եղելոց Լազկեացն`

խորհեալէին գալ ն

խառնիլի

զոր

նախ յիշեցաք,

ն

նոքա

եւս

Որպէսն յանցեալ ամին Սուրգլխաւոր նոցա եկն մինչեւ ի Վրաց տուն անցեալ ի ներԿախեթուն Տփխիսու ասպատակեացզգաւառսն զոր Սօմխէթն սոսա:

խայ անուն քոյ

Դումնախասեն: Իսկ այժմ սակս վերոյ ասացեալ պատճառինի ռԼճհա թուին օգոստոսի տասն,գրոհտուեալ առ հասարակ միահաղոյն ազգս այս Լազկիք, ամենայնգլխաւորօք իւրեանց որք էին այսոքիկ, նոյն վերոյ ասացեալ Սուրխայն,Շամխալն, Իսմին, ՎաճիԴոավութն Ալի սուլդանն, ամենայն զօրութեամբ իւրեանց եկին ի վերայ քաղաքին Շամախու,ն յաւուրս ութ սաստիկկռուեցան, ն ոչ կարացին ն

առնուլ: Այլ ն համբաւ եւս եհաս

առ

նոսա

ի հետուստ, իբր թէ յոմանց

յետագայից իւրեանց աղմկեալ իցէ զերկիր նոցա. վասն որոյ յանկարծակիի գիշերի միում դարձեալ դարձան ի տեղիս իւրեանց: եւ ապա քաղաքացիքն Շամախու սկսան ամրացուցանելզկողմանս քաղաքին ցանկովք խորագունիւք,ն

շրջապատ

որմովք: Այլ ն

եւս

զօրք

հասին աստի ն անտի, (այսինքն Գանջայու ե Ղարաբաղուն Մզանու.) այլ հրամանաւՇահին եկն նոր խան քաղաքին, որոյ անունն էր Հիւսէին խան Ագուլեցի: Եւ զայն ամն պահեցին զքաղաքն

մինչեւ ի գալ միւս ամին ի նոյն, ժամանակնն ի նոյն ամիսն:

Դարձեալեկին վերոյ յիշեալ լեռնականքնքան զառաջիննյոյժ ամբոխիւք, ն պատերազմեցանուժգնութեամբզաւուրս երկոտա-

սան, ն ապա առին ղքաղաքն Շամախի ի ոճԼի թուին Հայոց, օգոս-

ամսոյ,ի սուրբ Աստուածածնի պահոցն,յաւուր չորեքշաբաթի: եղեւ այսպէս առնուլն. քանզի որպէս յառաջն ասացաք՝ երկու կրօնս ունիլ Մահմետականաց, այսինքն` Շիայք, ն Սունիք, ե բնատոս

Եւ

կիչք յայսմ քաղաքի ընդ կիսոյ էին, այլ

ն

յոլովքն էին Սունիք, վասն որոյ ի Սարու-Օօբրաղ անուանեալկողմանբնակիչքնի գիշերի բացին զկողմն իւրեանց,ն ի ներքս առին ի զօրացն թշնամեաց.ն ընդ

լուսանալ առաւօտուն ինքեանքեւս խառնեցանընդ նոսա ն ետուն ի ձեռս զքաղաքն: Եւ մտեալի ներքսԼազկացն`սուր ի գործ արկին ն զինչ ասացից սակս աղեի վերայ Ղզլպաշ Մահմետականացն. տիցն ն ն ութ

արեան հեղմանցն,որ իբրեւ զգետ հոսէին ի մէջշուկայիցն. հարիւր այր ի գլխաւորաց քաղաքին ն ի մեծամեծացնփա-

խուցեալ ն մտեալէին ի մամն իւրեանց,որ ի մէջ քաղաքին: Եւ զնոսա անդիբրեւ զան սսունս զենուին, միանգամայնհատինն սպառե-

ցին զձայն վայոցն: Եւ յոլովք ի զօրացն Պարսիցն ի գլխաւորացնոցա փախստեայ գնացինյո ն կամեցան,սոցա ինչք, տունք ն ընտանիք ն զաւակք նոցագերեվարեցանն աւար գնացին:Եւ զխանն Հիւ-

սէին ըմբռնեալպահեցինքանի մի աւուրս, ե ապա ետուն ի ձեռն Իպրահիմաղին եղբօր յառաջ ասացեալ Մէլիք Փեյքարին, զոր սպան փոխանակհօր ն եղբօր իւրոյ: Իսկ հայ ազգ քրիստոնեայքն

թէ բնակիչք քաղաքին, ն թե այլ գիւղօրէից`ոչ այնքան վնասեցան կոտորմամբ,այլ սակաւ ոմանք. զի խնայեցինի նոսա ողորմու-

թեամբնՔրիստոսի.այլ աւարումն ընչիցն ոչ սակաւ եղեւ, նա ն գերեվարութիւնզաւակաց ն որդւոց նոցա ոչ եւս եղեւ: Քանզի գիտել

եւս

արժան է յաղագս փարթամութեան: քաղաքիս այսորիկ Շամախու, զի ի մեծէ Շահաբասէն`որ էառ զսա ի ձեռաց Օսմանցւոցի

ռծւե թուին, մինչեւ ի ռճ-հ թիւն շիւղ մի ոչ էր ստերիւրեալյայսմանէ. ն

զի էր պանտարԿասպիական ծովուն ն յամենայնկողմանցվաճա-

ռականացնտեղիք բնակութեան,ն վաճառի,ն շահաւետութեան ի Հնդկաց ն ի Հոռոմոց,ի Ջուղայու, ի Ռուսաց,ն յամենայն ն

երկրէ. այսպէս լի էր ամենայնստացուածովքն գանձիւք: Վասն որոյ ագահ ն անագորոյնազգն այն, մանաւանդթէ իշաբարոյքն կողոպտեալ

հասարակմերկացուցին, որպէս այր մի անկեալի ձեռս անասն աւազակաց. ժողովեալզամենայնկերպուկերպինչս, ոսկիս ն արծաթս,բերեալ արտաքոյ քաղաքին կոտորեցինուրոյն ուառ

տուած

րոյն,

ն

բաժանեալյինքեանս բարձեալ տարան ի տեղիս իւրեանց: այնքան տգէտքէին պիղծքն այնոքիկ,զի ոսկի մի տային հացի միոյ ն սեխի միոյ: Եւ այսպէս եղեւ առումն ամենափարթամ մայրաքաղաքին Շամախու: Եւ

Եւ ազդ

զկնի առման քաղաքիս գլխաւորքն Գանջայու ն Երեւանու արարին ն բողոք բարձին առ արքայ, ն ինքեանքգրոհ

տուեալ ամենայնզօրօք իւրեանցեկեալ հասին ի Պարտաւքաղաք Աղուանից առ ափն Կուր գետոյն:Խանն Երեւանու ամենայն

կողմնակալօք

իւրովք, նոյնպէսն խանն Գանջայուամենայնմեծամեծօք իւրովք, ե այլք աստի բազմութիւնզօրաց յոյժ իբրեւ երեսնիցհազարաց:

յարքայէ

եղեւ

Բայց

ն ոչ եհաս

օգնութիւն սոցա, քանզի յոյժ ի տարակուսի կայր ն զբաղեալ էր ի պատերազմաց կողմանցնՂանտահարու. միայն թէ բանիւ ն թղթով հրամայեացսոցա առնել զոր ինչ ն կարասցեն:Իսկ մարդախանձ գազանքն այնոքիկ`իբրու թէ ոչ

որսորդք, քաջք, ն կիրթք ի չարիս նուն ն զձայն նոցա միայն

ընդելք

իւրեանց,ն ահարկադեմք, որ զալսելով սարսէին ն դողային մերձակայք նոցին, ըստ որում ն այժմս նոքա եւս հանդարտն անվրդովառանց աղաղակիժողովեալէինյայն կողմն գետոյնմեծի, ն ի գիշերի միում լռութեամբ անցեալ էին յայս կոյս: Իսկ թուլամորթ ն կանացիազգն Պարսիցըստ սովորութեանիւրեանց`որ ի գիշերի մինչեւ ցառաւօտ խնճոյիւքարբենան, ն յառաւօտուն ընդ խորքնովք անկանին:Եւ ա-

ընդ լուսանալն ն ընդ ծագել արեւուն յարեան ի պատերազմ.ն մինչ սոքա դանդաղանօքպատրաստեցինզինքեան, նոքա յաղթապա

հարեալ արկին առաջի իւրեանց, ն կոտորմամբհասուցին մինչեւ ցլեռնոտայքնԱրցախու`առ Դրդուականգետովն ն Խաչինաձորով: եւ այսպէսկորագլուխեղեալ Պարսիցն նանրացան խորհուրդսիւ-

ի

րեանց ն խազիրքնժողովեալ զկապուտսնոցա, դարձան ի տեղիս իւրեանցխնդութեամբ:Այս գործեցաւի ռճւի թուին, յաւուրս աշնան:

Եւ

յանցանել ձմեռնայինսաստկասառոյցգեւտոյն, ն մերձենալ գարնանայինքաղցրահոտ շնչմանն որ մեզ դառն երեւեցաւ, յաւԼուրս մարտիամսոյն, մերձ առ մեծի պասեքիՏեառն, դարձեալ վառեցան ի չար խորհուրդսիւրեանց,կրկին ն եռապատիկ ժողովեցան գնդեցանն միացանիբրեւ զմարախբիւրք բիւրուց ն հազարք հաելին ի

Դուռն

Երկաթին հասին ի Շամախի.ն անտի եկեալ բանակեցանի տեղին ուր Երասխ ն Կուր գետք խառնինընդ միմեանս հանդէպբերրի դաշտին Մուղանու: Եւ զօրագլուխ մի Պարսից զոր Չարխաճիասէին, ն նա բանակեալէր յոլով զօրոք ի յերզարաց,

ի

համբաւոյ

կիրն Բարկուշատայի̀ վերայ նոյն Երասխայ.նա լրոյ սոցա ինքնահալածեղեւ իբրեւ այր ամբարիշտ,ն ի չիք դարձաւ ի տեղւոջէ իւրմէ: Իսկ Հոնքն քաջամարտիկքն արեանարբուքեկին

ի վեր գետոյն մինչեւ ի սահմանս Բարկուշատայ ի յերկիրն Տիզակայ, ն պատեցինզնա զլերամբք ն. զդաշտօք. ն կարգ առին զառ

րէն ոճոյ

նոցա: եւ լովիւք,

զօ-

ինքեանքորպէս բազմահմուտ հնձօղք անկան ի վերայ զի լի էր երկիրնքրիստոնէիւք`այլ Մահմետականօք յո-

ն

ե

ն

բաղխեցան ի վերայ նոցա յաւուր մեծի շաբաթուն, ն զաւուրս երիս ունայն ն թափուրկացուցին զամենալիերկիրնայն ի մարդկանէն յանասնոց,կոտորմամբ ն գերութեամբ: Եւ անտի անցին յերկիրն Վարանդու,զնոյն ն անդ գործեցին.բայց Մէլիքննոցա

Պաղիր անուն փութովընդ առաջ յղեաց նոցա արս ոմանս յիւրմէ անտիընծայիւք,ն զկէսն թափեացզդերւոյն ն զերկիրիւր: Եւ եկեալ հասին յերկիրս Խաչինու` անահ ն համարձակ դիմօք, զի բնաւ ոչ ոք ընդդէմեկաց նոցա ոչ սիրով ն ոչ բռնութեամբ. այլ առհասարակզթիկունս իւրեանցփոխանակ դիմացդարձուցին ի նոսա

անտի

վասն որոյ

|

ծեցին, զոր

ն

դիւրամուտ եղեն աստ,

ոչ

բաւեմ ասել:

ն զոր

ինչ կամեցան՝զայն գոր-

Քանզի ի միում` աւուր ի Կարկառգետոյն մինչեւ ի Դըրդուական գետն ն յերկիրն Չարաբերդու,ճիահաղոյնասպատակսփռեցան ընդ լերինս ն ընդ դաշտս: Նախ՝ զփայտաշէնտունս ն զյարկս գիւղօրէից հրձիգ արարին, ն ապա յարձակեցանի վերայ գերեաց,իջուցին ի գլխոց լերանց ն հանին ի ծակացվիմաց,ն ի ներքոյ անտա ռախիտն մացառուտմայրից: եւ ժողովեալ ընդ նոսա զկահ ն զկարասիսնոցա. ընդ որոց խառնեցին ն զհօտս, զջոկս, ն ըզջոլիրս խաչանցն արջառոց ն ամենայնչորքոտանի անասնոյ, ն միահաղոյն խառնեալվարեցինզառ ի վայր ընդ գետն Խաչինու. զդերին Ն

զանասունսն ընդ միմեանս խառնեալէին իբրեւ զհեղեղ յորդ,

ն որ-

պէս զբանակմեծ ի գնալն իւրեանց.զոր ն մեք աչոք իսկ նկատէաք. քանզի փախստեայհասեալէաք ի կատարլերինն որ ի վերոյ է սրն ոտք նոցա ոչ հասին առ ԱթոռոյնԳանձասարայ. մեզ: Եւ մեք անտի հայեցեալտեսանէաքզեղելոցն իրագործութիւնն. ն այս եղեւ ի ռճ հա թուին, ապրիլ ամսոյ քսան, յաւուր աշխարհամատրան բոյ

կիւ-

րակէին: Աստանօրտեսանելիէ զաղետ յետամնացելոց,զսուգ կոտորելոցն, ն զաշխարսգերելոցն, զկսկիծ մարցն, ն զաղէտ գերեալ զաւակացն, զողբումն որբ մնացելոցն, ն զաւարառութիւն ընչիցն. զձայն լալականացնխառնեալ ընդ վայումն միջակտուր արանլե, որդարեւ զբնութիւնս լերանց ն կարծր վիմաց փոխեալ` ընդ ինքեանս սգակիցինքեանցառնէին:

Իսկ զօրք թշնամեացնտարեալզաւարն ն զգերին խառնեցինի բանակնիւրեանց.ն չուեալ ի Ականակերտու բանակեցանի վերայ գետոյն Դըրդու, զոր այժմ Թարթառկոչեմք ըստ պարսկականին, ի

վերայ կամրջին որ Ղառի-քօրփի ասեն: Եւ ոչ տեւեցին անդ այլ ն ոչ կարացինայնքան վնասել երկրին Չարաբերդուն Պարտայու`որպես մերոյս: Քանզի նոքա յառաջաղգած լեալ ի յամուր տեղիս լերանց իւրեանց ամրացեալքէին, մանաւանդթէ երիտասարդքո59

մանք ընդդիմանային եւս, որ Ա զբազումս հարին ի թշնամեացն. ն վասն որոյ զաւարն զգերին ճեպով անցուցինընդ գետն մեծ Կուր

ի կողմանսիւրեանց,ն ինքեանքփութացանհասանելի վերայքաղաքին Գանձակու:

Յայսմ վայրի ի սոցանե վաոնդեալն նեղեալ մեծ պարոնն Քալպալի-պեկ,տէրն Չարաբերդուն Ղայնաղին,որ էր թոռն Դարկահ-

ղուլի սուլտանին:Քանզի փախստեայ ի յերկիրնԾարոյ էր, ն անճասոսա: Եւ զկնի քանի ինչ աւուր զորդին իւր պատանդտուեալ, ն ինքն գաղտ դարձեալեկն ի տեղի իւր: Իսկ նոքա գնացեալ նստան ի վերայ քաղաքին Գանջայույաւուրս երկոտարակ լեալ եկն առ

սան, աւելի կամ պակաս. ն ոչինչ կարացինառնել, քանզի ի ներ-

ընդդիմանային քաղաքացիքն, ն մանաւանդթէ յառաջագոյն իրազեկեղեալ վասն սոցին գալստեան մեծատունքն ճոխք քաղաքին, գնացինի քաղաքն Տփխեացառ թագաւորն Վրաց Վախտանկ, քուստ

յօգնութիւն իւրեանց.ն նա խոստացեալ էր գալ: Եւ յորժամ մօտ ն եղեն սուրհանդակք, պատգամաւորքսոցա մի զմիոյ կնի ընթանայինզկնի նորա. որ ն եկին իսկ քառասուն հազարաւ վերայ Լազի կացն: Եւ յորժամ եհաս նա յերկիրն Շամքօռու, սոքա աստի սկսան սորիլ դէպի Կուր գետն. ն այսպէս մի ըստ միոջէգնալով ի մեջ երից աւուրց չիք եղեալ կորետն ի տեղիս իւրեանց,Ա բարձան ի միջոյ: Իսկ թագաւորն Վրաց Վախտանկեկն յոլով ամբոխիւ աւելի եւս՝ գալ

քան զքառասուն հազար, ն բանակեցաւի հարաւոյ կողմանէքաղա-

քին ԳանձակուօգնութեամբնՔրիստոսիԱստուծոյ.որում ւԼիտեանսամէն:

փառքյա-

ԳԼՈՒԽ Զ.

Վասն |

|

Եւ

երկրորդԳալստեանԹագաւորին Վրաց Վախտանկին ի Գանջայ:

որպէս պատմեցաքզառաջին գալուստ

Վախտանկին յօգնու-

թիւն քաղաքին Գանձակուի կողմանէ աւարառութեան ազգի Լազկաց, որ ն զնոսա փախստական արար առանց պատերազմի.ն ինքն ամսօրեայաւուրբ նստաւ մերձ ի քաղաքն:Իսկ

քաղաքացիքն

բանատարեղեն առ նա, ն ասեն. ոչ լինէր գալուստ Լազկացն առ մեզ ն յերկիրս մեր, եթէ ոչ ի մերձակայից ն ի շրջակայ ազգացս

զմեօք

որ

են

համակամն միաբան չէին լեալ ընդ նոսա: Քանզի ի սատարելոյ սոցա եկին նոքա, վասն զի միակրօնքն համադէնքն Սունիք են: Արդ` եթէ դու մեծի Շահին բարեկամ ե սիրելի ես, ն մեզ կամեցող,պարտիս ն դու զնոսա գերել աւարել ն կողոպտել:է ն

պատ-

ճառ

մի սոցին այսպէս ասելոյն. զի վասն գալստեան նորին յօգնութիւն ինքեանց,բազում Ա յոլով դրամս խոստացեալ էին նմա, ն ի չտալն իւրեանցզնոսա, մատնեցինզնա ի ձեռս նորա: Եւ զի էր յաւԼուրս գարնան ի յամսեանն մայիսի,ի ռճւհա ն առ թուին,

վրանաբնակ ազգքն`

հասարակ

որ ե

Թարաքամայկոչին, որ խաշնարածքելեալ էին ի լերինս ն ի հովանոցսն ի խոտաւէտ տեղիս ըստ նախնի սովորութեանիւրեանց,մանաւանդթէ փախստեայ իսկ էին ն նոքա ի յահե Լազկուն, ն այժմ ի թելադրութենէ Գանջեցւոց,որոց գլխա-

ւորն էր Ջաւատ անուն խանն, հրաման արար Վախտանկնզօրաց իւրոց ելանել ասպատակ ի վերայ այնոցիկյորոց նոքա ասացին: Եւ

իսկոյն գունդագունդելեալ Միլեկանազգն Վրաց

առաւել անողորմ

քան զԿովկասայինսն. սփռեցանի լերինս ն ի ծորակս ն յարձակ

վայրս երկրի Զակամու, Շամքորոյ,Գանջապասանու,

Ոսկանապա-

Քուրաքչայու,ն Պարտայու,մինչեւ ի Գուլստանգեղն ն ի գետն Դրդու: Եւ թէպէտսպանութիւնն գերեվարութիւն ոչ այնքան արատու,

րին, սակայնզոր ինչ տեսին աչք նոցա, չորքոտանի անասուն, մին61

չեւ ի հաւ ն ցկատու ն ցշուն. իսկ զանշնչից ոչ է ասելի, զի մինչեւ զփայտեղէնն զպրտեղէն ն զխեցեղէնտարան: Եւ եթէ այս այսպէս, ն զի՞նչ գրեցից սակս պիտոյն պատուական

ընչից ն գոյիցն ոսկեղինացն արծաթեղինաց, ն այլ ազգի ազլի կահուց ն կարասեաց.ն զի ասելի` թէ ի բազմութենէաւարին, այսինքն

պղնձոյն. երկաթին,ն շորեղինին ոչ բաւէին բեռնակիրք.այլ սայլիւքն որ ընդ ինքեանս` այնու կրէինի բանակսիւրեանց,որ էր մերձ Գանջայու,ի Չօլակ անուանեալվայրն: Եւ զայս ոչ

րին ոչ. րոյ

թէ միայն յառաջ ասացեալՄահմետականացն արա-

ընդ նոսին խառնեալն զամենայն գաւառս Հայոց ի վեգրեալ յերկրէն միահողոյնաւարի առին զշարժուն ն զանշարայլ

ժուն: Եւ զի

լինէր երբեմն գունդ ինչ զօրացն Վրաց. դիմէին ի գեօղ ինչ քրիստոնէի,ն նոքա քահանայիւքն ժողովրդօքընդ առաջ լինէին նոցա խաչիւք, շուրջառք, զանգակծք,ն մոմեղինօքիբրն զքրիստոնէի:Իսկ Վրացիքնի վերայ անկեալկողոպտէինզզգեստսն,

ն

զեկեղեցին,զգիրք, Ա զամենայն անօթս. զարս ն զկանայս,ն զամենայնինչս գեղջն մերկ ի մօրէ կողոպտեալ ն աւարի առեալգնան յին. այսպէս զամենայնգաւառս ն զեկեղեցիսկողմանցնԳանձակու աւեր ն թափուր արարինյամենայնընչից, ն լցին զբանակսիւրեանց: Այլ զթիւ հօտից ն անդէոցն առջառոցս կարէ ասել. քանզի կարգ ն սովորութիւնէ նոցա յամենայնաւարէ զտասանորդն տալ գլխաւորինիւրեանց.այժմ ասէինզբաժին նորաի յոչխարաց քսան ն հինգ հազար, ն յարջառոց ինն հազար, ն զայլն մտօք Եւ զի այս եղեւ օգուտ մեզ գալուստ նորին,որ զմնացեալնի ժպիրհ ազգէն Լեզկաց ճռաքաղարարինագահ ն անյագն անողորմ

զննեսցես: ազգն

Վրաց: Եւ

գիտելի է, զի թագաւորն Վախտանկ. ինքն այր բարեսէր,երն ն անյիշաչար էր, որ ն յոլով անգամ պատուիրէրն սպառնայրզօրացն ոչ առնել այնպէսզքրիստոնեայսն` որպէս վասն սպանութեանն գերութեան. իսկ նոքա ըստ

կիւղած յաստուծոյ քրիստոնէասէր

բիրտ ն սոպռ բարուցն Վրաց`ոչ անսային,ն

ոչ լսկին հրամանիգլխաւորինիւրեանց:Եւ սոքա զայս ն ապա դարձանի տեարարեալ, ղիս իւրեանց,ն մնաց երկիրս մեր ն անգլխաւոր,ն սկանտերունջ սան մարդիկիւրաքանչիւր զհաճոյս կամացն մտացիւրեանցառնել: Ուստի ն իմ տեսեալ զայս ն նկատեալզի յաւարտ իրին ոչ գոյ նշան խաղաղութեան, որ ն էի ի մէջ բանակինՎախտանկայ, ընդ նոն ես սին ուղղեցայ գնալ յերկիրն Վրաց. որ ն գնացաքիսկ. ե յուղի անկեալի Գանջայուի ռճւհա թուին, մայիսիամսոյ իւը, մտաքի Տփխիսքաղաքն, մնալով անդ ամիսս չորս: Եւ ի մտանելաշնան, յամսեանն սեպտեմբերի սկսաւ կրկինդառնալ ի ԳանջայՎախտանկայսու պատճառաւ: Քանզի ի նուազիլ միանգամայն ն ի ստորանկանիլ թագաւորութեանն Պարսից,զոր յապայն ասասցուք զորպիսութիւնիրին, առաւել եւս բարձրացանթշնամիքնորին մանաւանդկայսերքն մեծամեծք ն ինքնակալքՌուսացնասեմ` որ Մոսկովու, Պետրոս թագաւորն ն ՀոռոմոցԿոստանդնուպօլեաց տիրօղ իսմայէլացին.սոքա յիւրաքանչիւր դիմաց սկսան զօրս յարուցանել ի վերայ երկրին Պարսից.զի Ռուսն օգնել կամէրթագաւորին Պարսից,իսկ Հոռոմայեցին (օսմանցին)առնուլ ջանայր յինքն ասելով: Որովհետեւայլք կամին տիրել կողմանցնայնոցիկ, ինձ անկ է առնուլ. վասնզիյառաջնմէ մեր էր երկիրնԱտրպատականի: Սակս այսր պատճառիսկսան յերկուց կողմանց առ պատգամայղել թագաւորն Վրաց Վախ-

տանկ մին ասելով` յիմ կողմն լեր, ն ինձ հնազանդեա.ն միւսն թէ՝ հաւատակիցիմ ես, պարտիսինձ անսալ ն առ իս գալ. քանզի պայման ուխտի ն ժամադիր եղեալ էր թագաւորն Պետրոս առ Վախտանկ, զի յայսմ աշնան ի մուտն հոկտեմբերիի̀նքնին ի քաղաքն

Շամախիհասեալ ն զնա անդ ի պատրաստի գտանել պարտ Յայսմ նուագումթագաւորն Պարսից,որ հանդերձեալէր

է:

անկանիլ

իգահոյիցն ի բարձրութենէիւրմէ, փութանակիհրովարտակ մի հա-

սոյց

առ

Վախտանկ,եթէ «Քեզ

ետու

զամենայն իշխանութիւն

ն զքեզ կարգեկողմանցդԳանջայու, ն ամենայնԱտրպատականի. ցի գլուխ ն սպարապետամենայնիշխեցողացկողմանցդ այդոցիկ. վասն որոյ շեշտակի զօրս գումարեալ գայցես ի Գանջայ, ն պահ

ամրացեալքյամուր վայրսն Արցախու:Եւ այսպէս բազում արիութիւնս ցուցեալ յերկրիս մերում. որոց պատմութիւնքնյառաջակայսդ

յաճախագոյնսգտցես: Այժմս լուեալ սմա զսոցանէ` շեշտակիճեպով յղեաց զմեզ վասն

կալեալ զգուշասցիս կողմանցդայդոցիկ. ի թշնամեացմերոց»: Զայս հրաման ն ի նմանէ ընկալեալ Վախտանկին, մտախոհեղեալ ի սենեակ սրտի իւրոյ այսպէս, եթէ ահա ստիպիմ ի յերկուց

առ

զոր ոչ

եբարձընդ իւր, ընդ որոց

ն

|

ը |

|

|

զիս էառ բերել. զի գնալն մեր անդ

մինչեւ ի դարձս այս սիրով ընդունէրզմեզ, ն զռոճիկն մեր ի յինքենէ էր հրամայեալ:Եւ ելեալ ի Տփխիսու անբաւ ամբոխիւ,զորոյ որքանութիւնն անբաւ գոլով՝ ոչ կարացաքդրել, ն եկեալ հասաք ի

կամուրջնկոտորած`զոր Անղքօրփիասեն, յաւուր տօնի սրբոյ խաչին: Եւ ապա աստ յայսմ աւուր յառաջ կոչեցեալզիս` հրամայեաց նախքան զինքն յառաջ ընթանալյերկիրն մեր Ղարաբաղ,ն զհայազուն զօրսն` որ գումարեալկային անդ ի ձեռն Մելիքներաց,ն չորս գլխաւորք եղեալ երիտասարդացն, որոց անուանքն են Աւան, Շրուան, Շահնի, ե Սարուխան,որ ն սոքա հարիւրապետք ն իուզպաշի կոչէին: Սոքա ընդ Մելիքներացն Ղարաբաղու, զկնի առաջին ն խախտելոյ դառնալոյն Վախտանկին իշխանութեան

Պարսից,

միաբանեալընդ ինքեանսզամենայնքաջասիրտն արիականե զօն երիտասարդս տանս Աղուանից,ըստ ինքեանց կազմեալ էին զօրս բազումս աւելի քան զերկոտասանհազար, ն րեղ մանկունս

|

|

Եւ ըստ

հրամանինեկեալ մեր օրինի զորաց իշխանաց, վասն գի անվարժք էին զինուռրականսպասաւորութեանց.ն այսպէսբովանդակեալ զամենայն, ն իբրեւ տասն հազար արս ընտիրսն սպառազէնս ընդ որոց ն զդասս քահանայիցն պաշտօնէիցմերոց առեալ մեծաւ ճոխութեամբն խնճոյիւք, համարելովնոր նորոգեալզիշխանութիւն Հայոց. ն գնացեալ իջաք մերձ ի քաղաքն Գանջայ, Չօլակ անուն վայրն` յաւուրս երիս: Քանզի ն թագաւորն Վախտանկբնակեալէր յայն կողմ քաղաքին` ի վերայ ջրոյն որ Ղօչղարիգետ ն Ղարա-արխ ասեն. ն զկնի երից աւուրց ապա հրաման արար գնալ առ ինքն: Որ ն լեալ գնացաք: Եւ ի մերձենալ բանակինորին, ինքն իսկ հրաման յարդարեցաք զնոսա

ինքնակալացս,որ ն հարկ է զհրաման միոյն կատարել:Արդ` հոռոմայեցինայլահաւատ ն օտար գոլով ի մէնջ, կամիբռնութեամբտիրել երկրիմերում: Իսկ կողմս այս, զի մին բուն տէրն մեր է, ասինքն

Պարսիցթագաւորն ն միւսն հաւատակիցմեր ն քրիստոնեայկայսր է, մանաւանդթէ` հզօր զօրութեամբ: Արդ` դիմեալ գնացից ի հրամանս նոցա, ն յորոց ի նոցանէ յաջողեսցիզհրամայեալնզ̀այն կատարեցից: Եւ իսկոյն հրաման եհան զօրս գումարել, ե վաղվաղակիժողովեալ զբազմութիւն զօրաց ազգացն Վրաց ն Հայոց, ն ոչ ոք եթող

ինքն ածելոյ զնոսա կազմ զօրօք: ըստ

իւրոց ընդ առաջ լինիլ մերայնոցն`իբրեւ ողջամբ ընդունելով զնոսա: արար զօրաց Եւ

այսպէս մեծաւ շքով ի հանդիպիլմիմեանցերկուց կողմանց զօրացն, ն իբրեւ զօրէն պատերազմիռազմ՝ կարգեալ ճակատ առ

ճակատ. ն քաջամարտիկմանկունքմերոցս դիմացյառաջ խաղացեալ ճախր առեալ քաջընթաց երիվարօք, Ա զինակազմզրահիւք

պարէինյանդիման ճակատուն. ն ի ձայնէ հրացանացնսրասայր ն թնդայր վայրն այն. Ա փոշեխառնծուխ նորին, իբրեւ զկայծակնափայլ ամպ արդել զճառագայթսարեգական,մինչ զի զմիմեանսհազիւ տեսանէաք:Եւ այսպիսիուրախութեամբ հասեալիջաք մերձ առ

բանակինոցին:Զոր տեսեալՎախտանկին այսպիսիյառաջադիմութիւն մերայնոցս,ցնծացաւ ի հոգի ն ի մարմինիւր: Եւ նոյնժամայն

յղեալ կոչեաց առ ինքն զմեզ, ն զգլուխ կարգեալ տղայսն ն զՄէլիքսն. ն յորդորական բանիւ յուսադրեաց, ն զօրացոյց ասելով. "Այսուհետեւ

զօրասջիք ն

քաջ

լերուք իբրեւ յորդիս զօրութեան.

ն յու-

ստեքէն յումեքէ մի երկնչիցիք,զի ահա հասեալէ ժամանակւիրկութեան քրիստոնէից":Եւ դարձուցեալզբանն առ մեզ, ն յոյժ շնորհա-

Տփխիս:Իսկ մեք անյոյսմնացեալառաջնոյասացեալյուսոյն,դարձաք իւրաքանչիւրի տեղիսմեր, ն ամրացաք ի լերինսուր ն դժուարինէր: Բայց սակս որպիսութեանցՎախտանկին դարձեալ կայ մեզ ասել սակաւ ինչ պատմութիւն.զի զկնի դառնալոյ նորա՝ տակաւին բռնաւորն Գանջայու ն Կախեթուն Երեւանու ն Պօրչալուին, ն Ղազախու ի տեղիսիւրեանց էին: Սոքա ամենեքինթշնամիք եղեալ ընդ

կալ եղեւ զմէնջ. ն ի վաղիւն զամենեցունզգլխաւորսնխիլայեաց.ն

այսպէս մնացաքառ նմա իբրեւ աւուրս քսան ն հինգ: Եւ պատճառ սորին այսպէս սէր առնելոյն ընդ մեզ` այս է. առաջինն` զի բնականսէր ունէր ընդ ազգիս Հայոց. ն ոչ այնքան հաւա-

ազգին իւրոյ Վրաց որք միշտ նենգաւորքն խորամանկք են, վասն այն կամէրզայս զօրս` մանաւանդազգս Հայոց իւրն սեփհատայր

նմա, մանաւանդուրացեալն Մհամմատղուլիխանն Կախեթու,որոյ

յառաջն Կոստանդասէին, ի թառանցԹամրազին,ն Օղուրլու անուն խանն Գանջայու,որ ազգաւ ն ի բնուստ Թշնամիք էին ընդազգին

կանեցուցանել որպէս Տփխիսեցիք:Եւ երկրորդ`զի յատկացեալն ըստուգեալէր գալուստ մեծի կայսերնՌուսացՊետրոսի,ն կամէր

Հայ ն Վրացիզորօք ճոխ ն շքեղ ընդ առաջ ելանել նմա: Բայց զկնի ն սպասաւորելոյ յոլով ակնկալութեան համբաւոյգալստեան նորին, մեղք մեր յառաջընթացեղեւ քան զնա. զի եկն եհաս ի Դուռն Երկաթի, այսինքն` ի Դարբանտ,ն բնակիչքտեղւոյն ինքնակամ յօժարութեամբ ետուն զամուրն ի ձեռս նորա: Բայց ոչ գիտեմ զինչ պատահումն եղեւ. ոմանք ասացինզի ի հիւանդութէնէ եյայլպատահարաց վնասքյոլով եղեւ զօրուն ն կոտորումնձիոց վասն անընդելութեան նոցա օդոյ եղանակի երկրին. այլ ն նաւաբեկութիւնեւս լեալ զինուց, այսինքն ջապախանից, (ճէպհանէ)ն ռոճկացզօրուն. նայլք այլ իմն պատճառս ասացին: Զինչ ն իցէ, անտի եղեւ դարձ նորին, թողեալզօրս յոլովս անդ՝ պայմանեալի գալ միւսոյ ամին դարձեալ դառնալ.ն ինքն չոքաւ յերկիր իւր: Եւ զայս լուեալ սա եւս սկսաւ Վախտանկին, դառնալի տեղիիւր, զի ի սոյն նւագում համբաւ եւս եհաս ի դրանէ թագաւորինՊարսից,թէ զքաղաքն Ասպահան՝Շահն ն զօրք իւր իներքսփակեցին,ն մերձեն ի յառնուլ:Այլ եւս զկնիիւր սուրհանդակքս եւս հասին,եթէ ահա ի հին թշնամեացքոց կամինյառնել ի վերայտան քաղաքիսքո, փութանակի պարտիսհասանելայսր: Յաղագսորոյ վաղվաղակի յարուցեալ դարձաւ ընդ կրունկն,ն սուղ ինչ պատերազմեալ ընդ Ղազախուերկրին սակս առաջնոյ ինչ քինու իւրեանց,գնաց ի տէղի իւր ի քաղաքն

Վախտանկայ, այժմս միաբանեալառ Ձասարակյապստամբութիւն, առ գրեցին զՎախտանկայ նոր անուանեալշահն Թահմազ.քանզի մի ի յորդւոցն շահ սուլտան Հիւսէինին` Թահմազանուն, փախու-

ցին յԱսպահանու ն բերեալ ի Ղազուին.արարին շահ: Առ սա գրեցին վասն Վախտանկին. եթէ խորհեալ է զապստամճմբութիւն ի քէն, միաբանէ ընդ ինքեան զազգն Հայոց ն Վրաց, ն դեսպանսարձակեալառ

Թագաւորն Ռուսաց` զի եկեալ տիրեսցէ աշխարհիսքո: Արդ` զոր ինչ Վաճոյէ յաչս քո` Հրամայեսցես առնել: Իսկ նորաբուսիկանխո-

հեմն

Տփխիս, բոլոր ԹումանօքՎրաց` ետու Մհամմատղուլի խանին, զամենայն գլխաւորս ն զզօրս Գանջայու, Երեւանու, ն զայլսն

որ է |

ն

այն գրեաց հրովարտակ, եթեզերկիրն Կախեթու,ն Քարթալայ

զվերոյ գրեալսն ետու օգնական նմա, ահա պահանջեմ ի ձէնջ ն կամ զգլուխ նորին զՎախտանկն, վաղվաղակիյղեսջիք առ իս: եւ

յամենայն կողմանցժողովեալ զօրաց ի վերայ նորա, ն նոյն ինքն Մհամմատղուլի խանն, ի գիշերի գաղտ եմուտ ի բերդն` ոչ գին ընդ առաւօտն տելով Վախտանկին. յանկարծակիձգեաց թոբ ի տանն վերայ Վախտանկինն ասէ. «Հրաման է շահին, ել աստի ն գնա»: Իսկ նա հազիւ Թէ զերծեալ էր ի Պարսից,զոր յառաջնմէերդապա

մամբ կոչեցին առ ինքեանս, ն զամս երիս ի խորինՊարսկաստան յաքսորս պահեցին. ն դարձեալ ետուն զսպարապետութիւն զօրացն Պարսիցզամս երկուս. ն ապա զիւր Հայրենիիշխանութիւնն

տուեալ Հրամայեցինդառնալ ի տեղի իւր: Յետ այսորիկ եկեալ ն Թեպէտ առ երեսս այլ իմն Վախտանկնճ, կերպիւ կեայր, այլ ըստ

նորա: Եւ վաղվաղակի ի մի վայր ժողովեալբազմութիւն յոյժ վայրենաբարոյազգացն լեռնականբարբարոսաց, հանդերձ գլխաւորօքն իւրեանց զոր Ալի սուլթան ն Իսմի ասէին, ն այլք սմանք: Եւ յերիս

մտացն խորհրդոյ` զղջումն սրտին յայտնի էր յաչս ամենեցոււն. վասն այնորիկյոյժ ատելիք էին նմա Պարսիկք,ն նոքա նմա Թշնա-

միք. այժմս ի յորինիլ ի վերայ նորա պատերազմն,ն նա ժողովեաց զղօրս իւր, մանաւանդզքաղաքացիսն, զհայազուն քաջամարտիկ

զօրականսն, որք զհոգիս ն զորդիս, զինչս ն զանձինս եդեալ էին ի վերայ նորա յօժար սրտիւ. ն սկիզբն արարին զպատերազմնյա-

ռաջներորդէնդեկտեմբերամսոյ՝ մինչեւ ի տօն սրբոյ Զատկին. Վախտանկն վրացին հայ զօրօք, իսկ Մհամմատղուլին պարսկօք: Զինչ այլ գրեցից սակս աւերութեանն գերութեանն սպանութեան երկրինայնմիկ,այլ զի առաջիննայն եղեւ աւարտ իւշին որ զզօրսն

Պ արսիցյաղթա հ

կոտորմամբ փախստական երզարեցի առնելով. նոյն ինքն զՄհամմատղուլին զատ ի զօրացն միայն գտեալ` ը

ք

ն

Հալածեալ էին մերձ ի հասանել.ն նա զերասունակերիվարինուղղեալ էր առ գետնԿուր ի ներքոյքաղաքինՏփխիսու:Եւ այնպէսերիվարնարկեալ զինքն ի գետն, ն ի լող անցեալյայնկոյս` գնացյերկիր իւր ի Կախեթ.բայց ոչ կասեցաւ նոչ դադարեաց ի չարութենէ, զի որպէսզհուր վառեալէր ի չար նախանձուն,ն երկրորդՅուդայզգեցեալէր զհայր իւր զսատանայ: Քանզի գնացեալ իսկոյն ընդ իւր միաբանեցոյց զազգն Լազկեացն զամենայնկովկասայինլեռնաբնակիչսն, ազի նյուսացաւի կողմանցնՊարսից.ն ընդ նոսա ուխտեացայսպէս. «Եթէ սատարիցէքինձ ն օգնիցէք հ. ձերովօգնականութեամբ զօրութիւ առից զքաղաքն Տփխիս,ձեզ տաց որ ինչ գտան նմա, ոսկի ն արծաթ ն

ն

չ

ասան Արազ ոնն որնա միրրիր '

'

:

'

'

միանգամայն ն գերին զոր ի նմա իանգամայն գտանիցէք:Եւ ի վերայ այսր ամե

'

ն ի քաղաքէն ոմանք ես: Ղափլանեցիք, տանկին՝զի յամառելնոչ օգուտ բերեինքեանն

Թաւն ե

| |

Անց,ոյն" ոնն,ուի

քաղաքին, իւրովի ել արտաքս ի քաղաքէնյեզր ինչ: Եւ հրամանետ գլախաւորացքաղաքին ելանել ընդ առաջ նորա ն յօժարութեամբ առնուլ ի ներքս զզօրն. զի թերեւս մի իսպառաւերեսցենզնոսա, ն զի զերծցինի գերութենէ ն ի սատակմանէ, վասնզի խնայեացի քաղաքն,քանզի սեփականՀայ-

րենիք իւր էր: Եւ ինքն գնացեալի վեր ամրացաւի խորինՎրաստան, անտիստէպստէպհրեշտակսն դեսպանսառաքէր առ թագաւորն Ռուսաց,զի զօրս հասուսցէինքեանի թիկունս,ն ոչ ժամանեաց: Իսկ Մհամմատղուլին յորժամ եմուտ ի քաղաքն հանդերձբազմութեամբԼազկեացն,ն իսկոյնսկսան որոնել զքաղաքն տանէ ի տուն, ն դրանէ դուռն. այլ ն զեկեղեցիսնամենայնն զվերնատունն զներքնատունսն նոցա: Եւ զի ի յոլով ն այսր անդրդուելի ժամանակաց էր ի թշնամեաց,ն խաղաղացեալ ի պատերազմիամենափարթամ վայելուչ

ի

|

|

,

-

նաշխարհակործան չարիս

Զայս տեսեալՎախ-

ոչ

ն

:

նայնիըստ մարդաթուի ձերոյ ամենայնմարդոյերիս Թուման եւս յիմեծ նախանձուիմոյ զվրէժնառիցօ: լու իրք ի մանէ մոլեգին ։ լեգւոսն սադայլլի, զի այսպիսիաւետիս ետ զօրապետնիւրեանց,ն. յոյժ զուարճացանի սիրտսիւրեանց,ն խոստացան կատարելզկամս

բաժանեալզզօրս վիճակաւելին ի վերայ ամենափարթամ քաղաքին Տփխիսու,որում ի բազում ժամանակաց ցանկային.ն յանկարծիմն եկեալ պաշարեցինզքաղաքն: Քանզի զօրք Վախտանկին ցրուեալք էին, ն ինքն անհոգկայր. ն աւուրս ինչ դիմակայեալն̀ ետես զի յուստեքէ ոչ եհաս օգնութիւն,այլ ն ոմանք ի գլխաւորացնՎրացն մեծամեծացյետս չոգան ի նմանէ, որ չէր Ղարաղալխանու Կեօրգի յերիս

ն

աթ Արոն լ րական Բանան ն,փափկասուըք ՎԱճա '

'

ուստերքն

դստերքնոցա,ն ըստ կենցաղոյսքաղաքավարութեան աննմանքի բազմացապարանիւք գեղապաճուճօք զարդարեալ,կահիւք ն

կարասեօքուռճացեալք.ն ըստ ժամանակի իշխանութեանՀայոցզան անօքստանց ն սեղանոցնոցա զյոլովս սպասս՝ փոխանակ պղնձոյ` արծաթեղէնսն ոսկեղէնսէին կազմեալ.իսկ զհանդերձիցն զգեստուցզարդուց ականակուռդիպակացմարգարտաշարաց պայծառութիւն`դիտեաորչափ որ միտքքո բաւեն: Այլ վասն եկեղեցեացն

մենայն

շքեղութեանն պայծառութեան զինչ ասացից.զի յոյժ շքեղացուցեալ էին ոսկեղինօքն արծաթեղինօքն դիպակօքն ամենայնկահիւքն կարասեօք ն անօթեղէնսպասիւք:Զայս ամենայնգրեալքսի ձեռն առին ն ագահութեան վայրենին անագորոյն մասամբանյագգազանաբարոյ ն տզրկանմանազգքն այնոքիկ. ն կողոպտեալթափեցինյինքեանս զբազմութիւնաւարինն զմանկանցն ղաղայոց, կանանցն աղջկանց՝ զաչաց զհաճոյսնառինի գերութիւն.իսկ զխայտառակութեանց զչափ ո՞ կարէպատմել,ն զաւարինզթիւն ո՞ կարէընդ գրով արկանել:Բայց ն այլ աւելիգերեվաութիւն սպանութիւն ոչ այնքանարարին,վասնզի ոչ եթող խանն.այլ նոքա դրամն ն ոչ նմա լսէին,քանզիզխոստացեալ խնդրէին, վասնորոյ ծանրհարկսէարկի վերայքաղաքացւոյն անչափհամարօք, իբրեւքառասունհազարթուման,ն առեալզայն՝ետ նորա,ն արձակեաց գնալ ի տեղիիւրանց:

|

Աղվանից երկրի

համառոտ

|

Տ.

պատմություն` հորինվածԱղվանիցկաթողիկոս ԵսայիՎասան Ջալալյանցիկողմից ս.

|

Վակովբյանցի առաքելական Աթոռիտպարանում Երուսաղեմ 1868-ՌՅժէ

ՆԵՐԱԾՈՒԹԻՒՆ՛՛

Տ Տ մի

Եսայի կաթողիկոս, որի անունը թերենսկգտնվի Աղվանից տան կաթողիկոսներիգավազանագր(ք)երում,բայց մենք առաջիկա այս երկասիրության միջոցով ենք միայն ծանոթանում նրա անվանը: Ինչպես հայտնի է` ասան Ջալալյանցը հնագույն երնելի ն իշխանազուն տոհմից էր, որոնց կենցաղնու նշանավորգործերը մեր ազգային պատմությանմեջ փառավորտեղ ունեն: Սա նստեց Գանձասարի Մետրոպոլիտության Աթոռին» (որի գահակալները կոչվում էին Աղվանքիկաթողիկոս)` 18-րդ դարի առաջին քառորդում, սակայն լնրա) կյանքի ն կենսագրության մասին ձեռքում չունենք կարնորն ստույգ ծանոթություններ (տեղեկություններ):Բայց ճշմարիտ է այս, որ սրան համեմատելովիր այլ նախորդներիհետ` գտնում ենք, |որ)ըստ ազգայինդպրության ն նախանձավոր բարի գործերի` բավականինտեղյակ |էլ, մանավանդեթե սիրով |է) վառված իր ազգի |նկատմամբլ, զգուշավոր է, հոգատար`համազգայինլխնդիրներում) արթնացներլու արիության ոգի, Նախնիների ն զինվորականներիքաջագործությունների հիշատակ` ընդդեմ իրենց եկեղեցու ն ազգայնությանթշնամիների:Սրանք սփռված ձնով նշմար-

Գեորգի՝

ամենայնհայո աստվածաընտիր վեհափառկաթողիկոսի

հրամանով

(նրա պատրիարքության օրոք)

Տ.Տ. Եսայի սրբազան եպիսկոպոսի ն Երուսաղեմիպատրիարքի ն Տ. Տ. սրբազանարքեպիսկոպոսի`

ս.

Կոստանդնուպոլսի պատրիարքության օրոք

Վոհաաահաիրճ տետոթան եր ոա ր ուդի իր կամի

գտնվի մեր դասական նախկին կանոնավորոճի դպրության մեջ, ստորն` իր ակնառու խոսքերումն իմաստալից բացատրություններում, գրի առնելով անգամ գավառական ն օտարազգի բառերը: Սակայն այն կարնորությունը, որ տալիս ենք այս մարդու աշխատությանը, վերջին դարիանցքերիպատմականտեսություններնեն լանցքերը|,որ կատարվեցինՊարսկաստանում, Վրաց ն Աղվանից երկրներում, ն այն հարաբերությունները,որոնք լկապված են) ազգային պատմությանհետ, որոնք ձգվում են մինչն տիրոջ 1723 տարին: Առաջին անգամ այս մատյանը տպվել է Շուշի քաղաքում, 1839թ.` արքեպիսկոպոս,Մետրոպոլիտիասպետ", Ղարաբաղին այլոց վիճակավոր առաջնորդ Բաղդասար Հասան Ջալալյանցի հրամանովն ծախսերով:

ԱՌԱՋԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ»

Իսկ մեզնից

Առաջ ոմանք` մանավանդնախկին կորովամիտ,իմաստուն, քաջ, նան սուրբ մարդկանցից շատերը, առաջ բերելով յուրաքանու

պատմու-

շարադրելով, հիշատակու զգուշացում թողեցին իրենցից հետո եկողներին:Մենք լսել ենք նրանց` որոշ մարդկանցա նուններըն այստեղ ներկայացնումենք լնրանց) երկու պատճառով: Նախ` խոսքս ուղղված է ներկայիս պատմության, որտեղ մենք կանք, (իսկ) խոսքինյութը ն բառերիշարադրանքընրանցգրքերից սովորած լինելով` ապերախտչլինենք նրանց երախտիքինկատմամբ` դուրս թողնելով երախտավոր մարդկանցանունները:Երկրորդ` թեպետնրանցիցոմանք հրեաներիազգից էին ն հեթանոսներից, ոմանք` այլազգի քրիստոնյաներից, այսինքն` հույներից,ասո'

՞

րիներից ն լատիններից, ուրիշները` մեր հայոց ազգից, սակայն նրանցխոսքերնու վիպասանությունները առանց աստծու ամենազոր ու սուրբ հոգու շնորհներիչէ, որի տոնախմճբությունն էայսօր՝ Պենտեկոստեսիհոբելյանի ուղեկցությամբ (գլխավորությամբ): Դրանցհետ ես էլ հույս ունեմ այն պարգնատուիառատ պարգններից ընդունելմի կաթիլ, որը լպարգնատուն| չի զանազանումհրեաներին ն հեթանոսներին, չի որոշում լխահմանում) եթովպացիներին ն չի խուսափումիր արժանավորու անարժանդավանողներից, որպեսզի նրա շնորհիվ տկար մտքով սկսած գրիս ավարտինհասնեմ: Արդ` որպես վերագույն,խոստացալքեզ ներկայացնել)առաջինների անունները, սրանք են. նախ` Ափրիկանոս, Հեսավ, Հեքեսիպոսն Հովսէպոս հրէանէր,Նոննոս կրոնավոր, Եվսեբիոս,

աո

դարուն

Թեո ՀԲ աա աոան ւՉեպելի, զարԴ ԱԱասիացի, Թեոդորոս,ած Հովհաննես

Կո

ի

մ.

.

Ասորվոց":

ղանկատվացի, Ուխտանես եպիսկոպոս Ուրհայի", Ստեփանոս վարդապետ Ասողնիկ, Արիստակես վարդապետ Լաստիվերտցի, Մատթեոսվանքի երեց

հարի Աո

ն, ակՎաթողի -

կեի, Վանականվարդապետ Տավուշի, նրա աշակերտներ Կիրակոս վարդապետըն Վարդանը":Ապաամենավերջինըն դեպի հետինները` Առաքել վարդապետԴավրիժեցի,որն ունի մոտ վաթսունհինգ

լ

տարվա պատմություններ`սկսած 1050 թվականիցմինչն 1115 թվականը, լորին) հասնելով` ընդհատում է: Արդ` եթե մեզնում ն կամ այլ ազգերի մեջ կան ինչ-որ

այլ պատմություններ,թողնում ենք դրանք իրենցգիտուններին,իսկ լմենք|հիշեցինք այս, ինչ գտանք մեր գր-

լ

քերում:

Եվ արդ` այստեղ հիշված նրանց մարդկանցիցոմանք, որ

առա-

վել հմուտներն էին, սկսեցին արարածներըստեղծողից լաստծուց) ու ու

նախկինմարդուց` Ադամիցն ինչ-որ եղանակով անցան դարերի ժամանակներիմիջով` ավարտելովմինչն իրենց կյանքը: Իսկ ո-

մանք նշանավորդարերից, քաջազոր

թագավորներիցն սքանչելի դրել, այն է` եղած մեծամեծ

մարդկանցիցիրենց խոսքի սկիզբն են ն փոքր իրադարձությունների, նան բռնակալ մարդկանցու տիրողների,Քրիստոսիհավատին |

-

Կորա իմաստուն, Հակովբ Ռուրհայեցի,Դիոնեսիոսռ սարկավագ, ԻգնատիոսեպիսկոպոսԱնտիոքա,Սլյուա երեց, Վովաննես`Քեսնից, Դիոնեսիոս`որդի Սալիպին Միխայելպատրիարք

հայոց ազգից` կորավին Ագաթանգեղոսն այրն Մովսես Խորենացի, Եղիշե սուրբ վարդապետ ն Ղազար Փարպեցի,Թովմա վարդապետԱրծրունին Շապուհ Բագրատունի, Հովաննես կաթողիկոսհայոց ն Մովսես ԱղվանիցպատմագիրԿան

աստծու

հոգնորների Արոր դարի: աոան ից) զեղված-եղած դեպքերի կող իրադար ությունների արավորների թյուններըն

-Գ-

|

|

գոռոզ

նրա եկեղեցու |դեմ)կռվողների,

ամբարիշտ հերձվածողների,նեղ ժամանակներիլպատմությունն արել), այդպես էլ` խաղաղարարն բարեպաշտթագավորներիու իշխանների, աշխարհի շինությունների ն եկեղեցու բարեկարգուեն

թյունների, թշնամիների լնկատմամբ ունեցած| հաղթանակների (պատմությունը): Նույնպես պատմություններում շարադրել են հ

իաց մունք Ք լպատճառող| լպ ղ)

զ զանազան լիրադարձությունների

-Դ-

-Ե-

մասին,որոնք) հաճելի են լսելիքին (ականջներին): Յուրաքանչյուրը դրանք հասցրել է մինչն լիր) ժամանակները` որպես խրատ, օգուտ ն զգաստություն հաջորդներին, որպեսզի բարի մարդկանցբարի

զրկողությամբ, կաշառառությամբ, ն ամենայն պղծագործությամբ չարի բաներով, թերես օրինավորըտարավ հատուցմանտեղը, որ

չեղյալներիգործերն է քննում ն չեղածը եղած է կոչում. միայն նրան պետք է իմանալ, լոր) կարող է նրանց հատուցումը հատուցել նրանց: Բայց դուք ո՛ր եղանակովկամենում եք, լայն) ընտրեցեք:Սակայն մեզ հասավն կատարվեցմեր տիրոջ ն փրկչի հրամանը(թեն անվայել է իրեն), թե. «ովվին խփեմ` հոտը կցրվի»: Այսպեսեղավ ն մեզ լհետ), որ հավատակիցհովիվներիցշուտ էինք զրկվել,

գործերովգովեն նախանձավորները, ն չարերն ու արհամարհվածները,նախկինչարիքներիհետ արհամարհվելով, արտաքսվեն: Իսկ այժմ լասեմլ, Իմ սիրելի՛ եղբայրներտիրոջ սիրելիներ),քանի որ նրանքքրիստոնյաների ն իշխանբարեպաշտթագավորների ներիտերությանժամանակներում են եղել ն կամ թե այլազգի բռնա-

վորներիիշխանությանտակ ընկած, որոնք թեպետհավատիթշնամիներ են, բայց աշխարհինկամենում են շենություն ու խաղաղություն ն ժողովրդիաճ իրենց օգուտի համար, աղետները, կսկիծն ու տառապանքը, աղաղակն ու ամբաստանությունը` բողոքներովու

ընտանի

այժմ օտարահավատ ն այլակրոն տերերից ես մեկուսացանքնեղանք իբրն նավաբեկմեկը, որ ծովի բարձրացողալիքների մեջ տա-

տանվում է ոտքերով ու ձեռքերով,ն ոչ մի տեղից փրկություն չի լինում: Որովհետնես հենց այսպես գիտեմ. թե՛ հնում ն թե՛ նոր |ժամա-

դժգոհություններով հանդերձ,գրի են առել իրենց պատմություննեիմաստությանը: Ապա մենք որքա՞ն, քանի՞ անգամ ն քանիպատի՞կպարտավորենք ողբալ, հարում, որ հենց քաջ հայտնի է ձեր

ռաչել

նակներում)սուրբ հայերը որքան ողբ ու սուգ են արել ն գրել (դրա մասին),նախագիտությամբ նմեր մասին |ենասել, մեր ժամանակի ո՛չ իրենց: Այդ պատճառովչեմ կարողանումլռել, թեպետնայում եմ

ն

վա՛յ տալ մեր կյանքին, երկու ձեռքով խփել գլուխներիս ն վա՛շ կարդալմեր կորուստներով, որ ոչ միայն մեր

ն

թագավորներից իշխաններից զրկվեցինք,այլն այլազգի գոռոզներից բռնակալ-

հաճել

էինք

դեմ

չէին

մարտնչում,առճակատում: Եվ թեպետ կեղեքում էին, կողոպտում լմեզ), (դառնացնում) մեր կյանքը,սակայն մեզ նս ապահովու խաղաղ էին պահում արտաքինն օտար ու թշնամիներից ավերիչներից: Մեր տեր աստված նրանցնս վերացրեցիրենց երեսից (- պատճառով) ն մեզնից.եթեմեր անկշռելի,անչափելին անհամարմեղքերի համարէր, |ապա| հավետարժանիենք |դրան|, որը մենք կրում ենք, իսկ եթե իրենցչափերիլրացման համարլր|, որ մարդկանց էության ն իրենց օրենսդրի չափն անցել էին հափշտակությամբ,

չափում իմ (անձի) կարողությունը ն

ն

անիմաստչնչին,

ու

ներից,որ ակամա (կամքով) ն հնազանդվել բազում ժամանակներմնալ նրանցթագավորությանտակ: Նրանք թեպետ հակառակ էին եկեղեցուն ն սուրբ հավատին,բայց իսպառ

ու

|

լ

|

տկար, տեսնում չափազանց

քան եկեղեցու բոլոր մանուկներնու պաշտոնյա-

ները, քան իմ ուսումնակիցներըն ներկայիս ընկերները, մանավանդ եթե մեղքերով ընկել-հիմարացելեն ն թշվառականկյանքով

զբաղվել: Սակայննայում եմ ինձնից քաջերին ն գիտուններին,որ լռելով այս ամենից,չեն հոգում, ե սրտիս զարկից չեմ (կարող) տո-

կալ այս անտանելիաղետին, այլ հույս եմ դրել աստծու ամենազոր աջին ն Հոգու առատաշնորհպարգններին,որ խուլերին լսել է տա-

|

լիս, համրերին`խոսել, արժանավորաղոթքներովՏիրուհի Կույսին

ն սուրբ

Կարապետին,մեզ լույս բերողին` մեր բազմերախտհորը` մեծն Գրիգորին,բոլոր սրբերին ն սրբազան եղբայրներին:Ինձ նետեցի այս մտատանջողգործի հոգսերի մեջ` վստահելովոչ թե իմ

կարողությանը,այլ ձեր սրբասեր ն հեզաբարո եղբայրությանսիՄ

րուն: Որի համար հայցում ն թախանձագին աղերսում եմ

խոնար-

Աղվանիցերկրիհամառոտ պատմություն Գլուխ Ա

հաբարզիջել տիրոջ աշակերտներին, մանավանդ աղոթքներովՕգնել ե արհամարհելով, բարձրաձայնությամբ մռութ անելով, զանց չանել: Լինելով ձեր կարեկիցը,(դուք էլ) ծննդովմեզ բնութենակից (Հ հայրենակից), (ասեմ), որ աստվածայինգրքերի շատ տեղերում իր մարդասիրությամբ նվաստըավելի է հարգվում,քան առավելնու մեծամեծները: Եվ (ասեմ),որ խորանիարարողության սպասքի համար ընծայաբերքնվիրվեց`այծի մազերը,ն տերն իսկ գովեց այրի կնոջ լումաները:Դրա նման ես էլ աղերսում եմ ձեզ ընդունելԳիրս` որպես նույնը, որ գիշերվամեջ ժամանակիս թանձրամած,կուտակված խավարի(պայմանում) հազիվ կարողացանք այսքանը ընձեռել` ապագայի ընթերցասերեղբայրներիդ լմատուցելույ,Հոր, Որդու ն սուրբ Հոգու փառքին լսողներիդօգուտի համար:

Պարսիցազգի թագավորությանժամանակներում(առաջնորդվում էին) մահմեդական կրոններով,եւ (երկիրը),որտեղ տիրում էին

բռնակալությամբ,սկիզբ է առնում Կովկասյանլեռից ն Կասպիական ծովի եզերքից(որ ԵրկաթիԴուռ է կոչվում) մինչն Մազանդա-

րան

Աստարապատ,այնտեղիցՀոզպեկի»սահմաններովանցմինչե Խորասան ե Ղանտահար»բերդը, ապա ձգված դեպի Հնդկականծովի եզրը, մինչե Բանտար"' քաղաքը ն այստեղից՝ նում

Շի-

|

րազ"՞.երկրիմիջով հասնում է մինչն Բաբելոն(այսինքն` Բաղդադ), սահմաններըհատելով՝ հասնում մինչն Համադանն Վանա ծովը, որից ն Մարացսահմաններով`Խոյ" ն Սալմաստ"',ու Նախիջնանով՝

մինչն Երասխգետը, ապա Սահաթով,»5 Կաղզվանովն Կողբովանցնում ում մինչն ե մինչն Երասխգետը, Սահաթով, նով ն ապա ն Կողբով Սահաթով,Կ Կաղզվանով անցնում մինչն Ախուրյան (որ կոչվում է Արփաչայ):Եվ այնտեղից

Ն.Ծ. Աստուծո Կաթողիկոս ԱղվանիցՏ̀եր Եսայի Հասան

ե

Ե

Ջալալյանց

|

Կ

Ղայղուլի» անունով նահանգովանցնում է դեպի Վրաստանիսահմանները՝մինչնՏփխիսքաղաքը ն Կախեքթ՝ իր բոլոր նահանգներով ու գավառներով:Եվ ապա (դարձյալ) վերջանում հասնում է մինչն Կովկասի լեռը, մինչն նույն Հունրակերտամրոցը(այսինքն` Դարբանդ),"՛ Թարխու կոչված տեղը»տ՝լեռնականների գլխավոր ՇամԱհա արնելցիներիերկրի այս խալի կայանատեղը: ծոցամիջիցխառը՝ Եվրոպայիհարավայինեւ հյուսիսայինկողմերում տիրել է պարսից ազգը, որ ղզըլբաշ է կոչվում»` ունենալով իրենց արքայական

աթոռն ու գահը, ամենահռչակավոր արքայանիստմայրաքաղաքը`

Շոշ (այսինքն` Ասպահան)'»ն այնտեղ թագավորներըգահակալելով տիրում, իշխում են իրենց հնազանդյալազգերին`իրենց իշխանության թները սփռելով դեպի աջ ու ձախ: Բայց այժմ այստեղ տա-

րակուսում ենք նախկինցեղապետականիշխանությունների պատճառով, թե որ ազգից եւ ծնունդներիցսերվեցին սրանք` թագավու8

րազուները,ն կամ՝ հետո

առաջ

եկան, քանի որ մեր սրբազան հայր

մեզ հավաստում է այսպես, թե՝՞«Քաջ պարթեւ Մովսես Քերթողը:

Արշակը" հեռացրեցմակեդոնացիներինԱ̀լեքսանդրիդայակորդիներին (սննդակիցներին)'5, որոնք վաթսուն ն ավելի տարիներտի-

րում էին Պարսիցթագավորությանը, ն իր եղբորը` Վաղարշակ Երկրորդին", թագավոր կարգելով, ուղարկում է Հայաստան»: Եվ այս-

պես` մի ցեղից երկու` պարսիցն հայոց ազգերի պարթն թագավորներ եղան, (որ տնեց) մինչն ՍասանյանԱրտաշիրի`Արշակունիարքա

սպանելու ժամանակները'»:Ինքը խլեց Պարսից Արտավանին

ն ազգերին տիրեցմինչն թագավորությունը Մահմետիերնալը'», ու երեսուն ն ավել կամ պակաս տարիիրենց տիրելուց հետո սպանեցին պարսից Հազկերտարքային'» ն տիրեցիննրանցիշխանությանը: Դրանից(հետո) տիրապետեցՄահմուտ անունովմեկը'5` բռնանալ-տիրելովԲահլին ն այնտեղիցմինչն Խորասան, ապա միմյանց հաջորդելովն առաջ գնալով վերցրին Հռեն'»: Իսկ Մահմուտիորդին` Մասխուտանունով", որ Հռեից (էր), առավ Նշապուրը, Խազաունը, Ասպահանը,Արազի ամբողջ շրջակայքն ու ազգատոհմե-

րին ն

Քրդստանը(սա ըստ Վարդանվարդապետի)'": Եվ ապա (վարդապետն)ասում է սրանց մասին, թե հոր ու որդու միմյանցհաջորդումովերկար ժամանակնստեցինԽազուինում. դրանց անուններն

են`

Աբու-Ալի,Տավութ, Աբու-Թալիպ,Տողրիլբեկ"",որ հզորացել է ն ստանալովհրաման ու խալիփայից"» սուլթանությանանուն` ընդարձակել իր սահմանը` սկսած Խորասանից,ն ամբողջ

Պարսից

երկիրը:

նրանից

Սրան փոխարինումէ Արփասլանը'"'իր եղբորորդին, Մելիք շահ կոչվածը": ն ապա` Մահմուտ սուլթանը, նրանից

հետո` հետո`

Բաքարուխը:Մահմուտ սուլթանի որդին": խփեց-սպանեց ն ինքը սուլթան Բաքարուխին դարձավ:Մահմուտիցհետո (իշխում

է) նրա որդին": Ոմն Սանճուրսուլթան սպանում է նրան ն առնում իշխանությունը'»: Ապա (իշխում է) Տավութը` նրա որդին'», հետո` Տողրիլը'տ,որից հետո` Մախսուտը"", ապա մյուս Տողրիլը'»,

որից

հետո`

Ալփասլանը,որն առավ Անիքաղաքը,'» (գնաց) մինչն Վրաս(կատարածիհամար)իրենց խալիփայիցպատվիարժանա-Հցավ: Այս Ալփասլանընորից փոխեց Տողրիլին'": Ապա (իշխում է) Շահի Արմենը," հետո` Ելտկուզը,'" որից հետո` սրա որդիները` Փահլավանն ու Խզիլ Ասլանը |«կարմիրառյուծ»|,'7 որոնք միասին տիրեցիներկրներին.այս հասնում է մինչն հայոց 626 թվականը:Այս ընթացքում չիմացանք (պատմության)որպիսությունը,բայց սույն (Վարդան)վարդապետնասում է, թե 674թ. թաթարը եկավ նԽորասանում փախցրեցԽորազմ շահի որդիներին:'» Իսկ թաթարի գալուստը ն ԽորասանիցՋալալատինսուլթանին փախցնելը,'» առաջ շարժվելը մեզ մոտ, հաղթելը ն ամբողջ երկրին տիրելը, (երկիրը ծանր) վիճակի տակ (դնելով) ելնելը ու տիեզեքն առնելը, նրանց զանազան չարագործություններնու գործերը, որ կատարեցինարնելքի ն արեմուտքի, հյուսիսի ն հարավի բոլոր ազգերի նկատմամբ.-այսամենը մեկ առ մեկ ցույց են տվել Վանականը,Կիրակոն պատմագիրները, սը," սույն Վարդանվարդապետը որոնք սրանց տան ն

բռնակալական պատմությունըհասցնում են մինչն 515 թվականը: չգտանք սրանց իշխանությանտարիներիքանակը ն կամ թե` ի՛նչ եղանակովվերացան,ո՞վ էր, որ մեր այս աշխարհիցհալածեց ու չքացրեց նրանց, կամ էին, որ տիրեցին ու բռնակալեցին պարսից երկիրը.նշվումէ` մինչն 835 թվականինԹամուրլանկիգալը,""' որը գազանաբարկերավ ու մանրեց,մնացորդներըոտնաեսըստ տեսածների,եւ ամբողջ տիեզերքը հարկի տակ դրեց` սկսած Սամարղանդից մինչե Սամարիան Եգիպտոս. ամեն հասակիմարդկանցտասնութժամ սրի հանելով քամեց, քայքայեց եկեղեցիները,ուր ոտքը հասավ: Նրա չարագործության հանգամանքներըպատմում վարդապետԱրծրունին:(Նա) ասում է է, որ (Օամուրլանկից)հետո` 855 թվականին,գալիս է չար Ղարա Յուսուֆը,'""որը (գործում է) տեսակ-տեսակչարիքներ, որից հետո 870թ., (գալիս է) ոմն Շահռուխ,որը էր, քան (ՅուՀետո

ովքե՞ր

հար արեց

Թովմա

սուփը),

ապա

կրկնաչարագույն հետո ազգով թուրք

(գալիս է Ջաղաթան, սրանից

Ջհան

շահը, որը 888թ. թագավորավայել տիրեց ամբողջ պարսից երկրին: Հայոց 932 թվականինսրան փոխարինումէ իր որդի Յա-

փաշան): Այս Յաղուբ թագավորը,որ նստում էր արքայանիստ Դավրեժում, իրեն, իր քրոջը փեսա դարձրեցշեյխ Հայտարին,որը Շեյխսոփուս որդին էր Ա նստում էր Արտավիլքաղաքում: Այս շեյխը եղածների սկիզբն է ն ազգը, (սակայննրանց)որպիսությանմասինինչ-որ տեղ (տեղեկություններ) չգտանք, թե ո՞վ (էր), կամ որ ցեղից լով` բնակվեցինայստեղ: Այս շեյխ Հայտարնունենում է մի որին անվանում են Իսմայել: Եվ քանի որ Յաղուբ թագավորըզավակ չուներ, այդ պատճառովշեյխը ն իր կինը մտածեցին հնարներով սպանելՅաղուբին,որպեսզիիրենցն իրենցորդուն ժամնա ռանգ թագավորությունը: Պատիվ(մատուցելու)պատրվակով նրան կանչեցին`մահաբերկերակուրպատրաստելովնրա համար: Յաղուբը(կերակուրը)ճաշակելիսզգաց (վտանգը)ն բռնությամբ նրանցէլ ստիպեցուտել: Եվ այսպես մի ժամում մահացանթագավորը, իր քույրը եւ շեյխը: Երբ զորքը աղմուկ-աղաղակի մեջ էր, մանուկ ԻսմայելինփախցրինԱղթամարկղզին (սա` ըստ ԱռաքելԴավրիժեցու պատմության):Այսպիսովմիմյանցհաջորդելովմ̀ոտենում էին իշխանությանգահին. ինչպես` Անխուր անունով մեկը բռնացավ, տիրեցն 948թ. իր աթոռը հաստատեց Ասպահանում:Նրանից հետո Ալվանդըկարճ ժամանակով (թագավորեց), որը տնեց մինչն 950 թվականը:Արդ` որպես պատմությանգլխավորը,խորշեցիու խուսոփեցիըստ կարգին ըստ ազգի (պատմության հաջորդականության)ողջություն մաղթել ու գրի առնել Պարսից թյան կարգն(ու սերնդափոխությունը). ինչպես որդին փոխարինեց հորը: Բայցհնագիրպատմություններից հավաքելովմիայն այսքանը` երնելին նշանավոր,գոռոզ ն չար ճարդկանց անունները,(այն) հասցրինքմինչն այստեղ` մեր սիրելի եղբայրների զբաղմունքիհամար: Քրիստոսինմ̀եր աստծուն, փա՛ռք հավիտյանս..ամեն:

ԳԼՈՒԽ Բ

ՊԱՐՍԻՑ ԹԱԳԱՎՈՐՈՒԹՅԱՆ ՍԿԶԲԻ. «ԿԱՐՄՐԱԳԼՈՒԽՆԵՐ»

ԿՈՉՎԱԾՆԵՐԻ ԵՎ ՆՐԱՆՑ ԻՇԽԱՆՈՒԹՅԱՆ

ղուբ

առաջանաորդի, ինչ-որ

թագավորու-

ԽԱՌՆԱԿՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ

Արդ` ինչպես ասացինք Յաղուբ թագավորի սպանության, Հայշեյխի, Իսմայել մանուկինԱղթամարկղզի փախցնելումասին,

տար

տղայի աճելու տարիներիցհետո Պարսկաստանումմեծ աղմուկ է ու զորքը բարձրանում: Ապազորահրամանատարներն միաբանվելով Իսմայելին հանում ասելով, թե

կղզուց

ն

թագավոր կարգում իրենց վրա`

նա

երկու կողմերի ժառանգն է, այսինքն` շեյխի Ա Յաթագավորիքրոջ (որդին) լինելով, ն նրան է հասնում թագավորությունը, որի համար նրան հնազանդվում ն երկրպագումէին: Եվ նա, ելնել-սկսելով 950 թվականից, նախ հալածում է վերնում ասված Ալվարդին,իրեն քաշում իշխանությունը,ապա քսանհինգ տարի դեպի աջ ու ձախ պատերազմելովթշնամիներիհետ` ըստ կարողուբ

ղության ընդարձակումէ իր սահմաններըն վարելով իշխանությու-

նը`

մեռնում

է

975թ.:

հետո` Նրանից

նույն տարում, թագավորում է նրա որդին` շահ արի մարդ: Սա շատ տեղեր իր իշխանությանը

Թահմազը՝ մի քաջ ն Վրաստանըբռնությամբ ենթարկեց, ինչպես` Ատրպատականը հնազանդեցրեց,Խորասանի կողմերում նույնպես (սահմանները) ընդարձակեց,ինչպես ասում են` իշխանությանբազմաթիվկարգեր նս շտկեց, հարկերըթեթնացրեց:Սա վախճանվումէ 1024թ., ն փոխարենը կարգում են Իսմայել անունով իր որդուն: Նա կամենում է

ն

ն զորքի միջից բռնի ն անհնազանդխոզորահրամանատարների րամանկ լմարդկանց) վերացնել (աշխարհից): Իսկ աճապարելով

նրանք նրանից ավելի որ են

են

են

սպանում, ինչպես ասում

ինչհնարներովմեռցնում նրան) Սրանիցհետո Խորասանիցբերում իր եղբորը, որ կոչվում է Խոտապանտ`անարի ն թույլ տեսողուշտապ

են`

թյամբ մարդ: Սա

նս

քիչ տարիներ դաժանությամբն դառնությամբ վարելով իշխանությունը,մեռնում է: Ապա 1029թ. Մաշատում նստեցնում են սրա Աբասորդուն` Մեծ, շահ կոչվածին,որը կարճ ժա-

մանակումհնազանդեցրեցշրջակայքի իր թշնամիներին,իր ձեռքը վերցրեց հայրենի իշխանությանը(ենթարկվող)ամբողջ երկիրը՝

Խորասանիցմինչն Երասխգետը Ա Բաղդադը,բացի Ատրպատա-

կանից:

ՈրովհետնԿոստանդնուպոլսի իսմայելացիթագավորը`խրոխտ

սուլթան Մուրատը`Խոնդքար կոչեցյալը, սրան արգելք եղավ, որ զորք հանեց ն հրաման (արձակեց) Ատրպատականի վերաբերյալ`

գալ ն առնել

այն ն եկան-վերցրին հենց Երնանը,Նախիջնանը,Դավ-

րեժը, Գյանջան,(հասան) մինչն վրաց սահմանը,Տփխիսը,ամբողջ

Վրաստանը,նան Կուր գետի այն կողմը` Շաքին, Շիրվանը,Շամախին ն Դերբենդը:Այսքան քաղաքներինն երկրին տիրում էին Օս-

մանցիները:

Այն կողմերից պատերազմներնավարտելուց հետո

Շահաբաս

թագավորըխաղաղությամբնստել էր Ասպահանմայրաքաղաքում: հետո երեսը դարձրել է Ապաքիչ տարիներ Ատրպատականի վրա`

այն առնելու համար: Եվ վրա, բախտիբերումով

նա

բազմաթիվզորքերով եկել է

Դավրեժի

հաջողությամբմեկ տարում գրավել Դավռեժը, Նախիջնանըե Երնանը:Ապամեկ տարի հետո օսմանցիների չեռքից առել է Գյանջան,ամբողջ Ղարաբաղը,Շամախին,Դերբենը, նրանց շրջակայքը,Տփխիս քաղաքը եւ ամբողջ Վրաստանը: Եվ այսպիսի արարմունքներիցհետո օսմանցիներիթագավորի հետ հաշտություն էլ է հաստատել`սահմաններու բաժիններ հատկացնելով յուրաքանչյուրին` երկու երկրների`պարսիցն հոռոմոցմիջն: ու

Եվ

սա,

այսպիսի քաջությամբ

վում է 1079ք.:

ու

արիությամբապրելով, վախճան-

կյանքով վարելով իր իշխանությունը,հայոց 1091թ. հեռանում է աշխարհից` թագավորությունըթողնելով իր որդուն` փոքր Շահաբա-

ն

սին: Սա առավել ես հաստատեցիրենց իշխանականգահը իր երկիրն ու ժողովրդին խաղաղացրեցբոլոր կողմերի թշնամիներից: Սրա օրոք կառուցվեցինբոլոր ավերակ գյուղերն ու քաղաքները,

(շենացան) Հայաստանն ու Պարսկաստանը,որովհետեւ չափազանց քրիստոնյասերու աշխարհաշենէր: Դրա պատճառովբոլոր տեղերում եկեղեցիներ,վանքեր ու մենաստաններ հաստատվեցին, մանավանդսուրբ Աթոռն էջմիածնի, սուրբ ԳանձասարըԱղվան-

քում` Աղվանքիսրբազան Փիլիպոս հայրապետին Պետրոս Կաթողիկոսի օրոք: Սա եւս բարեբախտ լինելով աշխարհում, վախճան-

վում է 1100 թվականին:Թագավորականիշխանությունընույն տարում առավ նրա որդին` Սուլեյման շահը: Սրա օրոք եւս աշխարհին

խաղաղություն եղավ, ավերակներիշինություն, երկրի մարդկության աճ, դատավորներիարդարություն ն իրավունք, հարկապա-

հանջությանչափավորություն,բոլոր գործերի ն արարողությունների բարեկարգություն: Սա ես

այսպես կառավարելովերկիրն ու իր հնազանդյալներին, վախճանվումէ 1139թ.: Դրանից հետո թագավորում է նրա որդին՝ շահ սուլթան Հյուսեինը,1140 թվականին`մեր ժամանակներում՝լինելով մանկահասակ:

Արդ՝ լչարադրեցինք)այն, ինչ մինչն այս գրառման սահմանըեղել է նախկինգրքերի (պատմության) մեջ, մանավանդԱռաքելվար-

դապետի գրքերից ծաղկաքաղ անելով` հավաքեցինք, որին թող տերը ողորմի: Սրանիցհետո պարտավորենք այս ներկա ժամանա-

կում, որտեղ կանք, այստեղ ներկայացնելլեղածը), ն փա՛ռք հավիտյանս.ամեն:

Սրանիցհետո թագավորեն կարգում սրա թոռանը`Շահսեֆիին, սույն թվականին, Ասպահանում:Սա նս արիությամբ ու խաղաղ

Քրիստոսին

Գլուխ Գ Պարսիցթագավորության վրդովմունքին խառնակությանմասին Իր թագավորությանտասներորդտարում Հյուսեին կոչված շահ սուլթանը հրաման տվեց հայոց ազգի ն իր իշխանության տակ եղած ազգերի մարդահամարու աշխարհագիրանել: Եվ նրա հրա-

մանատարներըո̀րպես արքունիքին հավատարիմմարդիկ` ատե-

նադպիրներըն քարտուղարները, ելան, որպեսզի անսխալ ն առանց թաքցնելու գրեն տասնհինգտարեկանիցբարձր մարդկանց

բոլորի (անունները): (Թագավորը)հրովարտակում սպառնում էր այսպես. «Եթե մեկը գտնի թագնվածն պահված մեկին ու այն հայտնի թագավորին,լապայ թագնվողի գլուխը ն ունեցվածքը կլինեն

նրա բաժինը, ով (դրա մասին) հայտնեց»: Հրամանըիսկույն կատա-

րեցին. սաստիկ փնտրտուքովու որոնումով զննելով` զանազան հնարներովու սպառնալիքներովտեղեկանումէին լիրադրությանը):

Մեկի գյուղում գյուղի տանուտերին,քահանաներին,հյուրընկալո-

ղին, որին գզիր էին ասում, փակեցինառանձինտներում ն միմյանցից զատ, ապա գյուղում եղած մարդկանցանունները ասել էին

տալիս ու գրում, կամ պակաս են

եթե գտնում էին, որ ասածներըմիմյանցիցավել (նրանց բերանից թուղթ էլ էին վերցնում, այսինքն` ն

մուչալկա «պայմանագիր»,որ եթե ստերգտնեն, այնքան տուգանքներ պիտի վճարեն), կախելով փայտից՝մահակովծեծում էին ցուցված մարդկանցտուգանքիպատճառով:Դրա հետ առնում էին մեծ

կաշառք, |ունեցվածքի)մեկ տասներորդը,զինվորներին հատկացված վարձիչափից ավելի ն ապա գրածը կրկնում էին: Սրանից հետո

գրի առան ն վանքերը, մենաստանները, գյուղերի եկեղեցիները, հետ

նան

եպիսկոպոսներին, աբեղաներին,երեցներին հաշվարկեցին ն ավարտելովսրանց |հաշվառումը)ս̀կսեցին գրել վաճառականներին, ճանապարհորդներին, սակավաթիվառնտրականդրա

ներինու բոլորին հաշվառմանենթարկելով`տարան- ներկայացրին արքայի ատյանը: Իսկ այնտեղ հարկեր դրեցին հաշվառվածների վրա` առաջվա սահմանվածլհարկերի) վրա եռապատիկհավելումով: Եվ եկեղեցական պաշտոնյաների վրա, որ առաջ բնավ չէր երնում, աշխարհիկ մարդկանցիցտասնապատիկառավել ծանր

բեռներ դրեցին ու այն աշխարհագրմանընթացքը հազիվ մինչն երեք տարի ավարտեցին,որովհետն 1148թ. սկսեցին ն 1151թ. հրամանը կատարեցինժ̀ողովրդի

երեքտարվա գլխահարկը, որ նոր ու 'էին դրել, հավաքել, նան եկեղեցականների կրոնավորներիհամար կարգվածընրա հետ միանգամիցառնել: ԱպաԱտրպատականի մեծ վեզիրը, որ նստում էր Դավրեժքաղաքում, որի անունը Միրզաթահիր էր, ելավ-եկավՂարաբաղիերկիրը ն Գյանջաքաղաքը ու սկսեց գրվածից մեծ ավելորդությամբլհարկեր)առնել: Եվ զորքը ցրվեց երկրում, գյուղերում` կատարելովհաշվառում, ու քանի որ լուծը չափազանցծանր էր, ն (մարդիկ)չէին կարողանում

տանել, դրա համար տանջում, կեղեքում էին նրանցե ծեծելով խլում ըստ իրենց չափի. մեծ գյուղերից` շատ, փոքրերից՝քիչ, որով-

հետն մեծ գյուղը

150, 100 կամ 50 թումանից (թուման» 10000

դինար. դինարՀտասնոց կամ տասը դրամանոց),իսկ շատ փոքրը 30 կամ 20 թումանից պակասչէր (վճարում):Վաճառականներից նույն-

պես վերցրին: Այսպես տարեցտարիշարունակ մարդահամարէին

կատարում, ն հարկահանները գալով հավաքում էին ճշտությամբ: հետո Սրանից այլ տեսակ հարկեր նս դրեցին ն այն ավելացրին՝

անվանելովշեղդինար, ն սա եռապատկեցին: Դարձյալ հրաման եղավ ելնել ն գրի առնել երկրի, գյուղերի ու ագարակներիբոլոր սահմանները,հողը, ջուրը, այգին, հանդը,ծառը, տունկը ն լայն) ամենը, ինչ պետք է մարդկանց.առհասարակամենը գրի առան` թե ու խաշնարածնեհայերի, թե այլազգիների, այլն վրանաբնակների

րի, ինչպես նան թարագամակոչված ազգի բոլոր տեսակի չորքոտանի անասունների|տավար`հորթ, արջառ, եզ, կով, ոչխար, ձի ն

այլն) նախիրնու հոտերը,դասերնու խմբերը:Եվ առաջիններիվրա կրկին ավելացրինհարկերը: Այս ամենը,որի մասինգրեցինք, նորահնարչարիք էր, որ դրեցին սահմանվածառաջին հարկերի վրա, իսկ առաջինն էլ ծանրագույն բեռ էր ժողովրդի վրա. այժմ փոխանակթեթնացնելուայսքան նս ավելացրին վրան: Եվ դարձյալ պարսից իշխանությանսովորությունն

իրենց տերության բոլոր քաղաքներումն ամբողջերկրի վրա կարգել պետեր, զորահրամանատարներ, ինչպես` խան, սուլթան, ղուլէ

բեկի, վեզիր, դարուղա

ն

չարիքներհեղեղեցին` ուստրերինն դուստրերին ուժգին չարչրկելով, տղամարդկանցն կանանցբռնությամբուրացող դարձնելով, այլ

մնացած զավակների ունեցվածքը, հարսն ուրացողներին տալով: Որտությունը, գանձերը՝ հափշտակելով քա՛ն հարուստներ ն մեծատուններ տեսանք մեր աչքով Ջուղայում ծնողների մահից

ն

հետո

Երնանում, որոնք հասել էին վերջին աղքատության ու թշվառու-

թյան: Եվ հարցնելով պատճառիմասին` տեղեկացանք, որ այդպես եղավ ուրացողների ու իրենց ունեցվածքի հափշտակությանպատ-

թվիլտար: Առաջ, որ մի անգամ այսպիսիներին իշխանությունէին տալիս, հեշտությամբչէին փոփոխում ն նրանցից առնում, բայց եթե մարդու մեծ հանցանքը կամ վնասը

ճառով: Այդպիսովբոլոր բարեկարգություններըվերացրին երկրից, որոնց մասին մանրամասնորենչգրեցինք: Միանգամայնն իրենց օ-

ագահությանհամարգանգատվողներըգնային արքայի դուռը ն մարդուհանցանքըհայտնիդարձնեին, ապա մի կերպ այն մարդուց առնում էին այն իշխանությունը: Իսկ այժմ այս թագավորովայսպես չէ,այլ թագավորըն իր նախա-

դրած սահմանները, որոնք գլխահարկերի ն դատաստաններիհամար էին դրված նրանց վրա: Դրա պատճառով ն արդարադատ

հայտնվեր,ն կամ զրկվող լինելու

ու

րարները,կաշառակերլինելով, արագորեն փոփոխումէին, հանում ն մի տարում իրար հետնից երկու ն երեք տերեր ու իշխաններէին

ուղարկում մի քաղաք

ն

գավառ: Եվ նրանք գալով, ինչպես իրենք էին կաշառքովստացել իրենց իշխանությունը, այնպեսէլ ժողովրդի դատն ու իրավունքըմի կողմ դնելով, կեղեքում, կողոպտումէին ի-

րենց հնազանդյալներին: Այդպեսէին անում նան նրանցօրինապահ դպիրները,այսինքն` դատավորները,շխալուլամները,շեյխերը, որոնց ղազիներ |լ«հավատի համարպայքարող (զինվոր)»)են ասում:

Դարձյալայլ չարիքներ նս ավելացրին.մի անգամ գյուղերի, ագարակներիտերեր կային, նան վարձկաններ(մշակներ),այսինքն` հատյալ դօնլուղ, զորահրամանատարներ ն զորք. մեկը որքան դրամիչափ որ ուներ, նրա մեկ տասներորդը նս որոշեցին ու թագավորական(հարկ)դարձրին,իսկ նրանք իրենց դրամներիցչէին տա-

լիս,

այլ

այն նս ավելացրինու

րենքը դրեցին, լսակայն|հակառակ գտնվեցին` փոփոխելով նրա

աստծու

արդար

դատաստանըհասավ նրանց վրա, այլն հայոց ազ-

գի վրա: Նույնպես ապագայում նկարագրելու

տառապյալների

(դաժան) կյանքը` նրանց կողմից անողորմ ն անաստվածլձճնով)կե-

ղեքված ու կողոպտվածլինելու պատճառով,որին փոքրիշատե ծանոթացանք: Իսկ նրանց անօրինության, օրինազանցության, համարձակության,անմտության,անմիաբանությանմասին լնշենք), որ լայդ ամենը|աստծու, աստվածայինգրքի ն պատվիրաններիդեմ է, որը

ճառ

ծանոթացրի ձեզ աստծու միջոցով, որ իրենց կործանմանպատ-

եղավ, որից տեր Հիսուսը

թող

հավիտյանս.ամեն:

հնազանդյալներից յուրաքանչյուրի

վրա դրեցին: Եվ այդպես էլ շարունակում էին առնել: Նմանապեսն

եմ

ազատի |մեզ), ն նրան փառք

Գլուխ Դ

ն ընդդիմակայողների Հակառակվողների մասին,որոնք շատ տեղերումՊարսից թագավորության դեմ ելան

Որովհետնըստ սուրբ Դանիել մարգարեիկանխագուշակության նրա տեսիլքիընթացքին,ինչպես որ կարծում են բազմաթիվ

ն ըստ

մեծ

իմաստուններ խոյի տասը եղջյուրներիմասին,որ պարսից ազգից տասը թագավորներիհառնելու նշան է, ինչպես սրանց հաշվարկն է, կամ թե ըստ նախախնամող աստծու կամքի, որ իր արդարությունը հատուցումէ, երբ բաժակըիր ձեռքում է, ում կամենում է, խմեցնումէ նրան ն մարդկանց ու երկրի թագավորությանտերն է, ո-

րին կամենում է, նրան էլ շնորհում է: Ըստ լայս ըմբռնման|պ̀ետք է տեսնել, թե ինչ է եղել այժմ սույն սուլթան Հյուսեին թագավորիժամանակներում. մի ազգ՝

նի

Խորասա-

ն

Ղանտահարի կողմերում, որոնց աղվաններ են անվանում, ն ազգի մասին ասում են, թե Կովկասիբնիկ լեռնականներից ու ալանաց երկրից են, որ ազգով աղվաններ են, որոնք այժմ նս այս

նախկինանունովեն վերակոչվում,ն հավատովքրիստոնյաներ են եղել: Եվ ապա, ժամանակներ անց, լեկավ) բռնակալԼենկթեմուր կոչվածը,որն իր հաղթանակով տիրեցերկրի մեծ մասին, որի մասին վկայում են պատմությունները: Ասում են նան, որ այս ազգին իրենց տեղից վտարանդիէ դարձրել ու 25 տուն տարել-

այն երկրում: եվ ժամանակներհետո

բնակեցրել

դարձրել են Մահմետի կրոն(ներ)ինլենթականեր): Ապանրանքուռճացել- բազմացելեն, եղել յուրաքանչյուր մասի իշխաններու պետեր՝ ինքնագլուխ տիրելով մինչն Շահաբասկոչված արքայի ժամանակները, Ղանտաորը հարը առնելու ն այն կողմերինտիրելու ժամանակ սրանք ընկան նրա իշխանությանտակ, նրանց որդիներիցու թոռներից հետո, մինչն այս ժամանակները՝ մեր 1150 թվականը:Եվ ապա այն կողմեու րը սկսեցինաղմկել վրդովվել:

Այլ ն |կար)մյուս

ազգը նս, որ

պլուճ

են

անվանում,

Սովուխ -Պուլաղու երկիրը, որ թուրքման են կոչում, ն սրանց գլխավորը, որին Սուլեյման պապա էին ասում, որն իր մասին ասում էր, լթել սենան

րել է առաջին թագավորներիազգից, որոնք` Ջահանշահ ն Յաղուբ անվանյալները, նստում էին շահաստան դավրեժում: Նա շրջվեց նան դեպի Աստրապատի երկիրը:Նրանց գլխավորինԱտինաղուրտ էին կոչում, այլն (կային) Կովկասիլեռնականները`լեկաց ձյունաբնակ ազգերը` լազգիները` ըստ գրավոր |լվկայությունների)հ̀ոներ կոչվածները,լոր) ի սկզբանէ լեղել են) Ատրպատականերկրի, հայոց

ազգի

մեր հավատի բուն թշնամիները: Սրանք միասնաբար ն վերնում նշված բոլորը ըմբոստանալովթիկունք դարձրինն ընդդին

մացան պարսից թագավորիհրամաններինու սկսեցին յուրաքանչյուր երկրիցշրջակայքը ն մերձակայքըկողոպտել,(մարդկանց)գերել

սրի ճարակ դարձնել: Սա |անումէին) ոչ թե մի տարում, այլ երկար ժամանակներում. սրանք քիչ տարիներ էին ապստամբում, ու

լնակայն) դրանք հաճախէին իրար հետնից հաջորդում միմյանց: Եվ թեպետ զորք հավաքելով` թագավորըսպարապետներիու զորահ-

րամանատարներիմիջոցով ուղարկեց նրանց վրա` բաշխելով շատ գանձեր, սակայն ոչինչ չօգնեց, այլ պարտվեցին,թեն շատերի ջանքով

ն

ուժով դադարեցրին խռովությունը ոչ այնքան հաղթանակով,

քան հաճելով նրանց միտքը ըստ իրեն կամքի: Բայց Ղանտահարի ն կովկասցիներիկողմերի կռիվը շատ ժամանակներտնեց, որն իր տեղում կպատմենք, եթե տերը կամենա: Եվ նրան փա՛ռք հավիտյանս. ամե՛ն:

Գլուխ Ե լԱյն մասին),թե հոներիազգը ինչ արեց ամբողջԱղվանիցերկրում

ջան «քյուչան»),

թոքուլան |«Ջրվեժ») անունով գյուղի կողմն տալով |հեռանալ|:Եվ երբ ներս մտան, ապա վերկացրինքաղաքացիներինն այս ու այն կողմից փակեցին ու կոտորեցիննրանցիցմինչն հանրանցգնալու ճանապարհները է` քաղաքացիներին թույլ

Ամենքինհայտնիէ այս, որ տուն կամ որեէ այլ շինություն` մեծ թե փոքր, երբ հնանալովպիտիփլվի, նախ պատերը ն հիմքերըխախտելով ճաքում են, ապա իջնում է առաստաղը, որից հետո տանիքը

զար

նել. դառնալով`ամոթովգնացինիրենց տեղերը: Եվ այսքան իրադարձությունները, որոնց մասին այստեղ գրեցինք (մեզնից),կատարվելեն 8-9 տարում՝ սկսած 1160 թվականից: Եվ որքան հրաման տրվեց թագավորից պարսից զորքին գնալ նրանց վրա, այսինքն` Շամախի,Գյանջա քաղաքներում ն նրանց

այլ անուններով՝հորջոջվածգյուղերում, որոնց գլխավորիանունը Ալի սուլթանն էր, որ նախնառաջնստում էր շահի հրամանով,ն սա ու այլ շատերը, ինքնագլուխմիաբանվելով, երես թեքեցինն ապստամբեցինթագավորիդեմ 1161 թվականին:Սրանիցառաջ Ինիսելու երկիրը, այլն Շաքվա,Պասնջաղ,Մումպարաք,Չարղաթալուն

շրջապատում բնակվածների|վրայ, խաները, որոնք նստում

էին այնտեղ, որքան ջանացին, չկարողացան դիմակայել, մանավանդ որ պարտվելովամոթովկեղծ խոնարհվեցին նրանցառջն, օրինակ`

Շամախու հասան Ալի խանը տասնհինգ հազար զորքով գնաց մինչն նրանց սահմանները,ն նրանքառավոտյանպահին հանկար-

այլ շատ գյուղորայք ասպատակել,գերեվարելէին, ավարի մատնել: Այժմ գալով Քանտաք անունով գյուղորայքը` իսպառ տարան: Եվ այսպեսգրգռված` տարեցտարիասպատակեցինդեպիԿուր գե-

ծորեն հասան նրանց վրա ն զորքի մեծ մասըկոտորելով` սպանեցին նան խանին, իսկ մնացածներըփախուստի դիմեցին:Այլ |օրինակ) նս` Գյանջայի Օղուրլու խանը` Շամախին ասպատակողը,

տի այն կողմը` Շաքվա երկիրը ն Ղապալուն, Գասանինահանգ՝ մինչն Շամախիքաղաքի մերձակայքը:Իսկ (Կուրի) այս կողմից՝

չացնելով, գերի ն ավար առնելով` ամայիդարձրին:(Ողջ) մնացածները փախուստիդիմեցինԱրցախիլեռներնու քարանձավները,ե

ամեն

մեկը, պատշաճ ամուր տեղ հեռացած,իր ապրուստն էր հոգում: Բայց 1170 թ. նույն ինքը` Ալի սուլթանը, իր շուրջը զորք հա-

վաքեց նույն լազգիների ազգից` ութ հազարիցոչ պակաս, եկավ Գյանջաքաղաքի վրա, մինչնլիսկ) մտավպողոտան (այսինքն` Քու-

քսան հոգի` մեկըավել կամ պակաս: Եվ ոչինչ չկարողացանա-

հետ

ներքն թափվելով,փլվում է: Այսպեսեղավ ն Պարսիցթագավորության հետ, որովհետն Կովկասի լեռնաբնակները` լազկիները, որ (բնակվումէին|լեռան այս կողմում` Ղախ,ճար, Թալա տեղերում ն

Ղազախինահանգիցշատերը, Աղստնի |կողմերը),Ամիրշամ Շատինլուից` Զակամները,նան Գյանջաբասանի չորս գետ` Շամխոր, Գյանջաբասան,Ոսկանապատի ե ձոր Քուրաքբասան,այլն Բարդայի գյուղերից շատերը ն դաշտային գյուղորայքը միանգամիցոչն-

որ Սու

նրանց դեմ ելավ, (սակայն) հետ դառնալով` փախուստիդիմեց ն մտավ Գյանջա:Մի այլ |օրինակ)էլ` Շաքվա ոմն իշխող` Քիչի խան

|

|

անունով, կարճ ժամանակընդդիմացավնրան. նս սպանեցին:Իսկ այս ամենի վրա |լավելացնենք), որ այս անամոթ ազգը առավել նս համարձակ դարձավ. ձեռք բարձրացրինԿախեթիերկրի Ա վրաց ազգի վրա ն նախքանայս քանիցս ուժգնորեն բախվել էին միմյանց հետ. երկու կողմերնէլ ոչ սակավ արյուն են հեղել: ԿախեթիԻմամղուլի խանիներիցս փախցրելեն պատերազմիցն ավարի ենթարկել նրա ամբողջ կահկարասին:Եվ այսպես տարեց- տարի առաջ շարժվելով` ավերեցիննրա ամբողջ երկիրը, մինչն իրենց հայրենի

թագավորության տեղերը

եպիսկոպոսարանըհեռու` |մի կողմ) թողնելով` ելան Թուշի լեռների ամրոցները:Սրանք այսպես ն այսն

քան հանդգնելու այլ պատճառ ես ունեն, որի մասին այժմ կգրեմ: ՈրովհետնՇիրվանի երկրում` Ղապալունահանգում` մահմեդական ազգի մի իշխան կա, որին Մելիք

ն

վերցնել որպես թագավորականգանձ, իրեն էլ յուրայիններիհետ բանտ նետել. այդ անմիջապեսկատարեցին:Եվ արքայական դա-

անվանում` Ղուրթղաշեն կոչված գյուղում, Ղարասու անվանյալ տեղում: Եվ երնում է, որ սրանք ունեցել են ոմն Մելիք, որին Մելիք Մհամմուտ էին ասում` են

հիճները գալով Մելիքի տունն ու ունեցվածքը գրի առան ն ի զաւթ (գրավ-՞|դրեցին, իսկ իրեն եղբոր հետ, որի անունը Ահմադէր, կա-

պանքներովտարան Շամախիքաղաքը ն մի քանի ամիս բանտ նետեցին,|լապալ դարձյալարձակելովայնտեղից` կրկինկարգեցինիրենց իշխանականգործին: Բայց սրանց ունեցվածքը,որ առան ար-

հանճարեղ ն բախտով հաջողակ, լսակայն) Հուդայից չափազանց

ագահ ն անհագ, քան տզրուկը: Սա ՇամախուխանիցՄախթայիմի-

ջոցով իր ձեռքըվերցրեց Ղապալայիամբողջ երկիրը, որը հարուստ էր, շեն ն մարդաշատթե՛ հայերով, որոնցից շատերը Ղարաբաղից անցել էին այդ երկիրը` թվով ավելի, քան տեղացիները,ն թե այլազ-

քունիքում,

այլ կահկարասուց,չորքոտանիներից, կալվածքներիցզատ, որոնք թիվ չունեին: Որովհետն ասում էին, որ սա ուներ 500 ջրաղաց, 500 տինկ, որով բրինձն էին առանձնացնում, 500 քում ն մաջինակ,որովմետաքս էին գործում, շատ գեն տեր առուներ, որ արխ էին ասում, որոնց վրա ընդեղենն արտեր էին ցանում, աճեցնում, այլ ունեցվածքներնէլ մտքով ես տեսնում:

տրտնջում- դժգոհում էին նրանից. ինչպես` հայ մարդիկ,հավաքվելով Պողեր խանի դուռը, լիրենց դժգոհությունը)հասցրին նան արոր

բնիկ ՂարաբաղիԽաչե-

նի երկրից էր, մելիքների ազգից, այնտեղ էր: Սրանք, որ Սոկութլու գյուղը նորոգել ն բնակվումէին, ազգովի ժողովրդի հետ գնացել էին

լխանի մոտ|,|իսկ բարսեղից) առավել գյուղերում լոչ մեկը) չկար: Սրան վերցրին- ուղարկեցինԱսպահան՝արքայի դուռը, որպեսզիիրենց վրա կարգի հայոց ազգի մելիքության իշխանությունը`այնտեղ իբր լինելով մելիքներիազգից: (Բարսեղը),իր կամքովգնալով,

արքայից հրամանըվերցրեց եկավ, բայց ոսոխը իր բռան մեջ էր.

չկարողացավընդդիմագրավել,այլ կաշառքովկուրացրեցՇամախու բռնավորիաչքը, ն երեցիգործը ոչինչ դարձրին: Շամախու մեծամեծներընրա հետ ոխով լցվեցին Ա ապստամբելովխանի դեմ` գնացին թագավորիմոտ ն խանին զրկեցին իշխանությունից:Թագավորի մոտ դժգոհեցիննան Մելիքից, որ շատ գանձեր է ժողովել ու

որ

կամենում է ապստամբելիր դեմ: Եվ (թագավորը)հրաման տվեց, ամբողջ անշարժ ն շարժուն ունեցվածքը,ինչ որ կա, գրի առնել

են, ոսկու ն արծաթիարժեքը որպես թե կազմում

էր յոթանասուն հազարթուման`

գիներով, որոնք բնիկ երկրից են, որոնցից այս Մելիքը զանազան հնարներովհավաքեց ու կուտակեցանսահման շատ ոսկու ն արծաթի գանձեր` տիրելով ամենի վրա: Բոլորը վշտացան դրանից ն

քային: Բարսեղանունով ոմն քահանա,

ասում

|

Դարձյալ այս ամենի վրա սակավ տարիներ անցնելուց հետո ՇամախուՀյուսեին անունով ոմն խան շահի հրամանովբռնեց այս երկու եղբայրներինն գլխատեց:

Ապա լիր) ձեռքը գցեց նրա (Մելիքի) որդիներին,որ փեյքար, Իբրահիմ ն Ղասում էին ասում, խիստ չարչարանքով ն խոշտանգումներով հանել տվեց ունեցվածքի մնացորդները, որի մասին ասում

էին` քսանհինգհազար թուման, այդքան էլ այժմ առան ն բաց թողեցին նրանց: ԱպաՓեյքար անվանյալըգնաց շահի մոտ ն մելիքություն ստանալով`եկավ իր տեղը ու ղեկավարում էր ըստ հայրենի

սովորության:Չորս տարուց հետո Հյուսեին անունով մյուս խանը Փեյքարինիր տանը գլխատել տվեց, ապա տունը, կանանց, որդիներին, ամբողջուռեցվածքըիբրն գերեվարությունբերեցին Շամա-

խի: Դրանիցհետո զննելով ն

նրա ամբողջ ունեցվածը,բոորոնելով

լորը

առան

սրա

եղբայրները`Իբրահիմըն Ղասումը,փախան-գնացին վերոհի-

ն

արքունի |ունեցվածք)դարձրին:Ասացին,որ սրա ունեցվածքի հաշիվը եղել է ավելի քան քսան հազար թուման: Բայց

Ալի սուլթանի մոտ

ն

այնտեղիցանցանլեռան մյուս կողմը` այն լազգիների ազգի մեծամեծներիմոտ: Ինչպես որ ասում են՝ մահմեդականներըերկու կրոն են ունեցել. ոմանք շիաներ են կոչվում, որ շյալ

պարսիկներըն ղզըլբաշներն են, ոմանք էլ սունիներ` որ օսմանցիներն են, այս լեռնականները, Ղանտահարի աղվան ազգը, օզբեկները, բուխարացիները, արաբներըն շատ ուրիշներ, որ կան տիեզերքում այս կրոններով:Եվ սրանք դրա համար գնացին լազգիների մոտ, որովհետն նրանցհետ միակրոնէին: Եվ ասում են, թե ոտաբոբիկ ն գլխաբացշրջում էին նրանց դռներինիրենց նախատինքների համար, որ կրում էին շիաների կողմից, որովհետն այսպես է տեղի

սովորությունը:Եվ այսպես նրանց շրջելը գրգռեց շիաներին,որոնք չարացան, քան կատաղիգազանը, ն իրենցհամարշատ ամոթ համարեցիննրանցայնպես լինելը: Եվ ձայն տալով միմյանց`միաբանեցին, խրախուսելովհավաքվեցինմի վայրում բյուրավորներնու հազարավորները, քանզի միշտ լսում էին այս կողմում եղած լազգիների ասպատակությանմասին, որ սկզբում հիշեցինք: Նրանք ես մտածում էին գալ ն խառնվել սրանց: Ինչպես ն անցյալ տարում` նրանցգլխավորը՝Սուրխայանունով,եկավմինչն Վրաստան,անցնելով Կախեթին Տփխիսիներքնից`ասպատակեցգավառները,որ Սոմխեթն Դումնախեն ասում: Իսկ այժմ վերնում ասված պատճա-

ռով 1171թ. օգոստոսի տասին այս լազգիների ազգը, առհասարակ գրոհ տալով միասին, իրենց բոլոր գլխավորները, որոնք են՝ վերնում ասված նույն Սուրխայը,Շամխալը,Իսմին, Հաճի Դավութը ն Ալի սուլթանը, իրենց ամբողջզորությամբ եկան Շամախի

քի վրա

քաղա-

առնել:

ն 8

օրում սաստիկ կռվեցին, բայց չկարողացան Բայց հետնիցլուր հասավնրանց, թե իրենց հետնից (եկող) ոմանց

կողմից նրանցերկիրըշփոթվել-աղմկահարվել է, որի համարմի գիշերում հանկարծակի նորից վերադարձանիրենց տեղերը: Ապա Շամախուքաղաքացիներըսկսեցին քաղաքի կողմերը ամրացնել ու խորախորպատնեշներով պարիսպներով: ու Զորքը հասավ այս

այն կողմերը (այսինքն` Գյանջայի, Ղարաբաղին Մուղանի):Բայց շահի հրամանովեկավ քաղաքի նոր խանը, որի անունն էր Հյուսեին խան ագուլեցի: Եվ այն տարում քաղաքը պահեցին մինչն մյուս տարվանույն ժամանակը ն նույն ամիսը: Դարձյալ եկան վերոհիշյալ լեռնականները(առաջիններիցհե-

տո)`

մեծ

ամբոխներով,ն ուժգնությամբպատերազմեցինտասներկու օր ու գրավեցինՇամախիքաղաքը հայոց 1170 թվականիօգոստոս ամսին` սուրբ Աստվածածնի պահոցին` չորեքշաբթի օրը: Եվ

լքաղաքի|առնելն այսպեսեղավ, որովհետն ինչպես վերնում ասացինք, մահմեդականները երկու կրոն ունեին, այսինքն` շիաներ ե սունիներ. այս քաղաքում բնակիչներն էլ կիսված էին, բայց շատերը

սունիներ էին, որի պատճառովՍարու- Թոբրաղ կոչված կողմում

բնակիչներըգիշերը բացեցին իրենց կողմը ն թշնամիներիզորքերից ներս թողեցին ու լուսաբացին իրենք նս խառնվեցիննրանց հետ՝ քաղաքը տալով նրանց ձեռքը: Եվ լազգիները, ներս մտնելով, սուր գործածեցինղզըլբաշ մահմեդականների վրա. ն ի՞նչ ասեմ աղետների ու արյան հեղումների մասին, որ գետի պես հոսում էին շուկաներում: Քաղաքի գլխավորներիցն մեծամեծներիցութ հա-

մարդ փախել, մտել էին իրենց մզկիթները,որ քաղաքի մեջ էին: Եվ նրանցանասուններիպես մորթեցինու միանգամիցվերացրին վայնասունները:Պարսիցզորքից ն նրանց գլխավորներից րյուր

շա-

տերը փախան-գնացին, ուր կամեցան, (իսկ) սրանց ունեցվածքը, տները, ընտանիքները, զավակները գերեվարվեցին ն

ավարի

մատնվեցին:Հյուսեին խանինբռնելով` պահեցին մի քանի օր, ապա տրվեցինԻբրահիմաղայի եղբոր` վերեվում ասվածՄելիք Փեյ-

քարի ձեռքը, որը նրանսպանեցիր հոր ն եղբոր փոխարեն:Իսկ հայազգի քրիստոնյաները՝թեքաղաքինթե այլ գյուղի բնակիչները,ոչ

այնքան վնաս կրեցին կոտորվելով:Նրանց մեջ եղած քիչ մարդկանց խնայեցինՔրիստոսի ողորմությամբ,բայց ունեցվածքի ավար քիչ չեղավ, իսկ նրանց զավակների ն որդիներիգերեվարու97

թյուն չեղավ: Որովհետնարժե իմանալ նան այս Շամախիքաղաքի

ճոխությանու փարթամությանմասին, լուստի նշենք), որ մեծ Շահաբասից, որը օսմանցիներիցսա առավ 1055 թվականին,մինչն 1170 թվականըսրանիցոչ մի շյուղ չէր խոտորվել:Եվ քանի որ Կասպիականծովի պանտարկար ն բոլոր կողմերիցվաճառականների բնակության,առնտրի, հնդիկներից,հոռոմներից,ջուղայեցիներից,

ռուսներիցն

երկրներիցշահավետության(շահեկանության, օգտավետության)տեղեր, |ուստիքաղաքը) լի էր ամեն հարստությամբ ու գանձերով:Դրա համար այն ագահ ն անգութ ազգը, մանավանդիշաբարո(մարդիկ),առհասարակկողոպտելով,մերկացրին` ինչպես անաստվածավազակների ձեռքն ընկած մի մարդ, ն բոլոր

ժողովելովամբողջ տեսակ- տեսակ ունեցվածքը,ոսկիներնու արծաթները, (մարդկանց)բերելով քաղաքից դուրս` կոտորեցինառանձին- առանձինն (կողոպուտը) իրենց մեջ` բարձեբաժանելով ցին, տարան իրենց տեղերը:Եվ այնքա՛ն հիմարէին այն պիղծ մարդիկ. (գոնել մի ոսկի տային մի հացի ն մի սեխի:Ահա այսպես եղավ

ամենափարթամ մայրաքաղաքՇամախուգրավումը: Այսքաղաքն առնելուց հետո Գյանջային Երնանի

գլխավորները

ազդարարեցինու բողոքեցին արքային ն իրենց զորքերով եկանԱղվանքիՊարտաւքաղաքը` Կուր գետի մոտ: Երեանիխանը` իր բոլոր կողմնակալներով, նույնպես ն Գյանջայիխանը՝ իր բոհասան

ն ուրիշները այստեղ` մեծ մեծամեծներով, զորքերի մոտ, լբերեցին) երեսուն հազարիբազմություն: Բայց արքայից սրանց օգնուլոր

թյուն չեղավ, չհասավ, քանի որ սաստիկ տարակուսանքի մեջ էր ն զբաղված էր Ղանտահարի պատերազմների պատճառով,միայն

(բանավոր)խոսքովն գրավոր հրամայեցսրանց` անել, ինչ որ կարողանան: Իսկ այն մարդակերգազանները`որպես վարժված որսորդներ,քաջերը, իրենց չարիքների մեջ մարզվածները, ահարկու դեմք (ունեցողները)... Նրանց մերձակայքը, միայն նրանցանունն ու ձայնը լսելով, սարսում էր ու դողում: Ըստ որում` նրանք այժմ ես

հանդարտու անվրդով, առանցաղաղակի հավաքվել էին մեծ գետի այն կողմում ն մի գիշեր լռությամբ անցել էին այս կողմը: Իսկ թուլամորթ ն կանացիպարսից ազգը, ըստ իրենց սովորության,գիշե-

րը` մինչե առավոտը, խնջույքներովէ հագենում, առավոտյան էլ խոր քնով ընկնում: Ապա լույսը բացվելիս ն արեգակը ծագելիս ելան պատերազմի,ե մինչ սրանք դանդաղկոտությամբ պատրաստ-

վեցին, նրանք հաղթելով իրենց

առաջը

նետեցին (սրանց) ն կոտո-

րելով հասցրին մինչն Արցախիլեռնաստորոտները` Դրդվականգեն տի եզերքը Խաչենաձորը:Եվ այսպես պարսիկները,գլուխները

կախ, անմտացանիրենց մտորումներում:Խազիրները,հավաքելով

նրանցունեցվածքնու հարստությունը,խնդությամբգնացինիրենց տեղերը: Սա կատարվեց1170 թվականիաշնանը: Եվ երբ ձմեռայինսաստիկ սառած գետը սկսեց հոսել, ե գարնանային քաղցրաբույր շունչը մերձացավ,որ մեզ դառը երնաց, մարտ

ամսին` տիրոջ մեծ պասեքին մոտ, դարձյալ շիկացան- բորբոքվեցին իրենց մտորումներում,կրկին Ա եռապատիկ(ավելի|հավաքվե-

ցին, խմբվեցինն միացան բյուրավոր ու հազարավոր մորեխների պես, Ելան ԵրկաթիԴուռը ն հասան Շամախի:Այնտեղիցեկան, բա-

նակեցին այնտեղ, ուր Երասխ ն Կուր գետերը խառնվում են միմյանց հետ` Մուղանի բերրի դաշտի հանդեպ:Պարսից մի զորահ-

րամանատար,որին Չարխաճիէին ասում, մեծ զորքով նույնպես բանակել էր Բարկուշատում`նույն Երասխի վրա: Նա, ըստ սրանց

լուրերի, ինքնահալածեղավ որպես չար մարդ ն չքացավ իր տեղից: Իսկ քաջամարտիկն արնախում հոները եկան գետն ի վեր` մինչն

Բարկուշատի սահմանները` Դիզակի երկիրը,

ն

շրջապատեցին

նրան լեռների ն դաշտերի մոտ, դասավորվեցինկռվի իրենց եղանակով ն որպես բազմահմուտ հնձվորներ, հարձակվեցիննրանց

վրա: Եվ քանի որ երկիրըլի էր քրիստոնյաներով ու շատ մահմեդականներով,(վերջիններս)նրանցվրա թափվեցինմեծ շաբաթվաօրը ն երեք օրում այն ամենալի երկիրը դատարկ ու թափուր դարձրին

ն անասուններից՝ մարդկանցից կոտորելովու գերի վերցնելով:Այնտեղից անցան Վարանդիերկիրըն նույնը գործեցին այնտեղ: Բայց նրանց Մելիքը` Պաղիր անունով, շուտով իր անունից ընծաներով մարդիկուղարկեցնրանց ընդառաջ գերիներիկեսն ու իր երկիրը ազատեց: Եվ այնտեղից եկան- հասան Խաչենի երկիրը` անահ ն համարձակդեմքերով,որովհետն ոչ ոք դեմ չկանգնեցնրանցոչ սիրով, ոչ բռնությամբ,այլ առհասարակդեմքի փոխարենիրենց թիկունքը դարձրին դեպի նրանց, որի պատճառովլթշնամիները| հեշ-

բնույթը, կարծր վեմերի փոխված,իրենց սգակից էին անում իրենց հետ: ու

Իսկ թշնամիների զորքը, տանելովավարն ու գերվածների խումխառնեցինիրենցբանակինն չվելով Ականակերտից` բանակեցին Դրդի գետի վրա (ափին), որ այժմ Թարթառ ենք կոչում ըստ պարսկականանվանման(լեզվի)` կամուրջիվրա, որ Ղառի-

ն

բը,

|Նրանք| այնտեղերկարչմնացին,այլն չկարողացանինչոր չափով վնասել Չարաբերդի երկրին ն Բարդային`որպես մերը: Որովհետննրանք առաջ մղվելով իրենց լեռների ամուր տեղերում ամրացել էին, մանավանդոր որոշ երիտասարդներ ես ընդդիմանում էին ն թշնամիներից շատերինկոտորում, որի համարավարնու

տությամբ մտան այնտեղ ն ինչ կամեցան,այն կատարեցին,որը ի վիճակիչեմ պատմելու:

Որովհետնմի օրում Կարկառգետից մինչն Դրդվականգետը ն Չարաբերդիերկիրը` լեռներում ն դաշտերում միանգամիցասպատակ սփռեցին:Նախ՝ գյուղերի փայտաշենտներն ու բնակարաննե-

վառեցին,ապա հարձակվեցինգերիներիվրա, լեռներիգագաթներից իջեցրին,վեմերի անցքերիցու խիտ ն մացառուտ անտառների խորքիցդուրս հանեցին:Եվ նրանցհետ ժողովելով նրանցկահ-

գերյալներիխումբը մեծ Կուր գետով դեպի իրենց կողմերն անցկացրինն իրենք շտապեցինհասնել Գանձակքաղաքի վրա:

րը

կարասիներըն̀րանց խառնեցիննան ոչխարների,արջառների ն բոլոր չորքոտանի անասունների հոտերը,դասերն ու խմբերը,միասին խառնած,քշեցին զառիվայր՝ Խաչեն գետի լեզերքով), գերիների խումբը,անասունները խառնելէին որպես հորդ հեղեղ ն ինչպես մեծ բանակ`իրենցգնալու ժամանակ,որը հենց մեր աչքով նկատեցինք, որովհետն փախուստիդիմելով` հասանքլեռան կատարը,ո-

Գանձասարի սուրբ Աթոռիվերնում է, ն նրանց ոտքը մեզ մոտ չհասավ:Այնտեղիցնայելով` մենք տեսնում էինք եղածներնու կատարվածները.սա եղավ 1171թ. ապրիլի 20-ին` աշխարհամատրի կիրակի(ի)օրը: Այստեղիցկարելիէ տեսնելհետ մնացողների աղետը (վիշտը), կոտորվողների սուգը, գերյալներիողբը, մայրերիկսկիծը, գերված զավակներիկոծը, որբ մնացածների ողբալը, ունեցվածքի ավարառությունը, լացողներիձայնը` խառնվածմեջք(ներ)ը ջարդված տղամարդկանց վայնասունին.արդարն լեռների տեսքն րը

քորփի

են ասում:

|

Այս վայրում սրանցից վտանգիէ ենթարկվելն նեղվել մեծ պարոն Քալպալի բեկը` Չարաբերդի ն Ղայնաղիտերը, որ Դարկահղուլի սուլթանի թոռն էր: Քանի որ փախուստիէր դիմել Ծար երկիրը ն անճարակլինելով` եկավ սրանց մոտ: Եվ մի քանի օրից հետո, իր որդուն պատանդտալով, ինքը գաղտնի դարձյալ եկավ իր տեղը: Իսկ նրանք գնացին- նստեցինԳյանջաքաղաքի վրա`

տասներկու

ավելի կամ պակաս,ն ոչինչ չկարողացանանել, քանի որ քաղաքացիներըի ներքուստընդդիմանումէին, մանավանդ քաղաքի մեծատուններնու ուննորները,նախապեսիրազեկ լինելով սրանց գալստյան մասին,Տփխիսքաղաքից գնացինվրաց Վախթանգ թագավորի մոտ` իրենց օգնության գալու համար:Եվ նա խոստացելէր գալ: Եվ երբ սրանց սուրհանդակներն ու պատգամավորները մեկը մյուսի հետնից գնում էին նրա հետնից,նրանք եկան հենց քառաօր

սուն

հազարովլազգիներիվրա: Երբ նա հասավՇամխորիերկիրը, նրանքայստեղիցսկսեցինջրի պես հոսել դեպի Կուր գետը: Եվ այսպես մեկը մյուսի հետնիցգնալով` երեք օրում ի չիք եղան, կորանգնացին իրենց տեղերը ն վերացան մեջտեղից:Իսկ վրաց Վախ101

թանգթագավորըեկավ մեծ ամբոխով`քառասուն հազարիցավելի, ն բանակեց Գանձակ քաղաքի հարավային կողմում` Քրիստոսի` աստծու

օգնությամբ,որին փա՛ռք հավիտյանս.ամեն:

Ինչպես պատմեցինք Վախթանգթագավորիառաջին այցելության մասին` Գանձակքաղաքին օգնություն ցույց տալու համար` լազգերի ազգի կողմից ավարառություն(կատարելուպատճառով), առանց պատերազմիփախուստիմատնեց լազգերին

ինքը Իսկ քաղաքացիներըլուրեր էին հասցնում նրան՝ ասելով. «Լազգերի գալուստը մեր ն մեր երկրի դեմ չէր լինի, եթե մերձակայքիցն մեր շուրջը (գտնվող)ազգերի կողմից մեկ ամիս նստեց քաղաքի

ն

մոտ:

նրանց հետ համակամությունն միաբանությունչլիներ, որովհետե միակրոն, համահավատ նՍունինէր են: Արդ` եթէ դու մեծ շահին բան րեկամ սիրելի ես ն մեր նկատմամբկամեցող, դու պարտավորես

նրանց գերել, ավարի մատնել ն կողոպտել»:Սրանց այսպես ասելու մի պատճառ էլ կա. նրա (Վախթանգիլի̀րենց օգնություն ցույց

նպատակովգալու

համար խոշոր դրամ էին խոստացել նրան,ն իրենքնրանցորսալ չկարողանալուժամանակնրան (Վախթանգին|) մատնեցիննրա լշահիյ ձեռքը: Եվ քանի որ գարնանայինօրեր էին, մայիսամսին` 1171 թվականին,առհասարակվրանաբնակ տալու

ազգերը,որոնց թարաքյամա էին կոչում` խաշնարածներ,բարձրացել էին լեռները,վրաններնու խոտավետտեղերը`ըստ իրենց նախկին սովորության, մանավանդոր նրանք լազգու ահից փախստական էին ն այժմ էլ` գյանջեցիներիթելադրանքից,որոնց գլխավորն էր Ջավադ անունով խանը,Վախթանգըիր զորքերին հրամայեցել-

նել ասպատակությաննրանց վրա, որոնց մասիննրանք ասացին:

իսկույն

խումբ-խումբելավ-սփռվեցլեռներում, ձորակներումն Զակամի, Շամխորի,Գյանջաբասանի, Ոսկանապատի, Քուրաքչայի,Բարդայի երկրներիընդարձակվայրերում մինչն Գյուլստանգյուղը ե

Դրդի

Գլուխ Զ ՎրացթագավորՎախթանգի Գյանջա (կատարած)երկրորդգալստյան մասին

նա

Եվ կովկասցիներից ավելի անողորմ`վրաց միլեկան ազգը

գետը: Եվ թեպետ սպանությունե գերեվարությունոչ այնքան կատարեցին, սակայն նրանցաչքը ինչ որ տեսավ՝ չորքոտանի անասուն, մինչն հավ, կատու, շուն, իսկ անշունչների մասինասելու բան չէ, որովհետն տանում էին անգամ փայտեղենը,եղեգնից հյուսված իրերը ն խեցեղենը:Եվ եթե բանն այսպես է, ի՞նչ գրեմ պետքական

պատվականունեցվածքիու գույքի, ոսկեղենին արծաթեղենի ն տեսակ-տեսակ կահկարասիների մասին:Ասելու |բանէ|նան, որ բազմաթիվ ավարից, այսինքն` պղնձի, երկաթի, հագուստեղենի լթալանից)բեռնատարները չէին բավարարում,այլ իրենց հետ եղած սայլերով էին կրում իրենց բանակը,որ մոտ էր Գյանջային,ն Չոլակ անվանյալվայրը: Եվ այս ոչ թե միայն սկզբում ասված նկատմամբ կատարեցին,ոչ, այլ նրանցհետ խառնվածնան հայոց ու

այլ

մահմեդական բոլոր

գավառներինկատմամբ.վերնում նշված երկրիցմիանգամից ավարի ենթարկեցին շարժուն Ա անշարժ լունեցվածքը): Երբեմն պատա-

հում

էր,

վրաց ինչ-որ գունդ դիմում էր քրիստոնյայիգյուղ, ե քրիստոնյաները քահանաներովու ամբողջ ժողովրդովնրանց ընդառաջ էր գնում խաչերով,շուրջառներով,զանգակներովու մոմեղեններով`որպես քրիստոնյայի:Իսկ վրացիներըհարձակվելով կոոր

ղոպտում էին զգեստները, եկեղեցին, գրքերը, բոլոր

զարդերը,

ու կանանցն տղամարդկանց գյուղի ողջ ունեցվածքըամբողջապես ն թալանելով ավարիմատնելով`հեռանում էին: Եվ այսպես ԳանձաՀ կի կողմերիբոլոր գավառներըե եկեղեցիներըավերակու թափուր դարձրինամբողջ ունեցվածքիցու տարան-լցրինիրենց բանակները: Իսկ հոտերի,նախիրների, արջառներիթիվը ո՞վ կարող է ասել, քանի որ նրանք կարգ ն սովորություն ունեին ամբողջ ավարիմեկ

տասներորդըտալ իրենցգլխավորին,ասում են` այժմ ոչխարներից նրա բաժինը քսանհինգ հազար է, տավարից`ինը հազար, իսկ մնա-

ղել»: Սրա պատճառովերկու կողմերից սկսեցին պատգամավորու-

ցածը մտքով կքննես... Նրա գալուստը մեզ օգտակար եղավ, որ լազգիներիանամոթազգից ագահ, անկուշտ ն անողորմվրաց ազ-

կողմն եղիր ն

Մեկն ասում էր. թյուն ուղարկել վրաց Վախթանգթագավորին:

ճռաքաղարեց լոչնչացնել: Եվ պետք է իմանալ, որ Վախթանգթագավորնինքը բարեսեր, աստվածապաշտ,քրիստոնյասերն անհիշաչարմարդ էր, որ ն շատ անգամ զորքին պատվիրումէր ն սպառնումայնպես չվարվել քրիստոնյաներիհետ, ինչպես վարվում են) սպանության ն գերության նպատակով:Իսկ նրանք, ըստ վրաց բիրտ ու դաժան բարքի, չէին ունկնդրում ն չէին լսում իրենց գլխավորիհրամանին:Եվ սրանք, կատարելովայս, գնացինիրենց տները, ն մեր երկիրըմնաց անտերունչ ու առանցգլխավորի, մարդիկսկսեցին իրենց կամքի ու մտքի հաճույքներըկատարել:Ուստի ես տեսնում եմ այս ն նկատում, գը

րը

ինձ մոտ գալ,

«Իմ

հավատակիցնես,

քանի որ Պետրոս թագավո-

Վախթանգիմոտ դաշինքի պայման |էունեցել) ն ժամադիր եղել:

խիքաղաքը,

ն

Շամա-

նրանայնտեղ պետք է պատրաստութեամբընդունել:

Այդ ժամանակպարսից թագավորը, որ պատրաստվել էր իր գահից ու

բարձրությունից իջնել,

շտապ

մի հրովարտակ հասցրեց Վախ-

թանգին, թե. «Քեզ տվեցի Գյանջայի ն

ողջ

Ատրպատականիկողմե-

րի իշխանությունը ն քեզ կարգեցի այդ կողմերի բոլոր իշխողների գլուխն

ու

սպարապետը,որի համար արագորեն զորք գումարելով՝

կգաս Գյանջա ն հսկելով կզգուշանաս այդ կողմերի մեր թշնամիներից»: Վախթանգը,այս հրամանը նրանից ընդունելով, մտախոհ ե-

գործի ավարտինխաղաղությաննշան չկա: Ես Վախթանգիբանակի մեջ էի ն նրանց հետ ուղղություն վերցրի գնալու վրաց երկիրը, ն գնացինքճանապարհընկնելով դեպիԳյանջա: 1171 թվակա-

ղավ իր սրտում այսպես, թե. «Ահա երկու ինքնակալներիցսստիպ-

ված եմ,

որ

մեկի հրամանը պետք է կատարեմ: Արդ` մեզնից հռո-

մեացին,այլահավատն

նին` մայիս ամսի 28-ին, մտանք Տփղիս քաղաքը` այնտեղ մնալով չորս ամիս: Եվ երբ աշունը եկավ, սեպտեմբերամսին Վախթանգը կրկին սկսում էր գնալ Գյանջա այդ պատճառով:Որովհետն երբ պարսից թագավորությունըմիանգամիցթուլանում էր ն կործան-

րել մեր երկրին: Իսկ

օտար

այս

լինելով, կամենում է բռնությամբտի-

կողմը մեր միակ բուն տերն է, այսինքն`

պարսից թագավորը` մյուսը մեր հավատակիցը

կայսրն է՝ մանավանդմեծ

ն

քրիստոնյա

զորությամբ: Արդ` շարժվեմ-գնամ նրանց

հրամանով, ն նրանցից ում հրամայվածըհաջողվի (ընդունվի), այն կկատարեմ»: Եվ իսկույն հրաման արձակեց զորք գումարել, շու-

ման

ընթացքում (որի որպիսությանմասին հետո կպատմեմ),նրա թշնամիներըառավել նս գլուխ բարձրացրին,մանավանդմեծամեծ կայսրերըն ինքնակալները,ասեմ` Մոսկվայիռուսաց Պետրոս թա-

տափույթ հավաքեց վրաց ն ն

գավորը ն

հոռոմոց կոստանդնուպոլսեցիներին տիրող իսմայելացին. յուրաքանչյուրն իր կողմիցզորք շարժեց պարսից երկրի վրա: Որովհետնռուսը կամենումէր օգնել պարսիցթագավորին,իսկ հռո-

չթողեց մեկին, որ իր

հետ

ազգերի զորքերի բազմությունը հայոց

չվերցներ: Նրանց

հետ

ն

ինձ վերցրեց

բերելու համար: Մեր այնտեղ գնալը, մինչն վերադարձը մեզ լմեծ|

սիրով էր ընդունում, մեր ռոճիկն էլ իր կողմից էր հրամայված: Եվ մեծ ամբոխով ելնելով Տփխիսից, որոնց թիվը անսահման շատ էր, ն

մեացին (օսմանցին)ջանում էր իրեն վերցնել` ասելով. «Որովհետն

ինձ լսել

ն

Որովհետն այս աշնանը` հոկտեմբերին, հենց ինքը հասել է

որ

ուրիշները կամենում են տիրել այն կողմերին,ես |էլ դրանք) պետք է առնեմ, քանի որ Ատրպատականի երկիրը առաջվանիցմերն է ե-

ինձ հնազանդվիր»,մյուսը`

պարտավորես

թե. «Իմ

|

չկարողացա գրի առնել, եկանք-հասանք ջարդված կամուրջը, որ Անղքորփի են ասում, (դայ սուրբ խաչի տոնի օրերին էր: Եվ ապա այստեղ

այս օրը,

առաջ

կանչելով ինձ, հրամայեց իրենից առաջ

գնալ մեր երկիրը` Ղարաբաղ: Այնտեղհավաքվածէին

զորքերը մելիքներիմիջոցով,երիտասարդների չորս

են

հայկազուն

գլխավորներ

եղել, որոնց անուններնեն` Ավան,Շրվան, Շահնին Սրանքհարյուրապետներ ն յուզբաշիներէին կոչվում ն

Սարուխան: Ղարաբաղի

մելիքներիհետ, Վախթանգն առաջինըմեկնելուցն պարսիցիշխանությանխախտվելուց հետո Աղվանքի ամբողջքաջասիրտ,

արիական ն զորեղ զինվորներնու երիտասարդները, միաբանվելով միմյանց հետ, ըստ իրենց |ցանկության) կազմել

էին բազմաթիվզոր-

քեր` ավելի քան տասներկուհազար, ն ամրացելԱրցախիամուր վայրերում: Եվ այսպես բազում արիություններ ցույց տվեցին մեր երկրում,որոնց պատմությունները առաջիկայումավելի հաճախակի կգտնես: Այժմ սրան լսելով նրանց մասին` արագ կերպովմեզ ուղարկեց բերելու նրանց` կազմ ու պատրաստ զորքերով: Եվ հրամանի համաձայնգալով` մենք կարգիբերեցինք նրանցըստ զորքի իշ-

իր մոտ

խաններիպահանջի,որովհետն անշարժ էին զինվորականծառայություններին:Եվ այսպես ամբողջացնելով ամենը` մոտ տասը հազար ընտիրն սպառազենմարդ, հետ նան մեր որոնց

քահանաների

ն

| |

զինված` ճախր առնելով պարում էին ճակատիդիմաց, ն հրացանների ձայնից սարսում ու թնդում էր այն վայրը, ու նրա փոշեխառն ծուխը` որպես կայծակնափայլամպ, նսեմացնում էր արեգակիճառագայթները,մինչն որ միմյանց հազիվ էինք տեսնում: Եվ այսպիսի աշխուժությամբ հասանք-իջանք նրանց բանակի մոտ: Տեսնելով

մերոնց այսպիսի առաջխաղացումը`Վախթանգը ցնծաց իր հոգում ն ն

մարմնում: Եվ նույն ժամինմարդ) ուղարկեց, մեզ կանչեց իր մոտ տղաներին ու մելիքներին (զորքի) գլուխ կարգելով` հորդորիչ

խոսքով հուսադրեցն զորացրեց` ասելով. «Այսուհետն զորացեք ն քաջ եղեք` որպես հզորության որդիներ, Ա այստեղից ու ոչ մեկից չվախենաք, որովհետն

հասել է քրիստոնյաներիփրկության ժամանկը»: Եվ խոսքը ուղղելով մեզ` շատ շնորհակալ եղավ մեզնից, առավոտյան բոլոր գլխավորներինմեծարեց ն այսպես նրա մոտ

ահա

մնացինք շուրջ քսանհինգ օր:

Մեր նկատմամբայսպես սեր դրսնորելու պատճառն այս է.

առա-

ջին` բնականսեր ուներ հայոց ազգի նկատմամբն այնքան չէր հավատում վրաց իր ազգին, որ միշտ նենգավորէ ու խորամանկ:Դրա

համար կամենում էր այս

մանավանդհայոց ազգը իր սեփականըդարձնել` որպես տփխիսեցիներ:Երկրորդ` ռուսաց մեծ կայսր Պետրոսիգալուստը որոշված ն ստուգված էր, ու կամենում էր հայ զորքը,

պաշտոնյաների խմբերըվերցնելովմեծ ճոխությամբ ու խնջույքն ներով (դալ համարելով նոր նորոգվածհայոց իշխանությունե̀րեք օրում գնացինք-իջանք Գյանջաքաղաքի մերձակայքում՝ Չոլակ անունովվայրը: Քանի որ Վախթանգ թագավորըհանգրվանել էր քաղաքի այն կողմում` ջրերի ափն, որ Ղոչղարիգետ ն. են Ղարա-արխ ասում: Եվ երեք օրից հետո մոտ. հրամայեցգնալ իր ն մենք ելանքգնացինք:Երբ մոտեցանքնրա բանակին,հենց ինքը հրաման տվեց իր զորքերին, որ ընդառաջգնան մերոնց, որպես թե ողջույնով ընդունում են նրանց:Եվ երբ այսպես մեծ շուքով երկու կողմերիզորքերը հանդիպեցին միմյանց,Ա պատերազմիօրինակովբանակը կարգեցինճակատառ ճակատ,մեր դիմացի քաջամարտիկ զինվորները, առաջ շարժվելովարագընթաց ու երիվարներով, զրահներով

պատճառովեղավ, այսինքն` ջապախանից(ճեպհանե), ն զորքի ռոճիկների լհամար|, ուրիշները ինչ-որ այլ պատճառներ ասացին:

ն

վրաց զորքերով ճոխ

շքեղ |ձնով)ընդառաջ ելնել նրան: Բայց նրա գալստյան համբավի մեծ ակնկալությունիցն սպասավորել ու

լցանկանալուց)հետո մեր մեղքը նրանից արագընթացեղավ, որով|նա)եկավ-հասավԴուռն Երկաթի,այսինքն` Դարբանդ,ն տեղի բնակիչները ինքնակամ ու հոժարությամբ ամրոցը նրա ձեռքը հետն

տվեցին: Բայց չգիտեմ` ինչ պատահմունք եղավ. ոմանք ասացին, որ հիվանդությունից ն այլ պատահարներիցշատ վնասներ եղան զորքին. ձիերի կորուստը երկրիեղանակի` նրանց անընտել լինելու

Ինչնիցե, այնտեղից նրա վերադարձըեղավ. մեծ զորք թողնելով այնտեղ` ինքը գնաց իր երկիրը` պայմանավորված լլինելով) մյուս

տարին գալ

վերադառնալ:Վախթանգը,լսելով այս, նույնպեսսկսեց վերադառնալիր տեղը, որովհետն նույն պահին պարսից թագավորիդռնից նս լուր հասավ, թե շահը ն իր զորքը ներսից փակեցին Ասպահանքաղաքը, ն (իրենք) մոտ են առնելուն: Բայց ն իր հետնիցսուրհանդակներես հասան, թե. «Ահա քո հին թշնամիներից կամենում են ելնել այս քաղաքի քո տան վրա, պարտավոր ես շուու

տափույթ հասնել այստեղ»: Դրա համար շտապ վերկենալով`հետ դարձավ ն կարճ ժամանակումպատերազմելովԽազախի երկրի հետ` իրենց նախկինինչ-որ ոխի պատճառով,գնաց իր տեղը` Տփ-

խիսքաղաքը:

Իսկ մենք մնալով սկզբում ասված հույսին՝ դարձանք

(յուրաքանչյուրս)մեր տեղերըն ամրացանքլեռներում,ուր ն դժվարին էր: Բայց Վախթանգիորպիսությունների մասին դարձյալ մենք մի

փոքր պատմություն ունենք առնելու, որովհետե նրա վերադառնահետո

Գյանջայի,Կախեթի,Երնանի, Բորչալուի, Ղազախիբռնավոր (իշխողները)տակավինիրենց տեղերում էին: Սրանք բոլորը թշնամիներեն եղել նրա հետ, մանավանդԿախեթիուրացյալ Մհամլուց

մադղուլիխանը,որին առաջ Կոստանդէին ասում` Թամրազիթոռներից,ն ԳյանջայիՕղուրլու անունովխանը,որոնք ազգով ն ի բնե Վախթանգիազգի հետ թշնամիներէին, այժմ միաբանվելովընդհանրապեսապստամբության,Վախթանգի մասինգրեցին Թահմազ անվանյալնոր շահին, քանի որ շահ սուլթան Հյուսեինիորդիներից մեկին` Թահմազանունով, Ասպահանից փախցրինն բերեցին Ղազուին ու շահ կարգեցին:Սրան գրեցին Վախթանգի մասին,թե խոր-

հել է ապստամբելքո դեմ, հայոց ն վրաց ազգ(եր)ը միաբանումեն իր հետ, ն դեսպաններ է արձակելռուսաց թագավորիմոտ, որպեսզի գա, տիրիքո աշխարհին:Արդ՝ ինչ հաճելի է քո աչքերին, կհրամայես կատարել: Իսկ այն նոր բուսած անխոհեմը հրովարտակ

գրեց, թե. «Կախեթի երկիրը,Քարթալան, որ Տփխիսն է` վրաց ամբողջ թումաններով(փողերով), տվեցի Մհամմադղուլիխանին, իսկ Գյանջայի ն Երեանի գլխավորներինու զորքերին, ուրիշներին նս, վերնում գրվածներնէլ տվեցի նրան օգնական, ահա պահանջումեմ

Վախթանգին,կամ նրա գլուխը կուղարկեք ինձ մոտ»: Եվ ապա բոլոր կողմերիցզորք հավաքելով նրա դեմ` նույն ինքը Մհամմադղուլի խանը գիշերը գաղտնի մտավ բերդը` չիմանալով Վախթանգին: ԱռավոտյանհանկարծակիՎախթանգիտան վրա ձգեց թոբ («թնդա-

նոթ»|՝ ասելով. «Շահի հրամանն է, ելիր այստեղիցն գնա»: Իսկ նա (Վախթանգը)հազիվ թե կարող էր անջատվելպարսիկներից,որ ա-

ռաջվանից(նախապես)երթումովկանչեցինիրենց մոտ, երեք տարի պահեցինՊարսկաստանի խորքում` աքսորավայրերում ն դարձյալ պարսից զորքի իշխանությունըտալով` հրամայեցինգնալ իր

տեղը: Սրանից հետո Վախթանգըեկավ ն թեպետդեմքով այլ կերպ էր, սակայն ներքնաշխարհով|մի այլ տեսակ էր). սրտի զղջումը

երնում էր բոլորի աչքում: Դրա համար նրան հույժ

ատելիէին պարսիկները,ինչպես նան նրան թշնամիներ:Այժմ նրա դեմ պատերազմ սկսելիս նա հավաքեց իր զորքերին, մանավանդքաղաքացիներին,

հայկազուն քաջամարտիկզորականներին,որոնք հոգիները ն որդիներին,ունեցվածքըն իրենց դրել էին (վստահելէին) նրա վրա հոժար սրտով ն պատերազմսկսեցին դեկտեմբերամսվա սկզբների) մինչն

Զատկի տոնը` Վախթանգը`վրացի ն հայ զորքերո' Մհամմադղուլինպ̀արսիկներով: էլ ի՞նչ գրեմ այն երկրի ավերածության,գերության ն սպանուսուրբ

,

թյան մասին. գործի ավարտի (հարցում) առաջինն այն եղավ, որ պարսիցզորքերին հաղթեցինկոտորելովն փախստականդարձնե-

լով: Իսկ նույն ինքն Մհամմադղուլունզորքից զատ գտնելով` հալածել էին |նրան)մոտ հասնելու ժամանակ:Նա երիվարիսանձը ուղղել էր Կուր գետին՝ Տփխիսքաղաքի ներքնից: Եվ այնպես երիվարն

իրեն գցեց գետը, լողալով անցավ այն կողմը. գնաց իր երկիրը՝ Կա-

խեթ: Բայց (խանը)չհրաժարվեց ն չդադարեցչարությունից, որովհետն կրակի պես վառված էր չար նախանձովն երկրորդ` Յուդան

նրանց, ն լնրանք) փրկվեն գերությունից ու մահից: (նա բարյացակամ գտնվեց) քաղաքի նկատմամբ,քանի որ իր սեփական հայրե-

լիանդերձանքը)հագցրել էր իր հորը՝ սատանային:Որովհետն գնալով իսկույն իր հետ միաբանել տվեց լազկյաց ազգին ն ամբոզջ կով-

նիքն էր: Եվ ինքը, գնալով վերին կողմերը, ամրացավ Վրաստանի խորքում` այնտեղիցհաճախակիպատգամավորներու դեսպաններ

կասյան լեռնաբնակիչներին,որովհետե անհուսալի դարձավպար-

ուղարկելով

սից կողմերից, ն նրանց հետ ուխտ կնքեց այսպես. «Եթե սատարեք

իր թիկունքը, բայց

ինձ, օգնեք, ձեր օգնությամբ ն զորությամբ առնեմ Տփխիսքաղաքը, ձեզ կտամ, ինչ գտնվի նրանում` ոսկի, արծաթ, կերպասեղենը, կտավը, բրդեղենը, պղինձը, գերիներին, եթե լքաղաքում| գտնեք: Եվ այս ամենի վրա, ըստ ձեր մարդաթվի`յուրաքանչյուր մարդու (համար) երեք թուման ես ինձնից կտրվի, միայն թե իմ մեծ վրեժխնդրությամբվրեժն առնեմ»: Չարիքներիմեջ վարժվածներըսադայելի աշխարհակործանմոլեերկաթը,անագը, միաժամանակն

գին զինվորականգնդերը, նրանից լսելով

այս,

որ

իրենց զորապե-

այսպիսի ավետիս (բարի լուր) տվեց, իրենց սրտերում չափազանց ուրախացանն խոստացանկատարելնրա կամքը: Եվ շուտատը

փույթ մի վայրում հավաքեցին լեռնական բարբարոսներիազգերի հույժ վայրենաբարոբազմություն` հանդերձիրենց գլխավորներով, որոնց Ալի սուլթան ն Իսմի էին ասում, ն ուրիշներ: Եվ վիճակահա-

նությամբզորքը երեք մասիբաժանելով` ելան ամենափարթամՏփխիս քաղաքի վրա, որին բազում ժամանակներիցցանկանում էին: Եվ հանկարծակիեկան ու պաշարեցինքաղաքը: ՌրովհետնՎախթանգիզորքը ցրվել էր, ն ինքը անհոգ վիճակում էր), որոշ օրեր դիմակայելով` տեսավ, որ ինչ-որ տեղից օգնություն չհասավ: Իսկ վրաց գլախավորներիցն մեծամեծներիցլոմանք) հեռացան. դրանն Ղարաղուլխանի Գեորգիեռաթն խաչը, Ղափլանեցիները քաղաքից ուրիշները: Վախթանգը,տեսնելով այս, որ համառելը օ-

ցից

են`

չի բերում

իրեն ն

քաղաքին, ինքնին ելավ քաղաքից դուրս` մի եզրը: Եվ հրաման տվեց քաղաքի գլխավորիննրան ընդառաջելնել գուտ

ն

հոժարությամբզորքը

ներս թողնել,

որ

թերես իսպառ չավերեն

ռուսաց

թագավորիմոտ, որպեսզի զորք հասցնի իրեն` (զորք) չժամանեց:

Իսկ երբ Մհամմադղուլինլազգիների բազմությամբմտավքաղաքը

իսկույն սկսեցինքաղաքը

որոնել տնից տուն

եկեղեցիներըն

ն

դռնից դուռ, այլն

նրանց վերնատունն ներքնահարկերը:Երկար ժամանակներիցայստեղ անդրդվելի էր թշնամիներից ն պաբոլոր

ու

տերազմում խաղաղացվածամենափարթամ նվայելուչ

ՏփխիսքաԵվ ինչպես ամենքինհայտնի է, լքաղաքում|բազմավաստակ վաճառական մարդիկ են, փափկասուն ն գեղեցկատես կանայք, ղաքը:

նրանց տղաներնու աղջիկները,կենցաղիքաղաքավարականլկերպով) շատերից|բարձրն|ու աննմանները:|Քաղաքըհարուստ է) գե-

ղեցիկ պաճուճանքներովզարդարվածապրանքներով,ճոխացված կահկարասիներովն հայոց իշխանությանժամանակներից`տների ու նրանց սեղանների սպասք ն զարդարանքներ.շատերը` պղնձի փոխարեն ոսկուց

արծաթից սարքված, իսկ հանդերձանքի, զգեստների ականակուռ զարդերի, դիպակների` մարգարտաշատ ն

մետաքսյաոսկեթել հանդերձիպայծառությունըպետք է դիտել, որչափ լմարդու) միտքը բավարարում է: Իսկ եկեղեցիներիշքեղության

պայծառությանմասին ի՞նչ կարող եմ ասել, որովհետե չափազանց շքեղացված էին ոսկեղեն ն արծաթեղեն|զարդերով),մետաքն

հանդերձանքով, ամեն

տեսակ կահկարասիներով,խեցեղեն սպասքով: Այս բոլոր գրվածներըայն վայրի, անգութ, ագահության, սյա

իմաստով անհագ, գազանաբարո, տզրկանման ազգերը (իրենց) ձեռքը վերցրին ն կողոպտելով խոշոր ավար ձգեցին իրենց, մանուկներին ն տղաներին, կանանցն աղջիկներինգերեցին` (նրանց) աչքերի հաճույքն առնելով: Իսկ խայտառակությունների չափի մա111

յլ

էր

ե

ւբ

ց

զ

զ

րի

'

զ

զ

րի

սք)

ոլ

Բո ՕսԱոծ օՒ Ճցիմշո

ՈԱՑո հլՏտէօՌ/

ԵՄ

Բցիսո

(6ՏՅՈ ՒԹՏՅո ՍՅ/ՅՈՅոՒՏ

Քոութժ ո էհտ քոոնոց-հօստթ օք Տէ ՒՅեօելուտ Ճքօտլթօ| ՇՅէհօժոռ.

ՇՅԽփՕԱՇՕՏ

ՏՈ

օԽՏՅԹՑՈ

1868-Բ(2Է

8) Օ/ԱՑ/ օք Տ.Տ. Օօօած /Ա Ճոոծոոտ ՇՅԱհօՈՇօՏ ՒկցհոօՏտ

ՏՅ (ՏՅՇՈ64)8։Տհօք ձոժ Տէ ՝/(օնտոյթո 8ոմ քՅԱՈՅՐՇի Տ.Տ (ՏՅ6/64) 8ՇհԵլտհօքՅէ էհօ ՄՈ6Տ օք Ճօոտեոնոօքօ| քճեճոշհ

Տ.Տ.

|ոՄօժնօեօո Լիտ

օք ՇՅէհօկշօտ

ՈՅոծ

/6ՏՅԼ

հցիսճո ՇՅէհօնօօՏտօտԹէծի/ Եսէ տյտ Կոնոց. ԲՏ 1115հոօտո ՒՅՏՅո

քԹօօ

ո

ՈՅէօոճ|

օս

հՔՅժ օք սհ/Շհ

մՅԹինուտ

հՏէօո/. Ւ

ՏՁէ

ՃցհԽո ոօէ Ց.ցհլԹթծոհՇճոխո/, Եսէ հս ՇՅ/Թմ

սՅՏ

(ԹՇէՏ) ՅՁԵօսէհտ /1Թ

էօո

ՇՕոոքՅոՑ Կ/հ Յոմ

ցօօժ

ք6օք|Թ,

ՅԱՏուԽ6

ՊՕՈՏ 6Կ6Ո

էօոՏ.

ձոմ

ոճնօո.

օք էհՏ Խտոո Ձոժ

ք/ՕԿՈՇԼՁ|

Ձոմ

Շ6ոխո/Տ

Լհլու էհճէ

62ք6ՈՏ6Տ

ԽՅՅԵՅհհ

Հհ/Տ

օք

ԿԽ6

Յոժ Հի6

Յոժ օս

ենհյ, էհէ ոճեօոճ|Շ|ԹոցՄ

866օոժյոցէօ

հ

|օ6Ժ

հտ |ո

լո էհտ քոտէՏօո6

ո էհ6 քոԹՄ/օսՏ էո՛6Տ Շ6ՈխԽՐ/

փհ6 Շօոքօտծո

(ոՏք 6

Եօօո

մօոտ-ո Ք6ոտԹ,

ո էհօտճ Ոժռնօոտ Խիլշի

հլՏօդ/, ՓոԼՇի |ԹՏէ6ժ էկ

/ՃՇհելտիօք,Ճուցհլ Ւ/ԹՏՅո ԹՅցհժոտող

Յոժ օէհ6ո Տ|մ6Տ

ՅՈԹ Շօո-

1723 Ճ.Շ.

քղուտժ/ո Տհստհլ (ո 1839, օք

ՇհոՏԱՁոՏ

Ձոժ

Ք6ոէ6ՇՕՏէՏ.

Տքոէ

է օս

Յոժ |Թցծոցտ, | հօքծ հէ

Ո՛ՕօՏէ քՕԱ6ոն| յսմց6 16-

ճոժ

Լհտ/

ոՕԽ ՅԹ:

ՅՏ

| ՌՅԽ6

ոճնօոյն6Տ,

ՒԹՄՏ6քհօտ(ժ6ՊՏ),

Ե) ՕՐԺ6/

Ւ|օՄհՅոոօՏ ՏՅ

(ՃՏԹ)

Ձոժ

ԽՅոո-

Ոօք6ՏՇոէ ՏօՈ6 ԽօՐԱՏ օ( ոյ

8ՒԹ

Ժ/6ՇԷ

ԽօՐՄՏ Յոժ

ԵՑ

ցՅէՇխ|էօ

ց8է6/ԹՏՏ ք6օք)/Բ.հ.

Տ6ՇՕոմ,

Ոստ

)օԽտՅոժ ցօոկ6,

Տօո6

(ԹՈ 62Յոք|Ծ ՇՇՇԷՏ, ՃՏՏԼՈՅՈՏ

Ճոո6ուոտ, Եսէ ԽԱհօսէ ՕՕՄՏ քօա6ո-

օս

ժմԵ6 ԺԱՈօսէ Թ հօտ էհ676 15 էհօ | '/ ԵՋ

10 |ԹՅՆԽ6 քՕՐստ ՏսՇհ

էհօ

օՒ էհօ ՅՈՌԻ/ՅՐՏՁՐ/ Օք հՕԱԱՅՄ

ՅՏ քՈ6ՏՔոէտմ

1հօտօ (ոհ

քՅՏէ ԵՄէհօ

Ոոյտհլոցոո7 ՊՕՈւ. | Ո6քո6Տ6ոէէհճ ՈՅոՈո6Տ օք էԻ6 ՈոՏէ հՏԷ

Ճքոօշնոօտ, ՒԹՏՅՁԿ,Յոժ

Աօոոօտ

ԷԹեհտտքօտՅոժ

քոճտե ՝/ԹԿՏ6Ե/ՕՏ, 7ՕԿՏՈՈՕՏ, ՔՁԿՏԷՕՏ

16504005, 71Շհօք6իյ,

էհօ Շ|ԾԿ6/6Տէ ԿՇՐՁ, /ռեօմԵ

|ցոճեօտ (ոշհելտիօք ՅԿՅՁց,

Ւ(ՇԽիՅոոօտ ԽՅՏուՏ, ՕՕօոՇօտ էհօ

հօտ

Տօո

օՒ ՃՏՏԼՈՅ.

ՏՏՈՏՑ

ԵօօԽՏ, ԽՇ

օք էհօ

քԾոՏ6մ

8ոտէ օէ ՅԱ

Ձոմ էհո

8/ս28ոմ, 26ոօԵ ԹՈ66։, 16օժօուօՏ, ՒօմհՁոոճՏ

Խ/ՇՄօքօկօօ,1հ6 |ԹՅԺ6Ո օ/

մՅ/ՅՈՅՈՒՏ.

օք օէհ6/

ՁոԲ

օք (ԻՔ

ոՅող6Տ

օք էհօ (Թօէ, 1հճէՏօո6

7ՕՌՏ

6շքՅոտ-

ՅԾօոծ 1հօ

Բ1ոՏէՕԷ ՅՍ 7

Բօտ 167

Հիծո

8/6

Յոժ ԼՅնոՏ, էհօ ՕԷՈ6/Տ ԲԾող

ցի/6 էօ փ/Տ ՈՅո'տ 7ՕօՈՀՏ ո հօ հոմ

Թռոց

ծո, ԼՔ

էօ 1հառ Յոժ ոՕտ

հ6/6 ԵՏՇՅԱՏՑ օէ Խո/Օ(ԾՁՏՕՈՏ.

ՈՅՈ՛6Տ

69 10 ք/ԹՏ6ոէհլՏէօո/,Խհ6ք6

|ո էհօ ք օԱՏ

ստ6ժ

Կ 901ՕսՏ,

Խղնոց էհօո, |68 Ո6ոօո/

Յոժ

Մ/6 հՏէթոտժ լոցՏ 6 էհօ քօտէլտոն/.

Խ| Յոժ ՏՅոէ

ԵՇՇՅԱՏՇ հՇ

/ՈՄճՏիցՁէ6մ,

քօօք|Թ,6ՏքճՇԹի/ 1հօտծ ԿՊհօ 7616

ՇԹԿ6ՈԵԼՅԿԽՑՅոմ ՅՁՏՕ ՏՅՇ/6Մ, քօոօնոց 1հ6 հ/ՏէօՐ/ՕՒՏՄ6ՈՒՏ օք 68Շհ

ԾՈՇՈՂՇՏ Օքէհ6լո

1Թ6(ցո Պ0ՕՐՕՏո հտ /Թոոօստ ԽՕՐԱՏ Ձոժ

ՈՁոսՏծոքէ ԽՁՅՏ

(ո/օոոճ-

Ոստէ ՏՅՄ

6ՅՏի) Ոոճոնօոօժ ԵՇ

(էհ

զսՁՈՅոՕքէհՇ

Ձոմ օ6ղՅ/ո

ոլաո/ ՅցՁոՏէ էհճ

Լհճտտ 186էՏ

Տք|Թոմ մ

ՇՅէի6ժոռ

ՈՁԱՕՈՅ|Տք/ոէօք Շօս/Յց6,

Յոմ ՇՅՈԾԽ|,81ԹՏ6

հլՏտէԾՈՇՅէէհօօոօտ ԽհլՇհ

ոՅեօոՁի

Ո6ՇԼ6Մ էհ

7հծ Ոոտէմոծ

/ոոքօոու

ԵԼՇցոռքհյ.8սէ

մոքօոռոօՔՊԽհլՇհ 76

8Ցսէէհո

էհօ ԹՅոժշ8Տ8:

օո

օք

(Ո6Յոտ

Բօտ էհօ Խ6ո/ Ձոօլ6Բոէ

ԽՅՏ

|ո էհօ Տէ ՇՅէհօկՇօօ5)

ձոժ Ճցհսճո Շօսուո), Յոժ ՕՇ6օ-ցԹ8

Յոմ

էօ |է օոի/ Ե/

6ոօսցհի6ժսՇօէթմ, 6Տքճօլյի/

ԽՅՏ

Ո6ՈօծՐ/ ՕՒ ՅոՇ6ՏէօրՏ

Շհս/շհ

Ձոժ

հլՏ ՁՈՇ6ՏԷՕՐՏ Խ6

ՅՈՅՒՏ հ

ԽՅՏ

Տէ

(ՈՄօժսօ64

ո էհօ ԵօօԽՏտօք

քոոօօի/ Ժ/ՈՁՏեյ, Խհօտօ 11Թ Յոժ մոքօոթու 88ոոտ հժ

Յոժ

Ե6 (սոմ

ԽօսԱ

ՊՔ

Ք/8ԹՇՑ

Քս՛իՅ6էՏ7,ՕՍօոծօ`օՏ Ճուօխհլռ), Տի/սՅ `/67ԹէՏ,

օք ՏՅիք Յոժ Խնշիճ6

մ ՔՅոճոօի

Ճոժ

Ձոօոց

ստ,

/Ռ

ՈՅեօո:

օս

ԵՐթստ

ՃցՅոցծցիօտ, հ/0ԿՏ56Տ

(ՈՅՏէ6՛) ԽՃհօրծոՅէտ), ԷցհլտիծՏՅլոէ ՄՅՈԱՁքօէ ՎՕԽՈՅՁ ԿՅՐԱՁքօէ 7Ճոտւսոս,

Տհմքօսհ

8Յցոռէսո,,

ՏէռքճոօտԿՅՈԱՅքօէ ՃՏօցհուն, ՃՈՏԱԹե6Տ

ելտհօք ՍրՅյս,

Սեհաոօտ

ՒՕՉՕԽիճոոօտ

Խոցիճուռի/ՅէՏ),

Ճոոծուռո, հ/0սՏօՏ Ճցհմծուտ հոմո

ՇՅհօկօօտ

Սո,

ԿՅՐԱՅքՇէԼՅՏԱԽԾՈՏ), Խնօտ

Տճոսխ|

հշհռոն

Ճո

Մօտ

ՄՁՈՅԵՅո ԿՅԼԱՅքէ 18նօսՏիլ, հ/տ Տէսժօուտ էԱՐԵօՏ Յոժ ՄՅոմՅո. Ճոժ 1ծ

ՅԵ6| ՄՅՈԱՅք6է

ՕոմոյօՏ5), հօ

ԹՏէ

Եօցոուց Բօո հ1ՏէօՈՇՏ

էհօ/Թ

օր

հլտլԹԵՈՅՏ(ո

օհ

ՏՕՈՑ

ո6Յո)

հ/Տէօո),

65 685

Ճոժ 117/6

1115 /68-

)/687 սք Ծ

8/6

հՅՏ

Յ|ՏՕ /6ԼԹ

ՔՅղ6է5),

ծոմ ՕհՅ2Յ

ՕԼհծր

հՅԿ6 Ձո)

ՏՕ ԽՕՌՈՀՏ, 1ԾԹՈ6:ցո

՛հՑ/

ՏՕոո6

01 էհօ

ՏԵԼԿ|, եօցտոէհօ

Ոօ/6

ԵՑլոցհօո

7 է

ԽՁՏ

Գ6Տ6Ր/94

Յոժ

ոՈՅրոօմ 68|

(Թ/ՅՐՑ

Պ/6

հոց

6ոմ օք էի6լո ԷԽ6Տ.

օցո (ոօԵլթ)

(ոօստ

Յոմ օօոխոօտ, ԵԼԹս6 ԽՍոցտ

էհօ

օք էհ6լո տ/օոժ,ԽՈԼ

Տաղ

հՏօո/

օք ԹՅ|

ց16ՁէՅոժ ՏՈՁԱ 6ս6ոէտ, մ6Տքօէ5, ՁԵօսէ Շհոտեռո /օկցլօոՅոժ Շհսքօշհ, ԺԱՈՇս նողօՏ, Յոժ Յ|Տօ ՅԵօսէ

Տ6քՅՐՅԱէՏ,

|ո (/հճլք ՌՏէԾՈՅՏ

ՓՄծՈւտ. ԷՅՇհ օք էհօ

էհծլ՛ ՁժոՐՅնօո ՁԵօսէ ԺՈՇՐՑՈՒ էհծ762«քօսոժմօժ էհծ հլտլօո/սք 62«քօսոժօժմ

Ձ47/66, հծք Յոժ Խօտլոց(0

ք|

Յոժ 1օ Ճոց

Յոմ Խոժ ՈՇՏՏ,

մօքօղ

ՈՕԿ

ք6ոհ/ էօ

էհօ 6Մ1

օս

հծ|ք6

էո

8Տ

Յո

մոմ քօօ-

էհօ)

/Խ6ժ |ո 1հ6 նՈ6Տ օՒ Շհոտեոուծ/ օր

Եսէ

ո Էհ6 8ո6Տ

էհօ

ՏՕՈՕԿԽՏ, 7/Օ6Տ,

ոսՏէ

Կ6

քՅոցՏ,

ՕԿո

օօ

106:ցո

հճ-

1ՈէՅ/6ՏէՏ,էհՑՐ

Յյուտ

8/6

ՅՏՕ

|Թոտծու, Շո/ Յոժ ցոօՅո Ձեօսէ

Է/թ, ո (ԹՇէ ԵՇՇՅսՏ6 օք 1է7/6 |ՕՏէ ոօէ Օոի/օսո ոցՏ

օք

7/ՏԻհ քօՁօտ Յոժ քոօՏ-

էհճ ԽօՈՄ Յոմ |/ոՇրԹՅՏՑՕք քօօքէԹ(Ծլ 1Ռ61

ԽօՌՀՏ. Ճոժ հօտ Ոսօհ

10Տէ ՕՐ Յոմ

ՈՈ6ո, Խհօ

| 'ոօխ

Յոժ 6ՅՈՏ, Եսէ

Կոշու,

օս

62169, էհՅո էհօ

ՇՁո

ոՕԽ

Խի:

Յոժ 1Ծսոժ, հէ

քՈ6ՏէՏ,հճո

էհօ

սՏ,

Տիլքո6Շեօմ ԹՅՇՅԱՏ6

քօղօժ էհօ ՈցհոլթօսՏտ

օոհ/ օք օժ եոոօՏ,

է66ք ՏԱՑՈՇՑ,էհՅիՏ Խհյ

| օՕսԹո'է

065:

հօր, էօ-ՏօքՅՈՅԱԹԺ ՅՏ

ՈԾԽ

օո

Յոժ ահ

Յոժ ՇՕՍԼՄո'է ՏՅԽ6.

/ո էհԲ

Տօ

ԵօՅո

ԽՅս6Տ

Ոոսօհ ՅԵօսէ |ոոծոէ ոօէ

ՏՕ

էհօ ՇօմՏ

Եսէ օէ | հս

Խ6Յի, սոԹժս-

Բոռ Ոոսօհ Ոօք6

էհ» ՇհսոՇհ'Տ օհԱԺոռո Յոժ 168465, էհո

Յոժ ՈՂ) ք՛ԹՏ6Ոէ(/6ոժՏ, 6Տքօօ181 1էէհ6յՇՕո1ՈԿՑՏԱՍՅԼԾՐՏ

Ո6ՇԼԹմ հ

Թսէ

6ՈՅոՏ.

Օս

օո

էհ6 օէիծո 5106 | |օՕԷ6ժ Յէ Եւոսօ ձոժ

8ցս6Տտ,Խհօ հծքէ ՏԱԹոՇ6

ՇՕԱԼԺո'չ Ե6ՅՐ Յոժ

Յոժ մստԵ

,

հմ

Խօ

ԺՏՏլքՅէ6". Տօ 1էԽՅՏ Ձոմ

հլցհ

ո ՊՅԼԹԼ Օք հ6

ԽՅՏ

Խխոթ 76815. ԻՅԻՏ

ԱՏ, 1

8օօք սոմ

1իՅէ, ՅՏ (ո 1հ6 Օմ էոո6Տ

հոօտո

8սէ

ԽՁոէ.

՛6իցլօստՕԽՈ6ՐՏ

օլհօր

օօրքՅ"6Վ ոո ՁԵԼէե6Տ Ո)

1Էօս

Տհօքի6ոտԿ6Ո/ 6Յոյ, Յոժ

օո

ՃՈՈ6ՈՒՅՈՏ ՊՈԼԹ

(6

6ԿԹուտ: հտ ՕՈհ/ Ոոստէ ճոօտ, էհտէ

էհօ սու)

իճ.

ՓմսՇՅէԹՄ ՅՏ

ՅցՁոՏէ ՕԱԼ /6կցօո,

օՅթողնծՏ, ԵԼԱՏՐ ՈՅՏՏ6Տ, լո 6

ո ՕՐԱ6րէօ

ՏսօՇ6ՏՏՕՐՏ

ՈՂ) Ժ6Ձ- ԵՐՇԼԻ6-Տ

7/6ԼԹ

էօ հՏ

ծո.

հլոցՏ (քլօստՏ Խոցտ)Յոմ 6ՁոՏ

Խհօ

քլօստհյոցՏ

ԵսմմոցՏ Յոժ Շհսոօհ 16/ԹոոՏ, 6ո6ող)'Տ Կ1610-

Յոժ 6ՅՈՏ, ՅԵօսէ ԽօՈԺ

ՈՏ.

քօօօխ|

ոժ

|ոլԹ/ԹՏէՏ,Խհօ հՅԺ Ե66ո ՒՕԵԵ:Տ,

ԹՐ 161:

'ԽՅՏ

'"Տեղե6 Տհօքհօրձոմ էհ

էմ 6

Տք/օոժյժ քծօքԹ քսէ էհօ

ե Յոժ 1 1

օ--

ցսմիօտ, էհօո

ՍոՈՈՓՅՏԱՒՅԵԹ ՅՁոմ ՇՕսոԱտտ

Օս-

հօր

հզսժ2է6 էհծո, Յոժ

6օժ

սՈՐ6Յ| 7/ՕՌՀՏ

ԽՅոժտլՏ,ԵՌԵՑՈՕսՏ,681675 Յոժ 6էՇ. ՏՕ հ6 (/Ոս6Տեց81էԹԺ

ՇՇՈՅՈՎՅ:/քՅՏլոցՏ էհոօսցհէհ6 Շ6ոխոՈ6Տ Յոժ էոոտՏ,Ռոօք հօ

ստ քոօէԹօէ

ՅՏՕ

Փցո

Ձոժ ո

ՏՉոՈծ

էհօ)

սՏ, Եսէ

Յոժ 6)46/ՈՅԼ 6ոՑոոԹՏ Յոժ /օԵԵ6ոՏ. Օս

ՃժՅո

Ճոմ

1հօսցհէհԹ)/7օԵԵՑԺ

Բոժ

ՇհօօՏթ

ԿԽհօ 765

՛6կցլօո, Եսէ էհտ Գ(ժոԴ

Շհսոշհ Յոժ ՏՅոէ

օս Յցտյոտէ

Ռցհէ6Ա6ոՒ»).

ԹՅԿՑ 1էԾղ օԼհծ" հԼՏԼՕՈՅՈՏ. Ճոմ

(0Ւ6/ցոհՅրո6ՏՏ.

սՈՎ6Ր

Յքքի6ժ էօ

1հօ

Յոժ Ժո.

ՇՅԹ

օք

քօօք)Թ, Յոժ

|

քօԽ6քԽ|ՕՕօժ,Խհօ ՈՅԺ. մ6Յ81հ6Յ «ՅղռքտեԽհօ Եոօսցիէկցի 6 Օօցօո/, օԾ Յի հտ Տաոտ Յոժ ՏԷ

ՏքօՅե, 16 Տէ. Խ/8106ո, էօ ՏԷ Բիլ

օս

հօ

ՕՐՅէ

ՀԱՎԱԾԷ) | /հ/Թտ

ոօ

ԵւՕհ6ՈՒ/|ԹԿ6. ԻՅԵՏ

6ՏքօօԹ1ի/ հօյք Խհ

էէ

Հոտ ԺԱՈՇս ԽօՈչ, ոօէ 16 ոո/ Յելմե6Տ, Եսէ 1օղ 1/Օս/

Խհյ

| ՁՏե6ժ էօ

ցխօ սք

էհօ Լօ/Մ Շօժ'Տ

քոԹ)/6-5 Ձոժ Ժմո'է ք8յ/ ՃԱՅոնօո էօ 1Է

քսքՏ

ՇօոքՅեօՏ

Ցծլոց օս հսոՅուտո

քԱէԱ՛Ց1ԹՅԺ6:Տ,ԹՐ

Յոժ 16: էհ

ՍփՅէ (ո ՈօՏէ

ՏՅ/

էհո 1ԹՏք6Շէխ|,

1Տ ՈօքԹ

ժիրոօ

Եօօիտ

| ՈոստէՏՅ) ԾԼ է

Ճոժ

ՏսքՔՈՅԱԿ6Տ.

Եօօե, ԵՇՇՅՁսՏ6 օՒ | Խ:Օէ6 1էո էհտ մՅուՈ6ՏՏ ԾԲ

ՅՏէ6ց 10 Յց/66 Պ/հ ոյ ՕսԼ

| ոստ

Յոժ ՏՅԼոէ

ԲՁէհճո,Տօո

օս՛

էհճոհ ցօօմՈ6ՏՏ Ւ|օՕի/

ՅսԱ(6ՈՇՑ6'Տ ՍՏՅ.

հօ

ԽՅՏ

ոլո

հՏԹո/ օքՃցիստոօօսուդ/

ՇՅսօճտլնո

հճ

օք էհօ Քո

ցո Յոժ

6Կ6Ո

ձոժմ օո

Յոժ Շհճոէռհճր

ԻՒօՀքթո/Բհօղոտմո լոլո

Յոժ 8Ձում

Տ68

(58Շհ6մ ԽՅ2

Ւճոճժճո

հհօ,

ՀՅտՏքոոՏ68

Յոժ էհօ

սք էօ Խոշռոմուռռ,

օօ)

6կցթօո

էհօ Խճօհօոծաո

ՇՅՏԱՑ Ձոմ էհծո

Ձոժ էհօ ՄՁո Տ6Ձ,

Յոժ ՏՅիոճտե Յոժ

1օսցի Յոժ իծո ՈՄՓՐ (Խհլօհ օ8/6մ

ՇՅԱԺ

Տօ

էհոօսցհ էհօ

էհօ

Յոժ Խօո

օո

(Բօո

Ձոժ էհօո

|օո

ԵօրԱՑՈՏ օՒ

Տք/6806մ

էԾ Տհւղճշ

էհտ

ք՛օող

ձոժ

էօ էհօ

էհոօսցհ|է

էհոօսցհէհօ ԵՕՐԱ6ՈՏՕՒ

էօցհի ԽՅխհլց6սշո10

էհտ Բոոտեհ

ՏՅհտե Խոցհշսճո Յոժ Ճօցիե քտ556մ16 էծ

Բեհսոշո

Բթոօիճ)/).

ՈԽ6/

/օցլօո Օհճյյցիս/)/ք85560 1Թ էիծ ԽտիփծԼայի 3) 15 /6ց/օոՏ Բոմ 4ծո օ2ՏԱ6

Յցլո

/օՅ6իօժ

Յոժ

6ՁՏՏո

Ս/6Ժ էհ

ՄՏտօ6. Ոոօսութլոտ, 16 ծ

հյցհլՅոժ6:Տ'(6806

|Թոցտ լո

Տտ

հ

(6լցոճժ Ձոմ

ՇՅքմռլ

|

քօօ

ՏիճուիՔԼ

Էսօքճո

ՔՇՐՏԱաոտհՅտոց 18617

10781ԼԹՏԱՑՈՇՑ Յոժ

էիծոտ

Օ607ց/8սք

Ե0/Ա675 օ/

Լհծ ՇՅսօտէո

Էսուաիծոք (Օ2/ԵՑոժ),

Տէօքք6ժհ.

Բոժ 1օո

ԽՅՏ

Խ/Բ6ժ Յ/ էհօ օԵՑԱ6ոէ

Տօսէհօո

Սք 10 1ի6

1աոփս

Խիծոծ

քԹՇ6Տ |ո

Յոժ ոօղհտոո Ձոմ էհ

ՏՅոծ

քտղտ

ՈոօՏէ /Թոոօստ

(ձտքճիտո)տոմ էհտոթ Խոցտ

ոճեօոտ Յոժ

Յոժ 1քժփ/տ

Տօ հ6ո6 |ո 1Ի6Տ6

(ՕՄՅ|էհօոծ Տհօտի

ոռոծօմ

էօ

էիղօսցիԼհ6

Տք/68Ժ6Ժէհճլո Յսէհօ-

ոօ

Խոցժօո

Ք6ՐՏՅո

օո

էհօ

Թոոյ/

6/6

Կնոց

էՎոցոմ

էհ6)

ԽՅհոսետ

օք հլՏ

Յոմ ՅՈՅ՛ 30 /68-Տ

Խոցժօտ Յոժ ա)/6մ

/6լցո էհօ

հ» ՏՅ

Տօ

էոճ, թօթոց

ձոժ

Տօո

Տօ

Յոժ

(866օօոմոց10

ոճոծ

էհո

օք Տօսիռո

Ե/

օիճոցճժ ԵԽ/Ճքիռտլո

ԿՅՏ

Տօ

օՅիօժ

հ|Տ

ԽԹնն տհռեհ ռոմ էհօո

՛հ6

8Յօեոեհ.

հրոտօԼ

ՏօսԱկո

ԽԱՅՎ հո

էհ.

ՈՅրՑՏ

հտ

Ճես-Ճի,

616:

հհճիքհ Յոժ

Խռհոսէ

Եօոմ6Տ

օօսու՛յ.

Տօո), ոճքհծԽ (սոօծլ6'Տ Եյ

ԿՅոմՅո

6«քՅոժմծմհտ

Ք6/Տո

Խհ

Տօսռո

ՅՈՑ

հտ

Յէ 1Թ5է Եյ

օՒ հԽՁհոոսէ ՏօսիԹո ԽԱ/6ԺԹՅՇԵՅոսհհ ձոժ ԵՇՇՅՈ6

Տօո

Տօսէո

1հ6լո

էհօ ՏՅյ6ժ 1Ծո Յ

էհլտ 6Խ6ՈՒՏ, էէ

Յեօսէ

Եօցոոլոց Մօտ ԽՃհօՅՏտո Յոմ ՅԱ օԿ6ք Ւ6

օոօ

օ806ժ Խռհոսէ

ՃտքՁիճո,/Ճ22

ՒՏիճքս/6, Կհօշոսո

1Թէհծո էո Խիճշսո,

օմ6

Տ6օ-

Ւ2շե6Ղ

Ք6րՏՅո

ՀԹԿԱԼ,ՃԵս-78նք,16ցհոԵծի, ԿհյՇհ ցոլոծմ Տեօոցհ Բօո

1566խոց Յո

|ո

էՀհօոոտշո,ՁՈ6- Ձլ էհօյ էօօի Է|/Շո. Ճոմ

Յոմ ԽԿՄՏաո ՅԱ 15 Տսոօսոժոցտ Յոժ ԲԹողկօՏտ, Ճոժ

ԿՁՈԺՅք61).

60 768-Տ

ԲոՏհճեսո:/Սոց Յոժ

ՃՈՇո հէ

էէծո.

ՅՏ

8ռհյթտոմ

հ/ռտեհսէ (օօ:

Տօո

էհօ

ՅՅ)

սո

էհո

Ոօ6

ՏՅՏոոյՅո ՃՈՅՏԻ

ԷԹ էօօԽ էհօ Ք6ղՏՅՔո

Յոժ հլՏ քօԽ6Ր օօ:

ՈՈՅմ6

Տիծ ճքքօլութժհտ Եւօէհ6/ ՄճցհՅոտՏիե ճոմ Տօ հոօ ԽոցտՄօտ հո էՕ Ճոոծու".

Խոց Ճոսո. ԿԱ

ՃՏիՅե

8/2ս6

Յոժ

Տօոէ

ՇՅրոծ

Բօո, ԵՑՇՅսՏՑտՕօսո Տէ ԲՅէհծո

Խհօ սլԹժ

ՏՕ/ԽԱՐՐՏ,

ՊիՅէ |ԹՏէԹմսք էօ

ԽՅՏ

ԺօսԵլ (6: էհ6 8՛Տէ ոռնօոՅ| ՅսէհօՈնօՏ

Պօ

էհշէ "հ.

ԽՀ6ՈօցհԿԾԼԹ

(Բ|ցոտմ,տհօ

ոճեօո

8սէ

Խ1ԼՇ6ծօուռոՏ-Ճ/62ՅոժոտՏ

բոց

ո էհտ ՇՕոցս6/6մ6ց/օոՏ, ԽհլՇհ ՏէՅ62

ո՞օսույո

Խ(ՕԿՏՅՏ

ՈՅեԵՕՈՏսք 10

Շիճքէ6/Բ

Օսոոց էհ.

ոցհէ Յոժ 168.

ՅԵօսէ ԽհլՇհ ոճնօո Յոմ ԵլՂհՏ

իծ

/ոռո Օ8ԼԻՕԱԻԹՏ517 7658/ ԷոՏռո մճյՅիտութ.

Ք ՏիօՂ

/

ՃՈ

Խռհոսէ Յոժ

էհո

հլտ

Տօո

Ճ օ6ՈՅո 161ցՈո64.

1օօխ էհօ էհւօոճ.

Լհտո

ՏՅուշհսո

հատ Տօո

ԼՅՄսէ

Խծոէ սք էօ Շ6օոց Յոժ (Թլցո6ժ,էհօո ՃյքհՅՏ|Յո,Խհօ օՕՕԽՃո) օո, ՈԲօո հլտ հհճիքհ. հտ Ճքհճտառ8ցտյոՇհճոց6մ 1օցհո. ՊՅՏ (881064

Հհտո

Ճոոօո

Թռհլոսճոո

Տիճեհ

ցօսւրոճմ, ՁՈՅՐ

Յոժ էձիշ/ ԲՏ/ռո

626 768-

64 նն 6

Ճոո:ոո

(հ6

ՏՅՈՑ

ԿՁոՄՅո

ՏՕՈՏտ

օք Խ«հօւոշո

հտտ ՝"(Թ1եսշ, էհօո

հլտ

Տօոտ

11|ԹՏէ("Ջ64 Լ/ՇՈ") տհօ (օլցոօմ 1օց61հ6Ղ,

Օսղոց էհլտ քօոօժ ոօքհոց ԽՅՏ Օ6Յո Եսէ

ՏՅ)Տ էհՁէ ո ԿՅՈԺՅք6է

Տիտեհ. Ճոմ էհճ

674 7/68- արտ

ՇՅոծ

Յոմ էօօի

Շօո/ոց օք Օատ, էհտ քոտօոլոց

օք մՅԹլռնո Տօսհթո, էհ61ո ցօ(ոց (ԹՐԽՅՐԺ էօ սՏ, էհՑլ՛ /ՇէօՈ6Տ

լոց օքօսք օօսուոյ, էհտ ՃԱԽՇսէ Տլսճեօո Ամո Յոժ ՊառլոլօՏ, Լհէ հ6յ ժօլոցՏտ ՇՕոՇ6ոոլոցօք

փ

(հօ ԷՅՏէ Յոժ ՄՄ6Տէ,Տօսէհ Խօղհ

Յ/ էհօ ոՅեօոտ-8Ա էհտ

Եյ/ օոծ

օո6

Յոժ

ԿՁՅՐԱՅքՇէ

հլտլօոտոտ,

օհճր

Ճոժ էհո

515 768 ճոօմ

1ԾՈԽՅոժ (ո հ/Տէօո/ օք Խհօ է0օԽ էհօ

ՈօԿ6

ո 1հ6

Տհօաո

Խ6/6

քրօԿ641հռէ էհտ Ժ6ՏքօեՇհ5էօո/ |ՅՏէ6ժմսք Ծ մու Ճմու հոժ 1հ6 76875 օք էհտ ոճցո ոմ

ՏԹՕքք6ժէօ

Օտո-

էհ6 օօսուոյ, ՅԱ էհ6ո 6ՄԱ-

ոՏլ06

ՊօՌՀՏ օք ՄՅոՅեՅո, ԿԿՐՅԿօՏ,ԿՅՈԱՅո տհօ

Յոժ

հօտ

ՅՅ),

Օօ

ճՃեհեռոոյ 1Տ|ռոժ (866օ-ժյոց էօ էհօ հտ

/ծցո Յ

1հ6/ Օ0ՏՔմ

ԽՅՄ

ԵՇ Ո6ոէօոօց,

Յոժ հօտ 16

6Կ6Ր/ Կոժ

Եծլոց ժսոոց

օք հսոճո

ՅոՇլՑոէ հ/ՏէօՈ6Տ Յոժ Օէհ6ո

Խհօ

ԵւօէԻ6«Տ.

ԿՅոմՅքօէՃՈՏաոյ,

1044 Ե) 10ոռ

8867 հլո

|ո 870 1/88-

Յ16՛

էհօ 1Խոզտհ մհճո

հլո

1իծ Քօ/Տաո

քՅՏԻՅ.

հՑ

էհտ

խոց, Խհօ

Տէ

Ժյժո'ւէ հոմ

ՏՇԱԱՇՈՇՈՒՏ. հտ

Խոց `/ցհսԵ հՅժո'է

Ե)

16 ԿԱ

2)

/Թցհսե

10 Ե6 հօոօսո6ժ

(Թցիսե

1էԾօ. Ճոմ էհօ

Տօ

ԽՅՏ

1ո

ԽՅՏ

Խոց էԾ ՁԱ

՝/2ցհսԵ

Տօո

ճոյփ/ոց, Տօ

ՏՕո,

էհծ

Տօո

էհճտ6 (ԹՇԷՏ Բօո

էօ |ԹՁԿ6 ՁԱ 1էԾՅ

Ժ6ԲՅ8/

Օս՛

Սիան ԱրարօգուՕՈ 1Ո6 Շիտք Թո8

ԲՏ

է

ՈՓոՌօոօժ

աՅՏ

/ցհսե,

ՅԵօսօ

հօտ

Տհօկֆփ,ՅԵօսէ Խոոլոց օք 6

ԷՅ

Ձեօսէ

Տ

իծո

հօ

հօ

հօո

Յոոյ

1ԹՅժ6/5 Յոժ 8

5Թոմ

Յոժ օհօտօ հող

էհտ (0166Տ 8Տ

եմկոց օք

Ելց ոօլ5Տ Եօցտո.Ճոմ

Յ

)օլոօժ

էօ

գոց Տոյ/ոց

էհօ

Տհօքեհ'Տ Յոժ էհ6 Տ/51Թղ օք

ՏՓ6ՏԼի61՝

էհօ

օհմծ |ՏոՅմ էօ էհօ 1Տ|թոմ

ճեհէշոոՅո Յոժ ՅՈՑ հլՏ ցոօտլոց-սք|ո Ք6:5/8

Յոժ էհօ

ՏՅոո6

հ/տ

էմոց,հ/տ Տ(5|Թ/ ձոմ

հս-Յոժ-Շո/

օհմժ

ՈՁԿ6

Խ6

ոհ

7ՅՏ

Յոժ հլՏ Մ//Թ

էհօսցհէ

Խոցժօտ. ԷԹ

ժճոցծոՅոժ ոոճմ6 էհօ

Բոօո 950 հտ

ոՅողօժ 1ՏՈ6Ա. Ճոմ

8 Տօո

Տհծլհ

Ծոմ),

ճհտօքհօտ

ՕՒ Տո

ցխ6ո քօ(ՏօոօսՏ ժ/ոոծ՛.

ԽՅՏ

հծ Թ|է

|ո

ԹՏԱ6ոօօ

Եծցլոլոց օք ԽհՁէ

լո օ/Ա6" էօ ոհծու

ժլոոծ/

ժսղոցտոհօսո

Ձոոյ

Յոժ էհծո ԻՑ

6ճնոց ԼհՅէ

ՊՅՏ

(081

հշժ աոտ

Էյ

Տհօեհ

ԵՇՇՅսՏՑ էհօ

փյհօո

|ո էհօ

Տիծիչհ 15 1հծ

ԼհլՏ

պո.

Յոժ ՅԵօսէ հտ ոխ:

շո)

8Տ

օհճոց64 Ե)/ հլՏ

«/ՅՏ

մճցիՅէո,

օշոծ

ՅԵօսէ Յ| 1հ6Տտ6ՇիՁոց6Տ Յոժ ՈՁոՂ6Տ,

/ՅցհսԵ

|Տոռմ, օօԻ

Լհռէ հօ

հլ

օք հոօ

ԽՁՏ

Յոժ /ոհտութժ էհօ

էվոց-

ժՕրո.

Յոժ ՏՅէ ո Ճոռսո

6յցո

Տիճհհ, Խհօ Տէլղ6մ

|ո

6Խ1-ժօլոց5,100,

օտոՅյո Տիշհահփ, էհծո

Յ

հՏ ՏԼՏԼԾո էօ Տհօիփ ԷԹ աղ Խհօ

ՈՅող6ժ

էհօ

օՅոո6

օօսուոյ. |ո 932 62

`(թցհսե

հտ

ՃԼՈ6/ՏոԼ

`/ստսքհ, ահօ 8654

ՕհՅոռ

օս

ՕՅո6

ՒՒՏ Լօմ 1հոէ Յ86/ 1ոոսոռոհ

| էհօսցոէՅԱ 185 15 /ոքօոոու 16

օոց/ոՏ, | ԽՅուԹժ

ձոմ ՛օԵԵՏ4

18 հօսոտ, Ժ6ՏԵԾԺ

էօ Ո61ցոտմ

ՃԽՅոժ

ՇիՅոցօմէհ. (8Լհ6/Տ. ՕՅէհճոոց8/

Տօոտ

էհօ

ՕՇսՈՈՏէՅոՇ6Տ Շհս՛Շհ6Տ, Պհ6/6 հԹ ՇՕս|մ /68Շհ. ՃԵօսէ հւտ 6Մ/-ԺՕ/ոցՏ' ԿՏ

1ԻՁԻՏ ԽԻ | 7ՕէԹ

ԵօցՅո 1օ

Շ6ՈՅյռ Ճոհհսո

Տօ

|ո ճտքճհճո. ՃՈ6Ր Յէ

Յոմ 1է85164 եմ 950 768

Տհօո նո6

1/688 Խհծո

էհղօոծ, Յոմ

(ո 948 Յոմ 6ՏԹեկտիծժ

Ք6ոտԹ: 1ԷՏ ՈՈծոնօոծժ սք. ցօսօ(ՈՇՄՅոժ սՏտսքօժ 161ՅէՏՄ էօ 6Կ6Ո/ՕՈ6 Ձո 6Կ6Ր/հյոց Խհօ ՇՅո6 ՀԾՈոսոՅոն

ԵՅՒԵՅՈՅոՒ/

Եօցոոլոց մհ ՏՅոոցհռոմ 8ոմ 168օհյոցՏՅոՅո/8 ճոժ Էց)քե ճմհոց էլ

16 էհ

ՒՍՏէԾո/օք ՏՈՁՅե6|ՕՅԿՈ)ՑԼ57).Տօ Ե)

Տհծհ

լատ

էհօռ Պ6/6

ԽՅՏ

Կ/2Տ

Մ/հծո էօ հՅսծ

ԽԱԱ6Ժ. Խո

ԵՏցՅո էՕ

ժսոոց հոօոհ/ 8Խ6

76215

ք6-ՏսՑ ՃԽՅՐմ, 1օՕԽ ՅԱ էհօ քօածք Ձոժ էհծո

ԽՁՏ

1Ո ԽՅՐ էօ էհօ

ոցիէՁոժ

օշքճոմծժ

86օօՒժյոցէօ հ/Տ ՅԵԼՍԱ6Տ Յոժ հօ

էԾ էհօ |ԹՈ Եօ/06-5

հլտ ԵօՐԱ6:5, ճոժ

ոօլցոօժ

ել 975 /68-. ԲԺ ՊՅՏ

1ԻՅԼ ո Հոծ

Եոսօ

ճրքճեեռո (6(Օղոօժ հտ

Տօո

ձոժմ տՏեօոցճո. տոմ

ՏՕոո6

Եօցո

հտ

Տօո

օցոօմ-Տհռիփ 1ոհոճշ,

Ճոժմ հտ /ՈԿՅԱԾԺ Ոճոյ

ՕՓՕրցՅ, Կհօւոտոռ

Տ/6Տ,

օ:քնոմօժ

քօՏ11օո,Յոժ |ԹՏՏՅՈ6Ժ էհ6 էթ«օՏ. էօ ԽԹ.

օէի6Ո 1ՇՁ465.

Եօսցհլ,

Տոտծ

Խհօտօ

Քսէ ՈՅ

Տօօո

ԷԹ 010664 հ. ՊՅՏ

ԽՅՏ

օցլՕՈՏ, հտ

ԵՕՐԱ6ո5,

ՇռքայոտՅոժ

ԽԿԱԾԺ.ՃՔ6Ո Լհոէ հտ Եղօլո6ք

ձոժ

ՏՕ

Ւ|6 ժ16ժ լո 1024 ճոժ

էօ էգն Յ| էհօ (66

էհօտքոոճէ

հօ

Խհօ

ՊՏ

ՊՅՏ

1ԹՁոխ| ճոժ

Խ6ՁԵԹ)60.ԻԹ /6ցո6ժ

Յոժ էհծո էհօ) 10օե `/6/6ԿՁո,

Ճեթնեշո,

օլիծ- Տ/06 օք էհծ է«ս ոսո

ճտքճհռո.Ճոմ օ8քմա|

էհ6

օոոծ

Յո

Յոժ էհօ

Յոժ Օ6Եծոժ.

Ճոժ

8ցօօՈ6ոէ ԽՈհ

Ջօոճո

ո

Լհծո

Ձ

օտ

8ոմ հօ

Տիճոոծիփ, Օ6/ծծու, 81

060-918. ԷՅՈԾ

էհօՏ6 6Կ6ՈՒՏ

հոց, ԵօԼ06:6ժ ՅԱ էհ6 ՔՅՈՏ 16

Լհ6 օտոճո

68օհ Տ/06 1հ6 Ք6-Տ/Թո Յոժ էհ

ԾՅՆ6)

1Թ/66Տ օ

տոյ

էհօ Խհօ/6

ՏսոօսոժլոցՏ, 1քեհ)Տ ճոժ

հ6 ՈՈՅժ6

Պհ

էհօ Խհօ|տ էՅՅԵՅեհ,

ՕյՅոյճ,

էօ0Ի

հ

Ծ

օՏՈՅոտ

Խոհհլօսռո Ձոժ '(686սՅո.

է ոհ

1օ ցօ

Լ6ոօոծՏ.

Ճոժ հ6 9169 ո 1079.

ց(8ոմտօոՏիճհՏօնո Ե6ՇՁոոծ էհծ էմոցյո ՃՏքՁհճո. ՒԼԹ ւթյոցօմ ճմ 1091, Թռտոց հտ Հոցմօո էօ հտ տօո Տհճհտե«տ. ԷԹ ՏեօոցէհօոօմհլՏ էհոօոծ Յոժ հ/տ օօսուո/ Յոժ Եղօսցիէք6866 էօ ՅԿ6Ո/Բ1Թո էհռէ հլՏ

Օսոոց

ահ.

Եսե Յոժ էհօ

Տ.

ԽՅՏ

ՏՅոոՑ

Շիոտնտոտ' Յոժ 98Տ

ոօցո

հտ

ո Ճոո6ոռ

Ե ք6Յ66խ)|

Ս/ՅՏ

(ո

եոո6Տ. (Ց

ՇոհօկօօՏ

ոլտ

Կ/6Ւ6 օոօ

Կ/6

ՇհսոշիծՏ, ՇՅէի6-

Ճցհսմո ժսոոց Քհլիք քտտճոօհտոմ ՔՇլօտ Ժ/69 ո 1100 762- 71հօո հտ Տօո ՏսլԹյ/ոոՅոՏհՅԻհ

Ժ6ժ

ո

1139. ՃՅ6/

ՅՏ

ՊՈՕԼԹ ՁԱոէ

16: օէ ՃՅե6| ՄՁՐԱՅքՅԼ Վիռու

ՕՐ 1է ճո)

էհտ

/6լցո6ժ էհօսցհ հօ ՏՕ

ՈՅԽՐծ.

քօղօժ էհտ օօսուո/ Յ|Տ5օ1Կ6Ժ ք62օ6Խ1ի/,ՈՅոյ/ ԵսմժլոցՏԽ616 Ես. Եօցլոոլոց,Ձո)

(Թլցոօժ. Օսոոց (ԹԹՈՌՏ

էՕՊՈՏ Կ616

Յոժ Ք6:5:8, ԵՑՇՅՍՏՑ հՓ |ՕԿ6Ժ 1հ6

6ՏէՀԵԼՏիՇժ, 6ՏքօՕՁյի/Տէ. ԷՇհոուժշ)7ո,

Յոժ ՈԴՕՈՅՏԱԹՈ6Տ66

Օոժշոտու

ժ6ՏԱՕ6Ժ Պռցօտ Յոժ

Յի էհօ

ԽՁՏ

օհժ

հրտ հլՏ

Ճէ իծ էթոէհ )/68

ԱՅեհլյօսճո,ԾՅԿո6),ՕՄՅՈյՅ

Տիտո), Տոլո/Յո, Տհճոոոյփ

1օ էճեծ 1. ՒԼ

հճտոց քսոքօՏօ

օ06/

Տօո

Ւի/ստաոՏհճհհ Տօսկաո

/օլցո ՏհՅհ Ւի/սՏտլոՕՐԱ6:6ժ էօ օոցՅուտօէհօ ցօօցճքիլՇռ| օհօօխոց օք էհօ Ճոոօուռոտ Յոժ օլհօ/

Յոժ

օՓՈՏսՏ

ՈՅԱօոՏ, Ճհլշի հլո

Ոծո,

հՅքէ

(իծ հ68ժ

էծ

Կ6Ռ/

Յոժ 1իծո ՅՏեծժ

էհօ

(Ո ՁոՕԲոէ ԵՕՕԵՏ,6ՏքօՕ2յի/օտ

1հ6 ԵՕՕԽՏ

հլՏէօՌ/ՕքՕսՐ 835.

էհօ

Ծ

Յո

16). ՃէԼհծ

էոոծ

Տռոոծ

1հ6 156 օէ 16

16)

էբ

6ո էհ.

ԵօցՅո

ժմ6ո

էհօո հ6'1 աետ

01067

(ոոօժ-

ԽՅՏ

Ձոժ ո/ոոօժ

Յեօսէ

հօստօ հօ/Ա6ղ տԽհօՇՅԱԾԺ Յոժ ՊԱ2ց675(քօոտճուտ) ոո6ո

ԽՈՍՇՈ

Ելց ԵՌԵՇՏ

էօՕէ

50/0/6/5, Յոժ էհ6ո

|6Ժ, էհճ/ ԵՑՅէ էհօ

"Ձցո66Ո6ոէ' ՅԵօսէ

ոօէ

1/10 օքէհ6 քոօքծու), ոոօ6

էհԹ) /6ք681Թմէհօ

ԽՈԼՇո

քշոՏ.

Ճ16Ր1էհ6:/ 65ց)516/0էհծ Շհսոօի6Տ, ՇՕՈԿՓՈՒՏ Ձոժ ՈԴՕՈՅՏԼՇՈՏՏ,մ118ց6 օհսոօհ6Տ, Ձոժ է

էհօ Ե6ցճո

ՄՅՕ6ոՏ Յոժ

Ո6ո

լոցօՏ56416ո

Ճոժ

ԱՈ6Տ

Ե)

3 768/Տ ԲօՈ Յէ

ՕոՇ6.

ՈՅոո6Տ

էհօ

օէ

օք ՈՂ6/ՇիՁոէտ,1ՅԿ6Ա6:Տ,

ոՅոո6Տ

8) էհտ

էհ6/ ՈքոօՏ6ութմ

ՈօՐ6

Լհ՛66

էհօ

1հղ66 նոծօՏ. ԼհՔ

(Թա

8) 1հ6 էԹՇէՏ ո էհճ

Շհսոշհ

(օղ 8

օոօլՅ|տ

էհտ

1Թ6Տ, Ձոժ էհօ ց609-2քհյՇ8| Շհճօխոցհճոժի/ /68-5,

ԵՑՇՅսՏօ

1հ6://Ե6ցՁո ո

օՈԺ67 ո 1151 1/68/

քճօք|Բ,Յոժ 8/5օ էօՕօեէհ.

Ճոժ էհօ

Ե/ՏհօքՏ,ՅԵԵՅՒՏ,Յոժ ուտհլոց

էհտ)/Եօցտոէօ ԵՕՐԺ6ղ (Թ6Տ Յոժ ժսն6Տ

ոօ6ՅՏոց

Ե66ո Բոլտիօժ

էհօ

1էԾ ցՏէԹՈ

ձօոծ հՅտմոց

ԿՈցՏ /ոՏեոՇտ. ԽոՒ»տո

1է850

ա

էհճ Օրռոձ (26:

Շօժլ

Օէ հօ

ոՅՈ6Տ

(Ե6ՒԾՐ61էէհ6/ հմ

մսեՇտ

|0Օ«6ժ (ո էհօ ՏօքՅԹէԹմ հօսՏ-

Պ/616

/6ց1516:6ժէհՇո: Յոմ է էհՔյ (օսոմ էհՅէ հճՏճ տոտ ՏեՇիՏ

Մ6ԿՕէ6ժ էԾ

Բոժ էհօ հլ

ոց,

՛հ6

ԽՅէօհ

ՊԱՅց6Տէհ»

օք էհ6

օո6

էհօ

ոո".

ՅԱՏուխի/էհծ)/ ԵօցՅո 10 |ո

ՅՏ

|ո հտ Ժ66|Յրռեօո

Ո6ո.

ՊՕ/ՕՏ: "1 Յո/օո6

ՅԵօսէ հլո

հլՏ քրօՏէտՅոժ հՕՏէ6ՐՏ

ԽՅՏ

օռքեոՏ

|ո օԼԱ6/ էՕ ժօ էհ6՛

թոօքծո)/ օէ էհծ (սոմ

7681 ՏԱնՅեօո.

Օր

1ԹԱօոց

Խտ

Յոժ 1ո/օոոօմ

Յոմ հօ

հլտ

օՒ 81 էհՔ 15 76875 Օմ

ոՁտ6Տ

Տօո6օո6

Յ/68/ ժօոծ:

/6յցո Ճոժ

(ԹՅմ67Տ Յոժ Տ66/8ԹՈ6Տ

Խոց 1հՐՅ:Թոօմ

Ձոժ

Տ

սոժծո հտ

փ/616

ԹցՏԱՅԼՑ էհօ

Ծ

օՒ հլՏ

Ռոլտիծմ էօ ՇՅոո/ օսէ էհ

ո 1140.

էհ6 1հլտԽ6 ՈՈսՏէ /6քո6Տ6Ոէ

Էմոցժօտ'Տ(ոմլցոմնօոՅոժ Շօոխտծո. ՇհճքԹ7 Շ

հսոռէ

ցօս6/ո6ժ. ՏՅէ |ո էհօ Տ/Ա6Տ էհօ Սոց ք6866Խ|ր/ ՊՅՐ ո է6Տ6 ՅՈ6Ր Թ: 6815 հ6 Եօցճո 10 /Թօ6 Օօ Ճնքճաեո

էհօ ՃՈ6Ր Ռոլտհլոց

օՏՈՁՈՏ

1օ

ՇՕսոէղո6Տ էհՔ

Բոժ |ո ՏՕ Յո)

ց8սծ

Շ6օոցռո Եօ0685, Լքբհլտ, ՅԱ 6օոցո

էօ էհօ

Յոժ (ԹճՇհօժ

Օօ:

Յոմ

(ԹՏԱԹՎ հատ, ցտլհ66ժ ոո

բ«հոոժեք

Ճեօսէ ԲՑո

մ/6ժ.

Տօսհռո Սոց հօտ Հ«Օոտաոժոօքօլ

Տոտո

ԹՇՇՅԱՏՑ

1ԾՐ8 |էմ6 նոոծ Յոժ էհո

7627 Յոժ

էհԹյ/ց8էհ6ո6ժէհ6

քօլոէ6մ /Թ6Տ

1Թ6Տ Օք

Բօոո ՇիսՇիոծո

օՒ ՃԱքոանոո, Խհօ

ՊՁՏ

Տնոց

ո

(հօ ԾԿո

Օօ ԾՅսոթյշ,ԽհօՏծ

իծ ԾԽո

օՄՕթոյշ8 Յոժ

6ՏԹԵՒՏԻ6Ժ.

ճոց իծ

փ6յ

50 ԽոՅոՏ

(Ձ Խոոտո

է8»«6Տ, ոռոօժ

է2»«6Տ

Ելց 'ցծ

ՕԼցՅոէշ69էհ

ՊՁՏ

62Յ6մյ. Ճ86/

ցՅԿ6

մոտ),

Խ1ԹոՇհռուտ

20 Խոտ:

օ-

Լհէ

քՅժ Յոժ

օ6ոՏսՏ

6Տեեկտիթժ

Խ/6/6

ցխ6ո, Յցսյո

ՕՐԱՅՈԽՁՏ

ԵՅՐ

Ելց 7ՅցօՏ

ԽՅՏ

-

ձոմ

16ց15է5/

ՊԱՅցօտՅոժ 1ԹոոՏ, էհօ |ոժտ, ԽՅԼ6ր ց8-ՅԱ էհօ էհ/ոցՏ ՈՇՏՏՑՏՁՐ/ էօԲ քօօք|6: 8/| էհտ»

Յի Հոծ ԵօԺ/6Տ օք Շօսույ, Ձոժ

Վ6ՈՏ, 8610Տ, 665, ԽՂԵՏո

Ա6Ւ6

Տքը6 օք

ո

ճյ

Յգտիո. էհտ

Յցճո

չհ.

Ճոժ

Շ:ԹՏՏ6Տ.

Ծօօ14 է2»«6Տ

1հՇ ՈՑա6ՏԼ 6Մ1 ո 8ժժնօո

ՊՁՏ

ԵՑԸՅՍՏՑ (ՈՏԼԹՅԺ օք (Թ0նէթ Բոմ

Յոմ

ցոօսքՏ (մՕոո6Տեծ),

ք6օք|6'ՏՅոոոՁՏ (Թլտօժ

ոՅնօոտկեօտ, ճոժ 8/ՏՕօՏօ

հօ

էհճ Տիլխճնօո

Ք6-Տ Յո ՅսէհօոնօՏ

Յքքօյուօժ չո

ՏօսիԹո, ցհսԵ6էյ, «12/6 ԺՅոսցիճՅոժ ԽԱԾ

ցխօո

քյԹ 6/6

Ձքք68-6Ժ, ՕՐ ՇՅՌՈ6

էօ

ցխօո 10

ձո

Ձսօղեյ,

էհօ

Օէհ6ոՏ. հ

Շհճոցօժ. ԱՇԽ

ՁժԽՅուՅց6ՏԽ6Լ6

օո6

Թեծո

Եց

68) Շոոծ

օծ

ԷՎոցտ ցսլՇիի/Շիշոցօմ Ձ

Զի/ Օօ /6ց/օո. ճոժ էհտ

էհ

1հ6Ր 6ց/Տննօ

փհօ հՅմ

Խ6/6

6Կ6Ո

1ՓՈՏծԽ6Տ

օէհ6Ր 67/15:

Յոժ

Պօոծո

(6/ցօո,

ժԹ

Ձ

ժ/ժո'է

քօօքթ.

Ոօո

Տօ

ցլոՏ,

ոծո

լո

էթուհ

տոմ

ԽօՈՓո

ԵՏօՅսՏ6

ժժո'ւ

հօ)

(Թռտօոտ

Խճոէ

Յոժ

էտ«6Տ.

Պ66

Էօք էհտ

Լհօ

էօ

6/6

էօ

ՇՅոոծ

էհօ էօՏ. Յոժ Յ/

ՕԿ6

6«Յռք|Թ Խիո, մոո6Տ Տսօհ քօօօք

հռոո

46Տ6ոելոցԿոլ

էհօ

քոԿԱց6մ ցօսքՏ, էհօ

Ձքքօլութժ |ԹՅժ6-Տ

եշ,

էօ

էհօ

Շհշոց6ժ (ԹՅՏօո

էհ6

էՕ

ՅտՅ) Յոժ հօ

քօօք|6Խ6

հՅժ

Տօօո

քօս6Լո/ Յոժ Ո1Տօո).Ճոժ Տօ

հճքքօոօմ

քօսօէդ/ Յոժ ո՛Տ6ոյ.

յստէՇօժ'Տ

ԵՏ |ո 1հ6 ՈԹ

Լհօյ/ Շօոո-

8օօօքէ 1հ6լո

ո ՕՐԱ6ո էօ 6Տէաեկտհ

.

օոՑ

Եօցտոհ

Յօօօքէ օէհօր Ոիցօո ճոժ հյ ոօ

6/6

/է էհօ

ԵօԼ-

ոցհէ քսոլտհղոծու

Շհճքէ67ՏԽհծո |'|մօՏօոԵ6 (հօ 116ց8| Յ6եօոՏ, ՇՕոՈժօոօտ, Եօ|մոօՏՏ,(0Օկտհոօտտ, ԽհլՇհ ԽՏ ՏօքոԹնտո, Յցոյոտէհօ ՏՅՈ6

իծ Ա/ԹօՐՏսՈԹո6ժ

ծո.

8սէ Խ6 ոոստէ ոծոքօո

Շօժ'Տօօոոոժտծուտ.

ԽՅՏ

ԷՎոցՏ ոոլուՏ-

ցՕՄ6ՈՈՕՐՏ

ՇՅոոծ

(Թեո

Եսէ

(օո

6Կ1Տ

(ոքՕոոօմ տէ

(Թ8օհ6ժ էհօոո Յոժ էհտ Ճոոօուռոտ, օօ.

քօօք|6,

Յոժ ճոոյ, Ձ

քոոՏ

Տո

Ոօհ Յոժ Տ8/Թ

ԽՇՐՓ

ԽՏ

ՁՏ

օօոքօլթժ

ՄՏքոխ6մօք էհ61ո քոօք6:Ա6ՏՅոժ էհղօմո էրոծ ՅԱ էհտ Թատ

1օօէ6 էհօլո

էհօ ՇհԼմ/թո

ճոժ /6/6սՅո, Խհօ

ՅտխոցՅԵօսէ

060106

ԽՅՏ

օօոնոսօմ.

ՊՁՏ

քՅղ6ոէտմմ

Շսցիճ ()սէռ)

ՈՈՁՅՏԼ6/Տ Օք '/ԱՅց6Տ,

6/6

(/(Յոո-(ԹԵօ/6:5), օքեռոտ Օոծ

ցխօ Ձո) քօոո)/, Եսէ

Ճոմ

Խհծո

էհ6/6

ՕՈՇՓ

քոօք6ոծՏ 7/686 /ՕԵԵՏԺ. ԷԾԽ ո)

մօտ

16: էհօ

ք/ոցօժ

Յոժ

ԵՕԺ16Տ,էՈՅԼ Տ )սժց6Տ, ՏհճհշիսԹոոՏ,

ցղ6647/քծօք|Թհօ

ՕՐ

ՓԱՀՓոՏ,՛օԵԵօժ

փ

հօտ էհտ 8ոտէ քօօք|ԹՅոժ

էհօմ Ձքքօլութժհ"օ ՈՇԽ

|ո Տսօհ ԿՅ)

ԹոոՏ, Յոմ 8/Տօ Ո6/Շ6ոՅդ6Տ

1հ6 էո«6Տ

քոսմ6ց6ժքօօք|ԹՏհտտ Շհճոց6Մհո

է6-Տ, 16օԷ ԵՈՎ6Տ Ձոժ ո լո

Յ

Շօտքիուտ հօտ

էհտո6 7616

Կոց,

Եսէ Խհօո

|ո

Եոեօտ հօտ

Ձոմ 1օօԽ ծ

Ճց8լո հ6:/ Ձմժ6ժ

ՏՅոո6

՝եօՏ (0

օօրոՁոժ6ոՏ,

օօսուո/ ՈՂՅ)ՕՒՏ, հՇՅԺՏ, Ճո

փծր.

ՇՅԱ6Ժ ամՅոՅ

էհ6յ 81564 Յէ հօ

քլօօՏ

Շօսու-

Ձքլզսոտւ սխհւոյոքճոժ տհռհժոշ

փո

ո էհւօ6 էղոօՏ. Ճ ոՓտ

լՈօԹՅՏ64

Ժոոո 8 ժո

10.000

Հ

8Ո6Ր /68Ր

ց2էհ6ո641հ6

է2«-ՇՕԱ6օԼօ:Տ օծ

Կ1ց6Տ

|ո էհտ ԽՅ) 681

ժսե6Տ, օօ.

1հծ

ց8Կ6 ԷէԱՇ,Ե6ՇՅսՏ6

|

ՏիծէիՏ, Խհօո ՇՅ/6Ժ ցհոշոՏտ(«225) (Տ01016-5Բցհհոժ(Ծո ՛6|ց/օո).

քօօք|6ՇՕսժո'է

ԿօՐ/ հՁՈմ Ձոմ

ԽՅՏ

ԿԱՅցօ ցս

Յոժ էհօ ԿՇո/ Ամ

11՛ԽՅՏ

'/Յց6Տ ժօլոց

ՏՍՈԾ/6ժ Յոժ Ե6ՅԼՅո Յոժ էհօո ցօԵԵօժ: 1հօ

ց8Կ6 ՈոսՇհ,1հ6 հէն6

150,100

էօ ԽՅ/ԹԵՅՒԻ,

օՅոոծ

ՏԵՇՇի6ժ 1ո էհօ Շօսուո), յո հօ

Յոոյ

Խ6/6

օ-

ԽԱՅԹ

ԽՔՏ

ԵՑցՅոէօ էՅի6 էհօ (66Տ ոոսօի ոոօո6 էհո

ԵՅՇՅսՏՅ էհօ հՅո6ՏՏ

լոց, ոմ Յոմ

ՈՅրո6

էօ 1հ6

ո"

Յոժ օքքօտնօո,Խհօ ՈՏ6Ժ Յց8(ոՑէ օքքօոտուտ Ք6ՐՑՅո ԷՄոցժօո|ո Յո: ք|8668. ՇհտքԹոԾ

ԲԵօսէ

ՕԹԿ6ք

Յո

ՅԵօսէ /ռո'Տ

էօսցիլ

ծո

էհօո ՈՏ(ոց8ցՅյոտէ

էո

Լհօ1ոՇՅ/ՇԱՅեօո,

էհօ Ք6:ՏՅոտ, հՕԽ/ ՃՁՏ

էՎոցՏ/օո

Տցո

հօ

հՕոոՏ, ԼԻՅէ 1էԽՅՏ

տո, Խհօ ցճսծ հտ յսՏնօօէօ ՅԱ, Ձոմ Խհ6ո հծ ՊՁուօմ, Յոժ իճ հլՏ Շսք հոտ ԽԱ ո հլՏ հճոմ, հօ ց8Մ6 7ՁԼ6Ր հօ

ՕՐ

86Շօոժ/ոցէօ (1հ6) 00'5

էհ6 ՏՕս6Ո6ցոԽհօր Յքքօմուտժ

1հ6

ՕԿՇք

"հօոծՏ",

Խ6/6

քօօք)ԹՅոժ

ՇՕսո-

ՏՕ

ՈսՏէ

Պ6

Ձցհսոտ,

օՅի6մ

նօ

իո,

Տօոո6

Ոոո6ժ.

Ոօտէ

101ժ,էհՅէ էհտ»

11էԽՅՏ

ԼՅու-Թոոսք

օՅոո6

էօ

ՏՁՈԺ

էօ ՛օԵ էհ»

1հ6

ԵաԹ-

Ձոմ Տսո՛Օսոց6ժ

ժսոոց |օոց հոծ, էհօ (ԹԵՅ|ԹԺ (Թո հլք|ԹՏՏ, 67

ԽՁՏ

ց(8ՈՄՏՕՈՏսք ոօլտօ Յոմ

քօսէշի,

Ե

էԾ 1150

՛ժլցոտու

հօ

/Յցհսե.

օծ

հ

Յոժ Հհ6լ՛ հՔՁժ, Խհօտ (հէ

հ.

ԷԹ 1աղոօժ Տօ ոՅոոծ

|ոՇՐ6856մ,

ԽՅՏ

էհ61ո ՏօոՏտ Յոժ

սոժ6ո էհ6(ո ՅՈ

Ծմշհ

ոճնօո, 8|5օ, ԽհլՇհ

ԽՅՏ

օՁԱ6Ժ

ՇՅԱԾԺ Խո.-

Տօմսեհ-Ք)Թցհս,

ԽհյՇհ

ՇՅՈ6Ժ ՏսթԹիոո

ԲՅփծո Յոժ Խհօ Տքօե6

օո

ԽՅՏ

Տհճհհօստօ

հ6Յժ'Տ

ՇՕո-

Ճոժ էհ6ո 1հօտծ ՏՍԱ6Տ Եօցոո 1օ ՈՅեօ

Յոժ էհծ Շօսոէո/ օՒ

ՁԵօսէ հոտ

էհօ հ/ՏէՕՈՅՏ

Մոց ՏհՅհՁԵՅՏ, Խհօ |ԹէՑ/Տ6126ժ Օհճուռիռո էհօ

ԽՅՏ

էհօ Ուտէ Վոցտ ոճեօո

Յոժ Խհօո

ՇՅիտժ

էօ էհ» Ժ16Շեօո օք էհօ

(Թոոլ6Տ),Խհօ

մճհճոտհճ(յի Յոմ

օօսուը/ օ/ ՃՏԱՅքՅԷ

ՃնոճցհսՂ Յոժ ՇՅսօոտո

Ծր

Փոտ

օք էհ6

Յոժ էհօ ՅԵՕԿ6 Ո՛6Ոկօո6մ Ք6րտ ո

էՎոց'։ՏՕԼԱՅՐՏ Ձոժ

76815,

Եսէ ԿՇՐ/

(/6ցսօու). Ճոժմ քօօք|Թ,Եսէ 1

ԾԲ

ԹՏե տոժ էհօսցհ (ոոսօհ) ոոօՏէ օք էհօ

ԿՇէօՈ6Տ

|օոցե

Եսէ

86օօժյոց

(ո հունի

161 ո օէհօ

ՊՕԱԼ

7/6

ՏՕսՈՇՅՏ

ցՅէհ6/6ԺՅոո)/ Յոժ Տծոէ 1է Յց8յոՏէ ՛ԹԵՑ|6Ժ

Տեսցց)թ 1691օոՏ,ՅԵօսէ հէ

Յոժ ՇՅսօՅՏլո

ՇԻՅքէ6ոՏ,11ՇօԺ

Տէօքք:մ

Կոմ. 8սէ էհօ

էօ էհօ

տոտիօժ.

ՃԵօսէ ՊԻՅԼ հօոծՏ ԺՕԾ|ո(ՈՑ Խհօլթ

ք6օք|Թ

Յոմ |օ0/05ո 68օհ քՅՂ օքԼհ6 Շօսոնո/,ՏՅԼԷԿՈՒԹՄ

ք|8օ6Տձոժ օօ:

Յցոտէ (16)

(քՅոՏտ) ՃցհմՅո. Բ Շհիտքէ67

Յոժ ՕԽո6ժ մ/էհ 7/օ-

ոյ

օց6էհ6

ԽՈՍՈ

ՏսոօսոժոցՏ Յոժ ԾՅՇԽՏԱՇԾէՏ Օք 68Շհ օօսուո/, Յոժ Օե6ո Օօ քոտօոՏՅոժ է1լ6ժ. |էՍՅՏ ոօէ ո օո6 7681 Եսէ

քօօք|66/6

Խոց 1հօսցհ

Եօցոուոց փ

սօո/

1հ67 8

Շհղտեճոտ. Ճոժ

Լոտո

Խօհռուոծմոո.

ԵՏօտոօ

Ե6Ո6ք

|82ցՏ,ՅՇօօոժոց էօ

ԽՁՏ

էՅեծո էօ օէհ6- Շօսուոյ 1Օ |Խ6. Ճոմ Տօ

ք6օք|Թ6-6

փյ

Ձ

ոՅնօոտՄօտ Ւ

հցհէ Յոժ (8564

(ԹԵծ|լոցոօէ

էհօ Շօսոո), Եսոոէ 25

1ԻՏ ՏՅԱ էհՅԼ հԹ ԵՁՅուտիծժէհտ ոճեօո Բօո

ՕՊՈՅԺ սք էօ էհօ ճոո6Տ օէ

ՏՅԼ ո

Շհռուռիճր

օք էհտ օօսու»/, ՅԵօսէ հէ

քո

ԵՑՇՁՈՅ6 1հ6 ՈՅՏԼ6-Տ

ոո,

ձոժ

ՒսՏթո:

Տ1Ա6Տ, ԽհլՇհ

հլցհլՅոմ6ոտոՁեխօ, փհոօ 766

եոո6Տ 18է6/ ՇԼՅԾ/

հօստօՏ Յոժ ձհօ

եոօտ

|ո էհԹ մոոօՏ օք էհտ ՏօսէԹո

ԽՁՏ

Յոժ ՅԵօսէ Լհլտ ոճնօո

Շոսօոտո

Խ6ԼՑ

1օո/ օԿ6-

ՊԻՅԼ

|Խօժ (ո ԿՀհօղտոո

ահլՇհ

ոշնօո

Տ66

օս

Ե6ցո

ՏէՅժ

յ.

հլ

ԽՅուտժ

հ

հՅելթժ

Խհօ

ՃՈՌՓՇՈՒՈՏ Յոժ

Յոժ հտ /Տ|ՕոՏ, հՕԽ քՈ6ժ/60օոՏ

էօ Տէ ԾոուօՏ 866ՇՅսՏՇ Ձ6օՇՕժլոց

"ՎՇԵՅԵՏ" ՏոօԽ

ԽԼհ հլցհլԹոժօոտ

ԷԽ6Ո/ԵօԺ/հոօտտ էհճէ Խիո Յո օ/մ հօստ ՕՐ Օէհօ ՇօոտեսՇեօո ՈսՏտէ ԵՑ Ա6ՏԵԾ6Մ ԽՅԱՏ Յոժ ԵՅՏ|ՏՇՏ ՇՐՅՇԽ6Ժ էհ 8ոտէ,էհճո էհԹ Շ6/Է լոց ԹԱ ժօխո, Յոժ էհծո էհ /օՕք Յոժ Տօ 8 էհօ հօստտ օ(նոԵլ6ժ. լո էհօ ՏՅՈՇ

օք Քո ՒԹԿոցմօտ

Էհ.

ԽՅ/

ԵՇօճ

ՇՅսօՅՏ|ո ո էհօ ՈՅՈՑ

Յոժ

Պ/ՅՏ

հօ

Ճի Տօս|թո, Խհօ

Յոմ

ՊՅՏ

ՕէհտրտՏՈՒՅԺ

տոյ

ո 1161. 86/Թ:6

06մՅոմ

օօե ք|Թ16ի/ Ծ

ԵՇՇճստթ 6

Ձքքօութժ 8ոտէօք Յ/ Ե էԱոցՏօՈԺ6-,

1է էհ.

|օլոճժ էօցօհօ

էհօ

7օեեօժ. Ճոժմ

/2ց6-Տ

Թցօո օՒՕՅՏՅո սք

ոօտ

ՇհճոցիճէոխՅոժ օօոոց էօ է«ՅոՅ:

քՈՏօո6ո/Ճոմ

էօ Խս՛ ՈԿ6ՐՏ Օէհ6/ ԵՅու

Յոժ

Շօսուո/ օք |ո/Շ6յս,Յոժ

օսէ ՏԻիՅԽսճ,ՔՅՏոյռցհ, Խսոքուռհ,

Ո/Կ

ոճժմ,

ոօսոռո հլցհլԹոժ6ոտ (ԼՅ2ցՏ) Խհօ )|Խ69 ո Տ քող օք օք ք|Թօ6Տ Շիեհ, ՈՇհռո ԹԹ Յոժ օէհօ 1Թց6Տ, ԽհՕՏ6 |Թ8061Տ

ՅցՅ/ոՏէհոց Խ6Ո6

ծ

Տօ

1 ռէ6ժ

սք էօ ՏհճեԽՅ

օէհծ/

է սոտ

ՊԱՅցօՏ

ՊԱՅցօ,ՇօտՅՈ6Ր 687

16)

Շօսուո/ Յոժ ՇիՅՏաինք,

էօ էհ6 5106Տ օքէհ6 էօտո ՏհռոՅեհ.

ՅՏ

Ե6|ԵՄ

ճոժ հօռ

լտ

օ/ էհտ Ոս6/ Կ«սՐ Ոոօտէ օք էհօ ԱԾց6Տ ո էհօ

ՏՍ

1ո

16ցյօո ՇիշՅեհ,

ՈԿԾՐՏ:

Օս

ՃցիՏէ6ս,ՃՈՒՏԻՅՈՂ, ո Տոնուս շ2եՅտոք, ՕՄՅՈյՅԵՁՏՅՈ'Տ Յոժ ՈՕՏէ Մ/ՄՕՏեՅոՅքՅէՅոժ ԽսԵՅՏՅՈ, Տիոոեհօւ, ՕՄՅոյՅԵՅՏՅՈ, էոոծ Խ6Ո6 Ժ6ՏԱԵԾ)/6Ժ Յէ (ի6 ՏՁո6 |ԹցօՏ/ո 88/մՅ Ձոժ |օմ/Յոժ ՊԱՅց6Տ Խո

ՄՔՈ/

ց8հ66ժ Յոո) Էօո հյողտօհ 1օ Օյճոյտ, (ԹՅօհօժ 1հ6 օծ (Թշցտոօէ |ԹՏՏ էհո օլցհէ էհօստտոմ,

|"ՄՅՈՅԱՐ),

Ո6ՁՐ էհծ մ/|ցծ Տս օեսթո ՏցՍՅՐ6 («սՇհՁո), ԽհլՇհ ԽՁՏ

Ցոցսո6ժ հ/տ ԷԹ. 8սէ ո 1170 ճի Տօսիաո

ցօ Օօ

Յոժ ՅիՕաօժ 1հ6 (ոհճեքտուտ

սէ

Ճայ.

1հօստճոժ Յոժ հո/օոհյ ոծո.

Ճոժ

էհծյ/ 6ոէ6/6ժ

16Տէ

Յի էհ

«ԱՇ օՕսոէո/ էհ6/ Օ0Տ6ժ Յ/ էհ6 Խ/Յ7Տ Ձոժ ՕՈՑ

Խհծո

ոօէհլոց օօս|մ

ճոժ

օԿՏՈՒՏ, ՅԵօսէ ԽԻՁէ

ոո

ՏՕ

հմ

ՊԱՇ

էհօ

ք6օք|6,8Եօսէ

Ե6 մօոծ, Յոժ օէհ-

(օխոո6ժ 1օ էհծ1ո ք/8665 Յոժ ԵօօՁոո6 ՏսԵոուլթմ էօ

6-5

Ո6Մ/

հոօ,

ՈՈՅՏԼ6-5.

հճքքօոծմ

01068604 Եօց/ոոլոց1օոո 1160. Ճոմ հօ ոոսՕհ 1էԽՅՏ 1օ Տհռոռեհ, հօտ Օյռոյռ ճոմ տսոօսոմօմ |ռոժտ, Թ. ցօ ճցտյոտէ հՕՄ ոսօհ էհօյ 1169, Եսէ ՅցՅոտէէհշոտ Յոժ ԶԱՀ6ՈՏ, Խհօ |Խօժ 1հ686,

ժսոոց 8-9 6285,

լիօ:/ Շօս/ժո'ւ օօոէօոէ,

12 1իօտ. Ճոօքօ/

ի/ Եօաօժ

հտ Յոոյ

տ

օրլոց

Տսցցոհ/

լո Տիռեսճ հտ

ՊՁՏ

Պ/616

աՅՏ

061Թ816ժ Յոժ Տհճոծխէ-

Տիշոիհ

Իոտտո ի

հհշո

հօ սք 15 1հ61ո ԵՕՐ06:5 Յոժ ո Յէճօեօմ Լհծոո Յոժ էԱԱ6ԺոոօՏէ օք1ի6 Տ01916:5, Յոժ

(81067 օէ Տհռճեհ,

ՕսՅոյճ.

օք

(15 հօստոոժ) Խհօ

8150 հհՅո, Յոժ 1հ6 Տէ

էօ

տհՓո օՏքօօլ2լիյ

սո

Պծո

ԼԻՑ օ1հ6/ էհո

տոյ.

ՅցՅյոՏէ1հծո,Եսէ

էԳօհյ հհռո օօոքօոէ ժսղոց 8

ԱԱ6Ժ, աօ. Լո ճժժեօո

Ծ

1էԽ6

Օյ2ոյռ Օցհսոս, էհծ

հՅժ էօ ՛օխ/ո

ոսՏէ

Յոժ

Յո

ՅԱՅ)

Կ6Ր/ ՏԻՅո

քօոօմ օհ նոոծ,

ՏՅ), էհՅէ հ/տ ՏՈՅոո6/6ՏՏ

ՇՕսոԽԿՀՅՀեհծե/ ժՅոոց: էհ6)յ ԵՏցՁո էօ ՈՏ ՅՁց8/ոՏէ ճոժ ԵՏԼօՐ6 1 167 (օսցհէ Ձոմ ԵՅԷԱՇԺ ոյ Օ6օոցլԹոտ,

ճՈ6Տ, Ձոժ ՇՅօի ՏԱՑ |ԹՏէոսօհ 41865

ԽՅՏ

510/6ո 8օոո

«ՅԲ

Ե|օօժ. «Յեհ6հ/5

ՄոՅցհսի/հճհճո էհո66

հ1Տ Յոժ ոօեԵտժ,օտքօ0181)/

ք/օքօ/ե65.Բոժ

մ6ՏԱԾ:6մ Հհճ

Մ6ՅՐ ՁՈՅԼ /68/ Խ6ոէ (0ՐԵՅՐՄ,հ

Ծօ1ԻՕո օԽո

Սոցմօտ

ՈՅԼԽ6

Յոժ

Յոժ ՅԵօսէ |է || ՇՕոնոսՔ

հՅժ Օէհ6ո

Շօսուոր/սք

մօլոց էհշէ,

(6

(ԹՁՏՕՈՏ

ոո ՊՕՌճ.

86օՅսՏտօ |ո էհօ օՇօսուո/օք Տհյո/Ձո քօտ Խ1ԹհօոծԹոՏ

Խհօլթ

Ո68Շիօժ էհ ԵլտհօքոծՇ

|ԹՅմոցՁո

հ67

1ստհ ոօսույոտ.

ՇՅՏԱՅՏ Օօ(հ6

էհօ ԺՏեոօէ

ո

Խհօ ՇՅ/6Ժ Խ/6իծե,ո էհօ

ԽՅՏ,

ՕիճքճեՅ

|օոժ

ՊԱռցծՕհսոցհի2Տիլո

ք/Թօ6ոՅոո6ժ ՕհճՅՏս.

հօ

|է Տ Տ66ո,

6/

ճէ

ահ

հօ

Շօսուր/ Բօո

Խճչհա

ԼԹՅհ

Ձոմ

քօքս|ՇստՅՏ

Խլհ

ԽԿԻՅՅԵՅեհ,ոոսօհ

Յոժ ՏԽ6Ր հօ

Էհ676, 100. հյ

ՊՅՏ

(օց6էհ6/

տծոէ էօ

ՊՁՏ

ՏԹՈՒ 10

հտ

ՅՏ

1ի6/6 Կո

Պ6/6

Քհճո, Եսէ (օո

ճտքթիճո|ո ՕՐԺ6

Բօտ

Ոօկառո

(06 |/ոհՏ

(ափ)ԵՈԵՏ

ՈՈԹՅոՏ

Հոքօոոօժ

ճոժ

ՅԵօսէ Խ/6նօե ՕՐԺՅո էօ

քլԹժց», ճոժ

1օ 186

16մոց (հէ

եւծո

(ո)

Ծ Տհռոճիհ

էհօ |ո էհօ

418ց6Տ

՛6ԵՅ|6ժ

էհօ քօաօղ Խօո

Օոօ օօտք|այոտ.

(ԿՀհՅՐՅԵՅԵհ)

ՊԱԹցծՏօռսնս ՁՈ

16/6

ահ

ՅցՅոտէէհո էհո.

հօ ԽՅոԼթժ էօ ՈՏ6

ՅՏ

ոօ

ՒԹ

ՕՈ6.

Տօ

հտ ԵւԾհօո ԾԽո

Ձոմ

հ67

Յոժ Խ6ոէ էօ Շօոք

Յց8յոտէհլ.

ոմ

Սոց 81:50

Ճոժ հօ ց8ս6

սորոօԿԽ6ՅԵԼԹ քոօքծ-ե/ Յոժ 1օօի

էօ Խ(61Ա'Տ հօստթ 016

Խ6իօւ

հօտ էհօ Ճոոծօուռոտ,

ցխօ հիտ Յսէհօղե/,Յոժ քոՏտօոէթժ

ԹցԼՏէ6րՁԱ ՈՈօԿ6ՅԵԼԾ ոմ ՇՅոոճ

ց8էհ6/6մ Ոսօհ ցօ)ժ

Խօող «հՅՇհօո

/ոհճելէթժ

էԳոց'Տքոօքօոի/տոմ քոտօոօժհող, կօՈՅՈՏ

հօ

տ/էհ օԼհ-

(ոճեօո) Թոոլի/.88Տօցհ 1օօյ էհօ օ06ղ օճոծ հճոժ, Շօս|ժու Բցհէ ձոժ Ո68Շհ6մ հտ մոտիօտ ԵՄ Յոժ օհճոցօժ (հ ժօՏքօէ օքլոլօոՏ օէ Տիճոիհ

ց/ԹՅէքճօք|Թօէ ՏհճոոՅհհ հտ

էօ

քօքս|Յէօո),

Յեօսէ

ԽՅՏ

օէհ6

(ոօտէ օք Տօ

օօոք|թլոօց:

Յոժ

էհտ

ո Տիճոոճէհ,

ՃոոճուՁոտ

՛0ԵԵ6Մ ձոժ

քՈՑՏէՇՅ/6Ժ 8Յոտ6ցի,Խհօ

սոհոօԽո

ի6

Քօցիօ

հհճո

էհ» ոճես»

Ոճո:յ/ ԿՅ/Տ

Բսօո/օոօ Ոստիօժ

օՅոծ

Ո6ինՏ

ոօր6

Ե

6/Տ, փհօտ էհտ հ/6իե

հռո

Խհռոտսե

Շոկօժ

սոզսծոՇհտեհ/ՇՕոքՅոտ

ՁՈԺ Ձոմ

ԽՁՏ

ՍսՄՅՏ. ԷԹ օօԽ

ԽՁՏ ՇՕԱՈՒՐ/

ԽԹին, Խհօտ

օօոռյո

հոմ

Շ/ԲԿՅՐ Ձոմ ՏսՇՇ6ՏՏքմ|,Եսէ հԲ

Յոժ ՈՅժ6

ոճեօո ԵՓՇՅՈՈՑ ՈՕ-6

1/ Յոժ էհօ

|

ՏՕ

ոմ

Ձայ

Յոժ ՅԿ6Ո/ՕՈՑ |ո հլտ օմ/ո

(0 ՃՈՏՅԵհ Ոօսությոտ Յոմ օՅԿ6Տ

ՇՅՈ6

165է հոմ Ծ

Ժ6ՏՕ18է6Տ. 6

Յոմ /ԹԵԵՑԺ Յոժ Եօօճոոծ

|

ԽՅՏ

ժՕո6. Ճոժ

էՎոց'Տ0246Շս-

ՁԱ հ/Տ քոօքօի/ Ձոմ քսէ |է ո ՊհՕտօ

ՈՅրոօ

քոՏօոօժ 1Ծ- Տօտծ

ՅՏ

ՅՏ

Ճհրոմժ

ո՛օոէհՏ,

աԵՐՑ

Յոժէհօո

(հօ

ՅցՅլո ՛օխոօժ

Եմ էՎոց'ՏՏՐ/ՅուՏտ

ՏԹ/Յո

էօՕ ՈՂսՇհ,1էՏ Տ8/ժ էհճէ էհ6/Թ

ԽՁՏ

ժօոօտիօ

Յոժ

86ՇՅսՏ6

ՈԿ6/Տ Յոմ

ՏԱ, Ոտոյ

փհիլօհ հծ|քօժ 1օ Եւօիծոտ ոմ

/ո Տիճոոտեհ

Ա6Տ 10ՕԷ էհծ /55է օէ

էհո

Քար

ք|օ6

Ձոմ

փո

ո8ժօ

քոտօոօմհլտ էհօ

փօստճոմ ՇՅոծ6

1օ

էհօ

օԱ6:6մ

հլՏ ՈՅեԽՔ ՇսՏէՕՈՏ.

հԽՕ

| |

|

8սէ հլա ԵօէիՔոՏ

1սոճո.

Ճի/ Տսէշո

ՕոծՏ

օ816ժ

Տհլռտ

(հօ

էհ6/

Ք6/տթո

Օշեծետ, 8սեհճոճոտ, ՅԵՏ

/Թնցօո.Ճոժ էհտ

|ԵՐի/ո

Ձոմ

ճոժ

էհօ

Յոժ տտո)/

ԵօԼհ6/Տ ԽՈԼ

01675)

էօ

ԽհՕ

րոց Փ«016ժ հօ

|Յ2ց517 էհլՏ

(օէց/օո. Բոմ 1հծ)/5210, Յէ 1իծ ՇՍՏԼօԹ: )ո 1ի0Տ6

Տհլտ, տյ

ցօէ ճոցո/

ՆՈՑ

տոմ

ք/8065.Բոժ Խմ

(50ց/օոՏտ:

|

հմ

ԵՑՇՅսՏ6 Մօտ էծ

հտ ԽՅՈԺ6"-

Յոլոճյտ

եծքէ սք

Ձոմ

Խ6Ր6

ցո

Յոժ

ԺՏ

Յոմ

Շճքխոօմէհօ

հօ

ք|8օ6Տլո

Ոոկօոօժ

Խ6

հմ

ուցհէ.ՃՈ6/

օոծ

ոՑՄՏ

Ե)/ Տհճեհ'Տ'

ՕՐԱՅՈ2

փի

հհճո

Ո6ա/

1հ6

Տճտծ

եղծ

Յոժ էհօ

(Ծսցիէահ

մ

էհօ Օ/Է

Լհէ

162օհԹժ էհ/Տ Յոժ Լհռէ Տ|ԱՇՏ

ժօօք

(Շյճոլճ, ՇՅոո6

ԼհՅէ /68Ր էհ6 օոքհ.

ՏՅրտ6

հլցոլռոժծոՏ(8Ո6-

էհօ

Տեծոցէհ ժսղոց հԽծօԽ

հօ

չո էհօ 1170

Մ/օժոօտժտ).հօ

(ՃսցսՏկ, օո

տո

ՅԵօԿ6, ԽԽխտտսկոօոհմժ 1հօ ԺԱշ6ՈՏ

Ձոժ ո էհտ Օմ

Յոժ ՏսոյՏ,

ճոմ

Տհտտոկհ

ո»

ԷԼ/ՍՏՏԼոԽհճո Ճցսթէտ).Ճոժ

օո

ԷԹեհյ

Ծոմ

51065 օք (հօ. օԽո

ԼՕաո օէ ՏոռոոՁիծ

Մցո

81655օժ ՅՏ

քլօտ

/68-

օք |Թշցտ,Յեժօօժ

ոռնօո

էհօտօ ՁԵօԿՇ Ոօոկօոօժ

ՇՅոծ

Ելց 6095,

ԺՏ) օէ

/ՅՏ

ել ոօշժ 68

ահ

ՏհլՏ

|

ՈՅՈՈՑ

8տ0

ԵօՇՅսՏ6,

ՕՇհռուռիճո

ԵՅ/6 Յոժ հՅԱԾՏՏ

էհօ

Ծո

ոց

|ո Տք266 ահ

՛ԹՅՏօո,

ՊհՕՏ6

Յեօս6 ՈՓոկօոօժ

|Թոտոց1հօ1ո Օտո Շօսուո/ ոն«6ժ, հՅԻՏ

Ձո)

Խսցիտո).8սէ

ռոմ

ՇՅոծ

էհօ |Օտ/ռոժՏ,/ոմՁմԹմ

ճոյՂհլոց.Լհօո էհօ)

Եօցծո էօ Թոմ, 6

ձիօ Թո, ԿՅՏ

(հօ

էօ էհծլո

ԵՅԻ

հօ

քօածք 1հօ

Եսէ օօսլժո'է ժօ

տոմ ԿՁԱՏ. հօ

|

օլիօոտ օ2/6մ

Ճցհսճոտ Բօտ

«ոոռեռհհ

8ոժ (ՈՄՅՏ|ՇՈՏ

(ՏսդփՅյ, ՏհճողթհՁ), Տո,

21 `

Լօխոոօժ

(ոոքողտ

քոօքծո/

ՇՕիճտստ,Խո

Օհշ/տտիօտ)Յոժ

7ՁՅոՈԺ6/6ժ էհ61ո մօՕօՐՏէօ 1հ61ո ԵԼՅՈո6Տ,ԿհլՇհ ԽՏ

հլՏ

|

)օյուոց էծ,

էհ61ո հօՅմ ՏսոՅյ

ոՕԽ

Բսցստէո 1171.

ահ

օմ Տետոճեհ

լշօոՏ

|ԹՏէ՛/68ոԼՏ

(հ61ո |Թ80685

Տօսիռո)

Յոժ ՃԱ

ահյ 16)

Յ/ հյ

օէհ6ո Տ/ժ6 օէ էհօ ո՞օսուայո

16յ/

Տ0

ՃՈ6Ր 1Ծսո /08/Տ

լո էհտ 10 1հ 01

(Թցօէհօ/Կ

Լհումոց

Եշ

էծո էհօստՅոժ'Տ Յոժ

Ճեօսէ

Ճոժ Օսոտոտփ.

Յոժ

(5ց/օոՏօէ Տօոեհօէ Տօո

Պոհ Ոոօօնկոց

քՁ5Տ6ժ ԷՀՅկհՏէ/Յոժ ՛քեհ:տ ո

60/18,

սք Ծ

ո էհօ

ՅՏ

քօտ ԵՅՇԵՏ/06Տ, հէ

581մ ԼոՅէ ՁԱ Լիտ 00516ժ ԽԽ6ոծ/

16/6

ՏԻլՅՏ, Ե60ՅՍՏ6

16 ԻՏ

Շհօօռոց Յ/

իծ)

Տտոոծ

(օխ/ո6մ

ՏՁ/Ժ Խնտտսիոօո հոմ հոօ

(էհտ ՕՏտոճոտ, հլցհլնոժոտ,

|ո էծ

ԼհՅէ

Յոժ հօտ էհճ/6 էԾ էհ

|Թ2ցՏ.ԲՏ

էհճ

Ճոժ

էհ6 հօսՏտթ 1օօ։

1օծԵ6մ

Յոժ ՃՕոճո,

Տօոտ

էհտ.

Լ82ց5. Ճոժ

Բօո

Թսցհլ ձսոոց 8 Ժ8սՏ,

Ելց ժ/հճս|-

Ք6աշր ո հլտ հօստ:, Յոժ

էօ ԵծհօՅոմ

00381քոօքօո),. |է ԽՏ

(ԹՅՇի6ժ

տՏ

|

նոծ

Տիօղ

Յոմ 866մ

էհօ

Յոժ Ո6ՇԹԽ6Ժ Ոո6Բիօիէ06,

Երօսցհէէօ ՏհՅոոՅխհ. ՃՈ

Յոժ

ՏսոՍՏտ

ճցճլո ՅՈ

Ե ՏԻՅէհ'Տ օԱ6Ո քոտօո6մ1հ6Տ6

էՅեճո օո

Ո6լցոտմ86օօոժլոցէօ

ք՛օք6ոհ/ ոմ

Ճոժ

օո.

"ԽԼՇՐՅ)Տ",

օՅԱՇԺ

|Եւռհլո Հոմ Շիռտսոո,ահ

ԽՅՏ

1օ Տիռհ

Խու

Ւի/ստճոԽհո

Ձոօփ6ո

Տօ

քոօժսՓոց

ստօմ (Թ

Պհլօհ

|

էհ6

հօճոմ օՕսոկօՏտ մոոօտ ՁԵօսէ ՛ՕԵԵ6ՈՅՏ

Լհօ/

ԵՑՇՅՍՏՑ

քոօքծոյյ, ՅԵօսէ Խհճէ Ծ)ժ Լհճէ1է օ051Թմ ԽԽծոՒ/Ոսծ

Խոոծո, Յոժ էհտ

փօստոժ

օօսու

օռքժօոտ ձոմ

Հիօստտոժ'Տ

ՏՕ

ԵՏՈ6846ժ.

ցօէ հօ1մ օէ հ/Տ ՏօոՏ

Ճոմ հ6

| օօսյմու

Տքոոցտ (օՅՈՅ)Տ), ԽիլՇհ

հտծք-Ո6/05, Յոմ

հիշո Ւի/սՏտօլո

շէ

էհԹ/ց8հ616Ժ (օր

ՅՏիՁոո6ժ. Ճոժ

ց01մ

ԽՅՈՒՍ1Տ, 500 ՃԽ/Շհ սՏտճժ1ԾՐՈՇ6

ճոժ "ոՋշհլոճե",

-"զօսէ'

Տ6քՅրռնոց500

ՏՕՈ6

Յուոտտ, (ոտ,

ԽԱ

1ԷՏ ՏՅ/Ժ էհճէ հօ հմ

ԽՅՏ

ԽՁՅՏ

Խոոտռ, Յոմ էհտ/6

Յոժ ՏԽ6Ր օՕՏԼՇԺ ՁԵօսէ ՏԲԿ6ոՒ/ էհօստոմ Ոսօհ

քոօքօրեյ,Խհլօհ

ք|8օ6Տ.հար

փ

Ծ

ԽՈՇ

էհօ

ԿՅՏ

ՇՅքե օժ

հոօ

թհց/օոտ:

Ժի/06ժ

(ուօ հօ

|Թ/ց6ցոօսքՏ, Եսէ ոոօտէ օէ հօր «676 ՏսոյՏ, էհՅէՏ Խհ) ո էհօ քԹօօ էհօ Օ026ոՏ օքօոթմ էհ Ժօ0-5 |ո էհօ 51065 Յոժ ՈՅՈՈ6ժ ՏՅոս-1ԾԵոռցհ օոէօո64, էհօ ԾԿո, Ձոժ օդ) 1ո էհօ տօոոլոցէհծյ )օլոօժ ծոծոո ոո) Ճոժ էհծ (1295, 6ոէթոոց էհճո էօօ Յոժ հճոժ6ժ ՕԿ6Լ հօ էՕսո 1օ էհօ. (ՈՏ6 ՊԻՁԼ

հօ ՇՅո

կե: 16

Ծաո

416:

ցհշԵՅՏհ Խատտս/ոծո,Յոժ Յցտլոտէ

(հօ Տաօ/ժՏ

| ՏՅ/ ՅԵՕսէ Ժ|Տ8Տէ675, ՈՈՅՏՏՁօՒ6Տ

Խ6Ր1ո

ՈՅՈւ6էՏ. ՃԵօսէ

Յոժ

6լցիէ հսոմոօմ

ԼհՅէ ՈՇԽ Տ|Յսցիէօոտ, Ո6ո

օո

էհօ հՇՅԺՏ

Յոժ 1|Թ8067Տօք էհտ օո

էհօ ՇՈՇՏ

ՅէԹի/Յի

ՇՁսցհէ, հ6

ՍՁՅՏ

էօ

էհօ Ծո,

ԼիօՏօ 6Կ6ՈՒՏ.

Բ/6իօբ Քռիեռո հօ

ՅՏ

Ճոօոց

քոՏօոծմ. 86ՇՅսՏտ

օք Տիճոեհ,

ԽՅՏՈ'ւ Ժ6ՈՇՇէ60. Ճոժ

Տ6Յ

Յոմ

ՊԽ6

հօ

ԽԱՄ

հտ

հոտոց

էհճէ Լհլտ էօՕմո

Ոստէ Ո6ոէօո

ՄԽՅՏ

|ո 1055 Յոմ էկ 1170 էհտ (օո /ո օօոոճՇեօո

ԺԱ6Շու

հ6ղ6 օո

Կի

՛ԼՈծ

ՃՅՏքո

քճոՏ 8ոմ օք /16ՐԵՑՇՅԱՏՑ |է ԽՅՏ

յՔ6Ա6ո/.

ԷՕ

Կ6Ռ/

էհՅէ էհլտ

ց(66Ժ7/8ոժ ք/6ՏՏ ոՅեօո, 6ՏքօՕ81ր/(ՏհՅԵՔոօ, Տոտքհ/ո՛օոոօմժ,ԵՅո6ժ օսէ ՈոՅո Ձոմ ց8էհտ/6ժՅԱ հ/տ քոօքօ"ե/,ցօ/մ Յոժ Տ/Խ6ո 1օօԽ հլ օո (օՃո, ՕԱ6Ժ հիտ Յոժ ժԽ/96Ժ Յ/ էհտ ՛ԾԵԵ6Ժ ԼհլոցՏտ Յոօոց

Օք հ6

էօ էհ6՛

Յոժ օօ քօոո:

(0

ԵՒԲՅԺ

ք|66Տ. օք

էհՔյ

Ճոժ

Ոո6/օՕո.Ճոմ

Տօ

7616Թ ՃՁՏ

ՏՕ

1ԾՕԼՏԻ էհՅէ Ժմո'ւ

էհօ

ցխ6 Յո

էհ6 /ՈԽՅՏ/ՕՈ Օօքէհ6ՇՅք(Թ|օո

ՏհՅոոՅեհ. ՃՈ6/

Եմոց

ք|ռլոօմԽլոցՅոժ Ո6ՅՐ

«հո

էհտ էօտո հ

Օյճոյռ Յոժ

1հօլո Ձոոմ (68Շի6ժ

էհօ ՈԿՇՐ ԿԱՐ `/66Կ8ո Յոմ օէիոՏ, 1օՕ, Շճոո6

Ցսէ

խոց Ժ/՛ժո'ւ հօլք էհո,

Յոժ

ՊՅՏ

Եստ/Կուհ

էհօ հօՁժտ օՒ

էօտո ԲՅոՈՅՄ ո

էծ

տ/հ Յ/ հ/Տ ՅՏՏ(ՏԹուտ, Յոժ

Խիո հ66

տհ

ԵՇՅստտ

ՕհՅուԹիճր

՝/8/6ԿՅո

ԽՅ՛,

ՁԵօսէ

էհ՛է/ էհօստճոմ

Շօտ-

Ճցիմո ՇՅոյ8'Տ ՏՕ|Ա/6/5.

|էքօտնօո

Կ6Ռ/ ԳՄՈՇս

հ.

ՊՅՏ

հտ

Օոհ/ 0106:69 |ո 0-81 (օոո Յոժ

ո

Յ

Թ գօ ՃՈԻՅԼ էհ)

փ6ո ո ՊՈՍՑՈ Թոռ ՅՏ

ՊՕՈՅՈՒ Ք6րտԹոտ Ձօօօմյոց

Յոմ

Ո՛օուոց Տքծոէ էհօ/ո 6ս6ոլոց. 8սէ

ճմ էհծ

(Թ)Տ Օէ

Մ6ք6ՏՏ6ժ.

ց81հ664

Ճոձ տիծո 1հ6 866264

8ց/ԹՈ66

ՏԱՑՑԼ

Ճոմ

Տօ

ՈԿ6Ր

ԵՇց8ո 1օ Ոո6ե Յոմ

էհճ Խար )օլոճժ

ոմ

խնսցիճո.Ճ Ք6ոՏլաո

օՅքեալոՇհճդտուօհ

ԹՅոեստիէ

էհՑ

հօ

էօՕ Ո6Յ-

ՇՈՑՏ6ժ

ՊՅՏ

ՅՏ

ՏՁՈՑ

ճոմ մլտքք68ո6ժ հօոՂ հլտ

է6

օո

ց6Տեօյ64 ՊԼ

ԿԱ6Ժ

Յոժ օր

ՄՅՐՁոԺ/Յոժ

6ոքն6ժ

Թեո էհ»

1օ

Յոժ օՇ:Թճ/ օսէ օք

Էօտ քոտօոտ.

ՏՅՈՈՑ

ԽՅՏ

քօօք|Թտոհ 9185Յոժ 8664 (8676

1հ6/ 168օհ6ժ

հօտ

հ

|ՕԿ6

ՕՐ

էհօ

Կուհ

մՅյՏ

ժօո6

հՅլք

ք|8Շ6.Ցս1 հլ

8ոժ Տսո՛օսոժ6մ էճ

էհծող. Ճոմ

Խստտաոոծո,1հ6:

1հծ ց/ԹՅէ ՏՅԽոՍՅյ Յոժ Լո էհղ66

ՈՏ

քՅոՏ օք էհ. ՈԿ6/

ՁՇՇօմյոց էծ

հՅՄ-ՈՅԵ6ոՏՁԱռօե6ժ

ԽԱ օք Շհոտեռոտ ծոմ ոո,

էո/ ԽՅՏ

Տէօքքծժ ո

Խահ ցք6Յէ Յոր)

Յոժ 86105, ՏԱնՅէ6ժ

ք|866

էհ6 |ՇտՅոՕՏ օՒ

Ո6Յ/

էԾ սքքծո

տոմ

ՏՕ/Ս16:Տ,

Ոօ6

ՈԿ6Ր/6ՐՅՏԵհ. ՃՇՇօՐԱոց16 էհճ/ք

ԱՇԽՒ6Ժ ՈՈՁո

կօոտ Յոժ հետ էհտ Օ/ՅԿ6Լ

Տքոոց

ԽՅՏ

էսղո6մ էօ էհ6

էմ էհՔ ԵՕՈԺ6ոՏ օք Թ8ոստիճէ /ո էհօ օօսուո/ 0128: 1հծ Ոօսույոտ

էօ

(Յոժ օք ու

հո6Տ

էօց61Ի6/

փ6 ԵւՅԿ6 Ձոմ Ե|ՇՕ9-ՏսՇԱե6-6ԺհօոօՏտ ՇՅոո6

ՈԲՅր

էհօ6

Օօժ'Տ

(16)

ո6Ձւ

1հղ66 հօո6յ, էհօ Յցմո Խոմ/|Թմ Յոժ ցՅ8էհտոոց էհ6:6 Բոօո օ Տիճոտեհ. էհ: ցքօսք6ժՅոժ Խ6ոէ

Խիհ66 էհօ Էոտեհ

Ո6Ձ/

Ք6ղՏլՅոտ ԵՑՇՅՈ6

էհ

ՕԼ 1170.

81 /ո Խ/Թոշհ

1ո էհ

Ոոօոոոց

1հ6

քոօքօոե/Յոմ Խ6Յ/հ, (6սո6մ

էհո

ո էհօ սառո

ք|Թօ6Տ.|է ԽՁՏ

ծք

Շստլթօոտ, Յէ ուցհէ եմ էհօ

սք 16 էհտ ՃՈՏՁԵեհ ո՞օսուոյոՏտ

Յոժ Կիճշիճոճժշօ.

հ«ԻՅ2/տ

ԽՇՁԵ

էհ6 Եօցձո էօ Բցու տոհ էհ6 Ո/Տէ

Յոժ մոօԽ6 էհօ 6Ո6ոոյ

Տսո

էհ6 ՕԼհ6ո Տ/Ժ6 օք

Յոժ (61 85|66ք )ո ԵՅՁոցսծէՏտ

մոո6Տ ՈՅ

ՏօՈո6

(Խ6- ՕղԿՅիճո

եղո6Տ /ո

ԵՔ) ՅոյոՅՏ

էհ6 օէհ6/ ԵՅոխ. 8սէ հ

էհօ

Շճող

ց8էի6ո64/ո

ոօլՏ6

ուցհէՏԱՑուրքՅՏՏօժ 1օ

օՈՑ

էհօտթ

Ճոժ

օՅո.

էհՔ ՄՅյո6ժ հսուծոՏտՊ/Լհօսէ Յո

էհծ ՈԽ6ք Ձոմ

ոՕէ

էօ Կոօտ Ձ|ՏՕ ՁԵօսէ էհօ դՇհոօտտ

ԽԱ օք ոՇհոծտտ Յոմ

ԽՅՏ

(ԾՈ

Շհոտէ Յ/ոՏ, Եսէ

Յոժ Թ(ՅԱԵԽ6Տ'ԽօՐՇ

Տօոտ

(նտո, /ոժլճոտ, հօղօՈՏ, ժյսցիճՏտ,

ք՛օՈէՅԵլԹք|866, Յոժ

մ6ՏՈԾ

էօ

ՕՅՈՂՅց6Ժ

մսոոց

Տք86մ Ե/

6/6

11ՄՅՏ

օՅո6

ոօէ ԿՓՐ/

ցխօո

ԽՅՏ

ՇհոՏտետոՏ' Եօ/հ

էհօ Ճոոօուռո

օՏՈՅՈՏ

Ե6ՇՅսՏ6

Ձոմ էհտ Ոո6Շհճուտ

6ոէ ոՅէօոտ:

ՈՈ6ո

կոքօոթո

|է ՄՅՏ

Ե ցԹՅէ ՏԻՅԻՅԵՅՏ

Հե6ո

հօ

(օԵԵ6Ժ ԻԼԱԲ,Ձոժ էհծ/՛

քոօք6ոե/ԽՅՏ 1ի6 օտո

էհօ

էհո

ՊԱՅց6, Խ6Ր6

Մօտ էհօ

Ւի/Տօյոհհճո

Մմհօո

Յոժ

մՅյտ,

հԿօքէՏօո6

Օք հՏ (Բէհճո Յոժ ԵոՕԼհ6ո Ճոժ

(6ս6ոց6

օԵԵօժ.

քոտօոծժՅոժ

6/6

ՊՅՏ

Եւօէհ6

|Եւհյո'Տ

Յոժ էհճլո

քոօք6-Ա6Տ,հՕսՏ6Տ,

1ո 1հԹ ԺԱՅՐՅոէ ԺՈ6ՇԵՕՈՏ,էհ6/՛

Յոժ ՇհԱմոՅո

Թողկ6Տ

Ձոժ /ոո6օժ-

ԿԱ6Մ |նտ Յուոտ

6/6

Տէօքքօմ. Խ/օՏէ օէ էհօ Ք6ոՏԹո Յոոյ

6/6

|ԹՅԺ6ԻՏ ոսո ՅՅ

օԼ

1հ6

1ՈՏ/Ա6 Լհ6 1օտո. Ճոժ

Ս/6Ո6

ձոժ հլժ ո էհօ ՈՂօՏցստոտ,/հլՇհ

Յա

ոսո

ԽՁՐ

ՅՏ

էհ.

քօտլՇօսո-

Ե6ցՅո էհո

հ/տ ոօիօտէ օօսուո/

ԵՁԼԽՅՏ

քօօք|6Յոժ ՅոլոոՅ|Տ, քօօք|6

էհ6/6

էհօ)

Պ6Ոէ էօ էհ.

1հ6/6. Ցսէ էհո

քոՏօոօոտՁոմ

Շօսուոյ օք

Տ6ոէ ՈԴՇիՇի Քճցիհւո

հտ Շօսուո)յ, Ճոմ հօ

Շօսուո/ օք «ԻՅՇի6ո, ԵՇՇՅսՏօ ոՕԵՕժ)/Ո6Տ(Տէ6մ Եսէ էհօ մօՏքօնտող,

6/6

|ցոօ6ժ

Յոժ 1հՅէՏ

ահ)

6851)

Կ6Ո/

էհՅէ փտրոցՏ

| Շօս|ժո'է 16).

ՈԽ6Ր էօ հօ

Ոս6ք Յոժ

էո6ժՅէթի/

Ձ

էհ6

քխոժօղոց ում

|

|

ոոօսո-

ԽօՕԺ7հՕսՏտօտՅոժ 8ՁէՏ ո հ6

ցօէ էհօ հյցհ

քՈՏՕՈՇ6:5,

էհօ

ԿԱՅց6Տ,1հծո Յեռօեօմ

ՈոՅժօ

էհԹյ/Եսոոէ էհօ

եղոտ Յոժ 86105. Ճէ ուտէ

ԼՕքՏօք էհ6 ոօսոէՅՈՏ, (Ծ0/6Տէ5 Յոժ 466ք Յք6ոս"օՏ. Ճոմ ց21հծոոց տոհ 1ածտ ՅԼ փ Տլօ6ք էօ էհօ քոօքօղ6Տ, Յուոտ, մոԾԿ6 էհօ ԽՀհՅշհօո ՈԽ6Ւ. 1Ո6

Ձի 1հ6 1օԷ 1

ՏՁՄ

(Ո6/6

ՇՕս|ժ

Խ6

տօսոայո

1Թ8օհ6ժ էհօ էօք օքհօ

ՇՅէհ6ցո8, Յոժ էհճ/ ժ/մո'է (օհ

ՇՅոմ28ՏՅՊ6

1հծ)

Ելց ոո)

ցոօսք քոտօոօ՛Տտ

Ո՛6ՏՏ6մ տէհ ՅուոՅյՏտ Յոժ իհծ

ԽՅՏ

ԽՅՏ

(լոց

1հ6

Տ66

օո

Ճքո

20 ո

հլօի

ՏսոժՅյ.

Օոօ

օո

օք քոօք6ո165:6Կծո ԵՅԵԼ6Տ Յոժ Շհմցո6ո, ՛ՕԵԵ6Ռո/

ՃԵՁՈՅԵՑՈ Յոմ

Թխոց

Տէօքքօժ ո6Յո

էհօ

ՁԱ

ՅՅՄ

Օո/

ՈԿ6Ր

(օո 16 Եճոն), ԽհլՇի

|

օօսու/

հօ ՎՏ,

օ(

ՅՏ Շիճ/ռեօոմ էհԹ ՈօսուՅյոՏ Ձո

Սօսոց, տհՕ

7/616

Ձոժ էհլոՅՏ

Յոժ ՊՈԼ ԷԹոթ

ՇհՅԵ6ոմ

88/05

1հծյ թ/թտտօժէծ

էհճյ

Օհճյոճցի,

Շօոէ Խիօ

՛

ՏՈ ՄՅՏ

ՏՕՍԱԹո. ՏՕ էհճ Շօսուո/ օք 1585 էօօե էօ ԱՅ)/ օսէ հօ

օճոծ

(566060)

"օո

օտ.

հ/մժծո

հոմ Յցտլո /օոոօժ ՅՈԹ

Տօրոծ

ԽԼհ

ՇՅո6

ՌՅո:յՓՈՓՈ)

Խ/օժ քոտօոճոՏ Եօօե՝

լ

իծ

ց/Յոժտօոօք

Ռչցոէոմ

ոօէ հ)տ

Օփոծ

օք

Օճոճհցիս)

հՋտոց Յոմ օԷ6ո

08)/5 ժի/ոց

Տօո

ք/266. Բոմ

ԺՅյՏ

էհծ Շօսուոյ օէ

հ6 (68Շհ6ժ

ցօլոց

Տօ

Ժ:ՏՁքքօ8-6ԺՁոմ հմմ ցօո6

էհո

ոօ6

էհօ:

16 հո,

Յոօէհծո ծո

|օՏԷ Ճոժ

Ելց 6-ՕԽց`

Ճոժ հո

Շօոո6.

10 էհ6 Խ«Ա`ՈԿ6- Ճոժ

ՍՅԱ

Լքեհտ

ո

էհօ

օք

ոց

Շ6օոց8

(ԷԾոէ/)էհօստճոժ քօէօտո,

600'Տ

ԽՅՏ

8Տ

ՕօօդյտոէմոցԿՅեհեշոցՏ Շօոոլոցէօ Օ:/8ոյտԾԲ

ԲԵօսէ իծ

Բ Շիտքէթո

հօտէոց6, Լիծ)/ ԽՇոէ

| |

էհօ

Օք էհ»

Բոսօսոթ

ԼՅշցտ, ճոմ հ

Ձոժ հՔ ՏՅէ ո էհօ օո

հյոՏօ1ք107

Եօսցհէ

հճժո'ւ

Խ6Լ6

(68ՏՕո

հօք, Յոժ

ՄՅ

հո

հճլք

ոՔտՏ

(օտ

Տսուտ

ՏՅՈո6

ո 0106: 10

օօտ(ոց օք ԿՍՁեհեոց1հ6 Խոց ՊՁՏ

Յոժ քսոլտհէհծ

1հօ (Ծաո ՕՁոժշՅի

էհօ ԶԱՀ6ոՏ

8տէ

Թ/Մ 6

ՁԱՅՆՍ ՊՈօսէ

|

էծ

ՏՑօՕՈՄ մոոծ.

հժք

ՏՕ

Լո էհօ էօԽո ՕԹՁՅոմշՅի.

էօ հլտ օառ

ք|ԹօօՏՅոժ

ԵՅՕԽ էօ էհՓլ՛

ՒՕ

էհ

մ2րո8ց6 0/

1իօ6

Ճմքմի/

ի

| |

ոօ

տ/հմէհօ ՈՇԵԵ6Տ էօօԷ 8 էհծլ՛ /հլոցտոմ 76/6

|

195:5Թո6

ԿՅՏ

ՈԹ:

ՁՏ

Լո

էօ էհծլո ՏՏԱՅՏ Յոժ Տօօո

Ձոմ

ՕԹ.

(մսոոց)

ՅՈ6Ր Յոօէհ։ք

66օոց/8

ակնոց.

իծ

օօս/մո'ւ

886:

ք|ԹՅոժ ՇՅողքօժ|ո էհտ Տօսէհօոո քճոէօէ ՇռոժշՅի

քոՏօո6ճժմ

ԼՅոցսճցօ

Խոց

Մեհէշոց

էհօ Ոօսոէթյոտ Կ/ԹԽՏ

էօ էհօ Ք6րտաո

օք

քոօոոտօմ1օ

հ»

1ո էհօ.

ՁԵօսէ էհտ Յէռօե

/ո(Օոո6ժ

Յց81ոՏէ(Ծ-/ հօսՏտտոժ ԼՅշցՏ. Մմհծո

Տիռոուհօղ էհ6յ ԵՏցՅո էօ 1Ծ օոծ

Ճոժ

ժօքսեօտօո

ճոժ

ՈՈՑՏՏՔոց6-Տ

հօյք.

էհծ

ԹՈ Լօնոց ձոմ քոտօոօոտ

68/60 ծոցծ" Օհշդ/Հ67թ): ոշոոօժ |թոց Աոոծ, զոժ 1իծյ ժժո'ւ Տայ 1հօ76 ԾՈ 8օօօոմոց

1աղռո Ուր

Օքէհօ 1ՕԽո, Խհօ

հլ

Ո6Տ/5է6Ժ,6ՏքօՇ(817էհօ

ԵՇՇՅսՏ6 էհօ Օ026ՈՏ

Էղօո

Յոժ ոՁես/6 ԵՇճՇՁՈՂ6էհ6լո ՏՕՈԾԽՒԱԼՑԻՏ.

6ոծոո/'Տ Յոր

ՅՏԿոց

ԹԾտո Թ

ՁԱՅ

ոոօսոո-

ՇՐ/ օհ

ՇՄՁոյռժսդոց ՅԵօսէ էԽ6Խ6 ժ8:Տ,

ԵօԹո6իձոմ, Յոժ էհօ Խօոէ էօ Մճեհոց

օՁՈո6

|

1օԽո

1հ6ղ6

,

8սէ էհտ

|

Յոլհոց,

ղօհ ճոժ ո6-ՇհՅՈՒՏ

հօ

մ6օ6ք

Ե6հլոմ օք /6Տէ քօօք|6,էհօ

ՈոօէիծոՏ ՏՕՄՕԽՏ, օո/ Օք քՈՏօՕո6-տ,

լոց օք ՈՁՏՏՅ66-Տ,

սք |ո

ԽՅՏ

Մ/ռէօհլոցհօր

ստ.

|

|ոմօոտ ժօԽո հօր

1իօ

օոօ

Եսէ Շօս:ժո'Լ զօ

ՈԿ6- Ձոմ

ՕոԽճեճո

քօտլնօոՏօք 6

Յոժ ՏՅ ո էհօ |

մՅյ Բօո էհտ ՀՅդՅ

ո 8

8668սՏ6

ՇհՅՅԵ6ոմ

էհ6:Թ Տսծհ ս/օԹոէ

էհօ) հճժ մօո6

1ՈսՅՉ6 1հ/Տ քող, Յոժ

էո

էհՁէ էհօ

Ոո8ժ6 էհօ

խո

Ռօուհ.

Ճոժ

օոծ

ԼՅ2ցՏ ։ՊՕօսժո'է

ՇՕոո6

ոօլցհօսհօօժ ՈՅեօոտ, ԵՇՇՅստօ 1հ6յ

/6իցլօո. Տօ 18էհօ Խոց

15 էհ.

ցոօճէ ՏիՅխհ'Տ

իծ հռժ 10 քոՏօո հօտ, /ԹԵԵՏԺ Ձոժ ՏԱ)Թ. հոօ էօ ՏՅՍ 1հՁԷ :

Խհծո

ԵՓՇՅԱՏՓ էհօօ

էհճյ/ քոօողտօժՅ ցղ6ՅէՅտօսու .

էհտ ՇՕսլժո'է օՅէշի աօօ

էհ6ո6 1Ւ

Տքղոց ժ8)Տ

լո

հռ

ԿՏ

Ճոօէհ-

օք ՈոօոՑ:) էօ

էհօ) Ե6ո2Յ/6ժՏիհճհհ.

Ճոմ

կյոօոոտժօ

ԽԹ) 1171, օՏքօՕՅ

ոՅկօոտ, Կհօտ 68064 Թոտեյոոտ,օիտԵօժ սք իծ տօսույյոՏ, քռՏեո6Տ

ՁՇՇօՐժոցէօ ԱՓ Շստլօտտ քԲօռ 1հ6 ԼՅ2ցՏ Յոժ ոօմ Ե/

քՅոօս|ո՛ 1ԾՈ էհօ

Խո

Ժ՛ՇԹնօո օք ց/8ոյռոտ, ԽհՕՏծ |ԹՅմ6/

ԽՅՏ

ձոժ ՄՅժեօոտ, չո

Սմ8ԿՁժ հիշո, հՅԺ

ՄՁեհէշոց օ106:6Ժ հլտ

ՅՈԾՅԺ) 10/0.

Լհօ

Շ6օոցՁո

ՇՐԱ|, Սո Ո6ժԹէ6ի/ ցոօսք Ե) ցղօսք Թ06ՏԷՏ ճոմ

էոՏ,

Ճո

ԾոՎ)/Ոսօ-

օո6ճմ,Եսէ ՊԻՅէ ո

ա6/Ց

Խ6Յիհ ՈսՏէ

Յոր),

Յոժ

էհօ

Խիմէ

ՅՅ).

| Խոլթ

օո

Ո

/ոքօոռու

ՁՅեօսէ

ՁԱ ԺՏԵՈՇԵՏ,ՊԻ՛Շի

քքօքճոթտ.

սողօն68ելթ

տտաո/

Շ6օցոո

էհօ

Շհոտեճոտ տի ՁՏ

ցոաօսք ոէ

հ»

քՈՇՏէՏՅՏՏ/ՏԼ6մ

էհո

քոօքծՐեյ,Յոժ օոհ/ ՅՈ6Ո էհճէ 6) 6Ս6Ռ հոց

ԽՁՏ

18եծո 10 էհօ

օք հ6/ՎՏ, 8օՇԷՏ, ԵՏՇՅստ

1հ61ո |ԹՅ46ո,Յոժ է

՛օԵԵ6Ո/ 1օ 1օստճոժ

ՅոլոոճլտպՅոժ

օո

տ/էհ 60ՏՏ6Տ,

հՅԺ ԽՁՏ

Մօտ

ՈՂսՏէ Խոօսխ տէ

|ԹԿ64 ՕՕօժՅոմ էհօ ՇհղՏեՅոՏ,

հ

էճ

ԵՑ/Տ Յոժ

ՇՅո-

ճոժ

՛օԵԵօմ

հօո6Տ, ՅՈժ

տՊ6

ՇՈՒՄ

ող՛օուհտ. Ճոժ

Խիո

|

|

էօ

Ոօս6

Յէ

էհօ

էհ

ժսդոց

6ՈՅՈ/6Տ

Յոժ

Ձսէօօոճէ, էոճետ ՏՁ/

ՔՅրՏՔՁ ձոմ 1հ6 ՕՏՈՅոտ

Ճոժ Խհօ Շօս|ժ օօսոէ էհծ ոստեօո

(օ ոյ

ք|Թօօ,ԵՏօՅսՏտ

Ձո

0ՈԺ6ղ էօ

օոտ էծուհ ցխԽծ

Տ581ժէհճէ հտ քո ՇՕԽՏ

ԽՅՏ

հԽծոն/ 86

ոլոտ 1հօստմոմ, Յոմ 1հ6 /6Տէ

սՏ, ԵՏՇՅսՏ6

/Թոցի/ոց,Կհօ օ7մ6:6մ

էհծ

ցօօ4-ոխո6ժ ո

Յո)

նոո6Տ ոօէ

Ժ6Տէօյ/ոց

Ձո

քօութժ 1հօ

ԽՁոՒՅՄ էծ

հճլք

էհտ

խոց օք

ՏՅյոոց. "Թ6ՇՅսՏ6

Տ/Ա6Տ, Յոժ էհՅէՏ ՃՈ) | Ոոստէ 18ի6 էօ

Շօտծ

էհ.

6Յո/

էօ 1հծ

ոց

եոո6Տ". ԷՕ

ԿՅեհաոց.

5106 Յոժ ՏսԵոուէ էօ Ո՛6", էհ6 Օէհ6ո ՏՅյժ "(օս Ո6

Լհ6

Յոժ օս Տր

Ք6է՛օՏ

օսցու էօ ՈՅժ6

ՈՏէտո էՕ

Ո6

Յոմ

(օս

էհԹ քօտօ/ օէ

ՕՅոյճ

քօածոոծո օօոծ

օ

ՇՕո6

ձո Յցոօծծոէ (Տտլցոօժ)

հլո՞-

Յոժ հօ հՅժ էՕ ԵՑ Ոո6է'Խ6Ա ց/օսոժ6ժ. Բէ ոէ

Խոց, '/հօ

Լհ։

Յոո)/ Յոժ

հտ Ձոր» էօ էհ6

6Կ6Ր/ՕՈ6 Ո0Խ6մ

մոո6". Թ6ՇՅսՏՑ ո ՕՇէՇԵՑ» ո ՅՁսխոո հ6 /68Շհ6ժ

ճոճ

օս

Խ/0ՇՏՇօտ,Ձոմ

Ք6ԱՄօտ ո

ՊՅՈՒՅԺ էօ 1ճի6 1է1Ծ- էհօ,

ՏՇԱէհ6 էօտո օք ՏհոՅէփ, Ք6ոՏ|ո

աոԽոցժօո

(ՅԵօսէ ԽԻՅՒ ԻԼ ԷԹԱ(8է6ո)

158:

էհօ Քատտո.

(ԹհցլօոԽնհ

հ68ժ օք ՅԱ իծ

խոց ՄՍեհաոց ՍՏ

օք էհօ

էհ6ոծ ԹՐ էօս

հՇՁժՏ, (ո քՁՈԿՇԱՅոՒ/էհօ ց68է 6ոք6ո01

զ6քսէ6Տ Բօոո Եօփ Տ1/մ6Տ Եօցո ՏՅոո6

ոմ

Տլցո

|ո 1171, օո

էհտ Ք6ոՏլ

օո (իօո՛, ԵՑՇՅԱՏՑ Ճէ՛քՅէՅեՅո7/ՁՏ ՕԱՐէԹՈՂԾոյ/ 5810. "86 Յէ ոյ

|

ՏօքլԹոեօլ ԿՅբհտոց Եօցտո16

ո

1ի6 Օէհ6ոՏ ԿՈՏի6ց 10 ՈՂՁՏԼ6/ էհօՏ6

լո հօ

՛օԵԵօմ

Տօ

Լհօ

Ձ

1օ ցօ 1հ6

Օյճոյ.

1օ

օո

Ց6ՇՅստթ Խիո

Շօսու յ. 86ՇՅՃստտէհօ Ջստոտ

Ք6ՈՏՅո

հօ

Ճոժ

7ՅՏՈ'Լ

Լքցուտ, Ձոմ ՏԹյօժ

Ձոմ «օՏԹաոժոօքօծ|

ո

ԲօՈՂՅո ՈՅՏէ6-

մօՏնօյ/64 Յոժ

Ճոժ

Ո(68Տօդ.

181:564 1հ6՛

էճ

ՊԱՏ Յոմ հ6ՅՈՏ.

էհ

Պ6ՈԼ

Պօ

Յսսխոտո ՇՅոճ

16: էհտ

Օոյո

Ձոմ

էհծ 1օտո օք

Խ6ՅԵՑՄ ոմ

ՕոՇՑ

Յոմ Ժ/ց-

ՈոսՇհ 6Խ1 Ձոմ Պ6ՈՒ 1

Լմ

Յոժ էօօի էհօ 4/6Շեօո

Մճեհաոց'Տ Ձող

ո

| ԽՅՏ

Շ6օցլ8ո օօսուո/ հյ

էհօ

Թ6օոցԹո ոճխոթ,

ո էհՔ 6ոմ օք հիճ 7օՈ« էհօ.

Յ| էոլտ Յոժ ոօէ6Տ, էէ

օք ք68օ6.

|

Ճոմ

6Խ6Ր/հլոց 866օքժոց էօ

էօ ժօ Յ/ Ձոժ Տ66

Օք Լհծլո

օօսուո/ ՏէՅ6Ժ Խ/էհօսէ ՈՈՅՏէ6-,Ձոժ էհ6 քօօք|ԹԵ6ցՅո

Օս

Օո

Յոժ Յ8/ հօ

ԽօՈՑ6Ո

(ոճց/ոծ օսոտօէ. ՒՍՏ Շօո/ոց ԽՅՏ հօլքխ|Ծ/ Օ6օ/ց/8ՈՏ8664 սՏ էհծ ԼՅ2ց5. օս

Յոժ

Սոց օ1Ա6/6ց.

հօ

ՊՄՁՈՒՇԺէօ ԽԱ Յոժ 7օե.

է6յ

ԽՊհ Պհօռո

ԵՅՇՅսՏ6

հ6Ձր էհօ

ՅԱ էհօ ԺՏէոօէՏ

Յոժ

ՇՅո

Ճոժ

Տօոծճ

8Տ

Ժժո'ւ

էհօ

Խ6Թ

ոո).

էհօ

փտհճո

մլռցծ

Շհոտեռո

Խ6ոէ ՅաՁյ.

օցօո

/ո ՇՋոժշՅե

հճքքօոտմ

Յոժ

էհտ

ՊՅց6

ՁՕօԼի6Տ, ՇհսոշհտՏ, ԵՕՕԷՏ,յՓմ61ո/,Ոօո Յոժ ռհսոշիօտ

Ո՛օԿ6ՅԵԹ

Շ6օոցԲոտ ճեռշետմ

Շհոտետոտ. Ճոժմ էհտ

էհ

|է

Տօոծնո6տ

| |

Յոմ

1հիըճո,Յոժ Յ11հ6

ոփ

Մ6ՏԵՕ6Մ ԵօցյոոլոցԲօո

՛օԵԵ6Մ ոմ

Պ/6Ւ6

Ռեմ

Խ6Լ6

Ցսէ

ոՂ մօ

Ճոմ 11էհՇ ՈՅԱՇՈՏ

ոօէ օոի/ ՇՕոօ6՛-Վոցէհտ հիստտսիո6ո,Եսէ Յ/|Տտօ Շօոօօոոյոց

ՇօՕսուՈ6Տ

/օս

ՕճոյռԵճտոո

տիռցտՕյստեո

ձոմ Եի6ո

(օԵԵ6մ

|

Ոօսո-

քոօքօ/Ա6Տ,ՅԵօսէ ցօմ Ձոմ Տ։ԽօՐ Յոժ օէհ6ր ԱՈ6-Յոէ 1հլոցՏ. | ՏՅ) 2150 էհՁէ 1ո6/ ՍՅՏո'է ՏՅԱՏՑ6Ժ տնհ Յ1 յտ Յոժ 1001 է 16 Օտ ԽհլՇհ ԽՁՏ ՈՅՅՐ ՕյՅոյռ Յոժ Շհօլմե օՅ/6ժ քլԹօօ.Ճոմ ՁԱ հտ

փ6ճ Ճոոճուո

ԺԲՏ

Ոոօ16

|ո հօ

Տիճոծճիհօւ

ԹսՁՅոմՅ ձոժ էհտ

Հոտ ԳՈՇսՈՏԹՈՇ6Տ,

մօո6

ԽՅՏ

Տքոօժտժ

Յոմ

7ՁՏ

116ժ ձոժ քոտէհօսցհ 1հ6ո6 ՊՁՏո'է ոոսօհ քօքս|ռնօո 1հ6/ հՅԺ ՏՏ6ո Մօտ ՅոոշյՏ էօ հծո, ՇՅէ, մօց Յոժ Յ/|Տօ

ՏոոքլՇ ՄոցՏտՊ6/6

ՅԱ հ6

ՈՏ(ԱՏ սք էօ 28օեռտ,

ՄօՏեոքՁՅե Կսոռեօիճյ,

ՈՅեօռ, ԽհլՇի

ոմճեռո

էԾ (Թ1Յէ6 16 էհճ Շհոտեճոտ ՅՏ

1հօող, ՅԵօսէ ԽԻՅէ

էօ Յեռօի

Յոոյ

ԽՁՏ

18ՁԺ)1Օ |ԹՅԿՑ հտ

8ոժ ՅԱ Ճնքոաետո ճոժ

էհ՛ՕՈՓ ՏՅԼԺ. "| ց876

Ձքքօլուտմ/օս

Յոժ էհօ ՇՕոոՈՁոժծո, ՅԵՏ

Օյճոյճ

Յոժ ԵՑ |ո օօուօ)

Խհ)

ց8էհ6/

Յոժ օճոծխ| էՕ

ՓՈՑՈՂԹՏ ո էհԹՏՔ ՏԱԱ6Տ" ԿՅեհեռոց(6օօի/ոց էհւտ օ06-,

(ՅՏէ

օս/

էհօսցէ Յէ

Ճ1թ-

"ԷԼ6Ր6 15 8 ՏԱԽճնօո Խհծո | ՈՂսՏէ ՏսԵոոէ էՕ ՕՈ6 Օքէհ6Տօ ԽՕ Յսէօ6Ր815Տ'. Բ/օո

Տ/Ս6

օոծ

64 10 ՈՁՏԼԹ-

Օս-

Թօտռո, 1հ6 16ք6ՏՇուԹեԿօօք Օէհ6ք ՈՁեօո, ԽՅոէ-

օօսուոյ Կէհ 0օՏքօեՏո. Բոօոո էհծ Օէհ6/ Տ/ժ6

հոց,

ՅՈժ 1621 ՈՅՏէ6-, 616. էհՔ Ք6ոՏՋո

օո

Յոժ էհօ Շհոտեճո

ահ)

| ու

օ«օօքեօո փհօ

(ռոմոց)

ցօլոժ էօ

հ6/6

Յոժ

քՅյտ

Օսո

(ԼԵՍտդ ժՅյ

սոեմ

Ձոժ (է

Յոժ հ6/6 հ6 08169

ԽՅՏ

էհտ

1ԾԱՐ/օսոց|ԹՅԺ6/Տ 8ոմ էհ61՛

ԼՑ

օ8164

հյ

Յոժ Տոանհշո.

Ձոժ ատ էհօ «ՅՐՅԵՅԷհ'Տ

Ճոժ ՈՂ6ՏՏՈոց.

ՏՕ

7օս'| հոժ

Ճոժ

1հ6/

(6807 Ձոո6Տ.

1հօՏտօԽօՏ

հ6ՅՉՏ

ՃԿՁո, ՏհՐ/Յո, Տիռհո:/

Պ616

Օք հսոժո6ժՏ"

"/սշԵՅՏհ)"

ՏհՕտ6ժ

ԿՅԱԼ

ՈՁոյ

Ճոմ

Ոճո

)ո քօտլեօոտ

ողօ6

ո

Օսր

Շօսուո/, ՅԵօսէ

օքո.

Եոօսցիէհօտ

օօտլոց 866օոժյոց էօ էհտ ՕԱՅՐ Յոժ հ

16Տսոո6ժ 8 1հճո

ՇօսույՏ

Խ6ՐԹ

1օ

էհտ ՅԵօսէ էծո էհօսՕս

մօտո

քՈ6ՏէՏՁոմ օ(Ո-

Օտոյճ

Խ/ոցԽՄՅեհէշոց Տ(276մ (ո

օք էհօ ոսո

ՈՅոո6ժ էհօ

էօ էհօ

1հ6 օՕէհծք5/Մ6 օք օո

Օհօօշհցհքո/ՈԿ6Ր ձոժ ՇիՅ/Յ-Յրեհ.

|

Ճոժ

|

օսո

Յո

հօքծ

ց8Կ6 հօտ

Եօժ)/

Մմհօոհծ

ստ

հոծ ստ

օէ).

ԼհՅէՏ

Խհյ հօ Խճուտմ

1հօռ

հտ

101665

օտո

Վիտ ՏՏՇօոՄէհթ

մ60146Ժ

ՅԱՈԹՅՁՄՄ

հօ

ՊՁՏ

(07 հլՏ ՈՈ6է

ՅԵօսէ

ՏօրՑ

ոոսօհ Յոո),

հծ (68օհ6մ

ԿՁՏ

ՕիոՅէծ. էհօ ք8յտ

օէո6ը հԹ ԽՈԼ

(6ՅՏՕՈՏ.

էՕ հյՏ

ԾԲ

ո

ԽՁՏ

Տիճսօմ

ԽԽ6ՈԾ/ՈԽ6 ԺՅ)Տ".

էհ6 (ԾԱՇմտոց:

հՔ ճմո'է

ՏՕ

ոսօշի ԵՑՈ6Կ6

ՅՁիՄՅյՏՊԽԼԹ

Յոմ

Ուտէհ6

ՕԹԿ6Ր Ձոմ

ՈՅ օՏտքօօ81)/

էՕ Եօ ոո6է Ե

7ՅՏ

էհտ )օլոծժ

էհծ "|՛օո Ծօ0Ր" օք Օ8/ԵՅոմ

էհտ |0օՅ| քօքսանօո Խհօ Տօ

օս

Շհոտեճշոտ հց

Օ6օոցլԹոՅոոուօՏ.

էհտ Յոոյ Յոժ օէհ6ք ՅՇՕ/ՍԱ6ՈՒՏ

ՅԺՅքէէԾ

ցոօԽ

ՕՐՅէԷ Բստտռո 1ՏՅՐ Ք6մօտ

էհօ

ԿՈՒՑԻ/ց8Կ6 էհ. օՅՏԱԾ է01մ 1Ծ7 11ոՅՏՏ

հճքքօոճմ, Տօոծ

8սէ | Ժ՛մո': ճոօտ Խհշէ

46 հ/տ հճոմՏ.

Ոո6իիՏ' օո

Խ6Ո/ Յուխ|,

Յէ հլ

Յոժ Շհծօի6մ, Խհօ ԽՁութժ Յոմ

ՏՅոծ

՛քհհհլՏտՏ010/6:5.

հ6 մմ ահ

՛թքսէշեօո Խհծո

Եյ

ԽՅՏ

6Կ6ո

Յոժ

|ո

Յոմ մօո'Լ ՅՈՅյմ օէ Յոյ-

1օ հՅսծ էհտ Ձոր),

օօտմոց օք

/Թ/66Տ օէ էհծ Ճոոծուո սէ

8Տ

Եօ)Տ

հօ

հլոո

68Շի Օէհծ.

Տ66

Ճոմ Յէ էհօ

Եօժ).

Տշտմոցէծ

1Օ ստ, ԵՏՇՅսՏտօ Խ6

քօօք|68Տ

օէհ6/

ՏսՇհ քոօց/6ՏՏ

օք

Տէյ/6մ

«/6

հՅմ ոճխո"| |օԿ6 10 ԼհՇ ՃոՈ6ՈՒՁոՏ Յոժ ՈՅնսօ

(866 էօ /Թօ6 էհ6

ՅՐ

"Բ՛օոո էհտ էոոօ

Տքօօօհ.

|0Կ6 հօո

16 հՏ

ո

ՒԹտոց Տօ6ո

օք Տոօուհ

Յքքի6մ էԾ

Օօէհտ 9162

68Տօո

1օ

Ոո6է 68օհ

ձոմ ԵօԽ6Ժ էօ էհօ

ՏօոՏ

ծ

էհծ |Թ8ժ675 Յոժ

հօոօսո էօ 8

էհո

ՁոուՏ

հճմի/

Տլ Ժ6Տ Շօս)մ

Յոժ ՏՅ/մ չո հլՏ

Եօօռստօ

հոթ,

8|/68ժ7ցօոծ". ՄԻՑ

1Ծ ՇՅԱ

ՊՈՒ

էհծլո Ս0166Տ Յոժ էհօ Տոօց

օո

ՏհօՕի6մ |ո Տօս| ձոմ

ԵՐՅԿՑ կիտ էհտ

ՏԱոօոցՅոժ Ե

Յոժ օո

քօօք6

Յոժ

00686մ

ՏէՅՈ6ժ 1ԾՐ/ՅՈՄ Ձոմ ԱՅոՇտմ տ/էհ էհՑլո

(ԹՅՇի6մ էհծլո ճոռ).

ՄՁեհեշոցԽՅՏ

քլօօ

հտ հլոՏօլք

էհօ ՏՕԼԺ/Թ6ՐՏ ՁՏ

Եօեօո

ԽՅՏ

էօ հլտ

Շօոոծ

1հ6Տ6 հ/Օ

էհ6 Տսոտհ/ո6ՏտՅոժ Եօհ

հօ Տօոէ

6Տ

Ճոմ Խհծո

օքքօտիԹօք սՏ

Յոժ էհօ ոմ

Յո),

հօս/

ՍՏ.

|օ/Խ/)/ Ս/6

Տօ

էմ6մ

Շիօյթե.

Թ6ՇՅԱՏՑ ՕքէհՔ էի6 Եու

Յոժ

ձոժ էհօ Ք6ոտլԹո

ՇԹՏ, ճոժ Խոհ խԽշասր/ էհճ/ ԽՇոէ Յոժ 6իտեօժ

ք|ԹօՔոՁո6մ

՛քեհլտ

10166Տ Յոժ ՇՐԹՅէ6ՄէհՇ քՕԽ6ՈԽ| էհօ) |օՉո6Ժ

սք Յոժ քսէ ո ՕՐԺ6. Ճոժ

ՏՅոմ ԵՑՏէ Յոմ Ձոոօժ

նօտ

օօսուո)/ԻՅՈՅԵՅՒհ

Օսո

ՅԵօսէ էհօոո, հԹ ՕՒ06/6Ժ 18Տէ

հճսոց հ6Յ-մ

տոհ

ՈՅՁոո6Տ

ո հլՏէՕՈՇՁԼ ՕՈ

ոօէօՏ

ն

տ/էհ Ո6էետ, Յոժ էհ6-6

ՅոուՏ

ՄեհէՅոց'Տ օօոոոց

ՃՈՏՅԵհ, |օոց Ե(0/6 ՊիՅէ

Տաղօժ

հխօԽօ էհՕստոոժ ՏՕՍ/ԹՐՏ Յոժ (ԹՈԱ86Ժ էհօ

էհո

օթ

"էհ

10օ. Օս

(ո

ԵԼՅԿՑ ՏՕ|Մ/ԹԾՐՏ

ՅՈՌօսոտ,

էօ

հլտ Յոր) ՁքքորօՅօհօմ

Խ6

խշառ/Յոժ ՏՈսՅէ6ժ

տոհ Տսօհ

հսոԵ|6ժ

էհօ

մօՏԱՕյօմ Եոժցօ հօհժոյ օք Տ(ո)է ՇոօՏՏ. Ճոժ էհտ

ց8Լհ6/64 Ճոոծուո

Խ6-6

ց81հ66ժ

| '

1Փ

Յոժ ՕՐԱ6/6Ժ էօ ցօ 16

ո՛6

ԼհՁՅԷՏ

(ո ՇՕոժ օոՏ,

ոօոոՅ)

ճոժ

հո.

ՇՕսոկօտտ օ/ՕԽՎմ ՊԽՇ Թճօիօժ

ահ

1հծ 8՛Տէ ՛Ի6-6

հո,

ցխ6 Ե)

(ԹՏէ

էհօտ էօօխ ծ,

ահ

ոօխտյոցԽՅՏ

օս

Ե) Թի-

Յոժ ԼօՕԽ 6Կ6Ո/ՕՈՑ Կ1հօսէ

Ճո)

ՈցհեէՃոժ

01060169 1օ

Ա6ՈԹ

ճոցհնօթհ),

ոճո6ժ

ոՅնօոճ|

ՅԵՒԹ էօ

ԿՅՏ

ցՅ1ի6- 1հ6 10-66Տ,

ՕՐ067 էօ

Յոժ էհ6 Ճոոծոո

Շ6օց/8ո

քՌ6ոժ

օսո

Օ/Ս6- ճոժ |' | մօ ԽԻՅէ Տ քօտտել.

Ե) էհո

Յոժ ցօ

էօ օս

ձոժ էհտ (հ/մ

ժ8/Տ հօ 006864

1հղօ6

Խհօո

ՈԴ66է Յոժ ։/Յ/ՇՕՈ6

օոհ/

Օս/

6ոք6ոօ` 6Տքօօէ8)ի/տոհ ց6Յէ քօԽ6ր

(ոտօժոթի/ ցխօ Յո

ԻՑ

16թ.

Լոյս՛6ժ Ոոսօհ: էհօ 6-6

հօՐՏ56Տ ժլժո'Լ Ոէ

ոօէ ո էոո6, Յոժ օԼի6ոտ 10/մ

(ԾԽ:ղո6ժ հոց

Ւ/ՕԽ6ՆԾԼՒ,1հ6Մ/

Շօսուո/ հՅԿոց

Յ

Մ6635օո էօ

Շօո՞ծ

|ԹՈ էհճ/6 հ6/6 էհճ

ք|866, 100, ՈՏԱՑ

ձոժ

ցխօո

Ձ

էհ/

ո

հսո՛յ".

7թյփտ. ոմ 68օհ էօ

օսո

հճսօ

օէ

ՅԱ 1Ո6 Ձսէօօ/Յ1Տ 1ո էհծլո

ա/թ

8տե Պհօ

«օՕՏեԵոժմհ.

ոտեօո հօտ

Ծյճոյճ,

հօո

Օցհսո |ս հհռո

ելոհ, քոմ

ռէ ԽՄռիհտոցտ,

Սժոճք6ժ հօտ

էօ

(օխոոօժ ԺԷ Կ6)/

ԽԹՏ

ԽՅհհծէ/, ԽհՕտծ

|

հ6/6".

Ոէ

հյ

68164

քօԽ6Ր Օք էհ6 Ք6ոՏԹո լ

Մռբհեոց Ճոժ

Տ66ո

ՕԵԿԾՕԱՍՏՒ/

ԽՅՏ

եշսՅլ/

ԽՈՍՏո

Խհօ

76/6

Ոօտ 1հծ 6Ո6ու6Տ

էհ6

այօօ

ՁԵօսէ

Մճբհաոց 1հօ

(թհտոշ:5)

Խօղժ.

Ճոտօուռո

ձոուծտ

ՏՕ

Օծօոցտո

Յոժ ՅՏե6ժ էօ

ՇօՈ6

օէ

Ձոժ էհտ |Ք8մ65

| ժճոծոմ

ցոքհծոոց էհօ Թ/66Տ

(1քեհ/5) ահ

Մճհհլոց հօտ

ՁԱ

օո

օս6-

հհճոոոճմցիսէ) ՏՓօոծնյ Փուօոօժ

8/

ՕյՅոյճ

ՒԹ

տոմ Տու

Յոժ ՈՅՏէ61իռէ

ոօ

հտ

Տիիհ

Օօօոցթո Ոօոծ)/ Յոժ `/Թ/6Կ8ո

հլՏ հ6Յձ էօ Ե6 Տօու էօ ծ

/ՁՏ

Յցճյոտէհրո

ոշնօոտ

"ՏՕ օ7Ամ6ր ԽԻՋէ )/օս ատի". Բոժ

հհո,

Տիճեհ

Յոմ քսէ ՅՏ Տհշէհ.

Օիշս/ո

տոժ

ոօ

ճցՅյոտկ

Խհօ Ւի/սՏտճլո

101ժ էհճէ հՔ 16Ե6|6մ

Յոժ

ՁՈՏԱ/6Ո6Ժ. "| ց2մ6 ճճեհծէյ, ՃՁոՅիթ

Խիռոոճցցհսի/ ԾՇ

10 1հծ

Օք ՏիՅհհ-Տօսիաո

Տօո

ՅՈԵՅՏՏՅԺՕՐՏ էօ էհօ ՔսՏտտյճո 158

հյ

Յեօսէ

Մճճհաոց"

10 /Թեօ

լո 01068

)օոջժ

օէ

Ձոմ

էհծ օ2ՏԱ6 Ձէ

ուցիէ աղհօսէ

հօհմՅյ

Ճոոծուռո

հլո

խհռոոճցցհսիյ ժ166է6ժ

(28նօ):

Ճոժ էհճո ԻՔ

ձիծ օիօ՛ Ձոժ

Տէօքքօժժօլոց 671,

ԿՏ

ՁՏ

ԲՏ հօ

մ6ոոժո.

ՇՅսօ8Տ, Յոժ հօ

Ժ6Կ0Լ6ժ էօ հլո

Յոժ

՛քեհլտ ԼԾաո,

"11 օս

ՍոէհՔ

Ճոժ

ՀԵՑ

(ոծ,

Օոհ/օս Իռսոց

Յոձ

քոօոՏ6ժ

|ՈՎՈՏ'

հօ|ք

հօշոմ

ոՑ

էօ էհտ ||

ցԽ6

Յոժ

օ/ Փոմ/ Յոժ ԵԵՏ/Ա6Տ հ6

| էհտ ահ

տոհ /օս

ՅԱ օս

էհօ

81Մմճոմ

Ռոմ 1ոՏ/Ժ6 1հօ

էո, ճոժ 80 էհտ քոտ-

էԾ 6ԿԽ6Ր/ՕՈ6 1հԼ66 Խոճոտ

5օօո

ցտլհօոօժ1օցթէհօք/ո

ՕՈԹ6ո6մէհծո

Բօո

ԹՈՓՈՈՒԹՏ".

Յոժ ոմ

էօ 16Յիտթ հ։Տ տալ. Ճոժ

ոՃեօոտ

ճհռո ժ/ժո'Լ /օխտօժ

Ք6ոՏլթոՏ, հ

ո

10 ՈԹսծոցծ (ոյ

Յեօսէ 11էհօ 61

ԷԹ

|թյո Յ/ |ԹշցտՅոժ հլցհլռոժ6ոտլո

հօտ հօ

հճլք

հտ հլոտօ

ԵՄհլտ հՕրՏ6, էհտ7ՏոՅՈ Խ/

Կ/ՅՏ

Ճոմ

օՒ-ՒքեհլՏ.

1հծո ԻԱ ցխծ 1է Ծ յօս

(ո Ճժժլեօո

Օ6օոցՅո Յոժ

Յոմ ԺՈսծո ՅՅ).

ՏԽ6ո ՏԱհ, ՇօԱէծո, ԽՕօՕԼՇօքքծո, օո, էՕօՄՈ:ցՕ1Մ, ՕՈ6ՐՏ.

6ՅՈ/ ՍՅՇ6ՈԵ6"

էհօ

Յո.

Խո

է«Յմիծէ/.Յսէ

հտ (ոմ

հշժո'ԼՏսքքօո

ԹԱԾ/ոց Յցոօ6ո6ու.

76/6

հտ Ձոոյ

ԵՓ0ՅսՏ6 հ

ԿՏ

հ/Տ 6Ո6ՈՂ16Տ. քՅ/-

1հոօսցհԼհծ էօԿյո

Եռոե Յոժ ածոէ՛Ծ

հլտ էհօ

Յոժ քոտօօսուո/'Տ6ՏԵօՕյ/ոց, հ'ԱմոցՏ

էՈղՕՓՈ 1ուօ (հ6 ՈԽ6/

ՄՁՏ

ժսոոց

տ/քհ էհօ Ք6:Տ/ԹՈՏ.

Տօքոռեօժ հօտ

ԽՅՏ

էհծ էշս- Ոս6Ր

է

հո

ցՁ8էհ6/6ժհլՏ 1Ծ:Շ6Տ, ո

Մ6(ԹՅԵԹՄ Յոժ

Պհօ Յէ

6/6

Մճճհէռոցուհ

Խհճոոճցցհսիյ

100665 ռոմ

օոլոց: էհք ՔՅրՏ(ՅՈՏ

քօածո

հճ

Եօցտոէհլտ ՄՅ

Յոմ հՔ

օէ ԲՅՏԼ6-

ՄՄՈՅ ՇՕՍ|ժ | Խութ ՅԵօսէ էհտ

Ոո6ո.

հ/տ Լհծ օօսուո)/ Ձցտյոտէ

հ6յք

Ոօտ

Ք6:Տոտ,

ՅցՅլո ց8ս6

10 ՅՍ. Բօր1էէհԹ Ք6:Տ:ԹոՏ

ՕԱ26ոՏ, էհօ ԵԼՅԽ6 ՏՕԹ6ՐՏ, Խհօ էհ.

էհօո

էօ

ժլժո'Լ աՁոէ ԷՕ Տհօտ 1. Եսէ հլՏ հճ6ժ

էհճոՂ ԵՑց/ՈուոցՊԽՅՐ Ձցձ/ոՏտէ

ոօտ/

օո

էօ ցօ էօ հ/տ ք|8օ6.ՃՔԹո 1հՅէ

Յոժ 010669

ճոոյ

հօտ էհ

ՅՅ)

սո

ք|866ՏՅոժ

Ք6ոՏ|Թո

Լհօսցհ հՑ

Յոժ

օծ

էհղԹ։ էհտ ԵՕՈԵՏ

քոօտտլոցՏքօօօհօտ, հՕէմ

անհ

մ66ք

ձո՛66 16885 (ո իտ

Յոժ

օտ

օ

Տսժժ6ո/

հՑ

"1է 1Տ էհօ ՕԱՅՈ օէ Տհռխհ, ցօ Յաճյ

ՄՅԽհէշոցհՅոժի/օօս/0

ճոժ

ԵՑ(Ծ6

ոՅոոծ

օք 182, ցր(Յոժտօոտ

էճ

1ծյ

ՓոծոոօՏ

ա6ղԹ

(օտ

ոօա

ՅՏ

Մտբհաոցտոճա, ՁԱ

ք|Թ66Տ.Լհծյ

ճՏքճհտոՁոմ Եոօսցիէծ

(Թհոոտշ), )օյոօմ

ՏՅտօ

ՍՁՏ

Խի) 1ծյ

ատ

Հոոհտշ, ԵՑՇՅսՏ6, հ6

ճոժ

ՃԽՁՐ

Օ7Ձոյճ, ԲՅիհծէ), `(6/6ԿՁո

հյտ, 65քօ081) Ե6ԱՅ)6մ Խհճոոճժցհսի/ (օո

(ԾՇԷԹ

/68Շհ

Ձոժ Լհծո (օլսոոծմ

քոօոօտօմհօքծ Լհծո

ՏԹՈ/ Ճեօսէ

ՅՁոօլիօ

Տօ

8ց1ո

Յոժ Ծիճշռեհ

ՊՁՏ

6ոծ-

էոո6 ՈՅժ6

Տհօղ

|

9:ժ էհտ Ե6Տէ էօ Պօ

Ե6ՇՁԱՏԾ ՅԱՐ հԼՏ եսոո

ԽՏ

ԽՅՏ

)/օսո 0/մ65Լ

քլԹօօՏՁոժ (0ԱՈ6Ժ |ո էհծ տօսոէռլոտ ԽԻՓ6

հՇս էէ. Ցսէ

Ձ

ք/օս/օսՏ Տքէծ,

Տօոծ

Յէ Ոոտէահ

Տայոց

աօ

ԹխռոցէԼ 8սէ 1հճո

(ԹՏէ Յոժ ո

Բօր1է հ6 Լթխո6ժ

Մոեհաոց'Տ հօստթ ՏՅյ/ոց.

հօտ

Բտքճիշո Լօառ

ԽՕտ (Ծո

"

10.

ԿՅՏ

ՊՁոոլոցՄճեհէռոց. |ո էհօ ոօտլոց

հօ

Ձոժ )/օսր հօոոծ Ձոժ )/0ս ոսՏէ

Ծաո

օօսուո/ 0

Խիճշռեհ

սքօո

հտ

էօ Թյ6

օք

ԺՏաոօՔ

ՏհօՂ

Յ

1ո1ԾոոՅեօո ԽԻՇՈՑ

ոա

Ձէ

10 հ/5

1օ օխ

ոԹոոճեօո

Ձո

ՄՁՏ

ՕՕՏ6ժ

էմոց Լիռէ Տիճեհ Ձոժ հտ Յոո)/

Ո)օտ առուօժ հ6՛6

էհ6/6

եղճ

ԵՏՇՅստտ Յէ էհօ ՏՅոո6

Ք6տաո

հծ

Մճեհաոց Եծցոո

հ6Ձոմ Յեօսէ էհտ

Ւսլոց

ոծշչէ 661.

օոօ

ոմկտո/ (98065 Յէ էհօտ

քԲօթ

«676

ԵԼԵՅոոո

Յոժ 1հ6(՛

ց|ոմ հլցհ-

|ԹՅԺ67Տ

ճի/ Տօս|էՅո, |Տո)/ Յոժ ՏՕոոտ Օ(Ի6/5. ՃՈ6ո էհծ Ձոր ԽՏ ՎԽ/06ժ հ՛օ քռոտԵյ 4/Թտոոց,1հ6)/Խ6ՈԼօ Լքեհյտ, Խհ6/6 16) ԽՅութժ

Պ/616

ու

(օո

էօ ՈՅՏԼ6

ծոհյ.

ԿՑՈ/

ԺՏՏք8է6ժ Յոժ

ՄՅեհեշոց'Տոո)

ՃՏ

8ցօ. Ճոժ

|օոցեծ

Ճոժ

ՏՕՈ6

Շ6օցՅո |6806-Տ ոմ հՇՅԺՏ Շհոոցհսհճո, Օ6ՕՒց6էհ66-6/0ՏՏ6ժ

ՏՕՈՂ6

Օէհ6ոՏ.

Լհլտ

Ւ|ՅտոցՏ66ո

էհօ ՊՕՍ1ց հօ ՅԵԼՑ

ԷԹ Ժ/.ժ 50, ԵՑՇՅսՏօ

51065, 101869

հ

ո էհօ

հրտ Յոժ էօ հոս

Յէ

Ծո

Ե6ցտո1օ

հօ

օոօՔ

ՏՕՈՏ

Ձոմ

ԽՁՏ

ոռի

16/6

6-6

Յ

ոօէ օք Շօքքօ-

օք Տն

ճոժ

Եսէ օէ

ցօլմ

(ո

ՄՁՏ

Ժո'ւ

հ6 օՈծո Տու

ժ/ժո'է

ցօ1ժՅոժ

ԹՐ

|օոցերոծ.

Խ6/6 Տ|Խ6/ Ձոժ օ|Օէհ6Տտ

Խլհ

ՁԱօԽ. սէ

ոօէ

Ճոժ հօտ

Լհօ հօտ

էհօլո օո

էօ

)6Մ6|Ր/Խ/6Լ6

ՈՕՏԱ/քոՕժսՇ6մ

քօՅոտ.Ճոմ ՍԻԼ

Եղցհէո6Տտ,ԵՓՇՅսՏՑ

էծ

էհտ հօսՏօտ Յոժ ՇհսքՇհօՏտ

ՊՅՐՏ

Յոժ Շհմմոտո, ԵԺՏ, ՈՈ6ո, ոօէ ոՅո/

Շօոո6.

ուծ

օՅոոծ

հՕստօՏ, ԽԻ6/6 էհ6 ք/ԹէօՏՅոմ

էհղօոցժտմ660-2է5Մ

«/66

Ձոմ

ոօհ Ո6ոշիճուտ, ԵՏՁսմխ| Խօոծո,

էօ է6 |է |5 ՈոքօտտլելԹ

Ցսէ 18616

ք|Յօ6Տ.

ԽՇոէ էօ հ.

հ

Շօսոմօտտ Թ2ցՏ

Ս6Տ6ՈԵՑ ՅԱ էհօտթ Մ/6ՅՏԿՐՏՏ. ՃԱ էհ6Տ6 օՈ64. Ճո

ոմ

Եսէ հ Տեօոց ԵՅՇԵԻՏ|06Տ,

ՁԵօսէ Հհ6 օՇհսքՇիօՏ' Խշսո/ ճոմ էհօ Ե-ԵճՈՅոՏ

Ոօոյ/

քոՏօո Յոմ ժ6մհ.

Բօո

էՕ ՏՁԿ6

|օՕԽ (օր ՅԱ օԽ6

ՈՅո/

Խիհ Ոհ

էհօ

Ձոժմ

ՅԱ օո

օէհ6ոտ էհ6/6. ց/ԱՏ, 6ժսՇՁէ6ժ քօօքլԹ Յոժ Յո) Պահ մ6Շօ1816ժ ցօօժտ, իշսո/ քոօքօղմ6Տձոժ

ՃՈՈՇՈՒՅՈՏ' Ա6Տ

հտ ց8մօ

էօ էհօ Զստտտո 1Տ5Յ ո ՕՐԱ6ՈէԾ (Թ66Խ6

Յոժ Յ/ 1հՔ օէհ6ք ՏԱ6Տ. Լհլտ օԽո 1.15 հոօտո

ՅԱ էհօտծ Յոոօսուտ

ՁԱՅ), ՁՈօոց

|Թ806-Տ 1օ Ոո6օէ հո

1էՏո'է

օո

| ՏՅ)

էօ քօտՏտլԵլ6

Յոժ 7օԵԵօմ Ե) մ6ՏԱՕ7/64 7օՈ6ո

ՅՁոմ ցլոՏ Խ6/6

քոՏ-

ՁԵօսէ 81 էհօ ՏիՅոոծՏ.

ԵՏՇՅստ» Խոցտ Յոժ քոտօուոցտ,

կՏԹոօժ 6Կ6Ո/ՕՈ6

1օ հլտ, ԵՅՇՅսՏ6

քօր 1է հՇ 6Տէռեհտիտմ

167 ՕԱՀ6ոՏ(ՁԵօսէ էօռԵ/էհօստճոժ սո

Շհռք/ռուռոտՅոժ

ժօօք Օ6օոցՅո քճոտ ճոժ

Խիհռոոտցցհսի/սոհ

ճՃոժմտիոո

քրօոուտժ16 ճո.

ՊԾոէ օսէ Օքէհծ էՕԽո

|օԿ6Ժ հլտ (Թէհ6ո |ոժ.

Վ6քսե6Տ Յոժ ՅոոԵՅՏՏ800ոՏ հօյք հօտ

ՇՈՒ

էԾԽո, ո Օ(Ա6Ր ոօէ էօ ժ6Տեօյ

1ո 16

ԵՏՏ/06Տ 1ո էհտ ՅՍ

ՄՅեհէճոցհրոՏօէ

հ» ՕՈԺ6164 էօ էհ

ՏսոօսոցլոցՏ. Ճոժ

|ԹՅՆ6 Հիթ Ձո

սքքօ-

ո ԵՅԺ ՏէԽՁկօոՏ, հօ

ԽՅՏ

օք էհ

էհօ

(Ծ էհ.

հ6

էհօ էՕԽ/ո Տասժ-

ԵլԼց«6Տ

էՈՅէ հ.

հօք.

1ՈՅէ հՇ ԽՕՍԼց'ո'է հՅԿՑ Յո)

ՏՅՊ

էհօ: Ե6Տ6Լ6ժ

6ժ էի6լո Ոօո»,

ՃճհՅո

էհ) Ժ6ոՅոժ-

Ճոմ Ձոտ).

Յոժ օ/մ6/64

հճմոց

ՈՅԽ

էճիծո

էօ ցօ էօ էհօ

1702.

7-Լ1ԽՀԵուօ Ո6::Յ6քթ8

Բ2ՆՐՕՈՈՒ0Շ4

5 Թօօօքոք Ոթօշքա8Ց1ՕԱԱՈՎ

Շր

Է

թեո

2ու,

Յիսուսի" Քրիստոսի ծառայ Եսաիեա կաթողիկոս ամենայն Աղուանից, փոխանորդսրբոյն Գրիգորին պատրիարգերկնաքատակ սրօբէափակն քրօփէաճէմե |ւ)ադինասարասսրբոյն աթոռոյնԳանձասարա յորմէ ժամանեալ) հասցէգիր օրհնութեանն նամակ պահպանութեան,շնորհք առաքելականն աստուածային, բազմայպագթութիւնհասցէ ն հանգիցէ տիկ օրհնութիւնն ն նալխայխնամական ի վերայ տիրապահ ն քրիստոսայխնամօրհնեալ մայրայքաղաքացդ Մոսկօփու ն Յաշթրախանու նի միլջի) ձեր օրհնեալ քահանան առհասարակմեդօլվաթաւորաց ի շխանաց, երեսփոխանաց, յից, փոքու խնդալ ի տէր. ամէն: Շնորհք ընդ ձեզ |ն)խաղաղութիւննյաստուծոյ հօրէ ն ի տեառնէ մերմէ Յիսուսէ Քրիստոսէն ի սրբոյ հոգոյն կլենյարարէ,ն առատայծաւալ պարգնայտուէ,ն բարերար մարլդայ)յսիրէ. ամէն: Այլ ն օրհնեսցէ զձեզ տէր աստուած մեր ի յերկնէ, ի յերկրէ, ի) ծովէ ն ի ցա-

ծի

|

ն

ամէլն: մաքէ, ի հրեշտակացն ի մարդկանէ,ն ամենայն գոյականլ|է. Այլ ն օրհնեսցէ զձեզ տէր աստուած մեր ն զարդարեսցէհոգով ն

լմարմյնով, զարմօք, ն զաւակօք, որդովք ն դստերօք, սիրելեօք Ն բլազմ|օք,տամբք ն տեղօք, ինչիլւք նյապրանօք,վարօք ն վաստակօք, այգեստանօքն բուրաստանօք ն |ամենայն|գոյականօք. ամէն: Այլ Ա տացէ ձեզ տէր աստուած կրկին բարութիւնն ն ի գործ ասմՄխիտուածպաշտութեան,իմաստութիւնն,խաղաղարարութիւնն, ն առ ամէն: Ա Այլ տաթարութիւնն,սէր միաբանութիւնն միմիեանս. ցէ ձեզ տէր աստուած ըզկայութիւնն, արթնութիւնն, ըզգուշութիւն, ն ի վարս առաքիխոհեմութիւն,ն զլիյանջարս բարեգործութեանն, նութեանն, զճանապարհս ուղութեանն. ամէն: Այլ ն բարձցէ ի ձէնջ զսովն,զսուրն, զպատէր աստուած մեր, զմահն, զմահտարաժամն, տիժն, զպատուհասն, զյանկարծականն,զջորեակն, զթռթլուլռն, զօսն, զարօսն, զմարուխն, զկարիչն ն խոր փորիչն, ն զամենայն, զոր կա ի վերայ երկրի վասն ծովացելայլ մեղաց մարդկան:Եւ ընդ աայս օրհնութեանսծաներուք սիրելլիքյմերն հոգնոր որդիք. զի Հ

Ըց6թ5) ոՇԿՕՈԵ

ԽՇճս

|

հայ թուղթլ|ն), զոր յղեալ էիք առ կաթողիկոսնՍիմէօն,որ թղթայբերն եկեալ տեսեալ շիջեալ զջահն եկեղեցոյ ն առ աստուած փոխեալ, իսկ ն իսկ նորայ զայն տեսելայլ զանց արարեալ գնացեալ ի սուրբ աթոռն էջմիածին: Ապայ մեք ոչ իմացաք զէյութիւնն ն զպատջալռ) թղթոյն, զոր յղեալ էիք: Ահայմեք շնորլհօք) սուրբ հոգոյն, ն ողորմութեամբբարերարինաստուծոյ նստաք ի սուրբ աթոռն Գանձայսար, լայժյմ պարտիմքիշլխող) ն խնամայտլար)լինել ի վերայձեր, ն դուք պարտիք քան զկար ձեր հնազանդելառաջնորդացձերոց ն առաւել սուրբ աթոռոյս Գանձայսարայ,ըստ հրամանիառաքելոյն որ ասէ. «Ունկնդիր լերուք առաջնորդացձերոց ն հպատակ կացէք նոցայ, զի նոքայ, տքնինվասն ձեր»": Եւ նս ծանիջիք սակս կենսաղոյսմերոյ, որ բազում նեղութիւննունիմք ի մէջ անօրէն բռնայորացսսակս անցիցն առաջանացն:Ահայ սիրելիք մեր որպիսութիւննմեր, զայտ էր զոր ծանուցաք ձեզ: Իսկ դուք պարտիքձեր զամենայնորպիսութիւնն առ մեզ լգրել|, եթէ տէր կամելսյցի ն (ցանկասյց|իյշ թուղթ գրելոյ եմ ձեզ: Գրեցաւ ՌՇԾԱ (1702) թվին դ լեկյտեմբեր ամսոյ է (7)-ըն: ԷՏ

|

8ղքծօծ 3ԱՎԻՈՇԶ

Լասց)է թուղթս ի մայրալքաղաքն)Վաշթարխան ի |ձեռն)քահանոցին, (այնբացիկ հանայից, երեսփոխանաց|ն վաաճառականաց սուցողն օրհնեսցի յաստուծոյ. ամէն: ԼՐ

|

|

ՇԽ. Ւ, Ճ.

3308,

)ոո3.

Ճ/ՆՃ,Փ. 100, 1701-1703ոո., ո.

օՕՎ., դՕէ. ԻՔ

| |

|

րր,

ԺԳ, 17-

Կճո10ՂԱԽՕԸՑ.

3,

ո.

237. 1օոտւոդու

օօում6թտ20-Ա:-ԻԽ0

ո.

Օքո

Բ

ՈՕԽթՅՈՇԱՒԵՐ: Ոշ:

օո)

ինչ. «Ի ՌՃԾԹ (1710) թուիս, յուլիս ամսոյ ԺԳ (13) -ումն, օրն կիրակի,պատարագէնեկի, տեսայ իմ օտէն մտած ն սանտուղնբացած ԻԳ (23) թումանփող` մէկ կտաւի քսակով, Գ (3) ոսկի ճօհարով գլխի ճղայ, երկուսն Գ Գ (3 3) ճղնի, մէկն միատակմէկ ճղնի, Գ (3) է այս

«508:

Յ5

Հրամանաւ մեծի թագաւորինՄօսկովու

մանր քսակ, ղումաշ ճոթ` ներսն մումիայ մհրած, մէկն տիւանպէկի մհրովն,մէկն ղուլլարաղասիմհրովն, մէկ մնշքարպաշիմհրովն, որ

Պետրոս Ալէքսիանոսի

էլչի Իզրայէլ Օռիս, որ Շամախիէի գողութիւնեղն իմ տանն. յորժամկիրակիօրերն պա-

գրոյս Պատճառ

(4) անգամմեծ

Դ

այս է՝ ես

Պէճանպէկովնէին ողարկել մեզ: Այս ամէնն մէկ տեղաց վեր առած: Յուլիս ամսոյ ԻԶ (26) -ումն պատարագէնեկի, տեսայ է (7) թու-

ապլագ գնայի, եկածժամանակնտեսնէի,որ թագաւորական անուն առած: Ղամպար Այս պատճառէս րանքէն շատ իքմին վեր

տար

ման փող վեր առած:

,

արապնբռնեցի հափս արի, Բ (2) անգամ ղամչի տալ տուի, Գ (3) անգամ սրտին կրակ տուի: Նա էլ վախուն ն ցաւի կսկծոյն շատ թուրքեր մատնեց: Զնոքա էլ բերի զնճիլն տրի: Գ (3) անգամ գողոեկի, տեսայ իքւթիւն անցաւ. Դ (4)-ումն, օրն կիրակի,պատարագծն

եկի, տեՕգոստոս ամսոյ Ը (8) -ումն, օրն կիրակի, պատարագեն Բ (2) թումանթաք շասայ ԺԹ (19) թուման փող, մէկմորթիքսակով՝ հի փող, մէկ թօր քիսով ԳՌԺ (3010) շահի ըռուսի թագաւորիփող,

սրտինկրակ տամ, էս վախտումնմեզանէ մօտի խալղն իւրեանցմիջումն ասել ին, թէ կափիտանինկինն ծածուկ շատ իքմին է առնում քաղաքումս: Խօսքն մեզ հասաւ. էս բանին վերա թաղափուլտուի:

մանր ճօհար: Տեսայ այսքանսմէկ տեղաց վեր առած: Օգոստոսի ԺԱ (11) -ումն տեսայ Թ (9) թուման ԴՌ (4000) փող ն այլ մանր իքմին վեր առած, որ ոչ գրումն գրած էր ն ոչ մտացսկայր,

(12.000) կոտրած ապասի փող, մէկ ոսկի խանջալ տաստան մահիտանտան,մէկ ոսկի դանակ տմշխի, մէկ քամարի արծաթէ չափռաստ, Գ (3) ոսկի գինտ փոքր ճօհարով, Գ (3) ոսկի մատանի` մէկն սալթ ոսկի, մէկին Դ (4) բոլորն մանր ճօհար, մէկինվերա Գ(3) ԺԲՌ

մին վեր առած, էլվի թաւթիշ արի, ասացին,թէ «Մեծ տիլմաճ Աւէտն, այսօր ի քո օտումն տեսել են»: Զնա էլ բռնեցիզնճիլն տրի. իւր օտէն տեսայ մէկ իքմին չկայր: Յետոյ աշտ տանջանքտուի կամէի որ

Զաքարէ Վիտշտօկ կափիտաննԳանջայ էի ողարկել, նա էլ եկաւ Գանջու ոչինչ չունէր, Ը (8) թուման պարտք էր արել Գանջայ,որ Շա-

որ

Սպահանքաղաքումն իմ օտիցն կորաւ Գ (3) մուշկամփաթան Հնդաստանուջոթ, Գ (3) շալղութնի ջոթ»: ապրանքն,որ սիահիարի ներքոյ Այս է իմ կորած թագաւորական Ի

մախի ես ի տուել: Հիմա գալ բանին Լ (30) Խ (40) թումանի խրիտ մէկ տեղաց արաւ Շամախի ծածուկ` էն որ ղահվայ, էն որ որիշ իք-

մին: Ամեն խալղ իմացան,որ մեր գողն նոքա են: Զերա կինն ծածուկ դուռն էր բացել, մեր ներսի օտին վերա թագաւորականապրանքն գողացել: Հենց որ բանն այսպէս եղաւ, ես էլ Շամախի աշքար չարի. պատճառնայն որ չլնի թէ փախչեն թուրքաց

կամ հաւատոյ

իմամն մտնուն

ն

ուրանան, թագաւորականապրանքն կորչի պակասութիւնլինի: Ապա որ եկինք Նիազովայ տեղն, հազիր եղած ն

հաւատն

մուշավարայարի, իմ կորուստննշան նշան յառաջ ասացի,սիահի արին Բ (2) կերպիւ, որ է փռնակին ըռուսի գրով, որ

ջումիաթինհետ

հիմա գրէի:

գրեալ ջումիաթիառաջնն:

|

| |

ըռուս, հայ, փռանկքն այլազգ, Մեք Նիազովայեղեալ ճումիաթս` ես` Յոհան որ տեղս հազիրէինք` ես` Եսայի կաթողիկոսԱղուանից, ես` վարդապետս,ես` Խաչատուր վարդապետս, ըռուսի քահանայ

ՎասիլիՎէտէնիք,ես` Յակոբ Տիմաֆէվիճտվորնին`թագաւորական փոքր մեծ պուզին վերա, ես` Միքէլ Իւանովիճ Կլաթկովտվորնին` ես` փրէրՅառիս, որ եմ պուզին վերա, ես` մէհմանտար Պէճանպակկս,

լ

ճզվթի ասնափ, ես` եազիչի Սիմոնէրս,ես` մաճարՍիմոնՎինթրսն ես`

իմով կնքեցի. վերջ":

Աբրահամս,որ հակերն մեք ինք բանում:

Քի ծռ Ոհան

Մեք վերոյ գրեալ ճումիաթսՆիազովայ էինք, որ էլչի Իզրայէլ Օ-

ռին Շամախու եկաւ,

ասաց,

թէ թագաւորականայսչափ ապրանք է

կորել Շամախի: Ապամալում է,

որ

իմ գողն Զաքարէ Վիտշտծկնէ ն

իւր կինն: Մեզ հետ մուշավարայ արաւ արաւ

եպիսկպ

յառաջ

Յոհանվարդապետ առաջնորդԵղիշեյի

իւր կորուստնսիահի

մեր առաջնն, որ է վերոյ գրեալն: Ապա Զաքարէ Վիտշտօկն

|

մէկ ջոկ տեղ պահ երետ, իւր կինն մէկ ջոկ տեղ: Ապանորա հակերն մեր առաջնն ամէն բանալ երեդ, սիահի արաւ, մէկ հակն բացին: որ

իւրեանցքնելու Սոցա մէջն մէկ

շոր

էր ն հաքնելու` լհեպ, բարց, խրղա ն

նախշուն բարձ, աստառն

այլ

առաքելու վանքին աչօք իմօք տեսի թղթիս գրեալն ն վկայեալ կընքեցի:

"

իքմին:

կարմիր կտաւ, մէջն բամ-

պակով լիքն. բացին, տեսանք ներսն մէկ ոսկէ խանճալ տաստան

|

(ԸԿնիք |

մահիտանտան,մէկ ոսկէ տանակ, այս մեր աչօք տեսաք այն հակումն: Այլ ն յետու բացին մէկ թայ մեծ սանտուղ, մէջն պղնձի աման շատ նայլ շաքարլամայ, մուրապայ, բամպակովշինած սորա միջէն

Խաչադուր վարդապետս աչօք իմօք տեսի ն կենքեցի:

հանեցին մէկ փոքր կանաչ շալէ բարձ՝ խոտով լիքն կարած.բացին տեսանք` Գ (3) ոսկի ճօհարով ճղան, ներսն խոտումնշինած ու կա-

11478,

:

Փ. 100, 1712-.,

ո.

Տ,

ո.

3. Առոռուսու

րած: Այս է մեր

աչօք

տեսած

բանն,

որ

ճշմարիտն ինչ

որ

տեսել ինք

գրեցինք, պարտ էր մեզ ճշմարտութեանվկայութիւնտալ վասն աստուծոյ. վասն որոյ գրեցինք ն մհրեցինք. եղն Նիազովայ. Ի ՌՇԾԹ

(1710)

թուիս Վայոցսեպտեմբերամսոյ ի Ի Վերջ

(20) գրեցաւ:

|

Լ Կճջ|

Յիսուսի Քրիստոսի ծառայ Եսայի կաթողիկոս Աղուանից ականատեսեղէ, որ առաջիիմ եղն այս բանսոր ի Կկայութիւն իմ գրեալ ձեռամբ

լ

։

ՖՇ6

) Չու

ՈՕՎՇք:Օչլ,

Ոոծզոում ԿՈ/0

Ա

ՈՕՇՈՂՈՏՈԾԱԵԼ

ԸՈ6Ց6

ՕՈ

ՍԱուԸԱ14020

ՈՇԳՈԱՇԵո0ժ ոօքծ01ո6ՎԱՌՂԵՒ:, ոօծ

թոյոօմ ք)ոան.

Ո16Շ ունՇ96քՆ)'

ծոա3.

1ՍԱՇԵՀ:0ԽՈՌԱՇԸ):0

ՈՇՎՇՈՍՆԵԼ

06246:ԸՈ6ծ)ոօաասս

հոօ:

ՈԱծոսԸս

ԸՕ6ՂԱՄԵԼ

բ.

88Րջ618 10

-

լինիլ, եթէհաճեսցիտէրութիւնքո ի մեզ, ե գթասցիս ի վերա թշուառութեանմերում, մեք պատրաստ եմք ընդ առաջ քո ըստ իմում կարողութեանս,ն մեր նահանգիսմէլիքովք մեծամեծովքն փոքումբք ն յորժամ կամեսցիհզօր ն մեծ թագաւորդ յաջապարել այսր կամօքն աստուծոյ. յայնժամ զնշան գործոյն խնդրեմքցուցանել մեզ, զի առաւել հաստատ լիցուք ի վերայ խորհրդեանս,ն ապա զամենայն հանգամանքերկրիս ծանուսցուք առաջիքոյ: Բայց այժմ նս փոքր ի շատէ առ բերան ասացեալ եմք Մինասվարդապետիդն ինքն նս ականատեսեղե ամենայն որպիսութեանցտեղեացս, զոր յայտնելոց է առաջի մեծի թագաւորութեանդ.ն տէրութիւն քոյ լիցի ողջ ընդ երկայն աւուրս, ն հաստատուն ի փառսՔրիստոսի, ն ի պարծանս մեր.

Թ881011Ո4068

ԱՇՇոՑոա6 ԸՅԵՈՅՅՇՑթՇԽԻ0Ր0

Բ-ը

Ւ

1Աօոք)1 Պետր Ալեքսէիչմեծիթագաւորի.

`

հզօր ն յաղթօղ ինքնաԱստուածազօրի"ն քրիստոսապսակի, ն ն ամենայն լիբէականերկրի Պետր ցամաքի, կալի. տիրօղ ծովու Ալէքսէիչ մեծի թագաւորի: ՅիսուսիՔրիստոսինուաստ ծառայ Եսայի կաթողիկոսէտանս Ան մեծի աթողուանիցմասինՎայոցն պատրիարգէգերակահսրբոյ ն օրհնութիւն ողջոյնն ռոյս Գանձասարայ. հասցէ քրիստոսաւանդ ն մեծաւ խոերկրպագութեամբ առաջի մեծի տէրութեանդհանդերձ ն ն բանիւ բազկատարած նարհութեամբ:Ընդ որում մշտապաղատ հայցմամբ,խնդրեմքի յամենազօրէնաստուծոյ ն ի թագաւորէնթագաւորաց` զի զաթոռ տէրութեանքո անխախտն անդրդուելի պահեսցէ ի վերա երկրի ն հաստատուն մինչն ի կատարածաշխարհի, ն զնախախնամութիւն իւր միշտ հովանի արասցէի վերա տիրան պահ պալատանդ, քեզ կեանս ընդ երկայն աւուրս պարգնելով, բազուկքո զօրաւոր պահեսցէն յաղթօղ միշտ ի վերա ամենայն թշնամեաց, հանդերձզօրօք ն զօրապետօքի փառս իւր ն ի պարծանս ամենայնքրիստոնէիցս.ամէն: եւ ընդ այս յուշ լիցի մեծի տէրութեանդ,զի յառաջ քան զայս աԻսրայել Օրի տեսպաննեկն երռաքեալ ի քումմէ թագաւորութենէդ ն սփռեալ տարածեացի բարեյաղթութեանդ զհամբաւ Հայոց կիրս ն ի սէր քո մինչ ես իյորդորեցաք այնքան ամենեցուն. մեր լսելիս մովք միաբանիւքելեալ ընդ նմա հանդերձսուղ ինչ ընծայիւքեկինք մինչն ի Յաշթարխանքաղաք, առ ի տեսութիւն ն երկրպագութիւն ապա մեր մեղացն չեղն կատամեծ ն բարձր թագաւորութեանդ. տեսպաննանդ մեռաւ ն զամեզի վասն մերոց. րումն խնդրուածոց նայն ինչս նորա ն մերն ցիր ն ցան արարին,ն ոչ ոք չունէաք ասպնջականն ծանօթ: Դարձեալդարձաք յետս ն եկաք յերկիրս մեր: Իսկ եղբայրս մեր զմՄիայժմ կրկին առաքեալ ի մեծէ թագաւորութենէդ սհաս մեր Ն առ մեզ. երկիրս նաս վարդապետս մերմէ եկն որ ի յազգէ ն թագավոն Քաջազօր ն զբարի աստուածահաճոյկամք խորհուրդ ն ն ի հոցնծացաք րութեանդծանոյց մեզ. մեր լսելով զուարճացաք ն ընդ հովանեաւ թնոցքոց Գի եւ ի մարմին.յօժար սրտիւկամիմք Հ

|լ.

1660)4

ՈՕՂ6

ՈՇՎՈՒՂԵ

ՕՕ: Եշճս. ԽԱոՂ0ո

'

ամէն.

Փ. 100, 17165.

ԼԱՃՆ

օօՎ.,

Ը. Ճ. 35օո. չոռ.

ո.

3,

ո.

62. ՈՕոոռուու

Թ 205

ոու.

116քօոօղոՕՇոՑու Ց ՐՅԵՈՅՑՇՇՏքՇԻ010

ԹՅՆՕՒՈՀՕՇՃ

ԽՇՅո Բ 1116թ)

1716Ր. 28Ր7618 10" |

1717 օո»,

Խճք18

-

14 ո6115,

8ճքոճոծր Ճքենուաօօ8

դքուտ36 քոճքոճ

16ոռ,

ՅԵԽՕԱ

Ք

ոօր «օոօքօք

ԸՕՇՄՈՅքՇՐՑՇԵՈԼՕԵԼ10606

տ

օ06ԵԶ8211

Ոճ8ՈՇ

26:

8ՇՈՃՕԻՐ/ ԼՕՇՄՈՅքԹ ՃքեՍաւՇ

1ՇԷԼ Շ ՇՈԾՔ

ՇՐՕ

610Փօքօ84,ԷԼ Ճ

ԷՂԿՅՈՇ

82ք7ՅՈՇՐՕՑԵՐ

Ո18542

ղօքօտօո»

ԷՐ ուծ

8 1Օհմ

ւքճՇԷ

Օլ

") 8

ժո

«ՕՕՈՂՏՇՈՂԸՈ1ՑԱԱ

Ր.4.

Աճք:օ

Շո

8161,

ոք-

1106օո-

ՈՇքծթ6-

ՈՒՇՐ

ԵօՐոճոՅ Ճքո-

ՇՐՕ, քուն

ԱՇՒք) /ՃոՇաօօօ8:Վ).

Ուքոօքն նու:

եքճօմանու

ոժքծ6000 3066Ե

Ը ՈՂՇԽԸՈԴ՝,Վ

33068. թոն).

Ա 1Աաճ

գքեգո0)0Հ0 -0Կ..

ոք.

ՎՅՒԱԼՕԻԼ/

16282, ՃՐ82:Յ18

ՎՇքԷԱՄԵԼ ՈՅւքթոշճք»

ուօՅիօ

11 ԱՕՒՇՀՇ

Օհ ոճՂ-

Ու16քԵլ:

Լւ

քճ6 ոօշոճուււմ

քոշյօտ

ոօքօրուն 010,ո/օ1,

ՈՍՇԻՏՕԻԼ,

235104

շեօ

ԷՃՈՒՇՏԻԵԺ:

ՈԼՇ1Շ

Ճքաօոճ2106

օո

1 ՕՈԽՅՎՅ

2քոլտւ6

ՇՂՕ86ԷՇԽԵՕ1 23Եու.

ԹՀղււ«ՕԻՐ/0օոճք:օ,

ՂՕԻ(

28811684

ԽՈուոօ

ոքոաճ36 ՈՇքօտՕԱՎՏՈՒՅՎքեԼՑԱՇԽՕՐՕ

ՇԽՕԻք

ԿԱհսծ

(1716) թվիս Հայոց, օգոստոսի ի Ժ (10) գրեցաւ:

Ի ՌՃԿԵ

8 85դքնօՕհ1

Ըուօսու

դ00Ա/այ«6.

11 86624

ԻՕՇՇրԼ ԼօօՄոճքօ

ՈՕօ36Խմէ. Ճքետուճւտտ 8483264քծ,

1ՕԷՅՇՐԵԼքՇ

Է

''0ճՀթԸ0 13 ԿԱՇշո". 116քճոքոծ ծնոուք0401/10Հ0 10-ա 04ՀչՇոոց.

318.

Ըս.

հռ

10 .44)Ը7:6

ոզոշեՇ

ոքասօ-

//

Լ1քօոՕհԾ/ ԱՇԻՐ/

օՐոոթծ.

(06

ԼՅ ոօՅղթնԹՈՇԵՔՏ ԷԱ 11166

ՔՇՈՒԼՎՇՇԼՑ»

Րօօոօողծ 5ՖօՐ Շօքճաւմ1

71266 Վ6ՇՐ80

ՈՀքօւօծ

821ԱՇ

Օճվ8ՈԾ

821068 8 ԽԵԼ

ՃքաՇՆաՅիՅԻ( 0 1ՕԷԼք4-

Ք

ոքոծ6լտԲ

օւ,

Է

ԷԼՃԵԼ

օրոք

//

6518 3ոծ,

ոքտԿօրմնւմ, 66ՕՈՒԼ ք

5օքաւղւ. 11 ոճ

դքքօ3-6Ե110մ ԵօԼ

12:

ՇԵՇքԻԼ 6ՐՕ,

ք 16 ՈՇոճ

ՀՇԻԵԼ

15քճտոթՕքոք

«10

ղծոճ

Էւ

6ԵԼ10, Շ

ԷՇ

//

օ01380111

Աճքօոօ1օ

82311630

ոյ

ոօոճքյու

86Ղ1ՎՇՇՐՑՕ,

ՃԽԱՇքՀ1Օթօոօօ

881ԱՇ

Աքօղ

ՇՐՅ8ԼԵ

6Ե1 ԷԼՃԵԼ

օօ1480821186Ե

Խ1ՒՆԼ Վ

Ճ

Մեքքօ ք,

քճու

Ք՛ՕԻօ

82Ա1ՇԻՐ/ 8ՇՈՎ660187 ՈՕԷՇՇՆԼ,

8038ք2-1 8865.11 116

Խ16լ

ոք.օոճոււօն, Բօ՛օքօն ոօ 714233881ԱՇԻԾ ՏՇՈՍՎՇՇՐՑ4 օ:օոճ ոքոծեւղ, ուօ8 6ք21 հՈուճօ 84ք1Յոծո, Բօ1օ0քօն ոլօ1 21168 86թ111, ԽՈԼՏ 88110168, 1 :601ՕքԵլճ 01 82411650 Աճթ:աօ86քԵ1 էլ 11231ղ

ոճն

ՇՀ

ՐՕ ՑՇՈՔՎՇՇՐՑ4

86աղյւմճղ

ՑԷՍՈԼՒՕ

ԽՕԼՈԶ

1:ՕՈԵԵՈԼ

Շ 1011 ՐՕ

8ՇՈՍՎՇՇՐՑՃ,

ՊԱՎՇՇՐՑՕ

էլ10,

ով

Վ1Օ6 Շո

//

16:

88116

1օԼոճ

8ՇքԷԵՈ:1,

1օ6քդձ քօ67616 1

օօքուլծոք

ոօ

Շ8օ0Բ

էԼ26

8ՕԶՈՇ:ՏՆ4

Է11 ԽԱԼՈՕՇԼԵ

հւՕՐ

80386028 ԷԼօօ11է

ոճոճ

թամք,

Վ1Օ6ԵԼ

8ՅԼԱՇԻՕ 08010

86քեւօ

ՈքՕ 66.

Ծեւղ

111Ո651Ք

ԹՇՈՒՎՇՇՐՑ4

1օոծի

օ80Շ

ող

ԱՕՇՈՅՆԻ

օօյ6քշոճո

Վ1ՕԾ 866 Յքհճ30811010

«010քօմ 84ԼԱՇԵԼ)

Ո6ո8,

84211610 11օհւ), քՕԻԽԼ6

144:13464ք6,1716

բ

էո«օույ

ՈՍՇՅԵԾ

Շուօ ՇԵրքօ

ո.

օճօքօ1օ 018617 ԾԵւղ.

Է1ՈՇՅ:ՇԷ

86ՈՒՎՇ6180

Էօո»,

10-օ

ՂԼՇՒՃ

ՈՇՎՅՂԵ

11141 4010,

ոՈՅւքոճքւու

Վ106

84 ԷՃ

ոքադ0շեծէճ 8քճօէլԵ(

ՔԽԼԼ 680. «010քօ1 2306քճ2ածէլօ 11 34ՈՇՎԿ414 Եւ ՈՕՈՕ»6ք առք Օ066ք1ՔՇ

82116

Շ)-

ՈՇՎՅ՛1Ե)0

ոօողտա

Աօոււծօ15

շո

ՈՅ-քոճքԼԱՇ1օ

օ:Օք13ՎՇ.

օ6օքոածէճոսՇ4110: ԸՅՀՈՀւ-11616ք67ք16 8ՇղւՕԻԼ 1ԽԼԱՇք41օք5 էճ

Մինասվարդապետ.

ԱՐՃ7ՆՃ, Փ. 100,

ր. /Ճ. 3308, չու23. ՇՕՎ.,

ոՕո.

ԻՔ 206.

Ք

86Ք

ՇԵ ՎԼԾԾ ք

ոքօտօշոճում

ՈՕՇՈՅՒԼԼՕ-

86քէԵՈ1ո ոճ65Լ Շ6տքօ1այծ ք

Աօ-

88116

ԿԼՕ

ոճում,

Գյու

ՈՇՈՃ :Շ51141

83801816

8ոտ6ղ

ՎԱՇՈՅ.

ՇՔ6

618:

Շին)

18ՕՇԻՑ/

6Եռւո ոօտ

Էճքօոճ,

Ւքօ6084:1Ո082116-

էմ 13Ր0108:16գ.

ԱՕՇՈ2ՂԻ

Խ1ԵԼ՛Ր6

ԷՀՈԱՇքՅո78ՇՈՉԵՈՐ», Վ1օ6

8օքեւել Օ6ԷԼ1ՈՇ26182-16ԵՒԼՕՇՈՍՇՏԽՕ

40Բդ81

ո

11ԵԼՈԼ1օՇՆԱՑՕ

1.Օ8Ե1Լ8

8ՇՈՍՎՇՇԼՑՕ

ոքոոնշեօ16

ՈՕԻՇՇ

Ը7618 13

ես`

Օէ

Բ Բճո

4քմիօոաՕՈՇԵօ1Վոն,

ԸՇռծՈՒՇԵՒ0

ԷՇ

ՑՇՂԱՎՇՇ188,

հնչ1

Է141161-օ

Ի1Օ766հք, ք2ԱՕօՐԵԼԵ ՇՇքյւլծիք Շ17-

8 ՎՇԻԼ

1018,

ՇՈՄ7Ե1ՂԵԻԼՕՐՈՒ

Շ ԲՇԻԼ

ԼԻԼ

Յ:Օ8Ե1:

«օՐՈՅ

ԷԼ1Վ21Ե,

Ք8ՕՈՔԼՆՇ

քւղօտ8314162:Ք Շ

11 ԵԼԵԼ

13801116,

Լ01Օ8ԵԼ,

1-5

Ք

8ՇՂԱՎՇՇԼՑՕ

82116

ՇՐ7ոուԵ

մ

6ԵՍՈւ, 866 ՇԽԾ/ ոքոնօՅ381Էլ51

8Շքէլն,

Է

3ՇԽԼ110

էճ

Դ81Կ6618)

ԽԵԼ

110688, ՕԻԼ)

ԱՎՇՇԼՑՅ

3Շելղ6

ոճ

ք

ՕՇՕ6010

88116ԽՐ/ ԱՅքՇԵՕԽԸ/ 8ՇՈԼՎՇՇՐՑ7 Լքքօեճ՛ՐԵ

18061

ՑՈՅՇՐԵԾ:

քուօե, ՂՕԼ

1օ

Վ610-

1814:0Ր0

Վ1Օ

ԲՕ1ՕքԵԼ6

Ա1քօոՕ6

Իքծշմ

11 34

մտ 881Ա6Իօ Աճքօրօրօ Խնուօ) 82քղճոծո» ոճ

ԷԼՃ

ոքմտ6օրե Շ Շ060:6 1օրոճ

1ՒՎՇ6184.

1010,

16ոօ-

8օոքօօտ1թ,

Օօ 1ՕԷԼ

6ԼՕ

838011116

Շ1086610

ՕղԵւաող.

Է2Շ

Շոր/ ՈՕԲՇքամուծլծ, օէ

|

ՃՇրթոնի6

օ

8131,

163182 ՂՕԷՇՇ, 1 ԻԼԵԼ՛ ՕԽՍ/

13քոտտՕքո 6քճո ոօ Ճօղաքաումւ,Վ՛106

ՇԵԼ

տ

էլ,

ՒՕԼՈԼ

ՈՕԷՇՇՆ,

եը

ԷԼուօ,

ո

Օքոզ 113քթոտոն

36ԽՍԱօ 365010

ՈՕ1631էԼԵԼ:

8611Վ66184

86օքաթնմՇՈ.

ԽօԱ

4 1

Է ճող:

ոքր

ՎԼՕ

8 6810

ՈՕՇԵԼԼ115

8380Ո4114

Օքք 82ԼԱՇԸՕ

քճողծ

8ՇԻՅ

լօ

Ոօ14

ԽԼմոոօ7

էաօեք)

8ՇՄԱԼՎՇՇՐՑ» 1166

84ԼԱՇԻԼ7

ՒՕ

Բ

ՈՕԽՅՅՂԵ.

88111041

6ք27)

610866Խօ

Ո016օ181

հԼԵլ

«010ք08

84թ18Ո6Շո) ԽՈԼՕՐՕՇ,

է

/Ճքենուօաժոօ Ճ ղ06քօ6ծոջու ՔՇՈՒԱԺԾւ օոՇ ՈօԷՇՇ 86Ո11ՎՇ6184 ՈճքօոՕՐՕ օէ է 5օՐՃ 1ՕԷ136դ0 07ՕքԵԼ 6ո480ոճքոը: քճոօ8ճղւ ՇԵ

ՈՕՇՈՅՒՌԱԱՒՅ,

2.

ԱՅքՇաՕԽԸ 8ՇՈՑՎՇՇԼՐՑ,

ՑՅԼԱՇԻԼ

ԹՇՈՑՎՇՇԼՑՕ

ԹՅԱ

ԵՐ,

ԷԼ1Ի1

86ոճ

ղօ

ո) ոք, 808062ԻԼ

ոքօմօր)

օԹօք): օ6ՐՕ, ոքտոճ3ճու

ողո.

ՈՕԲՅՀԵՇՅ.

Բ:

ՇՇԷՈՂՕքիՈԼ 21 8օԱՇաւ, 4

ՇՏՕՔԵՈԼ

ՇՕ 8ՇՇԽՈԼ

տ

3ղք88618084-

ԽԱԼԾԼՃ

116ԻԼ7/2Ո4Ա6ք210քօաՕԽՐ/8ՇՈՑՎՇՇՐՑ) Ոճքօ841 1.

9018,

ոլօուօ

86ՂԱԿՇՇՐՑՕ

82116

ՎՅՇԻԼ32

ջոօ6աօմու

օեօ1քյ

Ք ոՕԽղՕԱՇԷՍԼՇ

8,

ո. 3, 17165.,

ող.

Ք

1օօՖոճնք)Օ

27-31.

116քծոօո,

17185.

ՈԽՇԵՒՑՑ ՇօաՈՋ6թք 24-116թօոօղ

ԸՅՒԱՅՅՇՏթեա0Ր0

ԽՅՐՕՈՑՒՕՇՃ

Խ-Ցա թ հ/ՌՒՅՇ) 82քոճոօ

էօ

ու,

6. 1016

ՈԲՇՅԱ օ88412410 8օոօ64Րօ Սոշ»օ2 Ճքոօո քո6 116, ոճւթոռք» Աքօօ1օ2

էԷԼ2ՅՒԱՇՇՏքՇԽՃ`ՕԻՕ,

Շ1քՅԱԼ Ր84Ւ6:14, Հեքտօոօ Ս.6Շ6 86քէ ԾԻՐ) օ1 11ՇԻ17 710663110Խ17 ՇՕՇՈՄՀԵՆՈՐՑԾ 1 6քո77, ձքճտշոմ օո ԽՐ), Լօօոծօոճ ՖօՐՅ հճւմք ք ԽԱԼՍՕ61Ւ, 8 ՕԼ ք1Շ ՇԽՈմքՇԷԱԼԵՇ:ոթտւոծնաւօծ ոօ-

ՈՕՇԽԵԹԵԼ, ող

ՅՈՔՅՅՈՇԻԱՇ. /ՃԽԺԱԼ.

ո

84իլ,

ոօ,

ՑՇՈԵԻԽՈԼ

Շ 86ՇՇՂՔՇԻք

6«ՇՈՅՒՄԱՈԾ

քօո

օ1

քյո

Շ8ՕՇԱ

օԱղծ

մքո (Օ ՎՇԻԼ

ՎԼՕԾ

Մ8.ոՇԼթ,

160 866, քե

ՋՎՇՇԻԼ, Ճ

ԱՇԽ

ՕԷԵՍ:

Օտ

ոք,

ԱՇ

«1:

ԽՅՈԵԼ,

«1Բ

2ոՇոմյօ1

Շօքում

Օօ8664

60Ր816180հ1

Շտել,

ՈՕՃՈՂ

«01օքօք 6Եւ

օօքոճքծնօ

ՄԱԼ

Օ1 օք

ոօւադք ոչ

ԽԼԵԼ

1:087:0

3/366ւա.օ8,ւ:

քճքօոճ

ԸՕՑ

Ք6ՅՈՇ

ԿԼՕ

ՕՇո.:

ճքթոօ-

օ6թորոօ3Շ8տ

ԷՇՎՇՇՐԱՑԵՍ:

65ԼոՃ 6

քք

18882քէլ

Է21:

ԽԼ6ԼԱՇՆՇ

8Շ6

ԷԵ

ոօմ Էլ6010ք616

օօ. Օհմ

ՇԱՇ

ԹԵԼ

8 1

ք230ք164.

էօ

Ոօ1)621, ԷՕ

էճօ

6Եւդօ

3Է21:օ

ՅԵԱ:

1386օՐԱԵԼ,

ՕԾքօ1210168.

88Իմ,

Ք

Ք

Վ10

8քճ-

84ք12661,

ղծոճուծ

ԼԱՇԽՈՀՇ ոճ

Ո6-

ԵօՐՅ

Լօօոօոճ

Ո:7ՂԵՓՈՒ-

18 01

ԱՎԵՏՅԱՆ:

ԷՁ-

11, ՈՅ-

Էճլոոչ

Վ10

3:12616,

8Ել

Է14-

ՇԵԼ,

քու

ՕօՕՏ4Է114

ՔԼԱՏ Ոօ/ՐՑՇքշ18)0

օԵօքոո

Օիլ

քո37ՆՈւօ 018օքթոտ, 7ոքճտղւե օօյօքշեճ1ծ, ՎՐՕԾ ԷՍԱւՕԵՐ) 65110 88էլօ

ԽՈԼԼՕՇՆԵ.

Լմ.

ԷԼ

111636

2641116ՅԻՇԷ

ոքօքելքօ184,

ՈՔՇ4ոմ

ՅՈՇԱՌՈԾ)Ծ 610քօ)

ՇՔ6 116ո6 331138,

ՈքօՎաՇ 663ՈՇՂԵՒՍՈՎՆ,

ոքօա30812ԽԼՕՀ63, ՎՇՐՕ 6, ՕԼՎՇԸՕ 86ղմնո18 Դքուօ61Ե տ ոքօրատլ

8ՇՇիք

6ՈԵՂՇ,

լ

էօ

ՈԽօճու,

|

հ1Ել

քում

ք-

Վ.ՕԾ

ՕՆԵՇՅԵԱՇ,

81 8

8 ԼՕՇՄոնքօ801

օՇԷՇ (ՕՃԵՇՈ)

Րքճոլօ16 0 ՇՐթմոճ 1 քՇՎՇԱ Օ6 Ճօրքյճոմ էծ 38Վ1Օ 851 31116016, Օ 86681 ՈՕԷՕՇԱՂՇ.

ածոտ ՈՏ ՅքիՄԱԼ

ՂՅԽՕԱԱԱՇ

8 Աօքոճտծ ՕԾքօճՕ1146684

31830531 ՇԻՕ

ՑՇՈԼՎՇՇԼՑՁ,

ՅՈՇԱՌՍԹ

օ1քոժոշ

63օ

ղօ

Բ

ՇՐՕ

ԽԱՍԼՕՇՆՅՑՕ

16) 8ՇՈՕԻԼՕՇՐԻ, Վ1ՕԾՔԼ ոքօ

Աճքօոօ1օ

ՇՔ6

13801115

ՈքօօտօրոՇեւԱ1Րօ

Ոքու1ծ.

ՐՕԼՕՅԱԵՕՇՐՔ.

Թ 149-150.

6615,

հԼԷՕԻՕ

8ՇՈԺԻքՕ766է1144.,

ԷճճոճՎ6

օո,

է

թրծած

ոքօստծ

ՈՕՔԾ2ԵՇ ԱԼՄ»,

861Վ2Ա1480 ԱՇՇԵՇՏ

ԹՇՈՒԼՎՇՇԻՑՕ

ո

ՈՇք28486184 ԾԵԼում ՔՇՇ 8381 ՈՕՇՈՄ ոօոծմ ք230ք61114 3101403161115ռւ

ՕՇՃՎՇ Աքօտօոթհըւ

") Շա. ժօո.

մուծ

ոօ

310103816ՌԼ616

ԱՕ8 ՔԱԵԼՇ

ԽՇոք1168817 1քօԷԱԹԹ

834711,

ՑԵԼ

Օօ օւ

ՕեՇոք

381163,

ՈԽՇԵԽՈՀ

ՎԼՕ6

18:

հԱԼՕՐՕ.

8 ԸՕ1080615

ՇՇԼԵ

օՕ10168617/101 ԷօոլթՔեծծել,

ոքտաօ1ող

աղած

աղտ

ճքօուօ ՈՀ6ԵԼ 86 ՇԵԼ10 83866110:

Ո081օքգյծ,

դօ

86ՂԵԽ(Օշ:

ՕՎՔ

Շօ60)Ծ

Շ

26418681 ՎԻԵԼ1

ՅԱԼ

ԽԼՇՅԱԼՆ7

ԻԼԵԼ

Վ՛ՐՕ

ԽՇոքո 1668

67761,

6ՕԽ6Լ

ԷՃոք

13801516,

ՑԵԼ

օծքօ106.Ոծղծ

ՇՈՕոօ6աղքՇԵ

ՈԾՈՇՎՇԱԱԼՇ

«6

Վ1Օ

ԷքոտօՐՅ 1 806014 քշծօղտմ(ԽՏՈԽՒԱԱՅ) էԼ ոՈօՐթմւաՎԲ ՇՏղե'ՅՇԻ ք23օքթաւտ: էՍՈօ Ճքճքա16այ6 ոքօտււմ ւօ 1 Չքոտձիաաօ)օ 8 Լքում, 8 ոքօուռաննտ /ՃՐ8286:օ8, Էճքճծուօ8, ք16 Լք Հ«օն Շ6ՅՎԱՇՈՇԷԱԼՕքճ3Օքաւ Է քօր Էյր 8 8Շղքւ, ՎԵՐՕ քճոմ ՈՇքոտտնւօք ԽՕՒԼ ԼԱՅ ԼԱօոճոճււմ ՑԵՂԱՇՈ Շ օ8ՕՔ1 ԷԼՇՈՕՄԻԼՇՒՌԱԼ օ6քօղտ61օ4. 8016Շ:ՕիԼ 8 1 236նու, օ1:Ն Ո» Է1ԽԵՇքՇի Լ Բ Խ1611677, 8 օՐՄՈՖ ոօՇոութ 82ո1Յէ: ոճթ ուծ ԷՅ:տՅՐ2թ,8 ՎՐՕ ՄՎԱԱԱՈՇՏ, 10 ԵՕՐ 86615. ՇԱՅՇՅո2ք, Վ10 ԽՕ1Օքօ16.ւղ 8 ՛ԼՇՑքոծ, օաորօ 83Յճոտ 8 121382111 ՒԵԼ

ՇՂՏՈՒՒԹ,

6ԻՕ Շ 10Ր0 ԼԵԼՏ ՎԼՕ 6ԻՕ շեՇ 22ք2516քո այոր, ՐՕ08օք1, ոՈՕՐ/6Ք3օթուղւմ:

ՅէԱծ,

83ԱՅՑԻԱՑ 2«ՇՈՅՇԻՐԴՕ

քօ362111Բ

3101 ՎՇՈՕ8Շ.,

Ոքօ-

8ՒԷՐՒքԵ, ք283ՇՐՕՏՌ1Ա6Ի(01

ոօուննոք

«ճոօն

ՂՕՐՕօքոր:

616180

3ՈՇՇ5

ԸՕՀՕՑԵՕՇՐԼ

ոօոՄՎՈՂՖ. Շ6Ջ ՇՐքՅԱԵԼ

601օ0քթ.6 մոտ

Շօոււաած,Մոճուրօ

ՇԼքմի օառքթշաւք, ԷԼՎՈՅՎՇ

մտոք,

ԷԼ1ՇՈՇԻՕՑ, 1.5

1Յռ

ՕՎՅԵՈԼ

Շ8ՕՏԽՈԼ

Շ806ՕՈԵԼ,Օ 14010քեռւ ՇՇՐԵ

66,

ԷԱԼԱՇԵԸ

քօր»

ԷՅ-

Ռքօւմծէմօ

ԽԱԼԼՕԻՐ/

14ոօոօ10քԵլծ

ՂՕԻԼՀ,6010քօ6

Օ

ոք)

էճ

Խ1Ել Է6ԲՕտուօ

125266

ոօ

48110,

ՇՇԼԵ

8ՇՇԵ(

Ո.ՇԵՒ(1,

Էլա

10286616,

8ՅԻԼՕ

ԲԵՅ:

1 ԷՅԱՈՑՎՇ

սոմ

ԷՇ

ոօ

Յքեուաաօ1օ Էճքօոճ ոքր

ՏԼՇՂԵՇԵՆ,

ՇՕ-

ՕԷԼՍՕ6 ՈՇոօ

66ոծլք

Շո.Ա6Օ

«218016

ՇՏՕՂԵԽՕ

ՈքօՐԱՑՒՈԼԲՔ

աօոօու1Օ0ՇԵ

8Շքէւ07106631ԼԵ1, 13866161),օ12ք2116ՇԵ8ՇՎՎՇՇա

ոքտ

հեւ

82615

680607

Օ, ոճ66ւ

/Ճ 8Եյ,

ՇԻԼ

Բ ԷԼՅԻԼ

ՈՍՇԵԽԼ

ՇՈՄՎՅՇՑ,

ոօ

օՐք27

ԷԼՕ 01

ՈՔՇԵՒԼԾ,

Ոմօճոք

1 օՔՇ

Օօ ԲՅ.ՕԻԼ

ՇՕՇԼՕՏԵԱՇ,

03811411. ոքաօտոծ 680 Ա086քճ, Ոծդօ 8քճ՛Լ16 84ք13661, 11116ք6օ22 8օչոօ8 )Ղ.6քծ 85 ուօ6631086քէւեւմ

ք11Ոօու116,

ոքօտԵլօՕԿՅՃԱԱՏՈՇ

8ԵԼլքՅ3ՄԻԼ68,

11 80710

803ք1ո082716Ե.

86216141

ԷԼՆԵՆՇքՇԵՍԱՕ

ԷԹՅԱՇԻԸ/,Վ1ՐՕ668060168

8386ՇՐ1,

ԴԱՋԵՇ

ԱքօքՅ3ՄԽՌԵԼ8

82111

«օ01օք614 ոքՕԿՇո

Ճքճյուօ Ո

ՎԼՕ

ՂՕՐՕ թո,

1 Լ1ԻԲՕՇ

ողօոօ88106

ՈԼ ՇՀ1Ե

ԵԼ

ԽԱՐԱՆ

Ճ18868, «010քօհր/,

Է

Օ6թՑՈՋՇե

65Լ

8ԽԼՇՇԻՆ, 8 Օօ ՈքՕԿՇեք 1883

էԼՀ

ՈՕԽԻԼՕԾ ԷԼԵԼԷԼՇ 3/1ՇՇ5

ՈՕՔՇՇՇԼ,

ՇՈՕՏՇՇԷԼՕ

ԹՅԻԼ

861օԽ1ՕՇՐՇՏ6116

ՈՕՍԽՌՍԹՈւ

ԽԵԼ

ՕԽ06

(ոո-

ՑԵԼ ՈՅԽ

803թ41082114

Ք

661Ե

ո612 24 ու 1167, օօտտ6քա 4քենաՇրՕԻՇ/ ԱԴՄՈԾ 11711700 -1718 ոօ, օօԵՂՏ6ք 24 ււ). քօօօԱԱՇԽՕԻՐ/ Ր. 4. 3508, Խճ. ՇՕՎ., ՈՕԽ. ԺՏ 210

(Ոոօճ:օ

ոօ

օ

| |

17185.

Շ6ւո96քռ 25-ԼԼ:ՇԵու0 ԽՇՅո

ԸՅԱՈՅՏՇՋթՇՔՕՐՕ

187ՐՕՊԱՈՕՇՁ

1Ա6ոք»1

ՄեծինքնակալիՊետրԱլեքսէիջ Թագաւորի" աստուածասիրի,օգոստեա կայսեր, միշտ հզօր ն ն տէյաղթօղ, ծովու ն ցամաքի իշխեցօղ ն տէր քրիստոսապսակի րամբ զօրացեալ մեծի ինքնակալիՊետր Ալէքսէիջ: Յիսուսի Քրիստոսիծառայիցննուաստ ծառայ տէր Եսայի կաթողիկոս ամենայն տանս Աղուանիցն մասին Հայոց, վիջակեալ յաթոռ սրբոցն Եղիշէիառաքելոյն ն Գրիգորիսիհայրապետինն պատրիարգ գերահրչակ ն գեղեցկաշէնսրբոյ ն մեծի աթոռոյս Գանձասարայ: Յորմէ քրիստոսաւանդողջոյն ն առաքելականօրհնութիւն հասմատուսցի, ձօնեսցի ն նուիրեսցի առաջի մեծի տէրութեանդառ ի ցէ ն հզօր լինիլ քեզ միշտ ի վերայ թշնամեաց քոց ն խաչին յաղթօղ Քրիստոսի ն յար ն հանապազ ողջութեամբ ն խնդութեամբ լինիլ ամենայնօգոստոսականտէրամբդ. ամէն: Ազդլիցի ինքնակալութեանդզի բազում ամաւ յառաջ լսելով մեր զքաջութեան ն բարութեան ն քրիստոսասիրութեանքո զհամբաւ, որ հանապազ ճգնիս ի վերայ օրինացն Քրիստոսի ն վասն փրկութեան ազանց քրիստոնէից առաւել ն նս առաւել ցանկամք ն փափակիմք համայն արամեան ազամբք, զի ընդ հովանեաւ թնոց տէրութեանքո լիցուք յօժար ն բոլոր կամօք: Եթէ ամենայաղթտէրութիւն ձեր հաճեալ այց ելանիցէք մեզ տառապելոցս ն գերելոցս, ի ձեռս օտարահաւատ թշնամեացս, որպէս երբեմն սուրբքն ն մեծքն Կոստանտինոսն Թէոդոս, թէ որպէս վրէժխնդիրք ն զօրաւիգք եղէն օրինացն Քրիստոսի ե զտիեզերս պայծառացուցին լուսով աստուածգիտութեան,ընդ ոտն հարկանելովզթշնամիսնխաչինՔրիստոսի, զնոյն սարասին մեք հայցեմք ի տեառնէ, զի զքո տէրութեան գութն քաղցրացուսցէ ի վերայ տառապելոցս, ն մեք յօժար սրտիւ ") 1/0

166044

ՈՕՈՇ

ԴՇՎԱՌՂԵ

ԿԱՂՕՂԱԿՕԸՑ

ԵՇճս.

համայնհնազանդեցելովքմերովքպատրաստ կամք առ ի հնազանտիլ ն ընդունել զիրամաննարքունի ն ըստ կարեաց մերոց հոգալ ն սպասաւորել պիտոյից արքունականաց:Վասն որոյ զսոյն յուսոյ խորհրդով Գ (3) ամաւ յառաջ զսիրելի ն զիաւատարիմբարեկամ մեր զՄինաս վարդապէտնեկն աստ առ մեզ ն ընդ նմայ բազում խորհուրդ շաղկապեալ ուխտեցաք. յայսմ պատճառէն զնա օրհնեցաք ն արարաք արհիեպիսկոպոսարամեանազգին, որ ընդ իշխանութեամբն ի ներքոյ գաւազանի քո են, զի մի ոք այլասիրտն այլախորհուրդմարդկամ կարգաւորսնագլուխ մտցէ երկիրդ այդ ն զբաձերոյ յայտնեալ ցուցցէ այլոց չարի խորհուրդ բարեպաշտութեան րախորհրդոց:Վասն որոյ հայցեմ զի զդա միայն թողուցուք լինիլ եպիսկոպոսն վերակացու հայ ազգաց քրիստոնէից որ ի յայդ կողմդ, զի ամենայնիւ դա է հաւատարիմ ի դրան արքունի ն մերոյս կողմանէ Ա զբանից մերոց` զպակասն դու լցուսցէ առաջի ձերում վեհութեանդ, ն տէրութիւն ձեր լիցի հաստատուն մինչն յաւիտեանս զօրութեամբնՔրիստոսի. ամէն: Եղն ի ՌՃԿէ (1718) թվիս հայոց սեպտեմբերիԻԵ (25)": Ճ8ՈՔ,

ՄԾԵԱՇՅՒՆ,

38:23,

Ճան

ՇՕՎ.

ոօռ.

Ք

Փ 100, 1740Ր.,ո. 10, ո.

ՈՒՇԵԽԶ 1718». «Շուց6թք25-116թօ80ղ

ԹՅՂՕՈԱՈՒՕՇՅ

11. Աօադոժու

.

ԽՇՏՔ

Ւ

Ր2:3862քոա

116քյ 1

1Ճեոծքուօք, հօ ճք»,88Ր)օոքծռօղազմրատմ օ6ղճոճաամոծքօոծքշօ2861Ա, ոքոօածն, 1664քԵ, 11 Ե(Օքճ, ԼՉօոօոօիԼ ՂՇՈԵ 3ՇԽՄԼ Ճքոօաաւօ188 ԽՕքօոօտճէուլելը, էճ

86ՇԵՈԼՈօօՆԱՑՇԱ

1151քՃ16ԵՇ66ոմք Է0օոճք»,

Յ1ԱԱՆՔՆՇՈՒ,

ԱՄՈՆ ՇճուօրծքշեծւԼ ՑԱՎ, 8ՇՇքՕՇՇՈԱԼ6ոոմմ հ/51 ոօ 2 քոօոծ Մաօօ6 օԵաքաւոք քմծ 1օճնգ, օ1 ՎՇԼԵԼքօաաք 111610էճքուճծեք Եմ8411, քեւ, օօ6օքէւմ ոուքոճք» օքմքւ ՖՕՅաօ

,

ԽԱԼԼՕՕԼԾ

դոզան

Լորք

ՇԵՌԼ

607,

ԽՈԵՐ»

ՅՈՕՇՂՕՈՁՃ

ԵօՐՕԻ(

Էլ1քօոճ

ԿՆ

ՀԱԼԵԼ

ՕԻԼ(ԵԼ:)

արանի

ՈքՇՇիւէ11:

ԹՐՕքա8,

8ԷՐ

ՈՅ Շ821ՕՐՕ

շտամ քեւ, ՇՈՅՅՇոչ 2ՀՃքոօ18, Էորվոոշռքօաօրօ,ոօ 8Ո4615 11 80ո: 11846764 ոքո 8ՇՈ1ԼՎՇՇ18:/ Շ06օքիւծ,

ՐՕ, 841ԱՇԽՐ)/ՇՅԻ(ՕՈՇքշոն8

Յ1ԱՇԻԼ7 Թ Բ

Րօքամ

|

») 8.0պ6

ՈՇՎԱՒՌԼԵ

ԿԱՒՂՕՂԱԽՕԸՕ

օթոց

իում հանաքոածւօոն օոծրու

Ք ՈՅՂքոմզք»48

Ծես.

է1116-

2ո0Շ1օՌծ-

Ս-

ՈՕՏԱԾԱՇԵՈՒՇ

ԾՈՅՐՕՇՈՕՑՇԷՌՈԼ,

ՇՏՕԵԼ

ՏԵՈԼՈԼՎԸԾ,

օաո2 Ճք86քթճ8

ԱՇՈՕ,

288016111410 86

ԲՅԼԱՇՐՕ

Յոքն886

ՈՕ66ոտէո

քմոօօրք,

ոօ

ոօ

ՈՕԽօԱԾՈԾ,

1, ՕՒԵՇ:

Է186111

Շ8օ6ՕՂՈՂՇՈԵ,

օ6քօրճօ116864

ոքօօտո

է

շԼքՔօ1087266 Օ ՎՇԻԼ էՃրՈՅՎ6

հբք08

1115ռ:

հ՛6Լ

ՈՕՅԼՕՒԵՆԱՇՏ

ԼՍԵԼ

6Ելոնում օ2110)0

Է68օյօ

ոօղ

682211,

6Յ.

օօքուՇ

ԽՈԼՅՇքԱԵԵԼՐԸ

ԷԱԵԼ

9380:

ոօոՎոուոք,

82116

օ6ք87ո1

ԾԵԱՒԼԵՈՎ,

Ք010քԵլ6

ԽՈԼ 10018806

ՎԱՇՐՕ10

ՇՕ86ՇՐՈՒ

ՐՕՇՄՈՅքօՈՑ,

86610

ՕՇՇԼԱՅԷՈՈԾ,

ԱՕ

ԽԵԼՇՈՒՌԾ,

օ40՛1010

Էճքօոճ

Էճո Ք

ՇՔՇԱՅՐՕ ԼՕ

ՂՇԽու, «010քԵլՇ

Ոքօշաոմ, ոճՇԵլ ոք

1քալտՐ

ժօո. 4/8

ՇՕ08676

ԱՆ

7օ

օԷԵւմ

ԷԼ

85ԼՇՕԿՃԱԱԱՇԵԼոՈթեօրօոծ

ԱաաւօաօՕ8

06234868

ԱՇՈՇ

8ՇՈՒԼՎՇՇՐՑՅ

7ոօ8848, 266ՈՅՇԻԼ,

65ւղ

օա

5. 159, ոթ ամո

է

/ՃԵՌԱԼԵ.

86ՇԲ4.

-

քետաօաՕհր)

Լաղտուօ

օտ

ոՅմթՅ16Ղ5

Էմ

8աղօիք 8Յ116-

Լոմ 84ք314661

ԷԼՇ

ՈՅՇԵԼՕա

ոքի

էճքօոօու '

25 ու.

ՇՇԷԼՈՑ6թա

1167 ԷՕյը/,

ԵՕօ-

1718օո,

ՈՇՎՅՂՔ

-

Էճոտօուօ:

Ոքօօ1օո4

Է Յւալ6-

օՅքշոճւօ.

8 Խճղօն

ՈՇՎՅՂ::

3308,

11633831, ոՅ՛ւքոճքո

7883. ՇՕՎ., ոօո.

օօ6օքււ).

ԻՔ 211

Թ87101ՌՈՀ0ՇՁ

կայսրՊետր Ալէքսէիջ

Թագաւորի աստուածասիրին բարեպաշտի,ինքնակալ հզօր ն միշտ յաղթօղ, բարձր ն ծայրագոյն գլուխ ամենայն քրիստոնէիցն մեր ազեանց, ծովու ն ցամաքի տիրօղ ն բոլոր Մօսկովու անպարտելի տէր մեծ կայսր Պետր Ալէքսէիջ": Քրիստոսի նուաստ ծառայ Եսայի կաթողիկոս սուրբ աթոռոյս Գանձասարայն պատրիարգԱղուանից, որ է Ալանաց, Շրուանու ն Գանջայու ն մասին Հայոց: Յորմէ բազում խոնարհութեամբն փափակեալսրտիւ ի բաց եդեալ զերկիւղն մարդկայինքաջասրտեալսիրով սրբոյ հոգոյն ն վառեալ ի սէրն Յիսուսի զքրիստոսաւանդողջոյնն ն սրբութեանհամձօն ընծայեմք, ի հեռաստանէ մատուցանեմք իբրի մօտոյ բոյրն ն ն ամենայն արքատէրութեանդ նեմք նուիրեմք մեծի քաջայաղթ յական պալատանդ ն թագազարդ զաւակացդ հանդերձ աստուա-

86ՈԼՎՇ-

ոՇքշո186

82ԼԱՇ

Մեծ

18ռ,

ոօղ

Խո,

Ք11ՕՐԾ

8 1Յ:ՕԽԼ

82քթ14661 8ղԱքօղթ

21212122:

քւղօօր-

ՈՕՕ)Բ2

821Ա1ՇԻԾ

8ՈՅՇՂԴԱԾ

Շեւլ,Վ՛ԼՕ6 3108Խ031քԼՇՒԷՈՆԵԼՇ

1 18Խօ

86ք6ք,

|

ճքճաօուօւՕՈ0Իք ՃքեՍԱԱՇԽՕՐՕ

օ6քօո8:0164ոօղ

61օ

ՒՇ

ԷՅԽՇքԾԵՈԼԸ:

ՈՇքշԵ186ՇՐ8Շ ԲՅԱԼԻՕ

") Շո

ԱՕՇՑԱՂ

Ո740881241Ի0ՇՕՇԻՕՏՒԱՒՆ,

8ՇՂ1ՎՇՇ՛184

ՔԶՇԽՌԱԹԸԻՕ

ԽՈԼՕԼՕԻԽ:

ոօ

ՈՇՈՇՆ,

քմա

7լծքծ,

17215. Տոքօոա 1- ՈԱԽՀՖուօՈՅ:ՈՅՏՇՅթՇր010

ւթ

ՔԵՐԸ

160 011511 132: 1ՕՐՕ

|

ՈօՂԱԾՈՏՇՑ, ԿՇՐՕ քճոք, ոքօղ օտար օ6թուօոք ՓՄԽՈՄԵԹԵՆՅՈԵՒ Ք ո10663է1110 ՈՇԼԵԼ» 1(1116Ի0 (4010քօ1 ոքոճ 88քթ146618 86ք8օ1օ Դքօիճ ՇՕ ոքոօՅյոնո օ1օ/151), ՎՐՕ 6ԵԼԵ ՇԵՐ 8 2141.

օ86ոյու,

36ՈՕ

ԷԼԵՐՎ

ՇՐՑ2,

Ք 8 ՎՇԵԼՇՇՐԻ

Շա

ՇՇԼԵ

3 ԲՇՈԾՈՒԱԼԼԻ.

Աքո օօեք ոճ ոքօծ)ոծք ոօքշո486180

Լ. /Ճ.

ք837Ի1ՕԻ1

ԷօՐտ

ոօր

|

44 611: 88116 861Վ6Շ180 ղքօծԻԼՑՅՇէԼ. 1օ ՈՕ 8լաօմ

ք ՈՕՔՇՈՇՅՅՂԵ

ՈՕՏՇՈՇԼ»

աելոօքոօք6ՄՈԱՇՐՇ, ԷՅԼԱ65: 1 0 օուղծլ, ՎԷՕ ՈՕԼք66էօ 8 ոքա8033:1028110618,

ու

ՈՅՇՅ:

13628ոգ ում

60Րօոքօօտծալժէլ ԼԵԼ

Շ ՇՇիք ոՇո6

Ւ(ՕշԵ6՛

ոճո-

Ոքօաղծ

ոքոշոու,

8ՇՈԼՎՇՇԼՔՑՁ

ՈՕՈՎԱԱՆԹ

ՇԵՇՏԷ0՛08Ե1

ՄՒՍԱԽՇԱՇՇ

օւօմ

էճո

ՃԵՕ74Շ

Ատքե Փօօոօօտն,

Բ

11 Ել

7ճքճաաայոօ

Է

ւ

ԱճքԵ Է ՕԷՇՈՅւ

8քճՐ08 1քօ6014 Լօօոօրումլ ոքօօտոք Լօօոօոճ Խօրճ, ոծել

ղքօօտօուոմ, Բ

84ք88քօրյոօ

քոյ

2Լքոօ1082 8Շ6ղօէԱրոօ

32Բ011

ՂՅԽՇ

ՄԽումօօօքուօ8,8817օ10ատի8Ի(օեճք»,

2:ՇՈՅ6ԵԼ.

ա

112286

8ՅԼԱՇԻՕ

ՇօՒՂՏԾք 25 ՈՒՍԼ

օ6ք233Շոճօտծոց: ճք7ը 680 ՃԼ18ՅՃ:Շաամ 216281, Շօ6օթոտոլ ոՈութոճք» օ841010

ՕՅԱՅՎԵԱ-

8611ՎՇՇ188

ՈՑՕք7

8 6օդեւմօ8

Կ6618416քօէուոօ ոօ

Ոճ

ՕաԱՇԵՔ

էճքօր

11451 80711

Ղուօ1806Ոօ

ուտ

86ՇԵ

Ք

Բո

86468124

ոօ

ոշքշոնօ184

Ա6Բօ

ՇՕ8601110 1 Վ1ՇԻՕ10 663 ՈքՇիքօէլ1, 86610 ԽԱԼՄԱՄԾ 821168 11 օ60աՅժոնօ, ոօղ ղՇքշոն8010 84211630

Շօքուլճ,

| |

ՈՕՈՇՎՇԷՒՈԼ

841Ա6ԻՕ

ոօ

86.

ՎԱ

ԻԼԵԼ Օ 8ՅԱԱՇԵԼ

138601

3880է1

Էի,

ԻՕՇՄՈՅքԵ, ԽՈԼՕՐՕՈՇՂԷԵԼՆ ՇՅԵՕՈՇք6ԿՕ.

8օօրմմլ

1Հայր,

Ճքաօրոչէլ 4քե

6ՈՅՐՕՈԾՈՄՎԵԾ,

Ճքոօրօ84

ոճ 6761 2661:ԱԱԾ 803851 Ա6է21.

ԾՃԲՈՇԷԱԾԼքօրճ ճքոօուուօտօրօ,

էլօ.

18466184

8քՅՐ2Խ11 ճքօօրձ

«Հ:

4քեուօւօ1

ոքօշաոք

մ

ոքծշոօոճ881ՇՂԵՕՐՑ8ՕԻ(ՇՕմք1ոՐ5

ՃԻՍՌԾ.

1տթոշրւծնադոքճո ՈՂՇ:

ոծօք3275 ոքշոուճտովծոք

68711516

ՑԵԼԱՇքՇՎՇԷԼԵՐւ

ոճ

2) 1/.

3.04

246Շ816

Ո6ՎՈՒԼԵ

Խճող0ղաա00ճ

Եճճս.

նախախնամական

ն գթութեամբն օրհնութեամբն ծայինարարչական Որպէս զի զարեգակդաշն ամենազօր աջոյն պահպանութեամբն: խարհին ճահդ լուսատու ն տէր ն պարծանքդամենայնքրիստոնէան անսական ազգի խարսխեալհաստատուն պահեսցէանդրդուելի ն սանելի յամենայնպատահարիցն փորձանացներքոյ արտաքոյ, ն ի վեզօրացուսցէ հզօր յերնելի ն յաներնոյթթշնամեաց. բազուկքո ն թշնաամենայն քոց, րայ ամենայններհակաց ն հակառակորդաց ն քում տէրութեանդ,որպէսզի ն Քրիստոսի խաչին եկեղեցւոյ մեաց առ ոտն կոխեալ խորտակեսցես զբռնութիւննոցա. ե միշտ առ միշտ պարանոցթշնամեացքոց ի ներքոյ լծոյ քո կորացեալպահեսցէտէր Քրիստոս ն զքեզ ուղղաշաւիղ ն հաւատարիմծառայդ իւր երկրան կեաց կենօք ն յամերամժամանակօք մինչն ի խորինծերութիւն ի իլրոյ ն ի

խորհրդեանկամք ն որպէս մեր մեծազգի ն մէլիքզատայ ն ձեր մեծութեանէլչի կարգեալ Իսրայէլ Օռին, յորժամ եկն այս կողմս ամենայն խորհրդէաննմերոյ հասու եղն ն այս կողման ամենայն զիմացել ն մուտն իմացաւ, թէ ծովեզերաց ն թէ ցամաքայնոց,թէ զօրացնթէ հեծելոց ն թէ ամենայնկողմանց որ մի ըստ միոջէչէ գրուիլ ն ինքն ոչ ի դուռն արքունի,որ ազտ առնէրմի ըստ միոն նախանձաւորմարդիք այլ կերպիւ մաայլ զսա. Մինաս եպիսկոը նա յամենայնիտեարքայի, ժամանակ ի դրան պոսն, զոր բազում ն իսկ դեկերի ն է խորհրդոյ, ղեակ այսմ բանից անցելոց վասն այսմ ն ն որպիսութիւն անցք դրան արքունի. կարծեմ որ զամենայնինչք մե րոյ կողմանէ հանապազ կուծանուցանէքում տէրութեանդն կամ թէ որպէս Իսրայէլ Օռին թապտիրէր տեսել այս կողմի ճանապարհաց, ն ապրիշումի տեղաց ն ուստայոց, որ հետն բերէր. ն այլ բաԲանկա ՀՆ աս մեղացնամենայն խորհուրդ անկար ծովացեալ տեղ. ն

ժամանեց ջ. տիկրանակցի ացուցիրի պեր էորին որ Ծրապարհին

ամտվացության Աա ԵՐՔփառս կոչմանն աաա Խադ խորի եղաճն լիցի ԲուԲար մելԻաոացը սն ւ ընդ ազատարարութիւն (լամակիս ասն ողջոնաբեր եջաննննմպանի խնդիրք Արդ` մեջաեը նադ զախնայո արած այսմ

'

այ չեկ հար երք ար -

,

տէրութեանդ,զի որովհետնի յասրանի վայել է ն քում ամենայաղթ ն տուած պետականէնունիս հրաման տիրել այսքանեաց ազգաց պարտիսխնամել.զի ասէ սրբաազանց, ընդ նմին ն զամենեսեանն զան առաքեալն Պօղոս, թէ «Ոչ ուստեքէ իշխանութիւն.եթէ ոչ յասհակառակկա, աստուծոյ հրամանինհատուծոյ ն որ իշխանութեան վասն երկուց կառակ կա»": Արդ` իշխանութիւնթագաւորութեան հաստատութեան սակս նախ, ձեզ յաստուծոյ` պատճառացշնորհի ն ամրութեանսրբոյ հաւատոյ ն եկեղեցւոյ աստուծոյ. երկրորդ, յաու աշխարհին ազատութեան ղագս շինութեանն խաղաղութեան ազգաց: հանգստեանքրիստոսադաւան ն երկրպագուաց քրիստոնէութեան կարգի մեք ըստ Արդ` Քրիստոսիկոչիմք անդամքյանդամոցն ոսկր յոսկերաց ձերոց. այսհանապիսի նեղութեանն տառապանացն գերութեանմիջի գոլով առ ելաքոյ այց տէրութիւն բարերար պազ կոչեմք ն աղաղակեմք ն քաղցրատառապելոցս ոչ լինի լսելի յունկն ճել ն խնդիր մեծ Ահա այս ԻԲ (22) ամ ասելի է, որ նահապետ տեառնդ: լուր ն պատրիարգնՎաղարշապատուիւր արհքեպիսկոպոսօք ազատ ն ես նուաստ իմ եպիսկոպոսօքն մէլիքովք այսմ խնդրանաց

խաչին

առնել

որդովք '

ԻՆ

տար ափակեալ

ցանկան

աւետեաց

ձայնի:

կատարեալ

մեր այս են ի բարեյաղթ թագաւորութենէդ,զի այց ելանիցես կողման ն այս մեր տառապեալ ազգիս: Եթէ սակս քրիստոսական հաւատոյ է իբրն զմեծն Կոստանդիանոսն Թէոդոս ն Դրտատ կուվարձատրուիսն փառաւորիսի յաստուծոյ, իսկ յաղագս օգտի ն մեբազում ծարեանն անուան ն գանձուցթագաւորականաց նյոլով լին զի բազմութիւնք, հեծելոց է յաւելումն աստուծով գանձուց նելոց ն ի վերայ ոչ գոյ լցեալ ամենայն շահիւք գաւառ այսպիսի բարելի երկրի. ն մեք երկրով ն ամենայնմէլիքովք ն ազատ որդովք ն ռամկօք ի պատրաստիկամք ն սպասեմք: Այլ Ա խնդրեմքզի մի յամեսցի ն ետասցի այցելութիւնտէրութեանդ,զի սոքա խորամանկօձ գոյաւուր զմեզ նեղութիւն յաւելում են ն ի կարողութենէհատում լով

օր

եշտԳրո ուիքանգ տիւր ԱԱ Ա ատերա րաս հրվաք ժամանակը այժմ աստուծով, մեծութեանդ` կամք ն

է

է

կամք

տեառնդ է:

րասջրր

Կաղ

վաղակի, զոր ինչ Դարձեալ խնդիր մի փոքրիկ ունիմ ի քաղցրալուր տեառնէդ,զի Մինաս վարդապետդի մեր կողմանէարքեպիսկոպոսէ յայդմ կողն յամենայնտեման հայազունքրիստոնէից,որք կան Վաշթարխան ղիս դորա են ժողովուրդք. այժմ լսեմք, թէ ոմանք չարք ն նախանձաւոր մարդիք մերայնոցհակառակկան ն ներհակինդմա: Խնդրեմ զի

ուքազաւ հրամանարասմեզ նշան սիրոյ արարեալթագաւորական ցես դիմադարձլինիլ դմա, մի ոք իշխեսցէ. ն թագաւորնթագաւորաց հաստատուն պահեսցէզաթոռ տէրութեանքո ն զքեզ ընդ երկայն աւուրս արասցէ ամենայնօգոստոսականտամբդ.ամէն: Ի ՌՃՀ (1721) թվիս Հայոց, ապրիլի մէկ գրցաւ": Յոհան եպիսկոպոս սուրբ Եղիշէյի վանիցյօժար եմ -

առաջնորդ

կնքեցի: ոռակալ կնքեցի կամօք յօժար Յակոբայ սուրբ ռաշնորո Մեծարանիցվանից կամիմ:

Կար

ն

սուրբ

ն

Ամարասա Առաքել ր վարդապետ քել վարդ

-

:

ցի:

Գանձասարայ

առաջնորդ յօժարեմ որ

ն

ն

ա-

կնքե-

Պետրոս վարդապետառաջնորդԽօթավանիցյօժար եմ այսմ

գորձոյս:

Քրիստոսի ծառայ հեզ ն խոնարհԶարապերթումէլիք Ախիջանի որդի մէլիք Եսայիս յօժեար եմ լն) մի խորհուրդ եմ ամլեյա7 Ես Յովսէփ Գանջու քաղաքացի, որ եմ որդի Եսայի վարդապետին ն թոռն իշխանացեղխանիմէլիք Յովսէփուննս յօժար եմ: Ես գանջցի Աւետիքի որդի Ատիպէկսյոժար եմ այսմ խորհրդիս, աստուծով: Քրիստոսի ծառայ Ատպէկ.-Քրիստոս ծառայ 1օտտո 4 օԵԵլմ6ո28 46| ցսօտէօՇՕոՏծհօ Տօոօ ՕսՅո6տ ՇՅէՅոոօիո ԿԱՅ հուս ԿԱՔ ես Թուման ըսպասեմգալիտժ6| ԺՕօ 8Յտօո ցսօտել Տց է

ՆԱՐ ան:

Ճաօո

ՍՕԳՒՌԱԹՅՈՆ ոո

,

1721Ր. Յոթ

. Ա

110.

10166.

ՈՓառոոթու

ՀՈՐԹԻՈՄ

5- ԱտՇԵուօ ԸՅ:Ա8ՇՏքՇա010 Խ6տո

ո

88107Ռ0:068

Խ1ոոոօ) ոռթոտոծոժ

Յիսուսի""Քրիստոսիծառայ Եսայի կաթողիկոսամենայն Աղուանից ն պատրիարգերկնահանգէտն ատինասարասսրբոյ ն մեծի աթոռոյս Գանձասարայ յորմէ ողջունականսիրով ն կարօտականըղձիւ յիսուսաւանդ ողջունն մատուսցի հաւատարիմսիրելոյդ ն աջբազուկ բարեկամիդ մերոյ նազելի եղբօրդ Մինաս վարդապետիդ Մօսկովու ն Հաշթարխանու առաջնորդի խնդալ ի տէր, զի զքո ՌՃԿԹ (1720) թվին ապրիլի ԻԳ (23)-ումն գրելայլ թուղթն եհաս առ :) ԸՑ6ք:-) 066 »:) զ

ո016

ոշզճուս

ՈՇԿԱՒՂԵ

(ԿԿգողդ ս60դեաճգ) ԽԶուօուուօՇռ

ԿՈՒՕՈԱԽՕՇԸՑ

Խշճն.

մեզ ՌՃՀ (1721) թվիս մարտիԻ (20) ձեռամբ մեր հոգնորորդի պարոն Շահինին: Ընդ նմին ն զյղեալ ընծայդ շուրջառն իւր չարպաստովն, որոյ կողմանէյոլով շնորհակալ եղաք իքէն, շէն կեցիր: Այլե զթուղթսն ընդերծաք ն իմացաք զամենայնդիտաւորութիւնբանին, ըստ ն զոր ինչ պատշաճնիմացաք,գրեցաք զնորին պատասխանին մուսաւատան ցուցանէր. որպէս եղն չափու մերում, այլ ոչ լիապէս վասն երկուց պատճառաց.նախ զի ես ողորմածհոգի էլչի Իսրայէլ Օռին գործառնութեանն խորհրդոյն ն արարմանացնչեմ տեղեակ եմ որ մի ըստ միոջէ գրէի, զի այս խորհուրդ միայն այս է, որ ի քէն լուեալ քո գալովն. երկրորդ յառաջէ առ քեզ բերան առ բերանասագեալ եմ ն թղթով նս ծանուցեալ իբր թէ մեք ի մէջ օձից բնակիմք, չեմք կարօղ զամենայնխորհուրդ ն սրտի իղձ մեր կատարելապէս գրել ամենուրեք, զի քեզ յայտնի է Հայոց ազգի չարութիւն, որ մատնութենէ ի զատ բան չգիտեն.մանաւանդ մեր թշնամիք ն հակառակք անչափք կան ն որպէս դու իսկ գրեալ ես, թէ ջուղեցիք թէ էջմիածնցիք ն թէ շամախեցիք.աստուած մի արասցէ,թէ որ այս թղթոց մէկն նոցա ձեռն անկանի այլ հոգով մարմնով զերծանելոյ հնար չկա. վասն որոյ համառօտ բանիւ գրեցի թուղթն արքունի. բայց դու հաւատարիմ մարդով երկար բանիւ տուր թարգմանել որպէս պատշաճն է: Բայց զայս պնդագոյնպատուիրսիրելոյդ որ յետ ն յառաջ իմ ամենայն թուղթք որ յայսմ խորհրդոյ առ քեզ ն այդր գտեալ եմ, քում, կամ թէ զկնի մահուան, ն մեր պիտի որ թէ ի կենդանութեան ձեռն չանկանի,որ մեծ վնաս կուհասանիսուրբ աազնեացոչ ոքաց թոռոյս ն մեզ, լաւ իմասցիս զայս ն հոգասցիս ն զգուշասցիս վասն պատճառայսապագային,զի մի հասցինմեզ պատիժքդու լիցիս Եւ քոյ գրեալ ես, սիրելիութիւն ծանիցէ դարձեալ զայս պիսի իրաց: ն թէ քանի մէլիք քէտխուդէքձեռագրով մհրեն զթուղթն ահա որպէս վերնն գրեցաք սոցա մէջն մարդ կարօղ չէ խորհուրդ յայտնել. քանի մի մեր համախոհ սիրելիք կային որ ոմանք մեռան ն ոմանք հեռու գոլով ձեռնհաս չեղաք առ ժամս, միայն թէ Բ, Գ, (2-3) եպիսկոպոսք մօտ մեզ եկին ն նոքա մհրեցին, այլ այլոց չկարացաք խորհուրդ յայտնել: Իսկ թէ պարոն Շահինն Գանջայ կարասցէ քանի մարդկանց մհրիլ տալ, զայն չգիտեմ: Այլ ն գրեալ ես, թէ փոքր ընծայիւք մարդ յղես ընդ պարոնՇահինին,տեղիս մեծամեծացնլաւ կուլինի. կատարելա լինիլնես այնպիսի քեզ յայտնիէ մեր դատարկաձեռն ւ

ն

ԽԸճս.

միտ մարդ նս չունիմք մեր թալուղ որ կարօղ իցէ տեղդ այնպիսիբաճավարութիւնառնել. այլ դու զոր ինչ պատշաճնգիտեսայնպէսկառավարեագործդ այդ ն մեզ իսկ ղապուլ է: ն Իսկ եթէ այս կողմի պարսից իշխանութեան զօրաց որպիսուն թիւն իմանաս, մեծ վէզիր Ազամինաչքերնկուրացուցին մանզուր Ղանտահան այլ արին, վասն զի կամէր աբստամբիլթագաւորիցն. աւերեց թամամ է. լազկին հաստատ երկիրն Շրուանու րու կռիւն ն նս այժմվրացին ղզլպաշն մինչն Շամախու կէս մին չափմիշարին, է. է. աւեր որիշ վերա են, փոքր ինչ հանդարտութիւն բայց երկիրն փարակաթողիկոսն էջմիածնա գրելոյ: չկա խապար այլ այնպէս եմ էջմիածինն զոր ինչ անտ որպիղաթ է. ես նս գարունս գնալու սութիւն լինի գրելոց եմ քեզ: Եթէ դու մէկ մէկ նորա վերայ գիր գրես մեր թշնալաւ կուլինի, իբր թէ մեք սուրբ աթոռոյդ հակառակչեմք, են գրում, պիտի լսէք ոչ. մին շատ է մեզանէ, հանապազ կանգատ այսպէսգրես լաւ կեղնի: Դարձեալ շուրջառին Ա այլ քո յղեալ ընծայից կողմանէ շատ շնորհակալ եմ ի քէն. ապա այն ժամանակն իսկ ասացիքեզ սակս այն անօթից պակասութեան, սրբոյ եկեղեցոյս ամենայն նիւթից ծանձսինքն պատկերի,խաչի, սկու, շամատանի,զանկակի.քեզ րութիւն չլինի կամիմ որ, ինչ որ քեզ ձեռք տայ քո հոգոյ յիշատակ ձի խնայեսցեսյղել, ով ոք զինչ պիտ են ասել ամանաթ իքմինին միայնթէ դու յղեսցես ի Շամախին մեզ գրեսցեսհաւատարմաւ տիւրին է թրին

Ր

այլ

իմասցին որիկարո Նարե

որպիսութիւնք

թուղթ անպատճառ: անպակասարասցես ի մէնջ Մէկ Եւ լեր հասաւ, ոչ: թէ յղեցի, չգիտեմքեզ անցեալ տարիս ողջ տէրամբՅիսուսիւ: Ի ՌՃՀ (1721) թվիս հայոց ապրիլի Ե (5) գրեցաւ: ԽաԴարձեալ վարդապետիմ առաջնորդքՅոհան պարոնտէրն, վարդաՊետրոս չատուր վարդապետն,Առաքեալ վարդապետն,

ն թուղթ քո

ես

Շամախու

պետն, պարոն մէլիք Եսային մհրեցին, այլ յայտնել. ն այլն դու գիտես, ողջ լեր ի տէր": Ճոյօտ 10410688, ՛

)ւճ3.

ՃՏՈԲ, ֆ 100,

Շ0Վ., ոՕո.

ԻՔ 15

ՈՕՇԴՇծԽԱՄ

063ոպԽճոսԸճի ծք)շչաս ոօզծըաօյ.

ծռում ոօծոս՝ժԱ հշու. ս

ոչ ոքաց

չկարացինք

1740Ր., ո. 10, ո.9 ուօ6.

Ատում:

17235.

1Է0826քռ

ԽՇՄԱԱՈՀ0Բ Հ

ԱՇՇոՏՔԽՇ

Ա6-քյ

1 06

ԽՇո

Բ 011814:0Շ2

01832881

Է

806Է

Բ8քտ68:ՇԲ ի» ոօուօւմի

Աստուածապսակն քրիստոսազօր, բարեյաղթ ն բարեպաշտօն տիրօղ ն իշխօղ ծովու ն ցամաքի, ընդհանուր հիւսիսոյ, աստուափոխածասէր թագաւորաց թագաւոր Ալէքսէիջ, նորդ սրբոցնԿոստանտիանոսին Թէոդոսի մեծաց ն մասինՀայոց: Աղուանից Քրիստոսինուաստ ծառայԵսայիկաթողիկոս մեծ ն փոքր ժոԱյլ ն ընդհանուրՀայաստանեայցքրիստոնէից ղովրդականացսհասցէ երկրպագութիւն ն օրհնութիւն հանդերձ քրիստոսաւանդողջունիւ ն աստուածային սիրով: Ընդ որում ն արզ ն գիտութիւնլիցի մեծի ինքնակալիդ,զի յառաջ քան զայս քանիցս անգամանցք ն որպիսութիւնմեր ազտեալ ն պողոքեալ եմք ի դուռն հզօրիդ, թեպետերբեմներբեմն յուսատրականբանս նլուրս լուաք, ն ոչ միայն մեբանիւ, մեռեալ սիրտք մեր զօրացան յարեան այնու քրիստոնեայք: րայինազինք, այլ ն ազգնՎրացն Հոռոմոցամենայն Բայց զկատարումնբանի ն խորհրդոյ հրամանիքում ոչ տեսանեմք մինչնցայժմ կերպիւինչ կայաք, ըստ փութոյ ձեռս Պարսից արքայինթէ նեղութեամբ ն թէ հեշտութեամբ անցուցանէաք զկեանն մեր, ակնարկելով աստուծոյ ն քոյոց խնամոցն: նոցին իշխանութիւնես բարձաւ ի մէնջ կամօքն աստուծոյ: ի չորից կողմանցթշնամիք մեր յարուցեալ կան ի վերա) մեր, ն մեք Ք իբրն հօտք անհովիւք, մոլորեալք ի լերինս ն ի դաշտս, Վրաց օսմանցին եկն, մէկ դիմաց նոցա, զի ոչ կարեմք զդէմ ունիլ

Պետր

իմբրատռ

թագաւորա

ժամանակիս, քանզի

ի

Այժես նեմ տուն

առաւ,

ի Գանջայ,

աղաքն

բ ոլթգան ընդ մէկ իման րւնց.Ավենփոյթ ն եկն մինչն

Ի

(20)

օր

ծեծե

դարձաւ. վերայ մեր. Ա միւս դիմաց Տաղստանցինն Լազկին ասպատակեն զմեզ: Իսկ մեք որբ մնացեալքսերբեմն կռվելով ն երբեմն հաշտութեամբ հազիւ մինչն ցայժմս կիսոյ չափ մնացեալ կամք, ակն արկեալ վերին խնամոցնն քում այցելութեանդ: Վասնորոյ հայցեմք ն խնդրեմք ի բարեխնամտէրութենէքումմէ, զի մի անտես առնիցես զմեզ յայսմ մեծի նեղութեանսն վշտացս, վասն սիրոյն Քրիստոսի, ն նորին խաչի ն եկեղեցոյխաթերնհամար: Ահա մինչն ի մէկ Բ (2) ամիսն եթէ զօրապետ ն զօրք ի հրամանէքումմէ ոչ հասանիցեն առ մեզ, այնպէս համարեսցի տէրութիւնքոյ, որ զմեզ ազգաւիմբ կբառԱհա Բ նան ի (2) ամ է, որ մեք` Քրիստոսի: խաչին միջոյթշնամիք ն մէջ սպամեծի նեղութեան ծառայք քոյ, անտէր անգլուխ գոլով ն

ԾառայԶաքարեայ

ժամ: Զմեր թուղթն սեմք ն ակն ունիմք ճանապարհիքում յամենայն

ն չափարնանպակասկուլինէրի ծառայութենէքումմէ, բայց քանզի ճանապարհքսփակած է, ոչ կարեմքորպիսութիւնքմեր հանապազ գիգրել ն ազտ առնել ձեզ. զի այս կողմ ամենայն ոք տեղեկացեալ զգուտէ զմեր առ տէրութեանքում ծառայել կամենալն:Վասնորոյ նես կորցրին շացեալ կան յամենայնճանապարհաց.քանի մարդիկ փոյթ թուղթ գրել: Խմդայս մէջս. վասն այն ոչ կարեմքփույթ ընդ ծառայիցսն մէկ տառապեալ քում ելանել րեմք վասնաստուծոյ այց դուռն բանալ մեզ, քանզի ն արիւն մեր ծառայիցս ն մէկ փրկութեան իսկ ի ձեռաց ձերոց պահանջէտէր: Եթէ ոչ Ք մեծութնաս "զժրրդ, անդամոցս նորա. ն զայս նս յայտ լիցի հասոյ թիկունս ի մեզ զօր զգալուստ քոյ յամելոց իցէ, փութանակի ն մեք քոՌ-ապետիւմիով, միայնթէ անուն քո կոչեսցիի վերայ մեր, զթշնահալածել եմք ն խնամօքնաստուծոյ կարօղ յին զօրութեամբ բոլորոմիսն խաչին Քրիստոսի, մինչն աստուծով կատարելապէս ն հզօր իշխավիմբ կրաւիցուք ի հնազանդութիւն ծառայութիւնընդ ունիմք խնդիրք ն իղձ: Ահա նութեամբձերով. որպէս ն յառաջագոյն ստանալոյ, զի թագաւորն այս է ժամանակ զմեզ ի ծառայութիւն ն ն իշխանութիւն երնի, իսկ Պարսից յոյժ նուազեցաւ, ոչ ազգք չարք շրջաէ այլ ինքնագլուխ տակաւինառ մեզ ոչ հասեալ, կան: Եւ ն մաքառեալ մեզ են ընդ ի վերայ մեր գայք մեր յարեալ մեր հանդերձսուրբ աթոռովնէջմիածնաւմեծի գլուխ պատրիարգն ն մեր նեղութեանմէջ մնացեալ կա. այլ ն վանորայք անապատք ն փրէ Ահա մեզ օր այցելութեան այս խաւար ն խանկարեալկան: զոր ն մեք կամիմք ն խնդքոյ, տէրութիւն կամեսցի եթէ կութեան, Անն րեմք, զոր ահա ձեռագրեցաք ի վերայ նամակիս զշամախեցի տոն անուն քահանայիւյղեցաք ի ծառայութիւնտեառնդ: Ի ՌՃՀԲ (1723) թուիս Հայոց նոյեմբերամսոյ ի մէկն գրեցաւ՞: Ծառայ Աւան ուզպաշի. Ծառայ Միրզայ ուզպաշի. Ծառայ պալասան:

6Ա եանի այց

.

Ծառայ Փանոս. Ծառայ ՍուղիԾառայ Դաւիթ. Ծառայ Մելքում"". -»

7լուօ

ո23.

հ

18101186064

ո.,ո.

2, ո. 3 ո օ6. Աօոոծոոռու.

Բ8:07ՈՒ:0ՇՏ

1 06

01838ամմ

80ՇԱՅ08 Ռ0ո10111

ո.օ16

ոոօճեօ, «010ք06 դօոօ46թ ոօԷօԼԱ6 էալԷՇԼՇքճոճ-Ո6816ա1:14ԻՕՇՈՑՈ ԱԼՃԽ12-օուՀի-

օ1

ՈՖՎՇԷՕ ոքո էճ ոճքոռ 19 ււ Ո

1. Վոօ

ՈքօրՎ

օ1

Շ6ԻՕ

6ԻՕ

17245.

օա

ոո:Խօոքոյոօոծն66օ7քելճմոՇքօլւտ,

ԷԼԱՈՎՇ

էլօմ օոօքօւում ոօքօտուծ, օէո1

Ս ՕՇՐՅՈՔՒՇԵ

3. Ուլ

1քօօյոոօ1

ՈԾուօԼ

Է

ոճ

է

8ՕԱՇԲԶ

"»

ՇԲՕԻ

8 1188

ոքօրաադու, Խ1օօճուո,

ոօոքոոօոգում 5քօեութիք 4. ՎԼօ ոք օ8ՈՃոծու Վքօ3 20 ուօն օ108 ՈՅտո ոՇ 6Րօ

Շօղր

Ոշ-Կոժա:օոո), 36 ԽօՀբ Օծում

Կ ՈւՇյգ

6:

11 126

օ1օրյ ուսու.

թ

ո0ՎՇքո

ոօոճոտ161

ոլօ1)1

ՕԷՈԼ

036ռ:աճն ոցծ

ոճ

Օգ.

օշա

86 ԱՎ60184

էճ

ԵՕօՐՑտ

«օո:

է8

ոօծ

ոքոԷՕ-

ՈՇքօեուքԵ6. տ Ր6Է2Ի6 օո-

ո

՛1ՕԽեօ

ԱԼ

օմուօն

ոՅթօուղ

Վքօ3 88

ոքուօոտյու

մօռքոժոծուօ

6 օո-

ղք»ոօ8 7քառ

ու

8քծհլտլօոք ւ

4-10

Ի:

86Ո11ՎՇ0180

ոքօօտ7 ո2661

Լք)3110

էռոքօո 608 1: 1

85160:օ08 ոքօծաւմու ՇՐՕ

Վ1Օ

ՍԽօոռ

Խոօքո10քօաՕՐՕ

էռոծշո)

ՎՆՕ

8ՇՈԽՎՇՇԼՑԺ,

4 Օմ

2 3

121026

663 ՈՀՇՐԵԼթչ.

8ՇՈՒՎՇ6184

78ՇԱԾԽՈՑԻԵԼ

օ

ԿօԿ:

օչոլ

7Լ6ՇԷՏԷԱԼՆ,

ՈՕօքօրոծ8օՈ:08

081151

0111.

1 101410

ոօ3Րտւմ»ւ,

ՐՕքօաքծ էճքօղէլ,

Բճմ

ՕԷ11 80

օՐՕքօք

8662.

ՎՇԽ

1011օ61ւոււ

Խեոօք:1օքօ010

6-0

Շյոօու

օօ16քշոո-15

10:

ՇՈՅՂԵ

14Ք0,

օ.

Է(ո6Դ ԱՆ».

ՈՕ114ու

ՕԷՕԻ՛84:4080.

71Շ06էԱԼո,

5 8ՇուուՕի(

ոօ381116:օ30

8Խո6թ210քօ1ՕԽՐ) 8ՇՈՒՎՇՇԼՑ)

2. ԷԼԵՈւ6 ոՇ

Բ

էօ օՕԱՇքշեՅ

1«ՕԽՈԼՈՇԻԼՇԱՂՅ2

էճքօո»

8ՇՂՒԼՎՇՇԼԲԾ

ԿՃՇՈՃ

11 ԽՈԼՕՐՔ

Ո6

Դա

Յքելճ-

Բ2141104068

ՕԼ

8ՇՈՍՎՇՇՐՑ)

1172 (1723) օո

1ԽՈՇքոՕքհՕհր/

Է 6-0

Շ«օՐօ

ՇԵՕ6 եւ

4քեւտ1166010

ՈՕՇՈՅՒՒՒՆ

ոօա6ք81-Ըօոծքշոճմած

ԽՇՈՈՈՀ08

Է Ա6ք) Բճք62:ՇԽԱՈւ

1723. Բ-ն

ՄՈԾԽՏԱԾԻԼԾ,

են ԼՂՉ Մարտակերտի շրջ. Գառնաքարգյուղում Մելքումիհետնորդներնայժմ ապրում Ա. կոչվումեն Մելքումանցտոհմ: Աստղանիշը Սարտիրոսյանի:

Փ. 100,

ԻՔ 232.

ոՕհ.

օՕՎ.

էն

ՐՏԱՇքՅ-

1724.

19 Խճքոո

օ1

8ՇՂ`ՎՇՇՐՑ),

Ճ8Ռ5,

3308,

Ր.Ճ.

1ՀՕղոՇՈՒՍօ ոթո ՈՕՒՕԼՇԷԱՆՑ

Բ

ԽԼ2օԱոՀՔ

ԽԼօՇաԹօ 15 ոլճքո8 1724.

ԱՕՈԿՇԵօ 5

5. 1

ՔԽԸճս«ճու0տալ060.

ԽԼՇՇՔՑՇ

ԻօՇոօուն

34Ո6ք310քՇտՕԻԼ7

6ՐՕ

216251.

"

8 «ՕԽպ6 ՊԱԸՈԱ-ՈՇՎԳՈԵ

Ո2-ՈՇԱՆ6

Էնն

Լ

օսմանցոյն

Հ

Ծառայ Ոհան"". 11064658: ԱՕՈՎԵԵ8

Խոոծքո1օք-

օ1ոօք «ծ

7ՎՒՌ:1ՆԻ, 9թ)Հառու-

6 ԷՅոՇՀԻՂԵԼ 6ԵԼու,

ՕԵնՕ

Աքշոօոճտոտօ՛՛,Վ-Օ

6. բՕ

ոծքօւն

ՎԻՕ

ոօ

ԻօՕՇոճք» ՈՕԽՇծ

օ1քո» օ1յքօո,

1քթոճքռ

օ141

Րքաւօքոտոծքեօտե

16101

Օոմ

1Օ110Շ8՛,

Շ ԱՅԵԹՅԱՈԼ

հՐ) ԹՇՈՒԼՎՇՇԼՑ)

6ՐՕ

3/

Ց8ՇՂԼՎՇՇՂՑ4.

«ք26158

11614

Բ11218203. 7ճ

ՋԻՍԱՈՅ

ոօ38յԱմ

ՎՂՕ

12. ՈՅ/Ճքե6ում, Լոծ ՈՅՑԻԾՐՕ 8 5601 ԷԵՈԼՇ էօոքոտոծոծն ե084615Լթյմ

ՕԷ

ՇՇԱ ՂաՇԼ

ՈՒՄ

ոօոօա

201ՂՇՈ6Ի

ՈՇՎՏ6

Բ 6ԻՕ

ՈՕՇՈձղ

ոտրքոճքուռ

ա

Ա1ՇքՅ10քթօտօ-

օէոլծոլ, Շո)80

1010քօ1

էլմ

ԷԵշոռ

9 ՈՇՎՅՆՇԱ ՎՇքէՈԼՂԵՒՏՈւ 8 6010թ.

Ու

օ415Լ

1210:

ոնք26 8351 10368118 Էանոճն ու թոծ ԽնւքՅնԹ3Յ6ձոււ

1. առաւ 2.

1. անքում

ՕԲՅ32:Ու1

ԷՇԵ-

քո6 54

ՈՕԵօաամ

1.1

Փետքճով1724-Ր0

1161ք74. Աքոոճոշք Բ ՇՐՕՈՅՒ

ՇՕ

717/:Օ81ԼԵԼԽՈԼ,ԽԱմքաՔ

ճքճոծ12,4:40

Վքօ3 118282 Է

ՈՕՏՇ/6:ԼՕ

Օ1քՅԷ6:46Շ

ք26 Շ1ՇոՅաօՇ Տ. Էնամ ք26 Շ718 աւտի քթ26 6. աւո Մ1ոտեւղ 7. անան ւում թ6 Խ16քոՄ է 8... ք86 32828քթոն 9. ԷնՏոճն ուք ք86 1045 6 օօ»

ՅքեՍԱՈՈՒԼԼ

պոմտֆաքոօրօ Խճխոճա 116ք6Թօոօաօ անանուն օէ Թում ԼԱճթտուօ84. Փքուաօ84 14 էճոմօնաօ: ՈօԵ618: էլ2 ՈՕՈՇ ղուօ18 ո2քոճքտ'". ո., ու

1, ղղ.

14-15. 1Շքօթօո.

ԷքՇուօ6

օ1

ՈքոՇծլուՔ

8ՕՔՇՏ

ՐՕ հքել էլմ

8ՅՍԱՇՐՕ

քոտծ. ԼԱՇՇոտւուօն ՐՏԱՑՑքՑ

ՎԼԾ

Օ1

11618

82116380

ռքշօեճ

քշւ3ծ

Շ6670-

ոքածեւոտ84211630

օօոճ

ՕՐՕ

01ՕքԵՌՆԼ

Խ1ԵԼ 866

Վ8ԷԼԾ, 1ՕԽԵՕ

1184:

1(1քօո,

ոքածթլ-

4 ոօ

ԷՐ

8հլ610՛

ոքօ՛ՐՎՇԻԼ

Է քճոօր

1 ՇՕ80-

67761, ՛Օ

ՈՕՏՇՈՇԵՕ

քճ3ՒԷԼԵ: 'Լօօ182.,

ՃԵՏԴՈՆԱՆԼ

ՇԷԼՅ-

8ՕՇԷԱԼՕԻԼ

ոքոօոճո

Է

ճո

1724-Րօ. ՈՇՎՅՐԵ

11602831ոճւքոճք»ճ.

ոՈՓՈՈՑՇՅԷՌԵՌՈՒ

ՎՇՔԷԱԼԼԵՒԼՇ

Ճ8411 10364114, Խ1ւքՅ2:0368ւու, Խ1ատւ

Փ. ոճ621121

Շ

Շօ6քճւաա

8671ՒՎՇՇԼՑ4

1 Շ ԵԽԾՈԼՅԵՍՑԼ

ԱՐՃՈՃ,

24014

էճոլ6տօ

Էւ

8611Վ60184

ՈՇքո01ՐՕՎԱՇոՃ

Վ

ՇՕ 8662.

ՎՕ

Շ668 օօք8ՒԱԼՂԱ, 8քՇԽՇԱՇԽ

86ՂՑՎՇՇ1ՑՅ

ԹՅԼԱՇԻՕ

/ՃՃՇԲՕ1ԵԽՕ

օղում

80211666

Ծ/ 1օ1օ

ՎՇՇՆՔՅ Ա/Մ

ԼԱՏ

8ՇԱՔՎՇՇՐՑ4,

8Յ81ԱՇԻՕ

էԷԼԸ Խլ026ՇԻԼ, ղոք

ՕՈԼ6Յ՛Լ5

8ՕԱՇՔ

Ք

ԻՕ1Օ8ԵԼ.

ՎԵՈՅՍԼԼԵ

01ՕԽ17

Իքել

ՕՃքՅՒՄԱԵ 6662

ԽԼՕ2ԵՇԻԼ

ՀՄԱՂՇԷԱԱԾԷՕ՛ՕՏԵԼ

ՒԵԼ

քճոօ-

8 1.166եԼ 63/16ԻԼ ՛ԼՕԽԼ/16610 // 1ՕԽԵԼ 86415710 ԿԼԱՒԸ/ՈՄՕշամԷօոթոոնոՇն Օ6օթօդլ6ել68,

ոօո»-

Խմ

ԵՕՐՅ ՈՕՇՈՀՒՄԼ0ՐՕ,

ԷՇոքաածոծմ

1 84111630

1օԷՕ117

Վ1Օ

Շ 8ՇՈԼԻԽՕ)Օ

ԷքՅելօ17

օԼ

Է

ՕԱլւՕ

Օքքյշոօէթլ,

Տղեք

ՑՇՈՒԼՎՇՇՐՑՅ

Ո26Ե(

ՈՕԾ6-

861ՎՇՇՐՑ4

7ԱՇՈՖԻԼԼՆ,

80ՇԷԱԵՈՑ

ՅԱՐՇՈՅ

օ1

ՍԽԼԵ

Եօանմ

ԱՕ Խւոօ61Ք

8քծհլճէլմ

851ՇՕ6ՕԽԱԼՕՇԼՔՑՆՈԾ

8ՇՈԼՎՇՇՐՔՅ

82ԼԱՇԻՕ

ԷԱ6քթՅ1Օթօռօրօ

82411680

Բ Օատ

ՇՕ6ԻԼ,1 8քՇիք6էԼՇԻԼ11 ՕՇ:ՃՕ76Ո6ՒԱՒՇԻԼ,

4. Էոաճւատք

ՇՅԵԼԾՈՇքյ«Մ

164066881Վ10.

80Շ6Ի11

ՇՐՔԱՕ

1քերուօո01Օօ ոոթա-

Է1ԱԱՇՅԷօ.

Ոծքօոօո»

ոօ

ՕԻԼ 1իճոՇքՅ10ք37 Է

ՑՇո

ԽԼ1ՕՇԼՌԾ

քօւլ Էօոք

10362111

ճԹՈ5, ֆ. 100, 1723

օ1

8ՇՂՄՎՇՇՐՑՄ Օ՛

Էոճոծքճ1օքօւօիլ)

6ՐՕ

Ուլ161օ

ՐՕ `

616Ք

ո.

Յքոճ 1168 ԵՇ ԱՇՕ

ԿՅ

ՓօռքճոաՏ-Ըօոծքյւ2ոմ6ՈԽՇԵՒԼՑՆ Թ21011160Շ8 Խշճք Բ 18ք8622:Շ6մ աԿՇՌՈՀՕՏ Է 161թ3 1 օ6 ը.

86յդուօի

316ՇՒԼՇԱԼՈԼ ք23օքծոււք.

7. Աքո ՂՕՒԼ

13801187.

ԾՈՅՐՕՈԾՈ»ՎԱՇ

1Օհր/

6630816էԼ,

ԷՇ

Ու«ՕէԼ

ԷՕ)Օ

8քծուճ

ԷԵՈԼՇ

օՇ128211է

10:

ՇԻՕ 8ՇՂԱՎՇՇԼՑՕ

Վ-Օ

Ա67թՅ1, օղ.

Ոօո

/1ճ ոօՅմոտ ՕԷԵԽՈԼ,

1թք

Ոօ-

4 ՔԽՍԱՈՎԾ:

՛ՐՑեքքթ23.

11, ու

66, դ. 514:

06.

Լ16քօոօր.

1724 ո. ոճք12 5-1:ՇԵՒԼ0

Է21ՕՌՈՀՕՇՃ

0 ք23ոօթյ Խշնա Բ 11881: ուօշող Էքճոծւ)

Է

80ՇԱՅՎՏՈԵՒՒՈՒՕ8

ԱՅոք

5-ԱԽՇԵոԼ0 ԲՏքո6824ՇԽՒ:

17245. քո Ք Ս6062.011140611 188ատ ոքճոծ1տ 18868» 10 դթածեւոում

ՖՇւօքուծ

քամենայբանտոցիսարզ լինի վերոյ գրեալ մեր աղին, որ իմա» եկաւ տեղս, հրամանոցտգրած շաղանայք, որ Իվան կարապետն ամէնայն վաթլամէնմեզ հասաւ, զիարաթ արարինք,կարդացինք, Թէ մեր ավավհալն իմացանք.շնորհակալ ենք հրամանոցէտ: որ Ներսէսս, ՓաՍարքիսս, Եսայիս, Ալահվերտիս, հալն իմանաս...."" ն Գանջոյ Բան նիս Չարաբերտու,ԱպրահամըսԲարդոյ Քօլանու էս երկրում կանք, խնդսարնու, Թարխանսս,Պաղիս Խաչէնու, որ ունենք, որ րենք մեր աղիցն, որ էս տեղ խրիտ շատ կայ, փող փոքր ԺՌ (10000)-ի իմանասԻՌ (20000) ըռուբլու խրիտ ենք արարել, փողն տվել էնք, ԺՌ (10000)-ընՍիսիայենք առել: Խնդրեմք հրամանոցէտ որ շաղավաթառնես, որ հրամանքըտշուտով կաս Շամախի յայտկամ մարդ ողորկես, որ մեք մեր արածխրիտընհրամանոցըտ մեր խրիտըն նի առնեմք: եւ թէ դու չի կաս, կամ մարդ չի ողարկես, ձեռնէն կուխմեր ձեռաց կուգնայ, չուն որ էժան խրիտ ենք արարել, համար, մեզ քօմակ լեն. էլ իխտիեարունես վասն աստուծոյ խաթրի խերն առնես, որ մեր խրիտնձեռաց չի կնայ, չուն ջափայ ենք քաշել տեղիցըս մինչի մեք տեսնենք: Եւ այլ արզ առնեմք սհապիս, որ ղաստ Գանջայ (10) սհաթէնճանապար է, որ մին ըզմինոյ խրիտի ձեռնէն խլի, խնտեմք անում: Գանջեցինուզում է մեր խրիտընմեր ուոր թէ հրամանքըտկաս Շամախի կամ մարդ րեմք հրամանոցէտ, Ի

ԻՐ:

Ժ

ձեռնեն տանեն ղարկես, մեք խաթրջամլինենք, մեր խրիտնմեր

ոչ:

էլ իխտեարունես:

Ե (5)-ումն եղն վերջ գրոյս: Գրվեցաւ թվին ՌՃՅԳ (1724) մարտի Քիջո Քիծռ Քիծռ Քիծռ Քիտո չլ| լԱլահվերդի Եսայի Թարխան|| Փանի

վը

||

Սարգիս շ

ՃՏԱՔ,

Ճ6քՅԽՄու)ուն3.

Ճ.Ր. »։ ՛

Ը1060 Ըդօժ)ոՕպօօ

ՄՕԴԵԽՕՈՇՎԱՂԱ,

օՕՎ.,

ոօո.

ՇԵՐՐԱ

ՈՕո1ՕԼԼԵ

||

Փ. 100, 17398.

ԻԹ 28.

116ք0360քԿԱ0.

|"

)

ո.

2,

ո.

60. Ոօոոադռու.

Ի

0 ՂՅթատ Յու

տէր" Եսայի կաթողիկոսէքրիստոսականողջունիւ սիրով ն ծանուցումն լիցի սիրելի պարոնէլչի պէկ Իւան Կա-

Աա

ապետիդ:

Զի թուղթնքոյ մեզ հասաւ. ամենայն որպիսութիւնդիմացանք:Ապա այս տղայոց գեղի վերայ կռիւն ինձ վերայ թօհմաթ էք գրել. ես դոցայ վաքիլ չեմ, կամ թե ում են լսում. դուք հալա Փարազ էիք, որ ես էն տեղէն դուրս եկի գնացի ներքի գեղրանքն, այլ չգիտեմ ինչ բանի վերայ այդպէս արին: Յառաջ էլ եկել ին պարշել, հիմա էլ այդդոցայ ձեռն անք պէս են արել. ես ի՞նչանեմ: Մեք խու ա

ետխոսում էխայի ար ո մենը մաս անելէն մեկին ր

-

ծոյ, նոր չէք տեսնում դոցայ թարպիաթն.ես խօ նոցա ն կամ դոցայ ընկեր չեմ: Թէ որ մէկ բանի զմեզ ուզում են, գնում եմք, թէ որ չէ՝ խօ չէ. մեր խօսքով ո՞վ է, որ մեզ թօհմաթէք գրում, կամ թե գարի (Տօ) ում էք գրել: Ես այդ բանէդխապարութիւնչունիմ: Թէ որ ինձ թալուղ

տեր ԱԱ մեր խորիրդի էք աէ գրէք, մանաւանը ճրել գնալն պիտի

Արնի

մնալն կամ թէ այլ տեղ մեզ Պաքուէն, Դարբանտէնխապարեկաւ, ձեզ գրել եմ: Ես ոչ թուղթ եմ տեսել ն ոչ խապարեմ լսել. պիտի որ ինչ աւհալ կա, գրես, // որ իմանամք,զի շատ կաթոգինեմք: բանն, աստուած կուսի-

մարդոց պակասութնանը այր Դարեն ն` մորն չեն. մԱմարա Ո ւ000) արնով պատին :

պալքի թարխանն

միաբանութիւնչունին: Դուք որ այդպէս էք գրեալ, էլ է մեզանէնեղացել այդ խօսքով: Ես ինչ բան ունիմ դոցա մեջն. դոցա առուտուրն ինձ համար խօմ չէ, կամ թե ոչ մէկն էլ ինձ մեկ վնաս չէ տվել, ն ես էլ ոչ մէկինմուվատիչեմ: Աստուած իւրէանց բանն աջողէ: Մեզ ինչ մաթլապ. բաւ է իմաստնոց:Ողջ չէր: Հի րձեալ Ովանէսինհէտ մին փոքր խօսք ունի, պիտի որ ըռուսխաթ տաս մինչի տեղս գայ, այլվի շուտ կուգայ: ՌՃՀԳ (1724) թվիս մարտի Ե (5) գրեցաւ: Մեզ աւհալ գրես: ՃՑՈՔ, ֆՓ.100, 1739 Ը., ո. 2, ղ. 35 Ք օ6. Առու ԻԹ 29. ճ. Լ. Ճ6քնԵՐ, չուճ3. օՕՎ., ոօ. `

663 ոօծոս-ճմ.

ՇՌԱՈՑՒ ՅԱ

Ը2օթ)

ոՇգաոոծ

Բշճե

«ճո ւօՇ.

ՈԽՇԵԽՃ «օԵՐՑ6քԵ-01--5ԾքԵ-116քօոօղ

ո.

Բ ԲՏՐՕՂՒՈՒ0ՇՖ ԽՇՑԻ

ԷԼ6քօօօտ

Է:8ՕՈՒՈՀ0ՇՏ

1162ի ոտւթոճք», ՇՈՅՇՅԵ ոյա Ճքոօդծ. 6806, Վ106 851 314711, 6010ք06 85

Ո)Ի1461

էլ6

մ

ԼԵԼ

)»եՇ ոքոուոտ

106186 Օ6Շեոճոտ Ք րօ 186 280610Խ1 քօ ՇրօքօՒլ»է 36եււ 8 01 01թռւ, Ե16114 «010թլծ 31126156, ՑԵԼ 8օոջուօք. Ո31ԿՇ ՇՒթճ»

«ոօ651.

6 ոՅոօն

ՈքոՇԽ01թ2

օ1

ԷՃԻԼ

ի

եծ

ՆԵւքտ

ոճ

ԻԼԵԼ էՈ.

ԽՈՂՈԾՄԵՈԼՆ,

63ո

Է 84ԷլՕ ՑՇՇԼԵ

ՇՐՇՅ.

ո6

Է

(ԽՆ

ԼԵՒԹԳՈԼՅԱԱ

ՈԾԱՂՕՒՈՒՒԵՇՋ,

ն

Ք

81 ԵԼԱՆ

ՇՕՎ..

8 Ի

12-18քեւ

քո

Ք

Փ. Փ.

247.

ոօ)

Հոու

ոքբ-

ՐՈՇ Խ՛1Օ

ԷՍ1

8.4

Օ0քօ14-

Էա

6010ք0Խ1 ՈՑՇՅ1Ծ, 1/քօւնոօ6 8օ1օաօ 8

1 Ում

8 1Էօ-

88 օ6.-9. Ո 116քօտօո. ո., ո.3.3. դո.

100. 1726 ., 100.

(2)

Ի080-

10362112 86ՒքօՎէօ

ուա

ԾԵԼ751ՎՇ,148

Խի

Շու-

6Շո2)01

ԲՒԵԼՇ

6 եեւքեօ,

շմու

ՈՍՇԵՒԵՕ.

Խ(ՕԷԼԱՇ-

ԼՇՒԶԵՏ ճՕԽճամքօ-

411ԻՌԼ,

861քօղւծ

20191

21115

,

ոծ

1036211681ԷՄ

ոօոջզող

13801516

ՈՕԽ.

Է6տֆոո 61: ՇՕ 86ՇԽ01

ՃՏՈԹ, չե3.

ոք,

8 866:

ԼԵԼ

ԽՇ1, 08021

Ղքոօուօ6Խօմ

ԼՏռուուն

Չ:ԱՇՂԵՒ

ՎՀ

ՕԷԱԼ

606030

Ց բ. Ճ. 35օ8.

6ղւՅիօ

Ղ6ոճ-

ոօքուղ

ոճի

83411,

ՔԱ.

քճղո, ԿԼՕԾ

ՇՕՇՈԼԱՇԱԵ'ՐԼ.

6եւղ ԽօԽճաաաթ: ՕԼ ԿԼԾ

ՇԱՕԻԼՕ-

ՒԱԼԼ6

1ՅԻ

ՑՈ26Էլ0.

ԼՇՒՍԵՇ քեր

`

օ10ք0ՒԷՇ. 4 6188ոծտօ8

Ք

ԷՇ

1.

ՒԵԼ

ՕԾքօ18:0ՇՏէԼՇ

առու 11քթոտա թ

11 0191

ՇՅ-

606010 ՈՅՇԼԵԼթտ

Էճղ

ՇՇ6Ջ, Ք

8ՕԱՇԲի

ոքճորւ»օ1186ՕԵ10611մ

ՕՇՕ6191806 808ՇԷՕ ԷԱՎՇՈՒԼ

«ք.

Լ080թ41

83:Մու.

ՈՕԲՈՕՕՇՏ

օօ6ք2ր

"Օհ

2:ՇՈՅ1օ1

ՔՌԼԵԼՏ

ՅԱՐ

թյու, Վ10 էճ Սշռո. Է0118

11464

ԷՇ

ԷԼՇՇԽԵԼ ՇՈՅԵԼ

ՕԷԼ 114

օ10ք016,

ԻՈՇՏքԽՑՈՇԻՕՈ

ԱՏՈՄ:

8ՕԱՇոՅ 10362115

180610

տոմ

ուօճրԵ

տղե

օ ՒՔԵՈԼ

Է1:լ

6ԵԼոօ 23ր6,

ԱՇԽՖՈՍՈՇԻՒԺ:

8016:4

ԽԼՕՇԻՕ

171Վ6

ք837Դ144: ԷՇ օէ 11 410 էօ օո Վ1Օ6 3:1ոքշ», ՈՃՈԱՏԻԼ 6 106030, ԷՅԼԱՎԻԸ ԿՎՂՕՇ

ԷՇԻՈԼ0ԻՕ

ոՕոՃղՇ, Էճոօ6Իօ 6Ե11Ե

1ՕՈԵՆՕ 4 ՎԻՕ

ՈՅ.

ՕԼ,

60868.

ԷՇ

օԼքոյ

Է

Է6ո01քօ6Ի

ՎԼՕ

Օ՛Է Շ8Օ6ԻՕ

ԽՕՏՕՈԵՇՐՔՕԽ

ՄԽԱՒ.

/Ճ

ՈՕԻՏՕԼԱԵ 80888

ո.

ոո.

օ6.

-9.

ծովու

ն

տէր ն մեր տէր

աստուծով

զօրացեալ:

Նուաստացեալ ծառայիցսՀայաստանեայցԵսայի ն Ներսէս կաթողիկոսացն թամամզօրաց ներքոյ գրեալ քոյոց ծառայից,զոր մհ-

ՄՏԻՑ

ուճհմ

15116,

ԷԲ 4

ԷՍՎ680,

Էդո:

օ1

ՈՕԵՅՅՅՈՕՇԵ

թճթճնտՇԽ ՒՐ:Թ810Ո1140608 ոքօշենօն ոքոշղուծ հ

րադօր

ՎՇՐԻԼ-

քճոօօ1տ ԷՇ Ք 106ք088 1138018311215 Ո 11օ (1 67Ո61 2366, 1080 851 ՕԷԼՕ6, 36Ո0 603065. 1 0 ՕԻԼ

8ՇՈՒՎՇՕԼՑ7,

ՈՔՂԱՇԻ 106010 օ ԿԵԼ Բոլոծք210թօոՕԻԽ1/

Վճ. Օ ՎՇԽ

ՒՈՐ օ Վ706 օ 1Օու, 8օքօթմւօ 10568188 6801, 38215 էօ ոոտոն ոքօւ)

6 1ՅԽԵՇ ՂՕ6010 ԷՇ ԾԵԼՈօ

1 10Լոճ «ճռօ1

օմճու.,

ԷՇ

6)

Լ-

իրտր ովը աարով

ՕԷՕԻՐ/ ՈՇԵեր)/ ՈՇՎՅ168 ոքա-

է:

օօղխուլոտ848

օոամնոն

Վ-լՕ

քճոյ,

18-Ա0Շոռետ6 Է

հնքնա

Մեծի

ԽՈԼ6 14հ

է

Ո6ՎՅ18,

ոքաղօամոք

Օեօոք

ոքո

Խքջւ

1լօ ՈՕո134106Ե

ՕՐՕ

ՈՕԵԵԼԵ

օՅ6թմ

ԽԵԱՈՈՀ0Բ

Թ

ՈՔՇԻԼՕ

Վ106

ոքոշոճու, ՈՍՇԻԼՕ

ՕԷԼ06

ո.

հ

օ

5քոր Խօտ 6օոծւօն, Ո օոօար) 838 Վ6քօ3 ուօխօ

լ

եժ, զի րեալլ եմք,

որպիսութիւնքն աւհալն

գացս

ն ոչ ն

քսան

ահա յառաջ յա

միոյն

արզ

(4-5) անգամմերոց ազ՝

Դ Ե

զայս

-

եմք արարեալ քո

պատասխաննչտեսաք: Վասն որոյ

յուսահատեալ

կամք, քանզի այս Գ ն

ն տէրր ն անտիրո իրոջ իբրե

հողին,

դտաց

յոյժ ն յոյժ տարակոյս

Դ(3ն4)

մեք ան-

ամ է, զոր

ոչխար մոլորեալ առանց հովուի, միայն յոյսն

ապաւէնվերն աստուած, ներքն զքեզ ունիմք մեզ ապաւէն ն տէր: Ահա

մինչն ցայժմս կերպիւ ինչ ճանապարհեմք գնացեալ մեր

կողմի թշնամեաց օրքն զօրքն

հետ

եկն ով էառ բազում մ

չորս

կռիւ անելով, հիմա Թուրքաց թագաւորի տեղիս ղզլպաշի հողէն, այսինքն Թարվեզ,

Նախջուան, Երնան, Թփլիզ, Պօրչալու, Ղազախ:Այս ամենայն առաւ Հոռմցին, այժմ գալու է Գանջու ն մեզ վրայ. ահա

այսօր

է

սեզ օգնու-

թեան օրն. խնդրեմք ն աղաչեմք մի անփոյթ ն անտես առներ զմեզ, արյլ

փութանակի հոաման հրաման փութանակի

հ հանել զօրացն, որ

ծովուն այս կողմս կան, :

հասանել մեզ օգնութիւն: Իսկ վասն հացի ն խօրակի կողսանէ զօրացն մեք կուհոգամք, մինչն ԵՌ (5000), ԶՌ (6000) թաղար ցո-

գալ ն

րէն մեք կուհոգամք, միայն թէ հրաման լինի զօրացն ժինչն հ Ղաոաչպաղու

թ առասգէ :ոՒՐոլերկիրս ն ի Շամախի գալն: ՍպԱպաթէ անփոյթ ս

թիւն քոյ Ի մէնց, ճշմարիտ որ կոտորեն ն

այս Բ-Գ

(2-3)

ամսում

բնաւիռքրիստոնեւսյազգն կուջնշոշ:

ուստեքէ ոչ ուցիմք ակնցալութիւն փո

Քրիստոսը սրրոյն այս

:

ս

սու՞բ

մՇտակա ժամանակս.

կառնո»

Ահա քայ

թռան.ԽեդՈօ «ք

Խաչի խաթերս մեզ «գեուքո այլ

Դ

ր ո

Եզ

Ն

քին այլ պասն

ւս

ճամաննս

զինչ եբկարեցից, կամք տեառեղ եղի:

ցի- Դարձեալ Իւան ԿարապետնՍ.որ քոյին հրաճանաւն մեո մեջս Է

մեզան գիր ուզեց. մեք կաթողիկոսքն ուզպաշիք ճանակամեցանք,պահեցինքմեր մէջս. Բ(2) պատճառաւ,մէկ որ պարհ չկայ. մէկէլ, որ թե որ սա կայր մեզ լաւ չէ. մեք մինչն ցայժմ ինչ ն եմք արարեալ, որ արել եմք քո կարող զօրութեամբ անուամբն ն այժմ նս խնդրեմքզմեզ քո խնամոց ներքոյ պահես քո ողորմու-

կամեցաւ որ

թիւն շուտով մեզ հասուցանես: ԺԸ Գրեցաւ ՌՃՀԳ (1724) թվիս Հայոց հոգտեմբերի մէլիք Գրիգոր

-

-

-

Ք

(18)":

ԵՕՐ

ՈՔՎՇՇՐՑ)

1քճքո

օ6ո2ո2-Ե

1838Օրււմ

ԽԼ51, ԱԶ

մմւծ

Շոու

տ

ած,

ո.Շճղք

ՈՕոււՕ2:16

Աւան

ՈօԽօյտ: ՑՇՎԵԾ

ոօ

ո

06101151

ոօրաթու

.

1724 Ըօո,

ՇՐՕ

86ԱՎ66183

ՔեղւծքորՕքօւօհւյ օ1

ՈՅ"Րուք

116375:

ոքօոաոմ ճքոժուցոօ1օ

«օ10քօմ ոօոյՎծի

Փօտքճու ԼԱ6քծեւօ

տ

ԷԼՇքօօօ8ոտքոճք:օ8

է

օօ6քուում07

Էճքօոռ

ո3

թու

Լո88-

0:1:46թգ

01քնճում 6քուճու-

ՎԱՅ, 17ոլ

Շ

Օ81161

Է.,

ո.3, 28

օ6. Աօոդոաաու.

ԻՔ 248.

ՎՇՐԵԼքՇ «ԵՂԵ,

Կ-10

ՇՕ

ՎԼՕ

հԼել

68068

Ք 0 ԷՅ

86 11ՎՇ0Ր84

ՇՇ66

7 668

ԷՇԽՕԻւ)

1Հոքտւծոծն,

Շ-Օքօււ

հքԵլ

8 ԷԵԼԱԼՇ

/Ճ

ՎՔՌԱՒԵ.

)ոօ

1 ՕԵՐ/

116 Բելօծել

հւօրք1

83411

ԱԾՐ ՔԵԼԵ

եջ րյան արտարհաաա բգայոյաոԻ էտա ժադուաա

ԼՔ

...36016մ. /10ծդա-ե

ժան

1190ոռ

էաքճոծյոճոօծ 06):տ 116քն360քՎԱՑԵԼԱ

ՈՇՎճուՆեՈ|

տատո

ՕՈԱՎՈՇՈՈԸՑ

Բ 20181

ՇԱՄ,

սքժծելծպու».

ոքօօաեք

841Ա16ԻՕ

82ԼԱ6ՐՕ

ՏՇՂՔՎՇՇՐՑՅ

ոքոածծո

841ԱՇԻՕ

8ՇԱԱՎՇՇ1ՑՅ,

Ք 1Լ8ոք

Վո

ՕՐՕ

ո

7.83,

ոօ

ոքումուք

Է 1

օկ)

ալ

ԷԼ(1Շ 31ՈԱՅՇՄ7

Մ ՇԵԼԼԱԱՇՐՇՏ

ոքչոատթյուռ, դքօ ք

ԱՇ

807:

ՇՇԵ

ու

ծում,օոճւօշո

օօ62 ոքօրատ

ՕԷԼԵՈՄ

Ո6Է:1Շ

1: 16018

ՕԱԵԼՇ

ԼՏՒՉԽՇ

ՈՕՈՀգծլնւ

ՕԵլ //

8086:

Օք:

ոքօտրուււծ

4 0

80ՔՇԽօՕ 84ԼԱՇՐՕ

աւ

ԷՄ

8:

ԷԼՅԵԼ

ԾՈՅԻՕՈՕ՛Ւքօ61ԼՕ6

ՎՂՕԾ 38675 ԷՇ, 2010ք06

հքՕքծեքօՇԼԻ,

«Օ՛1Օքօհր7 6ԻԼ ՈՕԽՕՎԻ,

քո

քո

օ

ԹՕՐՃ ԲՇՇօՇԻՅՐՕ

Է1օ

ոօատք

Ղօ-

Շ

8քՇել(

8ՇՈԱԿՇՇԼՑ2,

38.

ԷՕոճ

Օ608ՈՅոՇու,

8086ա

ՔԽՇՇՐՇՑ

3ՈՇՇԵ,

ԷՇ

603ԵՍ163ԼԱՇՔ606 82

ԽՇՇԼՆ

1 7քօատ

ԱՈքաօրՄՈՅՀ5.ԷԼԵՐԼ:

8ՕԱՇՔՕ

ՂԱՎՇՇՐՑՅ

առատոսուտս

17քաք:

ՈՕՇՈՇ

8 86-

01861

Ղճքոօ3,ԷԼ22684815, 1քօո4հծ, ՛Լոֆուռօ,Եռքսուղ), 12382, 86Շ

762337

Ցոճու

Օ6քԺՐՑԾԵԼՇՅ

Ս

ՇԼՕՏԼԵ

ԷԼ1-

ԽԼ51 ՕՇատ

ԷՕՈՅ

Օ6քօոՅԾ1ՇՑէՀոքաց

ք

ԷԼԵԼԼՇ

ճքօհլօ 8ՇՐ7ոԲ ԼԱՅ,

Է1Շ

ԻԼԵԼ,

011010

էո1

/Ճ ՛ԼՕԽԸ/ եծ

ՎոոՀԵ.

՛17քօւկ«օ1ՇԼՕքՕքԵԼ

ՎՇՇՐՔՅ

ԽԵԼ

ոքո-

ոօՎոՂմ

ԽՈԱՄԼԹՕՇՊԱՏՅՐՕ

ոքոոշաճուՇթ 4ԿՇՕԱԼ

օօհք

ԱԽՇԵՒՈ

1 ՕՕ ՎաՄու,

Օ

ոոՒԷԼՇքօօօ

Բ

8668 ԷՄՉԽՈՇոօէ

էնա

)/ 6668 օՅեւՕՈծքշոն

է(.1

4-:

8663.

8քՇիքգէմ

ԽԱԼԻ

8(ՈՇք210քօաՕրօ

ՏՇՈՒԼՎՇ61884, ԼՕՇՄոճքտ 36ԽՌլւօ:

ՎԼՕ

Օօ ՇՇՐՕ

15Ռ:6,

է

10364111,

ոքք

ոօ

ՕՂ 821ԱՇԻՕ

Վ10

663 ՈՅՇՐ1

ԹՅԼԱՇՐԾ

էլ

821164, ԽԼԵԼ ԷՇ

11628

36011

4-65

Բ

1816 38216351

ՎԾՐԵԼքՇ 6ՇՐԻ,

ՂՕՐՕ,

1725.

Ճ8ՈԲ, Փ 100, 1726

բ. Ճ. 3308, )ուռ3. ՇՕԿ., ոՕե.

ոքո դօոօ1Ածուու

22 Ութ

Շղձծու

83811610

քոշք

8ՇՈՔՎՇՇԼՑՅ

ՃԼՑՅԵՇԻՔՇ

ՇՈՅՑԵԼ

Վ՛ՐՕ

ՇՄԵԼԱՅՇՒԱՒՇ,

75ՈՀՕՇ

Ֆեն.

-

80187

Օօ88ԼԱՇԻՕ

ոօ

23ՔՈՅԻ 01.

ՇՕՈՒԱԼԻԵԼ ԽՈԼՕՐԱԽՈԼ

8-ՈՄՎՇՕ184

84116Ր0

ԹՅԼԱՇԵՐ ՔԽՈՈՇքՅ1Օքօաօիր)/ 86-

օԹՕԱԵԼ

Ոօղ

ՀոՄԻՔ 81,

Սարգիսուզպաշի Ոհան ուզպաշի

ուզպաշի"" ըսլուկա Իվան Կարապետ

ՈՕԵԼՕԱԼԵ 808ՇՒ8

8668ԵՈԼ ՒՂ 1380ՈՇԷԱ16Ե1

օ61օ 11քօշտոծ

-

16դքօշԵՇօ1 ոքոշւուծ

Ա6ք7

է:

86օշոքօօոծւոծումում, Քոծօք250ք Ք ՇՃԵՕՈՇքշԻՇԼ 86Շ6ոՈՇքշա18:ան աուն քօօօաաօում,1651թ8շոտւտն, օ1611 ՕՆՇՎՇՇՐՑՑ, ՐՕՇՄՈՅքԵ 86ՇՇԽՈԼ1ՕՇՐՄ-

Դօշամու.

-

հԱՒՈՒՕՑ պոլ

մելիք Մէջլում Թրխանուզպաշի

-

քո

աու 18-Ա6քշոօղՈՕՇոՅու ՑԲ8ք2622:Շ 96քթճ

ո. 0:

ԹՋՆՕՄՌՈՀՕԸՕԲ

Բում.

ուզպաշի Պաղի

-

գայ.

ւք

օ ՔաԲ:

մուր

8ՇՈԼԿՇՇՐՑՅ,

ՈՕՇոՅՒ

841Ա6ԲՕ

ԷՅ.

Ած տոոօուոօ:

ԷՇ

ՇՇԼԵ

ԷԼ51-

ԷՇ

61 83101Օ816110

ոլա6ու

օԲօն

ԿՅյՕո6867 ԷՉ

Շելղ 8ՕԱՇՔՅԻԼ

ՂԵՎՇ0184

11451221

Բ

636. ԷԼՏ օ78ք6-1Ք օ1 ԷԹօ ոտը 8ՇՂԱՎՇՇ188: Է(6Լ քո6ԵԼ1806ԻՕ ԿՕ

ԱՆԱ,

11481

է

Բճքճ68:ռ ոօտո1,

ոօ

80811682 1

քատ ու ոճ

ոքա6էլեւ

քռու

ոօոոուօ83

ոռ

շ:ոՂԵ,

6ԵԼոօ

ոքաշոճվօ

ՈՒՎՇՇԼՑՅ

6յյււ

տ

Շոտոոծ

Էմ,

110 Ռ08616:14:0

էթրւծ

3ոՅԽ6էուլ,

ՈՕԽՕՎԵ

ոճ

1804.

8օոտ

ԷԼՕԻ

ՈօՈւլ028116

օո

103681125Խ11, 7108օքմում

Շ668, ՎԼՕ 8օօոյ/

710888:

էնե,

ոօր

ոճոօ

օք»

ո

680:

01օաօոր)

ոո

օԷ

631010

1Օքօյը

բօ

(Ոօ օու6

ՔՕՇ6163օ

ՈՅմած,

.010քօ8

տ6ոււօ6

ՈօԱՇԼո

ոքք

Ճոռոոիծ

1քո1818) ոտւոճ

86ՈՕԻԼՕՇՐԵ,

6ո»ուո» ՈՕՈԿՅՈՆ 11 քոօ627. Ըճղաոօ

ԽՇՇՆՃ, ԱԽՒՐՇԻԼԼ

ԿԱՇՈՅ ԽՒԱԱԼ

Շ

ՏօԱՇԲՁ «օ10քելծ Բոտուճ

ոթճօՈմէմ

ՍլքոտուՕԽ,

Եթ,8606

8Շ8:Օ

ՎԱՇՈօ

ՈՇքօՇելոոօ1

41:

ՐՏԵՇ,

14:

Ք

Էօքօո, 4106

7ՇԼքօտ1 ՈՂԵ

Բ

ԼՕքօղծ

ոօոօն

80ՕՈւծռւ

Վ1Օ

12207141764

ո

ՈօՇոճղ

հ

834116ռւ

ԽՇՇԼՅՃ

ոօ

11քթատ2էր/,

ոքօա3011161,

ոքՇԽՈՒԼ/ 821Ա6ԵՐ/ 86

Ոքծշալծօհր/ 8

Լ2թատ3085,

օՇՐ18ո41

8 Կ1ՂՕ

հ/1Լք86ո36.3ՈՇՇԵԲՏՈԼՇ

օ

Ո ԱՎՇՇՐ87

ԷԱԼՎՇԼՉ

11Շոճոոյու

ԷԼՇ

86ՇՈՕՈՈՂՒՄԱ-

ՇղԵԼԱՈՒԼԾ,

դքօ6618867,

2 ԷՇ-

8քծխն1 դօ-

աճ

օօ

ԷՕ-

՛ՒՅՃԽ16ա6

Ճքոշծատծ.

Փ. ՇԱօածյոժմ

ՃՈՒ,

1 օ1

8քծիքօքլ6իքՔՀ

ՇՕ

1թոթծք,

1724 Լ., ո.

6,

ո.

11, ող. 451

06.,

օ6. Հօու.

ո.

(ՕօՓ.Ի)-91

որու

Ճք-

78608415,

Վ10

Ճ01Օքելծ

ոճ

Քոք

ՎԼՕ

Էօ-

6ՕՇԵԼ 7Խ1օքօե 2եՇոմ)օ1,

ոոօծուռ

Մ1ո

ԲՇտո

1:8-101116068

ԼԱոչոոոոծ

ետո

է:

՛

Պ օյ

միլոստույ բօժույ վէլիկայ

ցար

Վախտանկույիյ Շանվազ

խանույ.

30.000,

՛/քօաաու

օ6Ո62ԵՅՂ ՕԷԼՕ1 Րօքօղ

ք

8ճք8նքօոտ ոօօրոյր,

ԻՎՇՎՇՇՐԵՕ

Շ613Ե188:01

ԷՇոքձ8ՈՄ,

ՕԼԱՇ 8 16».

8ճաօոօն

« 11քոտ4ի7,

Օ6քՅ1ԱԱԵԼ

7օրծն

50ՇԷԱԵՐ:

ԽՕՇ

66ւղի

ՈօՇՈՅՒԵԼ

Եսայի պատրիարքի ֆսեկայ ուզբաշի ի գլավնիշի ի ֆսեկայ կա-

ՅԱՅՎԻՆ,

86րՕհօօ1981

ոօ

Ք

15651

'

Ոծքօու

ՕՇՈՅ61ւ1 16ի1,

Ո010681Ե

8օքԼ

.:

ջ5

էԼՕ 318801

ՈՈՇԷՍԼԸ,

ոքօ-

Ոաղծծ 6

«Օմ,

ւօ

)/

1տոօրտոմը,

ոթմտծղ,

ՑՈՑոծծուօ

ՈՒԾՎՏՒՈՒԾԻՕ

Շ

6րօ,

508664

16:

1Ե1Շ8ՎԵ, 2 ԷԵՈՎԼՇ ՈօՇոճի

166411

Մ182:

Լ06

Ո41թոնթնտ

ղքյ06

86ո1Վ66188,

841160

60116

1188Է

663 8Ղ1Ո6-

ՈՀՎՇ

ՎԼօՇ 11օք16լ866րոճ 2345. ոօութօքշւոաօ, ԽՅԲ 80310200 օեօն Լօոթոօղ7ոօիք ԾթմղքԻօքօր, Ք Ռօ1ՕԻԽ`ԼՆԱՆՑ օ8ՕԷ ՂԵ» ոօ օօքօյլ օրօքօ դօ717Վ8-1Բ ք)ոէմ: ճք450 ոք) 17քօւաոօ1 ոու 83480601 80 8384-ԼԵՇ Ճքոճոճիճ Կ(ճքւա 6801 ոքօքՅօրօք Ճո ղում ԷՕ քոմ ԷՇ ԷՅոծԾւո2, ՎՐՕՇ օէ "(ՕՐ Շ6տ ԲՅԵԼՈՅԱոա 861// ո ՛1Յ8քտօ7, էու չաօ ծոմ 5016: օտ ճ»օքոծ 86եուօ0Րօ, ՈՕԵԾԵՇ Ղ28քոծ 83215, ոքք 7ԵԼՇՏՎ,

ՈԼՖ

ԽՅյոՇՐ

Ամո Ճքտ6618,

Է

680,

ոքօօ3ո7 Ք6,

38-Շոֆ Ո6էուծ

Շո»

ՐՔ 841,

ԿԵԼ

քոմ

340148Ո685Լ

Ոէ

ԷՕքօյօե

16ոլ

266.1,

էօ

ոքօօաղ )

401761

ոօ

ՎՇՈՕՏՇԻՃ

65115, 1

ՈՂՇ

ՅԱՅԼ, Ն1Մքթեճիք

օտ

օ7ՈՄՇ181,

ԷՇ

ԽՕ1ՕքԵլՇ 808Շո2

ղօղրօ

6 ոՇ

ԽՕՐՈԿ

քւ

քնում ոօ ՈՕՇՈՇՈՒՇԻՕ

օ8օ8

8211610

ԷՇՎՇՑՕ

1Յք4661 6 ԷՃե ոքոծեւղՔ ԷԵլւծ 06քօ186168ոք էճ6: 00188115 4 է16 14 84Ա16ԻԼ/ 86ՈԼՎՇՇ187, է ճքո66101 Է26 81.

ՈՒՂՇՇԵ

841111,

56ՂԱՎ60184,

88116850

ԽԵԼ, Էառոճմւծ

1786Ոի-

84116380

ճքՕԽծ

ՒՕ

Վ՛1Օ

Դ7քոք

ՎՐՕ

ՕՂ

67ոծՂ,

ոա»

Շ18:Դ0՛Ր,

Է եօող

ԷՇ

ԷՅԻԼ

տօ

Ք

10108

8018-1804,

201215,

8քծո

ք

քո3օքո1,

տ

քօօուօոօ

ո

ոքօտոճւ1

ՈՕԽՕԱՍԼ:16

18068

ոօնոծ

Բ էտու

8 186 637671

ոճ

էանոճնաուք

67681 7քոօոճ

ՕԷՆռւ

31483 88411610

ԽՅՈՇՅԱՆԻԼ ԷՇ 1 Խ16ծհմ, ՑԵԼ 8 16

811084

ՎՇՇՐՑՁ, ԽԼԵԼ 101 Է1

801օաօ ԽՀ:

8 օԴեՇու

ոօք)641

866»

ոօ

Հ ճոռ

680656,

Մօօճւտ

8016ՇՂՈՒԼՄՈՕՐՈՇԾԷՇԻԵԼ

ԽԵԼ

1ՕՂԵՒՕ ոքօտաում Շօքծաօեւ,

| |

ոքճոյ-

ո ոտ

ԼԱՇՇԼԵ,

ՈՑ13,

1ԵԼՇՎՎԵ

1Օ821քօ8

3ոճղ:օծ,

ոօ

12408168

Օորա:

ոօղ

ԻՕքօոճ

Պրէժ պիսալի մի ըզ Ֆիլպիմ ֆսեկա նուժնոյ կը վաշոյ միլ լս) տույ նեվեդեմ դաշլայ լիբի նետ: Այ նինի դօնօսիմ նաշի ըզդեշնայըստրօնիֆսեկայ վեդմստոյըշ-

1օՂ8-

ղքոօ17ՈՄ. Ս ոօօծո-

ԷԼՃ Վ1Օ

րաբաղցկինարօդիի րաբի սովիմ դօնօսիտ.

01867-

տօյ

Յերեվան,Նախչվան, ֆսեյ սվոյիմ պրիվինցիմթուրք վզալ վա-

լադէնտ. իյ

2 ըռազ թուրք

կը Թաբրիզույ, բաթալի բուլայ,

պօշլայ

ի

Ի Շամշադվոյ ըռազ թուրքոյ սրօյբիլի, նեյ ումէլի վզատ գօրօդ տոյ: ու միլդինույ, Կազաղույ, ի Բօրչալույ, Լօռի ֆսեկայ նիխըռուքոյ վի մեստ նետոյ: Շիրվան 4: տի տօլք գօրօզ եստ իխ վօյինցկի ինդր 5000 չլէք իրղ Մուստա` ֆայ փաշամպօշլայ կը նամ: Պրէժ էլչի պրիա Գանշօլ ՄայհմատՂուլի խանննեզնայիմ գդէ պլէմնիկժիվոտ: տօլք մեստայ էտայ մ էժդ ըստրօնույ ջույ գվորատ շայ Արդավիլցկի

ըստալ

Գանջայ գօրօդ

դը

մի մէժդ նաս միր եստ ան իկ նամ

ոժիդամվաս պրեզդոյ ի վաշ պիսմոյ: պոԱյ նինն մի պրօշէնյպիսալիկը վէլիկայ ինփրայթօռոյկակ վի կ յեխլի դալ ադնայքի նեյ պօզապիդ նաս ըշտոյբը նինոյ վէրէմայ մէսից ատտուդայ կ նամ պօյմոշչ նեյ բուդդ պօյմոշչ, եժլի պօսլ |զ) դեսնայ ֆեսեկայ քրիստենիդայ սմերթ պօյբիդ բուդըդ դը 2

ը

նեյչայվայ պօսօբիդ բուդդ վաշ տրուդոյ պրմնօժըստը)պրօսիմզայ քրիստ ըշտօ) բը մին նեյաստավնայբուլի ադ վաշ միլստույ: Այ Ֆիլիպ ատ Գանջայ իյ ըզ նաշ պիսմօմպոյեխըլ կը շախույ նամ: Այ զայ էտի դելույ նինն պրեխլ ըզ խալաթմիյ ըզ ուքազմ կը նաշի Քալբալի բեկ մի պրզվալի կ նամ ի ըզ կզլբաշմ պօյմիրիլիի օդին փարթի ըզքօլք գլավնի եստ ֆսեյ մեստի սավեթ ի միր ըստալ, ֆսեյ իյ մի ֆսկոր դժժիդայեմվաշ պրեզդոյ:

(դոլ կումէնթ պօսլդնոյ նայպիսնայ....' 11յւռ ՎՅԵԼԻ 16 ուօթեռ 065: ոճւքոճք»8 116 Տաւճրոքձո

Ի

ոծքծոժա1է. ՃՏՈԹթ. Փ 100, 1726 ո., ո. 5, ո. 7. Բ

ԸդշժյլթպՀ6 «1060

Խ6

ԸԿ0Հոա

հքՕԳՇՇՈՆ.

էճքօրլ

քճ651օ

ո

ք)14110618,

Ճ

Քքօոու., ԷԼ1:8Վ682էԷԼ5,

ՇՕ 8Շ6Խ0Լ

.

ԷԼ ոտն ք834 17քօտ

ոճոծո.

ԵՅք863ՐՓատողօիք

8ՇՈԾԻ"ՕՇԻԻ:

ԱոԾՈ ու 17քօո

Ոքօ84

2451.

|ոօ886)դա60

86801

՛146քո3,

հլ

յ 011ո6

116 86ո28

ԼԱճո2823

Ք 860616

11քօյոոժօճու

ՇԹՕՔԵՈԼ

ոօ

տ

Հմա

3ոծաուամօ1Օքօքլ

Էուոծք

ՈՕԷՕՇԻԵԼ

ԷԹՌԼՑ

82»Րճու»

Բ ԼՈՅ8:

ոօաօօտր:

ՇՈՆ

ոօ).

ՈՅքօ

036811

8օգ ուտ

ո

ԷՐ/7Ե110616 ԲՅԱ6Ի

ՔՇ41Օ6

67. Ա

Վ՛ՐՕ

8391,

64127854 ՇԵԼ

ք8-

տ 83

Էօքօր ճա. |6|ուշք նւ, օոծԵօքԿոո»,1օքտ 866 6ԵՍԱԼ 7 էոնւ 8 քյոճ». 8 || Խո» |ք)օտ 114 օօ7Ե, 8 Լօքօոօ մ ոլ6օ63824 Օ 8016:8 էօ. 25) |ԼԾաուօր) ոքյոտ օ8ՕՔԵՑԼ |6|Խօոճֆճ ոճւածր ոօ |օ1|4 |ոօ|5000 Կղօ86ո Լոք: « ՍԹԽ. Աքօշ: ՉոԵԿ: ոքուտո |6-| Խ12ՐօԻ67 Հու ՃՅԱՅ: ԷՇ 31101 ԼղՇ 6861.

ՈՂՇԽՍՈՌՆԱՈՒ

|Կրօ)առ 8 ճքոշճնաղթօոօմ |8) Լումտօօ Տօքթ, 6ՐՔԵՅ

Խ16ՇՐՕԻԼ10Ո5օ

|օ)" ոօքօո |2)ԼՃոմնեՑ ոճ |չ6| ՇՐքՕՒԼՇ, ԻԼօյա7 ԵԼ Բ ԷՍՄՑ. ԻԼԵԼ ԵԼՇ2Բ ԷԼ16 |թ)Խուքօ 6615, օԷՈԼ ո 121.1 ոքր,

83215

11 ԼԱՅԵոոնու

201.

Բ

Ճ էօ

ԷԼ

17քօտ օք

385,

Խճք14

ԼԵՌ:

ոճն

ոթաււոք

Էմ

տ

ՈՏՆ

4700 77ք01:

տ 11151

ոթաււոօ

ԿՔՇոճ

ԼՅՒՍՍԵՔ ոօ 8ոքոածւ,

1182. 821271

51067 8468

Յոծոճու

Ք

ԽԵԼ

Վ1Օ

ճո

օ1Ա1

Շ

ԷՇ

ՈՅԼԱՅԵՈԼ

ԽԼ4-

ոքմ801010

|Թ)ոքոօեԼ

Ք

ՈԲՇԵԽՇ

ոքոլթօրչուն ոծրօուօօր. Ճ

ՈՇոճ

3ոճոճու:

հքել

ք

Ճ

ԿԵՌ

օյաոճոօ

ոմ

ՈՕ6:Ճու

ոթօաթմՇ

Իլ

օոճյու

80608

«քաօրաճած ոօ

67ՈՇ՝ ՈօՇօ6815

ԷՇ

ՕՕ1ՏՑՈՇԻԵԼ

Ճ Փողոողո

Լուտշոք

8:

ՇԿԵՇՈՇ-ԽՇ

ոճ

ՇԽՇք ու

ԼոծշաԼ

ք

|6Րօ)ոքոՅոճ

ՈՕԽՕԱԼ»

67771

821168

«4:

85լ

ՈՕՇՈՇ

6761,

ԷՇ

ՎՇՐՕ

էԼՇ

Բ

3ոծա-

ԷԼ/ 60

11քօօտիք Հքոօո4 ք2-

ԽՈԼ10ՇՐՔ.

Շ Է 1ԱԱՈՎՄ ՈՅՇԵՒԽԼՕԻԼ

ՕճՂԱԺՇՈսՀ0ք000/4ՐԱԽծ»ԵՇԱ.

Է

Վ1ԼՕՇԵԼ|5էթուօւԱՒՇ6) 8քծօեմ

ղքօխուօ6օ6օ187.

8Շուուժհն/

8Ի(ոծքՅ10թ7

8օղուՕհ/

ոօ68115լ

ՇԵԼւք

տ

0-Ր7ոՃ

Բ 8ում (11165466)

ԷճոՇու

օա

աօ

|ՇԵՐ)| "քո

ՎՐՕՇԵԼ ՒԵԼ

ու,

ՈՍՇՃո:

ՈՕ6ճոր

Ո0386618 816,

րօ 2 ԿՇՇՏԱՇՑ

ոռ ոօուօռու քն

ԷՇ

էճ

3ՈՇՈ26ԻԼ

Սմ ՈՔՇԵԽՕԽ

ը382ոք ԿԵ. ՎԼ) 881 ոճն ըդ լոօոճուվմոօ 86չոօ8 ՒՌՌՒ/Լ (ԹՐօ)ո. օթեւգ.

Հ "

ԵՉՉՀՀԵ6Ա86ուուՕհն/

ԽԱԼԼՕՇՐԼ

Քօոո ոՈՅրքոճք»

Շոր

պրի

պիսմոյ պրվեդնույվեդմստյ: Այ էտի դելայ մի ըզդելլի իյ ըզդլմ, նայ վաշ նադէժնի վաշ պիսմօմ վի պօյեխլի տուդայ ի վէլիկայ նադէժ նամ իյ պօյ ֆսեկայ մնուդ

նամ

ծ

-

մի կնիմ: 4700 թուրք ի ըզ Յ փաշմ Այ նինի մարդ 1 չիլսայ պրիշ |լ) այ կ նամ նէ միմ Գանջայ դը Վարանդա,դեն 2 վիդալ մի ըշտօյ անի պրավօտակ կակ զդելիք դրգոմ տայ կ նաճ պրիշլի լայ ի զլօբիֆ վիդլի ի

դուտ

Ղքոոօծթոնուտոօ

ՈՕՇՃՅՈ

Է

11847,

ԷԵԼԼՇ

ոքոօեճո

օ Ճ4Ո271ՕՒ1

ոքոՅոճ ու:

66ԼԵ

ԷՐԼ6

ԷԶոլ

Ք 6

801Օքծ դՕՉԵԱԱՅ6Ի( 8ձԼմ 11 ոօ:

33623081

6 աաՅտ

ո.

հուքծ օԴՏոււ,

Ք

ԹՇողԾճու ՇՇԵՀ

էճաք

ԼՈՅ8-

Շ6ՕՂԵՒՕ

օղոօն ոճթու,

ԻԼԵլ

71 ԻԼԻ

.

ՍՃՈՒՇՅՔ...

ուճքոտ 10-ԱՇՇոճիհ6

ՒԼՇքՇ66Յհ

ոծոօ

66)դքոօ3Յ/Թ.

ՈօՇոծյէՄոմ

6816 ոՓոմքաուօծ

|| 608616

816616

4.

16 ՈՃԻԼ

Բ8101181:0605

Խ6տի,

1164թ)1 1: 18քո08:Շ1ՒՐՆ ոքօշե6օ8ՈՕԽծարմ ո161181:08

Շ

Աստուածազօր մեծի ինքնակալկայսեր Պէտր վէլիք իփրատօր, ծովու ն ցամաքիաստուածապար իշխեցծօղի. ի հեռաստանէ մատուսցի մեծ խոնարհութեամբ Երկրպագութիւն

իբրն ի մօտոյ, նուաստագոյնծառայիցդ ծառայք.. Հայաստանեայքս Ղարապաղուեղեալ առաջնորդք,նան մեծ ն փոքր իշխեցողք,գլխան ւորք ն ըռամիկք,ձիաւորքն հետնակք, ամենայնըռամիկժողովուրդք: Արզ լիցի տէրութեանքում, զի քանիցս ն քանի անգամզաղէտս կրիցս մերոց ն զնեղութիւնսմեր գրով ն մարդ յղելով ազտ արա-

ն

րեալ եմք քոյին բարձրհրամանաց,միինչ յուսադրութիւն օգնուն թիւն ոչ եհաս առ մեզ. քանզի այս Գ (3) տարի է, որ մեք անգլուխ ն

անտերուջ գոլով, ի չորից դիմացանողորմթշնամինզմեզ պատած, նթե այլք, սոցա մէջն թե Պարսիկ, թէ Հոռմցին, թէ տաղըստանցին աստուած ունիմք` մինչն հիմա կռվելով մնացել եմք, միայնթե վերն

ներքն բարեպաշտն աստուածասէրքո մեծութիւնդունիմք` ապաւէն ն այցելու: Ահա որպես յառաջմէնս ազտեալ եմք տէրուն

յոյս,

թեանդ, որ Վոռմցի թուրքն Թփլիզ, Երնան, Նախջուան, իւրեանց ն երկրովն ն վալիաթովնառաւ, ն ամենայն տեղ նս շօղուն ասկար ն ունի, ն Վայոց քրիստոնէիցեսիրն ն կուռորվածնանչափ անհաամմար անթիւ է: Այժմս որ մեր թուականսՌՃՅԴ (1725) է մարտի Գ (3) սոյ մէկումն ԴՌէճ (4700) հեծեալ սայ ղոշուն եկին մեզ վերայ, ն

ան

(22.221

փաշայ էր` Շահին, Սալահ ն Ալի անուն: Մեք էլ տեսանքոր շատ են, կռուելով չէ լինիլ, յառաջ գնացինք ղոնաղ արինք, մեր գեղարանց վերայ բաժանեցինք,որն Բճ (200)-ով, ԳՃ (300)-ով, ԴՃ (400)-ով, Եճ (500)-ով տեղուտեղկոտորեցինք,Բ (2) փաշաննս սպանեցինք.Սալահ փաշան ողջ պահածունիմք, ապա մէկ ՃԾ (150), մարդ փախան բրծան. ԲՃ (200) աւելի քրիստոնեաեսիր կայր, ազատեցինք:Ահա այս արարք ն գործ մեր ոչ թե մերով կարողութեամբէ, այլ զքո ամենայաղթ զօրութիւնդ ն օգնութիւն յուսալով, ապաւինիմք ն համբերեմք սպասելով: Այժմ այսուհետն մուշախաս նոցա մեծ զօրք ն ղոշուն կուգայ մեզ վերայ. եթէ փութանակի մեզ օգնութիւն ն թիկունս ոչ հասցէ ի հզօրէդ, յատուկ որ ամենայն ազգս Հայոց քրիստոնէից բնաջինջ առնելոյ են, խնդրեմք, աղաչեմք, ժտեմք, զի վասն անուանն Քրիստոսի մի անտես արասցեսզհայցուածս մեր: Դարծեալ յայտնի լիցի, Պաքուայ ն Դարպանտուջնդրալների ն պայարների ղուլուղին, որ այս մէկ տարիկէս է Իւան Կարաւպեւտն էստեղ մեր մէջս թագաւորի հրամանաւ, էսչափ թուղթ գրեցինլք), մարդյղեցինք ձեր" ձեռօք առ թագաւորն, ոչ մէկին ջուղապն չեկաւ, չգիտեմք, դուք չէք ողարկում, թէ էնտեղացչէ գալիս, ձեզանէ կուխնդրեմք. այս թուղթս տեղ հասուցանէք շուտով, ն մեզ մէկ սարեհ ջուղապ փութով ողարկէք, վասն աստուծոյ սերն: Դարձեալթէ որ թագաորի շափաղաթ լի-

նի մեզ համար զօրք օգնութիւն ողարկելոյ լինի մինչն ի Շամախի, թէ ձի պէտք լինի, որքան կուզէք, եմք

րօղ

ողարկիլ աստուծով, ն

(1000) ն ճինչն ԲՌ (2000) ծի կա-

Ռ

եկօղ մարդին խարջ |սօրակն հոգալ.

ընդ երկայն աւուրս լինիլ ամենայաղթն աստուածասէր թագաւորութիւն ձեր քոիստոսիւ. ամէն: ՌՃՀԴ (1725) թուիս Հայոց մարտի Ժ (10) գրեցաւ. այսպէս իմասջիք, ն խնդրեմք ողջ

ն

Քրիստոսի ծառայ Եսայի կաթողիկոս Աղուանից.խընդրես կա-

-

տարել զխնդիրս մեր ի մեծի արքայէդ: Նուաստ Ներսէս կաթողկոսխնդրեմհայցել մեզ: Փուրք ծառայ յԻվան Կարապետ". -

-

"

"

Կայորյոծ (ՍԱԹՈՆ ատ

օղթացու

հշ

748020

մեր օնա,

ճ

Սեր

ոռա

:«թՅԱՄԱԹԸՑ

ՑՅԱ) որշԽիրք

6 ԹԻՇ//

22222.

Ն

Խէ

(00Խ0Շ800

7:

2. 17392.

Քի

Քի

ծռ

Սարգիս

Պաղի

ծը քի Ոօյգճում: ՇՐՕ ս

Ոօ

ԱմՇւօ

ԾոտածԵլմ օ1

ԽԽՈՇքՅՂքՇԽՕԻՐ/ 861.Վ66183

21667

մ

5ք

8 ուտ

ԿոքոՑ 10ՎԱՇՇՈՅոա6

8210188:064

ԲՅքՅ62ՅԸ:ՅՄ80ՇԱՅՎՏՃՈԵՒՈՄ:08

ԼԱՅ2823

ՅԱ

ԷԼՇքօօօ1

Օօ ռքօոտքուօքում

1725.

օ6. օրա.

|

88:12:

1քճամու

Խշոա հ ՄԼո 5086ա

| |

հ

քաջատոհմմեծի ն

աստուածազծր

թիւն հասցէ.Զի ահա աստիյառաջ Փիլիպին գալովն զամենայնորպիսութիւնգրեալ եմք առ ձեր մեծութիւնդ. չգիտեմքեհաս, թէ ոչ. ահա այժմ ահա կրկին գրեմք որպիսութիւնմեր ն երկրներիս.զի ն Թաւրիզու Երնան,Նախջուանիւր երկրովնառան օսմանցիք. այլ

վերայ երկու անգամկռիւ է եղել. նոցա զօրքնկոտորելեն, չեն կարանս թամամ ցել առնիլ. այլ ն Շամշատինլու,Ղազաղն,Պօրչալու, Լօռի նոցա ձեռին է. Վրացտանմիայն քաղաքումն կա ղօշուն,

այլ

Վարանդայ.մէկ Բ (2)

էլ օհդէն կարիլ չեմք

գալ,

օր

տեսանքմիտքներնծուռ, կռիւ անելով |

ղօծնաղարինք գեղուգեղ,

(100)-ով, Բճ

(200)-ով, Գ-ԴՃ (3-400)-ով, թամամկոտորեցինք,միայն մէկ 6Ծ (150) մարդ փախան.Բճ (200) եսիր թափեցինք:Հիմա մուշախաս որ մեզ վերայ մեծ ղօշուն կուգա, քանի օրումս: Այլ ն մեք այս բաներսձեր ն գրովն եմք անում, դուք որ գնացել էք, տեղդ էք, առխով վ ն ում նումիտով

ՐՆ

ք մեծ

ն

յուսով եմք,

ն

մեր աչքն գիշեր

որիշ

ահա

օգնութեան ն քօմակի օրն

այսօր

ն

ցերեկ ձեր

գալու

ճանա-

է: Եթէ

մինչն ի մէկ Բ (2)

ա-

միսն մեզ օգնութիւն չհասաւ այդ կողմէդ,թամամքրիստոնեաազգս բնաջինջ կուլինի, մուշախաս, այլ ինչ օգուտ ձեր աշխատանքն: Ահա աղաչեմք, աղաչեմք, անտես մի առնէք զաղաղակսմեր, այլ հասէք մեզ

//

վասն սիրոյն Քրիստոսի մեզ օգնութիւն.

այլ

զինչ երկա-

րեմք: Դարձեալ Փիլիպն գանջցոց ն մեր թղթովն գնաց շահին մօտն, հիմա եկաւ խալաթով,ըռաղամովմեզ համար. այլն Քալպալի պէկն

բանիս վերայ բերինք մեր մէջս, ղզլպաշինհետ հաշտեցինք, այլ ն մեր մէջս որքան խռով մարդ կայր, թէ մէլիքներ, թէ ուզպաշիք ամէնն մին եղանք, պարիշեցաք, այլ ջոկութիւն չկա. միայն թէ մեր այս

աչքն ձեր ճանապարհինէ, աստուած

ն

ձեզ եմք ընթիզարն խնդրեմք, որ տէր

ձեզ երկարկեանք տայ

ն

ն63 ոՕծոսԸօն

ճ

պարհինե գրին է: Ահա էլ նոր արզ գրեցինք թագաւորին,վասնորոյ ձեզանէ կուխնդրեմք, որ թէպէտհեռացաք մեզանէ,զմեզ չմոռանաք,

Վախտանկթագաւորին Շահնաւազ խանի. ն ամեՔրիստոսինուաստ ծառայ Եսայի կաթողիկոսէԱղուանից տանուն նայն մեծ ն փոքր ուզպաշոց ն մէլիքաց ն գլխաւորաց ն տեարց ն ժողովրդոց երկրիս Ղարապաղու. Ողջոյն երկրպագու-

ԸԽՕԸԿԱՈՇԿԳՈԱ,

անունով ԴՌԷճ (4700) մարդով Գանջու ներքնանցանցանեկին մեզ մօտ

06 ՕշԲՔՈՅՇՈՂ01

Ձքոճուն ումՈուօառր

Թագաւորազնն

"

րեքշաբթումն, մարտի մէկումն, Գ (3) փաշայ` Շահին, Սալահ ն Ալի

ՄՔ 274.

Ր, /.. 3308. )ոն3. օ0Վ., դ0.

լավ եմք, մեր ն նոցա մարդն գնում են գալիս: Ապա զայս յայտնի լիցի ձեր մեծութեանդ,զայս աղուհացիս չո-

Ի6:օքճ14-16Ա16-

ոօեօլ16:ոմ

Ա1ոքոճոօ88,887618 ՃՏՈՇ, Փ 100, 1725 Ը., ո. 2, դ.1

ո.

:

1725.

տօոճ

Ոծքօոօուօ Վքօ3 117

Մեզ մօտ նս յառաջ էլ չի եկաւ: Մհամատ Ղուլի խանն չգիտեմք որտեղ է, եղբօր որդինԳանջայ է: Շահն, ասում են, Արտավիլու կողմն է. այս միջումսԳանջուշհարն ն մեք եմք մնացեալ,իրարհետ

ՈՃԽՍՈՒՈՆ:

ՈօօՐՕԱԱԵԼՐԸ

86ՎԷԾ

Հքեժաւօաու ՈՅՂքոճք»:08

ԱօՈԿԾաօ ոքք

քեւ.

Լոոութու

ԽԱոօանժոււ

չում

մով արան

Ոծքօւածթք)

ՈՍՇՅԵԾ6

տեղ չկա. Շրվանես Դ-ԵՃ (4-500) մարդովՄուստափափաշանգնաց:

ծռ

Ապրահամ

Յոհան

ԵՅՐԵլքճ

ԽՇդաոՑ (ՈՇՎՅՂԵ

Քի

Քի ծռ

Քի ծռ Ավան

ծռ

աջողումն, որ

շուտ

մեզ հասնէք,

ն

ձեր մէկ օրն ՃՌ (100000) լինի: ՌՃՀԴ (1725) թվիս, մարտի Ժ(10),

|

գրեցաւ ի Գանձասար.

Քսի ծոյ Աւան | |Քսիծոյ Ոհան | |Քսիծոյ Թարխանլ |Քսիծոյ Ոհան|լ

շնորհակալ եղաք ի տէրութենէդ:Զի մինչն ցայժմ զմեզ ի խնամոց ի ողորմութեանց ն մտացդանտես չես արարեալն մոռացեալ,ն զի հրաման հզօրիդ առ ծառայքս այսպէս էր, որ մեք ելնումք տանով ն

ն| | ՔսիծոյՈհան Պաղ Քսիծոյ ոյ Թ արխան| | |Քիի ծոյծոյՊաղտասա | սի ծոյ ր| |Քսի ծառայԹարխան| |" | Կարապետ | |Քսի |Քսիծո Պաղի Ոհա

ՏՈ

Շ:օՈՅ է

ԸՔ6 9 ՈՇէԼ,

քյու

ԼրՇ

508660

օօ6ք4իօ ու

օր

ԿԼՕ

18166118

146062Բ,

ՇՕՎ., Ո0Խ.

եղիցի ն հրամանիքում

1725-., ու 2,

ո.

քճ8էլօօ,

տ

:0-

պ

Է.

օո

օ6. Աօդոաուււն.

Գանջայ,Ղարապաղն, Զ (6) մհալ, այլն Գեղարքունի,Քօլանի, Ղափան,

ԻՔ 275

Սիսիանն

25-Ա10Շոտոծ

ԷՅքոճտաՇԽ

Աւ ԿՀԱԱՒՑՕՑ

Բճք262:Շ5Խ Խ216թամծ 106

այլ

(100) տուն,

ԽՀՅԼՕՂՔՒՕՇ08

01232118

Աստուածազօր ն քրիստոսասէրմեծի արքայից արքայի բարեն

քաջամարտ ն հզօր իմփրատօրի,ծովու ն ցամաքի տիրա-

Երկրպագութիւնն ողջոյն ի հեռուստ մատուցանեմքազգս Հայոց նորընծայծառայքս քոյ, պատրիարգօք, իշխանօք, մէլիքներօք, հեծելազօրօք, տանուտիրօք, ռամկօք ն առհասարակ միախումբ ն միաբանն միահամուռժողովրդօք.

7ՄՇդԵԽ0ոշգմու,

գիտութիւն ն յայտնի առնեմքառաջի տէրուզորպիսութիւնս մեր, քանզի զմեր յղեալ երկու

ազտ ն

թեանդ զաղէտս ն "

սարովն տեղով շատ ամուր են,

ն

հարկահ,թէ որ մեք այսքան Ռ

Ռ

(հազար,հազար) խալղս տեղեհան եմք բերեմք իւրեանց ապրանքով ն ուլախով, արձակ տեղ մտան, թշնամինշուտ կու յաղթէն խալղնգերի կառնէ:Այլ ն Քուռ գետն, որ մեր առջես է լօթկօվ կանցանուի,լօթկէն ղզլպաշի ն ղարապօրկի ձեռիէ ն ոչ մեր, որ են թշնամիք.մեք մինչի լօթկի թատարիքկանեմք, ն Ա դուրս

պէս իշխօղի:

Ընդ սմին ն

Ծ

երկրներ,այս ամէն մհալ, Լ (30), Խ (40), Ծ (50), փարա գեւղ ԶՃ (600) տուն, Եճ (500), Դճ (400), ԲՃ (200), մէկ ճ (50) տուն, փոքր Լ (30), Խ (40) տուն են, ն այս երկրներս

մեք այս խալղս ամէքնիւր երկրումն սըղնաղ,սղնաղեմք արել ամուր տեղերն,ն ամէքսմէկսղնաղինվերա նստած պահում եմք: Եւ մեր Դ (4) կողմի երկրներօսմանցիք առել են, որ մեզ թշնամիքեն, այլ ն մեր մէկկողմն էլ ղզլպաշ են, որ թշնամիքեն.

Ք.

80ՇԱՅՕՄ ՈՕԵւօամ

յաղթ

չափ եմք հնազանդ,բայց կամիմք որ-

տեառքդ է, յոյժ անկարելիէ մեզ, որ բնաւ ձեռք չէ տալ այս քանի պատճառածզի այս երկրներս որ ծառայքս քո բնակեալ եմք, որ են

գեղ է, ն ամէն

մահու

պիսութիւն ն բանի կերպն որ աստ է յայտնել տեառնդ. ն զի խնդիրքնմեր զոր գրեալ էաք, ոչ էր ըստ այսմ կերպի,ն այս որ հրաման

1725.

ԽՈօնուդա ԷՏԷՇքճոճ-ո6ՆՂՅոՆ:ւն

ՃԹՈԲ, ֆ. 100, Լ. 4. 3308, 323.

տեղով ն ամենայն ընչիւք գամք զձեր Պարսից նոր առած երկրներեն, որ է Պաքու, Կիլան, Դարպանտն-աստ բնակիլ: Կամք տեառնդ ն

ուօոծն.

381183:

ՈՇքօտօշոծեւօ7114 1010,

1օքօ6 ոքոօոճօ

ն

Յքչտ-

օՕ06Լ1Ա6օ օ1 ոթոււաշ Էք)390166010 847141114 487614

Ուօխօ

36ԽՄու, ճքոնտաաւօն

Ոօուշուռ:

արքն, որ մէկն էրէց ն միւսն աշխարհականեկին, ն զնամակհրամանի հզօրիդ բերեալ առ մեզ հասուցին. ն մեծ փափականօքն ուրախութեամբհամբուրեցաքն եդաք ի վերայ գլխոյ մերում, գոհացաք

663 հՕծուշս.

|

այսքանմարդ,անասուն անցկենալն,թշնամինմօտ է, զմեզ շուտ չափ-

միշ" կանեն.այս պատճառէշատ տժվար է ձեռք տալիս զմեր այդ կողմ անցնելն,թե չէ հրամանարքայիի վերագլխոյ մերոյ է: "87

չաշմիշ:

ԶՌ թարիղէսմին փոքր յառաջ, օսմանլուէն (6000) մարդ ն մէկ զնոքա կոտորեցինք, մեզ վերա ղօշուն եկին. ձեր զօրութեամբն թէԴուք ինչպէսէք եկել այս երզնա խօսացրինք, փաշաողջ բռնեցինք. հրամանէ արարեալոր պիտիմեք այս կիրս. նա ասաց, Մեր թագաւորն Ըռուս թագաւորի երկիրներիսՀայն ն ղզլպաշն փչացնեմք.չուն որ Հայն զօրքն ծովի այս կողմսեն անցել, մեք նոցա վերա պիտիգնամք.

Այլ ն

այս

երկրներսխարապպիտիլինիլ, որ մեր ճանամիջումս,մեք պարհնբացուի.նան ասաց այս փաշաս,թէ Դուք չէիք այս ն Պաքու վերա էինքգնացել, որ ղատիմիմերն է: հիմաԴարպանտու չգիտեմք Այս ղոշունի աւհալն մէկ էլ յառաջ եմք արզ արել մեծիդ. ասաց մեզ. ն հասել է, թէ ոչ այս քանի մի խօսքս այս բռնածփաշաս մէջս չպիտին

այս

մեք

արզ

այս

-

-

արարինքարքայի (դ):

Հայոց, մինչն ցայժմ անօրէն ծովուն այս թագաւորիէաք ծառայք. այժմս որովհետնկամ եղն ձեզ ն մինչն ցա (յ) կողմս տիրապետել,ն մեք կամիմք ձեզ ծառայել, որ ժմ ձերով անուամբ զօրացեալ, այս Գ(3) տարի է, որ ընդ անօրինաց Եւ արդ

տէր թագաւոր, մեք

կիստակեմք,որ աստուծով կիլինիմք գնալ թագաւորի զօրաց մէջն, ն որտեղ որ հրամանլինի պատերազմիյառաջ գնամք ընդ զօրացն: Այլ ն այս խնդրեմք, որ թէ ուրիշ զօրաց ն գլխաւորի հրաման չանէ արքայ, ապա զօրօք գալ Շամախի, որ մեզ օգուտ լինի. ն մեք այս չար թշնամոյս ազատուիմք. լինի թէ թագաւորին մէկ պէտկական ծառայ լինիմք: Այս է խնդիրք մեր ն այդ հաւատարիմ Չալապի Քնխայդ ն իւր ընկերն ողարկեցաք, ոչինչ լեզուի խօսք չտուինք. միայն գրոյս բանն է: Գրեցաւ ՌՃՅԴ (1725) թուիս, յուլիսի ԻԵ (25), ի Գանձասար: Քրիստոսի նուաստ ծառայ Եսայի կաթողիկոս ն պատրիարգ տանս Աղուանից խնդրեմկատարել զհայցուածս մեր: Քրիստոսի նուաստ ծառայ Ներսէս կաթողիկոս Աղուանից երկրի, խնդրեմ աղերսանօք, որ այս խնտիրքս մեր մի անտես առներ, շուտափոյթ ողորմես ն ոյքտ ընթերռնուք, աղերսեմ թարգմանեցէք"": Անտոն էրէցն ն Չալապի Քնխայն, որ ՌԷՃԻԴ (1724) թվին տեղէդ ճանապարհեն ելեալ, նոյն թվի մայիս ամսոյ ԺԶ (16) հասին տեղս առ մեզ""":

ազգս

`

ն զձեզ ունիմք պարծանքմեր: Վասնորոյ խնդրեմք պատերազմիմք, զի զմեզ ի ներքոյ խնամոցքոց մի արտաքսեր,այլ թախանձանօք, ն ի չար քոյ ի վերա մեր պահեայ զմեզ ազատեայ շուք ողորմութեան ն անօրինացմէջն: Եւ է թշնամեացս,որ անհաշտելիխռովութիւն մեր

ն օգնուառ մեզ, ն ի մէջ մեր զօրք խնդիրք մեր այս է, զի թէ մինչն Պաքու են, գի թիւն չեք ողարկիլ, ապա հրաման լինի զօրացն, որ աստուծով ե քո զօմինչն ի Շամախիգան, ն ապա մեր մէջ նոցա մէջ ձեռն" կհասնի,ն ճանապարհն րութեամբդկիստակեմք,ն հեշտ մեր թէ վասն կուբացուի, ն մեր գալ գնալն կհեշտանայ. միայն խաթրինհամար հրամանլինի, Քրիստոսիսէրն ն մեր ազատութեան բան հեշտ է. զի պաքուայ որ զօրքն գան Շամախի. ապա ամենայն ն Շամախու մինչն Շամախի Բ (2) ղօնաղ է, մէջտեղնթշնամիչկա, մեք այս մէջս մինչն Քուռն Բ (2) ղօնաղ է. թէ որ զօրքն Շամախիլինի,

մէլիք

Եկան

ւօ

ո0ճ:0քոօ1Ո

68.

պաշի

մէլի Թմրազ

Եսայի

ուզպաշի Սարգիս

ուզպաշի

»Հ

մէլիք Պաղր

Յով մէլիք

Սարգիս

Պաղի ուզպաշի

ուզպաշի

Աբրահամ ուզպաշի

ԿԱՒՈՕՂԱԽՑԸՄ.

116քթԸՇԸՄ Ո0ՕԿ6քո ԱզոսՇճ 0 810մՖՇՇ ք)ոոօմ.Յուցմ ՈՂՕՂԵԽՕ

Յոհան

ուզպաշի

Քի ծո Սպով

Ալահվերդի

ՇՂ)ՎԱՆ::

ուզպաշի

Քի ծո

Հ:

"

Թարխան

Ծառայ

Աւան ուզ-

3-6

թ)ո00 ոքօԸոոոգոծկել

Ո6ՎԱհդԱ.

ածին

ո0ծ

ՈՇՎՈՄ ՆԱՎԱ.

6 6 ՕՇՈՂԱ1ԵՒՐԵԼՆ

ԱՇՕ 1162:8

8ք:օ8

ԷԼՇօւօքն հ ոքօրՎո:

ո

ՃքեւՀետ

ԼԽՈՇքոյՕքօաօհքը/ 8ՇՈԱՎՇՇԼՑ)

Բ 62

`

ուօոծն

Լոճտիթու

օ՛1 ՈՅ՛քո103608116101 25

է

:

1725 Էօո.

օրը

Վքօո Շճաո«-Ա6ո6ք36)քոօ ԱՇՈօ6 15 ոօոոծքտ1725 օո».

ԾՈՎ

0:

3808, 323.

/ 1267 Մ

ԽՇՅՔ

Թ810111:0Շ8

էլ Էդա 862601

Ի

ՅքեՄՈՒՇ6օՐՕոճւքոճք»2

ՈԽՇԵՒԼ

ոճքոոոօո),

ո) էճ

մտ

ԼԼ

Քչ6

Քօյում

ԷՅԱՅՅ64ք8,1ոօղ

օ71

ՅքիճլաաաՕհո)

25, 1725,

քտճիՕԲ8, ոչոոծթեւօ Սոն, ոճւքոճք»,

ՅԱՍՇՃԻԾ:

ԷՃՈՑՇՅԻՕ

ք

(

»

6ք816601011060811:0

Օ1օթյծ օրմ, ոօայօմ Տ4ք14Ո61) Աոա Ճքոտաւաաօտ քօշխաՇա Խօո)

Աւ

1ՕԻԼ) օն

ոօո

օոճոր ԷԼԵՆ

ՈՕՈՄՎԱՂՔ,

ԷՇ

"

3ԷԼ16։1

ԷՇ

(4014

ղոչ

ԿՇՐՕ

Բաո կարկերնն աա

էլ 1606

ՅԵՐ)

ԷՇ

6ԵԼդ0, 4

ոքի

օ՛ր Աքաու,ոօ

՛՛1ՕԻ(

ԼԱ ՇԽՕԻՐ/

հ(օք1օ

ՃՈ

Օ

ՈՇք21ՕքՇաՕՐՕ8ՇՈԱԼՎՇՇ՛184, ԽԼՇՇՂՁ,

ՐՕ

ք23)

ՎԱԽԱՈԼԵ

ԷԼՇՌԵ38,

ո1

14:01

86 ԼՎՇՇԼՑՅ

ոքո863

Օլ

ԷԼ

շ«Շ

ԷՏԻ

օ6Փցուտ

էօ

Ր08օքա,

ԷԼ1118ՇՕՇ104718. Օդ

ՎՇՐՕ

80Օ3ԻԼՕ2Ե1(Օ,

ԷՇ

8ՇՇԵԽԸԱ

Է ՇԻՕ

ԻքԵւ ունում

քլ

331415

146024

ոքո-

146852 ՎՇղ6ՇՈ

ոճում

ՃՇ

3ՇոՕ

ՅԼԱԼ8,ոօղ

ԱՃԵԼ

ՒՇ

ՂՕՔԻԵԼՕ

էմ1

ՂՕԻՐ

ՇՅԱ ԲՃե

8ՂՆՈՇՒԱՎՇԻԼ ՇՐՕ ԱԻԼ-

31423 ՇՐՕ ՍԽԼԱՇքմ1ՕքՇեա0-

ՕՒԷԼ 1

ՎՇԻԼ

օ1

ԷԼ1Շ

ղօ

ՒՕՂՕքՕԻՐ/

,

Օ ՎՇ

ՈՕ841

66ո6

1քյրւ

քՅՒՈԼԵՐ: ոօո

ՈՇԷԼՕՇ. 3

ԻԼԵԼ

ՈՕԵՕԱՅԼ

«280

ՕԷօ6

ու

ԷԱՍ

ՎԼՕ

հԼ»Լ

ՕՐՕ

ՈՍ

ոօ

օ1

ՇԻքճ

8 ԷԼ1Վ4Ո6

Օօ

1 8ՎԵՒԼ

ԷԼ ՅԵ

1օԼոճ

ԼԱՇԽՈՅ

օ1

էգն:

861.

ԷԼ26

11:35ՇՀ

ԷՇ

ԽՇՇՐ

18386Շ01Ք6

ղք:

տ օ1

ոթաւօյամու,

ՎՇՈՇԾՆ

ԾԱՇՒ,

ԽՕՐօ

)

17քո08

/12-

1ԱՎՇՇԼԱՏ.

մօոքոչւօոօ

1ԵԼՇՏՎԵ

66832153

է11

ուր

ք

ՇՈՕ822.

ԽԱԼՕՐՕՑքՇԿՍԱԱՆԼ

էտու

Ի40766ԻԼ.

օթխօ ոշքօոօր)

ոօքօտօո»,

ՇԽօքոօոծւօն

Բշոքացծյու,ԼոՇ ՛17քօր7օ օ10քօ117 Ի

183 11150.

ոքօՈՅՇ1Ե

օուօւօո

8օ 8ՇՈՒՎՇ-

12651 ԲՕԽԱԻՄՈ-

ոուս

114, «օԼոճ

ԷՂԵԼ

ծոն

Էճքօղ

Վ՛1Օ

օ66տուտ

ղող

քենւօեօն

1ՂԵՒւօ6,

օ1օքօ

ՇՕ 866.

(2018

1օքուո/

Օշո

ու ելու

Րա

6 ԾԵԼԼԵ,

հը Ի1Օ26Շ1

Վ1օ

օՕՇԻԾՈՒ

Օ1ՇԵԼՈՅՒԾ

ոօ62011)ոքմուՅՅ21ու

Ո օուօոր:

օք

8 ՈՕՂՕՒ

տ

// ոքօայաքն,

Էօոքո

ՈՑԹԱՇՅԱԱՇծ

116601

ՍԵ

ԱՇԽ:

տ

շաօ1

յւո1՛1010

Ոօ-

է116շուԼ

ոթածեւոո ԼԱՇԵՅՀՇ,8

84թ14Ո6ղ, ՈՅԲո:

Բ

Բքճօլ24

0-66 ոշ

1էՀՕոյլօոուտ01061

ՈՇ6Յ6թք8 8341.

քոճքաո

՛ 214080

ՈՇԷւ6

1725 Ը.,

ՈՇքօ86-

ոՇԿՅՂԵ,

«01օքօմ

1163ս ՈՅԼքոճթյո. ոո:

ՃՔՈՔ, Փ. 100,1725Ր., ո. 1, ռո. 27-28 օ6. Աօքօոօո. Լ.Ճ.

3308, 7123.

ՇՕՎ., ՂՕ.

279.

Օ6-

Խ(ՇքՅԻՈԼ

ԱԱՃԵՔՒՈՆ

ոքոա234է0

ՈՇՎՃՌԵՒԼ/0 8ՇղՕի10ՇԼԵ

313իԼ

ՇՕՇԱԱԱՆԱՅ,

ԷԼոմ

ուք

ԱՕ8ՇՈՇԷՈՎՅՆ

ելՈօքն10թերՕրՕ

ԷԼ

Եո0)օ

Ք

ոքօւոծէլո6 Օ ՅՈՇԼԱՒՇԵԼ 1666 օ6Ֆ88196հլ,

ՕՈՒՅՒՕ3)Ք,

.

8 3(Օ8ՕՈՕՈՄՎՇԱԱԵԼՑ

ՈՕՇՇՀՇԷՈԼՆՄ/

ԴՇ

`

Լաո

ԷԵԼԵՇ

1Շ6Շ

ՈՍօ1ՈՂԼ.

ոքօաջ

օ6-

1468Ր1 ՎՇոՇԾ: ոօուտծքՅՈՇԱՌԱՇԼ

Օ ԷԼՅԼԱՇԻԼ

ԷՃԼԱՇ

ոօն

տօ

ՋԽ11ՇթՅ-

108օքտտ օՃԽ0Օ8ՕՂԵԼՕ, 0 ՎՇԵԼ 01 օ60611880, 63110 6 հլ դքօօտու, ԿԼՕԾ

ԾԵԼ1օ ոքոծմ215

Հէ

ՈՕՅՑՕՈՇՒՈԼՇ

օ

ՎԼՕ

ք

ոօո)

Օօոճ

ԽՈԼՕՐՕՇ

/111011 61086ՇԷՕ

օո

ԷՇ

«օրոճ

է

110 օ3-

ՈՔՇ4Ու,

1ոմ

ՇՃՕՂԵԼՕ

06482115

Եոա

8 ԷԵՌՎԼՇ ԽՀ

ԹոքօՎՇե,«4186

ՈՕթյճծիմ

ՎՇՈՕՑՇԻՅ,

ԷՅԼԱՇԻՕ

Բ

803Խ(0261օ,

ճճտ

ԷՇածքմո մճո

ԸԱՇՅՒ

ԵՌԼոՇքում բ Եօուօ164

ՎՈՒԱՐՐԼՅ,

2:

օ8

ՇՈւօ-

ոօ

Խ161 14 16066

ԷԼՇ

ԻԼԵԼ

Ո1ՇՇԻԼ

8030102Բ 06711թ11Ե0Ց

32ՇՂ8ԷՐը,

էլը

80710.

64ի

8քծուտմ,

3 ԼՕղ

ոռտատ

154Ճ086116:0Շ 341Ա1Ա1Լ6ԷԼ16

Հ»

օօՂԵ

աոատ

հլօօ1

ԼԱՒ

ոՇքօոօո» 4քեու-

ոօ

24018170

8ՇքէւՕՒՕ

ԷՇՐՑՅՔՑԱԽՈՎՑ

ՈՕՎՂՇՒԱՇԻԵԼ

Շ

67ոծ16806Օ1էլօ 6 76 ՇՈ1640-

«

էԼ 710 006011631876Ի4

Օ ՎՇԻք 8161 36710

68-15.

Կ1Օ

Ճաոօքն10քօաՕհ)/

ՎԼՕԾԵԼ ԷԼ16,

.

Թ68

ճ0, լ

480,

Շ1ք8618 օ8060ղ116,

ԹՅքոՑՈ6

ԲՔքոՈՑՈ6Շ7

16ո1:

հքել

Ոքօօրօղ)

ՇՐ84,

25-116քօոօղՈԷՇԵո

0ոզ

Շոու

ՑՇՈՒՎՇՇ188,

ՅԷԹՇԵԼ

1 ԷԼՀ

1111, օուլ1:028

օ6. Աօոսոռու.

ո

էլմ, 8քծե(

ԻՕ

|

օ7

ՔոքոօքուօքՇոտո քճ10ք6ճՐ0

ՇՐՕ

ԻՔ 276.

ՇՕՎ., ոՕո.

17255.

ֆ. 100. 1725-1726ո-., ու 5, ո.

ՃՏՈ:, ը.Ճ.

էմքօՎաօՐօ ոքեշոճւուօ1օ

|

ԷՈՔ-

ՌքծՇՐՅ8816

17255.-ԱՌՇԵՒՕ

ԽՅՐՕՈՈՈՒՒՕՇՔ

Խշճո

Բ

Սո)

ք23Րք0ոյ8 17քօ1նՀ8

ՕԼԱՕՇՔԵՐՇՈԵՒՕ

Խոքճոօո) 0 508Շէ

17255.

«ուտ»

Ոօղ

պարոն Իւան Կարապետ էլ չի պէկիդ: Զի ինչպես որ առ քեզ. թէ մեծ թուղթն, թէ ջնդգրեալ իր թղթերնգրեալ ողարկեցի

գէնայք, կայք, ինչ որ ձեր մաթլապնէ, ձեզ պուրուլթու

գանք գնայք, ձեր աւատանութիւնանէք: Վալպաթկայք, թէ չէ իխդիարունէք, լաւ իմացէք, փիքիր դաղդաղա չի քէքաշէք, կայք, թէ չէ փաթշահին

լոյս

րալինն: Ինչպէս գիտես, շինես, ողարկես: Թէ էս կողմի աւհալն իմանաս, ես եկի Տուզաղս: Աւանին եարան փոքր է, աստուածով շուտ կուլաւանայ. իւրեանցմէջն էլ հալա փարղաթ են,

իռայի էք, գայք, թէ չէ իխդիեարունէք: Լաւ իմացէք": (ոօորուծթէճ 17/քծնուօխ տ3են)

վերջն աստուած շինի, ճշմարտութիւնչկայ. մեք էլ շատ խօ-

Ճ8Ա`,

սեցինք սոցա մէջն: Այլ 0ունն

են

ն ասում

ձճքոոնու,յում3.

Ճ. Լ.

Թաւրիզու օսմանլուն կոտորել են, Նախջուա-

էլ էդ այ դառել, աստուած

Ճ. Ր.

ողջ

ՃՇ6քՅուտ ի,չո.

Քրիստոսի" ՃԹՈԾ, Փ. 100, 1739 ղօ.

7Ք 22.

"., ո.

6310181:068

25-ԱԽՀԵՒԼ0

նուաստ

Լ.2, 7.63

Աօոուոււթ.

Խշո

ծառայ Եսայի կաթողիկոսէօրհնութիւն աս-

|

զատ քաջատոհմ ն

ն պայա-

քրիստոսազօր մեծի իշխանաց իշխան Ափանաս

Միխայէլիջճնդրալիդ Դարբանտու.խնդալ ի Տէր մեր Յիսուս Քրիսամէն:

ընդ այս գիտութիւնլիցի մեծութեանդզի այս Դ (4) ամ աւելի է ամենայն կողմանց արհաւիրք ն երկիւղ պատած զմեզ, ն փոքր ազգս մեր ըստ իւրեանց կարողութեամբնպատրաստութէամբկացեալ են մինչն այժմ յամենայն տեղիս քաջութիւնն անելով, ն իւրեանց մերձ եղեալ քրիստոնեայքն ազատեալ են ի թշնամեաց: Այժմս ն մինչն հիմայ զձեզ օգնական ն ապաւէն գիտելով այսքան դիմացանն հանապազի ձեր կողմանէյուսատրականխօսք ն թուղթ եւ

ի

ԸՑ6բ7) ՈՇԿԳՈՈԵ

1739 ո.,

տուածային, ն ողջոյնն յիսուսական մատուսցիշքեղաշուք

2, ո.26 ԱՇոդաումնւ.

տոս.

"

Փ. 100,

ԻՔ 59.

06: ՊՇք66ո՛ՐԸ 140817 ՈՅ

տէրամբ:

օօԿ.

ղՕո.

17265. ուճք18

անգամ էլ գնայ գայ: լեր

ՇՕՎ.

գիտէ:

Դարձեալ այս մարդս այսպէս իլաւ, չալապիդ հոգսն էլ քաշօղ չիլաւ, դորա կողմանէպիտի որ խարջիչտալու համարչգրես. մէկ էս եւ

«8ք868:ՇԹՔ:Լ

Ումար" փաշէս մալում իլի քասի քահեայ քատխուդայք: Այդ քօհդ մեզ է թափշուրմիշ արել թաքաորին.ամէն ճհաթէ, խաթրջամ

տէր" Եսայի կաթողիկոսէսիրով ն օրհնութեամբ ծանուցումն

լիցի աչաց

ՖՈՂԵՂԱՒՎՅՂ

1 ՕԽոքտՈւստ

ԹՕՇՈՑՎՑՈԵՒՈՀՅՈԼ

ՂՅՏթոօոք Ի

-

ԽՇգԽ ԽՅԽ0ՈՒՆ0ԸՑ.

'

"

//9.ոօ404"

ո0գծ

Ոշգգոծ

Խգ0ՊԱ

Խշճե.

մէկ որպիսութիւն չեմք իմանում: Այժմս այն յարնմտից մեծ թշնամին եկն պատեաց զմեզ, որպէս ն լուեալ էք, Թփլիզ, Երնան, Գանջայ, Թաւրէզ առեալ են, հիմա կամին զմեզ է

եկած, հիմա

այլ

գնալ Շամախու, Դարբանտինն Պաքուայ վերա: Մեք էլ մինիչի հիմայ զմեզ պահել եմք նոցա հետ լաւ ու վատ անելով, հիմա էլ ձեռք չէ տալիս, զերա որովհետնմեզ էլ մեկտեղաց իմտատ բերիլ,

ձեռն

ն

ն չլինում: Շատ մարդ մեր միջէս յասուհատումէ, գնում նոցա մօտն, ու առաջ մեր կողմս նուազում է: Ահա մեր խնդիրքնայն է, որ թէ ետ

ն դէպի Շամախի մեր կողմս հրամանունիք գալու, միք ետանալ յամենալ, թէ որ այս կողմ չլինի այս սուրբ զատկիս"պիտիՇամախի ն

զմեզ ցրիւ չեն տուել, որ թէ մեք տաղլմիշ իժամն կուգան Պաքուայ ն Դարպանտինվերայ: լանք, սոքա նոյն Ահա պարոնԻւան Կարապետն մերմէջսէ, նորա թղթէնիմանաքամենայնբան: Մեր խնդիրքնայն է, որ շուտ Շամախիբռնէք,ն մեզ մէկ

հասնէք, քանի որ

սոքա

|

Ր.

Լ.

1.

ուտքո8 25- ԱՇԵՒՑ0

Ըօուաու

ԽՇՋ:

ԷՏ ԺՈՒՈՀ0Շ8

օ ոօոօշւծուտ

Բ

Ճքաշմում

Քրիստոսի" նուաստ ծառայ Եսայի կաթողիկոսէհասցէ օրհնութիւն աստուածայինն ողջոյնն յիսուսական առ շքեղաշուք ն պայազատայտոհմքրիստոսազօր ն քաջազի, իշխանաց իշխօղիդ, Պաքուայ մեծ ջնդրալ Միխայլ ՄիխայիլիջԿալիցին: Խնդալ ի Տէր մեր Յիսուս Քրիստոս. ամէն: Եւ

ընդ այս գիտութիւնլիցի քում մեծութեանդ,զի լուեալ էք վասն

մեր այս տառապեալքրիստոնէիցՀայոց ազգիս, որ ւել է

չորս

Դ

(4) տարի.ա-

կողմից թշնամին պատած, քանի քանի երկրներ. մինչն ի

մեզ գերեվարեցինն կոտորեցին: Ապա մեր կողմանքս լավ քաջամարտիկ տղայք ջանքով

ն

զօրք

կապեցին,որպէս ն լուեալ էք,

քաջութեամբ չորս կողմ կռուելով,

այս

որ

մինչն հիմա

քանի երկիրս պա-

օգնութիւնլինի. թէ որ զատկիսչեղաւ, այլ օգուտ չունի: Ողջ լէր ի Տէր: ՌճՀԵ (1726) թվիս մարտի ԻԵ (25) գրեցաւ: Յի քամինա փուքր ծառայ Յիվայն Կարապետէսթասլիմն ն բադայտիլինի սահապինղուլուղումն յի բարին, որ է յերեք տարիոյ էսչանք խաղխնինաչն կմնայ էնայ ջուապխիմին գիր տեսէն, քուլն էս-

ապաւէնութիւննզձեզ ունին, որ այլուստեք օգնականչգիտեն,ձեզանէի զատ. մինչն այժմ յուսադրականգիրն որ ի ձեր կողմանէպակասչէ եղեալ: Վիմաահա ժամանակնհասաւ,

չանք մարթ աղարկեցի"":

տեղիս,միայն մնացեալ եմք մեք, որ հալա շատ էլ եախաչեմք տվել:

Քի ծռ

Կարա |պ-

ետ)

Թարխան

Քի ծռ

Պաղի

ՃԹԱԲ, Փ. 100, 17235., ո. 1, ո. 3

Ր.Ճ. 3808, չուռ3. օՕՎ., 110:

»»

6Ըե

7Ք 286.

Սարգիս

0630պԵզոսԸՑԽ

ՈՇՎՈՒՂԱ

տ

օ6. 1օաոթոռու.

ն այս մեծ

յոյսն

ն

թշնամիսեկն ն պատեացզմեզ, ն զամենայնքաղաքներս

առան, ինչպէսլսած էք, Թփլիս, Երնան, Գանջայ,Թաւրէզ ն այլ շատ

Հիմա պինտկուզեն զմեզ ձեռն առնուն այս գարունս, ն ապայ ե վերայ:Վասն որոյ ահա րիշ անեն Շամախու,Պաքուայն Դարպանտին ծանուցաքձեզ, ն մեր խնդիրքնայս է որ թէ դուք շատ ն փոքր այս կողմիս հարաքաթունէք,պիտիզատկիսշուտ Շամախիբռնէք,ն մեզ իմաց անէք,որ մերփքրինլինիմք:Իսկթէէլ շատ ետացաք,զմեզ ձեռն բերին, տժուարկլինի, Ա սոքա շուտ կուգան:Մեր մարդսէլ որ մէկտեղացօգ-

նութիւն չեն տեսնում, յուսահատումեն ն ցրուվում: Ահա մեր սարեհ խօսքնգրեցաք,ն այլ ամենայնբան պարոնԻւան Կարապետիթղթէն իմանաս,որ քանի ժամանակմերմէջսէ. եւ դու լեր ողջ Յիսուսիւ:

10 զոքօղը.

Ռ06րծծոսմ 7 ՕդեյՕ

ԼՇաօքճո-Ո61 ՇԱՒՂ»ԷՔ 6481Ո6ք7 Խ1240ԼԱ:2Ռ17.

օո618:

Հ

Քիծռ

հեցին. ապա մեծ

քչ"օա 8160ոռ 1(ռքճոօոտ.

663 ոՕՕՌԱՇՇԱ.

`

Դ660Կ

80ոծ

ՈՇՎՈՒՌՆ

ԽՂՈՕԴԱԽՕՇՑ

ՔՇճա.

ՌՃՅՀԵ (1726) մեր

տալիս. այլ

մեր տեղիս խօճէքնոցբանն այլ էնչանք ձեռք չէտալիս առաջնոյն նման, միայն թէ փոքր փոքր առնտուր են անում, ն ձեզ են մնում: Վասն որոյ ն դու պարտիսի մեր բերանէշատ ողջոյն

թվիս, մարտիԻԵ (25) գրեցաւ:

Քիտո

Քի ՛6ռ

Բի 5ռ

|"

Սարքիս Պաղի Թարխան ԱՀ

Ը.

ՃՏՈԲ, ծ. 100, 1726

ՈԽՇԵՒԼ:

ՈՖճՈՒՍՀՅՒ

ը, ձ. 3508

7:23.

ո.

Խնուճնոօորվ) Լօոււադռյ.

Խոսում 8 10Իմ

ՇՕՎ.

ոօո.

2ո6

Յքոատ,

ո, ո.

5, ո. 2

Փ. 100, 1723

Բ

օ6. 1Աօռոսոսո. 7., ո.

օրհնութիւն մատուցանելզքոյ իշխանայպատիւընկերացդ, ն ասես, թէ թէպէտսոքա եկին այլ զձեր գործն աստուծով այլուի լաւ կուԿ

Թասլիմն ն Թադաձգիլնի Յի փուքր ծառայ Յիվան Կարապէտէս վերոյ գրեալ սահապինղուլուղումն ի բարին. ամէն"": Ոօուծոոմ:

ն

1, ո. 4.

ԻՔ 287.

լինի, զի զկնի սրբոյ պասեքիտեառն մերոյ առաւել լաւ ժամանակն է տեղոյս ամենայն գործոյ ն առուտրին. թէ գալու էք բարի, ահա ն մեք սպասեմք, իսկ թէ ոչ, այլուի յատուկն իմացուցէքմեզ, ն այլ մի աշխատէք, որ մեզ փոխանակօգնութեան վնաս է: Իսկ ձերոյդ դիմաց կամք ն հրաման մեծին է, որպէս ն հրամանունիք զայն պար-

տիք կատարել,ն մճթոտ 25- ԱԽՀԵԽՕ

1310114068

Խօճո

Է

82քոճոօւ խՈոՅՇՄ7

Քրիստոսի"""նուաստ ծառայ Եսայի կաթողիկոսէյիսուսաւանդ ն ողջունիւ ն բազում սիրով գիտութիւնլիցի բազմաշխատ բազմեՌճՀԵ (1726) րախտ ծերունոյդ տեառնդ Մինաս րաբունոյդ, զի ի թվիս մարտիԻԵ (25) Յակոբ անուն տղայդ իբր փոքրաւոր գոլով քոյ, եկն առ մեզ` ի սուրբ աթոռս Գանձասար, ոչ ունելով թուղթ ի ձեռին,

միայն թէ բերանով զորպիսութիւնքոյ ն տեղոյդ ըստ կարի իւրում ծանոյց մեզ ն իմացաք: Այլ ն զքո ներքն գալդ ընդ մեծի զօրավարիդ ձեր նս լուաք, ասաց որում ն յայս կողմ ընթանալոյդիտաւորութիւն կարի յոյժ հեշտութիւնեղն սրտից մերոց, այլ ն ոչ առանց յուսահատութեանց,քանզի աստուծոյ ԳԴ (3-4) ամ եղն, զի գրես, թե գաճանապարլու եմ տեղդ առնտուր եմ անելոյ, մեր աչքն կարօտիւի եհի ն ոչ եկիր, այնքան մնացիր որ Հոռմոց երկրէնայնչափ խօճէք

ն

այլ

որպիսութիւնքն խօսք ի թղթաբերէդիմասջիք,

աւելի ոչինչ չկարացաք գրել: Դարձեալ եղբայր սիրելի Իւան Կարապետն,որ յառաջմէ տեղս է, այժմ նս ողջութեամբ առ մեզ է, այլ

խեղջս շատ աշխատեց,այլուի կաշխատէապրիշում խրիտ կանէ, թուփ թուփանէ, ընկերիմընայ,եկօղ չէ լինիլ, այլվի կութողու. այժմս իւր խիրիտինվրա է: Դարձեալմեր այն Քնխայ Չալապին մին փոքր իքմին տվի ն յղեցի առ քեզ, որ տեղդ խարջէն փոխարէն բենս

րէ, չիմացայ ինչ եղն, հէլպէթնորա իւրն ն ամենայնբանինմուղայիթ կենաս ն շուտ, լաւ ճանապարհես,գայ, որ ի քէն շնորհակալ լինիմք: Ահա այս Բ

(2) տարի է,

կլի՞նի միթէ. ն ՌճՅՀԵ

որ զքո

մէկ մատն գիրն տեսած չեմ, այդպէս

լիցիս ողջ Տէր մեր:

(1726) թվիս, մարտիամսոյ ԻԵ (25) գրեցաւ Գանձասարայ.

Փուքր ծառայ Յիւայն Կարապետէսթասլիմնն |փ7)որք |բանդ)այգի լինի անէ": ՑՈթ, Ր. 4. 3508 յւո3.

60Վ.

ոօ.

Փ. 100,

ԻՔ 288.

կին Երնան,Թփլիզ, Գանջայ, Թաւրէզ մինչնի Շամախի լցուան ապրիշումն ն ամենայն մաթահն թանկացրին,հիմա տժուար է ձեռք "

Հ

»»4

Մ`ՕՊԵԽՕՈՓՎԳՈՂԱ

ՈՕՇՈ6ծԻԱն

ք/ը

600.0

663 դՕծոսԸՇն.

06ք03 1զոսԸճն ՈՕՈՇ

ՈՇՎՈՒՆԵ

քչոօմ 119020 էճքռոօոտ. ԽԱուՕՊԱ

ւ060

էշճս.

1723 ո,

ու

1, ո՛4 Ոօոոտաուաւ-

Ր. ուռ

ԽՇՄՈՈՀ08

մ

28-ԼՈԼՇԵոԼ0

887018

1158ո8 Է Յքճոծոտ

Է .

808ՇԲ

ՈքաՀԵԼՈՒՇ

ԽՇՅի,«Յք202:Շ5ու

ՀՅւածք»

Լ. Է. ԸՕոօՅ աու

Ր. չՌօոգ

19-ԱԱՇԵՒՕ

ԷՋՆՕՄՈՈՒՑՇՑ

Ի

սահապ դօլվաթ

մեծ

ոՁլա

աղային.

քամինայ պանտայէսարզ լինի վերոյ գրեալին ղուլուղումն. որ

մայիսի Բ (2)-ումն գրեալ ձեր գիրն մայիս ԻԴ (24) մեզ հասաւ, ամենայն որպիսութիւնքիմացանքն ձեր սալամաթգոլն լսեցինք, ուրախացանք, չուն

որ

ձեր ապրանքովնսալամաթ եկել էք, գոհութիւն

աստուծոյ: Եւ թէ պանտիսաֆալն իմանէք,փառք աստուծոյ, մեք էլ մեր խրիտ արած ապրանքովն սաղ սալիմ մեր տեղս եմք, խրիտս ձեռիս է: Ապագող, հարամիանչափկա, շատ ջանք են անում, հալա մինչն այսօր, աստուծով, մեր ապրանքն ողջ պահել եմք ն ձեզ եմք մտիկանում, որ դուք ձեր խրիտովն,աստուծով,գայք Շամախի,մեք էլ մեր մաթահիցնմին փարաառնումքգամքտեղնիրարտեսնումք.էլ ինչ ղուլուղ

որ

իմսահիպաղէսկասէ,այնպէսկանեմք:Նրա համարմէկփա-

կուբերեմ,որ ետքն ահ

րա

կա, կուվախեմքամէնն բերիլ, որ հա-

շատ

րամինչկոխէ:Այլն իմացէք,որ էստեղմերապրանացմուշթարիշատ կա հազիր կանկնածէ, աւելի փող է տալման,որ յինք առնի,վասնայն կխնդրեմք,որ ձեր խրիտնշուտ պիտիՇամախիհասնի,որ մեք էլ մերն ն

բերեմք,թէ որ մէկամիսետացաւ,էս ձեռացկերթա.ըխտիարունէք, չասէք թէչգրեցիք: Դարձեալ այս

մօհրի տէր ճարդիքս ապրանքիտէրն

ան, փող են ուզում, իմ խու չունիմ որ տամ, դուք պիտիշուտ փող բէ-

րէք, որ տամք, պրծանիմք,լաւ իմացէք, ն

քո

մէկ օրն 6Ռ (100000):

Գրեցաւ ՌճՀԵ (1726) թուիս մայիսի ԻԸ (28). վերջ գրոյն: Եսայի կաթողիկոսվկայ եմ

-

Կարապետ || 116Կ2-1Ե ոօ-

ոշքօատօյու

Ճ8Ո5, Ճ. Լ. "

Ճ6քրույու,23. Մ0ՑԵ0

Բգո

օՕՎ.

այս

բանիս:

||

Փ. 100, ոօ.

||

1739 Ը., ո. 2. դ.52

տէրԵսայի" կաթողիկոսէ օրհնութեամբն սիրով ծանիրպարոն Իւան Կարապետ:Քեզ շատ նայեցի,ոչ երկիր ն ոչ մէկ գիր ողարկե-

ցիր:

Հիմա մէլիք Թամրազնմէկ ղիր ինձ երեգ, որ տեղիս աւհալն իր

հարցուցել:

Թէ իմանաս, փաշանայն եկօղ տեսպաննառաւ,

գնաց Շամախի, հրամանաւ տեղն սնօր պիտի հաստատեն, տեսնումք որտե՞ղկուսահմանեն, հալա մաշուր չի, վերջն աստուած գիտէ, թէ զինչ լինելոց է: երկուց թագաւորաց

որ

Ապա` այս եկօղս հենց պահեցին ներսն դուրսն, որ մէկ մարդ չկարաց մօտանալկամ տէսնել կամ մեկ խօսք տալ, առնուլ, ամէն մէկ մարդինվերայ Զ (5-6) մարդկենար: Դարձեալ թէ մեր որպիսութիւնհարցանես, փաշան լաւ տեսանք,

Ե

մելիքներինսուպաշի թային արին շատ մարդով: Պիտի հրամանքդ մեր տղոցդ խրատես փարաղաթկենան, գեղարանց հետ բան չունին, թէ որ չէ` Եւ դու ողջ

սոքա

էլ կռիւ կանեն. իւրեանք գիտնն: "

լեր:

ՌՃճՀԵ (1726)

թվիսյուլիսի

ԺԹ

(19) գրեցաւ:

Ճ8115Ծ,Փ. 100, 1739 Ճ. Լ.

Ճ6քրու,

783.

ՇՕՎ.

օտ.

ԻՔ 75.

|լ

տ

օ6 Աօուսոս».

ԻՔ 72. "

663 ոօծոաշծն.

ն

Ի

Քի ծռ ||Քի ծռ|| Քիծռ|՝ Ոհան Աւան Թարխան||Պաղի

|| Քի ծռ

է

օ ոքոՇԻտոու 1182ո) 148թ2Ո617 77քօւԱօ010

/ոՋ Ֆ6ՂՏՈ08ՂՇԱ ԷՋ քՅ:ԱՄԱԵԼ

ր ԼԱՏԵՈՑ«7

Ը 12 ու) Ֆ ԻՇՇճոծն հ 1) բւաօն

ԱԼՏԵՅՅՆՖ

ի

Ի

ԲՇր

/1Թ 6604

ո0ո6

ԽՇԿՈՈՒՆ

ԿԳՈՑՈԱԽՕՇՑ

ԵՇգե.

Ը., ո.

2, ո.29. Աօյոււթ.

7. Տես

ԾԱՆՈԹԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

1.

է.«ԱՅՍ արձանագրված Նրա տապանաքարին

ՃՕԽՏՊԼՒՈԾՑ,

ՌճՀԷ(1728): Արցախ:Բ., 1895, էջ ԹՈՒԻՆ-»(Տե՛ս Մակար եպս. Բարխուտարեանց, ժողովեաց 176, Գանձասարայ եւ Վաւոցպտկոյարձանագրութիւնք, ՅովսէփՕրբէլի: Պետրոգրադ, 1919, եւ ի լոյս ածելոյ պատրաստեաց Արցախ: Կազմ.՝ Ս. Գ. պրակ ' էջ 30, Դիվան հայ վիմագրության.

ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԻՆ ԱՂՈՒԱՆԻՑ, ՈՐ է ԱԶԳէՆ ՋԱԼԱԼ ԴՕԼԻՆ:

.

հրատ., 1982, էջ 64, ՈւլուբաբյանԲ. ՀաԱ..Գանձասար:Եր., 1981, էջ144 ): Տես նաեւ՝ Եսայի կաթողիկոս սան-Ջալալեանց,Պատմութիւն համառօտ Աղուանից երկրի: Երու-

Եր., ՎՍՍՀ

Բարխուդարյան:

ԳԱ

Համասաղէմ, 1868, էջ Ե, Եսայի կաթողիկոս Հասան-Ջալալյանց, եւ ծառոտ Պատմություն Աղվանիցերկրի/ թարգմ., առաջաբանը Եր., 1997, էջ 5-6, ՈւլուբաբյանԲ. Ա., ՎայոցԱնոթ.՝ Բ. Ուլուբաբյանի: 213,342-344, րեւելից կողմանցեկեղեցինեւ մշակույթը: Եր., 1998, էջ ԲաբայանԼ.Հ., ԴրվագներՎայաստանի14-18-րդ դարերիպատմագ-

238 եւ այլն: րության:Եր., ՎՍՍՀ ԳԱ հրատ., 1984, էջ շարժում2. Տես ՊարսամյանՎ., Ղարաբաղիազատագրական լուսաբանությամբ: ների պատմությունըԵսայի ՀՁասան-Ջալայանի «ԲԵ3»), 1985, հմ. «Բանբեր Երեւանիհամալսարանի»(այսուհետեւ`՝ աշ2, էջ 140,145, նույնը տես ՊարսամյանՎ. Ա., Պատմագիտական մաս: Եր., 1988, էջ 146: խատություններ: Երկրորդ

ԱռաքելյանԱ. Գ., Հայ ժողովրդիմտավոր մշակույթիզարգացման պատմություն.14-19-րդ դդ. առաջին կեսը: Հատորերկ3. Տե՛ս

րորդ: Եր., 1964, էջ 86: 4. Տե՛ս

եւ ՈւլուբաբյանԲ. Ա., Հայոց Արեւելից կողմանցեկեղեցին

մշակույթը, էջ 208: 5. Տե՛ս ՈւլուբաբյանԲ. Ա.,Գանձասար:Եր., 1987, էջ 162: 6. Տես Րաֆֆի, Երկերի ժողովածու. տասներորդհատոր: Եր., 1959, էջ 176, հմմտ.` Քոֆֆու,ԽՈՀշուո2

8.

է ՏԱՊԱՆ ԵՍԱԻ

1600-1827. Ք., 1991, «. 24. 74ՅոգՀելւ.

դույթ

ՕՆԱՕԼԱՇՀաւտ /Ճքոտաօ-քջօ«րաճ

11,«. 11,ոօղ

1.

քօո. ճատ

ոշռքոօրչքշու

1104:ՌաՅ:.

ՉՀԿԱԼ

է.., 1967,

Ը6օքաո«

ճոռ.

338,

ոքյու.

52.

Գաձասարում մատենադարանիառկայության մասին ավան-

կա, ըստ որի թշնամիներիհարձակումներիպատճառովԱմա-

րաում նստող Պետրոս Գ կաթողիկոսըհարկադրված աթոռը տեղա-

փոխում է ավելի ապահովվայր՝ Գանձասարիվանքը, փոխադրելով միաժամանակվանքի արժեքավոր հայկական ունեցվածքը

մատե-

նադարանը,եկեղեցականանոթներնու սպասքը(տե՛սԻշխանեանԵղիշե, Լեռնային Ղարաբաղ.1919-1920:

Եր., 1999, էջ 336):

նա

վկա-

Գանձասարինորոգմանժամանակ վարպետ Խոսրով Չալյանը դուրս ցցված քարը պատիցհանելով՝ թաքստոց է գտել, որտեղ անոթներեւ սպասք է եղել: «Դա վանքի թաքստոցներից մեկն էր,- շարունակել է Ե. Իշխանյանը,-սակայն, ըստ ավանդության, փոխադրվածմատենադարաննէլ տեղավորվածէր թաքստոցներից մեկում, որը հայտնաբերվածչէ»(նույն տեղում, էջ 337): 9. Տես ԵսայիԱղուանիցկաթողիկոսՀասան-Ջալալեանց,Պատ-

յում է նաեւ, որ 1907 թ.

մութիւն համառօտ Աղուանիցերկրի: Երուսաղէմ, 1868 (այսուհետեւ Եսայի Հասան-Ջալալեանց), էջ Ը-Թ: 10. Լեո,

Երկերիժողովածու. երրորդ հատոր, գիրք երկրորդ: Եր.,

1973, էջ 446. 11.

Սիմեօն կաթողիկոսԵրեւանցի, Ջամբռ. Գիրք

տակարանարձանացուցորչ,հայելի

եւ

որ

կոչի յիշա-

պարունակող բնաւից որպի-

իրւոյց շրջակայից վանօրեիցն: Վաղար1873(այսուհետեւ միայն՝ ՍիմեոնԵրեւանցի ), էջ 81, հմմտ.՝

սութեանց ՍրբոյԱթոռոյսեւ շապատ,

ԸՍԽԸօԲ Էքօոճւաա, ժնոոոծք.116ք.Շ. Ը. ԽՈճոշւ:, 1.

՛1. Ճթոօոռ. 12.

հ/., 1958,

ոօղ

քող.

Ը

ոքօղա».

«.

ՍիմեոնԵրեւանցի, էջ 81-82:

13.

Տես

/Մքուօ-քոօստՇ

Ըօթւռու ոօաոլճոաօտ, 232-234,

ոօո.

7.

1,

Կ.

Ն

ՕԱՕԼԵՒԼ

ոօղ

քօր.

ԻՎ96.

ոշքտօկ

քա

«ՆԱԼ

ոճոռ.

ճխաօրտ11օճ:աատոճ. Է., 1964,

2.

Մաշտոցի անվան Մատենադարան,Կաթողիկոսականդիվան, թղթ. 2 բ, վավ. 141(մեջբերումնըստ` Դանիելյանէ. Լ., նշվ. աշխ., էջ 216): 15. Վովհաննիսյան Աշ., Դրվագներհայ ազատագրականմտքի 14.

պատմության.գիրք երկրորդ: Եր., ՎՍՍՌ ԳԱ հրատ., 1959, էջ 293: 16. Նույն տեղում: 17. ԹոփճեանՅակոբ Յ., Ցուցակ ձեռագրաց Խաչիկ վարդապետի Դադեան. ժողովուած 1878-1898, մասն Բ: Վաղարշապատ,

մշակույթը, էջ 213: Մակարեպիսկ., Աղուանիցերկիր եւ դրաԲարխուտարեանց ցիք: Արցախ:Եր., 1999, էջ 136(Աշ. Վովհաննիսյանը«փոքր ինչ եղծված է» համարել Մ. Բարխուդարյանիհրատարակությունըեւ հիմք վավերագրերիցմեկը, ամսաթվիցհեընդունելով Մատենադարանի 27.

տո

ավելացրել է. «հանդիպեցայի գեօղս Ղարաղուրթյլու»:Տե՛ս Հով-

հաննիսյան Աշ., Դրվագներ հայ ազատագրականմտքի պատմության. գիրք երկրորդ, էջ 620): Թասոօոօ Ը քեժաայժու 28. Յ»օ5 Լ. /., Ըւօառոտ 11աքռ

1900, էջ 19:

ՎովհաննիսյանԱշ., նույն տեղում, էջ 621:

30.

Հովհաննիսյան Աշ., Հայ-ռուս օրիենտացիայիծագման խն-

դիրը: էջմիածին, 1921, հավելված Ա

ղուանից, հատոր Բ: Թիֆլիս, 1907,էջ 69-70: 20. ՍիմեոնԵրեւանցի, էջ 82 (տես նաեւ՝ Ուլուբաբյան Բ. Ա., Վայոց Արեւելից կողմանցեկեղեցին եւ մշակույթը, էջ 209): մտքի 21. ՎովհաննիսյանԱշ., Դրվագներ հայ ազատագրական

քը,

պատմության.գիրք երկրորդ, էջ 293: 22. Դանիելյանէ. Լ., նշվ. աշխ., էջ 217: 23.

Տես

աօածատ /Ճքոտաօ-քյօշտաժ

Ը6օք:ոս:ոօտյածչոօո,

11, Կ. 1,

.

օ.

շքոօր

237-248,

ռօ.

թու

Վ Ի 98,99,

2«ԿՄԼ

100(

սխալմամբ թվագրել է մայիսի 27-ով զյանը փաստաթղթերը Չ»օո Ւ. /ՃՃ, Ըոռաճատ 11օգքնԹ6յոօրօ

Ը

Յքոժու հճքօրօեւ, ժտ

Շ.

ոո.

Կ. Ետես

124-166),

սակայն վերոհիշյալ ժողովածուում այն ուղղված է ըստ հայերեն

բնագրի(տես/քուաօ-քՇՕած Շ6օթւռուՊՕոչոօտ, 24.

1.

օղաօաօատ

Ոքոօն

քոս

«ՂԱ

տոր.

Ուլուբաբյան Բ. Ա., Հայոց Արեւելից կողմանց եկեղեցին եւ

Ը6օթոս։ ոօեյոզօչոօ8,

1.11,Կ.1,Հ.Հ.

Ոշքթօմ քօտ

ՂԱ

տատ.

11.

ՈւլուբաբյանԲ. Ա., Վայոց Արեւելից կողմանց եկեղեցին եւ

14:

ՎովհաննիսյանԱշ., Դրվագներ հայ ազատագրականմտքի պատմության.գիրք երկրորդ, էջ 622 32. Լեռ, Գայկականտպագրություն.երկրորդ հատոր. Մեր կյան31.

գրականությունըանցյալում: Երկերիժողովածու. 10 հատորով: Հ. 5: Եր., 1986, էջ 486 33. Վայ ժողովրդի պատմություն:Վայ ժողովուրդը ֆեոդալիզմի վայրէջքի ժամանակաշրջանում.14-18-րդ դդ. հտ. 4-րդ: Եր., ՀՍՍՀ ԳԱ

հրատ., 1972, էջ

Վայ ժողովրդի պատմություն,էջ 35. Եսայի Գասան-Ջալեանց,էջ 48

34.

36.

Տես

ՕՊԱԱԳԵ Ճքխտիօ-քթօաա6

Ը6օքթսնւդօտեծքուօտ,

1.

3.

Կ.

1,

-.

Ոծքտօրքօր

2«ԿՂԱ

ոճ.

204.

Դանիելյանէ. Լ., նշվ. աշխ., էջ 238-239. 38. ԱյվազյանԱ., Գայոց Եկեղեցին2«Մ/||դարի հայ ազատագրական շարժմանքառուղիներում:Եր., 2003, էջ 35-36 37.

11, Կ. 1, «. 246).

մշակույթը, էջ 233: 25. Տես /քոտաօ-քյՇ«ա6ՕԱ 26.

ՎԻՎ 180, 181

29.

ՉոբանյանՊ., Եսայի Վասան-Ջալայան:Տե՛ս ՔրիստոնյաՀայաստան.հանրագիտարան:Եր., 2002, էջ 316: 19. ԲարխուտարեանցՄակար եպիսկոպոս, Պատմութիւն Ա18.

մտքօրօու.

39.

Տես

ՕՊՎՕԼԷԱ /Ճքոտաօ-քյօօխա:

Ը6օքմու ոօաջուճոօտ.

1.

40. 3508 Ի. /Ճ., ԸՔ

11, Կ. 1,

ւսա

«.

Ոշքոօն

քօմ

«ՄԱԼ

տօ.

206.

11652 ԹծշաօօՐօԸ

ՃքԵՍԱԱԹՈՎ էճքօրծեւ,

388, Վ 252, ըստ Դանիելյանէ. Լ., նշվ. աշխ., էջ 241:

Ը.

րակականգիտությունների»(ԼՀԱ), 1979,

ՅովսէփկաթողիկոսԱրղութեան:Թիֆլիս, 1902, էջ 142: Դանիելյան է. Լ., նշվ. աշխ., նույն տեղում:

41. Լէօ,

42.

53.

Իվան Կարապետինամակներից մեկում հստակ արտացոլէ ված մելիքների եւ կաթողիկոսի դիրքորոշումը, որով բացառվում էր գաղթելու գաղափարն իսկ: նամակից պարզվում է, որ նման 43.

| |

միտք չի եղել նաեւ Ռուսաց թագավորինհասցեագրված նամակներում: Անտոն քահանան, պարզապես«Եսայի կաթուղիկոսի գիրն Շամբախիջղոտեց.ինքն մէկ գիր գրեց, դարաւ առ թագաւորն»(Տե՛ս

ՕՏԱՕԼԱՇՅՈՒ

/Ճքոււօ-ք/ՇՇԽՑ6 ".

1Լ

Վ.

44.

11.

,

318,

ոօռ.

-.

ոշքտօեքօր

2ՀՆ/111862.

լ

Ղ0ԽՄԿՎ6:ոօ8, Շ6Օքէդո:

254)

կողմանց եկեղեցին եւ

|

Տե՛ս

Լ. /Ճ., Ըոռատծամտ 1167քճԹճռաօօրօ Ը Յքումմ օտաօածաաւտ /Ճքուտօ-քօոտած

Շճօթեւուոօաամոոօտ,

1.

1,

47.

Դանիելյան է. Լ.,

48.

Տես

ոմ

Էոքօղօրմ,

Կ.,

ոօո.

Վ 3,

նշվ. աշխ., էջ

ոշքոօհ

«.

քաւ

ԿԱԼ

57.

Նույն տեղում:

58.

Նույն տեղում, էջ 54:

59. Տես

սին,

Պարգեւ արքեպիսկոպոսՄարտիրոսյան,Մ. Ա. Վարու-

Բ

սան

1-2:

Եր., 2001, էջ 86:

պրակ. Դօփեանք եւ Մելիք

Ս. էջմիածին, Շահնազարեանք:

Ջալալյան: «Քրիստոնյա Հայաստան» հանրագիտարան:եր.,

Սարգիս արքեպիսկոպոսՋալալեանց, ճանապարհորդուՎայաստան,մասն Ա: Տփխիս, 1848, էջ 200: թիւն ի 62. Յովհաննեսեպս. Շահխաթունեանց,ՍտորագրութիւնկաթուՄեծն

ղիկեէ էջմիածնիեւ հինգ գաւառացնԱրարատայ,հատոր Բ: էջմիածին, 1842, էջ 356-358: 63. Յակոբ Յ. Թօփճեան,ՑուցակձեռագրացԽաչիկ վարդապետի Դադեան.ժողոված1878-1898, մասն Ա: Վաղարշապատ,1898, էջ 89: 64. Տես Կարապետեպիսկոպոս,նշվ. աշխ., էջ 44: Կարապետ ե-

Վերահրատա-

րակութիւն ի Վայաստանքրիստոնէութեանպետականկրօն հռչակման 1700 ամեակին:Մայր ԱթոռՍ. էջմիածին, 2001, էջ 3308-3309 .

պիսկոպոսը վկայել է,

որ այդ

Խաչիկ վարդապետիմօտ.

1973, էջ 172-113:

ԱրզումանյանԶ., Եսայի Վասան Ջալալյանի քաղաքական գործունեության գնահատման հարցի շուրջ: «Լրաբեր հասա-

դա-

էջ 12, Չոբանյան Պ., Եսայի Հա-

61.

Օրմանեան Մաղաքիաարքեպիսկոպոս, Ազգապատում.Վայ ՈւղղափառԵկեղեցւույ անցքերը սկզբէն մինչեւ մեր օրերը յարակից

Երկերի ժողովածու. երրորդ հատոր, գիրք երկրորդ:Եր.,

ՎՍՍՀ ԳԱ հրատ., 1975,

2002, էջ 317:

Քոֆֆո, ԽՂախոոոճ 7ՀՅուշեւ,«. 39.

Ադրբեջան-Ղարաբաղհակամարտու-

Կարապետ եպիսկոպոս,Նիւթեր հայ մելիքութեան մա-

րերում: Եր.,

257:

ԱյվազյանԱ., «Ղափանցւոց պատմութեան»ժամանա-

52. Տես

եւ

1914, էջ 44, Ուլուբաբյան Բ. Ա., Խաչենի իշխանությունը 2-21

327-328.

ազգային պարագաներովպատմուած, Ա-Դ հատոր:

158-159:

ԱրզումանյանԶ., Եսայի Գասան Ջալալյանի քաղաքական

60. Տես տոտ.

50.

51. Լեո,

Հայ ժողովրդիպատմություն,էջ

55. Տես

թյունը: «Գայկականբանակ», Խ

Շ.

կագրությանհավաստիությունըեւ կառուցվածքը:«Պատմա-բանասիրականհանդես», 1992, Վ 1, էջ 98- 99: 49. Տես Րաֆֆի, Երկերի ժողովածու. տասներորդ հատոր, էջ 193, հմմտ.

րություն եւ վավերագրեր):Եր., ՀՍՍՌ հրատ., 1953, էջ 256, վավ. 75:

թյունյան, Արցախի թեմը

432-433, Վ 286. 46.

Ա. Գ., ՄիէջԱնդրկովկասի Աբրահամյան Ժողովուրդներիեւ

գործունեությանգնահատմանհարցի շուրջ, էջ 53, ծանոթ. 9:

մշակույթը, էջ 222: 45.

էջ 52-53

հայ-ռուսական հարաբերություններիպատմությունից(Ուսումնասի-

56.

|

Ուլուբաբյան Բ. Ա., Վայոց Արեւելից

54.

Նույն Տես

Ա 5,

տեղում, էջ 53:

այդ

ձեռագիրը «ներկայումս գտնուում է ձեռագրիցօգտուել

են՝

ինչպես Ջա-

Մ. Ա. եր. 200), այնպես եւ Շահխալալեան(ճանապարհորդութիւն.

Հ. Բ, եր 556-558), թունեան(Ստորագրութինն.

եւ

74.

Սույն ներածությունըտեղ չի գտել Բ. Ուլուբաբյանիհրատարակությանմեջ:

ուրիշները(Արցախ.

եր. 206)» (անդ): 65. Տես

ՈւլուբաբյանԲ. Ա., Խաչենի իշխանությունը24-2Մ1 դա-

րերում, էջ 12-13, 153-155: 66. Եսայի Վասան-Ջալեանց,էջ ԺԴ: ՊարսամյանՎ., Ղարաբաղիազատագրականշարժումների լուսաբանությամբ, էջ պատմությունը Եսայի ՎՉասան-Ջալայանի 139-140, նույնի Պատմագիտականաշխատություններ,էջ 146-147: 67.

68.

էջ Նույն տեղում,համապատասխանաբար

144-145, էջ 155

75. |

| լ

ծան. 1.

|

Բաբայան Լ.Հ., Դրվագներ Հայաստանի 14-18-րդ դարերի էջ 292: պատմագրության, 70.

Խքճուտ 5րօքոտ մնախտխու,

Բեռի Աշա

ՇԼքմխել

/Ճ:8ճոեսօն.

|

ՈւլուԱյս գրքույկը չհաջողվեց գտնել ԱՄՆ-ից դժոր պահվեր բաբյանիանձնականարխիվում, ուր պիտի վարությամբհայթայթվածօրինակը: Սակայն, «Կաճառ» գիտական կենտրոնի աաշխատակիցներինհաջողվեց դրա էլեկտրոնային տարբերակը հանել համացանցից:Առաջին տպավորությունն այն Խորհրդային իշխանությանօրոք տպագրվածից համացանցում զետեղվածը տարբերվում է նենգափոխումների սանձարձակության ակնհայտ դրսեւորմամբ, կեղծիքներիու բնագրիկամայաէր,

որ

կան աղճատմանառատությամբ:Այս եւ

հարակիցհարցերի մասին

ավելի հանգամանալից՝ստորեւ: 72. Եսայի կաթողիկոսՎասան-Ջալալյանց, Գամառոտ Պատմուեւ ծանոթագրութ.՝ Բ. թիւն Աղվանից երկրի: Թարգմ.,

Ուլուբաբյանի:Եր., 73. 1

ՕՇոճաաՇւօ

1997:

առաջաբանը

ՈքօճիծոքԽՇՐՕքԵւ

Բ

հյույքել

Ը6օքչոս. 1օո մմ4ՔթԽՇՒՈւ.

ԹՇՇՈՇԾԿԵԵՐ:

ոքօուութ

ԴԱՇքԸԽՐՇՈՃ,

1991.

Ցածր Լ Է., Է1ո.-8օ

/Ճ68:ի

հ

ՔքշոճոօՐօ

ղախատ),Աղվանիցմարզպանության հյուսիսայինհատվածի(Չող, Ցիր)ն մեծ Վայքի«Արնելից Կողմանց»(Պարտավ,Ամարաս,Ուտիք, Գարդման, Հաշու, Մեծկվենք, Գանձասար,Բաղասակամ)թեմերը:

կան թեմեր: |

|

Ամենայն

թվականին, ցարական կառավարությունը հայոց կաթողիկոսությանմիջնորդությամբլուծարել է Աղվանիցկաթողիկոսությունը` փոխարենըհաստատելով մետրոպոլիտություն:Լու-

ծարված կաթողիկոսությունըենթակա նահանգներումկազմել

են

նվիրապետականտեսակետից էջմիածնի կաթողիկոսությանըենթակա երկու առաջնորդականթեմեր ն մեկ հաջորդականվիճակ:

Այս իրավիճակը վերջնականապեսամրապնդվել է 1836 թվականին, «Պոլոժենիե»-ում, (տես Քրիստոնյա Հայաստանհանրագիտարան: Եր. 2002, այսուհետն` «ՔՀ») էջ 42-43: 76. դասար

զարդ

Գանձասարի կաթողի-

Քաղաքական հանգամանքների բերումով թեմերի թիվը մշտապես է` փոփոխվել մերթավելացել, մերթնվազել: Տարբեր ժամանակներում Գանձասարիկաթողիկոսությաննեն ենթարկվել նան կաբանդի, Շամախու, Շիրվանի, Բաքվի, Դերբենդցին այլ եպիսկոպոսա-

Ծո,

երջանկահիշատակԲ.

գահերեցությունը:248/ դարից կաթողիկոսությունըտեղափոխ-

վել է Գանձասարի վանք, որից հետո կոչվել է

կոսություն: Այն տնօրինելէ բուն Աղվանքի(Կապաղակ,Շաքի, Բա-

69. Րաֆֆի, Երկերի ժողովածու. տասերորդ հատոր: Եր., 1959,

էջ 186,

թյուն չի եղել, այն ստեղծվել է 1815թ-ին: Ինչպես հայտնի է Աղվանից կաթողիկոսությունը կազմավորվել է Կ) դ. երկրորդ կեսին: Ընդգրկվել է բուն Աղվանքին մեծ ՎայքիՈւտիք ու Արցախնահանգների թեմերը,ընդունել Հայաստանյայցառաքելականսուրբ եկեղեցու

|

Եսայի Գասան-Ջալալյանի ժամանակդեռես մետրոպոլիտու-

Վրատարակիչներըթերնս նկատի են ունեցել այն,

որ

Բաղ-

մետրոպոլիտըՍուրբ Աննայի առաջին աստիճանիթագաշքանշանի ասպետ էր (տե՛ս Տէր-Հովհաննիսեանց,Գրիգոր,

Տե՛ս ՎովսեպոսՓլավիոս ն Դիոն Կասսիոս: Թարգմ. Ս. Կրկյա-

Բաղդասար մետրապօլիտ Հասան-Ջալալեանցի համառօտ կենսագրութիւն:«Փորձ», 1880, ԻՔ 5, էջ 158, 160-161): 77. Եսայի Հասան-Ջալալեանցի«Առաջաբանը»տեղ չի գտել ոչ

մեջ: Մինչդեռ, Ուլուբաբյանին ոչ էլ ռուսերեն թարգմանության այնտեղ կան հիրավի ուշագրավ տեղեկություններ,որոնք անհրահամար: Այսպես, օրիժեշտ են հետագա ուսումնասիրությունների

շարյանի: Եր. 1976, Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ., Վայոց պատմության աղբյուրագիտության: Երրորդ հրատ. Եր., 1996, էջ 37-40:

Հովսեպոս փլավիոսից օգտվել է նան Մովսես Խորենացին: Դժվար է ասել, թե ԳանձասարումՀովսեպոսիոր աշխատանքն է ե-

Բ.

նակ, իր կողմից օգտագործվածօտար հեղինակներիթվարկումը,որոնց մեջ հանդիպում ենք նան վաղ միջնադարիպատմիչներ,մեզ կարող է լրացուցիչ կովան տալ Եսայի կաթողիկոսիպատմության ավելի լայն ընդգրկմանմասին,քան է մեզ հասած տարբերակը:Այ-

միայն յիշեցաք զորի գիրս մեր գտաք» հիշատակումը (Եսայի Գասան-Ջալալեանց,Պատմութիւն համառօտ..., Յերուսաղեմ,1868թ.)գալիս է հաստատելու, որ Գանձասարումյուր ժամանակինպատկառելիմատենադարան է եղել (համենայնդեպս՝

նուհետն, «զայս

պահվել են

են

|

|

կան պատերազմիմասին», «Հրեականհնախոսություն»,«Կյանքը», ն «ԸնդդեմԱպիոնի»,որոնք գրված են հունարենով: Հրեա պատմիչի տեղեկություններըՎայաստանիկամ հայերի մասին շատ էլ հահերուստ ու ընդարձակչեն: Նրա տեղեկություններիմի մասը այլ ղինակների պարզ կրկնություններեն: Սակայն կան փաստեր, Ո-

րոնք Վովսեպոսիմոտ շարադրվածեն գրեթե անկողմնակալձեվով ն որոշակի հետաքրքրությունեն ներկայացնումհայագիտության

համար:

պատմագրականերկերից են «Քրոնիկոնր», նշանավոր «Եկեղեցական պատմությունը», Հիերոնիմոսի լատիներեն թարգմանությամբ մեզ հասած քառամաս «Աստվածաշնչայինհնություններ» երկրի երկու մասերը` «Տոպիկա» ե «Օնոմաստիկոն»: «Քրոնիկո-

նը», որն ընդգրկում է աշխարհի ժամանակագրությունը մինչն 325թ., ամբողջությամբպահպանվելէ միայն հայերեն թարգմանությամբ: «Եկեղեցականպատմությունը» հիմնական աղբյուր

է քրիս-

տոնեության առաջին երեք դարերի (դեպքերի շարադրանքը

78.

ներից մեկը հրեա պատմիչ Հովսեպոս փլավիոսնէր, որին կոչել նան Հովսեպոս Եբրայեցի: Նա ծնվել է Երուսաղեմում37թ. քահանայի ընտանիքում:Նա ապրել է մինչն || դարի առաջին տասնապահպանվելեն «Հրեամյակները:Նրա ստեղծագործություններից,

Եվսեբիոս Կեսարացի,Եվսեբիոս Պամփիլես (մոտ 260, Պա-

րացու

Եսայի Կաթողիկոսիկողմից):

են

79.

ղեստին-մոտ 340), քրիստոնյա պատմագիր,աստվածաբան, Պաղեստինյան Կեսարիայիեպիսկոպոս(313-314-ից): Եվսեբիոս Կեսա-

այն հեղինակներիձեռագիր երկերը, որոնք թվարկված

Հովսեպոս Եբրայեցի(ՎովսեպոսՓլավիոս) մ. թ. ա. | ն մ. թ.| նշանավոր ներկայացուցիչդարերի հռոմեականպատմագրության

ղել:

նում է

|

հաս-

մինչն 324թ.) պատմությանուսումնասիրության համար: Հայ

քրիստոնյաների ն հոգնորականներիմասին ամենահին տեղեկությունները պահպանվել է հենց այս երկում: Եվսեբիոս Կեսարացու պատմագրականերկերից ն հատկապես «Քրսոնիկոնից» օգտվել սես

էջ 319-320:

Կարելի է ենթադրել, որ

այդ

շատ

ուրիշներ:

երկերը եղել

են

Եսայի Հասան-Ջալալյանիտրամադրությանտակ:

80. այդ

հայ պատմիչներԱգաթանգեղոսը,Մով-

Խորենացին, Թովմա Արծրունին, Ասողիկը ն

Տե՛ս «ՔՀ» նան

են

Այս անունը շփոթեցրել է բանասերներին, որոնց մի մասը,

թվում Եսայի Հասան-Ջալալյանը հեղինակին այլազգի է

րել: Ինչպես համոզիչ փաստերով ցույց

է

համա-

տվել ակադեմիկոս Ստ.

Մալխասյանցը,«Պատսություն Հայոց» երկի հեղինակը հայ է եղել, բայց հանդես է եկել Փավստոս Բուզանդ ծածկանունով, որը «Ժա207

մանակի մեծ պատմագիր»է եղել, որին էլ պատմությանանծանոթ հայ հեղինակը վերագրելէ իր աշխատանքը,որպեսզիիր գրվածքի

վարկը բարձրանան վստահություններշնչի: Ըստ

ցի,

Բուզանդ մականունըբաղկացածէ «բու»

ն

Մալխասյան«զանդ» հնդեվրոՍտ.

պականարմատներիցն նշանակումէ եղելությունների,զրույցների մեկնիչ: Հետնաբար, ակադեմիկոսի կարծիքով` մատենագրի անունը ե«Պատմութիւն Հայոց-ի իսկականու համապատասխան

պատմութիւնք»,այսինքն` պատմություննեղել է «Բյուզանդական րի ժողովածու Բուզանդի(տե՛սՓավստոս Բուզանդ,Պատմություն Ստ. Մալհայոց: Թալգման, ներածութ. ն ծանոթագր. ակադեմիկոս

խասյանի:Եր., 1968, էջ 44, էջ 309 ծան.1): 81.

Սոկրատ ն Թեոդորիտ Կյուրացի- բյուզանդայիպատմիչներ,

գրել են Միքայել Ասորի պատմիչի, իրենց պատմությունները մինչն Եփեսոսիժողովը, այսինքն` մինչն 431թ. Տե՛ս Ասորականաղբյուրներ Ա: Թարգմ. բնագրից, առաջաբան

ըստ

ն

349: ծանութ. Հ. Գ. Մելքոնյանի: Եր. ՀԱԱՀ ԳԱ հրատ., 1976, էջ

ԱրեոԴիոնիսիոսԱրիոպագացի, ԴիոնիսիոսԱրիոպագացի, եկեղեցու սուրբ պագայի սուրբ Դիոնիսիոս(1 դ.), ընդհանրական են «երկոհայրերից, ովքեր Վայ առաքելականեկեղեցում հայտնի 82.

վարդապետք»անունով, Աթենքի եպիսկոպոս: Նրա անուորոնք ընդհանուր նով մեզ են հասել մի շարք աշախատություններ,

տասան

անունով կոչվում

են

(«Կորպուս Արիոպագիարիոպագիտիկաներ

տի կում»):

նախ թարգմանվելեն ասորերեն, ապա՝ Արիոպագիտիկաները հայերեն ն հետո միայն լատիներեն,ընդ որում հայերեն թարգմանությունը զուգակցվումէ ՄաքսիմոսԽոստովանողիմեկնությունների թարգմանությամբ:

Դիոնիսիոս Արիոպագացու երկերը մեծ ազդեցությունեն թողել մտածողությանվրա: Այդ ազդեմիջնադարիաստվածաբանական դացությունից, անմասն չի մնացել նան հայ աստվածաբանական,

վանաբանական,փիլիսոփայական միտքը: Արիոպագիտիկաների հետ ակնհայտընդհանրություններ կան ԴավիթԱնհաղթի,Ներսես Շնորհալու, ԳրիգորՏաթնացու,ՎանականՎարդապետի երկերում: Դիոնիսիոսիգործերից բազմաթիվհատվածներտեղ են գտել հայ

դավանաբանականաշխատություններումն ժողովածուներում: Միջնադարիվանական դպրոցներում ն վարդապետարաններում կիրառվել են ՍտեփանեսՍյունեցու, Գամամ Արնելցու, Եսայի Նշեցու, ՎահրամՐաբունու ն այլոց գրած ԴիոնիսիոսԱրիոպագացու Տե՛ս «ՔՀ», էջ 274-275): երկերի (ածմունքներըն մեկնությունները: 83.

Միքայել Ասորի-Անտիոքի պատրիարքնէր (1166-1199)ծնվել

է Մելիտենիում 1126թ. ե

վախճանվել է 1199թ.: Կիլիկիայի հայ հոգնորականությունըն, մասնավորապես,Ներսես Շնորհալին են ունեցել Ասորի (1166-1173) բարեկամականհարաբերություններ այս պատրիարքիհետ, որը 1198թ. ներկաէ գտնվել Լնոն Բ-ի օծման ու թագադրության հանդեսին: Միքայել Ասորինգրել է ընդարձակժամանակագրություն Ադամից սկսած մինչն 1194/5թթ.,որի ասորերենբնագիրըն արաբական բառացի թարգմանությունըծանոթ էր հայերեն հին թարգմանուէ թյամբ, որը պահպանվել կրկին խմբագրությամբը̀նդարձակու մի փոքր համառոտված:Դրանք հրատարակվելեն համապատասխանաբար 1870թ. ն 1871թ. Երուսաղեմում:Ձեռագրերիհիշատակարաններիցերնում է, որ ժամանակագրությունը հայերենէ թարգմանն Ա. վել Կոստանդին կաթողիկոսիհանձնարարությամբ1245/6թ.: Թարգմանիչնէ Իշոխ կամ Հեսու անունով ասորի քահանան, իսկ սրան աշխատակցելէ ն թարգմանությունը,ըստ երնույթին,խմբագՏես ՄանանդյանՀ., Քննական տեսուրել է ՎարդանՎարդապետը: թյուն հայ ժողովրդիպատմությանհատոր 11 Եր., ՎՍՍՌԳԱ հրատ., 1952, էջ 380:

Շիրակին, Տայքին

ու

Վրաստանին:«Պատմությունը»գրել է

Ա-

նանիա Նարեկացու պատվերով ն ուղղակի ցուցումներով: Այն գր209

1663- ի ընդօվել է 982-984թթ. ընթացքում:Բնագիրը մեզ է հասել ձեռ. դ 1774), մյուս չորս ձեռագրինակությամբ(Մատենադարան, Պերերը գրչագրվածեն դրանից ն պահվում են Երնանի, Սանկտ

(Տես Ք.3., էջ տերբուրգի, Վենետիկին Փարիզի ձեռագրատներում: հաղորդումից,օրինակներից 1032-1034) Եսայի Վասան-Ջալալյանի մեկը պահվել է նան Գանձասարիմատենադարանում: 84. Ուխտանեսեպիսկոպոսըհայտնիէ Ուռհայեցի, Սեբաստացի անուններով,եղել է Սեբաստիայիհայոց թեմակալառաջնորդ(մոտ 970-985): Վավանաբար(985-ից հետո) վարել է նան Ուռհայի (Եդեսիա) հայոց վիճակավորի պաշտոնը: Ուխտանես Ուռհայեցու Հա-

«Պատմութիւն Հայոց» երկից երնում է, որ նա շրջագայելէ ողջ յաստանում, մասնավորապեսքաջատեղյակէ Վասպուրականին, փոքր Հայքին:

Սամուել Անեցինհայ նշանավորպատմիչ-ժամանակագիրներից է: Ենթադրումեն, որ նա ծնված պետք է լիներ Անիումկամ նրա մեկում: Դրա համար էլ այն ժամամոտակայքի բնակավայրերից 85.

Նա ապրել է մոտոնակվա սովորությամբի̀նքն էլ կոչվել է Անեցի: Սամուել Անեցու պատմագիվորապես 1100-1190 թվականներին: տական միակ աշխատությունըհայտնի է «Հաւաքմունք ի գրոց

պատմագրաց»վերնագրով:Այն շարադրվածէ ժամանակագրուէ թյան ձեով, որ սկսում է Ադամիցն բերում հասցնում մինչն 1180թ.: Գրքի պատվիրատունեղել է հայոց կաթողիկոս Գրիգոր Տղան հնում բավական (1173-1193):Ըստ երնույթին այս աշխատությունը ճանաչված ն ընդունելիգործ է եղել, որ այլնայլ հեղինակներնույն Ա-

սկզբունքովշարունակելեն ու հասցրել մինչն 1665 թ.: Սամուել հիմնականումընդգրկելովհայ ժոնեցու Ժամանակագրությունը նան ղովրդի պատմությունը,արժեքավորնյութեր է պարունակում մասին(տե՛ս ՄեԿիլիկիային հարնաներկրներիու ժողովուրդների

Եր., լիք-ԲախշյանՍտ., Հայոց պատմությանաղբյուրագիտություն: 1996, էջ 171-172):

86.

Վարդան վարդապետը (նան` Արնելցի, Գանձակեցի,Կիլիկե-

ցի, Աղվանիցըստ Գ.Բ. Թոսունյանի1198թ.-ին: Տես ՎարդանԱրնելցի, Տիեզերական պատմություն: Եր., ԵՂ հրատ., 2001, էջ 5) Վարդան, ՎարդանՄեծ, ՎարդանՊատմիչ) ծնվել է մոտ 1200թ., Գանձակում, մահացել 1271թ. Խոր Վիրապում: 241 դ. հայ մատենագիր,

մեկնիչ, աստվածարան,փիլիսոփա,թարգմանիչ,մանկավարժ:Թողել է մատենագիտական հարուստ ժառանգություն`մատնողական, մեկնողական,քերականագիտական բնույթի երկարություներ, բազմաթիվճառեր, ներբողներ,խրատներ,թղթեր: Նրա »Լուծմունքի Ս. Գրոց« ժողովածունգրված է ներում Ա թագավորիպատվերով:Հան-

րագիտարանային բնույթիծավալուն այդ երկը հայտնիէ «Ժղլանք» անանունով:ՎարդանԱրնելցուպատմագիտական գկխավորերկասիրությունը«Հավաքումն պատմութեան»գիրքն է, որը համընդհանուր պատմությունշարադրելու նոր փորձ էր հայ պատմությանմեջ: 1862թ. Վենետիկի հրատարակությունըվերնագրված է. «Հավաքումն պատմութեանՎարդանայՎարդապետիլուսարանեա», իսկ 1861թ. Մոսկվայիհրատարակությունըորպես, «Պատմութիւն -տիեզերական»: Նա հունարենից, լատիներենից ե ասորերենիցթարգմանել է բազմաթիվգործեր: ԱսորիԻշող քահանայի աշխատակցությամբ 1248-ին թարգմանելէ ասորի ժամանակագիրՄիքայել Ասորու (1126-99) «Ժամանակագրությունը»ե «Յաղագս քահանութեան» գործը (Ք.Հ., էջ 966-968): 87. Երկաթիդուռը Բ. Ուլուբաբյանընույնացնում է ճորա Պահակի (Կապանդուռն ճորա, դուռն Հոնաց, դուոն Աղվանից), որը տեղադրում են Դերբենդքաղաքի մոտ դուռն ճորա, այսինքն` դուո դեպի ճորա կամ մազքթաց երկիրը): Տես Եսայի կաթողիկոսՀասան Ջալալյանց, համառոտ պատմությունԱղվանիցերկրի: 88. Մազանդարանըն Աստարապատը իրականմարզերեն Կասպից ծովի հարավայիու հարավ-արնելյանափերին: 89. Հայերը Վոզպեկէին անվանումՈւզբեկստանին:

90.

Խոյ (Վեր)քաղաք կա Իրանի հյուսիս-արնմուտքում:

ներկայումսէլ կա համանուն Գտնվում էր Աֆղանստանում,

94.

քաղաք: 91.

Արնելքից հանգում, Կապուտան(Ուրմիա)լճից հյուսիս-արնմուտք: հյուսիսից` ն արնմուտքից սահմանակցումէր Վասպուրականին, ՎամապատասԶարավանդ,հարավից`Զարեհավանգավառներին:

է Նոր

(387)

|

Խո-

դաշտ: հայերի մեծ մասը գաղթել է Արարատյան յում ն գավառի վեց հայաբնակգյուղերում ապրող հայերի զգալի մասը բնաջնջվել է 1918-ին թուրքականներխուժմանհետնանքով: հետո Խոյում մնացել էր պատերազմից Առաջինհամաշխարհային 1828-1829

թթ.

հայ բնակիչ, որոնք ապրումէին քաղաքի պարիսպներից դուրս: Տե՛ս ՎԱՀ հտ. 6: Եր., 1980. էջ 374-375

մոտ 500 տուն

կմ արնմուտք: Ի/

այն զավթել է ՍասանյանՊարսկաստանը,Մ/1|

դ.

սկզ-

միավորվել է Վաս-

պուրականի թագավորությանը: Արծրանիները վերանորոգել են պարիսպները,ամրացրելշրջանաձն աշտարակներով(այժմ` ավեն

դարձրել իրենց ռազմակայանը`արնելյան սահմանում:

Թուրք-թաթարականտիրապետությանանկումից հետո Սալմաստն

անցել է Սեֆյան Իրանին:2454 դ. սկզբներինուներ 1200 տուն բնակիչ (մեծամասամբ`հայեր): Զբաղվում էին զանազան արհեստներով, այգեգործությամբ,գինեգործությամբն այլն: Քաղաքում կար երեք եկեղեցի (Ս. Հովհաննես, Ս. Թովմաս, Ս. Գենորգ)կ̀ից վարժա1828-30-ին Սալմաստի պայմանագրով րաններով: Թուրքմենչայի

Զարավանդ

Խոյ կենտրոնով:1827-ին ռուսականզորքը կարճժամանակովգրավել է Խոյի գավառիմեծ մասը: Մինչն 1827թ. նրա բնակչությունըհիմնականումհայեր էին:

հետո

18-20

արաբականնվաճողներիցազատագրվել ն

րակ)

շրջանումՀերը, որպես պարսից արՀայաստանիմարզպանական ՄիջինդարերումՀեր ն քունի տիրույթ, տրվել է Խորխոռունիներին: են միասին՝ Ռոտկաց հիշվել հիմնականում գավառները

Գավառը մեծամասամբ հայաբնակէր: Սեֆյան Պարսկաստանի առանձինխանություն՝ կազմում Վերի տարածքումկազմավորվեց

բին

գետի ձախ ափին,

դ. հիշատակվել Մեծ բաժանումից բդեշխության կազմում: Հայքի Շիրական

Կապուտան(Ուրմիա) լճից

է համախանումէ հետագայի Խոյ գավառին:Հեր անունն ստացել օրոք Հերը, հարնան Զանուն կենտրոն-քաղաքից: Արշակունիների վարչամիավոր րավանդգավառիհետ, կազմումէր մեկ միասնական ն գավառի»): Հեր հիշել է «Շահապ Զարավանդ (Ագաթանգեղոսը

Հերը մտել է Վասպուրականի անունով: 870-ական թվականներին հետո իշխանությանմեջ: Ըստ Կոստանդին Ծիրանածնի,885-ից մեջ: գավառըմտել է Աշոտ Ա. Բագրատունուտիրույթների

էր Մեծ Վայքի Պարսկահայք

նահանգի Զարեհավան գավառում, համանուն

Բանտար (Բանդար, Բենդարաբադ)հ̀ավանաբարԲենդեր-

է Պարսից ծոցում: Աբբաս նավահանգիստն Ֆարս նահանգիկենտրոննէր: 92. Շիրազը իրանական նա93. Խոյ կաճ Վեր, որը գավառ էր Մեծ Հայքի Պարսկահայք

Սալմաստ- Սաղամաս,քաղաք

|

լ

հայերի գերակշռող մասը ստիպվածգաղթել է ն բնակություն հաստատել Ռուսաստանինմիվորված Արնելյան Վայաստանում:Մնա-

ցածները հիմնականումարտագաղթելեն առաջին համաշխարհային պատերազմիժամանակ: Վերջին շրջանում Սալմաստը Իրանի համանուն մահալի (գավառի) կենտրոննէր: Սալմաստից ոչ հեռու

պահպանվելեն հին Զարեհավանքաղաքի ավերակները:Տե՛ս ՀԱՅ, հտ. 10: Եր., 1984, էջ 119: 95. Սահաթը ներկայիսՄերգեննէ ՀյուսիսայինԻրանում:Նախորդ երկու ն այս տեղանուններըԶ. Բունյաթովըծանոթագրումէ «քաղաք ՀարավայինԱդրբեջանում»,մոռանալովնշել, որ այն ոչ մի կապ չունի ներկայիս`գողացվածանունով հայտնի Ադրբեջանիհետ: 96. Ղայղուլի նահանգ- միջնադարում նման երկրամաս կար ԱրեմտյանՎրաստանում: 97. Բ.

Ուլուբաբյանիկարծիքովսխալ է Հունարակերտին Դեր213

պատմությանքրեստոմատիա:Հատար.1:

հայկականաղբյուրներըՀունաբենդի նույնացումը:Միջնադարյան րակերտը միանշանակտեղադրում են Կուրի ն նրա վտակ խրամի

Եր. ԵՀՀ, 1981, էջ 103-104,

98. Թարխուն հավանաբարԴաղստանիՏարկու քաղաքն է:

«կարմրագլուխ», քանզի Ղզըլբաշ` բառացի այդպես կոչվողներըկրում էին կարմիր գույնով գլխակապեր(չալմաներ): Իսլամի շիա դավանությանպատկանողթուրքմեն ծագում ունեցող ղզլբաշ ցեղերի շեյխերը ասպարեզ իջան Արդաբիլում ն հանդիսացանՍեֆյան արքայատոհմինախնիները:24Մ/ դ. սկզբին

նշանակում է

99.

շահ Իսմայիլ Սեֆնին պարտությանմատնելով Ակ-Կոյունլու ցեղի գահակալին, սրով ու թրով իր բռնատիրությունըտարածեց նան ամբողջ Իրանի վրա: Սեֆյանների լուծը նույնպես ավերիչ եղավ

Հայաստանին հայերի համար: Ղզլբաշը հետագայում պարսիկ զինվորների անվանումն էր, տարբերակիչը: 100. 101.

Ասպահանըներկայիս Սպահաննէ Իրանում: Մովսես Քերթողը նկատի ուներ Հայոց պատմահայրկամ

Քերթողահայր Մովսես Խորենացուն: 102. Արշակ-մեծ «Արշակը» պարթնականանուն է, որը կրել է պարթն Արշակունիներիհիմնադիրթագավորը`ապարնկամ պարն

պարտադիրդինաստիականանուն-տիտղոս (տես Ստրաբոն, ԱշԱր244, 1,36): Որոշ ուսումնասիրություններում խարահագրություն,

շակունիներիհիմնադիր թագավոր է համարվում 211), որին նույնացնումեն Արշակ| Մեծի հետ:

Տրդատ ժողովրդի

Տե՛ս

-ը (247-

Հայ

կրա հաջորդներին

ն

Սելնկյաններին:Ինչպես հայտնի է, հունամակեդոնականկվաճում ների հետնանքով ստեղծված հսկայածավալ տերություն |

Ալեք

սանդր Մակեդոնացուզորավարներիկողմից քաժանվեց Անտիգո

նյանների(Մակեդոնիայումն Հունաստանում),Պտղոմյանկերի(Ե գիպտոսում) ն Սելնկյանների(փոքր Ասիայում, Մարաստանում

ու

Իրանում) թագավորությունները: Հայաստանի հարնանությամբ գտնվելով, Սելեկյաններիպետությունըգոյատննց228 տարի (ժթ ա.

թթ.), որի հետ Երվանդունիների արքայականավելի լան

312-84

հւսրյուր տարի ունեցել

է բարդ

Արտաշեսյաններիօրոք

մ. թ.

քաղաքական հարաքերո-թյուննել: ա.

Ա-

դարերուս Սելնկյանները ապ

րում էին թուլացման ու անկման շրջան:

Ուլուբաբյանը սխալմասբ Քաջ Արշակին

Բ.

104.

վերագրու

/

Օրնչդան

Վաղարշակ եղբորը Վայաստանուս թագավոր կարգելը

ինչպես Խորենացու մոտ ւյեւոք

է

խոսք գնա ՈԴես

է

Արշակ Քաջի թոռ

«ՀՊԽ,

ոենւացի.Վայոց պաւտոսությունԵր 105.

Ար/աս ՄԵցԸ Կարե 1ՉՐ 29Ժովմես

էջ 39. ծան. 14) հննմ 1961.

գրրք

Արւոաշիր Ս Պապականը (224/6-240)/՛ ,

երԿՐՐՐՑ մւապալնլու

Շ.

Լ

89, ԱրՐ/«-

մունյաց արքայատոհմը.հրմնադրեց Սասանյաժսերը արքայատոր մբ. Աուուսվան

ԽՍ

Արշապունը: (209-227,

սպանաք Արւտաշրրըծռռքու

(սմ.

Կգաքանգարւոժ/

Յալածավա 6 ճյոււ արշավ": սրցեր:

ապաստան գտաք Հայաստանում

ՆՍառմադլպամ (պամ Մուռանմսդը, րսլանք որմեադիրե

(առացս. նուշ

-

6532թ.

ԴազվարտՕ-ր (Ե52-5571, նասրե 10-. Խոսքը

«րլ.

վարջը» գարավաւ» Նասասյաւ արքայամտոոսք

Դ8,

Լք 8եճ (260-247).

նկատի է ունեցել ՍԵլեկոս զորավարին

-

ցեղի առաջնորդը: Մ. թ. ա. 2580թ.Արշակը ապստամբելէ Սելնկյանների դեմ ն 247թ. իրեն հռչակել թագավոր:Այնուհետնպարթնական ամեն մի թագավորիանվան մոտ այս անունը գործածվել է իբրն

ԱլեքսանդրՄակեդոնացուդայակորդիներ պսելով Եսային

103.

միացումից ստացվող անկյունում: Այն կոչվել է նան Հունան, Սահմանային կետ է եղել հայաստանի,Վիրքի ն Աղվանքիհամար: Ռումեջ ենթադրաբարնույնացվել է Դաղստանի սերեն թարգմանության Խուզախի հետ, ինչը նս սխալ է (տես «ՎՊ», էջ 39, ծան. 10):

ծան.

"եարսպասժ... :1

108. 109.

Մահմադըկառավարել է 988-1030թթ.

117.

Մելիք շահի մյուս որդին` Բարկիարաքըկառավարել է 1093-1104թթ.:

Վռեն, ըստ երնույթին, ժամանակակիցՀերաթն է Աֆղանս-

տանում:

Մասխուտի (Մասուտ) օրոք (1031-1041թթ.) Սելջուկներից շառավիղվածպարսկականճյուղի` Նկյանների տիրապետությունը տարածվել է Քահարից մինչն Սամարղանդն Սպահան: 110.

Վարդան Արնելցու «Տիեզերական պատմություն» 2001թ. այդ անունները հետնյալ կերպ են, Աբուսահրատարակությունում լիմ (մոսկովյան 1861թ. հրատարակությունումԱ̀բուսալիս), Դա-

| ,

Գ.Բ. աստղանիշ. ծանոթ.`

նան

113.

Խոսքն,

ըստ

բագուը,

երնույթին, ալ-Քաիմ խալիֆի (1031-1075թթ.)

մասինէ: 414. Ալփ-Արսլանը(Ալփասլանը)կառավարել 1063-1072թթ. 115. Մելիք շահը կառավարելէ 1072-1092թթ. 116. Նասր ադ-Դին Մահմադը (1092-1093թթ.)Մելիք-շահի որդին

է

էր:

Մա-

Տափարին նրա որդի Մուգիս ադ-Դին Աբու-լ-ԿասիմՄահ-

մասին է: 120. |

-

Տուղրիլ |-ը ՄուհամմադՏափարիորդին էր (կառավարելէ

1132-1135թթ.): 121.

|

ՄասխադըՄուհամմադՏափարի որդին էր (կառավարել է

1135-1152թթ:.): 122.

հի

Խոսքը Իրաքի սուլթանության վերջին սուլթան Արսլանշա-

Տուղրիլ 11-ի (կառավարելէ 1177-1194թթ.) մասին է: Նրանից առաջ սուլթաններ են եղել Մելիք-շահ 111 (1152-1153թթ.), Մա-

անվանփոխարեներկուսն է` Աբու Սուլեյման Չաղրբեկ Դավութ ն Աբու Թալիբ Տողրուլ-բեկ: 112. Տողրուլ-բեկը կառավարել է 1040-1063թթ.: Արիստակես Լաստիվերցինհենց այս Տողրիլի մասին է պատմել, որ փոքրոգաորով մահացու խալիՏողրիլը Բաղդադի

խոսքըոչ թե Մահմադի(ինչպես Եսային էնշել), այլ

մադի (որը 1117-1131թթ. կառավարելէ Իրաքի սուլթանությունը)

կիչը ծանոթացրել է, որ թվարկվածներըՍելջուկի որդի Միքայելի զավակներնէին ն բերում է նրանցից երկուսի անունների տարընթերցումը` Դողրով ն Չաղր, այն Է` ճյաֆար (տե՛սՎարդանԱրնելցի, էջ 138, ծան. 1): Եսայու երկի ռուսերեն ծանոթագրությանմեջ հինգ

բար կտրել տվեց Թաթուլ վիրավորելէր մի ամիրայիորդու: 1058թ. ֆայից ստացավսուլթանի կոչում:

(1104-

Ռուսերեն հրատարակչությանծանոթագրությունումգտ-

119.

համմատ

(Թոսունյանի: Եր., ԵՀ հար., 2001, էջ

138): Եսայի Հասան-Ջալալյանի մոտ Զաղրպէկըպետք է վրիպակ համարել: ՎարդանԱրնելցուերկի Վենետիկյան1861 թ. հրատարա-

1117թթ.):

նում են, որ

վութ, Չաղրբեկ, Աբուտալիփ,Տուղրիլ-բեկ (տե՛ս ՎարդանԱրնելցի, Տիեզերականպատմություն:Աշխարհաբարթարգմ. ներածությունը ն

էր Մելիք-շահ

1105թթ.): Այնուհետն սուլթանդարձավՄուհամմադՏափարը (1105-

|

111.

Հայրասպան սուլթանի անունն

118.

|

որդու

համմադ իբն Մահմուդը(1153-1159թթ.), ՄուհամմադՏափարի որդի Սուլեյման-շահը (1159-1161), Թուղրիլ Ո-ի որդի Արսլաճ-շահը

(1161-11779թ): 123.

|

Եթե այստեղ խոսքը Ալփասլանին նրա կողմից 1064թ. Անին

գրավելու մասին է,

ապա

ժամանակագրականանճշտություն է

ռաջանում: Ենթադրել կարելի է,

որ

ա-

Տուղրիլների մասին տեղեկու-

թյունները կրկնվածեն: ՝

124.

Ըստ

ռուսերեն թարգմանությանծանոթագրությանխոսքը

Տուղրիլ 1-ի մասինէ: Սակայն,եթե Ալփասլանըկառավարել է 10631072թթ. ինչպես կարող էր նրան փոխարինել Տուղրիլ Է-ը, որը կառավարել է 1132-1135թթ-ին: 125.

Սուքմանյան Շահ Արմեններըհաստատվել էին Խլաթում

(1100-1207թթ.):Ըստ ռուսերեն թարգմանությանծանոթագրության այդ ժամանակ իշխում էր Սեյֆ ադ-Դին Բեկ-Թիմուր իբն Սուքման

(1128-1183թթ.):

Ելտկուզ (Իլդիգիզ) աթաբեկը (1136-1174թթ.)Ատրպատականի ամիրանէր, որը գրավել էր Դվինը Ա պաշարել Անին:Ելտկուզյաններըտիրապետելեն 1148-1225թթ-ին: 127. Փահլավանը կառավարել է 1175-1186թթ., Կզիլ Արսլանը՝

1918թ. բացարձակապեսկապ չունի ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետությանն նրա բնակչությանհետ ն բացառապես վերաբերում է Իրանի համանուն երկրամասին(նահանգին):

4186-1191թթ.:

Թովմա Արծրունինապրել է 9-րդ դարի երկրորդկեսին 10դարի առաջինկեսին, ուստի չէր կարող պատմել Թամուրլանկի 131.

126.

րդ

ժամանակի(24Ի/դ.) անցքերիմասին: Պետք է լինի Թովմա Մեծոփեցի (1378-1446), որն իրականումգրել է «ՊատմութիւնԼանկ Թեմուրայ եւ յաջորդաց

շահ Ալա ադ-ԴինՄուհամ-

երնույթինխոսքը Խսրեզմի մեդի (1200-1225թթ.)մասին է: 129. Ջալալ ադ-Դինը Խսրեզմի շահ Ալա ադ-Դին Մուհամմեդի որդին էր, որը հարվածելով մոնղոլականուժերից, 1225թ. սկսել է ապա նվաճել Իրանի հյուսիսայինշրջանները ն Ատրպատականը, տաարշավանքներձեռնարկել դեպի Վրաստանն Վայաստան:Յոթ րի շարունակված նրա արշավանքները չափազանց ծանր 128. Ըստ

ժողովրդի համար: Զա-

հետնանքներունեցան Հայաստանի ն հայ ն լալ ադ Դինի վերջնականջախջախումը սպանությունըԱմիդիլեռու ասներում (1231-32 թթ. ձմեռ) փրկություն էր հարստահարված հյուծված ժողովրդի համար (տես Հայ ժոպատակություններից

ղովրդի պատմություն2. 1): Եր. ԱԱՀ ԳԱ հրատ., 1976, էջ 602-605): 130. Վանական Վարդապետըն Կիրակոսը, ռուսերեն թարգմահորջորջվել են «ալբանական» նության ծանոթագրություններում պատմիչներ,առաջինը` «Վանական` Թովուզից», իսկ երկրորդը՝ Թե

Կիրակոսը «Ադրբեջանմոնղոլականարշավանքիականատես»: ինչպե՞սէ ՅովհաննեսՎանականը«ալբանացի» դարձել ն Կիրակոսի ժամանակ ի՞նչ Ադրբեջանիմասինէ խոսքը, դա հայտնի է միայն

զիաբունյաթովներին:Ընդհանրապես, այդ տխրահռչակ «վայ պատմաբանները»ճարպկորենեն օգտագործումԻրանիԱտրպատականը «Ադրբեջան»ներկա իմաստով,չարաշահելովայն ընթերցողների անտեղյակությունը«տեղանունների»շուրջ կան ձեռնածություններին:Փաստ է,

որ

ադրբեջանա-

իւրոց», երկը ն ներկայացրել1380-1440թթ. Լենկ Թեմուրի նրա հաջորդներիչարագործություններըու դրանց հետնանքները: ու

Դարա Յուսուֆը սնխորաքորների(Կարա Կոյունլուների) պետությանհիմնադիրը (1410-1420): 133. 2004 թվ. հուլիսին, Վարդավառիօրը, Գանձասարի վանքում ն Վանք գյուղում, Հասան Ջալալյան տոհմի ժառանգներըտոնակա132.

տարություն կազմակերպեցին` ի նշանավորումնՎայկՆահապետի

ժառանգ Առանիփառավորժառանգորդ,Առանշահիկարքայական

տոհմի Հասան-Ջալալյանճյուղի սկզբնավորման(1214 թվ., Վախթանգ 1-ի մահից հետո Խոխանաբերդիիշխանությունըժառանգեց որդին՝ Վասան Ջալալը, որի անունով էլ սկզբնավորվեցՎասան-Ջալալյան ճյուղը, տոհմը) 790 ամյակի ն Գանձասարիսուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցու օծման 764-րդ տարեդարձի:Պատարագիչն էր Արցախիթեմի առաջնորդտեր Պարգն արքեպիսկոպոսՄարտիրոսյանը: Սրբազանըօրհնեց Վասան-Ջալալյանտոհմի դրոշը: Հասան-Ջալալյան տոհմի ժառանգները, Արցախի թեմի առաջնորդիննվիրեցինտոհմի դրոշը, որը պահվում է Գանձասարիսուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցում:

Պատմական աղբյուրների ուսումնասիրությունների արդյունդրոշը Ծիրանի Է, վրան պատկերված

քում` Վասան-Ջալալյանտան ոսկեգույն խաչ:

«Ադրբեջան»անունը մինչն

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

Նախաբան (կաթողիկոսԵսայի Հասան-Ջալալյանցի) երկը ժամանակը ն նրա պատմական

1.

արա»

Յ

Պատմութիւնհամառօտ Աղուանիցերկրի: ՓՁՓՖՓ6Փ6Փ6Փ565Ֆ՞Ղ՞-5Տ`Տ՝ Ներածութիւն: ՏՓ6Տ.ՓՋՖ5խ5ԺԶԶՏ.՞8`:5.56՞5"՞՞Պ7ուղոր՞ Ա

2.

13.

Գլուխ Բ. սկզբի «Կարմրագլուխներ» Պարսից թագավորության կոչվածներին նրանց իշխանության մասին: խառնակության

14.

Գլուխ Գ. վրդովմունքի Պարսից թագավորության ն խառնակության մասին:

առա,

աատա,տաաաաար

Յառաջաբանութիւն ՕՓ860685ջծՖքջՑՖխՈոՈ՞5՞,՞,Ո 34 ատա,

պատմութիւն Աղուանիցերկրի: ԳուխմԿփԿ ,.ՋՏ

"676ւծՏՏԴՈՈՂՈԼՈ.ՈՈՄԱա

15.

3. Վամառօտ

առա,

4.

Գլուխ Բ. Յաղագս սկզբանթագաւորութեան Պարսից, ն որք կարմրագլուխքկոչին. ն խանգարման նոցին իշխանութեան

5.

աանարա»»

Գլուխ Գ. Յաղագս Վրդովմանն խանգարման Պարսից: ՓՋՏ|Տ|՛.,յ),.,, թագաւորութեանն

եա,ա,աաա,ա,աառառաառը

6.

Գլուխ Վասն

8.

ՋՏ՞՝.|..ԴՁՏաաաաառատաատաան

Գլուխ Ե. Ոէ ինչ գործեցինազգն Հոնաց ընդ ամենայներկիրս Աղուանից:

19. 17025.

ՏՈ

աաաաանաաաոն

ե

7-ԼԼԱՀԵուՕ էրոցուօոճ դթւտճքտ

8 ՕԾԵՑ

ՈթՕՀԽԱՈՑՆՕԱՄՅՒ

8, 20. 17105.

Գլուխ երկրորդ գալստեանթագաւորին ի Գանջա:)Տ)|ՁԶ)|)| Վրաց Վախտանկին

օՃցիԽճտոԻԼՏԷԾԾ

18. Ճո Օսկո6

աա

Տարան

Աղվանիցերկրի Համառոտ Պատմութուն 2 Տ6|6Ֆ6Ֆ55.ՀՈՏՌՃՏՏԵՒՏՈՈ)Ո լ

:,,ջ,ջատտառրան

ՏՏ|ՏՖՓ65.տ5.Ւ»,Ո

10.

Ներածություն

11.

ԱռաջաբանությունՏ8|7յՏՏ68ծ5.ոՏՏՈ՛ՈՒ

12.

Գլուխ Ա. Աղվանիցերկրի համառոտ պատմութիւն

ա,,ա,ա,,,,,ռռառաառաը

առ,,ա,,ջ,,,ռ,,տառար

ՏՏ

աարրրրթ

օւոտճթո20-Լ1ոոսօ Օքոո Լոք

ԼուԵՇՈՉԽԻՈՑԾՆ.

ՍՈՈԽա«068

Ո)եաաաաառաաաարաաը

Է22ա Է:

Օօ ՇՈՕԽՃՈԾԵրճ

21. 17165. Յոթ

Զ.

17.Գլուխ Զ. Վրաց թագավորՎախթանգիԳյանջա լկատարած)երկրորդգալստյանմասպին՝ աաա

հակառակացն ընդդիմակայից`

Վասն

9.

Գլուխ Ե. (Այն մասին),թե հոների ազգը ինչ արեց ամբողջԱղվանիցերկրում:

ՆԱՄԱԿՆԵՐ

որք

7.

16.

Դ.

ի տեղիս յուրեան ընդդեմ Պարսից: թագաւորութեանն

ն ընդդիմակայողների Հակառակվողների մասին, որոնք շատ տեղերումՊարսից դեմ ելան: Տ9ԶԺԶԺՏպՈԶԵ թագավորության ենա

:

Ո

Գլուխ Դ.

Խճ

22. 1716ր. Տորո

10-110ՇդտտԸՈմմոոոճքԸր0Ր0 Բ ԱՇթչ |. ոօ«նամոնմ 10"-116քծոօր է 11

ԷՅՈՅոՒ 028Ելքը

Լ

ՌԱՍԾՈՐՔՅՈԸԽՕՐԾ

23. 1718-. ԹԵՕԼԾ

ԼԱՇԻԿԾ «որճբու 24-ԼԱԸրՇոօր

ԱՈԱԿՈ0Ը

24. 17185.

ոմնոոճր-

հնստո)ԲորյանԸ

25-118ՇԵխԹ Ո օթրոոճըո

ՍՅոլճքԸ

ո0ՐԾ

11աթ»| (ԹՇԵԿՃ 25. 1718: ւո Ծրո25-Լ1ՇրԸտօր ւ: 116ոթ) Խշտա

ԷԺՈՅՈՒԼ:ԾԸՃ

ՈՒԽԱՈԸՑՈՇԵՕՐԾ

ԹՈԿՆՈՅԸՃ

եմք:

Խշճս

ԵՏՏեե

Բ

աա

աարոոթը

ՈազաոշոբըոօԾ 1-1ՇՆԽԾ

26. 17217. ճոքոտ

ԷԹՈԾՈՒՄՑՕՇՑ ԽԸ

27.

ԱՇՔ1ՏՏՓՏՓՖ893ՁԽԺԶԵԷՈոը

Բ

ակնեն

Քշու

Յ0.

ԲՇՑՈ

Ւճքճծճճ ՇԽԱ:

ւ

31.

ՔԵ

ԱՇՈՒՈՑՑ

Խշճս

Ստա Խորճոօ

ո

օ

Աաաա

աան

անն ԱԱնո անական

17255.

թճորօրոչ

42.

ԻՏՐՕՈՒԽՕՇՃ

11Շքշօճ Բ էտրօո2:007 ԽԵՏ8Տ.եՓՕՅՏՈՌ,7Ղ

34.

45.

18-Ա06ուօ ՕաոոԾթո Ի

հոՑՈՔՒՕԸ0Ց

ՇԽԱ» ԲՃքՔՇՅ Ը ԽՇ/ումօռ որօժենօծ 116Պք):

ՂԵ

Աթոո

Ք:

17245.

35.

Ո6թ) 36.

ԲԱՐՕՈՈՈՒՑԸ08

ԹՅԱ

8ՕՍԽՇԽՃ.

ԵՏՏ

ԱնննԱ կանեն Աննան ննխ,

նեա

ոճ

608686

աաա

ԽՅՂՕՈՈՒ0ՇՃ

(ՕՇՇԵ)-/3 ՈՍՇԵՐՑ

ո ԼԱճաաճոճը ՏԱՄԼՈՈՈ ՄԼ ԹՈԿՐՑՈՐ

եա

Կոքոո ԽԼԵԼ

ւապանաանանա

ակ

25-ԱԽՇԵԽՕ0

25-11ԱՇԻԿ0

Քշճա.

հնոց

ՕՄտԱՈՇԵւօ

101՛ԻՃՑԹԵՅՕԽ.

Աակակաաաա

ՈՍ

մոտ

գ

մանկա կական անան,

Սեղան

ԽՏՂՕՈՒՄՀՕԸՇՃ

տտռջռտտաաառտաառըռ

ԽՅՊՕՈՒՈ«0ՇՃ

ըՕ Օ|Զ|

ոճըյու»թ.

28-18

աաատաաանա

Ուա

ԽՅՐՕՈՒԽՕՇՑ

(94

եաաաաաաաատասաա

ԾՈՐՕՈԱԵՕՇՃ

ՀԻԿ

մոքոնոԳԹՈ:ոռոյուօ

է

1(ոճւտ

ե: հարճոժոճ 1. ՈԹԱՇԵԼՂԵԸԿեաածք ՌՕՔՇԻ

օ

զաւակաաաաննննաա

աաա

եա

Քու

Խոտօու:06ճ

խոքոճ 25-1ԼԱՇեօ Է

17267.

47.

մ

1724Ր.

ւ:

17265.

0ԲՈ46թո18-11Շքօ80)1ՈՕՇՂՅՒԱՈ

ՈՕԽՕՈԼԵ

ՔՇճա

ԱՕԿԺՈՍԹ

80ՇԱԼԱՕՅ ՈՕԽԾԱԱԼՆ

ԼօՕոտո օ ՍՕՈՕ25ՇՈ ՍՔ8

ճՃքեշր||ՓՏՏՏՈՈՒՈՒՐՓՁ2ԵՏՁ,՞,Տ8:5՝՛

46.

ԿՇուուօտ ա ԿՅՈՒ ԹԹժԴՅՈ» « ոթօ«ե6օ8 . 6.5.5Ո՝5՛5.5ՏՏՏ

Բոքնու

հ

ԽՇուուօո

1/4

8ՕԱՇՔ

ՈՄքՇԼԱՑՈՒ

սոքոճ

1726Ր. ԵՇճո

1724:

ՕԵՅՅՅՈԱՄ

ԽՕԽՇՒՍԱՄԹՑ

(ՇքՇՇԼՈՒՇԽՕԿՔ)

ՇՏ

նական

ոռնա

աաա

ո

17267.

աակաան ական աւան,

աաաաաաաննայա

ՓԵՏ

Ֆոռդախոոյւ Օոտքճտառ իորոն Հարո

քր ԽՕՕՈԱՎՃՈՒԱՒՆՒԾԲ

44.

25-ԱՇքշոօղ ՈՍԽՇԵԽՑ 880ՂԱԿ0ԸՃ Խնոատ768րյտառ. յ|Ֆ6ճօի 5ՏՏՑՁ)ժյաա,աաաաաա 188

1Լաշհխօ

17255.

ՈՒՇԵԿՔ

դժ

Բ

17255.

եա

Ք

Բ8րոն82»ՇԽՀ

ճոըոնճ

օ ԵԼԹՅԱՐՄ Օտ: Խճբուօո)

43.

|

ՍՏՈ

ՇՐՃԹԱՌԱՑԵԼ:.

օ

տւօոռ

Եշճռ

ԵՔ ՕՈԿԻՕԸՃ

ՇՇԻԴՑ6թե-ՕԽՐԻՇքԵ-1Լ6ք6ոօղ

1724Ր.

| |

ՐՇքուԸ

1 օ6

քո3ՐքՕուտ

ՍՏՈքեւ

ՈԺՕԿՏԱԱԾ

աճրոո 5- 1Լ11ԸԵՑՕ

1724.

ԽՇՉՃՈՄ ԸԵԼՐՒԱՍՇԽԵԿՄՑ

33.

ԱՎԱՆ ԱԱ ԱակԱ անա անաանն ան,

Խլոքոո 1-ԱԽՀԵԽՇ հԲճքոճճաՇԽւ մ ս 1Շոթ» 1 օ ոքոճետււ

ԹՕՇՈՑՎՃՈԵՒՑՈՒԲ

ծ Էռքոնո» օ Խոուտ Քքոքճոօոտ

հ

Խո 41.

ՋԱՆԱԿԱՆ

աաա.

Հու

աեոր:

աաաաաաաաաաաաա

աաա

Էտ 02116068

25-ԱԾՇուաՇ

աօ

ԲՈՈՕՀԱՒ0ԸՕՑ

.

ԹՕՇՈՅՎՑԴԵԼՒԸ:08

ԼԱՏտոոտ

մ

1725.

նանն,

Խճոու068

1167թ) 1-08

Տ

40.

Անանեան

նաԱ

17247.

ԷՇՕՇՀՕՄՒԼԿՕՇՊԼ

ՖՇԲՕքքրծ

32.

Է

ՈՏ

ՈՕԽօաՄ.

ոու)

ԲոքճնճՇԽՀ ՇՈՆ:

1 -օհ ոու

10-110ՀոճւուՇ

Խորոճ

ոօիՇն

ՂՍթՇԸԼԱԳՍՎ

ոքթօյրլթոշժ ԱՕԽօոա. ՕշխայԱՄԸ 8թնմո 6Ամ

Խոոծոււ06ճ

ԱԽՇԵԽՕ Է724-.Փօտքողի 5- ՇՕղօքշժճումՇ

ՕԽՏՅՈՒՈԼՔ

1725:.

աաա

Թ8ՆԾՈՒՈՕՇՕՑ

ԲՔքոճնաՇԲտ ԹԸճո,11Շքօշօճ մ ՇուՕր 1 Շ 1քօշեծօ10 ԾԵԾ ԷՒԼՇՐթՆ ՏՏ)

աաաաաաա,

10-ԱՉՇրճւնԸ

Կորոո

Բ

Լ

ՓԵՏ)

ՈՕԿԽԾԱՔ

17255.

ԵՇՅ11 Բ

մ

80Շոխօ8

Յ8.

39.

Աաաա

ՈՕՇոճոմ ոՕո6քո1-Ըօրօրշոռուտծ ԽՇուուօտ : ո: Էճքոնագեւաւ Ոօոթ)

ՕԲՅՅՈՒՒՈՎ

սօ

Անան անան

ան

ան

1723-Ի.

ԻՔ 304. 37. ՊքճոշԽքոնոստ օո. 37.Դքոաւաքոնոեք

ԱՕՀռ. ԷՔ

304.2...

ՏՍ

տ

ՏՏ)

80ՇԽԱՕԾ ԱՕԽԾԱԾՆ

ՕԽԱՅՃԱԾ:

29.

Խշճո

Բօոճքտ5-ԼԼ0Շոտաուը ԲՅՈՕՈԱԽ066 ): 116-ք) 1-68 Է ոքճճոՇճմ»:ԽՇՈւուօտ

17235.

անական,

|

1721Ր. 8ոթօոտ 5-11 ԵՒ

ՐԽԽՍԱՑԸՃրԸԻՕՐՕ

ԽՇճո Է հԼԱԱԱՃԸ7

ԽՋՆՕՈՒԵՕՇՏ

8ՃքՈՑՈՇԻ

եե

28.

ակե

աԱԱ

աան

եո

48.

17265. շռա

ո

Աա ՛

49.

սօ

ԼԱՅԿՈՑԻ"|ՁՋՓ80ՁՏՏ))աաաաաաաաաաաարաա

հ

19-ԱԽԸԵԽ0

Ստու Էորձւշթ) ԹՅՈ

ԲՕոՕՏԽՈՒՄ

ԽՐԳՀՈ:0Շ8

սրսճեյու

օ

աթ Ար ԽԹԱ

Ծանոթագրությունե՝

օ6

Հորթ

Արարա,

աաա

ՏՓ890|)Տ6պ85.)Ռ)7,ՏՓ Տյան

ԱՂՈՒԱՆԻՑ

Տ. ԵՍԱՅԻ

ԿԱԹՈՂԻԿՈՍ

ՀԱՍԱՆ

-

ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ

ԱՂՈՒԱՆԻՑ

ՋԱԼԱԼԵԱՆՑ

ՀԱՄԱՌՕՏ ԵՐԿՐԻ

Գիրքըտպագրվումէ ԱրցախիԹեմի Գանձասարի Տեր-կՀովհաննես քահանա Հովհաննիսյանի

հովանավորությամբ:

Համակարգչային շարվածքը

Հանձնված

Ա. Ս. Ս. Հ. Ա. Վ.

Ձովսեփյանի Մկրտումյանի Համբարձումյանի

էջադրումը՝

Ա.Ս.

Հովսեփյանի

Սրբագրիչ`

Վ. Տ.

Գայրապետյան

է

շարվածքի

02.02.2007թ.:

Ստորագրված է

տպագրության 01.04.2007թ.: Թուղթ` օֆսեթ, 602:84/16:

կան 14

Տպագրա-

մամուլ: Տպագրությունըօ̀ֆսեթ: Տպաքանակ5̀00:

ՍՊԸ «ԴԻՋԱԿ

Հ.

ՊԼՅՈՒՍ»

Հակոբյան,25