Տարիքային և մանկավարժական հոգեբանություն

ԱՐԻՔԱՅԻՆ

չՎ

ՄԱՆԿԱՎԱՐԺԱԿԱՆ

ՄԱՅ

ԱԱԱԱԱԱՆՆ

ՏԱՐԻՔԱՅԻՆ

եվ ՄԱՆԿԱՎԱՐԺԱԿԱՆ

ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Պրոֆ.

Ա.

Վ.

ՊԵՏՐՈՎՍԿՈՒխմբագրությամբ

է ՍՍՀՄ լռաավոռության կողմից Թույլատոված միճիսաբշության

որպեսուսումնական ձեռնաշկմանկավարժական ճամար ինստիաուտնեթի ուսանողների

«ԼՈՒՅՍ» ՀՐԱՏԱՐԱԿԶՈՒԹՅՈՒՆ

ԵՐԵԼԱՆ

--

321-015 պատտատայտտտտտաաատաաաաաատաթ

Տ26

Սույն ձեռնարկըդրվածէ տարիքային մանկավարժական Այծ ին Համապատասխան ներկայումս գոխծող բանության /արարորի տարիքայ ուսուցիչներին ծանոթացնու Հետ, անձճրաժեշտ առարկայի ե մեթոդների Հողե-

ե

Սավ

ԱԱ աան ա

ւ

աեազար

դեռաճասների

է Հաղորդում նախադպրոցականների»: գիտելիքներ նան ուսուցչի Հոգերանակա շրջանի, ինչպես վաղ պատանեկության հիեմասին:Գրքում ցույց Է տրված աղանձնաճշատկությունների ն ուսուցման միջե գոլություն խայի Հոգեկան զարգացման ժամանա-չՀողեբանության կապը:Տարիքային փանֆկավարժական նորագիտության են Հողեբանական քննարկվում կակից ճարցերը

ոցն,

ու

գույն

ԽՄԲԱԳՐԻ ԿՈՂՄԻՑ

լույսի տակ: նվաճումների

Տարիքային ն մանկավարժականՀոգեբանությունը մանկավարժա-

ցիկլիուսումնաՀոգեբանա-մանկավուրժականկանինստիտուտներում է: մեկն կարնորագույններից Այն միաժամանակ փոն առարկաներից ն 4Հեռագիտության ամենաբուռն կերպով Հեգեբանական

Ճվարային

զարգացող

բնագավառներիցէ ինչպես ՍՍՀՄ-ում, այնպեսէլ արտաօաշմանում,երեխայի տարիքային ճոգեկան զարգացման,ինչպես նան

դաստիարակությանօրինաչավություններիիմացութլյուսպատՖի դպրոցում աշխատելու ճամար ուսանողիմասնագիտական բաստականությանանճրաժեշտ ւվայմաններից մեկն է: Սույնուսումնական ձեռնարկում «եղինակային կոլեկտիվըձգտել դիտականտվյալՀՎմանկավարժականինստիտուտներիուսանողներին են երեխայի Ճոդեկան Ֆեր տալ Ճասկանալու ճամար, թն ինչպիսիք Պարգացման պրոցեսը, օնտոգենեզումճոգեկանիզարգացմանճիմնատարիքային տարբեր փուլերում երեխալի վիժնօրինաչասությունները, ՃոգեկանՀիմնական առանձնաճատկություններըչ ուսումնական տարբեր վարքի ն ճոդեկան դպրոցականի գործունեության, Քրադրությունները, նան ինչես ուսուցման ն դասվուրաճատկությունները, Վլաբգացման պրոցեսում այդ լուրաճատկություններըն օրինաչատարակության փեաւժյունները Ճճաշվիառնելու ուղիները: Ուսանողը պետք է տեսնի երեխավիՃոգեկան որակների ն ամբողջական անձնավորության ձնավոր-. Փեն դիալեկտիկան, պետք է իմանա տարիքային ն մանկավարժական ժամանակակից ամենատռաջավոի տեսությունները Տոկծբանության ստեղծված է տարիքայինն մանկավարժական4ոգնեքանուն «Ընդճանուր ոգերանուգործող ծրագրին ճՃամապատասխան է ուն փր» դասագրքի անմիջական

ուսուցման

Ա. Թարգմանիչ`

Ա.

ՆՖԱԼՉԱՏՅԵՆ»

Տար

803թ:ԸՂ

ԻՃ

ն

ՈՒր

օո

Օլ

ՈՇԱւՕոՕՐԿՏ

ՐՕՐԱՎԵՇԻ:

Շ1ՄՂՇԵՆՕՑՈՇՂ.

Ճ. 8. 1167թ084:6Ր6 քօղ. ոքօֆ. 2Յերւճ) ձքոտ թօ

ՈՕՇՕճԱՇղղ

ՄԿՇԾԱԵՕՇ

«186

փթրոոօ Բք6տո1--

Ն

|

աա

ԹԱՐԳՄԱՆՎԱԾ

ՀՐԱՏԱՐԱԿԶՈՒԹՅՈՒՆ.

ԿաակուքՀանդիսան

ԳլովեներիՀեղինակներնեն. 1 գլխինը՝ ՍՍՀՄ ՄԳԱ իսկական անդամ, ոգնբանական Թյոների դոկտոր, պրոֆեսորԱ. Վ. Պետրովակին,

Է

.

գիտու-

'

«ԼՈՒՅՍ»

ՀԱՅԵՐԵՆ,

ու

«Րնգտչանուր Հոգեբանություն Թոմ»,

ոա

աե

,

պրոֆ. .

Ա. Է.

Վ. :

լ

:

մուժ Պեռրովւսվու": մբագրությամբ, ջ.

ն. Նեպոմդոկտոր գիտությունների, զլխինը՝ ճոզնբանական նլաշչայան,-. դոկտորՎ.Ս. գիտությունների, ' մտ գլխինը՝ Հոգնրանական ՄուխիՔան, Վ.Վ. ԴոովիՌ՛ գլխինը՝ Ի.

:

ՏԱՐՐ

-

այ"

Հոգնրանական գիտությունների դոկտոր Վ.ԳԱՀ րո զլեինը՝Հոցմրանական գիտություների Պա`. թեկնածու գունովան,. :

ոս

|

`

Ը

պրոֆեսոր դոկտոր, փիլիջուիայական պիռությունների ի. Ս. կոնը, գլութներինը՝ Գիտությունների Գոզտոր». Հոգճբանական Ք. հտելաոնը, Լ. պրոֆեսոր

Լ

ՏԱՐԻՔԱՅԻՆ

ԵՎ ՄԱՆԿԱՎԱՐԺԱԿԱՆ

գլխինը՝ ւ

ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

2ՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅԱՆ

ւ

ո

Մ

,

|

Ւ

Ը

"Գլուխք.

81. ՏԱՐԻՔԱՅԻՆ

ոմ

ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅԱՆ

դոկտորի. Ֆելգգիտությունների գլխինը՝ ճոգերբանական շտեյնը,

|

ՄԱՆԿԱՎԱՐԺԱԿԱՆ

ԱՌԱՐԿԱՆ

ԵՎ

:

Դ.

գիտության Հոգեբանական. ճոգեբանությունը բնագաՏառիքային

է մաոդու է: նրա` ուսումնասիրության առարկան ճոգեկանի պրոֆեսոր դոկտոր, գիտությունների Հոգեբանական վառներից հ. Շչերբակովը: մաոդու անձնավոբության զարգացող հոգե-. դինամիկան, տաբիքային է Հոգեբանական ՀոՏերմինների բառարանը կազմել կանպրոցեսների ճոգեկան օնտոգենեզը: ոբակների Տարիքային գիոությունների .

1.

Ա. |

գլխինը՝

:

թեկնածու Ս.

Ֆ.

Ն

Սպիչակը:

.

ւգերանության ճյուղերնեն.

երեխայի ճոգերբանությունը, կրտսեր դպրովաղ պաչ ճոզեքանությունը,անչափաճասի 4ոգեբանությունը, ցականի ն Հասուն մարդու Հոգեբանությունը, Տոգեբանությունը տանեկության

ԲՈ»

ա

Ա. Վ.

Պետոովսկի,

Տարիքային ծերունիներիՃողզեբանությունը (ճնրոնտուղսիխոլոգիան): է.ճոգեվան պրոցեսների տարիքային ճոգերբանությունը ուսումնասիրում

առանձնաձատկությունները, գիտելիքների. լուրացմաքն ճնարավորուզգորթյունները տարբեր տարիքներում, անձիզարգազմանառաջատար կապված. անխզելիորեն:

ծոնները ն այլն: Տարիքային ճողնբանությունը

"

ճետ: մանկավարժական Հոգեբանության Է դազ-. "Մանկավարժական ճոգեբանությանառարկան- ուսուցման. տիարակության ճոգեբանական են:Մանկավար-. օբինաչափություններն է ուսուղման, պրոցեսի կաժական 4ճոդգեբանությունը ուսումնասիրում

է

է իմացական. պրո-. ճարցըերը, ռավարման չետաղոտում ճոգեբանական. է որոնում ընքացքը, մտավորդարգացմանապսցեսների. ձնավորման նե ռրոշումչափանիշներ տիճանի Հուսալի է այն պայմանները, որոնը

դեպքում ուսուցման շնորճիվ ձեռք է բերվում մտավոր ղարգացման աստիճան: ՄանկավարժականՀոգեբանությունը քննարարդլունավետ կում է մանկավարժին սովորողի, ինչպես նան սովորողների փոխճաՃոԱյդ ամենից բաղի մանկավարժական րաբերությունների Հարցերը: դնբանությունը ուսումնասիրում է սովորողի նկատմամբ անճատական մոտեցման խնդրի նտ կալված չարցերը:. Տարիքային ե մանկավարժական Հոգեբանության :

միասնությու

`

բացայորվում է նրանցուսումնասիշբման օբյեկտիընդնանոությամբ: Այդ

Վերջիններս է,դեռաճասը, դառնումեն. Եբեխան պատանին: օբյեկտը

'

ւուՀ

միասին մանկավարժական

են որպես աովորողներ: ն. եան Ճճոդեբանությանօբյեկտներ դառնում երբ նրանց վրա մանկավարժը նպատակասլաց» "դաստիարակվողներ, ներգործություններ է կատարում:

ճրգեբանությունըտարիքային Հոգնբանության բաժիններն են, Ուսուցման ճոգեբանությունը, ճոգեբանությունը,ուսուցչի դաստիաբակության

բաժիններ են: ճՃոդեբանության մանկավարժական ձոգեբանությունը

ն դաստիարակության պրոբլեմներին նվիրված բաժինը Ուսուցման.

դաստիարակության

՝

երեխայի: '

է

ննրքափանցման Հոգեբանության գաղափարների մեջգենետիկական ն մանկավարժական մքի բնագավա-Հ ԶարգացողՀոգեբանական ռում էին ռուս ականավորմանկավարժ նկ. Դ. «ներդրում նշանակալից. ն առաջին Հերթին «Մարդըորալես դավաշխատությունները որ մարդուն, Գանելով, Կոռարկաշ. Հետաղոտությունը: ցփարակության նախ ն ացանկացող մանկավարժը Համակողմանիորեն դաստիարակել Դ. է. դիճանաչինրան, Ուշինսկին, դաջ պետքՎ բոյոր տեսակետներից Է դաստիարակներին,գրում էր. «Ուսումնասիրեցեք պելով ուսուցիչներին եք վաորոնք դուք ցանկանում այն ճողեկան նրնույթների օրենքները,

Հետ:

Ուշինսկու

՛

Հաշվի առնելով այն օրենքներն ճանդագործնեցեք՝ ճոմանքները, որոնցում դրանքցանկանում եք կիրառել: Տարիքային 9. Դարվրա լուրջ ազդեցություն գործեցին զարպացման գեբանության ուշադրուճետազուտողների էվոլյուցիոն գաղափարները: վինի Դրանք աղբյուրներիպրոբլեմի վրա: թյունը ճրավիրեցին Հոգեկանզարգացման փաստերի ռեֆլեկտորային ուսումնասիրվող կողմից Հոգեբանության

ռավարել,

ն

ու

նշանակությունը Հոգեկան գործունեության Մ.

չության ըմբոնման ճամար՝ ականավորգիտնական հ, մատնանչվեց նան ռուս յ.

Ա.Ֆառուճոն,

Ըօծք. «օգ. 1. 8, ԲՂ-Ո, ՔՅո-ոօ

ՃՈՒԼ

Սեչենովի կողմից:

Շշք. ՔՇՓՇՔ, 1950,

56.

մանկան

ու

ընդճանրացմանՀ...

բնադավառրում Ճճողեբանության

սկսվում են նան էքսպերիմենտալ հետազոտություններ: Մանկավարժների ն Ճողեբանների ճամար ակնչայտ դարձավ, որ էքսպերիմենտալ ն դնեոաճասՃետաղուռության կարելի է տալ միջոցով ների ճոգեկան զարգացման օբյեկտիվ բնութագիրը, Հիմնավորելուսույ»` "ման ն դաստիարակությաննկատմամբգիտական մոտեցման ճնարավորությունը: Սակայն19-րդ դարի վերջին ն 20-րդ դարի սկղբին չգրտնրվեցին մանկավարժության բնագավառում Ճողեբանական էքսպերիԺենտի: կիրառման առանձնաճատուկուղիներ: Բնդճանուր Ճճողեբանության մեջ էքսպերիմենաի նշանակալից (Վեբերի ն Ֆեխնվաճումները ների կողմից «պսիխոֆիղիկականօրենքի» ճայտնագործումը, Ճիշողության ճնտազուտությունը էբինդգճաուղի կողմից, Հելմճոլցի կողմից զգայարանների պաիխոֆիղզիոլոդիայիստեղծումը, Վունդտի ֆիղիոլոգիական Ճոդեբանության մեջ զդայությունների ն շարժումներիուսումէ նան նասիրությունը ն այլն)քույլ տվեցին Ճուսալ, որ այն կիրառելի ն ենբնադավառում։ Ճոգեբանության տարիքայինմանկավարժական Վր, որ, գիտծձնալովպաիխոֆիղզիոլոգիայիօրենքները կամ, օրինակ, շարժողական ճակազդումների արագությանը ն ձնին վերաբե-. երեխայի ճոգերող փաստերը,ուսուցիչներըանպայման կճասկանան ն ուսումնական կան կյանքը յուրացման օրենքները: Այդ ճա-. նյութի ն Հոգեբան Դ. Ֆ. կապէ մարմնավորված մողզմունքը մանկավարժ տերնի «Մանկավարժական ճոդեբանությունը (1872), ամերիկյան ճոդեճետ բան Ու, Ֆեմսի «Զրույց ուսուցիչների Պողեբանության մասինը ն այդ Հոգեբանականմանկավարժամանակների (1904) դրքերում այլ աշխատություններում: ժական Սակայն շուտով վրա ճասավ ճուսախաբությունը: Հիշյալ ժամաչ նակաշրջանիինդճանուր Ճճոդնբանությունը կարող էր տալ մանկավար-: ժության բնագավառում կիրառելիմիայն: չնչինքանակությամբ դիտելիքների պաշար: Ավելին, Հոգեբանների ստացած որոշ տվյալներ ման. կավարժինկարող էին նույնիսկ շփոթության մեջ գցել: Օրինակ, էբինդճաուզի կողմից անիմաստ վանկերի մտապաճման վերաբերյալ կատարած ճետաղզոտությունները Ճճանդեցնումէին այնպիսի եզրակացությունների, որոնք մեծ չափով Հակասումէին մշտապես իմաստավորված նյուժի մտապաճման ճետ դործ. ունեցող ուսուցիչների ճարուստ փոր ձին։ Այդ տեսակետից խիստ Ճատկանշական է Ռուսաստանում մանկա-. վարժականՀոգեբանությանը նվիրված «Համագդումարների պատմությունը: 1906 2 Պետերբուրգում Ճողեճրավիրվեց մանկավարժական 1-ին ճամագումարը: Մանկավարժական բանությանի նվիրված Ճոդե-

ծրեխաների

դեռաճասի, պատանու կոտսեր դպբոցականի, նախաղպոոցականի,

ե՛ Ճավասարապեսպատկանում է ն՛ տարիքային, մանկավարժական, Հոգեբանությանը։ Տարիքային ն մանկավարժական Հոգեբանությունը են միասնություն են կազմում, քանի որ երեխային դիտում անխզելի ն ն դասիսկ ուսուցումը պրոցեսում, ուսուցման առանց իրենք օբյեկտի՝ չեն.կարողդիտվել տիարակությունը պայմանական նեն դարձնում տարիքայինն Ֆշված-Հանգամանքները շարադրման սաճմանները: մանկավարժական ճողեբանության ն հոգեբանության Զ Տարիքային ծագումըն մանկավարժական ն մանկավարժական Տարիքային Հոգեբանուզարգացումը: նախնական կնսին ն կապված թյան ծադումըվերաբերումէ 111 գարի երկրորդ

դիերեխայի Ճոգեկանղարդացմանե նրա ուսուցմանպրոցեսի

էմպիրիկական նյութերի-կուտակման տումների, ն

"հթեռբյեկտներ, Ճոդեբանության տարիքային իսկ մանկավարժատեսանկյունով, զարդացման դինամիկայի ըիքային ուսումնասիրվումեն

Բ

քադրվում

ռուս

ու

Ա. Գ. նեչանը, ն. ներկայացուցիչներ բանության

ն.

Ռումլանցեր ն

«սնամեջ»բնույթը դրականության

ն

ըմբոնումըո նաճատկությունների

«մերկապարանոց պնդումները»

.

Հիմնավորվածմանչեն կարող ամուր Հիմքծառայել նոր ե փաստերով մեկավարժությանՀամար: Ա. Պ. նեչանիկարծիքով դիդակտիկայի ն վիճելի Հարցերը կազմում են մի բնագավառ, որը բոլոր թոդիկայի

:

:

՛

`

ստեղծման "ուղղությամբ ձեռնարկմանկավարժական ճողեբանության

վաառաջին

փորձերիՀիման վրա, Հետնլալն էր. հոգեբանությանմեբ-

այս Ճարցի ձեցումըմանկավարժական: պոակտիկայի ճետ-(իսկ

առա-

Ա. Պ. ժառայությունն է) հնաբավոր էբ ջադրումը Ննչանի անժխտելի նե դաստիարշակության պոոցեսումէքսպերիմենբ ուն միայն ուսուցման՝ ՝

ճանապառհով:Փորձնական տալճետազոտություննեռի` իբականացման պետք Է.ստանալ տվյալները Հենց Հողնբանա-մանկավարժական Հե-

այլ ոչ թն դրսից մտցնել նրա մեջ: Այդնպա-. տակով անճրաժեշտ .էր դտնել տարիքային ե մանկավարժականՃոգեչ. բանությանկարնորագույն տեսական ն մեթոդաբանական խնդիրների, Այստեղ առաջին պլանիվրա մղվեց Հոգեկան զարգացման լուժումը։ ն ուսուցմանպրոցեսի Հետ նրա ունեցաժ կապիպրոբլեմը: աղբյուրների զարգացման Տարիքային ն մանկավարժական ճոգեբանության ն. պրոցեսում բիոգենետիկական ուղղությունները: ճողեկան զարգացման ն այդ զարգացման կաղբյուրների երեխաների պրոբլեմը միշտ էլ կճնտրոնականտեղ է գրաօրինաչափությունների ն մանկավարժական մեջ: նրա լուճողնքանության վել տարիքային

պրոցկսում, տազոտության

սոցիոգենետիկական

ու

"8

'

ւ

|

մանկավարժական Ճոդեբանու-երկու դալիս Հոսանքներ,որոնցում մեկնաբանվում երեխաներիՀոգեկան զարգացման.

են

ծն

(գործոնները):Այդ ուղղություններըմիմյանցից աղբյուբները տարբերԹե որ գործոնն էր դրվում երձխայի՞ վում էին նրանով, զարգացման, ճիմքում՝ կնենսաբանականը, 2 սոցիալականը: Հի նշտԱյդ,իճարկե,

:

ՄՈ

Կոաիիջայինն ակզբներին

տարբերկերպ

այսինքն՝երնույթների մատչելիէբսպերիմենտալ-Հոգեբանական, ճնա-

:

դարի

ի Հայտ փելան՝բնադավառում

է

մշակման ճշգրիտ զրանցմանն արդյունքների մաթեմատիկական ստեղծող Ճետազոտության Համար: Սակայն իրականում րավորություն ձրնույթներիայդ ճշգրիտ գրանցումը Պանգեցվում էր տախիստոսկոպը անցկացնելուն Այդ օգտաղործելուն ն «զուգորդական էքսպերիմենտք է, ճենվել ընդճանուր նշանակում որ փորձ էր արվում ճոգերանության ԾՈՆ որոշմեթոդների վրա: Հետ կապելու ն ընդճանուր Մանկավարժությունը ճոդեբանության այդ սիմբիողը-նոր մանկավարժականճոգեբանություն ձըգՀամարելու ո ր այն ըբնդճանուր պատճառով, տումը անճաջողության մատնվեց նան տեսական Հիմունքները, որոնց վրա փորձում էր ճենՀոգեբանության վել` Ա.Պ. Ննչանը, իրենը բնույթով իդեալիստականԳին, Այդ մանկաՀոգեբանության (կամ «էքսպերիմենտալ մանկավարժուչվարժական թուլությունը բոլորի էին ակսաժ թ.) այն ւսնվանում ինչպես թյան», ու Համար-ակնճայտդարձավ: որին կարձլի էր ճանդգել Ամճնակարնորագույն հզիակացությունը,

ուսուցման ե կախված

դաստիարակության ուղիների ե կարեւ որոջումը, երեխայի նկատմամբ ցուցաբերվող Հնեարների վորագույն ն ճասունմարդու ճետ Համեմատածնրա ուիույն առանձմուռեցումը ժումից է

մանկավարժական գրականոււ եկանժամանակակից Հանդես ուրիշներ Ա. Պ. Նծչանըընդգծում էր, որ այդ թյանխիստ քննադատությամբ: :

Ֆնասկում, որ մեկ ուղղության ներկայացուցիչներըլրիվ կերպովբաղառում էին երեխայիվրա սոցիալական գործոնների ազդեցությունը, իսկ մյուսի ներկայացուցիչները՝զարգացման նախագրյալկենսաբանական է ները: հիողենետիկական մասոքիողենեոիկական ուզղությունների, խ ոսելիս բացարձակ դասակարգումը չի աին ճամարել կարելի: այդ Այն ձնով է բացաճայտում միայնմոտավոր երեխայիՀոդեկան, զարդաք: `

`

/ան

մասին տեսության ստեղծմանգործում ցուցաբերվող գերակշոող

միտումը:Այդ երկու ուղղությունները սովետական մեջ ճոդեբանության

թվականներիսկզբին:

Քննադատության 30-ական ենթարկվեցին հսկ է՞նչն է ճատկանշական Հոգեկան երեխայի զարգացման մեկ-

4ամար: Առաջին բիոգենետիկական. ուղղության

|

նաբանման գործում Հերթիներեխայի «բնածին

`

ւ

առանձնաձատկություններիջ "ըմբռնումը, պարզեցված-մեխանիստական ըմբըոնորման միտումը:Քիոլոգիզատորների զարգացմանկենսաբանա-չ ճամար կան սոցիալական գործոնները քե դրված նն կողթ-կողքի, կարծես սակայն որոշիչ գործոնը կենսաբանականն Վ, առաջինՀերթին՝ ժառանն գականը։ Զարգացող անձնավորության որակակձն վողքանակական մերըճակատագրականորեն կանխորոշվում են ժառանգականությ իսկ միջավայրը, բիոլոդիզատորների միայն «կարգավորիչ կարծիքով, է, «երնակող»(րքօտոմ ծո), անփոփոխ մի գործոն, որի Հետ փոխ-՝ եճրգործումէ իր մեջբազմաթիվՀնարավորություններ «արունակող վարքի երեխայի

ն

զարգացման

ու

ժառանդականությունը:

Հոգծճկան զարգացմանժառանգական զորժոնների

'

ր

գերադնաչա-

տումը, որբ բնորոշ է բիոլոգիզատորնեի, Համար, Հատկապես կրով է դրսնորվում նրանց մոտ, ովքեր Հոդերանության մեջ ընդու-

(րեմ

հում ենբիոգենետիկական օրենքը,Այդ օրենքը ՖԱԼ դարում Հեկկելի էվոլյուցիոն օրենքը (օնտողենեզը ձնեակձրպված կողմից Ֆիլոգենեզի

է) տարիքային կրճատ. կրկնությունն ճոդեբանության ոլորտը .տեղափո-

Խճլումի

փորձ է.

մարդկային սաղմբ ինչպես իր ներարգանդային զու

յությանընթացքում

է` զարգացմանբոլոր պքուլերը՝ կրկնում ակսաժ

վերարտադրում է էլ երեխան մբաբջիջ էակից մինչն մարդը, այնպես Հիմնական փուլերը: մարդկային պատմության տակ Հողեկանկարդացման փուլերը ն երեխայիվարքի. ազդեցության են միմյանց: օրինակ,առանձձնենրը,օրինաչափորեն Հետնում Այսպես, իբրն: անցնում նրեխայիզարնացնում էին Հինգ փուլեր,որոնցով, փուլ, Հողագորփուլ, գացումը. վայրենության Հովվության Բատ այդ տեսակետի ծական. փուլ, է զարդացերեխան, ծնվելով որպես վայրենի, Հաջորդաբար անցնում Հնեւոաման բոլոր փուլերով, իսկ վերջին փուլումանխուսափելիորեն նըբերում դրամի, առնտրի, Քըրքրություն է Հանդես սիոխանակության

ինչ ճանգեցնելով Սրա Հնտնանքով՝ սոցիալական միջավայրին: մնում չր չպարզաբանված, քե ինչպեսմիննույն միջավայրի պայ-.. սոցիալական ձնավորվում ձն ըստ բազմաթիվ մաններում՝ միանդաճատկանիշների "մայն տարբեր անձնավորություններ: մնում, էր "թե փե Անչասկանալի չու ըստ ներաշխարճի, ն ձների միմյանց վարքի բովանդակության խիստ նման մարդիկկերտվում ենսոցիալական տարբեր միջավայրե-՝ րում:. Զարգացման նկատմամբ. մուոնցում, անձի սեմեխանիստական

կենսաբանական ուժերի է

որսի: փուլ:

փուլ աոնարա-արդյունարնրական

է կապիտաատմամբ, այսինքն՝ լրիվ կերպով Համապատասխանում ո. լիստականկարգիիդեալներին: չողեբանության մեջ բիոգենետիկական օրենքի ճիմքում, այապիսով, դրվումէր երեխայի Հոգեկանղարզացման փնքնաբեբության Ր

Լ

դաղանրասմեկախ զինելու դաստիարակությունից, (սպոնտանության), որը Գրլոկ.արտաքին Համարվում փարը: Դաստիարակությունը գործոն,

արգելակել, որակների

կամ արադացնել կարող է կում բնական,ժառանգականոըեն պայմանավորված Հոգեկան բացաճայտման պրոցես: Քիոգենետիկական օրենքի շիման վրա արվեցին ոհակցիոն մանկաբնական ըրնվարժական եղրակացություններ: "ղարգացման երեխայի էր Համարթացքին միջամտելը անթույլատրելի կամայականություն մանՒԱ Բիոգենետիզմը դաստիարակության» "դառնում. էր «ազատ կավարժական Հիմնավորում: տեսության Հոգեբանական

մեջ բիոգենետիկական Մանկավարժական Հողեբանության ուղղու-

բնույթը արդեն30թյան ճակադիալեկտիկական, մեխանիստական ական թվականների սկզբինսկսեց գիտակցվել սովետական մանկաԵւ ԱՅ. ն. աա, վարժներիՀոգեբանների կողմից: ի

`

Հավասարապեսսխալէր

նան

մանկավարժական, ճողերանության

մեջ սոցիոգենետիկական չնալաՑ Հիշյալտեսաթյուններըը ուղղությունը:

շատբանով տարբերությանը,

իրար: Այղ ուղղության կողմնակիցների կարծիքով միջավայրը ճանդնա է գալիս որպես երեխայի զարգացման մակատագրական Այդ պատճառովմարդուն գործոն: ուսումնասիրելու ճամար բավական է վերլուծության ենթարկել նրա-միինչպիսին շրջապատող ջավայրի կառուցվածքը. միջավայրն է, այնպինրա վարբի մեխանիզմը» աին էլ կլինի մարդու նրա: զարգացման ուղիները Մարդուանմիջական չրջապատում այդ ամենը մեկընդմիշտ տրված է, Ճիշտ այնպես,ինչպեսբիողենետիղմը ժատում էր անձի ակտիվությունը՝վարքըն. զարգացումը ժառանՀանգեցնելով դական նախաճակվածության իրականացմանը, էին անձիակտիվությունը ամեն կողմնակիցներընույնպես բացառում

թվացող

մուտ

են

'

ուղղության գաղավփարա-տեսական ակնՀայտ սոցիողենետիկական ն սոցիոգենետիկաՀոգեբանության արատները: մեչ բիոգենետիկական

մեջ

արդեն 30-ական են սո-կան ուղղությունները դառնում: ու վետական Ճճոգեբանական մանկավարժական Քոնգիտությունների

քվականներին

օբյեկտներ: նադատության ն ն ոչ ՍՄ Ռչ բիողենետիկները էլ սոցիոգենետիկները ճիշտ չկարողացան լ

Լ

|

15.

|

պատկերացում ատեղծել երեխայի Հոգեկան: զարդացման -աղբյուրների ն մեխանիզմներիմասին, Այդ խնդիրը չեղավ լուծելու նան ի վիճակի ստացած պեղոլոգիա գիտությունը. (մանկաբանոյթյուն) անվանումը մարբսիստական Մանկաբանության քննադատությունը: Մանկաէր կազմումերեխայի զարգացման վեբովանդակությունն բանության րաբերյալ ճոգեբանական, ֆիզիոլոգիական ն կենսաբանականկոնցեպմեխանիկական մի միագումար:` ցիաների ծաղեց Մանկաբանությունը 1/1 ն դարիվերջին (Ս.՝ Հոլլ,է. Մյոյման,.Վ. Պրելէր՝ 14 դարիսկզբին Արնմուտքում,Վ. Մ. Քեխտերն,Ա. Դ. նեչան, Գ, ի. Ռոսսոլիմո՝ Ռուպայմանավորվածէր Հոգեբանության սաստանում) նե մեջ էվոլյուցիոն 181 դարի20-ական գաղափարների ներթափանցմամբ: թվականներինն

թվականների 30-ական է Հճավակնել կզբին այն սկսում «երեխաղալու խաներիմասին մարքակատական դեր: Մանկարանությունը գիտության» ենթարկում երեխային մոնոպոլիզացիայի ուսումնասիրելու փրավունՔԸ դուրս մղելով է

մանկավարժությունը ե մանկականձասակի ֆիզիո-՝` է որպեսկոմպլեքսային ձնավորվում գիտություն, որն. ուսումնասիրողառանձին ղիտությունզարգաց մարդուն ներիբնագավառներում կատարված ճ8տաղոտությունների արդլունք-. կերը: Կասկածիցգուրս է, որ-նբեխայի կոմպլեքշային,սինթետիկ ուսումնասիրությունը ն. Հետազոտական աշխատանքի կենտրոնական խնդիրը զարգացման ճարցձրը դարձնելը կարող էր դառնալ Հոգեբադական ն մանկավարժական մտքի լուրջ նվաճում: Բայց նպատակալուիան։ Այն Ընդգրկում է

`

անձնավորությունը,

առդիոգենետիկայի,

դիալեկտիկական ձնավորման Հակասուսրանք են. թյունների մանկավարժական անտծսուվ՝ ճողեբրանության փական ակտիվության ն նքա

գիտական Ճամադրությունը չիրականացվեց: Մանկաբանուչեղավ կատարելու վիճակի ճողեքանական, կազմաբանակա ն Ֆիզիոլոգիական մանկավարժական փաստերինախնականվերլուծուդըրված

Քյունը

ի

ճիմջ էր Համարվում «երկոճ զորթյուն, չանի որ նրանումՃապմաղրման ե Հաշվի ազդեցությունը ծոնների». ժառանգականության). (միջավայրի

20-«-30-ական՝ թվականներին մանկավարժական

ձր, անմիջականորեն որոնք, հնթադրվում առնելը, դորժոններ, փնչոլես որամարդու Զարգացող, պրոցեսը: զարգացման կական առանձնաձատկությունները նրակենսաբանական ճագեցնելով ն նեն-

որհշումէին իրենցով

ուսումնասիրությունը անձնավորության երեխայի մանկաբանությունը ւուսումնասիրությամբ, միջավայրի դափոխելով Հոգեբանության ձակոտնյա:Մանկաբանեները, Հանդեսէր դալիս որպես մատեսնում էին «գիտությունսուբյեկտիվի ի դեմս Հոգեբանության,

բնութադրին

-

.

բնույթը, որոնքառաջ Գին՝ այն փոփոխությունների ռին», չ Հասկանալով վեեկել դիալեկտիկական Հիմանվրաայդ գիտության մատերիալիզմի

էի վերաբերվում մանկաբաՀետնանքով: Թշնամաբար րակառուցման նկատմամբ՝ նությունընան մանկավարժության այնզուտ «էմպիրիկա» Համարելով. '

մեխանիստական

Մանկաբանությանիդեալիստական դիրքորոչճիմնավորվածթեստերով նրա բնույթը, շումները, Վր սովարողների,. այսպես որոնց օգնությամբ որոշվում, ճրապուրվելը, ու

Հակաճոգնբանական

:

վարժականչասւ նախ

ական թվականների քնթացքում30-ական

ճՃամակարգում. օ«ուսժողկոմի ք. մանկամասին» որոշման մեջ: խեղաթյուրումների բանական Պաճախակի ճանքննադատություն

Հե(բ)Պ

Հուլիսի 4-ի

մժանկաբանության Սակայն էր մանկաբանու-էր այնդրականի ժխտմանը, որ կատարված գեցվում գիտնականների այս կամ- այն կերպ կապված ատվետական այդ կապին, սւտեղծադորժաալնուսմենայնիվ որոնք, կողմից, չնայած ն բար զարգացնում էին մանկավարժությունը ՄանՀոլեբանությունը:

թյան

Հետ

իրավացիջննակաբանների Հասցեին ուղլվածխիստն մեֆ մասամը

ընդճանրապես Ճաճախ ճանդեցնում դատությունը զարգացմանողջ պրոբլեմատիկայինկատմամբ: Քորոշման տարիքային բացասական դիր-

էր

մանկավարժն. Սովետական ականավոր նում Հող էր տանում,

կ.

այդ կրուպսկայան

շրջա առանձնաճոգնեբրանական

որպենաղի, տարիքային

որոնք տարիքայինզարգացման ռոլրոբլեմները, էին «սխալներ լուրջ գործումքույ մանկաբանները, մեկնաբանության ն մանիրենը նշանակալիությունը տվել,չկորցնեին մանկավարժության ճատկութթունների

ն

ճամար: կավարժական. Հոգերանության 1շ

|

Բոգեբանությունը ներկայացնում

(1888-1939) կարենկոլի

են ճայացքները, որոնք իրենքից ամբողջական ուսմունքկոլեկտիվում անձի ձեավորման մասին, Ա. 0.ման-. որում ընդճանրացված եր նրա Ճճարուստ ուսմունքը, դարձավ ճիմք Վավարժական. փորձը, դաստիարակուկոմունիստական

դեցությունգործեցին վրա ու-մանկավարժության Հոգերանության 30-ականթ̀վա-. Այդ կապակցությամբ դեունա վնասՀասցրին դպրոցին: շատ դրույթների (ման. ծավալվեց կաններիակզբին մանկաբանության

կկ

ավելի Հուտա-՝

ակզբներին թվականների. Ա, Ս.Մաանձի նե նրա ղարգացման ձնեավորվեցին երեխայի վերաբերյալ ն

ազ-

սոցիոդենեզի,չճիմնավորված թեստերի ն այլն) սկզբունքայինջննադատություն,Այդ մարքսիստականքննադատությունըիր` վերջնական արպաճայտությունը դուսվ

այժմ շատ

երեխայի անձի կարենկոյի

ն

առարկայի Հարցի, բիո-ն կաբանության,

չեն կորցրել որոնք իրենը նշանակությունը գրույքներ,

Գրանց գիտականարժեքը նծրկայումո:

կորեն է գիտակցվում, քան երբնիցե Այս կապակցությամբ պետք է ն երեխաների կոլեկտիվի մասին Ա. Ս. ՄաՃիշատակել Համակարգը (որը Ճետադայում առաջ: ՓաշաՀայացքների ն ձլակետծառայեց անձի կոլեկտիվի խնդիրներիննվիրղարգացման ված մի շարք «Հոգեբանական ծավալման 2ճամար), 4ետաղոտությունների ինչպես նան բարձրագույն ճոդեկան զարգացման մաֆունկցիաների ախն 1. Ս. Վիգոտսկու տեսությունը: 20ն մանկավարժական ՔԱ Մակարենկոն Ս՛7

(10), բացասական գործակիցը» մէծ`

կոչված, «մտավոր օժտվածության

«Հոգեբանության

թվով գիտականուսումնաբնագավաաւմ կատարվեցին Ճակայական որոնցում ստացված չափազանց ճարուստ դիտական աիխրություննհը, Ճոդեբանության դարձան օրգանական կատվյալները ժամանակակից նոր մասը: Հենց նույն էլ շրջանում: Հոդեբանա-մանկա ձնավորվեցին

Հ/ակարձեկոյի Ս

ճետագա Համար: բնագավառում կատարելու աշխատանք քյան Ս7 Մակարենկոլի Ք. գիտական կոնցեպցիայումանձիզարգացման ն կոլեկտիէր տարբեր` կողմերից(անձի Հողզեբանությունը դիտարկվում

Վո

չեռանկարային ուղփոխճարաբերությունները, զարգացման անձի, բնավորության ձնավորումը,

«ությունները, անձի մոտիվացիոն ոլորտի ն այլն): պարդացումը Անձի Հոդեբանության :

Ժումէր կան

ն

անձի

ն

Հարցերը Մակարձնկոն ճանգուցային լուբիոդենետիկափոխՀարաբերությունների կոլեկտիվի

ճետ մղած վիճասոցիոդենետիկական մեկնաբանությունների,

բանության ընթացքում: Սոցիոգենետիկների այն ւլնդումը, որ իբր է, որը Վեկտիվը անճատների Հավաքածու

այ:

կոէ ձնով մբանման,Հակաղդում

նա` Մակարձնկոլի բողոքը: առաջացրեց որպես կազմակերպված մարդկանցդպատակա-

կամ այն գրդոիչներին,

Վոլնկտիվըդիտում էր կոմպլեքս: «իսկայնտեղ, որտեղ կակոլեկտիվ «արլաց ն կան ան կոլեկտիվի կոլեկտիվիվատաՀուլիազոր օրգաններ, փյուն, քյունը վայելողանձանց կազմակերպություն,իսկ ընկերների միջն Ճա-

կազմակծրպ

սիրոկամ րաբերության ճարցը արձկամության,

ձար: ճարհանությա `

մի ծրագիր, որում գլխավոր դերը Ճատկացվում է կոլեկտիՃարցա-` Համարձակ Այդզիաի ճարց»": կախվածության պատասխանատու պաՀանջմունքների ատախարակուքյան տվեց կոլեկտի,ում անձի Վիստ մարդու Հնարավորություն Մակարենկոյին դրումը գործել: փաստորեն րաին աշխատություններում ազդեցություն Մակարձեկոյի լուրջ էնդ դիրքը փոխելով նրա վրա ձնավորող աան առվետական Հոգեբանների աոջն բացվեցին աշխատան Հառարա չեր կասզածում դատտիարաորում ինքը դառտիարակվողը նույնիսկ ական է) ամբող վական գործունկության մեջ ձնավորվող կալին գործողությյն ակզբունքն կության օբյեկտ է դարձել (սա զուգանռ բ ոնե ՈՌ անձնավորության վերլուծության Հնարավորութ էր տալիս /անձի որակների նա. Մակարենկոն նշանակություն նգատի ոնմնանը, քար Մազարենլոն աներչափազանց արջեքավոր, մի գիժ. արոլաը

Հ, աղ

։

անգամ

ր

մ

մեծ

Սա ակնձալտ կլառնա, 8քի լի պատանասիրուքյանը:. էր աննպատակընա որ ն դրանց զարգացման գծերի ձի նախագծվող որակների,բնավորության ամեն մի են որոնք Անձի .այն գժնրի թվարկումը, որոնք մանկա-

պատկերացնում պրոցեսի դաստիարակչական նախանշվում որոշակիորենՊոոլ ուղղությունների

Համար: մճչ առանձիեմարդու պարժիկողմից Համադրվում ընդճանուր կոմալեքաի նն

(«կոլձկտի-

նրակոլեկտիվկապերի Ճւսկաղդումների վում անձի ինքնազգացումը, գործելուկավ ինքնարդելակբնույթը, նրա կազմակերպվածությունը, կողմնորոշմանըն-

ավ

վ ցել էր Հաղթաճարնլ ուսումնասիրութ ան անձիՀոգեբանական անձի Հալեցողականությունը, «Դաստիարակվողի ա բերի ոչ թե տիարակըպետքէ անտարբերութ նհսում լ ճետ առփխրելով, աշխատան միայն նրա այլ նրան ակտիվ օգնություն ցուլց տալիս: սա-լ

: եաէի Դաստիառակը, ա. ո Հո նին ոչ թե ոբպես ուսումնասիճության 31 պ դ ստիատակության օբլեկտի»:: մոտենա

|

|

նրբամտության մանպատրաստակամությունը,. ու

ձնավորման դունակությունների

ու

խնդրին:«Դաստիազարգացման ւզաճանջ-

մարդկային րակչական աշխատանքիամենախոր խիմաստըո։:: մեջ է, դրանք բարոյադաստիարակության մունքների ընտրության մեջ, որը Հնարավորէ միայն բարձրություն կան այնպիսի ճասցնելու ն որի միայն կարող է մարդուն դրըՀանդասակարգ Հասարա կությունում Մակարենկոչ կատարելագործմանը: . Հետագա դել պայքարելու ճանուն. ներքիծ առկա է մարդկային անձնավորության յի աշխատություններում ու լայն ուժերի ու

-

շարժիչ զարգացման էական կողմերի

ուսումնասիրության '

|

.

1 տ, ՇՂբ. ւ

ԸՅԻՈԼ 104127,

-

Բնուտելը,

Ը, ՈԱճոճքծենօ. ՇՕՎ

էլ 106:

Ը, Մուճքծուօ,

ՇՕՎ., Պ. 17, Ըոք. 39.

Մ, Լ,

ՍՅո-ոօ

Ճ11

1988. քՇՓԸ», -

:

ԵՄ

Ս.

Վի-

բնությանը մարդու Հարմարման ն գործիքների միջոցով Հենվելով գործում աշխատանքի դերի մասին Ֆ. էնուժերիձնափոլսման ատ

Քնական

"

«լեհլախ վրա, Ն Ս. Վիգոտսկինառաջ բաշեց այնլն միտքը, մի գաղափարների տր աշխատանքը, գործիքների միջոցով իրականացվողգործուննություն կննդանինենը Ճանդգեցնում են մարդու վարքիտիպի փուխոխության փից մարղու ունեցած տարբերության: Այղ :

|

լ

ձնավոր-

է թվականներին ձնավորվում

Բ

անձ նրանց ուրվագծվում

սճղմ

ֆունկցիա-

բարձբազույննագեկան զառգացման մասինԼ. ֆունկցիանեի գոտսկու (1896.--1934) տեսությունը:

-.

յ

ճոգեկան բարձրագույն

Է

ճեռանկարային Հուզական դունակությունը, ակզբունքայնությունն էական գծերի «ո-. են մարդու սովետական խոսում ուղղվածությունը»), նան են

եւ

լանչ

Լ. Ս. Վիգոտսկու տեսությունը Փերի զարգացմանմասին: 20--30-ական

ու

մեթոդիկան» պրոցեսիկաղմակերոլման կարձնկոյի«Դաստիարակչական բնուճիանալի նան Ճոգեբանական սաների մեջ, ինչպես աշխատության ւ ն "4 ու Ճշգրիտ"ճո քազբերը, որոնցում որակնորը' նախագծվող նավորությունների Ա. Ս. Մակարենկոն խորապես.ուսումնասիրնց անձի դործունեունրա. Ճասարակական գժերի ոլորտը, թյան դրդապատճառների նշանակությունէր ւալիս.բնման մեխանիզմները:նա կենտրոնական

նրան կատարած

ձեռք

Ս

ու

մասին խոսում Կնբանական խոր վնրլուծության մասին: Այղ վ չժ է Մաորը ներկայաց ցաների անձի ուսումնասիրուքյանսխեման,

Ար ուք եմա, եմԼ»ումնա.

մարդու տարբերությունը

բնույթն է: Միջնորդվածությունը Հնարամիջնորդված «վոր է դառնում շնորՀիվ այն բանի, որ մարդը իր ներքին Հողզեկանգորօգտվում է նջաններից(բառեր,թվեր ն ւո այլն) ճի դործունեության մեջ պրակտիկ բանական տնսակետից գործիքի ն.

գործունեության

Ժունձությունն իրականացնելիս

Լ

է. աո» րոաքին արաագործում ոքշանի նմանութ Պլ ի "Ն ն երկուսն էլ «նարավոո ո Արթուն միջն գործունեության կատարման րություն Է ոշ րրա ու

յ

էն

ործիթի մար:

որ

«ա-

ն

անի նրանց տարամիտվողուղղվար ՐՐ բությունը է դեպի դուոս, այն պետք է փո-

է ջացնի ՔԸղված կտում, այն փոխություննն Ժությունների

:

մէ

Գ

ր

օբվ

մ

մարդու

միջոց

արտաքին, բնու-

է: նչանը ուղղված է յանաջն նվաճմանը ուղղվաժ գործունեության նեբս: Օբյեկտում դեպի ոչինչ չփոփոխելովայն ազդում է մարդու վար-վատում ն վարքին տիրապետելը

Հ Մին ՄԶ Վ

Լ

Ք

ա

ՎՆ

ա.

ոոոռոքծրււ,

փոխադարձաբ |

ի

որ

մարդու

ՆՍՎ.,

Հ.

մ

բնության ձնափոխումը փոխում կողմից

Հո.

91. լեշ

է ածվում ուրիշների ճամարնախատեսված, ժեստիչ իմաստ են վերադրում: տալու Վերջիններընրան ինչ-որ բան ցույց ժեստը դխոնաւմէ նշան,իսկ բոնելը՝ մատնացույց անել: եվ միայն Հետո վ, որ երեխան հր շարժումըսկսում է ընկալել մատնաչ. դրանից շարժումիցվեր

նան ճենց իր՝ վարդու բնությունը նշանների (օժանդակ միջոցների)` կիրառումը ն այդ կերպ միջնորդված գործունեության անջնելը վերա-` նմտն այն բանին, ողջ ճոգեկան գործունեությունը, կառուցում է: մարդու է օրդաններիբնական ինչպեսգործիքների օգտադործումը ձնափոխում

է- անսաճմանործն ինդլայնումէ դործունեությունը ուժեղացնում ու

գեկան.

ւ

ակտիվությանՀնարավորությունները: Մաիդուպարգացումը ընթանում է սովորելու միջոցով բոլոր. այդ այնպես էլ քշաններին) տիրապե(ինչպես դործիքներին, ՍՄիջոցներին տելու ընթացքում:` Այդ պատճադով տեղ է էլ ուսուցումը կենտոբոնական ն գբավում.ԵՐեխայի կյանքի կազմակեբպման ողջ ճամակառգում ոբո-. ջում է նբա ձոգեկանզարգացումը: Հետնաբար,Հոգեկանիզարգացումը չի կարող դիտվել ալն սոզիալականմիջավայրից որտեղ տեղի դուրս, է ունենում նախորդ սերունդների փորձին տիրապետելու ճնարավորու.

Ուրիշների ճամար նշանդաղած ժեստը նշանէ Ցույցանելուհմաստով:

նան իր ամար: դառնում երեխան վերջինն է Հասնում իր Այսպիսով, է օբսկզբում ստեղծվում ժեստիդիտակցմանրթ:նրա նշանակությունը յեկտիվհրադրությամբ, իսկ Հետո նան երեխային շրջապատողմարդԼ. Ս. կանց կողմից։ Նույն օրինաչափությունը բացաճայչ Վիգոտսկին տում նան է վերաբերողօրինակները երեխայի խոսքիձնեավորմանը քննարկելիս: Բառը առարկայի նկատմամբ վերաբերմունք է արտաճայ«ոում այղ (առաջին աստիճանը): օբյեկտիվ կապը առարկայի Բառի .

շփվելու միջոր օգտագործվում է որպես երեխայի կողմից. է իմաստավորված դառնում նան երեխա(ճրկրորդ աստիճանը): Քառը Հենց այստեղ էլ բառը, որ սկզբում վի Համար (երրորդաստիճանը). վրա միջոց էր, դառնում է աղդելու անձըկառավաուրիշների սեփական

թյուն ստեղծող նշանների լուրացումը ուսուցման պրոցեսից դուրս տեՍ. Վիգոտսկու |. չե կարող: Այսպիսով, ճոգեբանական ըմբռնվել

է մաողուսոցիալական էությանվերասությանմեջ իրականացվում

բերյալ մարքսիստականգաղափարը: կուլտուրական զարգացմանընղՀանուր գենետիկական օրենքըՎիգոտսկինձնակերպումէ Հետնյալ կերպ. «... երեխայի կուլտուրական զարգացման ընթացքումյուրաքանչյուր ֆունկցիա ճայտնվում է երկու անգպմ, երկու պլանների վրա.`

Հեւոո՝ Հոդեբանականում, ոկղիում մարդսկզբումա̀ռցիալականում, ճետո՝ միջճոգեկան իսկ մեջ, կանցմիջե՝. հիպես կատեգորիա, երեխայի

նկճձրճոդգեկան կատեգորիա: որպես`

"բելու Բ

ր

`

«Հոդեկան յուրաքանչյուր բարձրա-

դուլն ֆունկցիա իր զարգացման ընքացքում անճրաժեշտորեն անցնում չ արտաքին որ սկզբնապես այն սոցիալական ֆունկցիա փուլը, էդ1. .

քանի

մատնացույց

Այդ պատմությունը, |

է անելու ժեստի Այդպիսին ժեստը չափազանց կարնոր դեր է խաղում երեխայի խոսքի ման պրոցնսում ն, Լ:Ս. խոսքերով, զգալի Վիգոտսկու ՝

բոլոր

զարգաց-:

վարքի չափով

է Հանդիսանում:Մատնացույը. ձների նախաչիմքն բարձրագույն

անելու ժեստըսկզբում եղել է ոչ այլ ինչ, քան դեպի առարկան ուղղված` է այն չՀաջողված շարժում, որբ պետք է կանխեր գործողու-. Թյունը (ձեռքը ձգվում է դեպի բայց կախվածէ մնում օգնության է4ասնում չափաճաս մարդը: որը իմասօղում):երեխային տավորում է ժեստը որպես փոքրիկին ճետաքրքրող առարկան ցույց տալու 4/, Այդ կերպ չՀաջողված անելուժեստը

-բոնելու

առարկան,

մատնացույց

ՈՊ,

ԽՕՑՅՒԱԼԵԼՆ

9.նեն

ՇԸ

բոնմլու

հառոամ, Բոր հառուօռո յրա Բոթոոթ:

տքյոօծ.

տեղը, էլ

1,

192,

15-80

,

,.Շք.

197--198.

ԽօծոյծԾոկ-

ճետ

մեծերի

ն

միջոց:

վլապրսով,բոլոր

Հոգեկան ֆունկցիաների բարձրագույն ձտնում, .

որես գենետիկական «իմք, կարելի է տեսնելմարղկանց Ճասարակական ճարաբերությունննրը: Լ. Ս. Վիգոտսկին գրում էր, որ մարդու Հոէ այնպիսի ճասարակաիրենից ներկայացնում էությունը. կան ճարաբերությունների ամբողջություն, որոնք, ներչոգեկան ոլորտ ն անցնելով, դարձել են անձի ձեեր: նրակառուցվածքի

գեբանական`

ֆունկցիաներ

Հակառակավանդական ճողերբանության,որը սոցիալական վարքը մաԼ Մ. Վիգոտսկին կաձոմ էր անճչատականից, ցույց տվեց, որ բարձրաեն դույն Ճճոգնկան սկզբում կոլեկտիվում առաջանում ֆունկցիաները ն ճետո որպես ճարաբերություններ դրանից միայն անձի մարդկանց Հոգեկան ֆունկցիաներ են դառնում: Այսպես, օրինակ, հերն առաջին: ն ապաՀայացքից թվում է, որ եբր խորՃրդածությունը, վԿիաստարկումը են ցուցումը ըստ ծագման նախորդում վեճին, որը ծնվում է խորչրդա-. ժուքյունների բախման-ճետնանքով, ապա, Վիգոտսկուտեսության, ըստ ծն ում: վեճն է խորճրդածություններ դրոԱնձի զարզացման պոոցեսը է այն, ինչ ոբ է, սնոբվումէ նրանում,ոբ անձըդառնում բանիմիէ ու՞իչներին: չոցով,ինչ նա առաջաղբում Որպես վարքի ափտաջիննշանները զարգացման միջոցներ, դիագ-.. նոստիկականկարնոր Հենակետերեն դառնում, նքնՃոգերանը անչճրաժեշտություն է զգում ւլարվելու, չունի արլոք մտքի զարթշ.Ֆրեխան գացման բերություն, երեունհցոզ Մտավոր. խախտումներ: է ցույց տալիվ տր խաների ուսումնասիրությունը ոիտեղերեխան նշաններ է օգտագործում ` Հնաբավոիությունն

այն

`

դարգայման այնտեղ, :

2.

Փոխձատեւց մեն

'

ձնավորվաժ Վատմահանորեն

Քն պաճպանվումն զարգացումը զուրկ չէ ճեռանկարներից:հսկ այն

է

է

,

2: ԺԱՄԱՆԱԿԱԿԻՑ

ՍՈՎԵՏԱԿԱՆ

ՏԱՐԽՔԱՅԻՆԵՎ

ՄԱՆԿԱՎԱՐԺԱԿԱՆ

ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

Ուսուցմանն

:

ճիմնականհոգեբանական տեդաստիարակության

Տարիքային մանկավարժական ճոգեբանությունը , սությունները: վետականճոգնբանության ամենազարգացածբնագավառն է ն ունի «վաղեմի կայուն ավանդույթներ: այդ բնագավառի Հոգեբանության փնդիրներիուսումնասիրությամբեն զբաղվում մի շարք գիտաճետաղոտական «ճիմնարկներ.ՍՍՀՄ ՄԳԱ ընդչանուր ն մանկավարժական ՍՍՀՄ ՄԳԱ նախա-՝ ճՃոգեբանության գիտաճնտազոտական ինստիտուտը, ու

սո-

`

ու

դոլրոցական դաստիարակության գիտաճետազոտական ինստիտուտը,

դիտաճետաղոտական ինստիտուտը, ՌւկՍՍՀՄ ՄԳԱդեֆեկտոլոգիայի

գիտաճետազոտական Հոգեբանության ինստիտուտը, ն Ճամալսարանների մանկավարժականբուճնրի «ոգնբանությանամ-

փաինականՍՍՀ

բիոնները:Մանկավարժական բնագավառումկատարճոգեբանության Տետազոտությունների ընդճանուր փ ոխճամաձայնեցման Վոլ խնդիրը

փրագործվումէ ՍՍՀՄ մանկավարժական ակադեմիագիտությունների յի կողմից: Տարիքայինմանկավարժական Հոգեբանության պրոբլեմների զարգացմամբ ղբաղվել են ճաջողությամբ զբաղվում մի ն ու

շարք

«աչքիընկնող սովետականճոգնեբաններ, որոնք գիտությունը Հարստաց-

Հիմնավոր Ադ գիտնականներնեն՝ Բ. Փ. աշխատություններով: Լ. ի. Բոժովիչը, 77 Անաներ, վ. Վ. Դավիդովը, Ա. Վ. Գալաերինը, րել

են

Լ. Վ. Զանկովը, Գ. Ճապորոժեցը, ն. Ա.

ձեռնտնը, շատ

Ն. Մենչինսկայան,

ուրիշներ:

Ս.

Ֆ.

Կոստյուկը, Լ.

ն.

Դ. Տալիզինան,

Լանդան, Ա.

Բ.

Ն.

էլկոնինը

-

Աաաա

գորժու-

Խա

աան աաա

տ

Գր դեպքում անձր կկարողանա լ 4 Պասարակության լիարժեք անդամ: «Դա մի պրոցես է, որի Հետնանքով անչատը կատարում է

Միայն

այդ

առն

թե ավտոմատորեն,այլ նրա ննրաշխարճիու դիրքորոշումներիփուխոխման ճանապարչճշով, իսկ վերջինս միջնորդավորում է դաստիարակչաե կան բոլոր ազդեցությունները (1. ի. Բոժովիչ, Տ. ԵՆ. Կոռննիկովա ուրիշներ): Անձի՝ դիրքորոշումները, նրա գործունեությանդրդապատճառներիճամակարդը, որում դրսնորվում են դաստիարակությանպրո ցեսում ձնավորված՝ նրա պաճանջմունքները,իդեալները, գնաճատա անձին ճարաբնրականորեն ան-. կաններն ու ինքնագնաչատումները, որոնք կախ են դարձնում արտաքին տարբեր ներգործություններից,

բնկվում են թվարկված ներքին պայմանների միջով: հրականացնելով այդ գաղափարը, սովետական ճոգնբանները մշակել են անձի ճոգեկտն ստրբաու ակտիվձեավոոբման պրոցեսների առանձնաճատկություններբի տեգիա: Ի տարբերություն մանկավարժական4ոգեբանության այլ կոն-

ցեպցիաների, որոնք միայն գրանցում էին ճոգեկանի զարգացմանձեռք բերված աստիճանը, սովետական 4Ճետազոտողները ելնում ծն ակտիվ ձնավորման ճանապարտճով երեխայիՀոգեկան ղարգացման էքսսպերի մննտալ մոդելների ստեղծման անճրաժեշտությունից: մանկավարժական ոգերանության | Սովետական տարիքային մեկը մտավոր գործողություննեբի փովայինձեավորկոնցեպցիաներից Գ. ման տեսությունն է։ Այն ձնավորվեց 50-ական թվականներին Ցա. աշխատություններում: Այդ տեսության կենտրոնականգաԳալպերինի ղափարն այն է, որ գիտելիքների ստացումը իրագործվում է սովոբողի պբոգեսում, նբա կողմից գոբծողություննեբի ոբոշակի գործունեության ու

բնությունից պատրաստ Մարդը

կարնորագույն

ար

իբականա

կատաբման(որպես անձրաժեշտ,.պայմանի)դեպքում: ճամակարգի

ն

ժամանակակիցսովետական Հոգեբանության Դրույնների Հիմքում ընկած է Լ. Ս. Վիգոտոկու գաղափարներիցբխող միտքը, որ պետք է ակտիվ կերպով,

անձնավարությունը

:

ըստ զարգացումն Այն դափափարը, որի ճոգեկան ուսուցման յուրացնելուճանապառրով, սռցիալական այսինքն փորձը ուսուցման, միայն ոչ ո ւնի միջոցով,կենտրոնական նշանակություն Սոցիալականփորձր այլն դաստիարակությանճոգերանության Համար: ոչ մարդու անձի ձնավորումը տեղի է ունենում երիտասարդ յուրացնող

-

'

ոո

վերարտադրություն»): ֆունկցիաների

«դեպքերում, երբ նշանների օգտագործումը չի ձնավորվում ոմ Թույլ է նս մտավոր զարգացումը արտաճայտվուծ, դանդաղում դարում

մարդկային լընդունակություննձրի

'

վիճակում մտածական գործունեություն սովորում է մտածել, լուրացնում է մտածական գորժողությունները (օպերացիաների): Մանկավարժի խնդիրն է բանիմաղեկավարել պրոցեսը, վերաճակելոչ միայն մտածական այլն այդ գործունեության ձնավորման արդյու

չի ստանում,

այլ

ցոյատբ

ան քները,

աան աթար» կառք աամԱկաաաաա ՄՈԼ Գիտակցության թան Մ ԴՈՑ

Հե

ոո

գոյու

բԳԲ» ա-ր

աաա

Ա.

Ն.

Լեռնտն, Հոգեկանիզարգացման պրոբլեմները, երնան, 1967,

էջ

340:

Հի վբա, Պ. Ցա. Գալպերինը,Ն. Ֆ. Տալիզինան ն նրանց աշխատակիցՖերը գիտելիքներիյուրացումը ճամարում են մի պրոցես, որր տեղի «ւնի որոշակի գործողությունների կատարման ուրացման ճետնանՓով։ Ըստ այդ տեսակետի Հոգեկան գործունեության քկախնական ձեր նյութականէ, արտաքին, շրջապատող աշխարճի առարկանեիրփուփոությունների. ենթարկող. ննրճոդեկան, մտաժակակ գորժունեության նոր ճնարնեծրը կարող ծն յուրացվել ոչ ալլ կերպ, քան արաբին, նլուՓական գործունեության փուլը անցնելու ճանսաոպարձով: Այսպիսով, առանձնացվումեն. նյութական գործունեության փուլը (իրականառարաների Հետ կատարվողաշխատանք)ն նլութականացվաժգործունեուՓյան փուլը (աշխատանք մոդելների նլուքաՀետ):Գործունեության կան ձնի օրինակ կարող է ժառալել փայտիկներովկատարվողճաշիվբ։ Վէյն ճանգամանքը, որ գործողությունըիրագործվում է իրական առարվաներով, ուսուցչին թուլլ է տալի Ճատակորենվերաճակելգործողույան կազմի մեջ մտնողյուրաքանչյուրօպերացիան: Հաջորդփուլը արոքին բարձրաձայնխոսքի ճետ է կապված. աշակերտըխոսում, բարձփաձայնպարզաբանում է օպերացիաների ընթացքը: Գործողությունը արտաքին ձնից անցնում է ներքին ձնքն։ եվ, վերջապես, երիորդ փումում գործողությունը իրագործվումէ զուտ ներչոգեկան ձեով. մտածավան գործողություններում օպերացիաներեն կատարվում գիտելիքների Մանկավարժը միջոցով: կարողէ վերաճսկել յուրացման յուրաքանչյուր փովը ն, բախվելովչճասկանալու, սխալների ե այլ խոչընդոտների Հետ, աշակերտին վերադարձնել դգորժողությունների գիտելիքների ձեավորմանավելի վաղ փուլին, նրա Հետ միասին վերջնականապես մշակել կատարելագործել այն, ինչ ենքակաէ լուրացման: ուրացման ընթացքն որակը որոշվում են իմացականգոբծուձեությանկողմնորոշող մասով՝ այն օբյեկտիվ պայմաններիամբողջուու

ու

ու

ու

փյամբ,որոնց նկատմամբ գործողությունը կատարելիս կողմնորոշվում Վ աշակերտը: Այսպես, օրինակ, ճամաձայն մտավոր գորժողություննեփի փուլային ձնավորմանտեսության, մտածական դորժուննության կա-

բնոր կողմերիը մեկըընդճանրացումն է, որը ձնավորվում է բազառա-. պես րստ այն ճատկությունների, որոնքմտելեն նորոչող ճիմքի մեջ:Միայնդրանք են էական դառնում,իսկ մյուս

գործունեության կողմ-

ճատկությունները,որոնք կարողեն Ճատուկլինել բոլոր այն օբյեկտնետին, որոնց ճետ գորժ է ունեցել աշակերտը,Հաշվի չեն առնվում:

Սովետական մի չարք Ճոգեբաններ(Ն. Ա. Մէնչինսկայա,Գ.Ս. Պոստլուկ ուրիշներ) բացաճայտեցին,որ սովորողներիկողմից ուսումնական նյութի յուրացումը է նբանց կախված իմացական

ն

թյան

որը,իր Հերթին, կառուցվածքից, որոշվում

նեբով:Այսպիսով, ցույց

տրվեց նան,

ոբ

է

գործունեուուսուցման մեթոդ-

աշակերտների կողմից գիտե.-

զաոգացումը կախվածեն. լիքնեշի յոտացումըե նանց մաաձողության

Այն նրաբովանդակուղյութից մերոդնեբից:. թնովյթից, ուսուցման «ւ

պեպքերում, ծքբ աշակերտներըուպուցիչներիղեկավարությամբ ինք-եծ յուրացվող Ճասկացություններինոր ՃատԽուրույնաբար որոնում ն նոր տեսակի խնդիրների լուծմանեղանակննր, ապա կանիշներ ուսուցման պրոցնաքմտքի զարգացման ավելի լուրջ արդլունքների է

Հատկապեսարդյունավետ է դառնում, երբ Ճանդեցնում: Յուրացումը են պրոցեսում պայմաններ ինպեթիոբիզացիայից ստեղծվում տւսուցման անցնելու (որը դրանորվումէ գիտնլիջներբավկքստեոիոբիզացիային

Ֆառու-գործնականխնդիրների լուծման ճամար օգտագործելի), ինչգործունեության ընդճանրացվաժբնույթ ունեցող «պեսնանպերավոր ճնարների ստեղծման ճամար: Արդյո՞քաշակերտներիմտաժողությունըզարդանում է ուսուցման ծն ինքնութուլնաբարիմացական նթե նրանքկարողանում «լրոցեսում, մնդիրներ լուծել, ելք դտնել պրոբլեմային Այսպես "բիավիճակներում: Ճնակերպվեցպրոբլեմը Դ. Բ. էլկոնինին Վ. Վ. Դավիգովի կոզմից: մի վարկած, ԱՎոռաջադրվեց ըստ որի ՛ինքնուրուլն մտաժողության անփավարարմակարդակըկապված է այն Հետ, ռր: ուսուցՀանգամանքի մատուցման անարման ժամանակ օգտագորժվում նն գիտելիքների Դլունավետհղանակներ.կրտսեր դպրոզականների մեյ արբմատավորվումնն ընդճանրացման ձնական-տրամաբանական ճնարներ: ուղին, որով բազմաթիվ տարիներ շարունակ ընթացել է Հիմնական տարրական դպրոցը, եղել է ընդճանրացման ձնավոբումը կոֆկիետից, ձնական ընդճանուրին, նմանին, մասնավորից՝ նույնականին անցնելը Վրա ճնտնանքով երեխան կամ վերացական մտածողության ընդունագություն ձեռք չէր բերում, կամ այդ ընդունակությանձնավորումը ընՓանում ձր տարձրայնորեն,ոչ թե չնորճիվ ուսուցման. դպրոցական սսյլ դրանց ճակառակ: մեծաթիվ «եԲստայդ տեսակետի, Հնարների,

Հաճախ

ճիման տազուռությունների

վրա

որոնք արվող` այն. առարկությունները

վկայությամբ կրտսեր դպրոցականինբնորոշ է կոնկրետ մտածողություՖո, մասնավորից կատարվող անցումը, այսինքն՝մտի ընդճանուրին մակածական ուղին, Համովիչ չեն: Ուսու(ինդուկտիվ) բավականաչափ ն կարելի է կազմակերպել այլ կերպ ալլ արդյունքներ ստանալ, տրոնքցույց կտան, որ կարելի է կոնկրետճասկացություններ: ձնավոճել անցնելուճիման վրա յդ նկատառումներից ելնելով, փորձ ձեռնարկվնցայնպես կաուսումնական առարկաները, Պուցել որպեսվի.աշակերտները լիարժեք

Փումը `

ընգճանուրից մասնավորին

վերացական Ճճասկացությունների տիրապետելու ձեոք կարողություննե բերեն եւ կոնկրետ երնույթննրը ճետադգա վերլուծության հնթարկելիս Վարողանան ճննվելդիտական ճասկացությունննրի վրաս Այլ կերպ` -

ասած, երեխաներին սովորեցնում էին մտքով

ընդանցում կատարել

Նման

լեզվի

ռուսաց

ուսուցումը:Դրսլ-

միջե նշանակության պարզաբանվեցբառի ձնի բոցականներին լ եզվակապը, ալսինքն՝երեխաներինառվորեցրին Փղած ֆունկցիոնալ նրանք սովորեցին ընդչանուրից կատարել:

ճանուրից մասնավորին: Սույն սկզբունքը արտացոլող Ճատուկուսումն նական ծրագրեր մշակվեցին մաթեմատիկայի ռուսաց լեզվիՀամար» է, որ կրտսեր դպրոցականներին ավանդաբար ամենիք Հայտնի առաջ ծանոթացնում էին բնականթվերք շարբի ճետ, որը իրենից ներէ կայացնում ավելի ընդճանուր մաթեմատիկական օբյեկտի՝մեծության Ճճատուկ տեսակ: Հոգեբան գիտնականներըառաջ քաշեցին այսպիսի վարկած. չի՞ կարելի արդյոք երեխային սկզբում ծանոթացնել ընդճանուր ասկացության Հետ ն Հետո միայն անցնել «մեծություն»

ու

վերլուծություն գիտական ն, սկսեցին զգալ լեզվիյուրաճատկությունները մասնավորին, անցնել ամուր կերպով յուրացրին Հեշտությամբ արա շնորճիվ,.«ետագալում

'

նրա դրսնորման

բրագործվեցնան եղանակով

ու

ոճաբանությունը: Քերականություն Բոգեբանությանմեթոդները: Տարիքային ն մանկավարժական մեկը, տարիբային գիտությանբնագավառներից վինելով Հոգեբանական ունի վերլուծության ենթակա հ մանկավարժականՀոգեբանությունն ու

նման մասնավոր Որպեսզի Հասկացության դեպքերին:

ձնավորումըՀնարավորդառնար, անճրաժեշտ էր բացաչճալտել ուսումնառիրվող օբյեկտների ներքին բովանդակությունը, այսինջն՝առարկայիներքին ճատկությունները կարծես դուրո բերել ն ամրապնդել որոշ մոդելի մեջ, ցույց տալ առարկայի քանակական պարամետրերը: 0րինավ, գպրոցականներիճետմիասին պետք է ալարզել, թե ինչ է առարկայի երկարությունը,ինչ է կշիոր, ինչ բան է առարկաներիՀավասաբությունը:Այ, կերպ սած, պետքէ ցույց տալ մեծությունների փոխճարարերությունները: Այդ ճանապարճով մինչն «թիվ» Ճճասկացության ներմուծումը երեխաները ծանոթանում էին առարկանեքիմիջն հղած ճետ, գործողություններէին կատարում իրական ճաբաբեռությունեերի առարկաների4ետ, նրանցում առանձնացնումէին որոշ սարամետրեր (ծանրությունը, ծավալը, երկարությունը, մակերեսը ն այլն),ալդ առարկաներըճամեմատում էին ըստ որոշ պարամետրերի,նշաններ օգտագործելով ցույց էին տալիս ավասար կամ անճավասար լինելը Տառայիննշանների օգտագործումըթույլ էր տալիս վեՀ-Ե) -

դիտումըէքսպերիմենւմեթոդ՝ ստացմանձրկու Հիմնական փաստերի Հետազոտությունների ն

մանկավարժական-Ճոգեբանական այդ «որ: Սակայն ենթարկել

ստիպում է ձնափոխությունների յլուրաճատկությունը Հոգեբանության բնագավաԱյսպես, օրինակ,տարիքային մեթոդները: Հոգեկան է զարգացումը տում դիտումը Հաճախընդունում երեխայի գոանա յսինքն՝ օ բագրային գ րանցման, Ճաջորդական վկայող փաստերի որոնց են մայրերի օրագրերը: բազմաթիվ ձե: Այդպիսին Ցումնեռի զգալի մասը ճրատարակվածէ: ՖրանսիացիՃայտնի մարքսիստ Ճոդնետարբան Ա. Վալլոնը1952 թ. գրել է. «Այն դեպքում,երբ գիտության մեթոդը դիտման էքսպերիմենտիկողմից պարզ բեր բնագավառներում

դիտման է մղվում, Հոգեբանության ընդարձակ բաժիններում Համենույն Հոգեբանությունը, երձխայի է գերակշոողը:..

դուրս

:

մնում

դերը դեպսվաղ մանկության Հոգեբանությունը,ճամարյա բացառապեսՃիմնրվում է դիտմանվրաջժ: ն մանկավարժական Վերջին տարիների ընթացքում տարիքային ՏՏ

(1--ծ, Հոգեբանության բնագավառումշոշափելիորեն մեծացավ էննաշկհրոորի մո Ա վորն մանը: Տրքոգեկան Արո իրի Գոա ավան «ի դերը րաի աաների ծանոթանալըլրացնում օգտագործման Հաճախականությա էին ւ. Մարվավար «րքի անշրջելիության, էքսպեբիմենտը տնղ Աոոյ» տրանզիտիվության մոնոտոնությանէ77 աթեմատիկական մնում բնական պդգալիորեն երնույթէքսպերիմենտից, ների իմաստ ր ր անցք» 1-ին դասարանի գրավում երեխային ուսումնասիրելու գործում: չին կիսամյակում աեցեն Ան ոհ աշխատանքիպրոցեանը: հրագործվելովուսումնա-դաստիարակչական արարով ույ Ուսումնասիրությունները ները իո, թույլ տալիս ուսումնասիրել սովորողտվն էքսպերիմենտը աուն, բնական նաձները,որոնցում՝ ամրապեդվում ՏնՊՏ» րի ճիմնական անձնավորության ների իմացական գործունեությունը, ճատկությունները, լիովին մատնել"Վ" փոխճարաբերությունները ճատուկկերկությունները միջանձնային դասարանցիներին մինչե թվերի Յի անար ծանոքանա "էան կանխամտաժված ձնով փոփոխվողէջապերիված կերպելու շնորճիվ երեխաները կազմակեր «լով որմե սով ականի ձեռք բեբնական իրադրություններին: մենտալ պայմաններում, որոնք րում վերացականմտածողություն մ աակ իմա ճամար ճատուկ կաԸնդունակություններ,. Ճոգեբանության մանկավարժական «Սովետական ցակա ոաումնական Հաջորդ ո

ճետ

.

ըստ

լաբորատոր

,

վա

է

ետ

այլ

որը

ն բա-

է

էն

անն

ր"ւյունը» '

առանձնաճատ-

ն

ճետ

անհան յուրացման զական

առաջատար

է

առա-

ն

հն

նյութի (առա չ ին Հե րթին՝ թվային շարքի) գիտակուժեղանում է Հնտաքրքրասիճնարավորություններ,

մոտ

են

փեորություն է ներկայացնում բնական էքապերիմենտիյուրօրինակ

,

:

.

Հ. ԹՅղղՕԷ,

ԻԼ, «Աքօշթծալթյուճ», 1967,«ք. ք23ԹՈ:Շ քծծօմուռ.

ԼԱԸՈՃՈՎՇՇԽՕՇ

24.

Այստեղ էքսպեբիմենտը: մեկը՝ ձենավորող(ուսուցող) տարբերակներից աա» Հոգեկան դորժունեությանԿիոփոխությունենրը փորձարկվողների

դիտման են ենթարկվում մանկավարժիդերում 42ւնդես եկող, կողմից փորձարկվողի (աշակերտի)վրա կատարվող ակՀետազոտողի ընթացքում: Այսպես, բոլոր այն տվյալննըը, որոնք տիվ ներգործության են կրտսեր դպրոցականՃասակում վերացական ճասկացուվկայում Թյունների լուրացման «նարավորությունը, ռտացվել'են մի ամբողջ ձնավորող (ուսուցող) էքսպերիմենտներիմիջոցով: շարք Մանկավարժական ոգեբանության բնագավառում տվյալների մեթո-` ստացման 4ճատուկեղանակ է, ալսոլեսկոչված, «եշկվոբյակների ու է, որ դիտման էքոպերիմենտոի պայմաննեդը»: Սրա էությունն այն երկվորլակներթ րում Համադրվում էն մեկ ձվից առաջացած (Ճոմողիգոտ) Հոգեկան զարգացման պրոցեսները:Սրա շնորձիվ, ճաշվի առնելով տվյալների(գենոտիալ)նուլնականությունը,ճնանրանց.ժառանգական է րավորություն ստեղծվում առանձնացնելմիջավայրի որհշ գորժոննեճեւտնանքները: բի ն դաստիարակչական ազդեցությունների կարելի է Հոգեկանի զարգացման ուսումնասիրություն երեխայի նան կատարել լայնականճատույթի (կտրվածքի) մեթոդով: Այս դեպքում Հետազոտողըցանկանում է իմանալ, քե ինչպիսիք են ճոգեկանի Ժազմիցս նման ձնավորմանտվյալ պաճի առանձնաճատկությունները: զգալի կտրվածքներկատարելով կարելի է տեղեկություններ ստանալ մասին: Այլ դեպքերում ճոգեբանը թվով փորձարկվողների կատարում է միննույն երկար ժաոսւումկապիրությունբավականին փորձարկվողի (ճաճախ տարիների)ընթացքում, Ճաջորդաբարնկարագրելով մանակի նրա տեղի ունեցած մի շարք էական փոփոխություններ: ճոգեկանում ստացել է ճետազուությունը անվանումը: Այդպիսի ու ջանում

՝

՝

երկայնական

Գլուխ

ԼՈԳԵԿԱՆ

Տ

1.

ՋԱՐԳԱՑՈՒՄԸ ԵՎ ՈՒՍՈՒՑՈՒՄԸ

ՊԱՅՄԱՖՆԵՐԸ

ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ

ՀՈԳԵԿԱՆ

Զարգացումը որպես երեխայի կողմիցճասարակական-պա ն կենդանիների ճոգեկանը կան փորձինտիրապետելուպրոցես: Մարդու կենդանական Սակայն վիճակում: գտնվում է մշտական զարդացման բնույթնու բոաշխարճում ն մարդու մուտ զարգացմանպրոցեսների

վանդակությունը ՏԱԿ ճարը րակա ( Սար նույ քրո կարող չ

Աա 17

գեկանֆունկցիաները

մն

կ ե կառուցվածքի:կենդանիների ճոգեկանի զարգաց անժառանգական փոռձի ամռապեդված մեխանիզմը կենսաբանորեն մեխանիզմի ճիման վրա էլ ժավալվում է արտաքինմիՄառդունոանճատական Հճարմարմանպրոցեսը: այն է, ոբ դբանքզարառանձնաճատկությունն փոշձինտիանում են հբեխայի Քասաբակական-պատմական րնթա ապրում մարդկային աշետելու երեխան ծնվում է Հարաբերությունմարդկային ին

ըստ

լ

«եժենկան

ումբ ւմ

էնեդանու նավա Հեկան ֆունկցիանեռի կողմից

ում: "առարկաների բատոն տարվա Ի

ու

ամրապնդված է դրանցում երի արտում ու

պրակտի Հասարակական պրոՀենց փորձը լուրացնելու ա յղ կան, փորձը: երեխայի զարգացումը

Տարիքայինե մանկավարժական Հոգեբանությունը լայնորեն օգտագործում է մեծ թվով հետազոտական որոնք կոնկբետմեթոդիկաներ, են դիտման բոլոր տեսակներնու դրանց էքսպերիմենտի ներառում (ճրույց, գորժուննության արդյունքների ուսումնասիտարբերակները ն այլնի, Հչոզեիանական կոնկրետ մեթողիկաների Թեստեր րություն,

ցեսն է, Այդ պրոցեսըիրագործվումէ մեծերի կողմից մշտական ղեկաուսուցման ընթացքում: Մարդու Ճովարման պայմաններում, բնույթ ունեն: գործունեության,բարձրագույն ձները միջնոոդված գեկան Դեռես ժամանակներում մարդիկ Ճւաւտուկառարկաներ, պալՀնուգույն նշաններ էին օգտագործում աշխատանք պատկերներ մանական

կակից:մանկավարժական տարիքային ճողերանությանինչպես տեսական, այնպես էլ գործնականնշանակություն ունեցոլզղ պրոբլեմներ:

պնդելու նշաններն

ու

.

առատությունն ու բազմազանությունը թույլ

են

տալիս լուծել ժամանա-

ու

ստաՀոդեբանաթյան մեթոդների մասին ավելի ժանրամասն տեղեկություններ նալու ճամար տե՛ս «Լնդճահուրճոշնքանություն»,պրոֆ. Ա. վ. Փետրովասկու հսմբագրությամբ,կրնան,ճվույս», 1824 Ք. գլութ 111:

այսինքն՝

ու

պրոցեսում ուսուցման

այլ

ամրաորոշակիտվյալներ դեպքերում՝

ուսուցման ճամար,Մարդկանց փոխանակելու

ու

ու

պրոցեսում

խոսքը միջնորդավորում գործունեությունը: Հետնաու. զարգացմամ նչոլես նան միջոցներիծագմամբ

Հր աւն Ան ԱԻ սր, ճե

ն

են

արարը պետջ արարիեմբ :

Այղ միջոցներինտիրապետ նե. պատմական զարդացմանպրոցնար: նան երեխան լուրացնում զարդաքումը: անճչատական վով է որոշվում երեխա կուտակված ընթացքում Հ մարդկության պատմության փորձը:

ընկալունակությունը ճիմնականում յի մտածողությունը, ճիշողությունը,

մարդու երաժշտականընդունակությունների ն ձայնի բարձրույան լսողության, մաթեմատիկական մտածողության ն տարածական Համադրությանֆունկցիաների միջն: Որոշ տարրաՀլերլոոծության կան ժառանգվողճատկություններ, որոնց սովորաբար նախադոյալներ են արտաքին ձնե կոչում, մտնում պայմանների աղդեցության տակ ն ավելի բարդ ֆունկցիաների կազմի մեջ: ճոգեկան ձնավորվող Ռրոշ դեպքերում «Հենց թերզարգացած կամ խախտված տարրաան ֆունկցիաներն էլ սկսում են էական դառնալ իրենց վրա կառուցՀող ավելի բարդ ճոգեկան գործունեությանբնույթը որոշելու տեսակե«ոից։ Օրինակ, երբ վնասվածք է ստանում գլխուղեղի կեղնի ծոծրակա-չ զագաթնային մասը, ապա խախտվում է տարածական տարրական 4աէ նան Ճաշվելու ունակությունը մադրությունը, որի ճետնանքով տուժում է, այսպես կոչված, ակալկուլյացիա) նորմալ ղարգաց((առաջանում ման պայմաններում նախադրյալները ճոգեկան գործունեության ձնա"վորման պայմաններն հն, Բայցբարդ գործունեությունը բոլորովին էլ Վի ճանգեցվում այղ տարրականֆունկցիաներին, որոնք ուղղակիորեն Հեն կարող կախված լինել նրանցից: Ապացուցվածէ նան, որ տարրական ֆունկցիաներն էլ կարող են զարգանալ ճատուկ կաղմակերպված ներգորժությունների շնորչիվ։ Այսպես, օրինակ, ճոգեբանները գտել են ձայնի բարձրության լսողության ձնավորման ուղիներ:Բարդ Ճոգեկան դործունեության ն տարրական ֆունկցիաների դինամիկական միջնորդված Ճարաբերություններիգոյության մասին է վկայում այն Ճճափուստ փորձը, որ կուտակված է ուղեղային լոկալ խախտումներունեող ճիվանդներինբուժելու Սրանց Հետ կատարվող փոխն ՛ճՃատուցող ֆունկցիաների վերականգմաննպատակըճնտապնդող աշՀոգեկան գործունեուվմխատանքի ընքացքումՀաջողվեցվերակառուցել Թյան բարդ ձների (խոսքի, մտածական պրոցեսների) կառուցվածքը: ն նրա աշխատա(Այս առումով ճատկապեսկարնոր են Ա. Ռ. կուրիայի ունեն

պայմանավորվածեն գործունեության որոշակի եղանակների,խոսքին ն գիտելիքներինտիրապետելով: Մարդկությանպատվության ընթացքում ղարգացանոչ միայն գորժունեության տարբեր ձների իրագործման միջոցները: Ջարգացավ, այդ միջոցնեոի,ճաբարդացավ ճաջոոդսեբունդնեոին ձնավորվեց ճատուկ.եղանակը:Այդ առանձնա սաբակական փոոձիփոխանցման է Հատուկ եղանակը Հենց ուսուցումն է: Այն իբենից նեբկայացնում ճատուկկերպովկազմակեոպված փորձի փոխանցման Ճասաբակական ու եղանակ:Այսպիսով,ուսուցումըԵՐեխայիճոգինպատակաուղղված կան զագացմանպբոցեսումվնռականդեր է խաղում: Ինչպես Հոգեկանի զարգացման կենսաբանական պայմանները: '

ու

ու

ու

՝

՛

արդեն ասել ենք, մարդու ճոգեկանղարդացման Հիմնական առանձնա-չ ճատկությունները կենսաբանական . օրենքների, «ասունացման, ժառանդականությանօրինաչափություններիմիջոցով բացատրելը տեսական առումով սխալ է ն գործնական մեծ դժվարությունների է Ճանդգեցնում:Հարցինման լուծման դեպքում մանկավարժին ակներհաբար պասսիվ դեր է ճատկացվում: տարիքային մանկաՄարքոիստական վարժական ճոգեբանությունը ելնում է այն պատկերացումից, որ մարղարգացման պրոցեսը որոշվում է երեխայի դու Ճճոգեկան կյանքի ու դաստիարակության պայմաննկրի բարդ կուհպլեքսով:. Սակայն ինչպիսի՞ դեր են խաղում ղարգացման կենսաբանական պայմաններն ու ժառանգականությունը, երեխայի օրգանիզմիզար գացման նեյրոֆիզիոլոգիականառանձնաչատկությունները: Մարդու ճոգեկան շատ բարդ կազմավորում է: Նրա առանձնաճատկությունները առաջին Հերթին ւայմանավորված եյ երեխայիկլանքի պայմաններով ն դաստիարակությամբ: Խոսքային ու

ու

պրոցեսում:

գորժունեությունը

:

|

տրամաբանականՀիշողությունը, Ճասկացություններով իրագործվող առարկաների ամբողջական մտածողությունը, ընկալումն մյու բարձրագույն, մարդունյուրաճասուկՃոգեկանֆունկցիաները չեն ամբայզնդվում. փոխանցվում ժառանգական ճանակենսաբանական,

կիցների տացած արդյունքները ):

ու

ումս

ու

պարճով։ Սրա ճետնանքովպատմական ղարդացման ընթացքում նրանը

վերակառուցման կատարելագործման

՛բագույն նյարդային գործունեության տիպը: Այն

ստեղծՊնարավորություն

ու

վում:

'

կլգեթի

ու

`

թյունի,բացիշատ

այլ

ներառում բաղադրամասերից,

բական ֆունկցիաները: Այսպես, ճայտնի է,

ոհ

գործունեու--

տարիկապեր գոլությութ է նան

այդ

:

ւ

դատողության .

-

է նյարբնութագրում

ուժը, շարժունությունը ե Հավասարակչովածութ պրոցնաների յունը: Բայց ղարգացման4ոգնբանական ֆիզիոլոգիականառանձնաճատվությունների այդ ճՃարաբերությունընս ճեռու է միարժեք լինելուց:Այդ է երեխայի անձի ն նրա ղարդացման Հարաբերություն ինքը մտնում «պրոցեսի ավելի մեջ ն զգալի չափով որոշվում է կառուցվածքի բարղ մեժ շարՃենը այդ կառուցվածքով: Օրինակ, պրոցեսների նյարդային ՀԺունությունը որոշ պարմաններում կարող է մասնավոր ՃճիմքՃանդիսաու ճասկացման արագության, գործունեության եղանալ

դային

է

Անճրա ժեշտէ տարբերակել ինթացքում ձնավորվող մարդու բարդ Ճճոգեկանգործունեությունը (մտածողությունը, խոսքը) ավելի բնական ֆունկցիաներից տարրական (ինչպիսինէ, օրինակ, պայմաչ կական կապերի առաջացման արագությունը): Հոգեկան -

ըստ ներկաաշխատանքի Ուղեղի: առանձնաճատկություններից, տարածված վարկածի, ժառանդգականորեն փոխանցվում է բարձ-

նպասանլ

նակիփոփոխմանճամար, իսկ այլ դեպքերում կարողէ քրվաժության իմպուլսիվության առաջացմանը Այսպիսով, ժառանգվող պարզագույն ֆիզիոլոգիական ֆունկցիաՀոգեկան ղարդացման պրոցեսի ռրոշ Ֆերի կարող են ազդել կողմերթ վրա: Սակայն նրանք վճռական նշանակություն չունեն, Ջարգացման պրոցեսի ճիմնական բովանդակություննու մեխանիզմների որոշվում փն Վի շարք փոխկապակցվածպայմաններով: Սրանցից առաչատարները երեխաներիուսուցման-ուդաստիարակությանպայմաններն են ու

-

"

`

6 2. ՈՒՍՈՒՅՄԱՆ

ԵՐԵԽԱՆԵՐԻ

ԴԱՍՏԻԱՐԱԿՈՒԹՅԱՆՊՐՈՑԵՍՈՒՄ'

ԵՎ

ՀՈԳԵԿԱՆ

ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ

ՀԻՄՆԱԿԱՆ

ՈՒՂՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

1րարդուՃոգեկան՝ զարգացման սոցիալական պայմանավորվածու՝

թյանփաստիըմբռնումի չի նշանակում, որ զարգացման պրոցեոր կան բելի է ճանդեցնել գիտելիքների Հմտությունների պարզ կուտակմանը:

Այդ դարգացումը բարդ պրոցես է, քանի որ Ճոգեբազմակողմանի կանի սոցիալական պայմանավորվածությանՃճետնանքով այն իրենիը ու

է ներկայացնում

քանակականաճ,

ոչ

այլ

թե առանձին ֆունկցիաների Հասունացում

մառդու

կամ

ձի ձեավոոում: ն ճոգեկան Ուսուցման. Ոաուցզարգացումը: ման պրոցեսումեբեխանեբի ու զարգացման ճիմնական ոբոշող կողմը ե գործունեության բաոդացումն եղանակների է: ներկայում» գիտելիքների ն առաջին Հերթին սովետական «ոդնրանների շատ Հետազոտողների

բովանդակությունը

ուսուցման բովանդակությունը, այերեխայինտրվող գիտելիքներըն գործուկեությանեղանակները աինքն՝ նան կարելի՝է էական փոփոխելով ղարգացման պրոցեսում: Մեծ

նին,Վ. ցուլըհն

որ

առաջացնել եր» փոփոխություններ թվով Հետազոտություններում (Պ. Ցա. Գալպեիին,Բ.-էլկոՎ. Ն ոս

..

Դ.

Դավիդով,

Ա.

Վենդնը)ստացվել

են

տվյալներ, որոնք ուսուցման բովանդակությանմեջ ճատուկմիջոցնել՝ զարգացման դեպքում` ձնի գույնի էտալոններ, չափեր, տարբեր մողելենր սխեմաներ) մաթեմատիկա առվորեցնելիս՝ նծրմուծելը ճանգեցնումէ մտավորզարգացմանայն փովերի «կզբուն-. Փային փոփոխությունների,որոնք անփովոխ բացարձակէին Ճա Ժ. մարվում: Հողնրան Պիաժենիի կատարած 48շվեյցարացի Այսոլես, ալիս,

որ

(զգայությունների

ու

ու

.

ու

1 ՏԱ՛, «ԼՋդՀչանուր Հողեբանություն»,երեան, Կույս»,

1914 ք.,

գլուխ 17,

2711.

ր

էր,

որ

արարաո

որի

գորո լիար փառարվու ի` . իո ի է նայնորեն չեն, մատչելի Ճայտ թյունները փարոծր կարելի երնհույթը, «քանակը. չպաճպանվելու» Մի աթ» Բայի տեյալ փորձի միջոցով: երկունույնական անոթների փոքըքրքխանեըի Համար. թվերի

ճետ

որը

լ

Մ

է:

-

--

լջնու

բ հու մ

: սնում է, վասար քանակությամբ չուր: Այնուշնտն երջխան են մեկ ուրիչ՝ ավ սես. ջուրը առաջին անոթներից Ժեկից լցնում բարձրու-. մակերնույքի չրի բարձր անոթի մեյ, կողմնորոշվելով թյամբ, երեխան ասում է, որ վերչին անոթի մեջ ավելի շատ չուր կար

ռ

ու

ՀոզեբաններիճետազոտուՍակայն,ինչպես ցույց տվեցինսովետական` մող կատարեկան ճինգ երեխաների արդեն երնույթբ այդ թյունները, մի-սովորեցնելու նրանը ընլիէ ջոցով:

գորժողություններ մերաջնել՝չափման

զորժողությունները,

էր որոնք, ինչես կարծում Տրամաբանայլան տարեկանում, մատչելի նֆՊիաժեն, զարգանում են միայն 11-12 դառնում արդեն նախադպրոցականտարիքում, երբ դրանց կատար-են օդգտադործվում: ման Օրինակ, երբ 6--2 տարծ-. Հատուկ միջոցներ կան երեխաներին առվորեցրիննմուշ-էտալոն օզտագործել առարկաներն ըստ որոշակի Հատկանիչիմիավորելու ճամար, աղա դրա չնորզարգացմած" Հեվ երեխաների մոտ դասակարգման գորժողությունների բնփուլերը էական փոփոխություններկրեցին: Հետազոտություններ թացքում ստացված տվյալները խոսում են այն մասին, որ կրտսեր,ի վէ-Հասակի երեխաները իսկ երբեմն էլ նույնիսկնախադպրոցական րոբուն ուսումնական գիտական առարկաների ճակի են յուրացնելու վանդակությունը: Գիտականտվյալներինտիրապետելը ճանգեցնում Է. ղարդացման արմատականփերակառուքերեխաների մտածողության ման, առարկայի վերաբերող գիտելիքները ունենԳիտության ալստեղ մտնում են 4ատուկ խնդիբներ, օբյեկտներ, բարդկառուցվածը, դորժողություններ. Անճբաժեշտէ, ռրպեսզի հբեխանեոընոր օպեբա-:

-

զարգացում,այսինքն՝, ամբողջական ան-

կողմից արդեն ապացուցված է,

ճիման վրա տաղոտությունների

որոշակի

ճատուկ ֆունկցիանեոիճետ կապ-ցիանեոըլութացնենվեռջիննեւիս ճետ միասին, որի իբագոոծման. ված, այսինքն՝ այն գործունեության Օրինակ, թվաբանական այդ օպեբացիան: միջոց է ծառայում մտցվում են որպես թվաբանական խնդիրներ դործժողությունները լու-ծելու միջոցներ Այն գործողությունների(օշպեթացիաների) խումբը, որն անձրաժեչտ է որոշակի խնդիր լուծելու Համար, կոչվում է խնդրի՝

ճամար

լուծման

եղանակ:

Այսպիսով,ուսուցման

յուրացնում ընթացքում ձրեխաները

են որո--

ավելի լայն. Խնդիոբների շակի դրանց լուծման եղանակները: կիրառելուճնաբջավոռությունը կախված նկատմամբ շոջանակի է լոժ-խնդիրներն

29.

ման

Լուծման տարբեր աստիճանի եղանակիընդճնանբացվածությունից:

ունեցող եղանակները բնդճանրացվածություն

ամենից առաջ տարբեր«լում իրենց կառուցվածքով: Այսպես, առաջին դասարանում շատ Փրեխաներթվաբանական խնդիրներլուծելիս կողմնորոշվում են րոտ ն դրանից անցնում են կոնկրետ գործողությունների անմիջականորեն գործողությունների կատարմանը:Այդ պատճառով էլ աթվաբմնական րանք այսպես կոչված, ճակադարձ խնդիրներ՝ լուծելիս սխալներ են կատարում: Օրինակ, առաջադրվումէ խնդիր. «Տղան իր ընկերոջը տվեց Ֆրեք մատիտ ե նրա մոտ մնաց ճինգ մատիտ. Քանի՞ մատիտ նա կիրառում են Հանման տւներ», Լուժելիս երեխաները (թանի որ Ճենց այդ գործողությունն է նրանց կենսափորձում սովորաբար վապվում «տվեց», «մնաց» բառերի ճետ): Սա նշանակում է, որ երեխաերը չեն Հասկանում ք աբանական դործողության ընդճանրացվածԲԸՖուլթր, շասկացման բացակայություն, բացատրվում է նրանով, որ քվաբանականխնդիրներիլուծման ընդճանրացվածեղանակըունի բարդ կառուցվածք իր մեջ ներառում է «Ճավասարություն-անչավասարուգործոթյուն», օ«մաս-ամբողջ»ճարաբերություններըե թվաբանական ընդճանրացված զությունը։ Այն երեխաները, որոնց սովորեցնում էին եղանակը,նույն 4եշտութլամբլուծում էին ինչպես ուղիղ, այնպես էլ Հաադար խնդիրները: գորկարելի է ասել, որ ուսուցման բովանդակությունը, Այսպիսով, են

.

գործողությունը

ն

ծունեությանեղանակներիգիտելիքների առանձկաճատկություններք, են երեխաների ուսուցման որոշակի ճաջորդականությունը բնութագրում են պարգացման կարնորկողմերից մեկը: Ուսուցմանբովանդակությամբ ու

`

որոշվում եբեխայիմտավորզաբգացմանընդճանու՝տիպը Ն կառուց-

վածքը: եղանակների կիրառության ՃոգեբանաԳիտելիբների ն լուցման

Միննույն եղանակները, որոշելով գորժունեությանընդճանուրտիպը, երեխաներիկողմից կարող էն օգաստիճանի ճաջողությամբ:Վերջինս կախված է վոագործվել Կոարբեր, կոնկինտ գործունեությանիրագործման ճիմքում ընկած ճոգեբանական մեխանիզմների առանձնաճատկություններից։ Հոգեբանականճետազոտությունների արդյունքներըցույց նն տալիս, որ այդ մեխանիզմները այնպիսի գործողություններկամ ճարաբերություններչեն, որոնք ճատուկ են առանձին ուսումնական առարկաների, այլ ունեն ն. ն. Կարաված բնույթ, ն. Ա. Մենչիսկայան,Դ. ն. Բոգոլավլենակին, ն խովա-Մելլերը այլ ճոգեբաններցույց տվեցին այն նշանակությունը, որ մտավոր գործունեությանընդշանրացված «նարները (վերացարկումը, Համեմատությունը, վերլուծությունն ու ճամադրությունը)ունեն երեխաներիմտավոր զարգացման պրոցեսում: Օրինակ, թվաբանական կան մեխանիզմներիզարգացումը:

.

.

ընդճանրաց-

Յ0

նդիր լուծելիս «մաս-ամբողջ» ճարաբնրությունը օգտագործելու ճա-մար երեխան պետք է այդ ճարաբերության մասին իր ընդճանուր գիտելիքները ճամադրի խնդրի կոնկրետ պայմանների ճետ ն դրանցում են տվյալ առանձնացնիայնպիսի տարրեր, որոնք Համապատասխանում որոնք կային տղայի մոտ, կազմում են(մատիտները, Հարաբերությանը, քակ այն, ինչ նա տվեց ընկերոջը ն այն, ինչ մնաց իրեն մոտ` "ամբողջը, է ինքնըստինմասերն են) կարող է թվալ, որ այդ ամենը կատարվում ետնում ոչ մի Հատուկ գործողություն ընքյան, որ այդպիսի ընկալման կած չէ: Բայց իրականում այդպես չէւ Լուծման կիրառմանեղանակի ն յուրացված գիտելիքները պրոցեսում տվյալեղանակը ւզետքչ նաճետ, այն որի ճամար դրանք կիրաոլուծման բադբել կոնկրետխնդրի ծն: է վում պետք սովորեցնել այդպիսի արադրմանԱշակերտներին ն վերացական կոնկրետ օրինավ՝ գիտելիքների ձեեր, ավելիբարձր միջն կապեր ճաստատելու ունակություն: նույն աշակերտների մեխանիզմների զարգացմա ճոգերանական ձնր կամ մակարդակը սովորաբար միննույնն է գործունեության տարբեր տեսակներիրագործելիս, նույնիսկ տարբեր ուսումնական առարկաներ սովորելիս: 0րինակ, այն երեխաները, որոնքառաջին Ճերթինեն կողմնորոշվում դեպի նյութի կոնկրետ բովանդակությունըն դժվաեն րանում առանձնացնելվերացականընդճանրացվածնշանակությու-նը, Հաճախմտքի այդ որակը դրսնորում են է՛ մաքեմատիկան, նե՛ ֆի-զիկան, նէ՛ պատմությունը, ե՛ դրականությունը ուսումնասիրելիս: Ձնա-պաշտությանմիտումը ի վնաս նյութի կոնկրետ բովանդակության Վերլուծության վերացական սխեմաների գերակշռումը, երեխաների մոտ նույնպես կարող է դրանորվելգործունեության անսակնե-բում։ Այսպիսով, ընդճանրացված գործողությունների (Համեմատություն,.վերլուծություն, Համադրություն ն այլն) զարգացմամբ է վում յուրացրած եղանակների կիրառման Ճճաջողությունը: ճոդեբանական մեխանիզմներիձնավորումը երեխաների Հիշյալ զարգացմանպրոցեսի կարնոր կողմն է կազմում: Անձի ընդճանուր ճատկություններիզարգացումը: Ճարգացման» պրոցեսի արդյունքը միայն գիտելիքների գործողության եղանակնեբի փոփոխություննու չե նրեխայիՀոգեկան զարգացումը" եհրառում է հան վճրցրած նրա անձնավորությանփոփոխությունը, այսինքն՝ անձնայինընդճանուրգծերի զարգացումը: Ջարոն կրում դրեխաներիճոգեկան ն տարբեր կողմերը՝ տեղի են ունենում ավելի ու ավելիհարատգաակգործոլություններ կատարելու եզաե ակների ն ունակությունների կուտակում փոփոխություններ, փոխվում են գիտելիքներնու պատկերացումները,ձնավորվում են նոր»

տարբեր

որոշ--

ու

բարդացումը

ամբողջությամբ

փոփոխուլյուննձր պրո ոաում Գորգ ոուքյան Ալ2ո ազոյամբ ու

փո-31

տարմամբ, բայը նրանցում երբեմն ըստ շաբլոնի գործելու միտում է բայը այդ բոլոր փոփոխուՀնտայքրքրություններ, շարքում ճնարավոր է առանձնացնել առաջանում: նրանքկարող են դժվարանալ, հրբ պետք է ինքնուրուլնաՔյունների ամենահնդնանութներն բար բացաճայտելնոր խնդրի լուծման ընդճանուր եղանակը, եթե նման Դրանցիցեն. 1) Երեխայիանձնային ամենավճոռբոշնեոր: ուղղվաՀատ-

դիդապատճառներու

ու

Ֆֆությանընդնանութհատկանիշնեոր, 3) նբա

գործունեության Ճոգեբա-

խնդիրներնախկինումչեն լուծել: Այն երեխաները, ռրոնց ճամար են ուրիշ անձանց ճեւտ ունեցած կապեսնշանակալից վփոխճարաբերուչ թյունները, այդ ուղղվածությունը կարող են դրսնորել տարբեր ձեերով: որոշ երեխաներձգտում են ճասնելառաջին աշակերտի դիրՕրինակ,

նականկառուցվածքի 3) մտածողության առանձնաճատկություննեոը, զաշզացյման մեխանիզմների մակառդակը:

Անձնայինուղղվածության նայած զարգացման զարգայումը: մոտ բնթացքումերեխայի դրդապատճառներիբաղմուղա-. ձնեավորվող Ֆությանը,ուսումնասիրության շնորճիվ կարելի է առանձնացնելերեփաների դեռաճասների հիմնականառանձնաճատկությունվարքի 1.

քին, իսկ մյուսները կարող րագլխի Ճամբավով:

նեորկանխոոոջող ոտղվածությունը: Ռրոշ երեխաների մար պոռաջփտարը ուսումնականուղղվածությունն է. նրանց Հաժար Հա-

միստ կարնոր է լավ սովորելը, ուսուցչի պաշանջները կատարելը, նըանց մեծ Ճոգս է պատճառում դպրոցում իրենցունեցած առաջադիմույան զնաճատականը:, Այդպիսիուղղվածությունըերբեմն ստանում է տրոշ չափով ձնական, «տիրացուական» բնույթ: Այլ աչքի էն պբնկնում իմացական ուղղվածությամբ: նրանքսիրում են խնդիրներլու-

յին

ու

Խոաժեշտպայմաննէ:

քարացած Ուղղվածությունը ն

լինելը: Ճետաքրքրական

Ֆշանակություն ունեն

նրա

ն

Շատ

երեխաներիճամար աոավել

րողների

Այդ երեխաների բերությունները: չ Վոլեկտիվում, վարքըորոշվում կ Ճասակակիցների շրջանումՄեժաճառակների շրջանում որոշակի դիրք

կրտսերդպրոցականի կյանքումերբեւին շատ պրավելու ցանկությամբ: Վարնործն դառնում վարքի.դեռկս նախադպրոցական Հասավում ձնաեղանակներն ոբված փոխճարաբերությունները: ը Երեխաների զարգացմանշատ այլ կարեորկողմեր ես հոգեկան տոոշվում են անձնայինառաջատար ու

իմաուղղվածությամբ: րինակ,

պականուղղվածության դեպքում երեխաներըձգտում հն գիտելիքներ ատանալ"արտաքին աշխարչճիառարկաների ծերնհույթների մասին, ֆրահքիրքնց գիտակցությանմեչ ամրապնդումեն այդ գիտելիքների ատացման հղանակները, Միաժամանակ նույն երեխաներըկարող նն ու

բոսվարարջանասիրությամբ գործողություններ ու միշտ չէ որ նպատակասլացություն մշակել,նրանք են Հանդես բերում «գործունեության արդյունքը ստանալու քր անչ նն

ե

2`

ան-

Տա-

ունննալսովո-

Օրինակ, կրտսեր ուղղվածության փոփոխություն:

է ուսումնական գործունձությաննջանակալիությունը,իսկ 4-րդ դասարանի չշեմին՝ նան շրջապատող մարդկանց ճետ ունեցած ճարաբծրություններիարժեքը: 2.

Գործունեության ճոգեբանականկառուցվածքի զարգացումը:

ցանկացած Գործունեության

տեսակ կազմված է մի շարբ տարրերից, որոնք իրենը միասնության մեջ բնութագրում են նրա կառուցվածքը: տարրերից են. դոդապատճնառնեոը կառուցվածքի Գործունեության (մոՀանուն տիվնեոը),այսինքն՝ այն, ինչի իրագործվում չ տվյալ գործու». նեությունը, նպատակը՝սպվատկերացումն այն մասին, թե դործունեության կատարմանճնտնեանքով ինչ պետք է ձեռք բերել, գորբծողությունն գործունեության նեոր (օպեբացիանեոը) այն եղանակներ, որոնք են անճրաժեչտ այդ արդյունքը ստանալուՀամար, օբյեկտը՝այն նյութը, որի ձղափոխումիցպետք է ատանալանձրաժեչտ արդյունքը: րինակ, տոնածառի խաղալիջներ են սպատրաստումմանկադպրոցականները պարտեզի երեխաներիննվիրելու Ճւսմար:Այդ գործունեության դրդապատճառըտարբեր երեխաների Համար կարող է լինել տարբեր, Ոմանք այն կատարում են փոքրիկներինբավականություն. պատճառելու Ճամար, մյլուսները՝ մեծաճասակների պաճանջննրըբավարարելուճամար, իսկ որոշ դպրոցականների էլ Ճաճույք է պատճառում չենց խաղալիքնձր պատրաստելուպրոցնար, նպատակը տոնածառի ճամար խաղալիջներ պատրաստելն է: Օբյեկտը այն նյութն է, որից խաղալիքներ են

Հմտություններ գործում (ճատկապես, է գործնական Հրաժեշտ առաջադրանքներ Ուսումնական կատարել): ունեցողերեխաներիաչքի ընկնում ուսումնական «զԿրբվածություն առանձին գործողություների պառաջադրանքների, մանրակրկիտկա«տչ

առաջատաբ

ան-

Համար աստիճանաբար մեծանում դպրոցականների

մեծ

ճաշաջոջապատողնեոի միչե ստեղծված

անփոփոխորակ չէ, որը մեկ դպրոցականի անձնավորությանտիպը: ու

դամ ընդմիշտ որոշում է րիքային ղարդացման ճետ ղուզրնթաց կարող է տեղի

ոչ բոլորուսումնական առարՀել, նորգիտելիքներ ձեռքբերել: Սակայն կաներինկատմամբեն նրանք միանման փութաջան վերաբերմունք դրսնեորում, Այդ երեխաների Համար արժեքավորէ առաչին Հերթին ոչ գնաճատականը, որքան տվյալ Քո իմացական արարարապմունքների ու

պա-

Ճաշվի առնելը դպոոցականնեոբին առավելագույն ուղղվածությունը

ն դաստիարակելու առաջին աշդյունավետությամբ սովոռեցնելու

երեխաներ

«եջն-

բավարարվել չարաճճի անձի կամ

է որոշում երեխաների դպրոցական Ընդճանուր ուղղվածությունն կյանքի շատ առանձնաճատկություններ,նրանցում պատկերացումների, զիտելիքների ու վարքի եղանակներիշատ կողմեր: Այսպիսով,անձնա-

ու

առաջատար

ծն

Յ--.378

պատրաստում: Սպերացիաներըբոլոր այն կոնկրետ դգործողություններթ են, որոնք պետք է կատարվենանճրաժեշտ արդյունքը ստանալու ճակպցնելը ն այլն): Այդ գործունեումար (թուղթ կտրելը, նկարազարդելը, րյան ընթացքում երեխաներըիրենց տարբեր կերպ են ղրսնորում։ Մի քանիսը, նախապես որոշելով, թե ինչ խաղալիքներ են պատրաստելու դրան Համապատասխանընտրում են նյութ, կատարումեն են նախատեսվածարանճչրաժեշտ շպերացիաները ն ստանում բոլոր մոռանում են դլունքը։ Մյուսները նպատակի մասին ն երբեմն սկսում են մեքենա պատրաստելկամ տուն շինել, մի մասը կողմնոերեխաների րոշվումէ ըստ այն նյութի, որ ունի ձեռբի տակկամ որի Հետ գործ է ունեցել:րինակ, 1-ին դասարանի աշակերտը որոշում է թղթից ճանճքՔշիկ սարքել, բայց քանի որ սեղանինմիայն բամբակ է դրված, ապա նս սկսում է գնդիկ պատրաստել: Այն Հարցին, թե նա ինչ է անում, աշակերտը պատասխանումէ. «դիտեմ, ինչ որ ստազվի»: երկու գնդիկներից նա ձնեմարդ է պատրաստում, իսկ Հետո, նկատելով մատիտեերը, նրան մաՀակ է ավելացնում, մատիտներից պատրաստում է ճանապարճ, սաճնակ,ու ասում է. «երեխանկրը ձնեմարդ են պատրաստել

(նպատակը),

՝

սաչնակ են խաղում»: չքացել է ոչ միայն ճանճքշիկ սարքեԱյստեղ լու կոնկրետ նպատակը,այլն տոնածառի Համար խաղալիքներ պատրաստելու պվելի ընդճանուր նպատակը ն

ե դբդապատճառնհբրի ճետ Գոշծունեությանմեջ նպատակը

ունեցած կապեշը նշանակություն ռբոջշիչ

ունեն:

նշա

երեխայի զարգացման պրոցեսում դործունեության նպատակասլացությունը է աստիճանաբար ձեավորվում, Օրինակ,երեք տարեկան երեխաներըդեռնս չեն կարողաիրենցդործողությունները նում կազմակերպել նախապես որոշված նրպատակին ճամապատասխան, նրանք Հեշտությամբ են մոռանում նպա-չ տակի յոթ երեխաներին բնորոչ է այն, մեծ որ նրանց որոշվում են նյութով, այն իրադրությամբ, որտեղ նրանք գործում են. Օրինակ, տուն են կառուցում, ապա նրանց գոր-` երբ նրանք խորանարդիկներից կախված են իրենց առաջ դրված խորանարդիկների ծողությունները ձերը կամ գույնից, ավելի ճազվադեպ՝ կառուցման նախօրոք մ.տածվաժ պլանից:նախադպրոցական տարիքի վերջում դործուննության մեջ մտաովելի ավելի մեժ տեղէ սկսում գրավել ապագաարդյունքի մոտ այդ նվաճումը չի նկատվում, նպատակասլացության, գործունեության կազմակերպվածության, կամածին բնույթի զարգացման ցածր աստիճանը բնորոշ են դպրոց բնդունվող շատ երեխաներիՀամար, ն ալդ Հանգամանքըմեֆ չափով դժվարացնում. է նրանց կրտսերդպրոցական Հասակի վերջում սովորողների մեժամասնուչ

մասին, Հինգիցտարեկան, գորժողուքյունները չափով

առարկայական

-

ու

արատկերը, Սակայն

բոլոր ձրեխաների

ուսուցումը: |

գործունեության նպատակի դրդապատճառիմիչն կանճաստատելու ունակություն է զարգանում, խամտածված ձնով Գործունեությանկատարմանընդճանուր իմաստի փոփոխման դեպքում ձրեխաները կարողանում են փոխել կոնկրետ նպատակըն վերակառուպել իրենց զործողությունները:Այդ Հանգամանքը կարելի է նկատել, Հճետնլալէքսպերիմենտում։ 1--17 դասարաններիաշակելոոօրինակ, ն այլ ներին առաջարկում են խորանարդիկներ նյութեր օգտագորժելով ջաղացք կառուցել: Էնդ որում ճաջորդաբար փոփոխվում էր ընդչանուր նպատակը. առաջին անդամ երեխաներըպետք է այնպիսի քաղաք կառուցեին, որի բնակիչներն էին լինելու Հսկաճեր ն թզուկներ, իսկ ճաջորդ անգամ նրանց ասում էին, որ քաղաքի բնակիչներր կարողա-. նում են միայն երկու գույն՝ կարմիրը ն կապույտը: երրորդ զանազանել անգամ քաղաքը պետք է կառուցվեր թոչող էակներիճամար: Առաջինն ճրկրորդ դասարաններիերեխաներից շատերը կառույցի տեսակըն դրա հրագործման կոնկրետ եղանակներըէականփոփոխությունների չէին ենքարկում։ իսկ երրորդ ն ճատկապես չորրորդ դասարանների աշատարբեր խնդիրներիդեպքում փոխում էին նե՛ նպատակը, է՛ կերտները հրենց գործողությունները: Տարիքի«Հետ ղուգընթացզարդանում է ւեփական գործունեությունը «լլանավորելուն այդ պլանը իրականացնելու ունակություն: Այդ առանձնաճատկությունները դրսնորվումեն նան ծձրեխաներիուսումնական գործունեության մեջ։ Որոշ երեխաներ ուսումնական առաջադրանքներ ուշադրություն են դարձնում խնդրի կատարելիս տարրերի վրա, բայը դրանք չնԼ կապում միմյանց ՃեւուՈւրիշները դորժողության Թյան

մուտ

ու

կապեր

:

:

եղանակ-

ները ընտրում են ելնելով այն բանից, թե ամբողջությամբ վերցրած ինչպես են ճասկանում խնդիրը, նրա կապերը ուսումնական այլ նլութերի ճետ ն այլն: Այսպիսով, գործունեությանՀոգեբանականկառուցվածքի զարգացման պրոցեսում են կրում փոփոխություններ ինչպես վարքի առանձնաճատկություններն ձրեխաների ընդճանրապես(նպատակազլացություն,կազմակերավածություն, կանխամտածվաժության զարգացում ), այնպես էլ զուտ ուսումնական գործունեության կառուց-.

Հաժքը: ա 4. Գիտակցության մեխանիզմների զարգացումը: Գիտակցության -

Վարգացման պրոցեսում տեղի

են

ունենում

երեխայի կողմից իրականության իդեալական արտացոլման բովանդակության, կառուցվածքի ն փոփոխություններ, Արանցդրանորումներից է երեխայի մեխանիզմների

մտաժական գործունեության առանձնաճատկությունների փոփոխու/յունը:0րինակ, նախադպրոցականների ճամար բնորոշ է ամբողջական ն փրադրությունների առարկաների արտաքին արտաճատկությունների ուշ երեխաները սկսում են առանձնացնել Ջոլումը:Ավելի առարկաների Յ5

.

Հետո նրանց ՏՖունկցիաները,

ձնավորվում

գեր,

են

կառուցվածքը ն այլնւ Աստիճանաբար Հասկացություններն ճասկացությունների Համակար-

երեխայի մտածողության զարգացման այդ տարբեր աստիճանները դրահորվում են այնպիսի առաջադրանք կատարելիս, ինչպիսին Համեմատումն է: Օրինակ, այն ճարցին, քե ինչով Հասկացությունների նե ձուն, են միմյանցից տարբերվում քարը երեխաները սլատասխանում են. «Քարը լինում է փողոցում, քաղաքում, իսկ ձուն խանութում "են կատարվում է երեխայի կոնկրետ հրա(ճամնեմատությունը վաճառում» «Զուն է կարելի ուտել, իսկ քարը դրական փորձի ճիմանվրա), կամ. չի կարելի», «Զուն ուտում են, իսկ քարից տներ են կառուցում» (առարէ ճավից, կամ.«Զունստացվում կայիֆունկցիաների առանձնացումը), ճատեն ծաղզման առաջանում» բնության քարերն մեջ (ըստ իրենք իսկ են, չի ուտվում, կանիշի), կամ. «ծրկուսն էլ առարկաներ բայց քարը տնսակային «ասկացության իսկ ձուն կարելիէ ուտել, (սեռային ու Այսպիսով, միննուլն օբյեկտիվ բովանդակությունը օգտագործումը): նրեձխաներիկողմից կարող է արտացոլվել տարբեր կերպ. նրանք առանձնացնումեն այղ բովանդակության տարբերկողմեր ճատկափոփոխություններ է կրում նան երեխայի գիտակնիշներ, Հետնաբար, ու

ցության օբյեկտիվ բովանդակությունը: Որքան ավելի բարձր է երեխայի գիտակցության ն մտածողությա :

աստիճանը, այնքան Հատկանիշներիավելի զարգացման

մեծ

բարզու-

քյամբ բնուքագրվում նրա կողմից օգտագործվող կ յուրացվող Հասկացությունները։ Այդ բացատրվում է նրանով, որ, գիտակցությունըառարկաներիարտաբին Հատկանիշներիմեխանիկական պարվ արտացոլում չէ. նրանում իրազործվում են տարբեր բովանդակությունների վերամշակում ն նոր կապերի, զուգորդությունների ստեղծում, Աճա թե ինչու գիտակցության զարգացմանկարնոր ցուցամեկն այն է, թե երեխան ինչ չափով է րնղունակ տարբեր նիշներից ճատկանիշներըկապելու,ճամադոելու ամբողջական առարկայիպատկեբի մեջ: Օրինակ,երեխաներիՀամար թվարկում են 4-ից 2 Հատկանիշներ (արագ, կանաչ, երկար, կոշտ) ն առաջարկում են տալ այնպիսի առարկաներիանուններ, որսնցից յուրաքանչյուրը իր մեջ ներառեր ճատկանիշներիողջ խումբը: Պարզվում է, որ տարբեր երեխաներ (1-7 դասարաններիաշակերտներ)այդ տոռաջադրանքը նույն կերպ չեն կատարում, Ոմանք Հաշվի են առնում տված բոլոր «օ4ջ(վերոճիշյալօրինակումնրանք կարողեն Հիջել, ասենք, «գնացք», են առարկաները),մլուսները՝ միայն մի են. այնպիսի առարկաներ,ինչպիսիք ոսոխ», «տերե»)։ Որոշ երեխաներ ու

ճարստուքյամբ են

ու

Հաշվի տասխանեերում

Հատկանիշների մասը (Հիշում

դժվարանում

են

նույնիսկ երկուՀատկանիշներ, միավորել նրանց պա-

սո-

վորական զուգորդականկապերիճիման վրա («կանաչ-եղենի», «կոշտ-

«երկար-պարանչ): Տարիքի ճետ զուգրնքաց աճում

քարո,

է ոչ միայն այն Ճատկանիշների են Ճամադրել մեկ ամբողջության կարողանում քիվը, որոնք երեխաները է մեջ, այլն փոխվում ՃամադրվողՀատկանիշներիբնուլթը' Ավագ նա1-ին դասարանի աշակերտները Ճիմեականում խաղպրոցականներն ճետ կապել միայն կոնկրետ Ճատկանիչները: կարողանում ձն միմյանց 11 ն 11 է վերացական Հատկանիշները Հայդասարաններում մեծանում մադրելու ճնարավորությունը:եվ միայն զարգացման ավելի բարձր աստիճաններում (որոնք տարբեր երեխաների մոտ զգալի չավիով տարՀամաբեր են)ե դրսնորվում վերացականկոնկրէւտ դրելու ընդունակությունը: Հետազուություններըցույց են տալիս, որ ինչպես վերացական, տեսական, այնպես էլ կոնկրետ ճատկանիշները վերլուծելու ն դրանք որոշ միասնականբովանդակության մեջ ցելու ունակությունը կապված է մտածական «աջող գործունեության, խնդիրները ինքնուրույնաբարն ստեղծագործաբար լուծելու ճնարավորության 4ետւ ու

Հատկանիշները

ու

կապակ-

է

Այսպիսով, զարգացման միասնական պրոցեսում կարելի ծրեխայի

եբեի ճիմնական կողմեր. 1) առանձնացնել

ուսուցմանպոոցեսումգիե գործունեության տելիքների Ֆղանակնեոբի զարգացումը,2) յուրացբած կիբառմանճձոգեբանական եղանակների մեխանիզմների զարգացումը, )) անձի ընդճանուր գծերի(ուղղվածության, գործունեության Հողեբա-

նական կառուցվածքի, գիտակցությանու մտածողության) զարգացումը: Զարգացմաննշված ուղղություններից լուրաքանչյուրը բնուքագրվում է

յուրաճատուկ իսկ բոլորը միասին կազառանձնաճատկություններով, մում են անձի փոփոխման`այնպիսի պրոցես, դեկան զարգացում:

9 8. ՈՒՍՈՒՑՄԱՆ

Հատկանիշները

է առնվում միայն մեկ Հատկանիշ ն ալն էլ

ՄԱՆԿԱ

ԲԱՆԱ

Ժարելիէ

ՊՐՈՑԵՍՈՒՄ

Ծ

որը

կարող է կոչվել

Հո-

ԵՐԵԽԱՆԵՐԻ

ՄԱ

ՊԱՅՄԱՆՆԵՐՆ

ՈՒ

ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ

0ՕՐԻՆԱԶԱՓՈՒ

-

կազմավորումների ձեավորման տարբերել ճոգեբանական

զարգացման ընդճանուր օրինաչափություննեին ու յուրաճատկուիյունները, որոնք բնորոշ են երեխայի զարգացման վերնում առանձացված երք կողմերից յուրաքանչյուրին, Տ ու

.

Երեխայիանձի ակտիվությունը որպես

Բոգեկան զարգացման Ընդճանուր օրինաչափություններից մեկն այն է,

պայման: Այդպիսի

որ

անչ նոր:կազմավորումների առաջացումը՝ նրեխայի,ճեգերանական ակտիվությանճնտւՖոր "գիէ «ենց.երեխայի փապված

սովյալ ն. Ֆ.

պայմանորնի,

է տրվում, ։ պրոցեսում դրսից Ջույնիսկ աելիքը,եթե այն` ուսուցման մտնի է ձնով, երեխայի գործուպետք եղանակի ասենքկ̀ործողության

ճույը.տվեցին,

որ ճենը

են նան.

միննույն

Ցուրացնել,-պայմաններ: տարբեր, մանկավարժական

ասում

Վչ..Խ. փորձի արդյունքները Անչենովը,--այդ յուրացԳիտելիքների փորձի տվյալների ճետ»: Համեմատելսեփական իրեն է որպես անձնավորություն ման պրոցեսում երեխան դրսնորվում գործունեության առանձգիտակցության Հատուկ ուղղվածության, կողմերի զարգացճիմնական անձի երեծխալի նաճատկություններով: փո ոփոխությունը, մամբ է պայմանավորվածյուրացման մեխանիզմների ուսուցման մեքոդներում։ գտնի Սրինակ, է պետք իր արտացոլումը որը որը բնուլթը, ուղղվածության. առաջատար այն. է առնել ճաշվի պետք երեխաներիՀամար: Հայտնի է, որ նախադըպէ տվյալճասակի բնորոշ ճայտնվում շատ նոր կարնոր կազմավորումնել/ րոցականտարիքում պարապպատճառով հն խաղային գործուննության վրա: Այդ ճիման են դիդակտիկական խաղի այստեղ ճաճախ կազմակերպվում Մունքներն ու է նոր գիտելիքներ ի նպաստում չ ափով` առավելագույն ձեով:Վերջինը նում ձրեխայի եղանակներձեռք-բերելու զործուննության Մ.

նշանակում է

«ուրիշի

վության` դրսնորմանը: Ճասակում. նորի կրտսեր դպրոցական

ազտիզգալի վուրացումբ չափով

որոց

կապված է ուսումնականգործունեության նշանակալիության,ինչպես նակ իժացական ճնտաքրքրություններիաճի ճետ: երեխայի ուսումնաներառի որ կան գործունեությունըայնպես պետք է կազմակերպել, գիտելիքները, իրեն (իր ուղղվածությունը, նկատմամբ իրմեչ սովորելու "իր կարողությունը) վերաճակելու ունակությունը, սհփական նվաճումներիգնաճատումը: Սովորելուպրոցեսում նորի իմացությունը երեձխաարյի Համար պետքէ նշանակալիցու Ճետաքրբիրլինի: Հետագայում ավելի լայն սկսում է ծավալվել դեն ուսումնականգործունեությունը

այն

Հետաքրքրությունների, Հասարակական դրդապատճառների (Թրինավ՝

այլ ուժերի), կողմից: սեփական անձի ինքնակատարելագործման է վել, ցույց ի վեր մանկավարժների. փորձը վաղուց` որ "Առաջավոր առավել ճաջող է այն ժամանակ, երբ նրանում ճաշվի քն են որոնք բնորոշ առնված մուիվացիայի ուղղվածությունն տեսակը,

ն

ուսուցումը աւր լ Ջ.

ու

'

նշաանձնային ուսումնական: գործունեության

՝

շրինալա

Ք

ղքՕ1386Ո61Ո11:

-

է ներքինի, իդեալականի, (Այդ նեությունը ձնեափոխվում ճոգեկանի: ւվրոցեսի փուլերն ու դրանց կառավարման առանձնաճատկությունն են Պ. ուսումնասիրվել

Յա.

կողմից): Գալպերինի

մտածո.ՀԵտնաբար, դոբդապատնառնեոի գիտակցության, ոլոբտի, ղությանու գործունեությանզարգացումը.այն նեքին անճբաժեջ է պայմաննէ, որով պայմանավոովում ու միջնոռոդվում նոր առաջացումն զաոգացումը: կազմավորումների .

ճոգերանա

ու

Ը:

«Գիտելիքների զարգացման, դրանց

ընդճանուր ճատկությունների անձի

կիրառման

ն մեխանիզմների

մանկավարժական զարգացման

բացի ուսուցման. պրոցեսում. երեխաների զարգացման ընդճանուրօրինաչափություններիցկարնորէ Հաշվի առնել նակ հրեխաներիճոգեկանիտարբեր կողմերի զարգացման Ճաչ՝ մար յուրաճատուկ ու անչրաժեշտ կոնկրետ մանկավարժական պայման-: է, Ապացուցված պալմանճերը:

որ

են տարբեր ները: Ուսուցմանսրոցեսումաշակերտները տիրապետում

գիտելիքների գործողու-

ուսումնական առարկաներիճետ կապված թյունների եղանակների: Սովորելիս երեխաները չեն կրկնում այն ու գիտությունը: որով անցել են մարդկությունն Գիտելիքներն ուղին, ու

գործունության եղանակները նրանց կողմից նորից չեն Հայտնագորժեն նրանց ն յուրացվում են նրանց կողվում, այլ դրսից ճաղորդվում ու մից: նոր գործողություններն դրանց կատարման եղանակները ուսուց ման պրոցես են մտցվում անպայմանորեն որոշակիխնդրի Հետ կապչ ված ն այդ խնդրի լուծման ժիջոց են Հանդիսանում: ծրեխաներըպետք է Հասկանաննոր խնդրի Համեմատած առանձնաձատկությունները՝ անցճետ, ինչպես նան խնդրիլուծման յալում իրենց լուծած խնդիրների եղանակ ճանդիսացող նոր գործողության առանձնաճատկություններըը դեպքերում հոր դպործողությունների, Միայն այսպիսի . ճատկապես ճետ կատարվող նոր օպերացիաների կլինի գինշանների տակցված ու. իմաստավորված: կ մանկավարժական Հոգեբանական մեծաթիվ ների շնորչիվ ապացուցված է, որ կոր բովանդակության Հաղորդման ւ

՝

-

ՈԼ. ՇօԿՇաօռ, Փաղօօօֆօտոծ ԱՀՅ4010184664016 1156թ6:աւեծ 1947. ՇՂք.441-449. ին,ԸՇՀոօոուոոՅոտ ո,

աշխատակիցներիտւումնասիրությունն

Նորը մեծաճասակների օգնությամբ ն նրանց ներքո: ղեկավարության դործունեության մեջւմոցվում է դրսից, կազմակերպվում, է երեխայի. արտաքին գործունեության ձեով: Ատտիճանաբար արտաքին . գորժուչ

ու

ու

` խմբի Համար: անչատակակչտիպաբանական

նակություննէ նրա արգասավորությանգլխավոր պայման գլխավոր զարգացման ւ. Հոդեկան կազմավորումների թյունն այն է, որ դրանքձեավորվում. են` սուբյեկտի դործունեության Հիմանվրա: նարնորէ, որպեսզի այդ գործունեությունը կազմակերոլվ

ճե. կապվի այդ գործունեությանձնափոխումների նյութի ղարդացման տարբերմակարդակներում երեխայի ն, Ճետնաբար, պաճանջվում է տեղի ունենում կերպ տարբեր ուրացումը

մեջ, ննության

տարիքային կամ ն հրա Դոբրինինի

մուրացումը

ուսումնասիր Յ9

տվյալբովանդակումեթողի այն`է, որի դեպքում ամենաարդյունավետ է աի աարի մոա ոպ ահա արագառը եշահքեյվաայ»ն ճանապարճով։ Այսպիսով, այն յուրաց րապնդվում է մոդելավորման ձնով, իսկ Հետո կիրառվում է վերացական է ընդչանրացված վում է կոնկրետպայմաններում:Ուսուցման այդ ուղին ճատկապես կարնոր առարորը կոնկրետ դեպքում, ովանդակությանյուրացման այնպիսի յ պետք է «ոչ չէ», ր ինքն" նրբ ԻՄ կանորեն ոեռանելի եյ բ գիտական կան գիտելիքներ: որելտեսական, բուն է ընթանում այն Հողերաայլ պայմաններում Մանկավարժական ու որոնք ապաճովում զարգացումը ձնավորումն նական մեխանիզմների են սովորողների պրոցեսում գիտելիքներիու գործունեության կոնկրետ չ ր րողենր այդ Գործունեության դործելուեղանակների ճաջող կիրառությունը: երեխաներին ել» ր րի չէ բաղադրամասերը 4 Ճճնարավոր «ճաղորդ թ վիճակում, որպես ընղճանրացված գործողություն: Դրանքձնավորվու են առտիճանաբար,կոնկրետ նյութի ճետ դործողություններ կատարեո միջոցով երեխաների մոտ լու Հատուկվարժությունների պրոցեսում: կարելի է այնպիսի մտավոր գործողություններձնավորել, որոնք ապաՀովում են գիտելիքների ն գործողություններիեղանակների կիրառման մ

չարըարարի հրապա զանա տալ եառակի իթարարո Ըա |

:

ի իի

ա

.

իւ

արատ

'

առավել բարձի մակարդակներ: Անձի այնպիսի ընդճանուր գծերի ձնավորումն զարգացումը, ինչկանխապիսիք են նչպատակասլացությունը,կազմակերոլվածությունը, ավելի կառուցվածքի գործունեության մտածվածությունը (այսինքն՝ է պաջանքեր ճատուկ բարձր մակարդակներիզարգացումը)նուլնպես ճանջում։ Անճրաժեշտէ, որպեսզի երեխաներըտիրապետենիրենց գորսովորեցնում նն ծունեությունը կազմակերպելու միջոցներին:՝ Նրանց որոշակի փուլեր. պլանավորումը, նագործունեության առանձնացնել ու գնաճատումը: խապատրաստումը, իրագործումը, վերաճակողությունն ն Սկզբում, ճատկապես ավագ նախադպրոցական կրտսեր դպրոցական ամրապնդել գորտարիքներում օգտակար է ինչ որ կերպ ընդգծել ծունեության այդ փուլերից յուրաքանչյուրի կատարումը: Պլանավորուշատ Ճաճախբաց են թողնվում մըչ վերաճակողություննգնաճատուժը երեխաներիկողմից: Այդ պատճառովդրանց իրականացմանըպետք է ն ուղղակի ցուցումների օգնելդրսից:սկզբումմանկավարժի մշտապես վերաճոակողության, իսկ Հետո՝ արտաքիննշաններիօգնությամբ: Գործուննություն իրագործելիս երձխաները կարող են ճենվել հրա փուլերի անցնել իրենց սթեմայի վրա ն միայն ատտիճանաբար պատկերավոր ակտիվության կաղմակերպմաններքին միջոցների օգտագործմանը: նպատակասլացության ձնավորումըշատ բարդ պրոցես է ն շոշափում է երեխալի անձի տարբեր կողմեր: Մի կողմից երեխաներինպետք է սովորեցնել իրենց կատարած առանձին գործողությունները Ճամա-

-

։

.

ու

ա. " բիչ, Բր ավլ տի

|

,

,

լուրաց-

«ո ի

ւ

ւ

ի

ւ «ը

դորց»

ախ

րից

պա՞անջչել,

միայն պետք

ոչ

որ

|

րանք

որոշակի արդյունք ստանան, գործունեությունը ճասցնեն մինչն վերջ, այլն նրանց ճամար պետք է Ճաշվիառնեն առաջադրված է

պաճանջները,

ճատկապես առանձնացնել ստացված արդլունքը, այն վերլուծության ք ի , մատնացույց անել լ նպատակի ու խնդրի ենթարկել տեսանկյունից, ձեռք բերած արդլունքներ երեխաներին: Րնդ որում տրվող դնավագույն ջ է նը Հեն չունե ն մե Հ Հ ատականը է գործու պետք կապված լինի 9 վյալ ությա ու ճետ կ նրա աչքում ձնական պարերեխայի ձեռք բերած նվաճման տադիրբնույք չպետք է ունենա: ո

:

:

,

Այապիսով,երեխայիզաբգացման պբոցեսըչի կառելիբնութագոել ոեր բար միայն ոբեիցեմեկ կողմի փոփոխությամ թյանբ» ք անի" բ ադ պրոցեսը բայդ մ ու բ Մ են ն մանէ: Հետնաբար,էականորեն բազմակողմանի այն տարբեր են ճոգեկանզաոկավարժական պայմաննեոը,ռոոնցովապաճովվում գացման տարբեր կողմեոը:

3:

Ն

Է

-

ւ

:

:

8.4.

ու

ու

ու

4" Դ

ՏԱՐԻՔԱՅԻՆ

ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ

ՊԱՐԲԵՐԱՑՈՒՄԸ

Տարիքիընդճանուր բնութագիրը: Ի՞նչ բան է տարիքը կամ զարգացման տարիքային փուլը: Այս Հարցին տրվող պատասխանըկախված է մարդու Ճողնկանզարգացման բնույթի ընդճանուր ըմբռնումից: ունի մի տեսակետ,ըստ որի տարիքային փովերը անփուքոխ Գոյություն նման: պատկերացման բացարձակ են, Տարիքիմասին Հիմքում բնկած է ճոգեկան զարգացումը որպես կենսաբանական բնական պրոցես ըմբոնելը, Հակադարձտեսակետը այն է, որը փաստորեն ժխտում է «տարիք» Ճասկացությանանճրաժեշտությունը: Այս դեսլքում զարգացումը դիտվում է միայն որպես գիտելիքներիու Հմտությունների պարզ ու

կուտակում: `

Սովետականճողեբանությանմեջ զարգացվում

են

տարիքային

փուլերի են պատմական բնույթիմասինայն.դրույթները, որոնք առաջ

Քաշվել1.

ն Պ. Վիգոտսկու

Մ,

«.

Բլոնակու Պատմական կողմից: զար-

գացման ընթացքումփոխվում են այն ընդչանուր ճասարակական պայորոնցում ղպարզանումէ երեխուն, մանները, են

փոփոխությունն

կրում ուսուցմանբովանդակությունն ու մեթոդները, ն այդ ամենը չի կարողչազդել ղարգացման տարիքայինփուլերի փոփոխություններ

վրա:

:

Յուրաքանչյուր տարիք Հոգեկան զարգացման որակապես լուրա41

ճատուկ փուլ 4 ն բնութագրվում է մեծաթիվ վուխոխություններով, են նինեխայիանձի կառուցորոնք իրենց միասնության մեջ կազմում նրա զարդացմանտվյալ փուլում: Լ. Ս. Վիվածբի ինքնատիպությունը գոտակին տարիքը դիտում էր որպես զարգացմանորոշակիշոջանկամ,

Տարիքային խանիզմները: փուլըորոշվում

ճաբաբեբականորեն ավառտուն աստիճան,ոբպես զարգացման փու, ունեցած է ո ղջ զաոգացման ռբոշվում պոոցեսում որի նչանակությունը ընդնանուրօբենքզարգացման Այդ փովեոից յուրաքանչյուրում տեղով: դոսեորում են ձեռք բերում: Տարիքային ներր որակապեսյուրօրինակ

որոշվումեն մի շարք պալՏարիքիառանձնաճատկությունները կարելիէ նշել. կյանքի տվյալփովում ե՞եխային մաններով:Դրանցից նետ շբջապատողնեռի ամբողջությունը, պաճանջների՝ նեբկայացվող ունեցած փոխճառաբեռություննեոը, այն գործունեությանգիտելիքու

է, այդ գիտելիքների յուբացման նեի տեսակը,ոբոնցնա տիբապետում

պայմանների ամբողջությանմեջ են մտնում նան երեխայի ֆիզիկական զարգացման (որինակ, վազ ճասատարբնր կողմմրի առանձնաձատկությունները կում որոշակի մորֆոլողիական կազմավորումներիՃասունացումը, անն չափաճասի մոտ օրգանիզմի վնրակառուցման յուրաճատկությունն

յուրաճատկությունը որոշող Տարիքի եղանակնեոը:

-

,

.

Է

րություններին:

առանձնաճատկություննեբով,նեբկայացվումԵն պաճանջների ճետ նբա զաբգացման երեխային տվյալ փովում, շոջապատողնեոի եբենբա ունեցած փոխճառաբեբություննեոի յուբաճատկություննեոով, մակաոդակով, կառուցվածքի զաոռգացման խայի անձի ճոգեբանական ոբոնբա գիտելիքների մտածողության մակաշդակով, զաբգացման առանձնաճատկությունների ամբողջությամբ: ջակի ֆիզիոլոգիական ոբոնք

ու

Զարգացման տարիքային փուլերի ճերթափոխման ճիմնական մե-

որ

|

ն այն Այսպիսով,տարիքը բնուքագրվում է. կյանքիպայմաննեռի

«աստտո-

Բյունների- փուիոխությունը տարիքային ճաջորդ փուլերին անցնելու ներքին կարնորագույն Հիմքը կամ «շարժիչ ուժն» է կազմում: Օրինակ, արտաքին իրականության Հետ վաղ մանկական Հասակի երեխայի ճետ ունեցած ճարաբերությունկապը միչնորդվում է մեծաճասակների մակարդակիՀիման վրա ներով:Հենց այդպիսի Հարաբերությունների են է երեխան տիրապետում. ճմտությունների, նրանում ձնավորվում տարրական պատկերացումներ, ճարոտանում են մեժերի 4եւտ շփվելու ղարգանում է խոսքը ն այլն: Այդ ամենը Հիմք է ստեղհղանակները, ժում երեխայի ինքնուրույն գործողություններիոլորտի ընդլայնման, Հնտնաբար, նան շրջապատողմարդկանց Ճետ շփվելու հղանակները փուխոխելուՀամար: հսկ վերջինը, հր Հերթին, փոխում է Հոգեկան 4ետաղա զարգացման պալմանները (օրբնակ, երեխան այս փուլում իրաիմանում է նան իր անմիջականգործունեության միչոցովի: կանությունը նման ծագում է նան (քնն բոլորովին այլ մակարդակում) իրագրություն մուտ, դեռաճասի երբ նախորդ զարգացման նվաճումների ամբողջությունն ու երեխայի կյանքի պայմանների փոփոխությունը Հանդեցնում ձն շրջապատողներիճետ նրա Ճճարաբերությունների «բովանդակության ունեցածվերաբերմունքի ու ձեճրի, նրա նկատմամբմեծաճասակների փոփոխությունների անճրաժեշտության:Ջարգացման,այսպես` կոչված, ծագում են դաստիարակությանայնպիսի- պայճգնաժամային փովեոր: երբ չեն մաններում,Ճաշվի առնվում փուփոխվածՀարաբերությունները, ձրբ խախտվումէ նախորդփուլում ձնավորված ն շրջապատողների«ետ այդ փուլի «ամար ՀամապատասխանուԲնորոշճարաբերությունների թյունը նույն փուլի ընթացքում:երեխաներիձեռք բերած նոր Հնարավո-

-

թյուննեոը:

որը

էլկոնինը, զարգացմանպրոցեսի այդ երկու կողմերի միչն ճարաբերու-

մեկ փուլից մյուսին անցնելիս ճանդես են գալիս նոր, նախկին փուլեԸնրում գոյություն չունեցողկաղմավորումներ, ն Ճենց զարգացման ու է: էլ վնրակառուցվում փոփոխվում թացքն

այլնի պայորոշող Տարիքային առանձնաճատկությունները արտաքին: մաններըերեխայիվրա անմիջականորենչեն աղզդում։ 0բյեկտիվորեն միջավայրի նույն տարբերը տարբեր երեխաների վրա տարբեր կերպ ծն ազգում, կախված այն Հանգամանքից, թե նախկինում ձնավորված միչով են բեկվում: Աշտա-ինչպիսի Հոգեբանական«ճատկությունների այդ ամբողջությունն ժին ու նեքին պայմանների էլ- ենց ոբոշում է տարիքիյուրաճատկությունը,իսկ,նրանցմիչն եղած ճաբաբեբությունճաեն տարիքային արդեն պայմանավոոբվում հեբի փոփոխությամբ ու անճբաժեշտությունն առանձնանատկուջորդ փուլերին անցնելու

է այն կապով,

ղզարգացունեցած Ճճարաբերությունների վում է ման մակարդակի ն գիտելիքների,գործելու էղանակների, ընդունակումիջն, ինչպես ցույց է տվել Դ. բ. թյունների զարդացման մակարդակի

շրջապատողներիճետ

:

։

Ռաումնա-դաստիարակչական պրոցեսում պետք է ճաշվի առնել, շրջապատողներիճետ երեխայի ունեցած փոխճարաբերությունների

եղանակների գիտելիքներին, մյու կողմից, Հոգեկան գործուննության ծղանակներիզարգացման մակարդակիմիջե եղած Հարաբերությունը զարգանում է (ճետնաբար,կարող է նան խախտվել)երկու կողմից։ Այսպես, երեխայի գործունեությանճնարավորությունների ինդու

լայնումըն նրա դրդապատճառների են. փոփոխությունները ճանգեցնում շրջապատող մարդկանցճետ ողչ

նրա ունեցած փոխճարաբերությունների ճամակարգիփոփոխման անձրաժեշտությանը:՝ իսկ փոխճարաբե43

գործում նորճամակարգը ինքը Հիմքէ դառնումերեխայի րությունների նեությանճետադաղարդացման ճամար

է ուսուցման պայմաններում նկատվել Տարրական

որոշակի ան-

ճամապատասխանությունմի կողմից իրականության նկատմամբ երեղարդացման մակարդակի նե դրա Հիման խայի իսկ մյուս կողմից՝ դործուննուվրա ձնավորվածդրդապատճառների, եղանակների միջչն։ երեխաները «աճախ իմացական թեն խիստ պարզ, էին զալիս արդեն վղզարդացաժ, դպրոց նկատմամբ կենդանի Ճճետաքրքրությամբ դրդապատճառներով, ուսման եղանակնեչ ուսուցմանճիմնականբովանդակությունն լեցուն, երեճամապատասխանում ըը, որոնք կիրառվում էին դպրոցում,չէին իր մեջ ներառում էր խաներիիմացական ուղղվածությանը: Ուսուցումը Հակայական թվով մաքուր տեխնիերեխայի կողմից չիմաստավորվող

ճարաբերությունների

թյան բովանդակության ու

Բայց

ու

Ճաբուն մտածականգործունեություն կականվարժություններ, որոնք

Այդպիսի ուսուցումը չէր ճամապատասմարյա թե չէին պարունակում: Հնարավորություններին, որոնք խանումայն դրդապատճառներին արդեն ձնավորվել էին երեխաների Հոդեկանում:Սրա 4Հնտնանթովթուչքանում էին երեխայի «եւտալանում, իսկ «աճախ նույնիսկ մարում դրդապատ-` իմացական, ուսումնական ակտիվության Քըրքրությունն ճառները: Տարրական ուսուցման նոր բովանդակությունը մեծ չափով Հենց այն պատճա-չ վերաջնում է այդ անճամապատասխանությունը: ու

ու

ու

ցանկանալովաշակերտներին ծրագրերը, ռով, որ ներկայումսղործող,

թեկուղ տարրական, բայց գիտական գիտելիքներ, պաճանՀաղորդել ճասկացում, երեխաները այժմ ավելիմեծ ջում են իտածողություն են սովորում: Սա է, որ մավկայում ՃաճույքովՀետաքրքրությամբ նե

ու

ու

տուցվողզիտելիքներն

-պատասխանում

նեն

Ճաւոկություններին:

ու

ուսուցման եղանակները

կրոոսեր

մեծ

չափով Ճճամա-

տարիքային առանձնադպրոցականների

ն դաստիարակության ուասուցվան երեխայիկյանքի պայմանների,

ձեեբիփոփոխությունը այն հիմնական գործոննէ, որով ոռոշվում է տաբիքի լուբանատկությունը: վիրաովող ուսուցող պարապմունքները ն Մանկապարտեզներում էականոչ նախադպրոցական աշխատանքները դպրոցումիրականացվող սաճմաններն րեն ստեղաշարժեցին նախադպրոցականճՃասակների

ու

բո-

Հոդեբանականմանկավարժական. Հեւտազոտություն-. վանդակությունը:

ներիփորձն ու

ըստ

ծրագրերի տարվողուսուցման կատարելադործված

ցույց տվեցին, որ ուսումնական պրոցեսը որոշակի ձնով արդյունքները քազմակերպելիս ն ուսուցման բովանդակությունն մեթոդները փովոչ խելիս էականորեն փոփոխվում են նան կրոսեր,դպրոցականների տարիքային առանձնաճատկությունները. նրանցում, մասնավորապես, ու

`

44.

նավորվումնեն

տարրականւմեսական Ճեեր, ձեոք դործունեության.ավելի բարձր բերվում ուսումնական Այդ ռ"լատճառով վերջին ժամանակներս տարիքային ու մփկարդակներ: մւոսծական դործունեության

են

մանկավարժական «ոդեբանության բնագավառում ավելի ճաճախ օդտաղործում են այնպիսի պարբերացում, որը Հիմնվածէ մանկավարչավանիշների վրա նախադպրոցական. ճասակիմիուլերը (վաղ, ժական

միջին կրտսեր,

ն.

ավագի

մանկապարտեզայի

առանձնացվումեն

Խմբերին Համապատասխան (մինչե երեք տարեկանը՝ վաղ ճասակի չորս տարեկանները՝կրոսերների խումբ, ճինգ տարեկանները՝ մումբ, միջին խումբ, վեց տարեկանները՝ ավագ նե յոթ տարեկանները՝նախա«պատրաստական խումբ): ելնելով ուսուցման ու դասոիարակության ճիմնական փուլերից ն սովորողների ղարդացման.

ճՃամապատասխ

դպրոցական առանձնաձճասկություններից,

տարիքը բաժանումեն երեք «փուլերի.կրւոսեր (1--ից մինչե երբորդ-չորրորդ դասարանները), միչին եհ (Մ--Ծ-ից մինչե 71-ԵԱԼ ավադ դասարանների) ՌՄԱԼից մինչե 1 դասարանը):

ունենալ,

գրե-

կարնոր է նկատի որ ընդճսնուր տարիքային բնութա միջին ընդճանրացվածեն: երեխաների տարիքային առանձնա-չ. Ճատկություններիճետ միասին մանկավարժական.աշխատանքումանճրաժեշտ է Ճաշվի առնելնան նրանց անճատականառանձնատճաւոկուորոնք փյունները, խմբին նույնտարիքային երեխաների պատկանող նր

ու

մ:ւո էականորեն

կարող տարբնր Լինել: են

,

Հքղինակներ

Ռրոչ այդ 63 վաղ մանփուլերըՀամապատասխանաբար անվանում ն կական, մինչնախադպրոցական ճասակ: նախադպրոյյական:

Այդ. տարիքներից յուրաքանչյուրի բնութագիրը տրված

մապատասխան դլուխներում:

է

ներկադասագրքի

ճա-

է: նորածնի զարգացմանլուրաճատկություններիը կերպովդանդաղում

մեկնայն

Գլուխ

Ա |

ԵՎ ՆԱԽԱԴՊՐՈՑԱԿԱՆ

ՄԻՆՉՆԱԽԱԴՊՐՈՑԱԿԱՆ

ՏԱՐԻՔԻ ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ

ԱՌԱՆՁՆԱՃԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Տ1.

ՀՈԳԵԿԱՆ

ՋԱԲՐԳԱՑՄԱՆ

ԱՌԱՆՋՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ՏԱԲԻՔՈՒՄ

ՈՒ

ՆԱԽԱԴՐՅԱԼՆԵՐՆ

(ժեվելու -պաճից մինչն մեկ-երկու ամսական տարիքը): Նորածինը Ծնվելիս երեխան ավելի անօգնական է, քան կենդանիներիճնշող մե-

ծամասնության ձագնրը, նա վարքի ճամեմատաբարփոքրաքիվ անմիջավայրին Հարմարվելու «նարապայման-ոնֆլեկտորայինձներ նն ունի: Դրանցից այն ռեֆլեքսները, որոնք կարգավովորություններ բում են ֆիզիոլոգիականտարբեր ֆունկցիաներիընթացքը. ժժելու ռեֆլեքսը, պաշտպանական կողմնորոշմանռեֆլեքսները, ինչպես նան մի քանի «ատուկ շարժողական ռեֆլեքսներ՝Բանկելու Հենվելու, վրամից անցնելու(ԱճքծոոՅ չում) ոնֆլեքաներըն այլն: Դրանքբոլորը կարգավորվում են ողնուղեղայինն ենթակեղնայիննյարդային կենտքոնների կողմից, որոնք, ինչպես ն երեխայի զգայարանները, ծնվելու ճասունացածեն լինում: Արտաքինազ«արդեն բավականաչափ պաճին մեժ դեցությունների մասին նորաժինը պատասխանումէ ձեռքերի ե ութերի ընդճանուր,չտարբերակվածշարժումներով: Մեծ կիսագնդերի կեղեր դեռես լրիվ ձնավորվածչէ: նլարդայինբջիջները թե չունեն, իսկ ճաղորդող ուղիները դնոնս չեն է գրգրոպաշտպանական թաղանթներով:Սա Հանգեցնում մինլինային ն է ման լայն իռադիացիայի դժվարացնում պայմանականռեֆլեքանեբի առաջացումը: Վարքլ՛ բնածին նշանակալի քանակությանբաձեերի ուժն նա ունի նոր է, այլ ոչ թե Հափորձ կուտակելու, մարդուն Հատուկ վարքի ձներ ձեռք մարյա թե անսաչմանափակՀնարավորություններ: անաՆոռածնիուղեղի նորմալ զարգացմանանճրաժեշտ լիզատորների ակտիվ աշխատանքնէ: եթե երեխանՀայտնվում է օզգաու

ու

ու

Համարյա պատված

ճյուղավորումներ.

երեխայի ցակայությունը

թուլությունը.

բրո պայմանը.

յական մեկուսացման» պայմաններում (ձրբ բավարար քանակությամբ

արտաքին տպավորություններչկան), Վո

ապա

նրա զարգացումը կտրուկ

որ հրա

աշխատանքըավելի անալիզատորների

արագ

է

քան սոմատիկական (մարմնային) շարժումները, ընդ ձնավորվում, որում Հատկապեսինտենսիվորեն ձնեավորվումէ բարձրագույն անալիԴրա Հիման զատորների՝տեսողությանու լսողության դործուննությունը: ունենում Վրա տեղի է կողմնորոշման ռեֆլեքսի զարգացումըն սկսում ձն կազմավորվել ավելի ու ավելի բազմազան պայմանառեֆլեկտոր վին կապեր: Արդեն կյանքի առաջին տասը օրերի ընթացքում շատնորածին-

ների

ՄԱՆԿԱԿԱՆ

է,

մոտ

պայմանական ռեֆլեքս է ձնեավորվումկերակրելուընթաց-

քում գրաված դիրջի նկատմամբ: Առաջին երկու ամիսներիընթացքում

պայմանական

տորների

կարող ոնֆլեքաներ

են

առաջանալըստ

բոլոր

անալիզա-

կողմնորոշմանռեֆլեքսի զարգացման նշաններից է տեսողական լսողական կննտրոնացումը, որի ժամանակ արգելակվումեն իմպուլտային ու քաոսանման շարժումները: նթե ծեվելուց Հետո առաջին օրետի ընթացքում քնի ու արթնության վիճակներըքիչ չափով են միմյանցից տարբերակված, ապա նորաժնության փուլի վերջում (մինչե 2--3 են ն արթուն վիճակը ստանում է ավելի ամիսը) դրանք առանձնանում ու ն ակտիվ բնույթ: ավելի բովանդակալից Առաջացող ճոգեկան. ակտիու

վությանդոսեռբումնեռից իմպուլսիվ շառժողական մեկը ճնշումնէ: կյանքի երկրորդ դրսնորում են երեխաները մեծաճասակներինճակազդելուՀատուկ ձենր։ Փոքրիկըմեծաճասակին

ակտիվու

ու

ամիաներին ձրրորդ

առանձնացնումէ որպես շրջապատող աշխարճիճետ շփվելու միջնորդի ն պաճանջմունքների բավարարման աղբյուրի: Աստիճանաբար եքեխայի մոտ ձնավորվում է մեծերի նկատմամբ ճատուկ ճուղզական-շա ժողական ճակազդում, որն անվանում նն «աշխուժացման կոմպլեքս»: Այդ կուպլեքար դրսնորվումէ ձեռքերի ուռքերի արագ շարժումներով: ծրեխան ճայացքը կենտրոնացնումէ իր վրա թեքված մարդու վրա, ժպտում է նրան: «Աշխուժացման կոմպլեքոի» ճալտնվելը ընդունվաֆ Հ Ճամարելնորածնության շրջանի վերջը ն մանկության սկիզբը ն մեծաճասակը շրջանի սաճմաններն Մանուկը են՝ (մանկության 1-2 ամսիցմինչե մեկ արին)։ Մբ շարք բուրժուական Ճճետազոտող ների կարծիքով երեխան կյանքի առաջին ամիսներին տասոցիալական չակ է ն ապրում է իր ներքին մեկուսացածաշխարճում:Այդ պատճառով նորածնիճիչը նրանքճամարումեն երեխայի դեմ ճառնողու թրշնամական միջավայրիճետ ճանդիպելիսնրա ապրած տագնապինշան: Մյսպես,Ֆրոյդըայդ ճիչըճամարում էր անձկության արտաճայտուքյուն, որ ունենում է մայրական օրգանիզմից անջատվելու ու

երեխան

ճենց ւվաճին:Ֆրոյդիկարծիքով,

պատիցէլ մշտական կոնֆլիկտներ են առաջանում երեխայի բնազդային պաճանչմունքների ն Հասանկարագրում է այն բանի րակականկյանքի պաճանջներիմիջեւ Ֆրոյդի ւվեսիմիստականպատկերը, թե ինչպես այդ կոնֆլիկտները մարդու Ճովեր են ածում անրեդճատդրամայի: դեկան կյանքը Ֆրոյդի այդ գաղափարը աղղեցություն գործեց ժ. Պիաժեիվաղ շրջանի աշխատություններիվրա: Պիաժենկարծում էր, որ նրեխան ծընվելու աճից մինչն երկու տարեկանը լրիվ կերպով կտրված է իրականությունից. նրա ներաշխարճըսաճմանափակվածէ իր պաճանջմունքսեփական անուրջներում ն երաայլ ները ոչ քն իրական աշխթարձճում, ղային ապրումենրում բավարարելու բնածին ընդունակությամբ: Ֆրոյդի ն Պիաժեիճիշյալ դրույթները լուրջ քննադատության ենառաջադեմ ՃելտազուռողԱ. Վալլոնը կարծում Ֆրանսիացի թարկվեցին,

առարկաներիՃետո կատարել թյուններ

այդ

կարող է չքաաքրքրությունը մեծաճասակների ճետ երեխայիշփման ճիմնանալ:Աստիճանաբար

չէ, առարկայի

որ

իսկ դրդվումէ մեծաճասակի զործողություններով, յե ակտիվությունը անում Համատեղ գործողություններ երեխան Վնծաճասակինկոչ է զարգանում են մանՀակազդումները սոցիալական կատարել: երեխայի կության ողջ շրջանում: Արթուն վիճակում երեխան պատրաստ է շփման մեջ մտնելու մեծաճասակների Հետ: սկզբնական նախադը»Այդ շփման ոլորտում են առաջ գալիս խոսքի են թոթովանքի առաջին ամսում նկատվում երկրորդ Արդեն յալնեոը: `

մանկան ճիչի ճողզեբանական նախաղդացման մուտիվացիայի՝

նշանները, որի Հիման վրա ավելի ուշ ընդօրինակման ճանապարճով կյանքի լեզվի «նչույթները (ֆոնեմները): Կոառաջանումեն մայրենի տարվավերջում երեխանսկսում է ճասկանալ որոշ բառեր: Այդ առաջին Հասկացման նշաններից են անվանվող առարկայի կողմը գլուխը շրջելը կամ ժեծաճասակի կողմից անվանված գործողությունը կատարելը: երեխան սկսում է արտասանել առաջին բասռերը: ԱյսՄիաժամանակ Հետ շփվելու պրոցեսում, մի կողմից, ծագում մեծաճասակների պիսով,

'

'

կամ ինչ-որ բանի Համար ափսոսալու մասին պատկերացումը առասպել

է, ոչ ավելին,

երեխայիՀոգեկանիմեկուսացված, ինքնապարփակլինե-

Պիաժնի դրույթըժամանակին քննադատության ենթարկվեց նան 1. Ս. Վիգոտսկու, իսկ ավելի ու. սովնտականայլ «Ճողգեբանների կողմից:

լու

մասին

'

«են երեխայի պաճանջմունքները աստիճանաբար զարգանում (որոն«Ճոււվաճանջմունքը՝ շփվելու ունի նշանակություն ցից կարնորագույն ղական քաղցը»), մյուս կողմից՝ դրանց բավարարման .ճՀնարավորուու

:

:

Սովետականն.առաջադեմ արտասաճմանյանՀեղինակներիՀետա-Հ զոտություններում ստացված բազմաթիվ փաստերըցույց են տալիս, որ Մեծա-չնորածնի կյանքը ամբողջությամբ կախված է մեծաճասակներից:

թյունները:

բավարարում նրեխայի օրգանական Ճասակներն պաճանջմունքները. կերակրում են, լողացնում, շուռ տալիս: Մեծաճասակնէ բավարարում նան ակտիվ կյանքով ապրելու երեխայի պաճանչմունքները. Ճոգեկան երեխաննկատելիորենաշխուժանում է, երբ նրանգրկում են: Մեծաճասակի օգնությամբ տարածության մեջ տեղաշարժվելիսերեխան 4նարավորություն է ստանում տեսնելու ավելի մեֆ թվով առարկաներ, Ճեեն

տնելու միմյանց նկատմամբ նրանց տեղափոխումներին: Այդ կերպ ձնավորվում է նրա զգայական (աննսորային)փորձը, Մեծաճասակը ու նանլսողական շոշափողական տպավորություններիաղբյուր է: է. Ս. Վիգուոսկին նշում էր, որ իրականության ճետ երեխայի ունեցած ճարաբերությունըոկզբից նեեթ սոցիալական է: ճառաբեռություն "նա ընդգծում էր, որ այդ իմաստովնորածնին կարելի է Համարել վելապես ճասարակական էակ. նրա ողջ կյանքի այնպես է կազմակնրպված, որ ցանկացածիրադրությանմեջ կամ անտեսամ նելիորեն ներկա որնիցն այլ մարդս երեխայի ճամարմեծաճասակը առարկայական՝ աշխարճի ճետ շփվելու գործում ճանդեսէ գալիս որպես միջնորդ:Մեժաճասակի նձրկայությամբ երեխան ճաճախ սկսում է եռանդուն կերպով գործողու առաչ

իրականում

երեխայի նկատմամբ

որտեղ երեխագործունեությունը, կան ձեր սկսում է դառնալ ճամատեղ

`

է,

Բայց երբ մեծաճասակը կողքին

Հեւ

Ճաասունանում է, իբր երեխան սկզբում որից Հետո միայն նրան դաստիարակումն սովորեցնում են: Վարքիբո-ընդունակությունները, լոր ձները, ճոգեկան բոլոր ճատկություններն են մարդուն, երեխայի կողմից ձեռք են բերվումշնորճիվ որոնք Հատուկ այն բանի, որ վաղ մանկական տարիքում նրան սովորեցնում են քայճետ գործողություններ կատարել, տեսնել, լսել, դիւել, առարկաների ն է, տել, ճանաչել մտապաճել:Հասկանալի որ այդ տարիքում երեխայի ուսուցումը ամենից Ճաճախչկանխամտածված, տարերայինբնույթ ունի: Պատաճականությանբերումով մարդկային շրջապատից դուրս մնացած երեխան զարգացման տեսակետիցետ է մնում. մարդկային Հնարավորություններիմակարդակից. Միայն ճասաբակականմիջան վայոբիազդեցության ուսուցմանշնոբճիվ է եբեխայիցձնեաձատուկ

Սխալ կլիներ կարծել,

որ

ու

`

վոբվումմաոդկային. ձեով մտածելուն զգալու ընդունակություն ունեցող գործում մեծաճասակըի Այս միչնորդի դեր է խաանձնավոռոություն: ն ղում երեխայի միջն: Մարդկանցմեջ ապրելով ողջճասարակության

նրանցից անընդճատ նորանոր տեղեկություններ ստանալով, երեխան իմացականմշտապես աճող ձգտում է ձնոք բերում. Մանկանկողժնորոշման ոնֆլեքսները վեր են ածվում ճետաքրքրասիրության։երեխան ն

-

4--378

է Հանդես Հետաքրըքրասիրություն

հ. Պ. փրեն չիջապատումէ, Այդպիսի ճետաքրջրասիրությունը

:

է ձեռք բերում:Սա նրան թույլ է տալի սով` կրկնելու ինդունակություն ձե առաջատանել, թն ալդ շարժման չեորձիվ ինչ փոփոխություններ

բերում այլն ամենի նկատմամբ, իչ

Պավլովն

չէ օրգանական անվանում էր «անշաճախնդիրը,քանի որ այն կապված ետո «զաճանչմունքների անմիջականբավարարման Մանկանճոգեկանզարգացումը: կյանքի առաջին տարվա ընթացէ Հասնում շարժումների ն ՀողդեՔում երեխան մեծ Ճաջողությունների ու գործում. նա սովորում է որակների զարգացման Վան պրոցեսների դիրք ընդունել ն մի քանի գլուխը, նստել, սողալ, «պպաճել ուլղաճայաց Հչորրորդ սկսում են զարՔայլ կատարել: կյանքի երրորդամիսներին ձգվում է դեպիիրեն Հնտաքբբղանալ բռնելու չարժումները: երեխան` ն փորձում է ՓՔնրող փայլուն առարկան, ձճոքը մեկնում է դեպի այն առնել: Սկզբոմ այդ շարժումները բավականաչափվոխճամաձայնեցված Հեն. փոքրիկը Ճաճախէ սխալներ թուլլ տալիս, վրիպում, Բայց աստիճանաբար շարժումները ավելի ճշգրիտ են դառնում՝ Ճճարմարվելով տեղի, չափերի ն ձնի Հետ, Այդպիսի շարժողական ակառարկաների ԿոիվությունըՃսկալականնշանակություն ունի, քանք որ դրա շնորճիվ Ֆրեխան ձեոք է բերում մի շարք անճրաժեշտշարժողական ճմտությունճեր: Բացի այդ, առարկաներիՃատկություններինգործնականում Ճճապրժամամարվելը ճանզեցնում է այն բանին, որ տեսողականբնկալման ակ այդ ճատկություններըսկսում են առանձնացվել:ելե սկզբումերեխան կատարում է կողմնորոշմանարտաքին չարժումներ ն բաղմաթիվ փորձերի օգնությամբ ձեռքերիդիրքը ճարմարեցնում է առարկաների ապա գրանից ճետո այդ կողմնորոշման գործողուՀասկություններին, են՝ անցնելով տեսոՔյունները ինտերիորիղացվում`(ներքնայնացվում) `. մական ընկալման ոլորտը ձեավորման Ճել միասին Բոռնելու դործողության ւ

նան

ղություններ:

կանխամտածված

բանից

`

գործողությունները: 82.

ՎԱՂ ՄԱՆԿԱԿԱՆ

ՏԱՐԻՔԻ

ԲՆՈՒԹԱԳԻՐԸ

:

(մեկ տարեկանից Վաղ մանկությանկարնորագույն նվաճումները Օնտողենելում ճավասար ժամանակաճատվա մինչնհրեք տարեկանը): Հոգեկանը անցնում է զարգացման տարբեր «ճատվածներումմարդու ներ». Այն որակականփոփոխությունները, որ երեխայի «ողեկանը է կրում կլանքիառաջիներեք տարիներիընթացքում բավականիննշանակալի են։ Այդ պատճառով շատ ճոգեբաններ, խորճելովայն մառին, թն որն է ժնվելու պաճից մինչն Հասուն մարդ դառնալը զարգացման միչին «կետը», վերջինս տեղորոշեցին երեք տարեկանում: պրոցեսի երեքտարեկաներեխան ընդունակ է ինքնասպասարկման, կա-

:

ու

Է փոխճարաբերությունների րողանում մեջ մտնելշրջապատող

Ւ

ու

օրինակելու գործում որոշ ճաջողության են Հասնում, երեխաների վարքում Հնարավոր է դառնում նկատել մտածողության տարրական դրսեվորումներ, Առարկաներիճետ գործողություններ կատարձլիսերեխայի Համար պրոբլեմային իրավիճակ է ստեղծվում, որը նա ձզտում է լուճել նույնանման գորժողություններիմիջոցով: Այլ կնրպ ասած, առարեն կայական գործողություններ կատարելիս առաջանում ու լուծվում մտատարրականպրոբլեմային իիադրություններ:Այսպիսով։ երեխան ժել սովորում է դործելիս, ընդօրինակելովհր սեփական ն ուռհշների

առաջանում

մար սկսում է ուրվազծվել մշտական նրանից անկախ գոյություն ունեցող առարկաներիաշխարը: Ընկալումըդառնում է առարկայակոնոանտ կանն̀ Մանկականտարիքի ողջ ընթացքում փոփոխվում| նրձխայի «ոեկան ակտիվությանբնույթը. Առաջէ զալիս գործունեությանկանխամոտ միտաժվածության միտում: կազմավորվում են չպատաերեխայի Հական շարժումներըվերարտադրելու բոլոր :«նարավորությունները: Թեն այդ շարժումներըփոքրիկի կողմից կատարելուց առաջ չեն կանխատեսվում, նայ այնուամենայնիվ,շարժումը կանխամտածված կեր-

բնդօրինակումը խոսում գործողություններն

բուռն ղարդացմանմասին: հսկապես, բանականության (ինտելեկտի) զորՀետո, սկսում են կանխամտածված երբ երեխաները այն Հետո առարկաների (ճարվածել,Թափաճարել, կատարել ծողություններ ե մեծաճասակներիսլարզագույն ինդդործողություններին պտտեցնել) հն

ու

Հետ պռարկանիրի կատարվող այնպիսի պարղզագույն գործողություններ, ինչպիսիք են թափաճարումը, թակելը, նետելը ն այլն: Այդպիսիգործողություններ կատարելիսերեխան ծանոՀետ: Անբնդճատ փանումէ առարկաներիբազմաթիվ Հատկությունների ետնում Հոսող, միմլանցՀաջորդողտւզավորությունների մանկան Հա-

զարգանումեն

միջավայրում: շրջապատող բավականինուժեղ ընդՄանկականտարիքիվերջում էրեխաները նեն մեծաճասակներիշատ ն գործոձն կրկնում օբինակում դրանորում նում

`

մարդ կանցՀետ: Էնդ որում նա տիրապետումէ արդեն ոչ միայն շփման խոսքային ձեեծրին,այլն վարքի տարրական կանոններին: երեք տարնկաներեխան բավականին ակտիվ է, ինքնուրույն, նրա վարքը ճասկանալի է շրջապատողներիճամար: Մեկից մինչնհրեք տարեկանը երեխայի «ողեկան ղարգացումը կախվածէ մի շարք գորժոններից:

Լ

մաղփսղոծու սքրոաղակցեռչփոովիզմկղջ ղմզղտի վլակմոստ-ծվջմսն «Սոստ լտ նղցչ մս ղտ 1Ւո Զ դղաիքիսկողաժղոժղլո Առ մղակոշ 1 զր մամատորգրոջչ ՛դաղվզմզ վծվմոտ դակակդոր նտի 1 ոստ մա մաղմոկ «զխամվտ ճղսմս «միվլ վմզղակմոսո-ժվջման դոժղիր ցակոզ յոսցսսե տաքմսծզնետ չտսի դտրճտծստեգտկզեսպ վրտովղսզ

ցվլոյվջասե.:սեսծկոս 1լիտստ Վ ցլվտղիտսվտդվազգրսքժոսնաջսսե -զմտստց6ղզց սս Դզջենդմ յ մաղմող «դտ ղ ջար ովտոր Դոնձ ղղ դոկոկամոոոծ նղոմն արոքքիսկողոածղ ժղումվ, դմցդակմատսա-ժվջմսծ ջտիձամս ղզմստոռ|մկտղանզ ղոալիսնաջմսնլրոսմզղակմոստ1ր (դիո ճղաքրվի մմզդկվդկվտոկննցե Դամզղվմոփոկ մյոսկով: ղդ մյզդն ձր նսնկոմզմոմոչ վմզվփւստղղ ժվովուղվ (մզղղահիանսքմանվովեդքո ղց ճվնղոմն) մզղմոդչ վկտմամատովով ղոիննսջման ղզ փոսծղա չու մզղակմոստ մամլյ Քվմզղձվղոկտոչ ղվծոտմտ Զղզմվ ջոիվոկ նսիմոտոի. չղոջվտոտ մզմմոտ ղոքլիստոնո ղզղա մմզղղահլիսնաջմսն Հիսճսձվրղոք մղզմմուտմս 3 փոոսդորվղոառվզմը վմզղակմատստ տղզչ հմա «անցնե նսկոմավտոտնյս նսչմկ վմզդկտոտչոջգր լոսդաոն դզ մաորոչ վկվմժսփ մմյդղանյիակտոչ 1ողսվճկդագ վմզղակմոսը :ազչ փ ոսք դոմղմղսքցիսիվտ ղոքլիսկողոծդ վմզմվ յողացսղաջ ոտ (ղվկոտոչ յզփո| իսրոնե մառան վղոմոչոխ զկ -կու վովինլտ նլոմ -ոփ ա 1զնոմ ) նսմոկ մզղրոնղա իվլորնոմ ող :յոսիմտ վ: դլմվ դժդվ վլոկմոսը ջոիխոժվՓ ջտիճամս դվլուովզմզմդաքիսկանդոիխսմ նքո նղզչ 3 լոսղուրվ ղաոիցմզլոսժ մմզղղաքքիսկաղոածղ վիտմամսբոսժդոհկ -վմոտ դոկակղոր նտի :դզդոա դոսմքիիսկադածղ «մմզղղորտ մտ մզղակմոստ վովողէո մմզղժվյոնուռ|

յան

ժղսմս «մուր

՛ղզ

ղակտքակմտստ նստոխումէ մմզդտկցմօ վչմոռվմտ -ոսետչ, "ՍՄժոսչոկ

|

ղզ ջաինդխոմրա ժղսմմ ղվլոոիցմըչմրոքիսզղաջմսե դղվլոկնմոր տոմ հլիձամսղրեսկ1 յոսմսիսո «վմզղղաքիակողանղդիո վմզղոկմտստ 3 դվկոտոչզմզ /ճվյիան Փֆտին1 հվմցղկատոուչացցիր դուոզմը ձճվկոտոչ 1 ջոինք Է, Տր վրան մմաճ դքզ ՛ճվկոքոմ վրկ մկվոտկ 4զր վկոբոմ մտած զրգ 'ղրաքլիսկողոծդդակամնոմվ ղզղո ղմզդոկմաստ մորոչ մս 7 վզտմաշ վմզդվդոնդգկ ճրույ «ճվկաջոամ1զբով 3 նսմոկ մկվխակ չյոսչմողվետ վմզմվ դաքակ դզ յոսմհտ (վմզդվդանդզի դզդսս դատակս ջոիխճամս դմզղտակմոսու վ ՛յվնմոր "դոաքլիսկադոճղ ՛տզչ մատրտչ 'անմուր ճվրնսկ դոէլիսկամոռտաչղզ յիջնզտո Ժդամս

դոալքիամզմմուտ

ղո ղվմզղկողոնը Հակտացոխոտմվտ

Հաիմտի

տզչ

վմզդակմասո 1

ջոր

չ։մղոՒքիսզղամսն ղուկոքատկմոսղը չոտկ մյոսճանմոն ղաոքքիսցղսջման նտի դվդոծմմ վ րոոմվնմնզտ մվ լոսմվմոտ դակոկդուր դտկամտկմասո մմա նամկ կխսղմ վիբովն ՛մղոաքքիսզղացման ղաքքիիսղջոմող3 կյստոչ ոթ դտկոքատկսոստ :մր։սծաոծսուն վազգգւաքժիսնսցսսի -ոհսովղոր «ման 3) ղասքքիսեզնեո վրտեն տմի ղորնանմոն. դոկցես։ վլողվզմզ

մղոն Հո ՄՏ մզղոյաէքիսկտոտ Փոճողդր զաժուլի (մորոչ շղվր ոմդ) վմզմվ յոսդտ դզ ճամ դմատ վիվմմսփ լոսձղոչախ դզ մզղկադանց մող (Թմղեաճ -ՕԱՉԱՉ90)դարճուվսդոջ մմզդտկմուտ մաղ չյոսիկմոձոստ ղվյէ ղոմղ ճվրնսկ փվմզղնսղջ ծատստ ժղամս «տզջ վմզդոկմոստ մզմմոտողզրտ յմոտոկ (մզդղանիսջողագֆ)մզղուվնունախվղորլոսղսոն | կողան -դմ տղ չյոաղստն ղզ մզղտկց|մօզալլիսճորվ մորու ամղ ծղսմամիվք ղո յազդքունդմ յոսղոտո դուռվամզիս1 վմղդաոկմոստ ղամլիսմսիոմողչ -զմզմ ժազջ դաքլիանսմոկ ազիքմածանցը :մղաքքիոմսիոտսզչ սս ղղ Հաննա մղ լ յոսճամս 1 լոսքող ղվմս ՛ղվի յոսղատկաղջման ղ ողղզմց -ակմոստ դյո իսմողցտոր :իվչմսղն վժղուտողվմո ղակողոռվրըվմզղմոտ -տհվլոդտ դորխիչ "ա ղատկտնսքմոծ դտլլիսնսովտ լյոսիմզմ1 ծազջ եր չյոսդստն ղզ մզղծվղտփոմՀամցմամս մժմվն ջաիոմն ձր ղոնլիսջոմոտ դ մորաքիամսիտազչ վմզղոկվմոստմմզղդանքիստեհդվլաղոկը :մղսէլր ձճզրի Հակողանղդմամզիճամսդրնակ ղոհիաջոմոտ 3 լրրոսդնտեմտն մխոդ չհսփ վր աիփմք մոմոդնափադժղվս տոնա վզիտ տզչ -որվ մոլ վջմոովեո ղվժաոտմտ3 րյաիոկո լոսծղոկ վոովզմզ իվչմողք դուքան ձասս զ րչսդեղզիդտվ Հ-ողանղմ նիր :վազգյգազտղվ «իսէ դտկտդտմզեսվ «մոմ մւսկուցսնգմ «ազիքստձոնզտ -զդվլ ր'սսղմյսզջ դտկտկվեվփ

լ մզդ ւոսղճոծոսո -կոջվի վլցջտչ ղաոկտեւսչլյոսղոմղ մրոսմուտրնոչ վմզդղալիսմոիթյ, ջր ովլկիքթմոծոնցտղտ չոսղամս 1 մզղժլզեմո մրոքչլիսդոկուխում այկմոտ -զմզ լոռմոտ նմամկմզ վժղոտքլմզիմսիտղջ ղդաքքիսկաղանղմ 9 բոսոկո ճղտ կողորտք ԿՀ -ոկ մզղյոսքմոծնկողձոնմզղ ա ֆՓվետննւս զ մղոսքլիսղոխոչ նվմզմտժ կաֆջմորուչղո ղվճոսըմղամքիսնկողոոր դվկոտոխհդփոկղոն վմզղկտոոչոծցի մղահքիսմսիոմողչ այղոտչ Հայու րոանբ ղզ ձաստ ղվլտովզմգ դոդ մրսանոնհ վրոռղվամղ կատոչուխաէ մոռրթոչ լոսմտողեմոհխֆտատղժղվ ղվղրմոր զակոփզո մս Դղզոտ1 վեղմտկ«լոսմզղղոկը յամզատզեսոմվտ նատտոմո վղրմոր ձն զ վժճգր վմզժացջ վմղզժտս ղց լոսղոճուստ ոփ դվլադակը 1զմորտաչ) ծոցի ժդտուսո «զոժ Փղամս«մմզդդանքիսմանե մմզքոժ դվճոստ մզմետջմսն չմորոչ Հապզմտտակ -տմո| ղրտետմաղմոկղ մրորտուկդ դվկմկ ղ մփտոմոո նախիմզմատնան մզեվջ րտնեղո դվկմկ 1զմոչորնոչ դոմղ յոսխվտո 3 դէղ,վ ճլոյյ «մդաքքիսսձչկատմտո յՀայզղեդմ դաովզմզիածդողտզջ վմս Դզիմաիոոլջ «խաջ 3 լոսդճմակ ղզ յոսիքմոծզր չմրոքքիսջուխմոմ վ: ողազն մմվեոմբ դորքմոծունըբ մմզժտս վկվմմաֆ «1 ջման դվմտխքնմորտչ տմղ մզիքմամոնցտ լոս 3 րոաոկո ղոռվզմզ լուծ մոկ «Ավե ճոԼաջաննլյ «մմզմաժ դվեուտ հո(ովտնեւսյութ -մզի վժվմոտ ղոկաոկդուր ազտզխոմվտ դվչօտիլոչ վոեն ոմի ղաորճտեմանղակզեսչ վլողզմզ ֆ ղամքյիասնճցնետ

մղալիսմեուը ովիզջմանումվ

ա

մետոլովոջ

«մած

մեջ նրա առանձնաճատուկ նշանակությունըորոնելու դիրքորոշում

վավորում:

4ե-

Վաղ մանկականտարիքի վերջում (լյանքի երրորդ չոարում) սկսում կազմավորվելգործունեության նոր տեսակներ: Դրանքընդլայնված ձներ են ստանում այդ տարիքի սաճմաններիցդուրս ն սկսում են ռրոշիչ ազդեցություն գործել ճոգեկան զարգացման վրա: Դրանք են՝ խաղթ հ գործունեության արդյունավետ եղանակները (նկարելը,ծեփակերտումը, կառուցումը): Անճրաժեշտ է Հաշվի առնել այն նշանակությունը, ծն

որ

այդ. գործունեության ձեռք տեսակները

են

բերելուապագայում,

Կոարիքում

ն

պայմաններ ստեղծել դեռնա վաղ մանկական դրանց ձեավորման Համար: Առարկայականդործունեության ատացած ուղավորուընթացքում կուտակումը4իմբ է ծառայում թյունների Երեխայի խոսքի զաշգացման համար:Բառիվուրացումը միայն այն ժամանակ է ճաջողությամբ կատարվում, ծրբ այն ճենվում է իրական աշխարձի պատկերներիվրա, Խոսքինտիրապետելը տեղի է ունենում դեռես նորածնության շրջանում դրտնորվող պաճանջչմունքի ճետագա շփվելու ղարգագմանՀետ `

.

`

կապված: Խոսբային շփումըծագում

է այն

ժամանակ, երբ երեխայից

կոմունիկացիայի մեջ մտնելու ընդունակություն է պաճանջվում, ալսինՔըն՝ երբ մեծաճասակները երեխայինստիպում են խոսել ն բա-

Հատակ

ռերի միչոցով՝ Ճնարավոր ո" լարզությամբ ձնակերպել երբ մեմտքերը: ծերը որսում են երեխայիամեն մի ցանկություն, ապա նրանում խոսքը զարգացնելու շարժառիթներչեն առաջանում: Վաղ տարիքը խոսբթ զարգացման զգայուն (սենզիտիվ) շրջաննէ. այս փուլում է խոսքի լուբացումը ընթանում առավել մեծ արդյունավետությամբ։ եթե այդ տարիներինայս կամ այն զրկված է խոսքը զարգացպատճառով նելու ճամարանձրաժեջտպայմաններից, ապա կորցրածը փոխճատուցելը չափազանցդժվարին է դառնում: Այդ իսկպատճառով էլ ձրեխայի կյանքի ծրկրորդ-երրորդ տարիներինպետք է Հատկապես ծոռանդունկերպովզբաղվել նրա խոսքի զարգացմամբ:

հրեխան

ճետագալում

կատարվող Մծժաճառակների՝ ճամատեղ գործունեությանբնարդեն .

2ետ

վաղ տարիքում երեխան ակսում ըմբոնել այն կաքացքում բառերի նրանցով նշանակվողիրականության միջն: րը Պամապատասխան վան է առարկաներին գործողություններինվեէ

րը

րագրելու կարողությունը միանգամիցչի

խոսքը ե

ու

առաջանում: Մեծաճասակի

սեփականգործողությունները Ճարադրելու

արդյունք նանրկարատն զարգացման

է. այն

ընդունակությունը

ձնավորվում է կլանի առաջին տարիներիընթացքում, կյանքի երրորդ տարում որակական փոփոխությունէ կողմիցմեծաճասակների Հասփոքրիկի կրում վացումը։ Ալդ տարիքում երեխան ոչ միալն առանձին բառեր է Հաս-

խոսքի

ՏՎ

է, ըստ մեծերի Հրաճանգնքրի,առարկայական կարողանում կատարել, այլե Ճետաքրքրությամբէ լսում մեծերի գործողություններ

կանում

ն.

որոնք անմիջականորենիրեն խոսակցությունները,

ուղղված չեն: ճասկացումը կարնոր նվաընկալումն Այսպիսի տեղեկությունների ճում է սւտռեղծում խոսքը օգտագործելորողես է։ Այն Հնարավորություն իրականության այնպիսի կողմերի իմացության միջոց, որոնք մատչելի

այն

ու

չեն երեխայի անմիջականփորձիՀամար: Վաղմանկական Հասակը եշբեխայիակտիվ խոսքի ձնավոբման է ընդաէ: Մինչն 1,5 տարեկանդառնալը երեխան յուրացնում ջոջանն

մենը 30--40-ից մինչն 100 բառ ն դրանք Ճազվադեպէ օգտագործում: Խոսքին տիրապետելու գործում նկատելի փոփոխություն է տեղի ունենա. նում մուռ 1,5 տարեկանում։ Փոքրիկը նախաձեռնող է դառնում: մշտապես պաճանչում է Ճայտնել իրեն առարկաներիանունները: ԽոսՔի զարգացման տեմպերը արագանում են: նրկրորդ տարվա վերջում ձրեխան օգտագործում է 300 բառ, իակերրորդտարվա վերջում՝մինչն.

բառ:

ւ

մայրենիլեզվի ճնչյունական Խոսքի զարգացումը տեղի է ունենում տիրապետելու ճանապարճով: կողմին նե քերականական կառուցվածքին եթե սկզբում երեխան խոսքը ընկալում է բառի ընդճանուր ռիթմիկաորսալու. ճՃանապարճով,աղա երկկվան-ծրաժշտական կառուցվածքը ձնեավորվումէ մայրենի լեզվի բոլոր րորդ տարվա վերջում նրանում ճնչյունների ֆոնեմատիկական ընկալումը: Սրա Ճիմանվրա տեղի է ու ունենում բառերի ճիշտ արտասանությանյուակտիվ բառապաշարի

բացում:

կառուցվածքի ֆեբականական յուրացումըունի զարգացման իր

«փուլերը:

տարեկանը,

այնպիսինախաԱռաչին փուլը՝ մեկից մինչն երկու դասությունների ստեղծման փուլն է, որոնք կազմված են ամորֆ բաեն մեկ ն երկու բառերից տարմատներից։Այդ շրջանում առանձնանում կազմված նախադասությունները։նրեխայիխոսքը շատ քիչ է նման խոսքին. երեխանայնպիսի բառեր է օգտագործում, որոնմեժաճասակի ցից մեծաճասակները սովորաբար չեն օգտվում:Այդպիսի խոսքը անվանում են ավտոնոմ:Խոսելու ընդունակության ճիշտ զարգացման է: դեպքում ավտոնոմ խոսքը արագորեն անճետանում Լեզվի քերականական կառուցվածքին տիրապետելուհրկրորդ է մինչն երեք տարեկանը:երեխայի խոսքը բավափուլը շարունակվում կանին կապակցվածբնույթ է ստանում ն նրան թույլ տալիս արտաճայաշխարձչիշատ Ճարաբերություններիիր բմբոնուտել առարկայական է ճոլովների վերջավոմը: երեք տարեկանում երեխան տիրապետում տություններիզգալի մասին: Առարկաների նշանաՃաիաբերություննիր

կող խոսքային ձներին տիրապետելըբացատրվումէ երեխայի դգործունեության բնույթով, որի ընթացքում նա տիրապետում է առարկաների Հ«գտագործմանեղանակներին:երեխան բավականին շուտ է սկսում քնրականականայն կապերը, որոնք արտաճայտում են Հասկանալ առարկաների իրական «արաբերությունները, Օրինակ, յուրացնելով Ճիշտ արտաճայտությունների Ճճարվածնցի» դինցի», «Մուրճով «Մուրճը օգտագործումը,երեխան սկսում է զգալ «-ով» վերջավորության «դործիքային» (օքյունոեւն) իմաստը ն այն անփոփոխկերպով տեղափոխում է այլ գործիքներիվրա. «դանակով», «գդալով», «բաճով» ն այլն: Խոսքային շփման ընթացքումայդ ստերեոտիպերըվերացվում են ն աստիճանաբար առաջեն դալիս Ճոլովների ճիշտ վներջավորություններ:Մայրենի Լեզվիքերականականձննրի լուրացումը երեխայի մոտ լեզվի է է Համաձայնեցնում զարգացնում: Փոքրիկը բավականին լավ զգացում նախադասությանմնջ մտնող բառերը: Վազ մանկության շրջանում մայբենի լեզվի լուրացման ուղղությամբ երեխանճակայականաշխատանք է կատարում: նա տիրապետում է լեղվի չիմնական շարաճյուսական . կառուցվածքներին,քնրականականձենրին Ճճնչյունննրին: ու

Ակտիվխոսքի ճիմք է ծառայումերեխայի ճետագա ձնավոոբումը ճամար: զաոգացման ողջճոգեկան Մտածողության զարգացումըվաղ տարիքում:։ Երձխայի մտածո-

ղության զարգացումը առաջին չերթին կախված Լ ճենց եր գործունեությունից, քանի որ մտածողության Հիմքում ընկած է նրա զգայական փորձր: Մեծ նշանակություն ունի նան մեժաճասակներիազդեցությունը» որոնք նրան գործողության եղանակներեն սովորեցնում ն Ճաղորդում են առարկաների ընդճանրացվածանվանումները: Հեւո կաԱռարկայի տարվող պրակտիկ գործողություններըՀաճախ երեխային սղիպում են լուծել կոնկրետ իրադգրություններում առաջացած Խնդիրներ: Գործողությունը Ճանգեցնում է ինքնաբերաբարկատարվողուսուցման. առարկաչ յի վրա ներգործելիս երեխաննկատում է, ռր -որոշ գործողություններ Ճաջողությանեն Ճճասցնում,իսկ մլուսները՝ ոչ, նախորդգործողության է Հաջորդում: Մտածողությունը փորձրարտացոլվում իրագործվում է կոնկրետ առարկայական խնդրիլուծման ընթացքում ն կրում է ակ-

բնույթ: նառու-գործնական -

.

Ռրքանէլ մեծլինի մտածողության զարգացման գործում անձնական փորձի դերը, այստեղ ճատուկ նշանակություն ունի սոցիալական միջավայրը: |. Ս. Վիգոտսկին ընդգծում էր, որ մանկան կյանքի առաչ

վարքի վրա ամենախորաղդեցություն չին օրերից նրա բնավորության, է իր բանականության սոցիալական դրսնորումիրադրությունը: գործում ներում նրեխան մշտապես կողմնորոշվում է ըստ մեծաճասակների Հետ վերջիններիսկատարած վարքի: Առարկաների գործողությունները

երեխան յուրացնում դիտելով

է

դործունեությանիրաառարկայական

ճետ գործողություններ մարդկային ձերը: Առարկաների կանացման էյ, տարբեր Հալտնագործում Համար իր երեխան կատարելիս ձնով: Այսպիսի ճայտնաեն առար-

որ

կաներ կարող

օգտագործվելնույնանման Հանգեցնում են ոչ միայն ինչ-որ առարկաների,այլն գործունեությունկատարելուփորձի

ճատկանիշնե

գորժությունները միմլանջ

նման

ընդճանրացման:

նեն

գորՄտածողությանզարգացմանճամար Հատկապես կարնոր Գուծիքը:միջնոոծիքների օգնությամբ կատարվող դգործողությունները: վոա: Տարաշխաոճի առաշկայտկան դում է երեխայինեոգործությունը տարբեր առարկաներինկատմամբկիրաովեբեր իրադրություններում առաջին կոողը: երեխայի լով, գործիքը դառնում է ընդճանբացման որակականփոփոխությունմ տածողության վաղ փուլերում ղարգացվան են գործունեությանմարդդործնական առարկայական ները կախված ն խոսքին աստիճանաբար տիրապետելուց: երեխան կային ձեերին ճետ խոսքի միամենից ավելի ճարուստ փորձ ձեռք է բերում մեծերի շնորճիվ:երեխանյուրացնում է մարդկությանկողմից շփվելու ջոցով ատեղժմած Հասկացություններըն մտածողության Հնարները: Մեծերին ն ընդօրինակելովնա սովորում է կառուցել ճիշտ դատողություններ կաերեխայի մտամտաձճանգումներ։Ի. Մ. Սեչենովբ, քննարկելով տարել մեծավոր զարգացմանՃարցերը, գրում էր, որ ամենավաղ տարիքից են այլոց փորձի գործով մատուցում խոսքով երեխային Հասակները ու

սվատրաստ

ձները:

`

Վաղ մանկական տարիքում մեժաճասակի խոսքը կարող է նպաս-

Մնծաճասակը ղարդացմանը: մտածողության տելակնառու-գործնական այլեԽոսքով «Ճուշելայս հրեխային կարող է ոչ միայնգործողությամբ, կամ այն իրադրականխնդրի լուծման եղանակը: Օրինակ, եթե երեխան ցանկանում է մաճճակալի ձողերի արանքով դեպի իրեն Համառորեն ձգել տուիր ն նրա դործողությունները անճաջողության են դատա-

տուր պարտված, ապա մնծաճասակըկարող է խորճուրդ տալ. «Շուռ է ն ՃամապաՀանգեցնում խորչուրդը Այսպիսի այն կանցնի»: տուփը «ասխան գործողությունների: վաղ մանկական տարիքում երեխան կարող է դատողություններ Բայց առաջին ղուդրնթաց: կատարել գործունեության կատարմանը պրոցես է ներփուլում խոսքը իրենից կարծես ինչ-որ չափով անկախ այդ փուլում կարելի է տեսնել կայացնում: Երեխայիվարքում կյանքի Ն բանական:Հետագայում պործունեությաներկու որե սակվ՝ խոսքային են խոսքային կազմում մտածողությունը: դրանք ձուլվում վաղ մանկական Երեխայիանձի ձնավորման սկզբնականփուլը: ինտենսիվորենէ զարգանում երեխայի ն. մնծծաճասակիճա«ոարիքում ու

Առարկայականզործունեության մեջ այդ մատեղգործունեությունը: Համագործակցությանբնույթը որոշում է մնծաճասակը: նա իր վրա է դերը, կազմակերպում է ղեկավարելու վերցնումօկոմունիկացիան» տարում երեխան ավելի անկախ է փոխըմբոնումը:կյանքի երրորդ նա յուրացնում է ինքնասպասարկմանտարրական ձնձրը, դառնում. է- օգտվել մատիտից կավճից. սկսում է Փեփակերտել կարողանում ապլիկացիաներկատարել, Փոքրիկըսովորում է իրեն առանձնացնել Սա մեծաճասակից, վերաբերվել ինքն իրեն որպես անկախ «ես»-ի, նախէ, նրանում առաք գալիս ինքնագիտակցության նշանակում որ նն նական ձները: Խոսելիսերեխան իր անձրարդեն տարբերակում է որալե անփոփոխմի բան, իսկ սեփականգործողությունները՝ որպես անՑողիկ երնույթներ, «Դյուկան 4իմա նստածէ, իսկ ճիմա Դյուկան վաիսկ «իմա ղում,է, Դյովանընկավ»:երեխանըստ ձությանսովորում է իր անձր տարբերել իր դգործողություններիը: դործում ձեռք բերած Ճաջողությունները որակապես Զարգացման փոխում են փոքրիկի ողջ վարքը: Թել դերը նախկինթ մեծաճասակի եման մնում է առաջատար, սակայն իր գործնականկյանքի նեղ ոլորչտում ն իր սաշմանավփակ «ճնարավորությունների շրջանակներումերեխանձդտում է դործելառանց մեժերի օգնության, Նոր միտումներըմեմեժաճաւժացնում հն ձրեխայի ակտիվությունը («ես ինքա») ն նրա են նոր միջն առաջացնում: սակների փոլւաճարաբերություններ Կյանիի սսյդ շրջանը ընդունված է անվանել ճգնաժամային («ճրրորգ տարվա» Համար դժվարէ դառնումիր նեգզաճգնաժամ»),քանի որ մեծժաճասակի կամակորության անտանելի ղարձածժ նրեխայթ շնորճիվ տիվիսմի ճետ շփվելը: երծք տարեկաններիճգնաժամը մճժաճշասակներիու ծրեխաների փոխճարաբերության պրոցեսում առաջացող երնույթ է օբյեկտիվորեն երեխան իր պաճանչմունքներըինքնուրույնաբար բավարարելու միչ անորում, մեծաճ Հանում տուՀ Դրոորում, էէ 4 Ճարաբձրությունիսկ րով պառպանում մոծաճասակը է եճրինախկին ձնը ն դրանով իսկ սաշմանափակում ակծրծխայի .

ու

ու

.

՝

ու

ու

'

'

Աոա աւա Ադանա ամաորություննե մանը, անը,

Ն

նա

կ

կ

մ ա

ր

է

անում, ում ամեն

յ մա

նանա խիա ե ՆԱ

ինչ պաճանջվածիճա

-

կառակձնով է կատարում, Հնարավոր բոլոր եղանակներով իր բացասական վերաբերմունքնէ ցույց տալիս մեծերի պաճանջներինկատմամբ: Այդպիսիվարքը բոլոր մարդկանցվրա չի տարածվում: նրեխա-

յք նձգառիվիզմը խիստ ընտրական է ,

ձոճում

են ճնչե շել

-

-

ե

ուղղված է նրանց դեմ, ովքեր

ազատուքյունը, ի հակ

եթե մեծաճասակներըխելա են ծրեխայի ինքնուրույնությունը, ապա նրանց խրախուսում մտորեն

ան

իր

լ

արադորեն առաջացող դժվարությունները դփոխճարաբերություններում են: Հաղթաճարվում կյանքի երրորդ տարվա ճգնաժամը անցողիկ ծրեույթ է, բայց նրա իր Հետ կապված ճոդեբանական նոր ճրնույթները՝շրջչապատողներից ն Հետ կարնոր այլն, իրեն ճամեմատելը անձի առանձնացումը, այլոց առաջընքացքայլ

են

զարգացմանպրոցեսում, ճոդնբանական

ԶԱԲԳԱՑԵՐԵԽԱՅԻ

ՏԱՐԻՔՈՒՄ

838. ԽԱԽԱԴՊԲՈՏԱԿԱՆ

ԱՌԱՆՋՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ՄԱՆ ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ

-

տարիքում (3-ից մինչն 7 տարեկանը)շարունախադպրոցական նակվում է երեխայի օրգանիզմիարագ Հասունացումը։Ընդճանուր աճի ն օրգաններիանա77 զուգընթաց տեղիէ ունենում Ճյուսվածքների ու կարնոր նշանատոմիական ձնավորումն ֆունկցիոնալ զարգացումը: կություն ունեն կմախքի ուսկրացումը, մկանների զանգվածի մեծացումը. չնչառության ու արյան շրջանառությանօրգաններիզարգացումը: է Ուղեղիկշիռր ավելանում է 1110-ից մինչն 1350 դրամ:Ուժեղանում, մեծ կիսագնդերիկեղնի կարգավորող կենտրոնդերը, ենթակեղնային ների նկատմամբ նրա վերաճսկողությունը: Աճում է պայմանականոնֆառաջացման արադությունը, Հատկապես ինտենսիվորեն է լեքսների զարգանումերկրորդազղանջանային ճամակաոգը: է ստեղծում անՀրաժեշտ պայմաններ ու ե մեֆ դաստիաուսուցման աշխատանքի ծավալի ինքնուրույն ավելի ճասարակական փորձի նոր ձենրի յուրացման պրոցեսում րակության Ճամարս տարիքը բնութադրվումէ Երեխայի զաբգացման նախադոլրոցական սոցիալականնո» իբադռությանառաջացմամբ:Շրջապատող՝մարդըզ միջմեջ փականորեն տարբերվում եյ գիավաժ տ տեղը ն նախադպրոցականի րբերվո կանց ղը մականոր է այն տեղից, որը բնորոշ է վաղ մանկականտարիքի երեխայի «աէ ձեռք բերում: նոր մար: երեխան տարրականպարտականություններ էնա ւրա Եա աաա արաաոմ է ցուցումների մեծաճասակների Ժունեությունը 4երթափոխվում ինքնուբույն կատարմամբ: Առաջինանդամ ճնարավոր է դառնում բիչ թե չատ ն ըստ որոշակի ծրագրի երեխային գիտելիքներսոՀետնողականորեն վորեցնելը:։ Սակայն, ինչպես ցույց է տվել Լ. Ս. Վիգոտսկին,այդ ծրագիրը կաբողէ իրագործվելմիայն այն չափով, էնչ չափով այն երծխավի ճամար սեփականծրագիր է դառնում: ն առղանձնաճատկությունն տարիքի էատկա բից նախադպրոցական Հաստաճնտ որոշակի փոխճարաբերությունների մեկը տարեկիցների

զարգացումը Ֆիզիկական "

:

վա

ստեղծումն է: Այլ մարդկանց տումը ն «մանկական Հասարակության» նկատմամբ երեխայի սեփական ներքին դիրքորոշումը բնութագրվում է ահփական«եսո-ի ն արարքների գխտակցվաժությանաճով, մեժնրի նկատմամբ ցուգործունեության ու փոխնճարաբերությունների կյանքի, ցաբներվող ճսկայական ճետաքրքրությամբ: նախադպրոցականիզարգացման սոցիալական իրադրության առանձնաչտատկությունները դրսնորվում են գործունեությաննրա ճամար բնորոշ տեսակներում, առաջին Հերթին՝ դերային խաղում: Մեծաճա-չ սակների կյանքին ճաղորդակիցդառնալու ձղզտումը,զուգորդվելով անգիտելիքների ու կարողությունների բացակայության Հեւ, Հրաժեշտ է բանին, այն երեխան այղ կլյանքի մասին տեղեկուոր ճանգեցնում է թյունները յուրացնում իր Պամար մատչելիխաղի միջոցով: նախադպրոցական Ճճասակիերեխաներիզարգացման «ամար ատկապես կպաստավոր պայմաններ են ստեղծվում նախադպրոցականՃճասարակական դաստիարակության ճամակարգում: Մանկական նախադպրոեն ցական ճիմնարկներում երեխաներին որոշակի ծրագրով գիտելիքներ են տրվում,ձնավորվումնրանց ճամատեղռործունեության նախնական ձնեերը,առաջանումէ ճասարակական կարծիք:ինչպես ցույց են տալիս ճատուկ «ճետաղոտությունների արդյունքները, մանկապարտեղներում դաստիարակվածերեխաներիճոգեկան ղարգացմանընդճանուր մակարդակն ու դպրոցում սովորելու ճամար պաւտրաստականության աստիճանը միջին Հճաշվովավելի բարձր են Համեմատած այն երեխաների ճետ, որոնք մանկապարտեզչեն Հաճախում: Խախադպրոցականիգործունեության ճիմնական տեսակները: Նախադպրոցականտարիքում դործուննեության առաջատար տեսակը է: Խաղն է դառնում ոչ այն պատճառով, որ ժամանաառաջատար խաղն կակից երեխան, որպես կանոն, իր ժամանակի մեծ մասը անց է կացնում խաղալով ն Ճամեմատաբար աշքիչ է ներգրավվում մեծաճամտակների որաՃճողգեկանում խատանքային. դործունեության մեջ: Խաղըերեխայի է առաջացնում: նրանում սաղմնավորվում են կական փուիոխություններ ուսումնական "գործունեության ճիմքերը,որը առաջատար է դառնում դպրոցական տարիներին: Մեծերիճետ Համատեղկյանքով ապրելու երեխաների ձգտումը միայն Համատեղաշխատանքկատարելու ճիման վրա բավարարվելչի կարող։-Այդ պաճանջմունքները երեխաները սկսում են բավարարել խազի ընթացքում, որտեղ նրանք վերարտադրում են ոչ միայն աշխատանքը, այլն ճասարակական «արաբերությունները, իրենց վրա են վերցնում մեծաճասակներիճատուկ դերեր: Այսպիսով, «ասարակության մեջ իրենց յուրաճատուկ տեղը ունենալու Հետկանքով երեխաները դերային խաղեր են խաղում, որոնք մեՓժաճասակների կլանքին Ճաղոր:

'

:

։

են: Խաղի ընթացքում երեխայիառջե դակից լինելու լուրաՀատուկ ձեեր են մարդկանցմիջե դոլություն ունեցող օբյեկառաջին անգամ Հառնում գործունունա որ սիվ Հարաբերությունները։ սկսում է ասկանալ, որոշ է կատարել պաճանջում թյան պրոցեսին մասնակցելը մարդուց է Սրինակ, տալիս: կ նրան որոշ իրավունքներ պարտավորություններ որ իրավունք է սկսում է խաղում, դ եր երբ երեխան գնորդի ճասկանալ, է նկատողությունդնել, մտադիր ինչ ունի ուշադրությամբ զննել այն, խանութից «եռանալիժ վերաբերյալ, բայց ներ անել աղպասարկման

պարտավորէ վճարել ընտրած ապրանքի Համար: Բովանդակայինխադերի կատարմանէությունը «Հենցխաղի մյուտ ղում (Ը10266ՐԱՅ7ոբք2) մասնակիցինրինկատմամբայդ դերի կողմից պաճանջվող պարտավորությունների կատարումն իրավունքների իրականացումնէ: Որոշաէ դարձկարդապատ կի դերերի Հետկողական կատարումը երեխաներին են ճանում: Հաշատեղ գործունեության ընթացքում նրանք սովորում անմաձայնեցնել իրենց գործողությունները: երեխաներիխմբի մյուս ոչ հրսկան փվփոխճարաբերություննե ունեցած այդ դամների Հետ են ձկավորում, այլն զարգացնում են երնդծեր միայնկոլեկոիվիստի չասակակիցների ն նոր ստեղծվող կոխայիինջնագիտակցությունը: է լեկտիվի կարծիքը ճաշվի առնելը երեխայի մեջ նրբաղզդացություն ձնավորում սոցիալական նրնույթների նկատմամբ,առաջ է բերում ինքնուրույնություն, խմբային պաճանչներին Հնտնելու ընդունակություն, կարողություն նայլն: ապրումակցման Այսպիսով, եթե խաղի բովանդակությունը երեխային թույլ է լիս ծանոթանալ մեժերի դործուննության ն վփոխճարաբերությունների նրան սովոՀետ, ապա առաջացող իբականփոխճառաբեռություննեոը են իրաճիշտ վարք դրսնորել խաղի պրոցեսում առաջացող ընցնում է պաճել խաերեխա իրեն սովորում Ցուրաքանչյուր դրություններում: ն պաճանջներին իթ տվյալ խմբի երեխաների ղային իրադրությանը, սեվխականանճատական առանձնաճատկություններին Համաղպատասխմբի կազմից խան: Վարքադծիընտրությունը կախված է երեխաների կան երե"Վ սեփականՃնարավորություններին ւրվող դնաճատականից: են կարգադրություններանել, իսկ ուրիշները դեխաներ, որոնք սիրում են րադասում ստվերում մնալ: նրեխայի պասսիվության աստիճանը միայն խաղում գրաված տեղով չի որոշվում: նույնիսկ երկրորդական «Հուզական: դեր կատարելիս երեխան կարող է ավելի ակտիվ լինելն ավելի բարենպաստ ճոգեվիճակում լինել, քան այն դեպքում, երբ նրա ուժով ստիլում նեն ավելի աչքի ընկնող դեր կատարել: խոժմբթ Այս ամենը թույլ է տալիս ասել, որ խաղացող երեխանների է, սոցիալականՃարաբերությունների որտեղ մըչլուրաճատուկ դպրոց տապես վարքի սոցիալական ձներ են մողելավորվում ամրապնդվում: ու

ի

տա-

ու

,

61`

Խազալիս երեխաներըձեռք

բնդունակություն:

են

Համագործակցելու Բերում

մարդկային

|

Ճեշտությամբճասկանում է, որ իրական Խաղիընթացքում`երեխան առարկան ճնարավորէ փոխարինելխաղալիքով կամ որնհիցեպատաՃական իիով: Այս բանընա սովորում է մեծերից: նախադպրոցականը Ճացը կարող է փոխարինել քարով, ւմարդուն՝ ձողիկով: նա ոչ միայն կարողանում է առարկաներըփոխարինել միմյանցով, այլն առարկաերը, կենդանիներն մարդկանց՝իր անձով: 0րինակ, կրակում է ճրացանից ն ինքն էլ վայր է ընկնում գայլի փոխարեն,որին սպանել է, ու

է երնակայական շչոգեքարչը ն

ինքն էլ, իրեն շոգեքարշ երնաէ ընթացբըո սուլում արագացնում փայելով, ինչպես տեսնում ենք, կյանքի այս փուլումխաղբ ըստ էության սիմՍիմվոլիկ խաղը, ընդճանրապես վոլիկ (նշանային) բնույթ է ստանում: ձրեխայի կողմից նշանների օգտագործումը, նրա Ճոգեկանի կմրգացՄան էական նշանակություն ունիչ նշանների օգտագործուպրոցեսում մը, այսինքն՝ մեկ օբյեկտը մյուսով փոխարինելու ընդունակությունը ապանճոոբր ճետագայում փշենիցայնպիսինվաճումէ ներկայացնում, նշաններ օգտագործելու նշաններիլռւացումը: ՎումԷ սոցիալական ֆունկցիայի զարգացման շնորճիվ երեխան ձեռք է բերում ընկալածը ընդունակություն: նրա մտքի բովանդակային կողմը ն դասակարգելու այլ բուն մարդկայինընդունակություններ էականփոփոխություններեն է, որ առարկաները միմյանցով լայնորեն փոՎրոսք: դեռնս Հիմքեր չի տալիս պնդելու, որ մանկական.խաղում փոարինելը ամեն է փոխարինել կարելի ամեն ինչ ինչով:Երեխանկողմնորոշվում Հ րստ փոխարինող առարկաներիՃճատկությունների:Այսպես, նյութեր բնտրելովխանութ-խանուք խաղալու ճամար, նախադպրոցականըկափոխարինվում է Կրողէ բավարարվածզգալ իրեն, եքե պաղպաղակը կարմթր գլանով, անձորը՝ պլաստմասսաապիտակ աղյուսով, երչիկը՝ դեպկանաչ դգեդերով վից պատրաստված ն այլն, Անչճչրաժեշտությանուն: է Հրացանը կարող ածվել մարդու, իսկ վեր արկղը՝ քում խաղալիք 102 ն նման բազմաթիվ ձնավփոխումներ, պայմանավորված են ձեի, առանձնաճատկություններինմանությամբ: գույնի կամ ֆունկցիոնալ չ այն բանից Հետո, երբ երեխան ատարնշել ճանՃճետնյալը. Պարնոր անուն է տալիս, սկսում է նրա ճետ վարվել ոչ թե րոտ նրա կային նոր փբական ճատկությունների, այլ բսա այդ նոր անվան:ծթն ձողը շրաֆան է դարձել, ապա նրանից կրակում են, եթեձի է դարձել, ապա նրան Նոտած արշավում են, եթե շոգենավ է դարձել, ապա այն պետքէ լողա նե խարիսխ ձգի ափի մու Խաղայինգործունեություն նպաստում է կամածին ուշադրության 4. կամածինճիշողության զարգացմանը:Խաղիպայմաններում երեխա«վարում`

ու

Հետաքրքրական

`

'

են մտապակենտրոնանումն ավելի շատ դիտելիքներ ավելի ընթացքում փորձերի ժամանակ: Խաղի Հում,քան լաբորատոր կենտրոնացնելո է դոսնոովում ուջադոությունը վաղ ու բեշտությամբ նպատակը:Հենց խաղին մտաբեռելու գիտակցական

ները ավելի

են

մտապանելու

կենտրոուշադրությունը պաճանջում մասնակիցներից պայմաններն մեջ մտնող առարկաների, են

կատարվող նացնել խաղային իրադրության ն ծավալվող բովանդակուքյանվրա' նրբ երեխան" դործողությունների ուշադրությունդարձնել այն ամենիվրա, որբ կարեոր Է չի ցանկանում խաղի պայմանները, իրադրությանմեջ, նթե չի մտապաճում են նրան, Շփվելու ն ճուխաղընկերներըպարզապես վտարում ապա

խաղային զական

երեխաներին պաճանջմունքը արժանանալու խրախուսանքի ն

ուշադրությունի ստիպումէ նպատակասլացկերպով կենտրոնացնել

մտապաճել այն, ինչ անճրաժեշտ է: է գործում զաբգագման խոսքի շատ մեծ` է կոպաճանչում երեխայից խաղայինիրադրությունըյուրաքանչյուր երե երեխան ի վիճակի ընդունակություն: մունիկացիալիմեջ մտնելու

Խաղը

ազդեցություն

Հատակորենարընթացքի վերաբերյալ իր ցանկությունները չէ խաղի Հրաճանգները, ապա` եթե չի Հասկանում խաղընկերների տաճավտելու, նրա ներկայությունը բեռ.է դառնում մյուս մասնակիցներիճամար:Այ»

Հուղական անբարեկեցիկվիճակը խթանում առաջացող պայմաններում գրականությանմեջ նկարազիրՀոզեբանական է խոսքի զարգացումը: ղարդգացման ված է երկու երկվորյակ տղաների անբարեճաջոզՃճողեկան Հնաճետ է ր Հասակակիցների շփվելու պայմանավորված որը մի դեպք,

շփվելու պրոցեսում այդ երկվորյակների առաջացավմիայն իրենց ճամար Ճասկանաորտշ՝ լի, ավտոնոմխոսք: Միայն այն բանից «ետո, երբ երկվորյակներին ն երեխաների կոլեկմիմյանցից առանձնացրին ժամանակով տարբեր տիվներիմեջ մտցրին, նրանք սկսեցինխոսքային նորմալ շփման բն-

րավորությանբացակայությամբ:Միմյանց

ճետ

մուս

դունակություն ձեռք

բերել: -

է գործում լուրջազդեցություն խաղը

մւոբի ղարգացմանվրա. խաու գործողու-: առարկաներն ղալիս երեխան սովորում է ընդճանրացնել թյունները, օգտագործելբառի ընդճանրացվածնշանակությունըն այլն երեպայման է ճանդիսանում մեջներգրավվելը Խաղային իրադրության ամար խայի մտավոր դործունեուքյան տարբեր ձների զարգացման Այսպես, արդեն այն դեպքում, երբ երեխան առարկային տալիս է ոչ

թե նրա իսկականանունը (որբ նա լավ գիտե), այլ այն առարկայի երադրության մեչ, ապա երեխան անունը, որը պետք է տվյալ խաղային անցում է կատարումմտակոնկրետ առարկայականմտածողությունից

Այս դնպքում "պատկերներիմիջոլով կատարվող մտածողությանը: պատընտրված առարկանճանդես է դալիս, նախ, որպեսենթադրվող, 62:

կերվող առարկայի մասին Ճճայտնվողմտքերի արտաքին Հենարան ն, ձրկրորդ, որպես Ճենարանճենց այդ առարկայի Հետ կատարվող գորԺողությունների ճամար: Այսպիսով, դերային խաղը մտքում գործողություններ կատարելուընդունակություն է զարգացնում: Սկզբնական գործողություններն, անշուշտ, Ճենվում են շրջանում այդ մտավոր ճետ իրական գործողուկա իրական առարկաներիվրա: Առարկաների թյուններ կատարելիս,նրանց նորանուններ տալով ն, ճետկաբար, նոր ֆունկցիաներ վերագրելով, երեխան աստիճանաբար անցնում է ներՓին, բուն իմաստով մտավոր գործողությունների կատարմանը: Այդ ծառայում մտավոր գործողություններին անցնելու Համար «իմք են Դերային խաղային գործողություններիկրճատումն ու ընդճանրացումը: խաղըկարնոր նշանակություն ունի նան ճոդեկան գործունեության այլ ձների զարգացմանճամար: Այսպես, օրինակ, նրնակայությունը սկսում 4 զարգանալ միայն խաղի պայմաններիազդեցության տակ: նախադպրոցականտարիքում խաղի բովանդակությունը որակավան փովոխություններ է կրում, կրտսերնախադպրոցականների խաղի Հիմնական բովանդակությունն Օ0էկազմում խաղի մեջ նհրգրավված առարկաներիճետ այնպիսի գործողությունների կայոարումը, որոնցում են իրական առարկաների ճետ մեծաճասակներիկավերարտադրվում տարած գործողությունները։ Սրինակ, մաքերեք տարեկան երեխաները րում են սեղանը, ավլում են ճատակը,ճաց են կտրատում, կոշիկներ են մաքրում ն այլն: Գործողություննեբի կբտսերնավեբաբտադբությունը է կազմում: կախաղիճիմնական բովանդակությունն խադպոոցականի րնոր է ընդգծել, որ այդ շրջանում երեխաները, որպես կանոն, միայձն խաղում, նույնիսկ այն դեպքում, երբ նրանք նույն առարկանակ ներից են օգտվում կամ միավորվում են մեծերի ատիպմամբ, նրանց կողքին,այլ ոչ թե մբասին իրագործվող գործունեությունը միմյանց խաղ է: ծրեխաները միմյանց գործողությունների վրա ճամարյա թե տւշադրություն չեն դարձնում-ն նրանցից լուրաքանչյուրը զբաղվում է միայն իր առարկաներով: Մի փոքր այլ կերպ է ընքանում ավագ նախադպրոցականների խաղը: եթե փոքրիկները, մեծերինընդօրինակելով, գործողություններեն կատարում, աղանձին դեռես իրենց վրա այդ բայց գործողություններին ճամապատասխանող դերերիչեն վերցնում, ապա ավագ նախադպրոցականների ճամար բնորոշ է որոշ դերերի կատատումը: Սրինակ, երբ երկու կամ երեք տարեկան աղջիկը օրորում է տիկնիկին, ապա նա դեռնս իր վրա մոր դեր չի վերցնում ն նման իրադրության մեչ որպես պատասխան «Ո՞վ ես դու» ճարցին տալիս է իր «սնունը: Բայց ճինգ կամ վեց տարեկան աղջիկը «այլտարարումէ, որ փնքը «Բայրիկ» է: Այս դեւղքում երեխանգործողությունները կատարում Հ արդեն ոչ ճանուն գործողությունների, այլ դրանքմտցնում է դերաառ-

է նկատել ծավալուն

կրկնվող

մեջ, Այժմ արդեն դժվար կատարման նրեխայի կողմից կատարվող գործողությունները դործողություններ, են դառնում:խաղի ղարգացմանտվյալ կամ այն չափով կծկված այս սկսում է Ճետաքրքրվելմարդկանց փոխճարաբերու-

փովում երեխան

ու

որպես այդ Ճամինչե խաղը արտաճայտման բաբերութլունների են, թե ով ինչ դեր է պայմանավորվում երեխաները գալիս Հանդես իսկգործողությունները թյուններով, միջոցննր, Դեռնս են

ակսելը

կատարելու:

են սոցիալական ինչպես արդեննշել ենք, յուրացվում Սրա շեորճիվ, են կատարում: դերեր Հենց երեխաների Հաճախ երեխաները դերերը: են սկսում զիտակցել մարդկանրանք ավելի լավ խաղերում Այդպիսի Համակարգում իրենց գրաված տնղը,

յին փոխճարաբերությունների ու ուժեղ կողմերը: երենց թուլություններն ճետ ունեցած հրական.Հարաբհրություններում Մեծաճասակների ունի: Այս Հնարավորություն երեխան նան երեխայի դեր կատարելու մեծերի գործողությունները, դեպքում նա կարողէ նույնիսկ կառավարել

իշխանությունը:Այս-

Թե վերչիններիս է պատկանումպաշտոնական երեխանկարող է իր վրա պես, իր մանկական գծերը օգտագործելով է: ն Հրավիրել մեծերի ուշադրությունը ձեռք բերել այն, ինչ ցանկանում սովոուժ երեխան է դառնում, որից գործուն Մանկական թուլությունը ն ամեն ինչ որբացակայությունը կենսափորձի է րում օգուտքաղել: է շուտ իմանալու ձգտումը քրեխայինզարմանալիչաքան Հնարավոր տբրփով մաքսիմալիստեն դարձնում: երեխայի կողմից երեույթներին են Հճետնյալները. պետք «Այդպես վող սովորականզնաճատականներից է՝ լինի», «Այդպես չի կարող լինել», «Այսպեռ լավ է», «Այսպեսվատ է» ե այլն, Սրա ճիման վրա էլ Հատուկ սեր է առաջանումկանոնների

նկատժամբ: բովանդակությանմեջ էական խաղի Ավագ նախադպրոցականների է դառնում կանոններինՀետնելը

Առաջինպյանի վրա են մղվում ինջ-

Հաստատման գործում Հարաբերությունների երեխաները Ճնշտուչենթացքում Խաղի կարգապաճությունը: դրսնեորվող ենթարկվում իրենց գործողությունները, թյամբեն 2ամաձալնեցնում նեն կատարում,քանի որ այդ ամենը են միմյանց, փոխաղարձ զիջումներ

նասաճմանափակումը

մտնում

ն

մեջ: է իրենց վրա վերցրած դերերի բովանդակության

.

Դերային

փոխենթակայության ե գործողությունների ամաձայնեցման փուլը դրսնորվող է Հասակակիցներիցորեէ մեկի նկատմամբ Հաժընկնում ճետ: առաչացման տնական Խաղը Ճճամեմատաբար Ճետաքրքրության երեխայի ճամար: Ուրիշ շիման սկսում է պատրվակդառնալ ակտիվ նտ Համատեղ գործելը այնքան էլ ճեշտ չէ: երբ շփման սոցիալական Հաստատելու ն բացակայում են: չարաբերություններ ճմտությունները դրական վերաբերմունքին արժանանալու ճամար երեխան ճասակակցի

5--378

փոխրըմբոնման ուղիներ Ճասնելու

է որոնում:

Շրեխանեիիճետ

ունեցած

բնորոշ գծեր: Այդ է վկայում'այն փաստը, որ շատ դեպքերում երենկարած առարՀեշտությամբեն Ճանաչում Ճասակակիցների վեաները

րոշ

արտաճայտվող որոշ «թեթնամտությունը», փոխճարաբերություններում խաղընկերներինՀաճախակիփոխելը բացատրվումեն մարդկային Համինչդեո մեծերըդժվարանում են: Արդեն նախադպրոցական Վրաները, րաբերությունները յուրացնելու ձգտմամբ: Նորանոր ընկերական կակարելի է Ճասնել առարկաներիճիչտ պատկերման, եթե երե Կռարիքում ւեր ճաստատելուճանապարճով երեխան իր Համար Հայտնագործում է ինչպեսՀարկն է սովորեցնումեն նկարել. պատկերվող առարխաներին ձննր, որոնց իմացությունը վարքիբաղմաթիվ ծանրան թույլ է տալիս Հետնողականորենուսումնասիրելու ն նրանուշադրությամբ Վանները ճասակակիցների խմբում գործելու ավելի ազատ: նոք ՛Ջում բնորոշ կողմերը առանձնացնելու կարողություն են ձնավորում, Հետ միասին նախադպրոցականի Խաղի Հոգեկան զարգացման ձրեխաներին զինում են տեխնիկական անճրաժեչտ ճմտություններով: ն պրոցեսում դեր է խաղում նան աոդյունաուաբ ընկալման: նպաստում է ակտիվ նպատակասլաց էական ուսուցումը գործունեությունը, Այդպիսի ծեվակերտումը, ապլիկացիան, կառուցողականբնուլթի ակ«Ոթաժականօպերացիաների,զարգացմանը: նրեխան անճրաժեշտ «դորչ նկարելը, մարմնավորելու ճամար: Սրանցից է յուրաքանչյուրի է ձեռք բերում իր միտ Համար Ժիքներ» տիվությունը։ աճղացումները որոշակի են նրա ստեղծադործականընդունակությունստացման միտումը, որը ունի Սրաշնորձիվ զարգանում (նկարի, կառույցի) արդյունքի ու

`

Բնորոշայնպիսի

տրված ճատկություններ: որոշակի նախապես երեխայից պաճանջվում

է ձեռք բերել անճչրաժեշտարդյունքը, այն նույնիսկ

4թն բուն դեպքում,

Քերը:

.`

կատարել Թել այս դեպքումդեռնա գործունեությանպրոցեսը տվյալ դեպքում նրան չի զրավում: նա.։ետք նան որոշ աշխատանքային առաջադրանքներ: "փ կարողանա մտաճղացում ունենալ ն Հետնողականորեն՝ խոսծլ աշխատանքիո̀րպես դործունեության ինքնուրույն չի այն։ Քնական է, ոլ' կրտսեր նաղխադապրոցականֆերը Կոնսակիմասին, բայց կասկածից դուրս է, որ նման առաջադրանքներ րենց դորժողուդեռես որակկատարելուընթացքում առաջանում են ճոդգերանականայնպիսի քյունները ի վիճակի չեն ենթարկելունման սվաճանջների:։Առաջին շրջանում նրանց գրավում է ոչ այնքան են ճամար: ձեերի դործունեության բնորոշ ներ, որոնբ արդյունքը, որքանբուն աշխատանքային պրոցեսը. խորանարդիկներ դրդակարնոիրըսեփական գործունեությունը Հասաիակական շարելը, կավի ձեր փոխելը, Դրանցից գործունեության մատիտ գործածելիս թղթի վրա ճետքերի պատճառներին ենթարկելու, ուրիշների օգտի ճամար դործել կարոչ առաջացումը: Արդյունքստաձնավորվուփէ աստիճանաբար, Վ, նալու միտումը ղանալուունակությունն տիգործունեությանը րապետելուընթացքում: Այդպիսի նախադպրոցական տիրապետումէ նան ոսումերեխան տարիքի ուղղվածության ղուգձնավորմանը հրեխան յուրացնում է անճրաժեշտարտաքին ն ներքին, Հոդեչ տարրերին:Ուսուցումըայս կամ այն չափով նական գործունեության նթաց կան մատնում նրանում ն է բոլոր ձների մեջ, Բայցերեխաերեխաների գործունեության ապրումներ գործողություններ,դեղագիտական ստեղեն ծագործական ընդունակություններ գործունեություն է դառնում միայն վի ճամար ուսուցումը ատուկ առաջանում:՝ մ եծ Գիտնականները Հատկապես ուսումնական խնդրի առկայության դեպքում, երբ նրանից պաճանչվում ուշադրություն են դարձնում երենկարչականակտիվության Հ նչ-որ նոր բան սովոբել: Ուսումնական խնդիրների առանձնացումը խաների վրաւ նախադպրոցականների նկա"րաժ ունեն լուրաճատկություններ. ունենում է պատկերները տւարիքիվերջում: Սրա «նտ միայն տեղի են նախադպրոցական դրանք սխեմատիկ (Մարդըպատկերվում է մի բանի են ուշադրությամբ լսել կապված երեխաները կարողանում կատարել գժերով), դրանցում Հաճախխախտված են լինում րատ մեծության է առարկաների ճիշտ ճարաբերություններթ մեծերի ցուցումները, նրանցում Ճետաքրքրություն առաջանում կարող է տնից մեծ պատկերված կատարման եղանակների նկատմամբ, ձնավորվում նն ջաղդրանքների (ժաղիկը լինել), տարածական Հարաչ երբեմն առարկան պատկերվումէ միաժամանակ փնքնավերաճսկողությանտարրական «մտությունկեր. Ուսումնական բերությունները: բեր կողմերից: Այդ առանձնաճատկությունները բարձր պաճանջներ հինխայի ճոդեկանին բավականին որոշ չափով գործունեությունը. նն որ այդ է է նկարները առաջադրում. Հողեկան պրոցմաները պետք դառնան կամածին, կաձում նրանով, Հաճախմիայն խաղի կամՀետաՔըրքիր ռավարվող։ Հենց ուսումնական գործունեության մկջ էլ սկսումեն ձնաիրադարձությունների վերաբերյալ պատմությունների Կոարրեր քն Այն,ինչ բացակայում է պատկերիմեջ, Հանդիսանում: վորվելայդ Հոգեկանորակները: լ նան պատկերման նախաՋգայական զարգացումը այլն. եղանակէ է ուէ, ը շրջանն որի է տեղի տարիքը երեխան, կյանքի այն լը, որոնց տիրապետում Բայցալդ պատդպրոցական ւ րում. դրսնորվում են նան աճ Հննում «սկայական կարգավորում, երեխայի զգայական փորձի հռեխայի ենկալման ու մտածողության տարիքի երեխաները սովորում նախադպրոցական

են

իրագործել կարելի

։

|

:

ու

առա-

.

մտար բացատըր-

իրանա րխ «ժաջվում " կերնե :

լրացվում

ր

նախադպրոցական տարիքում: քացքու ի

ու

եձների տիրապետում, ընկալման մտածողության բուն մարդկային ու

:

բուռն զարգացում, Փեվակայության

կամածին ուշադրության ե իմաստալից մտապաճման տարրերի ձնավորում: երեքիցմինչն յոթ տարեկանը նկատվում է տեսողական, լսողական ն մաշկա-շարժողականզղայունակությանշեմերի զգալի իջեցում: Աճում է սիությունը, գույների ն դրանց երանդների տարտեսողության զարգանում է ֆոնեմատիկ ն ձայնի բարձրուբնրակման. նրբությունը, թյան լսողությունը, ձեոքը դառնում է ակտիվ շոշափման օրգան, բայց բոլոր այդ փոփոխությունները ինքնաքնրաբարչեն կատարվում: Դրանք Հետնանքեն այն բանի, որ երեխանտիրապետում է ընկալման այնպիսի նոր գործողությունների,որոնց նպատակըիրականությանառարկա-չ ների ն եծրնեույթների բազմազան ճատկությունների ու Ճարաբերություննճրի Հետազոտումնէ: Ընկալմանգործողությունները ձնավորվում են բովանդակալիցգործունեության այն տեսակներին տիրապետելու ճետ` են առարկանհրի զուգընթաց, որոնք պաճանջում երնույթներիճատն կություններիբացաճայտում Հաշվառում:Զնի, մեծության, գույնի տեսողական ընկալման զարգացման ճամար առանձնաճատուկ նշանակուչ թյուն ունեն գործունեության ստեզծագործականտեսակները. ապլիկաՀցիան, նկարչությունը, կառուցողականաշխատանքը: Շոշափելիքիընկալումըզարգանում է ծեփակերտելիսն ձեռքի աշխատանքի ընթացՔում, ֆոնեմատիկ խոսքային շփման պրոցեսում, ձայնի լսողությունը՝ բարձրության լսողությունը երաժշտական պարապմունքներիժամա-չու

նակ, Ւեչոլեսցույց

-

:

|

տվել Ա. Վ. Զապորոժեցըն նրա աշխատակիցները, տարիքում ընկալման զարգացման ճամար Հատուկ նախադպրոցական նշանակություն:ունի երեխաներիկողմից զգայական յուէտալոննեոի `

են

բացումը:(Զգայականէտալոնները առարկաների Հատկություններթ

փոխկապակցված նմուշներն գույների Համակարգը, 'երկապեկտրի ն ձներ, հրաժշտական րաչափական ձայներ, լեզվի 4նչույքներ այլն): Զգայականետալոններըերեխաների կողմից օգտագործվում են ընկալման ն կատարելիս ծառայում են որպեսՖմուշներ, գործողություններ են որոնք ճնարավորություն ստեղծում Հետազոտվող առարկաների որոշելու ճամար: առանձնաճատկությունները նախադպրոցականվերջում երեխան դեռնս չի տիրապետում բոլորի կողմից ընդունված էտալոններին:նրա ընկալման Համար են չափանիշներ ծառայում կոնկրետ ու լավ ծանոթ աղարկաների ճատկությունների Քնումասին ունեցած պատկերացումները, թագրելով, օրինակ, ասում եռանկյունիձեր, երեխան է: «Տնակի նման է» կամ «կտուրինման է»: կլոր ձեր բնութագրելիս, ասում է. «Գնդակի նման էջ, օվալի մասին՝ «Վարունգիէ նմանը: Կարմիրգույն տեսնելիս են.

'

տարիքի (նմուշներ)

ընդունված

այլն: էւտալոնների լինի» է ասել. «կարծես կարող է» երեխայի ըմբռնումը, «մարդկայնացնում տիրապետելը ն

բալ

Համակարգին

փորձի պրիզՀասարակական նրան թույլ է տալիս աշխարճըընկալել էտակերպով ճետու Հատուկ եթե երեխային մայիմիջով բեկվելուցճետ նա աստիճանաբար չեն ծանոթացնում,ապա լոններիՀամակարգի է արդյունայուրացնում գործունեությանտարբեր (ճատկապես դրանք նյութը Օգտագործվող (գուար) տեսակներկատարելու ընթացքում: մատիտներ,ներկեր, մոզաիկա, շինարարականխորանարդիկ-. ն մեծուձների ճիմնականնմուշները ներ) իր վրա կրում է գույների բնորոչ առանձթյուններիսերիաներ,երեխան, ելնելով առարկաների զուգորդում է նմուշները, արտացոլում է առարնաճատկություններից, մողեչ Այդպիսի զործնական կաներն.ու ստեղծում է դրանց մոդելները: միջոցով մոդելավորելման կետ է ծառայումմնսողության

նավոր

ու

լավորումը

անցնհլու ճամար: է Ընկալման զարգացումըառանձնապես արդյունավետկերպով դաստիարակուճՃատուկկազմակերպված զգայականության ընթանում դասերին, երաժշտության Նկարել սովորեցնելիս, թյան պայմաններում: ժամանակ նախադպրոցականները պլանավորուսուցողական խաղերի Հետ, սովորում են են էտալոնների զգայական ծանոթանում ված ձնով Հետազոտել առարկաները ն դրանքՀամնմոսոնլ յուրացված էտալոնդառնումեն ների նտ: Այս ամենի շնորչճիվ հրեայի ընկալումները Վրիվ, ճշգրիտ ու տարբերակված: Ընկալման զարգացմանՀատուկ կողմ է գեղարվեստական ատեղՓագործությունների(նկարների, երաժշտականերկերի) գեղագիտական ձնավորումը: նկարը ճիշտ ընկալելու ճամար երեխան պետք ընկալման նա պետք նրա առանձնաճատկությունները: է կարողանա ճաշվի առնել նկարչականայն կանոնները,որոնք Է յուրացրած լինի գրաֆիկական ձնեավորվելեն տվյալ ճասարակության մեջ: Ջունենալով այդպիսի նաճիմբ, երեխան, փողոցով անցնող երեխաներպատկերող նկարին տիկնիկ փոբրիկ է, իսկ յելով, կարող է պնդել.«Սա մեժ տղա է, նա ընկալելով էս: Տարբերգույներով ղարդարվածնկարներըճաճույքով ստվեր պարունամիաժամանակկարող է տճաճությամբ դիտել լույս ճիշտ Պատկերների կեղտ կող նկարները՝ ստվերը միայն Համարելով: բնկալելու ն, բացի նկարված առարկաներըթվարկելուց, բովանդակությունը ճասկանալու ունակությունը ձնավորվում է նախադպրոցական լռարիքում՝ մեծերի ղեկավարությամբզանազաննկարներդիտելու շնորՃանչիվ։ նկարը զննելու ն Հասկանալուկարողությունընախադրյալ է դիսանում գեղագիտականապրումների առաջացմանճամար: Այդպիսի ապրումներըառաչին Հերթին առաջանում են գույների ն դրանց զուիսկ ավելի ուշ: նան նկարի ռիթմի ն կառուցվածքային գորդությունների, ման

.

ու

սա

սա

ու

նկատմամբ: Այոռեղ կարնոր նշանակուառանձնաճատկությունների նան դիտվող նկարների որակը: Դրանք պետք է բավակաթյուն ունի

զարդարունլինեն: երաժշտություննընկալելու ն գեղագիտականվգացմունքներունեմուռ ավելի վատ է` ուսումնասիինալու ընդունակությունը երեխաների է, որ նախաված, քան նկարներիընկալման պրոցեսը: Ապացուցված դպրոցական տարիքում երեխաները կարող են գեղագիտորեն երաժըշչընկալել, ընդ որում նրանց ծրաժշտատական ստեղժագործություններ երկի «ընկան ապրումները «ճիմնականումորոշվում են երաժշտական չերանգով ն ռիթմով: Վեցից յոք տարեկանում երեխաները սկսում են մեղեդին ն, որ կարնոր է, կարողաբավականինճշտորեն փերարտադրալ նում ձն դրան գեղագիտականգնաճատականտալ («դուր է գալիս», «գուր չի գալիս»): նթե ղարդացման իրադրությունն այնպիսին է, որ սիստեմատիկորեն երաժշտություն լսելու ն լսածի նկատմամբ Ճուղականորեն ճակազդելու ձները սովորելու ճնարավորություն կա, ապա հրեխաներիերաժշտական ընդունակություններըկարող են դրանորվել բավականին վաղ: Նախադպրոցականներիմտավոր զարգացումը: երեխայիըմբոնման կատարելագործման Հետ սերտորեն կապված տեղի է ունենում նան զարգացումը: նթե վաղ մանկության տարիներին նրա մտածողության մտածողությունըիրագործվում է առարկայական (մասնավորապես՝ ւրոցեսում, աղա նախագործիքներով կատարվող)դործողությունների մուռ այն կանխում է պրակտիկ գործողությանը:Սա դպրոցականի տեղի է ունենում շնորճիվ այն բանի, որ երեխան սովորում է գործողության նախկինում ձնավորվածեղանակը տեղափոխելնոր իրադրության մեջ, որը նուլնական չէ նախկինիճետ: նախադպրոցականտարիքում կենսական խնդիրները երեխան կաէ լուծել երեք եղանակներով. ակնառու-գործնական,ակնառուրող պատկերավորն ճասկացություններիմիջոցով կատարվող տրամաբաէ հրեխան, այնքան Որքան ավելի նական դատողություններով: կրտսեր նա դիմում գործնական փորձերի: ճետ է ավելի ճաճախակի Տարիքի են ու ղուգընքացերեխաներըավելի ավելի մեծ չափով օգտվում լուծման ն եղանակներից: տրամաբանական ղարզացման ճիմքում ընկած է ր զործողությունների ձնավորման պրոցեսը, ընդ որում որպես Հետ կատարվող նախադրյալներ ծառայում են նյութական առարկաների գործողությունները, Այդպիսի գործողություններիցերեխան անցում է կատարում ներքին դհոնա իրական առարկաների ճետ կատարվող գորժողությունների, ի սկ էլ, վերջապես, այստեղից ամբողջովին կժկված ներչոգեկանում կատարվող ղզործողությունների, որոնցում իրական նաչափ

"

պարզ

ու

'

ակհառու-պատկերավոր

աննման ու

են մտապատկերներով կամ Հասկացությունոխարինված քերով: Այսպիսով, արտաքինգործողություների ինտերիորիզացիայի ճանապարճով առաջանում են մտածողոփյանւսկ-

(ներքնայնացման) ձները' պատկերավոր տրամաբանական-ճասկացական ն

քառու-

(երբ զարգացմանբարձրագույնմակարդակներում Մտածողության

ձներ է այնտրամաբանական

մտավորզործողությունները. ընդունում) են օգտագործվում

իրագործվում ներքին խոսքի միջոցով, մտածելիս մտածողունշաններիտարբեր Համակարդեր:Բայց նախադպրոցականի են են

ոչ քն նշաններ, այլ թյան պրոցեսում առավելապեսօգտագործվում ւսրոռաքոՍրանքորոշ դեպքերում կոնկրետ առարկաների պատկերներ: ն են քիչ Քն շատ ընդճանրացված ունենում լումներնեն, իսկ երբեմն էլ բնույթ: Ընդ որում խնդրի լուծումը երեխան պատկերացնում սխեմատիկ ճետ կատարվող է որպես առարկաներիկամ սրանց փոխարինողների մի շարք ծավալուն գործողություննձր: ժ. Պիաժեիկատարած փորձերը թույլ տվեցին պարզել, որ երկուկասից մինչն յոք տարեկան երեխաներիճոդեկանում խնդրի լուծումը մտավոր էքսպերիմենտ: Այդ բող է ընթանալ որպես խիստ կոնկրետ մտածողության այներեխայի փորձերիընթացքում բացաճայտվեցին ` են չրջելիուքյան (այսին քն՝ ինչպիսիք պիսի առանձնաճատկություններ, Հետո այն օճակառակ կարմտքում որեէ ձեափոխությունկատարելուց

բացակայու գով» կատարելու ն նախնականվիճակը վճրականգնելու) իրադրուակնառու նան խնդրի լուծման բնթացիի վրա թյունը, ինչես թյան ազդեցությունը: Ընկալմանպատկերը վելի ուժեղ ազդեցություն է գործում, քան դեռես թույլ

ու

անկայուն (թեն

սկզբունքորեն ճիշտ,

աղեկվատ) մտապատկերը: նայած այն բանին, որ երեխայի պատկերավորմտածողությունը Հանդեցնում է սխալների, այն իրենից ներկայացնում դեպքերում որոշ ե Ճավար է շրջապատող աշխարճիիմացության ճղոր ղենք երեխայի պատկերացումների իրերիու հրնույլթների մասին ամբողջ Հանդամանքը Այս է ստեղծման ճնարավորություն ապաՃճովում: ուսուցման պրոցեսում: ուժով ի Հայտ է դալիսնախադպրոցական ձների մտածողության Խոսքային տարիքում կործողությանփոխճարազարգացումը կապված է խոսքի ն. պրակտիկ գործնախադպրոցականները կրտսեր նրբ բերության փոփոխմանճետ: Հետնում են դրանորումները խոսքային լուծում, ապա նական խնդիրներ ն են կարես ամփոփում են դործողություններին դրանց արդյունքները: Զարգացմանճաջորդ փուլում խոսքը ակսում է Սա դործողությունը ն կատարում է. պլանավորմանֆունկցիա: կանխել օգտադորժել երեխային թույլ է տալիս խնդիրներլուծելիս ընկալել ու են գալիս տեսադաշտիսաճմանկապերը, որոնք դուրս այն

ընդշանրացված

նախադպրոցական

Համապատասխան իմաստային

Դէ

ենրից:Աստիճանաբար, գործնական փորձկուտակելուճետ ղուգընթաց, երեխան խոսքային պլանավորումից անցնում է կոնկրետ խնդիրներն փոսքայինդատողություններիմակարդակում լուծելուն: ամբողջությամբ երբ երեխանՃասկանումէ խնդիրը, երբ

նա կարող է ճենվել իրեն մատնրա դատողությունները կարող են լինել ն տրամաբանական լրիվ «ետնեողական առուժով ճիշտ: Սրինակ, դիոնԹճ ինչպիսին է տարբճը առարկաների «վարքը» դրանք չրով իմ

չելի փաստերիդիտման վրա,

լ"Վ,

լագանի Մեջիջեցնելիս,նախադպրոցականները ճիշտ եզրակացության են

Հանգում այն մասին, որ փայտն առարկաներըչրում լողում ենյ իսկ ("նրկաթյառ)իրերը՝ խորասուղվում: մետաղյա ՏՐ

՛

կողմից խոսքային դատողությունների նախադգպրոցականների օգ-

բոլորովին էլ չի նշանակում, որ երեխաները մտածում տագործումը

վերացական օգնությամբ: Հասկացությունների տվեց,

որ

1. Մ.

էն

Վիգուռսկին ցույց

բառերինշանակությունները Համար էապես երեխայի

կարող

ենք, «ենց խաղի ընթացքում է, որ անգամստեղծվում նշաններն որոշ առարկաներփոխարինասուսջին առաջացող տեղակալումնեիր վում են ուրիշներով: Խաղի պրոցեսում նլութաեն առարկաները (հրական ծառայում տեղակալման ելման կետ ն. վերջին մոդելներով կամ մտապատկերներով, կան պատկերներով ճամար: տիրապետելու փոխարինելու)այլ ձների նշաններով Հաշվով, ձնեերումկատարվում է գորժողուարդյունարար Գործունեության խոսքային պլանավորում ն 4ճիմքէ դրվում նպատակասլաց թյունների կատարելու ընդունակությանձեավորման ճամար: դատողություններ Մտածողության զարգացման գործում վճռական դեր է խաղում ուսուցումը:Վերջին տարիներին կատարված ճետազոտությունները են տալիս, որ նախադպրոցականտարիքի երեխաներիմտածողուցույց որոնք առաչ ալդ տարիքի անթյան շատ առանձնաձճատկություններ, իրականում բացատրվում են երձկապտելի նշաններ էին ճամարվում, խաների կլանքի ու գործունեության Հատուկ պայմաններով ն կարող են ուսուցման բովանդակությանու մեթոդփոփոխվելնախադպրոցական ների փոփոխման միջոցով: Օրինակ, ձրեխայի մտածողության կոնկրեանճետանում տությունը, տվյալ կոնկրետ դեպքին նրա կապվածությունը կ իրենց տեղը զիջում են դատողության ընդճանրացվածձկերին, երբ են ն ձրեխային ժանոթացնում ոչ թե առանձին իրերի դրանց Ճատկուիրականության այլ երնույքների ընդճանուր կապերի ու թյունների, ճետ: Հինգ-վեց տարեկաներեխաները Հնշտուօրինաչասիությունների Թյամբ են յուրացնում գիտելիքներ մարմինների որոշ ընդչանուր ֆիզիկական ճատկություններիտու վիճակների, զոյության պայմաններից ամկենդանիներիմարմնիկառուցվածքի ունեցած կախվածության, բողջի ն մասերիփոխճարաբերության, միավորի ու բազմության կ նման այլ կապերիմասին, ն այդ գիտելիքներըօգտագործում են իրենց մտածական գործունեության ընթացքում:Ուսուցման ճսամապատասխա Ճեերի(օրինավ՝ մտավորզործողությունների փուլային ձեավորման ՄմեԹոդի) կիրառման դեպքում նախադպրոջականները տիրապետում են ն լիարժեք Ճասկացությունների տրամաբանական մտածողությանեղանակների: ։ ունի

ինչպես արդեն ասել խաղը: են

տարբերվելայն նշանակություններից, Հաոր նույն բառերը ունեն սուկ մարդու ճամար: Այդ տարբերությունները են վերաբերում բառի միջոցովնշանակվող ընդճանրացումների ինլպես ձեին, այնպես էլ բոԸստ ձնի դրանը ճիմնականում վանդակությանը: պատկերավոր բնույթ ունեն, իսկ բոտ բովանդակությանգրանք են մոմիայն աստիճանաբար տենումմայն«ճասուն» Ճասկացություններին, որոնց միչոցով մտքեր նն արտաճայտվում առարկաներիընդճանուր ն էկան Հատկությունների մասին: նախադպրոցականի Համար բնորոշ է կոմպլեքսներովն նախաճասվացություններով» մտածելը, որոնցում օբյեկտներըոչ միշտ են միավորվում ըստ էական հ նրանց Համար ընդճանուր առանձնաչատկությունների:Վեցամյաաղջկան խնդրեցին նկարների խմբից ջոկճլ այլն եկարները,որոնցում կենդանիներէն զատկերվաժ։ «Զին կենդանի. է»։-Է«հնչո՞ւ ես այդպես կարծում :չ--«նա խոտէ ուտում ն տեէ մարդկանց, կ կենդանի «նա ապրում է անտառում, նա ծուռթաթ է, ...Փիղը նույնպես կենդանի է: նա ապրում է Աֆրիկայում,...Այ, աղվեան է, նա նապաս. էլ կենդանի տակներէ որսում...»:-Սրանքվեցամյա նրեխայի կատարած դատողությունների օրինակներ են: Բայց խոսքը երեխայիընդճանրացումների ն տրամաբանախադպրոցական տարիքում ճասկացությունների վրա կատարվողպարզ լրացում չէ: Բառըճասարակական փորձի տարր է: Այն որոշակի ուղղվանական գործողություններիձնավորման ճնարավորությունըչի նշանածություն է Ճճաղորդոււմ երեխայիմտածական զործուննությանը, ձնավովում, որ երեխաներիմտավորդաստիարակության Հիմնականխնդիրը բում է նրա ընդճանրացումները չ մու ն"Թույլ Թայլիս: ճեն 9 աստիճանաբար է պետք այդ լինի: ֆլխավորըմտածողությանակնառու պատկե տննալ բարձրագույնճասկացական արտաճայտություն ունեցող գիտերավոր ձների ըստ ճնարավորի պարդացումն է, որովճետն ճենց բարձր այգ է նկատմամբ ձների նախադպրոցական նախադպրոցականների տարիքը առավել զգայուն մտածողությանզարգացումը իրագործվում ն այդ գորժունեության տարբեր ձեերում. Առանձնաչատուկ ունեն Հետագա ողչ ձեձրը Ճակայական ն շանակություն կյանքի նշանակություն են

դայփոխում

"Արջն

8ու--««Ինչո՞ւյ:-

Հու,

,

-

լիքների լուրայցմանը,

է

-

Համար, քանի որ ստեղծագործականակտիվության ցանկացած տեսակի անբաժանելի մասն են Հանդիսանում: մտածողության զարգացումը չի սպառվում նախադապրոցականների ,

մտածողության եղանակներիկատարելագործմամբն մտավոր գործողությունների նոր տեսակներիձեռք բերմամբ: Պակաս կարնոր նչշանակություն չունի նան երեխաներիկողմից լուծվող մտածականխնդիրների ընդլայնումը, մտածողության բովանդակուշրջանակի փոփոխումն թյան ճարստացումը։ նախադպրոցականտարիքում առաջին անգամ երեխայիառջչնծագում են ոչ միայն գործնական, այլն գիտելիքներձեռջ ՀետապնդողՀատուկ իմազականխնդիրներ: նման նպատակ բերելու մեծանում է: Հենց իմախնդիրներիտեսակարարկշիոր ցական ակտիվության շրջանակներումէլ ձնավորվումեն մտավոր գործողությունների բարձրագույն տնսակները: նախադպրոցականգ տարիքի երեիսաների ուսումնասիրությունը է տալիս, որ նրանք ունեն Ճարուստեբնակայություն: ցույց Տպավորություն է ստեղծվում, որ կարծես երեխան միաժամանակապրում է երիրական աշխարճում ն իր երնակայությանաշխարկուաշխարճներում. այն Հում: Այս ճանգամանքըդրսնորվում է խաղերում, նկարներում, Հեքիաթներում, որ ճնարում է երեխան ն այլն: Այդպիսիառաջին տպավորությունը «անգեցրեցայն բանին, որ Ճետաղզոտողներիցոմանք սկսեցիներնակայությունը ճամարեծլնախադպրոցականիՀամար բնոմանրակրկիտ 4երոշ գործունեության ձների աղբյուրը: Սակայնավելի ցույց տվեցին, որ երնակայուցյան զարգացումը տաղզուտությունները գործունեության խաղային, նկարչական ն այլ տեսակներինտիրապենախնական Հետնանքն է, երնեակայության ոչ թե պատճառը, այլ տելու տեսակներըխիստ աղքատիկեն կ ծագում են միայն գործունեության կատարման ընթացքում: նախադպրոցական ողջ ընթացջում տարիքի երնակալությունը միայն աստիճանաբարէ Ճճարաբերական անկախություն ձեռք բերում, երեխայի ծրնակայությանպատկերներըպայծառ են, ակնառու ն ճուղականությամբՃճագեցված,բայց անբավարարչափով են մատչելի ճակողությանու կառավարմանՀամար: նրնակայության զարգացման ծիմնական ուղղությունը գիտակցականմտադրուչ թյուններին աստիճանաբարենթարկվելը ե որոշակի մտաճղացումների իրականացմանմիջոց դառնալն է, տաիիներիճամար բնորոշ է չկաննախադպրոցական մանկության 1 հիշողությանգնրակշռոող խամտածվածուշադռբության դերը: երեխան ուշադրություն է դարձնում այն ամենի վրա, ինչը նրան Հետաքրքրումէ անմիջականորենն Հույզեր է առաջացնում:նա մտապաճում է այն, ինչը ն «ինքնաբերաբարմտապաճվում էո: գրավում է նրա ուշադրությունը Զգալիորենավելի ճեշտ են մտապաճվումակնառու պատկերները, քան ու

աստիճանաբար

ոիթմն ունները: նույնիսկ տեքստ մտապաճելիս

ու

Հանգա -

քան բովանդակությո նշանակություն Բիո, կամածին նախադպրոցականը ն է չի նշանակում, մտապաճում կատարելու ընդունակուԱն կանխամտածված տարիքի վերջում նախադպրոցական բոլորովին զուրկ կխեր ավելի տնակաավելի կամածին կերպով ո վումուչադրությունը Սկսում ղարզանալ խոսընդունակություն: ունեն,

մեծ

ուշա-

որ

այդ

ձնա-

է:

ու

է

է մորեն կառավարելու իր կատարածգերով արգեն Հիշողությունը իմաստավորված աին է պատկերավորՀիչշողությանը:, աթտարեկանումՀավասարվում ընդճանուր է երեխայի գործունեության նան

որը

ալմանավորված՝ մասնավորապեսկարող է

մամբ,

որը

ճետ:

Սա

բարդաց-

Հետնողակա պրոցեսում Հիշողության զարգացման կապված լինել

ուսուցման կազմակերոլման ճատուկ մնեմիկական գործողություննե բեկման պատէ Հանդիսանում առջն մտապա՞ ծագումը: Սրանց առկայության դեպքում երեխանիր կիրաեղանակներ ն է Համապատասխան ման խնդիր է դնում սկսում կրկրանգամ մի լավ մտապաճելու «ամար բառերը քանի `

ռել(օրինակ,

նում

է):

բոլորտնսակների կատարնլագ գործողությունների իմացական վրա Բառը, իրենում է զ խոսքիարգացման ժումը 4Հենվում երեխայի

ամրապնդելովերեխայի կողմից յուրացված զգայական էտալոնները, դառնում է մտապրդզեսներին, ակսում է մասնակցելմտածողության դատոկրող նե տրամաբանական պատկերների ու Հասկացությունների Խոսքը ուղէ ստեղծում: ղությունների կատարման 2նարավորություն ղություն է Հաղորդում երնակայության աշխատանքին, խնդիրներ է Ճիշողության առջե, նրանցում կանխամտած դնում ուշադրության ծության տարր է ներմուժում ն իմաստալից է դարձնում մտապատումը: ձեռք Խոսքիմիջոցով երեխանխտացվածձնով ստանում է մարդկության նան ճոդեկան գործունեության ճենց որում փորձր բերած փորձը, ընդ նախադպրոցականտարիքի սկզբում երեխան դեոնս գործնականորեն վատ է տիրապետում իր մայրենի լեզվին: նրա խոսքը իրադրանրիդուրս. տվյալ կոնկրետ կրադրությունից կան է ն անՀչասկանալի է խայիխոսքը դեռես աննշան չափով կառավարողազդեցություն գործում նրա գործողությունների վրա: երեխանչի գիտակցում խոսքային նրանով նշանակվող ասռարկա երնույթները կ բառը չի առանձնացնում տարիքիվերջումբառապաշարը Ճճարստանո ներից:նախադպրոցական «նետագա է ն տեղի է ունենում կառուցվածքի քերականական խոսբի է կատարվումխոսքի հրադրականլոսքից անցում կատարելագործում: ձնին, որը ճառսկանալիէ նան իրաղրությունից դուրո: կոնտեքստային աճում է վարքում խոսքի ունեցած կարգավորող ֆունկՇեշտակիորեն ցիան ն այլն մասնակցում է Հոգեկան ակտիվության-բոլորձերի իրաու

խոսքային դործմանը։ Զնավորվումէ ներքին խոսքը, որը մտածողության 4իմքը, Համապատասխանուսուցման դեպքում երեխա-. բառի Հնչլունանեիր սկսում են գիտակցել խոսքի բառային կազմն կան կառուցվածքը, խոսքային երնույթներըսկսում են ընկալել որպես իրականության հրնուլթների Հատուկ տեսակս Թեն առանց խոսքին տիրապետելու նախադպրոցականիՃոդեկան զարգացումը անճնարին է դառնում, չպետք է կարծել, որ խոսքը Ճոգեեն գործուննուկան երնուլթներէ ստեղծում Վերջինեերսձնավորվում թյան տարբեր տեսակներ իրագործելիս, Խոսքի մասնակցությամբ,. դաստիարակության վճռական ազդեցության տակ: ուսուցման Անձի ճոգեկան-կամայինոլորտի ն ճատկանիշների ձնավորումը: երեխայիՀոգեբանությունը, որը զարգացվում է ՍՍՀՄ-ում, առաջադրում է այն դրույթը, որ երեխայի ւսնձըորոշակիորեն սկսում է ձնավորվել արդեն նախադպրոցականտարիքում ծրեխալի անձի զարգացումը իր մեջ ներառում է նրա Ճուզական-կամայինոլորտի, ինչպես նան Ճետան վարքի դրդապատճառների ձնավորումը: հսկ Քըրջրությունների: իր Հերթին, որոշվում է սոցիալականմիջավայրով ն, առաջին ճերթի հրեխայի զարգացման տվյալ աստիճանիճամար տիպական այն Ճար րաբերություններով, որոնք Հաստատվումնն նրա ու չափաճասնն " "ք Վաղ մանկության տարիներիներեխան չի ճասկանում չավփաճա. նշանակությունը, չի ճասկանում նան ինքնիրե ու նրա ազդեցության կոնկրետիրադրությանմեջ երեխան ճամատեղ կոնկրետ գործունեո թյուն է կատարում չափաճասիճետ. Վերջինսայդ իրադրության կեն: կամ չի կատարում այն, ի րոնականօղակնէ, իսկ երեխանկատարում նրանից պաճանջումէ չափաճասը:Այստեղ դեռես չի առաջանումճնւ«անել թե չանել» ճարցի մասին Կխորճրդածելու խնդիր զանդության, կամ դրդապատճառների պայքար: նրեխայիվարքը իմպուլսային է Արդեն նախադպրոցական տարիքի սկզբում երեխայի ն չափաճաեն սկզբունքորեն նոր փոխճարաբերություններ:երեար միջն ծագում խան սկսում է իրեն առանձնացնելմեծաճասակներից:«ես ուզում եմ» է տալիս, որ երեարտաճայտության ցույց ճաճախակի օզտագործումը ասում խան գիտակցում է իր ցանկությունը: «Աճա՛ հս»-է նա՝ աԱ լուսան ի իր ր լուսա կարը: հր անձը առանձնացնելով,տարբերակելովորտալով ոլես ինքնուրույն ակսում է գիտակցել նան, Մարդկային էակի,երեխան. հս տարբեր է չափաճասի գործուննությունից: կարծես Ճնռանում է չափաճասիցն ընկալում է նրան` որպես ակման օբյեկտի: նա ձգտում է գործել «մեծի նման», ՍնփաԸստ վարբի կողմնորոշելը երեխայի գործո- 7 ոսխմում ոնառում րը դարձնում է կամածին, բանի որ այդ դառնում է

ինքնաբերաբար Հանյուրացումը ինչոլես նժուշների Վարքի Համապատասխան:

։զաճանջներին

`

է դողապատնառների կապվում ակսում ճետ: գործունեությունը նախադպրոցականի զարգացման ամրբակարգի միմյանց ոխվող, ճերքափ անջատ, է ընթանալոչ թե միմյանցից մել մտնոլ դրդապատճառները, միմյանց: ճե» կոնֆլիկտի Արգամ տակ, որի մեջ ճիմազդեցության Համակարգի քն դրդապատճառների

մը

"

ու

այլ

։

-Ա

Հարքբանաանթրի

/

առայատար աատիճանաբար

տեղ

գր

կայու, մղումները Կրա ունեցող, իրաավելի մասնավոր բնույթ ե իրենց են ենթարկում վում ճառների փոխադարձկախվածության դրդապատ դրական դրդիչները: ճուզական բացասական այնպիսիերնույթներ,ինչպես Հետ են կապված "ուխնդիրը որոնց ն կամային ճիգերը» Հաղթաձճարումը վերաբերմունքի վաղ է ձեռք բերումն է: Երեխանշատ ղականորենգրավիչ նպատակի դըժՀամար վիճակապրել, երբ նրա Բակսում ներքին երկպառակության տալը: այս կամ այն ցանկությանը վար է դառնում առաջնությունը դպրոցականի դեպքումկրտսեր: առաջացման րոյական կոնֆլիկտների են իրադրական ցանկուավարտվում սոատանումներըամենից ճՃաճախ ն ճեշտությամբ ճանգեցնում է մոտակա թյան ճաղթանակով,որը նրան հն դառնում երեխաները, Որքանավելի Հասուն նվաճվողնպատակի: ճամար անճրաժեչտ գործողու այնքան ավելի Ճեշտ լ դառնում նրանց ն շեղող նույնիսկ դրավիչ ուշադրությունը նպաճն թյունների կատարումը՝ Ավելի ավելի նշանակալից աաակներիառկայությանդեպքում

սա.

ւ

գործոՀամապատասխանող

նորմաներին գեցնումէ Հասարակական ձնավորվումեն առաջին տարիքում նախադպրոցական տիպ, որը կոչղությունների: ն դրսնորվումէ վարքի նոր չափանիչները էթիկական կազմավորուվում է անձնայինվարք: մեջ անձի փաստական Հոգեբանության Սովետական կապված փոխադաշձաբարճամա-

ու

որրգործունեությունը " խոր ճ րլ

րեն, այնպես, անմիջականո նմուշի,մեծաճասակի

գործել առնվազներկուցանկություններ. կատացվին գործել ըստ

ձն

ու

ունեցող

բովանդակություն դառնումՀասարակական երը:

:

առաջանումեն նորանոր

|

տարիքի ընթացքում նախադպրոցական են Որպես այդպիսիք կարող դրդապատճառներ: նեության

ղապես «շարվում մնջ

Հանդես

գալ

գործու-

կամ անճաջող ավարտը, ճենց գործունեության Հաջողությունը ոչ թե պար-

ն այլն: բովանդակությունը

երի

դրդապատճառ-

են

են

մտնում

Առաջացող

իրար կողքի», միմյանց ճետ:

այլ

դրդապատճառները Հարաբերությունտարատեսակ

կոնկրեւոպայԴաստիարակության կարող են դառնալ այնոլիսի դրդա-

մաններից կախված առաջատար ճագորժունհության պատճառներ, ինչպիսիք են. պատվասիրությունը, բովանդակուաարակականնշանակությունըկամ այդ գործունեության ղարՏարիքային թյան նկատմամբցուցաբերվողՀետաքրքրությունը:

զուգընթաց երեխաները ավելի ավելի չափով Ան ողմնորոշվում. ւյն իրենց արարքները նշանակության, աչքում: Բափաճասննրի փոխճարաբերությունների ճամակարգում ունեցած նոթ Մարգքային ընձեռնում: Աաաա թավան 116. քրքնուրունություն «ոի ճարարձրությունների ճետ

մեջ է մտնում

ճն

Դ

ունեն

որ

՛

դրանովիսկ պարտավո

Համար ՊԸ ալին զարգացման որակների

`

լ

մեծ

դե«աջ սովորում գործել ընդունված Համապատասխան, պարտավորություններից ելնելով: րինակ Ալրարոյական աին Բուֆճտապանուճու դեր վերցնելով, ճինգ տարեկան երե

որ

այս

է:

Աշակերտնե բԸ

խան

է

իո, չի ք

իկ

ա

ճառում

Քը

ուտումայն թխվածքը, որը վա-

կարող տնակաջանասիրաբար Բ ոմխաները նույն տառերը: Խաղային հաա տդռԳամ գործունեությունը ո ընխայիկամային ճիգերին, Խաղայինմոտիվացիայի Ի դե ավելի արդյունավետկերպով կատա եա իրադրության րոտոդրանքը վում, մեջ երեխայի Համար ավելի կաո թա Օրինակ, ի վիճակի լինում տնավանորնն Կարոլ իրմարք: ընդունել, քանի Հքնց կեցվածքի է ամ տված պաճպանումը դերի բովանդակությունը. նորեն

ն

են

է

է

է

այդ

նա

որ

զմում

-

նրա

երձխայի կամայինորակների րի զարգացման վրա, բացի խա նշանակալի որ ազդեցու ՏՈՄ" զործունեության նան արդյունաԳործում վետ ձները, (ԱՎ Ալե

ղից,

-

:

բա

գործունեություն են նկակատարելիս, ինչպիսիք չ: պիսի ապլիկացիան, ճիմնական

լը,

աաա աշտարակ Ա" -

նկարել, օրինակ

ՂԻ

ու

քբ ճրեխան ա

ները, որ տարակ նկարելը գենավ է կառուցելու: Ա ցել

րիչը ճանկարծ րելով,ո ւ 1

ճատիտվերցնելիսնա

նպատակէ դնում

պատկեր: Այդպիսի արդյունավետ

նպատակ-

փոս եռ «կաելու

ում

խիստ անկայուն են, ԱշՃանկարժ է, որ շոճայտարարում

2 տղայի պատկերը կալով նկարել, փոքրիկնկայ հ կողմ է նետում մատիտն թուղթը, Հայտարախաղալու: Միայնկոլեկտիվ

ցության (ոՏեերը աղա

նպատակը որնիցե արդյունք նրեխան նպատակէ դնում Փործելիս

ո

կա

ու

Համարն "Ն

ար-

նկարկա) Պայմաններում է,

գործունեության մբր-

է աշտարալ որ

ու

նկարձլ», «Ո՞լ կարող արդյունավետ նպատակները

մեծ

ճամար, ապա,

Բո

Տո

Աա

զրգապատճ "1 յուրը: Քորգուն նուն քրոխանորի՝ ո ան մ մեչն բոքոն, ությունը

չ ճասցնում էր զործը վի տնականորեն, նրանց ծա աս լ անչամեմատ Այսավելի բարձր էր: վերջը, իսկ կատարման որակն էլ դրդապատճառները (այլ մարդ Ճասարակական աշխատանքի «իսով, սկսում ց անկությունը) գործ կատարելու կանց Համար որնիցե օգտակար է .պատեն ձնավորվել շատ վաղ տարիքում: Որքանավելի Հատակորեն ու ճասարակական կնրացնում երեխան այն գործի անճրաժեշտությունն նա կատարում է, այնքան ավելի նպատակասլաց որ օգտակարությունը, Հ դառնում նրա աշխատանքը: Օրինակ, քայլում: նել, թն ինչպես է որնիցե իրենց դրոշակներ պատրաստել «փոխենքառաջադրանքըն պաճանչենք արդյուապա գործուննության ճամար, աշխատանքային մայրիկների նավետությունը զգալի չափով կնվազի: երեխանչի կարողանում պատկերացնել, թե մայրիկը ինչ կարող է անել դրոշակի «ետ, ն աշխատանքը նրա ճամար անճնտաքրքիր: դառնում: Այսպիսով,

Ար մարողրան այցր փոջրեկ գրոչակը որի

Հեշտ

գործունեության

տե-

Բոամ

ոցեսում'

են

դրգապատճ

աԼ խի ար 2. վան թատԱյդ 75:հարու Գարուն չկատարվն կամ դժվարությամբ: երեխայի ն գործում րաո կամքի ձեավո խաղի նշանակություն այն է, ձնթարկվել

Հա

նին նրա Համար կարող լինե ձն կամ ընդճանրապնս

րին

ն

Ի Հաաակակիրան է աի

եֆ ա իրականացվում խաղի ն

են. ւտնականորեն որոշում աճոլանվում

նշանակություն ունի կատարումը: Այսառաջադրանքների կողմից աշրատանքային ծրեխայի կազմակերպման գործում մեծ դեր է «պիսիդեպքերում երեխայի վարքի լ ձն խաղում բարոյական բովանդակություն ունեցող ի փոխճարաբերություններըԱյուլես, երբ երեխաներինառաջարկում են դրոշակներ պատրաստել ակո նրծխանիր վրա դեր է վերցնում ինչպես փականՀաճույքի կամ ավելի փոքրերին նվիրելու «րոչակի գործողություններ պարզվում է, այդ նրկու դեպքերումգործող տարբեր կերպ են կազմակերպում ինքսոարբեր գործողություններն

ր

ն

մեծ

ու

ըստ

Ն

աշխատանքայ

Ճատակդրդապատճառը նախադպրոցականիկամքիզարգացման պայ-

մաններից մեկն

է:

տարիքում երեխան ղնկավարվում է ոչ միայն նախադպրոցական կ «արդյունարարնպատակներով(աշտարակ կառուցել) ճասարակական տեսակետիցօգտակար.աշխատանքային դրդապատճառներով (փոքրիկների ճամար դրոշակ պատրաստել), այլն սկսում է ղեկավարվելլուրացբաժ բարոյական նորմաներով: նա փորձում է իր վարքը կողմնորոշել ստ այն պատկերացման, որ նա լավի կամ վատի մասին: Դրդաունի

նրեխան Կատճառների պուցընքաց Հիորարխիալի Աարացման ակսում է դրանց պայքարի Պոգեվիճակներ ապրել, որոշումներ է կայացՀետ

նում, որոնցից կարող է Հրաժարվել Հանուն ավելի բարձր դրդապատԱյն Հանգամանքը, թն դրդապատճառների ճառների, Ճամակարգում տրոնք են առաջատարները,իրենից ներկայացնում է նհրեխայիանձի Ճատուկբնութագրերիցմեկը: Վաղ տարիքում երեխաներըշատ արարքներ կատարում են չափա|

Ճասների ուղղակի ցուցումով, իրենք ցանկությունները սեփական նախաձեռնությամբնրանք Ճազվադեպեն սաշմանավփակում: Փոքրիկները անում են այն, ինչ նրանցՀամար Հաճելի է, Հետաքրքիրե մեծ ճիգեր չի պաճանչում: նբյեկտիվործձն դրական արարքներ (մայրիկի ճողաթաժեր տատիկին չուր տալ) կատարելիսերեխաները դրանց փերըբերել, ն այլ օբյեկտիվօգտակարությունը մարդկանց Հանդեպիրենց ունեցած պարտքը չեն գիտակցում. Պարտքիզգացումը ժեվում է այն գնաճատականիազդեցության տակ, որ չափաճասներըտալիս են երեխայի կատարածարարքներին, Այդ գնաճատականի ազդեցությանտակ երեխանձրը աստիճանաբար սկսում ծն Հասկանալ, թե ինչն է լավ ն ինչը՝ վատ. նրանք առաջին ճերթին սովորում են զնաճատելուրիշ երեխաների արարքները: Ավելիուշ նրանք ի վիճակի են դառնում զնաճատել ոչ միայն Հասակակիցների, այլե սնփական արարքները: Այդպես զար-

ինքնագնահատման ընդունակությունը: ինքնազնաճատման ընդունակությունը թույլ է տալիս էրեխային կողմնորոշվելշրջապատողներիճետ շփվելիս: Օրինակ, երեխաները շատ լավ կարողձն գիտակցել, որ կամակորության դրանորումըսեփաե սխալ կերպով կարծիքնանարդարացի առաջ մղելու ձգտում է: նրանք սովորաբար կիրառում են այն կամակորությունը Սեփական մարդու ճետ շփվելիս, որից «ույս ունենինչ-որ բան ստանալ: (ԱՀաթե են ինչու մճժաճառակի վարող նկատողությանը արած պատասխանել. «ես լինում: նս տատիկին եմլաց լինում: Դու Հեռացի՛ր): գանում է

վան

ԵՄ լաց գործունեության զարռ",, հետակջավան գացման ԱՐոխայի րել անքրը ձգտում շփման մեջ րմիայնիքննց արտաքին մա, Աթաւա ա:րի գործողությունռչ են

Ք

«նտ

թն, այլե ՛

ոչ

վիճակների ապրումներիկապակցությամբ,Սեներքին ու

Ճառկացումբձեռք է բերվում բարձրաձայն աան զրումոձրի ված մտքերինշանակությանըրմբոնման ճիման վրա: Երեխան է, ամաչում կամ նեղանում, այլն ուրախանում ր Բոպարգապտ ուրախ եմ», ամաչում եմ», նեղանում ապրումներ ունի: արում- Քուսփոի ինքնագիտակցության զարգացումը նախաար-

«

«նս

«Սս

«ես

նմ»:

նա`

ու

տարիքի ամճնաճիմնական Հոգէքանական նվաճումներից արոցական կողմից երեխայի արտացոլված

Աթան Աոանցուքյան ոմ ճՃամակարգում րաբերությունների իր ունեցած տեղի է

արի քոբոնո

է» գործնական ակտիվություն դրսնորձլու տնսակետիը ունեճնարավորությունների գնաճատականը, ինչպես նան սեփական Ֆերքինկյանջի նկատմամբուշադրության առաջացումը: ինջնագիտակառաջացմանշնորճիվ անճատըդառնում է յուրօրինակ անձնացության աժ

աաա

պատրաստակաԴպրոցական ուսուցման ճամար Ճոգեբանական Հետո երեիւայիկյանքում բնդունվելուց նությանձնավորումը: Դպրոց նա պնտք է բավարար սկսվում է բոլորովիննոր փուլ: Այդ փուլի ճամար ծհրեխանպետք է լինի. Ամենից առաչ չափով նախապատրաստված նրան որը դորժունծություն, պատրաստ լինի կատարելուայնպիսի լուրջ պադժվարին է տալիս» այլն բավականին ոչ միայն նոր իրավունքներ ակընունի իրավունք Հանչննը է առաջադրում: Փոքրիկդպրոցականը պարապմունքնեուսումնական իր Ճարգանջը կալելուշրջապատողների կատարել է ն րի նկատմամբ ինքն էլ պարտավոր սիստեմատիկորեն, ուսուցչի

բոլոր

իր վարքը ճամառղատասխանեցնե Հառաչադրանքները,

իր դպրոցականկանոններիՀետ անկախ այն բանից, տվյալ պատին Համար Ճաճելի է ալդ, թեոչ: Ցոթ տարծկանում երեխաների մեծ մասը ձգտում է աշակեր» են նրանք բավականաչաի Ճատակոչ դառնալ, բայց ոչ բոլոր դեպքերում րեն պատկերացնում,Թնինչ է իրենից ներկայացնում սոցիալականայդ դիրջը։ Երբեմն նրանց գրավում է գործի միայն արտաքին կողմը. նըմե Ճամարվել, գնաճատարանք ցանկանում են պայուսակ ունենալ, դիրբի Համար իսկապես պատստանալ ն այլն: Դպրոցականի կաններ կարելի է ճամարել այն հրեային, որին դպրոցը գրավում է ոչ րաստ Թե իր արտաքին Հանգամանքներով,այլ նոր գիտելիքներ ստանալու զարգացած Այդպիսի բավականաչափ երեխաները Հնարավորությամբ: ունեն ճիման վրա դրանց Միայն իմացական ճնետաքրքրություններ նկ բավարար պատասխանատվությամբ վերաբերչ երեխաները կարող նկատմամբ: Բայց. սպարտականությունների վել իրենց աշակերտական ու ուսման նկատմամբ ցանկությունն միայնդպրոցականդառնալու նան լուրջ չլերաբերմունքը դեռես բավական չեն. պետք է կարողանալ ու վերաբերմունքինենթարկել իրադրական մղումայդ ցանկության ձանձրալթ ները, ստիպել իրեն ուշադիր լինել դասի ժամանակ, երբեմն դժվարինխնդիիխորճրդածել թվացող կանոններաովորել, Ճամարորեն ասածյ ապադա աշաԱյլ կեր նձրի լուժումներ գտնելու ուղղությամբ: ձնով կառավարելիր կերտը պետք է կարողանա կանխամտածված այն նպատաՀ գործունեությունը, իր իմացական վարքը, մասնավորապես ճնարավոր այդ կաժզել դեպի ուսումնական խնդիրներիլուծումը: հսկ կազմավորված ճինէ դառնում, եթե երեխան.ունի դրդապատճառների է մղումները ենթարկել տալիս երկրորդական րարխիա, որը նրան թույլ

ու երին: ավելի նշանակալից ու կայուն նպատակներին մտադրությունն զրոյա«սկսում չի պրոցեսը դպրոցը ուսուցման ժամանակակից կան մակարդակից:Հաշվիէ առնվում, որ ներկայումսերեխաները1-ին դասարանհն ընդունվումբավականինլալն գիտելիքներու ճմտությունու նքր ունննալով ն (որ ավելի կարնոր է) զարգացածըմբոնմամբմտա-

են դիտելառարկա տալիս սիստեմատիկորեն առանձնաճատկուառանձնացնել նրանը էական ներն ձրնույթները, ն. դատողություններ կատարել Ճանդել՝ յունները, եղրակացությունների որոշակի այսպիսով,դպրոց ընդունվող երեխայի մտավոր զարգացմանը ն արեն առաջադրվում.նա պետք է ունենա պլանաչաի սվաճանջներ

"Ժողությամբ, որոնք թույլ ու

"

բներակողըմբոնումներ, ուսումնասիրվող նյութի նկատմամբ տեսական ձեեր ն տրամամոտեցման տարրեր, մտածողության ընդճանրացված փանական ճիմնական օպերացիաներ, իմաստավորված մտապաճում: փացի դրանից, հրեխան պետք է նան ուսումնական գործունեության ունենա (ուշադրություն ոչ Ժե ուսումնագուսրրական կարողություններ ն ն ման եղանակնե ն առաջադրանքի կատարբմա ղանակ րհ ն կատ արդյունքի, այլ Վա մամբ, ինքնավերատճսկողությունն այլն): -

Դ

պրոց

պես պեսերեխան ընդունվելուն

նդունվելուն

է

երեխանՀայտնվում ճայտնվում է

միննույնլուրջ

միննույն

զբաղված ճասակակիցների թւմբում: Սրանով դպրոցական խումգործով է մանկապարտեվիխմբից, Քը էականորեն տարբերվում Դ ե ննե րի «ոխճարաբերությու ննե րբ վառույվու մ են` պրոցակա Հիմքիվրա ն դասարանում աշակերոտխ գրաված դիրքը որոշվում է այլ Վափանիչներով։ Սրանցից առավել կարնոր են ուսման գործում ձեռք բերա նվաճումները,Այդ պայմաններում կոլեկտիվի լիարժեք անդամ երեխան պետք է մյուս ելեխաների ճետ փոխճարա-. դառնալուճամար բերություններ ճաստատելու բավականին ճկուն եղանակներ ն ընկերասիրության զարգացած վզդացումունենա: |

Դժվարչէ տեսնել, որ դպրոցականուսուցման ճամար Ճոգեբանա-չ

կողմերն էլ բոլոր կան,պատրաստականության

երեխայի նախորդ ողջ ն զարգացման, ընտանիքում Հողեբանական մանկապարտեզում կին ուսուցման արդյունք ենչ րառվող. դաստիարակության Ճամակարգի սովորելու ճամար անճրաժեշտ Հաջողությամբ միանգամից որակները Հեն ծագում: Դրանք աստիճանաբար ձնավորվումեն փաստորեն ծնընդյան օրվանից սկսած: Անճրաժեշտ է մատնանշել այն նշանակությունը, ռր այդ որակների ձնավորման գործում խաղում են հրեայի գործուեն խաղը, նկարելը, նեության այնպիսի ձնձր, ինչպիսիք կառուցողական ակտիվությունը ն այլն։ Հենց գործունեության այդ ձներում են առաջանում վարքի ճասարակականդրդապատճառները, այստեղ է ձնավորվում դրանց ճինրարխիան, զարգանում ու կատարելագործվում են ամբոնմոան գործողություններ, ն փոռխճարարբերուու մտածողության են թյուններ ճաստատվում տեԱյդ .

-Ղի է

`

ունենումոչ

երեխաների միջն,

քն ինքնաբերաբար,

ամենը,իճարկե,

Հոռիաճառներիղեկավարուեն փոխանցում վարքի թյան ներքո, որոնք աճողսերնդին Ճասարակական ձներ, անճրաժեշտգիտելիքներն օգնում են ճմտությունների ձնաորոշ որակներ կարող քն ձնավորվել վորմանը: 82.

այլ

նախադպրոցականի

ով

ուսուցման միջոցով: Դրանցից են. փիայն սիստեմատիկ գորժուննության տարրական կարողությունները ն

ավան |

իմացակաԿղրոցես-

մակարդակը: բավարար արդլունավետության չ նախաՀոգեբանորեն ուսուցման Համար երեխաներին Դպրոցական ե նան պատրաստելու գործում ՝ փոքր չէ է մանկապարտեզի ախապատդերը, որըիրագործվում աշխատանքի ների

աքՀատում աախաակչա

Բայց այն ոչ թն շտապ օգնություն» բարձր խմբերում: է է տալու ցույց փորձ պետք լինի, այլ պետք բոլոր ողջ նախորդած պրոցեսի արդյունքների վրա: Չկաոչինչ դացման ավելիվնասակար, քան երեխաների ճիշողությունը մեծ ծավալի չկապակցված ծանրաբեռնելըկամ կարդալուն լու ծողություննե մեխանիկորեն ներարկելը։ Բոլորովին այլ գործ ուսորը է ձրեխաներին ընդճանրացված ու սիստեմավորված գիտելիքներ Հադորդելը, իրականության նոր բնազավառնկրում (օրինավ՝իրերի ջալեզվի ճնչյունային կառուցվածբում) նակական Ճարաբերություններում,. կողմնորոշվել սովորեցնելը, ալդ լայն ճիմքի վրա ճմտությունների ձեռք ուսուցման ընքացքում են ձեռք բերում իրականության նկատմամբ տեսական մոերեխաները Հնարավորություն են տալիս գիր լուրացնել' 9" րաստական

ն

Դոոմի ոնի ՊՐ

-

տեղեկություններով

ճաշվն-

Գորշողու

Հ

:

ւ

.

Լ

Ր

Բճրման պրոցեսի զազմակձրպումը: Այդպիսի որոնք որոր Ան ամն Պարոորը, տակցոր կացած. գիտելիք

Գլուխ

դառնում Է դպոոցական: այն է, որ այս տարիքում նախադպոոցականը Սա անցման այնպիսիշրջան է, որտեղ.երեխանիր մեջ միամամանակ գծեր: Այս այնպես էլ դպրոցականի նախադպրոցականի, կրում է ինչպես են բարդ ն ն գիտակցությանմեջ դոլակցում տրակներընրա վարքում

ԻՐ

ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ

ամեն

ՏԱՐԻՔՈՒՄ

ԴՊՐՈՑԱԿԱՆԿՅԱՆՔԻ.

ՍԿԶԲՆԱԿԱՆ

ԵՐԵԽԱՅԻ

ԱՌԱՆՋՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ՇՐՋԱՆԻ 51.

ժամանակակից սովետական Դաստիարակության

- ամակարդում

կրտսնր դպիոցական տարիքը ընդգրկումէ երեխայի կյանքը յոքից մինչն տասը- -տասնմեկ տարեկանը (դպրոցի 1-11 դասարանները): որտեղ երեխաներըսկսում են դպրոց գնալ վեց տաԱյն երկրներում, այլ է, քան մեր իսկ տարրական ուսուցման տնողությունը բնկանից,՝ ժամանակային երկրում, կրտաեր դպրոցական տարիքը, բնականաբար, ավլ

սաճմաններ ունի:

ՈրպեսերեխայիկյանքիՃատակշրջան

այն

առանձնացվելէ ճամեմատաբար վերջերս: Հասկանալիէ, որ այդ շրջաչսովորող երեխաների նք գոյություն չուներ դպրոցում ընդճչանրապես նան ճամար: Այն գոյություն չուներ այն երեխաների կյանքում, որոնց Համար տարրական դպրոցը կրթության ստացման միաժամանակ 1ադո4ֆին ու վերջին աստիճանն էր: կրտսերդւլրոցական տարիքը առանձնացվել տնտեսապես զարգացածայն երկրներում, որոնցում մտցվեց ընդհ լրիվ միջնակարգ կրթության ճամակարդ: Միջնակարգ թերի Ճանուր ճասարակական խնդիրներն բովանդակությունը դնոնս կրթության չեն ձնավորվել։ Այդ պատճառով էլ կրտսեր դպրոցական տարիքի(որպես դպրոցական մանկության ճատուկ օղակի) ժամանակայինուղենիշներն ճոգերանական առանձնաճատկությունները ու առայժմ չի կառելի վեբշնական համարել: Գիտականտեանփոփոխ Քակնտից առայժմ կարելի է խոսելմիայն այղ տարիքի ճարաբերակոու

Վերջնականապես ու

ԱՐ

ճատկապես

նորեն կայուն ն բնորոշ գծերի մասին: երեխայի Հոգեկան դղարգացմանպրոցեսումտարիքային այդ փուլի դերը կարող է փոխվել՝

կախված մանկապարտեզից մինչն միջնակարգ ղպրոցը ավարտելը երեխաների դաստիարակությանպատմականորեն ձնավորվածՀառարաճամակարդում տարրական կրթության նպատակների նշանակական կության փոփոխությունից: Յոթից մինչն տասըտարեկանըընկած շրջանի ամենաբնորոշ դիծը. ու

:

ձով: ինչպեսեհ անցման ճակասականղուգորդությունների քաքուն տարիքն էլ ա յս ճարուստ է զարգացման այլ մի շրջան, ն բերվեն է ի Հայտ պետք որոնք ժամանակին ճնարավորություններով, ղարգացվեն։ Անձի ճոգեկան շատ որակների Հիմքը դրվում ու ղարգացտարիքում: Աճա թն ինչու ներկայում դիտ-. չում է կրտսեր դպրոցական դպոոցականնականները ճատուկ ուշադրություն են դարձնում կոտսեր

ծրբեմն

-

ՀՈԳԵԿԱՆԻԶԱՐԳԱՑՈՒՄԸ ԿՐՏՍԵՐ

վոա:Այդ ռեզեովնեբի ձեռի զագացմանռեզեբվների բացաճայտման մեծ նա-ավելի կտա հաջողությամբ. «օգտագործումը թույլ Եբեխանեռին. ն հետագա խապատոաստել գործունեու-

աշխատանքային ուսումնական ն անատոմիական Կրտսեր դպրոցականների ֆիզիոլոգի

թյան

Բամար:

Այս տարիքում, էական փոփոխությունն առանձնաճատկությունները:: կատարվում արնի բոլորօրգաններում ն ճյուսվածքներում: Սրի-

հն

ճավ՝ձնավորվումեն

երեբ կորացումները (ՈՅՐԻԾԵԼ)գոտկատեղինը: Բայց կմախքի ոսկրասլարանոցայինը, որի ճենտնանքովայն դնոնա չի ավարտվում, կալումը (0Ճ0ՇՆՇԱՇԷՈԼՇ) ն շատ խիտ ճկուն ու շարժուն է: Սա ֆիզիկական ղաստիարակության մարդաձեերով զբաղվելումեծ Հնարավորություններ է բացում, բայց Հղի է նակ բացասական Հետնանքներով (երբ ֆիզիկական զարգացման անճրաժեշտնորմալ պայմաններըբացակայում են): ԱՀա թե ճամար ինչու այն կաճույքի ճամապատասխան չափերը, որից օգտվում Է կրտսեր ու առջի նստարանի ճիշտ դիրքով նստելը երեդպրոցականը, սեղանի խայի ֆիզիկական զարդացման կեցվածքի ձնավորման, նրա ճետադա աշխատունակության կարնորագույն պայմաններն նն: ողնաշարի բոլոր

կրծքայինը ն

ու

՝

ամրանումեն Արագորեն

դպրոցականներիմկաններն կրտսեր

ու:

մեծանում է մկանային ուժը: Հոդակապերը, աճում է դրանց ծավալը, են շուտ: դ որումւմ խոշոր մկաննն մվ Ա ԱՐ" Փոթրքրից վոլի ուռ քրե, ավելի են դ պատճառով երեխաները առավելապես ընդունակ կատարելու Համեմատաբար ուժեղ ն լալնաթափ ջշարժումներ,իսկ ավելի փոքր ն

Ըն

արգանում

են Զեոճշտություն պաճանջող շարժումներ կատարում: դժվարությամբ է 9--11 տաիեկաչ ոսկրացումն ավարտվում քերի մատնաճատվածների

ճում, իսկ

10--11 դաստակինը՝

ճանգամանքը,

սպա

տարեկանում: եթե

ճասվանալի,

Հաշվիառնենք

այս

կդառնա, քե ինչու կրտսնը դպրոզաէ արվում

կրտսեր դպրոցականների ֆիզիկական զարգացմանբնութագիրը

Ճ. Ճրտու08.

«ՕՇՕՏՇԵԱԾՇԼ

ճետեյալ գրքի.11.

ՂՇՊԸԽՕՐԾ

803ք2Ը78»,

1.

ըստ

1953:

ՖՎՈՇՈԱՐԵՅ,

դժվարությամբ է կատարում գրավոր Ճանձնարարունրա ձեռքի դաստակը արագորեն Ճոգնում է, կ նա շա» թյունները: արագ երկար գրելու ի վիճակի չէ: Կրտսերդպրոցականներին,ճատկապես 1 կ 11 դասարանցիներին,զրավոր ճանձնարարություններով ծանրաբեռնել չի կարելի: Եթե երեխաները փորձում են նորից գրել վատ ճաճախ կատարված (տգեղ գրված) ճանձնարարությունը,ապա շատ է: Ճոգնում ձեռքը արագորեն արդյունքը չի բարելավվում.երեխայի ն լավ աճում է կրոսեր դպրոցականիսրտամկանըինտենսիվործն է մատակարարվում արյունով, որի ճետնանքով այն ճամեմատաբար տոկունէչ Քներակներիմեժ տրամագծի շնորճիվ գլխուղեղը բավարար քանակությամբ արյուն է ստանում, որը նրա աշխատունակության կաճետո գլխուղեղի քաշը նկատելիորեն է: Ցոթ՝տարեկանից բնոր պայմանն աճում Էն Սիծանում էլ Ճատապնա ուղեղի տազասոային բամինոտըը, որոնք մեծՓ դեր են խաղում Ճոգեկանգործունեության բարձրագույն ն առավել բարդ ֆունկցիաներիձեավորմանգործում: Փոխվում է գրգոման կ արգելակմանպրոցեսներիփոթւճարաբերությունը, Արգելակումը(որը ինքնազսպման, ինքնավերաճսկողության ճիմքում է ընկած) նկատելի է դառնում, քան նախադպրոցական ավելի Հասակում: Բայց գրգոման նկատմամբ ճակումը դեռկս շատ ուժեղ է, խիստ շարժուն են: Գիտակորի Հետնանքովկրտահրդպրոցականները պական ու խելամիտ կարգապաճությունըն մեծերի պաճանջների «եանձրաժեշտարտաքին պայմաններն են, որոնտնողականությունը են ցում կարող ձեավորվել գրգոման կ արգելակման պրոցեսների նորմալ Հճարաբերություններ: Յոթ տարեկանում այդ պրոցեսների ընդճաէ կարգապաճունուր Ճաշվեկշիորճեիմնականում Ճճամապատասխանում ն թյան, տոկունության ճամբերատարությանայն նոր պաճանջներին, որ ներկայացնում է դպրոցը: Այսպիսով,ճամեմատած տարիքի ճետ, կրտսեր նախադպրոցական տարիքում զգալիորեն ամրապնդվում է ոսկրաչմկանային: Համեմատաբար կայուն է դառնում սիրտ-անոթայինճաբգի աշխատանքը,իսկ նյարդային գրգուման արգելակմանպրոցեսները մեծչափով ճավասարակշովածեն՝ ղառնում։ Այս ամենը բակյանքիսկիզբրնջացառիկկարնորություն ունի, քանի որ ղպբոցտկան կանը Հաճախ

մեծ

մոարը ամ ՆՆ խաղաի

ու

`

այն

՝

դարոցական

աին»

ու

նավորվումէ նոո, ուսումնական գործունեությամբ, որջը եբեխայիցոչ մեծ տոկունումիայն զգալի մտավորլաշվածություն, այլե ֆիզիկական թյուն է պաճանջում: հոգեմեջ առաչացած երեխայի `

գեա Աաանրով, ճոգեկան զարգացման եԵրծխայի բանակր ն

քանչյուր

աու

ւցումբ:

ցլուրա-

փուլ բնորոշվում է գործունեության ճիմնական, առաջատար Օրինակ, նախադպրոցականմանկության ճամար առաչա-

ա Լ կ ,անկագ

Հասակիերեխաները ափով ան

ր անջ ռամենալնիվ ամխատում Թել

է: գործունեությունն խրամ

ն

ւսյդ

տանը

ն

տո-

աե

մ

Ն

բազմազա-

դերայինխաղն ի կան տարերքը զորում գնաճատոճը վում է Հասարակական եքացքում դրանոր ման ր Աա Լի աավարթրոնը Ֆությա զարգանում Բանան Բ"արարը, աան անն ալո" նանի, ավան ։ որվ ր հրով ներբ յուններն ալաաքյանը Բ է իր ողչ

Բ

ն

լ

արժա

ման

ո

թոարարո

առա

ա. դառնում արան Աա աոան խան կյանքում մ եց ավաաժխաղը Ն ա վամ աա աաա ա ա Քն Աո չ : է

։

ատգճան Ար դպրոցով ամար առաչատար դառնում ԿՀոսեր ամ դպոոցականի է դոր Պո փոփոխություննե էական ոք ործունեությունը, ա ն ան Ն զխ մայական բառռյամատիագիայում, բարե ոո Բ ավաքի ե. : Ինա նեո» Բ ա ուի «9 կա նիր աի " իա Ա կլանքի առանձնանում դպրոցական է ուր արն Հստակորեն նախնական մեժափուլը: Երեխաների րիինՀարմարվելու Կարա է վո ամասված քյ ո Իոանորեն քոր Խա ապաակլով, են դպրոց ւ Եք ամը ". անով Ի" արո ա

աթի

մ:

ու

Ն

ես

ո

ւ

աա

որ

.

Քորը, աայ յթ

անո ներջին թր այդ

գարե

ի

է ՏԱ

կյանքինորություններ դպրոցական Առաջիննայնէ, Ա ւո ոերր լ» Կ Ն ոո աշ խին վալի անր վերաբերում Է ր ացի այն «աճանջները,. իրԲոնն ունեիցաժ արաբերուընկերների մլ կանոններին, ի ղոք երեխան Այդ ւպաճանջները օրվա կարգուկանոնին: սույթին ՍԹոի նշանակալից անխուսափե Հառարակականորեն ե որւ. պես մանկավարժնե չ տեսակետիցարդարացվածփորձված ՞ աո խավն իսկ գտնվելու առաչին դրույթը: դասարանում Ա

"

որ

,

«ո

ա

Ն

ձն

եչ

.

ճետ

ու

Հետեյալ Հայանի րին Հստակործնմիարժեքկերպովերեխային ից 5"

բացատ-

ն

անճրաժեշտէ

ճա-

ժամանակ, դասերի կանոնները վարքի ականի նոր. դիրքե, կարնոր է հրեխայինիր ի վայրերում: առանձնաճատկուայն կ իրավունքների ա րա ուք ննճրի նոր անսովոր նոր Համար 7 ն որոնք նրա Մ պլաճանչը քն Հետնելու անշեղորեն ոա նորմաներին է, անեին խատությլուն ավելորդ ցուցաբերվող

ր մախ

տանը

Շատ

ն

բոլոր

են:

ու

ա.

ջին

տալը,

ոչ

առա-

նկատմամբ որը դասարանցիների այնպիսիանճրաժեշտպայման,

նրանց կյանքիկազմակերպման

Համար է Հաճախելու Համապատասխանում

այլ

կ

ո

դպրոց

նախապատրաստ87

սեփական դիրքորոշումներին.երբ այդ պաճանչները ված երեխաների փովոխական անսրոշ են, ապա երեխաներըչեն կարողանումզզալ կյանքի նոր փուլի ինքնատիպությունը,որի ճետնանքով կարող իրենց է քոլանալ նրանց Հետաջրջրությունըդպրոցինկատմամբ: . Շրեխայի ներքին դիրքորոշման մյուս կողմը նրա ընդճանուր դրաէ գիտելիքների ու կան վերաբերմունքն «մտությունների յուրացման պրոցեսի նկատմամբ: Դեռ մինչե դպրոց գնալը նա ճաշտվումէ սովոչ րելու անճրաժեշտության մտքի ճետ, որպեսզի ապաղալյումկարողանա իրականում դառնալ այնպիսին, ինչպիսին նա իրեն պատկերացնում է խաղալիս,(ոդալու, խոքարար,վարորդ), նրձխան,իճարկն, իրական պատկերացումչունի այն մասին, թե գիտելիքներիինչլիսի ճամակարգ իրենից ապագայում: նրանում դեռես բացակայում է գիկպաճանջվի նա նկատմամբ գործնական-պրագմատիկական մուտնեցումը: տելիքների է ընդճանրապես՝ որպես Ճճասարակական նշանաձգտումգիտելիքների է ունեցող Հ ենց արժեքների: այդ կերպ էլ երեխադրսնորվում կություն յի ճետաքրջրասիրությունը, շրջապատի նկատմամբտեսական,անաչառ Ուսուցման ճիմնական նախադրյալը Հանդիսացող Ճնտաքրքրությունը: այդ ճնետաքրքրությունը էծրեխայիմեջ ձնավորվում է նրա նախադպրոցական կյանքի պայմաններով, մասնավորապես` խաղային ծավալուն ՆՐ տործուննուցյամա Առաջինշրջանում դպրոցականըդեռկա ինչպես ճարկն է ծանոթ չէ ուսումնական առարկաներիբովանդակությանը:նրանում բուն ուսումնական նյութի նկատմամբդեռես փմացական ձնաճեւտաքրքրություն ն վորված չէ: Այն առաջանում է մաթեմատիկայի,քերականության այլ առարկաներիբովանդակությանմեջ խորանալու Հետ զուգընթաց:Չնաաժ դրան, երեխան ճենց առաջինիսկ դասերին լուրացնում է ճամա-

ուսումնական

ու

|

ՐՐ

տեղեկությունները: նրաուսումնական,աշխատանքըայս պատասխան դեպքում

Ճենվում է գիտելիքներինկատմամբունեցած բնդճանուր .45տաջրքրության վրա, ընդ որում մաթեմատիկան կամ քերականությունը Հանդես նն գալիս որպես գիտելիքներիմարնավոր տեսակներ, Ուսուսոյդ ընդճանուր ճետաքրքրությունը ասկտիվորեն ցիչները օգտագործում են: Դրա չնորճիվերեխայիճամար անճրաժեշտ կարնոր են դառնում այնպիսի վերացականօբյեկտների Կմասին տեղեկությունները,ինչպիու

սիքեն՝

թվերի շարքը,

ն այլն: տառերիՀաջորդականությունը

ու

ըմբոնումը,որը ինտուիտիվ

նկատվում է-նրա մուր

Ճենց մաթեմատիկայի, իրագործել ջերականությանէ այլ բի անսպասելի

ու

Այդ պետք

այն,

դպրոցական Այսպիսով,

երեխանենթարկվումէ իրեն

որ

նոր պաճանջներին ներկայացվող ն սկսում

դասարանում է (որոնցովկարգավորվումնրա վարքը ու

տանը)

ՈւսուցՀետաջրքրվելուսումնական սռարկաներիբովանդակությամբ: կյանէ դպրոցական ընթացքը վկայում Ժան այդ փովի անչիվանդագին յոթամյա ոչ բոլոր լինելը: Բայց քի Համար նրա լավ պատրաստված Նրանցից շատերը ունեն պատրաստականություն: երեխաներըայդպիսի ն էն. էն միանգամից ապրում ատ պանաղան դժվարություններ կյանքի մեջ: դպրոցական ներգրավվել կարողանում լիովին ճիմնականտեսակդժվարությունների դասարանցիների չ

Աա

"

Առաջին:

են երեք տեսակ-.ները: Ամենից Հաճախ դիտվում դժվարությունների

ներ:

`

անսոՀամար դպրոցական Դրանցիցառաչինըկապվածէ երեխայի Հի կարելի բացավոր ռեժիմի ճետ (ետք է ժամանակին արթնանալ, `

կալելդասերից,

բոլոր

պետք դասերին

է նստել Հանգիստ, անային

պետք է ժամանակինկատարել այլե): Հանձնարարությունները Հետնանքով երեխան բացակայության առվորությունների Հրաժեշտ տապալեն աշխատանքի Ան-

ն

ուսումնական

խիստ ճոգնում է, նկատվում տարեկաներեժան դեպքեր, ոնժիմի որոշ կողմերի խախտումներ:Յոթ ւոնսակետից պատրաստ է խաների մեծ մասը պսիխոֆիզիոլոգիական ձեավորման ճամար" Անճրաժեչտ սովորությունների ծնողները ճատակ ու Հասկանալի է սակայն, որպեսզի ուսուցիչներն երեխային ներկայացվող. նոր պաճանջները,միշլեզվով արտաճայտեն

Համապատասխան

ու

խրախուսման պատ- տապես ճետնեն ու Հակենդրանց կատարմանը: առանձնաճատկուժի միջուներ ձեռք առնեն: երեխաներիանչատական թյունները աչքի առաջ ունենալով: Ճաճախակի է ճանդիերկրորդ տեսակը, որը Դժվարությունների ու

'

մոտ, կապված է ուսուցչի» պում առաջին դասարանցիների

դասընկեր-

անդամներիՀետ ունեցած փոխճարաբերություններ ների բնտանիքի ունեցած բարի վերանկատմամբ բնույթիՀեւուՉնայած երեխաների է որպես ճեղիճ անղդնես ուսուցիչն, այնուճանդերձ, գալիս բերմունքին նա է վարքի որոՀետնել խիստ դաստիարակ: պաճանջում նակավոր Նա մշտապես շակի կանոններին կանխում է ճնարավոր շեղումները: է, որ այնպիսին ն րա դիրքն աշխատանքը: զնաճատում է երեխաների ճանդեպ։ նրա չզգալ Ֆրեխան չի կարող որոշ չափով երկչոտություն են խիստ կաշկանդված, իսկ Սրա ՛Հետնանքովորոշերեխաներդառնում է չափից ավելի ազատ (տանը նրանց վարքազիծր կարող ն

ու

Դպրոցական ուսուցման ճենց առաջին ջայլերից անճրաժեշտ է երեխային զարգացնել բուն գիտելիքների արժեքավորուաջակցել

թյան

գործունեության

մեջ ձնավորելու թույլկտա երեխաների Հնտաքրքրություններ: իսկական Հանդիսացող իմացական Հիմքը կյանքի առաջին փուլի Համար բնորոշ է.

է

առարկանե-

գրավիչ կողմերի ակնառու ցուցագրման միջոցով: Սա

ուրիշները՝՝

բոլորովին

այլ

է նան, ունենալիՊատաճում դրսնորումներ -

որ

առաջին

զգում:

րության

'

Փորձված ուսուցիչի բոլոր երեխաներին նույնանման պաճանջչներէ ներկայացնում, բայց ուշադրությամբ ճետնում է, թե տարբեր հրեխաանճատական ինչպիսիառանձնաներ այդ պաճանչները կատարելիս Սա են նրան թույլ է տալիս վարքի արտադրսնորում: Հատկություններ ետնում տեսնել նրա իրական ճոգեբաառանձնաճատկությունների Քին Հատուկ ուսումնասիայդպիսի նական որակները: Միայն երեխաների րությունը կարող է թույլտալուսուցչին ընարելու ներգործությանայս այն ձնը, որի նպատակն է բոլոր առաջինդասարանցիներին սովոկամ ընցնել դասի ժամանակ լինել զուսպ, չխախտել "ուսումնական աշխատանքների ընթացքը, ուսուցչի նկատողություններին տալ գործնական վերջին Ճաշվով, երեխաներիմեջ վատապատասխաններ: էյդ ամենը, չություն է սերմանում ուսուցչի անձի ու գործողություններինկատմամբ: փոխճարաբհրություններընորմալ են Դասարանում առվորողների լինում այն դեպքում, երբ ուսուցիչը Հավասարապեսպաճանջկոտ է բոերեխաներինկատմամբ, երբ թույլերին խրախուսում է աշխատալոր սիրության ճամար, իսկ ուժեղներին նկատողություն է անում ավելորդ ճամար: Այս ամենը ճոգեբանականբարենպաստ ինքնավոատաճության ֆոն է ստեղծում դասարանիկոլեկտիվ աշխատանքիճամար: Ուսուցիչը է հրեխանձրի ընդճանուր ետաջրքրությունների վրա խրախուսում են Ճավաքում, ճրաճիմնված բարեկամությունը (նրանք նամականիշներ պուրվում են տիկնիկայինթատրոնով), նրանց այն կապերը, որոնք 1: առաջանումեն նույն շենքում պոզրելու, նույն նստարանին կնատելու առաչ սովորելու ճիման վրա: Դպրոցում այլ արտաքինճանգամանքների ջին ամիսների ընթացքում երեխայի «ետ տարվող դաստիարակչական է, որ դաաշխատանքինպատակընրանում այն զգացումը: ներարկելն նան ոչ թե իրեն օտար ինչպես դպրոցը, խումբ է, սարանը, մարդկանց ու ու կրտսեր ավագ ընկերների այլ ճառակակիցների, բարեկամական

զգայուն կոլեկտիվ: . Հեւ Դպրոցընդունվելու

՛

միասին փոխվում է նան երերաայիվիճակթ հ պարտականություն-. է նոր ընտանիքում: նա ստանում իրավունքներ է դպրոցականին ներ (օրինակ, պետք Հատուկ տեղ ու ժամանակ Հաոկացնել տնային ճանձնարարությունների կատարման Համար, պետք է են տվել, որ ընտաճաշվի նստել նրա ռեժիմի ճետ): Դիտումները ցույց նիքներիմեծ մասում երեխայի այդ իրավունքները «արգվում ն լրիվ կերպով.բավարարվումեն: Հաճախնկատվում է նան այսպիսի պատկեր. զգալով մեծերի բարի վերաբերմունքնու «դպրոցականաշխատավորի» կարիքներըանմիջապեսբավարարելու սպատրաստակամփությունըչ ւ

'

.

երեխաներսկսում են չարաշաճել իրենց դիրքը, ընտանիջինկյանոճ պարտադրել,որտեղ իրենք են դառնում բոլորի ուշաաշակերկենտրոնը: Այս ճանդգամանքը «ղի է յուրաճատուկ Աճա տական նհսասիրությանառաջացման Հճավանականությամբ: թե ուշադրություն առաջին դասարանցու նկատմամբ ինչուընտանիքում տալ, որ ընէ Հետ ցույց պետք նրան միաժամանակ բերելու Հանդես նս պակաս կարնոր Ճճոգսեր Ճետաքրքըանդամները տանիքի մյուս Ճետ ն իր նստի դրանց է Հաշվի չունեն, երեխան պետք բախումները չափից ավելի կարնոր չճամարի դպրոցականգործերն ընտանեկանայլ գործերի «նտ ճամեմատաժ: Դժվարություններիերրորդ տեսակը առաջին դասարանցիները են ուսումնական տարվա վերջին շրջանում:Սկղբում նրանք ունենում պատՀաճույքով դպրոց էին շտապում դասերից բավականինշուտ էին ցանկացած վարժություններ կատարում, րաստակամությամբ Այս ամենի մեջ Հպարչռանում էին ուսուցչի ւ ված գնաճատականներով: էր գանում գիտելիք ձեռբ բերելու նրանց ընդհր արտաճայտությունն Բայց առաչին դասարանումուսուցՀանուրպատրաստակամությունը: ման էր այնպես, որ աշակերւոկազմակերպվում պրոցեսը սովորաբար ն պարստանում էին պատրաստիգիտելիքներու սաճմանումներ ները իրադրություններում մտավորէին մտապաճելդրանք՝ Համապատասխան կիրառելու Համար. Որպես կանոն, Հատուկ ջննարկմանչէր ենթարկվում այն Հարցը, թե սովորողը այղ գիտելիքներիպաճանջըզգում է, քե ոչ: Բնականէ, որ նման պայմաններում երեխայիմտավոր որոնումների ասպարեզը մեծ չի վարող լինել, ե նրա իմացականինքնուրույնությունը ընթացէ: Այդպիսիպարապմունքների Խիստ չափով սաճմանափակված ճետախոր նկատմամբ Քում ուսումնական նյութի բովանդակության դպրոցի Քանիոր միաժավանակ չի կարող առաջանալ: Քըրքրություն են դառնում, Համար սովորական կողմերը արտաքին երեխայի կյանջի նկատմամբ սկզբնական ձգտումը ն նրա մեջ մարում է ուսման ապա Հասնում երբեմն փորձումեն անտարբերությունը: Ուսուցիչները վրա է տարրեր Հաղքաճարելայն' ուսումնական նյութի մեջ Հետաքրքրաշարժ ժաէ միայն կարճ լինում արդյունավետ այդ Ճնարը ներմուժելով: Բայց մանակի ընթացքում: Ուսուցման պրոցեսում «ճագնեցման»այդպիսի վիճակը կանխելու ամենաչուսալի եղանակը աշակերտներինբավականաչափբարդ ուսումխնդիրներ առաջադրելը, նրանց պրոբլեմային իրավի-` նա-իմացական ճակների առչն կանգնեցնելն է: ԴրանցՀաղթաչարման ճամար աշակերտները պետք է տիրապետենանճրաժեշտ-Հասկացությունների։Այդ կարող է իրագործվելմոտավորապեսայսպես: ՄաթեմատիկայիդասռընԱյն երեխաներին ունի թվիգաղափարը: Թացում եժ նշանակություն

ո այնպիսի

դասարանցիննոր շրջապատումշփոթված է զգում երեն, չի կարողաՀետ, իրեն միայնակ Է նում արագորենժանոքանալ մյուս երեխաների

ու

րություններ

ու

տրվում է արդեն 1-ին դասարանում, ընդ որում սկզբնական ծանոթացումը տնղի է ունենում այսպես: երեխաներիառջե Խնդիր է դրվում ճամեմատել ըստ մեծության ու քանակության, որոշ թվով առարկաներ չի կարելի ուղղակի բայց այն պայմանով, որ այդ գործողությունները

ամիսներիընէ ղեկավարում: Ուսուցման առաջին եթե ուսուցիչր ճիշտ պարզ մտաղաճում երելաներից այս կամ այն տվյալների

թացքում

կիրառման դրանց անճրաժեշտության դասաէ: Առաջին վատանղզավոր Հասկացմանվրա, խիստ են կերպով ամուր կարող անշուշտ, մեծ թվով արդյունքըայս դեպարտաջին անմիջական Ուսուցման կարնոր մթ է մնում դուրս Հակողությունից

չի Հենվում աճանջելը,

ն

որի

այմանների անցինքրն տապաճել, ր

տվյալներ անժիջականորենկատարել: հ՞նչ անել Առաջին դառարանցիները նման են խնդիրների լուծման ընդճանուր եղաորոնել ստիպված լինում նակներ, Մի շարք բիչ Թե շատ ճաջողփորձերիցՃետո նրանք ուսուցչի քում ձեռք է բերվում,բայց իմամուտ ուսումնական նյութի նկատմամբ են չափումնման են, որ անճրաժեշտ դեպքերում սարզում օղնությամբ դպրոցականների քրեույք՝ այդպիսի հսկ ձնավորման սկզբնականփովը: Հաշվում ն թվեր: Դրանցօգնությամբ կարելի է մեծությունների Հետաքրքրության ցական ներ, Է. գործում իր ազդեցությունն ճետո բացակայությունը երեխաները միջնորդված Ճամեմատություն կատարել: Դրանից Հետաքրքրության վրա: ճնտագա ողջ աշխատանքի չափել ու Ճաշվել են սովորում, յուրացնում նեն թվի ճասկացությանբոուսումնական մուտք գործելու ակզբնաոլորտը կյանքի թե որքան կավանդակությունը: Այդպիսի Ճատուկ պարզաբանումը, Այռպիսով, է կրում: «փոփոխություններ րնոր են համապատասխան ինչպիսին է դրանց ճասկացություննեոր-ն կան շրջանում երեխայի Հոդեկանը լուրջ Հետ կարնոր սովորունա ձեռք է բերում կյանքի նոր ոնժիմբ կապված ծագումը, ինչպես ցույց է տալիս փորձը, «զնում է երեխանեխիմոտ Հարաբերությո ճիմնված վստաճությանվրա խնդիրներիլուծման զուտ մաթեմատիկականեղանակների թյուններ ն փոխադարձ կենսական ճետ: Ռաումնական՝ ու ընկերների ձեավորմանըն ճիմք է ստեղնկատմամբիմացական Ճետաջրջրության ներ է Հաստատում ուսուցիչների ճիմանվրա՛ ծում եկած Հետաքրքրությունների առաջ այդ առարկայով լրջորեն զբաղվելու ճամար: նյութի նկատմամբ ուսումնական նկատմամբ: ուսուցման է Նույն.կերղ պետք է կազմակերպելնան մայրենի լեզվի ուսուցումը, նրանում դրականվերաբերմունք ձնավորվում Ճծտաղա զարգացումնու ուսուցման նկատորի ընթացքում երեխաները պետք է ըմբոնեն, թե խոսքային շփման Այդ Հետաքրքրությունների փոփոխություն վերաբերմունքի ինչ նշանակություն պրոցեսում ունեն ձնաբանական-շարաձլուսականմամբ կրտսեր դպրոցականների պրոցեձնավորման ն գործունեության օրինաչափությունդրանց օգտագործման կախվածնն նրանց ուսումնական աճամար Հոգեբանության մանկավարժական դասերին անճրաժեշտ է աշակերտների շխատանքի պատճառով սից: Այդ ուսուց ան այն Ճարցը, թե ինչպիսինէ հետաքրքրություն առաջիկա աշխատանքի ձնավորել սհփական տուկՀետաքրքրությունէ ներկայացնում կառուցվածքը ն ինչ առանձնաչճատկությունն այդ գործունեության Պլա ավորման եղանակներիու ճնարնեերինկատմամբ, այն պայմանսեունեն նրա առանձին բաղադրամասերը: անճրաժեշտէ կատարել ների Ճետավզոտմժան: " նկատմամբ, որոնցում առարկայական`զործողությունների դիտակցական կարգավոու

տ

ու

դպրոցական

այ հուզիսիք

Ար մեր Հէ չ.

"

աան

բում՝:

`

Տ 2. ԿՐՏՍԵՐ

առա-՝ Երեխաներին այնպիսի Հանձնարարությունների ճամակարգի ջադբումը, որոնք լուման ուղիներիու միջոցների ակտիվ բացածայմարան աաա `

Անանկոմենրանից աավոի ոլ պասնջում

ՆԵՌԻԹՅԱՆ

ւռ

,

են

զործողություն-

նծրիՔր ճայտնաբերածհղանակները ընդարձակ Հիմնավորել միջոցով, Այդպիսիմտա յունների մտաճանդգումների ,

,

.

լ. ԷՎ չական գործունեությանշնորձճիվերեխաները կարողանում գիտակցորեն ու ունակությունները, յուրացնել անճրաժեշտ գիտելիքներն Այդխատանքը գրավում երեխաներին լիովինմատչելի նրանց Համա նք առղու-

ու

ա

ձն

է

նե

:

է

|

ոուսաց (եզվի Մաթեմատիկայի,

ն աշխատանքի ուսուցման դասերի այդպիսի վուրաճատվկություննեիի նկարագրված են Հետեյալ գրքում, Ա03բ2Ը1ոԽՕԵՌ", ոօտ քշող. ՄՊ.5. ՖԸթօճմիտ ՅԱձատն (Կտճոլմոծ ԽՈՏԸՇԵԼ Ը. 8. շում082. 1956. ՀԼ, ,1120«ո6:Ա06ուՇ"չ

զազմակերարման

ԽԱՇՏ0ՅԵՕՅԱՕՇԼ:

Յրեսքհրւն

հ

,

ԴՊՐՈՑԱԿԱՆԻ

ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔԸ

ՈՒՍՈՒՄՆԱԿԱՆ

ԳՈՐԾՈՒ-

ն Գիտելիքների, կարողությունների Հմտությունների ուրացումը ճետ շ շփվելիս,խաե ւմ ցոեր Հասակակիցների ա է Հարազատների րազ ա կատարվու մասը ձեռք է բերում ն գրքեր կարդալիս: արդը իր փորձի ղալիս զգալի Մ է բուն ուսումնական գործունեությանընՈ՞րն պրոցեսում: աշխատանքի Ամենից առաջ առանձնաձճատկությունը: յուրացման կատարվող թացքում Պապետք է Հիշել, որ գիտելիքներիայդպիսի յուրացում իրագործելու են միայն դպրոցում, որտեղ երեխաներին մար պայմաններստեղծվում " է Նրանք ո գիտական աշխարճայացքը: Ուսումնական դործունեությանբովանդանրա Հիմնական մասն են կաղկությունը ունի մի լուրաճատկություն. գիտությանօբենքնեոը. է գործնամում նասկացություննեբը, գիտական

ձնավորվում Հիմունքները գիտությունների դատավանդում

սրոնք Հիմնված նն խնդիրների լուծման ընդնանուրեղանակնեոըր, ձներում յուրացումը անդես է դրանց վրա. Գործունեությանայլ պալիս որպես կողմնակի արդյունք: Օրինակ, խաղալիս հրեխան ձգտում Հ լավ կատարելիր վրա վերցրած այս կամ այն դերը: Այստեղ վարքի կանոնների լուրացումբ միայն ուղեկցում է Ճիմնականձղտման բավարարմանը։ Աշխատանքիճիմնական նպատակըիրերի արտադրությունն 4։ Հմտությունների այստեղ Ճւնդես է դալիսորպես աշզարգացումը խատանքի կարնոր, բայց կողմնակի, լրացուցիչ արդյունք: նվ միայն ուսումնական գործունեությանընթացքում է դիտականգիտելիքների նե դրանց ճամապատասխանողճմտություններիլուրացումը ճանդես դգաե գլխավորաոդյունք: իս որպես գործունեության ճիմնականնպատակ Ուսումնականգործունեությունըունի որոշակի կառուցվածք: նրա բաղադրամասերնեն. 1) ուսումնական իրադրությունները (կամ խինան

անա

ջո:

մեջ, Հանգամանքների այնպիսի տվյալ դասի բոլոր խնդիր Իո խնդիրների կոնկրեհտ-գործնական ր լԱյնուճնտն, ման ընդճանուրկղանակ: ուսուցչի . են գտնում ձնակերպում այդ եղանակը:Վերջի խանների շ ն ղանակի երբ

դնում է

րո դրրավարունյո " տխ վերարտադրությունը գործողությունների չսռանձին այր աշակ յուրացումը Համակարգի րառման պայմանների ու

ի

աշխա հրի կոնկրետ-գործնաՀետագայում,Համապատասխան -

Քի Հաջորդ փուլն է, կիրառում հն: Հանդիպելիս, երեխաներըսնմիջապես ք խնդ Խնդիրների կան յուրացրածեղանակը՝դրսնորելով այն ունակուփրենց ր 1" մեջ: վել էր ուսումնականիրադրության

ո ր դրանցէ

ե,ձեավո

է աշխատանջի՝ գրելուն նախոոդում Քունը թր "8.դրություն ութումնասռիրում: են բառերի երեխաները ւբ 7" րիեցացքում լ

օրինաչավությունները, ղուղորդման դրանցում տառերի ազմը ձնակերպում: պաճանջներ ներկայացվող ընդճանուր

ւս

,

:

ուլը,

ուղ-

կ

դիրները), 2) ուսումնական գործողությունները, 3) վերաճոկողությունը, ղագրությանը է մեծու42) գնաճատումը: նախորդում լուծմանը խնդիրների տեքստային Թվաբանական կախվածությունՈւսումնական իրադրություններիառանձնաբատկությունները: ընդճանուր Հատկանիշների փոխադարձ թյունների ն առանձնամսումնական իրադրություններըբնորոշվում են մի շարք Հնարների թվաբանականների, տեքստում դրանցբացաճայտման հղանակներԻ ճատկություններով։ Այստեղ,նախ, դպոոցականնեոը յուրացնում հն սչատկերման դրանց գորժողություններիօգնությամբ ն գործճասկացություննեբի ճատկանիշնեոը կոնկբետ բացաճայտելու ուսումնասիրությունը: ուսումճականխնդիոների դասի լուծման ընդնանու հրեաներն աշխատում են այնպիսի եղանակնեոը: որոշակի Բոլորայդ դեպքերում են, մի կողմից» (Հասկացության Ճճատկանիշների առանձնացումըՃանդես որոնցում նրանք ստանում է դալիս որպես նական իրադրություններում, կոնկրետ խնդիրների լուծման ճատուկ ձն։ Այդ պատճառով թե ճետագա(այն, դրդապատճառ տվյալ նյութը յուրացնելու ինչուպետք է, առանձնա-վում կխոսենք միայն խնդիրներիլուծման մասին):ԵՐկոբոոդ կախվածությունը),. ուսումնասիրել բառերի կազմը կամ մեծությունների որ է, այդ եղանակներինմուշնեոի վեբաբշտադոուՃատկությունն այն եսկլուս կողմից՝ տվյալ դասի կոնկրետխնդիրներիլուծման ընդճաթյունը ուսումնական աշխատանքի հիմնականնպատակնէ: Կոնկրետնուի եղանակներինմուշներ: Ուսումնական աշխատանքը,գիտելիքների գործնական խնդիրներ, անմիջական կենսական բովանդակություն բնութաղրվում է ճենց այդ յուրացման այլ ձների Համեմատությամբ, ունեն, ն դրանց լուծումը կենսականորեննշանակալիցարդյունքներ է Այդ աշխատանքընա-ընդշանուր եղանակներիվերարտադրությամբ: տալիս: Այդպիսիխնդիրներ կարելի է ճամարել թելադրություն գրելը խնդիրների լուծմանը ն ճասկացուխոողում է կոնկրետ-գործնական (այստեղ պաճանջվումէ ճիշտ ուղղագրություն օգտագործել),թվաբաթյունների գործնական կիրառությանը:իսկ երբ երեխաներըայդ եղանական խնդիրներիպատասխաններիորոնումը (պետք է կատարել արնակներինտիրապետումեն Ճենց խնդիրներիլուծման պրոցեսում,աղա նման որնիցեիրադրության Ճամաղպատասխանող ճաշվարկներ), բուն ուսումնական գործունեությանձն չի ընդունում յուրացումը «տադրական կ ընթանում է այլ առարկաներպատրաստելը (երբ, օրինակ, տոնածառիխաղալիքօրինաչափություններով:ն Քղթից ն այլն։ Այդպիսիբազմատեսակխընձնի որոշվում ների ճամար արկղ է 4ճարկավոր) Ուսումնական իրադրությունների բովանդակությունը մեեն մանկավարժական դիրներ լուծելու գործում կարելի է «մտանալ այս կամ այն բնագավաՀոգեբանության,դիդակտիկային մասնավոր ճնետա-Հ են տալիս ռի (ջերականություն,: առանձին խնդիրներիվրա աշթոդիկաներիճամատեղ միջոցներով: ինչպես ցույց մաթեմատիկա) տեձնով է մատելու տնական փորձի միջոցով: Այս պրոցեսում աստիճանաբար գտնելն նմուշի ղուռությունները, շատ դեպքերում խիստ դժվար են կոսոակվում նման լուծման: խնդիրների խնդիրներիպայմաններում կողմսլեկություններ տվյալդասիկոնկրետ-գործնուկան ներկայացնել որոշվելու եղանակներիմասին: Սակայն ուսումնական իրադրությունՃենց ընդճանուր եղանակը: Դասավանղման ընթացքում երեխաներին պրոբլեմայինիրադրություններիառջի: ԱռանՆերում կոնկրետ-գործնականխնդիրներ լուծելու ունակությունն այլ երբեմն չեն կանգնեցնում ձին կոնկրետխնդիրներ լուծելու տնական աշխատանքիընթացքում Վլերպ է յուրացվում: Ուսուցիչը կրտսեր դպրոցականինամենից առաջ են

ու

:

`

եղանրանք տարերայնորենեն «շսչափում» գործողության ընդճանուր առաջանում են մեծաթիվ դանդաղորենանչեւտաճակը:Այս դեպքում ցող սխալներ, իսկ յուրացման արդյունքները,որպես կանոն, լինում են անբավարար չափով ընդճանրացված ու գիտակցված, դժվարությամբ մ նդիրնե քն տեղափոխվումտվյալ վրա, նենում են բազ դասի այլ խնդիրների մաթիվ անտատականտարբերակներ:Այդ թնրությունները բացակայում ձնավորվում է ուսումնական իրադրության մեյ: ձն, երբ ունակությունը ուսուցիչը նախապեսառանձնացնումն որԱյստեղդպրոցականներն պես յուրացման Համար նախատեսվող նմուշ ճատուկ կերպով ձնակերպում են որոշակի դասի խնդիրների լուծման ընդճանուր եղանակը: ԱՃճա թն ինչու Հոգեբանությանկողմից ներկալացվողՀիմնական պաճանջներից մեկը «ետեյալն է. այնպես կազմակերպելտարրական ուսուցումը, ու մէծ որպեսզիծրագրե թեմաների բաժինների մասի դասավանդումը կատարվի ուսումնականիրադրությունների ճիման վրա, քանի որ վերջիններս Հենց սկզբից կողմնորոշում են դեպի Ճասկացուերեխաներին թյան Հատկանիչների առանձնացմանկամ որոշակի դասի խնդիրների վուժմանընդճանուր եղանակների յուրացումը, Ուսումնական գործողություների 6առանձնաճատկությունները: տառւմնական իրադրություններումերեխաներիկատարած աշխատանքը ազմված է տարբեր տեսակի գորժողություններից. Դրանց շարքում առանձնաճատուկ տեղ են դրավում ուսումնականգոոծողությունները: Վերջիններիօգնությամբ դպրոցականներըվերարտադրում ու յուրացնում են խնդիրներիլուծման ընդճանուր եղանակների նմուշները ե Հնարները Այդ պայմանների կիրառման դրանց որոշման բնդճանուր պործողություններըկարող են կատարվելէ՛ առարկայական,ն՛ մտավոր պլանում: Դրանցկազմը միատարըչէ։ Որոշ ուտումնա(նծրճոգեկան) պան գործողություններբնորոշ են ցանկացած նյութի յուրացման ՀաԺար,մյուսները՝տվյալ ուսումնական առարկայի Հետ աջխատանքկաերրորդները՝միայն որոշ մասնավոր նմուշների վերարտադբրտարելիս, ման ճամար: Օրինակ, այն դործողությունները, որոնք աշակերտներին են Քույլ են տալիս նկարագրել Տանձնարարված նմուշները, կիրառվում առարկաներիցանկացածթեման ուսումնասիրելիս: Քոլոր ուսումնական օբյեկտի Սւռումնասիրվողբնույթից կախված նկարագրությունըկարող 4լինելգրաֆիկական(սխեմաներ, բանաձներ), առարկայականչ-տարա-չ Հական(ծավալային մոդելներ),խոսքային-նկարագրականկ այլն, նյութի իմաստայինվերախմբավորումը,նրա 4ենման կետերի առանձն պլանի բստ իմաստի,տրամաբանական ստեղծումը սխեմայի նացումը են, ուսումնական գործողություններ որոնք առավել աղեկվատ այնպիսի հն նկարագրական բնույթի նյութ յուրացնելու Համար: ամեն մի ճիմնականՀասկամ. ա յն ուսումնական Այս առարկայի -

ու

սոն

ունենու

ա

-

ու

:

Ջծ

են Հատուկ Համապատասխանում

ուսումնա-

կացությա դան դործողություններ: բառերի կամիջոցով պարզվել է, ուսումնասիրության Հատուկ ն մասինքերականակ Հւաասն

ման ը

ՀԻՑ

որ

նէ "2անակության ձնուքնորի ննե դպրոցականները կացություններիլիարժեքյուրացմանճամար կրտսեր 1) փոփոխել մնականգործողություններ. են մ միշար սարք ուսու ե ւ" է կատարեն ։լնտք ակզբում ճամեմատել 2) տարբերակները, տրված բարը ն ստանալ նրա ելման Ց) ճամեմատել նշանակությունը, արված ն նոր բառերի տվյալ բառի ձեերըն առանձնացնելձնույթները, 4) բացաճայտել ն Քերականության այլն ֆունկցիոնալնշանակություն են փոփոխման կ արնոր ուսումնասիրման առաջինփուլում Հատկապես թուլլ ձն է Համեմատության գործողությունները:Սրանք երձխաներին բառի նշանակության ձնի ճարարծրությունը: աալիս Փալտնաբերել նրեխատիրապետելու ուսումնականդործողություններին ալդ ն ծավալուն կերպով առանձնացնել նեբըչեն կարողանադիտակցորեն վերլուծել վերոիշլալ Հարաբնրությունն նրա առանձնաճատկությունները,Դպրոցականուսուցման ընթացքում քիչ չեն դեպքերը, երբ ճիշյալ գորվատ են տիրապետում խաներըզանազանպատճառներով նրանց ձնաբանությանը ծողություններին, Սրա «Հետնանքովբառերի վրա' մակարդակի առօրյա ծանոթությունը մնում է մինչքերականական, Սա այն Հիմնական մեկն է. որոնք դժվարացնումեն պատճառներից մայրենի լեզվի յուրացումը: (Ալդ են ցույց տվել իրենց ուսումնասիրուԴ. ն. Բռգոլավլենսկին,Մ. Ֆ. ժույկովը ն ուրիշներ): Ք,ուններում ի թիվո մի շարք գործրեխան, յուրացնելիս Հասկացությունը Թվի՛ պետք է կատարի Հետնյալները. 1) առարկայական ձողությունների, (որպեսչափի միավոր վերցրածմեծության նկատմամբ գործողություն որոշումը), 2) խոսքաՀարաբերության մեծության բազմապատիկ այլ (չափի քանակության Հաշվում), 3) մտավոր գորդործողություն ծողություն (ստացվածարդյունքի վերադրումը ճաշվման ենթակա ողջ

ռուցվածքի

ն

ն

ձե

առի

Վնութների

ու

Աոանց

ու

րե-

,

չին

օբյեկտին)"

ընթացքում ուսուցիչը պետքէ ՃոտակորենպատԴասավանդման ուսումնական դորայնպես էլ մասնավոր վերացնիինչպես ընդՀանուր, կատարման սրանց ծամակարգը, որովճետնմիայն ողջ ծողությունների ճասլուրացնել լիարժեք կերպով կկարողանան դնպքում երեխաները լոժման եղանակները, ուսումնական Խնդիրների կացություններն կրոսեր դպրոցականներիՀողեկանում պետք է բաժինները: կսռարկայի ն գորպաճանչվող ուսումնական Համառորենձնավորել Հատուկ կերպով Առանց այդ գործողությունների նյութի յուհամակտոգ: Հողություններբի գործողության շրջանակներից տնղի կունենա ուսումնական բացումը խնդիրների("ԺՀասկացությունների ձնականորեն, դուրս,այսինքն՝ ու

ու

2--948

Ժան

լոկ խոսքային բնութագրերի ռհրտման Բասնապարտճով: ճնարների

Հաճախկարելի է դիտել այնպիսի դեպբնր, երբ կրտսեր դպրոցա կանները ձգտում են ուսումնական նյութը լուրացնել Հենվելով ակնա-

մտապատկերներիկամ տեքստի բառադի մտապաճման վրա "Սկզբում սա ավելի Հեշտ ու արագ է կատարվում, քան ուսումնական ծավալուն կատարումը(օրինավ՝ նյութը ըատ իմասգործողությունների ռու

խմբավորելը,Հննման

կետերըառանձնացնելը)Բայց ուսուցիչի է կանխել բուն ուսումնական սաճմանպարտավոր դորժողությունների տի

ներից դուրս

գալու

այս

տարերայինձգտումը ն ուսումնական Հատուի

իրադրություններում երեխաների Ճողեկանում Ճնտնողականորեն ձնավո-

րել նյութի իրական յուրացումը ապաճովողգործողությունները։ Սկզբում է. ռրանով ղանդաղում Բայց միայն լավ յուրազված ուսումուսուցումը նական գործողությունների Ճիման վրա Հետագայում

դպրոցականները

ճշտորեն ու Լրիվ կերպով կկարողանան վերարտադրել տարբեր առար-

կաների վերաբերող ծավալուն նյութեր,Ուսումնասիրությունները ցույտ են

տալիս,

առանձին ճասկացությունների խնդիրների լուծման եղանակների գործում Ճանդիպող տիրապետման մի շարք էական սխալոր

ու

ներ Հաճախ կապված են ՃճետնլալՀանդամանքիՀետ. այղ Ճասկացությունների ե խնդիրներիլուծման եղանակների ձնավորժան ժամանակ երեխաներինչեն ուսուցանվում բոլոր անճրաժեշա ուսումնական գոր-

ժողությունները,

|

Վերաքսկողության իրագործմանառանձնաճատկությունները: Ուսումնական իրադրություններում կատարվող լիարժեքաշխատանքը

պաճանջումէ նան դործողություններիմեկ այլ տեսակի՝ վեբանսկողության հիադործում: իր ուսումնական երեխան

դործողություններե, ոէ

դրւսնըարդյունքներըպետք է ճամեմատիտրված նմուշների Հեւ, այդ արդյունքներիորակը պետք կապի կատարվածուսումնական դործոէ ն մակարդակի ղությունների ծավալի ճետ, Վերաճակողության չնորչիվ

դպրոցականըկարող է գիտակցորենկապ ճառտատելնմուշի թույլ կամ ն սեփական վատ վերարտադրության ուսումնական գործողությունների թերությունների Ա յդ միջե: թերությունների (նոր գորվերացումը

շատ

կամ դրանց օպերացիաներ ժողություններ մոցնելը,դրանց ավելի

րակրկիտ կատարումը ե այլն) թույլ է տալիս բարելավել ն նք արդյունքները ն Քոշրը դրանք ճասցնել պահանչվող նորմաների ն

Սլկղբում վծրաճակողության կազմակերպման գործույի

ման-

ուրացման

մակարդակին:

դերը ճիմնական

պատկանում է ուսուցչին, Բայց աստիճանաբար երեխաներըսովորուփ հն

ն

ինքնուրուլնաբար ճարադրել իրենց դորժողությունների արդյունքները գտնելճնարավոր շեղումներիպատճառներըն ուսումնական

նմուշը,

գործողությունները փոփոխելու միչոցով վերացնել դրանք, Դպրոցա98

են կատարել ինքնավերաճսկողություն սովորում կանները

«լրոցեսի վրա' կան

մեծաթիվ վերաճակողության

.

տեսակներ:

լուրացման

կարնոր Հատկապես

1) ստացված արդյունքների վճրլուծության ճիդրանցիցերկուսի: գործողությունների վերաճակողություն,8) ման վր արդեն կատարված կանխատեսվող արդյունքդործողությունների կատարվող մտքում վերաճսկողություն: Վերաճակողությա ների Հիման վրա իրագործվող ձն

ն դրա ճնարները սկղբում իրագործման անճրաժեշտությունը

ցուցադ-

բում է ուսուցիչը: Օրինակ, էնքադրենք առաչին դասարանցինորնիցե է Ցույց տառէ դրել, Ուսուցիչըայն մասնատում տարրերի, աշակերտին անեն մասը դրանք տարբերվում նմուշից («Այս է տալիս,թե ինչով շնղումները Ճամադրում է չէ), այդ չավով կլորացված ճրաժեշտ

ուսումնական դգործողությունների թերությունների ճետ(«Այստեղ ղու հս թողել շրջման կետը»),Ամենդծից չես 4եռացել, իսկ այստեղ բաց "օրյա նույնանման աշխատանք կատարվում է նան մյուս դասերի ընԲոլոր դեպքերում ուսուցիչը ձգտում է «ասնել այն բանին, փացքում: որպեսզի երեխաներըլուրացնեն արդյունքները մասնատելու սխեման ու սովորեն դրանք ճամադրել ինչպես նմուշների, այնպես էլ գործողությունների փաստական կատարման առանձնաճատկություններիեււ Հատկապես կարնոր է ուսուցչի կողմից վելաճակողության ձների փո-

վփոխումն ապաճովող պայմանների ստեղծումը. երեխաների մեջ ոլետք

4 ձնավորել մտքում կատարվող գործողությունների արդյունքների կան-

(շրինակ, տվլալ փոատեսելու ունակություն

ձկնուլթննրի կազմի մասին ատտկերացում, երբ վերլուծությունը կատարվում է «մտքում» ): Այդ նպատակով ցանկալի է կազմակերպել ուսումնական Ճատուկ աշՄ առարկաների Հետ կատարէ ատանք, որի որի ընքացքում չք աների կամ եեմանծրի աներ կ վող արտաքին ն բարձրաձայնխոսքի ճետ զուգորդվողգործողությունը է շշուկի միջոցով, իսկ ճետո նան ներքին խոսքով կա«փոխարինվում գործողությամբ(որը սկզբում ծավալուն է, բայց աստիճանատարվող բար ավելի ու ավելի կրճատ է դառնում): Գործողություններիմտքում երեխաների ճամար նախաառկայությունը ունակության է ատեղծում վերաճսկողությունը ես միայն ենթադրվող (կանդրրյալ խատեսվող)ուսումնական դորժողությունների ճիման վրա իրագորժեվու ճամար: Այս դեպքում աշակերտը տեսնում է, որ ճնարավորար-

ք,

բառի

եր ս

տ

կատարելու

դյունքներըկապված են դգորժողությունների առանձնաձատկությո ն բքտրումէ ճիշտ կապեր Սրա շնորչիվ առաջադրանքների կատարմանգործում Թույլ տրվող սխալները մեժ չափով նվազում են է գործում ըստ «Յոթ անգամ չափի՛ր, մեկ անդամ կրտ(դպրոցականը )/ ասացվածքի

փի ճետ,

ճե՛ր»

Վերաաղանձնաճատկությունները: Գնաճատակակի ազդեցության

Հսկողությունը սերտորեն կապված է ուսումնական

գործունեության նօ

Գնաձատականը,

ճետ: է ցույց մոկ բաղադրամասի գնաճատականի են Համապատասխանում լիս, թե յուրացման արդյունքներըինչ չափով Ուսուցման առաջին շրջաուսումնական իրադրության սպաճանջներին։ նում գնաճատում է ճիմնականում ուսուցիչը: քանի որ ճենց նա է իրաերեխաներիինքնավերաճսկողուբայց կանացնում վերաճակողությունը, ֆունկ2Ճեւտ ձեավորման դնաճաստման թյան ընդունակության զուգընթաց նա իրենցում այս կամ այն ցիան անցնում է նրանց: Դպրոցականները կամ բացաեղանակիառկայությունը լուծելու ընդճանուր խնդիոնե Քիչ թն շատ ճշտորեն պարզելու ունակություն են ձեռք բեաշխատանքի րում: Գնաչատման բնույթից է կախված ուսումնական է, եթե գնաճատականըդրական ապա այդ նշանակում կազմակերպումը: է է, որ տվյալ ուսումնական իրադրությունը սպառնլէ իրեն ու կարելի ն ընդ, կառակը: Վերջին դեպքում անցնելնոր նյութի յուրացման, է ո ւսումնյնկան մասնավոր իրադրության ուսուցիչը ստեղծում նախկին են որոնք պաճանջում տիրապետել գործողուչայնպիսի տարբերակներ, կամ խնդիրներիլուծման եղանակների առանձին կողմերի: Դպրոցական պրակտիկայում գնաչատականըՀաճախ նույնացնում են թվանշանի ճետ: Հոգեբանականտեսակետից սս ճիշտ չէ: Գեաճաչորացված լինձլու կամ չլիէ տալիս ոչ միայն նելու փաստը, այլն վերջինիս պատճառները՝դրանով իսկ աշակերտին միտելով դեպի վերացումը ն նոր գործունեությանմղելով մինչն այլն ժամանակ, քանի դեռ աշխատանքը դրական չի դարձել: դրական կ բացասաունի միայն երկու նշանակություն՝ Գնաշճատականը Ըստ տրվածգնաճատականի ուսումնական կան: իրադրությունըկամ պա4հսկ թվանշանը ունի մի քանիաստիճանպանվումէ, կամ վերացվում: ներ նռ -ից մինչե5) է, որպես բնույթ կանոն, համաղբական (սինթետիկ) ունի, Այն նշանակվում է ինչպես ուսումնականիրաղրության մեջ կաարված միջանկյալ էլ նրանում ողջ աշխատանաշխատանքի, այնպես է գտնում հլ արտացոլումն Քի ավարտման ճամար: Թվանշաններում երեխայի աշխատասիրությունը, դասի ժամանակդրսնորած կարգապաճությունն ու գործունեությանշատ այլ կողմեր (ըբնդճուպ մինչե պվատաճիշտ այդպիպատասխանը ստանալու փաստը): ճականորեն Թվանշանի է ռիբնույթը.4իմբ ստեղծում դասի ընթացքում սովորողներիկատարած նկարագրությունը տալու 2աաշխատանքի ամբողջական արդյունքների «իտր:Ռւսումնականգործունեության ընթացքում տրված դնաճատա-չ վանը ավելի նեզ իմաստ ունի: Այն որակական բովանդակալիցնկաճագրություն է տալիս (ինչ-որ բան առկա է, իսկ ինչ-որ այլ բաներ դեռնս բացակայում են), բայց ոչ աստիճանավորվածն քանակական ն թույլ տվող բնութագիր: Թվանչանի ճամեմատություն գնաճատականի տա-

կայությունը

թյունների Ը

տականը Ցույց

նյութի

քերությունների

ւ

ու

"

ենթակա Հարաբերությունները ՀոտոգոՀետագա ր իրական այժմ կրտսեր արդեն ղպրոցականների / տությունների: արդ նը է տալիս, որ չպետք է չաու

Հետազղո-

են

բարդ բ այք

յու անիր աի Հզծրանու փազանցության ոու ոյ արի աշխատասիրության ների - Ի Կանը, ձրավոր ճանդեր ցած դերը: Պաշպանելով Աաաա Քարշ» պետք գնա ուշադրությունը գլխավոր կան գործունեության երեխա Բի Հասցնել

ճո

հար-

նէ

Բ

է դար

արա

«ոա:

ել

վրա,

անար ր

օգտագոր Հնարավորությունների քական վիճակը բովանդակալից երե աների ուսումնական գործողությունների ան

ք

միչոցներ են: Այդպիսի Արանկարագրելու «խմա նրարագրույա ձնավոր նպատակասլացկերպով կարելի վրա

աին Լ Արոր

է

ավելի

ճիմնակաբաղադր ուսումնական գորժուննության ցականների

'

սերը:

Տ 8.

'

ՈՒՍՈՒՄՆԱԿԱՆԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ ԶԵՎԱՎՈՐՈՒՄԸ

:

ե մի Ուսումնական դործուննության պրոցեսը ենթարկվում

Ամենից օրինաչափությունների: ընդՀանուր

անճրաժեշտ է,

առաջ

շարք -որ-

ուսումնա ներգրավի երեխաներին սիստեմատիկորեն ուսուցիչը պեսզի ճետ գտնի միասին մեջ, նրանց ցուցադրի կան քրադրությունների զնաճատման գորու

ուսումնական, վերաճակման Համապատասխան ու

իրենցՀերթին, պետք է գիտակցեն հսկ երեխաները, Փոզությունները: իմաստը ն ՀետնողականորենվերարՓւաումնական իրադրությունների

ած, օրինաչավփություն ողջ դասավանդման դասարաններում մեկն այն է, որ տարրական ներից գ լխավոր ակզբում կառուցվում է ուսումնական գործունեության պրոցեռը

Այլ կերպ տադրեն բոլորդործողությունները:

5իերեխաներին ծավալուն կերպով ներկայացնելու բաղադրամասերը են ման

երեխաները ակտիվորեն նծրդրավվում վրա, նե

գործում: նացման ի

'

դրանց իրակա-

՝

|

Երբեմն ուսուցիչներինկարող է թվալ, որ ուսումնականնյութիՀեւ» ծանոթացնելուալյդալիսիծավալուն ու «ձդվաժՖ եղանակը երեխաներին. ժ: Բայց իրականում այդպես չէ: Հենցուսումնականիրադրուավելորդ լուծման դըժխնդիրների թյան' նախադրյալների (կոնկրետ-գործնական -

վարությունների, դրանց վերլուծման ընդչճանուր եղանակիորոնսիան է երեխանեն նրա դերի այդպիսի ) բացաձճայտումն անճրաժեշտության ուսման նկատմամբնրանց Հեւտաքրքրուբի իմացական ակտիվության, եկը: թյան զաիգացման

ամենաէական պայմաններից

Ը

ՍԱՀ մի քանի դպրոցներիտարրական դասարաններում Վրացական ճաջողությամ

է իրագործվում«առանցքվանչանի»ուսուցումը:

'

101.

մանրամասնորեն եհրնխաներին է ճաջորդականուուսումնական գործողությունների տալ պետք ցույց թյունը, առանձնացնելովայն գործողությունները, որոնք կամ առարկալական բնույթ ունեն, կամ կատարվում են արտաքին խոսքի միջոցով, կամ էլ՝ մտքում. Ընդ որում պետք է պայմաններստեղծել, որպեսզի առարկայական գործողությունները մտավոր գործողությունների ձե ընդունեն ն ունենան պաճանջվողընդճանրացվածությունն ու սեղմ ձեր, յուրացված լինեն: եթե առաջադրանքների ժամանակ դպրոկատարման սա ցականներն, այնուամենայնիվ, սխալներ են թույլ տալիս, ապա նշանակում է, որ կամ բոլոր ուսումնական, վերաճակմանու դնաճատմուն զործողությունները նրանց ցույցչեն տրվել, կամ դրանք ինչես ձարկն է չեն յուրացվել: Է-1Լ դասարաններում երեխաներըուսումնական իրադրություննեբում գործում են ուսուցչի ուղղակի արտաքին ցուցումների Հիման վրա: Բայց Հ-րդ դասարանի վերջում ն 3-րդ դասարանում աստիճանաբար պարղզ՝ է դառնում, որ ուսումնական ցզործուննությանառանձինտարրեր երեխաներըկատարում են ինքնակարբգավորման Հիման վրա: նրանք առաչին Հերթին. յուրացնում են գնաճատման. գործողության իմաստն ու բովանդակությունը, սկսում են զգալ խնդրի լուծման ընդճանուր եղանակիյուրացման պատը:Դեռես ինտուխտիվկերպով, բայց բավական ճշտորեներեխաները կարողանում են որոշել, թե այս կամ այն խնդիրները լուծելու ինչպիսի Ճնարավորությունկռնկրծտ-գործնական ներ ունեն: Սա հս կարող եմ լուծել, մենք անցել ենք, թե ինչպես պետք է դա անել»: «Ջեմ կարող. ես դեռ լզիտեմ, քե ինչպես է ալդ խնդիրը լուծվումօ-- սրանք են այն աշակերտների տված տիպական պատասխանները,որոնք ճիշտ են գնաճատում խնդիրներիլուման իրենց լուբացրաժ եղանակները: Այդ աշակերտները, որպեսկանոն, ի վիճակի են լինում ինքնուրույնաբար կատարած աշխատանքի«ամար ճիմնավորել ո իրենց ստացած թվանչանները: է կ ապված վերաճսկողության մասերտորեն Ճիշտգնաճատելը

Առանց շտապողականությաննե

'

"

կարդակի ճետ: 1--2-րդ դասարաններիաշակերտներըամենից Հաճախ շտապումեն, ճենվելով ուսուցիչների, կամ ծնողների կարծիքների կամ դասադրքի վերջում բերվողպատասխանների վրայ ճաստատել իրենց ստացած արդյունքները («Համապատասխանեց -չՀամապատասխաճեց»): եթե արդլունքը սխալ է, ապա երեխաներըշփոթվում են ն նոր ցուցումների նն սպասում մեծերից. Այլ կերպ են իրենց պաճում շատ երրորդ ղասարանցիներ.նրանք չեն շտապում ուղղակի օգնություն ատանալ,այլ մտքով կամ փաստացիորեն կոկնումեն անճրաժեշո գորն, ելնելով միջանկյալ արդյունքների բնույթից, եզրածողությունները կացություններ են կատարում իրենց սխալներիՀնարավոր պատճառ'

ես մոռացել եմ կատարելայս ների մասին. «Այստեղ կատարված էլ սխալ է ստացվելո: պատճառով

գործողությունը,

Հեւ այդ առաջադրա առանձնաչճատկությունների դործողությունների արդյունքները է, վկայում որ ունակությունը երեխայի Համադրելու ինքնուրույնաբար են ինքնաձնավորվել մեջ արդեն

ջրա ուսումնականգործունեության նախնականձները:

վերաճակողության իրենց ըստ

կազմի ուսումնուկան դործողությունինչպես նշվեց, են լինում, Մեծ նշանակություն. ունենայն գորները տարբեր տեսակի են պատկերել առանձնացնել տալիս որոնք թույլ ծողությունները, գորՀիմնականդծհրը (մոդելավորման առարկաների ուսումնասիրվող ուսուցչի Ճոգսի ՀիմնականառարԴրանցձնավորումը ժողություններ): ծանոթանում են կան է դառնում սկսած այն պաճից, երբ երեխաները են ինտենսիվորենդրանք ձնակամ այն նյութի ճետ. Հատկապես այս մշտապես երբ երեխաներից «չորվում 2-րդ ն 38-րդ դասարաններում, շակազմել պատմվածքը, են կրճատ ձնով վերարտադրել պաճանջում ն պայմանները Համառոտակի գրի առնելխնդրի պլան, րադրության է լայնորեն կիայլն: Ընդ որում զասերի ժամանակ նպատակաճարմար ն պատկերելու րառելգրաֆիկականսխեմաներ տառայինն բանաձենր՝ Հարամեժությունների Համարտեքատիառանձին մասերի կապձրը հն ինքնուակաում եթե այնուճետն դպրոցականները բերությունները, ամեորոնել ու գտնել ուսումնասիրվածնյութը պատկերելու ու

րույնաբար ցույց այղ ապա միջոցները, նից ավելի արտաճայտիչ ճասել գործունեությունը ուսումնական նրանց սնփիական

.

է

է

տալիս,

որ

զարգացմա

բավականինբարձր աստիճանի: Համակարգումերեխայի չսշխաՈւսումնական իրադրությունների տանքըսկսվում է 1-ին դասարանում,բայց իր առջն ինքնուրույնաբար են որոնքնախորդում ուսումնական խնդիրներ դնելուունակությունը, նրանումառաջանումէ շատ ւսվելի խնդիրներին, կոնկրետ-դործնական Տարրական կրթության ավանդական դնթոդների օղտագործման մեծ է ձնավորվում պայմաններում այդ ունակությունը դժվարությամբ մոտ: ն այն էլ ոչ բոլոր կրտսեր դպրոցականների Այդ ունակությունը տրվում է կոնկրձադրանորվում է Հետնյալ կերպ. երբ դպրոցականին նա, նախ, ձգտում է գտնել գործնականխնդիրներիմի շարք, ապա ուշ.

դրանցլուծման ընդճչանուրեղանակըն չի աշխատումփորձերի

ու

ոխալ-

լուծել դրանցիցյուրաքանչյուրը: Հերթականությամբ է մեկ-երկու խնդիր երեխան այղ եղանակըճայտնաբերում երկրորդ՝

ների մէթողով

որոնք այժմ լուծելուընթացքում,

միջն նրա Համար դրանց պայմանների

եղած ընդչանուր կապերիտեսականդիտարկմանօբյեկտ դառնում: խնդիրները ուսումնա-տեաականի վերածելու Կոնկրետ-գործնական քն

:

ունակությունը դպրոցականներիուսումնական գործունեության զարդացման առավել բարձր մակարդակի արտաճալտություննէ: Հենց դրանում էլ դրսնորվում է երեխաներիիրոք իմացական Հետաքրքրություններիառկայությունը: եվ, իսկապես, երբ երեխան ձրզտում մասնաէ ստանալ ոչ քե պարզապես այս կավ այն կոնկրետ ու

վոր աարբդյունքը, է գնել տվյալ տիպի բոլոր այլ զանկանում արդյունքների,ստացման ընդճանուրեղանակը,ապա ճա ցույց է տալիս, որ նա ունի Հասկանալու ոաումնասիրվող ցանկություն առարկայի էւսկան

կապերնու Ճարաբերությունները, Այդպիսիձզտումըընկած է սովորելու ցանկության ն ընդունակությանճիմքում, նթե կրտսեր դպրոցական տարիքում այդպիսիձգտումըինչպես Հարկի է ձնավորված Հէ, ապա

ն ոչ ճնտագայումոչ աշխատասիրությունը չլ բարեխղճությունըճաճելի հ արդյունավետ ուսուցման Համար Հոգեբանական. չեն կարող աղբյուր Միայն ուսումնական ծառայել: մարծառարկաների (լեզվաբանության, Քիմիայի, պատմության) բովանդակությունըՀասկանալու մատիկայի, ձգտումըկարող է այդպիսի աղբյուր դառնալ: Այդ ձգտման ծագումն ամրապնդումըէական ազդեցություն է գործում 3--4-րդ դասարանների աշակերտների ճետաքրքրությունների վրա նրանք այժմ արշրջանակի դեն ղգալի ժամանակեն տրամադրումոչ միայն խաղերին(թեն դրանց տնսակարարկշիոր դեռկաբավականինմե է մնում), այլե ճանապարու գիտնականների Ճորդությունների, արվեստի գործիչներիմասին ԳըրՔերի ընթերցանությանը, պարզագույն սարքավորումներ ն Ճճերբարիում ն այլն: Այս չլատրաստելուն ճանապարճովստացած տեղեկությունների ծավալը Ճաճախդուրս է գալիս այս կամ այն ուսումնական առարկանճրի դպրոցական ծրագրերի սաճմաններից, կրտածր դպրոցական տարիքում ուսուցման նկատմամբ Այսպիսով, Տրեխաներիվերաբերմունքի որոչակի տհզալարժ է նկատվում, Սկզբում նրանք ձգտում են այդ գործինորպես Հասարակական տեսակետիցօգաակար զորժունեությանընդճանրապես: Հետո հակ նրանց սկսում են ու

ճրապուրել ուսումնական աշխատանքի առանձին նվ, ե վերՃճնաիները: նրանք,«ծտաքրքրվելով ուսումնական գործունեությաններքին բո-

չմ,

սկսում են կոնկրետ-գորձնական խնդիրները ինքվանդակությամբ,

ֆուրուլնաբարձնավիոխել ուսուվնա-տեսականխնդիրների

Ուսումնա-չ-

գործունեության ձնավորման օրինաչափությունների կան ոտումնասիժամանակակից մանկավարժական երեխալի ճոգերանուրությունը ու

թյան առաջնաճերքէ, լ

միաժամանակ, դժվարին խնդիրներից մեկն

Հերբարիումը լորացած բույսկրի Հավաքածունէ (468. քարգմ.),

է:

ԱՇԽԱՏԱՆՔԱՅԻՆ

ԴՊՐՈՑԱԿԱՆՆԵՐԻ

Տ 4. ԿՐՏՍԵՐ

ԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ

ԳՓՈՐ-

ԱՌԱՆԶՆԱՀԱՏԿՈՒ-

ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ

ԹՅՈՒՆՆԵՐԸ.

'

ունեն նան տարիներին երեխանները Ուսումնառության մեծ մունքներ:ծժատկապես է աշխատանքի դերը, որն այդ |

Հիմնական բնորոշ ձրկու

այլ

զբաղ-

տարիքում

ձնեերով.ինքնասպասարկման դպրոցներում կրտսեր դպրոցա(եկ գլուղական իրճր պասորաւոռելու ժամանակ մասնակցում ծն նան արտադրողականները ժամանակ տ կան աշխատանքներին): առվորում են դեռես. նաինջեասպասարկում կատարել երեխաները կյանքի տարիներին: Տարրական դասարաններում ինքխաղպրոցական նասպասարկմանսովորությունների.ու «մտությունների ամրապնդումն ու զարգացումը Հոգեբանականլավ ճիմք է միծերի աշրատանքի նկատմամբ երեխաների մեջ ճարդանքի զգացում ներարկելու, մարդկանքը լարկյանքում աշխատանքիդերը գիտակցելու, տնականֆիզիկական վածություն կրելուն նախապատրաստվելու ամար, Էնտանիքում ն դպրոցում պետք է ստեղծել այնպիսիպայմաններ, ոիոնցում երեխան սուր ինքնասպասարկման իի պզարտականություններըո կերպով զգա 0րինակ՝ մաքուր կոկիկ լինելու պաճանչներ առաջադրելու ճետ միասին պետք է այնպիսի պայմանների ստեղծել, որպեսզի երեխան սոիպէ, իր ուժերի ներածինչափով) ված լինիինքնուրույնաբար (ճասկանալի ու կարգիբերել իր Ճագուստներն իրձրը։ Դասարանում նպամնացած տակաճարմարէ երեխաներինսիստեմատիկորեն այնպիսի ճանձնարարություններ չտալ, որոնք որոշակի իմաստ ունեն ողջ կոլեկտիվիշամար (Հատակը ավլել, նստարաններիվրայից «Հեռացնելփոշին, ծաղիկները չրել ն այլն) ն անպայման պետբ է կատարվեն՝էրբեմն անՀատական որոշ ցանկություններ ու Ճետաբրքրություններկամ «Հոգնածությունը սոՀաղքաճարելու գնով, երեձխանձրի նկատմամբ ինքնասպասարկման ու վորություններ Հմտություններսովորեցնելիսցուցաբերվողպաճանջչկոտությանճիշտ դրսնորումը այն կարեոր պայմաններիցմեկն է, որը թույլ է տալիս կրտսեր դպրոցականիմոտ դաստիարակել կոլեկտիվաշխատանքներին մասնակցելու, առանց ճատուկ Հիշեցումներիայդ գործում իր ներդրումըկատարելուովորություն (որը արդեն աշխատասիհորան տազմերիառկայությանգրանորում յ, Առանց սովոբունյան, որը պետք է դաստիարակելարդեն տարրական դասարանն բում, խիստ դժվար, իսկ է աշխատանքի ծրբեմն էլ անճնեարին նկատմամբ սեր առաջացնելավելի մեժ տարիքի երձխաներբ ուռ, Պակասդաստիարակչական նշանակությունչունեն նան դպրոցական ինքնասպասարկման այն տեսակները, որոնց կատարման ժամանակ

Հանդես է զալիս ն

առ

ու

այդպիսի եյ"

-

ներգրավվում երեխանները,

են

աշխատանքում: են

ճամատեղ կոլեկտիվ օժանդակել միմյանց, սկսում

գիտակնրանք սովորում են օգնել ընդանուր խնդիրների ցական վերաբերմունք ցույց տալ կոլեկտիվի նկատմամբ, զգում են, որ անձնական պատասխանատվությունեն կրում աշխատանքըժամանակին բարեխղճորենկատարելուճամար: ու

աշխատանքիուսուցԿրտսերդպրոցականներիցշատերը սիրում ւպետք է սրամթություն ճարպկություն դասերը, որոնց ժամանակ նյութը կտրատելիս ճւանդեսբերել (օրինավ՝ սոսնձովկպցնելիս), ն որտեղ գործողությանտեսակներըճաջորդում են միմյանց: երեխաները խորին բավականությունեն ստանում այն բանից, որ իրենց ձեռքերով անձճիաժեշտ օգտակարիրեր են պատրաստում (աշխատանքիուսուցման դասերին իրենցըպատրաստած տոնածառի վարդերը կարելի է նվիրել ճարնան մանկապարտեզիերեխաներին):Ալդ ամենը նպաստում է կ կատարաժաշխատանքիճամար պատառխանատաշխատասիրության վության զգացման ձնավորմանը։ հրերի պատրաստումը էական է նան տարբերակվածու փիոխճամաձայնեցվածշարժումների զարգացման, դրանց "իման վրա մկանային զգայություննճրի ն տեսողության միչոցով վերաճսկելու կարողության ձնավորման ճամար: ու

ու

ու

`

Աշխատանքի ուսուցման դասերը ունեն մեկ ուրիշ էական Հոգեբանական ճետնանք նեու Դրանցկազմակերպման պայմանները առավել նպաստավորեն երեխաներիճոգեկանում առաջիկաաշխատանքըպլան այն իրականացնելուուղիներն կարոմիջոցները գոնելը, նավորելու ղություն ձնավորելու ճամար: Այդ կարողությունն, անշուշտ, զարգանում չնան մյուս պարապմունքների ժամանակ, բայց միայն որեւե առարկա Է մոլա պարրաաոեա եքանում պատախաաը գեո ալո առավել ծավալուն ն արտաքին դրսնորում ստացած պաճանջչներիճաէ բաց թողնել թեկուզ աննչանմի գործողություն մակարգում: Բավական կամ օգտագործելոչ այն գործիքը, որը ոլնտք էր, ն այդ սխալները անմիջապեւ իրենց Հետքը կթողնեն աշխատանքիարդլունքներում. Այդ պատճառով էլ աշխատանքի ոտուցմանդասերին երեխան ինտնսխվոէ իր գործողություների Հաջորդականությունը բեն տիրապետում պլանավորելու ն դրանը իրագործման ճամռր անճրաժեշտգործիքներ նախապատրաստնլուկարողությանը: ու

,

5. ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ

ԴՊՐՈՑԱԿԱՆ

|

ՆՈՐԱԳՈՅԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ՏԱՐԻՔՈՒՄ

ԿՐՏՍԵՐ ։

կրտսերդպրոցականներիՀոդեկանիզարզացումը տեղի է ունենում գլխավորապեսնրանց համաբ առաջատար գործունեությանուսուցման

են,

մոտ

են

Տ

Այդ նրա պաճանջներին: առաջանոր որակների այնպիսի ենթադրում է Ճոզեկանի կատարումը ենթարկվում աստիճանաբար

կրտսեր

բայակայում նախադպրոցականների ցում,որոնք զարգանումնն նոր որակները ծագում

ու

ման

կատարելիսերեխաները ճիմանվբա: Ուսումնական դործունեություն պաճանչների են Հոգեկան դպրոցականների

ու

ձնավորմանը զուգընթաց: ուսումնական դործունեության,

կազմակերպումը պարապմունքների միաժամանակյա Դասարանում միաժամաբոլոր երբ երեխաները Հանարավոր է միայն այն դեպքում,

են նրա ցուցումներին: Սրա շնորճիվ ն Հեւտնում ուսուցչին սովորում է կառավարելիր ուշադրույուրաքանչյուրը աշակերտներից պաճանջներինՀամապատասխան: պարապմունքների թյունըայդպիսի են

նակ լսում

են

որտեղ աղավնիներ թրոէ դուրս նայել փողոց, երեխանցանկանում չում, բայց պետքէ լսել խնդրի լուծման նոր եղանակիբացատրությունի ն

լավ մտապաճել

աշվաղվա ստուգողական մանրամասռնությունները՝

մշտապես խատանքըճիշտ կատարելուճամար" Այդպիսի պաճանջներին

Հետնելը,բոմ

նմուշներիսեփական վարքը կառավաՀանձնարարվող

որակի՝

ճոգեկան ֆունկցիաների Հատուկ րելը նպաստում է երեխանների զարգացմանը:Այդ որակը ղրսնորվում է դորժողության կամածինության նպատակները գիտակցորեն առաջադրելու, ղրանց Հասնելու միջոցներ ն գտնելու, որոնելու

դժվարություններն

Հաղբքաճարելու արգելքները

ու

կարողության ձնով: Ուսումնականտարբեր առարկաների զծով

|

կամ այն ճանձնաայս են դրանց լուծման որոնում երեխաները կատարելիս բարություննեիր են գործողությունների լավագույն ուղիները, ընտրում կ ճամեմատում միպլանավորվում Տն դրանց վարդն ու իրագործման տարբնրավները, ակնառուկերպով դբրջոցները (այդ ներքին աշխատանքը ճատկապես ռնորվումէ աշխատանքի ուսուցման դասերին): հր գործողությունների որքան ավելի շատ «քայլեր» է կարողանում կանխատեսել երեխան. ն է կարողանում Ճամադրել ճնարավոր որքան ավելի մանրամասնորեն մեֆ այնքան Հաջողությամբ է նա կարողանում տարբերակները, ավելի երաճակել խնդրի փաստական լուժման պրոցեսը: Սւսումնականգորպրոցեսում վերաճակողությանու ինքնավերաճսկողության ինչպես նան մի շարք այլ առանձնաչճատկությունանճրաժեշտությունը, Ֆեր (օրինակ՝ խոսքային ճաշվետվության գնաճատականիպաճանջը) բարենպաստպայմաններ են առտեղծումկրտսեր դպրոցականների ժոտ նեշճոպլանավորմանն դրանք մեկուսի, գորժողությունների այսինքն՝

ժուննության

ու

գեկանձեռով կատարելու ձնավորման ճամարս ընդունակության Ուսումնական գորժունեությանկարեռր պաճանջներիցմեկն այն է, որ երեխաներըպետք է կարողանան ծավալուն կերպով ճիմնավորել իրենց ճայտնաժ մտքերի գործողություններիճշտությունը: Այդպիսի ու

Հիմնավորմանշատ

Հճնարներ ուսուցիչն է

սովորեցնում, Դատողության

ն դրանց նմուշները տարբերելու անճրաժեշտությունը ստեղծման ուղղությամբ ձեռնարկվող ինքնուրույն փորձերը ենթադրում են կրտսեր դպրոքականիմուռ սնխականմտքերն դործողություններըկարծես դրսից։ ու

աչքով կողմնակի մարդու.

դիտելու ն դնաճատելու կարողության ձնեավորում, Այդ կարողությունը ընկած է կարնորագույնմի ընդունակության՝ ոճֆլեքսիայի (իր ապրումներն գործողություններըվերլուժելու ) Ռեֆլեքսիան է թույլ ճիմքում: տալիս օբյեկտիվորեն ու լեճակման լամտորեն սնփական դատողություններն ու վերլուծելու արարքները՝ դործուննության նպատակինու պայմաններինդրանց Համապատասխան ու

կամ անճամապատասխան լինելու տեսակետի:

.

Այսպիսով կոտսերդպրոցական ե՞եխայիճոգեբանական տարիքի

են, Քիմնական նոբագոյացություններն գոշծողություննեբի կամածինու-

թյունը, դբանցներքինբնույթը (նեոքինպլանիառկայությունը) ե ոնֆԱյս ձեռքբերումներիշնորճիվ կրտսեր դպրոցականիՀոգեկանը լեքսիան: Հասնում է զարգացման այնպիսի մակարդակի, որն անճրաժեշտէ միջնակարգդպրոցում առաջիկայումնս սովորելու, նորմալ կերպովղեռաանցնելու ճամար, որն ունի իր առանձնաճատուկ Հնա-չ ճասի տարիքին պաճանջները:Միջին դասարաններում սովործլու րբավորություններն որոշ կրտսերդպրոցականների ճամար լինելը ամենից անպատրաստ է անձի այդ ընդճանուրորակների ն Տաճախկապված ների չափով ձնավորվածչլինելու ճետ: Բայցայդ որակներնու են որոշում ընդունակություններն Հոգեկան պրոցեսների ն ուսումեական: գործունեության մակարդակը, ու

բնդունակություն-

բավարար "

ԻՄԱՑԱԿԱՆ

ԴՊՐՈՑԱԿԱՆՆԵՐԻ

ԶԱՐԳԱՑՈՒՄԸ

Տ 0. ԿՐՏՍԵՐ

ՊՐՈՑԵՍՆԵՐԻ

Ընկալմանզարգացումը: ԱռանձինՀոգեկանպրոցնաներիզարգատնողությանբնքացբում։ Թեն երեխաներըդպրոց են գալիս արդեն ընկալման բավականաչափզարգացած պրոցծաներունենալով(նրանք տնաողությանն

|

է կրտսեր դպրոցական տարիքիողջ ցումըկատարվում

ւ

վսողության մեծ որություն

են

ունենում

ն

լավ

են

կողմնորոշվում առար-

ձեերում դույներում կաների ), այնուամենայնիվ, ուսումնական դգորընթացքում նրանցընկալումներըՀիմնականում սաՀշմածունեության Ֆավփակվումեն առարկաների ճանաչմամբն դրանը ձներն գույները ու

ու

սիստեմատիկ

անվանելով Առաջինդասարանցիները չեն կարողանում ս հնթարկել ընկալվողառարկաների ու Վքրլուժության ճատկություններն որակները:Այս ճանգամանքը ճստակործն դրսնորվեցՀատուկ փորձերի

արտանկարհլու ճամար առաջարկեԺամանակ, 1-ին դասարանցիներին զննեցին այն, տվին սափոր: երձխաները արագորեն գունավոր Ջին ն սափորի վրա ուշադրուայյես նկարել սկանցին անմիջապես անունը տարբեր չաունեին սափորները նկարներում նրանց թյունչղարձնելով: միմյանցից: ու տարբերվում էին ձներ, որոնք Հաճախ վգալիորեն վիեր Պատճառն այն էր, որ երեխաներըբուն ձեր վերլուծծլու միջոցներ չունեին, Նման տվյալներ ատացվեցիննան այն դեպքում, երբ եծրեխանետից պաճանջվում էր վերարտադրելսափորի գույնը: նրանք ճանաչում էինգույնը ն տոսլիսէին նրա անունը,բայցճետո այլես չէին ճետաքըըՔըրվում նրա կոնկրետ առանձնաճատկություններով:Առաջին դասաընկալումների չտարբնրակվածուքյանփաստը Հայլտնաբեր-րանցիների նան ճանաչման ու դասակարգմանվերաբերյալ թիթեռների վեց

փոր-

ձերում:

ճնարավոԷնկալվող առարկաներըվերլուծելու ն տարբերակելու են դործունհության այնպիսի տեսակի րությունները կապվաժ՝ նրեխայի ձնավորման 4նտ, որն ավելի բարդ է, քան զղայությունը ն իրերիունմիչականորեն մատչելի առանձին Ճատկությունների՝ տարբերակումը: Գորժուննության այդ տեսակը, որը կոչվում է դիտում, ճատկապես ինսռննսիվորեն է ձնավորվում Հենց դպրոցական ուսուցման ընթացքում ժամանակ աշակերտը ստանում է այս կամ այն օրիՊարապմունքների նակներն ու նմուշները ընկալելու առաջադրանքներ,իսկ Հետո արդեն փնքն է ծավալուն կերպով ձնակերպում այդպիսիխնդիրներ: Սրա շնորկաճիվ ընկալումը նպատակասլաց է դառնում: Ռւսուցիչը երեխաներին է տալիս իրերն երնույթները զննելու ՀնարԽոնավոր կերպով ցույց կարգը, ձեռքերիու աչՖերը (նրանց Հատկություններիբացաճայտման ն այլն), Հայտնաբերված Քերի շարժման ճետագժերը ճատկություններ միջոցներ (նկար,սխեմա,բառեր),Այնուճետլ երեխան կադրանցելու փող է ինքնուրույնաբար պլանավորել ընկալման աշխատանքը՝իր մտաՀճղացմանը Համապատասխանն կանխամտածվածկերպով իրագործել այն առանձնացնելովգլխավորը երկրորդականից, բացաճայտելով ընկալվող ճատկանիշներիճինրտրխիան, տարբերակելովդրանք ըստ ընդ-. ճանրությանչափի ն այլն, Ձուգորդվելով իմացական գործունեության ճետ, ալդպիսիընկաայլ տեսակների(ուշադրության,մտածողության) լումը վեր է «ածվում կամածին նպատակամետդիտման: եթե դիտեեն, ապա Վու.կարողություններըբավականին վպարդացած. կարելի է ասել, որ երեխան ունի անձնային Հատուկ որակ` դիտողականություն: Վ. Վ. Զանկովի ն նրա աշխատակիցներիուսումնասիրությունները ցույց «ովեցին, որ տարրական ուսուցման ընթացքում կարելի է զգալի չափով «զարդացնելբոլոր կրտսեր ղպրոցականների այղ կարնոր որակը: Ուշադրության ընդունվող ձրեխաները զարգացումը: Նոր դպրոց ու

ու

դնեռնս նպատակասլաց կերպով ուշադրությունը կննտրոնացնելու ընդունակություն չունեն: նրանք Հիմնականում ուշադրություն են դարձնում այն երնույթների վրա, որոնքանմիջականորնը Հետաքրքրություն

զարնում իրճնց անսովորությամբ պայծառությամբ ոչ-կամածին (չ(անխամտածված, ուշադրություն), Դապրոցական ուսուցման պայմանները,ակսածառաջինիսկ օրվանից, հրեխայիցպաճանջում են ուշադրություն դարձնել այնպիսի առարկաների վրա ն յուրացնել այնպիսի տեղեկություններ,որոնք տվլալ պաճին նրան բացարձակապեսչեն Հետաքրքրում։Աստիճանաբար երեխանսովորում է ուշադրությունը ուղղել ն կայուն կերպով կենտրոնացնելաննբաժեշտ առարկաների վրա, որոնք արտաքնապես գրավիչ չեն իր Համար: Ա--11 դասարաններում երեխաներիցշատերը արդեն ունեն կամածին. ուշադրություն, որը ((անխամտածված) նրանք կենտրոնացնում են գրքում տրված կամ ուսուցչի կողմից ցանկացած նյութի մատուցվող "վրա-Ուշադրության կանխամտածվածությունը, մտադրությանըճամապատասխանայս կամ այն խնդրի վրա ուղղելու կարողությունը կրտսեր դպրոցական Ճճասակի կարնոր ձեռքբերումն է, ինչպեսցույց է տալիս փորձը, կամածին ուշադրության ձնավորման գործում մեժ նշանակություն ունի երեխայի զործողությունների արտաքին կողմի ճատակկազմակերպումը. երծխայինպետք է այնպիաի նմուշներ ն արտաքինմիջոցներցույց տալ, որոնց օգնությամբ նա կկարողանա կառավարել իր գիտակցությունը: Օրինակ, Հնչյունակազմական նպատակասլաց վերլուծություն կատարելիսմեժ առաջացնում

ն

աչքի

են

ու

առաջին կողմից ձայներն դասարանցիների

դեր է

խաղում

դելու այնպիսի արտաքին միջոցների օգտագործումը, ամրապընինչպիսիք են կարտոնե խաղանիչերք,Դրանք ճշգրիտ

ու

դրանց կարգը

Ճաջորդականությամբ. դասա-

է գործում վորելը կազմակերպող ազդեցություն երեխաների ուշադրուչ թյանվրա,օգնում ուշադրության կենտրոնում պաճել Հնչյունական

նուրբ «ցնդող» նյութի ճետ կառարվող Բարդ, աշխատանքը: երեխայի այն կազմակերպական ինջքնակազմակերպումը միջոցաու

կառավարվում

ռումների ճետնանջնէ, որոնք ստեղծվում են չափաՃասների, առանձնապես ուսուցչի կողմից: Ուշադրության զարգացման ուղղությունը Հետնյալնէ. ուսուցչի առաջադրած Ընդճանուր ու

նպատակի

երեխան անցնումճենց իր կողմից ՔաշվածխրնՊՔ դիր Բճրումից լուծմանը: ՆիԲրաանվու դասարանցիների կամածին ուշադրությունը անկալուն է

առաջ

շ

քանի

է,

նրանքդեոնս չունեն ինքնակարդավորման ներքին միջոցներ, պատճառովփորձվածուսուցիչը դասի ընթացքում որ

յդ

ուսումնական

Հերթափոխում

է աշխատանքի տարբեր տեսակները (տարբեր բով կատարվող բանավորճաշվում, Խնդիրներիլուծում ն

հղանակնե-

արդլունքնե-

գրավոր Հաշվումների նոր եղանակիբացատրություն, նպատակը Ճճետապնդողվարժություններն այլն) ամրապնդման դրանց

ԸՐիատուգում,

դասաէ երեխաների առաջացումը: Ճճոդգեածության կանխում է (այլ կայուն ւսվելի ո ւշադրությունը աշակերտների արտաքին րանների

1--11

Լ

Թե բուն մտածական)գործողություններ կատարելիս: Դասերի ընմտավոր պետք է թացքում այս աառանձնաճատկությունը նկարների, գրաֆիկական անցնել սիխնմաների, դործողություններից (մակետների),ապլիկացիաներիստեղծմանը: Պարզ, մանրատիպարների միօրինակ առաջադրանքներկատարելիս կրտսեր դպրոցականնեբայց րի ուչադրությունը ավելի ճաճախակի է շեղվում, քան երբ առաջաղրանքներըբարդ են ն պաճանջումծն աշխատանքիտարատեսակեղաոչ

օգտագործել`

Ճճնարներիօգտադործում: նակների Ուշադրության զարգացման կողմերից մեկը նրա ծավալի մեծափրա այն բաշխելու ունակության ցումն է ն տարբեր գործողությունների պետք է ներառաջացումը: Այղ պատճառով ուսումնական խնդիրները կատաիր զործողությունները կայացնել այնպես, որպեսզի երեխան, ն պարտավորլինի Հետեել ընկերՀեւտ րելու զուգընթաց, կարողանա 0րինակ, առաջադրված տեքստը ընթերցելիս դըպների աշխատանքին: բոցականըպետք է Ճետնի, թե ինչպիսին է մյուս աշակերտներիվարքը: մխալ թույլ տալու դեպքում նա նկատումէ ընկերների բացասականճավազդումներըն ձգտում է ուղղել այն: Դասարանումորոշ աշակնրտների «ցրվածությունը» ուշադրությունը բաշխել չկարողանալու եՀոնանք է. որնիցն գործով զբաղվելով նրանք իրենց տեսաղաչշտիցդուրս են թողնում մյուսները:Ուսուցիչը,այնպես ւլետք է կազմակերպի ուսումերեխաներըսովոնական աշխատանքիտարբեր տեսակեերը,որպեսզի րեն միաժամանակ Ճակողության տակ պաճել մի քանի («կզբում, անշուշտ, ճամեմատաբարպարզ) գործողություններ կ նախապատրաստվեն ողջ դասարանի ընդՀանուր աշխատանքին մասնակցելու Համար: Հիշողության զարգացումը: Դպրոց ընդունված. լոթնամրյաերեխան Ճգտում է անվովոխ կերպովմտապաճել արտաքնապես տպավորիչ ն ու

-

"

'

ճուզիչ իիադարձությունները, նկարագրություններնպատմությունները: Բայց դպրոցականկյանքի բնույքն այնպիսին է, որ Հենց սկզբից ուսումերեխայից պաճանջվում է կանխամտածվածկերպով մտապաճել են նական նյութը: Աշակերտներըպարտավոր անսխալ մտապաճել օրվա տեժիմը, վարքի կանոնները, տնային առաջադրանքները: նրանք պեոք է կարողանան այղ կանոններով, իսկ մտապաճված նյութը ղեկավարվել են ժամանակ: դասի երեխաները ձեռք վեիարտադրել բերում «իշելու խնդիրները տարբերակելու կարողություն: Որոշ դեպքն(մնեմիկական) բում պաճանչվում է նյուքը վերարտադրել բառացիորեն, այլ դեպքեբուվ՝ միայն պատմել «սեփական բառերով» ն այլն կրտսեր դպրոցաու

`

-

ասռւսնձնացնում, պաճանջվում է ոչ միայն միավորների երեխաներից բաղադրամանրա Հիմնական խմբավորում. այլննյութի իմաստային ն նծզրա-

/չկանների

Հիշողության արդյունավետությունըկախված է մնեմիկական է վերարտադրության Հնարներին եղանակներինտիրապետելուաստիճանից:

բնույթը ենդրի ըմբոնելուց ՛մտապաճման ու

Համաստորադասում, նախադրույթների միջոցով որոշ աղյուսակների տարբերակում, կացությունների է տեքոտի ն ների ներկայացում այլն: ԱյսպիսիխմբավորումըՀիմնվում ն այդ մասնրը ճամյուսին ազատորեն անցնելու մեկբաղադրամառից վրա: խմբավորմանարդյունքներընպատակակարողության մադրելու է նյութը Հարմար է ներկայացնել գրավորպլանիձնով, որը դառնում ն նրա մատերի «ճամաստորաՀաջորդականփուլնրի սերի միավորում

ու

օգտագործում Սկզբնական շրջանումերեխաները

մտապաման շատ պարզ եղանակներ.բազմիցս կրկնում են նյութը ն այն տրոճում են այնպիսի մասերի, որոնք չեն ճամընկնում իմաստային միավորհհրի Հետ. Մտապաճմանարդյունքների կատարվում է վերաճսկողությունը միայն ճանաչման մակարդակի վրա: Օրինակ, առաջին դասարանցին կարող է տեսողությամբ ընկալել տեքստը ն կարձել, որ արդեն սովորել չէ այն, քանի որ ունի «ծանոթության զգացում»: Միայն շատ ֆիչ թվով են կարողանումինքնուրույնաբարանցնել կամածինմտահրեխաներ պաճման խելամիտ ճնարների օգտաղզործմանը: նրանց մեծ մասը այդ ունակությունը ձեռք բերելու Համարպետք է Ճատուկ կերպով ու մտնականորեն մարզվի դպրոցում ն Փանը: Այս աշխատանքըպետք է կաերկու ուղղություններով: Առաջինըերեխաների իմաստավորված տարվի մտապաճմաիճնարների (նլութը իմաստային միավորներիբաժանելը, իմաստային Ճամադրումը ն այլն) ձնավոխմբավորումը, իմաստային րումն է, իսկ ծրկրորդը կապված է ժամանակի ընթացքում" բաշխվաժ են՛

ընչպես նակ սեփական վերարտադրության վերարտադրության, ար-

դյունքներիվրա վերաճսկելու Հնարների ձնավորման

նյութը

ճետ:

միավորների բաժանելու Համար իմաստային պետք է կազմել պլան, Պլան կազմել է գեռես սովորեցնել դպրոցականպարապմունքնե պետք

փի այն փուլում, երբ երեխաներըընկալվածնկարձերիկամ պատմվածքՃերի բովանդակոաթյունը իրենցում առաջացած մտապատկերների 4ի«Ժան վրա վերարտադրում են միայն բանավորխոսքի միջոցով: Պլան անպայման պետք է բաքատրել, որ հմաստալին փազմելիս ունի ՀարաբերականբնույթնՌրոշ դեպմիավորների առանձնացումը կարող են լինել խոշոր, այլ երումայդ պարագաներում՝ մանր: Բանավոր խոսքով ճաղորդվող նան պատմվածքը,իսկ այնհուճետն մբենույն նկարիբովանդակության մասինպատմվածք-վերճուշը, կախվածվերարտադրության նպատակներից,կարող են իրագործվելիմաս- . տային տարբեր ճիման վրա: միավորների ն սեղմ նավալուն ոլլաններիատեղծման ուղղությամբ կատարվող մեժ տեղ է գրավումառաջին աշխատանքը դասարանի են լակոլմ,երբ երեխաներնարդեն կարողանում կարդալ ու գրել: 11--11 դասարաններում այղ աշխատանքը չարունակվում է արդեն Քրննց ծավալով նշանակալիքվաբանական քերականական նլուքի ճիման վրա (րինակ, երրորդ դասարանցիները կազմում են այնպիսի խնդիրներիլուծման ժավալուն պլաններ, որոնց տեքս"տերը պայմանների են բարդ Ճամակարգեր պարունակում):Այժմ արդեն

` "

երեխաներին

|

միավորները

:

.

հրկրորդ կիսամ-

:

ու

'

Քղաբանական

'

տվյալ-

-

իմաստավորման նյումական ղասման առանձնաճատկությունների

Հենվելով

կրողը:

մտապատկերիվրա,

դպրոցասկզբում գրավոր պլանի, իսկ են տեքստերի ճշտորեն վերարտադրել կարող ամենատարբեր կանները

Ճետո

դրա

բովանդակություններ: Հնարների վերարտադրության կրտսեր դպրոզքականների ճոդեկանում :

:

կատարել ձնավորմանճամար անճիաժեշտ է Ճատուկ աշխատանք է ցույց տա, թե պեոք մինչն ողջ հյութը յուրացնելը, նից առաջ ուսուցիչը: կարելի է նրա առանձին իմաստայինմիավորներըմտքում կամ ինչպես բարդսոնքաւոիառանձին Ընդարձակ վերարտադրել, բարձրաձայն ժամանակի ընթացքում: է բաշխել կարելի վերարտադրությունը մասերի Օրինակ, տեքստը կարելի է կրկնել նրա վրա աշխատելուցանմիջապես Այդ- աշխատանքի Հետո ինտերվալներով: կամ որոշակի ժամանակային տա ցուլը է կերպով ակնառու պետք երեխաներին ուսուցիչը ընթացքում պլանի (որպես յուրաճատուկ կողմնացույցի) ողտադործմաննպատակաճարմարությունը, քանի որ այն թույլ է տալիս գտնել նյութի վերարԱմե-

ու

|

տադրման ուղղությունը: նրա առանձին մասերի ճարադնյութի իմաստային խմբավորումը, մոտ սկզբում ն դպրոցականների պլանի տտեղզծումըկրտսեր րումը են որպես կամածին մտապաճման ճնարներ: Բայց այն ` ձեավորվում են դրանց, բանից Ճետո, երբ երեխաներըինչպես ճարկն է տիրապետում էական փովփոխությունճնարների Ճոլեբանականֆունկցիաները ւայդ հն են ճիշողության ոչ-կամաժին ներ կրում: Դրանքդառնում զարգացաժ Հիմք,հսկ վերջինս կարնորդեր է խաղում գիտելիքների յուրացման այնպե պրոցեսում ինչպես տարրականուսուցման վերջին ջրջանում, ՞

.

|

տարիներին,

էլ Հետագա Ուսումնական գործունեության ընթացքում զարգանում է ինչոլես կամածին,այնպես էլ ոչ-կամածին ճիշոզությունը, Բայց դրանց Ճարաէ կրում' ընթացքում փոփոխություններ բծրակցությունը ժամանակի արդյունավետությունն ոչ-կամածին մտապաճման դասարանում Առաջին մեժ է, քան կամածին մտապաճմանը, քանի որ երեխաներըդեռես ավելի չեն տիրապետում նյութի գիտակցվածմշակման ու ինքնավերաձճսկ :

.

|

113.

|

-

ու

8--378

Հնարների։ Բացի այդ, ձնավորված

խնդիրներիմեԺամասնությանլուծման ընթացքում սովորողները բավականինծավալուն մտաժական գործունեություն են կայտարում, որը նրանք «ճամար դեռես սովորական ու ճեշտ չի դարձել։ Այդ պատճառով գիտելիքների ամեն մի տարր ուշադիր խորճրդածությանառարկա է դառնում (ճայլտմանրակրկիտությամըէ նի է, օրինակ, քե ինչպիսի ուշադրությամբ ամեն երբ աշակերտը սովորում է Ճաշմի գործողություն, կատարվում Վել) Հայտնաբերված է այսպիսի Ճողեբանական օրինաչավություն, ամենից լավ մտապաճվում է այն, ինչը մտածական գործունեության առարկա ն նպատակ է Հանդիսանում: Հասկանալիէ, որ նման պարագաներում առավելությունը ոլ-կամածին Ճիշողությանն է պատկանում: Գիտակցվածն իմաստավորված մտապաճմանու ինքնավերաչակոձնավորման Հետ զուգընթացերկրորդ ն երրորդ դազության ՃՀնարների կամածին Ճիշողություն շատ տեսակետներից ավելի «արանցիների արդյունավետ է դառնում, քան ոչ-կամածինը: (Ընդ որում, այդ շրջա-. ում թվաբանականնե քերականական դործողություններիկատարման շատ ճնարներ դառնում են ավտոմատացվածն սովորականի:կարելի ձր կարծել, որ Ճետադայում նս այդ առավելությունը կպաճպանվի:Սակայն ի՞ականումտեղի են ունենում բուն ճիշջողությանպոոցեսների ռբակականճոգեբանական նյուքի տրամաբանա-. ձետփոխություններ: կան վերամշակման արդեն ձնավորվածճնարները սովորողները սկսում են կիրառել նրա բովանդակությանէական կապերի ու Հարաբեբությունների մեջ թափանցելու, դրանց Հատկանիշներիծավալուն վերլուծություն Թյան քիլ թն

շատ

ու

փրագործելու կատաճամար:Այդպիսիբովանդակալից գործունեություն

Ընլիս մտապաճման խնդիրըճետին պլան է նաճանջում: Սակայնայս ունեցող ոչ-կամածին մտապաճմանարդյուքները, պայմաններում տեղի լինում են բավականինբարձր, բանի որ նյութի 4իմայնուամենայնիվ, նական բաղադրամասերը վերլուծության, խմբավորման ն Համադրման ժամանակՃանդիսանում էին աշակերտների գործողությունների օբպրոցեսում տրամաբանական յեկտներ:Տարրական Հնարնեկրթության ըի վրա «Հիմնվածոչ-կամածին Հիշողության «Հնարավորությունները պետք է լայնորեն օգտագործվեն: Այստեղ է քաքնված ուսումնական պրոցեսներում ՀիշողությունըկատարելագործելուՀիմնական ոհղերվնեբիս մեկը: դպրոցական տարիքում Ճճիշողությանկամածին ն ոչ-կակրտսեր են կրում, դրանը մածին տեսակներըորակականլուրջ. փոփոխություններ միջն սերտ կապեր են Հաստատվում,տեղի են ունենում փոխադարձանումներ: Հիմնականն այն է, որպեսզի Հիշողության յուտեսակներից երեխաները ի վիճակի լինեն օգտագործելու ձՃամապապայմաններում(օրինակ,որնիցե տեքոտ անդիր սովորելիս տառխան :

:

րաքանչյուրը

պետք է կամածին Հիշողությունը)ի օգտագործվում ավելապես ուսումնական է Հւսնգեքնում է

ոո կարծել,

որ

մտա պաճումն միայն կամածին

նան

Այսպիսի յուրացում Հնարավոր յուրացմանը: իր իարժեք ճենվում է նյութի «օգնությամբ, եթե վերջինս մտապաճման ազամածին եղանակներիվրա: Ուսումնական իմաստավորման րէամաբանական վերակառուցումըկարող է կատարվել է

ն 1"

տրամաբանական կարող է ստեղծվելայնպիսի աո ութի 2 ագությամբ շրջապատողների նծրժծում է սսլունգի երեխան պարզապես տպավորություն, դործոպրոցեսը կազմվածէ մեծաթիվ հրականում մեծ

մուտ

ն

նման

որ

ալդ ինֆորմացիան: է կատարումըլավ վարժվածություն պաճանջում:

Դրանց ղություններից:

Հիշողությունըկմնա անԱրանց ալդպիսի մարզման դպրոցականների առայսինքն՝կլինի «վատ Հիշողություն», որի զեն ն անկազմակերպ, մտանշաններիցմեկը այնպիսի նյութը անմիբջականոինն կայության փորձերն են, պաճելու

որը

ն

խմբավորում Հատուկվերլուծություն,

Հա-

տնքատերիվրա աշխատելու մադրում է պաճանջում։ Ուսումնական ամենաարՀնարների ձնավորումը «լավ Հիշողություն» ղարդացնելու :

դյունավետուղին է: դասարանը խոսքի միջոցով արտա1 դասարանից մինչե 11 աարդյունավետությունը Հալտված տեղեկությունների մտապաշճշման տվյալների մտավելի արագ է աճում, քան ակնառու-պատկերավոր Սա բացատրվում է նրանցում արդյունավետությունը: պաճման իմաստավորվածմտապաճման Հնարների ձնավորման են էական Հարաբերությունն ուժգնությամբ: Այդ ճնարները կապված էն արտաճայտվում ճետ, իսկ դրանք Հիմնականում բի վերլուծության ուսուցման պրոցեսների2ճամաթ խոսքի օգնությամբ: Այնուամենայնիվ,

ընթացքի

մտապաճումը: պատկերների ունի նան ակնառու կարնոր նշանակություն ե Հնարները մտապաճման էլ կամածին ոչ-կամածին Այս պատճառով ն՛ նյութի յուրացման պետք է ձնակերպել ն՛ խոսքային, պատկերավոր ճամար: կիրառելու դեպքում

Պչանաչափուսումնական գործուզարգացումը: Երնակալության

երեխաներիայնպիսիմի կարնոր նեությունը բույլ է տալիս ղարդացնել է: Այն տեինչպիսին եհրնակայությունն իմացական բնդունակություն, կամ ղեկություններիմեժ մասը, որ աշակերտըքաղում է դասագրքերից նկարստանում է ուսուցիչներից, ունի խոսքային նկարագրությունների, ամեն անդպրոցականները ներիե սխեմաներիձն: Դրանքընկալելիս

նկարագրվողիրականության պատկերը վերարտադրեն անծաանցյալի իրադարձությունները, վարքը, (պատմվածքիճերոսների պատկերչ մնջ հթկրաչափական. տարածության նոք բնապատկերները, արդյունքներըն այլն): Այդ ընդունակությանձնավոների վերադրման շրջանոււ Սկզբնական րումը կատարվումէ երկու4իմնականփուլերով: գամ պետք է

"

փոփոխում են են կրում: ծրեխաները աոկերներըփոփոխություններ սլուժետային ուղղվածությունը, իրադարձություննէրը վածքների վա «րոր ո նթա ում, որոչ օբյեկտներպակ ե-.

պատկերներըմիայն խիստմոտավոր կերպով հն բնուն զուրկ են մանրամասնություններից: Փագրում իրական օբյեկտները Դրանք անշարժ (ստատիկ) պատկերներ Քն, քանի որ դրանցում ներու փոխադարձկապերը: չեն օրլեկաներիփոփոխություններն Վալացված է կոնկրետ բովանդապաճանջում ստեղծումը պատկերների Վ.յդպիսի շեր, Ե Մն կարներ: բ կա խոսքա ին նկարադրություննե խոսքա գությամբ ամք րկրորդԴոր Բադրուր ն երրորդ դառարանում դիտվում է երնակայության «արանի սկզբում Պարգացման ճաջորդ փուլը: Այստեղամենից առաջ նկատվում է պատՎերների նշանակալի ճարատացում ճատկանիչներով, որոնք աչջի էն Սա պայկոնկրետ բնույթով: շնկնում իրենց բավականաչափլրիվ Հետ չ ալդ պատկերներում կատարվող կապերի վերարտադրուՓՀծողություններին այլ օբյեկտների. փոխադարձ

«լերարտադրվող

անավոլված

:

|

է (արանչափով նպաստում պատկերացնու ձնով բների

թն ր իրերի աաա ակայ րն թեն դրանքանջուշտ բավարարում

.

փադրություն՝

որոնց

պայմանները

տեքստով:

ւմ

ն

ալս

ցույց

`

էն աշխատանքի ուսուցման Այդ նախադրյալիձնավորմանըօգնում են իրականացնել կարողանում դասերը, որոնց ընթացքում երեխաները երենց մտաճղացումները: Դրան Արարբերառարկաներպատրաստելու պաճանաֆպաստումեն նան նկարչությանդասերը,, որոնք երեխաներից եԼ ե ճետո դրանը ջում են սկզբում ունենալ մտաճղացումներ,իսկ :

-

րի

ռ ընէ ուսումնական բոլոր պարապմունքների Վ.ան տարիքումզ̀արգանում իը ձեռք նւ երե քացքուժ։ Այդ զարգացումը է Բորգուն բերվում, ախ, երեխաներիՀոգեկաԷՔ

ումշբյեկտների

Է

ւ

ո

՛

պատկերման ունակությանձնավորման ճանապարճով,որոնք նկարաա օրեր չեն բայց թ գրության մեչ անմիջականորեններկալացված չեն, օրինաչափորհն 2տեու ւնը զն տրված փաստերից: Այնուճետն, կարնոր դեր է խաղում ր ծ| նան պայմաորոշ Եբյեկտների, նրանց ճաւոկությունների վիճակներիՊոՅՆ" ա

որոշ

ու

յ

նականլինելու ճանգզամանքը Ճճասկանալու ունակությանձնավորումբ .

(

եթե տվյալ իրադարձությունը փաստացիորեն տեղի չի «րինա, այն ճնարավոր պատկերացնել որպես «կարծես թեռ կաաշակերտըպետք կարողանանույնպես պայմանակաերգած, ճետնանքները ): ունե-

ել,

է

բայց

է

ապա

Բ

ԱՐՑ վերարտադրողերկակայությանպրոցեսում իրականության Դրա

րդեն

որը

"

ոռ,

|

Բ

ո բազաճայոման այնպիսի վիճակների Մո ենթադովող

ձղտումը,

երիթ է կրտսեր դպրոցակա եյ նկատվում

սա

.

ո

տալու

Գամ

նն

Բերում, նի Բար «յ. աաա

կամ էյումըշ/

ղարգացԵբեակայության (առդյունաբաբ) ստեղծագործական նրանցում է "ան Հողեբանական նախադրյալն կարնորազույն դեբ

կրտսեր դպրոքա8 Վեբաշտադբող (ռեպրոդուկտիվ) Խբնակաչությունը

ն

է

կություն, ձոռք

-

ո

որից զուգորդությունը ո որրան տրամաթանոր փաստարկում ու

-

ր

ԳՐ

մասինտեղեկությունն

'

օգտը-

գրաֆիկական կան սխսխեմ

ն

քն

շատերը զուգընքացպատկերներինոր ատացմանը մ ե ե կամ, են ն Հիմնավորվում խոսքայինձնով կամ կծկված ինտռիվ բնուլթ կրող ընդլայնացված այսպիսի Հիմնավորումներառայադրելու ընդունադատողություններով

նրան նրանք

ւտ

դիզ

գիտակցումհարա րոն կաների դրանց առաջացմանպայմանների

պատ-

Ի աթար անհած ԳԱ մ, մաթեմատիկական նդի ր ւմ

բավա-

արա քիրում Խն ԱՑ աո հրեխանորի իրոոց քոս : ի Բորա երեն,բեր տրի

յանին է ուժեղ

իեքատում

դասի սկղբում դրել կամ լուծել այնպիսի տրված են-վերացական

'

բ

նկա

լուն

ր

իրականուքյան

են

այլդ-

որը Հուլական վերաբերմունքՀանդես բերելու պաճանջմունքը,

-

Ֆում

երնե

,

`

|

ացված

ուսումնականաշխատանքի ու զուգորդումները պիսի ձնափոխումներն ' տռագոաից դպատակնորի

Փյամբ։ Առաջինդասարանցիներըսովորաբարկարողանում Վերացնել միայն որնիցե շարժվող առարկայի սկզբնական ն վերջնա Վան վիճակները: Բայց արդեն 111 դասարանի աշակերտներըկարողաՖում են Հաջողությամբպատկերացնելն նկարագրել նան օբյեկտիմիվիճակները, որոնք կամ ուղղակիորեն նշված են ջանկյալ Վլամ ենթադրվում են ըսւտ շարժման բնույթի: երեխաները կարողանում են վերարտաղրելառանց դրանցանմի«վատկերումները լ

զ բում ատկ մտապաճմանՀնարների ձնավորումը): փմաստալից

առարկաներիգոր-

Այսոեղ կամ Հատուկ չ ջական նկարագրության կոնկրէտացման: ց ղ են Ճենվում. իրենց ճիշողության բովանդակությունների վրա կամ Օրին նր Վվում են ընդճանուրգրա ական սխեմա

Ըն ար

ու

էն

ւն ամանակի

ո

`

որոն մտածոդպրոցականների արտար

միջոցներ: մարմնավորմանառավել արտաճալտիչ զարգացումը: Մտածողության ԱռաՂության զարգացումըես ընթանում է երկու Հիմնականփուլերով: ն ջին փուլում (որը մոտավորապեսճամընկնում է առաջին երկրորդ դամտած 4: րանը 3. յ ժամա ժաման է ներու, սովորելու աարաններում ակաատվածի տ) նրանց մտածո-, մտաղությունը շատ կողմերով դեռես Հիշեցնումէ նախադպրոքականի ծողությունը: Ուսումնական նյութի վերլուծությունը այստեղ առավելաբնույթ ունի: Մտաձելիս երեխաները4ենվում ոլեսակնառու-գործնական կ կամ բրականառարկաների կամ դրանը փոթարինող պատկերների '

`

:

երբեմն անվանում վրա՛ Այդպիսիվերլուծությունը

ական կամ զգայական: 4ն

մԱ

են

պոակտիկ-գոոծ

ն .փիրադրուառարկաների` աշակերտները դասարանների

յունների մասին Հաճախ դատում

են

խիստ միակողմանիորեն,որնէ

(շռրինակ կատարել են դասակարգումներ կարողանում ծավալուն դատողություննե ներին,այսինքն՝ ): երեխաները են յուրացրել գոյականանունչ `

-

Հենվում մեկ արտաքինՀատկանիշից ելնելով: Մմոտաճանգումները վրա: եզրակացության ընկալման մեջ տրված ակնառու նախադրյալների Հիմն փաստարկներթ կատարվում է ոչ թե տրամ։ս:բանակուն են

՛ աան ոցով,

դատողու

այլ

Արլ դպրո աա, Ց

ԱաՄոԱԲԻ

Ալո

նմ

ուն

կյանքի որոշակիփաստերտեսՀամադրելով: են նելու շնորճիվ երեխաները 4 ամապատասխանեզրակացությունների ն իսկ դրանց քառամեցին, իր ծաղիկները, Լրան չջրեց ճանդգում. «Գալյան են աճում: Որնադյան «աճ ախ էր ջրում իր ծաղիկները, ն դրանք լավ ն լավ աճեն, պետք է Հաճախակի չրել»: թարմ լինեն պ ծաղիկները մ ե ֆազում:են աԱ Հատկանիշների ուժեղ «ճնշման» տակ: չքի զարնող ր ւնե են պատկանում գործնական նշանակություն Դուն ունեցող քվին րանե (ուտիլիտար)ն ֆունկցիոնալ Հատկանիշները: Այդ փո " մեծ մասում ընդչանրացումների ն ձրեույքներիարտաքին անմիջականորենընկալվո Ման Քնագիտության, աշխարճագրությանն որպե են այնպես, կրտսեր դպրոցականներինմատուցվում լայրոընդճանրացումները վրա առաջացող : խոսքային մանդիտման ն դրանց ր նվեն կոնկրե կրետ իրավիճակների Հետ ծանոթանալու վրա Ս ն կարագրությունների բակրկիտ ր մադրության ժամանակ երեխաներըառանձնացնումեն ճետ

|

Ղա

ո Արա

լեռներ, պատերազմն այլն): Գիտելիքներիլիար ման առկայության Հիմնականչափանիշը ստացված մապատասխանողկոնկրետ օրինակ կամ է: Կրտսեր րելու Հիմք են ծառայում անձնաճատկությունները

ունակությունն

Ճա -

րի լոսաճանո Մաթ մաթոարոդալրոցականների ր

ման արական

լայն կիրառմանՀամար: բել զննականության սկզբունքի Քաջքում ուսումնական գործունեությանՀիման վրա, արդեն ի շեմին, կրտսեր դպրոցականներիմտածողու արան փոխվում Այս փոփոխություննե րՄո թյան արամ Պր րրա քիԱԻ գացման երկրորդ փուլի ցեք ի ը

ւցմա

`

է

անա

ի

"

է:

բնույթ բնույթը

ետ:

բոլոր

Հնարավոր դեպքերում երեխաներինպետք

պիսի կապեր զոյություն

ունեն ՝

մ

մի յունների ք,

է ցույց պաճանջվում

իչն

գիտելիքնե քների յուրացվող

րերի միջն: Տարեցտարիմեծանում որոն

: ցու

տալ

է

այն յն

ո»

բ

ինչ-

առանձին տար-.

առաջադրանքների թիվը»,

այդպիսի կապերը կամ Ճճասկացու-

գոյություն ունեցող ճարաբերություննե րությունները:

2-րդ դասա-

բանն ավարտելիսերե արդեն տիրապետում են Հասկացութ : ր րեխաները

լ,

Ն. րի առանձին Հատկանիշներիսեռատեսակային կային 4 ճարաբերակցություն118

ու

հգարնեեր, իոոճա Հուրանորրը

ձն

-

սովորում են երեխաները միմյանցից,մտապաճում

երը `

բույսերը Այլ ցանելու ժամանակը: տարբերել

այդ

կությունը,

՛

կերպ յամած,

դրանցնշանանրանքտիրապետում

Հասկացությանը,նման

ձնով

(«ճացաբույսեր») դաշտի,այդու անտառի, «Հացաղգիներ» կենդանիների, են ընտանի նրանք յուրացնում մեծաթիվ ճասկացությունն մասին մասին ների ն այլ մասի ձրնույթների ն պլեմայի Հատկանիշներիորակների ն երնույթների Առարկաների Հիմքումամենից Հաճախ դատողությունների

Ան

քր:

կատարած աշակերտների

Բայց

ն նկարագրություններ: ակնառուպատկերներ

ընկած

ե "սընդճանրաց-

ուսո

ն

բառերի նախադասությու:` Համարդասագրքում

կապելու

ճետ

են

(ջա-

է

Ի

է

ւ

ցիչներըայդ բույսերը ն դրանց առանձնաձչատկութ վերլուծելով զննելով որոշակիպլանի . ելնելով են ալոոսքին Հատկանիշներից

Կն արավերին մագով

ղաք,

կոչվում «Վերջավորությու է տվյալ բաոը այլ

է.

ճառկերի արվում վի ակում: Արեխաներին են տալիս իրենը բ ական ցույց

"

Գն

.

քն ո անեի ամրապնդվում Լ Աաաա թր ր պատմության

Բ

Հարցին»թ

բ

ձնավորելու Հասկացությունը «Հացաբույսեր» 1.

`

աա

ե

ո"

ա

ների

ա

ի նին կոո կրիան կո

միջոցով

ալիս

են

ծառայում վորությունը ճամար»:

յ

եր ֆո

թե ինչպես ուսուցչին, ուսուցչիայն դասարանում Օրինակ, կարգումը: աշակերտըպատառխաան է վերջավորությունը»» ՎերչաԲ Րչ 1 մասը: մ փոփվոխվո առի

Հաճախ Հաշիվ

նում

Ա

ա

«սեղանյ,

այդ

Դո-

մասերի գլխավոր

ն

Համադրման այդ մտավոր դրանցմիապատկերում մեկ ամբողջական են հոր առանձնացման, կողմերի ընդճանրացվում կողմերը ի վերջո, այդ մասնավոր վորման: Հեռացվածէ իր նախնական

մասերի նրա առանձին

բավականին մեջ, որն արդեն գիտելից։Մտֆի դատողության է վերացական ներկայացնում ն աղբյուրներից իրենից

Հեւտնանք գործունեության կամ ընդճանՀենց այդպիսիվերլուծական-ճամադրական դատողությունները են աշնաեն Հետնյալ տեսակի վերացական որոնք ցանվում «Այն Հացաբույաերը, են»: րացված գիտելիքները. Ճացաբույսնր ցաբույսեր ըանացան յա ձմեռում են ձյան

ռու

տա

կ,

աշ

ընդունակու

դասակարգելու մտահրնույթներ բուն Ռրոշակի են կրտածրդպրոցականների թյան Հիման վրա զարգանում գործունեությունը ձներ:Մտավոր նոր վոր գործունեությանբարդ ն դառնումէ ուռումնական է ընկալումից առանձնացվում անկախ պրոտիճանաբար Հարաբերականորեն աշխատանքի կատարվող

եր նը

ն

ն

առարկաներ

առ-

ու

վրա նյութի ն նախկիիր ուրույնՀնարներով եղանակներով: Ջես՝ մեծամասնությունը ե բկրորդ

նում

ուի

վերջում աշակերտների մտավորվերբների Հիմանվրա, դրանց

մտապատկե կուտակված

ընդճանրացու

կատարում լուծության ն Համադրմանմիջոցով» ,,

է

Ուսուցչի ծավալուն

դասագրքնրում բացատրություններն ու

մածողունյան ձնավորման

տրվաֆ

նյու«ոնքստերըշատ դեպքերում բավականեկ առանք առարկայական քի ճետ անմիջական գործողություններկատարելունոր ճՃասկացությունթիվը: ների տիրապետելուՀամար: Մեծանում է այն դատողությունների որոնցոպ. ակնառու պատկերներինկարագրությունը նվազագույնի է Ճասցված, ն առարկաները բնումագրվում են ըստ բիչ քն շատ էական

կապերի:

՝

Կրտսեր դպրոցականներիմտավոր զարգացման ռեզերվների մաու ներկայումսուսուցիչներն ծնողները ավնլի ու ավելի ճաճաԿին: են ն նկատում, որ լոթնամլա խակի ութնամլածրեխաները միշտ չէ որ բավարարվում են իրերի պարզ ընկալմամբ, նրանքցանկանում են իմանալ, թե ինչու ձն դրանք «Հենցայսպիսին, ինչպիսիկառուցվածք ունեն, են նան ինչու հն ստեղծվել: «ինչուիկներ» բայր՝ նաոխադպրոցականնձըը, հն իրենց նրանք, որպես կանոն, ճարցերինտրվող ցանկացած պատասխաններով: Այչ է վիճակը, երբ մենք գորժ ունենք ժամանակակիցկրտսեր դրպճետ: ժամանակակիցկյանքի դրվածքի, գրքերից, ամրոցականների ն ռադիոյից, Ճեռուստատեսությունից չաիաճասներիցստառագրերից, նա ճաճախ լի համաձայնվումպաքատրություններիճետ: նա այնպիսի բացատրություններէ պաճանջում, որոնք Ճամապատասխանում էն ջբիջապատող մասին իր ունեցած պատկերացումների: բաիրականության

բավարարվում

Բան

'

աԼ

զարգացած համակարգին: վականին ժամանակակից լոքնամյահրեխան հրծն տրվող նկատմամբավելի բացատրությունների քան նրա տարեկիցները անցյալում: է, որ

պաճանջկուտ է, լի կարող անուշադրությանմատնել այս ճանգամանքը։Խնդիրնէ դպրոցում տեսնել ն զարգացնել երեխայի տեսականդատողություններիսաղմերը՝ պատճառների շրջապատողառարկաներիգոյուքյան պայմանների ու մասին: անչրաժեշտ բացատրություններտալու միջոցով: կոնկրետՀետ պատկնրավոր միասին աստիճանաբարպնտջ է մտածողության նան կարգացնել մտավոր վերացարկման պարզագույն որոնց Հնեարները, կրտսեր դպրոցականներըորոնում են ու երե-

ճասկանալի դպրոցը

առարկանձրի

օգնությամբ

ու «Քորք: պաճանջում աատառննրը ճոգեբանների ե մանկավարժո Գորա

ա

երի փո ր ան

լ

Նճբի

Գրէեայե ր

են

յան

յտարեկան երեխաթր Բ կիրառելի արանազազից երատմամ չեն այն չափանիշները, որոնցով ր

մ

ա վի

մտա

է, որ

ԱԱ

րը

7-16

էրանցյալում: գնաճատվում նրանցմտավոր ողությունը

ավելի լայն բնդունակություններն ւ

դրանք: բացատոել

ու

ճաբուստ

են, քան կարծում էին

Ճատուկ ճողերան-գիոՀիմնարկներում Պորճահարական

ուսումնասիրում. են երեխաներիմտավոր ընդունակություն-

բացաճայտելնրանց ճերը՝պանկանալով Պարզվել է,

մասնավորապես, որ նրանք կարող 22 դեպքում ուսուցմանորոչակի պայմաններիստեղծմանն ժաթեմատիկային մայրենի լեզվին վերայուրացնել Հաջողությամբ տեսական նյում, որը բոլորովինչկար ին բերող այնպիսիվերացական մասնրն են մտնում ներկա-. ժրագրերումն որի միայն առանձին պարզ ուսումնական ծրագրծրի մեջ: Անչրաժեշտ է ուսուցման Համար բարենպաստպայմանները:

յումսդործող

այնպես, որպեսզի այդ Հնարավորությունները կազմակերպել ամայուրաքանչյուր հրեխայի մտավոր օգտագործվեն ակտիվորեն պապաճովելուճամար: զարգացումը կողմանի ներկայումսզորժող ժրագրերըառաչին քայլն Տարրական դպրոցի Ճնաիրական հմացական են Հանդիսանում կրտսեր դպրոցականների Սրագրեուղղությամբ: գործնականօառագորժման րավորությունների ս(ե-են տրվող դիտելիքների խորացվել ընդլայնվել բումէականորեն ն

«րոզեսը

ու

բացատրություն ռական կողմերը, այսինքը՝այն, ինչ ծրնույքների Սրա շնորչճիվ է պաճանջում: ) Հաստատում (ընդճանրացում կապերի դատողու-՝ տրամաբանական ձեռք կբերեն կրասեր դպրոցականները պարն մտաժողության այսինքն՝վերացական թյուններ կատարելու, նոր է նյուոր կարնորՀնարներ։ ԱռաջինՀայացքից կարող թվալ, բայց «ուժերիցվեր էա: Բայց այսպիսիտագնապը Քի յուրացումը երեխաների կիրառման ն մեծ մասամբ անճիժն է: Ուսուցման ճիշտ մեթոդիկայի են յուՀաջողությամբ ուսուցչի վարպետությանդեպքում երեխաները նանախատեսվածնյութի:նրանք փաստորեն րացնում նոր ժրագրերով են սրա Համար իրենց կյանքի ողջ նախկինփորձով: փմապատրաստված '

ԴՊՐՈՑԱԿԱՆՆԵՐԻ

Տ 2. ԿՐՏՍԵՐ

ՋԱՐԳԱՑՈՒՄԸ

|

ԱՆՋԱՎՌՈՐՈՒԹՅԱՆ

|

ւնոնների յուրացումը: երքսկսվում է դեռես դպրոց Ընդատոիարակությունը խայիբարոյական նա ճանղիպում բարոյադունվելուց շատ առաջ, Բայցմիայն այստեղէ որոնց այնպիսի Հատակհու ժավալուն ճամակարգի, Վան է: ե վերաճսկվում կ երոլով Մշտապեսնպատակասլաց կատարումը Բարոլական նորմաների

ԼՈԼ

պաճանչների

ծանոթացնում Պրտսձրդպրոցականներին են-մեծաթիվնորմաների ու

Հեւու ոլեյրք չ ղեկավարվեն երեխաները Կիարբիկանոնների ճետ ն այլ տարբեր իրադրություններում ուսուցիչների չափաճասների մեջ մտնելիս,դասէրի ընթացքումե ընդմի-: ս«իոխճարաքերությունների ն ջումներին ընկերների «ետ շփվելիս,Հասարակականվայրերում փոտեճոգներանական «լոցներում գտնվելիս: շ- 8 տարնկան երեձաաները են այդ կանոնների նորմաների ու տակնտիը նախապատրաստված

Սրանցով

ամենօրյա կիրառման Համար: Բայց այդ ուսուցչի ն այլ ճաճայվխ նախապատրաստվածությունը չափաճասների

կմառտը ճասկանալու ն դրանց

կողմից ժամանակին չի օգտագործվում. ՋԶնակերպելով երեխաներին ներկայացվողպաճանչներն.ու երբեմն երկար-բարակ «ծամծմելով» գրանք, դաստիարակներըմիշտ չէ որ ճ2ետնողականորեն խիստ կերով ստուգումեն իրենց ցուցումների կատարմանընթացքը: նրեխանեեն զգալ, " որ վարբի նորմաներին կանոններին Հետնելը կախված է չափաճասներիտրամադրությունից, ատեղծվողիրավիճակ ներից ն Հենց իրենցցանկություններից, Առաջ է գալիս երեխայի բարոյական ոլորտի ձնավորմանամենավտանգվոր՝ այն պատթշնաժին՝ կերացումը, որ իբը թն վարքինորմաներն կանոններըձնական ունեն ն պետք է կատարվենոչ թն ըստ դրանց ներքին անճրաժեշտության, այլ զանազանարտաքինճանգամանքների, այդ թվում պատժվելուց ունեցած վախի ազդեցության կողմից վարքի նորմաների կանոններիիրական ե ծրեխաների օրգանականլուրացումը պետք է Ճճենվիկատարման ընթացքը վերաու լավ մշակված ոթ ուսուցիչը պետք է ունենա իր տրամադրությանտակ: Այդ նորմաներ» ու կանոններիճստակ ձնակերպումը, ճշտապաճության պարտադիի խրախուսումն անփութությանն անկարգապաճության նկատժամբ ոչ ու պատշաճ պակաս պարտադիր ճակազղումը այն կարնոր պայմաններն են, որոնց առկայությանդեպքում միայն կրտսեր դպրոցականներին կարելիէ դարձնելկարգապաճու կազմակերպված անձնավորություններ: Տարիքային ալդ փուլում կազմավորվելու դեպքում ճիշլալ բաբոյական որակներըդառնում են երեխայիանձի ներքին օրգանական ու

կռում

ու

ու

Բնույթ

տակ,

-

ու

Հնարների Հակելու միջոցների

Համակարգի վրա,

ու

ու

ձեռքբերումներ,

:

|

Կրտսեր

դպրոցականներիփոխճարաբերությունները միմյանց ն ուսուցիչներիԲետ: Համատեղ ուսումնական գործունեության ընթացքում միջն նոր փոխճարաբերություններ էն Դպրոց ընդունվելուցմի քանի շաբաթ անց առաչինդասարանցիների մոտ չքանում են շատերի երկչուռությունն բազմաթիվ նոր տպավոազդնցությանտակ սկսում նն Հետնել նույն հատող երեխալի վարքին, շփվում են այն Համաղասարանցիների Հետ, որոնք Համակրում են իրենց կամ որոնց Ճեւո Հետանրքրությունների Բ

երեխաների

յուրաքանչյուրը սկսում դպրոցականներից

է ճանդես բերել իր իսկա-

կան անճատականառանձնաճատկությունները:

կրտսծր դպրոցականներիփոխճարաբերությունների ամենաբնորոշ գծերից մեկն այն է, որ նրանցբարեկամությունը, որպես կանոն, 4իմեն պատաճական «Հետաներվումէ կյանքի արտաքին ճանդգամանքների ը նդչանրության վրա Քըրքրությունների (միննույն նստարանին նստելը, նույն չենքում ապրելը, արկածային գրականությամբ 4ետաքրքրվելը, ն այլն): Կրտսնրը դպրոցականի գիտակցությանզարգացման մակարդակը դեռնա այնպիսին չէ, որպլեսղինա կարծիքի վրա ճասակակցի Հքնվոլով կարողանա ճիշտ գնաճատելինքն իրեն, կասկածիցդուրս է, նն ճանդես բետր 9--10 երեխաներըմեծ ճետաջքրքբություն տարեկան րում այն գնաճատականների նկատմամբ, ոլ իրենց տալիս ձն ճամադասարանցիներըճարպկության,Հնարամտության արագ ըմբոնողուտճաճ են թյան, ճամարձակությանճամար: նրանք սուր ապրումներ ունենում, երբ այդ չեն ճամընկնում իրենց ցանկուՔյունների ակնկալումներիճետ: Բայց այդպիսի ապրումները լինում են կարճսոոն ն ճեշտությամբ կարող են թուլացվել կամ վերացվել չափաճասների ն Հատկապես ուսուցիչների տրվող նոր գնաճակողմից տականներիազդեցության քարժիքը կրտանր դպրոցաՎաննքրիճամարառավել ականն անառարկելինէ, Պիոներական կազմակերպության մեջ ընդունվելու ճոգեբանական ու

ու

գնաճատականները

ու

տամ: Ուսուցչի ու

նշանակությունը: Դպրոցականների ճիշողության մճջընդմիշտանակ

է այն Վորվում

օրը, երբ նրանց, մինչ այդ՝ փոքրիկՃոկտեմբերիկներին, այն կազմակերպության մեջ, րի մասին նրանք վաղուց էին. կարմիր փողկապներկրոլ պիոներներիկաղմակնրպուդրագում Քյան մեչ, որոնք թմբկաճարներիառաջնորդությամբաշխույժ չարքեփով անցնում են որոնքշատ ճետաքիքիր

քնդունում

ձն

են

քաղաքի փողոցներով,

գործեր

կատարում: Դպրոցում սովորելու առաջին տարինհրին կրտսեր Դուվ-

լավ վատ գործերի չափանիշը պիոներական Հաստատվում:փոցականների Գազագորպուքյանմէջ մտնելու ճնարավորություննէ, նրանջ ճառվա-. 28, լավ սովորելու, ճոկածմբերիկնելի վազմակծրպության վանում պաճպանելու ընկերների րությունների վատաճությունը դեպքում առաջացած Խոնները նվաճելու շփոթվածությունը: նրանք նրանց կընդունեն պիոներական ուշադրությամբ քատարանին մեջ: Աճա թե ինչու կազմակերպության այնքան վառ է ու

նն ունենում:

ընդճանրություն:

Նորկոլեկտիվում առաջին շրջանում կողմնորոշվելու

ներեխաներիորոշ մասը դրսեորում է իրենց բնավորությանը ոչ ատուկ գծեր (ոմանց՝ չափից ավելի վեճերոտություն, մյուսները՝ անպարկեշտուքյան անող անբոնաղբոսիկություն), Բայց մյոա երեխաների ճետ

նորանոր" ճաստատման փոխճարաբերությունների

Հեւ

միասիֆ

բոլոր

ու

տր

ն

ն

ուրախտպավորություններովլցվաժ լինում պիոներ դառնալուօրը: ԴպրոցականըՀպարտություն է զգում իր նոր պարտաորությունեքոն իրովունջննրը գիտակցելիս կլալնա դրվում է «րե Խոյի այր ձգտումներիճոգծրանական «Խոքը, որոնք ապված88 ակրզՃուտ «զիոնձրական կոլեկտիվի,իսկ Հետագայումնան ուք ԴասարակուՔլոր եպատակնքրի չաճերի ճետ գունիոիվի ողջ կյանքն ո. կրանում կրեխաների ու

ու

Պիոներական

|

փոխ123

ճուլզերն Կրտսերդպրոցականների

Հարաբնրուցյուններնայնպես պետք է կառուցվեն, որպեսզի երեխայի մեջ չխամրի պիոներականփողկապ ստանալու առագիտակցության ճնարավոր ջին օրվա տպավորությունը:Փորձը ցույց է տալիս, որ է դառնում այն դեպքում, երբ ուսուցիչը, ավազ ջոկատավարն դրուժինայի խորճուրդընոր պիոներներինվաւռաճումեն կաղզմելՀետաքըր-

:

սա

ու

Քիր

ինչ-որ բան սկզբում լավ չի ստացվում, եթե որոշ երեխաներ ակտիվորենչեն կատարումիրենց պիոներակած պարտականությունները, ալնուսամենայնիվ, պիոներական դործերուի՝ մլուս բոլոր երեխաներիակտիվության պաճպանման կարնորագույն Հոգեբանական պալմանը նրանցում իրենց կազմակերպության գործերի վիճակի ճամար անձնական պատասխանատվության ն ինքնուրույնուզարդացումն է: երբ այդ ղղացումթ քյան զգացման առկայությունն ն է ուսուցչի ն դրուպաշտպանությունէ դտնում Հմտորեն ղարդգացվում ն ժինայի խորճրդի կողմից, ապա դասարանի ողջ դպրոցի պիոներաչ կան կազմակերպության` կլանբը յուրաքանչյուր դպրոցականիճամար է Հագեցվածլինում:ներքին իմաստով ձեական բնույթչի ստանում, Հասարակականկարնոր գորձեր շատ ունեն. մետաղի. Դիոներնեիը թափոնի ճսվաքում, ծառերի ւոնկում,ծերերին ցույց տրվող օգնություն, ճնշված ժողովուրդների երեխաներինուժերի ներածին լափով ցույ տիխվող օգնություն, ուսուցման պրոցեսում ցույց տրվողընկերական փոխօգնություն ն բարեկամական բնույթի փոխադարձ քննադատու-. են սղիոներական որոնք կատարվում Բոլոր այդ գործերը, ջոկատի Քյուն դրանց ներքին ցիտակցուճանձնարարությամբ, անճրաժեշտության թյամբ-ն ողջկոլեկտիվիջանջերով, ճանդիսանում են ճենցայն հասա-օգտակար. գործունեությունը,առանց որի անձնարինէ բակականուեն, ն փոխօգնությանզգացման դաստիարակությունը: իսի կոլեկտիվիզմի վերջիններս սովետական դպրոքականի անձի կարնորադույն որակներ»

եթենույնիսկ երեխաների մոտ

ու

ու

.

"

առ

Հեշտ գործ չէ բարձր ակտիվություն ն ինքնագործուբերող Ոչ. խրատճանդես կոլեկտիվ ստեղծելը: պիոներական -

նեություն Ֆերը ն ոչ

որ

էլ պատմություններըինքնին այստեղ օգնել լեն կարող:Դաս-

են ճենվելմիայն կարող տիարակները

ճասարակականորհնօգտակար գործունեությանկկատմամբունեցած ջերմ ճակման,պիոներականդգործերի ռոմանտիկայովՀափշտակվածլինելու վրա երեխաներն իրննթ պետջ է ցանկանան այնսլես բոլոր գործերը, որպեսզի կաղմակերպեւ ե՛ Հաշվետուները: ճենց իրենք լինեն ն՛ նախաձեռնողները, Պիոներաբերվոդ իսկ այնոււնտն նան կոմերիտական Ճանդես կան, գործերում մասնակցությունըխոր նախադրյալներէ ստեղծում մարդու ակտիվ Քաղաքացիական դիրքորոշմանձնավորման Համար:

Վարդրանցզարգառո'մը:

էական փոփոխությունների յուրացումը նորմաների կանոնների Հուղականկյանքը: Շատերի ու

դպրոցականների կրտսեր քնքարկում որպես կանոն, տեղի է այդ փոփոխությունը,

առանց բակողմից էլ ընկալվում է Հենց իրենց՝ երեխաների ասական ապրումների են Ճամադանրանք ուրախանում որպես դրական երնույի'Օրինակ, ճամար,. նոր կապերի Հետ Հաստատվող բարեկամական

մոտ

դրա կատարման պլան կ վերաճոկել ընթացքը: միջոցառումների

Ակներնէ,

ինոր

ու

ունենում

է

սարանցիների

ջոկատիտված ՀանձնարարությունՀոկտեմբերիկների իրենք են դրանորում դպրոցում վերաբերմունք պատասխանատու ներով, նկատմամբ: սլաճանջների ներկայացվող վարբին Հոդեկան այլ պրոցեսընթացքում, գործունեության Ուսումնական Այդ գոր-նան երեխաներիճույզերի բնույթը: ների նման, փոխվում է ներկայաց-է Ճճամատեղ զործողություններին ծունեությունը կապված կարգապաճուդի "ակցական Հավակարգի, վող խիստ պաճանջների

ծն Հպարտանում

յ

|

աղդում՝ ամենը թյան, կամաֆինուշադրության Հիշողության ողջ ընթացճասակի դպրոցական կրտսեր է երեխաներիՃուլզերիվրա: ճետ:

ն

Այս

է: դործումզուվվածության Հույղերիդրսնորմուն նկատել կայունությանվիճակնհրի Հուզական ուժեղացում, դիտակցվածության են կառավարել իրենը կարողանում արդեն աճ: կրոոսեր դպրոցականներն իսկ երբեմն. նույնիսկ թողարկել դրանք (դրանում տրամադրությունը, կան-է տարիքի բնոբոշ գիծը՝Ճոգեկան պրոցեսների արտաճայտվում

թում կարելի է

կրտսեր դպրոցական-խամտածվածությանաստիճանի բարձրացումը): ու են, բան նախադպրոցականներն ներն ավելի Հավասարակշռված

ՆրանցՀատուի-եննական,կայուն,ուրախ աշխույժ դնռաճասները: մուռ նկատվում ենՍակայն որոշ երեխաների տրամադրությունները: ու

աֆեկտիվ վիճակներ:Դրանցգլխավոր պատճառըՀավակ-բացասական

նությունների մակարդակին դրանց բավարարմանՀնարավորություն-է, երե այդ անա -անչամապատասխանությունն ների միջն առաջացող չի գտնում դրո" տնական է ն երեխանմիջոցներ մապատասխանությունը ապրում-. Հաղթաչարմանկամ թուլացման Համար, ապա բացասական ի են չար ւպոռնկալ կատաղի ա րտաճայտությունների նեոր կարող դործողություններիձնով, Հուղականայդպիսի շեղումները կանխելու: անճատականւս դւնձ-ուսուցիչըլավ ւլնտք է իմանա իր սաների ճամար ժանաճաոկությունները:Բուն ուսումնական աշխատանքիկատարման 2ՀետաքրքրասիրությունԻ մանակ ձնավորվում են բավականություն, ու

կարողություններ, առլրելու Ճիացմունք

Սովետական դպրոցում տարրական կրքության ողջ բովանդակու-մեջ դաստիարակել կոլեկտիվիւմ,Ժյունը նպատակ ունի երեխաների կարեկցանք,նկատմամբ աղդությունների ճնշվաֆ դասակարգերի Այդ զգացմունքներիդաստիա ազնվության զգացումներ: պարտքի ու

ու

էշ

ճամար վճռական նշանակություն ունի տակության

այն, թն երեխաների են միչն ինչպիսի սիոխճարաբերություններ ճաստատվումճոկտեմբերիկների ն պիոներներիջոկատներում: Այստեղէ, որ երեխաներըՃանձնագործիճամար կոլեկտիվորենպատասխանատու ճարված լինելու ջին փորձն են ձեռք բերում: Այստեղնրանք զդում են, որ իրենը ուսումնական դորժունեությունը "4 մշտապես լես սկողության տակ է զպտնվում: նրանցում անձնականպատասախանատվությանզգացում է ծնվում ակզբում առանձին, իսկ ճետո նան Ճանձնարարությունների, դպրոցաառա-

Գլուխ

ԴԵՌԱՀԱՍԻ

1ՈԳԵԲ ԱՆ ԱԿԱՆ

ԱՌԱՆՁՆԱՃԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ճանբոլորպարտականությունների կատարման ճամար: ր:

Տ 1. ԵՐԵԽԱՅԻ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ

ՓՈՒԼԻ

ԹՅԱՆ

ՏԵՂՆ

ՈՒ

ՊՐՈՑԵՍՈՒՄ

ԴԵՌԱՀԱՍՈՒ-

ՆՇԱՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ

Դեուսճասությանփուլի սաճմանները մոտավորապես Համընկնում` դաւարանների ճետ ն ընդգրկում եխ միջնակարգդպրոցի Մ--Ե11 11--12 տարեկանը: Սակայն զարդացմանտարեկանիցինչն 14--15 Մ դասարան: այդ փուլը մուտք գործելն իրականում կարող է չճամընկնել ն կարող է տեղի ունենալ մեկ տարով շուտ ճետ կամ ուշ: փոխադրվելու երեխայի զարգացման պրոցեսում դեռաճասությանփուլի առանձ-է զտել նրա այլ անվանումնենաճատուկ տեղը իր արտաճայտությունն րում. «անցման», «ղժվար» կամ «ճգնաժամային» չրչան։ Սրանցում՝ ընդգծված է այդ շրջանում տեղի ունեցող ղարդացման պրոցեսների կապված են կյանքի մեկ իուբարդությունն կարնորությունը,-որոնք Հետ: պ մյուսին, անցնելու Մանկությունից ճասունությանը կատաովոդ: անցումըայդ փուլում տեղի ունեցող ղարգացման քոլոր՝ ֆիզիկական, մտավոր, բարոյական հե սոցիալականկողմերի ճիմնական բովանդակոյթյունն է ն առանձնաճատկությունը:Ըստ այդ բոլոր կողմերիտեղի: ունենում նոր կազմավորումների առաջացում: ՍՕրդանիզմի, չ որակապես ու ճետ ինքնադիտակցության, չափաճասների ունեցած ճաընկերների սոցիալական փոխներգործությանձների, Հետա-րաբերությունների, Քըրքրությունների, իմացական (մասնավորաես՝ ուսումնական) գործունեության, ինչպես նան վարքը, ողջ դորժունեությունն Հարաբերությունները միջեորդավորողբարոլա-էթիկական դիրքորոշումներիբո-վանդակությանվերակառուցման ճետնանքով երնան են գալիս Ճասունության նշաններ: Դեռաճասի անձնավորության զագացման առաջինգործոնըճենց՝ մեծ ակտիվությունն իո նասաբակական է: Սրա նպատակն է վարքիորոշակի նմուշների հ արժեքների լուրացումը, չափաճասների ընկերների Հետ ՃարաբերություններիՃաստատումը: Այդ ակտիվության նւս ծրադրավորում է իր անձն օբյեկտ է նան ինքը՝ դեռաճասըո ապաեն

ու

`

ու

ու

ու

փորձ է կատարումիրականացնելիր մտադրությունները, նպա. «տակներնու խնդիրները: Սակայն նորի գոյացումը ժամանակ է պաճանչում: Այն կախվա Հ մեժ թվով պայմաններից ն, սրա ճետնանքով, ըստ բոլոր կողմերի ԱՀա քն ինչու դեէ նույնանման 4ճաջողությամբ վարող չիրագործվել: տաճասիմուտ միշտ գոյակցում են օմանկականությունն» «ճասունույունը». Մյուս կողմից, նույն տարիքնունեկող տարբեր դեռաճասների մուռ էականտարբերություններ են նկատվում ըստ ճասունության տարզեր դրսնորումներիզարգացման մակարդակի Այս ճանդամանքըկապվված է ժամանակակիցդպրոցականների հրկլանքի Հանդգամանքներում 4 եւո. տեսակի գործոնների առկայությանՍրանցիցառաջինները վու ուսումնական գործունեությամբ զբաղվածլինելը կ այլ (ճիմնականում կայուն ու լուրջ պարտականությունների ֆրեխանեբացակայությունը, գան

ն

ու

ճողսերից րին կենցաղային բնույթի աշխատանքից» դառնություննեփից ազատելու միտումի, որը նկատվում է ժնողներից շատերի մուտ, ամեն ինչում խնամակալելու Հակումը) արգելակումեն Հառունության պարգացումը, նրկրորդ խումբը կազմող գործոնները ՛ասունացնող ու

բնույթ ունեն (ինֆորմացիայիճսկայական Ճճոսքը,ֆիզիկականզարգացման ն սեռական ճասունացմանաքսելերացիան, ծնողների, շատերի ն սրա ճնարավոր 4նտկանքներից դգերղբաղվածությունը մեկը՝ ների վաղաճաս ինքնուրույնությունը), Այս ամենի շնորչիվ ստեղծվում են զարգացման խիստ ն, որպես սրա ճետնանք, ճասունության տարբեր կողմերի դրսնորումներիխայտաբղետություն, դրանց ղզարդացման աստիճաննեչրի էական տարբերություններ, Սրինակ, ՄԱ դասարանումդեռես Հանդիպում էն մանկականտեսքու ճետաքրքրություններ ունեցող տղաներ, կան նան շատ Ճճասուն տղաներ, որոնք արդեն շփվել են չափաբայց Ճասներիկյանքի որոշ կողմերիՀետ. կան կայուն բովանդակալից ունեցող «մտավորականներ»,բայց կան նան Ճետաքրքրություններ ման ե Հնտաքրքրություններիցզուրկ նույնիսկ ուսումնական նյութը անընդունակ դեռաճասներ: Հանդիպում յուրացնելու փնջնուրույնաբար նն այնպիռիները, որոնք տարված են մբայն ընկերների Հետ շփվելու ն ն մարզական բնույթի Ճճոդսերով պլաններ չուապագայի. որոշակի նեն, մինչդեռ ուրիշների մուռ արդեն նշմարվումեն ապագա մասնագի-

քրեխաբազմազան,

պայմաններ

ու

աթությանը` տիրապետելուն գիտակցորեն նշաննախապատրաստվելու

ներ:Որոշ աղջիկներխանդավառությամբեն

շատ կարդում, իսկ «տաքրքրություններ,

են

սովորում,

ունեն

լայն

մյուսներից շատերը

Ճե-

մտա-

ն տղաների ծում միայննորաձնությունների մառին:Որոշ տղաներ առնում են ներեսւած հսասերներ, իսկ ուրիշները ընտանիքում գիչ են դալիս որպես ն այլն: սրտամոտ ճանդես օղնականներ տակցորեն

են

ուղղությունը ճասունացման ընդճանուր Դեռաճասների

կարող է էլ կարող է շատ յութաքանչյուրն տաբբերլինել, իսկ ոտղություննեբից ունենալ: Օրինակ, «մտավորականներից»մեկի ճամար տաբբեբակներ գիտելիքներըկյանքում կարող են գլխավորը լինել, բայը գրքերն ու

կարող է «մանուկտ լինել: Դասարանի վեուրիշը մեկ «մտավորականներից» տանը կարող է էլեկտրոնիկայի ն ճավփշտակված ռոադիոտեխնիկալինել Հոդվածներ կարդալ րաբերյալ յով, բայց դասերի ժամանակ կարող է անգործության մատնվել, չափից տեսքի մոդայիկ լինելու մասին: Ֆա ավելի Հոգ տանել իր իրենից ավելի Հասուն տղաամենից ավելի բարձր կարողէ դգնաճատել սկսած որոնց ճետ կարելի է խոսելամեն ինչի մասին՝ ների Հեւ շփվելը» երրորդ «մտավոմինչն լավագույն վարսավիրանոցը: կյանքի իմաստից կարող են առանձդրոնորումները արտաքին Ճասունության րականին» նա բայց իրենում կարող է հռանդուն կերպով նապես չճշրապուրել, ն, միաժամանակ, աղջիկների շրջաայրական որակներ դաստիարակել նման, քաշել փողպատում իրեն պաչել, նրանց կարծիքով, երեխայի որոնք նրեբ տարբերակներում, այդ կապից, խառնել սանրվածքը: Բոլոր նման են ըստ մեկ Հիմնական մեծության), պարամետրի (բնութագրող Ճասունության զարգացումը տարբեր կերպ է ընթանում ն ձնավորվում են տարբեր բովանդակություն ունեցող կենսական արժեքներ: Դեղաճաչ սության փուլը կարնոր է նրանով, ոբ այստեղդովում է անձիբարբոյաէ դոանց կան ու սոցիալականդիոքոբոշումների ճիմքըն ուրվագծվում

տեսակետներիցնա մնացած

արտաքին.

բետագա զարգացմանճիմնական ուղղությունը: փուլը ընդունված է Համարել Դեռաճասության դժվարինճղնաժամային: Այդպիսիգնաճատականըառաչին ճերթին պայմանավորված է այն մեծաթիվ որակական տեղաշարժերով.որոնք երբեմն կրում են երեխայի նախկին առանձնաճատկությունների, Ճեւտաքրքրությունների ճարաբերություններիարմատականբեկման բնույթ Այս փուվոխությունները կարող են կատարվել Համեմատաբար կարճատն ժամանաճաճախ անսպասելի են կ զարգացման պրոցեսին Հակաճատվածում, են բուռն ղորդում թոիչքաձն բնույթ, կատարվողփուիոխությունները բացի դրանից, Հաճախ ուղեկցվում են ճենց դեռաճասի ճոգեկանում ու

ու

ու

տարատեսակ սուբյեկտիվդժվարությունների. մյուս առաջացմամբ են կողմից, դժվարացնում նրան դաստիարակելը, քանի որ դեռաճասը նա դառնում է անճնաչե ենթարկվում չավփաճասի ներշնչումներին, զանդ, դիմադրությունէ ցույց տալիս ն բողոքում է: Այս ամենը արտաճայտվումէ կամակորության,կոպտության, նեգատիվիզմի,ըմբոստու-

|լ դաղտնապաճության ձնով: թյան,մեկուսացվածության Մուտկես

դար

այն ճարցի շուրջ,

է,

ինչ եսականվիճաբանություններ են ծավալվել

թե դեռաճասության փուլում զարզացման ճգնաժա129

9--378

գործումինչ դեր մայինծրնույթների առաջացման բանական

ու

են

կենսախաղում

սոցիալական գործոնները:

Ց 2. ԴԵՌԱՀԱՍԻ

0ՐԳԱՆԻՋՄԻ

ԿԱԶՄԱ-ԲՆԱԽՈՍԱԿԱՆ

ՎԵՐԱԿԱՌՈՒՑՈՒՄԸ

գործոնի դերը Դեռաճասի զարգացմանգործում կենսաբանական է նրանով, որ այդ տարիքում օբգանիզմում Եբեխայի պայմանավորված տանում են

են որոնք կատառվում, փոփոխություններ աբշմատական է նահ սեռական Մավալվում ճասունություն: դեպի կենսաբանական ձնաբանաէ օրգանիզմի պոոցեսը:Այս ամենը ճենվում ճասունացման կան բնախոսական վրաս վերակառուցման սկիղբը կապված է Հիպոֆիզի, ճատՕրգանիզմիվերակառուցման ճետ Հիչ կապես նրա առաջնային բաժնի աշխատանքիակտիվացման են ա ճր «Հյուսվածքների արագացնում պոֆիղի արտադրածՀորմոնները ու գեղձերի (սեռական ե ներքին արտազատման մյուս կարնորագույն ճամագեղձերի, մակերիկամների)աշխատանքը:Արանց վիա ճանաձե տեղ աշխատանքըերեխայի օրգանիզմում բաղմաթիվփոփոխությունեն ճասակի ներ է առաջացնում, որոնցից ամենիցավելի ակնչայտ զաբօրդանների ճասունացումը (սեռական թոիչքաձն աճր կ անռական Այդ գացումը ն երկրորդային սեռական Հատկանիշներիերնան գալը): են Հասնում. աղջիկների ակտիվության առավելագույն պրոցեսները

ու

տարեկանում: տարեկանում, իսկ տղաների մոտ՝ 13--15 ն սեռական Ճասունացմանաքզարգացման Ներկայումս ֆիզիկական սելեբացիա է.նկատվում,որի Հետնանքով աղջիկներիմարմնում արդեն 9-10 տարեկանումկարող է սկսվել սեռական գեղձերի աշխատանքը տարեկանում նրանց ձեավորումը, իսկ 11--12 հ կրծքի կաթնագեղձերի

մոտ՝

11-18

մի. մասը

է սեռական Հայտնվում,

փուլում սկզբնական Ճասունալցման

տարեկանում): (հսկ տղանձրը՝ 12-19 ցույց Հետաղոտությունները կատարված տվեՎերջինտարիներին մակարՃասունացման ցին, որ խիստ կապգոյություն չունի սեռական միջն: քուցանիշների դակին մարմնաչափական (սոմատոմետրական) ԱակայնՀենց Հասակի մեծացումը (ըստ երկարության),բաշի, կրժքափովում ֆիզիկական վանդակիշրչազժի ավելացումը դեռաճատուքյան զարգացմանայն առանձնաճատուկկողմերն ձնյ որոնց ամբողջությունը քշանակվում է «Հասակի թռիչք» Հատոմլտերմինով, Սրա շնորճիվ, երեն մարմնի այի տեսքի Համեմատ, դեռաճասիտեսքը փոփոխվում է է չայիաճասիճամար բնորոշ ուրանում ընդճանուր՝ Համամասնությունի ես, գանգի դիմային մասի ինտենսիվզարգացմանշնորգժէր, Դեմքը

բիչ: 11--12 տարհկանը ողնաշարի տարծկան:աճը ետ մարմնի երկարության աճից: Քանի որ մինչն 14 տարեկանը չ մնում ողներիմիջն ընկած տարածություններըդեռես լցված են կոճիկով, ապա մարմնի սխալ դիրքի կամ միակողմանի ու տնական, Հատկապեսֆիզիկական չափազանց մեժ լարումների դեպքում ողնաշարը կարողէ ծովել: Կեզվածքի ամենալուրջ խախտումները ճնարուվորեն 11--15 տարեկանում, քեն ճենց այդ տարիքում էլ այդպիսի բերությունները վերացնելը ավելի ճշտ է, քան Ճետաղայում:կոնքոսկրերիկցաճումը (որոնք շատ Միջն պարփակված էն աղջիկներիսեռական օրգանները)ավարտվում է 20--21 տարեկանում: Դեռնս կցաճման չենթարկվածոսերերի-ն Հիշյալ օրգանների տեղաշարժերըՃնարավորեն մեծ բարձրությունիըթոչելիս, է փոխվել. հսկ բարձրակրունկ կոշիկներ ճագնելու ճետեանքով կարող Վերջին ճետադայում կոնքերի ձնը, Հանգամանքը վնասակար ազդեքություն կարող է զործել ծննդաբերականֆունկցիայի վրա: Մկանների զանգվածի ն մկանային ուժի ավելացումը առավել ինտննսիվորեն տեղի է ունենում սեռական Ճասունացման շրջանի վերջում, Տղաների մկանունքի զարգացումը բնքանում է տղամարդկային, փակ աղչիկների փափուկ Հյուսվաբներինը՝ կանացի ձնով, կրա չնորստանում հն, ճամաճիվ սեռերիցյուրաքանչյուրի ներկայացուցիչները պատասխանաբար,այրական ու կանացի գծեր, բայը ալդ պրոցեսն ավարտվում է դեռաճասության տարիքի ռաշմաններիցդուրս: Մկանայինուժի ավելացումը ընդլայնում է դեռաճասներիֆիզիկական ճնարավորությունները: Այս Հանգամանքըգիտակցվումէ տղա-

4իմ, մեոոխվումէ,

ւ նծանում ուղեղիչափսերը

բայը տարեկանից մինչն 15--16

են շատ

ճամար միֆ նեբի կողմիցՆ նրանցիցյուրաքանչյուրի է նշանակություն ստանում: Քայց դեռաճասիմկանները ավելի արաղ են Հոդնում, քան ճասուն մարդունը, ն տեականլարվածության չեն դիմանում: Այս փառտը

պետք է

մարմնամարզության դասերն ճաշվի առնել

ու

ֆիզիկական

աշխատանքը կազմակերպելիս: Մարմնի չարշժողական ճամակաոգի վե-

է շարժումնեոի Շակառուցումը ուղեկցվում կորստով, ներդաշնակության Բ համաբ դժվարէ դառնում իր մարմնին տիբապետելը (Շարժումների քանակը մեծանում է, դրանց փոխճամաձայնեցվածու-

դեռահասի լինում անբավարար, նկատվում ընդճանուր անճկունություն, քյոուը Այս ամենիհետնանքով կարող . Հասանություն), անվստանություն: Սակայն6--7-ից մինչն է

են

են առաջ գալ տճաճ 13-14 տա-

հրումներ Դասակը միաժամանակ չարժողական որակների Ն .. շարժողական ֆունկցիաներիակտիվ կատարելագործման ն

ք

շատ

զարգաց-

Լո շրչանն է, որտեղ դրանց բոլոր ցուցանիշները (շարախարոնպատտ արագությունն քոխչքի երկարուումեճրի աճում մեծ ճաճախականությունը, Քյունը ամե-

,

ու

ն

այլն)

են

ինտենսիվությամբ:

ավելի բարձր ներկայացնում սրտի գորժուննությանը: Սիրտը նս աճում Սրա Հեւտնանքով քան արյունատար անոթները: է, բայց ավելի արագ, նն գալ սիրտ-անոթային Համակարգի գործունեության առաջ կարող արֆունկցիոնալ խախտումներ,որոնք դրանորվումեն սբտիխփոցնեբի,

Տարբեր օրգանների ն Հյուսվածքների աճը ավելի

ու

պաճանջներէ

նե աբագուեն գլխացավերի յան ննշմանմեծացման,զլխապտովտնե՞ի,

ճոգնելու ձնով: Դեռաճասության տարիքայինփուլում, ներքին արտազատմանակփոփոխություննետիվորեն գործող գեղձերի Համակարգում առաջացող շեշտակի տեղաշարրի ճետնանքով, օրգանիզմի ներքին միջավայրում ժեր են կատարվում: Ընդ որում վաճանաձնն-սեռական գեղձերի արտադրաժճորմոնները, մասնավորապես, նյութափոխանակությանպրոեն Հանդիսանում: Քանի որ էնդոկրինային ե ցնսի կատալիզատորներ նյարդային ճամակարգերը միմյանց Հետ ֆոակցիոնալ կապերի մէլ են գտնվում, ապա տաբիքըմի կողմից բնութագրվում դեռաճասության է եռանդիբուռն աճով, իսկ մյուս կողմից՝ հիվանդագին ազդեցությունսուբ է Այս պատճառը,որ մտազգայունակությամբ: ներինկատմամբ վոր ֆիզիկականգերչոգնածությունը, նյարդային տնական լարվաճագեցված ծությունը, աֆեկտներն Ճուղականությամբ բացասական կազայրույթը, վիրավորանքները) ուժեղ ապրումները այլ (սարսափը, նն խախտումառաջ բերել էնդոկբինային ճամակաոզի աշխատանքի բող ներ (դաշտանաշրջանի ճիպերթերիոզի ժամանակավորդաղար, ֆունկցիռնալ խախտումներ ջացում) ն նյաբդայինճամակաոգության են. դյուրագրգոությունը, զգայունությունը, 4եշ(որի դրսնորումներից տությամբ Ճոգնելը, զապող մեխանիզմների թուլությունը, ցրվածությունը, աշխատանքի արդյունավետության նվազումը, քնի խանդգարումնեընդհանուր անճավասաբակշովածության, դյուրագրորը) Դեռանասի ակտիվության,պարբերաբար գրոության,բոնկվողության, շարժողական ն անտաբբերության վբա ճասնողալաբկոտության պատճառր ամենից ճամակաոգեբի ճաբաբեբուճանախճենց նյաոդայինն էնդոկբինային է: Աղջիկներիմոտ այդպիսի վիճակներ, թյուններիվեբակառուցումն են տրպես կանոն, դիտվում դաշտանաշրջանիսկավելուցքիչ առաջ կամ

ռական Ճճասունացումըուժեղացնումէ ճետաք"ոքոությունը ճակառակ սեռի նեբկայացուցիչների առաջ է բերում նոր զգայություննկատմամբ, ներ, զգացմունքներ, ապբումներ: Այդ նոր զգայությունների ապրումների վրա դեռաճասիներքին կենտրոնացվաւժության, դրանցով զբաղված լինելու աստիճանըն կյանքում դրանց գրավածտեղը որոշվում են ինչպես Հասարակական լայն ժիջավայրի պայմաններով, այնպես դեռաճասիկյանքի դաստիարակության, նրա սոցիալականշփումների ու

էլ

ու

կոնկրետանճատական ճանդաժանքներով: Բացասական ազդեցություն կարող նն գորժել տարիքին չճամապատասխանող գրականության նն-

թճրցումը կամ չափաճասներիճամար նախատնաված կինոնկարներդիտելը։ Այս Հանգամանքները, ինչոլես նան սիրո ն սեռական տարբեր Ճարցերի մասին ընկերների Հետ ունէցաժ զրույցները ուժեղաց-

նում

բլա

կյանքի Հետաքրքրությունը մարդկային փոխճարաբձրո անձնական,ինտիմ կողմերի

էն

նկատմամբ,ապրան

դեռաճասների Համարէլ բնորոչ ների արթնացումը:

է առաչին

Ցե

մորի

սլատվա

ն կառիրությունը վաղ սաեռազգացությունը: նրկու սեռերին

ռոմանտիկական զգացմունք-

ու

ու

առա-

ընթացքում: ն ֆիզիկական զարգացման սնռական Հճամունացումը Դեռաճասի պրոցեսում առաջացող տեղաշարժերը նոր ճոգնբանական կազմավոճամար բավականին լուրջ նշանակություն ունեն: փումներիստեղծման Հենց դեռաձասիՀամար խիստ զգալի այդ փոփոխությունները նրան օրյեկտիվորենավելի ճասուն են դարձնում ն նրանում սեփական Բասուեն աղբյուրներից (թանի որ դեռաձառ նությանզգացմանառաջացման իր ն չափաճասներիմիջն նմանություններէ տեսնում): Բացիայդ, սեդրա

`

:

Տ 8.

ՏԱՐԻՔԻ

ԴԵՌԱՀԱՍՈՒԹՅԱՆ

ՆԿԱՏՄԱՄԲ

ՏԵՍԱԿԱՆ

«ԱԳՆԱԺԱՄԻ» ԽՆԴՐԻի

ՏԱՐԲԵՐ ՄՈՏԵՑՈՒՄՆԵՐԸ

Դեռաճասի օրգանիզմում կատարվող կազմա-բնախոսական էական փոփոխությունները երկար ընթացքում Հիմք էն Հանդիսացել այնպիսի տեսությունների առաջ թաշման Համար, ըատ որոնց դեառանձնաճատկություններնզարգացման ճգնաժամային ռաճասի կենսաբանականպայմանավորվածություն երնույթները ունին: /74իսք պատկերացումներ Ստ. Հոլլի ն աածղժվեցին Ջ. Ֆրոյդի կողմից, որոնց ճայացքները տիրապետող դարձան 20-րդ դարի առաջին Քառորդում։ Դեռաճասների կյանքում ճգնաժամին որոշ լուրաճատկու: կյունեերիխմբի առկայությունըՀոլը ն Ֆրոյդը (այսպես, կոչված, «րիոգենեախկական ունիվերսալիզմի»ստեղծողները)Համարում էին ն ճամապարփակ անխուսափելի ճրնույթներ, քանի որ (ունիվերսալ)

ժամանակի ու

ովի

են դրանք կննսաբանորեն պայմանավորված: 20--30-ական թմականներին սկսեց ձնավորվել կենսաբանա ունիվերսալիզմին մի ուղղություն: Ճակադարձ ԱշխարՀի տարբեր եր-

կըրնձրումկուտակվումէին կոնկրնտ Հետազոտությունների արուն

ննր,որոնք ցույց

էին տալիս,

դեռաճասի

անձնավորության: որոշ կողմեր կախված են նրա սոցիալականպատկանելիությունից, Տէսական ուղղվածությունը առկա էր նան Հայրենական Հոդգնրանական Հետազո133 որ

ա

տություններիցմի քանիսում՝ նրա ձնավորմոն առաջինշրջանում: Այսորի պես, օրինակ, Լ. Ս. Վիգոտսկինառաջադրեցմի վարկաժ, ըստ Հիմդեռաճասության տարիքի ճիմնական առանձնաճատկությունն սնռանական Հակասություննայն է, որ Հասունացման երեք կետերը կանը, ընդՀանուր օրգանականը ն տոցիալականը,չեն Համընկնում: տեսությանըուժեղ արված՝` ունիվնրսալիզժի Բիոգենետիկական որոնք Հասցրեցինամերիկյան մարդաբանները (աղդագրագետները), քաղաքակրքությունայսպես կոլվաժ, «նախնական ուսդւմնառիրեցին, ների», նրանց խնդիրն էր պարզել, թե մարդու մեչ ինչն է կանխորոշված «բնությամբ» ն ինչը՝ մշակույթով», այսինքն՝ կյանքի ու զարգացման կոնկրետ ճասարակական-պատմական պայմաններով:Մ. Միդը, Սամոս կղզու դեղաճասներին,ապացուցեց այդ տաուսումնասիրելով մասին պատկոնֆլիկտներիանխուսաբելիունյան րիքում ճգնաժամի ն նշվածերնույլթներիսողիակերացման անճիմնլինելը բացաշայտեց Նա լական (այլ ոչ թե կենսաբանական ) պայմանավորվաժությունը: ունի նեբդաշտվեց, որ Սամոս կղզու դեռաճասների մուռԿոեղի ցույց ն մանրանակ, անկոնֆլիկտանցում մանկությունից: ճասունության մասնորեն նկարագրեց նրանը կյանքի պայմանները, դաստիարակուհ նհրեխաների չավաճասների ճեր թյան`առանձնաճատկությունները դեռաճասության շրջանը ունեցած փոխճարաբերությունները: Աղչիկների ն Մ. Միդը ընդճանուր Հաճելի որպեւ ամենից ավելի առմամբբնորոշեց Համեմատած ե ազատ փուլ մանկության չափաճասության տարիների Հետ: Ավելի ուշ նա ցուլց տվեց, որ ազջիկների սեռական Հասունության վրա ճասնելը նրանց ճամար կարող է բոլորովին էլ սուբյեկտիվ նշանակալի կարնորություն չունենալ ե կարող է նույնիսկ աննկատ մնալ: Այն կարող է նան տարբեր նշանակություն ունենալ ինչպես ցեղի Ոնհարիք կամ իր մեջ), այնպես վտանգ պաբունակել նել ՀամբնդՀչանուր էլ չենց աղջկա ճամար:Որոշ դեպքերում այն ազդանշան է Հանդիսանում. նոս ճասունությունըընդունելու ն ամուսնական ծիսակատարուՔյանը նախապատրաստելուճամար: Այլ դեպքերում սեռական ճասուու կության վրա Հասնելու Հետնանքովնրա հրավունքների պարյտակաՃություններիշրջանակըլոկ աննշան փուիոխություններէ կրում: Ազգա-չ գրագետների ուսումնասիրությունները տվեցին, որ դեռաճաւուցույց է շրջանը տարբեր թյան տնողությունկարող ունենալ ն որոշ ցեղախմբեմոտ մի քանի ամիս է տնում: րի ընդամենը նան. ժխիտվեց «էդիի կոմպլեքսի» պարտղաների ՝ճոգեկանում տադիրլինելու մասին պնդումը: Պարզվեց, դնեռաճաս տղաների որ ե՛ կյանքում չափաճասի ստատուսին անցնելունճատուկ կեր(դիրքին) պով նախապատրաստելուպայմաններում (այդ ստատուսը դեռաճասլ ստանում է ինիցիացիայի՝ «ձնոնադրման» ճատուկ արարողություննե. ու

`

ու

'

րից ճետո), ն՛ ստատուսի պաճանջներիՀետ աստիճանաբար ծանոքանալու դեպքում ճղնաժամը կարող է բացակայել: տվյալների ընդճանրացման Հիման վրա Ռ. բենձդիկտը առանձնացրեց մանկությունից չափաճասությանը անցնելուեր-

Ազգագրական

կու ձե.1) անընդճատ, 2) խզումով, որը է առաչանում մանկությա տարիներին երեխայիսովորածի ե այն պատկերացումների վարքի ձների միջն, որոնք նրան անչրաժեշտ են չավխաճասիղերը կատարելու ճամար: Անցման առաչին ձեր առկա է այն զեպքում. երբ երեխաներին ու չափաճառներիններկայացվող պաճանջննրնու վարքի կանոնները նման են, Սյապիսի ճանգամանքներում զարգացումը սաճուն է ընքաԽում, երծխան աստիճանաբար յուրացնում է Հափաճասի վարքըե է լինում չափաճասի դիրբին պատրաստ ներկայացվող պաճանչները բավարարելուճամար: Անցման երկրորդձեր գոյություն ունի այն դեպքում, երբ մեժերին ու երեխաներին ներկայացվողպաճանչներըէականորեն տարբեր են: (Շստ Ռ. Բենծդիկտին Մ. Միդի, այդ ձեր բնորոշ է ն ամերիկյան ճասարակության ընգճշանրապես ժամանակակից. բարձր զարգաջած արդյունաբերություն երկրների ճամար): Այսպիսիք ունեցող չափաճաս դառնալը պայմաններում ուղեկցվում է արտաքին ու ներքին ն կոնֆլիկտներով Ճանգեցնումէ մուրաճատուկարդյունքի. «ձնական» է չափաճասիսոցիալական դերի կատազուզորդվում բելու Համար անպատրաստլինելու ճետ: Ռ. Բենեդիկորընդգծում էր. որ մանկությունիցչափաճասության անցնելու ուղին տարբեր Ճասարատարբեր է, ն այդ. ուղիներից ոչ մեկը չի կարելի դիծել որպես դեպի Ճասունություն տանող «բնական»արաճետ: ու

չաիաճասությունը կություններում

Ազգագրական անսական նշանակություն ճետազոտությունների է,

որ եբեխայի Ապացուցված կյանքիկոնկրետսոցիալարդ- ԵԺ: անքնեբով տետնյալերնույթները.1) պայմանավորված գա

իի

են

ասության փուլի տնողությունը,2)

առ Դժվարությունների առկայությունըկամ բացակայությունը, 3) մանկուպրոցեսի Ա յդ անցնելու բ նույթը: Հետազոամա րը թույլ են տալիս ճանդել պատկերացումր ֆրոյդիստական : րի կոնֆլիկաների ճգնաժամի, ու

Կից փամատության

անճամատեղելի եզրակացության. չի մաոդու մեջբնականը կառելի ճակադբել քանի նբպնում բնականը սոցիալականին, սոցիա՞

որ

լական բնույթունի:

Մորդաբաններըդեռաճասության շրջանի

ֆուլ,

7 ջ, «ը:

դիտում էին

որպես մի

ընթացքում երեխանգնում է եր առեղը Ճճասարակությա դեպի շո նա թափանցում. է չավփաճասների րբ ռճոցիալական ոլորկյանքի

Այս զաղափարիզարգացման գործում

ճատուկ դեր է

խաղացել

ամերիկացի Հոգեբան կ. կնինը։ նա շարունակեց ժամանակակիցՃասարակության մեջ դեռաճասի դիրքի խնդրի վերլուծությունը ատուկ ուշադրություն դարձնելով չափաճասության անցնելու կոնֆլիկտային ձնի վրա: Այս Հարցը նա քննարկում էր ճառարակության մեջ երեխախմբի գրաված տեղի, նլոսնց իրավունքնեների խմբին չափաճասների րի ն արտոնություններիտեսանկյունից: նա մատնանչեց այղ խմբերի լինելու փաստը ն այն միտքը ճայտնեց, միմյանցից սահմանազատված

տվյալ

՛

Հասարակու-

'

ու

ընթացքի տառիքի դեռաճասության են

«նտնյալն է-

դոսնորբման - առանձնաճատկուզարգացման թյուններըպայմանավորված դեռանասի կյանքի կոնկոետսոցիալական հասաբակուճանգամանքներով, չափաճասնեբի նբա թյան մեջ գրավածդիրքով: ու

՛

|

ո:

"

աստիճանաբար կուտակեց

ընդճանրացումներ,որոնց ճիմնական իմասոր ու

ու

ու

`

շարք

«Զափաճասությանզգացման» ծագումը: աղբյուրներն ու առանճմենաճատկությունները: Սոցիալականչափաճասության զարգացումը ու ծերի ճասարակությանմեջ որպես իրավաճավասար լիարժեք անդամ ապրելու պատրաստակամության ձնավորումն է: Այդ պրոցեսի Հաջող է ճամար ընքացման անճրաժեշտ ունենալ ոչ միայն օբյեկտիվ, այլե սուբյեկտիվ պատրաստականություն: Վերջինը անչրաժեշտ է չափաՀասներիդործունեությանը, փոխճարաբերություններին վարքին ներկայացվող Ճասարակականպաճանջներիյուրացման ճամար, քանի որ Ճենց այդ պաճանչներինտիրապետելուպրոցեսում է զարգանում ցիալական չափաճասությունը: Դեռաճասության փուլի սկզբում երեխաներընման չեն մեծերին. նրանք դնոնս շատ են խաղում վաղվղում, չարաճճիություններանում ն դեւ դեն ընկնում: նրանք անմիջականեն, շարժուն, եռանդուն բոնկվող, ակտիվություն են Հանդես բերում տարբեր ուղղություններով կ Հաճախթեթնամիտ են, ունեն անկայուն ճնետաքրքրություններՃճրա"լուրվածություններ, Համակրություններե Հճարաբերություններ, 4եշտությամբեն աղդեցության ատակընկնում: Սակայնայդպիսի արտաքին է, Սրա տակ քաքնված են կոր որակների մանկականությունը խաբուսիկ առաջացման կարնոր պրոցեսներ: Դեռաճասները, շատ տեսակետներից մնալով որպես երեխաներ, աննկատելիորենՀասունանում են, Չափաոբ հասությանձեավորմանպոոցեսըմիշտ չէ, ակնճայտէ: Նբա. դոսնոԲումներն ու նշանները տարբերբնույթ ն ձներ ունեն: Զափաճասության ծիլերը են մեծ չափովտաոբեոբվել զարգացածձեերից, ու

ու

մի

ՆՈՐԱԳՈՅԱՑՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԿԵՆՏՐՈՆԱԿԱՆ

սո-

թյան մեջ երեխաների չավփաճասներիխմբերի աաճմանաղատման խստությունը ն այն փուլի տնողությունը, ոբի ընքացքում դնռաճասը «անդադրում դտնվում է այդ խմբերի սաճմանաշերտում: Դեռաճասների Կ. զարդացգաղափարները ներկայումս Լիինի Հայտկած Վինելու մասին Դ. ն կողմից, վում«են այլ Քոուլմենի արտասաճմանյան ճոդեբանների "որոնցկարծիքովգոյությունունի դեռւաճասներիճատուկ «ենքամշակույթ» («սուբկուլտուրան),այսինքն՝ դեղաճասների ճասարակություն չափաճասներիճասարակությանկազմում: ոգնաժամային ճասակները ուսումնասիրելիս վ. Ս. Վիդուոսկին առաջ քաշեց միանդամայն նոր խնդիրներ: նա նշեց դեռաճասի զիտակության մեջ նոր ու ճիմնականկազմավորումներիառանձնացման ն բացաճայտմանանճրաժեշտուզարջգացման սոցիալական իբադբության մի փուլումայդ հրադրություոր տարիքային ամեն թյունը,ընդգծելով, ն շրջապատի միջն Ճաստատվող է իրենից ենրկայացնում երեխայի նը անկրկնելիՀամակարգ: նա կարծում էր, որ ճաՃարաբերությունների րաբերություններիայդ ճամակարգիվերակուռուցումը անցման չրջանի «ճդնաժամի» ճիմնական բովանդակություննէ կազմում: Այսպիսով, դեռաճասության տարիքի ձճդնաժամի» բացատրման գործում Հոդեբանականտեսական միտքը

ՋԵՌՔ

ԱՆՋԻ

ու

ու

են.

ՏԱՐԻՔԻՆԱՆՑՆԵԼԻՍ

4. ԴԵՌԱՀԱՍՈՒԹՅԱՆ

ԲԵՐԱԾ

ճեռթափոփովում խմբային պատկանելիության որ ղեռաճասության Դեռաճասըձգտում է դառնալ չափաճասների խությունէ կատառովում: որոնցից երեխաները Խմբի անդամն օգովել այն արտոնություններից, նն, դեռես չեն ընդունում, ե նա ղրկված Բայց չափաճասներընրան հայտնվում է եբկու խմբերի սաճմանաշեշտում: Դժվարությունների կոնֆլիկտների առկայությունըԿ. Լեինը կապում է սոցիաբնույթն լական այնպիսի գործոնների ճետ, ինչպիսիք

Տ

՛

կարող առաջին անդես գալ անսպասելիորեն կ

տճաճ

լինելշրջապատողների ճամար:

կրտսերդպրոցականիճամեմատությաբ նոր Հենց

անսովոր գծերի առատությունն էլ խոսում է այն մասին, որ դեռաճասն արդեն 4ճծռանում է իր մանկության փուլից:Այդ նոր դծենը ուղղված են դեղի ապաենթակաեն ճետագա զարգացման ճենց դրանց վրա պետք է

իոՎել

ու

:

ու

դեռաճասին դաստիարակելիս։Զարգացման դնեռաճասության մասին գաղափարչունենալու ն դրանք ձաոոոլու դողքու պրոցեսը կլինի անարդաստիարակության դյունավետ, իսկ անձիձնավորումը նրա զարգացման այդ պատասխանաուռու փուլում ձեոք կբերի տարծրային տարիքումերեխայի անձի կառուցվածքումառաջ ւ կող արմատական են փոփոխությունները պայմանավորված ինքնագիմո ղարդացման պրոցեսում առաջացող որակական տեղաՍրա 4Հծտնանքով երեխայի ն միջավայրի միջն նախկինում ՛

Դոր Հարում անի միտումների ի

բնույթ:

Դեռաճասության

աա

-

.

են: անձի խախովում Դեռանասի ճարաբերությունները ճՃառտատված

Նրանում ր ըորազում նորագոյացությունը այնպատությունը ինքնագիտակցության անն կարն. գույն է, Բա կրտրոնական արերաղեն եռեխա՝չէ (չափաճասության անավո ւս յուննրրա Մաոցգաժքայի ւս Աաթոե դբսնոբումըչափանասլիգործնական Աի Այս պ ատկերացման րախ քարի տ նն նԻ»ո ն ա իսին նոնա կենսական ան ձգտումն է: Այդ առանձնաճատկության համառովելու Բաց հոռի ո ` ոքւր 2 թո կությունը ազարվուք է, աք այլես չի ընդունում երեխադեռաճասը դոր բոցիոլաղա ձգտումների,ապրումների ր ոի: - ո» ան նելիություն նրանում դեռնս չկա իսկաների խմբին լչ իր պատկանելիու վան կարգը: ձգտում է դրան ք Դեռահասի 7բ սոցիալական կան, լիարժեք չափաճասությա առանձնանատուկ ակտիվությանէուու

որ

չ

ձ

այդ

ու

-

ոն մրեր ու

ունն

այն :

,

Բ

եե

Պո

, գնա

նա

Հավ

Արա րյան ւմազալնաառանմ կրա ւ

գացումըով

կարող

լ ու

ն

է կարիք

է առաջանալֆիզիկական

նորձիվ: օբյնկտիվոր խազո ի ,

զգացումը կարող

յնկտիվորեն

յ

՞

ղությ

է

-

բ

"1 ւա

ս

ԱՏ

ամա-

թյունն այն է, որ նա մեծ ընկալունակություն է հանդես բեբում չափահասնեբիշոջապատում ն նբանց փոխնաոշաբեռություններում

բար-

տխաարաք ու ման նաճատման Այդ տեղաշարժերը դեռաճասին գիտակցման գ " ն. եե է " սէ ճամուն են դարձնում ն ք պատկերացավելի ման մեջ: Ջափաճասության զգացման մյուս աղբյուրները լո 1 սոց են։ Այդ է ծագել այնպիսի երբ չաՃեւո ունեցած փոխճարարերություններում փաճասների նինխայի դիրք չի ղբոնղեցնում, Մաո ն լուրջ ունի: Վաղ ինջպարտականություններ քայլին գործունեությանը ն շրջապատողներիվստաճությունը երեխային չափանուրույնությունը չառ էն դարձնում ոչ միայն սոցիալական, այլն սուրյեկտիվ առումով, մեծ նմունբազմաթիվ օրինակներ կարելիէր տեսնելՀայրենական տճրազմի տարիներին,(քափաճամությանզգացման արի ուղին, ն այն էլ սեռական ճասունացման վրա Ճճասնելուց շատ աաջ, ն. Ա. Նեկրասովիկողմից ցույց է տրված «եղունգաչավ» կերմուժիկի սարում): Չափաճասության զգացումը ձնավորվում. է նան այն ժամանակ,երբ ընկերները, որոնց դնուսճասըիրննիզ շատ ավելի Հասուն է Համարում,իրեն Հետ վարվում ձն ինչպես ճավասարըճավասարի4նտս Սեփականանձի ճատունության զգացման առաջացմանը նպաստում է Դան այն, որ գեռաճասըիրն ե իր կողմից չափաճասճամարվող մարդու միջն մեկ կամ մի է (ըստ կարողությունների, ուժի, «ե.

/

Ա

այց

շրջապատողներիկողմից որպես չափաճաս ,

,

րա

որ

է:

զգում:

-

'

ու

Ա

որա

գոյություն

Ն վարքի ունեցողկանոնների, արժեքնեբի ձեեբինկատմամբ: Այս

էճոա ամրո ոգո ր

"ւ

ԻԸ

ե

,

«ի

իբր

Հան-

յոքորակածաւա Կալակար« բեր

զ

րբեր

պարտավորություններ, իրավունքներն արտոնություններ: Երեխաների վարքը կարգավորելուճամարատեղծվածեն բազմաթիվկանոններ, սաճմանավակումներ, ճատուկ«ճնազանդության բարտյականություն»: Սրանցում արտաճայտվածէ երեխաների կախյալ վիճակը, չարաճասների աշխարճում նրանց Շատ անիրավաճավասարությունը: բտներ,որ մատչելի են չափաճասներին, երեխաներիճամարարգելված են: Ման-

կան

պայմաններում, դեռաճասը ե.

է ամար ՞

ձրնխան տիրապետում է

կական Հասակում

ե.

այն կանոններին ու

պա-

որ իրեն ննրկայացնում Ճճանջներին, է ճասարավությունը: Այդ կանոն-

ներն

պա-

Հնարավոր Է

ու

պաճանջները որակապես փոխվում են, երբ նա

մտնում

է փաճասների խմբի մեջ,Այ ժամանակ, րբ Տրեխայի եաակցո նջ պատկերացում չա-

ւ

առաջանում, որ ինքը մանկական ճասակիսաճմաններիցդուրս է եկել, նա է վեբակողմնորոշվում նախկին (մաճկաու կան) կանոններից արժեքնեբից դեպինոբհբը,որոնք հատուկեն չափաճաս ր : է

տաբիքին: 9ափաճասների իրենց ճավասար ղզղալու ցանկությունը դեռա-|

Հետ

Հասննրը գրանորումեն արտաքնապեսնրանց նմանվելու, նրանց կյան-

Քի

զորժուննության որոչկողմերի Հետ

առնչվելու, նրանց որակնեորնիցն ճմտությունները, հրավունքներն արտոնությունները ձեռք բերնլու ձգտման քանի նմանություններ տեսնում «էձնով:Ընդ որում առավել ցանկալի Ճամարվում այն տելիքների, ճարպկության, Ճամարձակու-որակներնիրավունքները, որոնք առավելագույն " ցայտունությամբ լան):

չափաճասությանզգացումը բովան

կարող է առաչանալ մինչն սեռական ճասունացումը:Ֆիզիկական զարդացման կ սեռական Ճճասունայման աքսնլերացիայի (արագացման)ամենուրեք դիտվող ներնույթը է սանղծում ավելիվաղ տարիքում, պայմաններ քան նախկինում էր, սնփական չափաճասությանմասին երեխայի առաջացպատկերացման ման Համար: Այդ պատկերացման առկայությունըցույց է տալիս, որ ձրնխան թնակոխել զարգացմանդնռաճապության փուլը:

է

ու

ԻԷ,

ու

են

ու

ցույց

են

աարաի

տալիս,

րություններ

թն երեխանե

լ

3 5. ԴԵՌԱՀԱՍԻ

ՆԵՐԻ ՀԵՏ

Փոխ

ճամեմատությափ

ունեն

աան

ն

:

ք

տարբ

-

ՓՈԽՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ՉԱՓԱՀԱՍյ

նոր տեսակի վունջըը նոր իրակազմավորումը: րաբերությունների իր ուճնալու բ

ճավակնությունը դնռաճասըտարածում

է մե-

բոլոր կողմերի վրա: ԴԵժերի Հետ ունեցած փոխճարաբերությունները ռաճասըսկսում է դիմադրությունցույց տալ այն պաճանջներին, որոնք նա առաջ ճաճույքով էր կատարում:նա վիրավորվում ն բողոքում է, ն, ընդճանրապես, երբ սաճմանափակում են հր ինքնուրույնությունը են տանում են ցույց Հոգ իր մասին, ուղղություն «փոքրի», որպես են են, լիս, վեբաճսկում պաճանջում են, ճնազանդ լինել, պատժում Ճաշվի չեն առնում իր նտաքրքրությունները, Ճարաբերությունները, կարծիքները ն այլն: Դեռաճասըձեռք է բերոմ սնփական արժանազգացում, նա իրեն գիտակցում է որպես պատվության խիստ Ճճատակ մարդու, որին չի կարելի ճնչել, ստորացնել, զիկել ինքնուրույնության իրավունքից: Մանկությանտարիներին չափաճասննրի Հետ ուննցած Ճարաբերություններիդերը, որն արտացոլում էր մնծերի շրջապատում դիրքը, նրա ճամար դառնում է երեխայի ունեցած անիրավաճավասար ն անընդունելի սեփական չափաճասության մակարղակինչճամապանա է, տասխանող: Զափահասների իրավունքները սաճմանափակում որ ճարիսկ իո իրավունքների սահմաննեոը՝ ընդլայնում,պաճանջելով, գեն իո անձն ու մաոդկային վստահեն իրեն, առժանապատվությունը, տան, ճավասաբճամաբեն մեծերիճետ: ավելի շատ ինքնուբույնություն

նոր ձներին անցնելը բարնճաջողընթացք Փոխճարաբերությունների է ունենալ, եթե չափաճասը ինքն է նախաձեռնություն Ճճանդնա կարող

տա-

Նա

ձգտում է հասնելայն բանին,որպեսզիմեծեր ընդունենիր պաԲանչնեոր:Քողոքների անճնազանդությանտարբեր դրսնորումները ու

միջոց

են

ծառայում չափաճասներիճետ ունեցած նախկին ճարաբերու-չ փոխելու ն շփման նոր ձների Հառտատման ճամար: Դեռաթյունները ճասի ճողեկանում չավփաճասությանզգացման առաջացումն ու շրջակողմից այն ընդունված տեսնելու կյանքի է կոպատողների ւպաճանջը չում բոլորովին նոր մի խնդիր. ինչպիսի՞իրավունքներիցպետք է օգտրվեն չափաճասն ու դեռաճասը՝միմյանց ճետ ունեցած փոխճարաբե-

րություններում:

փուլի կարնհորությունն առանձնաճատուկ Դեռաճասության տեղը ն է նրանով,.որ ռւլայմանավորված ճԲաստատչափահասի միջե եբեխայի ու

վածն

մանկության տառիքին ձատուկ ճաբաբեռությունները ճենցայս-

ոբոնք ճատեղեն փռխաբինվում այնպիսիփոխճառաբեռություննեբով, են տուկ չափաճաս շփման բին: Այդ իրենից ներկայացնում է դեռաճասի ն չափաձասի սոցիալականփոխ-

մարդկանցպբոցեսնե անցումը

նոր եղանակների ներգործությունննրի կազմավորման սլրոցես: Շփման են ճին եղանակները աստիճանաբար արտամղվում նորերի կողմից,

շարունակում

ծն

նան

գոյակցել: Սրա ճետնանքովմեծ դժվարություններ են առաջանում կ՛ մեծերի, ն՛ դեռաճասներիՀամար: Դեռաու ճասի վարքը,նրա ինքնագնանատումն իբ նկատմամբ մեծերիկողնոբ մից ցույց տվող վերաբերմունքի գնանատումը միջնորդավոբող կանոնները դառնումեն ձեավոովող բարոյականաշխարհայացքի ճիմքը:

բայց

:

բներում կամ, դեռաճասի պաճանջները Ճճաշվիառնելով, փոխում է իր սայ տեղիունենա, չափաճասը պեւոք է 4ճրաՈրպեսզի վերաբերմունքը: Սակայնմի շարք էական ճաներեխաՃամարելուց։ Ժարվիդեռաճասին են նախկին ճարաբերություններիճարատնեմա-Հ դամանքներ նպաստում են. 1) դեռաճասի ճասարակականդիրքի անփոփոխուձր։ Դրանցից թյունը. նա «աշակերտ», «դպրոցական» էր ն մնում է այդպիսին, 2) նա Ֆֆյուքականբացարձակկախվածության մեջ է գտնվում իր ծնողներից, տրոնք ուսուցիչներիճետ միասին ճանդես նն գալիս որպես դաստիարակներ, 3) չափաճասներըպաճպանում են հրեխային ուղղություն տան վերաճակելու սովորությունը, որը դժվար է վերացնել նույնիսկ վու դրա գիտակցելու դեպքում, 4) դնռոաճասիարտաանձճրաժեշտությունը ՓՔինն վարքագիծը, Ճատկապես առաչին շրջանում, պաճպանում են մանկական գծեր, ն նա դեռես չի կարողանում ինքնուրույնաբարգորշարունակում է դեռաճասիճետ Ժել։. Այս ամենի«իման վրաչափաճասը ճետ, ՀՎարվելայնպես, ինչպեսերեխայի որը պետք է էնթքարկվիու Ճնանա ն պանդվի։ աննպատակաճարմար անտեղի է Համարում նրա իրաչ «վունքների ու ինքնուրույնության ընդլայնումը Բայց մնծաճասակի այդպիսիվերաբերմունքըանճամատեղելիէ ոչ միայն դեռաճասիձրգտումների, այլն այդ տարիքի երեխաների դաստիարակության խնդիրնների«էտ, մի տարիք, երբ անցում է կատարվում ու

մանկությունից դեպի

պոցիալականՀասունացումն Քասունություն: չ Դեռաճասի անճրաժեշտ այդ կյանքիննախապատրաստվելու ասունացումը «ապագա Համար, ն

փարդ ժամանակ պաճանջողպրոցես է ն «Հնարավոր է միայն այն դեպքում, եթե դեռաճասըսկսում է ապրել չափաճասննրի կյանքի ճա-

կանոններինն պաճանչներին «Մար բնորոշ հսկ Ճճամապատասխան: անճրաժեշտարարպաճանջում է մեծացնել նրա ինքնուրույնություն փնդլայնել պարտականություններն Միայն այդպիսի իրավունքները: սա

ու

աստիճանաբարդնռաճասըկսովորի գործել «մեծի Դանգամանքներում մանչ, մտածել,

տարբեր տնսավիխնդիրներ լուծել, շփվել մարդկանց

Այս պատճառովէլ դեռաճասինճիշտ դաստիարակելու ճամար չաՀփաճասիճետ ուննցաժ հրա նախկին Հարաբծրուցյուններին պետք է ճետ:

գան նոր տիպիճարաբերությունները: «իռխարինելու ն Դեռաճասի մեծահասակների կոնֆլիկտներիպատճառները: Դեռաճասության փովիսկզբում է

ստեղծվում ճակասություննեոով ճղի հատկապես եռբ մեծերը չաբունակումեն դեռանասի ճետ: Այդպիսի վառվել այնպես, ինչպես ե՞շեխայի վերաբերմունքը, ից, ճակասության մտնում է մեջ դաստիառակության խնդիոնեն խանգարումէ դեռաճասի սոցիալական ճասունողթյանզար-

դրադբություն, ոլբոր

տ

տ

ռոը այնպիսիասատինան, է գտնելինքնուբույնության Աննճբաժեջտ նրան նեոկաճ նաբավորություններին, դեռաճասի Քամապատասխաներ տար ն դաստիաբակներին թույլ պաճանջներին յացվողնասաբակական հաղորդելնրան, ազդեցությունգործել նբա անձի զարբգացուղղություն ման պոոցեսի վրա: ն դեռաճասիշփման պրոցեսի յուրաճատուկդժվարությունՄճծերի

է դառնումսեփական գացմանը:Մյուս կողմից, այն աննամատեղելի մասին զարգացող անձնավոբության չափաճասության պատկեբացումճետ: նիբի ե նոբ իբավունքնեոից օգտվելու նբա ճավակնությունների է այն Հենց այս ճակասությունն դժվառությունների կոնֆլիկտների աղբյուրը, որոնք բնոբոշ են մեծեբիու դեռանասնեբի ձաբաբեոությունունեն դեռաճասի ներինամաՐ, երբ նբանի տարբերպատկերացումնիր ե իփոավունքնեբիինքնուբույնության մասին: մակարդակի

չ.

ու

բացակայել, եթե նրանց փոխճարաբերությունն կազմակերպվումեն որպես չափաճասներինբնորոշ Ճճարաբերությունները կարող

եթե չափաճասը իր վերաբերմունքը չի փոխել, ապա նոր տիպի ճարաբերությունների անցնելու գործում դեռաճասըինքն է նախաձեոճանդես բերում: Մեծի դիմադրությունը դնեռաճասիկողմից նություն պատասխանվերաբերմունքէ առաջ բերում, որը դրսնորվում է անճնազանդության բողոքի ձնով, այդ ճակասական միտումների խփոխադիմադրության գոյությունը առաջացնում է բախումներ, 2 դարձ վերաբերմունքը շարունակում է անփոփոխմնալ, ապա չափաճասի դրանք սիստեմատիկբնույթ են ստանում, իսկ դեռաճասինեզատիվիզմը ավելի ավելի անկոտրում է դառնում:Այս իբադոության պաճպանման ,ղեպքում նախկին վեբացումըկարող է փոխնաոաբեռությունների բնույթ ստանալ,զբաղեցնելղեռաճասության ողչ փուլը ն շատեական Բունակակարկոնֆլիկտի ն բողոքի ընդունել: Անշչնազանդության ձե ու

Ֆեր

ության

ու

տարբեր է չափաճասներիՀետ դրսնորումներով դնեռաճասը ձեափոխում

դեռ չափաճասը իբ վերաբերմունքը: նակ,քանի չի փոխել Կոնֆլիկտա-

հարգանքը,փոխօգնություն ոբին ճատուկեն փոխադարձ

գոբծի«Համար: ն դեռաճասների միջն Ջափաճասների Մ

ու

մին փոխճարաբերությունները նպաստում են վարքի ճարմարվողական ղարդացմանըե դեռաճասիազատագրմանը: Առաջեն

ձե,

ճամագործակբնույթ կամ բովանդակալից բարեկամական

ձնավորվուվմ են ու վստանությունը: ծամագործակցության պրոցեսում նոր եղանակներ, որոնց դեռաճասի ն չափաճասիփոխներգործության է դեռաՀամապատասխանում բովանդակությունը բարոյա-էթիկական ն նոր պաճանչներին, Հասի սոցիալականՀասունացման խնդրին այն ճետ ունեցած իր փոխճարաբերուար նա առաջադրում է չափաճասների Հենց ճամագորժակկություննէ պայԺյունների բնույթի նկատմամբ, մաններ ստեղծում դեռաճասի սոցիալականճիշտ տեղը որոշելու ճանա ճանդես է գալիս չաԺար։ Տաբբերգործեբումն զբաղմունքներում Ն փաճասիօգնականի ընկեբոջդեբում, իսկ վեբջինսդառնումէ ճա ու ընդօոբինակման օբյեկտը:Հենց այդպիսի ճարաբերություն ջարբհկամն են դեռաճասինն նպաստավորնրա դաստիարակության Ներն ցանկալի

ու

ունեցած իր նախկինօմանկականդ ն նրանց պար-. ճարաբերությունները Ճասուն տիպի է նոր որոնք էլ պատՃճարաբերություններ, տադրում կանում է ապազան: է կարող Կոնֆլիկտը այնքանժամաշարունակվել

ն ունեն

են

բարվոք վիճակը, փոսբնբությունների

մեխանիզմների

ստեղծվող անձնական

ա-

շփումն ու փոխըմբռնումըմիան են, քանի որ կրտսերդպրոցական անչրաժեշտ Հասակիցդեռապամայն

շրջպնում պայմաններ նն ստեղծվում երեխայի Հասությանը անցնելու րալիս օտարվածություն, որ մեծերը Ճամովվածություն, երկուոլորտների միջն բարդ ճարարերություններիառաջացման անարդարացի շփման ձն, Այդ Համողվածությունը Հենվում է ալն պատկերացմանվրա, որ ճամարԱյդ ոլորտներն են չափաճասներին ընկերներիխմբերը, ընդ ն իրեն չի Հասկանում չի էլ կարող Հասկանալ:Սրա Հիման երեխան սկզբունքորեն չափաճասը տրում աարբերդիովուրաքանչյուրում դրանցից Հեր է գրավում: Ձափաճառների խմբում նրա չափաճասների դիոքրիրավաճավասա վրաառաջանում ւաճանջները, գնաճայտականները, նէ այլս փաստըամրապնդվածէ ճայացքները չէ, ճամար նախատեսված երեխաների չընդունելուդիտակցվածմիտում, որի չնետնանքով ծնողներն բարոյականության»Համակարգում:Հչասակակից ուսուցիչներըկարող են ընդճանրապես. ըն«ճնաղանդության կորցնելդեռածասի նա կերների խմբում հավասար իբավունքներ ո ւնի, սոցիալական սկզբունքորեն անձի բարոյական ձեավորման այդ որը դիրքորոշումների նման ն նրանց շրջապատում: է չափաճասների պատասխանատուփուլում նրա վրա ազդեցություն գործելու երեխայի ապադիրքին Հնարավոգա ու

ու

րությունը, Հնտնանքէ կոնֆլիկտը կամ չեն փարողանում

ճասինամար:

մեծերը

այն իրողության, որ Հաճախչեն իրենց կողքին նոր տեղ գտնել ցանկանում դեռա-

Հեւ Մնժերի ունեցած դեռափոխճարաբերություններում

է ճասի՝ ինքնուրույնության իրավաճավասարության խնդիրը նրա

տիարակության ամենաբարդ սուր կերպով ու

դաս-

դրվող խնդիրներիցմեկն

վիճակին, Մյուսկողմից, դիրքերի ալդ ճավասարությունըՀիմք է Ճանդիսանումգործունեության տարբեր ձեերում միմյանց Հետ երեխաՆերի ճամագործակցման Համար: ժ. Պիաժենցույց է տվել, որ խաղածն վին դործունեությանընթացքում երեխաները ամագորսովորում մեն անճատ Ժակցել: Այստեղ մի առանձին իրեն Հավասար է Ճամատում ուրիշներիճետ, գործունեության մասնակիցներըվերաճակումեն

միմյանց,

ճասնում

փոխրմբոնման, կարճ ասած, կոլեգիալություն են ձնավորումղեկավարվում են դրա կանոններով: Հենց արա Հիման վրա էլ ժ. ՊիաժենՀանգեց ճետնյալ կարնոր ծղրակացությանը. երբ երեխան նա է ճետ, իր ճամագործակցում նմանների ապա չափաճաս է: արդեն Սովետական Ճոգեբանների որ արդեն պարզեցին, ճետաղոտությունները ՈԼ-ՈՒ դասարաններում ընկերականության կանոններին Հետնելը (օգնություն,Հավատարմություն, ճարգանք) ընկերոջ բարեկամի է գնաճատելու Հանդիսանում: Բացի դրանից, ուղիղ որակները չափանիշ ճամեմատական կախվածությունգոյություն ունի երերաների միջն բովանդակալից ընդլայնման առնչությունների խորացվան ն փոլխճա"րաբերություններիննրանց ներկայացրած պաճանջների միջն (մեծանում են

մամբ,

:

այն

պատճառովէլ Հակասությանմեջ է Հետ: «Ինքնավար մանկական բարոբարոյականության չափաճասների

|

ների փոխճարաբերությունները կարգավորողամենաէականնորժաներն են. Այդ ու ճետ պատճառով էլ ճասակակիցների ընկեբնԵրի Ե՞եխայի կատարումէ առանձնահատուկ շփումը մի ղեր. այդ փոխճառաբերություններիընթացքումյութացվում՝ է չափահասների բարբռյականություեր, ե երեխանսոցիալ-բարոյական է ապրում: Ընդ որում Ճասունացում այդ բարոյականության կենտրոնական բովանդակությունը կազմող ն Ճճավատարմության Ճճավասարության, փոխօգնությանչափանիշները

այն

ճետ ընդճանրապես, այլ բարոյականության» փաճասների

բարո-

երեխաներիճամար: Դպրոյականությանճետ, որ նրանք ստեղծել Հեւտ ու ընկերների դեհռաճասիունեցած փոխճարացում չավփաճասների են

-

չափով ճղի է այդ Քիկու բարոյական Համակարզերի բախման ճնարավորությամբ, քանի դրանք անճամատեղելիեն: երբ չափաճառ որ որոշ Հանդգամանքներում կրողի ն վերճանդես է զալիս «ճնաղանդության բարոյականության» ջինիս պաճանջներըարտաճայտողիդերում, ապա նա անընդունելի է դառնում դերաճասի ճամար,քանի որ վերջինսանընդունելի է «ամաբում Ճենց այդ բարոյականությունը, այլ ոչ քե տվյալ կոնկրետ չափաՀենց այդ պատճառով էլ դեռաճասները կուղիտպատասխանՀասին: են տալիս իրենց նկատողությունանող այն անծանոթ չափաճասնեներ րին, որոնք նրանց մատնացույց են անում իրենց վարքի անճամատեղեչլիությունը երեխաների ճամար ստեղծված բարոլականության պոճանջների ճետս Ա. Ս. Մակարենկոյիստեղծած Համակարգը (դաստիարակության) տարիքի դժվարագույն սոցիալ-բարոյականխնդիրների դեռաճասության լուծման դասական օրինակէ: Այդ Համակարգի Ճաջողությունը մեծ չափովպայմանավորվածէ այն ճանզամանքով, ոի Մակարենկոնշափա-

բերություններիողջ իրադրությունը մշտապես

"

են «Հնաղզանդության անճամատեղելի բարոյականության» կանոնների են Հանդիսանում ճետ, որոնք տիրապետող երեխայի ե չափաճասի փոխ-

Ճարաբերություններում: Այսպիսով, ն փովի սկզբումՃասակակիցների դեռահասության ճետ հատկապես բնկերներիերեխայիունեցած «իոխճաշաբեռություն»` -

՝

են ներըկազմավոովում ճասուն «հավասա՞ության բարոյականության»

նբա ճարարեբություններըշաբունակումեն մնալ «ննագանդության թյան» մանկական վբա: Այս պրարադոքար Հղի է կարնոր աստիճանի

ու

մեծ

բառոյականու-

Հետնանքներով. 1) ճամագործակցությունը, որպես դեռաճասի անձնավորության ղարդացմանը նպաստող լավափոխճոարաբերությունների գույն ձն, առավել ինտենսիվորեն կարող է ղարգանալ ընկերեերի Հետ Հետ շփվելը առնչվելու 2) բնկերների ընթացքում, դեռաճասին ավելի մեծ բավարարությունէ տալիս, քան մեծերի «ետ ունեցած փոխճարաբերությունները,Այն սուբյեկտիվորենավելի անճրաժեչտու նշանակալից է ն կարող է առաջատար դեր խաղալանձի Հասոցիալ-բարոյական սունաջմանու ձնավորմանգործում, 3) Հասուն բարոյականությանկաոր արդեն մուրացրել են նոնները, երեխաները, կարող են, նախ, բախ-

էո

այդ

հաբաբե-ու բարբեկամական իո էությամբ ընկեբական յականությունը» մեծագույն չաէն այդ պատճառով էլ բությունների բարոյականություն մտնում ոչ Թն «չահեջ է փովսոցիալականէ: եվ այն ճակասության

ու

ու

ճամարել

մանկական բարոյականությու րոտորի «ինբնավար դրույթը, մտնում

է ն Հակասոցիալական

ն Ճավասարությանճարգանքի չափանիշների նշանակալիությունը

հիման վբա, մինչդեռշափանասնեբի չափանիչների նետ

որ

պրոբլեմը ճիշտ «ասկանալու Համար: կեղծ պետք է խումների

ու

այն փրավիճակների թիվը, որոնց վրա դրանք տարածվում են): Զավփաղանցկարնոր է այն ճանգամանքը, որ բոլոր այդ կանոններըչափաճաս-

քանի

դեռաճասի ճՀամար։ դարձել արտասաճըմբռնումըբանալի է Հւսնդիսանում Հարցի այսպիսի մանկական այնքան «ինքնավար ճայտնի մեջ ճոգեբանության մանյան Հետ նրա բան չափաճաաների բարոլականության բարոյականության»

ու

է

երկրորդ, կարող են ճաղթանակտանել դրանցնկատանընդունելիԷ մանկական բարոյականությունն արդեն

Հետ ն, կանոնների

ն

Հակասության մեջ մտնել«ճնաղանդության բարոյականության»

ե դեռաճասների էր կազմակեոպում փոխճառաբերություննեոը հասների

`

ճասուն ճասաբակաոգի սոցիալիստական Ւաղաքացիներիբարդյական Նա գտավ կոլեկտիվի կյանքի կազմակեպման վբա: չափանիշների այնպիսիձնե, ոբոնք ճենվում հն դեմոկրատականցենտոալիզմի վշա։ Հարգանքի,Հավասարության, փոխօղնության ն վոտասկզբունքի Ճությանչափանիշներըճատկապեսցայտուն մարմնավորում էին ստանում

պում

զանաղան ճարցերի կոլեկտիվ քննարկումներում, որ կազմակերՀ Այդ քննարկումների ընթացքում էր Մակարենկոն չափաճասներն ,

|

10--378

՝

իրավունքներից,

բայց երբ դնոաճասները օգտվում էին Ճավասար օրենք էՐ դառնումբոլորի համար: ապա այն տրոշում էր կայացվում, ՎՐիայն այդպիսի պայմաններում էր կոլեկտիվը «Հակայականազդեցուդաստիաթյուն ձեռք բերում ն վերածվում իր յուրաքանչյուրանդամին «ւ

ուժի: Հաղող Աւ որոշա

Վ«նսու

ն

աաա:

դառկու

ոլեկտ,

Ան

պատա

ՐԸ:

ը

դերը: Վերջինիս դասէ պիոներականկազմակերպության կայական է այն ճանգամեծ կախված չափով ազդեցությանուժը տիարակչական խնդիրեն լուժվաժ Հնտնյալ երկու Հիմնական մանքից, թն որքանով

հառոցըչ

բովանդակությանԼ գործունեության 1) դեռաճասների ն դեռաճասների, 2) չափաճասների

ները.

երն

Բ

տարբեր Հարցերի կապակցությամբընդունվող գիրքորոչումները ն ձն էին ընդունում Հենց Համազորժակցության փոխճարաբերություններն տւ պրակտիկ գործունեությունը Դեռաճասնեռիինքնուույնությունը տւ

է

խոաու րան Ան արա-չխնդիրն կազմակերպման արավ կլանթի նաւոր նների մասնակցելու ենն

Հ

տեմբերիկնե ի

տ

ո

ստեղծվող

տրվի ԲՆ է, որլեսզի դեռաճասներին Հնարավորություն տեՀասարակական բերելու չր բուժողովրդիկյանքին, փորձ ձեռք ավե-

ավելի ավազ օգտակար գործունեության տարիքով մակնաից աշխատանքիկոլեկտիվ ձներ կազմակեր-

գործու. օգտակարկոլեկտիվն անճատական ճասաբակականոշեն էին բոանճբաժեջտ "նեության ձե, ոբի աոդյունքնեոըճավասաբապես ուներ

ն

ու

Հետ լիկրտսեր երեխաների

յելուբնագավառում:

գզոբին յութաքանչյուրիհամար: Հենց սրանով էր ապաճովվում դգեռաՃասների սոցիալ-բարոյական «Ճասունությանղարգացումբ Ճասարա-չ

պկական-տեսակետից օգտակար ուղղությամբ: Մակարենկոյի անձնական Ճոկայական Ճճեղինակությանաղբյուրը նբա ցուցաբեբած ճաոպետք է որոնել կոլեկտիվին անձինկատմամբ Միջոցով նա գանքիմեջ:Հեռանկարային նպատակների ճամակարգի Գգտում էր երեխաներիըյուրաքանչյուրի կյանքը այսօր, վաղը ն առղապայում դարձնել ճասարակականտեսակետիցօգտակար, Ճետաքրքիրն ուրախ, Հավատալով, որ այդ գործում դեռաճասներըկկարողանան ճաճույքով ու բանիմացորեն օգնելիրեն: նրանց ներկան ուղղված էր դեպի իսկ ապագայի ճամար անճրաժեշտ ռոցիալականՃասունուապագան,

զարգացման գործում տարբեր ուղղությունների Չափաճասության գոյությունը պայմանավորվածէ այն նմուշների բնույթի տարբերու-

օ4ասուն» ձների վական Ճճամագործակցության

ունեցաժ

:

ԱՐԺԵՔՆԵՐԻ

-

ճասուն գծեր թյամբ, որոնց նկատմամբ դեռաճասը կողմնորոշվում է ձեռք բերելու պրոցեսում: Զնավորվողկենսական արժեքներիբովանղդաՀիմնական ուղկությունը, ինչպես նան դեռաճասի անձի ղարդգացման են՛ մեժ որոշակի նմուշների նկատմամբ չափով կախված ղությունը

դեռաճասի ռսոցիամիջոցով,ն սովետական

Թյունը ձնավորվում էր ներկայում` մարդկանց ճետ

Ճասարակությանըճատուկսոցիալ-բարոյականարժեքներիճիման վրո՛ Մակարենկոյիստեղժած դաստիարակությանճամակարգը, որը ամերիկացի ճոգեբաններից մեկը անճիմն կերպով ավտորիտար է անվանել, փրէությամբ դեմոկրատականէ ոչ միայն չնորչիվ իր նոատոակների, այլնիր բարոյական ճիմնական ուղղվածությամբ՝անձի նկատմամբ դրսնորվող ճավատով։ է, որը Հարկավոր հսկ այն ամենակարնորն Հ դեռաճասին: Անձի դաստիարակությունըկոլեկտիվում, կոլեկտիվի միջոցով ն ճամար ճասարակականորեն ճիշտ ու արժեքավոր ուղղուկոլեկտիվի յամբ դեռաճասի սոցիալ-բարոյական Հասունության ւզարգացման Հարուստ են դեսարտադիր անճրաժեշտ պայմանն է: Որքանավելի կոլեկտիվկապերն լայն է ճասակակիցներիու ձափաճասների տաճասի Հետ նրա ոլորտի, այնքան ավելի մեծ թվով սոՃճամաղործակցության նա ն այնքան Փիալական նշանակալից արժեքներ կյուրացնի ավելիՀույ սա

|

ու

'

18.

կողմնորոշվածությունից:

`

-

Զափաճասությանարտաքին դրսնորումներինբնդօրինակելը:ԴՔաբտաքինդրոկարող են լինել ճասունության ռաճասի ճամար դրավիչ առանձնանում նե նկատելիորեն Հ ատկապես սնոբումնեբր:Դրանցից ն ու չափաճասներիարորոշ կողմեր արտաջին տեսքի վարվելակերոլի բխող առավելությունները:Դրանցիցեն. ծանլը, թողտոնյալ վիճակից Թթախաղը, օգտագործումը, լյուրաճատուկ բառապաոգելից խսմիչլքների շարը, կոսմետիկան, զարդարանքները, Հաղուստիձեր, սանրվածքը, պշրանբիճնարները, ճանդստի, զվարճության, սիրաճետման կհղանակները ն այլն: Տղայի ձեռքի գլանակը նրան, իր կարծիքով, ավելի չափաճաս է դարձնում ոչ միայն իր, այլն ուրիշների Տղամարդկային աչքում: կանացիչափաճասությանայդ նշանների ձեռքբերումը դեասճասի ստատճամարսեփական Ճասունության դրսնորման, ցուցադրմանու Հաս ման միջոց է: ՍրանՊլեռաճասը ձղտում է ճասնել ճա-ընդօրինակման քանի որ այն բոլորի ճամար նկատելի նհապարճով, ձեռք Հառունություն բերելուամենաճեշտ ուղին է: Հենը այս պատճառովէլ դնեռաճասները շատ ճաճախեն ընդօրինակում: Այդ տարիքում ընդօրինակումը աչքիէ ու

ու

Փուստկլինինրա անձնավորությունը: Դեռաճասների կոմունիստական դործում դաստիարակության Հիս-

ԶԱՐԳԱՑՄԱՆԵՎ ԿԵՆՍԱԿԱՆ

ՋԵՎԱՎՈՐՄԱՆ ՈՒՂՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Ց 0. ԶԱՓԱՀԱՍՈՒԹՅԱՆ

:

լ47 ՏՐ

Ընկնում կայունությամբ ն

Ման

է ենթարկվում պսակազերժդժվարությամբ

Փրավիչ լինելու մառին մ։տաճոգվածությունըն իր արտաքինը նոտաձնության նմուշներին ճարմարծցնելու ձգտումը ճատկապես աղջիկներից երբեմն շատ ժամանակ է խլում: Որոշ դեռաճասներ արդեն ֆ--ԵԼ դասարաններում ընկերների օգնությամբ սկսում են ժամանաՎակից պարեր սովորել: նրանց ճամար շատ կարնոր է դառնում իրենց նկատմամբ ցուցաբերվողՀամակրանքի ոչ թե «մանկական», այլ «Ճա սուն» նրանք ժամադրություններ են նշանակում, լինելու «անգամանքը. են սվաճանջում ուշադրության դրսնորման ավանդականձներ, երեկոներ են կազմակերպում,որտեղ պարում են ն գինի են խմում։ Այդպիսիիրադնեռաճասները Ճաճախիրենց շփոթված են զգում. Հգիդրություններում «ռեն ինչի մասին խոսել, ինչպես իրենցպաճել։ Սակայնվարքագծի, Հափաբերությունների ն զվարճությունների որոշակի ձների «ետնելն ինքնին արդեն առաջնաճերք նշանակություն ունի: Դեռաճասները ընդճանուր են շատ առմամբ Ճակված են նմանվելու ուսանողներին, ընդօրինակում են կինոնկարներում, Ճեռուստատեսությամբ կամ Քաների,որ տեսել է, ունի «փողոցում. Ամենիցառաջ յութացվումէ այն: ինչ ճանբաճանաչ Հսա են այդպես լայն ճամբավ(«բոլոոը վառվում», մոդայիկ է»), ն ու ԿՐան ճամապատասխանող են ինքնմուշներըդառնում գնաճատման փամապարերով, ճՃագնաճատման չափանիշներ: նորաձնություններով, դրություններով ու երեկույթներով «ճրապուրվածությանաստիճանըկափող է տարբեր լինել, Շատ Հաճախ նման «րապուրվածությունը,«ատկապես ԵԱ--ԽԱՍԼ դասարաններում, դառնում է դեռաճասներիխմբի ն ճագոյության բովանդակությանէական մասը: Բայցիո առշտաքինի

նկատմամբ կառակսեռինեբկայացուցիչների ճետաքոքոությունը կարող է դբսնոբվել նանայլ կերպ,առանցմեծերինընդօրինակելու: Հաճախընդօրինակման կոնկրետ նմուշներ են դառնում ավելի ճա-

տուն

են

Խր

ճամադասարանցիները կամ այլ երեխաներ:նրբեմի 4ճննց. նրանք դեռաճասինծանոթացնում մեծերի կյանքի արգելված կողմերի Հեւո՝ ն Խիսս յուրաճատուկ դառնալով: «ուսուցիչ» «լուսավորիչ» ճամար

է, երբ ավագ դեռաճասների վտանգավոր (Ա--Մո1 դասարաններ ճամարճիմք է դառնում «զվարճալի ճեշտ» կյանքի ատու շփման են «ժամանցի որը իրավաբաններըանվանում ոճիընդօրինակելը, ցածլ ան կուլտուրա» թղթախաղ, պարեր, փողոցներում ((ոնծաբանություն, ու

նպատակթափառելն այլն), Այսպիսիդեպքերում ուսուցումը արդե ձական տեղ չի գրավում դեռաճասիկյանքում, իմացական Հետաքրքը է «ժամանակը փություններըթուլանում են: Զնեավորվում ուրախանց առանձնանատուկ դիոքոբոշում՝ձամապատասխան կացնելու» կենսա ճետ միասին:Այդ կերպ ժամանակ անցկացնելու ս կան արժեքների

կարող է իրավազանցության անճրաժեշտությունը ունենալու դեռաճասիրառոտ Մար դառնալ:Րոտ գոյություն ունեցող տվլալների, Հա-

բամ

«ժամանցի ցածր կուլտուրա»: անայդպիսիուղղվածությունըծայրաճեղորեն զարգացման

Վ

անցների 80-90

Գազ» այան յ

տոկոսը ունեն

է: Հանգամանք

ենսաստ

կողմնորոշվածունկատմամբ որակների տղամարդու» «իսկական կապված է ուղղությունը մյուս զարգացման թյունը: 9ափաճառության նկատմամբդեռաբովանդակության ոբոջակի իդեալի ղամառղկային Այդ իդեալը, որն անվանում ակտիվ կողմնորոշման

բար

ճետ:

տղաների ներառում Է ուժը, կամքը, են «իսկականտղամարդու» Հատկություններ, տոկունությունը, ինչպես նան բարեարիությունը, Համարձակությունը, Հաս

կամական

ու

Հավատարմությունը: Հարաբերություններում ընկերական`

Դյումայի վեպերի«երոսներիչՀոկտեմբերյան մեծ պատերազմՀեղափոխության,քաղաքացիական Հայրենական արն, վնրջապնս, նվիրվածստեղծագործությունների Հերոսներին հերի դրականության դեդեկտիվ բովանդակությամբ կածային, Հերոսական

Մ.

Ռիդի, Կուպերի, Ա. Ֆ.

ու

ու

նկատմամբ մի շարք տասնամյակներիընթացքում անչափաճասների մեծ չափով պայցուցաբերվող չթուլացող Հետաքրքրությունը կողմից սւռեղծադործությունների մանավորված է այն ճանդամանքով,որ այդ են «իսկական տղամարդու որակների ամՀերոսները մարմնավորում են մի մասը: Այդպիսիճերուսներըճիացմունք բողջությունը կամ դրանց ու առաջ բերում, դառնում են ընդօրինակման ինքնադաստիարակությա են Հպարտանում նան իրենց Հայրերի, եղԴեռածասները նմուշներ: են բայրների կամ մոտ ծանոթների նույնանման արժեքներով, ձգտում նմանվել նրանց ն Հաճույքով են պատմում նրանց ճատկությունների նմուչ կարող է դառնալ նան այն Հասակակիցը, մասին:Ընդօրինակման ճարպկուորը մյուսներից տարբերվում է իր ուժով, Համարձակությամբ, սովորատ ղաները ն Այդպիսի մարզական կարողություններով: յամբ են վայելում, իսկ երբ նրանք միաժամանակ Հատուկ Հարգանք բար է: Վախնան լավ ընկերներ են, ապա նրանց Համբավը խիստ մեծանում հր դատապարտվում խստորեն դրոնորումները են: ճամարկոտության ճամար դեռաճասը կարող է դիմել չափից իսկ երբեմն նույնիսկ Հակաճասարակական խիզախ, Հուսաճատյ՝

ցույց ձակությունը

դուրս

տալու

նան ֆիղիկական ուժը: է գնաճատվում Բարձր արարքների:

Դասարա-

նում կամտղաների խմբում Հաճախ առաջ ճայտնի Հինրարխիա՝ըստ ֆիզիկականուժի: հրենց ֆիզիկականզարգացմանը են: տրվող գնաճատումներինկատմամբ դեռաճասներըխիստ զգայուն սիրում են կովել, ուժերը չափել: Պայքարիշատ ձներ ընդունում նրանք են շրջապատողներիառջն կատարվող ելույթների ձեւ որոշ Տղաների մֆկի նկատինչ-որ լինում Հաճախ կապված կովարարությունը մառի է է գալիս բոլորին

ցույց տալու ցանկության իր ֆիզիկական գերազանցությունը մմ/ամբ կարող է չափանվաճելու Համարդեռաչճասը Ընկերների Հարգանքը ճետ:

`

պլաճանարիություն ձնով ներկայացնելիր մասնակցությունը ղանցված նա պատմում Է: Այս առումով դեռամասին չող այն պործերին, որոնց

արժանանալ: Հասը միշտ ձգտում է բարձր գնաճատականի

Արգեն Ւ--ԺՄդասարաններումշատ ւողաներերենցումտարբեր որակներ զաոմիջոցովսկսում են ուժ ու կամային. վառժություննեոի են պա-.. դառնումմաոբզական միջոց ինքնաղաստիառակության գացնել: ՖԱ կ. արիների որպես մարդասարանցիներին, գրավում է բոնցքամարտը։ Առաջին շրջանում սեՃատկապես զաձե, յուն ձեռք բերելու ձգտումը դնռաճասի վախը «Հաղթաճարծլու փորձեր ր վու,է ուլությունն փ ճանդեցնում է օրվա ռեժիմի ստեղծմանը, իսկ-երկրորռաջինը փորձարուժի, կամքի Համարձակության չոարատեսակ

բապմունքնեոր: աան արոխանո որ նովս

ու

դըարազան

ա

օրինակ՝ Ցումների ղարգացուչափաճասության լի իրի արժեքավոր Զափահասը՝ դեռաճամը երբ չափաճառն աայն ցիալ Բարոյան հո մբ տեղի ւննթյան նազան պայմաններո Այս ձներում: (պառտականունմուշ ւա կ ամ օբինակ ., լիտ ոնձեր գործակցում տեսակետիբապետելո' Ազաճողութ ԱԱ շափանասը յունների ՎերջինիսՊա-, թյոմներիկարվի նրա օգնականի դեո: Լ կատառում կամ տի), իոն Ն ցանկաուսուցիչը մայրը, այրը» ծառայել այն մար օրի է նկատվումընտանիքՀաճախ ո. զ ագատերնույթը տեսակի կենցաղայինդժվարություններ տարբեր Տայ ծրոնցում անձճրաժեշտ ես

.

:

Ժ

ո

Այ

օգնությունը -դեռաճասի նման պայմաններում է նրաշատ ի Մկ րնտանիքիկյանքում բանկախված լինումմի

առաջացել:

Հոդսերի ժանրանում տնատհսական րա տարին բար եեմով» փասորոնց Հակելու դործը, նկատմամբ երեխաներին որոնք

`

չ

լ

շտ

Լո

չափոմ դեռաճասըարդեն զգալի ան:

ի

մտածելու |

եչ

ական

անձի

Գ,մառ Բարի ճետաքրջրությունների «վածվրաղմունքնե Արե որոշվում է որըսովորաբար հան

րնոր ԿԱ

ի

աան

անձնայինարժեքնեբիյուբահատուկկան սիր-

Բաո2ԻՏ» թար

կապված դրավաժ տեղը տարբեր դեԲոն չաճախ խիստ կա-

րի ոո, ա ջում Աո ամ երե ւ ոաճատի ( դնռաճասների խմբի) Սակայն Ղա ք աղակարող ունը բուքյուններ, Աա ըձակուքյանպաշտամունք' անկախ .

աժասների անձի է:

են

ք

ք

բարոյա-

ո

Հատ-

ցիալ-բարոյական ուղղվածությունից: Դեռաձասների կարնո կ ր որագույն դաստիարակության նրանցումարիության գծե խնդիիը |

ձր

ու

:

է առաջ

այդ

Վո0

ար-

պատամ-

Հող

Ալդ

ու

կարողուքյուն, զղայո տանելու պայմանմար լավագույն ձնավորման

«ատկությունների են այն ժամանակ, երբ

ձո

ճան-

-դեդաճասը ընտանիքում

ու

Գա

Դո

ռահանի

ո/ք

առժեքի անակրորյո կառոկենսական դելագազանց կր անում: դեռաճաստղաներիցշատերըձգտումկամ աթ Ճյուսնություն ունակությունների՝ այն «ճատուն» անզ

,

:

ւ

Հավասար ալխառնլիա, դեռաճառըձեռք է բերում

րա ալիս մոր ձենարանի դէ»է բառեկեվություն պաշտպանի մասինհոգ տանելը «եուփասի ն նրանց

բ

ո

ն

եյ"իաէր ծվում ինքնադաստիարակությունը

,

ր

գործեր պարտարբեր ինքնուրույնություն, զգացում, խանատվության մասին այլ մարդկանց ճարտարություն, կատարելու ն տականություններ ուշիմոււնակություն

Ո.

"

կյանջի վաք չափաճասների

ճետ վատաճությանը:

«Համապատաս

ժանանալով նրանց

ու

Պարան կազլուփող ամենօրյա բարդխնդիրներ Ա աան, ակերպված թայն տեմ Անկա աՆ գնաճատման

ապրումէ

ճետ է նրանց Դծերի կողք լատի ն

|

դնությունը թույլ է տալիս դիպվածային .դործողություններից անցնե ու տնական գործունեության, ՄԱ--ՄԱՍ դասարաննեանցնելու կայուն ոբոշ անցնում են. ինքնադաստիաինքնուրույնաբար դեռաճասներ բարձր մակարդակին: ավելի

քում

նան բարդանալ

կարող

ԱԱ

նա

մը, րտանր է գրավում: Հանդամանքներում, Այդպիսի դիրք չափաճասի տորեն կոնֆլիկտներո ծնողներիմիջեառաչացող են

վարժություն-

ատմամբ

ոշ

Ն

-

:

Համաշ

ու

ում,

Ն

ոո

ու

աըլինումՀետապնդող ե Բոն, նանա դավոր Հաճնի ու կյանքի առողջության շրջանում օրինաԱնգութ, Հանր լորո սկզբնական արա 1 Բյ"որը» ե Գ ները Հաղթաճարելու աաա: Աա անվատաճություն չ ածո վարք յան Լորի ագա րա առանձնացկո խնդիրների թոր րո" " ար ման, դտնելու րանը լոզման միջոցներ ղանակներ գործում:`

մասին ճիշտ ապլատկերաբովանդակության բարոյական րանց մն Է ՍոՊարո պրոցեսում: գործունեության

ոո

:

""

են

:

է նշել,

սետելայսկամ

տիրա-

որ

դազդաճիմրա,ավտոմեքենա, անել, աշխատել փականագործություն կրակել, որՀշրացան վարել, լուսանկարել, տրակտոր կամ ն այլն մոտոցիկլ ոա ըստ կողմնացույցի անել,կողմնորոշվել

առրդություն

տիբապետելու-

ունակությունների սկիզբը այդպիսի սության տառիքի դեէ: Այս նպատակով ժամանակաջոչանն Քամաբ ամենաբարենպաստ ձամեծերի դարձնել պետքէ մասնակից են տաճասին,ոոպեսօգնականի, իրենք Ռեղաճասներն պառապմունքներին: մապատասխան :

ձգտում

բանին,որքան ավելի ն

լուրջ

դեռաճասների

լիս դպրոցական ծբագոիշոջանակնեոից: Այսպիսիգործունեությունըե գիտելիքների նկատմամբցուցաբերվողնման վերաբերմունքը կարող են կապված չլինել մասնագիտականմտադրություններիՀետ. Դրանք կարողեն վերաբերել գիտության, տտեխնիկալի, արվեստի, գիտելիքների մեկ կամ մի քանի բնագավառների, Հրապուրվածությունը կրքի Բնույթ '

է ստանում,

երբ սիրած զբաղմունքին է տրամադրվում ոչ միայն ազատ ժամանակը,այլե դասերի պատրաստման Համար նախատեսված ժամանակի որոշ մասը: Դեռաճասները ու ճանաչ տարբեր հղանակներով

պարճներովորոնում ու գտնում են իրենց Հետաքրքրող ամսագրերն ու գրքերը, անչրաժեշտ նյութերն գործիքները:նրանք սկսում են կանոնավոր կերպովգրադարանՀաճախել,այցելում են ցուցաճանդեսներ մանրամասնորեն ուսումնասիրում են ներկայացված ու քանգարաններ, ցուցանմուշներիորոշ մասը: ԺնԿտաքրքրությունների նմանության Հիման վրա կապերեն բովանդակալից ճաստատվումընկերներիՀետ: տարբեր Հարցեր են քննարկում, Դեռաճասները դրթեր ու նյութեր են փոխանակում, դժվարությունների դեպքում միմյանց օգառաջացման նում են խորճուրդներով գործով: նման պարագաներումդեռաճասը գրքերի, ձգտելով ինքնուրույնաբար է նան տեղեկատուների, դիմում ու

ու

իմանալեր անճաջողության սպատճառները:` Բովանդակալից ՀեւտաքըրՔըրության -ն արդյունավետգործունեությանզարգացմանպրոցեսում աա շատ կարնոր փուլ է. նռո ու ոբոջակիգիտելիքներ ունենալու պա-

է ինքնուբույնաբաո, բավարառովում ճանջմունքը այսինքն՝ինքնակոթու152

ճաճախ գործունեությունը ինքնուրույն Ռիռաճասի միջոցով: թյան տարրեր: նրան «ափշտակում ստեղծագործական է Դ

բնույթունեն

պարապմունքներն ու մեծ ուսուցումը, այնքան ավելի պատրաստակամությամբեն նրանք մասնակցում ալդ աշխատանքներին:Մեծերի վատաճությունըոգնորում է դեռաճասներին,ն նրանք ձգտում են արդարացնելայն: Խմբակներում ն աշխատանքիուսուցման դասերինկատարվող գործունեությանգրավչությունը պայմանավորվածէ այն 4ճանգամանքով,թն երեխաներըինչ նոր բան նն սովորում, ինչ չափով են առաջ ընթանում, տեսնում իրենը աշխատանքիարդյունքները, նրա Հասարակական ու անձնական օգտանս մի շարք Աղջիկները «կանացի ունակությունների կարությունը: (լարելու, գործելու, ճաշ պատրաստելուն այլն): տիրապետելու պատբաստակամություն են դրանորում։ ԶՁափաճասության զարգացումը ուսումնա-իմացական գործունեության ընթացքում: Չափաճասության զարգացման կարնոր ուղղությունն ապաներից մեկը կապվածէ բովանդակալիցՃետաքրքրությունների գայի վերաբերյալպլանների ձեավորման Հետ. Սա կապված է ինչ-որ բան իսկապես իմանալուն կառողանալու ձգտման Հետ, որը նկատվու մոտ, Այս ձղտումը է առաջ է բերում ինքնուրույն ուսումնա-իմացական գործունեություն, որի բովանդակությունը ղուս է գաայդ

րունակում

պա-

նան

է

ընդճանրապես,իմացությանպրոցեսը: նրա են ընդարձակ է, գիտելիքներըխոր արագանում վոր ղարգացումը մտա-

ճորիստեղծմանն,

ու

դառնում:

տարիքում է առաջանում իմացական ճետաՀենցդեռաճասության Յուրաքանչյուր դասա-

ուղղվածությունը: գերակշռող քըրքրությունների իր րան ունի գիտելիքներիտարբերբնագավառների

Համադասարանցիները. դիմում են

մասնագետը, որոնց

խորճուրդներստանալու կամ ծագած կատարելուճամար: Այղ-

պարտականություններ վեճերումդատավորի ինքպիսի դեռաճասներիունեցաժ բավականինծավալուն գիտելիքնեոը պոոեն: իմացության առդյունք Գիտելիքներն ճուտույնաշխատանքի են Ն անճրաժեշտություն ճամար նշանակություն ՛անձնային գեսը նբանց մոտ ձեռք բեբում:Որոշ Հինգնրորգդասարանցիների արդենինքնակըրտարրեր են նշմարվում: Սրանք սովորաբար այն երեխաներն ու

քության մեժ հն, որոնց ծնողները

են նվիրում իրենց ուշադրություն

որդու

կամ

զբաղմունքբովանդակալից Հետաքրքրությունների իմացական դատեր ն

վարգացմանը: Այսպիսի պայմանների առկայության դեպքում արդեն: կրտսեր փուլի սկզբում սկսում են տարիքում կամ դեռաճասության դպրոցական (որոնք մինչն ղպրոցը մասնագիտականմտադրություններ առաջանալ են կրում), իսկ --7/ դասարաննեչ լուրջ փոփոխություններ ավարտելը գործունեուուղղությամբ նախապատրասովելու րում արդեն ապազգային

ների

ինքնադաստիառակության դեպքերումխաղը, են զուգոոդություն տաբբեոըյուբաճատուկ կազմում. ինքնակոթության մարմնավորմի կողմից մասին երազելը մասնագիտության որոշակի չվում է սիրած ղզերայինխաղերում ն առավել ճաճախակիընտրվող դեշիր-. ֆնրում, իսկ մյուս կողմից՝ կանխորոշումէ ծեւտաքրքրությունների ն ձեռք որակների ջանակը որոշակի գիտելիքների, Հմտությունների Բերման շարժառիթ է դառնում: Օրինակ,1 դասարանիաշակերտներից մեկըերազում էր ծովային դառնալ: Այս երազանքի ազդեցությանտակ նա Հափշտակվածէր ռազմական բովանդակությունունեցող խաղերով 1 մեծ ճետաքրքրությունէր Հանդես բերում ծովի ծովագնացների, Հերոսական ու ճայրենասիրականբովանդակությամբ գրքերի նկատ-. մամբ, ձգտում էր ձեռք բերել ծովայինին անծջրաժեշտորակներ, կարոԶանազանվարժությունների ն մարզական ղություններու գիտելիքներ: նա աշխատում էր երձնում արիության զծեր ոլարապմունքներիմիջոցով Ճնավորել: 71 դասարանումսովորելիս նա ծղվայինին անճրաժեշտ գիտելիքներ ու ճմտություններ ձեռք էր բերում անկազմակերպձնով: Քայց Հետո ընդունվել գնճա նախատեսելէր 711 դասարան փոխադրվելուց

Քյուն

ե

է սկսվում։ Որոշ

ու

ու

Վոային նավագնացություն, ն այդպես էլ վարվեց. Դեռաճասության ) մասնագիտության դասարաններում փուլիձրկրորդ կեսում(Ա-ՖԼԱ մանկականձների անճետանում մարմնավորման մասինծրաղանքների

մասնագիտության Որջան ավելի որոշակի մասին դեռաճասի ունեցած պատկերացումները, այնքանավելի վաղ ք ն «կարնոր» ն «ոչ-կարնոր» սկսվում օանճրաժեշտ» «ոչ-անճրաժեշտ», գիտելիքների տարբերակումը, որոնց ժամանակի տարբեր քանակություններ են տրամադրվում: երբեմն արդեն ի1 դասարանի,իսկ ավելթ ճաճախ 11 ն 111 դասարաններիայն աշակերտնեխը,որոնց մասնաու տեխնիկական գիտական մտադրություններն Ճճետաքրքրությունները ունեն, Ճումանիյտար գիտությունները գնաճատում են ուղղվածություն կ ԼՅ որպես«ոչ-անճրաժեշտ» սանկարնոր»,մինչդեռ մաթեմատիկական ֆիզիկական այնպիսիլրացուցիչ գիտելիքներեն սովորում, որոնք դըպրոցական ծրագրերի մեջ չեն մտնում: նրանք գիտամասսայական ն են կարդում, խմբակների անդամ են գրականություն մասնագիտական սարքեր են պատրաստում: Ընդճանուրո.-դառնում,ւոնեխնիկական մամբ դեռաճասիինքնուրույնգոոծունեությունըմիանգամայնոբոշակի ուղղվածությունունեցողինքնակոթության բնույթ է ստանում, ոբի ճրսու

կայուն

ծն

ապագա

ւ

է տիբասլետել նպատակն այն գիտելիքներին, տակորեն գիտակցված ռբոնք

սեփական գործունեությանճամար անհրաժեշտեն լինելու ապա-

դեռաճասիինքնուրույն պարապմունքներբնրա գայում:Այդ պատճառով

Համար անձնային մեծ նշանակություն ունեն: ն իեն գնանատեԴեռաճասության փուլում մեծերին, ընկերնեբին '

:

լիս գիտելիքների ծավալնու խորությունըերեխայիճամար դառնումԷ կարնոր չշափանիջնեբից գամեկը: Այ կապակցությամբ ՄԱ-ԽԱՍ են բարձրացնել սարաններումսովորող շատ դեռաճասներձգտում իրենց ն գիտելիքներ ձեռք բերել գրականության, կուլտուրական մակաոդակը ե քատերական արվեստի վերաբերերաժշտության, գեղանկարչության րար Ադպիսի ձգտում Ճաճախառաջանում է այն ընկերների աղզդեցության տակ,որոնց գիտելիքների նրանը ճետ շփվելը Ճ5ԵՀարատությունը ն տեսնում է, որ իր կրթվածությունը տաքրքիրէ դարձնում, դնռաճասը անբավարար է: ինջնակատարելագործման ուղղությամբ դեռաճասի կատարածգործունեությունը սկզբում դիպվածային է, անկազմակերպ ն զուրկ է որոշակի ուղղվածությունից։ Բայց արդեն ՄԱԼ դասարանում մուռ այն ստանում որոշ դպրոցականների է այնպիսի գծեր, որոնք Ճճաեն տուկ պատանեկան տարիքի Համար: Գիտելիքների ձեռք,բերումը ոչ բոլոր դեռաճասներիկյանքում է ՛

ն դառնում` ներկայի՛

ապատգույիՀամարսուբյեկտիվորեն անճրաժեշտ

գործունեություն:Չնայած դրան, դեռահասին բնոբոչ է ճետաքոքբասի1654

Լությունը: նա

պատրաստ

ընկալելու Բայց ներժծում: կարող

է

ճետաքոքբականն նոբը, ու

նշանակալիցը

տարատեսակ տեղեկություններէ ճամար, սպունգի տարբեր ուղղվածություն այդ Հետաքրքրասիրությունըորոնք մեծերի կողմից այս կամ է ունենալ, Այն գիտելիքները, նման

են նրանումճատկապաճվումդեռաճասից, թաքուն այնպատճառով են մեծացնում են պես մեֆ Հետաքրքրություն առաջացնում: Արգելքները ու ակտիվությունը» նրա Հետաքրքրասիրությունն զարգացմանգործում: անձնավորության Արվեստի դերը դեռահասի `

նն խաղում Դեռաճասի ճասունացման պործում առանձնաճատուկ դեր ն գրականությունը,կինոն Հեռուստատեսությունը:Սիգեղարվեստական Ճոյով տարվելը բնորոշ է դեռաճասներիճամար, իսկ նրանց ճնշողմե-

ձամառնությունը զգում է

նան

գրքերի անճրաժեշտությունը:չատկա-

դինաճետաքրքրությունեերի է նրանց (որպես ընթերցողների) նըրշական են

միկան. մանկական գրականությանըփոխարինելու գալիս այնպիսի որոնք Հետաքրքրումեն նան մեծերին, քտեղժազործությունները,

Դրանց

գրքերը, ճատկապես Համարնախտտնեսված չափաճասների արվեստիատեղժագորժությունվեպերը: կինոնկարներին թատերական Հետեում

նն

զարգանում է ներինկատմամբ Հետաքրքրությունը

հույն

ուղղությամբ:

Վիրքը ն կինոնկարըոչ միայն օբյեկտիվորեն,այլե սուբյեկտիվորե միջոցնեւեն դառնում:՛Ե՛վմեկը, ե՛ մյուսը կյանկյանքին իմազության խնդիոնեռի քիտաբեր ոլոբտների մառդկայինբաշաբեբություննեւի են: եղանակներ լուռթաճատուկ մեջ թափանցելու ԴՌեռաճասիսիրելի Հերոսը ակտիվ, նպատակասլաց, դժվարին, ու

թվացողխոչընդոտներ ճաղթաճարող ն Հառախ անձճաղթաճարելի

Ճճաղ-

Ջանակող մարդն է: նա.ճափշտակվում այնպիսի բովանդակությամբ որոնցում նկարագրված է պայքարը գրքերով կամ կինոնկարներով, ն չարի դեմ" նրա տարդժվարությունների Բնությանուժերի, ղանաղան Հետո բեր ձերում: Տարիքային զարգացման ղուգընթացդեռաճասը է Հանդես բերում մարդկային ճարաավելի ակտիվ Հետաքրքրություն նկատմամբ: չաՃնարավորությունների տերությունների, սիրո, մարդու ու մարդուկյանքում բարդության, զգացմունքների փաբերությունների իմանում դրանք գրաված տեղի ու նշանակության. մասին դնեռաճասները հն ճատկապեսգրքերից ն կինոնկարներից: Այսպես ընդլայնվում են է

-

`

Ֆրանց կյանքի սաճմանները: Դեռաճասներըկարողանում են մտնել Ճեբուներիվիճակի մեջ, երնակայությամբ իրենց պատկերացնելտարբեր

փրադրություններում, մտովի կատարել ճերոսների դերերը" Նրանք երե"'վակայությամբ իրադրությունները այնպես են փոխում, որպեսզի «նա-

Ճաճելի Տանգուցալուծումը, ճորիտավոր հրաղարձությունների դառնա Ֆֆում են այն, ինչ չկա ճեղինակի տված նկարագրություններում: |

Ընկալվող ստեղծագործության բովանդակությունըդեռաճասի ակտիվ գործողություններիօբյեկտ է դառնում: Հերոսներիննա ճամեմատում է միմյանց, ինչպես նան իր ճետ։ Այղպես նա իմանում է ինքն իրեն, ընդ որում որոշ Հերոսներ նրա Համար ընղօրինակման նմուշներ են դառնում, Արարքների Համեմատությունըթույլ է տալիս ձնավորել չափանիշներ: Ստեղծագոո-որակների տարբեր անձնային գնաճատման ճետ գոոծության բովանդակության կատարվողայդպիսինեբճոգեկան ն են ճանդիսանումդեռաճասիբարոյական ճուծողություններըմիջոց զականոբակներիզաբգազմանճամար: Գրջերի ն կինոնկարներիշնորճիվ նա նման լուրաճատուկ եղանակովՃաղորդակիցէ դառնում չափաՀասների կլանքին, մաբդկային ճարբաբեբություննեոի Ն զգացմունքների է ոլորտին վհբաբեբող այնպիսիփորձ ընկալում, որը կյանքի տվյալ Հատվածում նրա ճամար անմիջականորենմատչելի չէ: Փոբձինեբճոգեկան յոտացումըառաջ է ընկնում գործնականյուբացումից: Դեռաշճասի է: Հոգեկան զարգացման Համար սա շատ կարնոր տարբերկողմեբիմտավորյուրացումըշաբունակԻրականության վում Ն իջ առանձնաձատուկ դոսնոբումնէ գտնում եբազանքներում: ելնելով իրական կյանքում տեսածի, լսածի կամ կարդաչած գրքերի այնպիսի բովանդակություններից, որոնք իրեն զարմանք են պատճառել, երազող դեռաճասը ստեղծում է հրնակայականիրադրություններ ն գործում է դրանցում: նրնակայության պատկերներըկարող են միաճյուսվել կյանքի իրական ճանդգամանքների Հարաբերություններթ ճետ, բայց կարող են նան կտրվել դրանցից: Դնռաճասըճաճախ դեպի ապագան է ձգտում իրեն ճասուն մարդ պատկերացնելով:Այս ճասակում "

ու

եբազանքնիրի բնոբոջգիծը սեփականճասունությանմասին պատկե--

Ն դա բացմանստեղծումը վեվբագործելն ճիման է։ երազանքները են րաբերում արտաքին տեսքին ն ճոգեկան զանազան ճատկություններին, մասնագիտությանը, բարեկամական ճարաբերություններինն սիրո ղզգացմանը:Ընդճանուրառմամբ այդ եհրազանքներում դոսնորվում են ն ներկայում ապագայում կյանքիամենիցավելի գոճացուցիչ ոճի, ինչպես նան սեփական այնպիսի ոբոնումները,. անձնավորության պատկեոի մոտ նկատված ու է այլ անձանց որը կազմված ցանկալի ոբակներից: երնակայությանմեջ դեռաճասը «փորձարկում» է զանազան տարբերակներ, բայց ընդճանուրառմամբ երազում է ապրել ճետաքրքրական ու բովանդակալիցկյանքով: նա ցանկանումէ զբաղվել Հասարակական տնսակնտիցօգտակար ստեղծագործականբնույթի այնպիսի գործուորը թույլ կտար նեությամբ, դրսնորելու իրեն, նվաճելու ճարգանք ճամբավ: նա երազում է Ճճավատարիմ իսկակած բարեկամության ռիիո մասին: նրա ֆանտապիաները ճաճախ սաշճմաններչեն ճանաչում, ն նրնակայության արգասիքներիանիրականլինելը խոչընդոտ չի «ան156 ու

ու

ու

ժավալմանՀամար: Բոլոր դեռաիրադրությունների նորանոր դիսանում երազել, իսկ երազանքըիրականությունդարձճառները

շատ

են

սիրում

նելու րակության `

ինքնադաստիաարտաճայտվումէ ինքնակրթության ձգտումը ծավալմամբ: Բայց այն կարողէ ստանալ խիա» պրոցեսների տնից ն գնալ, նքնատիպդրանորումներ.դեռաճասըկարող է փախչել ն շրջան,ծովային ուսումնարան այլն: : Մեֆ կառույցները, անդրբնեռային Ֆման լուրաճատուկձեերով նա ձգտում է մոտեցնել ապագան,այն իրա-ազատվելխնական դարձնելայաօր, երեն ինքնուրույն անկախզգալ, մակալությունից, աշխարճը ընկալել սեփական աչքերով, մասնակցեր ու

ու

ն օգուտ բերել: Մեծերի աշխատանքին են մուտքդեռաճասներըտարբեր ճանապարճներով ե Մաոդկային մեծերի աշխարճը լուրացնում նրա արժեքները:

Այսպիսով, գործում Ն ուղղակիո-ընդօրինակման ոլորոտում, ոբոշակիճաբաբեռությունների

ինքնադաստիա ինքնակոթությամբ փոխառնելուճանապաոնով, կուտակելու գիտելիքներ բակությամբ,մեծերի նրանցկյանքի մասին է չափանաս դառնում:Քայց շա-իման վբա եբեխանաստիճանաբար» կամ կառողէ, կառող է լինել միակողմանի զաոգացումը փաճասության տաբբերտեմպե-մի քանի ոպղղություննեով, ընթանալմիաժամանակ ֆունկցիան: գլխավոր պրոցեսների Բոլորայղ բով եղանակներով: է արժեքներ, կանոններ, մեկն է. դրանց միջոցով դեռաճասըյուրացնում ՐԵՐ

ու

ու

ու

Հասարակական պաճանջներ,վարքի եղանակներ:նրանում ձնավորվում՝

անձնայիննշանակությունունեցողարժեքներ, որոնցով կանխորոշբովանդակությունը,գնաճավում են գործունեության ուղղությունն ն չափանիշները: Դեռաճասիմոտ արտումների ինքնագնաճատումների դեն նկատելի է անձնային արժեքներիորոշակի Ճամակարգիձնավորման պրոցեսը: Սրա արտաճայտություններից մեկն այն է, որ տարբերիմաստը չունեն:Կան: անձնային զբաղմունքներ նրա ճամար միննույն առավել նշանակալից, առաջնաճերթ գործեր, կան ն այնպիսիները,Միննույն ժամանակ տարբերդեի նշանակություն ոչ չունեն: որոնք: ունի» ռաճասների Համար նույն զբաղմունքըտաբբեր նջանակություն ճամար մեկի ինքնադաստիարաՕրինակ, մարզականզբաղմունքները են

ու

.

միջոց են, կության

լուսի Համար՝ շփվելու, իսկ երրորդի ճամար՝ ճանդրստխկամ ժամանցի միչոց։ Ոմանք էլ դրանով զբաղվում են այլ գորժեր չունենալու Ճետնանքով: ծնողների ն ուսուցիչանմիջականդաստիարակների՝ ԴեռաՀշասի է նրան չափաճասներիաշխարճինճաների պարտականությունն օգնել |

այդ աշխարճրմուտք գործելու խնդրում: այդ աշխարճը կթափանցի առանց նրանց օդնուԱյլապես դեռաչճասը թյան։ կօգնեն ընկնրները, բարեկամները նե այլ չափաճասներ,ն նրաանձնավորության զարգացմանչատ կարնոր կողմեր ժնողների ն

տուկ արժեքներիլուրացման ն

ուսու-

Ջիչների Հսկողությունից կարող

են

դուրս

մնալ:

Սրա «ետնանքով ունե-

ճետ սովորող դեռաճասնեբի

մեծեւի դասաբաններում նոր են կարող զած փոխճաբաբեռություննեոում առաջանալ խնդիոներ որբ ու վեբաբեբյալ նշանց տարբեր ձառցեոի քանի ղդժվաճություններ, ՓԱ--ՄՈԼ

այն է, են:Վատագույնը տարբեր ճայացքնեոը էյ,

երբ նման պարագանեփում չավխաճասը ճայտարարում որ հրեխան իր սեփականտեսակետր խոր վիրաունենալու իրավունք չունի: Այսպիսի ճայտարարությունները են պատճառումդեղաճասին։ նրա սխալ տնսակետներըպետք է 4լորանք

ճաճաղթաճարել իաստարկներով, քանի որ նրա ինքնավատաճությունը նա է լինում անկայուն կարծիքի վրա: Մինչդեռ կցանկաճախ Հետ զպրուցենար ավելի խորը Ճասկանալ կողմնորոշվել: Դեռաճասի մեծերը պետք է ի վիճակի լինեն Համբերությամբ լսել, լինել զուսպ

ճննվաժ

ու

Հիս

մոբիլիզացված վիճակում: Վիէ մոտենալ ամենայն լրջությամբ, քանի որ րին պետք ութլու դրանք դեռաճասիբարոյական զարգացմանկարնոր միջոցներ են,

իրԿԱ»

պատրաստ,

Տ 7. ԴԵՌԱՀԱՍԻ ՇՓՈՒՄԸ ԸՆԿԵՐՆԵՐԻ ՀԵՏ

ՀարաբնՏարեկից երեխանձրի սկզբունքային Հավասարությունը այդ ոլորտը նրանց ճամար առավել փությունների գրավիչ4 դարձնում: րբարոյական ղդացման բովանդակությունը Ձափաճասության ծագող

այդպիսի փոխճարաբերություններիկարիք ունիս Դեռաձճասության առաջին չրջանում Հոգեկան զարգացման ընթացքում նկատտարիքի վող յուրաճատուկ տեղաշարժերըբոլոր երեխաներիմոտ առաչ են բերում նոր պաճանջմունքների,ձգտումների, ապրումների, ընկերների մեժերի Հետ ունեցած փոխճարաբերություններիննե :

Հէն ց

ու

ԱԱ ԱԻԻՑ

ՆԱՆԱՆ ների

. ավել, ա արն ավելի ձառտատվու կապերը

Հետ

Դեռաճասը ը

փին ավելի

ԱԻ

մ

է

արժեքներ ճասակակիցնե-

ձեռք բերում այնպիսի ձեռք է բեր մնպիսի արժեքներ, որոնք մոտ ու են, Հասկանալի քան մեծերին, որոնը ճետ ր

շփվելը տալիս ն.չի կարող փոխարբնելշփմանը իր

անի

Դեռաճասիկյանքում ճասակակիցներիճետ շփվելու նշանակուճետ դնոաճասի ճարաբերությունները թյունը:ձամադասարանցիների -Ղ

ավելի բարդ, բազմաղան ու բովանդակալից են, քան կրտսեր դպրոցականի Հճարաբերությունները: Հենց դեռանասության շոջանում են ձեա-

ե ըստ մտեոբմության «վորվումայն բազմատեսակ աստիճանի միմյանոբոնք հստակորեն տաոբեովող ճարաբեոություննեոը, ցիցզգալիորեն են դեռահասի Պառբեբակվում կողմից:նա ունենում է պարզապեսըն-

Վերներ,մտերիմ

1ր8

ընկերներ հ

անձնականբարեկամ: Սրանց Հեւտ ունե

չ

ուսումնական»

դալիս դպրոցի դուրս աստիճանաբար ընդգրկում են նոր Հետաքրքրությունաջ անակներից, դառ-Բամաբ աստինանաբար դեռահասի Շփումը ե շատ կառնոո է լիոլոբտ՛ Այն Հագեցված պայքարովոէ դեպքերով,. ն

են

ցաժմ ՐՐ գործու նո

ր կյանքի ինքեուտույն

իրադարձություններով տարբեր ճայտնագոր-. արտություններով, ով Հաղթանակներով բումնե ն ուրաՀ ու

նում

ու

ղառնություններով ուք ն, ովու Հուսախաբություններով, դեղաճասի՝ առմամբ կազմում թ նն,ով, որոնք ընդճանուր գործում, է խորՀճրդածում Բ" Այսպիսի պայմաններում դրանցլուծման Համար ո

են

ն

նա

այտ

ու

ժամանակ է Ճատկացնում մ Ն:ին հետ շփվելը դեռահասիէ ծախսում: Ընկերների եռանդ աա ճետին պլանէ նեռկայացնում, ճանախայնպիսի բոմար գրավիչ է դարձնումծնողների նա

ն

չատ

շատ

մեծ

է մղում ուսման

աոժեք

գործը նվազ

որ

ճետ

ն

շը'փ-

նկատում է մայրը: Հեռանում է իրենից, առղրում՝ նա տեսնում է, որ որդին (լամ դուստրը) ն ձգտում է չի պատմում կյանքով, այդ մասին ոչինչ է իը լուրաճատուկ Հետ մոտ լինել: ժ4ասակակիցներիունեցած տնից դուրս ն ընկերների դկոաճաի Ճարոր ճարաբերությունները՝ է, ունիոր ինքնուրույնաբար: նա գան ն այստեղ նա գործում է կ պատալդ «ենց տպանում է այդի ե մի ավունքի կաո այդպիսիիրազուք, բողոքնեի ու վիրավո միջամտությունը ճառով էլ մեծերի աննրբանկատ են մեծերի ն դեռա-անք է առաջացնում: Որքան ավելիանբարեՀճաջող այնքան վերչիններիո կյանքում վելի Հարաբձրությունները, Հետ ունեցած կապերը ն ավելի խորն տե եե վ մեծ վում ընկերների բոլորից վելը: Այս Հանգամանքըսովորաբար

շուտ

աաաո» իի Աթ

զ

ավոչ

Հասների

է

Մր

դրանց ազգոցուքյունը' Իո ոլո

Կի»ար դապվաա ճետ ըփվելու իչ հասակակիցնեոի պակցվածձրկու ձգառւմներսԱռաջինը ձգտումնէ, կոլեկտիվյանե ճամատեղ կատառելու գործունեությու, ցանկությունը:Մյուռ,քով ապրելու, մոտ ընկերներ, բարեկամ ունենալու գնա-կողմիցընդունված, ընկերների ուժեղ, ցանկությունը ոչ պակաս կյանէ, որը դնռաճասի ճատվածու ճառգվածլինելուպանանջմունքն Հետ ունե-ծժամաղասարանցիների է դառնում: քում չափազանցկարնոր բարեկամչունե--. մտերիմ ընկերներ ցաժ վատ Հարարերությունները, ծանր ապրումներեն խզումը կապերի նալըկամբարեկամական Դեռա--. ջացնում ն դնաճատվումեն որպես անձնականդժբախտություն: կողՀասի Համար ամենատճան իրադրությունըդոլեկտիվի, ընկերների է, իսկ ամենածանրըպատիժը՝բացաճայտ կամ՝ մից դատապարտվելն |

ու

առաՀ

թաքուն բոյկոտը,

դեռաճասի 7աՄենակությունը չցանկանալը: շփվել Հետ ան--

մար ծանր ու անտանելի վիճակ է, եթե Համադասարանցիների են ստեղծվել, ապա այս ՀանդամանՀարաբերություններ բարենպաստ

ստիպում դեռաձչասին

բարեկամներ որոնել դպրոցից գտնում է նոր ընկերներ: Այս փաստերը դուրս: եվ, որպես կանոն, շատ լավ ճայտնի են իրենց տխուր Հետնանքներիչնորճիվ: ուշադրությունը գրավելու, նրանցում իր նկատմամբ Ընկերների Հետաքրքրությունն ճամակրանք առաջացնելուձգտումը կարող է արտարբեր ձեերով: Դեռաճասըկարող է ուղղակիորենցուցա«ոաճոայյտվել Դրել իր ճատկությունները կամ նույն նպատակին Ճասնել անուղղակի, ճանասլարճով՝ մեժերի պաճանյջներըչկատարելով, խեղկատակությունծամածոություններ թույլ տալով: ծասարակականվարբի պաներ Ճանչների խախտմանըՃճանդգեցնող դրդապատճառների շարքում դեռաասի կյանքում տեղ է գրավում Ճառակակիցների շրջապատում իր գրա«ած դիրքիցունեցած անբավարարվածությունը: Մեր երկրում կրտսեր դեռաճասըիր անձի կառուցվածքով Ճասարա-չ Վլական ուղղվածություն ունի: նրա վրա ուժեղ տպավորությունեն դորԺում կյանքի ու դործունեությանկոլեկտիվ ձենըը: նա ձգտում է Հասարակական աշխատանքկատարել, սիրում է այդ աշխատանքը, որը տրվյալ տարիքի երեխաներիՀամար դաստիարակչական մեծ նշանակություն տւնի ե բովանդակալից Հիմբէ ստեղծում դեռաճասների շփման ճամար, Ֆրանց թույլ է տալիս դրսնորելու ինքնուրույնություն, ակտիվություն ե Ցանկացածմիջոցառում կազմակերպելիս նրանք ՆՖախաձեռնողություն: պնրադասումեն լինել ոչ քն Հայեցողներ, այլ գործուն մառնակիցներ: Քը

է ընկերներ

ու

նա

ու

Ընկերներիվերաբերմունքիններկայացվողպաճանջները: Դեռաճասների ինչպես անճատական,այնպես էլ միջխմբային փոխճարաբեՀաճախձեավորվում են մեծերից անկախ, նույնիսկ նրանց րությունները ունեն Ճակառակ։ Այդ փոխճարաբերությունները իրենց ուրույն կամքին

զարգացման տրամաբանությունը: Դասարանում բովանդակությունն ու

դեռաճասիսոցիումեւորական է 1) անձբարձր ստատուսը աղպաճովվում նային դրական որակների առկայությամբ, որոնք դասարանի կողմից արժանանում են դնաճատման, 2) ընկերների կողմից Հատկապեսբարձր որակների ճիշտ կամ նույնիսկ մի փոքր ցածր ինքնագնադգնաճատվող բարի Ճամբավ չունեցող կամ մերժված դեռաԴասարանում Հատմամբ: սովորաբար աղճատված ն մեծ մասամբ ճասների ինջնագնաճատումը, անճիմն կերպով բարձրէ լինում: ԸնկերներիՀեւո փոխճարաբերությունՆերի ճՃաստատման ու դրանց խորացման Ճամար ինջնագնաճատմտն Բնուլքը չափազանցկարնոր է: կրտսերդպրոցականտարիքի Հետ Հաւ եւմատած .դնռաճասության փուլում մեծանում են երկու ծայրաճեղ ն (ճամբավավոր երեխաներիխմբերը: Մեժանում է նան մեկուսացված) կոլեկտիվում երեխայի դրաված դիրքի կայունությունը: Ցածրդասարաններում կոլեկտիվում գրաված դիրբը Հիմնականում կախված է առաջադիմությունից,վարքից ն Հասարակականակտիվու-

այսինքն՝ այն թյունից,

Հանգամանքից, թե երեխան ինչոլես է կատա-

համար դեռաճասների Բայց պաճանջները: ճա

կարնոր աոռուսվել ոբպես ընկերՆ ինչպիսինէ են դառնումայլ բարբեմասնություններ. (որոնք է Ն ունի՞ աբդյոք Քառուստ գիտելիքներ ճնաբամի՞տ բարեկամ, մոտ են առկայ: կարնոր են նան ճամարառտջադիմողների ոչ բոլո՞ Տարբեր դասարաններում(ն դեձակությունըն ինքնատիբապետումը:

բում մեծերի

ռաճասների տարբեր

այդ տրվողդնաճատաարժանիքներին իմբերում)

ունի: Բայց այն ոբակնեոր, տարբեր Հինրարխիա գոյություն կանների ո: են. բարեկամ,միշտ ամենից ընկեր լավ դարձնում ռբոնք դեռաճասին են ոչ թն լոկ ճամԴեռաճասներիշրջանում բարձր գնաճատվում: Հովելի բավ, այլ իսկական ճարգանք ու ճանաչում նվաճելու ճամար ամենից առաջ պետք է լավ ընկեր լինել: Այս պատճառովդեռաճասությանփուլի չքանում են-ն ի Հայտ ճաճախ նախկին Հճեղինակությունները ակզբում

Ընդ որում դալիսնորերը:

դասարանիակտիվը, որպես ենթախումբ, Ճեղինակություն վաառավել Հարգանք Ճաճախչի Հաժրեկնում շուտ խմբի «ետ Պատճառն այն է, որ շատ ուսուցիչներ յելող դնեռաճասների կարգապաճություն. դասարանի ակտիվը բարձր` առաջադիմություն նն ճանդես բերում՝առանց ստնեղծելու միտում ունեցող աշակերտներից առնելու: երբ Համադառա«Հաշվի Հատկությունները նրանց ընկերական ֆունի։ ալա Ճճեղինակություն աչքում այդ ակտիվը լուրջ րանցիների ն դժվարություններեն առաջանում կոլեկտիվի ստեղծման պիոներական դորժում. նման դժվարություններիծագկազմակերպման աշխատանքի ման մյուս ոչ պակաս կարնոր պատճառնայն է, որ ուսուցիչը ճանդես է ավտորիտար ոճ կ ակտիվի անդամբճրում ղեկավարման Ճճավակնուռչ ներին էլ ննրարկում է Համադասարանցիներիճետ շփվելու նուլնպիսի է, դիրքորոշում:Սա դնուսճասնեիի ճամար միանդամայն անընդունելի ե՛ վ մեծերի ցուցաբեբածեքանի որ իրենց նկատմամբ ընկերների, ե՛ են

ու

ու

"

են ճիմնականում նբանք գնաճատում. ըստ այն ճանգաՐաբեբմունքը արժաՆ մաոդկային են անձը ճաոբգվում իրենց մանքի, թե ինչ չափով

նապատվությունը:

«Ընկերության կոդեքսի» «իմջն է Այդ .պաճանջը դեռաճասների կազմում: Այդ կոդեքսի մեջ մտնող կանոնները աստիճանաբարձնան ընթացում կամ: փոխ են վորվում են խաղերի ւյլ ղբաղմունքների

առնվում մեծերից: Հիշյալ բացաճայտման ու կոնկրետացկանոնների են ման խաղում գրբերն կինոնկարները: Դեռագործում էական դեր ու

են. նաո-կաշնոբագույն պանանջներն հասների «Ընկերության կոդեքսի»

ե ընկեճավատաբմությունը, ազնվությունը գանքը, նավասառությունը, Ընկեբոջ, խմբի կամ դասաբանի Բոջը օգնելու պատոբաստակամությունը: ու վեբաբերմունքն աբարքնեոր դեռաճասյուբաքանչյուի նկատմամբ մնում Ն են գնաճատվում ըստ այդ նեբիշրջանումաննկատելիչեն

11--275

կանոններին կամ անձամապատասխան ճամապատասխան լինելու:

Դ6-

միաճամուռ կերպով ընկերոջ կամ տաճասները խմբին «դավաճանելը», պայմանավորվածության խախտումը, օգնություն ցույց տալուց ճրաժարվելը, հսասիրությունն ագաճությունըչ ն առաջնության ճրամայողիդիրքի ձգտելը, ընկերոջ կարՓֆիքը Ճաշվի առնել չցանկանալը, նրա արժանապատվությանը խոսքով, ուժով կամ խորամանկությամբ, դեմ-դիմաց կամ Թիկունքից։ ուղղակիորեն կամ անուղղակիորենՃճարվածելը: Վարքի՛ այդպիսիառանձնաձատկությունները առաչ ծն բերում բախումներկոնֆլիկտներ, վիրավորանք են են նան ընկերոջ մուտ ինքպատճառում ընկերներին:Դատապարտվում կ սծփական կարծիքի բացակայությունը կամ այդ կարնասիրության ծիքը պաշտպանելու ն վիրավորանք Հասցնողին Հակաճարված տալու են ամեն անընդունակությունը: տենսակի Հակակրանք առաջացնում ու «ճլնակալեզները», Քժնող երկերեսանի, ընդճանրապեսՀարմարվոդ մարդիկ:Հիշատակված գծերին Հակադարձ որակները կազմում են դեռաճասի Ճճոգեկանում բարոյականիղեալի «Հիմքը:Հենց այդ ձնավորվող իդեալն էլ կանխորոշումէ այն պաճանջներիբնույթը, որ դեռաճասթ ն նրանց ճեւտ ներկայացնում է իր բնկերներին իր ունեցած փոխճարա-

դատապարտումեն

ու

ու

թյուն է առաջացնումվերացնել այդ Թերություններըն գտնվել ներկաբարձրության վրա: Դնեռաճասության շրջանում յացվող սպաճանջների պարդանում է շփվելու ճամար շատ կարնոր մի առանձինտենսիվորեն ճաճատկություն՝ճասակակիցներիպաճանջները ճասկանալու, դրանցում կողմնորոշվելու, գրանք Ճաշվի առնելու կարողությունը: Սա անՀաՀաստատման ճրաժեշտոէ բարենպաստ փոխճարաբերությունների բացակայությունը ավազ դեռաճասները գնամար. Այդ կարողության

են. որչվես Հատում մանկամտություն(ինֆանտիլիմ): Անբարենպա առաչացման ամենաաուսջնային փոխչճարաբերությունների պատճառնե է, որը բից մեկը դեղաճասիչարդարացվածբարձր ինջքնագնաճատումն նրան անընկալունակէ ղարձնում Ընկերներիքննադատականդ(տողուչ թյունների ն պաճանչջներինկատմամբ: Այս ճատկությունների առկայությունը նրան անցանկալի ն անընդունելի է դարձնում Ընկերների

շրջանում:

ւ

|

Բարեկամությանդերը դեռաճասի կյանքում:Դեռաճասիանձնավոբության ն նրա սոցիալ-բարոյական Տասունության ղարդացմանգործում կարնոր դեր են խաղում այն Ճատուկ տեսակիՃարաբերություննեեն րբըչ որոնք ճՃաստատվում նրա կ խը մուռ ընկերների մտերիմբարեկամի միջն: Տարեցտարիայդ Ճարաբերություններընրա ճամար ավելի բերություններին: Շատ կարկոր է այն են դառնում: ձգտում են շփվելու որ այդ ավելիանճրաժեշտ Դեռաճասնեոը ճանդամանքը, պաճանջները ՃՀամընկնում են չափաճասների հետ, ոբոնք հարգանքու ճեղիընկերական,բարեկամական մտերմանալայն ճամադասարբանցիների կամ Համագործակեն ն Ցության բնույթ ունեցող փոխճարաբնրությունների նակություն աչքի են ընկնում: վայելում ինչ-որ տեսակետնեոից կարնորտգույն կաՀեւ: են նոնների Չափաճասնեբի ճամապատասխան ճառաբերությունների Գրավել,Հրապուրելկարող տարբերորակներ. լավ ընկերոջ ցայտուճետ նորեկ արտաճայտված Հատկությունները,ճարուստ գիտելիքները, բազկանոնների ղեռաճասների. «ընկերությանկոդեքսի» բաբոյականբովանդակության մակողմանիկարողությունները, ճամարձակությունը, մարզական նվաէթիկական ճամընկնելուշնորճիվ Քճասակակիցնեոի ճետ է ճումները, արտաքին տեսքի ն վարքագծի «Հառունությունը,ռոմանտիշփվելըդառնում դեռաճասի սոցիալ-բաբոյական ճասունության զառգացման կական բնույթի Ճարարերությունների դպրոց: Այստեղդեռաչճառըգործնականումտիրապետում է փորձը, մեծերի Ճետ շփվելիս ինքճուրույնության դրսնորումը: Պետք է նշել, որ կրտսեր դնոաչասների սոցիալականՃարաբերությունների կոլեկտիվում այնպիսի նոր եղանակների, որոնք Ճիմնված են չափաճասներիբարոյականության սկրզդասարաններում մթնոլորտը խռովում են արտաքնապեսճասուն տեսք բունքների վրա: Այդ բաբոյականությունը ունեցող երեխաները(որոնց մեջ ճաճախ են պատաճում տարիքանցներ առաջինԲեռթին յուրացվում ն է հենց ընկերների նետ շփվելուընթացքում: Ճետ շրվԱռաջինդասարանցիների նրկտարեցիներ): կարծիքովմյուսների ՀաՀասակակիցների մեմատ չելու ընքացքում լավագույն պայմաններ են ստեղծվում դեռաճասի մեջ են, որի շնորճիվ էլ իրենց նկատմամբ նրանք արդեն ճասուն են առաջացնում: անփականՃասունությանզգացումը ճատուկ ճետաքրքրություն Համար: Ոմանքնրանց դատապարամրապնդելու «ում են ընդօրինակել ն հն, մյուսները աշխատում Ճճարգանքը վ այելելու նրանց4ճնտ-անրտ ցանկություն, Հասակակիցների դեռաճասին խիստ զգայուն է դարձնում նրանց կարժիքների տված գնաճատականկապծը ճառտատել։ Այս ամենը ուղղակի ազդանշան է դասարանում ների նկատմամբ։ձնտենսիվդաստիարակչականաշխատանքսկսելու Համար: Անչրաժեշո Ընկերների դժգոճության նկատողությունները, վիՀէ առանց ճապաղելուպոակաղերծելկեղծ չնվաճառության նշանները ե նն րավորվածության նշանները ստիպում խորճել դրանց պատճառների Ճիշտ պատկերացումներ մասին,ուշադրություն` ստեղծել Ճասունությանբովանդակության, իսսեփականանձի վրա, տեսնել դարձնել գիվական ճարգանքի տակցելսեփականթերությունները: ճեղինակության Հիմքերի մասին, Սրա ճամար մեժ շրջանում Հարգվածդիրք Ընկերների գրավելու ն լավ վերաբերմունքի ճնարավորություններ կ ան, քանի որ դեռաճասին ճաճախ միաժամաարժանանալու պաճանջժունքը պանկու162 ու

|

ու

ու

ու

ու

ու

նակ գիավում

միմյանցից խիստ տարբերնհ անչամատեղելի Հետա-Հ Փըրբրություններ ունեցողերեխաներ: բավականիներկար ժամանակիըննրա շփման ոլորտը լինում էլայնյ բայց անկայուն, ն նույնիսկ թացքում մտնրմական Հարաբերություններըտնական չեն դառնում: Կատառշվում Են մտերիմ է ենթարկվում որոնումներ:Փորձաշկման շփման ընկերոջ նաե պրոցեսիգոբավչությունը, իբ եռկու ինչպես ճամատեղելիությունը Ե ըստ անձնայինճառբաբեբությունըստ ճետաքորքբությունների ձեհբով՝ նեբիբնույթից ունեցածբավաբաովածության: Դեռաճասենրի միջն մտերմությանառաչացմանը կարող է խանգաեն

Աշ նրանցում կամ ուղչնՀատկությունների այս զարգացմանմակարդակների տարբերությունը, որ քանի առավել զարդգացաժի«Համարայդպիսի

շփումը կարող է անճետաբրբիր լինել: Բոյց այդ փոխճարարհրությունւսվելի-մեծն է առաջատար դիր, գրավում ն թելադրում սկզբունքների բնույթը: միջն մտերմության առաջացման Համար մեծ նշանաերեխաների կ սիրած զբաղմունքների կություն ունի Հեւռաքրքրությունների ընդճանու րությունը, շփման ճետաջրբիրու դրավիչ լինելը, Շփման զրույցների Համար բովանդակալից Հիմք կարող հն դառնալ սիրած ղբաղմունքները: Տարբեր գործեր կատարելիսերեխաներըձգտում են ճամադործակցելն

ներում` Հենց

՛

Հաճախիրենցից մեկիտացած առաջադրանքըմիասին են կատարում: վարակվում է իր Համար «ՀամակրելիՀասաՀեշտությամբ Դնռաճառը ն ինքն կակցի Հետաքրքրություններով է նրան Հաղորդակից էլ ձգտում դարձնել իր զրաղմունքներին, ԸնկերոջՀետ շփվելը երբեմն այնքան գրավիչ է դառնում, որ դնռաճասը նրա Հետ միասին սկսում է զբաղվել այնպիոի գոբժով, որը նրանչի ճնտանքրքրել նախկինում ն այժմ էլ չի ճետաքրքրում: Բայց ժամանակիընթացքում նա կարող է իսկական 48էձեռք բերել այդ գործի նկատմամբ: Աշա թե ինչու աջրբրություն

ընկեբնհոի չփվելընոր հետ

ծագմանաղբյուր ճետաքՐբբությունների

են հանդիսանում: դգնաձատում Դեռաճասները ճամատեղլավ

տանք կատարելու

ունակությունը:

է

աշխա-

ՀամակրելիՀասակակցի արժանիքներըդեռաճասինՀաճախ ստիպում ենլրջորենմտածել իր մասին, տեսնել գիտակցելիրենում այն ու

որոնք Հարգանքեն ճատկությունների բացակալությունը, ն բարձր

կամ

ներշնչում իրէն

գնաճատվումլ է այդոլիսին կողմից, Առաջանում ընկերների նույնիսկ ավելի լավը լինելու ցանկություն: Բնկեոըդեռաճասի են

Տամար

է դառնում: նս օրինակ, նմուշ

կամ պարզապես ընդօրինակում Ժիր բնկերոջը, կամ սկսումէ իրենումորոշակի ղարգացնել. չատ է կարդում, զարգացնումէ իր ֆիզիկական ուժն ու Հաինջնազսպման հ խոստումները մարձակությունը, անպայմանորենկան այլն:

ունակությունը աւարծլու 104.

Հատկություններ

մեծ տեղ են գբավում Մտերիմբնկեբներիշփման պրոցեսում են Հագեցված ամենատարբեր զբաղմունքՁրույցներով զբույբները: հերը: Դրանքխանդարում են ղասերը պատրաստելուն, քանի որ դեռա-

Հասների կարծիքով, «ամենաճետաքրքիրգորժը խոսելն էո: Շատ դեպՀետ շփվելու ող ժամանակը դեռաճասները խոսելով քերումմիմյանց են անցկացնում, որովճետննրանց ըստ էության ուրիշ ոչինչ չի կապում: Այսպիսի բարեկամությունը առաջին անդամՀենց դեռաճասության տաբիքում է ծագում: երեխաներըիրենց Հետաբրբրողտեղեկություններ են փոխանակում,քննարկում են դասարանի կլանքում տեղի ունեցածիրադարձություննել:ը, ճամադասարանցիների արարքներն փոխճարաբեեն խոսում այնպիսի խիստ անձնականբնույթի րությունները: նրանք ճարցերի մասին, որոնք Հրապարակմանենթակաչեն. (ենսական ալան ու կյանքում դրանց իրականացման, Համատեղ ների:հրազանքների պլանավորվողնպատակների,ռոմանտիկական զգացմունքների մասին, Ընդ որում դնոսճասների վլրաբերում են ճենց այդ ն «գաղտնիքները» մի շարք ավելի ինտիմ ճարցերի, որոնը կապված են սեռական ճասունացման Հետ. ճամար կարնոր, անձնային իմաստ ունեցող բովանդաԴեղաճասի կությունների ընդլայնումն խորացումը այնպիսի ընկեր ունենալու սուր պաճանջմունըքէ «ո«ռաջացնում,որի ճետ Հնարավոր չիներ խորճըրդակցել «կիսվել», ստանալանՀրաժեշտ օգնություն: Այդ պատճառով ու

ու

ու

բաբեկամական ճաբաբեբություննեոի նկատմամբճատուկպաճանջնե ու ներկայացվում.դբանք պետք է ճիմնված լինեն փոխըմբոնման ե անկեղծության, նբբազգազության կաշեկցողության, ապբումակզման ու վբա: Այնպիսիշփումը, որի ընքացքում լուրագաղտնապահության քանչյուրըմյուսի առջն բացաճայտում է իր ճամար ամենակարնորն

Են

ու

նվիրականը՝ իր եերքնաշխարճը, Ճարստացնումէ երկուսին էլ, թույլչ ու զիտակցելայն, ինչ կատարվում է սեփական Հոտալիս ճասկանալ զեկանում:Ցուրաքանչյուրդեռաձճաս,տղա թն աղջիկ, երաղում է իսկան կան բարծկամ լինել նրա միակ բարեկամը: նրանք չավաունենալ են այլ նախանձախնդիր ծրեխաներինկատմամբ իրենց մտերիմ ղանց ցուցաբնրաժ ՀամակրանքիՃարցում ն ջանաբնկերոջ կամբարեկամի աիրությամբ իրենը բարեկամությունը պաշտպանում են այլ անձանց Սակայն ներթափանցումից: բարեկամական ունեցողզուլգի լուկապեր րաքանչյուր անդամ սովորաբար ունենում է նան այլ Քիչ թեշատ մոտ որոնք կազմում են երա շփման գերադասելի Սրա ընկերներ, շրջանակը: իման վրա դասարանում առաջանում են ոբոնց միջն խմբավորումներ, կարողեն ճաստատվելբարդ լարված փոխճարաբերություններ: ու

է` «ամեն ինչմիջտ միաԴեռանասների բարեկամության իդեալն Սա պետք է ճասկանալոչ սին,ամեն ինչկիսովի»: միայն «րնկերության

մարՀամակրանքն

առաջացման Հետ ավելի ու ավելի կորնոր է դառնում «ճոգեճաՏարիքի բաղատությունը»ջ՝ներչոգեկան կյանքի ընդչանրությունը, փոխըմբոնուվերաբերյալ մը, անձնային արժեքների,ձգտումների ն կարնոր ճարցերի ձնատեսակետներիՀամընկնումը: բարեկամության Այդպիոի ունեցած ճարցեվորումը զուգորդվում է կենսական, բարոյական, գեղագիտական ու բի քննարկումներով վիճաբանություններով, որոնք ճաճախ խիստ եր-՝ ն են կարատե Ճճուղականորենչագեցված լինում: Դրանքկարնոր են անձի բարոյական զարգացման ճամար, քանի որ վիճաբանողներիցյուրաքանչյուրը ոչ միայն սովորում է ապացուցել ու պաշտպանելիր կարե ծիքը, այլն գիտակցումէ նրա սխալ լինելը: Վիճաբանությունների Ճճետագա ընթացքում դնռաճասըձեռք է բերում խԽորճրդածությունների տնսակետ, որը նա գիտակցում է որպես իջ սեփականը, անձնականը: Իսկ դբանք արդեն ճամոզմունքներԵն: ՍրաՀետ միասին բարեկամները տարբեր Ճճարցերիվերաբերյալ նույնանմանճայլացքներեն ձեռք բերում,որոնք կ ճիմք են դառնում մտերմուքյան ու ճոգեճարազատու-

բայը

ճետ ձգտումէ իո բաբեկամի Դեռանասը

.

թյան Համար:

ՈՆ

ընդհանու" կյանքով ապոել:

|

'

Դեռաճասներիփոթւճարաբերություններըզարգացման նոր, ավելի երբ նրանք ձեռք են բերում այնպիսի ու ընդճանու:նպատակներ խնդիբներ,որոնք միաժամանակ նշանակաեն ճամար, կապված են ընտրած մասնաՀ լից նՐբանցից յութրաքանչյուբի նախապատրաստվելու, ինքնադաստիարատիրապետելուն գիտությանը լության ն ինքնակրթությանճետ: Բարեկամներըսկսում նն միացյալ բարձր աստիճանի են ճասնում,

ուժերով կենսագործելդրանք. միասին գիտելիքներ Հմտություններ են յուրացնում, զարգացնում են իրենց ընդունակություններն ու ղանաղան ու

օգնում որակները,

միմյանց:

են

բարեկամությունը Այսպիսի

առավել

արժեքավորէ անձի զարգացման ճամար: Բարեկամության Հակադարձ տեսակըճիմնված է արտաքնապեսչափաչճասությունցուցադրելու, ժաչ

մանցի ու զվարճության այն ձեերին ընդօրինակելուձգտման վրա, որոնք ճատուկ են մեծերին: `

`

դեռես նմանությունները Հետաքրքրությունների «բնկերու-. կատարի պետք է խստորեն չեն,Ցուրաքանչյուրը բավական

ներկայացվող լրակոդեքսի» ն բարեկամական ճարաբերություններին ճետնելու իմաստով: Այդ լոզունցուցիչ պաճանջներինբացարձակապես կողմնրի մեջ թափանցելու Ճնագը պաճանջում է մյուսի կյանքի բոլոր ն րավորություն, փոխօգնություն ճամագործակցություն ամեն ինչում:

հակական բարեկամությունըՃազվադեպէ միանգամիցառաջանում: Սովորաբար դրան նախորդումէ որոնումների, անճաջողությունների ն ժամանակավորճարաբերությունների մի շրջան: Շփմանայսպիսինախու ու նականփորձիճիմանվոա ձնավոռշվում բահղկվումէ բաբեկամի անձնական բեկամության իդեալը:նոր կապերըՃեշտությամըբեն չանում, բայց դժվարությամբ են ամրապնդվում խորանում: Սրա 4Հաառա-

ու

ու

բարեկամությանըներկայացվողպաթյան կոդեքաի»կանոններն է, բանի որ ճենց Հանջները։ Սկզբնականշրջանում ամենադժվարը է ընկերոչը մեծ ու որոշակի պաշանջներ ներկայացնում,. դեռաճառսը Հանդես բեչ խիստ մոտեցում դեռնս նույնանման իր նկատմամբ բայց նա լավ է նկատում ուրիշի թերությունները, րել չի կարողանում: ու բախումների երենը՝ ոչ Այս թերությունը շատ վիրավորանքների, վերջնական ժամանակավոր կամ Հարաբերությունների կոնֆլիկտների, Թեկ թանկ են պատճառէ դառնում: դեռաճասները խզումների չափազանցպաճանջկոտ- նեղացկոտ տում բայց բարեկամությունը, անձնական,ինեն: Մուտ ընկերոջիցմտերիմ բարեկամ դառնալը խիստ ունենա, դեռաճանը պետք է զիտակտիմ պրոցեսէ: Որպեսզիայն տեղի է պատճառում, ճետ շփվելը երեն բավականություն ցի, որ Հասակակցի պաճանջչմունք, է շփումը պետք է դառնա այնպիսիանճրաժեշտություն, չի (ամեկը ոչ բավարարել ուրիշ որը ներկա ժամանակաճատվածում Հագեցված է բարեկամությունը Այս պատճառովէլ դեռաճասների րող: բ Հարաբերություններինույթի փոու

սա

գնաճա-

ու

Հուղականությամբ: Բարեկամական

ապրումներ բազմատեսակ նրանցում փոխությունները

են

առաջաց-

նում: ճետ ունեցածփոխճաբաբեռությու ընկեոոջ,բառեկամի Մտեռբիմ ճատուկ առաոկա են ները դեռաճասիԲամաոբ խոոբճոդածությունների

Ճաշիվ տալ երեն,.քե այդ ճան ոչ: րաբերություններումն ընկերոջ մեֆ ինչն է իրեն դուր գալիս Համեմատում է նկատնրա նա իր նկատմամբընկերոջ վերաբերմունքը մամբ բր վերաբերմունքիճետ, Ճատուկ քննարկման է ենթարկում վիպատճառածարարքներըն ձգտում է «ասկանալ դրանց րավորանք դեռաճասը ընկերոջը ընթացքում ԽորՀրդածությունների պատճառները: նա պատկերացումէ Համեմատում է իր ճետ: Այո ամենի Հենտնանքով նա փորձում է պարզել Ճճանդիսանում:

կազմում այն մասին, թե

որոնքեն

ու

տվյալ

ով պատճառները, ունեցած դժգոչության է ձեռնարկել (օրինակ, ներել

ինչը՝

փոխճարաբերությունն

է մեղավոր ն ինչ Քայլեր պետք

կամ դադարեցնել «դավաճանությունը»

զարգացմանբոլոր Փոխճարաբերությունների մտերմությունը): րում դեռաճասները միշտ ակտիվ

են

ն

գործում

են

որոշակի

փուլե-

ուղղու-

Տ թյամբ: գործունեությա շփումըունի ճատուկ փոխադառձ՝ Դեռաճասների ՛

|

է՝ ընկերը,իսկ գորբնույթ, որի առաոկանմեկ այլ անձնավոռություն են կազմում Պիոխճաշաբեճություննե ծունեության բովանդակությունն ն Այդ վբա կատաբվող ճիման Քաստատումը դբանց գործողություններ է ուբիշին իմանում դեռաճասը ընթացքում կատարման զոոբծունեության

զաոգանումեն այդպիսի իմացության ի՞ագործման համաբաննբաժեշտձնաբներն ու միջոցներ: նա ընկերոջ արարքները չեւ հր սհփական դործողությունների ճամեմատելու, դրանք վերլուժության ն ընղճանրացմանենթարկելու, դրանց բարոյականբովանդակուՔյունը ըմբոնելու ն գնաճատելու ունակություն է ձեռք բերում, իր ընկձրոջ ն սեփականանձնավորության մասին նրա պատկերացումները են դառնում, փոխվում են արժեքաավելի բովանդակալից ճարուստ վորումներն: ինքնագնաճատականնեերը: Այդպիսի խորճրղածությունէ Հիման ձանդես վրա դեռանասը բեբում ակտիվություն, ոռի ների նպատակը ոչ միայն սեփական,այլն ընկեբսջթեբություններիվեշացումն. է: ՏՏ ն

իբեն,

նրանում

ու

ու

՛

վրա Այլ անձնավորության

ճասի

նոր

պով ցույց ների ճետ

լինելը:

ազդեցություն գործելու ձգտումը դեռաէ։ Այն ցայտուն կերկարնոր առանձնաճատկություններից է տալիս նրա սոցիալական ակտիվությունըն ճասակակիցսոցիալական փոխճարաբերություններիհոր նրա-ունեցած

ն

`

՛

,

Բարեկամների մտերիմ ընկերների միջն դնռաճասության տարիքում ճաստատվող այն Ճարաբերությունների առանձնաճատկությունն են է, որ դեռաճասները դաստիաոակվում քանիոր նրանցից միմյանց, ն

յուրաքանչյուրը մյուսի վարքի ն ցուցաբերած վերաբերմունքի նկատէ առաջադրում ն Հետնում է դրանցկատարմամբ որոշակի պաճանջչներ մանը: եթե այդ պաճանջներըչեն կատարվում, ապա որպես պատժի միջոց օգտազործվում է այնպիսի ուժեղ մի «նար, ինչպիսին շփվելուց

կային,անձնայինհառբաբեռությունների կանոններին տիբապետելու փորձ:Քաշեկամական յուրացումըդեկանոնների հարաբեռություններջի է:՝ տաբիքումերեխայի կաբնոբագույն ձեռքբեռումն ռաճասության ն

Տղաների

:

աղջիկների փոխճարաբերություններիառանձնաճառ:-

տարիքում տղաների ն աղչիկների փոխկությունները:Դեռաճասության են էական փոփոխություններ կրում: նրանք սկսում ճարաբերությունները

`

հն

Հետաքրքրվելմիմյանցով, ցանկանում են դուր գալ միմյանց, Սրա նան սեփական արտաՀետկա՛պվաժուժեղանում է Հետաքրքրությունը Քինի նկատմամբ:Դեռաճասըսկսում է ճող տանել գիավիչլինելու մա-

սին, Ֆիզիկական վարդացման ն սեռական Հասունացման տեսակետից են առաջ անցնում որոշ դասարաններում տղաներից, Ֆ--Մ7 ազչիկները ավելի բարձրաճասակ խոշորամարմին են, քան տղաները: աղջիկներ ն ճասակըտղաների Համար Հաճախ տճան. ապրումների թերարնման զգացման պատճառէ դառնում: նալց ապրումներկաժեքության ու

Ցածր ""

որրջ Մյուս շատ

են

ստանում

մոտ կրտսեր դեռաճասի Սրա տիպականդրսնորումները ճաճախ են բոձե: աղջիկներինօդժվեցնելու» լուրաճատուկ Վերջիններս դրդապատճառներ ղոքում տղաներից, Բայց այդ գործողությունների այդ ուշ ՀարաբնեԱվելի ն լրջորենչեն նեղանում. ճիշտ են Հասկանում են գաառաջ կորցնում են իրենց անմիջականությունը, րությունները Որոշ դեերկչոտությունն ամաչկոտություն։ լիսկաշկանդվածություն, մփլուսները դրսնորվում է ուղղակիորեն, ռաճասների մոտ այս ամենը են արճեստական անտարբերության կամ Հակառակ դրանք քողի տակ: Դեղաճասի վարքըհրկսեռի նկատմամբճարճամարճանքի» ճանՀետաջքրըքրվելով (ամբիվալենտ ) է դառնում, միմյանցով արժեք՝ հն իրարից, Միաժամանակ դերձ տղաներն ու աղջիկներըմեկուսանում են առաջացող մեծ փոխճարաբերու Հետաբրքրությամբ Հետնում նրանք

թաջցնում

առանձնաչճատկություններին: թյուններին ն դրանց ղզարդացման

զբաէրենց վփոխճարաբեքե ով ում է դուրդալիա այն Հարցը, ղեցնում աոռվորաբար մասին դեռղաճասները րությունների կամ վերաբերմունքի շատ աղջիկներին, Հատկապես դասարանցիներին, Թել

1-11

է

միայն բարեկամին կամ մտերիմ ընկերոչը, սակայն այգ են կանոն, շատերնեն իմանում: Դեռաճասներըօժտված որպես մասին, են պաճում: ե մասին միմյանց տեղյակ իմացածի դիտողականությամբ ն աղջիկներիմիջե ճազվադեպ է ՓԼ տղաների ջ-- դասարաններում առաջանում,բայց արդենԽՈ--7Ա1 դասարաններու բարեկամություն նման դեպքերըբավականին Հաճախակիեն, ընդ որում այդպիսի փո4 լինում հրբեմն Հուզականորեն Հագեցված խաղարձ մնաԱնպատասխան ն մեֆ տեղ է գրավում դեռաճասների կյանքում: ցած ճամակրանքը ճաճախ դառնում է ուժեղ ապրումների աղբյուր: Ռոմանտիկական փոխճարաբերությունները կարող. են ընկերական ն բնույթ ընդունել, եթե կան ընդճանուր Հետաքրքրություններ զբաղՀիմքը բացակայում է, ապա մունքներ, եթե այդպիսի բովանդակալից են զբոսանքները, կինոդառնում տեսակցությունները, Հիմնականը ն այլն: նկարների դիտումը, սաճադաշտ կամ զբոսայգիներ այցելելը 7Ա--ՄԱ1 դասարաններում ընկերական խառը խմբեր ստեղծելու մի-

պատմում

ճրաժարվելնէ, Անձի զարգացմանճամար մտերիմ ընկերների ն բարեկամներիճետ շփվելը ունի այն առանձնաճատուկնշանակությունը,որ ճամար բնոբոչ է չափաճամ ներկայացնում մառդկանց միջմաոդիրձնից

զարգացմամ

ունենալ նան այն աղջիկները,որոնք ֆիզիկական են անցել Համադասարանցիներից': Հետաքրքրությունը նկատմամբ սեռի ներկայացուցիչների բնույթ: ընդճանրացված տղաների մուռ սկզբում ունի ծավալուն,

են

ող

են

կապվածությունը

տում

լուրջ

է

նկատվում

-

անձնավորության զարգացման ճամար բավականին Դեռաչճառի սեռին պատկանող«ճասակակիցնենշանակություն ունի Հակառակ

րի նկատմամբցուցաբերվողԳետաքրքրությունը: Համակրելիանձնավոչ

բության նկատմամբ դրսնորվող ուժել

ճանգեցնում է ուշադրությունը .

դիտողականության,ընտրականության,ճամակրելի անձնավորության ներչոգեկան վիճակների, տրավարքի, արարքների,Ճակազդումների, մադրությունների ապրումների փոփոխություններընկատվում են ամենայն նրբությամբ: Հետաքրքրությունէ առաջանում նան սեփական ներքին այն վիճակների նկատժամբ, որոնք առաջանում են Ճճակառակ Հետ շփվելու Ճետնանքով:Ռոմանտիկական Ճրասեռի ննըկայացուցչի է նրաՀնարավորությունները, պուրվածժությունըմոբիլիզացնում անձի նում է ավելի լավ լինելու ցանկություն է առաջացնում, դրդում Ճաճելի պաշտպանելմարդկանց: Այդ զգացմունքը գործեր կատարել, օղնել մեկն է դառնում: դրդապատճառներից ինքնակատարելագործման ճետ Այսպիսով, ընկերների չփվելը դնռաճասության տարիքում

աղբյուրներից: դեռաճասը քաղում է ամենատարբեր որ կությունները, թուընդլայնումը կապերի Հետ

ընդգրկվեն ոչ. միայն դեռաճասների գործնական,այլն

թերությունը ղուգորդվում է բառացիորեն յուրացնելու սովորության ճետ, 4) ճետաքբքրություններում.ոմանք նն Հանդես բերում արտաճայտված Ճետաքրքրություններ ցայտունորեն նկատմամբ ն բովանդակալից դիտելիքներիտարբեր բնագավառների քճ զուրկ ծն Ճամարյա ունեն, իսկ այլ դնեռաճասներ ռաղմունքներ իմացական ճնտանքրքրություններից: դոսնորՈւսումնականգործունեությանթերություններիտաբտաքին Է վածությանաստիճանըտառշբերկառող լինել: եթե ցածր դասարաններում դրանցից մի քանիսը հրեխաներին չէին խանգարում սովորել, են դառայդ բերությունները բացաճայտ ապա արդեն Մ դասարանում են գիտելիքներիլիարժեք յուրացմանը: նում ն (լրջորենխոչընդոտում Եթե դրանք ժամանակին չվնրացվեն, ապա կարող են ճանգեցնել անջըոաշակերտըանընդունակկդառնաինքնուչելի բնույթի ճետնանքնեբի. նոր ու բույնաբաբլութացնելու բարդացող նյութը: Դեաստիճանաբար -ռաճասիըուսուցման պրոցեսի ոչ բարվոք վիճակի առաջին ցուցանիշը ցածր դասարաններումսովորելու փուլի ճետ Ճամեմատած նրա առաչաեն է։ դիմության թուլացումն Սրա պատճառներիցկարող լինել ն ուս-՝ ման նկատմամբ սխալ վերաբերմունքը,ուսումնական նյութի յուրացման սխալ եղանակների օգտագործումը,ն սրանց բնական 4եւտկնանքը՝ դիտելիքների ճամակաերգումբացերի ավելացումը: Միջնակարգ կրթության անցնելու Ճիետնանքով դեռաճասների ուսումնական աշխատանքը անմիջապեսբարդանում է: Մեկ ուսուցչի փոխարենճայտնվում են ճինգ-վեց նորերը, Սրանցիցյուրաքանչյուր ունի բացատրելու ն ճարցնելու իր յլուրաձնությունները, տարբեր են նրանց պաճանջներն ու վերաբերմունքըաշակերտի նկատմամբ, որոնք

ու

ու

երբեմնվճռական ազդեցություն ծսկայական,

է գործում անձի ձնավորվրա: ման Ընկերներըընդօրինակման օբյեկտներ են դառնում: նրանք ակտիվորեն ազդում են միմյանց վրա, դաստիարակում են միմյանց: ԱՀա Թե ինչումանկավարժական ոլորտում պետք է ներգործուիյան

փոխճարաբերությունները: Տ

8.

ԳԵՌԱՀԱՍԻ

ՈՒՍՈՒՄՆԱԿԱՆ

մտերմական

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԸ

Շրջապատի

կենսական դեռաճասի

Ուսումնական նկատմամբ նրա Հետաքրքրությունը: այժմ արդեն ընթանում է նախորդիցտարբեր պայ-

4 ուսման լացնում

գորժուննությունը մաններում: Միջնակարգդպրոց

միմյանցի երեխաները Այդ պարամետրերի: տարբերվում նկատմամբդրօնորվող նկատելի են. 1) ուսման տարբերությունները կամ անկարող է լինել խիստ պատասխանատու որը վերաբերմունքում, են

ըստ

անցնելու պաճին

մի ամբողչ

շարք

կարնոր

մակարդակներում. ոմանց մու տարբեր, 2) ընդճանուր զարգակվման լոյն գիայն շատ բարձր է ն ճիմնված է տվյալ տարիքի Համար խիստ են ունենում մտաճորիզոն, նեզ տելիքների վրա, իսկ ուրիշները ոմանք ունեն ինքեղանակներում. 3) ուսումնական նյութի յուրացման նուրույն աշխատանքին նյութը ըմբռնելու ունակություն, իսկ ուրիշների մուռ ինքնուրույն աշխատանք կատարելու ունակությունները լրիվ կերպով բացակայումեն,

ն այս

'

.

Վերաբերմունքը ուսման, ուսուցիչների ն ուսումնական առարկաների նկատմամբ: Դպրոցըն ուսուցումը դեռաճասներիկյանքում մեծ տեղ են գրավում: Սակայն տարբեր երեխաներիճամար դրանցնշանակությունը նույնը չէ, թեն բոլորն էլ գիտակցում են ուսման կարնորությունն ու Շատերիճամար դպրոցը ավելի գրավիչ է դառանճրաժեշտությունը: նում, քանի որ այնտեղ նրանք Ճասակակիցներիճետ լայնորեն շփվելու ճնարավորությունունեն: Բայց այս ճանդամանքըՀաճախ բացասաբար է անդրադառնումբուն ուսման վրա: Դեռաճասիճամար 45 րոպե տնոն Ճամաղզասարանցիների ղությամբ դասը ոչ միայն ուսուցման, այլ ուսուցչի ճետ շփվելու իրադրություն է, որը ճագեցվածէ շատ նշանակալից արարքներով, գնաճատականներով ու ապրումներով: Տարբեր Հանձնարարություններկատարելիս երեխաներըշարունակում են չրփդասի վել: Միայն դասանյութը խիստ գրավիչ կերպով բացատրելն ընթացքում աշխատանքըկազմակերպելիս. ուսուցչիղրսնորաժ վարպետությունը կարող են ստիպելկրտսեր դեռաճասինմոռանալ ընկերների ներկայությունը, նրանց ճետ շփվելը ուշադրությունըշեղում է դասից, է նան անձնականճնտաքըքրություններ ընդ որում դեռաճասըունենում ն սիրած զբաղմունքներ: ատացածգիտելիքներիճետ մրցակԴպրոցում ցության մեջ են մտնում նան այն բազմազան ու Ճետաքրքրականտեղե170 ու

ամենից բերմունքը

հալում: Սառւցիչների ծա «արմավն, ր

միա» է դժվարին բավականին նոր

պրոցեսը

այն Հատկա պես

ու

ոչ

դասարանի,

բայց

ու

ան

ա Գարհրուցիեոորի երբայր Հո1 "րհոգի Ն ած աաԿան

յ

Ս

այլ

մավելի դասա-

յ

ա,

որո:

ոա արի Կարո, Լրա րմու մանկավարժենրին տարբեր

:

՛

:

թ Աա առանձնա նելով . ում աւոր Աարոն նոր չափանիշներ: ամի արանի Տաթեւն Ակատմամբուսուցչի դրսնակ Կրա Աաաա վորած վերաբերմունքին Ընդ ասության տարիքի սկզբում ա ո խաս տվյալ դասարանում ուսուցչի ամտիճանը ա

'

ո

դե

որում

"ուաԻ Հանգամանքով թր խարորի գիտակ խիստ, բայց արդաբամիա, Ամի արա օժտված ցիչնեբին, բամիտ,-տակտով բաւեմիս, մէ ճձասկանալի ձեռով նյութը,բեռի նեբգբավելաշակեբտներին այն Ատանքի Կի արաարան դարձնել բոլորի ե լուբաքանչյուբի առավել աա աա դասարաններում ճատկապես բարձր

որոշվում է ճենց այն արողանու իր իր ճարաբերություններըճիչտ կառուցել:

արդոք մեռ

,

նա

`

ու

ոբոնք

ուսու

կառո.

,

յտ

ու

:

մաշ:

Կա

բանում

ե

առդյունավետ

լ. աերԻր րին,

ե

բո

նել

ե

ճա-

են

ՓՈ-

ատնիչ

իրեն ա

կերպով տիրապետում են աա գիտելիքներ,ձզտում են դասագրքի Բարձրբ ե նն գնաչատվում այն դուրս գիտելիքներ ճաղորդել: դել « ուսուցիչները, որոնք դասաժամերը զուր տեղը չեն ծախսում»: Դուր չեն 11 վմրաբմրվում ձրԴգալիս այն մանկավարժնե խաների ինքնուրույն րին: Ուսումնական առարկայի նկատմամբ կրտսեր դեռաճասի վերա-

աան

որոնք

ազատ

իաար

որ

ը

յ

ար

նա աաողաթյուննե ո

ո

առմամբ. րից: Շատերին դգնաՀչատականն է բերում: ն Հաջողություն ճեշտ է կատարելը

բերմունջից, նչպես որը գործը,

դալիսայն

է

մեկտեղավելի

Հետ

Սրա որոնք ւրրավոր

ա

դուր

ստացած

նան

ս

աշակերտներիճամար, որոնց Ժ ն ունի բացաճայտ թերութաքնված գործունեությունը ուսումնակ ճետ մանկավարժների դասավանդող են քան տարրական մե արաբ րությունները 11 ըի Այդ նոր ճարաբերությունները ճետ: ն անձնային ավելի թույլ նշանակություն ունեն: Ցուրամիշտ ճետաքրքրություն է առաջացնում: Բայց միաժամանակ Ն»բ կ Հայտն ճայտնվումեն մբ շարք ուսուցիչներ, որոնք միմյանմասնագիտականվարպետության մակարդակով, ն աշակերտների վարքագծով Քո, ապա վերջիններսսկսում են Հետ ու գնաճատել բստ տել միմյանց Հասոկություննձ յունների, Ոմաց վարպետությունը ճող է ստեղծում ե մ յուռների նկատմամբ քննադատականմոտեցում Հանդեսբերելու Համար Արա ճետնան քով աշակերտները, տարբե ըբերակված, ոչ ժիանման վերաբերմունք են նկատմամբ, ուսուցիչների տարբեր մանկավարժներին, Բացի այդ, «չսիրված» ձն մ նրանքձեոք բն նրանցում ձեամիջոցներ, ու վորվում էն դործունձությունը գնահատելու ողջ

նրա վերա-

կախվածէ ուսուցչինկատմամբերո

առաջ

ավելի

ո'

են

նլութերը, սկսում զրավելայնպիսի են

ն ինքնուրույղործողություններ կտիվություն Ուսումնականտարբերառար-

մտաճորիզոնը: մեծ Համփարնելը զանչետաքրըքիր»

են

նում Հանչումն ընդլայ

պա-

ն

մասամբ

«Հետաքրքիր» կամ

ճետականեր ն դեռաճասի անձնական որակից է դասավանդման կախված կամ «ոչ պետքական իսկ դրանքորպես օպետքականչ քըրթրությունից, ձնավորման մտադրությունների, կապվածէ մասնագիտական կամ ծավալուն բաժին բնորոջելը դասընթաց նոր առարկա, ճեու Յուրաքանչյուր այղ-

Ուսուցչիցէ կախված րությունը: Հետաքրք ջարժումէ դձոաճառների նրա վարՄեծ

չափով պանպանումն բետաքոքբության ու զարգացումը: ակտիվորեն ք ւանչափաճասը արդյո Լ կանխորոշվում սետուքյամբ սեփականգործերով,բարեխղճոր կմասնակցիդասին, թե կզբաղվի կանի, թե ծուլություն ւնալին Հանձնարարությունները, կպատրաստի ն կբավարարվի նվաղագույնո իմանալլ նյութը, ու ձղտի «աս անալ 1 Համար: նորուսուցչիճայտնվեստանալու թվանշանը միայն ցանկալի առավել ցայտունոէ ի

:

գալիս կարճ ժամանակում կաերեքներովսովորող ալակորտը կամ, ընդշան լավ սովորող դառնալ:

այս կապակցությամբ

լու

բեն. ծուլլ

ու

ամենը երեան

:

է ակտիվ,Հետաքրքրասեր

վարոլ

յանգո ոեւակրո ցանկուԿական աշխատելու Վորդւկ ընթացքում զիաաձասը գարակը, դասի ո վայի նկատմամբ, է Հետնանքով երբեմն փոխվելու Ուսուցչի թյունը: Ա Վում Դագ թր հարա Խո լար ընդնազառավը' աաա» նորմալ» Աա արանի

րող

է

տոսը

լանլու

ողջ

կամ

դասարանի

.

դեռահասութ բովանդակությունը հասկացության «Ուսուցում» պրոցեսը ձնոքբերման է, քանիոր գիտելիքների ընդլայնվում ջոջանում ն ուսումնական ծրագրերի սւսճ`

մ էէ Ճաճա ախ կատարվում

նան նա

դպրոքի

Տարիքի

նպատակասլաց: սհաններիցդուրս, դառնում է ինքնուրույն սովորողներիմոտ ի Դայտ իվոզ Զգալի է: Հետ ալդ միտումը ուժեղանում ե են մտավոր աշխաննե 5 Հատկություններ, ն ին չպիսիք են գալիս այնպիսի կ 42ւմրտուհոր դիտելիքների տոանքկատարելուկայունՀակվածությունը։ որոշակի առարկաՀչ ուսումնական ձգտումը: թյունների տիրապետելու նկատբնազավառների ն արվեստիորոշ նճրի, դիտության,տեխնիկայի մեկում կամ "ր

Ֆակ,

:

Ն

է

բայց

լն

որոշ

Հ իշյալ

ն կո ռնե բնագավառներից

եի Օ գիտ լիքները կարող դեռաճասների

Ճետա Քրքի ություն

: հ քանիսում ին կայուն /

Կմամբ

ու

աակ: ա

,

են

նկատե-

ն կանոն, կկա ընդուկանոն խումբ: մի դասերի ընթացքումվատ սովորողդեռաճասների 173

յուրաքանչյուր

դասարանում,

որվ

ես

ս

Հակվածությունը, լրջաՄտավոր դգործունքությաննկատմամբ ունեցած կենտրոնացած խոճությունը, դյուրըմբոնողությունը, տնականորեն ն իմացականարդյունավետ դործունեհությամբ կարողությունը, աշխատելու ղբաղվելու ցանկությունը ուսումնականառարկաներիբովանդակությանը դեպքերում անձի տիրապետելուընթացքումչեն դրսնորվում։ նման են գիտելիքներ արժեքավորոբակնեոըձնավոբվում ոչ թե դպոոցական

ընթացքում, այլ այնպիսիինքնուշույն գործունեության յուբացնելիս, սանմանծՐագբեբի դուռս է գալիս դպոոցական որի բովանդակությունը նեի:

|

Համար լավագույն ձնավորման

ստեղծվու պայմաններ Համար սուբձեռք բերումը դեռաճասի գիտելիքների այն երբ է յեկտիվոբենաննբաժեջտ դառնում ինչպես ներկայումս, այնպեսլ

Անչի

են

դեպքում,

ճամաբ, եբբ պաբապմունքնեոի նախապատոաստվելու ապագային ստեղծաբեր տեսակներ ճագեցվումեն իմացականն արդյունավետ, են ուի ջեուճիվնպաստում ինքնագործական բնույթի խնդիբնեոով, տաո-

շրրկրթությանն դերաձՀասության ինքնակատաբելագործմանը: Հենք որոնք ջանում են առաջ դալիս ուսուցման այն նոր դրդապատճառները, ու

կապված են կենսական Հեռանկարների իդեալի, մասնագիտական Դեռան մտադրությունների ինքնագիտակցությանձնավորման Հեչ ն սկսում է գիտակցել իր բերած գիտելիքների կուլտուրաու

ձեռք

Հասը

նբա ճամար մակարդակի թերությունների: իմացական կանզարգացման

աղբյուբներԵն ակտիվության

|

դառնում իո անձից ունեցած դժգոճությունը Ն մտադբությոմըը ձգտումը:իր ինթնուրույն պաիբագոոծելու նա ու մոտակա է ընթացքում բապմունքների Հեռավոր առաջքաշում ՛ն ուղղվածություն են Հաղորդում նպատակներ, կազմակերպում որոնք / Ն նրա գործունեությանը: Ոաուցումըանձնայինիմաստ է ստանում է ինքնակոթության, Ուսումնականգորժունձության այդ ռրակաղես նոր բարձրագույն տեսակի ծազումն զարդացումը

ձեափոխվում

ղի

են

ու

ունենում

դեռաճասության շրջանում:

աե

ու

Քայց ճենց այդ տարիքում դպրոցականուսուցումը կարող ն կան գործունեություն դառնալ այննդեդեպքում, երբ դնռաճա

անար

Ինն

Թյունները նրանում բացակայում են, ալսինքն' երբ ձնավորվոլ լին արժեքների ճամակարգումգիտելիքների լուրաջումը լուր Դպոոցումսովոբելու անճբաժեշտության

է ձեա-

ն

ժե

անձնա

ակ, ջական է: Աո դրդապատճառ աի աաա դիրջ ավելի Որպես աննա Գաոմթ (որինակ, րջ աե» ան Բարձր ի :մ ե մնա սարանի լավագույն աշակերտների արքու տն

րարատ դեռաճասի բռնումը ոի Տամ

բ

.բ

աշխատան

լ

ճտ Համեմ ճա րանցիների րի Հետ

ւ

ց

ատած

այլ,

լ

դա-

ամադասա-

ավելի բարենպաստդիրք

ունենալ),

են

լուրացվող դնաճատականները ն

Համարվում դլթավորը Հետաքրքրում, ապա

Պբ՞ ւթումնաւվա կազմակ նպատակասլացությունն ո«-ֆունեությունը Վվորցնում անճետաքրքիր ծանր աշխատանք,

Քալց

երբ

չեն աշակերտին գիտելիքների է իր

ու

ու

դառնումէ Սովորելը են կրում: վլածությունը: ձնականբնույթ դիտելիջները քակ լուրացված Միջին դասարաններում Դեռաճասի մտավոր

սկսում րողները

են

ոովո

զարգացումը: իյուրացնելգիտությունների Յու-

ուսումնասիրել ն

զիտելիքների:

ծավալուն տիրապետեն մունքնեոր։ նրանք պետք է վ տառմնա-իուցոՐ մի կողմից պաճանյում, նյաքը անքակա հոն ավելի բարձր աստիճան,

նախկինից այդ Դորկան,մտածականդործունեության կ բարձրացնելու ունի ղարդացնելու նպատակ կողմից մյուս դիտական պետք է յուրացնեն Աշակերտները ծունեության մակարդակը: ն մաթեմատիկայում, Քեմի ամբողջ Համակարգ Հասկացությունների պետք է նշաններ, բազմաթիվ օգտագործվող ֆիզիկայում առավել դըժմիայում, Այս նոր կատարել: դատողություններ ւդեսական վորեն եղանակյուրացման գիտելիքների են բանակավարինուսումնական առարկաները ն նպաստում են մյտաներին նոր պաճանջներներկայացնում ռեֆլեքսիվ ձնական ւդեսական, ձների՝ Ֆության բարձրադույն է սպաբնորոշ Այսպիսի մտածողությունը զարգացմանը: ծողության է դեռես11--14 զարգանալ տարիքի ճամար, բայց սկսում սո-

ու

ու

վոաննկան

սկաումէ մտածել վառկածային-գեղու Դեռաճառը տարեկանում: է ձեռք բերում, այսինքն՝ ընդունակություն ԱԿԱ

կատարելու դատոճիման վրա. Այս մակարդակում նախադրույքների է ընդճանուր ընթանում. մինչն հզրաճանգումը, ընդճուպ ղության ողջ պրոցեսը, անմիջականբովանայդպիսիդատողուխյան որ քանի խոսքի միջոցով, ոչ են օգտագործվել ասույթներեն (ոնդ ռրում կարող դակությունները որոնք այնպիսիՃատուկ Համակարգեր, միայն բառեր, այլն նշանների

մաքծմատիկայույ): են,օրինավ, օգտագործվում գործումնոր է նրա փողարդացման Դեռաճասիբանականության նա

ի նկատմամբ, իմացականխնդիրներ վերաբերմունքը Աիխոխվաժ Են առաչաղսբանք պաճանջում վարկածների ակսում է Հասկանալ, որ հի տարբեբերում: լուծմանձեռք տում, ստուգումէ այդ ճանապառնով խնդրի վերլուծությու մտածական րություն երեխաների,դեռաճասը Հնարավոր ունեցող բոլոր սկսում է առկա տվյալներիմիջն գոյություն

կապերիվերաբերյալզա-

բացաճայտումից, ճարաբերությունների որից Է այդ

ճետո

է ալդ ստուգում

կատարում, ենթադրություններ կադեռանասի գործում վեոլոժության իբականության վարկածները: լոժելիս վառկածնե խնդիոներ նազան

իմացական ձեռքբերումը ընգուկատարելու է: ծնթադրություննըր առաջ քաշելու կառողությունն մեկն միջոցներից յուրաճատուկ մոածողության դիտական Ֆակությունը Նոբագույն

ղարդացման տվյալ աստիճանի յուրաճայոկությունը

Իանողո վան

է,

ձնավորընդունակության վերացարկելու

Անն ՛ ղջՀրայր ուշադրության, վերլուծական մտքր ր հաճառի չ աշխատան, մտասեփական դառնում կոորայդպիսի Էջ: մ. պատճառով մտաժողությունը վոր ործողուք րեցխոն անվանում յուրացումը ինքնին գիտական լրոջում մի օբյեկտիվ պայմաննե ԱԱՐԻդպրոցականների տնսամը ոնում ձնայնիվ այն կան մտածողության Մ ա

«Բ

են

`

Թե

Հ

չարք

Անվան

ոչ

ր

դպրոցականների

տեսական մտա-

ԻԲ"Ր

5 ունենում էՀ ձն ավորվածությանտարբեր մակարդակներ ն ծողութուն որակներ, Տեսական մտածողությունը կարող է զարգանալ ոչ միայն

մակարգիտելիքներըյուրացնելիս։ Մտածողության դպրոցական առմամբ բնորոշ է այն, դեռաճասըգիտակայդ

գազի ԲԱ արու կառավառում դբանք: զ իան մյուս ֆունկցիաների ո տար ենանհոգությաւննորը ա

ու

է

Ն

Աո

Ճա-

Հոգեկան է դառնումնան մար: Վեբահսկվող կառավաոբվող ի

դառնում

բնորոշ

նան

խոսքը,ընդ որում իրադրություններում դեռաճասնե ըը, Հ Հատկապես ե ձգտում են ճիշտ ու գեղեցիկ խոսել. Սրանք Հոգեկան գործումնոր կարնոր տեղաշարժեր զարգացման ն, որոնք կրտսերդպրոցականտարիքում բացակայում են: ու

անձնային կարնորություն ներկայացնող որոշ :

անաաի

. Ք

ու

:

դիտուքյուների Ֆիմվամաթեմատիկական ն

բովանդակության

արգեն,

տրամաբանորեն կազմակերպված ընդճանրացված ույքի յուրացման սկզբնականփուլում, այսինքն՝ երբ ուսուցիչը բաէ նյութը, մտավոր զղալի ակտիվություն է պաճանջում: Թեր-. Է չի կարելի պարվապես ունկնդրել, ինչոլես լսում են մեծ մասին պատմությունճայտնագործությունների դասին աշակերտիուշադրության կարու շեղումը կարող է Հետադաողջ, բացատրությունը չճասկանալու

մարում ք գացումը խար ագրական արը» րի՛ կարար

ի յորաքանչյուր րն տջում պաճելու դեպքում, Այլապես, տրամաբանութ ՄԻ»

աա

մ

,

բաջանչյու լուր հասության

Հաջորդ

ա

քայլի

բանաձներ դուրս

բերելիս,

կարող է անճասկանալիմնալ:

։

|

ոեֆլեցոիան սեփական

ք ուի հնթարկելուպրոցեսն աքար արարաք Ճծտ (Սնթ. թարդմ.)։ ւններիՏ մոաողությումը կամ

'

ո.

`

յու-

ն

կենտբո-

:

է.

տլաթրաայւ ինի "՞

Այն չպետք `

է

կախվածէ այն բանից, թէ ունակությունը

հալալ

Չծագիրը թեորեմը: Համապատասխան յուրացվում չէ: նրանում դեռես բավական կարողանալը այն վերարտադրել ամենաորի յուրացումը ինֆորմացիան, նշանակալից պարունակվող միայնգծագոիվբա աշխատանք է, կարողէ բացաճայտվել առանձգլխավորն տնսնել դծադրում Պիւոք է կարողանալ ղեպքում:

ցորեն Հիշելն

ու

ամուր է

ու

ու

(երբ, օրինակ,պատկախվածություններ նացնել որոշակի կապեր «ատող գիծ): Այդպիսիգործունեուե նրանց կերվածեն երկու զուզաճեո Հագնցվում է խԽորՀրդածություն քյան ընթացքում դծադգրիընկալումը բնույթի է կրում: Ցանկացած ներով ն որակականփոփոխություններ անճրամոտ միանգամայն նյութի Հետ գորժ ունենալ իս դեռաճասների ու ու էակ ն նշանակալից ան կապեոն պատժեշտ է մտածելու ռոոնելու, ոբռնելու Ն առանձնացնելու կախվածությունները ճառա-ճետնանքային անճրաժեշտ է ակԱյդպիսի:դիրքորոշումը ստեղծումը: դիշքոբոշման նյութ յուրացնեն վերացական, կոնկրետկամ ընդճանրացված նառու ու

ամեն

տեսակի

առաջադրանքուսումնա-գործնական --

:

պրոցեսում յուրացման Գետական -Հասկացությունների է ձեռք

Հենց դեռա-

բրիՀոԼանանկեք արամաթանունե, կազմակ, տ

բնույթի ցանկացաժ պայման է Հանդիսանում անճրաժեշտ Ճաչող յուրաց» ն նկարների սխեմաների քյութի, այդ թվում՝ դժագրերի, դեռաճասների նկատմամբ նյութերի ժան Համար: Հենց այդ բնույթի երնույթ է, որի տարածված բավականին վերաբերմունքը անուշաղիր դծադրերըօնսնելուը, ուղղակիորեն Օրինակ, դեմ պետք է պայքարել: ինչ չափով դիտագ

ներ կատարելիս:

պաճին ալդպիսի նյութի ախորդ դատողությունների ապղպա-

թեորեմներ օրինակ, ր ապացուցելիս կամ

մոտ

Մ

լիս, ինչպես նան

ու

թույների

այդ

կատառելու

որ

տեղի է ունենում

զարգացումը Բայց րեդունակությունը: նացնելու տարբեր չափով: դեռաճասների աստիճանաբար տարբեր (իճտելեկաուալիզա իմաստավոոումը պոռցեսների Ընկալման ուսումնական

ն

դրա

4ե-

բերում,

մտածողությունընոր բովանդակություններ տնանքով նոր ձներ։ Տեսական դիտեդործունհության են դալիս մտավոր առաջ ցուցանիշներիցմեկն աչն է, որ լիջներիոչ լիարժեք յուրացմանէական որոնքայդ գի-. խնդիրներ այնպիսի լուժել,

դեռաճասը Հքկարողանում են

երկրաչափության,

Ֆիզիկայի, տելիքներիօգտագործումպաճանջում: առաշատերը(ճատկապես աշակերտներից լուծելիս քիմիայի խնդիրներ են Հանդիպում: նրանքչեն կարողաջին շրջանում)դժվարությունների ն Հայտնի օրենքի, նում ձնափոխելտվյալները նրանցում տեսնել

կա-

Հասկացությունների դրանորումները: Գիտական թեորեմի են Հանդիպող թերություններ բերա(ուրացման գործումՀաճախակի

նոնի կամ հաջի

ձմական բնույքը' (րաք անելըԼ զիտլիջների

րետ 12--378

երբ

Գոլի

կում-

դձուտմք ծնվում: ընդքանրացվածությունը են վրա: Այդ առանձնաճատկություններ ցույց177 բազմազանության

այն ժամանակ,

Հ

աւո

տալիս,որ դեռաճասը դեոնս

ն կոնկրեչի տիրապետում վերացականի

թյունը, նրա

դոյությունունեցող նոր Հարաբերություններին: յուրացնելիս նս Հումանիտար առարկաների բովանդակությունները ն փաստերի դասակարաշակերտները գիտական̀ Հասկացություններ տարբեր դումներ են ընկալում,սովորում են տեսնել իրականության ն դրանց Պամառոտ կապերը Ֆրնույթների պատճառա-ճետնանքային «տի միջն

|

խոսքային ծավալուն նկարագրություններ Այսպիսի նյութի յուրացումը ավելի "եշտ է, քան մաթեմատիկականառարվանձը' սովորելը: Սակայն որոշ դեռաճասներՀումանիտար առարկակատարելիս նախատեսվածից ճանձնարարությունները տնային ներից են ծախսում, քանի որ տարբեր բնույթի Հավելի շատ ժամանակ նյութեր յուրացնելու Ճիշտ Հնարների չեն տիրապետում: ինքնուրույն աշխատանքի ամենատարած-` կրտանր դեռաճասների ղեկաված թերություններից մեկը նյութի մտապահման դիրքորոշմամբ Վարվելն է, երբ ճասկացումը չի ապաճովվում յուրացումը կատարվում 4 մեծաթիվ կրկնությունների միջոցով: Այս թերությունը Ճսկայական վնաս է Հասցնում:ՄիաժամանակՃայտնի է, որ Հենցդեռաճասության շրջանումէ Հիշողությանզարգացումը ընթանում դեպի իխմաստավոր|) ն դեսաճասների վածություն:կրտսեր դպրոցականների (1 դասարան կամ բնութագրեր

բերում ճկունություն, մյուսներըգերադասում օգտվել միայն են կարգավորել ու տրամաբանական. մեկ Հնարից։ հակ ոմանք ձգտում դասարանի վատ մմտապաճոդ ցանկացած նյութ: ենթարկել մշակման դես

տալ:

՛

ն

Ո--Ո1

ճեՀամեմատական դասարաններ) ճիշողության պրոցեսների

տվեցպարզել, որ դրանց վերակառուցումը տեղի են միջնորդված ճետնյալ ուղղություններով. 1) մեծանում մտապաճման ճնարների քանակությունը ն դրանց օգտագործման դեպէ այդ «նարնենրն օգտագործող երեխաների Փերի թիվը, ավելանում մնեմիկական (Ճիշելու) «նարների օգտագործումը ավելի ու Քիմը, 3) ու ավելի գիտակցված, կանխամտածված նպատակաուղղված է դառունի մտապաճման Ճնարների օգտանում: Ուղղակիկապ գոյություն պործմանյ, դրանց տիրապետման մակարդակի ն մտապաճման ու վերար-

Կռազոտությունըթույլ Վ ունենում

2)

միջե: արդլունավետության տադրության

Սովորողների

:

-

երկու ծայրաճեղ խմբեր կարելի է առանձնացնել՝ մոտ վավ մոապաճողներ ն վատ մտապաճողներ: 4ճիշողության

Սրանց

«պրոցեսները տարբերվում են միմյանցից: Մ դասարանի լավ մտապաեն Ճող աշակերտները լայնորեն: օգտագործում սովորելու ոչ միայն

ուղղակի,այլնորոշմիջնորդված Հճնարներ ձիմնա-չ (զուգորդություններ, մին կետերի առանձնացում, ): Ութերորդ դախմբավորում իմաստային տարանիայդ խմբին պատկանողաշակերտների ճամար բնորոշ է մտապաշճշման պրոցեսում

միջնորդված նարների գիտակցված կանչ րամտածված օգտագործումը, ինչպեսնան եյուքի տարբեր տեսակների Համարառավել ճարմար ճնարների որոնումը: Կենտրո-չ մտապաճման նական տեղէ սկսում զբաղեցնել հյութի բովանդակության վերլուծուու

`

ա

ն ներքին տրամաբանությանբացալուրօրինակության Հան-

Հնարներ ընտրելիս մտապաճման Որոշ.դեռաճասներ Հայտումը: են

`

:

են

աշակերտներըչեն կարողանում իրենց ջանքերը կենտրոնացնելաշխադամտավոր պասսիվություն, իսկ 11 տանքի վրա, ճանդես են բերում պրոՀիշողության ալակերտների պատկանող սարանի նույն խմբին ու նույնատիպ են: նյութը մշակելու Համար նրանք դեսները անճկուն չեն առ աղքատիկու միանմակ են ն Հաշվի օղտազործած եղանակները Փում մտապաՀվող բովանդակության յուրաճատվկությունները: նյութը տրամաբանականվերամշակման ենթարկելու ունակությումոտ Հաճախ ինքնաբնրաբար է զարգանում: քք՛դեռաճասների պետք է ղառնա ուսուցչի ճաայդպիսիունակությունների Այդ խնդրի լուծումից է կախված ոչ միայն դետուկ անդիրներից ռաճասի

մեկը։

Մինչդեռ

դարգացումը

դիտելիքներիխորությունն առաջադիմությունը, ու

ամրու-

ընդունակությունների Հետագա թյունը, այլն նրաբանականության բառացիորենմտապաճելու զարգացման Հնարավորությունը: նյուքբ ճանաչ է Հանդիսանում խոսքի պարգացման դիրքորոշումը լուրջարգելք արտապարՀին, Հատկապես խանգարելովմիտքը սեփականբառեոով ձնավորմանը: ընդունակության Հայտելու "Սերտ կապ գոյություն ունի ուսումնական եյութի վրա Ճիշտ աշխազարգացմանն իմադեռաճասիբանականուրյան տելու ունակության, Ճճակայական ցոսկան ճետաքրքրությունների միջն:Դրոսնց ղարգացումը նշանակություն ունի աղագայիճեռանկարների ստեղծման Համար: Սաու

կայն

բավականին դեռաճասների

ստվար մի խմբի

մոտ

նկատվում է

զրվածություն անորոչություն, մասնագիտական Հետաքրքրությունների զղալիորեն այլ բնույթ ունի, որը մտադրությունների անկայունություն, ն

քան կրտսեր դպրոցականների մուտս Դնոսմասնագիտության նկատմամբ: ` "Վերաբերմունքըապագա այն փուլն է, որտեղ ապագայի Ճասության տարիքը զարգացման մասին

Էն սեփական հեբթափոխվում մանկական հնաբավոբուեբազանքները առնող խոոճոդածությունճաշվի ճանգամանքնեոը թյուններնկյանքի գործում ներով:Բայց մասնագիտականմտադրությունների, զարգացման դեռաճասների մուտ չի նկատվում: այդպիսի տեղաշարժբոլոր Ոմանք ու

ամբողջապես կլանված են ներկայով ն շատ բիչ են մտածում մասնաչ դիտության մասին: դեռաճասների ամար Այնուամենայնիվ,շատ 7Ա--Խ111 դասարաններում սովորելու տարիները ապագայի մասին ակտիվորեն խորճրդածելու ժամանակներ են։ Ոմանք փորձում են երաշ գործի անցնել, զանքներից իրենցուժերի մտովի չափումեն

մյուաները՝

՝

179:

«սպլագայում բացվելիք Ճնարավորությունների Հետ, երրորդները փործն պարզել, Թե իրենց ուժերը ինչ չափով ն Համապատասխանում

Հում

Մասնագիտության պաճանջչներին,իսկ չորրորդները ձգտում են իմաՖալ, թեմասնագիտության է ճամրնկնում բովանդակությունը որքանով

Ֆրա մասին իրենց ունեցած ճետ: Շատերըսկսում պատկերացումների մն վախենալսխալներթույլ տալու

«Սասնագիտության այն ուսումնական ՃճՃառտատությունների մասին, ն

տրոնցում այդ գծով կարելի է ռովորել, նրանքմտերիմ ընկերների Հետ Վանազանճարցեր են քննարկում, Հեւ մն Աոա Ճամագամարան-

նպատակներով: Ոմանք սթափ դատողություններ են

իների

Ճիշտ

,

են

գնաճատում իրենց

անում

ն

իսկ շատերը, ընդճնարավորությունները,

գնրագնաճատուվ Ճակառակը, կամ

թերագնաճատումէնչ

՝

Ռրոշավագ

"դեռաճասներ կասկածներտատանումներծն ունենում ն Ճաճախճրա-չ Ժարվում են նախկին երազանքներից, դրանք «նրձխայական» անիզոականանալի Ճամարելով: Տարիքի առաջացման ճետ զուգինքաց մեանում է այն դնռաճասների են թիվը։-որոնք ցանկանում մասնադգիտուԹյուն ձեռք բերելբարձրագույն կրթությունստանալու ճանապարձով, են ու

ու

գ

.

նություն,

|

ճարգանք ախվորեն ոյր"

վոատաճություն

ու

ու

ր

յուրաց

`

Ճնարավորություններից, են Դեռաճասները տեղեկություններ Ճավաքում իրենց դուր եկող՝

-

Մարդվուք աթ նավի Ա Ժե հրո» ( եղա: ներ, վարքի կանոններ ակ յանՖորբովանղակություններն նակներ, որոնք ւմ է սնվփականվարքագծիններկայացոերի կազում, առնում"մե ՀԱԱ ան ինքնագնաչատման չափանիշներ: վող պառանջներ, Գա

են

ն

ն

տակցությունը Վիգոտսկու ված)էաական . րր մ

անձի ներքնայինքնա Բ առ սոցիալ է, գիտակցությունն դացվաժ (ինաձրիորիզացված) պատկերացումն դապբոցականի ունեցած մասին կրտսեր անձի իր ճիմնականում ձնեավորվումեն չափաճասնձրի, ինքնագնաչատականը ե արժեջավորող. Ժնոդեքրի, զատողություներեխան ճար նճրի 1. Ս.

ու

ԱԱ Տն ի ասին ի գիորճածում: Սեփական ճատկություննեոի մասին որ ԿԱ իո անձինկատմամբ ի հետաքըոպանանչմունքր բ ք Ն համապատասխան դեռաճաս խոոճոդածությունները երր Ը ոը

ո

երե-

ո

խա "ի

ոջ բնոոոջ

են: Սեփականթերությունառանձնտանատկություններն

29Րր ոոնաովությու Կնա աան դ

աճանջմունքը ծագում է

մանալու

ննե

այլ

Նրանցճրապուրում ն կարնոր լո մեաարատոր արդկանց Ջիրպ չ ժամանակակից մասնագիտություն-ների ննե ելու ճետ ները,ստեղծագործականգրավիչ աշխատանքիՀնա կարգավորելու բ «Ճարաբերությունները անճրաժեշտությունից: շտութ րավորությունը, մա Էոյուժ ն անց ճետ իր փոխտարում մասնագիտության ռոմանտիկական բնույթը: ԽԱՍ դասարանցիտղաների մեծ մասը ինժեներական մասնա ՐԻԱ Ց գիտություններէ ըենտրում, Աղներկայում չիննքրիցշատերը նս այնպիսի նձնափն ուն նդիրնե է. ներկայացնող խնդիրներ լո են :

ու

|

կարինԿրա աթար ոո

մասնագիտությունների մասին

ֆրա-

զում, որոնք կապվածեն գիտությանե տեխնիկայիՀետ: ւ

նրանցմիայն դերձակուճուավանդական«կանացի» մասնա-

աԵԱԿ21ի կամ ի ՝

գիտությո

Դ

»

Մրո

.

կրթության ավարտի ավագտարիքի ժոտեցումը դեռաւ բին ստիսում խորճել իրենց ապագայի մասին: է'ավելի որ ավարտել իսկ մյուսներըորոջում ցանկանում ե. իջնակարգ տասնամյակը, մասնագիտական կրթություն .

շատ

քն

.

ստ

|

89.

անալ:

ԻՆՔՆԱԳԻՏԱԿՑՈՒԹՅԱՆ

ՋԱՐԳԱՑՈՒՄԸ ԴԵՌԱՀԱ.

ՏԱՐԻՔՈՒՄ

ՍՈՒԹՅԱՆ

Ինքնագիտակցության կարգավորող ազդեցությունըսոցիալական վարբի վրա: Դեռաճասության տ փուլինանցնելի նշան շանավորվում երեխայի ինքնագիտակցության զարգացման Բ

՞

Ի

որակուվածբ: նոր փոխճարա Դեռաճասը բերություններ է Հաստատում ,

է

ճետ

ն

շրջապատի իրեն սկսում է գիտակցել որպես անձնավորություն, չ որը, բը, բոլոր բոլո,

կատակներ ,

ա թարՎի յ թինիոԲ". Գա ր պայմաններից մեկն է: կարգավորիչ Ճատակոսոցիալական դերը որճրդածելու Բեն է աոա նրանում, դեռաճասըսկզբնական շրջանում ելու

հր

Դամար:

.-

Ը

ա

մասին

ու

,

մ ամյա

|

որ

աուա-

վելապես ուշադրություն է դարձնում իր թերությունների վրա դրանք վերացնելուկարիք է զգում, իսկ Հետագայում՝իր անձի վրա ամճողջուԹյամբ վերցրած, փորձելով պարզել, Թե ինչպիսի «նարավորություններ տւ արժանիքներ ունի: Թերությունների ճատուկ ուշադրունկատմամբ է դեռահասության թյունը պանպանվում ողչ ընթացքում:Շատերիմոտ անխականանձից ունեցած դժգոճությունըքանի գնում աճում է: իր մաաին դեռաճասի խորճրդածությունները կանխամտածվածբնույթ ունեն, դառնում են ներճոգեկան է որինքնուրույն պրոցես, որը նա ընկալում վես անճրաժեշտությունն նոր երնույք՝ կրտսեր դպրոճամեմատած ն

տարիքի որոն անձի Աա նաԱ» ր

մասին ն

դ

ռաճաս,

որրդածությունների Ր

ման ծավալմա

ա-

նորագույն դրդապատճառըՃճասակակիցների շրջանում Հարգված դիրք գրավելու ն մտերիմ ենկեր, բարեկամ գտնելու ցանկությունն է: չաճախ նա իր ճետ է սկսում մտածել ընկերներից մասին Իրնիցեմեկի ունեցած «իռխճարաբերությունների մասին խորճելիս կամ իրեն դովն եկած ճա181

Ր

սակակիցներից մեկին Հիշելիս, Շատ կարնոր է այն Հանգամանքը, ոթ 4Քնց ճասակակիցն է Հանդես զալիս որպես ճամեմատվելու օբյեկտ նմուշ, որին դեռա:շասԸ կցանկանար նմանվել: Այդպիսիկողժնորոշմ . դեպբումճամեմատությունը արդյունավետ է դառնում ն պայմաններեֆ ստեղծումսեփական: ն գնաճաառանձնաճատկությունները գիտակցելու Կոհնլու, ինքնադաստիարակության Ճամար, քանի որ համար դեռաճասի իբ անձր հասակակցի ճետ Ն համեմատելը սեփականթեբությունները ու հաջողություննեբը տեսնելըավելիճետ է: Ջատաշաս, Հասուն դը :

ու

՛

ւ

մար-

գործնականում անճասանելի օրինակ կամ

որակներըդրսնորվումեն

տիպարէ, քանի որ նրա դեռաճասի ճամար.անմատչելիկենսական

ն իրադրություններում

այնպիսի նմուշ

իրական

հսկ ճասակակիցը փոխճարաբերություններում:

է,

՞

դգնաճատել Հնարավորությունների մակարդակում, այդ 4նարավորություն11

Աա

նրբ ուսուցիչը թնրագնա2 «ռում ունեցող դեոաճասին:. է անճիմն կերպով բարձր ինքնագ ելու ճնամ ե եժ չափո փով ճղի է աֆեկտներ առաջ բերել «Հյսպիսիիրավիճակը

Հնարավոր են

`

նան

հպքեի,

-

`

:

.

:

՝

փավորությամբ: Դնոխճասը թին

։

մ

լուրօԱաաա րե լան "լ ոմն ագրեսիվություն, կասկածամտություն, ա միշտ՝ զզայունութ Կի, արժեքավորող դատողությունԳո կրկնվող անճաջողություններին որի նգատմամբ» չ աֆեկտներով, իսկ շարունակական աոաքի որաես Ճասը, կանոն, թնարգոն " ձն

րինակառանձնաճատկությու Հ ուն,

հրում

նան

ե

մեժ

դեռա-

լ

անճաջողությունները /7:5բ քն մակարդակը, նրան գ

փ

ն

տե

բ

մեջ նրա ճավակնությունների նկատմամբ անվստաճ: հինքժ հ նքն Դ խար ,կությ յոք զբ Ղ հրագնաճատման. դեպքում ինքնակաէ իր ուժը: ճետ ղուգընքաց դեռաճասների ինքնաուսման

ի" ն է կ խ/ ույ | ից դարձնո

Մ

տւժերի Ս

/

/

։

Հրուը: Սեփավան Գոարցնում ր աա արգացման Դեռաճասության տարիքի սկզբում երեխաները ավելի ճիշտ առ լափ այն Պանինը րվա ճիշտ ազե գնաճատում, քրխակցում կապված որոնք իրճնցՃեւու ուսումնական Հատկությունները, ն9: Ըն առանձնաճատկությունների իմացությունը այնՏարիքի զուգընքաց սեփականանձի մասինգործունեության իբ: պատկերացումը ւ ՛ անավելի սերտ նրա ունեցած Ճարաբեընդլայնվում խորանուսի ճՃամապատասխան Քան ուի ա խոր դատողությունները է շվման ավելի բովանդակալից ճիմքբը։ տավո մանի ինքնուրույն. Սակայն րությունն դեռաճասներից ո" ո Մե , շատերը իրենց դրական ընկերություն չեմ ճաճախակի արոր րակները աին Ի ե Հավավնությունների ավելի Աստիճանարար այնպիսի մակարավելի դակ, դգներազանցում է- նրանց վուքյո"ն ճնԳոր իրագործված տեսնել ուրիշիմեջ, որին արք ավասարվե

նա

.

ուղղակիորեն կարող

«ոլո

է

մ

|

են

ոաճատում

են

հան :

ճետ

է ն

նուի:

ռջ

ջ

են

զնաճատում

ն

իրական. «նարավորությունն երը,Այդ

առանձնաճատվկությունը Հատակորեն

առավել դրսնորվում է աիկականխնդիրներ մաքեմալուժելիս (քանիոր սի "ամար ուրիշներին| Դ/ուրըմբոնողությունը դեռաճաիր անձը գնաճատելու կարնոր չափանիշ է), Պարզվել է, օրինակ,որ Փ--Փ1Մ դասարանների մասի մու աշակերտների զգալի ինքնազնաճատումը չե ճՃամապատասխանում թյան դործունեուարդյունքներին, ընդ որում

մասամբ

մեժ

այն չափից ավելի բարձր նկատվելէ, Միաժամանակ այդ դասարաններում ճակվածժդեռաճասների ուսուցիչները Հնարավորությունները նից ավելիցածր: զնաճատելու հրականն

որ

՛

Չափազանց բարձր ինքնազնաճատան կամ ուսուցչի վող չափազանց, կողմիցտըրցածր զնաճատականի ճետնանքով են առաջանում ոլիսի այնիրադրություններ, որոնք դեռաճասին նում: նա են աֆեկտիվ Պաս վիճակի է, որ իրեն ճամոզված տրվող դնաճատականն ՔԸ :

|

լլ-

վերաբերմուն ընգճանրապես անարդարացի Սակայնառաջին դեպքում նման պատկերացումը է, քանի սխալ ձն,

ու

դեռաճասի ճավակնությունների

են

Հետ

«ես

դառ-

ն

շատ

ունեն

որը

է:

:

ու

գուղընքա,

յի

ու

ճետ

անում»,

մեծ

նշանա-

րերում անձի ճոգերանականկերպար բնոքագրու ՊԻ ԵՐդեռաճասներըամենից Հաճախ մատնացույց ս Ն աակակ ի այն առանձնաձատկությունները,որոնք վերաբե սս . Ն, աոա բնին գործունեության ճամադաուսումնական ոա ի երի տրվող նկատմամբվերաբերմունքին, ճետաքրքրուխարան րի ր" «ծերին, կամա (ԻԷ Մու)դասարաննեԲայը ճաջորղ 22": փու առանձնացման Հաճախականությունըփոփոակների ր : րում, Արոբին տեսքի կապված ԲԱ ավելի քիչ ամալիճանարար ճիշատակվում: ավելի ո Աթ այն որակների առանձնացման Հաճախականությու2 ոն վերաբերում ունեցած փոխՃամադասարանցիների «ր:առծրուք ուններին, Հետաքրքրություններին կամբին. Դրանց , աբերվող ուշադրությունը լ. հր է նախկինբարձր մակիմաար նշեր է մտածողության, զգացմունքների, կ եր ապագայի անձի Հաա նկատմամբ վերաբերմունքի « ու

են

ա

|

ն

ցույց

էո

ո

ն

ճետ

ուսման

Հատ-

են

ու

մնում

ո

են

ճետ

ն

մնում

աճում

կատարվող Հիշատակումների

առանձնա-

ճաճախակաությունը, նշել, Հեռաքըքրավան աշակերտները իրենց ուսուցիչնեԵրկրորդ ամարէլիր» դեռլՀրարավորություններից։ րական տից ավելի Հաճախակի փորձեր կատարում պարզելու, թե ինչպիսին որ

ժա-

տկությունների մասին

է

որ

են

"183:

Հ իրենց

«ասակակցի վերաբերմունքի ընկերների

ե

ընդճանրապղես

մարդկանց նկատմամբ, ընդ որում երեխաների կողմից Հիշատակված որակների քանակությունըավելի մեժ էր, քան ուսուցիչբազմատեսակ

ների տված բնութագրերում:

պրոբլեմները փոխճարարբերությունների Մարդկային

մեծ

չափով

որ 17--ՄՈԼ

դաՀետաքրքրում դեռաճասներին:Պարզվելէ, սակայն, սարանների աշակերտներըչեն կարողանում բավարար ճշտությամբ դնաճատել իրենց նկատմամբ ընկերներիցուցաբերած վերաբերմունքը:

են

սոցիոմետրական խիստ բարձր ե խիստ ցաժր դիրքեր ունեցող անչավաճասները, մինչդեռ միջին սոցիոԽիստ լուր մետրական ստատուսի դեպքում սխալներն ավելի քիչ են: են վերաբերսեռի ներկալացուցիչների Կորվում ճակառակ ախալներ թույլ

ԱվելիՀաճախակի են

սխալվում

.

մունքը գնաճատելիս:Մակայն դասարանումսեփական սոցիոմետրական դիրքը ճիշտ գնաճատելուանկարողությունընույն չավփդվճատուը երբեմն դեսաճասների նան ավագ դպրոցականներինհ ուսանողներին: քան քան ավագ դպրո րքը, ուլնիսկ ավելի ճիշտ են գնաճայտումիրենՑ դիրքը,

`

հաա չատ

|

-

|

սիջում է կապեր ձաստատել:Նբա Քամար ու բարձրգնակաբնոր է շրջապատողների բարի վերաբերմունքն

շփվողէ, Դեռաճասը

իր Այդ պատճառով խիստ ղդայուն է ճՃատկապես ճատականը: Հաջողության րավփորություններին վերաբերողգնաճատականնհրի,

Հնա-

նա

ու

անչաջողության նկատմամբ: լավագույն կողմերով, արժանանալՃճատկապեսայն մարդկանց Պավանությանը որոնը զնաճատականներն վերաբերմունքը հրա ճամար մեծ կություն ունեն: Դերաճասի ինքնաճաստատումը ղանադգան դրսեհորումէ ստանալ: Ռրոշ երեխաներ ներկարող ամաչկոտ վեճերուռ են, որովճետն վախենում են ցույց տալ իրենցանկարողություննգիտելիքների սակավ լինելը Հաճախ կրտսերդնռաճչասները կաԻնբնադաստիառակություն: ն աչքերով իրենց իրենց վարքը: նայել կառավարել ուրիշի րողանում նա

ձդտում է իրեն դրանորել.

քշանա-

ու

ու

ու

չեն

ճամար առդենբնոբոչ է սեփականճուզաՔայց ավագդեռահասների կանբոնկումեերնընդնանբապեսվարքը վեբանսկելու ձգտումը: են զսպել իրենց, իսկ երանցից շատերը կարողանում դեպքում թաքցնելիսկական վերաբերմունքը, կարծիքը կամ տրաՎարքագիծժը երկկողմանիէ դառնում: Տարիքինետ զուգագրությունը» է գիտակցական ընթացուժեղանում միտումը:Հաինքնակառավարման են դառնում տարբեր տեսակի. զբաղմունքների անձնային ճախակի իմաստի մասին մտորումները: Դրանցտրվում են տարբերակվածբնոու

իյան

ու

Ճա-

դեռաճասներից

դասաիարակությունը դաստիարակվում կամբթի կայությամբ: Ջուգաշեռաբար է մար

խնդիր դառնում: առաչնաճերք

որակներ:

նան ալլ

ձն

առաջըն դրսնորել սեփական վերաբերմունք է զգում, -

Ռեռաշճասը սկսում է

դառնություն

է իր զարգացումը, վերաճակում եհկատմամբ, տացի Հետաղուտուն նպատակները: պլաններ իր երբ չեն իրականանում ու

թյուններըցույց մեձ

են

տվել,

ոո

Մ ԱԼ-Մ1Ո

աջակեբտների դասաբանների

է ինքնադաստիառակությամբ զբաղվում մասը. առդեն կարնորէ, Սկզբունքորեն բայց

ոչ

բո-

պլանաչափ: վորի մոտ է այն-Հեւլոնողական փուլումանձի զառՌեռաճասության սակայն, այդ պրոցեսի սկսվելը: մեկն այն ու

առանձնաճատկություններից

կաբնոբագույն առառկաէ դառնում գացմաննոր բենց համաբ գործունեության 1, ոբդեռահասի որակնոր ստեղծում անձնային է, ձնափոխում, ինքր:Նա իրեն դսպում պաճանչմունքհ ապադայիկանխատեսվող ներ: Ելնելով իր այսօրվա ն անձնաու

որոշակինմուշներ

վերցնելով ներից, ոլողես կողմնորոշիչներ ու նպատակներ ունեցող ցին նշանակություն իր վրա, ձնավորում է. իր ակսումներգործել

նա ինքն խնդիրներ,

է

անձր:ինքնաղաստիարա-

է իր ղարընդլայնում միջոցովդեռաձճասը վլուքյան ն ինքնակրթության. է ապագայիՀամար: պատրաստվում դացմանՀնարավորություններն ուղղված է դեպիապանա միաժամանակ կլանված լինելով ներկայով, ն նոր որակներձեռք բերելու նպադան, Սձփականանձը ձնափոխելու է ու

'

ի գործունեության տակըՀետապնդոզ Հայտ

է տոկուն

է. ցուց

Քյան տարքցին արարում

անձրաժեջտու-

պետքականկամ ավելորդ, կարնոր կամ անկարնոր: Այլդպիոոջում ներ, րակումը Ճճենվումէ անձնականարժեքների ձնոավորվող

ԱԲ

լինելու ղղայուարադաճոս է ժամանակի մակարդիվրա: Առաջանում ն ակտիվությունը. ձղտում, խուսափելու ռրոշումթյուն, այն իզուր վատնելուց Սակայնկայացվող փորձեր են կատարվում: պլանավորելու մեջ են մտնում անմիչականցանկուԴեոաները Հաճախակի Հակասության են տանում: մեծ մասամբ Հաղքանակ Հետ, որոնք ն սեթյունների նրանցիցշատ երի Հաճախ են գժտվում: «աիրտր» Հասի«միտքն» են կամքի ուժի բոսցաբացատրում անկաղմակերոլվածությունը 2.Մսիական շատերի

Հո

որակապոս եմ

նոր

|

ճ

գալը

Հատուկ

դեռաճասու-

անցում է կանձի ղարդացումը

Գլուխ

կապված են աշխատանքային գորժու«զիսի խնդիրներիվրա, որոնք ճետ: Սոցիոլոգիականտեսությունները պատանեճեության անցնելու պրոբլեմները դուրս են բերում յության անճատական-ճոգեբանական առցիալական խնդիրներից: Սովետականգիտության մեջ ընդունված է այն տեսակետը, որ «ատանեկության պրոբլեմը պետք է ուսումնասիրել կոմպլեքսային ձնկով՝ սոցիալ-Ճոգեբանականմոտեցումը զարգացման ներքին օրինաչափություններիառկայության փաստի ճետ զուգորդելով: Սա բավապանին դժվարին խնդիր է, քանի որ ճոգեֆիզիոլոգիական զարգացման արագությունն ու փուեիը միշտ չէ որ Համըեկնումեն սոցիալական

ՎԱՂ ՊԱՏԱՆԵԿՈՒԹՅԱՆ

ՃՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Տ1.

ՊԱՏԱՆԵԿՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԿԱՆ

ԵՐԵՎՈՒՅԹ

ՈՐՊԵՍ

ՍՈՏԻԱԼ-ՀՈԳԵԲԱՆԱ-

Ճեւո։ Ֆիզիկական արադացման՝ զարգացման ղզարդացման ժամկետների

:

Հասկացողությունպատանեկության մասին ն նրա տարիբալին սաժմանները: ՏարիքայինՀոգեբանության բնագավառում պատանեկուեն որսլես զարգացման այն ովը, թյունըսովորաբար որթ սաճմանում ակսվում է սեռական ճասունացմանշրջանից ե ավարտվում՝ է չափաԲայց այս ատճմանումը,որում նշված սաճմաններից Ճառությամբ:

`

է, իսկ երկրորդր՝ սոցիալական, առաջինըֆիզիոլոդիական է տացույց բարդ է բազմակողմանի երնուլը պատանեկությունը: մասին շատ տեսություններ են ստեղծվել: Պատանեկան ճասակի կենսաբանական այդ ճառակը ամենիցադաջ դիտում տեսությունները. են որպես օրգանիզմի զարգացմանորոշակի փուլ, ենթադրելով,ոթ են կանխորոշում Հենց աճի կենսաբանական պրոցեսներն մնացած բոլոր Հոգեբանական երնույթները: 2իմտեսությունները ուշադրությունը են կենտրոնացնում զարգացման օրինաչավփունականում ներքնաշխարճիու կողմերթ ինքնագիտակցության բնորոշ վրա: Հոգեվերլուծական (պոիխոանալիտիկական) տեսություններըպատանեկան ճասակըամենից առաջ ճամարում են ճոգեսնոականզարգացման որոշակի փով. նշված տեսությունները պատանեկության մուստենում են ամենից առաջ անճատի ուսումնասիրությանը կամ անձնավորության ներքին զարգացման տեսանկյունից:Բայը այդ ղարգացումը սոցիալ-մշակութայինտարբեր միջավայրերում տարբեր կերպ է ճասակի մասին սոցիոլոգիական տեսուընթանում: Պատանեկության թյունները այն Համարում են սոցիալականացմանորոշակի փուլ, որտեղ մանկականկախվածությունից անցումէ կատարվում դեպի չափաու Ճասությանը բնորոշինքնուրույն պատասխանատուգործունեության շրջանը:Հետազոտողները գլխավորապես ուշադրություն են այն սոցիալական վրա, որոնք պետք է կատարվեն մարդու կողդերերի մից, նրա արժեքային կողմնորոշումների ձնավորման,ինչպես նան այն-

լիս, թե որքան

թյունների,

ու

Հոդեկան

դարձնում

աքսհլերացիայի ճետնանքով այսօրվա երեխաներն ավելի արագ են աճում ն իրենց լրիվ Հասակը ձեռբ են բերում մոտ երկու տարի ավելի շուտ, քան երկու-երեք սերունդ սրանից առաջ: երկու տարով ավելի է ակավումն ավարտվում նան սեռական ճասունացումը: Ֆիզիոշուտ վոգները, Ճաշվի առնելով երկրորդային Ճատկանիշների դրանոսեռական են երեք փուլի. մինչպուբերտատային, լումը, այդ պրոցեսը բաժանում ռլուբնրոատային ն Ճետպուբերտատային,բնդ որում տարիքային Ճոգեսովորաբար բանությունը (պարմանությունը) տարիքը դեռաճասության կապում էր առաջին երկու փուլերիճետ: ազդեցության տակ դեռաճասության տարիքի Աքանլերացիայի տեղաշարժվել են.դեպի ներքն, այնպես որ ներկայումս պաճմանները է արդեն ավարտվում Համապատասխաայն 14--14,5տարեկանում: նաբար ավելի վաղ է սկսվում նան պատանեկությունը: Բայցզարգացկոնկրետ այդ փուլի Հերթին սոցիաման բովանդակությունը առաջին են կախված ճասարակուէ որոշվում: վական պայմաններով Դրանցից թյան մեջ երիտասարդությանգրաված տեղը, գիտելիքների այն ծավալը, տրին նա պետք է տիրապետի, ն մի շարք այլ գործոններ: տարիքային տարբերունախնադարյան Ճասարակություններում փյունները անմիջականորեն ճամըբնկնում էին սոցիալական տարբերուփյունների ճետ: Սոցիալականացման ճիմնական շարժիչ ուժերը տարիՔային խմբերն էին, որոնք միավորում էին Ճասակակիցներին (գոնե տղամարդկանց), ընդ որում այդպիսի խմբերից յուրաքանչյուրը կատարում էր լուրաճատուկ միայն իրեն ճամար բնորոշ ֆունկցիաներ: Ֆեոդալա-

մեջ սոցիալականացումըվգալի չափով կանՃառարակության

իրակա-

կամ պատանիներին չափաճասներիգորէր դեռաճասներին նացվում ծունեության ոլորտը ներգրավելու ճանապարճով (նրանքօգնում էին

դլուղատնտեսական աշխատանքներում, ասպետական դասում նրանք պինակիրների դրանիկների դերեր էին կատարում) Դպրոցը միայն Ճասարացնում էր ուսուցման այդ գործնական ձնեները: ժամանակակից ու

«Հասարակականգործունեության րակությանմել, աշխատանքային. բարդացման ճետ կապված, զգալիորեներկարաձգվել է այն նախապատրաստականշրչանի, երբ մարդը լի աշխատում,այլ 2ճիմնականում է։ Որքանավելի տնական են ուսուցման դաստիարակուսովորում ու

ու

իրական սոցիաուշ է վրա թյան ժամկետները, այնքան ավելի պատանեկության շրջանը լական ճառունությունը:Սրա երկարաձգվում է, իսկ տարիքայինզարգացման փուլերի սաճմանները որոշ չափով են դառնում: անորոչ վաղ պատանեկությունը (145--17 տարեկանը)այդ բարդ շրջանի միայն սկիզբն է: հսկ որո՞նք են նրա ճիմնական առանձնաճաակուճասնում

ճետնանքով

մարդու ֆիզիՎաղ պատանեկությունը կական զարգացման ավարտման: շրջանն է: Դնեռաճասության չրջանի Հետ Համեմատած է, դանդաղում մարմնի երկարության աճը հրքնց են բերում 16--17 մեռթ տարեկանում Հասակը վերջնական աղջիկները (շեղումները կազմում են ՀԷ 19 ամիս), իսկպատանիները՝ 17--18 տա10 ամսվա շեղումով), Մեծանում -Է է մարմնի քաշը, (մոտ քեկանում ետ են ինդ որում տղաներըսկսում մնալը, ճաղքաճարելաղջիկներից է աճում մկանային ուժը: Այտ որբ եկատելի էր մինչ ալգ: Արագորեն դերազանցումէ 1216-ամյատղան մոտ երկու անգամ. տոակետից մոտ Հասակիաճի դադարեցումից մեկ տարի Հետո դեռաճասին: ամյա մարդրձեոք է բերում իր նորժալ (չափաճասությանը Համապատասխաունեն է, որ մեժ նշանակություն սննդաուժը:Ակնճայտ նոլ)մկանային ոնժիմն ֆիզկուլտուրայով զբաղվելը: Մարզականորոչ ձների ճամար վաղպատանձկությունը առավելագույննվաճումներիշրջանն է: Սեռականզարգացման տեսակետից այդ տարիքիպատանիներիք ու են աղչիկներիցշատերը արդեն գտնվում փուճետպուճնրտատային լում: Հակառակ աոարածված պատկերացման,սեռականՀասունացման ժամկետներըկախվածչեն ռասսայականու ազգային աղանձնաճատկուն կլիմայից: Դրա փոխարենմեծ ազդեցություն են գործում թյուններից ոնեդի որակն ու քանակը ն մի շարք այլ սոցիալ-տնտեսականգորժոնկեր:Պետքէ ի նկատիունենալ նան, որ միջին վիճակագրական նորման Հետ չի «ամինկնում անչատական-ֆիզիոլոգիականի Որոշ միանգա-մայն. նորմալ անձնավորություններ ղարզանում են միջին վիճակագրական ժամկետներից աղաջ ընկնելով կամ ճետ մնալով: Միշտ մեծ չափով չէ, որ զորգացման արադությանալդ փոփոխությունները կարելի է 4եշ-տությամբ տարբերելՀիվանդագին դեպքերից: `

ու

Փատանին միլյանկյլալ իրադրությունը: սոցիալական Զարգացման

տեղ է գրավում դեռաճասին չափաճասի միջն: երեխանկախմանմեջ է գոնվում մեծէրից ն նրա կճնսագործունեուքյան բովանդակությունն ու

Հետ թյան բարդացման

սոցիալական ղուզընքացպատանու

են ղառնում, 13 ավելի մեծաթիվ ճակրում: Առաջ են դալիս նորանոր որակականփոփոխություններ կ պատասխանատեն ինքնուրույնության սուն դերեր, որոնք կապված են կոմերիտընդունում վության Հետ, 14 տարեկանումպատանուն ստանում, իսկ' նա անձնագիր է միության շարբերը, 16 տարքկանում ն ակտիվ իրավունք ընտրողական

ոչ միայն Հետաքրքրությունները ձն

ամուսնանալո է դառնում արդենպատասխանատու Պատանին Հնարավորություն: տարհկանում՝

թյունները: Ֆիզիկական զարգացումը:

ռության

Երեխայի է վերջիններիսկողմից: որոշվում Հիմնականում ուղղությունը են չափաձասների դերերից, տարբերվում կատարածդերերը որակապես են ըմբռնում: կենսագործունե ն երկու կողմերն էլ այս փաստը լավ դերերը ն

տարիքում աի-

Համար:Շատերը այդ Հանցագործությունների քրեձական գործունեությունը,բոլոր դեն սկսում են իրենց աշխատանքային

պա-

Բայց տանիները կախյալ դեռես ճետ պատանին միասին փաճասիդիրքի որոշ տարրերի մուտ նյութական: է երեխայի դիրբին: վիճակում է ն այս տեսակետից խնամքիտակ է գրտդեռնս տեսակետիցավագ դպրոցականը ծնողների Հասուն լինելու նրան անընդՀատ Հիշեցնում իր մտածում ձն մասնագիտությունընտրելու մասին,

դպրոցում նրվում:

էա-

պաճանջում: Հանդամանքը, բայց միաժամանակՀնազանդություն նան դպրոցից որտեղերբեմն ոչ միոյն դուրո, նույնը կարելի է տեսնել Պատանու ճոգե-չափաճասչեն Համարում: 16, այլն 20 մոարեկաններին տեսաարտացոլումէ ստանում իր դիրջի (բոշ յուրաճատուկ կանում երեխա) նրան չափաճասեն Համարում, այլ տեսակետներից՝ կետներից՝ են

անորոշությունը: ներկայացվող.պաճանջչների Մարդու: առանձճանատկությունները: Թտավոր գործունեության 15--16 տոսրեկանում,որպետ մտավոր ընդունակությունները ընդճանուր այնպես են ն գրանց դարդացումնարդեն կանոն, արդեն ձնավորված Բայց մտավոր` տարիներին: ինչպեսմանկության չի ընթանում, արադ ն

'.

"

են կատարելագործվել:Մտավոր՛ շարունակում ընդունակությունները ձնավորումն կուտաՀասկացությունների, բարդդործողությունների ու

կումը

կայում աղչիկներիիմացականգործունեությունը պատանիների-ն գործու-

է դարձնում՝այդ տեսակետից չափաճասների արդյունարար են զարգանումհատով Հատկապես արագորեն մոտեցնելով: նեությանը աճող 'բազժազանության, Հետաքրքրությունների ընդունակությունները: տարբերակմանն ինղունակությունեծր դրանք ուղղվածությունների շնորճիվ պատանու մտավոր դործունեությանկառուցվածքը` ղարգաքման նա-ու քան զարգացման անՀատական է դառնում, շառո-ավելի բարդ են տալիս, ցույց տվյալները կուտակված փաստական խորդ փուլերում: ու

Հոգեկանում մտավոր ընդունակություններիտարբերակռր տղաների ման պրոցեսը ավելի վաղ է ակավումն ավելի Հատակորենէ արտա.

քան աղջիկներիզարգացման ընթացքում:ԸնդունակությունՓայտված, ն

ֆունկցիոնալու ծագումնամիմյանց Բոլոր այդ տարրերը կարգ: են դտնվում:Բայց դրանքմիակապերիմեջ բանական (գենետիկական) գիտակցմանսաղմերը նույնականության չեն ձնավորվում: ժամանակ /իսկ «նս»-ի գիտակցումը: են արդեն մանկական Հասակում, դրսնորվում է ճիշտ օդտաղործելանձ«ճետ

Հետաքրքրություններիմասնագիտացման անճատա-. Հետնանքով հ դործնանկատելի ավելի առանձնաճատկություններից շատերը կարնոր են դառնում: Սրա ճետ միասին ավադ դպրոցականին կանորեն մասնագիտական ընտրություն կատարելուն նախապատրաստելուան-, մոտերեք տարեկանից,երբ երեխան սկսում ու. Հողեկան որակների գիտակցումն ի նկատի ունենալով, բարձր դասարաններում պետք նական դերանունները: Սեփական Ճրաժեշտությունը են ձեռք բերում` մեժ է ուժեղացնելուսուցման անչատականացումը,մեծացնել սովորողների Հատկապեսնշանակություն ինքնազնաՀատումը ն տարիքում: Բայց քանի որ ինքնափնջնուրույնությունը ն «ճանրակրքականդպրոցի շրջանակներում որոջ պատանեկության դեռաչասության պետք է ,տեղծել (կամՀամակարգի մեջ մտնող բոլոր այդ տարրերի փոխա-լ ափով մասնագիտանալու Հնարավորություն առարկաներ, խմբակայինաշխատանք, մասնագիտացված դարձաբար կապվածեն, ապա դրանցից մեկի Հարստացումըանխուսա-փնտրական, ն Ընդ պապրոցնեը պրոֆեսիոնալ-տեսնիկական ուսումնարաններ): ձնափոխում է ողջ ճամակարգը:» փելիորեն Է տրում պետք է առնել, որ ճատուկ պատկերը:Արդեն դեռաճասը, որը ժարավի ընդունակությունների ձնավոՍեփական մարմնի Հաշվի է Հետաքրքրություն Ճճանդեսբերում` բնույթից ն ուղղվաՀճակայական ճոկայականչափով կախված է ուսուցման ինքնաճաստատման, Նա, մասնավորապես,: ն նրա Հատկությունների նկատմամբ: ների

-

վան

.

դիտակցության`

:

.

|

րումը

Հությունից: `

՛

՝

իր «ես»-ի

|

|

իր ֆիզիկականտեսքը, իր մարէյսկսում ընկալել է նան Հաճախպաճպանվում մինը: Այդ Հատուկ 42Հնտաքրքրությունը բժախնդրորննՍճփականարտաքինը վաղ պատանեկանտարիքում:

ձնավորման ավարտի արտաքին տեսքում առաջեկող մեծ փո-

Փատանեկությունըանձի Հասունացմանու

բոլորովեն նոր ձնով

Կիուլն է: ՍՕրգանիզմիներսում ն «խոխությունները, որոնք պայմանավորված նեն սեռական ասունացմամբ, սոցիալական դիրքի որոշ անորոշությունը (արդեն երեխա չէ, ասուն բայց էլ չէ), գործունեության բարդացումն ու այն անձանց շըրջանակի յայնացումը, որոնց ճետ նա սլետք է ճամաձայնեցնիեր վարքը, կազմում են ճանդամանքների մի խումբ, որը պատանեկան տարիքում մեծ չափով է արժեքային ձեավոբման կողմնորոշումների ակտիվացնում փետ գործունեությունը:հր սնփական Հառկությունների մասին կապված նոր զիտելիքներ յուրացնելիս, ավազ ընկերների կամ 2ՀաԿիմանալիս, ւռակակիցների ճետ շփվելիս պատանին մեծապես մտաճոգված է նրանց ն իր վարքը ձգտում է «ոված գնահատականնեբով կառուցել գիտակցոնն մշակված կամ լուրացրած չալիանիշներին ու կանոններին Համա-

ալատասխան: 52.

տմ

անչանուսումնասիրելիս պատանիներն աղջիկները ճաճախ լուրջ նն զգում: նրանցից շատերը կցանկանային փոխել իրենց" գըստություն են վերադրում այն մեծ կարնորություն նրանք ճատկաղպես արտաքինը: շրջանում ունեցաժկախված են Հասակակիցների որոնցից որակներին, ու աղջիկներից շատե-Հճամբավը: Պատանիներից Հեղինակությունն են անճանդառացնում կարճ Հասակը, չաղությունը, դեմքի վրա գոու

ու

րին

ժանրըապրումներբաժինյացած պզուկները ն այլն:չատկապես սհռական ճատկաընկնում ուշ Հասունացող տղաներին: երկրորդային է նրանց Հեղինակությունը՝ նիշների դրսնորման ուշացումըթուլացնում անձիթերարժեքության Հասակակիցներիշրջանում ե ծնում է սնփական որոլնս կանոն, դաղտնի են պաճվումԱյդպիսի ապրումները, ղդգացում: շատՍեփական մարմնի պատկնրը պատանու վինքնադիտակցության են չափա-կարծում ռնովորաբար է, քան բաղադրամաս ավելիկարնոր տարբերակներն նրբեՀշասները: նորմալ ղարդացմանչափանիշները, րանգները չիմանալու Հետնանքով շատերի «նորմայի ողբերդություն»-

Մ

ԶԱՐԳԱՑՈՒՄԸ

ԻՆՔՆԱԳԻՏԱԿՑՈՒԹՅԱՆ

ու

|

մեջ

Վ, որի հնքնադիտակցությունը բարդճամակարգ ճողգեբանական մտնում են. անձի դիտակցումը ա) սնփական նույնականության

(որա

առաջին սաղմերը

գալիս արդեն մանկական առակում, է միմյանցից տարբերել մի կողմից արտաքին երեխան ակտում, «երբ առարկաների,իսկ մյուս կողմից՝ իր մարմնի առաջացրած զգայությունիր սհփական որպես ակտիվ գիտակո) շես-ի, երը), «ցումը, գ) սեփական Հոգեկան Հատկանիշների ու որակների գիտակցու«մը, դ) սոցիալ-բարոյական ինքնագնաճատումների ռրոշակի ճամաառաջ`

գործուն ուժի, ՛

Ն գնաճաւ-ումը: Փոքր երեվեկանոն,արտացոլվում մեջ,որպես ինքնագիտակցության խոսների են այն գնաճատականները, նրանց տալիս են ծնող-որ րարտադրվում Բայց որքան ավելի է մեծանում` անձինք: ներնու այլ Հեղինակավոր մե պայլմանավորվում՝ չափով է նրա վարքը երեխան, այնքան ավելի Հատկապես այնպիսի՞ որակների, Սեփական բընքնագնաձատումներով: :

են

են

ու

են

`

ապրում: Անձնական

|

:

որակների

գիտակցումն

ու

ու

են Համարձա-ինչպիսիք գիտակցումը, գծերի բարոլա-ճոգեկան՝ Բարդ

գեղարվեստական երկերի ավելի Հաճախ, քան տղաների), զգալիորեն իրեն դեռաճասը երբ դեպքում, Հետ

սկղբունքայնությունը, իր մեջ արդեն ներակությումը, արիությունն ռում է Հուլական գնաճատում ն սոցիալական ճամեմատություն (անէ գնաճատելմիայն ուրիշների իական խելքն ու գեղեցկությունը կարելի ու

նույնացնում, արարքների«ետ, պատանին էր Հերոսների նույնացնում

ապնրանց դոդապատճառներն ենթարկում ճետաջքրքրությ նկատմամբ ներաշխարճի այլ մարդկանց Բումնեոը),

ճանապարով): Համեմատվելու

Հետ

աճը:

է, Նրանց Հոգեկան առողջությանչափանիշներըմի փոքր

ինքնագնաճատման երկրորդ ուղին սոցիալական ճամեմատությունն այլոց Արդեն դեռաճասը, մեծ կարծիքներիճամադրումը։ մասին

եր

|

.

Վ

հն,

քան

Հենք սեռական Հասունացման շրջանում:Մանճկությանը բանի կորուստ, Հրաժեշտ տալը ճաճախ ընկալվում է որպես ինչ-որ «ես»-ի անիրական լինելու, մենակության առաջանում են սեփական է Հոյմարում կողմիցչճասկացված իրեն մարդկանց պատանին զդացում,

ոկսվում

'

այլ

Պատանիներն աղջիկները, ավելի կրտսեր Հասակի չափաճասներինը: ՝ են երեխաների«նետ ճամեմատած, Հճոդեկանավելի խոր տագնապներ ն Հոգեկան օտարմանչատ դեպքեր պրում: դեպերսոնալիզացիայիւ ու

:

|

պա-

ու

պայմանավորված ոչ այնքան աչքի ընկնելու ն ճամբավ ձեռք բնրեն այլ որակներ որքան սեփական քաջությունը, վճռականությունը լու, ատուգման ենթարկելուպաճանջով:

:

են

ներքնաշխարտը, չնա15-ամյապատանիների նալումիտումտեսնելով: բարդ բավականաչափ դյուրաբեկ աժ նրանց թվացող անճոգությանը:

.

ի

ոն

դրսնորում Ռրոշ Հոգերաններ բացասականվերաբերմունք նկատմամբ՝նրանում ինքնամեկուսացտանեկան ընքնառեֆլեքսիայի Ճեռաերազանքներիերնակայականաշխարը ժան, իրականությունից

են

կարիքների չափով զգայուն լինելով իր մասին ուրիշների Հայտնաժ Ֆկատմամբ, նկատում է, որ տարբեր են ոչ միայն տրվող գնաճատաՍաննձրը, այլն դրանց ճիմջում ընկած չափանիշները:Այն արարքը, որը աչքում արիության դրսնորում է, ուսուցիչը կաՀամաղասարանցիների էա է որպես կեղծ ստուգման, որակել Ա յստեղ փող ընկերասիրություն: ն խորճրդածություններիանճրափնտրություն ինքնուրուլն կատարելու ժեշտություն է առաչանում: Սեփական«զնս»-ի պատկերները, ինչպես ճայտնի է, բարդ են ն ե ն. տարատեսակ: Դրանցից իրական «ես»-ը (ինչպես եմ ես ինձ ընկալոմ տվյալ պաճին)), «եսո-ը (ինչպիսին ես ցանկանում դինամիկական եմ եմ դաոդառնալ): իդեալական«ես»-ը (ինչպիսին ես պարտավոր նալ ելնելով իմ անփական բարոյական սկզբունքներիը), ֆանտաստիկ ես կցանկանայի դառնալ, եթն ամեն ինչ Հնարա«նաջ-ը (ինչպիսին «լորլիներ)ն մի շարք այլ մտապատկերվողօնս»-եր: Նույնիսկ ճասուն ն ոչ մարդու ինքնագիտակցությունը ազատ չէ կոնֆլիկտներից բոլոր են փնջնադնաճատականներն ճիշտ: ՊատանեկանՀասակում վիճակն ավելի բարդ է: Պատանիներբեմն փորձումէ իմանալ իրեն ինքնադիտմիջոցով,Վաղ պատանեկան Հասակի Համար ման,.ինջնաճայեցման «բնորոշ են խորճրդածությունները սեփականանձի մասին, իր «հս»-ի են. մճկատմամբ միժՃետաքրքրությունը։Սրաարտաճայտություններիցմոտ փնտիմ բովանդակությամբ (բնդ որում աղջիկների պաճելը օրագիր

ու

իդենտիֆիկացիալիէ

հնչպես ն դեռաճասը, պատանին ցանկանում է իմանալ, թե ով 4 Քնջը, ինչպիսին է իր սոցիալական արժեքը, ինչիէ ինքը ընդունակ: Կա երկու եղանակ, Առաչինը սնփական Հավակնուփնեջնադնաճատման թյունների մակարդակի Ճամեմատությունն է ձեռք բերած արդյունքների Հետ («եթե դժվարինիրադրության մեջ չնաճանջեցի, ուրեմն ես վախկոտ չեմ: եթե ձեռնամուխ եղա դժվարին խնդրիլուծման ն Ճաղթաճատեցի այն,ապա ընդունակեմ»): Բայը պատանու կենսափորձիմաճմանափակությունը այդպիսի ստուգումը դժվարին է դարձնում, Մեծաճասակների ճալեցակետիցդիտելիս անտրամաբանականթվացող շատ արարքներ (վտանգավոր չարաճճիություններ, իաթերակություններ)

4՝

Համեմատվելը (այն

Հերոսների

ն

:

են

Ն

այլն,

'

գերագնաճատել: ՍՊատանեղարգացմանդժվարություններ

չպետքէ սակայն, Այդ երնույթները,

աճի կան Հասակի դժվարությունները են ունենում դրանք ն բոլորն ոչ որում ընդ են, ու

ոչ

միջտ՝նշված Հիվան-

վերցրած սչատանեկությունը Ամբողջությամբ հրջանիկ ձնձրով: դագին ն մծկուսացվածության առաչացտարիք է: կայուն հսակենտրոնության ման իրական ունի միայն ննրոտիղմի գծեր ունեցող գոյություն վտանգ

կամ այն անձանց Համար, ովքեր իրենց նախորդզարպատանիների Ճակված են ներոտիղզՀետնանքով գացման առանձնաճատկությունների մի (սեփականանձի նկատմամբտածվող Հարգանքիցածր մակարդակ, Վավ ուսուցիչը մեժ Հեւ շփվելու գործում դժվարություններ): մարդկանց եթե կարողաօգնություն ցույց տված կլինի այդպիսի պատանիներին, ճետ շփվելու առանա նրանց աննկատլիորեններգրավելուրիշների ամեն տեսակի ճնշումվել ընդունելի ն բարենպաստձներում: Սակայն խեղում կարող Ճոգեկան լրացուցիչ կոպիտ միջամտությունները ներն ու

այնպիսի փոփոխությունն է, անձի հինքնագիտակցության Դեպեշսոնալիզացիան

որի դեպքում

անչատիխն Քում ւմ

ասա ԵՐ է ագիւտակցությա

բդորովել

6,

:

որ

իր

'

է,

որ

իր «ես»-բ

էիր կորցրել

հոնՊԵ աթներն ախտա

տջքերը,

Վ

"

ռ

արդու

արո ո

»:հ հեն աները նույնականությունը: ալ,

ո

անձ ատ-

դեպքում անձը Հակված է մշտականում, օտարված իրենից: Դեաերատնալիղարիալի են պատճառում: (ննք. թարգմ.) տառապանք նրան որոնք կան ընցնավնրլուծությունների, էն

13-378

առաջացնել: Բարոյականտեսակետիցառսղջ մթնոլորտում, կոմերիտական ճամախմբված կոլեկտիվում դաստիարակվող պատանիներից աղջիկներիցշատերի չամար մեկուսացումն ինքնառեֆլեքսիան ոչ միայն շփմանը խանգարող ճանդամանքներչեն, այլն նպաստում են ու նրա ընտրականությանխորացմանն աճին: շփոթել նպատակիցզուրկ ինքՀե կարելի. ինքնավերլուծությունը ճետ: Անկրկնելիանճատականությամբօժտված սեհաճայնցողության «իական անձնավորությանՃայտնագործությունը անխզելիորեն կապված է այն Հետ, որտեղ այդ անձը աշխարճի ճայտնագործման սոցիալական պետք է ապրի: Պատանեկան ինքնառեֆլեքսիան մի կողմից սեփական «ես»-ի գիտակցումն է (Ո՞վ եմ ես: ինչպիսի՞նեմ ես: ինչպիսի՞ընդուունեմ։ ինչի՞ Հիման վրա ես կարող եմ Հարգել ինքս նակություններ ինձ»),իսկ մյուս կողմից՝ սոցիալական միջավայրում սեփական տեղի գիտակցումը(«ինչպիսի՞նէ իմ կյանքի իդնալը։ Ովքե՞ր են իմ բարեկամներնու թշնամիները: Ի՞նչ եմ ցանկանում դառնալ: ի՞նչ եմ պարաշխարը ավելի լավը դաոտավոր անել, որպեսզի ն ես, ն շրջապատող Դեռես դեռաճասը, չգիտակցելով այդ, սկսում է ինքը իրեն վերոնան»): Հիշյալ խմբերից առաչինի մեջ մտնող ճարցերի տիպի ճարցեր առաջադրել: երկրորդ խմբիավելի ընդճանուրն աշխարճայացքայինբնույթի ճարցերըառաջ է քաշում պատանին, որի ճամար ինքնավերլուծությունը միջոց է դառնում: Այդ ինքնավերլուինքնոբոշման սոցիալ-բարոյական ծությունը ճաճախ սատրանքային է, ճիշտ այնպես, ինչպես մեծ չափով են պատանիների կենսական պլանները: Բայց ինքնա պատրանքային վերլուծություն կատարելու պաճանջմունքնինքնին անձի ղզարգացածության կարնորնշաններից մեկն է ն նպատակասլացինքնադաստիարակության նախադրյալը:Ն. Ա. Դոբրոլյուբովի սլատանեկան օրագիրը կարդալիս կամ 1. ն. Տոլստոյի «Պատանեկություն»վիպակը նրա օրագրերի ճետ ճամեմատելիս դժվար է կարեկցանքչզզալ «եղինակների նրանց ներքին դրամատիզմի ն սնիական անձից ունեցած նկատմամբ անբավարարվածության,ինչպես նան այն բանի ամար, որ նրանք մշտապես իրենց աոռչնդնում են անճասանելի,ճաճախ միամիտխընդիրներ ն չեն կարողանում լուծել դրանք: Բայց չի կարելի չնկատել, որ խորությունը արտացոլում է անձի բարդությունը, ինքնավերլուծության իսկ իրեն ներկայացվողբարձր պաճանչները ապագա նվաճումների ձեռքբերման պայմաններնեն։ նեն

ու

ու

ու Պատանու ինքնառեֆլեքսիայի ինտենսիվությունը խորությունն միջակախվածեն մեծաթիվսոցիալական (ւոցիալական ծագումն

աստիճանը),

ու

կրթվածության անչատական-տիպաբանական Լ էքատրավերսիայիարտաճայտվածությունը)ն կենսագրական (ընտանեկանդաստիարակությանպայմանները, ընթերցվող գրա-

վայրը,

(հնտրո

:

դեռես փոխադարձկապերը ձգտում ուսումնասիրված չեն։ եթն բրոշ պատանիներ բավականաչափ ձն միայնության, ապա ուրիշները, ընդճակառակը,կարճ ժամանակով են անգամ չեն կարողանումմենակ մնալն խուճապաճար լինում:Վերչին դեպքերումկարելիէ ենթադրել, որ շփումը նրանց ճամար (ինքնըոանձտինքյան Հասկանալիէ՝ անգիտակցորեն)միջոց է ծառայում այն խնդիրներիցխույս տալու, փախչելու գործում, որոնց իմաստանական վորման ճամար նրանք չունեն բավարար խորությամբ ինքնավերլուծություն կատարելու"ունակություն, Պատանիներիճիմնական ղանգվածը ն ինչ-որ միջին տեղ է զբաղեցնում: Դաստիարակըպետք է իմանա որոնց գործոններից, բնույթը) կանության

"

Հաշվի առնի այդ տարբերությունները: ն նրա ֆունկցիաները: Հարգանքը սեփական անձի նկատմամբ դժեքից մեկը, որի 2Ճիմքը ննրկայացնող Անձի բացառիկ կարնորություն դրվում է վաղ պատանեկան տարիքում, Հարգանքնէ իր նկատմամբ: է, իրեն, որպես ինքնագնաճատումն Վերջինսմարդու ընդճանրացված Սեփական աստիճանը: չընդունելու անձնավորության,ընդունելու կամ չէ մեծամտության անձի նկատմամբխոր ճարգանք տածելը նույնական ճետ: Այն նշանակում է, որ անձը իրեն կամ անքննադատականության Համարում, դրական վերաբերմունք այլ վատ չի ցածր կամ ուրիշներից է ցույց ընդճակառակը, Ցածրինքնաճարգանքը, ունի իր նկատմամբ: իրեն, արճամարճում է տալիս, որ անճատը միշտ դժգոճ է ինքն իրենից, Հավատչի ընծայում սեփականուժերին: տվյալանձի ճամար բնորոշ մակարդակը, ի տարինքնաճարգանքի Հարաբերականորեն բերություն մասնավոր ընքնագնաճատականներիչ կակայուն է, թեն տնականՃճաջողություններն անչճաջողությունները են, Համապատասխանաբար, բարձրացնել կամ իջեցնել այն: ինքրող նաճարգանքիձեավորմանվրա ազդումեն շատ գործոններ,որոնք առ-. կա են դնոնս վաղ մանկության տարիներին: Դրանցիցեն, օրինակ, ճասակակիցներիշրջանում գրաված դիրքը ծնողներիվերաբերմունքը, ն այլն: Քանի որ տարիներին անձնային արժեքների պատանեկության: ն անձնական առանձնաճատկությունէ բեկվում Համակարգը նախկին ները նոր ձնով են գիտակցվում, աղա սեփականանձի մասին ունեցած մուս Ճաճախակիկարեպատկերացումը վերանայվում է: Պատանիների ու

լի է նկատել խիստ բարձր,

սնՃավակնություններ, անիրականանալի

փական ընդունակություննեիի, կոլեկտիվում գրաված դիրքի գերագնաՀատում

ումէէ

հում

ե

այլն:Այդ

մեֆեր բին

բակ (նա

անձճիմնինքնավստաճությունըՀաճախ չղայնաց« ասակակիցներին) ներեն) է

բազ մ

է աթիվկոնֆլիկտների

պատճառ է դառնում: Մեծաթիվփորձերից Ճուսախաբությունների ճետռ է սխալներից միայն երիտասարդ ըմբոնում (ն սովորաբար մարդը ու

ու

ճնաբավականինուջ, արդեն դպրոցն ավարտելուց ճետո) իր իրական րավորությունների մակարդակը:

Բայցորքան էլ

տճաճ

Ինքնավարության ձգտելը ն փոխճարաբերությունները ծնողների ճետ: Արդեն դնռոաճասը,իրենում չափաճասության արթնացնողզգացլտշճանճ ման Հիմանվրա,փորձում է ազատվել դարձաժխնամակալու«ետ Պավասան Հարաբերություններըկառուցել իր ծնողների թյունից միտումը այս շարունակվումէ Զարգացման րության ռկզբունքներով: նան պատանեկության տարիներին:Բայց ինչպիսի՞նէ ձեոք բերվող գիտական ինքնավարությանաստիճաննու բնույթը: Պատանեկության այն չեն ճասցրել վնաս քիչ ճողեբանության զարգացմանը սոցիալական տեսությունները, որոնցում պնդվում էր, որ պատանիՀչ միակողմանի նն բարձրացնում ն առաջացներըմիշտ ու ամենուրեք «խոովություն» են «սհրունդների կոնֆլիկտ», հրականումճայրերի ու Ֆում որդիների են ամբողջ չարք սոցիալական մի կախված փոխճարաբերությունները պայմաններից, որոնցից կարելիէ «իշատակել սոցիալական փոխճարաբերությունների արագություննու բնույթը, ընտանիքի կառուցվածքը, կարգապաճությանբովանդակությունն ու իրականացմանեղանակները

Հողեէ պատանեկանինքնավստաճությունը,

բանական տեսակետիցցածր ինքնաճարգանքըշատ ավելի վտանգադարձիր անձի մասին մարդու պատկերացումը վոր է: Այդ զգացումը ու նում պաո ւնեցող է ճակասական անկայուն,Ցաձրինքնաճարգանք ու տանիներն աղջիկներըշփվելու ընացքում ճաճախակիդժվարուեն քացցնել ն իրենց իրահն ձգտում կրում շրջապատողներից թյուններ

կան մոքերն

ներ, դիմակ `

ու

են

նրանք կեղծվիճակԴրանցփոխարեն ճոգեվիճակները: ուժեԴեր խաղալուանճրաժեշոությունը ցուցադրում:

Այդպիսիմարդիկ ճատկապես2իղացնում է ներքին լարվաձությունը:

Հակազդում քննադատության, ծիժաղիչ կշտամվերաբերմունքի նկատմամբ: Որքան ավեայլոց բանքի, ընդճանրապես մեծ իր անձի նկատմամբ, լի ցածր է մարդու Ճարդգանքը այնքանավելի է այն բանի ճավանականությունը,որ նա տառապում է մենակություտակ անձի սոցիալական նից: Ցածրինքնաճարգանքի մեծ չափով իչնում, է, նա սկսում է խումակարդակը վակնությունների մրցակցության սափել գործունեությանայն ձներից, որոնք կապված Հետ. Այդպիսիմարդիկ,չվոտաճծլովսեփականուժերին, Հաճախ ճրանվաճծլու մտքից: -Սրա ժարվում են իրենց աոջն դրված նպատակները էլ ավելի է ամրապընդՀետնանքով նրանց ցածր ինքնագնաճատականը վանղդագինկերպով

են

ճա-

ազդեցության

ձն

վում Քածր ինքնաչարգանքըն ամաչկոտությունը նույնը չեն, Հենց որ որնիցե մեկի մոտ ուսուցիչր ցածրինքնաճարգանքի. իր աշակերտներից :

|

նշաններ է նկատում, նա պետք է ձգտի ստեղծել այնպիսի իրավիճակկարողէ ստանալ իր սոցիալական մարդներ, որոնցում պատանին շոշափելի ապացույցներ: Վերջիններս թույլ կայինարժեքավորության Ճճեւտագւո նվազմանվտանգավորընկտան կանխել ինքնաճարգանքի կազմակերպուկոմերիտական քացքը: Ամենաճեռանկարայինմիչոցը է , Թյան ակտիվ գործունեության մեջ ներգրավելն Հատկապեսպիոներու

որը ավագ դպրոցականնրի Հետ կատարվողշեֆական աշխատանքը, է» կրրո«պետք որ ինքը է տալիս գիտակցելու, Լ77 Հնարավորություն անը

ընկերներին:

38. ՇՓՈՒՄԸ ԵՎՀՈՒԶԱԿԱՆ

այլ

ԿՅԱՆՔԸ

թե մենակ, ն ճասակակիցների, ծնողների, ուսուցիչներիշփվելիս, նրանը բարդ խնդիրները պատանինլուծում ինքնորոշման ճետ

կոմերիտական կազմակերպությանօգնությամբ:

է

ոչ

այլն, Դաստիարակության ճամակարգըձնավորվող անավտորիտար Հետնանքով իսկապես ձի սեփական ձգտումներին ասպարեզ չտալու որոնցից դաստիարակությանգեմոկրատական ծնում է կոնֆլիկտներ, մեթոդներկիրառելիսկարելի է խուսափել: Սակայնսխալվում են նան այն գիտնականները,որոնք փորձում են չնկատել Փնողների Հետ ունետեղի այն լուրչ վերակառուցումը, որը ցաժ փոխճարաբերությունների է ունենում պատանեկության տարիներին, ժամանակակից ՀոգեբանությունըՀասունացող երեխաներիինքնաՀ վարությանճաբցը կոնկրետքննարկման է ենթարկումն տարբերումէ. (անձնապես-իրեն վերաբերող ճարցերը ա) վարքիինքնավաբությունը պատանու կողմից ինքնուրույնաբարլուծելու պաճանջմունքն խրա(այնպիսի անձնականկապեր վունքը), բ) հուզականինքնավառությունը ու որոնք ընտրված են ծնողներից ունենալու իրավունքն պաճանջմունքը, ու անկախ),գ) բարոյական առժեքային (սեփական ինքնավառությունը ու ն ճայացքներունենալու պաճանջչմունքնիրավունքը դրանց փաստա-չ կան առկայությունը): ի Դեռաճասները ամենից ավելի մեժ չափով վարքիինքնավարություն են նվաճում ժամանցի ճարցերում, ն այն էլ, բնականաբար, միայն որոշակի սաճմաններում, Օրինակ,քաղաքի գդպրոցականներիցշատերը իրենց ազատ ժամանակը գերադասում են անցկացնել դպրոցից ուտանից դուրու Գյուղականդպրոցը ժամանցիկուլտուրականկենտրոն դառ-նալու ավելի մեծ ճնարավորություններունի, քան, քաղաքայինը, որի ճետ մրցակցում են թատրոնները, ակումբները, պիոներների պալատները ն այլն: Որպես ժամանցի դերաընկեր երեխաները ավելի Հաճախ դասում են Հասակակիցներին, քան մճժերին: ն

ու

`

`

մաճրիմ

: Մեր կոՀուզական ինքնավարությունիզուղակցվում է մեծ դժվարությունազդեցությանը: Հասակակիցների փով գերակշռում է ճետ. է ճաճախ Պատանիներինթվում նրանք միան(ն դրանում ների Խնդիրներիընդկննսականարմատական մունիզմ կառուցող ժողովրդի ն Հեղափոխադամայն իրավացի են), որ ծնողները թերադնաճատումեն իրենց զաէստաֆետան է սերունդների Հանրությունը Հեշտացնում ե նրանց ապրումները վակների մեջ կատարվածփոփոխությունները կան ավանդույթների փոխանցումը: չեն ընդունում, Աննշան թվացող աննրբանկատությունն արդեն լուրջ ն կյանքը:Վաղ պատանեկությունը ոչ ճատավական է, որպեսզի բարձր դասարանցիների ներաշխարչիերկար այլե առավել «կոլեկտիվիստական» միայն ինքնավերլուծության, մաս(եթե ոչ բնդմիշտ) փակվի ծնողների առջե: Պատասխանեբավարարվում է արդեն նրանով, որ սակ է: Կրտսեր դնեռաճասը ժամանակով ճետ է: Բայց ավագ դպրո(ով այն Հարցին, թն «Ո՞վ է քեզ ամենից լավ ճասկանումո, պատանի նակցում է կոլեկտիվի կյանքին ն ուրիշների է ններին աղջիկների գերակչոող մասը առաջին Հերթին ճիշատակում կողմից ընդունված Համար ամենակարնորը Հասակակիցների ցականի եք դնեղաճասության տարիքը այլ ոչ թե ծնողներին: Ճասակակիցներին, որոշակի ազնրանում զգալը, պետքական Հ ամար իրեն է, լիճելնխմբի է կարգապաչության ապաճովման իմաստով, ունեն դիրք կոլեկտիվում ցածր ունենալը: ճեղինակություն դեցություն ճատկապես ծն ճուզական պրոբլեմմատարիները առատ ապավաղ պատանեկության նալր, որպես կանոն, զուղորդվում է տագնապի զգացմանբարձր ներով:ՍրանցՀետ է կապվածերեխաներիու ծնողների Ճոգեբանական Հետ. որոնք բարի ճամբավ չեն վայելում Այն պատանիները, կարդակի օտարմանճաճախակինկատվող երնույքը։ Այդ տարիներին Կիոխադարձ շրջանում, մլուսներից ավելի Հաճախ են իրենցանձՀասակակիցների Հատկապեսբարդանում են ճոր ճետ ունեցած փոխճարաբներություննե-նավորությունը փոխելու ցանկություն ունենում: բբ: Ինչպեսցույց են տալիս ե՛ մեզանում, արտասաճմանում կատարտվեցին) որ դասա ցույց ճետաղզոտությունները ՍՄոցիոմետրական Առանձնաված մեծաթիվ Ճետաղզոտությունները, այդ տարիքում ես մայրը երեխաշբնհռացում» է տեղի ունենում, րանենրումաստիճանաբար «ետ ճետ է ների ավելի մտերիմ լինում, քան ճայրը։ Մակայն ծնողների հում են, մի կողմից, ամենաճեղինակավոր, իսկ մյուս կողմից՝ ընտրուունեցած փոխճարաբերություններում որոշ սառնությունն ն նրանցից Ընդ որում սոցիոթյունների շատ.փոքրքանակությունստացող անձինք: անձնականգաղտնիքներըթաքուն պաճելըբոլորովին էլ չեն նշանակում, ն բավականինկայուն է դասարանիցդասարանէ մետրական ստատուսը որ նրանց միջն մտերմական կապերը խզվել են, Ծնողներիզդգայունաձգտումը ն առաջ անցնում, -Սրաճետնանքով ուժեղանում է մրցակցելու ու է կախվաժ, քն ինչ չափով նրանց կությունից նրբանկատությունից նն գալիս մեծաթիվ Հողեբանականպրոբլեմներ, Դժվարություններ են անճրաժեչտ չերմուէլ այնքան պաճպանել երկու կողմերին կճաջողվի նան ունենում Համեմատաբար բարենպաստ պայմաններում գաոնվող Հասունացող երեխաներիանձնական, թյուննու փոխըմբոնումը՝առանց երեխաները: Որոշ դեռաճասներազդեցությունեն ձեռքբերում ալեպիսի փնտիմ աշխարի շնորճիվ, որոնք բարձր զորժադրելու: վրա դերեր (օրինավ՝ ծաղրածուի դեր) կատարելու կողմնորոշումների տճաճ են Բարոյականդիրքորոչումներինարժեքային դառնում ն ընկալվում դասարաններում4ննց իրենց Համար են ինքնավարու-.պաշտպանում կրքուտ կերով ոլորտում պատանիները են որպես սեվական անճչատականությանը Բայց չշամապատասխանող: երբեմն դիտավորյալ կերպով ծայրաճեղության թյան իրենց իբավունքը: մշտաէ սպասումների զգացվում երբ ինչպե՞սփոխել դերը, ընկերների Հայացքներեն դրսեորվում միայն ինջնատիպլինելու ճական ճնշումը»: եվ այլ դճր կատարելու դեպքում կճաջողվի՞արդյոք ճասցված ծնողների ազդեցությունը ամրապնդելու Համար: Սակայն վակնությունը ձեռք այնքան ցանկալի ն արդեն սովորականդարձած Հանրաճա-չ բերել ճամեմատապաճպանումէ իր գերակշռող նշանակությունը.Այնպիսի շատ ճաճախբանաչութչունը։ Հենց սրա ճետնանքով էլ պատանիննեիը են ն վերաբերյալ, ինչպիսիք մակերեսայինՀարցերի դիրքից ճիշտ չեն գիտակցում Բոր նորաձնություն- վարարված չեն խմբում իրենց ունեցած ու ները, ճաշակը, ժամանցի ձենրը, սերունդներիկարծիքներիմիջն խիստ գնաճատում այն Փկատելիտարբերություններկան: Տաբատի երիզների լայնությունը, կենսագործուԱվագ դպրոցականիշփման ոլորտի ընդլայնումն մեմ իջոցներով Մազերի երկարությունը կամ պարերի նեության վարչական է քանակության խմբերի բարդացումը այն ռիթմերը Հանգեքնում նա Վարգավորելու որոշ դաստիարակներիձեռնարկած փորձերը առաջ են է ժացմանը, որոնց նկատմամբ կողմնորոպատկանում կամ որոնց բերում բոլորովին անտեղի.կոնֆլիկտներ, ինչ վերաբերում է այնպիսի չում է Հանդես բերում ն դրանցում ընդունված արժեքների ճետ է Հաաշավելի խոր խնդիրների,որոնցից են՝ քաղաքական "այացքները, մադրում իր սեփական արժեքային կողմնորոչումներն ինքնագնաճա-. խարճայացքըկամ մասնագիտությանընտրությունը, ապա այս դեպ«ումը: Խոսքը,այսպիսով, ոնֆերէնտալին խմբերի թվի մեծացման է ն մեծ չաքում ծնողներիՀեղինակությունըշատ ավելինշանակալից մասին: է, Սրանցիցպետք է Հիշատակելկազմակերպվածդպրոցական

Կոլեկտիվիզմը խմբային

դժվարին

"

'

ե՛

`

"`

Ը

բռնություն

"

'

"`

'

.

ու

ու

կոմերիտական

կոլեկտիվները (դասարանը, կազմակերպությունը),արժանավորներըԱյդ խմբերը Հաճախ վերասերվումեն ճանցագործարտադպրոցական կոլեկտիվները Հրոսակախմբի:Այս պրոցեսում խիստ բացաբայց ների կամ խուլիգանների նույնպես կաղզմակերոլվաժ, պալատնետարիքին ճատուկ կոնֆորմիզմը Պիոներների է պատանեկան խաղում սական դեր (մարզականընկերությունները,ակումբները, նան Ցանկանալով մեծերից անկախ դառնալ: ինչպես րում գործող խմբակները), ոչ-ձնական, տարհրայնորնն (ճարմարվողականությունը): ն օգնություն է որոնում ճասակակիցների շրջաառաջացած ընկերախմբերը, որոնք ձնեավորվում են պատանինճենարան միջանձնային նա Ճեշտուչէ, արդեն դեռն անկախ ինքնին շփումների ընթացքում: Խմբերի այղ բազմաքիվությունն պատում: Բայց ներձողեկանիմաստով միջդերայինկոնֆլիկտներչստեղծել, անձի առջն դնելով այն չի կարող թյամբ է ներշնչվում ն ենթարկվում Հոգեբանական վարակիազդեցուայն դեպքում, նրբ ճարցը, թե խմբերից որին պատկանելնէ նրա ճամար առավել կարնոր թյանը, Խմբին պատկանելուզգացումը (ճատկապես կատարել է Համար «աճախ է ն րա պաշտպանել) այդ պատկանելությունը պետք (երբ, օրինակ, անճրաժեշտություն՝ ծադում ընտրություն ն ունեցած պարտականությունմարզական բնկերության դպրոցի առջե կարնոր է, քան այն արժեքներիբովանդակությունը,որոնց Հիման վրա ստեղծվել է այդ խումբր տղաները(աղջիկները)ալդների միջե): հրավիճակըառանձնապեսբարդանում է այն դեպքում, երբ «Բոլոր են .. են ոչ միայն բացատրու-ճամար միմյանց. վարվում» տիոսլիփաստարկը նրա պես տարբնրխմբերի պաճանչննրը ճակասում է կարնոր միջոց է, Ընդ որում «բոլորը». Ճատկավես աշխատանք կատարելիս արդարացնելու թյուն,այլն հր արարքներն Դաստիարակչական ն նա առնելը: ճաշվի կամ այն մարդկանց, ընկերախմբերի աղդեցությունը նկատի անդամներին խմբերի ունի իր խմբի ի տարերային ասելով են ում նա կամ Ճակված աչք փակելու այդ երնույքի վրա ընդօրինակում է». Ռրոշմանկավարժներ զուրկ են Հաւմարում: Սա, իճարայն պատաճականու նշանակությունից Տարերայնորենստեղծված խմբերն ու նրանց Հատկանիշները (լուրաճատուլ ժարդոնը, վարքի ոճը, գեղադիտական ճաշակը, նորաձեուկե, վտանդավոր մոլորություն է, դպրոցիշրջանակնեԱճող սնրնդի կյանքը չի սաճմանավփակվում թյունները) վերացնելու փորձերը, որպես կանոն,ճաջողությամբ չեն րով: Այն լրացվում է զանազաներիտասարդական կազմակերպությունպսակվում: Բացառվածչէ նան, որ շփման այդ ձեր (միանգամայն«ասն ճ իմմարզական կուլտուր-լուսավորչական կանալիէ, որ ի նկատիչենառնվում խուլիզաններիխմբերը) հերի (կոմերիտմիության, նախաձեոնողության ն. արիուցյան դաստիարակման Ճասարակականորեն կազմակերպված օգտանարկների) գործունեությամբ: Սակայն չփիման այդ կար ֆունկցիա է կատարում: ձնծրը չեն բացառում տարերային,ոչ-ձնական խմբերի անդամլինելու Տարերայինչփիմանբացասական ճետնանքներըկարելի է կանխել սկաճանջմունքը:Դրանքկարող են լինել դպրոցում առաջացաժ կամ փոկազմակերպված կոլեկտիվների աշխատանքը աշխուժացնելու, նրանղոցային ընկերախմբեր, հ տարբերություն դասարանականկոլեկտիվցում անդամներիակտիվության ն ինքնազործունեությանդրսնորման ների, այդ տարերայինխմբերը, որպես կանոն,իրենը անդամներիտան սոցիալական պատկանելիության Հնարավորություններ ստեղծելու միջոցով: Այս տեսակետից ճատկաԿոնսակետից խառը բնույթ րիքի մեժ գործ ունի կատարելուդպոոգիկոմեբիտական են ոչ միայն դպրոցականները): սլես մասնակցում կազմի կազմակեոպո ունեն(նրանցում ն մեծերի խնամակալությանբացակայության շնորթյունը: բոսզմազանության ն. կ. ն բոյսկաուտիզմը» պատկանելըպատանիներիճամար շատ ճրաճեվ այդպիսիխմբերին գիքի երկրորդ կրուպսկայան՝ «ՈԳԱԵ-ն առաջաբանում, կոլեկտիվներում ավազ ղդպրոցա'կուրիչ է, Մինչդեռւ կազմակերպված բնդդծելով, որ բոյսկաուտիզմըանՀրատարակության են է պրոլեռարական կոմունիտտական երիտասարդության կաններըՀաճախ տճանճությունզգում այդպիսի խնամակալության ճամատեղելի ճետ, միաժամանակ Վլանքում տանրբ դեռաճասների Այն դեպքում, նպատակների բացաճայտեցայն մեթոդների Հոգեգոյության պատճառով: են կոլեկոիվբանական բերայլին խմբերի կարծես միայն լրացնում դպրոցական ճիմնավորվածությունը,որոնք կիրառվում էին այդ չարժման եա ընդգծում էր, ների կյանքը ն դրանցում լիդերներ են դառնում միննույն երեխաները, կազմակերպիչների որ այդ տարիքում դպրոկողմից: ն «նբան ականն են է: արդեն երեխա չէ բարձր դասարաններում փոխվում իրավիճակը Փողոցային կաբող գրավելմիայն չափաճաս Կապա իդեալները, մաոդու ուռեց նա պատբաստ է տովել ի» տարիքին խմբում աշակերտինվաճած 4եղինակությունը Հաճախ Հակադարձճաճատուկ դիրջին: ողջ էնտուզիազմով»: ղասարանում գրաված մեմատական դպրոցական նրա է ն. կ. կրուպսկայան Ճատուկուշադրությունէր նվիրում կոմերիտա-Այդ Ճատկությունը մանկավարժական լուրջ վտանդ է ստեղծում: ճաճախ Ճճակասոցիալական Փողոցայինխժբերը միավորողարժեքները ' Լ Լ Քբցոճւոտ, Տո, Շօգ., 1. 5, օք. են են 37. իսկ ունենում, ղեկավարիդիրք գրավում ոչ միշտ ամենաբնույք

ավելի,

`

ր

ւ

ք

|

կանների ակտիվ զործունեության կազմակերպմանը, երիտասարդների աստիճանաբարբարդացող նսլատակներ ղնելու անճրանրանք կկարողանան ժեշտությանը, ձասնել ինքնուրույնաբար: որոնց «կոնկրետ, որոշակի Հատակ նպատակների առաջադրումը, որոնց աստիճանաձեռքբերումը Ճնարավոր է որոշ ջանքերի գնով, ն ճոբար ավելի ավելի Ճճեռավոր դժվարինեն դառնում, «ակայական գեբանական նշանակություն` ունի»: Հոգեբանական տեսակետից խիստ է Պրուպսկայան կարնոր Ճճամարումայն, որ առաջ քաշված մասնավոր նպատակըյուրաքանչյուր դեպքում պետք է կապվածլինի ընդռջն

մի

շարք

ու

որոնք

ու

ու

նպատակիՃետս Ճանուր

՛ :

ամենակարնորագույն Դպրոցի կոմերիտական կազմակերպության ուղղվածության, զաղաԽնդիրներից մեկը անձի կոլեկտիվիստական փարայնությանն սկզբունքայնության ձնավորումն է սոցիալական բարոյական առավելընդճանուրչափանիշների «իման վրաս Խմբային կյանքի աճող նշանակալիությանճետ Բարեկամություն: միասին վաղպատանեկանտարիքում խիստ ուժեղանում է նան անճաԴնոնա «տականմտերիմ բարեկամություն Հաստատելուպաճանջմունքը: Ռուսսոն գրում էր, որ խնամքով դաստիարակված երիտասարդիմեջ ծաու

՝

1. ն. առաջին զգացմունքը ոչ թե սերն է, այլ բարեկամությունը: հռերկությանճերոսի բարնկամուՏոլստոյըեր ինքնակենսագիական ճետ ճամարում էր պատանեկությունըդեթյունը Դմիտրինեխլյուղովի սաճմանը: ռաճասությունից բաժանող խործրդանշանակ Մտերիմ բարեկամի լարված որոնումները սկսվում են դեռա դեռաճասությանտարիքում։ Սակայն պատանեկան բարեկամությունը ջատ ավելի կայուն ու խորն է: կրտսեր դեռաճասինիր բարեկամի «ետ առավելապեսՃամատեղ գործունեություննու ընդկապող գործոնները են, որոնք մատչելի չեն ուրիշների «աՀանուր ճեւտաքրբրություններն պող

մարս:ՄինչդնոպատանիներիբարեկամությանըՃատուկ է մտերմությու-

գործոններ նը, «Հուզականջերմությունը, անկեղծությունըամենակարբնոր զարգացումը ն դրա Հիման վրա առաՀամարելը: հինքնագիոակքության չացող կոնֆլիկտները«սիրտը բացելու», սեփականապրումներըուրիշի Հետ կիաելուանչաղքաճարձլի պաճանջմունըէն առաջ րծրում, Սա է է որ ի ղեմս իսկականմբարնկամիպատանին ցանկանում պատճառը, Աէ տնանելիր օքօ-ն (մյուս «ես»-ը, կրկնօրինակը):Այսպիսիպաառաջին անգամ ծնվում է ճենց պատանեկանճասակում: Հանջմունք է, որ բարեկամության մասին ունեցած պատկերաՀասկանալի ն ցումները այդ կապի ինտիմության աստիճանը տարբեր պատանիների մոտ տարբեր են: Աղջիկներիմոտ, նրանց ավելի վաղ Ճասունացման. :

"

Լ.Լ

էթյոանց, Յո.

«օզ.,

.

5, Շչք. 37.

Հետնանքով, մտնրիմ բարեկամ ունենալու պաճանջմունքիավելի` շուտ է ժագում, քան տղաների մոտ: նքն ճամեմատելուլինենք բարեկամուք նույն տարիքի տղաների թյան իդեալի վերաբերյալ մոտավորապես ապա կարելի է տեսնել, որ բարեկամուաղջիկներիպատկերացումները, ներկայացրած թյանը աղջիկների պաճանջներնավելի բարձր են, քան ւտղաներինը:Տարիքային ավելի բարձր փուլերում ալդ պաճանջները, Շատ մեծ են. նն նան ամենայն Ճավանականությամբ, Հավասարվում անճատականտարբերությունները։ Ոմանք ընդունում նն միայն երկու ընկերներիբարեկամությունը, կարծելով, որ իսկական բարեկամը միայն մեկր կարող է լինել: Ուրիշներըունենում եխ երկու, երեք կամ ավելի քվով բարեկամներ. Որոշ դեպքերում բարեկամական ճարաբերությունների առաջացմանընախորդումէ դրա գիտակցվածու կրքոտ պաճանջը, է մենակության զգացմամբ ն Հուզական ջերմուորը պայմանավորված ն թյան անբավարարությամբ(օրինակ, Գերցենի 0գարյովիբարեկամության լարված բնույթը մասամբ կարելի է բացատրել ճասակակիցների ն ընտանեկան շրջանակչունենալով Երբեմն մքնոլորսոի սառնությամբ): խոր բարեկամությունը աստիճանաբարառաջանում է երեխաների ընկերական ճարաբերություններիճիման վրա հայց անկախ ժագման միշտ մեժ արժեք է վնրագրվում։ ձներից, բարեկամությանը Պատանեկան բարեկամությունը ընտրաժ առաինքնուրույնաբար ջին ոււխորապես անձնային կապն է, որը նախորդում ն ինչ-որ չափով կանխագործումէ այլ տեսակի կապերը, մասնավորապես սերը, Սրանից է բխում բարհկամությանՃճուղականխոր Ճադնցվածությունը:«եռ չգիտեմ,-- դրել է Գերցենը,-- թն ինչու նն առաջին սիրո մասին ճուշնրին բացառիկ տեղ տալիս պատանեկանբարեկամությանճուշերի Համեմատ, Առաջինսերն այն պատճառովէ այդքան քաղցրաբույր, որ մոդանում է սեռերի միջն եղած տարբերությունները, որ ըստ էության կրքոտ բարեկամություն է, 1Րյուսկողմից, պատանիների բարեկամությունը ունի սիրո ողջ ջերմությունն նրա բնույթը: Սեփականղգացմունքներինխոսքով դիպչելու նույն ամոթխած վախը, նույն անվոատաճությունը իր նկատմամբ, անվերապաճնվիրվածությունը,բաժանման նույն տանջալիցթախիծը ն բացառիկությանմիննույն խանդոտ ձգտուու

մբ»).

Որոշբուրժուականգիտնականներ,ժամանակակի Մ "յո ատանինե ի

բի աղջիկնե րի բարեկամությանմասին տվյալները ռոմանտիկականբաիեկամությանայնպիսիդասականօրինակենիիՀեւո ճամեմատելով ու

'

որ

ինչպիսին էր Գերցենին Օգարլովի պնդում էն, բարեկամությունը, ժամանակակից երիտասարդության շրջանում խոր բարեկամական Հա1

Ք.Լ

Րշքոճո,-Շ0գ.,7.

4.

ՄԼ,

ԼՇՇնողւտոճ ը 1956, ԸՊթ.

են զգալիորեն ավելիմակերեսային արտամղվում րաբերությունները

շփման պրոցեսներում միշտ չէ, որ ուղղակի կապ գոլություն ունի Հաղորդակցման օբյեկտիվ իմաստային բովանդակությանն նրա Ճուզախմբային ընկերության կողմից: Այդպիսի եզրակացությունը անչիմն Քանն այն է, որ նախ, միջանձնային Ճարաբերուպետք է կան նշանակալիությանմիջն: Այն չափաճասները,որոնց ձանձրացնում խոՔարեկամական կապերի բովանէ ծրկու ավագ դպրհցականներիՀեռախոսային խոսակցության թյուններըէրբեք էլ միանմանչեն եղել: են ու դակազուրկլինելը, որը ճամարյա բացառապես ձայնարկություններիցէ րություննմտերմության աստիճանըկախված անձի ռնֆլեքսիվումակազմված, չեն նկատում, որ այդ խոսակցությանբուն կենսական բոթյանմակարդակից(որն էլ, իր ճերթին, կապվածէ կրթվածության ն նրա Ճուզական կյանքի վանդակությունըոչ թե տրամաբանական ճետ) առանձնաճատվություններից: է, այլ Ճուղզական:Այղ բովանկարդակի ն բարպատկանող առավելապես իր արտաճայտություննէ զանում ոչ թե բաէլ Ճասարակությանբարձրխավին դակությունը Այդ պատճառով Գերռերում նախադասություններում,այլ ձայնի ծրանդգներում,առոզաձըը զարգացածբանականությունունեցող սատանիների (շրինակ՝ Էհուքյան ու շեշտավորման քնրասումնեՋենի ն 0գարյովի) բարեկամությանմասին տվյալների Համեմատություճետ չի են Հասնում տրամադրուարդյունքների Ճճարցումների րում, ընկերոջն որոնք օգնությամբ խոսակից նը զանգվածային կարելիգիտական նան, մարդկաէ որ թյունների ամենանուրբ երանգները, Վերչիններսմիաժամանակ անիփմաստով ապացուցիչ Համարել: Չպետք մոռանալ են մնում մասին տրտունջը բավականին կողմնակի լսողների ճամար, մի ճանմաստ ու անչասկանալի ցին զդացմունքներիաղքատացման Ճինէ դամանք, որը ճաճախչրջաճայնցորեն կանխորոշվում է խոսակիցների բացականչելէ. «Այլնս իսկականբարեկամներ (դեռնս Արիստոտելը է այդ աոցիալական ղդացմունքների չկան»), մի փաստ, որը վկայում 15--16 Սրան պետք է ավելացնել, որ պատատարեկան պատանիներնու աղշիկները բարեկամությունը անվիճելի արժեքավորությունը: ու Հոգեբանական տարբեր ճամարում են մարղկայլին ձներից կարնորադույնը: նիների խմբայինկյանքն բարեկամությունը ճարաբերությունների Պատանեկանբարեկամության ճուղական ճագեցվածությունը այն մաֆունկցիաներնն կատարում ն միմյանց լիովին փոխարինելչեն կարող: է դարձնում: Պատանին սամբ պատրանքային երբեմն այդ ՃարաբերուՊատանեկությունը անզիջողէ նե պատանու ճամար Հատուկէ իր ն ինքնաբացաճայտման քածարավը: Քայց յուններում ոչ միայն իդեալականացնումէ իրեն, այլե բարեկամուինքնությունը պաճպանելու մեջ, սեէ ունենում: Մտերիմ քյան մասին հս իդեալականացվածպատկերացում գործունեության նի դեո մարդըիրեն չի դրսնորել պրակտիկ մոտ ո րոշ չաէ անխուսափելիորեն պատկերացումը բնկերոջ մասին`նրա նրա իղնալակդն, նրա ավելի փական անձի մասին պատկերացումը մնում: Ճճոգեբանական է Հանդամանքը Այս այլ ոչ թե իրական «եսջ-ին։ նրանում ճամակրանք առաջացնող մարփուվտարտամու անկայուն դիկ ավելի նման են թվում իրեն, քան թե կան իրականում: Բարեկամունախադրյալներէ ստեղծում «օտար» դերեր ընդօրինակելու միջոցով կամ չկանխամտածված թյանը ներկայացվող պաճանջների այնքան բարձր է, որ երեհ ստուգելու, զուքամոլության, դիտավորյալ մակարդակը է անկեղժ իրական մինչն վերջը ցանկանում փոխճարաբերություններըբավականաչափ մտնրմականչեն ինքնաժխտմանՀամար: Պատանին թվում, Հուզականխոր կապերի կարիք զգալով պատանին Հաճախ չի` լինել, կրքոտությամբուղում է Հասկացվածլինել (այսիմաստով խիստ նկատում իր զգացմունքների առարկայի իրական «Հատկությունները: են «կապրենք մինչն երկուշաբթի» կինոնկարիպատանի ճետիպական երբեմն բարեկամությունէ ճամարվում ուրիշ անձնավորությամբ(ճատաէ, Հասկանում են»), քեզ այն երբ բոսի խոսքերը.«երջանկությունն ճակակցովկամ չափաճասով)միակողմանիորեն ոապում է այն պատճառով, որ ի վիճակի չէ լիովին դրսնործլու իբ Հրապուրվելը: ծնում է չփման Էնկերոչ մեջ ՅԱՇԼ Շքօ որոնելու միտումը արտացոլում է անփա"բացակայությունը կան «ես»-ի չգիտակցված պանճանջմունքնեոը: Ոմանքմտերիմ ընկեպրոցեսում«իր անձը կորցնելու» ն ծիծաղելի երնալու վախս րոջ մեջ որոնում են իրենց«ես»-ի Հաստատումը: Ընկերընրանը Համար կարնոր նշանակուԱյդ պատճառով էլ մտերիմ բարեկամությունը են տեսնել վուրաճատուկՃայելի է, որի մնջ նրանք փորձում թյուն ունի։ Այն պայմաններ է ստեիզծում ապրումները, իրենց արհրազանքներն ն ու տացոլումը է ճամար, տիպիկօրինակ անձի մասին խոսելու (սրա նիկոլայ իղեալները Համեմատելու հրտեննի ն սնփական ԴմիտրինեխԹՆ Տոլստոյը. որը նկարագրել չեն սիրում վերամբարձխոսքեր օգտալլուդովիբարեկամությունը, պատանիները պատանիժամանակակից ները խոսում են ամենանվիրականապրումների մասին, բայց լուրագործել ն արտաճայտելիրննց նրբին զգացմունքները:նրանց բարեկա-

Համարել:

ու

առանձնաձճատկություններում,

կողմից:

(

ներաչխարչը: ինքնավատաճության

ՀարաբերություններըՀաճախ դիտավորյալ կերպով երազկոտումական

դրսնորումներեն ստաթյունից զուրկ, խիստ երկրային ու կոպտացված սաս հոսք:Բայց չպետքէ թյուրիմացություն առաջացնի: Մարդկանց

խոսելը, .ջան

քանչյուրի ճամար չատ ավելի ճետաքրքիր է իր մասին մյուսին լսելը): Մյուսները,ընդճակարակը, իրենցնուլնացնում են բարեկամիՀետ ն այնպես խորն են ապրում նրա ճոգեվիճակները,որ նույ-

կան նան պատանիներ, նիսկ կորցնում են իրենց անճատականությունը: որոնք ինկերոջ մեջ իրենց անձր լրացնող կողմեր են փնտրում, նրան ընդօրինակման առարկա նն դարձնում կամ ճոգեբանական պաշտպաե՛ նրանց նության միջոց ն այլն: ե՛վ մւոերիմ ընկերներիընտրությունը» Հեւ ճաստատվող փոխճարաբերությունների բնույթը կախված է այդ ոգեբանական պաճանջմունքներից: չգիտակցված ցանկացաժտարիքի մարդկանց նման, գեԱվագ դպրոցականները, ճետ. Տաեն անել նույն սեռի ճասակակիցների րբաղասում ընկերություն 1--2Չ է ավելի լինում:` տարուց բիքների տարբերությունըՃճազվադեպ նան Հեւոբաավելի (ճատկապեսաղջիկները) Սակայն շատերը մեծերի ու Շատ են ունենում: պատանիներ աղջիկընկամանալուպաճանջչմունք են ժամանակ անցկացնումիրենցից փոքր երեխաների ներ Ճաճույքով Հետ ն այղ շփումից մեծ բավականություն էն ստանում: Բայց կրտսեր Հեւո նրանք նաիրենց փոխճարաբերություններին տարիքի: երերաների են կապերի, որոնք չէն կարող փոխարինել յում. որպես լրացուցիչ ՀասակակիցներիՀետ նրանց ունեցած (կամ ցանկալի) ընկերական կապերին:եթե պատանուկամ աղջկա ընդճանուրճոգեկան զարգացումը նորմալ ընթացք է ունեցել ն նա, այնուամենայնիվ, մտերիմ ընկերներ նման է փնտրում իրենից փոքրերի շրջանում, ապա ընտրությունը, ն փոխճատուցում է ունենում որպես կանոն, ստիպողականբնույք-է ճետ շփվելիս առաջացած դժվարությունները: Վերջչինճասակակիցների ներիս առաջացման պատճառներկարող են լինել ամաչկոտությունը, բարձր մակարդակը կամ այլ ՃանՀազակնություններիչարդարացված

դամանքներ:

՛

-Փատանիներին աղջիկների մտերմության տարբերությունների Ճարցի առայժմ բավարար չափով ուսումնասիրված չէ: Հոգեբանական

չեն ճաստատում Հետաղոտությունները

ճնից եկող այն պատկերացումները, որ իբր կանայք բարեկամներլինելու ընդունակ չեն, Քացառված չէ, սակայն,որ աղջիկներիընդճանուրավելի բարձր զգայունակությունը,

Հոգեբանականաննկատելինրբնրանգներին վերագրելու նշանակություն ե ն այլ նրանց Հակվաժությունի «ճարաբերությունները ւվարղելութ յուրաճատկություններնրանց ամար կայուն փոխճարաբերություններ պաճպանելըավելի դժվարին են դարձնում, բան տղամարդկային ավելի զկուիտ» բարեկամության դեպքում, երբ գլխավորը իմնական ճարցերիվերաբերյալ փոխըմբոնման առկայությունն է: զուսոլ

ու

ն սեռերի Տղաների աղջիկների Սեռը փոխճարաբերությունները: ն

որոնք դեռաճասության տարիքում փոխճարաբերությունները,

սաճմա-

նափակ ճնշված են, վաղ պատանեկությանշրջանում նկատելիորեն աշխուժանում են: Ընդլայնվումփ ընկերական Ճճարաբերությունների ու

ոլորտր:

Միասեռ բնկերախմբերի ճետ:

միասին

ապոսջ են

գալիս "

նան

խառը կազմ ունեցող խմբեր: Ուժեղանում է (Ճատկապես աղջիկների է՛ աղջիկների«ճետ մտերմանալու պաճանջը:նրեխամոտ) է՛ տղաների, յական միամիտ սիրաճարվածությանճետ միասին (փոխադարձՃայացք-Հ ներ, երկտողներ,բացատրություններ, երբեմը՝ Ճճամբույրներ), որը Ճատաճախակիառաջ է գալիս դեռես Մ--ՄԱԼ դասարաններում, 15--16 բեկան դեռաճասներիմոտ արդեն կարելի է դիտել առաջին լուրջ Հրապուրվածությանդեպքեր, սիրելու ն խոր զգացմունքներունենալու ստիպողական պաճանջմունք: Այն Հանգամանքը,որ ավագ դպրոցականն բի շրջանում ռիրաճարվածությունը «ճամաճարակային»բնույթ է նում (որոշ դասարաններում ոչ ոք չի ռսիրաճարվում, իսկ մյուսներում՝ բոլորն անխտիր),չի նշանակում, որ ալդ խնղիրըլուրջ չէ։ ՍեռերիփոխՃարաբերությունննրի ճարցը դաստիարակությանկարնորագույն պրոբլեմներից մեկն է։ նախորդփուլերում. դաստիարակությանենթացքից ե տիրող բարոյական մթնոլորտից է կախված այն,թե այդ կոլեկտիվում ճարաբերությունները միայն սիրաճետման սիրախաղի բնույթ կրստանան, թե փոխադարձ4ետաքրքրբությունը կծավալվի ընկերական ու շփման ավելի լայն շրջանակներում: միջանձնային Սովետական ՀասարակությանՀոգեբանականկլիման, որը Հիմնված է կանանցու տղամարդկանց իրավաճավասարությանակզբունքի վրա, ուսուցումը, աշխատանքն Ճավարակական Ճամատեղ գործունեությունը Հեշտացնում ծն տոցիալ-բարոյական ճիշտ կողմնորոշումներիձնավոնույնիսկ այդ ընդճանուր բարենպաստպայմաններում բումը:Սակայն վաղ պատանեկությանտարիներին տղաների ն աղջիկների շփումը է Հոգեբանականլուրջ ուղեկցվում դժվարություններով: առաջ Ամենից. զգացվում է սեռային դերերիտարբերակմանդեռես վաղ մանկությա տարիներին ակսված պրոցեսի ազդեցությունը: Բոլոր տարիքների տղաեն տարբեր ներն աղջիկները գնրադասում խաղեր ե. ընտրում են նույն անոին պատկանողխաղընկերներ, իրենց «բացառիկությունը» ճատկապես եռանդուն կերպով են պաշտպանում տղաները,որոնց ալգ են ներշնչում միտքը չափաճասներն («Ջէ՞ որ դու տղամարդ ես, Մի՞թե է հրեն տղամարդուն վայել այդպես պաճելը»): «կազակուճին» այսօր ճազիվթե որնէ մեկին վախ պատճառի:հակ գերնրբացած,վեճերու ստա-

ու

ու

ու

ընդճակառակը, տղան, է արժանանում ե՛ մեծերի, ե՛ Հակշտամբանքի սակակիցնների կողմից: կողմից մերժված աղչիկը Հասակակիցների հր.

վիճակը ճոգնբանորենկարող է փոխճատուցել տղաներիշրջանում Ճաջողություն Բայց պատանու ճամար սա անճնարին է. նվաճելով: նրա «այրականությունը» կարող են ճառստատել միայն իր սնռին պատայդ

կանող ճառսակակիցները: Տարբեր սեռերի շփումն ներկայացուցիչների փոխըմբռնումը դժվարանում են կան նրանց Ճոգեբանական ն Հատարբերությունների ու

սունացման.տեմպերի ոչ միանման լինելու շետկանքով: Դեռաճասների դասարաններում աղջիկները տարեկից տղաներից մի փոքրիառաջ են անցնում ոչ միայն ֆիզիկական, այլե մտավոր զարգացման տեսակքտից: Բարձր դասարաններումայդ տարբերություններըճարքթվումէն, ն ընդունակուսակայն սկսում են ուրվագծվել Հետաքիքրությունների թյունների ավելի կայուն անային տարբերությունները: նթե տղաների մուտ գերակշռում են առարկայական տեխնիկականճնտաքրքրությունները, ապա աղջիկներին առավելապես ճուղում են ներթեաշխարճի նհ ու

մարդկայինփոխճարաբերությունների Խնդիրները: Հասակակիցների ճեղ

ունեցած Ճճարաբերություններում նրանց ճամար ամենակարնորը Ճուղզական կողմն է: Սրա ճետ մեկտեղ աղջիկներիմոտ, սկսած 15 տա-

րեկանից,թուլանումէ նույն ռեռինկերկայացուցիչնիրից կազմվաժ

միաու-

`

ու

ու Հետածրջրությունների ապրումների է ընդՀանրությամբ: Սրանով պատանու գիտակցությանորոշ պայմաճավորված

երկատվածությունը: Մի կողմից այն լի է յուրօրինակ տարտամ, Հոգեկան ամեն մի շարժման են որնիցե ներըՃաճախանձնավորվում երնակայականկամ. իրական պատանիներիմի ամբողջ խմբի Համար ինդճանուր) մարդու պատկերում, որը ընկալվում է որպես մարդկայինայլ որակներիցզուրկ ե բացառապեսսեռական օբյեկու Մյուս կողմից, պատանունՀատուկ չ նրանում Քնքուշզգացմունքներ առաջացնողաղջկա նկատմամբդրսնորվող վեճերոտ առաքինի վերաբերմունքըո

թափանցող ձրոտիզմով, Սեռական Ֆանտաղիաբովանդակությամբ (ձրբեմն :

ու

նապներ

ու

այնուամենայնիվպատանիներիմուտ լարվածություն,

դրանք

որոնք իրենց ավելի ուժեղ ավելի վոտաճ են զգում, Աաչ Հավանորեն, ինչ որ չափով կապված է նրանց ավելի վաղ ճասունացման ճետ: Մյուս Ճավանականպատճառն այն է, որ մեղանում գործող մշակութային ավանդույթների կանոնու ակտիվ ների Համաձայն սիրաճետման գործում նախաձեռնությունն դերը պատանուն են պատկանում, որի, սակայն, լուրջ դժվարությունների է Ճանդիպում՝չիմանալով, թն ինչպես պետք է վարվել: է Ճանգեցնում Ավելիվաղ սեռական Հասունացումը, բնականաբար, ն դպրոցականշաիրավեպերի»քանակիմեծացման դրանց բնույթի լբրեն նան ուսուցչի մանկավարժաջացման, որի Հնտնանքովբարձրանում ու կան վարպետությանն նրբանկատությանը ներկայացվող պաճանչները: ՍճռականՃճարցի բնույթի վերաբերյալ բժշկա-առողջապաճական լուսավորչական աշխատանքի ճետ միասին պաճանջվում է իրագործել նան բարոյական բազմակողմանիդաստիարակություն,որը, բնականաբար, չպետք է Ճանգեցվիմիայն արգելքների ն սեռական ճարցերը կեղծ բարեպաշտությամբ լռության մատնելուն: հր ժամանակին. դրել է, որ մարդկային «սերը Ա. Ս. Մակարենկոն չի կարող աճել պարզապեսլոկ կենդանականսեռական Հակման ընդերթներից: օՍիրային»սիրո ուժերը կարելի է դտնել միայն ոչ-սնռական մարդկային ճամակրանքիփորձում, երխոասարդըերբեք չի կարողանա սիրել իր ճարանացուինկամ կնոջը, եթե նա չի սիրծլիր ծնողներին, ընկերներինու բարեկամներին.նվ որքան ավելի լայն է ալդ ոչ-աեռական սիրո ոլորտը, այնքան ավելի ազնիվ ու վեճ կլինի նրա սեռական աները»: են նորագույն Հոգեբանական ճետազուռությունները Հաստատում այդ միտքը: Վաղուցի վեր Հայտնի է, որ իր սեփականանձի ն այլ նկատմամբ մարդու դրսնորած վերաբերմունքների մարդկանց միջն որոշակի կապ գոյություն ունի: Ավելի բարձր զարգացած ինքնագիտակցություն ն ինքնաճարգանք ունեցող մարդր կայուն ու խռր բարեկամական ճաստա ելու ավելի մեծ կապեր ունի, քան նա, Ճնարավորություններ ով «մերժում է» ինքն իրեն: Ալդ կապը նկատելի է նան սեռերի փոխճաՑածր ինջնաճարգանք ունեցող տղամարոլորտում: դիկ կանանց ավելի Հաճախակիեն ընկալումորպես միայն սեռական առարկաներ,քան բարձր ինքնաճարզանք ցանկության ունեցողները նն

արտաճայտված, քան աղջիկների մոտ,

ու

.

խմբին պատկանելուպաճանջմունքը,որը տղաների մուտ չատ ժեղէ արտաճայտված: ՍեռականՃճասունացումը պատանու բոլեր ապրումներինու ՀետաՔորքրություններինտալիս է ուժեղ, բայը ոչ միշտ գիտակցվածյսեռական երանգավորում: Հարցըբոլորովին էլ միայն ինքնին «ֆիղիոլոգիական պաճանչմունքներին» չի վերաբերում. ՍճռականՃճասուն սերը իրենից ներկայացնումէ զգայական (էրոտիկ) Հակման ն անձնային լոր շփման սիրած էակի Հետ ձուլվելու պաճանչմունքիներդաշնակմիասնություն,Քայց այդ երկու ճակումներըմիաժամանակչեն «ճասունանում, Թեն աղջիկները ֆիզիոլոգիականտեսակետիցավելի վաղ ծն Հառունանում,սակայն սկզբնական շրջանում նրանց մոտ քնքշության, գուրգուրանքի, ճուզական ջերմության պաճանջմունքըավելի ուժեղ է արտաճայտված,քան ֆիզիկականմերձեցման ցանկությունը, Տղաների մուտ, ընդճակառակը,ամենիցՀամախ զգայականչտարվական Հակումներն ավելի վաղ ճն դրահորվում:ինչ վերաբերում է Հոգեկան մտերմությանպաճանչմունքին, առպա պատանիների կյանքում այն մի փոքր ավելի ուշ Հ ծագում, քան աղջիկների մոտ, ն սկզբում ուղղվում է դեպի նույն սեռին պատկանող ընկերը, որի Հետ պատանինկապված է կենսական տարր

են տալիս, որ թնն ցույց փքսպերիմենտալՀետազոտությունները ճետ ն՛ ն 15--18 աղջիկների միմյանց պատանիները, տարեկանում էն ճոգեբանական բնույթի դժվարություններ, տագշիվելիս ունենում `

բարձրությունների

4.

Ը

ՍՈուռքօախօ, ԸօՎ,

«

7, Շքբ.246.

14.--378

կապեր ճաստատելուն փոխըմՄինչդեռ բազմակողմանիմարդկային ն ընտանեկան բրոնման ճասնելու ընդունակությունը երջանիկ սիրո է: դասԶգացմունքների մեկն նախադրյալներից կյանքի կարնեորագուլն չէ, քան երիտիարակությունը Ճասարակականպակաս կարնորխնդիր ճամար աշխատանքային ղզործունեության տասարդությանը

նախա-

աթար

9: 4 ՀԱՍԱՐԱԿԱԿԱՆ

ՔԻ ՋԵՎԱՎՈՐՈՒՄԸ

ԱԿՏԻՎՈՒԹՅՈՒՆԸ

"ւ

ն

ԵՎ

Կան մի իդնալականացնելը:

չարք

խնդիրներ,որոնք

մտա-

լուրջ

ավագ սնրընդին:Ամենից տոռաջ անձճանդրոՀոգություն են պատճառում ն գյու մեծ տարբերություն կա Քաղաքում տացնում է այն, որ դեռնա դաստիարակտարբերմիջավայրերում ղում, ինչպես նան սոցիալական ն ճեւտաքըըմակարդակի ղարդացմահ ված պատանիների աղջիկների Կուսակցությունն կառաՔերությունների ոլորտի լայնության միջե: են վերացնելու վարությունըամեն ինչ անում այդ տարբերությունները նման սրագորեն անդիրը բարդ բայց Համար, կամ գոնե նվազեցնելու ճատոր, այն, է պատճառում լուծել «նարավոր չէ: Անչանգստություն կուլչ դպրոցի (որպես չափով թուլացել որոշ կապես քաղաքներում, կենտրոնի)դերը: Բարդացել է աշխատանքի տուր-դաստիարակչական նա գլուղի ամենակրթված, կան Հենց ուսուցչի վիճակը: Այն օրերին, րբ ուսուցչի կոչումն արդեն իսկ երբեմն էլ ամենագրագետմարդն էր, լոկ հսկ այսօր նայ այլ նրան անառարկելիՀեղինակությունէր դարձնում: առժանիքնենման, իր անձնական մասնագիտությանանր մարդկանց ու

ու

ԱՇԽԱՐՀԱՅԱՑ-

տոՀետաքրբրությունները Բոգնորպաճանջները: ժամանակակից վետական պատանիներին ու աղչիկներին նրանց 30--40-ական թվականների Հասակակիցներիճետ ճամեմատելիս չի կարծլի չնկատել, որ. բարձրացել է երիտասարդությանընդճանուր կուլտուրական մակար-

են դարձել նրա բազմակողմանի դակը, ավելի լալն Հետաքրջրությունները: Ռադիոյի, «նռուստատեսության,կինոլի ն "գիտա-մասսայական Հաղորդակիցեն դառգրականությանշնորճիվավագ դպրոցականները նում գիտության ու տեխնիկայի նորագույն նվաճումներին: Հոգնրանների կատարածՃետազոտություններըցույց «ովեցին, որ լավ սովորող ուսուցիչներից ոչ պակաս լավատեղյակ են գիավագ դպրոցականները ու

տեխնիկայի, մշակույթի ն մարզական կյանբի նորագույն տության, նվաճումներին, իսկ առանձին դեպքերում նույնիսկ գերազանցում են նրանց։ Այլ կերպչի կարողլինել. գիտա-տեխնիկականճեղափոխության յուրաքանչյուր 4աջորդսերունղ նախորդից ավելի կիրթդարաշրջանում ժամանցը նս ավելի Ճարուստ ու ված պետք է լինի երիտասարդների բազմազանէ, քան նրանցիցավելի ճասակավորներինը:Ավագդպրոցականներիցշատերը աշխույժ ճետաքրբրություն են ճանղեսբերում գիտության ու երկրի քաղաքականկյանքի, միջազգայինՃարարբերությունների, մարզական կյանքի ն արվեստի նկատմամբ:նրանցսիրած զբաղմունքճաներից են. ընթերցանությունը, կինոնկարներն ճեռուստատեսային ղորդումներ դիտելը, մարզանքները, զբոսաշրջիկությունը ե այլն: Ֆիզիկա-մաթեմատիկական, քիմիական ն այլ «օլիմպիադաներինպատանիներիավելի ու ավելի լայն զանգվածային մասնակցությունըցույց է տալիս, որ գիտությունների նեկատմամբնրանց «նտաքրքրություու նր ակտիվ ու բնույթ ունի Պատանիներն աղջիկեն նան ները Ճետաքրքրվում սոցիալականայնպիսի խնդիզներով(ճափիլիսուիայությամբ),որոնք ճատկաղես կարնոր սարակագիտությամբ, ունեն գիտական աշխարճալացքիձնավորման ճամար: նշանակություն

ստեղծագործական

ճակը

Սակայնսխալ ու վնասակար կլիներ իրերի դոյություն ունեցող վի-

բով պնատքէ նվաճի իր հակ

ճեզինակությունը: Համար այնքան անչրաժեչտ

ավելի դժվար ր Ոմանք անՀանգատությունեն Հայտնում, գտնելով, որ ժամանակաչատ

սա

,

չափազանցլայն հն, Հետաթրբրությունները երիտասարդության կից նոր գիտելիքներ որը

ինքնուրույնաբար Հանդեցնում է մակերեսայնության,

պասսիվորենյուրացնելու գիտելիքները որոնելու փոխարենպատրաստի ռաջաղումըամենից Սակայն այսպիսի Հետնանքների սովորության, ու մեթոդներից: Պաավելի մեջ չափով կախվածէ ուսուցման բնույթից որպես կանոն, գնրադասումեն տանեկան Հասակի դպրոցականները, ինքնուրույն ձներից, ն դպրոցը օգտվելուսուցման ավելի ակտիվ ու

պետք բավարարի նրանց այդ պաճանջմունքը: Լուրջ տագնապ է առաջացնում նան մտածողությանօտեխնիցիզմը» թերագնաճաարվեստի ը Հումանիտար մշակույթի, գրականության ն է պալպետք ղեմ դրա տումը: Այդպիսի միում իրոք դոյություն ունի աշակերտներըխիստ անչավասարաչա քարել: հարձր դասարանների Նույնիսկ են տարբեր ձների ճետ: արվեստի Հաղորդակցվում կերպով Հետ առանձնաճատուկ ծանոթանալու որտեղ արվեստի Լենինգրադում, լոկ եզակիբարենպաստ պայմաններ կան, ավագ դպրոզականներից առարկա, ճետաբրքրությունների գեղարվեստական ները, ռրպես իրենց ձամեմեկը: ոչ նրանցից չՀիշատակեց Հիշատակեցինբալետը: Օպերան նկատմամբ:երակերպարվեստի մատաբար թույլ է Հեւռաքրքրությունը նրաժշտությունն թեթն ոլորտում 4Հետացքրքրությունների ժըշտական կինոջաղը երբեմն «խլացնում»ծն մնացած ամեն ինչ, Գրքերի ես բարձր դասարաններիչատ գնաճշատմանչափանիշները նկարների

է

ու

ու

ու

մոտ թույլ ւսշակերտների

ու

տճաս

են

Սակայն պետք է ընդգծել, որ բոլոր այչ խնդիրներըոչ միայն (ն բնույթ ունեն: կրթության այնքան) տարիքային, որքան սոցիալական ի այստեղ մակարդակիընտանեկան ։տատրբերությունները պայմանների ավելիծանրակշիո դեր են խաղում, քան տարիքային տարբերությունոչ

ները:

՛

.

Արժեքային կողմնորոշումներն ու Ճասարակական ակտիվությունը: Վաղ պատանեկանտարիքը սոցիալական ակտիվությանաճման շրջան է, Սովետական պատանիներնու աղջիկները ոչ միայն Հետաքրքրվում 22 ննրքին ն՛-միջազդգայինկյանքի իրադարձություններով,այլն իրենք չլ ցանկանում են դառնալ կոմունիզմի կառուցման ակտիվ մասնակիցներ Բայցչափաճասների աշխատանքային գործունեությանմեջ սովոիրական մասնակցությունը սաճմանավակ բողերիտասարդության չամոտ մեկ երրորդմասը 16 տարքփեր ունի։1806 թ. ժնվածմարդկանց կանում արդեն աշխատում` ձր, իսկ ՀՍ տարեկանում իրենց աշխատանքայինգործունեությունը սկսեցին ճամարյա բոլոր պատանիները: հսկ մեծ մասը դեռնա սովորում Սա ժամաայսձր նրանց Ճասակակիցների է: նակակիցերիտասարդությանառավելությունն է ն օբյեկտիվ անձրաժեշտությունէ ճասարակությանամար, որին կրքված մարդիկ են դրա ճետնանքով պետք, ճասունաՍակայն աոցիալական սլատանիների ցումր ավելի ուշ է վրա ճասնում: Հասունության մեծաթիվ են: Դրանցիքը սուբյեկտիվ չափանիշները կարելի է նշել. կրթության ավարտը, աշխատանքայինինքնուրույն կյանքիսկիզբր, ծնողներից ունեցած նյութական ու կենցաղայինանկախությունը,քաղաքացիականափաճասությունը, բանակում ծառայելը, առաչին երեխայի ծնունդը, ինքնին է, որ Հասկանալի ամուսնությունը, այդ իիլսդարձությունները Ճասնում: վիա լեն Այդ պատմիաժամանակ ճառովէլ անձր իրեն. սկսում է ճասուն զգալ ոչ թէ միանգամից, այլ աստիճանաբար: Բայց ճիշատակված չափանիշներից կարնհորագույնը, այնուամենայնիվ, աշխատանքայինգործուննության սկիզբն է: Ուսումնական գործերովմեծ չափով ծանրաբեռնված լինելով Հանչեն դասարանների դերձ աշակերտները բավարարվում փարձր՝ դրանով ն ձգտում են զրաղվել նան չասաիակականորքն օգտակար աշխատանքով: մա, բացի իր գործնական նրանց Համար նան օգտակարությունից, միջոց է ծառայում, Այնպիսիգործերը, ինչպիսիք ինքնաճատտատման ձն ամառային գյուղատնտեսական աշխատանքները, էքսպեդիցիաների ,

շինարարական աշխատանքների մասնակցելը,մետաղի լարդոն Հավաքելը, Հառարակական կարդի պաճպանմանըօժանդակելը,Հաշման.. դամներիհ կրասերդպրոցականներիչեֆությունը վերցնելը, միալն մի մասն չ կազմումբոլոր այն ձների ն ուղիների, որոնցով պատանիներն ու են մեծերի աղջիկները ճաղոթբղդակքվում աշխատանքային գործունեուն

թյանը, Դպրոցի կոմերիտական կազմակերպության գործունեության ավանդույթկարեոր ոլորտներից է ավագ սերունդներիՀեղափոխական

ն ռազմա-ճայրենտոիրական աշխատանքը: ներիուսումնասիրությունը ունի իր ակտիվությունը Հասարակական դասարանցիների Բարձր Պատանեկանտարիքին ճաառանձնաձատկությունները, Հողեբանական դրղում է ձեռնամուխ լինել տուկռոմանտիզմը.երիտասարդությանը

առավելապես մեծ գործերի. Առանց կողմնակի օգնության պատանիները փոքրի մեջ մեժի մասնիկը տեսնել չեն կարողանում:Քայց ճասարակաՀաճախ արդյունք են տալիսոչ թե միանդա կան մեծ ձճոնարկումները անժամանակ անց: Մինչդեռ պատանինքանկանումէ միցչ այլ ՖՓրկար նման ու շոշափել իր աշխատանքի արդյունջները: եքճ ձամբտեսնել ոգնորությունը ծնված Ճեշւտությամբ ապա չեն տոացվում, արգասիքներ նույնպիսիարագությամբէլ մարում է` իր տեղը զիջելով անտարբներուկարնոր1 Ճճաշվի առնելմոտակա ն թյանը:ԱՀա թե ինչու Հատկապես Ա. Ս. Մակարենկոլի զուգորդման մաին ՀեռավորՀնըռանկաբների

ճայոնի ցուցումները

Ռոմանտիզմը ն դեպի իդձալականը ունեցաժ ձգտումը երիտաբոլոր այն նոր ձնռնարսարդուքյանըՀատկապեսզգայուն են դարձնում ու ՃՀերոսուարիություն ուժերի որոնք արում, կումների նկատմամբ, է ստեղ: Սա են ճՀնարավորությունննը պաճանջում: բարենպաստ թյուն

անձնաղդոճության բարոյական բւսրձրիդեալների, ճերոսությա ոգով դաստիարակելուճաչարի նկատմամբ անչճաշտվողականության մար: Բայց անսովորու աչքի զարնող գործերի նկատմամբճակումը երէ տնսակետից վնասակար ուղղվածություն բեմն նան սոցիալական ու ստանում (անկարգությունը, ստաճակությունն խուլիգանությունըօգն ինքնատիպություն ղրսնոչեն տադործվում որւվես ճամպրձակություն րելու միջոցներ):Բացիայղ, պատանեկանմաքսիմալիզմը: չափազա ու ՀավակնություններըՀաճախ խանբարձր ինքնազնաչատականներն երգարում են իրականության ճիշտ ու սթափ ոնկալմանը: Պատանին: բեմն դեռես երկար ժամանակ չի կարողանում ազատագրվելդեռաճաե սին Հատուկ միակողմանիությունից,անճանդուրժողականությունկը դեպի կտրուկ ու անվերապաճպնդումներ կատարելը ունեցած ճակվամի մասի մոտ նկատվում է յուծությունից: Բարձրդասարանցիների գոլություն ունեցող աշխարճին րաճատուկգերքննադատականություն. դրսից, մոոանալով, որ իրենք ես նույն պայնրանք նայում են կարձես մանների արդյունք:են։ Այդպիսիպատանիներըճակված են իրննը ուշադրությունը կենտրոնացնելուամենից առայ իրենց լբավարարող, իրենց իդեալներինչճամապատասխանող անգամանքներիվրա. Մինչդեռ Խնդիրը ոչ միայն թերությունները տեսնելը, ալլե դրոսնը վերացման ճամար պայքարելսովորելն է. ծում

ու

.

երբեմն Հենց դպրոցում ստեղծվածպայմաններն են նպաստում այղպիսի տրամադրությունների առաջացմանը:երբ կոմերիտական աշխաէ ռաճմանավակվում դպրոցական զործերի շրջանակներում, տանքը այն կորցնում է իր շարժունությունը,թավին ձղողականուժը: էլ ավելի վատ է, երբ մեժերը դպրոցի կոմերիտական կազմակերպությանը պատշաճավորությամբ օգնելուփոխարեն զիաղվում են մանրախնդիր Հենց՞ որ խնամակալությամբ: Հասարակական աշխատանքըդադարում է ինքնագործունեության Բնույթկրելուց,իսկույն նեթ անճետաքրքիրէ դառնում երեխաներիճամար ն վերածվում է Ճանձրալի զբաղմունքի: Մեծ նշանակություն ունի դպրոցականակտիվի սեռային կազմր Շատ Դպրոցներումակտիվիկեսից ավելին կաղմում են աղջիկները, նրանք ճաճախավելի բարեխիղճ են, քան երենց Ճճասակակից պատանիները, ն Հեւ ճամար նրանց ուսուցիչների է։ Բայց ուժեՀեշտ ավելի աշխատելը այդպիսի Րի Կոծղարաշխումը ներդպրոցական դործունեությունիցավվանում է պատանիներունակլիդերներին՝ դրանով իսկ տոմատորենկ նրանց մղելով դեպի առաջացած խմբերը: տարերայնորեն ն Պատանիների աղջիկներիՃասունացումը կաարճեստականորնն ու

սեցնելընրանցումամրապնդում

թյունն

ու

է

մանկամտությունը, անտարբերու-

որոնք Հատկապեսվտանգավոր անպատասխանատվությունը,

են, երբ չավփաճասմարդու են, ճատկություններ

Մշտապես խնամակա-

լության տակ լինելու սովոր մարդիկ նույնիսկ անճրաժեշտության դեպքում ի վիճակի չեն լինում պատասխանատվություն վերցնելու իրենց վրա, Այդպիսի երբեմն ընդՀանուր խնամակալությունը. իռացիոնալբողոք է բերում, որը է, մասնավորապես, դրսնորվում առաջ խուլիզանության ն

Ճանցագործությունների ձնով: ձնավորումը:Վաղ պատանեկությունը Աշխարճայացքի աշխարճա-

յացքի ձնավորմպնտեսակետից վճռորոշ շրջան է, Ակնչայտէ, որ աշեն դրվում խարճայացքի շատ ավելի վաղ, Հիմքերը մանկության տարիներին։ Այդ պրոցեսը սկավում է բարոյական որոշ

սովորությունների,

դիրքորոշումների, ճամակրանքների ճակակրանքների գործնական որոնք Ճճետագայում արմատավորումից, դիտակցվումն վարքի կանոնու

ձն ների,ու ակզբունքների

Արան

-են

զարգացման

ընդունում: Բայց միայն անձի վրա է այդ սկզբունքները

աստիճանի Բարձր

որոշակի

ն Աշխարճայլացքիկազմավորման առաջին ցուցանիշր բնության մարդու կեցության Համընդճանուրօրենքների, տիեզերքի կառուցվածքի Հիմնական սկզբունքների նկատմամբ իմացական Հետաքրբրության անելու միաուժեղացումն է: Թեն սա Ճաճախ «փիլիսովիայություններ միտ ձներ է ընդունում, բայց իր «իմքում ունի մինչ այդ պատանուկողմից արդեն կուտակածմեծաքանակչկապակցվածտեղեկություններն փաստերը.ընդչանրացնելու ֆունդամենտալ ` պաճանջմունքը:Հասարակազիտության դասերը, ինչպես հան փիլիսոփայության խմբակներն կամընտրական(ֆակուլտատիվ)պարապմունքներըկարող են ղդգալիոընեն Հեշտացնել այդպիսի ընդճանրացումը: Աշխարճալացքիձնավորումը իմացական ակտիվությանը չի Պանդեցվում:Այդ պրոցեսում կենտրոնականտեղ է գրավում սոցիալ-բարոյական արմատական այն խնդիրների լուծումը, որոնք ամենից ճաճախ են Այղ ճարցը սովորաիմաստիՀարցի շուրչը խմբավորվում կյանքի ն իրենում Ճամընդճանուրն բար ձնակերպվումէ շատ ընդշանուր ձնով ճամապիտանիբանաձնի պաճանջ է պարունակում: Բայց պատանուն բոտ էության ոչ քենկենսաբանական սոցիալականէվոլյուցիայի ընդուղղություննէ ճետաքրքրում, որքան այն, թե ինչես կարելի է 4Ճանուր սեփական կյանքը ճազեցնել Հասարակական տեսակետից նշանակալից Հենց ալդ պատճառովէլ կյանքի իմաստի մասին բովանդակությամբ: Հարցը այդպիսի անձնային ճուզականնշանակություն է ձեոք բերում ն պատրաստի պատասխան չունի: Կենսական պլանները ն մասնագիտության ընտրությունը:(նդճաորոնումները կոնկրետանումեն կենսական նուր աշխարճայացքային ամուռ դրանք ճաճախ դեռես բավականին Դեռաճասների պլաններում: են ն նորոշ երաղանքներիցչեն առանձնացվում: Դեռաշճասը երնակայուչ թյամբ ամենատարբերդերեր է կատարում, Ճճամեմատում է դրանց ձղողական ուժերի մեծությունը, բայց չի Համարձակվում վերջնական ընտրություն կատարել ն իր մտադրություններ իրականացման «Համար ոչինչ չի ձեռնարկում: Որքանավելի առաջ է գնում պատանու տարիքը, այնքան ավելի է կենսական անճրաժեշտություն դառնում ընտրություն ու կատարելը: երնակայական,Հաճախ ֆանտասոիկ վերացական բաղմաթիվ «շնարավորություններից աստիճանաբար ուրվագծվում են մի քանի առավել իրագործելի ՛՛ ընդունելի տարբերակներ, որոնց միջն ու

ու

ու

ու

ր

ամարգի է ընտրություն խարար Հասկանա արք ենսականպլանի ճասկացությունը լայն է: Այն ընդգրկում է գնաճատել այն որոշել նրա շատ, Հրամա " իր.կաանիոշրը, վ րաբերմունքը: անձնային բարոյական նկարագիրը, Աշխարճայացքի այսպիսի որոնումնե, իտաորոջման ուղեկցվում Համա կյանքի ոճը, ճավակնությունների զբաղմունքների տեսակարժեքների վերագնաճատմափի՝ ները այլն: մակարդակը, լինեն րանը աշխարճիորոշկողմեր, դրանցից շատերը ուրվագծվում Հասկանալի միայն թե սեփականվարքաման

վերածելու առաջանում: նըպաճանջմունք Համակա, ղծվելով, անձին ճնարավորություն կտարոչ միայն Ախո յ

այլ

|

ն

լ

/

արդու

ողջ

|

ոլորտը՝

են

"

գիծը:

րանք

շրջապատող

ն

է,

որ

են

ամենաընդճանուրձնով: Ավագ դպրոցականի ճամար ամենակարնոր,

դժվարին գործը անձետաձգելի ընտրություն մասնագիտության ու

Հոգնբանորեծն դեպի ապագան ուղղված լինելու

ն

է:

չավարտվածփուլերի

վրայով«թոչելուս Հակում ունենալու ճետնանքով պատանին (առանձնաւվեստասներորդ արդեն | դժկամությամբէ դպրոց Հադասարանցին երանթվում ժամանակավոր, կլանջը մեկ ուրիշն կան,նախադուռ Ճարուստ

ճախում, Դպրոցական

է

ավելի

ոչ

իսկաերան

կյանքի ճամար, որը մի փոքրվախեցնում է: նա լավ է ճասկանում, որ այդ ապագա կլանջի բովանդակությունը ամենից առաջ կախված է ճիշտ ընտրելու նրա կարողությունից:Որքան էլ մասնագիտությունը ու անճոզ թվա պատանին,մասնագիտության թեթնամիտ ընտրությունը նրա գլխավոր ու մշտական ճոգանէ: Սովետական դապրոջականըանծանոթ է Ժրցակցությանն գործազրկությանը:Այդ պատճառովէլ նա առավելապես ոչ թե արՀձեստ է որոնում գոլության միջոցներՀայթալթելուճամար, այլ իր կենսական գործունեությանայն ոլորտը, որտեղ նա կկարողանա ամենից կոչումը, լրիվ կերպովիրականացնել իր ընդունակությունները: ավելի հայց դրժբախտություննայն է, որ պատանինդեռես վատ գիտե ն՛ իրեն գրավող մասնագիտությունների իրական լուրաճատկությունները, ե՛ աշխատո-

միաժամանակգրավումկ

ու

ղին դրանցներկայացրաժպաճանջները, ե՛ սեփական Հնարավորությունեն ները, Այստեղից բխում կ Ճոգերանական սոցիալական միշարք ճՀա-

Այո դարձՀամեմատական է վանգվածայնությանը:

Հանգամանքի իբ

արտացոլումն է գտնումմ̀ասնագիտության ճեղինակավորության փամտում: բնագավառիմասկամ միջուկային ֆիզիկայի Տինվերագնացներ մեծ է, քան պետք թիվը միշո ավելի հագետներդառնալ ցանկացողների

:

անխուչափազանցբարձր Հավակնությունները Անիրատեսական են ու

ճանգնցնում երբեմն շատ ճիվանդագինՃուսախաբուոավփծլիործձն թյունների Իրենց ուժերին Համաղատասխանողգործ ընտրելու փոխաու շարունակբուճ ընդունվերեն որոշ պատանիներ աղջիկներտարիներ են հրանցում անբարերախտ, «լու կատարում, որի ճետնանջով փորձեր է ձնավորվում: Նույն արդյունքնչ ձախորդ մարդու Ճոգերանություն նան այն դեպքում, երբ դպրոցը իր սաներին չի նախապատստացվում րաստում իրական կյանքի դժվարություններնու առօրյան դիմագրավելու Դպրոլիխնդիրն է. օգտագործել պատանեկանՃճասակին ներճատուկ ճկունությունն կենսունակություն դժվարությունների Ճաղթաճարմանընախապատրաստելու Համարս Պատանիներն աղջիկները դաստիարակությանպասսիվ օրյեկտներ չեն, նրանք կենդանի ու որոնող մտքի տեր մարդիկ են, որոնք ակեն տիվորեն ստեղծագործում իրենցկյանքն ու, դրա Հետ մեկտեղ, մեր

Համար:

ու

՝

ու

տության Ճեղինակավորության վերաբերյալ ավանդականդարձածֆՀասարակական է արտացոլումն իրենց գիտակցության կարծիքի մեջ: Օրինակ, սպասարկմանոլորտի որոշ մասնագիտությունների նկատմամբ ն պատանիներից

են չավփաճասների նրանք ասունանում կոմունիստականապագան: ուրախություններին կյանքի ընքացքի մել ներգրավվելու, այդ կյանքի դառնություններինճաղորդակիցլինելու շնորճիվ: Մերունդներիէստաֆեայն իրական խնդիր-. տայի իմաստը ամենիցառաջ երիտասարդությանը ներին Հաղորդակիցդարձնելն է, որոնցով ներկայումս ապրում է ճասարակությունը:Ալդ խնդիրներըչպետք է արճեստականորեն4Ճեշտացված կոկվաժձնով ցուլց տալ: Պատանիներըզգում են ն միչ» էլ զգա-. են լու ավազ սերնդի ներկայացուցիչների օգնությանն ղեկավարման կարիքը, որոնք նրանց գիտելիքներ փորձ են փոխանցում: Դաստիարակությունը այնքան ավելի արդյունավետ կլինի, որքան ավելի լրիվ են պաչ տարիքիառանձնաճատկությունները, պատանեկան ճաշվի առնվում ու Ի. տանիներիձգտումներն ակտիվությունը:ինչպես գրել է Վ. Անինը,

բաբերմունքի վերարտադրություն,

Րողանաիրենից ո՛չ լավ սոցիալիսոտներմշակել

Այս կամ այն մասնագիտության կասություններ, գրավչության պատ-

ճառներիմասին սոցիոլոգիական ճարցաթերթիկների ճարցերինպատասխանելիս,պատանիներն աղջիկների ամենից ավելի կարնոր են ճամարում աշխատանքի ստեղծագործական բնույթը, մասնագիտության ն (րստ նշանակությունը ճասարակական ճերքականության՝ երրորդ տեչափերը: աշխատավարձի ղում.) ւոյն, ինչ նրանք մասնագիոության Բայց բնույք» են անվանում, իրականում ալդ Հատեղծագործական մասնագիու

աղջիկներիցշատերիժխտող իաբերմունքըոչ այլ ինչ է, նթե ոչ որոշ

ու

արճամարՀական վե-

չափածասների նույնանման վե-

է այն Հանգամանքով, պայմանավորվածՄյուսՃակասությունը դպրոցը շատերը բուժընդունվելուէ, ինդավարաողներից «իրակարգ ուր առմամբ, որ

«ինտելեկտուալ» մառնագիտություններ ընտրելու

են դրսնռրում: Բայց կողմնորոչում են երկրինՃարկավոր

ոչ

միալն գիտտրակ-

ն նականներ ինժեներներ, կքվորեծր այլնորակլալ բանվորներ,

ու

ընդ որում վերջինների տորիռտներ, թիվը անչամեմաը ավելի մեծ պետք է լինիչ Մամնադիտության ունիկալ, յուրօրինակ լինելը Հակա216.

ու

ու

ու

երիտասարդությունը չի կաինջնուրույնության, ...առանց լիակատար

րաստվել սոցիալիզմն առաջ :

Հ.

Վ, Ի, ենին, երկեր, 23,

տանելուն

Գ., 1951, էլ 210,

ե

ո՛չ էլ

նախապատ-

Գլո ւխ

Այդպիսի ճարմարումը տեսողական ճամակարգի բնածին ֆիզիոլոգիական ճատկություն է' Սա նշանակում է, որ գործունեության կամ վարքի նպատակաճարայն դեպքում, երբ մար փոփոխությունըուսուցում է չանդիսանում, ազդեցուբնածին Հատկությունների առաջ է գալիս ոչ թն օրգանիզմի

ՃԱ

ՈՒՍՈՒՑՄԱՆ

ԷՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ

ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ՀԻՄՈՒՆՔՆԵՐԸ

81. ՈՒՍՈՒՑՄԱՆ

ԷՈՒԹՅՈՒՆՆ

ՈՒ ՏԵՍԱԿՆԵՐԸ

թյան տակ, այլ նախորդած որոշակի գործունեության շնորչիվ: Ուսուցում չի կարելի անվանել վարքի այն փոփոխությունները, որոնց անմիարտաջական պատճառներննն Հոգնածությունը, մարմնախեղումները, ծարավը, Քեն միջավայրի մեխանիկականազդեցությունները, քաղցը, ցավը, ուժեղ ճուզական վիճակները, քիմիական նյութերի ներգործուքյունը, ինչպես նան օրգանիզմի ֆիզիոլոգիական Ճճասունացումը: նան Ուռուցում տեղի չունի այն դեպքնրում, երբ գործունեության կամ վարքի փոփոխություններըանցողիկ բնույթ են կրում: Օրինակ, եթե մի անգամ ճաջողվելէ գոլ խփել, ապա չի կարելի առել, որ նա մարդուն արդեն սովորել է գոլ խփել: ն նպատակաճար ուսուցումը Այսպիսով, գորբծունեության կայուն մաբ փոփոխությունն է, որը առաջ է գալիս նախոողող գործունեության -

.

ուսուցմանմասին: Ընդճանուր պատկերացում

Տարիքայինզարգացպրոցեսում երեխայի վարքագծիու գործունեությանբոլոր Հիմնական փոփոխությունները նրա ուսուցմանդրանորումներեն, Ո՞րն է ուսուցման պրոցեսների էությունը ն բնչի՞վրա են դրանք չննվում։ ԱՀա մի քանի պարզ օրինակներ Աշակերտըչգիտեր, թն ինչու են մակընթացություններ առաջանում: նրան բացատրեցին ալդ. Հետո նա նյութը կրկնեցդասագրքի օգնությամբ ն Հիմա արդեն գիտե մակընառաջացման պատճառը:Աչսպիսի.դեպքերում առում թացությունների են, որ դպրոցականը սովորեց Համապատասխան նյութը: Մարդը ններովվազել չէր կարողանում, բայց մարզվեց ն Հիմա կարողանումէ: Նա սովորեց: առաջին կուրսում «իֆերենցիալՀավասարումՈւսանողը ներ լուծել չէր կարողանում, իսկ երիորդ կուրսում արդեն կարողանում ժան

չմուշկ-

սովորնց դիֆերենցիալ Հավասարումների լուման եղանակները: Բերվաժօրինակնծրը են տալիս, որ ցույց ուսուցումը(կամ աովործլը) ենթադրումէ արտաջին (ֆիզիկական) ն ներքին (ճոգեկան)գորժունեուէ: նա

թյան կամ. վարքի այնպիսի որոնք պայմաններ են փոփոխություններ, ատեղծում որոշակի նպատակի Հասնելու Համար Այլ կերպ ասած, ն ճեոքին "ուսուցումըդոսնոռվումէ աբտաքին գործողության

քի)նպատակաճաոշմար փոփոխության ձեով:

(կամվաո-

Սակայնգործունեության կամ վարբի ցանկացած, նույնիսկ մեծ. չափով նպատակաճարմար, փոփոխություն չէ, որ կարելի է ուսուցում

անվանել, 0րինակ, մութ սենյակը մտնող մարդը առաջին պաշերին ոչինչ չի տեսնում: Բայցմթությունը աստիճանաբար կարծես

է տեսնել առարկաների ուրվագժերը։ Այդ փուոխությունը տեղի է ունենում աչքիզգայունակության ինքնաբերական ուժեղացման ն նա

սկսում է

ցրվում

շնորչիվ ե կոչվում է տեսողականՀարմարում (մթնային ադապտացիա),Աչքի աշխատանքինման փոփոխությունը

չի կարելի ուսուցում

անվանել, Մարդը ւտնսողական ադապտացիա կատարել չի սովորում:

չեոոճիվ, բայց չի կաբողտեղի ունենալօոգանիզմիբնածինֆիզիոլոգիականճակազդումներիազդեցությանտակ: Ռւաուցմանժամանակակիցբուրժուական տեսություններից շատեբում (որոնք բիճնիորիստականեն) ընդունվածէ այն տնսակնտը,ըստ որի մարդու բնույթը,օրինաչափություններն պայմաննե ուսուցման :

ու

բարձր զարգացած կենդանիներիուսուցման առանձնաձճատկություններին: Վիտելով ճոգեկանի գոյությունը, ուսուցման բիճնիորիստական տեսությունների ներկայացուցիչներիոգեկան պրոցեսները Հանգեցնում են ֆիզիոլոգիական պրոցնաների,իակ մարդու գիտակցական գործուննությունը՝ ոնֆլեկտորային ակտիվության։ Այդ իսկ պատճառով էլ, նրանց կարծիքով, մարդու ուսուցումը,կննդանիներիուսուցման նմանությամբ, ճանգեցվում է սովորողի օրգանիզմի կողմից որոորոշակի դրդիչների ու դրանց տրվող պաշակի իրադրությունննրում տասխան ճակազդումներիյուրացման: Ցուրացումն ապաճովվում է բը

նման

են

պարգնատրման,այսինքն՝ սովորողի պաամրապնդման,պատժի բավարարելու կամ, ընդճակառակը, չբավարարելու ճանչջմունքները ու

Հնորճիզ։

Այսպիսիմոտեցումը թույլ

|

|

է տալիս կենդանիներիվրա կատարած

էքսպերիմենտների արդյունքները անմիջականորենկիրառել մանկավարժական ճոգեբանությանբնագավառում:չայտնի է, օրինակ, որ ամերիկացի ճոգնբաններԹորնդայկն ու Գազրին իրենց մանկավարժական տեսություններըճիմնավորում էին կատուներիուսուցման ընթացՔե դիտելիս ոտացված տվյալներով, իսկ Հճոգնրան Սքիննեքըժրագրա-Հ

վորված ուսուցման իր ճամակարդըստեղծեց աղավնիներիվրա կատարած փորձերիճիման վրա։ Այդ տեսությունների ներկայացուցիչները կենդանիների մարդու տարբերություններըտեսնում են միայն որոշ. ն մասնավոր առանձնաճատկություններում: Օրինակ, րոտ Թորնդայկի ճակազդումներիցչ ունի Սքինների,մարդը։ բացի զուտ նան խոսքային կ նրա վրա կարող նեն ազդել երկբորդաճակազդումներ յին (խոսքային) նշանային դրդիչներ (Թոլմեն )։ կամ ընդգծվում է, որ մարդր ունի ոչ միայն կննսաբանական, այլն Եբկբոոբդային պաճանջմունքներ, որոնցիցեն, օրինակ, պատվասիրությունը, շաճամոլությունը ն այլն: ՔուրժուականՃոգեբաններիմեկ ուրիշ խումբ, ընդգծելով, որ Հոդեկան պրոցեսները նրանց ճիմքում ընկած ֆիզիոլոգիականպրոցեսներին ճանգեցնելչի կարելի,թույլէ տալիս ճակառակ ծայրաճեղությունը: նրանք ընդճանրապեսժխտում նն մարդու ուսուցման բնագիՀ տական, ֆիզիոլոգիական ճիմքը ն այն Հանգեցնում են միայն սհվորողի Սրա ճնտնանքովանճնարին է դառճոգում պրոցքաներին։ ն թե սովորողի վարքում գործունեության մեջ ինչո՞ւ ճասկանալ, նում հն առաջանում այս կամ այն փուիոխությունները։Այս դեպքում Հողեմնում է միայն Ճավաստել,որ սովորողը ինչ-որ բան ճասկացավ բանին կամ չճասկացավ, սովորեց կամ չսովորեց, ն դիմել «փայլատակում», «խելք», օ«նծրըմբոնումջճասկացություններիօգնությանը: Այդ տնսունեն ն չեն կարող օգտակար թյուննեիը իդնալիստական լինել ուսուցմանը վերաբերող փաստերի գիտականբացատրման ճամար: ու

շարժողական

ու

:

կատարվող

ր յն

զզա

նրա

Ջէ ազդեցությունը:

որ

ուղեղի)նյարդայինորոշ օրգանիզմի արտացոլվեն (զգայարանների, Սա է, պրոցեսներում: նշանակում որ յուրացվում է ոչ թե ինքը դրդիչը, նրա նռգեկան առբտացոլումը: այլ Մյուս կողմից, կենդանու մկաններնու ներքին օրգանները չեն |

կարող անմիջականորեն ճակազդել ձողի տեսքին: Որպեսզի դրանք ն այլն, պետք է ակսեն կծկվել, փոխել իրենց աշխատանքի բնույթը սատանան այնպիսի «Հրաճանգներ», որոնք շարժումների ծրագիր են պարունակում: Ձողի տեսքը անմիջականորեն մկանային դգործողություններ առաջ չի բնրում. Այն ակտիվացնում է մկանների կծկման մի ծրագիր, որը ձնավորվում է կենդանու ուղեղում: Հետնաբարուսուցման ֆիզիոլոգիական էության ճիշտ սաճմանումը

կարելի է ձնակերպել ճետնյալ կերպ. ուսուցումըիրենիցներկայացնում

ոբոշակիդոդիչների ԲՔամակաոգի կողմից նյաբդային կենտոոնական նան դրանց ինչպես նկատմամբ աբտացոլման, իբադբությունների դոդող ն

է

պբոցես: ձեավորման ծբագոերի որոշակիճակազդումնեբի Այսպիսի սաշմանումըիրննում պարունակում է այն ննթադրությունը, որ տարբեր կենդանիների, առավել նս մարդու ն կենդանիների, .

ուսուցման պրոցեսներըունեն ոչ միայն նմանություններ, այլն որակա-Ղ եվ, իսկապես, արտաքինաշխարճի առարկական տարբերություններ: ն, օրիները (գրզոիչները)կարող են նույնը լինել, բւոյց նրանք մարդու են արտացոլվում: Մարդու ճոգեկան նակ, շան կողմից տարբեր կերպ են ընդճանրացում, վերացարունենում արտացոլման պրոցեսումտեղի ճարաբերուարժեքային ն այլ կում, պատճառական, նպատակային, մտածոասած, մարդու մասնակցում կարճ է առանձնացում, թյունների բացակայումեն, բայց ոչ քն այն երնույթները ղությունը: Շան մոտ այդ ընդունակությու պատճառով,որ նրան «դատողություններ կատարելու» չի տրված, այլ առաչին Հերթին որպես այն փաստի ճետնանք, որ շունը չե զբաղվում Ճասարակական աշխատանքային գործունեությամբ: Իսկ Հենց նման գործունեություննէ պաճանջումարտաքինաշխարի մասին վերամշակմանճատուկ Ճնարներ ն միաժամաչ ինֆորմացիայի սդացած Այդ պատճառովէլ մեծ չափով տարհակ ձնավորում է այղ ճնարները: Շան ուղեղը արտաիովանդակությունը: բեր է նան բուն արտացոլվող ցոլում է առարկաներիմիայն այն ճատկանիշնեիը,որոնք անմիջականորեն ազդում են ղգայարաններիվրա ն ճանդես են դալիս որպես գրոեն իսկ մարդուՀողեկանում առաջինճերթին արտացոլվում Գրոիչներ: փորձի շրջանակՀասարակական հատկություննեբր: երերի ֆիզիկական են ձնի, նշաըստ որակի, մեՓության, ներում դրանք դասակարգվում `

Մարդուուսուցման մեխանիզմներիառանձնանատկությունները: փաստը,որ մարդուն կենդանիներիուսուցման մեխանիղմներն ու

պոոցեսնեորն ֆիզիոլոգիական Բարձրագույն նյարդային գործունեության ունեն

ընդնանբություններ, անճամատեղելիչէ մարդու ն կենդանիների ն ուսուցման բնույթի Հոգեկան գործունեությանմիչե ոբակական տարճետ. առկայության է, Խնդիրնայն բեբություննեոի որ ուսուցման ֆիճիմքերի այն բացաճայտումն ինչպես դրանք ներձնով, ղիոլոգիական կայացված են

գործերում, բուրժուական գիտնականների,

սխալ է: Այդ բարձրագույն նյարդային դործունեուու քյան ն ուղեղի դերը: արտացոլող կարգավորող առաջ սխալ է բուրժուսկան ոգնճբրանների Ամենից այն պնդումը, որ իբր օրգանիզմըՃենց դրդիչներ ու է յուրացնում: Ճճակաղդումներ Ակնճայտէ, օրինակ, որ ձողը (դրդիչը) ինքնինչի կարող յուրացվել» կողմից: Չեն կարող յուրացվել նան օրգանիզմիվրա

գիտնականները

չեն Հասկանում

'

չան -շրգանիղմի

(ճՃարվածը, արտաքին կամէլեկտրամագձայնային ուժերը աԱրործող Որպեսզի իսական ճառագայթները):ձողի գոլությունը կենդանու

մար դառնաիրական փաստ(եչ ուրեմն,

Ֆ20

կենդանու փախուստը անմիչէ Հենց ձողով. Այլ կերպ ասած, ձողի ջականորենպայմանավորված է Հատկություններն ու կենդանու վրա նրա ներգործություններըպետք այն կամ

նան

նա դրգիչ),

Հա-

պետքէ տեսնի

-

հ. զ. Պավլովը: Բացի իրականազդանշաններից (բունհրերի ներդծոնս մարդու բարձրագույն նյարդալին գործունեության գործություններից) բառեիւ եթե, օրիեն

Շան մուռ այդպիսի երնույթ չի կանակության ն այլ կատեգորիաներին տեղի ունենալ դարձյալ այն պատճառով, որ նա չի իրագործում րող «ճիշլալ կատեայնպիսի գործուննություն, որի Համար Ճճատկանիշների

որնիցե նշանակություն ունենային: գորիաները

ազդարաոնեւ՝ Ե՞կբոոդտեսակի ) շարժում ռնֆլերս (մատը Ճեռացնելու պայմանական ճոսանէ առաջացնենքլույսի նկատմամբ, որը ուղեկցվում էլեկտրական կբերի մատը նբառը առաջ քով, ապա դրանից ճետո միայն «լույս»

վբա ազդում

նակ, մարդու

՛

վերջո, էականորեն տարբերվումեն նան մարդու ն կենդանիների ծբշագոեոը: կենդանիներիմոտ դրանք որոշակի գրգոիչների վարքի նկատմամբ ճանդես բերվող ավտոմատացվածն օրգանիզմի կենսաբառեֆնական կարիքների ազդեցությավբ կառավարվող Ճակազդումներ՝ նն, մոտ ու Մարդու դրանք գիտակցված լեքսներ նպատակաուղղված ի

ու

դործունեությունները: կառավարում են մարդու ուսուցման պրոցեսն նան բնույքը։ Սենամբապնդման է էականփոփոխություն կրում բնույթ ունի ե իրենից ներկայացնում դանու մոտ այն կենսաբանական բավարարման պրոցես: է որոշակի օրգանական պաճանջմվունքների ու

՝

սոքանակությամբ Մարդը օնտոդենեղում ձեոք է բներումՃակայական Ճեռուստասկսած պ աճանչմունքներ՝ ցիալականորենպայմանավորված ե լավ կոստյում ունենալու ցանկությունից մինչեՀասարակական ցույց ճանաչման արժանանալու,"սեփականկյանքը իմաստավորելու,բարու, Ցանկացաժազդանշան գեղեցիկի ն ճշմարտության պաճանջմունքները: է այդ կապված պաճանջորը երեր, իրադարձություններ), (բառեր, ճետ, կարող մունքները բավարարող դործողությունների արարքների

հսկ գործունեությունը կազմող նպատակասլացակպատասխաններին, են

Վարքիկազմի մեջ մտնող նպատերըանվանումգործողություններ: տակասլաց ակտերն անվանում են արարքներ: Ճեմարդու ուսուցման էությունը կարելի է սաճմանել Այսպիսով, ն մաոդուկողմիցոբոշակիգիտելիքներիդբանտելալ կնրպ.ուսուցումը ոչ աբաոքնեբի լուացումն է ցով պայմանավորբված գոոծողություննեբի

ու

է

իբադոություննեռում: ոբոշակի

նն

տարբերՀասկացություններ: եթն ուսուցումը իրենիցներկայացնում

է որոշակի դրդիչների նհՃամապատասխան ճակաղդումներիյուրացում,

ապա այն անվանում են

իսկ եթե ուսուցմանտեֆլեկտոբային մակաոդակ,

առկա է որոշակիգիտելիքներիե դործողությունների (արարքների)լուապա այն անվանում են ուսուցման (կոգրացման իմացական պրոցես,

նիտիվ)մակարդակ: '

հմացականմակարդակի վրա ուսուցման պայմանների բնույթը

է կրում, որակական փոփոխություններ

|

Այդ արմատականտարբերություններից առաջինըցուլ

է

տվել

մոտ

մարռացնելու նույն ռեֆլեկտորայինշարժումը: Ակնճայտ է, ուրեմն, որ ո ւննցող Հետ կապերիմեջ մտնելու Ճնարավորություն մոտ միմյանց դու մեծ է: իրերի ե քանակությունընշանակալիորենավելի ազդանշանների դրանց ճատկանիշներիփոխարեն,որպես պայմանականազդանշաններ Հատկություններընշանակողբառծրը: կարող են «դորժել» այդ իրերն Ռաուցման ընքացքում առաջանում են ոչ միայն «իր-իր», այլն «բաոտեսակի կապեր: Սա նշանակում է, որ բաիր», «իր-բառ», զբառ-բառռ «ճետ միասին, ոծրը, արտաքինաշխարճիիրական ներդործությունների

Են ճասաբակական գործողություններեն, որոնբ կառավաշվում կառշիքն են ճասաբակական նեոիազդեցությամբ կարգավորվում պոակտիկայով: Այդ տարբերությունննրըառանձնացնելկարողանալուճամար դրդիչ (ստիմուլ) ճասկացությունըսլետքէ օգտագործելմիայն այն գրգռիչները որոնք անմիջականորենազդում նն օրգանիզմի ճամար, նշանակելու են անվավրա (օրինակ՝ գույնը, ճուտը, «տեսքը», ձայնը): Գիտելիքներ նում իրերի Ճճատկությունների այն արտացոլումները, որոնք վերամշակման են ենթարկվել ճասարակական օբյեկտիվ փորձի կատեգորիաների միջոցով (օրինակ՝ որակ, նշանակություն, կառուցվածք, արժեք, առարհակազդում (ռեակցիա)անվակայի ծագում): Համապատասխանաբար է ավտոմատացված վերաբերում ոռնֆլեկտորային օրգանիզմի նումը

իմացական (կոգնիտիվ) մակարդակը:Դժվարչէ նկաՈւսուցման տել, որ այդ կերպ ըմրոնելիս մարդու ուսուցումը իր բնույթով, բովանհ արդյունքներովէականորեն տարբերվում է կենդանիների դակությամբ ուսուցումից: Այդ տարբերություններըցուլց տալու ճամար ողտագործում

նան

ամրապնդող դեր խաղալ:

Ու

է կրում այն ակփոփոխություններ Մարդու մոռ արմատական են զործոձնավորվում տիվության բնույթը, որի միջոցովորոնվում է ղությունների նոր ծրագրեր: Ամենից առաջ պետք նշել, որ այդ ակտիապագայի մարդու մոտ դոյություն ունի ցանկալի վության նպատակը դորմարդու ճոգեկանում դրանից: Բացի ձեռվ: պատկերի գիտակցված է կանորպես ոչ թն ծրագրի ձնավորումըդրսնորվում ծողություննհրի ճշգրրՃակազդում ն դործողությունների խատեսման ավտոմատացված տում սխալների ընթացքում, այլ որպես գործողությունների փորձերի գիտակցական պլանավորում ն դրանց արղյունքների պատկերացում ի վերջո, որպես ուսուցումը ամրապնդող պարգե մտապատկերներում: կարող:է Ճանդես դալ ոչ միալն այս կամ այն (թեկուզ երկրորդային) բավարարումը, այլե նպատակի նվաճման փաստի պաճանջմունքների նան

ու

:

`

ու

պիտակցումը:

մակարդակը: Պճտք է նշել, Ուսուցմանբանական(ինտելեկտուալ)

են ի վերջո,որ մարդու կյանքում տրակականփոփոխություններ կրում նան իրականության շրջանակը,որը լուրացայն Ճարաբերությունների վում է ուսուցման ընթացքում, այդ Հարաբերություններիարտացոլման

տեսակզործողությունների ձկները,ուսուցման նպատակնեռը, յոտացվող ԼԵ բր ն գրանց միջոցով լուծվող խնդիրների բնույթը: միրը ի վի ինչպես ցույց են տալիս մեծաթիվ փորձերը, կենդանինե ն յուրացնել ժամանակի ն չդարածության մեջ ճակի են Հայտնաբերել ճառաբեուինչպես նան զգայական իրերի ունեցած որոչ ֆիզիկական, ։

,

,

,

բերած զգայությունների նմանություններ, այսինքն՝ նրանց առաչ թյուններն տարբերությունները:իսկ մարդը կարող է Հայտնաբերել ե Ճարաբերությունները(մասնավորի յուրացնել իրերի տջբամաբանական կ ընդչանուրի, կոնկրետի ն վերացականի, տեսակի ն սնռի, նախադրույթի ն Հետնանքի),ինչպես նան ֆունկցիոնալ կապերը (նպատակու

միջոց, պատճառղ-ճետնանք, որակ-քանակ, դործողություն-արդյունք)' ուսուցման այն աստիճանը,որի դեպքում արտացոլիմացական վում են ոչ թե իրերի գործողությունների առանձին զգայական կոնկրետ ճարաբերությունները,այլ իրականությանն դործունեության ամե|

ու

Ս

ուն

ր ՍԻՑար պարոնագուն աո ք իճիմքում: ֆիղիկաղան օբյեկտիվ լի պիսի ու

տարրերչի ննիը, արդեն ակնառու է այն իրական արտացոլում ն ընկալվողէր են. լուսային ակնառու ընկած

.-

ճատկություննշր

Դ

նրանց նշւսնակմանճամար իրերի,երնույթների վածքների կապերինշ ունների, է, ն

ու

լեզուն ճատուկհամակաոգ: լաննեբի "Հ միավորման արդկությ բառերը նախադասությունների րե ելիԲ աիրաայսինքն՝ կանոնները: պրոցեսԼ տանւցման եղանակներն ա իրացուման մի միջոցի, պետում առարկաների

արար

քրութլուննորի

Դա

ւթ

ունըը

մ

ատեղժ

եզ

ն

»

ու

այնպիսի է

ւու

որբ

փորձի,առա նձին ը նկալվող ները աղատումզգայական է ստեղծումիրերի ընդճանուր կ Հետ ունեցած կապից Հնարավորություն ն ոլման են

ն կառուցվածքի Հարաբերությունների ոա կապերի, ղոից, հավի են ողջ Հասարակությա

Համար: Բառերը ստեղժվում Դրանցումենցց արպրոցեսում: ստեղծագործական անձանց առանձին փորձն ու գ.

իր բ

կուտակած գտնում ողջ Հասարակության տացոլումն բառերովնշանակված կ ողմից էլ մարդու տելիքները։ Այդ պատճառով է մարդկության իրենից ներկայացնում յուրացումը ճասկացությունների ման պրոցես: Բառերում արյուրաց գիտելիքների ունեցած լողմից կուտակված Հասարակության նկատմամբ տացոլվումէ նան իրականության հրաբերմունքը: ՛ ԱԱ մարող են

:

Ճարարծրուօրլեկտիվ կապերը, կառուցվաժբներն նարնդչանուր բանական(ինտելեկտուալ) ռառւցում:Այչ տիպի Բո կոզրզգայական արաբհրությունները " Այսպիսով, չեն արտացոլվում: Թյուններում բարձր ւ Հանց արմատն ցիտելիքնձրի Համար մարդկու, դրանց "Մ, ում ոեկապերի ՄիյոոՎ, թյունըստեղծել իմացության նոր Ճատուկձեեր՝ Հասկացություններ: ճասկացությունների բառերում Իր" վուե՞ Լ. բառակաղլակջությունն երում: չունեն: ինչպես կենդանիները Վիասկացությո ճասկացություններ տվեց Հանդես է գալիս որպես լիքներ ճասկացքությունները չի կարելի Հանգեցնել իրերի զգայական լրացու պբոցենս: արենՃատկանիչներիընդճանրացմանը այն հսկ ինչպե՞ս մաիդը ճատնաբերում Հոն հ: նակցության կամ նմանության Ան: տրված Այդպիսի Հիման վրաս անմիջականոր որոնք զդայություններում լոկ նն, որոնց իման վրա հրեխան կեզժՀասկացություններ իմացությանլենինյան դիալ պատասխանում ոորիՄի էլ մտածել որոնցով ակնառու սաճմանաիակվում մարդը Հորի րու սկսում տական տեսությունը. այդպիսիկապերը կոնկրետ մտածողությունը: իսկականգիտականՃասկացությունները գործողությու միջոցով:Իրերի պոակտիկգործունեության ում Ճճարաբերուտացոլում իրերի երնեույթներիէական օբյեկտիվ Հարաբերություննց թաքնվածէական ու

է

չեն: նրանք

անմիջականո

-

:

Ն

է

ու

1Ռ

ի

են

Ս.

ցույց

՛

նրանց

տարբերիչ

ու

արտաջին

-

է

առօրյա

րը

|

է

ե

է առօրյա

ը

.

է

ն

բ Եյդ «մատերիալիս-

չեն,

ն

ն

«այոր

ւ

ար-

,

են

ն

։

"

|

աան րըն

կառուցվածքային առանձնաճատկությունները: Այդ Հասկացուունն քլ են ժակարծես թափանցում տարածական, իրերի տեսանելի Քյու իր ն մանակային զգայականՀարաբերություններիցայն կողմ, դեպի որք խոր ն արտացոլումեն դրանց էությունը: նդճանո չր պատ ուն ընդ Ճասկա Օրինակ,առօրյա «լույս» կեղծ ցությունը : ինչ-որ բաու

ւննե '

ԱՏ յ

ալն

ու

-

արի Աարոն աիիյին դեպընկալման բոլոր

ընդճանուրի

մասին,

որը

ատուկ

է

լույս

Փերին: «Լուլս» դիտականՀասկացությունը,որով նշանակվում են 40Ս-ի ՀԱՄ-ից մինչն 800 միլիմիկրոն երկարությամբ էլեկտրամադգնիսական ալիք:

յ

:

«նտ

`

տարելով նա բացաճայտումէ

ր

ններ

'

կա-

դրա

կարող է կա: Ընդ որում մարդը որոշա կի գ րծողություններ թյունները: ժտաբո վանդակությունների՝ տարել ոչ միայնիրերի, այլն իր Հողեկանի՝

պատկերների Ա ե արարո Գան ԲՏԱ կամ մտավոր օպետիկ գործողություն գործողություններ մտավոր թյունները կոլվում "

-

"ո

՛

կամ

են

ի

ու

տեղափոխելն ննրճոգեկանոլորտ Գործողությունները ւ բԲացիաներ: , Ր: Հետ ն Հասկացություններիօպերացիաներ երի մտապատկերներ այնտեղ :

Մ

Ա արարո ու

15--378

ոշ: որոշ

էն

Րի

մտածողությունը:

Վերչինս միշտ

այան արոցնաւ

ներկայաց225

ն Ուրեմն, որպեսզի սովորողի մուտ Հասկացություններձնավորվեն «ճետ նա կարողանադրանց Հաջողությամբ զործողություններկատարել, է սովոռեցնել: մտածել պետք նրան նան վերջնական նպատակը այն Մարդու բանական գործունեության ու բարդ խնդիրներիլուծումն է, որոնքնրա առչն է դնում բազմապիսի ու Հասարակականկյանքի պրակտիկան, Միայն դրանց արտադրական լուծման դեպքում է ճնարավորություն ստեղծվում կարգավորհլ մարդու վարքն ու գորժունեությունը ն դրանք ճամապանպատակաճարմար Այդ նպաՀասարակությանպաճանջներին: տասխանեցնելբնության ճետ դորն առկա ( գ| լի քննաի լ Է) ւքյունների փատարկլու միջոցով ատացված իդրալագան լատուն գործողություններում, կիրաոե-. ծրը պետբ է մարմնավորել պրակտիկ ն իրադրությունների լով կոնկրետ խնդիրներինկատառարկաների, ասած, է մամբ: Այլ կերպ գիտելիքներըպետք կիրառել գործունեության ընթացքում, կոնկրետ խնդիրներ լուծելու, ճմտություներ ե ունակուա, թյուններձեռք բերելու Համար: ուսուցումը իր բարձրագույն ձենրում կարող Այսպիսով, բանական ե է լրիվ Համարվել, եթե այն ներառում է իր մեջ նան ճմտություննեորի յուբացումը: ունակությունների Տ Մարդու- ուսուցման բազմամակարդակ բնույթը: Անչրաժեշտէ ընդՀետ միտաիխն մարգծել, որ ուսուցման բարձրագույնիմացական ձեերի է պաճպանում նան ռեֆլեկտորային ուսուցման մեխանիզմները: դը մասն առանց Վերջինստեղի է ունենում ավտոմատորեն գիտակցության ռեֆլեկտորային մեխանիզմները չճատկապես հակցության:Ուսուցման մեծ ունեն մանկության տարիներին,նրբ կուտակվում է նշանակություն զգայական տաիբերակումների(գույների, ձների, խոսքի «նչլունների ն այլն), չարժողական գործողությունների (քայլելը» տարբերակում ն զդայաշարժոարտասանությունը, դրելու Հմտությունը) շնչյունների (առարկաներըվերցնելը ե տեղափոխելը, դական դոորդինացիաների բարձրաձայն կարդալը) «իմնաՀաղթաճարելը, արգելքներ Քայլելիս կան պաշարը: Ուսուցմանայդ ձենրը չեն չքանում նան Մարդու ողջ նենք Հազվաղեպենք գիտակցում, թե կյանքիընթացքում: Օրինակ, Լան 22 Ճատկանիշների ենք ճանաչում առարկաները, դորժունեհության այս կամ այն տեսակը իրագործելիս որ մկաններից ենք օգովում ին:պես ն այլն: Այստեղից -ակնճայտ է, որ զգայական ու շարժողական ընդճանրացմանու սիստեմավորման ոռեֆլեկտորային տարբերակման, պրոցեսներըակտիվորեն մասնակցում են ընկալումների, մտապատկերՀ ների նչդանազան շարժողական ծրագրերի ձեավորման գործին: ուսուցումը իբրենից ներկայացնում է բարդ ու Այսպիսով, մարդու ու

կ

ո

:

Աննի

:

.

|

.

ու

ռեֆլեկտոբային ւվրոցես,որն ընթանում` ազմաստիճան վրա: Շիտիվ) մակարդակների Ն

է

բ

իմացա-

-

մակարդակում դրամը ավտոմատ ,

կան

պրոցեսը մեծ չափով անգիբնույթ է կրում: Այն ընթանում է որոնումնեու տակցական ձնով, Նրա «Հիմքում ալների Հաջորդականության ու րի, փորձերի զգայականազզանշանրողությունների քն արու որոնք ու սիստեմավորումը, Այղ «օգնությամբ. ու ամիապեդման ո՞ր ի զարգ ե փրականացվում մի Ս են սլա անջմ ունքն ր ի ն Հու յզ ի ի կողդ այդ

սեմ

հիթ երակումն ընկած աա Ֆերի, Բողորանիքեւ ե " ն րե

«(Քոց

կառավարվում

ունեուսուցումը, որի ընթացքումտեղի է (աձնաորային) ա) զգայական տարբերակումն ընկալման ձնավոազդանշանների քում զգայական ղգայ ու ճանաչման պրոցեսներ,բ) շարժողական ում, ինչպես նան դիտման է շարժումների ) ուաուցումը, որի ընթացքում կատարվում ն միավորում, նպատակաընտրություն հղանակների իրականացման ընդծրագրերիյուրացում,դրանցւարբներակում,

ագրային

Հարմար

շարժողական

երկու տեսակների Ուսուցման սիստեմավորում: Հանրացում (սենսոմոտոռայի զգայաջաոժողական կ

մադրությունն է

ճա-.

այդ

Հանդիսանում

ոաուցումբ,որն իրենից ներկայացնում է ընկալումների մտապատշարժումներիկատարտակ նպատակաճարմար կերների Հակողութլան պրոցես: Դժվար չէ ձնավորման հղանակների ժան.ավտոմատացված են զգայական, արդյունքներն ալդ տեսակների նկատել, որ ոպուցման Ն զգայաշաոժողական ճմտություննեոը: ջարժօղական բնութագրվում է 5 Է Սաուցվան իմացական (("գնիտիվ)մակարդակը ն

կապերի գիտակցական էական Հատկությունների բրականության վերլուծությամբ,ընտրությամբ,ընդճանրացմամբ Հայտնաբերմամբ, են նան ու

ու

Ուսուցման այս ամրապնդմամբ:

մակարդակում ամրապնդվում ու կապերը օգտագործիենղանակները: լու. դիսման, իմաստավորմանու Ուսուցումըկատարվում է փորձի

ն Հիշյալ Հատկություններն գորժողությունների

նպատակաճարմար

ու

վարժությունների ինքնավերաճսկողության միդատողությունների, են գիտակցորենառաջ քաշված կառավարվում Այդ ջոցով: պրոցեսները ու

խնդիրներիմիջոցով: իմացականմակարդակիվրա նպատակների ու

ես

են ուսուցման Ճայտնաբերվել

երկու ենթամակարդակներ: դրանցից ռաուառաջինըզգայական փորձի Հիման վրա կասարվող գոոծնական ն ցումն է: Այս ձեր ներառում է այնպիսի փաստական գիտելիքների պոակաիկ գոոծողությունների յութացումը,որոնք անճրաժեշտեն խնդիրվրա ների որոշակի դասերի լուծման ճամար: Այգ հնթամակարդակի ձնավորվումեն մտապատկերներ գործնական ունակություններ: ն. Իմացականուսուցման երկրորդ, ավելի բարձի ենթամակարդակը

ուսուցումն է, որի դեքում բանական(ինտելեկտուալ)

մարդը լուրացնում է իրականությանօբլեկտիվ Հատկությունների մասին ընդճանրացն իղեալական (ու գործոօպեռբացիաների ված տեսականգիտելիքներ ու ւսնԱյդ դիոելիքննրն օպերացիաները ճամակարգեր: ղությունների) ճրաժեշւո են որոշակի խնդիրների լուծման դեպքում իրականության

Հայտնաբերելուն օգտագոիծելու առանձնաճատկությունները օբյեկտիվ

ճամար:

այս Հետնաբար

հասկացու տեսական ճմտություննեւի յուշացման

ննթամակարդակիմեջ

մտնում

են

թյուննեբի, մտածողությանե պոոցեսնեոր: է, որ ուսուցման Միանգամայնճասկանալի

ճիշատակված բոլոր առանձնացումը որոշ չափով արճեստատեսակների մակարդակների ուռորենմիաաֆ կան է։ ՄԽրդուուսուցման հրական պրոցեսում են: Սակայն ճյուսված փոխկապակցված մակարդակները ունի իր լուրաճատկությունները: Բացի դրահից, այդ նան ուսուցման ծագումնաբանականաստիճաններ են: Տարիքով որքան Մ ն երեխան, ն են գնրակշոում ուսուցավե բի: առաջացման ճետ ր Տարիքի Բոն" / ժ բարձր եք լե ը ն 1ր ավքում խաղալ ուսուցման ու

ն արն դրանցից

.

մը ել ե թա արան թան դ ի ոխով իրաններ չենչքանում իրենց նշանակ Բայց նախորդ մակարդակները մտնում թյունը լիովին չեն կորցնում: Դրանք վերակառուցվում ու

այա

ն

չ

.

"

իմացական

կան

ուսուք-

Լ

որջր եր,ի ը աաա ՛

ւ.

Բոբարի ցումը):

ՈՒՍՈՒՄՆԱԿԱՆ

ՀՈԳԵԲԱՆՈՒ-

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ

ԹՅՈՒՆԸ

ուղու է տարերայինբնույք ցումը կարող ն

'

ունենալ ինքնաբերաբար

Հետ շփվելու ընառաչանալով այլ մարդկանց շրջապատող աշխարճի, է որոշակի տեղեկություններու դիտեՕրինակ, մարդը լիքներ ստանալպատաճաբար՝գրքերից, ամսադրերիը,ուսդիոյի ն 4եռուստատեսային ճաղորդումներից,այլ մարդկանց պատմածներից, սնե-

հորան

կարող

դիտումներիօգնությամբ ն այլն: Մասնակցելովգորունեության տարբեր ձների ն տարատեսակառարկաների,սարքերի ու չոլ ծիքների ետ կատարհլու փորձձեռք բերելով, գործողություններ 228. առօրյա

բեյր » աճանգների աք րագնիտոֆոնի կարողություններ կար վերանորողելու սարքեր ՛ էլեկտրական աան կա ոք էլ երեխան չափովմտտարնհրայնորեն ոլդպես ղգալի ձեռք

երր

ներ

Ր

աա

ույ

ն

Գ

չն է Հ 8ոն տիրապետում

Ճմտություննոր:

չար

ն վարջի այլ փոխճամաձայնեցման

ր ոի

Հմտու-

այդպիսի տարերայինյուրացու Հմտությունների ՔՈոՒրի' ռու ուսուցման Համար Գիտելիքնորի աոական, Բայց Այս դեպքում արդեն պայմաններ աաեգծել» ւս Գոր։ ԿԱ ուսուցումը կդառնա Լուկազ ո ոլԲԻՆ աովորոցը մրա պրո ավ կաանոն աեղերծթ ե չ դասավորել բ թե ալեետք վ ո մդե,արին ար բանէ աներ սովորեցնու տեղի ունի, երբ նկարել: Ընտանիքում, օրինակ, ուսուցում մաքրել թե ինչպես պետք ատամն երեխային սովորեցնում ում:

րելի

:

ո

Ա

ա

'

ր

ում

օրինակ,

չ

Հագուստը,

է

են,

խաղի կանոնները: Իլ է մասին: Հասկացողությու՝ուսուցման : քին Հո աքան Կ Պսղորդո կարողությունների տությունների կի գիտելիքների, ճիշտ է արտացոլու է առաջին սաճմանումը Այո սկապես, մինչն ուսուցումը պրոցեսի ուսուցման խմբում յուրացվում երեխաների

ն

են բարդ

որՊար առումը: ապ ա

աանեկոի

է լ

|

՝

-

բ նույնիսկ ամենաբարձր անրաժեշտ տիկա ուումնասիրելիս) առկա փաստաշտարար զում կան գիտելիքների գորժողություննեպրակտիկ ր իկ լատարմանըտիրապետելը, »բչեկտների ( պատկերների, նոր կերների ձե ավորումը, ար Րհ/ գրաֆիկների,նշանների) ը ընկալումների լ որոշ շարժողան սրի , մ րբակումներիառաջացումը (բանաձներ գրելը, կորերի կա-

ման

հացքում:

ու

մարդկանցխորրինակ, փորձերի,ընդօրինակման, է ձեռք բերել ընթերցժանմիջոցով կարելի քայլելու: Հեւո վարվելու,դաճուկներով

մ

են

կարողություն-

Հմտություններ

Հարոցքից ճմտու-՝ գու մաքնմա- աշակերտին: մակարդակներում (բարձ բնույթը: ցանկացած լիի. կարողություններն մարդըչուներ այսկամ այն գիտելիքները,

ուսուցմանբարձր տեսակներիկազմի ժեջ։ Օրինակ, իմ

Ուս

որոշ

.

շանակու-

ու

ՏՉ.

բերել: Ի

է կարող

կ

|

ու

նորեն մարդը տարերայնոր

,

Ւ

ու

Հայտ եկան: Բայց ո՞րն է է, որն իր ունեցած գիտելիք Այդ դգթանցաղբյուրը: ու փոխանցում է իր աշաՀմտությունները ները,կարողություններն ուսուՀենց փոխանցմանկամ Հաղորդմանայդ պրոցեսն էլ

ՈւսուցմանՃետնանքովդրանք ի թյունները: :

լ

աղբյուրը ուսուցիչն

կերտներին:

՛

ընկալումմտաժողությունը ֆիՀասկացություններն ները, մաապատվերները, են փոխանցվումկամ ձեռք չեն, ձեռքից որոնք զիկականառարկաներ Գիտելիքները, կարողություններնու «լցվում» են մյուսը մի զլխէց ու կարգավորիչ պրոՀմտությունների մարդու Ճոզեկանիարտացոլող ցեսների ձներ ու արդլունքներ են. Սա նշանակում է, որ մարդու գլխում «էւ եդրանք կարող են ծագել միայն նրա ռեփական՝ գործունեության վանքով ն մեխանիկորենուրիշից ստացվել լեն կարող: Դրանքպետք է միաբայց ստացվեն սովորողի ճողեկան:ակտիվության Հետնանքով, ժամանակճանդիսանումեն այդ ակտիվությանորոշակի ձներ։ եթե սոգիտելիքնե վորողըակոիվություն Ճճանդեսչի բերում, ապա նրանում Հան ու այն Հ : ի լ Հմտություն ծ.թյո ներ չեն կարող 4: րոնվնլ Այս

է, ցումն.

Բայց գիտելիքներնճմտությունները, ինչպես ու

ն

ու

:

ԱԵ ոն աք ավան օդտագորժում ցակայությունդ արտաճայտության ամենմիփորձվաժ մանկավարժի, թենայնմիշտ չէ,

ի չԿ վում,

որ

ուսկց-

Ճիշտ

են

փոխարենՃաճախ

ւհ այլ «ծուլություն»,օանընդունակություն» զանուշադրությունձ,

ար-

ժեքավորող Ճասկացություններ: «ուսուցիչ-աշաՀետնաբար, ուսուցման պրոցեսում առաջացող կերտ Հարաբերությունըոչ մի կնրպ չի կարելի Հանդեցնել «ճաղորդողն մե Հարաբերության: ապի Ա ընդունող տ աի րկու Սրա ճիման վրա թյունը անվանում են փոխնեոգուծություն: ավելի ճշգրիտ կարելի է սաշմանել որպես ուսուցանողի ն սովորողի միջն Հաստատվողփոխներգործության այնպիսի պրոցես, որի Հետնան-

- Ա.ար Տա բանակների Հարաթյաւնն

-

ուսուցումը

Հմտուքով սովորողիմոտ որոշակիգիտելիքներ,կարողություններ են են թյուններ ձնավորվում։ Վերչիններըձեավոբվում միայն այն դեպՔում, երբ ուսուցչի ներգործությունները առաջ հն բերում աշակերտի ֆիզիկական Հոգեկան որոշակի 0րդանիզմիորոշակի ակտիվություն առաջ բերող արտաքին ներարազք գործություններըանվանում են խթանում արտաքին ազդեցությունները, որոնց շնորճիվ ձեռք է բերվում պես առաջադրվածնպատակը,անվանում են կառավաբում:Հեռնաբար, ուսուցումը կարելի է սաշմանել որպես աջակեբտի նեբքինու աշտաքին ն ակտիվության խթանման կառավարման այնպիսիպոոցես,որի ճետեանքովնբանումոբոշակի գիտելիքներ,ճմտություններու կառողուու

ակտիվություն, (ստիմուլյացիա),

ու

նախա-

յուննե» են ձեսվովուծ Ուսուցումը այդպիսի ակտիվության Համար կարող է անճրաժեջչտ ստեզծել։ Ոաուցանելիս,օրինակ, պետք է կազմակերպե պայմաններ աշակերտիուսումնական ուղղություն գործունեությունը, ր վերաճակել,անճրաժեչտ միջոցներ տեղնկությո Աա ԼԵ |

-

Խա

ու

արհա

ալ տրան,

մտաժողության, գործողությունների. Հասկացությունների, .

Ն

ուղղություն

պետք

դրան, որեսղի

պիսի

ու

դյունքները:

ուսուցում: Այսպիսով,«ոնպատակասլաց է Հանդեքնում ուսուցման: Ուսումգործունեությունն ինչպիսե՞ վորողի են տվել, որ ընդանուր առմամբ քույ, ցանկացա նասիրությունները Հանդեցնում է նման արդյունքի: նորածնի կողմնորոշգորժունծություն առարկաներբոնելը ն դրանգորժունձությունը, ու Հետազոտական ճն անելը, «ողալը ն ջայլելըհրան սովորեցնում ցով ձեռնածություններ ն ճամաձայնեցնել իր դործողությունները կողմնորոչփոխադարձաբար ծանոթացնումեն իրերի ատկուվել շիջապատող աշխարճում, են Գորժհականու կոմուընկալումները, թյուններիՀնա ն ձեավորում բահրերիու խուքի օգտագործումըերեխայի Համար նիկատիվվարքը, են առարկաների նչանակունյունը, դրոն ցաճայտում շրջապատող Փրեխան ընկալում Է ֆունկցիաներնու օգտագործմանեղանակները: Զուգընթաց ուսուցում

ն

ման

նրան

Հանշանակությունն Հասարակական գործողություների դրանց դասակարգմանու բառային նշանակման եղանակներ: նրա մտածողությունը:Խաղը ծրեմամարծ, ձնավորվում : դրունք աո նորին ցրում նշանակություններ մ մոմի ենթարկել իր վարքը» համի իր գործողություն դրանց րում,

իրձրի

ն

չո

այդ

ոա

ամոլ 6. Քո ալական

ար

արոր

ճաշա

Ի վերջո, կամային կարգավորում կատարել: ու մարդկանց Հետ շփվելը, ընթերցանությունն միլոցնմրը (բազիոն,. ճնատաաամաոթյոմը) են նոր Հարստացնում տեղհկուանընդմեջ իրով, կարողություններով, Ճմտություններովյ -սո-

ու

աշխատանքն

աւ զակլանդվածային

արդու իոն ԳԱԱ ներով, կոմ գիտմլիջն զործնա թա ձներով, վարքի արիր ճամակարգերով:. աա հրա խոսքային դործողությունների ոԵավոր թրանուագրամ թայստեղ Մ՛ Համբնկնում դրանց անմիջական Քոաբ, : Անտ հոր» բաղում բան «ոլորկու նպատակով զբան Քել-որ Քմճաո իմին Տոգո որան ախ

պանական վարջի շնոր-

գորժուննության որն աաա Վառտւպալառ Ի աշակեր աղորդել Հեպրավոր է միայն նրա սհփական րումը «Հնարավոր

Համը

:

ու

Հծմտուակտիվությունն րու, հ բ" ն Դնում, զիոքլիքն ոյր բյրում առար թյուններումկաբողությունննրում :

է արտացոլվում

դառնա

գիտելիքների, ճմտություններիու կարողությունների հ՞նչ ձնավորումը։ ակղբունքներիվրա պետք է ճենվի այդ ձնավորող միջոցներիօգտադործումը: հնչպե՞սպնաք է վազմակծրպել ուսուցումը այն առավել դյունավետդարձնելու ճամար: Այս Հարցերինտրվող բնույթը կախվածէ այն ճանգամանքից,թե նախապեսինլպես է լուծ-. վում ճետեյալ Հիմնականխնդիրը. սովորողիներքին ն արտաքին ինչ-

ան

ու

թրա,

Հսկում

ՐՔ

արդյունքը

չի

որձի Դասարակակա նպատակների

: |

ճետ.

առարկա

լ

մեջ դնողը քայլել

ն խոսել: սովորելու րելու չէ, Ա Այդ գործողություննպատակը նա մ նճրի օգնությամբ Տար Բավարարել Հնաազոտնլու, ազտիվու-

ն

, ելո թյունՀանդես

մ

ի խուցն Սոր եք միայն Համապատասխան Սիր խի Բււնվորթ մեքենայի

ածան մանն շամ, աաա անմիջական ար: . մԷ « ի ինֆորմացիա պատասխանների

լուրա-

աաա

ա

այլ

նս

իրաւ

ԱԷ:

հար Արե երավարծլին ավարարելու

աշխատանքը

տադրելու պաճանջվողճատկություններիորոշակի առարկա: իսկ Հմտությունների ն կարգավորմանպրոցեսներիկատարելագործումը,որը տեղի է ունենում աշխատանքիընթացքում, առաջանում է ոչ քե որպես դործուննության այլ որպես զուգաճեղաբարստացվող նպատակ, լրացուցիչ արդյունք: որը տեղի է ունենում Ուսուցումը, բոլորովին այլ նպատակ ճետապընդու գործունեության ընթացքում, կոչվում է ապատանական կամ զուգընթացուսուցում: Առօրյա է, որ ուսուցման փորձը նս ճաստատում այս տեսակը դոյություն ունի: Նույննեն 2ճաստատում նան ճոզերաննեբի կատարած բազմաթիվ փորձերը: Փորձերից մեկի ժամանակ պաՃճանջվումէր խմբավորել քարտեր, որոնց վրա տարբեր առարկաներէին նկարված: Քարտերից յուրաքանչյուրի վրա մեծ չափերի թիվ էր գրված: առաջին տարբերակումքարտերը պաճանջչվում Փորձի էր դասակարգել ըստ նրանց վրա պատկերվածառարկաների նմանության, իսկ երկրորդ տարբերակում՝ այնպես,որպեսզի նրանց վիա գրված թվերը աճող շարք կաղմնեին:Ոչինչ չէր պաճանչվում կամտապաճել: Առաջագրանքը ճետո տարելուց առաջարկվում էր փորձարկվողներին անապասելիորեն վերչիշելքարտերի վրա պատկերվածբոլոր առարկաների անուններն բոլոր թվերը: Ստացվեցին Հետելյալ արդյունքները. առաչին դեպքում լավ էին մտապաճվելնկարներըն շատ վատ՝ թվերը, իսկ երկրորդ շատ դեպքում՝ ընդճակառակը։Սովետական ՀոգեբաններՊ. Ի. Զինչենկոյի, Ա. Ն. Լնոնտնի,Ա. Ա. Սմիոնովին այլոց կատարածնմանօրինակփորձերը թույլ տվեցին ճանդելՀետնյալ եզրակացություններին. 1) ցում (տվյալ դեպքում՝ մտապաճում)տեղի ունի նան այն ժամանակ, երբ սովորելու (ինչ-որ բան մտապաճելու) ճատուկ առաջադրանքչի տրվել,3) լավ է յուրացվում (մտապաճվում) այն, ինչը կապվածէ անձի ճետ ն նրա ճամար ակտիվգործունեության միջոց կամ իրագործման '

ու

ուսու-

է Հանդիսանում: նպատակ

կարելի է Այստեղից

ուսուցման ։նսության

պրակտիկայիճակարնոր եզրակացություններ կատարել: Օրինակ,աշակերտներին կարձլի է սովորեցնելբույսերիդասակարգումը, ստիպելով, որ նրանք մտապաճեն առանձինՀատկանիչները,ն Հետո դրանք լուսաբանել բույմա դժվարին ուղի է: անրիառանձինտեսակների նմուշներով: կաԲայց նան րելի է աշակերտներին տեղեկագիրքն Համապատասխան բույսեր տալ ն որպեսզի նրանք, տեղեկագրքից օգտվելով, որոշեն առաջարկել, ու ընտանիքներն դասերը, որոնց պատկանում է բույսերից լուրաԱյս դեպքում սովորողները ձեոքկբերեն դորգիտելիքներ ն ընթացքում, առանց Ճճատուկ նպատակադրված ուսուցմար

ու

ի

:

|

այն

քանչյուրը:

աագուքյան

ելնելով այդ փորձերի

ու

դիտումներիտվյալներից՛որոշ

ճոդեբան-

քաշեցին, որ նման զուգընթաց յուրացումը ուսուցման լավագույն ձեն է: Միաժաչ ն չկանխամտածված էր նան այդպիսի ուսուցման«բնական» լինելը: Այդ մանակընդգծվում պնդում են նան, որ մարդը դործ ունի ոչ տեսակետի ու օբյեկտների կամ ինֆորմացիայի, այլ դողավորված քն արչեստական ի դրդապատճառ-Հ խնդիրների իրերի.ՃՀեւո։չՈւսուցման Քրական կյանքի, բնույթ: ԱշաՏերն շարժիչ ուժերը ունեն ներբին, այլ ոչ թե արտաքին է ընտրում ամրապնդում անճրաժեշտ տեղեինքն Հոգեկանը կերտի առանց նրա Ճճատուկ դիտակցկություններն դորժողությունները՝ ված ջանբերին առանց ուսուցչի ստիպման։ Այս դեպքում աշակերտը ուսումնական սովորելու նկատմամբ մեծ պատրաստակամությունն բարձր ակտիվություն է դրսնորում, նհրա ուսումնական աշխատանքի կայուն: արդյունքներըբարձր են Մանկավարժականմտքի վրա այդ տեսակետիազդեցությունը դըրսնորվել է «ազատ դաստիարակության» տեսություններում(ժան-ժակ Ռուսսո, |. ն. Տոլստոյ, Կ. ն. Վենտցել, էլլեն Քեյ): Մանկավարժական տեսությունների «ամար այդ ըբնդճանուր էր այն, որ դրանցում ուսուցումր ճատուկ ու անկախ գործունեություն չէր բնՈւսուցման ճամարվում: դունելի ձեր նրանցում Ճամարվում էր այն, որը տեղի էր ունենում որսպեսգործունեությանայլ ձեծրի ընթացքում ստացվող կողմնակի արդյունք (Ի. Իլլիչ, Պ. Ֆրեյրա): Այդ տեսակետի ծայրաճեղ արտաճայտությունը պետք է ճամարել ԱՄՆ-ում տարածված «ճամապատասխա մանչ տեսությունը, որը պաճանջումէ, որպեսզիսովորողն ինքը ընորի նյութը ն ուսումնական դործունեության տեսակը: յուրացման ենթակա է Բայց կաբելի՞ արդյոք ամեն ինչ սովորել այդ եղանակով, ընդ որում այն սեղմ ժամկետներում,որ ճառարավությունը ընձեռում է մարդկանց՝սոցիալական կյանքին ու աշխատանքային .գործուննությանը ճամար:Այս ճարցիպատասխանըգտնելու ճանախապատրաստվելու բազմաթիվ փորձեր ու կատաճետաղոտություններ ներ

այն միտքը առաջ մանկավարժներ

ու

կողմնակիցնձրը

ու

ու

ու

ու

'

ու

բավական

Ճոգեբանները Մար ճետնյալեզրակացություններին. ճանգեցին աիԴատաճական զուզընթացաբար կատարվողչկանխամտածված ր

1:

ու

մասամբ պակաս արդյունավետ Աաացուը կազմակերպված եր աի իջոցով։ Աի ւոր: ո11բաոցուը էւ մեժ

աժ

պես կան

ու

2.

ան

ուսուցումը:

մ

է, քան կանխամտած-

ծվածժ

աշա

ունենում

բացառա-

բավաՏոր ժամանակ սովորողնինքը որ պետք բացածա մ առճառն ե աստավորի ճավաքի դործունեության ճամար ւ անՀրաժեշտ ովը» Այդպիսի առման դեքում. ով գանագանում նացնում մեծ

անջում:

է

ւնեությա այն է,

ապա

3.

'

ն

ոչ

է մորացնում միայն այն,ինչը անմիջականորեն կապված Ա

՝

.

ճետաք"քբություննեոռի ե ընթացիկ խնդիբնեոի իո պաճանջմունքնիռի, հետ, իակ մնացածը անուշադրությանէ

կամ

մատնում:

շատ կարնոր է: Այն, ինչ աշակերտը բնակաՎերջին Հանդամանքը նորեն ու ճեշտությամբ է` լուրացնում,կանխորոշվումէ նրա անձնավոԱյդ պատճառովէլ րությամբ,Հետաքրքրություններով կարիքներով: են, հաուսուցմանառդյունքնեոը պատաճական չկանխամտաձված Դրանք կաղմում են չկապակցվածտետակտոոու չսիստեմավոբված: ղեկությունների, Հմտություններիու կարողություններիմի անկազմակերպ զանգվաժ, որը կենսափորձեն անվանում: Ակնճայտէ ուրեմն, որ Ճամակարգի ն ճողեկան գործունության Հասկացությունների գիտական կառուլցներիյուրացումը, ինչպես նան առվորողի Ճամապատասխան անձնավորությանբազմակողմանի ներդաշնակ մտքի ղարդացումը ղուգընթաց «բնական» չեն-միայն կենսագործունեությանը ճնարավոր ապաճոսոեղի ունեցող ուսուցման՝ ղարգացումը վրա: ճիման Այդպիսի ճիմնական որի, է գործունեություն, պաճանջվում Հատուկ վելու ճամար նպատակը սովորելն է: Այդպիսիառանձնաճատուկ գործունեությունը, է, կոչվում է ուաուցում: սԿովոռելն տրի անմիջական նպատակը Այսպիսով,ուսուցում տեղի ռրպես գործունեություն: Ուսուցումը կառավարվումեն այն դեպքում,Եբ մառդուգոբծողությունները ունեի վարքիձներ ռբոշակի՛գիտելիքնեՐ,ճմտություններ,կաբողություրներ, ու կողնպատակի յուրացնելուգիտակցված տեսակներ գոբծունեության է գործունեություն առանձնաչատուկ մարդկային Ուսուցումը մից: ն է միայն ղարգացման այն մակարդակում,երբ մարդը իր գորՀնարավոր ժողությունները գիտակցված իդեալական հպատակի միջոցով կառաամեվարելու ընդունակություն է ձեռք բերում։ Այդ ընդունակությունը, բավականաչափզարգանումէ միայն 4--Տ5 նայնՃավանականությամբ, վարբի ու. դործունեությաննախկինձների՝ խաղի, լոսքի տարեկանում կյանքում ուսուքու գործնական վարքագծիՀիմանվրա: կենդանիների տնեն ման այդ ձնր գոյություն ունենալ չի կարող: հսկ ի՞նչ է իրննից ներկայացնում ոււուցման գործունեությունը պատասխանըշատ պարզ Հնարավոր կամ սովորելու պրոցեսը: Առաջին է, Ամեն մի գործունեությունորոշ ֆիզիկական(գործնական կամ խոսէ: չետնաբար, սովորելն էլ պետք զուգորդություն քային) շարժումների է իրագործվի մարդու կողմից ղանաղանշարժումների կատարման, գրելու ն խոսելու միչոզով: Սրինակ, մարդըլողալ սովորում է լողանակատարելիսն խնդիրներլուծելիս, գրել՝ լիս, մտածել՝ դատողություններ է պնդում Համապատասխան վարժություններկատարելիս: Այդպես «առվորել՝ գործելու միջոցով» պայմանականանվանումը ստացած տնէ գործում ժամանակակիցը բուրժուսռությունը, որբ խոր ազդեցություն ազալդ տեսության ուսուցումը կանմանկավարժության վրա: Ըստ

տարածիճամար: Այդ

վրա: Այստեղ սովորելու առաջատար կատարման սխալների,ընդօրինկժան, կողմից փորձերի կերտների «ներկիրառման կամ

ներըՀենվում

ու

ու

'

են

ու

ընդծանուր սկզբունքների արժուքյունների, զանազանխնդիրների ակտիվ լուծումն Մ մուն» միջոցով

Հզրոցական

է։

Բայց

առանց ակտիվ գործուկլանքի ողջ ձն սովործլ. ընդ որում ճաճախ բավակաբնության ես մարդիկ կարող Հանգամանքըճաստատվելէ նան Հատուկ Ճե-նին Հաջող կերպով, Այս Փորձերիցմեկի ժամանակ ճամեմայվե-միջոցով: տազոտությունների ցին նույն նյութը երեք տարբեր մեթոդներով սովորելու արդյունքները:` ճետ կատարվածճա-Այդ մեթոդներնէին. դասախոսությունը,ուսուցչի

փորձը վկայում է,

ու

.

գարգ ոի հալից

միջե կապերի ն Հակազդումների դակների է կակարելի է միայ պարգնատրոլամրապեցուն Բայց միջոցով: խրախուլսի արո կող տեսության ճիշյալ էլ պատճառով

որ

ն ինքնուրույն որ Պարզվեց, ուսումնասիրությունը: քննարկումը մատեղ

Ը

է ըստ միննույն կազմակերպվում

դասագրքի,իսկ արստուգումբ՝ միննույն օբյեկտիվ չափանիշների«իման վրա, ոչ մեկը նկատելի առաապա սովորելուվերոճիշյալերեք եղանակներից վելություններ չի ընձեռում: Այոպիսով, արտաքին գործունեությունը կամ, ավելի Ճիշտ, շարժողական ակտիվությունը, ուսուցման իրագործման Համար պարտադիր պայման չի Հանդիսանում: նրբ պետք է շարժողական (զրելու, խոսելու, լողալու, նկարելու, ավտոմեքենա վարելու) ճմտություններ յուրացնել, ապա ակտիվությանայդ ձնը կարնոր դեր է խաղում: Բայց այլ դեպքեմտապաճել, մարնմարում, օրինակ,երբ պետքէ բառեր կամ տեքոատեր տիկականխնդիրներլուծել, շարադրություն գրել, ճանաչել տարբերակելշրջապատի առարկաները, արտաքին ջարժողական ակոիվությունր այդպիսի կարնորդերչի խաղում: եթե ուսուցումը գործունեությունէ, ապաինչպես՞ Սակայն կարող փ այն իրադործվելառանց արտաքին նկա»ելի դբսնորումների:Սովետական ճոգեբանների ճետազոտությունները ցուլց տվեցին, որ բացի է իրագործելու նան գործուննությունից մարդը ընդունակ պրակտիկ գնոստիկական (ճունարեն «գնոզիս»' գիտելիք բառից) գոիՃատուկ Սրա նպատակը իմացությունն է, այսինքն՝ ծունեություն: նրբ ուսուցումը

դյունքների

ու

ու

շրջապատո

ւշխարճիառանձնաճատկությունների մասինինֆորմացիայի կուտակումն ու վերամշակումը: :

հս կարող է գործունեությունը Ֆնոստիկական |

արտաքին դրանո-

ունենալ,Այդպիսինեն, օրինակ, տոաբկայական. րումներ գործունեու-

ձեեր, ինչպիսիքէն առարկաների4ետ ձեռնածություններ այնպիսի թյան ու մասերը փաշոբնլը, Դրանց Հավաքումն մեխանիկական մշակումը, Գնոսչափումները, փոխադարձ տեղավփոխումնկիրը։ բաժանելը, մշոձլը,

զննելը: տիկական է նան ընկալման գործունեությունը՝ (պեշցեպտիվ) ձնենան է որի լսելի, դիտելի։ Այդպիսին սիմվոլիկ զործունեությունը, են պատկերումը, անվանումը, նշանակումը, խոսքային նկարարից գրությունը,ասույթներիդրսնորումը, բառերի ն ասույթներիկրկնումը: ի տարբերություն պրակտիկ դգործունեուքյան գնոստիկական գորնան է գոնե դիտմաննամար կամ ծունեությունը կարող լինել ներքին ն ուրիշների ճետաՊ. վ. Վ. Զապղորոժեքի, Ա. անմատչելի: Զինչենկոլի ցույց տվեցին, որ ընկալումըն, Հատկապեսդիտումը, զոտությունները խրագործվում է Հատուկ պեոցեպտիվգործողություննե (առարկայի վրայով ճայացքի տեղաշարժման,կողմնորոշիչ «ատկանիշներիընտբության, պատկերի կառուցման) ժիջոցով։ Ա. Ա. Սմիոնովի, Ա. Ն. Վեոնտնին այլ ճոգեբանների Հետազուտությունները թույլ տվեցին պարՎել որ մտապաճումըիրագործվում է «ատուկ մնեմիկական գոբծողություններիմիջոցով: Դրանցիցեն, օրինակ, նյութի կարգավորումն ու վազմակերպումը,նրանում իմաստայինկողմնորոշիչներիու կապերի առանձնացումը,նախկինփորձիու գիտելիքներին նոր ընկալումների միջն կապերի ճաստատումը, անվանումն ու նշանակությանվերագրուԱ. Ն. 1եոնմբ, սթեմատիղացիանն կրկնությունը: Ս. Լ. Ռուբինշչտեյնի,

ոնի,

զ.

Յա.

Ն. մ. ժ. Պիաժեի ն ւսյլ Գալպերինի, Մենչինսկայայի,

.

ննրճոգեկան բնույթ է

ունենում:

ջանում,

է առա-

ներքինգործունեությունը թե ինչ է իրենից ներկայացնում Ա. Ս. Լ. Վիդուտակու, Ն. Լհոնտնի, ժ. Պիաժեի ը ինչպես է այն ծագում: թուլ են տալիս պնդել, որ այդ ներքին դորժուՀետաղոտությունները այղ

ինտեբիոբիզացիաակտիվությունից՝ նեությունը առաջանում է արտաքին Առարկայական գործողությունները ճանապար4ճով: յի (ներքնայնացման) են Հոգեկան պրոցեսներում:Ալնուճեւոն այդ պրոցեսները արտացոլվում ճետ կապերից ունեցած անմիջական առարկաների . ն են ազատվում են հոգեկան Օրինակ, իրը մասնատելու օպերբացիանեոի: ձնափոխթվում Հետ զուգինթացփոկուտակման փորձի դորժողությունը առարկայական խարինվումէ այդ գործողության Հոգեկան արտացոլմամբ՝առարկայի մասռլատկերիկամ նրա վերաբերյալունեցած Հասկացությանմտավոր ն դառնում է նատմամբ։ Առմրկայական գործողությունը ձնափոխվում վերլուծությանՀոգեկան օպերացիա: Այդպիսիճոգեկանօպեբացիաների նամակաբգը,ոբը ծավալվումէ նեբճոգեկանոլոբտում,նենց ներքին կամ հոգեկան գործունեություննէ: հնտերիորիզացիայի Հիմնական անջատել միջոցը բառն է: Այն թույլ է տալիս պատկերն օպերացիան սեանճատի գործողությունից, Վերջիններսփոխարինել առարկայից փական խոսքային շարժումներով: Վերը շարադրվածը թույլ «է տալիս կարնոր ննթադրությունառաջ ն ներքին (ճոքաշել ուսուցման պրոցեսում արտաքին(առարկայական) Լստ երնույթին աշտաքինգնոսդեկան) գործունիության դերի մասին: է ուսուցմանճամաբ,ջանի դեռ պաբշտադի" տիկական գործունեությունը ճողեկանում ճամապատասխանպատկերներ, «ասկացություններ ու չեն ձասվորվել: իսկ երբ աշակերտնարդեն ունի նոր գիօպերացիաներ տելիքների Կ«մտություններիյուրացման ճամարանճրաժեշտ պատկերէ ներ օպերացիաներ, ապա ուսուցման իրագործման Համար բավական արդեն միայն նեբքինգնոստիկական գոոծունեությունը:Որոշ Հոգեբաններ առաջարկում են նշված տարբերությունըամրապնդել «Համապատասխան տերմիններիօգնությամբ. Առաջինդեպքը նրանք անվանում են ուսուվաղկամ առաջնային,իսկ երկրորդը՝ ուշ կամ եբկբոբդային ունի ուսուցումը ցում: Առաջնային պայմանաոնֆլեկտորային, շարժողական բնույթ: Սա դործողությունների, փորձերի ու սխալների միջոցով կատարվող ուսուցում էւ երկրորդայինուսուցումը ունի մաքուր բանաչ կան,ճայնցականբնույթ:Այնիրագործվումէ միայն Հոգեկան(ննրքին) օգնությամբ. Երկրորդային ուսուցումը դիտման ու գործունեության իմաստավորման արդյունք է: Վճոնլովայն խնդիրը, թն ինչպիսին պետք է լինի ուսումնական բնույթը, առաչին Հերթինպետք է պարզել, թե նոր գործունեության նյութի յուրացումը ինչպիսի գիտելիքներ ն «Հմտություններէ պաճծանու

ու

-

ճոգեբաններիուսումնասիրություններըպարզեցին, որ մտածողությունն իրագործվում է այնպիսի մտավորգոբծողություննեիկամ ինտելեկմիջոցով, ինչպիսիք են. վերլուծությունն ու Հատուալ օպեբացիաներբի մադրությունը, նույնացումն ու տարբերակումը, վերացարկումն ու ընդճանրացումը,կողմնորոշումն ու Ընտրությունը, դասակարգումն ու շարքնրի ստեղծումը(սերիացիան), ծածկագրումնու վերածածկադգրումը: Ուսուցման պրոցեսում բոլոր այդ ձները սովորագործունեության բար սերտորեն միաճյուսվածեն։ Ուսումնասիրելով, օրինակ, բույսնրի դասակարգումը, աշակերտըզննում է դրանք (ընկալման գործունեություն), առանձնացնում է ծաղկի «Հիմնականմասերը (առարկայական նկարագրումէ տեսածը (խոսքայինգործունեություն), գործունեություն), նկարում է (առարկայականն ընկալման գործունեություն), անվանում է (խոսքային դործունեության)ն այլն: Տարբերդեպքերում գործունեության այդ. տեսակներիճարաբերությունները տարբեր են: Օրինակ, աշխատանքային ճասկացությունները յուրացվում են առարկայական ն ընկալման գործունեության պրոցեսներում, իշկ պատմությանըվերաեն խոսքային ու բերող ճւասկացությունները Հիմնականում ձնավորվում ընկալման գործունեությանՀիման վրա: Բայցբոլոր դեպքերում ուսու-

ցումըձենվումէ ակտիվգնոստիկական գործունեությանվոշաե իբագործվումէ ճենցայդ պոոցեսում:Այդ դործունհությունըՃաճալխմիայն

ն ուսուցում: Բնականաբար,ճարց Առաջնային երկրորդային

ու

է անտարբեր բուն նպատակը՝ուսուցումը,կարող լապիսի դեպքերում տճաճ լինելնրա նձին կամ նույնիսկ "1 չի ակախվացվումնրա կողմից: բայց է այդ նպատակով, Հր ատիպողախնառովէլ ուսուցման գորժունեությունըորոչ չափով

ջում նթե աշակերտը դեռես չի տիրապետում որոշակի պատկերների, անպայման պետք է սկսել ապա Հասկացությունների ն օպերացիաների, Աշակերտըպետք է առարկայական գնոստիկականդգործունեությունից. ն անմիջականորենբախվի առարկաների երնույթների Հետ: նա պետք դործողություններկատաէ իր սեփական ձեռքերով Համապատասխան ն բառերի միչոզով ամրապնդծլով, րի, Այնուճետն, առանձնացնելով նա պետք է այդ գործողություններըտեղափոխիիր արդեն տիրապետում է ուսուցման հսկ եթե գեկան) ոլորտը: ն օւվեանձճրաժեշտ նախադրյալներճանդիսացողչասկացություններին բացիաներին, ապա կարելի է սկանլ ուղղակի ներքին գնոստիկակած կարելի է միանգամից գորժունեությունից։ Այս դեպքում աշակերտին բառեր մատուցել, բանի որ նա արդեն դիոն, թե ինչ Համապատասխան են դրանք նշանակում ե ինչպիսի օպերացիաներեն պաճանյջում: Սրա ն գուցադոման մեթոդներով կատարվող վրա է Հիմնված ճաղոբդման են յուավանդականուսուցումը: Այս մեթոդին Համապատասխանում ու «պասսիվ» եղանակները՝լսելը, կարդալն դիտելը: բացման քաջ Ուսումնական իրադրություններիտիպերը: Մանկավարժներին ն են սովորում այն, ինչ ոչ միշտ Հայտնի է, որ բոլորովին էլ ոչ բոլորը է նան, որ ցանկացած գործունեություն անձի վաճանջվում է: Հայտնի է որնիցե կենսական,իրադրության: Գործունեությունը պատասխանն է առաջ որոշակի դրդապատճառների աղդեցության տակ ն ընթազալիս նում է որոշակի պայմաններում: Հետնաբար,որպեսզիուսուցումտեղի պետքէ այնպիսիդբոդապատճաոուսումնական իբադոությունը

Իո/

Նոգեկան եերքին «իրադիությունից սրության իկտր ենրող): շրջանցում, դժվարությունների է առաջանում(մերժում, իտում կամ սովորելը, աշակերտը կամ թողնում պայմաններում մեծ

Այդպիսիկառուցվածքունեցող

կաբելի

է անվանել

ուսումնականիրադրությունները

նպատակաուղղված ստիպմամբ իոադոություններ:

է Հասնում,

գալու»

դուրս

ապա

է

Այսպիսի

օգտագործել,կամ սկսում է խախտելկարգը, ձգտում է Հուշաթերթիկներ Ուսումնաիսկ երբեմն էլ Հայտնվում է անտարբերության այդպիսիկառուցվածքըդպրոցում Հաճախէ Հանդիկան իրաղրության

վիճակում:

՝

ում:

-

նրանք Նեոքինդոդապատճնառները

հն,

որոնք անձին

տանում,

դեպինպատակը:Որպես օրինակ կարհլի է առաջնորդում ձգում, ի

4ի-

2ճնետաքըընկատմամբ, շատակել Հետաքրքրությունըբուն գիտելիքների սեփական կուլտուրականժակարզակը բարձրացնեՔըրասիրութլունը,

ու

ճամաի: Հասնելու, պատվասիրությունը բավարարելու)

են

են, Հաճախ կապված ձն իրադրություններ չության կոնֆլիկտային Հետ, պաճանջումեն ուժեղ լարվածությունների բավականին սեփականանձի դեմ. երբ կոնֆճիգեր, իսկ երբեմն էլ՝ պայքար

որոնբ անճատին գուծունեության, պառունակի, մղեին գնոստիկական ն այսինքն`ոբոշակիգիտելիքների ձեռքբեոման: հմտությունների են ալդպիսի դրդապատցույց ո ր տալիս, 'Ռւսումնասիրությունները ն նեքին: Արտաքինդրդաճառները լինում են երկու տեսակ՝աբտատին որոնք մարդուն պատճառներիցեն բոլոր այն գրգոիչներն ու դրդիչները, Այդպիսիդրդապատճառների ծրինակդրսից մղումենդեպինպատակը:

ու

որ

Հակամարտ ամար իրադրություններում

ունենա,

-

որը

ն

նեո

ներ ծեն. պատիժնու պարդնները,սպառնալիքն պաճանջըչմրցությունն ու ճնշումը, զովասանքն ու պատվասիրականղգացխմբի գործադրած ակտիվացումը,ապագա բարիքների ն օգուտների ակնկամունքների դրանք արտաքին, անմիջական նպատակիՀամեմատ լումը: Ուսուցման դրսից եկող շարժիչ ուժեր են, եթն անձը ղեկավարվում է այդպիսի դըրդապատճառներով,ապա դիտելիքներնՀմտությունները ծառայում են միայն որպեսմիջոց այլ Ճիմնական նպատակներիճասնելու (տճաճությունից խուսափելու, ճասարակականկամ անձնական ճաջողության

վում

պետքէ ճաղթաարգելք, ԱԱ է կրում դիտվումէ որպեսճամար: Դժվար չէ նկատել, նպատակինՀասնելու - ւ Հիմնական առաջանում:Դրանք ուժեր

(1ծրճ»իդեալական

աշակերտն

ճամար: Գործունեությու-

`

ձղտումը,ուսումնական տիրապետելու լու, որոշակի կարողությունների լինելըն այլն Այդ Հափշտակված բուն ընթացքով խնդիրներըլուծելու ելնում են ուսուցման նպատակից, պարուդրդապատճառները բոլոր նակվում են նրանում: Այդպիսի կառուցվածք ունեցող ուսումնական իրադրությունները իոբադոուձգողականությամբ: կարելի է անվանել նպատակաուղղված չի պակոնֆլիկտներ թյուններ: Այդպիսիիրադրությունն արդեն ներքին նս րունակում: Այն կապված է ուսուցման ընթացքում ճանդիպողդժվարություններիՀետ ն կամային չանքեր է պաճանչում: Բայց այդ ջչանՔերի խնդիրըարտաքին "աղթաճարումնէ, այլ ոչ թե պալարգելքների նման Հետ: Սա է պատճառը,որ իրադրություններում Քարը ինքն իր չեն առաջանում: լարումներ ն ներոտիկ բնույթի բախումներ ներճոգեկուն Հետնաբար իրադրությունները այդպիսի մանկավարժական տնսակետից` բարենպաստւպետքէ Ճամարելյ ն դրանց ստեղծումը կա մանկավարժի Հագնեցձգողականությամբ բնորագույնխնդիրն է։. նպատակաուղղված ուսուցիչը ոչ միայն պետք է կառավաշիաշավածիրադրություններում կճրոի վարքը, նրա նպաւսյլն պետք է դաստիարակի նրան,ձնավորի ու տակները, ճետաքրքրություններն իդեալները:

Ռրոշակի իրը, իրաՈւսումնական գործունեության մոտիվացիան: դարձությունները, իրադրությունը կամ գործողությունը գործունեության դրդապատճառներեն դառնում, եթե կապվում են մարդու ակտիվության աղբյուբնեբիՀետ, Դիտումներն էքսպերիմենտները վկայում են, որ գործունեության աղբյուրները կարող են դասակարգվելերեք կխմբեու

րում.

՛ ՛

.

Նեքին աղբյուբներ: Սրանք կախված են մարղու պաճանջմունքներից,որոնք կարող են տարբեր բնույթ ունենալ՝ սկսած օրգանիզմի կենսաբանական բնածին պաճանջմունքներից,որոնք պայմանավորվաժ են ժառանգականծրագրերով, մինչն օնտոգենեզում ձեռք բերված սոցիալական, ճասարակությանկողմից ձնավորվող ռ"լաճանջմունքները: 1.

ու

Ուսումնական ՃարուցմանՃամար ճատկապես մեծ գործունեության ունեն նշանակություն այնպիսի բնածինպաճանջմունքներ, ինչւիսիք են ակտիվության ն պաճանջմունքը ինֆոբմացիայի պաճանջմունքը: Այդ ս"լաճանջմունքների կենսաբանական նելը «աստատվում է

`

ու

:

բում: Փորձարկվողներին որոշ ժամանակիընթացքում մեկուսացնում են

արտաքին աշխարճիազդեցություններից, նրանց ձայնամեկուսիչ ատուկ խցիկներումկամ մարդու մարմնի ջերմաստիճանը ունեցող ջրով լցված ավազանում տեղավորելով, Բավականաչափ տնական փորձերի են

գալիս

մտավոր,ճուզական ն

կամային

բնույթի

քաբավականինխախտումներ. անձճավասարակշռվածություն, Վուրջ

խիծ, կատաղություն,անտարբերություն, կամային գործողություններ բնդունակության կորուստ,երբեմն նույնիսկճետնողակաչ կատարելու

հորենմտածելու կարողությանթուլացում, զգայախաբությունն եր:կեն-

ենֆորմացիայի այնպիսի

սական իրադրություններում ակտիվության ն պակասը երբեմն կան մեծ առատությունը) մարդուն Հասցնում է

(ի

ու

պաճանչջմունքները ճամապա-չ

ինֆորմացիայի իսկ ակտիվության ն տասխանաբարանվանում են եռանդունություն Բետաքոքբասիրուու

թյուն:

"

Անձի սոցիալականացմանընթացքում ձնավորվող պաճանչջմունքճաներից ուսումնական գործունեության ակտիվացման տնսակետից նան դբականսոտուկ նշանակություն ունեն դգնոստիկական,ինչպես օգուտ բերելու ձգտուպաճանջմունքները,ճառսարակությանը ցիալական մը, Հասարակականտեսակետիցարժեքավոր նվաճումների բարձր մաչ կարդակիճասնելու ցանկությունը ն այլն: Սրանքորոշվում են մարդու կենսագորէշ Արշտաքին աղբյուբներ: :

ծունեության ճասարակական պայմանների կառուցվածքով: Ակոիվուանվանումնն Ճաբկադբանքներ: Գործունեու-չ թյան այդ աղբյուրները սպասումթյան մղող այդ Հարկադրականմիջոցներից են պաճանջչները, ներն

այն ճանգամանքով,որ դրանք Ճակումներիձնով առկա են նան բարձրա-չ կարգ կենդանիներից շատերի մուու նույնիսկ այն դեւքում, երբ կննդանին կուշտ է, ծարավ չի զգում ն թվում է թե շարժումներ կատարելու կաըիք բոլորովին չի զգում, ակտիվությանամեն մի սաճմանափակումնրա կողմից ուժեղ դիմադրությանէ Հանդիպում:երեխաննս, սկսած ծնընդյան օրից, արթուն վիճակում անընդմեջակտիվություն է դրանորում. ժպտում է, շարժվում, շարժում է ձեռքերն ուռքերը, վազում է, խան ղում, խոսում, անճաշիվ ճարցեր է տալիս, այս բոլորը, ամենայն ճավանականությամբ,ճանուն այն Ճճաճույքի,որ նրան պատճառումէ գորժուն, ակտիվ վիճակը: պաճանջչմունքը,ոի ունի մարդը (երբեմն այն անինֆորմացիայի վանում են ատիմուլլացիայիպաճանջմունք),առավել Հատադրդման, կորեն է դրանորվում սենսորային դեպրիվացիայի, այսինքն՝ ղգալարանների վրա ազդող դրգոխչներիքանակի խիստ նվազեցման պալմաննե-

Հետնանքովառաջ

ինչպիսիք են ԲՔոգնածությունն ձանձոույթը: Հոգեվիճակների,

տՀաճ

ու

հնաբավոռությունները:

:

Ճասարակական ներգործության այնպիսի ձներ են, Պաճանջները են ստիպում սուբյեկտին կատարելու գործունեության որոշակի որոնք

Հետնելու որոշակի վարքագծի: 0րինակ, ծնողները երեխայից պաՀճանջումեն ուտել գդալով, նատելաթոռին, օշնորճակալություն»Ճայտէ ներկայանալորոշակի ժամի, լսել նել Դպրոցըաշակերտիցպաճանջում ուսուցչի պատմածը, կատարել նրա ճանձնարարությունները:Հասարակությունը անճչատիցպաճանջում է իր վարքագծում ճետնել բարոյական որոշա-` որոշակիկանոնների ն մարդկանց ճետ շփվելու ձների, կատարել կի աշխատանք: նկատմամբ Ճճասարակության այնպիսի Ճամարդու Սպասումնեոը են րաբերությանկամ դիրքորոշման դրսնորումներն են, որոնք ցույց ե տալիս, թե տվյալ անճատի Համար վարքի որ գծերը դործուննության որ ձնեերն են նորմալ ն ընդունելի Համարվում։ Օրինակ,շրջապատողները են նորմալ այն, որ մեկ տարեկան երեխան պետք է սկսի ձկեր

ն

Համարում

քայլել: նրանք նրեխայից ակնկալում են այդ ն Ճճամապատասխան վնրաբերմունքեն ցույց տալիս երեխայի նկատմամբ: Սպասումը,ի տար բերությունպաճանջի, ընդճանուր մթնոլորտ է ստեղծում ն այնպիսի Համակողմանի ճնշում է գործադրում անչատի վարքի վրա, որն ավելի ուժեղ շարժառիթ է, քան ճրամանը: տքոշակի գործունեության իրագործման այն պայմաններն են, որոնք առկա են մարդու շրջապատում: օբյեկտիվ Հարուստ դրադարանը Օրինակ, անձնական դրդում է մարդուն կարդով, որ քանի այդ գործունեության ճամար է ատեղճնարավորություններ ծում: Պրոբլեմային ուսուցման դեպքում` երեխան ավելի շատ է մտաոր դրա ճամար ավելի Ճճաճախակի է Ճնարավորություն

Հնաբավոռությունները

ա

ղժվում:

16--378

է տալիս, որ մարդու վարբը ցույց Հոգեբանականվերլուծությունը (Հատկապես չափով կախված է օբյեկտիվ «Հնարավորություններից աաւաջատար տարիքայինայն փուլերում, երբ նրա անձն կենսական այն Հնաչէ բացառված չեն Օ րինակ, դենոնս ձնավորվել):։ նպատակները ընկած երկրաիավորությունը, որ պատաճականորեներեխայի ձեռքն չափական աշխատությունըկարող է ընդմիշտ որոչել նրա՝ ապազա մեծ մաթեմատիկոսի,ճակատագիրը: Գյուղաքաղաք այցելած թատրոնը անէ թողնում փոքրիկ աղջկա վրա հ ընդմիչտ որոչնջելի տպավորություն ջում է նրակյանքի ուղին: նա, ի վերջո, Հիանալի դերասանուճիէ դառնում: ժ. աղբյուրներ: Սրանք որոշվում են մարդու անձնավոԱնձնային բության կառուցվածքով,որի մեջ մտնում են նրա ճետաքրքրություննեբը, ձգտումները, դիրքորոշումները, աշխարճայացքը, Ճճամոզմունքների, իր անձի ժասին- ունեցածպատկերացումը, վերաբերմունքը Ճճասարակության նկատմամբ: Ակաիվությանայդ աղբյուրները անվանում են են Ճաջողությունը կամ ինքնակաարժեքներ: Այդ կարգի արժեքներից կամ ինքնադրսնորումը, «անինքնաճատտատումը տարելագործումը,. կամ չարժումը, որոշակի պաճանչմունքների կամ բավարարումը գիստը դրանց Հաղթքաճարումը, իդեալներն ու ընդօրինակմաննմուշները, բարին, ճշմարտությունը, գեղեցկությունը,օգուտը, Հզորությունը կամ 4Համեժ

ու

|

`

ճույքը:

Ուսումնականգործունեության ակտիվացմանճամար ճատուկ նշաունի ձասկանալու, մարդիմաստավոռելու, նակություն իբականությունը `

կային գիտելիքների, գործունեության ն արժեքների կատեզորիաներում իրերի ն իրադարձությունների բացաճայտելու ձգտումը: նշանակությունը Դործունեությանվերոճիշյալ աղիյուրները, տարբեր զուգորդուու ձնավփոխություններով, դիտվում են բոլոր մարդկանցմուտ: թյուններով Բայցմիշտ չէ, որ դրանց կողմից առաչ բերվող. գործունեությունը ուսուցման ձն է ընդունում: Որպեսզի տեղի ունենա, անճատիպաճանջմունքներնու ճակումները, ւպաճանջները, սպասումներնու ճնաոր նրան տրամադրում է Հասարակությունը, նրա րավորությունները, անձնային արժեքներն ու դիրքորոշումները, այսինքն՝նրա վարքիներն Կսրտաբին պետքՎ կապվեն անձնային՝դրդապատճառները, Քին, ուսուցման պրոցեսի կողմերիցմեկի (արդյունքի,նպատակի, ընթացքի) (ամ բոլոր կողմերի ճետ. Այդ դեպքում ուսուցման նշված կողմերը ն անձին կմղեն Ճամապատասխան կդոսռնան դիդապատճառներ դործունեության: Վ1յդպրոցեսն անվանում են պատճառավորուփ (մոտիվացիա): Թե ինչպեսէ սա ձեռք բերվում, կախված է այն Ճանգամանքիցը, քն ն թն գորոր կողմն է առաջ մղվում որպես դրդապատճառ ուսուցման սա

որ ծունեության ճետ.է աղբյուրների

ալն

կապվում:եթե, օրինակ,դբր-

են Համարվումուսուցման արդյունքնեիը, ակտիդապատճառներ օգնուաղբյուրների են ներքին գործունեության դիմում

իսկ

ճամար վացման

բերվում ուսումնական մոտիվացիանձեռք յանը,պարգնների, քաջալերանքի, Հասարակական է

ապա

թյունները ունեցած տանքի ճամար Հետ

ազագա

աջողուաշխա-

ն կարնորության նմանայլ Հանգամանքներ

կապելու միջոցով: է ստիպման`, Արտաքինդրդիչուժերի կիրառումը արտաճայտվում ներվաներկայացնելու)»վատաճության(սպասումների

(սլաճանջներ

ինֆորմացիայի աղբյուրներ պայմաններ Համապատասխան լացման), մոտիվացման անձնային Ուսուցման արդյունքների ձնով: տրամադրելու իջե ն ն

էնքնագնաճատման անճչատի միջոցով): Հւսստատումը (ասենք՝գովասանքի կասլերի նույնքան Հնարներն զուգորդումները ճնարավոր Մռտիվացման օրինակկարող է ծառայել դրանց

ու

բազմազան,տարատեսակու մեծաթիվ են, ինչպես

ինչինքը`. կյանքը,

որոնք մարդուն մղում են գործունեուուխքանները, պես այն դրդիչներն են քյան ն դետերմինավորում այդ գործունեությունը: Անձի այն յուրաճաՈւսումնական գործունեության կառուցվածքը: են է որոանվանում, որը ուսուցում կաղմված տուկ գործունեությունը, սոոլ է նրանց բնույթը կախված այն տեղից,

օպեբացիանեբից: շակի

ներգորժությունն մեջ նրա կատամանկավարժական իրադրության ոլորտում,այսինքն՝

ուժերի վորողը գրավում է մանկավարժական

ու

են րաժ ֆունկցիաներից:Այդ ֆունկցիաներըկարող

լինել. Հետենլալները

դրսից մատուցվող ինֆորմացիայիյուրացում, 1) պասսիվ ընկալում ն ու ինքնուրույն որոնում,Ճայտնարբերում ակտիվ 2) ինֆորմացիայի ն ուղղություն ստացող որոնում,. օգտագործում, 3) դիսից պարտադրվող ինֆորմացիալի Հայտնաբերում ն` օգտագործում: է լոկ որպես մանկավարժ դիտվում սովորողը դեպքում Առաջին է սոռբյեկտ: Ուսուցումն իրադործվում ներդգործությունների ձնավորող ն ուժումվորողին պատրաստ ինֆորմացիահաղոոդեհլու նրան որոշակի նական գործողությլուններիկատարում պարտադրելու եղանակով: երկրորդ դեպքում սովորողը դիտվում է որպես սուբյեկտ,որը ձնավորվում է իր իսկ զարգացող Ճակումների ն նպատակներիաղդեցության տակ: սովո-, Այստեղուսուցման Հ2իմքումդրվումէ ինքնաշառշժումը, այսինքն՝ ն գործողությունների րողի կողմից այնպիսի տեղեկությունների որոու են պաճանչորոնք Համապատասխանում նրա նումն ընտրությունը, ճանդես | գալիս մունքներինն արժեքներին: երրորդդեպքումսովորողը հ որպեսկմահ-որպեսմանկավարժական օբյեկտ, ներդործությունների ցական գործունեության սուբյեկտ:Մանկավարժը վարքի արտաքինաղբյուրները (պաճանջները, այնսպասումներն Հնարավորություններ ւլես է կազմակերպում, որ դիանբ սովորողի մեջ անճրաժեշտ ճտկուվներ ե

ու

ն արժեքային կողմնորոշումներ են ձնավորում: իսկ սրանք, իրենց ՃերԹին, կանխորոչում են աշակերտի կողմից անչրաժեշտինֆորմացիայի

ակտիվ ընտրությունն ու օգտագործումը: Այս դեպքում ուսուցման ճիմքում ընկած է անճատիգործունեության աղբյուրներին այնպիսի ուղղվաժության Ճաղորղումը, որը պայմաննեի է ստեղծում պաճանջվող ինֆորմացիայի գործողություններիընտրության, վերամշակմանն օղտադործման ճամար: Ուսումնական ն ուսուցող գործողություններիտեսակները: Վճրոֆունկցիաներինճամաղատասխանկան անձի ուսումնաՀիշյալերքնք կան դորժողությունների հրեք ճիմնական տեսակներ: Ուսուցմանքննարկ-

են. պրոբլեմների ամննից ավելի Հաճախակի կիրառվող մեթոդներն վիճաբանությունը: ճամաձնակերպումը, քննարկումն խնդիրների ու

կոնսուլտացիաներըն այլն: պլանավորումը,

տեղ

54.

ու

'

վող տարբերակներից առաջինըունի պատրաստի ինֆորմացիայիմա-

տուցման բնույք: Ուսումնական դորժուննությունն այո մրվաժ է այնպիսի դորժողություններից, ինչպիսիք են

կաղընդօրինակումը, դեպքում

բառացի կամ իմաստավորված ընկալումն կրկնությունը, պատրաստի նմուշների ու կանոնների Ճիմանվրա կատարվողմարզումներն ու վարժությունները: Ուսուցման երկրորդ տարբերակը բնա(ինքնաշարժուժը) կանոնինքնաուսուցմանձն ունի: Այս դեպքում ուսումնական գործունեության կազմի մեջ մտնող՝ գորժողություններն են. Ճարցերի ն խնդիրու

ների ընտրությունը, ինֆորմացիային ընդճանուր սկզբունքների որո-

նումը, «ներըմբոնումն» ու իմաստավորումը, ստեղծագործականգորժունեությունը:ի վերջո, ուսուցման երրորդ տարբերակը

((առավարումը)

ն ուղղություն հնքադրում է նպատակաուղղված ստացող իմացական ակտիվության գոյություն: Այստեղ արդեն ուսուցումը կազմված է այնպիսի գործողություններից,ինչպիսիք են. առաջադրված խնդիրների լուծումն արդյունքների գնաճատումը, փորձերն սխալները, փորձարկումները, սկզբունքների ընդճանուր Ճասկացությունների ընտ: րությունն ու կիրառումըն այլն: Վերըթվարկվածուսուցողդորժողություններից լուրաբանչյուրի Ճամարբնորոշ են աշակերտի գործունեությունը կառավարելուուրույն եղանակներ,ուսուցման ութույն ըմբռնումներն մեթոդներ: Օրինակ, պատրաստի ինֆորմացիայիմատուցմանեղանակըիր արտացոլումն է գահլ ուսուցումը որպես դասավանդում ըմբոնող տնեսակետում: Սրա ճամարբնորոշ են Ճաղորդման, բացատրման, մատուցման, ցուցադըրման ն առաջադրման մեքոդները:Բնականոնինքնուսուցման եղանակը առաջ է բերել ուսուցումը որպես խթանում (ստիմուլյացիա) ընկալող Սրա Համար բնորոշ մեթոդը Հետաքրքրության, զարանքի, շտաքրքրասիրության արթնացումն է, ի վերջո,ուսուցանող գործողություների այնպիսիտեսակը, ինչպիսին աշակերտի իմացական ակտիվությանը ուղղություն Հաղորդելնէ, իր արտացոլումն է դր ու

ու

ու

առովգրաջումը,

նում

ուսուցումը

-

կառավաբում ճամարող տեսակետում: Այստեղարդեն

ու

ՊՐՈՑԵՍԻ

ՈՒՍՈՒՑՄԱՆ

ԳՈՐԾՈՆՆԵՐԸ

ՎՐԱ ԱԶԴՈՂ

-

վերնում քննարկված ուսումՉնայաժ իրենց բաղմաղզանությանը, ուսումնական իրադրությունները, ուսուցման մասին տեսակետները, ն ուսումնական գորդորժողություններիտեսակները, ուսուցող նական

բոլորը

ունեն ու աղբյուրները, դրանք ծունեության դրդապատճառներն նան բնդճանուր մի առանձնաճատկություն: Դրանց վերջնականխնդիրն նա ինչ-որ բան սովոորպեսղի ջանքերն ուղղել ք աշակերտի այնպես, րի: եթե այդպիսինպատակաուղղվածջանքերը բացակայումեն, ապա ուսուցման ուսուցում նս չի կարող տեղի ունենալ: նպատակաուղղվաժ սեբտումն է: ամեն ի առկա այդ բաղադրամասը

պրոցեսում

ընդճանուր

Սերտման ներբին գործոնները: Ուշադրություն ն. դիրբորոշում: առաջին պայմանը ճետնլալն է. այն, ինչ պետք է իմանալ ու Սերտման արտաքին յուրացնել, պետք է աբտագոլվիՀոգեկանում, առանձնացվի ն ներքին աշխարճի մնացած բոլոր ընկալվող կողմերից: նալելի դնոնա Բավական չէ, պետք է տեսնել, լսելը դեռ թիչ է, պետք է ուշադրությամբ ունկնդրել ն ըմբռնել լսածը: եթե ինֆորմացիանբացակայում է, ապա միանդամայնակնճայտ է, որ այն լուրացնել վերամշակել «նսթավոր չէ: Սրտումկարող է տեղի ունենալ միայն այն դեպքում, երբ սերտելու ենթակա նյութ գոյություն ունի: Ուսուցչիցուցադրումնծրն ու խոսքը, նբա պաճանչներն ցուցումները աշակերտիզդայլարաններին Հճասնող միայն մի ազգանչանեերի մասն են կաղմում:Դրսիցմիաժամանակ նրան է ճասնում կողմնակի մի ամբողջ ճուսք: Սրտ մեյ մտնում են է՛ «աղմուկի» աշակերտնեու

|

ու

րի վարքը, ե՛ ուսուցչի տեսքը, է՛ թոչնակը,

որը

յուս

նստած

է բակում

դրտո-

նրվող ծառիճյուղի Վրա, ե՛ պատի հտնիցլսվող ոսմնաձայները,ն՛ բազմաթիվ այլ աննշանիրագարձություններ, որոնք անրնդմեչ տեղի են ունձնում

դառարանիմիկրոմիջավալրում: ԱշակերտիՀոգեկանաշխարճի խորքերից են դրանց ընդառաջ գնում ճիշողություններ, ակնկալումներ, տագնապներ խորճրդածություններ:նույնիսկ այն ամենի մել,

հո, չ

|

լ

ու

ցուցադրում

վյալ

ու ճայտնում է ուսուցիչի, երբեմն

շատ կողմնակի ն պաճին ավելորդինֆորմացիաէ պարունակվում: Մինչդեռ Հոգե-

են տվել, բանական ցույց էքսպերիմենտները

որ

մարդը միաժամանակ

է ընկալելումիայն Ընդունակ պաճմանհափակ թվով (մոտ Տ--9)

առար245

կաներ: Մնացածը ճանդես է ղալիս լոկ որպես անորոշ ընդճանուր ֆոն չիգիտակցվում մարդու կողմից: կամբոլորովին որոշակի իրադարձություններ, առարկաներ կամ դրանք Շրջապատի, են Կսռանձին Ճատկանիշներ այսինքն՝ուղղվա-. կարող ուշադրություն, ծություն ունեցող Ճողեկան ակտիվություն առայացնել, քանի որ կապվում են անձի գործունեությանայնպիսիներքին աղբյուրների ճետ, ինչպիսիք են. ինֆորմացիայիպաանչմունքը, օրգանիզմի բազմազան կա-` :

Ճճակումներն ինֆորմացիա-, Ճճասարակական նպատակները: րիքները, ն ու

մի ընորության, վերամշակման օգտագործման ընթքացքում անձի առանձնաճատկությունների դրանորումներին «ոդեբանները տվել են դիտափորձերնու դիտումները անվանումը: Քազմաթիվ դիոքոբոշումներ նն տվել, որ ուսումնական ցույց դիրքոգործունեության ընթացքում րոշումներն ունեն կարնոր, Ճաճախ Օրինակ, վճռական նշանակություն: փորձերից մեկի ժամանակ երկու իմբեր նույն նյութը սնրուսանողների -կոեցին նույն եղանակով ն նույնթվով կրկնությունների միջոցով:Խմբերից մեկին զգուշացրել էին, որ մինչն. ատուդումը նյութը այլա չբ. կրկնվելու, իսկ մյուս խմբին, ընդճակառակը,առել էին, որ ստուդումիը առաջ կրկնելու ճնարավորություն կտրվի: Այնուճնետն առաջադրանքը երկու խմբերն էլ ստուգման ենքարկվեցին։ Պարզվեց, որոնք նյութը նորից կրկնելուՃույսունեխե,ղդաոր այն ուսանողները, էին մտապաճել: նրանցում նլութը վերջնականապես վատ լիորեն ավելի դիրքորոշում չէր ստեղծվել: Ուսումնասիրության ընքացքում սերտելու ցույց տրվեց նան, որ նյուքի մտապաճման է՛ ժամկետները, ն՛ ամրու-

անսպասելիորեն

են դիրքորոշմամբ: թյունը, ն՛ բնույթը պայմանավորված եթե.ստեղծէ ված «մինչն քննությունը» սովորելուդիրքորոշում, ալա գիտելիքները, պաճպունվում են մինչն քննական սենյակից դուրս դալը: երն լուրաքու-

մը կատարվում է նլութը մոտավորապես,մակերեսորեն սովորելու դիր-. ապա ուսուցումն, քորոշմամբ, իսկապես, միայնմակերեսային,մոտավոր դիտելիքներ է տալիս: Ավելին, երբ նույն նյութն ընկալվում է առանց դիրքորոշման, ապա Ճճաճախ ընդճանրապես Ճիշողության սովորելու ոդ: մեջ գիտելիքներ չեն մնում։

`

'

ն ուսուցման նկատմամբ ուշաղբություն Այսպիսով, դիրքորոշում խնդիոր ըստ աշակերտի մոտիվացվածության ապաէության ստեղծելու ն՛ է: պոոբլեմն Ե՛լ ուշադրությունը, դիրքորոշումը ճովման ուսուցման ընթացքում աշակերտի ներճոգեկան պրակտիկ ոբո-գործունեության |

ու

արտաքին դրանորումներն շակիուղղվածության են: իկ

"ոիվությունը

ակաշակերոի

ուսուցման արդյունքները, նպատակներն

ուղղվածդեպի ընթացքի: Այսպիսի է բերվում այն դեպքում, ուղղվածություն ձեռք ձրբ ուսուցման հն անճատիգործունեուայդ կառնոոկողմեոը է

ու

կապվում

արտաքին ներքին, բյունը պայմանավորող

ն

ճետ:

առձնային. գործոնների

Սերտման արտաքին գործոնները:Ուսումնական ճյութի բովանդաայլ ձների նման ուսուցման արձնը:-Գործունեության

կությունն ու

(ուսումգորժոններից դյունքներընա կախվածեն ոչ միայն սուբյեկտիվ ՞բ" այլ աշակերտի նկատմամբ առարկայի վերաբերմունքից), նական յեկտիվ Հանգամանքներից(ռուն սերտվող նյութի Հատկություններից): Հոդերբաններն մանկավարժները ուսուցման այդ կողմի վերաբերյալ են կատարել ն կուտակել են ճակայաՀետազոտություններ բաղմաթիվ կան քանակությամբ սիոիձնականէքսպերիմենտալովյալնելսԴրանց ուսումնական նյութի այն թույլ է տալիս առանձնացնել վերլուծությունը են գործում նրա յուգլխավոր ճատկանիշները, որոնք ազդեցություն. ու

ու

բացման

վրա:

ուսումնական նյութի բովանդաառաջինը "Այդ ճատկություններից

նյուք կարող են ծառայել փաստական տվյալները կամ ինդճանրացվածգիտելիքները, Պասկացություններն ու սկզբունքները, գործողությունները կամ օպերացիակախված այն բանից, վամ ճմտությունները: ները,կարողությունները է առարկա ճանդիսանում, սերտման քն նյութի այդ տեսակներից որն են կրում ուսուցման պրոցեսի կառուցվճռական փուոխություններ ու ճնարները։ Սովետասովորեցնելու վածքը, սովորելու եղանակներն տվեցին, որ կան մի շարք Ճոդեբանների ճետաղոտություններըցույց անրտման ճամար կություննէ։ Ցուրացման,

են նան նրաու ուսուցման կառուցվածքն բնույթըպայմանավորված ճմտուՀաորկացությունները, սիտստերը, նով,,քե ճամապատասխան

որ գիտելիքների դործունեության թյուններն կարողությունները են վերաբերում: անքտումը կանոնների բկագավառին Թվաբանական ու

ու

պրակտիկ դորժունեության այլ ճնարկապված է դիտման, մավոր յուրացումը Ճեւոյ ների Գրականության լուրացումը: քանքերականության 2ճեւո։ ուսումնասիրության այլ կերպ է ընքանում ճամեմատածֆիղիկայի են առանձին. վերաբերում Բոլորայդ կոնկրեւո օրինաչաիությունները ուսումնական առարկաների(ն նույնիսկ ուսումնական թեմաների) յուու

:

րացման ճոգերբանությանը: նբա ձեն է: Ուսումնական նյութի եբկոոբդառանձնաճատկությունը երբ ուսուցման օբյեկտները նյութի ձնը կարող է լինել կենսական, խրուճրբ կամ գործունեության ձներ են, ն դիդակտիկական՝ կան առարկաներ է արճեստականորեն պատրաստվածն պարուսուցումնիրագործվում օբյեկտներիու խնդիրների օգնությամբ: զեցվաժ (սխեմայիվերածված) լինել պատկերավոր, խոսքայինն սիմվոԱյն կարող է առաբկայական, այգ ձներիցյուրաքանչյուրը լային։ Ուսումնական նյութի մատուցման իրենից ներկայացնումէ որոշակի լեզու, որը ծառայումէ ազղանչանա՛

-

ԲՈԼ

Մ

ԱՆ

Մաաա աննն լովետական

յին, իմաստային, արժեքային

ամ

կառավարող

ճամար: լեզվի արտությունները ցույց տվեցին, որ կիրառման ճամարընտրված դյունավետությունը կախված է երկու գործոններից.1) այն ճանգամանքից, թե ինչ չափով է այդ լեզուն Համապատասխանում սնրտվող նյութի բնույթին, 2) այն բանից, թե սովորողը ինչ չափով է տիրապեւում ինֆորմացիայի ծածկագրմանայդ եղանակինն որքանով է այդ լեզուն Համապատասխանումսովորողի մտածողության կառուցվածքին: Օրինակ,փորձերը ցուլց տվեցին, որ ուսանողները, դեռաճասները ն նույնիսկ յոթք-ուք տարեկաներեխաները ի վիճակի են յուրացնելու Մակայն բազմություններիտեսության ճիմնական Հասկացությունները: ճիշլալ ճասկացություններըերերոաներինպետք է մատուցել առարկայական-դործնականձնով (իրերի ն դործողություններիլեզվով), դեռակատարվող կոնկրետ ճասներին՝ մաթեմատիկականօբյեկտներիճետ ն օպերացիաների ձնով (պատկերների օպերացիաների լեզվով), իսկ ուսանողներըկարողեն յուրացնել Համապատասխան ինֆորմացիան խոսքային ու սիմվոլային ձներով Ճաղորդելու դնպքում: (Սա չի նշանակում, որ երեխաներըչեն կարող ճասնել բազմությունների տեսության չասկացություններըսիմվոլային ձնով ծածկագրելումակարդակին:Բայց ցանի դեռ նրանքայդ լեզվին չեն տիրապետում,«իշյալ ների ներմուծումը պետքէ կատարել առարկաներին նրանց Հետ կատարվող գործողություններիլեզվով): Ուսումնականնյութի երրորդ առանձնաճատկությունընրա դժվաէ, որն ազդում է սծրտման արդյունավետության, բության աստիճանն արագությանու ճշտությանվրա: Խոսելովնյութի ճեշտ կամ դժվար լիմասինՃաճախի նկատի են առնում այն Հանգամանքը, որ որոշ նելու նյութեր սովորողներըյուրացնում են արագ ն փոքր բացթողումներ ն սխալներ թույլ տալով, իսկ այլ նլութեր՝ ավելի դանդազ, սխալնեիով ու բացթողումներով: Ուսումնասիրությունները՝ պարզեցին, որ, օրինակ, բառեր ն նախադասություններ սերտելու ղժվարությունը կապված է ոչ այնքանդրանց նշանակության, որքան այն տեքստի ճետ, որում այդ բառերն ու նախաղասություններըտրված են: «նա մոտեցավ լուսամուտին ն դուրս նայեց: Այնտեղ քայլում էին մարդիկն անցնում էին մեքենաներ: Երեկո էր» տեքստը ավելի տությամբ է մտապաճվում,բան 4նտելալը. «նա մոտեցավ շին ն նայեց ինքն իրեն։ Դեպիդուրս էին շարժվումմարդիկ ն ոա ընթանումէին մեքենաները:Լսվում էր զանգերի ղողանջ»: Սա բացատբրվում է նրանով, որ առաջին տեքատումՃաջորդբառերն զգալի չափով մատչելի են կանխատեսման Համա դասությունները չ բավականինդժվար է թե հսկերկրորդում ՈՐԾ լու

էլ նույնիսկ ծանոթ բառերից Նույն պատճառով Հետագայում: մտապաճել: 0րինակ: «Մոտե-

ճաղորդե-

ինֆորմացիա

,

Հասկացություն-

լու

անիմաստ տեքատը կազմված

դժվար է

պատուդնում էին, կար, վրա, փողոցի։ դեպի, ցավ,մարդիկ: երեկո» ոդդժվար էին, դուրս նայնց, այնտեղ»: էլ ավելի Հանի,անցնում նա, Հա, տրոճենք անիմաստ վանկերի. «դո» լյու, եթե բառերը

վորելը» ն էն,վիգ:..3

կլինի

է

ակնճայտորեն դժվարությունը այլն: Սովորելու ն այդպիդժվարացման Ճաջորդ յուրաքանչյուր աճի եւո քանակական սի

աճում

տարրի կանխատեռման

օշարունակությունների» չկանխատնեսվող 19, 28, 31, 32, 43,

49, 55, 61, 67

օրինակ. 13, զուգընթաց:Մեկ այլ սերտելու ճամար ւաճանջվում է մի քանի թվային շարքը մեխանիկորեն Հաջորդ թիվը Բայց բավականէ նկատել: որ յուրաքանչյուր կրկնություն: է ակսվում 13-ից» պոմեծ է նախորդից, ն որ շարքը վեց միավորով է։ Պատճառը ն, այն միանգամից վուրացվում է 10 անդամ րունակում են շարքի յուրաքանբավական դարձյալ այն է, որ նշված տվյալները ճամար: Ճաջորդ անդամը կանխատքսելու չլուր պայլՀաջորդանդամիմասնակիկամ լբիվ կանխատեսելիությունը աբտա-հստակորեն է յուրացվող նյութի մեջ քիչ թե շատ մանավորված

առկայությամբ: Այդ օրինաչասիուԲայտվածօբինաչափությունների Ճաջորդաթյունները կարող են արտացոլվել փորձում (պատճառական կանություններ), գիտելիքներում (ճայտնի Հաջորդականություն ն (օրենքներ,կանոններ) այլն: Հասկացություններում սկզբունքներում նան «նարավոր ընտրությունների Դրանքկարող են կապված լինել ճանու

օրինավ՝ ռիթմի, տողերի, չափի, ձկական սաճմանափակումների, բանաստեղգավորման Հետ: Ըստ երնույթինդրանով է բացատրվում

անրտման ճեշալությունը: ծությունների ինֆորմացիայի տեսության ամենակարնոր դրույթներիցմեկը

Ճե-

քանակությամբ տնյալն է.

կոն-

Օրինակ,

..ճանքախորու

հախա- Բարը, "քլիկովի

լեե, ինչ տեղի կոաճել, ՛

որքան ավելի մեծ է Հաղորդմանկարգավորվածությունը։ միջին Հաշվով այնքան ավելի փոքր քանա-Հչ օինքն՝ օրինաչափությունը, էյոկությամբ ինֆորմացիա է կրում նրա տարրերիցլուրաքանչյուրը: մեծ քանակուկարնորվարկածը.որքանավելի տեղից բխում է ճետնյալ յուրաքանտարրերից է կրում ուսումնական նյութի թյամբ ինֆորմացիա է այց նյութի անրտումը'Միննույն Ճաէյո"րը, այնքան ավելի դժվառին ղորդումը տարբեր մարդկանց ճամար տարբնրքանակությամբնոր ինՖորմացիաէ պարունակում: Օրինակ, «Վոլգան թափվում է կասպից ծովը» ճաղորդումը մեծաճասակ մարդու Համար բոլորովին նոր տնեղեկություններչի պարունակում,ինֆորմացիա չի կրում (ենց այդ է պատՃերու որ Ա. Գ. Ջեխովի «Մածկաշապկովմարդը» պատմվածքի են այն Սակայն Հնչում): խոսքերն այնքան բովանդակազուրկ

մարդուճամար, որը

այ-

իմանում, ինֆորՀետնաբար,

տվյալ փաստի մասին առաջին անդամ է

ինֆորմացիա պարունակումէ: Ճճաղորդումը Ճիշյալ

"`

մացիայի այն քանակությունը, որը պարունակվում է ուսումնական շաբագրանքում, մեծ չափով կախվածէ աշակերտի պատրաստվածության աստիճանից, նրա նախկինփորձի, գիտելիքների, Հասկացությունների նոբ է, ուրեմն, որ ուսումնական ծավալից: Ակնչճայտ կարողությունների ու

նյութի դժվառամատչելիությունը մնացածճավասաոպայմաննեռի դեպ-

քում

է աջակեբտի պայմանավոոբված փոոձի, գիտելիքներիկաբողուու

թյուննեբիճետ ունեցածկապեոով:Որքանշատ

այնջան ավելի ճեշտ-է նյութի յուրացումը ճավասար պայմանների դեպքում):

ն

հն

այդպիսի կապերը, ընդճակառակի (մնացած

նյութի չորորդ առանձնաճատկությունը, Ուսումնական որը ազդեէ գործում վրա, նրա նջանակուցություն նրայուրացման ընթացքի թյունն է: Նշանակություն ասելով պետք է Հասկանալ ուսումնականնյու-

թի պարունակած ինֆորմացիայիկարնորլինելը: Ռրոշ տեղեկություններ կամ գործողություններ կարող են կարնոր լինել ինքնին կամ Ճաջորդ նյութի յուրացման ճամար: Դրանքկարող են կարնորլինել այն խնդիրների լուծմանճամար, որոնք աշակերտի ւոռջն ծագելու են ճետագայում: ի վերջո,դրանք կարող են կարնորլինել նան վարջի կամ անձի որոշակի գծերի ձնավորմանճամար: «նշանակություն» ՀասկացուԱյսպիսով, ե՛ օգուտի, ն՛ թյունը ներառում է իր մեջ է՛ գիտելիջի, արժեքիկատեգորբիաները: կարող է լինել ե՛ գնոստիկական(իմացանշանակությունը է՛ ե՛ էթիկական կան), գործնական (աշխատանքային), (բարոլագիտակ՛ սոցիալական կան), կ՛ գեղագիտական (գեղարվեստական), (ճասարակական), է՛ դաստիարակչական(մանկավարժական), է ընդգծել, որ միայն ուսումնական նյութի Անշրաժեշտ նշանակու-. թյունը դեռնս՝ բավական չէ նրա Ճաջողյուրացման ճամար: Այս նպատակիթրագործումը է նրանով,թն այդ նյութը. աշապայմանավորված վնրոտիճամարինչ չափովէ նշանակալից դառնում: Սրա Համարանճրաժեշտ է, որպեսղի նյութը արտացոլի Թե նն օգտագործվում փնչպիսի մեթոդներ նյութը աշակերտիՀամար նչանակալից դարձնելու նպատակով,կախված է ուսուցման էության մասին որպես ճիմք ընդունվող տեսակետից: ոմանք Հիմնական Հոգեբաններից միջոցը Համարումեն ամրապնդումը, ուրիշները՝ պարգեր, երրորդները՝ մեկայլ Խթուժբ՝գործնականկամ իմացական ակտիվությունը, ոմանք էլ՝ ինքնադրանորումը ն այլնւ Սակայն բոլոր այդ էությունն ճանձնարարականների նպատակը մեկն է՝ ուղիներ գոնել `

աշակերտի պաճանջմունջները:

Հետաջրջրությունը,

ու

ճաղորդվող ինֆորմացիանաշակերտների տեսակետից նշանակալից

ճամար: դարձնելու

Հետ սերտորեն Ուսումնական նյութի նշանակալիության կապվածէ նրա Բինգեբոոդ առանձնաճատկությունը՝ Դիիմառտավոովածությունը: տումներն ու էքսպերիմենտների են տալիս, որ ցույց իմաստավորված ւ

նյութը ավելի լավ

է մտապաճվում(ավելի արագ

ն

սխալների ավելի

ժամանակ լիովին

կերպովիմառՓորձերիցմեկի քանակությամբ), Աո քան նույն կատարվեց, նյութի յուրացումը ՛վեցանգամ Ճեշտ տավորված նյութը իմաստավորված բնույթիու ծավալի անիմաստնյութի սերտումը: Բայց է պաճպանվում ճիշողության մէչ։ ավելի լրիվ ու տնականործն ՃառկաՕրինակ, նյութի «իմաստավորվածությունը»: ի՞նչ է նշանակում դասագրքիցվերցրած ճետնյալ սամաթեմատիկայի է արդյոք նալի՞ ճանդիսամանումը. «նթե ցանկացածօղակի կիաօղակըմիաժամանակ քում

է ձախ ն աջ իդհալ, ապա այն կոչվում է տվյալ օղակիեոկկողմանի եթե նա գիտելիքներից: Սա, անշուշտ, կախվածէ ընթերցողի է, թե տեսության տեսությունը կամ գոնե այդ

իդեալ»:

բմբերի գիտե

Հասկանում

ն աջ «իդեալ» մեջ ինչպիսի իմաստ ունեն «օղակ», «կիսօղակ», ձախ դիտված ասույթընքա Համար իմաստավորապա Հասկացությունները, սաճմանման նկա չի «ասկանա այդ դեպքում վածկլինի։Հակառակ

իմաստը:

նրա մեկուսացված նյութի իմաստավորվածությունը Այսպիսով, ւայՀէ: որակը իմաստավորվածությունը անկախ սուբյեկտից սովորող ն

մանավորված է այն ճանգամանքով, թն աշակերտի գիտելիքներիպատեղեկությունկա՞ն արդյոք այնպիսի Հասկացություններ, Հեստանեցում են ուսումնական նյութի որոնք անճրաժեշտ ներ,գործողություններ, ն դրանց միջն գոյություն ունեցող կապերըբաՀասկանալու սռարրերը բացի դրանից, կարող Համար: իմժաստավորվածությունը, ցաճայտելու է լինել տարբեր աստիճանների՝ սկսած այն բանի տարտամըբմբոնումիցք, բան այսպես է կոչվում», մինչն ստացվածողջինֆորժաոր «ինչ-որ ե՛ նրա ցիայի Հստակվերակառուցումը: ե՛վ իմաստավորվածությունը, ունեն որոնք գոյություն աստիճանըկախվածեն այն կապեոբից, ուսումնական նյութի ն աշակեոտիփորձի, գիտելիքնեւի,ճասկացունբան արդեն ճայտնի գոոծողությունու կառբողություննեբի, թյունների նոր

`

միջե: ներին օպեբացիաների

ԼՈ

ուսումնական նյութի Հաջորդ՝վեցեբոոդառանձնաճատկությունը է: Այս գործոնը սերտորենկապված է նախորդի ճետ: կառուցվածքն իմաստավորվածությունը պայմանավորվածէ Ճայտնի գիտելիքներիճետ նորի անճայտի ունեցաժ կապերով: նյութի կառուցվածք ասելով պետք է ճասկանալ ճենց այդ կապերիամբողջությունըն դրանց ճաստատման ձկերը: Օրինակ,բազմապատկմանգործողությանիմաստավորումը Հենվում է գումարման գործողությանՀասկացմանն այն կատաէ որպես րելու ունակության վրա: ւՔազմապատկումըմեկնաբանվում միննույնթվերի բազմակի գումարում (32«4-Հ3-13-9-3): Հայտնի ճետ օպերացիայի կապի կարննորի (բազմապատկման) (գումարման) 1ի է Ճաստատել է սկսել բազմակիորենգումատարբերձներով։ կարելի ու

րելու օրինակների դիտարկումիցն անցում կատարել դեպի բաղզմա-. է նան սկզբում տալ բազմապատկպատկման ճասկացությունը:կարելի ման գործողության սաճմանումը, իսկ ճետո բացատրել, թե է ինչպես այն ճանգեցվում բազմակի գումարումների ամբողջության: Առաջին ուղին տալիս է ուսումնական նյութի ինդուկտիվ (մակածական)կառուցվածք, իսկ երկրորդը՝ դեդուկտիվ (արտածական):Սրանք բնութագրում են նյութի ձնական կամ տրամաբանականկառուցվածքը, որը դիսնորվում է ճասկացություններիճամակարգիու դրանց Հարաբերությունների ծա(բացառման ու լրացման, ստորադասման ն փոխստորադասման) վալման ձնով

կապերկարող են ճաստատվելոչ միայն այլն ճասկացությունների, առարկաների, երնույթների ն պատկերներիմիջն Այդպիսի կապերից ու են, օրինակ, ու տարբերությունը, սաճմանակցությունն նմանությունն տարակայությունը, նախորդելը, պատճառն Ճճաջորդելն ճետնանքը: այնպիսիկապերեն, որոնք ճենվում են ֆիզիկական, ճոգեբանաԴրանք կան ն այլ տեսակի արաբերությունների վրա Սրանց Հիման վրա ստեղծվում է ուսումնական նյութի բովանդակալից կամ սեմանտիկական ու

ու

կառուցվածքը: վերջո, կապերկարող ճաստատվելորնիցե լեզվի ի

Տ

են

կանոնների,

նրա տարրերի յուրացված ճարաբերությունների ու զուգորդությունների ճիման. վրա: Այդպես է սերտվում, օրինակ,բազմապատկմանաղյու. սակը: Սա արդեն նյութի շաբանյուսական է: կառուցվածքն Փորձերի ընթացքում ուսումնական նյութի վերոճիշյալ կառուցվածքներից որնէ մեկի առավելություն մյուսի նկատմամբ բաՀե Հաջողվել ցաճայտել: Սակայն ցույց տվեցին, որ ցանկաուսումնասիրությունները պած նյութի յուրացումը նրա աստիճանի րարձկառուցվածքայնության

բացման,այսինքն՝ նրա մասերի ն տրամաբանական, սեմանտիկական Հետ շարաճյուսական բազմացման կապերի ճեշտանում է: զուգընթաց

նյութի մեջ որքան ավելիշատ

ճնի նորի կապերը, որքան ավելի սերտորենէ յուրաքանչյուր նախորդմասը կապված Ճաջորդիճետ, այնքան ավելի դյուրին է դառնում սերտումը: հղուրչէ, որ ուսուցման սկրզն բունքներիցմեկը Ճաջորդականության ակըզսիստեմավորվածության բունքն է: Մասնավորուսումնասիրությունները թույլ են տվել պարզել, որ բացաճայտվածառանձին կապերը զգալիորեն ավելի ճատակորեն դյուրին են յուրացվում, քան բարդ, մեծաթիվ ճարաբերություններու օղակներ ունեցողները, նատ երնույթին Հենց դրանով են բացատրվում մաթեմատիկական Թեորեմեերից, ապացույցներիցու մեթոդներիցշատերի յուրացման ճետ կապված դժվարությունները: նն ծագումնան այն դեպքում, երբ կապերըճստակորենբացաճայտված չեն,այլ աքողված են փաստական նկարագրական նյութի կողմից: են

ու

Դժվարություններ

ու

աշխարճագրա Հաճախակիէ նկատվում Այսձրնույթը Որոշ դեր է խաղում ընթացքում: յուրացման նյութի ուսումնական պատմականկամ

աք

Օրինակ,նյութի դասավորվածությունը: նյութի մասերի փոխադարձ են սերտվում, քան միջին մասը: դյուրությամբ ավելի կիզբն ու ավելի ամուր կապերիմեջ են մտնում միտարրերը առընթեր միավորները: մյանց Հետ, քան տարակա ընթացքի վրա ազդող յոթեբոբդ յուրացման ն յութի Ուսումնական նյութի ծավալասելովպնտք է է: Ուսումնական գորժոնընրա ծավալն տարրերի(կամ ավարՀասկանալնրա կազմի մեջ մտնող այն առանձին է յուրացման:Անիքանակությունը, որը ենթակա, տուն միավորների) քանակությունը աստ նյութի մեջ մտապաճման ենթակամիավորների եթե անիմաստ ներկայացնում: չի դժվարություն ոչ առանձին մի որոշելը Հչամընկնում են յուրացվում, չպա: քանակությունը վերոճիշյալ վանկեր են կազմված Հետ որ բոլոր վանկերը Թր (պայմանով, լ այդ.վանկերի Ավելի դժվար է կամ Հնչյուններից): տառերից նույն նան

վծըջը Հարնան,

քանակությամբ

նյուցի իմաստավորված

որոշելը, քանի որ ճասկացմամբ է եննյութը մտավորվերակառուցման

ծավալը

ուղեկցվող յուրացման՝ դեպքում

է սովորողի փորձի թարկվում,Այն կարգավորվում կազմակերպվում են ծրկրորու գիտելիքներիազդեցության տակ: նյութից արտամղվում ու

իմաստային ճենակետերը, որոշ առանձնացվում դական տարրերը, են ու մասեր փոխարինվում ավարտուն ճարաբնրականորեն ընդարձակ ինֆորմատեղի է ունենում պայմանական նշաններով, ընդճանրացված են

ցիայի

բարդ

էլ ուսումնական նյութի Այդ պատճառով վերամշակում:

քանակը ճաշվելը դեռ բավականչէ. չէ՞ կաղմի մեջմտնող միավորների է ոչ թն այն,ինչ գրված է դասագրթում, որ սովորողը սերտում այլայն մոտ ստացվում է տեքստը ներճոգեկան վերաՀ որընրա արդյունքը, 2ասեր սնփական փորձի մշակման ենթարկելուցն ալդ արդյունքները Հետո 8ուրաչ կացություններինշանների միջոցով արտաճայտելուց մոտ են ընթանում յուրովի: հմաստալից այս քանչյուրի պրոցեսները ու

ուսումնական նյութի ծավալը կարելի է չափել միայն անուղղակիորեն՝ ու քանաօպեշացիաների յուրացման ենթակա նոր ճասկացությունների նան նրաճաշվելումիջոցով:Այդ ծավալը կարելի է չափել կությունը նում Հաստատված կամնրանում պարունակվող կապեշիքանակությունը

Թիվը որոշելու դատողությունների

ճանապարչով:

ծավալիմեծացումըճանգեցնում Ուսումնական նյութիիմաստային ու սերտման պոոցեսների դժվարացներհոգեկան վեբամշակման ման: ի վերջո, պետք է ճիշատակելնս մեկ գործոն՝ուսումնականնյութի Սրանցիցեն, մասնավորապես, առանձնաճատկություննեոըր: ձուզական նյութի գրավչությունը, աշակերոիմուտ որոշակիզգացմունքներ ու-ապէ նբա

`

|

ւ

նրա ճնարավորությունները։ Հետազոտությունրումներ առաջացնելու են, որ դրական ուժեղ զգացմունքներ առաջ ները ճաստատում բերող նյութը յուրացնելը ավելի դլուրին է, քան ալն, որբ անտարբեր է թողնում կամ ձանձրույթ է առաջացնում: Մացասական Ճճուզական վիճակներ (արճամարճանք,վախ, զզվանք, զայրույթ)առաջ բերող նյութի ճաճախ ավելի վատ է լուրացվում, քան անտարբերությունժնող ինֆորմացիան, բայը էլ՝ զգալիորեն ավելի լավ: Այստեղ,ըստ երնուլցին, ամել երբեմն է զդացմունքների հնչ կախված ուղղվածությունից։նթե դրանք առաջ 81 եկել նյուքի պարունակածինֆորմացիայիազդեքության տակ, ապա մուրացումբ սովորաբար ճաջողությամբ է իրագործվում: իսկ եքե ղգացմունքներն ուղղված են ճենց դեպի նյութը,ապաաերտումը դժվարանում է: Օրինակ,վեպի մեջ նկարագրված այնպիսի տեսարանը, որի. սարսափ է առաջացնում,ավելի լավ է մտապաճվում, քան այն էջերը, որոնքընքերցողին անտարբերեն քողնում:Բայց եթե սարսափի Ճողեվիճակը դասագրքում եղած բարդ բանաձներիտնսքի ընկալման արդյունք է ապա յուրացման ընթացքը դժվարանում է: Ծյութի սերտման կազմակերպումը: եթե ուսումնականնլութբ լուրացման ճիմնականնախադրյալն է, իսկ ներքին դիրքորոշումբ՝` նրա պայմանը, ապա կոկնությունն վառժությունը նրա Հիմնական միջոցներն են: Սրանք անճրաժեշտեն լուրացվող նյութն -ու՝ դործողությունները տպավորելու ն ամրապնդելուճամար: Սակայնմեծաթիվ փորձերն ու թույլ վեցին սզարզել,որ կոկնություններն կարող դիտումները ինքնին են ու բոլոբովին էլ չապաճովել ինկալվաժգիտելիքների ն ուսուցումն ու

ամրապնդումը: Մասնավորապես, ապացուցված գործողությունների

է,

բազմաճաճախկատարումները չեն կաոր միննույնդործողությունեերի աարծլագորժումդրանք, եթե սովորողը ների (ճիշտկամսխալլինելու) մասին տեղեկությունչիստանում, Հեպետք են ոչ թե պարզապեսնլութը Հիշողուտնաբար, կրկնությունները թյան մծջ տպավորելու,այլ գիտելիքներին դործոզությունների նշգրբտման ձեռք բերված արդյունքների ստուգման ն կատառելազործման, Քույլ տրված սխալներիուլղման ճամար. Բացի ալդ, կոկնությունը ե նյութի միավորների, թույլ է տալիսուսումնական ինչպեսՇան դրանց ռովոբողի նախկին փորձիմիջեգոյություն ունեցողնոբանոճ կապերբակամ ստեղծել։ Այդ արդյունքներիցառաջինը Հանգեցնումէ պաճայոանլ նյութի մեջ պարունակվողինֆորմացիայի ուսումնական քանակության Ֆլաղեցման, իսկ ձրկրորդը՝այդ ինֆորմացիայիիմաստավորման: Այսպիսով,նյութի սերտման ընթացքում կրկնությունը էրկակք դեր է խաղում: Ամենից առաջ այն Ճանզգեցնում է ինֆոոմացիայի քանակուՆ այդ թյան կծկման(նվազեցման) ինֆոբմացիան մացնումէ սռվոբողի փորձիկառուցվածքի նախկին մեջ: Մյուս կողմից, կրկնությունն ինջը

գործողություների. արդլունթ՝

`

ու

-

.

Քուլ

է տալիս

առդյունքստանալնյութի յուրացման տեղեկություններ

ակտիվ էլ նյութի սերտումն ապաճովող պատճառով գործոնույն կամ ընթերցումը ընկալումը, նրա բազմակի կրկնությունը Ր չէ: կրկնությունն կատարումը Ակտիվ բազմաճաճախ ր թյունների մասին: Այդ ՇԵՐի

-

դեպքում բնկալման կամ վէրարտադրության, նաՀովոմի նորիմաստով արդեն նոր դործ ունի մի փոքր Հ Հոգերանական ոով» ներճոգեկան վերամշակմանշնորչիվ բուքի նախորդած է, Հագեցվել ալնպիսինոր կառլերով,որոնք ամեն

այլ,

զգա-

Հետ, որը

լուրաք-

որենՀարատացել

չէին: մանպրոցեսիսկզբումդեռես բացաճալտված

ուսուցման ընթացքում: Ռառյցման ընթացքը Հետադարձկապերը Հիման վրա, որոնք թույլ են տահ Հետադարձկապերի կարգավորվում ե առնել ընկավ պարբերաբարվերաճսկել նկատի իշ անընդճչատորեն վերա՞ակողութացիկ արգլունթները,Ոաուցման ընթացքում այդպիսի 4իմնական միջոցստաքման ինֆորմացիայի թյան ճամար անճրաժեշատ են, դրանց Ճբշու դորժողություններն ները սովորողի պատասխաններն Ուսումեչթուլլ տրվածսխալների քանակությունը: տության աստիճանը զգալի դործունեությանկառավարման արդյլունավետպությունը նական են. որոնցով ընթանում ձներից, է եղանակներից այն չափով կախված ն որո1) սովորողիկողմից Ճիշտ պատասխանի գորժողությունների ճաղորդումբ, մասին ազդանշանների նումը, 2). թույլ տրվածսխալների 3) ալդ սխալների ուղղումը, 4) սխալներինկատմամբ ուսուցչի վերաու

բերմունքի դքսնորումը: .

ԻնչպեսԼՄ)

:

է տալիս ուսուցման տնսության ն

սովորողների կողմիցպատասխանի լուծությունը,

վերպրակտիկայի

է որոնումը կարող է իրագործվելինքնուրույնստեղծման (ծրբ առվորողնինքն ձնակերպում գեպքում աշակամ այլ վճռի ձնով (այ բնտբական պատասխանը) մի շարք պատրաստիպատասխաններից բնտրում կերտըառաջարկվող է

քիշտբ):

մատնացույը անելըկարող է ունենալ ուղղակիա̀զդակբալները (երբ ) կամ անուղղակի ցույց է տրվում -աշման սխալըուղղակիորեն

4Ճաբնույք (երբ աշակերտըիր ստացած պատասխանը բացաճայաման ն է

ճիշտ պատասխանիճետ մեմատում,

«խալբ)'.

գիտակցում է իր թուլլ տված

ատ

կարելի է կատարելբնթացիկ նշգոտումների Սխալների ուղղումը միչոցով(երբ անմիջապեսճայտնում են ճիշտ պատասխանը),վերջնաօգնությամբ (ճիջտ պատասխաններըներկայացվում են ճշգրտման զան միայն այն բանից ճետո, երբ աշակերտն արդեն պատասխանելէ.առա-

չադրանցջիբոլոր ճարցերին), (տացուցիչ տեղեկություններ Ճուշվածքով Հարտնելուն ցուցումների միջոցով, որոնջ թուլ ձն տալիս ճասկանալ սխալրն ուղղել այն), ոբոնումեերի միչոցով (ծրբ կատարածսխալի մա255

սին ազդանշան օտանալուցՃետո

աշակերտը շարունակում է ճիշտ

պա-

տասխանի ինքնուրույն: որոնումները ՏՈՐ Ուսուցման պրոզեսի կարգավորման սկզբունքների շարքում չկան այնպիսիները, որոնք կարողանայինլավագույնները ե Համապիտանիմի քանիսը առավել արդյունավետ նեն որոշ ներըճամարվել:Դրանցից խնդիրներ լուելիս, մլուսները՝ այլ դեպբերում,Հենց տիդակտիկական այս պատճառով էլ ուսուցման պրոցեսի ծրագրավորման ու կարգավորման ժամանակ այդ սկզբունքները լավագույն ձնով է առաջանում

Գլուխ

ՄԱ ԼՈ»

ՈԻՍՈՒՑՄԱՆ

ՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ

գուգորդելու Խնդիր.

Տ

ՀԻՄՆԱԿԱՆ

ՏԵՍԱԿՆԵՐԻ

ԱՌԱՆՁՆԱՃԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՈՒՍՈՒՑՈՒՄԸ

իրադրություն

տեսակներից մեկը կարնոր

իրերի կամ եճրի որոշակի ազդարարայինճատկանիշներին անճատի պատասխան կապերի ստեղծումն է: ջչարժումներիմիջն պայմանա-ոնֆլեկտորային Այդ կապերի առանձնաճատկություննայնէ, որ դրանք առաջանում`են պրակտիկ փորձի ազդեցության տակ ն ավտոմատորեն «դորժի են դըրվում» ճամապատասխան արտաքին ու ներքին պայմանների ազդեցու-. կապերի այդպիսի ճամակարՔյան տակ: Գայմանա-ռեֆլեկտորային հրաՃիմքում, որոնք առավելապես գերն ընկած են ճմտությունների :

Ուռուցման

մասնակցության,ավտոմատորեն: գիտակցության ճիմնականկողմերը՝ կարգավորում գործողությունների ջարժողական կատարումը, զգայական վենտրովերաճակողությո ցործվում

են

Այդ կապերն

առանց են

ու

նական (ճոգեկան) օղակը:

ճ

ընթացքում: Հքատակվ ,

Հմտությունների դերը գործունեության է կատարել գիտակցորեն յուրաքանչյուրըմարդը կարող ֆունկցիաներից ձ կոկորդի շարժումների Օրինակ, այն ճամակարգը,որն անգիտակցորեն: անճրաժեչտ է բառը արտասանելու ճամար բացարձակապեսչի գինան մկանտակցվում մարդու կողմից: Որպեսկանոն, չեն գիտակցվում Ների կծկման ու թուլացման այն բարդ ղուգորդությունները, որոնք անՀրաժեշտեն ցանկացած շարժում կատարելու ճամար: հայց բառի Հընէ գիձումբ, որ մարդը պատրաստվում է արտասանել, կանխագործվում են տակցությանմակարդակի վրա: Որպես կանոն, գիտակցվում նան ընդնանութ բնույթն ու վեոջնական գոշծողությունների անգիտակցական: չի կարող մեքենա.վարել, Օրինակ, վիճակում,մարգը Նա պետք է ընդճանուրառմամբ պատկերացնի,թե ուր է գնում, ինչ ինչպիսիարագությամբ ն այլե:- նույնը` վերաբերումէ ՓանապարՀով,

նպատակներ

Ֆան

դործողուայլտեսակի խաղային

աշխատանքային, ցանկացած

քյուններին,

ն

ոչ մի`գործողություն մառղու մինչեվեռջը. Այսպիսով, ավառմա257.

17--378

տացվածլինել չի կաբող, ջանի որ որպես զործուննության տարրը այծ վերջին Հաշվով առաջ է բերվում ն կառավարվում է գիտակցականնպատակի կողմից: Բայց, մյուս կողմից, մարդու ցանկացած գործողություն Հմտությունների գոյության շնորճիվ փաստորեն զոնե մասնակիորե ավտոմատացվածէ, քանի որ մարդը երբեք մինչն վերջը չի գիտակցում գործողության կարգավորման, կատարման վերաճակողությանբոլոր անչճչրաժեշտ մկանային կծկումները): Մասնակի տարրերը (օրինավ՝ ավտոմատացումը կարնոր նշանակություն ունի, քանի որ «եշտացնում Է գործունեության բոլոր տեսակներիլիարժեք իրագործումը: 0րինակ, այն գործողություների ավտոմատացումը, որոնց օգնությամբ Ճեծանվորդը պաճպանում է իր ճեծանվի ճավառարակշոությունը, նրան թույլ է տալիս ուշադրությունը տեղափոխել փողոցային երթեեկության, ճանան պարճի ձնի շրջապատող իրադրության այլ կողմերի վրա ն, դրա չնոր«իվ, գիտակցվածության բարձր մակարդակում կարգավորել իր շարժումները: Դաշնակաչարի շարժումների ավտոմատացումը թույլ է տալիս բարձրացնելկատարման մակարդակը: Գործողությանորոշ կողմերի ավտոմատացումը թույլ է տալիս փոփոխել նրա կատարելագործել ու

ու

ու

ընդճանու "7

որաաորի գործողություններիկատարման հնաբներ առուցվածքը:

ն

չէՇ

դրանց նլատակների ու պայմանների մեչ, Ավտոմատացումը գիտակցությունըազատում է այն շարժողական, զգայական ն մտավոր վր ճսկելու չանճրաժեշտությունից, օպերացիաների իրագործման որոնցից կազմված է գործողությունը: Հենց այա իմաստով էլ դործողության ավտոմատացվածէ դառնում: Բայց գիտակցությանոլորկատառումը տում են մնում ն առաջինպլանի վրա ծն մղվում այն նեպատակնեոը, Հանուն որոնց կատարվում է գործողությունը, այն պայմանները, որոնցում ընթանում է կատարումը, ինչպես նան գործողության աոդյունքմտնում

|

ները:

՛

Այս իմաստով դործողության կատարումըէլ ավելիգիտակցված Է

դառնում:Ը

պախվածայն Հանդամանքից,թե գործողության

մասնակի ենթարկվում, խոսում ավտոմատացման

են

որ

կողերն

են

ճմտությունների

տարբեր տեսակներիառաջացման մասին: Գոյություն ունեն զգայական. (անհառրային) Հմտություններ,Դրանցօրինակներնձն. կարդալիս ռերի ձների տարբերակումը, խոսքը լսելիս Հնչույթների ճանաչումը, շարժիչի աշխատանքայինվերաճսկողությունըըստ նրա արձակած աղմուկի (մոտորիստների մոտ), աչքաչափով տարածական չափերն շարժման արաղությունը որոշելը (վարորդներիե օդաչուներթ մոտ), զունային նրանգննրիտարբերակումը(նկարիչների տեքոտիլազործներիաշխատանքիպրոցեսում), կաշվեգործներիկողմից կաշվթ տա-

(ֆոնեմների)

ու

ու

որոշելը,

տնակը սննդամթերքների

Մո աար աար աաղվում ոշա

նն

:

Նաիմեքենա գրելը հալելու 4ինործողությունների վերոճիշյալ

ԽՐ

ա. ում

կայության նկարելը, գժագրելը, ավտոմեքենա

ելը,

յանները կարդալու)

որո-

լոռծել "

ր Ա ՈՈՒԲՈՐ

տիւ

շանի

են

յո

ճաշակելիքի միդեգուստատորները(ճամտեաները): է1 Մկանային շարժումներիավտոմատացումը Հանգեցնում է շարժոական (մոտորային) Հմտությունների առաչացման։ Դրանցիցկարելի Հիշատակել Հետնյալները. մնքենագրուճու, լինոտիպիստի (տողաշար մէ հնա ով աշխատող բանվորի), կողմից առանց տառերին ճեռագրիչի ու կամ շարելը, դաշնամուրի վրա առանց ստեղնենվագելը, մոտոցիկլ կամ ճեժանիվ վարելը: Այն դեպքում, երկու տեսակներըզուգորդվում են, հրբ ավտոմատացվածշարժողական գործողություններըկավում են տեսողության (կամ լսողության) ճսկողության տակ, խոին զգայաշաոժողական Հմտությունների առ(աննսոմուտորային) նն. մասին: Այսպիսի Հմտությունների օրինակներ գրելը, վարելը, ինքնաթիոր վայրէջքի տատաշելը,ողոցելը: Մտավոր խոսում գործողությունը բնութագրելիս ճէ անական(ինտճլնկտուալ)Հմտությունների(ճՀաշվելու,սարքերի ցումասին, Ավելի լալն առումով կարելի է խոսել ու ն տրամաբանորեն մտածելուԼ ՃմտութլյունԲ Ր Բ. ւ

'

հ

ձնավորման պայմաններն աղբյուրները: Հժտությունների ձեավորման 4իմքում, ամենայն Հավանականությամբ, ընկած 41.փորձերն ընտրությունը: Ղեկավարվելով որոշակի կողմնորո Ֆշաններով, ՝

Հմտությունների

`

ու

ու

մարդը փորձում է որոշակի գործողություն կատարել ն վե-

բաճակել արդյունքը: Հաջող գործողությունները, իրենց արդարացրած

դողմնորոչումներնկարգավորմանեղանակներըաստիճանաբարջոկՎում ամրապնդվում են, իսկ իրենց չարդարացրածներն ու

ու

ները՝ճնշվում

ու

անՀաջող-

վերացվում: Առանցայդպիսի կրկնվող գործնական փորձերի չեն կարող առաջանալ: Այս փաստի վրա ճենՀմտություններ Բուրժուական վելով ճոգեբաններ (մասնավորապես՝ բիճնիորիստները)ակզբունքորեն նույնացնում են մարդու ն կենդանիներիուսուցման ու

որոշ

նե

առաջին ճերթին 2մտությունների ձնավորման պրոցեսները: Սակայն

Ֆիզիոլոգիական պրոցեսների որոշ չպետք է ստիպի մեղ նմանությունը այդ պրոցեսների մոռանալ սկզբունքային տարբնրություններ Մարդո գործողությանկատարումը միշտ այս կամ այն կերպ կարգավորվումէ

դիտակցության կողմից: Այդպատճառով էլ առաջին Հայացքից նույնը Ժվացող են

պրոցեսները,որոնք դիտվում մարդու մուղ սկզբունք որեն այլ բնույթ են

նան

կենդանիներիվարքում, գործնական Մարդը

ստանում:

ձ ղտում է «փորձեր կատարելիս գիտակցորեն որոշակիգործողություններ Հերարտադրել: Ռրոշծափով գիտակցվածեն նան արդյունքներիվերա-

Ճակողությունը, պայմաններիզնաճատումն :

ու

գործողություններիճրչ-

գիրտումը։ Սրա շնորձիվ վերակառուցման են ենթարկվում նետազը-կատարվում է յու-. Ընդօրինակումբ բուն աղբյուտները: տական փորձերի գիտակցորեն նպատակասլաք բացվող գործողություններինմուշները է, կերպով դիտելուՀիման վրա: եվ, որ ամենազլխավորն «նարներիընտընթացքը սկսում են պայմանավորրությունն դրանց օգտագործման ն այդ գործողություններիբովանդավել նպատակիիմաստավորբմամք կության մասին ունեցած պատկերացմամբ: խորությամբ ուսումմանկավարժները Սովետական Հոգեբաններն եղանասիրում են այդպիսի ակտիվ ուսուցման միջոցներն ու ու մանբամասն նակները: Դրանցիցեն. տարբբեբակված ցուցադրբումն ճբանհանգավորբման ճրահանգավորումը, ճատուկքաբտեոր, մարզման ամաբ նախատեսվածսարքեր (տոբենաժռբնեոր,մեխանիկական ցույց են նմուշնեբը,գործողություննԵբի ուղղոոդնեբըն այլն: Փորձերը տալիս, որ պաճանչջվող վեբաձեի, շարժումնեբի զործողությունների ե հսկման զգայական կողմնորոշիչների դրանցպլանավորմաննարների հետ աշակերտին նախապես ծանոթացնելըմեժ.չափով արագացնում է յուրացումն ճամապատասխան ճմտությունների գործողությունների ձնավորումը: Արդյունքներըէլ ավելի դրական են լինում այն դեպքում, երբ գոբծողություննհրի կատաբման բուն պոովեսը բոլոր փովլեռում է ճրաճանդգավորման կառավարվում այդպիսի արտաքին միջոցներով: Ի վերջո, զգայական բանական գործողությունների. ներքին կարգավորման վերաՀսկողությանՀնարների յուրացման Համար,ամենայն կարեոր է նան ճամապատասխանինֆորմացիան Ճճավանականությամբ, սովորողիսեփականխոսքի միջոցով արտաճայտելը:-Այս աղումով էա«վանորենկարնոր են Հետնյալեղանակները. նրա կաառաջադրանքի, տարման ճնարների պլանների բովանդակության «արտասանումը», գործողությանկատարման ընթացքումբանավորինքնաճրաճանգավոու

`

ու

ու

ու

ու

տարման ճնարները վերաճսկելուց ն գիտակցական ուշադրությունը տեպայմաններիվրաս նոր ղափոխում է գործողության նպատակներիու անդամ կատարելու վարժությունների ընթացքում դործողությունը կրկին ու աշակերտի Ճոգեկան պրակտիկգործունեության կառուցվածքը անփուոխ չի մնում, Առաջինփորձերիընթացքումգործողությունընրա 4ամար դեռ նոր ու բավականին անսովոր էւ. Առայժմ նա դեռես միայն տեսել ու Հասկացել է, Թե ինչպես է կատարվում այդ դործողությունը։Պաինքնուրույնաբարկատարելուճամարնա պետք Հանջվողօպերացիաները ստանա է ուսուցչի խոսքային ցուցումները ն ընկալված նմուշները իրական շարժումներումմարմնավորելուփորձ պետք-է կատարի: Այդպիսի փորձեր կատարելու ն արդյունքներըվերաճսկելու,սխալները նկատելու ն ուղղելու ընթացքում աշակերտը նոր միայն սկսում է ինչպես ճարկն է ճասկանալխնդրի ու նրա կողմնորոշիչների շարժողական էությունը, նի ճայտ է սկսումէ «մկաններով զգալո նրա բերում վերաճսկաղության արդյունավետ «նարները, «Գործողության նան մկանային ղգայությունպատկերի» մեջեն ներգրավվում այնպիսի ն ներ զգայականկողմնորոշիչներ, որոնք անճրաժեշտ են շարժումների Վրաթղավորման Համար: Հննց այս կերպ էլ Հաղքաճարվում է ճմտության պրոցեսում ձեավորման Հանդիպողճիմնական դժվարությունը. գորժո` ությանկատարման ընթացքի վերաբերյալ ակնառու-տրամաբանակ Հետ է կապվում նրա իրական կատարման Սրա ճիման սլատկերացումը

կատարման եղանակները

՝

են շարժողական-վգայականպատկերի օպերացիայի Վրա,ձնավորվում հիա առարկայականիմաստավորումը,այսինքն՝ Հենք բանական

ու

'

ու

րումները,

ն ուղղման եղանակներիխոսդրանց պատճառների սխալների,

վերլուծությունը, կատարվողվճիռներիմասին բարձրաձայն ինքքային կատարման Համար ընտրված նաճաշվետվությունը, դորժծողությունների

այլես

«նարներիգրավոր խոսքային ճիմնավորումը ն նույն նպատակնննան բով կարող են օգտագործվել աբտախոսքային այնպիսի դրսնորումներ, ինչպիսիք են. դործողությունների կառուցվածքի սխեմա-

ու

այն ճոգեբանական«մոդելը», գործողության

Հմտությունների ձնավորման պրոցեսը:Մարդումոտ ճմատությունը է որպես գիտակգորեն առաջանում ավաոմատազվող՝ զործողություն:

մարդու գիտակցություննազատում Հմժտությունը

Ֆ00

է

գործողության կա-

է նրա կարգավորում

խնդրիլուծման է" ճիմջունենալով

ճամար անճրաժեչտգործողություն ների կատարմանու կարգավորմանեղանակների մասինիրենում ձեավորված զգայա-շարժողական պատկերացումը: Այժմ արդենՀամապազգալիորենավելի արագ ու անսխալ են կաօպերացիաները փորձերի ընթացքում մեկ վարժությունիցմյուսին Պարվում, դորժողությունների կատարմանՀնարներն այլես այդպիսի փոփոխություններ չեն կրում: Ավելորդշարժումները վերացկատելի ուղղվում, իսկ փոխկապակցված շարժումները ձուլ-

"տասխան Հնտագա`

անցնելիս

Ղեզունեբի

ներ, կողմնորոշիչներիքարտեզներ,բանաձներն-անչրաժեշտ դատողությունների սխեմաներ, շարժումների ն օպերացիաներիՀաշորդակաԽություններիճետագժերի գրաֆիկներ, գործողության «նարների կամ նրա արդյունքներիվերաճսկման նմուշների ակնառու աղյուսակներ:

որը

ընթացքը,Հաջորդփորձերն արդեն աշակերտր կատարում կատարման

վում ծն,օխալներն են նան վում ձն, կատարձլագործվում

ու զգայական վերաճսկողության կենտրոնականկարգավորման «նարները Դրանք Ցն զգայական ն այլ ձենս ճամադրությունների, ինտուխցիայի ավելի ու ավելի միօրինակ են դառնում, դրանց կատարումը արները ն ազատվում է դիտակցության ավտոմատացվում Ճըս-

Քորգոգուքյունն երի

:

լոր

Կատիճանարար որպես պայմանա-ոծֆլեկտորային Դողունյունից ընթանալով Ճակազդումների Ճաջորդականություն, կատարման, վերաճօկվան Գործողության

կարգավորման4իմնական 4Հնարներիավտոմատացումըազատում է արագությունը կանխամտածվածկերդիտակցությունը: Շարժումների պով փովոանլու, առաջադրվող նոր խնդիրներին ճարմարեցնելու, գործողություսը նոր իրադրություններին օբյեկտների վրա տեղափոխելու Հնարավորություն է ստեղծվում: ուսուցման ուղիները: Հմտությունների Պայմանա-ոնֆլեկտորային տաոկապերի առաջացումը կարող է ընթանալ զգայական (սենսորային) բեբակումնեբի կամ դասական պայմանականոնֆլեքսների ն շաշժողական (մոտորային) կամ ինատրումննտալ(գործիքատաոբերբակումնեբրի յին) ոնջլեքսների ձեավորման ճանապարճով:ելնելով այն ՀանգամանՔից, թե այդ պրոցեսներից որն է դրվում 4մտության ձեավորման 4ճիմՔում, տարբերում են ճմտությունների ուսուցման երկու գլթավոր ուղիներ: են դեպքում, երբ որպես 4ճիմք Առաջին վերցնում զգայական տարբերակումների ձնավորումը, գլխավոր խնդիրն է սովորեցնել գործողության կողմնորոշիչներըե ավտոմատացնելդրանց ընկալումը: Օրինակ, կարդալ առվորեցնելիս ոլետք է առանձնացնել այն տարրերը, որոնցով լուտաղ է մյուս, ճատկապես նման, րաքանչյուր տարբերվում տառերից («ն» ու «նչ՝ մեկ ճորիզոնականգծիկի տարբերություն, «առ ն «ա»՝ ն բորդը մեկ տարր պակաս է պարունակում այլն): Այս դեպքում ճիմնականներըտարբերակողվարժություններն են, որոնց օրինակներ կարող նն ծառայել միմյանց ճաջորդող տարբեր տառերի արտաբերումը, ճամապատասխան տառերը պարունակող տեքատիընթերցումը ն այլն: եթե ուսուցման ճիմքում դրվում է շարժողական տարբերակումներիձնավորումը, ապա գլխավորը տվյալ օբլեկտի (կամ խնդրի) Հետ կապված գործողությանբոլոր տարրերիմանրակրկիտմշակումն կատարելադործումն է: Այս դեպքում սովորեցնում են կատառրել կ գործողությունը ավտոմատացնելայն։ եթե խնդիրը դարձյալ կարդալ սովորեցնելն է, ապա ուսուցման պրոցեսն արդեն այլ կերպ է կազմակերպվում. չարկվումէ ոչ թե միանգամիցներմուծել ու Համադրել մի քանի տառեր թվեր), այլ դրանք առաջադրելմեկ առ բանաձներ, (Բառեր, Խնդիրներ, մեկ, տառը մանրազնինկերպով կապել քիա ճակազդման Հետ (բազմիցս արտաբերել)ն միայն լրիվ սերտելուցճետո անցնել Հաջորդին: Ռառւցման կազմակեոպմանը նձրկայացվողպաճանջներընա տարբեր կլինեն: եթե կապի առաջացումը 4ենվում է ամրապնդման վրա, ապա անճրաժեշտէ հետաքոքբություն առաջացնել լոծվող խնդիոների

կախված է այն բանից, թե ոնֆկազմակե»պումը Վարժությունների ուսուցման որ տեսակն է ընդունված որպես 2իմբ։ եթե լեկտորային է, ապա. վարժությունները

ու

տարբերակումն գլխավորը ու

պետք է ունենան ու

ու

ցուրացումից:

"

կարությունը,. հմտությանը տիրապետելու գիտակցական դիոքոորոշում

ձեպվուել:հակ նքն գլխավոր պայմանը պարգնն է, ապա անընդնատ պետք է տեղեկություններ ճայտնելձեռք բերվածարդյունքների մասին ե

ճիշտգոոծողությունները: խրախուսել

|

Ի վերջո, որպես Ճճիմքընդունված ուսուցման տեսության (մասնաեն կապվորապես կրկնությունների դերի մասին ճարցիլուծման)Հետ (դոզավորման), ված նան լուրացվող Հմտությունների չափաքանակի ու ծավալիխնդիրները: եթե կրկնության էությունը տպադժվառության 2եվերումբ, «զոռով գլուխը մտցնելն» է Համարվում, ապա այստեղից տնոմ է, որ աշակերտի թույլ տված սխալները նս տպավորվում են: Այդ պատճառով էլ ամեն կեր պետք է կանխել ախալները։ Այս դեպքում նն խորճուրդ տալիս այնպիսի խնդիրներ որոնք ակնճայտոառաջադրել, են աշակերտի Համար: Առաջարկվումէ բարդ նյութը տրոչ րեն մատչելի Ճել ճնարավորինչափով մեծաթիվ մասերի ն նոր նյութի անցնել աստիճանաբար մեծագույն զգուշություն Հանդես բերելով: Ալդ տեսակետի նրկայացուցիչներինշանաբանըճետնյալն է. «Սխալներըդժվարացնում. են ուսուցումը: սխալները»: Բայց երբ կրկնության էությունը Կանխեցե՛ք տարբնը գործողություններիփորձարկումն է ճամարվում, ապա նշա-` նակում է, որ սխալները ճիշտ գործողություններըորոնելու կ առանձնացնելու ճնարավորությունեն ստեղծում, Այս ուղղության նշանաբանն են. Չվախենա՛քսխալներից»Սրա է. «Սխալների սովորում օգնությամբ ներկայացուցիչները պաճանջումեն ուսուցումը կազմակերպելմատչելի, Բայց դժվարխնդիրների լուծման ճանապարճով: Հմտությունների արդյունավետ յուրացման մասին երԱյսպիսով, կու տեսակետներ գոյություն ունեն,Առաջինըպաճանջում է 4ենվել զգավական կողմնորոշիչների վրա. հատ այս տեսակետի վարժությունները է պետը կատարվենբարդ, բովանդակալիցու փոփոխվողխնդիրների ու

առա-

ու բացատոելդրանցկառնոբությունն օգտա-

"

:

ու

ու

իմաստավոր

բառնրի, իսկ սովորում են ամբողջական տառեր, իսկ Հետո` նան տեքսգրել՝ սկզբում տեքստերի օգնությամբ, օգտակարիրեր պատրաստելուընթացքում: հսկ տեր գրելով, աշխատել՝ պարգնեներնեն, տարբերակումներնու եթե գլխավորը շարժողական են լինել ձնական օբյեկտներիվրա կատարվող օգտակար կարող ապա վերլուծական բնույթի վարժությունները,Այս դեպքում կարդալ սովոօգզուգորդությունների ընցնում են անիմաստ վանկերի Հնչյունների են Հետո ն անցնում բառեր ընթերցելուն: միայն դրանից նությամբ րել Աշսովորեցնել սկսում են շրջանագժերից,գժիկներից, ոլորագրերից: են առանձինճնարների (թարտոցը բոնեսկսում ուսուցումը խատանքի մեկուսացված, «մաքուր» խարտոցելու) լու, այն շարժելու,մակնրեաը դալ

երկ-

տալ

իմասբնույթն.պետք է կատարվեն կոմպլեքսային

Օրինակ, կարօգնությամբ: խնդիոների բովանդակալից տավորված ճետո նան

.

նկատմամբ, ցույց

ամրապնդումն

ո

սա

մ 2: , , նենն թական օգնությամբ, որոնց լուծման դրդապատճառնե ՅՆ թյունըն այն ձեռք բերելու ձգտումը: Այդ նպատակինՀասնելու Համար: վերլուծել: է որոնել, Ճիշտ դործողություններ, փորձարկել կան անք: Այսպիսի մեթոդիկան տրված սխալները վերացնե ուլ րելի է մժնվանել. համադբական: ,

'

,

իրե

ու

դոնել

խամար ննի «երե, ՝

վարժուշարժողականզործողությունների վրա: Ոստ այս տեսակետի, թյունները պետք է կատարել ստանդարտ, տարրական ձնական խբնդիրներիօգնությամբ: Սրանցլուծման Համար արդեն դրդապատճառներ են Հանդիսանումարդյունքի իմացությունը ն այն ձեռք բերելու Համար է տրվելիքպարդնի ակնկալումը։ Այսպիսի ուսուցման ուղին անցնում ու

սկզբում ու արագ դեպքում ուսուցումը մոտեցմեն լավը»:Վերլուծական աքի են ընկնում Հմտություններն ձնավոխված իսկ Հեշտ է ինքանում, Բայց Պետո, երբ ամրութցյամբ: մեժ Հոտակությամբ,ճշտությամբ է միավորել առանձին տարրերը պետք ու

բոր ամբողքական լինում կանքր հրբեմն կիրառմեթոդիկայի եւե,ամա դ րական որը -

-

:

ար՛ ման

ԲԵ

"4

ընքացքը'

ԱԿԱ

նհա (շաբլոն) ղապարանման

ա

ա

են

տությու

սկզբումՀորն ո ե «իռլ «Հ Նոր եո ե ւ. եեճիշտ. գործողության տարրերի ամրապնդումից դեպի ամբողջական կատարվում : ոի թ: արագանում կազմում միավորումն րի ծողության դրանց աստիճանական Համադրու-. ճկունությամբ արար: մը: Այսպիսի մեթոդիկան կարելիէ անվանել վեւլուծական: մձծաթիվ ախար կատարված ինՐ2 Ր Հետազոտուքյունն ձրի էլ բավականին լայն տարածում որեից երկուտեսակետներն րից Հիշյալ Հիմքեր չեն տալիս մեքողն ի քննարկված ատացել ինչպես մանկավարժությանտեսության մէջ, այնպես էլ դպրո-ճամար: վերագրելու ձակ առավելություն Այնպիսի ր րո թ ՅԼ դպրոցներում առաջին ցական պրակտիկալումվկրինակ, տեսակետի " դործողության Բոզաւե:ԻՐ, են,օրինակ, ինչպիսիք ցությունը, դրսնորուն է ճանդիսանում ուսուցման համադրական բովանդակալից սովորողների կամ ուսուցչիանճչատական մեթոդիկան(կարդալ սովորեցնելիս՝ ամբողջական բառերի մեթոդը, միջն մեթոդիկաՆրի Կո տար քան ուսուցման ճաճախ գոր-

ու

դեպքում, ընդճակառակը: մեծ թով ու դժվարությամբ: առք գնում, յ մաքուր էե գործողությունները Գրո է, իսկ ձնավորված քացքը նոր պայմա ն Հեշտ է դրանք նում |

ման

-

'

են

, ց

էն

բ

րար

ւսր-

դոր չ

Ն

ր

ու

առա

լեզուներ սովորեցնելիս՝ կոնտեքստային մեթոդը): արտասաճմանյան Արտադրական ուսուցման պրոցեսումալն ներկայացված է առարկայական ճամակարգով, երկրորդտեսակետի դրանորումնէ հաջորդական

տաոբեոիձեականու վեբլուծականմեթոդիկան (կարդալ սովորեցնելիս՝ տաոռւսկապությանմեթոդը, օտար լեզուներ ուսումնասիրելիս՝ բառարանայինմեթոդը ն այլն) Արտադրականուսուցման ոլորտում այն ներէ օպերացիոն Համակարդիձնով: Հոդեբաններն մանկավարժներըբավականին մանրամասնորեն են այն են արվում վերոնք մատնացույց ուսումնասիրել դործոնները, է, րոՀիշյալ տեսակետները թե կողմից:Սոուգվել ե է յուրացման կողմնորոշիչների շարժումները է տարբեբովձնավոբելու մեթոդի դերը: Բացաշճայտված նաջոոդական է այն ազդեցությունը, որ սովորելու ընթացքի վրադործումնպատակհերիե արդյունքնեբիիմացությունը:Դնաճատվելէ դիրքորոշումների պարգենեւինշանակությունը: կատարվել է հեշտու դժվարխնդիրներբ, ու ամբողջական, ձեականու բովանդակալից վարժությունների.

կայացված ու

պաշտպանողների

գուծողության ինչպիսին

|

"

ու

մասնակի

ուսուցում Փորձնական ճամեմատություն: արգյունավետության

-

մակերպվել ե՛

ն՛ սխալնեբիկանխման, '

Հիման վրա ռակնձրի -

«ր

է կազ-

սխալների վհոլուծությանՋղաՏՈՐ

Տ

ՏՈ

քննարկված բոլոր դործոններք: էլ նպաստում Հարամլ չթյունների ձնավորմանը։Անճամեմատ ավելի դժվար էր է, որ

'

՝

են

ի

ոռ

՛

պատաս-

այն Ճարցին, 22 վերոճիշյալմոտեցումներից որն է օավելի խանել

եղա

ուժեղ է, ավելի

ներգործությունը: բերությունների

ՋԵՎԱՎՈ

Տ 2. ԳԻՏԵԼԻՔՆԵՐԻ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻԲՈՒՄԸ ՈՒՈՈՒՑՈՂԷՀ. ՊՐՈՑԵՍՈՒՄ

կենոՀոգեբանության մանկավարժական Տեղափոխմանպրոբլեմը նոր, գորժողությունները Ցուրացված է, բոնական պրոբլեմներիցմեկն է Հանցեցնում վրա ճիշտ խնդիրների որի ընթացքում յուրացման, ղործունեությաննոր տեսակներիարադ են թույլ տրվում: Որքան ավելի սխալներ միայն փոքր քանակությամբ ու

ճաջողությամբ անղափոխելը

մարդը կարող է լայն է այն օբյեկտների շրջանակը, որոնց նկատմամբ այնքան ավելիմեծաթիվ են. իր յուրացրած դործողությունները, կիրառել բերած ձեռք նա կարող է լուծել իր այն խնդիրները, որ ճշգրիտ է տվյալ անձի որքան ավելի լայն օգնությամբ: Պարզ այնքան ավելիշատ գիչ տեղափոխումը, յուրացրած դործողությունների արդյունավետէ հղել հրա տելիքներ է նա ձեռք բերել, այնքան ավելի ուսուցումը, որի արդլունքները գործունեությանիրագործման

Հմտություններ

ասած,

ու

|

օգնություն

թում նրան մեժ

Կա ոի

տալիս:

են ցույց

են

5,

ե

ո

նի

ծ ործությա

չ

տեղափոխում ա տեղափոխման նեության «Հնարների 1974 թ.,

րեան, Հոգեբանություն» քմելճառատ նն

մարը Աաաա աաա մտությունն

ընքաց

ոիժուննությա

ո

ու ԲասկացություններիճեՈւսուցմանճԲիմունքները գիտելիքների

վավորմանդեպքում: Նոր օբյեկտների, պայմանների խնդիրներիվրա ճիշտ տեղափոխման ճիմքը գիտելիքներն դորժողություններիճաջող են: Գիտելիքներումարտացոլվածէ իրականությանընդճանուր ն մարդկության պրակտիկու իմացական դորժունեուքյան Համար կարնոր 4ատամրապնդված է խոսքի կությունների սիստեմավորման փորձը, որր ձներում, Այդ պատճառով էլ նոր իրադրությունների, օբյեկտների խնդիրների ճանդիպելիս նպատակաճարմարու արդյունավետ գորժունեություն ծավալելու ճամար մարդը պետք է նախապես դիտելիքներ ու ու

ու

ու

Հասկացություններ կուտակի: Սրանցձնավորումը 4աջող դործունեուդիտելիքների ձնավորումն թյան նախադրյալնէ: չասկացությունների են ունենում ուրացումը տեղի իրականության տարրերի ճատկություններն Ընդ որում կապերը ընթացքում: գիտելիքներիձեավորման առումով գորժուննությանտարբեր տեսակներ տարբեր դեր են խաղում: Օրինակ, առարկայական դորժունեությունը (ձեռնաժվությունանելն իրեր տեղափոխելը)պետք է, որպեսզի երնույլթները «ցուցադրեն իրենց ատկությունները: առարկաներն Պերցեպտիվգործունեության ընթացքում (ոնկալում ն դիտում) այդ Ճակությունները արտացոլվում են մարդու ընկալումներում ն մտապատկերներում. Մտաժական դորժունեությունը (վերլուծություն ն ճաՀամադրելուն նրանմադրություն)անչրաժեշտ է այդ ճատկությունները ցում եղած ընդճանուրըբացաճալտելու ճամար: Խոսքայինզորժծունեությունը(նշանակումն անվանումը) պետք է այդ ընդճանուր ճատկությունները առարկաներիցվերացարկելու, դրանք որպես դասի Ճճատկան խոսքի ձներում ամրապնդելու ճամար: նիշներ բնդճանրացնելու Այստեղից Ճետնում է, որ դիտելիքների ուսուցման պրոցեսը ներառում է ճետնյալ տարրերը. 1. Աշակերտներին դասի պատկանողմի շարք առարկաներ կամ երնույթներ ցուցադոելը (կամ նրանց կողմից այդ առարկաները պետք է ընտինքնուրույնաբարերհան բերելը), Ընդ որում օբյեկտները րել այնպես, որպեսզի դրանքմիմյանցից տարբերվեն ըստ իրենց բոլոր Հատկանիշների,բացի էականներից (մասնատման մեթոդիկա) կամ, ընդճակառակը, նման լինեն րստ բոլոր Հատկանիշների, բացի էականներից (ճակագրմանմեթոդիկա): Օրինակ, «կաթնասուն» ճասկացությունը մասնատման կիրառման դեպքում կարելի է ներմեթոդիկայի միմյանցից տարբերվող այնպիսի օբյեկտների մուծելարտաքնապես օգնությամբ, ինչպիսիք են շունը, կետը, չղջիկը, իսկ Հակադրմանմեթոդիկայի դեպքու արտաքնապեսնման կետերի ն ձկների օրինակով: 2. Աշակերտների կողմից ալդ առարկաների կամ երնույթների նրանցում տարբեր կողմերի, «ակությունների, կառուքդիտումն ու

բացաճայտող գործունեության

ու

.

առանձնաճատկությունների,կապերի վածքային

դգորժողությունների բացաճայտումը:0բինակ, վերը քվարկված օբյեկտների դիտման դգեպքում այդ առանձնաճատկություններիցեն կառուցվածքը, ապրելակերպը, բազմացումըն այլն: 3. Առանձնացվածճատկությունների զուգորհամեմատությունը, դումն ու ճակադբոումը (վերլուժություն): Դրանցիցեն այն Հատկությունների բացաճայտումն միավորումը (ճամադրություն), որոնք դիտարկվաժ բոլոր օբլեկտների ճամար ընդճանուր են կամ, ընդճակառակը,մեկ. օբյեկտնեչ խմբի բոլոր օբյեկտները տարբերում են մյուս խմբի բոլոր մեթոդիրից: Բերված օրինակում, երբ օգտագործվում է մասնատման են. բոլոր կաքնական, առանձնացվողճատկություններըճետնլալներն սունները կենդանածինեն, տաքարյուն, շնչում են թոքերով, ունեն կաթնազեղձեր, ոսկրյա կմախք ն գլխուղեղ: Հակադրմանմեթոգիկայի կիրառման դեպքում կենդանաժծինները ճամեմատվում են ձկնկիթ դնողների, տաքարյունները՝սառնարլունների ճետ: ու

դրանց ամրապնդման միջոցով(«կաթնասունջ ):

ու

որոշակի

ու

հացաճայտվածՀատկանիշների վեբացաոկումը. տերմիններում

4.

ու

ու

ու

5. Հասկացության Համապատասխան տերմինը ընդճանբացումը՝ տարբեր օբյեկտների նկատմամբ. ճանապարչճով։ Օրինակ, կիոբառելու կարելիէ դիտվողկամ ուսումնասիրվողկենդանիներիմեջ կաթնասուն-

ներին ճայտնաբերելուվարժություններ կատարել: Գիտելիքների ձնավորման նկարագրված ուղին պարտադիրկարդով պասսիվ բնույթ չպետք Է ունենա: Ռրոշ դեպքերում դիտման ենթակա բոլոր օբյեկտները ուսուցիչն ինքը կարող Է ցուցադրել: Այլ դեպքերում կարող են դրականությունը Ճենցաշակերտները ուսումնասիրելիս, ինքնուրույն արշավներին Ճեւտաղոտությունն էքակուիսիաների, փորձերի, բն ընթացքում որոնել,ճայտնաբերելկամ պատրաստել այդ օբլեկտոՃիշտ.նույն կերպ դիտումը, վերլուծժությունը,. Ճամադրությունը, վերացարկումն բնդճանրացումը ճամեմատությունը, կարող են իրաՀենց ուսուցչի կողմից, կամ աշակերտներիկողմից՝ ուսուցչի Դրանք, ի վերջո, կարող ծն իրադորժվելորպես պրոբազարությամբ:

ննքը:

ու

արո: ն իրավիճակներումաշակերաներիինքնուրույնիմացականգոբլոմային արգասիքներ: ծունեության է կարծել, Չպետք

.

բարն ում

արու ա

մ

բննցից

որ

անճրաժեշտաբար օբյեկտները նախնական

առանձին կոնկրետառարկաներ, 0րիներկայացնեն օրինակներում աշակերտներըփաստորենՀամեմա-

ԼՐԲոված ք եկ կետին մեկ

Ա

շան Հետ,

կետերինն շներին ընդօբյեկտների դասերիեւո, որոնք արչին Համապատասխան ճասկացություններում. ելման օիկարողեն լինել ոչ միայն առարկաները,այլե վերացականՃաս-

Րի Բ"

ԱՑ» ր

լ

'

րանք

գործ ունեին

այլ

կացությունները: Օրինակ, միմյանց Հետ Համեմատելով ձեուլթների (մորֆեմների) տարբեր տիպեր, սովորողները կարող են Հանգել «քերա- .

կանական նշանակություն» վերացական ճասկացությանը,Ուսուցման

պրոցեսումգլխավորը ոչ թե սկզբնականօբյեկտների կոնկրծտության է, այլ այն, որ նոր գիտելիքը ալդ սկզբնական օբյեկտների աստիճանն

ընդճանրբացման Հայոկությունների վերջնականարդյունքն է: Հոգեբանական Ճետաղոտությունների ընթացքումբացաճայտվեցին

այդ

է

ոչ

պրոցեսի չառ

կարնոր գծեր մեխանիզմներ, Ամենիցառաչ պարզվեց, որ ինֆորմացիայիվերամշակումը սկսվում թն առարկաներն երնույքները ընկալելուք ճետո, այլ (դիտելուց) ու

:

ու

նան, որ որոշ օբլեկտներ ընտարդեն ընկալման ընթացքում: Պարզվեց ընկալվում են, իսկ մյուսները նույնիսկ րականորեն չեն նկատվում: Հեողջ մտածական վերամշակման (ճամեմատության, ազա ընդճանրաց-

ման) արդյունքներըմեժ չափով կախվաժ են այն բանից, Թե ընկալվող օբյեկտներումինչ է նկատել մարդը: Այդ ընտրությունը կախված է երեք Հիմնականգորժոններից։1) օբյեկտի կառուցվածքից (որ գժերն են. նրանումառավել ցայտունորեն արտաճալտված, 2) անճատականփորձից (որ գծերնեն ամքնից ավելի ծանոթ), 3) ուսուցման մեթոդիկայից (որ զգժերնէ առանձնացնումու ընդգծում ուսուցիչըկամ որ Ճատկություններնեն նկատում աշակերտները): Օրինակ,գիշատիչ կենդանիներին ուսումնասիրելիս աշակերտը առաջինՀերթին կարոզ է նկատել այնպիսի գիծ, ինչպիսին շչար մռութն» է: Սրա ճիման վրա նա գիշատիչների կարգը կդասի ճչար» առնետին,բայց ոչ «ճամակրելի» աղվեսին ու կատվին, Այս դեպքում բնկալելիս առանձնացվում են Հենց ոչ էական գժերը, որի ճետնանքովտեղիեն ունենում սխալ ընդՀանրացումն անՀամապատասխան ստացում կամ օգտագործում: Ճասկացության նան, ընկալված որ վերամշակմանպրոինֆորմացիայի Զարզվեց ցեսը, որի չնորճիվ ձնավորվում են գիտելիքները, պարտադիրկերպով ու ծավալուն բնույթ չունի: Ըստ ձրնեույթին երեխաների գիտակցված մուտ Ճճննըայղ կերպ է ձնավորվում ն օգտագործվում առօրլա Հասկահս ցություններիմեժ մասը: Քայց չափաճասների մեծամասնությունը ճազիվթն կարողանաբացատրել, թե ինչպիսի նշանակությունների Հիման վրա հն օգտագործում, օրինակ, «սեղան», «խելք», սկենդանի» ե բազմաթիվայլ բառեր: Սեսումնասիրությունները ցույց տվեցին,որ բոլորովին էլ ոչ միշտ է կապված Համապատասխանբառի լուրացման գիտելիքը կամ օշգտագործման ճետ, երեխաները, օրինակ, կարող են քիշտ կամ նկարները,առանձինխմբավորելուտելու միջոցները առարկաները (գգալներնու պատառաջաղները), գործիքները(Վուրճը, սղոցը)ն այլն: (նդ որում երեխաները իրերի Համապատասխան դասերը չէն մ

:

դասակարգել

.

կարողա-

ե ի վինշանակել բառնրով (օրինակ՝ «կենդանիներ», «բույսերչ) ծն կատարում իրենց ճիման վրա ճակի չեն խոսքով բացատրել,թե ինչի կատարվում ընդճանրացումը երնույթին, Այստեղ, ըստ դասակարգումը: ննդ մակարդակում: որում այդ մտապատկերների է դեռես ակնառու են օբյեկտարտացոլվել կարող մաապատկերներում ճում

ճամապատասխան են ներկայացված լինել է`

բայց կարող ների իրոք էական Ճատկանիշները,

մասնավոր գծեր, Այստեղիցպարզ ունեն ճասկացուդառնում, որ ոչ բոլոր ընդճանրացվածգիտելիքները նն գիտելիքները, որոնքճենվում մարդու բնույթ: Այդպիսի Ճան

կողմնակի պատաճական,

ու

Քյունների փորձի վրա ն նման սնձճատական Ս. Վիգոտսկինանվանել է բի, 1.

ընդճանրացված մտապատկերնեկեղժ ճասկացություններջ»: «առօրյա են տալիս նախնականմւոաինչես ցույց ճետաղզոտությունները, ու բնույթը կարող է էականազկեղժ. ճասկացությունների ալատկերների բովանդակության ճառսկացությունների ձնավորվող դեցություն գորժել ներսում բարձրուերբ աշակերտիՀամար եռանկյան Վրա, Օրինակ, նա դժվարանում է գտնել է ապա Քյունը տեսնելը սովորական տարեռանկյունու բարձրությունը: Թվերի քառակուսիների Քութանկյուն նա այլնա այդպիսի տարՀ7--ե1 միշտ տեսքով ընկալելով, թեքությունը չի կարողանում նկատել Ճ1/2--28 արտաճայտությանմեջ ե բերություն այն: Փետքէ նկատի՛ունենալ նան, որ Համապատասխան բառր ճիշտ օգտագործելկարողանալը նույնպեսդեռես չի նշանակում, որ արդեն ծասկացությունէ ձնավորվել, Շատ ճաճախբառը Ճանդես է դալիս որակնառու մտապատկերներին կեղժ ճասկացու«գեսճՃամապատասխան նշան: Այն չի Հանդիսանում օբյեկտների դասերը կամ էական փլունների Ճատկանիջները ներկայացնող դիտական Հասկացությունների նշան: կողմից գիտելիքների յուրացման կիրառման պրո"աշակերտների ֆեսները մանրամասնորեն ուսումնասիրել են սովետականՃճոգերաններ են

դառնում,

ու

:

Վ.Լ

Ն. Ա. ե. Ն. կաբանովա-Մելլերը ն Մենչինսկայան, Ռուբինշտելնը,

նրանքապացուցեցին, որ օբյեկտների ն «ուրիշներ:

ուսումնական նյութի

«ռարբեր տեսակներ վերլուծության, ւճամադրության, վերացարկման ու

Խնդճանրացման չոարբեր ճնարներ են պաճանջում։ 0րինակ, բուտաբահական ճասկացությունների՝ (տծսակ, ընտանիք)ձեավորումը պաճանջում է առանձնացնել որոշ Հատկանիշներ(Բույսերի ֆունկցիոնալ մաաերը՝ արմատները, ցողունը,տերնները, ծաղիկները, պտուղը), դրանք` ն Համեմատել բատ որոշ սկզբունքների (բատանրեներիձեի, միավործլ առելիներիքանակի, բեղմնավորմանեղանակի):հակ թվաբանական ձնավորումըբոլորովին այլ Ճատկանիչների (բազճասկացությունների մեջ օբյեկտներիքանակության,քանակականՀարաբեիություն-

մոյան Յրի,

առանձնացում, Հաջորդականության) «:յմրացիանձրի

տություն միավորում է պաճանջում:

ճամհմա-

ու

են որոշվում ՀամաՀչ Ուսումնական նյութի յուրաճատկություններով ժե ննե ձ ճամար անճրաժեշտ պատասխան ճասկացությունների ն.

ավորման Հեդործունեությանհնարները:

առարկայական,ընկալման մտավոր ձնավորելու ճամար տնաբար ճիշտ գիտելիքներ Հասկացություններ է այն մտավոր գործունեության պետք սովոբհցնել աշակեբտնեբին է երնույթորոնց օգնությամբ ձեռք բերվում առարկաների հնա»նեոը, ների ուսումնասիրվող դասերի էական ճատկանիշներիբացաճալտումը, առանձնացումն միավորումը: Սովետականճոգեբանները մանրակրկիտ կերպով ուսումնասիրել կ այլ են թվաբանական,քերականական,աշխրարճագրական Պասկացությունների ձեավորման պրոցեսները:նրանց Ճաջողվել է գտնել մտավոր գործունեության այն ճնարները, որոնք անճրաժեշտ են ճամապատասչ խան զիտելիքներիձեավորման ճամար, ինչպես նան այդ ճնարները վորքցնելուեղանակները Գտնվելեն նան այն «ճիմնական փուլերը, գիտելիքներ ձնավորելիս: ոչենքդիտվում են ուսուցման պրոցեսում ունենում են Աշակերտներիպատկերացումներըսկզբում անոբոջ, ճրաչի դիտակտակությունից զուրկ բնույթ: Կիրառելովդրանք, աշակերտը ցում, քն ինչպիսի ճատկանիշներիվրա է ճենվում։ Այնոււետկ առանձդիտակցվում են ճատկապեսՃաճախակիճանդիպող աչքի նացվում զարնող որոշ առանձնաճատկություններ:Սակայն էական ն ոչ էական չեն դեռնս տարբերությունները ուշ Ավելի գիտակցվում: ճատկանիչների առանձնացվում գիտակցվումեն եՆական Ավարտական հատկանիշնեոը: փուլում Ճասկացությունը կապվում է ավելի ավելի մեծ թվով ղանաեն Հետ: մտնում զան օբյեկտների այդ նրա մնչ օբյեկտների4նարավոր տարատեսակներն կոնկրետառանձնաճատկություններըո խոԳիտելիքը րանում մանրամասնորեն ուսումնասիրընդճանրացվում է: Օրինակ, վել է տարբեր տարիքի երեխաների մոտ «կենդանի» Ճասկացությանբովանդակությունը: Պարզվելէ, որ սկզբում երեխաներըայդ բառը օդտաճատկանիշներառանձնացնելու Սա գործում են առանց գիտակցորեն նշանակում է,.որ նրանց վոտ ալդ ճասկացությունը տարտամ է ն 4ննէ վում է մտապատկերների վրա («Ինչո՞ւ կենդանի»-- «նա քեռի է»): են Այնուճետն հրեխաներըսկսում դիտակցել որոշ ճատկանիշներ.ողջ է, շնչում է, շարժվումէ («Ավտոմեքենան կենդանի է. նա շարժվում էո: նա «Տիկնիկըկենդանիչէ: Դի շնչում» էական ծհրկրորդական )։ Այստեղ Ճատկանիշները իրար կողքի են դրվում. նրանցմիջն Համաստորադասում կապեր դեռկս չկան: («Ջէ՞ որ ավտոմեքենան տրամաբանական նույնպես չի շնչում»): Այնուշնտն արդեն էական ճատկանիշ է առանձնացվում («Անում է, ինչ որ ուղում էո, «Ուտում է»): Վերջի վերջո ձնավորվում է «կենդանի» կենսաբանականՃճասկացությունը,օրը խորանում է կյանքի տարբեր ձնձրի2Ճեւտ ծանոթանալունՃամընթաց: ու

ու

ու

ու

`

սո-

ու

ու

ու

ու

ու

ու

ու

ու

Հասկացության

չի նշանակում, օրինաչափությունը Նկարագրված լաս է կոնկրետից, ակավում միշտ անպայմանորեն Գեավորումը ամո ուսուցման Դպրոցական Փրնույթներիդիտումից: որ

Մ

մասնավո-

|

պայմա

աճախ Հասկացություններիձնավորումը րիչ,«կատակը իր դեպքում էլ բառերի լուրացումից:հայց անոչանուրից ակար լինում անորոշ, Բառի իմաստը սկզբում ք :. փուլերը: Աոա («Ռամիկը արտտրակցիա» աակված-րնդճանութ, «դատարկ Րատ էության ով Հարուստ )։ «Բոյարը բղթատն աշակորո երնույթների առարկաների

տից,

ւ

ւ

Դոր

ալս

է

ե

,

-

«չտարբ

նա

է»,

էո

է,

անձնազնում

-

ն

են

այ

ոչ

ոչ էլ ուսուցչի կողմից էական ա ոնք իսկապես երեխաները է, ճատվուքը տճառներից մեկն այն անչրաժեչտ Հատկակարնոր ոչ թե իսկապես անով ր Անում ն ծերի վրա, որոնք նրանց կարնոր անչրաժեշտ ար Քա" նիշների, լս ռանձՀատկանիշների նույթների որոշակի մմ իրե ի պրոցեսները ռսի գիտ լիքների ձեավորման Համապատասխան նացման ուղղվածության: ները

ոա Հաճ

ր

Լ

.:

չ

ի

են,

ո

ե

ուշադ-

որ

է

ու

են

ու

այն ԳՀոը

այլ

՛

ը

րն

ն

կապված են

նէ

լիքների

ընդչանուր գործունեության

ր

ու

կոնկրետ

մարդու լենսափորձի, նպատակների, հ բդապատճառների աշխարճի նկատմամբունեցած վերաբերՉԺ. կողմնորոշումների, ային Հաճախ Հետ. Ընդ որում իր ե լ այլ առանձնաճատկությունների էլ

.

ար-

ու

ճամար բոլորովին բացաճայտելու Լիցէական Հատկանիշ դիտելն Համեմատելը:

պար-

տարբեր օբյեկտներ թվով չէ ադի նշանակաայն, միայն որ Ճատկանիշըաշակեոբտի վական առկայության դեպքում ռովորողի ճիշյալ Հճատկաու

որոշ

է

Բա-

ամաբ

այդ

զիցէ:Այս պայմանի նույնիսկ այն Ֆիշրկկարողանաբացաճայտել

(երնույմիակ առարկայի այդ կլինի Հատկանիշի՝ ընկալել է: հսկ թե ինչպիսին Թի) մեջ, որ է նշաէ այն ճանդամանջից, թե տվյալ մարդու ճամար ինչն կախված Ֆակալից:Օրինակ, բոլորովին էլ պարտադիրչէ, որպեսղիերեխան, մեծ թվով կատու«կատու Հասկացության ձնավորման Համար տեսնի Ճատներ, ճամեմատի միմյանց ճետ հ առանձնացնիդրանց ընդճանուր ն ասել. «Սա փիՖանիշները: Բավականէ նրան մի կատու ցույց տալ (լինեն դրանք մեժ, աիկ էո, ն դրանից ճետո երեխան բոլոր կատուներին նա

Ավեանսխալ կերպով«փիսիկ» անվանել: քե սպիտակ)կոկսի երնապաստակին, վագրին, վին, փիսիկներ կանվանի առյուծին Բեմն նույնիսկ մորթե օձիքը, կամ ճարնանի փարթամ մորուքը: Այ են խնդիր է, որ երեխայի ճամար նշանակալիցճատկանիշներըկարող (ճասարաՀճամընկնելայն ճատկությունների ճետյ որոնք իրականում են տվյալ Հասկացուության խոսքային պրակտիկայում)նշանակվում թյամբ: Այսպես, վերը բերված օրինակում երեխան, ըստ երնույթին,որսպես«փիսիկի» փափուկ էական գիծ առանձնացրելէր նրա փարքամ «իռքր,

սն

նա

ու

ու

մորթին

«Ռչ,

սա`

վերԱյստեղ արդեն տրամաբանական առանձնացվում են գիտակցորեն: է ղեկավարում ընկալման ընթացը: ենե ձնավորվում Հասկացությունները Ուսուցման պրոցեսներում Թե կախդրանցից որն է դնեթադասելին, մեկ,ն՛ մյուս Ճանապարճով: Ճոփորձից ու գիտելիքներից,նրա աշակերտի բնույթից, ված է խնդրի Օրինակ, երկրաչափական կառուցվածքից: գեկան գործունեության

Այսպիսի դեպքերում մեծերը սկսում

չե փիսիկ

Սա օձիք է։ Սա էլ

են ուղղել նրա սխալը չէ, այլ մորութ էո: Այլ փիսիկ

լուծությունն

օբյեկտների (կատուների) նկատմամբ տիիսիկ» բառի է, խնլոք բալիկ»), այլ առարչ ամրապնդվում է («Ռռիշտ օգտագործումը կաների նկատմամբ՝ արգելակվում («Ոչ, սա փիսիկ չէ»): Այս պրոցեսի մեջ աստիճանաարդյունքը լինում է այն, որ «փիսիկ».ճասկացության մնում են ու բար որոնք Համիայն այն Ճատկանիշները, ամրապնդվում են մապատասխանում տվյալ լեզվով խոսող մեծերի պատկերացումնեկերպ ասած,

բին:

որոշ

լուծելիսդպրոցականների, խնդիրներ դասակարգելու պատկերներ ուղին, իսկ ուսանողները: է ննրչայեցական-գործնական գերակշռում են մու

' ատն

է այն Հետնարբար, հիշտ ղասկացության կատառովում ձնավորումը ն է փորձեբիմիջոցով կարգավոովում այդ փոոձեոիընօգտագոոծելու

թացքում ստացված աոդյունքնեոով:

ի

|

-

պրոցեաները

Ուսումնասիրությունները պարզեցին, որ նկարագրվաժ տարբեր մարդկանցմոտ կարողեն ընթանալ երկու սկզբունքորեն տարբեր ուղիներով: Դրանցիցառաջինը կարելի է անվանել կոնկՐԵետ-գործ-ուսումնասիրվող առաիկաները տարբեր ձներով նական:Սովորողները Համ փորձեր են կատարում, մինչե որ գտնում են ճիշտ լուծումը: ադրելու Ընդորում նրանք ամենից Հաճախ դասակարգման ճիմքերը գիտակցոբեն բացաճայտել չեն կարողանում, այլ «նենվում են անմիջականընեն ու կալումների վրան ղեկավարվում ինտուիտիվ (ներըմբոնողական) աղուտ օ«զգացմամբ», որը Ճուշում է, որ ընկալվող առարկաներնու երեեն վույթները «ինչ-որ բանով նման են կամ Համապատասխանում րար»: երկրորդուղին կարելի է անվանել վհբացական-տբամաբանական: Այս դեպքում սովորողները Հաճախ փորձնական խմբավորում բոլորովին չեն կատարում, այլ ձղտում են տրամաբանականվերլուծության միջոցով գտնել դասակարգման սկզբունքները: Հետնաբար կարող նն ձնավորվել ինչպես ղգաճասկացությունները վական-առարկայական, այնպես էլ իդեալական, մտածականղզործունեուճիման Հասկացության. վրա: թյան ձնավորումըկատարվումէ օբյեկտ:

.

նե՞ի այս կամ այն ճատկությունների նշանակալից լինելու վերաբեոյալ ն ստուգելու վարկածներ Մառւդողգործոճանապարճով: առաջադրելու են առարկաների ղությունները բացաճայտված Ճճատկակառավարվում նիշների ճիման վրա: Առաջին են դեպքումվարկածները ատուղվում ՝

առարկաների ճետ կատարվողպբակտիկ գոբծողություննեի մրչոցով, հոկ Հատկանիչներըառանձնացվում հն ներՀայեցարար. (ինտուիտիվ

Ճաճախանգիտակցորեն, Այատեղ ընկալումն կարժես կերպով), երկրորդ

է ղեկա-

ընթացքը: է ոեաքում վարումվերլուծության յան ընթացքը: նրկրորդդեպքում իրա Րլ .ատուգումը գորժվում է այն ՀատկանիշներիՀետ կատարվող իդեալական գործողուատու

որոնք թյունների օգնությամբ,

որոշ

Ս

մտավոր վարկածի «իման վրա

-

օպերացիաառավելապես4ենվում վերացականչ-տրամաբանական ունե» նշանակություն. որոշ ների վրա: Ամենայն Հավանականությամբ նե վերացական-տրամաբանանան «գեղարվեստական»(պատկերավոր) կան տիպի մտածողություն ունեցող մարդկանցմիչն գոյություն ունեցող տարբերությունները(հ. Պ. Պավլովը դրանց Ճճամապատասխանաբար կ «մտածողներ» էր անվանում): «արվեստագետներ» Գիտական ճասկացություններիձնավորման եղանակները:չասկաձնավորումը ոչ քն պասսիվ ընկալման, այլ ակտիվ դգորցությունների խնդիրներ են լուժէ, որի ընթացքում բմացական ո"լրոցես ծունեության վում:Այդ գործունեության կազմի մեջ են մտնում` պրոբլեմների ձնա-չառաջադրումն փորձարկումը: կերպումն լուծումը, վարկածների ստուգումը: որոնումն ՝ նշանակությունների ի տարբերություն մտապատկերներին առօրյա կեղծ.Ճճասկացուու

ու

ու

:

:

թե առաոընկալվող զգայական հատկանիշնեոը,այլ կաներիանմիջականորեն ճաու էականօբյեկտիվճաբաբի՞ություննեոը:.Սրան նբանցընդճանուրբ նշում էր Լ. Ս. Վիգոտսկին,գիմապատասխան,ինչպեսփրավացիորեն տական Հասկացությունների նշանակությունըբացաճայտվումէ միայն են աոտացոլում գիտական ճասկացություննեոը թյունների,

ոչ

միջոՀարաբերությունների Համակարգում, Հասկացությունների դրանց արտացոլում են Հարաբերությունները

իրերի ն երնույթների Համապատասխան օբյեկտիվ կապերը ն ի Հայտ են բերվում ոչ թե անմիջականորեն ընկալման, այլ գործուննության օգնությամբ: Հետնաբարչ է, այլ գոոգիտական ճասկացության աղբյուբը ոչ քն զգայական փորձն է բերում նոր այի ճայտ վերջինս ծողությունը: Հարաբերություններ, նոր կառուցվածսինքն՝ընկալվող օբյեկտների նոր Հատկություններ, Քային դեպքերում կարնոր են որոշ Այդ կառույցները ոնալություններ։ առումով, իսկ այլ դեպքերում կատարման ֆունկցիաների

ցով: Այդ

առարկան երի Քուրօրինակ, Թր իլինենք, ՍԽ

հե

ւ

սեանապա ֆունկցիան, կաթնասունների Համար էական է մատղաշին մոր կաթով կերակրելը: են վերֆունկցիայի իրականացմանճամար անծճրաժեշտ Տեղափոխման բցնելու

Մաման բազմացման

կութնագեղձերն Համապատասխանաբար չավորություններ: 18.378

ու

չորս

վեր-`

ջավորուքյունները կաթնասուններիայնպիսի կառուցվածքային ՃճատկաՊիչներ ծն, որոնք Հական են Հիշլալ ֆունկցիաներիՀամար:Բայց մա-

առկայությունը ալդ տնսակետիցէական ճատկանիչչէ: պՊածածկույթի ՄԵ քանի թվեր գումարելու ճամար էական է ասոցիատիվության ճատհսկ այն երնույթը, որ գումարի երբեմն ավելի (կանոնը): Վլությունը

«իոքը բացարձակ մեծություն կարող է ունննալ, քան դումարելիները, այդ առումով էական չէ: Ակնչճայոէ, ուրեմն, որ ճատկանիշի Ֆպատակների Վական լինելը կախվածէ այն բանից, թն որ ֆունկցիայի Հայեցակետից 4 այն դիտվում:Այն որոնք անճրաժեշտնն որոշակի ճատկանիշները, ֆունկցիաների իրականացմանճամար, կազմում են առարկայի կամ

Փրնույթի ֆունկցիոնալ կառուցվածքը: Գիտական ձճասկացություններում են ե ճսռանձնացվում ամոբապնղվում իրերի ԵՐեույթների ֆունկցիոնալ ու

Վառուցվածքնեոը: Քանոնը, օրինակ,որն օգտագործվում է չափումներ վլատարելու ճամար,ողատկանում է այն առարկաների բազմությանը, տրոնք«չասիիչ սարքավորումներ»նեն կոչվում:Նույնքանոնը, օգտագորՓրվելովուղիղ ճատվածներ դծելուճամար, արդենմտնում է «գծագրական

ատրքավորումներ» ժծջ: Բայցնախկինում բազմության քանոնը օզատագործում

նր

մտնում

էին նան՝նրեխաներին պատժելու ճամար:Այս դեպքում քանոէր մի բոլորովին այլ «պատժի գործիքներ»

Ցավալիմեջ ե այլն,

Հասկացության

|

նոր ճասկացությունների առաջացումը պարտադիր կերպովկապված Վէ նոր առարկաների Հետ. Այղ ճայտնաբերժան պրոցեսը ված է այնպիսի վլառուցվածքային առանձնաճատկությունների բացաորոնք էական նշանակությունունեն Ճայտմամբ, նույն կողմից նոր ֆունկցիաների կատարման(կամ,

պայմանավոր-

առարկաների

ընդճակառակը, «Հին»

ֆունկցիաննոր իրերի միջոցովիրագործելու)Համար: Հետնաբար, նոր են ճասկացություններում ամրապնդվում իրերի է ճրնուլթների նոր

ճայտնաբնրված ֆունկցիոնալ կառուցվածքները: Օրինակ,Հանման գործողությունը«2--Ճ» տիպի դեպքերիվրա տարածելու փաստր աժրա«դբնդվում է'«բացասականթվեր» Հասկացության մեջ. Բազմացման ֆունկցիանառանց արական ն իգականսնռականբջիջների իրաչ ձուլման գործելու ծրնույթը ամրապնդվումէ «պարտենոգննեզ» Հասկացության Մեջ ե այլն:

Այսպիսով, գիտական ճասկացությունները ոչ թե նն |

բերվում փորձից», այլ

«գուրս

պարդապես

ստեղծվում, կառուցվում են առկա խնդիրներին առաջադրված քոֆորմացիան Համապատասխան լավագույն կազմակձրպելու Համար,Ալդոլիսիուղին անվանում են Հասկացուձնով թյուններիձեավորման ինվենտիվ: Մճքթոդ:Գործնականում այս մեթոդը

հնվենտիվ՝էոմօոէսող բառիյ,

թարդմ.)

.

լատ.

որ

նշանակում է

չայտնադործություն: (ծնթ.

որ է նրանում, կայանում

արդեն Ճայտնի գիտելիքները օդւուսդործվում ն նոր խնդիրնոր դասակարգումներ օբյեկտների էն նոր Հայնցակետից, ների նոր լուծումներ գտնելու ճամար: Հասկացություններիձեավորման կարող է ծառայել գիտության գոյության փաստի ապացույց ուղու այս

ողջպատմությունը:

'

ժամանակ, գիտության զարգացման շրջադարձային են նոր Ճասկացություններ,որոնք թույլ նն տածագում Հատվածներում, լիս նոր ձնով ընկալել գիտության որոշակի բնագավառում կուտակված տվյալ վերակառուցում են Այդպիսիճասկացությունները փաստերը: ու նոր Համակարգիմեջ մտցնելով այն փասմիավորելով բնագավառը՝ ու որոնքմինչ ալդ չկապակցված ու ինքնուՃամկացությունները, տերն կարելի է 4ււլբույն ձին թվոսի Այս կարգի «Ճայրոնադգործություններ» մամանակ

առ

օրինակ,«իներցիա», «ինտեգրալ» «դիֆերենցիալ», «էներգիա», ստեղծումը: չառկացությունների ինչ-որ չափով նման ուլի է անցնում նան ամեն մի սովորող նշված յուրացնելու ն տարբեր տնսակի խնդիրներ լուծելու ճասկացությունները դրանք օզտագործելուընթացքում: Հասքար նն տալիս, որ ինվձնտիվ մճքոդով ցույց Ռաումնասիրությունները

մարել,

:

ճառկացություններիձնավորումը կարող չ

ներով.

ժի քանի իրագործվել

ուղի-

|

երէ 1) Կազմակեոպման այլ աստիճանի անցնելուճանապաոճով, նն դառնում նախկինում անկախմիագումարությունները ավելի լայթ ամբողչության մասեր, կամ ընդճակառակը(օրինակ, «կաթնասուններ», «թռչուններ», ճսողուններ» ճասկացություններից «ողնաշարավորներ» Ճասկացությանը անցնելը) Դժվարչէ նկատել, որ ալդ անցումը Համընկնում է միավոբմանկամ ընդճանբացման պրոցեսի «նտ: Հակառակ է: պրոցեսը մասնատումը կամ կոնկբետացումն 2) Կազմակերպման սկզբունքըփոխելով,երբ փոխճամաձայնեցումը (տարըերը. տվյալմիագումարության մեջ զուգորդելը) փոխարինվում է ամկամ ընդճակառակրըո. ռուբորդինացմամբ (ննքարկելով), Օրինակ,

ու կոտորակայինթվերը սկզբում աշակերտի Համար ճանդես եթ Գալիս որպես թվերի Հավասարազոր ինքնուրույն տեսակներ(փոխԲայց «ռացիոնալ թվերի». Ճասկացությանննրմուժճամաձայնեցում)։ ման Հնտնանքով ամբողջ թվերը դառնում են կուռորակներիմասնավոր

բողջ

ու

«ամբողջթիվս ճասկացությունը դառնում է տեսակային. դեպք, ն հնքարկվումէ ավելի ընդճանուր անռային օկոտորակալին թվեր» ՀասկաԱյդպիսիպրոցեսն անվանում են կենտրո(ռուբորդինացիա)։ ավոբում,խակճակադարձպրոցեսը՝ ապակենտբոնավոբում: 3) ՎԵՐակենտբոնավոոման ժիջոցով,այսինքն՝ հրի որպես էական

քոզնլանը ճն մղվումայն առաջ

տարըձրը,որոնք մինչն

այդ

ծրկրորդականէին,

ն

Ընդճակառտկը: Օրինակ, երբ «նուլնական հռանկյունիներ» ճասկացուՔյունից անցնում են «նման եռանկյունիներ» «ասկացությանը, ապա դառնում է երկրորդական,իսկ որպես միավոկողմերիեիկարությունը անբող գլխավոր Հատկանիչներ ճանդես են գալիս ճամապատասխան

կյունների մեծությունները:

«Մաթիվ էքսպերիմենտների միչոցով

1..

պալմանները:։ ՔԲազՀոգեբանները. մանրամասնորեն

Ն

Ինչպես առանձնաճատկություննեբը: Անձի ն նբամոտիվացիայի

ոբոնք

ջանքերը,ոոբնումներն նպատակասլաց

մեծաթիվ՛ փորձեռը, ուղեկցվումեն առդյունքնեբի Այդպիսի ստուգմամբ: որոնումները. ու

ու ճանդեցնում են առարկաներինոր Ճատկանիշների Հարաբերությունների գիտակցման, մինչն որ դրանցչարքում գտնվում են խնդիրների սովյալ տիպիլուծմանճամար էական նշանակություն ունեցողները: ուսումձնավորման այլս կողմը մանրամասնորեն Ս. նա Ն Ռուբինշտեյնը: ցույց տվնց, որ բնդրի լուծման ընձասիրել է են յուրաքանչյուր Ճաջորդ քայլը կատարելիս Քացքում Ճճայտնաբձրվում նոր ճարաբերություններ,Սրա ճիման վրա այդ տարրերընոր ձնով են ըմբոնվում, նույնտարրերը դրվում են նոր Հպամիկացությունների ճիմքում:Վերջիններսդառնում են խնդրի լուծման. Օրինակ, երկրաչափական խնդիրներում նույն տարբեր ճատջոցներ: վածըկարող է արտաճալտվելմի չարք Ճասկացություններով (անկյան կիսորդ,միջինգիծ, բարձրություն), կախված այն բանից, թե եռանկյան են էական մնացած տարրերիՃետ նրա ունեցած որ Հարաբերություններն տրոշակիխնդրի լուծումը գտնելու ճամար

Հասկացությունների

սկզբնական տարրերի

-

գիտելիքների կաբողությունների Համապատասխան առկայությունը: Այս պայմանիցՀետնում է, որ մինչն 'ճասկացություններսովո3.

ու

փեցնելի աշակերտներինպետք է ծանոթացնել օրլեկտների այն

ճատ-

Հատուկ ինդճանուրֆունկՀալտնիեն դառնումբոլոր կենդանիներին խոսքը ոչ թե որ է նկատել, ները՝ բազմացումն սնումը: Պետք մաողջ կենդանական աշխարճի այլ կոնկրետկենդանիների, առաէլ քննարկվողտեսակետի սաճմաններում աի է, Այդ Քասկազություններից ամենաընդճանուր է ռաուցումը կառուցվածքաուսումնասիրվող բնագավառի ն՝ իրականության Հատկանիչներից.Աճա թե ինչու ներկայումս ուսուցումը դպրոցումսկսել ոչ թե թվի են մաթեմատիկայի

Քրբ ՐԲ

ազդող

առաջադոել,ոբոնցլուծումը պետքէ այնպիսիխնդիոներ սովորբեցնելիս ն է պաճանջում: ձնավոռում օգտագոոծում Բենցայդ ճասկացությունների 2.

են

Գերի

|

Հասկացությունների ձնավորումը կամի այլ գործունեություն, է ռավարվում նպատակիկողմից ն կատարվում է որոշակիդրդապատազդեցության տակ։ Սբլեկտների այն ֆունկցիաները,,որոնք ճառների սմրապնդված են ճասկացություններում, պետք է ճետաքրքրեն ասշւակերիրաճամար, պրոբլեմային տին, անճրաժեշտ լուծելու լինենխնդիրներ մտաու վիճակ ստեղծեն: Այսպիսի պայմաններում սովորողիընկալումն ծողությունը սկսում են որոնել ն օբլեկտներում բացաճայտել ճամապատասխանֆունկցիոնալ կառույցները,Հետնաբար, հասկացություններ ն ամեն

վրա

Բ գառույվածլային

են Հասկացությունների Պարզպայմանների" ձնավորման -Պւսումնասիրել գոոն պաստող ձնավոբմանը ինտենսիվ «վել է, որ Բասկացությունների

են հետնյալնեոը. Փոններից

ու

կաթնասունՕրինակ, Հասկացքությունները: ուսումնասիրվող մեկը՝ կաթնագեղառանձնաձճատկություններիը այն բանից Հետո, առկայությունը,Հասկանալիէ դառնում միայն ւմ

:

ձնավորմանվրա Հասկացութունների

Հնտ, որոնց Ճարաբերությունների

ֆունկցիաների

կակիչների,

Քիեին

Ը

ու

թո

պատճառով սկսել ըլոմ

ոին թո մենարնդծանուր իրաւարկում

կատարվողդորժողություններից, թվերի Ճասկացությունից բաղզմությունբազմությունից, Հասկացություններից. այլ

Հետ

ն

ամենարնդճանուր օվերացիավրա կատարվող բազմությունների Հարաբերությունից, ների ներից: Սա

ուսուցմանարտածական (դեդուկտիվ) չասկացությունների մեթոդին: Վեր-

է մակածական(ինդուկտիվ) Հակադարձ ընթացքում ջինտասնաժյլակների արտածականմեթոդը ճաջողությամբ

մեթոդն է,

որը

այնպես էլ արտասաճմանյան է ինչպես Հայրծնական, ուսումնասիրվում

Հոգեբանների մանկավարժական

կողմից:

կուտակված փաստական

ուսուցման արտատվյալեերիապացուցումեն, որ ճՀասկացությունների ն այն էլ տարրականուսուցման ճենց առաժական ուղին Հնարավոր է ջին փուլերից սկսած): -

ն.

"նախնականվերբլոծու» խնդրիբովանդակության Մտածական ՀետազոտությունլոՓումների գնաճատումը: թյունը ն նրա ճնաբավոո 2.

ճիշտ է ստեղծավելի արագ ները ցույց տվեցին, որ Հասկացությունը է պետք, վում, նթե սովորողը գիտակցումէ, թե ինչի Համար այն իրեն որ ինչ խնդիրներ է թույլ տալիս լուծել, իրականության բնադավառներին է վերաբերում: Մեծաթիվ էջսպերիմենտները Ք. Մտածողության ուղղվածությունը: ն գիտեաշխատասիրությունը ապացուցեցին,որ միայնցանկությունը, ու

:

:

Բ

չեն սովորողի մոտ ճիշտՀասկացություննեվիքներըՀաճախբավական է, որպեսգի մտածողությունը տի առաջացման ճամար: Անչճրաժեշտ ֆունկցիաներնու ճատուղղված լինի դեպի օբյեկտի Համապատասխան կանիշները:Օրինակ,եթե աշակերտիմտածողությունըուղղված է միայն ենթակայի կազմող բառերի իմաստը, ապա դեպի նախադասությունը

(շնչշանաֆունկցիան մեջ նա առանձնացնումէ միայն սեմանտիկական սխալների կում է այն առարկան, որը գործումէ»): Սրա ճետնանքով : :

Տ8՛սսույն

ձեդնարկի

ն 17

գլուխները:

եֆ բույլ տրման 2ճնարավորություններեն առաջանում, երբ կարդում Հետնյալ տիպի նախադասություններ.«Գիրքը կարդացվում է՝ երեխանձբի կողմից»: Աշակերտըկարծում է, որ ենթական «երեխաների կողմից» արտաճայտությունն է (1է՞ որ նրանք գրքի «ետ գործողություն են կա-

տարում):

Հասկացություններիիմաստի (նշանակության) յուրացումը: Վե-

բնում քննարկվեցին այն Հնարներից մի քանիսը, որոնց

ձրեուլթների

ու կապերի

նոր միայն բացաճալտվածական թրերի Հատկությունների արտացոլման Համար ստեղծվում են նոր ճՃասկացություններ: Հենցայդ էական Հարաբերություններնէլ կազմում են Համահսկ ինչպատասխան ճասկացություններիիմաստը(նշանակությունը): ու է պե՞ս սովորողը բացաճայտում յուրացնում այդ իմաստները: Ե առօրյա, կենցաղային պատկերացումներիձնավորման, տարբերություն նե պաշարը մարդը զիտական ճասկացություններիիր «ամարյա ողջ դրանց իմաստները ոչ թե ինքն է ստեղծում, այլ պատոաստ վինակում ստանում է հձասառակությունից՝ լեզվի յուրացման պրոցեսում, դպրոցում, գրքերից ն ինֆորմացիայի այլ աղբյուրներից: Այսպիսով, կան ճասկացությունների ճիմնականուղին ուսուցումնէ, ձնավոոման . ընդ որում առաջատար նշանակություն ունի ուսուցման բովանդակուձեռք բերած ճասկացություններիբովանդակությունը, թյունը: Աշակերտի ձեր, նրա պրակտիկ, ընկալման ն մտածական դործողուբնույթն է դպրոցում, քյունները որոշվում են այն գիտելիքներով, որ նա ստանում ն այն խնդիրներով, որ նա լուծում է ուսուցման ընթացքում: Ուսուցման բովանդակությունից է կախվածայն Հանգամանքը, թե օբյեկտների որ ու կողմերն են ներկայացվում էական: Աջակեոտի ու

-

օգնությամբ»

գիտա-

ու

որպես նշանակալից

բերած ճձասկացություններն, այսպիսով,առաջինճեբթին ուսուցարգասիքներ են: մանբովանդակության բովանդակության Հաղորդման ն «Հասկացությունների Ուսուցման ձնավորման ճիմնականմիջոցը բառն է, որը Հանդես է գալիս որպես ճաիմաստի նշան, որպես Հասարակականփորձի կրող ն մապատասխան դրսնորում, Այդ պատճառովէլ իմաստների օբյեկտիվ դրանց զարգացումը, ճշգրտումն Հարստացումըիրագործվում են բաճասուռերի օգնությամբ: Բառերիօգտագործումը նասկացությունների Ս. է պատճառն (1. ծասունա-չ նացման Վիգոտակի): Հասկացությունների ցում ասելով այստեղ պետքէ ի նկատի ունենալ դրանց սիստեմավորումր կ ավելի ավելի լայն ստորադաս Հոփ Համաստորադաս ձեռք

յուրացումը,

ու

ու

կարգերի մեշմտցնելը:

ու

Հասկացությունների

ձնավորման ընթացքի կառավարումը։ Քընւ, արկված գործոնները սնուցող միջավայր են ճանդիսանում այն Հոդեկան գործունեության ճամար, որի օգնությամբ ձնավորվում նն աշակեր218

ոիՀակո Քա

Ա

Միջավա

նպաստում ճիշւոկազմակերպումը

ճաջող ՀոնՀամար: աշակերտ գործում յուրացման ո ոշակի Հասկացությունների շնրած ակտիվոուղղակիորեն այլն ա լ ինքնագորժունեությանը», (Դ ճա Տա Որոշ Հետազոտողներ գործունեությունը: այդ ավաշե են, րեն աշակերտի պնդում Վ. .. Դավիդով ուրիշներ) Ճիշտ ՀասկաԲր "ո լրիվ ։

-

է ստեղծում նրա արագ

ու

ոչ Թն միայն նըկցանկանաք Բայց մանկավարժը ու

րո

նրանում կառավարելու, եեությունը նախ, Համարպետք

դեկա

Հ

ն, ցություամձնավորելու առավել էականները

է,

ո-

որ

ն

ն,

ու

բոլոր

Հատկանիշների

երկրորդ, դրանք նշանա-

անձնացնել ճամար: աշակերտի ձեռք է առանձնացումը բացաճայտումն բոմանՀատկանիշների (նշանակման) մոդելավորման Առաջինը

աա

արձնն

ու

թ ե կուճանապարչով: են առանձնացվում Հատկանիշները Ր անծրաժեշտ տեղ նէ ԲՈԼ" ն միչոցու: բառերի են սխեմաների, նշանների, մահաա ամրասլնդվում դեպքում է, որի է

առար-

,

մեթոդն (փոփոխակման) 1" ուրվաբիացիանեոի Հերքափոխվում, այնպեսփոփոխվում տեսակներն ԱԱ ութի մեջեղած էականն կարնորը:՝ ու

են

նրանց հայաճալովի Նարի ճամար որալ աշակերտի Առանձնացվածէական Հատկանիշները ու

նշա-

ժամանակ, երբ օգտագործվում խնդիրներ Ճակալիցճն դառնումայն են որպեսնպատակաճարեն

Դրանքանճրաժեշտդառնում ամար: Որպեազի տեղի կողմնորոշիչներ: որժունձության մար այնպիսիգործունեությա պետքէ անցկացնել ուժե րՆՑ

տա

գիտակցորեն վոբողին

ունենա,

Հո-

ուսումնասիվողճաս-

է կողմճոբոջվել որ պաճանջում փովեոով, նման գործունեության հատկանիչներում: մեչ ամբապնդված կացության բոլոբ

Հաղեցնելն Գործունեության սովորեցնելը: եղանակները է ն դրանց օգտագործման որոնի այն աշակերտըոչ թե պետք է ինքնուրույնաբար ընթացքում են Հասկացությանմճչ, հական Հատկանիշները,որոնք ամրապնդված ճաաՄիանգամայն պետք է սովորի կիրառելայդ Հատկանիշները: այլ

բովանդակությամբ խնդիրը ՀաղորդվողՀասկացությունները

ճամար

ձեավորելու ճառկացություններ պետք գործունեությունըե կազմակեոպե ճամապատասխան ճսջակեոտի աշակերտին ճիմանվբա: Այլ կնրպ ասած, ուսուցիչը Ղբիվկողմնորոշման կանալի է,

որ

լրիվ

անսխալ

ու

միաճատկանիչները

ոլետք է ներկայացնի օբյեկտներիբոլոր էական բոա յուրաքանչյուրը տալով, թն այդ հատկանիլներից ցույց ժամանակ

կամ վեբաբտադովելու օպերացիա ինչպիսի ճամար ցանայտվելու է

"ղաճանջում:

.

է, որ գորէ Հասնել երկու ուղիներով: Առաջիննայն Սրան կարելի ու յուրացվումէ Փողությունները կողմնորոշող 4իմքը որոշվում ուղին սկսվում Հին կոնկրետ նմուշների, օրինակներիՀիման վրա' Այս

առան

|

մեջ որոնքընկալումների չեր, Հատկություններ Հարաբերություններ, անչճայտ են կամ ընդճանրապես դոու

դճոնա տրվածչեն, անմիջականորեն Հենց այնպիսիձնաառկա տվլալների Մտածողությունը չունեն: յություն Եքն նպաձեռք է բերվում այդ նպատաղը'

արաք Մանավանները պետ

մեչ

է սխեմայի կամ ալգորիթմիձեւակերպումով, կերպով նկարագրված լինի. 1) թե բացաչճայովեն ն ինչպիսի ճալորդականությամբ,2) ինչպիսի գործողու-՛ թյուններ պետք է կատարել այս կամ այն Հատկանիշներիառկայության դեպքում, 3) ինչպիսի արդյունքների կարող են Հանգեցնել այդ գործոինչպիսթ ղությունները, 4) այս կամ այն արդյունքը ստանալու դեպքում ո

ուա

է, որի չնորձիվ Հփոխությունն նում

է դնել օբյեկորս Զանազան կոնկրետ Հասկացության ճիմքում պեւտոք կիրաօբյեկտների (նմուշների) նկատմամբ ալգորիքմը էն Հասկացություններ ւու" ռելու շնորձճիվ սովորողի Ճճամապատասխան է, կողմնորոշման որպես որ սովորողին առաջանում: երկրորդ ուղին ալն օբյեկտներ տրվում են ոչ քե կոնկրետ նմուշներ, այլ ընդճանուր սկրզ) դասի բունքներ նե ուսումնասիրվողառարկաների (ճրնույթների դեպքում, սկզբունքներից, կոնկընտ ընդճանուր ելնելով Այս վածքը: է ստեղծում գործողությունները օբյեկտների ճամարաշակերտըինքն կողմնորոչող «իմքբ: ցուլց տվեցին, որ շարադրված ճետազոտությունները Փորձնական ակզբունքներըիսկապես էականորեն բարելավում, արդյունավետեն դարձնում Հասկացություններիուսուցման պրոլնսը, Դրանք,մասնավոեն յուրացումը, ապաճովում Հասկացությունների րապես, արագացնում ձե դրանց լրիվությունը, ճկունությունն անսխալ կիրառելու կարողության առայացումը,ն արդեն ղգալիերեն ավելի վաղ տարիքում թույլ են բարդ վերացականճասկացություններձնավորել: տալիս

բաղզմակիորեն

կառուք-

`

:

ու

ու

՛

:

Տ8. ՄՏԱՄՈՂՈՒԹՅԱՆ

ու

են

:

,

Հասկացու-

Հարաբե ութ ն Համապատասխան ուսումնական, իմացական րությունները: ր

ու

ւո

:

ն

գործնական խնդիբներիլուժման Համար էական նշանակություն ունեու ի Հայտ նն գալիս ալդ ճարաբերություններն ճատկությունները :

հր Հասկարիճետորոշակի գործողություններկատարելուբնթացքում: ցություններիշնորչիվ մտածողությունը Հնարավորություն է ձեռք բե-

գործողությունների խատ ոլ նոր օբյեկտների կատարելիք ՅԻ Հնարատեղափոխում: րը ն իրականացնելօպերացիաների կան

ում

ր

տե

է առաչանում նան Բոն : մր որություն

Արո

կասլաց կառավարում:

լ

ճետ

Իրար աանծ բ"Մա

նոր իրադրության մեջ, առանց գործնաԱա

:

Մտածողության խնդիրն է Հայտնաբերելայնպիսի նոր առարկա-

է,

ընդնանրացիջականության

է, քանի որ այն գործումէ աբտացոլումն ված միջնոոդված են իսկ վերջիններսվերացարկված արտացոլվող միջոցով,» ցությունների ունեցող կոնկրետառարկաներից: Ժայցմտածողու ճասկա-

ու

Հատկություններն միջնորդվածարտացոլում է թյունը հրականության ռով,

որ

բուն

այն

նան

պատճա-

Հեւ դործողությունկատարվողպրակտիկ առարկաների Հետ

քդեալական է նրանց պատկերներիկատարվող ները փոխարինում խընգործնական Մտածողությունըթույլ է ւուսալիս դործողություններով: Հենմիջոցով՝ ) դործունեության (անսական դիրները լուծել իդեալական մասին ճասկաՀարաբերությունների վելով հրերի Հատկությունների վրա' գիտելիքների ամրապնդված ու

`

ցություններում գտնելու,բացաճայտի ալդ ճառաբեբությունները Մտածողությունը Հասկացությու«եռանկյունի» Օրինակ, զու կարողությունէ պաճանջում: լուծելու է խնդիրներ

նը լուրացնել ն ճիշտ օգտագործելնշանակում

մար

իմանալ

օղտադործելայն

ու

ճա-

կառուցվածքային պատկերների

են «Ճասկացուալդ որոնք արտացոլված աոանձնաճատկությունները, ունենալը ն ն անկյուններ երեք երեք կողմ Թյան մեջ (փակունությունը, է (Բ-- ՈՅ) արտացոլում երկրորդ --օրենքի բանաձնը «այլն ): նյուտոնի՛

Դոք

մտածողության տիպերը:՝

ն

ապա

ինչպես ճայտնի Մտածողությունը,

վր

մարմն ր

ՈՒՍՈՒՑՈՒՄ

ցավա կառուլցները միջոցներ,նրանք Գոթթւնհությածն հիաո րաոր աեր ւցվածքային ֆունկցիոնալ ճատկանիշներն ն

թյուննն

են նան

:

հմա

կազմի մեչ մբտգործունեության օբյեկտըձնափոխողգործողություններ,

բնույթ ունի, տակը գործնական

ն ուժի զդող ուժի

ազդող

ա

արագացման

րադաց

մ

ն ոլություն չն գոյումյ

ւնեցող

ունեցո

|

|

Նր

են տալիս, ցույց Հոգեբանական Հետազոտությունները

որ

մտա-

իրաչ օգտագործվել Դրանք տարբեր առանձնաճատկություններ: մ անությանկառուցվմծքային ԲՈՒ մեջ տրված նրանց զգայական կարող են լինել օբյեկտներին ընկալման (որոնցից են, օրինակ, «մոտՀարաբերություններ Ճատկությունների

Ժողության օգնությամբ կարող

Ճեռու»,

հն

արտացոլվել

ու

տիպի Հատկանիշները):Այս ճփոքրչմեծռ, օնմանչ-տարբեր»

կնթարկում ձնափոխման վերակառուցման, դեպքումմտածողությունը. լուժն է խնդիրների ճանգեցնում Հնկալումների կառուցվածքը, որը է

ման:

աղջկանայսՕրինակ, փորձերից մեկի ժամանակ Հինգ տարնկան փաորոշել թղթից կտրվածՓառանկյունու պիսի խնդիր առաջարկեցին.

Վերնույթը:

մաՈւսումնասիրվողըզիտեր, թե ինչես են որոշում ուղղանկյան նա (երկուկից կողմերի արտադրյալը): խնդիրը կերնույթը «գիտեմ, թն ինչ պետք է անել»: ի կերպ լուծեց: Սկզբում ասաց. է տալիս. ձախ կողմի ստվերազծվածմասն ու փոքր լռելուց ճետո ցույց ասում է. «մա այստեղ լավ չէ...7: Հետո

վումէ,

չկարողացավ Բայց փորձարկվողներիճնշող մեծամասնությունը «մում» մեջ գիտակցության ճասկացությունը նրանց խնդիրը: լուծել

Գոու

ցույց

է տալիս

աջ

կողմի

կապվածէ Համապատասխանօբյեկտի ֆունկցիոնալ առանձնաճատկուկարծիքով, Ճատկության ճետ. Փորձարկվողների թյան՝լուլս արձակելու «ատկուէ ա յդ արտաճայտված նրանց խորճրդածություններում, որը Հետ կաղ չունի Չէ՞ որ թյունը, ըստ երնույքին, առաչադրված խնդրի պետք է փոխել մեկ այլ ֆունկցիոնալ Հատկանիշ՝կշիռր։ Խնդիրըչլուծ-

ստվերագծված

էլ լավ չէ:..2: մասը. «Այստեղ

Հետո

ան-

կավստաճ ձայնով ավելացնում է. «ես էի ուղղել, բայց-.:2: Հանկարծբացարող է. է կանչում «կարելի՞ մկրատը վերցնել: ինչ որ վատ է այնտեղ, ճենը է»: Փորձարկվողթ այն է, ինչ պետք է այստեղ: ձամապատասխանում վերցնում է մկրատր, քառանկյունը կտրատում է ուղղաճայաց ուղղումոտեցնում է աջ ծայրին: քյամժբն ձախ ծայրը սա

ւ

ճաոր փորձարկվողներըիրադրությունը ձնավփոխելու ված մնաց, քանի մար անճրաժեշտ ուղիներ չգտան: Ճճեռ կապված նշանակությունիրերի սովորականֆունկցիաների են մարդու անձնակեղծ ճասկացությունները) Ճիմնվում ները (առօրյա կան փորձի վրա: Այս դեպքում իրերի ճարաբերությունների մասին փորձում նհ մտածողուգիտելիքներըամրապնդվում են մարդու առօրյա թյունը իրագործվում է կեղծ ասկացությունների ճամապատասխան է: օգնությամբ: Սա գոբծնական մտածողությունն ձնավփոխությունների են ճամար ճիմք կարող ծառայել իրականության Մտածողության կառուցվածքային այնպիսի ճատկանիշներ, ինչպիսիք են գիտության

օբյեկտիվն էական օբինաչափություններն կողմից հայտնաբեբված Օրինակ, որոշելով այն արագացումը, որ տվյալ ղանդգճատկանիշնեոը: ու

վածն ունեցող մարմինը ձեռք կբերի մի այլ ուժի ազդեցության տակ, լուծումը արտաճայտենքերկրաօգտագործում է զանգվածիե ուժի միջն նյուտոնի երկրորդ աշակերոր չափական ն թվաբանականճասկացություններով, ապա կարող ենք ասել, օրենքով ճաստատված կապը: Այդպիսի գիտելիքները ամրապնդվում են որ քառանկյան մակերնույթը ճավասար է նրա ճիմբի ն բարձրության ե իրենցից դիտական Ճասկացությունննրում ու օրենքներում ներկայացարտադրյալին: Բայց երեխան այդ ճասկացություններինդեռ չի տիրանում են մարդկության իմացական փորձի իրերի «արաբեարդյունքներ: պետում: Այդ պատճառովէլ նա խնդիրը լուծում է պատկերի ձեր փոխետություններիմասին ձեռք բերված գիտելիքները այս դեպքում ամրաչ ընկալումը վերակառուցմանենթարկելու ճանապարձով: լու, տեսողական ու պընդվում են գիտական ճասկացություննեոի դբույթնեոի-կառուցվածՍա նշանակում է, որ նա օդտագործում է իր մտածողուպատկերավոր քում,իսկ մտածողությունը իրագործվում է այդ ճասկացություններն ու թյունը: դատողությունները միմյանց (կամ իրականության) ճետ կապելու, ինչէ ճենվել իրականության կարող Մտածողությունը կառուցվածքային «պես նան նրանց ճամապատասխանձնեափոխությունների ճանապարճով: վրա, ինչպիսիք են իբեբի ֆունկայնպիսի առանձնաճատկությունների Սա արդեն է : գիտական մտածողությունն կապեն ու ճատկությունները,ոբոնք մառդուն իրականության կառուցվածքայինայն առանձնաճատկությունները, այտնի իբ փորից: տրոնց վրա ճենվում է մտածողությունը,իրենցից կարող են ներկայացԱյս դրույթը կարելի է լուսաբանել ճոգերանական այսպիսիգիուսնել իրերի երնույթների ինչպեսմասնավոո, էլ համընդճաայնպես մյուսին Մի Փուր ե գործունեության ճամար կարնոր հառաբեռություննիհր: ՎերջիննեԼ4 ՄԴ ույ րությունը կող բեորչ փորձարկվողների առաջար րից են, օրինակ, ե պատճառի Հետնանքի, նպատակի միջոցի, օբյեկտի կում են, առանց բեռը Ճճեռացնելու կամ նոր բեռիկներ ավելացնելու նե ուն րա որակի, մասի ն ամբողջի Ճարաբերությունները: Մտաժծական այն առանց մոմից մասեր անջատելու խախտել Հավասարակշովածությունը: են որոնցում ամրապնդվում իրերի երնույթների այդԱյս խնդիրը լուծելու ճամար պետք է վառել մոմը: Ստեարինըսկսում է պիսի ն ճամընդճանուր էական այրվել, մոմը դառնումէ ավելի թեքե խախտճարաբերությունները, կոչվում են կաճավասարակշոությունը տեգոբիաներ: ճենվում են ողջ մարդկության միասնականգործԴրանք

ԽնդիրըՃիշտ է լուծված:.եթե

այդ

.

|

|

ե «պետատիվ ցիոոլ

:

ու

Աաաա ա

թ Արք ոժարին Գոմ

ու

տո

ծ-

ու

Դառույցները,

ու

ու

փորձի վրա նայան ցույց բերմունքը,

տալիս նրա վերա-չնկատմամբ լան իրականու Հ արաբծրությունների մասին ձճոք բերված գիտելիքները դեպքում ն

են

աշխարչձի

ամրապնդվում են

այդ

մտածողության կատեգո-Րիաների իսկ. բուն կառուցվածբում, իրենիցներկալացմտածողությունը Ֆում է իրականությունը կատեգորիաների այդ կանցի միջոցով արտաՀայտելու, իրերն երնույթներըբատ նրանց ձեի, մեծության,ֆունկցիանձրի, պատճառների, նշանակության,կաղմի ն այլ ճառկությոննը՝ ըր արստեմավորելու վրոցես: ու

"

|

Մտածողության ընկած իրականությանը կաՀիմքում վերաբերող թույվածրայինճատգանիերը արող ն

ներր

լուծելու Համար:

որ ցույց են տալիս: Ուսումնասիրությունները "հշ-են լինել: Որոշ բնույթի կարող

ամենատարբեր տնսակի՞ Այստեղ կանոնների ճիման վրատրամաբանության փաստե, տեսականորեն, ո կարող այլ փաստերից: բերվել` Այդպիսին.օրինակ, մախեդուրս թճորեմիապացուցման ընթացքը: տվյալները կամատիկական կապերը .-

էր

ո ւթերուի են. տրամաբանական դրանը. առավելապես

որոջ-

է,

նման

փաստեր անվանել, Այլ նյութերում քլի անխոաժեչտ

կարող`

եւֆունկ բնուլք ունենալ,արտաճայտելովորոշակի իոնալ գիտակա Այգ Հրուղացվել է փաստերը դիոման

շնորճիվ: ենթարկելու Քասկացություն, խնդրի լուծումը, որի դեպքում օրինակ, այնպիսի րա ֆիզիկական օրինակ,սնոի

ներկայացվի, նԵՐիհաբաբեռություննեբում: են, Դրանցից են

սուբյեկտի | պրեդիկատի, ժխտմանի

ն

տեսակի,,

օրեն

է,

ում

են

Բոյլ-Մարիուստի օրենքը: Այդպիսի տվյալներըկարելի՝

է դետեոմինավուված ւօյժանավորված) (պատճառականորեն անվանել: ւ, եպքերում կապերը կարող թե արտաճայտել Գիտական Հարաբերու «րոշ " փաստերի այնպիսի կայուն զուգորդություններ, որոնք Հա-թյունների է յորամաբանական ամրապնդվում իմացությունը օրենքներում

միաղման բաՀաստատման, ժանման,մասնավորի: Լ. ընդճանուրի, վնրացականի կոնկրետի, ն. դուրտ տերման Հական ճարարծրությունենրը, Այու

ա

ու

ու

ճասկացություններում, որոնք Հիմնված են մտա մարդկության ծական պրակտիկայի ն փորձի վրաւ Այս դեպքում իրերի ճարաբերուչ թյուններիմասին գիտելիքները են ամրապնդվում մտածողության տոա-մաբանական կառուցվածբնեռում, |

վում է որպես

-

իսկ

ալդ

մտածողությունն ինքը դրսնոր-

կառուցվածքների օգտագործման պրոցես, որի

տակը Հասկացությունների-

եպա-

ստեղծումն ձնափոխումն է, Մտածողուիրերի Հեւո իրակթջ-դործողուկատարվող Թյուններըփոխարինված ՝ էն Հետ թյան այն

յան

տեսակը, որում

ու

ճասկացությունների տրամաբանու

կանոններով իրագործվող օպերացիաներով,

նական: մտածողություն:

:

կոչվում է :

:

տոբամաբա--

Այսպիսով, մտածողություն սովորեցնի լ նշանակում է առաչին Հերթին աշակերտի մուռ որոշակի իմացական կառույցներ ձնավորել: Դրանք կարողեն լինել պատկերացումների, որձի, Հասկացությունների, կաւ ն տեգորիաների տրամաբանական Հ արաբերությունների ներ, որոնց միջոցովիր կառուցվածքիմացական գործունեությունն է իրագործում |

աջակերոր,

:

Ուսուցման ընթացքում

թյան մտածողու

տարբեր տեսակճերըճնավորման պայմանները: Այն, Թե տվյալ մանկավարժական. թյան ւ նջ իրադրումտածողության տր տեսակն է ձնավորվում,

կախվածէ չորա Հիմնականգործոններից: Դիանքեն, աշակերտի կողմից չուրացվոր նյութի բնույթը, նրա

կողմիցլուծվողխնդրի աշակերտիտարիքը ն զարգացման մակարդակը, ուսուցմանեղանակը: Հասկանալ նյութը նշանակում է իրերն ու

տեսակը,

ձրնուքները կապելմի-

կուտակածփորձի բների դիտելի կապերըօգտագործել որոշակիխնդիրու

2.

այդ

են

դ

ոչ

Հոլով-են, օրինակ, պրակտիկալում: Դրանցից. Հախակի ճանդիպում են

ների

կամ ուղղագրականկանոնները: Այդպիսի տրվ-վերլուծությունները

ալ է ա.

փաստեր:կարելի է անվանել կանոններիհամապատասխանող են կարող Հանդիպել այնպիսի նյութեր, որոնցում` դ առկա մի ունեցող կապերը ունեն պատաճական են Հե կազմում: Որպես. օրինակներ կարող այդ նյութի ծառալելտե-բառերի որոջակի մեջ "որնիցե զուգորդությունը, ռելիեֆը: ղանքի աշխարճագրական . եթե մտածողությունը ճիշտ է, այսինքն՝ իրականությունը, արտա-: ապա այն պետք է ցոլումէ աղավաղումների, միայն իր-

բ ոյություն

միայն

բանաստեղծության

տմյալոո

բնույթ

,

առանց

ճենվի

ելմանտվյալներում փաստացիորեն առկակապերիվրա: Այդ պատճա-ռով էլ անՀրաժեշտտվյալները Հնարավորություններ տրաեն ստեղծում ,

մաբանական մտածողության ծավալման ճամար, դետերմինավորվաժկապերը՝ գլրոական(ընդ որում գիտական անպայման: նան տրամաբանական պետքէ լինի), կանոններին Համապատասխա--

մտածողությունը

իսկ պատաճական նողները՝գործնական, ւիլուլ-կապերը՝ պատկերավոր ծողության ծավալման ճամար: Ամեն մբ նյութի օգնությամբ մւոածո-ղության ցանկացած տեւակը ձնավորել Հնարավոր չէ. կախվածայնճանգամանքից, թն տվյալ ուսումնական եյութի մեջ որ տնսակի կապերհեն. գերակցոող առավելագույն Հանդիսանում, ճնարավորություններ ստեղծվում մտածողության այլս կամ այն (ճամապատասխան) տնսակի՛ զարգացման ճամար: Մի փոքր պարզեցնելով կարելի է պնդել, որ ընդեն ճանուր առմամբ անճրաժեշւ "Բնույթի կապերը գերակշռող

ճանդի--

տանումմաթեմատիկական, իսկ դետերմինավորող կապերը՝

բնական" ն քիմիայուէ): գիտություններում (Հատկապես ֆիզիկայում Կանոնների են կապերով առավելապես Համապատասխանող լեզվաբանու-առատ ՏՏ.

բանասիրուքյունը, կենսաբանության ն աջխարձագրության՝ Քյունը, ակտիվությանչատ գորժնական տրոշ բաժիններ, աշխատանքային (որոնք ավելիճշգրիտ կերպով կաձկներ,Պատաճական կապեր Բնույթի հղակի-անձչատական անկրկնելի)շատ են Հանդիբող են անվանվել գրականությանզործերում: ի վերգեղարվեստական պում արվեստի ջո, կատեդորիալ բնույքի Հարաբնրություններըճասկացականմտածողության Համար անձրաժեչտՀիմք են Հանդիսանում ն, ամենայն Հավադեր են խաղում փիլիսոփայականդգիտունակաճությամբ,առաջատար այդ, ցավոք, բավականինկոպիտ, դասակարգություններում: ելնելով յումից, կարելի է որոշել, Թե դպրոցումդասավանդվողառարկաներից է պարունակում իր մեջ րաքանչյուրը ինչպիսի «նարավորություններ մտածողության քննարկվածտեսակներիցմեկի կամ մյուսի զարգացման ու

ու

ու

առումով:

ճնաբավոբու-

:

եթե առաչին գործոնը (ավլալների բնույքը) միայն թյուններ է ստեղֆումմտածողությանորոշակի տեսակի ծավալման Հափար, առա ծրկրորդգորժոնը՝ խնղբիբնույթը, այդ պրոցեսը անհրաժեշտ է դարձնում, ծուրաքանչյուրխնդիր լուծելու Համար անձրաժնշտէ բանե ՏՑաճայտել օգտագործելնրա նախնական(ելման) տվյալներիկապերը: բնագավառում, օրինակ, ապացուցման խնդիրները են պրաճանջում բացաճայտել ու օգտագործել անճրաժեշտ տվյալների տրամաբանականկապերը: Մծծություններ որոչելուպաճանջւվարունակող խնդիրները (օրինակ, երբ պետք է պարզել, թե քանի ժամից Ճետո կլցվի ջրավազանը)գլխավորապես Ճենվում են ֆունկցիոնալ կապերի վրա: իակ Հավասարումներ (օրինակ՝ 2-Է832-Հ8) լուՔացաճայտման է կատարել որոշակի կանոնների ձելիս ամենից Հաճախ ւպաշանջվում ի վերջո, նույն մաթեմատիկայիբնաբավարարող .ձնափոխություններ։ մեծ գավառում կան բավականին թվով իսնդիրներ(օրինակ, երկրաչամիության մեյ՝ որոնց լուծումը պատկերավոր լանդիրենրը), կառուցման մտածողություն է պաճանջում, Այսպիսով,խսնդիրնինքը անձի մտաժողությանը ստիպում է Հենվել նախնականտվյալների այս կամ այն տծ-

Մաթեմատիկայի

: կաւ կոնի թ Խան ԲԱ միջոցովնույն նյութը կարելի ներկայացնել Քա"մոր վերտին փոզոխոլու կողմերից դրանովիսկ նրանում մտածողության տարբեր ալե

աա

նող

ն

մ

ն

-

է,

է

նոր

աշա-

ն

մմաակներձնավորել,

|

ծն մտած տածոզժու Սովոբողիտաբիքնու զաբգացման կազմում աստիճանը ք ման հրրորդ Որոչակիտարիքա-

" ո աոգող Պորժոնը ՊԱաաած Ինչպես դժվար տխ

է։. է տվել խիստ ցույց ու Վիգոտսկին, մտածողության տարբեր մակարդակներն տեսակխերը նույն մարդու Պոգեկանում միաժամանակկարող են գոլակցել։ Սա

4 4 .

ա

ագծելը

Ս.

"

:

մտան կավ այն բնագավառներում կախվածէ նրա գիտելիքներից այս Բայց ընդճաժողության տարբեր տեսակները օգտադործելու փորձից:

ճնտ ղուզըրնժաց մտածո-նուրառմամբ, ինչպես ենթադրվումէ, ււսրիքի տեսակներից անցում պատկերավոր-գործնական ղության զարգացումը

է

դեւի կատարում

դիտականն տեսականը: ու

9որբորդ գործոնը ուսոսյմանեղանակնէ, այսինքն՝ այն ՃարաբքմտաժոՃաստատծլուձեր, որոնց Հիման վրա, գորժում է րությունները Վերլուծությունըցույց է տալիս, որ կան ուսուցման երեք Ճիմ|

ղությունը:

նական եղանակներ1. Անչրաժեչտ կապնրը ճենց սկզբից, ընդանուր բանաձենրի,կանոնների ու ալգորիթմներիձնով, Հայտնում ուսուցմանճղանակն է բողննրին:Սա սկզբունքների

ակզբունթննր են սովո

ըբնՏվյալները իմաստավորելու,ճասկանալու ն օգտագործելու նն էական կապերն թացքում իրենք` աշակերտներն բացաճայտում Սա ուղին է: սովոռեցնելու միջոցով Հարաբերությունները: օրինակների 3. Աշակձրտինսովորեցնում են, քն «նարների միջոցով Է իչանն պիսի ճատկանիշներպետք է բացաճայտել՝իրերի երնույթների. պարզելու ճամար» Այո մոՀրաժեշտ կապերնու Ճարաբերությունները 2.

ու

ինչ

թոդը կիրաոձլիս աշակերտին զինում են մտածական գործունեության անճրաժեշտՀնարներով, ն նա ինքն է ի ճայտ բերում տվյալներիմիջն ցոլություն ունեցող էական ճարաբերությունները:Սա

մտածողութ

կառուցվածքային նըիմացական կառույցների յուրացման ՀոգեբաններըՀամեմատել կողմեորոչիջ

հովանու

մոփոնն է'

,

են

ներեքուղիները: Ուսումնասիրություններիվերջնական արդյունքններըվկայում են, որ մնացած Հավասար պայմանների դեպքում սկողբունքների ուսուցման մծթոդը մբ փոքը ավելը լավ արդյունքնձրէ տալիս ճասկացությունների ըմբոնմանտծնսակետից։0րինակներով սովոապաճովման առու-բեցնելը զգալիորեն արդյունավետ է մտապաճման մով: ի վերջո, կառուցվածքայինկողմնորոշիչների ուսուցանումը առաաէ-վելապես նպաստում է բանական(ինտելեկտուալ) հմտությունների սա նշանակում է, ոթ ղափոխման ընդունակությանզարգացմանը:հոկ վերջին մեքողը ավելի մեծ արդյունավետությամբէ զարգացնում աշա-այդ

Աա պատակ ԲոլորԳան: Եուտնեբի մտածողությունը:

գույն լուծման,

արանը ւմ

ապա

Ա

եթե

երե երեք.

`

օպե Ատածողության պերացիոնալ կառուցվածբներըն դրանց ն

|

անգիր "

ո պետք է զուգորդելլ վերը նկարագրված վածբոլոր Վերընկարա

-

ւյ-

ձնա-

վորման պայմանները: Վճրնում քննարկվեցինիմացականայն կառույցները, որոնցում մտածողությունըարտացոլում է իրականությանՀարա-

Բերունյունները:-Բայց մտածողությունըալդ ճարաբերությունները՝բա,

ՏՋաճայտումն օգտագործում է գործողությունների օգնությամբ: Այդ գործողություննեիիճամակարգը ճննց մտածողությանօպեբացիոնալ է: կառուցվածքն

կարնոր

ճամար խիստ այն Մանկավարժականճոդգեբանության փաստը, որ այդ կառուցվածքները կախվաժ են մտածողությունը ձնավորող ուսուցման եղանակից: Եթե մտածողությունը ձնավորվում է Ճաղորդման, սերտման ն պաւյորաստիընդճանուր կանոնների (բանաձների, միջոցով, ապա մտածական օպերացիաօգտագործման սկզբունքների) չ

ե ների ճիմքն է դառնում առավելապեսընդնանուրկանոնի(սկզբունքի) կապը,որոնց նկատմամբայդ կաայն օբյեկտների (իրադրությունների) նոնը կիրառվում է, Այսպիսի կապերի լյուրաճատուկ ընդնանբացված զուգոոդություններեն: Այս տեսակի զուգորդություններն ուսուցման «պրոցեսում դրանց կատարած դերը մանրամասնորեն ուսումնասիրել է Պ. նա ճոգերան Ս..Շնարյովը։ գտել է, որ կան ընդճանաոռվետական փացված զուգորդությունների երեք Հիմնականտեսակներ. 1. Պոլուփվաբիանտային: Այս զուզորդություններում զանազան են Համապատասխանճասփետ օբլեկտննրիՀատկանիշները կապված ն Հեւո։ Օրինակ, Վացությունների պատկեր է ընկալում որոշակի մարդը ցիտակցում է. Սա եռանկյունի էո. Դրանով իսկ նրա գիտակցության մեջ պոլուվարիանտայինզուգորդություն է առաջանում: Այդ զուդորդուծեն տարբեր լինել. թյունը առաչ բերող կոնկրետ «օբյեկտներըկարող մեծ ն աուրանկյուն,բութանկյուն, փոքը, այլ նռանկյունիներ,Բայց ճենց որ մարդը գիտակցում է դրանցից որնիցե մեկում ճամապատասխան «նռային ավտոմատորեն ըմբրոնզում է, որ պատկերըեռանկյունի է, ու

կոնկ-

Հատկանիշների առկայությունը,

2.

'

Վերացական-վաբիանտային: Այսզուգորդություններում ընդՀա-

նուր ճատկանիշներըկապվում են օբյեկտի կոնկրետառանձնաճատկությունների Հետ: Օրինակ, այն «Հանգամանքը,որ կետի կաթնասուն է, ճանդեցնումէ հղրակացության, որ նա օդ է շնչում: 3. Այս զուգսրդություններում օբյեկտի ԿոնկՐետ-վաբիանտային: առանձնաճատկությունները կապվում են նրանց-Ճեւտռ կոնկրետ կատարվող կոնկրետ գորժողություններիՀետ, Օրինակ, այն փաստի դիտակցումբ, որ 82--եշ արտաճայտությունը երկու մեծությունների քառակուիէ, թույլ է տալիս գիտակցել նան, որ այն կարելի է ների տարբերություն ,

կիոխարինել (Դե). (8--ե) արտաճայտությամբ:

Այդ կարգի զուգորդություններիկարնոր դեր խաղում տիպային ն, լուծման ընդճանրապես, կոնկրետ դեպքերում մաքեմախնդիրների ու տրամաբանական այս կամ այն բանաձներն կանոնները տիկական, կիրառելիս: ինքը կանոնը,ըստ որի որոշ օբյեկտներ փոխարինվում էն եր ովո ուրիշներով, սովորաբար չի գիտակցվում: Այն ավտոմատորեն դրսնորեն

շր

:

վում է մարդու ճոգեկան գործողություննեիում, նրա մտապատկերների Ճասկացությունների «շարժումներում», ակտիվության խոսքային ն այլ ձենրում: Հենց ավտոմատիզմն է, որ այդպիսի կապերը զուգոոբդություններանվանելու Ճիմբ է տալիս: «Վավ», այսինքն՝ ճիշտ, աջող, արդյունավետ մտածողությունը պետք է ե վիճակի լինի իրականացնել լճծվող խնդոինհամապատասԱյդ պատճառովէլ արդլուընդճանբացված զուգոոդություններ: խանող նավեւռկերպով մտածել սովորեցնելը պղաճանչումէ ոչ միայն ծանոքացնել օբլեկտննրի որոշ ընդճանուր ճաոկությունների ն ճարաբերությունների ճետ, այլն ճասնել այն բանին, որպեսզի աշակեոտըըմբոնի, թե ու

ինչպիսիխնդիրներիլուծման ճամաբ են առավել այդ հատկություննեոր էական: «0» տառով նշանակճնք.որոշակիօբյեկտ (շրինակվ՝ձռանկյուինդնքսով)՝ այդ օբյեկտիճետ կատարվող նի), «Գչ տառով (ներքնում՝ որոշակի գորժողություններ(օրինակ, Դլ--«180"-ից Ճանել երկու ճայտնի անկյունների գումարը», 3շ--օճիմքի երկարությունը բազմապատկել բարձրությամբ ն բաժանել երկուսի»): «Խօ տառով (ներքնուվ՝ դարձյալ

նշանակենք «եռանկյունիներին ինդեքսներ) վերաբերող տարբեր խնդիրներ» (օրինակ, Խլ--շորոշել անճայտ անկյունի»,

մակերես»):

՛

եռանկյան Խչ--«որոշել

Այս դեպքում եռանկյանմակերեսը որոշելիս (Ցե) կվճծրարտադրվի ((իրականացվի)"նտնյալ ընդճանրացվածզուգորդությունը. 0խչ -» Գչ Այս տեսակետիցմտածելսովորեցնելընշանակում է աշակերտների մոտ մի կողմից որոշակի օբյեկանեոի(0) ն խնդիբնեբի (Խ), իսկ մյուս կողմից՝ դրանց Համապատասխան պատասխան գոոծողությունների (4) միջն

Ճենց վերոճիչյալ տիպի զուգորդականկապեր. ճաստատել 0Խ-»9:

կարելի է Սրան ձն ն՛

ճասնել, օրինակ, Ճետնյալ կերպ: Սկզբում բացատրվում օբյեկտը, է՛ խնդիրը, ն՛ օբյեկտի այն Հատկությունները,որոնցով որոշվում են խնդրիլուծման սկզբունքները,ն՛ այդ սկզբունքները, ն, վեր-

լուծմանեղանակը, որբ ջառրծս, խնդրի

բխում ձ այդ սկզբունքներից: վարժվելու ճետ զուգընթաց, լուծման եղանակն ու են սկզբունքները ամրապնդվում կայուն կապերի որոշակի ՃամակարգիՌում, Սովորողիգլխում առաջանում է կարծես միշտ ավտոմատորեն գործճլու ճամար պատրաստ մեխանիզմ, որը, ստանալով նախնական

Սատիճանաբար, տվյալներն ու

«գործի խնդիրը, միանգամից

է դրվում» ն այդ

բի ՃՃոկատարում է լուծման ճամար անճրաժեշտբոլոր

տվյալնեգորժողություն-

ները՝ «չխորճրդածելովը, ճաճախ նույնիսկ բոլորովին գիտակցելով, թե է ինչու այդպես դորժում: չ ծնթաղրել, Ընդորում կարելի որ տիպայինբնույթը

ն

Խնդիրների

լուծման եղանակը ղանակը ն նախապես իմանալը պարտադիր

Հէ, նույլնանմանզուգորդական

կարելի է ձնափորելնան մեխանիզմներ

19--378

լուծման անճայտ եղանակներ որոնելու,նախնական տվյալները վերլու-. ծության ու Համադրությանենթարկելուճամար ն այլն: Վերջինտարիներսայստնսակետը դրվել է ուսուցման ալգոբիթմիղանաղան տեսությունների ճիմքում (Լ ն. անդա ն ուրիշներ): զացիայի Դրանցէությունն այն է, որ պշակերտինոչ միայն որոշակի օբյեկտների ճասկացություններն են սովորեցձական Հատկանիշները արտապոլող նում, այլն այն կանոնները(ալգորիթմը), որոնցով այդ ճատկանիչները խնդիրներիլուծման ճամար անձրաժեշտգործոկապվում են որոշակի ճետ: տեսակներըուսումղությունների Օրինակ, պարզ նախադասության նասիրելիս այսպիսի ալգորիթմ է տրվում. «1. Ստուգիր, թե նախադա-

՝

ձն Հասկացություններում,Այդ պրոցեսների չնորճիվ

սությունըունի՞ արդյոքստորոգյալ: անվանականէ,

երե

3.

ոչ,

այու

ապա...3:

2.

ապա

եթե ոչ, ապա նախադասությունը ենթակա ստուգիր, կա՞ արդյոք նախադասությունը դիմավոր, առաջին տիպիէ: նքը

եթն

նվ այլն:

ն նետ լուծվող օբյեկտների, մտապատկեւների ճասկացությունների խնդիոների պաճանջնեռին ճամապատասխանող գործողություննեո ո.

ասպա

այո,

ընթացքում ալդորիքմը ավտոմատացվումէ, որի Վարժությունների շնորչիվ պարզնախադասության(0) ն նրա տիպը որոշելու խնդրի (Խ)

իրականացվումտրվ-

է որպես: Հանդիպելիս անմիջապեսծավալվում յալ իրադրության մեջ մտածականգործունեության կատարմանեղանակ (Դ): Կարծես մասնագիտացված ճմտություն կամ մտածամտածական կան Հատուկմեխանիզմ է նավորվում,որը նախատեսվածէ ալդ կարգի խնդիրներիլուծմանՀամար: Մտածական դործունեությանայդպիսի մասնաղիտացված ալդոու

ու

ՆՐ

առաջացումը րիքմների

մտածողության օշպեբացիռնալ են մտավո կառուցվածքի ձեավոբմանը: Սբանք-իբենցից նեկայացնում գործունեության զանազան կոնկրետ ճամակաոգեո, ոբոնցիցաշակերտը. տ օգտվումէ Մտածողության ձեավորման Եբկոորդ. օպերացիոնալ կառուցվածքի նպաստում է

խնդիոներ լուծելիս:

այն Պարարերությունների եղանակը յուրացումն է

՝

ֆունկցիոնալ Համիձնի

բեշակումը, վեռլուծությունըհամադճությունը: /

լ

ն

Վերլուծությանն Ճամադրության (ինչպես նան նույնացման արդյունքները վերացաբկման, ընդնանբացման, կոնկԿոարբերակման) ն տիպականացման «ետացման օգնությամբ ամրապնդվում պոոցեսների ու

22"

որ

Ճայտնաբերում դրանց կառուցվածքայինառանձնաճատկությունները, կիրառում են Ճան դրանց օգնությամբ մապատասխան ճասփացուցյունները որոշակի լուծում: Այստեղառաջինպլանի վրա են մղվում օբյեկտփֆնդիրներ-նն ներիչական կառուցվածքայինՀատկանիշներնու: Հարաբերությունները մտածական Հոգեբանականճետազուռուօպեբացիաները: Քացաճայտող տար--՝ Քլունեճրը ցույցեն տվել, որ այդ օլերացիաներն են նույնացումը,

նրանց

ա

է, որոնց վրա ճենվում

Այ, եղանակիճիմքն այն է, վ մտածողությունը, Ձոյեկոներ| կատարելիս աջակերտներնիրենք են

գորժողություններ

՝

ճիշտ իբագործելուունակությանընկալման:Այս տեսակետից մտածել առվորեցնելըունի այն իմաստը, որ մարդուն պետք է ուսուցանել, թե օբյեկանեբիու խնդիոնեբի ոբոշակիդասերի նկատմամբ ինչպեսպետք ու է կիջառել օպերացիաներն պոոցեսնեոը: վեբոնիչյալ Այդ գաղափարներըիրենց մանկավարժական կիրառություններ ն. է. Ն. է օաովետական կաբանովա-Մելլերի զտանմ. Մենչինակայայի, այլ ճողեբանների աշխատություններում:Վերլուծությանն Ճամադրու» վերացարկման ընդճանրացմանկոնկրետ եղանակներընրանք ժյան, նրանց Հեւոպզոյոուգործունեության. ննաոճեր: մտավու անվանեցին շնորճիվ պարզվեց, որ ուսումնական նլութի ն լուծվող Քյունների խբնբնույթից կախված այդ ճնարներըփոխվում են Օրինակ, բուդիրների «արանականկ ճանրաճաշվական օբյեկտներիվերլուծության Հնարննրը տարբեր են. Բուսաբանության դրանք ճենվում են բույբնագավառում արի մասձրի (տերն, արմատ, ծաղիկ), կառուցվրա, իսկ Հանրաճաշվումընդունում են ճաշվելու, մեծուերը Ճամեմատելու կաիգավորելուն այլ ձներ, Այսպիսով,մտամիշտ իրադործվում է որոշակի նյութի բովանդակալից պետքէ սովուեցնել պոոցականնեորին մտավոր գործու-

:

`

իրականության

այն ճատկանիշներն կապերը, որոնք բացաճայտվել նն վերլուծության, տարբերակման ն նույնացման օպերացիանկրի շնորՀոառվաղրության, Հիվ։ առանձնացվում են օբյեկտներից ն.ամրապնդվում են Ճասկացուտեղի է ունենում վերացարկում ն ընդճանրաթյուններում, այսինքն՝ ու կապերը վնրագրվում Կամ, այդ բնդճակառակը, ցում: ճատկանիշներն հն որոշակիօբյեկտների, մարմնավորվում են դրանցում (կոնկրետազում ն տիպականացում )/ Տվյալ դեպքում մտածողության օպերացիոնալկառուցվածքների ձնավորումը ճանգեցվում.է նկաբագոված մտածականօպեբացիանեոի ու

ու

ՀեԱոմորքջնլը ճնառնեբը, որոնք անճրաժեշտ զամն կոնկրետ Տեոււ Է :

ը

են

տվյալ նյութի

արա կաԲային բնուլթի իմացական խնդիրներ լուծելու Ճւյմայ, գործնական հ առանձնաճատկությունները բացաճայտելու

Ի

,

վերջո, ե Ոչոչ ի իրականության

ուն այս զրանհք,

ուսուվ-

կապերի յուրացմանեբբորդ եղանակը

կամ այն ընդճանութ

կառոչյցնե՞իՀիմջում

ն կատեգուիաների տ՞շամաբանական`

ընդճանուր կատնգոՀիաների " րվում Աա" խո Մրավանությունը կատգոբիզացիայի միպրոցեսի Սրա օգնությամ նն ջոջով: Կխաստնրում երնույթներում ար' իարվող առանմճացվում վարիանտ(անփովոլս) ֆունկցիոնալ ոնե

ենա նպիսի .

ն

Հա-

պատճառը,

ուուցման Այս ահսակետից

որակը, քանակը, չափը, նպատակը: միջոցը, նշանակությունը: փոխներգործությունը,

ինչպիսիք բարձրություններ,

են

Հետհանքը,

լուրացումն Համակարդնրի

է աձմավորող սկզբունքները ու

օկվբունքների

Համատեղելիության,

Հակադրության Համաստորադասման, բնույթի ճարաբերություններ: մեկը մյուսից ճետնելու ն

Ն

սիստեմաայդւվիսի միջոցով իրականության Հ2ասկացությունների

կարելի է դիտել որոլես կոդավորման կատեդորիզացիան Համակարգ: Այս ճակապարճով տարբեր օբորոշակի (ծածկագրման) ճաորոշ են վորումն

ու

(ոստ Հատկանիշների մտցվում Համարժեքության յեկտներ դատերիմեր ենորոշակի ճամանչանակության) վասարազորության,

Հձտնանքով Քադրենք առարկանմտցված է որոշակի դասի մեջ, Սրա է վերաայդ առարկային,բացի նրա ճայտնի են դասի Համար: այդ գրել մի քանի նոր ճատկանիշներ, որոնբ բնորոշ է, ապա նրան, Այսպես, եթե որոշվել է, որ տվյալ պատկերըծռանկյունի ճատէ այնպիսի վերագրել առանց լրացուցիչՀ8տազոտության,կարելի գումարը Ճականիշներ, ինչպիսիք են, օրինակ. ներքին բազմապատէ վասար է 180», բարձրությունը ճավասար ն այլն: "կած 4իմքի կեսով» է առկա ինֆորմացիայից Դրանովիսկ մարդը կարժես«քամփանցում դիտելիս ձեռք պայնկողմ», դուրս է դալիս տվյալ կոնկրետառարկան

սովորեցնելու ուղիները: ծԹն իմացական կառույցները Մտածել քն ընդչանրացված զուղորդությունների,մտավոր գործուձնավորվում: ն բանականության օպերացիոնալ ճամակարգերի նեության 2նարների՝

յուրացմանչնորձիվ,ապա, իրենց Հերթին, ինչոլե՞ս են ձեավորվում այդ զուգորդությունները,Հնարներն ճամակարգերը: եվ ինչպե՞ս ուսուցաու

նել դրանք:

«Մազտրոշը

ու

չափումը:

արի

մամա

|

``

անկյունների

ու

ու

ու

Փվելթ»

կարելի Հատկանիչներից,

բերած տեղեկությունների շրջանակներից: առաջացումը կաելնելով նոր Հասկացությունների Այս տեսակետից հ ավելի նոր ճամակարզերը մասնավոր առանձին է որպես դիտել րելի վերածածլալն Համակարգերումմիավորելու միջոցով ինֆորմացիան է դիտել կարելի ուսումնասիրությունը կագրելու պրոցես: Գիտության վուաստիճանի որպես ծածկագրման այդ ավելի Ճճամակարգերի բարձր մաերնույթներիդասերի րացում:Գիտությանխնդիրն այն է, որպեսզի ամենմի այլ Բրո արտացոլված սին ճասկացություններում կանխատեսելի,որքան այդ դառնա այն աստիճանճավելյալ նախնական վոր է: Օրինակ, երկրաչափությանբնագավառումմի շարք է մեծ ու կարելի աքսիոմնիրից ս աճմանումներից Հասկացություններից, ու ինֆորմացիա դուրս բերել բազմաթիվ ամձնատարբեր քանակությամբ մասին: ՖիզիպատկերներիՀատկությունների Հարաբերությունների կայում Տ-«քն բանաձնի առկայությունը ավելորդ է դարձնում տվյալ անկում կատարող մարմնի անցած ճանապարճթ ժամանակաճատվածում

ծածկագրման

Այսինջն՝

կազմակերպել

ու

ման

առաչ

է, այլ ոչ թե բազմաթիվ նախնականտվյալուսուցումը ավելի Հետնաբար ճասկացությունների ների մտապաճումը: մեթոդով: աիտածման(դեդուկտիվ) ճիշտ կլինի ընդճանուրշիսառաջ ամենից ուսուցումը պետք սկսել աշակերտներին Հասկամասնավոր Ավելի սովորեցնելուց: է նձրմուծել որպես այդ բություններն կոնկրետփաստերը պնհոք շատ թե քիչ կոնկրետ օրինակներ, իրականացման Վերջինտարիներս այս մոտեցումը մարմնավորող դասագրքերի են ձեռնարկվել, Սրանցճիմնաստեղծման մի շարք փորձեր ժրազրերի կան նպատակըսովորողների մուտ տվյալ գիտության ՀասկացությունՔերիՀամակարգիձնավորումն է, ինչպես նան այդ Համակարգի կաըմբռնումը ապածավալման կիրառմանբուն սկղբունքների ոուցման,

Ճճիմքումդնելը կառույցների իրականությանկապերը տրամաբանական Մրա մեջ են օգնությամբ: պրոցեսի է սիստեմավոոման իրագործվում (դուրս բերուիմպլիկացիան կարգավորումը, մանում դասակարգումը, օգնությամբ օբմը), ներառումն բացառումը: Այդ օպերացիաների ձն ատորադառմիջն Ճառտատվում յեկտների կամ ճասկացությունների ու

խնդիրըամենից

կան `

տեսությամբ Մտածողության

զբաղվող ժամանակակիցբուրժուաեկարծիքով մտածողություն

արծա նայք ամու աերոին որ

մեծամասնության Հոգերանների

է ավա Ի ագար է նրա աշխատանքիբնածին օրենքներին ռնղի ունենումգլխ ուղեղում՝ ճամապատասխան: Այդ պրոցեսը ծադում է դժվարությանառկայության

խնդիրը

Հետնանքով, էրբ Հնարավոր չէ լուծել անմիջական ավտոմատացված Հակազդումների եր ուղղվածումիջոցով: Մտածողությունը է թյունը ստանում է խնդոից,քանի որ նպատակըվե ինիս լուծումն Հա հնչպես նան առտաէինպայմաննեոբի է կողմից ն օդտագործում է ե՛ ե՛ խնդի են պայմանավորված Հեւո իրադրությունը այն հսկ գործունեությունը կախված է իր անհփական ներքին պայմաններից, իր բնածին մեխանիզմներից, Դժվարությունը, խնդիրն իրադրությունը Հանդես են գալիս լոկ այդ Ճճանգամանքմեխանիզմները այս կամ այն ուղղությամբ զործի ներ: Մտածական ես է գործունեությանէության Հա բուրժուական ճոգերանության կողմից որ այդպ պայ-

ո տ առնում քանի ա ունը դրանք: Սակայնդժվարութ ունի, լուքով, որի գործ

մտածողությունը: բունմտածական ու

որպես արա "ամեվու , ` գցող

չ ի Բնական ,

|

արտառածմա

Անչրաժեչտ է ընդգժել, որ մտաժողուքյանխնդրին նվիրված Պոգճրանական նման ուսումնասիրությունների «շարադրանքը» լուր) չի կարող Ճամարվել: '

դրվել մտածողությանբուն չի կարող մաններում: օպերացիոնալկառույցների ձնավորման

«մեխաձիզմների», Քանի որ այդ ճարցը,

այսինջն՝ են որպես բնաժին, ժառանգականու«մեխանիզմները» ներկայացվում կարող կամքով» պայմանավորված: Մանկավարժը թյամբ կամ «աստծու ն ճամապատալ վարժեցնել է միայն` արթնացնել դրանք,ուղղություն: գործունեությամբ զբաղվելու Հնարավորություն ստեղծելումիտասխան չոցով: Այս պատճառով էլ մտածել սովորեցնելու միակ ճանապարճը ճամարվում է ճամապատասխան Խնդիրներլուծելիս ն որոշակի նյութ յուրացնելիս տեղի ունեցող մառզումը:ԳլխավորըաշակերտինՀետնո-

«աէ ննրան ղականորենանճրաժեշտ ինֆորմացիա մատակարարելն մապատասխան խնդիրներ լուծել ստիպելը: իսկ պաճանջվողղուգորդությունները, մտավոր գործունեության ճնարներն ու օպերացիոնալ կառույցները կարթնանանիրենք իրենց: Աշակերտըկսովորի դրանք ըՈ գործել Ճենց մտածական գործունեության փորձերի "ու սխալների մեթոդից: Սովետական մանկավարժական ելնում է այն դրույընըք, որ. գոբծունեությանկողմից մտածողությունըձնավոովում, յլ ոչ թե արքնացվում է: Այլ պատճառով էլ սովետականՀոգեբանական տեսության մեջ առաջին անգամմտավոր գործունեությանբուն ճնաոէ սովորեցնելու խնդիր դրվում: Այս խնդրինճամապատասխան նեոը էլ ուսուցումը սաճմանվում է որպես երկակի պրոցես՝ ղիտելիքների կու-տակում ն դրանց ճետ ձր կատարելու յուրաՃնարների ցում: մտավոր գործողություններ նյութի եղանակների է, նախ, դրանց ճետ սովորողներին վուրացումը նելիս,ձրկրորդ,վարժություններ կատարելու ընթացքում (այսինքն՝ մտավոր գործունեությանՀնարներիտարբեր տեսակի նյութերի նկատմամբ կիրառելիս)ն, երրորդ, տեղափոխման այսինքն՝ այն միջոցով, դեպքում, երբ մտավորգործունեության ՀիմնականՀնարներն օգտաեն նոր խնդիրներ լուծելու Ճամաի: զործվում .

օգտա-

«գովելով թացքում,

-

գործողությունն

`

ԱՎ

`

Հոգեբանությունը

կատարելու ծանոթաց-

կատարվում

Այշպիճով,մոտավորգործունեության

ճնարների ձնավորման ուղին է. ճետնեյալն Հնարի մոտավորապես յուրացում, նրա բովանդակության ինքնուրույնկիրառում տեղափոխումնոր

իրադրություններ:

-

կախված նրա տեսակից, կարող է լուՀնարի բովանդակությունը, րացվել ալգորիթմի օգնությամբ: Վերջինս իրենից ներկայացնում է կայուն ճրաճանգների մի Համակարգ, որոնք պետք է կատարվեն որոշաօրինակ (որսլես կարող է ծառայելպարզ նաՀկի ա

ճաջորդականությամբ '

Ն

Հեղինակն, անչուռ,

քառզմ.):

'

ինչքա Հարկնէ, ժանոք չվ

(ենք. ազբյուրներին, ճամապատասխան

որը նկարագրվել Է նա` որոշելու տեսակը խադասության ալգորիթմը, քն լուրացվել նան հանձնաբակարող խորդ էջերից մեկում): Հնարները

օգնությամբ:Սրանքփոփոխվողպաճանջների Բականնե՞ի

Համակարտալիս ընտրություն կատարել (Հանձնարարագեր են, որոնք թույլ են երկու լուծման Հավասարումների կանոնները):հ վերջո, «նարների կարող են յուրացվել ընդճանուժ եղանակով սկզբունքիօգնությամբ(օրինակ, մեկ մասինՃանգեցնելու Խնդիրներլուծելու կանոնները): Մտավոր գործունեության. Հնարներին տիբապետելուուղիներն, են

անճալտով օրինակներ

կանների

տարբեր

ուսուց-

բնույթ ունենալ կախված Ճենց իրենց Հերթին, կարող են ժան Հնաիներից ու Հնարը, մասնավորապես, կարող է մեթոդիկայից։ պատոաստ վիճակումսրվել ուսուցչի կողմից կամ Ճայտնաբերվել աշակարող Այդ որոնումները կերտի ինքնուրույնոբոնումնեոիՀետնանքով: ն են կատարվել փորձերի կարող է միջոցով, կամ նարը սխալնեշի «գործի էությունը Ճճասկանալուշ», միանգաժից «նձրըմբրոնման» ձնով: Հնարի զարգացումըկարող է ընթանալնեղ,տարբերակից, որը կիրառելի է միայն խիստ որոշակի բնույթի նյութի ն խնդիրների նկատմամբ, դեպի լայն տարբերակը, որն արդեն կիրառելի է զանազան տեսակի խնդիրներ լուծելու դեպքում: Այդ զարգացումը կարող

Հայտնաբերվել

է ընթանալ կոնկոետկիրառությունից

(երբ դործողություններ են կա-

իրականօբյեկտի ճետ)դեպիվերացակածը (նրբ տարվում ու

օւլերացիա-

Հարաբնրութ

ները կատարվում են վերացականՃատկանիշների ների Հետ) ն այլն:

իր պրակտիկ ն Ստեղծագոոծական ձնեավոռումը: մտածողության

տեսականգործունեության ընքացքում մարդր կարող է բախվել այնպիՀետ, որոնցՀամար նա իր մտածողության որ խնդիրներիկամ փաստերի մեիմացականն օպերացիոնալկառույցներում չունի Ճամապատասխան

թողներ Հասկացություններ: Վերջիններիբացակայությունը կարող է պայմանավորված լինել նրանով, որ իրերի նոր միայն բացաճայտված ու

ճալրտնիչեն մարդկությանը (կամ գոնե դեոկաուշադրուկողմից), կամ տվյալ անձնավորությունը բերումով չի ունեցել ծանոթանալու Հնարավորություն Հանգամանքների ու Հետ ճայտնի Հարաբերությունների Հատկությունների արգեն հ դրանք է միայն իր ճամար: կարող է պատաճել նան, ճայտնագործում սբ ժարգուառջն ժառացածխնդիրները չեն կարողլուծվել մարդկությանը դեռես կապերը

թյան չնն արժանացել նրա

մեթոդներով: Այդպիսիկապերը դեռնա չեն ամրապնդվելՃասՎայտեի իսկ խնդրի լուծման հղանակները՝ կեյություններում, ունքգոյություն ն Փոլ ռլգորիթմներում մտածողության մեթողներում: խԽյացական այն պրոցեսները, որոնք թույլ են տալիս ի Հայտ այգալիսի«ոչ-ճասկացական»կապերը լուծել այդ կարգի չլուծված

ն

Բերե 295'

են

խնդիրները,կոչվում ծայրաճեղորեն ձների ն օղերացիոնալ կառույցների մասին "հ գոգոշրլում «Փալլատավում», բան է ճայանի, չածողուլոկ նկարագրումեն այն փաստը, որ սւտնղծագործակա թյունը սկզբնականփուլում չի կարող ամբողջապեսընթանալ Պասկացություններին տրամաբանական օպերացիաների «գնությամբ, որոնք նան դնոնս գոլություն լունեն, Այդ բառերի օգտագործմամբնշվում է այն փաստը, որ ստեղծագործականպրոցեսում ոչ քե պարզապեսօգՀասկացություններն գործողուտազործվում էն Հայտնի կանոնները, են այնպիսի նոր պատկերներ, նչշանակու-. թյունները,այլ "տեղծվում թյուններ նե խնդիրների լուծման եղանակներ,որոնք իրականությաննոր են բացաճայտումկամ նրա ձնափոխմաննոր առանձնաձճատկություններ էն եղանակներ ընձեռում, Այսպիսով, ստեղծագործական մտածողու մոտ երնակայությանըն նույնիսկ ճամէ ստեղծագործական թյունը շատ ընկնում, ձուլվում է նրա ճետ: Արանովստեղծագործականմտածողությունը սկզբունքորենտարմտածողությունից, որը նույնպես ճանգեցնում բերվում է պոբոբլեմային Հասկացություններին մեէ նոր խնդիրներիլուծման, սակայն ճայտնի մտածողության Համար գլխաթոդների օգնությամբ: Ստեղծագործական ազատ լինելն ծեծվածկաղապաբներից վորը, բսւո եծրնույթին, շաբլոնիզ, կաէ, ինչես նան իբականությունը իո բոլոր կապերիմեջ ընդգոկելու ամրապնդված որոնք մեջ, կապերի այն բողությունը,այլ ոչ թե միայն ն են սովորականդարձաժ ճասկացություններում պատկերացումներում: հրականությանորոշակի բնագավառի առանձնաճատկությունները

Խա

ոցի

ի "Ը

փաստերը: Գոյություն ունեցող ճպսկացություններին մտաժողության մեթոդների անճամապատասխան,սխալ նելը բացաճայու մեթողՀամար պետք է տիրապետելայդ Հասկացություններին տելու մտածողության պրոչ ներին.Ակնճայտէ, ուրեմն, որ ստնղծագործական ցեսում գիտելիքներն ու կարողություններըՃակայականդեր են խաղում: բոլոր

ու

ու

է

ու

ու

մտած

բնույթը՝ երի

պեւրք է իմանալ դրան վերա-

Այն փաստերն երնույթները, որոնք առայժմ ճասկացըությունների են գիմիջոցով չեն արտաճայտվում,ալնուսմենայնիվ, արտացոլվում տակցությանկողմից: Սայ, Ճավանաբար,տեղի է ունենում երնակայության օգնությամբ. Վերչինս սամմանափակված չէ տրամաբանության ամեկոշտ շրջանակներովն թույլ է տալիս ստեղծել մտապատկերների ձնափոխություններ: նաանսովոր, ֆանտաստիկ զուգորդություններ նան պանղզծագործություն: հղուր չէ, որ առանցֆանտազիալիչկա Սա վկայում է այն մասին, որ ստեղծագործաբար մտաձել սովո«սովորական», Համբընկնում ըձցնելը իր նպատակներով բնույթովչէ մտածողություն կատարել.ուսուցանեճասկացական,տրամաբանական

Հալտնի փաստերը

րագնաճատման:

լ

բերող

հտ:

մեթոդների Հայտնի

տիւ

ու

ճամար բացաճայտելու ողջ լրիվությամբ

ներվայացվող բոՎերջինիս զլխավորխնդիրը աշակերտներին իսկ խնդիրնէրը' լուծման Հաակացությունների, ր Հանդեցնելն է, հակ ատնղժագործաբար է յուրացվող բոլոր ճասկացուընդճակառակը, պաճանջում սովորեցնելը, խստագույն քննադատությանն վեթյուններնու մեթոդներըենթարկել Մարդուն պետք է սովորեցնել տեսնել յուրացվող բոու մեթոդների սաշմանափակ, սխեմատիկ ու Հասկացությունների Համեմատած կենդանիիրականությանՀետ: Ստեղծագորմտածողությունըթույլ է տալիս մարդուն տեսնել, թե ինչպիսի ծական կան իրական փաստերի ն նրանց մասին դոլություն տարբերություններ միջն, Մտածողության այդ տճսակը պետք ունեցող պատկերացումների սաճէ օգնիմարդուն թափանցելու բառերով ստեղծված ճասկացման երնեույքների«ետ. անմիջականորեն մաններից դուրս, դեպի իրերի ու առաջացող զգայական Հայհցողությունը, Մտեղծագորփոխներգործելիս ծական մտաձողությունը թույլ է տալիս ճամարձակորեն դուրս գալ սոդատողուվորական,ինքնըստինքյան ՛Ճասկանալի ճամարվող, ճառողջ թյան» կամ «ճեղինակություններիանվամբ շրբագործված պատկերացումների, Հայացքների ն մտածողության եղանակների սաշմաններից: Միաժամանակ ստեղծագործաբարմտածել սովորեցնելիս պետք է ցույց տալ, թե նոր արդյունքներըգնաճատելիսորքան կարնոր են մեծագույն անձնազոճություննու Քննադատականությունը, Մարդուն զգուշությունը, ւպեւոքէ սովորեցնելորոնել ոչ թն «ավատ, այլ ապացույցներ, ոչ Թե պնդումներ, այլ ճշմարտություն, ոչ թե Հանգստություն, այլ մշտական անճանգատություն,ոչ թն ավարտ, ալլ միշտ նոր ուղիների սկիզբ:կարճ ասած, մարդուն պետքէ սովորեցնել միշտ, ամենուրեք ն ամեն ինչու նոր փաստերըՀայտնի պատկերացումներին խուսավիխել ճարմարհցենհ, լուց ընդճակառակը,ճենց ալդ պատկերացումները քննադատական ստուգմանենթարկել միջոցով: Չպետքէ մտացածին, արճեսփաստերի տական ն Հեշտ ճասկանալիաշխարճ ստեղժել, այլ պետք է ճասնել իրական աշխարճի Ճիշտ ընկալման մեկնաբանության: Հոգեբանական դիտությունը նոր է միայն սկսում ձեռնամուխլինել այն ուղիներիուսումնասիրությանը,որոնցով կարելի է ստեղծագորժական մտածողություն ձնավորել: Աիշտմտածողության զարգացման մասին: Անձրաժեշտէ նջել, որ մտածողությունը մասնակիորեն ոչ-ճասկացականն անտրամաբանափանկարող լինել ոչ միայն իրբովանդակության պատճառով:Մտագործունեությանտեսակէ: Այդ պատճառով ծողությունը էլ այն պայմանավորվածէ ոչ միայն արտաքին (Խնդրով ն օբյեկճանդամանքներով տիվ տվյալներով), այլն ներքին, անձնային Հատկապես աղբյուրներով, ն դիոքռրոշումորոնք դրսնորվումեն ճակումնեոի

լու

մտածողություն:Վերչինիս ստեղծագործական

|

պաճանջմունքներով,

ների ձնով

Մա րդու դու

,

1 անս ղության պալմ.

մ

Բ դավությում, մոտիվացիոնոլորտի բովանդակ

որպես ճիշտ 7, օրինակ, այնպիսի ւ

էն արող

եկնւ՛ար ացություններ

Այդ ուժերը

մտածո

ըի Ներքին մոածելո անգարող

ո

'

'

Ր

Լ

մտա

Ա

արտա ցոլում իրականու բերե չեն տալիս են երմունքը այդ (իս միայն մարդու վե յց թյուն նե նու) նրաղզան նկատմամ ության (ցանկությունները ույզերը, են աի աղճատումնն Մտածողության են թյուն (էգո Աղճատումներըոքր ավեի թույլ/( էն միտածոերբ ատական դճ երբ մ մարդը ընդուն կանությանդեպքում, ղության դունումէ իր բացատրորությունն դլխում ծա դաժ (կամ իրեն առաջա ջարկվաժ) բոլոլոր ուզելու, փաստերի լուծումները, ըմբոնումննրը ն դրանք չի զգում: րելու պաճան ընթացքի վրա կական ազդեցություն նան անձ Բ դիրքորոշումները: Մ բերել մտածողու-

առաջ

Ար

աԱ

`

ա է ապոր

ատ

,

՛

կրակա-

մտ.

,

ի

տալիս, որ մնրոճ, րոճիշյ ւս 1 բոլոր թեեն երե ի (իսկ երբեմն փով առկա այն բությունեն մոտ նան չափաճասների) րանք առաջանում չայ պատճառով, եր մտքե մարդը, մի կողմից, չի արողանում ա ու սավ անձից ն, ողմից, յդ մտքերն քերն անջատել, Ա առա էն ականություն յունից: Այդ թերություն յունները չ է 4 ճասկազություն մ տածական պրոցեսներին, նան յունն երոււ՞ ամրագալիս ան ական բոր վատ գիտեիքներին ու տրամաբան պրնգված 7. ք ԿԱ Տտնան է ոտք ւա ՄՔ լ բապետելու ոլ ձնավորել' րելով մ տջի օբյեկտիվությո աաա ւն, յուն դատականուքյո վատեգորիալությու ճկումուն իրերի նություն, Հա բին ն լուծվող :

ատ

՝

ԱՆՆ

են

:

,

ձեխորր

դ-

չափո

ք

լ

ս

աոկկրարան ագ ից

իր

Աա պատկերացում

,

բալիս

Թիլ

բ

Ա

աաա անի

ՀԶ

,

Հեատամաղ»

լամ

նրությունները ցուլը

Ռւսումնաս

ՆՐ"

է

Աաաա

թ

րին,

:

ՈՒՍՈՒՑՈՒՄ

Տ:4.ԿԱՐՈՂՈՒԹՅՈՒ'

ՆԵՐԻ ՛

զբ. Աո Վ կանություն) նպատակար պրոցես որն րաժնջտ Ի լոնություն մյ Ն. "իմս ՄԱ, դեպքում. "ր դակի ընե -. արարո Համար: էե - Մաոն առեւ գագործվում, արք արար րունեն Սաո վուրաճատ ծած Խառ Ա չական խնդրի չա մա ակընկատարում րոնք է աեպլիսի ա ր» ԱԱ ննա Ամ իք վարող գեցնել խնդրի փոխություններ, լուծմանը: Աաաա իմացական կառույցները տածողու Բնդճան Հոդեբանութ յան յի: արպրոցեսըչի կատաիոլոր ընթացից ղ. առկա Ը, գիտե տվյա ե լիքները արտացոլումն նրաիր ՀիմնականկԱ իրականությանճի Կրա գործելու ի գործ ր" ախ Բրա էական Ատոր մարդու կողմնորոշման ապաճովումը: իշե՞ի ական կությունները ում բնոթգուններ բացանայ չակի կան թերություննն ցվում, նուլնանման րդյունքներ գործնական խնդիշներ լոծելու ընդունակու թյուն կոչվում: կառո մոր օպերացիոն մտածողության կառույցներում է ղություն: անր (աոամնեա տնողականուօրինակ, ողության պիսի թերութ սիրությունները տալիս, աշակնրոնքբի Պամար լուրացված 35սկբունքները ի Իո ղության տրամաբանական թյունը, պքում խախտվում կոնկրե յ ասկացություննե խնդրի լուժԱՈ" պատակով

ադոաարոյ

թյան.

Բե

ա

ն

/

է,

ըստ

ու

չ:

ա

-

:

ռանձնագն

մ

Համա

Ջու

անփո

ամ

ա

ս:

՝

նման

ւսն

են

են

ն

են

ցիոնալ

յան

ուր

ա

ու

ճետ

ե րբ

ուա

:

-

է,

՛

,

ալ

անճետն

:

նիչները ամ ա

ու

ու

բողչի,

րակի, քանակի

թյան. կատնգորի

ըս

վորում

է տեղավո '

,

իչ

-

,

ոբոջշա

սինկռե Ը

՛

են ոչ

դաս

4 «ետնան Փի, , պատճառի,

րստ

ան

Կո) տրուքը ասկա

նպա

դոոհց

,

|

ու

բ

ման

ձեի ն է "ըստ պատաճա կան դորիանե զգայականտպավո րի, այլ ր":ւմն Օ0րինակ, րինակ երեխան մե կ խմբի (7 բինա դրումների: Թյուննն ւթյան» չաեջ է միա կատվին ն մա Րդու մ. (ըստ մարդու պատկեր նկա բելիս երբեմն ր) րում է առանձին, գլխ, մասի,

ն

ե

որ

ճ ատ

։

`

քն

չականը 9րվաժ, ա ա Շրջապատող ուլթներն դրանց ճատկա-` Թե արարմիավոլ րվում ակարզվում ոո,

տելու

լ տեսա

ւ

լ կակատեգորիա

որա

Րելո

Ցի

բացաճայտելու ան ա

-

է մտածողու

օպերացիաննրի Ճճաջորդականութ, ունը" կողմը, հ վերջո, ձրբ արդր ի վիճակի չէ օգտգտազործելու ռույցները, առա չ է գալիս, այսպես կոչված, մտածո ղության Մտած ողությունը դառ. է տարտամ դառնում ն նրա

խ

է,

տա

-

-

տրամաբան

դաս

ճ

լնեոր,

ու

շտ

ա

տիզմ:

այղ

-

`

,

ճանգե

են

ք

'

:

տ

անձ,

,

:

ե

լուծման

Որո

:

բն

ոը

վարինշակծր-

ու

տ

գտագործելըճաճ

ախ ջատ գործ Լ: Ա տ ը չի կարողանում վերանալերկրորդական մ անրամա բից լ այն էա կանն ու ընդճ ը, որը ամրա ր քեդճանուր է նրան պնդված արդենճայտնիՀաս Այս ւթյուններում րում, յս դեպքում ներըգործուննո ւթյան ե քմաըո գորժ չեն ցության գորժիքներ չեն դառնումի, ւմ հն որան մնում րոլնս անկենդան բնո ն չեն կա (վում զործնական կմանքի ճետ, Հ Հասկացո եյ յո. դեպքում կարո ցությունները Ր ղությունների2 օգտ

առանձնաշնե

ռնություննել

ասկացո -

ռր

:

ում դառն

կան

ճասկա ցություն-

Նմ

հն,մ. ճայտնիէ սլես

շներ,

ձնա

տճլիքնե ՐԷ նույնա Եիրերի տարբե Ճո ինր կաատարըն տես րբեր ակետնե րից տարբե 4տե ոխությո յունների տեսակնձրի Հ գի հ րպեսզի առան Փեռրում

։

ածլիջները

ճիշտ (ն կարողությունների) դօրծողությունների

ընտրության ճամար կիրառվեն: Այլ կերպ

չեմք ծառայեն, իրենք պետք է ճիշտ ընտրվեն անճրաժեշտ է. 1) որպեսզի առարկաներնիսկապես ունենան այն ճատկանիշնձրը,որոնք արտացոլվածնն տվյալ գիտելիքում, 8) որպեսղի Հատկանիշներըէական լինեն մարդու առջե դրված նպատակների տեսակետից, 8) որպեսզի կատարվող գործողություններն ապաճովեն օբյեկտի այնպիսի ձնավփոխություն,որը պաճանջվում է դրված նպատակին ճասնելու ճամար: ու

ասաժ,

ենթադրենք,օրինակ, խնդիր է դրված որոշել տվլալ մարմնի ծավալը: Այս խնդիրը լուծելու ճամար ամննից առաջ անճրաժեշտէ պարղել, թն երկրաչափականմարմինների որ դասին է պատկանում տվլալ Պետք է վերճիշել, թե ինչպես են ճաշվում այդպիսի մարմինօբյեկտը, ճերի ծավալը, ինչպիսի չափումներ պետք է կատարել: Պետք է կատաընլ այդ չափումներըն անճրաժեշտ ճաշվողական գործողությունները

Այսպիսով, կիրառելու գիտելիքները

ճամար բուն ուրդ գիտելիքներից մի ամբողջ շարք տեղեկությունների ե ն նախ առաջ պետք է իմանս:լպգայականայն ճատկաօպերացիաների: նիշները, որոնք ցույց են տալիս «իդեալական օրբինկտներիռ կամ այս այն դասին տվյալ առարկայի պատկանելու ճանդգամանքը։ ինչպես ն դործողությունների կարգավորմանդեպքում. զգայական այդ ճատկանիշները կողմնոբռշիչնեւի դեր նն խաղում: Բայց եթն Հմտության դեպՔում այդպիսի կողմնորոշիչներըպրակտիկցործունեունյան կարդավորիչների դեր էին խաղում, ապա մարմնի ծավալի որոշման կոնկրետ դեպքում դրանք ճանդես են գալիս որպես բանական,ճոգեկանգործուՍա նշանակում է, որ պետք է նեությանկաբգավորիչներ: տիրապետել Հոգեկան այն օպերացիաներին,որոնք անչրաժեչտ են առարկայի Համապատասխան կովմնորոշիչ ճամար ճատկանիշների բացաճայտման այն օպերացիաներն են, որոնք օգնությամբ ընկալվող զղայաչ Սրանք կան ինֆորմացիան վերամշակման է ենթարկվում հ առարկայի մասին այնպիսի տեղեկություններիէ վերածվում, որոնք էական էն խնդրի լուծման ճամար: հ վերջո, պետք է իմանալ նան, Թե նպատակի ձեռք բնրման ճամարինչպիսի ձնափոխություններիպետք է ենթարկելառարկան: Այլ կերպ ասած, առարկայի ճատկանիշները պետք է կարողանալ Ճամադրել Խնդրիլուծման եղանակների 4ճնլո:Անկասկած, ոլետք է տիրապետելնան առարկայի ձնափոխման եղանակներին: բացի ետք

է

տիրապետելնան

Կարողությունների ձնավորմանընպաստողպայմանները: Կարողությունների ամենաճիմնչոկան կողմերից մեկը խնդրի տիպը ճանաչելու ն առկա ու տվյալներում այն ճատկանիչներն կապերը բացաճալտելու է, ընդունակությունն որոնք էական նշանակություն ունեն առաջադրրված խնդրիլուծման ճամար: Սրինակ, «Քանավոր կերպով որոշեցեք, թե

Ց00

երեք նրկրորդականիմեկ երրորդի» խնդիրթ է Հավասար Հարյուրի ինչի չափաճասներիՀամար: Մինչդեռ բավական է ճիշել, չ նույնիսկ դժվար

մեկուկեռը Հավասար է

:

որ

ծել. 2

»

ի,

իյ

նն

հս լ լուե նմ խն է անմիջապես կարելի խնդիրը

100--50:

ջ' 2 Հայտնաբերելեն մի Հոգեբանները ի

շարք

գործոններ, որոնք նպաս-

է, ձնավորմանը: տում կարողությունների Պարզվել կամ խանգարում ճամար տվյալներում խնդոի տր ալդ գործոններիցմեկը նախնական կամ, ընդհստակորենաշտաճայտված ձառաբեռության ամենաէական է է: առաջադրված Օրինակ, լ ինելն սքողված,քողառկված Քակառակը, 200 կմ է, «ենք որոնց ճեռավորությունը կետերից, խնդիր: այսպիսի են

գալիս երկու գնացքներ: միաժամանակմիմյանց ընդառաջ նն դուրս կմ/ժամ արագությամբ, իսկ երկրորդը՝ Վոռաչինը ընթանում է 80 կմ/ժամ արագությամբ թռչում է մի ժիժեո85 միջն նրանը կմ/ժամ, նա գնացքի շարժվելու է պաճին դուրս գալիս Ճ կետից ն ընդաՖակ: երկրորդ դնացճաջ է թռչում Ք (նտից դուրս նկած դնացքին: չառնելով ն այլն: նա է առաջին գնացքը մինչն ուղղությամբ ճակառակ թոչում Քին հնչպիսի՞ ճանապարճէ նա անցնում 1 ժամվա ընթքացքում»: Շատ դեպՔերում աշակերտները սկսում են Ճաշվել, րն ինչքան ճանապարէ անցել առաջին գնացքը մինչն ծիծեռնակի մոտենալը, քանի կիլոմետր Հոարածությունէ մնացել երկու գնացքներիմիջն ն այլն. Մինչդեռ խընԾիծեռնակի արագությունը գիրը լուծվում է "առանց աշվարկների, 80 կմ/ժամ է, Հետնաբար նա ժամում կթոչի 60 կմ: Խնդրիլուծումը այոտեղ դժվարանում է այն պատճառով,որ միակ էական ճարաբերությունը Փողարկված է այն մեծաթիվ տվյալների կողմից, որոնք տվյալ կոնտեցսռում նշանակություն չունեն (գնացքների արագությունը,ծիծնոնակի ձեր «անցած ճանապարճին այլն): Անճրաժեշտկապերի բացաճայտման վրա ազդող մյու գործոնը մարդու դիրքորոշումն է: ՊաճանջվողճարաբերություններիբացաճայտՄանը խանգարողդիրքորոշման ազդեցությունը ճատակորենէ դրանորվում ճետեյալխնդիրը լուծելիս. «Տրված են չորս կետեր: Պաճանջվումէ ադ չորս կետերով, առանց մատիտը թղթից կտրելու, անցկացնելերեք դժեր այնպես, որպեսզի մատիտը ելման կետր»: ուղիղ վերադառնա մի շարք փորձեր են կատարում. «Ռաումնասիրվողները ::

ա '

՛

Վ

Այդ փորձերից ոչ մեկը Հաջողությամբչի պսակվում, քեն խնդրի լուծումը շատ Հե ճեշտէ անջ այն է, որ Փորձարկվողներըժլնում Լն այն ենթադրությունից, որ կետնրով սաճշմանաչ փաղվաժ մակծրեի աամաններիցշ դուրս գալ չի Սարոլի Բայց այս պաճանչըխնդրիպայմաննձրում չի պարունակվում, այն Խերմուծվածէ Հենց Քրձն՝ փորձարկվողի կողմից, նրա սեփական

է: դիրքորոշման արդյունք

Խոետրի լուման

Ն

նան

մ որոք» Պողամիոխություն աճատում : ընդճանու որ սկզբունրնեոի մանու Այդ Հիման որ

Անչճրաժեշտ Հարաբերու

նան

Դրական

|

ուննն

ս

մնե, Հեշտանում

վրա են մի շարը փաստերի ճոգեբանները մշակել մանեն Հնարներ, որոնք ճեշտացնում կավարժական ներիմբոնումն ու խնդրի :

:

լուծման ընթացքը: Դրանցից են. Լուծման

1.

1:

Սրա օրինակներկարող են բացատոբելը: սկզբունքները

ժառալել ն. ֆիղիկական մաթեմատիկական Խնդիրների լուծման,ինչպես:

քերականական վերլուծությանտիպային սխեմաները: ճամաո խնդրի էական տվյալների կապեբիճատուկառանձնացումն ընդգծումը տվյալներիվերլուծությունը), (խնդրի Սրան կարելի է Հասնել խնդիրը ճամապատասխան ձնակերպման ենթարկելու, ուսուցձի տատուկ ցուցումներիմիջոցով(ինչ ճանգամանքենրի վրա պետք է նան

2.

ու

ու

րով,

երլուծությունը,Հատկապես այն Հարցի պարղաբա-

ոա

ն

նան

ու

այդ

:

աան ապաճովող մտածական օպերացիաների կախված դրանց նպատակից խնդիրների մաների նույթը հակ խնդիրներ լուծելի, կատարվող «մտածական վանդակությունից:

Մինչդեռ

նախկին փորձը:

աջակքր

Ֆ ոնելին։ Այդպիսիվերլուծությունը Հաճախ թույլ է Ֆումբս Է քե» տ Է մզման ճամար էական նշանակություն ունեցող երք» Գոր Կաննիձնավորումը: Մա մի պրոցեսէ, որի խնդիրն է իրանա, դիանլեքենրում պարունակվող առարկայից ստացվող Կ ոնն բացաճայտումն րոր բայի ինչպես գործովերամշակումը, Էճետ ինֆորմացիայի Համադրումն ապաձովողօպերաԲ 1:11" տի" Համակա ին,

կապերբ

Թվերի

ընթացքը, քանի ոնման

«է.Ի թու

ամիբադբությունը

բողջությամբ,ոբպես մեկ միասնություն,ընկալելը:Սրա օրինակ կարող է ծառայելայն, թե ինչպես վեցամյա Գաուսըլուծնց ճնետնեյալ խնդիրը: բնական շարքի 1-ից մինչե 100-ը գումարը»: մյուս դպրոցականները սկսեցին լուծել Հաջորդականգումարներ կատարելու (1Ի42--8, 8-ՀԻ8-ՀՇ, 6-Ի4--10, 10-5--18 ճանապարչով ն այն), Գաուսընկատեց, որ ունի այսպիսի ընդճանուր գոյություն օրինաչափություն. կենտրոնինկատմամբսիմետրիկ թվերի բոլոր գումարներբ ճավասարնն 101-ի (1-Է100Հ-101, 2-Է99--101, ն 3--98--101 այլն): Այստեղից է միանգամից Ճետնումիլուծումը. (101 Հ«100):2--5050: Զգալիազդեցությունէ գործումնան եթմ այդ փորմում փականէն եղել առարկաներիայնպիսի կապերը, որոնքտվյալ խնդրի ճամար կարեոր չեն, ապա այդպիսիփորձը խոչընդոտումէ լուժմանը (այդպիսին էր իրադրությունը մոմի ն կշուսքարերի էջսպերիմենհսկ այնպիսի սոի.ժամանակ): արդեն օգտագործվել էն փորձը,որում խնդրի ճամար. կարնոր կապերն ու օպերացիաները, տվյալ Հճեշտացնում

«Գտնել

:

լ

ճամար չական նշանակություն ունեցող

կարեոր զործոն4 բացտծայտմանը նպաստող

հուշվածքների

օգնուինչպես նան ուշադրություն դարձնել), են, որոնք Հուշվածքներըայն օժանդակ միջոցներն քյամբ: են որհչթյուն ընկալել ւոալիս որոնելի ճսրաբերությունները ճնարավոր Հատուկ

-

ժուն

ե

է

ր

ն

բո-

րծունճությունն բնքը կազմված է մատաժողությանօբյեկտի ձնավոուններից,նրանում նորանոր կողմերի ու ա" ն նշանակ, ամրապնդվածկն Հասկաքություններում, էէ է Այո պրոցեսն ընթանումվերլուծության-ճամադրու-

ոք

Հատկանիշների բաքա-

ամիորոնք

վում տառերով,

թյաներաջարկման ըեղձանրագման օպերացիաների օգնությամբ

այն ժամանակ,քանի դեռ չի մինչը

ձեավորվել օբյեկտի այն

առանձ-

է տվյալ խնդիրը լուծելու ճաճառտվությունների մոդելը, որը էական մար: Ընդ որում յուրաքանչյուք քայլը, որը օբյեկտի նոր կողմեր է

ճաբա-

է շարժում ն կանխորոշում ցաճալտում, մտածողության պրոցեսը առաջ Վ նրա Հաջորդ որ օբյեկտի նոր կողմերը արտացոլված են քայլը:Քանի

Ֆոր ն բառնակերպվում ԱՅ: Քազմիցս է, Վում երբ մենք չ:

տր

կշնոքը դուրս

վշճոք

րինակ,

«այնպես անել, գա Հավասարավիճակից» ձնաձնք Հետե-

՞

նո Գիր ԴԻՐԸ

լուժ-

գծերի

Հատ-

վշովածության կերպումից "անցնում յալին. «այնպես

անել,

որպլնազի

նժարների վրայի առարկաների

կշիոր փոխվի»: Սա երկրաչափական խնդրի ՛

Վերաձնակերպման մի օրինակ. «Տվաժէ քառանկյունի(Ճ8ԸԾ),

որիկողմերի միջնակետերը միմյանց են

Վաժներով (ած՛ս նկարը),

:

միացվածուղիղ

|

Պաճանջվումէ ապացուցել,

որ ստացված պատկերը ղուղաճնոակողմ քառանկյունի է», Փորձարկվողներից մեկր խնդիրը լուծել սկսեց Հճետնյալկերպ. «Ուրեմն պաճանջվում է ապացուցել, որ միմյանց զիմաց

կողմերը Հավասար են դտնվող

է, ձնակերպումն

ման

որի

վրաւ):

Ճենվում է

ղուդաճեռռ: (մա խնդրի առաջինվերա-

ն

քառանկյունուսաչշմանղուղաճեռակողմ

ու

եհռանկյունիների Հավասարությունը. ԼԻՆ (Սա երկրորդ վերաձնակեր«լումն է, որի խնդիրն է ապացուցել ԱԱ ն ԼԻՆ ինչպես նան ԷԼ ն Վ կողմերիՀավասարությունը:Այս նպատակով այդ Հատվածներըմտցվում են նոր կապերիմեջ): Այնուճետնփորձարկվողը պարզում է, որ այդ ենթադրությունը սխալ է Այստեղամեն մի նոր վերաձնակերպում ճանդիսանում է նախորդ փովում կատարածվերլուժությանն ճամադրությանարդյունքն դրսնորվում է Ճասկացությունների Հասամիջոցով: Բայց Հասկացությունները րակական փորձի արդյունք են: Նրանցում արտացոլված ամրապընդված են օբյեկտների էական ճատկությունները:Այղ Հլ նոր սլատճառով ձնակերպումը նոր տեղեկություններէ տալիս օբյեկտի մասին, որոնքն մտաժողությանպրոցեսը էլ ավելի առաջ են մղում: Ինչպես ցույց տվեց Ս. Լ այդ կերպ օբյեկտը, Ռուբինշտեյնը, վերլուծությանն Համադրության շնորճիվ,մտածողությանընթացքում մտնում է նորանոր կապերի մեջ, որոնց ազդեցությանտակ Հանդես է գալիս նորանոր որակներով, Վերջինները ամրապնդվումեն նոր Հասկացություններում: Այսպիսով, օբյեկտից կարծես նորանոր բովանդակություններ են դուրս բերվում, այն ամեն անգամ դրսնորվում է նոր կողմերով, նրանում նոր Հատկանիշներ են բացաճայտվում: ԱՃՆ

երկու «Ապացուցենք ն

ԱՎՇԻՆ,ինչպես

նան

զույգ

ՍԾԱ

ն

՛

ու

Այս տեսակետիցկարողությունների ձնավորումը ամենից առաջ իրենից ներկայացնումէ ավելի ավելի խորացող գիտելիքներիարու

են դյունք: կարողությունները. ուսումնասիրվողօբյեկտների ձնավորվում նորանորկողմերը արտացոլող նասկացությունների յուբացմանշնորՀիվ: ,

կարողությունների ձնավորման ճիմնական ին աշակերտներին Իո յեկտի տարբեր կողմերը տեսնել, նրա ն Հ , թյուններ կիրառել պիսի կապերը Հասկացությունների միջոցով ձնակերպել ներին պե է սովորեցնելն պետք է: Աշակնբտներին կ օբյեկտը վերլուծության Համադրությանմիջոցով Վորեցնել ձնափոխման ենթարկելու կիրաոռվո րկել նն մեթոդները: դները: կիրառվողձն ափոխությունները կախված : ն այն թե ինչպիսի կապեր Ճանգամանքից, Հարաբերություններ պետք է բացաճայտվեն: Հենց այդպիսի սխեման էլ ձնավփոխությունների րենից ներկայացնում է խնդբիլուծմանպլանը:

մ

էյ ա «ոյկկաի ' ոռ6: կ ոի,ուն բապմապիաի ու

,

օ

սո-

ու

տարբեր ճաի ուսուցումը կարող է խրագործժվել Դրանցիցմեկն այն է, որ աշակերտին ալտնում եք նապլարծներով: են դնում կիանճրաժեչտգիտելիքները,որից Հետո նրա առաչ խնդիր եվ սովորողն ինքն է որոնում լուծումը, փորձերի ն սխալդրանը: րառել ների մեթոգով Հայտնաբերումէ ճամապատասխան կողմնորոշիչները, գորժունեությանՃնարները: մշակման հղանակներն ինֆորմացիայի են պոոբլեմայինուսուցում: Մյուս ուղին Այս ուղին երբեմն անվանում են տալիս խնդրի տիպը ն նրա լուծման այն է, որ աշակերտներինցույց Համար անճրաժեշտ օպերացիաներըմիարժեք կերպով որոշելու ճամար անվանումեն ալգոբիթանճրաժեշտ Ճատկանիշները: Այս ուղին երբեմն ճիման վբա: միզացվածուսուցում կամ ուսուցում լոիվ կողմնորոշման ություններ Կ տրողութ)

աշակերտներին

սովորեցնում են ճեն այն է, որ վերջո, երրորդ ուղին այն Հոգեկան գործունեությունը, որն անճրաժեշտէ գիտելիքներիկիրառման ճամար: Այս դեպքում մանկավարժը աշակերտներինոչ միայն կողմնոծանոթացնում է Հատկանիշներին օպերացիաներիընտոության Րոշիչնեբի2ետ, այլն կազմակերպում է ստացված ինֆորմացիայի վերամշակման առաջադրվածխնդիրների լուծման նրանց դործունեությունը: Այս վերջին ուղին ինտենսիվ ուսումնասիրության ու մշակման է ենթարկվում սովետական մանկավարժականճոգեբանության կողմիցը: ի

ու

Սովետական ոգեբաններ

Պ. Ցա.

Գալպերինը, ն.

Ֆ.

Տալիզինանէ.

ուրիշներ օտնում են, որ այդպիսի ուսուցում տեղիէ այն դեպքում, երբ սովորողին սիստեմատիկորեն անց են կացնում այնպիսիգոո-ուսումնաէ կողմնորոշվել ձունեությանբոլորո փուլեբով,որը պաճանջում ունենում

սիրվող . մեջամբապնդված ճատկանիչնեշում: հասկացության Առաջինմուլում առարկայի այդ կողմնորոշիչները(էական Ճատկանիշները) աշակերտինեն ներկայացվում պատրաստ, նյութականացված

վիճակում՝սխեմաների, նշանների, առարկաներիձնով, իսկ կողմնորո-

շիչնձրի բացաճայտումնապաճովող օպերացիաներըտրվում

էն

կայական դգործողություններիձնով:

առար-

Օրինակ, 5-8 դումարը որոշելու խնդիրըերեխան սկզբում լուծում է առարկայական կողմնորոշիչների ձ նե 2 Հետ (ձողիկների) գործողություններ կատարելու, դրանք՝իրաթ կոնկրետ դողի զումարհլու ձնով, Երկրորդփուլում կողմնորոջիչնորն ու առարկայականգործողությունները փոխարինվում են խոսքային նջանչ աը «Ա կրացիաներով,Վերըբերված օրինակում ձողիկները ճեռացնում են, ն Ի.Ի երեխանար դրանք փոխարինում րինում է խուքայի ն նշաննե մ իսկ գումարումր՝ րումը խոսքային գործողություններով. «եռյակը երն ւք է կազմված: միավորներից ՛ է վեց: Վեց Հինգ 4 ն Ժեվ՝ անում 5 ն ՛ "Ք, վոթ ն մել՝ ութ»: Երրորդ(Վերջին)փովում վերանում են նան խոսքային գործողությունները, են մտածական Դրանքփոխարինվում օպերա՝

չարձլով

"

'

20--378

5"

մ

բուս

են ավելի ու ավելի կծկված ցիաներով, որոնք ընթանում սխեմանեյուվ«Հինգ ն հրեք՝ ուքս։ Այս վերջին տեսակետը երբեմն անվանումեն մեթոդիկաս՝ թյուններիփուլայինձնավորման բովանԱմենայնճավանականությամբյուրաքանչյուր տիրապն«ակալից(այլ ոչ թն մաքուր խոսքային)ճասկացությունների է Քայց փուլերը: մտավոր վերոՃճիշյալ զարդացման անցնում «ելիս կազմակնրպվում: չեն ուսուցման դեպքում դրանք Վվորական գիտակցորեն Վ.յդ պատճառով էլ շատ ճաճախաշակերտը ստիպված է լինում ինքՖուրույնաբար որոնել գտնել անճրաժեշտէական (ըստ Պ. Յա. Գալպեն, տրամաբանականՃճատկանիչները փինի՝ կողմնորոշիչ)զգայական նան է է, զործողուԽր գլխավորն ինքն ընտրում Ճճամապատասխան Քյունները։ Այա ղեպքում անխուսավելիորեն սխալներ են թույլ տրվում: են Ոչ միշտ ճիշտ ճասկացություններ առաջանում: Ուսուցումը լրիվ ձղձգվում ն փորձերի ու սխալների ճաջորդականությանբնույք է ստաՖու: Ավանդական է «ինքնագործ իմաստաուսուցումը, որը Հենվում. ն վորման արդյունքների միջոցով կատարվողճշգրտումների վրա, ճեմնանք է աշակերտիդործունեության 2Հիմբի կողմնորոշիչ անլրիվության: Վնդ որում աշակերտի ստեղժգործունեությունը լոկ ճասկացությունների ման ն դրանց Ճատկանիշների բացաճայլտմանչպետք է Հանդեցվի: Այդ միջոցով յուրացվող Ճասկացությունները պետք է Հալպյործունեության պեցվեն նշանակությամբ,այսինքն՝ պետք է յուրացվեն դրանց օզտագործման եղանակները: Աշակերտի գործունեության էությունը պետք է ձենիոչ թե ինքնուրուլնաբարիրերի բնորոշ ն ճասկացություններումամփապնդվածՀատկանիշները որոնելը, այլ դրանց. կիրառությունը:Որպվեսզի լրիվ ճասկացությունները անսխալ ձլավորվեն, աշակերտի ,

մտավոր /88ոծողու-

նը մարդ ու

սո-

ու

ու

ու

|

ու

պետքէ կազմակեոպել ճամապատասխան լբիվ կողմգործունեությունը նոբոշմանճիմանվբա: -Այլ կերպ ապա,

ուսուցիչըպատրաստ

ւլետք է աշակերտիններկայացնի բոլոր էական օբյեկտների

սովորեցնելովնան Ճծրը,միաժամանակ

այն

ձնով՝

Հատկանիջչ-

օպերացիաները, որոնք

ն պաճանջվում յուճբաքանչյուրը բացաճայտելու են այդ ճատկանիշնեռից

վնրարտադրելու 4ամարո Վերը չարադրված տեսակետներիկողմնակիցները մեծաթիվ էջսեն կատարել, որոնք ցույց են տվել, պերիմենտալ Ճետազոտություններ են որ նշված ակզբունքները իսկապեսթույլ էականորեն տալիս բարելավել Հասկացությունների ուսուցման ընթացքը: Մասնավորապես, Ճաջողվում է արագացնելճասկացությունների յուրացումը, ապաճովելդրանց մրիվությունը, ճկունությունն անսխալ կիրառությունը, զգալիորեն վաղ տարիքում: ձնավորել բաիդ վեբացականճասկացություավելի ներ: հսկ սրանք, ինչպես ճալտնիէ, ժամանակակիցմանկավարժական Ճեգեբանությանառավել կարնորխնդիրներնեն: |

ի

ու

ու

'

Գլոխ

չՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ԴԱՍՏԻԱԲԱԿՈՒԹՅԱՆ

Պիկ

Ց...

ԴԱՍՏԻԱԲԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ ՈՐՊԵՍ ԱՆԶՋԻ ՆՊԱՏԱԿԱՍԼԱՏ

ՏԵՎԱՎՈՐՈՒՄ

:

ամեն մի ճասարակությանկարկորֆունկցիաԴաստիարակությունը

ճասարակությանմեջ մարդկային սոցիալիստական ներից է: Զարգացած կարնորագույն նպաանձնավորությանդաստիարակությունը ձոր տիպի ու Ճարաբերությունտավ խնդիր է դառնում, քանի որ կոմունիստական է: նոր Ճասարակարգիքաղաքացին ների ստեղծման ներքինպայմանն չ ունենա կոմունիստականաշխարճայացք, բարոլական բարձր պետք խոր Ճամոզվածություն, Ճասարակականակորակներ: գաղափարական ստեղծագործականմոտեցում: սոխիվություն, փրականության նկատմամբ Ճամակարդ կազմակերպելու, նրա Դաստիարակության ժավալուն բովանդակությունը, ուղիները, ձներն մանկավարժական ներգործությանեղանակներիօպտիմիզացիայիմեթոդները որոշելու ճամար անՃրաժեշտ է ուսումնասիրել ու ճաշվի առնել օնտոգենեզում անձի ձնափորման աղբյուրները, փուլերի օրինաչափությունները, պայմանները, ու

մեխանիզմներն յուրաճաւոկությունները: ու

հրեխայի գործունեության,զիտակցությանու անձի ժամանակակից են

ու զարգացման արմատականՃարցերըքննարկվում տարիքային ճոգեբանության կողմից, որի ինքնուրույն բաժիննեմանկավարժական րիցէ դաստիարակության Ճոգեբանությունը:

ԸնդճանուրԲասկացողությունդաստիարակությանճոգեբանության Դաստիարակության Վ Ճոգեբանությունը ուսումնասիրում

մասին: .

օրինաչափությունները, այնՃոգեբանական որոնց Համաձալն, նպատա-չ

կազմակերպվածմանկավարժականպրոցեսի ընթացկասլաց կերպով

մարդկային անձնավորության ձնավորումը: Դաստիարակության ճոգեբանությունը, բացաճայտելով անձիբարոչական

Քում տեղիէ

ունենում

՛

ոլորտի, բարոյական գիտակցության, բարոյական պատկերա-

ցումների, սկզբունքների, Ճասկացությունների, Հաժոզմունքների, րարքների բարոյական Հիմքերի,բարորական զգացմունքների, առովոչւ-

րությունների

ու

վարքիեղանակներիՀոգեբանականմեխանիզմները,

անձի ակտիվ «պրոյեկտման»ընդճաճուր Ք Հայտ է բերում զարգացող մանկության տարբեր օրենքները, փուլերում մանկաաի տարիքայինբնութագրերն առանձնաճատկությունները: ուղիների անճատական «ՀՎՎարժական տարբեքթնակները: Ֆերգործության Հոգեբանությանայս բաժինը ուսումնասիրում:է նան որոշ Հոգեբաու վերակառուցմանն նոր ՆՖական առանձնաճատկությունների կծկման ու Հենց դեպի Վազմավորումների ծագման զարգացման պրոցեսները: Ֆրեխայի նոր նարավորությունները կողմնորոշվելն է պայմաններ ատեղծում այնպիսի դաստիարակչականպրոցեսի կազմակերպմանճաՍ. «Մար, որը, ըոտ 1. պատկերավոր արտաճալտության, Վիգոտսկու Վարող է ոչ թե պարզապես քարշ գալ երեխայի ճոգեկան պարգացման պոչից, այլ, առաջանցնելով, նրանտանելիր ետնից:։ Դաստիարակության դաստիարակությունըդիոգեբանությունը ե սատում է որպես մի պրոցես, որն իրագործվում է դաստիարակների նան Ների, ինչպես ճենց սաների փոխներգործության ընթացքում, ընդ րում վերջիններն ճանդիսանում են «ոչ միայն դաստիարակության

դաստիարակչական զրոցի-

ու

.

այլնսուբյեկտներ»(Ա. Ս. Մակարծնկո): օբյեկտներ, է դպրոցականների Դաստիարակության մշակում ճոգերանությունը |

Պոդեկանաշխարճը թափանցելու կոնկրետ ուղիներ,` մանկավարժներին պինում է երեխաներիվիա դաստիարակչական տարբերմիջոցառումների

ներգործությանաստիճաննու բնույթը ուսումնասիրելու մեթոդներով: է միջոցներ ընձեռում մեյն հրեխաների անճատական առանձնաճատկուԹյունները բացաճայտելուճամար, երեխայի անձի ձեավորման պրոցեսը շպտիմալ դարձնելուուղիներ է ցույց տալիս:

մեց դաստիարակության նշանակությունը ճոգնբանության միար-, չի կարելի Հասկանալ: Դեոնա կ. Դ. Ուշինսկինիր «Մարդրոր«ժեքձնով առաջարանում գրել պեսդաստիարակությանառարկա» աշխատության է. «Մենքմանկավարժներին չենք ասում.վարվեցե՛քՀենց այսպես:Մենք ասումենք. ուսումնասիրեցե՛քայն Հոգեկան երնուլթների օրենքները, ձա. որոնք ցանկանումեք կառավարել, ն ձեր գործողությունները

դուք

կ այն ալդ մապատասխանեցրե՛ք Հանգամանքներին, որոք օրենքներին ցում դուք դրանք ուզում հք կիրառել»7: |

ներգործությունների պալման-

Բացաճայտելով դաստիարակչական

ներում սովորողների Հոգեկան գործունեության օրինաչափություններն

ինքնադաստիարակության ՀոգեբանականՀիմունքաշակերտների ները, դաստիարակության է անձի ճոգերանությունը ուսումնասիրում

ու

,

Տե՛ս.11. Շ.

ՑեՕՂՇԽոն.

ՈքՕօաուաաւտ», շ

19281.

-:

բ. 1. Ֆահոծեոն,Շօծք.

ԱՇՈՑՐԾՐՈՎԾԸԵՅՑ

Լ, ՛ ՔՅո-ոօ ՈՇԱՀԾոօրոտ. ոտղ. Հօգ.,

տ

«ՔՅՇՕՈՄՈւ

ՃՈՒԼՔՇՓՇՔ,4. 8, 1950, օք. 85. ։

մեխանիզմները,որոնք այն որակներիձնավորման

իրենցդրանորումն

ընդունակություններում: գտնումպաճանչմունքներում ձնավորման որոշակի օրենքնպատակասլաց անձի 0նտոգենեզում դաստիարակության է հրեխաների ապաճովում ների Հայտնաբերումը ճետ ն, դրա միասին,ճիմք է ճանստեղծումը Հիմունքների Համար: զարգացման տեսության Հոգեբանական որպես գիառաջ առանձնանալով մի քանի տասնամյակ Ընդամենը Ճոդաստիարակության տական իմացության ինքնուրույն բնագավառ, Պ. Ս. Վիգոտսկու, Պ. Է արագ տեմպերով(Լ. Դ. Բ. Վ. վ. Դավիդովի, Ա. Վ. Պետրովսկու, Ա. Ն. Լեոնտեի, Բլոնսկու, Գ.Ս. Տ. ն. Կոննիկովայի, Կոստյուկի, Ա. Գ. էլկոնինի, Լ Ի. Բոժովիչի, Ա. Ի. Ֆելդշտելնի, 1. Շնիրմանի,Պ. Մ. կովալլովի, 1. Ս. Սլավինայի,Դ. ն նրանց աշխատակիցների շնորճիվ) Հետազոտությունների Ցակոբաոնի առավել կարնոր ն ընդգրկում է պրոբլեմներիլայն շրջանակ: Դրանցից որոնցում երեհն գործունեությանայնձների ուսումնասիրությունները, Հետ ն մեջ են կապերի տարատհսակ խաներըմիմյանց չափաճառների գիտակցունրանց անձի ն, սրա շնորճիվ, տեղի է ունենում մտնում ու ձնավորումը: Այս ուսումնասիրություններումՃաթյան ղարդացումն ճիմնական բաղադրիչայնպիսի տուկ տեղ է գրավում դորժուննության են դրդապատճառները, գործունհության ների վերլուծությունը, ինչպիսիք ու կ պաճանջչմունքների գորժունկհության նպատակների աոցիալ-Հոգե Ուսումնասիրվում են անձի փանական կապերի ուսումնպսիրությունը: որակների աշխարճայացֆին բարոյական - ոլորտի, բարոյաճողզեկան են ձնավորման առանձնաձճատկությունները: Բացաճայտվում: որոշակի ու առանձնաճատկություններն անձիկառուցվածքի «տարիքի երեխայի մոտեցման ուղիները,մանկական նրա նկատմամբանճատական կոմեկտիվի դնին ու դաստիարակչականՃնարավորությունները,կոլեկտի-՝ Ճոգեբանականճիմքերը, դաստիարակուվիզմի ոգով դաստիարակելու աշխատանքային, գեղագիտական ե թյան դգաղափարա-քաղաքական, Անձի ձնավորման. մեխանիզմներին առանձնաձատկուայլ կողմերը: թյունների ձնավորհանընթացքում բացաճայտվումեն այն կարնորա-. դույն օրինաչափությունները,որոնք ընկաժ են դաստիարակության պրո-. քնդ ցեսի որ թյունը էլնում այն տեսակետից, ձնավորումը իրան գործվում է կենսաբանական գործոններիբարդ սոցիալական ներգործությանպրոցեսում, որոնցից որոշիչ նշանակություն ունեն մարդու Ճասարակական գործունեության կոնկրետ-պատմական պայմանճետ մարդկանց կապերի ն շփման այլ նրաունեցած փոխադարձ ները, ն սնույթը, նրա դաստիարակության.ուղղվածությունը: մարդ«Մարդու, կության Ճոգեկան զարգացմանՀեռանկարներիպրոբլեմը առաչին4եր-. ն

ձն

գիտական դիսանում

գեբանությունը զարգանում

ու

Հիմքում: որում դաստիարակության ոգեբանուաովետական

է

անձի ճոգեկանի

փոխ-

արդարացիկազքին մարդկայինՀասարակությանկյանքի խելամիտ է, այնպիսի կազմակերպման,որը յուրաքանպրոբլեմն ն տիրապետելու Հյուր մարդու պատմականառաջընթացինվաճումներին մասբազմապատկելուդործին ատեղժադգործարար այդ նվաճումները նակցելու գործնականՀնարավորությունԷ տալիս: Այդպիսինէ սոցիաու

մակերպման

'

լիստական,կոմունիստականՀասարակությունը»: Մարդկային անձնավորության ձնավորմանբնույթը պայմանավոր վաժ է «ասարակական Ճարաբերությունների «օբլեկտիվորեն գոյություն ունեցող Ճամակարգովն կախված է այն բանից, քն ալդ «արաբետվյալ անձի պայմաններում ինչպես են կազմավորվում րությունների դորժունեությունը ն Հասարակությանայլ անդամների ճետ նրա փոխադարձ կապերը: ՍովետականՃոգերանությանայսպիսի մեթոդոլոդիաարմաւտռապես տարբերվումէ բուրժուական ճոգեբակողմնորոշումը կան նության դիրքորոշումից, որի ներկայացուցիչներից ոմանք անձ ասելով ճՃասկանումեն այն մշակույթի «պատճենը», որի պայմաններում ղար դացել է անճատըո: Այլ բուրժուական Հոգեբաններ անձը նույնացնում են ն ադավել ստվար. նրա յուրացրած սոցիալական դերերի ճեւո: երրորդ խումբը պնդում է, որ անձը ժառանդականորեն ծրագրավորվածկատ ունենաՎլենսաբանորենկանխորոշվածէ՛ Տեսականայդպիսի ելակնետեր ճոգերանները,կյանքի ն դաստիարակությանպայլով, բուրժուական որոնելիս ն մաններիցանձի այս կամ այն որակներիկախվածությունը "զանազան առանձնաճատկությունների ըացաճայտման ու անձեային «չափման» մեթոդներ մշակելիսյ Հաճախ սխալ են մեկնաբանում անձի աղբյուրներն օրինաչափությունները, Մեթոդոլոգիական՝ զարգացման Վական, Հակասություններ են առաջ բնրբում "ախալ դիրքորոշումները ստացվող փորձարարականտվյալների ն դրանց կամայական, Հաճախ մեկնաբանությանմիջեւ խեղաթյուրված է, որ մարդու անձի Հասարակականբնուլքն ունրա Հատկանշական ՍԱՐ ձնավորման պատմական պայմանների նշանակությունը ներկայումտ գիտակցվում սոցիոլոգիայի,Ճոգեբանության,մանէ փիլիսոփայության, կավարժության, ուղղուիրավունքի պատմության ամենատարբեր ղարդացման ԲայցՀասարակության օրինաչավփությունների թյուններում: ն մարդու մեջ սոցիալականի կենսաբանականիՃարաբեըմբոնմյան րության ճարցի ըմբոնման տեսակետիցմարքսիստական-լենինյան ե բուրժուսկան գաղափարախոսությունների միջն սուր ու անճաշտելի ճական: Այղ Հակասությունների դասակարգային բնույթը կասություններ է Ճատկապես նրբ առաջ կերպով ցցուն դրանորվում, են քաշվում այնպի:

`

ու

ու

ւ

1.

Է.

Մօոո»օց. Օ.«Օոճոթրօն

76.1,օք. 1951, Փաթ,

40.

ոքոթօղծ

Ոգու

ՎՇՈՕԲՇԵՃ.

«Ռօդքօշա ֆո-

անձի

ն

նշանակու ԻՐվությունը, ուղիների փոփոխության բովանդակության վարբի Հարցը, մարդու ճՀնարաուղիների կողմից անձի վրա ներդորժելու Հասարակության նշանակությունը սկզբունքային Հարցերը: Այդ Հարցերի վորությունների առաջատար դերը ու

ու

ու

`

պայմանների է նրանով, որ սոցիալական կողժիցանձի վրա Հասարակության է ստեղծում

'

արվում

ւնի պայմաններ Բոն ԲԴ

"

Համար, որոնք վնրացնելու հայն պատճառները ներգործելու վորեն իսկ եթե կարդացմանը: նրա բազմակողմանի ա լմ

առաջաչ-

են

դորժոնը, կենսաբանական Համարենք անձի դերը կճանգեցվի Հասարակության միայն: մեղմացմանը

ր

ապա

դաղմերի կրկին աշխուժացել Արնմուտքում ո

՝

է

Կակձիձնկավորման մեջ

կենդանակա

Հեւտռաղիմական սիիլիսոփայա փոորի մարդու բնույթը

այն ուսմունքը, վան-մանկավարժական է կայուն կենսաբանական կա Հանդիսանում բատ

որ խելը անՀնարինէ, քանի

ձնավորված որոշակի ժառանգական ընքացքում դարերի աիավոր՝ ուժերին դորժում բնական-կենսաբանական ու

Անձի զարգացման ծրագրով: մի զգալի Հոգեբանների բուրժուական դերվ̀երագրելով առաջատար ի Հոգեկան սկզբանե է, որ պնդում մասը

ու

|

կապերի փոխադարձ Հասարակության տեղի անձի կյանքում Ճասարակության

ինչպիսիքձն Հարցեր,

ի

ՆՁ

անձի

Հիմնական

որակները

ճակատագիրը:Հատնրա կենսական սորվածէն նրան ն կանխորոշում ոլորում, այնպիսի զարգացման է նան, որ նույնիսկ անձի կանշական կազմակերպէ, որտեղ սոցիալականորեն փնչպիսինմտքի զարգացումն կենտրոնական է քն ակնձճայտորեն թվում ված ուսուցման պայմանները գիտնական,ինչպիսին ականավոր այնպիսի են խաղում, նույնիսկ դեր ժառանգականկենսա-է Է վերագրում մեծ Ճա են

Պիաժեն նշանակություն է, Քե ժմ. Պիաժեիայդ ընդճանուր բանական ուժերին: Հեւտաքրքրական `

.

է,

9. ԲրուամերիկյանՀոգերաններ դիրքորոշումըբնչպես է դնաճատվում մտքի Հասունաքումը կար-. ների ն Պ. Գրինֆիլդիկողմից:«նստ Պիաժեի, է, Թենկ Պիաժեն ընդունում է կննսաբանորեն... 7 դնտերմինավորվաժ ձն խաորոշակի դեր միչավայրի ազդեցությունները տր շրջապատող միայն այդ ենթադրությունը քոօ10-ո8 ե...1:`

ղում,այնուամենայնիվ

առանձնաճատկութ պրոցեսի կուլտուր-պատմական ժամանակակից նույնիսկ կամակարդակը ն զարգացման նճրը գիտականիմացության են բերում այն դիտնականների թվի պիտալիստականերկրներում առաջ

են անձի Սոցիալական սՒնծացում, որոնք. ընդունում ն զարգացնում դիրքորոշման աշխարճայացքային բնույթի մասին գաղափարը,Սակայն շատերին նրանցից Հանդեցդասակարգային պայմանավորվածությունը Լ

--

Ծր ջո. ԱԼԾՇրԲոցԲու րծքոտտաւիմ ՈՕՅԱՃ8Յ1ՇՂԵՒԼՕ8ՈԵՑՆՇՂԵՒՕՇԸՒ.

ՕդեոօքԼԼ. լ

մճքճ,

Ե.

ո

Լքորփաւո. ԻՆ,

ո`ո-թօ

«ԼԱՏրտՐԾՐԱՒՅ»,1971, 67բ

7նո.

թ02-

272--273.

,

՛

նում

է անձի զարգացման պրոցեսում սոցիալական գործոնների դերի ախալըմբոնման: Ընդ որում պետք է ի նկատի ունենալ նան, որ ժամանակակից բուրժուական տեսություններում ընդունվում է անձի զարգացման Ճասարակական ուժերի դերը, բայց այդ դերընատուրալիստաԴեռնա 1. Ս. Վիգուսսկին կան (բնապաշտական) ձնով է մեկնաբանվում, Ա. Գեղելլի«Վաղ Ճճասակի գրքի առաջաբանում մանկաբանությունը» ընդգծում էր, որ բուրժուական ճողեբանների ըմբռնմամբ ռոցիալականը կենսաբանականի պարզ տարբերակնէ: նրանք այդ մտքին Հանգում չին չատ Ճասարակեղանակով. երեխայի անձը ենց սկզբից սոցիալական էյ բայց սոցիալականությունը ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ օրգանիզմների կենսաբանականփոխներգործություն: տ ճոգկհբանական գիտությունը, ճենվելով մարդկային Սովետական անձնավորությանմասին մարքս-լենինյան տեսության վրա, բացաճայտում է անձի զարգացման պրոցեսում բնականի ե ճասարակականթ Քարդ դիալեկտիկան: «Մարդկային անձի» էությու«առանձնաճատուկ նը,-- ընդգծում էթ կ. Մարքսը,-- նրա մորուքից, նրա արյունից կառի նրա վերացականֆիզիկական բնույթից չի կազմված, այլ լոկ նրա սոցիալական բնույթից»: «Մարդիկ,-- մարքսիստական ըմբոռնմամբ,-ն դաստիարակության իրենց էությամբ Ճանգամանջների արդյունք ենաշ ու Անձիմեջ ձնավորվող բոլորընդունակություններն իրենը որակները

Լեոնտեյ, Ա. Ռ.

կեդրով, Դուբինին, է. Վ. հլյենկով, ուրիշներ) «նտազոտում. 1. Ռուբինշտելյն, Բ. Մ. Տեւլլով ե լուրիա, ի, են առաջ քաշՎ. |ենինիկողմից վկայում թյուններն նվաճումները զուտ կենսաբա-չ ված այնդրույթի ճշմարիտլինելը, որ մարդու ազդեցության տակ սոցիալական պայմանների նական Հատկանիշները ն նպատակասլաց են, Միայն սոցիալական միջավայրում միոփոխվում է տեղի ունեպրոցեսում դաստիարակության կազմակերպված կերպով: վարջի ծրագրի կազմավորումնու նրա անԶում մարդու Հասարակական Ն.

Ա.

Բ. Մ.

Պ.

ու

Ն.

նույնիսկ

ձի ձնավորումըը: Մարդու անձը ն նրա ճնավորման առանձնաճատկությունն մարդկային անձնավորության մասին պատկերացումներըպատմության փոփոխություններեն կրել: Փատմական տարբեր դարաընթացքում ռանձդ Հասկացությունը տարբեր իմաստ է ունեցել: Դառշրջաններում սովետականՀոգեբանությունը անձի էության ըմբոնման տիարակության

:

`

փիլիսոփայության 4ենվում է մարքսիստական-լենինյան է, մարդու էությունը ինչպես ճայտնի դրույթների վրա: Մարքսիզմը, բմբոնում Է ոչ թն որոլես առանձինճանչատին» Հատուկ վերացականուԹյուն, այլ որպես «Հասարակականբոլոր ճարաբերություններիամբողՀասարակական Հարաբերություններն էլ Ընդ որում ալդ չջություն»մ հնչ: ձամատեղ գորփրենց ճերքին մարդկանցգործունեությանարդյունք ժունեումյան ընքացքում «անճատները ինչպես ֆիզիկական, այնպես էլ գործում

Բ

կառուցվածքովՀատկություններով կյանքի ընթացքումաղաջացաժ են, այլ անձանց 4ետ շփվելու կազմավորումներ նրանց պատմություեն միմյանց»:Հենց այդ նը ընկալելու ւրդյունք:: գործունեուտեսակետից ստեղծում Ճճոգեկան զարգացման իրական ՀՏասարակական-պատմական Թյան ընթացքում կատարվող Սոցիալիզմի շփումն էլ մարդու անձի ձնավորմանճիմբն փորձը, մասնավորապեսցարական Ռուսաստանի չ Ճանդիսանում: կախված նախկինազգային ծայլինելով իր պաճանջմունքներիաղբյուր ճանու

ու

|

ւ

ճնշված ժողովուրդների կուլտուրական րամասերի Հետամնացության վերացումը, պայմաններումամենուրեք սոցիալիզմի աճող սերնդին ճամ-

միջնակարզկրթություն տալը Ընդճանուր

գործնականումապացուցեցին իբր թե ժառանգական առկայության մասին պասկերացումներիՀակա-Քաճմանափակումների լինելը՝ պատկերացումներ, գիտական որոնք բուրվուազիայի ձեռքին զենք են դարձել կառավարող էլիտայի օգտին վարվող կրթականդասակարգային քաղաքականության ՀիմնավորմանՀամարչձ ժամանակակից գիտության ն Հատկապեսսովետական փելիսովաների, ճոգեբանների,ֆիզիոլոգների ն գենետիկների (Պ. Յա. Գալպերին,

«մարդու զարգացման գործում բանականության

դիսացող շրջապատող միջավայրից, մարդը միաժամանակ ակտիվորեն ներգործում է նրա-վրա, նպատակասլաց գործունեության ընթացքում պիտակցորենձնափոխում է նէ՛ միջավայրը, ն՛ հրեն,Հենց մարդու գիակտիվ գործունեությունն է նրա անձի ճողգեկանառանձնա«ոակցական Ճւտոկություններիձնավորման 4Ճիմքըո' Անձը իրենից ներկայացնում է ճատուկ որակ', որ բնական անճատը ձեռք է բերում Ճճասարակական արաբերությունների ամակարգում, գործունեության,շփման ու իմացության ճիման վրա: Ջնավորվածանձն ունեի կազմավորվածՀայացքներ ճամողզմունքներ, բարոյականպաՃանջներն արժեքավորումներ,գիտակցորնն առաջ քաշված նպատակՖեր,իր արարքներն գործունեությունը կառավարելու ունակություն, ու

ու

1.

հրքոշ

Փ

2, 2, Կ., Լօշոաաուաաւ, ա, 2, ԱՐ պրոբլեմները, երնան, է : ՄԷ Գու «վանի Պարգացման ամաղումարում արտասանած ճառից: «Սովետական Հալաստանո ք.Նաըտի։

եույն

ս

4.

ՇՅԱ,

՛

Է

հող

օո.

1967,

,

242.

լ

Ս. ոքոշ

հ

Փ. ՅոՐՇՈԵՇ. ՇՕՎ.,7.

է ԽարԲն "ր

344:

-

ի

,

:

«ւք.

|6.

ղ «ՈՇՕՈԼԵՇՑ.

2.7

ԺԵՐՇՂԵՇ.

3,

ԷՅԼ.

2, ԸՕոօուղՅոոՆ, օք.

ար518: Արսբր Հ, ՆՇՎ.

1.

3.

չչ

ՇՐք.

`

-

|

ԸօՅԱՅԱՆ6. մ1ՎԱՕՇԼԵ. 81, Աօտարաոոր, 1975, 7162916ՂԵՒՕՇՐԵ.

պրոցես է: բազմաշնրտ

մոտիվաՃամակարգիկորիզը նրա դորժծունեության Անձի ամբողջական ցածր ն բարձր կարգի դըրցիոն ոլորտն է, որն ունի բարդ Ճինրարխիա՝ ընդճանդապատճառներով:եթե անձի բարձրագույնդրդապատճառների են, որ միաայնպիսին աստիճանն կայունությունը բացվածության ն շաճերը ստեղծում են ներնրա ճասարակության ձույլ են դարձնում ապա ամենը խոսում է այդ ճնարավորությունննեք, դաշնակ զարգացման էլ անձի ձնավորվածության մառին: Այգ պատճառով Հասարակության Համարշատ կարնոր է ձնավորել այնպիսի անձնավորություններ,որոնք աչքի են ընկնում կոլեկտիվիստական ուղղվածությամբնե աշխատանքի ճասարակականակտիվության նկատմամբ Ճճոգեբանական պատրասապաճովողկայուն Հատկանիշներով: տականություն Ճճոգնկանառանձին «ատԱնձասելով չի կարելի Հասկանալ մարդու կ կանիշների՝ «ետաքրքրությունների,բնավորուպաճանջմունքների ն այլ գծերի պարղ միագումար: Անձը ամթյան, ընդունակությունների բողջական Ճամակարգ է, փոխկապակցված ողզեկան գծերի անխզելի

ձնով գործունեությանզա-. կարգում,երբ երեխաներընպատակադրված

դարձվում, Դաստիարակության նազան տեսակներիմասնակիցներ դործ ունի մշտապեսզարգացող ն որակական փոփոերեխայի որի նձի ու դործունեուեն

Հոգեբանությունը

ու

երեույթի՝ ճետ, կրող խություններ ռ"լաճանջչմունքնե առանձնաճատկությունները,

ու

Հողերանական փուլերոմ տարբեր տարիքային դրդապատճառները

:

:

ա

«4

`

անճատական

ձնավորման վրա:

2.ԴԱՍՏԻԱՐԱԿՈՒԹՅԱՆ

.

արոլական

ւ

ա

ւ

ՈԿ

ու

ու

Հարցի -

մինչե

տարբեր են: կազմակերպման անձճրաժեշտպայ պրոցեսի Դաստիարակության փուլերի լուրաճատկությունները տարբեր տարիքային մեկը մաններից սա է Հասկանալ է: այն իկմաստով,որ դասառնելն Բայց չպետք Հաշվի ձները անճրաժեշտ բովանդակությունն աշրատանքի սոիարակչական տարիքիերեխաների Հոգեկան զարգացման էչ Հարմարեցնելորոշակի մակարդակին:Անտրաժեշտէ Հաշվի առնել նան ղարգացման ճեռանկարայն որակներիձնավոները: Սա թույլ կտա ապաճովելերեխայի անձի դեռնկսսաղմնայինվիճակումեն գտնվում, րումը, որոնք տվյալ փուլում է ճնարավոր բայցորոնցպատկանումէ ապագան:Միայն այս դեպքում է որի ընթացքում, բնականաբար, անճրաժեշտ անձի «ծրագրավորում», նան առանձնաճատկուանձի բազմաթիվ Ճաշվի առնել թյունները, որոնք, անշուշտ, ազդում են նքա բարոյա-կամայինոլորտի ու

միասնություն: Քանիոր անձի բոլոր որակներըանխզելիորենկաղված են միմլանք ճետ, ապա դրանցից կառուցվածքն լուրաքախչյուրի բովանդակությունը,

դրսնորումներըկախված են այլ որակներիճետ ունեցած զուգորդումներից ն նրանցում կոնկրետ կերպով իրականացվող պաճանջմունքներից: Օրինակ,ճշմարտասիրությունը որոշակի բովանդակությունէ ստան ում,ւմ, ե Ան կապվավ 1 տ, բարոյական այնպիսի բարձր ԼԶ ս"սկզբունքներիճետ, ինչպիսիք են ազնվությունը, պարտքի զարգացած զգացումը, Ճոզատա-չ բությունը ընկերների նկատմամբ, Բայը ճամարտասիրությունը ամ բա Հաէ. է ձեռք բերում, եթն ընկածֆ նրա Հիմքում ոչ թն վանդակություն սարակական տնսակետիցնշանակալիցնպատակների «Հասնելուձրգչ տումը, այլ նսակենտրոնությունը, աչքի ընկնելու ն կոլեկտիվում ճատուկ դիրք գրավելու ձգտումը: Ակնչճայտէ ուրեմն, որ անձի ամեն մթ տրակ կամ Հատկանիշտարբեր բնույք է ստանում կախված այն բանից, թե բարոյականՀարաբերությունների ինչպիսի Համակարգումէ ձեան վորվում ճոգնորինչպիսի արժեքներիձեռք բերմանն է ուղղվաժ՝ Ճա-Հսարակական,թն անչատապաշտական եսասիրական: Անձի բարոյական բնութագիրը, նրա աշրարչայացքը, ձգտումներն Համոզմունքներըդրսնորվում են այն ճարաբերություններում, որ նա ճաստատում է մարդկանց,իր ն Հասարակական գործերի դրանցում ԱՀա Թե ինչու Հանդեսբերելու մասնակցություն նկատմամբ: անձի քարոյական ոլորտի ձնավորումը կոմունիստական դաստիարակության առանցքնէ կազմում: Անձի ձնավորումը, սկսած զարգացմանամենավաղ փուլերից ձնավորվաժությանմակարդակը, տնական, բարդ, ներդաշնակ :

ու

ու

թյան

ու

ու

է դաստիարակությանՃամաԱյնիրագործվում

ՄԱՐԴՈՒ

պԱՐԳԱՏՄԱՆ

ՈՐՊԵՍ

ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅԱՆ

ՕՐԳԱՆԱԿԱՆ

երեխայի զարգացման, նրա անձի ձեավորման աղբյուրները Առանց

Հասկանալուճնարավոր չէ բացաճայտելդաստիարակությանճոգերանա-

ԴխաՈիՆոոՂՐԸ: լի անի

Հլան

ն ունե գործունեությա է ցնռում, ապա դաստիարակչական խնդիրներլուծելիս պետք է ճենվել գործունեության տեսակների Համաստորադասության ճողեբանական ն զարգացմանընթացքում դրանց փոփոիխությունօրինաչափությունների ների իմացությանվրա:

որ

լ անձի ձնավորումը

տ

,

է

բ ենում ունենում

Աւ այ

մարդկային անձնավորությանձնավորման ճիմքն Գործունեությունը :: ըստ մարքսիստական փիլիտոփայության, կակ է, ե անձի Հոգեկանկերտվածջն բարոյական որակներընրա գործունեության արդյունքներն են, ընդ որում գործունեություն իրականացնելիս մարդը փոխներգործումէ այլ մարդկանցե. շբբապատող իրականության. ելնելով այս դրույթից, մանկավարժականներգործության ճետ:

Մարդը,

ու

Գործուն

Հարո

կարգը ստեղծելիս ոլեւտք է ճաշվի առնել գործունեության այն տեսակններիբնույթն առանձնաճատկությունները,նշանակությունը, ծավալն բովանդակությունը, որոնց մեջ ներգրավված է երեխան: Պատճառն այն է, որ ենց դործունեության զարգացման, նրա ընդլայնման բարեն դացման պրոցեսում ձնավորվում Հասարակականայն Ճարաբնրությունները,որոնք ճիմք են ճանդիսանում անձի զարգացման ճամար: սովետական ճոգնբանության մեջ անձը հն դորժունծուներկայումս թյունը դիտվում են միմյանց ճետ ունեցած ներքին կապակցությունների մեջ: Աստիճանաբար Հանդես հն գալիս գործունեության նոր տնսակներ ու ձններ,որոնք միավորվումն ճամաստորադասվում են: Ընդ որում տեղի է ունենում տարբեր տեսակներիդրդապատճաոդործունեության նձրի ճինձրարխիայիառաջացում: Մարդու ռորժունեության մեծաթիվ դրդապատճառները միմյանցից տարբերվում են ըստ բովանդակության, աստիճանի,ըստ դիտակցվածությանմակարկանխամտածվածության դակի: Դրանքլինում են առաջնայինն երկրորդային, անմիջականորեր կամ միջնորդավորմամբդրդող ն այլն: (Դրդապատճառննրի նկարագրությունը տրված է 2. Մ. Ցակոբսոնի վարքի մուտիվացիայի Հոգե «Մարդու բանականպրոբլեմները» աշխատությանմեջ): Բայց դաստիարակության ճոգեբանությանճամար ճատուկ նշանակություն ունի անձի դրդապատու

ու

ու

ոլորտը բնորոշող գլխավորՀարաբերությունների ճառների բացաճալեն, մի կողմից, գործունեությունը տումը: Դրանցից Ճարուցող ն նրան իմաստ ճաղորդող ն, լուս կողմից,միայն դրդիչ զործոնների անձնային դեր խաղացող Ա. Ն. Լեոնդրդապատճառների ճարաբերությունները:

տեր, ուսումնասիրելով գործունեության կառուցվածքնու զարգացման ընթացքում նրա կրած փուվոխությունները, բացաճայտեց դրդապատայդ գլխավոր ճինրարխիան:նա ցույց ճառների տվեց, որ որոշ դրդապատճառներ գործունեությանՀիմնական իմաստը կազմելու ֆունկցիա են ձեռք բերում, են ն լոկ իսկ մյուսները ստորադաս դրդիչներիդեր եջ զանազան տեսակներիզարգացման ենթացխաղում: քում ծագած մուտիվացիոն կապակցվածճամակարգը անձի Հոգեբանա2իմբն է ճանդիսանում: Անձիզարգացման ելման պարամետրերի ենց նման փոխկապակցվածության ու միասնության աստիճանն է ե Դոր ունեցաժ կապերի ու Հարաբերությունների լայյան: աստիճանը,որոնք առաջանում են գործունեության տարբեր Հիման է, որ երբեմն րը վարքում տարբեր դրսնորումներ ծն ունենում, իսկ տարբեր դրդաերի՝ արտաքին ձեձրը կարող ծն խիստ նման

Դործունծության

Ար

արան արդու

վրա: Հայտնի տեսակների

միննույն դրդապատճաո-

պատճառն դրանորման

ԻԼ, ԱՆ

Ո. հ.

1968.

ճոօ62օ:.

ԱՇ

0դՕՐՔՎՇԸԽԻՇ

ոքօճոՇա

եմԿՕԱՑՅԱՄՒՆ

ւի-

է ռել:Բայց վարքը սովորաբար որոշվում են

որոնք տարբեր դապատճառներով,

Դրանցշարքում կան վածքի:

բուռ

առաջատար

մի քանի դըրն կառուցբովանդակության

ոչ

քն մեկ,

այլ

նե ենթակա, ստորադաս

դրդա-

բնորոշվումԷ ոլորտի զարգացումը Անձիմոտիվացիոն պատճառներ:

ավելի ճերթափոխությամբ ավելի դրդապատճառների առաջատար Դրդա-ձնավորմամբռ կարգիբարոյական դրդապատճառների բարձր ուղղուցանկալի ճինրարխիան ճարաբներություններն պատճառների կնրպով նպատակասլաց է փոփոխել գործունեությունը կարելի թյամբ միջոցով: Գործունեությանցանկացածտեսակի յուրա-՝ կազմակերպելու գորժողու-ն

ու

ու

մեկն այն է, Հատկություններից

որ

նրա կազմի մեջ մտնող

ավելի արդյունքները որոշ պայմաններում թյունների

նշանակալից են, երեխան սկզբում ժամանակին: քան դրանց դրդապատճառները: Օրինակ, տնային առաջադրանքներըմիայն այն նոլատակով, կարող է կատարել Ճետո գնա խաղալու: Բայց եթն նա սիստեմատիկորեն դրական՝ որպեսզի ն նրա «ճնղինակությունը» դասարանուի՝ է ստանում գնաճատականներ դասերը՝ բարձրանում է, ապա այժմ արդեն նա կարող է պատրաստել գործու«Դասերը ճամար պատրաստելու» լավ Թվանշաններունննալու Սա է գործողություններիԻ նեությունը այլ դրդապատճառ ձեռք բերում: ընդճանութմեխանիզմէ: «Գորժողությունհոգեբանական զարգացման Ն. Ա, գե-ավելիու ավելի ճարստանալով, ները,-- գրում է վեռնտեը,-են ն այն շրջանակից: Ամա դալիս գորժունեությունների րառում դուրս ն մեջ են. միջոց էին ճանդիսանում, Հակասությունների փրականացման Հեւ. մտնում տեղի է Մրա 4Ճետնանքով իրենց ծնած դրդապատճառների ունենում դրդապատճառներիտեղաշարժ դեպի նպատակները, դրան իսկ սրար փուբոխություններնե նոր դրդապատճառների, Հճինրարխիայի ճետ միասին նան գործունեության նոր տեսակներիծնունդք նախկին նպատակներըճոգեբանորեն վարկաբեկվում են, իսկ դրանց ճամապակամ դադարում են գոյություն ունննատասխանող գործողությունները լուց, կամ էլ դառնում են անդեմ օպերացիաներ»: է, իշարկն,դործուննության տեսակնենկարագրվածը վերաբերում: բի 2ներթափոխման մեխանիզմին:Յուրաքանչյո ամննարընդճանուր մասնավոր դեպքում այն ճանդես է գալիս միանգամայնորոշակի դրդապատճառներիփոփոխությունների ձնով, Օրինակ, նախադպրոցակաթ տարիքի երեխայի խաղային գործունեության ընթացքում կատարելաեն խաղայինգործողությունները (խաղերըբարդանում գորժվում

իստ

իրենց բովանդակությանու

կառուցվածքի)ն մի

ֆունկցիաներ կամքը (ընկալումը, Հիշողությունը,

տեսակներ կազմակերպելու Համար

ն

շարք

«ոգեկան

այլն): Խաղիորոշ-

երեխաները պետք է ճատուկ կեր-.

.

ՈՕՑՇՈՇԱՆԸ

ՎՇՈՕՔԸԵՅ.

ՆԿ

Ճ. ԷԼ

ՈՅՈՆՇՂԵԼՕՇԼԵ. ԸՕՅԱՅՈՒՒ6. 1 ՈՎԱՕՇՆԵ,

ՄաԽԵՇ». Ըրք. "ւ:

210.

մ

ձկով ժանոլա ծանոթանանմարդկանցն բնության երնուլթներիկապերին

Հա-

ու

հարթիՀաաա ԲաոԲուի: Բա աի Քալց զորա նպատակ: աբերություննե

,

կյան նախադպրոցականների

կոնկրետ ավադ պիսի իմացական ակտիվության արդլունքների ճում ն դուրս է գալիս այն պայմանավորողխաղային ներիշրջանակներից.երեխան շրջապատող Վոաքրքիվելանկախխաղային Տեղի ունեցավ պատճառիտեղաշարժ դեպլինպատակը (կամ նպատակիվրա), Րա), որի Պիվ փոխվեց «ծանոթանալութ գործողության

չ, հջանակուք ուն իրա րգա աշխարճով կաոե

իրադրությունից,

--

ւ

.շնոր»

բնույթը: դրդապատճառները միշտ չեն Փորժուննության իակ «անուղղակիորեն ղրսնորվում ցունո դեպի նպատակը ված Աա ձնով: ապրման Մինչդեռ ործունեութ, վիճակի Ցանկություն որի

շնոր-

մ

.

են

ի

ու

ե

տակը նրա անպայմանորեն գիտակցված բաղադրիչն է ն Աճա է դ եր խաղում: թե ինլու դաստիարակության ակտիվ

Հ

արթ ր աեր մակարգ ստեղծելիս գործողություններիկատարման ո ճմտությունների ձնավորմենվրա նպատակի ր ոք,Ա ԱՐԻ ու աստիճանը Ճաշվի ն աւն"Բ առնելը նշանակություն ունի «անումգործունեության "

ո

ա

մեծ

այա

ործ

լ

կամ այն տեսակինկատմամբ է ինխաների

՞ աե ք, կատարելի, . թո Բո"

Մեջ որոշակի վերաբերմունք ներարկելուՀամար: Հայտն արգե ջանչյուր ծավալուն գործունեություն աար էն բէրվում մի» ընդճանուրնպատակիցառանձնանված երբ որպես այդպիսի ընդճանու պատակ ճանդես է Ֆպատակներ։ դալիս դրդապատճառը,ապա այն վեր աը դրդապատճառ-նպատակի: Դրդաղպատճառներում դրսնորում են ստանում մարարու «1

դու

ա

մ"

ր

առարկայական

կամ այն պաճանջմունքները։ Անձի ղարդգացման

ընք ացքու: է նրա ու Պենավորվում պ նջմունքների ճամաՎարգը ն ցանկալիէ, րես մազինրան րուսում տիրապետողդառնան բարձրագույն յն Հուն Հոգնոր պաճանջմունքները:

տ ւեր շան դրդապատճառների ո

ասոց Հոռեր, Պաճանջմունքների զարգացման ն դրանց ց ցիալ-Ճոգնեբանական ուսնճր ի Հա ՐՑԻ առանձնաճատկություննե նշանակություն , կարնորագույն ունի ս

Ճոգերան դաստիարակության չ հրեխաների ողերբանությանճամար: չասարակու-

յան

մեջ մարդու տէ

միմյանց Հաջորդող փոփոխվում ա ա արանորոն տարիքային քնան գործունեությունը: Սրաչնոր-

արա ոմկրում: աոնուք Թեմի "

Հիվ էական ջանում են նոր

ն

է

նան

սպաճանջմունքները, աուս-

ընդգծում է ֆրանսիացի ՀոդեՀամապատասխանումէ

Ինչպես արդարացիորեն պաճանջչմունք: »խոման Լյուսլեն Սնը, այդ

բան-մարքաիստ

որի պաճանջմունքների ըստ պատկերացմանը, նախամարքսյան տմսակնտի,

պաճանջմունք

է, Ըստ մարքսիստական առաջնայինն գործունեությանւլբոցնսում. զործուեն Հասարակական րենք ծագում

պաճանջմունք---» գորժունձություն: նեություն---

աը

Քոծր,

է

դրանց

է

դանում

Այստեղ

առաջնու-

Քյ"րը Հան գրանց գարգալրաան բնույքն Մարդկայինպաքանջմունքների ն. Լեռնտնի աշխաԱ. են բացաճայտված մանրամասնորեն ուղիները որպես ներքին ուժ տություններում:նա ցույց տվեց, որ պաճանջմունքը միայնգործունեությանմեջ, ԱՀա թեինչուայնքան: կաթող է կրագործվել ւվրոցեսը կառուցել երեխայի գործունեհուկարնոր է դաստիարակչական ճիման վրա, զարգացմանբոլոր փուլերում նրա փովո-թյան ծավալման: խություններըՃաշվի առնելով: Գործունեության առաջատար տեսակների կազմակերպումըորպես: երեխայի անձի ձնավորման վրա նպատակասլացկերպով ազդելու դն. տարիքի երեխաները մասնակցում են տարբեր միջոց: Դպրոցական երեխայի.իրական կյանքը բւսրդ գործունեությունների: ուսկի Մակայն գործունեությանառանձին տեսակներիմեխանիկականգումարը չէ, այէ տարն հ ՊԱ փով դրանց Փամակարո, որը տարիքայինարոր է տարբնր Համակարգերիցլուրաքանչյուրը կապված գործունեության տվյալ փուորեէ մեկը երեխայի տքսակներիճետ, որոնցից զարգացման լում առաջատարնէ ն մարդկանցու իրականությանճետ նրա ուննքած«իմնականՀարաբերության կրողը: Հոգեբանությանբնագավառումառաչ արդառում ԽԻՆ շորի ր եւ ջատար են անվանում այնպիսի Ն ո ժունեությունը, ու

ու

պա

որո ւմ էէ մանավ

Ց-

Հոգե, Հողեկանպրոզեսների ն երեխայի անձնավորության"

՛ ոդեքանական 1 Լ գլխավոր փոփոխություննե-առանձնաճատկությունների

նրա զարգացման տվյալ աստիճանում» "ք Ժ ճատուկ կազմա-. գործունեության ոլ ատճառով է լ առաջատար զ բումը այն. Ե իմնական պայմանն է դառնում, որի շնորճիվ կարելի Է լ գործել ծրեխա պատակաուղղվածազդե Լրրցունություն Տործել ծրձխայի անձ ի Հրո, այ գործունեությանպրոցեսում նրանում պաճանջմունքննրի,դրդապատու ճառների. նպատակների պաճանչվողճամակարգձնավորել: Տարիքայինտարբեր փուլերում գործուննության առաջատար. տե-ճերթավփոխման ուսումնասիրությունն: օրինաչափութլյունների թակների ՛: ն դաստիարակչական նշանակությանտարբե-ֆունկցիաների դրանց փաստիընդգծումը սովետական «ոգնեբաններին(Ն Ս. Ն. Լճոնտն, Դ. Բ. էլվոնին, Վ. Վ. Դավիդովե ուրիշներ) րը

մ

ի

ուն

նոր ընդլայնվում շրջանակը: 2: անձի ձնավ լուծելու ճամար պաճանջվում Սրի Խաոը Հատակործն ացածայած, Ջոռակի, սխալ ԱԱ աման արքան կարը: Սնգրունքորձն, լման կետ Հոդեկանի Ճանդիսանում. Ը պաճանջմունք---» գործունեություն

մարդու.

։

ոլորտը

ի

Ա.

,

է

ջո

ու

ԵԺ

ւ Ա, Ն. Լեռնան,

:

զարգացմանպրորլեմենրը, էլ 487,

ժամանակակիցերեխայի «ոգեկան զարգացման Ժույլ տվեց ստեղծել «պարբերացումը(պերիոդիզացիան)այն երեխաների դաստիարակուեսի Հիմք դարձնելով: ն Փործունեությանառաթյան ան իման վրա բոմ ջատար տզսավոձրի րրափոխմա ճՃնարավորդարձավ նպատակաուղղված կերպով որոնել այն մեխաներգործության ուղիները, որոնցով կազմակերպված նիզմներն

ամիորջագա Արոն իիԱրարատ ոք

իր

ու

աա

ռլ ա

առաջ

ր

առի " անա, ազդու րու

բ

ՄիանգամայնՀնարավոր մատչելի դարձավ առաջատար գործունեության ցանկացած տեսակի այնպիսիվերակառուցման խնդրի լուծումը, ու

ԴՈՒ

եաակո Ա.Ար նաԱ Նարա արագաաա Բզայ ունն յանտեսակներն Համապատասխանող ավ

"

շին

որ

:

ուրլագ

առաջատար

գոր

"44

ու

բ

դրանց ճամապատասխանող ճոգեկաննորագոլացությունները ը: Այսպես, նախադպրոցական տարիքում առաջատարը օրինակ, խաղային դգործուճեությունն է: Խաղըամենից առաջ է զալիս որպես այնպիսի գորՃանդես ծունեություն, որի ընթացքում երեխան սկսում է կողմնորոշվել մարդզանց Սյանջի, նրանց սոցիալականֆունկցիաների ու ՃարարծրությունՆորք ամքնարնգճանուր Լ Հիմնական դրանորումներում,քացի դրանից, խաղային գորժունծությանճիման վրա ծրեխայի ճոզեկանում ծագում ու զարդանումեն երնակայություննու սիմվոլային գործողություններ կատարելուընդունակությունը: կրտսերղպրոցական տարիքում առաջատարը ուսումնականգործուորի ընթացքում երեխան է ՝

:

լ րոքյունն աա ԳիոոլիՔոնՐԻ արոր թո գիտական րի Գոագավար վորաբնրող ցա մնորձիվ դրդխանորը ակտում հաղացուքյու կողմնորոշվել իրազանուՐ

1'

էն

Թյան արտացոլման տեսական ձեերում։ եթե այդ գործունեությունը լիարժեք զարդացում է ստանում, ապա, խնչպես ցույց է տրված Վ. Վ. Դավիդովիաշխատություններում,արդեն 2--10 տարեկաներեխաների ճՃոգեկան պրոցեսներըբավարար չափով կամածին են դառնում, առաջ է գալիս գործողությունների ներչողեկան պլան ն ռեֆլեքսիայիընդունավություն: հսկ սրանք, ինչպես Հայտնի է, տեսականմտածողության ն բարձր զարգացած գիտակցության կարնորագույն առանձնաճատկություններն են: "

Դեռաճասության տարիքին անցնելիս

գործունեության ճոր տեսակէ Ճանդես գալիս: Ուսումնական գործունեությունը, պաճպաՀ նելով իր այժմեականություննու կարեոր նշանակությունը, բստ իր Ճո'

ՀՀՃՉՅ

Լ.

Ե. Յրթւժմու.

803ք2646.

ԷԼ Որօճոծոլծ ոօքոօղո3ճւյու

«ԹՕՈքօՀեւՈՇԱՕՈՉՐ::Լ», 1971, ԻԵ 4.

առաջատար

ՈՇԱՒՆՎՇՇԽՕՐԾ

քոՅոորնտ

ճ-

դերի դեբանական

դառնում է

տնսակետից ճասարակական

գործունեության ընդչանրական`

օգտակար

տնսակներից մեկը. Գործունեության օգտակար ծավատեսակն է դառնում ճասարակականորեն հ. բոլոր տարբերակներով Ֆելդշտեյն) իր (Դ. լուն դործժունեությունը առաջատար

'

|

ճասարակական-կազմակերպչակ ուսումնական,աշխատանքային,

մարզական: Գործունեությանայդ տեսակները կան դեղարվեստական, կրտսեր ղպրոցականտարիքում, բայց այնտեղ դրանք դեռես բաարդեն ծավալուն կարգավորվածչեն: հսկ վականաչափ

Աաաա Հարավավ

ու

Բն

ե

անան

ն

ետ

բաղ

գո

ու

ո

յա

ո

կազմակերպչական, մարզական տեսակներով, դրանցից մեկից մյուսին տահա .Հոտատ աան արան բերական (նպատա կան կլանքի որոշակի կազմակերպմանպայմաններում): Օրվա ուսումնական ն արտաուսումնականպարապմունքները,աշխատանքը, պարապմունՔ ներն ն պարապ Ճճառարակականաշխաարվեստը, մ մարզական

ռեժիմը,

ու

տանքը Կն կատարումը աքյան թ աա մ,ածատու իջի Հիմնական Հոգեբանական աան ' ՛ ա իքում . գիան. է տիրապետի շփման ետք ոո:ե ի րին կարողանա ամենա մարդկանց Հետ իր կաետք

է

Ճամա-

տա

չ

պերը տարբեր անա իրավիճակներում առաջ կառուցել պերը վառույել կ կենսական

նվող խնդիրմոտ շփման զարգացածՃամաներին Համապատասխան:Դեռաճասների մարդկանց կարգի ձնավորումը 4իմք է ծառայում նրանցումշրջապատող ք ն իրականությանմյուս կողմերի նկատմամբ գիտակցական վերաբեր մունք առաջ բերելու Համար: Ընդ որում շփման զարգացած Համակարգը Ճանդեսէ դալիս որպես այնպիսի որտեղ դեռաճասներ իրադրություն, գիտակցականությունըղրսնորվում է որպես անձի որոշակի որակ: Ավագ դպրոցական էական առանձնաճատկությունն այն է, տարիքի է դառնում ուսումնական-մասնագիտականգորոր այստեղ առաջատար ծունեությունը: Այս գործունեությունը մի կողմից ճետաղզոտական գծեր է ձեռք բերում, իսկ մյուս կողմից՝ որոշակի մասնագիտական ուղղվաժություն: Այս տարիքիկարնորագույն Ճոդգեբանականնորագոյացությունը սհփականկենսական պլաններկազմելը ն դրանց իրականացմանմիջոցների որոնումնէ,. ինչպես նան բարոյականիդեալների առաջացումը, ՛

`

-

ինքնագիտակցության զարգացմանվկայություն է: այս ընդճանուր պատկերնունի իր ծրեխայիճողեկանի զարգացման ուրույն օրինաչափությունները,որոնք առավել լրիվ կերպով բացաեն Դ. Ք. էլկոնինիաշխատություններում։ նա, Հայտված մասնավորապես, ցույց տվեց, որ առաջատար գործունեությանբոլոր տեսակները կարելի է բաժանել երկու խմբի Առաջին խումբը կազմում են այն տեորը

.

21--378

են.մարդ Հիմնականում, վուրացնում, որոնցումերեխաների պակները, խնդիրները,

դրդա-. ունեցոԶարուբերությունների, զանցմիջեդոլություն:

այդ` տեսակները Գործունեության. ու նոիմերը:տարբերպպաճառնեին էլ սկըզբոլորն բայց հն րատ իրենց բովանդակության, վում կոնկրետ ն են դեռաճասուչ ներկայացնում նախադպրոցական իրենցից բունքորեն ընդճագործունեության մարդկային կողմից թյան տարիքիերեխաների

խորանալուձներ։ Արանց շնորճիվ նուրիմաստի մեջՀետնողականորեն ու դրդաէ երեխաներիպաճանջմունքների զարգանում Հիմնականում խմբի մեջ մտնում են գործունեության երկրորդ պատճառների ոլորտը: են նյութական Հոգնոր որոնց այն տեսակները, յուրացվում. ընթացքում ՃասարակաՀետ կատարելու մշակույթի օբյեկտներիգործողություններ .

ու

զարգանում Այստեղ ճիմնականում կանորենմշակված հդանակները: ն ն իմացական ընդունակությունները վրասեր ավագդպրոցականների են

Այ«պիկատարելու Հնարավորությունները: մտավորգործողություններ են զարգանում պաճանջառավելապես որտեղ ասով, այնշրջանները, ճն . դրդապատճառները, ու գործունեության Հերքափոխվում մունքներն որոնցում փովերով, այնպիսի

են ապրում առավելագույն պարգաքում

կմացական ընդունակությունները: կարելի է կատաչափով նշանակալից պիոցեսը Դաստիարակության եթե Հաշվի առնվեն երեխայի Հոգեկանի րելագորժել օպտիմիզացնել, դործունհությանառաչատար ււնօրինաչափություններն արգացման` ու

ու

սակներիփոխադարձկապերը:

վաղուըարդեն ձնաչ աշխատանքի Ուսումնա-դաստիարակլական չեն չառնվում

դեոնս ճաշվի ու կայունացված պրակտիկայում վորված,

առանձնաչ այն տեսակների Հոգեբանական առաջատար գործունեության են Պայբնորոշ որոնք տարբեր` փովերի տարիքային Հատկությունները, Կհարբեր, փուլերում «ճասակի օրինակ,դպրոցական մար:Այսպես, են ու Քիչթե շատ միանըպարապմունքների, Հարատնում պաճպանվում, ո

ու Ճաշվառման պարապմունքների մանտեսակներ, ն

գնաճատմաննույ-

միասնություն կազմելով «անդերձ, դպրոցը. դամանքները: "Անխոելի պետք է ստորաբաժանվի ծն առանձին. օղակների, - որոնքտարբերակված: ՝

.

ըստ

ձեի կազմակերպման

ն

ուսուցմանմեթոդների, -ըստ

ռովոթողնե

ե ըստ աշակերտների ուսու. իրավունքների պարտականությունների, ցիչների Հարաբերությունների բնույթի:Բոլոր օղակներում ուսուցման. բովանդակությանմիասնության ն դրա Հաջորդական Հետ ծավալման լ

նձրկայացնի

միասին օղակներիցյուրաքանչյուրը պետք է իրենից սովորողների մտավոր ն շոցիալական «ճասունության»ցայտունորեն արտաՃայտված մակարդակ: Այդ «ճասունությունը»իր արտաճայտությունը ն պետք է գտնի դաստիարակչական Հիմնաաշխատանքի ուսումնական կան տարրերում, Հասարակական ձերի. բովանդակությա աշխատանքի մեջ, կոլեկտիվների ինքնուրույն ձերում, ինքնակառակազմակերպման վարմանբնույթում, ինչպես նան դպրոցական ընդճանուր գործերում աշակերտներիմասնակցության եղանակներում, ն այլն: . առանձնաճատկություններում

«Հագուստ նույնիկ կազմակերպվաժ դաստիկարակլական պրոցեսի իրականացման չնորՀիվ աճող մարդու ժեջ ծագում ամրապնդվում շարքտ̀բակներ, .

ու

են.

մի

որոնք Հետագա քաղաքացիաակտիվ արտադրական են նրա աշխարճայացքի՝ կան գործունեությանճամար ե ճանդիսանում ու Ճոգեբանական Ալդ որակներըդրսնորվում Հիմքբ: բարոյականության նն վաճանջմունքներում ե-՝ Համապատասխան անճրաժեչտ են

Սրանցից առաջինՀերթին պետք է

ու

Ընդունակություննե

նշել աշխատելու ու. պաճանջմունքն սհփականաշխատանքը խելամտորեն

ընդունակությունը,

լուն

կազմակերպեչ

դեպքում անձրաժեշտության կատարելագործելու

Մյուս որակըկոլեկտիվում շփումը

Կրոն նորմերիո̀.

բարոյական բարձր

ոնդունավու

ճիման վրա կառուցելու իդեալների ու պաճանչմունքն ու է, կենսական գործիմացությամբ՝ խնդիրենրը թելամտորեն. լուծելու կարողությունը:Բայց պաճանջմունքը, ինչպես արդեն նշվելէ, իրականացվումէ միայն գործունեության մեջ։ Այդ սատճառով էլ դառտիա-. րակության Համակարգինպատակասլացկազմակերպումըպաճանջում է ուշադրություն դարձնել գործունեուցյանայնպիսի տեսակի ճատուկ վրա: .

շփման.անփոփոխ աշակերտների ֆանման նույնատիպճամակազմակերպման ձեեր,երեխաների կոլեկտիվների վարգհայլն: 1. մ.՝ որը, իրենից ներկայացնում Է եր.առջեխնդիր է դրել ձնավորել Վիգոտսկու Եթեմանկավարժ-յաստիարակը արտաճայտությամբ, է բարձր զարգան «կյանքում որն կիրաովոլ վարջի ձների առավելմաքուրմողելը». Խոսքը: անձնավորություն, օժտված ակտիվինքնագործ դպրոցականների ե ատեղծագործական աշխատանքային. մասին է, որի,ճոգործունեության բնդունակություններով, ցածբանականությամբ կարգ, փանկավարժների

ապանա

ե կամեթոդներն աշխատանքի ուսումնա-դաստիարակչական ձեռք է

բերած.տվյալների ոլեւոք ստեղծի ճոդնրանության. տուցվածքը որ տարիքային. մեկ ցոց են աալիս, Հիմանվրաւհսկ այս տվյալները է պետք անցնելիս` փոխվեն ավելիբարձրին մյուսին, ինչպես փուլից. շիման ձներն ժան» էլ նրանց չափաճասների այնպես Դրքխաների, ու

ու

սարակության օգտակար Ճարքար նշանակություն ունի1.արդ

առավել, մեծ

է դործում ազդեցություն

պատճառով

անձիձնավորման վրա:

Դպրոցականների օգտակարաշխատանբի ճասարակականորեն

ու Բոգերանական կողմերն դաստիարակչական ճնարավորություննե կարնոր ուրաքանչյուր փուլին . Հաչ: լինիտարիքային մապատասխանող առաջատար դործունեության ձնավորիան խնդիրը,

Որքանէլ մեծ

ու

"398

երեխային

Թույլ չի տա-Հ նքային գործունեությունն է, որ ե ակ որնք մեկ 7 սակի «Աա նակներում... «գործունեության լիսպարփակվել 4 աշակերտի Հնարավորությունները լալն կերպով բաշխծլով, անդա փոխում է մեկ ւս ս, մեկ լուս գործի վրա»: երեխաների գորժունեուկ Հասարակական ոշակի նպատակասլացություն թյան բոլոր րի որոշ թ) . ու նշանակալիությունօգտակարությունճաղորդելը թույլ ի տա լիո ձրե-` ե տարիքային խմբ բ ոչ միայն միայնտարիքայի խաների ճարաբերություններըձնավործլ Ժ կերկազմում, այլ մեկ «Հիմնականառանցքի վրա ն փոխկապակցված նձ սնորումն պով: երե դրսնոր երեխայիանձի ճատտատումըպետք է տեղի ունենս Ճասարակականաշխատանքում: Այս կապակցությամբ մո Հ ճասարակաճեն ց

աշ

խատա

ր»

այլ

խի

ր չր

,

ու

|

ւ

բբռր կանորեն օգտակարաշխատանքային գործունեության Մէ», տարընը ե պետք ի որոշւսկիՃաջորդականություն ներգրավելու եխաներին տա-

թորնել,որը սառմանել,

որը

պ

գործունեության Համակարգի կազնքների վրա, որոնք Ք մշակվաժ են Հոգեբանական քների վրա,

պետքէ ճնվի

գիտության ան

:

այդ

«Աբու

այն մակերպման

է

Ր

աչխատանքալինգորր օգտակար կանորձն Սովորողների Ճասարակա ում ե նրԼ ժունձության տեսակներիցՃատկապեսվճռականդեր ր խաղու ունեն ն նք են ն Հստակորեն կողմից դպրոցի Վ կազմակերպվում ր ժ կոլեկտիվ բնույք։ Այղ աշխատանքի Աո դ տուա միասնական եե բատարբոր ե են իրեն, ծավալն ուն ճնարավորությունները: ղադրիչներ, է, որ տարրական գործունույնիսկինքն ի իր անան կ նեությունը / կոլեկտիվում ոչ միայն անձնային, այլն : ասարակ չ նում, ւ փոխճարարձրություններէ ստեղծում բնույթ բաղմատեռակ ԳԱ միջն, երեխաների տ ամծնօրլա, այդ ի «սնս աշխ, Ք կատարելու սովորություն է առաջ քվու ակ բնրում:

են

արգա կական անդիսանալուՀամակարդի Բնորոշ աչչ Արորէ.ենամելու

ագար ։

ա

սա

ու

'

,

.

ու

ոո

ու

մ

ոէ եոթվի

առան

ք բՀւոն ի աշխատանքի Հ անճրաժեշ. մարդկանց ամար «առանց դայակներիռ յոլա գնալու նկատմամբ ճարգանքը, է թյունն ու պաճանջմունքը, որը Ճամապատասխանում են նելու երեխաներիձղտմանը, ձնավորվում ամենօրյա կոլ Խան

Հասարակ, բայց

Հարոմ` Բոքրորով ոի անական |

Գանա կերտների

շասարակույ

լա

ա

ամար

օգտակար

յին դորժուննությանըճոգեբանորեննախապատրաստելու տեսակետից:

Խմրակներում

օգտակար աշխատանքկատարելը, կուլտուր-մասսայական, քաղաքական, դպրոցական նկ արտադպրոքականաշխատանքա'

7.

Ը.

ՉԱ. Ն.

Թաոօճռոն,

ԱՅՈՀՐՕՐԱՎ6ԸԽՅՏ

ՈՇՈՕՈՕՐՆՆ

ճի, Փառուա

ԱՈՈԾՐԱՎՇԸՑՈԸ

ՕՇԱՕԾԵԽ

Պ6ՅԱՕԼ ՊԵԱՂ6ՈԵԼԾԸԼԻփու

Շքճղուտճ ՔքմոՇԼՑԲԱՒՍԾԻՕ ոքօշե ոՀմաօտօոմմ», 1974,Ք ծ.

Շրք. 190, օքբշաատճու 80ճրմւճււմ

օճուճոՊՑ68ՈՒՍոօոօղդրՕշտաօտ. «8օ-

յին գործունեությունը, որը կազմակերպման րպ ավելի

լայն լայ

ենթադրում է աշխատանքների կոլեկտիվ շրջանակներ, ապաճովում է դպրոցական-

ների փոխօգնության ղարզացումը, դործինկատմամբ պատասխանատվության մեծացումը ն փոխաղարձ ւ դպիսի պաճանջկոտությունը: գորժունեությունը երեխաների Ճճառարակական իրն մեջ սեփականության, իր ընկերների աշխատանքի նկատմամբՃողատար է |

վերաբերմունք

ձնավորում:

Հասարակական օգտակար գործունեությանառանձնաճատուկտեմանք րի ր ւ սակ է աշակերտ կազ ակ րպչական որի նշանակությունը ճատկապեսմեծանում է ներկայումս, երբ մեր ճասարակարգիգլխավոր խնդիրներիցմեկը քաղաքացիների Ճասարակական-քաղաքական Ղ ե Ս վդ բար 4 րոցու Մն է։ ակտիվությա աշխատան Քի Գրոցոտում Դանդնա գալով ոչ միայն կատարողի,այլե կազմակերպչի պատասխանատու ղեկավարիդերում, երեխան իսկապես զդում է հր ն ինքնուրույնությունը ակտիվորեննոր փոխճարաբերությունների մեջ է մտնում կոլեկտիվի,ընկերներիլ չափաճասների Հետ. Այդ գորժունեուքյան ընթացքում երեխաները,կաղմակերպչական :

Ճասարակական աշխատանք

ա »: Բար

ու

ունակությունների

բերում նան տություններից իրեն ններբացի, ձեռքՊՔ են քորում ն իրենց պատասխանատվությունը ն պարտքը գիտակցելու ընդունակություն, անձնական. շաՃերը Ճանուն ընդճանուր գորժի ղոճելուկարողություն, Ճասարակական

ն Հմ

նան

ոշխատանք կատարելու պաճանջմունք:

կարնորնշանակությունունի Դաստիարակչական `

նան

աշակերտի մասնակցությունը Ճասարակականորեն օգտակարարտադրողականդործունե նեո. որի ն ն րա ունռությանը, ընթացքում տված արդյունքները դնաճատվում են ոչ միայն աշակերտական այլե Ճճասարակության կոլեկտիվի, կողմից: վոլ աշխատողիդիրքը ժականազգոջություն է ղարդացող մարդու Ճոգեկանի վրա, պատասխանատու ն կախվածություն փոխադարձ վերաճակողության բնույթի կապերի բարդ ճյուսվածք է ստեղծում,դործունկծրպով ձնավորում է անձի կոլեկտիվիստակա որակները, Արտադրական կոլեկտիվ աշխատանքըդպրոցականինդնում է Ճասարակության իսկապես իրավաճավասար անդամինրա ճամարնոր դիրքում: նա ուրախություն ն բարոյական խորբավականություն է ղղում ւ

Արտադրանք

գործու

այնպիսի նյութականարդյունքստեղծելու որը ճետնանքով,

նրանումաշխատելու ն Հասարակությանը, քանկություն սեր է նկատմամբ

նա դաստիարակվում,

ծունեության նկատմամբբարոլական

կամություն է ձեռք բերում: որպես պետական Դպրոցը, կանացնելու աճող սերնդի խանձրի

ու

ապագա

պետք է

աշխատանքի

արտադրողականգոր-

Ճոգեքանական պլատրաստա

Հիմնարկություն, կոչված է

փոմունիստական ու դաստիարակո ճառարակականորձն գտակար ործունքաթյունը կանա որը

իրա-

Մ-

մարդու անձնավորու Պատճառն այն է, որ Ճասարա-Հ մեջ. կողմերի բոլոր ձնավորման թյան կոմուգործունեությունը աշխատանքային օգտակար ճամար կության մարդու, անդամ ճանդիսացող ճասարակարգի նիստական աշխատանք նկատմամբնրա որոշակիվերաբերմունքիձնավորմանգլխավոր միջոցն պետք է դիտել «այն էակի անձի բուն Հիմքերի է։ Այդ գործունեությունը բայց, այնուամենայնիվ, կապակցությամբ,որը դեռնս չի աշխատում, առուՀիմքը իրական է ապրում այնպիսիաշխարճում,որի

այն առնել կյանքի` իրական պաճանջները, պարտավոր է Ճաշվի են նան ընտանիքի աշխատանքամասնակցում փաստը, որ երեխաները ամենատարբեր ձներին։ Տանը կատարվողաչխային տանքը բավականծավալուն է ն այն պետքէ նլատակաուղղվածդարձ-

մասնակից ճարաբերությունների Հասարակական

լիս

գործունեության

գործունեությանընդճանուր երեխայի աշխատանքային նել՝ մտցնելով

մեջ։ Համակարգի Թեն

աշխատանքային

գործունեությանբոլոր տեսակների երեխայի տարբերէ դրանցից յուրանպատակըմիասնական է, այնուամենայնիվ, քանչյուրի Ճճասարակականնշանակալիությունը ն գնաճատականը: գործունեությանայդ բոլոր Միայն այն դեպքում, երբ աշխատանքային ստեղծվում ն կապեր ծն տեսակների միչն որոշակի Հինրարխիական դրանքխելամտորեն զուգորդվումու փոխներգործությանմեջ են դրվում են մեկ միասնական ճամակարգիկազմում, աշակերտների միջն առաջ բավականաչափծավալուն փոխճարաբերությունեեր փոխագալիս ու

են դպրոցական բոլոր դարձ կախվածություն, որոնք բավարարում սակների երեխաների պաճանչմունջները: Այս ամենը վճռական ճոդեբանական աղդեքություն է գործում անձի ձնավորման վրա: Մարդկայինանձնավորությաննպատակասլաց ձնավորումը անՃեղա4նարին կդասնա, եթե մենք ճաշվի չառնենք զիտատեխնիկական Հա-

միտումփոխությանդարաշրջանումմեր ճասարակությանզարգացման որոնք Հ0--30 հերը, էթե չճասկանանքայն ճիմնական պաճանջները, են արտադրողական ուժերին: Իսկ այդ տարուցճետո ներկայացվելու

Պա արտադրողականուժերի 4իմքը կազմելու են այսորվա ծրեխաները: Հիմնական Ճանչջվում է ձեռք բերել մարդկային բոլոր գիտակցության որոշակի մակարդակ ձ ների (բարոյական,գեղարվեստական,գիտական) ն մարդկային որոշակի փոխճարաբերություններ, Սրանցշարքում առաաշխատանքի նկատմամբ կոմունիստաջին տեղերիցմեկն է դրավում ճամար օդտակար աշխատանկան վերաբերմունքի Հասարակության ն քային գործուննուքյան ցանկացած տեսակ իրագործելու բնդունակու-

թյան ձնավորումը։ Այսպիսի վերաբերմունքի առկայությունը ապաճոչու չ այն առավել միջոցնեբազմակողմանի վում շփման տեսակներին են բին որոնք բնորոշ կոմունիստականՀասարակության Համար:Գիտա-տեխնիկական Հեղափոխությունը, ինչպես ՍՄԿԿ 217 Համագումարին տված Ճաշվետու զեկուցման մեջ նշեց Լ Ի. Բրեժներ, պայլ: նախկինիցտարբերբնույթ է ճաղորդում աշխատանքինն, ուրեմե, Հեդործուննությանը նախապատրաստվելուն»: ճանաշխատանքային տնաբար, շատ կարնոր է որոնել աշխատանքիհ օդտակար դործունեության նկատմամբ երեխաների մեջնոր վնրաբերմունք ձնավորելու սուս ուղիներ, Աշխատանքայինդաստիարակությունը վել արդյունավետ է այն առանցքը Ճճամարելյ "որը թափանցում է սոցիալիստական պետք

Կոիրապետելը,

ցանկացած

մով աշխատանքն է Հանդիսանում»):

`

Հասարակությանմեջ բոլոր անճրաժեշտպայմանՍոցիալիստական գործունեությունը կազմակերները կան երեխաների աշխատանքային պելու ճամար, որը նրանց կյանքում Ճասարակությանճետ տրակապես նոր ճՃարաբերությունների մեջ մտնելու ճիմնական ուղին է: Ընդ որում վճռական նշանակությունունեն այդ գործունեության բնույթն ու նպատակաուղղվածությունը,որոնք խոր ազդեցություն են դործում երեխայի անձի վրա, երբ ճարաբերությունների արտաքինձները ներքին ձների են վերածվում: Հասարակությանանկապտելի մասն ու նրա կրտսեր անդամները ինելովերեխաներըդեռես ամենավաղ ճասակից ձգտումեն մեծերի ճաՀասարակության ճետընդճանուրկյանքով ապրել: հսկ այդ կյանքի

աշխատանքնմասնակցելը երեխա-

է, որին մապարփակձեր օգտակար ներին թույլ է տալիս կենսական որոշակիդիրքորոշում ձեռք բերել օգտակար աշտարբեր փուլերում ճասարակականորեն Տարիքային նրա բնույքը, ծավալն ֆունկցիաները, գործունեության խատանքային հն: ու ճոգեկան Բայց զարաստիճանը տարբեր ներգործության դերն են պայմանավորդացման բոլոր փուլերումճենց այդ գործունեությամբ գիտակցության ն ենքված երեխաներիՃարաբերությունները, նրանցը զարգացումը: նագիդոակցության Սկսած նախադպրոցական տարիքից,երբ երեք տարեկաներեխեն ապում է իր «ոչակավոր ճես ինքս» խոսքը ն փորձում է ինքնուրուլնադործել խաղալիս, ծեփակերտելիս,կառուցելիս, նկարելիս, ինքնասպասարկմանտարբականձներում ն այլն, նրանում Ճճասարակականոմեջ ներգրավվելու րեն օգտակարաշխատանքայինգործունեության խադրյալներ են ձնավորվում: Ընդորում, երբ ատուկ կերպով գոնե պարզադույն աշխատանքային դործունեություն է կազմակերպվուվ, ապա դրա ճասարակական տեսակետիցօգտակար ուղղվածությունը «ես ինքս՝ ինձ ճամար»-ը ձնեափոխումու դարձնում է «եսինքս՝ բոլորի ճետ ն բոլորի ճամար»: ու

բար

նա-

'

տ.

Ը.

ԽքոշսՅու

մ

1ՇՕքրգ ուգոօորկ,

ԻԼ, 1972, «Լք. 256. ՝

«

Հետ: Սա խատանքի

օգտակար աշխատանքի նկատմամբ կրտսեր դպրոցականիվերաբերմունքը զարգանում է ոչ միայն պարտադիր ն Հասարակականգնաճատականիարժանացողուսումնական դործունեության պրոցեսում (որն իր կազմակերպմանբնույթով ակներնորեն աշխատանքայինէ), այլն կենցաղային -ու շեֆական աշխատանքի

Հասարակության ճամար

զանազանձեերում, այլն

դործունեության ընթացքում դեղարվեստական ն

՛

Դեռաճասը ակտիվորեն ձգտումէ մասնակցել աշխատանքայինօգ-

տակար գործունեությանը, որը նրան առավել մեծ չափով է մտցնում ն շփվելու ՀնարավորուՀասարակական «արաբերությունների ոլորտը թյուններ է ընձեռում ոչ թե մեկ-երկու անձանց, այլ ողջ Ճասարակուդգործուննությունընրան իր սմտեղծագործաթյան ճետ. Աշխատանքային կան ճՃնարավորությունները դրսնորելու միջոցներ է տրամադրում: Համար Հասարակության օգտակար աշխատանքային գործունեությունը ապաճովում է ավագ դպրոցականներիկյանքում նոր խնդիրների ն գործունեության դրդապատճառներիառաջացումը, մի Ճճանդամանք, հրի շատ կարնոր է ալդ զարգացող անձնավորություններիճամար, քա- ի նի ռր նրանքդանվում են միջնակարգ կրթությունը ավարտելու շեմին, ն ինքնուրույն աշխատավորի սոցիալականնոր դիրքին քաղաքացու գործունեությունը Ընդ որում ղդպվրոցականների անցնելու նախօրյակին: ի. վ. Լենինը,«ճեռավորջ» ոլնտքէ տոգորված լինի, ինչպես ընդգծում էր Այդ դործունեությունը իսկապես մասին ճոդատարությամբ: մարդկանց պետք կազմակերպվիըստ «գայդարյան» իդեալի. ինչպես Հիշում ենք, ու պարնրա խումբը էին մարդկանցուրախություն Թիմուրն գործում դնելու ճամար՝ առանց փոխճատուցում ակնկալելու Այղ գործունեությունը կազմակերպելիս պետք է նախատեսել այն ազդեցությունը, որ կարող են գործել բարոյական մեծ լարվածությունըն այնպիսի իրավիբարոլական ու ֆիզիճակների ստեղծումը, որոնք դպրոցականներից կական լուրջչանքեր, ճամառություն,պատասխանատվություն,ընկերների ն այլ, բոլորովին անծանոք մարդկանց օգտին սեփական կյանքի

`

'

չաիաճասների,

:

է

`

`

:

ջ

ճարմարություններից «րաժարվելու պատրաստակամությունեն պաՃանջում: Է դրուժինայի, կոմերիտական կազմակերպուԴասարանի, ջոկատի, Քյան, խմբակի, բրիգադի դպրոցական կոլեկտիվներում երեխաների է աստիճանաբարընղդործունեությունը կազմակերպելիսանձրաժեշտ Սա կնպաստինրանց կողմից այնլայնել նրանց ակտիվության ոլորտը: պիսի Հասարակական օգտակարգործունեություն կատարելու փորձի ձնավորմանը, որն իրագործվում է դպրոցի սաճմաններից դուրո'` Դպրոցականների այդ գործունեությունը, նույնիսկ արդյունավետ աշխատանքի ձն. ունենալիս, չի կարող նուլնացվել չափաճասների աշ'

.

'

՛

Ն

՝

:

նանն ,

մասնագիտականաշխատանքչէ ու քեն ՃճասարաՀչ կականարժեքներ է ստեղծում, բայց երեխայի ճամար հր կյանքի ապաՀովման միջոց չի ծառայում: երեխաներիճասարակականօգտակարգորնպատակներ. ժունեությունը մասնագիտականպատրաստություն տալու նս չի Հետապնդում: Այս աշխատանքընրանյ կոլեկտիվի ճետ ճՃճաղորդակցելու միջոց է ճանդիսանում ն կապված չէ երեխաների կենսական Հեռանկարների4ետ: նրանցից ինքնուրույնություն, ակտիվություն, որոշակի անձնականդիրքորոշումն միաժամանակ, կոլեկտիվ ջանքերպաՀճանջելով,փոխադարձբարդ կապեր ու կախվածություն առաջ բերելով: դործունեությունը դպրոցականին նոր ճարաբերությունների մեջ Է այդ մոցնում իր ընկերներին կոլեկտիվի Ճետ՝ ծավալուն կերպով փորձարկման ենթարկելով այղ Ճարաբերությունները։ Այդ գործունեության պրո-ցեսում կոլեկտիվի գդնաճատականին արժանանալով, երեխանիր անձնա-. ու կան ակտիվությունը, իր անձնային նպատակներն պլաններըիրադործելու, իր անճատականպաճանջմունքները բավարարելուՀնարավոհություն է ձեռք բերում: օգտակար դործունեությունը Աշխատանքային երեխաների կողմից միջն ստեղծված ճարաբերությունները միՊուրացնելու ջոց ու ձն է ճանդիսանում: Դնռաճասն ու պատանին, լինելով դպրոցականներ, դեռնս ծնողների խնամքի տակ են գտնվում: Բայց օգտակար ու արդյունավետ աշխատանքային դործունեության մասնակցելիս նրանք իրենց սկսում են ընկալելորպեսՃասարակության անդամներ ն Հասաչ են «րստ փակությանկողմից էլ գնաճատվում Հասուն չափանիշների»: ճամար նրան Դպրոցականի Հատուկ կծրպով Ճանձնարարված աշխատանքայինգործունեության Հողեբանականիմաստն այն է, որ այդ գորիրագործելիս նա որոշակի տեղ է գրավում ճասարակուծունեությունն թյան մեջ:

.

որոշիչ նշանակությունը պայմանավորվածէ Այդ գործունեության դրա

ան նրանով,որ

մեջ նծրգրավվելիս երեխաները անմիջականորե

շփվում են ժողովրդիաշխատանքիճետ, դառնում են օբյեկտիվոբեն կարնոր ն ճասարակության ճամար նշանակալից դործի մասնակիցներ, Այստեղդպրոցականները ակնառու կերպովզգում են իրենց անձի

լուրջ,

Հանշանակալիությունը, քաղաքացիականությունը, Ճճասարակության

մար օգտակարլինելը, որը նրանց գնաճատում է որպես իր իսկական ն չափաճասներինՃավասարանդամների:Դրաճետ միասին այդ զործումասնակցելուպրոցհսում առաջացող նոր ճարարբերություննեությանը են դնում ները լուրջ ւպարտավորություններ երեխաներիվրա՝ նրանց վարքին պաճանջներ ներկայացնելով:

բարձր

Դպրոցականի Հասարակա

կան օգտակար գործունեությունըաշխատանքէ

ըստ

միայն րատ ձնի, բայց բովանդակության մի գործունեությունէ, որի միջոցով հրեխան սա

Հասարակության,չափաճասներիու իր ճասակակիցներիշրջանում որոամու շակի դիիք է ձեռք բերում: Այդ գործունեությունըՀաստատում օգտակար գորրապնդումէ նրա սոցիալական դիրքը: Հասարակական գործուն առավել երեխաների շփման բովանդակությունը, ժունեության ն միջն գոյություն ունեցող փոխճարաձեեր ստեղծելով չափաշճասների տաբերությունների որոշ կողմեր մոդելավորելու Ճճնարավորություններ լով, լավագույն պայմաններ է ստեղծում աճող մարդու անձի ձնավորման

Համա ր

'

գործում կարնոր դեր է խաղում ճասարակուԴաստիարակության Թյան ճամար օգտակար գործունեության կազմակերպման կոլեկտիվ բնույթը: Այդ: գործունեությանընթացքում այն իրագործող երեխաների, ինչպես նան երեխաների չափաճասներիմիչն որոշակի փոխճարաբեեն առաջանում: Հենց այդ ծավալուն րություններ փոխճարաբերությունների. Համակարգում էլ առավել ակտիվորեն է ձնավորվում մարդկային անձնավորությունը: ու

ԱՆՁԻ

ֆ 8. ՄԱՆԿԱԿԱՆ ԿՈԼԵԿՏԻՎԻ ԵՎ

ԴՊՐՈՑԱԿԱՆՆԵՐԻ

ԿՈԼԵԿՏԻՎԻՍՏԱԿԱՆ ՈՐԱԿՆԵՐԻ

ՋԵՎԱՎՈՐՄԱՆ ՀՈԳԵԲԱ|

ԾՌԱՆՋՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ՆԱԿԱՆ

:

Մանկականկոլեկտիվըն ճրա

դաստիարակչական ճնարավորու|

գլխավոր խնդիրըոչ միայն փոխճաթյունները: Դաստիարակության րարբնրությունների դգոլություն ունեցող փորձը այնպիսի ձնով փոխան-

մակարդակ-

ադեկվատ է երեխաներիզարգացման տարբեր ներին, այլն աճող.սերնդին Հասարակականճարաբերությունների նոր ու ավելի բարձր մակարդակներինանցնելուն կերպով

ցելն է,

որը

նպատակասլացձնավորանձնավորության գաղափարա-քաղաքական, բարոյական,

Մարդուամբողջական նախտպատրաստելը:

միջոցը, «իան կարնորագույն

գեղադիտական ն կոմունիստական, աշխատանքային, դաստիարակու-

իրականացմանգործիքը երեխաների թյանայլկողմերի կոլեկտիվն է: ռ Մանկական կոլեկտիվը Բնորոշվումէ մի շարք ճատկանիշներով,

որոնցից մի քանիսը ընդճանուր են բոլոր կոլեկտիվների «ամար, իսկ ճատուկ են միայն երեխաներիկոլեկտիվին: Մլոաները

Ադ

կոլճկտիվը

Հասարակականօրգանիզմ է, որի

ամակարդում զարգացող անչատներիկապերը, ղարդանումէ երեխաէ դառնում: Մա նշանակում է, որ, յի Պոդեկանը,-նաանձնավորություն ունենալովկոլեկտիվներինՀատուկ ընդճանուր գծեր ն իրենից ներկասոցիալական միչավայր ու դաստիարակության պայման լացնելով (որոնք:էական էն բոլոր սոցիալիոատական կոլեկտիվներիՀամար),-ման-

ձնավորվումեն

-

ՏՅց

կական կոլեկտիվըունի տեղ մենք տեսնում հնք

կարնոր մի առանձնաճատկություն. այսթե ձեավորված,այլ նոր միայն ձնավորվոզ անձնավորությունների: Հենց ալս պատճառովէլ երեխաներիկոլեկտիվի դաստիարակչական են ֆունկցիանեիրՃատուկ շատ

ոչ

ձեռք նշանակություն

բերում:

Բացի այդ, մանկական կոլեկտիվը Ճարաբերությունարտադրական ների ոլորտում որոշակի տեղ է գրավում, որը պայմանավորվածէ արտադրության պրոցեսին նրա բերած մասնակցության աստիճանով ն

բնուլթով։ Գործունեության տեսակներիմասնակցելովՃճանդերձ տարբեր երեխաները, Հատկապեսմեր Ճասարակության պայմաններում,բուն արտադրական գործունեությանմնջ ներգրավված չեն, երեխաների Հարցում Ճասարակության խնդիրները, մասնավորապեսնրա դաստիարակչական նպատակները, են որոջվում ճարաբերություննեճասարակական րի բնույթով ն այն տեղով, որ երեխաները գրավում են այդ Ճարաբերությունների Համակարգում:Հիմնական խնդիրը անձի դաստիարակու Թյունն է ըստ որոշակի սկզբունքների ն նրա բոլոր Ճարաբերություններ սոցիալական ում ուղղվածության, (ն ամեն առաջ րատ

աթի:արան բանա թյան բրա Ան Ժունքի։ ա

-

Ողջ Համակարգումմանկական ցիալական «ատու "Միջավայր է ն ման, որոնցում

Հասարակության

կոլեկտիվը սո-

ոլո Տարանրութթանները ժավալվում, այլն մար ախր րավավան թյունների ենթարկվում, Դաստիարակության պա

ո

երեխա

ո

են

խնդիրը ալդ

Հարաբերությունների ճիշտ կառուցումն է։ երեխաների Հոգեկանի ՃատուկՃկունությունը կոլեկտիվին յուն է տալիս. ճնարավորու ակտիվորեն ննրգործելու նրա վրա։ եվ 4ենց կոլեկտիվնէ երեխայի անձի բարոլական

մուն որակներիառավել

ակտիվ

ու

կա-

նպատակասլաց ձնավորման պայ-

մանը: Սովետական Ճոգեբանական գրականության

բածված է այն դրույքը,

մեջ լայլնորեձնտա-

երեխայի կողմից նախորդ սնրունդնեբի փորձի,կուտակած գիտելիքների պատկերացումների ուրացման ։վրոցեսը ճառանձնաձճատուկ պրոցես է, որը ինչպեսիր ընթացման պայմաններով, այնպես էլ իր մեխանիզմներով տարբերվումԷ ըստ

որի

ու

փորձի ձնավորման պրոցեսից»(Ա.-ն.

անչատական

Այդ պրոցեսնիրագորժԼեռնտն)։

վում է երեխայի գործունեությանընթացքում,ո

ծավալվում մեծերի կողմից ճատկապես ստեղծված Ճարաբերությունների Ճամակարգում, Հետ Հրքապատողների ն բը

է

շփվելիս, նպատակ ունի ապաճովելուզարգաձնավորումն մարդու անձնավորություն դառնալը: Այդ պատճա-չ ոով կերպովէ դրված երեխաների

ցող

ման ման

ու

Հատկապես սուր

ստնողժկոլեկտիվի

ծաիցը, սկզբունքների նրանումփոխճարաբերությունների կառուք-

ճոգերանական Հիմքերի,երեխաներիմուռ :

որոշակի խարոլյական

որմերի

ու

մմանեղանակների ն պայման պատկերացումների ձնավորման

ների խնդիրը: Այստեղ կարնոր նշանակությունէ ձեռք բերում երեխաերի մեչ չփվելու պաճանջմունքին չափաճասներիկողմից մանկական կոլեկտիվի առջն դրված խնդիրներիՀարաբերակցությանՀարցը: հրականում զոյություն ունեցող մանկական կոլեկտիվներում այդ կողմերը, որպես կանոն, Հաշվի են առնված: Սակայն անձի դաստիարակության Խան :

-.

ԻՐԱՑ Աոա ա աաԽողիրոշրը,

ձեր Հանդիտացու գուն, րաոի: Աաարան Նամըարող չ

սվորու

ս

ու

արող:

լ Հասայ ակության ոո: լուժե

այն

այդ

միավորվա

արձրսո-

Հոր խնդիրները: ՐԸ" ԱՎԴ: իսիկոլեկտիվը լ միաժամանակՀնարավորություններէ.ստեղծումշփվելու ռլաճանջմունար: Փի բավարարման4ձամար

է

ր

առաջ

Դատաղիարագության, գորժիջ ճանդիսանալով, մանգազան կոլեկտիվը նոլատաԱԿ երքԷ Համի ին "4

խան Սողոից արությա րի

վաճար նում

11 քաշած

չ

Այդպես

Ը

"

ընկալվելու

ղեպջում

արաքի կոլեկտիվը կորց-

է իր դաստիարակչական ներգործությանուժը, նրանում սկսում են

ձրեխաներիտարերայինմիավորումներճանդես գալ, որոնք պայմաններ են աւտեղծում,այսպես կոչված, ոչ-ձնական շփման ճամար: Այռ տերմինբ փոխ է առնված սոցիալականՀոգերանությունից,որտեղ տարբեէ Ճիրում են. ա) ձնական(պաշտոնական) խմբերը, որոնցից կարելի շատակել ճամատեղ գործունեության ճամար ճատկապեսկազմակերպվող միավորումները՝ ուսումնական դասարանները,պիոներականջոկոմերիտական կազմակծրպությունները, խմբակները, սնվկատները, ցիաները, բրիգադները խմբեը այլն, հ) ոչ-ձնական (ոչ-պաշտոնական) են ըը, որոնք տարնրայնորեն ծագում ճամակրաճքի,Հետաքրքրությունննրի ընդճանրության,Ճամատեղժամանցի ն նման այլ գործոններիՃիման վրա: Միջանձնային ճարաբերությունների ոաումնասիրոփյունը է տալիս, որ երեխաներիպաշտոնականխմբերում կան մի ցույց շարք, է, որ երբ ոչ-պաշտոնականմիկրոխմբեր։Հատկանշական պաշտոնական կերպով կազմակերպվում է ճասարակության խումբընպատակասլաց ճամար նշանակալիցորեէ գործունեություն Ճամար ե իսկական կոլեկտիվ է դառնում, ապա որակական վերակառուցումներիենն կոլեկտիվի անդամ ճանդիսացողերեխաներիե՛ դործնական,ե անձնային կախփոխճարաբերությունները: Պատասխանատու վածության ճարաբերություններիազդեցության տակ ղպրոցավանները փոխում ձն իրենց Համակրանքին Հակակրանքի«բլեկոներն ու ալդ. էն խորությունը, վերանայում իրենց անձնական փոխզազմունջների Քննադատորեն են մոտենում իրենց սեփական

կատարելու

ծեքարկվում

նոնու,

զարգացածմանկականկոլեկտիվումմիաժամանակ Քարձր չեն

յություն ունքնալ ե՛ ձնական,է՛ ոլ-ձնականճարաբերություններ: ն գոԵքե կա ձնական միավորում, որը որոշակի խնդիրներ է լուծում սա ճետ, ապա նշանակում կցում է ոչ-ձնական ճարաբերությունների չի ձեավորվել' դձոնա լոլ երճխաքերիկոլեկտիվ ձր 45Անչրաժեշտ է տարբերել երեխաների տոցիալական խմբերի ոնգլոմերատ ն խառ12 մանկական ւտ ((ոնգլուորատ»), տնլալ տնսակները.. ա) ման աստիճանի վրա տարբնր զարգացման բ) կաղզմակերպվածության գտնվող մանկական միավորումներ, որոնք ճատուկ կերպով տտեղժված կողմից, գ) մանկական կոլեկտիվ: վավերացվածեն ճասարակության է մանկական կոլեկտիվների Հրաժարվել Ընդ որում վճուսկանորենպետք դառակարգմանփորձից, ինչպիսին ռաջադրել այնպիսի խիստ ձնական Հանգամանքից, քն կազմակերպչ դնեոնսԱ. Ս. Զոլուժնին՝ ելնելով յն են թե ծագել են տանախաձեռնությամբ, դրանք արղյոք մեծերի վաժ ծագող կոլեկտիվներ, որոնք իրենը ըծրայնորեն. «1) ինքնաբերաբար ն են. կոտնական, 2) կազմակերպված կարատե բ) լինում Հերթին ա) ու բարդո: տնական բ) չոնական պարղ, գ) ա) կարճատե, լեկտիվներ. նպատակչդնելով տալ մանկական տարբեր տնսակի խառնակույտերի, միավորումների ն կոլեկտիվների բնութադիրը, այնուսմենայնիվ ցանկալի է նշել կազմակերպվածմիավորների կազմում. տարերայնորեն մանկական խմբավորումների ուսումնասիրման 4Հնարավոառաջացող բակային ու փորությունը, քանի որ ալդպիսի խմբերը (բացառությամբ են այն երեխաներին,որոնք կազղոցային միավորումների)միավորում մակերպված Հարաբերությունների ցանցի մնջ մտցված չեն, իսկ ամեԱա կոլեկտիվների կազմակերարված` դաստիարակչական Լներդորժությունների «նարավորություններիընդ' այնումնե, Անձի ինքնաՀաստատմանն ինքնադրսնորմանպայման: ճանդիսանա լով, զարգացած մանկական կոլեկտիվը բնութագրվում է Համատեղ, ճամար օգտակար դործունեության բովանդակալիցե ճասարակության նպատակների դրդապատճառներիընդճանրությամբ, վերջնական արդյունքըձեռք բերելու գորժում ուննցաժ շաճագրդովաժությամբ,կազմակերպման փոխադարձկապերի որոշակի ձեով, ինչպես նան երձբավարարմամբ, շփման պաճանչմունքի ընթացքում դրրխանէրի Հէսնորվում են նրանց միչն առաջացած փոխճարաբերությունները: Վ ինջնատնաբեր, չափովպետք զարզացնել էրեխաների Ճնարավորին է ձնավորված մանկական գործունեությունը,որովՀետն կոլեկէ Ա. Վ. Պետորոշիչ Հատկանիչը: ինչպես ընդդծում տիվի առկայության րովակին, «կոլեկտիվում որոշիչ են Հանդիսանումփոխներգորֆության ն այն ձեերը, որոնք միջնորդված հն ճամափոխճարաբերությունների տեղ գործունեությաննպատակներով, խնղիրներով արժեքներով, րող

գո

Բոր րհխաների չ

ակույ

.

ու

.

ու

ու

աար ոա անկավար մ

`

-

ու

որի

ու

ճենց սա

ու

կա-

այսինքն

գործունեության իրական բովանդակությամբ»:Հենց երեէ բնրում ն ձնավորում է առաջ մանկական կոլեկտիվ. Այսպես,քանի դեռ երեխան ձեռնաժություններէ անում խաղալիքներիճետ, նրանում խմբի մեջ մտնելու պաճանջվունք մասնա1ի-առաջանում, Սակայնարդեն դերային խազի ճանդես գալը կիջների որոշակի քանակություն՝է պաճանջում: Բայց միայն Համատեղ գործունեությանկատարման նշանակալի փորձը, որը ճասաայնպիսի րակության ճամար կարնոր նպատակներէ Հետապնդում, երեխաների միավորումը կարող է փոխակերպել կոլեկտիվի: ծրձխաները կարող են լինել տարբեր կոլեկտիվներիանկ դամներ գործունեության ամենատարբերտեսակների մասնակցելով յուրացնել դրանցում առկա Հարաբներությունները: որչլես Դպրոցականը, է իր Հասակակիցների "կանոն, մտնում մի ջարք խմբերի մեջ (որինակ, ն որոշ այլ լմբերի մեջ, որոնք կազժվածձն արբեր ուսումնական), ճասարակականչ գեղարվեստական, (մարզական, անդամներից տարիքի կազմակերպչական): Այդ կոլեկտիվներըկարող եե լինել մշտական, ժա-` մանակավոր,կարող են Ճանդիսանալ դպրոցական,կոմերիտական,պիոներականավելիմեծ կոլեկտիվներիմառեր: Բոլոր ալդ կոլեկտիվներում երեխան որոշակի ճարաբերությունների մեջ է մտնում ույլ երեխաների ն է դիրք գրավում, ճանդիսանումէ որոչափաճասների ճետ,որոշակի են նրա չակի սլաճանջներիՀամակարգիօբլեկտ, որոնք ձնավորում գործունեությունն էլ Համատեղ խաների

բնույթի

անձը:

Մանկական կոլեկտիվը դպրոցականների կննսագործունեության

ճիմնական ձենն է, հ այատեղնրանց կոլեկտիվ ակտիվությանըպետք է ճաղորդել ինքնագործունեության բնույք: Սա նշանակումէ, որ այդ գործունձությունը այնքան գրավիչ պետք: է դարձնելերեխաների Համար, որպեսզի նրա նպատակները կ դառնան դրդապատճառներ ժմնծացնեն ձրձխաներից յուրաքանչյուրի ակտիվությունը: Ցուրաքանչյուրերեխա պետք է կոլեկտիվի անդամի Ճավասարազոր գիրք գրավի՝ այգ դիրքի Հետագաայնպիսի փոփոխման ճնարավորությամբ,որպեսզի ծրեխաները կարողանան ավելի ու ավելի բարդ գործունեություն կատարել սկզբում առաջնային(«կոնտակտային»՝ ըստ Ա. Ս. Մակարքնկոյի տերմինի) կոլեկտիվի,իսկ Հետագայումնան դպրոցի, շրջանի,

Քաղաքի

ճամար:

Համատեղգործունեությունըպետք է կազմակերԴպրոցականների պել.կան այն Հաշվով, որպեսզի յուրաքանչյուր դպրոցականի գործողուանճրաժեչտօղակ Ճճանդիսանա թյունների ընդճանուըարդչ

արդյունքը

4. 8.

րք)ողօոօն

ՈՇրքօոշւսն. ու

81:18ԹՈՕՇՒՅ.

ՈՕՇրքՕօմով ՇՉԱՄՑՂԵՒՕ-ՈՇԽՃՕՈ0ՐԱՎՏՇՐօի

հօակծրոատ

«Ծօռքօշռոճաւօղօբյու», 1973,8 5,

ք.

13.

կազւսյդապես գործունեությունը ունքը ձեռք բերելու գործում: Կոլեկտիվ մակերպել երեխաների մոտ Համերաշխություն, պատասխանատվուէ Թյուն, ընկնրական զգացմունքներն օգնության «Հասնելու ձգտում ստեղծմանը: կարծիքի բերում, նպաստում է Հասարակական առաջ նան Մանկական կոլեկտիվիկազմակերպելիսպետք է ճոգ տանել չափաձասներիաշխարճի ճետ կապեր Հաստատելու ճնարավոր ուղիների ստեղժմանու նյութականկ Հոգնորմշակույթի մասին: Անմիջականորեն գործի մասնակից չլինելով, մանկական կոլեկտիվը կոչպաճշպանման ֆունկցիաներ: Բայց մանված է կատարելումիայն դաստիարակչական խնդիրնէլ ճենց այն է, որպեսզի այդ ղաստիարակչական կավարժական աչքումերկրորդպլան մղվի՞ Հասարակական Ջունկցիան երեխաների ճետ այլապես կոլեկտիվը ֆունկցիայի օգտակարության Համեմատած, ԱՀա կարնոր է մանշատ քն ինչու գծեր: ձեռք կբերի խնամառուական ն կական կոլեկտիվը նպատակասլաց ճառաբակության ճամար օգտամեջ ներգրավելը: Այստեղ գլխավոր որոշիչ դորկարդործունեության են ու շփումն աշխատանքը,որոնք դաստիարակչականներդործոններն մեծ իրականացնելու իրական ժությունեերի ալն ճնարավորությունները ձեերում ատտարբեր ուղիներ են բացում, որոնք կան այդ դործունեության ու

ու

|

տնսակներում: Այսպիսով, մանկական կոլեկտիվի դաստիարակչականճնարավո-

րություններըպայմանավորվածեն. ա) նրեխանձրիգործուննությանբոԹե այդ կոլեկտիվըորոլես մեկ վանդակությամբ,բ) այն ճանդամանքով, սուբյեկտ ճանդիսանում, ամբողջություն ինչ չափով է գործունեության որոնք ձնավորվում են գ) այն ճարաբեքությունների ողջ Համակարգով, դործունեությանընթացքում: Ընդ որում պետք է Ճճոգտանել, որպեսզի յուրաքանչյուր երեխա գրավի այն ամեկոլեկտիվիանդամ Ճճանդիսացող է: նալավագույն(օպտիմալ)տեղը, որինարժանի է ոչ թե ղաստիարակության երեխաներիկոլեկտիվը պետք դառնա օբյեկտ, այլ սուբյեկտ:Այդ կոլեկտիվի անդամ Հանդիսացող յուրաքաներեխա պետք է իրական էլուր ունենաՀամատեղ դորմասնակցություն որոշման գործին, նրա իրագործման, ինչծունեության նպատակների ոլես նակ Հասարակական կարծիքիստեղծման պրոցեսներին: Ընդ որում դաստիարակչական արդյունքների չի կարելի չասնել ճնշման միջոցով» որը երեխային որոշակի խիստ պայմանների, Այդ ստիպեր հնթարկվել Խնդիրը պետք է լուծել ծրեխաներիստեղծաղործական ակտիվությանն

ինքնադործունեության ճամակողմանիբացաչայտվանը նպաստողպայմաններիատեղժմանմիջոցով: ինքնագորժունծության,

ինքնութույն

նզառխյան, նախաձեռնողուք անճատականությ գացմանը է ապաճովումըթույլ պայմանների տալիս յան

տող

ն

ան

՝

զար

բացաչճայտել յանձի բա-

ՏՏ5

ն: նրանում րոյականոլորտի ճարստությունները

բարձր որակներձնավորել:

բարոյա-կամային

երեխաներիմուր, ձնավորումը լեկտիվի մունք է

Սոցիալիստական ճասարակության ւսնդամճանդիսացող անձիդու-

է առաջնություն գրավելուդրդապատճառնե մրցությունը թելադրվում

:

Վ.

Սակայն նույնիսկ

գործարար կախվածությանն

նական չեն կոլեկտիվը կազմող երեխաներիանձնավորությունների կոորակներիՃճնտ: Պատաճում է այնպես, որ մրցման մեջ լեկտիվիստական անդամները ձգտում են իրենց ճաղթանակը կոլեկտիվի մտնելով, որնէ ապաճովելնույնիսկ մյուս կոլեկտիվներինն ընդճանուր գործին վնաս պատճառելուգնով: Այդպիսի վիճակ է առաջանում այն դեպքերում, երբ

Կոլեկտիվիստի դաստիարակոթյանճոգեբանությունը:։ Հոգնբանական կարնհորագույն ն եղանակներիորոխնդիր է այն պայմանների նումը, որոնք մանկական կոլեկտիվի սաճմաններում թույլ են տալիս անձի կոլեկտիվիստական որակներձնավորել: Ա.

որոշակի վերաբեր-

անշուշտ,

ինքնին նույճարարբերություններն պատասխանատվության ընդճանուր

մարային որակը կոլեկտիվիզմն է, որի ձնավորումը առանձնապեսալժմեսկան ու ճրատապ մանկավարժական խնդիր է:

կամ, ինչպես կոլեկտիվիզմը

առաջ

բերում:

է անվանում, «կոՊետրովակին

չի ներարկգործիՃամար պատասխանատվություն բով,իսկ ընդճանուր վում: Այդ դրդապատճառներըխմբային եսասիրության բնույթունեն ն

Վեկտիվիստական հր գործունեությաննկատմամբ անձի ինքնորոշումը», կողմից դրսնորվող կարնորագույն մեկն է։ ԱյդՃարաբերություններից պիսի վերաբերմունքը իր բնույթով ստեղծագործական է ն վերաբերում

կոլեկտիվիզմը չի կարող չեն նպաստում կոլեկտիվիզմի ձնավորմանը: են «անփական» Հենվել այնպիսի գործերի վրա, որոնք «պարփակված» կոլեկտիվիստ լինել չի նշանակում խմբի սաճմաններում, քանի որ «ցավել» միայն սեփական կոլեկտիվի ճամար. Կոլեկտիվիզմը են-

միայն իր կոլեկտիվի գործերին,այլն Հասարակությանկյանքին ընդճանրապեւս: Հենց այդ վերաբերմունքն արտաճալտելիսէ տեղի ունենում ձնավորված անձիինքնադրանորումը, թադրում է գործունեությանճասարակականկողմնորոշվածություն, ընդորիՀամարճառարակության օգտին աշխատելը է, Այդպիսի մոտեցում, ցանկացած նկատմամբ ստեղծագործական գործի չպաճանջմունք ճանուր փակ կոպաճանջմունք լեկտիվում ճնարավոր Ա. ՄՍ. չէ ձնավորել: Սխալմամբ մարդու նկատմամբ այնպիսի վերաբերմունք,երբ վերջինս ճանդես է Մակարենկոյին վերագրվող «դաստիարակել կոլեկտիվում, կոլեկտիվի միջոցով ն կոդալիս ոչ թե որպես գործունեության միջոց, այլ նրա նպատակ: Այդ լեկտիվի ճամար»բանաձնրչի նպաստումկոլեկտիվիստի պատճառով էլ կոլեկտիվիզմ անճնար է դաստիարակելմիայն սեփական դաստիարակմանը, Պատճառն այն է, որ «կոլեկտիվիՀամար»դաստիարակելը Հանկոլեկտիվիգործերի նկատմամբվերաբերմունքմշակելու ճանապարճով: գեցնում է կոլեկտիվինպատակների Որքան էլ այդ պարադոքսային թվա, անձի իսկական կոլեկտիվիսսաշմաններումմնալուն, էթն անգամ այդ նպատակները տական որակների ձեավորման ճամար ճարկավորէ որոշ չափով «վերաբավականաչափ լալն Հասարակականնչանակություն ունեն,Այս դեպքում կոլեկտիվը անդիսանում է ոլ նալ» մասնավոր կոլեկտիվի գործերից նպատակներից:Այդ գործերն միայն դաստիարակության միջոց, այլն նպատակ,Դաստիարակություն, նպատակները պետք այն բոլոր կոլեկտիվների խնդիրների է կապել այդ կերպ կազմակերպելը, են ճետ, որոնք (բոլորը միասին) կազմում ՀատկապեսՀառսարակական-արտադրական մեր ճասարակությունը:Հենց գործունեությամբչզբաղված մանկական այս դեպքում է դեռաճասըկամ պատանին անձնական պատասխանատկոլեկտիվի պայմաններում, խբմբակայնությանզարգացման վտանգ է պարունակում: Հայտնիէ, որ որոշ վություն ձնռք բերում ընդճանուր գործի ճամար. չատկանշական հն ն իր երձխանեձր իրենց կոլեկտիվի ներսում բնկերականություն,փոխօգնուայն տվյալները, որ Դ. Ի. Ֆելդշտեյնը աշխատակիցներըստացել են թյուն ն պատասխանատվություն երեխաներիանձի կոլեկտիվիատականորակներիձնավորճանդես բերելու 4ճետ միասին նրա դեռաճաս ման պայմաններըբացաճայտելու սաճմաններից դուրս ճամար կատարածՃետազոտություն չեն դրանորում։ կոլեկտիվիստի որակներ "Ո՞րնէ կոլեկտիվիստական ներիշնորճիվ.՝ որակներիթույլ զարգացած լինելու պատՈ՞րն է դրանցձնավորման 1) որոշ մանկական կոլեկտիվներում(դրանք դպրոցների դասաճառը: մեխանիզմը: ինչածսցույց տվեցինչատ դպրոցներում ն այլ Գիշորօքեկդպրոցներիխմբերի ն Ճատուկ դպրոցներիկոլեկրանեքրի, ուսումնա-դառտիակատարում էին տիմեծրէին) դեռաճասներնիրենց գործունեությունը րակչականմանկական ճիմնարկներումսովետականՃոգեբանների կասոփականխմբի սաճմաններում, Այգ գորժունեությունըուներ ճանրգտարած ճետազոտությունները, ամենալուրջպատճառներից մեկը կո. գուտ որոնց նվաճումը խրախուսվում էր (օրինակ,սաճլոզտիվի ներաումէրծխայիչափից ավելի նպատակներ, լինելն է, ամփոփված զորամաս տանելով): ինչպես այղ ճաճախ է Դասարանի, պիոներականջոկատի,աշակերտական մանապաճ այցելության բրիգադի կոդպրոցական պատաճում կյանքում, որոշ թվով դեռաճասներմասնակՏե՛սԽՕՂոՓաւոտԲ ՂԱԻՎԱՕՇԼԵ. ԻԼ, ոՅո-80 «ԷԼԲ խմբակների, էին ցում ջոկատների բրիգազնքրիաշխա34. ւռ», 1975,Շ-ք. է

ոչ

`

ու

ու

-

Ր

|

.

:

անկցիաների,

լ

22--378

ու

|

ունեն:

տանթին, բայց

փորձարկողները Ճատուկկերպով չէին միջամտում այդ

կազմակերպմանը, գործունեության

կեր2) այլ դպրոցներումբոլոր դեռաճասներընպատակաուղղված դասակոլեկտիվների՝ տարբեր էին միաժամանակ պով ներգրավվում էնդ րանի, ջոկատի, ակումբի, խմբակի, սեկցիայի, բրիգադի կազմում: իր լուրաքանչյուրի գործունեություննուներ որում ալդ կոլեկտիվներից

մեջ իր

ցությունը:

են, որ կոլեկտիապացուցում ստացած տվյալները Հոգեբանների մեկը հրեխապայմաններից ձնավորմանկարնոր որակների վիստական «սաճող ցանցի» կազմակերպված ներին կոլեկտիվներիճատուկ կերպով

'

սեփականՃանըօգուտնպատակը, 3) դպրոցներիերրորդ խմբում

:

բոլոր փորձարարները

դեռաճասնե-

ճատուկ կերպով կազտարատեսակկոլեկտիվների բին ներդգրավեցին Համակարգի մեջ։ Ընդ որում նրանց այղ բազմազանգոր-. մակերպված ենթարկվածէին Հանըօդուտ ծունեության նպատակները

խնդիրկարնոր

՝

ների:

անդամ պետք լուրաքանչյուրի Է, Այդ խմբերը, որոնցից մեջ ներգրավելն Հետնյալներնեն. ա) ուսումնական, աշխա-

է

`

լինեն բոլոր

լոանթային,

երեխաները,

գեղարվեստական, Հասարակական-կազմակերպչոկան,

ժամանակավոր, մարզական, խաղային, բ) մշտական, սեզոնային, մեծաթիվ անդ) կազմված, ն տարբերտարիքի երեխաներից գ) նույն ունեցող, փոքը ն այլն: դամներ եթե այդպիսի շարժունցանցը, կոլեկտիվների Քազմապլանային են ենթարկված ընդնպատակները նրա մնջ մտնող բոլոր կոլեկտիվների մոտ Հանուր խնդրի լուծմանը, երեխայինթույլ չի տալիսպարփակվել անընդընկերներիշրջանակում:Այստեղ յուրաքանչյուր փոքը կոլեկտիվ

:

-

չասա-Հ-

որակներ կայուն կոլեկտիվիստական յործը, բավականին նրանց Համար կարնոր ճամար կատարվողգոր ծունեությունը րակության միջոց: հսկ այլապիսիդիրքորոշումըկապինքնադրսնորման էր որպես ճետ, քե ինչպեսէր անձը ընկալում Ճասարակության ված էր այն բանի նրա ինքնագիտակգրավածտեղը ն ինչ չափով էր ձնավորված

Հառակոլեկտիվներիայդ երեք խմբերի առչն դրվեցիր Այնուշետն առավել կարնոր մի խնդիր, որը նշանակա-. րակական նշանակությամբ ն կանան ճամար:Բայց այդ Խնդրի քաղաքի Հանրապետության լից էր կոուշադրությունը շեղում էր իրենց. առաջնային երեխաների տարումը

որոջակիվնաս էր պատճառում լեկտիվում կատարած աշխատանքից, մեծ ն քանակություն շաճել դպրոդրան թույլ չէր տալիս միավորների ՍՈւռ ցում կազմակերպվածմրցությանժամանակ: կերպով որոնք նպատակաուղղված Պարզվեց,որ այն դեռաճասները, ն ճամակախգում որոնց գործունեուէին էր ընդճանուր խնդրի լուծմամբ, անճրաժեշտ դետերմինավորված թյունը

խումբը՝բազմատարիմեջ ներգրավվումէ մեծի մեյ, Հասակակիցների են փոխադարձ կախքային կոլեկտիվի մեջ։ Սրաշնորճիվ առաջանում

|

|

ճաղթաճարելով կոլեկտիվների Հյուսվածքներ:երնխաները, վածություններիբարդ ներգրավված են ողջ ճամասնակցում շրջանակները, «իրենք» կոնկրետ կոլեկտիվի է այսպիսի Ճաղպատասխանատվություն ավելի մեծ Համառություն, ձեռներեցություն Նեղ միջավայրիշրջանակների սարակության կյանքին:

կատարելիս, որը կարեոր էր Հանդես բերեցին այն գործունեություն նրանք նկաքաղաքի ու Հանրապետության ճամար: Այո մ խ միաժամանակ քանի տելիորեն գերազանցեցին Հանդիսացողերեխաներին թակ. ավելի մէծ չափով ների որոնք «պարփակված»էին իրենց կոլեկտիվներիկազդեղաճառներին, մում, թեն նրանցնպատակներնէլ նշանակալիցէին ոչ միայն իրենց

տեսակետից տարբեր -կոլեկտիվայն

անդամ

կոլեկտիվներիՀամար:

:

ծազեց. գուցե այդ էրեխաորակներըդեռնա բավարարչափով ձետվորների կոլեկտիվիստական ված չէին: իրերիիսկական վիճակը պարզելու ճամար լիացուցիչ գիտաթե դեորի ընթացքում փորձկատարվեց, ռաճասնհերից լուրաքանչյուրը ինչպիսի վարզ կդրսնորի անձնականն նպատակների միչն ընտրություն կայացնելու Հանրօգուտ տնակաՓարզվեց,ար կոլեկտիվների բազմապլանագին Համակարգում նործն մասնակցություն ունեցած լինելով ոչ Բե դեպի կոնկրետ կոլձկտիվների կոնկրետ րոշված նպատակները,այլ դեպիընդճանուր ն Ճճանրօգուտ նույնպես Ճանրօգուտ)

լի կրում,

ն

կորեն չի մասնակցում «մեկ ալատեղ,մեկ

տեղի

-

այսպիսի Հարց բնականաբար Սակայն

երեխան պարզապեսմեխանիայնտեղ». քնդճակառակը, չփման փորձի է ունենում կոլեկտիվումանմիջական-անձնային են, ձեռք բերում ե միաժամանակ երեխաները գիտակցումորոչ ենւ.միայն երբ` անդամ ճասարակության ողջ որոշակի փոքր կոլեկտիվի,այլն է, այս մեծ ապա անդամ թվով կոլեկտիվների երեխան միաժամանակ ԴասարաՃակադրվելկոլեկտիվին: տալիս չի քույլ ճանզամանքընրան նա դիրցորոշում է` ընդդիմադիր կարող եի կամ չոկատի նկատմամբ ձները ւսյդճնարակոլեկտիվի սաճուն ունենալ, բայը բազմապլանային շրջաբացառում - նն: Ընդ որումսնվական նեղ կոլեկտիվի վորությունը ե մանխանգարում Հակասում չի չիճաղթաճարելու նակները ձգտումը տեսակների ատակ կազմակերպմանը: կական կոլեկտիվների բոլոր նոր ուղիների աշխատանքիկազմակերպման Խոսքը դաստիարակչական մասին որոնման նոր ն, Հետեաբար, երեխաներիկոլեկտիվների ձների է կազմակերպելմանչ հէ, կոլեկտիվիստանձի ձնավորումը պաճանջչում ճամակարզ, այլ ոչ թե կականկոլեկտիվներիբազմապլանային

բնույթ քաճարումը ձնական

.

`

.

անուղղակիորեն. ստուգվեց,

իրավիճակում:

կողմնոձրեխաները,՝ առավելապնա (թեե

| `

:

պարզա339.

պնռ դառարանների,խմբերի, ջոկատների,խմբակների ու բրիզադների խառնակույու Ընդ որում երեխաներից յուրաքանչյուրին պետք է ներգրավել ճենցայդպիսի բազմապլանայինկոլեկտիվի կողմիցիրակա-

վունքներնպուռենցիալ Ճնարավորությունները:«Դժվար դեռաճասի բարդությունը,-- իրավացիորենընդանձնավորության կառուցվածքի ու

նացվող Հանրըօգուտ գծել է 1. Ս. Վիգոտսկին,--ի սկզբանե չի տրվածը, ալլ պայմանավորված դործունեության մեֆ, որտեղ փոքր կոլեկտիվնիրից ն նրա շրջապատի փոխչճարաբերույուրաքանչյուրի նպատակները ենթարկվածձն ընդՀանուր ն Հանրօդուտ է կյանքիներգործություններով բնույթով: խնդիրների: թյունների ու

|

ծ 4. «ԴԺՎԱՐ» ԵՐԵԽԱՆԵՐԻ

ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ՀԱՐՑԵՐԸ

ՈՒՂՂՄԱՆ

ՎԱՐՔԱԳԾԻ

'

ու

՝

ՀԱԱՀԱՐ Սն

.,

ԺԻԸ

րո

չի

Ճճամապատասխանում բարոյական ին, ընդունվածէ անվանել տարբերություն երեխաներիանո-

աթարական պամանջոծը ե: ո ԻՐԻՍ) մաԼէլ

մալ վա որը Պոգեախտարանական տարրեր է պարունակում, ճակարակական վարքը սոցիալականորենդետերմինավորված է, Այն է բացասական միկրոշրջապատի պայմանավորված ազդեցությամբ, ըն,

ստեղծված աննորմալ փոխճարաբերություններով, տանիքում ինտանեկան ու

րով

ն

դպրոցական դաստիարակության թերություններովսխալնեու

այլն,

Սովետական Ճճոգեբանական գիտությունը անձի բարոյական

տի ձնավորման

ոլոր-

խորապես ուսումնասիրելու առանձնաձատկությունները

ճանապարճով ճամոզիչկերպով Ցույց է տվել, որ Հոգեկաննորագոյացություններիոչ կազմը ն ոչ էլ առանձնաճատուկ որակներըպայմանավորված չեն «բնածին մեխանիզմներով»: եվ, ուրեմն, այսպես կոչված, «դժվար» երեխաները Հիմնականումմանկավարժորեն բարձիթողի արված են, նրանց բարոյական երեխաներ գժերի ձնախեղումները մանկասխալների են, (Խոսքը վարժական ճետնանք ոչ թե նյարդային խախտառապող կամ մտավոր տումներից ունեցող, այլ ճնտամնացություն ֆիզիկապեսն Ճոդեպես առողջ երեխաների ասին է): «Դժվարերեխայի» տիպականառանձնաճատկությունները առանձնապեսճատակկծրհն

պով

դրսնորվում դեռաճասության շրջանում, երբ լական դիրքը զգալի փոփոխություններ է կրում: Սրա ճետկանքով դեռագործունեությունը նոր ուղղվածություն է ստանում ն չրջապատն էլ նոր վերաբերմունք է ցույց տալիս նրա

երեխայի սոցիա-

Հասի

նկատմամբ: Հոգեկան զար-

գացման այդ թյունն Է,

փուլի բարդությանպատճառը նրաներքին Հակասականուդեռես զարդացման Դեռաճասությունը մանկական

շրջան է, բայց

այս

տիպիկ

մենք արդեն շրջանում ունենք աճող ն Հասուն գործ

կյանքիչեմին կանգնածմարդու Հետ, որը ձգտում է ինքնաճաստատման, է, որպեսզիմեծերը

պաշանջում

«Դժվար երեխաներ»տերմինով ավանդաբարնշանակում են այն մեծաթիվ երեխաներին,որոնց անձի կառուցվածքիուղղումների կարիք ու է զդում: Սրանցշարքին են դասվում նան անճնազանդ,կամակոր են մարան երեխաները, որոնք դիմադրություն ցքույց ալիս մեծերի Բնավորությանայդ դժերի ղզարդապաճանջներին խորՃճուրդներին, Հիմնական ուղին նման շեղումների պումը կանխելուն ճՃաղթաճարելու ու իրական պատճառների բացաճայտելը, երեխայի պաճանջմունքների ուշադրություն ճանդես բերելն է, որը երեխան միաժամանակ պետք է զուգորդվիպաճանջկոտությանՀետ. գործունեության մեջ։ երեխաներիզգալի ւլետք է ընդգրկվի Ճճանրօդգուտ ն անկաբգապանություն մասի մուտ կարելի է նկատել չաբաննիություն, կոպտություն:Հատկապեսնման աշակերտներինկատմամբ անճրաժեշտ չ անճատական մոտեցում «Հանդեսբերել՝առաջին չճերթիննրանց անպատճառներըբացաճայտելով:Այսպիսիերեխաների կարդապաճության Հետ տարվողաշխատանքըենթադրում է նրանց ակտիվությաննպատակազմակերպում, նախաձեռնողություն,Հարդանքնրանցարժակասլաց նիքների ն ինքնուրույն լինելու իրավունքի նկատմամբ: Որոշակիխումբ են կազմում այն երեխաները,որոնց ճամար բնորոշը աշխավարքագծի տելու ցանկության ու սովորությանբացակայությունն է, այսինքն`ժուլությունը, Դաստիարակը պետք է նկատի ն խրախուսիայդպիսի երեու խայի ձղմումներն չանքերը, նրանում պետք.է աշխատելու ցանկություն արթնացնի սովորեցնի զգալ, թե «աճույբի ե ուրախության ինչլիսի անսպառ աղբյուր կարող է դառնալգործունեությունը, Առանձնացնումեն նան այնպիսի երեխաների, որոնք ամենաբնոէ: Այդ թերության դեմ արդյուրոշ բացասականգիժը ստախոսությունն նավետ պայքար մղելու ճամար պետք է իմանալ, որ այն երկու ձնով է ճանդես գալիս. հոբինումըկամֆանտազիանեոի ստեղծումը,որի առավել բնորոշ է կրտսեր դպրոցականներին,ն նշմաբտության գիտակցված կեղժիքըկարողէ լինել ն՛ պատժից վախենալու Ճեխեղաթյուրումը: տնանք,ն՛ անվայնլ արարքը թաջցնելու ձգտում, է՛ ինբնաճաստատման

Հետաքրջրությունների նկատմամբ

ու

ե՛ շրջապատողների ձւշադրությանը արժանանալու Ցանկություն, միջոց:

Տիպականեն նան ստախոսության այն դրսկորումները, որոնց դրդապատճառըընկերոջ արարքը թաքցնելու ցանկությունն է, Սա տեղի ունի ըենկերականությունը լուրաճատուկձնով ճասկանալու4ծտնանքով:Ստախոսության դեպքերի «ճետ առնչվելիս դաստիարակըմանրակրկիտու

ինքնուրույնության, իր հրաճանաչեն

Քրտնաջան աշխատանքպետք է կատարի,որի նպատակներնեն. երի-

խաների աօախոսության իսկական պատճառներիբացաճայտումը, ճըջվատաճության,փոխադարձճարզանքի ու պաճանջմարտախոՀության, մթնոլորտի ստեղծումը, կեղծիքի խորապես անճրապույր կոտության ու լախկոտության ն հրեսպաշտությանճետ ունեցած պարսավելիլինելն կապը նրբամտորենցույց տալը: "երեխաներիորոշ մասի մոտառաջ են դալիս վարքի աֆեկտիվ ձեեր, որոնց պատճառը որոչ էական պաճանջմունքների չբավարարված մնալն է բավականիներկարժամանակի ինքացքում: Այդպիսի երեխաները աչքի են բնկնում ամբարտավանությամբ, ագրեսիվությամբ, «ոու խորտությամբ կամ խիստ նեղաքկոտությամբ Հեշտությամբ վիրավորված զգալու Այս ամենի Հետնանքով լուրաճատուկ կոնֆճատկությամբ: են ն կոառաջանում նրանց ճավակնությունների մակարդակի լիկտներ դիրքի միջե: Ընդ որում աֆեկտիվվարք լեկտի վումունեցածփաստական են կամ չափազանցված դրսնորող երեխաները ունենում ինքնաբարձր գնաճատում կամ, ընդճակառակը, խիստ թերաճավատեն սհփական Աջեկտիվապրումներին վարքի Համապատասխան ուժերի նկատմամբ: ձեերի տնական ու կրկնվող լինելը Հանգեցնումէ երեխաների մոտ ալլ մարդկանց, սեփականանձի ն կատարվողգործի նկատմամբ որոշակի վերաբերմունքի դիրքորոշումներիձնավորման։ Միայն ժամանակին կատարված մանկավարժական կարող է լուծել կամ միջամտությունը գոնե մեղմելներքին կոնֆլիկտը ն կանխել երեխայիմուտ վարքի աֆեկտրվ ձների զարգացումը): Ընդ որում դժվար,երեխաների Հի, տարվող աշխատանքումանճրաժեշտ է ճատկապես նուրբ անՀատականմոտեցում ճանդես բերել, որի ճամարսլաճանջվումէ. ա) ուշադիր ՝ու բարյացույց տալ երեխայի նկատմամբ, բ) Հենվել նրա ցակամ վերաբերմունք դրական ընդգծված -գ) վատաճություկ ճանդես Բերել որակների վրա, նրա բարոլական ուժերի ն պոտենցիալՃնարավորությունների նկատու

`

ու

մամբ: Առանձնապես դժվար է

'

դաստիարակչական աշխատանքկատարել մանկավարժական տեսակետիցխորապես բարձիթողիարված երեխաՆնճրի՝ դեռաճասներիՀետ Այդ դեռաճասների վարքը օրինազանց վելապես իմպուլսայինէ: նրանցանձի կառուցվածքը Հատակչէ, ունեն ցցուն կերպով արտաճայտվածճակաճասարակական ե իրենց տարիքին անճարիրպաճանջմունջներ, գերաճած «ուղղակի» ցանկություններ, կողմնորոշված են դեպի իրնըը: Շփվելու չլանրանցում խեղաթյուրված բնույք ունի, որի արտաճալտուառաչ

որոնք: անմիջականորեն ճանջմունքը '

Տոր -

՛

Մ.

Շ. ԸոՏոտ.

ՈՅՂի Ը

ո

փֆՏաԱ

ԹԲ եՎ

ՈՕԹՇՈՑԵՄՏԻ.

հԼ,

են բարձկամության, ընկերության, պարտքի, պատվի թյուններն Օրինապատկերացումները: ն վության մասին ունեցած աղավաղված ն գեղագիունեն իմացական ձեախեղվածժ Ճոգնոր, դեռաճասները բճ Համարյա Նրանցում,մասնավորապես, տական պաճանչմունքներ: ու

մանը

նկատմամբ Պատաճական 804ը-ը, որոնք դաստիարակչէ, որ անչափաշասօրինազանցների դպրոցներում, ուսումնասիրված Հոգեբաններիկողմից Հատուկ վում էին է ճակադարձ Բայյ ցուցանչական եղել: էին նախկինումերկտարեցիներ օրինաղանցուը նդճանուր թվից Այդ երկտարեցիների Սա նշանակում 44-ը: որ երկտարեցիումիայն բոնել էին ուղի է, քյան Հանգեցնում: Հոչի խախտումների ի րավական անպայմանորեն թյունը են տալիս կան, որ օրինազանց դեբաններիստացած տվյալները ցուլց ն ունեն բանականությաննորմալ Հնարավորություններ դնռաճառները Համակարգիմեջ նպատակասլաց գործունեության բաղզմապլանային են պասսիվությունիցե դեպքում ազատվում, ներդրավվելու կերպով անձետանում է Հետաքրքրությունը ուսման մոտ

վերլուծությունը:

մտածողության թերություններից: ուսումնասիրուկատարած օրինազանցությունների Դեռաչասների մուռ Հիշյալ: քյունը ցույց է տալիս, որ այդ երեխաներիզգալի մասի ՛

'

ն սե-

արաիքներն առաջ են եկել չափաճասության Ճավակնություններ ունեւիական իրավունքների մասին խեղաթյուրված պատկերացումներ ն առկաՀասնելու ձղտման նալու մեծերի կողմից դրանք ընդունմանը յության Հետնանքով: ձնախեղմանը անձի բարոյական որակների ՃճանգեցԴնուսճասների է ճիմնաորոնել պետք արմատները նող կոնֆլիկտային իրավիճակների որոնք էլ թերություններում, կանում ընտանեկանդաստիարակության '

`

Թերությունների ավելի են խորացվում դպրոցականդաստիարակության մորը դատաորի է այն տղային, մորանալ Անճնար ազդեցությանտակ: գործերիմի խորճրդի պարտեցին քաղգործկոմին կից անչափաճասների նիստում: Ցավալի էր լսել այն -խոսքերըի,որ իր անբարոյականարարքշպրտեց այդ փոքները արդարացնելուփորձ կատարող մոր Հասցեին Հասուն ուղում եք արեք, տղան. «հնչ այնքան բիկ, բայց միաժամանակ մորս Հեւ: ինձ 2եւոյ, ուր ցանկանում եք ուղարկեք, միայն. թն չթողնեք Սովորաբար,խոսելով ընտանեկանանբարենպաստ պայմանների հն ազդում երեխալի վրա, քվում են բազմամասին, որոնք բացասաբար նիվ պատճառներ՝Հատուկ ուշադրությունդարձնելով ոչ լրիվ, ջքայքայված ընտանիքների ընտանիքիբացասական, վրա: Չժխտելով այդպիսի մղող ազդեցությունը նրանում ապրող դեռաճասի Հանցագործության վրա, պետք է ընդգժել, որ օրինազանցություններ կատարաժդեռաճաս`

«ՈբօՀթծաթահ»,` ,

ո. Լ.

`

Փարրաոծրկ. 1քոմւն

ոօղքօոօխ.

Մյոաուլծ6,1քֆօո, 1972.

343.

նրանց նկատմամբ, որպես ուսուցիչների վերաբերմունքը Հասկանալիէ նան իրենը է: բացասական Այստեզից Հատակորեն կանոն, խիստ նախկին ուսուցիչների նկատմամբ օրինազանց դեռաճասներիուսու«Դու սիրելի ալն Հարցին, քն Այսպես, կաղմը, այլ նրանում տիրապետող բարոյական ընտանիքի դիրքն վերաբերմունքը: բնորոշ չէ Ճճարցտվել Հարյուրավոր որոնք ես», Հառտատ- ցիչներ մթնոլորսոը, այնփոխճարաբերությունները, ունեցե՞լ դրական պատասխան ն Հիշում») նան չեմ չափաճասների շրջապամիայն 164Ե-ը, չի պատասխանել («Ջգիտեմ, վում են ընտանիքի անդամների, ինչպես վածների ծանր «Ո՛չ» բառով: է միայն կարճ տողների միջե: Հենըներընտանեկանանբարենպաստփոխճարարերու-27գ0-ը, իսկ 5200-ը պատասխանել Մանկավարժներիճետ ունեցած կոնֆլիկտային Ճարաբերությունթյունները, ծնողների բացասականօրինակը, կոլեկտիվի նկատմամբ դեռաճասՀոգեբանությունը, ները էլ ավելի են խորանում այն պատճառով, որ օրինազանց մասնավոր-սեփականատիրական արճամարճանքը, նան իրենց Համադասարանկոպմարդկանց նկատմամբ անտարբերությունը, երկերեսանիությունը, ները, որպես կանոն,չեն բարեկամանում ճետետությունը, անազնվությունը,Ճարբեցողությունըն նման այլ դրսնորումցիների ճետ, Ճատկապեսայն դեպքում, երբ երկտարեցիության տաԹեն դեռաճասության ներն են ստեղծում այն անբարենպաստ միկրոմիջավայրը, որը «դժվար» վանքով ճայտնվում են նոր կոլեկտիվներում: ն դնռաճասներիձեավորման գլխավոր պատճառներիցմեկն է: Այդպիսի րիքի Համար բնորոչ են ընկերների Ճճեւո շվվելու, ինքնուրույնության Հարդանքի նվաճելու ճակումը, դժվար դեռաճասները ընտանիքներումդեռաճասներիվիճակը ծայր աստիճանդժվարինէ. երեչափաճասների անձն է ենթարկվում: Դեռաճաս-չ փաստորեն մնում են իրենք խեղումների այստեղմշտապես խայի արդեն երրորդ-չորրորդ դասարաններում են գալիս տեղ գրաՀամապատասխան ճաճախ առաջ ների կոպտությունն շրջանակիցդուրս: Ձգտելով տարեկիցների ն են վարքի բացասական ձնեքի ուժի կեղծ որպես նրանը անձի նկատմամբ ոտնձդգություններիցպաշտպանվելու վել, այդ երեխաներըդիմում նման դեռաճասՀչ իրենը թիվը, դուրս Ընդ որում ընտանիքների այնպիսի Դպրոցից յուրաճատուկ որոնօգնությանը: Հեղինակության միջոցներ: ճաեն Հակաճասավարքի դաստիարակելսոցիալիստական ցում երեխաներինչեն ցանկանում ների Ճետ կապերիմեջ մտնելով, նրանք փորձում ն դպրոց սարակության պաճանչներինՀամապատասխան գիտակցորենճակարակականձները ն «փողոցային»խմբերի իրենց ընկերներին մատների վրա Հասարակական4այացքներեն ներարկում, տառացիորեն մտցնել: այնպիկարելիէ Հաշվել, Էնտանիքներում ամենից ճՃաճախպարզապեսչեն Դժվար դեռաճասիզարգացմանսոցիալական իրավիճակն ն՛ Բայց կարողանում(ճիմնականումչգիտակցելով այդ փաստը)ճիշտ դաստիասին է, որ նա դուրս է մնում ն՛ ընտանիքի, դպրոցի կոլեկտիվից: երեխաներինկուլտուրականցածր մակարդակին մի ամբողջ է շփվելու, իր ինքնուրույնուքանի որ այդպիսիդեռաճասըպաճպանում րակել նա 2Հայտնվումէ դեորոնցից որոշակի դեր են խաղում ծնողների շարք այլ պատճառներով, ու պաճանջմունքը, Հասուն տեսնելու լինելը թյունն ն որոշակի ղբաղվածությունի, ճիվանդությունը այլն, Լուրջ անճանգատության խմբում, որի միկրոմիջավալրում «փողոցային» ռաճասների ն ընտուտեղիք են տալիս նան արտաքնապես լբարնհկեցիկ այն ընտանիքները, բարձրացման կան ինքնագնաճատման Հնարավորություններ են: ժնողները անտարբեր երեխաների ներքնաշխարճի իրենց դնաճատակաբացասական տված կոլեկտիվների որտեղ նեկան ճետ նկատմամբ: Սա երեխայի ինքնասիրությանու պատվի ոտնաճարման միկրոմիջաայդպիսի միասին Համար: Դրա նի փոխճատուցման նա լյուրաճատուկձն կարելի է Ճամարել: է, գտնվումէ «բաքանի որ վայրում դեռաճասի վիճակը շատ ծանը ընտանեկանդաստիարակությանթերությունները որոշակի տակ: Սրանք, տաբիքով ավելի մեծ լինեկի Հերոսների»աղզդեցության են ու ստեղծում, որոնց շտկման վերացման խնդիրը պետք միտումներ փոկ ավելի Հաճախ սպառնալիքների լով ն իրենք է լուծի պետականայնպիսի կազմակերպություն,ինչպիսին դպրոցն է: միավորում են խմբի ճնշում գործադրելով,դեռաճասներին օգնությամբ են Ցավոքսրտի այդ թերությունները Հաճախ էլ ավելի խորացվում մի մեջ, ն շարք. դպրոցներում առկա մանկավարժականձնամոլությամբ, որտեղ դուրս է մնում ինտանիքի Այդպիսիիրավիճակը։ երբ դեռաճասը մինչն այժմ ծաղկում է արգելքների է որոնում դեռաճասների մանկավարժությունը՝ չի կարելի դպրոցի կոլեկտիվներիցն պաշտպանություն ն վազել, աղմկել այլն կարգուկանոնի պարզեցվածըմբռնումը դեռաբակային կոլեկտիվիներքին փոխճարայուրաճատուկանիշխանական ճասներին զրկում է ազատորենկողմնորոշվելու, անկաշկանդ ակտիվ (որոնք Հաճախ կեղժ-ընկերականեն), դնեռաճասի բերություններում ու ինչ վերաբերումէ այն շբփգործունեությունկատարելուՀնարավորությունից: ընջնաճաստատման ինքնագիտակցության, պաճանջմունքների, նեն դեռաճասներին,որոնք դպրոցի կյանքում դժվարություններ է Հաղորդում: տտեղման ուղղվածություն սխալ ղարգացմանը ընտաների 2/5-ըդաստիարակվելէ ձնական տեսակետիցամբողջական բնակարանայիննորմալ պայնիքներում, որոնք ունեին նյուքական մաններ: Սա ցույց է տալիս, որ վճռականնշանակությունունեն ոչ քե

ժում,

ապա

ու

ու

այսինքն՝

ու

"

ու

խուլիգանությունները

ու

Բայց

դպրոցական

«Հեղինակությամբ»,

ու

երբ դեռաճասըդուրս է մնում նորմալ, այսինքն՝ այնպիսի ճարագիտակցում է իր Հնարավորու: բերությունների ոլոլրոից, որտեղ նա ու իր օգտա. թյունները,նշանակալիությունն Ճճասարակության Համար վարությունը, ապա նա սկսում է Հակադրվել կոլեկտիվին, ճասարակու այն ճիմնա. թյանը, նրա անդամների ակտիվությանըն առանձնապես է կան գործունեությանը,որն օգտակար ճասարակությանճամար: Այ պատճառով, նիր մենք ցանկանում ենք դաստիարակչականներգործու. թյուններիայնպիսի ճամակարգ ստեղծել, որինպատակը դժվար դեռա: Հասի անձի կառուցվածքում բարոլական նորմալ գծերի ձնավորումն է ապա ամենից առաջ նրան այնպիսի նոր միջավայր պետք է մոցնենք ն նրանց որտեղ դեռաճասների փոխճարաբերությունները նկատմամլ որակապես նոր են: Հենց այդ նպատա. ցուցաբերվող վերաբերմունքը կովէլ մեր երկրում վերադաստիարակությալ օրինազանց դեռաճասների ղպրոցներ են ստեղծված: Այդպիսիդպիոցումդաստիա: Համար ճատուկ կազմակերպման կարնորագույնպալմանը (բացլ պրոցեսի րակության իրադրությունիցն ընդգծվածբարեկամականվերա Համապատասխան բերմունքից, որը զուգորդվումէ անվերապաճ պաճանջկոտությանճետ բացառության բոլոր դեռաճասներին նպատակասլաց կերպու առանց կազմակերպվածգործունեության զանազան ձների մեջ ներգրավելնէ Շեշոր Հատկապեսպետք է դնել ճանրօգուտ աշխատանքային գործու վրա, որը կարծես միմյանցէ կապում ն ակ նեության կազմակերպման է դեռաճասիգործունեության բոլոր ձնծիր: Հենց այդ գոր տիվացնում ոլորտում էլ երեբաների ու չափաճասների, հրնխաներ| ծունեության ն ունեցած նկատմամբ նրանց առաջացող աշխատանքի միջն Ճարաբեեն ստանում: որ դըժ. եվ բնույթ քանի առավել ծավալուն ամենից ավելի բացասականվերաբերմունքեն դրրվար դեռաչասները գործունեության նկատմամբ, ապա նոլ սկորումՀենցաշխատանքային մեջ նրանը ներգրավելուՀաջողության ցուցանիշլ ճարաբերությունների պետք է ճամարելայն, թն ինչչափով է ճաջողվել նրանց ներգրավի, այդպիսի ծավալուն գործունեության ոլորտը: Այդ դրույթի նպպատակաճարմարությունը ճատկապես ակնճայս ար' նկատմամբ նթե աշխատանքի օրինազանց կդառնա, դեռաճասների տաքին վերաբերմունքը գործունեության ճամծմատենքաշխատանքային ավելի խոր վերաբերմունքիճետ որոշ տեսակների նրանց նկատմամբ Հետազոտություններըցույց տվեցին, որ դժվար դեռա. Հոգեբանական 8649-ը դրականորեն է վերաբերվում աշխատանքիայն սոէ. Հճասների սակներին, որոնցումճնարավորէ. ինքնուրույնություն դրանորելն որո է խորապես շակի տեղ գրավել կոլեկտիվում: Հետնաբար անձճրաժեշտ մշակելայդ գործունեության կազմակերպմանսկզբունքները՝ ելնելու ատուկ նշանակու Այստեղ դեռաճասի՝ առանձնաճատկություններից։

րությունները

`

լ

Յ46

մեջ աշխատանքինկատմամբ Հետաքրքրություն Ք:յուն ունի դեռաճասի. ն մեթոդիկան, ակտիվացնելու առաջացնելու նրա նախաձեռնողությունը

ոլրիօգտագործումըթույլ

կտար

դիրաշխատողի ինքնուրույն նրանում

Քուրոշում ձնավորել: Հանըօգուտ գործունեությունը կազմակերպելիս պետք է ապաճովել, որպեսզի նորանոր ն աստիճանաբար բարդացող գուրծեր ու Ճոգսեր առաջ զան: ԴրանցՀաղթաճարմանըուղղված ջան-

ընդգծված Ճարդեռաճասներիններգրավելիս նրանց նկատմամբ Քեչրում

աշխատանքային վստաճություն պետքէ դրսնորել: Հանրօգուտ կազմակերպմանլարված տեմպի ընդճանուր բարձր գուրծունծության գանք

ն

ն ներշնչվածության ակվլտիվության, մթնոլորտ պատասխանատվության է ստեղծում: Դեռաճասների դեպքում աշխադրական վերաբերմունքի կարնոր դեր է խատանքի այդպիսի ոիքմը կարող է կայուն դառնալ:

դում

դերը

Դրանցիցեն կոլեկտիվ սաճմանամեթոդիկան»: «ոսճմանագծների

տարեդարձը),անձնական-կոլեկտիվ(ուքնամդպրոցի (որինակ՝

մակը կամ ուսումնական տարին ավարտելը), անձնական (ծննդյանկամ

նպաՃոասունության օրը) սաշմանագծերը: Այս իրադարձություններին դեռաճասներին զրավում է իր բոտակասլաց կերպով պատրաստվելը կոլեկտիվում այնվանդակությամբ նե կազմակերպման եղանակներով, ոճ ն «նռի մթնոլորտ աշխատանքի է ստեղծում, որոնք նպաստում են միմյանց ն չափուխադարձկախվածության,պատասխանատվության, Հետ դեռաճասների շփման նոր ձների զարգացմանը: փճաճառների ներգործություններիտվյալ Համակարգի մեջ Դաստիարակչական խնդիրը բարդանում է դժվար օրլինազանց դեռաճասներիններգրավելու Այդպիդեւռաճասներիկազմի առանձնաձճատկությունների Հճետնանքով: ոի ներգրավումը նրանց Համար նշանակում է Հին Հարաբերությունների ն ձնավորում: Բայց այդ ճարաբերությունների նոր որակապես Բեկում ունենում ճամար աննկատելիորեն, գնեռաճասների ունի Բեկլումըտեղի է Հարաբերությունչեն գիտակցումայն: օբյեկտիվ բնույթ, դեռաճասները սուբյեկտիվորեն ընկալվում է որոլնս պաներրիվերակողմնորոշումը

Ճաշնջմունք: -

Համակարգիմեջ ներգրավվելը տարբեր դեռա-չ Տվյալ միասնական մուտ Ցուրաչատուկկերպով Ճա.սների ունի իր յուրաճատկությունները: ձն ձնավորվում նրանց Հարաբերություններըընկերների ն մանկավարժէ տատանում նան դաստիարակների Հետ, լուրաճատուկ դրանորումներ չակկաններդործություններին նրանց. կողմից ցույց տրվող /«դիմադրուունի դժվար դեռաԱյդ պատճառովէլ կարնոր նշանակություն թյունը»: կտա առանձնացումը, որը դասակարգելնան տիպերի թուլլ Ճաւսների Ա. Ի. դաստիարակչականաշխատանքի ճնարները: Կոչեւտովն, օրինակ,

առաջարկել է Հետնյալ պայմանականղասակարգումը. 1) շփման ոլորտում խախտումներունեցող երեխաներ, 2) խիստ '

ունեցող երեխաներ բարձր կամ խիստ ցածր Հուզական ճակազդումնեեր ն, ընդ-

րն րաո Բորշ

ակառակը,

պասսիվ

ու

անտարբեր),

Թ/Աաաա ակողմա

4) կամային որակների սխալ ցում ունեցող երեխաներ,

(յամաոր,

զարգա-

ւղավոր

զարգացում

թուլակամ, քմաճաճ, ինքնակամ, ունեցող կհրեխաներ կարգ, անկազմակերպ). Դ. Ի. Ֆելդչանյնը առաջադրելէ դժվար երեխաների նախնական ան-

՝

-

դասակարդում, Ճաշվի առնելով նրանց վարքագծի ձեր, ճանրօգուտ գործունեուքյան մեջ ներդրավվելու ձեր, ինչպես նաննրանց անձի բարոզրա ւ խումբր բնութագրվում է նռաճաս րի առաջին որակների կայուն կուպլեքսով, ինչառումով բացասականայնպիսի անբարոյական տարրականպաճանչմունքւիսիք. են՝ անբնականոն, ճակաճամարակականՃայացքների Համակարգը, ները,

կամակորությունը, գրդովաժությունը, թյունը, սուտասանությունը, բացաաշխատասիրության

մարդկանցնկատմամբ անվստաճությունը,

բնորոշը դեռաճասների ազանց Հարաբերությունպաճանջմունքների, ն

Խո

եռբոբդ խմբի ճամար ն դրական լիկոն է ձնախեղված միջն:Այս խմբի ՀետաքբրքրություններիՃայացքների

նների,

ու

կոնֆ-

ոու»

անվայել իրենց կատարածօրինազանցությունների ները գիտակցում Ճամոզճիշտ Հայլացքները լենելը:Սակայն նրանց ունեցած բոսրոլական եսասիրական ճակումմունքներ չեն դարձել, ն Ճաճույքներ ստանալու նն

Ճակադրվելուանկարողությունը ները կամերավիճակներին Հարգոցն մաինցած նրի Միադումարությունը, Բանորտի արարքների, իսկ սրանք, իրենց Հճերթի ասարակակա Հակաճշասարակական ու

ակնճայտորեն

ձնախեղված՝ Այդ խմբի Ճճարաբերություններն գնաճատականները: ու

մուս խեղաթյուրված են դնռաճասների

ճամարձակուընկերության ու թյան մասին ղատկերացումները, խիստ՝ քույլ է արտաճայտված ամոքի զգացումը: նրանք ցինիկ են, կոպիտ, չարացած, ագրեսիվ, բոնկվող, անզուսպ, կովարար։ նսասիրությունը, ուրիշների ապրումների նկատմամբ անտարբերությունը,կատարած օրինազանցություններիդիտակցաշխատասիրությանբացակալությունն ու սպառողական վածությունը, ժամանցի նկատմամբձղտումը, խնամարկյալ լինելու ճակուժն ընչաՔաղցությունը այղ խումբը կազմող օրինազանց դեռաճասների բնորոշ ու

են: առանձնաճատկություններն

խումբն են կազմում ձնեախեղվածպաճանջմունքներ,ստոԵՐկշոոդ րին կարգի ձգտումներ ունեցող դեռոսճասները:Սրանք աշխատում են ընդօրինակելայն անչափաճասօրինազանցներին, որոնք ունեն անբասպաճանջմունքների կայունՀամակարդն ճարաբերությունների ու ճայացքների բացաճայտործն ճակաճասարակականուղղվածություն: ն կովարարությամբ, այդ Աչքի ընկնելով սրված անճատապաշտությամբ դեռաճասներըձղտում են արտոնյալ վիճակի ն ճնշում են թույլերին կրտսերներին:նրանցՀամար բնորոշ է իմպուլսիվությունը, անկայունուարագ թյունը,տրամադրությունների Ճերթքափոխումը:նրանք խեղաԹյուրված պատկերացումներունեն արիության ընկերականության այս դեռաճասների կատարած օրինազանցությունները մասին: ճիմնականում իրադրականբնույթ ունեն ն ինքնաբերաբարառաջ են գաուղղվածության 4իմքի վրա: Այս խմբի դնոաճասլիս անձիընդճանուր են խիոտ սրված ների ճամար բնորոշ ինքնասիրությունը, Խորամանկու-

րոյական

ու

ու

Սակայն

:

ա

7.

Դ. Ճ0ՎՇՀ0թ,

116քօոօօրուճիմոծ ոօոքօՇուճ.

ԽԼ, 1972.

ան-

էն

Այս խմբի դեոաճասները վարքի փորձի կուտակման: բարոյական ատախոխորամանկությամբ, ձն

աչքի

ընկնում

յամ

քաջությամբ, ցուցադրական

Հարմարվելու ճաերկերեսանիությամբ,ճանդամանքներին

անտարբերությա նկատմամբ դորժերի կարնոր Ցանրագուտ կոմով գովաբանեանցյալը իրենց նկատմամբ անվատաճությամբ հ

փա

"

կանց

լռ

ն

ությամբ:

ձնախեղվածպաճանջթեթնակիորեն խումբը կազմում ուրու կաՍրանց բնութագրող դծերն ունեցող դեռաձասները: են

են.

մունքներ

անկայութեթնամտությունը, Հեշտությամբներշնչվելը, մազրկությունը, ավելի անվստաճությունը,

սեփական ուժերի նկատմամբ նությունը, անելը: տեր ընկերներիառջե ստորաքարչություն ուժեղ կամքի են մտնում դճռաճասները, ովքեր մեջ խմբի Հինզեւսոդ

այն

ա-

ուղին բռնել. Սրանքւշխատաճականորենեն օրինազանցությունների սուր զգացում, բայը ունեն ամոթի բավական են, ճշտակատար, տակ: ա զդեցության կազմազուրկեն ն ընկնում են միկրոմիջավայրի չիմնական ուղին դաստիարակելու Առաչին խմբի դեռաճասներին է, ինչպիսիք են հռաննրանց անձի այնպիսի որակներիվր Հենվելն Ճւվդրված նպատակինճասնելուգործումցուցաբերվող դունությունը, Հեղինակությունն առաջնությունձեռք բերելուձղտումը,

տառեր

մառությունը,

քնրարժեքությանփաստի իրենց սոլկիալական աշխատանքնենրանց կողմից կատարվող գիտակցման մասնակի

որոնք զուգորդվում

են

ճետւ

Չ--ֆ ոչ մեծ (ճաճախ ակնառու նշանակալիությունը, րի Հասարակական որտեղ ներգրավելը, մեջ խմբերումաշխատանքի բաղկացած) Հոգուց ժամանակ ճանձնարարվում է ղեկավարելընկերժամանակ նրանց Հետագայում ավելի լայն կոներին, նպաստումէ այդ դեռաճառներին ն դործունեությանմեջ ներգրավելուն սրանցում անճչրաժեշտ առ

լեկտիվների

Հաստատելուն: Հարաբերություններ

Ար Բուն երնոո

Մ

հուսճասն

ունի Համար Ճատուկ նշանակություն ստերեոտիպձների փոփոխումը:

Գարա երան

`

:

թյան Համակարգի, չիմնական, էությունը, բռվանգակու կաղժակնբպման նկատմամբ ցուցաբերվող Ֆրանց ընդգծված. վատաճությունը,. Հասարա ե ն, ու Հնարները չունե-. Ֆույնն՝ թյունը,ակզբունքներն ինչ որ շեղումներ կական-կազմակերպչյականդործունհության: աշխատած: մեջ. ընդգիկելը,. է, այդ որ Համակարգը, Սա ցող Հավարո, նշանակում դեռաճասների ային կատարելագործումը միջոկրղնություննքրի ճաջողությունների Հետո, կարող, ենթարկվելուց: առավել ռուր փրավիճակում փորձարկման ցով, ոչ ժիայն այլն ամենից կազմակերպչական առաջ կատարողական, ճեր . է «ղկվածմոդել. «սովորական» դեռաճասների դառնալ ե մեջ որտեղ ՛գործունհության աշխատ ննթարկվելու ներգրավելը, կ արգադրելու, են այդ ճամարխ են ձնավորվում, ապաճովում պարողություններ դեռաճասների Համեմատաբար արադ մուտքը աշխատանքի բնագավառը: ճանհրօգուտ հրիորդ խմբի, Դիռաճասների

ՏՏ. ԱՆԵԻ.

ԲԱՐՈՅԱԿԱՖ`

կարնորեն աշխատանքային ՈԼՈՐՏԻ Համար ոիթմն գործերի բնույթի` :2 որոնողական լարվածությունը, ՀԻՄՔԵՐԸ նրանց

ՀԲԳԵԲԱՆԱԿԱՆ

խատանքներում ԱյստեղՖրանք րենց դրսհորելուն ընդգրկելը: կոլեկեն տեղ նշանակալիը մ գրավելու է » աոանում: Բարոլական Հնարավորություն ` ձնավորման միասնություն գիտակցության տիլում վարքի գիտակցության «Հանրօգուտ սոեղի է ունենում` Մմարդու՛ Անձի. - ու աշխատանքային ձեավերումը. կողմից` գործունեության, ճամակարղում,. չորխմբի դեռաչճասներին Դ վարքի Հասարակական Բար յուրաքման` լորդ վրաւՍոյլլետականնպաստում. Հիման «Ի ակտիվործն նձրգրավելուն՝ ՛ի նկատի դրական Հոգնվիճակվլանքի նկատմամբ Հետաքրքրություն, տությունըբարոյական նրանքում ունիմար ու ասելով: գիտակցություն աներն. կենսական մասինպատկերացումներ մեջ բարոյական: ցկզբունքների: ոււնորմծրի Հեռանկարների արտացո արթնացգիտակցության են մարդկանց Հանմը, որոն:մաորգավրրում նելը:Մշտական՝ աշաշխատանքների ժամկետացանկ Հ/աճող կազմելը, փոքարարձրությու ե. Րօգոււ ու պարբերանրանց. վերաճսկելն աշխատանքի նկատմամբ «խատանքի «արդյունքները. սիստեմատիկորեն վերաբծրՀասարակության, բարփ մի. Բերելը, բարոյական մունքը:Սակայն յուրացումը, գործունեության կոլեկտիվ բարոյա տեմպը, կոլեկտիվի առոջն ճասկացությունների ու պարգացման, կարնոր դերվա-: կան դիտակցության պայմաններ են ատնղժում ծագման անձնական այք ն պատասխանատվությունը գորժում տարհլով ճաղեր,ինքնըստինքյան բազմազան աշթատանքային Հաջորդ դեռեսՀի."ապաճովում բարոջչակա գեռաճասներին խմբի գորժունհու-վարքագծի՝ կ.մանչ ձնեավորումի. մեջփոցնելու Համար: Հոգեբանական Հետաղոտություննե լոնՀամակարգի ի ցույց որ «փորձը նն դեռաճասների տալիո՞. կուտակած տիպերի թալիս,՝ Դժվար առանձնացումը կավարժության թույլ Հա-. հրձխաննըը: Հ ճախ:վավգիտեն.բարոյական նորմեթը,բայց փրենց վարքագծում մայի Համակարգն ներգործությունների դրան-. ճշտել դաստիարակչական. «րես կանոն, այն ուղիներէ. բաց անումսուր կոնֆլիկտային .հքերի այսպիսի վիճակը, ցով չեն ղեկավարվում: վերցրած,չայլն Քողջությամբ ծն. է, տը որոչ դաստիարակներ, կույր ճավատի գտնվող. բա-՝ տածում փթավիճակում չ ետնանքն. պուրաքանչյուր փրեխալի, անձատանկպտմամբ: րոյականգիտելիքների ճամար: գաստկաւ ճանդես բերելու Մոտեցում Սրանց կազմակերպած Հար ` ճանգեցվում պրոցեսըփառդորեն դեւք կատարվող. Բնդորումդ̀եպքից քերգործու-` : խուսբնյին. 8 ադրոյա- րակչական աշխատանքը հ Գ անչամժեմատ չեն կարոդ ազելի Քիշ՝՝ աովորողնեչ. դարձվում ուշադրություն խառնակույտը արար). արդյունավետ` լինել:Դեռաճասնե- թյան բն էլ մեծ է: "խոսքի բին նշանա-. Որքան. մեչ ներգրավելու գործունեության: Հետնօկազմակերկմանը: Հզնրօգուտ գործունեության ուղղությամբ, կությունը «ղական պլանաչափ պատկերները. ԱԼ ետք է կատարել, որը լետք՝ է. կազ(ճասկացությունները, գաղափարները, աշխատանք փորձիչրջանակներն Հաղորդակից լայնումեն անձնական հրեխային մակձրպվի ճիման Հաշվի առնելու նրանց առանձնաճատվությունները ու են դեպցեչ դարձնում Հերոսական. Վրա: պատմական իրագարձությոնններին սկղզբունքնծիր, տետքէ ման Այդգործունեության պայմաններն րին, որոնց չէր կարագ բնականաքար, կերպով Հաշվառման է իրագործվի ու ականատծեր-Ֆա, ժասնակիցն՝ ն տակրկիտ ալետք. ենթարկվեն այն. թովլ տալ, որպեսզիդաստիա ցանքի կոլեկտիվների առող ձկերիճլուլավորված այնումենայնիվ բազմապլանային լինել), չե կարելի կության:խոսքային մեք երը ձեոքբերեն, Միայն. գերակշռություն «գնությամբ: կերպով տուցված Ճաայդպիսի նպատակասլաց աովորո ու բի կոնկրետ. ճալ8րծծ Թ-ի լիքներն Ռթալնազի ու Հասկացություծի մամու բարոլակ ամրապնդվեն վարքի դրդապատճառ պետջ-` մունքներ. դառնան, ն դրանը Համակարգում Համապատասխանող բարոլականսովոիություն Է

ու

ԼԷ

ՋԵՎԱՎՈՐՄ

:

:

`

:

:

։

`

"

»-

..

երգամաւմի

Է

ու

ու

ու

ու

Վ կարոզ, մակարգը՝ աստիճանաբար Է` ծրեխանձրի, Հանգնք ճալկասովարքիվերացմանը, բայըոչ թ դժվարցիալական դեռաճասներին ճաբացասական գծերի Համաճարթեցման, ալլ ծրանցում բարոանձի` թում այինկայուն դրական, ձեավորման, րակների ճանապարձու, է, որ կանշական դժվար ճանրջգուտ դործուննուդեհաճասնձրի.

է

-

:

:

Է

:

ու

"1

ննրում, «Վարքի սովորական ձների ն այն բանի գիտակցմանմիջն, թ հնչպնես պետք է վարվել,-- դրել է Ա. Մ. Մակարենկոն,--ճակասու թյուն գոյություն ունի Սրանցիցմեկից դեպի մյուսը ինչ-որ մի նեղ ատ է անցնում, որը պետք է լցնել փորձով»1: Ընդ որում այդ փորձը, այսին

արոլականդրդապատճառներ,ի Հայտ

պաճանջմունքները: րրակներն

է զալիս մարդու անձը,

նրա

ու

ճամար պաճանչվում է ճատուկ Բարոյական վարքի ձնավորժան բարոյական ռովորությունների նվիրել դաստիարակուուշադրություն մ. Քըն՝ երեխաներիպրակտիկ գործունեությունը, պետք է են աշխատելու, ընկնրական օգնություն ցուլց տալու որոնցից ճագեցնել Հու թյանը, անեն զականությամը:Ինչպեսնշել է 1. Ս. Վիգոտսկին,«...Ճույզերի մեխա կարեոր այլ սովորություններ,որոնք նպաստում կենսականորեն հ նիղմըկարծես ճատուկ Բարոյականսովորությունները որակների ղարդացմանը: կերպովՀճարմարնցված է, գործիք բարոյական նուրբ ձի որ| օգնությամբ ավելի Ճեշտ է ազդել Վարքի վրա, Հանրաճայո են մեժերին ընդօրինակելու ն նրանց պաճանջների է, քե ինչ. ձնավորվում սկզբում պիսի խոր աղդնցությունեն դործում մանկավարժիկենդանի ն աղդեցությանտակ, կոլեկավիվիճասարակական կարծիքի ներգործու«ուղա: կանորեն Ճճաղգեցված խոսքը, գեղարվեստական դրականությանու արթյամբ: կոլեկտիվ դործունեությանպրոցեսում, բազմիցս կրկնվելով, բավեստի գործերը, առվորությունները աստիճանաբար դառնում են անձի պաճեղավոխականնձրի, զինվորների, աշխատավորները րոլավան

Հերոսական Հույղերիլավադույններգործություննել կճրպարները: ունենում

րության

բարոյականչբարձր զգացմունքննրի՝սովետական ճայրննասի

ինտերնացիոնալիզմի, սոցիալիստակպն Հումանիզմի պարտքի, ընկերության, պատասխանատվության, պատվի, խղճի ձե. .

ու

վորման վրա: Բայց ինչպես բարոլական այնպես է բարոյական ավելի Ճաջող է ընթանում երբ դրանք դպրոցականների կողմից յուրացվում ու են

զգացմունքների,

Համողմունքների ձնավորումր

զգացվում

գոր-

ծուննության պրոցեսում, Թեկուզ մեկ անդամ եր կատարած բարոյական գործողությանՀամար բավականություն զգալով, երեխան կձգով կրկին ու կրկին անգամ ապրել այղ վիճակը: երեխաների գործունեու Ձյան նպատակասլաց կազմակերպումը, եթե այն ճենվում է բարոլակալ ճասկացությունների վրա ն ներթափանցված է բարոյական ճույղնրոօվ ճիմք է Հանդիսանումբարոյական վարքագծի ձեավորման ճամար ինչպեսատուկկնրոյով նշել է վ. հ. Լենինը,

«կոմունիստական նրիտա:-

չպետք է չինի այն, որ նրան բարոյասարդության դաստիարակությունը կանության մասին ամեն տեսակ քաղցրացուցիչ ճառեր կանոննել ու

ճրամցվեն... կոմունիստական բարոյականությանճիմքն է կազմում ժունիզմն ամրապնդելուն ավարտելուպայքարը»4:

Բարոյական է այնպիսի վարքը,

րակակա

նորեն, որ

պայմանավորվածէ

Ճարարերությունների

կողմից: ն

է Հասա. գնտերմինավորված բարոյական չափանիշներով

որը

ոլ

որոշակի սկզբունքներովն

է դրանց կարգավորվում

Վարքիմիավորը, որում իր դրսնորումն՝է գտնում

նկատմամբ Պասարակության

Էաժաարա

եա

եաե

՛

ո:

4. Ը, Վ. Ի,

այլ

մարդկանց

երեխայի ունեցած վերաբերմունքը, արաերա «ոնա '

կո-

Մուճքծուց. ԸՕՎ.,1. Մ, Շբ. 446. եին, երկեր, 4. 31, երնան, 1953, էչ

358--360.

Անձի բարոյական ոլորտի ձնավորումը իրենից ներկայացնումէ գիզարգացման տակցության, վարքի, զզացմունքների սովորությունների պրոցես, Այս պրոցեսը ճատկապեսճաջող է ընքանում դաստիարակության ճատուկ կերպով կազմակերպվածճամակարգում,որտեղ ոչ միայն զուգորդվում են դւղվրոցականների բարոյական լուսավորումն ու պրակտիկ գործուննությունը, այլե ճատկապեսծրագրավորվումն ճամաձայճասարակությանճետ նեցվում են երեխաների միջն ե կոլեկտիվի ու ու

Այսպիսիպայմաններումծրելխաները նրանց փոխճարաբերությունները: նն սովորում, այլն ակտիվ ոչ քե պարզապեսբարոյական կանոններ ն գործունեության փոխադարձկախվաժությանու պատասխանատվության Հարաբերություններիոլորտում բարոյական վարքի անձնական սովոփորձ են կուտակում: Այս փորձի կազմի մեջ մտնող բարոյական ե են դառնում դրդապատճառներ վարքի րությունները աստիճանաբար Հասարակական վարքի երեխաների բարոյական Համողմունքներ: պրակտիկան, բարոլական լուսավորության փոխճարարբնրությունների ճետ մԺերտեղ, իր ճերթին անչրաժեշտ 4իմբ | դառնում բարոյական գիտակցության ձեավորման Համար: Գիտակցելով ւպաճանջբարոյական ն դրանք վարքի ները,սեփականբարոլական իդեալներ ձնավորելով դրդապատճառներ դարձնելով, երեխաները նվաճվաժայլս դիրքերից սկսում են վերաիմաստավորել ն ընղճանրացնելիրենց փորձր: Բարոյական արժեքների գիտակցումն ու սիստեմավորումը բնորոչ են արդեն դեռաճասության տարիքիճամար: հսկ ավագ դպրոցականինարդեն Հատուկ է բարոյական ճամոզմունքների, կենսականնպատակների 4իռանկարներիճարաբերականորեն կայուն Ճամակարդը: ու

ու

գրան

անար հեն,

բահ»:

ճոզեբահական դասխորմեխանիզմները: Դրանց-ուսումնասիրությունը տիարակության ճոգեբանությանկարնորագույն է: խնդիրն ը

Չ3--378

«չո-:

:

Հանջմունբներ:

է, որ ճասարակությունը Հայտնի պատմական ղարդացման լուրաքանչյուր փուլում դաստիարակչական նոր նպատակներէ դնում: կոմու-. նիստական ն

Հեռավոր նմուշների «յուրացման» ճամար իր անձր իդնալական Հետնելու ձրգպատկերներիճետ ճամեմատելու ն գիտակցորեն դրանց ներքին տում է «ներքին դիրքորոշման»ն է առաջանութ Մեծանում միջավայրը ներքին այդ Հոգեբանները նշանակությունը: միջավայրի» ւանձը ձնավորող ճոգեկան Հատկանիշների ճամաՀասկանում են նում

աշխարճայացջի, դգաղափարա-քաղաքական Ճասունության.

բարոյականության ձնավորմանճամար բարենպաստ4իմք իսկական

որպես

ճանդիսանում ւառցիալիստական Ճճասարակության նպատակները, որոնք.մարդկային անձնավորության դաստիարակության նմուշ-իդեալ են ցուլց տալիս: Մարգը իսկականհմաստով, ըստ ն. 0ստրովսկու խուՔծրի,սկսվում է միայնայն ժամանակ, «երբ նա կենտրոնանում է որնէ իսկականգաղափարիշուրչը, Այս դեպքումմարդն արդեն ապրում է ոչ Ձե հր մասերով՝ որովայնով, կամ լլարդով սեռով, այլ ամբողջությամբ»: Դաստիարակության նպատակասլաց պրոցեսը կազմակերպվում է Հենց են

միջավայրի Հասարակական կարգ:

ու

ու

այդ

հ.

շարկան պաճանջներ: Սրանք դառնում են զարգացման աղբյուրներ ճետ ու են ն ունեցած փոխնրա վարքն այլ անձանց ժառիքներ որոշում Ա. Ս. է, որ մեծերի, Հասապարզել Բողալյովը Հարաբերությունները: րակության ներկայացիած պաճանչներիձնափոխությունը «իր անձին» ներկայացվող պաճանջներիսկսվում է արտաքինալդ պաճանչներիստիընդունումից ն բարձրանումէ մինչն դրանց կամավոր ընդուպլողական նումը: Ի վերջո, դրսից եկող այղ բարոյական պաճանջներըդառնում են այսինքն՝ սնփական անձին ներկայացվող ներքին աճանջանձնային, ու

ճեղափոխականներ, զինվորական գործիչներ, աշխատավորներ, ժամանակակից որոնց ճերոսներ, շարքում. Ֆան շրջապատող մարդիկ ն այլն),ոչ միայն ուղվուկենդանի ծրեխային են

ու

են

լ. Բոժովիչ):Եթե ներքին Համակարգի միջով (Մ. Լ Ռուբինչտեյն, ստանում իր ազդակները Հիմնականում սկզբում նրեխայի ղարգացքումը երեճետագայում ապա Հասարակականմիջավայրից, էր չրջապատող ն Հիման վրա պաճանջների իդճալների խան, յուրացված ՀՃսսարակական ն ճենց իրեն ներկայացվող սեփաէ աշխարճին շրջապատող ստեղծում

Ճասարակության մարմնավորող այդ պաճանջները իդեալին կամ բարո-չ-. յական նմուշին Համապատասխան: Հոգեկանղարգաքման առանձնաձճատուկ գիժը,ինչպեսնշել է դեռես լ. Ա. Վիգոտսկին,այն է, որ նրա արդյունքը յուրաճատուկ օիդեալական նմուշի» կամ տիպարիձնով գոյություն ունի երեխային շրջապատող Ճամիջավայրում դեոնամինչն նրա զարգացման սկիզբը: Հասարակական սարակական մարդկանց կյանքի, աշխատանքիու վարքի նմուշները, ներկայացված նելովամենատարբեր իդքալները, ձեծձրով (դեղարվեստական երկերի ճերոսներ, լեգենդար

Թյուն տալիս եծրեխաների զարգացման պրոցեսին,այլն նրա աղբյուրեն ներն շանդիտանում: Սակայն դաստիարակությանպրոցեսի կազմամիայն Ճճասաիակական կերպման Ճամար տեսակետիցարժեքավորնմուչ շի կամ լկդնալիառկայությունըդեռնս բավական չէ, ելնելովճՃասարա-չ ն կությանպաճանջներից տարբեր փուլեչճաշվի առնելովտարիքային րում երեխայիՀոգեկան զարգացման օրինաչավությունները, դաստիա-սեք է կոնկրետացվեն: րակության նպատակները Սավետական Հոգեբանների (Լ հ. Բոժովիչի,ն. Ս. Լեյտեսի, Տ. ծ. Ա. Պ. Գուրկինայի,Լ. Յու. Դուկատի,1. ն. Ռասկինայի, կոննիկովայի, Մ. Գ. ն ուրիշների)Հեւտաղոտությունների արդյունքները կաղզակինայի են ճամողելու, որ Ճասարակության մեջ գոյություն ունեցող գալիս բանմուշների յուրացումը, լինելով զարգացող անձի բարոյական րոյական ոլորտի ձնավորման կարնոր դրդիչ ուժերից մեկը, կատարվումէ մի քանի աստիճաններով: կրտսերդպրոցականների կոնկրետ անկայուն Քգնալները աստիճանաբար ավելի ավելի մեֆ Համադրականություն, ն բնդճանրացվածություն կայունություն են ձեռք բերում դնեռաճասների ն բարձր դասարաններիաշակերտների մոտ. Դեռաճասության պատարիքում ոմոտակաջիդնալնծրը Հաճախմիջոց են դառտանեկության

ազդեցություններըբեկվում

ներ:

'

պաճանջների,նմուշների Հառարակական

|

ն

վերածումը իդեալների

ընդօրիերեխայի վարքի նմուշների կատարվում է, մասնավորապես, նակմանմեխանիզմի միջոցով: Մյուս մեխանիզմը երեխաներիկոլեկսվրոցեսում նպատակասլացկերպով նոր ւոիվի կենսագործունեության վեկանոննձր, վարքի նորմեր մտցնելն ու դրանց կատարմանընթացքը է է: ասելով պետք ճասկանալ ընդրաճակելն Ընդ որում վարքի կանոն ճանրացվածնմուշ: կարնորէ ոչ թե այդ կանոնների ձնականությունը, այլ դրանցօրգանական կապընմուշները յուրացնելու երեխայիսեփազարգացման ճետ եթե այդպիսի պական ներբին աճանջմունքների ճանչմունքներառաչանում ծն, ապա ծրեխան ակտիվգործողություններ է կատարում մատուցվող իդեալեերն ու ուղղունմուշները յուրացնելու թյամբ: երեխանպետք է զինված լինի կազմակերպմանու վերաճակոեն այդ ղության այնպիսի միչջոցներով, որոն, Ճամապատասխանում գորժողություններին. Առանց այդպիսի միջոցների խոսքի միջոցով ար-

տաճայտվաժ զանազան խնդրանքները, ճիշեցումներն ու պաճանջները չեն ճանդգեցնի,եթենույնիսկ ճրեխան գիտակցում է դրանց Ճաջողության արդարացի լինելն ու ընդունում է դրանց: վճրաճսկողության կազմակերպումը (բատ Պ. Յա. Գալպերինի)ենթադրում է. նյութի նպատակա-

«Աաաա:

4.

Ճ. Եօրձոծտ. Թ0ՇոքովաՆ

ՎՇՈՕԲՇԵՅՁ

ՎՇՈԾՔՇԽՕԻԼ.

113ղ-Թ0 ԱՐՑ, Լ965.

կազմակերպում, ստուգման կարգի ու Հաջորդականությաննախանշում, վերաճսկողության կետերի առանձնացում, նմուշների, տլվարչ ների ու վերաճսկողությանչափանիշների մատուցում, նմուշների ու չաօգտագործման կարգի փանիշների նկարագրություն: Քարոյականչափանիշը, որպես վարքը կողմնորոշող գործոն, Օ«աշխատու' էջ միայն սուբյեկտի իրական գործունեության ընթացքում: Ընդ որում վարքի միավոր Հանդիսացող արարքների Համար որպես օբյեկտ ծառայում նն այլ մարդիկ, կոլեկտիվներ կամ Հասարակությունը (Ճիշտ այնպես, ինչպես գործողության օբյեկտը հըն է)։ Այն մեխանիզժը, որի շնորճիվ ճասարակականպաճանջներըվեր ծն ածվում երեխայի անձնական Ճամոզմունքների, ներքնայնացման ինտերիորիզացիայի, պրոցեսն է (արտաքինպաճանջչների անցումը սուբյեկտի զիտակցության, սլաց

ուգործունեությանՍ.ներքին պլան):Ա.Այդն. մեխանիզմը ճիմնավորա-

վարքի

Լնոնտնք ն սովետական պես բացաճայտված է 1. Վիգուսկու, նրանքցույց տվեցին, որ «ներքնայնացման այլ Հոգեբանների պրոցեսը արտաքին գործունեության տեղափոխումը չէ գիտակցության ներքին պլան», որը նախապես գոյություն ուներ: ներքնայնացումըայն պրոցեսն է, որի ընթացքում ներքին պլանը նոր միայնձնավորվում էջ: երբ երեխան ներգրավվում է Ճճատուկկերպով կազմակերպված ու բաղզՀարա մազան գործունեության մեջ/որի ընքացքում բաղմապլանային են են ծավալվում, ապա սրա շնորչիվ ամրապնդվում բերություններ վարքի Ճասարակականձները, բարոյական նմուշներին ճամապատասխան գործելու պաճանչմունք է առաջ գալիս: Ընդ որումայդ բարոյա-: կան նմուշները Ճճանդեսեն գալիս որպես գործունեության դրդապատն Ա. Ն. ճառներ կարգավորում են երեխաների փոխճարաբերությունները: Լեոնոնը ճետնյալ ճիմնավորված ճարցադրումն է կատարում. «Արդյո՞ք դաստիարակությանարվեստն ընդճանրապեսՃենց «Ճասկանալիդրդան «իրականորեն գործող դրդապատճառներիՃիշտ զուպատճառների» գորդում ստեղժելու մեջ չէ, իսկ դրա ճետ միասին՝ գործունեությանՃա-՝ ջող արդյունքին ժամանակին ավելի մեծ նշանակություն տալու կարոչ ղության մնջ, որպեսղի դրանով ապաճովվիանցումը նան իրականդըրդապատճառներիայն բարձր տիպին, որ ղեկավարում են անձնավորու

գործերում:

թյան կյանքը»2: րինակ,

դպրոցական տարիքի

երեխան ճասկանում է,

որ

Հառա-

ճնտո թյան մեջ ներգրավվելուց

են

այդ

«ճասկացվող»

դրդապատճառ-

ներըձնավոխվումիրականում գործողների:«Գործող» բարոյական ձնավորման ճամար դործունեությունը նրեխաների դրդապատճառների է լավագույնպայմաններ կազմակերոլել:որաչհաղի այնպես պետք

ն Հասարակական տարբեր ստեղծվեն նրանց ինքնագործունեության կարնորգործերի պլանավորման, իրագործման ն արդյունքներըքննարքելու ժամանակ ակտիվ դիրքորոշում ընդունելու Համար: «Ոչինչ այնպես ճամագումարում նշեց ընկեր լ. ի. չի վեչացնում անձին,-- ՍՄԿԿ 117 Բրեժներ,-- ինչպես ակտիվ կենսական դիրքորոշումը, Հասարակական գորվերաբերմունքը, երբ խոսքի պարտքինկատմամբ գիտակցական Հ Այս նրա վարքի ամենօրյա դառնում»): չասիանիշ ծի միասնությունը Պաիմաստով Հատուկ նշանակություն է ձեռք բերում դպրոցականների գործունեությունը, նրանց ինջնակասարակական-կազժակերպչական են երեխանների իրական ձնավորվում ռավարումը, որի ընթացքում էլ ու

բարոյական ն հսկ այդ Հարաբերությունները փոխճարաբերությունները: դաստիարակությանկարնոր գործոններ են դաղափարա-քաղաքական Ուսոսէ-

Դաստիարակության ճնարների Բոգեբանական իմաստը: «ոՀնարների,միջոցների ն մեթոդների նասիրելով դաստիարակության միայն գեբանական կողմերը, Հոգեբանները երեխային դիտում են ոչ բաղզմաորպես ներգործության օբյեկտ, այլն որպես սուբյեկտ, որպես պլանային Ճարաբերություններիակտիվ մասնակից: Այդպիսի մոտեցումը ամենից առաջ պաճանջում է Հաշվի առնել տարբեր տարիքների ն նրանց սնճաերեխաների ղարդացման առանձնաճատկությունները նան այն մանկական կոլեկտիվտականությունը: Պետք է Ճճաշվիառնել ների առանձնաճատկություններնու կոլեկտիվ գործունեության բնույթն ու է բովանդակությունը, որտեղ ընդգրկված է երեխան: ի վերջո, չեք աչքաթող անել այն կոնկրետ պայմանները, որոնցում իրագործվում է դաստիարակչականպրոցեսը:

երեխաների գիտակցության է անմիջականու

ու

վարքի ձնավորումն իրականացվում.

միջնորդված դաստիարակչականներգործությունների

ամբողջականՀամակարգի օգնությամբ: Սրանց շարքում նշանակալից տեղ են գրավում դպրոցականների բարոյական լուսավորության 4նարները, որոնցից

են

անճչատականն խմբային էթիկական զրույցները,

դա-

ն ընթերեն կարնոր վիճաբանությունները, ու պատասխա- սախոսությունները, ճանդիսատեսների րակության չափաճաս ապրում անդամները

կյանքով: Քայց միայն

նատու

14.

՝

ՒԼ Մօօութր.

Ա. Ն.

ԸՕՅԵՅՈՑ.

ԺԱՎԻԾԸՇՆԵ.Ըրք. 98.

ՈՏՑՂՇՈԵՒԼՕՇՂԵ.

Լեռնտե, Հողեկանիզարգացման պրոբլեմները, երեան, 1962,

դատակի դիտողությունը), Ցեծ

Հանրօգուտ դորժունեուաշխատանքային էչ

.

(աո-

ցողների խորչրդակցություններըն այլ մեթոդներ, որոնք դպրոցականներին դրդում են առաջ քաշել ն լուծել բարոյական խնդիրներ, դրանց

Ե---Ն

Ի.

Բոեժեն, ՍՄԿկ

կկ

Հաշվետվությունը

ն

կուսակցության

Հերթական խնդիր-

ներըներջին արտաքին քաղաքականության բնագավառում,երնան, 1967:

ու

վերաբերյալ սեփականկարծիքներ ճայտնել, ճետաքրքրվելընկերների բարոյական դատողություններովն այլն: մեջ ընդունված այն օրինաելնելով սովետական Ճճոգեբանության չասխությունից,որ անձր ձնավորում է իր գործունեության ընթացցում, ճատուկ ուշադրություն պետք է դարձնել ճանրօգուտ գործունեռւթյան կազմակերպման մեթողներին։ Սրանցիցծն. սոցտարբերտեսակների մրցման կազմակերման մեթոդները, վարքի Հասարակական ձեեր սովորեցնելու, բարոյական սովորություններ մշակելու մեթոդները ն այլն: է ստեղծել ճատուկ մանկավարժական Ընդորում նպատակաճարմար նան իրավիճակներ (չվախենալով արճեստականիրադրություններից), որոնք թույլ են տալիս օվարքի մարզանք» (մ. Մ. Մակարենկո)կազմա--. կերպել, երեխաներին վարժեցնումեն բարոյական վարքագիծ Ճճանդես բերելու գործում: Արարքներիխելամիտ կրկնությունների շնորճիվ կարելի է ճասնել աշխատասիրության, ճասարակականակտիվության, պան արժեքավոր ա յլ որակների ձեւավորման: տասխանատվության անձի Մանկավարժիիրավունք չունի մոռանալու, որ գործ ունի զարդացող մարդու Ճնտ, որը, ճատկապես տարիքում, ատում դեռաճասության է դատարկաբանությունը, եէրկերեսանիությունը, խարիսեցիությունը, «ճոգին ազատելու ճամար ասված սուտը: նա, ով դեռաճասինխաբել է Թեկուղ մի փոքրիկ ճարցում, չի կարող այլես նրա վաւտաճությունիձեռք բերել, Այդ առանձնաճատկությունը ոչ միայն տարիքային գիծ է, այլե, Ա. էիխանովը, է ցույց տվել գրող մեր Հասարակական դաստիաինչպես նվաճումն էԼ: բակության բարձր Դաստիարակչական ցանկացած մեթոդի կիրառման Հաջողությունը ն դաստիարակի է նրեխայի կախված փոխճարարերությունից, լուրադրսնորած անճատաքանչյուրդպրոցականի մանկավարժի նկատմամբ կան ճմուտ, ձիռնճաս մոտեցումից: Այս տեսակետիցմեծ ու անանցողիկ նշանակությունունի չափաճասի անձնականօրինակը, նրա խոսքի ն դորժերն ու միասնությունը: այն է, որ մանկավարժի Պատճառն նրա ողջ կյանքը գտնվումեն երեխաների ուշադրության արարքները, սխալէ թույլ տվել, ապա նւ բացաեվ ձեթն կենտրոնում: դաստիարակը ճայտ կերպովու ազնվորեն պետք է խոստովանի այն: Սրա շնորճիվ նրա ու կտոգորվեն ավելի խոր Հարգանքով նկատմամբ երեխաները ՝

--

-

գործի,

Շատ տիպական է վատաճությամբ:

Ճճեւտնյալ օրինակը.Դուշանքնի

ճատուկ դպրոցի դիրեկտոր Ա. Խ. կուչկարովը դնռաճասների կատարածարարքի Համար մի քանի այլ նրեխանեպատժեցտղային՝

«դժվար»

րի

նկատողություն անելով:Հաջորդօրը ներկայությամբ խստորեն

պարզվեց, որ

Դ.

ուռա»,

այդ

,

դեռաճասը մեղավոր չէր:

Լուոո

ոօք2.---օ1 ոռ

Մանկավարժը Ճամաղպրո-

9976, 08.

ԴքՕԳՏԸՐՑ0.

«Ոքոտոտ»,

|

-Շոյանքո: |

«նս ողջ գալով ճայրտնեց,որ սխալվել է. եմ»: ես Ոչ միայն եմ քեզ ներել ինձ, սխալվել դպրոցի առաջ խնդրում խիստ Հուզված էին, Դիայդ տղան, այլն մնացած բոլոր աշակերտները ն ճանկարծ ներոդեմքը՝ բեկտորը, դպրոցականկոլեկտիվումառաջին է, որ երկու ամիս ղություն է խնդրում վեցերորդ դասարանցուց: Բնորոշ մեկի վրա անց, դպրոցի ամառային ճամբարում, բարձր բլուրներից «Մեր ԱտՀանկարծ ճայտնվեց քարերով շարված այսպիսիգրություն. էր դեպի մեդ Հասանովիչը»չ իսկ սրա կողքին մի սլաք, որն ուղղված վրանլո այդ իսկականմանկավարժի ն Մանկավարժի երեխաներիմիջեննորմալ փոխճարաբերությո գնաճատելու գործունեությունը րի ստեղծումը կախված է աշակերտների Հավան օգտագործումից: պատժի խելամիտ մեթոդների, խրախույսի նության, դրականգնաճատականիարժանանալը երեխաներիմեջ առաջ է բերում կենսական նոր ուժերի ճորդում ն ինքնակատարհլադործ բնույթ ընտրական խրախույաները ձգտում: Բայց Ճավանությունն շարք մի է Հաղթքաճարնել ունենան: պետք Մասնավորապես չպետք է նկատվող այն բնորոշ թերությունը,երբ աշխատանքում դպրոցների բայց նրանց, աշակերտներըխրախուսվումեն լավ սովործլու ճամար, պարապմարզական աշխատանքում, (ճՀանրօդուտ մյուս

ցականտողանի առաջ

դուրս

.

ու

նվաճումները

մնում

աշխատանքիտարբեր ձներում) սւոհղծագործական մունքներում, տված

Հատկապես չափաճասների Շրջապատողների, նան արդլունքինչպես սհփական գործունեության գնաճատականների,

ծն

չնկատված:

են բեճիմանվրա երեխաներըաստիճանաբարձեռք ների գնաճչատման առանձնապես կարնոր նշանակություն որը րում ինքնագնաճատական, ն աշակերտներիկյանքում: ունի դեռաճասների բարձր դասարանների Ի. 6. Սավոնկոյին մի չարք տվեցին է. Ի. Բոժովիչի։ ինչպես ցույց անձի ինքնադնաճատականը Հետազոտությունները, այլ Հոգեբանների է, Ընդ գործոն էական ե երեխայի վարբի կարգավորման ձնավորման Ճալինի ճիշտ, ինքնագնաճատականը որում-շատ կարնոր է, որպեսզի

որոշակի խնդիրներլուծելու երեխայի ունեցած ընդումապատասխանի

թույլ է Այսպիսիինքնադնաչատականը նակությանը: ն :

տալիս քննադա-

տականմոտեցում ճանդեսբնրել սեփականուժերի Հնարավորությունկազմաներինկատմամբ:նպաստում է իէնքնադաստիարակության

դերագնաճատու հսկ սեփական Հնսրավորությունների կերպմանը: դբսնորումներլինեինքնագնաճատման սխալ քերագնաճատումը, կամ

լով, խոչընդոտում են բարոյականզարդացմանըո անպայմանորենպետք է ձգտի կողմնորոշվել, թե Մանկավարժը քանի որ այդ ճոգնբաինքնագնաճատականը, ինչպիսին է դպրոցականի մակարդակն է նրա որոշում Ճավակնությունների նական դոյացությունը ու

վարքագծիշատ

առակձնաձճատկություններ:

ճատուկ տակտ է պաճանջումերեխային դատաՄանկավարժական պարտելու կամ պատժելու ճամար նախատեսված միջոցների կիրասոությունը: նույնիսկ ամենախիստ միջոցները պետք է ստորացնեն երեՊետք է 4իշել, խայի անձը ն ուռնաճարեն նրա արժանապատվությունը: կարող լինել, կամ չի արդյունավետ խրախույս որ ցանկացածպատիժ չի ներթաեթե օբյեկտիվ չէ, երեխայի անձի նկատմամբ ճարդգանքով փանցված ե երեխաների կոլեկտիվի Ճճավանությանը չե արժանանում: Ընդ որում «երեխայից չի կարելի պաճանչել, որպեսզի նա բարոյական անբարոյական արարք կատարելու ճնարավորություարարք կատարի՝ նից ունեցած վախի ազդեցության տակ»), ընդգծում էր 1. Ս. Վիգոտսկին, որը վճռական տեղ էր տալիս այն «սոցիալականփոխճամաձայնեցմանը», որ երեխայի վարքը պետք է ունենա կոլեկտիվի գործունեության ե տիրող Ճասարակական 4եւո' կարծիքի նրանում ճաՊատիժըչի կարելի բոլոր դժբախտությունննրիցբուժող միջոց, է այն բանին, մադարման ճամարել։ Այսպիսիմոտեցումը Ճճանգեցնում որ նպատակասլացկերպով կազմակերպված դաստիարակչականաշխատանքն ու երեխաներիվարքազծի կատարելագործումընենգափոխկիրառման վում են պատիժներով:Պատժիմեթոդի անպատասխանատու նոակնառու օրինակ է այն պայքարը, որ շատ դպրոցներում մղվում է ե այլն) դեմ: րաձնությունների(սանրվածքի,շրջազգեստիերկարության Մինչդեռայդ գործը պետք է կազմակերպել որպես ճաշակի դաստիարակության մտածված պրոցես: Մասնավորապես,կարելի է կազմակեր-

պել առավել Ճաջող մողելների ցուցադրում, բանավեճնր, անկեղծ զրույցներ

ու

քննարկումներ:

Դ աստիարակչական է ը աշխատանքի արդյունավետության

վարքն է, երեխաների

որոշիչ նշանակություն ունի

ծում

կնրպումն այլ

ու

չափանիշը

գնաճատման-դորնրանց գործելակերպը: Վարքի ոչ

այնքան միջոցառումների կազմա-

նրանցում դպրոցականներիմասնակցության աստիճանը,

որոնք առաջանում են կոնկրետ դգորայն սփոխճարաբերությունները,

ծունեության ընթացքում:

Աճա

թենինչու

ննրգորդաստիարակչական

ծությունների մեթոդների ճամակարգում կենտրոնական օղակը երեխա-

ների բազմակողմանիգործունեության կազմակերպումն է: Հենց այստեղ էլ ձնավորվում են նրանց ամենաբազմազանփոխճարաբերությունները, են մեր Ճասարակությանբարոյական չաորոնք ճամապատասխակում

փանիշներին: ը

Մ. Ը. ԹեՐՕոԸռոն.

ԱՇՈ2ՐԾՐՒՎՇՇՐՅ:ՈՇՅ0310Րտտ,

օք.

231.

ՆԵՐԳՈՐԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

Տ 6. ԴԱՍՏԻԱՐԱԿՉԱԿԱՆ

ՄԵԹՈԴԻԿԱՆ

ԲԱՑԱՀԱՅՏՄԱՆ

ՅՈՒՆԱՎԵՏՈՒԹՅԱ

ԱՐԴ-

Զարգացման ժամանակակից մակարդակում դաստիարակչական

պրոցեսի կազմակերպումը յուրաքանչյուր մանկավարժից պաճանջում է «մոոչ միայն իմանալ առանձին երեխաների անճատականությունն ու են գալիս տավորապես» նան այն փոփոխությունները, որոնք առաջ ն օպերատիվ այլն ընթացքում, նրանց Հողեկան աճի անձի ձնավորման կերով ուսումնասիրել դաստիարակչականջանքերի արդյունավետությունը «Հետադարձ կապեր» ստեղծելու միջոցով: Մանկավարժըպետք է իմանա ն կարողանա մտորեն կիրառել երեխաներիզարգացման բացաճայտման մեթոդների ողջ բազմազաՀչ առանձնաճատկությունների դըվնությունը:Այս գործումկարնոր դեր կարող է խաղալ ներկայումս ստեղծվող ճատուկ ճոգեբանականծառայությունը, որը կոչրոցներում Ճճոգեկան ված է խորապես ուսումնասիրելու դպրոցական երեխաների տարբեր զարգացմանընթացքը, որոշելու նրանց անձնավորությունների որակներիվարդացման մակարդակն առանձնաձճատկությունները: զ ու

ճողեբանության բնագավառում կիրառվում եք Դաստիարակության զանազանմեթոդներ, որոնք լրացնում վերաճսկում են իրար. վեոլուշ ծական (դիտում, Հարցաթերթիկներ, զրույցներ ու Հարցազրուլցներ, դպրոցականներիդործունեության արդյունքների կ փոբձարաբական (էքապնրիմենտիտեսակները՝ լաբորատոր, բնական, մասՓորձարարական ձնավփոխող): ուսումնասիրության որոնողական, է նավոր տեսակ թեստերի(առաջադրանքների,փորձերի, փորձարկումների)մեթոդը: Կան քեստերի տարբերխմբեր, որոնցից նն Հատուկ ճարցաթերթիկները։ Սրանք նախատեսվածեն մարդու շփվողությունը, ակտիվությունը, բարոյական դատողությունները, այլ մարդկանց նկատմամբ ունեցած դիրքորոշումներն ու անձնային ուրիշ որակներ բացաճայտելու ճամար: Քննադատելով քնստերով Ճճրապուրվելը, որը բնորոշ ն է ԱՄՆ-ի, այլ երկրների ճամար, սովետական ԱնգլիայիԱրնեմուտքի մշակում են ճոգեբանականախտորոշման (պսիխոդիագԴոգեբանները նոստիկայի) մեթոդներ, որոնց օզնությամբ փորձում են ճիշտ կերով Բնորոշել երեխաների զարգացումը ն բացաճայտել նրանց անձնային էական գծերը: Սակայն վերլուծական այս մեթոդը պետք է լրացնել ների անձի նկատմամբ մանկավարժի ամբողջականմոտեցմամբ: Այսպիսիմոտեցումը մանկավարժիցմի կողմից ճողդեբանական գիտելիքնեբի որոշակի մակարդակ է պաճանջում,իսկ մյուս կողմից՝երեխաների անձնավորությանզարգացման պրոցեսի մեջ թափանցելուուղղուքյամբ "տարվող Ճետնողականաշխատանք: ու

ուսումնասիրությո

սա-

կատարողմանկավարժը Ֆործնական աշխատանք օբյեկտիվւլ աւո -

Յ60

'

սակ անամնեգի, որն արտացոլումէ երեխայի բարոյականզարգացումը: բնութագրի նպատակը կարող է լինել անձի Համակողմանի Այդպիսի ճիման վրա: նրա տարատեսակ դրսնորումների ուսումնասիրությունը՝ են առնըգրի օգնությամբ սխեմայի կամ ծրագրի: ճատուկ Այս դեպքում

ուսումնասիդպրոցականներին ճառներով ի վիճակի չէ օգտագործելու Բայց ներդաստիարակչական միջոցները: րելու ճողեբանականբոլոր է ւզնտք ճենվիհրեխայի անմանկավարժը գործություններ կատարելիս նրա տարիքային անճատաձի զարգացմանօրինաչափությունների, ու

բոլոր Հիմնականտեսակներինկատմամբերեխավում գործուննության դրանց կաառանձնաճատվկությունները, վերաբերմունքի ունեցած լի Հետ ունեցած Հարատարման բնույթը, նրա վարքի, շրջապատողների

Հնարավորություններիիմացության առանձնաճատկությունների ն

կան

պետք է կարողանա ամբողջական պատկերացում վրա: Մանկավարժը կազմել երեխայի անձի մասին, որն ունք իր պաճանչմունքների Բնդ որում նրա այդ ւպատկերացումը դրդապատճառների «ինրարխիան: նա ետք է լինի ոչ քն անշարժ, ստատիկական, այլ դինամիկական. աշակերտի ճնտադա զարգացումնու պետք է կարողանա կանխատեանլ նրա անձիձնավորման ճնռանկարները:կարնոր նշանակություն ունի անճչատականմոտեցումը, որի դեպքում, մի կողմից, Հաշվի է առնվում Ցրեխաներիցլուրաքանչյուրի զարգացման յուրօրինակությունըն, մյուս դաստիարակությանընդճանուր նպատակներըկոնկրետացվում հն լուրաքանչյուր աշակերտի անձի ճողեբանական առանձնաճատկությունների իմացության ճիման վրա: Անճատականմոտեցումն իրականացվում է.անձի բնավորության, պաշճանջմունքների, Ճետաքրքրությունների, մարդկանց ն սեվիականանձինկատմամբ աշակերտի ունեցած գորդիրքորոշումների,կոլեկտիվիՃետ ունեցած կապերի ն այլ գծերի իման վրա: ծոնների բացաճայտման Համար առավելմատչելի մեթոդր դիտումնէ, որը Մանկավարժի թույլ է տալիս երեխաներինուսումնասիրել կենսագործունեությանբնաչ կան պայմաններում: Դիտումը պետք է կատարել սիստեմատիկորեն, ն Հատուկ ծրագրով: Սա թույլ հրավիճակներում կենսական տարբեր կերպով: Ստացվածտվյալկտա փաստերըկուտակել նպատակասլաց ները, որոնքվնրաբերումեն.երեխայի գործունեությանտարբերկողմեն րին, վարքի առանձնաճատկություններին ընդճանՃոդեվիճակներին, են ձնով: րացվում հոգեբանական բնութագբի Խոսքը այն բնութագրի մասին չէ, որը ճանձնվում է դպրոցականին ն ճաճախ ձնական է կրում, այլ Հատուկ մի մեթոդի, յուրատեբնույթ ու

՛Հետաքրքրությունների ըբնդունակությունների, բերությունների,

ն -անձ-

նային

`

'

-

արԲ ւար ւ աաա ախտորոշո անա երորն ութաազարորո տրա չեն Սա Աթա ինվմասինողոջանդեմ Հրազանձ» ԳՓատաճական անա-մանկավարժական

իսկակա

տ,

Դ

ա

ները, որ լավում էն պրոֆանխուսումնարանների, տենիկումների ն ոառւմնադաստիարակ«Արդյոք դպրոցների դիրեկտորներնու դասչական այլ ճիմնարկներիղեկավարներից: այն բնութագրերը,որ մենք ստանում գիտք՞ն,թե մեզ որքան հն ղեկները ենք դպրոցներից մեզ մոտ ընդունվող պատանիներիու աղջիկներիմասին: կարդում եմ ե ոչ թե դեռաճասի, այլ անմարմին Հոգու մասինէ ե թա մենք նրանց ընդունում ենք՝ կարֆես աչջբ խուփ դրվաժ։ Ուղղակիորենպետք է տեմ. գնում կատարելիսլինենք: ինչպե՞սնրանց Հետ աշխատել,ինչի՞ց սկսել. անթիվ անՀայտներովխնդիր է առաջ դալիո»: (թ ԱՑքօղոօճօծքտ3088ուծ", 1912, Տ 11, «Փջ. 46)։

խանգարում

բնութագիրը րոլիոք

կոմպլեքսային Այսպիսի գծերի լուրաճատկությունները: ջանի ու

բազմակողմանիբնութագիրը անշուջտ լուրջ նշանակությունունի, թույլ զարգացմանուժեղ որ թույլէ տալիս առանձնացնելերեխայի դաստիարա-ուղիներն կողմերը, նշել նրա անձի կատարելագործման անկության Համապատասխանմեթոդները: Բայց սրա Հետ միասին ու

ու

կողմից,

ու

այլ

-

բնութագիր, Հրաժեշտ է կազմել նան մեկ այլ տեսակի Ճճոդնբանական են կազմելիս բնութագիրը պրոբլեմային: Պրոբլեմային որը անվանում Այդառարկան: ճենց սկզբից ճշտորեն որոշում են ուսումնասիրության որոորակը, այն կամ այս գործունեության ւզիսին կարող է լինել անձի կամ ձասակակիցների ՛դրսնորումներ, շակի ձնը, վարքի որոշ արտաքին ն այլն: ճեւո ունեցած փոխճարաբերությունները չափաճասների դասընդգրկող, մանրամասն երկար ժամանակաճատվածներ անճրաժեշտ պրոբլեմային տակտիկապես տիարակությանպրոցենում են երեխայի անձի ձնավորման օբյեկտիվ պատբնութագրերը տալիս կերը, Սրանով պայմաններ են ստեղծվում դաստիարակչականպրոցեռին ուղղություն «աղորդելու, "մանկավարժական ներգործությունները ճշգրտելու ն դրանով իսկ երեխաների Հոգեկան զարգացմանպրոցեսը կառավարելու ճամար: ու

`

Գործնականաշխատանքով զբաղվածմանկավարժը, որն անմիջավկանորնններգրավված է հբեխաների դաստիարակության պրոցեսում, կարողէ կիրառել նան ճոգեբանական եռազոտության այնպիսի մեթոդ,ինչպիսին էքսպերիմենտալ զրույցնէ: Ձրույցների նպատակասլաց կազմակերպումըթույլ է տալիս բացաճայտել երեխայի չբդապատճառճայացքների,ճամողմունքների ներք ոլորտի, նրա Հարաբհրությունների,

ն անճախնդրից երեխայի առանձնաճատկությունները: Առաջագրված

տական առանձնաձճատկություններից կախված փոփոխելով զրույցի բո-

վանդակությունն ձեը, անչրաժեշտ է նախատեսելնան ոչ միայն ուղղակի, այլն անուղղակի ճարցեր, որոնք վերաբերում են ուսումնասիրՕրինակ, սկզբում ճարցնելով. «Դու սիրո՞ւմ ես աշխաՀ վողհրնույթին: ու

-

:

.----ծ-.....-

|

«ԼԱՇԱՃՕՈՕՐՈՎՇԸՏՕՇ

ԽՅՄՎԸՔԱՇՇր

Աու0ղ6-:1116քթաո 16»,Ք6ղ.. մ1.. 1. Ե5օ5 ՈքՕԱծբըՇ 1968. ԻՆ, 1960: Է. 8. Շոքո»օո. 2137Վ6ա6Ատօոտեււմ08 Փ67զՇաու.

1.ՏՔ՛ս

2ԵՕԹԱՎ.

չեզոք Ճարցերիցճնտո, կարելի է առաջադրել այսպիսի անուղղակի Ճճարցեր.«ինչպե՞ս նս դու պատկերացնումաշխաաճասարակությունում», «Արդյոք մեքենաները լիովին տանքը ապագա մարդուն» ն այլն: կփոխարինե՞ն ՄանկավարժիՀամար որոշ նշանակություն ունի նան ձնավփոխված որի օգնությամբ բացասոցիոմետբականմերոդիկայինկիրառությունը, են անձնական փոխճարաբերությունները: երեխաների ՍոցիոՀայտվում Հատկապես օգտակար է կոլեկտիվի ճետ մետրական Հետազոտությունը Ճաշխատելուառաջին փուլում: Պարղ ճարցումների միջոցով կարելի է բացաճայտել միմյանց նկատմամբ երեխաներիտածած ն՛ ճամակրանն՛ Հակակրանքը:Օրինակ, դասարանիճետ զրուցելիս մանկավարժի Քը։ երեխաներին ճայլտնում է, որ ցանկանում է նրանց նատեցնել իրենց ցանկությունները Հաշվի առնելով: Այս նպատակովնա դպրոցականնեբից լուրաքանչյուրին առաջարկում է թղթի կտորի-վրա գրել այն անձի աղգանունը, որի ճետ նա ցանկանում է նատել նույն նստարանին, ճետո այն աշակերտի անունը, որի ճետ նա կցանկանարնստել, եթե առաջինի Հետ նրուն Ճնարավորչլինի նստեցնել: հ վերջո՝ նան երրորդ աշակերտի անունը, եթն առաջին երկուսի ճետ նրան ճնարավոր չլինի նստեցնել: ուսուցիչը տեղեկություններէ տատանում ե՛ յուրա-. Այս ճՃանապարճով քանչյուր երեխայիներխմբային ճուզլականկապերի մասին, ն՛ անձնական ճարաբերություններիոլորտում բոլոր երեխաների գրաված դիրքի մասին (որի ճամար 4ճաշվիեն առնում, քն տվյալ աշակերտինքանիսն են «րնտրել», ցանկություն ճայտնել նստելու նրա ճետ նույն այսինքն՝

սել», այնուճետե,

3--4

մեմատությունըթույլ է տալիս իմանալ

անձնային դոլրոցականների

կա-

դրսնորումները: րբնորագույն Հոգեբանությանճամար մնայուն նշանակուԴաստիարակության են :

երեխաթյուն ունի այնպիսի փաստերի գրառումը, որոնք բնորոշում անձի ձեավորման նրա առաձնաձճատկությ յի անձի ղարգացումը, են Հետնողական գրառումները, որոնք կարելի է րը: Առավել օգտակար կատարել օրագրային կարճ նկատողություններիձնով: Սրանցում պեւոք տրվեն առավել կարնոր փաստերիվերաէ լակոնիկ ընդճանրացումներ դպրոցականի անձնային բերյալ, որպքաղիՀնարավոր լինի

իմանալ

որակների փոփոխմանմիտումները: : ք վերակնառու բի փորձը Սովետական լավագույն մանկավարժների պով վկայում է սաների անձի ուսումնասիրության շանակուվող այնպիսի մանրազնին ու թյունը, որը ճենվում է գիտական ճոգեբա ության տվյալների վրա:

աաարաաիի

հ անատի աշխատա

նստարանին):

անձնավորությունը բացաճայտող էլ ավելի նշանակաերեխաների լից ինֆորմացիա կարելի է ստանալ ճետեյալ մեքոդի օգնությամբ, որ մանրամասնորեննկարագրելէ Ա. Վ. Պետրովակին։ Անձի բարոյական

որակներընշանակող բառերի ցուցակը պռաչջադրումնեն բարձր

դասա-

րբանցիներին,խնդրելով դասավորել դրանք սկսած ամենաարժեքավոր-

ններից(աշակերտների կարծիքով)մինչն ամենից ավելի պակաս արժե-

է, որ այդպես աշակերտը կդրսնորիիր իդեալը: քավորները: ենթադրվում

Բավականինտնական ժամանակ անցնելուց Հետո մանկավարժըբարձր դասարանցիներին ներկայացնում է բարոլական որակների նուլն ցու-

ցակը

ն

խնդրում է

ցույց

տալ,

քն: դրանցից: որոնք կան իրենցում

սկսած (դարձյալդապաակարգելով՝

առավել. արժեքավորներից մինչն

ամենապակաս արժեքավորները)։Առաջինն երկրորդ ցուցակների

Ճա-

հրեխաների անձնային առանձին բնութագրերի Սուխոմլինոկին, օրինակ, դաքճատօքժր, փորձ ձեռնարկեց: Տե՞ս. ԹոՅՐ08օքթ Շ ԽՕղօղել Օ6քո3082116», 1966, 16 3. «ԷԱտքօոոօծ ,

"1

ԱՅո-ոօ

11200111

Վ. 41. Է0ՇՈՕԽԱԱՇՃԵՑ.

83228100:0116:8 ԵՐՄ ոա. 8. Լ. 716ուճ, 8Նտւա 1976.

Տես

`

ԿԱՅԵ '

էքոոճտ.

մ.

Ա.

լուրջ դասակարգման

Գլուխ

թյան Հաջող կատարումը յուրաքանչյուր ուսուցչից պաճանջում է, բնուուսմունքին թյան ն Հասարակությանմասին մարքսիստական-լենինյան ճաճետ միասին, ունենալ կոմունիստական խորապեստիրապետելու մասխորապեսիմանալ. 1) իր ժողվածություն ու գաղավփարայնություն, ն մանկավարժատեսությունը նագիտականառարկան, 2) իմացության

լ

ՈՒՍՈՒՑՉԻ

ԱՆՁԻ

կան գիտությունները, 3) բացաճայտել ու իմանալ առանձին Հասկացությունների միջն եղած կապերը, 4) կարողանալ աշակերտներինտարբեր կ առարկաների գծով տրվող գիտելիքների միջն կապեր աստատել միասնական Ճճամակարդ,ձ) կագիտականՃճայացքների դիանք րողանալ զանդվածային կոմունիկացիայի տարբեր միջոցները (գեղար-

ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

դարձնել

Սովետական դպրոցում ուսուցչին առաջատար դեր է պատկանում: իրագործում է աճող սերնդի կրթության ե կոմունիստական դաս-չ տիարակությանպատվավոր ու պատասխանատուխնդիրներ: ՍՄԿԿ 1117 կրկին անդւսմ ընդգծեց դպրոցի Համագումարը դերը կրթության ու դաստիարակության ձրիտասարդության գործում: Միջնակարգ Ճճանրակրթական դպրոցը սովորողներին պետք է տա ճասարակական ն գիտատեխնիկական առաջընթացի այսօրվա պաճանչներինՀամապատասխանող ընդճանուրկրթություն: Դպրոցըերիտասարդության մեչ պէտք է ձեավորի մաիքսիատական-լենինյան աշխարճալացք, սովետական Հայրենասիրության բարձրզգացում, Նա

նհրիտասարդությանը

է պատրաստի սոցիալիստական պետք Հայրենիքի պաշտպանությանը: է

պետք առրաճովի հպրոցը: սովորողների ներդաշնակ զարգացումը, յրանց դեղագիտական ֆիզիկականդաստիարակությունը, հրիտաէ նախապատրաստի կյանք մտնելու, սարդությանը պետք պիտակցորեն ու

մասնագիտություն

ն ընտրելու, աշխատանքային ճասարակական ակտիվ գործունեության Համար: Հ '

՛

,

Այդ պատճառով սովետականուսուցչի մանկավարժական գործուճիմնականխնդիրըսովորողներին Աքուքյան գիտությունների Հ իմունքների իմացությամբզինելն է, նրանցում կոմունիստականաշխարձա-

ացք,

բարձր ինջնագիտակցություն, սեփական

վարքը, արարքները

ուղզվաժությունը, ձգտումներն գործողությունները դասա-

կյանքի

ու

-

կարգային դիրքերից գնաճատելու՝ կարողություն

Արոր ոո

ոլետք է զարգացնիու

է: եա դաստիարակելն

ձնավորի ճասարակական ակ-

պանլեքնմոք ձասարավակաա ոոՎԱՐՑ,. (ոքուքյ ունը ա գակցելու պլաՀանջմունք, ՛

աՆ Յո"

ւ ,

'

Ո

Գործոն

Գարավ ն

րության Հետ

ակ

աշխատանքի րԺոնհոյունը Մանկավարժական գորժունեուրից մեկն է:

մարդկային

ն վեստական գրականությունը, ռադիոն, կինոն, 4եռուստատեսությունը իմացականգործունեությունը, Ճաայլն)օգտագործել դպրոցականների ինքնուրույնությունը զարգացնելու ճասարակական ակտիվությունն ու

մար:

8 Լ. ՄԱՆԿԱՎԱՐԺԱԿԱՆ

ՀՄՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ՈՒ

ԿԱՐՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՆ

:

պրոցեսը գիտականորենկառավարծՈւսումնա-դաստիարակչական լու ճամար ուսուցիչի պնտք է ոչ միայն լավ իմանա այն դիտությունը, է, նրա արդի վիճակն մյուս գիտությունների, որը դասավանդում ճետ ունեցած կապերը, այլե պետք չ կարողանա կյանքի,պրակտիկայի Առանը այսպիսի ունակության իր գիտելիքներըՃճաղորդելնրեխաներին: ու

դառնալ:

լավ մանկավարժ Ճնարավորչէ Ռաումնական ամեն մի առարկա,

:

գիտական զիոճլիքննրի լուրաիմացությանճիմնա-

բնագավառունի իր դժվարություններն քանչյուր

ու

կան մեթոդը, Այս պատճառովէլ պետքէ գոյություն ունենա

դպրոցա-

կան յուրաքանչյուր առարկայի դասավանդմանխորապեսմտածվածմեթողիկա։ Ուսուցման մեթոդիկային տիրապետելըուսուցչին թոլ է տալիս ապաճոփելսովորողների կողմից գիտությունների Հիմունջների, բնության ծրնույթների ն շրջապատող կյանքի միջն ծղաժ կապերի:խոր պրակտիկայումճմառրեն ըմբռնումն ու լուրացումը, ալդ գիտելիքները կիրաոճլը։ Մեթոդիկայինտիրապետելըթույլ է տալիս մատուցվող գիու տելիքնէրն օգտագործելդպրոցականիանձնավորության

ձնավորումը-ապաճովելու ճամար:

զարգացումն

կոա ամննիը գավա" արոր առար նրանը զիոծեեերի Նեւտի միասնա կանությունիը, մտավորգործողությունների նպատակաուղղվաինչպես ծությունից,

տարվող գործի

ն

Դլարդկանց, կաիրականության, «ճննցսեփականանձի (որպես գործունեուցյան նան

շրչապատող

սուբ-

Քից։ եթե այդպես է,

ապա միանգամայնակնճայտ է դառնում, որ իր մանկավարժական գործունեությանընթացքում ուսուցիչի չպետք է սաճմանափակվիմիայն սովորողներինգիտելիքներ ճաղորդելով։նա անպայման պետք է կարողանաղեկավարելաշակերտների մտավոր գործունեությունը, ուղղել սխալները ն ուղղություն ցույց տալ նրանց: Միայն այս դեպքում ուսուցիչը ի վիճակի կլինի ապաճովելերեխայի անձի Համակողմանիզարգացումն դաստիարակությունը: Ուսուցման չվրոցեսում աշակերտներիմտավոր գործունեությանկաարդյունավետությունը կախվածէ ոչ միայն ճաղորդվողգիտելիքներիբովանդակության,այլ նան երեխաներիմտավոր գործողությունների.ճամակարգի Այդ Համակարդր կարգավորվածությունից: պետք է ապաճովիկոնկրետխնդիրների լուծումը: Միայն այս դեպքում աշակերտներից կկարողանաակտիվորենաշխատել չուրաքանչլուրը որպես ուսումնականգործունեությանգիտակիցե փոաինքնուրույնաբար ժող մուբյեկտ: ԱՀա Քն ինչու ուսուցիչըեւոք է տիրապետիոչ միայն Ճճամապա-չ տասխան գիտելիքներին,այլե դրանց մատուցման եղանակներին նա պետք է ճմտություններին։ կարողանա գործի դնել սովորողների ուշադրությունը, զարգացնելնրանց մտածողությունը ն նրանցում Հասարակականորեն նշանակալից արժեքայինկողմնորոշումներ ձնավորել, Աշակերտի կրթության,մտավորգարգացման ն դաստիարակության պարտադիր պայմանը ուսուցչի կողմից դասաարդյունավետության ու

ռավարման

ու

վանդման ն այնպիսի կարողությունների ճմտությունների տիրապետելն

տալիսաշակերտներից յուրաքանչյուրին դարձնել գորժունեության ակտիվմասնակից:Հենց այսֆունկցիաոր ուսուցչի անձր առավել խոր մանկավարէ ա զդեցություն ժական գործումաշակերտիվրա: Մանկավարժական գործունեությանն` է, որոնք թույլ են

ուսումնական յի իրագործման դեպքում է,

Հմտություններ կարողություններ

ուսուցիչը պետք է ձեռք բնրի արդեն բարձրագույն մանկավարժական դպրոցում,մասնա-

ցիտականկրթությունստանալուընքացքում,

հնչպիսի՞ ինդճանուր մանկավարժական կ Հմտուկարողություններ

թյուններ պետք է

առարկադասավանդող ուսուցիչը: Դրանցից կարնորները Հետնյալներն ունենա

դպրոցական ամեն

մի

են.

ն որոշակի վորման, ճնետագա զարգացման աշակերտներիգիտելիքների Համակարդիվերածելու ուղիները, ուսումնական տվյալ առարկայիճամար առավել բնորոշ մեթոդների ճամակարգը ոչ միայն կիրառել, այլն զարգացնել, կիրառել դասավանդմանտեխնիկական միջոցներ օգավոլ զողականությունը ապաճովող միջոցներից, ուսուցման տարբձրը, կիրառել ծրագրավորված հրեխաներիճետ խոսել նրանց ճամար մատչելի լեզվով, աա ն արտաճայտիչ ոճով, բանված, ճստակ, կարճառոտ գրաֆիկորեն, արտաճայտել անճրաժնշտության դեպքում մտքերը .

՛

ձեռնարկությունները, ժանոքացնել

սանրում:

ն ճմտություննեւ Մոբիլիզացնելու կաբողորթյուններ

սովորողների ուշադրությունը գրավել ուսուցման ն աշխատանքի վրա, գործունեության այդ տեսակների նկատմամբ նրանցում կայուն ճետաքրքրություններձնավորել։ նրանց սովորել սովորեցնել: Սովորեցնել, թն ինչպես պետք է-նախապատրաստելոշխատանքայինտեղը, աշխատել գրքի վրայ գործիքներովն այլն, սովորեցնել, թե գործնական խնդիրներ լուծելիս աշակերտներին ինչպեսպետք է կիրառել զիտծլիթները, ղեկավարել կոլեկտիվի զարգացման ընթացքը: կարողանալ ճիշտ տեղաբաշխել աշակերտականկոլեկտիվի ուժերը, ալդ ուժերը կազմակերպել ընդճանուր գործը կատարելու ճամար: Հատակորեն պլանավորել աշխատանքը,վերաճսկել ն օբյեկտիվորեն գնաճատելայն, .

|

Ինֆորմացիան ե ճաղոողելու կառողություններ

ճմտություններ,

գիտությաննյութը դիդակտիկական վերամշակման ծնթարկելն ուսումնականնյութ դարձնել, առանձնացնել Հիմնականդիդակտիկական :

Ց Ց

միավորները (ճասկացու.

միջոցով,

սխեմատիկնկարների ապաճովել ճետադարձ կապը, այսինքն՝ սովորողների ճիշողության ե Սւոուամրապնդման կարողությունների մեջ լուրացվող դիտելիքների ու գումը, գնաճատումն ճշգրտումը, երեխաներին էքսկուրսիաներիտանել ըանգարանները, բնության ա նրանց գիրկը, արտադրական ճ ետ, պարապմունքներ կաղմակերպել ղատնտեսականաշխատանքների ուսումնական արճեստանոցներումն ուսումնա-փորձնականճողամապարզ

ե հմտություններ. կառողություններ Զաոզացնող

դասավանդմանընթացքում օգտագործել դխոման մեթոդը ն դպրոցական զանազան փորձեր, դասավանդման ամենաբազմաղանմեթոդները կիրառելիս Հենվել `

-

24--378

մեջ չափով պայմանավո մ լագործումն արդլունավետությունը մանկավարժության նան յուրաճատկություններով: են,

ֆիզիոլոգիայի, Հոգեբանության, տարիքային

տվյալներիվրա, դպրոցական առողջապաճության ուսուցման,մտավոր գործողություններիՀամակարգին ձնավորման պրոցեսներում նկատմամբ վերաբերմունքի մտավոր գործունեությունը, աշակերտների

ու նրա

շլդապատի

կառավարել

որոնք ստեղծել, իրավիճակներ

"ուսուցմանընթացքում պրոբլեմային պաճանջումեն մտածել ինքնուրույնաբարն պատճառա հրեխաներից Հարաբերություններստեղծել իրականության ճետնանքայինկապեր ն առարկաների երնույթների միջե, տրոնք ձնակերպելն աշակերտներինառաջադրել ճամեմատունրանցից նախկինումլուրացրած գիտելիքներիկիրառում, դործություններ ու ինքնուրույն մտաճանգումներ, ակտիվ են պաճանչում, ննություն խոսքը: զարգացնելսովորողների Ն ու

Հարցեր, այնպիսի

.

իմացական -

կարողություններ Կողմնոբոշող Ն ծմտություններ. .

'

-

-

գիտական աշխարճայացք, աթեիստական Ճամոզվածուձնավոարել. նկատմամբ` կոմունիստական թյուն,բնությանն

Հբրաաշխատանքի բերմունք, ներարկել ուսումնական կայունՀետաքրքրություն աշակերտներին գիտության,արտադրական աշխատանքի ն մասնա-չ. գործունեության օիտական նկատմամբ՝ ելնելով ճասարակությանպան

գործուննհության

ն ճանչջմունքներից, երեխաների անձատական Ճակումներից ու

վորություններից,

:

«դարա

գաղափարա գեզագիտական

աշակերոների Հումանիստական,

ու

դաստիարակությունը իրագործելկոմունիստական Ճճասաքաղաքական

յուրարակությանբարոյական ոզով, որոնք նրանցից իդեալների բարձր

քանչյուրին սոցիալական ու մասնագիտականկողմնորոշում են. տալիս: ու Ընդճանուր մանկավարժականկարողություններով Կհրոճիշյալ չեն սպառվում ուսուցիչ-գաստիարակին Հմտություններով անճրաժեշտ տվյալները: Ոուցիչբ պետք է ունենա նան կոնստմասնագիտական ն ծետաղզուտական կոմունիկատիվ ըռւկտիվ, կազմակերպչական, գործուու կատարելու կարողություններ Հմտություններ, նճություն կաորպեսզի, լուծել սովորողների բողանաստեղծագործաբար զարգացու խնդիրները: դաստիարակության Առանձինառարկաներ դասավանդող ուսուցիչների ունի իր յուրաճակությունները,, որոնք պայմանավորված հե նրա |

մար»

թյունն.

արման, գորժունեու-

հ գիտելիքների, ճմտություններիառարկայական կարողությունների բոսռոռեսն -Ուսումնա-դաստիարակչական Վատարե-

վանդավությամբ, ,

միշտ Ճանդես ուսուցիչը ընթացքում սոցիալական

այդ

գործունեության Իր պրակտիկ.

որպես-անձնավորություն, գալիսորպես ամբողջական ԱՀա ն թե ինչուայնքանմեծ է գործիչ: ակտիվ սուբյեկտ. գիտակցական: բարոյականության ընդունակությունների, որակների, նրա անձնական դծերի նշանակությունը: տակտի

է

.

Համողզվածության, տնավորության ու

ՈՒՍՈՒՑԶԻ

ԱՆՋՆԱՎՈՐՈՒԹՅ

"8 2. ՍՈՎԵՏԱԿԱՆ'

ՈՐԱԿՆԵՐԸ

ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

՛

ձնավորվում են որոշավի պասնադի-. Սւռուցչի անձի կառուցվածքում նն գործում` ազդեցություն տականկարնոր որակներ,-որոնքանմիջական ն քրա արժնքային կողմնորոշումների «ոգեբանական դրանորուժների են ուսումպայմանավորված Հեւռագա զարգացմանվրա: իսկ ռրանցով կողմից ուսուցչի պրոցեսը կազմակերպելիս Փա-դաստիարակչական

լավագույն Սովետական ԱաաաՀի որվագոունը, նրանք իսկական Հաջողության տաղիս,

ա ռսնորվող

ակտիվությունն

ինքնուրույնությունը: ո

ու

որ ուսուցիչների փորձը ցուլը է դնա-չ՝ ն իրենց աշխատանքիՀասարակական4սկայական նշանակության են Հատման դիտակցականու-՝ Հասնում մարդկային րարձր որակների՝ Համողվածությանն ընդկոմունիստական

թյան, բարոյականության, շնորչճիվ: Քարձր Հանուր կուլտուրայի,

Սովետականուսուցչիգործուննությունըիր Հոգեբանականբովանշատ բարդ ու բազմակողմանիաշխատանքէ, որը ախձնադակությամբ խոր ու բազվորությունից պաճանջում է բարձր դաղափարայնություն,

գիտության

ընդճանուր բարձր կուլյոուրա, մակողմանի գիտելիքներ, արՃճետակորեն. դասավանդմանգործում կայուն 4ետաքրքրություններ, «Մանկավարժական տաճայտված մասնագիտականուղղվածություն, ածր

ուսուցմանու օրենքների, նկատմամբ, մանկության նրեխաների՝

դասՀ

իմացություն: տեսությանպրակտիկայի տիարակության գործունեություն կատարելիս, ուսուցիչըոչ Մանկավարժական է իր ֆիզիկական Հոգեկան ուժերը, այլե ձեավոմիայն դրանորում ու

ու

եվ որքան ավելի բարձր է ուսուցչի ընտրած մասնագիչ դրանք: տության Ճասարակականանձնականնշանակալիությունը, այնքան զարգացման ձնավորման լայն են նրա անձիՀամակողմանի ավելի

բում է

ու

ու

Սովետականուսուցչի անձի ձեավորման ճամար ճնարավորությունները: ունեն այն փոխճարաբերությունները, նշանակություն որոնք ճակայական դոիՓունեության ընթացքումառաչ են գալիս մանկավարժական

տիվում:

|

'

պոլեկՆՐ

աստիճանը ն ակտիվության Ուսուցչի

տեսակՀետնեյալ

նրա մանկավարժականվար-

չափով կախվածեն նրա սոցիալական հ մասնագինրա քաղաքացիական քաղաքական տական կողմնորոշվածությունից, մակարդակից, իր վարքուզծի ու գործողությունների գծերի զարգացման ե, վերջապես, այն Ճանգաճամար ունեցած սպատասխանատվությունից նա մանքից, քն ինչ չափով է մասնակցում դպրոցի մանկավարժական կոլեկտիվի ստեղծագործականաշխատանքին,ռրի նպատակըաճող սն-

վետությունը մեծ

ու

են մանկավարժական ընդունակությունների նացվել ներըորոնք Հնարավորություն լ. ընդունակություննեւ, Դիդակտիկական վրա ճնվելով, օրինաչափությունների

երեխաների

1 կլ

"

ւ

ններըՀանդեցինայն

մանկավարժական ընդունահզրակացությանը, որոշակի գծերի րոլեկցիաններ են, որոնք բավարաու Առանձդաստիարակության գործի պաճանջներին։

հոիյուննքըը արոի Ր ու

ուսուցման

որ

ն

սովորեցնել:

Սրանք սաների ւսնձնավորության ծրագրավորել թույլեն տալիս Հայողությամբ աշմանկավարժի անկալի գծերը ն ձկավորել դրանք, կանխատեսել

ընդունակություններ: կոնստրուկտիվ (կառուցողական)

2.

երեխայի վարքը արդյունքները,կռա՞ել, թե ինչպիսինկլինի եատանքի

խրադրություններում: տարբեր որոնց էությունն այն է, որ 3. Պերցեպտիվ ընդունակություններ, կլանի, Հոգեկան երեխայի թույլեն տալիս ճիշտ ընկալել Հասկանալ Հոգեվիճակը:Այղ ընդունակությունու

ինչպես

նան

տվյալ պաչին ունեցած

առանձնաշճատնան ուսուցչի ուշադրության պատկանում կությունները: Սրանք ընդունակություննեոը: 4. ԱՐտահայտչական (էքսպոեսիվ)

ների թվին

են

սեական

Համժողմունքեերն մտքերը, դիուծլիքները,

|

ու

Հերթին խոսքի, ինչպես տառային

դիմախաղի են: ընդունակություններն միջոցովդրսնորելու

:

դոիծունհության Հաջողությունն աւաճովող անձնային (ամբողչական) գոյացություններ են Հանդիսանում: Սւուցչի գործունեությունը ուսումնասիրելու ճիման վրա Ճճոգեբան-

աշա-

ու

ու

րապետման պրոցեսում

էն

նյութը, այն մատչելի դարձնել պլանավորել վերակառուցել լավ զարգացնել անցկացնել, Համար, դասերը ստնղժագործաբար կերոոների աշխատանքկատամտածողությունը նրանցինքնուրույն

'

վումաեկարաավան

ե

մեթոդներ մշակել, Այս

ու

ու

'

Հմտություններ Ճաղորդեչ

գիտելիքներ Հաջողությամբ սովորողներին ուսուցչին օգնում ընդունակությունները

է: դաստիարակությունն ՛բբնդիկոմունիստական

Սեփականսոցիալական դերի, Հասարակական պարտքի ն աշխաընկերների 2ծտ գաղափարականմիասնության տանքային կոլեկտիվի խոր գիտակցումը ներքին բարենպաստպալմաններ է ստեղծումուսուցչի անձի բազմակողմանի զարգացման կոմունիստական այնպիսի դծերի են ձնավորման Համար, ինչպիսիք նպատակասլացությունը,կարդասզաու Ճությունը, կազմակերպվածությունը,Ճամառությունն գորժարարությունը, Այս որակները սովետական ուսուցչին օգնում են նպատակների ձղւոելիս կամային որակներ դրսնորել ճատկապհս այն դեպքերում, երբ նրա ճանապարձինդժվարություններ են առաջանում: ու Մանկավարժականընդունակությունների կառուցվածքն ձնավոուսուցման գործում բարձր րումը: դաստիարակության երեխաների վարպետությանճասնելը մեժ չափով կախված է ուսուցչի անձնային հրակներից ն առաջին ճերթին նրա մանկավարժականընդունակություններից, Մանկավարժական ընդունակություն ասելով Հոգեբանները իունեն անձի ճոգեկան որակների այնպիսի զուգորդությունը, որը նկատի պայման է ճանդիսանում երեխաներիուսուցման ու դառտիարակության բարձր արդլունքներիՀասնելու ճամար: գործում տարբեր սուսրկաներ դասավանդողուսուցիչների մանԴպրոցական կավարժական գործունեության բովանդակության ու կառուցվածքի ուսումնասիրությունը ակնառու կերւվով ցույց է տալիս, որ մանկավարԻան Պապե մր է վարժական կարողություններին ճմտությունների տիգ. ՊեւուԴրանց ուրացման ն տարբերիրաղրություններում կիրառելու դրսնորվում, զարգանում ու ձնավորվումեն ուսուցչի մանկավարժական ընդունակությունները, ռրոնք ուսուցիչ-դաստիարակի

տալիս, ուսուցման ընդճանուր

են

|

.

նան

ու

զգացմունքները,

մարմնախոսությա -

թույլ են տալիս Ճիշտ փոխընդունակությունները կոմունիկատիվ

Հետ: (Սրանցիքհն՝ մանՀաստատել երեխաների Հաբաբերություններ առանձնաճայու տարիքային կավարժականտակտը ն անչատական )' կություններըՀաշվի առնել կարողանալը

|

,

անձի ամբողջական,ինկ գործունության միասնության սկզբունքով անձը անձի է, այնուամենայնիվ, պետք տեգրալ կազմավորումՀամարելով, 6.

Ղեկավարվելով ընդունակությունները: Կազմակերպչական ն

գործողությունների

Հոդեկան Հաւոկանիշների, Հարաբերությունների առանձնացնելայն առաջատար օղակը,առանց որի բարդ Համույթում ն

գիտակից

գործունեության մանկավարժական Հնարավորչէ ձնավորել Այդպիսիօղակ սլեւտթ կարնոր որակները: սուբլեկտի մասնագիտական Սրանք ընդունակությունները: է Համարել մանկավարժիպերցեպտիվ երեխային, Հասկանա բույլ են տալիսճիշտ դիտել ընկալել ուսուցչին ուսուցիչը ն դեպքում առկայության նրան: Միայն այդ ընդունակության ու

ուսումնա-դաստվ կառավարծլ Հաջողությամբ կլինի վիճակի ՃճՃաշվի առնել .

կան պրոցեսը, ճիշտ Հասկանալ

ու

դպրոցականներ շա-

ճերբ, բավարարելնրանց կարիքներն ու նրանց Հետ ճիշտ

փոխճարարնրություններ ճաստատել, նրանց զարգացումը ե Հմտորեն կանխորոշել ու վներաճսկել նրանց կազմակերպել ուսուցումը:

Մանկավարժական ոչ միայն բնդունակությունները ,

կան Հաջողգործունեության պայմաններ են, այլն

դրա

մանկավարժա-

արդյունքը:

Մ

ն-

կավարժական ընդունակությունները սկզբնավորվում, ձնավորվում զարգանում են ուսուցչի անձի ՀոգեկանՃատկանիշների, Հարաբերությունների գործողությունների ու

ենդճանուր կառուցվածքում: Դրանք -ն մտքի,զգացմունքների անձի կամքի շատ որակների ճամադրության արմ ու

|

Մանկավարժական գործունեության բարձր արդլունավետությունը չափով կախված Հ -ուսուցչի խոսքի վովտուրայից: Ուսուցիչը մբշտապես գործ ունի ինֆորմացիայի ճակալական Ճուքի ճն, որը արա՛:չ

Գոն Ժոէորաքոնլու ումր Մ

ի Րի արդյունքներըցույց ունծնա

գործունեությանընթացքում օգտագործելու Հալավ զարգացած խոսք: դիտումէն տալիս, որ ուսուցչի խոսքայինգործուննու-՝ ու ճանդիպող իմառտային ոճական սլալո Հետճանքով ունենում աշակերտները րով Հագեցածխոսք ն ընդճանուր ցածր կուլ-

Հոգեբանական

չյան մոարքում Հաճախակի ու խան ն աղքատիկ Լ

տուրա:

ւ,

Ոււսուցչի խոսքային գործունեության մեջ դրսնորվումեն նրա անձի են նրա գծերը, «րոշ բացաճայտվում ճուղական վիճակներն արու

Ըդոնամոքլունները, Այսպիսով, կերտիվրա ուսուցչի ոջ փոխ ոարաբնրությունները: ության չափով պայմանավորված Բա

բնավորությանգծերն

ու

ալլ

աշա-

ւժը զգալի իրի սախստությամբոճուզական արտաճայոչականությամբ: է նրա

րգոր

«

Քր

է

ԱՆՋԻ

ԱԶԴԵՏՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԴՊՐՈՑԱԿԱՆԻ

Ագր ՋԱՅԶԻ

ՎՈԲՄԱՆ ՎՐԱ

՝

.

.

Առաջադեմ մանկավարժներնՀասա րակական միշտ գորժիչնեիը ոնուֆ ու

էԼ

Ընդգծելնն

այնմեժ դերը, որ ուսուցիչներըխաղում են ծրեխաների ուսուցման դաստիարակության գործում: ու

Ա. Ի.

ծ ում

Ֆճրցննը նշում ո) միայն ուսուցչի

ոչ

ակու

որ

քրծխաների վրա ազդեցություն են

Լ: գիտելիքները,

,

գոր-

այլե նրա անձը, երա Հոգեկան կ. Դ. Ուշինսկին ալն միտքն է արտաճայտել, նս ոի դաստիագործը պետք է Հենվի անձի վրա,որ օչ փի դաստիարակի

Նո», ո. ա

ոիակնե

էր,

/

.ր

կանոնադրությունկամ ծրագիր չի կարող փոխարինելուսուցչի

անձնա-

վորությանը:

գործուեվ, իսկապես, փորձը ցույց է տալիս, որ չկա մարդկային արդյունքների նեության մեկ ուրիշ բնագավառ, որտեղ աշխատանքի վրա այդպիսի ուժեզ ազդեցություն գործեին աշխատողի անձնական Հատկությունները, նրա աշխարճալացքը, Ճամոզմունքները,զապվածությունն ինքնատիրապետումը,կոլեկտիվի վրա ներգործելու ն այն իր տնից տանելու ընդունակությունը:Ուսուցչի անձը չափազանց խոր կամքի ազդեցություն է գորժում երեխալի մտքի, զգացմունքների նրաողջ կյանքի վրա Աշակերտներիվրա ուսուցչի անձզարգացման, ավարտելուց նավորության ազդեցությունը Հարատնում է նան դպրոցը ու

ու

Հետո:

լ

լ

ներգորԱշակերտներիվրա ուսուցչի անձի բարոլական Հակայական է մեջ է էության պետք ծության պատճառները որոնել Հենց մարդու որոնք առաջանում են մարդկային այն փոխճարաբերություններում, մանկավարժականգորժուննությանպրոցեսում: մեջ ուսուցչին Հասարակության Սոցիալիաուական

աշակերտի գոր-

իրագործվում է գործարար փոխօգն.սովորողի սերտոկապի պայմաններում։ Այս նությամբ,սովորեցնողի պատճառովէլ պատաճականչէ, որ սովետականդպրոցի կյանքում դորժուննության վերջնական արդյունքները ուսուցչիմանկավարժական ընդունված է գնաՀատելըստ աշակերտներինվաճումների: Բալց այս միասնական պրոցեսում ուսուցչի ն աշակերտիկոնկրետ գործողությունները իրենց ճոգեբանական աիրձնց յուրաճատկությունները: Աշակերոոննրիգործունեությա ընկալումն է տակը գիտություններիճիմունջների յուրացումը, կարողություններին Հմտությունների տիրապետելը,կյանքին ու աշխոարտանքին նախապատրաստվելը: Այդ գործունեությանարդյունքներըամենից առաջ կախված են ճենց աշակերտներիիմացական ակտիվությունից ն ինքեուրուլնությունից, ինքնակրթության ն ինքնադաստիարակության ն ճամարնրանց նախապաւտրաստվածությունից ընդունակությունից, նրանց կամային ջանքերից: Աշակերտներից շատերիմոտ ալդ ճատկությունները բավարար չափով դարգացած չեն: Այդ պատճառով նրանք ուսուցչի ամենօրյաօգնության, նրա ճետ շփվելու կարիք են զգում: Ուսուցիչբը իր աշխատանքիպրոցեսում պետք է ղեկավարիուսոմնական գործունեությունը, կազմակերպիաշակերտներիկողմից գիանների «ատ ուրացումը ճամողմունքնն կայուն լիքների յուրացումը Ճամակարգի նրանցում կայ զմունքներ նն նրանցում ետք է ձնեավորի:՝

Ժուննության նպատակընույնն է

ն

Կոթի բովանդակությամբ 47,ան ոերր ու

:

,

վա

ն

ուսումնական զործունեության կազմակերպվող բովանդակությունից առաջացող փոխճարաբերություններ,բնույթից

աշակերտներիմիջն

ՒՈԶ

կախվածփոխվում են նրանց ն, ճետնաբար,նակ ընդունակությունները իմացականակտիվությունը:Երբ ուսուցչի ն աշակերտներիմիջն բաիննաառտ փոխճարաբերություններ են Ճաստատվում,ապա ուսուցչից ինֆորմացիանաշակերտներիՀամար անձնային նշանակուատացվաժ թյուն է տատանում: Ուսուցմանռ"լրոցնսում ինչպիսի՞ պետք է ՀասՃճարաբերություններ '

`

ուսուցչի ն աշակերտներիմիջե,որպեսզի տատվեն աշակերտներըավելի արդյունավետ կերպով սովորեն, իսկ ուսուցիչը կարողանա Հաջողությամբ դաստիարակելնրանց: Ուսուցչիէ աշակերտների Հարաբերություններըճիշտ կարելի է Համարել այն դեպքում,երբ դրանք Հենվու են նկատմամբ ն լավատեսականՃայացքների աշակերտի ան մոտեցման վրա: Միայնայս դեպքում ուսուցիչը ն աշակերտները կարողեն փոխադարձաբար Ճարգել միմյանց ն ունենալ այնպիսի առողջ որոնք նպաստում են մանկավարժական փոխճարարերություններ, դոր-

մարդասիրա-

ծունեության Ճաջողությանը:

՝

Սովետական դպրոցի առչն կուսակցության ու կողմից դրված խնդիրները ուսուցչից պաճանջում՝ են զգայուն ն ուշադիր լինել յուրաքանչյուր աշակերտի նկատմամբ, նրանց Հետ շփվելիս լինել անկեղծ: ն պարզ: Ուսուցիչը սլետք է կարողանա

կառավարության կողմնորոշվել

Հոգեկան Հատկություններում ն աշակերտների նրանապրումներում, ցում պետք է կամք ն ուժեղ բնավորություն դաստիարակի: Յուրաքանն չուր երեխայի աշակերտական կոլեկոխվի նկատմամբ մանկավարժի ն ուն ուշադիր վճոսկան նշանակություն ներ վերաբերմունքը ունինրրանց աչքում ուսուցչի ն նրիտասարդության. դաստիարակի ճեղինակություն նվաճելուՀամար» ան '

Աշակերոն երիՃեւո շփվելիսուսուցչի դրանորած վերաբերմունքը է գործումնրանց ։փոխաղարձ ազդեցություն պերաբերմունքի Վրա: Ռւաուցչին աշակերտների միջն

ուսումնա-դաստիարակչական աշխա-

տանքիընթացքում առաչացող անձճրաժեշտ փոխըմբոնումը Լուրջ ազդե-

ցություն է գործումմանկավարժական գործունեության աիդլունավետությանվրաւ '

Ֆ

4.

ՄԱՆԿԱՎԱՐԺԱԿԱՆ ՏԱԿՏԻ ԵՎ ՄԱՆԿԱՎԱՐԺԱԿԱՆ

ԷԹԻԿԱՅԻ

լ

Հեռ

մ

ճանդես բերի մնծ մեջներառում է այնպիսիգծեր,ինչպիսիք են՝ բարձր

մարգաարդարամտությունը, ա աՆ նոցրանը, «ամառությունը,զապվածությունը ո Բեջնատիրապ ա յունը,

ը

"

կացություններ կատարելիս

ու

:

ու

կողմից:

ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆՀԻՄՈՒՆՔՆԵՐԸ

երեխաների չփվելի պետք է կս 2Ր4ոլիս ուսուցիչը

տաղա, որն իր տաղզտ, որի

Մաճկավարժականտակտը ն նրա նշանակությունըդաստիարակուտակտը ուսուցչիվարքագծի կաՄանկավարժական թյան ճամար ն նրա մանկավարժական ընդունակությունների ընորադույն գիծն է Մանկավարժականտակտ չունենաամենաճատակարտաճայտություկը։ աշակերտների լու դեպքում երբեմն նույնիսկ փորձված ուսուցիչները են իսկ երենց ճեղինակությունը: երիտասարդ` աչքում,նսեմացնում տակտի բացակայությունը ուսուցչի աշխատանքում մանկավարժական Հաճախ Հանդգեցնումէ ուսումնական պրոցեսի տապալումների, անվբսսեփական ուժերի նկատմամբ, իսկ երբեմն տաճություն է առաջացնում էլ Հուսախաբություն մանկավարժիաշխատանքից: մանկավարժի տակտի ամենաէական տարրը Մանկավարժական ն ուշադիր վերաբերմունքն է յուրաքանչյուր աշակերտի ն ձրեխալուրջ ների ողջ կոլեկտիվի նկատմամբ: Ուսուցիչը պետք է զգույշ լինի ճզրան որոշումներ կայացնելիս, քանի որ`դրանք են շոշափել դպրոցականի ինքնասիրությունը, իջեցնել նրա ինքկարող ն չեզոքացնել նրա վրա կոլեկտիվի դրական ազգենագնաճատականը ցությունը:Մանկավարժական տակտըդրսնորվում է ուսուցչի ամենօրյա աշխատանքում, այն բոլոր նրբ պաճանջչվումէ իխրադրություններում, ուսումնական դպրոցականների դնաճատել Հաջողությունները: տված դնաճատականըլուրջ ազդեցություն է գործում Մանկավարժի դպրոցականի գործունեության վրա: Այղ պատճառով էլ այն Հնարավոբին չափով ճիշտ պետքէ արտացոլի աշակերտի գիտելիքների, «մտունկատՀ թյունների ն կարողությունների իրական մակարդակը ն ուսման ճիշտ դնաճատականը սովոմամբնրա վերաբերմունքը: Գիտելիքների րողներին օգնում է գիտակցել սեփական նվաճումները, ճիշտ ճասկանալ իրենց կատարածաշխատանքիուժեղ թույլ կողմերը: Բայց դրպբոցականիաշխատանքիսխալ գնաճատականըբացասականներգործություն է ունենում նրա Ճոգեկանվիճակի,ինքնագիտակցության,Հուղական-կամայինոլորտի զարգացման,ուսման ու աշխատանքիճամար նրա Ճճոգեբանական նախապատրաստվածության աստիճանի վրա: գիտելիքների Աշակերաների վարքադծիգնաճատման ժամանակ մեժ նշանակություն ունի աշակնրտներինդիմելու ձեր, նրանցնկատմամբ ճարդալից վերաբերմունքը դպրոցի անխտիրբոլոր ուսուցիչների Լավ ուսուցիչը միշտ մտաճոգվաժ է այն ճարցով, քն երբ, ինչն այս լես ճանդամանքներումէ առավել նպատակաճարմար ինչպիսի կամ այն աշակերտի գիտելիքները ստուգելը ն ինչ ձնով պետք է տալ

ե

նրա աշխատանքիգնաճատականը:

ւ

մոռանում աշակերտների

Որոշուսուցիչներ

Հետ շփվելու կարնորագույն պանանչի՛ր, բայց աշակերտի ակզբունքը. թյունը մի՛ վիրավորիր։ Սրա Ճետնանքովճաճախ են կոնֆլիկտներ առաեն

արժանապատվո

ջանում, որոնց մեղավորներըկարող են ն ուսուցիչներըլինել: Ուսուցիչը ն աշամիշտ պետք է պաճանջկոտությունը զուգակցի արդարամտության կերտի նկատմամբ բարեկամականու ճարգալից վերաբերմունքի ճետ: է տալիս, որ երեխաները ցույց սիրում են պաճանչկուտ ուսուցիչՓորձը բայց ներին, միայն այն դեպքում, երբ նրանք «արգալից վերաբերմունք են ցույց տալիս իրենց նկատմամբ, չեն վիրավորում իրենց ինքնասիրությունը ն չեն նսեմացնումսեփական արժանապատվությունը: Աշոկծրտները իրենց սիրվածն ուսումնական թանկեն զնաճատում առարկանլավ. իմացող ուսուցիչների գնաճատականները: նրանցինքճաճախճամընկնումէ այդպիսիուսուցչի նագնաճատումը տված գնա Ճատականիճետ: Այս Հանգամանքը է ` նպաստում նրանց վարքի մ: ուսումնական գործունեության ճիշտ կողմնորոշմանը: Աշակերտիճամար մեծ նշանակություն ունկ դասարանական կոլեկտիվի կողմից նրա գիտելիքներին վարքին տրվող գնաճատականը: Աշտա թե ինչու ուսուցիչը, դասարանի ներկայությամբ, աշակերտի գիտելիքներն վարքը գնաճատելիս,պետք է Հատկապեսուշադիր լիու

ու

նի՝ ի

բարձր բարձր

պ

պաճանջկոտությունը չկ ու "ը զուգակցելով երեխաների նկատմամբ`

լով

։

Հեւոչ ղգայուն ճոզատար վերաբերմունքի Մանկավարժական իրադրությունների արագ փոփոխմանպայմաններում ուսուցիչը պետք է կարողանաարագորեն կողմնորոշվել, ճիշտ ն գնաճատել ստեղծված Ճճանգամանքները ճիշտ ու անճրաժեշտ դաստիարակչական ունեցողվճիո կայացնել: Սա Հնարավոր նշանակություն է միայն այն դեպքում, երբ ուսուցիչը կարողանում է ճիշտ ընկալել ու գնաճատելերեխաների արարքները,խորապեսըմբոնում է դրանց ծնա ն պատճառները միաժամանակ ունի բնավորությանայնպիսի գժեր, ինչպիսիքեն՝ նրբանկատությունը, զապվածություննու ինքնատիրապետումր: Սրանք տակտիդրանորմանանճրաժեշտպայման-մանկավարժական ու

են: նձին ն դպրոցականիանձի նկատմամբՀարտակտի Մանկավարժական զանքի առկայության դեպքում ուսուցչի կողմից զգացմունքների(զայ|

րույթի,ուրախության, կարող է այլն) դրանորումը գուրգուրանքի ն

ման-

կավարժականներգործության օգտակարկամ նույնիսկ անՀրաժեշտմիջոց դառնալ,քանի որ աշակերտիաչքում մանկավարժիայդ Ճույզերը ունեն իր այս կամ այն արարքի կամ ստեղծված մանկավարժական թրադրությաննկատմամբանմիջականվերաբերմունքիիմասո։ եվ, ըբնդչ նույնանման ճանգամանքներում մանկավարժական տակտի չ ճակառակը, է բացակայությունըկարող անուղղելի վնաս մանկավարժթ պատճառել ն աշակերտների փոխճարաբերություններին: Մանկավարժական տակտը ուսուցչին պետք է Ճուշի նան, թն որտեղ Վ ավելի նպատակաճարմար ճետ զրուցել `

(ընկերների աշակերտների -

աշխակամ ծնողների ներկայությամբ, առանց վկաների, ուսումնական տանքի ընթացքում, զբոսանքի ժամանակ ն այլն): Նրբանկատությունը ուսուցչին թույլ է տալիս որոշել նան, թն երբ է ավելի Ճարմարխոսել աշակերտի ճետ նրա արարքի մասին՝Ճճենցտեղում, անմիջականորեն արարքը թույլ տալուց ճետո, թե ավելի լավ է թույլ տալ, որպեսզի աշակերտի ժամանակունենա իր վարքը վերլուծելու ն գնաճատելու ճամար: Բանն այն է, որ շատ երեխաներիՀամար ուսուցչի վերաբերմունքի ն գնաճատականիտրման ճնետաձգումը վճռական գործոն է Ճանդիսատնում ու ն գնաճատեսեփական վարքագիծն գործողությունները լու ճամար: Հետ Աշակերտների մանկավարժականտակտի ցուցաբեբումը մեֆ չափով կախված է ուսուցչի ընդճանուր բարոյական դաստիարակվածությունիցն մանկավարժական էթիկայի կանոններին Հետնելու նրա ընդունակությունից։ Այն ուսուցիչը, որը աշակերտներինպաճանչներ ներկայացնելիսթույլ է տալիս անսկզբունքայնությունն անարդարություն, չի Ճարգում նրանց, դրանով իսկ իր սաներին ճիմք է տալիս իր բարոյական որակները ցածր գնաճատելուՀամար: Այս ՀանգամանՔըն, անկասկած, վնաս է Հասցնում ուսուցչի ն, Ճեճեղինակությանը՝ անարար,նրա ուսուցման ու դաստիարակության գործին: Ուսուցչի ն աշակերտներիմիջն փոխադարձ ճարգանքին առողջ Հիմքում ընկած է ուսուցչի կողմից սովորողփոխճարաբերությունների ների շաճերի ու պաճանջմունքների ըմբռնումը ն, բացի դրանից, ուսուցչի պաճանջների ըմբոնումը աշակերտների կողմից: նրբեմն ուսուցչի ն աշակերտներիփոխճարաբերությունների աննշան վատացումն անգամ ազդում է ուսումնա-դաստիարակչական պրոցեսի վրա, թուլացնում է ուսուցչի անձի մանկավարժականներգործությունըաշակերտի անձի զրա: Այդ պատճառովէլ մանկավարժականէթիկայի Ճեօրենքներին տնելըմանկավարժականգործունեության անճրաժեշտ պայմաններից է Ճանդիսանում: մեկն

չիզելիս

գիտակցելու

մանկավարժականկոլեկտիՄիջանձնային ճարաբերությունները

ն վում: նրիտասարդության կրթությոն կոմունիուոական դաստիարա-չ

կության պրոցեսը ուսուցիչների կոլեկտիվի ն դպրոցի ղեկավարների, կուսակցական, արճմիութենականն կոմերիտականկազմակերպությունաշխատանքնէ: Դպրոցիճաջող զորների ճամատեղստեղծագործական մեկը ուսուցիչների կոլեկտիպարտադիր պայմաններից ՛Հունեության վում կատարվող մտածված լավ կազմակերպված աշխատանքնէ, հնչպես նան մանկավարժների փոխճարաբերություններիբարոյական' բարձրությունն ու ճարգալիցբնույթը: նթե ուսուցիչները միանման բան նրանց աշխատանքը րոյական դիրքերիվրա չեն կանգնած փոխճամաձայնեցվածչէ, եթե նրանք միանման պաչանջներչեն ներկայացնում ու

աշակերտներին, ապա

դրանովիսկ

լուրջ

խոչընդոտներ են ծագում աճող

ճանապարճին: սերնդի դաստիարակության

Ուսուցչական կոլեկտիվի աշխատանքի նպատակասլացությունն կազմակերպվածությունըդպրոցի աշխատանքի արդյունքների ճամար մթնոլորտ են ծնում: Ա. Ս. Մակաընդճանուր պատասխանատվության է, որ րենկոն բաղմիցս ընդգծել միայն ուսուցիչների կազմակերպվածն նպատակների բարոյական պաճանջների միասնությամբ աչքի ընկնող կոլեկտիվն է ընդունակ դաստիարակելու երեխաներին, ազդելու նըրանց անձնավորության ձեավորման ընթացքի վրա: անձը միայնակ, մանկավարժական կոլեկտիվի ճաԴպրոցականի մաձայնեցված աշխատանքից ղուրս «նարավոր չէ դաստիարակել: է կարող ճեղինակությունը աճել Ուսուցչի միայն ղազրոցում աշխատող մանկավարժներիմիչն բարձր կարգի բարոյական փոխճարաբերությունների առկայության պայմանենրում: Արտադրությանցանկացած բնագավառում կոլեկտիվի ստեղծումը աշխատանքայինճաջողությունների նվաճման պարտադիր պայմանն է: կոլեկտիվում բարենպաստ մթնոլորտի ստեղծումը Հատկապես կարնոր է մանկավարժականգործունեության ճամար: կոլեկտիվումաշխատել ն կոլեկտիվորեն գործել կարողանալըմանկավարժականգործունեության մասնագիտականպաճանջներիցբխող պարտադիր պայման է: Ա. Մ. Մակարենկոնգրում է, որ «այնտեղ, որտեղ դաստիարակներըմիավոր ված չեն կոլեկտիվում ն կոլեկտիվըչունի աշխատանքի միասնական միասնական ու ճիշտ պլան, միասնական տոն ն երեխայի նկատմամբ պրոչի կարող լինել հան ոչ մի դաստիարակչական մոտեցում,այնտեղ նս» Փորձը ցույց է տալիս, որ ուսուցչական կոլեկտիվում մանկավարփոխժական էթիկայի կանոնների պաճպանումը, անկեղծությունն եշաբմիոռնումըկարնոր զործոններ են ն Ճակայականմանկավարժական են. ունեն: մանկավարժանւսկություն նրբ որոշ ուսուցիչներ խախտում կան էթիկայի պաճանջները, ապա մանկավարժականկոլեկտիվում անու

ու

ու

Հակասություններեն առաջանում: Այո ամենը, անկասկած, ազդում է ուսուցիչների տրամադրության ն ատեղ-

խուսափելիորենկոնֆլիկտներ

ու

ծագործական ակտիվության, ճետնաբար նան

մանկավարժական դգոր-

ծունեության արդյունքների վրա:

պրոցեսի Դպրոցում ուսումնա-դաստիարակչական

անճնարին է-առանը բարեկամականու

կառավարումը

փոխադարձպաճանջչջկոտության

մթնոլորտի, ստեղծագործականմիկրոկլիմայի ստեղծման, որը. ՃՆՇ

/ՈՈւճքծեաՕ.Շօ.,

1.

Մ, րք.

179.

լուրաՀ-

ուսուցչի քանչյուր

թույլ է տսլիս բարոյական ու

բանական բավարար-

աշխատանքից: վածություն զզալ մանկավարժական արդյունավե դորժունեունյան Ցուրաքանչյուր դպրոցի կոլեկտիվի էլ ուսու այնպես է դպրոցի ինչպես տությունը կախված ղեկավարից: աշխատանքի պրոցեսում առողջ փոխճարաբերուընդճանուր ցիչներից, կարողությունից: թյուններ Հաստատելու նրանց ցանկությունից ն խնդիրները պրոցեսի կատարելագործման Ուսումնա-դաստիարակչական է մտաճոգված պետք ամենից առաջ ուսուցիչ լուծելիս յուրաքանչյուր մեծ ակտիվության ն ուսուցիչների միջն ընկեմանկավարժական լինի ստեղծե բարեկամականճարաբերություններիիրադրություն րական ճանդաԱյսպիսի ցանկությամբ: գործում իր ներդրումը կատարհլու լու կամիայն աշխատանքը ստեղծագործական մանքներում իրագործվող ն դաստիաուսուցման կոմունիստական աշակերտների բող է ճանդեցնել րակության խնդիրներիլուծմանը: ու

Բառերիիմաստներըփոխվում են կախված

իրադրություններից,

տարասեռդ կապերի միջոցով միավորելով անկայուն վուիոխուն տիրախոսքին Ա. Խ.-ն անցման փուլ է չափաճասի առարկաներ: է պետելուճանապարճին: Այն ճատկապես զարգացած ն

`

ՏԵՐՄԻՆՆԵՐԻԲԱՌԱՐԱՆ:

:

լինում

մոտս տարեկից հրեխանհրի ճրամանի (լատ.՝իշխանությանՀավակնություն, Ավտոբիտաշիզմ ճրամանին առանց կուրորեն, քննարկման կում)-(լատ-՝ պաճանջներիՀամակարգ: Չպետք է շփոթել ավտուբիտետ

միասին

զարգացող

արձա-

ենթարկվե

ճավպսար, լիովին ՀամապատասԱդեկվատ (լատ.՝ Հճավասարեցված)--

"

խանող, նուլնական։

,

անշաճախնդիր ճոգատաԱլտոուիզմ(լատ.՝ուրիշ)--այլասիռություն,

մասին, ուրիշների «ամար անձրություն ուրիշի բարօրության նական շաճերը զոճելուպատրաստակամություն(էգոիզմի, եսաերեույթն է): ճակադարձ սիրության ընդունակության Ակալկուլիա--թվաբանականճաշվումներ կատարելու ասնում է է, կորուստն գլխուղեղի ձախ կիսագնդի որը վրա վնասվելու դեպքում: Ամբիվալենտություն (լատ-՝երկուգ-ուժ` ունեցու)-- Ե՞կարժեքություն, մարդու ճուզական-կամային ոլորտի երկակի, ճակասական վիէ մինճակը, որը միաժամանակկամ ճաջորդաբարղրոնորվում նույն օբլեկտի նկատմաժբ (օրինավ՝ խանդը իր մեջ ներառում է այնպես էլ ատելության ինչես սիրո, տարրեր): անձն, անորոշ, տարտամ: Ամոոֆ (ճուն,՝ձեիբացասում)-է գրտեր արտաճայտությունն (բնկալման)-նում,ազսվես կոչված, օբլեկտիվացիայիակտում, որը արտաքին աշխարճիցստացված տեղեկություններիվերագրումնէ այդ աշխարչին: 0բյեկտիվացիայիչնորճիվ ապաճովվումէ իրական նրանց արտացոլվածպատկերներիադեկվատուառարկաներին թյան (տե՛ս) վերաճակողությունը: (ճուն.՝ տարրալուծում, մասնատում, (ֆիԱնալիզատու. ն է )-- նլարդային սարը, որը ղիոլոգ. ընկալվող գրգռիչները:

ունենալուշնորճիվ

դումներին:

:

որը

բնութագրվում

,

-

,

-

Թոռախահում տրված վ սույն ձեռնարկում օգտագործվածմի չարք տերմինների Քարատրությունը, կիրառվածեն տեղեկագրքնրում սովոիաբար օՓղտադործվող կրճա|

տուներ: եց

կազմա-

Հասկացություն, ծագման

որը Գենեզիս (ճուն.՝ ծնունդ,ժագում, զարգացում )-ինչպես է առարկայի կամ որեիցե նշանակում ծրնույթի օրինաչավ պրոցեսը: պաճը,այնպես էլ զարգացման Գենեբալիզացիա (լատ.՝ ընդճանուր, դգլխավոր)--անպայմանն պայմանական ռեֆլեքաների(տե՛ս) ընդճանրացումը:էությունն այն նույնական է, որ ինչ-որ տեսակետիցմիմյանց նման գրգռիչները են բերում: առաչ Հակաղդումներ ամբող(գերմ.՝ ձն, կառուցվածք, Գեչտալտ-ճոգեբանություն .

:

.

Ճամադրում էծրլուժում բնդունել)-Հաստատել,

է բառերի իմաստներիանորոշությամբ ն բազմանչշանակությամբի

բերելորնիցե անձ,

ուղղություն, որը, ժխտնյան) Հոգեբանությանմեխանիստական (աէ՛ ս) դերը, Հոգեկան բոլոր հրնույթները լով գիտակցության ակազմարմնային տրվող է ս) դրդիչներին Հանգեցնում (տե՛

Վերլուծություն

վանության արժանանալ:

ձեռք

Կսմերիկ(ճատկաղպես հիճեիոբիզմ(անգլ.՝ վարք)--արտասհաճմանյան

Աոռառկայականություն

Ավտոնոմխոսք(ձրեխայի)-- «իր Համար» խոսքն է,

են

ղությունը:

|

Ճա-

կարող

կերպությունկամ ճայացքների՛ճամակարգ: ն Աֆեկտ(լատ.՝ ճոգեկան Հուզում)-- ուժեղ, բուռն թափով ընքացող Համեմատաբար կարճատն Ճուղզականապրումներ,որոնց դեպքում խիստթուլանումկամ չքանումէ կամային ինքնավերասկո-

:

(լատ.՝ ճավանություն տալ, Ապոոբացիտ

ուժ, իշխանություն), «Հեղինակություն» արժանապատվություն, Հեւ նշանակում է այն ընդճանուր ճաՎերջինը ճասկացության որոշակի նվաճումներ որ նաչման արժանացած ազդեցությունը,

ւ

պատկեր,

ուղղությունենՀոդեբանության չություն)-- արտասաճմանյան րից մեկը, որը ծագել է Գերմանիայում11 դարի սկզբին: Հնտագայում տարածվել է նան ԱՄՆ-ում: Այս ուղղությաններկայացքուու տարրեր են Համաառաջնային Հոգեկանի չիմնական ցիչները Հոգեկան կազմավորումներըկամ «գեշտալտրում`

ամբողջական

երբ»:

կյանքի ամենաբարձրագույն Հոգնվան ձեր,որի Գիտակցություն-է ճասարակական-պատվական ձնավորման մարդու դյունք

ար-

պալ-

մանների

ն

աշխատանքայինգորժունեության, ինչպես շփման, մշտականխոսքային

ճեւո մարդկանք

նան

տ

այլ

Գլոբալ (լատ.՝ երկրագունդ)-- Ճամընդչանուր, ճամապարփակ,

մեխանիզմներիցէ Հատկապեսայն դեպքում, թյան անճրաժեշտ ձրբպրոբլեմային իրավիճակը (տե՛ս) աչքի է ընկնում

ամեն

անորոշու Ներքին Վգայություն-- Հոգեկան պարզագույնիմացական պրոցես,

ինչ ընդգրկող: գործունեություն, Գնոստիկական(«ուն.՝ գիտելիք) գործունեություն-է: իմացությունն աշխարճի նպատակը շրջապատող որի ֆիզիկաորնէ մեջ տարածության Գբադիենտ (լատ.՝ քայլող) (ֆիզ.)-մեկ երկարության չափը' կան մեծուքյան աճի կամ նվազման միավորի չափով տեղաշարժվելուդեպքում: ՃարաբերակաԳործողություն(Հոգնբանությանմնջ)-- գործունեության պարզ է ընթացիկ որնիցն նորեն ավարտուն մասը, որը լուծում ,

,

Խնդիր:

պակասով): թյամբ(ինֆորմացիայի

ն եբնույթների արտաքին նյութական միջավայրիառարկաների առանձին Հատկանիշների պատկերավոր արտացոլումը, եթե վրա: ազդում են զգայարանների դրանք. անմիջականործն Վգայական(սճնսորային)մեկուսացում-- ինֆորմացիոն թերբեռնվաէ օրգանիզմիֆունկցիոնալլուրջ խախծություն, որը Հանգեցնում

տումների:

(ճոգներանության.մեջ)-ցուգոոդական էքսպերիմենտ (ասոցիատիվ)

դնմք)-կապվածընկալումների

(լատ.՝ անջատում, ճեռացումԻ անձ, Դեպեոսոնալիզացիա `

Կսնձիերկատում, սեփական «ես»-ի

ճետ

վիճակները ուսումնասիրելու մեթողներիք մարդու ոգեկան մեկը, որի կիրառման ընթացքում փորձարկվողբի պատասխանկամ չեզոք դրդիչների (ռտիփուլների) ներկայացվող նշանակալից է ստեղծում ն դրոնորում: ղզուգորղություններ (ասոցիացիաներ) (ասոցիացիա, լատ.՝ կապում, միավորում եմ)-- ճոգեմուգոոդություն ունեն Հոգեկաբանության մեջ զուգորդություն ասելով ի նկատի նի տարրերի միջն Հաստատվող կապերը, որոնց շնորճիվ տարրեորոնք րից մեկի ի Հայտ գալը առաջ է բերում նան այլ տարրեր, առաջինի Հետ կապված են ըստ արն կամ Հակաղրության:

կորուս

`

էետեբմինիզմ(լատ.՝ որոշել, պայմանավորվել)-- ուսմունք բոլոր երեՀամվույթքներիպատճառականփոխպայմանավորվածության, ընդճանուր օրինաչափկապի մասին:

Դեցեբեբոացիա (լատ.՝ Հեռացում Վ-ուղեղ) (ֆիզիոլոգ-յ--այն մեթոդն է,

կտրվածք են առաջացնում, որի երբ գլխուղեղի բնի մասում ու կենտրոնականնյարդային ճամակարտնանքովմիչին ուղեղն ճե-

.

.

:

գության ավելի բարձր տեղավորված բաժիններըանջատվում են կենավելի ցածր տեղավորված բաժիններից: Դեցերեբրացված է որոնք ապաճովումեն դանին կորցնում այն ոնֆլեքսները, մարմնիՃճավասարակշչովածություննտեղաշարժը տարածության մեջ: հսկ ողնուղեղային ունֆլեքսներըոչ միայն լիովին են, այլե գործում են առանձնաճատուկՃստակուպաշտպանվում թյամբ: ԴեցերեբրացիայիՃետնանքով առաջէ գալիս ուղղող մկանների ուժեղ կծկում, վրա է Հասնում, այսպես կոչված, դեանճկունություն (ոխգիդություն): ցերեբրացիոն Դիդակտիկա (ճուն.՝ ուսանելի)--մանկավարժության այն բաժինը, որում շարադրվածեն ուսուցման ընդճանուրմեթոդներնու օրենքները: Դ-ճնոք) (լատ.՝ շարժուն) ստեբեոտիպ (լատ.՝ ամուր Դինամիկական ոնֆլեքսների արաբներականործն (ֆիզիոլոզ-)-- պայմանական կայուն ճամակարգ: Մարդու մուս դինամիկական ստերեոտիպը Հմտությունների ն սովորություններիֆիզիոլոգիականչիմքն է: 'ԻՐդապատճառ, մոտիվ(լատ.՝ շարժում եմ)-- գործունեության մղող, դրդիչ ուժ, որը կապված է որոշակի պաճանջմունքիբուվարարման

նմանության, քնրությա անճատանա--կենտրոն)-կսակննտրոնություն, `

Էգոցենաբիզմ (լատ.՝ -

ու

պաշտության ն

(էգոիզմի) ծայրաճեղ եսասիրության աստիճանը: :

մեջ)-- ննքագիտակցականսե«էդիպիկոմպլեքս» (Ֆրոյդիտեսության ն ռական Ճակումրորդուց՝ մոր աղջկանից՝ճոր նկատմամբ, որն ուղեկցվումէ ճնարավորպատժի Ճանդեպ վախի զպգացմամբ:

Այդ տերմինը Ֆրոյդը փոխ է առել Սոֆոկլեսի «էղիպ արքան» ողբերգությունից: Այս Հակագիտական, ֆանտաստիկ պատկերացումըերեխայիՀոգնբանության կողմիցչե Հաստատվում: Էթիկա զճուն.՝ ավանդույթ, բարք, բնույլթ)-- ուսմունք:

՛

իվ

ն

Քարոյակա (լատ. ծայրաճել)-ծայրաճեղ, բացառիկ, անսովոր: Էքստոեմալ թյան մասին:

Ֆմանսիպացիա (լատ.

ազատագրումըչոր իշխանությունից)-կախվաժությունից,ենթակայությունից, Հնացած պատկերացումներից ազատագրվելը:նան՝ սաճմանափակումներիվնթաքում, որդու

(շրինավ՝կանանց իրավաճավասարության չնորճում

ցիա):

ԲՄանվեղ

ՖԷմպիոբիկական (լատ.՝փորձ)-- փորձի Հիման վրաստացված, գիորձնական: գ(ֆեզիոլ:)--Ֆնդոկոինային ներսում առանձնացնում (Հուն.՝ ճմ)գեղձեր.

ճոր

պատկերներիստեղնախկինփորձի «իման վրա Ծրջեակայություն-գործուննեուծումը: երնակալությունը մարդու ստեղծաղործական

-

25.378

գեղձեր, որոնք իրենցում առաջացածճանեիքին արտազատման տուկ նյութերը՝ ճորմոնները (տե՛ս) անմիջականորենարտազատում են արյան կամ ավշի մեջ, այն, ինչ կապված է սեէբոտիկական (ճուն.՝սիրային)-(սեռական) տոփական: ռականճարցերի ճետ, ցանկասիրական, էբուդիցիա(լատ.՝ դիտունություն)-- գիտության որնէ բնագավառում` խոր ու բազմակողմանիգիտելիքներունենալը: ակնա-Լնկալում-- նյութական աշխարճի առարկաների ե հրնույթների ռու-պատկերավոր արտացոլումըիրենց մասերի ու Հատկութլյունների ամբողջության մեջ, երբ այդ առարկաներն ու երնույլթներթ են զգայարաններիվրա: անմիջականորեն ազդում Թեստ (անգլ. փորձ, փիորձարկոմ)--կարճաժամկետ առաջադրանք,որի կատարմանըտրվող քանակական որակական գնաճատականնշաններ են Հաները Ճոդեկան որոշ զարգացման

կումը», կանխատեսումըն այլն ինտուիցիան «ենվում է անձի գիտական տնսական գիտելիքկուտակած փորձի ն ճՃատկապես ների վրա: մանկայնություն, զարգացման (լատ.՝ մանկական)-Ինֆանտիլիզմ դանդաղում, որի «ետնանքովչափաճաս մարվը պաճպանում,է մանկական տարիքին Հատուկ ֆիզիկական ն ճոգեկան գծեր: "Իռադիազիա (լատ.՝ ճառագայթներ եմ առաբում, պալծառ լուսավորում հմ) (ֆիզիոլոգ:)-- գրգոման կամ արգելակման պրոցեսների րբածումը: (լատ.՝ անմիտ)-- բանականության, մտածողության աԻռացիոնալ չարմար անմատչելի, տճասկացություններով տա-

տաճայտվող:

լոկալ(լատ.՝ տեղ)-- տեղական: (լատ.՝ տեղԴ շարժում)--չարժումների 1լոկոմոցիա

ու

մարվում:

ֆունկցիանձրի

ժառանգականություն-կենդանի օրգանիզմների խանցումը ծնողներից

ժառանգներին,

Հատկանիշների փո--

ղաշարժվելու Հնտրավորությունէ տալիս:

օգնությամբմարդկանց շփվելու պրոցեսը, կամ այն գործողությունները կատարելիսմարդու դրսնոչ այս րաժ գիտակցականն լատակասլացուիյունը: (չուն.՝ շաբժումՎ Կինեսթետիկ զգայությոն-- մարմնի զգայություն)

Կամք--

ասույք է ստեղծում`

որը

ապա

բի պատկերներին նիանց մասին ունեցած ճասկացություններ|Ր Հետ կատարվողարտաքին դործողությունիըներքինին, իգնալականին («մտքում կատարվողին») անցնելու պրոցեսոր: (լատ.՝խորճչրդապաշտական գործողություններ, կատաերիտասարդինճասուն մարդկանց կարգը մտցնելու. նրանց կլանքին «Հաղորդակից դարձնելու ծեսը կամ արարողու-

Ինիցիացիա րում)--

մեծությունը

թյուեր:

ու

անմիջական րմբոնում, ճշմարտության ն

որբ տրամաբանական: չի պաճանչում: ինտուիցիայիտնստկ-

փաստարկներ ապացույց ներ են. մտքի սրաթքափանցությունը, գիտակցության«փայլատա-

օրգաններիդիբքի ն շարժումների զգայություն, կ. զ.-ները առաջ են գալիս ճատուկ մեխանիկական ոնցնղտորների (պրուրիոցեպտորների) գիգոման ճնտնանքով, որոնք տեղավորված են մկաններում, ջլերումչն Հողակապերում: կոլիզիա(լատ-)-- ՀակադիրՀայացքների,ձգտումների, նկբրտումների բախում: Կոմունիկացիա (չատ.՝Ճաղորդում )-- Ճաղորդում,կապ, շփում: (ըֆկալման)-- ընկալման պայմանները փոփոխելիս կռնստանաություն օբյեկտի պատկերի Հարաբերական ճաստատունուարտացոլվող թյունը, Կոնստանտությունը Հատկապեսցայտունորեն է դրսնորն ձնր վում առարկաներիգույնը, տեսողությամբ ընկալելիս: Կոնցեպցիա (լատ.՝ ընկալում, եմբոնումի-- Հայացքների Ճամակարդյ վարկածներիխումբ: փոխկապակցված Կոնֆաբուլյացիա (լատ:՝շատախոսում եմ, շաղակիատում եմ)-- ֆանտաստիկ բովանդակությամբկեղժֆվերճուշ, որի պայծառ կեբավորբնույթ (ուշ լատ.՝ Ճճամապատասխանող) հ ԿՍոնֆորբմիզմ բնագավառներում)-- տերմին, որը երկու իմաստով ցիոլոգիայի

շաճծրի,

ինտեբիոբիզացիա (ներքին դարձնելը, առարկանե-ներքնայնացում)-ոն.

ինտբովեւսիա.անձիուղղվածությունը դեպի ինքը, դեպի սեփական զգայությունները, մտքերը: ապրումները, զգացմունքներն Ինտուիցիա (լատ. աննռուն ուշադրությամբ նալել)-- նճրըմբոնում,

որը

Խոսք-- Ճռսարակության պարդացմանընթացքում ձեավորված լեզվի

երկու ասույթներից նոր բարդ տրամաբանականկապի օգտագործման միջոցով: իմպուլսիվ,իմպուլսային(լատ.՝ Հարվաժ, դրդում) (Հոգեբանության: մեջ)-- անսպասելիմղումների ազդեցությանտակ գործելու Հակում ունեցող: ինտեգրալային (լատ.՝ամբողջական, վնրականդնված)-- անխղելիորնեն: կապված, միասնական, ամբողջական, դգումարա-. միավորված, «եթե...

այն խումբը,

տեկենդանիներին կամ մարդուն տարածության մեջ ակտիվորեն

իմպլիկացիա օպեկապում եմ)-- տրամաբանական (լատ.՝անրտորհն րացիա,

տրամաբանական

:

ու

ունն

պատ-

(Բոզմրանութ սո-

խաղում օրգանիզմի կենսաճորմոնները(տե՛ս)կարնորդեր Մանկական տարիքում ճիպոֆիզի պրոցեսում. դորժունեության ազդեցություն են գործում օրգանիզմի ձնավորման Հորմոնները ֆունկցիաներիխախտմանճեու զարգացմանվրա: Հթզոֆիղի պակատնանքով Հորմոնների արտադրությունըավելանում կամ աճի ռում ւ, նան մոտ` առաջացնում նյուքափոխանակո երեխաների է Վերջինս Հաճախ արտաճալտվումէ գիրացծանր խախտումներ: զարգաման ձնով, որի դեպքում կանխվումէ սեռականգեղձերի են փոփոխություններ նան Հոգեկան ոլորտի ցումը ե նկատվում իշոդուբանականության «անտարբերություն,

նծրքին անձի նշանակում հ

աբ: օգտագործվում:նախ` այն ոն ճետ: կոնֆորմ: նրկրորԴ Կոաքինճամամայնությունըխմբի Համաձայնվելը՝ անվանումխմբի ճետ միայն արտաքնապես դեպքում: ունենալու դիրբորոչում կամ ներքին այլՀամոզմունք ՀամապատառխանուԿորհլյացիա(ուշ լատ.՝ Հարաբերակցություն)--

է

են

ախտաճարումը»բացի "խախտումնե ՀէՎոֆիզի

կապ,փոխադարձ փոխադարձ թյուն, Հարաբերակցություն,

կախ-

երնույթների իէրադարձությունների, (առարկաների,

վածություն կ

Հասկացությունների):

անիմաստ շատախոսություն)-գոյությունչուննցողի կեղժ, թվացող ընկալում, դգայարանների լսողության, ճոռառության) խաբկանք, զգայա(տծսողության, Հետեխաբություն, որը ուղեղի աշխատանքիխախտումների վանք ե: ճամակարգ, Համոզմունք. մարդու գիտակցված. պաճանչմունքների կայուն Ճայացքների, որը նրան գրդում է գործել Համաձայն իր

Հալյուցինացիա(լատ.՝

«կզբունջների

:

զառանցանք,

(ծուլություն,

խախտումներ արն), թյան

թյան առարկաներիհրնույթներիընդճանութ էական (առանձարտացոլումը:: հաշատուկ)Հատկանիշների մակառդակ--անձիկարնորբնութագրերից մեկը, Հավակնություննեոի չորը որոշգում է այն փառտով, քն նաիր Համար բազմությունիցինչպիսի՝ դժվար թե ճեշտ նպաօրլեկտների

:

դրդել)--կենսաբանորնն ,

|

(լատ.՝ Հումոշալ

նշանակալի

ապրումը:

որնիցե

թյուններից: պաճանչմունցի

լոգ.)--

.

աւ

պրոցեսներից `

`

(ֆր.)-Մանիպուլյացիա

որոնք մեկ կամ ծրկուձեռթերի չարժումները,

լուծման Հետ. Ջեռնաժություն: խնդրի նյարդի փա(անատ.)-ոսկրածուծ) (ճուն.՝ոսկրուղեղ,: Միելինային

Հիերառխիա Հաջորդական փոխենսրբազան իչխանություն)-(ճուն.՝

կապված

թակալությանՀարաբերության մեջգտնվող տարրերի Ճամակարգ

է խուել կոմ Հիձրարխիայի» «Հասկացությունների (կարձլի 4ճինրարխիայի» մառին): «Դրդապատճառների

են

որեէ

մառըչ փուկԹաղանթի գլխավոր

:

որն իրենից ներկայացնում է

ճարպանմանղանգված: վրա Ճճենվելը, )-- որոշմիջոցների (լամ միջնորդավորում Միջնոշդում ճենվում որոնթ փոխադարձ. կ ապերը, միջն այնպիսի երնույթների հն միջանկլալ վրա օղակնծրիկամ աստիճանների Մնեմոնիկա (Հուն.' մտապաչելու արվեռտը)- Հնարների մի խումբ, (տե՛ս) ստեղծմանմիորոնք արճեստականզուգորդությունների են մտապաչումը: ջոցով ապաճովում ԱԱ

|

մտապաՃուժը, կողմիցիր փորձի անչճատի պաճպանումը, Հիշողություն-վերարտադրությունու

ողնաջարավոր կքնՀիպոֆիզի

'

|

կախված մակարդակը Հավակնությունների

մառում:

սուբյեկտիվ

Հոդի)-- օբլեկտիվ աշխարի

ւ

տակներ է ընտրում: ն է անցյալումանձի ունեցած Ճաջողություններից անճաջողու-

Քին արտազատման գեղձէ, որը գտնվում է ու դանիների մարդկանցգլխուղեղիճիմքի

(պահխիկա,

որի ուղեղի է: արտացոլումն իկրականության ակտիվ նյութեր, Հումոնեեր (շուն. գրգոծլ, որոնք ներքին արտազատման գեղձերի կենսագործունհությա արգասիքներնն, կատարխոնավություն) (ֆիզիոլոգ-)-- օրգանիզմում են «յութերի (արօիգզանիղմի վող պրոցեսներ, որոնք կապված լան, ավշի)Հետ: Հույզ: էմոցիա(չասո.՝ գրգոել, Հուզել)-- ապրումների մի տեսակը: նան՝ զգացմունքիանմիջական Մակածում,ինդուկցիա(լատ.՝ վրան բերելը, նշանբոնելբ) (ֆՖիզիոգրգոման րկու ճիմնական,ելարգային պիոդեաների՝ էուՄակածման Հարաբերությունները, օրինաչափ արգելակման է մեկի ժագումը առաջ բերում թյունն այն է, որ այդ ` նան փլուսի՝Հակաղդարձի, զարգացում

ն

ճանաչումը: ուժեղացումը: գեղձի աշխատանջի վաճանաձն Հիպեոթիոնոզ-Հիզոֆիզ(Հուն.՝ ելուստ)-- ուղեղային ստորին էլումա, մակուզեղ: ներ-

Հուն.՝

գացած

աշխարճայացի'

(տե՛ս) տեսակ, մարդու իմաքական դրդապատճառի Հետաք"ոքբություն-(տե՛ս) Ճուղականդրանորումը:, այն գիտու(ճուն,՝ծերունի-Էճոգերանություն)-Հեշոնտոպսիխոլոգիա ժերացման «իտ վապթյունը, որն ուտումնասիրումէ օրգանիզմի ն ծերության կողմերը: ված փոփոխությունները Ճոգերանական

ն

զարբարձի մշտական. կարգավորիչ, աաթյան էությունը Հատկություն, Հատուկ մատերիայի՝

գեկԱա

Հոգեկան

Հիմնական արդյունքը,իրականուՀասկացություն -- մտածողության ն

`

ու

:

:

:

ւ

իմացության օբյեկտների մժոդելեերիստեղծումը իմաՄոդելավորոում--

ցական նաատակներիՀամար: Մուֆեմ (Ճուն.՝ձե)-- ձնույթ, քնրականականտերմին, որով նշանակում են բառի ամենափոքր նշանակալիմասը: |

:

ընդճանրացված, նպատակասլաց, Մւռածովություն--իրականության `

առկա գիտելիքներով միջնորդված, խոսքի Հեւ անխզելիորեն կապված ե սոցիալականորեն պայմանավորված արտացոլում: Մտածողությունը նորի որոնման, բացաճայտմանպրոցես է, որը ն է ճենվում զգայական փորձի պրակտիկզործուննությանվրա, ՛

վեծ

բայց

չափով

է գալիս

դուրս

դրանց.սաճմաններից: առարկայի կամ երնույքի զգայա-

Մտապատկեո-հրականության այն կան՝ ակնառու նձրի վրա:

պատկերը, որը նախկինում ազդել '

ուղեղի, զգայարաններիԿ նախադբոյալնեո--

է զգայարան-

շարժման մեխանիզմների

ֆունկցիոնալայն առանձնաճատկությունները, ձնաբանական ու

որոնք

զարգացման բնական ընդունակությունների

Ճանդիսանում:

ճիմքեր՝

են

:.

Նեգատիվիզմ ճոզեբանության բնագավա(երեխայի ռում)--երեխայի անճիմն դիմադրությունը շրջապատող մարդ(լատ.՝ ժխտում եմ)

կանց

Տարբերում են ազդեցություններին:

նեգատիվիզմիերկու եսավ՝ ւզառսիվ )՝ երբ երեխան չի կատարում (ճամառություն ն ակտիվ (բուն նեգատիվիվմը պաճանջվող գործողությունը, )՝ երբ երեխան կատարում է պաճանջվածինճակառակգործողու-

թյուն: Ներքին խոսք-- խոսքային գործունեության տեսակ,. ճատուկ `

անձայն, մեկուսինե իր Համար խոսք: Ներքին խոսքի Համար բնորոշ են ու ճատակտորությունն Ներքին խոսքի առկավծկվածությունը: յության դեպքում դիտվում են խոսքի օրգանների (Լեզվի,շրրթունքների, մկանային շարժումներ, կոկորդի) որոնք նկատելի են

միոգրամմալում (մկանների կենսաճուանքների դգրանցումնե-

րում): Նշան--հրականության զդգայականորեն ընկալվողյուրաքանչյուր տարրը, ՛

որը

է մեր դործուննությունը ն ճանդես է միջնորդում գալիս որ-

տարրի (առարկայի, երեույթի) ներկայացուցիչ, փոխարինող: լինում են լեզվական ն ոչ լեզվական, նշանները դարի 30-ական թվականներից սկսել է զարգանալնշաններիմառին ճատուվգիտություն՝ սէմիոտիկան: պես որնէ. այլ

`

Նչանակալիություն-օրյեկաում անձի պաճանջմունքները բավարարող Հատկանիշների առկայությունը: կարող է լինշանակալիությունը ՉՋՍ

նել կայու

ն

իրադրական:

լատ.

(իդենտիկություն,ուշ "նույնականություն

նույնական, նուլնա-

նույնունման)-- երկուառարկաներիկամ ճասկաքությունների

թյունը կամ նմանությունը: արտաքին միջավայրի առարկաների արտացոլումը, որը Հոշափելիք-է Հպման, ջերմային ն շարժողականռնցեպտորնե կատարվում միաժամանակյա գրգռման ճետնանքով: անձի) կախվածությունըօբսուբյեկտի (օրգանիզմի, "Պաճանջչմունք-է յեկտից, որը Ճանդես դալիս որպես սուբյեկտիվ ակտիվության

աղբյուր: (լաո.՝ դեմք, անձ-Հ-անել)--անձնավորում,մարմնա"դեբսոնիֆիկացիա վորում: Անշունչ, անկենդան առարկան կամ վերացականճասկացությունը մարդկային տեսքով ներկայացնելը: է: (լատ.՝ դրական)-- դրական: Հակադարձը նեգատիվն 'Ղռզիտիվ որտեղ մարդը այնպիսի բոբլեհմային իճադբություն»- իրադրություն, `

է ունենում, Հոգեվիճակ

Պրոբլեմա

որը նրան դրդում է մտածել: առջնկծադում են գործունեության մարդու իրադրությունում ու նոր պայմաններ նոլատակներ, ընղ որում նախկինում ձեռք ու բնրաժ միջոցներն գործունեությանեղանակները թեն մնում են բայց բավարարչեն այդ նոր նպատակըձեռք որսլես անճրաժեշտ,

յին

Համար: բերելու այն Ճճողեբանական ֆունկցիաների Պբոֆեսիոգրամմա-:

թվարկումըչ որոնք անճրաժեշտ են տվյալ մասնագիտականդործունեությունը ճամար: Պ.-ի ճիման վրա որոշում են մարդու իրականացնելու մասնագիտական պիտանիությունը ն մասնագիտականընտրու-` թյուն են կատարում: (Հուն.՝ Հոդի Պխիխոանալիզ լուծում, տրոճում)-- ճոգեվերլուծություն, կ նյարդային Հոգեկան ճիվանդությունների ընդշճանուրտնսուքյան ն բուժման մեթող, որ առաջարկել է Ֆրոյդը: Պսիխոանալիզը ֆրոյդիզմի (ու՛ս) տեսականճիմբերից մեկն է: (ճոդե(լատ.՝ դեմ, ՀակառակԴ հակազդում գՒեակցիա, գործողություն) բանության նկ ֆիզիոլոգիայի բնագավառում)-- օրգանիզմի ամբողջական պատասխանըներքին ն արտաքին միջավայրի ազդեցություններին: Ռեդուկցիա (լատ.՝ ետ բերել, վերադարձնել,Ճասցնել որոշակի վիճակի) (կննս.)-- օրգանների «ճտադարձ զարգացումը դեպի ավելի` պարզ աստիճան: Գիեֆլեքս(լատ.՝ արտացոլում)-- ազդող գրգոիչներինօրգանիղմիկողմից տրվող օրինալափ պատասխանը:Ռեֆլեքաներըբաժանվում են խմբի. անպայման՝դրգոիչներին օրգանիզմի կողմից երկու ն պայմանական՝ տրվող բնածին պատասխանների, գրգռիչներին ՛

`

օրգանիզմի կողմիցտրվող այնպիսի պատասխանների, որոնթ

կախված ընթացքում ձնավորվում կենսագորժունեության նեն մի շարք Անպայմանոնֆլեքսների շարքում պատճառներից: Հատուկ տեղ է գրավում կողմնորոշման ոնֆլեքսը՝ նորույթ նկատմամբ դրսնորվող պատասխանը, որի որոշ առանձնաճատ(շրինակ՝ գրգռիչի կրկին անգամ ներկայացնելիս նրա մարելու միտումը) այն մոտեցնում են պայմանական ն

են

կություններ

ոնֆլեքսին: տարբերակներից Ռեֆլեքսիա(լատ. արտացոլում)--ինքնադիտման ճոգեվիճակի վերլուծությունը, անեփական ինքնարշտացո-մեկը,

լում: կամ էտալոնային խումբ-Ռեֆեւենտային

մարդկանց այնպիսի խումբ, որտեղ ձնեավորվումեն անձի ճայացքները, իդեալները, ճամոզ-, Ռ.-ն խմբի մունքները, դիրքորոշումները:Անձը"ճաշվիէ նստում ճետ, է գնաճատում՛ այդպիսիխմբի կողմից թանկ կարծիքների իր գործողություններին տրվող գնաճատականները: (լատ.' քարացած, փայտացած)(Հոգեր.)-- վարքի «նեոՌիգիդություն "ված ձներից մեկը, որիդեպքում որոշ գործողություն(ներ) ճամառորեն ն չկանխամտածվածկերպով կրկնվում կամ շարունակչ վում են (ճաճախ այնպիսի իրադրություններում, որոնք. օբյեկտիվործն պաճանչումեն դադարեցնել վարքի այդ ձնը կամ փոխծլ այն): (Նուն.՝նշանակող)-- իմաստային, բառի նշանակությանը (իմաստին) վերաբերող (ի տարբերություն բառի ճնչու-

Սեմանտիկական

նային ն ձնական կողմերի): (միջին լատ.՝ զգայական) ՍԵնզիտիվ տաբիք--Ճոգեկանի որոշ կողմերի (ճիշողության, ժտածողության ն այլն) առավել արդյունարաթ ընձեռող տարիք, զարգացմանլավագույն Հնարավորություններ .

ճեշտ ծթի ավելի

ընթանում նան ուսուցման ու` դաստիարակության պրոցեսները Սենսորիկա (լատ.՝ զգայություն)--զգայական իմացության տեսակներթ (զգայությունների,ընկալումների,մտապատկերների) ամբողջուվունը։ ճասունացման լատ.՝ սեռական Հասունա(պուբերտատային, քում) շոջան-- Հոգն-ֆիզիոլոգիական: այն շրջանը» զարդացման են գալիս երնան երբ երկբորդայինսեռական ճատկանիշներըե վերջնականապես ձնավորվում են սեռական օրգաններն դգեղձերը: ՍեռականՃասունացմանչրջչանում դեռաճասներըսոմատի(ո ե՛ւ) ու ճոդնկանմի շարք խոր փոփոկական(մարմնային) ծն ունենում. խություններ են

Սեռական -

ու

միասին ապրել, կենակցել) (կենս.)-- երկու օրգանիղմների գոլակցությունը, որից նրանք փոլխադարձաբայ»

Սիմբիոզ (շուն՝

քաղում: Սինկ՞բետիզմ (ճուն,՝ միացում, օգուտ

են

միավորում )-- ձուլվաժության, անմառ-՝

զար-երնույթների նատվաժության վիճակ, որը բնորոշ. է ջատ գացմաննախնականփուլի ճամար: է մարմին)-- մարմնային, օգտագործվում, (չուն. Սոմատիկական Հետ ն ֆունկցիաների կապված երնույթները՝ մարմնի օրգանների ճաճախ ընդգծվում է ճոգնկա-նշանակելու ճամար: Մարմնայինը '

նից տարբերելուՀամար: ստատուս--այն տեղը, որ անձը գրավում է խմբի" Սոցիռմետբական կատարվում է սոցիոմետրա--. կաղմում, երբ ուսումնասիրությունը է այն ընտրություններիթվով, կան մեքոդով: Այդտեղըորոշվում ստանում է Ճետազոտությանըբնքաց-սոցիոմետրական որ անձը

ջում:

լ

Սպոնտանություն (լատ.՝ ինքնաբեր)-- ինքնաբեր,

ինքնաբերական,-

ինքնածին:

դոդիչշ,ցնցում). )--դործողության Ստիմուլ (լատ.՝վարոց,խարազան

մղող պատճառ խոռք)-- խոսքային: Վեբբալ (լատ.՝ (Հուն. արագգնայում եմ)-- կարճ ժամանակաճատ-Տախիստոսկոպ՝ Համար նա-վածներում տեսողական գրգոիչներներկայացնելու չողերանության բնագավառում օդտագործ-խատեսված սարք: է Հիմնականումընկալման, ուշադրության ն կարճատն4ի-վում շողության առանձնաչատկություններըուսումնասիրելու Ճամարոա) գիտություն Ճիշտ մտածողության օրենքների ու: Տբամաբանություն-մասին, ձների բ) ներքին օրինաչափություն, խելամտություն, ճետնողականություն: (լատ.՝ անցում) (մաթնմատ.)-- մեծությունների Տոանզիտիվություն մեկը, որի" տրամարանականկապի առանձնաճատկություններից իմաստն այն է, որ եթե առաջին մեժությունը Համեմատելի է երկրորդի, իսկ երկրորդը`երրորդի Հետ,ապա առաջինը ճամե-ն 8»-Ը, Ճ»-թ ապա0րինակ, մատելի է երրորդի նտ. առաջ

.

չք:

ՃՇ

Աւշադրություն--Հոգեկան գործունեության ուղղվածությունն ճամար բոնացվածությունը անձի վրա'

նշանակալից որնէ

ծագում)-գոլ-է

ու

կենտ-. «օբյեկտի»

անճատականզարդա-0նտոգենեզ («ուն.՝ օրգանիզմի պատից մինչե անճատակա» ցումը սկսածձվի բեղմնավորման ն մանկավարժության բնագակյանքի ավարտը: Հոգեբանության

վառում այգ ճասկացությունըօգտագործվում է նշանակելու ճաչ մար երեխայի ֆիզիկական ու ճոգեկան զարգացումը,որոնք ընբանում նն դաստիարակության ն ուսուցման յուրաճատուկ պայմաններում: Ֆիլոգենեզ(Հուն.՝ ցնղ, սերունդ-Հ ծագում)--օրգանիզմներիտվյալ տեսակի ՛պատմական զարգացումը: Հոգեբանությանբնագավառում նշանակում նն ոգեկանի այն ՃճատկուՃասկացությամբ այդ ու որոնք իրենց ծագմամբ պարթյուններն փուիոխությունները, ն տական են մարդու մարդկային մշակույթի ընդճանուր էվոլյու -

ցիային:Անչատականզարգացումը՝ օնտոգենեզը (տե՛ս) մ.պատ-

մական զարգացումը՝ ֆիլոգննեղը կենդանի բնության ղզարգացման միասնական պրոցեսի անխզելիորեն միմյանց ճետ կապված ձն ն պալմանավորվածեն միմյանցով:

կոզժերն

ճոգեբույժ 9. (ավստրիացի Ֆբոյդիզմ

ւ

`

՛

--Հողեկանիզարգացմանպրոբլեմները:Ե.,

1962.

վ. .-- --Մանկավաբժական ԿՐուտեցկի Ե., 1926. Ճողեբանության Հիմունջները, Մ.

Մ/զոօօւե

ԷԼ--

ԹԵՕՂքան մ. ՔԸՓԸՔ,

10ԽօՇօոհի

Շ--

որնա:

Փօքատքօտռուծտ

Տա

ոՇուոզՇՇեէու

1960.

Փ. Է.--

ՀԱռոեօր 8. 8.-ԽԵԼ

տ

1968.

ԸՑ6ԱԼՇՔԱ6»,

Ֆրոյդի անունով)-ժամանակա-

ՑՈՒՏԱԿ

Ա. Վ «Ընդչճանուր Հողերանություն», Եե., 1974: Պետրովսկու խմբագրությամբ,

ՎեռետնեԱ. Ն. Փօուօռհս

`

կից բուրժուական ճոդեբանության ճոսանքներից ՛մեկն է, որը մարդկանց ճոգեկան ն ասարակական կյանքի երնույթները փորձում է բացատրել անգիտակցական, առաջին երթին, սեռական ճակումներով։ Պաիխթոանալիզի (տե՛ս) տեսության ն մ Էթոդի ընդճանուր անվանումն է:

ՀԱՆՁՆԱՐԱՐՎՈՂ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ

ՈՓՆՇՕԽ

509266.

Լ,

«Ոքօ-

ԽԼ.,:ՄՅո-ոօ Փրոսան.

ՃՈՒ

6», 1965.

էՋորճ օ6 ՖՎԻՐՇՈՏ. ԻԼ, ««ԱքՕՀՑՇւԱԾԻ Թող օ606.Ա6: ոմ 8

06)Կ6ոու ոքօ67ր6(դ0ՐԽ0-ՈՇՏԼՕո0ՐԱՎ6ՇաքԸ

ոքճղաօ 08).

ՈՕՇՐքօծոմմ ՄՎՇԾԱԵՀՃ 1972.

ՈՆ. «Ա6ղՅՐՕոՒԱւՑ»,

մ. ոօ ՇՕտքօխճտհեմ Ոքօծտճխոճւմ ՈՇշկօոօրի

Թի 418718Խ111թ, ԳԱԱ

Օգո

ոտ.

.

փքոօսաւ: 8, Ճ., մոտս ՄՈԼ»,

ԷԼ. Շ--

1965.

Յոծւօեհտ Ա. 5.--

ՈՅԴՇւՅՅ

ոշրօոօր

ՈՇաւցոօրոմ

Լ

ոօրքօշածտ,

|960.

ԻԼ, ՖԿՈՇՈՐՔՅ,

ու

2, ԽԼ, «Ոքօշթծութ-

առանձնանաակությունները

ձոգերանական Գլոխ Ս Դեռանասի "91. երեխայի զարգացման պրոցխում դնեռաչասությանփուլի տեզն

ա

նշանակությունը

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

ՋԵ

ՎՈՎ

տարբեր մոտեցումները

կողմից ն Տաշիքային

Լ

2.

Գոխ

ի

1.

5.

3.

մանկավաշժական հոգեբանության պատմությունից Բ

'

ժամանակակից սովետականտարիքային ե Ո

ՅԿՈՎԳՈԳՑՈՎՎՈ

ԳՈ

ն Հոգեկանզարգացումբ՝ ուսուցում

Հոգեկան զարգացմանպայմանները

մանկավարժական Ճողե-

ԳՈ

,.

.

ՎՈ

,.

.

.

Գլոխ

դաստիարակության պրոցեսում. երեխաների «Հոգեկան Ոաուցման .

.

Ոաուցմանպրոցեսում երեխաների զարգացման մանկավարժական օրինաչափությունները պայմաններն

Գլուխ

.

.

Ճոգեկան Մանկական տարիքում

ԲՈ

ՎԱՈՎՈՎՈՐՈՎՈՎ

2.

3.

առանձնաճատկությունները Վաղմանկականտարիքիբնութագիրը

նախագրյալեերն ու

`.

.

.

ս,

.

նախադպրոցական տարիքում հրեխայի զարգացման

առանձնաճատկությունեերը Հոգեկանի զաշգացումը կշասեր Ց 1.- երեխայի դպրոցական ակզբնականչրջանի 4.

63.

Տ

5.

6.

Ք

Ո կությունները դպրոցականիուսումնական գործունեության կրտսեր. դործունեությանձնավորումը Ուշումնական

ՎՈՎ:

Հոզճրանական

:

ՈՐՈՐ

ՎԵՈՎՈ

ԿՈԿՈՎՈ

է

"ՎՈՎ

առանձնաձատ-

-

.

վառուցվածքը .

Ն.

գործունեության Հողներա-

Հոգնրանականկնորագռլացությունները կրտսեր

բիքում

82.

կյանքի,

ԲԵԿ

դպրոցականների աշխատանքային կրտաեր հական առանձնաճատկությունները

8.

.

կպրացական Հաշիմ .

Գլուխ17

'

`

ԶՈՅՑՈԿՈՅՈՎՈԿՈ

Բ

ւ

ս.

Գեդաճասիփոխճարաբերությունները չափաճասների Հետ

արժեքենրի ձնավորման Ջափաճասության զարգացմանկնեսական ե

ուզղությունները

դպրոցական

ՎՈՎԱ

տա-

Վ

Գրասքթդպրոցականներիիմացականպրոցնաների զարդազումը

կրտաեր դպրոցականների անձնավորության զարդացումը

ԲԱԿ

Կ.

Դեռաձչառի չփումը ընկերների ճետ

Վ.

ԲԱՈԿՈՎՈՎՈ.

Դնռաճասի ուսումնական գործունեությանը

.

ւ.

2...

ՔԱՐ...

.

4.

3.

4.

Մ11

Տ |

Հլուխ

էշ

Ք...

ԲՈՎՈՎ

.

"190

Վ

ԱՐԼ

ԼՐԳ

:

Ուսուցման

ճռգեբանական հիմունքներ

էությունը ե

Ուսուցմանէությունն

տեսակները

ու

գործոնները

աղդող

.

,

ՏԱԶՈ

..

ԱՐՎ.

դործուննությանՀոգեբանությունը Ոաումնական

.

.

ս,

1,

.2

.

Ուսուցման տեսակների բոգեբանական ճիմնական

թյուններ

.

Հուզական կյանքը ն աշխարճայացցի ակտիվությունը մեռզերումբ Հասարակական

Շփումը ն

Տ:3. Ոաուցմանպրոցեսի վրա ՄԱԼ

ձրեույթ

զարգացումը ինջնագիտակցության

.

Ք

Զ

Ո

Ո

ս...

4.

Գլուխ11

.

Մտածողության ոաուցում

Բ

...Վ.

մ:

ՈԿՈՑՈՎՈՎՈՎՈԱՐ

Կարողությունների ուսուցում

.

"ՎՈՎ.

.

Դաստիաշակության Բոգեբանություն 9 1. Դաստիարակությունը որպես անձի նպատակասլաց ձնավորում

2.

Ց

9.

4.

Ք

6.

257.

րոցեռում

ԱՈՈՎ«ՈՎՈՎՈԱՐՎ

.

առանձրանատ

'

Տ Հմտություններիուսուցումը ն 8 2. Գիտելիքների Հասկացությունների ձեավորումը տաուցման 1.

83,

.

.

զարգացումը դեռաճասությանտարիքում ինքնագիտակցության

Վաղ պատանեկության ճռգերբանություն

ո

զարգացման .

ք

8.

91.

.

կություննեոը

1.

.

81. Փատանեկությունը որպես սոցիալ-Հոգեբանական

,

ւ.

7.

ՄԼ

ն

ղարդացման Հիմնականուղղությունները

89.

ԱՐԱՆ Տարիքային պարբերացումը զարգացման. ե Գլխ 11 Մինչճախադպոոցական նախադպրոցական առանձնաճատ-. տառիքի 8:

.

ԶՈՎՈՈՎՈՎՈԴՈ

Ր

.

ԱՏԱՐԱՈՈԱՐԱՐԱՐԱ

ու

84.

-

'

ւս

Տարիքայինն մանկավարժական Ճոգեթանության առարկան

բանությունը

85.

Տ 6.

Վ...

Դնեռաճասության տարիքին անքնելիս անձի ձեռք բերած կենտրոնա

4.

կան նորադոլացությունը

փի

Կ

Դեսաճասությանտարիքի «ճգդնաժամիչխնդրի նկատմամբ անսական

83.

`

Դեռաճաաի վերակառուցումը օրգանիզմիկազմա-բրնախոսական

2.

Տ

ու

.`

ճոգերանությունը Դաստիարակության . որպես մարդու զարդացման

օրգանականմաս ճոգեբանության

դպրորականնըի անձի իլքկոիվիատա

Մաճկական կոլնկաիվի է

.

որակներիձեավորմանՃողերանական առանձնաճատկությունները

«Դժվար»ծրծխաներիվարքագծիուղղման Հողդերանական ճարցեբը 8.5. Անձիբարոչական ոլորտի ձնավորման4ոզծբանականՀիմքերը

.

Դաստիարակլական ներգոբժությունների աթգյունավետության

Ճայտման մեթոդիկան

.

Բ

ԱԶՈՎՈ.ՈՎ

-

բացա-

-

`

..

.

"

՞աթ

«աչ Լազելանությոմ «. Քր 7ոքգալաշմական կարօգոյուննծրե մասնագիտական »եմեավորուք «թոր 8. լ-կ րան

Տա

«Ի Պոյի 11. այ2«վ-Ն ի

«Էվ

ԿԱռաթոոա ոը «ոգե: «գերութ» ի ր գ`րգականի անմիձրավորման ԻՆ -. Խոժչ ժոկավաթիաի" :

«գ-ն

ա

.

"

խմբագոոթյամյ Պոօֆ.Ա. Վ. Պետոովսկո:

ի

«ւրժի եե)

բո»-շ«2

«Վանտյան Հանկեարատված

Մ

բանկ

.

ՑԱՐԻՔԱՅԻ

ԿԵՎ. ՄԱՆԿԱՎԱՐԺԱԿԱՆՀՔԴԻԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

թշթագթը

«:

Ենայի"հ. Մ

ուլ.

ո

«ՁԱՅ»

թան

ԻԺրազիՐ՝ե. Հ.

.

Գյողամիշյան

Տեն հժբագիր՝ Ռ. ն. խիՒյան Ն. հ. Ջուլիյան «ջ»». «բթազրիբ