Տնտեսագիտական բառարան

ա

Աա Աք

ԱԱ ԱԱ

11 ՋԱՄԱԼԱՆ

էն

տոլ

|

տ

վ

ՎԱԱԱԱԱԱԱԱՆ

" 1 1

Վ(Շ)) ՇԸ) ՀՀՅՀք աաա

ր

մորու րկ

հատարակոթյու Թիւ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՀԱՆԲԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Մ. ՔՈԹԱՆՅԱՆԻ

ԱՆՎԱՆ

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՏՆՏԵՍԱԳԻՏՈՒԹՅԱՆ

ԲԱՅԱԴՅԱՆ

ԱԶԳԱՅԻՆ

Ա. Հ.

ՏՆՏԵՍԱԳԻՏԱԿԱՆ

ԲԱՌԱՐԱՆ

ԵՐԵՎԱՆ ՀՀ ԳԱԱ

«ԳԻՏություն»

ԱԿԱԴԵՄԻԱ

ԻՆՍՏԻՏՈՒՏ

ՀՐԱՏԱՐԱԿՉՈՒԹյուն

ՀՏԴ

ԳՄԴ

(038)

է ՀՀ ԳԱԱ Մ.Քոթանյանի Հրատարակվում անվան տնտեսագիտության ինստիտուտի

Բ 260

գիտականխորհրդիորոշմամբ

Գիտականխմբագիր`

ԲայադյանԱ. Ն» ԳԱԱ

Ֆինանսական հարաբերությունների կազմակերպումն ու գավորումը, հատկապես կարնորվում է անցումային

աոա

ւ --

էջ:

Բառարանում ամբողջականտեսքով տրված

Սաղյան

-

եր»: 33

ն

ն վիճակագրական համապատասխան այլ ոլորտներին

են

առնչվող հաճախակի օգտագործվողտերմինների բացատրություններ: Այն նախատեսվում է տնտեսավարող սուբյեկտների,բանկերի, վարկային կազմակերպությունների, բյուջետային,վիճակագրական ն հարկային ապահովագրական ընկերությունների, արժեթղթերի շուկայի, աշվապահական հաշվառման համապատասխան մասնագետների, աուդիտորական կազմակերպությունների, ուսանողների, դասախոսու

լարդինների,

ներիհամար:

է որոշ Վերահրատարակվում ն փոփոխություններով լրացումներով:

ԿՍԴ

մախ

978-5-8080-1134-2

350039

Տնտեսավարման նոր պայմաններումսկսեցին ձնավորվել ու դեռես ձնավորմանփուլում են գտնվում տարբեր տեսակիբաժնետիրական նեսահմանափակ պատասխանատվությաճմբ ընկերություններ,այդ թվում նան առնտրայինբանկեր, փոքր ու միջին չափի տ նտեսավարողսուբյեկտներ, ֆերմերային տնտեսություններ, որոնց գործունեությունը պետք է ընթանա տնտեսականզարգացման ժամանակակիցկանոնակարգով: Կապված հաշվապահական հաշվառման միջազգային ներդրման,արժեթղթերիշուկայի ու բորսայինգործի, ստանդարտների նկային ն ապադրամավարկայինքաղաքականության,հարկային, բանկայի հովագրական համակարգերիհետ, բավականաչափՀո ներ են կատարվելհամապատասխանբնագավառներում,ինչպես նա նցում կիրառվող ր դրանցու տերմինաբանությունում: Այդ առումով փորձ է արվել պատրաստելտնտեսագիտականբառարան,նոորը, բ ացի համառոտ ե բացատրություններից, ներառի նան այնպիսի տան համակարգեր,որոնք հնարավորությունկ Գգնահատելու ինչպես յուրաքանչյուր տնտեսավարողսուբյեկտի, այնպես էլ բանկի ֆինանսատնտեսականդրությունը: Մեր կարծիքով բառարանումընդգրկված յուրաքանչյուր հասկացություն բացատրված է պարզ ն հանգամանորեն: Այն իր կառուցվածքով բավականաչափ ընդգրկուն է ն կիրառելի տնտեսագիտությանոլորտին առնչվող հարցերի պարզաբանման համար: Բառարանից օգտվողները, եթե որնէ տերմինի բացատրությունում կհանդիպենանհասկանալի ապա դրանց բացատրությունը կարող են գտնել նույն բառարանում: Կանխավ մեր խորին շնորհակալությունն ենք հայտնում բառարանից օգտվողներին, ովքեր կներկայացնենիրենց կարծիքներն ու նկատառումները, որոնք անպայման հաշվի կառնվեն հետագա աշխատանքներում: ,

,

պարզաբանված ֆինանսական, վարկային, բանկային, հարկային, ապահովագրական,

ՏՑԻ

կար-

փուլում գտնվող

5.

ԱՑ «Գիտություն»հրատ., 2014,

Պեղինակի կողմից

Կ» րի

բառերի,

Գրախոսողի կողմից կԴայաստանի Հանրապետություննազատականտնտեսականհաանցմանփուլում առնչվեցտնտեսագիտությունում րաբերություններին օգտագործվող Ժամանակակից տերմինաբանականն տնտեսական եինույթների մեկնաբանման բազմաթիվ խնդիրների հետ: Դրանց լուծման առումով Ա. Բայադյանը`կարնորելովհամաշխարհային փորձը, պատրաստել է, մեր կարծիքով, տնտեսագիտական բացատրական հաջողված բառարան: Վերջինսներառում է տնտեսագիտությանմեջ հաճախակիկիրառվող տերմիններին հասկացություններիհամառոտակի բացատրություններ,որոնք վերաբերվումեն ֆինանսներիընդհանուր տեսությանը, տնտեսավարողսուբյեկտներիֆինանսներինու վարկավորմանգործընթացին,դրամաշրջանառությանը,բանկայինու հարկային համակարգերին,ապահովագրականգործին, հաշվապաու արժեթղթերի հական հաշվառմանն շուկային: Ֆինանսատնտեսական գործունեության վերաբերյալ համապատասխանմասնագիտական գրականությաններկայիսպակասիպայմաններում,բառարանըհնարավորություն կընձեռի ուսանողներին անհրաժեշտ մակարդակով ուսումնասիրել այդ ոլորտը: Այն իր ընդարձակ բառացանկովօգտակար կլինի նան դասախոսների, տնտեսագիտությանբնագավառի աշխատողների ն դրա հիմնախնդիրներովհետաքրքրվող մասնագետներիհամար: Բառարանոլմընդգրկված են այնպիսիհամալիր ցուցանիշների (ֆինանսական կայունություն, գործարար ակտիվություն, շահութաբերություն, իրացվելիություն) բացատրություններ,որոնք հնարավորություն կտան գնահատելու տնտեսավարողսուբյեկտների, բանկերի ֆինանսականդրությունը: Տնտեսագիտականբացատրականբառարանըհնարավորություն է ընձեռում ն ուսանողներին,ե համապատասխան մասնագետներին անհրաժեշտ գիտելիքներ ձեռք բերել պետական ֆինանսների, տնտեսավարող սուբյեկտների ֆինանսների վերաբերյալ, ինչպես նան համակցված պատկերացումկազմել բանկային համակարգի, կանխիկ ն անկանխիկդրամաշրջանառության,ինչպես նան արժութայինն արժեթղթերիհետ կատարվողգործառնություններիմասին: Տնտեսագիտությանդոկտոր, պրոֆեսոր

ՌոբերտՍարինյան

Ինքնակենսագրություն Աշոտ չ

Հ ակոբի Բ Բայադյանը ծնվել է

1946թ. հունիսի 2-ին Պարնի գյուղում, աշխատավորիընտանիքում: 1964-65 ուս. տարում գերազանց առաջադիմությամբ ավարտելէ տեղի միջնակարգ դպրոցը: 1965թ. ընդունվել է Երեանի պետական տակի շրջանի Մեծ

-

Սպի-

համալսարանի տնտեսագիտական ֆակուլտետի «Տնտեսագիտական

կիբեռնետիկա» բաժինը ն ավարտելայն 1970թ.: 1985թ. ավարտելէ ՄոսկվայիՄ. Լոմոնոսովիանվան պետական համալսարանիտնտեսագիտականֆակուլտետի հեռակա ասպիրանտուրայի«Վիճակագրություն»բաժինը, որտեղ էլ պաշտպանելէ ԽՍՀՄ Գիտությունների թեկնածուական ատենախոսությունը ակադեմիայի թղթակից անդամ,պրոֆեսոր Արոն Յա. Բոյարսկու գիտական ն ստացել տնտեսագիտության ղեկավարությամբ թեկնածու գիտական աստիճան: .

»

.

»

Աշխատելէ՝ Երնանի մաթեմատիկական մեքենաներիգիտահետազոտական ինստիտուտում1970-75թթ.` որպես տնտեսագետ ինժեներ: Վայաստանի գյուղատնտեսականնախարարության հաշվողական կենտրոնում 1975-84թթ.,որպես խմբի, այնուհետն` բաժնի վարիչ: Զբաղվել է գյուղատնտեսությանոլորտում հաշվապահական ն ֆինանսականհաշվետվությունների համակարգիչներով կազմման ու ներդրման հարցերով: Հայկականգյուղատնտեսականինստիտուտում (ՀԳԻ)1984-93թթ., որպեսավագ դասախոս,այնուհետն` դոցենտ, համատեղության կարգով նան Հայաստանիժողովրդականտնտեսությանինստիտուտում: Դասավանդելէ «Հաշվապահականհաշվառում», «Վիճակագրություն»ն «Տնտեսականգործունեությանվերլուծություն» առարկաները: ՀՀ Նյութական ռեսուրսների ՀՀ կենտրոնախարարությունում, նական բանկում, Վայագրոբանկում1993-96թթ., համապատասխանաբարզբաղեցնելով ֆինանսականվարչությանպետի,հաշվապահականհաշվառման ն հաշվետվությունների վարչության

պետի, հաշվառմանն մեթոդոլոգիայիբաժնի պետ պաշտոններ, միաժամանակաշխատելովՀԳԻ-ում որպեսդոցենտ`«Գաշվապահական հաշվառում ն աուդիտ» ամբիոնում: Վայկականգյուղատնտեսական ակադեմիայում1996-98թթ.որպես դոցենտ` համատեղելով «Ֆինանսա-տնտեսագիտական»վարչության պետի պաշտոնը: 1998թ. հոկտեմբերի 1-ից մինչ օրս նորաստեղծ «Ֆինանսներ ն վարկ» ամբիոնիվարիչն է, դասավանդում է հիմնականում մասնագիտական առարկաներ`«Ֆինանսներիընդհանուրտեսություն», «Կազմակերպությունների ֆինանսներ»ն «Բանկայինմենեջմենթ»: Այժմ աշխատում է 3Հ ԳԱԱ Մ. Քոթանյանիանվ. տնտեսագիտության ինստիտուտումբաժնի վարիչ ն միաժամանակ«Ֆինանսներե էկոնոմիկա»ամենամյահանդեսիգլխավորխմբագիրնէ: 2002թ. պաշտպանելէ դոկտորականատենախոսություն`«Տնտեսավարող սուբյեկտների ֆինանսականդրության գնահատման մեթոդաբանական հիմնահարցերը»թեմայով, ստանալով տնտեսագիտության դոկտորի գիտական աստիճան, իսկ 2004թ. ՀՀ բարձրագույն որակավորման հանձնաժողովի (ԲՈՀ կողմից նրան շնորհվել է պրոֆեսորիգիտականկոչում: Ավելի քան 150 հրատարակվածգիտական հոդվածների, մենագրության, ուսումնական ձեռնարկների,տնտեսագիտականբացատրականբառարաններին մեթոդականցուցումների հեղինակ է: Ը.00.03 «Ֆինանսներ, հաշվապահականհաշվառում» մասնաԳիտությանգծով թեկճածուականն դոկտորականատենախոսությունների պաշտպանությանխորհրդի անդամ է: Միաժամանակ,Հայաստանի ազգային ագրարայինհամալսարանում Ը.00.03 մասնագիտության որակավորմանքննական հանձնաժողովինախագահնէ: Նրա գիտականղեկավարությամբտնտեսագիտության թեկնածուու են ներ դարձել տասնյակիցավելի ասպիրանտներ հայցորդներ: ն հայցորդներիգիտականաշխաԱյժմ նա մի քանի ասպիրանտների է: տանքներիղեկավար Տարիներ շարունակ մի շարք ուսումնական հաստատությունների «Ֆինանսներ ե վարկ», «Ղաշվապահականհաշվառում ն աուդիտ» մասնագիտություններիգծով պետականքննական հանձնաժողովի նախագահնէ: »

»

»

-

խորհրդայինտարիներին,որպես տնտեսագետ, լինելով օգնություն է ցուցաբերել տնտեսություններինտնտտեղերում` հաշվարկայինե վարձակալականգործընթացիներդրման գործում, ն պատվոգրերով: որի համար պարգնատրվելէ շնորհակալագրերով ն Եղել է ակտիվհասարակականաշխատող 1986-91թթ. կատարել է տնտեսագիտականֆակուլտետի արհմիության նախագահին կուսակցական կազմակերպության քարտուղարի պարտականություններ: Ուսումնական փորձիառումով 1997-98թթ. եղել է ԱՄՆ-իՖրեզնոյի քոլեջում, 2001թ. համալսարանում,2000թ. Լոնդոնի տնտեսագիտական ու ն 2005, Գերմանիայի 2010թթ. Հունաստանի Հոլանդիայի, համալսարաններում: գյուղատնտեսական 2006 ն 2010թթ. Հ1 կրթության ն գիտության ոլորտում ներդրած ավանդիհամար, Հայաստանիպետականագրարայինհամալսարանի գիտականխորհրդիորոշմամբ,պարգնատրվել է «Ոսկե հուշամեդալով»: Հ1 «Արկոմիտեիհայտարարված 2014թ. գիտությանպետական է: Հանդիդյունավետ գիտաշխատող» մրցույթի հաղթողներիցմեկն «ՀՀ պետականպարտքի սանում է 41 պետ.բյուջեից ֆինանսավորվող կարգավորմանուղիները»թեմայովգիտականհետազոտությանղեկաԴեռես

մեծ

վար (2013-2015թթ): Աճուսնացած է, ունի երկու որդի ն մեկ դուստր, որոնք ստացել են բարձրագույնկրթություն: Կինը` Հեղինեն, մանկավարժէ, ավագ որդին` Արշակը, տնտեէ, աշխատումէ բանկայինհամակարգում,կրտսեր սագետ-ֆինանսիստ

որդին` Արտակը, միկրովիրաբույժ է, աշխատում է հիվանդանոցում, դուստրը` Աննան, տնտեսագետ-հաշվապահէ, աշխատումէ դասախոս ՀՊՏՀ-ում, տնտեսագիտությանթեկնածու է:

եկամուտը երկրի տնտեսական զարգացման

կարնորագույն

բնութագրումէ բնակչության մեկ շնչին ընկնող ընդհանուրկենսամակարդակը: ցուցանիշներիցէ ն ընդհանրական

ԱԶԳԱՅԻՆ ԱՐԴՅՈՒՆՔ

այն որոշակի ժամանակաշրջանում, սովորաբարմեկ տարվա ընթացքում,տվյալ երկրիտնտեսության մեջ արտադրված բոլոր ապրանքների ու մատուցված ծառայությունների ընդհանուր արժեքն է դրամական արտահայտությամբ: Ընդունված է առանձնացնելհամախառն ազգային արդյունքը ն զուտ ազգային արդյունքը: Վերջինս հավասար է համախառնազգայինարդյունքից հանած ամորտիզացիոնմասհանումները (հիմնականմիջոցներիմաշվածությանարժեքը): ԱԶԳԱՅԻՆ

--

ԵԿԱՄՏԻ ՀԱՇԻՎՆԵՐ

այն հաշիվներն են, որոնք ներառում են տեղեկատվություններինչպես հիմնական մակրոտնտեսական ցուցանիշների, այնպես էլ` տնտեսության տարբեր ճյուղերում արտադրության, եկամուտների կազմավորման աղբյուրների, գների, ապրանքանյութականարժեքների ձեռքբերման համար կատարված ծախսերի վերաբերյալ: Նշված տեղեկատվությունների հիման վրա հաշվարկվում է երկրի ազգային եկամուտը, որի կազմում ներառված հաշիվները լայնորեն օգտագործվում են ազգային տնտեսությանզարգացման մակարդակըգնահատելուհամար:

ԱԶԳԱՅԻՆ ԵԿԱՄՈՒՏ

--

-ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՇԻՎՆԵՐԻ ՀԱՄԱԿԱՐԳ

(ԱՀՀ)

տնտեազատական

գործընթացսակարգ ունեցող երկրներումմակրոտնտեսական փոխն կիրառվող համար ների նկարագրման վերլուծության է: համակարգ կապակցվածցուցանիշների

--

այն որոշակի ժամանակաշրջանում, սովորաբար մեկ տարվա ընթացքում տվյալ երկրում նոր ստեղծված ամբողջական արդյունքի արժեքն է դրամականարտահայտությամբ: Արտադրության բոլոր գործոնների (աշխատանք, հող, կապիտալ, ձեռնարկատիրություն)բերած եկամուտն է: Երկրի ազգային եկամուտը հավասար է` համախառն ազգային արդյունքից հանած ամորտիզացիոնմասհանումները (հիմնականմիջոցներիմաշվածություն)ն անուղղակի հարկերը: Մյուս կողմից, ազգային եկամուտը կարելի է որոշել որպես մեկ տարում աշխատավարձի, կազմակերպությունների շահույթի, ներդրված կապիտալի դիմաց ստացված տոկոսի, հողի ռենտայի, վարձավճարի,սեփական գործով զբաղվող արհեստավարժների, ինչպես նան ոչ առնտրային կազմակերպությունների կողմից ստացված բոլոր եկամուտների գումար: Ազգային -

կողմից ԱԶԳԱՅԻՆ ԽՆԱՅՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ կառավարության են կարող ներդրողները իրագործվողծրագիր է, ըստ որի փոքր շահող սերտիֆիկատների, ներդրումներկատարել խնայողական նայլնի մեջ: պարտատոմսերի

ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՇԻՎՆԵՐԻ ՍՏԱՆԴԱՐՏ ՀԱՄԱԿԱՐԳ (ԱՀՍԴ) տվյալ

--

երկրի տնտեսական իրավիճակը ն դինամիկանբնութագրող տվյալներիհամակարգ է, որը պատկերացում վիճակագրական է տալիս այդ երկրում տեղի ունեցած տնտեսական գործընթացների մասին: Ազգայինհաշիվներիհիմնականտեսակներըխմբավորվում են ըստ տնտեսական կոնկրետ գործառնություններ են` արտաիրականացնողմասնակիցների: Այդ հաշիվներից օգտագործդ րանց դրության, եկամուտներիկազմավորման, ման ու բաշխմանհաշիվները ն այլ հաշիվներ: Այդ հաշիվների համակարգը Հայաստանումներդրվել է՝ ելնելով միջազգային չափանիշներիցն գործող մեթոդաբանությունից: ու հաշվապաանալիտիկն սինթետիկ,պահեստային հական հաշվառմանն այլ տվյալներիհամընկնում:Ընդհանուր հաշվառմանն հաշվետառումով` ընթացիկհաշվապահական վություններիտվյալներիհամընկնում:

ԱԺՈՒՐ

--

ԱԿՏԻՎ ՃԱՆԱՉՎԱԾ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ԾԱԽՍՈՒՄՆԵՐ

-

դրանք

որոշակի չափանիշների (արտադրանքիտեսակը կամ տեխնոլոգիան հստակորեն որոշված է, դրանց տեխնիկականիրագործելիությունը հիմնավորված է, այդ արտադրանքըկամ

է տեխնոլոգիանարտադրվելու,վաճառվելուն օգտագործվելու ն այլ չափանիշներ) բավարարող ծախսումներն են, որոնք

բնորոշում են ապագայում կատարվող ծախսումների արդյունքում տնտեսությանը եկամուտ բերելու հավանականլինելը:

ԱԿՏԻՎ ՈՉ ՍՏԱՆԴԱՐՏ

--

համաձայն

ՀՀ

բանկային օրենս-

դրության` ոչ ստանդարտեն դասակարգվումայն ակտիվները, որոնք չաշխատող են 91-180 օր, ն որոնց գծով պայձանագրային պարտավորություններըչեն կատարվում` կապված փոխառուի (պարտապանի) ֆինանսական վիճակի կամ նրա պարտքը մարելու ունակության հետ: Ոչ ստանդարտ ակտիվների մեջ ներառվում են. ա) ժաձկետային ակտիվները, որոնց մարումը ժամկետում հնարավոր չէ փոխառուի (պարտապանի) դրամական միջոցների անբավարար հոսքի պատճառով, բ) բանկի կողմից սահմանված ներքին կանոնակարգինհամաձայն, սեփական կապիտալի ն ներգրաված միջոցների միջն հարաբերակցության, ոչ բավարար վիճակ ունեցող փոխառուի (պարտապանի) վարկերը, կանխավճարները ն փոխառուի (պարտապանի) նկատմամբ այլ պահանջները, գ) այն ակտիվները, որոնք փոխառուն (պարտապանը)չի կարող մարել նախնական պայմանավորվածությանհամաձայն ն, որոնք փոխառուի ֆինանսական ոչ բարվոք վիճակի հետնանքով վերանայումների ու դրանց շուրջ տարվող բանակցությունների առարկա են: Այսինքն`ակտիվիմարման առաջնային աղբյուրներըբավարար չեն, ն բանկըպետք է դիմի դրա մարելու երկրորդայինաղբյուրներին, որպիսիք են` գրավի, գույքի վաճառքը, պայմանների վերանայումը (վերաֆինանսավորումը) կամ կապիտալի նոր աղբյուրների հայթայթումը ն այլն: Ոչ ստանդարտակտիվներն ունեն ակնհայտ թերություններ, որոնք վտանգում են պարտքի ամբողջությամբմարելը: "

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ա) տնտեսավարողսուբյեկտներիենթակայության տակ գտնվող տնտեսական միջոցներ են, որոնք իրենց բովանդակությամբ հանդես են գալիս ոչ ընթացիկ ակտիվների ն ընթացիկ ակտիվների տեսքով, բ) բանկերի ենթակայության տակ գտնվող այն միջոցներն են, որոնք հանդես են գալիս դրամական միջոցների, արժեթղթերում ներդրումների, տրամադրվողվարկերի, հիմնական միջոցների ն այլ ակտիվների տեսքով: Ակտիվներնիրենց արժեքայինառումով արտացոլվում են հաշվապահական հաշվեկշռիձախկողմում(ակտիվայինմաս): --

ընթացիկ ակտիվների մի մասը կազմող բոլոր տեսակի դրամականմիջոցների այն գումարն է, որը կարելի է օգտագործել անմիջականորենհաշվարկային գործառնություններ կատարելու համար: Այս խումբ են ներառվում նան կարճաժամկետֆինանսական ներդրումները՝ արժեթղթերիտեսքով:

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ԱՌԱՎԵԼ ԻՐԱՑՎԵԼԻ

--

--

ԱԿՏԻՎՆԵՐ ԱՐԱԳ ԻՐԱՑՎԵԼԻ ընթացիկակտիվներիմի մասը

կազմող ն որոշակի ժամանակում շրջանառության համար պահանջվող այն միջոցներն են, որոնք հանդես են գալիս հիմնականում դեբիտորականպարտքերի (վճարումներ, որոնք պետք է կատարվեն հաշվետու պահից 12 ամսվա ընթացքում) ն այլ ընթացիկակտիվների տեսքով: Այդպիսի ակտիվներիիրացվելիությունը տարբերակվում է` կախված օբյեկտիվ ու սուբյեկտիվ գործոններից(ֆինանսականոլորտի աշխատողներիորակավորումը, մատակարարներիհետ փոխհարաբերությունները ն դրանց վճարունակությունը, գնորդներին վարկերի տրամադրմանպայմանները,մուրհակայինշրջանառությանկազմա-

կերպումը):

դրանք արտադրական պաշարները, անավարտ արտադրությանծախսերը, երկարաժամկետ ֆինանսականներդրումները,դեբիտորականպարտՔերը (վճարումներ, որոնք պետք է կատարվեն հաշվետու պահից ավելի քան 12 ամիս հետո), ապրանքանյութականարժեքների ձեռքբերման գծով ավելացված արժեքի ն ակցիզային հարկերն են:

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ԴԱՆԴԱՂ

ԻՐԱՑՎԵԼԻ

-

այն ակտիվներնեն, որոնք են համեմատաբարավելի երկարատն Ժամանանախատեսված կաընթացքումտնտեսականգործունեությանմեջ օգտագործելու համար: Դրանց թվին են դասվում հաշվեկշռի ակտիվի 1-ին բաժնում ներառված ոչ ընթացիկ ակտիվները` բացառությամբ երկարաժամկետֆինանսականներդրումների:

ԱԿՏԻՎՆԵՐ ԴԺՎԱՐ ԻՐԱՑՎԵԼԻ

--

բանկի այն ակտիվներնեն, որոնք բերում են եկամուտ տոկոսի կամ շահաբաժիններիտեսքով: Դրանք հիմնականում բանկի կողմից տրամադրվածվարկերն

ԱԿՏԻՎՆԵՐ ԵԿԱՄՏԱԲԵՐ

--

են, լիզինգը ն արժեթղթերում կատարված ներդրումները:Ան-

վանվում են նան աշխատող ակտիվներ: Եկամտաբերակտիվներից է բանկը ստանում իր եկամուտներիմեծ մասը: Եկամտաբեր ակտիվները պետք է տարբերել ոչ եկամտաբերայնպիսի ակտիվներից,ինչպիսիք են` կանխիկ դրամական միջոցները, կենտրոնականբանկում պարտադիր պահուստները: Կազմակերպության շենքը, որպես կանոն, եկամտաբերակտիվ չէ, սակայն այլ անշարժ գույքում ներդրումներըկարող են լինել եթե այդ ակտիվը բերում է եկամուտ` վարձավճարի

Արարա

տեսքով:

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

Ա

ԿԱՐՃԱԺԱՄԿԵՏ

ներդրումները -- կարճաժամկետ

մինչն մեկ տարի մարման ժամկետ ունեցող հաստատագրված ու լողացող, փոփոխական տոկոսադրույքով վարկերն ու լիզինգներն են` առանց այլ բանկերի առնտրային արժեթղթերի (ընթացիկ ակտիվներ):

ԱԿՏԻՎՆԵՐ ՀԻՄՆԱԿԱՆ

որոնք ենթադրվումեն օգտագործել ձեռնարկատիրականգործունեության մեջ երկարատնժամանակաշրջանիընթացքում, ի տարբերությունշրջանառու (սպառվող) ակտիվների: Ընդհանրապես հիմնական ակտիվներն օգտագործվում են ապրանքների ստեղծման, ծառայությունների ձեավորմաննպատակովն նախատեսվածեն վերավաճառքի համարբնականոն առնտրայինգործունեությանընթացքում: ճյուղերի մեծ մասում հիմնական ակտիվներինեն վերաբերում հողը, շենքերը, արտադրական շինությունները,մեքենաները, սարքավորումները,փոխադրամիջոցները, կահույքը ն այլն: Չնայած, գտնվելով դիլերների մոտ, թվարկված ակտիվները հանդիսանումեն շրջանառվողկապիտալ: ԱՄՆ հարկային օրենսդրությամբհիմնական ակտիվներ են համարվում նան արժեթղթերում ներդրումները: Հիմնական ակտիվների վրա կատարվածծախսերը սովորաբար աստիճանաբարդուրս են գրվում շահույթից դրանց ծառայության սպասվող ժամկետի ընթացքում` հաշվեկշռային արժեքից տարեկան մասհանումների ն դրանք ամորտիզացիոնմասհանումներիվերագրելու միջոցով: Հիմնական ակտիվներն անվանվում են նան հիմնական միջոցներկամ հիմնականկապիտալ: --

ակտիվներ,որոնք դժվարությամբ իրացվում, ն միայն կարելի է, առանց դրանց սկզբնական արժեքի էական կորստի, փոխարկել կանխիկ դրամական միջոցների միայն երկարատն ժամանակաշրջանի ընթացքում, ի տարբերություն բարձր իրացվելի ակտիվների: Անհրաժեշտության դեպքում ոչ իրացվելի ակտիվները կարող են փոխարկվել կանխիկ դրամի, այն էլ սկզբնական արժեքի մեծ միջոցները, օրինակ, հանդիսանում կորուստներով: Հիմնական են դժվար իրացվելի ակտիվներ:

ԱԿՏԻՎՆԵՐ ՈՉ ԻՐԱՑՎԵԼԻ

--

են արագ

կազմված են կենտրոնական բանկի այն արտաքին ակտիվներից, որոնք կարող են օգտագործվել երկրի վճարային հաշվեկշռի դեֆիցիտի ֆինանսավորման համար: Պայմանականորենորպես այդպիսին են համարվում կենտրոնականբանկի փոխարկելիարտարժույթով արտաքին ակտիվները: Վճարային հաշվեկշռում գրանցվում է պահուստային ակտիվների փոփոխությունը, որոնք կապված են մոնետար ոսկու, ազատ փոխարկելիարտարժույթով կանխիկ միջոցների, թղթակցայինհաշիվների, արժեթղթերի նայլ բարձր իրացվելի ակտիվների գործառնություններիհետ:

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ՊԱՀՈՒՍՏԱՅԻՆ

-

1) բանկայինբոլոր ակտիվներնեն, չունեն որոնք տվյալ երկրի օրենսդրությանըհամապատասխան, ռիսկի զրոյական գործակից: Համաձայն ներկայումս գործող օրենսդրության, ՀՀ տարածքումգործող բանկերի համար ռիսկի զրոյական գործակիցներ ունեն ՀՀ կենտրոնական բանկի կանոնակարգ 2-ով սահմանված համապատասխան ակտիվները, 2) բանկային ակտիվներն են, որոնց արժեքը ենթարկվում է փոփոխությունների` կապված շուկայական իրադրության ն ակտիվներիորակի փոփոխությունների հետ:

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ՌԻՍԿԱՅԻՆ

-

1) ակտիվներ, որոնք չեն կարող իրացվել առանց զգալի կորուստների, 2) ակտիվներ,որոնք այս կամ այն պատճառովժամանակավորապեսչեն թույլատրվում օգտագործել կամ վաճառել (մինչե իրավաբանականգործընթացների սկիզբը կամ ավարտը): Երբեմն սեփականատերըչի կարող այդ ակտիվներն արտահանել` վերադաս մարմինների կողմից թույլատվություն չստանալու պատճառով:

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ՍԱՌԵՑՎԱԾ

--

ԱԿՏԻՎՆԵՐԻ

ԵՎ ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԳՈՒՅՔԱԳՐՈՒՄ--

հաշվապահականհաշվառման ն հաշվետվությունների տվյալների արժանահավատություննապահովելու նպատակովկազմակերպություննանցկացնում է ակտիվների ու պարտավորություններիգույքագրում: Գույքագրման անցկացումը պարտադիր Ի ա) տարեկան ֆինանսական հաշվետվություններըկազմելուց առաջ, բ) կազմակերպությանվերակազմակերպման նլուծարման դեպքերում, գ) տարերային աղետների, հրդեհների ն այլ՛ պատճառներիհետնանքով առաջացած արտակարգ իրավիճակների դեպքերում, դ) գույքի հաւիշտակման, փչացման ն կորստի փաստերի բացահայտման դեպքերում, ե) նյութական պատասխանատուանձի փոփոխման դեպքերում: Պարտադիր գույքագրումների դեպքում գույքագրման ենթակա օբյեկտների է կազմը, անցկացման կարգը ն ժամկետները սահմանում `ՎայաստանիՀանրապետությանկառավարությունը, իսկ այդ օբյեկտների կազմի, անցկացմանկարգի ն ժամկետներիվերաբերյալ որոշումը կայացնումէ կազմակերպությանղեկավարը: այն տվյալ կազմակերպության առանձին տեսակի արժեթղթերի հաշվարկային արժեքն է` մեկ բաժնետոմսի կամ պարտատոմսիհաշվով: Իրենից ներկայացնում է կազմակերպությանզուտ ակտիվների արժեքին շրջանառության մեջ թողարկված(սեփականատերերիմոտ գտնվող) արժեթղթերի` հասարակ բաժնետոմսերի, պարտատոմսերի կամ արտոնյալ բաժնետոմսերի ընդհանուր թվի հարաբերակԶուտ՛ ցությունը: ակտիվների արժեքը հաշվարկելու համար է անհրաժեշտ ընդհանուր ակտիվներիգումարից հանել բոլոր ոչ նյութական ակտիվները,պարտավորություններըն այն արժեթղթերը,որոնց գծով դեռեսկան նախկինիցմնացածպարտքեր: Ակտիվներիզուտ արժեքը հիմք է ծառայում նան ներդրումները վերադարձնելիսստացվողգումարը որոշելու համար:

ԱԿՏԻՎՆԵՐԻ

ԱԿՏԻՎՆԵՐԻ

ԶՈՒՏ

ԱՐԺԵՔ

--

ՎԵՐԱԳՆԱՀԱՏՈՒՄԻՑ

ՏԱՐԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

--

արդյունք են ակտիվների(հիմնականմիջոցների, ոչ նյութական ակտիվների,ոչ ընթացիկֆինանսականներդրումների,ընթացիկ ֆինանսականներդրումների) վերագնահատումից առաջացած արժեքի աճի ն ոչ ընթացիկ ներդրումների արժեքի նվազումից չիրացված վնասների տարբերության: Հաշվապահականհաշ14

վառման մեջ ակտիվների վերագնահատումից առաջացած տարբերությունները նկարագրված են ՀՀՀՀծՄ 16 «Հիմնական միջոցներ», 334ՀՍ 25 «Ներդրումների հաշվառում», ՀՀՀՀՍ 38 «Ոչ նյութականակտիվներ»ստանդարտներում:

ԱԿՏՈՒԱՐ իրականացման գծով մասնա-- ապահովագրության գետ է, որը մաթեմատիկական ճեթոդներ է կիրառում երկարա-

ժամկետ ֆինանսական խնդիրներ լուծելու համար` կապված հիմնականումկենսաթոշակներին կյանքի ապահովագրության ու ներդրումների հետ:

ԱԿՐԵԴԻՏԻՎ

անկանխիկհաշվարկայինգործառնությունների իրականացման ձն է: Այն բացվում է գնորդի կամ պատվիրատուի հանձնարարությամբ այն բանկում, որն սպասարկում է ապրանքվաճառողին (մատակարարին),ծառայություն մատուցողին ն այլն: Ակրեդիտիվիբացումը հնարավորություն է տալիս ակրեդիտիվային հանձնարարականում նշված պայմաններով ստանալ վճար` ապրանքի, աշխատանքի կամ ծառայության համար պարտավորությունն անմիջապես կատարելուց հետո կամ գործընկերների միջն ֆինանսական հարաբերությունների կազմակերպմանու կարգավորման ամենաապահովեղանակներից է, հատկապես այն դեպքում` երբ գործընկերներընոր են ն դեռնս չկա փոխադարձլրիվ վստահություն: Մատակարարը միշտ ցանկանում է համոզված լինել, որ առաքված ապրանքների դիմաց ժամանակինկստանագումարը, ն որպես կանոն` պահանջում է վճարել նախքան ապրանքների առաքումը, իսկ գնորդը ցանկանում է ստանալ ապրանքները ն համոզվել, որ ամեն ինչ կարգին է, հետո միայն վճարում կատարել: Այս դեպքում ակրեդիտիվըկարող է հանդիսանալարդյունավետլուծում: Ակրեդիտիվը գնորդի բանկի պարտավորություննէ` վճարել մատակարարինապրանքների առաքման կամ ծառայությունների մատուցման դիմաց` վերջինիս կողմից ակրեդիտիվում նշված փաստաթղթերիներկայացմանդեպքում: Այս դեպքում ն՛ մատակարարի, ն. գնորդի համար գործարքի երկրորդ կողմ է դառնում բանկը: Գնորդը հնարավորություն է ստանում սահմանելու այն փաստաթղթերի ցանկը, որոնք անհրաժեշտ են համոզվելու համար, որ ամեն ինչ կարգին է, ն նոր վճարում կատարելու: Իսկ մատակարարըհամոզված է լինում, որ ապրանք--

ները առաքելուց հետո անմիջապեսկստանա գումարը գնորդի բանկից`վերջինիսներկայացնելովանհրաժեշտփաստաթղթերը:

Մատակարարիբանկն այս մասին ծանուցում է իր հաճախորդին: Ծանուցումը ստանալով ն համոզվելով, որ ամեն ինչ կարգին է` մատակարարը ապրանքներնառաքում է գնորդին: Մատակարարնակրեդիտիվովսահմանված փաստաթղթերը ներկայացնումէ իր բանկին` վճարում ստանալու համար: ուղարկում է գնորդի Մատակարարիբանկը փաստաթղթերն բանկին: Գնորդի բանկը մեկ անգամ նս ստուգում է փաստաթղթերըն դեպքում ակրեդիտիվիպայմաններինհամապատասխանելու գումարը փոխանցումմատակարարիբանկին: Մատակարարիբանկն իր հերթին ստացված գումարը փոխանցում է մատակարարիհաշվին:

»

»

ԱԿՐԵԴԻՏԻՎ ԳՈՐԾԱՐՔԻ ՄԱՍՆԱԿԻՑՆԵՐ

դրանք գնորդ, մատակարար, գնորդի բանկ( թողարկող կամ էմիտենտ բանկ), մատակարարիբանկ (ծանուցող բանկ), հաստատող բանկ (հաստատված ակրեդիտիվի դեպքում): են`

--

ԱԿՐԵԴԻՏԻՎ ՀԵՏ ԿԱՆՉՎՈՂ--

համարվում է այն ակրեդիտիվը, որը թողարկող(էմիտենտ) բանկըկարող է փոփոխելկամ վերացնել` առանց միջոցներ ստացողին նախապեստեղյակ պահելու (ծանուցելու): Ակրեդիտիվիհետ կանչելը էմիտենտբանկի համար որնէ պարտավորություն չի ստեղծում միջոցներ ստացողի հանդեպ: Բանկը պարտավոր է հետ կանչվող ակրեդիտիվով վճարել կամ այլ գործառնություններ կատարել, եթե դրանց կատարման պահին ծանուցում չի ստացել ակրեդիտիվի պայմանների փոփոխությանկամ վերացմանմասին:

»

»

»

»

ԱԿՐԵԴԻՏԻՎԻ ՏԵՍԱԿՆԵՐԸ

--

Գոյություն ունեն ակրեդիտիվի

տարբեր տեսակներ: 1. Ըստ երրորդբանկի առկայության` հաստատվածակրեդիտիվ, չհաստատվածակրեդիտիվ: Վաստատվածակրեդիտիվի դեպքում գնորդի բանկում բացված ակրեդիտիվըհաստատվումէ նան մեկ այլ` մատակարարի համար վստահելի բանկի կողմից, որը պարտավորվումէ վճարել մատակարարինակրեդիտիվումնշված գումարը, եթե առաջին բանկը ինչ-ինչ պատճառներով չկարողանա վճարել: Սա նվազեցնում է մատակարարի`գումարը չստանալու ռիսկը: Իսկ չհաստատված ակրեդիտիվիդեպքում ակրեդիտիվըբացում է գնորդի բանկն ու վերջինս էլ միայնակկրում է գումարը վճարելու »

ԱԿՐԵԴԻՏԻՎ ՀԵՏ ՉԿԱՆՉՎՈՂ -

համարվումէ այն ակրեդիտիվը,

չի կարող վերացվել կամ փոփոխվել առանց միջոցներ ստացողի համաձայնության: էմիտենտ բանկի խնդրանքով, է ակրեդիտիվայինգործառնությանըմասնակցող բանկըկարող հաստատել ու ճանաչել հետ չկանչվող ակրեդիտիվը (հաստատված ակրեդիտիվ):Նման հաստատումընշանակում է էմիտենտ բանկի պարտավորության հանդեպ կատարող բանկի կողմից ակրեդիտիվի պայմաններին համապատասխան գործառնություն իրականացնելու լրացուցիչ պարտավորության որը

ստանձնում:

ԱԿՐԵԴԻՏԻՎԻ

»

-

»

՛

ԲԱՑՈՒՄ

-

Գնորդի ե մատակարարի միջն կնքվում է ապրանքների առքուվաճառքի կամ ծառայությունների մատուցման պայ-

մանագիր: Գնորդը դիմում է իր բանկին (էմիտենտբանկ)` ակրկդիտիվ

թողարկելու համար: Գնորդի բանկը թողարկում է ակրեդիտիվ ն նուցում մատակարարիբանկին:

այդ

մասին ծա-

»

պարտականությունը: 2. Ըստ ակրեդիտիվի պայմաններիմիակողմանիփոփոխության իրավունքի առկայության` հետ կանչվող ակրեդիտիվ, հետ չկանչվող ակրեդիտիվ: Վետ կանչվող ակրեդիտիվիդեպքում գնորդը կարող է միակողմանիորենա̀ռանց մատակարարիհամաձայնության,փոփոխել ակրեդիտիվի պայմանները: Քանի որ ակրեդիտիվի:այս տեսակը բավականին ռիսկային է, այն հազվադեպ է կիրառվում: Իսկ հետ չկանչվող ակրեդիտիվիդեպքում գնորդը չունի այդպիսիիրավունք: »

»

3. Ըստ

դրամականմիջոցներով ապահովվածության` լրիվ ապահովված, մասնակիապահովված, չապահովված: Դրամական միջոցներով լրիվ ապահովված ակրեդիտիվը ենթադրում է, որ գնորդը ակրեդիտիվբացելու ժամանակ իր հաշվին պետք է ունենա բավարար միջոցներ` ակրեդիտիվով նախատեսվածվճարումն ամբողջությամբկատարելուհամար: Ընդ որում` բանկը սառեցնում է այդ միջոցներըգործարքի ողջ տնողության ընթացքում: Այլ կերպ ասած` գնորդը զրկվում է դրանք օգտագործելու իրավունքից: Դրամականմիջոցներով մասնակիապահովվածակրեդիտիվի դեպքում գումարի մի մասը վճարում է գնորդը, մյուս մասը` բանկը: Այսինքն` բանկը իրականացնում է նան գործարքի ֆի.»

.

.

նանսավորում:

Դրամական միջոցներով չապահովված ակրեդիտիվի դեպքում գումարն ամբողջությամբտրամադրվումէ բանկի կողմից, այսինքն` իրականացվումէ գործարքի ամբողջական ֆինանսավորում: Վերջիներկու դեպքերում տրամադրվածֆինանսան կարող վորման դիմաց բանկը գանձում է տոկոսագումարներ է պահանջելգրավի կամ որնէ այլ երաշխիքի առկայություն:

ԱԿՐԵԴԻՏԻՎՆ ԻՆՉ ԱՌԱՎԵԼՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ՈՒՆԻ

Ակրեդիտիվը թույլ է տալիս գործարք կատարել առավել հարմար ու --

արդյունավետ եղանակով ն ունի մի շարք առավելություններ ն՛ ն՛ բանկերի համար: գնորդների,ն՛ ձատակարարների, 7. Գնորդներիհամար. Ապրանքներիառաքում նախքանվճարման կատարումը: հստաԱռաքման ժամկետներին պահանջվողփաստաթղթերի

Առանց իր համաձայնության գործարքի պայմանները փոփոխելու հնարավորության բացառում (հետ չկանչվող ակրեդիտիվի դեպքում): 3. Բանկերիհամար. Եկամտիստացում (միջնորդավճարներ, տոկոսագումարներ): Պաճախորդներիշրջանակի ընդլայնում:

.

.

.

ԱԿՑԵՊՏ

(ՎՈԺԱՐԱԳԻՐ) անկանխիկհաշվարկայինգործառնությունների իրականացմանճն է, երբ պայմանագիրկողմերը փոխադարձ համաձայնության են գալիս որնիցե գործարքի կամ ծառայություններիմատուցում կատարելու առումով:

ՀԱՐԿ --

ԱԿՑԻԶԱՅԻՆ

պետականբյուջե վճարվող անուղղակի հարկ է, որը վճարում են (խաղողի ն այլ տեսակի գինիների,

գինենյութի, գարեջրի, սպիրտի ն սպիրտային խմիչքների, սիգարների ն այլնի) ակցիզայինհարկով հարկվող արտադրատեսակներից` Հայաստանի Հանրապետություն ներմուծող ֆիզիկական, իրավաբանականանձինք ու իրավաբանականանձի կարգավիճակ չունեցող կազճակերպությունները,ինչպես նան Հայաստանի տարածքում դրանց արտադրության ու շրջանառության բոլոր փուլերում: Ակցիզայինհարկը վճարվում է հարկման ենջակա ապրանքների իրացման հասույթից համապատասխան տոկոսադրույքաչափերով կամ հաստատագրված վճարներով,որոնք սահմանվում են ապրանքիգնի նկատմամբ: Ակցիզային հարկի գումարը ներառվում է վերոնշյալ արտադրատեսակներիիրացումից հասույթում:

ԱԿՑԻԶԱՅԻՆ

»

»

կություն:

»

2. »

-

Վճարի իրականացումմիայն մատակարարիկողմից ակրեդիտիվումնշված փաստաթղթերիներկայացմանդեպքում: մատակարարներիհամար. Նոր գործընկերների ներգրավմանու գործունեության ընդլայնմանապահովում: Ապրանքներիառաքումից հետո սահմանված ժամկետումու կարգով վճարը ստանալու վստահություն:

--

ՀԱՐԿ ՎՃԱՐՈՂՆԵՐ

--

հարկ վճարողներեն

հա-

ճարվում. հարկման ենջակա ապրանքներ արտադրող (ներառյալ շշալցնող) ն ներմուծող իրավաբանականու ֆիզիկական անձինք: Ձեռնարկատերչհանդիսացողֆիզիկական անձինք հարկ են վճարում ներմուծվող ապրանքների արժեքի կամ քանակի սահմանված չափերը գերազանցելու դեպքում: Օտարերկրյաիրավաբանականանձանց սահմանված կարգով գրանցված ներկայացուցչություններըն մասնաճյուղերը այդ գործարքներիմասով ես հանդիսանում են հարկ վճարող, »

իրենց հումքը արտադրողներին տրամադրող պատվիրա-

»

»

տուները:

»

ԱԿՑԻԶԱՅԻՆ ՀԱՐԿԻ ԳԾՈՎ ԱՊՐԱՆՔՆԵՐԻ

ԴՐՈՇՄԱՎՈՐՈՒՄ

պատասխանատվության:

ԱԿՑԻԶԱՅԻՆ ՀԱՐԿԻ ԳԾՈՎ ՎԱՐԿԱՅԻՆ ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

արտադրողիկողմից ապրանքներիիրացման պահին ն --

առա-

ԱԿՑԻԶԱՅԻՆ ՀԱՐԿԻ ԴՐՈՒՅՔԱՉԱՓԵՐ

-- հարկիդրույքաչափերը

տարբեր են առանձին խումբ ապրանքների համար, դրանք արտահայտված են դրամներով:Ըստ «Ակցիզայինհարկի մասին» ՀՀ օրենքի` դրույքաչափերըենթակաեն փոփոխության:

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐԻ

ՆԿԱՏՄԱՄԲ

ՆԵՐԿԱՅԱՑՎՈՂ

ՊԱՀԱՆՋՆԵՐ

-

հումքի համար վճարված ակցիզային հարկի գումարներն արտադրողը կարող է հաշվանցել միայն այն դեպքում, երբ մատակարարի կոդմից տրված հաշվարկային փաստաթղթերում կատարվածէ նշում ակցիզային հարկի մասին: Հաշվարկային փաստաթղթերումպարտադիրնշվում են հե-

տվյալները. տնյալ հաշվի հերթականհամարը »

»

«

»

դուրսգրման ամսաթիվը, ապրանք առաքող անձի անվանումը ն իրավաբանական հասցեն, ֆիզիկական անձի անունը ն ազգանունը, բնակության վայրը, հարկ վճարողիհաշվառման համարը (ՀՎՀ3), ապրանքներ կամ ծառայություններ ստացող անձի անվանումը ն իրավաբանական հասցեն, ֆիզիկականանձի անունը ն ազգանունը,բնակությանվայրը, ապրանքներիանվանումը ն քանակը, ապրանքներիգինը ն ընդհանուր արժեքը, ն

ն դրույքա-

--

արտադրողի ն ներմուծողի կողմից հարկվող ապրանքներից դրոշմավորվում են ոգելից խճիչքները ն ծխախոտը: Դրոշմանիշերի համար վճարված գումարը հանդիսանում է ակցիզային հարկի կանխավճար: Դրոշմավորումը չկատարելու, դրոշմանիշերը կեղծելու համար հարկատուները ենթարկվում են քրեական

ներճուծողի կողմից ապրանքների ներմուծման պահին ջացած պարտավորություններնեն:

առանձին տողով` ակցիզային հարկի գումարը չափը, առանձինտողով` ԱԱՀ-ի գումարը:

ԱԿՑԻԶԱՅԻՆ

ՀԱՐԿԻ ՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅՈՒՆ

հաշվետու Ժամանակաշրջանըդա հարկային տարվա մեկ ամիսն է: Հարկատուները ամսվա համար հաշվարկը ներկայացնում են հարկային մարմինհաջորդ ամսում՝ օրենքով նախատեսվածժամկետում: -արկատուները ակցիզայինհարկը վճարում են պետ. բյուջե ակցիզային հարկով հարկվող ապրանքների ներմուծման դեպ--

ք ում:

ԱԿՑԻԶԱՅԻՆ ՀԱՐԿԻ ՀԱՐԿՄԱՆ ԲԱԶԱՆ

ակցիզային հարկով հարկվում է ՎՎ արտադրողի կողմից իրացվող ն ՀՀ ներմուծվող հարկմանենթակաապրանքներիքանակը (ծավալը): Ապրանքնե րի իրաց ացման պարը պահըորոշվում թոդու որոշմ է հաշվեգրման չմիգր մեթոդով:

ԱԿՑԻԶԱՅԻՆ

--

ՀԱՐԿԻ ՎԵՐԱԴԱՐՁՄԱՆ ԿԱՐԳ

--

ՀՀ-ից

արտա-

հանվող ապրանքներն ազատված են ակցիզային հարկից: Նախկինում վճարված ակցիզային հարկի գումարները վերադարձվում են կամ հաշվանցվում են հարկատուներին այլ հար-

արտադրողների կողմից հումք մատակարարողներինվճարված հարկը, արտադրող չհանդիսացող անձանց կողմից ապրանքների ձեռքբերմանժամանակվճարված հարկի գումարները: Հարկի գումարների վերադարձը կատարվում է տարածքային հարկային տեսչությանկողմից` վճարողի դիմումի ն արտահանումը հիմնավորողփաստաթղթերիներկայացմանդեպքում, օրենքով սահմանված օրերի ընթացքում: »

»

ԱԿՑԻԶԱՅԻՆ ՎԱՐԿԻՑ ԱԶԱՏՎԱԾ ԳՈՐԾԱՐՔՆԵՐ

ակցիզային ազատված են. ՀՀ-ից բոլոր ապրանքների արտահանումը, մաքսայինօրենսդրությամբսահմանվածհատուկ մաքսային ռեժիմներովիրականացվողներմուծումը, քամաքսային օրենսդրությամբ սահմանված ապրանքների նակը կամ մաքսային արժեքը չգերազանցողչափով անհատ

հարկից »

»

--

ձեռնարկատեր չհանդիսացող ֆիզիկական անձանց կողմից ՀՀ ներմուծվող ակցիզային հարկով հարկման ենթակա ապ»

րանքները,

բռնագրավված, պետության ենթակայության տակ անցած ապրանքներիներմուծումըն օտարումը:

ԱՇԻ ՏԵՄՊ

(«աճտ)

ըստ որի դինամիկայիշարքի մակարդակների փոփոխության ինտենսիվությունը գնահատվում է ցուցանիշի ընթացիկմակարդակըբազիսային ուսումնասիրվող կամնախորդմակարդակինհարաբերելու միջոցով: Այդ ցուցանիշն ընդունված է անվանել աճի տեմպ, որը բազիսային եղանակով հաշվարկվում է համեմատվող մակարդակը () բազիսային մակարդակին (7/1)հարաբերելումիջոցով. -

թվաքանակի միջին ցուցանիշի հարաբերություններն են: Հաշվարկվում է 1000 բնակչի հաշվով: Բոլոր գործակիցների (արտահայտված պրոմիլներով)հաշվարկներնիրականացվում են դրանք համապատասխանեցնելով տարվան հավասարազոր հաշվարկին: ԱՅԼ

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ՇԱՀՈՒՅԹ է (ՎՆԱՍ) արդյունք տարբերտեսակի գործարքներիցստացվող

եկամուտների Աեպատճառվողծախսերի միջն եղած տարբերության: ,

տու »

(-2,3...դ Փ-3.10096, ք Եթե ամեն անգամ համեմատությանբազա ենք ընդունում ճակարդակը,ապա ստանում ենք շղթայական աճի

երանը, Հ

7 ---.10046, (Հ-2,3,..,ո)

)-

Աճի տեմպը ցույց է տալիս թե համեմատվողմակարդակը քանի անգա մեծ բազիսայինկամ նախորդճակարդակից:

է

ԱՄՐԱԿՑՎԱԾ ԳՈՒՅՔ

մշտականօգտագործելու նպատակով հողին ամրակցվածգույքն է: Ամրակցվածգույքն ընդգրկում է՝ շենքերը, շինությունները,կոմունալ ն օժանդակ կառույցները, բազմամյա տնկարկները ն այլն: Այսինքն` գույք, որն աճրակցված է հողին, ն որն անհնար է ազատել դրանից` առանց էականվնաս պատճառելու այդ գույքին, դրա որնէ ճասին կամ --

հողին:

ԱՄՈՒՍՆՈՒԹՅԱՆ / ԱՄՈՒՍՆԱԼՈՒԾՈՒԹՅԱՆ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԳՈՐԾԱԿԻՑՆԵՐ

հաշվետու ժամանակաշրջանում գրանցվածամուս-

նությունների/ամուսնալուծությունների/ քանակի ն տվյալ ժամանակաշրջանիհամար հաշվարկվածմշտական բնակչության

ՈՉ

-

»

»

ԱՆԱՍՆԱԲՈՒԾՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԱԽԱՌՆ ԱՐՏԱԴՐԱՆՔ-

որը

հաշվե-

տարում ներառումէ, անասնատեսակների աճեցումից ստացված մթերքի (միս, կաթ, բուրդ, ձու ն այլն) արժեքը, թռչնի ն այլ անասնատեսակներիաճեցումից ստացված ար(ծնի ն քաշաճի արժեքը), առանց իրացված մսի ար-

Կեռ

մեղվաբուծությանարտադրանքիարժեքի ն այլն:

ԱՆԿԱԽ ԻՆՎԵՍՏԻՑԻՈՆ

ձեռներեց, որն իր անունից այլ անձանցհաշվին, այլ անձանցանունից իր հաշվին, կամ այլ անձանցանունից ն վերջիններիսհաշվին իրականացնում արժեթղթերիառուծախ: ԲՐՈՔԵՐ

-

անհատ

է

ԱՆԿԱԽ ԻՆՎԵՍՏԻՑԻՈՆ

անունից ն

ԴԻԼԵՐ

ձեռներեց, որն իր իր հաշվին իրականացնումէ արժեթղթերիառուծախ:

ԱՆԿԱՆԽԻԿ ՀԱՇՎԱՐԿՆԵՐ

--

անհատ

դրամաշրջանառությանայնպիսի ձներ են, կատարվում են առանց կանխիկ դրամի մասնակցության` գումարները վճարողի հաշվից ստացողիհաշվին փոխանցելու կամ պահանջների փոխադարձ.հաշվանցման միջոցով: Անկանխիկհաշվարկներըհնարավորությունեն տալիս զգալիորեն արագացնելու դրամական միջոցների շրջանառելիությունը (պտույտը), միաժամանակ կրճատելով դրանց շրջանառության ծախքերը: Այդպիսի հաշվարկները կատարվում են բանկերի, այլ վարկային կազմակերպությունների միջոցով, որոնցում բացված են համապատասխանհաշիվներ: Բանկերի --

որոնք

միջն անկանխիկ հաշվարկները կատարվում են հաշվանցման (քլիրինգի) կամ թղթակցայինհաշիվների միջոցով: Անկանխիկ հաշվարկների միջոցներ են ծառայում հետնյալ վճարային փաստաթղթերը`վճարման պահանջագրերը, վճարման հանձնարարականները, վճարման պահանջագիր հանձնարարականները, ակրեդիտիվները,մուրհակները, չեկերը, վճարման էլեկտրոնային միջոցները, ինկասո հաշվարկները, վճարային

քարտերը: ԱՆՀԱՏ

ֆիզիկական անձ, որն իր անունից որպես զբաղմունք, կանոնավորիրականացնումէ տնտեսական գործունեություն, մատուցում է ծառայություններ ն կատարում Նա պետականլիազորված մարմիններիցստաաշխատանքներ: նում է ձեռնարկատիրականգործունեությամբզբաղվելու վկայական, որն էլ համարվում է նրա գրանցման փաստաթուղթը:

ՁԵՌՆԵՐԵՑ

-.

ԱՆՀԱՏԱԿԱՆ

ԲԱՑԱՐՁԱԿ ՄԵԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԱՆՀԱՏԱԿԱՆ

ԲԺՇԿԱԿԱՆ

իրենցից ներկայացնում են, անմիջականորեն,վիճակագրականդիտարկման ընթացքում որպես օբյեկտների այս կամ այն համակցության առանձին միավորների քանակական հատկանիշներիչափերն արտահայտողբացարձակմեծություններ: --

ապահովագրության ըստ որի հատուցվում ծախսերը ն դրանով ապահովագրականվկայագրի սեփականատերըհնարավորությունէ ստանում բուժվել հիվանդանոցում, երբ նրան նպատակահարմարէ: Այն ընձեռնում է նան հիվանդանոցի ն խորհրդատուիայլընտրանքայինհնարավորություն:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

այն ձնեն է,

ԱՆՀԱՏԱԿԱՆ

-

է բուժման

ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆ

իրավաբանական անձի կարգավիճակ չունեցող այն ձեռնարկություննէ, որը պատկանում է անհատին` անձնական սեփականության իրավունքով: Անհատականձեռնարկությանհիմնադիրփաստաթուղթըկանոնադրությունն է ն այն կարող է գործել վարձու աշխատողների ընդգրկմամբ:Անհատականձեռնարկությունը կարողէ զբաղվել օրենսդրությամբիր համար չարգելված տնտեսական գործունեությանցանկացածձներով:

-

ըստ որի մի ապակողմի` կողմը` պայմանավորված վճարի հովագրվողի համար, պայմանագրով (ապահովագրականպարգնի) դիմաց միանվագ կամ պարբեգումարը ապահովագրված րաբար տալու ապահովագրական վնաս պատճառելու դեպառողջությանը կամ անձի կյանքին ստանալու գ ումար իրավունքունի քերում: Ապահովագրական է Անձնական ում կնքվել: պայմանագիր օգտին այն անձը, ապահովագրությանպայմանագիրկնքելիս ապահովագրվողի ն ապահովագրողիմիջն պետք է համաձայնություն ձեռք բերվի ապահովագրվածանձի վերաբերյալ, ապահովագրվածանձի կյանքում այն իրադարձությանբնույթի վերաբերյալ, որի վրա հասնելու դեպքում իրականացվումէ ապահովագրությունը, ապահովագրականգումարի չափի ն պայմանագրիգործող ժամկետիվերաբերյալ:

ԱՆՁՆԱԿԱՆ ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅԱՆՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

--

է մյուս ապահովագրողը,պարտավորվում

տեսակ է, ըստ 1) կյանքիապահովագրության գունշանակալից մի որի ապահովագրվողըապահովագրողին է ստանում պարբերականեկամուտ` սահմանմար մուծելով, ընթացքում:Աննուիտետներիդեպքում ված ժամանակաշրջանի ապահովագրվողը,սահմանված ամսաթվիցսկսած, պարբերավկայագրի բար վճարումներ է կատարում ապահովագրական Աննուիտետը ընթացքում: կյանքի սեփականատիրոջըա̀մբողջ տեսակփոխառության միաժամանակհամարվում է պետական մարվում ներից, ըստ որի յուրաքանչյուր ժամանակաշրջանում են այդ փոխառության գումարի մի մասը ն վճարվում են հաշվարկված տոկոսները, կամ վերագրվում է այն դրամական համիջոցներին,որոնք վճարվում են վարկառուներիկողմից ն վասարաչափժամկետներումստացված վարկերի հաշվարկված տոկոսներիգծով, 2) դրամականներհոսքերիգնահատման ամենապարզ մեթոդը աննուիտետներիմեթոդն է, որը կիրառվում է` այն. ներգրավվող գումարների վերլուծության համար, որոնք ժամանակի միննույն հատվածներիհամար հաստատուն մեծություններ են ն միշտ ունեն դրական նշան` անկախ գործարքի տեսակից ու նպատակից:Վճարումների միջն ընկած ժամանակաշրջանըկոչվում է վճարայինժամկետ: կարող է իրականացումը Վճարային պարտավորությունների էլ` այնպես սկզբին, ժամկետի կատարվել ինչպես վճարման

ԱՆՆՈՒԻՏԵՏ

--

նրա վերջին: Սովորաբար ավելի ընդունված է վերջին տարբերակը, այդպիսի վճարային պարտավորություններըկոչվում են սովորական աննուիտետներ կամ պոստնումերանդո, իսկ վճարման ժամկետի սկզբին ավանսային (կանխավճարային) ձնով կատարված պարտավորությունները`բերված աննուիտետներ կամ պրենումերանդո:

ԱՆՇԱՐԺ ԳՈՒՅՔ

հողի, ամրակայված գույքի ն հողի ու նկատմամբ ամրակայված գույքի իրավասությունների ամբողջությունն է:

ԱՆՇԱՐԺ ԳՈՒՅՔԻ

ԳՈՐԾԱԿԱԼՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

որոնք զբաղվում դրանց հետ կապված անշարժ գույքի առնետրային գործարքների ֆինանսավորման ապահովմամբ: --

գնահատմամբն

են

(ՀԻՓՈԹԵՔ)

գրավի տեսակ, որի դեպքում գրավ դրված անշարժ գույքը կամ դրա մի ձասը թողնվում է գրավատուի կամ երրորդ անձի ենթակայությանըն ԱՆՇԱՐԺ

ԳՈՒՅՔԻ

ԳՐԱՎ

-

օգտագործմանը:

ԱՆՎՃԱՐՈՒՆԱԿՈՒԹՅԱՆ (ՍՆԱՆԿԱՑՄԱՆ)ՌԻՍԿ

պահանջում ուշադիր վերաբերմունքհեռանկարայինառումով վտանգից խուսափելու համար: Եթե բանկը հատկացրելէ չափազանց մեծ ծավալի վատորակ վարկեր կամ նրա փաթեթի շուկայական արժեքը հաճախակի իջնում է, ապա կապիտալը նկատելի կորուստ կկրի դրանք վաճառելիս: Իսկ եթե, դրան զուգընթաց, ու ներդրողներն ավանդատուներն իմանան այդ մասին ն արագ հանեն իրենց միջոցները, ապա կարգավորող մարմինները ստիպված կլինեն այդպիսի բանկը հայտարարել անվճարուէ

--

նակն փակել այն:

ԱՆՎՃԱՐՈՒՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

դա՝ 1) պարտքերը ժամանակին վճարելու անկարողություննէ, 2) իրավաբանականկամ ֆիզիկական անձի այնպիսիվիճակ, երբ նրա պարտավորությունները գերազանցում են ակտիվների արժեքը: Կազմակերպության նման վիճակը նշանակում է, որ նրա սեփական կապիտալը բացասական մեծություն է: Անվճարունակ անձն ի վիճակի չէ կուտակված պարտավորությունները մարելու իր ակտիվների --

վաճառքի հասույթներից: Անվճարունակությունըհաճախ բերում է սնանկացմանկամ լուծարման, թեպետն` ոչ միշտ: Եթե չկա անվճարունակ կազմակերպությանֆինանսականառողջացման իրատեսական ծրագիր, ապա դատարանը կարող է սնանկ ճանաչել ն սկսել անվճարունակկազմակերպությանը լուծարման գործընթացը: Համաձայն ՀՀ բանկային դրա օրենսդրության,բանկը համարվում է անվճարունակ. եթե` ա) սպառելէ իր հիմնականկապիտալի50 տոկոսը ն ավելին, կամ` օրինականպաբ) ի վիճակիչէ բավարարելիր պարտատերերի աճփոփ գնահատահանջները, կամ` գ) բանկի ցուցանիշների կանը ցածր է կենտրոնականբանկի խորհրդի սահմանած բանկերի ցուցանիշներիամփոփ գնահատականիչափից, կամ` դ) պարբերաբարխախտում է օրենքով սահմանված պարտանորմատիվը: դիր պահուստավորման

ԱՆՈՒՂՂԱԿԻՀԱՐԿՈՒՄ

-- հարկմանմի տեսակէ, երբ հարկային

Հայասանձեր կամ կազմակերպություններ: արժեքի հիմնական անուղղակի հարկը ավելացված ն հարկն է (ԱԱՀ), որը վճարում են ապրանքներվաճառողները ծառայություններ մատուցողները: ԱԱՀ-ի արժեքը մտցվում է ապրանքի ն ծառայության գնի մեջ, այսինքն` հարկային բեռը հաղորդվում է վերջնականսպառողին: Անուղղակի հարկերի առավելություններիցմեկն էլ. այն է, որ համեմատաբար փոքր տնտեթվով աղբյուրներիհարկումից կարելի է ստանալ զգալի սական արդյունք, ինչը հարկային վարչարարությանտեսակետից գրավիչ է: Անուղղակի հարկ է նան ակցիզային հարկը (տե'ս ԱԱՀ ն ակցիզային հարկ):

բեռը կրում

են

տանում

ԱՇԽԱՏԱՆՔԱՅԻՆ ՉԱՓԻՉՆԵՐ

օգտագործվումեն արտադրանքի արտադրությանկամ այլ աշխատանքների.(ծառաքանակը աշխայությունների) վրա գործադրվածաշխատանքի --

տանքայինօրերով, ժամերով, րոպեներովհաշվելու համար: ներառումեն աշխատունակ բնակչության հատվածը: Աշխատանքային ռեսուրսներում ընդգրկվածեն տնտեսապեսակտիվ (այսինքն` բոլոր զբաղվածները ն գործազուրկները)ն տնտեսապես ոչ ակտիվ (չաշԱՇԽԱՏԱՆՔԱՅԻՆ ՌԵՍՈՒՐՍՆԵՐ

--

խատող

ե

աշխատանք չփնտրող աշխատունակ անձինք)

բնակչությունը:

Աշխատանքայինռեսուրսներըձենավորվումեն աշխատունակ տարիքի բնակչությունից (անձինք, ովքեր գտնվում են տարիքային այն սահմանում, որն ազգային օրենսդրությամբընդունԱա պես աշխատունակ, բացառությամբ ն. || խմբի չաշխատող աշմանդամների ու արտոնյալ պայմաններով կենսաթոշակ ստացող չաշխատող քաղաքացիների), աշխատող ն աշխատող դեռահասներից: կենսաթոշակառուներից

|

ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ ՎԱՐՁԱՏՐՈՒԹՅԱՆ

ԱՅԼ ՎՃԱՐՈՒՄՆԵՐԻ

ԳՈՒՄԱՐՆԵՐ

ԵՎ ԴՐԱՆ ՎԱՎԱՍԱՐԵՑՎԱԾ

ներառվում են փաստացի կատարված աշխատանքի դիմաց հաշվարկված աշխատավարձը` դրամական ն բնեղեն արտահայտությամբ ոաասավորմանաղբյուրից ս փաստացի վճարման ժամկետից), ներառյալ` օրենսդրությամբ նախատեսված դեպքերում չաշխատած ժամերի համար հաշվարկած դրամական գումարները (ամենամյա ն լրացուցիչ արձակուրդները),տարբեր Ի տրումները, լրավճարները,հավելավճարները,նյութական օգկությունը ն սոցիալական բնույթի վճարումները: --

(ազա ԱԻ

ԱԱ ը

ԱՇԽԱՏՈՂՆԵՐԻ

է հաշվետու

ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ ՎԱՐՁԱՏՐՈՒԹՅՈՒՆ

--

որոշվում

ժամանակաշրջանում վարձու աշխատողներին կատարած աշխատանքներիհամար գործատուի կողմից դրամական կամ բնեղեն ձնով վճարած բոլոր գումարով: Աշխատողների աշխատանքի հաշվառվում է հաշվեգրված գումարներով ն իր մեջ ընդգրկում է նան սոցիալական ապահովագրության վճարները, հարկը ն այլ որոնք ենթակա են վճարման աշխատողներիկողմից:

վճարները,

նագրի կնքման պահին:

-գործունեություն իրականացնող, սահմանված կարորրային գով լիցենզավորվածկազմակերպությունկամ

ձեռնեՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ ԲՐՈՔԵՐ

րեցնէ, ըրա

ն գծով գծով միօապահովագրության միջ

անհատ

գործում է ապահովագրվողի հանձնարարությամբն

անունի որը

ց-

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ԳՈՐԾԱԿԱԼ

ապահովագրական ընկերությունների աշխատանքայինհարաբերությունների մեջ գտ լ իզիկական անձ է, որը հանդես է գալիս ապահովագրող ց Ն -.

հետ

ԱԳ կիի նրա հանձնարարությամբ:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ ԳՈՐԾԱԿԱԼՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

որոնք վաճաապահովագրականպոլիսներ` վարկային կամ ֆինանսական ծառայությունների գծով: ռում

--

են

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ԳՈՒՄԱՐ -- ապահովագրականպատահարի

ժամանակ ապահովագրության պայմանագրով նախատեսված են ա առավելագույն գումարնէ, որը սահմանԻ հովագրության,պայմա, նագրում նախատեսված յուրաքանչյուր հավանական պատահարի (պատահարների խմբի) համար: Տվյալ պատահարով առաջ բերված հատուցման վճարումից հետո ապահովագրության պայմանագրով նախատեսված ապահովագրական գումարը պակասեցվում է վճարված հատուցման չափով, եթե ապահովագրությանպայմանագրով այլ բան նախատեսվածչէ: Ապահովագրականգումարը չի կարող գերազանցել ապահո» վագրականարժեքին:

որմիցաՑա ագրո

Աա

սարձատրությունների վարձատրությունը եկամտա|

ԱՇԽԱՏՈՂՆԵՐԻ

ՄԻՋԻՆ ԱՄՍԱԿԱՆ ԱՆՎԱՆԱԿԱՆ ԱՇԽԱՏԱՎԱՐՁ

է որոշվում աշխատանքի վարձատրությանն դրան -

հավասարեցվածայլ վճարումներիհաշվարկված գումարները (դրամականն բնեղեն արտահայտությամբ) հարաբերելովմիջին աշխատավարծիհաշվարկմանհամար ընդունված աշխատող ների միջին ցուցակային թվաքանակին ու տվյալ ժամակաշրջանի ամիսներիթվին:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ ԱՐԺԵՔ

-- ապահովագրվող առարկաների իրական (շուկայական) արժեքն է ապահովագրությանպայմա-

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

զբաղվում են, կյանքի, առողջության, դժբախտ պատահարներից. ապահո: վարկերիտրամադրմամբ:

վագրությամբ

-

,

-- այն

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ ՀԱՏՈՒՑՈՒՄ

գումարն է, որն ապահոճարում է վագրողը վճար ապահովագրվողին(շահառուին)` ապահոագրո

վագրության պայմանագրով նախատեսված ապահովագրական պատահարիհետնանքով առաջացած փաստացի վնասի կամ կորուստներիդիմաց:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ ՇԱՀ

ապահովագրությանհիմնական սկզբունքն է, ըստ որի անձը կարող է ապահովագրվել միայն -

այն դեպքում, երբ ապահովագրականվկայագրով (պոլիսով) նախատեսված պատահարի տեղի ունենալու դեպքում այդ անձը վնաս է կրում:

կյանքի ն ոչ կյանքիապահովագրականպարտավորություններիկատարումն ապահովելու նպատակովապահովագրավճարներիցձնավորված միջոցներն են:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ ՊԱՀՈՒՍՏՆԵՐ

--

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ-- գրավոր համաձայնագիր է ապահովագրողին ապահովագրվողիմիջն, ըստ որի ապահո-

վագրվողը պարտավորվում է ապահովագրականպատահարի առաջացման դեպքում իրականացնել ապահովագրական հատուցում (ապահովագրվողին կամ այն անձին, որի օգտին կնքվել է պայմանագիրը),իսկ ապահովագրվողը` սահմանված ժամկետում կատարելապահովագրավճարի մուծումներ: Ապահովագրականպայմանագիրըկարգավորումէ նան ապահովագրության արդյունքում կողմերի միջն առաջացող այլ հարաբե-

րություններ:

:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ ՊԱՏԱՀԱՐ

պատահականդեպք, որի հեօրենսդրությամբ(պարտադիրապահովագրության դեպքում) կամ ապահովագրությանպայմանագրով (կամավոր ապահովագրության դեպքում) նախատեսված ապահովագրական հատուցում` վճարելու ապահովագրողիպար-

համարվում է ապահովագրության համար այն վճարը, որը ապահովագրվողը(շահառուն) պարտավոր է ապահովագրողին մուծել ապահովագրության պայմանագրումսահմանված կարգով ն ժամկետներում:Ապահովագրականպարգնիչափը որոշելիս ապահովագրողը, հաշվի առնելով ապահովագրական օբյեկտի ն ապահովագրական ռիսկի բնույթը, իրավունք ունի կիրառել ապահովագրական գումարի միավորից գանձվող պարգնը որոշող ն իր կողմից դրույքաչափեր: մշակվածապահովագրական

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ ՊԱՐԳԵՎ

--

(ՎԿԱՅԱԳԻՐ,ՀԱՎԱՍՏԱԳԻՐ, ԱՆԴՈՐՐԱԳԻՐ) ապահովագրողի կողմից ն իր ստորագրությամբ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ ՊՈԼԻՍ

--

տրված մի փաստաթուղթ է ապահովագրվողին, նրա գրավոր կամ բանավոր դիմումի հիման վրա, որը հաստատում է ապափոխհարաայմանագրային ն ապահովագրվո հովագրողի գրային փոխհար վագրվողի պայ

Կր

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ ՌԻՍԿ

--

ապահովագրականպատահարի

տեղի ունենալու հավանականությունն է: Կապված է գույքի (տուն, կահույք, ավտոմեքենա, գյուղատնտեսականկենդանիներ, հող, այգիներ ն այլն) շահագործմանն տարբեր տեսակի

փոխադրումներիհետ:

վկայագրերի տարբեր տեկախված հիմնականում ապահովագրվող ռիսկերի

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ ՍԱԿԱԳԻՆ

սակներ

են`

: բնույթից նու

-

--

տնանքով սկիզբ է առնում

տավորությունը:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆ

ապահովաու գրողի իրավունքների պարտավորություններիամբողջությունն է` ապահովագրվողի գույքային ն այլ շահերի ապահովագրության պայմանագրովնախատեսվածպաշտպանության հետ կապված:

-

ապահովագրության համար նախատեսվող այն գումարն է, որը ապահովագրվողը (շահառուն) ապահովագրության պայմանագրի, կամ պարտադիր ապահովագրության դեպքում, օրենսդրությանըհամապատասխան, պարտավորէ մուծել ապահովագրողին:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱՎՃԱՐ

-

օրենսդրությամբսահմանվածկարգով թույլտվություն (լիցենզիա) ունեցող իրավաբանականանձինք են, որոնք կարող են ապահովագրությանպայմանագրերկնքել համապատասխանտեսակի ապահովագրությունիրականացԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՂՆԵՐ

--

նելու համար:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅԱՆ ԱԿՏ

ապահովագրության պրակտիկայում դա պաշտոնական փաստաթուղթ է, որով ներկայացվում են վնասի առաջացման տեղը, ամսաթիվըն պատճառը:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅԱՆ

-.

ԳԱՂՏՆԻՈՒԹՅՈՒՆ

պայմանավորված իրողությունով, որ ապահովագրողնիրավունք չունի հրատարակել իր մասնագիտականգործունեության արդյունքում ապահովագրվողի, ապահովագրվածի ն շահառուի, նրանց առողջական վիճակի, ինչպես նան գույքային դրության մասին ստացած տեղեկությունները: Այդ գաղտնիությունը խախտելու համար ապահովագրողըպատասխանատվությունէ կրում ՀՀ քաղաքացիական օրենքով նախատեսված համապատասխան --

է այն

հոդվածներով:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅԱՆ

ՀԵՏԳՆԱՅԻՆ

ԱՐԺԵՔ

կանխիկ գումար է, որի ստանալու իրավունքն ունի ապահովագրվողը (ապահովադիրը)` կյանքի ապահովագրության գործողության դադարեցվելու դեպքում:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

--

-

գործունեություն է, ըստ որի ապա-

հովագրողները ստանձնում են պարտավորություն` հատուցել ապահովագրության պայմանագրով նախատեսված ապահովագրականպատահարներիհետնանքովապահովագրվողների կրած փաստացիվնասները կամ կորուստները:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՎԱՆԴՆԵՐԻ

միջոցառումների համալիր է, ըստ որի կարգավորվածէ ավանդատուներիներդրած միջոցների պաշտպանությունը` բանկի կամ ավանդապահ այլ կազմակերպությանսնանկացմանդեպքում: Միջազգայինպրակտիկայում ավանդներիապահովագրությանհամակարգըենթադրում է առնտրային բանկերի կողմից պարտադիր կարգով ապահովագրականպարգններիմուծումներ ն նախատեսում է բանկերի սնանկացումների լուծման բազմաթիվ տարբերակներ: ԳամաձայնՎ1 քաղաքացիականօրենսդրության,բանկերը պարտավոր են պարտադիրապահովագրության միջոցով, իսկ օրենքով նախատեսվածդեպքերում` նան այլ եղանակներով, ապահովել քաղաքացիների ավանդների վերադարձը: Նման եղանակ ներկայումս նախատեսված է «ՀՀ կենտրոնական

--

բանկի մասին» ՀՀ օրենքով: Վամաձայնայդ օրենքի, բանկերը, սկսած 2003թ. հուլիսի 1-ից, պարտավորեն տվյալ օրենքով սահմանված կարգով երաշխավորել ֆիզիկական անձանցից ներգրավված բոլոր տեսակի դրամային ն արտարժութային ավանդները` Կենտրոնական բանկի խորհրդի կողմից սահմանած չափով: Բանկի կողմից իրավաբանական անձանց ավանդների վերադարձնապահովելու եղանակները սահմանվում են բանկայինավանդի պայմանագրով:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ ԽԱՌԸ

դա միջոց է ապագայի ն միաժամանակֆինանսական համար կուտակումներ անելու ձեռք բերելու համար: Ապահովագրապաշտպանվածություն կողմից մուծվում են սահմանվճարներն ապահովագրվողների ված ժամանակաշրջանիվերջում, իսկ եթե ապահովագրական վկայագրի սեփականատերըմահանում է ավարտի Ժամկետից գումարը վճարվում է առաջ, ապա ամբողջ ապահովագրական մուծելու: ապահովագրավճարներ ընտանիքինա̀ռանցլրացուցիչ -

ապահովագրությանայն կամքով կնքված պայմանագրիհիման վրա: ապահովագրական

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ ԿԱՄԱՎՈՐ

--

ձնն է, որն իրականացվումէ կողմերի ազատ

տեսակ, ապահովագրության որի դեպքում հատուցումը վճարվում է հետնյալ դեպքերում.ա) ապահովագրված անձի մահվան դեպքում, երբ լրանում է ապահովագրվածանձի ապահովագրության պայմանագրով սահմանված տարիքը, բ) երբ ապահովագրությանպայմանագրով ապահովագրվածանձի (շահառուի) համար նախատեսվում են կենսաթոշակայինհատուցումներ` կուտակելիռենտա, տարեվճար, գ) ընթացիկ հատուցումներ` ապահովագրության պայմանագրիգործողությանժամանակահատվածում:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆԿՅԱՆՔԻ

--

ըստ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ ՁԵՌՆԱՐԿԱՏԻՐԱԿԱՆ ՌԻՍԿԻ

է ապահոմ իայն ապահովագրվել կ արող որի, պայմանագրով ռիսկը ն ճիայն վագրվողի (ապահովադրի)ձեռնարկատիրական --

նրա օգտին:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅԱՆ

ապահո-

--

վագրվողի կողմից երրորդ անձանց հանդեպ`նրանց կյանքին, առողջությանը, գույքին ն այլնին պատճառած վնասից առաջացող պարտավորությունների ապահովագրությունէ: Հայտնի են փոխադրամիջոցների, սեփականատերերի, երրորդ անձանց հանդեպ պատասխանատվության, բժիշկների, կառուցողների ն պատասխանատվուպրոֆեսիոնալ պատասխանատվության թյան ապահովագրության այլ տեսակներ:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ ՊԱՐՏԱԴԻՐ

ապահովագրության այն ձնն է, ըստ որի, կողմերըօրենսդրորեն պարտավորվում են --

ճտնել ապահովագրականհարաբերությունների մեջ: Օգտագործվում է, մասնավորապես,սոցիալական ուղղվածություն ունեցող, ինչպես նան պատասխանատվության ապահովագրության տեսակներիգծով: Պարտադիրապահովագրությունն ապահովագրողի հետ ապահովագրությանպայմանագիր կնքելու միջոցով իրականացնումէ այն անձը (ապահովագրվողը),ում վրա դրված է այդպիսի ապահովագրությանպարտականությունը: Պարտադիր ապահովագրություննիրականացվումէ ապահովագրվողիհաշվին, բացառությամբ ուղնորների պարտադիր ապահովագրության, որն օրենքով նախատեսված դեպքերում կարողէ իրականացվել նրանց հաշվին:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ ՎԱՐԿԵՐԻ

տրամադրվածվարկերի գծով հաճախորդների (փոխառուների կամ դեբիտորների) անվճարունակ դառնալու հետեանքովառաջացած ծախսերիփոխհա--

տուցումն է:

ԱՊԱՀՈՎԱԴԻՐ

(ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՎՈՂ)ապահովագրողի հետ

երեխայի ծննդյան միանվագ ն թաղման նպաստները, ինչպես նան վերականգնվողմիջոցները: օրենսդրությանակտերովսահմանված կարգով պետականտնտեսավարողսուբյեկտների ու անավարտ շինարարության օբյեկտների տրամադրումն է քաղաքացիներին, նրանց խմբերին, օտարերկրյա անձանց՝ վարձակալության,ոչ պետական տնտեսավարող սուբյեկտներ կամ պետական մասնակցությամբ տնտեսավարող սուբյեկտներ ստեղծելու համար, առանց պետական սեփականության իրավունքիօտարման:

ԱՊԱՊԵՏԱԿԱՆԱՑՈՒՄ

--

դեպքերում ն

'

անձ հանդիսացող

ԱՊՐԱՆՔԱՅԻՆ ԲՈՐՍԱ

-- իրավաբանական է, որն առնտուրն իրականացնում է իր կազմակերպություն

կանոններով,որոշակի տեղում ն ժաճանակահատվածում` հրապարակայինսակարկություններիձնով: սահմանած

տվյալ կազմակերպության կողմից վաճառքի համար թողարկվածարտադրանքնէ, վերավաճառքի համար գնված ապրանքները, ինչպես նան չօգտագործված ն վաճառքի համար պահվող հիմնականմիջոցները ն այլ ակտիվները:

ԱՊՐԱՆՔՆԵՐ

ԱՊՐԱՆՔՆԵՐԻ

ԻՐԱՑՄԱՆ ՀԱՄԱՐ

--

այն իր մեջ ներառում է այնպիսի ճյուղեր, ինչպիսիք են՝ արդյունաբերությունը, գյուղատնտեսությունը, անտառայինտնտեսությունը, շինարարությունը ն ապրանքների արտադրության գործունեության այլ տեսակները:

ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆ

--

-

ապահովագրական պայմանագիրկնքած անձն է:

ԱՊԱՀՈՎԱԴԻՐՆԵՐԻ ԿՈՂՄԻՑ ԿԱՏԱՐՎՈՂ ԾԱԽՍԵՐ

--

ապա-

հովադիրների կողմից սոցիալական ։ապահովագրության պետական հիմնադրամինհաշվարկվածսոցիալական վճարից նվազեցվում են սոցիալական վճարների հաշվին կատարված ծախսերը`ժամանակավոր անաշխատունակության, այդ թվում՝ ընտանիքի հիվանդ անդամի, հղիության ն ծննդաբերության,

ԱՌԵՎՏՐԻ ՀԱՇՎԵԿՇԻՌ-- հաշվետվություն է, որում արտացոլ-

վում են միջազգային առնետրումտվյալ երկրի մասնակցության արդյունքները ն արտահայտում է այլ երկրների հետ առնտրական կապերը: Առնտրի հաշվեկշիռը տվյալ երկրի վճարային հաշվեկշռի բաղկացուցիչ մասն է ն հաշվարկվում է որպես ապրանքների արտահանման ն ներմուծման տարբերություն: Հաշվեկշիռը կոչվում է ակտիվային, եթե երկրից արտահանվող ապրանքների արժեքը գերազանցում է ներմուծվող ապրանքների արժեքին, իսկ հակառակ դեպքում այդ հաշվեկշիռը կոչ35

վում է պասիվային: Առնտրի հաշվեկշիռը բնութագրում է ազգային ապրանքայինտնտեսությանզարգացվածությանաստիճանը, այն վերաբերում է միայն իրական ապրանքատեսակներին ն չի ընդգրկումծառայությունները:

ներառում է մանրածախ ն մեծածախ առնետրիշրջանառությունները ն ավտոմեքենաների առնտուրը: Առնտրի շրջանառությանցուցանիշը հաշվարկվում է առանց ավելացված արժեքի հարկի ն անուղղակի հարկերի: ԱՌԵՎՏՐԻ

ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅՈՒՆ

-

համար,

ապահովման կորուստներից պաշտպանվածության է որպես պայմանամուծվել է, որը գ ումարն 4) այն դրամական կատարելու մտադրությանն գրային պարտավորությունները չկատարելուդեպքում`հակառակկողմինպաշտպայմանագիրը գումարնէ կամ արժեպանելու վկայագիր,5) այն դրամական (դեբիտորը)դնում է դատական քղթերը, որոնք պարտապանը հանձնելու պարտատիրոջը կամ վարչական մարմիններում` համար: կամ հայցի ապահովման է ԱՎԱՆԴ ԺԱՄԿԵՏԱՅԻՆ 1) ավանդ,որը ներդրվում բանկում --

ԱՌՀԱՇԻՎ ՏՐՎԱԾ ԿԱՆԽԻԿ

-- գործուղմանկամ կազմաԴՐԱՄ

կերպության անունից վճարումներ կատարելու նպատակով կազմակերպության աշխատակիցներին կամ կառավարման մարմիններում ներգրավվածանձանց տրված կանխիկ դրամը: որոշվում է ներքոնշյալ (Հ) գործակցի օգնությամբ, որն իրենից ներկայացնում է թվաբանական միջինի 09 ու ձոդայի (Մ) միջն եղած տարբերությանն միջինքառակուսային շեղման (5) հարաբերակցությունը`

ԱՍԻՄԵՏՐԻԱՅԻ

ԳՈՐԾԱԿԻՑ

«ւ ԱՎԱԼ

-

կ -Ճ--5.10096

մուրհակային հանձնարարական է, երաշխիք, որի

--

համաձայն հանձնարարությունստանձնած անձն (ավալիստը` ֆիզիկական կամ իրավաբանականանձ) իր վրա է վերցնում մուրհակի դիճաց վճարման պարտականությունընրա տիրոջ փոխարեն:Հաճախ ավալ տրամադրվում է բանկի կողմից: ԱՎԱՆԴ

-

1) այն միջոցներն են (դրամական գումար, չեկեր,

մուրհակներ ե կանխիկի արագ վերածվող այլ վճարային փաստաթղթեր), որոնք թողնվել են որնէ բանկում կամ այլ ֆինանսականկազմակերպությունում՝պահելու կամ տոկոսներ (տոկոսային եկամուտ) ստանալու նպատակով, 2) այն արժեթղթերն են, որոնք գտնվում են բանկում կամ այլ ֆինանսական կազմակերպությունում, կամ հանձնվել են մասնավոր անձի՝ կոնկրետ նպատակով, 3) այն դրամական գումարն է, որը հանձնվել է բրոքերին կամ դիլերին` հնարավոր առնտրային :

Ավանդատուն (ավանդայինհաշվում) որոշակի ժամկետով: սահմանված կարող է հաշվից հանել ավանդը պայմանագրով հետո ժամկետը լրանալիս կամ նախնականծանուցումից ԱՄՆ-ում ժամկետային (սովորաբար 30 ն ավելի օր առաջ): մասին առնվազն են հանելու դրանք ավանդներնընդունվում դեպքում: առկայության Յ0 օր առաջ ծանուցման պայմանի ներկայացհաճախ ժամկետայինավանդները գործնականում ժամկեեն որպես նախնականծանուցմամբավանդներ: վում են, քան ավելի բարձր տային ավանդներիտոկոսադրույքներն ետ վերցնելը ցպահանջավանդներինը:Ավանդիվաղաժամկետ ստացեկամտի) (տոկոսային տոկոսների կբերի ավանդատուին ման կորստի: Այն դեպքերում,

կ անով ՒՐկրոնն կամ բանկային

ժամկետի վուէ մինչն, անի պահանջների ավանդի պայմանագրում անդ

(ո

ահանջ չէ), ավանդատուր

պա

ավարտը

վրա հասնելը, նշված են բանկի կողմից տոկոսները վճարվում ապա ավանդատուին չափերով (եթե ցպահանջ ավանդներիհամար սահմանված Այն չէ պայմանագրով): տոկոսների այլ չափ նախատեսված հետո չի ավարտից ժ ամկետի դեպքերում,երբ ավանդատուն ապա պահանջում վճարել ժամկետայինավանդիէ գումարը, երկարաձգված բանկի կողմից պայմանագիրըհամարվում ն նախատեսված (եթեայլբաննախատ պայմաններով ահանօ ավանդի հաճախորդներիկողմից բանկերում րան են: ն որոշակիժամկետովձնակերպվողավանդներն

Հ:

2) նագրով)»

ներդրվող

ԱՎԱՆԴ ԽՆԱՅՈՂԱԿԱՆ

,

-

դրամականմիջոցներ են, որոնք

հաշվում` (մի որոշակի ժամկետով դրվել են խնայողական ավանդի Խնայողական քանի շաբաթով,ամսով կամ տարով):

տարբերակիչ առանձնահատկությունն ավանդի առկայության մասին վկայականն է, որը տրվում է ավանդատուին: Որոշ երկրներում տարբերվում են երկու տեսակի խնայողություններ. /սնայողականավանդներ միջոցներըդուրս հանելու վերաբերյալ ծանուցման(տեղյակ պահելու) սահմանվածժամկետովն խնայողականավանդներ ծանուցման պայմանագրային ժամ-

կետով:

ԱՎԱՆԴԱՅԻՆ ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

դրանք բանկերի, վարկային կազմակերպությունների կողմից ավանդների ձեով դրամական միջոցներըներգրավելու ն դրանք տեղաբաշխելու գծով գործառնություններն են կամ այլ կերպ՝ ներգրավված ավանդներիհաշվին դրամականմիջոցների վարկավորումը: -

-ԱՎԱՆԴԱՅԻՆ

ՍԵՐՏԻՖԻԿԱՏ

վարկատու կազմակերպության

է, որը հավաստում փաստաթուղթ էմիջոցներիավանդագրումն ու դրա դիմաց սերտիֆիկատների թողարկմամբպայմանավոր-

ված որոշակի չափով տոկոսայինեկամուտ ստանալու ղի իրավունքը:

ԱՎԱՆԴՆԵՐ ՑՊԱՀԱՆՋ

ներդրո-

հաճախորդների բանկերի պահպանհանձնված ն որնէ գործարք իրականացնելիս բանկից դրությամբ (առանցժամկետընշելու) հանվողմիջոցներն Նմանատիպավանդներըբանկի կողմից ներգրավվումեն սովորականից ավելի ցածր տոկոսադրույքով կաճ առանց տո--

Տ անը

աարի :

կոսադրույքի:2.

իրացվածապրանքների(կատարված աշխատանքների, մատուցվածծառայությունների) արժեքի ն սահմանվածկարգովարտադրության ու շրջանառության ծախնյութականռեսուրսների,վառելիքի,աշխատանքների ու ծառայությունների, հիմնական միջոցներին ոչ նյութականակտիվներիարժեքի տարբերությունն է: --

սերին զերագրվող

ԼՎԵԼԱՑՎԱԾ

ԱՎԵԼԱՑՎԱԾ ԱՐԺԵՔԻ ՀԱՐԿ ՎՃԱՐՈՂՆԵՐ -- հանդիսանում են տնտեսականգործունեությունիրականացնողիրավաբանական ն ֆիզիկական անձինք: Անհատ ձեռնարկատեր չհանդիսացող ֆիզիկական անձինք 31 տարածք ապրանքներ ներմուծելիս համարվում են ԱԱՀ վճարող այն դեպքում, երբ ներմուծվող ապրանքներիարժեքի կամ քանակի սահմանված չափերը գերազանցում են: Ձեռնարկատիրականգործունեությամբ զբաղվող անձինք ԱԱՀ վճարող չեն համարվում այն դեպքում, երբ օրենքով սահմանված կարգով ճանաչվել են կամ պարզեցված հարկ վճարող կամ հաստատագրվածվճար վճարող:

ԱՎԵԼԱՑՎԱԾ ԱՐԺԵՔԻ ՀԱՐԿԻ ԱՐՏՈՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

դրանք մատակարարվող, ներմուծվող ապրանքների ն մատուցվող ծառայությունների համար: Դրանց առանձնահատկություններն են` չեն հարկվում ԱԱՀ-ով, արտոնություններիցօգտվող գործարքների իրականացման ընթացքում հարկատուի կողմից վճարված ԱԱՀ-ի գումարները չեն հաշվանցվում, արտոնություններիցօգտվող գործարքներիշրջանառությունը չի ներառվում հարկվող շրջանառության մեջ: --

օրենքով սահմանված արտոնություններ են որոշ

»

ԱՐԱՔԿԱԾ ԱՐԺԵՔ

Այն ակցիզային հարկով չհարկվող ապրանքների (աշխատանքների, ծառայությունների) իրացման գնի նկատմամբսահմանված տոկոսադրույքաչափերովհարկատեսակէ, որի վճարողներ են համարվում տնտեսական (ձեռնարկատիրական) ինքնուրույն գործունեություն վարող ու տարբերգործարքներ իրականացնող ֆիզիկական ն իրավաբանականանձինք, ինչպես նան իրավաբանական անձի կարգավիճակ չունեցող ձեռնարկությունները: Ավելացված արժեքի հարկը վճարվում է հարկման ենթակա ապրանքների (աշխատանքների, ծառայությունների) իրացմանհասույթից:

ՀԱՐԿանուղղակիհարկ է, որը վճարԱՐԺԵՔԻ վո պետական բյուջե` ապրանքներիներմուծման, Հայաստանի տարածքում դրանց արտադրության ու շրջանառության, ինչպես նան ծառայությունների մատուցմանբոլոր փուլերում: -

Ի

«

«

ԱՎԵԼԱՑՎԱԾ ԱՐԺԵՔԻ ՀԱՐԿԻ ԳԾՈՎ ՏՈՒՅԺԵՐ

ՆԵՐ--

ԵՎ ՏՈՒԳԱՆՔհարկատուներինկատմամբ նախատեսված են տույժեր

հարկ չվճարելու, հարկվող շրջանառությունըթաքցնելու, սխալ հաշվարկելու, հարկային հաշիվները խախտումով լրացնելու,

հաշվարկներըն տեղեկություններըժամանակինչներկայացնելու

համար:

ԱՎԵԼԱՑՎԱԾ ԱՐԺԵՔԻ

ՀԱՐԿԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԴՐՈՒՅՔԱՉԱՓ

--

ընդհանուր դրույքաչափը (20:6-ն է), որը կիրառվում է

ապրանքների ն ծառայություններիհարկվողշրջանառությաննկատճամբ, դրանց իրացման լրիվ արժեքի հատուցման գումարի մեջ է (ներառյալ 2026 դրույքաչափը) ԱԱՀ-ի գումարը որոշվում է նան 16,706 հաշվարկային դրույքաչափով (ձճանրածախ շրջաճառությունում),որն իրենիցներկայացնումէ 20952/ 12096 2 10096 հարաբերակցությունը:Ավելացվածարժեքի հարկի ընդհանուր դրույքաչափը ենթակա է փոփոխման ըստ համապատասխան

օրենքի:

--

ԱԱՀ-ի ընդհանուր հաշվետու ժամանակաշրջաննէ եռամսյակը: Որոշ հարկատուների համար հաշվետու ժամանակաշրջանը կարող է հավասարեցվել մեկ ամսվա: Բոլոր հարկատուները հաշվետու ժամանակաշրջանիհամար հարկային տեսչություն են ներկայացնումիրենց ԱԱՀ-ի հաշվարկըն համապատասխան գումարը փոխանցումպետականբյուջե:

ԱՎԵԼԱՑՎԱԾ ԱՐԺԵՔԻ ՀԱՐԿՄԱՆ (ԱԱՀ) ՕԲՅԵԿՏ ՀԱՆԴԻՍԱՑՈՂ ԳՈՐԾԱՐՔՆԵՐ

ԱԱՅ-ով հարկմանօբյեկտ հանդիսացող --

գործարքներըդասվում են երկու խմբի, ն դրանցիցյուրաքանչյուրն ունի յուրահատուկ գանձմանկարգ՝ ն ծառայություններիմատուապրանքներիմատակարարում ցում, ապրանքներիներմուծում: »

ԱՎԵԼԱՑՎԱԾ ԱՐԺԵՔԻ

ՀԱՐԿԻ ՀԱՇՎԱՆՑՄԱՆ

ՄԵԽԱՆԻԶՄ

--

հարկատուներըԱԱՀ-ի գումարները գանձում են գնորդներից: Իրենց հերթին նրանք վճարում են ԱԱՀ-ով ձեռք բերված ապրանքների ն ծառայությունների համար: Սակայն հարկատուները բյուջե են վճարում գանձված ն իրենց կողմից վճարված ԱԱՀ-ի դրական տարբերությունը, այսպիսով հետ ստանալով իրենց կողմից վճարված ԱԱՅ-իգումարները:

ԱՎԵԼԱՑՎԱԾ

ԱՎԵԼԱՑՎԱԾ ԱՐԺԵՔԻ ՀԱՐԿԻ ՎՃԱՐՈՒՄ ԵՎ ՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՐԺԵՔԻ

ՀԱՐԿԻ

ՀԱՇՎԱՐԿ

հարկատուները հաշվետու ժամանակաշրջանումպետականբյուջե են վճարում այդ ժամանակաշրջանում իրականացվածգործարքներիհարկվող շրջանառության նկատմամբ հաշվարկված ԱԱՀ-ի գումարի ն այդ ժամանակաշրջանի հաշվանցմանենթակա ԱԱՀ-իգումարի դրական տարբերությունը: Հաշվանցման համար պարտադիր են երկու պայման` մատակարարներիցստացած հարկային հաշիվը ն դրանց դիմաց կատարված վճարումը, ընդ որում կանխիկ ձնով վճարված գործարքների մասով օրենքով սահմանված են որոշ սահմանափակումներ:

այն ծառայություններմուծումը մատակարարումը, ապրանքների ների մատուցումը, որոնց վրա չեն տարածվումԱԱՀ-ի արտոնություններ, համարվում են հարկվող գործարքներ: Հարկվող գործարքների շրջանառությունըկոչվում է հարկվող շրջանաԱՎԵԼԱՑՎԱԾ ԱՐԺԵՔԻ ՎԱՐԿՈՎ ՀԱՐԿՎՈՂ ԳՈՐԾԱՐՔՆԵՐ

--

ն

ռություն:

-.

ԱՎԵԼԱՑՎԱԾ ԱՐԺԵՔԻ ՀԱՐԿԻ ՀԱՐԿՎՈՂ ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅՈՒՆ

-

ԱԱՀ-ով հարկվում է 44 տարածքումմատակարարվողապրանքների, մատուցվող ծառայությունների, ինչպես նան ներմուծվող ապրանքներիամբողջ արժեքը (շրջանառությունը):

»

ԱՎԵԼԱՑՎԱԾ ԱՐԺԵՔԻ ՀԱՐԿՈՎ ՀԱՐԿՎՈՂ ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅԱՆ

արտոնություններչունեցող այդ շրջանառությունն մատակարարվողապրանքներին մատուցվող ծառայությունների արժեքն է դրամականարտահայտությամբ: հավասար Դրամականհատուցմանդեպքումշրջանառությունը է վաճառքի գնին առանց ԱԱՀ-ի: Ակցիզայինհարկով հարկվող ապրանքների համար շրջանառությանմեջ ներառվում է նան այդ հարկի գումարը: դեպքեԱնհատույց, մասնակի հատուցմանն փոխանակման րում շրջանառությունը հավասար է ապրանքներին ծառայություններիշուկայական գնին` առանց ԱԱ-ի: ներմուծմանդեպքումհարկվողշրջանառությունը Ապրանքների է հավասար արտոնություններչունեցող ներմուծվող ապրանքների մաքսայինարժեքի ն ակցիզայինհարկի գումարին:

ՈՐՈՇՈՒՄԸ

--

ԱՎԵԼԱՑՎԱԾ ԱՐԺԵՔԻ ՀԱՐԿՈՎ ՀԱՐԿՎՈՂ ՉՀԱՄԱՐՎՈՂ ԳՈՐԾԱՐՔՆԵՐ -- հարկվող չեն համարվում մասնավորապեսհետնյալ

գործարքները. այն ծառայությունները, որոնց համար գանձվում է պետա»

».

».

»

.

կան տուրք, ՀՀ-ում տեղաբաշխվածստորաբաժանումների միջն ապրանքների ն ծառայություններիփոխանցումը, ճեռնարկությունների սեփականությանիրավունքի փոփոխման (այդ թվում` սեփականաշնորհման),ինչպես նան ապապետականացմանգործարքները, ձեռնարկությունների`օրենքով սահմանվածկարգով վերակազմակերպմանգործարքները, ձեռնարկություններին ձեռներեցներիգույքի իրացման գործարքները դատարանիկողմից նրանց անվճարունակճանաչելու դեպքում, դրամականձնով տրվող ֆինանսականօգնությունը ն շահա-

բաժինները,

.

5»

ֆիզիկական անձանց կողմից օրենքով սահմանված անձնական օգտագործման իրերի ներմուծումը, բյուջետային հիմնարկների կողմից ապրանքներիմատակարարումը ն ծառայությունների մատուցումը այն մասով, որից հասույթն ամբողջությամբ հաշվերգրվել է պետական կամ համայնքներիբյուջեների օգտին: ԱՎԻԶՈ

մեկ կազմակերպությանկողմից այլ կազմակերպությանը փոստային, հեռագրային կամ ինտերնետայինցանցով պաշտոնական հաղորդագրումը, ծանուցումը կամ տեղեկագումն է փոխադարձհաշվարկներում փոփոխությունների, կատարված գործառնությունների,հանձնարարությունների,վճարումների մասին: Ավիզոնամենից հաճախակի կապված է դրամական փոխադարձ հաշվարկների ն դրամական միջոցների շարժի հետ: Օրինակ, եթե բանկը համաձայն ավանդատուի հանձնարարության, կատարել է դրամական միջոցների փոխանցում մեկ հաշվից այլ հաշվի, այդ մասին տեղյակ է պահվում ավանդատուինավիզոյի օգնությամբ: --

1) ակտիվներ(դրամականմիջոցներ, մուրհակներ, չեկեր, ակրեդիտիվներ),որոնց հաշվին կարող են վճարումԱՎՈՒՐԱՆԵՐ

--

ներ կատարվել,2) բանկիմիջոցներնեն օտարերկրյաարժույթով, արժեթղթերով,ոսկով, չեկերով, մուրհակներով, որոնք գտնվում են օտարերկրյաբանկերի հաշիվներում: այն ամբողջովին արժեքային արտաառանձին ճյուղերի որոշվում ն առանձանձանց դրանց հայտությամբ,որպես իրավաբանական ձնից) (անկախ սեփականության նացված ստորաբաժանումների թողարկածարտադրանքիու կատարված արդյունաբերական ն ծառայություններիծավալներիհանբնույթի աշխատանքների րագումար: Արտադրանքիծավալի մասին տվյալները բերվում են հաճապատասխան տարվագործող գներով: Արժեքայինարտահայտությամբ արդյունաբերականարտադրանքի ծավալի ամփոփ տվյալների մեջ ներառվում են խոշոր, միջին, փոքր կազմակերպություններիթողարկած արդյունաբերականարտադրանքի (աշխատանքների,ծառայությունների)ծավալի վերաբերյալ տվյալները: Կազմակերպությանարդյունաբերական արտադրանքիծավալը որոշվում է առանց ներքին շրջանառությանարժեքի:

ԱՐԴՅՈՒՆԱԲԵՐԱԿԱՆԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ ԾԱՎԱԼ

է

ն ըստ դրա

ԱՐԴՅՈՒՆԱԲԵՐԱԿԱՆ ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ

ԻՆԴԵՔՍ

--

--

ՖԻԶԻԿԱԿԱՆ

ԾԱՎԱԼԻ

այն հարաբերականցուցանիշ է, որը բնութագրումէ

արտադրվող նյութական բարիքների ծավալների փոփոխությունը համեմատվող ժամանակաշրջաններում:Արդյունաբերական արտադրանքիգնահատումը, համադրելի գներով, իրակաարդյուկազմակերպություններում` նացվում է անմիջականորեն արավելացված Իրացումից հիման վրա: գների նաբերողների առնվում արչեն հաշվի ակցիզները ժեքի հարկը, իրացումից ծան դյունաբերականարտադրանքի ծավալում ֆիզիկական վալի ինդեքսի հաշվարկմանժամանակ:

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐ--

դրանք վկայություն են որոշակի չափով ներդրած կապիտալիկամ տրամադրածփոխառությանմասին, որը տալիս է կանոնավորեկամուտ (շահաբաժինկամ տոկոսային եկամուտ) ստանալու իրավունք: այն

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐ ԱԶԱՏ ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅԱՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔՈՎ

վեչի փոփոխումը են, որոնց սեփականատերերի արժեթղթերն --

րահսկվում դրանց թողարկողիկողմից, այլ կարող է հաշվառվել դիվիդենտ(շահաբաժին) տալու նպատակով:

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐ ԵԿԱՄՏԱԲԵՐ

արժեթուղթնէ կամ բաժնետոմ-

--

սերը, որոնք ձեռք են բերվել, առաջին հերթին, կայուն Ա համեմատաբար բարձրը եկամուտ ստանալու նպատակով, որը կարելի է ակնկալել դրանց ներդրման գծով: Դրանք կարող են լինել հաստատագրված եկամտով պետական արժեթղթերը կամ ցանկացած սովորական (հասարակ) բաժնետոմսը, որն ապահովում է եկամուտի ստացում:

ԹՈՂԱՐԿՈՂ (էՄԻՏԵՆՏ)

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐ

իրավաբանական անձ է, որն արժեթղթերըշրջանառությանմեջ է բաց թողնում իր -.

անունից ն պարտավորություն է կրում բերողների առջն:

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐ

ՉԳՆԱՆՇՎՈՂ

այդ

արժեթղթերը ձեռք

արժեթղթեր (բաժնետոմսեր ն չեն վաճառվում կամ չեն գնանշվում ոչ պարտատոմսեր),որոնք մի տեսակի ֆոնդային բորսայում: Այդպիսիարժեթղթերով առնտուր են անում ցածր պահանջներով բորսայականկամ արտաբորսայական շուկաներում: Լոնդոնի արժեթղթերի բորսայում գոյություն ունեն կանոններ, որոնք կարգավորում են ոչ մեծ ընկերություններիչգնանշվող արժեթղթերիհետ պատահական գործարքները: Չգնանշվող արժեթղթերը սովորաբար հաշվեկշռում արտացոլվում են դրանց անվանական արժեքով կամ շուկայական արժեքով (եթեայն կարելի է գնահատել): --

--

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐ ՍԱՎՄԱՆԱՓԱԿՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅԱՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔՈՎ

այն արժեթղթերն են, որոնց սեփականատերերի փոփոխումը կատարվում է դրանք թողարկողի մասնակցությամբկամ վերահսկվում է վերջինիսկողմից:

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐ ՏԱՐԱԾՈՂ ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

--

որոնք գնում են

նոր տեղաբաշխվողպետականկամ կորպորացիոնարժեթղթեր (բաժնետոմսեր,պարտքայինարժեթղթեր,դրամականշուկայի միջոցներ ն այլն) ն այն վերավաճառում են ներդրողներին:

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ ԱՌԱՋՆԱՅԻՆ ՇՈՒԿԱ

որտեղ թողարկողը ներդրողներինէ վաճառում նոր թողարկված արժեթղթերը, ն ի -

տարբերություն արժեթղթերի երկրորդային շուկայի (որտեղ գնվում ն վաճառվում են նախկինումթողարկված արժեթղթերը), այն արժեթղթերիիրացմանգործընթացիառաջինփուլն է: Դրանց առաջին անգամ հայտնվելն է շուկայում, որը գործում է որոշակի կանոններով ն պահանջներով:Արժեթղթերիսկզբնական վաճառքին օգնող միջնորդներից են երաշխավորողները, բրոքերները ն դիլերները:

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

ԱՐՏԱԲՈՐՍԱՅԱԿԱՆ

ՇՈՒԿԱ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

ԲԱՑ ՏԵՂԱԲԱՇԽՈՒՄ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

ներառում է այնպիսի բաղադրաԲԻԶՆԵՍ են՝

1) ֆոնդային բորսաների շրջանցմամբ ն բանակցությունների անցկացմամբ, արժեթղթերով կատարվող առնտուր է, ըստ որի ճեկ գնորդ ն մեկ վաճառող իրենց գործակալների միջոցով երկուստեք համաձայնության են գալիս արժեթղթի ընդունելի գնի շուրջը, 2) շուկա է, որտեղ արժեթղթերովգործառնություններնիրականացվում են հեռախոսով ն դիլերներին միացնող համակարգչային ցանցով, այլ ոչ թե ֆոնդայինբորսայիառնտրայինսրահում: --

արժեթղթերիտեղաբաշխումնէ անհայտ ներդրողների շրջանում: --

--

տարրեր, ինչպիսիք բանկերի կողմից արժեթղթերիթողարկումը ն ֆինանսական շուկայում վաճառքը, ուրիշ էմիտենտների արժեթղթերի հետ երկրորդային շուկայում գործարքներիիրականացումը, ձեռնարկությունների սեփականաշնորհման հետ կապված ծառայությունների մատուցումը ն այլն: Այս դեպքում բանկի եկամուտները ձնավորվում են արժեթղթերի կուրսային տարբերությունների, ծառայությունների մատուցման դիմաց կոճիսիոն(միջնորդային)վարձատրությանն այլ ձներով:

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ ԹՈՂԱՐԿՄԱՆ ԱԶԴԱԳԻՐ

արժեթղթերիիրացթույլտվություն ստանալու համար արժեթղթեր թողարկողի կողմից ներկայացվող փաստաթուղթ՝ է, որում ներառված են տեղեկատվություններ` թողարկողի գործունեության, նրա պարտավորությունների, թողարկման նպատակի ն ներդրողների ման

--

իրավունքների վերաբերյալ, ինչպես

նան

թյուններ:

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

ԹՈՂԱՐԿՈՒՄ

մեջ արժեթղթերբաց թողնելն ծառնություննէ:

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

ու

այլ

տեղեկատվու-

(էՄԻՍԻԱ) շրջանառության դրանց առաջինիրացմանգոր--

ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅՈՒՆ

--

հասկանում ենք դրանց

առքը, վաճառքը ն այլ գործառնությունները, որոնք հանգեցնում են արժեթղթերիտիրոջ փոփոխմանը:Արժեթղթերթողարկելու իրավունք ունեն բաժնետիրական ընկերությունները ն վարկային կազմակերպությունները:Արժեթղթերեն համարվում

բաժնետիրական ընկերություններիբաժնետոմսերը, պարտատոմսերը, դեպոզիտայինսերտիֆիկատները, մուրհակները ն այլն, որոնց թողարկումը ն շրջանառությունըկարգավորվումէ գործող օրենսդրությամբ:

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ ՇՈՒԿԱ

1) փոխատվականկապիտալի շուկայի այն մասն է, որտեղ իրականացվում են արժեթղթերի --

առքուվաճառքը, 2) արժեթղթերիթողարկման, փոխանցման ն շրջանառության առնչությամբառաջացող փոխհարաբերությունների համակարգէ: -

դա շրջանառությանմեջ արժեթղթերին փոխարինող փաստաթուղթ է, որը հաստատում է դրանով նշված որոշակի քանակի արժեթղթերիտիրապետման

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

մասին:

ՍԵՐՏԻՖԻԿԱՏ

--

'

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ ՏԵՂԱԲԱՇԽՈՒՄ

արժեթղթերիառաջին օտարումն է վաճառքի կամ ՀայաստանիՀանրապետությանօրենսդրությամբ սահմանված ն թողարկողի (էմիտենտի) կանոնադրությամբնախատեսվածայլ ձներով:

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ ՏԵՍԱԿՆԵՐ

--

դրանքեն` պարտատոմսը,չեկը, հասարակ մուրհակը, փոխանցելի մուրհակը (վճարագիրը), բաժնետոմսը, կոնոսամենտը,բանկային վկայագիրը (բանկային գրքույկ, բանկային սերտիֆիկատ), երկակի պահեստային վկայագիրը, հասարակ պահեստայինվկայագիրը ն այլ փաս--

տաթղթերը,որոնք «Արժեթղթերիմասին» դրանցթվին:

ՀՀ

օրենթով դասվում

են

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ ՓԱԿ ՏԵՂԱԲԱՇԽՈՒՄ

--

արժեթղթերի տեղա-

բաշխումնէ հայտնի ներդրողներիշրջանում:

որոշակի ձնի ն պարտադիրկարգովսահմանվածպայմաններիպահպանմամբգույքայինիրավունքները հավաստող ֆինանսական փաստաթուղթ է, որի գործունեության իրականացումը կամ դրա փոխանցումըհնարավոր է միայն այն ներկայացնելու դեպքում: Արժեթղթի փոխանցմամբ են դրանով հավաստվողբոլոր իրավունքները: իրականացվում Այն հավաստում է ընկերությանկապիտալի մի մասի նկատմամբ իրավունքի (բաժնետոմսեր) կամ կազմակերպության պարտքի(պարտատոմսեր,պարտքայինպարտավորություններ կամ սերտիֆիկատներ)մասին: Դրանք իրենց սեփականատերերին տալիս են եկամուտներ ստանալու իրավունքներ: Արժեօբյեկտ ն գրավ դրվել թղթերըկարող են լինել առք ու վաճառքի համար: բանկայինվարկ ստանալու

ԱՐԺԵԹՈՒՂԹ

--

դա

ներդրողի իրավունքների կամ պարտավորություններիժամկետային իրականացման իրավունքը (պարտավորությունը)հավաստող արժեթուղթ է (ֆյուչերս, ֆորվարդ, օպցիոն ն այլն):

ԱՐԺԵԹՈՒՂԹ

ԱԾԱՆՑՅԱԼ

դա

--

դրամականմիջոցների կարէ, որի սեփակափաստաթուղթ հավաստող ներդրումը որոշմամբ է թողարկման արժեթղթերի բերում նատերը ձեռք սահմանվածորոշակի իրավունքներ:

ԱՐԺԵԹՈՒՂԹ ԱՌԵՎՏՐԱՅԻՆ

--

ճատն

ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ ԱՐԺԵՔՆԵՐ

-- դրանք այն նյութականօբյեկտներն

են, որոնք ներգրավվումեն միջազգայինարժութաֆինանսական կապերի ոլորտ ն, որոնց նկատմամբ արժութային օրենսդրու-

թյամբ սահմանված է տվյալ երկրի տարածքում դրանց շրջանառության հատուկ սահմանափակռեժիմը: ՀՀ արժութային օրենսդրությանհամաձայն արժութային արժեքներ են համարարտահայտվածարվում. ա) արտարժույթը, բ) արտարժույթով ժեթղթերը` բաժնետոմսերը, պարտատոմսերը,սերտիֆիկատ-

ները, մուրհակները ն այլ արժեթղթերը,գ) թանկարժեքմետաղները` ոսկի, արծաթ, պլատին ն պլատինի խմբի մետաղներ (պալադիում, իրիդիում, ռոդիում, ռութենիում, օսմիում) ցանկացած տեսքով ն վիճակում, բացառությամբ այդ ճետաղներից պատրաստվածոսկերչական ն կենցաղայինայլ իրերի, ինչպես նան՝ այդպիսիիրերի ջարդոնի,դ) բնականթանկարժեքքարերը (ալմաստ, ադամանդ, սուտակ, զմրուխտ, շափյուղ ն ալեքսանդրիտ, ինչպես նան` մարգարիտ)անմշակ ն մշակված տեսքով, բացառությամբ այդ քարերից պատրաստված ոսկերչական ն այլ կենցաղայինիրերի, ինչպես նան՝ այդպիսի իրերի ջարդոնի, ե) համաշխարհային շուկայում գեղարվեստականու պատմականարժեք ներկայացնողարվեստիգործերը ն իիերը:

ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ ԳՈՏԻ

--

մի խումբ պետությունների միավորում

է, որոնք պահպանում են փոխադարձարժութայինհարաբերու-

թյուններիկանոններըն առաջատար երկրի արժույթն ընդունում են որպես հիմնական արժույթ` իրենց երկրի ներսում յուրաքանչյուր հաշվարկներ իրականացնելուգործընթացում: Առաջատար երկրի արժույթն օգտագործվում է նան արժութային գոտու կազմի մեջ չմտնող երկրների հետ հաշվարկներում: Արժութային գոտու հիմնական կանոններն են. առաջատար արժույթի օգտագործումը որպես վճարամիջոց ն պահուստային միջոց, այդ արժույթի օգնությամբ «արտաքին վճարումների» իրականացումը,արժույթներիազատ տեղափոխումըմի երկրից դեպի մյուսը:

ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

--

դրանք այն գործառ-

նություններն են, որոնք կապված են. ա) արժութային արժեք-

ների սեփականությանիրավունքի ն այլ գույքային իրավունքների փոխանցմանհետ, այդ թվում` այնպիսի գործառնությունների, որոնք կապված են որպես վճարման միջոց արտարժույթով վճարման փաստաթղթերի օգտագործման հետ, բ) որպես վճարման միջոց արտարժույթի,ինչպես նան արտաքինտնտեսական գործունեությունիրականացնելիսՎայաստանիՀանրապետության արժույթի օգտագործմանհետ, գ) արժութայինարժեքների` արտասահմանից Հայաստանի Հանրապետություն փոխադրման,ներմուծման ն առաքման, Հայաստանի Հանրապետությունից դրանց փոխադրման, արտահանման ն առաք48

միջազգային դրամական փոխանցումների Արտարժույթովն դրամով արտահայտվածարժեթղթերով կատարվող գործառնություններըստորաբաժանվումեն ընթացիկ գործառնություններին կապիտալիուղղակի շարժման հետ կապվածգործառնությունների:

ման, ինչպես նան հետ:

ԿԱՊԻՏԱԼԻ .ԵՎՎԱՐԿԻ

ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ`

ՇԱՐԺԻ ՀԵՏ ԿԱՊՎԱԾ

բոլոր այն արժութային գործառնու--

թյուններն են, որոնք չեն հանդիսանում ընթացիկ արժութային գործառնություն, այդ թվում` ա) ուղղակի ինվեստիցիաները, այսինքն` ներդրումներ կազմակերպության կանոնադրական կապիտալում եկամուտ ստանալու ն կազմակերպությանկառավարմանը մասնակցելու իրավունք ձեռք բերելու նպատակով, բ) պորտֆելային ինվեստիցիաները,մասնավորապես`արժեթղթերիձեռք բերումը, գ) շենքերի, կառույցներին այլ գույքի (ներառյալ հողի, ընդերքի) սեփականության իրավունքի ձեռք բերման համար որպես վճար կատարվածփոխանցումները: դրամավարկայինհարաբերությունների ամբողջություն, որոնք ձնավորվել են տնտեսական կապերիմիջազգայնացմանու համաշխարհայինշուկայի զարգացմանհիման վրա: Այն իր գործունեությունն իրականացնում է պայմանագրային ու պետաիրավական նորմերով: Տարբերվում են համաշխարհային,միջազգայինն ազգային արժութային համակարգեր:

ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ

ՀԱՄԱԿԱՐԳ

-

որի օգնությամբ արժույթ վաճառողգնորդները հանդիպում կամ հաղորդակցվում են ները միմյանց հետ, որոշում են արժույթների փոխանակայինկուրսը ն ապահովում են դրանց փոխանակումը:

ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ

ՇՈՒԿԱ

--

Ն

դա տնտեսական, իրավական ն կազմակերպչական միջոցառումների ու ձների ամբողջություն է, որոնք իրականացվում են պետականմարմինների, կենտրոնականբանկերի, ֆինանսական հիմնարկությունների ն միջազգային արժութա-ֆինանսականկազմակերպությունների կողմից արժութային հարաբերություններիբնագավառում: Տվյալ երկրի արժութային քաղաքականությունն

ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

-

անցկացվումէ նրա կառավարության, կենտրոնականբանկի, ֆինանսական մարմինների կողմից` արտարժույթի, արտարԺութայինփոխարժեքի,արտարժութայինգործառնությունների վրա փոխազդեցությանմիջոցով: Աշխարհի մասշտաբով արժութային քաղաքականությունն անցկացվում է միջազգային

արժութային-ֆինանսական կազմակերպությունների (Արժույթի միջազգայինհիմնադրամ,միջազգային բանկեր) կողմից: ԱՐԺՈՒՅԹ

է տալիս, որպեսզի տարբեր հնարավորություն երկրներն իրենց ազգային դրամներով (արտարժույթով) մասնակցություն ցուցաբերեն միջազգային տնտեսականհարաբերություններում, ն որոնց հիմքում ընկած է փոխարժեքհասկաորը

--

ցությունը:

ԱՐԺՈՒՅԹ ԱԶԱՏ ՓՈԽԱՐԿԵԼԻ

այն արժույթն է, որը կարող է փոխարկվելայլ երկրներիարժույթներիհետ ն միաժամանակ առանց որնէ սահմանափակման օգտագործվել տվյալ երկրիքաղաքացիներիու օտարերկրացիներիկողմից, տարբեր տեսակի վճարումների իրականացմանժամանակ` ընթացիկ շուկայական փոխարժեքով: Ազատ փոխարկելի արժույթների փոխանակմանոլորտը տարածվում է ինչպես ընթացիկ հաշվի գործառնությունների(կապված արտաքին առնտրային գործարքների, արտերկրյա տուրիզմի, ոչ առնտրային վճարումների հետ), այնպես էլ` արտաքին վարկերի ս օտարերկրյա ներդրումներիշարժի գծով գործառնությունների վրա: --

ազատ

ի

տվյալ պետության տարածքում գտնվող բանկերի ն ֆինանսավարկայինայլ կազմակերպություններիհաշիվներում առկա միջոցները`արտահայտվածՀՀ դրամով: 1) որնէ արժույթի արժեզրկումն է այլ երկրների արժույթներինկատմամբ,երբ այդ որնէ արժույթի տվյալ քանակով հնարավոր է ձեռք բերել ավելի քիչ քանակի այլ արժույթ, քան դա հնարավոր էր նախկինում, 2) պետության կողմից ձեռնարկվող այն միջոցառումներն են, որոնք ուղղված են այլ երկրներիարժույթներիկամ ոսկու նկատմամբսեփական արժույթի փոխարժեքի նվազեցմանը` հաստատագրված փոխարժեքի պարագայում: Արժույթի արժեզրկում է տեղի ունենում, երբ իրավասու պետական մարմինըմեծացնում է ազգային արժույթի քանակը ընթացիկ փոխարժեքի պայմաններում արժույթներով փոխանակելու համար: Կենտրոնական այլ բանկըկատարում է արժույթի արժեզրկում այն դեպքերում, երբ ազգային արժույթի փոխարժեքըդառնում է արհեստականորեն բարձր, օրինակ, եթե ակնհայտ է, որ գնաճի բարձր տեմպերի պատճառովերկրից արտահանվողարտադրանքըկորցրել է իր մրցունակությունը: Արժեզրկումը կարող է նպաստել երկրի վճարային հաշվեկշռի պակասուրդի կրճատմանը`ներմուծվող ապրանքների նկատմամբ պահանջարկի փոքրացման պայմաններում երկրից արտահանվող ապրանքների նկատմամբ պահանջարկիբարձրացմանմիջոցով:

ԱՐԺՈՒՅԹԻ ԱՐԺԵԶՐԿՈՒՄ

--

ԱՐԺՈՒՅԹԻ ԳՆԱՆՇՈՒՄ

դա այն մեխանիզմն է, որը հնարաէ սահմանելու տվյալ երկրի արժույթի փովորություն տալիս --

ԱՐԺՈՒՅԹ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

դրանք են. ա) շրջանառության մեջ գտնվող, ինչպես նան շրջանառությունից հանված կամ հանվող, փոխանակման ենթակա Հայաստանի Հանրապետության դրամները`ՀՀ կենտրոնականբանկի բանկային տոմսերի (թղթադրամների)տեսքով, ինչպես նան մետաղադրամներըն գանձատան տոմսերը, բ) 33 բանկերի ն

այլ

--

ֆինանսավարկային կազմակերպությունների հաշիվներում

առկա միջոցները`արտահայտվածՀՀ դրամով, գ) Վայաստանի Ղանրապետության արժույթըորպեսվճարմանօրինականմիջոց օգտագործելու մասին ՀՀ կառավարությանն Կենտրոնական բանկի կողմից օտարերկրյա պետության համապատասխան մարմինների հետ կնքված համաձայնագրերիհիման վրա,

խարժեքըմնացած այլ երկրների արժույթների նկատմամբ:

դա տվյալ երկրի արժույթը կամ որնէ երկրի ազգային արժույթը այլ երկրների արժույթների կամ ոսկու հետ փոխանակելու հնարավորությունն է: Վերջինս կարող է պայմանավորված լինել ինչպես երկրի արժութային կարգավորմամբ,այնպես էլ նրանով, թե տվյալ երկիրնինչպիսի դիրք է գրավում միջազգային տնտեսությունում: Ըստ փոխարկելիության աստիճանի արժույթները կարող են լինել` ազատ փոխարկելի,մասնակիփոխարկելին ոչ փոխարկելիարժույթներ:

ԱՐԺՈՒՅԹԻ ՓՈԽԱՐԿԵԼԻՈՒԹՅՈՒՆ

-

ԱՐՏԱԴՐԱԿԱՆ ԻՆՔՆԱՐԺԵՔ

այն ընդգրկումէ տնտեսավարող սուբյեկտի կողմից արտադրանքի արտադրության վրա կատարված ծախսերիամբողջությունը: --

ԱՐՏԱԴՐԱԿԱՆ ԿՈՈՊԵՐԱՏԻՎՆԵՐ

դրանքկոլեկտիվսեփականության վրա հիմնված, իրավաբանականանձի կարգավիճակ ունեցող, իր անդամներիաշխատանքայինպարտադիրմասնակցությամբ գործող կազմակերպություններեն, որոնք ստեղծվում են շահույթ (եկամուտ) կամ այլ օգտակար արդյունքներ ստանալու նպատակով: Արտադրականկոոպերատիվիհիմնադիր փաստաթուղթը նրա կանոնադրությունն է, իսկ անդամներ կարող են լինել տվյալ երկրի ն այլ պետությունների քաղաքացիները, ինչպես նան քաղաքացիություն չունեցող անձինք: Արտադրական կոոպերատիվիգույքը պատկանումէ նրա անդամներին` համատեղ սեփականության իրավունքով, ն նրանց համատեղգործունեությունից ստացված շահույթը (եկամուտը) բաշխվում է` հաշվի առնելով յուրաքանչյուր անդամի աշխատանքային ներդրումը:

ԱՐՏԱԴՐԱԿԱՆ ՀԶՈՐՈՒԹՅՈՒՆ

--

արտադրանքիառավելագույն հնարավորթողարկումն է (տարվա, օրվա, հերթափոխիընթացքում), կամ հումքի արդյունահանմանն վերամշակմանծավալն է՝ ըստ անվանացանկիու տեսականու: Հզորության մեծությունն ըստ արտադրանքիորոշակիտեսակի թողարկման,դրա փոփոխության գործոնները ն օգտագործման մակարդակը բնութագրում է արտադրական հզորության հաշվեկշիռը: Արտադրական հզորության օգտագործման գործակիցը հարաբերական ցուցանիշ է, որը բնութագրում է արտադրանքի առանձին տեսակների թողարկմանգծով արտադրականհզորության օգտագործման աստիճանը: Հաշվարկվում է որպես արտադրանքի փաստացիթողարկմանն այդ արտադրանքիթողարկմանգծով հաշվետու ժամանակաշրջանումգործող միջին տարեկանհզորության հարաբերակցություն: --

ԱՐՏԱԴՐԱԿԱՆ ՎԵՐԱԴԻՐ ԾԱԽՍԵՐ

դրանք իրենց բնույթու կապված են արտադրությանգործընթացիհետ ն ուղղակիորեն չեն կարող վերագրվել արտադրվող արդյունքի այս կամ այն տեսակին: Այդ ծախսերին են վերաբերվում` ոչ արտադրական

բանվորների աշխատավարձըսոցիալական ապահովագրունորոգմաննպատակովօգտագործվող թյան հատկացումներով, ն արտադրականծախսերը: անուղղակի օժանդակնյութերը

ԾԱՌԱՅՈՒԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ, ԱՊՐԱՆՔՆԵՐԻ (ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐԻ,

համախառն

ԹՅՈՒՆՆԵՐԻ) ԻՐԱՑՈՒՄԻՑ ՇԱՀՈՒՅԹ (ՎՆԱՍ)

-

շահույթի (վնասի) Ա իրացման (առնտրային)ծախսերի, վարչական ն ընդհանուր այլ ծախսերի (արտադրականգործընթացի հետ կապ չունեցող) միջն եղած տարբերություննէ:

բաղկացած են այն բոլոր հարկերից, որոնցով հարկվումեն արտադրող միավորներըարտադրությանգործընթացի կամ արտադրությանգործոնների հետ կապված, բացի ապրանքներիհարկերից: օգտագործման Այդպիսիհարկերի չափերն ուղղակիորենկախվածչեն արտադրության ծավալներից ն շահութաբերությունից:Դրանք չեն ներառում նան կառուցվածքայինմիավորների ստացած շահույթի կաճ այլ եկամուտներիվրա ցանկացած հարկերը: Արտադրությանայլ հարկերից են բնական պաշարների օգտավճար), հողի, գործմանհամար վճարները(բնապահպանության ու շինությունների շենքերի արտադրությանմեջ օգտագործվող (անշարժ գույք) պարբերական հարկերը, արտոնագրային վճարներըն այլն:

ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ ԱՅԼ ՎԱՐԿԵՐ

ներառում են ապրանքներին ներմուծմանհարկերը, արտադրության նշանակում է, որ արտահայտությունը այլ հարկերը: «Զուտ» լրաեն համապատասխան առանց տրվում հարկերը ցույց ցուցիչ հատկացումների:

ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ՆԵՐՄՈՒԾՄԱՆ ԶՈՒՏ ՀԱՐԿԵՐ

ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ ԾԱԽՍԵՐԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

հաշվարկվումէ հետնյալ բանաձնով. եզ `

--

--

չ 21

մգ

որտեղ`

,

ԻՆԴԵՔՍ

-

(եզ)

-

ն զօ-ն

համապատասխանաբար հաշվետու ն բազիսային ժամանակաշրջաններումարտադրված արտադրանքի քանակն է կամ ֆիզիկականծավալը: 2:-ը ն 2օ-ն հաշվետու ն բազիսայինժամանակաշրջաններում արտադրված արտադրանքի մեկ միավորի վրա կատարված արտադրականծախսերնեն: զ.-ը

Այն ցույց է տալիս, թե քանի՞ անգամ է աճել (նվազել) արտադրանքի արտադրության ընդհանուր ծախսերը, կամ քանի՞ տոկոս է կազմում արտադրանքի արտադրության ընդհանուր ծախսերի ավելացումը (պակասեցումը)հաշվետու ժամանակաշրջանումբազիսայինիհամեմատությամբ:

ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ ՀԱՇԻՎ

արտացոլում է անմիջականորեն արտադրական գործընթացին վերաբերվողգործառնությունները: Այս հաշվում որոշվում է համախառններքին արդյունքի հաշվարկմանհիմքը հանդիսացողավելացվածարժեքը: --

ԱՐՏԱՀԱՆՄԱՆ ԾԱՎԱԼՆԵՐ

ընդգրկվածեն ինչպես հայրենական արտադրության, այնպես էլ վերաարտահանված արտասահմանյան արտադրության ապրանքները, իսկ ներմուծման ծավալներում`արտասահմանյանարտադրության ապրանքները, որոնք ներկրվել են հանրապետությունն̀երսում սպառման ն վերաարտահանման համար:Արտահանմանն ներմուծման ծավալներում չեն ընդգրկված արժեթղթերը,շրջանառության մեջ գտնվող թղթադրամները ն մետաղադրամները, դրամական ոսկին, հանրապետության տարածքով օտարերկրյա բեռների տարանցիկ փոխադրումները, ցուցահանդեսներին տոնավաճառներիհամարուղարկվածկամ ներկրվածապրանքները: --

ԱՐՏԱՀԱՇՎԵԿՇՌԱՅԻՆ ՀԱՇԻՎՆԵՐ

դրանց միջոցովհնարավորություն է տրվում հաշվառելու որնիցե կազմակերպության --

հաշվապահական հաշվեկշռում չներառվող,բայց ժամանակավոր օգտագործման կամ պահպանման նպատակովիր մոտ գտնվող նյութական ն դրամականակտիվները(միջոցները): Արտահաշվեկշռային հաշիվներովհաշվառվումենկազմակերպությանը չպատկանողոչ ընթացիկ ակտիվները,ապրանքանյութական արժեքները,դրամական միջոցները,արժեթղթերըն

այլն: Չնայած նշված ակտիվներնարդեն հաշվառվում ն արտացոլվում են այն կազմակերպությունների հաշվեկշիռներում, որոնց դրանք պատկանում են, բայց մյուս կողմից էլ, վարձակալների մոտ դրանք չեն կարող դուրս թողնվել հաշվառումից, քանի որ դրանց պահպանման ու ճիշտ օգտագործման համար են կրում վարձակալները: պատասխանատվություն

(ՎՆԱՍ) տարբեր իրադարձուծախսերի տարբերու-

ԱՐՏԱՍՈՎՈՐ (ԱՆՆԱԽԱԴԵՊ)ԴԵՊՔԵՐԻՑ

արդյունք է արտասովոր դեպքերից թյուններից սպասվելիք եկամուտների ու թյան: ն

ՇԱՀՈՒՅԹ

--

արդյունք են՝

(ԱՆՆԱԽԱԴԵՊ) ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

ն տարերայինաղետների,քաղաքականցնցումների արտակարգ այլ իրադարձությունների արդյունքում առաջացած կորուստների համար ստացված եկամուտների:

ԱՐՏԱՍՈՎՈՐ

-

-ԱՐՏԱՍՈՎՈՐ (ԱՆՆԱԽԱԴԵՊ)ԾԱԽՍԵՐ

արդյունք են` տարերային աղետների,քաղաքական ցնցումների ն արտակարգ այլ իրադարձությունների արդյունքում առաջացած կորուստների դիմաց պատճառված վնասների:

արտարժույթի գնման ն վաճառքիգծով միաժամանակիրականացվողգործառնություն է տարբեր շուկաներում, կամ տարբեր ֆինանսական կազմակերպությունների հետ` փոխարժեքային տարբերություններից շահույթ ստանալու ակնկալիքով: Այլ խոսքով, արտարժութային արբիտրաժը կառուցվում է արտարժույթի փոխարժեքների անհամապատասխանության սկզբունքի հիման վրա` արտարժութային շուկաների տարբեր իրավիճակներում, նույն օրվա ընթացքում:

ԱՐՏԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ

«ԱՐԲԻՏՐԱԺ»

--

- 1) արտարժույթի վաճառքիայն գործառնություններնեն, երբ մի արժույթը հետ: Արտարժութայինփոփոխանակվումէ մեկ այլ արժույթի խարժեքն արտահայտում է մեկ արժույթի արժեքը մյուս արժույթի միավորներով: ՀՀ օրենսդրության համաձայն, արտարժույթի առք ու վաճառքի գործառնություններ իրականացնելու

ԱՐՏԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

առք

ու

լիցենզիա (թույլտվություն)է տրամադրում ՀՀ կենտրոնական բանկը, 2) տվյալ երկիր արտարժույթի ներկրումըն առաքումն է, ինչպես նան տվյալ երկրից արտարժույթի արտահանումըն առաքումը, 3) միջազգայինդրամականփոխանցումների իրաէ: կանացումմն

ԱՐՏԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ ԴԻՐՔ

տվյալ առնտրայինբանկի կողմից Ժամանակիկոնկրետ պահին արտարժույթով ակտիվներին --

պարտավորությունների տարբերություննէ: Այն հաշվարկվումէ յուրաքանչյուր արտարժույթի համար: Եթե այս կամ այն արտարժույթովակտիվներիընդհանուր գումարը հավասարէ պարտավորությունների գումարին, ապա տվյալ արտարժույթի գծով դիրքը կոչվում է փակ, հակառակդեպքում դիրքը բաց է: Արտարժութայինդիրքը հաշվարկելիսսովորաբար հաշվի են առնվում նան արտահաշվեկշռային անավարտ(սփոթ, սվոփ, ֆյուչերսային, ֆորվարդային)գործարքներինկատմամբպա-

հանջներըն պարտավորությունները` համապատասխան արտարժույթներով:ՀՀ բանկայինօրենսդրությանհամաձայն,արտարժութային դիրքը բանկի արտարժույթով ակտիվների ն պարտավորությունների միջն եղած տարբերություննէ` հաշվի առած նան արտահաշվեկշռային անավարտ գործարքների նկատմամբպահանջներըն պարտավորությունները (սփոք, սվոփ, ֆյուչերսային, ֆորվարդային)`համապատասխան ար-

տարժույթներով: '

ԱՐՏԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ ԴԻՐՔ`

ԵՐԿԱՐ

--

երբ

արտարժութային

ակտիվներըգերազանցումեն արտարժութայինպարտավորություններին: Այս դեպքում, եթե տվյալ արտարժույթի փոխարԺեքն աճում է, ապա բանկը պետք է ավելի քիչ արտարժույթ ծախսի, որպեսզի կատարիիր դրամային պարտավորությունները ն հակառակը:

ԱՐՏԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ ԴԻՐՔ` ԶՈՒՏ

որը տարբեր արտարժույքների դիրքերի հանրագումարնէ, հաշվի առնելով տվյալ դիրքի --

նշանը (կարճ կամ երկար արտարժութայինդիրքերի):

ԱՐՏԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ ԴԻՐՔ` ԿԱՐՃ

տիվները փոքր

են

երբ արտարժութայինակարտարժութայինպարտավորություններից:

Այս դեպքում, եթե տվյալ արտարժույթի փոխարժեքն աճում է, ապա բանկը պետք է ավելի շատ դրամ ծախսի, որպեսզի ն հակակատարիիր արտարժութայինպարտավորությունները

ռակը:

ԱՐՏԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ

ԴԻՐՔ`

ՀԱՄԱԽԱՌՆ

տարժույթներիդիրքերի (փակ, մեծությունների հանրագումարն է:

բաց,

որը տարբեր արկարճ, երկար) բացարձակ --

ԱՐՏԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ ՊԱՀՈՒՍՏՆԵՐ

-- դրանք արտարժույթիպաշ-

տոնական այն պաշարներն են տվյալ երկրի կենտրոնական բանկում ն ֆինանսական մարմիններում կամ միջազգայինարժութավարկայինկազմակերպություններում,որոնք պահում են` սեփական արժույթը պաշտպանելու, պարտքերը վճարելու ն միջազգայինհաշվարկներըկատարելու համար:

ԱՐՏԱՐԺՈՒՅԹ

--

ցանկացած օտարերկրյա պետության ար-

Ժույթն է, որը ծառայում է որպես շրջանառության օրինական

միջոց ն հաշվառման հիմք տվյալ երկրում: Այս կամ այն երկիրը արտարժույթը կարող է գնել սեփականարժույթով ն օգտագործել արտերկրի հետ առնտուր կամ ֆինանսական գործառնություններ կատարելիս: Արտարժույթը գնվում ն վաճառվում է արտարժույթիշուկաներում բանկերի կողմից ինչպես կանխիկ ձնով կամ չեկերով, այնպես էլ այդ երկրներիբանկերումարտարժութային հաշիվներիմնացորդներիշարժի ձնով: ՀՀ օրենսդրության համաձայն արտարժույթ են համարվում. ա) օտարերկրյա դրամանիշները`արտահայտված բանկային տոմսերի, գանձատան թղթադրամներին մետաղադրամների ձնով, որոնք համապատասխան օտարերկրյա մեկ կամ մի քանի պետությունների տարածքումգտնվում են շրջանառությանմեջ ն օրինական վճարման միջոց են, ինչպես նան այն դրամանիշերը, որոնք հանված են կամ հանվում են շրջանառությունից,բայց ենթակա են փոխանակման շրջանառության մեջ գտնվող դրամանիշներով, բ) բանկային հաշիվներում ն ավանդներում գտնվող միավորներով արօտարերկրյա պետությունների դրամական տահայտվածմիջոցներն ու վճարման փաստաթղքերը:

--

ԱՐՏԱՐԺՈՒՅԹԻ

ԳՆԱՆՇՈՒՄ

ԱՐՏԱՐԺՈՒՅԹԻ

ՇՈՒԿԱ

տվյալ երկրում գործող օրենսդրական նորմերին, կանոններին ն ձենավորվածպրակտիկային համապատասխանարտարժույթներիփոխարժեքներիսահմանումն է: Արտարժույթներիգնանշումը կատարում են պետական (ազգային) կամ խոշորագույն առնտրային բանկերը` ուղղակի կամ անուղղակի եղանակով: --

շուկա, որտեղ կատարվում է արտարժույթի ն դրանով արտահայտվածվճարային այլ փաստաթղթերի(մուրհակներ, չեկեր ն այլն) առք ու վաճառք` պահանջարկի ն առաջարկիհիման վրա: Դա ոչ ձնական շուկա է, որն ընդգրկումէ ամբողջաշխարհը,որտեղ կապն իրականացվում է հաղորդակցության տարբեր տեսակի ուղիղ ն արագ միջոցների օգնությամբ: Արտարժույթի շուկայում հիմնականում գործում են արտարժույթի առնտուր անող դիլերները, առնտրային բանկերը ն արտարժույթի առք ու վաճառքի բրոքերները (որոնք գործում են որպես միջնորդներ):

ԱՐՏԱՐԺՈՒՅԹԻ

--

ՓՈԽԱՐԺԵՔ

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ (ՀԱՇՎԱՐԿԱՅԻՆ)

-

պետության կողմից պաշտոնապես սահմանվող ազգային արժույթի փոխարժեքն է, որը սովորաբար սահմանում է տվյալ երկրի կենտրոնականբանկը: Եթե պաշտոնական փոխարժեքը տարբերվում է շուկայական փոխարժեքից, ապա կենտրոնական բանկը պետք է պատրաստ լինի պահելու իր սահմանած փոխարժեքը` բաց շուկայում գնումների ն վաճառքների միջոցով: ՀՀ օրնսդրությանը համաձայն, կենտրոնական բանկը հայտարարում է արտարժույթի ամենօրյա առք ու վաճառքի փոխարժեքները նախորդ օրը ֆինանսական շուկայում ձնավորված փոխարժեքներիհիման վրա, որոնց միջին մեծությունը 3Հ կենտրոնական համարվում է հաշվարկային փոխարժեքը: բանկն առք ու վաճառքիփոխարժեքներնօգտագործումէ բանկերի ն ՀՀ կենտրոնական բանկի այլ հաճախորդների հետ գործառնություններիիրականացմանընթացքում: Վաշվարկային փոխարժեքնօգտագործվում է հաշվապահականհաշվառման նպատակներովն հիմք է հանդիսանում 11 գանձապետարանի բանկայինսպասարկմանհամար: դա

որնիցեմի երկրի դրամական միավորի գինն է` արտահայտված մեկ այլ երկրի դրամական միավորներով(սովորաբար 1, 100 կամ 1000 միավորի դիմաց) որոշակի ամսաթվի դրությամբ:Այն ցույց է տալիս, թե ազգային արժույթի քանի միավոր է պահանջվում միավոր արտարժույթ գնելու համար: Հաճախ կիրառվում է ազգային արժույթի փոխարժեքըհ̀աշվարկված միջազգայինարժութայինմիավորների` օրինակ էքյուի, նկատմամբ:Արտարժույթիփոխարժեքը ձնավորվում է գլխավորապեսարտարժույթի պահանջարկին առաջարկի հարաբերակցությանազդեցության ներքո կամ սահմանվումէ վարչական կարգով ն շատ փոփոխունէ: Տարբերում են լողացող (ճկուն), անվանական,իրական փոխարփոխարժեքիվրա ազդող հիմնականգորժեքներ: Արտարժույթի են վճարային հաշվեկշռի վիճակը, գնաճի մակարծոններից դակը, երկրների միջն կարճաժամկետկապիտալներիտեղաշարժը, ինչպես նան քաղաքական ն ռազմական գործոնները: Սովորաբարյուրաքանչուր երկրում իրավասու մարմնիկողմից սահմանվում է արտարժույթիպաշտոնական(հաշվարկային) փոխարժեքը:Տարբերվում են արտարժույթիառքի (գնորդի) ն վաճառքի (վաճառողի) փոխարժեքներ: Առքի փոխարժեքով բանկը ձեռք է բերում արտարժույթ, իսկ վաճառքի փոխարժեքով բանկը վաճառում է արտարժույթ:Միջին փոխարժեքը միջին կշռված թվաբանաառքի ն վաճառքի փոխարժեքների կանն է:

ԱՐՏԱՐԺՈՒՅԹԻ ՓՈԽԱՐԺԵՔ

--

դա

որպես կանոն, առաջանում է պայմահիման վրա, ըստ որի մեկ կանագրային հարաբերությունների է պարտավորություններ /դեբիտորը/ միավորը ռուցվածքային ստանձնում մեկ այլ կառուցվածքայինմիավորի /կրեդիտորի/ հանդեպ վերադարձնելհիմնական գումարը տոկոսներովկամ առանց տոկոսների,կամ էլ վճարել տոկոսներնառանց հիմնական գումարը վերադարձնելու:Արտաքինպարտքը հաշվարկվում է ըստ տնտեսությանհատվածների,որոնք համաձայն այդ դասակարգվումեն` պետական պարտքիմեթոդաբանության, կառավարմանմարմիններ, դրամավարկայինկարգավորման մարմիններ, առնտրայինբանկեր ն այլ հատվածներ: ԱՐՏԱՔԻՆ

ՊԱՐՏՔ

-

Արտաքինպարտքի ցուցանիշը ներառում է ոչ միայն հիմնական գումարը, այլ նան ժամանակահատվածի վերջի դրությամբ հաշվարկված,բայց դեռնս չվճարված տոկոսավճարները: ԱՐՏԱՔԻՆ

ՊԱՐՏՔԻ

ԳՈՐԾԻՔՆԵՐ

որի թվին են դասվում պարտքի գծով արժեթղթերը, վարկերը, առնտրային վարկը, կանխիկ դրամական միջոցները ն ավանդները,ինչպես նան օտարերկրյաուղղակի ներդրումներիտարր հանդիսացողներֆիրմային շարժը (վարկեր, առնտրային վարկեր, փոխառուքյուններ): Պարտքի գործիքներ չեն համարվումֆինանսական ածանցյալները,կապիտալիմասնակցությանարժեթղթերը,ինչպես նան օտարերկրյա ուղղակի ներդրումներիտարր հանդիսացող բաժնետիրական կապիտալնու վերաներդրված շահույթը -

(եկամուտը): ԱՐՏԱՔԻՆ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ՊԱՐՏՔ

պետության պարտքն է միջազգային բանկերին,այլ երկրների կառավարություններին, օտարերկրյա մասնավորբանկերին:

ԱՐՏԱՔԻՆ ՓՈԽԱՌՈՒԹՅՈՒՆ

--

-

օտարերկրյափոխառություն

է, որը տրաճադրվումէ միջազգային վարկի ձեով դրա

զգացող

կարիքը

երկրներինարտերկրյա. կողմից: վարկատուների

ԱՈՒԴԻՏ -- աուդիտիենթարկվողանձի ֆինանսականհաշվետվություններումներկայացվածտեղեկատվության անկախստուգումն է, որի՛ արդյունքում կազմվում ն ներկայացվումէ աուդիտորականեզրակացություն: Ֆինանսական հաշվետվությունների աուդիտի նպատակնէ հնարավորությունընձեռել աուդիտորին` կարծիք արտահայտելու այն մասին, թե արդյո՞քֆինանսականհաշվետվությունները, բոլոր էական առումներով, կազմված են Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությանըհամապատասխան: Աուդիտն անցկացվում է օրենքով սահմանվածդեպքերում (պարտադիրաուդիտ) կամ աուդիտի ենթարկվողանձի նախաձեռնությամբ(կամավորաուդիտ): Ինչպես պարտադիր,այնպես էլ կամավորաուդիտն իրականացվում է աուդիտորականգործունեության մասին նորմատիվ իրավականակտերովսահմանվածկարգով:

Կամավոր աուդիտը կարող է իրականացվելայլ հիմունքներով (այլ ստանդարտներովնայլն), եթջեաուդիտի արդյունքները նախատեսվածեն Հայաստանի Հանրապետության տարածքից դուրս գտնվող օգտագործողներիհամար:

աուդիտորականկազմակերպություննէ (աուդիտորականծառայություններիրականացնող իրավաբանականանձը) ն (կամ) անհատ աուդիտորը՝ (աուդիտորականծառայություններ իրականացնողանհատ ձեռնարկատերը):

ԱՈՒԴԻՏ ԻՐԱԿԱՆԱՑՆՈՂ

ԱՆՁ

--

ԱՈՒԴԻՏ ԻՐԱԿԱՆԱՑՆՈՂ ԱՆՁԻ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐ ԵՎ ՊԱՐՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

1) աուդիտ իրականացնողանձն իրավունք --

ունի. ա) աուդիտորական ծառայությունների իրականացման րնքացքում լրիվ ծավալով ուսումնասիրել աուդիտի ենթարկվող անձի ֆինանսատնտեսականգործունեությանն առնչվող փաստաթղթերը,ինչպես նան ստուգել փաստաթղթերումհաշվառված գույքի փաստացի առկայությունը, բ) աուդիտի ենքարկվող անձից ստանալու աուդիտորական ծառայությունների իրականացմանընթացքում ծագած հարցերի վերաբերյալ բանավոր,գրավոր բացատրություններն այլ անհրաժեշտ տեղեկություններ, ինչպես նան պահանջել այդպիսի տեղեկությունների ստացումը երրորդ անձանցից, գ) աուդիտի ենթարկվող անձի գիտությամբ գրավոր հարցում անել ն. ստանալ նրրորդ անձանցից անհրաժեշտ տեղեկատվություն կամ հավաստումներ, դ) աուդիտորական ծառայությունների իրականացման աշխատանքներումներգրավել այլ աուդիտորների, մասնագետների(այդ թվում` պայմանագրայինհիմունքներով), ինչպես նան այլ առնտրային կազմակերպությունների:Աուդիտորական ծառայությունների իրականացման աշխատանքներում նշված անձանց ներգրավման կարգը նախատեսվումէ աուդիտի ստանդարտներով,ե) աուդիտորական եզրակացություն պատրաստելու համար աուդիտի ենթարկվող անձի կողմից անհրաժեշտ տեղեկատվություն չներկայացվելու դեպքում հրաժարվելաուդիտ անցկացնելուցկամ աուդիտորականկարծիք արտահայտելուց, զ) իրականացնելՀայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ չարգելված այլ իրավունքներ: 2) Աուդիտիրականացնողանձը պարտավորէ. ա) աուդիտորա61

կան գործունեության իրականացման ընթացքում պահպանել ՀայաստանիՀանրապետությանօրենսդրության պահանջները, բ) ապահովել իր աշխատող աուդիտորների պահանջների պահպանումը,գ) ապահովել աուդիտորականգործունեության իրականացման ընթացքում ստացված ն կազմված փաստաթղթերի,ծառայողական, առնտրայինկամ բանկային գաղտնիք կազմող տեղեկատվության պահպանումը: Գաղտնի տեղեկությունների ցանկը սահմանվում է օրենքով, աուդիտորական գործունեության իրականացմանմասին պայմանագրով ն ենթակաչէ հրապարակման,բացառությամբօրենքով կամ պայմանագրով սահմանվածդեպքերի,ինչպես նան այն իրավաբանական անձի, հիմնարկի կամ անհատ ձեռնարկատիրոջ գրավոր համաձայնության,որի մոտ իրականացվել է աուդիտորական գործունեությունը: Այդ ցանկում չեն ներառվում այն տեղեկությունները, որոնք զայաստանի Հանրապետությանօրենսդրությամբ չեն կարող լինել ծառայողական,առնտրայինկամ բանկային գաղտնիք, դ) որնէ խախտում թույլ տրվելու օրվան հաջորդող 30-օրյա ժամկետում այդ մասին գրավոր հայտնել լիազորված մարմնին, ե) այաստանի Հանրապետությանկառավարության սահմճանած կարգով ներկայացնել իր գործունեության վերաբերյալ տարեկան հաշվետվություններ` մինչն տվյալ տարվան հաջորդող տարվա ապրիլի 15-ը, զ) Հայաստանի Հանրապետությանկառավարությանսահմանած կարգով վարել իր կողմից կնքված պայմանագրերի գրանցամատյան, է) կրել օրենքով նախատեսվածայլ պարտականություններ: ՛

ԱՈՒԴԻՏԻ

ԵՆԹԱՐԿՎՈՂ

իրավաբանական անձն է, հիմնարկը կամ անհատ ձեռնարկատերը,որի մոտ իրականացվում են աուդիտորականծառայություններ: ԱՆՁ

-

ԱՈՒԴԻՏԻ ԵՆԹԱՐԿՎՈՂ ԱՆՁԻ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐ

ՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԵՎ ՊԱՐՏԱԿԱ-

1) աուդիտի ենթարկվողանձն իրավունք ունի. ա) ինքնուրույն ընտրել աուդիտ իրականացնող անձին, եթե օրենքով կամ պայմանագրովայլ բան սահմանված չէ, բ) աուդիտ իրականացնող անձից ստանալ աուդիտորական գործունեության մասին նորմատիվիրավական ակտերի վերաբերյալ տեղեկատվություն, գ) լիազորված մարմնին ն (կամ) մասնագիտացված կառույցին տեղեկացնել աուդիտ իրականացնող --

մասին նորանձի կողմից աուդիտորականգործունեության մասին, խախտման մատիվ իրավականակտերի պահանջների օրենսդրուՀայաստանիՀանրապետության ո) իրականացնել ենթարկվող Աուդիտի 2) իրավունքներ: այլ թյամբ չարգելված ծառաանձը պարտավորէ. ա) չխոչընդոտելաուդիտորական

ծառայությունաուդիտորական յություններիիրականացմանը, անձին իրականացնող աուդիտ համար ների իրականացման բաաուդիտորների տրամադրելանհրաժեշտ փաստաթղթեր, տալ պարզաբանումներ նավոր ն (կամ) գրավոր հարցումներին նան (բանավոր (կամ) գրավոր),ինչպես ն բացատրություններ սահմաննեիր իրավասության աուդիտորի առաջարկությամբ, ծառայուաուդիտորական պահանջել անձանցից րում, երրորդ տեղեկությունանհրաժեշտ համար թյուններիիրականացման իրածառայությունների ներ, բ) չձեռնարկել աուդիտորական հարցերի շրջանակուսումնասիրվող կանացմանընթացքում աուդիները սահմանափակողորնէ գործընթաց,գ) վերացնել բաարդյունքում իրականացման տորականծառայությունների ն ֆինանմեջ հաշվառման գահայտված՝հաշվապահական ու տեղ սական հաշվետվություններում գտած թերություններն անձից պահանջել դ) աուդիտ իրականացնող խախտումները, ե) կրել (կրկնօրինակը), ներկայացնելուլիցենզիայիպատճենը այլ պարտականություններ: օրենքովնախատեսված

ն

ՓԱՍՏԱԹՂԹԱԱՈՒԴԻՏԻ ԵՎ ՎԱՐԱԿԻՑ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

իրակաՎՈՐՈՒՄ 1) աուդիտի ն հարակից ծառայությունների է աուդիտ իրակափաստաթղթավորվում նացումըպարտադիր սահմանստանդարտներով աուդիտի նացնող անձի կողմից` նախատեսում ված կարգով,2) աուդիտի փաստաթղթավորումը ն աուդիտի փաստաթղթերի աշխատանքային --

աուդիտորի արդյունքներիհիման վրա աուդիտորականեզրակացության դեպքերում կամ նախատեսված կազմումը:Պայմանագրով կազմվումէ անձի նախաձեռնությամբ աուդիտ իրականացնող աուդիտի ենհաշվետվություն(նամակ նան աուդիտորական աշխատան3) աուդիտորի թարկվողանձի ղեկավարությանը), աունպատակով անցկացման աուդիտի քային փաստաթղթերն ն կամ ձեռք բերվող պահպանդիտորիկողմից պատրաստվող փաստաեն: վող փաստաթղթերն Աուդիտորիաշխատանքային են, փ աստաթղթեր թղթերըառնտրայինգաղտնիքպարունակող

է

4) աուդիտորական եզրակացությունները,աուդիտորականհաշաուդիտորի աշխատանքայինփաստաթղթերը վետվուքթյունները, ն աուդիտի անցկացման հետ կապված այլ փաստաթղթերը պահպանվում են Հայաստանի Վանրապետությանօրենսդրությամբ սահմանված կարգով, բայց ոչ պակաս, քան աուդիտի անցկացմանը հաջորդող հինգ տարիներիընթացքում: ԱՈՒԴԻՏԻ

ՍՏԱՆԴԱՐՏՆԵՐ

(ՉԱՓՈՐՈՇԻՉՆԵՐ) դրանք աուդիտի միջազգային ստանդարտներին համապատասխանող, աուդիտի անցկացման, ինչպես նան աուդիտին հարակից ծառայությունների իրականացմանմեթոդներն ու կարգը կանոնակարգող նորմատիվ իրավականակտերնեն: Աուդիտ իրականացնող անձն ինքնուրույն է ընտրում իր աշխատանքիձներն ու մեթոդները,ելնելով աուդիտորական գործունեության մասին նորմատիվ իրավական ակտերի պահանջ--

ներից:

պետությանկողմից որակավորվածմասնագետ կամ այլ կերպ` աուդիտորական ընկերության աշխատակից, որն ընկերության հետ կնքված պայմանագրի հիման վրա ստուգում է այդ ընկերության ֆինանսատնտեսականվիճակը՝ դրա գործունեության օրենսդրությանը համապատասխան լինելու, ֆինանսական հաշվետվությունների արժանահավատության մասին եզրակացություն տալու նպատակով:

ԱՈՒԴԻՏՈՐ

--

՝

ԱՈՒԴԻՏՈՐԱԿԱՆ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆ

1) աուդիտորական գործունեությունը, ։-ֆինանսական հաշվետվությունների ն (կամ) ֆինանսականհաշվետվություններներառող փաստաթղթերում առկա այլ տեղեկատվության աուդիտի ն (կամ) աուդիտին հարակիցծառայությունների`աուդիտորական դիտարկում, համաձայնեցվածընթացակարգեր, կոմպիլյացիա (տեղեկատվությանհավաքում) իրականացումնէ, 2) աուդիտորական գործունեությունն իրականացվում է աուդիտորական գործունեությանմասին նորմատիվիրավականակտերովսահմանված կարգով, 3) աուդիտը ն աուդիտորական դիտարկումն աուդիտ իրականացնող անձին հնարավորությունէ ընձեռում տեղեկատվության արժանահավատությանվերաբերյալ ապահովելու իր հավաստիացումը, իսկ համաձայնեցվածընթացա64

--

կարգերնայդպիսի հավաստիացումչեն նախատեսում, 4) աուդիտորականծառայության իրականացումն առանց աուդիտորականծառայությունների իրականացմանլիցենզիայի արգելվում է: Աուդիտորական ծառայությունները պետք է իրականացվենառնվազն մեկ աուդիտորիկողմից:

ԱՈՒԴԻՏՈՐԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ ՆՈՐՄԱՏԻՎ ԻՐԱՎԱԿԱՆ ԱԿՏԵՐ

դրանք կազմված են «Աուդիտորականգործու--

նեության մասին» օրենքից, աուդիտորականգործունեությանը վերաբերողնորմեր պարունակողայլ օրենքներից, Հայաստանի Հանրապետության կառավարության որոշումներից, ինչպես նան Հայաստանի Հանրապետությանկառավարության լիազորած պետական կառավարմանմարմնի կողմից ընդունված այլ իրավականակտերից: ֆինանսական հաշվետվուիրականացումէ, որը հնաթյուններիայնպիսիընթացակարգերի է րավորություն ընձեռում աուդիտորին, պարզելու, թե արդյո՞ք առկա են այնպիսի փաստեր, որոնք կարող են վկայել այն մասին, որ ֆինանսական հաշվետվությունները, բոլոր էական առումներով, կազմված չեն Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությանըհամապատասխան:

ԱՈՒԴԻՏՈՐԱԿԱՆ

ԴԻՏԱՐԿՈՒՄ

-.

աուդիտ իրականացնող անձի կողմից կազմվածփաստաթուղթէ, որում արտահայտվում է կարծիք աուդիտի ենթարկվող անձի ֆինանսական հաշվետվությունների վերաբերյալ: Աուդիտորական եզրակացության ձնին ու բովանդակությանըներկայացվողպահանջները սահմանվում են աուդիտի ստանդարտներով:Աուդիտորական եզրակացությունըգաղտնիք չպարունակող փաստաթուղթ է, որի հրապարակմանանհրաժեշտությունըորոշում է աուդիտի ենթարկվող անձը, եթե օրենքով այլ բան սահմանված չէ: Աուդիտորականեզրակացությունըկազմվում է առնվազն երկու օրինակից,ստորագրվումն (կամ) կնքվում է աուդիտ իրականացնող անձի կողմից: Աուդիտորականեզրակացության մեկ օրինակը տրվում է աուդիտի ենթարկվող անձին, իսկ մյուսը մնում է աուդիտ իրականացնողանձի մոտ:

ԱՈՒԴԻՏՈՐԱԿԱՆ ԵԶՐԱԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆ

--

ԿԵՂԾ

ԱՈՒԴԻՏՈՐԱԿԱՆ ԵԶՐԱԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆԸ

այն աուդիտորական եզրակացությունն է, որը կազմվել է առանց աուդիտ --

անցկացնելու կամ աուդիտի ստանդարտներինհամապատասխան փաստաթղթավորումիրականացնելու,ինչպես նան այն եզրակացությունը, որը հակասում է աուդիտի ենթարկվողանձի կողմից ներկայացված ն աուդիտ իրականացնողանձի կողմից աուդիտի ընթացքում ուսումնասիրված իրված փփաստա թղթերիբովան

աի

9Ք

-

Աուդիտորականեզրակացությունը կեղծ տական կարգով:

ԱՈՒԴԻՏՈՐԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

է

ճանաչվում

ՎՃԱՐ

դա-

աուդիտորական ծառայությունների դիմաց վճարի չափը, վճարման կարգը ն ձնը որոշվում են կողմերի միջն կնքված պայմանագրովու չեն կարող կախվածությանմեջ դրվել աուդիտի ենթարկվողանձի այնպիսի պահանջներից, որոնք կարող են ազդել աուդիտորական ծառայությունների իրականացմանարդյունքում տրամադրվող եզրակացության(հաշվետվության) բովանդակության --

վրա:

ԱՈՒԴԻՏՈՐԱԿԱՆ

ՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅՈՒՆ

դրանում կարող են աուդիտի ընթացքի,հայտնաբերված ներառվել տեղեկություններ սխալների ն թերությունների, հաշվապահականհաշվառման վարմանը ու ֆինանսական հաշվետվությունների կազմմանը ներկայացվող պահանջների խախտումների, առանձին հարցերի գծով վերլուծության արդյունքների, պայմանագրովնան խատեսված այլ հարցերի ճասին, ինչպես նան առաջարկություններ սխալների ն թերությունների վերացման ուղղությամբ: Աուդիտի ենթարկվող անձի կամ աուդիտորի ցանկությամբ աուդիտորականհաշվետվությունումկարող են ընդգրկվել նան այլ տեղեկություններ: Աուդիտորական հաշվետվությունն առնտրային գաղտնիք պարունակողփաստաթուղթէ: Այն կազմվում է առնվազներկու օրինակից, ստորագրվում է աուդիտի անցկացման համար պատասխանատուաուդիտորի, ն ստորագրվում ու կնքվում է աուդիտ իրականացնողանձի ղեկավարի կողմից: Աուդիտորական հաշվետվությանառնվազն մեկ օրինակը տրվում է աու-

--

դիտի ենթարկվող անձին, իսկ մյուսը մնում կանացնողանձի մոտ:

է աուդիտ իրա-

Բ

Բրիտանիայի ն Արնմուտքի առաջատար երկրների միջն 1967թ. կնքված համաձայնագիր է, որով սահմանվեց ֆունտ ստեռլինգի ճգնաժամի ժամանակաշրջանումՄեծ Բրիտանիայինտրամադրվածվարկերի մարման կարգը: Համաձայնագիրն ունեցավ մեծ նշանակություն, քանի որ առաջին անգամ տվյալ երկիրը համաձայնվեց, իր պարտքի դիմաց, երրորդ երկրներին տրամադրել դոլարային երաշխիք:

ԲԱԶԵԼՅԱՆ

ՀԱՄԱՁԱՅՆԱԳԻՐ

--

դա Մեծ

միմյանց հետ կապված երեք ն ավելի ցուցանիշների միջն եղած կապը կոչվում է բազմակի կամ բազմագործոն ռեգրեսիա: Բազմագործոն ռեգրեսիայի ուսումնասիրմանդեպքում մեթոդներովփոխկախվածությունների խնդիրըձնակերպվումէ այնպես, ինչպես զույգային ռեգրեսիայի ժամանակ, այն է՝ որոշել արդյունքային ()) ն գործոնային ցուցանիշների(5) միջն եղած կապը հետնյալ արտահայտությամբ`

ԲԱԶՄԱԳՈՐԾՈՆ

ՌԵԳՐԵՍԻԱ

-

7« ՀԵ...)12

ո

Բազմակի ռեգրեսիայի մոդելների կառուցումն ընդգրկում է փուլերը. հետնյալ ա) կապի ձնի ընտրումը(ռեգրեսիայիհավասարում), բ) գործոնային հատկանիշներիընտրումը, գ) համակցության բավարար ծավալի ապահովումը արդյունավետ գնահատականստանալու համար:

Ռեգրեսիայի հավասարման ընտրությունը դժվարանում է նրանով, որ կախվածությանցանկացածտեսքի համար կարելի է ընտրել. մի շարք հավասարումներ, որոնք տարբեր կերպ կբնութագրենայդ կապերը: Փոխկապվածությանբազմագործոն մոդելների կառուցման երնույթպրակտիկանցույց է տալիս, որ սոցիալ-տնտեսական ների միջն իրականում գույություն ունեցող կախվածությունը կարելի է նկարագրել`կիրառելով մոդելների հինգ տեսակ.

1) գծային՝

2) աստիճանային |

ոա

«ՒՅԹՆ,

Տ0ԿՒՑԹԱԻ

«Տ

ոո

ոյբո...վա:

«ԵՐԵ

ԳԾ

Մ

)

3) ցուցչային

Ի-ԷԾթռ :

9 ՏԱՈՑԹԵ

ավ

որտեղ` քյ -ն ազդող )-րդ գործոնի («), արդյունքայինցուցանիշի (Դ ն բազմագործոն հավասարմանմեջ ներառվող գործակիցների (ո) համախմբման(ստանդարտացման)ընդհանուր. գործակիցն է, որն իր հերթին արտահայտվում է հետնյալ բանաձնով.' թ -Յ--

-

4)

պարաբոլային՝ Մ/7

5) հիպերբոլային՝`

4ջ»-

ԵՒ

ո.

ՅՉ0Յչ)0:Ւ.Յրյն.

«ԶՈՒՅԳ.

աւ

Կ

Յո:

Տնտեսագիտորենտրամաբանականմեկնաբանությունտալու համար գծային մոդելներն ավելի պարզ են ու մատչելի, ուստի այդ առումով ոչ գծային մոդելները բերվում են. գծայինի՝ լոգարիթմանճանապարհով: ԲԱԶՄԱԿԻ

ԿՈՌԵԼՅԱՑԻԱՅԻ

ԳՈՐԾԱԿԻՑ

հաշվարկվում է արդյունքային (յ) մի շարք գործոնային ցուցանիշների (գ) միջն կապի սերտությունըգնահատելու համար: Արդյունքային()) ն երկու գործոն-ցուցանիշների(ես: »շ) միջն կապի սերտությունը գնահատելու համար բազմակի կոռելյացիայի գործակիցըկարելի է որոշել հետնյալ բանաձնով. -.

Ա

ՀՏՐ

Խեա

որտեղ` նշշ թշ-ը

ւ րր`2̀» Ի ՕՔ

ն

Հ-ի

ու

2շ-ի միջն եղած կոռելյացիայի

բ ազմակի կոռելյացիայի գործակիցը (Բո, 4»... 29) կարելի է հաշվարկել նան այլ բանաձնով,եթե ազդող գործոնների թվաքանակը հավասար է ո-ի: Այն արտահայտվում է հետնյալ տեսքով`

Բուշ.

Սոր ո».չի

ա:

ԷԲ

-

6,

որտեղ` օ Ա օ, համապատասխանաբար7-ի քառակուսային շեղումներն են

-օ,-

7-7

ն չգ

-ի միջին

.

ն

օղ-դ

-

ո»4 ն արդյունքայինցուցանիշի ()/) ն ազդող 1-րդ գործոնի միջն :

եղած կոռելյացիայի գործակիցն է:

Բազմակի կոռելյացիայի գործակիցը փոփոխվում է 0-ից 151: ձին ո-ի սանքաններում է Եթե Ռ-ը ձգտում 1-ի, նշանակում է ցուցանիշների միջն ունի սերտ կապ, որի խտությունըմեծ է կամ ֆունկցիո-

գոյություն ալ

է:

Փոքրաթիվ դիտարկումների դեպքում բազմակի կոռելյացիայի գործակցի արժեքը, որպես կանոն, չափից ավելի է բարձրանում,բայց ոչ ավելի 1-ից:

Ծաշ

ցուցանիշներիմիջն զույգային կոռելյացիայի

գործակիցնէ: րո ն ոոշ-ը 3-ի կապն է:

օ

Հոր

իրավաբանական կաճ --էիրավաբանակա

անձ

է, որ ֆիզիկական որը ական անձէ, հանդիսանում բաժնետիրական ընկերության մեկ կամ մի քանի բաժնետոմսերիսեփականատեր,ն որոնց միջոցով ունի բաժնային մասնակցություն տվյալ ընկերության գույքում: Կան երկու հիմնականտեսակի բաժնետերեր.ա) արտոնյալ բաժնետոմսերի սեփականատերեր,որոնք ունեն հաստատագրված շահաբաժին ստանալու ն բաժնետիրականընկերության լուծարման դեպքում բաժնետոմսերում ներդրած միջոցները ետ ստանալու առաջնահերթիրավունք (ի տարբերություն սովորաբ) սովորական բաժկան բաժնետոմսերիսեփականատերերի), նետոմսերի սեփականատերեր,որոնք չնայած չունեն հաստա-

ԲԱԺՆԵՏԵՐ

-

տագրված շահաբաժին ստանալու իրավունք, սակայն ունեն ձայնի իրավունք ընկերության բաժնետերերիընդհանուր ժողովում: Որտեղ որոշվում են սովորական բաժնետոմսերի բաժնետերերիշահաբաժիններիսահմանաչափը:Բոլոր բաժնետերերը հանդիսանումեն բաժնետիրականընկերությանմասնակից:

ԲԱԺՆԵՏԻՐԱԿԱՆ

ԵԿԱՄՏԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆ

մեկ բաժնետոմսի հաշվով ստացված զուտ շահույթի (բաժնետոմսի շահույթի նորմայի) ե բաժնետոմսի շուկայական գնի հարաբերակցությունն է`

--

արտահայտվածտոկոսներով:

ԲԱԺՆԵՏԻՐԱԿԱՆ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅԱՆ

ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑՉՈՒԹՅՈՒՆ

(ԲԸ) իրավաբանական անձ, որի կանոնադրականհիմնադրամը (կապիտալը) բաժանված է ընկերությաննկատմամբբաժնետերերիպարտավորական իրավունքը հավաստիացնողորոշակի թվով բաժնետոմսերի: ընկերությանհիմնադիր փաստաթուղթըկանոԲաժնետիրական նադրությունն է: Ընկերությունն իրավունք ունի օրենքով սահՀՀ ն այլ պետումանված կարգով բանկային հաշիվներ բացել թյունների բանկերում: Բաժնետիրական ընկերությունները կարող են լինել բաց կամ փակ, որը պետք է արտահայտվինրա կանոնադրությամբն ֆիրմային անվանմամբ:

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆ

-

ԲԱԺՆԵՏԻՐԱԿԱՆ ԿԱՊԻՏԱԼ

բաժնետիրական ընկերության սեփական կապիտալի մի մասն է, որը ձնավորվում է թողարկված բաժնետոմսերի վաճառքից ն իրենից ներկայացնում է բաժնետերերիկողմից ներդրված կապիտալի (միջոցների)ընդհանուր գումարը: Հանդիսանում է բաժնետիրականընկերության սեփականությունը,բաժնետոմսերիանվանականարժեքին հա--

որը չափվումէ բանկի անվանական բաժնետոմսի կողմից թողարկվող ցանկացած է խոստացված վճարվելու արժեքով, որոնց դիմաց շահաբաժին կայուն դրույքաչափերով:

ԲԱԺՆԵՏԻՐԱԿԱՆ ԿԱՊԻՏԱԼ ԱՐՏՈՆՅԱԼ

--

արժեթուղթէ, որը վկայում է դրա տիրոջ կողկապիտալ մից բաժնետիրականընկերությանկանոնադրական (հիմնադրամ) ներդնելու փաստը, ն իրավունք է տալիս նրան ստացված շահույթին մասնակցելու ընկերությանկառավարմանը, ն ընկերության լուծարման ժամանակ մնացած ունեցվածքի բաժանմանը: Բաժնետոմսը չունի գործողության ժամկետ ն գոյություն ունի այնքան ժամանակ, քանի դեռ կա տվյալ բաժնետիրականընկերությունը:Բաժնետոմսը,որպես փաստաթուղթ, պետք է պարունակիհետնյալ ռեկվիզիտներըբ̀աժնետիրական ընկերությանֆիրմայինանվանումըն գտնվելու վայրը, արժեթղթի անվանումը, դրա տեսակը, հերթականհամարը, թողարկման ամսաթիվը, անվանականարժեքը, քանակը, շահաբաժնի (դիվիդենտի) վճարման ժամկետը, բաժնետիրականընկերության վարչության նախագահի ստորագրությունը:Բաժնետոմսերը լինում են անվանականն ըստ ներկայացնողի:Անվանական բաժնետոմսերի մեջ նշվում է սեփականատիրոջանունը, այն գրանցվում է բաժնետիրական ընկերության հատուկ գրքում, ուր նշվում է, թե ով, ինչպիսի ն ինչքան բաժնետոմս է տնօրինում: Ըստ ներկայացնողիտիպի բաժնետոմսումսեփականատիրոջանունը չի նշվում:

ԲԱԺՆԵՏՈՄՍ

--

տվյալ ընկերության կողմից առանձնացվածն իրավաբանական անձի կարգավիճակ չունեցող ստորաբաժանումէ, որը գտնվում է ընկերության գտնվելու վայրից դուրս, ներկայացնում է նրա շահերը, իրականացնում նրա պաշտպանությունը: Ներկայացուցչությունը գործում է ընկերության կողմից հաստատված կանոնակարգի հիման վրա: Նրան գույքը տրամադրվում է իր ընկերության կողմից ն այն հաշվառվում է ինչպես իր, այնպես էլ այդ ընկերությանհաշվեկշռում:

ԲԱԺՆԵՏԻՐԱԿԱՆ

մահունչ: Բաժնետիրականկապիտալըհիմնականումներառում է կանոնադրականկապիտալը ն, եթե բաժնետոմսերն իրացվում (վաճառվում) են անվանական արժեքից բարձր գնով, ապա ձնավորվում է լրացուցիչ կապիտալ:

--

բաժնետիրականընկերության կառավարմանը մասնակցելու իրավունք չի տալիս, բայց տալիս է առաջնահերթ իրավունք` սահմանված կայուն չափի շահաբաժնի ստացման համար նույնիսկ այն դեպքում, երբ ընկերությունը համապատասխանշահույթի գումար չի ստացել: Արտոնյալ բաժնետոմսերի թողարկումը թույլ է տալիս, սեփական միջոցների ներգրավմանճանապարհով,ավելացնել բաժ.

ԲԱԺՆԵՏՈՄՍ ԱՐՏՈՆՅԱԼ

--

դա

դեպոզիտներիտեսքով, տրամադրումէ տարբեր տեսակի փոխա(վարկառուներին, վարկեր`դրա կարիքը զգացողներին ռուներին), ն կատարում է բազմատեսակգործառնություններ ու ծառայություններ:

նետիրականընկերությանկանոնադրականկապիտալը, ի տարբերություն պարտատոմսերի,որոնք սեփականությանիրավունք չեն տալիս դրանց տերերին ն հանդիսանում են փոխառու

ու

ՎՀԱՍԱՐԱԿ

-- դաիրավունքէ տալիս մասնակցելու բաժնետիրական ընկերության կառավարմանը, շահաբաժնի (դիվիդենտի) ստացմանը, որի չափը որոշվում է բաժնետերերի ժողովում` հաշվետու ժամանակաշրջանիավարտից ն ընկերության գործունեության ֆինանսական արդյունքները որոշելուց

ԲԱՆԿ ԱՌԵՎՏՐԱՅԻՆ

ոչ պետականվարկային հիմնարէ, կություն որն իրականացնումէ տարբեր տեսակի բանկային

աղբյուրներ:

ԲԱԺՆԵՏՈՄՍ

հետո:

ԵԿԱՄՏԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆ

-- մեկբաժնետոմսին ընկնող այն եկամուտն է, որը հիմնված է կոնկրետ օրվա դրությամբ դրա շուկայական արժեքին այդ ժամանակաշրջանում վճարվող շահաբաժիններիվրա: Սովորաբարայն հաշվարկվում է բաժնետոմսի տարեկան շահաբաժնի նե նրա շուկայական արժեքիհարաբերակցությամբ:

ԲԱԺՆԵՏՈՄՍԵՐԻ

ԲԱԺՆԵՏՈՄՍԻ

ՇԱՀՈՒՅԹԻ

ՆՈՐՄԱ

--

ցույց

է տալիս բաժնե-

տիրական ընկերության զուտ շահույթի (հարկումից հետո) ե տարվա ընթացքում շրջանառությունում գտնվող հասարակ բաժնետոմսերիմիջին թվաքանակիհարաբերակցությունը:Այս ցուցանիշը մեկ հասարակ բաժնետոմսին ընկնող զուտ շահույթի չափն է, ն որքան բարձր է դա, նշանակում է հավասար պայմաններումնույնչափ արդյունավետեն օգտագործվելբաժնետոմսերը: Այս ցուցանիշը շատ զգայուն է շուկայի մրցակցության նկատմամբ,այդ պատճառով էլ յուրաքանչյուր բաժնետիրական ընկերությանգործունեությունը գնահատելիս հետազոտվում են նրա տնտեսական կապերը տարբեր ժամանա-

կահատվածներում:

ֆինանսավարկայինհիմնարկությունէ, որն իրականացնում է դրամականմիջոցներովն արժեթղթերովտարբեր տեսակի գործառնություններ, ցուցաբերում է ֆինանսական ծառայություններ կառավարությանը, տնտեսավարողսուբյեկտնեն այլ բանկերին, կազմակերպություններին, քաղաքացիներին է րին: Ներգրավում ազատ դրամական միջոցներ ավանդների ԲԱՆԿ

--

--

ն միաժամանակ կազմակերպություններին գործառնություններ ծա-

բնակչությանըմատուցում է բազմաբնույթֆինանսական տեսակնեռայություններ:Բանկի հիմնականգործունեության րից են` ընթացիկ հաշիվների վարումը, վճարահաշվարկային ավանդներիներգրավումը,կանխիկդրամի գործառնությունները, ն. առնտրային, սպառողականն տրամադրումը, ընդունումը հիփոթեքայինվարկերի տրամադրումը:Լրացուցիչ ծառայուկառավարումը, թյուններից են` գույքի հավատարմագրային ու վարկային ն վաճառքը, առք արտարժույթի արժեթղթերի հիմնաքարտերիհամակարգը ն անձնականկենսաթոշակային դրամներիկառավարումը: ն

բանկ (որպես կանոն` կենտրոնական օժտված է բանկնոտներթողարկելու, օրենսդրորեն որն բանկ), արտարժույթիփոխարժեքը երկրում դրամաշրջանառությունը, ն վարկը կարգավորելու, երկրի արժութային պահուստների պահպանմանմենաշնորհայինիրավունքով:Տվյալ բանկերն թողարիրականացնումեն բանկայինտոմսերի (բանկնոտների) են: Հայաստանի կում ն վարկային համակարգի կենտրոնն միակ էմիսիոնբանկը 43 կենտրոնական Հանրապետությունում բանկնէ: ԲԱՆԿ

էՄԻՍԻՈՆ

--

մասնագիտացվածբանկ է, որն առաավանդներ է ընդունում հիմնականումբնակչությունից, ն ջարկում է խնայողականտարբեր հաշիվների բացում վա(այդ րում, ներդրումներէ կատարում հուսալի արժեթղթերում նան առաջարինչպես թվում` պետականպարտատոմսերում), կում է հաշվարկային ծառայություններ,վարկեր, վարկային ն այլն: Խնայողական քարտեր, բանկայինփոխատվություններ ն բանկերը նպաստում են բնակչությանխնայողությունների ազատ դրամականմիջոցներիբանկայինհամակարգ ներգրավԲԱՆԿ

ԽՆԱՅՈՂԱԿԱՆ

-

մանը:Կարող է ստեղծվել որպեսբաժնետիրականընկերություն, բանկ:Ներկայումսգործում կամորպեսփոխադարձ-խնայողական են խնայբանկերիմի քանի տեսակներ` հավատարմագրայինն փոստա-խնայողական փոխադարձ-խնայողական խնայողական,

բանկեր:

գլխավորբանկը, որն օժտված երկրի բանկնոտներիմենաշնորհայինթողարկման, դրամաշրջանառության կարգավորման,բանկերին այլ վարկային կազմակերպությունների գործունեությանկարգավորմանն վերահսկման, դրամավարկայինն արժութայինքաղաքականությանմշակման ու իրականցման, երկրի պաշտոնականմիջազգայինպահուստների պահպանմանն կառավարմանիրավունքով: Հանդիսանում է «բանկերիբանկը», կառավարությանֆինանսական գործակալը` պետականբյուջեն սպասարկելիս, իրականացնումէ կառավարությանբանկայինսպասարկումը:Պատասխանատու է երկրի օրինական վճարամիջոցի` թղթադրամի ն մետաղադրամիթողարկմանհամար, որի միջոցով ստանում է մշտական իրացվելիություն ն առնտրայինբանկերի համար դառնում է իրացվելիությանաղբյուր: Իրականացնում է դրամավարկային քաղաքականություն,օգտագործելովհետնյալները. կենտրոնական բանկում տեղաբաշխվողպարտադիր պահուստների նորմատիվի պաշտոնական տոկոսադրույքներիսահմանումը, բանկերի վերավարկաբաց շուկայականգործառնությունները, վարկավորումը,արժութային ինտերվորումը ն կառավարության վենցիաները, պետական արժեթղթերով գործառնությունները, դրամականզանգվածի աճի նպատակայինկողմնորոշիչների սահմանումը, քանակական վարկային սահմանափակումները: Տարբեր երկրներում կենտրոնականբանկերին անվանում են տարբերկերպ` ազգային, պետական,ժողովրդական: Մի շարք երկրներումկենտրոնականբանկի կապիտալի մեծ մասը (կամ ամբըւջությամբ) պատկանումէ պետությանը, թեպետ դրանց բաժնետեր կարող են լինել նան առնտրային բանկերը ն ֆինանսականինստիտուտները: է

ԲԱՆԿ ԿԵՆՏՐՈՆԱԿԱՆ

-- 1)

որպեսկոոպերատիվկազմակերպաիրավականձնով հիմնադրվածբանկ է: Կոոպերատիվբանկի մասնակիցները(անդամները),անկախբանկի կանոնադրական

ԲԱՆԿ ԿՈՈՊԵՐԱՏԻՎ

--

կապիտալումիրենց մասնակցությանչափից, ունեն մեկ ձայնի իրավունք: Բնութագրվում է սեփականությանհատուկ ձնով ն ստացվող շահույթի օգտագործման հատուկ մեխանիզմով (շահույթը բաշխվում է հիմնականում բանկի մասնակիցներին` նրանց նպաստավոր պայմաններով ծառայություններ մատուցելու համար): 331 օրենսդրությամբկոոպերատիվբանկն առանձնացված չէ որպես բանկերի հատուկ տեսակ: Կոռպերատիվ բանկն ունի առնվազն երեք մասնակից: Կոոպերատիվ բանկի շահաբաժիններ վճարելու, նոր մասնակիցներ ընդունելու, բանկում մասնակցությունը դադարելու, ինչպես նան բանկի լուծարման դեպքում բանկի կապիտալը մասնակիցների միջն բաշխելու կարգը սահմանվում է կոոպերատիվ բանկի կանո-

նադրությամբ:

ԲԱՆԿ ՎԱՄԱՇԽԱՐՎՀԱՅԻՆ

անվանմամբհայտնիեն Վերազարգացմանմիջազգայինբանկը ն նրա մասնաճյուղերը, Զարգացման միջազգային ասոցիացիան ու Միջազգային ֆինանսական կորպորացիան: Այս երեք միջազգային ֆինանսական ինստիտուտներից յուրաքանչյուրն ունի Միավորված ազգերի կազմակերպության(ՄԱԿ-ի) ինքնուրույն մասնագիտացվածհիմնարկությանկարգավիճակ:Համաշխարհային բանկը (ՀԲ) ստեղծվել է Բրետոն Վուձի համաժողովում (1944թ.) ն սկսել գործել 1946թ.ից: Բանկի անդամները պարտադիր պետք է լինեն Արժույթի միջազգային հիմնադրամի (ԱՄՀ) անդամներ: ՀԲ-ի բարձրագույն մարմինը կառավարիչների խորհուրդն է, որում յուրաքանչյուր երկիր ունի իր ներկայացուցիչը: Ձայները որոշվում են ըստ ԱՄՀ-ում առանձին երկրների քվոտայի: Օպերատիվաշխատանքնիրականացնում է 20 տնօրեններից բաղկացած տնօրինությունը, ընդ որում ամենամեծ քվոտայով երկրներից յուրաքանչյուրը ներկայացված է մեկական տնօրենով, իսկ մնացած 15 տնօրեններն ընտրվում են մյուս երկրներիկողմից 2 տարի ժամկետով: ՀԲ-ն ստեղծվեց երկարաժամկետվարկավորման ն մասնավոր փոխառությունների երաշխավորմանճանապարհով, 2-րդ համաշխարհային պատերազմիցհետո Արնմտյան Եվրոպայի տնտեսության վերականգնմանըաջակցելու նպատակով: Հետագայում բանկն անցավ գլխավորապեսշուկայական պայմաններով վարկային գործառնություններին:Վարկերը,պետությաներաշ-

կառուցման ն

-

այս

խավորության դեպքում, տրամադրվում են միայն կառավարություններին Ա կենտրոնական բանկերին` երկրի տնտեսական զարգացման համար նախատեսված նախագծերի(ծրագրերի) ֆինանսավորման համար: Դրանց օգտագործումը խիստ կենտրոնացվածէ ն կատարվումէ փուլերով` նախագծի իրացմանըզուգընթաց:ՀԲ-ի վարկերի տոկոսադրույքներըհաշվարկվում են` ելնելով կապիտալների միջազգային շուկաների տոկոսադրույքներից: ՀԲ-ի ռեսուրսները գոյանում են անդամ երկրների մուծումներից, ինչպես նան` կապիտալներիմիջազգային շուկաներում պարտատոմսային փոխառությունների (10-ից 30 տարի ժամկետով) թողարկման միջոցով ստացված փոխառու միջոցներից: ՀԲ-ի փոխառությունները համարվում են ամենաապահովվածներից մեկը:

--

ԲԱՆԿ ՀԻՓՈԹԵՔԱՅԻՆ մասնագիտացված բանկէ, որը զբաղվում է հիփոթեքայինվարկերի (անշարժ գույքի գրավի դիմաց

վարկերի) տրամադրմամբ,անշարժ գույքի ձեռք բերման, հիփոթեքների վերավաճառքի, տարբեր տեսակի տեխնիկական ծառայությունների մատուցման գործունեությամբ: Վիփոթեքային բանկի կողմից տրամադրվող վարկերը սովորաբար ունեն երկարաժամկետբնույթ: Որպես դրամականմիջոցներիաղբյուրներ հանդես են գալիս, առավելապես, բանկի այն հաճախորդների ավանդները,որոնք ցանկանում են ստանալ հիփոթեքային վարկ ն բանկիսեփական կապիտալը: Նրանք հավաքագրում են ռեսուրսներ՛ արժեթղթերիհատուկ տեսակի` գրավաթղթերի, թողարկման միջոցով, որոնց համար որպես ապահովություն ծառայում է բանկերում գրավադրվածանշարժ գույքը: Կախված վարկավորմանուղղություններից, հիփոթեքայինբանկերը բաժանվում են հողային բանկերի, որոնք վարկ են տրաճադրում հողամասի գրավի դիմաց, մելիորատիվբանկերի,որոնք վարկ են տրամադրումմելիորատիվ(հողաբարելավման)աշխատանքներիհամար, կոմունալ բանկերի, որոնք վարկ են տրամադրում քաղաքի անշարժ գույքի գրավի դիմաց: ՀՀ օրենսդրությամբ, հիփոթեքայինբանկը չէ որպես բանկերի հատուկ տեսակ:

առանձնացված

ԲԱՆԿ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

խոշոր ունիվերսալ ֆինանսավարկային հիմնարկություն, որը գործում Է մի քանի երկրներում ն --

համաշխարհային շուկայում: Այդ բանկերը փոխատվական կապիտալներիշուկայում գլխավոր միջնորդներն են: Որպես կանոն, ունեն օտարերկրյա ներկայացուցչությունների լայն ցանց: մունիցիպալ կառուցվածքներիսեփաներքո գտնվող բանկ է: 3Հ օրենսդրությամբմունիցիկանության պալ բանկը առանձնացված չէ որպես բանկերի հատուկ տեսակ:

ԲԱՆԿ ՄՈՒՆԻՑԻՊԱԼ

--

.

ԲԱՆԿ ՆԵՐԴՐՈՒՄԱՅԻՆ

բանկ, որն ամբողջությամբկամ մեծ չափով գործում է արժեթղթերիշուկայում, մասնագիտացվածէ --

տնտեսության տարբեր ճյուղերի, գլխավորապես` արդյունաբերության, առենտրին տրանսպորտիերկարաժամկետֆինանսավորման ու վարկավորման, բաժնետիրական կապիտալի մեջ ներդրումներ կատարելու ն բաժնետիրական ընկերություն0երին փոխատվություններտրամադրելու մեջ: գանդես է գալիս որպես պարտատոմսերին բաժնետոմսերինոր թողարկումների երաշխավոր, գործում է հիմնականում տարբեր ընկերությունների արժեթղթերիսկզբնականտեղաբաշխմանն վերավաճառքի ոլորտում, ինչպես նան իրենց հաճախորդների հանձնարարությամբ իրականացնում է բրոքերային գործառնություններ: Առնտրային բանկերից տարբերվում են նրանով, որ սովորաբար չեն ընդունում (կամ գրեթե չեն ընդունում) ավանդներ,չեն վարում հաշվարկային գործառնություններ ն չեն տրամադրում կարճաժամկետվարկեր: Իրենց ռեսուրսներիճնշող մասը հավաքագրում են սեփական բաժնետոմսերի, պարտատոմսերի ն փոխառու այլ պարտավորությունների թողարկման, ինչպես նան առնտրայինբանկերիցվարկերիստացմանճանապարհով: Դրա հետ միասին նրանք ակտիվ դեր են խաղում արդյունաբերական ն այլ ընկերություններիբաժնետոմսերըթողարկելու ու տեղաբաշխելուգործում: Այսպես`ԱՄՆ-ում ներդրումայինբանկը, մասնագիտացած է արժեթղթերի թողարկմանկազմակերպման, դրանց տեղաբաշխման ն առնտրի մեջ, իսկ իրենց հաճախորդներինմատուցում է տարբեր ֆինանսականհարցերի գծով խորհրդատվականծառայություններ, հիմնականում կողմնորոշված է դեպի մեծածախ ֆինանսական շուկաներ, Մեծ Բրիտանիայում մասնագիտացվածէ մանր ն միջին ընկերություն77

ներում` միջնաժամկետ ու երկարաժամկետ ներդրումներ կատարելու մեջ (վարկերի տրամադրում, բաժնետոմսերի ձեռք բերում):

ԲԱՆԿ ՊԵՏԱԿԱՆ

պետությանսեփականության ներքո, այսինքն` որոնցկապիտալնամբողջությամբ պատկանում է տվյալ երկրին: Տարբերում են կենտրոնական, առնտրային՝ :պետական ն հատուկ պետական վարկային բանկ, որը գտնվում է

--

ինստիտուտներ:

ԲԱՆԿ ՊՐՈԲԼԵՄԱՅԻՆ

բանկ, որը ենթարկվում է փակման կամ սնանկացման վտանգի ն գտնվում է վերահսկողություն իրականացնողպետական մարմնի (սովորաբար կենտրոնական բանկի) ներքո: հսկողության

ԲԱՆԿ ՌԵԶԻԴԵՆՏ

--

բանկ, որը ստեղծվում է տվյալ երկրի օրենսդրությամբ սահմանված կարգով ն գործում է այդ երկրում` անկախ այն բանից, թե ովքեր են տվյալ բանկի մասնակիցները՝ռեզիդենտկամ ոչ ռեզիդենտ:

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

ԱՎԱՆԴ

--

լայն իմաստով`

1) իրավաբանականե ֆիզիկական անձանց այն դրամական միջոցներն են, որոնք գտնվում են բանկում ժամանակավոր պահպանման համար: Բանկում պահվող ավանդները կարող են հաշվառվել հաճախորդիավանդայինկամ ընթացիկհաշիվներումն դրանցդիմաց կարող են հաշվարկվել կամ չհաշվարկվել տոկոսներ: Բանկի հաշվեկշռում ավանդներն արտացոլվում են որպես պարտավորություններ, ն ներդրված ավանդի մնացորդը գրանցվում է ավանդային հաշվի կրեդիտում, որն ավանդատուին տալիս է բանկից համարժեքդրամականգումարը ստանալու իրավունք: 2) Նեղ իմաստով` դրամականայն միջոցներն են, որոնք դրվել են բանկում ավանդներիձնով, ն որոնց դիմաց բանկը վճարում է հաշվարկվածտոկոսայինեկամուտներ(տոկոսներ): Գոյություն ունեն բանկային ավանդների տարբեր տեսակներ` ցպահանջ, ժամկետային, անժամկետ ն պայմանագրով նախատեսվածայլ պայմաններովվերադարձվողավանդներ: Բանկային ավանդի պայմանագիրը կնքվում է գրավոր, ավանդն առաջին իսկ պահանջով վերադարձնելու(ցպահանջ ավանդ), կամ ավանդըպայ--

մանագրով սահմանված որոշակի ժամկետի ավարտից ավանդ)պայմաններով: վերադարձնելու (ժամկետային

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

հետո

այն բանկային օրենսդրության պահանջներինհամապատասխան, աուդիտորականգործունեություն իրականացնելու իրավունք ունեցող աուդիտորական կազմակերպության կողմից բանկերի հաշվապահական հաշվառման վարման ճշտության ու ֆինանսական հաշվետվությունների անկախ ստուգումն է, որի արդյունքում տրվում է համապատասխանեզրակացությունայդ հաշվետվություններումարտացոլված տեղեկատվությանարժանահավատությանվերաբերյալ: Բանկային աուդիտի հիմնական նպատակն է` գնահատել բանկերի ֆինանսական հաշվետվությունների արժանահավատությունն ու նրանց կողմից իրականացված ֆինանսական գործառնությունների համապատասխանությունըօրենսդրությանը: Համաձայն ՀՀ բանկային օրենսդրության, տարի յուրաքանչյուր բանկերը ստուգվում են օրենքներով ն այլ իրավական ակտերով սահմանված կարգով աուդիտորական գործունեություն իրականացնելու իրավունք ունեցող անկախ աուդիտորական ազմակերպության կողմից: Բանկեր արտավոր են ֆինանհետո ժամկետում մամու ն լում հրապարակել իրենց հաշվեկշռի աուդիտորականեզրակացության համառոտ ամփոփագիրը,տարեկան ֆինանսական ԱՈՒԴԻՏ

--

վեցամսյա ավարտից սական տարվա հաշվետվությունը:

ԲԱՆԿԱՅԻՆ ԳԱՂՏՆԻՔ

բանկը երաշխավորում է բանկային հաշվի Ա բանկային ավանդի հաշվով գործառնությունների ու հաճախորդների մասին տեղեկությունների գաղտնիությունը: Բանկային գաղտնիք կազմող տեղեկությունները կարող են տրամադրվել միայն հաճախորդներինկամ նրանց ներկայացուցիչներին: Պետական մարմիններին ու դրանց պաշտոնատար անձանց նման տեղեկություններ կարող են տրամադրվել բացառապեսօրենքով նախատեսվածդեպքերում ն սահմանված կարգով: Բանկային գաղտնիք համարվող տեղեկությունները բանկի կողմից հրապարակվելու դեպքում հաճախորդը, ում իրավունքները խախտվել են, իրավունք ունի բանկից պահանջել պատճառվածվնասների հատուցում: --

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

դրանք բանկերի գորդրամական միջոցների ներգրավման ն տեղաբաշխման,արժեթղթերի ն հաշվարկների իրականացման գծով: Տարբերում են` ակտիվային, պասիվային ն միջնորդային գործառնություններ: Ակտիվայինգործառնություններիմիջոցով բանկերը տեղաբաշխում են իրենց ունեցած ֆինանսական ռեսուրսները` սեփական ն ներգրավված միջոցները: Որպես կանոն, այդպիսի գործառնություններնեն վարկային (հաշվարկավարկային) ն արժեթղթերովգործառնությունները:Բանկերի ակտիվային գործառնություններում ամենաբարձր տեսակարար կշիռը կազմում են վարկային գործառնությունները, որոնք հիմնականում բնորոշ են առնտրայինբանկերին: Դրանք դասակարգվում են ըստ տարբեր չափանիշների` ապահովվածության բնույթի (ապահովված ն չապահովված կամ բլանկային), մարման ժամկետների (ցպահանջ ն ժամկետային), փոխառուների տեսակների(կազմակերպություններին, բանկերին, ֆոնդային բորսաներիմիջնորդներին,բնակչությանը):Պասիվային գործառնություններիմիջոցով բանկերը ձնավորում են իրենց ֆինանսականռեսուրսները,որոնք բանկերըհետագայումօգտագործում են վարկային ն այլ ակտիվային գործառնություններ իրականացնելու համար: Առնտրային բանկերի պասիվները գոյանում են սեփական,ներգրավվածն փոխառուայլ միջոցների հաշվին: Միջնորդայինգործառնությունները բանկերի կողմից տարբեր տեսակի միջնորդական ծառայությունների մատուցումն է, հաճախորդների հանձնարարականների կատարումը: --

ծառնություններնեն`

ս

ԳՈՐԾԱՐՔՆԵՐ

-- որոնք կարող են իրականացնել բանկերը` բանկային գործառնություններիհետ միասին, ինչպես նան այլ վարկային կազմակերպությունները: Բանկային գործարքներին վերաբերում են հետնյալները. ա) դրամական ձնով պարտավորություններիկատարում նախատեսող`երրորդ անձանցհամար երաշխավորությունների տրամադրումը,բ) երրորդ անձանցից դրամական ձնով պարտավորությունների կատարմանպահանջիիրավունքիձեռք բերումը, գ) քաղաքացիների ն իրավաբանականանձանցհետ պայմանագրով`նրանց դրամական միջոցների ն այլ գույքի հավատարմագրային կառավարումը,դ) օրենսդրությանը հաճապատասխան թանկարժեք մետաղներովն.քարերով գործառնությունների իրականացումը,

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

ե) փաստաթղթերի ն արժեքների պահպանման համար քաղաքացիներինու իրավաբանական անձանցհատուկ տարածքների կամ դրանցում գտնվող պահեստարանների վարձակալության տալը, զ) լիզինգայինգործառնությունները,է) խորհրդատվական ն տեղեկատվականծառայությունների մատուցումը: ԵՐԱՇԽԻՔ փաստաթուղթ է, ըստ որի բանկը երաշխավորումէ իր հաճախորդի ստանձնած դրամական պարԲԱՆԿԱՅԻՆ

-

տավորությունների պատշաճ կատարումը, այսինքն` այդ հաճախորդի կողմից պարտքը չմարելու դեպքում բանկն ինքն է դա իրականացնում:Մի բանկի կողմից տրված երաշխիքը կարող է ծառայել որպես ապահովում մեկ այլ բանկի կողմից տրամադրվող վարկի համար: Առավել տարածված են վճարային երաշխիքները, երբ երաշխիք տված բանկը պարտավորվում է պարտատիրոջ կամ արտահանողի առջե պատասխան տալ պարտապանիկաճ ներմուծողի կողմից պայմանագրային կատարելու համար: պարտավորությունները

ԲԱՆԿԱՅԻՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳ

-- այս կամ այն երկրում պատմականորեն ձնավորված ն օրենսդրորեն ամրագրված տարբեր տեսակի փոխկապվածբանկերի ն այլ վարկային կազմակերպությունների ամբողջությունն է, որոնք գործում են ձիասնականֆինանսավարկային մեխանիզմի շրջանակներում: Բանկային համակարգըտվյալ երկրի վարկայինհամակարգիբաղկացուցիչմասն է Տարբեր երկրների բանկային համակարգերը միմյանցից տարբերվում են գործող բանկերի տեսակներով: Ներկայումս մեծ թվով երկրներում գործում է երկմակարդակ բանկային համակարգ,որի առաջին մակարդակումգտնվում է կենտրոնական բանկը (ԱՄՆ-ում` Դաշնային պահուստային համակարգը), իսկ երկրորդ մակարդակում` առնտրային բանկերի ն այլ հաշվարկավարկային կազմակերպությունների ցանցը: Բանկային համակարգը պարտադիր ընդգրկում է կենտրոնական բանկը, որն իրականացնում է պետական էմիսիոն, արժութային ն դրամավարկայինքաղաքականություն:

ՀԱՇԻՎ - տվյալ բանկի կողմից իրավաբանական ֆիզիկականանձանցհամար բացվածհաշիվ է, որտեղ գրանցվում են հաճախորդի ավանդադրած դրամական միջոցները՝

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

ն

դրամով կամ արտարժույթով: Այն արտահայտում է բանկի ն նրա հաճախորդիմիջն ֆինանսականփոխհարաբերությունները: Հաճախորդիկամ նրա կողմից նշված անձիանունից բանկային հաշիվը բացվում է, առաջին հերթին, անկանխիկ(չեկերով կամ վճարման հանձնարարականներով) հաշվարկներ կատարելու, հաշվում անկանխիկ միջոցներ կուտակելու ն հետագայում դրանք նպատակայինօգտագործելու համար:Միջոցներնայդ հաշվից կարող են դուրս գրվել կամ փոխանցվել հաճախորդի առաջին իսկ պահանջով: Հաշվում նվազագույն մնացորդները ն մնացորդի վրա հաշվեգրվող տոկոսներըկարող են տարատեսակվել: Հաշիվը բացվում է բանկի ն հաճախորդի միջն կնքվող պայմանագրիհիման վրա: Գոյություն ունեն բազմաթիվ

բանկային հաշիվներ` ընթացիկ, հաշվարկային, ցպահանծ, ժամկետային, մեկ անձի, մի քանի անձանց, ընդհանուր կամ ճիավորված ն այլ հաշիվներ:ՀՀ օրենսդրությանհամաձայն,ՀՀ տարածքում գործող բանկերը կարող են իրենց կողմից սահմանված կարգով, 3Հ ռեզիդենտն ոչ ռեզիդենտ հանդիսացող հաճախորդներիսպասարկման նպատակով, ցանկացած արժույթով (ինչպես հայկական դրամով, այնպես էլ արտարժույթով) նրանց կամ նրանցկողմից նշանակվածանձանց անունով բացել ն վարել միջազգայինբանկային պրակտիկայումընդունված հաշիվներառանց սահմանափակումների:

ԲԱՆԿԱՅԻՆ ՀՈԼԴԻՆԳ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆ

1) ընդհանուրնշանակությամբ`ցանկացած ընկերություն է, որը տնօրինում կամ --

վերահսկում է՛մեկկամ մի քանի բանկերի:ԱՄՆ-ում այդպիսին է համարվում այն ընկերությունը, որը վերահսկում է առնվազն երկու բանկի ձայնի իրավունք տվող բաժնետոմսերի25 ե ավելի տոկոսը: Հոլդինգի կազմակերպումը թույլ է տալիս միավորել տարբեր բանկերե այլ վարկայինկազմակերպություններ, որոնք զբաղվում են ինչպես դասական, այնպես էլ նոր բանկային գործառնություններով:2) հիմնական` վարկային կազմակերպություն է, որը հնարավորությունունի տնօրինելու մեկ կամ մի քանի վարկային կազմակերպությունների (դուստր վարկային կազմակերպություններ) կողմից ընդունվող որոշումները: Այդպիսի իրավունք կարող է ձեռք բերվել հիմնականվարկային կազմակերպության կողմից մեկ կամ մի քանի վարկայինկազ82

մակերպությունների կանոնադրականկապիտալում գերակշռող մասնակցությանկամ նրանց հետ կնքված պայմանագրի ուժով:

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

ՊԼԱՍՏԻԿ

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

ՎԿԱՅԱԳԻՐ

տվյալ բանկի կողմից հաճախորդին տրված պլաստիկ քարտն է, որը հանդես է գալիս քարտի տիրոջ անվանմամբ, ստորագրությամբ ն ծածկագրի համարով:Պլաստիկ քարտը սպառողի կողմից օգտագործվում է որպես վճարային փաստաթուղթ, որը հավաստում է քարտի տիրոջ հաշվում միջոցների կամ այն թողարկած բանկում նորացվողվարկի առկայությանմասին: Քարտի տերերը կարող են լինել ինչպես ֆիզիկական, այնպես էլ իրավաբանական անձինք: Պլաստիկ քարտերի միջոցով դրա տերը կարող է կատարել անկանխիկվճարումներ` ձեռք բերվող ապրանքներիու ծառայությունների դիմաց, ստանալ կանխիկ դրամ բանկերում կամ ավտոմատ հարմարանքներում, հաստատել իր վճարունակությունը` չեկերի օգնությամբ հաշվարկներկատարելիս: ՔԱՐՏ

--

բանկային գրքույկ ն բանմիաժամանակհամարվում է այն արժեթուղթը, որը հավաստում Է ավանդի գումարն ու ավանդատուի իրավունքը` սահմանված ժամկետի ավարտից հետո վկայագիր տված բանկում կամ այդ բանկի ցանկացած մասնաճյուղում ստանալ ավանդի գումարը ն դրա նկատմամբ հաշվարկված տոկոսայինգումարները: Բանկային վկայագիրըկարողէ լինել ըստ ներկայացնողիկամ անվանական: -

նան

կային սերտիֆիկատէ, ն

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

ՏՈԿՈՍԱԴՐՈՒՅՔ

1) զեղչադրույք է կամ հաշվարկային դրույք, որը սահմանում է տվյալ երկրի կենտրոնական բանկն այն պարտքային արժեթղթերի վերահաշվառման գծով, որոնցով կենտրոնական բանկը կատարում է գործառնուէ տվյալ երկրի թյուններ, 2) տոկոսադրույք, որը սահմանում կենտրոնականբանկը` այլ բանկերին որոշակի ապահովության դիմաց տրամադրվող վարկերի գծով, 3) տոկոսադրույք, որը սահմանում է տվյալ բանկը` իր հաճախորդներինվարկ տրամադրելիս ն ավանդներ (դեպոզիտներ)ներգրավելիս: --

ԲԱՆԿԱՅԻՆ ՕՐԵՆՍԴՐՈՒԹՅՈՒՆ

կարգավորող օրենքների ն

այլ

բանկերի գործունեությունը իրավականնորմատիվ ակտերի

--

ամբողջությունն Բանկայինօրենսդրությունըմշակում է ինչպես օրենսդիրիշխանությունը, այնպես էլ կենտրոնական բանկը ն է:

գործադիր իշխանությունը(կառավարությունը):

Օրենսդրա-

կան կարգավորումնիրականացնողները, որպես կանոն, հանդիսանում են Կենտրոնական բանկը ն Ֆինանսներիու էկոնոմիկայի նախարարությունը` որպես կառավարության լիազորած մարմին: Բանկայինօրենսդրությանմեջ կենտրոնական բանկին հատկացվումէ երկակի դեր, այսինքն` մի կողմից նա գործում է օրենսդիր մարմնի ընդունած օրենքներով, իսկ մյուս կողմից էլ, ընդունում է նորմատիվակտեր, որոնք կարգավորում են բանկերի ն այլ անձանց գործունեությունը:Բացի դրանից,կենտրոնական բանկի վրա է դրված բանկերիկողմից իրավական նորմերի պահանջների կատարմանը

հետնելու

պարտականությունը:

ԲԱՆԿԱՅԻՆ ՕՖՇՈՐԱՅԻՆ

ԳՈՏԻՆԵՐ

ն աշխարհագրական (կամ) իրավաբանական առումով առանձնացվածտարածքներ են: Վերջիններս դրանց մասնակիցներնօգտագործում են ոչ հետ բանկային ռեզիդենտների գործառնություններ կատարելու համար` այնպիսի պայմաններով,որոնք տարբերվում են կապիտալի ներքին ազգային շուկայում գործողներից:Այդ գոտիներում գործառնությունների վարումը հիմնականում ենթարկվում է օրենսդրականկարգավորման (գոտիներնունեն խիստ մասնագիտացված բնույթ, որը բացառում է դրանց մասնակիցների կողմից զուտ ֆինանսական գործառնությունների իրականացումը), իսկ մասնակիցներնամբողջությամբազատված չեն հարկեր վճարելուց, ն նրանց գործնականում արգելում են արժեթղթերով գործառնությունների իրականացումը:

ԲԱՆԿԵՐ ԲԱԺՆԵՏԻՐԱԿԱՆ

--

թյուն, են:

--

որպես բաժնետիրական ընկերու-

կազմակերպաիրավական ձնով հիմնադրվածբանկերն Բաժնետիրական բանկի կանոնադրական կապիտալըբա-

ժանված է որոշակի թվով բաժնետոմսերի:Բանկի գործունեության հետ կապվածվնասներիռիսկը բաժնետերերըկրում են իրենց պատկանողբաժնետոմսերիարժեքի սահմաններում: Կարողեն լինել բաց կամ փակ բաժնետիրական ընկերությունների ձնով կազմավորված բանկեր:

Բաց բաժնետիրական ընկերության (ԲԲԸ) մասնակիցները կարող են վաճառել (օտարել) իրենց պատկանող բաժնետոմսերը` առանց մյուս բաժնետերերիհամաձայնության: Այդպիսի ընկերությունը կարող է անցկացնել իր կողմից թողարկված բաժնետոմսերիբաց բաժանորդագրություն,նրա բաժնետոմսերը կարող են ազատ գնվել ն վաճառվել արժեթղթերիշուկայում: ԲԲԸ բաժնետերերիթիվը չի սահմանափակվում: Փակ բաժնետիրական ընկերության (ՓԲԸ) բաժնետոմսերը չեն գնվում ն վաճառվում արժեթղթերի շուկայում, ն նրա վրա չեն տարածվում բաց բաժնետիրական ընկերության (ԲԲԸ) գործունեությանըվերաբերող շատ կանոններ: Օրինակ, պարտավոր չէ ի գիտություն բոլորի, հրապարակելիր տարեկան հաշվետվությունը ն հաշվապահականհաշվեկշիռը: ՓԲԸ բաժնետերերի թիվը սովորաբար սահմանափակ է (օրինակ, Մեծ Բրիտանիայում` 50, իսկ Գայաստանում`՝49-ից ոչ ավելի):

ԲԱՆԿԵՐ ՓԱՅԱՏԻՐԱԿԱՆ

որպես սահմանափակպատասխանատվությամբընկերություն, կազմակերպաիրավական ձնով են: հիմնադրված բանկերն Այդպիսի համատեքստում «փայ» բառը նշանակում է, որ դրանք բաժնետիրական բանկեր չեն. մասնակիցների բաժնեմասերը կանոնադրականկապիտալում հասկացվում են որպես փայեր, այլ ոչ թե արժեթղթեր` բաժնետոմսերիձնով: --

ԲԱՆԿԵՐ ՓՈԽԱԴԱՐՁ-ԽՆԱՅՈՂԱԿԱՆ

կոոպերատիվ բանկային հիմնարկների տարատեսակ են, ն տարածված ենհատկապես ԱՄՆ-ում, առաջացել են 19-րդ դարի սկզբներին` բնակ-

չության փոքր խնայողություններըհավաքագրելու նպատակով: Դրանց առանձնահատկություննայն է, որ չունեն բաժնետիրական կապիտալ, ավանդատուներիմիջոցները կուտակվում են բացվող խնայողական ն ինվեստիցիոն հաշիվներում, ինչպես նան` տոկոսային չեկային հաշվում (ՆԱՈՒ-հաշվում): Իրականացվող գործառնություններիշրջանակով փոխադարձ-խնայողական բանկերը մոտ են առնտրային բանկերին:Նրանց նկատմամբ կիրառվում է պետականհարկայինարտոնյալ ռեժիմ, քանի որ դրանք դասվում են ոչ առնտրային հիմնարկներիդասին:

ԲԱՆԿԵՐ ՓՈՍՏԱ-ԽՆԱՅՈՂԱԿԱՆ

--

արտերկրում առավել տա-

րածված կազմակերպական առումով միավորված են փոստային համակարգին:Առաջացել են 19-րդ դարի վերջերին ն 20-րդ դարի սկզբներին: Ժամանակակից պայմաններում լայնորեն տարածված են Մեծ Բրիտանիայում, Ֆրանսիայում, Ֆինլանդիայում,Ճապոնիայում, Եգիպտոսում, Հնդկաստանում ն այլ երկրներում: Հանդես են գալիս որպես պետության վարկատուներ ն սպասարկում են բնակչությանը այն վայրերում, որտեղչկան առետրայինբանկեր:Այս բանկերը չունեն բաժնետիրականկապիտալ, նրանց պարտավորություններըերաշխավորվածեն պետության կողմից: Բնակչության միջոցները կուտակում են փոստի բաժանմունքների միջոցով, որոնց դերը սահմանափակվումէ միջոցներիընդունմամբ ն տրամադրմամբ: Ակտիվները կազմված են պետական արժեթղթերից: Կատարում են հետնյալ գործառնությունները` բնակչության ն ձեռնարկությունների (կազմակերպությունների) վարկավորում,չեկերի վճարում,փոխանցումներիիրականացում:

խնայողականհիմնարկներիցեն ո

ԲԱՆԿԵՐԻ ՏԵՍԱԿՆԵՐ

գործնականում բանկերը կարելի է դասակարգել` ելնելով հետնյալ չափանիշներից. 1) իրենց առջն դրված խնդիրներիցկ̀ենտրոնականբանկ (էմիսիոն), առետրային բանկեր, 2) կազմակերպաիրավական ձնից` կոոպերատիվ, փայատիրական, բաժնետիրական ընկերություններ (բաց ն փակ), 3) գործունեության բնույթից` ունիվերսալ ն մասնագի--

տացված:

ԲԱՆԿԻ ԱԿՏԻՎԱՅԻՆ ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՌԻՍԿԱՅՆՈՒԹՅԱՆ ԱՍՏԻՃԱՆ

կոնկրետ բանկի իրացվելիության իրական --

մակարդակըգնահատելիս պետք է ուշադրություն դարձնել ոչ միայն որնէ ակտիվի եկամտաբերությանը, այլ նան հաշվի առնել դրա ռիսկի աստիճանը: Հաշվի առնելով առնտրայինբանկի հաշվեկշռի իրացվելիությանգնահատմանմեջ ակտիվայինգործառնությունների ռիսկի գործոնը, կարելի է դուրս բերել նրա ակտիվների հիմնական բնութագրիչներիմիջն հետնյալ կախվածությունը. որքան բարձր է բանկի ակտիվների եկամտաբերությունը, այնքան մեծ է ռիսկը, ն դրան առընթեր ցածր է բանկի հաշվեկշռի իրացվելիության մակարդակը,ն ընդհակա-

ռակը:

բանկի իրացվելիության վրա ազդող ների կառուցվածքը, այսինքն` բարձր իրացվելի ակտիվների տեսակարար կշիռը բանկի ակտիվների ընդհանուր ծավալում: Այս դեպքում, որքան մեծ է տվյալ ցուցանիշը, այնքան բարձր է բանկի իրացվելիությունը: Ակտիվների իրացվելիության աստիճանը կախված է դրանց նշանակությունից: Այսպես` օրինակ, բանկի դրամական ակտիվները նախատեսվածեն վճարային գործառույթների կատարման համար, իսկ վարկերը կարող են բավարարել հաճախորդների կարճաժամկետ ու երկարաժամկետ պահանջները ն այլն:

ԲԱՆԿԻ ԱԿՏԻՎՆԵՐԻ

ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔ

--

մեկ այլ կարնոր գործոն է համարվում նրա ակտիվ-

արդյունք է, երբ բանկն ունի մեծ քանակությամբ վատ որակի վարկեր, կամ եթե նրա պորտֆելի մեծ մասը արժեզրկվում է, դա բերում է բանկային կապիտալի նվազման: Եթե ներդրողները ն բաժնետերերը իմանում են այդ մասին ն սկսում են հանել իրենց միջոցները, ապա բանկը կարող է անվճարունակճանաչվել: Անվճարունակության ռիսկը բանկի երկարաժամկետ կենսունակության ապահովման չափանիշն է:

ԲԱՆԿԻ ԱՆՎՃԱՐՈՒՆԱԿՈՒԹՅԱՆ ՌԻՍԿ

--

բանկի տվյալ արժույթով արտահայտված ակտիվների պարտավորությունների տարբերությունն է: Երբ տվյալ արժույթովարտահայտվածակտիվները հավասար են նույն արժույթով արտահայտվածպարտավորություններին, ապա արժութային դիրքը կանվանվի փակ, իսկ դրանց անհավասարլինելու դեպքում կանվանվի բաց արժութային դիրք:

ԲԱՆԿԻ ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ

ԴԻՐՔ

--

ն

ԲԱՆԿԻ ԱՐՏԱՔԻՆ

ՌԻՍԿԵՐ

ներառվում են բանկի գործունեության ընթացքում առաջացող այն ռիսկերը,որոնք կապված չեն բանկի ներքին կազմակերպչականաշխատանքների հետ, սակայն թողել են իրենց ազդեցությունը բանկի ֆինանսական գործունեության արդյունքների վրա: Ռիսկերի այս խմբում ընդգրկվումեն հետնյալները` երկրքաղաքական, սոցիալական, շուկայական, տարերային աղետների, տնտեսական, մակրոտնտեսական, ֆինանսական, օրենսդրական, փոխանցման,

ճյուղային ն

այլ

--

ռիսկերը:

ԲԱՆԿԻ ԲԱՐՁՐ ԻՐԱՑՎԵԼԻ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

դրանք կանխիկ դրամական միջոցներն են, կանխիկինհավասարեցվածվճարային փաստաթղթերը,3ՀՀ կենտրոնականբանկում թղթակցայինհաշիվների ե պարտադիր պահուստների միջոցներն ու ներդրված ավանդները (դեպոզիտները), առկա ստանդարտացվածձուլակտորները,ռեզիդենտ օտարերկրյաբանկերումթղթակցային հաշիվները, ինչպես նան ՀՀ գանձապետականարժեթղթերը՝ բացառությամբ գրավադրված ն հետգնման պայմանագրով վաճառված արժեթղթերի: --

ն

ԲԱՆԿԻ ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

դրանք են` հաշվարկված ստացված տոկոսայինգումարները, մատուցված ծառայությունների դիմաց ստացված կոմիսիոն (միջնորդային) եկամուտները, հաճախորդներիկողմից ծախսերի փոխհատուցումը, արտարժույթայինգործառնություններիդիմաց ստացված եկաԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

--

ն

մուտները:

ԲԱՆԿԻ ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ԾԱԽՍԵՐ

դրանք են` հաշվարկված վճարված տոկոսայինգումարները, կոմիսիոնծառայությունների ն արտարժութայինգործառնություններիդիմաց վճարումները, կապի ն փոստի ծառայությունների դիմաց կատարվող

ԲԱՆԿԻ ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

նական եկամուտների ե

Ր

ՇԱՀՈՒՅԹԻ

ԶՈՒՏ ՄԱՐԺԱ

--

գործառ-

գործառնականծախսերի տարբերության ու ակտիվների հարաբերակցությունն է, կամ այլ կերպ` գործառնական ' շահու թիննն ընդհանուր թ ակտիվնե ազտիմերի

հւ

ընդիաքուր

Է աղերակքությունն

ԲԱՆԿԻ ԴԱՍԱԿԱՐԳՎԱԾ (ՉԱՇԽԱՏՈՂ)ՎԱՐԿԵՐ

դրանք հսկվող, ոչ ստանդարտ,կասկածելի ն անհուսալի վարկերի ամբողջականությունն է: --

ԲԱՆԿԻ ԹՅՈՒՆԻՑ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ՀՈՍՔ

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒ-

իրենից ներկայացնում է ստացված տոկոսները ն կոմիսիոն (միջնորդային) գումարները, լիզինգային, ֆակտորինգային ն հավատարմագրայինգործառնություններիցստացված զուտ եկամուտները,արժեթղթերիվերավաճառքիցստաց--

ն գործուղման ծախտոկոսները, վճարված աշխատավարձը ն դրամականհոսքերը այլ զուտ սերը, վճարված հարկերը գործունեությունից: գործառնական

ԲԱՆԿԻ ԹՅՈՒՆԻՑ

--

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ՀՈՍՔ

ՆԵՐԴՐՈՒՄԱՅԻՆ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒ-

իրենից ներկայացնումէ պետականարժեթղթերում, այլ ժամկետային արժեթղթերում,անժամկետ արժեթղթերում ներդրումները, ՀՀ կենտրոնականբանկում տեղաբաշխված ավանդներին հետգնման համաձայնագրերովգնած արժենախկինում թղթերը, վարկային ներդրումները (նվազեցված, դուրս գրված վարկերի վերադարձը),այդ թվում ֆակտորինգը, տեղաբաշխվածավանդները,լիզինգի նպատակովակտիվների մայր գումարձեռքբերման,լիզինգայինգործառնություններից (ձեռք օտարումը ետ միջոցների հիմնական վերադարձը, ների ներդրուայլ Ա ստացված հոսքերը` բերումը) զուտ դրամական մային գործունեությունից:

-

ն

վճարումները:

ված զուտ եկամուտները,ստացված այլ եկամուտները,վճարված

ԲԱՆԿԻ ԴՐԱՄԱԿԱՆ ՀՈՍՔ ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒիրենից ներկայացնումէ ցպահանջ պարտավորություն-

ՆԻՑ --

զուտ ավելացումը ների, ժամկետային պարտավորությունների վարկերին ՀՀ ստացված բ անկից կենտրոնական (նվազումը), հետգնման համաձայնագրովվաճառած արժեթղթերի ավելակապիտալումբաժնետերերի ցումը (նվազումը), կանոնադրական

ն զուտ դրամական ներդրումները,վճարվածշահաբաժինները հոսքերը` ստացված այլ ֆինանսականգործունեությունից:

դրանք են` վարկերի հնարավոր կորուստներիծածկման պահուստադուրս գրված վարկերի հիմնադրամիհաշվին արտահաշվեկշիռ մասհանված, պահուսատահիմնադրամին այդ նույն վերադարձը, վերավարկերի չգրված դուրս բայց դեռնս արտահաշվեկշիռ պածածկման դարձը, արժեթղթերիհնարավոր կորուստների մ արումը, արժեթղթերի հաշվին դուրս գրված հուստահիմնադրամի ծախսերով դուրս գրված դեբիտորականպարտավորությունչեն պաների ն այլ գումարների(որոնց համար նախատեսված հուստներ) վերականգնումը:

ԲԱՆԿԻ ԴՈՒՐՍ ԳՐՎԱԾ ԱԿՏԻՎՆԵՐԻՑ

ՎԵՐԱԴԱՐՁ

--

դրանք վարկային ներչաշխատող վարկերի), տեղաբաշխված դեպոզիտները, լիզինգային միջոցները, ֆակտորինգը, արժեթղթերում ներդրումները ն այլ ակտիվները, որոնք կարող են տոկոսային եկամուտ ապահովել: ԲԱՆԿԻ

ԵԿԱՄՏԱԲԵՐ

դրումներն են (առանց

ԲԱՆԿԻ ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐԻ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

-

ՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅՈՒՆ

ԵՎ ԾԱԽՍԵՐԻ

-

բանկերի կողմից կազմվող ֆինանսական հաշվետվություն է, բանկի որը բնութագրում է հաշվետու ժամանակահատվածում գործունեության ֆինանսական արդյունքները, որի հետ անմիջականորենն կապված տարրերն են` եկամուտներն ու ծախսերը: Համաձայն ՀՀ բանկայինօրենսդրության, բանկերը ՀՀ կենտրոնական բանկ պետք է ներկայացնեն ամսական, եռամսյակային ն տարեկան հաշվետվություն եկամուտների ն ծախսերի վերաբերյալ:Հաշվետվությանմեջ ներառվում են. ա) բանկի եկամուտները,այդ թվում` տոկոսայինեկամուտները, ոչ տոկոսային եկամուտները, ն դուրս գրված ակտիվներիվերադարձը, բ) բանկի ծախսերը, այդ թվում` տոկոսային ծախսերը, ոչ տոկոսայինծախսերը, հատկացումներակտիվներիհնարավոր կորուստներիպահուստներին: |

յին

ն զուտ

ոչ

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ԵԿԱՄՈՒՏդա

զուտ տոկոսատոկոսայինեկամուտներիհանրագումարնէ:

ԲԱՆԿԻ ԶՈՒՏ

--

ԲԱՆԿԻ ԶՈՒՏ ՈՉ ՏՈԿՈՍԱՅԻՆ

եկամուտներին

ոչ

դա ոչ տոկոսային տոկոսային ծախսերիտարբերությունն է:

ԲԱՆԿԻ ԶՈՒՏ ՏՈԿՈՍԱՅԻՆ

ԵԿԱՄՈՒՏ

ԵԿԱՄՈՒՏ

--

տոկոսային եկամուտներին տոկոսային ծախսերի տարբերությունն է: --

դա

'

ԲԱՆԿԻ ԶՈՒՏ ՏՈԿՈՍԱՅԻՆ

ՄԱՐԺԱ -- տոկոսայինեկամուտների

տոկոսային ծախսերի տարբերության ն ընդհանուր (կամ եկամտաբեր)ակտիվների հարաբերակցությունն է: Այն ցույց է տալիս տոկոսադրույքներիսպրեդիմակարդակը: ու

ԿԱՊԻՏԱԼ բանկիընդհանուր

(ՍԵՓԱԿԱՆ)

ակտիվների ն ընդհանուր պարտավորություններիտարբերությունն է: Անվանվում է նան բանկի սեփական կապիտալ: Այն

ԲԱՆԿԻ ԸՆԴՂԱՆՈՒՐ

--

արտագոլվում է հաշվեկշռի աջ մասում ն ներառում է` կանոնադրական կապիտալը, գլխավոր պահուստները, վերագնահատման պահուստները,կուտակված շահույթը: Բանկի ընդհանուր կապիտալիցուցանիշն ունի առավել մեծ նշանակություն նրա գործունեության համար, քանի որ առաջին հերթին, կարգավորող մարմինները սահմանում են կապիտալի անհրաժեշտ նվազագույն չափը, երկրորդը` որքան մեծ է բանկի ընդհանուր է նան ներդրողների, կապիտալի չափը, այնքան մեծանում ն նրա նկատհաճախորդներիվստահությունը վարկառուների մամբ, որովհետն ընդհանուր կապիտալի մեծությունը բանկի հուսալիության գրավականն է: Այն աջակցում է բանկի եկամուտների աճին, չեզոքացնում է կորուստները, հնարավորություն է տալիս ժամանակինվճարելու շահաբաժիններ ն միաժամանակ ապահովում է բանկի կայունությունը:

ԲԱՆԿԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԱԿՏԻՎՆԵՐ

արտացոլվումեն հաշվեկշռի ձախ մասում ն ներառում են` կանխիկ դրամականմիջոցները --

(դրամով ն արտարժույթով). թղթակցային հաշվի մնացորդը կենտրոնականբանկում ն ռեզիդենտ ու ոչ ռեզիդենտ բանկեետ րում, ներդրումներն այլ արժեթղթերում,պայմանագրերով գնման արժեթղթերը, այլ բանկերին տրված վարկերը, հավատարմագրայինգործառնություններիցստացվելիք գումարները, վարկային ներդրումները,հաշվարկվածտոկոսները,հիմնական միջոցները ն ոչ նյութականակտիվները, լիզինգը, կանխավճարները ն այլ ակտիվները:

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ԱԿՏԻՎՆԵՐԻ

ՇԱՀՈՒԹԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆ

հետո զուտ շահույթի ն ընդհանուրակտիվ(ԲՕՃ) հարկումից ների հարաբերակցություննէ: Այս ցուցանիշը բնութագրումէ ԲԱՆԿԻ --

առաջին հերթին բանկի աշխատանքի արդյունավետությունը, քանի որ այն ցույց է տալիս բանկի տնօրինությանտակ գտնվող մեկ միավոր ակտիվի օգտագործմանարդյունքում նրա կողմից ստացվելիքշահույթի մեծությունը` հարկումկատարելուցհետո:

ԲԱՆԿԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԱԿՏԻՎՆԵՐԻ ՕԳՏԱԳՈՐԾՄԱՆ ԳՈՐԾԱԿԻՑ

(ՃՍ) գործառնականեկամուտներին ընդհանուր ակտիվների հարաբերակցություննէ, որը բնորոշում է բանկի ենթակայու-

թյան ընդհանուր ակտիվների մեկ միավորին բաժին ընկնող գործառնականեկամուտներիգումարի չափը:

ԲԱՆԿԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ՊԱՍԻՎՆԵՐ

դրանք արտացոլվում են հաշվեկշռի աջ մասում ն այն հավասար է պարտավորություն--

ների ու ընդհանուր (սեփական) կապիտալի հանրագումարին:

ԲԱՆԿԻ ԺԱՄԿԵՏԱՅԻՆ

ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ցպահանջ համեմատած ժամկետային պար--

պարտավորություններիհետ

տավորությունները ծախսատար են, քանի որ բանկը դրանց դիմաց տոկոսագումար է վճարում: Սակայն պարտավորությունների ժամկետայնության կառավարման տեսանկյունից, այսպիսի պարտավորություններնառավել հեշտ է կառավարել, քանի որ հաճախորդիկողմից դրանց հետ պահանջի ժամկետը ֆիքսված է: Հնարավոր է, որ ավանդը ժամկետից շուտ պահանջվի հաճախորդի կողմից, ուստի ռիսկի նվազեցման նպատակով պայմանագրումպարտադիրնշվում է, որ նախատեսված ժամկետիցշուտ ավանդի հետ պահանջիդեպքում հաճախորդը տուգանք է մուծում բանկին: ԲԱՆԿԻ

ԻՐԱՑՎԵԼԻՈՒԹՅԱՆ

ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐ

դրանք են՝ ն 1) ներգրավված ոչ դեպոզիտային միջոցների ակտիվների հարաբերակցությունը,2) վարկերի ն ընդհանուր ակտիվների հարաբերակցությունը, 3) բարձր իրացվելի ակտիվների ն ընդհանուր ակտիվներիհարաբերակցությունը,4) դրամական միջոցնեքի ն պետական պարտատոմսերիհանրագումարի ն ընդհանուր ակտիվներիհարաբերակցությունը:

ԲԱՆԿԻ

ԻՐԱՑՎԵԼԻՈՒԹՅՈՒՆ

-

նրա ամենօրյավճարունակությունն է` ժամանակին ն առանց կորուստների կատարելու իր ավանդատուներիու պարտատերերի պարտավորությունները հանդեպ: Բանկն իրացվելի է, եթե նրա իրացվելի ակտիվների գումարը բավարար է ընթացիկպարտավորություններըժամանակին մարելու համար: Իրացվելի բանկի համար մատչելի են այն միջոցները,որոնք նա կարող է ներգրավել խելամիտգնով ն հենց այն պահին, երբ դրանք անհրաժեշտ են: Դա նշանակում է, որ այդպիսի բանկը կամ տնօրինում է իրացվելի միջոցների անհրաժեշտ գումարի, կամ դրանք կարող է ստանալ փոխա--

ռությունների կամ ակտիվների վաճառքի միջոցով: Եվ ընդհակառակը,իրացվելիության անբավարար մակարդակի դեպքում առնտրայինբանկերը սովորաբար ունենում են ֆինանսական դժվարություններ,սկսում են կորցնել ավանդներ, որը փոքրացնում է նրանց կանխիկմիջոցները ն ստիպում հրաժարվել առավել բարձր իրացվելի արժեթղթերից: Մյուս կողմից, բանկերը մեծ դժկամությամբ են փոխառություններ տրամադրում սնանկացմանեզրին գտնվող բանկերին,կամ տրամադրումեն միայն գրավի դիմաց ն բարձր տոկոսներով, որն էլ ավելի է մեծացնում դրանց ծախսերը: Բանկի իրացվելիությունը կախված է տվյալ բանկի ակտիվաստիճանից: ներին պասիվներիընթացիկհավասարակշռության Անհրաժեշտիրացվելիությունապահովելու համար առնետրային բանկիակտիվներիկառուցվածքը պետք է հանապատասխանի իրացվելիության որակականպահանջներին:

ընդհանուր

(ԵՐԿՐՈՐԴԱՅԻՆ)ԿԱՊԻՏԱԼ

մասն ն է` է, ներառում (սեփական)կապիտալի մի բանկի հիմնական միջոցների վերագնահատմանպահուստը (ընդ որում, լինելու դեպքում, լրացուցիչ կապիտալի հաշրա դրական են որ անհրաժեշտ շենքերի ն շինությունների վերագնահատմանմասով), հաշվեկշռի համախմբման(կոնսոլիդացիայի)ընթացքում առաջացած արտարժութային տարբերությունների պահուստը, փոխառուայլ պահուստները ն երկարաժամկետստորադաս

ԲԱՆԿԻ ԼՐԱՑՈՒՑԻՉ

--

Կան բանկի վարկում իվում միայն

խանա

թյունները:

ԲԱՆԿԻ ԾԱԽՍԵՐԻ

ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ ԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

--

հարկումը) ն

գործառնականեկաբանկիզուտ շահույթի (մինչն մուտների հարաբերակցությունն է, որը ցույց է տալիս բանկի գործառնական եկամուտների մեկ միավորին բաժին ընկնող զուտ շահույթի գումարի չափը մինչն հարկումը:

ԲԱՆԿԻ ԿԱՅՈՒՆ ԱՃԻ ԳՆԱՀԱՏՈՒՄ

որպես առաջին նախապայման, հուսալի բանկի ակտիվներիաճի տեմպերըչպետք է գերազանցենընդհանուր կապիտալի աճի տեմպերին: Սակայն գոյություն ունի բանկի կայուն աճի գործակից, որը ցույց է տալիս, թե բանկն ինչ տեմպերով կարող է զարգանալ շահու93

--

թաբերության առկա մակարդակի դեպքում: Այդ գործակիցը

հաշվարկելու համար կիրառվում են

թվում.

փոփոխականներ,այդ

շահութաբերության գործող մակարդակը (ՀՕՃ), որը հարկումից հետո զուտ շահույթի ն ակտիվների հարաբերակցությունն է, հարկումից հետո զուտ շահույթի տեսակարարկշիռը, ընդհանուր(սեփական)կապիտալիհարաբերակցությունն ակտիվներին (ֆինանսական լծակ), կամ բանկի բազմարկիչ: Բանկի կայուն աճի գործակիցը հաշվարվում է հետնյալ բանաձնով.

»

»

»

10096 ԻՕՃ-6 շահաբաժիններիտեսակարարկշիռ)--

կշիռ) ոոգհանու պատիտալ |-ՊՕո-(-շահաբաժինների ակտիվներ տեսակարար

ԲԱՆԿԻ ԿԱՆԽԱՎՃԱՐՎԱԾ ԾԱԽՍԵՐԻ ԱՄՈՐՏԻԶԱՑԻԱ

ինչպես գուդվիլի արժեքը, այնպես էլ կանխավճարված ծախսերը ենթարկվում են ամորտիզացիայի: Դրա համար կա համապատասխանհաշիվ, որտեղ գրանցվում են կանխավճարվածծախսերի ամորտիզացիան (դեբետագրվում է ամորտիզացիոն ծախսերի հաշիվը ն կրեդիտագրվում`կանխավճարվածծախսերի հաշիվը): Այս դեպքում նույնպես դրամական հաշիվները չեն մասնակցումթղթակցությանը,հետնաբարչպետք է արտացոլվեն դրամականհոսքերի հաշվետվությունում: --

.՛

ԲԱՆԿԻ

ԿԱՊԻՏԱԼԻ

ՀԱՄԱՐԺԵՔՈՒԹՅՈՒՆ

հետնյալ գործակիցներիօգնությամբ. »

»

»

"

Լներեջ

Հ

-

գնահատվում է

Ընդհանուր կապիտալ/Ընդհանուրպարտավորու-

թյուններ

Գլ

Հ

Ընդհանուր կապիտալ/Ընդհանուր ակտիվներ

ԳշՀ- Ընդհանուր կապիտալ/Ռիսկով կշռված ակտիվներ Գտ Գիմնականկապիտալ/Ռիսկովկշռված ակտիվներ -

«Լներեջի» մեծությունը ցույց է տալիս, թե ինչքանով է բանկի կապիտալըսպասարկում նրա ստանձնած պարտավորություն-

ները:

Գլ գործակիցը ցույց է տալիս, թե ինչքանով է բանկի ընդհանուր կապիտալը ծածկույթ հանդիսանում նրա ակտիվների համար: Գշ գործակիցը սահմանված է որպես կապիտալի համարժեքության նորմատիվ (նլ), որի պահանջների ապահովումը պարտադիր է հանրապետությանտարածքում գործող բոլոր բանկերիհամար: Գչ գործակիցընս սահմանված է որպեսհիմնականտնտեսական նորմատիվ (Ն.շ), որն առավել խիստ է գնահատում կապիտալի համարժեքությունը, քաննախորդգործակիցները:

արտահայտվումէ բանկի քաղաքականությանառկայության դրա պահպանման, արդյունավետ կազմակերպմանկառուցվածքում, որը հնարավորություն է տալիս բարձր մակարդակովլուծել ռազմավարական ն ընթացիկ խնդիրները`բանկի ակտիվների ն պասիվներիկառավարման համապատասխանմեխանիզմիմշակման գործընթացում: Բանկի ղեկավարությունը կարող է որոշել իր ռազմավարությունը Ա ընտրել իրացվելիության նախընտրելիմակարդակը: Դրա համար էլ յուրաքանչյուր բանկի իրացվելիությունը զգալիորեն կախված է կառավարմանվերին օղակների որակավորումից, կադրերիպատրաստվածության մակարդակից:

ԲԱՆԿԻ ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ ՈՐԱԿ

--

ու

ԲԱՆԿԻ ԿԱՐՃԱԺԱՄԿԵՏ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ներառում են կարճաժամկետ ներդրումները, մինչն մեկ տարի մարման ժամկետ ունեցո (կայուն ն քսված փոփոխվողտոկոսադրույքո --

Ֆիիզինգենրի՝ հ ակկերի ռնոոցին մաուն վարկերն ֆինանսական ներդրումներ):

արժեթղթերի(կարճաժամկետ

ԲԱՆԿԻ ԿԱՐՃԱԺԱՄԿԵՏ ՆԵՐԴՐՈՒՄՆԵՐ

ներառումեն ավանդատուներին տոկոս (տոկոսային եկամուտ) բերող հաշիվները, կենտրոնական բանկում պարտադիր պահուստավորումն ու թղթակցայինհաշիվները, հակադարձ ետգնման համաձայնագրերը, ինչպես նան մինչն մեկ տարի մարմանժամկետունեցող արժեթղթերնու այլ բանկերիառնտրայինարժեթղթերը: --

ԲԱՆԿԻ ԿԱՐՃԱԺԱՄԿԵՏ ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

--

ներառում

է մինչն մեկ տարիմարմանժամկետովժամկետայինավանդները,

կենտրոնական բանկից ներգրավված միջոցները ն ետգնման համճաձայնագրերը, մինչն մեկ տարի ճարման ժամկետով ներգրավված այլ միջոցները ն նույն Ժամկետով օտարերկրյա կազմակերպություններիժամկետային ավանդները: |

1) ընդհանուր կապիտալի (միջին) ն ռիսկով կշռված ակտիվների (ճիջին) գումարի միջն նվազագույն հարաբերակցությունը (Ն11 նորմատիվ), որը բնութագրում է ընդհանուր կապիտալի համարժեքությանմակարդակնըստ ակտիվներիռիսկայնության աստիճանի (1226 33 ստանդարտով), 2) հիմնական կապիտալի ն ռիսկով կշռված ակտիվների(միջին) գումարի միջն նվազագույն հարաբերակցությունը (Ն12 նորմատիվ), որը բնութագրում է հիճնական կապիտալի համարժեքության մակարդակն ըստ ակտիվների ռիսկայնության աստիճանի (8465), 3) ընդհանուր կապիտալի (միջին) Ա ընդհանուր ակտիվների (միջին) նվազագույն հարաբերակցությունը, որը բնութագրումէ բանկի ընդհանուր վճարունակության ճակարդակը (կապիտալի լներեջ 1096), 4) հիճնական կապիտալի(միջին) Ա ընդհանուր ակտիվների (միջին) նվազագույն հարաբերակցությունը,որը բնութագրում է բանկի ընդհանուր վճարունակության մակարդակը (հիճնական կապիտալի լներեջ 646), 5) բանկի հետ կապված բոլոր անձանց պարտավորություններիհանրագումարի ն ընդհանուր կապիտալի(միջին) հարաբերակցությունը(Ն42 տնտեսական նորմատիվ),որը բնութագրում է բանկի հետ կապված բոլոր անձանց գծով ռիսկի առավելագույն չափը (6076): Նշված տոկոսադրույքները ենթակա են փոփոխման ՀՀ ԿԲ-ի կողմից: 6) ռիսկովկշռված խոշոր պարտապաններիպարտավորությունների ն ընդհանուրկապիտալի(միջին) մեծությանհարաբերակցությունը, որը բնութագրում է բանկի կողմից տրամադրված խոշոր փոխառությունների ապահովվածությունը սեփական

կապիտալով:

ԲԱՆԿԻ ՀԱՇՎԵԿՇԻՌ

ֆինանսականհաշվետվություն է, որը ներառում է բանկի ակտիվների ն պասիվների վերաբերյալ չատվյալները, բացահայտում է բանկի գործառնությունների

գործառնությունների,իսկ հաշվեկշռի պասիվը ներառումէ տվյալներ հաճախորդների Ա թղթակից բանկերի հաշիվներում (ընթացիկ,ավանդային, խնայողական ն այլն) ներգրավվածմիջոցների, ինչպես նան սեփական կապիտալի չափերի վերաբերյալ: Հաշվեկշիռը կարող է օգտագործվել որպես տեղեկատըստ

րությանկողմից կառավարչականորոշումներ ընդունելիս, գործունեությանարդյունավետությանբարձրացման, ֆինանսական ռիսկերի փոքրացման, իրացվելիության գնահատման ն այլ նպատակներիհամար: Բանկերըպարտավորեն պարբերաբար հրապարակել տարեկան հաշվեկշիռը` ֆինանսական տարվա ավարտից հետո վեցամսյա ժամկետում, ինչպես նան եռամսյակային հաշվեկշիռ` մինչն եռամսյակին հաջորդող ամսվա 15-ը: Վրապարակվողհաշվեկշիռը պարտադիրպետք է ներառի կենտրոնականբանկիկողմից սահմանվածտեղեկությունները:

ԲԱՆԿԻ ՀԱՐԿԱՅԻՆ ՎՃԱՐՈՒՄՆԵՐԻ ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ ԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

դա բանկի զուտ շահույթի (հարկումից հետո) ն մինչն հարկումը զուտ շահույթի հարաբերակցությունն է, որը բնորոշում է բանկի կողմից ակտիվային ն պասիվային գոր--

ծարքներիկառավարմանհետնանքով հարկային վճարումները նվազագույնիհասցնելու խնդրի լուծման արդյունավետությունը:

ԲԱՆԿԻ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԱՎԱՆԴՆԵՐ

համարվում են ցպահանջ ոչ մեծ գումարներիավանդայինսերտիֆիկատները: ավանդները, --

Հիմնականավանդներըբանկի միջոցների կայուն Ա վստահելի

աղբյուր

են:

ԲԱՆԿԻ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԿԱՊԻՏԱԼ

ընդհանուր (սեփական) կապիտալիմի մասն է, ն իրենիցներկայացնումէ կանոնադրական --

կապիտալի(ներառյալ բաժնետոմսերիհավելավճարը),գլխավոր պահուստին չբաշխված շահույթի (եկամուտներիպահուստներ) հանրագումարը:

--

փերն ու կառուցվածքը որոշակի ամսաթվի դրությամբ: Հաշվեկշռի ակտիվներումբերվում է բանկի ռեսուրսներիբաշխումն

ԲԱՆԿԻ ՀԻՄՆԱԿԱՆ

կենտրոՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ՆՈՐՄԱՏԻՎՆԵՐ

--

նական բանկերի կողմից բանկերի գործունեության կարգավորման հիմնականչափանիշներն են: Վամաձայն ՀՀ բանկային օրենսդրության, կենտրոնական բանկը բոլոր տեսակի բան97

կերի համար սահմանում է հետնյալ հիմնական տնտեսական կապիտալի(հիմնադրամի) ա) կանոնադրական նորմատիվները. մեկապիտալինվազագույն նվազագույնչափը, բ) ընդհանուր ն ակկշռված ռիսկով ծությունը, գ) ընդհանուր կապիտալի տիվներիգումարներիմիջն նվազագույնհարաբերակցությունը, դ) հիմնական կապիտալին ռիսկով կշռված ակտիվների գումարների միջն նվազագույն հարաբերակցությունը,ե) բարձր (ընդհանուր իրացվեմիջն նվազագույն հարաբերակցությունը ակտիվներին ցպաիրացվելի զ) բարձր լիության նորմատիվ), գումարների միջն նվազագույն հանջ պարտավորությունների (ընթացիկիրացվելիությաննորմատիվ), հարաբերակցությունը է) մեկ փոխառուիգծով ռիսկի առավելագույն չափը, ը) բանկի հետ կապված մեկ անձի գծով ռիսկի առավելագույն չափը, թ) բանկի հետ կապված բոլոր անձանց գծով ռիսկի առավելագույն չափը, ժ) բանկերիկողմից ներգրավված միջոցների բանկում պարտադիրպահուստների դիմաց ՀՀ կենտրոնական նվազագույնչափը, ի) արտարժույթիտնօրինմաննորմատիվի առավելագույնչափը: ՀՀ կենտրոնականբանկը, ըստ օրենքի, գծով ռիսկի կարող է սահմանել նան բանկի պարտատերերի առավելագույնչափը, որը սակայններկայումս սահմանվածչէ: ԲԱՆԿԻ

ՎՆԱՐԱՎՈՐ ԿՈՐՈՒՍՏՆԵՐԻ

ՊԱՀՈՒՍՏԱՀԻՄՆԱԴՐԱՄ-

դրանք են` վարկերի ն արժեթղթերի հնարավոր կորուստներիծածկման պահուստահիմնադրամին կատարված մասհանումները, դեբիտորականպարտավորուչեն թյուններին այլ գումարների(որոնց համար նախատեսված դուրս գրմանծախսերը: պահուստներ)

ՆԵՐԻՆ

ՎԱՏԿԱՑՈՒՄՆԵՐ

--

՝

ԲԱՆԿԻ ՄԱՍՆԱՃՅՈՒՂ

բանկի առանձնացված ստորաբաժանումն է, որը գտնվում է նրա գտնվելու վայրից դուրս ն --

առաջարկում է բանկային ծառայություններ:Մասնաճյուղը չի անձ, այլ գործում է բանկիհասիրավաբանական հանդիսանում տատած կանոնադրության հիման վրա: Մասնաճյուղի ղեկաեն բանկի կողմից Ա գործում են նրա վարները նշանակվում լիազորագրիհիման վրա: Համաձայն ՀՀ բանկայինօրենսդրուանձի կարթյան, բանկի մասնաճյուղը նրա իրավաբանական ն գտնվող դուրս վայրից գտնվելու բանկի գավիճակչունեցող

առանձնացված ստորաբաժանումն է, որը գործում է բանկի կողմից տրված լիազորությունների սահմաններում ն ճրա անունից բանկային ն (կամ) օրենքով նախատեսվածֆինանսական գործառնություններէ իրականացնում: բանկի մոտ հիմնական միջոցներիամորտիզացիոնհատկացումներիհաշվապահական ձնակերպումների ժամանակ դրամական հաշիվներից ոչ մեկը

ԲԱՆԿԻ ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ

ԱՄՈՐՏԻԶԱՑԻԱ

քերի վրա ն չպետք է արտացոլվի դրամական հոսքերի հաշվետվությունում: ՌԻՍԿ բանկային զուտ շահույթի մակարդակիստացման վտանգըկոչվում է բանկայինշահույթի ռիսկ: Շահույթը կարող է անսպասելիորեն նվազել ներբանկային կամ արտաքին գործոնների ազդեցուքյան ներքո: Բանկային ոլորտում մրցակցության աստիճանի բարձրացումը բերում է եկամուտների ե ծախսերի մարժայի նվազմանը, որն էլ իր հերթին բացասական ազդեցություն է նան բաժնետերերին վճարվելիք շահաբաժինների ունենում մակարդակիվրա:

ԲԱՆԿԻ ՆԱԽԱՏԵՍՎՈՂ

ՇԱՀՈՒՅԹԻ

ՉՍՏԱՑՄԱՆ

--

առաջանում են բանկի գործունեության ընթացքում ն արտահայտվում են նրանց կողմից իրականացվող գործարքների տեսակներով: Այդ ռիսկերը կաԲԱՆԿԻ ՆԵՐՔԻՆ

ՌԻՍԿԵՐ

--

է բաժանել չորս րելի

խմբի. Յաշվեկշռային ռիսկերի խումբը կարելի է տարանջատել երկու մասի՝ բանկի ակտիվային գործառնությունների հետ կապված ռիսկեր, բանկի պասիվային գործառնությունների հետ կապված ռիսկեր: Հաշվեկշռային ռիսկերի խմբում ընդգրկվում են` վարկային, արժեթղթերի,ներդրումային, կապիտալի կառուցվածքի ն այլ 1.

»

»

ռիսկերը:

2.

Հետհաշվարկային ռիսկերի խումբ, որում ընդգրկվում են՝ ֆինանսականերաշխիքների, գրավների,հավատարմագրային գործառնությունների ն այլ ռիսկերը:

--

Յ.

4.

Բանկի կողմից ակտիվներին պասիվներիարդյունավետկառավարմանհետ կապվածռիսկերիխումբ, որում ընդգրկվում են` ւոռկոսային, անվճարունակության,արտարժութայինն հրացվելիությանռիսկերը: Բանկի կողմից ֆինանսական ծառայությունների իրականացման հետ կապված ռիսկերի խումբ, որում ընդգրկվում են` գործառնական,տեխնոլոգիական,անվտանգության,նորամուծության, ռազմավարական, հաշվառման, վարչական ն կազմակերպչական ռիսկերը:

հետո (ՈՔԽ) հարկումից զուտ շահույթի ն գործառնականեկամուտներիհարաբերակցությունն է: Այն բնութագրում է գործառնականեկամուտների մեկ միավորին բաժին ընկնող զուտ շահույթի գումարի չափը հարկումից հետո:

ԲԱՆԿԻ ՇԱՀՈՒՅԹԻ

ԶՈՒՏ ՄԱՐԺԱ

-

տոկոսային եկամուտներիու եկամտաբեր ակտիվների հարաբերակցությանն տոկոսային ծախսերի ու բանկի պասիվների(որոնց համար վճարվում են տոկոսներ) հարաբերակցությանտարբերություննէ: Սպրեդի միջոցով գնահատվում է բանկի կողմից միջոցների ներգրավման ն տրամադրմանգործընթացումբանկայինմրցակցության ԲԱՆԿԻ

ՇԱՀՈՒՅԹԻ

ՍՊՐԵԴ

ԲԱՆԿԻ ՈՉ ՀԻՄՆԱԿԱՆ

ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ներառում շուկայականից բարձր տոկոսներով ներգրաված փոքր ավանդները (օրինակ ԱՄՆ-ում մինչն Ֆ100.000), խոշոր ժամկետային ավանդային սերտիֆիկատները (օրինակ ԱՄՆ-ում ֆ100.000ն ավելի), հետգնմանհամաձայնագրերը, օտարերկրյա կազմակերպություններիավանդները: Ելնելով իրենց բնույթից, այս միջոցները հիմնականումհամարվում են ոչ կայուն: --

են

ԲԱՆԿԻ

ՈՉ

բանկի մոտ

ոչ

ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ

ԱՄՈՐՏԻԶԱՑԻԱ

ԱԿՏԻՎՆԵՐԻ

-

նյութական ակտիվների ամորտիզացիոն հատ-

կացումների հաշվապահական ձնակերպումների ժամանակ

դեբետագրվում են ծախսայինհաշիվները, իսկ դրաճական հաշիվներից ոչ մեկը չի թղթակցվում, հետնաբար, ոչ նյութական ակտիվներիամորտիզացիանչի ազդում դրամական հոսքերի վրա ն չպետք է արտացոլվի դրամական հոսքերի հաշվետվուք) ունում:

--

աստիճանը:

Ր

:

ն օտարերկրյա սերտիֆիկատները մարների(խոշոր),ավանդային նան շուկայականիցբարձր ավանդները: Այսմիջոցները, ինչպես ներգրավվածմիջոցները, շատ անկայուն տոկոսադրույքներով են, քանի որ նման միջոց ներդրողներընպատակեն հետապնդում վաստակել մեծ տոկոսային եկամուտ, իսկ շուկայում ճեկ այլ բանկի կողմից ավելի բարձր տոկոսադրույքներիառաջարկի դեպքում տեղի կունենա դրանց չնախատեսված արտահոսք Խոշոր (հատկապես,եթե կա դեպոզիտների ապահովագրում): է առանձնահատուկ ուշափոխառություններինանհրաժեշտ նան այն պատճառով, որ դրանց չնախադրություն դարձնել դրամական տեսված արտահոսքըկպահանջիմեծ ծավալների

միջոցներ:

ԲԱՆԿԻ

ՈՉ ՏՈԿՈՍԱՅԻՆ

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

արդյունք են` մատուցված ծառայություններից,գանձապետարանիսպասարկումից, փոփոխականշահաբաժնով բաժնետոմսերից, ներդրումներից, արժեթղթերի վաճառքից, արտարժութայինգործառնություններից Ա արտարժույթի վերագնահատումից,փոխարժեքային տարբերությունից, բանկի շենքի վարձակալությունից, հիմնական միջոցների օտարումից ու վերագնահատումից, --

տոկոսայինեկամուտների:

ԲԱՆԿԻ ՈՉ ՏՈԿՈՍԱՅԻՆ

ԾԱԽՍԵՐ

արդյունք են` վճարված դրան հավասարեցված այլ վճարումների, գործուղման հետ կապված վճարումների, սոցիալական ապահովագրության, կենսաթոշակային ն զբաղվածության հիմնադրամներին կատարվող հատկացումների,հարկային վճարումների, բանկի շենքի վարձակալության դիմաց վճարի, հիմնական միջոցների ամորտիզացիայի վճարումների, գովազդային ու ներկայացուցչական ծախսերի, աուդիտորական ն խորհրդատվական ծառայության գծով վճարումների, պատճառված տույժ ու տուգանքների ն այլ ոչ տոկոսային ծախսերի: աշխատավարձի ն

--

տոկոսայինեկամուտների ու տոկոսային ծախսերի տարբերությանն ընդհանուր (կամ եկամտաբեր)ակտիվներիհարաբերակցություննէ:

ԲԱՆԿԻ ՈՉ ՏՈԿՈՍԱՅԻՆ ՄԱՐԺԱ

--

ոչ

ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔ

բանկի պասիվների կառուցվածքի վերաբերյալ ճիշտ է հետնյալ հիմնավորումը. որքան մեծ է Ժամկետային առումներով ներգրավված միջոցԲԱՆԿԻ

ՊԱՍԻՎՆԵՐԻ

--

ների բաժինը փոխառու միջոցների հանրագումարում, այնքան բանկի համար հեշտ կլինի ապահովել ակտիվների ն պասիվների միջն հավասարակշռություննըստ ժամկետների ու գումարների: Այս առումով բանկի համար կարնոր է մշտապես վերլուծել իր պասիվները(ըստ ժամկետների ն գումարների)` հաշվի առնելով դրամականշուկայի փոփոխվողիրավիճակը:

ԲԱՆԿԻ ՍԵՓԱԿԱՆ (ԲԱԺՆԵՏԻՐԱԿԱՆ)ԿԱՊԻՏԱԼԻ

ՄՈՒԼՏԻՊԼԻԿԱՏՈՐ ԿԱՄ ԲԱԶՄԱՐԿԻՉ (Էհ

ընդհանուր ակտիվների ն սեփականկապիտալի հարաբերակցություննէ: Այն բնորոշում է -

բանկի սեփական կապիտալի մեկ միավորին բաժին ընկնող ընդհանուրակտիվներիգումարի չափը, որը սովորաբար բանկի համար ունի բավականաչափմեծ դեր ն ի տարբերությունմնացած տնտեսավարողսուբյեկտների, այն բանկային համակարգում միջին հաշվով կազմում է մոտավորապես 15 միավոր ակտիվսեփականկապիտալիմեկ միավորի հաշվով: Առանձին դեպքերում այն ավելի բարձր է Ա հասնում է 20 ն ավելի միավորի: Որքան բարձր է մուլտիպլիկատորի մեծությունը, այնքան մեծ է իր բաժնետերերին եկամուտ վճարելու բանկի հնարավորությունը:

արտացոլվում են հաշվեռեզիդենտ բանկերի թղթակցային հաշիվները, ցպահանջավանդները,այլ բանկերիցդեպո-

ԲԱՆԿԻ ՍԵՓԱԿԱՆ ԿԱՊԻՏԱԼԻ ՇԱՀՈՒԹԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆ (ԲՕԷ)

հարկումից հետո զուտ շահույթի Ա սեփական (բաժնետիրական) կապիտալի հարաբերակցությունն է: Այն հանդիսանում է

զիտները,ժամկետայինավանդները,հաշվարկվածտոկոսները, գալիք ժամանակաշրջանի եկամուտները,ներքին ու արտաքին պարտավորությունները,ետգնձան պայմանագրի գծով պարտավորություններըն այլ պարտավորությունները:

նկամտաբերության չափանիշ բանկի բաժնետերերի համար, քանի որ ցույց է տալիս բաժնետերերիկողմից բանկի կանոնադրականկապիտալում կատարված միավոր ներդրման դիմաց ստացվելիքշահույթի գումարի չափը:

ԲԱՆԿԻ ՌԻՍԿՈՎ ԿՇՌՎԱԾ ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ինչպես հայտնի է, բանկերի ոչ բոլոր ակտիվներնունեն կորստիմիննույն հավանակա-

բանկի ակտիվների (հատկապես վարկերի) արժեքի նվազման հավանականությունը կոչվում է վարկային ռիսկ: Քանի որ բանկային ակտիվների մեծ մասը ֆինանսավորվում է ներգրաված միջոցների հաշվին, իսկ սեփական միջոցների հաշվին ձնավորված ակտիվների տեսակարարկշիռն ընդհանուր ակտիվներումաննշան է, հետնաբար անհուսալի վարկերի, թեկուզն, չնչին մեծությունը բանկի սնանվտանգ կացման կարողէ առաջացնել:

ԲԱՆԿԻ ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

կշռի աջ մասում ն ներառում են`

--

--

նությունը, այգ պատճառով հաշվեկշռի յուրաքանչյուր տարր (ակտիվ) խճբավորվում է ռիսկային որնէ խմբում: Որոշ ակտիվներ, օրինակ` դրամականմիջոցները,ոսկու ստանդարտացված ձուլակտորերն ունեն ռիսկի շատ ցածր աստիճան կամ ռիսկ չունեն ընդհանրապես: Դրանք ռիսկով կշռված ակտիվների հաշվարկում վերցվում են զրոյական ռիսկային կշռով, ն այդպիսի ակտիվների ռիսկայնության փոխհատուցման համար բանկերը կարիք չունեն կապիտալ պահելու: Մնացած ակտիվները կշռվում են 0, 10, 20, 50, 70, 100 ռիսկային կշիռներով: Նման մոտեցում է կիրառվում նան ետհաշվեկշռային (ծանուցման) հաշիվների համար, որոնք կշռվում են վերադարձելիության ռիսկի հավանականությանհամապատասխանկշիռներով ն ընդգրկվում են ակտիվներիկազմում:

-

ԲԱՆԿԻ ՎԱՐԿԱՅԻՆ ՌԻՍԿ

ԲԱՆԿԻ

--

ՎՃԱՐՈՒՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

պետության, իրավաբանական կամ ֆիզիկական անձի` պարտատերերի պահանջները կատարելու, պյարտավորությունները ժամանակին մարելու ունակությունն է, ինչպես նան պարտքերը վճարելու համար բավարարկապիտալիառկայությունը: Բանկը համարվում է վճարունակ, քանի դեռ նրա ընդհանուր (սեփական) կապիտալը մնում է ամբողջական, պահպանված,

--

այսինքն` քանի դեռ նրա գումարայինպարտավորությունները ասած, բանկի փոքր են գումարային ակտիվներից:Այլ կերպ ն նրա ւնը ն ակտիվների պարտավորությունների է, այսինքն` սեփականկապիտալի դրականմեծությունը:

որական տարբերությունն միջն .

ներկայացնումէ բանն կերի կողմից տեղաբաշխվողմիջոցների ներգրավողմիջոցտարբերությունը: ների տոկոսադրույքների ԲԱՆԿԻ

ՏՈԿՈՍԱԴՐՈՒՅՔԻ ՍՊՐԵԴ

--

արդյունք են` ՀՅ կենտու րոնականբանկումտեղաբաշխվածավանդներից դեպոզիտն այլ ֆինանսաներից, թղթակցայինհաշիվներից, բանկերում տեղաբաշխվածմիջոցվարկային կազմակերպություններում ն օվերնայթից, վարկերից,օվերդրաֆտից ներից,տեղաբաշխված պետականն ոչ պետականարժեթղթերից,վարկայինքարտեն րից, ֆորվարդային,ֆյուչերսային օպցիոն պայմանագրերից, տոկոսայինեկամուտԱ ստացված լիզինգից ֆակտորինգից եկամուտների: ների եւայլ տոկոսային եկառուտոորը

ԲԱՆԿԻ ՏՈԿՈՍԱՅԻՆ ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

--

-արդյունքեն՝ ԾԱԽՍԵՐ

11 կենտրոնահամաձայնաետգնման կան բանկիցներգրաված ն պարտավորուցպահանջ գրերի, թղթակցայինհաշիվների կազմակերն ֆինանսավարկային այլ թյունների, բանկերից ավանդներգրավված միջոցների, պություններիցներգրաված կ ազմակերու ֆինանսական մ իջազգային դեպոզիտների, ների օվերներգրավածմիջոցների,օգտագործված պություններից ն օպցիոն ֆյուչերսային ն դրաֆտի օվերնայթի, ֆորվարդային, լիզինգի դիմաց վճարվածտոկոսային գուպայմանագրերի, մարների ն բանկի կողմից թողարկված արժեթղթերիգծով տոկոսայինծախսերիու այլ տոկոսայինծախսերի:

ԲԱՆԿԻ ՏՈԿՈՍԱՅԻՆ

միջոցներիԱ

ՄԱՐԺԱ -- իրենից ներկայացնում է բանկի տարբեն ծախսերի տոկոսային տոկոսայինեկաճուտների հիմնական է շահույթի բանկային րությունը:Այն հանդիսանում ն կոչված է ծածկելու բանկերիկողմից իրականացաղբյուրը մեծությունը վող ծախսերիզգալի մասը: Տոկոսային մարժայի

ԲԱՆԿԻ ՏՈԿՈՍԱՅԻՆ

բնութագրվում է ինչպես բացարձակ մեծություններով, այնպես էլ՝ բազմաթիվֆինանսական գործակիցներիմիջոցով:

ԲԱՆԿԻ ՑՊԱՀԱՆՋ

ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

դրանքթղթակցային, հաշվարկային հաշիվներում առկա միջոցներն են, որոնք ենջակա են վերադարձմանհաճախորդի առաջին իսկ պահանջի դեպքում: Պարտավորությունների կառավարման տեսանկյունից գնահատելիս, ցպահանջ պարտավորությունները երկակի բնույթ ունեն: Ցպահանջ ներգրաված միջոցների դիմացբանկը տոկոսներ չի վճարում կամ վճարում է շատ ցածր տոկոսադրույքով: Այսինքն, դրանք բանկի համար միջոցների ներգրավման ամենաէժան աղբյուր են հանդիսանում ն գերադասելի են բանկի համար: Մյուս կողմից, ցպահանջ պարտավորությունները կարող են ժամանակի ցանկացած պահին պահանջվել հաճախորդի կողմից Կ բանկը մշտապես պետք է պատրաստ լինի վճարել դրանք, այսինքն, բանկը ժամանակի ցանկացած պահի պետք է ապահովի իրացվելիության բավարար մակարդակ: --

ԲԱՆԿՈՒՄ ՇՃԽԲԼՏ

ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳ

անվանումն է առաջացել կապիտալիհամարժեքություն(Շճքլռ) Ձժ6զսՇ)), --

կամ կառաակտիվներիորակ (ՃՏՏ6է զԱսՁին/), ղեկավարություն

վարում(Մռոճցօոծոք, իրացեկամտաբերություն (ԷՅոոլոց5),

վելիություն (Լւզաճե/) ն զգայնություն (ՏՇոօտատե/)անգլերեն տերմիններիսկզբնատառերից:Մեթոդիանվանումն արդեն իսկ

հուշում է նրա էությունը, որը կայանում է վերոհիշյալ 6 գործոններիվերլուծության արդյունքում բանկի հուսալիության գնահատմանմեջ: 1980-ականներին,երբ ԱՄՆ-իբանկայինհամակարգումշարունակվում էր անընդհատ խորացող ճգնաժամը, երկրի համապատասխանմասնագետներիկողմիցմշակվեց բանկերի գնահատմանմի համակարգ, որն այժմ ճանաչում է գտել աշխարհի գրեթե բոլոր երկրների բանկերի կողմից: Ընդ որում, անհրաժեշտ է նշել, որ այդ մեթոդիկան անընդհատ կատարելագործվում է, իր մեջ ներառելով համաշխարհային ֆինանսական շուկաներում առաջացող նոր ռիսկերը: Այսպես, օրինակ, զգայունություն գործոնը մեթոդիկայում ընդգրկվել է միայն վերջերս` 1997 թվականին, որը, հաշվի առնելով ժամա-

նակի պահանջը, գնահատում է շուկայական ռիսկերի նկատմամբ բանկի զգայունությունը:

(Ք) ՔԱՄԵԼՍ (ՇՃՄԷԼՏ)

Բանկի կապիտալիհամարժեքություն -

համակարգով բանկի ընդհանուր կապիտալի համարժեքուն թյունը գնահատվումէ հետնյալ հարաբերակցություններով, են փոփոխդրանցում ներառված տոկոսակշիռներըենթակա ման 3ՀՅՀկԲ-ի կողմից: ընդհանուրկապիտալ Է հատուկ պահուստ(Նորմատիվային ակտիվներ)// Ընդհանուր կապիտալինվազագույն չաշխատող համարիչը հաշվարկվում Հարաբերակցության սահմանաչափի: նորմատիվային դրությամբ է որպես ամսվա վերջին օրվա ն ընդհանուրկապիտալի ակտիվներիհնարավոր կորուստների հատուկ պահուստի(ներառյալ`նան ռիսկային ն բարձրռիսկային ն ինվեստիցիոն արժեթղթերի գծով պահուստները) գումարի չաշխատող ակտիվների(ներառյալ ռիսկային, միջին ռիսկային ն բարձրռիսկայինինվեստիցիոն արժեթղթեր)տարբերություն: ն ռիսկային արժեթղթերը ակտիվները հսկվող Հաշվարկում են միջին 2096, ակտիվները`5072, ստանդարտ ոչ ներառվում ն ռիսկայինարժեթղթերը բարձրռիսկայինարժեթղթերը1̀0046 »

կշիռներով:

Ընդհանուր կապիտալ / Ռիսկով Աշռված ակտիվներ: Այս բանկի Ն":տնտեսական նորմատիվնէ, հարաբերակցությունը որը բնութագրումէ ընդհանուր կապիտալի համարժեքության մակարդակնըստ ակտիվներիռիսկայնությանաստիճանի: Հիմնականլյապիտալ / Ռիսկուլ կշռված ակտիվներ:Հարաբերակցությունըբանկի Ն. տնտեսական նորմատիվն է, որը բնութագրում է հիմնական կապիտալի համարժեքության մակարդակնըստ ակտիվներիռիսկայնությանաստիճանի: հանրագումար/ Մեկ փոխառուի պարտավորությունների Ընդհանուր կապիտալ: Բանկի Ն՛5 տնտեսականնորմատիվնէ: հաշվարկի մեջ ներառվումէ միայն այն Հարաբերակցությունը դեպքում, երբ այն գերազանցումէ նորմատիվայինընդհանուր կապիտալի2046-ը: հանԲոլոր խոշոր փոխառուների պարտավորությունների / րագումար Ընդհանուր կապիտալ:Բոլոր խոշոր փոխառուների գծով ռիսկն իրենից ներկայացնում է ընդհանուր կապիտալի գումարը: Հաշվարկ595-ը գերազանցողփոխատվությունների է գումարի ն նորմափոխատվությունների խոշոր վում որպես

«

..

»

»

տիվային ընդհանուր կապիտալի հարաբերակցություն (Ն3շ): Հարաբերակցությունըհաշվարկի մեջ ներառվում է միայն այն դեպքում, երբ այն գերազանցում է նորմատիվայինընդհանուր կապիտալի50092: Բանկի հետ կապված մեկ անձի պարտավորությունների հանրագումար//Ընդհանուր կապիտալ: Նչ. տնտեսականնորմատիվն է: Յարաբերակցությունըհաշվարկի մեջ ներառվում է միայն այն դեպքում, երբ այն գերազանցումէ նորմատիվային ընդհանուրկապիտալի595-ը: Բանկի հետ կապված բոլոր անձանց պարտավորությունների հանրագումար / Ընդթանուր կապրոտալ:Նչ՛- տնտեսական է: նորմատիվն Վարաբերակցությունը հաշվարկի մեջ ներառվում է միայն այն դեպքում, երբ գերազանցում է նորմատիվային ընդհանուր կապիտալի 20946-ը: Բանկի ակտիվների որակ (Ա) ՔԱՄԵԼՍ (ՇՃԽՄՔԼՏ) համակարգով ակտիվների որակը բնութագրող համապատասխան հարաբերակցություններըգնահատում են բանկի ակտիվների որակը` դրանց եկամտաբերության,ինչպես նան կենտրոնացվածության ն այլ ռիսկերով պայմանավորված դրանց արժեքի հնարավորկորստիտեսանկյուններից: Այդ հարաբերակցություններնեն՝ Չաշխատողակտիվներ/ Ընդհանուր ակտիվներ:Ընդհանուր ակտիվներըներառում են հաշվետու օրվա դրությամբ հաշվեկշռային ակտիվները,վարկային ռիսկ պարունակող հաշվետվություններիհոդվածներըն ակտիվների հնարավոր.կորուստների պահուստները: Չաշխատող ակտիվները դրանք բանկի այն ակտիվներն են, որոնք իրենց գործունեության վերջնական արդյունքում ապահովում են հավանական կորուստներ: Օրինակ. ժամկետային առումով բանկին ետ չվերադարձվող կասկածելի վարկայինմիջոցները: Չաշխատողվարկեր / Վարկայիններդրումներ.Վարաբերակցությունը համարվում է բանկի հուսալիությունը բնութագրող ամենահիմնականցուցանիշներից մեկը: Վարկային ներդրումները ներառում են` կենտրոնական բանկում, այլ բանկերում տեղաբաշխված ավանդները, այլ բանկերի, իրավաբանական, ֆիզիկականն բանկի հետ կապված անձանց ու աշխատակիցներին տրամադրված վարկերը: "

»

-

»

»

ակտիվներ/ Ընդհանուր ակտիվներ:Ոչ եկաՈչ եկամտաբեր է հաշվետու մտաբեր ակտիվներիհաշվարկըներկայացնում ընդհանուրակտիվների(առանց հաշվեկշռային օրվա դրությամբ ն

.

նվազեցման) ակտիվներիհնարավոր կորստիպահուստով

տարբերությունը: ակտիվների եկամտաբեր ակտիվներ.«Պահուստի» ցուցա-

Պահուստներ / Չաշխատող ներդրումների,դեբիտոէ որպես վարկային նիշը հաշվարկվում

.

ետհաշվեկշռային րական պարտքերի, ռիսկ պարունակող հատուկ պաձնավորված գծով ն ակտիվների արժեթղթերի հուստների հանրագումար: հանրագումար //ԸնդՌիսկովկշռվածխոշոր ռերդրումների ներդրումներիհաշխոշոր հանուր կապիտալ:Ռիսկովկշռված հետ փոխկապակցված վարկը, ներառումէ փոխառուի,նրան դիմաց հաշնրանց պահանջների անձանց նկատմամբ գումարներիհանրավեգրվածտոկոսներիու ստացվելիքայլ :

գումարը:

աստիճանը: Բնութագրում Ակտիվներիկենտրոնացման ըստ տնտեսության ճյուբանկի ակտիվներիռիսկայնությունն է համարվում մեկ Ռ իսկային ղերի ու ներդրմանոլորտների: կենտրոնացումը: կամ մի քանիճյուղերումներդրումների / Ընդհանուր ներդրումհանրագումար Խոշոր ներդրումների հաշվարկը կատարվում է որպես ներ: Խոշոր ներդրումների անձանց պարտավովարկառուի,նրա հետ փախկապակցված ու ն դրանց դիմաց հաշվեգրված տոկոսների րությունների Սույն գործարքի ստացվելիք՛ այլ գումարներիհանրագումար: են հաշվեկշռային ներառում իմաստովը̀նդհանուրներդրումները ն տրամադրված ակրեդիտիվները ակտիվները,ետհաշվեկշռային կանխիկդրամականմիջոցների, բացառությամբ երաշխիքները` հաշիվների, հիմնական միջոցթղթակցային ոչ եկամտաբեր նոչ նյութականակտիվների: ների, արագամաշառարկաների համակարգով ՔԱՍԵԼՍ (Շ4ԽԼՏ) (Մ) Բանկի կառավարում է հետեյալ գնահատվում գործընթացը բանկի կառավարման ցուբանկի ընդհանուր թվում հիման վրա, այդ չափանիշների ու միտումները, բանկի ցանիշները, դրանց փոփոխությունն ռազբանկի ընդարձակման հագեցվածությունը, տեխնիկական իրազեկության պահանջներին վերահսկողության մավարությունը, հաճախականությունը աստիճանը,թույլ տրվածխախտումների հաշվետվությունն դրանց վերացմանհնարավորությունները, է

»

».

-

՝

ների արժանահավատությունը, բանկը որպես ֆինանսական միջնորդի կայացվածության աստիճանը, ներքին հսկողության համակարգի առկայությունը ն որակը, բանկի հեռանկարային զարգացմանծրագրի ն բյուջեի իրատեսականություննու կատարման մակարդակը,բանկի կառավարմանընթացակարգերի արդյունավետությունը, ղեկավարների ն կադրերի մասնագիտական պարտավորության աստիճանը, բանկի կառավարման տարբեր մակարդակների միջն փոխհարաբերություններին համագործակցության արդյունավետությունն ու դրանց վրա արտաքին ազդեցության առկայությունը, ինչպես նան վերապատրաստումների թվի ն աշխատողների թվաքանակի հարաբերակցությունը,որը բնութագրում է բանկի հիմնական աշխատակազմիմասնագիտականպատրաստվածությանաստիճանը՝ հաշվի առնելով վերապատրաստումները: Բանկի եկամտաբերություն(է) ՔԱՄԵԼՍ (ՇՃԽՔԼՏ) հաճակարգով եկամտաբերության հարաբերակցությունները բնութագրում են բանկի կողմից ներգրավվածու սեփական միջոցների արդյունավետ կառավարելու ունակությունը` եկամուտ ստանալու ն ներքին ներուժի հաշվին բանկի ակտիվներիաճն է ինչպես բանկի եկամուտ ապահովելու առումով: Գնահատում կազմավորելու, այնպես էլ ծախսերը կառավարելու կարողությունը: Այդ հարաբերակցություններնեն` Զուտ շահույթ / Ընդհանուր ակտիվներ: Համարիչը հաշվարկվում է տարեսկզբից կուտակված զուտ շահույթը հարաբերած ամիսներիթվին, իսկ հայտարարըհաշվարկվումէ միջին բանաձնով` տարեսկզբից յուրաքանչյուր ժաճմանակագրականի ամսվա, եռամսյակի ն տարվա առումով: Հարաբերակցությունը է տալիս միջին հաշվով ընդհանուր ակտիվների մեկ ցույց միավորին բաժին ընկնող զուտ շահույթը կամ ակտիվների շահութաբերությունը(ՕՃ): Զուտ շահույթ 7 Ընդհանուր կապիտալ: Հարաբերակցության ընդհանուր կապիտալը հաշվարկվում է այնպես, ինչպես ընդհանուր ակտիվների դեպքում էր (միջին ժամանակագրականի բանաձնով): Այն ցույց է տալիս միջին հաշվով ընդհանուր կապիտալի մեկ միավորին բաժին ընկնող զուտ շահույթը կամ (սեփական) կապիտալի շահութա-

:

.

ԱԱ

"`

ությունը Զուտ

:

ն

եկամուտ/ Եկամտաբերակտիվներտոկոսային

տոկոսային եկամուտը հաշվարկվում է որպես տարվա սկզբից կուտակված զուտ տոկոսային եկամուտը հարաբերած ամիսների թվին, իսկ եկամտաբեր ակտիվներիհաշվարկը կատարվում է միջին ժամանակագրականիբանաձնով: Հարաբերակցությունը բնութագրում է եկամտաբերակտիվների (տրամադրված վարկեր, արժեթղթերումներդրումներ, լիզինգ, ֆակտորինգ)օգտագործմանարդյունավետությունը: Զուտ գործառնական / Ընդհանուրակտիվներ: եկամուտ Զուտ գործառնականեկամուտը հաշվարկվում է որպես տարեսկզբից կուտակված զուտ տոկոսայինն զուտ ոչ տոկոսային եկամուտներիհանրագումար: (Չուտ տոկոսայինեկամուտ :: Ոչ տոկոսայինեկամուտ)/ Տոկոսային ծախսեր: Վամարիչը հաշվարկվում է որպես տարեսկզբից կուտակային զուտ տոկոսային եկամուտների ն ոչ տոկոսային եկամուտների (բացառությամբ վերագնահատման արդյունքում ն հիմնական միջոցների օտարումից ստացված զուտ եկամուտներից) հանրագումար: Հայտարարը հաշվարկվումէ որպեստարեսկզբիցկուտակայինոչ տոկոսայինծախսեր: Չուտ դրամականհոսքեր / Հաշվարկված վճարվելիք տոկոսներ:Վարաբերակցությունը բնութագրում է բանկիունակությունը` մարելու հաշվարկված վճարվելիք տոկոսները դրամական միջոցներիհաշվին, հաշվետու ժամանակաշրջանում: Բանկի իրացվելիություն /1)- ՔԱՄԵԼՍ (ՇՃԽՔԼՏ) հաճակարգով իրացվելիության հարաբերակցությունները բնութագրում են բանկի ունակությունը` առանց կորուստներին ժամանակին բավարարելուիր հաճախորդների,նախ ն առաջ փոխատուների պահանջներըն պատշաճ ձնով կառավարելու իրացվելիության հնարավորտատանումները: Այդ հարաբերակցություններնեն՝ Բարձրիրացվելի ակտիվներ/ Ընդհանուր ակտիվներ: Նշ' տնտեսական նորմատիվն է ն բնութագրում է բանկի իրացվելիության ընդհանուր մակարդակը: Բարձր իրացվելի ակտիվներ / (Ցպահանջ. պարտավորություններ«։ խոշոր պարտավորություններ): Վարաբերակցությունը բնութագրում է բանկի ունակությունը կատարելու ստանձնած ցպահանջ խոշոր պարտավորությունները: Ցպահանջ ն մինչ, 30 օր մարման ժամկետով ակտիվներ/ Ցպահանջ ն մինչն 30 օր մարման ժամկետով պարտավոԶուտ

«

-

«

:

»`

»

|

»

րություններ: Բնութագրում է բանկի կողմից ցպահանջ ն մինչն 30 օր ճարձճան ժամկետով պարտավորություններիբավարարման

ճակարդակը: Մինչն 180 օր մարման ժամկետովակտիվներ/ Սինչն 7180 օր մարման ժամկետով պարտավորություններ:Ակտիվներիհաշվարկում չեն ընդգրկվում պետական արժեթղթերը ն Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի նկատմամբ պահանջները: Բնութագրում է բանկի կողմից մինչն 180 օր մարման ժամկետով պարտավորությունների բավարարման մակարդակը: Շուկայական ռիսկի նկատմամբզգայունություն (Ս) - ՔԱՄԵԼՍ (ՇԲՈԷԼՏ) համակարգի այս բաժնի հարաբերակցությունների հիման վրա գնահատվում է բանկիշուկայական ռիսկերին ենթարկվածությունը:Այդ թվում ին խմբի համախառն արտարժութային դիրք / Ընդհանուր պապիտալ:Ղարաբերակցություննարտարժույթի տնօրինման նորձատիվն է, որը բնութագրում է 1-ին խմբի համախառն արտարժույթի ռիսկի աստիճանը: Համարիչիհաշվարկիհամար վերցվում է չորս շաբաթների միջին օրական դիրքի մեծությունը: Ցուցանիշի հաշվարկում ներառվում են ամսվա վերջին օրն ընդգրկողշաբաթվա ն նրան նախորդողերեք շաբաթների օրական դիրքերի մեծությունը: 2-րդ խմբի համախառնարտարժութայինդիրք / Ընդհանուր կապիտալ: Հարաբերակցություննարտարժույթի տնօրինման նորմատիվէ, որը բնութագրում է 2-րդ խմբի համախառն արտարժույթի ռիսկի աստիճանը ն համարիչի հաշվարկի համար վերցվում է չորս շաբաթների միջին օրական դիրքի մեծությունը: Ցուցանիշի հաշվարկում ներառվում են ամսվա վերջին օրն ընդգրկողշաբաթվա ն նրան նախորդողերեք շաբաթների օրական դիրքերիմեծությունները: Չիմնական միջոցներ / Հիմնական կապիտալ: Հարաբերակցությունը բնութագրում է շուկայում հիմնական միջոցների գների փոփոխություններիհետ կապված բանկի ռիսկը: Հիմնական միջոցներըներառում են բանկի կողմից օգտագործվող հիմնական միջոցները, գրավի տնօրինման արդյունքում կամ այլ պահանջներիցառաջացածսեփականացված անշարժգույքն ու այլ հիմնական միջոցները ն շահագործումից դուրս հիմնական միջոցները` արտահայտված հաշվեկշռային արժեքով: »

"

"`

|

"`

Բանկի հիմնականկապիտալում ներառվում են` կանոնադրական կապիտալը, պահուստային հիմնադրամներըն չբաշխված

շահույթը:

Տոլոսադրույքի փուհոխմաննկատմամբզգայուն ակտիվների ն պարտալվորություններիտարբերություն/ Ընդհանուր կապրիտալ: Ղամարիչում վերցվում է մինչն 90 օր մարման ժամկետով տոկոսաբերակտիվներին ծախսատարպարտավորությունների տարբերությանբացարձակմեծությունը: Գարաբերակցությունը բնութագրում է շուկայում տոկոսադրույքների փոփոխությունների հետ կապվածբանկի ռիսկը:

Այստեղից տոկոսային եկամուտներիաճը ներովկլինի հավասար՝ .քԷՀ Ց. Տո-Ե

5.

ԲԱՐԴ ՏՈԿՈՍՆԵՐ

եթե տոկոսները (տոկոսային եկամուտները կամ ծախսերը)յուրաքանչյուր հաշվետու ժամկետի վերջում չեն վճարվում, այլ գումարվում են սկզբնականհիմնական գումարին, ն ստացված գումարը ելակետային է դառնում հաջորդ հաշվարկային ժամանակահատվածի համար, ապա ավելացման ենթակա գումարը գործարքի ժամկետի վերջում որոշվում է բարդ տոկոսներիբանաձնով: կաշվեգրմանտոկոսների ավելացումը սկզբնական(հիմնական)գումարին,որի նկատմամբ հաշվարկվելու է տոկոսը, կոչվում է տոկոսներիկապիտալացում (կուտակում), որը հիմնականում կիրառվում է այն դեպքում, երբ սահմանվող տոկոսադրույքներով հաշվարկվող տոկոսները մաս են կազմում բազիսայինգումարի նկատմամբ: Տոկոսների կապիտալացման հաշվարկումը սկզբնական գումարի հետ միասին ո-րդ ժամանակաշրջանի վերջում կատարվում է՛մաթեմատիկայից մեզ հայտնի բարդ տոկոսների --

զգալի

բանաձնով.

Տո Հ Բ(1Ւ8", -

որտեղ`

Ճո

ՏՋՀՔՈՀՍ,

։

-

ՏշչՀԲ(1մ՛ -

նայլն,

կուտակված (ավելացված) ընդհանուր գումարն է ո-րդ ժամկետի վերջում, Ք սկզբնական (վարկայինկամ ավանդային) գումարը ժամկետի լ - տոկոսադրույքնէ, ո տոկոսների կապիտալացումներիքանակն է ըստ ժամՏո

-

սկզբում,

-

-

կետների:

ՀՒ)"

ճո

բարդ

-ՔԲՀՔ((1:ուց

տոկոս-

-1)

թ-

որտեղ` (1 «| աճի բազմապատկիչնէ, Է- տոկոսայինեկամուտը: Ինչպես նկատում ենք, ստացանք երկրաչափական պրոգրեսիայի շարքի բանաձնը, որը մեծ թվերի դեպքում արագ կարող է հասնել ծայրահեղմեծ գումարների:Որպես այդպիսի օրինակ ամերիկյան տնտեսագետները հաճախ բերում են Մանհեթեն կղզու օրինակը, որը ընդամենը 24 դոլարով 1694թ. գնել էին հնդիկառաջնորդից,ն, ըստ վերը բերված բանաձնի,350 տարի հետո նրա արժեքը գնահատվում էր մոտ 40 մլրդ դոլար: -

ԲԱՐՏԵՐ

ապրանքանյութական արժեքներիփոխանակումն մեկը մյուսով առանց դրամական միջոցներիմիջամտության, ն այդպիսի համամասնական փոխարկումնիրականացվումէ երկկողմ գրավոր պայմանագրիհիման վրա: Այն գործարքները, որոնք կատարվումեն ապրանքներիանմիջականփոխարկմաճբ, անվանվում են բարտերային: --

է

ԲԱՑ ԲԱԺՆԵՏԻՐԱԿԱՆ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆ

(ԲԲԸ) որի մասնակիցներն առանց մյուս բաժնետերերիհամաձայնության կարող են օտարել իրենց պատկանող բաժնետոմսերը, համարվում է Նման բաժնետիրական բաց բաժնետիրական ընընկերություն: կերությունն իրավունք ունի օրենքով ն այլ իրավականակտերով սահմանված պայմաններով անցկացնելիր թողարկած ն դրանց ազատ բաժնետոմսերի բաց բաժանորդագրություն վաճառք: Բաց բաժնետիրականընկերությունըպարտավորէ ամեն տարի, ի գիտություն բոլորի, հրապարակել իր տարեկան հաշվետվությունըն հաշվապահական հաշվեկշիռը:

ԲԱՑ ՇՈՒԿԱՅԻ ՏՈԿՈՍԱԴՐՈՒՅՔՆԵՐ

--

բաց շուկայում շրջանառություն կատարողտարբերտեսակիպարտքայինպարտավորությունների տոկոսադրույքներն են, որոնք ուղղակիորեն ազդում են պահանջարկին առաջարկի վրա: Բաց շուկայի տոկոսադրույքներըտարբերվում են կենտրոնական բանկի կող113

--

մից սահմանվողհաշվարկային դրույքներից, որոնք կոչված են

դիտարկման գործընթացումն նշվում են սկզբնականհաշվառման փաստաթղթերում: Անհատական բացարձակմեծությունները ցանկացածվիճակագրական հետազոտմանհիմքն են կազմում: Ի տարբերությունանհատականմեծությունների, ցումարային

Արի վարկերի տոկոսադրույքների ինուակելի կողմից վմ. Կարճաժամկետարժեթղթերը,ինչպիսիք առնտրային ե բանկային ակցեպտները արժեթղթերը տոկոսադրույքները մեց իի իռարկմաը (Աոա երը Բնութագրում ես,

առն

-

են`

(հոժարագրերը)բաց

են

ր դիտարկսա

"

նե նակներ են: շուկայի տոկոսադրույքների օրինակներ

ջ ընդգրկված

օբյեկտների

որոշա

կագակց ասակցու-

թյան (ցուցանիշի) հատկանիշիհանրագումարայինմեծությունը: Դրանք ստացվում են կամ դիտարկմանմիավորների թվիուղղակի հաշվումով, կամ համակցությանառանձին միավորների հատկանիշիարժեքներիգումարմանհետնանքով:

էրորը դինամիկ. շարքի ճակարչկների, տարբերությունը բնութագրում որոշակի ժամանակահատվածում քանի՞ ն են

մ

Է

ա

է, թե ձիավորով է ավելացել (պակա) շարքի է հաշվարկել հավելաճը կարելի ինչպես սկզբ Բացարձակ նա կան (բազիսային) մակարդակի,այնպեսէլ` նպես էլ` դրաննհ հաջորդող ո ԴԱ Վոնրնկատմճաճբ:Այդ պատճառով էլ տարբերվում մակարդակների են դինամիկայի շարքի բացարձակ հավելաճո՝ հավելաճը` հ հաշվարկվա ն բազիսային շղթայականեղանակով: Բազիսային եղանակով բացարձակ հավելաճը

մակարդակը: որ

են

ԲԱՑԱՐՁԱԿ ՄԵԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԳՈՒՄԱՐԱՅԻՆ

--

բնութագրում

ն մեօ ըն . օբյեկտների նե վիճակագրականդիտարկման մեջընդգրկված

որոշակի համակցությանհատկանիշի հանրագումարայինմեծությունը: Դրանք ստացվում են կա՛մ դիտարկմանմիավորների թվի ուղղակի հաշվումով, կա՛մ համակցությանառանձին միա վորներիհատկանիշիարժեքների գումարման միջոցով: ,

|

է հավասար:

ԲԱՑԱՐՁԱԿ ՄԵԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՉԱՓՄԱՆ ՄԻԱՎՈՐՆԵՐ

0)ն Գա ԲԵ զրկելով համեմատվող Հոմո որու, են բնութագրում որակապես որոշակի երնույթներիչափերը Ըենա մմակարդակները. նել չափվու արտահայտվումեն այտվա

րությա

յ

այդ

Է

ո (Հ2, 3,...ո)

Ճյը ՀՈ-

Շղթայականեղանակովբացարձակհավելաճը հավասար է Ժո մակարդակների ր ՈՌ (7չ:) տարբերությանը՝ (7) ն նախորդ

հ աջորդ

)

է

Ճշ

ՀՀ

3Հ

ԲԱՑԱՐՁԱԿ ՄԵԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

(ՀՁ,3,... յո) --

ցույց

են

տալիս հասարա-

կան

հերոժանաքակի ազար պատսնեյրու աոնխուֆ տվյալ պայմա

տեղ

ամանակի

,

-

հատկանիշների(ցուցանիշների)մեծությունը, ները բնութագրող օրինակ` տնտեսավարողսուբյեկտի համախառնարտադրանքի իրացումից հասույթի գումարը տվյալ տարում, անասունների գլխաքանակը տնտեսությունումորոշակի ամսաթվի դրությամբ

, ոի ա

հո

են եկտների Ն, տական կուկո արայինի

գումարայրնի:

ատական

կոչվու

կամ այն համակցությանառանձինմիավորներիքանակական հատկանիշներիչափերն արտահայտողբացարձակմեծությունները: Դրանք ստացվում են անմիջապեսվիճակագրական այս

--

ն

որոշակի չափի միավորներով, դրանով էլ նրանք տարբերվումեն վերացականմաթեմատիկական մեծություններից: Նայած ուսումնասիրվող երնույթի էությանը ն հետազոտությանկոնկրետ խնդիրներին,կիրառվում են չափի բնական ու դրամական(արժեքային) միավորներ: Բնական կոչվում են չափի այնպիսի միավորները, որոնք համապատասխանումեն տվյալ ուսումնասիրվող երնույթի բնական (ֆիզիկական)հատկություններինե արտահայտվում

վատա աը

պաոքպորնաը րներ ավոր ամանին քանակով, փաստեր իրադարձությունների թվով: Այսպես` օրինակ, ա

ատ

բնակչության

թվի չափի միավոր է համարվում անհատ մարդը, հացահատիկի բերքը չափվում է տոննաներով, ցենտներներով, երբեմն էլ փթերով ն այլն:

ԲԵՌՆԱՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅՈՒՆ

վարկվում է

(ՏՈՆՆԱԿԻԼՈՄԵՏՐԵՐՈՎ)

-- հաշ -

-

փոխադրվողբեռների յուրաքանչյուր խմբի քաշի

(տոննա) ն այդ բեռոափոխադրման հեռավորության րյալների հանրագումարով:

արտադ-

(ԳՈՐԾԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ)

- շահույթ բերող արտադրաառնետրական ծառայության,սպասարկման ն այլ գործունեության է: ցանկացած ձն ԲԻԶՆԵՍ

ԲԻԶՆԵՍՄԵՆ

որը

(ԳՈՐԾԱՐԱՐ) առնտրական ձեռնարկատեր, շահույթ կամ այլ շահ բերող տնտեսականգոր-.

զբաղվում է

ծունեությամբ:

առաջացել է միջնադարյան անգլերենի "Եսմյծէ' բառից, որով անվանվում էր այն քսակը, որտեղ թագավորը պահում էր հանրային ծախսերի համար նախատեսվող դրամականմիավորները:Բյուջեն որոշակիժաճանակահատվածի համար եկամուտների ն ծախսերի նախահաշիվ է: Բյուջեում արտացոլվում է. ա) թե ինչպես են պետական կառավարման (կենտրոնական) ն տեղական ինքնակառավարման մարմինները հայթայթում իրենց գործունեության իրականացման հաճար անհրաժեշտ դրամականմիջոցները, բ) որքան գումար է հավաքագրվելու տարբեր տեսակի հարկերից, օրինակ, ավելացված արժեքի` հարկից (ԱԱՀ), շահութահարկից, եկամտահարկից, ակցիզայինհարկից ն եկամտի այլ աղբյուրներից, գ) ինչպե՛ս պետք է պետական (կենտրոնական) ն տեղական կառավարման մարմիններըծախսենհավաքագրված գումարները, դ) ո՞ր ոլորտները պետք է ֆինանսավորվեն, ե) ինչքա՞ն գումար պետք է հատկացվի պաշտպանության,միջավայրի պահպանության, սոցիալական ծառայությունների, կրթության ն այլ ծրագրերին, զ) պետության կողմից փոխառուի միջոցների ներգրավմանն պետականպարտքի մարման քաղաքականուապա թյունը: Եթե ծախսերը գերազանցում են է դեֆիցիտ: առաջանում ԲՅՈՒՋԵ

-

բառը

եկամուտներին,

ՎԵՐԱԴԱՐՁՆԵԼՈՒ

ԿԱՐԳ եթե որնէ հարկատեսակիգծով հարկ վճարողը կատարել է ավել մուծումներ, այսինքն` ունի գերա--

վճար, ապա հարկային մարմինների կողձից այդ գերավճարը, այլ հարկային պարտավորություններիառկայության դեպքում,

մարվում է համապատասխանչափով: Եթե այլ հարկատեսակների գծով հարկային պարտավորություններիգումարն ավելի մեծ է, քան գերավճարիչափը, ապա սկզբում հաշվանցվում են (մարվում են) տույժերը ն տուգանքները, իսկ այնուհետ` հարկերի գումարը: Այլ հարկայինպարտավորություններչլինելու դեպքումբյուջե ավել վճարված գումարները (գերավճարները) հա ճարողի վրա այդ կապակցությամբհարկ վճարողի ներկայացրածդիմումը ստանալուց հետո սահմանված ժամկետում: Անուղղակի հարկերի (ավելացված արժեքի հարկ ն ակցիզային հարկ) գծով առաջացածգերավճարներիվերաղարձումն ունի որոշակի առանձնահատկություններ:

հիմանետէըազերադարձլում ինում որ:բան Պոչ

ԲՅՈՒՋԵ ԸՆՏԱՆԻՔԻ

փաստացիեկամուտների ն ծախէ տալիս մարդկության տարբեր սերի հաշվեկշիռ սոցիալականխմբերի ապրուստի միջին մակարդակը: դա է, որը ցույց --

ԲՅՈՒՋԵԻ ՄԻՋՈՑՆԵՐՈՎ ՊԱՀՎՈՂ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐԻ ՊԱՀՊԱՆՄԱՆ ԾԱԽՍԵՐ

վերաբերում են այնպիսի հիմնարկների,որոնք --

իրականացնումեն բացառապեսկառավարչականգործառույթներ ն ամբողջությամբֆինանսավորվումեն համապատասխան բյուջեներից: Վերջիններիս կողմից ֆինանսավորվող պետական ն համայնքների հիմնարկներըՔ/ուջետային հիմնարկներ են: Այդպիսի հիմնարկներիօրինակներ են` նախարարությունների, համայնքների աշխատակազմերը ն այլն: Այսօրինակ հիմնարկների ծախսերի ֆինանսավորումն իրականացվում է ըստ ծախսատեսակներիխ̀իստհսկողությաններքո:

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ

ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ ԵՎ

ԾԱԽՍԵՐԻ ՖԻՆԱՆՍԱՎՈՐՄԱՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒՄ

բյուջեների --

դրամականմիջոցների(փողի) կառավարումն այդ միջոցների հաշվին բյուջեներով նախատեսվածծախսերիֆինանսավորման ու

ներից են: Գործող բյուջետային համակարգում բյուջեների դրամական միջոցները համախմբված են մեկ հաշվում, որն անվանում ենք Գանձապետական միասնական հաշիվ: Այն վարում է ՎայաստանիՀանրապետության Կենտրոնականբանկը:

Որպես դրամականմիջոցների կառավարման հիմնական նպատակներ են դիտարկվումդրանց օգտագործման արդյունավեիսկ պարտավորությունների կատարման տությանբարձրացումը, համար անհրաժեշտ դրամականմիջոցներիանբավարարության դեպքում` դրանցներգրավման գնի նվազեցումը: Դրամական գործառույթն անհրաժեշտ է ինչպես միջոցների կառավարման միջոցների արդյունավետ օգտագործման, այնպես էլ` այդ անընդհատություննապահովելու ծախսերի ֆինանսավորման

նպատակով:

թյունները .

»

`

.

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ ԴՐԱՄԱԿԱՆ ՄՈՒՏՔԵՐ

ԵՎ ԾԱԽՍԵՐ

դրամատվյալ բյուջեի համար օրենքով կան մուտքերը ներառում սահմանված եկամուտները,փոխառու ն ներգրաված այլ միջոցները, իսկ ծախսերը բաժանվում են կապիտալ ն ընթացիկ ծախսերի: Կապիտալ ծախսերը ներառում են պետական ն համայնքային.նշանակության ծրագրերի շրջանակներում նախատեսվող այն ծախսերը, որոնք հանգեցնում են հիմնական ստեղծմաննպատակովապրանքային միջոցների,պահուստների արժեքների ձեռքբերմանըկամ դրանց արժեքի ավելացմանը: Ընթացիկ ծախսերը ներառում են այն ծախսերը, որոնք ընդգրկվածչեն կապիտալ ծախսերում: --

են

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ

պետական բյուջեի կատարմանեռամսյակայինհամամասնուենթադրում են, որ. մինչե բյուջետային տարվա սկիզբը պետական բյուջեն չհաստատվելուդեպքում` ծախսերըկատարվում են նախորդ տարվաբյուջեի համամասնություններով: նշված ծախսերը կարող են կատարվել, եթե դրանց ֆինանսավորման համար նախորդ տարվա պետական բյուջեով արդեն իսկ նախատեսվածեն եղել հատկացումներ: կառավարություննիրավասու է չֆինանսավորել այն ծախսերը, որոնք չեն նախատեսվել տվյալ տարվա բյուջեի մասին իր կազմածօրենքի նախագծում: մինչն բյուջեների կատարմանհամամասնություններիհաստատումը, բյուջեները յուրաքանչյուր ամիս կատարվում են համամասՀՀ ֆինանսների նախարարությանսահմանած նությամբ:

ԵՌԱՄՍՅԱԿԱՅԻՆ

ՀԱՄԱՄԱՍՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

--

սահմանվածկարգովտարեկանբյուջեների օրենսդրությամբ գործադիր մարմինը հաստապատասխանատու կատարման տում է բյուջեների եռամսյակային համամասնությունները: Եռամսյակայինհամամասնություններիհաստատումը բյուջեգործընթացիհրապարակայնության,թափանների կատարման արդյունքում նան արդյունացիկության, կանխատեսելիության նպատակաուղղվածմիջոցառում է: վետությանբարձրացմանը Բյուջեի կատարմանեռամսյակային համամասնությունները տարեկանծրագրի(գործառական,գերատեսչականն տնտեբաշխումն է ըստ եռամսյակդասակարգումներով) սագիտական եռամսյակային բյուջեի համամասնությունների ների: Պետական սահմանման պատասխանատուն Հայաստանի Հանրապետուէ: Եռամսյակային համամասնությունթյան կառավարությունն ները պետք է ընդունվեն պետական բյուջեի մասին օրենքն ՀՀ

ուժի մեջ մտնելուց

հետո

օրվա ընթացքում: Ընդ որում,

.

բյուջեները կարող են դիհամար «արկղեր», որտեղ մտնում են տարկվել որպես դրամի ն են գալիս բյուջետային բյուջետայինմուտքերը որտեղիցդուրս ելքերը: Ընդ որում, բյուջետային մուտքերը պետք է գերազանցեն կամ առնվազն հավասար լինեն բյուջետային ելքերին: Բյուջեն որոշակի ժամանակահատվածիֆինանսականծրագիր է, կամ այլ կերպ ասած` ներկայացնում է դրամական միջոցների հոսքեր (մուտքեր ն ելքեր): Ակնհայտ է, որ բյուջետային ելքերը կարող են տեղի ունենալ, եթե առկա են բավարար միջոցներ` բյուջետային մուտքեր: Այստեղից հետնում է, որ բյուջեն պետք է լինի հաշվեկշռված, այսինքն` բյուջետային մուտքերնու ելքերը պետք է լինեն իրար հավասար:Եթե անգամ բյուջետային մուտքերը գերազանցում են բյուջետային ելքերը, միննույնն է, ելքերում որպես հոսք արտացոլվում է նան մուտքերի ն ելքերի տարբերությունը,որով բյուջեն հաշվեկշռվում է:

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ

ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔ

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ

ԿԱՏԱՐՄԱՆ

-

ԳՈՐԾԸՆԹԱՑԻ

ՍՈՒԲՅԵԿՏՆԵՐ

-

դրանք են` ՅայաստանիՀանրապետությանկառավարությունը, Ֆինանսների ն էկոնոմիկայի նախարարությունները,պետական ն տեղական ինքնակառավարմանմարմիններինենթակա հիմնարկները, Կենտրոնականբանկը, առնտրային բանկերը ն այլ ֆիզիկականու իրավաբանականանձինք:

դրանք են. բյուջեների եռամսյակայինհամամասնությունների հաստաԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ

ԿԱՏԱՐՄԱՆ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՓՈՒԼԵՐ

համակարգը հնարավորություն է ընձեռում ապահովագրելու միջոցներիպարտադիր ելքագրումը գանձապետականհաշիվներից` բացառապես օրենսդրությամբ սահմանված պահանջներին համապատասխանհիմքերի առկայության դեպքերում: Բացի այդ, նախնականհսկողությունը ցանկացած պահի դրուքյամբ բյուջեների շրջանակներում ստանձնած պարտավորությունների վերաբերյալ տեղեկատվությունստանալու հնարավորություն է տալիս, որը կարող է օգտագործվել բյուջեների կառավարման տարբեր գործառույթների բարելավման, օրինակ` կանխիկ հոսքերի կառավարման արդյունավետությունը բարձրացնելու նպատակով:Հայաստանի Հանրապետությունում բյուջեների կատարման նկատմամբ նախնական հսկողությունն իրականացնումէ Գանձապետարանը` իրեն վերապահվածլիազորությունների շրջանակներում: Նախքան գանձապետական հաշիվներիցֆինանսականմիջոցներիելքագրումը, Գանձապետարանում գնահատվում է բյուջետային հատկացումներիստորադաս կարգադրիչներիկողմից իրականացվողֆինանսական գործառույթների համապատասխանությունըբ̀յուջեների կատարման գործընթացը կարգավորողօրենքներով ն այլ ակտերով սահմանվածպահանջներին:

--

տում,

բյուջեների ծախսերի նախահաշիվներիհաստատում, պետականն համայնքների հիմնարկներիկողմից ֆինանսաստանձնում ն իրականացում, կան պարտավորությունների բյուջեների մուտքերի հաշվառում, բյուջեներից վճարումներիհաշվառում, բյուջեների կատարմանվերաբերյալ հաշվետվությունների կազմում ն ներկայացում, տարեվերջյանգործողություններ: Բյուջեներից ծախսերիֆինանսավորմանկամ վճարումների կատարմանփուլն իր հերթինպայմանականորենբաժանվում է քանի ենթափուլերի: Հատկացում` դրամական միջոցների օգտագործման առավելագույն չափի սահմանում (պետական բյուջեի դեպքում` Ազգայինժողովի, իսկ համայնքիբյուջեի դեպքում` համայնքի ավագանու կողմից): ստանձնում` հատկացումների շրջանակում Պարտավորության պայմանագրիկամ այլ փաստաթղթիկնքման ճանապարհով ստորադաս կարգադրիչների (բյուջետային հատկացումների

.

»

»

.

»

»

մի »

կողմից):

.

.

»

»

պարտավորությունների

Ֆինանսավորում` համաձայն, նախնականհսկողության արդյունքներովվճարումների կատարման լիազորում (Ֆինանսների նախարարության Գանձապետարանիկողմից): Դրամարկղայինծախս` ֆինանսավորմանսահմաններում վճարման իրականացում (բյուջետային հատկացումների հաստորադաս կարգադրիչներիկողմից` գանձապետական շիվների միջոցով): Փաստացի ծախս` ապրանքներիմատակարարման,ծառայությունների մատուցման, աշխատանքների կատարման հաստատում (բյուջետային հատկացումների ստորադաս կարգադրիչներիկողմից): ստանձնած

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ

ԿԱՏԱՐՈՒՄ

այն պետական ն տեղական ինքնակառավարմանլիազորություններն իրականացնող իրավաբանական անձանց, համապատասխանաբար,պետական ն համայնքների բյուջեների եկամուտների(մուտքերի) ձնավորման ու ծախսերի իրականացման կանոնակարգվածգործունեությունն է: Բյուջեների կատարումն իրականացվումէ միասնական դրամարկղիսկզբունքի հիման վրա, որը նախատեսում է բյուջեների բոլոր եկամուտներիմուտքագրումը ն ծախսերի կատարումը` Հայաստանի ՀանրապետությանՖինանսներին էկոնոմիկայինախարարությանմիասնականգանձապետական հաշվով: --

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ

ՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԿԱԶՄՄԱՆ, ՆԵՐԿԱՅԱՑՄԱՆ ԵՎ ԱՄՓՈՓՄԱՆ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐ

ո/ուջեների --

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ ԿԱՏԱՐՄԱՆ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ՆԱԽՆԱԿԱՆ ՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

դիտարկվում է որպես բյուջետային պարտքերի -

կանխարգելմանմիջոց: Իրականում նախնականհսկողության

կատարմանմասին հաշվետվությունը պետական ն համայնքների բյուջեների կատարման, ինչպես նան` հիմնարկներիֆինանսական գործունեության վերաբերյալ որոշակի պարբերա121

կանությամբ ն տեսքով (բովանդակությամբ) համապատասխան մարմիններին ներկայացվող վերլուծական ն (կամ) թվային տեղեկատվություննէ: Հաշվետումարմիններեն. համարվում`պետականն տեղական ինքնակառավարմանմարմինները,դրանց ենթակա հիմնարկները ն բյուջեների եկամուտների հավաքման համար պատասխանատու մարմինները: յաշվետու ժամանակահատվածը տվյալ ֆինանսականտարվա այն ժամանակահատվածնէ, որի ընթացքումիրականացված գործառնություններիվերաբերյալ,կամ որի ավարտիդրությամբ` է հաշվետվությունը: ներկայացվում

յաշվետու ժամանակահատվածի ավարտը հաշվետու ժամանակահատվածիվերջին օրացուցային օրն է: յաշվետվության ներկայացմանվերջնական Ժամկետը հաշվետու ժամանակահատվածին հաջորդողայն օրն է, որի ավարտի դրությամբ հաշվետումարմիններիկողմիցհաշվետվությունները պետք է ներկայացվածլինեն ՀայաստանիՀանրապետության Ֆինանսների նախարարություն:

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ

ՀԱՎԵԼՈՒՐԴ

դա բյուջեների

(ՊՐՈՖԻՑԻՏ)

ծախսերի նկատմամբ եկամուտների գերազանցումն է: Այն է առաջանալհետնյալ դեպքերում. բյուջեները հաստատվել են հավելուրդով ն բյուջետային մուտքերի ու ելքերի ծրագրերը կատարվել են հաստատված -

կարող

չափերով:

սահմանվածծախսերըկատարվելեն ծրագրվածի բյուջեներով

Հ

չափով, իսկ տարեկան մուտքերը հավաքվել են ծրագրվածից ավելի, ինչի արդյունքում գերազանցվել է ծրագրված պակասուրդիչափը: բյուջեներովսահմանվածմուտքերըկատարվելեն ծրագրվածի չափով, իսկ ծախսերը` ծրագրվածիցպակաս, որի արդյունքում գերազանցվել է ծրագրվածպակասուրդիչափը: Բյուջեների հավելուրդը տվյալ տարվա բյուջեին հաջորդող տարվա բյուջեի համար մուտք է: Թեն տվյալ տարվա բյուջեում հավելուրդը պակասուրդի ֆինանսավորման աղբյուրներում արտացոլվում է բացասական նշանով` բյուջեի հաշվեկշռվածության սկզբունքը պահպանելու նպատակով:

ՄՈՒՏՔԵՐԻ

--

դա բյուջեների

(ԴԵՖԻՑԻՏ)

եկամուտների նկատմամբ ծախսերի գերազանցումն է: Բյուջեների պակասուրդի հարցն առաջանում է այն դեպքում, երբ բյուջետային եկամուտներըչեն բավարարումբյուջեների առջն ծառացած ծախսային խնդիրների ֆինանսավորման համար: Ահա այս դեպքում է, որ փոխառու կամ այլ միջոցներ ներգրավելու ճանապարհով բյուջեների դեֆիցիտը ֆինանսավորելու խնդիր է առաջանում:Մեր երկրում պետականբյուջեի պակասուրդի չափը սահմանվում է տվյալ տարվա պետական բյուջեի մասին օրենքով ն չի կարող գերազանցել կանխատեսվողհամախառններքին արդյունքի 542 ը: Պետական բյուջեի պակասուրդը կարող է ֆինանսավորվել ինչպես ներքին, այնպես էլ արտաքինաղբյուրներից` միջոցներ ներգրավելու եղանակով: Ընդ որում, այդ միջոցներն իրենց բնույթով կարող են լինել փոխառուկամ ոչ փոխառու:Փոխառու միջոցների օրինակ են` պետական արժեթղթերի թողարկման ճանապարհով միջոցների ներգրավումը կամ արտաքին աղբյուրներից վարկային միջոցների ստացումը: Ոչ փոխառու միջոցներըբյուջեների տարեսկզբի ազատ մնացորդին պետական գույքի մասնավորեցումիցստացված միջոցներնեն:

ՊԱԿԱՍՈՒՐԴ

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ

-

-

|

`

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄ

կազմակերպում է նախատեսված գանձապեԳանձապետարանը` դրա համար տական հաշիվները վարելու ն սահմանված ընթացակարգերն ապահովելու միջոցով: Բյուջեների մուտքերն են` եկամուտները, բյուջեների միջոցների տարեսկզբի ազատ մնացորդը, բյուջետային վարկերի ն փոխատվությունների վերադարձից մճիջոցմուտքերը ն փոխառու ու ներգրավված այլ դրամական ները:

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻՑ

ԿԱՏԱՐՎՈՂ

ՎՃԱՐՈՒՄՆԵՐԻ

ԻՐԱԿԱՆԱՑՈՒՄ

ՀՍԿՈՂՈՒԹՅԱՆ

ՆԿԱՏՄԱՄԲ

Ֆինանսների մեկը բյուջեներից նախարարությանուշագրավ գործառույթներից կատարվող վճարումների նկատմամբնախնականհսկողության իրականացումնէ: Նախնական հսկողությունն իրականացվում է բացառապես նախարարությունում վարվող հաշիվներից՝ միջոցների ելքագրման համար պատասխանատու ստորաբաժանումների կողմից ներկայացված փաստաթղթերի հիման

ՆԱԽՆԱԿԱՆ

-

վրա: Նախարարությունըմշակել ն ներդրել է այն ընթացակարգերը, որոնք կիրառվում են նախնական հսկողություն իրականացնելու համար:

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻՑ

ՎՃԱՐՈՒՄՆԵՐԻ ՀԱՇՎԱՌՈՒՄ

կազմակերպում է Գանձապետարանը` դրա համար նախատեսված գանձապետական հաշիվները վարելու ն սահմանված ընթացակարգերն ապահովելու միջոցով: Բյուջեներից ելքերի հաշվառումը կատարվումեն հաշվետերերիկողմից Գանձապետարան ն վճարումները ներկայացվածվճարման հանձնարարագրերի հիմնավորողփաստաթղթերի առկայությանդեպքում: --

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԸՆԹԱՑ

յուրաքանչյուր բյուջետային տարվա բյուջեները կազմելու, քննարկելու, հաստատելու ն կատարելու, դրանց տարեկան հաշվետվությունըհաստատելու ուղղությամբ պետական ու տեղական ինքնակառավարման մարմինների օրենքով կանոնակարգվածգործունեությունն է: Բյուջեների նախագծերըկազմվում են կառավարության գործունեության, ինչպես նան համայնքների զարգացման ծրագրերին համապատասխան: Տվյալ բյուջետային տարվա համար բյուջետային գործընթացը սկսվում է օրենքով սահմանված ժամկետում Ա ավարտվում` տվյալ բյուջետային տարվա բյուտելու օրը:

ԴԱՍԱԿԱՐԳՈՒՄ

1) պետական ն համայնքների բյուջեներիեկամուտներիու ծախսերի խմբավորումնէ` ըստ տեսակների ն ուղղությունների: Այն արտահայտվում է հետնյալ կառուցվածքով. ա) բյուջեների եկամուտներն պաշտոնական տրանսֆերտներ,բ) բյուջեների ծախսեր ն վարկավորում` հանած մարումը, գ) պետական բյուջեի պակասուրդի (դեֆիցիտի) ֆինանսավորման աղբյուրներ ն բյուջեների պարտքեր: 2) բյուջեի մուտքերի ն ելքերի համակարգվածխմբավորումն է` հիմնված այնպիսի հատկանիշներիվրա, ինչպիսիք են, օրինակ, ծախսերի տնտեսագիտական բնույթը, գործառնական առանձնահատկությունները, գերատեսչականկառուցվածքը ն այլ բնութագրերը: --

'

ԵԼՔԵՐ

-

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

-- բոլոր հարկային,ոչ հարկային եկամուտներն են, որոնք հավաքագրվում են պետականն տեղական ինքնակառավարմանմարմինների կողմից, համաձայն Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրության: Բյուջետային եկամուտները ներառում են նան պաշտոնական ն այլ տրանսֆերտները(նվիրատվությունները):

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ն այլ

--

ջեների կատարմանվերաբերյալ հաշվետվությունը հաստաԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

պետության կողմից հանրության պարտավորությունների կատարմանգործընքացներից մեկն է: Բյուջետային ելքերը սահմանվում են որպես պետության խնդիրների ն գործառույթների ֆինանսական ապահովմաննուղղվող դրամականմիջոցներ:

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

առջն ստանձնած

պարտավորություն է, որով երաշխիք (երաշխավորագիր) անձի նկատմամբպարտքային պարտավորությունների ստացող պատշաճկատարումը` պետականբյուջեի միջոցների հաշվին: Երաշխավորված պարտքային պարտավորությունների չկատարմամբպայմանավորված գումարները վճարվում են պետական բյուջեով նախատեսվածպահուստայինհիմնադրամիմիջոցների հաշվին: Բյուջետային երաշխավորագրերիտրամադրման է կառավարությունը: Տվյալ բյուջետային կարգը սահմանում տարում երաշխավորվող պարտավորություններիընդհանուր գումարը (բացառությամբՀայաստանի Հանրապետությանանունից կնքված միջազգային պայմանագրերով նախատեսված երաշխիքների) չի կարող գերազանցել նախորդ բյուջետային տարվա պետականբյուջեի հարկային եկամուտների սահմանված տոկոսը:

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ԵՐԱՇԽԻՔՆԵՐ

է երաշխավորվում բյուջետային

--

բյուջետային ռեսուրսների հատկացումներն են, որոնք օգտագործվում են ծրագրերի.ն միջոցառումներիֆինանսավորմանհամար:

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ԾԱԽՍԵՐ

ԾԱԽՍԵՐԻ

--

ՆԱԽԱՀԱՇԻՎՆԵՐ

բյուջեների հաստատմանըհաջորդող եռամսյակայինհամամասնությունների է: Բյուջեփուլը բյուջետային նախահաշիվների՝հաստատումն է սահմանվում տային ծախսերի նախահաշվով պետական հիմնարկների կողմից իրականացվողծրագրերի ֆինանսավորման

--

,

նպատակով բյուջեներից հատկացվող գումարների ծավալը, նպատակային նշանակությունը ե եռամսյակային բաշխումը: Բյուջետային ճախահաշիվն արտահայտումէ պետականբյուջեի եռամսյակայինհամամասնություններովհաստատված ծախսերի գործառնականդասակարգման առանձին ծրագրերի շրջանակներում պետական հիմնարկի կողմից իրականացման ենթակա ծախսերը` ըստ բյուջետային ծախսերի տնտեսագիտականդասակարգման հոդվածների: Հիմնարկներին համապատասխան բյուջեներից հատկացումները կարող են տրամադրվել, եթե ճախատեսված են այդ հիմնարկների` սահմանված կարգով հաստատված ն տեղական գանձապետականբաժնի կնիքով կնքված նախահաշիվներում: բյուՆախահաշիվներիհաստատման պատասխանատուները են, իսկ կարգադրիչներն գլխավոր հատկացումների ջետային հաստատման սահմանված մանրամասները նախահաշիվների են գործող օրենսդրությամբ:

(ՍԵԿՎԵՍՏՐ)

ՍԱՀՄԱՆԱՓԱԿՈՒՄ

բյուջետային տարվա տվյալ ժամանակահատվածում բյուջենեԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ԾԱԽՍԵՐԻ

-

րով նախատեսված ծախսերի տնտեսագիտականբոլոր հոդվածներով` օրենքով սահմանված կարգով ն չափով համամասնական նվազեցումն է, բացառությամբ` պետական բյուջեից համայնքների բյուջեներին ֆինանսական համահարթեցմանսկզբունքով տրվող լրացուցիչ հատկացումների (դոտացիաների)ն օրենքով պաշտպանվածայլ ծախսերի (եթե այդպիսիք կան):

ՀԱՄԱԿԱՐԳ

բաղկացած է ՎայաստանիՀանրապետությանպետական ն համայնքների բյուջեներից, որոնք հիմնվում են ֆինանսական, դրամավարկային ն հարկային միասնական պետական քաղաքականությանվրա: Պետական ե համայնքների բյուջեները, պետության ն ինքնակառավարման մարմինների գործունեության իրականացման համար անհրաժեշտ դրամական միջոցների ձնավորման ն ծախսման որոշակի ժամանակահատվածիֆինանսական ծրագրերն են: Բյուջետային համակարգն իր գործունեությունըկարգավորում է` բյուջեների նախագծերի կազմման, բյուջեների եկամուտների (մուտքերի) ն ծախսերի բյուջետային դասակարգման, հաշվառԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ման, հաշվետվության ներկայացման ն բյուջեների կատարման

ընդհանուր սկզբունքների վրա:

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ

ՋԵՆԵՐԻ

ԻՆՔՆՈՒՐՈՒՅՆՈՒԹՅՈՒՆ

ՄԻԱՍՆԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ԵՎ ԲՅՈՒ-

միասնականությունն ապահովվում է, ընդհանուր իրավական հիմքով, բյուջետային գործընթացի կազմակերպման համաձայնեցված սկզբունքներով, բյուջետային դասակարգմամբ, բյուջետային հաշվառման,-հաշվետվության ն բյուջեների կատարման միասնական մեթոդաբանությամբ ու դրամական համակարգով: Բյուջեների ինքնուրույնությունն ապահովվում է օրենքով ամրագրված եկամտի սեփական աղբյուրների առկայությամբ ն այդ բյուջեները հասմարմինների կողմից իրենց լիազորությունների սահտատող մաններում բյուջետային ծախսերի ուղղությունները որոշելու իրավունքով: --

բյուջեի մասին օրենքով սահմանված լիազորություններն են` ըստ որոնց տրամադրվում են, տվյալ բյուջետային միջոցների հաշվին, հատկացումներ` բյուջետային տարում որոշակի չափով ծախսեր կատարելու համար:

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ՀԱՏԿԱՑՈՒՄՆԵՐ

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ՀԱՏԿԱՑՈՒՄՆԵՐԻ

--

ԳԼԽԱՎՈՐ

ԿԱՐԳԱԴՐԻՉՆԵՐ

--

տվյալ տարվա բյուջեով բյուջետային ծախսերի գերատեսչական դասակարգմամբ նախատեսված պետական ն տեղական ինքնակառավարման մարմիններն են: Դրանց կողմից բյուջեների կատարման հետ կապված պարտականությունների կատարման հաճար պատասխանատու է այդ մարմնի ղեկավարը: Կարգադրիչների գլխավոր ֆինանսիստը պատասխանատու է բյուջեների կատարման հետ կապված լիազորությունների իրականացումը կազմակերպելու համար: Բյուջեներով նախատեսված ծրագրերի համար անհրաժեշտ ծախսերի նախահաշիվների, վճարման ժամանակացույցերի, գնումների կամ տրանսֆերտների ու սուբսիդիաների տրամադրման պայմանագրերիե դրանց հիման վրա վճարումների իրականացումը, իսկ հետո նան հաշվետվությունների հետ կապված ընթացակարգերի ապահովումը` գլխավոր ֆինանսիստի պարտավորությունների ոչ ամբողջականցանկն է:

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ՀԱՏԿԱՑՈՒՄՆԵՐԻ ՍՏՈՐԱԴԱՍ

ԿԱՐԳԱԴՐԻՉ-

- բյուջեների կատարմանպատասխանատուներիաստիճանակարգի հաջորդ մակարդակումգտնվող մարմիններն են, կամ բյուջեներով նախատեսվածբյուջետային հատկացումների գլխավոր կարգադրիչների համակարգերում գտնվող պետական հիմնարկները:Բյուջետային հատկացումներիստորադաս կարգադրիչները սահմանվում են նան որպես հիմնարկներ, որոնք ունեն Հայաստանի Հանրապետությանօրենսդրությանը համապատասխանհաստատված բյուջետային ծախսերի նա-

ՆԵՐ

խահաշիվներ:

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԿԱՐԳԱՎՈՐՈՒՄ

-- բյու-

ջետային հաճակարգի կազմակերպման, դրա կառուցվածքի սահմանման, բյուջեների միջն եկամուտներիբաշխման, բյուջետային դասակարգմանԱ բյուջեներում փոփոխությունների, լրացումների կատարմանուղղությամբ իրավասու մարմինների կողմից, օրենքով իրենց վերապահված լիազորությունների սահմաններում, իրականացվող գործունեությունն է: Բյուջետային հարաբերություններըկարգավորվում են օրենքով սահմանված բյուջեների միասնականության, ինքնուրույնության, հաշվեկշռվածության,հրապարակայնությանսկզբունքներով:

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ՀԻՄՆԱՐԿ

համարվում են պետական ն տեղական ինքնակառավարման լիազորություններն իրականացնող իրավաբանականանձինք, որոնց պահպանմանծախսերն ամբողջությամբ ֆինանսավորվում են հաճապատասխան բյուջեներիմիջոցներիհաշվին:Պետականմարմնիպահպանման ծախսերի նախահաշիվնընդհանուր հատկացումներիսահմաններում հաստատում է դրա ղեկավարը, իսկ տեղականինքնակառավարման մարմնի պահպանմանծախսերի նախահաշիվը համայնքիբյուջեռվ հաստատված ընդհանուրհատկացումների սահմաններում հաստատում է համայնքի ղեկավարը` օրենքով ն այլ իրավականակտերով սահմանված կարգով: Պետական ն տեղական ինքնակառավարմանմարմին չհամարվող բյուջետային հիմնարկի պահպանման ծախսերի նախահաշիվն ընդհանուր հատկացումներիսահմաններում հաստատում է կառավարման վերադաս մարճնի ղեկավարը: --

վերաբերում է բյուջեների համախառն մուտքերին առանց մանրամասնելու վերջիններիս բովանդակությունը,ինչն արտահայտվում է բյուջեների դասակարգմամբ.այդ թվում` բյուջեների եկամուտներ, բյուջեների միջոցների տարեսկզբի ազատ մնացորդ, բյուջետային վարկերի Ա փոխատվություններիվերադարձիցմուտքեր, փոխառու ն ներգրավված այլ դրամականմիջոցներ: Բյուջեների եկամուտներ անվերադարձ կարգով, օրենսդրությանը համապատասխանպետականն տեղական ինքնակառավարմանմարմիններին ամրագրված դրամական միջոցներն են: Սրանք այն միջոցներն են, որոնք գոյանում են պետուքյան գործառույթներիցմեկի` հանրայինմիջոցների բաշխման շրջանակում: Բյուջեների եկամուտները դասակարգվում են` ընթացիկ եկամուտների (այդ թվում` հարկային եկամուտներ, տուրքեր, ոչ հարկային եկամուտներ), կապիտալի գործառնությունից եկամուտներին պաշտոնականտրանսֆերտների: նաԲյուջեների միջոցների տարեսկզբի ազատ մնացորդ խորդ տարվա բյուջեի կատարմանընթացքում իրականացված ելքերի նկատմամբ մուտքերի գերազանցումն է: Բյուջեների միջոցների տարեսկզբի մնացորդը տվյալ տարվա համապատասխանբյուջեների մուտքն է: Գործող օրենսդրությամբ սահմանված են նան այն ուղղությունները, որոնց համար կարող են օգտագործվել բյուջեների տարեսկզբիազատ մնացորդները: Բյուջեների վարկերի ն փո/սատվություններիվերադարձից մուտքեր դրանք բյուջեներից տրամադրվող վարկերի ն փոխատվություններիվերադարձից բյուջեներ մուտքագրվող միջոցներնեն: վերադարձելիության, ժամկետայԲյուջետային վարկեր նության, արժնորմանու վճարովիությանսկզբունքովպետական բյուջեից համայնքներին ն Երնան քաղաքի բյուջեին, իրավաբանական Ա ֆիզիկական անձանց, ինչպես նան օտարերկրյա պետություններին ն միջազգային կազմակերպություններին դրամականտեսքով տրվող միջոցներն են: ,վերադարձելիության, Բյուջետային փոխատվություններ ն ժամկետայնության սկզբունքով, առանց վճաարժնորման րովիության սկզբունքի, պետական բյուջեից համայնքներին,

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ՄՈՒՏՔԵՐ

--

-

-

--

-

-

ինչպես նան` երնան քաղաքի բյուջեին առանձին ծրագրերի կամ ծախսերի ֆինանսավորման նպատակովդրամական տեսքով տրվող միջոցներն են: Բյուջեում փոխառու ն ներգրավված այլ դրամական միջոցներ --դրանք բյուջեների առջն ծառացած տարբեր խնդիրների լուծման նպատակովներգրավվածմիջոցներն են: Փոխառու կամ ոչ փոխառումիջոցներըսովորաբարներգրավվում են, որպեսզի ապահովվի բյուջեի համախառն ելքերի` համախառն մուտքերին առնվազնհավասարլինելու պայմանը: Հակառակ դեպքում բյուջեի համախառն ելքերը չեն կարող

մուտքեր պատճառով: իրականացվել` չլինելու

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ՍՈՒԲՍԻԴԻԱՆԵՐ

--

երբեմն հանրային կարիքների ապահովմաննպատակովպետություննիր վրա է վերցնում ձեռնարկատիրականգործունեությամբզբաղվող, սակայն վնասով աշխատող տնտեսավարող սուբյեկտի վնասների փոխհատուցումը: Օրինակ` պետական բյուջեից սուբսիդավորվումէ Երնանի Մետրոպոլիտենը:

ՎԱՐԿԵՐ ԵՎ ՓՈԽԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

բյուջետային վարկերը տեղական ինքնակառավարմանմարմիններին ն այլ անձանց պետականբյուջեից վերադարձելիության,Ժամկետայնության ն վճարելիության սկզբունքով տրվող միջոցներն են: Բյուջետային փոխատվությունները պետական բյուջեից տեղական ինքնակառավարման մարմիններին առանց վճարելիության սկզբունքի ն տվյալ բյուջետային տարում վեկամ ծախսերի ենթակա առանձին րադարձման ծրագրերի ֆինանսավորմաննպատակովտրվող միջոցներն են: Բյուջեն փոխատվությունների տրամադրման կարգը տային վարկերի սահմանումէ կառավարությունը «ՀՀ բյուջետային համակարգի մասին» օրենքի պահանջներինհամապատասխան:

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

--

Չայաստանի Վանրապետությունում բյուջետային տարին համընկնում է օրացույցային տարվա հետ: Այն սկսվում է հունվարի 1-ին ն ավարտվումնույն տարվա դեկտեմբերի31-ին:

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ՏԱՐԻ

--

.

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ֆիզիկական անձանց կամ հանրային կարիքների ապահովման նկատառումով, որոշ դեպքերում պետությունն աջակցում է կազմակերպությունների կողմից իրականացվողծրագրերին` բյուջետային տրանսֆերտների տրամադրման միջոցով (օրինակ` բնակչության անապահով խավին տրվող նպաստներ, հասարակական կազմակերպության կողմից որնէ բնագավառում զբաղված անձանց վերապատրաստման պետական աջակցության ծրագրի իրականացում ն այլն):

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ՏՐԱՆՍՖԵՐՏՆԵՐ

-

ՖԻՆԱՆՍԱՎՈՐՄԱՆ

ՀԱՅՏ

-

միավործախսող

ների կողմից պատրաստվողփաստաթուղթէ, որը ներառում է առաջարկություններ ն համապատասխան հիմնավորումներ` առաջիկա տարում տվյալ միավորի գործունեությունը ապահովելու համարանհրաժեշտբյուջետայինռեսուրսներիվերաբերյալ:

ԲՆԱԿԱՆ ՉԱՓԻՉՆԵՐ

դրանք օգտագործվումեն նյութական արժեքների (հիմնական միջոցներ, պատրաստիարտադրանք, ապրանքներ ն այլն) հաշվառման, ինչպես նան այդ ակտիվների ն տնտեսական գործընթացների արտացոլման համար: Դաշվառմանօբյեկտները կարող են չափվել քաշով, ծավալով, երկարությունովն հաշվով (հատով, զույգով ն այլն):

ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆ

ծնվածներին

--

դա տվյալ տարվա ընթացքում մահացածներիթվաքանակներիտարբերություննէ:

ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆ

ԲՆԱԿԱՆ ԱՃ

ԲՆԱԿԱՆ

--

ՇԱՐԺ

-

ծնվածներին մահացած-

ների համակցության ընդհանրացված անվանումն է, այսինքն`

բնական ճանապարհով բնակչության փոփոխութվաքանակի

թյունը: Բնակչության բնական շարժի ցուցանիշներին են վերագրվում նան ամուսնություններն ու ամուսնալուծությունները, որոնք հաշվարկվում են նույն եղանակով, սակայն բնակչության ցուցանիշի վրա ուղղակի ազդեցություն չունեն: թվաքանակի Ծնունդների,մահերի,ամուսնությունների,ամուսնալուծությունների վերաբերյալ ամենամսյա տեղեկությունները ստացվում են ՀՀ արդարադատությաննախարարությանքաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման (ՔԿԱԳ) տարածքային մար-

մինների կողմից կազմված դրանց գծով ակտերում գրանցված տեղեկությունների հիման վրա:

ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

դրանում ներառվում են բնակչության բոլոր խմբերիաշխատանքիվարձատրությունը, կենսաթոշակները,նպաստները,կրթաթոշակներըն այլ սոցիալական անհատույց փոխատվությունները,գյուղատնտեսական մթերքի վաճառքից մուտքերը, սեփականությունից եկամուտները` ներդրումների, արժեթղթերի, շահաբաժինների տոկոսների տեսքով, ձեռնարկատիրական գործունեությամբ զբաղվածների եկամուտները, ինչպես նան վարկերը, արժեթղթերի վաճառքից եկամուտները ն այլ եկամուտներ: --

ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆ ԴՐԱՄԱԿԱՆ ԾԱԽՍԵՐ ԵՎ ԽՆԱՅՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ներառվում են ապրանքներիգնման ն ծառայությունների --

վճարման ծախսերը, պարտադիր վճարները ն կամավոր մուծումները (հարկեր ն մուծումներ, ապահովագրականվճարներ, հասարակական ն կոոպերատիվկազմակերպություններինանդամավճարներ, բանկային ն ապրանքային վարկերի համար հաշվարկված տոկոսներ ն այլն), ինչպես նան արժեթղթերի ավանդներումխնայողություններիհավելաճը (նվազումը):

ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆ

ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

--

դրանք բնակչության

օժանդակ տնտեսություններն են, կոլեկտիվ այգիները ն բան-

ջարանոցները,գյուղացիականտնտեսությունները,գյուղացիական կոլեկտիվ տնտեսությունները ն այլն:

-ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆԸ ՄԱՏՈՒՑՎԱԾ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԾԱՎԱԼ

ծաարտացոլում է բնակչության կողմից զանազան տեսակի

ռայությունների սպառմանծավալը ն վիճակագրորեն չափվում է մատուցված ծառայությունների դիմաց վճարված դրամական միջոցների գումարով: Ընդ որում, վճարը կարող է կատարվել ինչպես անմիջապես սպառողների կողմից իրենց սպառած ծառայությունների դիմաց, այնպես էլ այն կազմակերպության միջոցով, որում աշխատում է տվյալ սպառողը (սպառված ծառայություններիծախսերիլրիվ կամ մասնակի փոխհատուցման կամ վճարմանգումարի չափով):

Բնակչությանը մատուցվող ծառայությունների ծավալի ցուցանիշը ձնավորվում է կենցաղային,մարդատարտրանսպորտի, փոստային ն հեռահաղորդակցության,բնակարանային,կոմունալ, տնտեսության, մշակույթի, զբոսաշրջության ն սպորտի, առողջարաններին հանգստյան տների, կրթության համակարգի ն այլ բնույթի ծառայություններից: Բոլոր տեսակի ծառայությունների հաշվառումն իրականացվումէ դրանց մատուցման պահին բնակչությունից ստացված փաստացի վճարի չափով (անկախվճարմանձնից):

ԲՆԱՊԱՀՊԱՆԱԿԱՆ

ՐՈՂՆԵՐ

--

ԵՎ ԲՆՕԳՏԱԳՈՐԾՄԱՆ ՎՃԱՐՆԵՐ ՎՃԱհամարվում են այն ֆիզիկական նեիրավաբանական որոնք իրականացնում են «Բնապահպանական.ն

անձինք, բնօգտագործմանվճարների մասին» ՀՀ օրենքով սահմանված գործառույթներ, այսինքն` վնասակար նյութերի արտանետում շրջակա միջավայր (օդային Ա ջրային ավազան), ջրի, կենսապաշարների օգտագործում ն այլն:

ԲՆԱՊԱՀՊԱՆԱԿԱՆ ԵՎ ԲՆՕԳՏԱԳՈՐԾՄԱՆ

ՔԱՉԱՓԵՐ

ՎՃԱՐՆԵՐԻ ԴՐՈՒՅ-

բնապահպանական վճարների դրույքաչափերը սահմանված են օրենքով, իսկ բնօգտագործմանվճարներինը` ՀՀ կառավարությանկողմից: Որպես կանոն, դրանք սահմանված են արտանետված վնասակար նյութերի, օգտագործված պաշարների ծավալների, կամ օգտակար. հանածոներիիրացման գնի նկատմամբ ն արտահայտված են դրամներով կամ տոկոսներով: -

ԲՆԱՊԱՀՊԱՆԱԿԱՆ

ՎՃԱՐ

բնապահպանականմիջոցառումների իրականացմանհամար անհրաժեշտ դրամականմիջոցների գոյացման նպատակով օրենքով սահմանվածկարգով ն չափով պետականկամ համայնքի բյուջե վճարվող պարտադիր վճար է:

ԲՆԱՊԱՀՊԱՆԱԿԱՆ

--

ՎՃԱՐԻ ՏԵՍԱԿՆԵՐ

1) վնասակար նյութերը շրջակա միջավայր (օդային Ա ջրային ավազան) արտանետելու համար վճար, 2) արտադրության ն սպառման թափոնները շրջակա միջավայրում սահմանված կարգով տեղադրելու

--

համար վճար, 3) շրջակա միջավայրին վնաս պատճառող րանքներիհամար վճար:

ապ-

պետական սեփականություն համարվող բնական պաշարների արդյունավետ, համալիր օգտագործման,ինչպես նան տարբեր որակի բնական պաշարներ օգտագործողների համար տնտեսավարման հավասար պայմաններ ստեղծելու նպատակով այդ պաշարների օգտագործման դիմաց օրենքով սահմանված կարգով ն չափով պետական բյուջե գանձվող վճար է:

ԲՆՕԳՏԱԳՈՐԾՄԱՆ

ԲՆՕԳՏԱԳՈՐԾՄԱՆ

ՎՃԱՐ

-

ՎՃԱՐԻ ՏԵՍԱԿՆԵՐ

1) ջրօգտագործման համար վճար, 2) պինդ օգտակար հանածոների մարված պաշարների, ստորերկրյա քաղցրահամ ու հանքային ջրերի ն աղի արդյունահանված պաշարների համար վճար, 3) կենսապաշարների օգտագործմանհամար վճար: -

1) որակի համար ապրանքիգնի վրա հա2) ապրանքի արտահանմանդեպքում երկրի ներսում վելուրդ, այդ նույն ապրանքի համար գանձված հարկի գումարի վերադարձ, 3) պետականվարկային սուբսիդիա վարկառուներին՝ վարկային տոկոսի իջեցման նպատակով, 4) պետական փոխառության պարտատոմսեր,տնօրինողների կողմից միաժամանակյա (միանվագ) վճարում, որը կատարվում է պարտատոմսերն այլ արժեթղթերովփոխարինելուդեպքում:

ԲՈՆԻՖԻԿԱՑԻԱ

-

.

կյանքի ապահովագրությանորոշ տեսակներում, 1) դա` ապահովագրականգումարին ավելացվող գումար է, 2) զեղչ է: ապահովագրավճարից ԲՈՆՈՒՍ

--

մեծածախ շուկա, ուր առետուրըկազմակերպվում ապրանքի նմուշով (ապրանքային բորսա), արժեթղթերով (ֆոնդային բորսա), օտարերկրյա արտարժույթով (արժութային բորսա): Դա այն վայրն է, ուր գործարք կնքելու համար վաճառողներն ու գնորդները հանդիպում են իրար: Բորսան ունի անդամների հաստատագրված կազմ ն առնետրիիրականացման կանոններ: Բորսաներըլինում են պետականն մասնավոր: Պետական բորսաներումգործարքներկարող են կնքել ինչպես ԲՈՐՍԱ

--

է

բորսայիանդամներ,այնպես էլ` անդամ չհանդիսացող տնտեսավարող սուբյեկտներ: Մասնավոր բորսաները կազմակերպվում են բաժնետիրական հիմունքներով, ուր գործարքներ կարողեն կնքել միայն դրանց անդամագրվածբաժնետերերը: անդամները հանդես են գալիս որպես բրոքերներ, Քորսային մեծածախառնտրիմիջնորդներ, որոնց բորսան ապահովում է տեղով, կապի միջոցներով, կատարում է գործառնությունների հաշվառում, մշակում է օրինակելի պայմանագրեր,քննարկում է արբիտրաժայինվեճեր:

ԲՈՐՍԱՅԱԿԱՆ

ԻՆԴԵՔՍՆԵՐ

ֆոնդային շուկայի գների դինամիկայիընդհանուր ցուցանիշ է, որն արտացոլում է դրանում շրջանառվող արժեթղթերի ողջ ոլորտը: Այն միջին մեծություն է ե հաշվարկվում է նախկինում որոշված բազիսային շուկայականգնահատմանմիջոցով:

ԲՈՐՍԱՅԱԿԱՆ

-

ՓՈԽԱՐԺԵՔ

ֆոնդային բորսաներում շրջանառվող արժեթղթերի (բաժնետոմսեր, պլաարտատոմսեր) արժեքն է, կամ այլ կերպ` դրանց վաճառքի գինը: Որոշվում է փոխատվական տոկոսի մակարդակի ն տվյալ արժեթղթի եկամտաբերությանմակարդակի հարաբերակցությամբ: Բորսայական կուրսը ուղղակի կախվածության մեջ է գտնվում շահաբաժնիմեծությունից ե հակադարձ կախվածությանմեջ` փոխատվականտոկոսի մակարդակից: Բաժնետոմսի անվարականարժեքը բորսայականկուրսի վրա չի ազդում, քանի որ բաժնետոմսըենթակա չէ ետգնման` այն թողարկած ընկերուքյան կողմից: Պարտատոմսի բորսայական կուրսը կախված է դրա անվանական գնից, ն այն բարձր կլինի այնքան ժամանակ, որքան մոտենում է ետ գնման ժամկետը: Սովորական բաժնետոմսերի բորսայական կուրսը ավելի բարձր է, քան պարտատոմսերին արտոնյալ բաժնետոմսերիկուրսը, քանի որ սովորական բաժնետոմսի հաշվով վճարվող շահաբաժնի մակարդակընախապեսորոշված չէ:

ԲՈՐՍԱՅԻՆ ՇԱՀՈՒՅԹ

-

դա ֆոնդային բորսաներում վաճառվող արժեթղթերի,իսկ ապրանքայինբորսաներում` ապրանքների վաճառքից գոյացած եկամուտն է: Բորսային շահույթը --

բորսային գների ն կատարած ծախսերի (ներառյալ մաքսերը, ապահովագրությունը) տարբերություննէ:

բորսաներում պաշտոնական առնտրային միջնորդէ, որը վաճառողի համար փնտրում է գնորդ, իսկ գնորդի համար` վաճառող: Գործարքը կնքվումէ հաճախորդիհանձնարարությամբ ն նրա հաշվին` դրա դիմաց ստանալով համապատասխան չափով վարձատրություն: Բրոքերների դեր կարող են կատարել անհատները, ֆիրմաները, կազմակերպությունները: Բրոքերները դիլերներից (առնտրային միջնորդ) տարբերվում են նրանով, որ արժեթղթերի առնտուրն անում են իրենց հաշվին ն իրենց անունից: ԲՐՈՔԵՐ

ԲՐՈՔԵՐ

-

ԱՆԿԱԽ

Հայաստանի Հանրապետությանօրենսդրությամբ սահմանված կարգով գրանցված անհատ ձեռներեց, է բրոքերային կամ դիլերային գործունեուորն :

--

իրականացնում

թյուն:

ՖԻՐԱՆԵՐ ըատարուն րար մեջ գտնվող արժեթղթերի, անաներո՞ն Գն (մրաառությա են

-

ե՛

որան

չերս,

րը

հաճախորդների

րժույթի ու ֆինանսական ածանցյալ արժեթղթերի (Ֆյուֆորվարդ, օպցիոն նայլն) առք ու վաճառքի վերաբերյալ: Գ

ԳԱՆՁԱՊԱՀ

1) կազմակերպության ծառայող է, որի վրա դրված է կանխիկ դրամը ն արժեթղթերը հաշվառելու, ընդու-

նելու, պահպանելու ն դրամարկղիցդուրս տալու պարտականությունները: Գանձապահը պատասխանատու է դրամական միջոցները ստանալու ն ծախսելու համար, ուստի ն կազմակերպությանհետ կնքում է նյութական պատասխանատվության պայմանագիր: Նա պատրաստում է փաստաթղթեր ն սահմանված կարգով բանկերից ստանում է կանխիկ դրամ` աշխատավարձ,պարգնավճարներ,գործուղման ն այլ ծախսեր վճարելու համար: Մուտքի ն ելքի փաստաթղթերիհիման վրա վարումէ դրամարկղայինգիրք: Կանխիկդրամական միջոցների ն արժեթղթերիփաստացիառկայությունը համեմատում է դրամարկղի գրքի մնացորդի հետ, կազմում դրամարկղի հաշ-

ծառայող է, որի պարտականությունկանխիկ դրամով գործառնությունները, ն բանկի մյուս հաճախորդներինսպաավանդատուներին մտնում սարկելը: Հենց գանձապահնէ անմիջականկապի մեջ հաճախորդի հետ` նրանցից ընդունելով Ա նրանց վճարելով ն կանխիկդրամ (օրինակ, ընդունում է ավանդներ վճարում հետ իր անմիհարաբերություններում յնկեր): Հաճախորդների է ճշտալինի քական դերի պատճառով գանձապահը պետք ունենա հետ սիրալիր, տեղեկություններ պահ, հաճախորդների ն մատուցվող կողմից նրանց ստորաբաժանումների բանկիմյուս է տեսապարտավոր Գանձապահը մասին: ծառայությունների ֆայլերի մեջ մտցնել ավանդների կավորելն համապատասխան ն վերաբերյալանդորրագրերը, նդունման տրամադրման դրամի ստորագրությանիսկությունը, վերահսկել հաշիվներիմնացորդը ն օրվա մեջ առնվազն մեկ անգամ որոշել իր դրամարկղիմնացորդը: Բանկերի հաստիքացուցակներում սովորաբար նախատեսվումեն գլխավոր գանձապահի (դրամարկղիվարիչ), ելքի դրամարկղին մուտքի դրամարկղի գանձապահներիհաստիքներ: Խոշոր բանկերում հաճախ յուրաքանչյուրմասնագիտացվածգործառույթիհամար նշանակաշխավում է առանձին գանձապահ: 3) Կազմակերպության է ընդունումը տակից է, որն իրականացնում կանխիկ դրամի դրամարկղն բացթողումը (մուտքագրումը)կազմակերպության դրամարկղից: (ելքագրումը)կազմակերպության

2) Բանկի վետվությունը:

մերի մեջ

մտնում

րնտուգել հաճախորդների

ԴՐԱՄԻ

ԳԱՆՁԱՊԱՀԻ ՊԱՐՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ԿԱՆԽԻԿ

է 1) գանձապահնիրականացնում

ՊԱՀՊԱՆՄԱՆ ԳՈՐԾՈՒՄ

--

կանխիկդրամիընդունումը(մուտքագրումը)կազմակերպության դրամարկղ ն բացթողումը (ելքագրումը) կազմակերպության դրամարկղից,2) գանձապահինարգելվում է իր պարտականություններիկատարումըփոխանցել ուրիշ անձանց` առանց ղեկավարի հրամանի (որոշման), 3) գանկազմակերպության չեն կարող դրվել կազմաձապահի պարտականությունները կերպության այն աշխատակիցներիվրա, որոնք իրավունք փաստաթղթերը,բացաունեն ստորագրելու դրամարկղային որոնց աշխատակիցռությամբ այն կազմակերպությունների, երեքը: ների թիվը չի գերազանցում ՛

են

ԳԱՆՁԱՊԵՏԱԿԱՆ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐ

--

գանձապե-

1) ԱՄՆ-ում`

տարանի կողմից թողարկվող արժեթղթերի ընդհանրական անվանումն է: Թողարկվում են հարկային մուտքերի հաշվին չծածկվող պետական ծախսերի ֆինանսավորման(միջոցների ներգրավման) նպատակով: Շուկայում շրջանառվող գանձապետական արժեթղթերը հանդես են գալիս մուրհակների ն պարտատոմսերիտեսքով, 2) Մեծ Բրիտանիայում`պարտակողմից` տոմսերնեն, որոնք թողարկվումեն գանձապետարանի արժեթղթերիբորսայի, բանկերի, փոստայինբաժանմունքների

միջոցով:

ՂՀայասԳԱՆՁԱՊԵՏԱԿԱՆ ԱՐՏԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ ՀԱՇԻՎՆԵՐ

3Հ Կենտրոգործող օրենսդրությամբ տանի Հանրապետության նական բանկում կարող են բացվել արտարժույթով արտահայտված գանձապետականհաշիվներ: Գանձապետական արտարժութայինհաշիվների բացման հիմքերն են` Հայաստանի Հանրապետությանօրենքները, միջազգային պայմաորոշումները: նագրերը ն կառավարության -

ԳԱՆՁԱՊԵՏԱԿԱՆ ՀԱՇԻՎՆԵՐ

-.

իրաԳանձապետարանում

կանացվում է բյուջեների կատարման հաշվապահություն ն

դրան համահունչ ներդրվել է.հաշիվներիորոշակի համակարգ: Վերջինս հնարավորությունէ ընձեռում սահմանելու բյուջեների կատարումըհաշվառելուհամար անհրաժեշտհաշիվները,դրանց վարման միասնական կանոնները, ն արդյունքում` ապահովել վարվող հաշիվներով կատարվածգոր-՝ Գանձապետարանում ծառնությունների լիարժեք հաշվապահությունը:Գանձապետարանում կիրառվում է հաշվապահությանկրկնակի գրանցումների սկզբունքը, որը մինչ օրս փորձարկվածամենաարդյունավետ մոտեցումնէ: Գանձապեհաշվավերաբերող կատարմանը բյուջեների կողմից տարանի նախարաՖինանսների նպատակով պահությունը վարելու րությունը հաստատել է բյուջետայինհատվածի յուրաքանչյուր միավորի (պետականմարմիններին համայնքներիու դրանց հաշիվենթակա հիմնարկների)անվամբ Գանձապետարանում ների վարման ընթացակարգը:Այդ հաշիվներն անվանում են

ԳԱՆՁԱՊԵՏԱԿԱՆ ՀԱՇԻՎՆԵՐԻ ՎԱՐՄԱՆ ԿԱՐԳ

--

Գանձապետականհաշիվներ: Հիշյալ ընթացակարգը սահմաԳանձապետականհաշիվներին միջոցների հաշվեգրման հաշիվներից միջոցների ելքագրման գործընթացի մանրամասները:

նում է ն այդ

ՀԱՇԻՎՆԵՐԻՑ ԿԱՆԽԻԿ ՁԵՎՈՎ ՎՃԱՐՈՒՄԳԱՆՁԱՊԵՏԱԿԱՆ

ՆԵՐԻ ԻՐԱԿԱՆԱՑՈՒՄ

կանխիկի շրջանառությունը տնտեսու--

քյան մեջ սահմանափակելունկատառումովգ̀անձապետական հաշիվներից կանխիկ դրամով վճարումներ կատարվում են բյուջետային ծախսերի տնտեսագիտականդասակարգման միայն սահմանափակ թվով հոդվածներով, կամ որոշ դեպքերում` ՀՎ կառավարության սահմանած չափաքանակների շրջանակներում: Ուշադրության է արժանի թերնս, գանձապետական հաշիվներից կանխիկ վճարումների իրականացման համակարգը: Բյուջեների կատարման ընթացքում կանխիկ դրամի պահանջը բավարարելու նպատակով` Հայաստանի Հանրապետության Ֆինանսների նախարարությունը պայմանագրայինհիմունքներով հարաբերվում է առետրայինբանկերի հետ: Պայմանագրի առարկան տվյալ դեպքում հետնյալն է. առնտրային բանկը տեղական գանձապետական բաժնի (ՏԳԲ) հայտի հիման վրա իր սեփականմիջոցներից կանխիկ է տրամադրում ՏԳԲ-ի լիազորած անձին ն իր տրամադրած միջոցների ստացմանպահանջ է ներկայացնում ՏԳԲ-ին: Այնուհետն, ՏԳԲ-ն օգտագործված կանխիկի վերաբերյալ տեղեկատվությունը ներկայացնում է ԿենտրոնականԳանձապետարանին, իսկ վերջինս` այդ միջոցները փոխանցումէ առնտրայինբանկին: Այս պայմանագրերի հիմքում ընկած են շուկայական մեխանիզմներ, Ա յուրաքանչյուր բանկի հետ կնքված պայմանագրով սահմանվածէ նան կանխիկմիջոցների սպասարկման գինը (արժեքը), որոնք Գանձապետարանըվճարում է տվյալ բանկին: Ընդ որում, պայմանագրերով սահմանված են նան տույժերի, տուգանքներիմեխանիզմները,որոնք կիրառվում են, եթե կողմերիցմեկը չի կատարում իր պարտավորությունները:

(ԳՄՀ) Հայաստանի ՀանրապետությանՖինանսների նախարարությանԳանձապետական միասնական հաշիվը Գանձապետարանի անվամբ

ԳԱՆՁԱՊԵՏԱԿԱՆ

ՄԻԱՍՆԱԿԱՆ ՀԱՇԻՎ

--

Կենտրոնականբանկում բացված ն ՀՀ դրամով արտահայտվածհաշիվ է: ԲյուջեներիկատարումըՀայաստանիՀանրապետությունում իրականացվում է գանձապետականհամակարգի միջոցով՝ միասնական դրամարկղի սկզբունքի հիման վրա: Կամ այլ ն համայնքներինամկերպ` ՀայաստանիՀանրապետությանը րագրված բոլոր միջոցներըհաշվեգրվում են (մուտքագրվում են) ԳՄՀ, իսկ ծախսերը(ելքերը)կատարվումեն ԳՄՀ ից: Գանձապետականմիասնական հաշիվը ներառում է երկու տեսակիենթահաշիվներ` Հայաստանի ՀանրապետությանՖինանսների նախարարության կողմիցտնօրինվողենթահաշիվներ, ենթահաշիվներ,որ վարվում են կայաստանիՎանրապետության Ֆինանսներինախարարության կողմից, բայց միջոցները տնօրինում են հաշվետեր հանդիսացող պետական --

»

կանության իրագործման համար, կազմակերպումէ պետական փոխառություններից եկամուտների ն պետության այլ եկամուտների հավաքագրումը:Բացում է բյուջետային վարկեր ն տրամադրում բյուջետային միջոցներ` համաձայն հաստատված ներդրումային ծրագրերի: Օժանդակում է վարչական իշխանություններին`բյուջեի կատարումն արդյունավետ կազմակերպելուհարցում: Գանձապետարանն ապահովումէ պետական միջոցներով իրականացվող բոլոր ֆինանսական գործառնությունների հրապարակայնությունը,ինչպես նան հնարավորություն է ընձեռում լայն հասարակականզանգվածների քննարկմանը ներկայացնելու պետական ֆինանսական գործառնություններիվերաբերյալմանրամասն տեղեկատվություն:

»

հիմնարկները:

Գանձապետական միասնականհաշվի ենքահաշիվներնօգեն հետնյալ միջոցների արտացոլման համար. Վայաստանի Հանրապետության պետականբյուջեի միջոցներ, համայնքներիմիջոցներ, արտաբյուջետայինմիջոցներ, գայաստանի Հանրապետությանսոցիալական ապահովագրության պետականհիմնադրամիմիջոցներ, արտաքինվարկերի ն դրամաշնորհների միջոցներ, պետական մարմիններիդեպոզիտայինմիջոցներ:

տագործվում »

»

»

»

»

-

ԳԱՆՁԱՊԵՏԱՐԱՆ

հատուկ պետական ֆինանսականմարմին է, որը գործում է ֆինանսներինախարարությանն առընթեր --

կամ

նրա կազմում:

Գանձապետարանի գործառույթներում

(ֆունկցիաներում) ներառվում են` պետական բյուջեի նախագծի կազմումը Ա դրա կատարմաննկատմամբհսկողության իրականացումը(այդ թվում` բյուջեի դրամարկղայինկատարման կառավարումը),բյուջետայինմիջոցներիծախսման նկատմամբ հսկողությունը, բյուջե մուտքագրվողհարկերի ն պարտադիր այլ վճարներիհսկողությունը, ինչպես նան պետականպարտքի սպասարկումը ն պետականարժեթղթերի թողարկումն ու դրա կատարմանհսկողությունը:Պատասխանատուէ բյուջետային, հարկայինն ամբողջությամբվերցրած տնտեսականքաղաքա140

- ՀայաստանիՀանրապետության գանձապետական համակարգը ստեղծվել է ՀՀ վարչապետի1996 թվականիմի քանի որոշումներով: Այն ձնավորվել է որպես Կենտրոնական Գանձապետարանին հանրապետության տարածաշրջաններումգործող տեղական գանձապետական բաժանմունքների ամբողջություն: Կենտրոնական Գանձապետարանըստեղծվել է ՀՀ ֆինանսների նախարարության կառուցվածքում գործող ն համանման գործառույթներ իրականացնողստորաբաժանումների, իսկ տեղական գանձապետական բաժանմունքները(ներկայումս` տեղականգանձապետականբաժիններ)` նախկին շրջանային (քաղաքային) գործադիր կոմիտեների ֆինանսական բաժինների հենքի վրա: Ի տարբերությունգործադիր կոմիտեներինախկինֆինանսական բաժինների, որոնք ունեին երկակի ենթակայություն (11 Ֆինանսների նախարարություն Ա Գործադիր կոմիտե), տեղական գանձապետականբաժինները հանդիսանում են Հայաստանի ՀանրապետությանՖինանսների ն էկոնոմիկայի նախարարությունների ստորաբաժանումներ ն ենթակա են ու հաշվետու միայն դրանց:

ԳԱՆՁԱՊԵՏԱՐԱՆԻ

ԳԱՆՁԱՊԵՏԱՐԱՆԻ

ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔ

ՎԱՇՎԱՊԱՀՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՄԱԿԱՐԳ

այն ն տեղաերկմակարդակ է` Կենտրոնական Գանձապետարանի կան գանձապետականբաժիններիհամար: Արտաքինաշխարհի հետ Գանձապետարանը կամ բյուջեների կատարմանհաշվապահությունը շփման երկու եզր ունի. կենտրոնականգանձա141

-

պետարանի մասով` Կենտրոնական բանկում վարվող հաշիվների միջոցով ն տեղական գանձապետականբաժինների մասով` առնտրային բանկերից կանխիկ դրամական միջոցների ստացմանհամար նախատեսվածընթացակարգերիմիջոցով: Գանձապետարանըհնարավորություն է ընձեռում բյուջեի կատարումը կազմակերպելիս տարբերակել երկու տեսակի հոսքեր` կանխիկ դրամական միջոցներ ն անկանխիկ ֆինանսական միջոցներ: Դրանք գանձապետականհամակարգում շարժվում են միմյանցից անկախ: Անհրաժեշտությանդեպքում միջոցները կարող են ազատորենտեղաշարժվել գանձապետարանի ներսում` գանձապետարանում վարվող հաշիվներից մեկից` մյուսին: Միննույն Ժամանակ, կանխիկ դրամական միջոցները կուտակվում են ն դրանց շրջանառումը իրականացվում է կենտրոնացվածկարգով` գանձապետականմիասնական հաշվի միջոցով: Ֆինանսական միջոցների բոլոր տեսակների փոխանցումների առանձնահատկություննայն է, որ դրանք չեն պահանջումբանկայինհամակարգիմասնակցություն կամ կանխիկդրամականմիջոցների շարժ, ն այդպիսով, իրենցից ներկայացնում են անկանխիկ գործառնություններ: Դրանք ենթադրում են ֆինանսական միջոցների փոխանցում Կենտրոնական Գանձապետարանի(տեղականգանձապետական բաժնի) ներսում կամ ԿենտրոնականԳանձապետարանից տեղականգանձապետականբաժին (կամ ընդհակառակը):

ԳԱՆՁԱՊԵՏԱՐԱՆԻ

ՀԻՄՆԱԿԱՆ

ԳՈՐԾԱՌՈՒՅԹՆԵՐ

--

գոյու-

թյուն ունեն ֆինանսական կառավարմանմի շարք գործառնություններ, որոնք դիտարկվումեն որպես գանձապետականգործառույթներ:Դրանցիցեն. պետականն համայնքներիբյուջեների կատարմանկազմա»

».

կերպում:ն

պետական տեղական ինքնակառավարմանմարմինների բյուջեներ բոլոր մուտքերի ն այդ բյուջեներից բոլոր վճաու այդ գորրումների գործառնություններիկանոնակարգում ծառնություններիամբողջականհաշվառմանիրականացում: պետությանըն համայնքներինպատկանողբոլոր դրամական միջոցներիհամախմբում:

«

»

»

»

»

»

"

"

բյուջեների հաշվապահությանռացիոնալացում` հաշվառման ն հաշվետվական համակարգն ամբողջությամբ բանկային համակարգիցգանձապետարանտեղափոխելումիջոցով: առնտրային բանկերում պետական ն տեղական ինքնակառավարման մարմինների ու դրանց ենթակա հիմնարկների հաշիվների վարման գործառույթի տեղափոխումգանձապե-տարան: պետականն համայնքներիբյուջեներին ամրագրվածմիջոցների հաճապատասխանհաշիվների հաշվեգրման ապահովում` դրանց վճարման պահից նվազագույն ուշացումով: վճարման սովորականգործընթացումդրամականմիջոցների ելքերի «դանդաղեցումը»`միջոցների հատկացումից մինչն ապրանքների ու ծառայությունների ձեռք բերման ն վերջնական վճարում կատարելու ձիջն ընկած ժաճանակահատվածըօրենքովթույլատրվածառավելագույնչափինհասցնելու միջոցով: կանխիկ հոսքերի կառավարում այնպես, որ նվազագույնի հասցվիդրամականմիջոցներիներգրավմանարժեքը ն առավելագույնի հասցվի դրանց օգտագործմանարդյունավետու-

թյունը:

գանձապետականհաշիվների, ամսականու տարեկանֆինանսականհաշիվների, բյուջետային հատկացումներիհաշիվների ե, պետության ակտիվների ու պասիվների հաշիվներիպատրաստմաննպատակովհաշվայինպլանի ներդրում: պետականպարտքի ն կառավարությանակտիվներիկառավարմանգործառույթներիկենտրոնացում: իրական ժամանակում երկրի ֆինանսական վիճակի հսկողություն՝ ամբողջությամբ համակարգչայնացվածգանձապետականգործառույթներիմիջոցով: ֆինանսականգործառնությունների ր գրանցման ն հաշվետունենալու պահից դրանց նվազագույն ուշացմամբ:

Արյան իրականացում` տեղի ԳԱՆՁՈՒՄ

1) շրջանառվող ն վճարման ենթակա ֆինանսական փաստաթղթերը(մուրհակ,-չեկ ն այլն) վճարման ներկայացնելն է ն դրանց հետագա վճարումը` այն տրամադրած անձի կողմից: Այս տերմինը վերաբերում է ոչ միայն մուրհակի կամ չեկի գծով հաշվարկների կատարմանը ն վճարների -

այնպիսի մասնագիտացված բանկային ծառայություններին,ինչպիսիք են` արտերկրներիցմիջոցների գանձումը, կտրոններիգծով վճարումըն վերադարձվածֆինանսական փաստաթղթերիգծով միջոցներիգանձումը,2) վճարման համար բանկ ներկայացված փոխանցելի մուրհակի կամ չեկի գծով դրամի ստացումն է, 3) ընդհանուրֆինանսականնշանակությամբ` դեբիտորական պարտքերի վերածումը կանխիկ դրամականմիջոցների,4) ընթացակարգեր,որոնք անհրաժեշտ են ժամկետանցվճարումների գծով դրամ ստանալու համար: Այդ ընթացակարգերն ընդգրկում են նան վճարման ենթակա ժամկետանցհաշիվների հանձնումը պարտքերըգանձող մասնագետներինկամ մասնավոր ֆիրմաներին: ստացմանը,

այլ

նան

ԳԻՏԱԿԱՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

դրանք անկախիրենց ճյուղային պյառտտկանելիությունից, կատարում են գիտական հետազոտություններ, ներառելով հիմնավոր կիրառական հետազոտություններըն գիտության բոլոր ճյուղերի մշակումները, ինչպես նան՝ գիտատեխնիկական ծառայությունները:

ԳԻՏԱՏԵԽՆԻԿԱԿԱՆ

ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐ

--

դրանց թվին են դասվում` գիտական հետազոտություններն ու մշակումները, նախագծակոնստրուկտորական,տեխնոլոգիական, շինարարության համար նախագծային աշխատանքները,արտադրանքի ծափորձանմուշներիպատրաստումըն գիտատեխնիկական

ռայությունները:

-

Գիտական հետազոտություն ն մշակում համարվում է այն գործունեությունը, որը պարբերաբար իրականացվում է գիտելիքների հարստացման ու նրանց փորձնական կիրառության նոր ոլորտների որոնման նպատակով: Գիտական հետազոտության ն դրան հարակից գործունեության տարբերակիչ հիմնական հատկանիշըհամարվում է աշխատանքումնորույթի առկայությունը: Մշակումներ համարվում են պարբերաբարկատարվող այն աշխատանքները,որոնք հիմնված են հետազոտությունների,փորձի միջոցով ստացված ու գոյություն ունեցող գիտելիքներիվրա ն ուղղված են նոր նյութերի, արտադրանքի, գործընթացների,հարմարանքների,ծառայությունների,համակարգիկամ մեթոդիստեղծմանը:

ՀԱՇՎԱՊԱՅ

պաշտոնատար անձ է, որն անմիջապես ենթարկվումէ կազմակերպությանղեկավարին ն պաԳԼԽԱՎՈՐ

--

տասխանատվությունէ կրում հաշվապահական հաշվառումը վարելու, լրիվ ն արժանահավատֆինանսականհաշվետվությունները Ժամանակին կազմելու ն ներկայացնելու համար: Գլխավորհաշվապահնապահովումէ իրականացվողտնտեսագործող կան գործառնություններիհամապատասխանությունը օրենսդրությանը, իրականացնում կազմակերպությանգույքի կատարման (ունեցվածքի) շարժի ն պարտավորությունների Նա ապահովում է կազմակերպունկատմամբ. հսկողություն: թյունում ն նրա ստորաբաժանումներումհաշվապահական հաշվառմանն հաշվետվությանարդյունավետկազմակերպումը` հաշվառմանգծով հաշվարկայինաշխատանքներիառավելագույն կենտրոնացմանու մեքենայացման ն հաշվապահական հաշվառման ու վերահսկողությանառաջավորմեթոդների կիրառման հիման վրա: Գլխավոր հաշվապահը կազմակերպության հաշվապահությանղեկավարն է: ՀՀձ հաշվապահական հաշվառմանմասին օրենսդրությանհամաձայն, գլխավոր հաշվապահիպահանջներիկատարումը`կապվածհաշվապահական հաշվառմանհամար անհրաժեշտտվյալների ն փաստաթղթերի ներկայացման հետ, պարտադիր է կազմակերպության բոլոր աշխատողների համար: Առանձին տնտեսական գործառնությունների իրականացմանհետ կապված, կազմակերպության ղեկավարի ն գլխավոր հաշվապահի միջն տարաձայնությունների դեպքում, գլխավոր հաշվապահը կատարմանէ ընդունում ղեկավարիգրավոր կարփաստաթղթերըկ̀ազմակերպության գադրությամբ(հանձնարարությամբ),ն նման գործառնությունների իրականացմանհետնանքների պատասխանատվությունը ղեկավարը: կրում է կազմակերպության ԳԼԽԱՎՈՐ

ՀԱՇՎԱՊԱՀԻ

ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐ

ԵՎ ՊԱՐՏԱԿԱՆՈՒ-

1) կազմակերպությունումհաշվապահականհաշվառման ընդհանուր վարումը ն ֆինանսական հաշվետվությունների կազմումն իրականացնումէ հաշվապահական ծառայության ղեկավարը(գլխավորհաշվապահը)`հաշվապահական հաշվառումը կարգավորող իրավականակտերի պահանջներին համապատասխան,2) գլխավոր հաշվապահը պատասխանատու է հաշվապահականհաշվառում վարելու, ֆինան-

ԹՅՈՒՆՆԵՐ

--

սական հաշվետվությունները ժամանակին կազմելու ն ներկայացնելու համար, Յ) գլխավոր հաշվապահի պահանջների կատարումը` կապված հաշվապահականհաշվառման համար անհրաժեշտ տվյալների ու փաստերի ներկայացման հետ, պարտադիրէ կազմակերպությանբոլոր աշխատողներիհամար, 4) առանձին տնտեսական գործառնություններիիրականացման հետ կապված (կազմակերպությանղեկավարի ն գլխավոր հաշվապահի միջն տարաձայնություններիդեպքում) գլխավոր հաշվապահըկատարմանէ ընդունում փաստաթղթերը`կազմակերպության ղեկավարի գրավոր կարգադրությամբ (հանձնարարությամբ), ե նման գործառնությունների իրականացման հետնանքների պատասխանատվությունըկրում է կազմակերպության ղեկավարը, 5) հրապարակվող ֆինանսական հաշվետվությունները ստորագրելու իրավունք ունի որակավորված գլխավոր հաշվապահը, ինչպես նան օրենսդրությամբսահմանված կարգով աուդիտորի որակավորում ունեցող ֆիզիկական Այդ նպատակով որակավոգլխավոր հաշվապահների անձը:. րումն իրականացնում է կամ հաշվապահականհաշվառումը կարգավորողպետականմարմինը, կամ նրա կողմից սահմանված չափանիշների համաձայն ընտրված մասնագիտացված կառույցը:յցը

ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍՈՒԹՅԱՆ

ԱՐՏԱԴՐԱՆՔ

դա բուսաբուծություանասնապահությունումարտադրված արտադրանքնէ դրամական արտահայտությամբ` փաստացի միջին կշռված գներով: Գյուղատնտեսականարտադրանքիֆիզիկական ծավալի ինդեքսի հաշվարկման համար օգտագործվում է դրա ծ ավալի ցուցանիշը` նիշը՝ համադրելի գներով: գներով համադրելի նում

--

ն

ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍՈՒԹՅԱՆ

- այնբուսա-

ՀԱՄԱԽԱՌՆ ԱՐՏԱԴՐԱՆՔ

անասնաբուծության արտադրանքի գումարն է բուծության արժեքայինարտահայտությամբտ̀վյալ տարվա ընթացիկգնեէ բոլոր համայնքներից ն գյուրով: Ցուցանիշը հաշվարկվում ղատնտեսությամբզբաղվող առնտրայինկազմակերպությունհաշվետվությունների,ինչպես ներից ստացված վիճակագրական նան ընտրանքային դիտարկմանտվյալներով: Գյուղատնտեսության համախառնարտադրանքի կազմում չեն ընդգրկվում ն

անտառաբուծության, ձկնորսության ն որսորդությանծավալներիարժեքները:

ԳՅՈՒՂԱՑԻԱԿԱՆ

ձկնաբուծության

ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ

ԿՈԼԵԿՏԻՎ

ու

իրավաբանական անձ հանդիսացող կոլեկտիվ Անխառը սեփականության վրա հիմնված, գյուղատնտեսականմթերքների ապրանքային արտադրություն ապահովող տնտեսավարող սուբյեկտէ, որի գործունեությունը կարգավորվումէ նույն օրենքներով, ինչ որ գյուղացիականտնտեսություններիդեպքում է: -

ԳՅՈՒՂԱՑԻԱԿԱՆ ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ

ազատ ձեռնարկատիրության ձն է, որտեղ ցմահ ժառանգատիրությանհիման վրա, -

կամ հողի օգտագործման վարձակալության պայմաններով, իրականացվում է գյուղատնտեսական արտադրանքի արտադրությունը, դրա վերամշակումնու իրացումը:

ԳՅՈՒՂՄԹԵՐՔՆԵՐԻ

ԳՆԵՐԻ ԻՆԴԵՔՍ

-

է իրացարտացոլում

ուղիներով ագրարային հատվածի արտադրանքի շարժը հաշվետու Ժամանակահատգների վածում` բազիսայինի համեմատ: Այն հաշվարկվում է բուսաբուծության ն անասնապահության արտադրանքի գների ինդեքսների ագրեգացիայի ճանապարհով: Դրանցից յուրաքանչյուրն իրենից ներկայացնումէ անհատական ապրանքներիինդեքսների կշռված մեծություն` ընդգրկվածմիատեսակ ապրանքախմբում: Որպես անհատական ինդեքսների կշռման բազա օգտագործվում են հաշվետու ամսում իրացված արտադրանքի ման

բոլոր

փոփոխությունների

ծավալները:

ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ ՍԿԶԲՈՒՆՔՆԵՐ

համախառններքին արդյունքի (ՎՆԱ) արտադրությունն ու օգտագործումը գնահատվում են այն ընթացիկ շուկայական գներով, որոնք գերակշռում են արտադրանքի արտադրության ն օգտագործման ժամանակահատվածում: Տնտեսությանտարբեր ճյուղերում արտադրության ն եկամուտների ձնավորման կառուցվածքի վրա հարկերի ն լրացուցիչ հատկացումների դրույքաչափերի տարբերության ազդեցությունըչեզոքացնելու համար ճյուղային ցուցանիշները գնահատվում են հիմնական գներով: Հիմնական գինն արտադրողի միավոր ապրանքի կամ ծառայության գինն է, առանց --

ե

ապրանքներիե ներմուծմանհարկի (ներառյալ ապրանքների ներմուծման լրացուցիչ հատկացումները): Ոչ շուկայական ապրանքներնու ծառայություններըգնահատվումեն կամ շուու ծառայությունների կայումիրացվողնճանատիպապրանքների գներով (եթե դա հնարավոր է որոշել), կամ արտադրության ծախսերով(եթե շուկայական գինը բացակայումէ), մասնավոն րապես, այդպես են գնահատվումպետականհիմնարկների ծառայությունները: ոչ առնտրայինկազմակերպությունների տնտեսականմիջոցներնու գործընթացները դրամականչափիչով արտահայտելուեղանակ է: Գնահատումը հաշվառմանմեթոդի տարրերից մեկն է, այն հաշվապահական բացառիկ կարնոր նշանակությունունի տնտեսավարող սուբու նրա յեկտների տնտեսական կայունությունը ճանաչելու տալու գործում: ուղղություն ճիշտ հետագա աշխատանքներին

ԳՆԱՀԱՏՈՒՄ

ԳՆԱՃ

--

--

մեջ գների ընդհանուր մակարդակի տնտեսության

շարունակվող բարձրացումնէ կամ դրամաշրջանառության գերհագեցումը դրամով, որը բերում է դրամական միավորի արժեզրկմանը,գնողունակությանփոքրացմանըն համապատասխանաբար ապրանքների ու ծառայություններիգների չէ դրանց որակի բարձրացմամբ: աճին, որը պայմանավորված Գնաճ առաջանումէ, երբ փորձում են տնտեսականդժվարությունները հաղթահարել դրամի տպագրությամբ,ստեղծելով զանգվածի ավելցուկայինդրամականզանգված`ապրանքային է գների ոչ համարժեք ավելացման պարագայում: Ուղեկցվում անկումով, բնակչությանկենաճով, իրականաշխատավարձի ն սաճակարդակինվազումով: Տնտեսության գործունեության բնակչությանսոցիալականդրությանվրա գնաճի բացասական տնտեսական ազդեցությանպատճառովկառավարությունների է դարձնում գնաճի մեծ ուշադրություն քաղաքականությունը զսպմանը:Գնաճի պատճառներըբարդ են, ն ըստ երնույթին, դրանք չեն կարող հանգել ինչ որ մեկ գործոնի: Դրանց պատճառներ կարող են հանդիսանալ` դրամի էմիսիան, բյուջեի պահանջարկի պակասուրդը(դեֆիցիտը), վարկերինկատմամբ ծախկազմակերպությունների արտադրական ավելացումը, առաջարկի ավելացումը, զանգվածի սերի աճը, դրամական նկատմամբպահանջարկիգերազանցումը:Գնաճի մեծությունը

կարելի է որոշել, մասնավորապես,մանրածախգների ինդեքսի միջոցով, որը ցույց է տալիս սպառողական գների հարաբերական փոփոխությունը: Գնաճը սոցիալ-տնտեսական բարդ երնույթ է ն այն յուրահատուկ է աշխարհի շատ երկրներին, դառնալով ժամանակակից տնտեսության զարգացման ամենահրատապ հիմնահարցերից մեկը: Եթե գնաճին ուղեկցում են տնտեսականճգնաժամերը ն այն ունենում է սովորականից բարձր տեմպեր, ապա մենք գործ ունենք ստագֆլյացիայի հետ, այսինքն` գնաճի լճացման պայմաններին: Գնաճի դեմ պայքարելու համար պետությունը վարում է դեֆլյացիոն քաղաքականություն, իջեցնելով ամբողջ տնտեսությունում գների միջին մակարդակը` շրջանառության մեջ դրամի զանգվածի սահմանափակմանմիջոցով: Գնաճն ունենում է իր տնտեսական ն սոցիալական հետնանքները:Ըստ մոնետարիզմիտեսության, գնաճը դրամականզանգվածի շատ բարձր աճի անխուսափելի հետնանք է: Այսպիսով, մոնետարիստներըհամարում են, որ շրջանառությանմեջ գտնվող դրամի զանգվածիխելամիտ հսկողությամբկարելի է սահմանափակելգնաճը: Արտադրանքի (ծառայության) ծախսերի աճը սովորաբար պայմանավորված է հումքի ծախսերիավելացմամբ,աշխատավարձիբարձրացմամբ:

ԳՆԱՆԿՈՒՄ

1) գների մակարդակի ընդհանուր անկումն է՝ կապված ապրանքների(աշխատանքների, ծառայությունների) առաջարկվողծավալի նկատմամբ պահանջարկիընդհանուր ծավալի նվազման հետ: Գնանկումը, ի տարբերություն գնաճին, բնորոշվում է գների աճի արագության նվազումով: Գնանկման պայմաններում ապրանքային պաշար կուտակած առնտրականները, որոնց ապրանքներիգներն աստիճանաբար նվազել են, արդյունքում կարող են կրել զգալի վնասներ ն հայտնվել սնանկության եզրին, իսկ մյուս կողմից էլ, դրան առընթեր, դրամական միջոցներ կուտակած տնտեսավարող սուբյեկտների ֆինանսականվիճակը կարող է կտրուկ լավանալ: Որպես կանոն, գնանկման ն գնաճի տնտեսական հետնանքները միմյանց հակադիր են` բացառությամբ հետնյալ երկու կարնոր հանգամանքների.ա) այն գները, որոնք բարձրացել են գնաճի ժամանակ, պարտադիր չէ, որ իջնեն գնանկման ժամանակաշրջանում, օրինակ` աշխատավարձի դրույքները, բ) այն դեպքում, երբ գնաճը խթանում է կամ չի խթանում արտադրու--

թյունը ն զբաղվածությունը, ապա որոշակի չափով գնանկումը միշտ բացասական ազդեցություն է թողնում դրանց վրա, ի համեմատությամբդրամական է` փոքրացումն շրջանառությունից ավելցուկային դրամանիշները դուրս հանելու ճանապարհով, որն ուղեկցվում է գների

Գագ

ապրանքային պաշարի

մի մալի Հանավածի նմդրական:

Արա ամբ:

Շրջանառությունից

դրամական

զանգվա

աս

հանումը կատարվում է նրա աճը կանխարգելու ն գնաճի տեմպերը ճնշելու նպատակով: Գնանկումն իրականացվում է հիմնականում հարկերի ավելացման, աշխատավարձի աճի կանխարգելման կամ նրա սառեցման, պետական բյուջեի ծախսերիիջեցման, վարկերիծավալների կրճատմանմիջոցով, պետականարժեթղթերիվաճառքի ավելացման հաշվին: դուրս

ԻՆԴԵՔՍ

գների բարձրացման կամ իջեցման ցուցանիշ է, որը բնութագրում է գների հարաբերականփոփոխությունը որոշակի ժամանակաշրջանում:Հաշվարկվում է որոշակի քանակի ապրանքների(աշխատանքների, ծառայությունների) որնէ ժամանակաշրջանի միջին կշռված գները, տոկոսային արտահայտությամբ` բաժանելով բազիսային ժամանակաշրջանի միջին կշռվածգների վրա: Բազիսային տարին ընդունվում է 100965: Գների ինդեքսն արտացոլում է գների ընդհանուր (միջին) մակարդակիհարաբերականփոփոխությունը:Այլ կերպ ասած, գների ինդեքսը որոշակի ժամանակահատվածումապրանքների միջին գնի փոփոխությունը բնութագրող հարաբերական ցուցանիշ է: Գների միջին ինդեքսը հաշվելիս տարբեր ապրանքների գները սովորաբար կշռվում են ըստ դրանց տնտեսականկարնորությանաստիճանի, ն այն իրենից ներկայացնում է հաշվետու ու բազիսային տարիների կշռված միջինների հարաբերակցությունը,արտահայտվածտոկոսներով: Եթե ինդեքսն իջնում է 10096-ից, ապա տեղի է ունենում գնանկում, իսկ եթե ինդեքսն աճում է տվյալ տարում, նախորդ տարվա հետ համեմատած, ապա առկա է գնաճ: Հաշվարկվում է` ըստ ամբողջ երկրի, նրա մարզերի, ներքին շուկայի, սպառո(ձանրածախ) ապրանքների ու ծառայությունների, մեծածախգների: Կառավարություններիկողմից պարբերաբար հրապարակվում են երկու առավել ընդհանուր ինդեքսներ` ԳՆԵՐԻ

ինե «րերի Տարբերում

ապրանքների գների ինդեքս ն արտադրողի

են գների անհատական ինդեքսը, որը հավասար ուսումնասիրվող (հաշվետու) տարում ն բազիսային տարում տվյալ ապրանքի գների հարաբերակցությանը, ե ընդհանուր ինդեքսը, որը հավասար է հաշվետու տարում վաճառված ապրանքների խմբի փաստացի գներով հաշվարկված.արժեքի ն բազիսային ժամանակաշրջանիգների հարաբերակցությանը:

է

ԳՆԻ

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՆԴԵՔՍԸ

նիլոդեքսը րաք

ցուցանիշի ինդեքս է

ՏԵՍՔՈՎ ն

(1)

-

որոշվում է

յալբանաճնոկ.

ւ-

--

ղական

ԱԳՐԵԳԱՏԱՅԻՆ

Ն) 2.Ք.Գ.

որտեղ`

զ.-ը հաշվետու ժամանակաշրջանումարտադրված(թողարկված) արտադրանքիծավալն է կամ քանակը, ք:.-ը ն քօ-ն համապատասխանաբար հաշվետու ն բազիսային ժաճանակաշրջաններում արտադրանքի ծավալի (քանակի) միավորիգինն է:

Տվյալ ինդեքսի համարիչը պարունակում է հաշվետու ժամանակաշրջանիփաստացի ապրանքաշրջանառությունը, իսկ հայտարարըպայմանականմեծություն է, որը ցույց է տալիս, թե որքան կլիներ ապրանքաշրջանառությունըընթացիկ ժամանակաշրջանում,այն պայմանով, որ գները պահպանվեն բազիսային մակարդակում:Ինդեքսը ցույց է տալիս, թե քանի անգամ է մեծացել (փոքրացել) արտադրանքիարժեքը գնի փուիոխման հետնանքով: Համարիչի ն հայտարարի տարբերությունը` 2քզզ-Քքօզ՛, ցույց է տալիս, թե դրամականքանի՞ միավորով է փոփոխվել արտադրանքիարժեքը` գնի աճման (նվազման) արդյունքում:

ԳՆՈՂՈՒՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

1) դրամի գնողունակություննէ, որի արժեքը, ապրանքներ ն ծառայություններ ձեռք բերելու ընդունակությամբ: Ցույց է տալիս, թե երկրի մեկ դրամական միավորով ինչ քանակի ապրանքներն ծառայություններ --

բնորոշվում է

կարելի է գնել: Դրամի գնողունակությունն ուղղակիորեն կախված է ապրանքների գների ն ծառայությունների սակագների մակարդակից (այն ենթադրությամբ, որ այդ գներով ապրանքներ ն ծառայություններ կան վաճառքում), 2) բնակչության գնողունակությունն է, որը ցույց է տալիս ապրանքներին ծառայությունների այն քանակը, որը բնակչությունը ընդունակ է ձեռք բերել իր ունեցած դրամականմիջոցներով` տվյալ երկրում ձնավորված ապրանքների գների ն ծառայությունների սակագների մակարդակի պայմաններում: Գնողունակությունը կախվածէ բնակչության եկամուտների մակարդակից ն դրա այն մասից, որն առանձնացվածէ գնումների համար, սակայն ոչ պակաս չափով պայմանավորված է նան գների ն սակագների մակարդակով,3) աշխատավարձիգնողունակություն, որը ցույց է տալիս, թե աշխատավարձիտվյալ գումարով ի՞նչ քանակի ապրանքներ ն ծառայություններ կարելի է գնել: Հաշվարկվում է երկրում կամ տարածաշրջանում միջին աշխատավարձի ն ըստ երկրի (տարածաշրջանի) կոնկրետ ապրանքներիգների միջին մակարդակիհարաբերակցությամբ:

ԳՈՐԾԱԶՐԿՈՒԹՅԱՆ

նշանակվում է աշխատունակ տարիքի (16 ն բարձր) այն քաղաքացիներին, ովքեր գրանցված են զբաղվածության տարածքայինկենտրոններումն ՀՀ օրենսդրության համաձայնունեն գործազուրկի կարգավիճակ:

ԳՈՐԾԱԶՈՒՐԿՆԵՐ

ՆՊԱՍՏ

--

համարվում են հանրապետության տարածքուծ մշտապես բնակվող աշխատունակ տարիքի այն քաղաքացիները, ովքեր դիտարկվող ժամանակաշրջանում աշխատանք (եկամտաբերզբաղմունք) չեն ունեցել, աշխատանք են փնտրել զբաղվածության տարածքային կենտրոնների օգնությամբ կամ ինքնուրույն, պատրաստ են եղել անմիջապես կամ օրենսդրությամբ սահմանված ժամանակաշրջանի ընթացքում անցնել աշխատանքի: -

ԳՈՐԾԱԿԱԼ

ֆիզիկական կամ իրավաբանականանձ է, որը լիազորված է կատարելու որոշակի գործողություններ մեկ այլ --

անձի (պրինցիպալի) հանձնարարությամբ, նրա անունից ն հաշվին, օրինակ` կնքել պայմանագիր պրինցիպալի ն երրորդ կողմի միջն: Նա հանդես է գալիս որպես միջնորդ, որի հիմ152

նականպարտականություննէ` պատշաճ ն բարեխիղճ կերպով կատարել պրինցիպալի հանձնարարությունները:Գործակալը, միաժամանակ, պրինցիպալի կողմից հսկվող սուբյեկտ է, ենթարկվում է վերջինիս ցուցումներին, չի տիրապետում իր պրինցիպալի սեփականության իրավունքին: Իրավասությունները կարող են կրել միանվագ բնույթ կամ իրականցվել համաձայն գործակալության պայմանագրի: Ենթադրվում է, որ գործակալին լիազորություն տված անձը (պրինցիպալը) միաժամանակ համաձայնություն է տալիս նրա կողմից իրավաբանական գործարքների կատարմանը:Գործակալին թույլատրվում է իր իրավունքների վերանայում, եթե արտակարգիրավիճակները պահանջում են բացառիկ միջոցառումներ` պրինցիպալի շահերը պաշտպանելու համար: Իր մատուցած ծառայությունների համար գործակալը վարձատրվում է: Վարձատրության(գործակալի միջնորդավճարի) չափը որոշվում է գործակալի ն պրինցիպալի համաձայնությամբ(առավել տարածված են այն դրույքները, որոնք տատանվում են վաճառված ապրանքի 2-1096 սահմաններում): Գործակալի վարձատրություն ստանալու իրավունքը պետք է ուղղակիորեն նշվի գործակալության պայմանագրում: Ֆիզիկական անձանց գործակալներ կարող են նշանակվել նան բանկերը: Կարող են լինել գլխավոր ն հատուկ գործակալներ:Գլխավոր գործակալին տրվում են գործունեության որոշակի ոլորտին վերաբերողիրավասություններ`իր պրինցիպալի բոլոր գործերը վարելու համար, կամ գործել պրինցիպալիշահերի համար, զբաղվելով իր սովորականմասնագիտական գործունեությամբ: Հատուկ գործակալն իրավունք ունի կատարել միայն որոշակի գործողություններ, որոնք չեն մտնում նրա սովորականմասնագիտականպարտականությունների մեջ: Շահավետ գործարք կնքելու համար գործակալը երրորդ կողմին չի հայտնում պրինցիպալի գոյության մասին: Տնտեսական գործառնություններում որպես գործակալներ հանդես են գալիս բրոքերները, դիլերները, միջնորդները: ՀամաձայնՀՀ օրենսդրության,գործակալը կարող է պրինցիպալի հանձնարարությամբ, իր անունից,սակայնպրինցիպալիհաշվին, կամ պրինցիպալի անունից ն նրա հաշվին, կատարել իրավաբանական ն այլ գործողություններ: Ընդ որում, երրորդ անձի հետ իր անունից ն պրինցիպալի հաշվին կնքված գործարքով իրավունքներ ու պարտականություններ ձեռք է բերում գոր153

ծակալը, իսկպրինցիպալի անունից ն նրա կնքված հաշվին գործարքով` անմիջականորենտվյալ պրինցիպալը:

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ ՄԻՋՈՑԵԼՔԵՐ (ԾԱԽՍԵՐ)

դրանք են` նյութերի, ապրանքների

ՆԵՐԻ

--

ձեռք բերման, աշխատանքներիկատարման ն ծառայությունների մատուցմանդիմաց, աշխատակիցներինն նրանց անունից կատարված վճարումները (վճարված աշխատավարձը, պարտադիր սոցիալական ապահովագրությանվճարները, եկամտահարկը, ալիմենտը), սոցիալական ապահովագրությանն ապահովության նպատակով վճարումները, բյուջեին վճարումները (տնտեսավարող սուբյեկտի կողմից հարկերի, տուրքերի, դրանց դիմաց հաշվարկվածտույժերի, տուգանքների ն բյուջե գանձվող այլ վճարումների գծով վճարված դրամական միջոցները), գործառնական այլ գործունեության նպատակով վճարումները (անհատույց տրված, գործուղման, պայմանագրային պարտավորությունների խախտման համար տույժերի ն տուգանքների, դուրս գրված կրեդիտորականպարտքերի մարման ն գործառնական այլ նպատակով վճարված դրամականմիջոցները) ն արտասովորդեպքերի հետ կապված վճարումները:

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ՆԵՐԻ

ԶՈՒՏ

ՀՈՍՔԵՐ

--

ԴՐԱՄԱԿԱՆ ՄԻՋՈՑէ

հավասար ընդամենը գործառնական

գործունեությունից մուտքագրված

ն

ելքագրված գումարների

տարբերությանը:

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ ՄՈՒՏՔԵՐ (ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ)

դրանք են` արտադրանքի, -.

ապրանքների (աշխատանքների, ծառայությունների) դիմաց, ընթացիկ այլ ակտիվների (հումքի, նյութերի, արագամաշ առարկաների ն պաշարների այլ տեսակների) վաճառքի դիմաց, վարձավճարներից ն ռոյալթիներից, գործառնական այլ գործունեությունից (դրամական միջոցների համարժեքներ հանդիսացողներդրումներից ստացված տոկոսները,տույժերը, տուգանքները, դուրս գրված դեբիտորական պարտքերի մարումը, նյութական վնասի փոխհատուցումը ն անհատույց ստացված դրամական միջոցները) ն արտասովոր այլ դեպքերից ստացված դրամականմիջոցները:

(ՎՆԱՍ) արտադրանքի,ապրանքների(աշխատանքների, ծառայությունների) իրացումից շահույթի (վնասի) ն գործառնականայլ եկագումարի ու գործառնականայլ ծախսերի տարբերու

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ՇԱՀՈՒՅԹ

--

մուտների թ)

'

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

գործունեության վերաբերյալ

ՀԱՄԱԿԱՐԳ

կազմակերպության ն նրա հաշվաստորաբաժանումների պահական հաշվառման գծով օպերատիվ տվյալների ստացման, դրանց ամրագրման ն մշակման համակարգ է: Այդ համակարգը կարող է գործել ինչպես փաստաթղթայինհիմքով (փաստաթղթերի ստացում ն մշակում), այնպես էլ կապի մի ջոցներով` հաղորդվող տեղեկությունների ն ծանուցումների (տեղյակ պահելու) հիման վրա: Վերջին դեպքում կիրառվում են տարբեր տեսակի համակարգչային ծրագրերի փաթեթներ: 2) Ծրագրերի փաթեթ,որոնք կարող են կազճել գծապատկերներ, ո րոնել ն վերացնել համակարգչային վիրուսները, իրականացնել տվյալների մուտքագրման ն ելքագրման հսկողությունը, վարել հաշվապահականհաշվառում, պահպանել ն կառավարել տվյալները: --

1)

-

ԳՈՐԾԱՐԱՐ

ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ

ԱԿՏԻՎՈՒԹՅԱՆ

--

ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐ

(ՏՆՏԵՍԱՎԱՐՈՂՍՈՒԲՅԵԿՏՆԵՐԻ)

1) աշխատանքի արտադրողականությունը,որն իրենից ներկայացնում է իրացումից հասույթի (զուտ հասույթի) ն աշխատողների միջին ցուցակայինթվաքանակիհարաբերությունը: Այն ցույց է տալիս դրանք են.

մեկ աշխատողի հաշվով ստացված զուտ հասույթի գումարի չափը: Այս ցուցանիշի մեծությունը կախված է ազդող մի շարք գործոններից, այդ թվում` արտադրանքի, ապրանքների (աշխատանքների,ծառայությունների) իրացման գներից, աշխատողների որակական աստիճանից, արտադրությանտեխնիկա-

Գոր ԳորՑհոլի արոր տնշեսն Աննա տունը,

ան

հագեցվածությունից

ն

այլն:

2)

Հիմնական

միջոցնե

ներդրված միջին հաշվով մեկ միավոր հիմնական միջոցին բաժինընկնող արտադրանքի, ապրանքների(աշխատանքների, ծառայությունների) իրացումից հասույթի (զուտ հասույթի) չափը: Ըստ տնտեսագիտական մեկնաբանության, հիմնական միջոցների հատույցի կամ նրա պտույտներիթվաքանակիավե155

լացումը վկայում է տնտեսավարող սուբյեկտի տնտեսական կարողության օգտագործման արդյունավետությանմեծացման մասին: 3 Դեբիտորական պարտքերի շրջանառելիությունը (պտույտներով), որն իրենից ներկայացնում է իրացումից զուտ հասույթի ե դեբիտորական պարտքերի միջին մեծության հարաբերակցությունը: 4) Դեբիտորականպարտքերի շրջանառելիությունը (օրերով), որն իրենից ներկայացնում է դեբիտորական պարտքերի միջին մեծության ն իրացումից հասույթի (զուտ հասույթի 25, հարաբերակցությունն` արտահայտված օրերով: 5) Պաշարների շրջանառելիությունը (պտույտներով), որն իրենից ներկայացնում է իրացումից հասույթի (զուտ հասույթի) ու պաշարներիմիջին մեծությանհարաբերակցությունը: Այս ցուցանիշը ցույց է տալիս միջին հաշվով մեկ միավոր պաշարներին (նյութեր, արագամաշ առարկաներ, աճեցվող ն բտվող կենդանիներ,անավարտարտադրություն,արտադրանք, ապրանքներ) բաժին ընկած իրացումից զուտ հասույթի գումարի չափը կամ պաշարների պտույտների թիվը: Եթե այս ցուցանիշն ունի նվազման միտում, կնշանակի տնտեսավարող սուբյեկտի մոտ առաջանում են արտադրական ավելորդ պաշարների կուտակումներ,որոնքչեն մասնակցումարտադրության գործընթացին ն արհեստականորեն մեծացնում են ինքնարժեքի գումարի չափը: 6) Պաշարներիշրջանառելիությունը (օրերով), որը նախորդցուցանիշի հակադարձմեծությունն է, ն իրենից ներկայացնում է պաշարների միջին մեծության ն իրացումից հասույթի (զուտ հասույթի) հարաբերակցությունը՝ արտահայտված օրերով: Որքան: փոքր է այդ տնողությունը, կնշանակի այդ պաշարները լիովին մասնակցում են արտադրության գործընթացին ե նպաստում նոր արտադրանքի ստացմանը: 7) Կրեդիտորական պարտքերի (ընթացիկ պարտավորությունների)շրջանառելիությունը(օրերով), որն իրենից ներկայացնում է կրեդիտորականպարտքերի միջին մեծության ն իրացվող արտադրանքիինքնարժեքի հարաբերակցությունը: Այս ցուցանիշը բնորոշում է իրացվող արտադրանքի ինքնարժեքին բաժին ընկնող կրեդիտորականպարտքերի միջին չափը տվյալժսմանակահատվածումկամ կրեդիտորականպարտքերի մեկ պտույտի տնողությունը: Որքան փոքր-լինի այդ տնողությունը, կնշանակի տվյալ տնտեսավարող սուբյեկտն ապահովված է սեփականընթացիկ ակտիվներովն մեծ չէ կախվածու156

թյունը կարճաժամկետ վարկերից, փոխառություններից, հարկային ն այլ տեսակի վճարումներից: 8) Գործառնականփուլի տնողությունը, որը դեբիտորական պարտքերի ն պաշարների

շրջանառելիության ցուցանիշների հանրագումարն է` արտահայտված օրերով: Այստեղից հետնություն, որ որքան փոքր լինի գործառնական փուլի ժամանակահատվածը,կնշանակի դեբիտորականպարտքերի ն արտադրականպաշարների համատեղությանյուրաքանչյուր պտույտ արտադրատնտեսական գործունեությունից ավելի շատ ֆինանսականարդյունք կբերի: 9) Ֆինանսական փուլի տնողությունը, որը գործառնական փուլի ն կրեդիտորական պարտքերի տնողությունների տարբերությունն է: Ցուցանիշի մեծությունը կախվածէ տնտեսավարող սուբյեկտի կրեդիտորական պարտքերի մարման տնողության երկարատնությունից, այսինքն` արդյո՞ք կուտակվել են կրեդիտորական անհուսալի պարտքեր, որոնց հիմնական մասը ժամանակին չի մարվել: 10) Սեփական կապիտալի շրջանառելիությունը (պտույտներով):Այս ցուցանիշն իրացումից հասույթի (զուտ հասույթի) Ա սեփականկապիտալի միջին մեծության հարաբերակցությունն է: Ցուցանիշը բնորոշում է տնտեսավարող սուբյեկտի սեփական կապիտալի միջին հաշվով մեկ միավորին բաժին ընկնող իրացումից զուտ հասույթի գումարի չափը, ն որքան բարձր լինի այդ ճեծությունը, կնշանակի տնտեսավարող սուբյեկտը ցուցաբերել է արդյունավետ գործարար ակտիվություն ն գտնվում է ֆինանսապես կայուն վիճակում: 11) Ընդհանուր ակտիվների շրջանառելիությունը (պտույտներով), որը իրացումից հասույթի (զուտ հասույթի) ն ընդհանուր ակտիվների միջին մեծության հարաբերակցությունն է ն ցույց է տալիս ակտիվներիմիջին հաշվով մեկ միավորին բաժին ընկնող իրացումից զուտ հասույթի գումարի չափը: Բերված ցուցանիշների հաշվարկների կատարման համար օգտագործվում են հաշվապահականհաշվեկշռի ն ֆինանսականարդյունքների մասին հաշվետվությանտվյալները:

ԳՈՐԾԱՐԱՐ

ԱԿՏԻՎՈՒԹՅՈՒՆ

որի էությունը բնորոշող որակականու քանակականամենահիմնականչափանիշներեն համարվում` արտադրանքի վաճառքի կազմակերպմանշուկաները (ներառյալ արտահանման ծավալները), տնտեսական 157.

.-

գործունեության հիմնական ցուցանիշների պլանի կատարման աստիճանը ն դրանց աճի տեմպերի ապահովումը, ընդհանուր կապիտալի ն դրանում ներառվող առանձին տարրերի օգտագործման արդյունավետության մակարդակն ու տնտեսական աճի կայունությունը: դրամականմիջոցներ են, որոնք տրամադրվումեն բարեգործական նպատակներով` որպես ֆինանսական աջակցություն գիտահետազոտականաշխատանքների կատարման համար, գրքեր հրապարակող հեղինակներին, արվեստի աշխատողներին: Այն տրամադրվում է միջազգային տարբեր կազմակերպություններիցն տվյալ պետության համախմբված բյուԳՐԱՆՏ

ԳՐԱՆՑՄԱՆ

ՍԽԱԼՆԵՐ

հնարավոր են ինչպես համատարած, այնպես էլ ոչ համատարած դիտարկումների ժամանակ: Սակայն հաստատված է, որ այդ սխալների չափերը, որպես կանոն, մեծ են համատարած դիտարկման ժամանակ: Դա բացատրվում է նրանով, որ ընտրանքային դիտարկմանժամանակ հետազոտվող միավորների քանակի կրճատման շնորհիվ հնարավոր է ավելի որակյալու մանրազնին գրանցում: -

Լ

ԳՐԱՆՑՎԱԾ ԳՈՐԾԱԶՐԿՈՒԹՅԱՆ

ՄԱԿԱՐԴԱԿ

հաշվարկվում պաշտոնապեսգրանցված գործազուրկների ն տնտեսապես ակտիվ բնակչության թվաքանակներիհարաբերակցու--

է որպես

ԳՐԱՎ

անձ, որն ապահովված է գրավով գրավատուի

--

կողմից, որի շահերը համապատասխանումեն նրա

պարտավորությանը:

ԳՐԱՎԱՏՈՒ

--

դրված: մ

անձ, ում գույքը

ստանձնած

կամ գույքի մի մասը գրավ է

--

ջեից:

թյուն:

ԳՐԱՎԱՌՈՒ

"

:

պարտավորությունների կատարումն ապահովող միջոց է, որի համաձայն գրավով ապահովված հարաբերությունները կարգավորվում են «Գրավի մասին» օրենքով ն օրենսդրական այլ ակտերով: Գրավի անհրաժեշտությունն առաջանում է գրավի մասին: պայմանագիրկնքելու պահից: Գրավի առարկա կարող է լինել շրջանառության մեջ գտնվող ցանկացած գույք, որի վրա օրենսդրությամբ թույլատրվում է բռնագանձումտարածել: -.

համարվում է այն գրավը, որի առարկան անցնում է գրավառուիտիրապետմանը:

ԳՐԱՎԱԿԱՆ

-

ԳՐԱՎԱՏՈՒՆ ՀԱՆՁՆՎԱԾ

ԳՈՒՅՔԻ ԳՐԱՎ

անձնականօգտագործման շարժական գույքը քաղաքացիներից գրավ ընդունելն է՝ ի ապահովումն կարճաժամկետ վարկերի: Որպես ձեռնարկատիրականգործունեություն, իրականացնումեն դրա համար քույլտվություն (լիցենզիա) ունեցող մասնագիտացվածկազմակերպություններըգ̀րավատները:Գրավատանըպահվող գույքի գրավի պայմանագիրը ձենակերպվումէ գրավատան կողմից գրավատոմս տալու միջոցով: Գրավ դրվող գույքը հանձնվում է --

գրավատուն:

ԳՐԱՎԻ ՄԱՍԻՆ ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

գրավ սահմանելու մասին կողմերիգրավոր համաձայնությունը: ԳՈՒԴՎԻԼ

--

ոչ նյութական ակտիվների տեսակ է, որի բնորոշմանհիմքում ընկած է ձեռնարկատիրական գործունեության միավորումներիհաշվառմանմոտեցումները:Այն նախատեսված է կազմակերպությունների (ընկերություններ, ֆիրմաներ ն այլն) խմբի համար, երբ ձեռք բերողը մայր կազմակերպություննէ, իսկ ձեռք բերվողը` դուստր կազմակերպությունը(այսինքն, երբ ձեռք բերվողը դադարում է որպես առանձինիրավաբանական անձ գոյություն ունենալուց): Վետնաբար,երբ մայր կազմակերպությունըձեռքէ բերում դուստր կազմակերպությանըկամ նրա ակտիվներըանվանական գնից ավելի բարձր կամ ցածր արժեքներով, ապա առաջացած տարբերությունըճանաչվում է որպեսդրականկամ բացասականգուդվիլ: --

ԳՈՒՅՔԱԳՐՈՒՄ

(ԻՆՎԵՆՏԱՐԻԶԱՑԻԱ)

ոչ ընթացիկ ակտիվների (հիմնական միջոցների, ոչ նյութական ակտիվների ն այլն), ապրանքանյութականարժեքների (նյութական ընթացիկ ակտիվների), ինչպես նան դրամարկղում, բանկի հաշվում, դրամականմիջոցների ն տնտեսավարողսուբյեկտի այլ միջոց--

հաջորդող ամսից: Գույքահարկի հաշվարկը դադարեցվում է արտոնությանառաջացման ամսից սկսած:

ների առկա մնացորդների որոշումն ու ցուցակագրումն է՝ քանակականն դրամայինարտահայտությամբ:Այն հաշվապա: հական հաշվառման մեթոդի տարրերից մեկն է: Տնտեսական միջոցների ստուգման ծավալից ելնելով գույքագրումները լինում են լրիվ ն մասնակի, իսկ դրանց ստուգման նպատակից ն անցկացման եղանակիցելնելով` պլանայինն հանկարծակի: դա սեփականության իրավունքով տվյալ հարկատեսակըվճարող անձանց պատկանող ն հարկվող օբյեկտ համարվող գույքի համար, սահմանված կարգով ն չափով, համապատասխանբյուջեներ վճարվող ուղղակի հարկ է, որը կախված չէ հարկ վճարողների տնտեսականգործունեության արդյունքներից:Գույքահարկ վճարողներ են համարվում ՀՀ-ում ն արտերկրներումստեղծված կազմակերպությունները, միջազգային կազմակերպություններըն դրանց կողմից ՀՀ-ից դուրս ստեղծված կազմակերպությունները,ՀՀ ն արտերկրյա քաղաքացիները, ինչպես նան քաղաքացիություն չունեցող անձինք, որոնց 31 տարածքումպատկանումէ հարկվողօբյեկտ համարվող գույք: Գույքահարկ չեն վճարում` ՀՀ պետական մարմինները, ՀՀ կենտրոնականբանկը, Հ3 տեղական ինքնակառավարման մարմինները ն հիմնարկները: Գույքահարկով հարկվող օբյեկտ են համարվում շենքերն ու շինությունները, փոխադրամիջոցները: Հարկմանբազա է հանդիսանումհարկվող օբյեկտի արժեքային կամ ֆիզիկական մեծությունը, որոնց հիման վրա սահմանված դրույքաչափերով ու կարգով հաշվարկվում է՛գույքահարկի գումարը:

ԳՈՒՅՔԱՀԱՐԿ

ԳՈՒՅՔԱՀԱՐԿԻ ԱՐՏՈՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

-- գույքահարկից ազատվում են գծային, ինժեներատրանսպորտային շինությունները (դրանցից օգտվելու համար վճար չի գանձվում), ջրամբարները, պատմամշակութայիննշանակությանշինությունները,ՀՀ պաշտպանությանձճարտական գործողությունների ընթացքում զոհված, ծառայողականպարտականությունները կատարելիս անհայտ կորած ն օրենքով սահմանված կարգով անհայտ բացակայողկաճ մահացած ճանաչված անձանց (կամ ընտանիքի անդամներին) պատկանող գույքը, մինչն այդ անձանց զավակներից մեկի 18 տարին լրանալը, ինչպես նան զինվորական ծառայողներինպատկանող գույքը, եթե ծառայության ընթացքումգույքը չի տրվել վարձակալությանկամ հավատարմագրային կառավարման: Գույքահարկի արտոնությունները ենթակաեն փոփոխությանըստ սահմանվածօրենքի:

-

ԳՈՒՅՔԱՀԱՐԿ ՎՃԱՐՈՂՆԵՐ

վճարողներն են ՀՀ-ում

շինությունների ն տրանսպորտային միջոցների սեփականատեր հանդիսացողկազմակերպություններն ու ֆիզիկականանձինք: --

ԳՈՒՅՔԱՀԱՐԿԻ ԱՌԱՋԱՑՄԱՆ ԵՎ ԴԱԴԱՐԵՑՄԱՆ ՊԱՀ

--

գույ-

քահարկը հաշվարկելու ն վճարելու պարտավորությունը հարկատուի համար առաջանում է հարկման օբյեկտի կամ դրա մի մասի նկատմամբսեփականությանիրավունքի ծագման ամսվան հաջորդող ամսից: Այս կարգը տարածվում է նան գույքահարկի արտոնության դադարեցման վրա, այսինքն` գույքահարկը առաջանում է արտոնությանիրավունքը դադարելու ամսվան

ԳՈՒՅՔԱՀԱՐԿԻ ԳԾՈՎ

ՏՈՒՅԺԵՐ

ԵՎ ՏՈՒԳԱՆՔՆԵՐ

--

հար-

կատուն գույքահարկի խախտումներիդեպքում ենթարկվում է ընդհանուրտույժերին տուգանքների. տուգանք` հարկըչվճարելու կամ պակաս վճարելու համար, տույժ՝ ժամանակինչվճարված հարկի համար, տուգանք` Ժամանակին հաշվետվություն չհանձնելու համար, հաշվապահականհաշվառումներըսխալ վարելու

"

"

"

.

տուգանք` ամար:

ԳՈՒՅՔԱՀԱՐԿԻ ՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ՎՃԱՐՈՒՄ

կազմակերպություններըգույքահարկի հաշվետվությունըներկայացնում են հարկային տեսչություն եռամսյակըմեկ` մինչն դրանց հաջորդող ամսվա համար սահմանված օրը: Վճարումներըկատարվում են մինչե եռամսյակին հաջորդող ամսվա վերջը

ներառյալ:

--

ւ

Ընդ որում, հաշվարկը պարտադիր ներկայացվումէ միայն գույքահարկի ծանուցագրերիհաշվարկի հետ չհամաձայնեցվելու դեպքում: Ֆիզիկականանձինք տարեկան տեխնիկական զննությանենթակափոխադրամիջոցների համար գույքահարկի

գծով հարկայինպարտավորություններըպարտավորեն ամբողջությամբ կատարել` մինչն դրանց տվյալ տարվա տեխնիկական զննությաններկայացնելը:

ԳՈՒՅՔԱՀԱՐԿԻ ՀԱՐԿՄԱՆ

-- «Գույքահարկիմասին» ՀՅ ԲԱԶԱ

օրենքի համաձայն, հարկման բազա է համարվում օբյեկտի արժեքային կամ ֆիզիկական մեծությունը, կամ այն բնութաԳրիչը, որի նկատմամբ սահմանված դրույքաչափերով հաշէ գույքահարկը: վարկվում

Շինություններիհամար այդպիսիբնութագրիչէ հանդիսանում այդ շինությունների կադաստրային արժեքը, իսկ փոխադրամիջոցների համար` փոխադրամիջոցիքաշող շարժիչի հզորությունը (ձիաուժ կամ կիլովատտ):

ՀԱՐԿՎՈՂ ՕԲՅԵԿՏ

համարվում են հարկատուին պատկանողշենքերն ու շինություններըն փոխադրաԳՈՒՅՔԱՀԱՐԿՈՎ

--

միջոցները:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԳՈՒՅՔԻ

կարող է ապահովագրվել հօգուտ այն անձի (ապահովագրվողի կամ շահառուի), ով ըստ օրենքի, այլ իրավականակտի կամ պայմանագրիհիման վրա այդ գույքի պահպանմանշահ ունի: Գույքային ապահովագրության պայմանագրով մի կողմը` ապահովագրողը, պարտավորվումէ պայմանավորվածվճարի (ապահովագրական պարգխի)դիմաց, պայմանագրովնախատեսված դեպքը (ապահովագրական դեպքը) վրա հասնելիս, մյուս կողմին՝ ապահովագրվողինկամ շահառուին (ում օգտին կնքվել է պայմանագիրը), հատուցելու ապահովագրականգույքին պատճառված վնասները (ապահովագրականհատուցումը)` որոշված գումարի (ապահովագրականգումարի) սահմաններում: --

գույքը

ԴԵԲԵՏ

հաշվապահականհաշիվների գծով կազմված աղյուսակի ձախ կողմի անվանումն է, որը՝ հանդես է գալիս երկու իմաստով:Ակտիվայինհաշիվներում դեբետընշանակում է հաշվառվող տնտեսական միջոցների (ակտիվի) գումարների -

դա

մուտքագրում կամ ավելացում, իսկ պասիվային հաշիվների դեպքում` ակտիվի կազմավորմանաղբյուրների (պասիվի) գումարներիելքագրում կամ նվազեցում:

ԴԵԲԵՏԱՅԻՆ

ՔԱՐՏ

բանկի կողմից թողարկված ն հաճախորդինտրամադրվողպլաստիկ քարտեր են, որոնք կարող են փոխարինել չեկերին (որպես ապրանքների ու ծառայությունների վճարման միջոց) ն օգտագործման համար ավելի հարմար են, քան չեկերը: Դրանք հաճախորդին(քարտի տիեն տալիս մանրածախառնտրի որորոջը) հնարավորություն շակի կետերում ձեռք բերել ապրանքներն ծառայություններու դրանց դիմաց վճարել անկանխիկ`նրա հաշվից դրամի ուղղակի դուրսգրմամբ, կամ առձեռն ստանալ կանխիկդրամ: Այս բոլոր ծախսերն անմիջապեսգրանցվում են քարտի տիրոջ բանկային հաշվի դեբետում: Դեբետայինքարտերը կարելի է օգտագործել հանրախանութներում, ինքնասպասարկման խանութներում կամ բենզալցման կայաններում տեղադրված էլեկտրոնայինվճարումների տերմինալներիմիջոցով, որոնց մեջ մտցվում է դեբետայինքարտը: Դեբետային քարտերի որոշ տեսակներկարող են գործել նան որպես չեկային քարտ ն կանխիկի քարտ` կանխիկդրամը ավտոմատդրամարկղայինմեքենաներիկամ բանկոմատների միջոցովհաշվիցհանելու համար: Վարկայինքարտերի հետ միասին այս քարտերը սովորաբար կոչվում են բանկային քարտեր: Սակայն, ի տարբերություն վարկային քարտերի տերերի, դեբետային քարտերի հաճախորդները չունեն «ֆլոութի» առավելությունները, քանի որ միջոցներըհաշվից դուրս են գրվում անհապաղ: --

ԴԵԲԻՏՈՐԱԿԱՆ ՊԱՐՏՔԵՐ

տնտեսականփոխհարաբերությունների հետնանքովիրավաբանական կամ ֆիզիկականանձանցից(կրեդիտորից)տնտեսավարողսուբյեկտին, կազմակերպությանըն տարբեր հաճախորդներին (դեբիտորին)հասանելիք (կամ չվճարված)պարտքերիգումարն է: Օրինակ, գնորդ (դեբիտոր)կազմակերպությունը մատակարարից (կրեդիտորից) մինչն ապրանքանյութական արժեքների ստացումը, կատարել է գումարի կանխիկ վճարում կամ փոխանցում:Քանի դեռ ապրանքանյութականարժեքները չեն ստացվել դեբիտոր --

կան տերերին ն առաջարկում նման

կողմից, այդ գումարը նրա (պարտապան)կազմակերպության է պարտք: համար համարվում դեբիտորական

դեպոզիտարիայիհաշվառման գրանցաէ, որն անհրաժեշտ ամբողջությունն մատյաններումգրառումների է դեպոնենտի հետ դեպո հաշվի պայմանագիրըդեպոզիտարիայի կողմից կատարելու ն արժեթղթերըհաշվառելու համար: Այդ հաշվում հաշվառվում են արժեթղթերինկատմամբդեպոնենտին պատկանողիրավունքը: ԴԵՊՈ

ՀԱՇԻՎ

--

որպես լատիներենից բառացի թարգմանություն` դա որնիցե տեղ պահպանմանտրվածմիջոցներնեն, այլ բանկերումներառումներով`1) այն տարբերհաճախորդներից են, 2) վարկային կազմագրավված դրամական ավանդներն պահպանմանհամար տրված դրամական կերպություններում ԴԵՊՈԶԻՏ

--

միջոցներնու արժեթղթերնեն:

1) դեպոնացված արժեքները պահելու գանձատուն, 2) աար տեղ, պահեստարան, փասէ պություն, որն ի պահ ընդունում դրամական միջոցներ, ն այլ արժետաթղթեր, արժեթղթեր, դրանց հավաստագրեր առաջացել են որպես քավոր ակտիվներ: Դեպոզիտարիաներն հաճախորդներիարժեթղթերիպահառուներ,սակայն ժամանակի ն ընթացքում ընդլայնել են իրենց գործունեությանոլորտր հաշվառման, սկսել մատուցել արժեթղթերիսեփականատերերի իրավունքր այդ կամ ամրագրման իրավունքի սեփականության ծառայուգծով այլ անձանց փոխանցմանկազմակերպման

ԴԵՊՈԶԻՏԱՐԻԱ

այլ ծառայություններ, 3) պետություն կամ միջազգային կազմակերպություն, որը պահպանում է միջազգային պայմանագրի բնօրինակը: «Դեպոզիտարիա» տերմինը տարբերվում է «լիազորված անձ» տերմինից:

ԴԵՎԱԼՎԱՑԻԱ

դրամական միավորի ոսկու պարունակության իրական պակասեցումն է կամ միջազգային հաշվարկային միավորով արտարժույթի նկատմամբ նրա պաշտոնական կուրսի իջեցումը: Դնալվացիայի են դիմում ինֆլյացիայի պայմաններում`դրամաշրջանառությունըկայունացնելու համար: -

ԴԵՏԵՐՄԻՆԱՑԻԱՅԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԳՈՐԾԱԿԻՑ (Ս...)

ցույց է տալիս արդյունքային ցուցանիշի (7) վրա բոլոր գործոն-

ների («) ազդեցության չափը` արտահայտված տոկոսներով: Այն արտահայտվումէ հետնյալ բանաձնով`

Ծ7»«շշ..«Բե»

-

միշ փան

պահեսթյուններ: Արժեթղթերըպահվում են դեպոզիտարիայի են տում, իսկ դրանց նկատմամբիրավունքներըփոխանցվում հաշիվներում արժեթղթերի սեփականատերերիանձնական Դեպո(դեպո հաշիվներում)գրառումներկատարելու միջոցով: են դրանք ա ռնտուրը՝ արժեթղթերով պարզեցնում զիտարիաները ն դուրս հանելով շրջանառությունից առաջարկելովմասնակիցհետ կապվածգործարքները ներին արժեթղթերիգրանցման փոխելու միջոցով, գրանցումը նքել ընկերությանռեեստրում գանձում հավաստագրերօգտագործելու:նրանք-նան. ն են շահաբաժիններ տոկոսայինվճարումներ, իրավասությունուղարկում են արժեթղթերիիսկա ների մասին փաստաթղթերն

առանձ

-

Մ4շ-""-ո '

"10096

Ր

բազմա նդհանուր) ր) կոռեյացիայի կոռելյացիայի գորՔ»»«..».-ը ը Բագոակի գոր

որտեղ`

ծակիցն է:

ԴԵՏԵՐՄԻՆԱՑԻԱՅԻ

ՄԱՍՆԱԿԻ ԳՈՐԾԱԿԻՑ

(«գ

)

--

ցույց

է

տալիս, թե արդյունքայինցուցանիշի (7) մեծությունըտատանման քանի" տոկոսով է պայմանավորվածռեգրեսիայի հավասարման մեջ ներառվող 1-րդ ցուցանիշի («) հատկանիշի մեծությունով: Դետերմինացիայի մասնակի գործակիցը, արտահայտված տոկոսներով, հաշվարկվում է հետնյալ բանաձնով`

Փ-ք

:

գ

10092

որտեղ` ո», -ն արդյունքային ն 1-րդգործոնային ցուցանիշների միջն զույգային կոռելյացիայի գործակիցն է:

ԴԵՖԼՅԱՑԻԱ

-ը

ինֆլյացիայի հակառակ գործընթացնէ, երբ ն գնի

ապրանքների Գոր աի ունենում է

աս

այլ

կերպ այն

շրջանառություսից

ավելորդ

իջեցում,

թղթադրասը

հանելու միջոցով դրամականզանգվածի պակասեցումն է: Այս

րում (3, 32, )5...., Մոշ, ո-/ /ո) կնկատենքայդ մակարդակների նվազման կամ աճման միտում: Այդ իսկ պատճառով էլ աճման կամ նվազման միտումն ավելի ակնառու դարձնելու համար կիրառում ենք միջակայքերիխոշորացման մեթոդը, ըստ որի հաշվարկվում են պարզ միջին թվաբանականմեծություններն ըստ առանձինճակարդակների, սկսած3-ից, օրինակ(7. - 72: 3/3), է Է կամ (1 )շ 4/4) ն այլ մակարդակների:Յուրաքանչյուր միջինի հաշվարկի ընթացքում նախորդ մակարդակները հաշվի չեն առնվում: Դինամիկայիշարքի հարթեցմանսահող միջինի մեթոդ, ըստ որի դինամիկայի շարքի (7. 72, 5... )ոշ, ող, )ո) առաջին հերթական ձակարդակներիորոշակի թվից (ոչ պակաս 3-ից) հաշվարկվում է պարզ միջին թվաբանական մեծությունը` (25733). իսկ այնուհետն, սկսած երկրորդ մակարդակից ն այդպես շարունակ` հաջորդմիջին մեծությունը` (72-Ի1/3-Ի)/4/3), Ս/2ԻՄուՒո/3), միջին մեծությունը: Ստացվում է, որ միջին ճակարդակներըհաշվարկելիս կարծես դրանք «սահում են» դինամիկայիշարքի սկզբից մինչն վերջը, ամեն անգամ դուրս գցելով (հանելով) մեկ մակարդակ, ն այդպես` ներառյալ դինամիկայիշարքի վերջին մակարդակը: Անալիտիկ (վերլուծական) հարթեցման մեթոդ, այսինքն՝ դինամիկայի շարքի կամ ուսումնասիրվող երնույթներիաճման կամ նվազման միտումն, ըստ ժամանակի, արտահայտիչ դարձնելու համար կիրառվում են տարբերգծային ն ոչ գծային մեթոդներ, որոնք արտահայտվում են հետնյալ հավասարումներով.

գործընթացը երբեմն նախորդումէ դրամական ռեֆորմներին ն նպաստում է ոչ ցանկալի երնույթների` հանգեցնում է տնտեսության զարգացման տեմպերի իջեցմանը, ինվեստիցիաների ծավալի նվազեցմանը, աշխատավորներիդրության վատթարացմանըն գործազրկությանաճմանը: ԴԻԼԵՐ ֆիզիկական կամ իրավաբանականանձ հանդիսացող գործարարության(բիզնեսի) մասնակիցէ, որն իր սեփական միջոցներիհաշվին իրականացնումէ գործունեություն: Օրինակ, բորսայում դիլերը կատարում է միջնորդականգործարքներ, ոչ թե որպես հասարակ միջնորդ գործակալ (բրոքեր), այլ նան գործում է իր անունից ն իր սեփական հաշվից, այսինքն` իրականացվող գործընթացում ներդնում է սեփական դրամական միջոցները, ինքնուրույն իրագործում է արժեթղթերի,արտարժույթի ն այլ ապրանքանյութականարժեքներիառք ու վաճառք: --

ԴԻԼԵՐԱՅԻՆ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆ

`

1) արժեթղթերի կամ արտարժույթի շուկայում մասնագիտացված գործունեության տեսակներիցմեկն է, 2) բանկիգործունեությունն է, որը հանդես է գալիս որպես արժեթղթերի գծով դիլեր, այսինքն` արժեթղթերի երաշխավորությամբ, դրանց առքով կամ վաճառքով զբաղվող սուբյեկտ: -

:

լ

ԴԻՆԱՄԻԿԱՅԻ

ՇԱՐՔԻ

ՀԱՐԹԵՑՈՒՄՆԵՐ

ա) դինամիկայի շարքի առանձին անդամներիհարթեցում կամ մեխանիկական հարակից մակարդակներիփաստացի նշանահավասարեցում կությունների օգտագործմամբ, բ) անալիտիկ հարթեցում գծային կամ ոչ գծային մեթոդների կիրառմամբ, որը կարտացոլի դինամիկշարքին հատուկ աճման կամ նվազմանմիտումը: Դիտարկենքառանձին-առանձին: Դինամիկայիշարքի հարթեցման միջինացմանմեթոդն ըստ ձայխն աջ կեսի, այսինքն` այդ շարքը (5, )շ, )»...., ոշ, 3ո-, )ո) բաժանում ենք երկու մասի, յուրաքանչյուրի համար գտնում միջին թվաբանականը,ն գծապատկերիվրա ստացված կետերով տանում աճման կամ նվազման գիծը (կորը): Դինամիկայիշարքի հարթեցմանմիջակայքերի խոշորացման ըստ մեթոդը, որի, եթե ցուցանիշների մակարդակներնուսումեն նասիրվում որոշակի ժամանակահատվածում,ապա տարբեր գործոնների ազդեցության հետնանքով դինամիկայի շարքե.

-

-

:

առաջին աստիճանի`

-

»

ՄՀ ՅՅ

երկրորդաստիճանի` -

.

երրորդաստիճանի`

Մ ՉՅՀՅէ

է

ՀՁշէ։

շ

ԺԷճշչէԷՁ:Է:

Ց.

ՑՈԱԱԿԱԱԱԿԱԿԱԱԿԱԹԿԱԱԱԿԱԳԱԿԱԿԱԿԱԳԱԿԱՂԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱ

`

ՄշՁօԷՅէ:

.

»

ո-րդ

աստիճանի`

ցուցչային՝

աջ Մ-

Մ

ՀՀՅյէ ՎՅԱ... ՅԷ:

ՅՅ:

որտեղ` Յյ,

Ձշ,....Ձո-ը

հավասարումներիպարամետրերնեն`

կախված

ժամանակիմեծությունից, Էն՝` ժամանակիպայմանականնշանակումը, Ձօ պարամետրըմեկնաբանվում է որպես դինամիկայիշարքի միջին պայմաններիբնութագրիչ:

Պահային դինամիկայիշարքի միջին մակարդակն այդպիսի եղանակովհաշվարկել չի կարելի, քանի որ առանձին մակարդակներպարունակում են կրկնակիհաշվարկի տարրեր: Հավասարամեծ մակարդակներովպահային դինամիկայի շարքի միջին մեծությունը որոշվում է պարզ միջին ժամանակագրականիբանաձնով.

Վերը նշված հավասարումները ենթարկվում են անալիտիկ հարթեցման` փոքրագույնքառակուսիներիմեթոդով:

ԴԻՆԱՄԻԿԱՅԻ ՇԱՐՔԻ ՄԻՋԻՆ ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐ

որոնք հաշվարկվում են ժամանակի ընթացքում փոփոխվողարժեքների

ւ1

2 ո 7-2 13239 Է3ո4` ո-Ղ1

--

հիման վրա ն ընդհանրացնումեն ժամանակագրականտատա-

նումները:

Դինամիկայի շարքի միջին մեծության հաշվարկման մեթոդները տարբեր են ն հանդես են գալիս միջակայքային ու պահային առումներով: Բացարձայլ մեծություններով ե հավասարամեծմակարդակներուլ միջակայքային դինամիկայի շարքի միջին մեծությունը որոշվում է պարզ միջին թվաբանականիբանաձնով.

Ոչ հավասարամեծ մակարդակներովպահային դինամիկայի շարքի միջին մեծությունըորոշվում է կշռված միջին թվաբանականիբանաձնով.

2.)

Մ/Հ --..ո

Տլ"

(-172,....,ո)

ե

որտեղ` Բոնդ

ո

-

Ֆե

Ն

ՀՈՒ

'

ԴԻՆԱՄԻԿԱՅԻ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅԱՆ

Եթե միջակայքային դինամիկայի շարքն ունի ոչ հավասա րամեծ մակարդակներ,ապա այդ դեպքում շարքի միջին մեծությունը որոշվում է կշռված միջին թվաբանականիբանաձնով. -

Հ

7-8

որտեղ`

ԴԻՍԿՈՆՏ

ի

-

ԴԻՍԿՈՆՏԱՅԻՆ

7-ն դինամիկայիշարքի մակարդակնէ, ո-ը` մակարդակներիթիվը,

ԲԻԶՆԵՍ

հանդիսանում է բանկի կողմից որոշակիզեղչով գնված մուրհակների,չեկերի ն այլ դրամական դիսկոնտային բիզնեսի տարատեսակ հանդես գալիս ֆակտորինգային գործառնությունները: Վերջիններս կարող են լինել երկու տեսակ` շրջանառությանիրավունքով ն առանց շրջանառությանիրավունքի:

արանհրե նայլ ունը ժամանակահատվածի (օրվա ամսվա, եռամնյակի էառումով) լ

--

հասկացությունն ավելի շատ կիրառական է արժեթղթերի բնագավառում, որը նշանակում է արժեթղթի իրացմանգնի զեղչում նրա անվանականարժեքի նկատմամբ:

ոռ

ՏԸ-

ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐ

այդպիսի վերաբերում` բացարձակ հավելաճը, աճի ն հավելաճիտեմպերը,մեկ տոկոս հավելաճի տեմպի բացարձակ հաշվարկվում են բազիսային ն շղթայական արժեքը, որոնք եղանակներով:

ցուցանիշներինեն

--

ոն ֆեն

Առաջին դեպքում բանկը իրավունք ունի ստացողից գանձել վճարողի կողմից մարված պարտավորությունը:Երկրորդ դեպքում բանկն այդպիսի իրավունք չունի, հետնաբար, ավելի բարձր ռիսկի է դիմում ն իր ռիսկի դիմաց պահանջում ավելի Ֆակտորինգայինգործառնությանդիմաց բարձրփոխհատուցում: բանկի վարձատրությունընվազեցնում է մատակարարի եկամուտը` գործարքի արժեքի զեղչի չափով: 1) ֆինանսականմիջոցների վաճառքն դրանց անվանականարժեքից զեղչով, 2) ապագա մուտքերի ընթացիկարժեքի հաշվարկն է, այսինքն` որնէ դրամականմիավորի, օրինակ, 3Հ դրամի կամ ԱՄՆ դոլարի, արժեքի որոշումն է, որը պետք է վճարվի ապագայում, որոշ ժամանակահատվածից հետո: Այդ նպատակով կիրառում են ընթացիկ դիսկոնտային արժեքի բանաձնը՝

ԴԻՍԿՈՆՏԱՎՈՐՈՒՄ

--

է`

Ըդա

Հ

Կն

/(1Տդ)ո,

»

հաճախությունների (կշիռների) բացակայության դեպքում կլինի հավասար` ,

Ժա՞

տոկոսների հաշվարկին հակառակ

նշանակվում է հունական սիգմա (Ժ) փոքրատառի քառակուսի աստիճանով` 2, այն ուսումնասիրվող վարիացիոն շարքի տարբերակների(«) ն դրանց միջին մեծության շեղումների քառակուսին է: Դրա հաշվարկման կարգը

ԴԻՍՊԵՔՍԻԱ

-

կարելիէ արտահայտելհետնյալ բանաձնով. »

անհավասար հաճախություններ կամ կշիռներ (հ) ունեցող վարիացիոնշարքի համար`

օո

ն

36-Ժ"

(կշռված),

(-12

ո)

(-12...ո)

առ

Ծ-յ2-32

որտեղ` 2.ԶԿ Ս

շ

ո

--

"1

(Է|

կք

որտեղ՝

Դիսկոնտավորումը բարդ գործընթացէ:

(պարզ),

Դիսպերսիայի հաշվարկումը հաճախ շատ աշխատատարէ լինում ն այն պարզեցնելու համար կիրառվում է հետնյալ ընդհանրացնող բանաձնը`

Ըդա -ն ընթացիկ դիսկոնտային արժեքն է, Կն -ն՝ ներդրված կապիտալը, Տդ--ն` տոկոսադրույքը, ո-ը՝ տարիներիթիվը:

2-4

ն

շ

պարզիդեպքում,

ո

Հ

կշռվածի դեպքում: շ

Վերը նշված դիսպերսիայի բանաձնը (օ՛) կարդացվում է այսպես` հավասար է տարբերակներիքառակուսիներիմիջինի ու դրանց միջինիքառակուսու տարբերությանը:

ԴԻՍՊԵՐՍԻԱ ԸՍՏ ԱԼՏԵՐՆԱՏԻՎ

ԿԱՆԻՇԻ

(ԱՅԼԸՆՏՐԱՆՔԱՅԻՆ)ՀԱՏ-

մի շարք դեպքերում անհրաժեշտություն է առաջանում հաշվարկելու այլընտրանքային հատկանիշի դիսպերսիան (67):Այլընտրանքայինհատկանիշիդեպքում մի երնույթի հանդես գալը բխում է մյուսի հանդես գալուց: Օրինակ, գիտական աստիճան ունեցողների տեսակարարկշիռը (տոկոսը) ԲՈՒՀ-երում, կրթաթոշակ ստացող ուսանողների տեսակարար կշիռը ն այլն: Այդպիսի ալտերնատիվ վարիացիայի դեպքում, երբ կան մեկը մյուսին բացասող երկու տարբերակ,ապա հատկանիշի առկայությունը նշանակվում է 1-ով, իսկ նրա բացակայությունը` 0-ով: Միաժամանակ,եթետվյալ հատկանիշնունեցող միավորների բաժինը նշանակենք ք-ով, իսկ այդ հատկանիշը չունեցող միավորների բաժինը` զ-1-ք-ով, ապա կգտնենք միջինի, դիսպերսիային միջին քառակուսային շեղումների մեծությունները: -

հատկանիշիմիջին արժեքը որոշվում է կշռված Ալտերնատիվ բանաճնով` միջին թվաբանականի

-- 4Ք-0.զ

չբ

ագ,

Ր

ընդորում ք-զ-1:

Հք,

Ալտերնատիվհատկանիշի դիսպերսիան հետնյալ բանաձնով` թ

քթզք-զ -քզ

չ

կամ օջ

ազ

(օբ) որոշվում

-թԱ-թ): ՈՌ:

Ժջ

-06«04

-.024,

որտեղից

-

049, կամ 4996:

ր ար է ժանվում

հովող, գուգանիչների որոշ. համակցութը

սիրվո

Լ

րի

ությու

որոշ

անվու

խմբերի, ապա ընդհանուր դիսպերսիայի(62) հետ միասին կարող են որոշվել նան դիսպերսիաներյուրաքանչյուր առանձին դիսպերսիաներ`մ խմբի համար` ներխմբային(մնացորդային) ն

դրա

միջին. մեծությունը` 2,

ինչպես նան`

դիսպերսիա8̀2:

միջխմբային

Վերոնշյալներիցընդհանուրդիսպերսիան(օ՞) կշռված տես-

քով հավասար է`

,, -Թ՛ն ա-ն

Հլ

-շյ)ո

շոլ

.

դիսպերսիանորոշվումէ հետնյալ ներխմբային (մնացորդային)

հաջորդականությամբ:Նախօրոք հաշվարկվում է վարիացիոն շարքի առանձին խմբերի դիսպերսիաները,որոնք որոշվում են

հետնյալ բանաձնով`

-պքն-գ):

Եթե, օրինակ ուսանողների 6046-ը արտադրական ստաժ ունեն, իսկ նրանց 4096-ը` չունեն, ապա բաժնի համար միջին քառակուսայինշեղումը կլինի հավասար`

2.

որտեղ ոլ -առանձինխմբերիթվաքանակնէ:

(օք) հավասար է՝

-Վբզ կամ

առանձին

շարքի ընդհանուր միջինի (54)տարբերություններիքառակուսիների գումարը, որն արտահայտվում է հետնյալ բանաձնով կշռված տեսքով.

է

Ալտերնատիվհատկանիշի միջին քառակուսային շեղումը

օբ

միջխմբայինդիսպերսիան(82)բնորոշում է ուսումնասիրվող վարիացիայիշարքի խմբերի միջինների (չգ) ն այդ "

օ2

չ0ե-" ոլ

որտեղ « -ն յուրաքանչյուր խմբի Է-րդ տարբերակն « -ը առանձին խմբերի միջին մեծությունն է, ո-ը առանձին խմբերի թվաքանակն է: լ

է

Այնուհետն հաշվարկվում է ներխմբային դիսպերսիայի մի(25 Ա ), որը որոշվում է

հետնյալ բանաճնով.

ջիը մեծո ւթյուշընը

Ժ1

աւո

շո

Ներխմբային դիսպերսիայի միջոցով որոշվում են այլ գործոնների ազդեցությունը, որոնք դուրս են մնացել ուսումնասիրությունից (դիտարկումից): ն ներխմբային դիսՎերը նշված ընդհանուր, միջխմբային պերսիաներըհատկապեսօգտագործվում են դիսպերսիոնվերլուծության Ժամանակ: Մաթեմատիկական վիճակագրության մեջ ապացուցվում է, որ ընդհանուր դիսպերսիայի, խմբային

դիսպերսիաներիցորոշված միջինի ն միջխմբային դիսպերսիայի միջն գոյություն ունի այսպիսի կապ՝ ԾՀ

ա -

Ծլ

փ682:

Վերջինս արտահայտում է դիսպերսիայի(վարիացիայի) գումարման կանոնը. ընդհանուր դիսպերսիանհավասար է խմբային դիսպերսիաներիցորոշված միջինին գումարած միջխմբային դիսպերսիան: տնտեսավարողսուբյեկտների կողձից արտադրվողարտադրանքիտեսականու փոփոխումն ու ընդլայնումն է, արտադրությանարդյունավետությանբարձրացման է, որոնք կարող նպատակովդրանց նոր տեսակներիյուրացումն են նպաստել եկամուտներիստացմանը` սնանկացումիցխուսափելու համար:

ԴԻՎԵՐՍԻՖԻԿԱՑԻԱ

-

տնտեսավարողսուբյեկտների եկամուտների ն ծախսերի կենտրոնացվածկարգավորմանձն է, երբ այդ սուբյեկտների մոտ պլանային ծախսերը գերազանցումեն ստացվող է պետական բյուջեից եկամուտներին: Այն տրամադրվում տրանսֆերտներիտեսքով, որպես օգնություն պլանավորված ծախսերըկատարելու համար: ԴՈՏԱՑԻԱ

--

բոլոր ապրանքների արժեքի ընդհանրականձնն է, է գալիս թղթադրամների,մետաղադրամների, բանհանդես որը տեսքով: (փողը) օրինաԴրամը կերում հաշիվների մնացորդի կան վճարամիջոցէ, որն ազատ կատարում է շրջանառության միջոցի գործառույթ, այն ամենը, ինչն ընդունվում է մյուս իրերի փոխարեն:Հնարավորություն է տալիս ապրանքներըայլ ակտիվները գնահատել երկրի դրամականմիավորներով, օգտագործվում է դրանց առուծախի.ժամանակ, որպես փոխանակման միջոց: Դրամը (փողը) օգտագործվում է նան փոխառությունների, վարկերի ն ներդրումայինգործառնությունների համար, կարելի է պահել Ա օգտագործել ապագա վճարումների համար: Դրամը հաշվարկի միավոր է ն կիրառվում է ազգային եկամտի հաշիվներում ապրանքներիու ակտիվների արժեքը գնահատելու համար: Դրամի (փողի) հիմնական բնորոշ հատ-

ԴՐԱՄ

--

ն

կություններիցեն` հեշտությամբ ճանաչելը, որակական համասեռությունը, բաժանելիությունը ն փոքր ծավալը, բայց համեմատաբարնրա բարձր արժեքը:

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ԱԳՐԵԳԱՏ

դրամի

-

ն

դրամական միջոցների

տեսակներն են, որոնք միմյանցից տարբերվում են իրացվե-

լիության աստիճանով, այսինքն` կանխիկդրաճի արագ վերածվելու հնարավորությամբ:Հանդիսանում են դրամական զանգվածի կառուցվածքի ն ծավալի ցուցանիշներ: Տարբեր երկրներում առանձնացվում են տարբեր կազմով դրամական ագրեգատներ: Ամենից հաճախ օգտագործվում են հետնյալ դրամական ագրեգատները` Խք (կանխիկ դրաճ), հ, (կանխիկ դրամ, չեկեր, ցպահանջ ավանդներ), Խշ (կանխիկ դրամ, ցպահանջ ավանդներ, չեկեր ն ոչ մեծ ժամկետային ավանդներ), հ: (կանխիկ դրամ, չեկեր, բոլոր ավանդները), Լ (կանխիկդրաճ, չեկեր, ավանդներ,արժեթղթեր):

կազմակերպությանենթակայության ն այլ անձանցից ստացվող դրաճական միջոցներն են, որոնց քանակն ամրագրված է կամ որոշվում է որոշակի ապրանքների ն ծառայություններիապագա գներից: Արտահայտվում են դրամի, այլ ոչ թե ապրանքի ձնով: Դրամական ակտիվները կազմակերպությանհաշվեկշռում արտացոլվում են այն մեծությամբ, որն ակնկալվում է ստանալ: ԱկտիվներիսահԴՐԱՄԱԿԱՆ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

--

մազա ումըոոամականոն դրամական ակտիվն կարնորէ

«ոչ

ւ

գնաճի ազդեցությունը հաշվի առնելիս:

ԴՐԱՄԱԿԱՆ ԲԱԶԱ

այն ներառում է ՀՀ

կենտրոնական բանկից դուրս կանխիկ դրամը, ԿԲ-ում առնտրային բանկերի պարտադիր պահուստները ն ոչ բանկային կազմակերպությունների ավանդները: Այլ արտահայտությամբ` դրամական բազան զուտ արտաքին ն զուտ ներքին ակտիվներիգումարն է: --

ԴՐԱՄԱԿԱՆ ԶԱՆԳՎԱԾ

այն ներառումէ շրջանառությունում գտնվող կանխիկդրամը ն ռեզիդենտի (բնակչության, ձեռնարկությունների ն հասարակականկազմակերպությունների)դրամով ն արտարժույթով բոլոր ավանդներըբանկայինհամակարգում: --

ԴՐԱՄԱԿԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳ-

1) երկրում դրամաշրջանառությունն ապահովող իրավական նորմերի, ֆինանսական կազմակերպությունների (այդ թվում` բանկերի) ն ֆինանսական միջոցների ամբողջությունն է: Ներառում է տվյալ երկրի դրամական միավորը, կանխիկ դրամի (բանկային տոմսերն մետաղադրամ) թողարկման կարգը, օրինական վճարամիջոցները,ազգային արժույթն այլ պետությունների արժույթներով փոխանակման վերահսկողությունը, դրամաշրջանառությանկազմակերպումը ն կարգավորումը, արժութային պահուստների կառավարումը: Դրամականհամակարգըվերահսկվում է կենտրոնականբանկի կողմից, որը դրամավարկայինքաղաքականության միջոցով կարգավորում է դրամական զանգվածն ու տոկոսադրույքը, 2) համակարգ է, որն օգտագործվում է մի խումբ երկրների արժույթների փոխարժեքները վերահսկելու համար: Դրամական համակարգին են վերագրվում նան օրենսդրությամբ սահմանված դրամայինհարաբերությունները ն պետական մարմինների կողմից տարվող դրամաշրջանառությունը:

ԴՐԱՄԱԿԱՆ ՀՈՍՔԵՐ

երբեմն անվանվում են նան դրամական միջոցների հոսքեր: Այն՝ 1) հաշվետու ժամանակաշրջանում տնտեսավարող սուբյեկտի կողմից կատարված դրամական վճարումների Ա դրամական մուտքերիամբողջությունն է: Տարբերում են դրականԱ բացասականդրամականհոսքեր` կախված դրամականվճարումների ու դրամական մուտքերի տարբերությունից: Այդ տարբերությունը կոչվում է զուտ դրամականհոսք: Դրամական միջոցների աղբյուրների բացահայտումը ն վերլուծությունը կարնոր է ցանկացած տնտեսական գործունեության համար: Դրանց հիման վրա են կատարվումաշխատողներինն պարտատերերինվճարումները: Դրամական հոսքերի պլանամեծ նշանակություն հատկապես վորումն ունի անհամեմատ այն ժամանակաշրջաններում, երբ կազմակերպությունը բախվում է կանխիկ դրամական միջոցների ոչ բավարար լինելու խնդրին: Չնայած բանկերի համար սովորաբար են իրացվելիության պարտադիր պահանջներ (տնտեսական նորմատիվներ), սակայն բանկի գործունեությանը ոչ համարժեք դրամական միջոցների հոսքերը կարող են առաջ բերել իրացվելիության հիմնախնդիրներ, որոնք կարող են վերաճել վճարունակության ճգնաժամի, 2) վճարումների հանդեպ մուտ--

քագրումների գերազանցումն է, որոնք կարելի է օգտագործել ընթացիկակտիվները համալրելու կամ արտադրական գործունեությունն ընդլայնելու համար, 3) ներդրումներից ստացվող դրամականմիջոցներիպլանավորված,ըստ ժամանակիբաշխված զուտ ապագա մուտքագրումներն են: Օգտագործվում են ընթացիկ իրացվելիությունը պլանավորելու ն ներդրումների դրաետգնումը վերլուծելու Ժամանակ, 4) կազմակերպության մական միջոցների շրջանառության փուլի տնողությունն է, որի ընթացքում դրանք սկզբից փոխարկվում են արտադրական պաշարների, այնուհետն հաջորդում է արտադրանքի արտադրության գործընթացը, դրա իրացումը ն դրամական միջոցների վերադարձը վաճառքից մուտքագրումների ձնով, 5) անշարժ գույքի հետ կատարված գործառնություններից մնացած եկամուտն է, բոլոր գործառնական ծախսերը ն պարտքի սպասարկմանարժեքը հանելուց հետո:

պետության, կազմակերպությունների, բնակչության կանխիկ նե անկանխիկ ձնով կուտակված դրամն ու հեշտությամբ դրամի վերածվող այլ միջոցներն են:

ԴՐԱՄԱԿԱՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐ

այդ միջոցները պահվում բանկի կամ նոտարի դեպոզիտային հաշվում: Այդ գումարի վրա հաշվեգրվող տոկոսները պատկանում են գրավատուին, եթե այլ բան նախատեսվածչէ պայմանագրով:

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ

ԳՐԱՎ

--

են

դրանք ընթացիկ ակտիվների մի մասն են, որոնց թվին են դասվում` դրամարկղը, հաշվարկային ն արտարժութային հաշիվները, դրամական փաստաթղթերը,ակրեդիտիվները,չեկային գրքույկները, դրամական միջոցները ճանապարհին: Բոլոր հաշիվներն էլ ակտիվային են:

ԴՐԱՄԱԿԱՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

--

միջոցների այն շրջանառվող աաոանվուճ եվրոդոլարով ավանդայինսերտիֆիկատների,առնտրային

ԴՐԱՄԱԿԱՆ ՇՈՒԿԱ

ազատ

--

ն

ար-

ժեթղթերի, բանկային ակցեպտների (հոժարագրերի), կարճաժամկետ գանձապետականմուրհակների, ինչպես նան կառավարական զեղչով մուրհակների Ա այլ արժեթղթերի շուկա է, որի ընդհանուր գծերն են անվտանգության ն իրացվելիության

ապահովումը: Դրամական շուկայի մասնակիցներն են կենտրոնական ն առնտրային բանկերը, բրոքերային ն դիլերային ընկերությունները, ֆինանսավարկային այլ հիմնարկությունները, որոնք մասնակցում են վարկային դրամի, արտարժույթի, արժեթղթերիառք ու վաճառքին:Գործառնություններըդրամական շուկայում, որպես կանոն, կատարվումեն առանց ապահովության` ի տարբերությունսովորականվարկավորման:Խոշոր դրամականշուկաներում գործող դիլերները մշտապես կապ են պահպանում միմյանց, ինչպես նան հիմնական փոխառուների ն ներդրողների հետ` կրկնագործարքի հնարավորությունից օգտվելու համար: Դրամական շուկան սովորաբար չունի ձնական կազմակերպում, առնտրի կենտրոնական վայր: Ըստ ընդունված միջազգային կանոնների, ազգային դրամական շուկայում գործառնությունները պետք է ավարտվեն գործարքի կնքման օրը, իսկ միջազգային շուկայում` երկու աշխատանքային օրվա ընթացքում: Դրամական շուկայում առնտրային բանկերի գործառնությունների ձներից է նան կարճաժամկետ դրամական պարտավորություններիառնտուրը: Դրանք վաճառվում են կարճատն, սովորաբար` 90 ն ավելի քիչ օր ժամկետով, ն համարվում են բարձրորակվարկեր: :

,

-- դրանք արժեքային արտահայտությամբ չափում Ա արտացոլում են բոլոր տեսակի տնտեսական են ընձեռում միջոցները ե միաժամանակ հնարավորություն համանմպնցուցանիշներովկատարելու վերլուծություններ:

ԴՐԱՄԱԿԱՆ ՉԱՓԻՉՆԵՐ

ԴՐԱՄԱՀԱՏԱՐԱՆ

պետական (կառավարությանը կամ կենտրոնականբանկին ենթակա) կազմակերպություն (հիմնարկություն) է, որը զբաղվում է մետաղադրամների հատումով: Այնտեղեն պատրաստվումնան մետաղադրամները,շքանշանները, մեդալները, այլ մետաղե տարբերանշանները:Մետաղադրամի վրա լինում է փոքրիկ տառ կամ համանման խորհրդանիշ, որը նշանակում է մետաղադրամըթողարկած դրամահատարանի անվանումը:

ԴՐԱՄԱՆԻՇԵՐ

-

դրանք դրամի ներկայացման ձներն են, դրամի տեսակները, որոնք մասնակցում են շրջանառությանը: Դրամանիշերի անվանական արժեքները սահմանվում են այն--

պես, որպեսզի դրանք խելամիտ կերպով ապահովեն կանխիկի գծով հաշվարկները ե կատարվողվճարումները: Գնաճի պայմաններում թողարկվում են ավելի մեծ անվանումներով դրա-

մանիշեր: Վերջիններս սովորաբար ներկայացվում դրամներին մետաղադրամների տեսքով:

են

թղթա-

ԴՐԱՄԱՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅԱՆ ՕՐԵՆՔ

տնտեսական օրենք է, որը թույլ է տալիս որոշելու շրջանառության համար անհրաժեշտ դրամի քանակը: Պարզ տարբերակով,այն հաշվարկվում --

է բոլոր

ապրանքներիգների գումարի ն դրամական միավորի շրջապտույտի արագությամբ: է

ԴՐԱՄԱՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅՈՒՆ

անընդհատ շարժն -- 1) դրամի շրջանառության ն վճարման ոլորտում` կանխիկ ե անկանխիկ ձներով, որը պայմանավորվածէ` աշխատանքի,ծառայությունների մատուցման դիմաց վճարման, ապրանքների գնման, տարբեր տեսակի վճարումների Ա հաշվարկներիիրականացման, թոշակների տրամադրման, պարտքերի վերադարձման գործընթացով:Դրամաշրջանառությունը սպասարկվում է թղթադրամներով (բանկնոտներով), մետաղադրամներով, չեկերով, վարկային (կրեդիտային) քարտերով ն այլն: Գոյություն ունեն դրամաշրջանառության երկու տեսակ: Առաջինը` դա կանխիկ դրամի, այսինքն` դրամանիշերի (բանկնոտներին մետաղադրամի) շրջանառությունն է: Այս դեպքում որպես վճարամիջոց հանդես են գալիս իրական դրամանիշերը,որոնք մի սուբյեկտի կողմից փոխանցվում են մյուսին` ապրանքների,աշխատանքների ն ծառայություններիդիմաց կամ օրենսդրությամբ նախատեսված այլ դեպքերում (օրինակ` տուգանքները ն տույժերը): Երկրորդը` անկանխիկդրամաշրջանառությունն է: Այն դրսնորվում է մի սուբյեկտի բանկային հաշվից որոշակի դրամական գումար դուրս հանելու ն այն տվյալ բանկում կամ այլ բանկում մեկ այլ սուբյեկտի հաշվին հաշվեգրելու, կամ այլ ձնով, որի դեպքում կանխիկ դրամական միջոցները որպես վճարամիջոց բացակայում են: Հաշվարկների կանխիկ կամ անկանխիկձնի ընտրության իրավունքը պատկանում է շահագրգիռ կազմակերպություններին,քաղաքացիներին: ՀՀ բանկային օրենսդրության համաձայն, 33 կենտրոնականբանկի խնդիրներից մեկը ՅայաստանիՎանրապետությանարժույթի թողարկումն է,

դրամաշրջանառությանկազմակերպումը ն կարգավորումը: 2) Դա կանխիկ ն անկանխիկդրամի անընդմեջ շարժն է՝ արծառայությունների տադրանքի, ապրանքներիշրջանառության, ն բազմապիսի կատարման մատուցման, աշխատանքների վճարումներիիրականացմանգործընթացում: բանկի մեծ սենյակ, որտեղ կանխիկ դրամը ն արժեքները պահվում են տեղադրվածչհրկիզվող պահարաններում: Սովորաբար գտնվում է նկուղային հարկում ն պաշտպանված է կոտրելով բաց անելուց, հրդեհից, հեղեղումներից: ՀՀ բանկային օրենսդրության համաձայն, 33 կենտրոնական է բանկերի ն նրանց մասնաճյուղերի բանկը սահմանում ու տեխնիկականհագեցվածությանը(այդ թվում՝ տարածքին ներկայացվողպահանջները: դրամապահոցին)

ԴՐԱՄԱՊԱՀՈՑ

--

1) շուկայականտնտեսուԴՐԱՄԱՎԱՐԿԱՅԻՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳ թյանը հատուկ ն առավել բարդ ենթակառուցվածքէ: Այն դիտհարաբերությունների, վում է որպես` ա) վարկահաշվարկային ն ամբողջություն: Վարկային մեթոդների ձների վարկավորման --

կապիտալի հարաբերություններըկապված են փոխատվական ն վճահետ` ժամկետայնության,վերադարձելիության շարժի րելիության սկզբունքներով`Դրամավարկայինհամակարգը ներառում է նան երկրի տարածքում դրամն օգտագործելու համար բնակչությանըդրամով ապահովման,այլ երկրների արժույթների ազգային արժույթի փոխանակմաննկատմամբ վերահսկողոյթյան, իր դրամավարկայինքաղաքականությունն իրականացնելուհամար երկրի կողմից օգտագործվող համա(ֆինանսակարգերը, բ) վարկային կազմակերպությունների մի խումբ 2) վարկային ինստիտուտների) ամբողջություն, երկրների արտարժույթի փոխարժեքներինկատմամբ հսկողություն իրականացնելուհամար օգտագործվողհամակարգ է: կենտրոնական

ԴՐԱՄԱՎԱՐԿԱՅԻՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

է, որով նա ձգտում է ազդել մակբանկի քաղաքականությունն -

րոտնտեսականպայմաններիվրա` մեծացնելով կամ փոքրացնելով դրամական զանգվածը: Դրա նպատակն է նպաստել երկրում տնտեսական աճին, գների ն վճարային հաշվեկշռի կայունությանը,զբաղվածությանը,վերահսկել դրամաշրջանա180

ռություն, ն բանկային համակարգի իրացվելիությունն ու վճարունակությունը,ինչպես նան այն, որ դրամի ն վարկային ռեսուրսների առաջարկի մակարդակը նպաստի համազգային տնտեսական խնդիրների լուծմանը: Դրամավարկայինքաղաքականությունն անմիջականազդեցություն է թողնում այնպիսի մակրոտնտեսականցուցանիշների վրա, ինչպիսիք են` համախառն ներքին արդյունքը, գների մակարդակը,գնաճը ն զբաղվածությունը: Այն հետապնդում է կամ վարկի ն դրամական էմիսիայի ընդլայնում (վարկային էքսպանսիա), կամ էլ դրանց սահմանափակում (վարկային ռեստրիկցիա): Այսպես, տնտեսության ճգնաժամային իրավիճակում կենտրոնական բանկերը փորձում են աշխուժացնել շուկայական իրադրությունը` վարկի ընդլայնման ն տոկոսադրույքի իջեցման ճանապարհով, իսկ տնտեսական վերելքի ժամանակ, ընդհակառակը,նրանք սահմանափակում են վարկը ն բարձրացնում տոկոսադրույքը: Նույն կարգի միջոցառումներով պետությունը նպաստում է դրամականզանգվածի ընդլայնմանը կամ կրճատմանը: Դրամավարկայինքաղաքականությանմեթոդները բաժանվումեն 2 խմբի` ընդհանուր (փոխատվական կապիտալի շուկայի վրա ազդեցությունը ամբողջությամբ վերցված) ն ընտրովի (վարկի կոնկրետ ձների կարգավորում կամ առանձինճյուղերի, խոշոր ֆիրմաների ն այլ սուբյեկտների վարկավորում): Օգտագործվում են դրամավարկային կարգավորման երեք հիմնական մեթոդներ` բաց շուկայական գործառնություններիիրականացում, պաշտոնական հաշվարկային (վերաֆինանսավորման) տոկոսադրույքի փոփոխություն, բանկերի համար պարտադիր Իր հիմնական պահուստավորման նորմատիվի սահմանում: խնդիրն իրագործելու համար կենտրոնական բանկը թողարկում է նան պետականարժեթղթեր, կառավարումէ արժութային պահուստները ն ազգային արժույթի փոխարժեքը: Կենտրոնական բանկերը հաճախ վարում են «կոշտ» դրամավարկային քաղաքակամնությունգ̀նաճը զսպելու նպատակով:Հարկաբյուջետային (ֆիսկալ) քաղաքականությանհետ միասին, դրամավարկային քաղաքականությունը տնտեսության կայունացման լծակ է: :

կանխիկ դրամի ընդունման, պահպանման ն բացթողմանհամար նախատեսվածպահոց (պահեստարան)է:

ԴՐԱՄԱՐԿՂ

--

՛

սկզբնական գրառումների (ձեակերպումների)գիրք է, որում գրանցվում են կազմակերպության բոլոր կանխիկ մուտքերը ն վճարումները (ելքերը): Շաբաթը կամ ամիսը մեկ անգամ համեմատվում է բանկային հաշվի քաղվածքի հետ, 2) սկզբնականգրառումների գիրք է, որում գրանցվում են կազմակերպության բանկային հաշվին կատարված բոլոր մուտքերը ն դրանից կատարված վճարումները: Ի տարբերություն սկզբնականգրառումների մյուս բոլոր գրքերի, դրամարկղայինգրքի մնացորդայինգումարները ցույց են տալիս, որ բանկը պարտք է տվյալ կազմակերպությանը կամ, ընդհակառակը`կազմակերպությունն է պարտք բանկին: Դրամարկղային գրքերը անվանում են նան դրամարկղային

ԴՐԱՄԱՐԿՂԱՅԻՆ

ԳԻՐՔ

-

1)

մատյաններ:ր

տ)

ԴՐԱՄԱՐԿՂԱՅԻՆ

ԴՐԱՄԱՐԿՂԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

--

ԻՐԱԿԱՆԱՑՈՒՄ

--

1) դրամարկղային գործառնություններն իրականացվում են դրամարկղին հաշվետու անձանց միջոցով, 2) դրամարկղային գործառնություններիիրականացման,այդ թվում` դրանց փաստաթղթավորմանն դրաձարկղայինգրքի վարման կարգը սահ182

ՉԵԿ

ներկայացնողի, որով հաշվի տիրոջը կամ երրորդ անձին վճարվում է կանխիկ դրամական միջոց` առանց այդ չեկի օրինականությունը ստուգելու:

ԴՐԱՄԱՐԿՂԻ

բանկերի դրամարկղների, կազմակերպություններիստորաբաժանումների կողմից իրականացվող գործառնություններն են, որոնք կապված են կանխիկ դրամի ընդունման, պահպանման, հանձնման ն վերահաշվարկմանհետ: Այդ գործառնություններըսովորաբար կարգավորվում են ֆինանսական իրավունքի նորմերով: Կախվածայն բանից, թե որ սուբյեկտների գծով է իրականացվում դրամարկղայինգործառնություններիպետական կարգավորումը, կարելի է այն առանձնացնել երեք տեսակի գործառնությունների` ա) բանկերի ն այլ վարկային հիմնարկությունների, բ) ձեռնարկությունների, հիմնարկությունների ն կազմագ) բնակչությունից ապրանքների, ծառայուկերպությունների, ե դիմաց վճարներն ընդունող ձեռաշխատանքների թյունների ն նարկությունների այլ կազմակերպություններիկողմից իրականացվող գործառնությունների նկատմամբ: Դրամարկղային վարմանկարգավորումընան ապահովում գործառնությունների է պետության ն կանխիկդրամաշրջանառությանսուբյեկտների շահերի օրգանականզուգակցումը:

ԴՐԱՄԱՐԿՂԱՅԻՆ

է կառավարությունը, 3) երբ բանկից ստացված կանխիկ դրամը ենթակաէ մուտքագրման կազմակերպությանդրամարկղ, մուտքագրումը պետք է կատարվի առնվազն կանխիկ դրամը բանկային հաշվից հանելու հաջորդ օրը, 4) երբ դրաճարկղիցելքագրված կանխիկդրամըենթակա է մուտքագրման կազմակերպությանբանկայինհաշիվներ, մուտքագրումը պետք է կատարվի առնվազն կանխիկ դրամը դրամարկղից հանելու հաջորդ օրը: մանում

ՕՐԴԵՐ

ըստ

-

1) ձեռագիր կամ տպագրված անդորրագիրէ, որով կանխիկ դրամի մուծումը գրանցվում է ավանդայինհաշվում: Գանձապահըստուգում է կանխիկդրամը ն այն գրանցում դրամարկղի օրդերում, 2) դրամական փասէ, որով իրականացվում ն ձնակերպվում են կազմատաթուղթ կերպությանդրամարկղիկողմից կանխիկ դրամն ընդունելու ն դուրս գրելու հետ կապված դրամարկղային գործառնությունները: Դրամը բաց է թողնվում դրամարկղի ելքի օրդերով կամ դրան փոխարինողայլ փաստաթղթով(վճարման տեղեկագիր, վճարման հաշիվ), իսկ դրամն ընդունվում է դրամարկղիմուտքի օրդերով: Համաձայն ՀՀ գործող օրենսդրության,դրամարկղի ելքի օրդերը ստորագրվում է կազմակերպության ղեկավարի կամ նրա կողմից լիազորված անձի, գլխավոր հաշվապահի, գանձապահի ն դրամը ստացողի կողմից, իսկ դրամարկղի մուտքի օրդերը` գլխավոր հաշվապահին գանձապահիկողմից: -

ԴՐԱՄԻ

(ՓՈՂԻ) ԲԱՂԱԴՐԱՏԱՐՐԵՐԸ

դրանք դրամական զանգվածի կառուցվածքի ցուցանիշներն են, այդ թվում` Խ-ն շրջանառությունում գտնվող կանխիկ դրամն է: Խ.-ն ընդգրկում է շրջանառությունում կանխիկ դրամը ն ցպահանջ ավանդները (առանց տեղական ինքնակառավարմանմարմինների ավանդների), Խշ-ն ընդգրկում է հ/.-ը ն դրամով ժամկետայինավանդները: -

ԴՈՒՍՏՐ ԲԱՆԿ

ձնական առումով անկախ առնտրային է, իրական հսկողությունն իրականացնկատմամբ որի բանկ նում է մեկ այլ բանկ (կամ այլ բանկեր), որը հանդես է գալիս, --

այսպեսկոչված, մայր բանկի (բանկ-հոլդինգի)դերում: Այդպիսի համար, որպես պայման, համարփոխհարաբերությունների վում է մայր բանկի կողմից դուստր բանկի բաժնետոմսերի (փայերի) հսկիչ փաթեթինտիրապետելը`՝

իրաՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆ (ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆ)

է, անձ որի ձեռնարկությունն այն հանդիսացող վաբանական է պատկանում իրավունքով ամբողջ գույքը սեփականության ձեռայլ մեկ ունեցող իրավաբանականանձի կարգավիճակ նարկության, ինչպես նան հասարակական կամ կրոնական Դուստր ձեռնարկությունհիմնադրելուիրակազմակերպության: վրա հիմնված ձեռնարվունք ունեն կոլեկտիվ սեփականության կությունները,շահույթ ստանալու նպատակչհետապնդողկազն տվյալ երկրի ու այլ պետությունների մակերպությունները Դուստր ձեռնարկության հիմձեռնարկությունները: պետական նադիր փաստաթուղթըհիմնադիրիկողմից հաստատվածկանոնադրություննէ, որում պարտադիրպետք է նշվի այդ հիմնադրի ԴՈՒՍՏՐ

--

անվանումը:

:

ւ

Ե

ԵԿԱՄՏԱՀԱՐԿ հարկ վճարողներիկողմից օրենքով սահմանված կարգով ն չափով պետականբյուջե վճարվող ուղղակի հարկ է: Եկամտահարկեն վճարում ՀայաստանիՀանրապետության ռեզիդենտն ոչ ռեզիդենտ ֆիզիկականանձինք: Ռեզիդենտ է համարվում այն ֆիզիկականանձը, որը հարկային 31-ը ներառյալ)ցանկացած տարում(հունվարի 1-ից դեկտեմբերի գտնվելէ ՀայաստանիՀանրապետուժամանակահատվածում թյունում առնվազն183 օր ն ավելի, ինչպես նան Հ3-ում պետական նրա տարածծառայությունումգտնվող, ժամանակավորապես Եկամտահարկը անձինք: քից դուրս աշխատող ֆիզիկական հարկվում է ստացված համախառն եկամտից` սահմանված ն դրան այդ թվում` աշխատավարձից տոկոսադրույքաչափերով, հավասարեցվածայլ վճարումներից, խաղատներում՝շահում--

ներով խաղերիցստացած եկամուտներից,շահաբաժիններից ն եկամտահարկիօրենքով սահմանված այլ եկամուտներից: եկամտահարկ վճարողներ են հանդիսանումռեզիդենտ ն ոչ ռեզիդենտ ֆիզիկական անձինք: Ֆիզիկականանձի ռեզիդենտ լինելը պայմանավորվածէ ներքոթվարկյալ պայմաններիցորնէ մեկի առկայությամբ. եթե անձը հարկային տարում (հունվարի 1-ից դեկտեմբերի 31-ը ներառյալ) սկսվող կամ ավարտվող տասներկուամսյա ցանկացած ժամանակահատվածումգտնվել է ՀՀ-ում ընդհանուր առմամբ 183ն ավելի օր, եջե անձի կենսական շահերի կենտրոնը գտնվում է ՀՀ-ում (մասնավորապեսբ̀նակարանը,որտեղ բնակվումէ ընտանիքը, անձնականգույքը, հիմնականգործունեության վայրը), եթե անձը ժամանակավորապեսպետական ծառայություն է իրականացնում31 տարածքից դուրս:

ԵԿԱՄՏԱՀԱՐԿ ՎՃԱՐՈՂՆԵՐ

--

»

»

»

ԵԿԱՄՏԱՀԱՐԿԻ ԳԱՆՁՈՒՄԸ

ՐԻՑ ԵՎ ՔԱՂԱՔԱՑԻՈՒԹՅՈՒՆ

ՕՏԱՐԵՐԿՐՅԱ

ՔԱՂԱՔԱՑԻՆԵՉՈՒՆԵՑՈՂ

ԱՆՁԱՆՑԻՑ

եթե -

օտարերկրյա քաղաքացին կամ քաղաքացիություն չունեցող անձը Հայաստանում եկամուտներ է ստանում հարկայինգործակալներից, ապա վերջիններս հաշվարկված եկամուտներից պահում են եկամտահարկ,առանց որնէ նվազեցում կատարելու: Վերոնշյալից բացառություն են կազմումմիայն շահաբաժինները, որոնք հարկային գործակալը նվազեցնում է նան օտարերկրյաքաղաքացիներին քաղաքացիությունչունեցող անձանց համար:

ԵԿԱՄՏԱՀԱՐԿԻ ԳԾՈՎ ԿՐԿՆԱԿԻ ՀԱՐԿՄԱՆ ԲԱՑԱՌՈՒՄ

--

ՀՀ

ռեզիդենտներիկողմից արտերկրներումստացած եկամուտները ընդգրկվում են նրանց համախառն եկամտի մեջ ե հայտարարագրվում ՀՀ-ում: Սակայն կրկնակի հարկումը բացառելու նպատակովՂՀՀ-ում ռեզիդենտներիկողմիցվճարմանենջակաեկամտահարկըհաշվարկելիս հաշվի են առնվում այն հարկերը, որոնք ռեզիդենտը վճարել է արտերկրներում:

ՊԱՐՏԱՎՈԵԿԱՄՏԱՀԱՐԿԻ ԳԾՈՎ ՎԱՐԿԱՅԻՆ ԳՈՐԾԱԿԱԼԻ

ՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ձեռնարկությունները(կազմակերպությունները) ն անհատ ձեռնարկատերերըպարտավորեն եռամսյակը մեկ

"

--

անգամ իրենց գտնվելու վայրի հարկային մարմնին ներկայացնել աճփոփ հաշվարկ, ինչպես նան տեղեկություններ`անցած եռամսյակում ֆիզիկական անձանց վճարված եկամտիգումարների, նրանց բնակության (հաշվառման) վայրի հասցեների ն այդ եկամուտներից պահված ու բյուջե փոխանցվածեկամտահարկի գումարներիմասին:

ԵԿԱՄՏԱՀԱՐԿԻ ՎԱՇՎԱՐԿՄԱՆ ԳԾՈՎ ԵԿԱՄՈՒՏ ՉՎԱՄԱՐՎՈՂ

հարկմաննպատակովեկամուտ չեն համարվում. ՏԱՐՐԵՐ պետականնպաստները(օրինակ` հղիության ն ծննդաբերու--

.

հարկային գործակալի կողմից հարկի պահումն իրականացվում է ամսականհարկվող եկամտի դեպքում սահմանված տոկոսադրույքներով,համապատասխան սանդղակներում: Տարեկան կտրվածքով ինքնուրույնաբար հարկ վճարողների համար հարկման սանդղակն,ըստ էության, մնում է նույնը, պարզապես տարեկան հարկվող եկամտիչափը տարանջատվումէ ամսական հարկվող եկամտի 12-ապատիկիչափով: Եկամտահարկիդրույքաչափերը ենթաօրենքի: կա են փոփոխության`ըստ համապատասխան

ԵԿԱՄՏԱՀԱՐԿԻ

ԵԿԱՄՏԱՀԱՐԿԻ

ԴՐՈՒՅՔԱՉԱՓԵՐ

ԿԱՆԽԱՎՃԱՐՆԵՐ

-

--

տարվա ընթացքում ձեռ-

նարկատիրականգործունեությունից եկամուտներ ստացող հարկատուն, նախորդ տարվա եկամտահարկիփաստացիգումարի 1/6-ի չափով, յուրաքանչյուր եռամսյակի վերջին ամսվա կեսից ոչ ուշ կատարում է եկամտահարկիկանխավճարներ: ազատվում են հետնյալ հարկատուները. որոնց ՛նախորդ տարվա եկամտահարկի գումարները չեն գերազանցումօրենքով սահմանված գումարի չափով, կամ այն հարկատուն, որը նախորդ տարում ունեցել է վնաս, որոնք ընթացիկ տարում չեն նախատեսում եկամուտներ

Կանխավճարներից »

ունենալ,

»

»

»

նախատեսվող ընթացիկ տարվա հարկվող եկամտի չափի հիման վրա:

»

»

»

թյան, երեխայի ծննդյան, թաղման, գործազրկության, աղքատության նպաստները),բացառությամբժամանակավոր անաշնպաստների, խատունակության պետական կենսաթոշակները, արյուն ու կրծքի կաթ հանձնելու ն դոնորության այլ տեսակների համար վճարված գումարները, վճարվող ալիմենտները(ապրուստավճարները), զոհված զինծառայողների ընտանիքների անդամներին ն հաշմանդամ դարձած զինծառայողներինտրվող միանվագ ճպաստները:

ԵԿԱՄՏԱՀԱՐԿԻ ՎԱՇՎԱՐԿՄԱՆ ԳԾՈՎ ՀԱՄԱԽԱՌՆ ԵԿԱՄՈՒՏ

հաշվետու ժամանակաշրջանումհարկատուի ստացած բոլոր եկամուտների հանրագումարն է` անկախ դրանց ստացման աղբյուրներից: Եկամուտներըկարող են ստացվել թե՛ բնամթերային, ն թե՛ դրամականտեսքով, այդ թվում նան` արտարժույթով:Արտարժույթով ստացված եկամուտներըվերահաշվարկվումեն ՀՀ դրամով` ելնելով դրանց ստացման օրը ՀՀ կենտրոնականբանկի սահմանվածարտարժութայինփոխարժեքից: Եկամուտ են համարվում, մասնավորապես` աշխատանքի վարձատրությունը ն դրան հավասարեցված այլ վճարումները, ռոյալթիները, մրցույթներիդրամականն իրային շահումները, նվիրատվության ն օգնության կարգով ստացված գույքն ու դրամականմիջոցները, ն դրամական ժառանգության կարգով ստացված գույքը միջոցները, վարձակալությանդիմաց ստացվող վճարները (վարձավճարները),

կողմից »

Հ

»

հաստատագրված գծով որոնք եկամտահարկի են պարզեցվածհարկ, վճարներ կամ վճարում կանխավճարներիցազատված են նան նոր ձեռնարկատիրական գործունեություն սկսող հարկատուները: Կանխավճարների չափը որոշվում է երկու եղանակով. գումարի հիման նախորդտարվա փաստացիեկամտահարկի վրա,

կատարումեն

--

.

չ

»

»

»

.

այլ պայմանագրերիկատարումից քաղաքացիաիրավական ստացվածեկամուտները, տոկոսները(տոկոսային եկամուտները), ստաց» գործունեությանիրականացումից ձեռնարկատիրական այլն: ված եկամուտները ն

ԵԿԱՄՏԱՀԱՐԿԻ ՀԱՇՎԱՐԿՈՒՄ ԵՎ ՎՃԱՐՈՒՄ ՀԱՐԿԱՅԻՆ ԳՈՐԾԱԿԱԼԻ ԿՈՂՄԻՑ

այն բոլոր եկամուտները, բացառությամբ --

դեպքերի (երբ եկամուտներստացող ֆիզիկական անձը հանդիսանում է անհատ ձեռնարկատեր, կամ ստացված եկամուտները մրցույթների ն մրցությունների, ինչպես նան վիճակախաղիիրային շահումներ են), որոնք հաշվարկվում են ֆիզիկական անձանց վճարելու համար: Հարկ վճարողի կողմից նրանց վճարվում են եկամտահարկիպահումը իրականացնելուց հետո, այսինքն` այս հարկատեսակիգծով եկամուտներ վճարող հարկատուները հիմնականում հանդես են գալիս հարկային գործակալիդերում: որոշ

ԵԿԱՄՏԱՀԱՐԿՈՎ ՀԱՐԿՎՈՂ ՕԲՅԵԿՏ

ԵՎ ՀԱՐԿՎՈՂ ԵԿԱՄՈՒՏ

հարկատեսակիմասին ՀՀ օրենքն 22-ին ն ուժի մեջ է մտել 2013թ. ընդունվել է 2010թ.դեկտեմբերի հունվարի 1-ից: Այն հարկ վճարողների կողմից սահմանված կարգով, չափով ն ժամկետներումՀՀ պետականբյուջե վճարվող ուղղակի հարկ է: Վճարողներեն համարվում 3Հ ռեզիդենտ ն ոչ ռեզիդենտֆիզիկական անձինք, այդ թվում` անհատ ձեռնարկատերերըն նոտարները:Վերոնշյալներիցռեզիդենտիհամար հարկվող օբյեկտ է համարվում ՀՀ տարածքում ն նրա սահմաններիցդուրս ստացման ենթակա հարկվող եկամուտը, իսկ ոչ ռեզիդենտիհամարհայաստանյանաղբյուրներիցստացման ենթակա հարկվող եկամուտը: Վերջինիս հաշվելու ժամանակաշրջանում հարկ վճարողի համախառնեկամտի ն սույն օրենքով սահմանված նվազեցվող եկամուտներիու ծախսերի դրականտարբերություննէ: ՀԱՀՏ

-

այս

"

.

Եկամտայինհարկի դրույքաչափերն են` մինչն 120000 դրամի դեպքում, հարկվող եկամուտի 24.494, որը կազմում է 29.280 դրամ: 120000-2000000 դրամի դեպքում 2696 (կազմում է 488800 դրամ), իսկ նախորդիհետ միասին կկազմի 518080 դրամ: 2մլն. դրամից ավելիի դեպքում, այդ գումարի րի 3696-ը:ը ԵԿԱՄՈՒՏ

հաշվետու ժամանակաշրջանումստացված բոլոր տեսակի տնտեսական շահերի ստացման աճն է, որը հանգեցնում է սեփականկապիտալիավելացմանը (բացառությամբ բաժնետերերի կողմից սեփական կապիտալում կատարված ներդրումների գումարի չափի): Կամ այլ կերպ` եկամուտը իրացումիցհասույթի ն այլ եկամուտներիհանրագումարն է: --

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐԻ

ԵՐԿՐՈՐԴԱՅԻՆ

ԲԱՇԽՄԱՆ

ՀԱՇԻՎ

--

արտա-

ընթացիկանհատույց փոխատվությունների ստացման ն փոխանցմանարդյունքում սկզբնական եկամուտներիմնացորդի (սալդոյի) վերափոխումըտնօրինվողեկամտի: ցոլում է

--

ռեզիդենտիհամար հարկվող օբյեկտ է համարվում 3Հ տարածքում ն նրա սահմաններիցդուրս ստացվող հարկվողեկամուտը, իսկ ոչ ռեզիդենտի համար` հայաստանյան աղբյուրներից ստացվող հարկվող եկամուտը:

ԵԿԱՄՏԱՅԻՆ

"

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐԻ

ՀԱՅՏԱՐԱՐԱԳՐՈՒՄԸ

ՏԱՐՎԱ

ԱՌՈՒՄՈՎ

--

տարվա ընթացքում (որոշ բացառություններով) ֆիզիկական անձի կողմից փաստացիստացված (իսկ անհատ ձեռնարկատերերի ձեռնարկատիրական գործունեությունից` եկամուտների գծով հաշվեգրված) եկամուտների մասին հայտարարագիրը անձը պետք է ներկայացնիիր բնակության(հաշվառման)վայրի հարկային մարմնին` տարին ավարտելուց հետո սահմանված ժամկետում:

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐԻ ՁԵՎԱՎՈՐՄԱՆ

ՀԱՇԻՎ -- եկամուտներիսկզբնական բաշխմանհաշվի բաղկացուցիչ մասն է: Այն արտացոլում է անմիջականորենապրանքների ու ծառայություններիարտադրության գործընթացին մասնակցողկառուցվածքայինռեզիդենտ միավորներիկողմից վճարած սկզբնականեկամուտները: Կառուցվածքայինմիավոր է համարվում տվյալ երկրի ռեզիդենտ անձը, եթե այդ տարածքում է գտնվում դրա տնտեսական շահերի կենտրոնը, այսինքն` եթե այն զբաղվում կամ նախատեսում է զբաղվել տնտեսական գործունեության որնէ տեսա-

երկար ժամանակահատվածում վորապես եվրարժույթով ն եվրոպարտատոմսերով:Ստեղծվել է կով կամ գործառնություններով է Եվրոպայում 50-ական թվականներին`միջազգային առնտուրը հավասարեցված մեկ տարվա): (սովորաբար ֆինանսավորելու համար: Այն ընդգրկում է միջազգային դրաՀԱՇԻՎ ԲԱՇԽՄԱՆ համարվում մականու կապիտալի շուկաների մի ամբողջություն, որը ներաԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐԻ ՍԿԶԲՆԱԿԱՆ կառուցռում է բոլոր համաշխարհային ֆինանսականկենտրոններըն բաշխմանհաշվի երկրորդ է եկամուտներիսկզբնական որտեղ էլ կատարվում են եվրարժույթով գործառնություններ: (կառուցվածքային մասը: Այն բնութագրումէ ռեզիդենտների միջն արտադրական Շուկայի հիմնական մասնակիցներնեն` առնտրային բանկերը, վածքայինմիավորներիկամ հատվածների) ստացած սկզբնական ն սեփականությունից խոշոր ընկերությունները ն Եվրոմիության անդամ համարվող գործունեությունից կենտրոնականբանկերը: Եվրոշուկայում որպես փոխատուներ բաշխումը: եկամուտների հանդես են գալիս առավելապես մասնավոր առնտրային բանն ընկերությունների կերը, իսկ փոխառուներիդերում` միջազգային կորպորացիաները

ԵՎՐԱՐԺՈՒՅԹ

1) տարբեր երկրների են, որոնք ավանն այն պետությունները, որոնք ունեն միջոցներն արտարժույթի կարիք: դրամական կառավարությունների գտնվող, են կարճաժամկետվարկերի դուրս տարածքից կատարվում են երկրի Գործառնությունները սեփական իրենց դադրված տեսքով: 1960թ. շրջանառության մեջ մտան եվրոդոլարային երկրներիբանկերում:Այդ ավանդեվրոպական գլխավորապես` է, որը, արժույթով ճեկի որնէ ավանդային սերտիֆիկատները, իսկ եվրոշուկայի հնարաերկրներից ները եվրոպական ԱՄՆ Օրինակ, չէ: արժույթը մեծացան եվրովարկերի հայտնվելով: Բացի վորությունները ազգային սակայն տվյալ երկրի բանկերի Իտալիայի վարկերից,եվրոշուկան ներկայանում է եվրոպարտատոմսերի դոլարներըՖրանսիայիկամ ճ արկերը փոխառություններով կատարվողգործառնություններով,եվրարՇվեցյակոչվում են Եվրոդոլարներ,գերմանական Եվրոհաշիվներում, Մեծ բ անկերի ժույթի գործարքներով: Եվրոշուարժեթղթերովֆյուչերսային Բրիտանիայի կամ րիայի ն են է օգտագործվում ն ստորաբաժանել կան եվրարժույթի, եվրովարկին ընդունված Եվրարժույթներն այլն: մարկեր Դրաու համար: եվրոկապիտալիշուկաների: Խոշորագույն եվրոշուկան Լոնդոտրամադրման ստացման փոխառությունների են նում է, մասշտաբներովավելի փոքր շուկաները տեղաբաշխված իրագործում բանկերն ավանդափոխատնով առնետրային թոեն արժույթները այդ Փարիզում, Բրյուսելում ն Ֆրանկֆուրտում, 2) Եվրոպական վական անկանխիկգործառնություններ, փոխառուՀիմնական դուրս: համագործակցություն,որը դիտարկվումէ որպես ապրանքների ղարկող երկրներիսահմաններից ընկեխոշոր են, առնտրային բանկերը, միասնականխոշոր շուկա: ները ն վարկատուներն երկրի 2) թողարկող բանկերը, ն կենտրոնական րությունները

ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

ունեցող առանձիներկրների Եվրոպական միուսահմաններիցդուրս գործածություն գորմասն է, որը մինչն 1993թ. թյան (Եվրոմիություն) բաղկացուցիչ են, որոնցով համապատասխան ազգային արժույթներն նոյեմբերըանվանվում էր Եվրոպականտնտեսականհամագործառնություններըկատարումեն օտարերկրյաբանկերը`զգալի ծակցություն: Ստեղծվելէ 1957թ. Քարածխի ն պողպատի եվրոմասշտաբներով: պական միավորման 6 անդամ երկրների` Բելգիայի, Գերմաայլ արժույթով արտանիայի, Իտալիայի, Լյուքսեմբուրգի, Նիդերլանդների ն ՖրանԵՎՐԱՐԺՈՒՅԹՈՎ ԴԵՊՈԶԻՏՆԵՐ է ազգային երկրի այն է, որը տարբեր սիայի միջն Հռոմում կնքված պայմանագրի հիման վրա, նրա արհայտված դեպոզիտն անդամներիմիջն առետրի ն տնտեսականհամագործակցության օրինակ ժույթից, որտեղ գտնվումէ դեպոզիտընդունողբանկը, իրականացնելիս: միացան Դանիան, նպատակով:1973թ. Վամագործակցությանը եվրարժույթիշուկայում գործառնություններ Իռլանդիան ն Մեծ Բրիտանիան:Եվրոպականհամագործակկապիտալիմիջազգային

ԵՎՐՈՇՈՒԿԱ

1) փոխատվական ցության հիմնական ճպատակն է` անդամ երկրների տնտեեն գլխաիրականացվում սական սերտ միավորումը (ինտեգրացումը),դրամականմիջոցշուկա է, որտեղ գործառնություններն -

--

հաշիվներում

վարկերի

--

--

--

ների ն մարդկանցազատ հոսքի ապահովումը,ընդհանուր այլն: դրամի(եվրո) ու ընդհանուրազատ շուկայի ստեղծումը էքյու, Օգտագործվումէ համատեղ հաշվարկային արժույթ` ԵՀ անդամ գործում է Եվրարժույթի համակարգը: 1985թ. ընդունեցին Միասնականեվրոպականակտ, որով

ն

երկրներն է վերացնել ապրանքների, մասնավորապես,նախատեսվում ն ծառայությունների,կապիտալի աշխատուժի տեղաշարժի 1992թ.մնացած արգելքները, մաքսայինձնականությունները: ընդգրկում ից ԵՀ-ն անվանվումէ տնտեսական միություն, որն երկրներ (Բելգիա, Մեծ Բրիտանիա, 12 արնճտաեվրոպական ԻտաՀունաստան, Դանիա, Գերմանիա,Իռլանդիա, Իսպանիա, ն Ֆրանսիա), Պորտուգալիա լիա, Լյուքսեմբուրգ,Նիդերլանդներ, ինտեգրաեն տնտեսությունների որոնք իրականացնում իրենց

է

ցիան:

որի երաշխավորը,երաշխավոառջն պարայլ անձի պարտատիրոջ րության պայմանագրով, կրել, այդ անձի կողմից տավորվումէ պատասխանատվություն մասնակի կատարելուհամար: կամ լրիվ իր պարտավորությունը

ԵՐԱՇԽԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆ

--

ըստ

կարող կնքվել նան ապապայմանագիրը Երաշխավորության է ապահովման համար: գայում ծագելիք պարտավորության է կնքվի գրավոր: պետք պայմանագիրը Երաշխավորության է պայմանագրի այդ Գրավոր ձնը չպահպանելըհանգեցնում կամ ոչ հավաստիլինելուն: անվավերությանը ԵՐԱՇԽԱՎՈՐՈՒՄ (ԱՆԴԵՐՐԱՅԹԻՆԳ)ֆինանսականկազընկեմակերպության(առնտրայինբանկի, ապահովագրական --

վարձատրության րության ն այլն) կողմից պայմանավորված ռիսկն իր վրա ֆինանսական դիմաց որնէ գործառնության ն տեթողարկման արժեթղթերի վերցնելն է: Երաշխավորումը ներդրումայինընկերությունների, ղաբաշխմաներաշխավորված Ա ֆիրմաների կողմից նոր թոբրոքերային խոշոր բանկերի ղարկվածարժեթղթերըառաջնային շուկայում տեղաբաշխելու հետնյալ տարածվածմեթոդնէ: Յնարավորեն երաշխավորման երդրումային ընկերությունը, պայմանները.ա) երաշխավորըն̀ թողարկողիցգնումէ արժեթղթերիամբողջ քանակությունը է այլ ներդրողհաստատագրվածգնով ն այն վերավաճառում է ներին, բ) ներդրումայինընկերությունըպարտավորվում թո192

ղարկողից գնել արժեթղթերիչտեղաբաշխված քանակությունը, գ) ներդրումային ընկերությունը պարտավորվում է ներդնել բոլոր ջանքերը արժեթղթերիթողարկման ուղղությամբ` առանց իր վրա վերցնելու դրանց չտեղաբաշխված մասի գծով պարտավորություն: ԵՐԱՇԽԻՔ

ըստ որի, երաշխիք տված անձը (բանկը, այլ վարկային հաստատությունը կամ ապահովագրականկազմճակերպությունը) այլ անձի (պրինցիպալի) խնդրանքով գրավոր պարտավորություն է ստանձնում այդ պրինցիպալի պարտատիրոջ (բենեֆիցիարի) հանդեպ, երաշխիքով ստանձնած պարտավորությանպայմաններինհամապատասխան, բենեֆիցիարին վճարել դրամական գումար` վերջինիս կողմից գրավոր պահանջ ներկայացնելիս: Երաշխիքն ապահովում է բենեֆիցիարի հանդեպ պրինցիպալի պարտավորության (հիճնական պարտավորության) պատշաճ կատարումը: Երաշխիք տալու համար պրինցիպալըերաշխիք.տված անձինվճարում է պայմանավորված վարձատրությունը: --

ԵՐԱՇԽԻՔԱՅԻՆ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆ

այն ենթադրում է հաճախորդներիներաշխիքներին երաշխավորություններիտրամադրում ու այդ ծառայության դիմաց կոմիսիոն (միջնորդային) վարձատրությանստացում: Բանկի իմիջի բարձրացման, շահավետ գործնական փոխհարաբերություններիհաստատման ն այլ պայմաններիդեպքում հնարավոր է նան անվճար երաշխավորությունների տրամադրում:

--

--

է

ԵՐԿԱԿԻ ՊԱՀԵՍՏԱՅԻՆ ՎԿԱՅԱԳԻՐ համարվում օրդերային այն արժեթուղթը, որը հավաստում է ապրանքայինպահեստի կողմից ապրանքն ի պահ ընդունելը: Երկակի պահեստային վկայագիրը կազմված է երկու մասից` պահեստային վկայագրից ն գրավային վկայագրից (վարանտից), որոնք առանձինառանձինարժեթղթերեն:

ԵՐԿԱՐԱԺԱՄԿԵՏ ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ակտիվներ, որոնք ունեն մեկ ավելի ծառայության ժամկետ, օգտագործվում են արտադրականգործընթացում ն նախատեսվածչեն հաշվետու ժամանակաշրջանումվաճառելու համար: --

տարուց

ԵՐԿԱՐԱԺԱՄԿԵՏ

ՊԱՍԻՎՆԵՐ

երկարաժամկետբանկային վարկերը ն փոխառությունները,ֆինանսականվարձակալության գծով երկարաժամկետ պարտավորությունները, հետաձգված հարկային պարտավորություններըն այլ ոչ ընթացիկ պարտավորություններն են, որոնք ենթակա են մարման հաշվետու պահից ավելի քան 12 ամիս հետո:

ԵՐԿՄԱԿԱՐԴԱԿ ՇՈՒԿԱ

-

արժույթի շուկա, որն ունի երկու մակարդակ: Սովորաբար առաջին մակարդակը զբոսաշրջիկների ներհոսքի կազմակերպումն է, իսկ մյուս մակարդակը` գործարարության(բիզնեսի) կարգավորումը: --

ԵՐԿՐԻ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՌԻՍԿ

ազգային քաղաքականության այն վտանգն է, որ արտերկրյակառավարությունըկհրաժարվի --

սպասարկել կամ մարել պարտքը ն կատարել այլ պարտավորությունները փոփոխությանհետնանքով: Երկրի տնտեսական ռիսկը կապվածէ ամբողջ պետությանֆինանսականդրության, բոլոր տնտեսական գործակալների (ներառյալ կառավարությունը) կամ նրանց մեծ մասի կողմից արտաքին վճարումները դադարացնելուհնարավորությանհետ: ՇՈՒԿԱ

1) նախկինումթողարկվածարժեթղթերի շրջանառությունն է, դրանց գոյության ամբողջ ժամանակահատվածում նրա առք ու վաճառքի, կամ արժեթղթի մի սեփականատիրոջիցմյուսին այլ միջոցներովփոխանցմանգործողություններիհամախումբը: Այլ կերպ ասած, դա մի շուկա է, որտեղշրջանառվումեն արդենգոյություն ունեցողարժեթղթերը, ի տարբերություն առաջնային շուկայի, որտեղ արժեթղթերը վաճառքի են հանվում առաջին անգամ:. Այս շուկայում արժեթղթերի առուծախիգործառնությունները կատարվումեն սկզբնական պարտատեր չհանդիսացող անձանց ն փոխատուների միջն: Որպես վաճառողներհանդես են գալիս ոչ թե «սկզբնական» փոխառուները, այլ պարտատերերը, որոնք նախօրոք ձեռք են բերել նշված պարտավորությունները:Այդպիսի վաճառքից միջոցներն անցնում են արժեթղթերի տիրոջը (ներդրողին), ե ոչ թե այն թողարկած կազմակերպությանը: Երկրորդային շուկայի դերը հիմնականում կատարում է արժեթղթերի բորսան, քանի որ նոր թողարկումները կազմում են

ԵՐԿՐՈՐԴԱՅԻՆ

--

նրա շրջանառության միայն մի փոքր մասը: Երկրորդայինշուկան է ապահովում արժեթղթերիիրացվելիությունըԱ ռիսկերի բաշխումը, ինչպես նան ստեղծում պայմաններառաջնային շուկայի բնականոն գործունեությանհամար,2) վաճառքիկամ վերավաճառքիգծով ապրանքային գործարքներն են, որոնք կատարվում են միջնորդի, ն ոչ թե սկզբնական վաճառողի միջոցով, 3) շուկա, որտեղ ազատ շրջանառվող:դրամական շուկայի գործիքները դիլերների կողմից վաճառվումեն նոր

ներդրողներին: ԵՐՐՈՐԴ

ԱՆՁ

1) միջնորդ է, որը կարգավորում է ֆինանսական փոխհարաբերությունները մատակարարին գնորդի, ն առանձին անձանց տարբեր կազմակերպությունների միջն, ապահովելովիր համար եկամտիստացում, 2) ապահովագրական պատահարիհետ կապված մի անձ է, որը ոչ ապահովագրող է, ոչ էլ ապահովագրվող: --

Ձ

ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ

ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ

ՀԻՄՆԱԴՐԱՄ

-

Եվրոպական

համագործակցության կողմից կառավարվողհիմնադրամ:Այն զարգացող երկրներին տրամադրում է միջոցներ` սուբսիդիաների ն վարկերի տեսքով, ենթակառուցվածքների զարգացման կոնկրետ նախագծերի համար:

ԶԲԱՂՎԱԾՆԵՐ

համարվում են ինչպես վարձու (անկախ այն բանից աշխատանքըեղել է մշտական, ժամանակավոր, սեզոնային, պատահական կամ միանգամյա), այնպես էլ ոչ վարձու աշխատողանձինք: -

ԶԲԱՂՎԱԾՆԵՐԻ ԹՎԱՔԱՆԱԿ

համարվում են ինչպես սեփականությանբոլոր ձների հիմնարկներումն կազմակերպություններում աշխատող անձինք, ներառյալ փոքր ն հասարակական կազմակերպություններում, գյուղացիականտնտեսություններում զբաղվածները, այնպես էլ ձեռնարկատիրական գործունեությամբ զբաղվածները ն ինքնազբաղվածբնակչությունը: --

ԶԵՂՉ

1) տվյալ պահին արժեթղթերի բորսայում արժեթղթերի վաճառքի գնի, ընթացիկ բորսայական փոխարժեքին արժեթղթի անվանական արժեքի, կամ մարման պահին նրա վաճառքի գնի միջն տարբերությունն է, ֆինանսական գործիքի գնումը մինչն դրա մարումը այնպիսիգնով, որը փոքր է անվանական արժեքից, 2) արտարժույթիֆորվարդային փոխարժեքի (գործարքի կնքման պահին ամրագրված, սակայն գալիք ժամկետներում վճարվող փոխարժեքի) ն անհապաղ վճարման դեպքում փոխարժեքի միջն տարբերությունն է, 3) մատակարարման տարբեր ժամկետներով միննույն ապրանքի գների միջն տարբերությունն է, 4) գնից զեղչ` հաշվի առած շուկայի իրադրությունը, 5) մուրհակի անվանական գնից իջեցում` այն վաղաժամկետ (մինչե մարման ժամկետը լրանալը) ձեռք բերելու (զեղչելու) դեպքում: Մուրհակը զեղչող (գնող) բանկը կամ մասնավոր անձը վճարում է անվանականիցցածր գին, սպասելով մինչն մարման ժամկետը` շահույթ ստանալու նպատակով, 6) ապրանքի գնացուցակում նշված կամ հայտարարված գնի իջեցում, կապված կանխիկ վճարողի, մեծաքանակ գնորդների, մշտական հաճախորդների այլ հանգամանքների -

հետ:

ի

ԶՈՒՅԳԱՅԻՆ

ՌԵԳՐԵՍԻԱ--

բնութագրվում է գործոնային ն արդյունքային ցուցանիշների միջն եղած կապով: Վերլուծական կապն այդ ցուցանիշների միջն արտահայտվումէ հետնյալ

հավասարումներով. ուղիղ գծի

-

պարաբոլի՝

7, -ՅրՀՅյչ

|

"

»

».

:

7.80

8»,

|

2շօ2:

7.

բազմագործոնի`

7,յշ,.,

Հ

ՅԹԿ

Յշշշ

Է...

Է

Յոր:

Հավասարման տեսակը կարելի է որոշել գծապատկերի տեսքով, սակայն գոյություն ունեն դրույթներ, որոնք թույլ են տալիս ստանալու կապի հավասարումը` չօգտագործելով գծա196

ԱՐԴՅՈՒՆՔ

-- որոշակի ժամանակաշրջանում (սովորաբար մեկ տարում) երկրում արտադրված բոլոր վերջնականապրանքների ն ծառայություններիգումարային ծավալն է դրամական արտահայտությամբ, հանած հիմնական միջոցների համար նախատեսված ամորտիզացիան:Այն որոշվում է որպես համախառն ազգային արդյունքի (ՀԱԱ) ն ամորտիզացիոն հատկացումներիմիջն տարբերություն:

ԶՈՒՏ ԱԶԳԱՅԻՆ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

կազմակերպության ունեցվածքն է կամ բոլոր տեսակի ակտիվներն են` պարտավորություններըհանելուց հետո: Ստացված թիվը հավասար է կազմակերպության սեփականկապիտալին:Գոյություն ունեն տարբեր կարծիքներ այն բանի վերաբերյալ, թե երկարաժամկետ ստորադաս պարտավորություններն արդյո՞ք պետք է դիտարկել որպես սեփական կապիտալի տարր ն չհանել զուտ ակտիվների գումարը հաշվելու ժամանակ, թե դրանք պետք է վերագրել պարտավորություններին ն հանել ակտիվների ընդհանուր գումարից: Կազմակերպության զուտ ակտիվների արժեքի ցուցանիշը հանդիսանում է կազմակերպության` որպես ամբողջականգույքային համալիրի, հաշվեկշռային արժեքի որոշման հիմք: ԶՈՒՏ

ԶՈՒՏ ԱՐԺԵՔ

Յ

-ՅօՀ--:»

հիպերբոլի`

պատկերային եղանակը: Եթե գործոնային ն արդյունքային ցուցանիշներնաճում են համամասնորեն, մոտավորապեսթվաբանական պրոգրեսիայով, նշանակում է, դրանց միջն̀ գոյություն ունի գծային կապ, իսկ հակադարձի դեպքում` հիպերբոլային կապ: Եթե գործոնայինցուցանիշը փոփոխվումէ թվաբանական պրոգրեսիայով,իսկ արդյունքայինը`նշանակալի արագ, ապա կիրառվումեն պարաբոլայինկամ աստիճանայինկապերը:

--

արտադրանքի(ծառայության)իրական արժեքն է, որը որոշվում է արտադրանքի (ծառայության) ընդհանուր արժեքից հանելով ամբողջ շահույթը կամ ֆինանսական եկամուտները: --

ԶՈՒՏ ԱՐՏԱՀԱՆՈՒՄ

հաշվարկվում է որպես ապրանքների ծառայությունների արտահանման ու ներմուծման տարբերություն ն իր մեջ ներառում է արտերկրների (ներառյալ ԱՊՀ երկրները) հետ հայրենական ապրանքաշրջանառությունը: --

ն

ԶՈՒՏ

ԱՐՏԱՔԻՆ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ՀՀ կենտրոնական (ԶԱԱ) բանկի ն բանկային համակարգիոչ ռեզիդենտներիհետ փոխհարաբերություններիցբխող արտաքին ակտիվներիու արտաքին պարտավորություններիտարբերություննէ:

ԶՈՒՏ ԴՐԱՄԱԿԱՆ ՀՈՍՔ

-

որոշակի ժամանակահատվածում կազմակերպության դրամականմիջոցների մուտքերի ն վճարումների գումարների միջն տարբերությունն է: ԶՈՒՏ

ՀԱՍՈՒՅԹ

--

առանց անուղղակի հարկերի (ավելացված արժեքի հարկ, ակցիզային հարկ ն այլ հաստատագրված վճարներ) ապրանքների, արտադրանքի (աշխատանքների, ծառայությունների), ոչ նյութական ակտիվների(արտոնագրեր, ապրանքանիշեր,հեղինակայինիրավունքներ,համակարգչային ծրագրեր ն այլն) ն այլ ակտիվների (կարճաժամկետ ն երկարաժամկետարժեթղթեր) իրացման դիմաց ստացված դրամական միջոցների ընդհանուրգումարն է: ԶՈՒՏ

-

ՆԵՐԴՐՈՒՄՆԵՐ

համախառն ներդրման (օրինակ, հիմնական միջոցների ավելացման) ն ամորտիզացիոնհատկացումների տարբերությունն է որոշակի Ժժամանակահատվածում: Համաձայն ներկայումսգործող կարգերի, ՀՀ բանկերի հիմնական միջոցների ն դրանց գծով կուտակվածամորտիզացիոն հատկացումներիգումարի տարբերություննանվանվում է զուտ հիձնական միջոցներ, իսկ տրամադրված վարկերի ն դրանց հնարավոր կորուստներիծածկման պահուստի գումարի տարբերությունը`զուտ վարկայիններդրումներ:

ԶՈՒՏ ՆԵՐՔԻՆ

ՇԱՀՈՒՅԹ

-

(ՄԻՆՉԵՎ ՀԱՐԿՈՒՄԸ) սովորականգործունեությունից շահույթի (վնասի) ե արտասովոր դեպքերից շահույթի (վնասի) հանրագումարն է: Վերջինս արտասովոր դեպքերի ն տարբեր իրադարձություններիհետեանքով առաջացած շահույթի կամ պատճառվածվնասի գումարն է: Կամ այլ կերպ, այն մինչն շահութահարկիվճարումն է:

ԶՈՒՏ ՇԱՀՈՒՅԹ

--

(-) ֆինանէ պակասուրդը կամ աղբյուրների գերազանցումն սավորման (դեֆիցիտ) ոչ ֆինանսական ակտիվների զուտ ձեռքբերման ծախսերի համեմատությամբ:Ամբողջ տնտեսության մակարդակով զուտ վարկավորումըկամ զուտ փոխառումըցույց է տալիս ռեսուրսների այն քանակությունը,որը երկիրը տրամադրումէ արտերկրինկամ արտերկիրըտրամադրումէ տվյալ երկրին:

ԶՈՒՏ ՎԱՐԿԱՎՈՐՈՒՄ (Հ) ԿԱՄ ԶՈՒՏ ՓՈԽԱՌՈՒՄ

--

-

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

(ԶՆԱ)

կենտրոնականբանկի բանկային համակարգի պահանջներն են երկրի ներքին տնտեսության նկատմամբ: ՀՀ կենտրոնականբանկի համար ներքին տնտեսությանհիմնականոլորտներն են` 1 կառավարությունը ե առնետրայինբանկերը, իսկ ամբողջ բանկային համակարգիհամար` կառավարությունըն իրական հատվածը: Տնտեսության մյուս հատվածների նկատմամբ պահանջներն ընդգրկվում են զուտ այլ ակտիվներում, իսկ կառավարության նկատմամբ պարտավորություններն առանձնացվում են պան

մինչն հարկումը

(ՀԱՐԿՈՒՄԻՑՀԵՏՈ)

ստացվածզուտ շահույթի ն պետականբյուջե վճարվող շահութահարկիգումարներիտարբերություննէ: ԶՈՒՏ

հանջներից:

--

է

ընթացիկ ժամանակաշրջանումբացահայտված այն սխալներնեն, որոնք ունեն այնպիսինշանակու(ժամանակաշրջանների) թյուն, որ նախորդ ժամանակաշրջանի ֆինանսականհաշվետվություններնիրենց ներկայացման ամչեն կարողհամարվել: սաթվիդրությամբայլնս արժանահավատ Այդ սխալները կարող են առաջանալ թվաբանականանճշտությունների, փաստերի ոչ ճիշտ մեկնաբանման, խաբեության կամ անփութությանհետնանքով:

էԱԿԱՆ ՍԽԱԼՆԵՐ

--

է տալիս, թե միջինում (7) արժեքը՝ ցուցանիշի քանի՞ տոկոսով կփոխվիարդյունքային գործոնայինցուցանիշի (0 մեկ տոկոսի չափով փոփոխվելու

ԷԼԱՍՏԻԿՈՒԹՅԱՆ ԳՈՐԾԱԿԻՑ

--

ցույց

դեպքում:

ԷԼԱՍՏԻԿՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍՆԱԿԻ ԳՈՐԾԱԿԻՑ

է

հետնյալ բանաձնով`

--

որը

հաշվարկվում

դա բաժնետիրական ընկերության եկամուտն է, որը ձնավորվում է ի հաշիվ թողարկված բաժնետոմսերիսկզբնական տեղաբաշխման գնի ն դրանց անվանական արժեքի միջն եղած տարբերության:

«ԿՐԳՏ: որտեղ` «լ-ը

համապատասխան ի

ազդո ԳդոՂ

ործոն Գոր

ՇԱՀՈՒՅԹ

ԷՄԻՍԻՈՆ

Գ

Ս

ն ցուցանիշի միջին

-

արժեքն 7 -ը՝ արդյունքային ցուցանիշի միջին արժեքը

անձ, որը շրջանառության մեջ թողարկումէ դրամանիշեր,արժեթղթերն, վճարահաշվարկայինփաստաթղթեր:

գործակիցը:

կապված է ֆինանսական տեղեկատվությանհավաքագրման, դրանց մշակման ն վերլուծության հետ:

է

Յ-ն՝ համապատասխան գործոնային ցուցանիշի ռեգրեսիայի

ԷԼԵԿՏՐՈՆԱՅԻՆ

ԲԱՆԿԱՅԻՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

բանկային գործառնություններ,որոնք իրականացվումեն համակարգչային համակարգերի միջոցով: Դրանք հիմնականումդրամական փոխանցումներնեն ն այլ բանկային ծառայությունները,որոնք իրականացվումեն հեռավորությանվրա էլեկտրոնայինազդանշանների (հեռախոսային գծեր, տերմինալներ) օգնությամբ: Իջեցնում են ծառայություններիարժեքը ն բարձրացնում ար-

ապրանքներիգնումն Նրըարարողը կաաում Փդրվող ԳՆՈՒՄ

հ

--

--

(բիզնեսի)

ԷԲԱՈՒՆԹԻՆԳ

որը ոլորտ. գործարարության

--

դյունավետությունը:

ԷԼԵԿՏՐՈՆԱՅԻՆ

ԷՄԻՏԵՆՏ

ապրանքըպատվիրելովհեռախոսովկամ համակարգչով:

ԷԼԵԿՏՐՈՆԱՅԻՆԴՐԱՄՆԵՐ

լայն առումով, դա դրամական հաշվարկների համակարգէ, որի գործընթացում անմիջակա-

ԷՔՍՊԻՐԱՑԻԱ

քարտի

ն

բնորոշում է պայմանագրի, կրեդիտային օպցիոնի գործունեության ժամկետիտնողությունը: -

Ը

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ԵԿԱՄՈՒՏ 1): հարկատուի համախառն եկամուտն է բոլոր աղբյուրներից, որը ներառում է ոչ միայն -

ընթացիկ, այլե անցած տարիների եկամտի վրա հիմնված աղբյուրներից ստացված եկամուտը հարկման տարում, 2) ընդհանուր դրամական հասույթն է, որը հավասար է վաճառված ապրանքիքանակի ն դրա միավորի գնի արտադրյալին:

--

էլեկտրոնային, տեխնիկա, այմինքը՝

նորեն օգտագործվում է հաշվարկներն իրականացվումեն համակարգչայինցանցով ե չեն օգտագործվում արդեն ավանդականդարձած այնպիսի վճարման միջոցներ, ինչպիսիքեն` կանխիկդրամականմիջոց-

ները չեկերը: ե

ԷՄԻՍԻԱ

բնութագրում է բարդ, մի քանի տարբեր տեսակի միավորներից բաղկացած երնույթի հաշվետու ն մակարդակների հարաբեբազիսային րակցությունը:

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ԻՆԴԵՔՍ

--

ժամանակաշրջանների

ԸՆԴՎԱՆՈՒՐ

ԻՆԴԵՔՍ

ԻՆՔՆԱՐԺԵՔԻ ԳԾՈՎ (.)

--

տարբեր տեսակի դրամանիշերի, արժեթղթերի թողարկումնէ շրջանառությանմեջ, որի տակ հասկացվում էոչ միայն դրամանիշներիտպագրումը,այլ նան՝ դրանց զանգվածի ավելացումըկանխիկու անկանխիկշրջանառությունում:

(ԿԱՅՈՒՆ ԿԱԶՄՈՎ)` ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ

հաշվարկվում է հետնյալ բանաձնով.

-

եշ:

որտեղ`

52գ

2."գ

հաշվետու ն բազիսային ժամանակաշրջանների արտադրանքիինքնարժեքներնեն, 2-ը

ն 2օ-ն

գ.-ը` հաշվետու ժամանակաշրջանումարտադրված դրանքիծավալը կամ քանակը:

ժամանակայինծախսի ավելացումը (պակասեցումը) հաշվետու ժամանակաշրջանումբազիսայինիհամեմատությամբ:

արտա-

Այն ցույց է տալիս, թե քանի` անգամ է փոփոխվել արտադրանքի արտադրության ընդհանուր ծախսերը արտադրանքի ինքնարժեքի փոփոխման արդյունքում, կամ քանի՞ տոկոս է կազմում արտադրանքի արտադրության ընդհանուր ծախսերի ավելացումը (պակասեցումը)ինքնարժեքիփոփոխմանարդյուն-

Քում: Համարիչի ն

հայտարարի տարբերությունը` Հ2յզ--Ֆ2օգ1 տալիս, թե դրամականքանի միավորով են փոփոխվել արտադրության ընդհանուր ծախսերը: ,

է

ցույց

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՆԴԵՔՍ`

ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ

ՖԻԶԻԿԱԿԱՆ

ԾԱՎԱԼԻ

(ե) որի ինդեքսավորվող մեծությունը արտադրանքիքանակն է (զ) բնեղենարտահայտությամբ,իսկ կշիռը` գինն (թ): Քանի որ ֆիզիկական ծավալի ինդեքսը քանակական ցուցանիշի ինդեքս է, ուրեմն որպես կշիռ վերցնում ենք բազիսային ժամանակաշրջանիգինը (թօ): Այս դեպքում այն կունենա -

է

հետնյալ տեսքը`

Հգթ

Եք,

0Ւ0

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

(քզ)

-

ԱՊՐԱՆՔԱՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅԱՆ

ԳԾՈՎ է իրենից ներկայացնում հաշվետու ժամանակաշրջանի ԻՆԴԵՔՍ`

ապրանքաշրջանառության(եճք.լգ:)հարաբերությունը դրա բազիսայինժաճանակաշրջանի ապրանքաշրջանառությանը (քոգօ). թգ

րգ.ո:

՞ջ ՔօԳ.

Այսպիսիինդեքսը ցույց է տալիս, թե ապրանքաշրջանառուհամեմատ քանի՞ անգամ թյունը բազիսային ժամանակաշրջանի է մեծացել(փոքրացել) հաշվետու ժամանակաշրջանում: Համարիչի ն հայտարարի տարբերությունը` չքյզ:-ֆքօգ, է տալիս, թե հաշվետու ժամանակաշրջանում որքա՞ն ցույց դրամականմիավորով ապրանքաշրջանառությունը բազիսայինիհամեմատ:

է ավելացել (պակասել)

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՆԴԵՔՍ`

ՄԱՆԱԿԻ ԾԱԽՍԻ ԳԾՈՎ

ձնով.

ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ

(է)

--

ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ

ԺԱ-

հաշվարկվում է հետնյալ բանա-

որտեղ`

գօ-ն հաճապատասխանաբարհաշվետու ն բազիսային ժամանակաշրջաններումարտադրված արտադրանքի քանակնէ կամ ֆիզիկականծավալը: Գ-ը

նե

Կոտորակիհամարիչըպայմանականմեծություն է, որը ցույց է տալիս, թե որքան կլինի ապրանքաշրջանառությունըհաշվետու ժամանակաշրջանում,այն պայմանով, որ գները պահաա նվեն բազիսային ժամանակաշրջանիմակարդակում, իսկ

է ժաճանակաշրջանի հայտարարը բազիսային պարունակում

ը: քաշրջանանությու փաատացի ԿԱՆ ծավալի ինդեքսը իզիկական ւ:արժե ռիար' քանի անգամ մեծացել (փոքրացել) արտադրանքի է

Ֆնկզ.

նգ,

Այն ցույց է տալիս, թե քանի՞ անգամ է փոփոխվել ժամանակային ծախսն արտադրանքի արտադրության վրա, կամ քանի՞ տոկոս է կազմում արտադրանքի արտադրության վրա

ոի»

:

:

քը

(նվազման)

սրա

դեպքում: Ինդեքսի արտադրության ծավալի աճի համարիչիու հայտարարիտարբերությունը`2.զ.ք:--2:գօքօ,ցույց է տալիս, թե ինչպես է փոփոխվել ապրանքաշրջանառությունը բացարձակ արտահայտությամբ`ի հաշիվ վաճառված ապրանքներիֆիզիկականծավալի աճի (նվազման): ԿԱՊ

այն ավելի հատկանշական է ապրանքաշրջանառության (զ), գների (ջ), ն արտադրանքիֆիզիկական ծավալի (կ) ընդհանուր ինդեքսների միջեն եղած կապով, որն արտահայտվում է հետնյալ բանաձնով. իգ Հկ կամ՝

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՆԴԵՔՍՆԵՐԻ

ԽՐ

ցույց

ՓՈԽԱԴԱՐՁ

--

թգ

Հոգ

գ

շոգ

28:

Յուրաքանչյուրընդհանուրինդեքսի համարիչին հայտարարի տարբերությունն արտահայտում է ընդհանուր բացարձակ հավելաճի արժեքը որնէ գործոնի ազդեցության ներքո: Այդ տարբերություններիհանրահաշվական գումարը հավասար է ապրանքիարժեքի համարիչի ն հայտարարիտարբերությանը.

-Ֆ-Քոզ:: --Ֆ-Քոգը)Շ-գք.-5-քոգ.)-:5:Գքը Ֆ-Ք/Գ

ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆ

ՄԵԹՈԴԻ

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ԸՆՏՐԱՆՔԱՅԻՆ

ՄԱՍԻՆ ընտրանքայինմեթոդը ոչ համատարած դիտարկման տեսակներիցմեկն Է: Ընտրանքային մեթոդի ժամանակ հետազոտության է ենթարկվում համակցության մի որոշ մասը, իսկ --

համակցությանայդ հետազոտվող մասը բնութագրող ընդհանրացնող ցուցանիշները տարածվում են ամբողջ համակցության

վրա:

Միավորներիամբողջ համակցությունը, որից կատարվում է ընտրություն, կոչվում է գ//սավոր: Գլխավոր համակցությունից որոշակի կարգով ընտրված մասը, որը ենթակա է ընտրանքային հետազոտության, կոչվում է քնտրանքային համակցություն: Գլխավորհամակցությանընդհանրացնողցուցանիշները(միջինը, տեսակը, կշիռը, դիսպերսիան) կոչվում են գ//սավոր,իսկ ընտհամապատասխան ընդհանրացնող րանքային համակցության ցուցանիշներն` ռնտրանքային Ընտրանքային մեթոդը ոչ համատարած դիտարկման մյուս 1.

2.

համակցության

նախօրոք որոշվում է, թե գլխավոր քանի միավոր կամ միավորներիոր մասը պետք է հետազոտվի, նախօրոք որոշվում է միավորներիընտրության կարգը, որի դեպքում ընտրանքային համակցությունը անհրաժեշտ չափովճիշտ կներկայացներգլխավոր համակցությունը:

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ՊԱՀՈՒՍՏՆԵՐ

--

բոլոր

ավանդներնեն

ն այլ

միջոցները, որոնք որոշվում պարտադիրպահուստների պահանջները (նորմատիվը) հաշվարկելու ժամանակ: Ընդգրկում են

կենտրոնական բանկում առնետրայինավանդները (դեպոզիտները) ն կանխիկ թղթադրամներն ու մետաղադրամները` բանկի դրամապահոցում: Այն պարտադիր ն ավելացուկային պահուստներիհանրագումարն է: են

Գ:

ԸՆԹԱՑԻԿ ԱԿՏԻՎՆԵՐ

-- տնտեսական միջոցների (ակտիվի) մի մասն են, որոնք արտացոլվում են հաշվապահական հաշվեկշռի 2-րդ բաժնում, ն որում ներառվում են` նյութերը, աճեցվող Ա բտվող կենդանիները, արագամաշ առարկաները, ապրանքները, դրամական միջոցները, տրված ընթացիկ կանխավճարները, առնտրայինդեբիտորականպարտքերը ն ընթացիկ այլ ակտիվները:

ԸՆԹԱՑԻԿ ԱԿՏԻՎՆԵՐԻ (ՇՐՋԱՆԱՌՈՒՄԻՋՈՑՆԵՐԻ) ՇՐՋԱՆԱՌԵԼԻՈՒԹՅԱՆ

ԳՈՐԾԱԿԻՑ

դա արտադրանքի, ապրանք-

ների (աշխատանքների, ծառայությունների) իրացումից հասույթի (զուտ հասույթի) ն ընթացիկ ակտիվների միջին մեծության հարաբերակցությունն է: Շրջանառելիության գործակիցը ցույց է տալիս հաշվետու կամ նախորդ ժամանակաշրջաններում ընթացիկակտիվներիկատարածպտույտներիթվաքանակը: Որքան բարձր լինի պտույտների թվաքանակը, կնշանակի, որ տվյալ տնտեսավարող սուբյեկտի ընթացիկ ակտիվների մեկ միավորը բերել է ավելի շատ իրացումից հասույթ (զուտ հասույթ), կամ այլ կերպ, այդ գործակիցը բնութագրում է միջին հաշվով ընթացիկակտիվներինբաժին ընկնող իրացումից հասույթի (զուտ հասույթի) գումարի չափը (վերջինիս փոխարեն կարողենք օգտագործել նան արտադրանքիիրացմանծավալը): թացիկ ակտիվների շրջանառելիության գործակցի հակադարձ մեծությունն է, որը ցույց է տալիս մեկ միավոր իրացումից հասույթին (զուտ հասույթին) բաժին ընկնող ընթացիկակտիվների միջին չափը: Որքան փոքր լինի այս գործակիցը, այսինքն՝ ընթացիկ ակտիվների պտույտի տնողությունը որքան ավելի փոքր ժամանակահատված ընդգրկի, կնշանակի, որ դրանք, հիմնականում գտնվելով արտադրության ու շրջանառության ոլորտում, նպաստում են նոր արդյունքի (արտադրանք,ապրանքներ) ստացմանը:

ԸՆԹԱՑԻԿ

ԱՆՀԱՏՈՒՅՑ

ՓՈԽԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

դրանք եկամտի ն ունեցվածքի գծով ընթացիկ հարկերը, սոցիալական ապահովագրության գծով հատկացումները,սոցիալականնպաստները, կամավորմուծումները, ոչ կապիտալ բնույթի նվերներն են ն այլն: ԸՆԹԱՑԻԿ

ԱՐԺԵՔ գրումների արժեքնէ

-.

1) ապագա վճարումների կամ մուտքաներկապահին` բերված(դիսկոնտավորված) այս կամ այն տոկոսադրույքի (բարդ տոկոսներիհաշվարկման բանաձնի) հիման վրա, 2) ակտիվի արժեքն է` հաշվի առած նան մաշվածությունը, այն երբեմն նշանակում է նան հաշվեկշռային արժեք (հանած մաշվածությունը), 3) համաձայնՀՀ հաշվապահականհաշվառմանմասինօրենսդրության,ընթացիկ (վերականգման)արժեքի դեպքում, ակտիվներըգրանցվում են դրամական միջոցների այն գումարի չափով, որը կվճարվեր, եթե ներկա պահին միննույն կամ համանման այլ ակտիվ ձեռք բերվեր, պարտավորություններըգրանցվում են դրամականմիջոցների այն գումարի չափով, որն անհրաժեշտ կլիներ ներկա պահին առաջացող միննույն պարտավորություններըմարելու -

համար:

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

դրանք ա) արտարժույթիփոխանցումներըՀայաստանիՀանրապետություն ն Հայաստանի Հանրապետությունից դուրս` ապրանքների, աշխատանքներիու ծառայությունների ներմուծման ն արտահանմանհաշվարկներն առանց վճարման հետաձգման իրականացնելուհամար, ինչպես նան 180 օրվանից ոչ ավելի ժամկետով արտահանման ն ներմուծման գործառնությունների վարկավորմանհետ կապված հաշվարկներն իրականացնելու համար, բ) կարճաժամկետ(180 օրվանից ոչ ավել) ֆինանսական միջոցներիձնով վարկեր ստանալը ն տրամադրելը,գ) տոկոսներիշահաբաժինների(դիվիդենտների)ն բանկային ավանդներից, ինվեստիցիաներիցու ֆինանսական մյուս գործառնություններից ստացվող այլ եկամուտներիփոխանցումներըՀայաստանի Հանրապետություն ն Հայաստանի Հանրապետությունից դուրս, ներառյալ` աշխատավարձի,կենսաթոշակների, ալիմենտի,ժառանգությունների,ֆինանսականմարդասիրական ԸՆԹԱՑԻԿ

ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ

--

են.

օգնության, նվիրատվությունների ն փոստային փոխանցումների ու համանման այլ գործառնություններ: ԸՆԹԱՑԻԿ

ԶՈՒՏ

ԱՐԺԵՔ

որնէ նախագծի (օրինակ` կազմակերպության, ընկերության կամ որնիցե շինարարության) արժեքն է, որը հաշվարկվում է նրա ապագա գործունեության ընթացքում ստացվելիք եկամուտներից հանելով նախագծի իրականացմանհետ կապված ամբողջ ծախսերը: Եթե-ընթացիկ զուտ արժեքը դրական է, ապա նախագիծը եկամտաբեր է: Ապագա ծախսերը ն եկամուտները պետք է բերվեն տվյալ պահի արժեքի` այս կամ այն տոկոսադրույքի(բարդ տոկոսների հաշվարկմանբանաձնի), հիման վրա: Ընթացիկ զուտ արժեքի հաշվարկը բարդ է ն ոչ հուսալի` ապագա տոկոսադրույքների անորոշության պատճառով: Նախագծի եկամտաբերությունն ավելիհեշտ է գնահատելծախսերիետգնմանժամկետըորոշելով: -

:

ԸՆԹԱՑԻԿ ԾԱԽՍԵՐ

1) ամենօրյա օգտագործման ն սպառման համար ապրանքներիու ծառայությունների վրա կատար--

ված դրամականծախսերն են, որոնք արտացոլվում են ընթացիկ հաշիվներում, 2) տվյալ ժամանակաշրջանում ու տվյալ պահին իրականացվողն վճարվող ծախսերն են, 3) բանկերին այլ կազմակերպությունների կողմից կատարվող փոքր ծախսերն են, որոնք չեն փոխհատուցվումհաճախորդներիկողմից: ԸՆԹԱՑԻԿ

ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

տնտեսականմիջոցների մի մասի (ընքջացիկակտիվների)կազմավորմանաղբյուրներն են, որոնք արտացոլվումեն հաշվապահականհաշվեկշռի պասիվում, ն որում ներառվում են կարճաժամկետբանկային վարկերըն փոխառությունները,վարկերին փոխառությունների գծով հաշվեգրված տոկոսները, առնտրային կրեդիտորական պարտքերը, ստացված ընթացիկ կանխավճարները, կարճաժամկետ կրեդիտորականպարտքը բյուջեին Ա այլ ընթացիկ պարտավորությունները:

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅԱՆ

ԲԱԺՆԵՏԵՐԵՐԻ

-

դա մի ամփոփ փաստաթուղթէ, որում նշվում է բաժնետիրոջ մասին հետնյալ տվյալները, այդ թվում` լրիվ անվանումը(ֆիզիկականանձանց համար` ազգանունը ն անունը), իրավաբանական անձանց

ՌԵԵՍՏՐ

-

համար` գրանցման ն փոստային հասցեն, նան հաշվարկային հաշիվը, իսկ ֆիզիկական անձանց համար` անձնագրային տվյալները ն փոստայինհասցեն, արժեթղթերի քանակն ըստ տեսակների ն ձների, այդ թվում` լրիվ վճարված, բաժնետոմսերի (այլ արժեթղթերի)ձեռք բերման ամսաթիվը ն հիմքերը, բաժնետոմսերի(այլ արժեթղթերի)օտարման ամսաթիվըն հիմքերը, ռեեստրիմեջ գրանցմանամսաթիվը:

ԸՆՏԱՆԵԿԱՆ

ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆ

իրավաբանականանձի կարգավիճակչունեցող այն ձեռնարկություննէ, որը պատկանում է ընտանիքի անդամներին` նրանց համատեղ սեփականության իրավունքով:Ընտանեկանձեռնարկության հիմնադիր փաստաթուղթըկանոնադրություննէ ն կարող է գործել վարձու աշխատողների ընդգրկմամբ: Ընտանեկան ձեռնարկությունը կարող է զբաղվել օրենսդրությամբ իր համար չարգելված տնտեսականգործունեության ցանկացածձներով:

ԲՈՒՆ-ՊԱՏԱՀԱԿԱՆ

Բուն-պատահականընտրանքի դեպքում գլխավոր համակցությունիցհետազոտմանհամար միավորների(կամ միավորներիխմբերի) ընտրումը կատարվում է չկանխամտածված, պատահականկարգով: Այդ նպատակով շատ հաճախ կիրառվումէ վիճակահանություն: Այսպես,բուն-պատահական ընտրանքիմիջին սխալը կրկնվող ընտրանքիդեպքում արտահայտվումէ հետնյալ բանաձներով՝ -՛

թը

--

Ժ2

ԱՐ տի

լ

ԿՐԿՆՎՈՂ

ԽԱ-տ(լ

(զ

ո

ո

--

սար է՝

|5՛ ": կշիռների

վՎոն-Պ). ո

նշված երկու բանաձներիցերնում է, որ ընտրանքի ջինը ուղիղ համեմատական է ցուցանիշի (հատկանիշի) միջինքառակուսայինշեղմանը:Ուրեմն գլխավոր համակցության մեջ որքան մեծ է ցուցանիշի արժեքների տատանումը(դիսպեր208

`

որի դեպքում ընտրանքի մեջ ընկած գլխավոր համակցության յուրաքանչյուր միավորը (կամ միավորների խումբը) մեզ հետաքրքրող ցուցանիշի չափերը գրանցելուց հետո նորից վերադարձվումէ գլխավոր համակցություն, հետնապես,ընտրանքիմեջ կարող է ընկնել բազմաթիվանգամ: Կրկնվող ընտրանքիհամար սահմանայինսխալը (Ճ) հավաԸՆՏՐԱՆՔ

մո

.

Ց)

ո

որտեղ` օ2-ն ընտրանքայինդիսպերսիանէ, ո-ը` ընտրանքիմիավորներիքանակը, Կ-ը` գլխավոր համակցությանծավալը, Պ-ն գլխավոր համակցությունից ընտրանքային բաժինն է կշիռը: կամ տեսակարար

Ծ

Համապատասխանաբար,ըստ տեսակարար (բաժինների) ընտրանքիմիջին սխալը հավասար է՝ իա

ոո `

--

`

ԸՆՏՐԱՆՔ

սիան),այնքան մեծ է ընտրանքիմիջին սխալը, ն ընդհակառակը, ցուցանիշի արժեքների տատանման (դիսպերսիայի)փոքրացմամբ, փոքրանումէ նան ընտրանքիհնարավորսխալի չափը: Բուն-պատահականընտրանքի միջին սխալի բանաձները չկրկնվողընտրանքիհամար ունեն հետնյալ տեսքը.

ԽԱ-ս) տ

որտեղ օ՞՛-ն դիսպերսիանէ, Ա-ն`

ժինը, ուը

ընտրանքումմիավորներիտեսակարար կշիռը կամ բագլխավոր համակցությունից ընտրված միավորների

թվաքանակնէ, է-ն՝ վստահության գործակիցը:

դեպքումունի բեր հավանականությունների Ք»0,954, ապա Է-2-ի, Ք-0,683, ապա է-1-ի, (երբ

այլաներ Վերջինս

տար

ԵՀ0,997, ապա է-3-ի, Բ-0,999,

ապա է-4-ի), որտեղից ընտրանքի անհրաժեշտքանակությունը (ո) որոշելու դեպքում հավասարէ՝ ո

Է

կամ տեսակարարկշռով` Լ

ռ-:

ԸՆՏՐԱՆՔ

ՄԵԽԱՆԻԿԱԿԱՆ

ԸՆՏՐԱՆՔ

ՉԿՐԿՆՎՈՂ

ԷՅԱ-ա)

ո-

թ

-

որի դեպքում ընտրանքիմեջ ընկած գլխավոր համակցության յուրաքանչյուր միավորը (կամ միավորների խումբը) մեզ հետաքրքրողցուցանիշիչափերը գրանցելուց հետո այլես գլխավոր համակցությունչի վերադարձվում: Չկրկնվող ընտրանքի համարսահմանայինսխալը (Ճ) հավասար է՝

՛կո

--

ր-ր լ

կամ

Ճ-է

«ԱՐԴԻ -ճ| Խ

ո

որտեղ՝

Խ-ը գլխավոր համակցության միավորներիքանակն է, օ--ն կամ Կ(1-7)-ն դիսպերսիան է, Պ-ն՝ ընտրանքում միավորներիտեսակարարկշիռը կամ բա-

ժինը:

Որտեղից ընտրանքի անհրաժեշտքանակությունը (ո), շելու դեպքում, հավասար է՝ |

Եօշկ

թիւք2`

ԽԱ-ԿԻԱ .

ԹԱՒԵԿն- `

ո

։

այնպիսի ընտրանք է, որի դեպքում միավորներիընտրությունըկատարվումէ մեխանիկորեն, որոշակի միջակայքի միջոցով: Մեխանիկական ընտրանքը կազմակերպելու Ժամանակ գլխավոր համակցությանմիավորները նախօրոք դասավորվում են որոշակի.հերթականությամբ (այբբենական,աշխարհագրականսկզբունքով կամ որնէ ցուցանիշիարժեքներիաճման կամ նվազմանկարգով նայլն), որից հետո մեխանիկորեն, որոշակի միջակայքի միջոցով վերցնում են տրված քանակի միավորները:

Ճ-1 Տ

Չկրկնվող ընտրանքիանհրաժեշտ քանակությունըկամ մասը որոշելու դեպքում, այն ներկայացվում է հետնյալ բանաձնով.

որո-

ԸՆՏՐԱՆՔ

ՍԵՐԻԱԿԱՆ

ընտրանքի տեսակներում (բունպատահական, մեխանիկականն տիպական)երբեմն նպատակահարմար է ոչ թե առանձին միավորների, այլ դրանց ամբողջ խմբերիընտրում կատարել` այդպիսիխմբերում բոլոր միավորներն առանցբացառությանդիտարկմանենթարկելու համար: Օրինակ, տնտեսությանայս կամ այն ճյուղում բանվորների աշխատանքի արտադրողականություննուսումնասիրելու ժամանակ ընտրանքային դիտարկումը հնարավոր է կազմակերպել այնպես, որ ոչ թե առանձին բանվորներընտրվեն, այլն մի քանի կազմակերպություններ`այնպես, որ այդ կազմակերպությունների բոլոր բանվորները, վեն դիտարկման: --

աւանենքարկ` առանց

ՏԻՊԱԿԱՆ

այն դեպքում, երբ գլխավոր համակազդում է ուսումնասիրվողցուցացությունը միատիպ չէ նիշի (հատկանիշի) չափերի վրա, ապա կատարվում է նրա նախնականբաժանում միատեսակտիպականխմբերի:Խմբավորումը կատարվում է ուսումնասիրվող ցուցանիշների հետ կապված էական հատկանիշների հիման վրա: Օրինակ, բերքատվության ուսումնասիրմանժամանակ վարելահողերըխմբավորվում են ըստ հողի որակի, բնակչությունը`ըստ քաղաքայինի ու գյուղականի ն այլն: ԸՆՏՐԱՆՔ

-

ն դա

ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑՉՈՒԹՅՈՒՆՆ

ԸՆՏՐԱՆՔԻ

ԱՊԱՀՈՎՈՂ ԸՆՏՐՄԱՆ

ընտրանքայինհամակցության կազմավորման նպատւասկներովհետազոտվող գլխավոր համակցությունից հնարավոր են միավորների ընտրումների տարբեր եղանակներ: Ամենից առաջ պետք է տարբերել անջատական նե սերիական ընտրումները, Անհատականընտրման դեպքում ընտրանքային համակցությունը կազմավորվում է առանձին միավորների հաջորդական ընտրման ուղիով, սերիականի դեպքում` միավորների ամբողջ խմբերի(սերիաների) հետեողականընտրման

ԵՂԱՆԱԿՆԵՐ

-

ուղիով, որից հետո հետազոտվում են ընտրված խճբերիբոլոր

միավորները:Անհատականն սերիականընտրումներնիրենց բունպահատական, կազմակերպվել որպես ընտրում: Վաճախավելի բարձր իր ներկայա ր յացուցչության հասնելու նպատակով ընտրման այդ ե ղանակները Ն զուգորդվում են: Այսպես, սերիական ընտրումը է տիպականիհետ, իսկ տիպականը`մեխա-

մրնիկա են տիպական

կարող զուգորդվել իկականի ն այլն:

ԸՆՏՐԱՆՔԻ ՍԱՀՄԱՆԱՅԻՆ ՍԽԱԼ

նշանակելով (դելտա)

այն տառով, իսկ է տառով` վստահության գործակիցը,ապա կախված որնէ (ՔՀ0,683: 0,954: 0,997 ն 0,999) հավանականությունից, --

,

-

,

ի

կարելիէ երաշխավորել,որ ընտրանքիսահմանայինսխալը չի գերազանցի է բազմապատիկմիջին սխալին: Այն կարելի է արտահայտելհետնյալ հավասարության տեսքով` Ծ

Ճ-Իխ-ԷՐ,

ո

որտեղ`

:

Այն դրույթը, որ որոշակի հավանականությամբ ընտրանքային ն գլխավոր ընդհանրացնող ցուցանիշներիմիջն եղած շեղումներն իրենց բացարձակ մեծությամբ չեն գերազանցի ընտրանքիսահմանայինսխալին, բխում է մեծ թվերի օրենքի

էությունից:

Թ

հատուկ թղթի վրա տպագրված ԱՄ ԿՔ1)համարվում են օրինական մանին վճարամիջոց: դրա-

արատը ղթադրամներն,ըստ

էության,հանդիսանումեն պայմանական դրանց իսկականարժեքը, որը չափվում է դրամանիշի, բանկնոտիպատրաստման վրա կատարվածծախսերով, շատ անգամ փոքր է դրամանիշիվրա նշված անվանական դրամ, քանի

որ

1) բանկ, որը թղթակցայինհարաբերությունների պայմանագրի հիման վրա կատարումէ վճարումներ, հաշվարկներ,այլ գործառնություններմեկ այլ բանկի հանձնակատարերարությամբ ն նրա հաշվին: Վանձնարարականները են լու համար թղթակից հաշիվներ (հաշվով թղթակից) կամ հաշիվներ բացում երբանկը րորդ բանկում (թղթակիցներ առանց հաշվի): ՕԾղթակից մյուս բանկերի գործակալն է, նրանց համար կատարում է որոշակի ծառայություններ, այդ թվում` պահում է հաշիվ հաշվարկների համար, կատարում է չեկային հաշվանցում, արտարժութային ն այլ գործառնություններ:Որպես կանոն, տարբերում են թղթակից բանկեր միջազգային հարաբերություններում (բանկ-գործընկերըգտնվում է այլ պետությունում) ն թղթակից բանկեր մեկ երկրում (տեղական թղթակիցբանկեր): Հայրենական բանկի ն այլ պետությունում գտնվող թղթակից բանկի միջն կարող են գոյություն ունենալ երկու տեսակիհարաբերություններ. ա) բանկը ազգային բանկի հաշվի կրեդիտին հաշվեգրում է գումարներ վճարման հանձնարարականներով ն համապատասխանաբարդեբետագրում է իր մոտ բացված օտարերկրյա թղթակից բանկի հաշիվը, բ) տվյալ երկրի բանկը ն օտարերկրյաբանկը միմյանց մոտ հաշիվներ չեն վարում, այլ փոխանակվումեն հսկիչ փաստաթղթերով,2) բանկ, որը հանդես է գալիս որպես ավանդատումեկ այլ բանկինկատմամբ: ԹՂԹԱԿԻՑ

ԲԱՆԿ

--

Նի ԱԱեն խաակրը

բ-ն ընտրանքիմիջին սխալ է, ո-ը՝ ընտրվածմիավորներիթվաքանակը, - -ն` միջին իջին քառակուսայինշեղումը:

-

արժեքից: Դրանք օգտագործվումեն ի շնորհիվ իրենց էժանության ն դրանցով շրջանառություն կատարելու հարմարավետության: Իրենց պատճական զարգացման ընթացքում թղթադրամներըփոխարինել են մետաղադրամներին:Ունեն կեղծումից պաշտպանվելու մի քանի աստիճաններ:Թղթադրամները շրջանառությանմեջ փոխարինումեն լիարժեք փողին` ոսկուն ն արծաթին,օժտված են հարկադիր փոխարժեքով: Շրջանառության մեջ թողարկվումեն պետության(սովորաբարկենտրոնական բանկի) կողմից` իր ծախսերը ծածկելու համար, 2) բանկնոտներ ն արժեթղթերի ցանկացած տեսակներ (չեկ, ցելի մուրհակ ն այլն), որոնք կարող են օգտագործվել փոխան դրամի (փողի) փոխարեն`նույնիսկ եթե օրինական վճարամիջոց չեն:

յին

1) բանկերի միջն պայմանագրայինհարաբերություններեն, որոնց նպատակը կողմերից որնիցե մեկի կողմից մյուսի հանձնարարականով վճարումներ ն հաշվարկներ կատարելն է: Հաստատվում են ինչպես երկրի ներսում, այնպես էլ նրա սահմաններից դուրս գտնվող բանկերի միջն թղթակցայինպայմանագրիհիման վրա: (իջոգու գասնավորապեւ, ոուվում են հաշ վարկներիարժույթը, երրորդ երկրներիհաշիվներին միջոցների մնացորդիփոխանցմանկանոնները, հաշվի լրացման կարգը, միջնորդավճարիչափը ն այլ պայմաններ: Բանկերը

ԹՂԹԱԿՑԱՅԻՆ

ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Վերդին ներին աա

Ժ

-

-

պայքա

ԺԱՄԱՆԱԿԱՎՈՐ ՆԵՐՄՈՒԾՈՒՄ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՄԱՔՍԱՅԻՆ ՏԱՐԱԾՔ ԵՎ ԺԱՄԱՆԱԿԱՎՈՐ ԱՐՏԱՀԱՆՈՒՄ

ԱՅԴ ՏԱՐԱԾՔԻՑ

ներմուծումըՎայաստանիՀանրապետության

հարա ատու) տա կանց արո թման

--

աար ԱԱ

`

տարածքից`այդ

ետադարձ

տարածք

ոմ ներմուծման պայմանով:

տողի բեհիչպիսի ոտք նան, հաշիվներով արտարժույթըգործարքիկնքման պահին, իսկ դրանց վճարումը

վաշ խադար շմարվեռրը, նատար անձանց ստորագրություններինմուշների ն կնիքների քարտերը, հեռագրական բանալիները, կոմիսիոն վարձատրության սակագները ն այլ փաստաթղթեր: Միմյանց միջն ցային հարաբերություններհաստատած բանկերըմիմյանց անվանում են թղթակիցներ:Թղթակիցներիցանցի առկայությունն ազատում է օտարերկրյա մասնաճյուղեր (բաժանմունքներ) ստեղծելու անհրաժեշտությունից,իսկ փոքր բանկերի համար տալիս է դեպի մեծածախֆինանսական շուկաներ մուտք գործելու հնարավորություն: ՎամաձայնՀՀ բանկայինՕրենսդրության, բանկերըն օտարերկրյաբանկերիմասնաճյուղերըպարտավոր են 34 դրամով թղթակցայինհաշիվ բացել 33 կենտրո-

Բղթան-

դաոն վիբաց. կական արանք վարող ույթով բանկում: հաշիվներ բացել 14վարել: թղթակցային ն են

Դաշվի բաց

մասին սպասարկվողբանկըպարտավորէ հինգ բանկային օրվա ընթացքում գրավոր տեղեկացնել ՀՀ կենտրոնական բանկին: 2) Երբ մի բանկ վճարում է որոշակի տոկոսավճարայլ բանկին` իր մոտ բացված թղթակցային հաշվում պահվող դրամականմիջոցներիմնացորդիդիմաց: Ստացվելիք եկամտի մեծությունը կախված է ինչպես տոկոսադրույքիչափից ն տոկոսադրույքի հաշվարկմանձնից, այնպես էլ` թղթակցայինմիպահելու ժամկետից: ջոցների չափից ն ման

դրամական մնացորդը

(ԱՊՐԱՆՔՆԵՐԻ, ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ) իրենից ներկայացնում է հաշվետու տվյալ տարում տնտեսությունում, ընկերությունում,ֆիրմաներումարտադրվածապրանքների ն ծառայություններիընդհանուրարժեքը:

ԹՈՂԱՐԿՈՒՄ

--

ԺԱՄԿԵՏԱՅԻՆ ԳՈՐԾԱՐՔ

արժեթղթերի, արտարժույթի վաճառքի գործարքն է. ըստ որի գնորդը ստանում է արժեքղթերը --

կատարում է որոշակի Ժամանակ անց` գործարքի կնքման պ րագր ագրված Գ գնովկամ փոխարժեքով: ր

ամ ահին

՛

կազ այն պայմաննեչից կախված) ֆիճանսական պարտվի Լ

ժամկետային առումով դարձել է չկատարված: հաճախ կիրառվում է սպառողական գրավականների, ռենտային վճարների գծով թյուններին այլ նկատմաճբ,որոնք կարող են ն պետք է մարվենորոշակի օր, 2) դրամական միջոցներ են, որոնք պետք է վճարվեն, ժամկետայինառումով վճարումը տեղի չի ունեցել, 3) կազմակերպությունների, ընկերությունների կողմից մատակարարներին,վարկային կազմակերպություններին, ֆինանսական մարմիններին, աշխատողներին չկատարված վճարումներն

րություն է,

որը

Հասկացությունը վարկի, պարտավոր պարտավորությունների սակայն են:

ժամանակին

՝

Ի

ապրանքի, տնտեսավարող սուբյեկտի, երկրի պատկերի նկարագիրը, հեղինակությունը ն վարկանիշը բնորոշող ն է է: հ ասկացություն ԻՄԻՋ

--

հարաբերականմեծություն է, որը բնութագրում է ուսումնասիրվող երնույթի հարաբերակցությունն ըստ ժամանակի, տարածության մեջ կամ որնէ ցուցանիշի համեմատուԻՆԴԵՔՍ

--

թյունը ցանկացածի հետ (պլան, կանխատեսում, նորմատիվն

այլն):

Միջազգային պրակտիկայում ընդունված է ինդեքսները նշանակելփոքրատառ «1» կամ մեծատառ «1» սիմվոլներով:«Թ տառով նշանակում են անհատական (մասնակի) ինդեքսները, իսկ «/» տառով` ընդհանուրինդեքսները: Այն ժամանակաշրջանի ցուցանիշները, որոնց հետ կատարվում է համեմատությունը, անվանում ենք բազիսային ժամանակաշրջան,որը նշանակվում է 0-ով, համեմատվող(հաշվետու, ընթացիկ)ժամանակաշրջանի ցուցանիշները նշանակվում

են

1-ով:

Ինդեքսայինմեթոդիօգտագործմանժամանակկիրառվումէ որոշակի նշանակումների համակարգ,որոնց օգնությամբ ինդեքսների բանաձներիկառուցումըն գրելը դառնում են իմաս-

տալից:

Յուրաքանչյուրինդեքսավորվող ցուցանիշ, որի մակարդակների հարաբերակցությունը բնութագրումէ ինդեքսը, ընդունված է նշանակելորոշակի տառերով: Այսպես` զ-ն թողարկված արտադրանքի կամ վաճառված ապրանքների տվյալ տեսակի քանակն է բնեղեն արտահայտությամբ (ծավալայինցուցանիշ), Ի-ն` արտադրանքիկամ ապրանքի միավորիգինը (որակական ցուցանիշ), 2-ը՝ արտադրանքիմիավորիինքնարժեքնէ արժեքայինար(որակականցուցանիշ), տահայտությամբ ԷՀ Ւ/զ -ն տվյալ տեսակի արտադրանքի արտադրության միավորի վրա կատարվածաշխատաժամանակի կաճ աշխատանքայինծախսումներնեն, այսինքն` արտադրանքիմիավորի աշխատատարությունը (որակականցուցանիշ), 1-ն` տվյալ տեսակի արտադրանքի արտադրության վրա ժամանակի(աշխատանքի) ընդհանուրծախսումներըկամ կազմակերպության(բաժնետիրականընկերության) բանվորների թվաքանակը,միջին ցուցակային թիվը (ծավալային ցուցանիշ), ՊՄ'Հբգզ/ 1 -ն տվյալ տեսակի արտադրանքի թողարկումն է արժեքայինարտահայտությամբ, աշխատաժամանակի միավորի ընթացքում, այսինքն` աշխատանքի արտադրողականության մակարդակնէ (որակականցուցանիշ),

Մ-ն աշխատանքի արտադրողականությունն է բնեղեն արտահայտությամբ կամ միավոր ժամանակում (որակական ցուցանիշ), Վ-շզ-ն տվյալ տեսակի արտադրանքի արտադրության ընդհանուր ինքնարժեքն է, այսինքն` դրա արտադրությանվրա կատարվածդրամականծախսումները(որակականցուցանիշ), -ն թողարկված արտադրանքի կամ վաճառվածապԶ -քզ րանքների տվյալ տեսակի ընդհանուր արժեքն է կամ ապրանքաշրջանառությունը(ծավալային ցուցանիշ):

ԱԳՐԵԳԱՏԱՅԻՆ

բարդ հարաբերականցուցանիշ է, որը բնութագրում է սոցիալ-տնտեսականերնույթների միջին ԻՆԴԵՔՍ

--

փոփոխությունը:

Ինդեքսիայդ ձնի յուրահատկություննայն է, որ ագրեգատային տեսքով անմիջականորենհամեմատվում են երկու նույնանուն (համասեռ)ցուցանիշներիգումարները:Ագրեգատայինինդեքսի համարիչը ն հայտարարը երկու մեծությունների արտադրյալների գումար են, որոնցից մեկը փոփոխվումէ (ինդեքսավորվող մեծություն), իսկ մյուսը` նչ համարիչում, ն" հայտարարում, մնում

է հաստատուն:

.

ԻՆԴԵՔՍ ԱՆՀԱՏԱԿԱՆ

սովորական դինամիկայի հարաբերական մեծություն է, որը ստացվում է նույնանուն (համասեռ) --

երնույթների տարբեր մակարդակների հարաբերակցության արդյունքում: Անհատական ինդեքսներն ըստ դինամիկայի, պլանի կաեն: տարման, համեմատման հարաբերական Կախված տնտեսական ուղղվածությունից` անհատական ինդեքսները լինում են արտադրանքի ֆիզիկական ծավալի, ինքնարժեքի,գնի, աշխատանքիարտադրողականության ն այլն:

մեծություններ

ԻՆԴԵՔՍ ԱՆՀԱՏԱԿԱՆ`

ԶԻԿԱԿԱՆ ԾԱՎԱԼԻ ԳԾՈՎ

(ԱՊՐԱՆՔՆԵՐԻ) ՖԻԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ

է

(ե) իրենից ներկայացնում հաշն վետու բազիսային ժամանակաշրջաններիարտադրանքների (զ, ն զօ) ծավալների հարաբերակցություն. --

կ» Գ. թի

Այդ ինդեքսը ցույց է տալիս, թե թողարկվող ինչ-որ արտադրանք քանի անգամ է ավելացել (պակասել) հաշվետու ժամանակաշրջանում բազիսայինի համեմատությամբ, կամ քանի տոկոսով է աճել (նվազել) թողարկվողարտադրանքիծավալը: Նույն սկզբունքով կառուցվում են նան այլ ինդեքսները. ».

անհատականինդեքսը Աշխատանքիարտադրողականության ըստ աշխատատարության:

:

ՍՎ-Ց4.1.4.Խ-1. 1 զ է

Ք

բնութագրում է մեկ որոշակի ապրանքի գնի փոփոխությունը հ աշվետու ե ժաման Վ ժամանակաշրջանում բազիսայինիհամեմատությամբ: -

Արտադրանքի միավորի ինքնարժեքի անհատական ինդեքաը(ե).

եշ-շ"0 Ը

ցույց

անդԱՓ ն որտեղե̀-ը

Ե-ն հաշվետու կաշրջ շվ ե բ բազիսային յի ժամանակաշրջանտան ննե ների աշխատատարությունները կամ աշխատանքի արտադր ողականությանհակադարձ մեծություններնեն նույն ժամանա-

զի

կաշրջաններում:

Մեկբանվորիաշխատանքիարտադրողականության(/,) բնութագրման համար հաճախ օգտվում ենք թողարկվող արտադրանքիարժեքային արտահայտությունից՝ ..

բ

արտադրողականության անհատական Աշխատանթի դեքսը (ե) բնեղեն արտահայտությամբ. Մ.

ս

ին-

զ.զ

ՀՄՀ:

որտեղ՝

ԳեՆ Մօ-ն հաշվետու

բազիսային ժամանակաշրջանների աշխատանքիարտադրողականություններնեն, Գ-ը ն զօ-ն հաշվետու ն բազիսային ժամանակաշրջանների արտադրվածարտադրանքներիծավալներն են, տ ն 19-ն հաշվետու ն բազիսային ժամանակաշրջանների կամ աշխատողներիմիջին ցուցակային թիվն է: ն

աշխատաժամանակը

յհ

ԽԱ

է տալիս արտադրանքի միավորիինքնարժեքիփոփոխու-

թյունը հաշվետու ժամանակաշրջանում բազիսային ժամանակաշրջանի համեմատությամբ: '

,

(Թթ

»

Ը

ԽՀ

քանի որ՝

գնի անհատական ինդեքսը՝ (եջ) բ

Վ

`

Ք.

Գ0թ

ՐՆ"

որտեղ` Ք-ն համադրելի գինն է:

(ԱՊՐԱՆՔԱցույց է տալիս, թե հաշվետու

ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅԱՆ)ԳԾՈՎ (է

ժամանակաշրջանում բազիսային ժամանակաշրջանի համեմատությամբ քանի՞ անգամ է փոփոխվել ինչ-որ ապրանքի արժեքը, կամ քանի` տոկոս է կազմում ապրանքի արժեքի աճը (նվազումը): ԻՆԴԵՔՍ

ԱՆՀՎԱՏԱԿԱՆ` ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ

ԱՐԺԵՔԻ

--

է

Այն որոշվում ԻՆԴԵՔՍ

|

էզ

ր բանաձնով:

ԱՐԴՅՈՒՆԱԲԵՐՈՂՆԵՐԻ ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ ԳՆԵՐԻ (ԱՍԳ)

--

բնութագրում է արդյունաբերական ոլորտի կազմակերպությունների թողարկած արտադրանքիգների (առանց ավելացված արժեքի ն ակցիզային հարկերի) փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում:

Արդյունաբերականարտադրանքի գների փոփոխությանդիտարկումն իրականացվումէ ընտրանքայինկարգով ընտրված արդյունաբերությանոլորտի բազային կազմակերպությունների տվյալների հիման վրա: Գների գրանցումն իրականացվումէ ապրանքներիորոշակի ցանկով, որտեղ ներգրավված է հիմնական որակական հատկանիշներով, օգտագործվող հումքով ն արտադրության տեխնոլոգիական գործընթացներով իրար մոտ, առավել ներկայացուցչական արտադրանք: Ըստ արդյունաբերությանճյուղերի ն ենթաճյուղերի,գների ինդեքսներիհաջորդականփոխկապակցված հաշվարկներիհամար որպես կշռման բազա օգտագործվում են արդյունաբերական արտադրանքիբազիսայինտվյալները:

ԻՆԴԵՔՍ ԲԵՌՆԱՓՈԽԱԴՐՈՒՄՆԵՐԻ

ՍԱԿԱԳՆԵՐԻ

բնութաէ գրում տրանսպորտիտարբեր տեսակներովբեռնափոխա--

դրումների սակագներիփոփոխությունները ժամանակիընթացքում: Կարգավորվում է հանրապետությունումգործող 4 տեսակի` ավտոմոբիլային,երկաթուղային,օդային, խողովակաշարային բեռնափոխադրումներիսակագների հաշվարկված ինդեքսների միջոցով, որը որոշում է տրանսպորտիառանձին տեսակներովբեռնափոխադրումներիսակագների շարժն ընթացիկ ժամանակահատվածում բազիսայինիհամեմատ` առանց հաշվի առնելու տեղափոխվողբեռների կառուցվածքայինփոփոխություններիհետ կապված հանգամանքները (բեռի տեսակը, փոխադրմանչափը, տեղ հասցնելու արագությունը ն այլն): յուրաքանչյուր տեսակի գծով (ավտոմոբիլային, Տրանսպորտի երկաթուղային, օդային, խողովակաշարային)գրանցվում է

ծառայություն իրականացնողիբեռնափոխադրման սակագինը, ինչով պայմանավորվումէ տրանսպորտիկոնկրետ տեսակով առավել հաճախ փոխադրվողմեկ միավորբեռի (տոննա, խորանարդմետր) առաքումըտարածության վրա(որոշակի երթուղով): Որպես կշռման բազա ընդունվում են որոշակի բազիսային ժա(հիմնականում նախորդ տարում) բեռների տեղափոխման ծառայությունների դիմաց տրանսպորտային կազմակերպությունների կողմից ներկայացվածեկամուտների մասին տվյալները: լ րը

մանակառատվածում

ԻՆԴԵՔՍ ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ

ԳՆԵՐԻ բնութագրում է արտադրության միջոցների գնման գների փոփոխություններիշարժը հաշվետու ժամանա-

ԳՆՄԱՆ

-

կահատվածում բազիսայինիհամեմատ: ԻՆԴԵՔՍ

ԳՅՈՒՂՄԹԵՐՔ

ԻՐԱՑՄԱՆ ԳՆԵՐԻ

--

արտահայտում է գյուղատնտեսական մթերք արտադրողի տարբեր ուղղություններով իրացված մթերքի գների փոփոխությունները ժամանակի, ինչպես նան տարածությանմեջ: Որպես անհատական ինդեքսների կշռման բազա օգտագործվում է հաշվետու ամսում իրացված արտադրանքիծավալը:

ԻՐԱԿԱՆ ԱՇԽԱՏԱՎԱՐՁԻ

որոշվում է միջին ամսական ապրանքների ու ծառայությունների սպառողականգների ինդեքսների հարաբերակցությամբ: Երկու ինդեքսներն էլ պետք է վերաբերվեն միննույն ժամանակաշրջանին: ԻՆԴԵՔՍ

--

անվանականաշխատավարձին

ԿԱՅՈՒՆ ԿԱԶՄՈՎ

կշռված միջինների հարաբերակցությունն է նույն կշիռներով (կայուն կառուցվածքի դեպքում): Այն հաշվի է առնում միայն ինդեքսավորվող մեծության ԻՆԴԵՔՍ

-

փոփոխությունը ն ցույց է տալիս ուսումնասիրվող համակցության միավորի(2) միջինիփոփոխմանչափը: Ընդհանուրտեսքով կայուն կազմի ինդեքսըորոշվում է հետնյալ բանաձնով.

հս

Ֆե.

Ֆան

ր`

ՏԻ

Կայուն կազմի ինդեքսի հաշվարկման համար կարելի է օգտվել ագրեգատային ինդեքսի բանաձնից`

հկ-

շեն զ շ»օն

:

աինդեքմն աոան ունի Օրինակ, արտադրանքի

Ոշ կր

ԱՐՏԱԴՐՈՂՆԵՐԻ

Ն

ինքնարժեքի

կայուն յուն

կազմի ընդհակազմի 00Դ

5`2գգլ 5`2օզլ 21) 5զ 5 20գ. 5՝զ .

Լ

-

:

ի

որտեղ`

զ.--ը արտադրված (թողարկված) արտադրանքի կամ վաճառված ապրանքների տվյալ տեսակի քանակն է բնեղեն արտա-

հայտությամբ, ն 2օ--ն

2-ը բազիսային ն հաշվետու համապատասխանաբար ժամանակաշրջաններումարտադրանքիմիավորի ինքնարժեքն է արժեքայինարտահայտությամբ:

ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔԱՅԻՆ ՏԵՂԱՇԱՐԺՈՎ

ԻՆԴԵՔՍ

բնութագրում է ուսումնասիրվողերնույթի կառուցվածքի փոփոխությանազդեցությունը ինդեքսավորվող միջին մակարդակի դինամիկայի է հետնյալ վրա ն հաշվարկվում բանաձնով`

կո-

Հն

ՀԱՅԱՑ

չհ

ԱԱ ղաարժերի

Տէ

ԱՆ:

2.6 Կ

--

ՉՔի

կառուցվածքային տե

-

2.20օ46. 2264... գ`

Ֆզ

'

`

Կառուցվածքային փոփոխություն ասելով հասկանում ենք համակցության առանձին խմբերի միավորների մասի փոփոխությունը` նրանց ընդհանուր թվաքանակինկատմամբ: Փոփոխական (|ս), կայուն (հպ) ն կառուցվածքայինտեղաշարժերի (կտ) ընդհանուր ինդեքսների միջն կա փոխադարձ կապ, որոնք արտահայտվում են հետնյալ բանաձներով. իս.

խա ԻՆԴԵՔՍ

հսճկկ-կտ,

ՇԻՆՄՈՆՏԱԺԱՅԻՆ

|

-բ-Կ

կտ-

ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐԻ

ծախաշխատանքների ցից ներկայացնումեն շինմոնտաժային ն ֆինանսական սերը բնութագրողնյութական,աշխատանքային ռեսուրսների ցանկ: ԻՆԴԵՔՍ

ՇԻՆԱՐԱՐԱԿԱՆ ԳՆԵՐԻ

ԻՆԴԵՔՍ

ՍՊԱՌՈՂԱԿԱՆ ԳՆԵՐԻ

--

--

ըստ

բնութագրումէ բնակչու-

ապրանքթյան անձնական սպառմանհամար ձեռք բերված ընդհանուրմագների (սակագների) ների ն ծառայությունների ժամանակիընթացքում:Գների գրանկարդակիփոփոխությունը

Ար

ատրայի

ն է մայրաքաղաքի ցումն իրականացվում առնտրայ շրջանակը քաղաքներիորոշակի կենտրոնական ձների կազտարբեր ու ծառայությանոլորտի սեփականության համակարգում:Գների ինընտրանքային մակերպությունների հաշվարկի (ագրեդեքսներիհաջորդականփոխկապակցված համակարգը, ըստ կշիռների գատային)համար օգտագործվող ծախսերի, հ ետազոտությունների տնային տնտեսությունների վրա: Հանհիման տվյալների տարվա հաշվարկվումէ նախորդ է որպես որոշվում մակարդակը միջին գների րապետության կշռված գների մակարդակների առանձին տարածաշրջանների մեծություն: միջին թվաբանական

ԻՆԴԵՔՍ

ԿԱԶՄՈՎ

ՓՈՓՈԽԱԿԱՆ

--

երկու կշռված միջին

է փոփոխվողկշիռներով, հարաբերակցությունն արժեքների (միջինացվող)փոորը

բնութագրումէ ինդեքսավորվողցուցանիշի

փոխությունը:

ԳՆԵՐԻ

է

կառուցվածքային կապիտալ ներդրումներիտեխնոլոգիական մեքենաաշխատանքների, (շինմոնտաժային բաղադրամասերի այլ ներդրումների, կապիտալ կապիտալ սարքավորումների ծավալում ն ծախսերի)` կշռված ընդհանուր աշխատանքների դրանց բաժնեմասով:

Ցանկացածորակական»« ցուցանիշիհամար կազճիինդեքսնունի հետնյալ տեսքը

Կ Ե,ՀՅ

հիմքում ընկած են հանրապետությունումընտրանքայինցան-

ցի բազային շինարարական կազմակերպությունների նյութերի, դետալներիու շինարարականայլ տարրերի գրանցվածարժեք-

.

Ին

ները, աշխատողներիաշխատավարձը:Հաշվարկը կատարվում է հատուկ մշակված տեխնոլոգիականմոդելներով, որոնք իրեն222

հաշվարկվում

--

ւ

գն. Ին "

փոփոխական

որտեղ`

ինդեքսավորվողցուցանիշի միջինացվող մակարդակներն են հաշվետու ն բազիսային ժամանակաշրջանում, հ-ը ն ք -ն կշիռներն են: «գ ն)»

-ն

Օրինակ, մի քանի տնտեսավարողսուբյեկտներումթողարկվող միատեսակ արտադրանքի ինքնարժեքի փոփոխական կազմով ընդհանուր ինդեքսը որոշվում է հետնյալ բանաձնով՝

2.

Հգ, Էզ

Ը

ռօգ.

ՖՏզ.

բազան, այսինքն` կոտորակի հայտարարում բոեն լոր ինդեքսներիինդեքսավորվողմեծությունները գտնվում բազիսային ժամանակաշրջանում: Շղթայական ինդեքսների համակարգը ճիննույն երնույթի ինդեքսների շարքն է՝ հաշվարկված համեմատության փոփոխականբազայով, այսինքն` ամեն հաջորդ ժամանակաշրջանի մակարդակի հարաբերությունը նախորդժամանակաշրջանիմակարդակին: Բազիսային ն շղթայականինդեքսներիմիջն գոյություն ունի որոշակի կապ, եթե հայտնի են շղթայականինդեքսները, ապա դրանց հաջորդական բազմապատկմանեղանակով կարելի է ստանալ բազիսայինինդեքս.

համեմատման

Ք,Քշ Քո»Քու

Փոփոխականկազմի ինդեքսն արտացոլում է ոչ միայն ինդեքսավորվող մեծության (տվյալ դեպքում ինքնարժեքի), այլ նան համակցության կառուցվածքի փոփոխությունը: ԻՆԴԵՔՍ`

ԸՍՏ ԱՇԽԱՏԱՆՔԱՅԻՆ

է վարկվում հետնյալ բանաձնով.

ԾԱԽՍՈՒՄՆԵՐԻ

-

հաշ-

(ԵԿԳ: եզ որտեղ`

ք

քլ

թշ թոշ

Քո.

թոս

ունենալով հաջորդական բազիսայինները, կարելի է որոշել շղթայականինդեքսները`հաջորդ բազիսային ինդեքսը բաժանելով նախորդբազիսայինինդեքսի վրա. Կամ

Քշ.Ք.. Բշ. ք

Քօ

Քյ

-

ե-ն ն ե-ը հաճապատասխանաբարբազիսային ն հաշվետու ժամանակաշրջաններումմիավոր արտադրանքիվրա կատարված աշխատանքայինծախսումներն են,

Ինդեքսների համակարգի կառուցման դեպքում կարելի է օգտվել կայուն ն փոփոխականկշիռներից:

ն.անգամ է ձեծացել (փոքրացել) Այն ցույց է տալիս, թե քանի` աշխատանքի արտադրողականությունը,կամ քանի՞ տոկոս է կազձում աշխատանքայինծախսումների իջեցումը հաշվետու ժամանակաշրջանումբազիսայինիհամեմատությամբ:

ների վերահաշվարկ` գների ընդհանուր մակարդակիբարձրացմանը զուգընթաց, գների ինդեքսի փոփոխությանըհամամասհարկերի, սոցիալական վճարումների նաբար աշխատավարծի,

իրենից ներկայացնում է ինդեքսների հաջորդական կառուցման շարքը: Համեմատության բազայից կախված, ինդեքսային համակարգը կարող է լինել

ԻՆԴԵՔՍԱՅԻՆ

ՀԱՄԱԿԱՐԳ

--

ն բազիսային շղթայական: Բազիսային ինդեքսների համակարգըմիննույն

հաջորդական ինդեքսների հաշվարկն է` հաստատուն

երնույթի պահելով

Նման քաղաքականությունը կենսաթոշակների բարձրացումը: է հետապնդում մեղմելու գնաճի (սղաճի) բացանպատակ ն

Ինդեքսավորման պայմանը կարող է հատուկ վերապահում: Գերգնաճի պայմաններում ինդեքսավորումը հղի է գների ն աշխատավարձերիմրցավազքով:Իրական կյանքում լրիվ ինդեքսավորումըգործնականումանհնարինէ, ն գնաճի հետնանքով միշտ որնիցե մեկը մյուսներից շատ է տուժում (օրինակ՝

րառվել պայմանագրի մեջ: որպես

սական

հետնանքները:

պարտատերերը, որոնք խնայում են դրամը), իսկ ինչ-որ մեկ է (պարտապանները): ուրիշը

շահում

ԻՆԴԵՔՍՆԵՐ

ՄԻՋԻՆ հաշվարկվումէ որպես անհատական ինդեքսներիմիջին մեծություն, որոնց դեպքում օգտագործվում են միջինի երկու ձն` ու թվաբանական հարմոնիկ(ներդաշնակ): Միջին թվաբանականի ինդեքսըագրեգատային ինդեքսի նույնությունն է, եթե անհատալլանինդեքսների կշիռները ագրեգատային ինդեքսիհայտարարի բաղադրիչնեն: Միայն այդ դեպքում ինդեքսիմեծությունըհավասարկլինի ագրեգատայինինդեքսին՝հաշվարկվածմիջին թվաբանականի --

բանաձճնով:

Արտադրանքի ֆիզիկական ծավալի միջին թվաբանականի ընդհանուրինդեքսը որոշվում է ըստ հետնյալ բանաձնի.

ի որտեղ`

-

Ֆ44Ք0Գ0

էն

կե-Ե,

որ ըստ աշխատատարությանանհատական ինդեքսի այդ ինդեքսի ընդհանուր բանաձնը կարելի է ձեափոխել `

աշխատանքիաշխատատարությանագրեգատայինտեսքի: Այս արտապարագայում որպես կշիռ ընդունվում է արտադրանքի դրության վրա ժամանակի ընդհանուր ծախսը` հաշվետու ժամանակաշրջանում: ԱշխատանքիարտադրողականությանՍտրումիլինի միջին ընդհանուր ինդեքսը որոշվում է հետնյալ բա-

արան նաձնով`

է

շնեզ, չեգ

նկ ն

|

7.

Ր1 ՛

Ֆր

ի

|

ԷՀ

2.2գ

Ր

214:

որտեղ`

որտեղ է-ն աշխատատարության անհատական :

ինդեքսն է, տվյալ տեսակիարտաՀատարված աշխա

երհետւ ժամանակաշրջանում տանքային ԿնԱ ծամում արտադրությա

ր

Ինդեքսը ցույց է տալիս, թե քանի անգամ է ավելացել (պակասել) աշխատանքիարտադրողականությունը,կամ քանի տոկոս է կազմում աշխատանքի արտադրողականությանաճը (նվազումը) միջինում` ըստ ուսումնասիրվող համակցության բոլոր միավորների: Ինքնարժեքի միջին հարմոնիկ (ներդաշնակ) ընդհանուր հնդեքսը հաշվարկվում է հետնյալ բանաձնով`

ի

'

5՝ Գ.Գ

-

Քանի որ ըստ անհատականինդեքսի` (- զօՀ զ, դրա ընդհանուր ինդեքսի բանաձնըհեշտությամբկարելի է ձնափոխել վերը նշվագ բանաձնի: Այս բանաձնում որպես կշիռ հանդես գալիս արտադրանքիգինը` բազիսայինժամանակաշրջանում: Աշխատանքի արտադրողականության միջին թվաբանականի ընդհանուրինդեքսըորոշվում է հետնյալբանաձնով`

ա

Քանի

լմ

միավոր արտադրանքիգինը:

ւ-

ված) արտադրանքիքանակն է, ՛Ո-ը՝ տվյալ տեսակիարտադրանքիարտադրությանըմասնակ ցած աշխատողների միջին ցուցակային թիվը կամ ծախսված աշխատաժամանակը: ՛

|

քօ-ն բազիսային ժամանակա

(թոդարկարտա ած (թողարկ արտադրված

-

Ֆ:ք.Գ0

խանաբար արտոն ատամ: Թողարկված) արտադրան օ-ն ն

նում զ:-ըհաշվետու ժամանակաշրջանում

հաշվետու ժամանակաշրջանում արտադրանքի միավորի ինքնարժեքնէ արժեքային արտահայտությամբ, Ե-ը ինքնարժեքի անհատական ինդեքսն է: 2:-ը

-

Ինքնարժեքիմիջին հարձոնիկինդեքսըորոշելիս որպեսկշիռ վերցնում ենք արտադրության ծախսը` հաշվետու ժամանակաշրջանում:

Գնի միջին հարմոնիկ ընդհանուր ինդեքսը հաշվարկվում է

հետնյալ բանաձնով.

Ֆ՝քյզյ

ե-ՀՇթգ:

ԻԲ: բ

որտեղ 1-ն արտադրանքիֆիզիկական ծավալի անհատական ինդեքսնէ:

ԻՆԴԵՔՍՆԵՐԻ

երնույթի ամփոփ ինդեքսների համակարգն է, որոնց կշիռները չեն փոփոխվում մեկ ինդեքսից մյուսին անցնելիս: Կայուն կշիռները թույլ են տալիս բացառելու կառուցվածքի փոփոխության ազդեցությունը ինդեքսի մեծության վրա: Օրինակ, արտադրանքի ֆիզիկական ծավալի բազիսային համակարգը հաստատուն կշռով (քց) ունի

ընդհանուր ինդեքսի յալ

տեսքը

2ԳՔ,

Գնի ինդեքսը որոշելիս որպես կշիռ ընդունում ենք արտադրանքիգինը` հաշվետու ժամանակաշրջանում:

ԻՆԴԵՔՍՆԵՐ

ՏԵՐԻՏՈՐԻԱԼ

(ՏԱՐԱԾԱՇՐՋԱՆԱՅԻՆ) վիճա--

կագրության պրակտիկայում հաճախ անհրաժեշտություն է առաջանում համեմատելու տնտեսականերնույթների մակարդակներըտարածությանմեջըստ երկրների,տնտեսական շրջանների, մարզերի,այսինքն` հաշվարկելու տերիտորիալինդեքսները: Դրանք կառուցելու ն հաշվարկելուհամար անհրաժեշտ է որոշել համեմատականբազան ու կշիռները: Եթե օրինակ, համեմատում ենք տարբեր`Ճ ն 8 երկրներինույնատիպ ապրանքների գները, ապա այդ դեպքում անհրաժեշտ է կառուցել երկու տերիտորիալինդեքսներ`

ՀԽ քույՑՀ քոզ,,

Ո

կ

լ

Թռ

թո

ք,

ս

զբ

որտեղ` |ք,»(քո) ինդեքսը ցույց է տալիս, որ որպես համեմատական բազա ընդունում ենք Ճ ն Ց երկրների տվյալները՝ երնույթների մակարդակների հարաբերակցությանմասին:

Ֆիզիկական ծավալի տերիտորիալ ինդեքսներում որպես չափակցելի կշիռներ կարող են հանդեսգալ միջին գները.

լ

ո /8

2.զոք կամ

լ

»՝զչթ

որտեղ` թ

-

զ

:

թ:

-

» զրք Հ զք

ՀԱՄԱԿԱՐԳԸ ԿԱՅՈՒՆ ԿՇԻՌՆԵՐՈՎ -- միննույն

ԵՔ.

3.Գչ8.2Գքց, Ֆ5:ՓՔ. 2.գօքց

իսկ շղթայականինդեքսների համակարգը այդ նույն հաստատուն կշռով ներկայացվում է այսպես` Գլ,

Իզք ԳՔջ

ԻՆԴԵՔՍՆԵՐԻ

7զչք,

»զլքը

Ֆզթ` ԳԲ:

ՀԱՄԱԿԱՐԳԸ

Ֆ

. "

Գոբօ

ՓՈԽԿԱՊԱԿՑՎԱԾ

-

որտեղ

միավորվում են երեք ընդհանուր ինդեքսներ, այդ թվում` ըստ փոփոխականկազմի, կայուն կազմի ն կառուցվածքայինտեղաշարժերի:

ԿՇԻՌՆԵՐՈՎ

միննույն երնույթի ամփոփ ինդեքսներիհամակարգնէ, որոնց կշիռ-

ԻՆԴԵՔՍՆԵՐԻ

ՀԱՄԱԿԱՐԳԸ ՓՈՓՈԽՈՒՆ

--

ները փոփոխվում են մեկ ինդեքսից մյուսին անցնելիս: Փոփոկշիռն է: խուն կշիռը հաշվետու ժամանակաշրջանի Օրինակ, գնի բազիսային ինդեքսի համակարգըփոփոխուն կշիռներով ունի հետնյալ տեսքը

ՔԳ

Ի թգ

3թչգչ

7Քոգ.. Ր

2:Ք5Գ.

»ՔօԳ

Այս համակարգիտարրերը դեֆլյատոր-ինդեքսներեն, որոնք անհրաժեշտ են ազգային հաշիվներիհամակարգում(ԱՀՀ) վերահաշվարկելուհամար արժեքային ցուցանիշները` համադրելի

գներով:

Գնի շղթայական ինդեքսիհամակարգըփոփոխուն կշիռներով կլինի

» Հգ Հգ

Հռ

Էգ

ՔԳ:

.Ֆբք.գ

Այս համակարգիառանձին ինդեքսներն օգտագործվում են հաշվետու ժամանակաշրջանի արժեքայինցուցանիշներընախորդժամանակաշրջանի գներով

վերահաշվարկելիս:

ԻՆԴՈՍԱՄԵՆՏ

է, որը սովորաբարառնչվում փոխանցագիր այլն) հետ ու նշվածէ դրա հակա-

շահույթ ստանալու նպատակովերկրի ներներդրումն է արտերկրում կապիտալիերկարաժամկետ տարբեր ճյուղերի տնտեսավարողսուբյեկտներում, ձեռնարկաու տիրական նորամուծություններինախագծերումն սոցիալտնտեսականծրագրերում:

ԻՆՎԵՍՏԻՑԻԱ

սում

--

ն

ԻՆՎԵՍՏԻՑԻՈՆ

ԲՐՈՔԵՐԱՅԻՆ

պություն, որն իր նացնում է արժեթղթերիառուծախ:

կազմակերհաշվին իրակա-

ԳՐԱՍԵՆՅԱԿ

կամ այլ անձանց անունից ն

-

արժեթղթերի թողարկմամբ, տեղաբաշխմամբ,վերավաճառքովզբաղվող ն իրավառակ կողմում: Այն վկայում է որնիցե մեկ անձից բանական անձի կարգավիճակունեցող տնտեսավարողսուբ(ինդոսանտինփոխանցորդից) մեկ այլ անձին (ինդոսանտին-փոխանցագիրն յեկտ է, որը հիմնադրվում է սահմանափակպատասխանատընդունողին)փաստաթուղթը փոխանցելումասինիրավունքը: վությամբ կամ բաժնետիրականընկերության կարգավիճակով: --

է արժեթղթերի (մուրհակ,չեկ ն

ԻՆԴՈՍԱՆՏ

ֆիզիկականկամ իրավաբանական անձ, որը մեկ ուրիշ անձի տալով մուրհակի գծով իր իրավունքը, նրա հակառակկողմում նշում է «Փոխանցմանհամաձայնություն» --

մակագրությունը: ԻՆԴՈՍԱՏ

ֆիզիկականկամ իրավաբանական անձ, որի փաստաթուղթը (մուրհակը,չեկը ն այլն) ինդոսամենտիմիջոցով (առանց հետադարձպահանջի իրավունքի): --

օգտին փոխանցվումէ

ԻՆԿԱՍԱՑԻԱ

--

դա

ձեռնարկությունների, հիմնարկություն-

ների, կազմակերպությունների դրամարկղերումեղած կանխիկ դրամի ն արժեքներիհավաքագրումնու դրանք վարկայինհիմնարկությունների (բանկերի)դրամարկղումտեղավորելուծառայությունների մատուցումնէ: ԻՆԿԱՍՈ

բանկային գործառնությանտեսակ է, ըստ որի բանկըմատակարարի հանձնարարությամբ իր վրա է վերցնում գնորդիցվճարմանենքակադրամականմիջոցների գանձումը հաշվարկային փաստաթղթերի հիման վրա: --

ԻՆՎԵՍՏԻՑԻՈՆ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԻՆՎԵՍՏԻՑԻՈՆ

ԽՈՐՀՐԴԱՏՎԱԿԱՆ

կերպություն, որն իրականացնում է

-.

ԳՐԱՍԵՆՅԱԿ

-.

կազմա-

արժեթղթերիթողարկման,

տեղաբաշխմանն շրջանառությանվերաբերյալխորհրդատվական ծառայություններ:

--

անձի կարիրավաբանական հիմնադրվածսահմանափակ ընկերության պատասխանատվությամբկամ բաժնետիրական ձնով, որն իրականացնումէ ներդրողի դրամականմիջոցների հավաքագրումն արժեթղթերումայդ միջոցներիներդրում:

ԻՆՎԵՍՏԻՑԻՈՆ

ՀԻՄՆԱԴՐԱՄ

գավիճակ ունեցող սուբյեկտ է`

դրամի արժեզրկումն է, որն առաջանում է ապրանքներին ծառայությունների գնի աճման հետնանքովու հետ: Կամ այլ պայմանավորվածչէ դրանցորակի բարձրացման է կերպ, դա շրջանառության ոլորտի գերլցումն թղթադրամով, որն առաջացնում է դրա արժեզրկում: Այդ թղթադրամիավելցուկի հայտնվելը սովորաբար կապված է բյուջեի դեֆիցիտի հետ, երբ պետությունն իր կտրուկ աճող ծախսերը (կապված պատերազմների,սպառազինություններիմրցավազքի, տնտեսական ճգնաժամերի հետ) ի վիճակի չէ ծածկելու եկամտի սովորականաղբյուրներից ն ստիպվածլրացուցիչ դրամ է թողարկում: Ինֆլյացիայի հետնանքով թղթադրամըոսկու նկատԻՆՖԼՅԱՑԻԱ

--

մամբ արժեզրկվում է այն չափով, որքանով շրջանառող թղթադրամի քանակը գերազանցում է ապրանքային շրջանառության սպասարկմանն անհրաժեշտ ոսկե դրամի քանակը: Ինֆլյացիայից ավելի շատ տուժում է աշխատավորությունը, որի իրականաշխատավարձնիջնում է մեծ չափերով` կապված սպառմանապրանքներիգների բարձրացմանհետ: ԻՐԱԿԱՆ

ԱՐԺԵՔ

ակտիվի, աշխատավարձի,շահույթի ն այլնի արժեքն է, որը ճշգրտված է ըստ գների մակարդակի փոփոխության,մասնավորապեսգնաճի (սղաճի): Արտահայտվում է որնէ բազիսային տարվա հաստատուն ն ոչ թե ընթացիկ գներով: Այսպես, անվանականաշխատավարձըկարող է ավելացված լինել, մինչդեռ իրական աշխատավարձըմնացածլինի նույնը, եթե աշխատավարձնաճում է գնաճի (սղաճի) չափով: Իսկ եթեանվանականաշխատավարձն աճում է սղաճից պակաս չափով, ապա իրական աշխատավարձընվազում է, այսինքն` փոքրանում է աշխատավարձի գնողունակությունը: ԻՐԱԿԱՆ

--

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

դրանք ընթացիկ ժամանակաշրջանիդրամական եկամուտներնեն` ճշգրտված սպառողական ապրանքների ն ծառայություններիգների ին-

դեքսով:

-

'

ԻՐԱԿԱՆ ԶՈՒՏ ԱՐԺԵՔ

կազմակերպության զուտ արժեքն է` գումարած նան պարտատերերի (դեբիտորների) առումով երկրորդականպարտքերը:

ԻՐԱԿԱՆ ԾԱԽՍԵՐ

արտահայտվումեն կամ ճշգրտվում են ԻՐԱԿԱՆ

--

անփոփոխ գներով ծախսեր են, որոնք անփոփոխգնողունակությամբ, արժույթով որնէ ինդեքսի միջոցով: --

ՏՈԿՈՍԱԴՐՈՒՅՔ

գնաճից (սղաճից) մաքրված տոկոսադրույքն է, որը հավասար է անվանական տոկոսա-

դրույքի ն գնաճի (սղաճի) մակարդակի՛տարբերությանը:Դա այնպիսի տոկոսադրույքէ, որով անձը ձեռք է բերում դրամական ակտիվներիապագա գնողունակությունը: Իրական տոկոսադրույքը հանդես է գալիս երկու ձնով. ա) մինչե ենթադրվող գնաճի (սղաճի) ժամանակաշրջանիվրա հասնելը, որին սպա232

պարտատերերնու փոխառուներըփոխատվությունների տրամադրմանպահին, բ) իրական,փաստացին կայացած: սում են

ԻՐԱԿԱՆ

ՓՈԽԱՐԺԵՔ

արտացոլում է տարբեր արժույթներով արտահայտվածմիննույն ապրանքներիգների հարաբերակցությունը, որով կարգավորվում է երկրների միջն ապրանքափոխանակությանհամամասնությունը: Կախվածէ անվանական փոխարժեքից,արժույթների փոխարժեքներիհարաբերակցությունից ն ազգային արժույթներով արտադրանքի գներից: Իրական փոխարժեքն իրենից ներկայացնում է անվանական փոխարժեքի ն տարբեր երկրների գների մակարդակներիհարաբերակցությանարտադրյալ: -

դրանք կարող են լինել իրենց գործունեությամբ շահույթ ստանալու նպատակ կամ շահույթ ստանալու նպատակ հետապնդող (առնետրային) չհետապնդող ն ստացված շահույթը մասնակիցների միջն չբաշխող (ոչ առնտրային)կազմակերպությունները: Առետրային հանդիսացող իրավաբանական անձինք կազմակերպություն են կարող ստեղծվել տնտեսական ընկերակցությունների ն ընկերությունների ձնով: Կոոպերատիվները` կախված իրենց գործունեության բնույթից, կարող են լինել շահույթ ստանալու նպատակհետապնդող(առնտրային) կամ նման նպատակ չհեՈչ առնտրատապնդող(ոչ առնտրային)կազմակերպություններ: յին կազմակերպությունհամարվող իրավաբանականանձինք կարող են ստեղծվել հասարակականմիավորումների, հիմնադրամների, իրավաբանականանձանց միությունների, ինչպես նան օրենքով նախատեսված այլ ձներով: Ոչ առնտրայինկազմակերպությունները կարող են ձեռնարկատիրականգործունեություն իրականացնել միայն այն դեպքերում, երբ դա ծառայում է այն նպատակներիիրականացմանը, որոնց համար նրանք ստեղծվել են, ե համապատասխանումէ այդ նպատակներին: Ձեռնակատիրական գործունեության իրականացման համար ոչ առենտրային իրավունք ունեն կազմակերպություններն ստեղծել տնտեսական ընկերություններ կամ լինել նրանց մասԻՐԱՎԱԲԱՆԱԿԱՆ

ԱՆՁԱՆՑ

ՏԵՍԱԿՆԵՐ

նակիցը:

-

ԻՐԱՎԱԲԱՆԱԿԱՆ

ՎԱՐՈՂ ՍՈՒԲՅԵԿՏ

ԱՆՁԻ

ԿԱՐԳԱՎԻՃԱԿ

ՉՈՒՆԵՑՈՂ

ՏՆՏԵՍԱ-

այն չի համարվում իր սեփականատիրոջից. առանձին իրավունքի սուբյեկտ: Այդպիսի սուբյեկտի սեփականատերը պարտավորություններիհամար պատասխանատուէ իր ունեցած այն գույքով, որի նկատմամբ օրենսդրությամբ սահմանվածկարգով կարելի է բռնագանձումկատարել: --

ԻՐԱՎԱԲԱՆԱԿԱՆ ԱՆՁԻ ԿԱՐԳԱՎԻՃԱԿ ՈՒՆԵՑՈՂ ՏՆՏԵՍԱՎԱՍՈՒԲՅԵԿՏ

իրավունքի ինքնուրույն սուբյեկտ է, որի

ՐՈՂ

-

իրավունքներնու պարտականություններըառանձնացված սեփականատիրոջ(սեփականատերերի)այլ գույՔից, իրավունքներիցն պարտականություններից:Տնտեսավարող սուբյեկտի պարտավորություններիհամար պատասխանագույքը,

են դրա

է իրավաբանական այդ անձը, իսկ սեփականատերը պատասխանատուչէ իր այլ գույքով:

տու

ԻՐԱՎԱԲԱՆԱԿԱՆ ԱՆՁԻ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆ

դա այն կազմակերպությունն է, որը, որպես սեփականություն, ունի առանձ--

նացված գույք

ն

իր պարտավորությունների համար պատաս-

խանատու է այդ գույքով, կարող է իր անունից ձեռք բերել

ու

իրականացնելգույքային ն անձնականոչ գույքային իրավունքներ կրող պարտականություններ ու դատարանում հանդես գալ որպես հայցվոր կամ պատասխանող: Իրավաբանականանձը պետք է ունենա ինքնուրույն հաշվեկշիռ:

ԻՐԱՎՈՒՆՔԻ ԳՐԱՎ

գրավի առարկան օտարման ենթակա իրավունքն է, ներառյալ` հողամասի, շենքի, շինության, բնակելի -.

տան

(բնակարանի) նկատմամբ վարձակալությանիրավունքը, տնտեսական ընկերակցության կամ ընկերության գույքում բաժնեմասի իրավունքը, պարտքի պահանջները:Ժամկետային իրավունքը գրավի առարկա կարող է լինել միայն մինչն դրա գործողության ժամկետի ավարտը: Գրավ դրված իրավունքի պարտապանըպետք է անհապաղ տեղեկացվիգրավի մասին:

ԻՐԱՑՎԱԾ ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ

ԾԱՎԱԼ

ա) դա սեփականարտադրության արժեքն է, ըստ որի, հաշվետու ժամանակաշրջանում փաստացի բեռն առաքվել կամ հանձնվել է սպառողներին(ներառյալ նան այն արտադրանքը,որն ակտով տեղում հանձնվել

--

պատվիրատուին),բ) կատարված աշխատանքներն ու ծառայություններն են, որն ընդունել է պատվիրատուն,անկախ նրանից` վճարը մուտքագրվել է արտադրողիհաշվին, թե` ոչ: է

ԻՐԱՑՎԵԼԻՈՒԹՅԱՆ

ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ

ՎԱՐՈՂ ՍՈՒԲՅԵԿՏՆԵՐԻ)

ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐ

(ՏՆՏԵՍԱեն. 1) Սեփական ընթացիկ

դրանք ակտիվների (ՍԸԱ) մեծությունը կամ գործող կապիտալը, որը բնորոշում է տնտեսավարող սուբյեկտի ընդհանուր իրացվելիությունը: Գործող կապիտալի փոփոխությունը կախված է մի շարք գործոններից, այդ թվում` ճյուղային պատկանելիությունից, բանկերի վարկավորման պայմաններից, շահութաբերումակարդակից կազմակերպման թյունից, աշխատանքների ն այլն: Այդ ցուցանիշը ընթացիկ ակտիվների ն ընթացիկ պարտավորություններիգումարներիտարբերություննէ: 2) Գործող կապիտալի շարժունակության գործակիցը, որը ցույց է տալիս տվյալ ժամանակաշրջանի(տարի, եռամսյակ) սկզբի կամ վերջի դրությամբ նյութական ընթացիկ ակտիվների շարժունակությունը սեփականընթացիկ ակտիվների նկատմամբ: Այն արտահայտվում է նյութական ընթացիկակտիվներին սեփականընթացիկ ակտիվների հարաբերակցությամբ:Որքան տվյալ ցուցանիշի մեծությունըփոքրանա,տնտեսավարողսուբյեկտըֆինանսապես ավելի կայուն վիճակում կլինի, քանի որ նյութական ընթացիկ պաշարները)անընդհատկգտնվեն ակտիվները(արտադրական ն կստեղծեն ավելի շատ նոր ապարտադրությանոլորտում րանքային արժեքներ: 3) Բացարձակիրացվելիության գործակիցը, որը ցույց է տալիս, թե ընթացիկ(կարճաժամկետ)փոխառու որ մասը կարողէ մարվել անմիջապես պարտավորությունների տվյալ պահի դրությամբ: Այն ներկայացնում է դրամականմիֆինանսականներդրումներիգումարջոցների, կարճաժամկետ ն հարաբերակցությունը: պարտավորությունների ների ընթացիկ է այն դեպքում, երբ համարվում Այս գործակիցն արդյունավետ փոքր չէ 0,25-ից կամ 25965-ից:Այսինքն, տնտեսավարողսուբյեկտը տվյալ պահի դրությամբ ունի մեկ միավոր կարճաժամկետ պարտքի մարման դիմաց 0,25 միավորից ոչ պակաս դրամական միջոցներ ն կարճաժամկետֆինանսական ներդրումներ` արժեթղթերիտեսքով: 4) Արագ իրացվելիությանգործակիցը, որ մասը որը ցույց է տալիս, թե ընթացիկպարտավորությունների ն է միջոցների կարող մարվել ոչ միայն ունեցած դրամական --

կարճաժամկետֆինանսական ներդրումների, այլն սպասվող դեբիտորականպարտքերի ն այլ ընթացիկ ակտիվների մուտքերի հաշվին: Այն արտահայտվումէ նշված ցուցանիշների մեծությունների գումարի ն ընթացիկպարտավորություններիհարաբերակցությամբ: Այս գործակիցն արդյունավետ է համարվում 0,8-1,0 միավորից պակաս չլինելու դեպքում: 5) Ընթացիկ իրացվելիությանգործակիցը, որը ցույց է տալիս, թե տնտեսավարող սուբյեկտը որքանով է պատրաստ իր տրամադրության տակ եղած ընթացիկ ակտիվներով մարել բոլոր տեսակի կարճաժամկետ պարտավորությունները (կարճաժամկետ բանկային վարկերն ու փոխառությունները,կրեդիտորականպարտքերը ն այլն): Այն ընթացիկ ակտիվների ն ընթացիկ պարտավորությունների հարաբերակցությունն է: Տնտեսապես զարգացած երկրներում նորմալ է համարվում, երբ ընթացիկ իրացվելիության գործակիցըտատանվում է 2,0--3,0-ի սահմաններում: Եթե աճում ն գերազանցումէ սահմանվածնորման, այս գործակիցը է ապա դա վկայում ընթացիկ ակտիվների անարդյունավետ օգտագործմանմասին, այսինքն` դանդաղումէ արտադրական պաշարների, դեբիտորականպարտքերի շրջանառելիությունը, մեծանում է անհուսալի դեբիտորական պարտքերի գումարի չափը ն այլն: 6) Ընդհանուր կապիտալում(ակտիվներում) ընթացիկ ակտիվների` տեսակարար,կշիռը կամ բաժինը, որը բնութագրում է տնտեսավարողսուբյեկտի ապահովվածության աստիճանը ընթացիկ ակտիվներով: Այն արտահայտվում է ընթացիկ ակտիվների ն ընդհանուր կապիտալի հարաբերակցությամբ: Այս ցուցանիշը միաժամանակցույց է տալիս ընթատեսակարար կշիռը ընդհանուր ակտիվների ցիկ ակտիվների հանրագումարում,որի մեծությունը կախված է ճյուղային պատկանելիությունիցն դրանց շրջանառելիությունից(պտույտներով): Վերջիններիսթվաքանակիավելացումը վկայում է, որ ընթացիկ ակտիվներնարդյունավետ են օգտագործվել: 7) Ընթացիկակտիվներում արտադրական պաշարների տեսակարար կշիռը կամ բաժինը, որը ցույց է տալիս տնտեսավարողսուբյեկտի արտադրականպաշարներովապահովվածությանաստիճանը: Այն արտահայտվում է նյութական ընթացիկ (շրջանառու) ակտիվների ն ընթացիկ ակտիվներիհարաբերակցությամբ:Այս ցուցանիշը բնութագրում է տվյալ ժամանակաշրջանիսկզբում կամ վերջում ընթացիկ ակտիվների մեկ միավորին բաժին

ընկնող արտադրական պաշարների գումարի չափը: Որքան փոքր լինի այդ մեծությունը, կնշանակի տնտեսավարող սուբյեկտի պաշարներըգտնվում են արտադրականգործընթացի փուլում ն ստեղծում են պատրաստիարտադրանք:8) Պաշարների ծածկմանգործակիցը, որը բնութագրումէ տնտեսավարող սուբյեկտի նյութական ընթացիկ ակտիվների մեկ միավորին բաժին ընկնող սեփական ընթացիկ ակտիվների գումարի չափը: Այս ցուցանիշն արդյունավետ է համարվում, եթե մեծ է 1,0 գործակցից: Հետնաբար, որքան բարձր լինի այն, կնշանակի տնտեսավարող սուբյեկտն ի վիճակի է ժամանակինձեռք պաշարներ: բերելու արտադրական Ցուցանիշները հաշվարկելու ժամանակ օգտագործվումեն հաշվապահական հաշվեկշռի ն ֆինանսական արդյունքների մասին հաշվետվությանտվյալները:

ԻՐԱՑՎԵԼԻՈՒԹՅԱՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ

միջոցառումների ամեն ընկերությունների, բողջություն է, որոնք իրականացվում -

բանկերին ֆիրմաների կողմից, իրացվելիությանցանկալի մակարդակ ապահովելու նպատակով, այսինքն` արտադրական բանկի ունակություննէ ցանկացածպահին կազմակերպության, Իրացպարտավորությունները: ժամկետային բավարարելու իր ձգտում ժամանակ ընկերությունները վելիությանկառավարման են իրենց ակտիվներըտեղաբաշխելպասիվներիգումարներին ապահովել կանխիկդրամաժամկետներինհամապատասխան կան միջոցներիկամ բարձրիրացվելիարժեթղթերի(պետական արժեթղթերի,հայտնի ընկերություններիբաժնետոմսերի)որոշակի մակարդակիառկայություն, կնքել առնտրայինբանկերի հետ վարկայինգիծ բացելու մասին համաձայնագրեր ն այլն: տնտեսավարող սուբյեկտի ընդունաժամանակին կատարելու իր պարտավորությունկությունն ն ները իրեն ներկայացվածօրինական դրամականպահանջները, կամ ֆինանսավորել` իր ենթակայությանակտիվներն ավելացնելու համար: Կախվածէ տվյալ սուբյեկտիակտիվների աստիճանից: ն պասիվների ընթացիկհավասարակշռվածության Ա իրասովորաբար շահութաբերությունը Իրացվելիությունը ակտիվեն, իրացվելի որ բարձր քանի րամերժ նպատակներ

ԻՐԱՑՎԵԼԻՈՒԹՅՈՒՆ

--

է

ները, որպես կանոն, ցածր եկամտաբերեն կամ եկամտաբեր

չեն:

ԻՐԱՑՈՒՄԻՑ ՀԱՍՈՒՅԹ

եկամտի կազմում ներառվող այգ դրամականմիջոցներն են, որոնք ստացվում են արտադրանքի իրացումից, ապրանքների վաճառքից, աշխատանքներիկատարման ն ծառայությունների մատուցման դիմաց վճարներից: --

ԻՐԱՑՈՒՄԻՑ ՇԱՀՈՒՅԹ

(ՎՆԱՍ) արտադրանքի, ապրանք» ների (աշխատանքների,ծառայությունների)իրացումից հասույթի --

(առանց անուղղակի հարկերի ն այլ հաստատագրվածվճարների) ն լրիվ ինքնարժեքի գումարներիտարբերություննէ:

1) համամասնություն է, որն արտահայտում է ընկերություններիկողմից թողարկվող փոխառությունների,արտոնյալ բաժնետոմսերի (ֆիքսված շահաբաժին ապահովող բաժնետոմսի արժեքը) ն սովորական կամ հասարակ բաժնետոմսերի (ֆիքսված շահաբաժին չապահովող բաժնետոմսի արժեքը) միջն եղած հարաբերակցությունը, 2) ընկերության սեփական կապիտալի ու պարտավորությունների (փոխառու կապիտալի)հարաբերակցություննէ, ե որքան բարձր լինի այդ հարաբերակցությանմեծությունը, կնշանակի, տվյալ ընկերությունը գտկվումէ ֆինանսապեսկայուն վիճակում:

ԼԵՎԵՐԻՋԻ

--

ԳՈՐԾԱԿԻՑՆԵՐ

(ՎՍՏԱՀԱԳԻՐ) համարվում է գրավոր վստահություն լիազորություն, որն անձը տալիս է այլ անձի` երրորդ անձանցառջն ներկայացվելու համար: Ներկայացվողը ներկայացուցչի կողմից գործարքներ կնքելու համար գրավոր լիազորություն կարող է տալ անմիջականորենհաճապատասխան երրորդ անձին: Նոտարական ձե պահանջող գործարքներ կնքելու համար լիազորագիրը պետք է վավերացնի նոտարը, բացառությամբօրենքով նախատեսվածդեպքերի:

ԼԻԱԶՈՐԱԳԻՐ

ԼԻԲՈՐ

Լ ԼԵՎԵՐԻՋ

ցուցիչ եկամուտների ապահովում: Լներիջի գործակիցները կազմակերպության վճարունակությանմակարդակըբնութագրող կարնորցուցանիշներից են:

1) կազմակերպության հաշվեկշռի առանձին խումբ ցուցանիշների հարաբերակցություններն են, որոնք ցույց են տալիս սեփական (ն ոչ թե փոխառու) կապիտալի հաշվին կազմակերպության ֆինանսավորման աստիճանը: Այս գործակիցներին առաջին հերթին վերաբերում է սեփական ն փոխառու կապիտալներիմիջն հարաբերակցությունը: Համաձայն ՀՀ բանկայինօրենսդրության,բանկերիգործունեության վերլուծության համար օգտագործվում է ընդհանուր կապիտալի ն ընդհանուր պարտավորություններիհարաբերակցությունը` որպես կապիտալի լներիջի ցուցանիշ, 2) լրացուցիչ փոխառու կապիտալի ներգրավման ճանապարհովլրա--

--

միջին տոկոսադրույք, որով Լոնդոնի բանկերը եվրարժույթով կարճաժամկետ (սովորաբար 3-6 ամիս ժամկետով) վարկեր են տրամադրում մյուս առաջնակարգ բանկերին: ԼԻԲՈՐ-ն արտացոլում է փոխատվականկապիտալների միջազգային շուկայի պայմանները ն առնտրային բանկերի կողմից, որպես հիմք, ծառայում է հաճախորդներին տրամադրվողփոխառություններիտոկոսադրույքըսահմանելու համար: ԼԻԲՈՐ-ի տոկոսադրույքիսանդղակիպաշտոնականսահմանում գոյություն չունի ն յուրաքանչյուր խոշոր լոնդոնյան ն փոխում է դրամական իրավիճակից բանկ այն սահմանում կախված: Գործնականում ավանդույթ է ձեավորվել հիմնական տոկոսադրույքներըսահմանել յուրաքանչյուրգործարարօրվա առավոտյանժամը 11-ին: Այդ դրույքները սովորաբարկիրառվում են որպես հիմք` տատանվող տոկոսադրույքի պայմաններով միջնաժամկետբանկային վարկեր տրամադրելիս: -

ԼԻԶԻՆԳ

(ՎԱՐՁԱԿԱԼՈՒԹՅՈՒՆ) շենքերի, փոխադրամիջոցների, մեքենաների, սարքավորումների երկարատնվարձակալումն է: Այն սեփականատիրոջըհնարավորություն է տալիս եկամուտ ստանալ ժամանակավորապեսազատ միջոցներից, իսկ վարձակալին` նվազագույն կապիտալի ներդրմամբսկսել կամ ընդլայնել իր արտադրությունը կամ միջին կամ երկար ժամկետայնությանֆինանսական միջոց է, որն օգտագործվում է մեխանիզմների, սարքավորումների, ավտոմեքենաների ն կամ գույքի գնման նպատակով: --

Լիզինգն իրենից ներկայացնում է մի գործարք, ըստ որի, լիզինգային ընկերությունը,բանկը, վարկային կազմակերպու: թյունը կամ առանձին արտադրող, հաճախորդին ժամանակա» վոր օգտագործման իրավունքովապրանք տրաճադրում,իսկ է հաճախորդըպարտավորվումէ ապրանքն օգտագործելու դիմաց կանոնավոր վճարումներ կատարել: Կախված լիզինգի տեսակից`ապրանքը ժամկետիավարտինկարող է դառնալհաչ կամ վերադարձվելլիզինգային

-- ի տարբերություն ֆինանսական լիզինգի, օպերատիվ լիզինգի ժամանակ լիզինգատուն սարքավորումը ձեռք է բերում նախօրոք, նախքան լիզինգառուի հետ պայմանագիր կնքելը: Օպերատիվ լիզինգի պայճաններում վարձակալությանժամկետն ավելի փոքր է, քան տվյալ սարքավորմանբարոյական մաշվածության ժամկետը: Օպերատիվ լիզինգի ժամանակլիզինգավճարներիչափը սովորաբարավելի բարձր է, քան ֆինանսականլիզինգի ժամանակ:

Լիզինգով հիմնականումտրվում են այնպիսի ապրանքներ են ձեռնարկատիրական որոնք նախատեսվում օգտագործելուհամար:Լիզինգըհաճախորդին հնարավորություն կտա արդյունավետձնով համալրելուիր հիմնականմիջոցները` առանց անշարժ գույքի կաճ որնէ այլ սեփականությանգրա-

ԼԻԶԻՆԳ ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

1) համաձայնագիրէ, որը նախատեսում է իր գործողության ընթացքում լիզինգավճարների հատուցում, որով ծածկվում են սարքավորման լրիվ ամորտիզա-

երո սեփականությունը

ընկերությանը:

ԼԻԶԻՆԳ

ՕՊԵՐԱՏԻՎ

--

նպատակներով

վադրման: ԼԻԶԻՆԳ

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

1) լիզինգի (վարձակալության) բացի ֆինանսականլիզինգից,2) լիզինգ, ըստ որի լիզինգառուն կարող է դադարեցնել իր գործունեությունը: Լիզինգը (վարձակալությունը) կարող է շարունակվել, կարող է նան չշարունակվել վարձակալվող գույքի շահագործճման ամբողջ ժամկետիընթացքում:Գործառնական լիզինգը,ի տարբերություն ֆինանսական լիզինգի, որպես կանոն, կնքվում է զգալիորեն ավելի կարճ ժամկետով,քան վարձակալվողգույքի աճորտիզացիոն (ծառայության)ժամկետնէ, իսկ լիզինգառուն կրում է -

ցանկացածձն է,

պատասխանատվություն դրա տեխնիկականվիճակի ն սպասարկման համար:Լիզինգիպայմանագիրն ավարտվելուցհետո, վարձակալությանօբյեկտը վերադարձվումէ տիրոջը: Լիզինգատուն ստիպվածլինում այն հանձնելժամանակավոր օգտաէ գործման մի քանի անգամ, ն նրա համար մեծանում է լիզինգի օբյեկտի մնացորդայինարժեքի փոխհատուցմանռիսկը` դրա նկատմամբպահանջարկի բացակայությանժամանակ:Դրա հետ կապված լիզինգայինվճարների չափերն անհամեմատ ավելի բարձր են, քան ֆինանսականլիզինգիդեպքում:Գործառնական լիզինգը հնարավորություն Է տալիս միննույն տեխնիկական միջոցներով բավարարել մեծ թվով կազմակերպությունների կարիքները:Լիզինգի այս ձնը անվանում են նան սպասարկ-

մամբվարձակալություն:

ցիայի արժեքը, լրացուցիչ ծախսերըն լիզինգատուի շահույթը: Ֆինանսական լիզինգը բնութագրվում է հետնյալ հիմնական ա) երրորդ կողմի (սարքավորում առանձնահատկություններով. արտադրողիկամ ճատակարարի)մասնակցությամբ,բ) լիզինգի պայմանագրիհամեճատաբարերկարատնությամբ(այն ճոտավորապեսհավասար է սարքավորմանծառայության ժամկետին), Գ) լիզինգի առարկաներըհիմնականում թանկարժեք սարքավորումներ են: 2) Ըստ որի, վարձատուն պարտավորվում է վարձակալի նշած գույքը սեփականության իրավունքով ձեռք բերել վարձակալի կողմից որոշված մատակարարից(վաճառողից) ն վճարի դիմաց այդ գույքը հանձնել վարձակալին`նրա ժամանակավոր տիրապետմանը: Այդ դեպքում վարձատուն պատասխանատվությունչի կրում վարձակալության համար որոշված առարկային վաճառողի ընտրությանհամար:Ֆինանսական վարձակալությանպայմանագրով կարող է նախատեսվել, որ վաճառողին ձեռք բերվող գույքի ընտրությունըկարող է կատարել վարձատուն, ն միաժամանակ վարձակալված գույքը` վարձակալության ժամկետի ավարտից հետո կամ մինչն դրա ավարտը, անցնի վարձակալի ենթակայությանտակ որպես սեփականություն` վարձակալի կողմից պայմանագրով նախատեսվածգինը վճարելու պայմանով:

ԼԻԶԻՆԳԱՅԻՆ

1.

-

ԳՈՐԾԱՐՔ

Լիզինգառուի կողմից կատարվում է լիզինգով ձեռք բերվող գույքի ընտրություն:

2. Յ.

4. 5.

Լիզինգային ընկերության ն լիզինգառուի միջն կնքվում է ֆինանսական վարձակալության(լիզինգի) պայմանագիր: Ըստ լիզինգի պայմանագրի, լիզինգային ընկերությունը պարտավորվում է լիզինգառուի նշած գույքը ձեռք բերել նրա կողմից որոշված վաճառողից ն վճարի դիմաց հանձնել լիզինգառուի ժաճանակավոր տիրապետմանը: Վաճառողին լիզինգային ընկերության միջն կնքվում է առքուվաճառքի պայմանագիր ն լիզինգային ընկերությունը ձեռք է բերում համապատասխան գույքը: ունենում է Տեղի գույքի մատակարարումվաճառողից լիզին-

գառուին:

Լիզինգառուն ֆինանսական վարձակալության պայմանագրով նախատեսվածվճարումներ է կատարում լիզինգային ընկերությանը: Ընդ որում` պայմանագրի ավարտից հետո գույքի նկատմամբ սեփականության իրավունքը կարող է անցնել լիզինգառուին կամ լիզինգատուին:

ԼԻԶԻՆԳԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԱՐՔԻ

ՄԱՍՆԱԿԻՑՆԵՐ

Լիզինգատու (վարձատու) լիզինգատուն (վարձատու) այն ֆինանսական հաստատությունն է, որը գնում է լիզինգառուիկողմից ընտրված սարքավորումը ն սահմանված ժամկետով տրամադրում այն --

1.

--

վերջինիս:

Որպես լիզինգատու կարող են հանդես գալ բանկերը, լիզինգային ընկերությունները, սարքավորումներարտադրողները կամ ն մատակարարքըերը ոչ բանկ ֆինանսական հաստատություն-

ները:

տեղի է ունենում գույքի ապահովագրություն, ապա գործարքի ընկերությունը: սուբյեկտէ հանդիսանումնան ապահովագրական

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

-- որոնքսեփականության են ակտիվներ ն վարտարաբնույթ ձեռք բերում իրավունքով են ձակալական հիմունքներով տրամադրում հաճախորդներին:

ԼԻԶԻՆԳԱՅԻՆ

ՖԻՆԱՆՍԱՎՈՐՈՒՄ

-- այսդեպքում բանկը ձեռք բերում սարքավորումներկամ մեքենաներն վարձակալության հիմունքներով դրանք տրամադրում է իր հաճախորդներին,լիզինգավճարստանալու ակնկալիքով:

ԼԻԶԻՆԳԱՅԻՆ

է

ԼԻԶԻՆԳԻ

ՈՒՂՂԱԿԻ ՖԻՆԱՆՍԱՎՈՐՈՒՄ(ՎԱՐՁԱԿԱԼՈՒԹՅԱՆ)

փոխառու միջոցների հաշվին հաստատագրված ակտիվների (հիմնականմիջոցների) ձեռք բերմանժամկետայինֆինանսավորման ձն է: Վարկատուի ն պարտապանիմիջն հարաբերությունների տեսանկյունից վարձակալությունը(լիզինգը) նման է վարկերին, քանի որ վարձակալության դեպքում նս հաշվի են առնվում վարձակալի դրամական հոսքերը, գնահատվում է նրա վարկային պատմությունը, կառավարմանմակարդակը ն ապագա գործառնություններինախագծերը:

ՀԻՄՆԱԿԱՆ

կան տեսակներնեն` ԼԻԶԻՆԳԻ

ՏԵՍԱԿՆԵՐԸ

Լիզինգառու (վարձակալ) ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձ է, որը ձեռնարկատիրականգործունեության համար ստանում է արտադրական միջոցներ` լիզինգատուի հետ համաձայնեցված պայմաններով:Լիզինգառուն(վարձակալ) լիզինգի պայմանագրով սահմանված ժամկետում կանոնավոր վճարումներ է կատարում լիզինգատուին` համաձայնեցված տոկոսադրույքով: Յ. Վաճառող (մատակարար) ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձ է, որը համաձայն լիզինգատուի հետ կնքած առքուվաճառքի պայմանագրի, պայմանավորված ժամկետում նրան է վաճառում լիզինգի առարկա հանդիսացողգույքը: Եթե --

նախօրոք

--

Լիզինգի երկու հիմնա-

ֆինանսական լիզինգ, գործառնականլիզինգ: Ֆինանսական լիզինգի դեպքում լիզինգային ընկերությունը, բանկը կամ վարկային կազմակերպությունը (լիզինգատուն) պարտավորվում է ձեռք բերել լիզինգառուի կողմից նշված գույքը ն այն որպես լիզինգի առարկա հանձնել լիզինգառուի ժամանակավոր տիրապետմանըն օգտագործմանը` որոշակի վճարի դիմաց, որոշակի Ժամկետով, որոշակի պայմաններով: Ընդ որում` լիզինգային ընկերությունը, բանկը կամ վարկային կազմակերպությունը գնում է այդ ապրանքը լիզինգառուի կողմից նշված վաճառողից ն հանդիսանում է այդ ապրանքի սեփականատերը,իսկ լիզինգառուինփոխանցվումէ սեփականության հետ կապված բոլոր ռիսկերնու հասույթները:

»

»

2.

--

Ֆինանսական լիզինգի դեպքում այն ժամկետը, որով լիզինգի առարկանտրամադրվում է լիզինգառուին, համադրելի է գույքի լրիվ ամորտիզացման(մաշվածության)Ժամկետիհետ, իսկ լիզինգի առարկան կարող է անցնել լիզինգառուին որպես սեփականությունԺամկետի ավարտից հետո կամ ժամկետից շուտ` միայն գույքի արժեքի ամբողջականվճարումից հետո: Գործառնական լիզինգի դեպքում լիզինգատուն իր հայեցողությամբ ձեռք է բերում գույք ն այն որպես լիզինգի առարկա հանձնում լիզինգառուի ժամանակավորտիրապետմանըն օգ» տագործմանը`որոշակիվճարի դիմաց, որոշակի Ժամկետով, որոշակի պայմաններով: Գործառնական լիզինգի առարկա հանդես է գալիս այնպիսի գույքը, որը հարկավոր է լիզինգառուին կարճաժամկետ, միանգամյա ն սեզոնային օգտագործման համար, ինչպես նան այնպիսի տեխնիկա,որը բարոյապես շուտ է մաշվում: ԼԻԶԻՆԳՆ

ԻՆՉ ԱՌԱՎԵԼՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՈՒՆԻ Լիզինգը լիզինգառուին հնարավորությունէ տալիս ձեռք բերել թանկարժեք սարքավորումներ` առանց կանխիկ մեծ շրջանառության ծավալներ ունենալու, ն կատարվումէ սարքավորումներիարժեքի --

ավելի մեծ մասի ֆինանսավորում (մինչն 8096) ավելի ցածր կանխավճարով,քան` վարկիդեպքում: Եթե լիզինգառունունի նոր փոքր կամ միջին ձեռնարկություն, որը չունի վարկային պատմություն կամ գրավի համար բավաապա լիզինգը նրան ֆինանսավորմանհնարարար միջոցներ, վորություն է տալիս: Լիզինգը հիմք է ընդունում ոչ թե լիզինգառուի վարկային պատմությունը կամ հաշվեկշիռը, այլ նրա գործարար գործառնությունների արդյունքում լիզինգի վճարումներն իրականացնելու համարդրամականմիջոցներ գոյացնելու կարողությունը: Կազմակերպությանըներկայացվելիք լիզինգային ֆինանսավորման պարագայում հաշվեկշռային պահանջներըվարկի համեմատ առավել խիստ չեն: Լիզինգով վերցված գույքն արտացոլվում է ետհաշվեկշռայինմասում` չազդելով կազմակերպության պարտքիմեծությանվրա: Ի համեմատությունվարկի` լիզինգայինփաստաթղթերի ձնակերպումն ավելի մատչելի է:

Ի տարբերություն վարկի` չի պահանջվում գույքի գրավադրում: Ի տարբերությունսովորականվարձակալության` սարքավորումը ժամկետիվերջում կարող է դառնալ լիզինգառուի սեփականությունը: Լիզինգի դեպքում հնարավորէ լիզինգառուին տրամադրվեն հարկայինարտոնություններ (Օրինակ` եթե լիզինգի առարկան ՀՀ սահմանին ազատված է ԱԱՀ-ից, ապա լիզինգի տրամադրմանգործընթացընույնպեսազատվում է ԱԱՀ-ից): Լիզինգի պարագայում լիզինգավճարների Ժամկետները, ծավալը ն պարբերականությունըառավելագույնս համապատասխանեցվումեն արտադրականպարբերաշրջաններին:

է ՏԱՐԲԵՐՎՈՒՄ

ՎԱՐԿԻՑ

Լիզինգը ժամհատուցման սկզբունքկետայնության, ների տեսանկյունից շատ մոտ է վարկին, սակայն լիզինգը չի կարելիվարկ համարել:Վարկվերցնելիս,պայմանագրումնշված օբյեկտի նկատմամբսեփականությանիրավունքը պատկանում է վարկառուին, իսկ լիզինգի դեպքում` վարձատուն (լիզինգատուն) պահպանում է օբյեկտի նկատմամբսեփականության իրավունքը, իսկ լիզինգառուին փոխանցվում է օբյեկտն օգտագործելու իրավունքը: Վարկի դեպքում վաճառողի հետ իրավահարաբերություններումգնորդ է համարվում վարկառուն կամ նրա ներկայացուցիչը, իսկ լիզինգի դեպքում` լիզինգատուն: Վարկի դեպքում երաշխիք է համարվում գրավը կամ իսկ լիզինգի դեպքում` լիզինգի օբյեկտը: երաշխավորությունը, է հիմնականումշահույթի Վարկի դեպքում մարումը կատարվում հաշվին, իսկ լիզինգի դեպքում`ապրանքիինքնարժեքում արհաշվին: տացոլվածնայլ հատկացումների ԼԻԶԻՆԳՆ

ԻՆՉՈՎ

--

վերադարձելիության ն

ԼԻԶԻՆԳՈՎ

ԻՆՉ

ԱՊՐԱՆՔՆԵՐ

ԿԱՐԵԼԻ

է ՁԵՌՔ

ԲԵՐԵԼ

--

առարկակարող է լինել ցանկացածթանկարժեքգույք. Լիզինգի ն միջոցներ(բեռնատար, տրանսպորտային ավտոմեքենաներ »

մարդատար,երթուղային,օդային տրանսպորտ նայլն), հատուկ նշանակությանսարքավորումներ(շինարարական, ճանապարհաշինության,նավթահանմանն գազահանման,

հանքարդյունաբերական),

արտադրականսարքավորումներ(փայտամշակման,սննդարդյունաբերական,կաթնամթերքիարտադրության նայլն), հատուկ նշանակությանսարքեր (հեռահաղորդակցման,գյուղատնտեսական, տպագրական սարքավորումներ, սառնարաններ,ավտոմեքենաներիվերանորոգմանն տեխնիկական սպասարկման,համակարգչայինսարքավորումներ ն այլն): Լիզինգի առարկա չեն կարող լինել հողատարածքներընայլ բնական համալիրները, ինչպես նան` շուկայում ազատ շրջանառությանարգելք ունեցող գույքը:

»

տուի կողմից բանկում ներդրված սկզբնական գումարի նկատմամբ:

»

ԼԻՑԵՆԶԻԱ

1) արտահանման, ներմուծման ն արժույթի շարժի վերահսկմաննպատակովպետականմարմինների կողմից տրվող թույլտվություն` արտահանման-ներմուծման գործառնություններ,սահձճանափակ քանակներովապրանքներիներկրում ն արտակրում իրականացնելու համար, 2) այլ անձանց կամ կազմակերպություններին տրվող իրավունք` որոշակի ժամանակաշրջանի ընթացքում պայմանավորվածվարձատրության դիմացօգտագործելուարտոնագրերով(պատենտներով)պաշտպանված գյուտերը, տեխնոլոգիաները,տեխնիկական գիտելիքները ե արտադրական փորձը, արտադրության գաղտնիքները, ապրանքանիշը, արտադրության համար անհրաժեշտ առնտրայինն այլ տեղեկատվությունը,3) պետական իրավասու կամ անձին ընձեռվող մարմիններիկողմից կազմակերպությանը իրավունք` չզբաղվելու գործունեությանորոշակի տեսակներով, որոնք կարիք ունեն սահմանափակման: Օրինակ` վաճառելու ոգելից խմիչք կամ ծխախոտ, կրելու զենք, եթեր արձակելու հեռուստատեսային հաղորդումներ, իրականացնել բանկային գործունեություն ն այլն: Սեփականատերըկոչվում է լիցենզոր, իսկ ձեռք բերողը` լիցենզիստ: ԼԻՖՈ

--

դա՝ 1) ապրանքային պաշարների, արժեթղթերին ակտիվների հաշվառման մեթոդ է, ըստ որի դրանք հաշվապահական հաշվեկշռից դուրս են գրվում դրամական արտահայտությամբ ժամանակաշրջանի վերջում ձեռք բերված դրանց գներով, 2) ժամկետից շուտ բանկային ավանդի դուրս գրման գծով տոկոսների(տոկոսային եկամտի .կամտոկոսային ծախսի) հաշվարկմանմեթոդ է, որն իրականացվումէ ավանդա--

այլ

1) արժույթի ազատ փոփոխվող, տատանվող փոխարժեք է, որի մեծությունը որոշվում է շուկայական իրադրությամբ, պահանջարկիու առաջարկիհարաբերակցությամբ ն շուկայական այլ գործոններով, 2) ազգային արժույթի փոխարժեքիտատանումներն են, երբ դրա արժեքը չի ամրագրվում ոսկով կամ մեկ այլ ազգային արժույթով, ն որը ձնավորվում է շուկայական տատանումներիհետնանքով` արտարժույթիառուծախի ազատ շուկայի պայմաններում: ԼՈՂԱՑՈՂ

ՓՈԽԱՐԺԵՔ

--

որնիցե բանկի թղթակցայինհաշիվն է տվյալ վարկային հիմնարկությունում ն, որի միջոցով արտացոլվում են փոխադարձ վճարումներ: Սովորաբար այս հաշվի բացման դեպքում նախատեսվումէ` ինչպիսիարժույթով պետք է տարվի այդ հաշիվը, արդյո՞ք անհրաժեշտ է որպեսզի վճարումները կատարվեն հաշվում եղած ամբողջ գումարի սահմաններում, արդյո՞քհաշվարկվելու են տոկոսայինգումարները ն կոմիսիոն (միջնորդային) վարձատրությունըկատարված հանձնարարությունների դիմաց: ԼՈՐՈ

--

ԼՈՐՈ ԹՂԹԱԿՑԱՅԻՆ ՀԱՇԻՎ

1) հաշիվ, որը տվյալ բանկը բացում է իր թղթակից-բանկիանունով (նրա հաշիվները մեր բանկում), ն որում արտացոլվում են այդ բանկի հանձնարա--

րությամբ կատարված բոլոր գործառնությունները, ստացվող կամ տրվող գումարները, 2) թղթակցային հաշիվ, որը բացվում է երրորդ բանկի կողմից` տվյալ բանկի թղթակից-բանկիմոտ: վճարում է ամպահովագրվողը ապահովագրողինլ̀րացուցիչ կամ վտանգի բարձր աստիճանով ռիսկերի ապահովագրության պայմանագրիմեջ ընդգրկվելու դեպքում:

ԼՐԱՑՈՒՑԻՉ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱՎՃԱՐ

-

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

իրակակամ ձեռնարկատիրական նացվում այն դեպքում, երբ գույքը ռիսկն ապահովագրվելէ ապահովագրականարժեքի մի մասով: Այդ դեպքում ապահովագրվողն(շահառուն) իրավունք ունի

ԼՐԱՑՈՒՑԻՉ

ԳՈՒՅՔԱՅԻՆ

է

--

կատարելու լրացուցիչ ապահովագրություն (ներառյալ այլ ապահովագրողի մոտ), սակայն այն չափով, որպեսզի ընդհանուր ապահովագրականգումարը բոլոր ապահովագրական պայմանագրերովչգերազանցի ապահովագրականարժեքը: արդյունք է տեղաբաշխվածն ետ գնված բաժնետոմսերի վաճառքի ու դրանց անվանական արժեքի տարբերության: Եթե այդ տարբերությունը դրական է, ապա լրացուցիչ կապիտալը կարող է հանդես գալ որպես կանոնադրականկապիտալիգումարի չափի ավելացման աղբյուր:

ԼՐԱՑՈՒՑԻՉ

ԿԱՊԻՏԱԼ

--

պետական բյուջեից որոշակի ապրանքների ն ծառայությունների արտադրությաննպատակով տնտեսավարող սուբյեկտներինտրամադրվողանհատույց ընթացիկվճարներն են:

ԼՐԱՑՈՒՑԻՉ

ՀԱՏԿԱՑՈՒՄՆԵՐ

--

այն ընդգրկում է տնտեսավարող սուբյեկտի բոլոր միջոցները Ա պարտադիր կերպով հաշվառվում են բոլոր հիճնական միջոցները, նյութական պաշարները, անավարտ արտադրության ն շինարարության ծախսումները, պատրաստի արտադրանքը, դրամական միջոցները ն այլն: Լրիվ գույքագրումը սովորաբար կատարվում է տարեկան հաշվետվություն կազմելու նախօրյակին, կամ որոշ այլ դեպքերում` անհրաժեշտությունիցելնելով: ԼՐԻՎ

ԳՈՒՅՔԱԳՐՈՒՄ

-

տնտեսական կատեգորիաէ, որը դրամական ձնով արտահայտում է ապրանքի արտադրությանն իրացման վրա տնտեսավարողսուբյեկտի կողմից կատարված բոլոր ծախսերի ամբողջությունը:

ԼՐԻՎ ԻՆՔՆԱՐԺԵՔ

--

գործընթաց, որի միջոցով կազմակերպուէ իր գոյությունը որպես իրավաբանական դադարեցնում թյունը անձ: Այն կարող է կապված լինել այն կազմակերպության ստեղծման ժամկետը լրանալու հետ, որը կախված է կազմակերպության կառավարմանբարձրագույն մարմնի (մասնակիցների ընդհանուր ժողովի), վերադաս մարմնի (պետականկազմակերպություններիհամար) կամ դատարանի որոշման ընդունման հետ: Ընդունված է տարբերել կամավոր լուծարում

ԼՈՒԾԱՐՈՒՄ

-

(ինքնալուծարում), որն իրականացվում է կազմակերպության մասնակիցներիընդհանուր ժողովի հիման վրա, ն հարկադրական լուծարում, որը նախաձեռնվում է պարտատերերի կամ համապատասխանիրավասու պետականմարմնի կողմից, եթե կազմակերպությունըճանաչվում է անվճարունակ: Օրենսդրությամբ սահմանված կարգով նշանակվում է լուծարային կառավարիչ, որը վաճառում է կազմակերպությանակտիվները, ն վաճառքի հասույթով մարվում են պարտքերը: Առաջինհերթին բավարարվում են պարտատերերիպահանջները:Պարտքերը վճարելուց հետո մնացած հասույթի ավելցուկը բաժանվում է սովորականբաժնետոմսերիտերերին` բաժնետոմսերիքանակին համապատասխան:Համաձայն ՀՀ բանկային օրենսդրության, բանկի լուծարում տեղի է ունենում հետնյալ դեպքերում` ա) լիցենզիանանվավերճանաչելու, բ) լիցենզիան ուժը կորցրած ճանաչելու, գ) բանկի անվճարունակությանհետնանքով բանկը օրենքով սահմանված կարգով այլ բանկի հետ միաձուլելու կամ լուծարելու, դ) բանկի ինքնալուծարման, ե) օրենքով նախատեսված այլ հիմքերով: Բանկը կարող է ինքնալուծարվել, եթե առկա է ՀՀ կենտրոնականբանկի թույլտվությունը: Խ

ԽՆԱՅՈՂԱԿԱՆ

բանկի կողմից հաճախորդին տրվող հաշվառման գրքույկ, որտեղ արտացոլվում են խնայողական հաշվին ավանդադրվող, հաշվից հանվող գումարները ն հաշվարկված տոկոսները:

ԽՆԱՅՈՂԱԿԱՆ

ԳՐՔՈՒՅԿ

-

ՍԵՐՏԻՖԻԿԱՏՆԵՐ

դրանք վարկային հիմնարկությունների գրավոր հավաստագրեր են միջոցների ավանդագրմանմասին ն հաստատում են տիրոջ իրավունքը` ժամկետը լրանալուց հետո դեպոզիտիգումարի ն դրա տոկոսի ստացման վերաբերյալ: Խնայողական սերտիֆիկատները կարող են տրվել ինչպես պետական, այնպես էլ առնտրային բանկերի կողմից: Տարբերվում են 2 տեսակի խնայողական սերտիֆիկատներ` անվանական ն ըստ ներկայացնողի: Վերջիններս առք ու վաճառքի ենթակա են, իսկ առաջինը` ոչ: Ըստ ներկայացնողիսերտիֆիկատը կարող է հաշվարկների միջոց

-

հանդիսանալ դեբիտորներիԱ կրեդիտորներիմիջն: Սերտիֆիկատի տոկոսները վճարվում են միայն դեպոզիտի ժամկետը լրանալուց հետո: որոնք հաճախորդներին տրամադրում են խորհրդատվություն` ներդրումային գործունեությանն ակտիվներիկառավարմանհարցերի վերաբերյալ:

ԽՈՐՀՐԴԱՏՎԱԿԱՆ

ՖԻՐՄԱՆԵՐ

-

Ծ

1) գումար, որը ծախսվել է որնէ

(ԾԱԽՔԵՐ)

գործարքի, օրինակ` ապրանքներ ու ծառայություններ գնելու համար: Ծախսը կարող է եկամուտների ն ծախսերի վերաբերյալ հաշվետվության ծախսի հոդված դառնալ կամ չդառնալ` կախված նրանից, թե ծախսը կազմակերպությունումորնէ արժեք ստեղծել է, թե ոչ, 2) որոշակի նպատակիհասնելու համար կատարվածծախսեր (սովորաբար, դրամական), օրինակ, ապրանքների արտադրության, ձեռնարկության կառուցման կամ մասնաճյուղը փակելու վրա կատարված ծախսեր, 3) համաձայն 33 հաշվապահականհաշվառմանմասին օրենսդրության, ծախսը հաշվետու ժամանակաշրջանումակտիվների ւսրտահոսքն է ն նվազումը կամ պարտավորություններիառաջացումը, որոնք հանգեցնում են սեփական կապիտալի փոքրացման, բացառությամբ մասնակիցների միջե սեփական կապիտալի բաշխման: հետնանքով դրա փոքրացման դեպքի: Բանկի ծախսերն են. ա) տոկոսային ծախսերը (թղթակցային հաշիվների ն ցպահանջ պարտավորությունների,ՀՀ կենտրոնական բանկից ներգրաված միջոցների, բանկերից Ա այլ ֆինանսավարկային կազմակերպություններից ներգրաված միջոցների, ներգրաված ավանդների,օգտագործված օվերդրաֆտի, օվերնայթի, ֆորվարդային, ֆյուչերսային, օպցիոն պայմանագրերի, լիզինգի, ստորադաս փոխառությունների դիմաց վճարված բանկի ծախսեր, կողմից թողարկվածարժեթղթերիգծով տոկոսային ծախսեր), բ) ոչ տոկոսային ծախսերը (աշխատավարձ, դրան հավասարեցվածայլ վճարումներ, գործուղման ծախսեր, ապահովագրականհատկացումներ,կենսաթոշակայինն զբաղվածության հիմնադրամներինծախսեր, հարկեր, հիմնականմիԾԱԽՍԵՐ

-

ջոցների ամորտիզացիոնծախսեր, բանկի շենքի վարձակալուաուդիտային թյան վճար, գովազդային ն ներկայացուցչական, ն խորհրդատվական ծառայությանծախսեր, վճարված տույժեր, ակտիվների տուգանքներ ն այլ ծախսեր), գ) հատկացումները հնարավորկորուստներիպահուստներին: դրանք իրենց բնույթովչնայած գործընանուղղակիորենկապված են ամբողջ արտադրության թացի հետ, բայց ն անմիջականորեն չեն կարող վերագրվել արտադրվողարդյունքի այս կամ այն տեսակին: Այդծախսերից են` վարչական աշխատողների, արտադրամասի պետի,բրիգադավարի աշխատավարձը` սոցիալական ապահովագրության հատկացումներով, լուսավորության, ջեռուցմանհետ կապվածծախսերը նայլն: ԾԱԽՍԵՐ

ԱՆՈՒՂՂԱԿԻ

ԾԱԽՍԵՐԻ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄ

հաշվապահականհաշվառման դասանվիրված է ընթացիկ ն գալիք ծախսերի

--

-

բաժին, որը կարգմանը, գրանցմանը, ամփոփմանն ու հաշվետվության կազմմանը: Ծախսերի հաշվառումն այն միջոցն է, որի օգնուԴրա թյամբ կառավարիչը կարող է վերահսկել ինքնարժեքը: է ն բացահիմնական խնդիրն ծախսերի լրիվ անընդհատ հայտումը` արդյունավետության վերլուծության նպատակով: են Ծախսերի հաշվառման համակարգերը դասակարգվում կախված հաշվառման ժամանակից (պլանային, բնականոն, փաստացի)ն հաշվառված ծախսերի ընդգրկմանչափից(լրիվ ն մասնակիծախսերի հաշվառում):

սկզբնականփաստաթուղթէ, վճաորը դրամարկղից դրամական միջոցների ՀՀ ծախսի դրարումը: Վամաձայն բանկային օրենսդրության, մարկղի օրդերում պարտադիր նախանշվում են ստանդարտ ռեկվիզիտներ: ԾԱԽՍԻ

ԴՐԱՄԱՐԿՂԻ ՕՐԴԵՐ

--

հավաստում է

են, որոնք դրանք այն միավորներն համաձայն բյուջետային օրենսդրության, իրավունք են ստանում ծախսելու բյուջետային ռեսուրսներ:

ԾԱԽՍՈՂ ՄԻԱՎՈՐՆԵՐ

--

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԾԱՎԱԼ

արտացոլում է մատուցված տարբեր տեսակի ծառայություններիծավալը ն հաշվառվում Է այն ժամանակաշրջանիհամար, որի ընթացքումմատուցվել են անկախ դրանց դիմաց վճարումից, առանց ծառայություններն ավելացվածարժեքի ն այլ նճանատիպ(անուղղակի)հարկերի: Ցուցանիշը չի ներառում նան պետպատվերովիրականացված ծառայությունների ծավալը:

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՄԱՏՈՒՑՈՒՄ

ընդգրկում է տրանսպորտի, կապի, առնտրի, նյութատեխնիկական մատակարարման, բնակարանային ու կոմունալ տնտեսության, արվեստի, առողջապահության, կենցաղային, բանկային (այլ ֆինանսավարկային) ն այլ ծառայություններ:Այն պայմանագրայինաշխատանքներիկատարում է համաձայնեցվածժամկետներում:

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԳՈՐԾԱԿԻՑՆԵՐ

(ՄԱՀԱՑՈՒԹՅԱՆ)

դրանք հաշվետու ժամանակաշրջանումգրանցված ծնվածների թվաքանակի (մահվան դեպքերի) Ա հաշվետու ժամանակաշրջանի համար հաշվարկված մշտական բնակչության թվաքանակի միջին ցուցանիշի հարաբերություններնեն, որոնք հաշվարկվում են 1000 բնակչի հաշվով, արտահայտված պրոմիլԾՆԵԼԻՈՒԹՅԱՆ

--

"

ՏԱՐԻՔԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԱԿԻՑՆԵՐ

դրանք բնութագրում են յուրաքանչյուր տարիքային խմբի կանանց ծնեեն` Լիության միջին տարեկան մակարդակը ն մոտ տվյալ տարիքային խմբի կանանց տարվա ընթացքում ծնվածների թվաքանակըբաժանելով ընթացիկ գնահատման արդյունքներով ստացված այդ տարիքի կանանց միջին տարեկան թվաքանակի վրա: Մինչն 20 տարեկան տարիքային խմբի համար ծնելիության գործակցի հաշվարկմանժամանակ որպես հայտարար ընդունվում է 15-19 տարեկան կանանց թվաքանակը, իսկ 15-49 տարեկան տարիքային խմբի համար նեհամարիչում հաշվի են առնվում բոլոր կենդանածինները, րառյալ ինչպես մինչե 15 տարեկան, էլ՝ 50 տարեկանից բարձր ձայրերի ճոտ: --

իիվարն

այնպես

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ

ԱՊՐԱՆՔԱՅԻՆ

ՆՇԱՆՆԵՐ

-

դրանք

օրենսդրությամբ սահմանվածկարգով գրանցված գծանկարային կամ այլ նիշեր են, որոնք հիմք են տալիս կազմակերպության կողմից թողարկված ապրանքն այլ տնտեսավարող նուբյեկտների արտադրանքիցտարբերակելու համար:

-

ԾՆԵԼԻՈՒԹՅԱՆ

ներով:

Կ

-

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ ԱՌԱՆՁՆԱՑՎԱԾ ՍՏՈՐԱԲԱԺԱՆՈՒՄՆԵՐ

--

դրանք կազմակերպության տարածքայինառանձնացվածբաժանմունքները, մասնաճյուղերը ն ներկայացուցչություններն են, որոնք ինքնուրույն կազմակերպություն չեն, չունեն իրավաբանական անձի կարգավիճակ ու առանձին հաշվարկային հաշիվ, բայց լիազորված են իրականացնելու ինքնուրույն ձեռնարկատիրականգործունեություն: նրա կանոնադրությամբ, գործունեությանկանոնակարգովկամ այլ փաստաթղթերովնախատեսվածնախագծերը,նմուշները, արտոնագրերը, մյուս այն տվյալները, որոնց հրապարակումը, փոխանցումը կամ այլ ձնով կողմնակի անձանց հայտնի դառնալը կարող են վնաս հասցնել կազմակերպության շահերին կամ գործարար ակտիվությանը:

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ

ԱՌԵՎՏՐԱՅԻՆ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ

ՀԻՄՆԱԴԻՐ

ԳԱՂՏՆԻՔ

--

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ

ելնելով կազմակերպաիրավականտեսակից, կազմակերպության հիմնադիր փաստաթղթերկարող են հանդիսանալ` հիմնադրման, վարձակալության, լիազորագրայինկառավարմանմասին պայմանագրերը, կանոնադրությունը, գործունեության կանոնակարգը կամ արձանագրությունը(ակտը) ն օրենսդրությամբ նաայլ փաստաթղթերը:Հիմնադիր փաստաթղթերում խատեսված նշվում են կազմակերպության անվանումը, գտնվելու վայրը, գործունեության նպատակները, խնդիրներն ու բնագավառները, գույքի կազմավորման ն եկամուտների գոյացման ու բաշխման կարգը, հսկողության ն կառավարման կազմակերպումը, վերակառուցման(վերակազմավորման)ն գործունեության դադարեցմանպայմանները:

--

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆՍԵՓԱԿԱՆԱՏԵՐ (ՀԻՄՆԱԴԻՐ) կարող

լինել տվյալ երկիրը Ա այլ պետությունները,այդ պետությունների իրավաբանական անձինք, իրավաբանական անձի կարգավիճակչունեցող կազմակերպությունները, քաղաքացիները, քաղաքացիություն չունեցող անձինք, եթե օրենսդրությամբ այլ բան նախատեսված չէ: --

են

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ ՖԻՆԱՆՍԱՎԱՐԿԱՅԻՆ ՀՎԱՐԱԲԵՐՈՒդրանք օրենսդրությամբ սահմանված կարգով հաշվարկայինն այլ հաշիվներ բացելն է ցանկացածբանկային հիմնարկում՝իր դրամականմիջոցներըպահելու, հաշվարկային, վարկային ն դրամարկղայինբոլոր տեսակի գործառնություններ իրականացնելուհամար:Կազմակերպության ֆինանսական գործառնությունները,այդ թվում նան աշխատավարձիվճարումները, կատարվում են բանկային հիմնարկներիմիջոցով, սահմանված ժամկետներին համապատասխան:

ԹՅՈՒՆՆԵՐ

--

ՖՈՆԴԱՅԻՆ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ

ԱՆՎԱՆՈՒՄ

--

կազմակեր-

պության անվանումն է, որի ներքո վերջինս իրականացնումէ իր. գործունեությունը: Լրիվ ֆիրմային անվանումը պետք է ներառի կազմակերպության անվանումը, կազմակերպաիրավական տեսակը,գտնվելու վայիը, ինչպես նան այլ տվյալներ, եթե սեփականատերը կամ հիմնադիրըհամարում են անհրաժեշտ: Կրճատ ֆիրմայի անվանումը պետք է ընդգրկի կազմա-

կերպությանանվանումըն կազմակերպաիրավական տեսակը: Լրիվ ն կրճատ անվանումներըօրենսդրությամբսահմանված կարգով պետք է գրանցվեն պետական լիազորված մարմնի

կողմից:

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆ ԱՐՏԱԴՐԱԿԱՆ

կազմակերպական միավոր է, որն իրեն պատկանողկամ սեփականատիրոջ (հիմնադրի) կողմից հատկացվածգույքով իրականացնումէ ձեռնարկատիրական գործունեություն ն պատասխանատվություն է կրում ստանձնած պարտավորությունների կատարմանհամար:

տեսակի կազմակերպությունէ, որի կազմակերպաիրավական հիմնադիրըկամ մասնակիցնօտարերկրյաներդրող է:

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ԳՐԱՆՑՈՒՄ

--

համա-

պատասխանմարմնի (պետականռեգիստրի)կողմիցգրանցում ստանալու համար ներկայացվում են հետնյալ փաստաթղթերը, այդ թվում` գրանցման մասին դիմումը` ստորագրված հիմնադրի կամ հիմնադիրներիկողմից, հիմնադիր փաստաթղթերը, անհրաժեշտության դեպքում տվյալ գործունեությամբ զբաղվելու թույլտվությունը (լիցենզիա) ն կազմակերպությանտվյալ կազմակերպաիրավականտեսակը գրանցելու համար օրենսդրությամբ պահանջվող այլ փաստաթղթեր:ՀՀ-ում կազմակերպությունը ստեղծված է համարվում անհրաժեշտ բոլոր փաստաթղթերը ներկայացնելուն գրանցամատյանումգրառում կատարելու պահից` 30 օրվա ընթացքում: Եթե կազմակերպության հիմնադիրըբոլոր փաստաթղթերըներկայացնելու մասին գրանցամատյանումնշում կատարելու պահից 45 օրվա ընթացքում գրանցման պաշտոնականմերժում չի ստանում, ապա այդ կազմակերպությունըհամարվում է գրանցված:

ԿԱԼԿՈՒԼՅԱՑԻԱ

արտադրության գործընթացում պատրաստվող արտադրանքի մեկ միավորի կամ շինարարության, նորոգումների ն այլ աշխատանքների ու ծառայությունների միավորի վրա կատարած ծախսումների հաշվարկման ն ինքնարժեքի որոշման գործընթացն է դրամական արտահայտությամբ: Ավելի համառոտակի, կալկուլյացիան արտադրանքի (աշխատանքների, ծառայությունների) միավորի ինքնարժեքի հաշվարկն է դրամականարտահայտությամբ: Կալկուլյացիան հաշվապահականհաշվառմանմեթոդի տարրերիցմեկն է: --

--

ՕՏԱՐԵՐԿՐՅԱ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆ

--

ՆԵՐԴՐՈՒՄՈՎ

դա ՀՀ

օրենսդրությանըհամապատասխան ստեղծված ցանկացած

ԿԱԼԿՈՒԼՅԱՑԻՈՆ

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

դրանց միջոցով իրականացվում արտադրանքիինքնարժեքի հաշվարկումը: Հաշիվների այս խմբին են պատկանում «Հիմնական արտադրություն», «Օժանդակ արտադրություն», «Ոչ ընթացիկ նյութական ակտիվների (հիմնական միջոցների) կառուցման կամ ստեղծման ծախսումներ» ն այլ հաշիվները, որոնց դեբետում հավաքվում են արտադրվող արտադրանքի կամ նոր կառուցվող օբյեկտի վրա կատարվածբոլոր ծախսումները(հումքը ն նյութերը, վա--

է

ռելիքը, աշխատանքի վարձատրությունըսոցիալական ապահովագրության հատկացումներով ն այլն), որոնց ամբողջությունը կազմում է պատրաստվող արտադրանքի, կառուցվող շենքերի ինքնարժեքը, կամ նոր ձեռք բերվող հիմնական միջոցների սկզբնական արժեքը: Կալկուլյացիոն հաշիվների կրեդիտում գրանցվում է թողարկվածպատրաստիարտադրանքիկամ ավարտված օբյեկտի փաստացի ինքնարժեքը, որը յուրաքանչյուր հաշվետու ժամանակաշրջանիվերջում, կամ աշխատանքն ավարտելուց անմիջապես հետո, փոխանցվում է պատրաստի արտադրանքը կամ ավարտված օբյեկտը հաշվառող հաշիվներին: Կալկուլյացիոն հաշիվներն ակտիվային են, ուստի դրանց մնացորդը կարող է լինել միայն դեբետային ն բնութագրում է դեռնս թերավարտ կամ չավարտված օբյեկտի վրա կատարված ծախսումներիգումարը:

(ՎԱՍՏԱՏՈՒՆ)ՊԱՍԻՎՆԵՐ

սեփական կապիտալի, այդ թվում` կանոնադրական (բաժնեհավաք) կապիտալի զուտ գումարն է, լրացուցիչ կապիտալը, վերագնահատումիցտարբերությունները, կուտակված շահույթը, պահուստները (բացի շահաբաժինների գծով կանխավճարներից),ինչպես նան ոչ ընթացիկ պարտավորությունները, այդ թվում` նպատակային ֆինանսավորումն ու մուտքերը ն գալիք ժամանակաշրջանի ծախսերիու վճարումների պահուստները: ԿԱՅՈՒՆ

--

ԿԱՆԽԱՄՏԱԾՎԱԾ

ՍՆԱՆԿԱՑՈՒՄ

պարտատերերիօրինական պահանջների լրիվ կամ մասնակի կատարումից խուսափելու նպատակով պարտապանի կողմից կազմակերպված, այդ թվում օրինական ճանապարհովսնանկացումն է:

ԿԱՆԽԱՎՃԱՐ

-

1) ընթացիկ ամսվա համար հաշվարկված աշխատավարձի հաշվին կազմակերպությանաշխատակիցներին ամսվա կեսերին վճարվող միջոցներ, 2) ծառայողական գործուղումների կամ այլ վայր աշխատանքի անցնելու հետ կապվածծախսերըհատուցելու, տնտեսականգնումներ, տրանսպորտի ն կապի ծառայությունների դիմաց վճարումներ կատարելու համար կազմակերպությանաշխատակիցներինտրաճադրվող գումարներ, 3) որնէ ծառայության (նյութական արժեքների ձեռք բերման, աշխատանքների կատարման, ծառա-

յությունների մատուցման) դիմաց համաձայնեցված վարձատրության (առաջիկա վճարումների) այն մասը, որը գնորդը վճարում է մինչն աշխատանքը սկսելը` պայմանագիրն ստորագրելուն պես, 4) դրամի գումար, որը տրվում է կանխավճարը ստացողին (օրինակ, գործակալին, վստահված անձին) հանձնառությունների կատարման հետ կապվածծախսերը ծածկելու համար, 5) միջազգային առնտրում լայն տարածում են ստացել, այսպես կոչված, գնման կանխավճարները`որպես ներմուծողների կողմից արտահանողների վարկավորման ձն: Կանխավճարի չափը սովորաբար կազմում է պայմանագրի գնի 101596-ը: Կանխավճարը հաշվի է առնվում ամբողջությամբապրանքների, աշխատանքներին ծառայությունների գծով վերջապրանքի առանձին նահաշվարկի ժամանակ կամ մաս-մաս` խմբաքանակներիկամ աշխատանքներիփուլերի համար վճարում կատարելիս: Պայմանագիրը լուծելու կամ կանխավճարը չկատարելու դեպստացողիկողմից իր պարտականությունները քում կանխավճարըսովորաբար վերադարձվումէ: Կանխավճար ստացած անձը ներկայացնում է ծախսված գումարի վերաբերյալ համապատասխան հաշվետվություն: Կանխավճարը, ինչպես նան նախավճարը, ծառայում է որպես պայմանագիրը կնքելու ապացույց, սակայն ի տարբերություն նախավճարի,չի հանդիսանում պարտավորության կատարման ապահովման եղանակ, քանի որ պարտավորությունըչկատարելու դեպքում այն ենթակա է վերադարձման: ՀՀ արժույթը ն արտարժույթը թղթադրամկամ տեսքով: մետաղադրամների ների

ԿԱՆԽԻԿ ԴՐԱՄ

--

կանխիկի բաժինը ընդհանուր ակտիվների մեջ, տոկոսայինարտահայտությամբ: ԿԱՆԽԻԿԻ

ԴԻՐՔ

-

զուտ

կազմակերպության կողմից ստացված կամ վճարված կանխիկդրամական միջոցների գումարներն են, որոնք հաճախ վերլուծվում են ըստ տարբեր հոդվածների: Արտացոլում է ընթացիկ պարտավորությունների կատարման ունակությունը: Կանխիկի հոսքի կանխատեսումըսահմանում է տվյալ ժամանակաշրջանում սպասվող բոլոր վճարվելիք ու ստացվելիք գումարները: Շահույթի ն վնասների պլանի հաԿԱՆԽԻԿԻ

ՀՈՍՔ

-

նշանակությունու հենց կանխիկի շարժի կանխատեսման(պլանի) հիման վրա ղեկավարները կատարում են աշխատողների ն պարտատերերիժամանակին վճա-

մեմատ ունի շատ մեծ

րումները:

որի ձնավորկարգը կարգավորվում է ԳայաստանիՀանրապետության օրենսդրությամբ ն կազմակերպության հիմնադիր փաստաթղթերով:Կանոնադրականկապիտալիգումարի չափը հայտարարվում է այն հիմնադրելիսԱ ամրագրվում կանոնադրության մեջ: Կանոնադրականկապիտալըձնավորվումէ բաժնետերերի ներդրումներից ն նրա գումարը հավասար է բաժնետերերի կողմից տեղաբաշխվածբոլոր տեսակի բաժնետոմսերիանվանական արժեքների գումարին: Կանոնադրականկապիտալի գումարի չափը ձնավորվում է շահագործման մեջ գտնվող ն չգտնվող հիմնական միջոցներով, բնական ռեսուրսներով, անավարտ ոչ ընթացիկ նյութական ակտիվներով,ոչ նյութական ակտիվներով, նյութերով, արագամաշ առարկաներով, ապրանքներով,հողամասերով ն այլ նյութական ակտիվներով:

ԿԱՆՈՆԱԴՐԱԿԱՆ (ԲԱԺՆԵՀԱՎԱՔ)ԿԱՊԻՏԱԼ

--

ման

ԿԱՊԱԼԻ ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ ըստ որի մի կողմը (կապալառուն) առաջադրանպարտավորվումէ մյուս կողմի --

(պատվիրատուի)

քով կատարել որոշակի աշխատանք ն դրա արդյունքը սահմանված ժամկետում հանձնել պատվիրատուին,իսկ պատվիրատուն պարտավորվումէ ընդունել աշխատանքիվերջնական արդյունքըե վարձատրությունկատարել դրա դիմաց: Կապալի պայմանագիրըկնքվումէ գրավոր:

1) գործարարությանմեջ ներդրված դրամական միջոցներն են, որոնք օգտագործվում են նրա գործունեության համար անհրաժեշտ գույք ձեռք բերելու ն գործունեություն սկսելու նպատակով: Կարող է ընդգրկել բաժնետիրականկապիտալը (բաժնետոմսերի իրացման արդյունքում ստացված դրամական միջոցները) ն փոխառու կապիտալը (փոխառություններից ստացված միջոցները), 2) շահույթ ստանալու համար օգտագործվողապրանքների, գույքի Ա ակտիվների հանրագումարըկամ հավելյալ արժեք բերող արժեքն է, 3) հաճախ օգտագործվումէ «կազմակերպությանգումարայինակտիվներ» ԿԱՊԻՏԱԼ

--

նշանակությամբ,4) կազմակերպությանմասնաբաժինները (դրամական արտահայտությամբ)ակտիվների մեջ` հանած մասնակիցների պարտավորությունները,այլ կերպ ասած, կապիտալը արտասահմանումընդունված տերմիններով,դա իրավաբանական անձի մնացորդային շահն է ակտիվներում, 5) տնտեսագիտության տեսության մեջ այս տերմինն ունի մի քանի նշանակություն. ա) արտադրությանգործոն, որը սովորաբարներկայացված է մեքենաներով, սարքավորումներովո արտադրական շենքերով (ֆիզիկականկապիտալ)կամ դրամականմիջոցներով (Ֆինանսականկապիտալ): Սակայն այս մոտեցումը կիրառելի է նան մի շարք այլ ակտիվների նկատմամբ (օրինակ, «մարդկային» կապիտալինկատմամբ):Կապիտալըսովորաբարօգտագործվում է արտադրությանմյուս գործոններիարտադրողականության բարձրացման համար (օրինակ, պարարտանյութերը բարձրացնում են հողի բերրիությունը, իսկ հաստոցները` աշխատանքի արտադրողականությունը), բ) տնտեսության մեջ նյութական ն դրամականմիջոցների ներդրումները,անվանում են նան կապիտալներդրումներ, ինվեստիցիաներ,գ) ներդրումներից ստացվող ապագա շահույթի արժեքն է, դ) եկամուտ ստանալու համար օգտագործվող դրամականմիջոցները կամ սեփականությունը,ե) կազմակերպությանբաժնետոմսերիընդհանուր արժեքը, 6) բանկային ոլորտում կապիտալընշանակում է` երկարաժամկետպարտք գումարած մասնակիցների(բաժնետերերի)բաժնետիրական կապիտալիգումարի չափ: ԿԱՊԻՏԱԼ

ԾԱԽՍԵՐ

ներառում են պետականն համայնքային նշանակության ծրագրերի շրջանակներում նախատեսվող այն ծախսերը, որոնք հանգեցնում են հիմնական միջոցների, պետական ռազմավարական կամ համայնքային նշանակության պահուստներիստեղծման նպատակով ապրանքայինարժեքների ձեռքբերմանըկամ դրանց արժեքի ավելացմանը: Կապիտալ ծախսերը հանդես են գալիս նան ոչ ֆինանսական ակտիվներիգծով ծախսեր անվանումով: --

ԾԱՎԱԼ -- ընդգրկվումեն` գործող արդյունաբերական, գյուղատնտեսական, տրանսպորտային, առնտրային ն այլ կազմակերպությունների նոր շինարարության, վերակառուցման, ընդլայնման ու տեխնիկական վերաԿԱՊԻՏԱԼ ՆԵՐԴՐՈՒՄՆԵՐԻ

զինման ծախսերը, բնակարանայինն մշակութակենցաղային շինարարության ծախսերը: Կապիտալ ներդրումներին վերաբերում են բոլոր տեսակի շինարարական աշխատանքների ծախսերը, շինարարությաննախահաշվովնախատեսվածսարքավորումների մոնտաժի, մոնտաժման կարիք ունեցող կամ չունեցող սարքավորումների,շինարարության նախահաշվիմեջ ներառվող արտադրության գործիքների ն տնտեսական գույքի, շինարարությաննախահաշվի մեջ չմտնող մեքենաների ն սարքավորումներիձեռք բերման ծախսերը, այլ կապիտալ աշխատանքներիծախսերը: ԿԱՊԻՏԱԼ

ՍԵՓԱԿԱՆ

տնտեսական միջոցների (ակտիվի), կազմավորմանաղբյուրների (պասիվի) մի մասն է, որն արտացոլված է հաշվապահական հաշվեկշռի պասիվում: Նրանում ներառվում են` կանոնադրական (բաժնեհավաք) կապիտալը, լրացուցիչ կապիտալը,պահուստները, կուտակված(չբաշխված): շահույթը, շահաբաժիններիգծով կանխավճարները:Սեփական կապիտալը տնտեսավարող սուբյեկտի ֆինանսական կայունության գնահատման ամենահիմնականցուցանիշն է: -

դրամական կապիտալ է, որը կազորոշակի ժամկետում` ի հաշիվ վարկերի, փոխառությունների ստացման, ինչպես նան վարկային տոկոսների դիմաց վճարման, փոխառության տոմսերի թողարկման ու ն այլ պարտավորությունների միջոցների վաճառքի դրամական ստացման գծով: Այլ կերպ, այն ոչ ընթացիկ ն ընթացիկ պարտավորություններիհանրագումարնէ: ԿԱՊԻՏԱԼ

ՓՈԽԱՌՈՒ

--

մավորվում է

ԿԱՊԻՏԱԼԱՑՈՒՄ

1) կազմակերպության կապիտալի կաէ, ռուցվածքն օրինակ` բաժնետիրականկապիտալի ն փոխա-

դրամականմիջոցների կամ սովորական բաժնետոմսերին արտոնյալբաժնետոմսերիմիջն եղած հարաբերակցությունները, 2) մասնակիցների (բաժնետերերի) կողմից ընկերությունում ներդրված բոլոր դրամական միջոցների գումարն է, 3) ունեցվածքի (հողամաս, կազմակերպություն, արժեթղթեր ն այլն) արժեքի գնահատումն է` դրանից ենթադրվողօգտագործման ամբողջ ժամանակաշրջանումսպասվելիք եկամուտները հաշվարկելու միջոցով, 4) տվյալ ժամանակաշրջանումկատարված ռու

5) ստացակտիվներին, ծախսերիվերագրումըերկարաժամկետ կապիտալի ված շահույթի վերաներդրումնէ, 6) ընկերության է՝ ընդբաժնետոմսերի է, հաշվարկվում որը գինն ընդհանուր գնով, դ րանց շուկայական հանուր քանակը բազճապատկելով կապիտալի: վերածումըբաժնետիրական 7) պահուստների ՓՈԽԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ իրենցից ն ներկայացնումեն ակտիվների(բացի կանխիկդրամի նյութական ընթացիկակտիվների)կամ դրանց ձեռք բերմանհամար միջոցների սեփականությանիրավունքի անհատույց փոխանցումը մեկ կառուցվածքայինմիավորից մյուսին: Կապիտալի սովորաբարլինում են միանանհատույց փոխատվությունները իրական որոշակի (նշանակալի)` ըստ գործառնության վագ ակտիվկողմից նացման մեծության, կապված մասնակիցների հետ: ների օգտագործմանկամ դուրս գրման

ԿԱՊԻՏԱԼԻ

ԱՆՀԱՏՈՒՅՑ

--

արտաԿԱՊԻՏԱԼԻ ԱՐՏԱՀԱՆՈՒՄ

մի երկրից կապիտալի վարկերի, հանումն է մեկ այլ երկիր` ուղղակի ներդրումների, --

սուբսիդիաների,արժեթղթերիգնման ձներով: Կապիտալիարմիջոցներն են համարվում նան ավանդագրված տահանում օտարերկրյա բանկերում:

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ այն

ներառում է. ա) պետական, համայնքային սեփականություն համարվող հիմնականմիջոցներիօտարումից մուտքերը, այդ բաժնեթվում` լուծարված պետականկազմակերպությունների, օտարումից գույքի մնացորդային տիրականընկերությունների հաշմուտքերը, բ) բյուջետայինհիմնարկներիհաշվեկշիռներում տեղագ) պետական, վառվող գույքի օտարումից մուտքերը, պահմարմինների պահուստներում կան ինքնակառավարման մուտքերը, արժեքների իրացումից վող ապրանքանյութական նան դ) պետականսեփականությունհամարվող հողի, ինչպես պետական,համայնքային սեփականությանոչ նյութականակտիվների վաճառքից մուտքերը, ե) բանկերի, ապահովագրան այլ ֆինանսավարկային կազմակերկան ընկերությունների համարվող բաժնեսեփականություն պությունների`պետական տոմսերիօտարումիցմուտքերը:

ԿԱՊԻՏԱԼԻ

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՑ

--

ԿԱՊԻՏԱԼԻ ՀԵՏ ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԱՇԻՎ

--

արտա-

ցոլում է հիմնական կապիտալի համախառն կուտակման ն նյութական ընթացիկակտիվների(շրջանառու միջոցների)պաշարների փոփոխությանֆինանսավորումը, ներառյալ` կապիտալ անհատույցփոխատվությունների ձնով հարստությանվերաբաշխումը տնտեսությանհատվածներին արտերկրիմիջն: Կապիտալի հետ գործառնություններիֆինանսավորմանհիմնական աղբյուրը հանդիսանում է խնայողությունը,որը փոխանցվում է եկամուտներիօգտագործման հաշվից: Այդ գործառնություններիֆինանսավորման մյուս կարնորագույնաղբյուր է համարվում ստացած կապիտալանհատույց փոխատվություններն առանց փոխանցվածների:

ԿԱՊԻՏԱԼԻ ՇՈՒԿԱ

ֆինանսականշուկա է, որտեղ կորպոկառավարությունը առավելապես երկարաժամկետ ներդրողներինվաճառում են բաժնետոմսեր,պարտատոմսեր ն ներդրումներիայլ տեսակներ:Այս իմաստովկապիտալի շուկան բնութագրվում է նան որպես երկարաժամկետկապիտալի շուկա, որտեղ կատարվումէ կապիտալի(փոխատվական կամ բաժնետիրական)առնտուր: Կապիտալի շուկաներում ընդգրկվումեն փոխատվական ն բաժնետիրականկապիտալի տեղաբաշխմանմասնավորաղբյուրները, ինչպես նան կազմակերպվածշուկաները ն բորսաները: --

րացիաները ն

ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆՊԱՀՈՒՍՏԱՅԻՆ ՀԻՄՆԱԴՐԱՄ-- պետական

բյուջեում նմնխատեսվումէ կառավարությանպահուստային հիմնադրամ,որը տվյալ տարվա պետականբյուջեում չկանխատեսված, ինչպեսնան` բյուջետայիներաշխիքների ապահովման

ծախսերի ֆինանսավորմանաղբյուրն է: Պետական բյուջեի ծախսային մասում կառավարությանպահուստայինհիմնադրամը ներկայացվում է առանձին հոդվածով: Պահուստային հիմնադրամիմիջոցներիցծախսերըկատարվում են կառավարության որոշումների հիման վրա:

անգլերեն լեզվի օքսֆորդյան ֆունդամենբառարանումբացատրվումէ չորս հիմնականբնորոշմամբ. կառավարումը(մենեջմենթը)որպես մարդկանցհետ հաղորդակցվելու եղանակկամ միջոց,

ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ

--

տալ "`

կառավարումը(մենեջմենթը) որպես ղեկավարմանիշխանություն ն արվեստ, կառավարումը (մենեջմենթը) որպես մասնագիտականգիտելիքներին կառավարմանհմտություններիամբողջություն, կառավարումը (մենեջմենթը) որպես կազմակերպության առանձին ադմինիստրատիվ բաժին: (վարչական) Կառավարումըտնտեսական օրենքների պահանջներինհամապատասխան,նյութական ն հոգնոր բարիքների,ծառայությունների ստեղծմանընպատակաուղղվածաշխատանքիվրա համակարգվածկարգավորիչներգործությունէ: :

»

-

ԿԱՐՃԱԺԱՄԿԵՏ ՊԱՍԻՎՆԵՐ

ընթացիկպարտավորություններից` բանկերի կարճաժամկետվարկերն ու փոխառությունները, վարկերի ն փոխառություններիգծով հաշվեգրված տոկոսները, ինչպես նան այլ ընթացիկպարտավորությունները, որոնք ենթակա են մարման հաշվետու պահից 12 ամսվա ընթացքում: --

իրենից ներկայացնում է փոխկապակցված ընկերությունների ն կազմակերպություններիայնպիսի համախումբ, որոնք գործում են որոշակի ոլորտում` ընդհանուր գործունեությամբ ու միմյանցփոխլրացմամբ: ԿԼԱՍՏԵՐ

-

ԿԼԱՍՏԵՐԱՅԻՆ

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

իմաստը տնտեսավարող սուբյեկտների կապերի ամրապնդումնէ, կապված նոր տեխնոլոգիաներիկիրառման, գիտելիքների, աշխատանքային ու նյութական ռեսուրսների համատեղ օգտագործման ն ռիսկի օպտիմալբաշխմանհետ: -

ՍՊԱՍՎԵԼԻՔ ՏԵՎՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

ծննդյան պահից տարիների այն թիվն է, որի ընթացքում ծնվող սերունդը, միջին հաշվով, պետք է ապրի: Պայմանով, որ այդ սերնդի ողջ կյանքի ԿՅԱՆՔԻ

-

ընթացքում մի տարիքից մյուսն անցնելիս, մահացությունըյուրաքանչյուր տարիքում հավասար կլինի բնակչության մահամակարդակին: ցության տվյալ ժամանակահատվածի

մի շարք դեպքերում միջինի հաշվարկման ելակետային բազան ն այդ հաշվարկի

ԿՇՌՎԱԾ ԵՎ ՊԱՐԶ ՄԻՋԻՆ ՀԱՐՄՈՆԻԿ

--

համար եղած տվյալները հանգեցնում են ոչ թե միջին Քվաբանականին, այլ միջինի մեկ ուրիշ ձնին` միջին հարմոնիկին: Օրինակ, ենթադրենք անհրաժեշտէ որոշել մեկ կովի միջին տարեկան կաթնատվությունըմարզի ֆերմերային տնտեսությունների ն բաժնետիրականընկերությունների համար: Այսպես, եթե կովի միջին կաթնատվության տարբերակներընշանակենք 2Ճ-ով, իսկ կաթի համախառն կիթը (ընդհանուր արտադրանքը) ԽՄ-ով,ապա միջին կաթնատվությանհաշվարկի գործողություն-

ները կարելի է արտահայտելհետնյալ տեսքով` Խ.«Ա,-:..Խ

Ն

- ԼԼթ ո 2.

Ճո)

ԻԽ

Ս-ՏԱ'

վո

«Կ. 7Շ

Ըստ

(ՀՆ2,

ո)

որտեղ`

«-ն ուսումնասիրվող ցուցանիշի 1-րդ տարբերակի բացարձակ կամ հարաբերականմեծություններն են, է-ն ուսումնասիրվողցուցանիշի 1-րդտարբերակիհաճախությունն է կամ կշիռը: ԿՇՌՎԱԾ

կրկնվող կամ, ինչպես տարբերակներիցհաշվարկվածմիջինն անվանվում է կշռված: Այն պարզաբանենքնշանակումներով: Այսպես, համասեռ արտադրանքիթողարկմանտարբերակներընշանակենքշ.,, շշ, «ո-ով, իսկ համապատասխան արտադրանք թողարկող բանվորների թիվը կաճ այլ կերպ հաճախությունները(կշիռները) ն, շ. ..«Ք-ով. կստանանքհետնյալ բանաճնըկշռված տեսքով

բանաձնի,համարիչումկաթի համախառնարտադրանքն

Այսպիսով,կշռված միջին հարմոնիկըհաշվարկելու համար, պետք է կշիռների ընդհանուր գումարը բաժանել յուրաքանչյուր ցուցանիշի կշիռը համապատասխան տարբերակիվրա բաժանելուց ստացված արդյունքների գումարի վրա: Եթե յուրաքանչյուր տարբերակիկշիռը հավասար է մեկի, ապա ո թվով տարբերակներիդեպքում պարզ միջին հարմոնիկի բանաձնըստանում է այսպիսի տեսք՝

ոայչ-ոչ1

(ԲՆ2,.,ո)

«պ.

ՄԻՋԻՆ

հետնյալ բանաձնով` -

ա

ջ

Կոր

ԿԱՒ. ՆԱԵՎ

ՀՀԿՆ

ՀԿն

Ը

6ՖԼ'

զ շ Հոտ»)

.

Ինչպես երնում է բանաձնից, կշռված միջին թվաբանականը հավասար է տարբերակների(գ) ու նրանց համապատասխան կշիռների (ձմ)արտադրյալների գումարի ն կշիռների (բանվորների թվաքանակի)գումարի հարաբերակցությանը: Տվյալ բանաձներկարելի է ստանալ նան ելնելով կշռված միջինի հատկություններից: Այսինքն, տարբերակները դրանց միջին մեծությունով փոխարինելու դեպքում հավասարման իմաստըչի փոփոխվում:Այսինքն՝ ն

"

ԿՇՌՎԱԾ

տարբեր հաճախությունով

--

են, տարբեր կշիռներ ունեցող

ասում

է, իսկ հայտարարումկաթնատուկովերիգլխաքանակը: Այսինքն, այն կշռված միջին հարմոնիկիբանաձնն է, որտեղ Խե-ն կշիռներն են, իսկ 5: կաթնատուկովերիընդհանուրգլխաքանակը:

ո

ՄԻՋԻՆ ԹՎԱԲԱՆԱԿԱՆ

փ2շք Ժ..

ՀԿ

ՀԵ:

Ժ..:2Ե

2.-:(:Շ-Հ..Հն

Այստեղից`

ԵՐԿՐԱՉԱՓԱԿԱՆ

հաշվարկվում

-

է

շն

.

ք աասոյչՀաթոռ....յր -չվլրմ, չո

ՀՀկ

ն

«-ՃՃ.,

5.1

(-նշ,

բաո):

(ՄԻՋՆՈՐԴԱՅԻՆ)ՎԱՐՁԱՏՐՈՒԹՅՈՒՆ -- բանկի

կողմից մատուցվող ծառայությունների դիմաց գանձվող վարԿՈՄԻՍԻՈՆ

-

ձավճար է: Նրա հիմքում ընկած է ծառայության մատուցման համար կատարվող ծախսերի մեծությունը ն. բավարար շահույթի ապահովումը: Սակայն ծառայության տվյալ ոլորտում,

առաջարկի ն պահանջարկիհարաբերակցությունից կախված, ծառայության գինը կարող է գտնվել իր ինքնարժեքից բարձր կաճ ցածր մակարդակիվրա:

ԿՈՄՊԻԼՅԱՑԻԱ

ֆինանսական տեղեկատվությանհավաքագրումը, դասակարգումնու ամփոփումն է` այն օգտագործելու համար առավել հասկանալի ն հարմար տեսքի բերելու

իրենից ներկայացնումէ տարբեր առետրային միավորների(այդ թվում` բանկերի) միջն պայմանագրային հիմունքներով համատեղ գործունեություն իրականացնելու համագործակցություն:

ԿՈՆՍՈՐՑԻՈՒՄ

--

-

նպատակով:

ուսումնասիրվող երնույթի ն գործընթացիչափի մեծությունը տվյալ ժամանակումն տվյալ տեղում: Այսպես, եթե անվանում ենք հիմնական միջոցի արժեքի կոնկրետ մեծությունը, ապա այդ դեպքում անպայման պետք է նշել, թե որ տնտեսավարող սուբյեկտին կաճ ճյուղին ն ժամանակի որ պահին է այն վե-

ֆինանսական գործառնությունների համատեղ վարման համար ժամանակավոր միջբանկային համաձայնությանձն է` փոխառություններիտեղաբաշխման, վարկային ռիսկերի իջեցման ն արդյունավետություն

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

ԿՈՆՍՈՐՑԻՈՒՄ

-

են

րաբերում:

ԿՈՆՈՍԱՄԵՆՏ

ապրանքըտնօրինելու մասին փաստաթուղթ է, որը հավաստում է դրա տիրապետողիիրավունքը, այսինքն՝ տնօրինելուայդ փաստաթղթումնշված բեռը ն ստանալու այն փոխադրելուց հետո: Կոնոսամենտը կարող է լինել` ըստ ներկայացնողի, որը հանդիսանում է բեռը տիրապետողը,օրդերային` այսինքն` կոնոսամենտիմիջոցով: Կոնոսամենտ համարվող --

փաստաթուղթըկարող է մեկ անձից անցնել մյուսին` ըստ որի բեռը տիրապետողը հանդիսանում է կոնոսամենտում նշված անձընայդ՛կոնոսամենտըփոխանցմանենթակա չէ: Կոնոսամենտինպարտադիրկցվում է ապահովագրականպոլիսը:

ԿՈՆՍՈԼԻԴԱՑԻԱ

(ՀԱՄԱԽՄԲՈՒՄ) 1) հաշվապահական հաշվեկշռի կազմման ժամանակ օգտագործված մեթոդ, երբ առանձին միանման հոդվածներ համախմբվածեն մեկ ընդհանուր հոդվածում, օրինակ` տրամադրվածվարկերի, ներդրված ավանդներիտեսակները նայլն, 2) վարկային գործառնություններ, երբ կարճաժամկետ ընթացիկ պարտքերը փոխարինվում են երկարաժամկետի, 3) ֆինանսականռեսուրսներիմիավորումը մի քանի ընկերություններում,4) ավելի շատ շահույթ ստանալու ակնկալիքով ներդրումային միջոցների ներառումը հուսալի -

արժեթղթերում:

հաշիվ է, որի դեբեակտիվապասիվային են տնտեսավարող սուբյեկտի բոլոր տային մասով կատարվում վճարումները, իսկ կրեդիտային մասով հաշվեգրվում է այդ ծասուբյեկտիարտադրանքի,ապրանքների(աշխատանքների, ռայությունների) իրացումից ստացված հասույթի գումարը: Կոնտոկորենտիհաշվեմնացորդը(սալդոն) կարողէ լինել դեբետային կամ կրեդիտային:

ԿՈՆՏՈԿՈՐԵՆՏ

--

1) ազգային ռեսուրսների (երկրի ընդերքի) յուրացման նպատակով որոշակի չափով օտարերկրյա կապիտալի ներգրավմանձն է, որն իրականացվումէ պայմանագրային հիմունքներով: Համաձայն միջազգային իրավունքի, պետությունը կարող է ընդհատել կոնցեսիայի գործունեությունը, երբ ավարտվում է պայմանագրիժամկետը, 2) բանկի կողմից նոր թողարկվածարժեթղթերիվաճառքիկազմակերպմանդիմաց ստացվածվարձավճարըէ:

ԿՈՆՑԵՍԻԱ

ԿՈՇՏ

համարվում է այն գրավը, որի առարկան գրավատուի մոտ` գրավի մասին վկայող ճշաննե-

ԳՐԱՎ

թողնվում է

րով:

-

--

համարվում է քաղաքացիներին իրավաբանական անձանց անդամության վրա հիմնված ու իր անդամներիգույքային փայավճարներիմիավորման միջոցով մասնակիցներինյութական ն այլ կարիքների բավարարման նպատակովստեղծված կամավորմիավորումը: Կոոպերատիվի անվանումը պետք է ցուցում պարունակինրա գործունեության

ԿՈՈՊԵՐԱՏԻՎՆԵՐ

--

հիմնական նպատակի մասին, ինչպես նան ներառի «կոոպերատիվ» բառը: Կոոպերատիվիսեփականությաններքո գտնվող գույքը, կոոպերատիվիկանոնադրությանըհամապատասխան, բաժանվում է նրա անդամների վրա` ըստ փայերի: Կոոպերատիվի անդամը պարտավոր է մինչն կոոպերատիվիգրանցումն ամբողջությամբ մուծել փայավճարը, եթե այլ բան նախատեսնոնադրությամբ: ծ չէ կոոպերատիվի ե կանոնադրությամբ ված

ԿՈՌԵԼՅԱՑԻԱՅԻ ԳԾԱՅԻՆ ԳՈՐԾԱԿԻՑ

(ո,չ)- սոցիալ-տնտե-

սական երնույթների որակական ն քանակական չափման կարնորվումէ ուսումնասիրվող ցուցափոխկախվածությունում նիշների կապի սերտության ու ուղղության որոշումը: Այսինքն, ցուցանիշի 0) համապատասխանտաորոշել արդյունքային տանման չափը` կախված գործոնային ցուցանիշների 0Կ, 2շ,....2ո) փոփոխությունից: Կապի սերտությանգծային կախվածությունըորոշվում է կոռելյացիայի գծայինգործակցի (ոյս) օգնությամբ, որը վիճակագրության տեսությունում մշակվել ն գործնականում կիրառվում է տարբեր հաշվարկային բանաձներում, սակայն ամենահամառոտակի ն պարզ բանաձնըհետնյալ է.

ո"

Կ-Կ

ԱՐԴ

՝

(ՇՂ, 2,

ո),

որտեղ`

7-ի նշ«-ի արտադրյալի միջին մեծությունն է, համապատասխանաբար7-ի ն չգ-ի միջին մեծու7 ն -ը թյուններն են, Էրդ գործոնիմիջին քառակուսային օյ ն օս-ը ինչի զ

-ը

շեղումները:

Կոռելյացիայիգործակիցը իր բացարձակմեծությամբ փոքր կամ հավասարէ մեկից`

Է| 1

կամ

-1Հղյլ

Հեշտ է պարզաբանել, որ եթե ոյ, 0-ի, ապա )-ի ն 2-ի միջն ազա ճմ է, եթե ձ կապը ուղ ա կապը եթե 0ՀոյլՀ14 փոխադարձ բացակայում Հ

լ

է,

ղակի է, եթե --1Հռ,Հ0,

կապը հակադարձ է, եթեոյ, -1, ապա կապը ֆունկցիոնալ է: Միջազգայինփորձը վկայում է, որ եթե կոռելյացիայի գործակիցը դչ, Հ03Յ` ապա կապը շատ թույլ ապա

է կամ գործնականում բացակայում է,

դեպքում կապը մեղմ է կամ միջին, կապը է ' կամ նկատելի դեպքում կապը Օկ

Հ

0,5

Հոյ

Հդգ

լավ,ան 07

ՀՀՕ5պայմանի Հ

ՀՕ7պայմանի

ՀՀ

պայմանի 4. ՄԻՄ

դեպքում կապն ուժեղ է:

ԿՈՌԵԼՅԱՑԻԱՅԻ

ՀՈՒՍԱԼԻՈՒԹՅԱՆ

ԳՈՐԾԱԿՑԻ

(բյ) ոզ -- հաշվարկվումէ հետնյալ բանաձնով`

ՉԱՓԱՆԻՇ

րոզ

աԲա

որ

որտեղ՝

ո-ն

-ի

ն

2-ի ազդող

գործոնի միջն կոռելյացիայի գոր-

կոռելյացիայի գործակցի միջին քառակուսայինսխալի Փրրզ-ն

մեծությունն է: Հուսալիության չափանիշը համարվում է հավաստի, եթե այն մեծ է 2,5-3,0 մեծություններից, հակառակ դեպքում այն անիմաստ է, ն կնշանակի, որ 7-ի ն շի միջն փոխադարձ կապը թույլ է եղել:

ԿՈՌԵԼՅԱՑԻԱՅԻ

ԳՈՐԾԱԿՑԻ ՄԻՋԻՆ ՔԱՌԱԿՈՒՍԱՅԻՆ ՍԽԱԼԻ

ՄԵԾՈՒԹՅՈՒՆ

(Ծո)

-

արտահայտվում է հետնյալ բանաձնով`

Ծոգ-

4-թ

Վ

Հ

«ո

որտեղ`

ո»գ-ն3-ի

ն

«-ի

ծակիցն է, -ը՝

անր

ազդող

թոն

գործոնի միջն կոռելյացիայի գորենթակացուցանիշիտարբերակների

Որքան մեծ լինի կոռելյացիայի գործակիցը, այնքան փոքր կլինի ձճիջին քառակուսային սխալի մեծությունը:

շահուժեքը, իսկ ինքնարժեքիիջեցումըբերում է արտադրանքի

քաբերությանբարձրացում:

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

ԿՈՌԵԼՅԱՑԻՈՆ

-

ուսումնասիրում

է

արդյունքայինու ազդող ցուցանիշներիփոխկապվածությունը ն հնարավորությունէ տալիս գնահատելու. ցուցանիշներիմիջն կապի սերտությունը զույգային, մասնակի ն բազմակիկոռելյացիայիգործակիցներիօգնությամբ, ռեգրեսիայիհավասարմամբ: »

»

ԿՈՌԵԼՅԱՑԻՈՆ

ԿԱՊ որի դեպքում ազդող գործոնի (2) միննույն արժեքին առանձին դեպքերում կարող են համապատասխանել արդյունքային ցուցանիշի (7) բազմաթիվ արժեքներ, այնպես, որ ազդող գործոնի փոփոխությամբփոփոխվում է նան արդյունքային ցուցանիշի միջին մեծությունը: Այսպես, օրինակ, բերքատվության ն կատարված պարարտացմանքանակությանմիջն իհարկեկա ուղիղ կապ: Բայց եթե մի քանի տնտեսություններում յուրաքանչյուր հեկտարի վրա ծախսված է նույն քանակությամբ պարարտանյութ, ապա չի կարելի ակնկալել, որ բոլոր այդ տնտեսություններումնան բերքատվությունը կլինի նույնը: Կամ եթե «Ա» տնտեսությունում պարարտացումը.կատարվածէ ավելի շատ, քան «Բ» տնտեսությունում, ապա դա դեռնս չի նշանակում, որ «Ա» տնտեսությունում բերքատվությունը պարտադիրկարգով պետք է ավելի լինի, քան «Բ» տնտեսությունում: Դա բացատրվում է նրանով, որ բերքատվությունը, բացի պարարտացմանքանակությունից, կախված է նան բազմաթիվ այլ գործոնների (սերմացուի ն հողի որակ, ցանքի ն բերքահավաքի ժամկետներ, տարբեր ագրոտեխնիկական միջոցառումների անցկացման ժամկետներ ու որակ ն այլ հանգամանքներ)ազդեցությունից,որոնք առանձին տնտեսություններում կարող են լինել խիստ տարբեր: -

ԿՈՌԵԼՅԱՑԻՈՆ

ՀԱԿԱԴԱՐՁ ԿԱՊ

ըստ որի արդյունքային ցուցանիշի (7) փոփոխմանուղղությունը չի համընկնում ազդող գործոնի (« փոփոխման ուղղության հետ: Հակադարձ կապի դեպքում ազդող գործոնի արժեքի ավելացմամբ փոքրանում է արդյունքային ցուցանիշի արժեքը ն հակառակը: Այսպես, այլ հավասար պայմանների դեպքում աշխատանքի արտադրողականության աճի հետ իջնումէ միավոր արտադրանքիինքնար270

--

ըստ որի արդյունքայինցուհամընկնում է ազդող գորուղղությունը ցանիշի (7) փոփոխման հետ: Ուղիղ կապի դեպքում ծոնի 60 փոփոխմանուղղության է նան արավելանում գործոնի արժեքի մեծացմամբ ազդող փոքրացման իսկ նույնպես, դյունքային ցուցանիշի արժեքը դեպքում` նվազում: Այսպիսի կապերի օրինակներ կարող են ծառայել աշխատանքայինստաժի ն աշխատանքիարտադրոքանակի ն բերքատվության ղականության,պարարտանյութերի միջն կապերը:

ԿՈՌԵԼՅԱՑԻՈՆ ՈՒՂԻՂ ԿԱՊ

--

փաստաթուղթէ, որը ժամանակավոր`մինչ վկայագրի պատրաստ լինելը, ապահովաապահովագրական (ներառում է տեղեգրողի կողմից տրվում է ապահովագրվողին կատվություն այն մասին, որ ապահովագրությանպայմանագրով ապահովագրվողիցուցմունքներըիրականացվածեն)` ի հաստատումն կնքված պայմանագրի:

ԿՈՎԵՐՆՈՏ

--

դա

հաշվապահականհաշիվների գծով կազմված աղյուսակի աջ կողմի անվանումնէ, որը հանդես է գալիս երկու իմաստով: Ակտիվային հաշիվներում կրեդիտը նշանակում է հաշվառվող տնտեսական միջոցների (ակտիվի) գումարների ելքագրում կամ նվազեցում,իսկ պասիվայինհաշիվներիդեպքում` ակտիվի կազմավորմանաղբյուրների (պասիվի) գումարների մուտքագրումկամ ավելացում: ԿՐԵԴԻՏ

--

դրանք լայն առումով տնտեսավարող սուբյեկտի, կազմակերպությանն տարբեր հաճախորդների (դեբիտոր) պարտքերն են իրավաբանականկամ

ԿՐԵԴԻՏՈՐԱԿԱՆ ՊԱՐՏՔԵՐ

--

ֆիզիկական անձանց` նրանց կողմից մատակարարած ապրանքանյութականարժեքների, կատարած աշխատանքներին մատուցված ծառայությունների դիմաց, ինչպես նան բանկային վարկերն ու տարբեր տեսակի պարտավորություններնեն: Նեղ առումով` դեբիտոր կազմակերպությանպարտքերն են մատակարարներին,ֆինանսական մարմիններինն այլ կազմակերպություններին, ընթացիկ ու ոչ ընթացիկ տարբեր տեսակի պարտավորություններիդիմաց: Օրինակ, գնորդ (դեբիտոր) կազմակերպությունըմատակարարից(կրեդիտորից)ստացել է ապրանքանյութական արժեքներ, բայց գումարը դեռնս չի վճարել: Քանի դեռ գումարը չի վճարվել դեբիտոր կազմակերպության կողմից, ապա դա նրա համար դառնում է կրեդիտորական պարտք:

ԳՐԱՆՑՄԱՆ

ԵՂԱՆԱԿ

փաստաթղթերումարտացոլված տնտեսականգործառնություններըգրանցվում են երկու տարբեր հաշվապահական հաշիվներում միաժամանակ, այսինքն` մի հաշվի դեբետում ն մյուսի կրեդիտում, միննույն գումարիչափով: Նպատակը բոլոր հաշիվների դեբետում ն կրեդիԿՐԿՆԱԿԻ

--

հավասարության պահպագրանցումների տում կատարվող է, որով ստուգվում հաշվապահական հաշվառման է

նումն

աշխատանքներիճշտությունը: Կրկնակի գրանցման եղանակը յուրահատուկ է միայն հաշվապահական հաշվառմանը ն հանդիսանումէ նրա մեթոդի կարնորագույն տարրերից մեկը: յ

ԿՈՒՊՈՆ (ԿՏՐՈՆ)

--

1) արժեթղթի (բաժնետոմսի կամ պար-

է, որը կտրվում է դրանից, ն իրավունք է

տատոմսի) մի տալիս տիրոջը` կտրոնի վրա նշված ժամկետը լրանալիս, ստանալ շահաբաժին կամ տոկոսային եկամուտ: Կուպոնը սովորաբար աձրացված է լինում պարտատոմսին,սակայն երբեմն կարող է շրջանառվել (գնվել ն վաճառվել) ինքնուրույն: Բոլոր դեպքերում այն պետք է նույնացվի այն պարտատոմսի հետ, որին վերաբերումէ, Ա պետք է պարունակիհամապատասխան պարտապան կազմակերպության անվանումը, կուպոնի անվանումն ու համարը,վճարող բանկի գումարը,պարտատոմսի անվանումը, կուպոնի գործունեության ժամկետը,հերթական համարը` հաշվարկված տվյալ սերիայի առաջին կուպոնից: Կուպոնները սովորաբարկցվում են, ըստ ներկայացնողի,պարմասն

տատոմսերին: 2) Կուպոնային տոկոսադրույք, այսինքն` պարտատոմսի թողարկման պահին սահմանված տոկոսադրույքի չափով հաշվարկվում է տոկոսային եկամուտ: Օրինակ, 5 տոկոսանոց կուպոնը նշանակում է, որ պարտատոմսըբերում է 59օ եկամուտ: Ելնելով կուպոնային տոկոսից, ներդրողը ստանում է պարտատոմսերիգծով տարեկանվճար: 3) ԱՊՀ մի շարք անդամ երկրների ժամանակավոր դրամական բաշխողական միավորն է, որը շրջանառվում էր ռուբլու հետ միասին: Հ

ՎԱԿԱԴԱՐՁ ԿԱՊ

որի դեպքում գործոնային ցուցանիշի (2) արժեքի մեծացումը կամ փոքրացումըհամապատասխանաբար առաջ է բերում արդյունքայինցուցանիշի (3) արժեքի փոքրացման կամ մեծացման, այսինքն` արդյունքային ցուցանիշի արժեքները գործոնային ցուցանիշի փոփոխությանհամեմատությամբ փոփոխվում են հակառակ ուղղությամբ: --

ՀԱՇԱԽՈՐԴ

-- իրավաբանականկամ ֆիզիկականանձն է, որն օգտվում է կազմակերպության(օրինակ` բանկի) ծառայություններից, կամ մշտական գնորդներն ու պատվիրատուներնեն:

ՎԱՄԱԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

մի քանի ապահովագրողների կողմից նույն ռիսկից կաճ ռիսկերի խմբից ապահովագրությունն է: Այս դեպքում բոլոր ապահովագրականգումարների հանրագումարըչի գերազանցում ապահովագրվողառարկայի ապահովագրականարժեքը:

ՀԱՄԱԴՐԵԼԻ

կատարվում է

-

-(ՆԱԽՈՐԴ

ՏԱՐՎԱ) ԳՆԵՐՈՎ

ՎԵՐԱԳՆԱՀԱՏՈ

համախառններքին ինչպես ըստ

արտադրված

արդյունքի (ՀՆԱ)-ի, այնպես էլ՝ ըստ դրա օգտագործման ցուցանիշների: ՀՆԱ-ի արտադրությանցուցանիշների վերագնահատումը համադրելի գներով իրականացվում է կրկնակի դեֆլյացիայի եղանակի կիրառմամբ, որի ժամանակ ավելացված արժեքի մեծությունը ստացվում է որպես համադրելի գներով գնահատված թողարկման ն միջանկյալ սպառմանմեծությունների տարբերություն:

Թողարկման ն միջանկյալ սպառման վերագնահատումը հագներով կատարվումէ երկու եղանակով. հաշվետու ժամանակաշրջանիտվյալներըդեֆլյատավորելով ընթացիկգներին համապատասխան գների ինդեքսներով, ընթացիկ բազային տարվա տվյալները` գներով, ֆիզիկական ծավալի ինդեքսներով կամ բնեղեն չափիչներով` էքստրապոլյացիայի (համահարթեցման) ենթարկելով:

մադրելի »

ՆԱ-ի օգտագործման: ցուցանիշների համադրելի գներով վերագնահատման համար կիրառվում են համապատասխան գների ինդեքսներ (սպառողական գների ինդեքսը, կապիտալ ներդրումներիինդեքսը այլն) ն բնեղենչափիչներ:

ն

ՀԱՄԱԽԱՌՆ

ԱՎԵԼԱՑՎԱԾ

ԱՐԺԵՔ

--

հաշվարկվում է, ճյուղա-

ւ ջանալ տարհերությւն: «ամար Իողարկնան սպառման խառն» արտահայտությունը տալիս, ցուցանիշն մակարդակով,

ն

որպես ապրանքներին ծառայություննե է

ցույց

որ այդ

իրենում ներառում է հիճնականկապիտալի արժեքի սպառումն արտադրությանգործընթացում:

ՀԱՄԱԽԱՌՆ ԱՐՏԱՔԻՆ ՊԱՐՏՔ

ժամանակաշրջանի ցանկացած պահին փաստացի ընթացիկ ն ոչնչով չպայմանավորված պարտավորությունների չվճարված գումարն է, որը պահանջում է հիմնական պարտքի ն (կամ) տոկոսներիվճարումներ հետագայում ժանանակի որնիօե պահին՞ն իրենից ներկայացնում: պարտավորությունները ոչ ռեզիդենտների

Արան

ր ամար անձի ամու ումա նախքան կապվածծախսերըհանելը, 2) ապրանքների ծառայու-

ՀԱՄԱԽԱՌՆ

կան

հետ

--

-

ԵԿԱՄՈՒՏ է

ական

կամ

իոավաբանան

թյունների իրացումից ստացված դրամականհասույթի ն դրանց արտադրությանվրա կատարված նյութականծախսերիտարբերությունն է: Այն հավասար է աշխատավարձին զուտ եկամտի գումարին, 3) հարկատուիհամախառնեկամուտն է կազմավորման բոլոր աղբյուրներից, որից, սակայն հարկերը դեռնս չեն պահվել: Ներառում է ոչ միայն ընթացիկ, այլն անցած տարիների եկամտի վրա հիմնվածտարբեր աղբյուրներից (հարկման տարում) ստացված եկամուտը: Եկամուտներիշատ տեսակների

գծով հարկերը կարող են պահվել կազմավորման աղբյուրի մոտ` հարկատուին թողնելով մաքուր գումարը, 4) բոլոր աղբյուրներից ստացված եկամուտների ընդհանուր գումարը, 5) արժեթղթերումկամ անշարժ գույքում կատարվածներդրումների գծով եկամուտը, որը հաշվարկված է լրիվ տեսքով` մինչն

հարկերի վճարումը ն հատկացումներիկատարումը: Համաձայն ՀՀ հարկային օրենսդրության, համախառն եկամուտը հարկային կամ հաշվետու տարում հարկատուիստացած բոլոր եկամուտների հանրագումարն է` անկախ դրանց ստացման աղբյուրներից:

ՀԱՄԱԽԱՌՆ ՀՈՍՔԵՐԻ

ՊԱՇԱՐՆԵՐ

ընդգրկում են հաշվետու ժամանակահատվածիվերջին միայն գործառնությանարդյունքու մ իրականացված ներդրումներիծավալների հանրագումարը (առանց պարտավորություններիգծով մարումները,գների, փո-

խար երիփոփոխությունների ատավարգ իրավիճա րի, թի մեխանիկական սխալի ուղղակի ն.կազմակերպության ն

լուծարման արդյունքում իրականացված փոփոխությունները):

ԱՆցուցանիշ է տվյալ աակրոտո ԵԵՈՔԻՆ սական որը ԱՐՑՈՒՆՔ բնութագրում(նն) երկրիտնտեդա

-

է,

սության բոլոր ճյուղերում արտադրվածապրանքներիու ծառանների արժեքը` նախատեսված վերջնական սպառման,

յությու

ա

'

համա

մուտների օգտագործման (ծախսային), եղանակներով: ԱրտադրականեղանակովՀՆԱ-ն ստացվում է որպես ապրանքներին ծառայությունների ողջ թողարկման ու միջանկյալ սպառման տարբերությունկամ որպես տնտեսությանճյուղերում ստեղծված ավելացված արժեքի հանրագումար:Ընդ որում, ըստ ճյուղերի, ավելացված արժեքի ծավալները հաշվարկվում են հիմնական գներով, որոնք չեն ներառում ապրանքների ն ներմուծման հարկերը, սակայն են ապրանքների ն ներմուծման լրացուցիչ հատկացումները: Շուկայական գներով ՀՆԱ-ի հաշվարկման համար անհրաժեշտ է ավելացնել ապրանքների ն զուտ (առանց լրացուցիչ հատկացումների)հարկերը: Ըստ եկամուտներիձեավորմանաղբյուրների համախառն ներքին արդյունքն արտացոլում է անմիջապեսարտադրական

ներառում

ներմուծման

գործընթացին մասնակցող միավորների, ինչպես նան պետական հիմնարկների ն տնային տնտեսություններըսպասարկող ոչ առնտրային կազմակերպությունների կողմից ստացած սկզբնական եկամուտները:Այս հաշվարկներում համախառնեկամուտը հանդիսանում է հաշվեկշռող հոդված ն որոշվում է որպես արտադրականեղանակով հաշվարկված համախառն ներքին արդյունքի (շուկայական գներով) ն աշխատողների աշխատանքի վարձատրությանն արտադրությանու ներմուծմանզուտ փարկերի տարբերություն: Նշված եղանակը կիրառվում է ՀՀ Ազգային վիճծառայության կողմից ոչ թե ՀՆԱ-ի անվանական ծավալի կամ դինամիկայի որոշման, այլ միայն դրա արժեքային կառուցվածքի վերլուծության համար: Եկամուտների օգտագործման կամ ծախսային եղանակով հաշվարկված համախառն ներքին արդյունքն իրենից ներկայացնում է ապրանքների ն ծառայությունների վերջնական սպառման ծախսերի, համախառն կուտակմանն զուտ արտահանմանհանրագումար:

ՀԱՄԱԽԱՌՆ ՇԱՅՈՒՅԹ

1) թողարկվածարտադրանքի,ապրանքների, կատարված աշխատանքների ն մատուցված ծառայությունների իրացումից զուտ հասույթի (առանց անուղղակի հարկերի` ավելացված արժեքի հարկ ն ակցիզային հարկ) ն դրանց հետ կապված ծախսերի միջն եղած տարբերությունն է: Երբ զուտ հասույթի գումարի չափը գերազանցում է կատարված բոլոր ծախսերին, ապա արդյունքում ստացվում է համախառն շահույթ, իսկ հակառակ դեպքում` վնաս: Վերջինիս գումարը «Ֆինանսական արդյունքների մասին» հաշվետվությունում ցույց է տրվում է փակագծերիմեջ: 2) իրենից ներկայացնում է ավելացված արժեքի այն մասը, որը մնում է արտադրողներին վարձու աշխատողների աշխատանքի վարձատրության ն արտադրության հարկերի վճարման հետ կապված ծախսերը կատարելուց հետո: «Վամախառն»կամ «զուտ» շահույթ արտահայտությունը տվյալ դեպքում ցույց է տալիս` արտադրության գործընթացումհիմնական կապիտալիսպառումըհաշվի առնված է նշված ցուցանիշում, թե ոչ: Տնային տնտեսություններին պատկանող ձեռնարկություններիարտադրական գործունեության արդյունքում ձնավորված շահույթը կոչվում է համախառնեկամուտ, քանի որ այն արտացոլում է ինչպես ձեռ-

նարկատիրոջ կողմից կատարած աշխատանքի վարձատրությունը, այնպես էլ` ձեռնարկատիրականշահույթը:

ՎԱՄԱԽՄԲՎԱԾ ՀԱՇՎԵԿՇԻՌ

1) ամփոփ հաշվապահական հաշվետվություն է, որում ներառված են մայր ն դուստր ընկերությունների հաշվեկշիռները: Այն արտացոլում է ընկերության --

ն նրա դուստր ընկերությունների ամփոփֆինանսական վիճակն ամբողջությամբ վերցրած: Կրկնակի հաշվարկից խուսափելու նպատակով համախմբված հաշվեկշռից հանվում է ընկերությունների միջե փոխադարձ(միջխմբային) շրջանառությունը: Համաձայն ՀՀ բանկային օրենսդրության, այլ անձանց կանոնադրականկապիտալում (հիմնադրամում)բանկի մասնակցությունը 5096-ը գերազանցելու դեպքում բանկը տվյալ անձանց հաշվեկշիռը միավորում է իր հաշվեկշռում` 11 կենտրոնական բանկի կողմից սահմանված կարգով, 2) ամփոփ հաշվետվություն է, որն արտացոլում է ընկերությանն նրա մասնաճյուղերի գործառնությունները:

--

ՏԱՐԵՍԿԶԲԻ

ԱԶԱՏ

ՀԱՄԱՅՆՔԻ ԲՅՈՒՋԵԻ ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐԻ

է համայնքի ավագանու որոշմամբ կարող օգտագործվել տվյալ տարվա բյուջեով նախատեսված ելքերի լրացուցիչ ֆինանսավորման կամ չկանխատեսված ելքերի ֆինանսավորման նպատակով: Համայնքի բյուջեի վարչական մասի տարեսկզբի ազատ մնացորդի գումարն ուղղվումէ. նախորդ (եզրափակված) բյուջետային տարում վարչական մասից ֆինանսավորմանենթակա,սակայնչֆինանսավորված ելքերի գծով՝առկա պարտավորություններիկատարմանը, վերը նշված պարտավորությունները կատարելուց հետո առաջացած միջոցների մնացորդն ուղղվում է համայնքի բյուջեի ֆոնդային մաս` համայնքի ավագանու որոշմամբ սահմանվածծախսերիֆինանսավորմանհամար:

ՄՆԱՑՈՐԴ

--

միջոցների »

ՀԱՄԱՅՆՔԻ ԲՅՈՒՋԵԻ ԿԱՏԱՐՈՒՄ

համայնքի բյուջեի հասէ բյուջեի տատումից համայնքի ղեկավարը սահմանում հաստատում կատարմանեռամսյակայինհամամասնությունները, բյուջետային հիմնարկների պահպանման ծախսերի նախահաշիվները: Գամայնքիղեկավարըհամայնքի բյուջեի կատարումն ապահովելու նպատակով. ա) համայնքի ավագանու հաստահետո

--

տած տարեկան բյուջեն` եռամսյակայինհամամասնություններով, ն բյուջետային հիմնարկների պահպանման ծախսերի տարեկան ն եռամսյակայինբաշխմամբ հաստատվածնախահաշիվները տրամադրում է համայնքի բյուջեի կատարման սպասարկումնիրականացնողՀՀ Ֆինանսներին էկոնոմիկայի նախարարությանհամապատասխանտեղականգանձապետական բաժանմունքին, բ) ստորագրում է ֆինանսականփաստաթղթերը, գ) աջակցում է հարկային մարմիններին`համայնքի բյուջե հարկերիմուտքագրմանգործում, դ) իրականացնումէ օրենքով սահմանվածայլ լիազորություններ: Համայնքիբյուջեի կատարմանպատասխանատունհամայնքի ղեկավարնէ:

ՎԱՄԱՅՆՔԻ ԲՅՈՒՋԵԻ ՆԱԽԱԳԻԾ

այն կազմվումէ համայնքի զարգացման եռամյա ծրագրով` տվյալ բյուջետային տարվա հիմնախնդիրներիլուծման համար անհրաժեշտ ֆինանսական միջոցների պլանավորման հիման վրա: Համայնքի բյուջեի նախագիծըկազմում է համայնքիղեկավարը`բյուջետային համակարգի ճմիասնականությունն ապահովողբյուջետային գործընթացի կազմակերպման համաձայնեցված սկզբունքների, բյուջետային դասակարգման,հաշվառմանն հաշվետվության միասնականմեթոդաբանության հիմանվրա:

ՀԱՄԱՅՆՔԻ

--

ԲՅՈՒՋԵՈՒՄ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԿԱՏԱՐՈՒՄ

--

համայնքիբյուջեի կատարմանընթացքումհամայնքիղեկավարը կարող է բյուջեն հաստատելու մասին համայնքի ավագանու ընդունած որոշմանը չհակասող վերաբաշխումներկատարել: Վամայնքիղեկավարի կատարածփոփոխություններիհանրագումարը բյուջետային տարվա ընթացքում չի կարող գերազանցել տվյալ տարվա բյուջեի մասին որոշմամբ սահմանված Ա չափաքանակները:Համայնքի բյուջեում փոփոխությունները (կամ) լրացումները կարող են կատարվել համայնքի ղեկավարի կամ համայնքի ավագանու անդամի (անդամների)առան (կամ) լրացումները ջարկությամբ: Այդ փոփոխությունները չեն կարող խախտել համայնքի բյուջեի հաշվեկշռվածությունը:

ՀԱՄԱՅՆՔՆԵՐԻ

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐ

համայնքներիբյուջեների կառուցվածքը, տեղականինքնակառավարման մարմիններիկող--

մից իրականացվող լիազորությունների ն դրանց ֆինանսավորման համապատասխանության ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով, բաժանվումէ հետնյալ բաղկացուցիչ մասերի` համայնքի բյուջեի վարչական մաս (վարչական բյուջե), համայնքի բյուջեի հիմնադրամային մաս (հիմնադրամային բյուջե): Վամայնքի բյուջեի բաղկացուցիչ մասերից յուրաքանչյուրը պետք է հաշվեկշռված լինի: Համայնքների բյուջեների վարչական մասը (վարչական բյուջեն) ներառում է` համայնքների բյուջեներին օրենքով ն իրավական այլ ակտերով ամրագրվող եկամուտները, այդ թվում՝ հարկային եկամուտներըն տուրքերը, ոչ հարկային եկամուտները, պաշտոնականտրանսֆերտները:

ՀԱՄԱՅՆՔՆԵՐԻ

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ

ԿԱՏԱՐՄԱՆ ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

իրականացնում են` համայնքի ավագանին, Ազգային ժողովը ն կառավարությունը, օրենքով իրենց վերապահված --

լիազորությունների շրջանակներում: Համայնքի ավագանին համայնքի բյուջեի կատարման վերահսկողությունն իրականացնում է իր անդամի (անդամների) ն (կամ) աուդիտորական մասնագիտացված կազմակերպության միջոցով, ավագանու որոշած պարբերականությամբ,բայց ոչ պակաս, քան տարին մեկ անգամ:

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ ՁԵՎԱՎՈՐՄԱՆ ՍԿԶԲՈՒՆՔՆԵՐ

հիմնականսկզբունքներնեն` 1) համայնքիզարգացմանեռամյա

ՎԱՄԱՅՆՔՆԵՐԻ

-

ծրագրի հիման վրա համայնքային նշանակության հիմնախնդիրներիլուծման համար անհրաժեշտ ֆինանսականմիջոցների պլանավորումը, 2) պահուստային հիմնադրամի ստեղծումը որպես տվյալ տարվա համայնքի բյուջեում չկանխատեսված, ինչպես նան վարկերի ն այլ փոխառու միջոցների օգտագործման վճարների (տոկոսների) գծով ծախսերի աղբյուրի ն կապիտալ ծախսերի ֆինանսավորման հիմնական երաշխիք, 3) համայնքի բյուջեի հաշվեկշռվածությունը՝ յուրաքանչյուր բյուջետային տարվա համար համայնքի բյուջեով նախատեսված ծախսերի հանրագումարըչպետք է գերազանցի տվյալ տարվա բյուջեով նախատեսվածեկամուտների(մուտերբ կատարքերի) հանրագումարին,4) /սնայողդականությունը, է համարժեք նյուհամապատասխանում դրան ված ծախսին

թական ն ոչ նյութական ակտիվների ձեռքբերումը, 5) արդյունավետությունը, երբ ապահովվում է կատարված ծախսի ն համայնքի համար դրա օգտակարությանմիջն պատշաճհարաբերակցությունը, 6) հավաստիությունը ն հստակությունը, որը հնարավորությունէ ընձեռնում ապահովել բյուջեի կատարման ու բյուջետային գործընթացի նկատմամբ իրականացվող վերահսկողության արդյունավետությունը` բյուջեի հոդվածների հիմքում դրվող հստակ հաշվարկների միջոցով, 7) օհռապարակայնությունը, որն ապահովում է համայնքի բյուջեի ձնավորման ն կատարմանվերաբերյալ համայնքի անդամների իրազե-

կությունը:

համայնքների բյուջեները կազմված են երկու մասից` վարչական բյուջեն ֆոնդային բյուջե: Վարչական բյուջեն իր հերթին բաղկացած է մուտքերից ն ելքերից: Մուտքերումներառվում են` հարկային եկամուտները, տուրքերը, ոչ հարկային եկամուտները, պաշտոնականտրանսֆերտները,պակասուրդիֆինանսավորմանաղբյուրները,ինչպես նան` փոխատվության ստացումը ն տարեսկզբի ազատ մնացորդը: Վարչական բյուջեի ելքերում ներառվում են` ընթացիկ ծախսերըն փոխատվությանմարումները: Ֆոնդային բյուջեն նս բաղկացած է մուտքերից ն ելքերից: Մուտքերում ներառվում են` ոչ հարկային եկամուտները, կապիտալի գործառնություններիցեկամուտները, պաշտոնական աղբյուրները, տրանսֆերտները,պակասուրդի ֆինանսավորման ինչպես նան` վարկերը, մասնավորեցումից մուտքերը, պարտատոմսերիտեղաբաշխումից մուտքերը ն ազատ մնացորդը: Ֆոնդային բյուջեի ելքերում ներառվում են` կապիտալ ծախսերը ն վարկերի ու պարտատոմսերիդիմացմարումները:

ՀԱՄԱՅՆՔՆԵՐԻ

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ

ՀԱՄԱՅՆՔՆԵՐԻ ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ

ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔ

--

ԿԱՏԱՐՄԱՆ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒ-

համայնքի բյուջեն ՀՀ Սահմանադրությամբն ՀՀ օրենքներով տեղական ինքնակառավարմանմարմնին վերապահված լիազորությունների իրականացմանհամար անհրաժեշտ դրամականմիջոցներիձեավորման ն ծախսման որոշակի ժամանակահատվածիֆինանսական ծրագիրն է:

ԹՅՈՒՆՆԵՐ

Համայնքի բյուջեի կատարումըհամայնքիբյուջեի մուտքերի ձնավորման,ելքերի իրականացմանկանոնակարգվածգործունեությունն է: Համայնքիբյուջեի կատարմանպատասխանատունհամայնքի ղեկավարնէ, իսկ համայնքիտնօրինությանտակ գտնվող դրամականմիջոցները շրջանառվում են նույն կարգով,ինչ կարգով շրջանառվումեն պետականբյուջեի դրամական միջոցները: "

ՀԱՄԱՅՆՔՆԵՐԻ

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ

ՊԱՀՈՒՍՏԱՅԻՆ

ՀԻՄՆԱԴՐԱՄ--

համայնքի տվյալ տարվա բյուջեում չկանխատեսված,ինչպես նան հիմնադրամայինմաս կատարվող հատկացումների,համայնքներիբյուջեների կողմից վարկերին այլ փոխառու միջոցների օգտագործման վճարների (տոկոսների)գծով ստանձնված պարտքայինպարտավորություններիկատարմանապահովման ֆինանսական աղբյուր է: Պահուստային հիմնադրամիմիջոցներից համայնքի բյուջեում չկանխատեսված ծախսերի գծով ֆինանսավորումն իրականացվում է համայնքի ավագանու որոշումներիհիման վրա: ՀԱՄԱՏԵՂ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆ -- նմանատիպգործունեության

պայմանագրովերկու կամ ավելի անձինք (մասնակիցները) պարտավորվում են միացնել իրենց ավանդները ն առանց իրավաբանականանձ կազմավորելու գործել համատեղ` շահույթ ստանալու կամ օրենքին չհակասող այլ նպատակիհասնելու համար: Ձեռնարկատիրականգործունեության համար կնքված համատեղգործունեությանպայմանագրի կողմերկարող են լինել միայն անհատ ձեռնարկատերերը ն (կամ) առնտրային կազմակերպությունները: Մասնակցիավանդ է համարվում այն ամենը, ինչ նա ներդնում է ընդհանուր գործում, ներառյալ` դրամը, այլ գույքը, մասնագիտական ն այլ գիտելիքները,ունակություններնու հմտությունները,ինչպես նան` գործարարհամբավն ու գործարար կապերը:

--

ՀԱՅՏԱՐԱՐՎԱԾ

ԿԱՆՈՆԱԴՐԱԿԱՆ

ԿԱՊԻՏԱԼ

կանոնադրական կապիտալ,որն ընկերության մասնակիցներիկողմից հայտարարվումէ այն հիմնադրելիս ն ամրագրվում է նրա կանոնադրությամբ:Նախկինում հայտարարվածկանոնադրական կապիտալն ամբողջությամբ համալրելուց հետո ընկերության

-

մասնակիցները կարող են հայտարարել կանոնադրականկապիտալի նոր մեծություն, որը հաստատվում է մասնակիցների ընդհանուր ժողովի որոշմամբ: Այն օրենսդրությամբսահմանված կարգով գրանցելուց հետո մասնակիցներըկարող են համալրել նոր հայտարարված կանոնադրական կապիտալը` օրենքով սահմանված ժամկետում:

ՎԱՆԿԱՐԾԱԿԻ ԳՈՒՅՔԱԳՐՈՒՄ

այն անցկացվումէ նյութական պատասխանատուանձերի համար անսպասելի ժամկետներում` անհրաժեշտությունից ելնելով: --

ՀԱՇԻՎ - 1) գնորդին վաճառողիմիջն պայմանագրայինհարաբերություններեն, որոնց համաձայն, վճարումը կատարվելու է հաջորդ ժամանակաշրջանում:Առետրականհարաբերություններում հաշիվ (ապրանքագիր) է անվանվում ապրանքային փաստաթուղթը, որը վաճառողիկողմից դուրս է գրվում գնորդի անունով ն հավաստում ապրանքի մատակարարումըկամ ծառայության մատուցումը, մեկ անձի պարտքը մյուսի հանդեպ: Մասնագիտականծառայություններմատուցող անձը կարող է հաշիվ դուրս գրել իր հաճախորդինկամ գնորդին: Օգտագործվում են նան «բաց հաշիվ» կամ «բաց հաշվով վարկ» տերմինները,կախված այն բանից, թե պայմանագիրըկնքվել է առնետրայիննպատակներով, թե` սպառողական գնումները սպասարկելու համար, 2) բանկերի կամ ֆինանսականկազմակերպությունների կողմից կատարվող բոլոր գործառնությունների գրանցումնէ` դրանց կատարմանամսաթվերիհետ միասին, արտահայտված դրամով: Այդ գործառնություններն առնչվում են ակտիվների,պարտավորությունների,եկամուտների,ծախսերի կամ իրավաբանականն ֆիզիկական անձանց հաշիվներում ընթացիկմնացորդիհետ: Հանդիսանումէ հաշվապահական հաշվառման համակարգերի մեջ տվյալների խմբավորման ն պահպանման հիմնական միավորը: Ակտիվների, պարտավորությունների ն սեփական կապիտալիյուրաքանչյուր տեսակին համապատասխանումէ իր հաշիվը: Կրկնակիգրանցման համակարգում հաշիվներնունեն դեբետային(ձախ) ն կրեդիտային (աջ) մասեր: Հաճախ հաշիվը պատկերում են «7» տառի տեսքով, քանի որ էջը բաժանում են աջ ն ձախ մասերի, որոնց վերնում ընդգծում են հաշվի անվանումը: Մուտքը գրանցվում է

մի սյունակում, ելքը` մյուսում: զաշիվները կարող են վարվել գրքում, առանձինքարտի վրա գրավորձնով` հաշվապահական կամ համակարգչում` տեղեկատվությանմագնիսական կրիչի վրա: Գոյություն ունեն ցպահանջ, ժամկետային, համատեղ, հավատարմագրայինկառավարման, հատուկ, հաշվարկային, ընթացիկ ն այլ հաշիվներ: Հաշիվները վարելու գծով վարկատարում է հատուկ անձը, չական պարտականությունները է համար, գործառնությունների հաշվով որը պատասխանատու համար արժեթղթերի տեղաբաշխելու 3) ներդրողներիշրջանում կողմերի միջն ֆինանհամատեղձեռք բերմանկապակցությամբ են, 4) բրոն սական պայմանագրայինհարաբերություններն ն քերային, դիլերային ընկերության նրա հաճախորդի միջն է, որի դեպքումընկերություննիր գրանցփոխհարաբերությունն միջոցով գործում է որպես ներկայացուցչությունների ված ու գծով գործակալ ն իրականացվաճառքի արժեթղթերիառք նում է

կառավարչականհսկողություն: համապատասխան

հաշվի մի ՀԱՇԻՎ ԱԿՏԻՎԱ-ՊԱՍԻՎԱՅԻՆ հաշվապահական տեսակ է, որում գրանցումները միաժամանակ կատարվում են --

ն'

դեբետում, ն' կրեդիտում:

հաշվապահականհաշվի մի տեսակ է, որի դեբետում գրանցվում են հաշվետու ժամանակաշրջանում տնտեսական միջոցների սկզբնական մնացորդը, դրանց ավելացումները ս այդ ժամանակաշրջանիվերջնական մնացորդը, իսկ կրեդիտում` տնտեսական միջոցների նվազումները: Այս հաշվի վերջնական մնացորդը հավասար է` սկզբնական մնացորդին գումարած ավելացումները,հանած կրեդիտումգրանցված նվազումները:

ՀԱՇԻՎ ԱԿՏԻՎԱՅԻՆ

--

այն հաշիվն է, որում տնտեսական միջոցները (ակտիվ), դրանց կազմավորմանաղբյուրները(պասիվ) ն տնտեսականգործառնություններըգրանցվում են ավելի մանրամասն, ըստ առանձին տարատեսակների`արժեքային ՀԱՇԻՎ

ԱՆԱԼԻՏԻԿ

-

արտահայտությամբ:

ԵՎ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ինքնան հաշիվները, է, մյուս բոլոր ինչպես աղյուսակ ամփոփ տիպ

ՀԱՇԻՎ ԱՊՐԱՆՔՆԵՐԻ

-

այն նույնպես կազմված է երկու մասից` «ռեսուրսային», որտեղ ցույց են տրվումապրանքներին ծառայություններիթողարկումն ու ներմուծումը, ապրանքների ու ներմուծման հետ կապված հարկերը ն լրացուցիչ հատկացումները, իսկ «օգտագործման»

սպառման(միջանկյալ ն վերջնական) համար օգտագործվող ապրանքների ն ծառայությունների ծավալները, հիմնական ն շրջանառու կապիտալի կուտակումը, ապրանքների մասում`

արտահանումը:

ՀԱՇԻՎ ԱՎԱՆԴԱՅԻՆ

բանկում այն հաշիվն է, որից ավանդագրված միջոցները կարող են դուրս հանվել ավանդատուի առաջին իսկ պահանջով (ցպահանջ ավանդի դեպքում), մինչն ժամկետը լրանալը (ժամկետային ավանդի դեպքում), կամ մինչն բանկային ավանդի պայմանագրում նշված պայմանների վրա հասնելը: Ավանդայինհաշվի միջոցների դիմաց վճարվող տոկոսներիմեծությունը կախված է ընթացիկտոկոսադրույքից, գումարն ավանդադրելու ժամկետից, ավանդը վաղաժամկետ պահանջելու` ավանդատուի մտադրությունից, արժույթի տեսակից, ավանդի դիմաց տոկոսներ վճարելու պարբերականությունից ն այլ գործոններից: Ավանդային հաշիվ բացելիս բանկի ն ավանդատուիմիջն կնքվումէ բանկայինավանդիպայմանագիր: ՀԱՇԻՎ

ԸՆԹԱՑԻԿ

ները ն պարտքերը, 4) հաշիվ է, որում գրանցվում են ընկերակցության որնէ անդամի կողմից կատարված բոլոր գործառնությունները, որոնք անմիջապես չեն վերաբերում ընկերակցության կապիտալում նրա բաժնեմասին, 5) երկրի վճարային հաշվեկշռի մի մասն է, որում գրանցվում են կապիտալիշարժի հետ չկապված գործառնությունները: Ընդգրկում է առնետրային հաշվեկշիռը, ներմուծումը, արտահանումը, միակողմանի փոխանցումները,օտարերկրյա ներդրումներիգծով տոկոսները ն այլ եկամուտներ:

--

1) բանկային հաշիվ է, որտեղից հաճախորդըկարող է ցանկացած պահին դրամ հանել (ԱՄՆում համարժեքն է չեկային հաշիվը): Այդ հաշիվը թույլ է տալիս դուրս գրել՛ չեկեր, հաճախորդին հնարավորություն է տալիս ընթացիկ վճարումներ կատարել չեկերի միջոցով, առօրյա ստանալ կանխիկ դրամ ն միջոցներն ազատ օգտագործել այլ ձներով: Ընթացիկ հաշիվ կարող է բացվել նան ֆիզիկական անձի, կազմակերպություններիմասնաճյուղերի, բյուջետային հիմնարկություններիհամար: Դրամական միջոցներն այդ հաշվից կարող են հեշտությամբ հանվել: Եթե հաշվում արտացոլվում են նան փոխատվական գործառնություններ, ապա այն կոչվում է կոնտոկորենտային հաշիվ, 2) երկու կազմակերպությունների միջն փոխհարաբերությունների հաշիվ է, որում արտացոլվում են նրանց միջն միջոցների, ապրանքների ն այլնի շարժը, 3) հաշիվ է, որում արտացոլվում են կազմակերպությունների ստորաբաժանումներիմիջն փոխադարձ վճարում-

ՀԱՇԻՎ ԸՆԹԱՑԻԿ

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

հաշվում արտացոլվում են ապրանքների,ծառայությունների, եկամուտների ու տրանսֆերտներիհետ կապված բոլոր տիպի գործառնությունները:

ՀԱՇԻՎ ԹՂԹԱԿՑԱՅԻՆ

--

այնպիսիհաշիվ է, որում արտացոլվում են կնքված թղթակցային պայմանագրի հիման վրա այլ բանկի հանձնարարականով ն նրա հաշվին տվյալ բանկի կատարած հաշվարկները: Բացվում են առավելապեսայն բանկերի միջն, որոնք ակտիվորեն իրականացնում են փոխանցումներ, ակրեդիտիվներ,ինկասացիոն ն ապրանքներիու ծառայությունների դիմաց հաշվարկների գծով այլ գործառնություններ: Տարբերվում են «լորո» ն «նոստրո» թղթակցայինհաշիվներ: «Նոստրո» հաշիվը մի բանկում հանդիսանում է թղթակից բանկի «լորո» հաշիվ: Թղթակցային հաշիվները կարող են բացվել ինչպես փոխադարձության, այնպես էլ միակողմանի հիմքի վրա, որը որոշվում է մեկը մյուսի համար կատարվելիք հանձնարարականների ծավալով, միջազգային հաշվարկներում մասնակցությանաստիճանով: Մեկ այլ բանկի դեպոզիտները (ավանդները) պահող բանկը դրանք հաշվառում է իր հաշվեկշռում որպես պարտք «լորո» հաշվով (տվյալ բանկում թղթակցայինհաշիվների մնացորդ): Այդ բանկերում ավանդներ ունեցող բանկը դրանք հաշվառումէ որպես ակտիվներ«նոստրո» բանկերի մոտ): հաշվով(թղթակից Թղթակցային հաշիվներովվճարումները կատարվումեն կամ հաշվի մնացորդի սահմաններում, կամ էլ հաշվի մնացորդի գերազանցմամբ` հաշվի գծով վարկ (օվերդրաֆտ) տրամա--

դրելուհաշվին:

ՀԱՇԻՎ ԽՆԱՅՈՂԱԿԱՆ

հաշիվ բանկում, որը, որպես կանոն, նախատեսված է բնակչության խնայողությունների համար: --

Այդպիսի հաշվով գործառնությունների թիվը ն գումարները սովորաբարսահմանափակվածեն, այսինքն` հաշվում միջոցները ներդրվումեն կանոնավորկերպով,երկարատնժամանակաշրջանում, ոչ մեծ գումարներով ն չեն կարող օգտագործվել չեկերի վճարման համար: Կարող են լինել ցպահանջ ն ժամկետային: Խնայողական հաշիվները սովորաբար բերում են տոկոսային եկամուտ, ն որոշ բանկեր տոկոսներ են գանձում՝ խնայողականհաշիվներից միջոցները չափազանց հաճախակի դուրս հանելու համար:

ՀԱՇԻՎ ՉԵԿԱՅԻՆ

հաշիվ է բանկում, որի հիման վրա կաէ րելի չեկ դուրս գրել, իսկ այդ հաշվի մնացորդինսովորաբար հաշվեգրվում է տոկոսային գումար: --

հաշվապահականհաշվի մի տեսակ է, որի կրեդիտումգրանցվում են հաշվետու ժամանակաշրջանում տնտեսականմիջոցների կազմավորմանաղբյուրների սկզբնական մնացորդը, դրանց ավելացումները ն այդ ժամանակաշրջանի վերջնականմնացորդը, իսկ դեբետում` կազմավորման աղբյուրների նվազումները: Այս հաշվի դեպքում վերջնական մնացորդը հավասար է սկզբնական մնացորդին գումարած ավելացումները,ն հանած դեբետումգրանցված նվազումները:

ՎԱՇԻՎ ՊԱՍԻՎԱՅԻՆ

--

:

"

ՀԱՇԻՎ

ՍԱՌԵՑՎԱԾ 1) բանկային հաշիվ, որով վճարում--

ները դադարեցվել են մինչն դատարանի որոշումը, կամ մինչն այն պահը, երբ օրինական գործողությունների հետնանքով հնարավոր կլինի հաշվից գումար հանել: Հաշիվը սովորաբար սառեցվում է հաշվետիրոջ սնանկացման կամ մահվան դեպ-

քում:

Մահացած մարդու հաշիվը սառեցվում է` նախքան դատարանի որոշմամբ մահացածի գույքը բաժանելը: Դատարանի որոշմամբորոշում են հաշվի նոր օրինականտիրոջը(տերերին), 2) բանկային հաշիվ որնէ երկրում` այդ երկրի արժույթով, որը փակ արժույթ է: Այդպիսի հաշվի միջոցները կարող են օգտագործվել միայն այդ երկրիներսում, 3) հաշիվ, որի օգտագործումը լրիվ սահմանափակվում է այն դեպքում, երբ հաճախորդը

վաճառումէ նախկինումստացված(գնված), սակայնչվճարված ստացված արժեթղթերը,իսկ այնուհետնփորձումէ վաճառքից հասույթը դուրս հանել հաշվից` արժեթղթերիգնման դիմաց գնման դեռնս չվճարած, կամ ընդհանրապեսչի կատարում (սովորաբար համար վճար` որոշակի ժամանակաշրջանում ժագործարքիպահից 7 օրվա ընթացքում):Հաշվի սառեցման կատարել կարող մանակ հաճախորդը 90 օրվա ընթացքումչի որնէ վճարում, քանի դեռ ամբողջությամբչի վճարել նախորդ օգտագործարքիհամար, 4) բանկայինհաշիվ, որը չի կարող գործվել, սովորաբար այն պատճառով,որ դրա օգտագործումն կողմից: արգելվածէ կառավարության

(ակտիվ), որում տնտեսականմիջոցները ն միջոցով դրանց աղբյուրները(պասիվ) դրանց կազմավորման գրանցվում իրականացվողտնտեսական գործառնությունները են ընդհանրացված տեսքով` արժեքայինարտահայտությամբ:

ՀԱՇԻՎ ՍԻՆԹԵՏԻԿ

--

են հաշիվ, որտեղ բանկերը հաշվառում տրավարկերիտրամադրումըն դրանց վերադարձը:Վարկը է, իսկ հաճախորդի մադրելիսվարկայինհաշիվըդեբետագրվում ստորաբահաշիվները հաշիվը` կրեդիտագրվում:Վարկային հաշվով Պարզ ն հատուկ հաշիվների: ժանվում են պարզ է մնացորդի, ըստ որպես կանոն, կատարվում կրեդիտագրումը, է ըստ իրականացվում կրեդիտագրումն հաշվով հատուկ իսկ

ՀՁԱՇԻՎ ՎԱՐԿԱՅԻՆ

--

շրջանառության:

ՀԱՇԻՎ ՖԱԿՏՈՒՐԱ

ֆինանսականփաստաթուղթ է, որը վկայում է ապրանքներիկամ ցուցաբերվողծառայությունների --

է գրվում մատակարարմանմասին: Այն լրացվում ն դուրս յուրաանունով, մատակարարի,վաճառողիկողմից` գնորդի ցուցաբերվող քանչյուր տեսակի ապրանքի (ապրանքախմբի), ծառայության ն կատարվողաշխատանքիգծով: Այդ փաստաու թղթում նշվում են կողմերի անվանումներն հասցեները, ճշգրիտ ծառայությունների) ապրանքների (աշխատանքների, համարն ֆակտուրան Հաշիվ այլն: անվանումը,քանակը, գինը հիմք: ն կատարելու վում է հաշվարկներ վճարումներ

արտացոլում է արտաքին աշխարհի հետ այն բոլոր գործառնությունները,որոնց արդյունքում տեղի է ունենում ռեզիդենտներիարտաքինֆինանսականակտիվների ն. պարտավորություններիփոփոխություն: Ընդ որում, վերագնահատման հետեանքով ակտիվների ն պարտավորություն» ների փոփոխությունը ֆինանսական հաշվում չի գրանցվում: Ֆինանսական հաշվի շրջանակներում ըստ յուրաքանչյուր ակտիվի գործառնություններըգրանցվում են զուտ ձնով, այսինքն` գրանցումներն արտահայտում են որոշակի ժամանակահատվածի ընթացքում տվյալ տեսակի ակտիվի կամ պարտավորության գծով բոլոր դրական ն բացասական գործառնությունների զուտ գումարային փոփոխությունը:Ակտիվներիզուտ գումարային նվազումը կամ պարտավորություններիզուտ գումարային աճը կրեդիտագրվում են, իսկ ակտիվների զուտ գումարային աճը կամ պարտավորություններիզուտ գումարայիննվազումը՝ դեբետագրվում:

ՀԱՇԻՎ ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

--

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

դրանք ստորաբաժանվումեն երեք ենթախմբի` կալկուլյացիոն հաշիվների, հավաքմանբաշխմանհաշիվներին համադրման հաշիվների: --

հաշիվներինեն վերաբերվում բոլոր տեսակի գույքային (ոչ ընթացիկ ակտիվներ) ն ապրանքանյութական(նյութականընթացիկակտիվներ) արժեքները հաշվառող հաշիվները` շահագործմանմեջ գտնվող ն չգտնվող հիմնական միջոցները, ոչ ընթացիկ ֆինանսական ակտիվները, պաշարները, արագամաշ առարկաները, պատրաստի արտադրանքը, ապրանքներըն այլն: Նշված բոլոր հաշիվներն էլ ակտիվային են:

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

ԳՈՒՅՔԱ-ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ

--

այդ

ԿԱՌԱՎԱՐՉԱԿԱՆ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ

նախատեսված արտադրականծախսումներինարտադրանքի(աշխատանքների, ծառայությունների) ինքնարժեքիվերաբերյալ տեղեկատվության ընդհանրացմանհամար, որոնք օգտագործվում են կազմակերպությաններքին կարիքների համար` կառավարչական որոշումներ ընդունելու նպատակով: են

--

այս հաշիվներն օգտագործվում այն դեպքում, երբ անհրաժեշտ է լինում տնտեսավարող սուբյեկտների տնտեսական միջոցների կամ դրանց կազմավորման աղբյուրներիորնէ խումբն արտացոլել ընթացիկհաշվառմանմեջ կամ հաշվապահականհաշվեկշռում՝ երկու տարՕրինակ` հիմնական միջոցները, արաբեր գնահատումներով: գամաշ առարկաները` նրանց սկզբնական ն մնացորդային արժեքով,ապրանքներըգ̀նման գներով ն մանրաժախգներով: է առաջանումհիմԱյդ նպատակի համար անհրաժեշտություն հաշիվ, որը մի երրորդ ունենալ առընթեր նական հաշվին կամ դրանց տնտեսականմիջոցների կնպաստի արտացոլված համար: ճշտելու կազմավորմանաղբյուրների գնահատումը են՝ արագամաշ հիմնական միջոցների, Այդպիսի հաշիվներ առարկաներիգծով, դրանց մաշվածությանհաշիվը, իսկ ապրանքներիգծով` «Առնտրայինհավելագին» հաշիվը:

ՀԱՇԻՎՆԵՐ ԿԱՐԳԱՎՈՐՈՂ

--

են

դրանք նախատեսվածեն արտադրության Ա շրջանառությանգործընթացի հետնանքներն ի հայտ բերելու համար: Այս հաշիվների թվին է պատկանում «Իրացում» ընդհանուր հաշիվը («Գործառնականգործունեությունից եկամուտներն ծախսեր» հաշիվները), ըստ որի, համադրված են դեբետային ու կրեդիտային մնացորդները, ն վերջնականարդյունքումորոշվում է շահույթը կամ վնասը:

ՀՁԱՇԻՎՆԵՐ ՀԱՄԱԴՐՄԱՆ

--

այս հաշիվներնօգտագործվում կամ տնտեսավորող կազմակերպություններ մեջ սուբյեկտներփոխհարաբերությունների են մտնում միմյանց դրամի արժեքներիտեղափոխման, միջն` ապրանքանյութական ն տեսակի այլ կանխիկվճարման,անկանխիկ փոխանցումների գործառնություններիժամանակ: Հաշվարկային հաշիվները լինում են` ակտիվային,պասիվայինն ակտիվա-պասիվային:

ՀԱՇԻՎՆԵՐ ՀԱՇՎԱՐԿԱՅԻՆ

--

են, երբ տարբեր

նախատեսվածեն կազմակերպությանակտիվների,սեփականկապիտալին պարտավորությունների հաշվառմանհամար: Յուրաքանչյուր հաշվետու ժամանակաշրջանի վերջում հաշվապահականհաշվեկշռում արտացոլվումեն այս հաշիվների (դեբետայինն կրեդիտային) մնացորդները:

ՎԱՇԻՎՆԵՐ

ՎԱՇՎԵԿՇՌԱՅԻՆ

-

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

ՀԱՎԱՔՄԱՆ-ԲԱՇԽՄԱՆ

դրանք օգտագործվում են արտադրությանկամ շինարարության գծով, ինչպես նան ընդհանուրբնույթ կրող ծախսերըհաշվառելու համար: Այդպիսի ծախսերնամբողջ հաշվետու ժամանակաշրջանումհավաքվում են հավաքման-բաշխմանհաշվի դեբետում ն այդ ժամանակաշրջանի վերջում բաշխելով ըստ պատկանելության,փոխանցվում են համապատասխանհաշիվներին` դրանցից յուրաքանչյուրին վերաբերող չափով: Հաշիվների այս խմբին են պատկանում, օրինակ, «Վարչական ն ընդհանուր այլ ծախսեր», «Գործառնական այլ ծախսեր»հաշիվները: Հավաքման-բաշխմանհաշիվները մնացորդչեն ունենում: --

ՎԻՄՆԱԴՐԱՄԱՅԻՆ

դրանք այն հաշիվներն են, են ոչ տնտեսավարող առաջանում միայն սուբյեկտին որոնք ամրացված միջոցներից, այլե կազմավորման տարբեր աղբյուրներից Ա զուտ շահույթի բաշխումից: Այս հաշիվներին են պատկանում կանոնադրական (բաժնեհավաք) կապիտալը, պահուստային ու լրացուցիչ կապիտալները ն այլն: Նշված բոլոր հաշիվներն էլ պասիվային են, ն դրանցում համապատասխան գումարների ավելացումները գրանցվում են կրեդիտում, իսկ նվազեցումները`դեբետում:

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

ՀԱՇԻՎՆԵՐ ՀԻՄՆԱԿԱՆ

--

հաշվապահականհաշվառման այն հաշիվներն են, որոնք օգտագործվում են տնտեսավարողսուբյեկտին պատկանող բոլոր միջոցների դրությունն ու շարժը հաշվառելու ն վերահաշվելու համար: Հիմնական հաշիվները ստորաբաժանվումեն չորս ենթախմբի`գույք-նյութական, դրամական,հաշվարկային ն հիմնադրամային: --

ՀԱՇԻՎՆԵՐ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴՅՈՒՆՔՆԵՐԻ

--

դրանք նախատեսվածեն կազմակերպությանեկամուտների ն ծախսերի հաշվառմանհամար: Յուրաքանչյուր հաշվետու ժամանակաշրջանիվերջում այս հաշիվներիզուտ շրջանառությունը (դեբետային`ծախսերիգծով ն կրեդիտայինե̀կամուտներիգծով) շահույթի կամ վնասի տեսքով արտացոլվում է «Ֆինանսական արդյունքներիմասին» հաշվետվությունում:

ՀԱՇԻՎՆԵՐ ՖԻՆԱՆՍԱ-ՀԵՏԵՎԱՆՔԱՅԻՆ դրանք այն հաշիվներն են, որոնք արտացոլումեն տնտեսավարող սուբյեկտի --

տնտեսական գործունեությանֆինանսականհետնանքները` շահույթը կամ վնասը: ՀԱՇԻՎՆԵՐԻ ԴԱՍԱԿԱՐԳՈՒՄՆԸՍՏ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ԲՈՎԱՆԴԱկառավարչականն արտաԿՈՒԹՅԱՆ դրանք ֆինանսական, --

հաշվեկշռայինհաշվառմանհաշիվներնեն:

հաշվային ռեգիստրներիձնեՀԱՇՎԱՅԻՆ ԱԶԱՏ ԹԵՐԹԵՐ րից են, որոնքի տարբերությունհաշվային քարտերի, ավելի --

են որպեսօրագիր-օրդերներ չափսերիեն Ա օգտագործվում ու տեղեկագրեր: Նրանք կարող են ունենալ տարբերկառուցվածք` առանձզանազան հաշիվներում կատարվող գրանցումների Ազատ թերթերըպահհամապատասխան: նահատկություններին առանձին են այլ թղթապանակներում: ոչ թե քարտարկղում, վում

մեծ

ՀԱՇՎԱՅԻՆ ՉԶԱՓԻԶՆԵՐ

-- դրանք նպաստումեն տնտեսավա-

հաշվառելուն, սուբյեկտներիտնտեսականգործունեությունը ն ոչ (ընթացիկ նրանց ենթակայությանտակ եղած միջոցների ե ընթացիկակտիվների)մեծությունը կատարվածաշխատանքի են հիմնածավալը որոշելուն: Հաշվային չափիչները լինում ն կանումերեք տեսակի`բնական,աշխատանքայինդրամական, է տվյալ սուբյեկտի տնտեսական որոնց միջոցովբնութագրվում ն ոչ միայնքանակամիջոցների(ակտիվների) գործընթացների կան, այլն որակականկողմերը:

րող

ՌԵԳԻՍՏՐՆԵՐ

պատշաճ ձնով կազմված, ն հիման ստուգված, հաստատված մշակված փաստաթղթերի են վրա հստակ ձնի աղյուսակներեն, որոնցում արտացոլվում Ըստ կատարվողտնտեսականգործառնությունները: ձնի դրանք

ՀԱՇՎԱՅԻՆ

-

են հաշվապահական մատյանների,քարտերի ստորաբաժանվում ն ազատ թերթերի, որոնք իրենց ձնով Ա արտաքին տեսքով տարբերվումեն:

դրանց միջոցովձնակերպվում գործեն տնտեսավարողսուբյեկտներիկողմից իրականացվող ու ընթացներումտեղի ունեցող բազմաթիվ բազմաբնույթգորՀԱՇՎԱՅԻՆ ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ

--

ծառնություններ: Այդ փնաաստաթղթերում նշվում են դրանց կատարման տեղն ու ժամանակը, բովանդակությունը` քանակական ու արժեքային ցուցանիշներով, ինչպես նան կատարող այն անձինք, որոնց միջոցով իրականացվում են այդ գործառնությունները: Փաստաթղթում նշվում են նան նրանց ստորա-

գրությունները:

ՀԱՇՎԱՅԻՆ

ՔԱՐՏԵՐ

երի աղյուսակի տեւք: գի առցոզների -

դրանք

հաշվային

ռեգիստրնե

ձներից են, որոնք ունեն մանակ կարող են տեղադրվել ու դասավորվել ցանկացած ձնով Ա դրանցում կատարել ոչ միայն սովորական, այլն պատու ճենահան մեքենայացված գրանցումներ: Դրանք պահվում են հատուկ պատրաստված քարտարկղերում` օգտագործումը հեշտացնելու նպատակով:

ՀԱՇՎԱՆՑՈՒՄ

1) ապրանքների,արժեթղթերին մատուցված ծառայություններիդիմաց անկանխիկհաշվարկներիհամակարգ է, որը հիմնված է պահանջների ու պարտավորությունների փոխադարձմարման (հաշվանցման) վրա: կՎաշվանցման նպատակն է փոխադարձպարտքերի կրճատումը, հաշվարկների արագացումը ն վճարային միջոցների խնայողությունը: Կարող է լինել երկկողմ ն բազմակողմ:Վաշվանցումնիրականացվում է բանկերի կամ հատուկ հաշվանցմանկազմակերպությունների` հաշվարկային կենտրոնների, պալատների, տների, միջոցով: Առաջին անգամ հաշվանցումը սկսեց կիրառվել Անգլիայում 18-րդ դարի կեսերին: Առաջին միջազգային հաշվանցումը ստեղծվեց 1885թ., ընդ որում` սկանդինավյան երկրների միջն հաշվարկներկատարելու համար միջազգայինհաշվարկներում կատարվում է արտարժութային հաշվանցման եղանակով: Առավել տարածված են երկկողմ հաշվանցումները: Կախված են փոխարկվող մնամարման եղանակից, ստորաբաժանվում ցորդով (մնացորդը ամբողջությամբ կամ մասամբ մարվում է ոսկով կամ ազատ փոխարկելի արտարժույթով) ն ոչ փոխարկելի մնացորդովհաշվանցումների(մնացորդըծածկվում է ապ2) ֆինանսական ոլորտում՝ րանքների մատակարարումներով): տարածքային հաշվարկների կենտրոնի (կենտրոնների) անդամների միջն շրջանառվող բոլոր ֆինանսական գործիքների գծով դրամիընդհանուր շարժը: --

-տնտեսավարողսուբյեկտի միաՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆՀԱՇԻՎ տնտեսական միջոցների, դրանց տեսակ բովանդակությամբ ու կազմավորմանաղբյուրների, տնտեսական գործընթացների

դրանց ֆինանսական հետնանքների ընթացիկ հաշվառման միջոց է, որը հաշվապահականհաշվառմանմեթոդի կարնորատնտեսագույն տարրերից մեկն է: Ըստ հաշվառմանօբյեկտի հաշվապահականհաշիվները լիգիտականբովանդակության, են` ակտիվային, պասիվային ն նում ավելացմաճբու նվազեցումով,իսկ ըստ ձնի` հաշվապահական հաշիվը երկկողմաղյուսակ է, որի ձախ կողմը կոչվում է դեբետ, իսկ աջ կողմը` կրեդիտ: Հաշվապահականհաշիվներն ըստ նշանակմանն կառուցվածքիդասակարգվումեն` հիմնական, ն արկարգավորող,գործառնական,ֆինանսահետնանքային տահաշվեկշռայինհաշիվների:

ակտիվապասիվա

1) սկզբտեղեկատվուառկա փաստաթղթերում շ նական հաշվառման է հաշն հաշվապահական շվապ համակարգվում ամակարգ թյունը հավաքվու տնտեսական գործառնու2) վառման գրանցամատյաններում, գրանցվումեն ժամանակագրանցամատյաններում թյունները ժամանակին ն ամգրական կարգով,3) գրանցամատյանները կրում են դրանք բողջականկազմելու պատասխանատվությունը չծանուցվածուղղումվարող անձինք, 4) գրանցամատյաններում է ներ չեն թույլատրվում:Սխալի ուղղումը հաստատվում տվյալ ստորագրելու իրավունք ունեցող անձի ստոգրանցամատյանն ն րագրությամբն̀շելով ուղղման տարին, ամիսը ամսաթիվը, հաշվառումնկարգավորողպետականմար5) հաշվապահական օրինակելիձներ, մինը կարող է սահմանել գրանցամատյանների ինքնուրույն ընտրումէ իր կողմից որոնցից կազմակերպությունն ն կիրառելիձնը, կամ, ելնելով սույն օրենքից հաշվապահական

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ ՎԱՇՎԱՌՄԱՆԳՐԱՆՑԱՄԱՏՅԱՆՆԵՐ

--

սկզբունքներից, հաշվառման ընդհանուր մեթոդաբանական ձները: է սահմանում գրանցամատյանների ինքնուրույն Վաշվապահականհաշվառումը կարգավորող իրավական ակտերովկարող են սահմանվել պարտադիրկիրառմանենթակա ձներ: գրանցամատյանների

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ԿԱՐԳԱՎՈՐՈՒՄ

իրականացկառավարության լիազորած պետական մարմինը, եթե այլ բան նախատեսվածչէ օրենքով, իսկ բանկերում` կենտրոնական բանկը, կառավարությանլիազորածպետականմարմնի հետ համատեղ: Հաշվապահական հաշվառումը կարգավորող պետական է՝ մարմինն իր իրավասության սահմաններում հաստատում ա) հաշվապահական հաշվառման ստանդարտները(չափորոշիչները), բ) հաշվապահական հաշվառման հաշվային պլանները ն դրանց կիրառման մասին հրահանգները, գ) հաշվապահականհաշվառմանստանդարտների կիրառման,ֆինանսական հաշվետվություններում բացահայտումներիկատարման, հաշվապահական հաշվառման քաղաքականության, արտադրականծախսումների (ինքնարժեքի)հաշվառման վերաբերյալ մեթոդականցուցումները, հրահանգները: Հաշվապահականհաշվառումը վարելու ն ֆինանսականհաշվետվություններ կազմելու որնէ հարցի վերաբերյալ հաշվապահականհաշվառմանստանդարտներումն հաշվապահական հաշվառումը կարգավորող այլ իրավական ակտերում մոտեցումների բացակայությանդեպքում կազմակերպությունը մշակում է դրանք ինքնուրույն: նում

--

է

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ՀԱՇՎԱՅԻՆ ՊԼԱՆ -- նույն

հա-

մակարգի բոլոր կազմակերպություններումն առնտրային ֆինանսա-տնտեսականգործառնությունների միանման ձնակերպումն ապահովելու նպատակով, տարբերտեսակի հաշվապահական հաշիվների(ակտիվային,պասիվային,ակտիվա-պասիվային) հիման վրա կազմված մի պլան է, որտեղ ծածկագրերի հերթականությամբլուսաբանվում է յուրաքանչյուր հաշվի բովանդակությունը: Յաշվային պլանն ըստ տնտեսական բովանդակությանկազմված է` հաշիվների դասերից,հաշիվներիխճբերից, առաջին կարգի հաշիվներից (սինթետիկ հաշիվներ) ն երկրորդկարգի հաշիվներից(ենթահաշիվներ):

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ

ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ՁԵՎԵՐ

ընթացիկ հաշվառումը վարելու համար կիրառվողհաշվային ռեգիստրներիու նրանց միջն գոյություն ունեցող փոխադարձ կապի մի որոշակի համակարգ է: Հաշվառման պրակտիկայում

կազմակերպելուն

--

կիրառվել են հետնյալ ձները՝ մայր մատյանային,մեմորիալ-

աղյուսակա-պերֆոքարտային, օրագրա-օրդերային, օրդերային, իսկ այժմյան պայմաններումհ̀ամակարգչային-ավտոմատացձնը: ված հաշվառման

ՎԱՇՎԱՌՄԱՆՄԱՍԻՆ ՕՐԵՆՔԻ ՆՊԱՏԱԿԸ

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ

հաշվահաշվապահական սահմանում է տվյալ պետությունում ն վարելու, ընդհանուր նշանակության ռում կազմակերպելու կազմելու ու ներկայացնելու հաշվետվություններ ֆինանսական միասնականհիմունքները,կարգավորումէ հաշվապահական հաշվառմանըվերաբերողայլ հարաբերություններ: Սույն օրենքը տարածվում է, սահմանված կարգով, պետաանձանց (ներառյալ կան գրանցումստացած իրավաբանական նրանց ստեղծածհիմնարկների),օտարերկրյա կազմակերպուվրա: թյուններիմասնաճյուղերին ներկայացուցչությունների -

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ՄԵԹՈԴ

--

այն փաստաթղթա-

հաշիվներին կրկնակի հաշվապահական գույքագրման, ու կալկուլյացիայի, հաշվապահական գրանցման,գնահատման ամբողուսումնասիրման հաշվեկշռի ն հաշվետվությունների է: ջականությունն

վորմանն

ՀԱՇՎԱՌՄԱՆՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐԻՊԱՀՊԱՆՈՒՄ

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ

հաշվառմանփաստաթղթերը, ներառում է. 1) հաշվապահական վրա գտնվող տեղեկրիչների նան համակարգչային ինչպես գրանհաշվառմանփաստաթղթերը, սկզբնական կատվությունը՝ հաշվահ աշվետվությունները, ֆինանսական ցամատյանները, վերաբերողփասքաղաքականությանը պահականհաշվառման մեքենայական հաշվառման տաթղթերը, հաշվապահական կողմից պահմշակման ծրագրերը:Դրանք կազմակերպության օրենսդրությամբ պանվումեն ՀայաստանիՀանրապետության ն բ այց ոչ պակաս,քան ժամկետներում, կարգով սահմանված փաստաթղթերի հ աշվառման հաշվապահական հինգ տարի, 2) կարգով: սահմանված է օրենքով առգրավումնիրականցվում փաստաառգրավված ունի իրավունք Կազմակերպությունն ն պահել իր մոտ, 3) հաշվապահական թղթերը կրկնօրինակել պահպանումըկազմակերպելու հաշվառման փաստաթղթերի ղեկավարը: է կազմակերպության կրում պատասխանատվությունը --

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐՈՒՄ ՍՏՈՐԱԳՐՈՒԹՅԱՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔ

ստորագրելու իրավունք ունեցող անձանց շրջանակը որոշում է կազմակերպությանղեկավարը` --

կախվածտվյալ անձի զբաղեցրած պաշտոնից, գործառնության ոլորտից, էությունից ն դրամական միջոցների գումարի մեծու-

թյունից:

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ ՀԱՇՎԱՌՈՒՄ

կազմակերպության ակտիվների, սեփական կապիտալի, պարտավորությունների վիճակի ու շարժի վերաբերյալդրամական արտահայտությամբտեղեկատվությանհավաքման, գրանցման ն ընդհանրացմանհամակարգ է` տնտեսականգործառնություններիհամընդհանուրու անընդհատփաստաթղթային հաշվառմանմիջոցով:

կուսը` ոչ ընթացիկ ակտիվներ ն ընթացիկ ակտիվներ, իսկ ըստ պասիվի` երեքը, սեփական կապիտալ, ոչ ընթացիկ պարտավորություններ ն ընթացիկ պարտավորություններ: Ի տարբերություն մնացած տնտեսավարող սուբյեկտների, բանկերի հաշվապահական հաշվեկշիռը բաղկացած է երեք բաժիններից, այդ թվում` ընդհանուր ակտիվներից, սեփական կապիտալիցն պարտավորություններից:

--

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ ԿԱՐԳԱՎՈՐՈՂ ԻՐԱՎԱԿԱՆ

ԱԿՏԵՐ ներառումեն «Հաշվապահականհաշվառմանմասին» օրենքը, հաշվապահականհաշվառմանըվերաբերող Հայաստանի Հանրապետության այլ օրենքները, սույն օրենքով սահ--

մանված` հաշվապահական հաշվառումըկարգավորողպետական մարմնի կողմիցընդունվածիրավականայլ ակտերը: Բոլոր կազմակերպությունները պարտավոր են վարել հաշվապահականհաշվառում:

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ ՀԱՇՎԵԿՇԻՌ

հաշվեկշռայինհաշվետվություն (Ձն Խ1), որն ըստ կառուցվածքիերկկողմանիաղյուսակ է՝ արժեքային արտահայտությամբ, որի ձախ մասը (ակտիվ) որնիցե ժամանակաշրջանի պահի դրությամբ արտահայտում է --

տնտեսավարող սուբյեկտի տնտեսականմիջոցների կազմն ու տեղաբաշխումը,իսկ աջ մասը (պասիվ)` այդ տնտեսական ճիջոցներիկազմավորմանաղբյուրները:Հաշվեկշռի ակտիվի ն պասիվի հանրագումարներն իրար հավասարեն լինելու, քանի որ տվյալ տնտեսավարողսուբյեկտը պետք է կազմավորման աղբյուրներիգումարին հաճապատասխան իր տրամադրության տակ ունենա տնտեսականմիջոցներ (ակտիվներ):Հաշվեկշռի ցուցանիշները կազմվում են հաշվապահականհաշվառման տվյալների հիման վրա: Ըստ հաշվապահականհաշվառման գործող ստանդարտների, կազմակերպությունների հաշվեկշիռը բաղկացած է հինգ բաժիններից,ընդ որում, ըստ ակտիվի եր-

ցուցանիշների համակարգ է, որոնք բնութագրում են կազմակերպությանմիջոցների վիճակը ն ֆինանսատնտեսականգործունեությունը որո(ամսում, եռամսյակում,տարում): շակի ժամանակահատվածում է Կազմվում հաշվապահականհաշվառման տվյալների հիման

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ

ՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅՈՒՆ

-

վրա:

դրանք կազմվում են տնտեսավարողսուբյեկտի հաշվապահությունում տեղեկագրերի,ամփոփագրերի տարբերտեսակի տեղեկանքների, ձնով կամ այլ փաստաթղթերովընդգրկվածտնտեսական գործառնությունների ձնակերպման նպատակով: Այդպիսի փաստաթղթերից են` հիմնական միջոցների ամորտիզացիոնհատկացումների հաշվարկման տեղեկագրերը, հայտնաբերված սխալներն ուղղելու համար կազմվողտեղեկանքները ն այլն:

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ

ՁԵՎԱԿԵՐՊՄԱՆ

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ

--

հաշվային ռեգիստրների ձներից են, որոնցում կատարվում են տնտեսականգործառնությունների գրանցումներ թե՛ սինթետիկ,ն թե՛ անալիտիկ հաշիվների վերաբերյալ: Մատյաններըբացվում են յուրաքանչյուր տարվա սկզբում` դրանց կազմի վրա նշելով տնտեսավարող սուբյեկտի անվանումը, մատյանի անվանումը ն տարեթիվը:: Այն էջակալվում է ն վերջին էջի վրա ցույց է տրվում մատյանի օգտագործմաննպատակը,որը հաստատվում է գլխավոր հաշկլոր կնիքով: վապահիստորագրությամբու կազմակերպության

ՎԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ

ՄԱՏՅԱՆՆԵՐ

ՎԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ ՆՊԱՏԱԿՈՎ

-

ԵԿԱՄՈՒՏ

ՉՃԱՆԱՉՎՈՂ

ԵԿԱ-

այսպիսի ճշտգրտման անհրաժեշտությունը սովորաբար ծագում է միայն այն դեպքում, երբ հարկատուն հետ է գնում իր բաժնետոմսերըկամ փայաբաժիններըն դրանցիրացՄՈՒՏՆԵՐ

--

ման

հաշվեկշռային արժեքի միջն առաջանում է դրական տարբերություն: Ֆինանսականարդյունքների հանրագումարը ավելացվում է տարբերության չափով, եթե նման ետգնումը պայմանավորված չէ օրենքի պահանջով: ու

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ ՆՊԱՏԱԿՈՎ ՃԱՆԱՉՎԱԾ ԵՎ ՀԱՐԿԱՅԻՆ

ԱՌՈՒՄՈՎ ՉՃԱՆԱՉՎԱԾ ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

այս գումարները նվա--

զեցվում

ֆինանսական արդյունքների հանրագումարից: Դրանց թվին են պատկանում՝ օրենքով զեղչված կամ ներված հարկային պարտավորություններիգումարները, հարկատուիստացած շահաբաժինները, արտարժույթի ն արտարժույթով արտահայտված այլ ակտիվների ու պարտավորություններիվերագնահատումից ստացված դրական արդյունքը, հաշվետու տարում հայտնաբերվածդ̀րան նախորդողերեք տարիներից ավելի վաղ ժամանակաշրջաններում պակաս ցույց տրված եկամուտըն կամ ավել ցույց տրված ծախսը, իրավաբանականանձի լուծարման դեպքում` հարկատուի բաժնեմասիդիմացստացվածմնացորդայինգույքի գումարի ն այդ բաժնեմասի հաշվարկայինարժեքի դրական տարբեեն

«

:

»

»

»

րությունը,

գյուղատնտեսական արտադրանքի արտադրության հետ կապվածեկամուտները, հաստատագրված վճարով հարկվող գործունեության հետ կապված եկամուտները: Վերջին երկու տեսակի գործունեություններին վերաբերող ծախսերը ներառվում են չնվազեցվող ծախսերիմեջ, այսինքն` գումարվում են ֆինանսական արդյունքներին, բացառելով կրկնակինվազեցումը: `

»

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆՍԿԶԲՆԱԿԱՆ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ

--

1) հաշվապահականհաշվառման գրանցումները կատարվում սկզբնականհաշվառմանփաստաթղթերի հիման վրա, որոնք

են

արձանագրումեն տնտեսականգործառնությանկատարումը,

2) սկզբնականհաշվառման փաստաթղթերը պետք է ունենան հետնյալ պարտադիր ռեկվիզիտները(վավերապայմանները)` ա) փաստաթղթի անվանումը,բ) հերթականհամարը,գ) կազմելու

տարին,ամիսը ն ամսաթիվը,դ) գործառնությանմասնակիցների (մասնակցի)անվանումը (անունը, ազգանունը), ե) տնտեսական գործառնության բովանդակությունը, զ) տնտեսական գործառնության չափման միավորները` դրամական ն բնաիրային արտահայտությամբ, է) պատասխանատուանձանցպաշտոնները ն նրանց ստորագրությունները:Սկզբնականհաշվառման փաստաթղթերումկարող են ներառվել լրացուցիչ վավերապայմաններ` կախվածգործառնության բնույթից ն տվյալների մշակման համակարգից:Լրացուցիչ վավերապայմանները կարող են սահմանել հաշվապահականհաշվառումը կարգավորողպետական մարմինը Ա (կամ) կազմակերպությունը,3) սկզբնական հաշվառմանփաստաթղթերըկազմվում են գործառնությանկատարման պահին, իսկ եթե դա հնարավորչէ, ապա գործառնության ավարտից անմիջապես հետո: Սկզբնական հաշվառման փաստաթղթերը ժամանակին ն ամբողջական ձնակերպելու, սահմանված կարգով ն ժամկետներումհաշվապահականհաշվառման մեջ արտացոլելու համար, դրանց փոխանցմանպատասխանատվությունը կրում են այդ փաստաթղթերը կազմող ն անձինք, 4) սկզբնական հաշվառման փաստաստորագրող թղթերում սխալի ուղղումը համաձայնեցվում է տնտեսական գործառնության մասնակիցներիհետ ն հաստատվում տվյալ փաստաթուղթնստորագրելու իրավունք ունեցող անձանց ստորագրություններով` նշելով ուղղման տարին, ամիսը ն ամսաթիվը: Դրամարկղայինն բանկային փաստաթղթերումսխալների ուղղում չի թույլատրվում, 5) հաշվապահական հաշվառումը կարգավորող պետականմարմինը կարող է սահմանել սկզբնական հաշվառման փաստաթղթերիօրինակելի ձներ: Դաշվապահականհաշվառումը կարգավորող իրավական ակտերովկարող են սահմանվել պարտադիրկիրառմանենթակա սկզբնականհաշվառմանփաստաթղթերիձներ:

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ

ՏԵՂԵԿԱՏՎՈՒԹՅԱՆ

ԳԱՂՏՆԻՈՒԹՅՈՒՆ

-

1) սկզբնական հաշվառման փաստաթղթերում, գրանցամատյաններում ն ներքին օգտագործմանհամար կազմված հաշվետվություններումպարունակվողտեղեկատվությունըհամարվում է առնտրայինգաղտնիք, որին կարելի է ծանոթանալ կազմակերպության ղեկավարի թույլտվությամբ` կազմակերպության հիմնադիրփաստաթղթերովն օրենքով նախատեսված դեպքե299

/

րում

կարգով, 2) առնտրային գաղտնիք համարվող տեղեկատվությանըծանոթացածանձինք ն կազմակերպությունները պարտավոր են պահպանել դրա գաղտնիությունը:Վերջինիս հրապարակմանդեպքում նրանք կրում են պատասխանատվություն օրենքով սահմանվածկարգով: ու

ՀԱՇՎԱՊԱՀՈՒԹՅՈՒՆ

1) դրամականմիջոցներին նյութական արժեքների հաշվառման գրքերի Ա տեղեկագրերիվարումն է՝ փաստաթղթավորման որոշակի կանոններին ձների պահպանմամբ: Հաշվապահությունը առավել լայնորեն տարածված է --

բաժնետիրական ընկերություններում, կազմակերպություններում, ֆիրմաներում, սակայն կարող է կիրառվել նան ընտանիքում, երկրի մասշտաբով: Հաշվապահությունըկազմակերպության ինքնուրույն առանձնացված ստորաբաժանում է ն չի կարող մտնել կազմակերպությանմյուս ստորաբաժանումներիմեջ: Սովորաբարգլխավորում է գլխավոր հաշվապահը:Վաշվապահությունը պարտավորէ կազմակերպելն վարել ամբողջ հաշվապահականհաշվառումը,կազմել ֆինանսականհաշվետվությունները, վերահսկել բոլոր տնտեսական գործառնությունները` դրանց օրինականությանե տնտեսականնպատակահարմարության տեսակետից,իրականացնելհսկողություն նախահաշվային ն ֆինանսական կարգապահությանպահպանման նկատմաճբ ն այլն, 2) հաշվապահականհաշվառմանվարում:

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄ ԿԱՌԱՎԱՐՉԱԿԱՆ

խմբավորում ն արտացոլում է

(ՕՊԵՐԱՏԻՎ) դիտարկում, --

տնտեսավարող սուբյեկտի տնտեսականգործունեության առանձին գործառնություններն ու գործընթացներըհենց դրանց կատարմանպահին` բավականաչափ սեղմ ժամանակում:Կառավարչական (օպերատիվ)հաշվառումն իրականացվում է անմիջականորենաշխատատեղերում (արտադրամաս,բաժին), այդ պատճառովէլ այդ տվյալները սահճանափակվումեն կազմակերպության շրջանակներում: Կառավարչական (օպերատիվ) հաշվառման տվյալները կարնոր նշանակություն ունեն տնտեսավարողսուբյեկտների կառավարմանհամար(արտադրանքիթողարկման,առաքման, իրացման,ծառայություններիմատուցմանն այլնի հաշվառում): Այս հաշվառումն իրականացվումէ միայն անհրաժեշտության

դեպքում:

դիտարկում, ուսումնասիրում, գրանցում, խմբավորում ն ընդհանրացնում է ոչ միայն տնտեսական, այլն հասարակականկյանքում տեղի ունեցող համատարած, որակապես միանման երնույթներն ու գործընթացները, տալիս է դրանց քանակական, որակական արտացոլումը ոչ թե մեկը մյուսից առանձնացվածկամ անջատված, այլն դրանց միասնության մեջ` որակապեսնույնանման հատՀԱՇՎԱՌՈՒՄ ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ

-

կանիշներով:

- թվայինցուցանիշներիստացման հաշվարկման մի ամբողջական համակարգ է, որով իրականացվում է տնտեսականգործընթացներիքանակականարտացոլումն ու որակական բնութագրումը ն, միաժամանակ, այդ գործընթացներըվերահաշվառելու ն ղեկավարելունպատակով: Տնտեսական հաշվառման տեսակներն են` վիճակագրական հաշվառումը, կառավարչական (օպերատիվ) հաշվառումը ն հաշվապահականհաշվառումը, այդ թվում ֆինանսականհաշվառում:

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ն

հաշվապահականհաշվառման ֆինանսական ու շարժը: Այն սերտորեն կապված է ֆինանսական հաշվետվությունների կազմմանգործընթացիհետ ն օգտագործվում է, հիմնականում, կազմակերպությունիցդուրս, չնայած նրան, որ գրանցումները (կազմակերպության ն գնորդների, մատակարարների,աշխատակիցների ն սեփականատերերիմիջն գործարքներ), որոնց հիման վրա կազմվում են ֆինանսականհաշվետվությունները, կարնոր են նան կազմակերպությանամենօրյա կառավարման համար:

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄ ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

-

բաղկացուցիչ մասն է, ըստ որի, հաշվառվում են ռեսուրսների ն դրամականճիջոցների առկան

ՍՊԱՍԱՐԿՈՒՄ--

բանկերին այլ ֆինանսավարկային հիմնարկությունների միջոցով տարբեր ձեռնարկություններիու կազմակերպություններիձիջն փոխադարձհաշվարկներիսպասարկումնէ: Վաշվարկադրամարկղային սպասարկմանմեջ մտնում են բանկի հետնյալ գործառնությունները. հաճախորդիհամար հաշվարկային հաշվի բացումը, նրա հաշվին մուտքագրվող միջոցների հաշվեգրումը, հաճախորդի

ՀԱՇՎԱՐԿԱ-ԴՐԱՄԱՐԿՂԱՅԻՆ

հաշվում բոլոր միջոցներիպաշտպանվածության ապահովումը, հաշվում եղած միջոցները տնօրինելու համար հաճախորդի կարգադրությունների կատարումը,հաճախորդի հաշվում եղած միջոցներիսահմաններումնրան կանխիկդրամական ճիջոցների տրամադրումը,բանկի կողմից սահմանված սակագներին համապատասխան հաշվում եղած միջոցներինկատմամբտոկոսներիհաշվեգրումըն այլն:

ՀԱՇՎԵԿՇՌԱՅԻՆ ԱՐԺԵՔ

ավելանում է, իսկ մի ուրիշ հոդված` նվազում: Վերջնական արդյունքում հաշվեկշռի ակտիվի ընդհանուր գումարը մնում է անփոփոխ,ն միաժամանակպահպանվում է նրա հավասարությունը պասիվի հանրագումարիհետ: Ի տարբերությունակտիվայինի, պասիվային փոփոխության դեպքում տնտեսական գործառնությանըմասնակցում են միայն պասիվայինհաշիվներ ն պահպանվում է նույն օրինաչափությունը, այսինքն` միննույն գումարի չափով պասիվի մի հոդված ավելանում է, իսկ մեկ այլ հոդված` նվազում, պահպանելովհաշվեկշռիպասիվիընդհանուր գումարը նախկինիչափով: Ակտիվա-պասիվայինավելացումով կամ նվազեցումով փոփոխության դեպքում տնտեսական գործառնությանը մասնակցում են ինչպես ակտիվային,այնպես էլ պասիվային հաշիվներ: Կախված գործառնության բովանդակությունից, միաժամանակ կատարվում է հաշվապահական հաշվեկշռի ակտիվի ու պասիվի հաճապատասխանհոդվածներում ավելացում կամ նվազեցում, որի վերջնական արդյունքում հաշվեկշռի ակտիվի ն պասիվի հանրագումարներըմիաժամանակ ավելանում կամ նվազում են միննույն գումարի չափով:

1) որնէ ակտիվի կամ պասիվի արժեքն է ըստ կազմակերպության հաշվեկշռի,2) ակտիվի արժեքն է՝ որպես երկարաժամկետ ակտիվիսկզբնականարժեքից կուտակված մաշվածությունըհանելուց հետո, 3) կազմակերպության զուտ ակտիվների, սեփական կապիտալի(կազմակերպության ընդհանուրակտիվները,պարտավորությունները հանելուց հետո) հաշվեկշռայինարժեքն է, 4) բաժնետոմսերի հաշվեկշռային արժեքն է, որը որոշվում է հետնյալ ձնով՝ կազմակերպության հաշվառման փաստաթղթերի հիման վրա ընդհանուրակտիվների Ա ընդհանուր պարտավորությունների տարբերությանը ավելացվում է արտոնյալ բաժնետոմսերիլուծարային արժեքը, այնուհետն ստացված գումարը շրջանառության մեջ գտնվող սովորականբաժնետոմսերիթվի վրա բաժաՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅՈՒՆ աղյուսակների համակարգ է, որոնցից նելիս տալիս է սովորական բաժնետոմսերի հաշվեկշռային յուրաքանչյուրում ամփոփվում է ընթացիկ հաշվառման մեջ արտացոլված տնտեսական գործունեությանորնէ ցուցանիշ ն արժեքը: այն ներկայացվում է կառավարման որոշակի մարմիններին ՀԱՇՎԵԿՇՌԻՀԱՎԱՍԱՐՈՒՄ հավասարում,որը ցույց է տալիս, (համապատասխաննախարարություններին,հարկային տես-որ կազմակերպության ընդհանուրակտիվներըձնավորվումեն չություններին ն այլն), որոնց օգնությամբկառավարվում, կարն սեփական (ընդհանուր) ընդհանուր պարտավորություններից գավորվում ն վերահսկվում է տնտեսավարողսուբյեկտների ու կապիտալից:Ընդհանուրակտիվներ Ընդհանուրպարտավոառանձինօղակներիգործունեությունը: րություններ Ժ Սեփականկապիտալ:

ՀԱՇՎԵՏՈՒ ԱՆՁ

կազմակերպությանաշխատակից կամ

ՀԱՇՎԵԿՇՌՈՒՄ ՏԵՂԻ ՈՒՆԵՑՈՂ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

կառավարմանմարմիններումներգրավվածանձ, որին գործուղդրանք կախվածեն տնտեսականգործառնությունների ման կամ որոշակի նպատակներովկազմակերպության անուբովանդակությունից ն իրենց հետ բերում են հաշվապահական նից վճարումներկատարելու համար տրվել է կանխիկդրամ: հաշվեկշռում չորս տիպի փոփոխություններա̀կտիվային,պասիվային, ակտիվա-պասիվային

ՀԱՇՎԵՏՈՒ ԺԱՄԱՆԱԿԱՇՐՋԱՆ

1) հաշվետու ժամանակաավելացմամբն. ակտիվա-պասիվային նվազեցումով: Ակտիվայինիդեպքում փոփոխությունէ շրջան է համարվում հաշվետու տարին կամ միջանկյալ հաշվետու առաջանում միայն հաշվեկշռի ակտիվում, այսինքն` կատարժամանակաշրջանը,2) հաշվետու տարին տվյալ տարվա ված գործառնության գումարի չափով ակտիվի մի հոդված հունվարի 1-ից դեկտեմբերի 31-ը ներառյալ ընկած ժամանա--

--

՛

Հ

-

--

--

կաշրջանն է: Նոր ստեղծված կազմակերպություններիհամար առաջին հաշվետու տարի է համարվում դրանց պետական գրանցման օրվանից մինչն տվյալ տարվա դեկտեմբերի31-ը ներառյալընկած ժամանակաշրջանը: Հաշվետու տարվա համար պարտադիր կազմվում են տարեկան ֆինանսական հաշվետվություններ, 3) միջանկյալ հաշվետու ժամանակաշրջանըտարուց փոքր ժամանակաշրջանէ: Միջանկյալ հաշվետու Ժամանակաշրջանի համար միջանկյալ ֆինանսական հաշվետվություններ կազմվում են օրենսդրությամբ սահմանված դեպքերում կամ կազմակերպություններիհայեցողությամբ:

ՎԱՍԱՐԱԿ ՊԱՀԵՍՏԱՅԻՆ

ՎԿԱՅԱԳԻՐ

համարվում է ըստ ներկայացնողի այն արժեթուղթը, որը հավաստում է ապրանքային պահեստի կողմից ապրանքն ի պահ ընդունելը: Գրավի տեսակներն են` գրավականը, գրավատուն հանձնված գույքի գրավը, իրավունքների գրավը, դրամական միջոցների գրավը, կոշտ գրավը, շրջանառությանմեջ գտնվողապրանքներիգրավը, -

խան ամիսներում(հունիս ն դեկտեմբերամիսներին)հարկային հայտարամարմիններիններկայացնումեն հաճապատասխան րություն: են կազմում. Այս կանոնից բացառություն կազմակերպմանգործուվայրի առնտրի իրականացման ներկայացնեությունը, որի դեպքում հայտարարությունները (այդ ամսվան վում են յուրաքանչյուր ամսվա կտրվածքով նախորդող ամսվա վերջին օրը), »

գործունեությունիրականացնողները ավտոտրանսպորտային ներկայացնումեն եռմասյակը մեկ անգամ հայտարարություն

»

»

հիփոթեքը:

ՎԱՍՏԱՏԱԳՐՎԱԾ

ՎՃԱՐ

սույն օրենքով նախատեսված չափերով ն ժամկետներում վճարողների (ֆիզիկական, իրավաբանականանձինք նե իրավաբանական անձի կարգավիճակ չունեցող կազմակերպությունների)կողմից պետական բյուջե վճարվող ավելացված արժեքի հարկին ն (կամ) շահութահարկին (եկամտահարկին)փոխարինողպարտադիր ն անհատույց հաստատագքվածվճար է: Վերջինիսհարկվող օբյեկտ են համարվում գործունեության հետնյալ տեսակները. առնետրիիրականացման վայրի կազմակերպման ն հանրային սննդի ոլորտում իրականացվողգործունեությունները, ավտոտրանսպորտային ն ավտոկանգառների գործունեությունները, արտարժույթի առք ու վաճառքի գործունեությունը, խաղատներիգործունեության ն վիճակախաղերի կազմակերպումըն այլ նմանատիպ գործունեությանտեսակներ:

ՀԱՍՏԱՏԱԳՐՎԱԾ

-

ՎՃԱՐԻ ԳԾՈՎ ՎԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՄ

որպես կանոն, հաս-

ԵՎ ՏԵՂԵԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

--

տատագրվածվճար իրականացնողներըելակետային ն ուղղիչ գործակիցների մասին տարին երկու անգամ համապատաս304

»

(այդ եռամսյակիննախորդողամսվա վերջին օրը), խանութների,կրպակների,տաղավարներիմիջոցով իրականացվող առնտրական գործունեության,հանրային սննդի համար հարկային ոլորտում իրականացվողգործունեության նան է սահմանային չափերի մարմիններին ներկայացվում տրվում վերաբերյալ հայտարարություն:Վայտարարությունը է տվյալ եռամսյակի ցուցանիշներիհամար` մինչն եռամսյակին հաջորդող ամսվա համար սահմանված ժամկետը ներառյալ, ներկայացնումեն նան բենզինի այդպիսիհայտարարություն կամ դիզելայինվառելիքի մանրածախվաճառք կազմակեր-

կայանների պողները, ինչպես նան ավտոտեխսպասարկման Հայտարաիրականացնողները: գործունեություն միջոցով համար ամսվա է հաջորդող մինչն ներկայացվում րությունը սահմանված ժամկետը: Վաստատագրվածվճարները կատարվումեն յուրաքանչյուր սահամսվա համար` մինչն ամսվան հաջորդող ամսվա համար մանված ժամկետը:

ՀԱՍՏԱՏԱԳՐՎԱԾ ՎՃԱՐԻ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ ՏԵՍԱԿՆԵՐ

«Հաստատագրվածվճարներիմասին» 33 օրենքով սահմանված են այն գործունեության տեսակները,որոնցով զբաղվելու դեպառորոշակի պայմանների սուբյեկտները, քում տնտեսավարող կայության դեպքում կամ առանց պայմաններիառկայության, հանդիսանումեն հաստատագրվածվճար վճարողներ: Այդ գործունեությանտեսակներիցեն, մասնավորապես` -

»

».

»

5. »

.

»

»

»

»

քառակուսի մետր մակերեսից ոչ ավելի առնտրային մակերես ունեցող խանութների, կրպակների, տաղավարների միջոցով իրականացվողառետրական գործունեությունը, հանրայինսննդիոլորտում իրականացվողգործունեությունը, վարսավիրականծառայությունների մատուցումը, լուսանկարչական լաբորատորիաներիգործունեությունը, բենզինի ն դիզելային վառելիքի մանրածախվաճառքը, արտարժույթի փոխանակման կետերում արտարժույթի առք ու վաճառքի գործունեությունը, համակարգչայինխաղերիկազմակերպումը,դրամական շահումով խաղային ավտոմատներիշահագործումը, ավտոտեխսպասարկմանկայաններիգործունեությունը, ցնցուղարանների (սաունաների) իրականացրած գործու-

նեությունը, գազալցման գործունեությունը ն այլն:

հաշվարկվում է որպես բա(Լատ) ն ցարձակ հավելաճի բազիսային կամ նախորդ մակարդակի

ՀՁԱՎԵԼԱՃԻ ՏԵՄՊ

-

հարաբերակցությամբ. Լ

Լ

Է աւ

ՃԱ

-Ֆ ".1005-3-7:

,

ՅՅ. ՄԲ:

ռ

10096

ա

-

(2

:

ւ

«ՊՎՀՈԹՀԱՈ-Հ

(Հ. -Դ10096.( - 23,...ո)

.10095-3:-3-".10096(«յ -7-10096.0-23-.ո) տո

Հավելաճի տեմպի գործակիցըմիշտ էլ մեկ միավորովփոքր է լինում աճի տեմպից, իսկ տոկոսներով արտահայտելիս նան աճի տեմպից հավելաճի տեմպը կարող է հաշվարկվել հանելով 10096, այսինքն` ..

Հ

Ս36-

10096

Մթ. Երւցծ--10096 Հ

ՎԱՍՏԱՏՈՒՆ ԾԱԽՍԵՐ

կատարվողայն ծախսերն են, որոնք կախված չեն արտադրության ծավալների մեծությունից: Այդ ծախսերին ենվերաբերվում ժամավարձովաշխատողների աշխատավարձը`սոցիալական ապահովագրությանհատկացումներով, շենքերի ամորտիզացիոն հատկացումները, լուսավորության, ջեռուցման,շենքերի նորոգման ն այլ ծախսերը: ՀԱՍՈՒՅԹ

--

եկամտի այն մասն է, որն առաջանում է սովորական գործունեությանընթացքում ն արդյունք է տարբեր տեսակի վաճառքներից, գանձույթներից, տոկոսներից, շահաբաժիններից ն ռոյալթիներից: --

ընթացակարգ է, որի ճիջոցով հավատարմագրման խորհուրդը պաշտոնապեսճանաչում է իրավահաճապատասխանության բանական անձի իրավասությունը` հավաստման որոշակի ոլորտում աշխատանքներ կատարելու համար, ինչպես նան պաշտոնապես ճանաչում է արտադրանք արտադրողից (վաճառողից) կամ ծառայություն մատուցողից այդ իրավաբանականանձի անկախությունը:

ՎԱՎԱՏԱՐՄԱԳՐՈՒՄ

-

որոշվում () տեմպին հավելաճի է բացարձակ հավելաճը հարաբերելով եղանակիդեպքում). (շղթայական շ

ՎԱՎԵԼԱՃԻ ՏԵՄՊԻ

ոշ

196-Ի ԲԱՑԱՐՁԱԿ ԱՐԺԵՔ

ՉԽ 1-00,

--

(-23..ո)

7-ուզցց

իմաստ ունի միայն Տվյալ ցուցանիշը տնտեսագիտական քանի որ բազիդեպքում, շղթայականեղանակովհաշվարկելու տարիների այն բոլոր սային եղանակովհաշվարկելուդեպքում հաճար հավասար է լինում սկզբնականմակարդակին:

ՀԱՐԱԲԵՐԱԿԱՆ ՄԵԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

--

ի տարբերությունբա-

մեցարձակ վիճակագրականցուցանիշների,հարաբերական են: Դրանք ստացվում ծությունները ածանցյալ մեծություններ են ոչ թե պարզ գումարման,այլ բացարձակմեծությունների միջոցով ն դրանովիսկ համեմատության(հարաբերակցության) երնույթներինու են հասարակական արտահայտում կոնկրետ յուրահատուկքանակականհարաբերակցուգործընթացներին մեծություններըհաշվարկումեն ամեթյունները:Հարաբերական

նատարբեր նպատակների համար: Դրանց օգնությամբ արտահայտում են արտադրության աճի տեմպերըն հասարակական կյանքի երնույթների այլ քանակական բնութագրերը, որոնք օգնում են ավելի խորիմաստ թափանցել այդ երնույթների էության մեջ ն ավելի լրիվ ու ճշգրիտ կարծիք կազմել դրանց

մասին:

-- նույերնույթների մակարդակներիփոփոխությունը ժամանակի ընթացքում բնութագրող ցուցանիշներն են: Հանդես են գալիս որպես տվյալ երնույթի տարբեր ժամանակաշրջանների կամ պահերի մակարդակների հարաբերակցություն ն արտահայտվում են տոկոսներիկամ գործակիցներիտեսքով: Այսպես, ըստ դինամիկայի աճի, պլանային տեմպերը հաշվարկվում են այսպիսի հարաբերակցությունով`

ՀԱՐԱԲԵՐԱԿԱՆ

նանուն

ԸՍՏ

ՄԵԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԴԻՆԱՄԻԿԱՅԻ

Առաջիկաժամանակաշրջանի պլանային առաջադրանք

Բազիսայինժաճանակաշրջանիփաստացիկատարողական

Այս հարաբերակցությունը ցույց է տալիս, թե պլանային առաջադրանքըքանի անգամ է ավելի բազիսային ժամանակաշրջանում ձեռք բերված մակարդակից (կամ նրա որ մասն է կազմում): Պլանային առաջադրանքներըտոկոսներվ արտահայտելու համար բավական է տվյալ հարաբերակցությունը 100-ով: բազմապատկել

ՀԱՐԱԲԵՐԱԿԱՆ

ՄԵԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԸՍՏ ԻՆՏԵՆՍԻՎՈՒԹՅԱՆ

-

հանուրի) բաղկացուցիչմասերի բաժինները(տեսակարարկշիռու տղաները) նրանց հանրագումարում:Օրինակ, կանանց ընդհանուր բնակչության կշիռները մարդկանց տեսակարար թվում: Կառուցվածքի հարաբերականցուցանիշը հաշվարկելու ժամանակ ամբողջականգումարն ընդունումենք որպես համեմատությանբազա (հիմք) ն գտնում ենք առանձին մասերի բաժնային կամ (ավելի հաճախ) տոկոսային հարաբերակցությունը այդ գումարի նկատմամբ,այսինքն` նրանց հանրագումարի նկատմամբ:

ՎԱՐԱԲԵՐԱԿԱՆ ՄԵԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԸՍՏ

ԿՈՈՐԴԻՆԱՑՄԱՆ

-

բնութագրումեն համակցությանառանձին մասերի հարաբեէ րություններըդրանցիցայն մեկի նկատմամբ,որն ընդունվում են, օրիորպես համեմատությանբազա: Այդպիսիցուցանիշներ աշխատողնակ, 100 բանվորինընկնողինժեներատեխնիկական կուլտուն հացահատիկային թիվը, ների թիվը ծառայողների կուլտուհա կերային) (կաճ տեխնիկական ընկնող րաների ն րաներիհեկտարներիքանակը այլն: Կոորդինացմանհարաբերականմեծությունները միննույն չափի միավոր ունեցող բացարձակմեծությունների հարաբեեն տոկոսրակցությունեն Ա այդ պատճառովարտահայտվում ներով, պրոմիլով ն ոչ թե ամբողջականթվերովկամ գործակիցներով:

ՀԱՐԱԲԵՐԱԿԱՆ ՄԵԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԸՍՏ ՀԱՄԵՄԱՏՈՒԹՅԱՆ

այն հարաբերականցուցանիշներնեն, որոնք հանդես են գա-

-

այն ցուցանիշներն են, որոնք բնութագրում են տվյալ երնույթի տարածվածության կամ զարգացման աստիճանը որոշակի միջակայքում: Դրանք հաշվարկվում են որպես տվյալ երնույթի բացարձակ մեծության ն այն միջավայրի չափի հարաբերակէ: Ինտենսիվության ցություն, որտեղ այդ երնույթը զարգանում հարաբերական մեծությունների օրինակ կարող են ծառայել ծնելիության, մահացությանն բնակչությանբնականհավելաճի գործակիցները,որոնք օգտագործվում են բնակչությանվերարտադրության վերլուծության ժամանակ:

ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔԻ

ԸՍՏ

ՄԵԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

են այն ցուցանիշներնեն, որոնք բնութագրում ամբողջի (ընդ-

ՀԱՐԱԲԵՐԱԿԱՆ

ն լիս միննույն ժամանակաշրջանումկամ ժամանակի պահին բնութագրումեն տարբեր օբյեկտներինկամ տարածաշրջաններին վերաբերվողհամանուն մեծություններիհամեմատական չափերը: Սովորաբար դրանք հաշվարկվում են տոկոսներով որոնք ցույց են կամ գործակցայինհարաբերակցություններով, մեծ տալիս, թե մեկ համեմատվող մեծությունը քանի անգամ է մեծությունհարաբերական կամ փոքր մյուսից: Վամեմատության են ծառայել որնիցե ժամանակաշրջանում ների օրինակ կարող որնիցե երկրում արտաՎայաստանումն արտասահմանյան

դրանքիմի քանի տեսակներիարտադրությանհարաբերակցության վերաբերյալ եղած տվյալները:

ՀԱՐԱԲԵՐԱԿԱՆ ՄԵԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԸՍՏ ՊԼԱՆԻ ԿԱՏԱՐՄԱՆ

--

տվյալ ժամանակաշրջանում պլանային առաջադրանքի կատարմանաստիճանըբնութագրողցուցանիշներն են: Պլանի կատարմանհարաբերականմեծություններըսովորաբար հաշվարկվումեն տոկոսային հարաբերակցության տեսքով` Փաստացի կատարողական

Պլանային

Ք

Աա

«10026

ժամանակ Աա ենՀիննույն ակաշրջանի կամ ժամանակի ն

հաա ըույն պահի

պլանայինառաջադրանքը

ր:

պ

ՀԱՐԱԲԵՐԱԿԱՆ ՄԵԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԱՐՏԱՀԱՅՏՄԱՆ

ՁԵՎԵՐ

ՍԱ

ն

հետազոտության կարող են ունե-

ր: րա է գո մեէ մեծ համեմ է կազմում: Վարաբերական ծությունից, կամ նրա րա ո որ թվերի վերի մ միայլ ձն է հանդիսանումնան պրակտիկայումլայնորեն ձեն

էսն

'

ՔՄ

հարաբերությունը,որի դեպթ տոկոսային տարածում հիմնական առավելությունը կարը Աոա

հարաբերության հիմնականառավելությունը կայաՏոկոսային ԻԻե հեշտությամբ նում է ըանում է ընկալվում: Մի ը

ր

,

որ այն

շարք

եպքե դեպքերում որպեսարտահայտիչ`բազիսայինմեծություն ընդունվում է ոչ թե որպես 10092-ը, այլ որպես 1000 պրոմիլը (265),որը օգտագործվում է բնակչության վիճակագրության

ժամանա» '

են

ՍԱ ան դինամիկայի ։

ությունները: :

ՏԵՍԱԿՆԵՐ

--

դրանցից

ինտենսիկառուցվածքի, հարաբերական հնա ար ամեմատության

վության, կոոՈՈՈՐՌՈՍԱ9 մեծ

տ

ը

--

հաստատուն

ֆիզիկականն

հանդիսանումեն տնտեհիմնականում տնտեսավարող սուբսական գործունեությունիրականացնող ն անհատ ձեռնարկատեյեկտները (կազմակերպությունները) նան են րերը: Որոշ դեպքերումհարկ վճարողներ հանդիսանում անձինք անհատ ձեռնարկատեր չհանդիսացող ֆիզիկական ինչպես (շենքերի, շինությունների,հողի սեփականատերերը, հանդիսացող հողի մշտական նան պետականսեփականություն ու են «Հարկերի մասին» օրենքով: Հարկային մարմիններին պատշաճ կերպովիրենց տրվածեն որոշակիլիազորություններ` համար: իրականացնելու վերահսկողականգործառույթներն

ՀԱՐԿ ՎՃԱՐՈՂՆԵՐ

--

ԱնվարենՆանԿան

Ի

--

նայած ուսումնասիրվող մեծությունները ատման աեաիբե ամենապարզ ՅԻՑ այն թիվն կամ ծակիՐ քանի Քն Նրան Խֆ տալիս, արու անգամ դունված: ար երնույթի բնույթին

չափերով ու սահմանված ժամկետնեանձանցից ու այլ վճաիրավաբանական րում ու հասարակականկարիքների բավարողներից պետական րարման նպատակով գանձվող պարտադիր ն անհատույց վճար է, որը մուծվում է պետականու համայնքայինբյուջե: ՀԱՐԿ

ասությունների

հետ

մեկտեղ, հա

Աականու,

ն մարմինների

հա-

թյուններ` օրենսդրականպահանջների կատարման,ինչպես նան տնտեսավարող սուբյեկտներիհետ ունեցած փոխհարաբերություններումվերջիններիս իրավունքները չանտեսելու արգելվում է խոչընդոտ հանդիառնությամբ(մասնավորապես սանալ տնտեսավարող սուբյեկտի բնականոնաշխատանքին, հրապարակելառնտրայինգաղտնիքհանդիսացող տեղեկատվություն ն այլն): հիմնականում Հարկ վճարողների պարտականությունները ն ժամանակինբյուջե են հաշվարկման ճիշտ հարկերի կապված ունեն սահփոխանցելուհետ: Հարկ վճարողներնիրավունք հարկային տեսչության պաշմանված կարգով գանգատարկել տոնատար անձանց գործողությունները:

«Հարկերի

ԱՐՏՈՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՏԵՍԱԿՆԵՐ

են արհարկային հետնյալ մասին» ՀՀ օրենքով նախատեսված ն հարկի դրույքաչափի տոնությունները. հարկվող օբյեկտի հարկի հաշվարկման նվազեցում, գումարի հարկի նվազեցում, ն հարկի վճարմանժամկետներիհետաձգում,հարկայինօրենսազատում, դրությամբսահմանվածտույժերից ն տուգանքներից նան ինչպես հետաձգում, Ժամկետի նվազեցում, վճարման

ՀԱՐԿԱՅԻՆ

--

բանկի կամ վարկայինկազմակերպության կողմից հարկային պարտավորությունները չկատարելու կամ ոչ պատշաճ կատարելու համար տուժանքներին այլ ֆինանսական պատժամիջոցների վճարման պարտավորության հետաձգում`ՀՀ կենտրոնական բանկի պարտատերերիպահանջների սառեցման

ժամանակահատվածում:

ՎԱՐԿԱՅԻՆ ՀԱՆՑԱԳՈՐԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

դրանք տնտեսական բնույջի այն հանցագործություններ են, որոնք որակավորվում են 33 քրեական օրենսգրքիհամապատասխան հոդվածներով: Դանցագործությունը համարվումէ դիտավորությամբ կատարված, եթե այն կատարողանձը գիտակցելէ իր գործողության կամ անգործությանհանրությանհամար վտանգավորբնույթը, է հանրության նախատեսել համարդրա վտանգավոր հետնանքները, ցանկացել է դրանք կամ գիտակցաբար թույլ է տվել այդ առաջացումը: Տնտեսականհանցագործությունհետնանքների ներ են երկրի տնտեսությանոլորտում կատարվողն հանրորեն վտանգավորայն արարքները, որոնք նախատեսվածեն ՀՀ քրեականօրենսգրքով:

հարկերի ն այլ պարտադիր հսկովճարներիհաշվարկմանն վճարմանկարգի նկատմածճբ ղությունն իրականացվում է հիմնականում հարկային տեսչուքյան կողմից:Մաքսայինմարմիններիկողմից հսկողականգործառույթը սահամանափակվում է միայն հանրապետության տարածքովապրանքներիտեղափոխմանհետ կապվածանուղղակի հարկերի ն մաքսային վճարների գանձմամբ:

ՎԱՐԿԱՅԻՆ

ՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

--

-

ՂԱՐԿԱՅԻՆ ՀԱՇԻՎՆԵՐ

ն ապրանքներըմատակարարելուց ծառայությունները մատուցելուց հարկատուն դուրս է գրում --

հարկային հաշիվներ: Հարկային հաշիվ է համարվում ապրանքների մատակարարումը կամ ծառայությունների մատուցումը հաստատող հաշվարկային փաստաթուղթը: :

ՎԱՐԿԱՅԻՆ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ԿԱՐԳԱՎՈՐՈՂԻՐԱՎԱ-

ԿԱՆ ԱԿՏԵՐ

հարկայինհարաբերությունները կարգավորվում հարկայինօրենսդրությամբ, որը բաղկացած է «Հարկերի մասին» օրենքից ն առանձինհարկատեսակների մասինօրենքներից(ներառյալդրանց փոխարինող հաստատագրված վճարների ն պարզեցված հարկի), կառավարության որոշումներով` հարկային օրենսդրությամբ սահմանված դեպքերում ն սահմաններում, ինչպես ճան հարկայինտեսչության ն պետական կառավարման այլ մարմինների կողմից ընդունվածիրավական ակտերով` հարկայինօրենսդրությամբ կամ կառավարության որոշումներովսահմանվածդեպքերումն սահմաններում: --

են

ՎԱՐԿԱՅԻՆ ՍՏՈՒԳՈՒՄՆԵՐ

ԵՎ ԳԱՆԳԱՏԱՐԿՈՒՄ

նպատակն հարկ վճարողներիկողմից ներկայացվածհաշվարկների ճշգրտությունը, դրանց փաստացի հիմնավորվածությունը: Ստուգումներն ուղղված են նան թաքցվող եկամուտների ն դրանց հետնանքով չվճարվող հարկային պարտավորությունների բացահայտմանը: Հարկային տեսչության պաշտոնատար անձանց գործողությունները սահմանված օրերի ընթացում կարող են գանգատարկվել հարկային տեսչության այն մարմնին, որին անմիջականորեն ենթակաեն նրանք: Գանգատներըհարկային տեսչության մարմնի կողմից քննության են առնվում ն դրանց մասին որոշումներ են ընդունվում ոչ ուշ, քան գանգատը ստացվելուց հետո սահմանված օրերի ընթացքում: Ընդունված որոշումները կարող են գանգատարկվել հարկային տեսչության վերադաս մարմին կամ դատարան` գանգատարկողիկողմից որոշման կրկնօրինակը ստանալուց հետո, սահմանված օրերի ընթացքում: արկ վճարողը ն նրա կողմից լիազորված անձըիրավունք ունեն մասնակցելգանգատիքննարկմանը: --

է ստուգել

ՎԱՐԿԱՅԻՆ ՕՐԵՆՍԴՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԽԱԽՏԵԼՈՒ ՀԱՄԱՐ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆ

հարկային օրենսդրությունը խախտելու -

համար հարկ վճարողները ենթարկվում են ֆինանսական ն վարչական պատասխանատվության: Առավել լուրջ իրավախախտումներիդեպքում հարկ վճարողներըկարող են ենթարկվել նան քրեական պատասխանատվության: ՀԱՐԿԵՐ

ԱՆՈՒՂՂԱԿԻ

դրանք ըստ «Հարկերի մասին» ՀՀ օրենքի, որպես կանոն, վերջնական արդյունքում գանձվում են ապրանքների, արտադրանքի, ծառայությունների վերջնական սպառողներից ն ուղղակիորեն կապված են ոչ թե տնտեսա--

վարող սուբյեկտներիգործունեության ֆինանսականարդյունքների, այլ որոշակի գործարքների, գործառնությունների իրականացման հետ: Անուղղակի հարկերը ներառվում են վաճառվող գույքի (արտադրանքի,ապրանքներին այլն) Ա ծառայությունների արժեքում ու միջանկյալ փուլերում (մինչն վերջնական սպառողին հասնելը), պետական բյուջե են վճարվում հաշվանցման մեխանիզմով, այսինքն` ակտիվներ վաճառողը բյուջեի հետ փոխհարաբերություններումիր կողմից վաճառված ակտիվների(կամ ծառայությունների) արժեքում ներառվող անուղղակի հարկերից նվազեցնում է այ տնտեսավարող սուբյեկտներից ձեռք բերված ակտիվների (կամ մատուցված ծառայությունների)արժեքումներառվածանուղղակիհարկերը:

ՎԱՐԿԵՐ ԱՊՐԱՆՔՆԵՐԻ

ներառում են այն հարկերը, որոնց չափերն ուղղակիորեն կախվածեն թողարկված արտադրանքի ն մատուցված ծառայությունների արժեքից: Դրանց թվին են դասվում ավելացված արժեքի հարկը, ակցիզային հարկը ն այլն: Ներմուծման հարկը դա ներմուծվողապրանքներիցն ծառայություններիցգանձվող հարկն է: ՀԱՐԿԵՐ

ՈՒՂՂԱԿԻ

--

«Հարկերի մասին» 3ՀՀ օրենքի, եկամտահարկը,որպես կանոն, ուղղակիորեն կապված են տնտեսավարողսուբյեկտների տնտեսականգործունեության արդյունքներիհետ, այսինքն` այդ հարկատեսակների գծով պարտավորությունառաջանումէ միայն տնտեսական գործունեությանդրական արդյունքի` շահույթի կամ եկամտի, առկայությանդեպքում, իսկ հողի հարկը ն գույքահարկը վճարվում են` անկախ տնտեսականգործունեության արդյունքները հաշվի առնելու: շահութահարկը ն

-

ըստ

ՎԱՐԿԵՐԻ ՎՃԱՐՄԱՆ ԵՎ ՀԱՇՎԱՐԿՆԵՐԻ ՆԵՐԿԱՅԱՑՄԱՆ ԿԱՐԳ

-

հարկ վճարողներըսահմանվածժամկետներում հարկային մարմիններիններկայացնումեն հարկային հաշվարկներ Ա կատարում հարկերի վճարում: Սահմանվածժամկետներիխախտումը առաջացնում է ֆինանսական ն վարչական պատասխանատ-

վություն:

սահ-

օրենքով «Հարկերի մասին»

ՀԱՐԿԵՐԻ ՏԵՍԱԿՆԵՐ

եկամտահարկ, շահութահարկ, մանվածեն 6 հարկատեսակներ` հարկ, հողի հարկ ն ակցիզային հարկ, ավելացվածարժեքի ն եկամտաշահութահարկը ՀՀ

--

Այս հարկատեսակներից գույքահարկ: ուղղակի հողի հարկի ն գույքահարկի, հարկը,ի տարբերություն տնտեսուբյեկտների են տնտեսավարող մեջ կախվածության արդյունքներիհետ, իսկ անուղղակի սական գործունեության կողմից հարկերը արդյունք են տնտեսավարող սուբյեկտների կամ գործառնությունգործարքների որոշակի իրականացված է նան պարզեցօգտագործվում ների: Բացի վերը նշվածներից ված հարկը:

(ԿՈՐՈՒՍՏԻՑԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒՄ) ուերկու

վա(առք գործարքների միմյանցհակադիրմիաժամանակյա

ՀԵՋԱՎՈՐՈՒՄ

-

արժեթղթիկամ ճառք) կնքումն է, որոնց նպատակնէ հումքի, գների ապագա տատանումների չեզոքացումը: արտարժույթի է Կատարվում ժամկետային(ֆորվարդային,ֆյուչերսային) շուկայումհումքի, արժեթղթիկամ արտարժույթիֆյուչերսային կնքելու ինչպես նան օպցիոն պայմանագիր պայմանագրերի, միաժամանակ այն ապրանք, միջոցով: Օրինակ, գնելով որնէ վաճառվումորպեսֆյուչերս կամ օպցիոն:

է

ն ՀԻՄՆԱԴՐԱՄՆԵՐ համարվում է քաղաքացիների (կամ) վճարների անձանց կամավոր գույքային իրավաբանական կազմակերհիման վրա ստեղծվածն անդամությունչունեցող է բարեգործական, սոցիալական, պությունը,որը հետապնդում մշակութային,կրթականկամ այլ հանրօգուտ նպատակներ: --

հանձնած

գույքը հիմնադրամին (հիմնադիրի)՝ Հիմնադիրների գույքն այդ է: սեփականությունն Հիմնադրամն հիմնադրամի սահմանված նպատակ-

օգտագործումէ իր կանոնադրությամբ է ամեն տարի հաշվետվություն պարտավոր ներով: Վիմնադրամը մասին: օգտագործման իր գույքի հրապարակել իրենից ապագայում կողմից ներկայացնումէ ռեզիդենտ-միավորների հիմնական նոր եկամտիստեղծմանհամար միջոցներիներդրում օգտադրանք մեջ կապիտալիօբյեկտներումա̀րտադրության գործելու ճանապարհով:

ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԿԱՊԻՏԱԼԻ ՎԱՄԱԽԱՌՆ ԿՈՒՏԱԿՈՒՄ

--

ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐ

--

ոչ

ընթացիկակտիվներիմի

մասն

է, այդ թվում` շենքերը, կառույցները,մեքենաներնու սարքավո-

րումները (բանվորականն ուժային մեքենաներնու սարքավո» րումները, չափիչ ն կարգավորիչփորձասարքերը ու հարմարանքները, լաբորատոր սարքավորումները, հաշվողականտեխն հիմնականմիջոցների նիկան), փոխադրամիջոցները այլ տե-

սակները:

Հիմնականմիջոցների մեջ են ներառվումնան պետականն մասնավորհատվածներիկազմակերպությունների բոլոր հիմնականմիջոցները, ինչպես նան ֆիզիկական անձանց սեփականության իրավունքով պատկանող հիմնական միջոցները: Այդմիջոցներիմեջ ներառվումեն բնակելիտները, բնակչության անձնականօժանդակ տնտեսությունների, ինչպեսնան գյուղացիական(ֆերմերային)տնտեսությունների (տնտեսականշենքեր, բազմամյա տնկիներ, բանող ն մթերատու անասուններ,գյուղտեխնիկա)հիմնականմիջոցները: Հիմնականմիջոցներիգործարկման ցուցանիշի մեջ ներառվում է՝ շինարարություննավարտվածն կազմակերպություններին շահագործմանհանձնված,արտադրական նոչ արտադրական նշանակությանշինություններիու կառույցներիարժեքները, նոր շահագործվողմեքենաների,բոլոր տեսակի տրանսպորտային միջոցների (մոնտաժման կարիք ունեցող ն չունեցող, շինարարությաննախահաշվիմեջ մտնող ու չմտնող) արժեքները, գործիքների, գույքի ն այլ առարկաների արժեքները, որոնք հաշվառվածեն հիմնական միջոցներիմեջ, բազմաճյա տնկիների(մրգատու, խաղողի այգիներ ն այլն) արժեքը, հողերի ոռոգման ն չորացման աշխատանքների արժեքը, հողերի բարելավմանհետ կապվածկապիտալծախսերըն հիմնական միջոցներիարժեքի մեծացմանհետ կապվածայլ ծախսերը:

ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ ԳՈՐԾԱՐԿՄԱՆՑՈՒՑԱՆԻՇ

որում ներառվումեն շինարարություննավարտվածու շահագործման հանձնված կազմակերպությունների, շենքերի ն շինությունների արժեքները, նոր շահագործվողմեքենաների,բոլոր տեսակի տրանսպորտայինմիջոցների, սարքավորանքների(ճոնտաժվող ն չմոնտաժվող,շինարարության նախահաշվիմեջ մտած ու չձտած) արժեքները, գործիքների,գույքի ն այլ առարկաների արժեքները(որոնք հաշվառվածեն հիմնականմիջոցներիմեջ), -

հողերի ոռոգման ն չորացման աշխատանքների արժեքը, հողերի որակի լավացման հետ կապված ծախսերը ն հիմնական միջոցներիարժեքներիմեծացման հետ կապված այլ ծախսերը:

ՀԻՊԵՐԻՆՖԼՅԱՑԻԱ

տեղի է ունենում, երբ գների միջին տարեկանտեմպերըկազմում են 10076 ն ավելի: Տվյալ մակարդակի, ինչպես նան սուպերինֆլյացիայի դեպքում, տնտեսությունը դառնում է անկառավարելի: ՀԻՓՈԹԵՔ

--

1. երկարաժամկետ փոխատվություն ստանալու նպատակով անշարժ գույքի (գլխավորապես հողի ն շինությունների) գրավադրմանտարատեսակէ: Արտադրական ն բնակելի շենքերի շինարարության ֆինանսավորման հիմնական տեսակներից մեկն է: Անշարժ գույքի գրավադրումը կատարվում է առանց այդ գույքը գրավային պարտատիրոջ(գրավառուի) տիրապետմանըհանձնելու: Հիփոթեքի առարկանանշարժ գույքն է, որը մնում է գրավատուի տիրապետմաններքո, սակայն այն կարող է լինել նան անշարժ գույքի իրավունքը: Միննույն սեփականությունը կարող է գրավադրվել կրկնակի հիփոթեքի տակ (հաջորդող գրավ)` պայմանով, որ այդ սեփականության արժեքը գերազանցում է նախորդ հիփոթեքային վարկի արժեքը: Հիփոթեքային վարկը կարող է ծառայել նոր շինարարությանֆինանսավորմանաղբյուր` պայմանով,որ այդ օբյեկտը հանդիսանում է հիփոթեքի առարկա: Հիփոթեքի համար բնորոշ են` գույքի թողնելը պարտապանի(գրավատուի) տիրապետմաններքո, նույն գույքի գրավոր լրացուցիչ հիփոթեքային փոխատվությունների ստացման հնարավորությունը երկրորդ, երրորդ գրավականներովն այլն, գրավի պարտադիր գրանցումը: Պարտապանի (գրավատուի) անվճարունակության դեպքում վարկատուի պահանջների բավարարումը տեղի է ունենում իրացված գույքի հաշվին` գրավի գրանցման հերթականությամբ:Հիփոթեքի հիմնական տեսակը շրջանառու հիփոթեքն է, այսինքն` հիփոթեքի գրավի վկայականի հանձնումը, որը հեշտացնում է այդպիսիհիփոթեքիշրջանառությունը առնտրային շրջանառության մեջ, 2) գրավաթուղթ է` բանկի կողմից փոխառուինտրվող պարտքայինվկայական,անշարժգույքի գրավի մասին, 3) անշարժ գույքի գրավի դիմաց փոխատվություն է, 4) համաձայն ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի, հիփոթեք է հա-

մարվում գրավը, որի առարկան, անկախ նրանից այն անշարժ թե շարժական գույք է, մնում է գրավատուի կամ երրորդ անձի տիրապետմանն օգտագործմաններքո:

ՀԻՓՈԹԵՔԱՅԻՆ

են

դրանք տրամադրում կարճաժամկետ վարկեր` անշարժ գույքի ձեռք բերման

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

--

նպատակով:

համաձայն Հայաստանի Հանրապետության Քաղաքացիականօրենսգրքի` հիփոթեքէ համարվում անշարժ գույքի, ինչպես նան` հողամասի կառուցապատման իրավունքի գրավը: Համաձայն Հայաստանի Հանրապետության ապահովված հիփոթեքային պարտատոմսերի մասին օրենքի` հիփոթեքային վարկը հիփոթեքով ապահովված վարկն է: Գործնականումհիփոթեքայինվարկը վերաբերում է անշարժ գույքի ձեռքբերմանը, վերանորոգմանը, վերակառուցմանը ն կառուցմանը: Այլ խոսքերով` հիփոթեքայինվարկն այն վարկն է, որը տրամադրվումէ հետնյալ պայմաններով. վարկի նպատակն է անշարժ գույքի ձեռքբերումը, վերանորոգումը, վերակառուցումը կամ կառուցումը, վարկն ապահովված է անշարժ գույքի գրավով, վարկը տրամադրվում է որոշակի տոկոսադրույքով, հիփոթեքի առարկա է հանդիսանումբնակարանը,սեփական տունը, հողամասը, առնտրային տարածքը ն այլ անշարժ

ՀԻՓՈԹԵՔԱՅԻՆ

ՎԱՐԿ

--

»

»

»

գույք: Սովորաքարհիփոթեքայինգործարքում ներգրավված է ան-

շարժ գույքի գնորդը (վերանորոգման, կառուցման կամ վերակառուցման դեպքում` անշարժ գույքի սեփականատերը), որը ն կնքում վարկ է վերցնում վարկատու կազմճակերպությունից ու հիփոթեքի վարկային պայմանագրեր, որտեղ որպես գրավ

հանդես է գալիս անշարժ գույքը:

մասնակցումէ այդ ներդրմանը,ն է գործարքիկնքման ժամանակ:

որը

սովորաբար կատարվում

կողմից կանխավճարպաՎարկատու կազմակերպության կողմից վարկը վարկառուի հանջելու հիմնական նպատակը չվճարելու հետնանքով առաջացող հնարավոր կորուստներից ապահովագրվելնէ: Եթե վարկառուն ի վիճակի չլինի մարել վարկը, ապա վարկատուն իրավունք ունի վաճառել գրավադրված գույքը ն այդ գումարից մարել վարկի ճնացորդը: Վարկատու կազմակերպությունըպահանջելով կանխավճար՝ որ գույքի հետագա մեծացնում է այն հավանականությունը, վաճառքից գոյացած գումարը կբավարարիվարկի մնացորդային արժեքը մարելու համար: սովորաբար չեն տրաՎարկատու կազմակերպությունները մադրում վարկ` անշարժ գույքի ձեռքբերմանգնի չափով: Տարտարբերնվաբեր վարկատուներսահմանում են կանխավճարի են պահանջում վարկատուներ Որոշ սահմանաչափեր: զագույն կանխավճարգույքի ձեռքբերմանարժեքի5046-ի չափով, մյուսները կարող են պահանջել3096 կանխավճար: Օրինակ, վարկառունցանկանումէ ձեռք բերել բնակարան, որի արժեքը կազմում է 60 000 000 ՀՀ դրամ: զամաձայն վարկատուի ներքին կանոնակարգերի,պահանջվող նվազագույն կանխավճարիմեծությունը կազմում է գույքի արժեքի 304»-ը: ՀՎետնաբար, վարկատուի կողմից տրամադրվելիք վարկի ՀՀ դրամ առավելագույն գումարը կարող է կազմել 42 000 000 (60 000 000 ». 7096): Հիմք ընդունելովայս սահմանաչափըվ̀արկատարի18 000 000 կառուն պետք է իր խնայողություններից ՀՀ դրամ կանխավճար:

ՀԻՓՈԹԵՔԱՅԻՆ ՎԱՐԿ ՍՏԱՆԱԼՈՒ ՀԵՐԹԱԿԱՆ ՔԱՅԼԵՐ

-

Ընտրել այն անշարժ գույքը, որը պետք է գնել (եթե վարկի նպատակըանշարժ գույքի ձեռքբերումնէ): կողմից Ծանոթանալ վարկատու կազմակերպությունների

»

.

ՀԻՓՈԹԵՔԱՅԻՆ

ՎԱՐԿ ՍՏԱՆԱԼՈՒ ՀԱՄԱՐ ՊԱՀԱՆՋՎՈՂ ԿԱՆԽԱՎՃՓԱՐ

Վարկատու կազմակերպությունը տրամադրելով -

հիփոթեքային վարկ` կատարում է երկարաժամկետներդրում: Այն վարկառուիցպահանջում է մասնակիցլինել այդ ներդրմանը: Կանխավճարը հանդիսանում է այն գումարը, որով վարկառուն

պայմաններին: հիփոթեքայինվարկավորման կողմից Համեմատել վարկատու կազմակերպությունների առաջարկվող պայմանները,ընտրել այն վարկատու կազման կերպությունը,որի դեպքում վարկառուիեկամուտները գրաեն սահմանված չափանիշներին վադրվող գույքը բավարարում ն ու վարկունակությանգնահատմանցուցանիշներին, որը »

առաջարկում է վարկառուի համար հիփոթեքայինվարկավորման առավել հարմար պայմաններ: Վարկատուկազմակերպությանըներկայացնելհիփոթեքային վարկավորմանհամար անհրաժեշտ փաստաթղթերըն լրացնել վարկային հայտ: Եթե առկա է նան համավարկառու, ապա նա նույնպես մասնակցում է հայտի լրացմանը: Հայտը լրացնելուց հետո ն՛ վարկառուն, ն համավարկառուն(առկայության դեպքում) ստորագրում են վարկային հայտը: Վարկատու կազմակերպության համապատասխանաշխատակիցն ուսումնասիրում է վարկառուի հայտը ն դրական եզրակացությանդեպքում ներկայացնում վարկային կոմիտեի քննարկմանը:Այս փուլը սովորաբար տնում է 1-2 շաբաթ: Վարկային կոմիտեի դրական եզրակացության դեպքում սկսվում է հիփոթեքային վարկի ձնակերպման գործընթացը: Հիփոթեքայինվարկի ձենակերպմանհամար վարկառուից պահանջվում է ներկայացնելտեղեկանք՝(Միասնականտեղեկանք) ՀՀ Կառավարությանն առընթեր Անշարժգույքի կադաստրիպետական կոմիտեիհամապատասխանտարածքայինստորաբաժանումից առ այն, որ գրավադրվող գույքի վրա բռնագանձում տարածվածչէ, այն գրավի, արգելանքի կամ կալանքի տակ չի գտնվում: Միասնական տեղեկանքը վարկատուին ներկայացնելուց հետո, վարկատու կազմակերպության համապատասխանաշխատակիցը պատրաստում է վարկային` հիփոթեքի առքուվաճառքի (անշարժ գույքի ձեռքբերման դեպքում) ն երաշխավորությանպայմանագրերը(եթե առկա է երաշխավոր): են պայմանագրերը` վարկառուն, Երբ արդեն պատրաստ ն վարկատու գրավադրվող անշարժ գույքի սեփականատերերը է կազմակերպությանլիազորված անձը պետք ներկայանան նոտարական գրասենյակ` առքուվաճառքի ն հիփոթեքի պայմանագրերի վավերացման նպատակով:Հիփոթեքի պայմանագիրը կնքվում է չորս օրինակից` մեկական օրինակ կողմերին (գրավատու, գրավառու), մեկ օրինակ` նոտարական գրասենյակին, մեկ օրինակ էլ ներկայացվում է ՀՀ Կառավարությանն առընթեր Անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտեի համապատասխանտարածքային ստորաբաժանումգ̀րավի իրավունքի պետական գրանցում կատարելու համար: »

»

"

»

»

Առքուվաճառքի պայմանագիրը կնքվում է հինգ օրինակից մեկականօրինակ կողմերին(վաճառող,գնորդ-գրավատու,գրավառու), մեկ օրինակ` նոտարականգրասենյակին, մեկ օրինակ էլ ներկայացվում է ՀՀ Կառավարությանն առընթեր Անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտեի համապատասխան տարածքային ստորաբաժանում` գնորդի սեփականության իրավունքի ն գրավառուի գրավի իրավունքի պետականգրանցում կատարելու համար: Նույն օրը վարկառուի ն վարկատուի միջն կնքվում է վարկային, իսկ վարկատուի ն երաշխավորի միջն՝ երաշխավորության(երաշխավորիառկայության դեպքում)

պայմանագրերը:

Գնորդ-գրավատուիսեփականության(անշարժ գույքի ձեռք բերմանդեպքում) իրավունքի ն գրավառուի գրավի իրավունքի պետականգրանցումից հետո, վարկատուն ստանում է անշարժ գույքի սեփականությանվկայականը ն տրամադրում վարկը: Վարկատու կազմակերպությունըվարկառուին է տրամադրում կնքված պայմանագրերիմեկական օրինակ: »

ՀԻՓՈԹԵՔԱՅԻՆ

ՎԱՐԿԻ ԿԱՐԻՔ

ԿԱՐՈՂ ԵՆ ՈՒՆԵՆԱԼ

այն ֆիզիկական անձիք, ովքեր պատրաստվում են գնել, վերանորոգել, վերակառուցելկամ կառուցել անշարժ գույք, որի համար պահանջվող գումարը գերազանցում է իրենց խնայողություն--

ները:

Օրինակ, անձը ցանկանում է ձեռք բերել բնակարան, որի արժեքը կազմում է 20 մլն ՀՀ դրամ: Սակայն նրա խնայողությունները կազմում են 8 մլն 33 դրամ ն կանխիկ գումարը չի բավականացնումբնակարանիգնման համար: Ուստի, եթե նրա եկամուտներըբավարարումեն վարկատու կազմակերպության կողմից սահմանված չափորոշիչներին,նա կարող է վերցնել 12 ՀՀ ձեռք բերվող վարկ, որի դեպքում դրամ հիփոթեքային մլն ն կհանդիսանա վարկի ապահոբնակարանը կգրավադրվի վություն:

ՀԻՓՈԹԵՔԱՅԻՆ

-- եթե վարկառուն ստացել ՄԱՐՈՒՄ է

ՎԱՐԿԻ

հիփոթեքայինվարկ, ապա համաձայն կնքված վարկային պայմանագրի` պարտավորվումէ կատարել ամսական մարումներ, որն իր մեջ ներառում է ն՛ պարտքի գումարի, ն՛ ամսական կուտակված տոկոսի մարումը: Այսպիսով, վարկառուի վարկի

ամսականմարումը բաղկացած է երկու մասից` մայր գումարի մարում, որը նվազեցնում է վարկառուի պարտքը ն կուտակված նկ տոկոսի մարում, որը հաշվարկվել է վարկի մնացորդի նկատ»

մամբ:

Հիմնականում հիփոթեքային վարկի մարումները կատար» վում են կամ անուիտետային մարումների, կամ մայր գումարի հավասարաչափմարումներիեղանակով: Անուիտետային մարումներուլ վարկի դեպքում վարկառուն

պարտավորվումէ վարկի մարման ողջ ընթացքում յուրաքանչյուր ամիս կատարելհավասարաչափվճարումներ: Սովորաբար նմանատիպմարմանժամանակացույցովհիփոթեքայինվարկն անվանում են նան ստանդարտ հիփոթեքային վարկ, քանի որ է լինում վարկի մարման ողջ տոկոսադրույքը հաստատուն ժամկետի համար: Ստանդարտ հիփոթեքային վարկն իր գործունեության ողջ ժամկետիընթացքումվարկառուինհնարավորություն է տալիս ավելի արդյունավետ կառավարել իր եկամարման ողջ ընթացքում նա պարսական վճարել միենույն որը փոփոխման գումարը,

որվարկի քանի դեն: ենթակա չէ: Է: տակված Նու տոկոսա արի որը ոույին պարտքի վճարի մարումը,հաշվարկվում բանաձնով. հետնյալ է Անուհտետալին

մարումները

բ

7/0

ն. 5400)

որտեղ :

ԽՃ է, Ք հիփոթեքայինվարկիգումարը, -

ամսական մարումն

-

ո հ-

-

վարկի Ժամկետը քանակը), (ամիսների վարկիամսականտոկոսադրույքը (7):

Մայր գումարի հավասարաչափմարումներուլ հիփոթեքային վարկի դեպքում վարկառուն պարտավորվում է մայր գումարը իսկ աճսականտոկոսավճարի մարել հավասարաչափմճասերով, է մարումը նվազում պարտքի մնացորդի նվազմանը զուգահեռ: Այս տեսակի մարման ժամանակացույցով վարկն ավելի քիչ հասանելի է, կամ հասանելի է ավելի փոքր գումարներով, քանի

վարկառուիվարկունակուվարկատու կազմակերպությունը կաէ թյունը որոշելիս հիմնվում առաջին ամսվա ընթացքում ն համեմատած անուիտարվելիք վճարման մեծության վրա, տետային մարումներովվարկի հետ` այս դեպքում առաջին մեծ է: ամսվա ընթացքումվճարվելիքգումարնավելի որ

ԱՐԺՈՒՅԹՈՎ ԿԱՐՈՂ է ԱՐՏԱ-

ՀՁԻՓՈԹԵՔԱՅԻՆ ՎԱՐԿՆ ԻՆՁ

ԼԻՆԵԼ Հիփոթեքայինվարկը կարող ՀԱՅՏՎԱԾ --

է

արտահայտ-

ված լինել ՀՀդրամով, »

արտարժույթով: է դիմել արտարժույթով Եթե վարկառուն պատրաստվում վարկ ստանալու համար, սակայն ձեռքբերվող հիփոթեքային անշարժ գույքը գնանշված է 33 դրամով, կամ վերանորոգման, կազմված կառուցմանծախսերինախահաշիվը վերակառուցման,

.

դրամով, ապա նա պետք է հաշվի առնի այն փաստը, որ են ունեարտարժույթիփոխարժեքիտատանումները կարող ազդեցություն,ն վարկի գումարը կարող է նալ բացասական վերանորոգման, գույքի ձեռքբերման, չբավականացնել անշարժ Ուստի, հ ամար: արտարժույթի կամ կառուցման վերակառուցման ստաէ ռիսկից խուսափելու համար վարկառունպետք դիմի նույն արժույթով, վարկը՝ արտահայտված նալու հիփոթեքային որով իր եկամուտներնեն արտահայտված: Արտարժույթիռիսկը արտարժույթիփոխարժեքիանբարեարդյունքում վարկառուիվնաս փոփոխությունների

է ՀՀ

նպաստ

է: կրելու հավանականությունն

ՀԻՓՈԹԵՔԱՅԻՆ

ՎԱՐԿԵՐ` ՈՉ

ՍՏԱՆԴԱՐՏ

--

ի տարբերու-

են ոչ թյուն ստանդարտ հիփոթեքայինվարկերի, մարվում համամասնական, կամ այլ կերպ՝ փոփոխականգումարներով: գերաՍովորաբար գործարքի ավարտինմոտեցող վճարները գործընժամանակի այսինքն` զանցում են սկզբի վճարներին, աճման թացին համընթաց, վճարայինպարտավորությունները ամեն մ եծությունը կողմնորոշիչ դեպքում միտումունեն, սակայն է: մեծությունն վճարումների տարեկան

ՀԻՓՈԹԵՔԱՅԻՆ ՎԱՐԿԵՐ` ՍՏԱՆԴԱՐՏ

առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում վարկային շուկայում ոչ թե միայն երկա-

րաժամկետվարկերի առումով, այլ նան նրանով, որ այս դեպքում գրավի առարկանանշարժ գույքն է, հիմնականում` հողերն ու նրանց կցված կառույցները, ն ճիաժամանակ,գրավի առարկան չի օտարվում իր սեփականատիրոջից:Հետնաբար, այս վարկերը,որոնք շատ մեծ տարածում ունեն զարգացած երկրներում, իրենց մեջ ունեն նան ռիսկի աստիճան` կախված վարկառուի ֆինանսականն ընտանեկանպայմաններից,ինչպեսնան հենց ձարդկայինգործոնից: Այդ պատճառով էլ կան տարբեր մոտեցումներ այս վարկի մարման կապակցությամբ, որոնք հաշվի են առնում վարկի հետ կապված ռիսկերը:Սակայնհիմնականում այս վարկերի մարման գործընթացըիրականացվում է ստանդարտ հիփոթեքներիմեթոդով, այսինքն` վարկի մարում հաստատուն մարման հաճախությամբ:Սովորաբարվճարման հաճախություննայսպիսի հիփոթեքներիժամանակ ընդունվում է ամսականկտրվածքով` հաստատուն վճարներով: Վճարման չափը որոշվում է վարկի մասնակի մարումների մեթոդով, ելնելով տարեկանվճարներիբաշխմամբ` ըստ ամիսների: ՀՀ

ԱՐՏԱՔԻՆ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ՊԱՐՏՔ այն

ներառում է օտարերկրյա պետություններիցԱ միջազգային կազմակերպություններից Հ1 կառավարությաննու ՀՀ ԿԲ-ին տրամադրվածվարկերը, ինչպես նան վարկեր`տրամադրվածՀՀ կառավարությանը ն ԿԲ-ին, երաշխիքներով: --

ՎՀ ՀԱՄԱԽՄԲՎԱԾ ԲՅՈՒՋԵ

այն ներառում է ՀՀ պետական, ն համայնքների սոցիալական ապահովագրությանպետական --

հիմնադրամիբյուջեների ցուցանիշները: Նշված բյուջեների համախմբմանընթացքումկրկնակիհաշվառումիցխուսափելու համար հաշվի չի առնվում դրանց միջն ներքին տրանսֆերտ-

ները: ՀՀ պետականբյուջեի ծախսերից հանվում են համայնքների բյուջեներին տրված տրանսֆերտները(դոտացիա, սուբվենցիա, փոխատվություն), սոցիալական ապահովագրության պետական հիմնադրամին հատկացումները ն պարտադիր սոցիալականապահովագրությանվճարները:ՀՀ համայնքների բյուջեների ծախսերից հանվում են մուծումները սոցիալական ապահովագրությանպետականհիմնադրամին:

(ՀՀ ՄՆԴ) վիճաէ, կագրականհաշվետվություն որտեղարտացոլվում են երկրի պաշարֆինանսականակտիվների ու պարտավորությունների սկզբի ն վերջի ների մակարդակըորնէ ժամանակահատվածի դրությամբ:Միաժամանակ,հաշվետվությանմեջ արտացոլվում են այն բոլոր փոփոխությունները, որոնք կատարվել են ուսումֆինանսականգործառնունասիրվող ժամանակահատվածում փոփոխություններիշնորայլ թյունների,գների, փոխարժեքի ն

ՎՀ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՆԵՐԴՐՈՒՄԱՅԻՆ ԴԻՐՔԸ

-

հիվ:

միջազգայիններդրումներիդիրքը սերտորենկապված է վճարային հաշվեկշռի հետ, որի ֆինանսական հաշվում որոնք կապված գրանցվումեն բոլոր այն գործառնությունները, հետ: Բնաեն արտաքինակտիվներին պարտավորությունների իրենց ազդեցությունն են կանաբար, այդ գործառնություններն ՀՎ ՄՆԴ-ում արտացոլվածարտաքինակտիվներիու ունենում պաշարներիվրա: Միաժամանակ,կան պարտավորությունների նան այլ գործոններ (գների, փոխարժեքիփոփոխություններ), ն որոնք ժամանակի ընթացքումհանգեցնում են ակտիվների որը նույնպես արժեքի փոփոխության, պարտավորությունների է տնտեՀՀ ՄՆԴ-ում: արտացոլում է Եթե վերջինս արտացոլվում ու սության արտաքին ֆինանսականակտիվների պարտավորություններիպաշարները,ապա 33 վճարայինհաշվեկշռի ֆինանսական հաշիվը` այդ ակտիվներիու պարտավորություն(հոսքերը կոնկրետ ների հետ կատարվածգործառնությունները ժաճմանակահատվածում): ՀՀ

ՀՀ

ընթացիկ գներով ՀՆԱ-ի

(ԻՆԴԵՔՍ)

է ժամանակաշրջանի նախորդ հարաբերությունն մեծության Ի տարբերություն ծավալին: համադրելիգներով գնահատված գների ինդեքսի` ՀՆԱ-ի դեֆապրանքներին ծառայությունների է վարձատրության,զուտ լյատորը բնութագրում աշխատանքի շահույթի (ներառյալ խառը եկամուտները),հիմնականկապիգների փոփոխմանարտալի սպառման փոփոխությունները` դյունքում: ՀՆԱ-Ի

ԴԵՖԼՅԱՏՈՐ

տնտեսավարող սուբյեկտների վիճակն է, որի շարուայնպիսի ձեռներեցների

ՀՆԱՐԱՎՈՐ ՍՆԱՆԿԱՑՈՒՄ

կամ անհատ

--

--

նակումը կարող է հանգեցնել սնանկացման, եթե ժամանակին սկս ործ չխկմվի գործընթացի գծով դատականքննությունը:

այդ

ՀՈԼԴԻՆԳ

.

»

կորպորացիա,ընկերություն, առաջատար կազմակերպությունէ, որը կառավարումն հսկողություն է իրականացնում այլ կազմակերպությունների, ընկերություններիգործունեության նկատմամբ: Տարբերվում են հոլդինգի երկու տեսակներ. 1) որոնք չեն զբաղվում արտադրական,առնտրային կամ բանկային գործունեությամբ,2) որոնք տարբեր ոլորտներում զբաղվում են ձեռնարկատիրությամբ: --

ՀՈՂԻ ՀԱՐԿ

հողի սեփականատերերից, պետականսեփականություն հանդիսացող հողի մշտական ն ժամանակավոր օգտագործողներից պետական բյուջե գանձվող պարտադիր վճար է: Այն ուղղակի հարկ է ն գանձվում է գյուղատնտեսական նշանակության հողի կադաստրային գնահատմամբ որոշված հաշվարկայինզուտ եկամտից ու ոչ նակությանհողերի համար` կադաստրայինգնահատման արժեՔից, «Հողի հարկի մասին» ՀՀ օրենքուվ| սահմանված տոկոսա--

թյամբ այն դեպքերի, երբ հողատարածքները տրված են վարձակալությանկամ ծառայողականօգտագործման, բնակավայրերումպետականսեփականությունհանդիսացող ընդհանուր օգտագործմանհողերը (հրապարակներ,փողոցներ, անցումներ նայլն), պետականանտառայինֆոնդի հողերը, բացառությամբ`գյուղատնտեսական նշանակության վարձակալության տրված հողերի, մասնագիտականտեխնիկականուսումնարաններինն դպրոցուսումնաարտադրականն փորձարարականհո-

ներին վից ղասասերը,

»

-

ժամանակավորապեսայն հարկատուները, որոնց որոշակի ժամկետով, եկամտահարկիցազատելու պայմանով, տրամադրվել են հողեր: այլ արտոնություններ:

ՀՈՂԻ ՀԱՐԿԻ ԳԾՈՎ ՏՈՒՅԺԵՐ ԵՎ ՏՈՒԳԱՆՔՆԵՐ

հարկագյուղատնտեսական աք տուները «Հողի հարկի մասին» օրենքի պահանջներըչկատա-

դրույքաչափով:

ՀԱՐԿ ՎՃԱՐՈՂՆԵՐ

րելու կամ խախտումներովկատարելու համար ենթարկվումեն ընդհանուրտույժերի ն տուգանքների:Դրանք են. տուգանք` հարկը չվճարելու կամ պակասվճարելու համար, տույժ՝ չվճարված հարկի համար, ժամանակինհաշվետվություն չհանձնելու համար, տուգանք՝ տուգանք` հաշվապահականհաշվառումներըսխալ վարելու համար: »

։

ՀՈՂԻ սանում

--

հողի հարկ վճարող են հանդիհողի սեփականատերերը, պետական հողերի մշտական ն ժամանակավոր օգտագործողները: Վարձակալությանտված հողերի համար հարկատուն հանդիսանում է վարձատուն: --

ժամանակին

.

:

:.

ՎՐԱԺԱՐԱԳԻՆ

կողմերի համաձայնությամբ պարտավորությունը կարող է դադարել, եթե գործընթացի կատարմանփո--

ՀՈՂԻ

ՀԱՐԿԻ

ԱՌԱՋԱՑՄԱՆ ՊԱՀ

հողի հարկի պարտավորություններն առաջանում սեփականության, ժամանակավոր կամ մշտական օգտագործման իրավունքըձեռք բերելու ամսվան հաջորդող ամսից: --

են

ՀՈՂԻ վում են. »

ՀԱՐԿԻ

ԱՐՏՈՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

--

հողի հարկից

ազատ-

խարենհրաժարագինտրամադրվի(դրամ վճարելով,գույք հանձնելով ն այլն): Հրաժարագնի չափը, ինչպես նան այն տրաժամկետները ն կարգը սահմանում են հենց իրենք

ոոմեղը: ողմերը:

բյուջետային հիմնարկներնու կազմակերպությունները, ինչպես նան պետական արգելանոցները ն արգելավայրերը, ծառաբանականզբոսայգիները, բուսաբանական այգիները ն պատմճամշակութային նշանակությանհողերը, բացառու326

Ձ

ճ

ՁԵՌՆԱՐԿԱՏԻՐԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ ՄԻԱՎՈՐՈՒՄ

առանձին դուստր կազմակերպությունների (ձեռնարկություն, ընկերություն,ֆիրմա) միավորումնէ մեկ տնտեսական միավորի մեջ: Տարբերվումեն ձեռնարկատիրական գործունեությանմիավորման 2 ձներ. ա) ձեռնարկատիրական գործունեությանմիավորումն է, որի համաձայնկազմակերպություններից մեկը` ձեռք բերողը (մայր կազմակերպությունը), վերահսկմանիրավունք է ստանում այլ կազմակերպության` ձեռք բերվողի (դուստր կազ-

մակերպության),զուտ ակտիվների ն գործառնությունների նկատմամբա̀կտիվներիփոխանցման,պարտավորությունների ստանձնման կամ բաժնետոմսերի (բաժնեմասերի) թողարկման դիմաց, բ) բաժնեմասերի (շահերի) միացում, այսինքն` ձեռնարկատիրականգործունեությանմիավորումն է, որտեղ միավորվող կազմակերպությունների բաժնետերերը միավորում են իրենց բոլոր զուտ ակտիվներին գործառնությունների նկատմամբ վերահսկողությունը` միավորված կազմակերպությանը հատուկ ռիսկերը ն օգուտները համատեղու շարունակաբար կրելու նպատակով:Դա արվում է այնպես, որ ոչ մի կողմ չի կարողհամարվելորպես ձեռք բերող:

ՁԵՌՆԱՐԿԱՏԻՐԱԿԱՆԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆ

--

տնտեսավարող

սուբյեկտների(ձեռներեցների) կողմից իրականացվող, օրենսդրությամբ չարգելվածտնտեսականցանկացած գործունեությունն է: Վերջինս կարողեն իրականացնել տվյալ երկրի ն այլ պետությունների քաղաքացիները,քաղաքացիություն չունեցող անձինքու իրավաբանական անձինք ն իրավաբանական անձի կարգավիճակչունեցող տնտեսավարողսուբյեկտները(կազ-

մակերպությունները):

ՁԵՌՔ ԲԵՐՄԱՆ ԱՐԺԵՔ

1) դրամի գումարը, որը վճարվել է անշարժգույքի նկատմամբ սեփականության իրավականփաստաթուղթը ստանալու համար` մինչե հիփոթեքային վարկի ձնակերպումը, 2) երբեմն այս տերմինըօգտագործվում է շենքերի ն սարքավորումների հաշվեկշռայինարժեքը նշելու համար, Յյակտիվիարժեքը, որը ճշգրտված է գների ընդհանուր մակարդակիհաշվառմամբ: --

ընդհանուր օգտագործման պետականավտոմոբիլային ճանապարհներիշինարարության, նորոգման ու պահպանմանաշխատանքները կազմակերպելու ն իրականացնելու համար անհրաժեշտ դրամականմիջոցների գոյացման նպատակով օրենքով սահմանված կարգով ու չափով պետականբյուջե վճարվող պարտադիրվճար է:

ՃԱՆԱՊԱՐՀԱՅԻՆ

ՎՃԱՐ

ՀՀ

համարվումեն տրանսպորտային միջոցների սեփականատերերը`իրենց պատկանող տրանսպորտայինմիջոցներով, կամ «Ճանապարհային վճարների մասին» 3Հ օրենքով սահմանվածգործունեությամբզբաղվելու նպատակով ավտոմոբիլային ճանապարհներից օգտվող ֆիզիկականն իրավաբանականանձինք:

ՃԱՆԱՊԱՐՀԱՅԻՆ ՎՃԱՐ ՎՃԱՐՈՂՆԵՐ

ՎՃԱՐԻ ՏԵՍԱԿՆԵՐ

--

1) այլ պետություններում գրանցվածտրանսպորտայինմիջոցներով ավտոմոբիլային ճանապարհներիցօգտվելու վճար, 2) ծանրաքարշավտոտրանսպորտային միջոցներով ավտոմոբիլային ճանապարհներից օգտվելու համար վճար, 3) մեծ եզրաչափերով ավտոտրանսճանապարհներովերթնեպորտայինմիջոցներովավտոմոբիլային կելու համար վճար, 4) ավտոմոբիլային ճանապարհներինգովազդ տեղադրելու համար վճար:

ՃԱՆԱՊԱՐՀԱՅԻՆ

--

ՃԱՆԱՊԱՐՀԱՅԻՆ ՎՃԱՐՆԵՐԻ ԴՐՈՒՅՔԱՉԱՓԵՐ

--

ճանապար-

հային վճարների դրույքաչափերը սահմանված են դրամով: Այլ պետություններում գրանցված տրանսպորտային միջոցներով ավտոմոբիլային ճանապարհներիցօգտվելու համար վճարը գանձվում է յուրաքանչյուր մուտքի համար` ամսական դրույքաչափերով: Դրույքաչափերը ենթակա են փոփոխման` ըստ համապատասխանօրենքի: Ծանրաքարշ ավտոտրանսպորտային միջոցներով ավտոմոբիլային ճանապարհներիցօգտվելու համար վճարի դրույքաչափը սահմանված է յուրաքանչյուր կմ-ի համար, որը կախված է` կա'մ ավտոտրանսպորտայինմիջոցի ընդհանուր զանգվածից, կա'մ սռնիների կամրջակիվրա եղած բեռնվածքից:

Մ

ՄԱԿԼԵՐ

ֆոնդային կամ ապրանքայինբորսաներում գործարքների կնքման միջնորդ: Գործում է հաճախորդիհանձն նրա հաշվին: Ունի նարարությամբ իրավաբանական անձի կարգավիճակի իրավունք ն մասնագիտանումէ բորսային գործառնություններիորոշ տեսակներում: Նրանք միավորվում են մակլերային գրասենյակներում ն Ֆիրմաներում, որոնք միջնորդ ծառայություններ ցուցաբերելու համար բորսային կոմիտեի կողմից սահմանված կոմիսիոն (միջնորդային)վճար են --

գանձում:

ՄԱՀԱՑՈՒԹՅԱՆ ԱՂՅՈՒՍԱԿ

տարբեր հասակներումազգաբնակչությանմահացությունըն մեկ հասակիցմյուսին անցնելու ընթացքումկյանքի սպասվելիք տնողությունըբնութագրող հաշվարկային ցուցանիշներ պարունակող վիճակագրական աղյուսակ է: Այն օգտագործվումէ հիմնականումակտուարային --

հաշվարկներում:

ՄԱՀԱՑՈՒԹՅԱՆ ՏԱՐԻՔԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԱԿԻՑՆԵՐ

բնութագրում յուրաքանչյուր տարիքային խմբում մահացությանմիջին Դրանք հաշվարկվումեն որպես հարաբերակցումակարդակը: թյուն` տարվա ընթացքում տվյալ տարիքային խմբում մահացածների թվաքանակը բաժանելով ընթացիկ գնահատման արդյունքներով ստացված տվյալ տարիքային խմբի անձանց միջին տարեկան թվաքանակիվրա (մշտական բնակչություն), բացառությամբ` 0-4 տարիքային խմբի, որի համար մահացության տարիքայինգործակիցըհաշվարկվումէ` 0-4 տարիքային խմբի մահացածներիթվաքանակըբաժանելով կենդանածինների ընդհանուրթվաքանակիվրա: են

ՄԱՆՐԱԾԱԽ

ԱՌԵՎՏՐԻ

ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅՈՒՆ

--

անձնական սպառման կամ տնային տնտեսությունում օգտագործման հա--

ճար բնակչությանըկանխիկդրամով վաճառվածսպառողական ապրանքներիարժեքն է: Մանրածախապրանքաշրջանառության ծավալի ցուցանիշը ձնավորվում է խանութների,կրպակների (տաղավարների), հանրայինսննդի օբյեկտների,սպառողական ապրանքներիշուկաների (տոնավաճառների), գյուղատնտեսա330

կան արտադրանքիշուկաների ն առնտրի իրականացման համանման այլ օբյեկտների միջոցով իրականացվածապրանքաշրջանառության հիման վրա: Պարենային, ոչ պարենային ն խառը սպառողական ապրանքների շուկաներում (տոնավաճառներում) վաճառված ապրանքների ծավալը որոշվում է վիճակագրականհաշվետվությունների տվյալներով ն փորձագիտականլրացուցիչ հաշվարկների հիման վրա: Գյուղատնտեսական արտադրանքի քաղաքային շուկաների ապրանքաշրջանառությանծավալը որոշվում է վիճակագրականհաշվետվությունների տվյալների ն կատարված դիտարկումների արդյունքներով:Ապրանքայինպաշարներըյուրաքանչյուր տարվա հունվարի 1ությամբ հաշվարկված ապրանքաշրջանառուէ առետրականկազմակերպությունների ապրանքայինպաշարներիմիջին ամսականծավալի ն տվյալ ամսվա ապրանքաշրջանառությանմեկ օրվա ծավալի

աուն եո որը Ր» որոշվում հարաբերակցությամբ:

Կամ այլ առումով այն վերջնականսպառմանկամ տնային տնտեսությունում օգտագործմանհամար նախատեսվածսպառողական ապրանքներիվաճառքն է արժեքային արտահայտությամբ: Մանրածախառնտրի շրջանառությանցուցանիշը ձնավորվում է ըստ առնտրիօբյեկտների`խանութների,կրպակների, առնտրիայլ օբյեկտների(շարժիչային ն կենցաղայինվառելիքի մանրածախ առնետրիկետերի), ինչպես նան առնետրիիրականացման վայրերի` սպառողականապրանքներին գյուղատնտեսական արտադրանքի շուկաների միջոցով իրականացված առնետրի շրջանառության հիման վրա:

այն ընդգրկում է տնտեսական միջոցների որնէ խումբ կամ դրա տեսակ, տնտեսավարող սուբյեկտի որնէ տեղամաս ն այլն: Օրինակ, դրամարկղիամենամսյա ստուգում, կամ պահեստում նյութերի գների փոփոխման կապակցությամբ դրանց մի քանի տեսակների գույքագրում ն

ՄԱՍՆԱԿԻ ԳՈՒՅՔԱԳՐՈՒՄ

--

այլն:

ՄԱՍՆԱՎՈՐ ԱՆՁԱՆՑ ՏՐՎՈՂ ՎԱՐԿԵՐ

ներառում են ավտոմեքենաների, շարժական տների, էլեկտրակենցաղայինտեխնիկայի ն այլ սպառողական ապրանքների ապառիկ գնման, ու արդիականացման, բուժսպասարկման տների վերանորոգման

--

ն այլ անձնական ծախսերըփոխհատուցելու ծախսերիծածկման համար տրվող վարկերը:Սովորաբարայս տեսակի

վարկերը հատկացվումեն անմիջականորեն քաղաքացիներինկամ մանրածախ դիլերներիմիջոցով`անուղղակիորեն:

այն սահմանված կարգով ն չափով պետական բյուջե գանձվող վճար է, որն օգտագործվում է մաքսային գործի զարգացման ու մաքսային մարմինների նյութատեխնիկականն սոցիալական բազանամրապնդելունպատակով:

ՄԱՔՍԱՎՃԱՐ

--

ՄԱՏԱԿԱՐԱՐՄԱՆ

ՄԱՔՍԱՏՈՒՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

տվյալ երկրի սահմաններով առաքվող -- ըստորի ձեռնարկատիրական գործունեությունիրականացնող ապրանքների, առաքումների ն բեռների մուտքը փոստային մատակարար-վաճառողը է: Այն իրագործում է պարտավորվում է իր արտադրած կամ գնած վերահսկող պետականհաստատություն ապրանքները է մաքսատուրք, իրականացնում է բեռներիստուգում, գանձում պայմանավորված ժամկետում(ժամկետներում) հանձնելգնորն հավելյալ մաքսային վճարումներ այլ գործառնություններ: դին` ձեռնարկատիրական գործունեություն իրականացնելու Մաքսատուրք գանձվում է մաքսային հայտարարագրերի հիկամ անձնական, ընտանեկան, տնային Ն այլ ման վրա: Այն միջոց է ազգային շուկայի մրցակցության ապաօգտագործման հետ չկապված նպատակներով օգտագործելու հովման, ներմուծվող ապրանքների մրցունակությանփոքրացհամար:Մատակարարման պայճանագիրը կնքվում է գրավոր: ման, ներմուծման ն արտահանմանծավալի ու կառուցվածքի կարգավորման, բյուջեի համար միջոցների հայթայթման ն այլ

ՄԱՐԿԵԹԻՆԳ

բառացի նշանակում է գործառնություններ ապահովելուհամար: շուկայավարություն, որի նպատակնէ առավելագույնշահույթի ստացումը` կապված նոր արտադրատեսակների

ՄԱՔՍԱՏՈՒՐՔ

մշակման, դրանց թողարկման, այն Վ մաքսային սահմանով ապրանքների իրացմանու ծառայությունների տեղափոխմանհամար սահմանված կարգով ն չափով պետամատուցմանհետ: Հիմնական են` գործառույթներն կան բյուջե գանձվող պարտադիրվճար է: պահանջարկի,գնագոյացման,գովազդի, -

նմանօրինակ

--

--

իրացումը խթանելու, ապրանքատեսակների պլանավորման հարցերիմշակումըն այլն:

ՄԱՔՍԱՅԻՆ ՀՍԿՈՂՈՒԹ

պետական տության կան սահմանի անցակետերի տարածք կամ մաքսա յինն հսկողությանենթակա ապրանքներին

ԳՈՏԻ Ղայաստանի ՎանրապեՅԱՆ Ն

ը

Ի

այլ

առար-

ՄԱՔՍԱՅԻՆ ՎՃԱՐՆԵՐԻ ՀԵՏ ԿԱՊՎԱԾ

ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

ՄԱՔՍԱՏՈՒՐՔԵՐԻ

տարբերակվում են ըստ գործառնության ն հաշվարկման բնույթի: Ըստ գործառնությանբնույթի մաքսատուրքերը լինում են. արտահանման, որը վճարում են ՀՀ տարածքից ապրանքների արտահանմանհամար, ներմուծման,որը վճարում են 33 տարածք ներմուծվող ապ-

Մ ամո»

»

սեզոնային, որը վճարում են տարվա որոշակի ժամանակահատվածում` առանձին ապրանքներներմուծելու կամ արտահանելու համար:

.

հաշվարկմանբնույթի լինում են. արժեքայինմաքսատուրքեր,որի դեպքումայն հաշվարկվում է տոկոսներով՝ ապրանքի արժեքի նկատմամբ, յուրահատուկ (կամ հաստատագրված)մաքսատուրքեր,երբ այն հաշվարկվում է կայուն դրույքով` հարկման ենթակա ապրանքներիմիավորի համար, խառըմաքսատուրքեր,երբ վերոնշյալներըզուգակցվում են: Ըստ

»

`

«

-

»

--

է մաքսայինմարմինների իրականացվում կողմից, որոնց գործողությունները, ինչպես նան՝ իրավունքներնու պարտականությունները,կանոնակարգվում են «Մաքսային ծառայության օրենքով: Մաքսայինվերադասմարմնի(պետական լրազոր մարմնի)գործառույթները է ՀՎ կառաիրականացնում վարությաննառընթերմաքսայինպետականկոմիտեն:

ՏԵՍԱԿՆԵՐ

տնտեսության շահերը պաշտպանելու ն տնտեսական գործունեությունը խրախուսելու նպատակով կիրառում են հակազդման ու խրախուսման մաքսատուրքեր: Հակազդման մաքսատուրքերը կիրառվում են առանձին անձանց ն պետություններիկամ դրանց միություններիխտրականգործողությունները կանխելու, իսկ խրախուսմանմաքսատուրքերը` առանձին երկրներից ներմուծվող ապրանքների նկատմամբսահմանված դրույքաչափերը նվազեցնելու միջոցով` ւսյդ ապրանքների ներմուծումըխթանելունպատակով: ՀՀ

ՄԱՔՍԱՏՈՒՐՔԻ

ԵՎ ՄԱՔՍԱՎՃԱՐԻ

ԴՐՈՒՅՔԱՉԱՓԵՐ

«Մաքսային օրենսգրքով» սահմանված է մաքսատուրքի հետնյալ --

Ավա ոոույքաչա փեր,

յուրահատուկ դրույքաչափեր: Եթե տոկոսային դրույքաչափերով արտահայտվածմաքսատուրքը հաշվարկվում է` ելնելով ապրանքների մաքսային արժեքներից, ապա յուրահատուկ դրույքաչափերով մաքսատուրքը հաշվարկվում է կայուն դրույքով` հարկման ենթակա ապրանքների միավորի համար: Դրույքաչափերը ենթակա են փոփոխմանըստ համապատասխան օրենքի: Մաքսավճարների գծով դրույքաչափերը սահմանվում են ըստ մաքսային գործողությունների`դրամականարտահայտությամբ: Առանձինգործողություններիհամար այն կիրառվում է երկաստիճան սանդղակով` կապված զննման, պահպանման կամ վերահսկողության տակ գտնվող բեռի քաշից կամ տեսակից:

վիճակագրությանմեջ մեդիանա կոչվում է միավորի հատկանիշը, որը տեղադրված է այն համակցության կարգավորվածշարքի մեջտեղում: Օրինակ, եթե ըստ հասակի կանգնեցնեք9 ուսանողի, ապա շարքի սկզբից (կամ վերջից) հաշված հինգերորդիհասակը կլինի մեդիանան:Իսկ եթե լինեն 10 ուսանող, ապա մեդիանա կլինի հինգերորդ ն վեցերորդ ուսանողներիհասակի միջին արժեքը: Վարիացիոնշարքի մեջ մեդիանա է համարվում համակցության այն միավորիհատկանիշիարժեքը,որը վարիացիոնշարքն գումարի բաժանումէ երկու հավասար ըստ հաճախությունների մասի, այնպես, որ միավորների կեսի հատկանիշի արժեքը փոքր է մեդիանայից,իսկ մյուս կեսինը մեծ է նրանից: Մեդիանան հաշվարկելիս կատարված գործողությունները կարող են ընդհանրացվելհետնյալ բանաձնիտեսքով` ՄԵԴԻԱՆԱ

-

ն

5»

(ապրանքի)

ընդգրկում են հաշվետու ժամանակահատվածի վերջին ինչպես գործառնության արդյունքում իրականացվածներդրումներիծավալների հանրագումարը,այնպես էլ պարտավորություններիգծով մարումները, գների, փոխարժեքի ն այլ փոփոխությունների` արտակարգ իրավիճակների, մեխանիկականսխալի ն կազմակերպությանուղղակի լուծարման արդյունքում իրականացված փոփոխությունները:

ՄԱՔՈՒՐ ՊԱՇԱՐՆԵՐ

-

Խ.՝

-»ԿւՒհյս `

`

"Բ

ք»

որտեղ` »«--ն մեդիանային միջակայքի սկիզբն է (ստորին սահմանը), րը` մերիանային աա աճումնը, հս-ն՝

մեղիանային

ճիջակայքի

մեծությունը,

ը՝ մինչն մեդիանային միջակայքըկուտակված հաճախությունը, 5ն -ը՝ հաճախությունների (կշիռների) կուտակումներիհանՏո»՝-

րագումարը:

ՄԵԾ ԹՎԵՐԻ ՕՐԵՆՔ

այն հարցի պատասխանը,թե որքան մեծ է ինչքանո՞վ հավանականգլխավոր ու ընտրաննո՞վ է --

քային ընդհանրացնողցուցանիշների միջն եղած տարբերությունը, տալիս է մեծ թվերի օրենքի վրա հիմնվածընտրանքային մեթոդի տեսությունը: Այդ պատասխանընա տալիս է փոխադարձաբար շաղկապված երկու խնդրի լուծման հիման վրա. ընտրանքայինցուցանիշնախ, տրված հավանականությամբ ն ների գլխավոր համակցության համապատասխանցուցանիշների հնարավոր շեղման սահմաններիհաշվարկման,ն երկրորդ, այն բանի հավանականությանորոշման հիման վրա, որ ընտ335

րանքային ու գլխավոր համակցության ցուցանիշների հնարավոր շեղումներիչափերը չեն գերազանցիտրված սահմաններից: ՄԵԾԱԾԱԽ

ԱՌԵՎՏՐԻ ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅՈՒՆ

առնտրի այն մեծ է, տեսակՆ երբ գնորդը խմբաքանակովապրանքներէ ձեռք --

բերում դրանց հետագա վերավաճառքի համար այլ վաճառողներին, վերաճշակողներին,բայց ոչ վերջնականսպառողներին՝ համապատասխան հաշվարկայինփաստաթղթերով: Մեծածախ առնտրի շրջանառության ցուցանիշը ներառում է նան արտահանմանծավալները (բացառությամբ արտադրող-1 ների կողմից անմիջական արտահանումը): ՄԵԿ

ԲԱԺՆԵՏՈՄՍԻ

ՇԱՀԱԲԱԺԻՆ

որոշվում է շահաբաժինների վճարման համար ուղղված դրամական միջոցների ն շրջանառությունում գտնվող բաժնետոմսերի ընդհանուր քանակի հարաբերակցությամբ:

ՄԵՆԱՇՆՈՐՀ

-

1) պետությանը, ձեռնարկությանը,կազճակերպությանըկամ ֆիզիկականանձին տրամադրվածբացառիկ իրավունք` որնէ գործունեությամբ զբաղվելու համար: Շուկայական տնտեսության պայմաններում հակադրվում է ազատ մրցակցությանը,2) խոշորագույն կազմակերպություններ(ընկերություններ) ն (կամ) դրանց միավորումներ (կարտելներ, տրեստներ, կոնցեռներ, կոնսորցիումներ, կոնգլոմերատներ), որոնք իրենց ձեռքում են կենտրոնացնում ապրանքների ու ծառայությունների արտադրությանն իրացման զգալի մասը, որը նրանց թույլէ տալիս գերիշխող դիրք գրավել շուկայում ն իրենց պայմաններըթելադրել սպառողին, ընդհուպ մինչն մենաշնորհային գնի սահմանումը: Երբեմն անհատականֆիրմանները կնքում են մենաշնորհային համաձայնագրերգ̀ները, ար--

նան Յանան անելու է ԲԱ աոած նավետ կառուցվածք, քանի մրցակիցներիբացակայությունը Վամարվում

ով:

որ

շուկայի

անարդյու-

ապրանքի արտադրությանծախսերն իջեցնելունախադրյալներ չարաշահում է չի ստեղծում: Ավելին, մենավաճառը շուկայում իր իշխանությունըսպառողներինկատմամբ` նշանակելով չափազանցբարձր գներ ն (կամ) պակասեցնելով արտադրանքը, ինչպես նան հնարավորճրցակիցներինկատմամբ ստեղծելով արգելքներ` շուկա մուտք գործելու համար:

ՄԵՆԵՋՄԵՆԹ

անգլերեն բառ է, որը նշանակումէ «կառա(ՈՁոստ վարում»: Մենեջմենթ բառը առաջացել է լատիներեն բառից,որը նշանակումէ ձեռք, քանի որ սկզբնականշրջանում մենեջմենթ ասելով հասկացել են կենդանիների,մասնավորան դրանց պես ձիերի կառավարումը,այսինքն՝ վարժեցնելը սանձելը: Հետագայում այդ բառը առավել լայն կիրառություն է ու իճաստստացավ,ն ներկայումսայն վերաբերում գիտության --

պրակտիկայիբնագավառումմարդկանց ու թյան կառավարմանը:

ու

կազմակերպու-

կտոր, որը պետուՄԵՏԱՂԱԴՐԱՄ մետաղիդրամահատած դրամանիշը, է Մետաղական (փող): դրամ թյունը հայտարարում ն ունի ոչ է մետաղներից ազնիվ սովորաբար պատրաստվում մեծ արժողություն: Ներկայումս առավելապես կատարում է --

է դրամի մանրմանգործառույթ, այսինքն` թողարկվում երկրի արանվանական դրամականմիավորից ցածր պաշտոնական մեջ ժեքով ն ծառայում է այն մանրելու համար: Մետաղադրամի ն տարբերվումեն դիմերեսը, հակառակ երեսը կողը (եզրը): է Մանր վճարումներըսպասարկելու համար օգտագործվում է պղնձանիպատրաստվում որը գլխավորապես մանրադրամը, ն Ավելի ձուլվածբներից: կելային, պղնձա-ցինկայինալյումինե ն են հոբելյանական բարձրորակիմետաղներնօգտագործվում համար: հուշադրամներիպատրաստման

ՄԻԱԳՈՐԾՈՆ

ԵՎ

ԲԱԶՄԱԳՈՐԾՈՆ

ԿԱՊԵՐ

--

եթե ուսում-

նասիրվում է արդյունքայինցուցանիշի () կախվածությունը է միայն մեկ ազդող գործոնից 620, ապա կապը կոչվում միագործոն:Եթե կապը ֆունկցիոնալէ, ապա նշանակումէ, որ արդյունքայինցուցանիշը կախվածէ միայն տվյալ գործոնից: Եթե հետազոտվումէ արդյունքայինցուցանիշիկոռելյացիոն մի քանի ազդող գործոններիցմիաժամանակ, կախվածությունը Կացին ն՝ Բազ կոչվում է բազմագործոն,իս վոռելյա

կան

-

հաշվարկվում են ՀՀ ոստիկանությանանձնագրային ու վիզաների վարչության կողմից ն տրամադրվածըստ բնակությանվայրի հաշվառման դուրս էլեկտրոնային ձնավորված գրման վարչականգրանցումներով

ՄԻԳՐԱՑԻԱՅԻ ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐ

-

տեղեկատվական շտեմարանների տվյալների հիման վրա: Սակայն, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ հաշվառման կանգնելու ն հաշվառումից դուրս գրվելու գործառույթներն ուղղակիորեն կախված են քաղաքացիներիկամքից, ն որպես հետնանք, այդ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

անցումները

կա

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

միգրացիոն

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

շղթայականեղանակ`

տեղար

բանկային գործառնություններ, որոնք կապված արտարժույթի, արտասահմանյան վարկերի տրամադրման կաճ որպես ներդրումայինբանկերի աշխատանքիհետ, որոնք սպասարկումեն արտասահմանյան երկրներին, տարածքներին, ընկերություն--

են

ներին:

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

--

միջազգային արժութավարկային կազմակերպություններ են, որոնք ստեղծվել են միջպետական համաձայնագրերիհիման վրա` երկրների միջն արժութային ն ֆինանսավարկայինհարաբերությունները կարգավորելու, երկրների տնտեսական զարգացմանն աջակցելու, վարկային օգնություն ցուցաբերելու նպատակով: Այդպիսի կազմակերպությունների շարքին են դասվում` Միջազգային հաշվարկներիբանկը, Արժույթի միջազգային հիմնադրամը,Վերակառուցմանն զարգացման միջազգային բանկը,Զարգացմանմիջազգայինասոցիացիան,Միջազգային ֆինանսականկորպորացիան,Եվրոպականներդրումային բանկը,գնրգացման տարածաշրջանային միջազգային բանԲոր

ՄԻՋԱՆԿՅԱԼ

ՍՊԱՌՈՒՄ

կազմված է այն ապրանքներիու ծառայությունների արժեքից, որոնք հաշվետու ժամանակաշրջանում ամբողջությամբ սպառվում կամ վերափոխվում են արտադրությանընթացքում: Միջանկյալ սպառման մեջ չի ներառվում հիմնական կապիտալի սպառումը: Միջանկյալ սպառման կազմում առանձին դիրքով ներառվում է ֆինանսական (բանկերի) անուղղակիորեն ծառայու--

առնչվող

ԱԱՐԻ

( Լաճ)-- որոշվում է միջին երկրաչափա-

ն բազիսայինեղանակներով. կանի բանաձնովշ̀ղթայական

ւեր եռն Անա. շարժերի ամրաղաանան ՐԳ րեն ա

ԱՃԻ ՏԵՄՊ

ՄԻՋԻՆ

-

-

աճոջյ--ՔշՀռ 11"

Ս

լ

որտեղ՝

Խոթ) -ը՝

ո-ը՝

է, ն աճիի տեմ պի ործակիցն գոր շղթայակա

տեմպե թիվ տեմպերի

աճի աճի

Վերը նշված բանաձնում)/յ1, 72..... Սո ցուցանիշներիմիջն եղած աճի տեմպերը արտահայտելովդրանց արտադրյալով, 36. -)" (բազիսայինեղանակ), կստանանք.)».35.... հ

վ

ոշ

միջին աճիաճի ն " միջի տեմպը՝ բազիսայինեղանակով

ի

Լ

ո

""

-ռլԻ:

Հավելաճիմիջինտարեկանտեմպըբազիսային շղթայական 10044. եղանակներովհավասար է աճի միջին տեմպից հանած ր հավելաճ«3,0 Ն

1009:

ա

ՄԻՋԻՆ ԲԱՑԱՐՁԱԿ ՀԱՎԵԼԱՃ

(Ճ)

է --այն հնարավորություն

իծակ շարքի Ա ավելացել ր ի ամը» սկզբնական արտահայտությամբ)`

թե միավորԲԱ տալիսպարզելու, վով որքանո՞վ է

մակարդ

:

է ն Բացարձակ հավելաճը միշտ միջակայքայինցուցանիշ նրա միջին մեծությունը հաշվարկվումէ հավասար ժամանակաեղանակներով. հատվածներիհամար` բազիսայինշղթայական :

բազիսային`

.

շղթայական

ն

«ՅԵՐ,

Ճա ւ

ո),

(2.

:

ՐՃ»)

Ճշղթ. -

Ի

,

որտեղ` ն -ը յո

դինամիկայի շարքի վերջին

են, մակարդակներն ո-ը` շարքի անդամների

դինամիկայի բացարձակհավելաճերնեն ՀՃ)/շթ-ը՝

ՄԻՋԻՆ ԹՎԱԲԱՆԱԿԱՆԻ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ն

սկզբնական

թիվը, շղթայականեղանակով,

Գ-ը՝ բացարձակհավելաճերիթվաքանակը:

Երկու եղանակներովհաշվարկման դեպքում էլ միջին բացարձակհավելաճիհամարստացվում է միննույն արդյունքը:

միջին թվաբանականնունի մի շարք հատկություններ, որոնք կարող են օգտագործվել նրա հաշվարկը պարզեցնելու համար ն այլ նպատակներով:Քննարկենք միջին թվաբանականիհիմնական հատկությունները: 1. Կշռվածմիջին թվաբանականիցտարբերակներիշեղումների հանրահաշվականգումարը հավասար է 0-ի`

Հ( -3)-

-0:

Ի՞1

Ա վարակական: գուցանիշի տարբերակների դրան իջին մեծությունը: ա նանարան ԱԱ նրանց ՄԻՋԻ

ձին

Յ

-

դիզութ տրված է մի վարիացիա արո

արժեքներիբացարձակշեղումների միջին յուրաքանչյուր տարբերակ կրկնվում է մեկ անգամ, միջին գծային շեղումը (մ) հավասար է՝

թե

ապա

.-

որտեղ՝

չո-

«"-2

(պարզ),

ո-ը շարքի անդամներիթիվը:

Անհավասարհաճախություններ կամ կշիռներ (ճ) ունեցող համար բանաձնն ունի հետնյալ տեսքը. վարիացիոն,շարքի

Ֆիզ ի

Հ.շ.ՀՐՎ

ն

որտեղ Օն գումարն

տարբերա

քըկանի շարքի համար չմ հավասարկլինի որտեղից 2-ՅՐ" միջին բաբանակա ափիս

նող ը ի

ե

|

տնու

Ֆին 2,

(ՀՂ, 2,

-

(51, 2,...., ո),

ՀԼ- առանձին իգ -3Վ-ը՝ տարբերակներին դրանցմիջին թվաբամիջն շեղումների բացարձակ արժեքնէ, նականի

--

շեղումմիջին թվաբանականից դեպքում տարբերակներ գումա ո ո

Այդ

ո

Ո):

,

»-22ն-»2կ-22կ-0. ո ռ ՊԻ ազմի՝

ների հանրահաշվական

շն-2ինՉ-

ը

-

շկ

Ը1. (ԷՆ...

ո)

համաձայն վերը ճնշվածբանաձնի հավասար է զրոյի: է վարիացիայի ցուցաԱյս հատկությունը նիշները հաշվարկելու ժամանակ: որը

օգտագործվում

Միջին թվաբանականիմեծությունը չի փոխվում, եթե յուրաքանչյուր տարբերակիկշիռը բազմապատկվի(կամ բաժանվի) միննույն թվով: 2.

.

(կշռված), (Հ1, 2,

ո),

վարիացիոնշարքի հաճախությունների (կշիռների)

է:

|

Շեղումներիմոտ գտնվող ուղիղ փակագծերը ցույց են տալիս, որ գումարման կամ բազմապատկման ժամանակայդ շեղումեն առանց հաշվի առնելու ները վերցնում նրանց նշանները, այսինքն` բացարձակ արժեքների տեսքով: Դա արվում է այն պատճառով, որ միջին թվաբանականից տարբերակներիշեղումների հանրահաշվական գումարը հավասար է զրոյի:

Վերցնենք Ն

նրԿԱՆԱ ն

մ

թվաբանականը

ր

Ն:Բիքիլ

ժմ

թվով: Այդ դեպքում թվաբանայդ

կշիռները բազմապատկենք կան միջինըկլինի

»-

Տն մ

`

ռված միջին

համա

,

-

ջն է Յան

-

Ֆին

-Ճ.

..

Վետնապես,միջինի արժեքը մնաց անփոփոխ:

շարքիբոլոր

Յ.

Միջին թվաբանականի հաշվարկմանտեխնիկանպարզեցվում միջինացվող հատկանիշի տարբերակներիզանազան ձնափոխումների միջոցով: Ընդ որում, օգտագործվում է միջին թվաբանականի հետնյալհատկությունը: Եթե հատկանիշի բոլոր տարբերակները մեծացվեն կամ փոքրացվեն միննույն թվով, ապա համապատասխանաբար նանմիջինը` այդ նույն թվի չափով:

»

է նան

կփոխվի 9Քու

ան թեն: կՒնԻ-Հն

Հք

թեն,

Այդ դեպքում բոլոր տարբերակներըմեծացնելովկամ փոքն միջինըհաշվարկելովնոր տարբերացնելովմիննույն Ճ թվով րակներից,կստանանք

ՀԱ «ան շն ԱՅՐ ՀՑ ցառ: 5 է 5:1 Ո

Ւ

Բոլոր տարբերակները մեծացնելովՃ անգամ ն միջինը հաշվարկելով նոր (82) տարբերակներից, կունենանք`

Հ

գն

Թժ------ՀԵԼ

2.ն

շո

Հ.հ

.

(Բ1.2,3

'

ԷԶ

Ֆ

ո)

քառակուցուցանիշի 1-րդտարբերակի որըՊաումնասիրվող ,

Այս միջինները հաճախ կիրառվում են տատանվող ցուցանիշներիհաշվարկմանժամանակ: Միաժամանակ,վիճակագրականպրակտիկայումօգտագործն վում է նան բարձր միջինների էու կախված ուսումնասիրվող ցուցանիշի տատանման

Բուի

Աշաար-

3-ՐԴ ավելի յարգի

ՔԱՌԱԿՈՒՍԱՅԻՆ ՇԵՂՈՒՄ

(օՓ) իրենից ներկայացնում է քառակուսի արմատ դիսպերսիայից(օ7): Այդ ցուցանիշի ընդհանուր բանաձնըկարող է գրվել հետնյալ կերպ. ՄԻՋԻՆ

»

».

է խմբավորված մորված

(Հ1, 2,3,

-

անհավասարհաճախություններ(կշիռներ) ունեցող վարիացիոն շարքի համար` -

204-291 -Ջիէ

ապած

(ՏՂ,2,..., Ո),

|

բ չխոբավորված դեպքում(պարզ)` ջարքի ը

, 2» շն

.

-շն:

ՄԻՋԻՆ ՔԱՌԱԿՈՒՍԱՅԻՆ

գործնականում երբեմն անհրաժեշտություն է լինում հաշվարկել ուսումնասիրվողցուցանիշի քառակուսիներիմիջին մեծությունը:Այն հաշվարկվումէ չխմբավարիացիոնշարքի դեպքում, հետնյալ

2.ԽՈ

2:

-

խմբ Մ

որտեղ

Օկ.

--

անա

Հ

Է-ը ուսումնասիրվող ցուցանիշի Էրդ տարբերակի քառակուսու հաճախություննէ կամ կշիռը:

ո

:- շն

խմբավորվածշարքի դեպքում (կշռված)՝

հաճախությունների (կշիռների) բացակայության դեպքում հավասար Կլինի Փա

(զ -Հի

ՀՎ------

ի

(պարզ),

(Յ1, 2,

Ո),

ՄԻՋՆՈՐԴԱՎՃԱՐ

համար միջնորդական գործառնությունների ստանում է է վճար կամ վարձատրություն:Այդ վճարը միջնորդը --

աա

դ)

գնորդի կամ վաճառողի անունից` կատարածորոշակի ծառայության դիմաց: Վճարվում է հաստատագրվածկամ փոփոխվող սանդղակով` կախված գործարքի պայմաններից:Երբեմն ամ343

միջնորդավճարըվճարում է վաճառողը (օրինակ, երբ բրոքերը վաճառում է հաճախորդիարժեթուղթը,միջնորդավճարը վճարում է հաճախորդը):Սակայնմի շարք դեպքերում(օրինակ, որոշ ապրանքային շուկաներում) միջնորդավճարը հավասան վաճառողի է րաչափբաժանվում գնորդի միջն:Գովազդային գործունեության մեջ միջնորդականվարձատրություննիրենից ներկայացնումէ արժեքից զեղչ: Միջնորդավճարներ վճարվում են ներդրումայինն առնտրային բանկերին,բրոքերային ընկերություններին, որոնք իրականացնումեն միջնորդական գործառնություններ:Բացի դրանից,առնտրականբանկերը,կարող են միջնորդավճարներստանալ նան թղթակցայինհարաբերություններվարելու, տրաստայինգործառնությունների, խորհրդատվական ծառայությունների, իսկ ներդրումային բանկերը՝ խորհրդատվական համար: Ապահովագրական ծառայությունների գործում հատուկբրոքերայինընկերություններըմիջնորդավճար են վերցնում ապահովագրականռիսկերն ընդունելու համար` դրանք հետագայում ապահովագրական ընկերություններին բողջ

փոխանցելով: ՄՈԴԱ

վիճակագրության մեջ մոդա է կոչվում հատկանիշի ամենից հաճախ հանդիպող շարքի նկատարժեքը: Վարիացիոն մամբ մոդան այն տարբերակն է, որն ունի ամենամեծ հաճախությունը, այսինքն`կրկնվումէ բոլորից շատ, ավելի հաճախ: Մոդան կիրառականմեծ նշանակությունունի: Օրինակ, կոմեջ դրա մասսայականկարի համար շիկի արդյունաբերության կաղապարներնախագծելիսանհրաժեշտ է սահմանել մի շարք պարամետրերո̀տնաթաթիլայնության ու երկարությանհարաբերակցությունը, ոտնաթմբի բարձրության ու ոտնաթաթիերկարության հարաբերակցությունըն այլն: Այդ պարամետրերը սահմանելիս մոդան բացահայտառավելություն ունի մնացած միջիններիհանդեպ: Դիսկրետ(ամբողջականթվերով)վարիացիոնշարքում մոդան որոշելիս ոչ մի բանաձն չի պահանջվում, մոդա կլինի շարքի այն տարբերակը,որն ունի ամենամեծ հաճախությունը,այսինքն՝ մյուսներից ավելի հաճախ է կրկնվում: Հավասարմիջակայքերունեցող անընդհատվարիացիոնշարքում մոդան որոշվում է հետնյալմոտավորբանաձնով. --

Խա

ԿԹ

-հ

Թ

`

Խն

Խո) (.-Սթո)Ինաօ-

ամենամեծ հաճաԱոԽ՛ոդայական միջակայթի, այսինքն՝ սկիզբն (ստորինսահման)է,

ունեցող միջակայքի, խություն

մոդայական հսշ-ն՝ միջակայքի մեծությունը, "ը`մոդայականմիջակայքիհաճախությունը(կամ հարա-

Խ

հաճախությունը), բերական միջակայքիհաճախությունը(կամ 8---ը`՝ նախամողայական հաճախությունը), հարաբերական համիջակայքիհաճախությունը(կամ քշ-ը՝ ետմոդայական հաճախությունը): րաբերական ուսումնաՄՈՄԵՆՏԱՅԻՆ ԴԻՏԱՐԿՈՒՄ էությունն այն է, որ արսիրվող գործընթացիառանձին տարրերիառկայությունն ձանագրվումէ ժամանակի որոշակիպահերին(մոմենտներին), ն որոնք հետազոտմանհաջորդաբար առանց ընդհատումների մեկը մյուսին հետնող ամբողջ ժաճանակահատվածի տնողությունը: ցուցիչ մասերնեն` հաշվի չառնելովտվյալ տարրի --

բաղկա-

տեղամասիբանվորների Օրինակ, որնէ արտադրական ուսումնասիրելիսառանձնացկառուցվածքը ն «պարավում է երկու մոմենտային տարը` «աշխատանք»

խատաժամանակի

աշ-

պուրդ»: '

հե-

տնտեսականօբյեկտներինանընդհատ բաղ(որպես կառավարճան տնելն ու դրանց գործունեության է: Օրինակ, կացուցիչ մասի) վերլուծությունն պարամետշուկաներին ֆոնդային բորսաներիտեխնիկական գործուրերին հետնելն ու դրանց հիման վրա վերլուծական համանեության ծավալումը` առավելապեսհամակարգչային կարգերիօգնությամբ:

ՄՈՆԻՏՈՐԻՆԳ

--

ֆինանսական

կամ որնէ քայլի մղելու՝ դրդապատճառների ու առաջին Մոտիվացիայի շարժառիթների,ամբողջություն: համան առավել տարածվածձնը եղել է պատժի խրախուսման հահասնելու կարգը, որն օգտագործվելէ ցանկալիարդյունքի պայհամակարգերի մար, ու կիրառվելէ վարչահրամայական

ՄՈՏԻՎԱՑԻԱ

--

մաններում` աստիճանաբարձենափոխվելով վարչական ն տնտեսական պատժամիջոցներիու խթանների(նյութական, սոցիալ-

հոգեբանական)համակարգի: Նյութական խթաններիթվին են դասվում` աշխատավարձի բարձրացումը,պարգնատրումները,հավելավճարները, շահույթի կամ եկամուտներիբաշխումը: Սոցիալ-հոգեբանականխթաններիցեն կազմակերպությունում տարբեր սոցիալականարտոնություններիտրամադրումը, այդ թվում` աշխատողի երեխայիուսման վարձի հատկացումը, բժշկական ապահովագրությունը,ընդմիջմանհամար սննդի ու տրանսպորտայինծախսերիվճարումը ն այլն: ՄՈՒՏՔԻ

ԴՐԱՄԱՐԿՂԻ ՕՐԴԵՐ

--

սկզբնական փաստաթուղթ,

որը հավաստում է դրամը դրամարկղ մուտքագրվելու փաստը: Մուտքի դրամարկղի օրդերը կազմված է անմիջապես բուն մուտքի դրամարկղի օրդերից, որը մնում է դրամն ընդունող գանձապահի մոտ, ն անդորրագրից,որը հանձնվում է դրամը դրամարկղհանձնած անձին: Յամաձայն ՀՀ բանկային օրենս-

դրության, մուտքի դրամարկղի օրդերում պարտադիր արտացոլվում են ստանդարտռեկվիզիտներ: ի

ՄՈՒՐՀԱԿ

արժեթուղթէ, որը հավաստում է մուրհակատուի պարտավորությունըս̀ահմանվածժամկետումմուրհակատիրոջը վճարելու որոշակի գումար: Մուրհակը ոչ միայն հարմար հաշվարկային ձն է, այլ նան առնտրային վարկի տեսակ, քանի որ վճարումն ըստ մուրհակի կատարվում է ոչ թե անմիջապես,այլ որոշ ժամանականց, որի ընթացքումմուրհակիգումարըգտնվում է մուրհակատուի տրամադրությանտակ: Մուրհակը պարտքի միակողմանի դրամականպարտավորությունէ, ըստ որի, մուրհակատերըոչ մի պարտավորությունչունի, այլ մուրհակատուն է պարտավորվում վճարել նրանում նշված գումարը: Գոյություն ունեն հասարակ Ա փոխանցվողմուրհակներ:Հասարակ մուրհակում մասնակցում են 2 կողմեր` մուրհակատուն Ա մուրհակատերը: Այստեղ սահմանված է մուրհակատուի բացարձակ պարտավորությունը` մուրհակումնշված անձին(մուրհակատուին) գումարը որոշակի ժամկետում վճարելու մասին: Փոխանցվող մուրհակը տրվում է վարկատուի կողմից: Այն պարունակում է մուրհակատուիհրամանըվճարողին` սահմանված ժամկետում --

վճարել որոշակի գումար մուրհակ ներկայացնողինկամ մուրհակում նշված անձին, կամ նրան, ում նա կնշի մինչն մուրհակի ժամկետի լրանալը: գրավոր փաստաթուղթէ, որը հավասմուրհակ տվողի (մուրհակատուի)ո̀րնէ բանով չպայմանավորված պարտավորությունը,մուրհակում նշված ժամկետում ն որոշված տեղում որոշակի գումար վճարել մուրհակը տիրողին:Այդպիսիմուրհակինմասնակցումեն երկու անձինք է ուղղակիորեն ն առանց մուրհակ տվողը, որը պարտավորվում որնէ պայմանիվճարել իր կողմից տրված մուրհակը,ն առաջին ձեռք բերողը (մուրհակինտիրողը), որին պատկանում է մուրհակի դիմացվճարը ստանալու իրավունքը:

ՄՈՒՐՀԱԿ ՀԱՍԱՐԱԿ

--

տում է

վարբանկի կամ մասնագիտացված է, մինչն մուրհակներիգնումն կողմից կայինկազմակերպության մուրհադրանց ժամկետը լրանալը: Զեղչման դեպքում բանկը հահանած է կատիրոջը ժամկետից շուտ վճարում գումարը` ն սանելիք տոկոսը, որի չափը, կախված մուրհակի որակից կապիտալի տոկոսաժամկետից, որոշվում է փոխատվական են ընդունում զեղչման Բանկերը վրա: դրույքի հիման իայն այսինքն` նշամուրհակները, այսպես կոչված առաջնակարգ մուրհակները,որոնց նավորֆիրմաներիպարտավորություններով վճարունակությունըկասկած չի հարուցում: Խոշոր բանկերի մուրհակներըզեղչվում են ավելի ցածր տոկոերաշխիքներով սադրույքներով,քան բանկայիներաշխիքներ(բանկայինավալ) ֆիրմաներիմուրչունեցող առետրականն արդյունաբերական Ա առումով թույլ ֆիրմաների ֆինանսական Փոքր հակները: կողմից զեղչբանկերի մուրհակները պարտավորություններով ման չեն ընդունվում, կամ զեղչվում են անհատականն խիստ բարձր տոկոսադրույքով:

ՄՈՒՐՀԱԿԻ ԶԵՂՉՈՒՄ

--

Ն

համարվում է այն դրամականգումարը, որը հասանելիք կողմերից մեկը պայմանագրով պայմանավորվող է պայմանագրի իբրն մյուս կողմին` տալիս հաշվից վճարների

ՆԱԽԱՎՃԱՐ

--

նե դրա կատարման ապահովում: Նախակնքման ապացույց վճարի մասին համաձայնությունը,անկախ նախավճարի գումարի չափից, պետք է կնքվի գրավոր:

ՆԵՐԳՐԱՎՎԱԾ

ՄԻՋՈՑՆԵՐ

դրամականայն միջոցներն են, որոնք չեն պատկանում կազմակերպությանը,սակայն ժամանակավորապես, մինչե դրանց վերադարձը, գտնվում են նրա տնօրինության ներքո: Շուկայական տնտեսությանպայմաններում ներգրավված միջոցների ամենահիմնականն տարածված տեսակը վարկայինռեսուրսներն են: --

(ԻՆՎԵՍՏՈՐ) ֆիզիկական անձ կամ իրավաբանական անձի կարգավիճակ ունեցող կամ իրավաբանական ՆԵՐԴՐՈՂ

--

անձի կարգավիճակ չունեցող սուբյեկտ, որն արժեթղթերի սեփականատերկամ նրա կողմիցլիազորվածանձ է:

ՆԵՐԴՐՎԱԾ

ԿԱՊԻՏԱԼԻ

ԵՏ ԳՆՄԱՆ

ԺԱՄԿԵՏ

հասկանում ենք այն ժամանակահատվածը,որի ընթացքում ներդրվող գումարը կվերադառնաներդրողին:Ավելի ստույգ, դա այն ժամկետն է, որը բնորոշվում է ներդրված կապիտալի ն կանխատեսվող տարեկան զուտ շահույթի (հարկումից հետո) հարաբերակցու--

թյամբ:

Արդյունքումստացվումէ այն տարիներիքանակը, որի ընթացքում սկզբնական ներդրված գումարը կվերադառնա ներդրողին՝ ի հաշիվ ստացվողզուտ շահույթի: լ

ՆԵՐԴՐՈՒՄ

(ԻՆՎԵՍՏԻՑԻՍ) կապիտալի ներդրումն է (դրամական, նյութական ն ոչ նյութական ձներով) ձեռնարկատիրական գործունեությունիրականացնողՇբյեկտներում` եկամուտ (տոկոս կամ շահաբաժին) ստանալու, կապիտալն ու ակտիվներն ավելացնելու կամ այլ նպատակներիրագործելու համար: Այսինքն` դրամի օգտագործումնէ ավելի մեծ քանակությամբ դրամ ստանալու նպատակով:Ներդրումներին վերաբերում են դրամականմիջոցները, նպատակայինբանկայինավանդները, փայաբաժինները,բաժնետոմսերըն այլ արժեթղթերը,տեխնոլիցենզիաները, լոգիաները, մեքենաները, սարքավորումները, վարկերը, ցանկացածայլ գույքը ն գույքային իրավունքները, մտավոր արժեքները,որոնք ներդրվումեն ձեռնարկատիրական --

գործունեություն իրականացնող օբյեկտներում: Հաշվառման, ներդրումները վերլուծությանե պլանավորմաննպատակներով ա) ըստ են հատկանիշների. տարբեր ըստ դասակարգվում ն միջոցների ներդրման օբյեկտների` իրական ֆինանսական: են Իրական ներդրումները դրանք կապիտալ ներդրումներն որնէ արտադրանքիարտադրությանմեջ: Դրանց արդյունքն է իրական կապիտալի (շենքեր, սարքավորումներ,ապրանքանյութական պաշարներ ն այլն) հավելաճը: Ֆինանսական ներդրումներնարժեթղթեր ձեռք բերելու համար կատարված ծախսերնեն, ինչպես նան բանկայինավանդները:Այս դեպքում իրականկապիտալիհավելաճ տեղի չի ունենում: Անհատների, ն ֆինանսական հաստատությունների կազմակերպությունների են կողմից կատարվող փաթեթայիններդրումները ծառայում ն շահաբաժնի, տոկոսի, վարձավճարի կապիտալիաճի ձնով մասեկամուտ ստանալու նպատակով,բ) ըստ ներդրման մեջ նակցությանբնույթի` ուղղակի ն անուղղակի,գ) ըստ ներդրման դ) ըստ կարճաժամկետն երկարաժամկետ, ժաճանակաշրջանի` մասնավոր, ձ ների` ներդրումայինռեսուրսներիսեփականության պետականն համատեղ ներդրումներ, ե) ըստ տարածքային հատկանիշի`ներքին ն օտարերկրյաներդրումներ:

ՆԵՐԴՐՈՒՄԱՅԻՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ԴՐԱՄԱԿԱՆ ՄԻՋՈՑ-

(ԾԱԽՍԵՐ) դրանքեն` հիմնականմիջոցների,ոչ ն նյութական ոչ ընթացիկակտիվների,այլ կազմակերպության միջոցների ն սեփական կապիտալի (բաժնեմասնակցության) պարտքայինարժեթղթերի ձեռք բերման համար, փոխատվությունների տրամադրումից,ներդրումայինայլ գործունեության դեպքերիհետ կապվածվճարումները: արտասովոր նպատակով,

ՆԵՐԻ ԵԼՔԵՐ

--

ՆԵՐԴՐՈՒՄԱՅԻՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ԴՐԱՄԱԿԱՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ

ԶՈՒՏ

ՀՈՍՔԵՐ

-.

հավասար է ընդամենըներդրումային

գործունեությունիցմուտքագրվածն ելքագրված գումարների տարբերությանը:

ՆԵՐԴՐՈՒՄԱՅԻՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ԴՐԱՄԱԿԱՆ ՄԻՋՈՑ-

(ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ) դրանք են` նյութերի, ապկատարմանն ծարանքներիձեռք բերման, աշխատանքների ն նրանց մատուցմանդիմաց,աշխատակիցներին ռայությունների

ՆԵՐԻ

ՄՈՒՏՔԵՐ

--

անունից կատարված վճարումները (վճարված աշխատավարձը, պարտադիր սոցիալական ապահովագրությանվճարները, եկամտահարկը,ալիմենտը), սոցիալական ապահովագրության ն ապահովության նպատակով վճարումները, բյուջեին վճարումները (տնտեսավարող սուբյեկտի կողմից հարկերի, տուրքերի, դրանց դիմաց հաշվարկված տույժերի, տուգանքների ն բյուջե գանձվող այլ վճարումների գծով վճարված դրամական միջոցները), գործառնական այլ գործունեության նպատակով վճարումները (անհատույց տրված, գործուղման, պայմանագրային պարտավորություններիխախտմանհամար տույժերի ն տուգանքների, դուրս գրված կրեդիտորականպարտքերի մարման ն գործառնական այլ նպատակով վճարված դրամական միջոցները) Ա արտասովոր դեպքերի հետ կապված վճարում-

ները:

ՆԵՐԴՐՈՒՄԱՅԻՆ

ժեթղթեր ն

ՇՈՒԿԱ

վայր, որտեղ վաճառվում կատարված այլ ներդրումներ:

ՆԵՐԴՐՈՒՄԱՅԻՆ

--

ՊՈՐՏՖԵԼ

են ար-

իրենից ներկայացնում է գործող տնտեսական քաղաքականությանշրջանակներում ֆինանսական ներդրումներինպատակայինընտրված համախումբ: Ներդրումային պորտֆելի ձեավորման գլխավոր նպատակը ներդրումային քաղաքականության իրականացումն է` առավել եկամտաբեր ն ոչ ռիսկային ներդրումներ իրականացնելու ճանապարհով: Այս առումով, ներդրումային պորտֆել ձնավորելիս ակնկալվում է առավելագույն ներդրումայինշահույթի ստացում, հնարավորռիսկերինվազեցում, ներդրումայինպորտֆելի բավարար իրացվելիությանապահովում:Քանի որ ֆինանսական ներդրումներից ամենատարածվածը արժեթղթերում ներդրումներն են, ուստի շատ հաճախ ներդրումային պորտֆել անվանում են արժեթղթերիփաթեթը, ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձին պատկանող`արժեթղթերի ամբողջությունը: Արժեթղթերիփաթեթիկազմի մեջ կարող են մտնել բաժնետոմսեր, մասնավոր նե պետական պարտատոմսեր,ֆինանսական միջոցներ: Արժեթղթերի ընտրությունը կախված է դրանք ձեռք բերողի (իրավաբանական կամ ֆիզիկական անձի) նպատակից` արդյո՞ք ցանկանում է արժեթղթերի առք ու վաճառքից շահույթ ստանալ, թե ներդրում կատարել: Ներդրողները, սովո--

րաբար աշխատում են ձեռք բերել տարբեր արտադրաճյուղերի արժեթղթեր`արժեթղթերիգների տատան ընկերությունների

նումների վտանգը նվազեցնելու նպատակով:Տարբեր տեսակի փոփոխությունը(մի արժեթղթերիմիջն հարաբերակցության ն տեսակիարժեթղթերիվաճառքի մեկ այլ տեսակի արժեթղթերի ձեռք բերման միջոցով) նշանակում է արժեթղթերի փաթեթի կառավարում:Փաթեթը համարվում է հավասարակշռված,եթե ստանում է անվտանգուայն այնպես է կազմված, որ նեդրողը կապիտալիաճի ն իրացվելիության քյան, եկամտաբերության, միջն լավագույնհարաբերակցություն:

ընտրանդա ընդհանրացնող

ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑՉԱԿԱՆՍԽԱԼ

համապաքային ցուցանիշներիու գլխավոր համակցության է: տասխանցուցանիշներիմիջն եղած տարբերությունն են սխալներըբաժանվում պատահական Ներկայացուցչական նե սիստեմատիկսխալների: Պատահական սխալները չունեն ուսումնասիրվող ցուցանիշիմեծություններնավելացնելու կամ սխաուղղություն, իսկ սիստեմատիկ փոքրացնելումիակողմանի շաքարի եթե լներն ուղղված են մի որոշակի կողմ: Օրինակ, որոշմանհամար նրա ընտրանքային ճակնդեղիբերքատվության եղանակովփորել-հանելուժամանակ մի շարք պատճառներով լինեն ավելի լավորակ ընտրանքի մեջ պատահականորեն է, այդ դեպքում խոսքը ապա միջինն նմուշներ, քան դրանց սխալների մասին: պ ատահական կգնա ներկայացուցչական այլ ինչ-որ պատահական, թե Իսկ եթե ընտրանքիժամանակ ոչ միայն ընտրվեն սիստեմատիկորեն կանխակալնպատակներով արդեն կգնա խոսք ավելի վատորակնմուշներ, ապա այստեղ ընտրանքիկանոնի խախտման հետնանքով ստացված ներսիստեմատիկսխալների մասին: Ներկայակայացուցչական ցուցչականսխալների կանխմանու վերացմանհամար անհրահիմժեշտ է սահմանել միավորներիընտրանքիգիտականորեն հատկանիշների ուսումնասիրվող նավորվածկարգ, որը բացառի այնպես էլ չկանխամտածչափերի ինչպես կանխամտածված, ված խեղաթյուրումները: --

ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑՉՈՒԹՅՈՒՆ որը մեկ անձի (ներկայացուցչի) կողմից ուրիշ անձի (ներկայացվողի)անունից լիազորագրի, օրենքի կամ դրա համար լիազորվածպետականմարմնի(կամ --

տեղականինքնակառավարմանմարմնի)ակտի վրա հիմնված լիազորություններիուժով կնքված գործարքը քաղաքացիական իրավունքներ ն պարտականություններէ ստեղծում,փոփոխում ու դադարեցնում է անմիջականորեն ներկայացվողի համար: Լիազորությունը կարող է ակնհայտորենբխել նան այն իրավիճակից, որում գործումէ ներկայացուցիչը(մանրածախառնտրում՝ վաճառողը, գանձապահընայլն): Ներկայացուցչություններչեն այն անձինք, ովքեր թեն գործում են ի շահ ուրիշի, սակայն իրենց անունից (առնտրային միջնորդները,սնանկությանժամանակ՝մրցութայինկառավարիչները, ժառանգությանժամանակ` կտակ անողներըն այլն), ինչպես նան՝ ապագայումհնարավոր գործարքներիվերաբերյալբանակցություններվարելու լիազորությամբ օժտված անձինք: Ներկայացուցիչը չի կարող ներկայացվողի անունից գործարք կնքել անձամբ իր կամ մեկ այլ անձի նկատմամբ, որի ներկայացուցիչնէ միաժամանակ, բացառությամբ` առնտրայիններկայացուցչության դեպքում:

բացահայտելու, կառազարգացման հնարավորությունները ստուարժանահավատությունը վարչական տեղեկատվության նպատակով:Ներքին գելու Ա ակտիվները պաշտպանելու .վենան է վերոհիշյալ նպատակների րահսկողությունը ներառում հասնելու եղանակները ն միջոցները:Նման միջոցներից են որոշակի փաստաթղբթերի վրա մեկից ավելիստորագրության անվտանգության պահանջը,արժեթղթերովգործառնությունների տարանկանոնները, ծառայողների պարտականությունների ջատումը, հսկիչ հաշիվներիվարումը, հատուկնշանաբառերի օգտագործումը ն այլն: Հատկապեսկարնորէ բազմաթիվ հա(մասնարաբերականորենինքնուրույնստորաբաժանումներ համար: ճյուղեր) ունեցող խոշոր կազմակերպությունների

ներկայացուցիչ է համարվում ձեռնարկատիրականգործունեության ոլորտում ձեռնարկատերերի անունից պայմանագրեր կնքելիս նրանց մշտապես ն ինքնուրույն ներկայացնող անձը: Առնտրային ներկայացուցիչը պարտավոր է այդ: ոլորտում իրականացվող գործարքների մասին հայտնի դարձած տեղեկությունները գաղտնի պահել, նան իրեն հանձնարարությունըկատարելուց հետո:

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ֆիզիկականկամ նյութական (շոշափելի) ակտիվներ են, ի տարբերությունոչ նյութական

ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑՉՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՌԵՎՏՐԱՅԻՆ

--

տրված

ՆԵՐՔԻՆ ՊԵՏԱԿԱՆ ՊԱՐՏՔ

պետությանպարտքն է տնտեսավարողսուբյեկտներինն բնակչությանը, որոնցից ներգրավվել են դրամականմիջոցներ պետական ծրագրերի ու պատվերների կատարման, շրջանառությունում արժեթղթերի բացթողնմանն այլ նպատակներիհամար: --

|

ՆԵՐՔԻՆ ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

կազմակերպությանհատուկ ստորաբաժանման կողմից իրականացվող հաշվապահական հաշվառման վիճակի վերահսկողությունն է, ինչպես նան նրա ֆինանսատնտեսականգործունեության համալիր վերլուծության անցկացումը`արդյունավետության բարձրացմանուղիները ն նրա ստորաբաժանումների նախանշելու,կազմակերպության

--

ՓՈԽԱՌՈՒԹՅՈՒՆ

պետականպարտքայինպարտոմսիտեսքով շրջանառտավորություն է, որը փոխառության ՆԵՐՔԻՆ

-

վում է տվյալ երկրիներքինշուկայում:

ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ

-

(անշոշափելի) ակտիվների:Նյութականակտիվեն համարվում, հողը, շենքը, շինուօրինակ, սարքավորումները,մեքենաները, ն թյունները այլն:

ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ ՇՐՋԱՆԱՌՈՒ ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ ՊԱՇԱՐՆԵՐԻ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆ

պաշարների,անաընդգրկում է արտադրական --

արտադրանքին վերավավարտ արտադրության,պատրաստի պաշարներիփոապրանքների ճառքի համար նախատեսված ժամանակահատվածում պաշարներիարփոխությունը:Տվյալ է որպես ժամանակաշրջանի ժեքի փոփոխությունըհաշվարկվում արժեքներիտարբերուվերջին Ա սկզբին առկա պաշարների միջին ժամանակահատվածի թյուն, գնահատված դիտարկվող շուկայական գներով` գների ազդեցությունըչեզոքացնելու նպատակով:

ՆՇԱՆԱԿՎԱԾ ԱՄՍԱԿԱՆ ԿԵՆՍԱԹՈՇԱԿԻ (ՆՊԱՍՏԻ) ՄԻՋԻՆ

ՉԱՓ հաշվարկվում է` աշխատանքին սոցիալականպաշտ--

հաշվառմանկանգնած բոլոր պանվածությանմարմիններում կենսաթոշակառուներին (նպաստ ստագողների)նշանակված

ամսական կենսաթոշակի (նպաստի) ընդհանուր գումարը նրանց թվաքանակիվրա հարաբերելով: ՆՈՍՏՐՈ

տվյալ վարկային հիմնարկությանհաշիվն է, որը գտնվում է թղթակից բանկերում, որում արտացոլվում են փոխադարձվճարումներ: Սովորաբարհաշվի բացման դեպքում նախատեսվում Է ինչպիսի արժույթով պեւոք է տարվի այդ հաշիվը, արդյո՞ք պետք է, որպեսզի վճարումներըկատարվեն հաշվում եղած ամբողջ գումարի սահմաններում կամ օվերդրաֆտի ձնով, հաշվարկվելու՞ են արդյոք տոկոսային գումարները ն կատարված հանձնարարություններիդիմաց կոմիսիոն (միջնորդային)վարձատրությունը: ՆՈՍՏՐՈ

--

հաճախորդներիհաշիվներն են թղթակից բանկերում, որոնք բացվում են բանկի անունից օտարերկրյա թղթակիցբանկերում:Ռեզիդենտբանկի արտարժույթովթղթակորում արտացոլվում ցային հաշիվն է օտարերկրյա բանկում, են փոխադարձհաշվարկները (օրինակ` 31 տարածքում գործող բանկի հաշիվը մեկ այլ երկրի բանկում): Նոստրո հաշիվը բացվում ն վարվում է սովորաբարայն երկրի արժույթով, որտեղ պահվում են դրամական միջոցները: Այդ բանկի համար, որն ունի նոստրո հաշիվ, այն ակտիվային է, քանի որ արտացոլում է միջոցների տեղաբաշխումը բանկային ավանդի ձնով: Մյուս բանկի համար հաշիվն ունի պասիվայինբնույթ, արտացոլում է ներգրավված ռեսուրսները ն կոչվում է լորո հաշիվ: Նոստրո հաշվի վարման պայմանները սահմանվում են երկու բանկերի միջն թղթակցայինհարաբերություններիպայմանագրում: ՀԱՇԻՎ

--

ՆՈՐՄԱԼ ԲԱՇԽՈՒՄ

բաշխման ուշագրավ տիպերիցմեկն է, լայնորեն կիրառվում է տնտեսագիտականվերլուծության մեջ: Գաուս-Լյապոնովի նորմալ բաշխումն է, որը արտահայտվում է հետնյալ բամաճնով

7: -ն ո

նորմալ բաշխման (հաճախության) կորի օրդինատն է,

«31415... Էն -

65277182...

նորմավորված շեղումն է, որը հավասարէ`Կ-2Ճ

ր (Հ 12,.ւո):

:

Դետնաբար,նորմալ բաշխման կորը կարող է կառուցվել երկու պարամեւորերով` թվաբանական միջինով (2) ն միջին քառակուսային շեղումով (օ): Նորմալ բաշխման կորը միագագաթսիմետրիկ պատկերէ այն առավելագույն արժեքից Ն հավասարաչափ. կերպով իջնում է երկու կողճում էլ, մոտենալով առանցքին, ն ստեղծում է երկու հավասարու նման կոր: Այստեղից հետնում է, որ նորմալ բաշխման մեջ թվաբանական միջինը, մեդիանանն մոդան համընկնումու գտնվում են կենտրո-

սիմետր աբսցիսն

նում

վրա):

(աբսցիսների առանցքի

իրավուն

ՆՎԻՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆ ճանաչվում էգույքի կամ նվիրատվությունը հանրօգուտ նպատակներով: Նվիրաբերություններ կարող են արվել քաղաքացիներին, բուժական, դասհիմնարկներին, սոցիալական ու նույնանման այլ հաստատություններին, բարեգործական, գիտական ու ուսումնական հաստատություններին, հիմնադրամներին,թանգարաններին ու ձշակույթիայլ հաստատու թյուններին,հասարակական ն ներին, ինչպես նան՝ պետությաննու համայնքներին: նվիրա բերությունն ընդունելու համար որնէ մեկի թույլտվություն Լամ --

պաշտպան

տիարակչական

կրոնական կազմակերպո

համաձայնություն չի պահանջվում:

--

Շ

որը

հ

1.

որտեղ

-ք 85,

ՇԱՀԱԲԱԺԻՆ(ԴԻՎԻԴԵՆՏ) զուտ շահույթի (հարկումից հետո) մի մասն է, որը բաժին է ընկնում յուրաքանչյուրարտոնյալկամ սովորական(հասարակ)բաժնետոմսին՝սահմանված տոկոսադրույքով, ն ենթակաէ բաժնետերերիմիջն բաժանման: --

ՇԱՀԱԲԱԺԻՆՆԵՐԻԳԾՈՎ ԿԱՆԽԱՎՃԱՐ

արդյունք է շահույթից(հարկումիցհետո) ըստ յուրաքանչյուր --

զուտ

բաժնետոմսի

(արտոնյալ ն հասարակ) տրամադրման: Շահաբաժնի ձնով չվճարված կամ այլ եղանակով չօգտագործված շահույթը տեղաբաշխվում է տնտեսավարող սուբյեկտի (ընկերության) հայե-

ցողությամբ:

պոլիսով փոխհատուցում ստացողը, 5) անձ, որի օգտին խնամակալը կառավարում է ֆինանսականռեսուրսները:

ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ

ՇԱՀՈՒԹԱԲԵՐՈՒԹՅԱՆ

ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐ

(ՏՆՏԵՍԱՎԱՐՈՂ ՍՈՒԲՅԵԿՏՆԵՐԻ)

դրանք են. 1) Իրացվող արտա--

ՑՈՒՑԱՆԻՇ

-- ցույցէ տալիս, թե զուտ հարկումից շահույթի ո՞ր մասն է ուղղված շահաբաժիններիվճարմանը: Բաժնետիրականընկերությունների համար այս ցուցանիշը` կախված նրա տնտեսական զարգացման վիճակից, ունի տարբեր իմաստ: Այսպես, նորաստեղծ ն արագ զարգացող ընկերություններն ունեն շատ ցածր կամ նույնիսկ զրոյական արժեք ապահովող ցուցանիշ: Իսկ ահա, ֆինանսապես բարվոք վիճակում գտնվող (մինչն 5095 զուտ շահույթ ապահովող) ընկերությունները ձգտում են իրենց կողմը գրավել բաժնետերերին`բարձր ն կայուն շահաբաժինների վճարմանհաշվին:

ՇԱՀԱԲԱԺԻՆՆԵՐԻ

ՎՃԱՐՄԱՆ

հետո

ՇԱՀԱՌՈՒ (ՎՃԱՐՈՒՄԸ

ՍՏԱՑՈՂ) 1) երրորդանձ (ֆիզիկական --

կամ իրավաբանականանձ), որի օգտին կամ որի հրամանով կատարվում է վճարումը, կամ որի անունով դուրս է գրվում չեկ, մուրհակ կամ վճարային այլ փաստաթուղթ: Սովորաբար վճարային փաստաթղթիվրա նշվում է «վճարել հրամանը» մակագրություն, որի օգտին կամ որի հրամանով կատարվում է վճարումը: Օգտագործվումէ փաստաթղթայինակրեդիտիվների, ինկասոյի, երաշխիքի իրացման կամ ավանդայինսերտիֆիկատ գնելու ժամանակ: Ակրեդիտիվներովհաշվարկների ժամանակ թողարկող բանկը պետք է շահառուի օգտին վճարում կատարի հաճախորդիխնդրանքով կամ ակցեպտավորի(հոժարագրի) փոխանցելիմուրհակները, որոնք դուրս են գրվել իր` շահառուի կողմից: Ինկասոյի դեպքում պետք է վճարել փոխանցելի մուրհակը շահառուի օգտին: Երաշխիքի դեպքում երաշխիք տվող անձը պատասխանատվությունէ կրում շահառուի առջն՝ երաշխիքի պայմաններին համապատասխան ն դրա գումարի սահմաններում:Ավանդայինսերտիֆիկատ գնելիս շահառուն թողարկող բանկից կամ ցեսիոներից (նրան ցեսիայի իրավունք տալու դեպքում) պետք է ստանա հասանելիք գումարը,2) ռենտա 3) կտակով ժառանգորդը,4) ապահովագրական ստացողը,

դրանքի շահութաբերությունը, որն իրենից ներկայացնում է իրացումից շահույթի ն իրացումից հասույթի (զուտ հասույթի) հարաբերակցությունը: Այս ցուցանիշով բնորոշվում է իրացումից հասույթում (զուտ հասույթում) այդ շահույթի տեսակարար կշիռը ն լավ է, որ այն բարձր լինի, քանի որ դրա մեծությամբ է պայմանավորված նան ՀՀ պետական բյուջեի եկամուտների կազմավորումնու ավելացումը: 2) Սեփական կապիտալի շահութաբերությունը, որը որոշվում է շահութահարկի վճարումից հետո զուտ շահույթի ն սեփական կապիտալի միջին մեծության հարաբերակցությամբ: Այս ցուցանիշն իր էությամբ կարնորներից մեկն է, քանի որ նրա մեծությամբ է արտահայտվում տնտեսավարող սուբյեկտի տնտեսական կայուն վիճակը: 3) Վիմնական գործունեության շահութաբերությունը,որը հաշվարկվում է իրացումից շահույթի Ա իրացված արտադրանքի, ապրանքների (աշխատանքների, ծառայությունների) լրիվ ինքնարժեքի հարաբերակցությամբ: Այս ցուցանիշը բնորոշում է մեկ միավոր լրիվ ինքնարժեքին բաժին ընկնող իրացումից ստացվող շահույթի գումարի չափը, ն որքան բարձր լինի կատարվող ծախսի հատույցի չափը` կնշանակի, տվյալ տնտեսավարող սուբյեկտն աշխատել է արդյունավետ ն ապահովել է բարձր շահույթի ստացում: 4) Ընդհանուր ակտիվների շահութաբերությունը, որն արտահայտվում է հարկումից հետո զուտ շահույթի ն ընդհանուր ակտիվներիմիջին մեծության հարաբերակցությամբ: Այս ցուցանիշը բնորոշում է միջին հաշվով ընդհանուր ակտիվների (հաշվեկշռի հանրագումարի) մեկ միավորին բաժին ընկնող զուտ շահույթի (շահութահարկիվճարումից հետո) գումարի չափը, ն այն նան ցույց է տալիս ընդհանուր ակտիվների հատույցի մեծությունը: 5) Ընթացիկ ակտիվների շահութաբերությունը, որն իրենից ներկայացնումէ հարկումից հետո զուտ շահույթի ն ընթացիկ ակտիվների միջին մեծության հարաբերակցությունը:Այս ցուցանիշը նույն իմաստն ունի, ինչոր ընդհանուր ակտիվների շահութաբերությունը: 6) Ներդրումների շահութաբերությունը, որը որոշվում է սովորական (ֆի357

նանսատնտեսական) գործունեությունից շահույթի ն սեփական ու ոչ ընթացիկ պարտավորություններիմիջին մեծությունների գումարի հարաբերակցությամբ: Հատկապես այս ցուցանիշը հաշվարկելիս շատ կարնոր է ոչ ընթացիկ պարտավորությունների նպատակային օգտագործումը ն դրա միջին հաշվով մեկ միավորի գծով շահույթի ապահովումը: Հակառակ դեպքում` անիմաստ է ներդրումային քաղաքականության իրականացումը: 7) Շահույթի նորման, որը հաշվարկվում է սովորական (ֆինանսատնտեսական)գործունեությունից ստացված շահույթի ն ոչ ընթացիկ ակտիվների (հիմնական միջոցներ ն այլ ներդրումներ) ու նյութական ընթացիկ ակտիվների (պաշարների) միջին մեծությունների գումարի հարաբերակցությամբ: 8) Վաճառքի ծավալի շահութաբերությունը, որն իրենից ներկայացնում է հարկումից հետո զուտ շահույթի ն իրացումից հասույթի (զուտ հասույթի) հարաբերակցությունը: Այն ցույց է տալիս հարկային վճարումներից հետո տնտեսավարողսուբյեկտների ենթակայության տակ գտնվող զուտ շահույթի տեսակարար կշիռը` իրացումիցհասույթում (զուտ հասույթում): Նշված բոլոր ցուցանիշներն էլ հաշվարկվում են հաշվապահական հաշվեկշռի ն ֆինանսական արդյունքների մասին հաշվետվության տվյալների հիման վրա:

ՇԱՀՈՒԹԱՀԱՐԿ

հարկ վճարողների կողմից օրենքով մանված կարգով ն չափով պետական բյուջե վճարվող ուղղակի հարկ է: Շահութահարկ են վճարում ՎայաստանիՀանրապետության ռեզիդենտները (պետական գրանցում ստացած իրավաբանականանձինք ն իրավաբանականանձի կարգավիճակ չունեցող կազմակերպությունները),որոնց համար հարկվող օբյեկտ է համարվում ՀՀ տարածքում ու նրա սահմաններից դուրս ստացվող հարկվող շահույթը, ն ոչ ռեզիդենտները (օտարերկրյա պետություններում ստեղծված իրավաբանական անձինք ու իրավաբանական անձի կարգավիճակ չունեցող կազմակերպությունները, ինչպես նան` միջազգային կազմակերպություններն ու դրանց կողմից ՀՀ-ից դուրս ստեղծված իրավաբանական անձինք ն իրավաբանական անձի կարգավիճակ չունեցող կազմակերպությունները): որոնց համար հարկվող օբյեկտ է համարվում հայաստանյան աղբյուրներից սահ-

--

ստացվող հարկվող շահույթը, բացառությամբ` հիմնարկներին ՀՀ կենտրոնականբանկի:

ՀՀ

բյուջետային

տարբերակվումեն շահութահարկ վճարողների երկու խումբ` ռեզիդենտներ(հայաստանյան կազմակերպություններ) ն ոչ ռեզիդենտներ (օտարերկրյա ն միջազգային. կազմակերպություններ): էական է համարվում այն, որ ռեզիդենտներըշահութահարկը վճարում են իրենց համաշխարհային եկամուտներից, իսկ ոչ ռեզիդենտները` ՀՀ-ում ստացած եկամուտներից:

ՎՃԱՐՈՂՆԵՐ

ՇԱՀՈՒԹԱՀԱՐԿ

ՇԱՀՈՒԹԱՀԱՐԿԻ

ՄԱՍՀԱՆՈՒՄՆԵՐ

--

ՀԱՇՎԱՐԿՄԱՆ

ԳԾՈՎ

ԱՄՈՐՏԻԶԱՑԻՈՆ

հարկային նպատակով ամորտիզացիոն մասհանումները կատարվում են գծային եղանակով, այսինքն` հավասարաչափ,ակտիվների օգտագործման տնողության ընթացքում: Ամորտիզացիոնմասհանումների տարեկան մեծությունը հաշվարկվում է ակտիվների սկզբնական արժեքի ն ամորտիզացիոնժամկետի հարաբերակցությամբ: -

ՇԱՀՈՒԹԱՀԱՐԿԻ ՀԱՇՎԱՐԿՄԱՆ ԳԾՈՎ ԵԿԱՄՈՒՏ ՉՀԱՄԱՐՎՈՂ

ՏԱՐՐԵՐ որոշ գործարքների կամ գործառնությունների ար--

դյունքում հարկ վճարողի սեփական կապիտալի աճը չի հանգեցնում հարկվող շահույթի համապատասխան աճի, ուստի դրանք հարկային նպատակներովեկամուտ չեն դիտվում:

ՇԱՀՈՒԹԱՀԱՐԿԻ

ՀԱՇՎԱՐԿՄԱՆ ԳԾՈՎ ԾԱԽՍ ՉՀԱՄԱՐՎՈՂ

ՏԱՐՐԵՐ որոշ գործարքների կամ գործառնությունների ար--

դյունքում հարկ վճարողի սեփական կապիտալինվազեցումը չի հանգեցնում հարկվող շահույթի համապատասխան նվազեցման, ուստի դրանք հարկայիննպատակներովծախս չեն դիտվում:

ՇԱՀՈՒԹԱՀԱՐԿԻ

ՀԱՇՎԱՐԿՄԱՆ

ԳԾՈՎ ԾԱԽՍԵՐ

ծախսերը նվազեցման ենթակա հիմկազմում համախառն եկամտից են նական խումբը: Գարկային նպատակովծախսերին դասվում նյութական ծախսերը, աշխատանքիվարձատրությանգումարները, ամորտիզացիոնմասհանումները,վարձակալությանվճարները, գովազդային ծախսերը, ներկայացուցչական ծախսերը, են

--

մարքեթինգիծախսերը, գործուղման ծախսերը, կադրերի վերածախսերը պատրաստման ն այլն:

ՇԱՀՈՒԹԱՀԱՐԿԻ ՎԱՇՎԱՐԿՄԱՆԳԾՈՎ

ԾԱԽՍԵՐՆՅՈՒԹԱԿԱՆ

վերաբերում այն նյութական ռեսուրսների արժեքդրանց ները, որոնք հարկատուիգործունեությանընթացքում անմիջականորեն սպառվում են կամ իրենց արժեքն ամբողջությամբ փոխանցումեն արտադրանքինկամ ծառայությանը: Նյութական ծախսերն արտացոլումեն օգտագործված նյութականռեսուրսների սկզբնական արժեքները: են

ՇԱՀՈՒԹԱՀԱՐԿԻ ՀԱՇՎԱՐԿՄԱՆ

ՆՎԱԶԵՑՈՒՄՆԵՐ

ԳԾՈՎ

-

նվազեցումների հիմնական տեսակներն են` ծախսերը, կորուստներնու այլ նվազեցումները, ինչպես օրինակ` ստացված շահաբաժինները, գործունեությունիցպատճառվածվնասները ն այլն:

ռեզիդենտները կատահաշվարկը տարին մեկ անգամ իրենց շահութահարկի են ն րում ներկայացնում հարկայինտեսչություն` ֆինանսական հաշվետվությունների հետ միասին: Ոչ ռեզիդենտներըհայտարարագրում են ՀՀ-ում ստացված եկամուտները` ներկայացնելով տարեկան եկաճուտների մասին հայտարարագիր,ինչպես նան. կամայական(իրենց կողմից որոշված) ձնով հաշվետվություն` իրենցգործունեության մասին:

ՇԱՀՈՒԹԱՀԱՐԿԻ ՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅՈՒՆ

--

բոլոր

հարկային գործակալների, ռեռեզիդենտների համար վճարման ժամկետՅարկային գործակալներիկողմից գանձված հարկերի փոխանցմանժամկետը կախված է եկամուտների վճարման ժամկետից: Որոշ պայմանների առկայության դեպքում հարկատուներըկատարումեն կանխավճարներ:

ՇԱՀՈՒԹԱՀԱՐԿԻ

ՎՃԱՐՈՒՄ

--

զիդենտների ն ոչ ները տարբեր են:

ՇԱՀՈՒԹԱՀԱՐԿՈՎ ՀԱՐԿՎՈՂ ՕԲՅԵԿՏ

դա հարկվող շահույթն է, որն իրենից ներկայացնում է համախառն եկամտի ն -

նվազեցումների դրական տարբերությունը:Հարկվող շահույթից գանձվում է շահութահարկ` օրենքով սահմանված դրույքաչափով (2096), որը կարող է ենթարկվելփոփոխման:

ՇԱՀՈՒՅԹ ՍՏԱՆԱԼՈՒ

ՊՈՒԹՅՈՒՆ

ՆՊԱՏԱԿ

ՉՀԵՏԱՊՆԴՈՂ

ԿԱԶՄԱԿԵՐ-

իրավաբանական անձի կարգավիճակչունեցող այն կազմակերպությունն է, որի սեփականատիրոջըկանոնադրությամբ արգելված է ներդրված գույքից շահույթ ստանալ: Նման կազմակերպություն կարող է համարվել մեկ անձի (ընտանիքի) կողմից որպես իրավաբանականանձի կարգավիճակ ունեցող ձեռնարկությունը, ինչպես նան` ձեռնարկության կամ կազմակերպությանկողմից որպես դուստր կազմակերպությունը ն մի քանի անձանց (այդ թվում ե իրավաբանական) կողմից` որպես սահմանափակպատասխանատվությամբ ընկերությունը: Այդ կազմակերպությունըչի կարող անդամակցել տնտեսական այն միավորումներին, որոնք շահույթ ստանալու նպատակ են հետապնդում: Միաժամանակ այդ կազմակերպությունը ստացած եկամուտը կարող է ծախսել միայն իր կանոնադրական գործունեության հետ կապված նպատակներով: Կազմակերպության հիմնադիր փաստաթուղթընրա կանոնադրություննէ, իսկ որպես սահմանափակպատասխանատվությամբ ընկերունան թյուն` հիմնադիրպայմանագիրը:Կազմակերպությանանվանումից պետք է պարզ լինի նրա շահույթ ստանալու նպատակ չհետապնդելըն գործունեությանոլորտը: Թույլատրվում է նշել հիմնադրի (հիմնադիրների) անվանումը (անունը), «Հիմնադրամ» կամ «Բարեգործական հիմնադրամ» բառերը, եթե դրանք հաճապատասխանումեն շահույթ ստանալու նպատակ չհետապնդող կազմակերպության կանոնադրական գործունեությանը: -.

ՇԱՀՈՒՅԹԻ ԿԱՊԻՏԱԼԱՑՈՒՄ

1) ֆիրմայի տնտեսականարժեքի գնահատումն է` ապագայում ենթադրվողզուտ շահույթի ներկա ժամանակի բերելու միջոցով, 2) չբաշխված շահույթի --

վերածումը ընկերության կանոնադրական կապիտալի:

ՇԱՐԺԱԿԱՆ

գույք, որը Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությանը համապատասխան, սահմանված չէ որպես անշարժ գույք: ԳՈՒՅՔ

ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅԱՆ

-

ԱՐԱԳՈՒԹՅՈՒՆ

որոշակի ժամանակաշրջանում, սովորաբար մեկ տարում, դրամականմիավորի կատարած պտույտներիմիջին թիվն է: Սովորաբարհաշվարկվում

-

արդյունքի (ՀՆԱ) ն դրամական ագրեգատներից որնէ մեկի հարաբերակցությամբ: Իրենից ներկայացնում է դրամական զանգվածի ն ապրանքների ու ծառայությունների վրա կատարված ծախսերի հարաբերակցությունը գնահատելու ցուցանիշ: Շրջանառության արագության ավելացումը նշանակում է տնտեսականաճ: է համախառն ներքին

օրենքով սահմանված կարգով, չափերով ու ժամկետներում առնտրային կազմակերպությունների, անհատ ձեռնարկատերերին նոտարների կողմից իրականացվող գործունեության համար պետական բյուջե վճարվող՝ ավելացված արժեքի հարկ (ԱԱՀ) ն ((կամ) շահութահարկին փոխարինողհարկ է: Առետրային կազմակերպությունների համար շրջանառության հարկը փոխարինումէ ԱԱՀ-ին ն (կամ) շահութահարկին: Անհատ ձեռնարկատերերի ն նոտարների համար շրջանառությանհարկըփոխարինում է ԱԱՀ-ին: Շրջանառությանհարկ վճարողներ են համարվում այն անձինք, որոնց կողմից նախորդօրացուցային տարվա ընթացքում գործունեության բոլոր տեսակների մասով մատակարարված ապրանքների ն մատուցված ծառայությունների (կատարված աշխատանքների)իրացումից հասույթը` առանց ԱԱՀ-ի (այսուհետ` իրացման շրջանառության), չի գերազանցել 58,35 մլն. դրամը: Սույն դրույթի կիրառման առումով իրացման շրջանառությունը ներառում է նան հաստատագրված վճարներով ն (կամ) արտոնագրային վճարներով հարկվող գործունեության տեսակների մասով իրացման շրջանառությունը (իրացումից հասույթը), իսկ առետրային կազմակերպությանվերակազմակերպման (ճիացում, միաձուլում, առանձնացնում,բաժանում, վերակազմավորում) դեպքում գործող կազմակերպությունների իրացման շրջանառության հաշվարկման համար հիմք են ընդունվում վերակազմակերպմանը մասնակցող բոլոր այդ կազմակերպությունների նախորդ օրացուցային իրացման

ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՐԿ

-

շրջանառությունները:

ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅԱՆ

ՄԵՋ

ֆաբրիկատների, պատրաստի արտադրանքի ն այլն) կազմը ն բնականձենը,պայմանով,որ դրանց ընդհանուր արժեքը չնվազի գրավի մասին պայմանագրում նշվածից: Շրջանառության մեջ գտնվող գրավ դրված ապրանքներիարժեքի նվազեցումը քույլատրվում է գրավով ապահովված պարտավորությանկատարվածի մասին համաչափ, եթե այլ բան նախատեսվածչէ պայմանագրով: գրով

ԳՏՆՎՈՂ

տարվա

ԱՊՐԱՆՔՆԵՐԻ

ԳՐԱՎ

ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅՈՒՆ

1) ապրանքային արտադրությանը բնորոշ՝ աշխատանքի արդյունքների,դրամի ն սեփականության այլ օբյեկտների առք ու վաճառքի միջոցով, փոխանակության ձն է, 2) բանկի կողմից թողարկված ն շրջանառության մեջ գտնվող բանկնոտներիընդհանուր արժեքն է` ի տարբերություն բանկային պահուստներումգտնվող ամբողջ դրամի: ՇՈՒԿԱ

-

ապրանքների ու ծառայությունների առկա ն հնարավորգնորդների ու վաճառողներիամբողջություն է: Այլ կերպ ասած` շուկան գնողունակ պահանջարկովտարբերակված սպառողական առանձին խմբերի ամբողջություն է ն ձնավորվում է տնտեսական, ժողովրդագրական,սոցիալական ն հոգեբանական ամբողջական գործոնների փոխազդեցության հետնանքով: -

ՇՈՒԿԱՅԱԿԱՆ

ԱՐԺԵՔ

ապրանքների (ծառայությունների), թվում` բորսայական ապրանքների, արժեթղթերի ն արտարժույթի ընթացիկ արժեքն է, որը որոշվում է շուկայում յուրաքանչյուր պահին ձեավորված պահանջարկի Ա առաջարկի հարաբերակցությանհիման վրա: Այդ գնով սեփականատերը է վաճառել ունեցվածքը, իսկ մի շարք գնորդներ պատրաստ են պատրաստ այն գնել: Կազմակերպությանհաշվեկշռում նման ունեցվածքը գրանցվում է սկզբնական արժեքով, թեպետն շուկայական արժեքը կարող է էապես տարբերվել` արտահայտելով ընթացիկգինը: -.

այդ

-

համարվում թողնված ապրանքներիգրավը` գրավատուին իրավունք վերապահելով փոխել գրավ դրված գույքի (ապրանքային պաշարների, հումքի, նյութերի, կիսաէ գրավատուի մոտ

Ո

ՈՉ ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

արդյունք են` հիմնական միջոցների, ֆինանսականներդրում--

ընթացիկ այլ ակտիվների, գործունեության ընդհատկապված ակտիվների, փոխարժեքայինտարբերությունների, անհատույց ստացված ակտիվների, ֆինանսական ներդրումների(շահաբաժիններ,տոկոսներ), կապակցվածկազմակերպություններիշահույթի բաժնեմասի,ֆինանսականվարձակալության: ների, ման

ոչ

հետ

ՈՉ ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ԾԱԽՍԵՐ արեն՝ հիմնական միջոցների,ֆինանսականներդրումների, դյունք ոչ ընթացիկ այլ ակտիվներիձեռք բերման հետ կապվածփոխարժեքային տարբերությունների, վարկերի ն փոխառությունների, --

(կառուցման ընթացքում գտնվող հիմնական միջոցներ, տեղակայման ենթակա սարքավորումներ, հետագա կապիտալացվող ծախսումներ), ֆինանսական վարձակալությանստացված հիմնական միջոցները, ոչ ընթացիկ նյութական ակտիվների արժեզրկումից կորուստները:

ՈՉ ԸՆԹԱՑԻԿ

տնտեսականմիջոցների (ակտիվի) կազմավորման աղբյուրների (պասիվի) մի

ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

--

Ն րացում եներկարաժա ոիասիվուք Սերառվում

բանկայինվարկերնու փոխառությունները, ֆինանսականվարձակալության գծով երկարաժամկետպարտավորությունները, հետաձգվածհարկային պարտավորություններըն ոչ ընթացիկ այլ

պարտավորություններ:

կատարվում Իաժնեմասի, ֆիՆորերի վրանի այն ժամանակ, երբ գույքի կամ ձեռնարկատիրականռիսկի կան վարձակալութ)

ՍԱ կապակցված վարձակալության: նանսական

ՈՉ ԸՆԹԱՑԻԿ ԱԿՏԻՎՆԵՐ

տնտեսական միջոցների (ակտիվի) մի մասն են, որոնք արտացոլվում են հաշվապահական հաշվեկշռի 1-ին բաժնում, ե նրանում ներառվում են հիմնական միջոցները, ֆինանսականվարձակալությամբստացված հիմնական միջոցները, ոչ նյութական ակտիվները,ֆինանսական վարձակալությունում զուտ ներդրումները ն այլ ոչ ընթացիկ --

ակտիվները:

դրանք են` շահամեջ գտնվող գործման հիմնական միջոցները (շենքեր, կառուցվածքներ, փոխանցող հարմարանքներ,մեքենաներ ն սարքավորումներ, տրանսպորտային միջոցներ, արտադրականու տնտեսական գույք ն գործիքներ, բազմամյա տնկարկներ,բանող ն մթերատու անասուններ, այլ միջոցներ), շահագործման մեջ չգտնվող հիմնականմիջոցները (շահագործման չհանձնված հիմնական միջոցներ, ժամանակավորապես շահագործումից հանված հիմնական միջոցներ ն դրանց մաշվածություն, շահագործումից հանված ե օտարման նպատակովպահվող հիմնական միջոցներ), հողամասերը, բնական ռեսուրսները ն դրանց սպառումը, անավարտ, ոչ ընթացիկ նյութական ակտիվները

ՈՉ ԸՆԹԱՑԻԿ

ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ՈՉ ԼՐԻՎ ԳՈՒՅՔԱՅԻՆ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

--

է

ապահովագրության պայմաններում ապահովագրական գումարը սահմանվել է ապահովագրական արժեքիցցածր: Այդ դեպքում ապահովագրողն` ապահովագրականպատահարը վրա հասնելիս, պարտավորէ հատուցել վերջինիս կրած վնասների մի մասը` ապահովագրական արժեքի նկատմամբ ապահովագրական գումարին համամասնականչափով: Պայմանագրով կարող է նախատեսվել ապահովագրականհատուցման առավել բարձր գումար, սակայն ապահովագրականարժեքից ոչ ավելի չափով:

ապահովագրվողին (շահառուին)

--

ՈՉ ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ոչ ընթացիկ ակտիվներիայն են, որոնք չունենֆիզիկական մարմնավորում,սակայն ունեն իրական արժեք` առաջին հերթին ակտիվըտիրապետողի --

մասն

համար: Այդպիսիակտիվներիցեն` կազմակերպությանվարկի ն գործարար կապերիպայմանականարժեքը, մտավոր սեփականությունը, արտոնագրերը, հեղինակային իրավունքները, առնտրանշանները, ապահովագրական պոլիսները, ծրագրային ապահովումը, հողի ու բնական ռեսուրսների օգտագործման իրավունքը ն այլ ոչ նյութական ակտիվները:Ամենից անտեսանելի ն անշոշափելի ոչ նյութական ակտիվները, հավանաբար, կազմակերպությանվարկն ու գործարարկապերն են,

քանի որ դրանց առկայությունը չի ամրագրվում որնէ փաստաթղթում ն դժվար է գնահատել դրանց առենտրական արժեքը: Սակայն դրանք հաճախ շահույթի կարնոր գործոն են դառնում:

ՈՉ ՊԵՏԱԿԱՆ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆ

պետականեն համարվում այն կազմակերպությունները, որոնց գույքի 5095-ից ավելին քաղաքացիներիկամ կոլեկտիվսեփականությունէ: --

ոչ

դրանք են. ա) արտասահմանումմշտական բնակության վայր ունեցող ՀՀ քաղաքացիները, օտարերկրյա քաղաքացիություն չունեցող անձինք, այդ թվում` ՀՀ տարածքումժամանակավորապես գտնվող ֆիզիկականանձինք, բ) իրավաբանականանձի կարգավիճակունեցող կամ իրավաբանականանձի կարգավիճակ չունեցող այն ընկերություններն ու կազմակերպությունները, որոնք ստեղծված են օտարերկրյա ու գտնվում պետություններիօրենսդրությանըհամապատասխան են ՀայաստանիՀանրապետությունիցդուրս, ինչպեսնան` դրանց մասնաճյուղերը ն ներկայացուցչությունները, որոնք գտնվում են ԳայաստանիՀանրապետությունում,գ) ՀայաստանիՀանրապետությանտարածքում գտնվող օտարերկրյա դիվանագիտական ն պաշտոնական այլ ներկայացուցչությունները, ինչպես նան՝ միջազգային կազմակերպությունների ու օտարերկրյա ֆիրմաներիներկայացուցչությունները:

ՈՉ ՌԵԶԻԴԵՆՏՆԵՐ

ՈՉ

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

--

ԱԿՏԻՎՆԵՐԻ

ՕՏԱՐՈՒՄԻՑ

ՄՈՒՏՔԵՐ

-

դրանք հետնյալներ են` »

»

.

.

պետությանը պատկանողհիմնական միջոցների օտարումից մուտքերը (այդ թվում` լուծարված պետական մասնակցությամբ իրավաբանականանձանց լուծարումից հետո մնացած գույքի օտարումից պետականմասնակցությանչափին համապատասխանմուտքերը), բարձրարժեքակտիվներիօտարումիցմուտքերը, պետությանպահուստներումպահվող ապրանքանյութական

արժեքներիիրացումիցմուտքերը, պետական սեփականություն համարվող չարտադրված ակտիվների` հողի ն ոչ նյութական ակտիվների օտարումից

մուտքերը:

ՈՐԱԿԱԿԱՆ ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ ՄԵԹՈԴ

են ն ծագման աղբյուրների պատճառների պոտենցիալսահմաններիորոշումը ն կարնորումէ րավոր ռիսկերի բացահայտումը: րի բացահայտումը

հայտնաբեր իսկի --

հնա-

Չ

ՉԱՊԱՀՈՎՎԱԾ (ԲԼԱՆԿԱՅԻՆ) ՎԱՐԿ

առանցորնէ ապահովման`

ՉԲԱՇԽՎԱԾ ՇԱՀՈՒՅԹ

լավ ոառուի Ամո հանում 9. լ

.-

դ

ներառում է հարկումիցհետո զուտ շահույթի այն մասը, որը չի վճարվել որպես շահաբաժինն թողնվելէ ներդրումային նպատակով: ՉԵԿ

--

անկանխիկհաշվարկային գործառնությունների իրականացման է, ըստ որի չեկի տերը գրավոր փաստաթուղթ --

է տալիս իր հաշվից համաձայնություն վճարելու դրամակա միջոցներ` մատակարարի հաշվին, չեկում: ցույց տրված գումարի չափով: Չեկերն օգտագործվում են իրավաբանական անձի կարգավիճակունեցող ն չունեցող ընկերությունների կազմակերպությունների, հիմնարկությունների միջն փոխադար հաշվարկների իրականացման ժամանակ:

ԱՎԱՆԴ -- ավանդառնետրային բանկում, որի հիման վրա կարելի է չեկ դուրս գրել: Այդպիսիավանդներին րում են անժամկետ(ցպահանջ)ավանդներըը̀ստ նողի չեկ դուրս գրելու իրավունքով,միջոցները ներկայացհաշվին ավտոմատ փոխանցելուիրավունքով ավանդներըն այլն: ՉԵԿԱՅԻՆ

ՉԵԿԱՅԻՆ ԳՐՔՈՒՅԿ

վերաբեխնայողակա

մեկ գրքույկի տեսքով(սովորաբար թերթ) միացված չեկերի ձնաթղթերեն, որոնք բանկի կողմից տրվում են բանկում չեկային հաշիվ բացելու ժամանակ:Չեկային գրքույկն իրենից ներկայացնում է բանկումչեկային հաշիվը տնօրինելու միջոց: Օգտագործելովչեկային գրքույկ ն այն բաժանելովառանձին չեկերի ու դրանք ներկայացնելով վճարման, հաճախորդը չեկերի միջոցովոչ միայն կարող կանխիկ --

է

բոլոր

նան դրանցով անմիդրամ ստանալ իր ընթացիկ հաշվից, այլ ն ջապես հաշվարկներկատարել ֆիզիկական իրավաբանաեն կան անձանց հետ: Չեկերը, որպես կանոն, ձնակերպվում են հատուկ ձնաթղթերիվրա, որոնք պատրաստվում տպագրաեն կան եղանակովհատուկ թղթի վրա ն ապահովվում հաջորդականհամարակալումով:

Պ

դրամականմիջոցների,ապրանքներին այլ արժեքների փաստացիինկատմամբ պակաս չափով լինելու է: Այն կարող է տեղի ունենալ սահմանված բացահայտումն հաշվառմանմեջ թույլ տրված նորմաներիցավելի կորուստների, արժեքների ու դրամական սխալների, ապրանքանյութական Պակամիջոցների հափշտակմանն գողության հետնանքով: հաշվապաէ միջոցով` գույքագրման սորդը հայտնաբերվում հական հաշվառման մեջ արտացոլված ն առկա արժեքների քանակայինհամեմատությամբ:

ՊԱԿԱՍՈՐԴ

--

--

պարտավորությունների 1) կազմակերպության ու եկամուտներին, 2) տվյալ ակտիվներին նրա գերազանցումը բյուջետային ժամանակաշրջանիփաստացի պարտավորուայդ ժամանակաշրջանի թյուններիու ծախսերիգերազանցումը նպատակի(նպատակորնէ 3) համար սահմանված բյուջեին, կամ ծախսերի հետ կապված պարտավորությունների ների) նանախատեսված գերազանցումնէ այդ նպատակիհամար գերազանխահաշվայինգումարին,4) բյուջետայինծախսերի (բյուջեի պակասուրդ): ցումը եկամուտներին

ՊԱԿԱՍՈՒՐԴ

դրա գնից: Այլ (ծառայության)պահանջարկիկախվածությունը գնի ն շուկայական (ծառայության) կերպ ասած, ապրանքի գնորդներիկողմից այդ գնով գնվող քանակի միջն փոխկապէ: եթե պահանջարկի կորը թեքված վածությանգծապատկերումն է, է դեպի ներքն, ապա արդյունքումստացվում որ ապրանքդրանց գների իջեցմանըզուգընթաց ների ու ծառայությունների գների աճում դեպքում` է, հակառակ իսկ գնումներիքանակն

աճին զուգընթաց, գնվող ապրանքների ու ծառայությունների քանակն արդեն կկրճատվի: Պահանջարկի վրա, գնի հետ միասին, ազդում են նան մի շարք այլ գործոններ, այդ թվում՝ սպառողներիեկամուտների միջին մեծությունը, շուկայի չափը, փոխարինող ապրանքների գները, նախասիրություններնու նախապատվությունները: Այս գործոններից յուրաքանչյուրի ազդեցությունը կհանգեցնի պահանջարկիկորի փոփոխության: ՝

ՊԱՀՈՒՍՏՆԵՐ

1) արդյունք են տնտեսավարողսուբյեկտների ենթակայության տակ գտնվող զուտ շահույթից մասհանումների, որի գումարի չափը որոշվում է կանոնադրական կապիտալիգումարի նկատմամբ սահմանված տոկոսադրույքի չափով (1596): Պահուստային կապիտալն օգտագործվում է պատճառված կորուստները ծածկելու, ինչպես նան ընկերության պարտատոմսերըմարելու ն բաժնետոմսերը ետ գնելու համար: Պահուստայինկապիտալըչի կարող օգտագործվելայլ նպատակների համար, 2) այն միջոցներն են, որոնք կոչված են չնախատեսված ծախսեր կատարելու, ինչպես նան` չհայտարարվածշահաբաժիններիվճարման ն պարտավորությունների մարման համար:

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

--

համարվում է երկու կամ մի քանի անձանց համաձայնությունը, որն ուղղված է քաղաքացիական իրավունքներ Ա պարտականություններսահմանելուն, փոփոխելուն կամ դադարեցնելուն: Երկուսից ավելի կողմերի միջն կնքված պայմանագրերինկատմամբ պայմանագրի մասին ընդհանուր դրույթները կիրառվում են, եթե դա չի հակասում նման պայմանագրերի բազմակողմանի բնույթին: Քաղաքացիները ն իրաեն պայմանագիրը կնքելիս: վաբանական անձինք ազատ Պայմանագիրկնքելուն հարկադրել չի թույլատրվում, բացա--

կանությունը նախատեսված է կամովին ստանձնած պարտավորությամբ: Կողմերը կարող են կնքել ինչպես օրենքով կամ այլ իրավական ակտերով նախատեսված,այնպես էլ` չնախատեսված պայմանագիր:

ՓՈԽԱՐԺԵՔ

(ԿՈՒՐՍ) արտարժույթի փոէ է, խարժեքն որը որոշում տվյալ երկրի իրավասու պետական

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ

--

մարմինը (սովորաբար կենտրոնականբանկը): Եթե այն տարբերվում է շուկայական փոխարժեքից, ապա կենտրոնական բանկը պետք է պատրաստ լինի պաշտպանելու համըն : փոխարժեքը,որպեսզի այդ երկու փոխարժեքները Այդ առումով պետք է իրականացնիբաց շուկայականքաղաքականություն:

ուսումնասիրվող ցուցանիշի 14-րդտարբերակի բացարձակ կամ հարաբերականմեծություններն են, ո-ը ուսումնասիրվող ցուցանիշի տարբերակների(ըստ Ժա«-ը

ԱԱ աորկնեն: մանակաշրջանների) րի) թվաք կաշրջ

համարվում են հանրապետության տարածքում մշտապես բնակվող աշխատունակ տարիքի այն աշխատունակ քաղաքացիները,ովքեր

ԳՐԱՆՑՎԱԾ ԳՈՐԾԱԶՈՒՐԿՆԵՐ

ՊԱՇՏՈՆԱՊԵՍ

--

(եկամտաբերաշխատանք ժամանակաշրջանում դիտարկվող զբաղմունք) չեն ունեցել, աշխատանքեն փնտրել զբաղվածուպատրաստեն օգնությամբ, կենտրոնների թյան տարածքային ժամասահմանված եղել անմիջապես, կամ օրենսդրությամբ նակաշրջանիընթացքում անցնել աշխատանքի:

տնտեսավարող սուբյեկտների ենթակայության տակ գտնվող տնտեսական միջոցների (ակտիվների) կազմավորմանաղբյուրներն են, որոնք իրենց բովանդակությամբ հանդես են գալիս սեփական կապիտալի, ոչ ընթացիկ պարտավորություններին ընթացիկ պարտավորությունների տեսքով: Պասիվներն իրենց արժեքային առումով արտացոլհաշվեկշռի աջ կողմում (պասիվային վում են հաշվապահական

ՊԱՍԻՎՆԵՐ

--

մաս):

ընթացիկպարտավորություններից պարտքերն են (առնտրայինկրեդիտորական կրեդիտորական պարտքը բյուջեին, կրեդիտորական պարտքերը, կարճաժամկետ գծով պարտապահովագրության սոցիալական պարտադիր այլ ն կանխավճարները, գծով այլն), շահաբաժինների քերը ժամկետում սահմանված կրեդիտորականպարտքերը, որոնք

ՊԱՍԻՎՆԵՐ ՈՉ ՀՐԱՏԱՊ

ԵՐԿՐԱՉԱՓԱԿԱՆ

բանաձնով՝

հաշվարկվում է հետնյալ |բ

Ճերկ(ա) Վ21-22:76 Հ

-ՀԼԼ«

`

Ուսումնասիրվող իրվող ց

գու-

Նշված միջինի բանաձնով հաշվարկվում է դինամիկայի ցուցանիշներից աճի միջին տեմպը` գործակցով կամ տոկոսային արտահայտությամբ: .

:

ՊԱՐԶ ՏՈԿՈԱՆԵՐ

է որպես վճար վարկի հաշվարկվում

--

(ավանդի) դիմաց, այսինքն` տոկոսները կարելի է գանձել ինչ-

էլ` պեսվարկային այնպես (ավանդային) գործարքի սկզբում,

նրա վերջում: Այսպես, եթե տոկոսներըհաշվարկվում են վարկային (ավանդային) գործարքի ավարտին, մարման ժամկետը ապա որոշվում է պարզ տոկոսադրույքներիբա

Ալ"

,

ՏՀԻՀ|

որտեղ`

Ք-ն սկզբնականվարկային (ավանդային)մայր գումարն է, Է-ն ըստ սահմանված տոկոսադրույքի

հասանելիք տոկոսա-

յին եկամուտն է, Տ-ը՝ մարման կամ ետ վերադարձման ենթակա գումարը՝ տոկոսային եկամտիհետ համատեղ:

քի Տ-ԹՀրու-Բիոլ Բ.

որտեղ` -ն տոկոսադրույքն է, Էն՝ վարկի (ավանդի) տրամադրմանկամ ման ժամկետը:

ՊԱՐԶԵՑՎԱԾ

ՀԱՐԿ

հետ

վերադարձ-

սույն օրենքով սահմանվածչափերով ժամկետներումձեռնարկատիրական գործունեությանհամար պետական բյուջե վճարվող` ավելացված արժեքի հարկին ն (կամ) շահութահարկին(եկամտահարկին)փոխարինողհարկ է: Առնետրային կազմակերպությունների համարպարզեցվածհարկը --

ու

-

որտեղ`

--

Ա-ը ելո

ցանիշի) տարբերակների արտադրյալնէ:

--

չեն վճարվում:

ՊԱՐԶ ՄԻՋԻՆ

թվաքանա կ

փոխարինում է ավելացված արժեքի հարկին ն (կամ) շահութահարկին, իսկ անհատ ձեռնարկատերերիհամար` փոխարինում է ավելացված արժեքի հարկին ն (կամ) եկամտահարկին:33ում պարզեցված հարկ վճարող են համարվում իրենց հաշվառման վայրի հարկայինմարմիններինսահմանվածժամկետներում ն կարգով հայտարարագիր ներկայացրած առնտրային կազմակերպությունները,անհատ ձեռնարկատերերըն նպաստները:

ՀԱՐԿԻ ԳԾՈՎ ՍԱՀՄԱՆԱՓԱԿՈՒՄՆԵՐ

«Պարզեցված հարկի մասին» ՀՀ օրենքով սահմանված են որոշակի պայմաններ,որոնց չբավարարող անձինք չեն կարող համարվել պարզեցված հարկ վճարողներ, օրինակ` վարկային կամ ներդրումայինհիմկազմակերպությունները, ապահովագրական նադրամները, արժեթղթերի շուկայի մասնագիտացված կազմակերպությունները, խաղատների, շահումով խաղերի կամ վիճակախաղերիկազմակերպմանգործունեությունիրականացն աուդիտորականծառայություննողները, խորհրդատվական ներ մատուցողները, ակցիզայինհարկով հարկվող ապրանքներ արտադրողները,նախորդ տարվա ընթացքում այնպիսի ապրանքներ ներմուծողները, որոնց համար ներմուծման պահին նախատեսված չէ ԱԱՀ-ի գանձում, ն եթե այդ ապրանքների չիրացված մնացորդը գերազանցում է օրենքով սահմանված գումարը, գյուղատնտեսականարտադրանք արտադրողները, ժամկետանց հարկային պարտավորություններունեցող հարկատուները, որոնց պարտքը կազմում է սահմանված չափով որոշակի գումար:

ՊԱՐԶԵՑՎԱԾ

ՊԱՐԶԵՑՎԱԾ

ՅԱՐԿԻ ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅԱՆ

ԴԱԴԱՐՈՒՄ

--

--

տնտե-

սավարող սուբյեկտը, պարզեցված հարկ վճարող ճանաչվելուց հետո, հարկային տարվա ընթացքում մի շարք պատճառներով կարող է դադարել այդպիսին համարվելուց: Այդպիսի պատճառներ կարող են հանդիսանալ`ժամկետանց հարկայինպարտավորություններիառկայությունը, այդ դաշտում չթույլատրված գործունեություն իրականացնելը, ակցիզային դրոշմանիշերի հետ կապված որոշ իրավախախտումներիառկայությունը ն

այլն:

ՊԱՐԶԵՑՎԱԾ

ՀԱՐԿԻ ԴՐՈՒՅՔԱՉԱՓԵՐ

պարզեցված հարկի դրույքաչափերը տարբերակվում են ըստ գործունեության տեսակների ն շրջանառության ծավալների: Խանութների,կրպակների (տաղավարների) միջոցով առնտրական գործունեության մասով դրույքաչափը սահմանված է 3.596-ի չափով` անկախ իրացման շրջանառության ծավալից, վարձակալության ն նոտարական գործունեության համար հարկի դրույքաչափը համապատասխանաբար սահմանված է 10 ն 20Չ5»-իչափով, իսկ գործունեության մնացած տեսակներիհամար սահմանված է երկաստիճան սանդղակ` 796 (մինչն 30 մլն. դրամ շրջանառության նկատմամբ) ն 1296 (30 մլն. դրամը գերազանցող շրջանառության նկատմաճբ): Նշված դրույքաչափերը ենթակա են փոփոխությանըստ համապատասխանօրենքի: --

ՊԱՐԶԵՑՎԱԾ

ՀԱՐԿԻ ՀԱՇՎԱՐԿՆԵՐԻ

ՆԵՐԿԱՅԱՑՄԱՆ ԵՎ

ՀԱՐԿԻ ՎՃԱՐՄԱՆ ԺԱՄԿԵՏՆԵՐ

պարզեցված հարկ վճարողների համար հաշվետու ժամանակաշրջան է համարվում -

եռամսյակը: Հարկի հաշվարկները հարկային մարմին են ներկայացվում եռամսյակը մեկ` մինչն հաշվետու ժամանակաշրջանին հաջորդող ամսվա համար սահմանված ժամկետը: Հարկի վճարմանժամկետընս համընկնում է նշյալ ժամկետին:

ՊԱՐԶԵՑՎԱԾ

ԳԻՆ ԱՆՑՆԵԼ

ՀԱՐԿՈՎ ՀԱՐԿՄԱՆ ԿԱՐԳԻՑ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ԿԱՐ-

հարկմանընդհանուր կարգին անցնելուց հետո հարկատուներըշահութահարկը (եկամտահարկը)հաշվարկում ն վճարում են միայն հարկմանընդհանուր կարգին վերաբերող ժամանակահատվածի համար: Սակայն շահութահարկի (եկամտահարկի) հաշվարկի մեջ ընդգրկվում է նան պարզեցված հարկի մեջ պարունակվող շահութահարկը (եկամտահարկը) ներկայացնողգումարը: --

ՊԱՐԶԵՑՎԱԾ

ՀԱՐԿՈՎ ՀԱՐԿՎՈՂ ՕԲՅԵԿՏ

պարզեցված հարկվում է հարկային տարվա ընթացքում հարկա-

հարկով տուի կողմից մատակարարված ապրանքների, մատուցված ծառայությունների իրացման շրջանառությունը:Վարձակալության ն փոխառությանգործարքներ իրականացնելու դեպքում իրացման շրջանառություն է համարվում այդ գործարքների համար նախատեսվածհատուցումը:

ՊԱՐՏԱԴԻՐ

ՊԵՏԱԿԱՆ ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

սահմանվում է քաղաքացիների սոցիալական շահերի ն պետության շահերի ապահովմաննպատակով, որոշակի կատեգորիայիպետական ծառայողների կյանքի, առողջության ու գույքի գծով: Նման տեսակիապահովագրություննիրականացվում է նախարարու թյունների ն գործադիր իշխանությանայլ մարմինների (ապահովագրվողների) համար պետական բյուջեից տրամադրվող --

ճիջոցներիհաշվին:

(ԴԵԲԻՏՈՐ) իրավաբանականանձի կարգավիճակ ունեցող տնտեսավարողսուբյեկտ, անհատ ձեռներեցն վիճակ սեփականատեր ով վարող սուբյեկտի սեփականատեր (մասնակից), ով ի վիճակի րամարվոմ ժամաճակա կատարել ագաթ լա (կրեդիտորի) հանդեպ ունեցած պարտավորությունները: -.

վարող սուբյեկտի(մասնակից) ի -

,

որի մի անձը (պարտապանը) է մեկ այլ անձի (պարտատիրոջ) օգտին կապարտավորվում տարել որոշակի գործողություն. այն է` վճարել դրամ, հանձնել գույք, կատարել աշխատանք, մատուցել ծառայություն ն այլն, կամ ձեռնպահ մնալ որոշակի գործողություն կատարելուց, իսկ պարտատերնիրավունք ունի պարտապանիցպահանջել կատարելու իր պարտականությունը:

ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

-

ըստ

ՉԿԱՏԱՐԵԼՈՒ ՌԻՍԿ

1) այն ռիսկն է, որի կազմակերպությունըսահմանված ժամկետում չի կատարի պայմանագրով ամրագրված վճարումը, 2) այն հավանականությունն է, ըստ որի հիճնական պարտքը կամ դրա գծով տոկոսները ժամանակին չեն վճարվի կամ կվճարվեն միայն մասամբ, 3) այն ռիսկն է, ըստ որի պարտատոմսերթողարկողը ի վիճակի չի լինի կատարելու դրանով վճարումներ` պարտատոմսերին համապատասխան: --

ըստ

.

(ԿՐԵԴԻՏՈՐ) ֆիզիկական անձ, անհատ ձեռներեց, իրավաբանականանձ, իրավաբանականանձի կարգաՊԱՐՏԱՏԵՐ

ԱԱ

նկադրույլ

ագե

հավաստում է դրա տիրոջը՝

սահմանված տոկոոոժեքի, Ան րանական միասին տոկոսայինեկամտի.

վարկված վիա վորությունը:Պարտատոմսունեցողն

--

ն Ագան անա արան» (փասնակից), 13 պետական մարմիններ, ինչպես նան միջազ-

հետ

նին

ընկերությունն Գնե կարողոաժնետիրական ներթողարկվել անվանական է:

են

տոմսերը

ՊԱՐՏԱՊԱՆ

ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆ

(դեբիտորի) որոնք պարտապանի գային կազճակերպություններ, ԿՔ են: օրինականպահանջներ գար

ն

Պարտա-

ըստ

շրջանառողկամ կայացնողի, աոողը ննե: Կան Բաժնետիրական սահմանափակ շրջանառելիությամբ: մ միայն թողարկված է թողարկու րությունըպարտատոմսեր հետո` կանոնադրական լրիվ վճարումից բոլորբաժնետոմսերի տոկոսային ն

անտոկոս, ազատ

անության

կարո ոպաաա Կոնան 28Հ-նոլավեր կապիտա որի իրացումից նըթողարկելպարտատոմսեր, գուատացզած մարները օգտագործվում վճարվում միայն Ա րերը մանԱԱ ժամանակիընթաց:

Սե

անկա

ա

են

-

ր`դրանց թողարկման ԴՐատա ժամկետը լրանալուց տոմսի պարբերաբար միանվագ էլ քում,կա'մ են`

կա'մ

պար

հետո:

կամ

ւմար է կ այլ միջոցներիորոշակիգուսար դրամական անձ ակտիվ, որը որնէ ֆիզիկականկամ իրավաբանական անոն, վերցրել է փոխարինաբար է պարտավոր վերադարձնել առաջանում է վճարման կատարմամբ: պայմանների ոնըւնհետնանքով:Առնտրային ուշացմանկամ վարկի են մարվում

ՊԱՐՏՔ

--

մեն ՀԱՑ բյնետում՝ որոշակի Պարտքն

տրամադր սովորաբար ո ր գործառնություններում ամավա ընզանից

Գն

սկսած մեկ

ա ապրանքագրիստացման տեսված ժամկետում:Այդ նախնու թացքում,կամ պայմանագրով արոր կարող է հաժամկետը լրանալուց հետո պարտքիգու Ր աժամկետ վելագրվելհաշվարկվածտուոսսնին որը

նվել մւրիակով մ Այդ պարտքը փոխո ձնակերպվել Գո օտարվող (շրջանառվող: նակերպված ազաբանորեն՝ Ֆր հաաա ուանը արժեթղթերի Ջա իե Երկարաժամկետ եռաշխիքներ: ագիր կճարման

պարտքը կարող է

Է

արկա

,

թողարկման հետնանքով առաջացած պարտքը ուղղվում է կարճաժամկետ արժեթղթերի թողարկման մարմանը: Տարբերում են ներքինն արտաքինպարտք: :

`

ՊԱՐՏՔԱ ՏՔԱՅԻՆ

ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆ

փաստաթուղթ, որը պարատիրոջը`փոխատվություն ստանալու ժամանակ: Պարտքային պարտավորության մեջ նշվում են վարկի գումարը ն դրա մարման ժամկետը: Ստորագրվում է վարկը ստացած ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձի վստահած (լիազորած) անձի կողմից:

է թյունները: Պետականբյուջեն կազմվում տվյալ երկրի կառանդունվում ու վարության կողմից ն վերջնական տեսքով ընդու հաստատվում է բարձրագույնօրենսդիր մարմնի (ազգային ժողովի) կողմից:

-

փոխառուն տալիս է

ՊԵՏԱԿԱՆ ԲՅՈՒՋԵԻ ԴԵՖԻՑԻՏ (ՊԱԿԱՍՈՒՐԴ)դա

է, երբ պետականբյուջեի համար --

են գերազանցում

ՖԻՆԱՆՍԱՊԵՏԱԿԱՆ ԲՅՈՒՋԵԻ ԴԵՖԻՑԻՏԻ (ՊԱԿԱՍՈՒՐԴԻ)

ն աղբյուրարտաքին դրանք ներքին

ՎՈՐՄԱՆ ԱՂԲՅՈՒՐՆԵՐ

այդ ներքին, տրայի

--

ՊԱՐՏՔԻ

ՍՊԱՍԱՐԿՄԱՆ

ԳՈՐԾԱԿԻՑ

երկրի արտաքին պարտքի սպասարկմանըհատկացվող գումարի (կատարվող վճարումների) ն տվյալ երկրի արտահանումիցստացվող տարեկան եկամուտներիհարաբերակցություննէ, արտահայտված տոկոսներով: Տվյալ գործակիցը երկրի արտաքին պարտքի նախանշմանկարնորագույնցուցանիշ է: ՊԱՐՏՔԻ

ՍՊԱՍԱՐԿՈՒՄ

-

այն համաձայնեցվածժամանակացույցին համապատասխան, պարտապանի կողմիցհիմնական պարտքերի ն ժամանակին վճարումն է պարտատիրոջը: Ընթացիկ պարտքի սպասարկումն այն վճարումների իրականացմանգործընթացն է, որոնք անհրաժեշտ են տոկոսների, հիմնական ընթացիկ պարտքի գումարի վճարման, ինչպես նան պարտքի մարման պահուստներինհատկացումներկատարելու համար: Պարտքի ապասարկումը փոխառության պայմանները ժամանակին ն լրիվ ծավալով կատարելն է, տոկոսային պարտատոմսերի գծով` տոկոսների կանոնավոր վճարումը ն պարտատոմսերի գնումը, զեղչով պարտատոմսերի գծով` դրանց ետ գնումը անվանականարժեքով, նպատակայինպարտատոմսերիգծով` պարտատոմսերըմարելիս ապրանքների ն ծառայությունների

են. 1) ներից ներգրավածփոխառու միջոցներն ՀՀ առ թվում` ՀՀ կենտրոնականբանկի միջոցներ, բանկերի միջոցներ, պետականարժեթղթեր ն մուրհակներ), պետականկազմակերպությունների

(պարտատո անավա ուտք օբյեկտների սեփականաշնորհումից շինարարության ր. թվում այդ այլ ներքին աղբյուրներ:2) Արտաքին,

'

ուի յան Նամուը

մեկ տարվա (հունվարի 1-ից դեկտեմբերի 31-ը ներառյալ) առումով տվյալ ների ն ծախսերի նախահաշիվնէ, որում ներառվում են եկամուտների կազմավորման ու նախատեսվողծախսերի ուղղուԲՅՈՒՋԵ

--

սեր,

միջազգա

միջոցներ (վարկեր),օտարերկրյապեկազմակերպությունների

տություններիմիջոցներ(վարկեր), այլ

հաշվարկված տոկոսային գումարներիդասակարգվում

տրամադրումը: ՊԵՏԱԿԱՆ

--

արդյուն

ախսերը նախատեսվող

սպասվելիքեկամուտներին:

ՊԵՏԱԿԱՆ

ԲՅՈՒՋԵԻ

արտաքինաղբյուրներ:

ԱՂԲՅՈՒՐՆԵՐ

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐԻ

Լորանք ա) հարկային

են ըստ`

եկամուտներ մուր ր

քերի (պետական,տեղական),բ) ոչ հարկային եկասուտ դ) պաշ գործառնություններից գ) կապիտալի տոնականտրանսֆերտներից մուտքագրումների: արժեքի Հարկայինեկամուտներն տուրքեր են ե կա հարկը, ակցիզային հարկը, շահութահարկը, հողի հարկը, հաստատագրված գույքահարկը, օր սային տուրքը, պետականտուրքը (բացառությամբ` պետ սահմանված, համայնքներիբյուջեներ օրենսդրությունը հարկային կան տուրքի տեսակների), ն տելու համար գանձվող տուգանքները սուտ թյամբ` օրենքով սահմանված,համայնքներիբյուջեներ տուքագրվող հարկերի գծով չվճարման համար գանձվող գանքներինտույժերի): Ոչ հարկային եկամուտներնեն Հայաստանի բանկի ծախսերի ն մասհանումների տության կենտրոնական մուտքերը. դիվինկատմամբեկամուտներիգերազանցումից

եկամուտների,

արՄ ավելացվա արը, տա

վճարն մաք» րը,

նքով մուտքագրվո խախտույժերը (բացառ -

-

Հանրա

դենտները(շահաբաժինները),պետական կազմակերպությունների ն գույքի, համայնքների վարչական տարածքից դուրս գտնվող պետական պահուստի հողերի վարձակալության ն օգտագործման վարձավճարներըամբողջությամբ,պետության կողմից տրված վարկերի օգտագործման դիմաց վճարները (տոկոսները), բռնագրաված, տիրազուրկ ն ժառանգության իրավունքով պետությանն անցած գույքի իրացումից մուտ: քերը,։ պետական վիճակախաղերի անցկացումից ստացվող եկամուտները, իրավախախտումների համար գործադիրն դատական մարմինների կողմից կիրառվող պատժամիջոցներից մուտքերը, ճանապարհային վճարը, օրենքով ն իրավական այլ ակտերովսահմանված` պետականբյուջե մուտքագրվողայլ ոչ հարկային եկամուտները: Կապիտալիգործառնություններից եկամուտներնեն` պետությանը պատկանողհիմնականմիջոցներիօտարումիցմուտքերը, պետական բյուջեի միջոցների հաշվին պահվող բյուջետային հիմնարկներիհաշվեկշիռներում հաշվառվող գույքի օտարումից մուտքերը, պետության պահուստներում պահվող ապրանքանյութական արժեքների իրացումից մուտքերը, պետական սեփականություն համարվող հողի ն ոչ նյութական ակտիվների վաճառքիցմուտքերը: Պաշտոնական տրանսֆերտներ են` օտարերկրյա պետությունների Ա միջազգայինկազմակերպությունների տրամադրած ու այլ աղբյուրներիցստացվող տրանսֆերտները: ՛

՛

ՊԵՏԱԿԱՆ

ԲՅՈՒՋԵԻ

ԾԱԽՍԵՐ

դասակարգվում են

դրանք ա) պետական կառավարման ն տեղական ինքնակառավարման մարմինների գործառնությունների`ֆունկցիոնալ կամ գործառնականդասակարգման,բ) տնտեսագիտականբովան--

ըստ.

դակության:

"Պետական բյուջեի միջոցով ֆինանսավորվում են պետական նշանակության ծրագրերն ու ծախսերը հետնյալ հիմնական ուղղություններով` ընդհանուր բնույթի պետական ծառայությունների, պաշտպանության,հասարակականկարգի պահպանության ն անվտանգության, կրթության ն գիտության, առողջապահության, սոցիալական ապահովագրության ն սոցիալական ապահովության,բնակարանայինկոմունալ տնտեսության, մշակույթի, սպորտի ն կրոնի, վառելիքաէներգետիկ

անտառային տնտեսության, համալիրի, գյուղատնտեսության, ն լեռնահանքայինարձկնաբուծության, ջրային տնտեսության ն հանածոների (բացառությամբ հանքային դյունաբերության շինարարության վառելիքի),վերամշակողարդյունաբերության, ն բնապահպանության, տրանսպորտին կապի, ճանապարհային տնտեսությանն պետականբյուջեի ծախսերիհիմնական ուղղություններինչդասվողայլծախսերի,այդ թվում` կառավահամայնքներիբյուջեներին րությանպահուստայինհիմնադրամ, դոտացիաներ,համայնքտ րվող սկզբունքով համահարթեցման համար լիազորությունների ների բյուջեներին պատվիրակված ծախկապիտալ հ ամայնքների տրամադրվողհատկացումներ, պետականբյուջեից նպատակով սերի ֆինանսավորման համայնքների բյուջեներին տրվող նպատակայինհատկացումներ սուբվենցիաներ: ՊԵՏԱԿԱՆ

ԲՅՈՒՋԵԻ

ՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

--

ԿԱՏԱՐՄԱՆ ՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

ԵՎ ՎԵ-

բյուջեի կատարմանհսկողությունն իրա-

իր սահմանած կարգով, կառավարությունը` է Ազգային ժողովը իսկ վերահսկողություննիրականացնում

կանացնումէ ՀՀ

տվյալ տարվա պետականբյուջեի մասինօրենքով սահմանված պահանջներիկատարմաննկատմամբ,օտարերկրյա պետուստացված թյուններիցԱ միջազգայինկազմակերպություններից ու վարկերի օգտագործմաննկատմամբ, փոխառությունների

կատարման,բյուջետային պարտավորությունների բյուջետային ն

միջոցների ծախսման օրինականության հաստիքանախապահպանմանուղղությամբ: հաշվայինկարգապահության ՊԵՏԱԿԱՆ ԲՅՈՒՋԵԻ ԿԱՏԱՐՈՒՄ բյուջեի կատարմանկարգը որի կատարմանընթացսահմանում է ՀՀ կառավարությունը, --

համապատասխանմարմինքում պետական կառավարձճան են պետական բյուջեի ծախսերի ների ղեկավարներըկարող նախատեսված հոդվածտնտեսագիտականդասակարգմամբ որոնց հանրագումարը վերաբաշխումներ, ների միջն կատարել գերազանցելտվյալ կարող չի բյուջետայինտարվաընթացքում չափաքանակը: սահմանված տարվա բյուջեի մասին օրենքով փոփոխուհաստատած բյուջեում պետական Ազգայինժողովի են կատարվել Ազգային թյուններ ն (կամ) լրացումներկարող ժողովի պատգամավորների,կառավարությանառաջարկու379

թյամբ` օրենսդրական նախաձեռնությանկարգով: Պետական բյուջեում այն փոփոխություններըն (կամ) լրացումները, որոնք նվազեցնում են պետական բյուջեի եկամուտներըկամ ավելացնում ծախսերը, Ազգային ժողովը քննարկում է միայն կառավարության եզրակացությանառկայությամբԱ ընդունվում է պատգամավորներիընդհանուրթվի ձայներիմեծամասնությամբ: ն (կամ) լրացումները Պետական բյուջեում փոփոխությունները կատարվում են օրենքով: Պետական բյուջեի կատարման պատասխանատունկառավարություննէ, ն յուրաքանչյուր եռամսյակի ավարտիցհետո` 40 օրվա ընթացքում, Ազգայինժողով է ներկայացնում տեղեկատվություն: ՊԵՏԱԿԱՆ

ԲՅՈՒՋԵԻ

ՆԱԽԱԳԻԾ

ներառում Է` ՀՀ կառավարության բյուջետային ուղերձը, պետական բյուջեի մասին օրենքի նախագիծը,պետականբյուջեի նախագծիվերաբերյալ ՀՀ կառավարություն ներկայացված կենտրոնականբանկի պաշտոնականեզրակացությունը: Կառավարությանբյուջետային ուղերձը ներառում է` կառավարությանզեկույցը բյուջետային տարվա սոցիալ-տնտեսական զարգացման ն հարկաբյուջետայինքաղաքականության հիմնական ուղղություններիմասին,իսկ անհրաժեշտության դեպքում՝ նան բյուջեի կատարումնապահովողօրենքների նախագծերը, պետությանսոցիալ-տնտեսական իրավիճակըբնութագրողհիմնական ցուցանիշներիկանխատեսումն առաջիկաերեք տարվա համար, պետական բյուջեի մասին.օրենքի նախագծիբացատրագիրը: Վերջինս այդ օրենքի նախագիծըհիմնավորողփաստաթղթերիամբողջություննէ, որը ներառում Է` պետականբյուջեի մասին օրենքի նախագծումնախատեսվածեկամուտների, ծախսերի,դեֆիցիտի ն պրոդեֆիցիտի(հավելուրդի)հիմնավորումը, այդ թվում` դեֆիցիտի ֆինանսավորմաննպատակով ներգրավվող վարկերի տոկոսադրույքները ն հատկացման ժամկետները, ինչպես նան՝` այդ ցուցանիշների համեմատական վերլուծությունը նախորդտարվա ն ընթացիկբյուջետային տարվա հաշվարկայինն սպասվելիք հաճապատասխան ցուցանիշների նկատմամբ: --

(ՀԱՎԵԼՈՒՐԴ)

դա արդյունք է, երբ պետական բյուջեի համար սպասվելիք եկամուտներըգերազանցումեն նախատեսվողծախսերին: ՊԵՏԱԿԱՆ

ԲՅՈՒՋԵԻ

ՊՐՈԴԵՖԻՑԻՏ

-

-- պետականգործակալներիկողմից ստացվող եկամուտները (հարկեր, սակագներ, տարիֆներ), տուրքերն ու ոչ հարկային այլ վճարումներն են: Ոչ.հարկային պետական վճարումները լինում են պարտադիր ն կամավոր: Պարտադիր վճարումների հիմք է հանդիսանում իրավասու մարմիններիկողմից իրավաբանականն ֆիզիկական անձանց օգտին որոշակի գործողությունների կատարումը (այս կամ այն իրավունքների տրամադրումը, աշխատանքների, ծառայությունների կատարումը): Ռչ հարկային պետական եկամտի մեջ մտնող կամավոր վճարումների մուծումը հիմնված է իրավաբանական ն ֆիզիկական անձանց կամքի ազատ արտահայտման վրա: Ոչ հարկային վճարումներիառանձնահատկություննայն է, որ դրանց բնորոշ է մուտք եղած գումարների օգտագործման նպատակայնությունը:

ՊԵՏԱԿԱՆ ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

պետությանը ն տեղականինքնակառավարմանմարմիններին`Սահմանադրությամբ ն օրենքներով վերապահված լիազորությունների իրականացման համար անհրաժեշտ դրամական միջոցների ձնավորման ն ծախսմանորոշակի ժամանակահատվածիֆինանսական ծրագրերն են: Բյուջեները կազմվում, քննարկվում ն հաստատվում են Սահմանադրությամբն օրենքով սահմանված կարգով: ՊԵՏԱԿԱՆ

ԵՎ ՀԱՄԱՅՆՔՆԵՐԻ

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐ

--

իրավաբանականանձի կարգավիճակունեցող տնտեսավարողսուբյեկտ է, որի միակ հիմնադիրը պետությունն է (կառավարությունը)կամ վերջինիս կողմից լիազորված պետական կառավարման (իշխանության, տեղական) մարմինը: Այն ստեղծվում է պետական միջոցների հաշվին ն գործունեության հիմնական փաստաթուղթըհամարվում է նրա կանոնադրությունը: ՊԵՏԱԿԱՆ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆ

--

ՊԵՏԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐԻ ՎԵՐՋՆԱԿԱՆ ՍՊԱՌՄԱՆ ԾԱԽՍԵՐ

--

դրանք ուղղված են անհատական պահանջմունքների բավա380

րարմանը, կազմված են պետական հիմնարկներիանհատական սպառման համար նախատեսվածսպառողական ապրանքների ն ծառայությունների համար կատարած ծախսերից: Այսպիսի ծախսերը ֆինանսավորվում են պետական բյուջեի ն արտաբյուջետային հիմնադրամների հաշվին: Պետական հիմնարկների վերջնական սպառման ծախսերը` ուղղված կոլեկտիվ պահանջմունքների բավարարմանը, տարբերվում են նախորդից նրանով, որ դրանցում հաշվի են առնվում պետական բյուջեի հաշվին կազմակերպությունների կողմից մատուցվող ծառայությունները, որոնք բավարարում են ոչ թե առանձին տնային տնտեսությունների,այլ ամբողջ հասարակության պահանջմունքները (պաշտպանության, կառավարման, ճանապարհային տնտեսության, բյուջեի ն արտաբյուջետային հիմնադրամների միջոցների հաշվին վճարվող գիտական գործունեության, կոմունալ տնտեսության, գյուղատնտեսությանը սպասարկողկազմակերպություններիծախսերը):

պետական մարմինների (դատարան, գրասենյակ նոտարական ն այլն) կողմից իրականացվողորոշակի ծառայությունների համար իրավաբանականն ֆիզիկական անձանցից ու այլ վճարողներիցկանխիկ դրամով, տուրքային դրոշմանիշովկամ վճարողի ունեցած հաշվից գանձվողգումար է, որը սահմանվում է բազային տուրքի նկատմամբ տոկոսավճարով կամ հաստատագրվածվճարով:

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

որի` մատակարարը ըստ (կատարողը), պետական պայմանագրով պարտավորվում է ապրանքները հանձնել պետական պատվիրատուին կամ նրա ցուցումով այլ անձի, իսկ պետական պատվիրատուն պարտավորվում է վճարել մատակարարվածապրանքներիհամար: Պետական պայմանագիրը կնքվում է պետական կարիքների համար` ապրանքների մատակարարման պետական պատվիրատուի պատվերի հիման վրա: ՊԵՏԱԿԱՆ

-

1) կառավարության ն կենտրոնական բանկի ընդհանուր պարտավորություններն են, ներառյալ նան այն պարտավորությունները,որոնք արդյունք են տրամադրված երաշխիքներից, օրենսդրությունից ու համաձայնագրերից, է արտաքինն ներքին վար2) պետությանընդհանուր պարտքն կատուներին(կրեդիտորներին): ՊԱՐՏՔ

տուրք

ՊԵՏԱԿԱՆ

ՍԵՓԱԿԱՆՈՒԹՅԱՄԲ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

-

պետականսեփականությամբտնտեսավարողսուբյեկտներ են համարվում նրանք, որոնց գույքի կազմում պետության (իշխանության տեղականձարմինների)սեփականությանճասը 5046 ն դրանիցավելին է:

-

ՎՃԱՐՈՂՆԵՐԻ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐ

վճարողներնիրավունքունեն.

--

պետական

պետականտուրք գանձող մարմնից պահանջել կատարելու տուրքի հաշվարկ կամ վերահաշվարկ, վերադասությանկամ դատականկարգով բողոքարկելպետագործողությունները, կան տուրք գանձող մարմնի դիմել հաճապատասխանպետական մարմինների` արտոնություններ ստանալու համար, ստանալ տեղեկանք`տուրքի վճարմանմասին, ետ ստանալ ավել տուրքը: վճարված

»

»

»

»

ՊԵՏԱԿԱՆ

ՏՈՒՐՔ

ՎՃԱՐՈՂՆԵՐԻ ՊԱՐՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

վճարողները պարտավոր պետական ժամանակին լրիվ վճարել օրենքով սահմանված »

»

-

են.

տուրք ն

--

ՏՈՒՐՔ

ՊԵՏԱԿԱՆ

»

ՊԵՏԱԿԱՆ

ՏՈՒՐՔ

ՊԵՏԱԿԱՆ

տուրքը,

պետական տուրք գանձող պետականմարմնին ներկայացնել արտոնությանիրավունքըհաստատող փաստաթղթերը, օրենքով սահմանվածդեպքերումբյուջե վճարել ժամանակին չվճարված տուրքի համար սահմանված ժամկետանց օրերի տույժը: ՊԵՏԱԿԱՆ

ՏՈՒՐՔԻ

ԳԱՆՁՄԱՆ

ՕԲՅԵԿՏՆԵՐ

--

«Պետական

այն ծառայուտուրքի մասին» ՀՀ օրենքով համար գանձվում է որոնց թյունները, գործողությունները, Պետական տուրք գանձվում է մասնավորապես. տուրք: դատարան տրվող հայցադիմումների,դիմումների ն գանգատներիհամար, նոտարականգործողություններիհամար, կացությանակտերըգրանցելու համար, քաղաքացիական հյուպատոսականծառայություններ կամ գործողություններ իրականացնելուհամար,

սահմանված են

»

»

»

»

»

»

ֆիզիկականն իրավաբանականանձանցպետականգրանցման համար, գույքի ն վարձակալական անշարժ օտարման վարձակալական պայմանապայ

ԱՐԱոաոցման համար:

ֆիզիկական ու իրավաբանականանձանց տրվող լիցենզիաների համար ն այլն: ՊԵՏԱԿԱՆ

տուրքի »

»

:

»

--

ԳԾՈՎ ԱՐՏՈՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

պետական սահմանվածեն հետնյալ արտոնությունները.

ՏՈՒՐՔԻ

գծով պետականտուրքի վճարումից ազատում, պետականտուրքի նվազեցում,

կետի տուրքի վճարման հետաձգում, պետական սահմանված ժամկետում բյուջե չգանպետական պետական տու

ձելու

Կ

ույքաչափի

տուրքը հաշվարկված

նվազեցում,

անի արեւ զեցում դրանք համար

տույժե

ճարումից

Ն

ազատում,

ՊԵՏԱԿԱՆ

ՏՈՒՐՔԻ ԴՐՈՒՅՔԱՉԱՓԵՐ

պետական տուրքի դրույքաչափերը սահմանվում են գնահատմանենթակա գույքի արժեքի կամ «Պետական տուրքի մասին» ՀՀ օրենքով սահմանված բազային տուրքի նկատմամբ:Եթե տուրքը սահմանված է գնահատմանենթակագույքի արժեքի նկատմամբ, ապա այն սահմանվում է տոկոսներով` այդ արժեքի նկատմաճբ, իսկ եթե տուրքի գանձումը նախատեսված. է բազային տուրքից ելնելով ապա այն սահմանվում է բազային տուրքի նկատմամբ` բազմապատիկների Ճիջոցով: -

ՊԵՏԱԿԱՆ

ՖԻՆԱՆՍՆԵՐ

որոնց վիճակագրության տեղեկատվական բազան ձնավորված է ՀՀ ֆինանսների ն էկոնոմիկայի նախարարությանկողմից ՀՀ Ազգային վիճակագրական ծառայությանըտրամադրածպետականու համայնքայինբյուջեների կատարման մասին, ինչպես նան ՀՀ սոցիալական ապահովագրությանպետականհիմնադրամի հաշվետվությունների հիման վրա: ՊԼԱՆ

ՕՊԵՐԱՏԻՎ

--

փաստաթուղթ է, որը նպատակակազմակերպության,բանկի առջն դրված խնդիրների լուծման ռազմավարությանն ու մարտավարությանը, ինչպես -.

նան այդ

խնդիրներիիրականացմանհամար առկա ռեսուրս-

քանագին, լոյ աակ

ների

ՊԼԱՆԱՅԻՆ

ԳՈՒՅՔԱԳՐՈՒՄ

է,

այն անցկացվում է հրահանգով որոշված պարբերականությամբ,սահմանված ժամկետներում: --

(ՏԱԿՏԻԿԱԿԱՆ) նպատակոնկրետ որնէ խնդրի լուծմանը: Առաջադրանք-

ՊԼԱՆԱՎՈՐՈՒՄ ՄԱՐՏԱՎԱՐԱԿԱՆ

--

կաուղղված է ները հիմնականումունեն կարճաժամկետբնույթ ն հանդիսանում են ռազմավարականպլանի կատարմանհիմքը: Մարտավարական պլանավորման գործընթացում նկարագրվում են խնդիրների լուծման ուղիները ն կազմակերպության, բանկի յուրաքանչյուր գործող օղակի դերը` նպատակին հասնելու ճանապարհին: Մարտավարականպլանավորումը սովորաբարլինում է կոնկրետ:

(ՍՏՐԱՏԵԳԻԱԿԱՆ) ընդգրկում է գաղափարներ նե նպատակներ, առաջարկում է ուղիներ ն միջոցներ` այդ նպատակներին հասնելու համար: Ըստ էության, նա է ստեղծում կազմակերպության,բանկի զարգացման նախադրյալները: Ռազմավարականպլանավորման գործընթացը ներառում է ապագա շուկաներին վերաբերող որոշումների ընդունման հիմքերի մշակումը, արճատական ինչպես նան` կազմակերպության,բանկի կողմից ներկայացվող ծառայությունների, կառուցվածքի, եկամտաբերության, ներդրումային ն վարկայինպորտֆելի ռիսկայնության հետ կապբնույթ: ված հարցերը: Այն ունի երկարաժամկետ

ՊԼԱՆԱՎՈՐՈՒՄ

ՌԱԶՄԱՎԱՐԱԿԱՆ

ուղղված է

աի րանա

քան րակասագործընթացը ոչ պակաս կարնոր պլա ցումը: Այն իրենից ներկայացնումէ կազմակերպության,բանկի ն նրա յուրաքանչյուր ստորաբաժանմանառջն դրված քանակական ու որակական խնդիրների իրականացման սահմանների որոշումը: Այդ պատճառով էլ օպերատիվ պլանավորումը հատկապեսկարնորվում է այն պայմաններում,երբ կազմակերպությունը, բանկը կանգնած է օրենսդրության լուրջ փոփոխությունների, վերակառուցմանկամ նոր մրցակցայինշուկա դուրս գալու պրոբլեմի առջն:

--

ՊԼԱՍՏԻԿ

ՔԱՐՏԵՐ

պլաստիկ քարտիցանկացածտեսակ սպառողիկողմից օգտագործվում է որպեսվճարմանմեխանիզմ: Պլաստիկ քարտերի կիրառմամբ է պայմանավորված էլեկտրոնային հաշվարկների համակարգը ն ներառում է ավտոմատ գանձման սարքերի միջոցով կատարվողգործառնությունները, այդ թվում՝ առնտրայինկազմակերպություններում բնակչության համար էլեկտրոնայինհաշվարկներիիրականացում,տարբեր հաճախորդներիհամար տանը ն աշխատանքիվայրում բանկային սպասարկում: Պլաստիկ քարտերըհամարվում են անկանխիկ հաշվարկների կազմակերպմանամենահիմնական եղանակներից մեկը: Օգտագործվող քարտերի տեսակները սովորաբարնկարագրվումեն որպեսդեբետային,կրեդիտային, դրամականքարտեր: ՊԼԱՖՈՆ

--

վարկի գումարի սահմանաչափէ, որը տրամադրվում է բանկի կողմից կոնկրետ վարկառուին, կամ այլ առումով` բնորոշվում է վարկառուի ֆինանսականդրությունըն վարկատուիվստահությանաստիճանը:

էությունն այն է, որ վերլուծության ընթացքում մեկ կախյալ մեծության, կամ այլ կերպ` արդյունքային ցուցանիշի (5) փոփոխությունը պայմանավորված է մեկ կամ մի քանի գործոնների 6, շշ..... 0) մեծություններիազդեցությամբ,իսկ մնացած այլ գործոնների բազմությունը, որոնք նույնպես ազդում են կախյալ մեծության վրա, ընդունվումէ որպես հաստատուն մեծություն:

ՌԵԳՐԵՍԻԱՅԻ

»

-

ՊՈՐՏՖԵԼԱՅԻՆ

օտարերկրյաներդրողներիայն կապիտալ ներդրումն է, որը թույլ է տալիս օտարերկրյա ներդրումով կազմակերպությունում ունենալ սահճանափակազդեցություն ն ստանալ որոշակի շահույթ, որը կարգավորվումէ կողմերի միջն կնքվող պայմանագրով:Պորտֆելայիններդրումները լինում են կապիտալի արժեթղթերի`գլխավորապես բաժնետոմսերի(բաժնետիրականընկերությունների կողմից թողարկվող) ն պարտքիարժեթղթերիտեսքով: ՊՐՈՄԻԼ

Ռ

ՆԵՐԴՐՈՒՄ

-

անվանվում է թվի մեծության կամ առարկայի քանակության հազարերորդականմասը (ի տարբերությունտոկոսի` հարյուրերորդականմասի) ն արտահայտվումէ հետնյալ նշանով` 969:

»

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

-

Ըստ կախվածությանձնի տարբերում են. գծային ռեգրեսիա, որն արտահայտվումէ ուղիղ գծի հավասարման(գծային ֆունկցիա) ձնով. 7, ՀՅ փՅցո,

գծային ռեգրեսիա, որն արտահայտվում է հավասարումներիհետնյալտեսակներով.

ոչ

ա) պարաբոլի`

7,

բ) հիպերբոլի

7, -Յց

ՏՐ

ՀՅ

ԷՅթԿ Ձ.

զ

ԻԷՅջԿ, նայլն,

որտեղ՝

Յօշ-նայլ գործոններիազդեցությունն է արդյունքայինցուցա-

նիշի

(/) վրա, որոնք հաշվի չեն առնվածվերլուծության ընթաց-

«'-ը 8-ը

--

թյունն

ազդող գործոննէ արդյունքայինցուցանիշի ն 8շ-ը այն գործակիցներնեն, են թողնում արդյունքայինցուցանիշի վրա:

վրա, ազդեցու-

իրենց որոնք

'

»

կապիուղղության բնույթի տարբերումեն. ուղիղ ռեգրեսիա (դրական), երբ ազդող գործոնի (») մեծությանարժեքի աճման կամ նվազմանհետ մեկտեղ համապաաճում կամ նվազում է կախյալ(արդյունքային տասխանաբար ցուցանիշի) մեծությունը (77, հակադարձ(բացասական)ռեգրեսիա, որը հանդես է գալիս այն պայմանով,որ ազդող գործոնի մեծության ավելացումը

Ըստ »

կամ նվազումը հանգեցնում է կախյալ մեծության (արդյունքային ցուցանիշի) նվազմանը կամ ավելացմանը:

դրանք են. ա) ՀայաստանիՀանրապետությունում մշտական բնակության վայր ունեցող ՎՀ քաղաքացիները, օտարերկրյաքաղաքացիները ն քաղաքացիություն չունեցող անձինք, այդ թվում` ՀՀ-ում մշտական բնակությանվայր արտասահմանումգտնվող ունեցող, բայց ժամանակավորապես ֆիզիկական անձինք, բ) իրավաբանականանձի կարգավիճակ ունեցող ն իրավաբանականանձի կարգավիճակչունեցող այն ընկերություններըն կազմակերպությունները,որոնք ստեղծված են ՀՀ օրենսդրությանը համապատասխանն գտնվում են ՀՀ տարածքում, ինչպես նան ՀՀ սահմաններից դուրս գտնվող մասնաճյուղերը ն ներկայացուցչությունները, գ) Հայաստանի Հանրապետության դիվանագիտական ն այ պաշտոնական այն ներկայացուցչությունները,որոնք գտնվում են ՀՀ սահմաններից դուրս:

ՌԵԶԻԴԵՆՏՆԵՐ

--

ՌԵԿՎԻԶԻՏՆԵՐ

որոնց օգնությամբ փաստաթղթերում որոշվում են տնտեսական գործառնությունների կատարման ու այդ գործառնությունների տեղը, ժամանակը,կատարողներն ն բովանդակությունը դրանով իսկ փաստաթղթինհաղորդում են ապացուցողականուժ: Փաստաթղթերիհիմնական ն կարնորագույն ռեկվիզիտներն են` այն կազմակերպությանկամ տնտեսավարող սուբյեկտի անվանումը, որտեղ կազմվում է տվյալ փաստաթուղթը,այդ փաստաթղթի անվանումն ու հերթական համարը, գործառնության կատարման թվականը (օր, ամիս, տարի), գործառնությանըմասնակցողկողմերը, գործառնության բովանդակությունը ն այլն: -.

տարերայինաղետների, վթարների,համաճարակներիդեպքում ե արտակարգբնույթ կրող այլ հանգամանքներում գույքը կարողէ օրենքով սահմանվածպայմաններում ու կարգով, պետականմարմինների որոշմամբ վերցվել սեփականատիրոջիցի̀ շահ հասարակության, դրա արժեքը վճարելու պայմանով: Սեփականատերըկարող է դատարանում վիճարկելհարկադրաբարվերցվածգույքի հատուցմանարժեքի

ՌԵԿՎԻԶԻՑԻԱ

--

չափը:

--

վարկունակության, այն վարկառուի(փոխառուի) գնահատման արժեթղթեր թողարկողների վճարունակության ձնով: ցուցանիշ է` բառերի համակցությանկամ թվանշանների պատմության, Հաշվարկվում է` փոխառուի նախկին վարկային հուսալիությանգնաը ստ ցուցանիշների, տարբերֆինանսական հատման պայմանական ցուցանիշների համակարգի հիման վրա: Պետությունների վարկային ռեյթինգընրանց վարկունակության գնահատումն Է` կախված վարկերըչվերադարձնելու ռիսկի աստիճանից: Առավել հաճախ ռեյթինգըկիրառվում է նկատմամբ: արժեթղթերի, գլխավորապես` պարտատոմսերի ֆիրճաների կողԻրականացվումէ հատուկ մասնագիտացված տեղեկատմից` կազմակերպության մասին հանգամանալից համար որոշման ռեյթինգի հիման Ցանկացած վության վրա: նան ոչ մեծ են ինչպես թվով ցուցանիշներ, օգտագործվում Ռեյթինգըմիաժատնտեսականբնույթի տեղեկատվություններ: ներդրողի մանակ ունի կողմնորոշման բնույթ յուրաքանչյուր համար: ՌԵՅԹԻՆԳ

1) հողի, գույքի, կապիտալիօգտագործումիցսեփականատիրոջստացած եկամուտն է, որը նրանիցչի պահանկամ գործունեություն ձեռնարկատիրական ջում իրականացնելու է եկամուտ կարելի կատարելու լրացուցիչ ծախսեր: Այդպիսի ապահովել,օրինակ, եթե հողը կամ շենքերըտրվում են վարձա2) ապահոկալության` վարձավճար ստանալու ակնկալիքով, վկայագրով վագրականընկերությանկողմից ապահովագրական վճարվող դրա(պոլիս) ապահովագրված անձին կանոնավոր մական գումարն է: ՌԵՆՏԱ

--

հաճաձայնագիր է, որն իրենիցներկայացնում է կարճաժամկետ փոխառությանտեսակ: Այն երկու կողմերից բաղկացած ֆինանսականգործարք է, որի մասնակիցներից է մյուս կողճին ն մեկը արժեթղթերը(ապրանքները)վաճառում է վերցնում ետ միաժաճանակ իր վրա պարտավորություն կամ (ամսաթվին), գնելու նշվածները սահմանված ժամկետում երկրորդկողմի պահանջիդեպքում: ՌԵՊՈ

--

(ՎՏԱՆԳ) որոշակի վնաս կրելու կամ եկամուտը բաց եկաթողնելու հավանականություննէ կամ համապատասխան ՌԻՍԿ

--

ակնկալելու անվստահությունը: Եթե հնարավոր է նկարագրել կորուստները ն հաշվել դրանց տեղի ունենալու հավանականությունը, ապա այդպիսի ռիսկը կոչվում է ապահովագրելի ռիսկ: Օրինակ հրդեհը, կողոպուտը,ճանապարհատրանսպորտայինպատահարըապահովագրելի ռիսկեր են, քանի որ ապահովագրական ընկերությունը կարող է հաշվել դրանց հավանականությունը ն ապահովագինը: Եթե ռիսկն այնքան հազվադեպ է, որ հնարավոր չէ հաշվել դրա հավանականությունը, ապա ոչ մի ապահովագրող չի համաձայնվի ապահովագրել այն: Այդպիսի ռիսկը կոչվում է անապահովագրելի ռիսկ: Բանկերն իրենց գործունեության ընթացքում առնչվում են մի շարք ռիսկերի հետ, այդ թվում` անվճարունակության (կամ սնանկացման),իրացվելիության, վարկային, տոկոսային, արտարժութային, գործառնական, վճարային համակարգի, շուկայական, քաղաքական, գնաճի (սղաճի), ինսայդերական (բանկի հետ կապված անձանց), շահույթ չստանալու, չարաշահումների, օրենսդրական դաշտի փոփոխության ռիսկ: Ըստ ռիսկի գործունեության միջավայրի ն ազդեցության ոլորտի, բանկայինռիսկերըկարելի է բաժանել երկու խմբի` արտաքին ն ներքին: Արտաքին ռիսկերի խմբում ներառվում են բանկի գործունեության ընթացքում առաջացող այն ռիսկերը, որոնք կապված չեն բանկի ներքին կազմակերպչականաշխատանքների, գործունեության կազմակերպման հետ, սակայն թողել են իրենց ազդեցությունը բանկի ֆինանսական գործունեության արդյունքների վրա: Ներքին ռիսկերն առաջանում են բանկի գործունեության ընթացքում ն կապված են նրանց կողմից իրականացվողգործարքների տեսակներով: մուտն

ԱՆՎՃՇԱՐՈՒՆԱԿՈՒԹՅԱՆ

ծագում է այն Ժամանակ, երբ ցանկացած տնտեսավարող սուբյեկտ, այդ թվում նան առնտրային բանկը, սպառել է իր հիմնական կապիտալը կամ դրա զգալի մասը: ՌԻՍԿ

-

-

ՌԻՍԿ ԱՌԵՎՏՐԱՅԻՆ

ծագում է ապրանքների իրացման ն ծառայությունների մատուցման գործընթացում: Առնտրային ռիսկի պատճառներն են` արտադրանքի իրացման ծավալի իջեցումը, նյութական ռեսուրսների ձեռքբերման գների բարձ--

րացումը, շրջանառության ծախսերի ավելացումը, մրցակցությունը ն այլն:

առաջանում է շուկայում արժեթղթերի գների ոչ բարենպաստփոփոխություններիարդյունքում: Արժեթղթերի ռիսկը գնահատելիս պետք է հաշվի առնել հետնյալ ռիսկերը` կապիտալի կորստի (արժեթղթերի պորտֆելի չիրացվելիության ռիսկը),ընտրանքային(արժեթղթերիսխալ ընտրության ռիսկը) ն շուկայական (արժեթղթերիարժեզրկման ռիսկը):

ՌԻՍԿ ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

--

կապված է արտադրականտարբեր գործունեություններում արտադրանքի ստացման, կատարվող աշխատանքների ն ծառայությունների հետ: Արտադրական ռիսկի ծագման պատճառներն են` արտադրության ծավալի իջեցումը (ավելացումը), նյութական ծախսերի աճը, աշխատողների դժգոհությունը, հարկայինվճարումներիավելացումը ն այլն: Արտադրականռիսկը կապված է նան տնտեսավարող սուբյեկտի պարտավորություններիչկատարմանհետ:

ՌԻՍԿ ԱՐՏԱԴՐԱԿԱՆ

--

այն ռիսկն է, ըստ որի հնարավոր կորուստները կարող են պայմանավորվածլինել արտահաշվեկշռայինհաշիվներով:

ՌԻՍԿ ԱՐՏԱՀԱՇՎԵԿՇՌԱՅԻՆ

ԱՐՏԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ

--

1) Կապված է օտարերկրյա արժույթի կուրսի ֆունտ ստեռլինգ, ֆրանկ, իեն, եվրո ն այլն), ինչի հետնանքով բանկը կարող է վնաս կրել` ակտիվների ու պասիվների գներն իջնելու պատճառով: Այն ֆինանսականռիսկերի տեսակներիցմեկն է, որը պայմանավորվածէ ապագայում այլ արժույթների նկատմամբ ազգային արժույթիգնի փոփոխությանանորոշությամբ:Արտարժույթջի փոխարժեքներիանբարենպաստփոփոխությունը (արժույթի արժեզրկումը կամ արժեքավորումը) կարող է դառնալ վնասներիառաջացմանպատճառ: Արտարժութայինռիսկ պարունակում է միայն արտարժութայինբաց դիրքը, իսկ արտարժութային փակ դիրքի դեպքում այդ ռիսկը բացակայում է: Արտարժութայինռիսկը մեծանում է դիրքի երկարությաննուղիղ համեմատականկարգով: Արտարժույթիփոխարժեքիփոփոխության հետ կապվածարժութային կորուստների վտանգը կարող ՌԻՍԿ

-

փոփոխությանհետ (դոլար,

է առաջանալ արտաքին առնտրային, վարկային, արտարժութային գործառնություններ իրականացնելիս:2) Առաջանում է ազգային արժույթի նկատմամբարտարժույթի փոխարժեքիոչ բարենպաստ փոփոխություններիարդյունքում: Արտարժույթի փոխարժեքիտատանումներիցբանկի վնաս կրելը կամ շահույթի ստացումը կախված է այն բանից, թե բանկն արտարժութային ի՞նչ դիրքում է գտնվում ն ինչպե՞ս է իրականացնում արտարու տեղաբաշխված ժույթով ստանձնած պարտավորությունների ակտիվներիծավալներիկառավարումը:

ՌԻՍԿ ԲԱՆԿԱՅԻՆ

բանկային գործառնություններիառանձնահատկություններիցբխող կորուստներիվտանգն է, որն արտահայտվում է անորոշությամբն շահույթ չստանալու հավանականությամբ:Բանկերըն այլ վարկային կազմակերպությունները կարող են վնասներկրել երկրումտնտեսականիրավիճակի վատթարացման,տրամադրվածվարկերի գծով չվճարումների, արժեթղթերի գնանշումների, տոկոսադրույքներիդինամիկայի փոփոխության,ռեսուրսներիկրճատման, արտահաշվեկշռային գործառնություններիգծով վճարումների կատարման ն այլ հանգամանքներիհետնանքով: Բանկային ռիսկերը լինում են արտաքին (ապահովագրական,արտարժութային, անհաղթահարելի ուժի հանգամանքներիռիսկ) ն ներքին (վարկային, ներդրումային,կոնկրետբանկայինգործառնությունների ռիսկեր): Ռիսկի մակարդակըվերահսկվում է կոնկրետբանկային գործառնությունների(ֆորֆետավորում, հեջավորում ն այլն) կամ դրանց ապահովագրությանօգնությամբ: Բանկային ռիսկերը սահմանափակելունպատակով կենտրոնականբանկը սահմանում է տնտեսականնորմատիվներ: --

ՌԻՍԿ ԲԱՆԿԻ ԻՐԱՑՎԵԼԻՈՒԹՅԱՆ

բանկերի համար կարնորագույն նշանակությունունի ցանկացած պահին դեպոզիտների վերադարձման,վարկերի տրամադրմանն այլ գործառնությունների ապահովմանհամար անհրաժեշտ դրամականմիջոցների առկայությունը:Այն բանկը, որի առջն ծառացել է իրացվելիության ռիսկի վտանգը, ստիպված է լինում շատ բարձր տոկոսներով ներգրավել դրամական միջոցներ, որը ն կհանգեցնի շահույթի նվազմանը: Գործնականում բանկերը հազվադեպեն հանդիպումիրացվելիությանռիսկի,քանի որ ներկայումսիրաց392

--

վելիության պակասըհեշտությամբ համալրվում շուկայում:

է

միջբանկային

1) բանկի սովորական գործառնությունների հետնանքով հնարավոր վնասների ռիսկն է, 2) անփույթ ն ոչ տեղին կատարվող գործողությունների ռիսկն է: Գործառնականռիսկը կապված է բանկայինգործարքներիկամ հսկողության համակարգի խափանման հետ` ինչպես արտաքին պատճառների, այնպես էլ կազմակերպության ներսում հետնանքով: կատարվածսխալների կամ խարդախությունների Բանկերը կարող են զգալի վնասներ կրել մատուցվող ծառայությունների որակի հսկողության համակարգում հնարավոր ձախողումների,անարդյունավետկարգավորման,ինչպես նան կառավարչականսխալներիպատճառով: Նրանք միշտ ենթակա են գործառնական ռիսկի այնպիսի դրսնորումների ազդեցությանը, ինչպիսիք են` սխալների, տեխնիկականն խարդախության ռիսկերը: ՀՀ կենտրոնական բանկը սահմանել է այս ռիսկերիկանխմանըկամ իջեցմաննուղղված նվազագույն այնպիսի պահանջներ, որոնք պարտադիրեն 3Հ տարածքում գործող բոլոր բանկերիհամար:

ՌԻՍԿ ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

--

այն հավանականությունն է, որ հաճախորդի կողմից չեն կատարվի ստանձնած պարտավորությունները ն բանկը ստիպված կլինի իր կրած կորուստները փոխհատուցել գրավի իրացմամբ:Գրավի ռիսկը կախվածէ այն բանից, թե ում մոտ է գտնվում գրավը` գրավառուի, թե գրավատուի, ապահովագրվածէ տվյալ գրավը, թե՝ ոչ:

ՌԻՍԿ ԳՐԱՎՆԵՐԻ

--

որոշվում է ելնելով տվյալ երկրի սոցիալտնտեսական զարգացածության մակարդակից, համաշխարհային տնտեսականհամակարգում նրա տեղից ն դերից: Երկրի ռիսկի գնահատումը կարնորվում է արտերկրի հետ գործառնություններ իրականացնելիս, մասնավորապես, կապված այլ երկրներիբանկերում թղթակցայինհաշիվներ բացելու, միջազգային փոխանցումներ կատարելու ն այլ գործառնություններ իրականացնելու հետ:

ՌԻՍԿ ԵՐԿՐԻ

--

ՌԻՍԿ ԻՆՖԼՅԱՑԻԱՅԻ

(ԱՐԺԵԶՐԿՄԱՆ) պայմանավորվածէ այն հավանականությամբ,որ կարող են բարձրանալ ապրանքների ու ցուցաբերվող ծառայությունների գները, Ա որի պատճառով էլ հանկարծակի կարող է իջնել սպասվելիք շահույթի մեծությունն ու դրան առընթեր`բաժնետերերինվճարվելիք շահաբաժինների իգ գումարի ի չափը: չափը

ՌԻՍԿ ԻՐԱՑՎԵԼԻՈՒԹՅԱՆ

--

1) Ավանդներըվերադարձնելու, վարկերը տրամադրելու ն այլ գործառնություններիրականացնելու համար անհրաժեշտ պահին կանխիկ դրամական ու ներգրավված միջոցների անբավարարությանհավանականությունն է: Նման ռիսկի հետ բախվող բանկերըհաճախ ստիպված են լինում կանխիկ միջոցների նկատմամբ ընթացիկ պահանջները բավարարելու համար շտապ ներգրավել շատ բարձր տոկոսադրույքներով միջոցներ, որը հանգեցնում է շահույթի փոքրացման:Իրացվելիությանռիսկը դրսնորվումէ նան անհրաժեշտ պահին պարտավորություններըկատարելու համար ակտիվներիվերաֆինանսավորման, վաճառքիանհնարինությունով: Իրացվելիության անբավարարությունըհաճախ պայմանավորված է ներգրաված ն տեղաբաշխված միջոցների` ըստ ժամկետների ն գումարի անհավասարակշռվածտեղաբաշխմամբ, ավանդներիանսպասելիարտահոսքով:Բանկերի իրացվելիության ռիսկը սահմանափակելու համար մի շարք երկրներում, այդ թվում՝ ՀՀ-ում, բանկային օրենսդրությամբսահմանվում են հիմնական տնտեսականնորմատիվներ: 2) Առաջանում է այն ժամանակ, երբ ցանկացած տնտեսավարող սուբյեկտի, այդ թվում նան առնտրային բանկի, ստանձնած պարտավորությունների մարման ապահովման համար կանխիկ միջոցների անբավարարությունէ զգացվում:

ՌԻՍԿ ԿԱՊԻՏԱԼԻ

--

ռիսկ, որը ծագում է այն դեպքերում, երբ բանկը` կնքելով գործարք, ստիպված է գործընկերոջը վճարել միջոցներ ն վստահ չէ, որ այն ի վիճակի կլինի կատարելու իր պայմանագրայինպարտավորությունները: --

ԿԱՊԻՏԱԼԻԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔԻ

իրենից ներկայացնում է այն հավանականությունը, որ կատարված հաշվարկներում ՌԻՍԿ

--

ընդգրկված տարրերը իրական չեն արտահայտումցանկացած տնտեսավարողսուբյեկտի, այդ թվում նան առնտրայինբանկի, սեփական կապիտալիմեծությունը ն դրան առընթերի վիճակի չեն լինի սեփականմիջոցներիհաշվին կատարելու ստանձնած պարտավորությունները:

ՌԻՍԿ ՀԱՎԱՏԱՐՄԱԳՐԱՅԻՆ ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

բանկի կողձճիցհավատարմագրայինվերցված ակտիվների ոչ ճիշտ կառավարմանարդյունքում կրած վնասն է: --

ՀԱՐԿԱՅԻՆ

երկու կտրվածքով. - որըկարելի է քննարկել 1) ձեռնարկատիրականհարկային ռիսկ, որը կապված է հարկային քաղաքականությանհնարավորփոփոխությունների(նոր հարկատեսակներիառաջացում,հարկային արտոնությունների կրճատում կամ վերացում ն այլն), ինչպես նան հարկային դրույքաչափերի մեծության փոփոխության հետ, 2) պետական հարկային ռիսկ, երբ հարկայինքաղաքականությանփոփոխության արդյունքումկարող են կրճատվելպետբյուջեմուտքագրվող գումարները: ՌԻՍԿ

առաջանում է տվյալ ճյուղի ցածր եկամտաբերությանկաճ դրա մակարդակիկտրուկ նվազման, բնականոն գործունեության խափանման,ճգնաժամայինիրավիճակիհետնանքով: ՌԻՍԿ

ՃՅՈՒՂԱՅԻՆ

-

կապված է երկրում տնտեսական հարաբերությունների խախտման նե անբարենպաստ ֆինանսականգործոնների առաջացմամբ:

ՌԻՍԿ ՄԱԿՐՈՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ՌԻՍԿ ՆԵՐԴՐՈՒՄԱՅԻՆ

--

1) արդյունք է ցանկացած տնտեսավարող սուբյեկտի, այդ թվում նան առնտրայինբանկի կողմից այլ անձի կանոնադրականկապիտալում իրականացրած շահույթի ներդրումներիսպասվածիցցածր եկամտաբերությամբ, բացակայությամբկամ ընդհանրապեսկորուստներով, 2) կապված է տնտեսավարողսուբյեկտի ներդրումայինպորտֆելի արժեզրկման հնարավորությանն սպասվելիք եկամտիստացման հետ, 3) պետականիշխանությանն կառավարմանմարմինների -

գործողությունների կամ այլ պատճառների հետնանքով կապիտալ ներդրումներիարժեզրկման ռիսկն է:

ՌԻՍԿ ՇՈՒԿԱՅԱԿԱՆ

1) կապված է ապրանքներին ծառայությունների շուկայական գների տատանումների, ինչպես նան` սեփական ն օտարերկրյա արժույթների փոխարժեքների ու փոխատվության շուկայական տոկոսադրույքների տատանումների հետ, 2) տոկոսադրույքների,փոխարժեքներին գների աճի կամ անկման հետնանքով հնարավոր վնասների հավանականությունն է: Բանկը կարող է զգալի վնասներ կրել ցանկացած ակտիվի գծով, որը նա պետք է վաճառի կամ ձեռք բերի, կամ ցանկացած միջոցների գծով, որոնք պետք է փոխ առնվեն կամ վճարվեն: Տոկոսադրույքներն աճելիս հաստատագրված եկամուտով արժեթղթերի (օրինակ` պարտատոմսերի) հաստատագրված տոկոսով վարկերի շուկայական արժեքը փոքրանում է: Բանկը, որը հարկադրվածպետք է վաճառի նման ակտիվները, տոկոսադրույքներիաճի պայմաններում կկրի վնասներ: Շուկայական ռիսկը փոքրացնելու նպատակով կիրառվում են հեջավորմանտարբեր մեթոդներ:3) Առաջանումէ շուկայական տոկոսադրույքների, գների, փոխարժեքների ոչ բարենպաստ փոփոխություններիարդյունքում, օրինակ` ներգրաված ն տեղաբաշխված միջոցների տոկոսադրույքների, արտարժույթի փոխանակային կուրսերի, գույքի, շենքի, շինությունների ն սարքավորումներիգների ոչ բարենպաստ փոփոխության: --

ՌԻՍԿ ՉԱՐԱՇԱՀՈՒՄՆԵՐԻ

հիմնականում ներբանկային է, առաջանում է բանկի տերերի, նրա ծառայողների ն հաճա--

խորդների կողմից օրենքը խախտելու պատճառով, այսինքն՝ թույլ են տրվում խարդախություններ,չարաշահումներ, յուրացումներ, կատարվում են գողություններ, հակաօրենսդրական գործողություններ,ն նման պայմաններումբանկը վնաս է կրում:

ՌԻՍԿ ՉԴԻՎԵՐՍԻՖԻԿԱՑՎՈՂ

(ՊԱՐԲԵՐԱԿԱՆ)

- չդիվերսիֆիկացվող կամ պարբերական ռիսկը կապված է այնպիսի երնույթների հետ, ինչպիսիք են` գնաճը, քաղաքական իրադարձությունները,որոնք կարող են իրենց ազդեցությունը թողնել ոչ թե ներդրումային առանձին ձեռնարկումների,այլ դրանց բոլորի վրա: Ցանկացած ներդրող կարող է նվազեցնել դիվերսիֆիկացվող ռիսկն` ընտրելով իր համար արժեթղթերիդիվեր396

սիֆիկացված պորտֆել, այսինքն` ռիսկը, որի կառավարմանը հարկ է մեծ ուշադրություն դարձնել, դա չդիվերսիֆիկացվող ռիսկն է: զետազոտությունները ցույց են տալիս, որ ակտիվների պորտֆելում, եթե ընտրվեն 8-15 տեսակի արժեթուղթ, ապա դիվերսիֆիկացվող ռիսկը կարելի է նվազագույնի հասցնել, սակայն մյուս կողմից` արժեթղթի յուրաքանչյուր տեսակ իր հետ կբերի չդիվերսիֆիկացվող ռիսկի որոշակի տեսակ, որը գնահատելու համար օգտագործվում է Բետտա ֆակտորը (գործոնը):

ՌԻՍԿ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ

պայմանավորվածէ քաղաքացիական պատերազմներով,խռովություններով,գործադուլներովն այլն:

ՌԻՍԿ ՎԱՐԿԱՅԻՆ

-

իրենից ներկայացնում է այն հավանականությունը, ըստ որի վարկառուիկողմից չեն կատարվիպայմանագրայինկարգով նրա ստանձնած պարտավորությունները, այսինքն` չի վերադարձվիվարկի մայր գումարը կամ տոկոսագումարները: Վարկայինռիսկը պայմանավորվածէ հաճախորդի վարկունակության գնահատմամբ` կապված նրա ֆինանսական կայունության, իրացվելիության մակարդակի, շուկայում նրադիրքի ն այլ պայմաններիհետ: --

ՌԻՍԿ ՏԱՐԵՐԱՅԻՆ

ԱՂԵՏՆԵՐԻ

ԿԱՄ ՌԻՍԿ ՖՈՐՍՄԱԺՈՐԱՅԻՆ

պայմանավորվածէ ոչ կանխատեսելի,անհաղթահարելի բնական աղետների առաջացման հետ: Ռիսկի կառավարման --

ուղին վթարներից,հրդեհներից, երկրաշարժերիցն տարերային աղետներից ապահովագրումնէ:

այլ

պայմանավորվածէ համախառն ազգային արդյունքի նվազմամբ կամ աճի ցածր տեմպերով, ապրանքներիգների կտրուկ աճով, արտահանմանեկամուտների նվազմամբ, հումքի ն էներգիայի ներմուծման ծախսերի ավելացմամբ, վճարային հաշվեկշռի դեֆիցիտով նայլն:

ՌԻՍԿ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

-

1) ծագում է ակտիվների ն պարտավորությունների տոկոսադրույքներիփոփոխմանժամկետների անհամապատասխանությունից:Տոկոսային ռիսկից կարելի է խուսափել,երբ ակտիվներըն պարտավորություններըճշգրտոՌԻՍԿ ՏՈԿՈՍԱՅԻՆ

--

Ա

րեն հակադրվում ու հավասարակշռվում են միմյանց թե' ծավալի, թե' տոկոսադրույքիփոփոխմանժամկետիտեսանկյունից: Տոկոսային ռիսկի ընդունված տարբերակը հեջավորումն է: 2) Այն դրսնորվում է, երբ փոխվում է գործառնական եկամուտների ն գործառնական ծախսերի տարբերության գումարը: Օրինակ` տոկոսադրույքի բարձրացումը կարող է հանգեցնել բանկային շահույթի մարժայի իջեցման, մանավանդ, եթե ակտիվների ու պասիվների կառուցվածքն այնպիսին է, որ միջոցների ներգրավմանտոկոսային ծախսերն աճում են ավելի արագ, քան վարկերի ու այլ ակտիվների տոկոսայինեկամուտները: Բանկային շահույթի մարժայի վրա տոկոսադրույքների փոփոխությանազդեցությունըկոչվումէ տոկոսայինռիսկ:

ՌԻՍԿ ՓՈԽԱՆՑՄԱՆ

առաջանում է արտարժույթի անհրաժեշտ ծավալի բացակայությունից, արտաքին առնտրի, ներդրումների ն վճարային հաշվեկշռի ռիսկերից, պարտավորությունների կատարումիցհրաժարման, պայմանագրի պահանջների ու նախագծերիվերանայմանն այլնի հետնանքով:

ՌԻՍԿ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ

ՌԻՍԿ ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ ԵՐԱՇԽԻՔՆԵՐԻ

իրենից ներկայացնում է այն հավանականությունը,որ երաշխիք ստացած հաճախորդի կողմից չեն կատարվի ստանձնած պարտավորություն--

ները ն տնտեսավարող սուբյեկտը, այդ թվում` առնտրային բանկը, ստիպվածկլինի կատարելայն հաճախորդիփոխարեն:

--

1) պայմանավորված է երկրում պատերազմի, տարածքային վեճերի ն նմանատիպ այլ երնույթների է այն բանի, որ օրենսդրական ծագմամբ,2) հավանականությունն կամ կարգավորողակտերիփոփոխությունըերկրի ներսում կամ նրա սահմաններից դուրս բացասական ազդեցություն կունենա ստացվող եկամտի, կատարվող գործարքների ն հեռանկարային զարգացման վրա: -

ՌԻՍԿ ՕՐԵՆՍԴՐԱԿԱՆ

--

ծագում է` կապված օրենսդրության

փոփոխությունների, օրենսդրական պահանջների խախտում. ների հետ, ինչպես նան այս կամ այն գործընթացի իրականացումն օրենսդրությամբ չնախատեսվելուց:

ՌԻՍԿ ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

կազմման, ֆինանսական միջոցների բաշխմանու օգտագործման, երկարատնֆինանսական ներդրումներիպլանավորման, ինչպես նան չնախատեսված ծախսումների կատարման հետ: Ֆինանսական ռիսկի պատճառներն են` փոխառուն սեփական կապիտալի հարաբերակցությանմեծացումը, կրեդիտորներից (վարկատուներից, փոխառուներից) կախվածությունը,սեփական կապիտալիպասիվ օգտագործումը ն այլն:

1) արդյունք է արտաքին պարտքի ն համախառն ներքին արդյունքի աճի տեմպերի խզման, 2) դրսնորվում է տնտեսավարող սուբյեկտների, բանկերի ու ֆինանսական այլ բնույթի կազմակերպություններիմիջն տեղի ունեցող փոխհարաբերություններիոլորտում: Ֆինանսական ռիսկը կապված է բյուջեի մշակման, եկամուտներին ծախսերի --

կապվածեն բանկի տարածքի ներքին հակահրդեհայինանվտանգության

ՌԻՍԿԵՐ ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅԱՆ

անվտանգության ն ռիսկերի հետ:

--

իրենց մեջ ներառում են բանկի ծառայություններիգների փոփոխության ն ընթացիկ ծախսերի ավելացման հետ կապված ռիսկեր: ՌԻՍԿԵՐ

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ՌԻՍԿԵՐ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՉԱԿԱՆ

--

կապված են բարձրակարգ մասնագետների բացակայության, ֆինանսական տեղեկատվության բացակայությանհետ: -

կապված են ոչ ճիշտ կամ ոչ Ժամանակին կատարվող հաշվառման հետ: Դրանք չհաշվառված թղթակցություններիպատճառով խաբեությանռիսկերն են:

ՌԻՍԿԵՐ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ

--

նախագծայինն նոր գյուտերի հետ կապված ռիսկերն են (հազվագյուտ նախագծերի ռիսկ, շուկայական կամ պորտֆելային ռիսկ), որոնք ներառում են նան նորամուծության սխալ ընտրության ռիսկը, նորամուծության համար ոչ ճիշտ ժամանակ ընտրելու ռիսկը, օրենսդրությանփոփոխությանհետնանքով տնտեսավարողսուբյեկտի, այդ թվում նան առնտրային բանկի նոր գործունեության ոլորտի կանխմանռիսկը: ՌԻՍԿԵՐ

ՆՈՐԱՄՈՒԾՈՒԹՅԱՆ

-

ն

բանկիղեկավարությանորդեգրած արդյունքում նախատեսված քաղաքականության ճիշտ եկամուտներ չստանալու ռիսկերն են, որոնց պատճառը կարող է լինել ռիսկի թույլատրելի մակարդակըգերազանցելը, ռիսկի աստիճանին չափի

ՌԻՍԿԵՐ ՌԱԶՄԱՎԱՐԱԿԱՆ

--

ոչ

սխալ գնահատումը:

ՎԱՐՉԱԿԱՆ

-- հիմնականում կապված են վճարման փաստաթղթերիկորստի հետ: Այսպիսի ռիսկերը սեր-

ՌԻՍԿԵՐ ն այլ

ՌԻՍԿԵՐ ՏԵԽՆՈԼՈԳԻԱԿԱՆ

դասվում են տեխնոլոգիական հետ գործառնությունների կապված համակարգչային ցանցի աեր պատճառով Բազամայութան փաստաթղթերիկորուստը նայլ ռիսկեր: ՌԻՍԿԻ

ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ

--

--

ռիսկը նվազագույնին հասցնելու

համար ընկերությունների, բանկերի ն ֆիրմաների կողմից կիրառվող մեթոդների, միջոցառումների ն գործողությունների ամբողջություննէ: Գործում են տարբերտեսակի ռիսկերիփոքրացման ընթացակարգեր, որոնց հետ բանկը (ընկերությունը, ֆիրման) առնչվում է իր գործունեության ընթացքում: Գոյություն ունեն ռիսկերի կառավարմանհետնյալ հիմնական մեթոդները` ռիսկի դիվերսիֆիկացիա, ռիսկերի վերլուծության ն մոնիտորինգի տարբեր մեթոդների կիրառումը, ձարքեթինգայինհետազոտություններիիրականացումը,ռիսկի հեջավորումը ե ապահովագրումը: ՌՈԼՈՎԵՐ

ընդհանուր ժամկետի համաձայնեցման պայմաններում դրա օգտագործման ժամանակաշրջանը բաժանվում է առանձին ժամանակահատվածների,որոնցից տոկոսադրույքը սահմանվում է նորից` ելնելով կարճաժամկետ կապիտալներիշուկայի իրավիճակից, որտեղ, որպես կանոն, վերաֆինանսավորվում են ռոլովերները: Ռոլովերի ի հայտ գալը մի կողմից կապված է տնական ժամկետով վարկերի հ պահանջարկի ավելացման, իսկ մյուս կողմից նկատմամբ

հանն հուրաքանչյուրի ՝

արտարժույթի փոխարժեքներիուժեղացման հետ, Յ) միջոցների փոխադրումը ներդրումների մի ձնից դեպի մեկ այլ ձն, ա 4) ժամկետային ավանդ կամ ավանդային սերտ ժամկետը ձնավորված տոկոսադրույքով, 5) արտարժույթի առքն ու վաճառքը մեկ օրում:

հետո Է"տվյալ. լրանալուց նորացվում պահին

ՌՈՅԱԼԹԻՆԵՐ

տվյալ կազմակերպության ոչ նյութական ակտիվների օգտագործման դիմաց վճարներն են` հաշվարկված տոկոսայինգումարների Ա շահաբաժնի տեսքով: Այլ կերպ ասած, գյուտերից (հայտնագործություններից),արտոնագրերից (պատենտներից),համակարգչային ծրագրերից, նորամուծություններից Ա այլ ոչ նյութական ակտիվներից օգտվելու թույլիրավուն մա արբերաբար վճարումներն են: տվության

Վերիններ հավաքն վու: ենդրանց Աաառքի արժեքից սահ. մանված տոկոսադրույքաչափով: Ս

(ՎԵՐԱԿԱՆԳՆՈՒՄ) 1) վարկի ժամկետի եր-

կարաձգումն է, այսինքն` դրա վերականգնման (վերսկսման) միջոցով կատարվումէ վարկի տեխնիկականմարում` միաժամանակ նոր վարկի (այդ թվում` նոր պայմաններով) տրաէ «փուչիկ» մադրմամբ: Ռոլովերը հաճախօգտագործվում տեսակի վարկերի (մինչն ժամկետը լրանալը` միանվագխոշոր վճարում) գծով վճարման ժամկետն ավելի ուշ տեղափոխելու համար, 2) միջին Ա երկարաժամկետվարկերի տարատեսակ, որոնք տրամադրվումեն լողացող տոկոսադրույքով:Ռոլովերի առանձնահատկությունը կայանում է նրանում, որ վարկային պայմանագրի (համաձայնագրի) մասնակիցների միջն վարկի ՝

-.

ՍԱԿԱԳԻՆ

նձ 1) ներմուծվող ապրանքներիցգանձվող հարկն է կամ ներմուծման մաքսը: Վերջինս հաշվարկվում է ապրանքապրան ների արժեքի (հաստատագրված տոկոսադրույքով է արժեքից)կամ քանակի յուրաքանչյուր միավորից) հիման վրա: Սակագինըհանդիսանում է պետական տնտեսական կարգավորման քաղաքականության կարնորագույն գործոն Ա կառավարությունն այն օգտագործում է հատկապես ներքին արտադրողներիշահերը պաշտպանելու, վճարայինհաշվեկշիռը բարելավելու ն բյուջեի --

ակի (անձվուն կանան արանքի

եկամուտներն ավելացնելու համար, 2) ապրանքի կամ ծառայության սպառման դիմաց վճարն է, օրինակ` կոմունալ ծառայությունների (գազ, էլեկտրաէներգիա նայլն), 3) գնացուցակ:

ՍԱՀՄԱՆԱՓԱԿ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅԱՄԲ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆ

(ՍՊԸ) համարվում է մեկ կաճ մի քանի անձանց հիմնադրած ընկերությունը, որի կանոնադրական կապիտալըբաժանված է կանոնադրությամբսահմանված չափերով բաժնեմասերի: Սահամանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության մասնակիցները պատասխանատուչեն նրա պարտավորությունների համար ն իրենց ներդրած ավանդների արժեքի սահմաններում կրում են ընկերության գործունեության հետ կապված վնասների ռիսկը: Սահամանափակ պատասխանատվությամբ ընկե-

րության ֆիրմային անվանումը պետք է պարունակի տարբերակող նշանակությանհատուկ, հասարակն (կամ) այլ անուն, ինչպես նան` «սահմանափակ պատասխանատվությամբընկերություն» բառերը: Սահամանափակպատասխանատվությամբ ընկերության մասնակիցներիթիվը չպետք է գերազանցի սահմանափակպատասխանատվությամբընկերություններիմասին օրենքով սահմանված քանակը: Հակառակ դեպքում, այն մեկ տարվա ընթացքում վերակազմավորվում է բաժնետիրական ընկերության, իսկ այդ ժամկետը լրանալուց հետո` դատական կարգով լուծարվում է, եթե նրա ճասնակիցներիթիվը չպակասի մինչն օրենքով սահմանված քանակը: Սահամանափակ պատասխանատվությամբընկերությունը չի կարող, որպես միակ մասնակից, ունենալ մեկ անձից կազմված այլ տնտեսական

ընկերություն:

ՍԵԿՎԵՍՏՐ

պետական բյուջեի ծախսային մասի գծով նախատեսվածգումարների կրճատումն է, որը պայմանավորված է եկամտային հոդվածներիգծով պլանների չկատարմամբ: Դա հարկադրված քայլ է` երկրի տնտեսապես վատ վիճակի հետ կապված: -

ՍԵՐՏԻՖԻԿԱՑՈՒՄ

հավաստման համապատասխանության ընթացակարգ, որի արդյունքով սերտիֆիկացման մարմինը գրավոր հավաստիացնում է արտադրանքի կամ ծառայության գործող նորմատիվպահանջներին: համապատասխանությունը -

դա որոշակի արտադրանքի հավաստման աշկամ ծառայության հաճապատասխանության իրահավատարմագրված համար կատարման խատանքների անձն է: վաբանական

ՍԵՐՏԻՖԻԿԱՑՄԱՆ

ՄԱՐՄԻՆ

-

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

հաշվարկ(ՇՐՋԱՆԱՌՈՒ) վում են երկու եղանակով. 1) հաշվապահականհաշվեկշռի սեփական կապիտալի Ա ոչ ընթացիկ պարտավորությունների

ՍԵՓԱԿԱՆ ԸՆԹԱՑԻԿ

--

հանրագումարի ու ոչ ընթացիկ ակտիվների գումարի տարբերությունն է, 2) հաշվապահականհաշվեկշռի ընթացիկակտիվգումարներիտարբեների Ա ընթացիկ պարտավորությունների է: րությունն

ԱԿՏԻՎՆԵՐՈՎ (ՇՐՋԱՆԱՌՈՒՄԻՋՈՑԸՆԹԱՑԻԿ

ԳՈՐԾԱԿԻՑ

ԱՊԱՀՈՎՎԱԾՈՒԹՅԱՆ

հաշվարկվում է ՆԵՐՈՎ) ՍԵՓԱԿԱՆ

-

որպես սեփական ընթացիկ ակտիվների ն կազմակերպությունում առկա ընդամենըընթացիկակտիվներիփաստացի արժեքի հարաբերակցություն:

ՀՀ կառաՍԵՓԱԿԱՆԱՇՆՈՐՀՄԱՆ ՊԵՏԱԿԱՆ ԱՐԺԵԹՈՒՂԹ

վարությանկողմից թողարկվածարժեթուղթ է, որով պետական են սահմանվում ձեռք բերող դրանք պարտավորություններ ն ապապետակաանձանց` նկատմամբ` սեփականաշնորհման --

նացմանծրագրերի իրագործմանընթացքում:

օրենսդրությամբ սահմանված ձներով պետականտնտեսավարող սուբյեկտների Ա անավարտ շինարարությանօբյեկտների օտարումն է ՀՀ քաղաքացիներին, ոչ պետականտնտեսավարող սուբյեկտներին,պետական մասնակցությամբտնտեսավարողսուբյեկտներինն օտարերկրյա անձանց:

ՍԵՓԱԿԱՆԱՇՆՈՐՀՈՒՄ

--

ՀՀ

այն եկաՍԵՓԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ՍՏԱՑՎԱԾ ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

են կառուցմուտներն են, որոնք ստացվում կամ վճարվում --

վածքային միավորի կողմից օգտագործմաննպատակովտրամադրված ֆինանսական միջոցների, հողի ն այլ ոչ ֆինանսական ակտիվների(ընդերք ն այլ բնականակտիվներ, պատենտ, արտոնագիրն այլն) օգտագործմանարդյունքում:

ՍԿԶԲՆԱԿԱՆ ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐԻ

ԲԱՇԽՄԱՆ ՀԱՇԻՎ

համարվում է եկամուտներիսկզբնական բաշխման հաշվի երկրորդ կառուցվածքային մասը: Այն բնութագրում է ռեզիդենտների -

(կառուցվածքայինմիավորների) միջե արտադրականգործունեությունից Ա սեփականությունիցստացած սկզբնական եկամուտների բաշխումը:

ՍԿԶԲՆԱԿԱՆ ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐԻ ՍԱԼԴՈ (ՄՆԱՑՈՐԴ) բնութագրում է այն եկամուտները,որոնք ձնավորվում են կառուցված--

քային ռեզիդենտ-միավորներիմոտ` արտադրությանըմասնակցելուց Ա սեփականությունից:Այն որոշվում է որպես ռեզիդենտմիավորներիստացած ն վճարած բոլոր սկզբնական եկամուտների տարբերություն: Ամբողջտնտեսության մակարդակով սկզբնական եկամուտներիսալդոն,մինչն հիմնական կապիտալիսպառման դուրս բերումը, հավասարէ համախառնազգայինեկամտին:

ՍՅՈՒՐՎԵՅԵՐ

փորձագետ, որն ապահովագրողի ն (կամ) ապահովագրվողիխնդրանքովզննում է ապահովագրվածկամ ապահովագրությանենթականավերը ն (կամ) բեռները` դրանց արժեքի ն (կամ) կրած վնասների չափի վերաբերյալ եզրակացություն տալու նպատակով: -.

ՍՆԱՆԿԱՑՈՒՄ

(ԱՆՎՃԱՐՈՒՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆ) պարտատիրոջ (պարտատերերի) հանդեպ պարտապանի (պարտք վերադարձնողի) ստանձնած գույքային պարտավորություններիկատարմանկասեցումն է դատարանիորոշմամբ:

ՍՆԱՆԿՈՒԹՅՈՒՆ

-.

պարտապանի անկարողությունն է կատարելու կամ վճարելու իր պարտավորությունները, դրամական միջոցներիբացակայությանպատճառով պարտքի վերադարձն է, պայմաններ,որոնց դեպքում ֆիզիկականկամ իրավաբանական անձի ֆինանսականվիճակը դառնում է այնպիսին,որ այն կարելի է բնութագրել որպես փաստացիկամ իրավաբանորեն անվճարունակ (սնանկ): Կազմակերպության սնանկությունն ամենից հաճախ առաջանում է կապված այն երնույթի հետ, որ երկարատնժամանակահատվածումնրա ծախսերը գերազանցում են եկամուտներին` վնասներիծածկման աղբյուրների բացակայությանպայմաններում:Անձը պաշտոնապես(իրավաբա-.

նական կամ ֆիզիկական)ճանաչվում է սնանկ` սնանկության մասին դատարանիորոշմամբ:Գոյություն ունեն սնանկության երկու տեսակներ. ա) կամավոր` այն երբիր անվճաէ դիմում ինքը պարտապանը, դատարան մ ասին րունակության բ) հարկադիրա̀յն դեպքերում,երբ անվճարունակպարտապանի մեկ կամ մի քանի պարտատերեր(որոնց պարտքը չի վերադարձվել) հայց են ներկայացնումդատարան`պարտապանին սնանկ հայտարարելումասին: Դատարանիորոշմամբ անվճակարող է վերակազմավորվել, րունակ կազմակերպությունը այսինքն` նրան ժամանակ է տրվում սնանկության վիճակից պարտքերը մարելու համար, իսկ երբեմն էլ դուրս գալու, է օգնություն ցույց տրվում այդ հարցում: Սակայնհնարավորէ նան կազմակերպության լուծարումը նրա գույքի վաճառքով լուծարումից պարտքերըմարելու համար: Կազմակերպության պարհաշվին (ունեցվածքի վաճառքից) ստացվածմիջոցների հերթականուկատարման տապանի պարտավորությունների է օրենքով: սահմանվում թյունը

դեպքում,

որի արժեքը սովորականբաժնետոմթողարկվող բանկիկողմից սերի անվանականարժեքով:

ՍՈՎՈՐԱԿԱՆ ԲԱԺՆԵՏԻՐԱԿԱՆ ԿԱՊԻՏԱԼ

-

չափվում է

(ՎՆԱՍ) գործունեությունիցշահույթի (վնասի), ֆինանգործառնական ն սականծախսերի (ֆինանսականվարձակալության վարկերի հետ կապված ծախսեր), կապակցված ու փոխառությունների շահույթի(վնասի) ն այլ ոչ գործառնակազմակերպությունների է: շահույթի (վնասի) հանրագումարն գործունեությունից կան

ՍՈՎՈՐԱԿԱՆ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ՇԱՀՈՒՅԹ

ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ԱՊԱՀՈՎՈՒԹՅԱՆ ՊԵՏԱԿԱՆ

ՀԻՄՆԱԴՐԱՄ

-

-

ՀՀ

է, կառավարությանկողմից հիմնադրվածկազմակերպություն ապահովության է պարտադիրսոցիալական որն իրականացնում հիմնադրամի պետական ծրագրեր: Սոցապահովագրության էությունն է` օրենքովսահմանված կարգով իրականացնելկենսաթոշակներիվճարում: Պարտադիր սոցիալականվճարները պարբերաբար գանձվում են աշխատողներից,գործատունեեն կենսաթոշակային րից, անհատ ձեռներեցներիցն ուղղվում կենսաթոշակների հասած անձանց աշխատանքային տարիքի

վճարմանը: Սոցիալական վճարներ կատարող անձինք իրենց հերթին իրավունք են ստանում ապագայում` հասնելով կենսաթոշակայինտարիքի, ստանալ կենսաթոշակներ: Սոցապահովագրությանհիմնադրամնայսօր կազմակերպում ն իրականացնում է նան ՀՀ կառավարության սոցիալական ապահովության ծրագրերի շրջանակներում կենսաթոշակների բաշխմաննայլ վճարումների կատարմանգործառույթը: Ընդհանուր առմամբ Հայաստանում կենսաթոշակային համակարգնընդգրկում է կենսաթոշակայինապահովագրությանն կենսաթոշակայինապահովությանհամակարգերը:

ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ

ՎՃԱՐՆԵՐ

պարտադիր սոցիալական ապահովագրության պետական ծրագրերի ֆինանսավորճան նպատակով ապահովադիրներիկողմից պարտադիրկարգով վճարվող միջոցներն են, կաճ այլ կերպ` դրանք այն պարտադիր վճարներն են, որոնք գանձվում են պետության կողմից պետական սոցիալականծրագրերնիրականացնելու նպատակով: --

ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ՎՃԱՐՆԵՐ ԿԱՏԱՐՈՂՆԵՐ

սոցիալականվճարներ կատարում են 33-ն կազմակերպությունները,33 քաղաքացի հանդիսացող անհատ ձեռնարկատերերը,վարձու աշխատողները, ինչպես նան ֆիզիկական անձինք` իրենց հետ աշխատանքային հարաբերությունների մեջ գտնվող 33 քաղաքացիների համար: -

ՎՃԱՐՆԵՐԸ ԿԱՐԳԱՎՈՐՈՂ ԻՐԱՎԱԿԱՆ ԱԿՏԵՐ

սոցիալական վճարների հետ կապված հարցերը կարգավորՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ

-

վում են` 33 Սահմանադրությամբ,«Պարտադիր սոցիալական ապահովագրության վճարների մասին» օրենքով, կառավարության (կամ նրա կողմից լիազորված մարմնի) որոշումներով, օրենսդրականայլ ակտերով, ինչպես նան՝ միջազգային պայմանագրերով, որոնք օրենսդրությամբ սահմանված նորմերի ունեն գերակայողբնույթ: նկատմամճբ

ԴՐՈՒՅՔԱՉԱՓԵՐ

աշխատանքի վարձատրությաննուղղվող միջոցների նկատմամբսահմանված են սոցիալական վճարների դրույքաչափեր գործատուների ն վարձու աշխատողներիհամար: Վարձու աշխատողներիհամար

ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ՎՃԱՐՆԵՐԻ

-.

սոցիալական վճարների դրույքաչափը կախվածչէ աշխակողմից տանքի վարձատրությանչափից, իսկ գործատուների, են հաշվարկվող սոցիալականվճարները կատարվում աշխաուղղվող միջոցներինկատմամբ` տանքի վարձատրությանն վճարի գուեռաստիճանսանդղակով, ընդ որում սոցիալական մարը յուրաքանչյուր վարձու աշխատողիհաշվով չի կարող են նան վճասահմանված չափից փոքր լինել: Ներկայացված դրույքաչափերը՝ րողների մյուս խմբերի համար սահմանված օբյեկտիգումարից: կախվածսոցիալականվճարիհաշվարկման

ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ՎՃԱՐՆԵՐԻ ԿԱՏԱՐՄԱՆ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ՀՍԿՈՂՈՒ-

ն սոցիալականվճարների հաշվարկման վճարման է սոցիալական նկատճամբ հսկողությունն իրականացնում իր ենթակայության հիմնադրամը՝ պետական ապահովագրության տարածքային տակ գտնվող սոցիալական ապահովագրության կենտրոններիմիջոցով:

ԹՅՈՒՆ

--

ՀԱՇՎԱՐԿՄԱՆ ՕԲՅԵԿՏՆԵՐ

աշխադրանք են` գործատուներիկողմից ՀՀ քաղաքացիների վարձու աշխաուղղվող միջոցները, տանքի վարձատրությանն ֆիզիկական տանք կատարող ՀՀ քաղաքացի հանդիսացող եկամուտանձանց աշխատավարձըն դրան հավասարեցված ներն ու ՀՎ քաղաքացիհանդիսացողանհատ ձեռնարկատերերի տարեկան եկամուտները`առանց հաշվի առնելու եկամտահարկով հարկմաննպատակովկատարվողանձնականնվազեցումը:

ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ

ՎՃԱՐՆԵՐԻ

ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ՎՃԱՐՆԵՐԻ

-

ՈՒՇԱՑՄԱՆ ԳԾՈՎ ՏՈՒՅԺԵՐ

ԵՎ սահմանվճարների կատարումը

սոցիալական օրվանիցմինչն ուշացնելու դեպքումուշացման ժամկետից ված համար ապայուրաքանչյուր օրվա 365-րդ օրը ժամկետանց գումարի չվճարված է ժամանակին տույժ՝ հովադրից գանձվում չ ափով: նկատմամբսահմանվածտոկոսադրույքի Սոցիալականվճարների օբյեկտը թաքցնելուկամ այն պաաշխատանքիընդուկաս ցույց տալու, վարձու աշխատողների չձնակերպելու նումը 31 օրենսդրությամբսահմանված կարգով դեպքում, ապահովադրիցգանձվում է թաքցրածկամ պակաս տված սոցիալականվճարների օբյեկտի նկատմամբ ցույց

ՏՈՒԳԱՆՔՆԵՐ

--

վճարների

հաշվարկված սոցիալական գումարը, ինչպես նան տուգանք` այդ գումարի նկատմամբ սահմանված տոկոսադրույքի չափով: Խախտումն արձանագրելուցհետո` մեկ տարվա ընթացքում, սոցիալական վճարներիօբյեկտը կրկին թաքցնելու կամ պակաս ցույց տալու, վարձու աշխատողի աշխատանքի ընդունումը 3Հ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով չձնակերպելու դեպքում` սոցիալական վճարների ամբողջ գումարի

չափով:

ՍՊԱՌՈՂԱԿԱՆ ԿՈՈՊԵՐԱՏԻՎ

դրանք կոոպերատիվսեփավրա հիմնված, կանության իրավաբանականանձի կարգավիճակ ունեցող, իրենց անդամների անձնական,աշխատանքային ն գույքային մասնակցությամբգործող կազմակերպություններն են, որոնց անդամներին կանոնադրությամբ արգելվում է շահույթից բաժնեմաս ստանալ: Սպառողական կոոպերատիվի հիմնադիր փաստաթուղթը նրա կանոնադրությունն է, որի անդամներկարող են լինել ինչպես քաղաքացիներ, այնպես էլ` գյուղացիականտնտեսություններ:Նմանատիպ կոոպերատիվները ստեղծվում են իրենց անդամների գործունեությանն օժանդակելու ն նրանց ծառայություններ մատուցելու համար: Սպառողականկոոպերատիվներըչեն կարող հիմնադրել որնէ կազմակերպություն, ինչպես նան՝ բաժանմունքներ, մասնաճյուղեր ն ներկայացուցչություններ: Սպառողականկոոպերատիվների գույքը պատկանում է նրա անդամներին` համատեղ սեփականությանիրավունքով: ՍՊՐԵԴ

--

1) մատակարարման տարբեր ժամկետներում ֆյուչերսային պայմանագրերովապրանքատեսակների միաժամանակյա առք ու վաճառքն է, 2) տարբեր Ժամանակահատվածների ընթացքում կամ տարբեր գներով մեկ տեսակի ապրանքի միաժամանակյաառք ու վաճառքն է օպցիոն պայմանագրերով, 3) առք ու վաճառքի գների միջն տարբերություննէ: ՍՎԻՖՏ

-

միջբանկային հեռահաղորդակցություններին համակարգչային ծառայությունների հետ կապված միջազգային դրամական հաշվարկներ ու վճարումներ կատարելու ավտոմատացվածհամակարգէ: --

դա

(ՓՈԽԱՆԱԿՈՒՄ) 1) ֆինանսափոխանակայինգործարք է, որի ժամանակ անհրաժեշտ ակտիվը չի գնվում, այլ փոխանակվումէ առկա գտնվող մեկ այլ ակտիվի հետ` փոխադարձ համաձայնության հիման վրա, 2) փոխանակում կամ կամ ակտիվներիփոխանակբարտեր (պարտավորությունների ման գործառնություն), որը կատարվում է դրանց կառուցվածքը բարելավելու, ռիսկերը ն ծախքերը նվազեցնելու, շահույթ ստանալու նպատակով, 3) ժամանակավոր գնում` հետագա վա4) արժեթղթերովմիաժամանակյա ճառքի երաշխավորությամբ, փոխանակմանգործառնություն:Ժամկետըերկարաձգելունպատակով սվոփ` արժեթղթի վաճառքը ն այլ արժեթղթի գնումը, որն ունի մինչն մարումնավելի երկարատնժամկետ, 5) ազգային արժույթը արտարժույթովփոխանակելուգործառնություն`որոշակի ժամանակ անց հակադարձ փոխանակման պարտավորությամբ: Սովորաբարիրականացվումէ կենտրոնականբանկերի միջն, 6) սվոփ արտարժույթի շուկայում, արտարժույթի գնում կամ վաճառք «սփոթ» պայմաններով` միաժամանակ կնքելով հակադարձֆորվարդայինգործարք (օրինակ արտարժույթի ռիսկը ծածկելու համար), 7) նույն Ժամկետով երկու արժույթներիգծով տոկոսադրույքներիտարբերությունը: ՍՎՈՓ

--

ՍՎՈՓԻ ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

երկու կողմերի միջե համաձայնագիր է դրամականհոսքերի փոխանակմանմասին, որով առաջին դրամականհոսքն ուղարկվումէ հաստատագրված,իսկ հակա--

դարձը` լողացող

կուրսով (փոխարժեքով):

ՍՏԱԳՆԱՑԻԱ

-- տնտեսականցուցանիշների դանդաղ աճման կամ գործարարակտիվության նվազմանմիտումն է:

ՍՏԱԳՖԼՅԱՑԻԱ

1) ինֆլյացիայի ն ստագնացիայիհամակցումն է, 2) տնտեսության վիճակն է, որի ընթացքում տեղի է -

ունենում, միաժամանակ,արտադրությանանկում, գների աճ ն

գործազրկություն:

ԲԱԶՄԱԿԻ ՌԵԳՐԵՍԻԱՅԻ

ՄԱՍՇՏԱԲՈՎ

ՍՏԱՆԴԱՐՏԱՑՎԱԾ

ՀԱՎԱՍԱՐՄԱՆ ՀԱՄԱՊԱՏԱՍԽԱՆ ԳՈՐԾԱԿԻՑ (8)

որը հնարա--

վորություն է տալիս կատարելու համեմատական վերլուծություն` բացահայտելուգործոնային ցուցանիշի00 փոփոխության

ազդեցությունն արդյունքային ցուցանիշի (/)

վրա:

փոփոխության

Այն արտահայտվում է հետնյալ բանաձնով.

25,

ՍՈՒԲՎԵՆՑԻԱՍ

դրամական օգնություն է, որը տրամադրվում վերադաս մարմինների կողմից որպես նպատակայինֆինանսավորում` որոշակի միջոցառումների իրականացման.գծով: Սուբվենցիան նպատակայինչօգտագործման դեպքում ենթակա է վերադարձմաննույն վերադաս մարմիններին: -

է

ՍՈՒՊԵՐՎԻՊԵՐԻՆՖԼՅԱՑԻԱՍ

որտեղ`

Ծ, -ը արդյունքայինցուցանիշիմիջինքառակուսայինշեղումն է,

Ծ,. -ն՝ գործոնայինրդ ցուցանիշիմիջինքառակուսայինշեղումը, 8:-ն Էրդ գործոնայինցուցանիշի գործակիցն է:

ՍՏԱՆԴԱՐՏԱՑՈՒՄ

իրականում գոյություն ունեցող կամ հնարավոր խնդիրներիվերաբերյալ համընդհանուր ն բազմակի կիրառման համար դրույթների սահմանման միջոցով, որոշակի բնագավառում կարգավորվածության լավագույն աստիճանին հասնելու ուղղված գործունեություն Է -

-

սոցիալ-տնտեսական մասսայական երնույթների բնագավառում այս կամ այն քանակական օրինաչափությունը հաճախ դրսնորվում է որպես արդյունքային ցուցանիշի արժեքների բաշխվածություն` կախված ազդող գործոնների մեծություններից: Այսպես, եթե որնէ ոլորտի տարբեր ճյուղերում աշխատողների բաշխվածությունն ըստ սեռի միատեսակ չէ, ապա կարելի է խոսել այդ երկու ցուցանիշների միջն

ՍՏՈԽԱՍՏԻԿ

ԿԱՊ

ԱՆԱ

-

ԱԱ

Ակա է հեռի

ոլորտիճյուղերից: Ստոխաստիկականկապերի մասնակի դեպք

կապը:

ՍՈՒԲՍԻԴԻԱ --

է կոռելյացիոն

օգնություն, աջակցություն է դրամական կամ բնեղեն տեսքով, որը տրամադրվումէ պետական,համայնքային բյուջեների միջոցներից կամ հատուկ նշանակության հիմնադրամներից`ֆիզիկական ն իրավաբանականանձանց,տեղական ինքնակառավարմանմարմիններին ու այլ պետություններին: -

տնտեսական իրավիճակ, երբ գների ամսական աճի տեմպերը կազմում են 502օ ն ավելի: Նման մակարդակն առավել ավերիչ ու վտանգավոր է ն տվյալ պարագայում տնտեսությունը դառնում է անկառավարելի: ՍՓՈԹ

-

1) կանխիկ, առձեռն, 2) առձեռն ապրանքի կամ արտարժույթի վաճառքի վերաբերյալ բորսայական կամ արտաբորսայական գործարք է, որը նախատեսում է արագ մատակարարում ն վճարում: «Սփոթ» պայմաններով արտարժութային գործարքի ժամանակ վաճառողի կողմից արտարժույթի հանձնումը գնորդին կատարվում է գործարքըկնքելուց հետո երկրո օրը (կամ երկու թացքում): Ժամանակիմեջ այդ տարբերությունը սահմանված է միջազգային պրակտիկայում ն կապված է կնքված գործարքը բանկերումձնակերպելու(սկզբնականփաստաթղթերի քաղվածք, վճարային ն ծանուցող հեռագրերի պատրաստում ն այլն) անհրաժեշտությանհետ: «Սփոթ» գործարքներովարտարժույթի փոխարժեքիմեծությունը կարողէ տարբերվելայլ գործարքների գծով փոխարժեքից: --

ոն աաատանցային աշխատանքային ովա

ՍՓՈԹ

ԳԻՆ

ՍՓՈԹ

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ապրանքի (արտարժույթի, արժեթղթի) գինն է՝ այն կանխիկվաճառելիս: --

համարվում են այն գործառնությունները, որոնք նախատեսում են հաշվարկների անմիմ գոր ջական իրականացում գործարքիցհետո ոչ ավելի, քան երկու բանկային օրվա ընթացքում: Այն փոխարժեքները, որոնք հիմք են հանդիսանում սփոթ գործառնությունների կնքման համար, անվանվում են սփոթ:

-.

ցությունն է միջին թվաբանականի նկատմամբն նշանակվում է /-ով՝

Վ

ՎԱՏ ԿԱՄ ԱՆՀՈՒՍԱԼԻ ՊԱՐՏՔ

1) սահմանված ժամկետում փոխառուի(վարկառուի) կամ հաճախորդիչվճարված պարտքն է այդ գումարը տրամադրող կազմակերպությանը, 2) ցանկացած կրեդիտորական կամ դեբիտորական պարտքն է, որը չի հավանական է, որ չի վերադարձվի, օրինակ` պարտապանի անվճարունակությանպատճառով: Նման պարտքը կորուստ է ճանաչվում ն կազմակերպությանհաշվեկշռից դուրս է գրվում որպես գործառնական ծախս: Այդպիսի պարտքերի ծածկման համար ստեղծվում են պահուստներ: Պահուստի մեծությունը որոշվում է յուրաքանչյուր վատ (կասկածելի) պարտքի գծով` կախված պարտապանի ֆինանսական վիճակից, վճարունակությունից, ժամկետանց օրերի թվից են պարտքն ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն մարելու հավանականության գնա-

հատականից:

Մ-շ-1002 Ո րքան

միջին քառակուսային շեղման (օ) տոկոսային հարաբերակ412

Ծ

-ջ:

10075: ն

միջին քառա

լ

րիացիայիգործակիցը: վարիացիայիցուցանիշներից առավել նրա թափն է, այսինքն` ցուցանիշի (հատկանիշի) ամենամեծ ամենափոքրարժեքների տարբերությունը՝

ՎԱՐԻԱՑԻԱՅԻ ԹԱՓ

պարզը

--

ն

թափը Վարիացիայի

ա

--

կողմից փոմուրհակ Է որը կարող է վճարումը ստացողի, խարկվել որնէ շրջանառվող գործիքի` վարանտովսահմանված պայմաններին համապատասխան, 3) հաշվում անբավարար միջոցների դիմաց վերադաս որնէ ճարմնի կողմից չեկեր դուրս գրելու միջոցով կարճաժամկետ փոխառության եղանակ է: ամեն դեպքում պետք է վճարվեն տրասատ բանկի կողՉեկերն հետ մից` վերջինիս համաձայնեցված պայմաններով ն տոկոսադրույքներով,4) ապրանքիանդորրագիրն (կամ) պահեստային վկայագիր է, որը հավաստում ապրանքային պահեստի կողէ մից ապրանքն ի պահ ընդունելը: Փաստաթուղթը դուրս է գրվում կոնկրետ ապրանքների դիմաց նե կարող է փոխանցվել փոխանցագրի(ինդոսամենտի)միջոցով, 5) դրամականվճարումը թույլատրող փաստաթուղթ է, 6) որոշակի գործողություն ձեռնարկելուիրավունք,կալանքի,խուզարկությանթույլտվությունէ:

կամ Մ

փոքր լինեն միջին գծային շեղման

ՎԱՐԻԱՑԻԱՅԻ

(ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅՈՒՆ) 1) արժեթղթին կցվող վկայական կամ փաստաթուղթ է, որը դրա տիրոջը տալիս է լրացուցիչ ՎԱՐԱՆՏ

զ

-

ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐ

--

Հ

7Հ«ո»»-7Հուո:

հետեյալներն

են`

վարիա-

Աինարայի գործակից

իո քաՔ ափը, միջինգծայինշեղումը, դիսպերսիան, միջին

աՆ

Միջին մեծությունը ներկայացնումէ տատանվողցուցանիշի բնութագրելով վարիացիոն շարքն ամբողջությամբ, ցույց չի տալիս, թե ինչպես են նրա շուրջը դասավորվումմիջինացվող ցուցանիշի (հատկանիշի) տարբերակները. նրանք արդյո՞ք կենտրոնացված են միջինի շուրջը, թե զգալիորեն շեղվում են նրանից: Միջինը դեռես ցույց չի տալիս նան ցուցանիշի (հատկանիշի) վարիացիայի բնույթը ն նրա տատանողականության

աստիճանը:

Բազմաթիվ գործոնների ներգործությամբ,օրինակ, առաջա-

է աշխատանքիարտադրողականության, աշխատավարձի, արտադրանքի ինքնարժեքի, շահութաբերության ն մյուս ցուցանիշների վարիացիա: Ուսումնասիրելով հասարակական երնույթների քանակական կողմը, վիճակագրությունը գրեթե միշտ գործ ունի իր կողմից ուսումնասիրվող երնույթների տա խնդիրն է՝ նրա ուսումնասիրման օբյեկտների էությունն ավելի խորը ն բազմակողմանիորենճանաչելու համար տալ հատկանիշների նում

ավոր փետ: Անան ատնանիշների

լ

մար օգտագործվում են վարիացիայիտարբեր ցուցանիշներ:

ՎԱՐԻԱՑԻՈՆ ՇԱՐՔ

ուսումնասիրվողերնույթի քանակական հատկանիշով փոփոխվող չափեր ու թվային արժեք ունեցող միավորներիկարգավորվածմի շարք է: Քանակական հատկանիշի չափերի թվային արժեքները կոչվում են տարբերակներ,իսկ այդ տարբերակներինհամապատասխանող թվերը` հաճախություններ:Տարբերակներըկարող են արտահայտվել. 1) դրական ն բացասական, 2) բացարձակ ն հարաբերական թվերով: 1-ին տեսակի օրինակ կարող է ծառայել աշխատողների բաշխումն ըստ նրանց տարիքի, ըստ աշխատավարձին այլն, իսկ տնտեսավարողսուբյեկտները`ըստ աշխատողների թվաքանակի,ըստ արտադրանքի ծավալի ն այլն: 2-րդ տեսակիօրինակ կարող է լինել, եթե տնտեսավարող սուբյեկտներըխմբավորենքըստ տնտեսականգործունեության ֆինանսական արդյունքների, ապա տարբերակներըկարող են լինել ինչպեսդրական(շահույթ), այնպես էլ բացասական(վնաս) --

ու

թվերով:

Իրենց հերթին հաճախությունները միշտ դրական թվեր են, քանի որ ուսումնասիրվող միննույն տարբերակը,որը կարող է հանդիպել մի քանի անգամ, 0-ից փոքր կամ բացասականչեն կարող լինել: Վարիացիոնշարքի հաճախություններիգումարն անվանվումէ կուտակայինհաճախություն կամ հանրագումար: Վարիացիոն շարքը կարող է լինել դիսկրետ ն չընդհատվող: առանԴիսկրետ է համարվում այն շարքը, երբ տարբերակների ձին արժեքներըկարող են մեկը մյուսից տարբերվել մի ինչ-որ որոշակի մեծությամբ: Այսինքն, շարքի անդամներն արտահայտվում են ամբողջ թվերով նայն կոչվում է դիսկրետ վարիացիոն շարք: Չընդհատվող է համարվում այն շարքը, երբ տարբերակները սովորաբար բաժանվում են միջակայքերի, իսկ հաճախությունները վերաբերում են ոչ թե ուսումնասիրվողցուցանիշի առանձին արժեքին, ինչպես դիսկրետվարիացիոնշարքերում է, այլ ամբողջ միջակայքին: Եթե միջակայքերն ամբողջ շարքում պահպանում են միննույն մեծությունը, ապա նրանք կոչվում են հավասար միջակայքեր, իսկ վարիացիոն շարքը` հավասար միջակայքերունեցող շարք:

վիճակագրական տեղեկատվություններըպատկերավոր ն ակնառու ձնով ներկայացնելու համար: Դրանք արտահայտում են սոցիալ-տնտեսական երնույթներըբնութագրողցուցանիշների փոխկապվածությունը,դրանց արժեքներիփոփոխությունները, երկրաչափականպատկերների`կետերի, ուղիղների, կորերի ն այլնի միջոցով: Ըստ ներկայացմանձնի գծապատկերներըլինում են` գծային, ն ծավալային: հարթապատկերային Գծային պատկերներըօգտագործվում են ուսումնասիրվող երնույթի կամ ցուցանիշի հատկանիշների միջն եղած կապերի բնույթը, դրանց ժամանակային փոփոխությունները (օրինակ, պլանայինառաջադրանքիկատարումը)արտահայտելուհամար: Հարթապատկերներըկիրառվում են այնպիսի դեպքերում, երբ անհրաժեշտություն է առաջանում ակնառու տեսքով ցուցադրել համանման երնույթների քանակականհամեմատելիությունը: Ուսումնասիրվողերնույթներըներկայացվումեն համապատասխան մակերես (ուղղանկյունների, բազմանկյունների, շրջանների ն այլն) ունեցող հարթաչաւիական պատկերների տեսքով: Այսինքն, այդ գծապատկերներըարտահայտվում են հիստոգրամների(սյունակային դիագրամներ,որոնցում համեմատվող ցուցանիշի արժեքները պատկերվում են աբցիսների առանցքի վրա ուղղանկյունիներիտեսքով, որտեղ բոլոր սյունակների լայնությունները հավասար են իրար, իսկ բարձրություններնուղիղ համեմատականեն պատկերվողցուցանիշների արժեքներին) ն սեկտորային դիագրամների (որոնք արտացոլում են երնույթների կառուցվածքային առանձնահատկությունները ն այդպիսի դեպքերում երնույթի կառուցվածքն ընդունվում է 10040, իսկ դրա յուրաքանչյուր բաղադրիչի մաս կամ տեսակարարկշիռ ընդհանուրի մեջ արտապատկերվում է որպես շրջանի սեգմենտ) միջոցով: Օրինակ հողատեսքերի կազմն ու կառուցվածքը: Ծավալային գծապատկերներն օգտագործվում են երբեմն, այնպիսի դեպքերում, երբ անհրաժեշտ է լինում դրանց արտապատկերել դիսկրետ (ամբողջ) թվերի խմբավորված դինամիկ բաշխմանշարքերըբնորոշող տարբերբնութագրիչներով(միջին ն մեծությունները, միջին քառակուսայինշեղումը, դիսպերսիան այլն) ն այդ դեպքում սովորաբար օգտագործվում են պոլիեն

գոններ: Պոլիգոնները, արդյունք են, երբ հիստոգրամայիգծով ուղղանկյունիների միջնակետերըմիացվում են` իրար ստեղծելով կորագծային պատկեր: ՎԱՐԿ

օգտագործվում է մի քանի իճաստներով. 1) վերադարձնելու Ա սովորաբար տոկոս վճարելու պայմանով տրամադրվող դրամական (արտարժութային) կամ ապրանքային փոխատվություն է, որի գործընթացում վարկատուի ն վարկառուի (փոխառուի) միջե առաջանում են տնտեսական որոշակի հարաբերություններ,2) ֆիզիկական անձի կամ կազմակերպության վարկանիշնէ ն ֆինանսականդրությունը,3) ֆինանսական միջոց, որն անձին կամ կազմակերպությանը, ընկերությանը հնարավորություն է տալիս դրամ փոխառել փոխատուներից` ապրանքներ,հումք նայլ նյութականարժեքներգնելու, այսինքն` դրանց անմիջապեստիրանալու)համար` հետ վերադարձըկատարելով սահմանված կամ փոխհամաձայնեցվածժամանակահատվածիընթացքում, միաժամանակվճարելով տոկոսներ: Տարբերվում են բանկային վարկեր, ոչ բանկային կազմակերպությունների կողմից տրամադրվող ֆինանսական վարկեր, տնտեսական գործընկերների կողմից տրվող ապրանքային (առնտրային) վարկեր ն այլն: Վարկի դիմաց գանձվող տոկոսադրույքը կարող է լինել հաստատագրվածկամ փոփոխական (լողացող)` կախված վարկի պայմաններից:Վարկ հասկացությունը տնտեսագիտության տեսանկյունից ներկայացնում է փոխատվականկապիտալիշարժ, 4) գրառում է (ձնակերպում), որը կատարվում է կրկնակի գրանցմամբ հաշվապահական հաշվառման համակարգի դեպքում` հաշվի աջ մասում, ն արտացոլում է կազմակերպությանակտիվներին ծախսերինվազումը (դեբետում) կամ պարտավորությունների,սեփական կապիտալի ն եկամուտներիավելացումը (կրեդիտում), 5) հոդված է տվյալ երկրիվճարայինհաշվեկշռում, օրինակ` արտահանումը, որն արտարժույթ է բերում: Վարկերիտարբեր տեսակներիմիասնականդասակարգում գոյություն չունի: Այնուհանդերձ,դրանք կարողեն դասակարգվել ըստ տարբեր հատկանիշների,այդ թվում` ըստ ժամկետների (կարճաժամկետ, միջնաժամկետ ն երկարաժամկետվարկեր), ըստ ապահովությանտեսակների(ապահովված,չապահովված կամ բլանկային վարկեր), ըստ պարտատերերի տեսակների --

(բանկային,պետական,ապահովագրականընկերությունների, մասնավոր անձանց, առնտրային, կոնսորցիոնալ վարկեր), ըստ փոխառուներիտեսակների (գյուղատնտեսական, արդյունաբերական,կոմունալ, անձնականվարկ), ըստ օգտագործման (սպառողական, արդյունաբերական, ընկերության միջոցների ձնավորման,ներդրումային,սեզոնային,ժամանակավորֆինանսական դժվարություններիհաղթահարման, միջանկյալ, արժեթղթերով գործառնությունների համար, ներմուծման, արտահանման վարկեր), ըստ չափերի (փոքր, միջին, խոշոր վարկեր): Վարկային պայմանագրովառաջացող իրավահարաբերությունների էությունը սահմանված է 33 քաղաքացիական օրենսդուբանկըկամայլվարկային թյամբ, ըստ որի, կազմակերպություն (վարկատուն) պարտավորվում է պայմանագրով նախատեսված չափերով ն պայմաններով դրամական միջոցներ (վարկ) տրամադրել փոխառուին, իսկ վերջինս էլ պարտավորվում է վերադարձնելստացվածգումարը ն վճարել տոկոսներ դրանից

ՎԱՐԿ ԱՊԱՀՈՎՎԱԾ

այն վարկատեսակնէ, որն ապահովված է իրական ակտիվներով, որոնք ձնակերպվել են որպես --

գրավային միջոց: Փոխառուի (վարկառուի) կողմից պարտքը չվերադարձնելու դեպքում փոխատուն (վարկատուն) իրավունք ունի իրացնել այդ ակտիվները` փոխատվության մարելու նպատակով:

գումարը

ՎԱՐԿ ԱՊՐԱՆՔԱՅԻՆ

ըստ դրա պայմանավորվողկողմերը կարող են կնքել պայմանագիր,որը նախատեսում է մի կողմի մյուս կողմին պարտականությունը տեսականուն տրամադրելու համապատասխան որոշվող գույքը` ըստ սահմանվածքանակի ն որակի: --

'

պայմանագրով նյութական վարկային արժեքների գրավադրմամբ`բանկի կողմից տրամադրվողդրամական կամ արտարժութայինմիջոցներ:

ՎԱՐԿ ԲԱՆԿԱՅԻՆ

--

ՎԱՐԿ ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

- այն փոխատվականկապիտալի ներդրման ձն է, որը նախատեսված է գյուղատնտեսության զարգացման համար ն տրամադրվում է գրավադրմամբ: Գյու-

ղատնտեսական վարկերը տրվում

են

հողի մշակման, բերքա-

հավաքի, անասունների բտման ու խնամքի հետ կապված խատանքներիննպաստելու նպատակով:

ՎԱՐԿ ԺԱՄԿԵՏԱՅԻՆ

աշ-

1) դրանք են` կարճաժամկետ (մինչն տարի), միջնաժամկետ(1-ից 3 տարի), երկարաժամկետ(3-ից բարձր տարի) վարկերը:Նշված վարկերը ժամկետայինառումով յուրահատուկ են անցումային տնտեսություն վարող երկրներին, իսկ զարգացած երկրներումմիջնաժամկետվարկերը 1-ից 6 տարի է, երկարաժամկետը`6-ից բարձր տարի: 2) որոշակի ժամանակովտրամադրվողվարկ է, որը սովորաբար ենթակա է մարման, տրման պահից՝ 30, 60, 90 կամ 120 օր հետո: Տրամադրվածվարկիգծով հաշվարկվածտոկոսը սովորաբարգանձվում է նախօրոք, փոխատվությանտրման պահին ն ներկայացնում է` վարկի գումարից կատարելով հանում կամ զեղչ: -

ՎԱՐԿ ԼՈՄԲԱՐԴԱՅԻՆ

1) հեշտ իրացվող շարժական գույքի Գրավի դիմաց տրամադրվողկարճաժամկետվարկ: 17-18-րդ դարերում լոմբարդային վարկեր սկսեցին տրամադրել բանկերը: Որպես գրավ ծառայում էին թանկարժեքմետաղները ն ապրանքները: Գրավի արժեքը սովորաբար գերազանցում էր վարկի մեծությունը: Փոխառուն պահպանումէր պարտատիրոջ մոտ գրավ դրված գույքի նկատմամբ սեփականության իրավունքը: Եթե վարկը Ժամանակինչէր մարվում, ապա սեփականության իրավունքն անցնում էր պարտատիրոջը, որն իրացնում էր գույքը ն ստացվածհասույթից պահում գրավի գումարը` հաշվեգրված տոկոսների հետ միասին: Լոմբարդային վարկի ժամանակակիցձնը բանկում դեպոնացվածարժեթղթերիգրավի դիձաց տրված բանկային վարկն է: Որպես գրավ սովորաբար ընդունվում են պետականարժեթղթերըն ֆոնդային բորսայում գնանշվող արժեթղթերը, որոնք վարկավորման ընթացքում հանձնվում են բանկին: Վարկի գումարը կազմում է գրավի արժեքի 50-90Չ6-ը: Լոմբարդայինվարկը աստիճանաբարդուրս է մղվում վարկավորմանայլ ձների կողմից: 2) Իրենից ներկայացնում է Վ1 տարածքումգործող ռեզիդենտբանկերի կողմից (կարճաժամկետիրացվելիությանկարգավորմաննպատակով) վարկավորում պետական արժեթղթերի, բանկային ոսկու, թանկարժեքմետաղների,արտարժույթի գրավադրմանդիմաց: -

վարկ, որը տրամադրվումէ մինչն մեկ տարի մարման ժամկետով` առավելապես կազմակերպությունների շրջանառու միջոցներիձնավորման համար: Կարճայժամկետ վարկը կարող է լինել նան միջբանկային,երբ մի բանկը վարկ է տրամադրումմյուսին` վերջինիս բանկայինռեսուրսները համալրելու ն (կամ) իրացվելիությանխնդիրները լուծելու նպատակով: Կարճաժամկետ վարկի տեսակ է նան օվերդրաֆտը(հաշվի վարկավորումը):

ՎԱՐԿ ԿԱՐՃԱԺԱՄԿԵՏ

--

կոմունալ տնտեսության ե բնակարանային շինարարությանկարիքներիհամար սահմանվածտոկոսադրույքաչափերովտրամադրվողվարկ է:

ՎԱՐԿ ԿՈՄՈՒՆԱԼ

--

1) փոխատվությունէ` անշարժԳույքի գրավադրմամբ: Ազատ մրցակցության ժամանակաշրջանում հիփոթեքայինբանկերը10, 15, 26 Ա ավելի տարով վարկերեն տրաճադրում հողամասերի, բնակելի շենքերի ն այլ կառույցների գրավի դիմաց: 2) երկարաժամկետփոխատվություններ են, որոնք սովորաբար տրամադրվում են անշարժ գույքի` հողի ն արտադրական ու բնակարանայիննշանակության կառույցների, գրավադրման դիմաց: Դրանք տրվում են հող, շենքեր (սովորաբար` տներ) ձեռք բերելու կամ տներ կառուցելուհամար ն ետ են վերադարձվում երկարատնժամանակաշրջանից հետո: Գրավ կարող է լինել նան գնվող կամ կառուցվողանշարժ գույքը: Վարկը ժամանակին չմարելու դեպքում վարկատուն նա(փոխատուն) իրավունք ունի ձեռնարկել օրենսդրությամբ խատեսված միջոցներ` ակտիվը վերականգնելուհամար: Եթե գույք գրավադրվածգույքը արժեթղթերիցտարբեր շարժական է գույքի է, ապա այդպիսի հիփոթեքը անվանվում շարժական դիմաց հիփոթեքային վարկ: 3) անշարժ գույքով (հողատարածքով, շենքերով, այլ գույքով) ապահովվածվարկերն են, ներառյալ` շինարարությանն հողաշինությանհաճար կարճաժամկետ վարկերը, գյուղատնտեսականհողատեսքերի, շենքերի ն բնակարանների,առնտրայինկառույցներիու գույքի գնմանհամար

ՎԱՐԿ ՀԻՓՈԹԵՔԱՅԻՆ

--

վարկերը:

1) որնէ երկրի, նրա բանկերի,ինչպես կազճակերպություններիկողմից այլ երկրների, դրանց

ՎԱՐԿ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

նան այլ

ո.

--

բանկերին,

ու իրավաբանական ֆիզիկական անձանց տրամադրվողվարկ: Միջազգային վարկիհամարմիջոցները

կային վարկի մարման նպատակով ստացված միջոցներից, կամ սեփական միջոցների հաշվին, այդպիսով ձնափոխելով քագրվում են փոխատվական մուրհակային վարկը սովորականի: Մուրհակային վարկ տրակապիտալների շուկայում, ազգային շուկաներում, ինչպես նան՝ միջազգային մադրելու համար բանկը գանձում է հաշվարկված տոկոսային պետական, ն միջազգային տարածաշրջանային կազմակերպություններիգումարը: 2) վարկատեսակէ, որը առաջացել է առնտրային ռեսուրսներիօգտագործման հաշվին: Լինում է կարճաժամկետ վարկի զարգացման հիման վրա, երբ ձեռք բերված ապրանք(մինչն 1 տարի), միջնաժամկետ (1-5 տարի) ն երկարաժամկետ ների դիմաց դրամի կամ արտարժույթի փոխարենօգտագործ(5 տարուց ավելի): Ապահովման տեսակետից լինում են ապավել է մուրհակը, որի տերը այն վաճառում է բանկին կամ գրավ հովված առնտրականփասմուրհակի գրավադրմամբ փոխատդնում բանկում: Այսինքն` տաթղթերով ն այլ արժեքներով)ն չապահովված վությունը միաժամանակվարկային գործառնություն է: Բանկի (բլանկային) վարկեր:Իրենց ձնով վարկերըլինում են` ն տրամադրված կողմից փոխատվությունները պետք է վերաարտարժութային ապրանքային: Կախված այն բանից, թե ո՞վ է դարձվենգրավադրված մուրհակի վճարման Ժամկետըլրանավարկատուն, տարբերվումեն` ճասնավոր,կառավարական, լուն պես: միջազգայինՆ տարածաշրջանային կազմակերպությունների վարկերի: Ըստ վարկավորմանօբյեկտի, միջազգային վարկերը

ՎԱՐԿ ՊԵՏԱԿԱՆ

վարկային հարաբերություններիհամաստորաբաժանվում են ֆինանսականի ն առնտրայինի,2) կարգ է, որում կողմերիցմեկը պետություննէ: Պետականվարկի միջազգային տնտեսական հարաբերությունների ոլորտում ֆինանսական հիմնական ձներն են` պետական փոխառությունները,խնայռեսուրսներին արտարժույթի տրամադրումնէ` դրամարկղերում բնակչության ավանդները, որոնց միջոցով վերադարձման, ն տոկոսի վճարման ժամկետայնության են բերում պետականարժեթղթեր:Պետական Նման վերջիններսձեռք պայմաններով: վարկեր տրամադրում են մասնավոր ֆիրմաները, վարկերը հանդես են գալիս երկու առումով` ներքին ն միջազբանկերը, օտարերկրյա պետությունները,միջազգային գային: Ներքին վարկի դեպքում, երբ վարկատուներըբանկերն ֆինանսական են, ապա պետությունը կատարում է վարկառուի (փոխառուի) կազճակերպությունները: դեր, իսկ երբ վարկառուներըտեղականմարմիններնեն (մարզ,

ՎԱՐԿ ՄՈՒՐՀԱԿԱՅԻՆ 1)

գնորդներին վաճառողների համայնք ն այլն), ապա պետությունն իրականացնումէ վարկողմից միմյանց տրամադրվող առնտրայինվարկի հիման վրա կատուի դեր: Միջազգային վարկի դեպքում պետությունը, որվարկի տեսակ է, որը ձեակերպվելէ պես վարկատու ն վարկառու, փոխհարաբերություններիմեջէ մուրհակով: Օգտագործելովպարտքային մտնում այլ երկրներիհետ: հանձնառությունները փոխադարձ հաշվարկներում, նրանք, վերջին հաշվով,օգտագործում են մուրհակները նան բանկի հետ

ՎԱՐԿ ՍՊԱՌՈՂԱԿԱՆ

բանկի կողմից տրամադրվում է գործարքներում, դրանք հանձնելով որպես ստացվող փոխատվությունների բնակչությանը` սպառման ապրանքներգնելու կամ կենցաղաապահովում: Արդյունքում տեղի է ունենում յին ծառայությունների դիմաց վճարումներ կատարելու համար: փոխարինում,ընդ որում նոր կապն անցնում է պարտատիրոջ Որպես կանոն, տրամադրվում է մինչն Յ տարի ժամկետով մուրհակիտիրոջ միջոցով, որը մուրհակըներկայացնումէ բանկ հաշվառման սահմանված տոկոսադրույքաչափերով:Տրամադրված վարկի համար: Բանկը ակցեպտավորում է դիմաց վճարումներ չկատարելիս, գրավ դրած իրի սեփակա(հոժարագրում) մուրհակը` վարկային պայմանագրիպայմաններով: նության իրավունքն անցնում է բանկին ն վաճառվում աճուրՄուրհակայինվարկ տրամադրելուդեպքում բանկը պարտավորէ մարել իր դով կամ այլ ձնով: կողմից ակցեպտավորված մուրհակը` վճարման ժամկետը լրանալիս, կամ հաճախորդ-փոխառուից` նրան տրամադրվածմուրհա-

հավա-

(ապրանքանյութական արժեքներով,

--

--

առաջացած բանկային

-

ՎԱՐԿԱԽՆԱՅՈՂԱԿԱՆ

ԱՍՈՑԻԱՑԻԱՆԵՐ

որոնք առաջարկում են (առավելապես մասնավոր անձանց ն ընտանիքներին) միջոցների խնայողության պլաններ` խնայողական կամ կենսաթոշակայինավանդների տեսքով, ինչպես նան տրամադրում են հիփոթեքայինվարկեր:

ՎԱՐԿԱՅԻՆ ԲԻԶՆԵՍ

--

-

ներառում է` հաճախորդներին(իրա-

վաբանական ն ֆիզիկական անձանց) վարկերի տրամադրման ն այլ առնտրային բանկերին ազատ դրամական միջոցների

ժամանակավորփոխանցմանգործընթացները`որոշակի վարձավճարի դիմաց: Վարկային բիզնեսի մյուս տեսակը կարող է հանդես գալ միջբանկայինվարկի, կամ ուրիշ բանկում Ժամկետային դեպոզիտի տեսքով: Վարկային բիզնեսի զարգացման համար պայման է հանդիսանում ինչպես տնտեսությունում ազատ դրամականմիջոցների առկայությունըն այդ միջոցների նկատմամբ կարիք ունեցող սուբյեկտների առկայությունը, այնպես էլ վարկայինհաստատություններիմիջն ընթացիկկապի առկայությունը, բանկային շուկայում ռեսուրսներիվերաբաշխման վրա մասնագիտացվածն բավարար վստահություն ներշնչող միջնորդներիառկայությունը:

ՎԱՐԿԱՅԻՆ ԳԻԾ

վարկառուի (փոխառուի) հանդեպ ունեցած բանկի կամ վարկայինկազմակերպությանիրավաբանորեն ձնակերպված պարտավորությունն է, որոշակի ժամանակաշրջանում նրան տրամադրելուվարկեր` սահմանված առավելագույն գումարի սահմաններում: Երբեմն վարկային գիծ բացելու մասին պայմանագրումամրագրվում է պայման, ըստ որի, փոխառուն, պարտավորէ բանկում պահել ավանդ` վարկային գծի ն ընտրված վարկերի գումարի նկատմամբ հաշվարկված որոշակիտոկոսիչափով: Բանկն իրեն իրավունք է վերապահում չեղյալ համարել պայմանագիրը.եթե հաճախորդիֆինանսատնտեսական վիճակը վատթարանումէ, եթե փոխառուն վարկային գծի միջոցները չի օգտագործում ըստ նշանակության (պայմանագրումսովորաբարնշվում են միջոցներիօգտագործման նպատակները)ն պայմանագրովնախատեսվածայլ դեպքերում: Փոխառուն իրավունք ունի ընտրել վարկային գծի միջոցներն ըստ անհրաժեշտության ն վճարել հաշվարկված տոկոսներ միայն փաստացի ընտրված վարկի համար: Երկրա--

չափական պատկերմանառումով, միանվագ վարկային համաձայնագիրը կարելի է ներկայացնել որպես կետի, իսկ վարկային գիծը` հատվածի ձնով: Վարկայինգիծը միանվագ վարկային պայմանագրի դեպքում ունի առավելություն երկու կողմերի համար էլ: Այն փոխառուի համար ստեղծում է առնտրային գործունեության իրականացման ավելի որոշակի հեռանկարներ, վերադիր ծախսերի ն ժամանակիտնտեսում, որոնք անմիջապես կապված են յուրաքանչյուր առանձին վարկային համաձայնագրիշուրջ բանակցություններվարելու ն կնքելու հետ: Նույնը վերաբերումէ նան վարկատու բանկին (վարկայինկազմակերպությանը):Դրա հետ մեկտեղ, բանկն իր վրա է վերցնում փոխատվականկապիտալներիշուկաներում իրադրությունների անբարենպաստտատանումներիռիսկը, քանի որ անկախիրավիճակից պարտավոր է կատարել փոխառուի նկատմամբ իր պարտավորություններըն տրամադրելնրան վարկ` վարկային գծի վերաբերյալ համաձայնագրին համապատասխան: Վարկային գծերը սովորաբար օգտագործվում են խոշոր կազմակերպությունների կողմից` ապագա պարտավորությունները ֆինանսավորելու ն ապրանքանյութական պաշարներ գնելու համար: հավանական փոխառուի (ֆիզիկական կամ իրավաբանականանձի) ֆինանսական վիճակի, նրա գործունեության վերաբերյալ փաստերի ն կարծիքների հավաքումն է: Այդ տեղեկությունները հատկապես վերաբերվումեն փոխառուի (վարկառուի) ֆինանսական պարտավորությունների կատարմանը:

ՎԱՐԿԱՅԻՆ

ԳՈՐԾ

--

հիմնականում ունի երկու իմաստ. լայն առումով` սոցիալ-տնտեսականայս կամ այն ֆորմացիայի (կազմավորման)շրջանակներում գոյություն ունեցող վարկային հարաբերությունների, վարկի ձների ու մեթոդների ամբողջությունն է, իսկ նեղ առումով` պատմականորոշակի ժամանակաշրջանում այս կամ այն երկրի վարկային հարաբերություններ կազմակերպող ինստիտուտների ն վարկային կազմակերպությունների ամբողջությունն է: Արդյունաբերորեն զարգացած երկրների վարկային համակարգի մեջ մտնում են բանկերը ն մասնագիտացված ոչ բանկային ֆինանսավարկայինկազմաՎԱՐԿԱՅԻՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳ

--

կերպությունները, այդ թվում` ա) ապահովագրական ընկերությունները, բ) կենսաթոշակայինհիմնադրամները, գ) խնայողական դրամարկղները, որոնք մասնագիտացված են ն հասարակության տարբեր շերտերի խնայողությունները փոխարկում են փոխատվական կապիտալի,դ) գրավատները նայլն:

ՎԱՐԿԱՅԻՆ

ՆԵՐԴՐՈՒՄՆԵՐ

իրենցից ներկայացնում են բանկային համակարգի կողմից տնտեսությանը կամ դրա կարիքը զգացող իրավաբանականանձանց տրամադրված վարկերի գծով միջոցներ: Վարկայիններդրումները բաժանվում են կարճաժամկետի` տրամադրված մեկ տարուց պակաս ժամկետով, ն երկարաժամկետի`մեկ տարուց ավել ժամկետով:

ՎԱՐԿԱՅԻՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

-

--

դրանով բանկը կամ վարկային

կազմակերպությունը(վարկատուն)պարտավորվումէ պայմանագրով նախատեսված չափերով ն պայմաններով դրամական կամ արտարժութային վարկ տրամադրել վարկառուին (փոխառուին), իսկ վերջինս էլ պարտավորվում է սահմանված ժամկետում վերադարձնել ստացված գումարը ն դրանից վճարել տոկոսներ: այլ

ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ

վարկային ներդրումների արդյունավետ կառավարման հիմքում ընկած է պորտֆելային կառավարմանսկզբունքը, որը հնարավորություն է տալիս գնահատելու ամբողջ պորտֆելի ռիսկը, որն առավել արդիական է դառնում ռազմավարական պլանավորման ընթացքում` դիվերսիֆիկացիայի ճիշտ ընտրության համար: Վարկային պորտֆելի ռազմավարական պլանավորում իրականացնելիս, անհրաժեշտ է առանձնացնել ռիսկի գործոնները` ինչպես վարկային շուկայում, այնպես էլ նրա առանձին ստորաբաժանումներում, համադրելով այն պորտֆելում ներառված վարկերի տեսականու հետ: Բաճկի դերը ֆինանսական շուկայում ե նրա ֆինանսական ռազմավարությունը մեծ ազդեցություն է ունենում ակտիվների որակի ն, բնականաբար, բանկի ֆինանսականվիճակի վրա: Վարկերիպորտֆելայինկառավարումիրականացնելիսպետք է տեսակավորելպորտֆելում առկա վարկային ներդրումները ն որոշել դրանց տեսակարարկշիռը:

ՎԱՐԿԱՅԻՆ

ՊՈՐՏՖԵԼԻ

-

ՎԱՐԿԱՅԻՆՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ վարկադրամայինմիջոիրականացմանհամակարգ է, որը պետությունն ցառումների: օգտագործում է տնտեսական ն քաղաքական որոշակի. նպատակների հասնելու համար: Այն տնտեսական ընդհանուր քաղաքականությանտարրերիցէ: --

ՔԱՐՏԵՐՈՎ

ՎԱՐԿԱՅԻՆ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆՆԵ

ԶԲԱՂՎՈՂ

որոնք կարճաժամկետվարկեր (օվերդրաֆտ)են հատկացնում մասնավոր անձանց ն տնտեսավարող սուբյեկտներինմ̀անրանպատակով: ծախ առնտրի խրախուսման

(ՓՈԽԱՌՈՒ) վարկայինհարաբերությունների ստանում է միջոցներ մի կողմն է, որն օգտագործմանհամար ժամկետում (վարկ) ն պարտավորվումէ այն պայմանավորված տոկոսայինեկամտի վերադարձնելվարկատուինհ̀աշվարկված

ՎԱՐԿԱՌՈՒ

հետ

--

համատեղ:

դրանք են` բոլոր տեսակի բնակչությունը ն տնտեսավարող սուբյեկտները, պետությունը,

ՎԱՐԿԱՎՈՐՄԱՆ ՍՈՒԲՅԵԿՏՆԵՐ

--

բանկերը:

դրանք այն նյութական են ն միջոցներն են, որոնց համար տրամադրվում վարկեր կնքվում վարկային պայմանագրեր:Օրինակ, կարճաժամկետ վարկերնուղղվում են նյութականընթացիկ ակտիվներ (պավարկերը` արշարներ) ձեռք բերելու, իսկ երկարաժամկետ վերակառուցման, տադրական օբյեկտների շինարարության, հիմնական միջոցների ձեռք բերմանն երկարաժամկետայլ նպատակներիհամար:

ՎԱՐԿԱՎՈՐՄԱՆ

ՕԲՅԵԿՏՆԵՐ

-

համարվում են ֆիզիկականն իրավաբանաազատ դրական անձինք, որոնք իրենց ժամանակավորապես են վարտրամադրում ժամկետով որոշակի միջոցները մական

ՎԱՐԿԱՏՈՒ

--

կառուին (փոխառուին):

ՈՒ ԱՐԴՅՈՒՆԱԲԵՐԱԿԱՆԸՆԿԵՐՈՒՎԱՐԿԵՐ ԱՌԵՎՏՐԱՅԻՆ

են զբաղվող ձեռնարկատիրությամբ

ԹՅՈՒՆՆԵՐԻՆ

տրվում --

արժեքների կազմակերպություններինապրանքանյութական

պաշարների ձեավորման համար` դրանց գնումների հետ կապված ծախսերի, աշխատավարձիվճարման ու հարկերի մարմաննպատակով:

ՎԱՐԿԵՐ ԿՈՆՏՈԿՈՐԵՆՏԱՅԻՆ

տարբեր երկրներում բնորոշվում են որպես վարկերի դասական տեսակ: Դա այնպիսի վարկ է, որը տրվում է բանկի կողմից ազգային արժույթով կամ արտարժույթովբանկի հաճախորդին`նրա պահանջարկինհանրա հայեցողությամբ, մապատասխան, ն կարող է օգտագործվել չգերազանցելով նախօրոք հաստատված:պայմանագրային գումարը: Մուտքերի ն վճարումների մնացորդը (սալդոն) հաճախորդիհաշվից կատարվում է պայմանագրում նշված ժամկետից հետո, միաժամանակվարկերի դիմաց վճարումը կատարելովբանկի միասնականհաշվին: Կոնտոկորենտային վարկերը դասվում են կարճաժամկետ վարկերի շարքին ն նրանց իրացվելիությանապահովման համար տրվում են բանկի առաջնակարգհաճախորդներին` ըստ անհրաժեշտության: Տոկոսավճարներիգանձումը կատարվում է փաստացի օգտագործված գումարից: Իսկ այդ վարկային գործարքի համար բանկը, անկախ վարկային միջոցի օգտագործումից, գանձում է միջնորդային(կոմիսիոն) վճարներ, որը հաշվարկվում է շրջանառվող գումարից կամ գանձվում հաստատագրված վճարների ձնով: Կոնտոկորենտային վարկերի տոկոսավճարների հաշվառման ն գանձման համար գործում է հատուկ կարգ` «շտաֆելային» մեթոդ: Այս մեթոդի էությունը կայանում է նրանում, որ այստեղ տոկոսավճարներիհամար չկան սահուն ժամկետ ն որոշակի կայուն դրամական հոսքեր, այստեղ հաշվառումըտարվում է օրերով, մի դեպքում` դեբետ, մի դեպքում` կրեդիտ, իսկ արդյունքների ամփոփումըկատարվում է եռամսյակիվերջում: --

ՎԱՐԿԵՐ

ՄԻՋԲԱՆԿԱՅԻՆ

դրանք ազատ դրամական միջոցներիներգրավումնու տեղաբաշխումնէ բանկերի միջն: Այդ վարկերը բանկերի իրացվելիությանապահովման, թղթակցային հաշիվների համալրման ն ֆինանսականշուկայի առավել եկամտաբերոլորտներում գործառնություններիրականացնելու համար անհրաժեշտ միջոցների հայթայթման հիմնական աղբյուրներից են: -

ՎԱՐԿԵՐ

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐԻՆ

բանկերին, ապահովագրական մադրվում կազմակերպություններին: են

ԴԱՍԱԿԱՐԳՈՒՄ

-

ու

որոնք տրաֆինանսական

ըստ որի վարկային յուրաքանհաշիվ դասակարգվածէ համապատասխանհատկանիշներով, հետնյալ 5 խմբերում` ստանդարտ, հսկվող, ոչ ստանդարտ, կասկածելի ն անհուսալի. Ստանդարտ են համարվում այն վարկերը, որոնք սպասարկվում են ըստ կազմված պայմանագրի ն, որպես կանոն, դրանցբնորոշ են հետնյալ հատկանիշները`ա) վարկառուիֆինանսական վիճակը կասկած չի հարուցում, բ) առկա է վարկը մարելու վարկառուի բավարար ունակությունը: Բանկի կամ վարկային կազմակերպության տրամադրած ստանդարտ վարկերն ունեն վարկառուի կողմից հիմնական գումարի ն տոկոսագումարներիետ վերադարձման հուսալի ապահովվածություն: Հսկվող են այն վարկերը, որոնք իրենց հատկանիշներով ամբողջությամբ համապատասխանում են ստանդարտ վարկերի սահմանմանը, սակայն դրանց հիմնական գումարի կամ դրա մի մասի մարումը ե տոկոսագումարների վճարումը ուշացելէ սահմանվածժամկետից մինչն 90 օր: Ոչ ստանդարտվարկերին բնորոշ են հետնյալ հատկանիշները. ա) ժամկետում մարումը հնարավոր չէ վարկառուի դրամական միջոցների ոչ բավարար լինելու պատճառով, բ) վարկառուի ֆինանսական ոչ բարվոք վիճակի հետնանքով դրամական առաջնային աղբյուրները բավարար չեն, ն այս դեպքում բանկը(վարկայինկազմակերպությունը)պետք է դիմի երկրորդային աղբյուրներին, այդ թվում` գրավային միջոցի, գույքի վաճառքի, տրված վարկերի պայմանների վերանայման նայլն: Ոչ ստանդարտ վարկերի դեպքում հիմնական գումարի կամ դրա մի մասի մարումը ն տոկոսագումարների վճարումը ուշացել է սահմանված ժամկետիցմինչն 90-180 օր: Կասկածելիվարկերն ունեն նույն հատկանիշները,ինչ-որ ոչ ստանդարտիննէ, սակայն այն տարբերությամբ, որ վճարումը ձգձգվում է սահմանվածժամկետից 181-270 օր: Անհուսալի վարկերը դրանք դժվարությամբ ետ վերա. դարձվողներն են, որոնց գծով վճարումների ուշացումը կա-

ՎԱՐԿԵՐԻ

--

չյուր

»

»

»

»

տարվում է սահմանվածժամկետից 270 օր չէ: վարկատուիձեռնտու

ՎԱՐՁԱԿԱԼՈՒԹՅԱՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

ն

ավելի,

որը ոչ

մի

ըստ որի վարձատուն պարտավորվում է վճարի դիմաց վարձակալի ժամանակավոր տիրապետմանըն (կամ) օգտագործմանըհանձնել գույք: Վարձակալությանկարող են հանձնվել հողամասերն մեկուսի բնական այլ օբյեկտներ, շենքեր, շինություններ, սարքավորումներ, տրանսպորտայինմիջոցներ ն այլ գույք, որոնք օգտագործման ընթացքում չեն կորցնում իրենց բնական հատկությունները: Վարձակալությանպայմանագրում պետք է նշվեն տվյալներ, որոնք թույլ են տալիս որոշակիորեն սահմանել այն գույքը, որը որպես վարձակալությանօբյեկտ հանձնվում է վարձակալին: Պայմանագրում այդպիսի տվյալների բացակայության դեպքում վարձակալությանօբյեկտիմասին պայմանըհամարվումէ չհամաձայնեցված, իսկ համապատասխան պայմանագիրը՝ չկնքված: Վարձակալությանպայմանագիրըկնքվում է գրավոր: --

վարձատուն որոշակի վճարի կամ վճարների դիմաց վարձակալին է փոխանցում ակտիվի մի մասի (մասնավորապես հիմնական միջոցների) օգտագործման իրավունքըպայմանագրայինժամանակաշրջանիընթացքում:

ՎԱՐՁԱԿԱԼՈՒԹՅՈՒՆ

ՎԱՐՁԱՎՃԱՐ

-

որի, վարձակալը պարտավոր է ժամանակին մուծել գույքն օգտագործելուհամարսահմանվածվճարը: Վարձավճարըսահմանվումէ վարձակալությանհանձնվածամբողջ գույքի կամ դրա յուրաքանչյուր բաղկացուցիչմասի համար. ա) պարբերաբարկամ միաժամանակվճարվողորոշակիկայուն գումարով, բ) վարձակալված գույքն օգտագործելու արդյունքում ստացվածարտադրանքիկամ եկամուտներիհամարսահմանված բաժնով, գ) վարձակալի կողմից որոշակի ծառայություններ մատուցելով, դ) վարձակալի կողմից պայմանագրով պայմանավորվածգույքը վարձատուիսեփականությանըկամ վարձակալությանը հանձնելով, ե) վարձակալված գույքը բարելավելու համար պայմանագրով նախատեսված ծախսերը վարձակալի վրա դնելով: Կողմերը վարձակալության պայմանագրով կարող են նախատեսել վարձավճարի մատնանշված ձների համակցություն կամ դրա այլ ձներ: --

ըստ

կարող են լինել գույքը վարձակալության հանձնելու համար օրենքով կամ սեփականատիրոջկողմից հանձնելու իրալիազորված անձինք: Գույքը վարձակալության Ֆինանսական վունքը պատկանումէ դրա սեփականատիրոջը: կարող վ արձատու պայմանագրով ( լիզինգի) վարձակալության է լինել բանկը կամ օրենքով սահմանված կարգով լիցենզիա (թույլտվություն) ստացած մասնագիտացվածկազմակերպուՎԱՐՁԱՏՈՒ

--

թյունը:

չեկ կամ փաստաթուղթ է, սեփականաշնորհման որի տիրոջը իրավունք է տրվում անմիջականմասնակցություն միջոցնեունենալու սեփականաշնորհվողկազմակերպության տեսքով: Այն գրավոր վկայագիր, րին` բաժնեմասնակցության ՎԱՈՒՉԵՐ

--

հանձնարարագիր,երաշխիք է:

ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆ կառավարմանեզրափակիչ գործաարդյունավետ ռույթն է, առանցորի անհնարէ գործնականորեն այդ գործառույթները, մյուս երեք կառավարման իրականացնել --

ն մոտիվացիան:Այն թվում` պլանավորումը,կազմակերպումը կողմից իրենց հանդես է գալիս որպես կազմակերպությունների առջն դրված նպատակներինհասնելու ապահովմանգործըն-

թաց:

Վերահսկողությունըտնտեսավարող սուբյեկտների արտագործունեությանանբաժադրականու ֆինանսատնտեսական է կառավարման մասն է, որը պարտադիրիրականացվում նելի ն ու օղակներում, որի գլխավորխնդիրը բոլոր ճակարդակներում ու հեռանկարայինգործունեուընթացիկ կազմակերպության է, առաջադրվածպլաններին կառավարումն օպերատիվ թյան փաստացիձեռք բերված արդյունքներիհամապատասխանուէ, կազմակերպության թյան գնահատումըն, որ ամենակարնորն հ առջն դրված հիմնականնպատակների, ատկապեսգլխավոր ապահովումը: նպատակի`առաքելության,իրականացման մեկ ապահովագրողիկողմից ապահովագրությանպայմանագրով որոշված պայմաններով ապահովագրվողինկատմամբունեցած իր բոլոր կամ մի շարք կատարմանռիսկի ապահովագրումն պարտավորությունների Վերաէ` մեկ այլ ապահովագրողիմոտ (վերապահովագրող):

ՎԵՐԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

-

պահովագրությունըհամակարգէ, որով ապահովագրողները կարողեն ընդլայնել ապահովագրության հիմնականսկզբունքն` իրենց ռիսկերըվերաբաշխելով:

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

ԳՈՐԾՈՆԱՅԻՆ

ուղղված է արդյունքային (արդյունավետության)ցուցանիշների մակարդակին դրանց աճի վրա ազդող գործոնների մեծության բացահայտ-

մանը:

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ ԴԵՏԵՐՄԻՆԱՑՎԱԾ (ՄԱՆՐԱՄԱՍՆԵՑՎԱԾ)

օգտագործվում է գործոնային ն հանրագումարայինցուցամիջն առկա փոխկապվածությունն ուսումնասիրելու -

նիշրերի ամար:

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ ԴԻԱԳՆՈՍՏԻԿ

իրենից ներկայացնումէ տիպիկ նախանշանների հիման վրա տնտեսական գործընթացների նորմալ ընթացքիխախտման էության բացահայտման միջոց: Օրինակ, եթե համախառնարդյունքի աճի տեմպը գերազանցում է պատրաստի արտադրանքիաճի տեմպին, ապա դա վկայում է անավարտարտադրության մնացորդիաճի մասին: նման նախանշանների իմացությունըթույլ է տալիս արագ ն բավականին ճշտորեն տալ խախտումներիբնութագիրը` առանց լրացուցիչ ժամանակն միջոցներ պահանջող գործո--

ղությունների:

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ ԿԱՌԱՎԱՐՉԱԿԱՆ

ներառում է տնտեսավարող սուբյեկտի այն բոլոր ծառայությունները, որոնք կապված են` պլանավորման,վերահսկման,արդյունավետ որոշումների ընդունման, ռազմավարությանն տակտիկայիմշակման, շուկայավարման, տեխնիկային տեխնոլոգիայիբարելավման համար անհրաժեշտտեղեկատվությանտրամադրման --

նպատակով:

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

ՀԱՄԵՄԱՏԱԿԱՆ

--

սովորաբար սահմա-

նափակվումեն հաշվետվական տվյալների համեմատությամբ (փաստացիտվյալներըպլանայինի, նախորդտարիներիտվյալների, այլ տնտեսավարող սուբյեկտներիտվյալ ների հետ):

ՀԱՆՐԱԳՈՒՄԱՐԱՅԻՆ իրականացվումէ հաշվետու ժամանակաշրջանիհամար (ամիս,եռամսյակ,տարի): Նրա էությունը կայանում է նրանում, որ ձեռնարկատիրական

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

--

հագործունեություննուսումնասիրվումէ բազմակողմանիորեն` մապատասխանժամանակահատվածի հաշվետվականտվյալների հիման վրա: :

է տնտեիրականացվում սավարող սուբյեկտի տնտեսականգործունությանավարտից հետո: Այն օգտագործվում է պլաններիվերահսկման,չօգտագործված պաշարների բացահայտմանն գործունեության ար-

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

ՀԱՋՈՐԴԱԿԱՆ

--

դյունքների օբյեկտիվ գնահատման համար:

այն կառավարչականորոն դրա հիմնավորշումների արդյունավետությանգնահատման ման մեթոդ է, որը հիմնված է իրացումիցհասույթի, ինքնարժեքի ն շահույթի (վնասի) պատճառահետնանքային փոխկապվածության, ն ծախսերը փոփոխունին հաստատունիբաժանման վրա:

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

ՄԱՐԺԻՆԱԼ

--

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

ՄԻՋՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

ՆԵՐՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

համեմատվում են երկու կամ ավելի համադրելի տնտեսավարողսուբյեկտների գործունեությանարդյունքները: Դա հնարավորությունէ տալիս բացահայտել առաջավոր փորձը, առկա պաշարները, թերությունները ե դրա հիման վրա տալ դրանց գործունեության առավել արդյունավետգնահատական:

տնտեսավարողսուբյեկտի քին գործունեությունը:

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

ն

-

ուսումնասիրում է նրա ստորաբաժանումներիներ-

ՇՈՒԿԱՅԱՎԱՐՄԱՆ

-

(ՄԱՐՔԵԹԻՆԳԻ) ըստ

--

որի ուսումնասիրվում է տնտեսավարողսուբյեկտի գործունեության արտաքին միջավայրի, հումքի ե պատրաստի արտադրանքի շուկաների, մրցունակության առաջարկի ն պահանջարկի, առետրայինռիսկի, գնային քաղաքականությանհետազոտությունն ու ուսումնասիրումը:

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

ՍՈՑԻԱԼ-ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ուսումնասիրում տնտեսավարող սուբյեկտի սոցիալական ն տնտեսական գործընթացներիփոխհարաբերությունները,նրանց փոխազդեցությունը միմյանց ու դրանց գործունեության տնտեսական արդյունքներիվրա: --

է

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ

օգտագործվում է գործընթացների միջն կախուսումնասիրվող երնույթների վածությունը հետազոտելու համար:

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

-

ն

ՏԵԽՆԻԿԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

որով զբաղվում տնտեսավարողսուբյեկտի տեխնիկականծառայությունները (գլխավոր ինժեներ, գլխավոր տեխնոլոգ ն այլն): Նրա էությունը կայանում է` տեխնիկական ու տնտեսական գործընթացների փոխազդեցության ուսումնասիրությունը ն տնտեսավարող սուբյեկտի գործունեության տնտեսական արդյունքների վրա նրանց ազդեցությանբացահայտումը:

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

-

են

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

ՏՆՏԵՍԱԲՆԱՊԱՀՊԱՆԱԿԱՆ

հետազոտում է բնապահպանականն տնտեսական գործընթացների --

փոխազդեցությունը` կապված շրջակա միջավայրի պահպանման ն այդ ուղղությամբ կատարվածծախսերի հետ: '

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

ՏՆՏԵՍԱՄԱԹԵՄԱՏԻԿԱԿԱՆ

որի օգնուէ արտադրատնտեսականգործունեության թյամբ ընտրվում առավել արդյունավետ ապահովման տարբերակը, ն բացա--

հայտվում են նյութական, աշխատանքային ու ֆինանսական առկա ռեսուրսների առավելագույն օգտագործման հաշվին արտադրությանարդյունավետությանբարձրացմանպահուստները:

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

ՏՆՏԵՍԱՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

ՕՊԵՐԱՏԻՎ

օգտագործվում է հասարակականերնույթների համատարած ուսումնասիրման համար, տնտեսավարող սուբյեկտի ղեկավարման տարբեր մակարդակներում: -

իրականացվում է անմիհետո կարճատն տնտեսական ավարտից ջապես գործընթացի

--

ժամանակաընթացքում (հերթափոխ, օր, տասնօրյակ): Նպատակն է` օպերատիվ ձնով բացահայտել թերությունները ն մշակել դրանց վերացմանմիջոցառումներիծրագիր:

ՖԻՆԱՆՍԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ըստ որի հիմնական ուշադրությունը բնեռվում է տնտեսավարողսուբյեկտի

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

-

գործունեության ֆինանսական արդյունքներին, ֆինանսական պլանների կատարմանը,սեփականն փոխառու կապիտալների նպատակայինօգտագործմանն ու տարբեր տեսակի շահութաբերությունների բարձրացմանը, ինչպես նան ֆինանսական վիճակի ն վճարունակությանբարելավմանը:

ՎԵՐՋՆԱԿԱՆ

ՍՊԱՌՄԱՆ ԾԱԽՍԵՐ

ձնավորվում են՝ տնային տնտեսությունների, տնային տնտեսություններին սպասարկող ոչ առնտրայինկազմակերպությունների, ինչպես նան կոլեկտիվ ն անհատական ծառայությունների ու ապրանքների համար կատարված պետական հիմնարկների վերջնական սպառման ծախսերից: Այսպիսի խմբավորումը ցույց է տալիս, թե է Իո ովու՞Ֆի --

աննաաամաւն խարու անսակիտւմ

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ

ԱՂՅՈՒՍԱԿ

ֆի-

վիճակագրական նյութերի ամփոփմանն մշակման թվային արդյունքների առավել իրական, ակնառուն սիստեմավորված(համակարգված)շարադրմանձն է: Վիճակագրական աղյուսակների արժանիքներն են` դրանցում բովանդակվողտվյալների արտահայտիչն ակնառուլինելն ու ամբողջականությունը:Աղյուսակներումբացակայում են համանման ցուցանիշների վերաբերյալ միննույն տեղեկությունների կրկնողությունները,որպիսիք կարող են լինել տեքստային --

շարադրանքում:

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ ԱՂՅՈՒՍԱԿԻ ՏԱՐՐԵՐ

արտաքինիցվիճակագրական աղյուսակն իրենից ներկայացնում է սյունակների ն տողերի համախմբում, ուր տեղադրվում են ուսումնասիրության ենթակա թվերը: Յուրաքանչյուր տողում ն սյունակում գտնվող ցուցանիշների նշանակությունը պարզաբանվում է վերնագրերով, որոնք զետեղվում են աղյուսակի ձախ մասում (տողերի անվանումները)ն վերնի մասում (սյունակներիանվանումները): Բացի այդ, յուրաքանչյուր վիճակագրական աղյուսակ պետք է

--

ընդհանուր վերնագիր ե համապատասխան համարակալում, որը դրվում է վերնագրից վերն: Սովորաբարաղյուսակները բաղկացածեն վիճակագրական ենթակայիցն ստորոգյալից, որոնցում կողմնային(ըստ տողերի) վերնագրերն օգտագործվում են ենթակայի իմաստավորման, իսկ վերին (ըստ սյուների) վերնագրերը`ստորոգյալի իմաստավորման համար: Սակայն, երբեմն, ուսումնասիրությանէությունից ելնելով, ենթակայի ն ստորոգյալի իմաստավորումներն իրենց տեղերըփոխում են: ունենա

ՎԻԶԱԿԱԳՐԱԿԱՆ

ԱՂՅՈՒՍԱԿՆԵՐԻ

ՏԵՍԱԿՆԵՐ

-

տնտեսա-

գիտական հետազոտություններիգործընթացում կիրառվում են վիճակագրականաղյուսակների տարբեր տեսակներ: Դրանք տարբերվում են իրենցում ներառվող ցուցանիշների (համակցությունների) թվով, ենթակայի ու ստորոգյալի տարբեր կան այլն: ռուցվածքով Կիրառվում են վիճակագրականաղյուսակներիտարբեր տեսակներ:Դրանցիցառավել տարածված է աղյուսակի այն տեսակը, որը կազմվում է ենթակային բնորոշ համակարգով: Ուստի, նայած ենթակայիկառուցվածքին, տարբերում են վիճակագրական աղյուսակների երեք տեսակներ`այարզ, /սմբային ն կոմբի-

նացված:

՝

Վիճակագրական ա/արզ աղյուսակների ենթակայում պարզապես թվարկվում են վիճակագրական դիտարկմանենթարկված ինչ-որ օբյեկտներ կամ տարածքայինմիավորներ: Վիճակագրական/սմբայրն աղյուսակների ենթական ներառում է ուսումնասիրվող օբյեկտի միավորների խմբերը` ըստ մեկ էական հատկանիշի: Խմբային աղյուսակներիպարզագույն տեսակ են այնպիսիները, որոնցում ներկայացված են բաշխման շարքերը: Միաժամանակ,խմբային աղյուսակների ավելի բարդ տեսակ են այն աղյուսակները, որոնցում ստորոգյալը այս կամ այն խմբի մեջ մտնող միավորների թվի հետ միասին ներառում է նան ենթակայիխմբերիբնութագրմանըվերաբերող մի շարք ուրիշ ցուցանիշներ: Վիճակագրական(ոռմորնացվածաղյուսակների կազմման դեպքում ենջական պետք է ներառի մեկ հատկանիշով պայմանավորված միավորների խմբեր, որոնք այնուհետն կարող են բաժանվել առանձին ենթախմբերի` ըստ մեկ կամ մի քանի

հատկանիշների:Կոմբինացվածաղյուսակներիպարզագույն տեսակներից են այնպիսիները, որոնք ցույց են տալիս միայն համակցությանմիավորների բաշխումը` ըստ երկու կամ ավելի հատկանիշների: Օրինակ, այդպիսիք են այն աղյուսակները, որոնք ցույց են տալիս բնակչության բաշխումը` միաժամանակ ըստ սեռի ն տարիքի, կամ` ըստ զբաղմունքների ն կրթության մակարդակի: Ավելի բարդ են այն վիճակագրականաղյուսակները, որոնք ներառում են կոմբինացված խմբավորում ենթակայում ն մի շարք ցուցանիշներ` ստորոգյալում: այլ

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ ԱՄՓՈՓՈՒՄ

խնդիրն է` հանրագումարի բերել, համակարգել (սիստեմավորել) ն ընդհանրացնել դիտարկմանարդյունքներն այնպես, որպեսզի հնարավոր դառնա հայտնաբերել ամբողջությամբվերցրած վիճակագրականհամակցության բնորոշ գծերը ն երնան հանել ուսումնասիրվող երնույթների ու գործընթացների օրինաչափությունները:Տարբերում են ամփոփման երկու հասկացություն. ամփոփում՝ բառի լայն իմաստով, ն ամփոփում` բառի նեղ իմաստով: քայն հմաստով ամփոփում ասելով հասկացվում է համատարած երնույթների են գործընթացների հետ կապված գործառնությունների ավելի ընդգրկուն շրջանակ: Այն իրենում ներառում է ուսումնասիրվող օբյեկտի միավորների բաժանումն առանձին խմբերի, ցուցանիշների համակարգի օգնությամբ այդ խմբերի բնութագրումը, ինչպես նան արդյունքների ներկայացումը վիճակագրականշարքերի, աղյուսակների ն գծապատկերների տեսքով: Բառր նեղ իմաստով ամփոփում ասելով հասկացվում է խմբայինն ընդհանուրգումարների հաշվումը:

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ ԱՆԸՆԴՀԱՏ

--

ԴԻՏԱՐԿՈՒՄ

հասկացվում է այնպիսիդիտակումը,որի ժամանակփաստերիբացահայտումը ն գրանցումը կատարվում է դրանց առաջացմանը համընթաց: Անընդհատդիտարկման դեպքում փաստերիգրանցումը ընթանում է իրադարձություններինզուգահեռ ն այդ առումով էլ այն կատարվում է մշտապես: Այդպես են կատարվում, օրինակ, քաղաքացիական կացության ակտերի (ծննդի ն մահվան, ամուսնության ն ամուսնալուծության) գրանցումը, արտադրանքի թողարկման,առաքման ն բեռներիստացման հաշվառումը:

--

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ

ԱՆՄԻՋԱԿԱՆ

ԴԻՏԱՐԿՈՒՄ

որի դեպքում պետականվիճակագրականմարմինների կամ ուրիշ կազմակերպությունների ներկայացուցիչները տեղեկություններ են ստանում դիտարկվող օբյեկտի ենթակայությանմիավորներն անձամբ հաշվելու, չափելու, կշռելու ն այլ միջոցներով: Դիտարկմանայդպիսի եղանակի օրինակ կարող է ծառայել այգիների ն հատապտղանոցներիհաշվեգրումը, որի դեպքում գրանցողները իրավունք ունեն հաշվեգրմանթերթիկներումգրանցել յուրաքանչյուր տնտեսության ունեցած պտղատու ծառերի քանակը` դրանքհաշվելուց հետո, այլ ոչ թե սեփականատիրոջ բանավորասածիհիման վրա:

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ

ԲԱՇԽՄԱՆ

ՇԱՐՔԵՐ

--

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ

-

Աւ

ԳԾԱՊԱՏԿԵՐՆԵՐ

ափեր

(ԳՐԱՖԻԿՆԵՐ) վիճակագրության մեջ գծապատկերներեն կոչվում թվային բացարձակ մեծությունների ն նրանց հարաբերակցություններիպայմանական պատկերումները տարբեր երկրաչափականգծապատկերների`կետերի, գծերի ն այլնի տեսքով:

--

գծապատկեր

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ ԴԻՆԱՄԻԿ ՇԱՐՔԵՐ

այն շարքերն են, որոնք բնութագրում են հասարակական երնույթներիչափերի -

այն շարքերն են, որոնք բնութագրում են համակցության միավորներիբաշխումն ըստ մի որնէ հատկանիշի, ե որի տարատեսակներըդասավորված են որոշակի կարգով: Բաշխման շարքերը կարող են կազմվել ըստ ատրիբուտիվ, կամ էլ ըստ քանակականհատկանիշների, ե դրան համապատասխանէլ տարբերում են դրանց երկու տեսակ` ատրրհբուտիվ ն վարիացիոնշարքեր: Ըստ ատրիբուտիվ հատկանիշների, դրանք այն բաշխման շարքերն են, որոնք բնութագրում են տվյալ երնույթի հատկությունը, որակը ն չունեն քանակական արտահայտություն, խմբավորելիս ստանում են տվյալներ այն մասին, թե որքան ունեն ատրիբուտիվ հատկանիշի այս կամ այն միավորներ. տարատեսակները: Օրինակ, կազմակերպությունում աշխատողներից որքա՞նն են բանվորները, ծառայողները, ինժեներատեխնիկականաշխատողները, բանվորներից քանի՞սն են խառատներ,փականագործներ ն այլն: Իրենց հերթին վարիացիոնշարքերը ող երնույթի քանակական հատկանիշով, փոփոխվող չափեր ու ունեցող միավորների կարգավորվածշարքեր են:

ղային արժեք

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆԳԾԱՊԱՏԿԵՐՆԵՐԻ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՏԵՍԱԿՆԵՐ

տարբերվում են ըստ բովանդակության ն ըստ կառուցման եղանակի:Վիճակագրական գծապատկերները բաժանվումեն հետնյալտեսակների.1) տարբեր օբյեկտներինկամ տարածաշրջաններին վերաբերողհամանուն ցուցանիշներիհամեմատման գծապատկերներ, 2) վարիացիոնշարքերի գծապատկերնե 3) կառուցվածքի(կազմի) գծապատկերներ, 4) փոխադարձաբար կապվածցուցանիշների գծապատկերներ, 5) դինամիկայի (ժամանակիմեջ կատարվող փոփոխություններ) ներ, 6) պլանի կատարմանգծապատկերներ:

--

փոփոխությունը որնիցե ժամանակամիջոցում:

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ ԴԻՏԱՐԿՄԱՆ ԾՐԱԳԻՐ

գրանցման ենն ցուցանիշների թակա հատկանիշների ցանկն է: Այլ ասած, դիտարկմանծրագիրն այն հարցերի ցանկն է, որոնց պատասխանները պետք է ստացվեն դիտարկման ենթակա յուրաքանչյուր միավորիվերաբերյալ: -

խոսքով

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ ԴԻՏԱՐԿՄԱՆ

ՆՅՈՒԹԵՐԻ

ԱՄՓՈՓՈՒՄ

-

է մի շարք մեթոդների իրականացվում օգնությամբ, որոնցից կարնորագույնը վիճակագրական խմբավորումների մեթոդն է, որի օգնությամբ առանձնացվումեն որակապես համասեռ սոցիալ-տնտեսականտիպերը, ըստ էական հատկանիշների

բնորոշ խմբերը ն ենթախմբերը: Վիճակագրական դիտարկմաննյութերն ամփոփելիսհաջողությամբ կիրառվում են աղյուսակային ն գծապատկերային մեթոդները:

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ ԴԻՏԱՐԿՄԱՆ ՊԼԱՆ

գրական

ամեն

ըստ որի վիճակամի դիտարկում անցկացվում է նախապեսն -

մանրամասնորեն մշակվածպլանով: Վերջինիս միջոցովկարգավորվում են ծրագրամեթոդական ն կազմակերպչական հարլուծումները: Ծռագրամեթոդական հարցերինվերաբերում ցերի են` դիտարկման նպատակին խնդիրներիսահմանումը,դիտարկմանօբյեկտի ն միավորիորոշումը, դիտարկման ծրագրի

մշակումը, ինչպես նան դիտարկման տեսակի ն եղանակի ընտրությունը: Կազմակերպչականհարցերին վերաբերում են՝ դիտարկման տեղի, ժամանակի ն ժամկետների սահմանումը, դիտարկումներն անցկացնելու համար պատասխանատուանձանց ն կազմակերպությունների քանակը որոշելը, կադրերի ընտրությունը, ուսուցումն ու հրահանգավորումը,դիտարկման ձների ն մյուս նյութերի բազմացումն ու ուղարկումը, նյութերի հանձնման (ներկայացման)ժամկետներիսահմանումը, ինչպես նան վիճակագրականդիտարկմաննախապատրաստման, կազմակերպման ն անցկացման հետ կապված մյուս պրակտիկ

հարցերը:

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ ԴԻՏԱՐԿՄԱՆ ՍԽԱԼՆԵՐ

դիտարկմանժամանակ ստացված վիճակագրականտվյալների անճշտությունները ն սխալներըընդունվածեն անվանել դիտարկմանսխալներ: Դիտարկման սխալները լինում են` ա) գրանցման սխալներ, բ) ներկայացուցչությանսխալներ: Գրանցմանսխալները կարող են լինել ինչպես համատարած, այնպես էլ ոչ համատարածդիտարկմանժամանակ` աատահանան ն սիստեմատիկ տեսքով: Պատահականսխալներ կարող են թույլ տրվել ինչպես հարցման ենթարկվողների կողմից նրանց պատասխաններում,այնպես էլ` գրանցողներիկողմից բլանկները լրացնելիս (օրինակ վրիպակները): Սհստեմատիկ սխալներն իրենց հերթին կարող են լինել կանխամտածված ն ոչ կանխամտածված: Կանխամտածված սխալները (ավելի ճիշտ` գիտակցված ավանդական աղավաղումները) ստացվում են այն երնույթի հետնանքով, երբ հարցմանենթարկվողները,իմանալով գործի իրական վիճակը, գրանցողին գիտակցաբարհաղորդում են սխալ տվյալներ: Տվյալների կանխամտածվածաղավաղմանը վերաբերում են հավելագրումները, աչքակապությունը, որոնք թույլ են տրվում որոշ անբարեխիղճաշխատողների(ղեկավարների) կողմից հաշվետվությունը կազմելիս: Ոչ կանխամտածված սիստեմատիկսխալները թույլ են տրվում ոչ դիտավորյալ

առումով:

-

Ներկայացուցչության սխալները առաջանում են միայն ոչ համատարածդիտարկմանժամանակ: Դրանց պատճառնայն է, որ ուսումնասիրվող համակցության ընտրված ն հետազոտ438

ված ճասը բավարար ճշգրտությամբ չի արտացոլում ամբողջ համակցությանկազմը:

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ ԴԻՏԱՐԿՄԱՆ ՓԱՍՏԱԹՂԹԱՅԻՆ

ԵՂԱՆԱԿ

--

որի դեպքում անհրաժեշտ տվյալները ստանում են տարբեր փաստաթղթերօգտագործելու հիման վրա: Դիտարկմանայդ եղանակըհաճախ անվանում են հաշվետու, քանի որ այն գլխավորապես կիրառվում է տարբեր տեսակի ընկերությունների, կազմակերպությունների, հիմնարկություններիկողմից սկզբնական հաշվառման փաստաթղթերիհիման վրա վիճակագրական հաշվետվությունը լրացնելիս: Դիտարկման փաստաթղթային եղանակին բնորոշ օրինակ է` բնակչության բնական շարժի վերաբերյալտվյալներ ստանալու նպատակովպետականվիճակագրության մարմիններիկողմից քաղաքացիականկացության ակտերիերկրորդ օրինակների օգտագործումը:

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ ԴԻՏԱՐԿՈՒՄ

ա) ըստ որի, հավաքվումեն սկզբնական վիճակագրականնյութերը ն մեծ թվերի օրենքին համապատասխան,հնարավորություն է ընձեռնվում ուսումնասիրվող հասարակականերնույթների ու գործընթացների վերաբերյալ ստանալ ստույգ, գիտականորեն իմաստավորված սկզբնական տվյալներ, որոնց հետագա մշակումը թույլ է տալիս բացահայտելվիճակագրականօրինաչափությունները, բ) դա սոցիալ-տնտեսականերնույթների ն գործընթացներիվերաբերյալ պլանաչափ ու գիտականորենկազմակերպվածհամատարածտեղեկատվությանհավաքելն է: Վիճակագրականդիտարկումը մեծ, բարդ ն աշխատատար գործ է, որը սովորաբարկատարվում է շատ աշխատողների ուժերով: Այն բաղկացած է նախապատրաստականաշխատանքներից, տվյալների անմիջական հավաքումից ն դրանց նկատմամբվերահսկողությունից:

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ

ԴԻՏԱՐԿՈՒՄ

--

ԱՆՑԿԱՑՆԵԼՈՒ

ԺԱՄԱՆԱԿ

-

վիճակագրական դիտարկման հաջողությունն ապահովելու համար կարնոր է ճիշտ որոշել ոչ ճիայն ծրագրամեթոդական, այլն` կազմակերպչականհարցերը: Տեղեկությունների հավաքման աշխատանքըհաջող անցկացնելու համար անհրաժեշտ միջոցառումներիցանկը կոչվում Է վիճակագրականդիտարկ439

կազմակերպչական պլան, ն վերջինիս հարցերի մեջ կարնոր նշանակություն ունի այն ժամանակի ճշգրիտ սահմանումը, որին վերաբերում են գրանցվող տեղեկատվության տվյալները: Անհրաժեշտ է նան սահմանել այն Ժամանակը,որի ընթացքում պետք է անցկացվի վիճակագրական դիտակում, իսկ այդ կապակցությամբ տարբերում են դիտարկմանօբյեկտիվ, սուբյեկտիվժամանակ ե կրիտիկականպահ: Այն ժամանակը,որին վերաբերում են գրանցվող տեղեկատվական տվյալները, կոչվում է դիտարկմանօք/ճ/տրվ ժամանա այն ժամանակաշրջանն Դիտարկման սուբյենտիվ ժամանակն է, որի ընթացքում կատարվում է գրանցումը: ժամանակի այն պահը (օր, ժամ), որին հարմարեցված են տեղեկատվական տվյալները, կոչվում է դիտարկման(րորւտրնական պար. ման

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ ԵՐԿՐՈՐԴՎՈՂ ԽՄԲԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐ

ընդհանուր առմամբ խմբավորումներ կատարում են գլխավորապես սկզբնական վիճակագրական տեղեկատվական տվյալների հիման վրա: Սակայն այդպիսի խմբավորումների հետ միասին վիճակագրության մեջ կիրառվում են արդեն խմբավորված տեղեկատվական տվյալների հիման վրա կատարվող խմբավորումներ, այսպես կոչված` երկրորդվող, որոնց սովորաբար դիմում են այն դեպքերում, երբ նախկինումկատարվածխմբավորումների կամ խմբերիթվի, կամ տվյալների համեմատելիության տեսանկյունից` չեն բավարարում հետազոտման նպա--

տակներին:

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ ԸՆԴՀԱՏՎՈՂ

ԴԻՏԱՐԿՈՒՄ

որի դեպքում փաստերի, իրադարձություններիգրանցումը կատարվում է կանոնավոր կերպով` որոշակի ժամանակահատվածներիցհետո, կամ երբեմն ըստ անհրաժեշտության: --

ուսումնասիրվող օբյեկտի միավորներն ըստ նրանց համար էական հատկանիշների ե համասեռ խմբերի բաժանելն է: Վիճակագրական խմբավորումները հանդես գալով որպես վիճակագրականամփոփման առաջին քայլ, թույլ են տալիս սկզբնական տեղեկատվական տվյալները մշակել այնպես,որպեսզիուսումնասիրվողերնույքՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ

ԽՄԲԱՎՈՐՈՒՄ

--

ների բոլոր էական գծերն ու առանձնահատկություններըստանան հստակ արտահայտվածություն: Վիճակագրականխմբան վորումները լինում են տրպոլոգիական, կառուցվածքային երկրորդվող:

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔԱՅԻՆ

ԽՄԲԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐ

են, այն խմբավորումներն որոնք բնութագրում են միատիպ -

համակցության միավորների բաշխում ըստ որոշակի հատկանիշների: Դրանց են վերաբերում, օրինակ` բանվորների խմբավորումներն` ըստ տարիքի, աշխատանքային ստաժի, աշխատավարձի ն այլն: Մի շարք ժամանակաշրջանների(կամ պահերի) համար վերցված կառուցվածքային խմբավորումները ցույց են տալիս ուսումնասիրվող երնույթների կառուցվածքի փոփոխությունները:Կառուցվածքայինխմբավորումըհնարավոր է կատարել ինչպես մեկ, այնպես էլ ըստ մի քանի խմբավորման հատկանիշների նրանց համապատասխան զուգակցմամբ, կոմբինացմամբ:Օրինակ, որեիցե կազմակերպությանբանվորների կազմը վերլուծելու համար նպատակահարմարէ խմբավորում կատարել ոչ միայն ըստ առանձին վերցրած հատկանիշների (տարիք, աշխատանքային ստաժ, որակավորումն այլն), այլե այդպիսիհատկանիշների զուգակցմամբ (ըստ տարիքի ն որակավորման,որակավորմանն աշխատավարձի): Կառուցվածքային խմբավորումներիկազմումը հնարավոր է ինչպես որակական,այնպես էլ քանակական հատկանիշների հիման վրա: Ըստ որակականհատկանիշիխմբավորելիս, խմբերն իրարից տարբերվում են ոչ թե հատկանիշի մեծությամբ, այլ բնույթով: Քանակական հատկանիշների հիման վրա կառուցվածքային խմբավորումներ կազմելիս անհրաժեշտ է որոշել խմբերիօպտիմալթիվը ն միջակայքերիմեծությունը: Մաթեմատիկական վիճակագրության մեջ առաջարկվում է խմբերի թվաքանակիորոշման հետնյալ բանաձեը՝ «ՀՂ1Հ3,:332198Ա

որտեղ` բ-ն խմբերիթվաքանակնէ, Ա-ը ուսումնասիրվող ցուցանիշի (համակցության) տարբերակներիթիվն է:

Խմբերի միջակայքերը կարող են լինել հավասար ն

վասար:

անհա-

Չավասար միջակայքերի կիրառմամբ խմբավորման դեպքում միջակայքիմեծությունը որոշվում է հետնյալ բանաձնով` հ-

«.

Հ.

ն

որտեղ`

հ-ը միջակայքի մեծությունն է,

Աւ

-

ՆՑ

ամ

Իշի Պատվանիշի) առատլա-

Անհավասարմիջակայքերի կիրառմամբ խմբավորման դեպքում միջակայքի մեծությունն ընտրվումէ կամայական:

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ ՀԱՄԱՏԱՐԱԾ ԴԻՏԱՐԿՈՒՄ

որի դեպքում հաշվառման ն գրանցման ենթակա են ուսումնասիրվող համակցության բոլոր միավորները: Համատարած դիտարկման օրինակներ են` մարդահամարները,հատապտղայինտնկարկների ու խաղողի այգիներիհաշվեգրումները ն այլն: --

կարող է կատարվել բանավոր գրավոր ձնով: Բանավոր հարցման դեպքում հատուկ նախապատրաստվածաշխատողները(գրանցողները, հաշվահարցման են ենթարկում համապատասխանանձանց րարները) ն նրանց ասածի հիման վրա սահմանված բլանկներում գրանցում են անհրաժեշտտեղեկատվությունները: Գրավոր հարցման դեպքում բլանկները բաժանվում կամ ուղարկվում են հարցման ենթակա անձանց, որոնք էլ իրենց հերթինլրացնում են դրանք: Իսկվիճակագրականմարմինների ներկայացուցիչները միայն հրահանգավորում են հարցման ենթարկվող անձանց ն լրացված բլանկները ստանալիս վերահսկում են տեղեկատվությանլրիվությունը ն ճշտությունը: Այս եղանակը երբեմն անվանում են նան ,հնքնագրանցման ՀԱՐՑՈՒՄ

--

ե

եղանակ:

--

էլ` աբ Ապոր վիճակաճ կապվ մրի հեջը խան խնդիրների վերաբերյալ, հարցերը, հետազոտության նպատակի ն

չակաս

2-ը ուսումնասիրվողցուցանիշի (հատկանիշի)նվազագույն մեծությունն է,

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ

որքանով էլ որ ձնակերպված լինեն վիճակագրականդիտարկմանծրագրի հարցերը, այնուհանդերձ, բոլոր պահանջներիավելի մանրազնին ն ճիշտ կատարումնապահովելու համար, այդ ծրագրին կից կազմում են գրավոր ցուցումներ ու պարզաբանումներ (հրահանգներ): են դիտարկման վիճակագրական շարադրում Դրանցում

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ ՀՐԱՀԱՆԳՆԵՐ

կան

զողսսրը

ոստ

դիտարկմանօբյեկտի

Աա Աոա ն

վապ

ն

ած

այ

ակագրա-

միավորի վերաբերյալ, դիտարկումը

Աակեոաո ատամ դրանք ակերպելու

նելու ժամանակի ա

ն ժամկետների

վերաբերյալ,

դիտարկ-

ն

թյուններիններկայացնելու ժամկետներիվերաբերյալ հարցերը ն այլն:

վիճակագրականձն է կոչվում այն հատուկ փաստաթուղթը, որում գրանցվում են դիտարկման Տարբերում են ծրագրի հարցերին տրված պատասխանները: ձների երկու համակարգ`քարտայինն ցուցավիճակագրական նային. Քարտային համակարգի դեպքում յուրաքանչյուր քարտ ձն նախատեսվածէ դիտարկմանմեկ միավորի ն նրա հատկանիշների գրանցմանհամար: Ցուցակային համակարգի դեպքում յուրաքանչյուր ձնում գրանցվում են դիտարկմանմի քանի միավորներիմասին տեղեկություններ:Ցուցակային համակարգի օրինակ կարող է ծառայել համատարած մարդահամարիթերթիկները, որոնցից յուրաքանչյուրընախատեսվածէ երկու անձի ն նրանց բնութագրող հատկանիշներիգրանցմանմասին:

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ ՁԵՎԵՐ

-.

հիմնվում է վիճակագրական շարքերի ուղղահայաց, հորիզոնականն համեմատական վերլուծությանվրա:

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ ՄԵԹՈԴ

--

սկզբնական վիճակագրական ն հետնանքով ստացվող սիստեմավորման մշակման նյութերի են, բնութագրումեն որոնք շարքերն այն թվայինցուցանիշների ուսումնասիրվող երնույթների ու գործընթացներիառանձին

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ ՇԱՐՔԵՐ

-

կողմերը կամ նրանց փոփոխությունըորոշակի Ժամանակաըն-

թացքում:

Վիճակագրականշարքերն ըստ իրենց բովանդակությանլին դինամիկայի երկու տեսակ`ռաշ/խման շարքեր շարքեր:

նում են

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ ՈՉ ՀԱՄԱՏԱՐԱԾ ԴԻՏԱՐԿՈՒՄ

այն դիտարկումն է, որի դեպքում գրանցման են ենթակա ուսում--

նասիրվող համակցությանոչ բոլոր միավորները:Այն ստորաբաժանվում է հետնյալ տեսակների`հիմնական համակցության դիտարկում,անկետային ն ընտրանքայինդիտարկում: Հիմնական համակցությանդիտարկումը ոչ համատարածդիտարկման այն տեսակն է, որի դեպքում օբյեկտիմիավորներիամբողջ համակցությունից դիտարկմանէ ենթարկվում նրա այն մասը, որում ուսումնասիրվող հատկանիշի ծավալը կազմում է նրա ընդհանուր ծավալի ճնշող կամ գերակշռողբաժինը: Դոտարկման անկետային տեսակը հանգում է նրան, որ անհրաժեշտ տվյալներն ստացվում են այնպիսիհատուկ հարցաթերթիկների (անկետաների)ուղարկման միջոցով, որոնց լրացումը ն վերադարձնելը հիմնված են կամավոր սկզբունքներիվրա: Ընտրանքային կոչվում է ոչ համատարած դիտարկմանայն տեսակը, որի դեպքում ամբողջ համակցությունըբնութագրելու նպատակով հետազոտման է ենթարկվում նրա որոշ մասը, որը վերցվումէ որոշակի կանոններովկատարվողընտրանքով:

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

ըստ որի, վիճակագրական օրինաչափություններին փոխադարձկապերի բացահայտման գործընթացում լայնորեն կիրառվում են մի շարք վիճակագրականմեթոդներ, որոնք թույլ են տալիս ստանալու ընդհանրացնողցուցանիշներ, որոնց օգնությամբ կատարվում են բացահայտվածօրինաչափությունների չափում ն քանակական գնահատում: Այդպիսի ընդհանրացնողցուցանիշներին վերաբերում են բացարձակն հարաբերական մեծությունները, միջին մեծությունները, վարիացիայի ցուցանիշները, ուսումնասիրության ենթակա ցուցանիշների միջն կապի սերտության մեծությունները, ժամանակիմեջ հասարակականերնույթների փոփոխության ցուցանիշների ինդեքսները:

-

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ ՏԻՊՈԼՈԳԻԱԿԱՆ ԽՄԲԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐ

այն խմբավորումներն են, որոնք իրենց էությամբ հանգեցնում են --

տիպերիառանձնացմանը:Այդպիսիխմբասոցիալ-տնտեսական վորումները լայնորեն կիրառվում են տարբեր հասարակական երնույթներն ուսումնասիրելիս, ե այստեղ առաջին հերթին նշենք բնակչության խմբավորումներնըստ սոցիալական հատկանիշի, օրինակ` ըստ դասակարգերի:Տիպոլոգիականխմբավորումների հիման վրա տրվում է նան տնտեսությունների սոցիալ-տնտեսականտարբեր տիպերիգործունեությանարդյունավետության համեմատականբնութագիրը: սոցիալ-տնտեսականերնույթների ն գործընթացներիքանակականբնութագիրնէ որակական որոշակիությանպայմաններում,որն անմիջականորենկապված է ուսումնասիրվողերնույթի կամ գործընթացի բովանդակության ն նրա էության հետ:

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ ՑՈՒՑԱՆԻՇ

--

ՎԻՃԱԿԱԳՐՈՒԹՅԱՆ ԱՌԱՐԿԱՅԻ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ուսումնասիրումէ հասարակականերնույք1) վիճակագրությունը --

ների Ա գործընթացների քանակական կողմը տեղի ն Ժամանակի կոնկրետ պայմաններում,2) վիճակագրություննուսումնասիրում է հասարակականկյանքի համատարած երնույթները, այսինքն` առանձին միավորների մեծ թվից կազմված համակցություններիքանակական կողմը, 3) վիճակագրության կողմից ուսումնասիրվող հասարակականերնույթների համակցություններն ունեն միավորների որակական համասեռություն տատանում: ն ուսումնասիրվողհատկանիշների

ՎԻՃԱԿԱԳՐՈՒԹՅԱՆ

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ

--

քննարկում

է վիճակագրական բոլոր տեսակի կատեգորիաները,ինչ-պես նան` այն սկզբունքները, կանոններնու մեթոդները,որոնք ընդհանուր են ցանկացած հասարակականերնույթների քանակա-

կան կողմի վիճակագրականուսումնասիրության համար:

ելնելով իր առարկայական բնույթից Ա հիմնական առանձնահատկություններից,վիճակագրությունը մշակում է հետազոտությանը հատուկ մասնագիՎԻՃԱԿԱԳՐՈՒԹՅԱՆ

ՄԵԹՈԴ

--

տական հնարքներ ն եղանակներ, որոնք ամբողջությամբ կազմում են վիճակագրական մեթոդաբանությունը:

ՎԻՃԱԿԱԳՐՈՒԹՅԱՆ ՄԵՋ ՄԻՋԻՆ ՄԵԾՈՒԹՅՈՒՆ

մի ընդհանրացնողցուցանիշ է, որը բնութագրումէ համասեռ համակցության միավորիհաշվով տատանվող հատկանիշիտիպային մակարդակը`ժամանակին տեղի կոնկրետ պայմաններում: Միջին մեծությունն արտացոլում է այն ընդհանուրը, որը համասեռ համակցության յուրաքանչյուր միավորի

ՎԻՃԱԿԱԳՐՈՒԹՅԱՆ

համարվումհասարակությունը,հասարակականերնույթները գործընթացները:

են ն

-ուսումնասիրության օբյեկտ ՕԲՅԵԿՏ

--

ջ:

նմ

Օրինակ`

Մեկհեկտարիմիջին

Ընդհանուրբերքը (համախառնբերք) Ցանքատարածությունը (հեկ.)

-

բերքատվություն

ոո ամանդներհընդհանուր գումարը գափը (ավանդների ինն. Ավանդներիթիվը ջ

-

մնացորդը այն ամսաթվին) այս կամ

Միջին մեծությունն իմաստավորելուհամար կատարենք նշանակումներ: Այսպես` առանձին բանվորներիարտադրած արտադրանքը նշանակենք յ, շշ. «ով, բանվորների թվաքանակը`ո-ով, իսկ միջին արտադրանքը` 2-ով: Տվյալ դեպքում որոշիչ ցուցանիշ է համարվում բոլոր բանվորների ընդհանուրարտադրանքը,որը հավասար ր: է լ ԺչշՅ...Հ

Որտեղից՝

«լ

Հ7շՀ..Հ7

ՀԱՐՔ"

տ

կամ ավելի պարզ ձնով գրված`

Հ» 3... 2"աՀ--Խ.60Հ1,2, ր

ո):

:

որտեղ 2-ն գումարման նշան է:

Այս բանաձնովհաշվարկվածմիջինը կոչվում է պարզ միջին թվաբանական:Այն ստացվում է` միջինացվողցուցանիշիբոլոր տարբերակների պարզ գումարման ն ստացված գումարը բոլոր տարբերակներիընդհանուրթվի վրա բաժանելու միջոցով:

ՎԻՃԱԿԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ծագել է լատիներեն"Տեէռխտ"(ստատուս) վրճամ/ իրերի, իրադարձությունների մամ դրություն, 2) հասարակական կյանքի տարբեր երնույթների ն գործընթացներիվերաբերյալ տվյալների հավաքմանու ընդհանրացման գծով պրակտիկ գործունեություն, 3) հասարակական երնույթներըն գործընթացներըբնութագրող թվային ցուցանիշների համակցություն: --

բառից, որը նշանակում է. 1)

ՎԻՃԱԿԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

-

ուսումնասիրում է

տնտե կողմը քանակական գործընթացների մշակուն տվյալ ն

բն

ւմ

տեղի ունեցող Ն

երնույթների է

ու

սությունը, որպես մի միասնական ամբողջություն, ուսումնասիրելու տնտեսականցուցանիշներիհամակարգնու մեթոդները:

ՎՃԱՐԱՅԻՆ

ՀԱՇՎԵԿՇԻՌ

իրենից ներկայացնում է վիճատեսքով կագրական հաշվետվություն, որում հաձակարգված արտացոլվում են ամփոփ տվյալներ` հաշվետու ժամանակաշրջանում (եռամսյակ, տարի) այլ երկրների ն միջազգային կազմակերպությունների հետ ՀՀ արտաքին տնտեսականգործառնությունների մասին: Տնտեսական բնույթի գործառնությունները, որոնք կատարվում են ՀՀ ռեզիդենտների ն ՀՀ ոչ ռեզիդենտներիմիջն, իրականացվում են ապրանքների ն ծառայությունների, եկամուտների հոսքերի, ընթացիկ անհատույց տեսքով, ինչպեսնան գործառնություններ, փոխատվությունների որոնք կապված են ֆինանսական պահանջների ն պարտավորությունների հետ: Վճարային հաշվեկշիռը կազմված է երկու հիմնական հաշիվներից`ընթացիկ,կաւպիտալիու ֆինանսական: Ընթացիկհաշվում գրանցվում են ապրանքների,ծառայությունների, եկամուտների ն ընթացիկ անհատույց փոխատվությունների հետ կատարված գործառնությունները, իսկ կապիտալին ֆինանսական հաշվում` ֆինանսական ակտիվների ու պարտավորությունների շարժը, ինչպես նան անհատույց փոխատվությունների գծով կապիտալը: Մեթոդաբանականառումով, ընթացիկ հաշվի մնացորդը բացարձակ մեծությամբ Ա հակա--

ռակնշանով պետք է հավասարլինի կապիտալին ֆինանսական հաշվի մնացորդին, սակայն, իրականում միշտ առաջանում են տարբերություններ, ինչը միջազգային պրակտիկայումընդունված է անվանել «սխալների նե բացթողումների» հոդված: Վճարային հաշվեկշիռը կառուցվում է հաշվապահական հաշվառմանհետնյալ սկզբունքով. ամեն մի գործառնությունգրանցվում է կրկնակի` որնէ հաշվի կրեդիտում ն մեկ այլ հաշվի դեբետում, ընդ որում ակտիվային հաշվի ավելացումը գրանցվում է դեբետում,իսկ նվազումը կրեդիտում,պասիվայինհաշվի ավելացումը գրանցվում է կրեդիտում, իսկ նվազումը` դեբետում: Կրկնակի գրանցման մեթոդի կիրառման պատճառն այն է, որ ըստ դրա, որպեսկանոն, կատարվողգործառնություններն իրենցից ներկայացնում են տնտեսականարժեքներիփոխանակում:

քարտի վրա: Դա նախատեսվածէ տվյալ քարտը երրորդ անձի կողմից օգտագործելուց զերծ պահելու համար: Յաճախորդի կողմից քարտի գործածման ամբողջ ժամանակահատվածում սեփականությունը: քարտը հանդիսանում է թողարկողբանկի

ՎՃԱՐԱՅԻՆ ՔԱՐՏԻ

Վճարայինքարտի օգտագործման հնարավորություններըշատ բազմազան են, այդ իսկ պատճառով էլ անհրաժեշտ է տարբերել վճարային քարտերը, որոնք դասակարգվում են ըստ հետնյալ չափանիշների. ըստ նպատակայնության,օգտագործման վճարային

".

միջոց Է որը հնարավորությունէ տալիս. կատարել վճարումներ առետրի ն ապասարկմանկետերում մծ ապրանքնե դիմաց` առանց ունե

արԷիմն աի ւար նակով

լ

-

ստանալ կանխիկ միջոցներ բանկի բաժանմունքներից ց կաճ

բանկոմատներից: անեիրերն արիաներվճարումներ: արի :

։

»

նկոմատների

մ

:

(հրդեհից, ջրից դեպքում այլն իիշ վի ՍԱ բանի այհրամանա յ գները

քարտի կորստի կամ վնասվելու ե

,

ն

մ

վրա: :

:

Հառայաթյուններից ՆԱ ցսայլսնան

այլ

ֆինանսական

անակն անկ: ճարային քարտի

ԱՌԱՆՁՆԱՅԱՏԿՈՒԹՅՈՒ

յին քարտն անձնավորված միջոց է: Դա քարտ տրամադրելիս իրականացնում է

ՎՃԱՐԱՅԻՆ ՔԱՐՏԻ

-

-

հեղինականացում:Այսինքն` վճարային քարտի վրա նշվում են հաճախորդի անհատական տվյալները (օրինակ` անունը, ազգանունը, բանկի անվանումը, քարտի տեսակը ն այլն), որոնք հնարավորություն են տալիս նույնականացնելքարտը, ինչպես նան իրականացնել քարտերի վճարունակության ստուգում: Քարտն ստանալուն պես հաճախորդը պետք է ստորագրի

--

տեխնոլոգիայի,

հաճակարգի:

ՎՇա,րային քարտեր ըստ

նպատակայնության Դեբետային քարտեր, որոնց օգտագործման հիմնական

»

ՎՃԱՐԱՅԻՆ ՔԱՐՏ...

»

ՏԵՍԱԿՆԵՐԸ

-

քարտը միջոց ամի ամացումն ԷւԻստ ձուրյան ոնբետային Է լ

րն օգնում է հաճախորդին առանց բանկ այցելելու կառավարել ն օգտագործել իր բանկայինհաշվում գտնվող միջոցները: Դեբետային քարտերը հիմնականում տրամադրվում են այն երբ ցանկանումէ օգտագործել սեփաան որը մուտքագրելէ բանկային հաշվի վրա: Դեբեգումարը, տային քարտերի միջոցով հարմար է ծախսել կամ կանխիկաց2տքագրված աշխատավարձըկամ Ի ո

Կան գումնհաճախորդը ալ ամանակ մի ւ Վարկայինկամ կրեդիտայինքարտեր, որոնք նախատեսված ա

յլ

ջոցները:

»

են

տրամադրվածդրամականմիձնով վարվի (առնտուր, կանգործառնություններ ի կողքից է,

ջոցների

սահմաններում

խիկացում ն այլն) իրականացնելուհամար: Դա նշանակում որ ընթացիկ ծախսերի իրականացման համար վարկային հանա երի միջոցով բանկերը տրամադրում են վարկեր, որոնք հաճախորդը պարտավորէ այնուհետն վերադարձնելբանկին: Կրեդիտայինքարտեր Հայաստանումտարածված չեն, սակայն են այսպես` կոչված` «հաշվարկային» Քարտեր, են դեբետային ե կրեդիտայինքարտերի

տարածված որոնք աոորուն ռան ղին րինակ Անյինքա աուն Էրվում հտանալ նարավոր աե առնե վարկային գիծ(օվե դրաֆտ) վի հաճախ խառն ոյա Օգտագործում Հայաստանում է անվանումները, պետք ուշադիր լինել վճարային ո

են

քարտերի

քարտերի մասին հարցումներ կատարելու ժամանակ: Օրինակ, կրեդիտային քարտ ասելով հասկանում են հաշվարկային քարտը: Իսկ հաճախվճարայինքարտիհամարօգտագործվում է «պլաստիկ քարտ» բառակապակցությունը: Վճարայինքարտեր ըստ օգտագործմանտեխնոլոգիայի Մագնիսականքարտեր, որոնք ներկայումս ամենատարածված քարտերն են ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ` աշխարհում: Մագնիսականքարտերը պատված են մագնիսականժապավենով ն տեղեկատվությունը գրանցվում է մագնիսական եղանակով: Սակայն այս քարտերն ապահովում են սահմանափակ ծառայություններ` օգտագործվելով հիմնականում որպես վճարայինքարտ: Զիպային քարտեր, որոնց հիմքում ընկած է միկրոսխեմա,որը թույլ է տալիս կատարել տեղեկատվության մշակման համար առավել բարդ գործառնություններ:Չիպային քարտերը հայտնի են նան «սմարտ քարտեր» անվամբ: Չիպային քարտերը հնարավորություն են տալիս զգալիորեն ընդլայնել սպառողին մատուցվող ծառայությունների շրջանակը: Բացի վճարայինքարտ լինելուց, չիպային քարտերը կարող են ծառայել նան որպես անձ հաստատող փաստաթուղթ, որնէ հաստատության անցագիր, փոխարինելբժշկականքարտին կամ քննական գրքույկին (օրինակ ուսանողներիհամար) ն այլն: Թեն մագնիսական քարտերը բավականինապահովված են ն անվտանգ, սակայն համարվում է, որ չիպային քարտերն ավելի առաջատար տեխնոլոգիայի քարտեր են, ուստի դրանք կեղծելու ն ապօրինի օգտագործելու տեսանկյունիցառավել անվտանգ են: »

»

ըստ վճարային Վճարային քարտեր համակարգի -

տարածքումլայնորենշրջանառվում են ինչպես տեղական «ԱրՔա» (ՃՇՅՁ) քարտերը, այնպես էլ` միջազգային «ՄաստերՔարտ» (Խ/8Տ1է6-Շո մ) ն «Վիզա» (/ՈՏՁ) քարտերը: ՀՀ տարածքում շրջանառվող վերոնշյալ վճարային քարտերը թողարկվում ն սպասարկվում են ՀՀ բանկերի կողմից: Հանդիպում են նան բանկերի կողմից տրամադրվող այլ քարտեր` «Կանխավճարային նվեր քարտ», «Ուսանողական» ն այլն: Դրանք գործում են վերոնշյալ «ԱրՔա», «Վիզա» ն «ՄաստերՔարտ»համակարգերում, ըստ էության դրանց ենթատեսակն են ն սպառողին տալիս են այդ վճարային քարտի օգտագործման սահմանափակհնարավորություններ: ՀՀ

Առանձինբանկերի կողմից կարող են սպասարկվել նան այլ վճարային համակարգերի պատկանող քարտեր, օրինակ՝ «ՃՈՇՈՇՁՈՔԲՉք:6ՏՏ»:Հայաստանում այլ վճարային քարտերի սպասարկումը շատ քիչ է տարածված: Վճարային «ԱրՔա» (ՊոՇճ քարտերը «ԱրմենիանՔարդ» միասնականվճարայինհամակարգինպատկանող քարտերնեն, որոնց գործածումը հնարավորէ միայն Հայաստանիտարածքում: Վերջիններս կարող են թողարկվել միայն «ԱրմենիանՔարդ» համակարգի անդամ բանկերի կողմից: «ԱրՔա» (ԽՇՅ) քարտերը Ձեզ հնարավորություն են տալիս օգտվել հետնյալ ծա-

ռայություններից. ՀՀ տարածքում կանխիկի ստացում բանկոմատներից, որոնց

վրա փակցված է լինում «ԱրՔա» համակարգինշանը: ՀՀ տարածքում գտնվող առնետրի ն սպասարկման կետերում (որոնք սպասարկում են«Արքա» քարտեր) ձեռք բերված ապրանքների կամ ստացված ծառայությունների դիմաց վճարումների իրականացում: «ԱրՔա» քարտ սպասարկող ն սպասարկման կետերի մուտքի կամ դրամարկղի առնետրի վրա փակցված է« ՃՇՅ» նշանը: կոմունալ ծառայությունների դիմաց վճարումների իրականացում բանկոմատներիմիջոցով: ՀՀ տարածքում գտնվող առնտրի ն սպասարկմանկետերից ապրանքների,ծառայություններիձեռք բերում ինտերնետով: վիրտուալ քարտի միջոցով կոմունալ վճարումների իրականացում, քարտային հաշվի մնացորդի ն քարտով գործարքներիվերաբերյալտեղեկատվությանստացում ինտերնետով: տվյալ քարտից մեկ ուրիշի «ԱրՔա», «ՄաստերՔարտ»ն «Վիզա» քարտերին (որոնք գտնվում են «ԱրՔա» վճարային համակարգում) գումարների փոխանցում ն այլն: «ԱրՔա» քարտերը կարող են լինել ինչպես դեբետային, այնպես էլ`վարկային ն տրամադրվումեն միայն ՀՀ դրամով: «ԱրՔա» քարտերի վերաբերյալ առավել մանրամասն տեղեկություններ ստանալու համար Դուք կարող եք այցելել ՄՈՐՍ.ՅՐԵՅ.Ձոր կայքը: Վճարային«Վիզա» քարտերը հանդիսանում են «Կ/ՏՃ» միջազգային վճարայինհամակարգիքարտեր,իսկ «Մաստերքարտ» քարտերը` «ԽՃՏԼԷՔՇՃԲԾ» միջազգային վճարային համան կարգիքարտեր: «Վիզա» «ՄաստերՔարտ»քարտերիմիջոցով »

-

»

»

»

հնարավոր է գումար կանխիկացնել ն վճարումներ կատարել ինչպես Հայաստանում,այնպես էլ` ամբողջ աշխարհում: Հայաստանի բանկերի մեծամասնությունը «Վիզա» ն «ՄաստերՔարտ» քարտերի միջոցով «ԱրմենիանՔարդ» միասնական վճարային համակարգիկողմից առաջարկվողծառայություններիցՕօգտվելու հնարավորություն է ընձեռնում: ՀՀ տարածքում ն արտասահմանում այդ քարտերով կարելի է օգտվել այն բանկոմատներից, առետրին սպասարկմանկետերից, որոնք սպասարկում են դրանք: Այդպիսիբանկոմատներիկողքին, առնտրի ն սպակողքին փակցսարկման կետերի մուտքին կամ դրամարկղի ված են «Մ.ՏՃ» ն «ԽՃՏԼԷՋՇԲՔՕ» նշանները: «Վիզա» ն «ՄաստերՔարտ»քարտերը լինում են դեբետային ն կրեդիտայինքարտեր: Դեբետայինքարտերին վարկային գիծ կցելու դեպքում վերջիններս համարվում են հաշվարկային

քարտեր:

անկանխիկ հաշվարկային գործառնություններիիրականացմանփաստաթուղթէ, ըստ որի, գնորդը (վճարողը) հանձնարարությունէ տալիս իրեն սպասարկող բանկին` իր հաշվից որոշակի գումար փոխանցել մատակարարի(ստացողի) հաշվին, արդեն ստացվածապրանքանյուՎՃԱՐՄԱՆ

ՀԱՆՁՆԱՐԱՐԱԳԻՐ

-

Այփը ԱԱ իրո կետային վաաժամկետ տաճգված` կողմերի պայմանավորվածության: ,

'

ըստ

այն բնութագրելիս հաշվի են առնում կանխիկ դրամի գումարի չափը տնտեսավարող սուբյեկտի մ մ մ նրան սարկո նկային հաշվում:

ՎՃԱՐՈՒՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

Տ

ՓՈԽԱԴՐՈՒՄ

ՏԱՐԱՆՑԻԿ

ՏԱՐԱԾՔՈՎ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

տարածքով մաքսային հսկողության ներքո ապրանքների ն այլ առարկաների տեղափոխումն է ՀՀ պետական սահմանի երկու կետերի միջն` առանց բեռնագիրը ՀՀ

-

փոխելու:

ՏԵՂԱԿԱՆ ՎՃԱՐ

պարտադիր գանծույթ է, որի գանձումն ինքնակառավարմանմարմինների կողմից` օրենքով սահմանված լիազորությունների իրականացմամբ,պայմանավորվածգործողությունների համար: --

իրականացվում է տեղական

ՏԵՂԱԿԱՆ ՎՃԱՐՆԵՐԻ ՏԵՍԱԿՆԵՐՈՎ

ԴՐՈՒՅՔԱՉԱՓԵՐ

--

տե-

ղական վճարի դրույքաչափը համայնքի ղեկավարիներկայացմամբ սահմանում է համայնքի ավագանին` տվյալ գործողությունն իրականացնելու համար անհրաժեշտ նվազագույն ծ ախսերի ե ն ծ ճ չափով: Հ Համայնքի տարածքում բոլոր վճարողների համար սահմանվում է միասնականդրույքաչափերն, ընդ որում, տարվա ընթացքումմ փոփոխու

չեն աար կարար ենքանկվեւտԸ

ոնք

-

սահմանված են տեղական վճարների հետնյալ

տեսակները. »

համայնքի տարածքում շինարարությանկամ շինությունների արտաքին տեսքը փոփոխողվերակառուցման ներ կատարելու հետ կապված տեխնիկատնտեսականպայ մաններ մշակելու ն հաստատելու, զմարարության ավարտը փաստագրելուհանար՝ տեղակագ մատուցածծառայությունների

աշխատանք

--

զրու ա ուի է ամոողը մսա Փակ կատար» գծով հաշվարկժամկետ պարտավորությունների իրրփոխիատումմ (ընթացիկ) նորան տեղական ինքնակառավարմանմարմինների տնօրինության ԱԻ տաշված Կա արներն ամանքանյութա» կան արժեքների ցուցաբերված ծառայությունների դիմաց, գտնվող հետ տան հողերը հատկացնելո օգտագործման վերցնելու դեպքերում տոկոսավճարների հաշվարկային վարկերի բանկի ն. վարձակալության ՝

Ի

դիմաց

`

լ

փոխհատուցմա

արը,

».

ս

ն

հետ`

ն.

ու

գծով: րր գծով: րաբերությ այլ փոխհարաբերությունների

տրամադրելու

անհրաժեշտ չափագրման ու այլ աշխատանքներիհամար տեղական ինքնակառավարմանմարմնի մատուցած ծառայությունների դիմացփոխհատուցմանվճարը,

»

տեղական ինքնակառավարման մարմիններիկողմից մրցույքներ ն աճուրդներ կազմակերպելուհետ կապված ծախսերի փոխհատուցմանհամար` մասնակիցներիվճարը:

ՏԵՂԱԿԱՆ ՏՈՒՐՔ

տեղականինքնակառավարմանմարմինների լիազորությունների իրականացման դիմաց «Տեղական տուրքերի ն վճարների մասին» օրենքով սահմանված կարգով ն չափով համայնքի բյուջե գանձվող պարտադիր գանձույթ է: Տուրք վճարող են համարվում ֆիզիկական, իրավաբանական անձինք ն իրավաբանական անձի կարգավիճակ չունեցող կազմակերպությունները:Տեղական տուրքի տեսակներիցեն՝ համայնքի տարածքում շինարարության, շենքերի, շինությունների ն քաղաքաշինականայլ (ներառյալ նան ժամանակավոր) օբյեկտներնամրացնելու, վերականգնելու,արդիականացնելու, արտաքին տեսքը փոփոխող աշխատանքներ սկսելու թույլտվության ն այլ ննանատիպնպատակներիհամար: Համայնքի տարածքում բոլոր վճարների համար սահմանվում են տեղական տուրքերի միասնականդրույքաչափեր: --

ՏԵՂԱԿԱՆ ՏՈՒՐՔ ՎՃԱՐՈՂՆԵՐԻ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐ

տուրք տեղական տուրք

վճարողներնիրավունք ունեն`

»

.

»

--

տեղական

գանձող մարմնից պահանջել կատարելու տուրքի հաշվարկ կամ վերահաշվարկ, գանգատարկել տեղական տուրք գանձող մարմնի կամ պաշտոնատարանձանցգործողությունները, ստանալտեղեկանքտեղականտուրքի վճարման մասին, հետ ստանալ վերադարձմանենթակատեղականտուրքը:

ՏԵՂԱԿԱՆ

ՏՈՒՐՔ

ՎՃԱՐՈՂՆԵՐԻ ՊԱՐՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

--

տե-

ղական տուրք վճարողներըպարտավորեն տուրքի գանձմամբ գործողություններիրականացնող մարմիններկամ պաշտոնատար անձանց ներկայացնել տեղական տուրքի վճարումը հիմնավորող փաստաթղթերըկամ դրանց պատճենները (կրկնօրի-

նակները):

տասխան դրույքաչափեր: Ընդ որում, օրենքով սահմանված են դրույքաչափերի սահմանները, իսկ կոնկրետ դրույքաչափը սահմանում է համայնքի ավագանին` համայնքի ղեկավարի ներկայացմամբ,համայնքի տարեկան բյուջեն հաստատելուց առաց:

Սահմանված դրույքաչափերը տարվա ընթացքում փոփոխության չեն կարող ենթարկվել, ընդ որում, համայնքի տարածքում բոլոր վճարողների համար սահմանվում է միասնական դրույքաչափեր:

ՍԱՀՏԵՂԱԿԱՆ ՏՈՒՐՔԻ ՎՃԱՐԻ ԳԾՈՎ ԱՐՏՈՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՄԱՆՈՒՄ արտոնությունները կարող է սահմանել համայնքի --

ավագանին` համայնքի ղեկավարի ներկայացմամբ:Արտոնություն սահմանելու դեպքում արտոնյալ տուրքի գծով վճարի գումարները կատարվում է համայնքի բյուջեից:

ՏԵՂԱՓՈԽՈՒՄ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՏՈՒՐՔԵՐԻ ՏԵՍԱԿՆԵՐ ԵՎ ԴՐՈՒՅՔԱՉԱՓԵՐ

«Տեղական տուրքերի ն վճարների մասին» 3Հ օրենքով, ըստ տեղական տուրքերի տեսակների, սահմանված են համապա--

առարկաներիներմուծումն է 31

ՏՆԱՅԻՆ

ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ՍՊԱՍԱՐԿՈՂ ՈՉ ԱՌԵՎՏՐԱՅԻՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՎԵՐՋՆԱԿԱՆ ՍՊԱՌՄԱՆ ԾԱԽՍԵՐ

դրանք տնային տնտեսություններին հասարակական -

կազմակերպություններիկողմից անվճար տրամադրվողսպառողական ապրանքներիու ծառայություններիհամար կատարած ծախսերն են: Դրանցում ներառվում են նան իրենց աշխատողները, կրթության, առողջապահության,մշակույթի ոլորտում կազմակերպություններիկողմից մատուցված անվճար ծառայությունները: ՏՆԱՅԻՆ ԾԱԽՍԵՐ

ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՎԵՐՋՆԱԿԱՆ

ՍՊԱՌՄԱՆ

ներառում տնային տնտեսություններիայն ծախսերը, որոնք ուղղված են բոլոր առնտրային կազմակերպություններում, քաղաքային շուկաներում ն ոչ կազմակերպված (փողոցային) առնտրի վայրերում, կենցաղային ն բնակարա--

ՏԵՂԱԿԱՆ

ՍԱՀՄԱՆՈՎ--

մաքսային տարածք, արտահանումը այդ տարածքից կամ տարանցիկ (տրանզիտ)փոխադրումը3Հ տարածքով` ցանկացածտեսակի փոխադրամիջոցով, ներառյալ խողովակաշար փոխադրամիջոցները ն էլեկտրահաղորդմանգծերը: ապրանքների ն այլ

են

նային-կոմունալ սպասարկման, ուղեորատար տրանսպորտի, կապի, հյուրանոցների,մշակույթի,առողջապահությանն կրթության վճարովի հիմնարկների` սպառողական ապրանքների ն ծառայությունների ձեռքբերմանը,ինչպես նան տնային տնտեսություններիկողմից սեփականսպառմանհամար արտադրված ն որպես աշխատանքիվարձատրություն ստացած ապրանքների ու ծառայությունների` բնեղեն տեսքով, սպառմանը (բնակչության անձնական օժանդակ տնտեսություններիգյուղատնտեսական արտադրանքը,սեփականկացարանում ապրելու պայմանականորենչափվողծառայությունները):

ՑՈՒՑԱՆԻՇ

(ՏԱՑ) դա երկրի տնտեսությունում արտադրանքիթողարկմանիրական ծավալի փոփոխությանամսական ագրեգացված ցուցանիշն է: Այն ընդգրկում է տնտեսական գործունեության բոլոր տեսակները ն սկզբնապես հաշվարկվում է նախորդ տարվամիջին տարեկան գներով, ինչը հնարավորությունէ տալիս ունենալ տվյալ ամսվա արտադրանքի թողարկմանծավալի իրական փոփոխությունը նախորդամսվա ու նախորդտարվահամապատասխանամսվա նկատմամբ ն ստեղծել ՏԱՑ-ի ժամանակագրական շարքերի շղթայակապ ինդեքսներ: Յուրաքանչյուր ամսվա համար այն իրենից ներկայացնում է ամբողջ տնտեսության համար մեկ ագրեգացվածցուցանիշ` ինդեքսի տեսքով: "Ի տարբերությունազգային հաշիվների մեթոդաբանությամբ հաշվարկվողՀՆԱ ցուցանիշի (որն ունի եռամսյակայինն տարեկան պարբերականություն)ամսական ՏԱՑ-ը բնութագրում է տնտեսությունում ապրանքներին ծառայությունների թողարկման ծավալներիփոփոխությունը,այլ ոչ թե ավելացված արժեքի փոփոխությունը:Բացի այդ, ամսական ՏԱՑ-ը չի ընդգրկում արտադրանքիզուտ հարկերը ն ֆինանսականմիջնորդության անուղղակիորեն չափվող ծառայությունները (ՖՄԱՉՕ), որոնք ներառվում են եռամսյակային ու տարեկան ՀՆԱ-ի արտադրական եղանակովհաշվարկներում: ՏԱՑ-ը հաշվարկվում է ՀՀ Ազգային վիճակագրականծառայության (ԱՎԾ) վիճակագրություն վարող կառուցվածքային ստորաբաժանումներիկողմից հավաքագրվող ն վարչական ռեգիստրներիցստացվող (զուտ) ամսական տվյալների հիման վրա` կիրառելով նախորդ տարվա միջին տարեկան գների

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ԱԿՏԻՎՈՒԹՅԱՆ

-

նկատմամբդրանց համահունչ ինդեքսները: Տնտեսական գործունեության տեսակների իրական ծավալի հաշվարկված ինդեքսներն ագրեգացվումեն` հիմք ընդունելով նախորդտարվա տարեկան ՀՆԱ-ում այդ գործունեության տեսակներիունեցած կշիռները:

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ԸՆԿԵՐԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

կոլեկտիվ կամ խառը սեփականությանն սեփականատերերի աշխատանքայինմաս--

նակցության վրա հիմնված, իրավաբանականանձի կարգավիճակ չունեցող կազմակերպություն է: Տնտեսական ընկերակցության հիմնադիր փաստաթուղթը հիմնադիր պայմանագիրն է, որտեղ նշված են ընկերակցության անդամները,գրանցվում են նրանց աշխատանքայինու գույքային ավանդները,ն որոնց հիման վրա էլ որոշվում են նրանց մասնակցությանբաժնեմասերը: Տնտեսական ընկերակցությանանդամներ կարող են լինել իրավաբանականանձինք (բացի պետականմարմիններից) կամ իրավաբանականանձի կարգավիճակչունեցող կազմակերպությունները,քաղաքացիներըն քաղաքացիություն չունեցող անձինք:

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ԿԱՅՈՒՆ

ԱՃԻ

ԳՈՐԾԱԿԻՑ

--

ցույց

է տալիս

բաժնետիրականընկերության հնարավորությունները`հաջորդ տարում ավելացնելու իր ակտիվներըներքին ֆինանսավորման հաշվին, այն պայմանով, որպեսզի պահպանվիինչպես սեփական կապիտալիս պարտավորությունների համամասնությունը, այնպես էլ` նույն չափով նան շահաբաժինների վճարման բաժինը հաշվետու տարում: Այս գործակիցը, որն ավելի ճիշտ կլինի անվանել ներքին ֆինանսավորմանաղբյուրներիհաշվին կայուն աճի տեմպիապահովմանգործակից,որոշվում է շահաբաժինների վճարումից հետո զուտ շահույթի մնացած մասի ն ելակետային (սկզբնական) սեփական կապիտալի հարաբերակցությամբ:

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ՄԻՋՈՑՆԵՐ

հաշվապահական հաշվեկշռում ներառված ոչ ընթացիկ (հիմնական միջոցներ, ոչ նյութական ակտիվներ, երկարաժամկետ ֆինանսական ներդրումներ ն այլն) ն ընթացիկ(պաշարներ, դրամական միջոցներ, դեբիտորականպարտքեր ն այլն) ակտիվներնեն: -

ներառվում են ովքեր ստեղծում զբաղված բնակչությունըն գործազուրկները, մասով` ապառաջարկի են աշխատանքիշուկա աշխատուժի ն րանքների արտադրության ծառայությունների մատուցման

ՏՆՏԵՍԱՊԵՍ

ԱԿՏԻՎ

ԲՆԱԿՉՈՒԹՅՈՒՆ

-

համար:ր

ՏՆՏԵՍԱՊԵՍ

ԲՆԱԿՉՈՒԹՅՈՒՆ

ՈՉ ԱԿՏԻՎ

--

ներառվում են

ն աշխատունակտարիքի ցերեկայինուսուցմամբ արտադրուտնտեթյունից կտրված սովորողներնու ուսանողները, տնային սություն վարողները,երեխաներինն հիվանդ հարազատներին խնամողները,ինչպես նան անձինք, ովքեր զանազան պատճառներով չեն աշխատումն աշխատանքչեն փնտրում:

ՏՆՕՐԻՆՎՈՂ

ԵԿԱՄՏԻ

ՕԳՏԱԳՈՐԾՄԱՆ

ՀԱՇԻՎ

--

ցույց

է

տալիս, թե տնային տնտեսությունները, պետականհիմնարկ-

ները ն տնային տնտեսություններինսպասարկողոչ առնտրաինչպե՞ս են իրենց տնօրինվող յին կազմակերպությունները ն եկամուտը բաշխում վերջնականսպառման ծախսերի խնայողությանմիջն:

այն եկամուտն է, որը վերջնական է սպառմանկամ խնայողությաննպատակովտնօրինում կաէ՝ ազգառուցվածքայինմիավորը: Այն հավասար համախառն յին եկամտիցհանած ընթացիկանհատույց փոխատվություններ համարվող փոխանցվածեկամուտներըն գումարած ստացած Բոլոր կառուցընթացիկ անհատույց փոխատվությունները: տնօրինվող եկամուտների միավորների վածքային ռեզիդենտ տնօրինվող է ազգային համախառն գումարը հավասար արներքին համախառն եկամտին: Օգտագործմանփուլում ն ծառայությունէ դյունքը հաշվարկվում որպես ապրանքների ն ների վերջնականսպառման,համախառնկուտակման զուտ արտահանման(առանցներմուծման)հանրագումար:

ՏՆՕՐԻՆՎՈՂ

ԵԿԱՄՈՒՏ

--

կազմակերպության,վարկառուի (փոխառուի) կողմից դրամականմիջոցների կամ հասանելիք գումարների օգտագործմանդիմաց վճար է, որը հանդես է գալիս ստացվարկի, ներդրված վելիք տոկոսայինեկամտի (տրամադրված ՏՈԿՈՍ

-

ավանդի կամ դեպոզիտի) ն վճարվելիք տոկոսային ծախսի (ստացված վարկի, ավանդիկամ դեպոզիտի) տեսքով:

-- ֆինանսավարկայինգործարքի եկամտաբերության նորման է, որը պայմանագրով սահմանված ժամանակամիջոցում ստացված կամ վճարված տոկոսների (տոկոսային եկամուտներիկամ տոկոսայինծախսերի) ն տրամադրված վարկերի կամ ավանդներիգումարների հարաբերակցությունն է: Այլ կերպ, այն բնութագրում է տրամադրվածկամ ներգրավված դրամականմիջոցների նկատմամբհատկացվածտոկոսագումարների չափը: Տոկոսադրույքը արտահայտվում է հետնյալ նշանով` 96, ն հաշվարկները կատարելիս բազամապատկվումէ 100-ով: Օրինակ, առնտրային բանկը վարկ է տրամադրում իր հաճախորդին10 մլն. դրամի չափով ն նրանից, ըստ պայմանագրի, ակնկալում է 1մլն. 200 հազ. դրամ տոկոսային եկամուտ: Տվյալ պարագայում ըստ վերոնշյալի տարեկան տոկոսադրույքը 1246: կկազմի(1,2 : 10) « 10042

ՏՈԿՈՍԱԴՐՈՒՅՔ

Հ

ՏՈԿՈՍԱԴՐՈՒՅՔ

ԼՈՂԱՑՈՂ

ՏՈԿՈՍԱԴՐՈՒՅՔ

ՀԱՇՎԱՐԿԱՅԻՆ

1) որոշ պարտատոմսերի, ավանդային սերտիֆիկատների ն այլնի տոկոսադրույքն է, որը փոխվումէ շուկայական տոկոսադրույքինզուգընթաց ն հիմնված է բազային տոկոսադրույքի վրա, 2) միջնաժամկետ ն երկարաժամկետ վարկերի տոկոսադրույք է, որի չափը չի ամրագրվում վարկի ամբողջ ժամկետիընթացքում, այլ պարբերաբար(պարտատիրոջ ն փոխառուի կողմից փոխհամաձայնեցվածժամանակահատվածներում,օրինակ` ամիսը, եռամսյակըմեկ անգամ) վերանայվում է` կախված վարկային շուկայում ձնավորված իրադրությունից: -

1) տոկոսադրույք, որով առնետրայինբանկերը հաշվառում են (զեղչում են) մուրհակները դրամական շուկայում: Զեղչի գումարը մուրհակի գումար »« զեղչատոկոս »« մարմանը մնացած օրերի թիվ, 2) տոկոսադրույք, որով կենտրոնական բանկը պատրաստ է հաշվառել կամ վերահաշվառել առաջնակարգմուրհակները կամ վարկեր տրամադրել առնտրային բանկերին: Այն նպաստում է դրամավարկայինկարգավորմանգործընթացին: --

Հ

տոկոսադրույք. որով հաշվարկայինպալատիանդամներըգնում կամ ներկայացնում են ԱՄՆ դոլար գնելու բարեխիղճ հայտ ոչ թե տարբեր ֆինանսականինստիտուտներիցանհապաղ մատակարարհետ ի փոխանակելու համար: մամբ, արժույթների ամբ, այլ այլարժույթների

ՏՈԿՈՍԱԴՐՈՒՅՔ

ՄԻՋԲԱՆԿԱՅԻՆ

-.

ՇՈՒԿԱՅԱԿԱՆ

1) տոկոսադրույք, որը կանոնավոր գնանշումմասնակիցների այն շուկայի են իրական գործարքմասնակցում ների հիման վրա, որոնք ներին, 2) տոկոսադրույք, որը ֆիրման վճարում է՝ միջոցների

ՏՈԿՈՍԱԴՐՈՒՅՔ

-

որոշվում է

նպատակով: փոխառության

հանդիսանում է որոշակի ժամանակով տրամադրվողվարկի օգտագործման համար հաճախորդիկողմից բանկինվճարվող հաշվարկայինգինը: Վարեն կային տոկոսադրույքի դասակարգմանհիմքում ընկած ն վարկի տեսակները (առնտրային,բանկային,սպառողական (ԿԲ զեղչատոկոս, այլն), վարկային կազմակերպությունները ն բանկային,լոմբարդային այլն), վարկի ժամկետները (կարճաժամկետ, միջնաժամկետ,երկարաժամկետ),վարկի օգտագործմանուղղությունները(ընթացիկակտիվներիհամալրմանն ուղղված, օվերդրաֆտ, մուրհակներիզեղչում, նպատակային տեսակները(տրամադրված վարկերն այլն), գործառնությունների վարկերի, ներգրավվածդեպոզիտների,միջբանկայինվարկի տոկոս նայլն), գործառնություններից տոկոսները,արժեթղթերի ն տոկոսադրույքիհաշվարկմանձները (բարդ պարզ տոկոսներ):

ՏՈԿՈՍԱԴՐՈՒՅՔ

ՎԱՐԿԱՅԻՆ

-

ՏՎՅԱԼՆԵՐ ՄՇԱԿՈՂ ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

են

համակարգչայինմշակմամբն

տվյալների

տրամադրմամբ:

--

որոնք զբաղվում

տեղեկատվության

1) հաճախորդիհաշվից մեկ ուրիշի հաշվին դրամական փոխանցումնէ, 2) էլեկտրոնայինհամակարգում քլիրինգայինհաշվարկներիմիջոցով իրականացվողբանկային կամ (վարկառուների)իրավունքների վճար է, 3) փոխառուների է տրամադրումն այլ անձանց, 4) պարտականությունների ենթակադրամականվճարներ, որոնք կապված վերաբաշխման չեն ապրանքներին ծառայություններիառքուվաճառքիհետ, 5)

ՏՐԱՆՍՖԵՐՏ

--

դրամականմիջոցներ, որոնք տրվում են պետական բյուջեից անվերադարձն̀պաստների,կրթաթոշակների, կենսաթոշակների, սոցիալական ապահովագրության,դոտացիաներին օգնության այլ վճարների տեսքով: տրանսֆերտ է համարվում այն տնտեսական գործառնությունը, որի ժամանակ մեկ տնտեսավարող սուբյեկտը անհատույց կարգով մեկ այլ տնտեսավարող սուբյեկտին է տրամադրումապրանքներ,ծառայություններ,ակտիվներ կամ սեփականությանիրավունք: Վճարային հաշվեկշռում տարանջատում են ընթացիկ ն կապիտալ տրանսֆերտներ հասկացությունները: Ընթացիկ տրանսֆերտները մեծացնում են տվյալ երկրի տնօրինվող եկամուտները, ապրանքների ու ծառայությունների սպառման մակարդակը (մարդասիրական օգնություն) ն հակառակ ազդեցություն ունենում դոնոր երկրի տնտեսությանվրա: Ընթացիկ տրանսֆերտներնարտացոլվում են ընթացիկ հաշվում: Այն տրանսֆերտները,որոնք չեն համարվում ընթացիկ, դասակարգվում են որպես կապիտալ տրանսֆերտներ:Կապիտալ տրանսֆերտներըհանգեցնում են ինչպես դոնոր, այնպես էլ տրանսֆերտստացող երկրի ակտիվների ու պարտավորություններիփոփոխության ն արտացոլվում են կապիտալիհաշվի գործառնություններում:Կապիտալ տրանսֆերտներիօրինակ է հիմնական միջոցներիանհատույց տրամադրումը ն պարտքի ներումը: Դրամական միջոցների անհատույց փոխանցումը կապիտալ տրանսֆերտ է համարվում միայն այն դեպքում, երբ այն նախատեսվումէ հիմնական միջոցների ձեռք բերման կամ կապիտալ շինարարության իրականացմաննպատակով:

ՏՐԱՆՍՖԵՐՏՆԵՐ

ՏՐԱՆՍՖԵՐՏՆԵՐ

-

ԸՆԹԱՑԻԿ

դրանք են` հատկացումներ սոցիալականապահովագրությանը,սոցիալականնպաստները, կամավոր մուծումներըն ոչ կապիտալբնույթի նվերները,տույժ ու տուգանքները այլն: ն

ՏՐԱՆՍՖԵՐՏՆԵՐ

-

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ

դրանք են. ա) օտարերկրյա պետություններին միջազգային կազմակերպությունների տրան մադրած տրանսֆերտները, այդ թվում` ընթացիկ կապիտալ տրանսֆերտները,բ) այլ աղբյուրներից տրամադրվածտրանս461

-

ֆերտները, այդ թվում` ընթացիկ Ա կապիտալ տրանսֆերտները, գ) համայնքների բյուջեներին` պետական բյուջեից ֆինանսական համահարթեցման սկզբունքով ։տրամադրվող դոտացիաները,դ) համայնքներիբյուջեներին պետական բյու9 րը սուբվենբվ ջեից տրամադրվող ր կայի հատկացումները` վող նպատակային աները: ցի րը որի, ով դուրս է գրում չեկ, պարտավորէ ներկայացնելփոխանցելիմուրհակ: ՏՐԱՍԱՆՏ

--

ըստ

մուրհակատերը կարգադրություն է տալիս վճարողին`նշված գումարի չափով կատարելու վճարում: ՏՐԱՍԱՏ

ՏՐԱՍՏ

-

(ՏՈՒԳԱՆՔ, ՏՈՒՅԺ) համարվում է օրենքով կամ պայմանագրով որոշված այն դրամական գումարը, որը պարտապանը (դեբիտորը) պարտավոր է վճարել պարտատիրոջը (կրեդիտորին)` պարտավորությունը չկատարելու, կամ ոչ պատշաճ կարգով կատարելու դեպքում: Տուժանք վճարելու պահանջով պարտատերը պարտավորչէ ապացուցել, որ իրեն վնաս է պատճառվել: Տուժանքով ապահովվումէ միայն իրական պահանջը: Պարտատերնիրավունք չունի պահանջել վճարելու տուժանքը, եթե պարտապանըպատասխանատվություն չի կրում պարտավորությունը չկատարելու, կամ ոչ պատշաճ կատարելու համար: --

Ց

իրավաբանականփաստաթուղթէ կամ իրավաբա-

--

նական գործողություն, ըստ որի բնորոշվում է սեփականության վստահ(հավատ ներշնչող) կառավարմանգործընթացը:

որոնք

(ՎՍՏԱՀԱՐԱՅԻՆ)ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

կառավարում են կազմակերպություններիկամ մասնավոր անձանց սեփականությունը:

ՏՐԱՍՏԱՅԻՆ

--

բանկերի կամ ֆինանսական կազմակերպություններիկողմից իրականացվող գործառնություններ են, որոնք ուղղված են հաճախորդների (կլիենտների) կամ օրենքի սահմաններում նրանց վստահված անձանց (ֆիզիկական, իրավաբանականանձինք ն առնտրային բանկը) գույքի կամ տարբերծառայությունների կառավարՏՐԱՍՏԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

--

մանը:

(ՓՈԽԱՆՑՎՈՂՄՈՒՐՀԱԿ) արժեթուղթ, որն իրենից ներկայացնում է մուրհակապահի(տրասանտի) գրավոր հանձնարարությունըվճարողին (տրասատ)` մուրհակում նշված գումարը երրորդ անձին վճարելու համար: ՏՐԱՏՏԱ

ՑԵԴԵՆՏ

պարտատեր,որը փոխանցումէ մուրհակով դրամ ստանալու իր իրավունքը, կամ այլ կերպ, դրամային պարտավորությունըտալիս է մեկ այլ անձի: ՑԵՍԻԱ

--

պարտավորություններիզիջում այլ անձանց կամ ինչ-որ մեկին իրավունքների փոխանցում, օրինակ` պարտապանից (կրեդիտորից) փոխանցվում են նրա ենթակայության տակ գտնվող իրավունքները այլ անձին.(ցեսիոներին): Տվյալ իրավասություններըստանձնողին է փոխանցվում նան պարտավորություններիապահովմանկատարմանիրավունքը(գրավ, հանձնարարագիր): Ցեսիայի պայմանագիրը չի պահանջում պարտապանի համաձայնությունը ն կարող է կնքվել առանց նրա տեղյակ լինելու: --

ՈՒ

--

դինամիկայիշարքի երկարաժամկետ(երկարատն) բաղադրամասնէ, որը բնութագրումԷ նրա զարգացման,աճման կամ նվազմանմիտումը: ՏՐԵՆԴ

ՏՈՒԺԱՆՔ

--

ՈՒՂԻՂ ԿԱՊ

որի դեպքում գործոնային ցուցանիշի (2) արժեքների մեծացումըկամ փոքրացումը առաջ է բերում արդյուն(Դ արժեքների մեծացմանկամ փոքրացման, քային այսինքն` արդյունքային Ա գործոնային ցուցանիշներն ունեն նույն ուղղվածությունը: --

ցուցանիշի

եթե արդյունքային ցուգոծոնից(«) կարող ցանիշի () կախվածությունըտվյալ է արտահայտվելուղիղ գծի հավասարումով, ապա կապը կոչվում է ուղղագիծ (գծային), իսկ եթե կախվածությունըարտահայտվում է որնէ կորի (հիպերբոլ, պարաբոլ ն այլն) հավասարումով, ապա կապը կոչվում է կորագծային:

ՈՒՂՂԱԳԻԾ

ԵՎ ԿՈՐԱԳԻԾ

ԿԱՊ

-

ազդող

ՈՒՂՂԱԿԻ ԾԱԽՍԵՐ

իրենց բնույթով անմիջականորեն են արդյունքի տվյալ տեսակի հետ ն արտադրված կապված են դրան: Այդ ծախսերից են` արտադրականինքվերագրվում

նեության կառավարմանը: Որպես ուղղակի ներդրում են համարվում ոչ միայն ուղղակի ներդրողի կազմակերպությանկապիտալում մասնակցության ձնով ներդրումները, այլե նրա կողմից իրականացվածցանկացած այլ ներդրումներ: Փ

-

նարժեքում ներառվող հիմնականբանվորներիաշխատավարձը` սոցիալականապահովագրությանհատկացումներով,հումքի ն նյութերի,տեխնոլոգիականվառելանյութիծախսերըն այլն: հարկատու հանդիսացող անձերից հարկումն է, ըստ որի, տնտեսակամ կազմակերպություններից են ուղղակի ն անուղղակի հարսահմանազատում գետները կերը: Առաջինի լավագույն օրինակն է եկամտահարկը, երբ եկամուտ վաստակած անձը վճարում է հարկ, որի արդյունքում իր կամ իր ընտանիքիեկամուտը նվազում է: Հարկման երկրորդ տեսակի օրինակ կարող է հանդիսանալավելացված արժեքի հարկը (ԱԱՀ): Այս դեպքում հարկը .վճարում է սպառողը, սակայն հարկի արժեքը մտցվում է գնի մեջ, այնպես, որ հարկային բեռը հաղորդվում է վերջի սպառողին, ով որ գնում է տվյալ ապրանքը,մատուցվող ծառայությունը:

ՈՒՂՂԱԿԻ ՀԱՐԿՈՒՄ

--

կատարվում է արտասահմանյան ուղղակի ներդրողներիկողմից, որոնք ձգտում են ձեռք բերել ուղղակի ներդրումով իրավաբանականանձի գործունեության վրա կայուն, տնական ազդեցություն: Ուղղակի ներդրող (ինվեստոր) է համարվում ոչ ռեզիդենտ միավորը, նրա հետ կապած կամ համագործակցողոչ ռեզիդենտկազմակերպությունը որին պատկանում է 3Հ ռեզիդենտ միավորի կապիտալիոչ պակաս,քան 1076-ը: բաժնետիրական Այլ կերպ ասած` ցույց են տալիս մի երկրի իրավաբանական ական անձանց ն (ուղղակի ներդրող) կողմից իրակա են հետապնդում մասնակցել մեկ այլ երկրի տնտեսավարող սուբյեկտի գործուՈՒՂՂԱԿԻ ՆԵՐԴՐՈՒՄ

-

ռկերությունը) ած յր

ւննենոնարդն

լ

ՓԱԿ ԲԱԺՆԵՏԻՐԱԿԱՆ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆ

(ՓԲԸ) այն ընկեեն որի րությունը, բաժնետոմսերըբաշխվում միայն նրա հիմնադիրների կամ նախապես որոշված այլ անձանց միջն, համարվում է փակ բաժնետիրականընկերություն:Նման ընկերությունն իրավունք չունի անցկացնել իր թողարկած բաժնետոմսերի բաց բաժանորդագրություն կամ անսահմանափակթվով անձանց առաջարկել այլ ձնով ձեռք բերելու դրանք: Փակ բաժնետիրական ընկերության մասնակիցների թիվը չպետք է գերազանցի «Բաժնետիրականընկերությունների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքով սահմանված քանակը (երկու կամ ավելի բաժնետերեր),հակառակ դեպքում, այն մեկ տարվա ընթացքում ենթակա է վերակազմավորման բաց բաժնետիրականընկերության, իսկ այդ ժամկետը լրանալուց հետո` դատական կարգով լուծարման, եթե մասնակիցների թիվը չնվազի մինչն օրենքով սահմանվածքանակը: --

ՓԱՍՏԱԹՂԹԱՎՈՐՈՒՄ

հաշվապահականհաշվառման մեէ, թոդի տարրերից որի միջոցով բնորոշվում են տնտեսավարող --

սուբյեկտի տնտեսական գործունեության բոլոր կողմերը:Նրանով է պայմանավորված տնտեսական գործառնությունների տվյալների գրանցումը փաստաթղթերիձնաթղթերի (բլանկների) մեջ, իսկ տնտեսական վեճերի լուծման ժամանակ այն ապացուցման միջոց է համարվում:

ԱՄՓՈՓ դրանցում խմբավորվում ն ամեն տնտեսական գործունեության որնէ բնագավառին

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ

--

փոփվում վերաբերող գործառնությունների ձնակերպման սկզբնական երը: Դրանցից են` գանձապահի ամենօրյա հաշփաստաթղթ վետվությունը,նյութերիպահեստիվարիչի հաշվետվությունըն

այլն:

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ

լինում

են

ԸՍՏ

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅԱՆ

ԾԱՎԱԼԻ

դրանք երկու տեսակի` սկզբնականն աճփոփփաստաթղթեր: --

|

գադրողական, կատարողական կամ արդարացուցիչ, հաշվապահականձնակերպման ն կոմբինացված:

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ

ԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ

ԿԱՄ ԱՐԴԱՐԱՑՈՒՑԻՉ

հիմնավորում արդեն ավարտված տնտեսական գործառնությունների կատարված լինելու փաստը: Այդպիսի փաստաթղթերից են ապրանքանյութականարժեքների մուտքի ն ելքի բեռնագրերը, որոնք վկայում են դրանց ընդունման կամ բացթողնմանփաստի մասին: --

են

միջոցով տրվում

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ

ԿԱՐԳԱԴՐՈՂԱԿԱՆ

դրանց --

առաջադրանքներ` տնտեսական գործառնություններ կատարելու համար: Այդ փաստաթղթերից են` հրամանները, որոշումները, օրդերները,կարգագրերը նայլն: են

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ

ԿՈՄԲԻՆԱՑՎԱԾ

արտացոլում են կարգադրողական, կատարողական.կամ արդարացուցիչ հաշվապահական ձենակերպմանփաստաթղթերից կամայական երկուսի կամ երեքի գործառույթները(ֆունկցիաները) միաժամանակ: Այդպիսի փաստաթղթերիցեն դրամարկղային մուտքի ն ելքի օրդերները, որոնք միաժամանակ հանդես են գալիս նշված երեք փաստաթղթերիտեսքով: --

ՍԿԶԲՆԱԿԱՆ

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ

դրանց միջոցով ձնակերպվում են առանձին տնտեսականգործառնություններիկատարման փաստերը: Այդպիսի փաստաթղթերըկոչվում են սկզբ--

նական, որովհետն տեղի ունեցած տնտեսականերնույթի առաջին գրավոր արձանագրությունն է ն գործառնությունների կատարման առաջինվկայությունը: Այդպիսիփաստաթղթերիցեն՝ երթուղային թերթիկները,կատարված աշխատանքների կարգագրերըն այլն:

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐԻ

ԴԱՍԱԿԱՐԳՈՒՄ -- դրանք ըստ իրենց կազմման տեղի բաժանվում են երկու խմբի` ներքին ն արտաքին

փաստաթղթերի:Ներքին փաստաթղթերըկազմվում են տվյալ կազմակերպությանկամ ընկերության ներսում, նրա. գործունեության ընթացքում տեղի ունեցող տնտեսական գործառնունակ են` դրամարկղայինմուտքի ն ելքի օրդերները, ապրանքանյութական արժեքների գույքագրմանտեղեկագրերը ն այլն: Արտաքին փաստաթղթերըկազմվում են ուրիշ տնտեսավարող ն միջոցով արտացոլվում են այդ սուբյեկտների հետ տեղի ունեցող տնտեսաֆինանսական կապերն ու փոխհարաբերությունները: Այդպիսի փաստաթղթերից են` բանկային հաշիվների քաղվածքները, անկանխիկ հաշվարկներիձները նայլն:

աններում այո փաստաթղթերի այն ասելով հասկանում ենք տնտեսավարող սուբյեկտում փաստաթղթերի ամբողջ շարժը` սկսած տնտեսական գործառնությունների փաստաթղթային ձնակերպումից կամ արտաքին փաստաթղթերի ստացման պահից մինչն դրանց գրանցվելը հաշվապահական հաշիվներում, ն հաշվային փաստաթղթերիարխիվ հանձնվելը:

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐԻ

ՇՐՋԱՊՏՈՒՅՏ

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐԻ

ՌԵԿՎԻԶԻՏՆԵՐ

-

հաշվային ռեգիստրներում կամ փաստաթղթերում ներառվող տարբեր բովանդակությամբ տվյալներ ու ցուցանիշներ են, որոնց օգնությամբ որոշվում են տնտեսական գործառնությունների կատարման տեղը, պայմանները, ժամանակը, մասնակցող կողմերը,այդ գործառնությունների բովանդակությունը ն դրանով իսկ փաստաթղթին տրվում ապացուցողականբնույթ:

է

--

ԾԱՎԱԼ

(ԲԵՌՆԱՓՈԽԱԴՐՈՒՄՆԵՐ)

փոխադրված բեռների փաստացի քանակը` հաշվի առնելով տարայիկամ կոնտեյներիքաշը:

ՓՈԽԱԴՐՎԱԾ

բնութագրում է

ԲԵՌՆԵՐԻ

--

ԾԱԽՍՈՒՄՆԵՐ

տոկոսների դիմաց վճարումներն ու այլ ծախսումներն են, որոնք տնտեսավարողսուբյեկտը (կազմակերպությունը)կատարում է` կապված փոխառու կապիտալիստացմանհետ (օրինակ` փոխառություններիդիմաց հաշվեգրված տոկոսները, փոխառությունների ստացման հետ

ՓՈԽԱՌՈՒԹՅԱՆ

--

կապված օժանդակ ծախսումները, ֆինանսական վարձակալությանը վերաբերողվճարները):

ՓՈԽԱՌՈՒԹՅԱՆ

որի, մեկ կողմը (փոխատուն) մյուս կողմին (փոխառուին), որպես ժամանակավոր սեփականություն, հանձնում է դրամ կամ տեսակային հատկանիշով որոշվող այլ գույք, իսկ փոխառունպարտավորվումէ փոխատուին վերադարձնել միննույն գումարի դրամ (փոխառության գումարը) կամ փոխատուիցստացված գույքին հավասար քանակի ն նույն տեսակի ու որակի գույք: Փոխառության պայմանագիրը կնքված է համարվում դրամ կամ այլ գույք հանձնելու պահից: Փոխառության պայմանագիրը կնքվում է գրավոր ն նման ձնեըչպահպանելը հանգեցնում է փոխառության պայմանագրիոչ հավաստի լինելուն:

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

ըստ

--

այն տոկոսային գումարն է, որը վճարվում է փոխատվությանտրված կապիտալի մեծությունից, երկկողմանիփոխհամաձայնեցված տոկոսադրույքի չափով:

ՓՈԽԱՏՎԱԿԱՆ

ՏՈԿՈՍ

ՓՈԽԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆ

-

որոշակի ժամկետում, որպես պարտք, դրամական միջոցների կամ նյութական արժեքների տրամադրումն է մեկ անձից (փոխատուից) մյուսին (փոխառուին)` հետ վերադարձնելու պայմանով, փոխատուին օգտագործված միջոցների դիմաց վճարելով փոխատվականտոկոս: Փոխատվությունը տրվում է փոխհամաձայնեցվածպայմանագրի հիման վրա:

ՓՈԽԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆ

--

ԱՆՀԱՏՈՒՅՑ

գործառնություն է, երբ կառուցվածքային մեկ միավորը տրամադրում է ապրանքներ, ծառայություններ,ֆինանսական ն ոչ ֆինանսականակտիվներ մեկ այլ միավորի` առանց դրանց դիմաց ապրանքի,ծառայության կամ ակտիվի ձնով փոխհատուցում ստանալու: Տարբերում են ընթացիկ ն կապիտալ անհատույց փոխատվություններ, որոնք կարող են իրականացվել դրամական ու բնեղեն ձնով:

ՓՈՐՁԱԳԻՏԱԿԱՆ

ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ

-

ՄԵԹՈԴ

անկախ կարծիք, իսկ վարկանիշայինգնահատումը` տարբեր ցուցանիշների հիման վրա դասակարգումն է:

ՓՈՓՈԽՈՒՆ

ԾԱԽՍԵՐ

ծախսեր են, որոնք փոփոխվում են արտադրության ծավալներին համամասնորեն: Այսինքն, եթե արտադրությանծավալներն աճում են երկու անգամ, ապա այս ծախսերընույնպես ավելանում են նույնքան անգամ: Այստեղից հետնություն, որ ընդհանուր փոփոխականծախսերը գծային կախվածություն ունեն արտադրության ծավալներից: Այս ծախսերը միավոր արտադրանքիհաշվով համարվում են հաստատուն մեծություն: Փոփոխական ծախսերից են` հիմնական բանվորների աշխատավարձը` սոցիալական ապահովագրության հատկացումներով, հումքի, նյութերի, տեխնոլոգիական վառելանյութիծախսերը ն այլն:

ՓՈՔՐԱԳՈՒՅՆ

--

ՔԱՌԱԿՈՒՍԻՆԵՐԻ

ռեգրեսիայի հավասարման պարամետրերի գնահատումը կատարվումէ նշված մեթոդի օգնությամբ, որի էությունն այն է, որ նվազագույնի է հասցվում արդյունքային ցուցանիշի (7) փաստացին հաշվարկային արժեքների տարբերությունների քառակուսիների գումարը, որն արտահայտվում է հետնյալ հավասարման տեսքով. --

ո

Տ-2.0-7,յ -»տո Ուղիղ կախվածությանհամար (7, Հ հետնյալ տեսքը. Տ-

-Յօ -Յօ)՛ 3-07,

8.»

.), այն կունենա

-»տո

Վերը նշված հավասարման8օ ն 8լ գործակիցներըգնահատելու համար անհրաժեշտ է որոշել Տ-ի մասնակի դիֆերենցիալներն ըստ Ձջ-ի ն ըստ 81-ի, դրանք հավասարեցնելզրոյի`

իրենից ներկայացնում է սուբյեկտիվ գնահատում, այսինքն` փորձագետի

ՄԵԹՈԴ

-

ՀՏ.- 20),

Ք

-ճչ-8օ0-7-0

ՇՅՁց

ՀՏ. -»շ(Ֆ՞Յ0-Յ: Թվ, 8-8

՛

Այստեղից` նորմալ հավասարումների համակարգը որոշ փոփոխություններիցհետո կունենա հետնյալ տեսքը (որտեղ չՅօ ՈՅօ)՝ |

-

2.)/ Տո:

- ՈՅց-ՒՅՂ 226 Հ

ԻՅլ

8ցՖ0

որտեղ` ո-ը ուսումնասիրվող համակցության ծավալն է (դիտարկվող միավորներիթիվը):

օ

- ջոջ

ԶՐԱՍո) .

ոու

արժեթուղթ է, որով մի կողմը (որոշակի գրավի դիմաց) մյուս կողմին իրավունք է տալիս սահմանված ժամկետում ն իր անունից ձեռք բերել կամ վաճառել որոշակի քանակի ապրանք, արժույթ ն արժեթուղթ,այդ թվում` ֆյուչերսային կամ ֆորվարդային պայմանագիր: ՕՊՑԻՈՆ

ՍԹԿ

-

8.

ոչ»

- 2322.

(Սա)

Ռեգրեսիայի հավասարումներում 8 պարամետրը ցույց տալիս արդյունքային ցուցանիշի (7) վրա չնախատեսված (հետազոտության համար չառանձնացված) այլ գործոնների միջինացվածազդեցությունը,իսկ 8-ը (պարաբոլի հավասարման մեջ նան 8շ-ը) ռեգրեսիայիգործակիցն է, որը ցույց է տալիս, թե միջինում որքանով կփոփոխվիարդյունքային ցուցանիշի արժեքը գործոնային ցուցանիշի (4) մեկ միավորի փոփոխմանդեպքում: Նույն մեթոդով հաշվարկվում է նան բազմագործոն(2., շշ, Յո Գործակիցո) հավասարումների համար 8., 81 ,Յշ, ները` համակարգչայինծրագրերով: է

ա»

--

-

Լուծելով, որպես հանրահաշվականհավասարումներիհամակարգ,կստանանք` 2.

ՄԵԹՈԴ

անկանխիկ հաշվարկների միջոցով ապրանքների, կատարվող աշխատանքների, ցուցաբերվող ծառայությունների ն արժեթղթերի գծով ֆիզիկական ու իրավաբանական անձանց միջե առաջացած փոխադարձ պահանջների ու պարտավորություններիհաշվանցումն է: ՔԼԻՐԻՆԳ

ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ

ենթադրում է առանձին ռիսկի կամ մի խումբ ռիսկերի թվային գնահատում: Այս վերլուծությունով որոշվում է ռիսկային իրադարձությունների ն դրանց հետնանքների հանդես գալու հավանականությունների թվային արժեքը, տրվում է ռիսկի մակարդակի քանակական գնահատումը ն սահմանվում տվյալ կոնկրետ իրավիճակում ռիսկի ընդունելի մակարդակը:

ՔԱՆԱԿԱԿԱՆ

2)-0

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

-

բանկի կողմից հաճախորդինկարճաժամկետ վարկի տրամադրման հատուկ ձն է, երբ այդ գումարի մեծությունը գերազանցում է հաճախորդի հաշվում եղած դրամական միջոցների մնացորդին: Տվյալ դեպքում բանկը վարկային միջոցներ է դուրս գրում հաճախորդի հաշվից ամբողջությամբ, այսինքն` նրան տրամադրումէ կարճաժամկետ վարկի գումար ն արդյունքում ձնավորում է դեբետային մնացորդ (քանի որ օվերդրաֆտը ակտիվայինհաշիվ է): Արդյունքում, հաճախորդը այդ գումարի չափով պարտք է մնում բանկին, որը հետագայում պայմանավորված ժամկետում (ժամկետներում) մարվում է: Օվերդրաֆտի օգտագործման կանոններով վարկը տրամադրվում է բանկի կողմից պայմանագրայինհիմունքներով ավելի հուսալի հաճախորդներին, որում սահմանվում է օվերդրաֆտի

ՕՎԵՐԴՐԱՖՏ

--

առավելագույն գումարի չափը, օվերդրաֆտով վարկի մադրման պայմաններըն մարման կարգը:

ՕՎԵՐՆԱՅԹ

տրա-

բանկի կողմից վարկի տրամադրմանտարատեսակ է, որի գործարքը կատարվում է նրա օգտագործման պահից` սովորաբարուրբաթ օրվանից մինչ հաջորդ երկուշաբթի ընկած ժամանակահատվածում: Այն համարվում է բանկի համար տոկոսային եկամուտ ապահովող կարնորագույնգործարք: --

ՕՏԱՐԵՐԿՐՅԱ

ՆԵՐԴՐՈՂ

-- օտարերկրյապետություն, ցան-

անձ, քաղաքացի,քաղակացածօտարերկրյաիրավաբանական անձ, տարածքից դուրս մշտական քացիություն չունեցող բնակվող ՀՀ քաղաքացի, ինչպես նան միջազգային կազմակերպություն, որն իր գտնվելու վայրի օրենսդրությանը համապատասխան ներդրում է կատարում Հայաստանի Հանրապե-

տությունում:

գույքի ցանկացած տեսակ է, թվում` նան ֆինանսական միջոցներ ն մտավոր արժեքներ, որն օտարերկրյաներդրողի կողմից անմիջականորեններդրվում է Հ1 տարածքում իրականացվող կամ այլ ձեռնարկատիրական գործունեության ոլորտում` շահույթի (եկամտի) ստացման կամ օգտակար այլ արդյունքի հասնելու նպատակով:

ՕՏԱՐԵՐԿՐՅԱ

ՆԵՐԴՐՈՒՄ

-

այդ

ՕՖԵՐՏԱ

մեկ կամ մի քանի կոնկրետ անձանց հասցեագրված առաջարկն է, որը որոշակիորեն արտահայտում է առաջարկողիմտադրությունը, այն է` պայմանագիրը կնքված համարել առաջարկն ընդունած հասցեատիրոջ հետ: Օֆերտան պետք է պարունակի պայմանագրի էական (կարնոր) պայճան-

ները:

ճախորդի դեբիտորականպարտքը, կամ այլ կերպ դա տնտեսավարող սուբյեկտների միջն ապրանքների ն ծառայությունների իրացման ժամանակ առնտրային վարկի պայմաններով (վճարային փաստաթղթերի) առաջացածպարտավորությունների ստանձնումն է բանկի (ֆակպահանջատիրոջիրավունքների նան է հաշվապահական, տորի) կողմից, որը զուգրակցվում տեղեկատվական,ապահովագրական ն այլ ծառայությունների մատուցմամբ կամ Ֆակտորինգայինպայմանագրովմի կողմը՝ (բանկ կամ վարկային կազմակերպություն),մյուս կողմին (հաճախորդ) է հանձնում դրամական միջոցներ, իսկ հաճախորդը զիջում է երրորդ անձից ունեցած դրամականպահանջը, որը բխում է հաճախորդի կողմից նրան ապրանքներտրամադրելուց, աշխատանքներկատարելուց կամ ծառայություններ մատուցելուց: Օոհնակ. Ենթադրենքորնէ անձ ապրանքներ է վաճառում ն կա գնորդ, ով ցանկանումէ ձեռք բերել դրանք` երեք ամիս հետո վճարելու պայմանով: Վաճառողը չի ցանկանում կորցնել այդ գնորդին, սակայն միննույն ժամանակ գումարը ստանալու համար չի կարող սպասել երեք ամիս: Հենց այսպիսի իրավիճակներում նրան կարող է օգնել ֆակտորինգը: Ֆակտորինգային գործարքի էությունը կայանում է հետնյալում. վաճառողն առաքում է ապրանքներըգնորդին` հետաձգված վճարում կատարելու պայմանով, բանկի կամ վարկայինկազմակերպության ֆակտորին կնքում է հետ այմանագիր ն վերջինիս ներկահաստատող անհրաժեշտ ստանում գումարի հիմնական հասանելիք փաստաթղթերը` անց, բանկը կամ ամիս մասը (մինչն 9096): Յետագայում՝`երեք վարկայինկազմակերպությունըգումարն ամբողջությամբստան միջնում է գնորդից ն իրեն հասանելիք տոկոսագումարների հետո մնացած մասը (1045) փոխաննորդավճարիգանձումից ցում վաճառողին:

Գիաթումը ալանքների հաներ

Ֆ

Արդյունքում՝ »

ՖԱԿՏՈՐԻՆԳ

ա) նեղ առումով` դրամական պահանջի զիջման դիմաց, բ) լայն առումով` միջազգային պրակտիկայումայն ասելով հասկանում են բանկի (ֆակտորի) ստանձնած պարտավորությունը` ստանալ իր հա-

այն ֆինանսավորում է

--

»

վաճառողը որոշակի վճարներ կատարելով, հնարավորություն է ստանում առաքված ապրանքներիդիմաց անմիջապես ստանալ դրամականմիջոցներ, գնորդը կարող է ձեռք բերել ապրանքներ` վճարի հետաձգման պայմանով,

»

բանկը կամ վարկային կազմակերպությունըկստանա եկամուտներ (տոկոսագումարներ,միջնորդավճար): Ֆակտորինգի պայմանագրով հաճախորդին կարող այնպիսիծառայություններ,ինչպիսիք են օրինակ` հաճախորդիհամար հաշվապահականհաշվառում վարելը, դեբիտորականպարտքերի վարումը ն հաշվաեն մա-

տուցվել ։

ոը ՐԴԻ չվճարման ռիսկից հաճախորդինապահովագրումը այլն: ։

"

ն

|

ՖԱԿՏՈՐԻՆԳԱՅԻՆ ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

դրամական պահանջի զիջման դիմաց ֆինանսավորման (ֆակտորինգի) պայմանագրովմի կողմը(ֆինանսականգործակալը`ֆակտորը) -

մական միջոցներ` ի հաշիվ հաճախորդի(վարկատուի), երրորդ անձից (պարտապանից)ունեցած դրամականպահանջի, որը բխում է հաճախորդի կողմից երրորդ անձին ապրանքներ տրամադրելուց, նրա համար աշխատանքներ կատարելուց կամ ծառայություններմատուցելուց, իսկ հաճախորդըֆինանսական գործակալին զիջում կամ պարտավորվում է զիջել դրամականպահանջը: `

ՖԱԿՏՈՐԻՆԳԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԱՐՔԻ

ՄԱՍՆԱԿԻՑՆԵՐ

Ֆակտոգործարքի մասնակիցներնեն` բանկերը ն վարկային կազմակերպությունները(այսուհետ՝ ֆինանսական կազմակերպություններ), ֆինանսականկազմակերպությունների հաճախորդներըա̀պու ծառայություններմատուցողները րանքներ արտադրողներն (այսուհետ՝վաճառողներ), ն ծառայությունների գնորդները (այսուհետ

րինգային

-

|

«»

.

արմա

ո ԳԵՐԴ

որ :

ԻՆՉՊԵՍէ ԻՐԱԿԱՆԱՑՎՈՒՄ

-Գնորդի ն վաճառողի միջն կնքվում է ապրանքների առքուվաճառքիպայմանագիր: Վաճառողըապրանքներնառաքում է գնորդին: Վաճառողիու ֆինանսականկազմակերպությանմիջն կնքվում է ֆակտորինգի պայմանագիր ե վաճառողը ֆինանսական

ՖԱԿՏՈՐԻՆԳԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԱՐՔՆ

կազմակերպությաննէ ներկայացնում ապրանքներիառաքումը

ի կողմից վճարվե Աա րաո: նանան լիք գումարիմինչն 9096-ըվճարում վաճառողին(որպես կանոն, ո

է

գնորդի

կողմից

վճարվե-

ֆինանսական կազմակերպությունը կամ վաճառողը ծանուցում է գնորդին` դրամական պահանջըզիջելու վերաբերյալ): Վաճառողին գնորդի միջն կնքված առքուվաճառքիպայմանագրով սահմանված ժամկետը լրանալուց հետո գնորդը ֆինանսականկազմակերպությաննէ վճարում ողջ գումարը: Ֆինանսական կազմակերպությունըվաճառողին է վճարում չվճարված գումարի ն վաճառողի կողմից իրեն վճարվելիք գումարի(տոկոսագումարներ,միջնորդավճար)տարբերությունը: »

.

`

րոնք գնում ընթացիկ ակտիվներ`ժամանակավորֆինանսավորմամբ:

են

:

ՖԱԿՏՈՐԻՆԳԻ

ները լինում

են

ՏԵՍԱԿՆԵՐԸ

--

մի քանի տեսակի.

Ֆակտորինգային գործարք-

հետպահանջի իրավունքի առկայության հետպահանջի իրավունքով, աշանց հետպահանջիիրավունքի.

Ըստ :.

:.

|

Հետպահանջի իրավունքով ֆակտորինգի դեպքում գնորդից գումարը ժամանակինչստանալու դեպքում ֆինանսականկազմակերպությունն իրավունք ունի գումարը գանձել վաճառողից: Իսկ առանց հետպահանջի իրավունքի ֆակտորինգի դեպքում ֆինանսականկազմակերպությունընման իրավունք չունի: Այս դեպքում վաճառողընան ապահովագրվում է չվճարման ռիսկից: Առանցհետպահանջի իրավունքի ֆակտորինգը, որպես կանոն, ավելի թանկ ֆինանսականգործիքէ, քան`առաջինը:

մասնակիցներիքանակի` երբ գնորդը տեղեկացվում է ֆակտորինգային գործարքի մասին: (փակ,երբ գնորդը չի տեղեկացվում ֆակտորինգային գործարքի մասին: Ըստ

»

»

»

կազմակերպությունը

անսական

:

»

քաց,

.

ՖԱԿՏՈՐԻՆԳՆ

էության ն

ԻՆՉՈՎ

ֆակտորինգի, ն

է

ՏԱՐԲԵՐՎՈՒՄ

ՎԱՐԿԻՑ

-

Ըստ

վարկի վերջնականնպատակըգոր475

ծունեության ֆինանսավորումնէ, սակայն դրանք տարբերվում են թե բովանդակության, թե իրականացման մեխանիզմների տեսանկյունից: Մասնավորապես,վարկը ենթադրում է միայն ֆինանսավորման ստացում, իսկ ֆակտորինգը` բացի ֆինանսավորումից, ներառում է նան այլ հարակից ծառայությունների մատուցում ն ի տարբերությունվարկի, ֆակտորինգային գործարք կնքելու համար անհրաժեշտ չէ գրավի առկայությունը (առանց հետպահանջի իրավունքի ֆակտորինգ): Բացի այդ, վարկի համար վճարում է գնորդը, որը ապրանքներստանալու դիմաց պետք է վճարում կատարի, իսկ ֆակտորինգի համար`

վաճառողը:

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ՄԵՆԵՋՄԵՆԹ

--

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ՆԵՐԻ ԵԼՔԵՐ (ԾԱԽՍԵՐ)

դրանք են`

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ՄԻՋՈՑ-

սեփական կապիտալի միջոցների հետ գնումից (կազմակերպությանկողմից թողարկված բաժնետոմսերիհետ գնման դիմաց վճարված դրամական միջոցները), ստացված վարկերի ն փոխառություններիմարումից, պարտքային արժեթղթերիմարումից վճարված շահաբաժինները, վճարված տոկոսները, ֆինանսական այլ գործունեության նպատակով ն արտասովոր դեպքերի հետ կապված -

վճարումները:

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ԶՈՒՏ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ՀՈՍՔԵՐ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ ՄԻՋՈՑ-

ֆինանսական գործունեությունից մուտքագրված ն ելքագրված գումարների --

հավասար է ընդամենը

տարբերությանը:

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ ՄԻՋՈՑ-

(ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ) դրանք են` սեփական կապիտալի (բաժնեմասնակցության)միջոցների թողարկումից ն վերավաճառքից (կազմակերպության կողմից թողարկված կամ

ՆԵՐԻ

ՄՈՒՏՔԵՐ

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

որոնք տնտեսավարող կարճաժամկետն երկարա-

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

տրամադրում են

սուբյեկտներին ժամկետ կապիտալ:

--

-

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ ԿԱՅՈՒՆՈՒԹՅԱՆ ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐ

(ՏՆՏԵՍԱՎԱՐՈՂՍՈՒԲՅԵԿՏՆԵՐԻ) դրանք են. 1) Սեւտական կապիտալի կենտրոնացման գործակիցը, որը բնութագրում է տնտեսավարող սուբյեկտի սեփականկապիտալի տեսակարար կշիռը հաշվեկշռի պասիվի հանրագումարումկամ ընդհանուր ակտիվներում: Որքանբարձր լինի այս գործակիցը,կնշանակի տնտեսավարողտվյալ սուբյեկտը ֆինանսապեսկայուն վիճակում է Ա կախվածության մեջ չէ արտաքին ու ներքին վարկատուներից: Վետազոտություններըցույց են տալիս, որ տնտեսավարող սուբյեկտը ֆինանսապես կայուն վիճակում կլինի, եթե այդ գործակիցը կազմում է 0,6 (6096) կամ ավելի: Այսինքն` սեփական կապիտալի տեսակարար կշռի նվազագույն չափը 6095-ից ցածր չպետք է լինի, հակառակ դեպքում, տնտեսավարող սուբյեկտն աստիճանաբար կհայտնվի ֆինանսապես անկայուն վիճակում: 2) Փո/սառու կապիտալի (ոչ ընթացիկ ն ընթացիկ պարտավորություններ)կենտրոնացմանգործակիցը, որը բնութագրում է տնտեսավարող սուբյեկտի փոխառու կապիտալի տեսակարար կշիռը` հաշվեկշռի պասիվի հանրագումարում կամ ընդհանուր ակտիվներում: Ի տարբերություն սեգործակցի,այս գործակիցը փականկապիտալիկենտրոնացման համարվում է արդյունավետ, եթե այն փոքր է 0,4 (40Չ6)-ից: Նշված երկու գործակիցների միջե կա փոխադարձ կապ, այսինքն` դրանց գումարը հավասար է 1,0 միավորիկամ 1000»-ի: 3) Ֆինանսական կախվածության գործակիցը, որը բնութագրում է սեփական կապիտալիկենտրոնացմանգործակցի հակադարձ մեծությունը: 4) Սեփական կապիտալի շարժունակության գործակիցը, որը ցույց է տալիս, թե դրա որ մասն է օգտագործվում տնտեսավարող սուբյեկտի ընթացիկ գործու--

հանդիսանում է մենեջմենթի (կառավարման) այն բաղկացուցիչ մասը, որը կապված է դրամական միջոցների կարգավորման, այսինքն` փողով փող ստեղծելու, ներդրումներիիրականացման,կազմակերպության գործունեության, մարդկային ե, աշխատանքային փոխհարաբերությունների կառավարմանհետ:

ՆԵՐԻ

գնված բաժնետոմսերիվաճառքից կամ վերավաճառքից ստացված դրամական միջոցները), ստացված վարկերից ն փոխառություններից,պարտքայինարժեթղթերիթողարկումից, ֆինանսական այլ գործունեությունիցն արտասովորդեպքերից մուտքերը: հետ

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ԿԱՅՈՒՆՈՒԹՅՈՒՆ

նեության ֆինանսավորման համար, կամ այլ կերպ` ներդրվում ընթացիկ ակտիվների (շրջանառու միջոցների) ձեռք բերման համար, իսկ որ մասը` կապիտալացվում: Դրա մեծության փոփոխությունը կախված է տվյալ տնտեսավարող սուբյեկտի ճյուղային պատկանելիությունից:5) ծռնարաժամկետներդրումների կառուցվածքի գործակիցը, որը ցույց է տալիս, թե ոչ ընթացիկ ակտիվների որ մասն է վերաֆինանսավորվում ի հաշիվ ոչ ընթացիկպարտավորությունների:Որքան բարձրլինի այս գործակցիմեծությունը,դրան համապատասխանէլ անհրաժեշտ կլինի, որպեսզի տնտեսավարողսուբյեկտն իր տրամադրության տակ եղած հիմնական միջոցներն ու այլ տեսակի

այն ասելով հասկանում ենք, որ տնտեսավարողսուբյեկտներն իրենց գործունեության ընթացքում ապահովում են եկամուտների կայուն աճ` կատարվող ծախսերի նկատմամբ, դրամական միջոցների նպատակային օգտագործում, արտադրությանգործընթացիանընդհատություն ն արտադրված արտադրանքիժամանակին իրացում: Այդ իսկ պատճառով էլ, ֆինանսական կայունությունը ձնավորվում է արտադրատնտեսական գործընթացի բոլոր փուլերում ն համարվում է տնտեսավարողսուբյեկտի ընդհանուր կայունության ամենահիմնականցուցանիշը:

ժամկետ ներգրավվողպարտավորություններիգործակիցը, որը բնութագրում է տնտեսավարող սուբյեկտի կողմից ներգրավվող ոչ ընթացիկպարտավորությունների (երկարաժամկետվարկերի ն փոխառությունների) բաժինը` ընթացիկակտիվներիլրացման նպատակով: Նշված գործակիցը միաժամանակ ցույց է տալիս երկարաժամկետներգրավվածպասիվներիտեսակարարկշիռը տնտեսավարող սուբյեկտի սեփական կապիտալի ն ոչ ընթացիկ պարտավորություններիհանրագումարում: Այս ցուցանիշի մեծությանաճման միտումըկարողէ տնտեսավարողսուբյեկտին էլ ավելի կախվածության մեջ դնել արտաքին ներդրողներից: 7) Փոխառու կապիտալիկառուցվածքի գործակիցը, որը բնութագրում է ոչ ընթացիկ պարտավորություններիբաժնի չափը փոխառու կապիտալի հանրագումարում: Նշված գործակիցը կարող է անընդհատ տատանվել` կախված տնտեսավարող

ների տարբեր ոլորտների ամբողջությունն է, որոնց միջոցով իրականացվում են դրամական միջոցների կազմավորումը ն օգտագործումը, կամ այլ առումով` տվյալ երկրի ֆինանսական հիմնարկներիհամակարգէ, որը ֆինանսավորմանն վարկավորման գործընթացում իրականացնում է դրամական միջոցների համախմբումն ու բաշխումը, ինչպես նան` ֆինանսական հսկողությունը:

տադրական ընթացիկ գործունեության վարկավորման կարգից ն այլ գործոններից: 8) Սեւտականն փոխառու կապիտալների հարաբերակցությանգործակիցը, որը ցույց է տալիս տնտեսավարող սուբյեկտի ֆինանսականկայունության գնահատման ավելի իրական պատկերը:Նշված գործա մեծության աճը վկայում է տնտեսավարող սուբյեկտի յունության էլ ավելի բարելավում, այսինքն` հավասար պայմաններում սեփականկապիտալնավելանումէ, իսկ փոխառու կապիտալը` նվազում:

ինչպես իրական հատվածում կատարվածներդրումները, այնպես էլ բանկային (ներառյալ` 341 Կենտրոնական Բանկ) ն պետական կառավարմանհամակարգերովիրականացված ներ-

Աաաական

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ՀԱՇԻՎ

--

կազմված է 4 հոդվածներից` օտարերկրյա ուղղակի, պորտֆելային,այլ ներդրումներիցԱ պահուստային ակտիվներից: Վճարային հաշվեկշռում օտարերկրյա ներդրումներըբերված են զուտ հիմքով, այսինքն` օտարերկրյա ներդրումներիհոսքեր հանած վճարումներ (ուղղակի ներդրումների դեպքում` նան ներֆիրմային շարժ): Վճարային հաշվեկ-

դրումները:

ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ՀԱՇԻՎՆԵՐ

դրանք հաշվային տնտեսական պլանում ներառված հաշվեկշռային գործունեության արդյունքների հաշիվներն են, որոնք օգտագործվում են ֆինանսականհաշվետվություններումարտացոլմանենթակա տեղեկատվությանընդհանրացմանհամար: Ֆինանսական հաշվառման հաշիվներն ընդգրկում են` ոչ ընթացիկ ակտիվները,

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ն

--

ընթացիկ ակտիվները, սեփական կապիտալը, ոչ ընթացիկ պարտավորություններըն ընթացիկ պարտավորությունները:

կազմակերպուֆինանսական գործունեության թյան ֆինանսական վիճակի, Ան ֆինանսական վիճակի փոփոխությունների արդյունքների վերաբերյալ ֆինանսական հաշվետվություններն օգտագործողներին (ներկա ն պոտենցիալ ներդրողներին,կառավարման անձնակազմինԱ աշխատողներին,պետական մարմիններին, մատակարարներինն այլ կրեդիտորներին,փոխատուներին, հասարակությանը ն ֆինանսական հաշվետվությունների այլ օգտագործողներին)անկողմնակալ տեղեկատվությամբապահովումն է, որը նրանց նպատակահարմարէ` տնտեսական որոշումներ կայացնելու համար:

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅԱՆ

ՆՊԱՏԱԿ

--

ԿԱԶՄ (առնտրային հաշվապահականհաշվեկշիռ Ձն Ի51 (ամսական,

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

բանկերում)եռամսյակային ն տարեկան), Ձե ԻԲ2 կան), հաշվետվություն` Ն՛., Ն21,Ն՞շ, Նշշ, Ն՛5, Ն23,Ն, Ն՛լ ն ընդհանուր կապիտալի նվազագույն նորմատիվների բերյալ Ձն 53 (ամսական), հաշվետվություն ՎՀ կենտրոնական բանկում պարտադիրպահուստավորման նորմատիվներիվերաբերյալ (Ձն Խ54), հաշվետվություն բանկի եկամուտների ն ծախսերի վերաբերյալ Ձն Խ55 (ամսական, եռամսյակային ն վարկային ներդրումների, դեբիտարեկան), հաշվետվություն ն ինվեստիցիոն արժեթղթերի վերատորական պարտքերի ԽՊ6 Ձե արտարժույթի (ամսական), հաշվետվություն բերյալ Խ57 Ձն (շաբաթական), հաշվետվուտնօրինման վերաբերյալ թյուն ներգրավված ն տեղաբաշխվածմիջոցների ծախսատարության ն եկամտաբերությանվերաբերյալ Ձն Խ«8 (ամսական), հաշվետվություն ակտիվների ն պարտավորություններիմարման ժամկետայնություններիվերաբերյալ Ձն Խ9 (ամսական), հաշվետվություն կանոնադրական կապիտալի ձնավորման վերաբերյալ Ձն 8510 (յուրաքանչյուր փոփոխության դեպքում) ն այլն: Դրանք թվով 26-ն են ի տարբերություն մնացած կազհաշվետվություններիձների: մակերպությունների

յիաշվեկշիռ(շաբաթավերա-

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԿԱԶՄ (բացի բանկե-

ներառում ա) հաշվապահական հաշվեկշիռը (ծն ԽԶ1) որը բնութագրում է հաշվետու ամսաթվի դրությամբ կազմակերպությանֆինանսական վիճակը, որի գնահատման հետ անմիջականորեն կապված տարրերն են` ակտիվները, սեփական կապիտալը ն պարտավորությունները, բ) ֆոնանսական արդյունքների մասին հաշվետվությունը (ձն ԻՏ2), որը բնութագրում է հաշվետու ժամանակաշրջանում կազմակերպության գործունեության ֆինանսական արդյունքները, որի հետ անմիջականորենկապված տարրերն են` եկամուտները ն ծախսերը, գ) սեփական կապիտալում փոփոխությունների մասին հաշվետվությունը (ձն ԻՏՅ), որը բնութագրում է կազմակերպության սեփական կապիտալի հոդվածների մնացորդը հաշվետու ամսաթվի դրությամբ ն դրանց շարժը` հաշվետու ժամանակաշրջանում,դ) դոռամական միջոցներիհոսքերի մասին հաշվետվությունը (ձնեԻՏ4), որը բնութագրում է դրամական միջոցներիմնացորդը հաշվետու ամսաթվի դրությամբ ն դրանց շարժը` կապված գործառնական, ներդրումային Ա ֆինանսականգործունեություններիհետ, հաշվետու ժամանակաշրջանում, ե) ֆոնանսալյանհաշվետվություններինկից ծանոթագրությունները (ձն ԻՃ5), որոնք բացահայտում են կազմակերպության հաշվապահականհաշվառմանքաղաքականությունըն հաշվապահական հաշվառման ստանդարտներով պահանջվող այլ տեղեկատվությունը: Եթե ֆինանսական հաշվետվություններն օրենքով ենթակա են պարտադիր աուդիտի, ապա ֆինանսական հաշվետվություններին կից պետք է ներկայացվի աուդիտորականեզրակացություն: րից)

-

են.

ՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՏԱՐՐԵՐ դրանք կազմակերպության ակտիվներն են, սեփական կապիտալը,

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

-

պարտավորությունները,եկամուտները, ծախսերը կան հոսքերը:

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ն

դրամա-

ՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

վերահսկողության ձն է, է որն իրականացվում դրամական միջոցների կազմավորման, -

բաշխման ու օգտագործմանգործընթացում` կապված ֆինան-

սական փաստաթղթերի ճիշտ ձնակերպումների հետ, օրենսդրությամբ սահմանված նորմերին համապատասխան:

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ՌԵՍՈՒՐՍՆԵՐ

դրամականմիջոցների կենտրոնացված (պետական բյուջեն, արտաբյուջետային, կենսաթոշակային ու զբաղվածությանհիմնադրամներըն այլն) ե ապակենտրոնացված(զուտ շահույթը, ամորտիզացիոնհիմնադրամը ն այլն) հիմնադրամներ են, որոնց ձեավորման ն օգտագործման գումարները նախօրոք հաշվարկվում են: այլ մարդկային,

--

ռեսուրսներում: Դրանք ֆինանսական

նան

արտահայտվում են դրամի միջոցով, թեն ֆինանսներն իրենց էությամբ դրամ չեն, այլ` տնտեսական հարաբերություններ: ՖԻՖՈ

1) ապրանքային պաշարների, արժեթղթերի ն այլ ակտիվների հաշվառման մեթոդ է, ըստ որի, հաշվապահական հաշվեկշռից դուրս են գրվում արժեքային արտահայտությամբ ժամակաշրջանիսկզբում ձեռք բերված դրանց գներով, 2) ժամկետից շուտ բանկային ավանդի մի մասի դուրս գրման գծով տոկոսների (տոկոսային եկամտի կամ տոկոսային ծախսի) հաշվարկման մեթոդն է, որն իրականացվում է ավանդատուի կողմից բանկումներդրվածվերջնականգումարի նկատմամբ: ՖԼՈՈՒԹ

-

1) ընկերության բաժնետոմսերի այն ընդհանուր քանակն է, որը թողարկվում է արժեթղթերի շուկայում, 2) չեկի ներկայացման ն դրա դիմաց բանկի հաշվից փաստացի դուրս գրված դրամի միջն ընկած ժամանակահատվածն է, 3) արժույթի կուրսերի տատանման համարժեքությանհամաձայնություննէ: --

մանափակ պատասխանատվությամբ կամ բաժնետիրական ընկերության ձնով, որը որոշակի տեղում Ա սահմանված ժամկետներում իր կողմից հաստատված կանոններով կազմակերպում է արժեթղթերով հրապարակային սակարկություններ ն արժեթղթե կատարում ր րժեթղթերի գ նահատում:

դրանք սփոքգործառնությունների կնքումից որոշ ժամանակ անց հաշվարկների իրականացում նախատեսող գործարքներ են, որոնց կատարման օրը որոշվում է ֆորվարդային պայմանագրի ժամկետին

ՖՈՐՎԱՐԴԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

--

է սփոթ նակին հաշվարկավելացվում գործառնություններով

ների համար նախատեսված օրը: երկու

ՖՈՐՎԱՐԴԱՅԻՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

-

արժեթուղթ է, որով մի

կողմը պարտավորվում է (որոշակի գրավի դիմաց) սահմանված

ժամկետներում,գործարքի կնքման պահին շուկայում ձնավորված գնով, մյուս կողմից ձեռք բերել կամ նրան վաճառել որնէ ապրանք, այդ թվում` արժեթուղթ կամ արժույթ:

(ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ ՄԻՋՆՈՐԴ)

վճարային պարտավորություններիձեռք բերում, սովորաբար` մուրհակի տեսքով, առանց վճարողի նկատմամբ հետադարձ պահանջի իրավունքի, այսինքն` գործարքի կատարման ժամանակ ֆինանսական կազմակերպությունը(ֆորֆետողը)` գնելու վերոհիշյալ վճարային պարտավորությունները, անվերապահորեն հրաժարվում է պահանջներներկայացնել վճարային պարտաՖՈՐՖԵՏԱՎՈՐՈՒՄ

--

որը վորությունների սեփականատերերի նկատմամբ, նախորդ

ձնակերպվում է` «առանց հետադարձ պահանջի իրավունքի» գրառումով: Ֆորֆետավորումը միջազգային վարկավորման

կողմը պարտավորվում է (որոշակի գրավի դիմաց) սահմանված

կողմից ձեռք բերել կամ նրան վաճառել թվում` արժեթուղթ կամ արժույթ:

ապրանք, որնէ այդ

ւ

ԲՈՐՍԱ իրավաբանականանձի կարգավիճակ ունեցող սուբյեկտ (կազմակերպություն) է` հիմնադրված սահՖՈՆԴԱՅԻՆ

--

(ֆրախտ տրամադրողը)պարտավորվում է մյուսկողմից(ֆրախտ ստացողին)` բեռների, ուղնորների ն ուղեբեռների փոխադրման համար վճարի դիմաց տրամադրել տրանսպորտային միջոցի ամբողջ տարողունակությունը կամ դրա մի մասը` մեկ կամ մի

քանի չվերթի համար: Ֆրախտի պայմանագրի կնքման կարգը սահմանվում է օրենքով ն այլ իրավականակտերով:

համալիր ձեռնարկատիրականգործունեության թույլտվություն է, ըստ որի, պայմանագրովմեկ կողմը (իրավատերը)պարտավորվումէ` վարձատրությամբ,ժամկետի նշումով կամ առանց դրա, մյուս կողմից (օգտագործողին) իրավունք տրամադրել իր ձեռնարկատիրականգործունեության մեջ օգտագործելու իրավատիրոջըպատկանող բացառիկ իրավունքների համալիր, ներառյալ` իրավատիրոջ ֆիրմային անվանման, օրենքով պահպանվող առնտրային տեղեկատվության, ինչպես նան պայմանագրովնախատեսված բացառիկ իրավունքների այլ օբյեկտների` ապրանքային նշանի, սպասարկման նշանի ն այլնի նկատմամբիրավունքները: Համալիր թույլտվությանպայմանագրովկողմեր կարող են լինել առնտրային կազմակերպություններըե անհատ ձեռնարկատերքաղաքացիները:

ՖՐԱՆՉԱՅԶԻՆԳ

որի, գործոնայինցուցանիշների համակարգի (տարբեարժեքների («) յուրաքանչյուր որոշակի է րակների) համապատասխանում արդյունքային ցուցանիշի (Դ) մեկ (կամ մի քանի) խիստ որոշակի արժեքներ: Ֆունկցիոնալ կապերը գոյություն ունեն մաթեմատիկայի, ֆիզիկայի, աստղագիտության բնագավառներում: Այսպես, շրջանագծի երկարությունը ամբողջությամբ որոշվում է նրա շառավիղի երկարությամբ, իսկ եռանկյան մակերեսը` նրա կողմերի երկարությամբ: Այդպիսի կապեր գոյություն ունեն նան հասարակական երնույթներում, մասնավորապես` տնտեսագիտությունում: Այսպես,օրինակ որոշակի տեսակի ապրանքիվաճառքից ստացած ընդհանուրհասույթն ամբողջությամբ որոշվում է նրա քանակությամբն միավոր ապրանքիգնով:

ՖՈՒՆԿՑԻՈՆԱԼ

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

--

ԿԱՊ

--

ըստ

Ա

ԱԶԳԱՅԻՆ ԱՐԴՅՈՒՆՔ

ԱԶԳԱՅԻՆ ԵԿԱՄՏԻ ՀԱՇԻՎՆԵՐ

եաեւ

Լեւ

ա

ԱԶԳԱՅԻՆ

ԽՆԱՅՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՀԱՇԻՎՆԵՐԻ ՀԱՄԱԿԱՐԳ

ԱԶԳԱՅԻՆ

ՀԱՇԻՎՆԵՐԻ

Աա

ԱԱ

Ա

(ԱՀՀ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

աաա,

(ԱՀՍՀ).................... 9

Մ9

ԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱ0ՅՅՈ

ԾԱԽՍՈՒՄՆԵՐ...........Ձ.................. աոա

աաա

աաա

ԱՌԱՎԵԼ ԻՐԱՑՎԵԼԻ..

ԱՐԱԳ ԻՐԱՑՎԵԼԻ.

Ն

ԼԼ

Ը.

ԴԱՆԴԱՂ ԻՐԱՑՎԵԼԻ

ԴԺՎԱՐ ԻՐԱՑՎԵԼԻԸ

ԵԿԱՄՏԱԲԵՐ

Լ

ԼԼ

ԿԱՐՃԱԺԱՄԿԵՏ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ՀԻՄՆԱԿԱՆ...

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ՈՉ ԻՐԱՑՎԵԼԻ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ՊԱՀՈՒՍՏԱՅԻՆ

աա աաա11 աա աաաաա աաա

ԼԼ

աաա

Լե,

Լ.Լ

ՎԵՐԱԳՆԱՀԱՏՈՒՄԻՑ

աաա աաա13

ԳՈՒՅՔԱԳՐՈՒՄ.............

ՏԱՐԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ................

ոաաաաաաա

ԸԼԼԱ

աաա

ԳՈՐԾԱՐՔԻ

եե.

եե

ՏԵՍԱԿՆԵՐԸ...

Լ

ԱԿՐԵԴԻՏԻՎՆ ԻՆՉ ԱՌԱՎԵԼՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԱԿՑԵՊՏ (ՎՈԺԱՐԱԳԻՐ)

ԼԼ.

նա14

անա,

աա

աաա

աաա

ԼԼ

աաա

ՄԱՍՆԱԿԻՑՆԵՐ

ՀԵՏ ԿԱՆՉՎՈՂ.

ՀԵՏ ՉԿԱՆՉՎՌՂ

ԱԿՐԵԴԻՏԻՎԻ

ԲԱՑՈՒՄ

ԱԿՐԵԴԻՏԻՎԻ

անան

անա

աաա

ԼԼ

աաա

ԼԼ

աաա

աաա

ՎԼ.

աան

աաա

աաա

ւա

ԼԼ

Լ.Ն.

աաա

նելի

ԱԿՏԻՎՆԵՐ ՌԻՍԿԱՅԻՆ...

ԱԿՏԻՎՆԵՐ ՍԱՌԵՑՎԱԾ

ԱԿՏԻՎՆԵՐԻ

ԵՎ ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԱԿՏԻՎՆԵՐԻ

ԶՈՒՏ ԱՐԺԵՔ...

ԱԿՐԵԴԻՏԻՎԱ

աաաաա11 աաա

աաա

ՎԸ...

աաա,

աաա

Լ.Լ.

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ԱԿՏԻՎՆԵՐԻ

ԱԿՏՌՒԱՐ

աա,

ԸԼԼԱ:

ԱԿՐԵԴԻՏԻՎ

ԱԿՐԵԴԻՏԻՎ

ԱԿՐԵԴԻՏԻՎ

աաա

ՀԱՄԱԿԱՐԳ

եե

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ւա

աաա

լե

ՍՏԱՆԴԱՐՏ

ԱԿՏԻՎ ՃԱՆԱՉՎԱԾ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ

ԱԿՏԻՎ ՈՉ ՍՏԱՆԴԱՐՏ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ա

աաա,

աաա

ԱԶԳԱՅԻՆ ԵԿԱՄՈՒՏ.

ԱԶԳԱՅԻՆ

աաա

Լ.Ն

աաա

աաա

աա

աաա

նն16 աաա նա,

ՈՒՆԻ...............................

ա

աաա

ԱԿՑԻԶԱՅԻՆ

ԱԿՑԻՋԱՅԻՆ

ԱԿՑԻԶԱՅԻՆ

ՀԱՐԿ

ՊԱՐԿ............ ՀԱՐԿԻ

ասպա,պառպապապասատառտա

ԴՐՈՇՄԱՎՈՐՈՒՄ

ԱՊՐԱՆՔՆԵՐԻ

ԳԾՈՎ

ԱԿՑԻԶԱՅԻՆ ՀԱՐԿԻ ԳԾՈՎ ՀԱՐԿԱՅԻՆ

ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԱԿՑԻԶԱՅԻՆ

ԱԿՑԻԶԱՅԻՆ ՀԱՐԿԻ ՀԱՇՎԱՆՑՄԱՆ

ՀԱՇՎԱՐԿԱՅԻՆ

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐԻ

ՆԵՐԿԱՅԱՑՎՈՂ

ՊԱՀԱՆՋՆԵՐ...

ՀԱՄԱՐ

ՆԿԱՏՄԱՄԲ

ՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅՈՒՆ

ՀԱՐԿԻ

ՀԱՐԿԻ ՀԱՐԿՄԱՆ ԲԱՋԱՆ

ՀԱՐԿԻ ՎԵՐԱԴԱՐՁՄԱՆ

ԿԱՐԳ

ՀԱՐԿԻՑ ԱԶԱՏՎԱԾ ԳՈՐԾԱՐՔՆԵՐ

(ոո)

ՆՆ

աաա

ա

աաա

ԱՆՀԱՏԱԿԱՆ

ԱՆՀԱՏԱԿԱՆ

ՀԱՇՎԱՐԿՆԵՐ

Աաաա

ԱԱ

ՄԵԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԲԺՇԿԱԿԱՆ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՆՇԱՐԺ ԳՈՒՅՔԻ

Ա

Ա

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ՊԱՐԳԵՎ

ա

աա

աա

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

ա

աաա

աաա

աա

ԱՆՎՃԱՐՈՒՆԱԿՈՒԹՅԱՆ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

աան

ԱԱ

ԱԱ

աւ

ա

աա

աաա

Աաաա

աաա

Աաաա

նան

ՌԵՍՈՒՐՍՆԵՐ

ՎԱՐՁԱՏՐՈՒԹՅԱՆ

ՎԱՎԱՍԱՐԵՑԱԾ.

ԵՎԴՐԱՆ

ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ

ԱՅԼ ՎՃԱՐՈՒՄՆԵՐԻ

ԳՈՒՄԱՐՆԵՐ

ԱՇԽԱՏՈՂՆԵՐԻ

ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ

ԱՇԽԱՏՈՂՆԵՐԻ

ՄԻՋԻՆ

ՎԱՐՁԱՏՐՈՒԹՅՈՒՆ...

ԱՇԽԱՏԱՎԱՐՁ...

ԱՄՍԱԿԱՆ ԱՆՎԱՆԱԿԱՆ

ՍԱԿԱԳԻՆ

ԱՆՆ

աաա

ա

ՌԻՍԿ

աար

աաա

ԱՆԱ

(ՎԿԱՅԱԳԻՐ, ՀԱՎԱՍՏԱԳԻՐ,

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱՎՃԱՐ

(ՀԻՓՈԹԵՔ)...

(ՍՆԱՆԿԱՑՄԱՆ)ՌԻՍԿ...

ԱՆՎՃԱՐՈՒՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆ...

ԱՆՈՒՂՂԱԿԻ ՀԱՐԿՈՒՄ

ՉԱՓԻՉՆԵՐ

ԱՇԽԱՏԱՆՔԱՅԻՆ

ՊՈԼԻՍ

ԳՈՐԾԱԿԱԼՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԱՆՇԱՐԺ ԳՈՒՅՔԻ ԳՐԱՎ

ԱՇԽԱՏԱՆՔԱՅԻՆ

ՇԱՀ

աաա

ԼԱՆ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅԱՆ

ԱՆՆՈՒԻՏԵՏ

ԱՆՇԱՐԺ ԳՈՒՅՔ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ԱԱԱԱ

աԱ

ԲԱՑԱՐՁԱԿ

ԱՆՀԱՏԱԿԱՆ ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՆՁՆԱԿԱՆ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՀԱՏՈՒՑՈՒՄ

ԱՆԴՈՐՐԱԳԻՐ)

աաա

Աաաա

ՁԵՌՆԵՐԵՑ

ԳՈՒՄԱՐ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ԱՄՈՒՍՆՈՒԹՅԱՆ / ԱՄՈՒՍՆԱԼՈՒԾՈՒԹՅԱՆ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ԳՈՐԾԱԿԻՑՆԵՐ...

ԱՅԼ ՈՉ ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ՇԱՀՈՒՅԹ

ԱՆԱՍՆԱԲՈՒԾՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԱԽԱՌՆ ԱՐՏԱԴՐԱՆՔ

ԲՐՈՔԵՐ...

ԱՆԿԱԽ ԻՆՎԵՍՏԻՑԻՈՆ

ԴԻԼԵՐ.

ԱՆԿԱԽ ԻՆՎԵՍՏԻՑԻՈՆ

ԱՆՀԱՏ

ԳՈՐԾԱԿԱԼ

ԱԱ

ԱՄՐԱԿՑՎԱԾ ԳՈՒՅՔ

ԱՆԿԱՆԽԻԿ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

Աա

ԱԿՑԻԶԱՅԻՆ

ԱԿՑԻԶԱՅԻՆ

ԱՃԻ ՏԵՄՊ

ԲՐՈՔԵՐ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ԱԿՑԻԶԱՅԻՆ

ԱԿՑԻԶԱՅԻՆ

ԱՐԺԵՔ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ԳՈՐԾԱԿԱԼՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ԴՐՈՒՅՔԱՉԱՓԵՐ

ՀԱՐԿԻ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԿՅԱՆՔԻ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՁԵՌՆԱՐԿԱՏԻՐԱԿԱՆ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅԱՆ

ՊԱՐՏԱԴԻՐ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ ՎԱՐԿԵՐԻ

ԱՊԱՀՈՎԱԴԻՐ (ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՎՈՂ)

ԱՊԱՀՈՎԱԴԻՐՆԵՐԻ

ԿՈՂՄԻՑ

ԱՊԱՊԵՏԱԿԱՆԱՑՈՒՄ

ԱՊՐԱՆՔԱՅԻՆ ԲՈՐՍԱ

ԱՊՐԱՆՔՆԵՐ

ԱՊՐԱՆՔՆԵՐԻ

ԱՌԵՎՏՐԻ

ՌԻՍԿԻ

ԿԱՏԱՐՎՈՂ

ԾԱԽՍԵՐ................

ԻՐԱՑՄԱՆ ՀԱՄԱՐ

ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՀԱՇՎԵԿՇԻՌ

ԱՍԻՄԵՏՐԻԱՅԻ

ԱՎԱԼ. Լ

ԳՈՐԾԱԿԻՑ

(Հճ)...

Լ

ԱՎԱՆԴ.

ո

ԼԼ...

աաա

աւան

աաա

ԱՎԱՆԴ ԺԱՄԿԵՏԱՅԻՆ.

ԱՎԱՆԴ ԽՆԱՅՈՂԱԿԱՆ

աւապապանաաց

աաա

ւաւան

ա

աասաաացաաւաաասաթ

աա

Լ...

անապատ,

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

ԱՐՏԱԲՈՐՍԱՅԱԿԱՆ ՇՈՒԿԱ

ԲԱՑ ՏԵՂԱԲԱՇԽՈՒՄ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

ԲԻԶՆԵՍ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

ԹՈՂԱՐԿՄԱՆ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

ԹՈՂԱՐԿՈՒՄ (էՄԻՍԻԱ)

ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

ՍԵՐՏԻՖԻԿԱՏ.

ՏԵՂԱԲԱՇԽՈՒՄ

ԱՎԱՆԴԱՅԻՆ ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Յ8

ԱՎԱՆԴԱՅԻՆ ՍԵՐՏԻՖԻԿԱՏ

ԱՎԱՆԴՆԵՐ ՑՊԱՀԱՆՋ...

ԱՎԵԼԱՑՎԱԾ ԱՐԺԵՔ

ԱՎԵԼԱՑՎԱԾ ԱՐԺԵՔԻ ՀԱՐԿԸ.

աաա աաա

ԱՎԵԼԱՑՎԱԾ ԱՐԺԵՔԻ ՀԱՐԿ ՎՃԱՐՈՂՆԵՐ

ԱՎԵԼԱՑՎԱԾ ԱՐԺԵՔԻ ՀԱՐԿԻ ԱՐՏՈՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Յ9

ԱՎԵԼԱՑՎԱԾ ԱՐԺԵՔԻ ՀԱՐԿԻ ԳԾՈՎ ՏՈՒՅԺԵՐ ԵՎ

ՏՈՒԳԱՆՔՆԵՐ

ԱՎԵԼԱՑՎԱԾ ԱՐԺԵՔԻ ՀԱՐԿԻ

ԴՐՈՒՅՔԱՉԱՓ................

ԱՎԵԼԱՑՎԱԾ ԱՐԺԵՔԻ ՀԱՐԿԻ ՀԱՇՎԱՆՑՄԱՆ ՄԵԽԱՆԻԶՄ...............

ԱՎԵԼԱՑՎԱԾ ԱՐԺԵՔԻ ՀԱՐԿԻ ՀԱՇՎԱՐԿ.

ԱՎԵԼԱՑՎԱԾ ԱՐԺԵՔԻ ՀԱՐԿԻ ՀԱՐԿՎՈՂ ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՎԵԼԱՑՎԱԾ ԱՐԺԵՔԻ ՀԱՐԿԻ ՎՃԱՐՈՒՄ ԵՎ ՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅՈՒՆ .....41

ԱՎԵԼԱՑՎԱԾ ԱՐԺԵՔԻ ՀԱՐԿՄԱՆ (ԱԱՀ)ՕԲՅԵԿՏ ՀԱՆԴԻՍԱՑՈՂ

ԳՈՐԾԱՐՔՆԵՐ...

ԱՎԵԼԱՑՎԱԾ ԱՐԺԵՔԻ ՀԱՐԿՈՎ ՀԱՐԿՎՈՂ ԳՈՐԾԱՐՔՆԵՐ.................

ԱՎԵԼԱՑՎԱԾ ԱՐԺԵՔԻ ՀԱՐԿՈՎ ՀԱՐԿՎՈՂ

ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅԱՆ ՈՐՈՇՈՒՄԸ...

ԱՎԵԼԱՑՎԱԾ ԱՐԺԵՔԻ ՀԱՐԿՈՎ ՀԱՐԿՎՈՂ ՉՎԱՄԱՐՎՈՂ

ԳՈՐԾԱՐՔՆԵՐՆ...

ԱՎԻԶՈՆ

ԱՎՈՒՐԱՆԾՐ...

աա ԱՐԴՅՈՒՆԱԲԵՐԱԿԱՆ ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ ԾԱՎԱԼ......................................

ԱՐԴՅՈՒՆԱԲԵՐԱԿԱՆ ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ ՖԻԶԻԿԱԿԱՆ

ԾԱՎԱԼԻ ԻՆԴԵՔԱ.

աասաակա

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐ

աաա 43

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐ ԱԶԱՏ ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅԱՆ

ԻՐԱՎՈՒՆՔՈՎ.....................

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐ ԵԿԱՄՏԱԲԵՐ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐ ԹՈՂԱՐԿՈՂ (ԷՄԻՏԵՆՏ).

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐ ՉԳՆԱՆՇՎՈՂ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐ ՍԱՀՄԱՆԱՓԱԿ ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅԱՆ

ԻՐԱՎՈՒՆՔՈՎ

Լեա

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐ ՏԱՐԱԾՈՂ ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ ԱՌԱՋՆԱՅԻՆ ՇՈՒԿԱ

Լն,

«աւա

աաա

աւա

կամայա

աաաաաաանա

ա

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ուա

աաջաաջա

աա

աաա

Լ...

Աա

աւաաաաաաւաանան

աաա

նայա

աուն

ԼԼ

Լ.Լ.

ականա

ե.

ամաւաջապնաացաաաաա

մանակ

աաա

անաց

ա

ա

աման

ե.

աւա

աաա

ԼԼ

ասա

աաաաաա

Լա

աման

ԼԼ...

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

ԱԶԴԱԳԻՐ

ՇՈՒԿԱ..............

ՏԵՍԱԿՆԵՐ......

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ ՓԱԿ ՏԵՂԱԲԱՇԽՈՒՄ

ԱՐԺԵԹՈՒՂԹ

ԱՐԺԵԹՈՒՂԹ ԱԾԱՆՑՅԱԼ..........

ԱՐԺԵԹՈՒՂԹ ԱՌԵՎՏՐԱՅԻՆ...

ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ ԱՐԺԵՔՆԵՐ

ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ ԳՈՏԻ

ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ`

ՎԱՐԿԻ ՇԱՐԺԻ ՀԵՏ ԿԱՊՎԱԾ

ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳ.......

ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ ՇՈՒԿԱ...............

ԱԱ

աաաա

ԱԼԼԱ

ԿԱՊԻՏԱԼԻ

ԵՎ

ԱՐԺՈՒՅԹ

ԱՐԺՈՒՅԹ ԱԶԱՏ ՓՈԽԱՐԿԵԼԻ

ԱՐԺՈՒՅԹ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ԱՐԺՈՒՅԹԻ ԱՐԺԵԶՐԿՈՒՄ........

ԱՐԺՈՒՅԹԻ ԳՆԱՆՇՈՒՄ

ԱՐԺՈՒՅԹԻ ՓՈԽԱՐԿԵԼԻՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՐՏԱԴՐԱԿԱՆ ԻՆՔՆԱՐԺԵՔ

ԱՐՏԱԴՐԱԿԱՆ ԿՈՈՊԵՐԱՏԻՎՆԵՐ

ԱՐՏԱԴՐԱԿԱՆ ՀԶՈՐՈՒԹՅՈՒՆ.

ԱՐՏԱԴՐԱԿԱՆ ՎԵՐԱԴԻՐ ԾԱԽՍԵՐ

ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ, ԱՊՐԱՆՔՆԵՐԻ (ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐԻ,

ԻՐԱՑՈՒՄԻՑ ՇԱՀՈՒՅԹ (ՎՆԱՍ)

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ)

ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ ԱՅԼ ՀԱՐԿԵՐ

ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ՆԵՐՄՈՒԾՄԱՆ ԶՈՒՏ ՀԱՐԿԵՐ

ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ

ԾԱԽՍԵՐԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՆԴԵՔՍ (..)

ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ ՀԱՇԻՎ

ԱՐՏԱՍՈՎՈՐ

ԱՐՏԱՍՈՎՈՐ

ԱՐՏԱՍՈՎՈՐ

(ԱՆՆԱԽԱԴԵՊ)ԴԵՊՔԵՐԻՑ ՇԱՀՈՒՅԹ (ՎՆԱՍ)

(ԱՆՆԱԽԱԴԵՊ)ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

(ԱՆՆԱԽԱԴԵՊ)ԾԱԽՍԵՐ

ԱՐՏԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ

«ԱՐԲԻՏՐԱԺ»

ԲԱԺՆԵՏԻՐԱԿԱՆ

ԲԱԺՆԵՏԻՐԱԿԱՆ

ԲԱԺՆԵՏԻՐԱԿԱՆ

ԱՐՏԱՐԺՈՒՅԹԻ

ՓՈԽԱՐԺԵՔ

ԱՐՏԱՔԻՆ

Լ...

,ա

ոա

(ՀԱՇՎԱՐԿԱՅԻՆ)

ՊԱՐՏՔ

ՓՈԽԱՌՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՈՒԴԻՏ ԻՐԱԿԱՆԱՑՆՈՂ

ԱՆՁԻ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐ

ԵՎ

ՊԱՐՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԱՈՒԴԻՏԻ

ԿԱՊԻՏԱԼ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ԱՐՏԱՔԻՆ

ԱՈՒԴԻՏ

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅԱՆ ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑՉՈՒԹՅՈՒՆ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆ

(ԲԸ...

ԵՆԹԱՐԿՎՈՂ

ԲԱՆԿ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ...

ԱՆՁ

ԵՆԹԱՐԿՎՈՂ ԱՆՁԻ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐ ԵՎ

ՊԱՐՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԱՈՒԴԻՏԻ ԵՎ ՀԱՐԱԿԻՑ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՓԱՍՏԱԹՂԹԱՎՈՐՈՒՄ

ԱՈՒԴԻՏԻ ՍՏԱՆԴԱՐՏՆԵՐ

(ՉԱՓՈՐՈՇԻՉՆԵՐ)

ԱՈՒԴԻՏՈՐ

ԱՈՒԴԻՏԻ

ԱՈՒԴԻՏՈՐԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ

ԱՈՒԴԻՏՈՐԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ

ԻՐԱՎԱԿԱՆ ԱԿՏԵՐ

ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆ

ՄԱՍԻՆՆՈՐՄԱՏԻՎ

ԲԱՆԿ ՆԵՐԴՐՈՒՄԱՅԻՆ

ԲԱՆԿ ՊԵՏԱԿԱՆ

եե

եեւ

աաա

աաաաակաաաանա

ե...

Լու.

աաա

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԳՈՐԾԱՐՔՆԵՐ...

ԲԱՆԿԱՅԻՆ ԵՐԱՇԽԽՔՔ

ԲԱՆԿԱՅԻՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳ.

ԲԱՆԿԱՅԻՆ ՀԱՇԻՎ.

աաա

ն...

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

աաա

ենւ

Լ.Լ...

Լ...

կակա

կաա

ԲԱՆԿ ՄՈՒՆԻՑԻՊԱԼ...

աաա

աա, մական,

աաաակաաաաաաա

աաա ուա աաաաջակ

ՊԱՍԻՎՆԾՐ

ԲԱՆԿԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

Աոա

Լոու

անատամ

ԲԱՆԿԻ ԺԱՄԿԵՏԱՅԻՆ ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ..............................

ԲԱՆԿԻ ԻՐԱՑՎԵԼԻՈՒԹՅԱՆ ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐ

աաա

ԲԱՆԿԻ ԻՐԱՑՎԵԼԻՈՒԹՅՈՒՆ

Լեւ.

(ԵՐԿՐՈՐԴԱՅԻՆ)ԿԱՊԻՏԱԼ

ԲԱՆԿԻ ԼՐԱՑՈՒՑԻՉ

աաա

ԲԱՆԿԻ ԾԱԽՍԵՐԻ ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ ԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ԲԱՆԿԻ ԿԱՅՈՒՆ ԱՃԻ ԳՆԱՎԱՏՈՒՄ

աաա,

Լաո

ԲԱՆԿԻ ԿԱՆԽԱՎՃԱՐՎԱԾ ԾԱԽՍԵՐԻ ԱՄՈՐՏԻԶԱՑԻԱ.....................

ԲԱՆԿԻ ԿԱՊԻՏԱԼԻ ՀԱՄԱՐԺԵՔՈՒԹՅՈՒՆ...

ԲԱՆԿԻ ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ ՈԲԱԿՎ

ԲԱՆԿԻ ԿԱՐՃԱԺԱՄԿԵՏ ԱԿՏԻՎՆԵՐ

աաա

աա

եեւ

ԲԱՆԿԵՐԻ ՏԵՍԱԿՆԵՐ

«ԱԱԿ

ՁԱԱԱԳԱԿՎԱԿԱԱՑԱԱԱԱԱԱ

ԱԱԿԱՄԱԱԱԶԱԱԱԿԱԿԱՂԱՑԱԿԱԻԱՈՒ

ս. ՔՈՅ

ԳՈՐԾԱՌՆՈ ՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԲԱՆԿԻ ԱԿՏԻՎԱՅԻՆ

ՌԻՍԿԱՅՆՈՒԹՅԱՆ ԱՍՏԻՔԱՆ

ԲԱՆԿԻ ԱԿՏԻՎՆԵՐԻ ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔ

ԲԱՆԿԻ ԱՆՎՔԱՐՈՒՆԱԿՈՒԹՅԱՆ

ՌԻՍԿ

ԲԱՆԿԻ ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ ԴԻՐՔ........

ԲԱՆԿԻ ԱՐՏԱՔԻՆ ՌԻՍԿԵՐ

ԲԱՆԿԻ ԲԱՐՁՐ ԻՐԱՑՎԵԼԻ ԱԿՏԻ ՎՆԾՐ

ԲԱՆԿԻ ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

ԲԱՆԿԻ ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ ԾԱԽՍԵՐ

Լ...

ւ

ԲԱՆԿԻ ՀԱՇՎԵԿՇԻՌ

աա

Լո...

աաա

Լ...

ՇԱՀՈՒՅԹԻ

ԲԱՆԿԻ ԴԱՍԱԿԱՐԳՎԱՇ

(ՉԱՇԽԱՏՈՂ) ՎԱՐԿԵՐ

աաա աոատ աաակակնաաամանն

Լե

ԲԱՆԿԻ ՀԱՐԿԱՅԻՆ ՎՃԱՐՈՒՄՆԵՐԻ ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ

ԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏՈՒԹԹՅՈՒՆ..

մանանա

ԲԱՆԿԻ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԱՎԱՆԴՆԵՐ

աաաաաաաաաա

ԲԱՆԿԻ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԿԱՊԻՏԱԼ

աաա արը

ԲԱՆԿԻ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՆՈՐՄԱՏԻՎՆԵՐ Լ...

ԲԱՆԿԻ ՀՆԱՐԱՎՈՐ ԿՈՐՈՒՍՏՆԵՐԻ ՊԱՀՈՒՍՏԱՀԻՄՆԱԴՐԱՄՆԵՐԻՆ

ՀԱՏԿԱՑՈՒՄՆԵՐ

աաա

աաա

ուա

ԼԼ

աաա

ան

աաա

ոո

Լ...

Լան

ԶՈՒՏ ՄԱՐԺԱ

ԲԱՆԿԻ ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

աաա,

աաա

Լեւան

ԲԱՆԿԻ ԴՐԱՄԱԿԱՆ ՀՈՍՔ ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ԲԱՆԿԻ ԴՐԱՄԱԿԱՆ ՀՈՍՔ ՆԵՐԴՐՈՒՄԱՅԻՆ

ԳՈՐՕԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ԲԱՆԿԻ ԴՐԱՄԱԿԱՆ ՀՈՍՔ ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

աաա նակման աննա ակ աւ տական

Լեւան

ԲԱՆԿԻ ՄԱՍՆԱԹՅՈՒՂ

Լու...

աաաաաակաաաաաաանա

ԱՄՈՐՏԻԶԱՑԻԱ.

ԲԱՆԿԻ ՆԱԽԱՏԵՍՎՈՂ ՇԱՀՈՒՅԹԻ ՉՍՏԱՑՄԱՆ ՌԻԱԿ.......................

ԲԱՆԿԻ ՆԵՐՔԻՆ ՌԻՍԿԵՐ.

աաա

ԲԱՆԿԻ ՇԱՀՈՒՅԹԻ ԶՈՒՏ ՄԱՐԺԱ (ԽՔԽ/

ուան ԲԱՆԿԻ

Ձ...........

ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ

աաա

անուն

աոա

աաա

Լ.Լ

ե

ԲԱՆԿԻ ԵԿԱՄՏԱԲԵՐ ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ԲԱՆԿԻ ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐԻ

ԵՎ ՕԱԽՍԵՐԻ

ԲԱՆԿԻ ՇԱՀՈՒՅԹԻ ՄՊՐԵԴ.Լ

ԲԱՆԿԻ ՌՉ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԱՎԱՆԴՆԵՐ

եւում,

ԲԱՆԿԻ ՈԶ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԲԱՆԿԻ ԶՈՒՏ ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ԲԱՆԿԻ ԶՈՒՏ ՈՉ ՏՈԿՈՍԱՅԻՆ

ԲԱՆԿԻ ԶՈՒՏ ՏՈԿՈՍԱՅԻՆ ԵԿԱՄՈՒՏ

ԲԱՆԿԻ ԶՈՒՏ ՏՈԿՈՍԱՅԻՆ ՄԱՐԺ Ա.

ԲԱՆԿԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ (ՍԵՓԱԿԱՆ)ԿԱՊԻՏԱԼ

ԲԱՆԿԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ.

ԲԱՆԿԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԱԿՏԻՎՆԵՐԻ

ՇԱՀՈՒԹԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆ

(ԲՕՃ)

ԲԱՆԿԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԱԿՏԻՎՆԵՐԻ ՕԳՏԱԳՈՐԾՄԱՆ

ԳՈՐԾԱԿԻՑ (ՃՍ)

աաա

ակաամաանաանան

ԲԱՆԿԻ ՈՉ ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ

ԲԱՆԿԻ ՈԶ ՏՈԿՈՍԱՅԻՆ

ԱԿՏԻՎՆԵՐԻ ԱՄՈՐՏԻԶԱՑԻԱ

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

ԲԱՆԿԻ ՈԶ ՏՈԿՈՍԱՅԻՆ

ԾԱԽՍԵՐ

ԲԱՆԿԻ ՌԶՉՏՈԿՈՍԱՅԻՆ

ՄԱՐԺԱ".-.

ասա

եո

աաա

«ւա

աաաաաաաււանան աաա աաա 102

եեւ

ԲԱՆԿԻ ՊԱՍԻՎՆԵՐԻ ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔ

ԲԱՆԿԻ ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ .. Լ.Լ

ԲԱՆԿԻ ՌԻՍԿՈՎ ԿՇՌՎԱԾ ԱԿՏԻՎՆԵՐ

Լու

աաա

անար

ատա

ղամա

ԿԱՊԻՏԱԼԻ

ԲԱՆԿԻ ՍԵՓԱԿԱՆ (ԲԱԺՆԵՏԻՐԱԿԱՆ)

ԿԱՄ

ԲԱԶՄԱՐԿԻՉ

ՄՈՒԼՏԻՊԼԻԿԱՏՈՐ

(ԷԽԾ

ԲԱՆԿԻ ՍԵՓԱԿԱՆ ԿԱՊԻՏԱԼԻ ՇԱՀՈՒԹԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆ

ատաման

աաա

Լ.Լ.

ՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅՈՒՆ

ԵԿԱՄՈՒՏ ԵԿԱՄՈՒՏ

աակ,

աաա

Լ.Լ

ԲԱՆԿԻ ԿԱՐՃԱԺԱՄԿԵՏ ՆԵՐԴՐՈՒՄՆԵՐ...

ԲԱՆԿԻ ԿԱՐՃԱԺԱՄԿԵՏ ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԲԱՆԿԻ ՀԱՄԱՐԺԵՔՈՒԹՅԱՆ ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐ

..

աան

(ԻՕԷ)

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻՑ

ԿԱՏԱՐՎՈՂ ՎՃԱՐՈՒՄՆԵՐԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ

ՆԱԽՆԱԿԱՆ

ՀՍԿՈՂՈՒԹՅԱՆ ԻՐԱԿԱՆԱՑՈՒՄ

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻՑ

ՎՃԱՐՈՒՄՆԵՐԻ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄ

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵ.Ձ...........ռոաատատատա

ԲԱՆԿԻ ՏՈԿՈՍԱՅԻՆ

ԲԱՆԿԻ ՏՈԿՈՍԱՅԻՆ ՄԱՐԺԱ.

ԲԱՆԿԻ ՑՊԱՀԱՆՋ ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԲԱՆԿՈՒՄ Շ/ՃՄՔԼՏ

ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ

ԱԱ

աա

ԲԱՐՏԵՐ...

ԲԱՑ ԲԱԺՆԵՏԻՐԱԿԱՆ

աւ

աաա

աաջասաանա

Ա

(ԲԲԸ)

ԱԱՑ

ԱԱՄ ՅԱՆ աաա

ան

ԱԱ

ՀԱՎԵԼԱՃ

(Էճ)..... աաա

ԲԱՑԱՐՁԱԿ ՄԵԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԲԱՑԱՐՁԱԿ ՄԵԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԲԱՑԱՐՁԱԿ ՄԵԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԳՈՒՄԱՐԱՅԻՆ...

ՉԱՓՄԱՆ

ՄԻԱՎՈՐՆԵՐ

ն

ԲԵՌՆԱՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅՈՒՆ

(ՏՈՆՆԱԿԻԼՈՄԵՏՐԵՐՈՎ)

ԲԻԶՆԵՍ (ԳՈՐԾԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ)...

ԲԻԶՆԵՍՄԵՆ

(ԳՈՐԾԱՐԱՐ)

աաա

Լ.

ԲՅՈՒՋԵ...

ԲՅՈՒՋԵ ԱՎԵԼ ՎՃԱՐՎԱԾ ԳՈՒՄԱՐՆԵՐԸ ՀԱՐԿ

ՎՃԱՐՈՂԻՆ ՎԵՐԱԴԱՐՁՆԵԼՈՒ ԿԱՐԳ...

ԲՅՈՒՋԵ ԸՆՏԱՆԻՔԻ...

աԱ

ԲՅՈՒՋԵԻ ՄԻՋՈՑՆԵՐՈՎ

ՊԱՀՎՈՂ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐԻ

ՊԱՀՊԱՆՄԱՆ

ԾԱԽՍԵՐ «եեւ.

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ ՄՈՒՏՔԵՐ

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ

ԵՌԱՄՍՅԱԿԱՅԻՆ

ԵՎ ԾԱԽՍԵՐ

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ՕԱԽՍԵՐԻ

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ՀԱՄԱԿԱՐԳ

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ

ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ՄԻԱՍՆԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ԻՆՔՆՈՒՐՈՒՅՆՈՒԹՅՈՒՆ

ՀԱՏԿԱՑՈՒՄՆԵՐ

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ՍԱՀՄԱՆԱՓԱԿՈՒՄ

ՀԱՏԿԱՑՈՒՄՆԵՐԻ

ԿԱՐԳԱԴՐԻ

ՉՆԾՐ.Լ

ԳԼԽԱՎՈՐ

ԼԱ

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ՀԱՏԿԱՑՈՒՄՆԵՐԻ

ԿԱՐԳԱԴՐԻՉՆԾՐ..

ԱԱՐՑՈՈՆ

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

աա

ԵՎ

ՍՏՈՐԱԴԱՍ

Լ...

աաա

(ՍԵԿՎԵՍՏՐ)..........

Լ

աաա

ամաս

ասաաաասակակաանա ուա

Աաաա սմա

ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԿԱՐԳԱՎՈՐՈՒՄ...............

ՎԻՄՆԱՐԿ.

Լ.Ա ՄՈՒՏՔԾՐ անաաասաաջա Լ...

անան

Լ...

ՑԱՆ

աավատա աան

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ

ԵՎ ԾԱԽՍԵՐԻ ՖԻՆԱՆՍԱՎՈՐՄԱՆ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒՄ

ՀԱՄԱՄԱՍՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ.

ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔ

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ ԿԱՏԱՐՄԱՆ ԳՈՐԾԸՆԹԱՑԻ

ՍՈՒԲՅԵԿՏՆԵՐ..............

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ ԿԱՏԱՐՄԱՆ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՓՈՒԼԵՐ...

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ ԿԱՏԱՐՄԱՆ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ՆԱԽՆԱԿԱՆ

ՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

աաա ակամա կամայա

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ

Աաաա

Լու

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ ՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԿԱԶՄՄԱՆ,

ՆԵՐԿԱՅԱՑՄԱՆ

ԵՎ ԱՄՓՈՓՄԱՆ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐ........

ԻՈՒԹԵՆԵՐԻ

ոա

ՈՑ

ՆԱՆԱ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԲԱՑ ՇՈՒԿԱՅԻ ՏՈԿՈՍԱԴՐՈՒՅՔՆԵՐ

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ

ԳՈՐԾԸՆԹԱՑՆ...

ՀԱՄԱԿԱՐԳ...

ԲԱՐԴ ՏՈԿՈՍՆԵՐ...

ԲԱՑԱՐՁԱԿ

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ՄՈՒՏՔ ԱՐ

ՀԱՎԵԼՈՒՐԴ

(ՊՐՈՖԻՑԻՏ)

ԼԱՄ

ՈՑ)-««աառաաաաաաաաաայա

ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆ

աաա

Լ...

ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆ ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆԸ

ՄԱՏՈՒՑՎԱԾ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԲՆԱՊԱՀՊԱՆԱԿԱՆ

ԵՎ ԲՆՕԳՏԱԳՈՐԾՄԱՆ

նասմամապ,

Լեա

ՎՃԱՐՆԵՐ

ՎՃԱՐՈՂՆԵՐ

ԵՎ ԲՆՕԳՏԱԳՈՐԾՄԱՆ

ՎՃԱՐՆԵՐԻ ԴՐՈՒՅՔԱՉԱՓԵՐ

ԲՆԱՊԱՀՊԱՆԱԿԱՆ ՎՃԱՐ

ԲՆԱՊԱՀՊԱՆԱԿԱՆ

Լւ,

ԵՎ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ ԾԱԽՍԵՐ

ԽՆԱՅՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԾՐ.

ԾԱՎԱԼ

ԳՆԵՐԻ ԻՆԴԵՔՍ

ԳՅՈՒՂՄԹԵՐՔՆԵՐԻ

ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ ՍԿԶԲՈՒՆՔՆԾՐ

ԲՆԱՊԱՀՊԱՆԱԿԱՆ ՎԱՐԻ ՏԵՍԱԿՆԵՐ

ԲՆՕԳՏԱԳՈՐՕԺՕՄԱՆ ՎՃԱՐ.............

ԲՆՕԳՏԱԳՈՐԾՄԱՆ

ՎՃԱՐԻ ՏԵՍԱԿՆԵՐ

ԲՈՆԻՖԻԿԱՑԻԱ............................. ԲՈՆՈՒՍ..........................................

ԳՆԵՐԻ

ԲՈՐՍԱՅԱԿԱՆ

ԲՈՐՍԱՅԱԿԱՆ

ԲՈՐՍԱՅԻՆ

ԻՆԴԵՔՍՆԵՐ

ԻՆԴԵՔՍ

Լո...

աաա

Վ...

ԱՆԿԱԽ

ԲՐՈՔԵՐԱՅԻՆ

ՖԻՐՄԱՆԵՐ.............

աաա

ՏԵՍՔՈՎ

ուա

ու

ու

աամաջ,ա

աան մապակաակաանն

ոմն

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

Ը...

ԼԼ,

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

անան

Լ...

ԳԱՆՁԱՊԱՅ

ԳԱՆՁԱՊԱՀԻ

ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ

ՊԱՐՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ԴՐԱՄԻ ՊԱՀՊԱՆՄԱՆ

ԳՈՐԾՈՒՄ

ԳԱՆՁԱՊԵՏԱԿԱՆ

ԳԱՆՁԱՊԵՏԱԿԱՆ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐ...

ԱՐՏԱՐԺՈՒԹԱՅ

ԳԱՆՁԱՊԵՏԱԿԱՆ

ԳԱՆՁԱՊԵՏԱԿԱՆ

ՀԱՇԻՎՆԵՐ.......

ԳԱՆՁԱՊԵՏԱԿԱՆ

ՎՃԱՐՈՒՄՆԵՐԻ

ԿԱՆԽԻԿ

ԻՆՀԱՇԻՎՆԵՐ.....................

ԳՈՐՕՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ՄՈՒՏՔԵՐ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

(ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ)

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ՀԱՄԱԿԱՐԳ...

ԳՈՐԾԱՐԱՐ

աան

(է)..............

Աաաա

ակամա

նակա

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ ԵԼՔԵՐ (ԾԱԽՍԵՐ)

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ ԶՈՒՏ ՎՈՍՔԾՐ

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

աաա

աաա

ԳՈՐԾԱԶՈՒՐԿՆԾՐՆ

ԳՈՐԾԱԿԱԼ...

ԲՐՈՔԵՐ. ԲՐՈՔԵՐ

աա

ԳՆԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՆԴԵՔՍԸ ԱԳՐԵԳԱՏԱՅԻՆ

ԳՆՈՂՈՒՆԱԿՈՒՒԹԹՅՈՒՆ

ՆՊԱՍՏ...

ԳՈՐԾԱԶՐԿՈՒԹՅԱՆ

ՓՈԽԱՐԺԵՔ...........

ՇԱՀՈՒՅԹ

Լ...

ՇԱՀՈՒՅԹ

(ՎՆԱՄ)...........

աաա

ԱԿՏԻՎՈՒԹՅԱՆ

ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ

ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐ

(ՏՆՏԵՍԱՎԱՐՈՂ ՍՈՒԲՅԵԿՏՆԵՐԻ)...

ԳՈՐԾԱՐԱՐ ԱԿՏԻՎՈՒԹՅՈՒՆ

նանա,

աաա

ՀԱՇԻՎՆԵՐԻ

ՎԱՐՄԱՆ ԿԱՐԳ

ՀԱՇԻՎՆԵՐԻՑ ԿԱՆԽԻԿ ՁԵՎՈՎ

ԻՐԱԿԱՆԱՑՈՒՄ.

ՄԻԱՍՆԱԿԱՆ ՀԱՇԻՎ (ԳՄ3)

ԳԱՆՁԱՊԵՏԱԿԱՆ

ԳԱՆՁԱՊԵՏԱՐԱՆ...........................

ԳԱՆՁԱՊԵՏԱՐԱՆԻ ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔ

ԳԱՆՁԱՊԵՏԱՐԱՆԻ

ԳԱՆՁԱՊԵՏԱՐԱՆԻ

ՀԱՄԱԿԱՐԳ

ՀԱՇՎԱՊԱՀՈՒԹՅԱՆ

ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԳՈՐԾԱՌՈՒՅԹՆԵՐ

ԳԱՆՁՈՒՄ........................................

ԳԻՏԱԿԱՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԳԻՏԱՏԵԽՆԻԿԱԿԱՆ

ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐ

ԳԼԽԱՎՈՐ ՀԱՇՎԱՊԱԴ..................

ԳԼԽԱՎՈՐ ՀԱՇՎԱՊԱՀԻ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐ

ՊԱՐՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԳՈՒՅՔԱԳՐՈՒՄ

ԳՈՒՅՔԱՀԱՐԿ...

ԵՎ

ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍՈՒԹՅԱՆ

ԱՐՏԱԴՐԱՆՔ

ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՄԱԽԱՌՆ ԱՐՏԱԴՐԱՆՔ

ԳՅՈՒՂԱՑԻԱԿԱՆ ԿՈԼԵԿՏԻՎ

ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ

ԳՅՈՒՂԱՑԻԱԿԱՆ

ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ

(ԻՆՎԵՆՏԱՐԻԶԱՑԻԱ).............................................. Լ...

Աաաա

աաա

աաա

ԳՈՒՅՔԱՀԱՐԿՈՎ ՀԱՐԿՎՈՂ ՕԲՅԵԿՏ

ԳՈՒՅՔԻ ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ ՇՈՒԿԱ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ ՉԱՓԻՉՆԵՐ

ԴՐԱՄԱՀԱՏԱՐԱՆ

ԴՐԱՄԱՆԻՇԵՐ

ԴՐԱՄԱՇՐՋ ԱՆԱՌՈՒԹՅԱՆ ՕՐԵՆՔ

ԴՐԱՄԱՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅՈՒՆ

ԴՐԱՄԱՊԱՀՈՑ

ԴՐԱՄԱՎԱՐԿԱՅԻՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳ

ԴՐԱՄԱՎԱՐԿԱՅԻՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ԴՐԱՄԱՐԿՂ

ԴՐԱՄԱՐԿՂԱՅԻՆ ԳԻՐՔ

ԴՐԱՄԱՐԿՂԱՅԻՆ ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԴՐԱՄԱՐԿՂԱՅԻՆ ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԴԵԲԵՏԱՅԻՆ ՔԱՐՏ

ԴԵԲԻՏՈՐԱԿԱՆ ՊԱՐՏՔԵՐ

ԴԵՊՈ ՀԱՇԻՎ

ԴԵՊՈԶԻՏ.....

ԴԵՊՈԶԻՏԱՐԻԱ

ԴԵՎԱԼՎԱՑԻԱ

ԴԵՏԵՐՄԻՆԱՑԻԱՅԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԳՈՐԾԱԿԻՑ (Ծ:»2շ..»ո)

ՄԱՍՆԱԿԻ ԳՈՐԾԱԿԻՑ (47.)

ԴԵՏԵՐՄԻՆԱՑԻԱՅԻ

ԻՐԱԿԱՆԱՑՈՒՄ

ԴՐԱՄԱՐԿՂԱՅԻՆ ՉԵԿ

ԴՐԱՄԱՐԿՂԻ ՕՐԴԵՐ

ԴՐԱՄԻ (ՓՈՂԻ) ԲԱՂԱԴՐԱՏԱՐՐԵՐԸ

ԴԵՖԼՅԱՑԻԱ.

ԴԻԼԵՐ

ԴԻԼԵՐԱՅԻՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆ

ԴԻՆԱՄԻԿԱՅԻ ՇԱՐՔԻ ՀԱՐԹԵՑՈՒՄՆԵՐ

ԴԻՆԱՄԻԿԱՅԻ ՇԱՐՔԻ ՄԻՋԻՆ ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐ

ԴԻՆԱՄԻԿԱՅԻ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅԱՆ ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐ

ԴՈՒՍՏՐ

ԲԱՆԿ...

ւ...

աաաանաաաաականանաա

աաա

(ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆ).................... Ե

ԴԻՍԿՈՆՏ......

ԴԻՍԿՈՆՏԱՅԻՆ

Լ...

ԴՈՒՍՏՐ ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆ

ԲԻԶՆԵՍ

ԴԻՍԿՈՆՏԱՎՈՐՈՒՄ

ԵԿԱՄՏԱՀԱՐԿ

ԴԻՍՊԵՐՍԻԱ

ԴԻՍՊԵՐՍԻԱ ԸՍՏ ԱԼՏԵՐՆԱՏԻՎ

ԵԿԱՄՏԱՀԱՐԿ ՎՃԱՐՈՂՆԵՐ

ԵԿԱՄՏԱՀԱՐԿԻ ԳԱՆՁՈՒՄԸ ՕՏԱՐԵՐԿՐՅԱ

ՔԱՂԱՔԱՑԻՆԵՐԻՑ

ԵՎ ՔԱՂԱՔԱՑԻՈՒԹՅՈՒՆ ՉՈՒՆԵՑՈՂ ԱՆՁԱՆՑԻՑ

ԵԿԱՄՏԱՀԱՐԿԻ

ԳԾՈՎ ԿՐԿՆԱԿԻ ՀԱՐԿՄԱՆ ԲԱՑԱՌՈՒՄ

ԵԿԱՄՏԱՀԱՐԿԻ ԳԾՈՎ ՀԱՐԿԱՅԻՆ ԳՈՐԾԱԿԱԼԻ

ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԵԿԱՄՏԱՀԱՐԿԻ ԴՐՈՒՅՔԱՉԱՓԵՐ

ամգաաաոաարաոաաաաաաաղոաաոայյ

ԵԿԱՄՏԱՀԱՐԿԻ ԿԱՆԽԱՎՇԱՐՆԵՐ

ԵԿԱՄՏԱՀԱՐԿԻ ՀԱՇՎԱՐԿՄԱՆ ԳԾՈՎ ԵԿԱՄՈՒՏ

ՉՀԱՄԱՐՎՈՂ ՏԱՐՐԵՐ

ԵԿԱՄՏԱՀԱՐԿԻ ՀԱՇՎԱՐԿՄԱՆ ԳԾՈՎ ՀԱՄԱԽԱՌՆ ԵԿԱՄՈՒՏ

ԵԿԱՄՏԱՀԱՐԿԻ ՀԱՇՎԱՐԿՈՒՄ ԵՎ ՎՃԱՐՈՒՄ

ՀԱՐԿԱՅԻՆ ԳՈՐԾԱԿԱԼԻ ԿՈՂՄԻՑ

ԵԿԱՄՏԱՀԱՐԿՈՎ ՀԱՐԿՎՈՂ ՕԲՅԵԿՏ ԵՎ ՀԱՐԿՎՈՂ ԵԿԱՄՈՒՏ

ԵԿԱՄՏԱՅԻՆ ՀԱՀՏ

ԵԿԱՄՈՒՏ...

ՀԱՏԿԱՆԻՇԻ

(ԱՅԼԸՆՏՐԱՆՔԱՅԻՆ)

ԴԻՍՊԵՐՍԻԱՅԻ ԳՈՒՄԱՐՄԱՆ ԿԱՆՈՆՆԵՐ

ԴԻՎԵՐՍԻՖԻԿԱՑԻԱ

աաա

Լ...

ՍԱ

աւտասաւաայաաւաաաաաան ԿՏԻՎՆԵՐ ...-..ե..եեւա

ԴՐԱՄԱԿԱՆ Ա

ԴՐԱՄԱԿԱՆ Բ ԱՋ.

ԴՐԱՄԱԿԱՆ ԶԱՆԳՎԱԾ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ Հ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ււ

Վ... ԱՄԱԿԱՐԳ

Հ ՈՍՔԵՐ

աաա

ՄԻՋՈՑՆԵՐ

ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ

ԳՐԱՎ

ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

ականա

աււասաաւապաաաաա

եւ.

ււ...

աաա

մաման

վարվող

աա

կաա

աջակցման

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐԻ

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐԻ

ԵՐԿՐՈՐԴԱՅԻՆ ԲԱՇԽՄԱՆ ՀԱՇԻՎ

ՀԱՅՏԱՐԱՐԱԳՐՈՒՄԸ

ՏԱՐՎԱ ԱՌՈՒՄՈՎ................

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐԻ

ՁԵՎԱՎՈՐՄԱՆ ՀԱՇԻՎ

ՍԿԶԲՆԱԿԱՆ ԲԱՇԽՄԱՆ

ԵՎՐԱՐԺՈՒՅԹ...-Ն

ՀԱՇԻՎ

աան

Լ...

աաակաաաակ ակամա199 նանա199

ե

ԳՈՐԾԱԿԻՑ,

էԼԱՍՏԻԿՈՒԹՅԱՆ

ՄԱՍՆԱԿԻ ԳՈՐԾԱԿԻՑ...

էԼԱՍՏԻԿՈՒԹՅԱՆ

էԼԵԿՏՐՈՆԱՅԻՆ

ԲԱՆԿԱՅԻՆ ՕԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Լ...

ԼԼ

աաա

ԵՎՐՈՇՈՒԿԱՆ....Ը

ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

ԼԼ.

նա

աա աաաաաա Աաաա

աաա

ԼԼ

Լ.Լ...

Լ

Ն

ա

աաա

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆ...

ԵՐԿԱԿԻ ՊԱՀԵՍՏԱՅԻՆ ՎԿԱՅԱԳԻՐ...

ԵՐԿԱՐԱԺԱՄԿԵՏ ԱԿՏԻՎՆԵՐ...

ԵՐԿԱՐԱԺԱՄԿԵՏ ՊԱՍԻՎՆԵՐ..

աան

ԴՐԱՄՆԵՐ...

էԼԵԿՏՐՈՆԱՅԻՆ

էՄԻՍԽԱ.

էՄԻՍԻՈՆ ՇԱՀՈՒՅԹ...

Աաաա

աաայաան

աա աաա աա

աա

ւււ

աւա,

ԳՆՈՒՄ...

էԼԵԿՏՐՈՆԱՅԻՆ

ԼԼ...

ւակաաաջաա

աաա

էՔԱՈՒՆԹԻՆԳ-.

էՔՍՊԻՐԱՑԻԽԻԱ

աաա

աաա

աաաաան

աաա

մաաապկաաաաակմաաա

Աաաա

աաա

Լ...

ԱԱ

աաաաաաապական Աաաակաւ անան201

եո

Աաաա

էՄԻՏԵՆՏ..ե.

աաա

ակաաաջաաայան

Ասաց

աաաաաաաաատ

աաա

ԵՐԱՇԽԻՔԱՅԻՆ

աաա

աաա

ԵՐԱՇԽԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆ...

ԵՐԱՇԽԱՎՈՐՈՒՄ (ԱՆԴԵՐՐԱՅԹԻՆԳ).......

ԵՐԱՇԽԻՔ

էԱԿԱՆ ՍԽԱԼՆԵՐՆ

ու...

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐԻ

ւաաաաաադ ապաս աաացաաւան

Լեւ.

նացն

ԵՐԿՄԱԿԱՐԴԱԿ

ՇՈՒԿԱ...

աա

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՌԻՍԿ.

ԵՐԿՐՈՐԴԱՅԻՆ

ՇՈՒԿԱ...

ԵՐԿՐԻ

ԵՐՐՈՐԴ ԱՆՁ...

ԼԼ.

աաա

աա

աաա

աաա

աջա,

աւա ա

ո

Ը

աաա

աաա

աան

աա

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԵԿԱՄՈՒՏ

աամատաապաանաա

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՆԴԵՔԱ.Լ

եւե.

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՆԴԵՔՍ (ԿԱՅՈՒՆԿԱԶՄՈՎ)`ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ

աա

ԻՆՔՆԱՐԺԵՔԻ

ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ

ՀԻՄՆԱԴՐԱՄ

ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ

ԶԲԱՂՎԱԾՆԵՐ...

աւա

ԼԼ.

աաա

ե...

(քք

ԳԾՈՎ

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՆԴԵՔՍ`

ԳԾՈՎ (քգե

Աաաա

եե.

աՆ

աաա

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՆԴԵՔՍ`

ԺԱՄԱՆԱԿԻ ԾԱԽՍԻ

աաա

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՆԴԵՔՍ՝

ԾԱՎԱԼԻ (ջին

աաա

ԱՊՐԱՆՔԱՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅԱՆ

անան աաա անան

աակ

աաա

ԼԼ...

աաա

ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ

ԳԾՈՎ (էբ

ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ

եե

ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ

ա

ա

աան

ՖԻԶԻԿԱԿԱՆ

ամաաաւացապակակաաաանամաջանառ

ԻՆԴԵՔՍՆԵՐԻ ՓՈԽԱԴԱՐՁ ԿԱՊ.

ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆ ԸՆՏՐԱՆՔԱՅԻՆ

ՄԵԹՈԴԻ ՄԱՍԻՆ

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ՊԱՀՈՒՍՏՆԵՐ

ԸՆԹԱՑԻԿ ԱԿՏԻՎԱԾՐ

ԸՆԹԱՑԻԿ

ԱԿՏԻՎՆԵՐԻ (ՇՐՋԱՆԱՌՈՒՄԻՋՈՑՆԵՐԻ)

ԳՈՐԾԱԿԻՑ

ՇՐՋԱՆԱՌԵԼԻՈՒԹՅԱՆ

ԳՈՐԾԱԿԻՑ................ ԸՆԹԱՑԻԿ

ԱԿՏԻՎՆԵՐԻ

ԲԵՌՆՎԱԾՈՒԹՅԱՆ

ԸՆԹԱՑԻԿ ԱՆՀԱՏՈՒՅՑ ՓՈԽԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ոա

Լեւ,

ԶՈՒՏ ԱՐՏԱՔԻՆ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ԶՈՒՏ ԴՐԱՄԱԿԱՆ ՀՈՍՔ...

ԶՈՒՏ ՀԱՍՈՒՅԹ

ունա

Լ.

ԶՈՒՏ ՆԵՐՔԻՆ

ղա.

ո

աաա

աաա

Լ.

Ա

Աաաա

աա

աաա

աաա

անա

աոարկա

Լե.

(ԶԱԱ).Լ.ու

ակակաաաանակաաաջաան

ԼԼ...

աոան

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

(ԶՆԱ)...

ԶՈՒՏ ՇԱՀՈՒՅԹ (ՎԱՐԿՈՒՄԻՑ

ՀԵՏՈ)

ԶՈՒՏ ՇԱՀՈՒՅԹ (ՄԻՆՉԵՎ

ԶՈՒՏ ՎԱՐԿԱՎՈՐՈՒՄ (չ) ԿԱՄ ԶՈՒՏ ՓՈԽԱՌՈՒՄ (-)

Աաաա

Աաաա

ՀԱՐԿՈՒՄԸ)

ԸՆԹԱՑԻԿ

ԱՐԺԵՔ

Լ...

ԸՆԹԱՑԻԿ ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ

ԸՆԹԱՑԻԿ ԶՈՒՏ ԱՐԺԵՔ

աւան

եեւ

ԳՈՐՕԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Լեւ

Աաաա

ն205

ԸՆԹԱՑԻԿ ԾԱԽՍԵՐ...

ԸՆԹԱՑԻԿ ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԾՐ..

ատա ՌԵԵՍՏՐ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅԱՆ ԲԱԺՆԵՏԵՐԵՐԻ

ԸՆՏԱՆԵԿԱՆ

ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆ

ամաջաա

ԸՆՏՐԱՆՔ ԲՈՒՆ-ՊԱՏԱՀԱԿԱՆ

աոա ատաաաա

ԸՆՏՐԱՆՔ ԿՐԿՆՎՈՂ...

աաա մանանա մանն

ՄԵԽԱՆԻԿԱԿԱՆ

ԸՆՏՐԱՆՔ Ա

ԸՆՏՐԱՆՔ ՉԿՐԿՆՎՈՂ

աաա մաման

ԸՆՏՐԱՆՔ ՍԵՐԻԱԿԱՆ

ուա մակաացաաաա ՏԻՊԱԿԱՆ ԸՆՏՐԱՆՔ աա

ԱՊԱՀՈՎՈՂ

ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑՉՈՒԹՅՈՒՆՆ

ԸՆՏՐԱՆՔԻ

ԸՆՏՐՄԱՆ ԵՂԱՆԱԿՆԵՐ

աաաաաանացաաաաաաաանացան

ուա

աաաա

Լ...

Լ...

ե.

ամասաաաանանան

Ը...

Լե...

եեւ

աաաաաաաաաապ

աաա աաանանան աա մասնա

ոա

ԸՆՏՐԱՆՔԻ

ՍԱՀՄԱՆԱՅԻՆ ՍԽԱԼ

Լ...

ԻՆԴԵՔՍ

ԱՆՀԱՏ ԱԿԱՆ՝ ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ

ԱՐԺԵՔԻ

նչ)

ԳԾՈՎ (եչ)

(ԱՊՐԱՆՔԱՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅԱՆ)

ԻՆԴԵՔՍ ԱՐԴՅՈ «ԱՆԱՌՈՒԹՅԱՆ)

ԳՆԵՐԻ

(ԱԱԳ)

ԳԾՈՎ «...ասռտտռտառատտա

ԲԵՌՆԱՓՈԽԱԴՐՈՒՄՆԵՐԻ

ՍԱԿԱԳՆԵՐԻ

ԻՆԴԵՔՍ ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ

ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ

ԳՆՄԱՆ ԳՆԵՐԻ

ԻՆԴԵՔՍ ԳՅՈՒՂՄԹԵՐՔ ԱՐՏԱԴՐՈՂՆԵՐԻ ԻՐԱՑՄԱՆ ԳՆԵՐԻ

ԻՆԴԵՔՍ ԻՐԱԿԱ Ն ԱՇԽԱՏԱՎԱՐՁԻ

ԻՆԴԵՔՍ

ԿԱՅՈՒՆ ԿԱԶՄՈՎ

ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔԱՅԻՆ ՏԵՂԱՇԱՐԺՈՎ

ԻՆԴԵՔՍ ՇԻՆՄՈ ՆՏԱԺԱՅԻՆ

ԻՆԴԵՔՍ ՇԻՆՄՈ ՆՏԱԺԱՅԻՆ ԳՆԵՐԻ

ԻՆԴԵՔՍ ՍՊԱՌՈՂԱԿԱՆ ԳՆԵՐԻ

ԻՆԴԵՔՍ ՓՈՓՈԽԱԿԱՆ ԿԱԶՄՈՎ

ԻՆԴԵՔՍ՝ ԸՍՏ Ա

ԻՆԴԵՔՍԱՅԻՆ 3ՀԱՄԱԿԱՐԳ......

ԻՆԴԵՔՍԱՎՈՐՈՒՄ

ԻՆԴԵՔՍՆԵՐ ՄԻ

ԻՆԴԵՔՍՆԵՐ ՏԵՐԻՏՈՐԻԱԼ

(ՏԱՐԱԾԱՇՐՋԱՆԱՅԻՆ)

ԻՆԴԵՔՍՆԵՐԻ Հ ԱՄԱԿԱՐԳԸ ԿԱՅՈՒՆ

ԻՆԴԵՔՍՆԵՐԻ 3 ԱՄԱԿԱՐԳԸ ՓՈԽԿԱՊԱԿՑՎԱԾ...

ԻՆԴԵՔՍՆԵՐԻ դ ԱՄԱԿԱՐԳԸ ՓՈՓՈԽՈՒՆ

ԿՇԻՌՆԵՐՈՎ...

ԻՆԴՈՍԱՄԵՆՏ ..

ԻՆԴԵՔՍ

ԻՆԴԵՔՍ

ԳՆԵՐԻ...

ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐԻ

աաա

ՇԽԱՏԱՆՔԱՅԻՆ

ԾԱԽՍՈՒՄՆԵՐԻ...

Թ

Աաաա

ա

ԹՂԹԱԴՐԱՄ

ԹՂԹԱԿԻՑ ԲԱՆԿ...

ԹՂԹԱԿՑԱՅԻՆ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Լ...

Աաաա

աապպացաաւապ

ականա

ակա

Լ...

աաա

ԹՈՂԱՐԿՈՒՄ (ԱՊՐԱՆՔՆԵՐԻ, ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ)

Ժ

ոանն

ՋԻՆ

Աաաա

մ

աաԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱ

ՆԱՆ

ԿՇԻՌՆԵՐՈՎ...

ԻՆԴՈՍԱՆՏ.......

ԻՆԴՈՍՍԱՏ

ԺԱՄԱՆԱԿԱՎՈՐ ՆԵՐՄՈՒԾՈՒՄ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ԻՆԿԱՍԱՑԻԱ.....

ՄԱՔՍԱՅԻՆ ՏԱՐԱԾՔ ԵՎ ԺԱՄԱՆԱԿԱՎՈՐ ԱՐՏԱՀԱՆՈՒՄ

ԻՆԿԱՍՈ............

ԱՅԴ ՏԱՐԱԾՔԽՑ

ԻՆՎԵՍՏԻՑԻԱ ..

ԺԱՄԿԵՏԱՅԻՆ ԳՈՐԾԱՐՔ...

մաաասաաանա

ԺԱՄԿԵՏԱՆՑ ՊԱՐՏՔ

աաաամակաաջաակկանաարաւԻՆՎԵՍՏԻՑԻՈՆ

ԻՆՎԵՍՏԻՑԻՈՆ ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆ...

ԻՆՎԵՍՏԻՑԻՈՆ

ԽՈՐՀՐԴԱՏՎԱԿԱՆ

ԻՆՎԵՍՏԻՑԻՈՆ ՀԻՄՆԱԴՐԱՄ

ԻՆՖԼՅԱՑԻԱ.....

ԻՐԱԿԱՆ ԱՐԺԵՔ

նաան

ԻՐԱԿԱՆ ԴՐԱՄԱԿԱՆ ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

ԱՆԻՆ

ԻՐԱԿԱՆ ԶՈՒՏ ԱՐԺԵՔ

ԻՆԴԵՔՍ ԱԳՐԵԳԱՏԱՅԻՆ

ԻՐԱԿԱՆ ԾԱԽՍԵՐ

ԻՆԴԵՔՍ ԱՆՀԱՏԱԿԱՆ

ԻՐԱԿԱՆ ՏՈԿՈՍ

ԻՆԴԵՔՍ ԱՆՀԱՏԱԿԱՆ` ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ (ԱՊՐԱՆՔՆԵՐԻ)

ԻՐԱԿԱՆ ՓՈԽԱՐԺԵՔ

ԳԾՈՎ

ՖԻԶԻԿԱԿԱՆ ԾԱՎԱԼԻ

(ձի ամանան

Լ.

աաակաատաամաաաաանն

ԲՐՈՔԵՐԱՅԻՆ

ԳՐԱՍԵՆՅԱԿ.

Ը...

եե.

աան

աաա

ԳՐԱՍԵՆՅԱԿ...

աա

աակ

աա

ակա

ԱԴՐՈՒՅՔ

եե.

ԱԱ

աաաաան

ԻՐԱՎԱԲԱՆԱԿԱՆ ԱՆՁԱՆՑ ՏԵՍԱԿՆԾՐ

ԻՐԱՎԱԲԱՆԱԿԱՆ ԱՆՁԻ ԿԱՐԳԱՎԻՃԱԿ ՉՈՒՆԵՑՈՂ

ՏՆՏԵՍԱՎԱՐՈՂ ՍՈՒԲՅԵԿՏ

Լե...

ասա, ա

Լ...

ԻՐԱՎԱԲԱՆԱԿԱՆ ԱՆՁԻ ԿԱՐԳԱՎԻՃԱԿ ՈՒՆԵՑՈՂ

ՏՆՏԵՍԱՎԱՐՈՂ ՍՈՒԲՅԵԿՏ

ԻՐԱՎԱԲԱՆԱԿԱՆ ԱՆՁԻ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆ.......................................

ա234

Լենան

ԻՐԱՎՈՒՆՔԻ

ԳՐԱՎ

անա անական

Լ...

ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ ԾԱՎԱԼ...

ԻՐԱՑՎԵԼԻՈՒԹՅԱՆ

ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐ

ԻՐԱՑՎԱԾ

ԻՐԱՑՎԵԼԻՈՒԼԹՅՈՒՆ

ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ «Լեն

Լ...

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱՎՃԱՐ

ԼՐԱՑՈՒՑԻՉ

ԼՐԱՑՈՒՑԻՉ

ԳՈՒՅՔԱՅԻՆ

ԿԱՊԻՏԱԼ

ԼՐԱՑՈՒՑԻՉ

ՀԱՏԿԱՑՈՒՄՆԵՐ

Լ...

ԳՈՒՅՔԱԳՐՈՒՄ.

ԼՐԻՎ ԻՆՔՆԱՐԺԵՔ

ԼՐԻՎ

Լ.Լ...

աաա

Լ...

ԼՈՒԾԱՐՈՒՄ

աաա

աաա

ԳՈՐԾԱԿԻՑՆԵՐ.

մա

ԼԲ... ԼԻԶԻՆԳ ԼԻԶԻՆԳ ԼԻԶԻՆԳ

աաաաաաանակ ասան ԼԼ...

աաա

մն

ոա

մամաաաաամամաաացաան

(ՎԱՐՁԱԿԱԼՈՒԹՅՈՒՆ)

ոա

ասաաա աջակ 241

ւււ,

ՕՊԵՐԱՏԻՎ

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ.

ԼԻԶԻՆԳԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԱՐՔ

ԼԻԶԻՆԳԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԱՐՔԻ

ՄԱՍՆԱԿԻՑՆԵՐ.....................................

ԼԻԶԻՆԳԱՅԻՆ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԼԻԶԻՆԳ

աաա

Լ...

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

Լւ

Լ...

Լ...

ապան

աաա

ԼԻԶԻՆԳԻ

ՖԻՆԱՆՍԱՎՈՐՈՒՄ

ԽՆԱՅՈՂԱԿԱՆ

ԳՐՔՈՒՅԿ

ԽՆԱՅՈՂԱԿԱՆ

ՍԵՐՏԻՖԻԿԱՏՆԵՐ

(ՎԱՐՁԱԿԱԼՈՒԹՅԱՆ)ՈՒՂՂԱԿԻ ՖԻՆԱՆՍԱՎՈՐՈՒՄ

աաա

ււ.

ւււ

ԼՈՂԱՑՈՂ ՓՈԽԱՐԺԵՔ.

ԼՈԼՈՆ...

ԼՈՐՈ

աաա

Լ...

ւււ.

ԹՂԹԱԿՑԱՅԻՆ

աաա

Լ...

ակամա

նամասաջաւաա անական նամամաացաան ամաս,247 անա

ՀԱՇԻՎ.

ԽՈՐՀՐԴԱՏՎԱԿԱՆ

աաաաաան մասնանաան մատմաս անան

ՖԻՐՄԱՆԵՐ,

Լ.Լ

Լ.Լ.

ԾԱԽՍԵՐ

Աաաա աակաաաաանան

(ԾԱԽՔԵՐ...

ԾԱԽՍԵՐ ԱՆՈՒՂՂԱԿԻ

աաա

ԾԱԽՍԵՐԻ ՀԱՇՎԱՌՈՒՄ...

ԾԱԽՍԻ ԴՐԱՄԱՐԿՂԻ ՕՐԴԵՐ

ԾԱԽՍՈՂ ՄԻԱՎՈՐՆԵՐ

աաա

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԾԱՎԱԼ

ոաւաաան

ՄԱՏՈՒՑՈՒՄ

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԳՈՐԾԱԿԻՑՆԵՐ..........

ԾՆԵԼԻՈՒԹՅԱՆ

(ՄԱՀԱՑՈՒԹՅԱՆ)

ՏԱՐԻՔԱՅԻՆ ԳՈՐԾԱԿԻՑՆԵՐ.

ԾՆԵԼԻՈՒԹՅԱՆ

Լ.Լ

ականն

ակացմաաատաանաը

մա

ամանաթ

աա

Լու

Լ.Լ

աաակաաացակաաան

ւ...

Լ...

աաա,

Լ...

Կ

ւ

աաաարաան

կաա

աաա

Լ...

ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՏԵՍԱԿՆԵՐԸ.................................................

ԼԻԶԻՆԳՆ ԻՆՉ ԱՌԱՎԵԼՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՈՒՆԻ.....................................

ԼԻԶԻՆԳՆ ԻՆՉՈՎ է ՏԱՐԲԵՐՎՈՒՄ ՎԱՐԿԻՑ

ԼԻԶԻՆԳՈՎ ԻՆՉ ԱՊՐԱՆՔՆԵՐ

ԿԱՐԵԼԻ է ՁԵՌՔ ԲԵՐԵԼ...................

ԼԻՑԵՆԶԻԱ...

աամամաայատ ԼԻՖՈՂ ԼԼ ԼԻԶԻՆԳԻ

աաա

կաապաա

Խ

ն243

ե...

ԼԻԶԻՆԳԱՅԻՆ

աաա

Ծ

(ՎՍՏԱՀԱԳԽԻՐՀ`

ԼԻԱԶՈՐԱԳԻՐ

աաա աաաաաա նամա աւ ականա

աաա

ւ...

Լ

ՋԱ.

աաա

Լ.Լ

մանանան

աաա

ււ...

ւ.

ւու,

ԼԵՎԵՐԻՋԻ

աաա

ու

աու, 235

ԻՐԱՑՈՒՄԻՑ ՀԱՍՈՒՅԹ...

ԻՐԱՑՈՒՄԻՑ ՇԱՀՈՒՅԹ (ՎՆԱՍ.

ԼԵՎԵՐԽ

աաաաաա ուա:247

Լ...

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ............................

(ՏՆՏԵՍԱՎԱՐՈՂՍՈՒԲՅԵԿՏՆԵՐԻ...

ԻՐԱՑՎԵԼԻՈՒԹՅԱՆ

ԼՐԱՑՈՒՑԻՉ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ

ԱՊՐԱՆՔԱՅԻՆ

ՆՇԱՆՆԵՐ

ԱՌԱՆՁՆԱՑՎԱԾ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ

ՍՏՈՐԱԲԱԺԱՆՈՒՄՆԵՐ

ԱՌԵՎՏՐԱՅԻՆ ԳԱՂՏՆԽՔ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ

ՀԻՄՆԱԴԻՐ ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ

ավատական

Լե...

Լ.Լ...

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ

ՍԵՓԱԿԱՆԱՏԵՐ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ ՖԻՆԱՆՍԱՎԱՐԿԱՅԻՆ

ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՖՈՆԴԱՅԻՆ ԱՆՎԱՆՈՒՄ.

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ

Լու

Լ...

(ՀԻՄՆԱԴԻՐ)

ոու

եեւ,

աաա

անաաաանապաան

,ե...

ՆԵՐԴՐՈՒՄՈՎ.....................

ՕՏԱՐԵՐԿՐՅԱ

ՊԵՏԱԿԱՆ ԳՐԱՆՑՈՒՄ.......................

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԿՈՆՏՈԿՈՐԵՆՏ

ԿՈՆՑԵՍԽԱ

ԿՈՇՏ ԳՐԱԿ...

ԿԱԼԿՈՒԼՅԱՑԻԱ.

ԿՈՈՊԵՐԱՏԻՎՆԾՐ

ԿՈՌԵԼՅԱՑԻԱՅԻ

ԿՈՌԵԼՅԱՑԻԱՅԻ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՐՏԱԴՐԱԿԱՆ...

նան

անաաաա

Լ.Լ...

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

ԿԱԼԿՈՒԼՅԱՑԻՈՆ

ԿԱՅՈՒՆ (ՎԱՍՏԱՏՈՒՆ)ՊԱՍԻՎՆԵՐ

Լ...

ԿԱՆԽԱՄՏԱՇՎԱՕԾ

ԿԱՆԽԱՎՃԱՐ...

ՍՆԱՆԿԱՑՈՒՄ

ւան,

Լեա,

Լանա 256 աաա ւական աաա մաապապաաարջա

Լ.Լ

ե...

ԿԱՆԽԻԿ

ԴՐԱՄ

Լ.

ւե.

ԿԱՆԽԻԿԻ

ԴԻՐՔ...

ԿԱՆԽԻԿԻ

ՀՈՍՔ.

աաա

աաա

սաաջ

ւ...

աաա

աան

(ԲԱԺՆԵՀԱՎԱՔ)ԿԱՊԻՏԱԼ...................................

ԿԱՆՈՆԱԴՐԱԿԱՆ

ւ

ԿԱՊԱԼԻ ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ...

ԿԱՊԻՏԱԼ.

ԿԱՊԻՏԱԼ ԾԱԽՍԾՐ

ու

ումա

աաակաամաաաաաաաա

ու

ոո...

ԿԱՊԻՏԱԼ ԿԱՊԻՏԱԼ ԿԱՊԻՏԱԼ

ՆԵՐԴՐՈՒՄՆԵՐԻ

եեւ

աա

ՀԱԿԱԴԱՐՁ ԿԱՊԸ

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

ՈՒՂԻՂ ԿԱՊ.

ԿԱՊԻՏԱԼԻ

աա,

Լ...

ու

աոա

աաա

ղե...

ՇՈՒԿԱ...

ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ

ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ

ւ

ւ...

ՊԱՀՈՒՍՏԱՅԻՆ

ԿԱՐՃԱԺԱՄԿԵՏ

ԿԼԱՍՏԵՐ...

ՀԻՄՆԱԴՐԱՄ............................

աաա

ւա

ււ...

ԼԼ...

աաա

աւա

ՊԱՍԻՎՆԾՐ.

ե

ԼԼ...

Լ...

աաաաակաաաաաննայաա

նա

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐ

ԿՈՆՈՍԱՄԵՆՏ

աւն աաա

ԿՈՆՍՈԼԻԴԱՑԻԱ (ՎԱՄԱԽՄԲՈՒՄ)......ե

ԿՈՆՍՈՐՑԻՈՒՄ. Լ...

աաա

ԿՈՆՍՈՐՑԻՈՒՄ ԲԱՆԿԱՅԻՆ...

ւ. ոու աւ աան աացաան ԿՈՆԿՐԵՏ

եեւ

ւական

եե...

աաա

աաա

եւու

եւա

ակաաաացաման

Անակ աաա կԱ անման

կակա

աաա

աաա

աաա,

եե.

ԿՐԵԴԻՏ.......................

ոո,

աակ

ԿՐԵԴԻՏՈՐԱԿԱՆ ՊԱՐՏՔԵՐ

ԿՐԿՆԱԿԻ ԳՐԱՆՑՄԱՆ ԵՂԱՆԱԿՆ

ԿՈՒՊՈՆ (ԿՏՐՈՆ)...

աան,

աաա,

ԼԼ...

ԼԼ

աաա,

ւա

աման

Լ...

նամա

ԱԼ աաա մանա մանանա աաա 270

(Ժռե)

ԿԼԱՍՏԵՐԱՅԻՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ............................................

ԿՅԱՆՔԻ ՍՊԱՍՎԵԼԻՔ ՏԵՎՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

ԿՇՌՎԱԾ ԵՎ ՊԱՐԶ ՄԻՋԻՆ ՀԱՐՄՈՆԻԿ

ԿՇՌՎԱԾ ՄԻՋԻՆ ԵՐԿՐԱՉԱՓԱԿԱՆ...

Աա.

ԿՇՌՎԱԾ ՄԻՋԻՆ ԹՎԱԲԱՆԱԿԱՆ...

աա 265 ԿՈՄԻՍԻՈՆ (ՄԻՋՆՈՐԴԱՅԻՆ)ՎԱՐՁԱՏՐՈՒԹՅՈՒՆ...........................

ԿՈՄՊԻԼՅԱՑԽԻԱ-

ՍԽԱԼԻ

աաաան անան ան ւաւապաաաացն

Լ...

աաա

ՄԻՋԻՆ ՔԱՌԱԿՈՒՍԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԱԿՑԻ

ԿՈՌԵԼՅԱՑԻՈՆ

ԿՈՌԵԼՅԱՑԻՈՆ

աամաասջապա

նակա

ակամա

եա

ԿՈՌԵԼՅԱՑԻՈՆ

աա

աակացասա 267 աաա աաակամացն

ԳԾԱՅԻՆ ԳՈՐԾԱԿԻՑ (ըգ

ո,

ԳՈՐԾԱԿՑԻ ՀՈՒՍԱԼԻՈՒԹՅԱՆ ՉԱՓԱՆԻՇ (լո») . 269

աա

Լե...

ԿՈՌԵԼՅԱՑԻԱՅԻ

ԿՈՎԵՐՆՈՏՏ

աաա

աա

ոա

ՓՈԽԱՌՈՒՋ

ԿԱՊԻՏԱԼԱՑՈՒՄ

ԿԱՊԻՏԱԼԻ ԱՆՀԱՏՈՒՅՑ ՓՈԽԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԿԱՊԻՏԱԼԻ

ԱՐՏԱՀԱՆՈՒՄ

եւ... ու.

ԿԱՊԻՏԱԼԻ ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՑ

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

ՀԱՇԻՎ.........................

ԿԱՊԻՏԱԼԻ ՀԵՏ ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

Լեն

Լ.Լ...

աա

ոա

աաա նաաաաարաա

աակնակաաաաամանան

եեւ.

ՄԵԾՈՒԹՅՈՒՆ

ԿՈՌԵԼՅԱՑԻՈՆ ԿԱՊ...

ԾԱՎԱԼ..................................................

ՍԵՓԱԿԱՆ

ՀԱԿԱԴԱՐՁ ԿԱՊ

ԳԱԱԽՈՐԴ

Լա

ՀԱՄԱԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՀԱՄԱԴՐԵԼԻ

ՀԱՄԱԽԱՌՆ

ՀԱՄԱԽԱՌՆ

աաա աա աամաական ամանակ աա ոա 273

ւա

Լ...

աաա

աա

Լ...

(ՆԱԽՈՐԴ ՏԱՐՎԱ) ԳՆԵՐՈՎ ՎԵՐԱԳՆԱՀԱՏՈՒՄ

ԱՎԵԼԱՑՎԱԾ ԱՐԺԵՔ.

ԱՐՏԱՔԻՆ ՊԱՐՏՔ...

աա

ՀԱՄԱԽԱՌՆ

ԵԿԱՄՈՒՏ

ՀԱՄԱԽԱՌՆ

ՀՈՍՔԵՐԻ

եե...

ա

ՊԱՇԱՐՆԵՐ

ՀԱՄԱԽԱՌՆ

ՆԵՐՔԻՆ ԱՐԴՅՈՒՆՔ

ՀԱՄԱԽԱՌՆ ՇԱՀՈՒՅԼԹ

ՀԱՄԱԽՄԲՎԱԾ

ՀԱՇՎԵԿՇԻՌ

աաա

ՏԱՐԵՍԿԶԲԻ

Լ...

ՀԱՄԱՅՆՔԻ

աաա»

ՀԱՄԱՅՆՔԻ ԲՅՈՒՋԵԻ ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐԻ

ԱԶԱՏ ՄՆԱՑՌՐԴ.

ասա274 սաս մաաաան

Լ...

ՀԱՄԱՅՆՔԻ

ա,

ւու,

Լեո

(ՀՆԱ)

Լ.

ՀԱՄԱՅՆՔԻ

նաաան

աաաասա

աաաաաանաան

ԲՅՈՒՋԵԻ ԿԱՏԱՐՈՒՄ.....................................................

ԲՅՈՒՋԵԻ ՆԱԽԱԳԻԾ

Ց... անաասաց, Լեն,

ԲՅՈՒՋԵՈՒՄ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՀԱՄԱՅՆՔՆԵՐԻ

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐ

Լե.

ՀԱՄԱՅՆՔՆԵՐԻ ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ

ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆ,

ԿԱՏԱՐՄԱՆ

Լ...

ԿԱՏԱՐՈՒՄ..........

աաա,

աաաաաաաան

ՁԵՎԱՎՈՐՄԱՆ

ՀԱՄԱՅՆՔՆԵՐԻ ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ

ՍԿԶԲՈՒՆՔՆԵՐ

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ

ՀԱՄԱՅՆՔՆԵՐԻ

ՀԱՄԱՅՆՔՆԵՐԻ ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ

աաա աաա

Լ...

ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔ

մանակական աո,

Լ...

ԿԱՏԱՐՄԱՆ

ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԾՐ

աաա

աաա

նանա

աաա

ՀԻՄՆԱԴՐԱՄ

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ ՊԱՀՈՒՍՏԱՅԻՆ

ՀԱՄԱՅՆՔՆԵՐԻ

ՀԱՄԱՏԵՂ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆ

ՀԱՅՏԱՐԱՐՎԱԾ ԿԱՆՈՆԱԴՐԱԿԱՆ ԿԱՊԻՏԱԼ................................... Լ.Լ

ՀԱՆԿԱՐԾԱԿԻ

ՅԱՇԽՔԿ.

ԳՈՒՅՔԱԳՐՈՒՄ

Լ...

ամանակ

ամ

անակ

նակման

ականա

աաա

Լ.Ա

Լ.Լ.

ՀԱՇԻՎ ԱՎԱՆԴԱՅԻՆ

ԵՎ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ւաաաա

աաա աաա աաա ամա աման284 աաաաաաա ւաւակմասաւա

եւա

ՀԱՇԻՎ ԸՆԹԱՑԻԿ

ՀԱՇԻՎ ԸՆԹԱՑԻԿ ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՀԱՇԻՎ ԹՂԹԱԿՑԱՅԻՆ...

ՀԱՇԻՎ ԽՆԱՅՈՂԱԿԱՆ

ՀՁԱՇԻՎ ՉԵԿԱՅԽԻՆ

աաա ԼԼ...

աաա

Լ.

աաա

«Լենա

Լ...

ՀԱՇԻՎ ՊԱՍԻՎԱՅԽԻՆ

ՀԱՇԻՎ ՍԱՌԵՑՎԱԾ

եա

ՀԱՇԻՎ ՍԻՆԹԵՏԻԿ...

ՀԱՇԻՎ ՎԱՐԿԱՅԽՆ

ՀԱՇԻՎ ՖԱԿՏՈՒՐԱ"...

աաա

ԼԼ...

նուամենա, աաա ամանն անանաս

ավատական

մատաադատա ս ամանակմամաս մաման ուաամաացաամ աաա 287 աաա աանաաաաասասն աա ամա ավան մաակաաաաապական

ոա

աւա

աաա

աաակաատոաաաաասյանը,

ՀԱՇԻՎ ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ...

ՀԱՇԻՎՆԵՐ ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ Լեն...

ՀԱՇԻՎՆԵՐ ԳՈՒՅՔԱ-ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ

ՀԱՇԻՎՆԵՐ ԿԱՌԱՎԱՐՉԱԿԱՆ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ

ակմանաաականսն

ԿԱՐԳԱՎՈՐՈՂ

ՀԱՄԱԴՐՄԱՆ

Լ...

Լե...

ՀԱՇԻՎՆԵՐ ՀԱՇՎԱՐԿԱՅԻՆ

ՀԱՇԻՎՆԵՐ ՀԱՇՎԵԿՇՌԱՅԽԻՆ

ՀԱՇԻՎՆԵՐ ՀԱՎԱՔՄԱՆ-ԲԱՇԽՄԱՆ Լ.Լ...

ՀԱՇԻՎՆԵՐ ՀԻՄՆԱԴՐԱՄԱՅԻՆ

ՀԱՇԻՎՆԵՐ ՀԻՄՆԱԿԱՆ...

ՀԱՇԻՎՆԵՐ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ

Լ.Լ.

Լ...

Լ.Լ

Լե.

եւա

Լ...

աաա ասան աաաա մական աաա աամմակաա, աաա աոա Աոաաւա նաասոաա ումա աաա մանյան աւամաաաաաան

ամաաաւյաաաըն

աաա

ւու

ԱՐԴՅՈՒՆՔՆԵՐԻ.....290

ՀԱՇԻՎՆԵՐ ՖԻՆԱՆՍԱ-ՀԵՏԵՎԱՆՔԱՅԻՆ

Լ...

ԴԱՍԱԿԱՐԳՈՒՄՆ ԸՍՏ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ՀԱՇԻՎՆԵՐԻ

ԲՈՎԱՆԴԱԿՌՒԹՅԱՆ

եե

աաա

ակամայ

աաա

եւա

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

աա ջա աաաաաաց աման նասնակաան ակ ամանակի

ՀԱՇԻՎ ԱԿՏԻՎԱ-ՊԱՍԻՎԱՅԽԻՆ

եե

աաաա

աա

ՀԱՇԻՎ ԱՊՐԱՆՔՆԵՐԻ

մատաանաաաան

աաա

Լ.

Լ.

ՀԱՇԻՎ ԱԿՏԻՎԱՅԻՆ

ՀԱՇԻՎ ԱՆԱԼԻՏԻԿ

աա

ււ

աաա

աաա

ւական,

ՀԱՇՎԱՅԻՆ

ԱԶԱՏ ԹԵՐԹԵՐ.....

ՀԱՇՎԱՅԻՆ

ՀԱՇՎԱՅԻՆ

ՀԱՇՎԱՅԻՆ

ՉԱՓԻՉՆԵՐ............

ՌԵԳԻՍՏՐՆԵՐ

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ

ՀԱՇՎԱՅԻՆ

ՔԱՐՏԵՐ

ՀԱՇՎԱՆՑՈՒՄ

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ

ՀԱՇԻՎ.........

ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ

ԳՐԱՆՑԱՄԱՏՅԱՆՆԵՐԼ....................

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ

ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ

ԿԱՐԳԱՎՈՐՈՒՄ...............................

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ

ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ՀԱՇՎԱՅԻՆ ՊԼԱՆ..........................

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ

ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ

ՁԵՎԵՐ.

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ

ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ

ՄԱՍԻՆ ՕՐԵՆՔԻ

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ

ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ

ՊԱՀՊԱՆՈՒՄ

Լն

ՆՊԱՏԱԿԸ

ՄԵԹՌԴ.........................................

ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐԻ

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐՈՒՄ

ԻՐԱՎՈՒՆՔ

ՍՏՈՐԱԳՐՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ ՀԱՇՎԱՌՈՒՄ

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ ԿԱՐԳԱՎՈՐՈՂ

ԻՐԱՎԱԿԱՆ ԱԿՏԵՐ

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ ՀԱՇՎԵԿՇԻՌ

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ ՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅՈՒՆ

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ

ՁԵՎԱԿԵՐՊՄԱՆ

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ ՄԱՏՅԱՆՆԵՐ

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ ՆՊԱՏԱԿՈՎ ԵԿԱՄՈՒՏ ՉԱՆԱՉՎՈՂ

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ ՆՊԱՏԱԿՈՎ ՃԱՆԱՉՎԱԾ ԵՎ ՀԱՐԿԱՅԻՆ

ԱՌՈՒՄՈՎ ՉՇԱՆԱՉՎԱԾ

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ ՍԿԶԲՆԱԿԱՆ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ........

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ ՏԵՂԵԿԱՏՎՈ ՒԹՅԱՆ ԳԱՂՏՆԻՈՒԹՅՈՒՆ..............

ՀԱՇՎԱՊԱՅՀՈՒԹՅՈՒՆ................

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄ ԿԱՌԱՎԱՐՉԱԿԱՆ (ՕՊԵՐԱՏԻՎ)

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄ ՎԻԱԿԱԳՐԱԿԱՆ.

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄ ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ.....

ՍՊԱՍԱՐԿՈՒՄ

ՀԱՇՎԵԿՇՌԱՅԻՆ ԱՐԺԵՔ

ՀԱՇՎԵԿՇՌԻ ՀԱՎԱՍԱՐՈՒՄ......

ՀԱՇՎԵԿՇՌՈՒՄ ՏԵՂԻ ՈՒՆԵՑՈՂ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅՈՒՆ

ՀԱՇՎԱՐԿԱ-ԴՐԱՄԱՐԿՂԱՅԻՆ

ՀԱՇՎԵՏՈՒ ԱՆՁ...

աաա աակ աաա 303

ՀԱՇՎԵՏՈՒ ԺԱՄԱՆԱԿԱՇՐՋԱՆ

ոուաաաաա

ՀԱՍԱՐԱԿ ՊԱՀԵՍՏԱՅԻՆ

ՎԿԱՅԱԳԻՐ

աա304

ՀԱՍՏԱՏԱԳՐՎԱԾ ՎՃԱՐ...

ՀԱՍՏԱՏԱԳՐՎԱԾ ՎՃԱՐԻ ԳԾՈՎ ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԵՎ ՏԵՂԵԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՄ

ՏԵՍԱԿՆԵՐ

ՀԱՍՏԱՏԱԳՐՎԱԾ

ՎՃԱՐԻ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՍՏԱՏՈՒՆ ԾԱԽՍԵՐ

եւ.եեն

Լ...

աաա

աաա

ենն.

ՀԱՍՈՒՅ(Թ.

ւու

ոա

Լ...

ՀԱՎԱՏԱՐՄԱԳՐՈՒՄ

ՀԱՎԵԼԱԾԻ ՏԵՄՊՆ

անապակ

ադաս

Լ...

աաաաաաանաակաքան նայն 306 տամակն

աա

ւու

աաա

ամմա

ուա

Լո...

աաա

մաաջաակմրարաանա

ՏԵՄՊԻ 125-Ի ԲԱՑԱՐՁԱԿ ԱՐԺԵՔ (Ճ)........................... 307

ՀԱՐԱԲԵՐԱԿԱՆ ՄԵԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ...

ՀԱՐԱԲԵՐԱԿԱՆ ՄԵԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԸՍՏ ԴԻՆԱՄԻԿԱՅԻ...................

ՀԱՐԱԲԵՐԱԿԱՆ ՄԵՇՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԸՍՏ ԻՆՏԵՆՍԻՎՈՒԹՅԱՆ.........

ՀԱՐԱԲԵՐԱԿԱՆ ՄԵԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԸՍՏ ԿԱՌՈՒՑՎԱՇՔԻ................

ՀԱՐԱԲԵՐԱԿԱՆ ՄԵԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԸՍՏ ԿՈՈՐԴԻՆԱՑՄԱՆ

ՀԱՐԱԲԵՐԱԿԱՆ ՄԵԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԸՍՏ ՀԱՄԵՄԱՏՈՒԹՅԱՆ............

ՀԱՐԱԲԵՐԱԿԱՆ ՄԵԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԸՍՏ ՊԼԱՆԻ ԿԱՏԱՐՄԱՆ

Ձ........310 ՁԵՎԵՐ

ԱՐՏԱՀԱՅՏՄԱՆ

ՀԱՐԱԲԵՐԱԿԱՆ ՄԵԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՏԵՍԱԿՆԵՐ

ՀԱՐԱԲԵՐԱԿԱՆ ՄԵԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՎԱՐԿ.

ՀԱՐԿ ՎՃԱՐՈՂՆԵՐ,

ա

ՀԱՎԵԼԱճԻ

ամանն

աաաաանաանակ

աա

ու.

մանանա

Լ...

նանա

աակաաատամաաաամատն

ՏԵՍԱԿՆԵՐ

ՀԱՐԿԱՅԻՆ ԱՐՏՈՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՀԱՐԿԱՅԻՆ ՀԱՆՑԱԳՈՐԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՀԱՐԿԱՅԻՆ ՀԱՇԻՎՆԵՐ

ուա աաա

ՀԱՐԿԱՅԻՆ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ԿԱՐԳԱՎՈՐՈՂ

Լենա,

Լու

ԻՐԱՎԱԿԱՆ

ԱԿՏԾՐ

Լ...

ՀԱՐԿԵՐ

ԱՊՐԱՆՔՆԵՐԻ

ՀԱՐԿԵՐ ՈՒՂՂԱԿԻ

ՀԱՐԿԵՐԻ ՎՃԱՐՄԱՆ ԵՎ ՀԱՇՎԱՐԿՆԵՐԻ

ՆԵՐԿԱՅԱՑՄԱՆ ԿԱՐԳ.

ՀԱՐԿԵՐԻ ՏԵՍԱԿՆԵՐ

ա

աան

(ԿՈՐՈՒՍՏԻՑԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒՄ)

ՀԻՄՆԱԴՐԱՄՆԵՐ...

ու

ւ

ու

Լեւ

ՀԵՋԱՎՈՐՈՒՄ

ամանակ

Լու.

աաա

աապաւաանաաակակաա

ՀԻՓՈԼԹԵՔ

ՑՈՒՑԱՆԻՇ

աաա

ասացաւ

աաա

Լ...

աա

Լ...

մանակական,

աաա

ՀԻՓՈԹԵՔԱՅԻՆ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ............................................

ՀԻՓՈԹԵՔԱՅԻՆ

ՎԱՐԿ... աւա

ՀԻՓՈԹԵՔԱՅԻՆ ՎԱՐԿ ՍՏԱՆԱԼՈՒ ՀԱՄԱՐ ՊԱՀԱՆՋՎՈՂ

ԿԱՆԽԱՎԾԱՐ.

ՀԻՓՈԹԵՔԱՅԻՆ ՎԱՐԿ ՍՏԱՆԱԼՈՒ ՀԵՐԹԱԿԱՆ ՔԱՅԼԵՐ.................

ՀԻՓՈԹԵՔԱՅԻՆ ՎԱՐԿԻ ԿԱՐԻՔ ԿԱՐՈՂ ԵՆ ՈՒՆԵՆԱԼ

ՀԻՓՈԹԵՔԱՅԻՆ ՎԱՐԿԻ ՄԱՐՈՒՄ

ՀԻՓՈԹԵՔԱՅԻՆ

ՎԱՐԿՆ ԻՆՉ ԱՐԺՈՒՅԹՈՎ ԿԱՐՈՂ է

ԱՐՏԱՀԱՅՏՎԱԾ ԼԻՆԵԼ..................... աաա,323

ՀԻՓՈԹԵՔԱՅԻՆ

ՎԱՐԿԵՐ՝ ՈՉ ՍՏԱՆԴԱՐՏ.......................................

ՀԻՓՈԹԵՔԱՅԻՆ ՎԱՐԿԵՐ՝ ՍՏԱՆԴԱՐՏ

ՀՀ ԱՐՏԱՔԻՆ ՊԵՏԱԿԱՆ ՊԱՐՏՔ

ՀՀ ՀԱՄԱԽՄԲՎԱՕ ԲՅՈՒՋԵՆ...

ասան ՀՀ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՆԵՐԴՐՈՒՄԱՅԻՆ ԴԻՐՔԸ (33 ՄՆԴ)..................... 325 եւա

կաաաասաամաա

աաա

Լ...

սայացաա

աաա

աա

ակամա

աաա

Լ...

աաա,

ՀՆԱ-Ի ԴԵՖԼՅԱՏՈՐ

(ԻՆԴԵՔՄ)

ՀՆԱՐԱՎՈՐ ՍՆԱՆԿԱՑՈՒՄ..

ՀՈԼԴԻՆԳ...

ՀՈՂԻ ՀԱՐԿ.

Լա

ջանա

Ը...

աաա

աաա

ա,ակաաաանաաաամանա

աաա

նա

ւււ

աաա

ն

Լ...

աաա

ՀՈՂԻ ՀԱՐԿԻ ԱՌԱՋԱՑՄԱՆ ՊԱՀ...

ՀՈՂԻ ՀԱՐԿԻ ԱՐՏՈՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ...

ՀՐԱԺԱՐԱԳԻՆ

ա

աԱ

Լա

աա,

աաա

աա

աաա

ԵՎ ՏՈՒԳԱՆՔՆԵՐ.............................

ԼԼ.

աաա

ՀՈՂԻ ՀԱՐԿ ՎՃՁԱՐՈՂՆԵԾՐ.,

մաման,

Ձ

ՁԵՌՆԱՐԿԱՏԻՐԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ

ՄԻԱՎՈՐՈՒՄ.................. 328

ՁԵՌՆԱՐԿԱՏԻՐԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆ

ՁԵՌՔ ԲԵՐՄԱՆ ԱՐԺԵՔ...

Աաաա նանան ակամա

ացաասջապապ

աաա

ԳՈՐԾԱՐԿՄԱՆ

ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ

ՀԻՊԵՐԻՆՖԼՅԱՑԻԱԼ..

աաաանա աւնաաաաաա, աաաա աաա կաա աաաական,

եւու.

ՀԻՄՆԱԿԱՆ

ԿՈՒՏԱԿՈՒՄ...........................

ենն

աաա

.Ձ............................

Լ.Վ

ՀԱՄԱԽԱՌՆ

ՀՈՂԻ ՀԱՐԿԻ ԳԾՈՎ ՏՈՒՅԺԵՐ

ւական

եեւ

ՀԱՐԿԱՅԻՆ ՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆ,

ՀԱՐԿԱՅԻՆ ՍՏՈՒԳՈՒՄՆԵՐ ԵՎ ԳԱՆԳԱՏԱՐԿՈՒՄ

ՀԱՐԿԱՅԻՆ ՕՐԵՆՍԴՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԽԱԽՏԵԼՈՒ ՀԱՄԱՐ

ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆ

ՀԱՐԿԵՐ ԱՆՈՒՂՂԱԿԻ...

ԿԱՊԻՏԱԼԻ

ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՄԻՋՈՑՆԾՐ

ՀԻՄՆԱԿԱՆ

ճ

ասաց315

ՃԱՆԱՊԱՐՀԱՅԻՆ

ՎՃԱՐ.

եա

ԼԼ...

աոա

մասսան

ՃԱՆԱՊԱՐՀԱՅԻՆ

ՎՃԱՐ ՎՃԱՐՈՂՆԵՐ

ՃԱՆԱՊԱՐՀԱՅԻՆ

ՎՃԱՐԻ ՏԵՍԱԿՆԵՐ

ՄԻՋԻՆ

ՔԱՌԱԿՈՒՍԱՅԻՆ ՇԵՂՈՒՄ ()...............................................

ՄԻՋՆՈՐԴԱՎԾԱՐ.

աւ Աւ, 343 ՄՈԴԱ...

ՄՈՄԵՆՏԱՅԻՆ ԴԻՏԱՐԿՈՒՄ

ՄՈՆԻՏՈՐԻՆԳ

ՄՈՏԻՎԱՑԻԱ. Լ.Վ

ԼՆ

աաա

ա ԱՆՆ, աւ

ապան

Լ.Լ...

Լ.Լ

ՄԱԿԼԾՐ

Աաաա աակակաս աաա աան նմանա նաա

Լ...

ՄԱՀԱՑՈՒԹՅԱՆ

ԱՂՅՈՒՍԱԿ

ՄԱՀԱՑՈՒԹՅԱՆ ՏԱՐԻՔԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԱԿԻՑՆԵՐ

ՄԱՆՐԱԾԱԽ ԱՌԵՎՏՐԻ ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅՈՒՆ...

ՄԱՍՆԱԿԻ ԳՈՒՅՔԱԳՐՈՒՄ

Լ...

ՄԱՐԿԵԹԻՆԳ..........

ՄԱՔՍԱՅԻՆ

ՄԱՔՍԱՅԻՆ

ՀԵՏ

ՄԱՔՍԱՎՃԱՐ........

ԿԱՊՎԱԾ

ՎԵՐԱՎՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

աաա աաա աաա

աաա

ե...

ՄԱՔՍԱՏՈՒՐՔԵՐԻ

ՏԵՍԱԿՆԵՐ

ՄԱՔՍԱՏՈՒՐՔԻ ԵՎ

ՄԱՔՈՒՐ ՊԱՇԱՐՆԵՐ...

աաամակաաաաա,

ԴՐՈՒՅՔԱՉԱՓԵՐ

ՄԱՔՍԱՎՃԱՐԻ

աա

աաա

Լ.Լ... ԶԵՂՉՈ

ՄՈՒՐՀԱԿ ՀԱՍԱՐԱԿ

ՄՈՒՐՀԱԿԻ

ՒՄ

աաա

աան

Լ.Լ...

աա

աաա

աաա,

Լ...

աա

աաա

աաա

ԱՆԱՆ

Աաաա

ե.

ԼՆ,

ՆԵՐԳՐԱՎՎԱԾ ՄԻՋՈՑՆԵՐ

ՆԵՐԴՐՈՂ (ԻՆՎԵՍՏՈՐ).

ՆԵՐԴՐՎԱԾ ԿԱՊԻՏԱԼԻ ԵՏ ԳՆՄԱՆ ԺԱՄԿԵՏ

Լո.

Ն

Լ.Լ.

ՆԵՐԴՐՈՒՄ

աան

ԱԼ

Լւ,

Նամակ

կաա

աան

մատնա ան,

ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑՉԱԿԱՆ ՍԽԱԼԸ

ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑՉՈՒԹՅՈՒՆ

ւն

ԼԼ.

ՊԵՏԱԿԱՆ

ՊԱՐՏՔ...

ՀԱՎԵԼԱՃ (Ճան

ՇԵՂՈՒՄ աաա

ԹՎԱԲԱՆԱԿԱՆԻ ՀԻՄՆԱԿԱՆ

ՄԻՋԻՆ ՔԱՌԱԿՈՒՍԱՅԻՆ

ՄԻՋԻՆ

Լ...

նամա ն

ԼՂ

ւ

աւ 353 աւ,353

ւեւ

ՆՇԱՆԱԿՎԱԾ ԱՄՍԱԿԱՆ ԿԵՆՍԱԹՈՇԱԿԻ

ՄԻՋԻՆ ՉԱՓ.

ՆՈՍՏՐՈ Լեոն,

ՆՈՍՏՐՈ ՀԱՇԻՎ

լն

ՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ...

ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ

ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆ...

Լ.Ն...

Լե.

ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ ՇՐՋԱՆԱՌՈՒ

Լե...

ել

լեւոն

ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

ՆԵՐՔԻՆ ՓՈԽԱՌՈՒԹՅՈՒՆ

ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ԳԾԱՅԻՆ

աւ,

ՆԵՐՔԻՆ

ՄԻՋԻՆ

աւան

(ԻՆՎԵՍՏԻՑԻՄԱ)

ՆԵՐՔԻՆ

ԲԱՑԱՐՁԱԿ

աաա,

ՆԵՐԴՐՈՒՄԱՅԻՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ ԵԼՔԵՐ (ԾԱԽՍԵՐ)..................................................

ՆԵՐԴՐՈՒՄԱՅԻՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ ԶՈՒՏ ՀՈՍՔԵՐ

ՆԵՐԴՐՈՒՄԱՅԻՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ ՄՈՒՏՔԵՐ (ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ)

ՆԵՐԴՐՈՒՄԱՅԻՆ ՇՈՒԿԱ.

ՆԵՐԴՐՈՒՄԱՅԻՆ ՊՈՐՏՖԵԼ...

ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑՉՈՒԹՅՈՒՆ ԱՌԵՎՏՐԱՅԻՆ

ՄԻՋԻՆ

աա,

նաւ, 347

ԼԱԼ,

ԱՌԵՎՏՐԻ ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅՈՒՆ

ՄԵԿ ԲԱԺՆԵՏՈՄՍԻ ՇԱՎԱԲԱԺԻՆ.....ԱՈՈՈԹՆԵՆ

ՄԵԾԱԾԱԽ

ան

ՄԵԴԻԱՆԾԱՄԵԾ ԹՎԵՐԻ ՕՐԵՆՔ

ՄԵՆԱՇՆՈՐՀ...

Լ...

Լ.

ՆԱԽԱՎԾԱՐ

ԱՆ

Աաաա

ՄԱՔՍԱՏՈՒՆ

ՕՐԴԵՐ

աւան

աւան,

Ն

Ա

ՎՃԱՐՆԵՐԻ

ՄՈՒՏՔԻ ԴՐԱՄԱՐԿՂԻ

ՄՈՒՐՀԱԿ...

Աա

աասա

ԳՈՏԻ

ՀՍԿՈՂՈՒԹՅԱՆ

ա

աաա

ՊԱՇԱՐՆԵՐԻ

աւան,

(ՆՊԱՍՏԻ)

աւանաւն,

աաա

աւա

ՆՈՐՄԱԼ

ԲԱՇԽՈՒՄ...

ՆՎԻՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԼԼ.

Ա

աոա

Լաս

ԼԼ...

Շ

ՇԱՀԱԲԱԺԻՆ (ԴԻՎԻԴԵՆՏ)

ՇԱՅԱԲԱԺԻՆՆԵՐԻ ԳԾՈՎ ԿԱՆԽԱՎՃԱՐ

ՇԱՀԱԲԱԺԻՆՆԵՐԻ ՎՃԱՐՄԱՆ ՑՈՒՑԱՆԻՇ

ՍՏԱՑՈՂ)

ՇԱՀԱՌՈՒ (ՎՃԱՐՈՒՄԸ

ՇԱՀՈՒԹԱԲԵՐՈՒԹՅԱՆ ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐ

աաաաաաաաաակաաակաաա

աաա

Լա

Վ

աաա

Վ

աաա

ա

Վ...

Լ.Լ...

ասար

աաա

ՎԼ

ԱԼ.

ԼԱԼ.

ԳԾՈՎ ԱՄՈՐՏԻԶԱՑԻՈՆ

ա

ԳԾՈՎ ԵԿԱՄՈՒՏ

աաա

պա

ԳԾՈՎ ԾԱԽՍ

աաա

աա

ԳԾՈՎ ԾԱԽՍԵՐ

ԳԾՈՎ ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ

ԼԱԼ

Լ...

սեական

Վա

Լ

Լ...

ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅՈՒՆ...

ՇՈՒԿԱՆ...

ա

աակաաակասաաա

ՇՈՒԿԱՅԱԿԱՆ ԱՐԺԵՔ...

աաա

աաաասաաաաապաաաաաա

ԳՐԱՎ

աաա ապար առակա

աաչաաւասաաւաաա

ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅԱՆ ՀԱՐԿ

ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅԱՆ ՄԵՋ ԳՏՆՎՈՂ ԱՊՐԱՆՔՆԵՐԻ

Լ

ՈՉ ՊԵՏԱԿԱՆ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆ

ՈՉ ՌԵԶԻԴԵՆՏՆԵՐ

ՈՉ ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ՈՐԱԿԱԿԱՆ

ԱԿՏԻՎՆԵՐԻ

ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ

ՕՏԱՐՈՒՄԻՑ

ՄՈՒՏՔԵՐ

ՄԵԹՈԴ

Չ

ՉԱՊԱՀՈՎՎԱԾ

ՉԲԱՇԽՎԱԾ

(ԲԼԱՆԿԱՅԻՆ)ՎԱՐԿ

ՇԱՀՈՒՅԹ

աաա

ՎԼ

ՈՉ ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ

աաա

ԱԱ

ՈՉ ԼՐԻՎ ԳՈՒՅՔԱՅԻՆ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

աաակառապաաա,

Լ...

ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

.2.............

ՇԱՀՈՒԹԱՀԱՐԿԻ ՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅՈՒՆ...

ՇԱՀՈՒԹԱՀԱՐԿԻ ՎՃԱՐՌՒՄ.

ՇԱՀՈՒԹԱՀԱՐԿՈՎ ՀԱՐԿՎՈՂ ՕԲՅԵԿՏ...

ՒՄ

ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ

ԾԱԽՍԵՐ

ԾԱԽՍԵՐ......360

ԳԾՈՎ ՆՎԱԶԵՑՈՒՄՆԵՐ

ՇԱԴՈՒՅԹ ՍՏԱՆԱԼՈՒ ՆՊԱՏԱԿ ՉՎԵՏԱՊՆԴՈՂ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆ...աաա

ՇԱՀՈՒՅԹԻ ԿԱՊԻՏԱԼԱՑ

ՇԱՐԺԱԿԱՆ ԳՌՒՅՔ

ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅԱՆ ԱՐԱԳՈՒԹՅՈՒՆ...

ՈՉ ԸՆԹԱՑԻԿ

ՈՉ ԸՆԹԱՑԻԿ

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

աաա

Լ.Լ...

ՈՉ ԸՆԹԱՑԻԿ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ՈՉ ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ՈՉ ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

աաա

ԼԼ

ադաաաաաաաաաաատապաաաա

ական

Վ...

աաա

ՇԱՀՈՒԹԱՀԱՐԿ...

ՇԱՅՈՒԹԱՎԱՐԿ ՎՃԱՐՈՂՆԵՐ...

ՇԱՀՈՒԹԱԳԱՐԿԻ ՀԱՇՎԱՐԿՄԱՆ

ՄԱՍՀԱՆՈՒՄՆԵՐ

ՇԱՀՈՒԹԱԴԱՐԿԻ ՀԱՇՎԱՐԿՄԱՆ

ՉՀԱՄԱՐՎՈՂ ՏԱՐԲԵՐ...

ՇԱՀՈՒԹԱՀԱՐԿԻ ՀԱՇՎԱՐԿՄԱՆ

ՉՀԱՄԱՐՎՈՂ ՏԱՐՐԾՐ.

ՇԱՀՈՒԹԱՀԱՐԿԻ ՀԱՇՎԱՐԿՄԱՆ

ՇԱՀՈՒԹԱՀԱՐԿԻ ՀԱՇՎԱՐԿՄԱՆ

ՇԱՀՈՒԹԱՀԱՐԿԻ ՀԱՇՎԱՐԿՄԱՆ

ապաաաաւաաաան

ՍՈՒԲՅԵԿՏՆԵՐԻ)...

(ՏՆՏԵՍԱՎԱՐՈՂ

սաա

Ո

աաա

աաա

առսաաասաաաաաաաաա

ՊԱԿԱՍՈՐԴ

ՊԱԿԱՍՈՒՐԴ

ՊԱՀԱՆՋԱՐ

ՊԱՀՈՒՍՏՆԵՐ

ԿԻ Կբո...

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

եւեւաաա Եքառատ

տապապառատտաաատ

ՊԱՇՏՈՆԱԿ ԻՐ

ՊԱՇՏՈՆԱՊԵՍ

ԳՐԱՆՑՎԱԾ

ՊԱՍԻՎՆԵՐ

ՊԱՍԻՎՆԵՐ ՈՉ ՀՐԱՏԱՊ

ՊԱՐԶ ՄԻՋԻՆ

ԳՈՐԾԱԶՈՒՐԿՆԵՐ

ԵՐԿՐԱՉԱՓԱԿԱՆ

ՊԱՐԶ ՏՈԿՈՍՆԵՐ

ՊԱՐԶԵՑՎԱՇ

ՊԱՐԶԵՑՎԱԾ

ՀԱՐԿ

ՀԱՐԿԻ ԳԾՈՎ ՍԱՀՄԱՆԱՓԱԿՈՒՄՆԵՐ

ՊԱՐԶԵՑՎԱԾ

ՀԱՐԿԻ ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅԱՆ

ՊԱՐԶԵՑՎԱԾ

ՀԱՐԿԻ ԴՐՈՒՅՔԱՉԱՓԵՐ...

ԴԱԴԱՐՈՒՄ

ւ...

ՊԱՐԶԵՑՎԱԾ ՀԱՐԿԻ ՀԱՇՎԱՐԿՆԵՐԻ ՆԵՐԿԱՅԱՑՄԱՆ

ԵՎ ՀԱՐԿԻ ՎՃԱՐՄԱՆ ԺԱՄԿԵՏՆԵՐ

ՊԱՐԶԵՑՎԱԾ ՀԱՐԿՈՎ ՀԱՐԿՄԱՆ ԿԱՐԳԻՑ

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԿԱՐԳԻՆ ԱՆՑՆԵԼ

աան

ՊԱՐԶԵՑՎԱԾ ՀԱՐԿՈՎ ՀԱՐԿՎՈՂ ՕԲՅԵԿՏ

ՊԱՐՏԱԴԻՐ ՊԵՏԱԿԱՆ ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՊԱՐՏԱՊԱՆ (ԴԵԲԻՏՈՐ)

աաա,ոա

ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆ

կա նաւաանաան

ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

ՉԿԱՏԱՐԵԼՈՒ ՌԻՍԿ.....................................

ՊԱՐՏԱՏԵՐ (ԿՐԵԴԻՏՈՐ)

Լեն

ւ...

Լ...

Լ...

եե

Լ...

Լ.

աաա

աաա

Լո

ուա,

աաա

ւա

աակ

Լ.

Լենա,

ՊԵՏԱԿԱՆ ՊԵՏԱԿԱՆ

ԲՅՈՒՋԵԻ ՆԱԽԱԳԻԾ.

ԲՅՈՒՋԵԻ ՊՐՈԴԵՖԻՑԻՏ

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

աաա

(ՀԱՎԵԼՈՒՐԴ)

ւ

ու

ՊԵՏԱԿԱՆ ՍԵՓԱԿԱՆՈՒԹՅԱՄԲ

ՊԵՏԱԿԱՆ ՏՈՒՐՔ...

ՊԵՏԱԿԱՆ

աաա

Լե...

եե,

ՊԵՏԱԿԱՆ

աաա

Լ.Լ...

ԼԱ,

ԼԼ.

ա

ԱՆ,

Լ.Լ

նաւ

Լ

ՊՐՈՄԻԼ

նոնա

աաա

ան

այեւ

ԱՆ, Ա,

ԱՆ

ԱԼ

ԱԱ,

Ռ ՌԵԳՐԵՍԻԱՅԻ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ.................................................

ՌԵԶԻԴԵՆՏՆԾՐ

ՌԵԿՎԻԶԻՏՆԵՐԸ

ՌԵԿՎԻԶԻՑԻԱ Ն

ԼԼ.

ասա

աա

ակա

ացաջաւաա

ասան

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ապաւապաաաաա

ՏՈՒՐՔ ՎՃԱՐՈՂՆԵՐԻ ՊԱՐՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՏՈՒՐՔԻ ԳԱՆՁՄԱՆ ՕԲՅԵԿՏՆԵՐ...................................

ՌԵՅԹԻՆԳ.

ՌԵՆՏԱ. ՎԼ

ՌԵՊ ՌԻՍԿ

Լ

ղո

(ՎՏԱՆԳ)ԼՂ

ԱԱ

եՆ

ԱԼ

ԱՆԱՆ,

ն Լ ԱՂԱԼՆ,

աաա

աւա

ԱԼ

ԱԼԱՆ,

ԼՆԼանա աւանւնաԱԱ111 389 աանանաաա ն Նա ԱԱ 389 ա

Ա

Լ

ԼՆ

Ն,

ՌԻՍԿ ԱՆՎՔԱՐՈՒՆԱԿՈՒԹՅԱՆ........................................................

ՌԻՍԿ ԱՌԵՎՏՐԱՅԻՆ

ՌԻՍԿ ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ Լ.Լ

ՌԻՍԿ ԱՐՏԱԴՐԱԿԱՆ

ԼԼ...

ՌԻՍԿ ԱՐՏԱՀԱՇՎԵԿՇՌԱՅԻՆ

ՌԻՍԿ ԱՐՏԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ եւե...

ԼԼ...

ԱՆԱՆ,

ԼԼ...

Ն

ԸԼԼԱ,

ապակ

ՌԻՍԿ ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ՌԻՍԿ ԳՐԱՎԵԾԾՐԻ

Լ.Լ...

ՌԻՍԿ ԵՐԿՐԻ...ԼԼ.

ՌԻՍԿ ԻՆՖԼՅԱՑԻԱՅԻ

կապապաաաական

Լ...

(ԱՐԺԵԶՐԿՄԱՆ)

մականուն,

Լ...

ՌԻՍԿ ԻՐԱՑՎԵԼԻՈՒԹՅԱՆ...ԼԼ...

ՌԻՍԿ

ա,

Ա,

ԱԱԼԱ, ԱՆՆ,

ԱԱ,

ԿԱՊԻՏԱԼԻ...

ՌԻՍԿ ԿԱՊԻՏԱԼԻ ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔԻ .................................................

ՌԻՍԿ ՀԱՎԱՏԱՐՄԱԳՐԱՅԻՆ ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ..................

ՌԻՍԿ ՀԱՐԿԱՅԻՆ

Լ.Լ...

ԱԱ

աան

աաա

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆ

ՊԵՏԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐԻ ՎԵՐՋՆԱԿԱՆ

ՍՊԱՌՄԱՆ ԾԱԽՍԵՐ

ՊԱՐՏՔ

աաասաակակաաաան

ԴՐՈՒՅՔԱՉԱՓԵՐ

ՊԵՏԱԿԱՆ ՖԻՆԱՆՍՆԾՐ.

ՊԼԱՆ ՕՊԵՐԱՏԻՎ

ՊԼԱՆԱՅԻՆ ԳՈՒՅՔԱԳՐՈՒՄ...Լ.Լ...

ՊԼԱՆԱՎՈՐՈՒՄ ՄԱՐՏԱՎԱՐԱԿԱՆ (ՏԱԿՏԻԿԱԿԱՆ).........................

ՊԼԱՆԱՎՈՐՈՒՄ ՌԱԶՄԱՎԱՐԱԿԱՆ (ՍՏՐԱՏԵԳԻԱԿԱՆ)

.................... 385

ՊԼԱՍՏԻԿ ՔԱՐՏԾՐ

ՆԱՆ,

ՊԼԱՖՈՆ Լ...

ՊՈՐՏՖԵԼԱՅԻՆ ՆԵՐԴՐՈՒՄ...

Լ.Լ.

ւա

Լ.

ՊԵՏԱԿԱՆ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ԳԾՈՎ ԱՐՏՈՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

աաա

աաա

ՍՊԱՍԱՐԿՄԱՆ ԳՈՐԾԱԿԻՑ

աան

ՍՊԱՍԱՐԿՈՒՄ

ՊԵՏԱԿԱՆ ԲՅՈՒՋԵ.

,աւապաաաա ՊԵՏԱԿԱՆ ԲՅՈՒՋԵԻ ԴԵՖԻՑԻՏ (ՊԱԿԱՍՈՒՐԴ)...............................

ՊԵՏԱԿԱՆ ԲՅՈՒՋԵԻ ԴԵՖԻՑԻՏԻ

(ՊԱԿԱՍՈՒՐԴԻ)

ՖԻՆԱՆՍԱՎՈՐՄԱՆ

ԱՂԲՅՈՒՐՆԵՐ...

ՊԵՏԱԿԱՆ ԲՅՈՒՋԵԻ ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐԻ ԱՂԲՅՈՒՐՆԵՐ

ՊԵՏԱԿԱՆ ԲՅՈՒՋԵԻ ԾԱԽՍԵՐ

ա

ՊԵՏԱԿԱՆ ԲՅՈՒՋԵԻ ԿԱՏԱՐՄԱՆ ՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

ԵՎ ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

ա ՊԵՏԱԿԱՆ

ՏՈՒՐՔԻ

ՏՈՒՐՔԻ

աաա

ՊԱՐՏԱՏՈՄՍ...

ՊԱՐՏՔԻ ՊԱՐՏՔԻ

ՊԵՏԱԿԱՆ ՊԵՏԱԿԱՆ

ԼԱՆ,

ՍԵՓԱԿԱՆ ԸՆԹԱՑԻԿ

ՌԻՍԿ ՆԵՐԴՐՈՒՄԱՅԻՆ

ՌԻՍԿ ՇՈՒԿԱՅԱԿԱՆ

աաա աաա, աա աաա

նեա

ԸԼԼԱ

աաա,

ՌԻՍԿ ՉԱՐԱՇԱՀՈՒՄՆԵՐԻ

ՌԻՍԿ ՉԴԻՎԵՐՍԻՖԻԿԱՑՎՈՂ

(ՊԱՐԲԵՐԱԿԱՆ)..............................

ՌԻՍԿ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ...

ՌԻՍԿ ՎԱՐԿԱՅԻՆ

ՌԻՍԿ ՏԱՐԵՐԱՅԻՆ

ԱՂԵՏՆԵՐԻ ԿԱՄ ՌԻՍԿ

ՖՈՐՍՄԱԺՈՐԱՅԻՆ

Լե

աաա,

աաա

Լ.Լ

աաա

աւարտ,

աաա

Լե

ՌԻՍԿ ՏՈԿՈՍԱՅԻՆ...

ԼԼ

աաա,

աաա

աաաաաաաաաաան

ՌԻՍԿ ՓՈԽԱՆՑՄԱՆ.

աաա

ՌԻՍԿ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ

ՌԻՍԿ ՕՐԵՆՍԴՐԱԿԱՆ

Լլ

աաա

ԼԼ

ՆՆ

աաա

աաա

ա

ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅԱՆ...

ՌԻՍԿԵՐ ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ.

աաա

ՌԻՍԿԵՐ ՆՈՐԱՄՈՒԾՈՒԹՅԱՆ...

աա

լեե

աաա

մանանա

Ը...

ա

աաա

Լ.Լ

ՌԻՍԿԻ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ...

ՌՈԼՈՎԵՐ (ՎԵՐԱԿԱՆԳՆՈՒՄ)

ՌՈՅԱԼԹԻՆԵՐ

աաա

աաա

ՍԿԶԲՆԱԿԱՆ ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐԻ ԲԱՇԽՄԱՆ ՀԱՇԻՎ........................

ՍԿԶԲՆԱԿԱՆ ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐԻ ՍԱԼԴՈ

(ՄՆԱՑՈՐԴ)

ՍՅՈՒՐՎԵՅԵՐ

ՍՆԱՆԿԱՑՈՒՄ (ԱՆՎԾԱՐՈՒՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆ).................................

ՍՆԱՆԿՈՒԹՅՈՒՆ Լ.Լ...

ՍՈՎՈՐԱԿԱՆ ԲԱԺՆԵՏԻՐԱԿԱՆ ԿԱՊԻՏԱԼ...............................

ՍՈՎՈՐԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑՇԱՀՈՒՅԹ

(ՎՆԱՍ)).................405

ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ԱՊԱՀՈՎՈՒԹՅԱՆՊԵՏԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱԴՐԱՄ

ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ՎՃԱՐՆԵՐ...

ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ՎՃԱՐՆԵՐ ԿԱՏԱՐՈՂՆԵՐ.................................... 406

ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ՎՃԱՐՆԵՐԸ ԿԱՐԳԱՎՈՐՈՂ ԻՐԱՎԱԿԱՆ ԱԿՏԵԼ........ 406

ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ՎՇԱՐՆԵՐԻ ԴՐՈՒՅՔԱՉԱՓԵՐ.............................. 406

ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ՎՃԱՐՆԵՐԻ ԿԱՏԱՐՄԱՆ ՆԿԱՏՄԱՄԲ

ՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆ...

Լ.Լ...

ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ՎԾԱՐՆԵՐԻ ՀԱՇՎԱՐԿՄԱՆ ՕԲՅԵԿՏՆԵՐ

ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ ՎՃԱՐՆԵՐԻ ՈՒՇԱՑՄԱՆ ԳԾՈՎ

ՏՈՒՅԺԵՐ ԵՎ ՏՈՒԳԱՆՔՆԵՐ .....................................................

ԼԼ...

ՆՆ

աաա

աաա

աաա,

Լ.Լ...

աան

Լա

աաա

անա

աաա

ա յանա նայա

աաա

ՍԱՀՄԱՆԱՓԱԿ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅԱՄԲ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆ (ՍՊԸ)

ՍԵԿՎԵՍՏԸ

աաա

ՍԵՐՏԻՖԻԿԱՑՈՒՄ. Լ.Լ...

եւե ականա աաաաանացնան

ՍԵՐՏԻՖԻԿԱՑՄԱՆ

ՄԱՐՄԻՆ

ՍԵՓԱԿԱՆ ԸՆԹԱՑԻԿ (ՇՐՋԱՆԱՌՈՒ)ԱԿՏԻՎՆԵՐ

աաա

Լ...

կակաայակաակաաաաականաանա

ԱՆ,

Ն...

Լե.

(ՓՈԽԱՆԱԿՈՒՄ)

Լ.Լ...

ՍՎՈՓԻ ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ.

Լ.Լ...

ՍՏԱԳՆԱՑԻԱ..

ԱԱՂ եա դաւ ԱՆԱՆ, Ա... 409 ԼՆ ՆԱՆԱՆ,409

ՍՊՐԵԾԴ անան ՍՎԻՖՏ

ԼԼ

ա

Ա

Ա

ՍՎՈՓ

աաա

աաա

նամա

ԿԼ...

ՍՊԱՌՈՂԱԿԱՆԿՈՈՊԵՐԱՏԻՎ...

աաա,

ա

ԸՆ

ՍԱԿԱԳԻՆ

աաաայա,

աաա

աաա

ՌԻՍԿԵՐ ՌԱԶՄԱՎԱՐԱԿԱՆ...

ՌԻՍԿԵՐ ՎԱՐՉԱԿԱՆ

Լե

աաա

աաա

ՌԻՍԿԵՐ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՉԱԿԱՆ...

ՌԻՍԿԵՐ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ...

ՌԻՍԿԵՐ ՏԵԽՆՈԼՈԳԻԱԿԱՆ

աա,

աաա

ԵՐԱՇԽԻՔՆԵՐԻ...

ՌԻՍԿ ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

աաա

ԼԼ...

աոան,

ՌԻՍԿ ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ...

ՌԻՍԿԵՐ

աաա

աաա

Լա

ՌԻՍԿ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

աա

ԱԿՏԻՎՆԵՐՈՎ (ՇՐՋԱՆԱՌՈՒ

ՄԻՋՈՑՆԵՐՈՎ)

ԱՊԱՀՈՎՎԱԾՈՒԹՅԱՆԳՈՐԾԱԿԻՑ

նմանն ա, ՍԵՓԱԿԱՆԱՇՆՈՐՀՄԱՆՊԵՏԱԿԱՆ ԱՐԺԵԹՈՒՂԹ........................ 403

ՍԵՓԱԿԱՆԱՇՆՈՐՅՈՒՄ....ԼԼԼ.Լ.Լ

ՍԵՓԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԻՑՍՏԱՑՎԱԾ ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ......................... 403

ԼԼ

ւա

Ն.

ԱՆՆ

ՍՏԱԳՖԼՅԱՑԻԱ...

Լ.Լ.

ՍՏԱՆԴԱՐՏԱՑՎԱԾՄԱՍՇՏԱԲՈՎ ԲԱԶՄԱԿԻ ՌԵԳՐԵՍԻԱՅԻ

ԴԱՎԱՍԱՐՄԱՆՀԱՄԱՊԱՏԱՍԽԱՆ ԳՈՐԾԱԿԻՑ (8չ.......................

ՍՏԱՆԴԱՐՏԱՑՈՒՄ

ԼԼ...

ՍՏՈԽԱՍՏԻԿ

ՍՈՒԲՍԻ

ԼԱ,

ԿԱՊԸ...

ՆՆ,

ԴԻԱ...

ՍՈՒԲՎԵՆՑԻԱ

Լ

ա

Ն

ՍՈՒՊԵՐՀԻՊԵՐԻՆՖԼՅԱՑԻԱ

Լ...

Ն...

ՍՓՄՒԹ ԼԼ.

ՍՓՈԹ Գ"Ն

Նա

ՍՓՈԹ ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Լ

Լ.Լ...

Ն 409

ՆԱՆԱՆ,411 ԱԼ,

նաաաԱՆ, 411 ԱՂԱՆ, 411

ՎԱՐԿԵՐ ԱՌԵՎՏՐԱՅԻՆ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՆ

ՎԱՏ ԿԱՄ ԱՆՀՈՒՍԱԼԻ

ՎԱՐԱՆՏ

ուա աան աաաաաւաան

ՊԱՐՏՔ...

(ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅՈՒՆ)

Լ.Լ...

ՎԱՐԻԱՑԻԱՅԻ

ԳՈՐԾԱԿԽՔՑ.Լ

ՎԱՐԻԱՑԻԱՅԻ ԹԱՓ

ՎԱՐԻԱՑԻԱՅԻ ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐ

ՎԱՐԻԱՑԻՈՆ ՇԱՐՔ...

Լ.

ԼԼ...

աաա

ւււ

նա ասն ասան

Լ...

ու

ա

ն

աաա

ՈՒ ԱՐԴՅՈՒՆԱԲԵՐԱԿԱՆ

անամպ ամաս նասնաան

Լեն...

ՎԱՐԿԵՐ ԿՈՆՏՈԿՈՐԵՆՏԱՅԻՆ

եե.

ՎԱՐԿԵՐ ՄԻՋԲԱՆԿԱՅԻՆ

ՎԱՐԿԵՐ ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐԻՆ........................................

ՎԱՐԿԵՐԻ ԴԱՍԱԿԱՐԳՈՒՄ...

Լ...

ա

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ...

Լ...

ւա

ւ...

աոա

աաաւացաայա աաա անանա ո մաման429 աաա

Լ.

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

աաա

աաա

Լ...

աաա

ԳՈՐԾՈՆԱՅԻՆ

ենէ,

ԴԵՏԵՐՄԻՆԱՑՎԱԾ

(ՄԱՆՐԱՄԱՍՆԵՑՎԱԾ)

աամաապ

ամա

ջանամ

ՎԱՐԿ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ...

ՎԱՐԿ ՊԵՏԱԿԱՆ

աաա

Լանա

ՎԱՐԿ ՄՈՒՐՀԱԿԱՅԽԻՆ

Լ.Լ...

ւււ

ասաասսասա

Լ...

աաա

անաաաացան

ԴԻԱԳՆՈՍՏԻԿ...

ԿԱՌԱՎԱՐՉԱԿԱՆ

ՀԱՄԵՄԱՏԱԿԱՆ

ՀԱՆՐԱԳՈՒՄԱՐԱՅԻՆ

ՀԱՋՈՐԴԱԿԱՆ...

ՄԱՐԺԻՆԱԼ...

ա,

աա

Լ...

ՄԻՋՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ՆԵՐՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ՇՈՒԿԱՅԱՎԱՐՄԱՆ

Լ...

(ՄԱՐՔԵԹԻՆԳԻ)

ՍՈՑԻԱԼ-ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ

ՏԵԽՆԻԿԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ.....................................

ՏՆՏԵՍԱԲՆԱՊԱՀՊԱՆԱԿԱՆ............................. ՏՆՏԵՍԱՄԱԹԵՄԱՏԻԿԱԿԱՆ.............................

ՏՆՏԵՍԱՎԻՇՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

ՕՊԵՐԱՏԻՎ

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

ՖԻՆԱՆՍԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ՎԵՐՋՆԱԿԱՆ ՍՊԱՌՄԱՆ ԾԱԽՍԵՐ «ոեենե.

ՎԻՇԱԿԱԳՐԱԿԱՆ ԱՂՅՈՒՍԱԿ

ՎԻՇԱԿԱԳՐԱԿԱՆ ԱՂՅՈՒՍԱԿԻ ՏԱՐՐԵՐ...........................................

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ ԱՂՅՈՒՍԱԿՆԵՐԻ ՏԵՍԱԿՆԵՐ

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ ԱՄՓՈՓՈՒՄ...

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ ԱՆԸՆԴՀԱՏ ԴԻՏԱՐԿՈՒՄ.....................................

ՎԻՇԱԿԱԳՐԱԿԱՆ ԱՆՄԻՋԱԿԱՆ ԴԻՏԱՐԿՈՒՄ

աաա

ւուաաա

աաա

Լ

(ՓՈԽԱՌՈՒ)

Լ.Լ.

աաա

Լ...

ՎԱՐԿԱՎՈՐՄԱՆ ՍՈՒԲՅԵԿՏՆԵՐ...

ՎԱՐԿԱՎՈՐՄԱՆ ՕԲՅԵԿՏՆԵՐ.

աաա

ասն

ԼԼ.

աաա,

աաա

ՎԱՐԿԱՏՈՒՆ...

ամամասացացասւաաա

ԶԲԱՂՎՈՂ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՎԱՐԿԱՌՈՒ

Լ...

Լեն...

Լ.Ն

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ՎԱՐԿԱՅԻՆ ՔԱՐՏԵՐՈՎ

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

ՎԱՐԿԱՅԻՆ

աաա

եւ.

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

աաա,

աաա

աաա,

ԼԼ

Լ

ն...

ե.

ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԼԹՅՈՒՆ

ՎԵՐԱՊԱՂՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՎԱՐԿ ԿՈՄՈՒՆԱԼ...

Լեւան

ՎԱՐՁԱԿԱԼՈՒԹՅԱՆ

ՎԱՐՁԱԿԱԼՈՒԹՅՈՒՆ

ՎԱՐՁԱՎՃԱՐ...

ՎԱՐՁԱՏՈՒՆ...

ՎԱՌՒՉԵՐ

ՎԱՐԿ ԿԱՐՃԱԺԱՄԿԵՏ.

ակամայ

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ

ԲԱՇԽՄԱՆ ՇԱՐՔԵՐ...

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ ԳԾԱՊԱՏԿԵՐՆԵՐ

(ԳՐԱՖԻԿՆԵՐ)

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ ԳԾԱՊԱՏԿԵՐՆԵՐԻ

ՀԻՄՆԱԿԱՆ

Տ

աաա

աան

ՏԵՍԱԿՆԵՐ

ԼԼ

աա

ԱՆԱ

աՆ

Ն

ԱՆԱՆ

ՏԱՐԱՆՑԻԿ ՓՈԽԱԴՐՈՒՄ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՏԱՐԱԾՔՈՎ,

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Լեո,

ՆՅՈՒԹԵՐԻ

ԱՄՓՈՓՈՒՄ

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ ԴԻՏԱՐԿՄԱՆ

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ ԴԻՏԱՐԿՄԱՆ ՊԼԱՆ...

ՏԵՂԱԿԱՆ

Ղա

ՎՃԱՐ...

ասացական

ՎՃԱՐՆԵՐԻ ՏԵՍԱԿՆԵՐՈՎ ԴՐՈՒՅՔԱՉԱՓԵՐ

ՏԵՂԱԿԱՆ ՏՈՒՐՔ

Աաաա ՏԵՂԱԿԱՆ ՏՈՒՐՔ ՎՃԱՐՈՂՆԵՐԻ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐ............................

ՏԵՂԱԿԱՆ ՏՈՒՐՔ ՎՃԱՐՈՂՆԵՐԻ ՊԱՐՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ..................

ՏԵՂԱԿԱՆ ՏՈՒՐՔԵՐԻ ՏԵՍԱԿՆԵՐ ԵՎ ԴՐՈՒՅՔԱՉԱՓԵՐ..................

ՏԵՂԱԿԱՆ ՏՈՒՐՔԻ ՎՃԱՐԻ ԳԾՈՎ ԱՐՏՈՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՏԵՂԱԿԱՆ

Լ...

ՍԱՀՄԱՆՈՒՄ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

Աաաա աաաաամաաջաակ

եեւ

Լ...

ՏԵՂԱՓՈԽՈՒՄ

ՍԱՀՄԱՆՈՎ,

նակական

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

աաա

եե

աաա

աակ

աաա

նական

ՍՊԱՍԱՐԿՈՂ ՈՉ ԱՌԵՎՏՐԱՅԻՆ

ՎԵՐՋՆԱԿԱՆ

ՏՆԱՅԻՆ ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՍՊԱՌՄԱՆ ԾԱԽՍԵՐ

աաա

«եե.

աաա

աասաանաա,,

ՎԵՐՋՆԱԿԱՆ

ՏՆԱՅԻՆ ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՍՊԱՌՄԱՆ ԾԱԽՍԵՐ

աա

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ԱԿՏԻՎՈՒԹՅԱՆ ՑՈՒՑԱՆԻՇ (ՏԱՑ)............................. 456

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ԸՆԿԵՐԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

ւււ.

ԿԱՅՈՒՆ ԱՃԻ ԳՈՐԾԱԿԻՑ.

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

եւ

ենը

մասմաաանմաարանն

Լ...

աաա

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ՄԻՋՈՑՆԵՐ

ՏՆՏԵՍԱՊԵՍ

ՏՆՏԵՍԱՊԵՍ

ԱԿՏԻՎ ԲՆԱԿՉՈՒԹՅՈՒՆ.

ՏՆՕՐԻՆՎՈՂ

ԵԿԱՄՏԻ ՕԳՏԱԳՈՐԾՄԱՆ

ՏՆՕՐԻՆՎՈՂ

ԵԿԱՄՈՒՏ

ՎՃԱՐԱՅԻՆ

ԱԱ աաա

ՈԱԱՆՆ ՈՐՈՐ

ՈՂՒ

ՈՒՐՑ

Լ...

եե...

Լ.Լ...

ՀԱՇԻՎ...

Լ...

Լեւո

աաա

Լ...

ՀԱՇՎԵԿՇԻՌ

ՔԱՐՏ...

աաաապանանն

ՈՉ ԱԿՏԻՎ ԲՆԱԿԶՈՒԹՅՅՈՒՆ

ՏՌԿՈՍ

ՏՈԿՈՍԱԴՐՈՒՅՔ

ՎՃԱՐԱՅԻՆ

աա աաա

եՎ

աաա

աւ

ԼԼ...

աաա ամակ աաաաաաա կատակն,

աաաաաաակմաակաաակաաակաա

ՏՈԿՈՍԱԴՐՈՒՅՔ

ԼՈՂԱՑՈՂ.

ՏՈԿՈՍԱԴՐՈՒՅՔ

ՏՈԿՈՍԱԴՐՈՒՅՔ

ՏՈԿՈՍԱԴՐՈՒՅՔ

ՀԱՇՎԱՐԿԱՅԻՆ

ՄԻՋԲԱՆԿԱՅԻՆ

ՇՈՒԿԱՅԱԿԱՆ

ՏՈԿՈՍԱԴՐՈՒՅՔ

ՎԱՐԿԱՅԻՆ

Վա

աաա

Լեւեն,

աաս

Լ...

աա

ո...

աա

Լե.

աա,

աաա460

աաաաամա

ասն

ՏՐԱՆՍՖԵՐՏ

ՏՐԱՆՍՖԵՐՏՆԵՐ

ՏՐԱՆՍՖԵՐՏՆԵՐ

ՏՐԱՆՍՖԵՐՏՆԵՐ

ՏՐԱՍԱՆՏ եեւ

աա

ե...

Լե.

մեա

ԸՆԹԱՑԽԻԿ

աաակաաուապապկ նյանն աան աաա աաաանան աաա

Ղա

մական

աաա,

Լ...

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ

Լ...

կակա

ՄՇԱԿՈՂ ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ.......................................

ՏՎՅԱԼՆԵՐ

ուաաատատ

ակակամակնն

աաա

աւան

նան

,աան

ՏՐԱՍԱՏ

ու աաամակաաակաակաա աաա կական ննամա աննա,

ե...

ՏՐԱՄՏ.

Աաաա

եե.

ակաաակաաակակակաւնանակա

ՏՐԱՍՏԱՅԻՆ

(ՎՍՏԱՀԱՐԱՅԻՆ)ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ....................... ՏՐԱՍՏԱՅԻՆ ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ.............................................. ՏՐԱՏՏԱ

(ՓՈԽԱՆՑՎՈՂՄՈՒՐԴՀԱԿ)

եւե

ասա

աաա

ՓՈԽԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆ

ՓՈԽԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆ

ՓՈՐՁԱԳԻՏԱԿԱՆ

աաա

(ՏՈՒԳԱՆՔ, ՏՈՒՅԺ)...

ՏՈՒԺԱՆՔ

ՋՐԵՆԴՆ

աաա

ՓՈԽԱՌՈՒԹՅԱՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

ՓՈԽԱՏՎԱԿԱՆ

ՏՈԿՈՍ

ՓՈՓՈԽՈՒՆ

ԱՆՀԱՏՈՒՅՑ

ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ

ՕԱԽՍԵՐ

ՓՈՔՐԱԳՈՒՅՆ

«ուեւեեւուոա

ՔԱՌԱԿՈՒՍԻՆԵՐԻ

Ց ՑԵԴԵՆՏ ՑԵՍԽԱ.

աաաաաաաանակաաաննանաաակկանմակաանմանա

Լ...

ապական

ւական

ՔԱՆԱԿԱԿԱՆ

ՔԼԻՐԻՆԳ...

ՎԵՐԼՈՒՇԱԿԱՆ

ՈՒՂԻՂ ԿԱՊ...

աան

Աաաա աաա աաա աա կմաակաաաաց նանան օ

Աաաա

եւա

ւ...

աաաաաաաաաաաանա

Լեւեն...

ՄԵԹՈՂԴ..............................................

ՈՒ

ՈՒՂՂԱԳԻԾ ԵՎ ԿՈՐԱԳԻԾ

ՈՒՂՂԱԿԻ ԾԱԽՍԵՐ...

ՈՒՂՂԱԿԻ ՀԱՐԿՈՒՄ.

ՈւՂՂԱԿԻ ՆԵՐԴՐՈՒՄ

ՄԵԹՈԴ

Ք

Աաաա

եե...

Լ...

եւան,

ՄԵԹՈՂ.........................................

աաաաաաաաանակաաացն

ԿԱՊԵԼ. ւլա.

Լ...

աաա

աաաաաաաապանա աան

Լանան,

Լե...

ՕՊՑԻՈՆ ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ.

ՕՎԵՐԴՐԱՖՏ

ՕՎԵՐՆԱՅԱԹ-

աաաաատոաաան աաա անկմանը,

Լ.Ա

աաա աան աաա

ուա

Ա...

ՕՏԱՐԵՐԿՐՅԱ

ՆԵՐԴՐՈՂ...

ՕՏԱՐԵՐԿՐՅԱ

ՆԵՐԴՐՈՒՄ

ՕՖԵՐՏԱ.

ամաաաասաաաաանաամաաա

Աաաա

նական

Նայն

Լ...

ոու

Լա

կակամամակաա

աոա

ակնանան

ամանն

Փ

Ֆ

ՓԱԿ ԲԱԺՆԵՏԻՐԱԿԱՆ

ՓԱՍՏԱԹՂԹԱՎՈՐՈՒՄ

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐԻ

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐԻ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆ

(ՓԲԸ)...............................

ԱՄՓՈՓ

ւււ

նամա

ԸՍՏ ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅԱՆ

ԸՍՏ ՆՇԱՆԱԿՄԱՆ

ԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ

ՕԱՎԱԼԻ

ԿԱՄ ԱՐԴԱՐԱՑՈՒՑԻՉ..................

ԿԱՐԳԱԴՐՈՂԱԿԱՆ

Լ...

ե...

նանան

ՍԿԶԲՆԱԿԱՆ...

ԴԱՍԱԿԱՐԳՈՒՄ

ՖԱԿՏՈՐԻՆԳ

ՖԱԿՏՈՐԻՆԳԱՅԻՆ

ՖԱԿՏՈՐԻՆԳԱՅԻՆ

ՖԱԿՏՈՐԻՆԳԱՅԻՆ

ՖԱԿՏՈՐԻՆԳԱՅԻՆ

ՖԱԿՏՈՐԻՆԳԻ

ՖԱԿՏՈՐԻՆԳՆ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՏԵՍԱԿՆԵՐԸ

ԻՆՉՈՎ է ՏԱՐԲԵՐՎՈՒՄ

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ՄԵՆԵՋՄԵՆԹ

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

աաա, 466

ւական

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐԻ

ՌԵԿՎԻԶԻՏՆԵՐ.

ՓՈԽԱԴՐՎԱԾ

ԲԵՌՆԵՐԻ (ԲԵՌՆԱՓՈԽԱԴՐՈՒՄՆԵՐ)

ՇԱՎԱԼ

ՓՈԽԱՌՈՒԹՅԱՆ

ՕԾԱԽՍՈՒՄՆԵԵՐ....

եե.

եե...

ԿՈՄԲԻՆԱՑՎԱԾ

ՇՐՋԱՊՏՈՒՅՏ

աաաաա

ւ...

ն

աան467

ԵԼՔԵՐ

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԳՈՐԾԱՐՔԻ

ՄԱՍՆԱԿԻՑՆԵՐ

ԳՈՐԾԱՐՔՆ

ԻՆՉՊԵՍ

(ԾԱԽՍԵՐ)

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ԶՈՒՏ

ամակ աաա աաա մաասսա

Լեւո

ՀՈՍՔԵՐ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

է ԻՐԱԿԱՆԱՑՎՈՒՄ

ՎԱՐԿԻՑ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ՄՈՒՏՔԵՐ (ԵԿԱՄՈՒՏՆԵԾՐ).

Լ.Լ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ

ոա.

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ................................................

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ ԿԱՅՈՒՆՈՒԹՅԱՆ ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ

ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐ (ՏՆՏԵՍԱՎԱՐՈՂ ՍՈՒԲՅԵԿՏՆԵՐԻ)

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ ԿԱՅՈՒՆՈՒԹՅՈՒՆ...

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳ...

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ ՀԱՇԻՎ.

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ՀԱՇԻՎՆԵՐ.........................................

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ ՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅԱՆ

ՆՊԱՏԱԿ....................................

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ ՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԿԱԶՄ աաա

Լ...

ՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

(բացի բանկերից)

Լ...

ՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆ...

ՖԽԻՖՐ"

ՌԵՍՈՒՐՍՆԵՐ...

ենւ

յաթ

աա

աա

ԼԼ

աաա,

ադապ

աան

Լեա

նանան,

ՖՅՈՒՉԵՐՍԱՅԻՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ...

աաա

ՖՈՆԴԱՅԻՆ ԲՈՐՍԱ...

ելլեն

ՖՈՐՎԱՐԴԱՅԻՆ

ՖՈՐՎԱՐԴԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

ԼՆ

աա,

Աո Ց ՖՐԱԽՏԻ

(ՉԱՐՏԵՐԻ)

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

նայա

ՖՐԱՆՉԱՅԶԻՆԳ

ՖՈՒՆԿՑԻՈՆԱԼ

Լելե

ԲԱՌԱՐԱՆ

աաա,

աաա,

աաա

ՏՆՏԵՍԱԳԻՏԱԿԱՆ

ամանաթ

ՏԱՐՐԵՐ...........................

ւական

ւււ

ՖԼՈՌՒԼԹ.

ԿԱԶՄ ԼԼ

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ՖԻՆԱՆՍՆԵՐ

աաա

Լ.Լ

(առնետրային բանկերում)

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

աաա,

Ա. 4.

ա

ԲԱՅԱԴՅԱՆ

Լ.Լ

Լ.Լ

ւո

անասնա

ԿԱՊ.

նն

Հրատ. խճբագիր՝

Ա.

Սահակյան

էջադրումն ուձնավորումը

Մ.

Համբարձումյանի

դաղաւաաայաւ

Փ, ԿՈՍՏ Ջ

21Յ-Ոհ

սՏ6Ք

Տպագրության եղանակը` ռիզոգրաֆիա: Ֆորմատ՝ 602484 1/16, թուղթ՝ օֆսեթ, Ա 1: Օավալ՝ 33 տպ. մամուլ: Տպաքանակ 200: Ք.

Տպագրված է «ԼԻՄՈՒՇ» ՍՊԸ-ի տպարանում: Երնան, Պուշկին 40, տարածք 76, հեռ. 58.22.99 Է-ՈոՅմ: ոօ

Թնոստի.տ